open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کچێک بە تاتۆی ئەژدیھاوە

**کچێک بە تاتۆی ئەژدیھاوە** (بە ئینگلیزی: *The Girl with the Dragon Tattoo)* فیلمێکی سوێدی- ئەمریکییە لە جۆری کاریگەری و ڕاز ئامێز کە لە ڕۆمانێکەوە وەرگیراوە بە ھەمان ناو لە لایەن ستیگ لارسن، فیلمەکە لە دەرھێنانی دەیڤد فینچەرە و لە نووسینی ستیڤن زێلیانە، دانیێل کرەیگ و ڕۆنی مارا ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن، فیلمەکە بە تێچونی ٩٠ ملیۆنەوە توانی ٢٣٢ میلیۆن دۆلار بەدەست بھێنێتەوە و بۆ ژمارەیەکی زۆر خەڵاتیش پاڵێورا و توانی خەڵاتی ئۆسکار بباتەوە بۆ باشترین مۆنتاژ

## چێرۆک
مایکڵ بلۆکمویست (دانیێل کرەیگ) ڕۆژنامەنوسێکە کە لە کەیسێکی گەورەدا تێکەوتوە بەرامبەر بازرگانێک و توشی کێشە ھاتوە ھەر بۆیە کەیسێکی پیاوێکی دەوڵەمەند قبوڵ دەکات کە دەیەوێت بگات بە ئەنجامێک بۆ ئەو ڕوداوەی پێش چل ساڵ ڕویداوە کە ونبونی کچەزاکەیەتی کە لە ئاھەنگێکدا دوای ئەوەی بە باپیری دەڵێت کارم پێتە و باپیری دەڵێت کەمێکی تر دێم و بە تەواوەتی بێسەروشوێن دەبێت و نە لە دارستانەکان نە لە دەریاکاندا نادۆزرێتەوە، دانیەڵ کەیسەکە قبوڵ دەکات و دەست دەکات بە لێکۆڵینەوە و یارمەتی لە کچێکی سەیر وەردەگرێت بە ناوی لیسبس سالندەر (ڕۆنی مارا) کە ھاککەرێکی زۆر لێھاتوە و جەستەی تاتۆی ئەژدیھای لەسەرە، مایکڵ و لیسبس دوای پەیداکردنی بەڵگە و سەرەداوی زۆر بۆیان دەگەنە ئەنجام گەلێکی سەیر و بۆیان دەردەکەوێت لەو نێوەندەدا کوشتنێکی زنجیرەیی لە ئارادایە و وا دەردەکەوێت پەیوەندی بە یەکێک لە برایانی بنەماڵەی ھارێتی بێسەروشوێنەوە ھەبێت

## کاست
* دانیێل کرەیگ ڕۆڵی مایکڵ بلۆکمویست: ڕۆژنامەنووسە و ھاوخاوەنی گۆڤارێکی سویدی میلینیەمە، براد پیت و جۆرج کلونی و جۆنی دێپ بۆ ڕۆڵی مایکڵ بلۆکمویست پاڵێورا بوون بەڵام لە کۆتاییدا ڕۆڵەکە بە دانیێل کرەیگ درا
* ڕۆنی مارا ڕۆڵی لیسبس سالندەر: ھاککەرێکە کە چەند جارێک دەسترێژی کراوەتە سەری و دەبێتە ھاوکاری مایکڵ بلۆکمویست، ناتالی پۆرتمان و کریستن ستیوارت و جێنیفەر لۆرنس و ئیڵن پەیج و ئان ھاتوەی و سکارلێت جۆھانسن پاڵێورا بوون بۆ ئەوەی ڕۆڵەکە وەرگرن بەڵام لە کۆتاییدا بە ڕۆنی مارا درا
* کریستۆفەر پلەمەر ڕۆڵی ھێنریک ڤانگەر
* ستیلان سکارگارد ڕۆڵی مارتن ڤانگەر
* جیۆلی ڕیکاردسن ڕۆڵی ھارێت ڤانگەر

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە بەریتانییەکان
پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی-ئەڵمانی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە سوێدییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی
پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ترسناکە دەروونییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە دەروونییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە درامییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە سویدییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە تاوانکارییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکان کە لە نەرویج وێنەیان گیراوە
پۆل:تولازی لە فیلم
پۆل:فیلمە ترسناکەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی
پۆل:فیلمەکانی پەیوەست بە لەشفرۆشەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ستۆکھۆڵم وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە زیوریخ وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمە قەدەغەکراوەکان
پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە پیاوکوژی
پۆل:فیامەکانی مێترۆ-گۆلدوین مایەر
فیلمی ڕازئامێز

وێنۆک
**فیلمی ڕازئامێز** یان **فیلمی نھێنیئامێز** () یەکێکە لە ژانەرەکانی فیلم، کە لەبارەی شیکردنەوەی تاوانێکەوەیە یان کێشەیەک کە زۆربەی کات لێکۆڵەرێک لە ڕێگەی زیرەکی و بەڵگە و سەرەداوەوە ھەوڵی شیکردنەوەی تاوانێکی ڕازئامێز دەکەوێت، فیلمی ڤێرتیگۆ بە یەکێک لە گرنگترین فیلمەکانی ئەم ژانەرە دادەنرێت و فیلمەکانی زۆدیاک و بێدەنگی بەرخەکان بە فیلمە دیارە ڕازئامێزەکان دادەنرێن کە ھاوکات لەگەڵیشیدا ترسێنەر.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:چەشنەکانی فیلم
مەعین

وێنۆک|چەپ

لە ئەندازەدا، **مەعین**، **وەیلکان** یان **لەبزینەیی** (بە ئینگلیزی: Rhombus) چوارلایەکی ڕێکە، بە واتایەکی تر چەندلایەکە چوار لای جووتن و دوو جووت لە گۆشەکانی جووتن.

## تایبەتمەندییەکان
# مەعین لاھاوبەرەیە.
# ھەموو تایبەتمەندییەکانی لاھاوبەرە لەسەر مەعین جێبەجێ دەبێت.
# ھەموو تیرەیەک لە مەعین، تەوەری تیرەکەی ترە
# ھەر تیرەیەک لە مەعین، لە دوو کۆتاییەکەی دوو گۆشەکە لەت دەکەن.
## ڕووبەر
ئەگەر بەرھەمی لێکدانی دوو کۆتەرەکانی مەعین، دابەشی ٢ بکەین، ئەوا ڕووبەرەکەمان پێواوە.
واتە ئەگەر  *p* و *q* درێژایی کۆتەرەکانی مەعین بن و *K* ڕووبەری مەعین بێت ئەوا:

:K =\frac{p \cdot q}{2}.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فرەگۆشەکان
پۆل:چوارلاکان
پۆل:شێوە سەرەتایییەکان
پێڕستی گوندەکانی سەید سادق

سەیدسادق ناوچەیەکی  پارێزگای سلێمانییە کەوتۆتە ڕۆژهەڵاتییەوە.
لەڕووی ئیدارییەوە لە قەزای سەیدسادق و ناحیەکانی سەیدسادق(ناوەند) و سرۆچک پێکهاتووە، لەگەڵ ١٠٤ گوند.
## سەیدسادق
ناوەندی قەزا شارۆچکەی سەیدسادقە.

### ســەیــدســادق
لە ٦٤ گوند پێکھاتووە.

* سەید سادق(ناوەند)
* ئوچ قوبە
* ئوچتەپان
* باوەکوژراو
* بنگردی موان
* بنەجووت
* بەرکەورگان
* بێڕەشکە
* پەلی یەرۆ
* تاسڵوجە، سەیدسادق
* تەپەڕەش، سەید سادق
* تەپی کەرەم
* توتەقاج
* چوالەی ڕەسوڵ
* چوالەی مارف
* حاجی نامیق
* خانەقەویلە
* دۆڵاش
* سەراوی خواروو
* سەراوی سەروو
* سواری
* سۆیلەمیش
* شاتوان
* شاملو
* شانەدەری تازە
* شانەدەری خواروو
* شانەدەری سەروو
* شانەدەری کۆن
* شێرەبەرە
* عەلیاوا
* قالیجۆی خواروو
* قالیجۆی سەروو
* قاینەجە
* قلرخی خواروو
* قلرخی سەروو
* قەدەفەری
* قوماش، شارەزوور
* قوماشی حەمەڕەشیدبەگ
* کانی پانکە
* کانی سپیکەی پەرخ
* کەچەڵی، سەید سادق
* کەڵتەکەی خواروو
* کەڵتەکەی سەروو
* کەڵوڕان
* کەوچکتاش
* کەوڵۆس
* کێلەکەوە
* گامێش تەپە
* گردەنازێ
* گردی شەریف
* گرێزە
* گڵەزەردە، سەید سادق
* ماو
* مزگەوتە
* مەستەکانی خواروو
* مەستەکانی سەروو
* موانەکۆن
* موانی حەمەحەسەن
* موانی ڕۆستەم
* موانی محەممەد عەبدوڵڵا
* موانی مەلاتاھیر
* موانی میرزا
* ناوگردان، سەید سادق
* ھەیاس
* وەڵەسمت

### ســــرۆچــک
لە ١٢-٠٢-٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان ئەم ناحییە خراوەتە سەر قەزای سەید سادق.
لە ٣٦ گوند پێکھاتووە.

* بەرزنجە(ناوەند)		
* ئەشکەوتان		
* باراو		
* باساک		
* بەردبەرد (ڕوونکردنەوە)		
* بەردەڕەش		
* بەرقەڵا (ڕوونکردنەوە)
* بیوەک		
* پەرخ		
* چنارەی شێخ تەھا		
* حاجی مامەند		
* داربەڕولە (ڕوونکردنەوە)
* دەرەتەت		
* دێکوێر		
* زڵزڵە		
* زیندانە		
* سڵێمانە		
* سیانزار
* شاری کۆن
* شوکێ		
* قەویلە
* کاژاو		
* کانی دڕکە		
* کۆترمەڕ		
* گەرمەدەرە		
* گوێزەکوێر		
* گێڵدەرە		
* لەک لەک
* مایاوا		
* مایندۆڵ		
* مۆریاس		
* میرمام
* ھەنارە
* ھەنارو		
* ھۆزخواجە
* وەندەرێنە

## سەرچاوەکان

* دەستەی ئاماری ھەرێم - وەزارەتی پلان دانان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:پێرستی گوندەکانی باشووری کوردستان
تەوەری پارچەڕاستەھێڵ

**تەوەری پارچەڕاستەھێڵ** ئەو ڕاستەھێڵەیە، کە بە ناوەڕاستیدا دەڕوات و لەگەڵیدا گۆشەیەکی  °٩٠ دروست دەکات. ھەر خاڵێکی سەر تەوەری پارچەڕاستەھێڵ بە دووری یەکسان لە ھەر دوو سەری پارچەڕاستەھێڵەکەوە دوورە.

تایبەتمەندییەکانی تەوەری پارچەڕاستەھێڵ لە سێگۆشەدا:
*تەوەرەکانی ھەر سێ لای سێگۆشە، لە خاڵێکدا یەکتر دەبڕن.
## کێشانەوە
thumb|300px|کێشانەوەی تەوەری پارچەڕاستەهێڵ بە بەکارهێنانی ڕاستە و پەڕگار
سەری پەڕگارەکە بە دووریەکی زیاتر لە نیوەی AB بکەوە، ئینجا سەری پەڕگار لەسەر خاڵی A دابنێ و بازنەیەک بکێشەوە، ھەمان کراوە بەکار بێنە و ئینجا سەری پەڕگار لەسەر خاڵی B دابنێ و بازنەیەک بکێشەوە. ئەم دوو بازنەیە لە دوو خاڵدا یەکتر دەبڕن. ئەو ھێڵە بکێشەوە کە بەم دوو خاڵەدا دەڕوات ئەو ھێڵە ھەمان تەوەری پارچەڕاستەھێڵەکەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:چوارلاکان
پۆل:ئەندازەی سەرەتایی
حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان

بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک (ڕۆژهەڵات)https://ainde.org/kurdi/index.php
alt=بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان |وێنۆک|حیزبەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە ڕاستەوە بۆ چەپ
**حیزبەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|رۆژهەڵاتی کوردستان]]** بەو حیزب و ڕێکخراوە سیاسیانە دەگوترێ کە لە ناوخۆ یان لە دەرەوەی رۆژهەڵاتی کوردستان (*[[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]*) خەباتی سیاسی و \یان چەکداری لە پێناو مافەکانی گەلی کورد لە ڕۆژهەڵات دەکەن. بە هۆی ئەوەی هەبوونی حیزبی سیاسی کوردی لە چوارچێوەی رژیمی ئێراندا رێگەی پێ نەدراوە، نزیک بە تەواوی حیزبە سیاسییەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان لە دەرەوەی رژهەڵاتی کوردستان کار و چالاکی دەکەن و خەباتی خۆیان بە شێوەی نەهێنی لە نێو رۆژهەڵاتی کوردستان درێژە پێ دەدەن.

## پێڕستی حیزبەکان
### ئێستا

** کارهێنەری:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک

*پارتی وڵاتپارێزانی کوردستان 
* ڕێکخراوی خەباتی شۆڕشگێڕی کوردستان
* سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران
* پارتی ئازادیی کوردستان (پاک)
* حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران (حدکا)
* پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک)
* کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران
* حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران
* ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران
* جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاحی ئێران
* پارتی سەربەستیی کوردستان
* پارتی سەربەستیی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
* بزووتنەوەی کۆماریخوازی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
* ھاوپەیمانی سەربەخۆییخوازانی کوردستان
* بزووتنەوەی سەربەخۆییخوازانی کوردستان
* یەکێتیی دیمۆکراتیکی کوردستان (یەدەکە)
* ڕێکخراوەی دیمۆکراتیکی یارسان (سەدەیە)
* پلاتفۆرمی یارسان
* پلاتفۆرمی زاگرۆس
* پلاتفۆرمی ھۆرام
* ڕێکخراوی یاریکورد
* ڕێکخراوی کوردی کورمانجی خوراسان
* کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان
* بزووتنەوەی ھیوا
* بەرەی یەکگرتووی کورد

### ھەڵوەشێندراو
* کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان
* کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستان
* کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران
* سوپای ڕزگاریی کوردستان
* یەکێتی شۆڕشگێڕانی کوردستان
* پارتی سەربەخۆیی کوردستان
* پارتی لیبراڵ دێموکراتی کوردستان
* ڕەوتی سۆسیالیستی کۆمەڵە
* حیزبی دێموکراتی کوردستان (حەدەکە)
*پارتی وڵاتپارێزانی کوردستان

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:بزووتنەوەی کۆماریخوازی رۆژهەڵاتی کوردستان
پۆل:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان ( باک )
پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
گاپیڵۆن

**گاپیڵۆن** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گاپیڵۆن، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

ئەم گوندە ناوەندی ناحیەی گاپیڵۆنە.

## جوگرافیا
گاپیڵۆن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گەڕەدێ، گاپیڵۆن و لە باشوور لەگەڵ گوندی مێوڵاکە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی باڵخ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مالومە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ناحیەی زەلان

**ناحیەی زەلان** یەکێکە لە پێنج ناحیەی قەزای شارباژێڕ لە پارێزگای سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی زەلانە. ژمارەی دانیشتوانی ناحیەی زەلان لە ساڵی ٢٠١٩دا (١،٨٩٥)کەسە.

## ناو
ناوی ناحیەی زەلان لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی زەلانە.
* زەلان کۆی وشەی (زەل)ە، زەل(قامیش، چیتک، کامر) گیایەکی لق درێژی سێ پەلە لە گوێ ئاو دەڕوێت، شوێنی شارەدێی زەلان لە سەر چەمی قەڵاچوالانە و گوێ چەمەکە زەلێکی زۆری لێیە لەوەیە لەوەوە ناوی گوندەکە سەرچاوەی گرتبێت.

## جوگرافیا
ناحیەی زەلان ھاوسنوورە لەگەڵ، لە باکوورەوە ناحیەی سیوەیل، لە باشوورەوە ناحیەی سرۆچک، لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی ناڵپارێز و ناحیەی گەرمک، لە ڕۆژاواوە ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ و ناحیەی سیتەک.

* ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٢٣٧کم٢)ە لە (١٩٫٦٪) قەزای شارباژێڕ پێکدەھێنێت، وە لە (١٫٦٨٪) پارێزگای سلێمانی پێکدەھێنێت.

* لە ڕووی ڕووبەرەوە لە ئاستی (سێیەمە) لە پێنج ناحیەی قەزای شارباژێڕدا.
* لە ڕووی دانیشتوانەوە لە سەر ئاستی (پێنجەمە) لە پێنج ناحیەی قەزای شارباژێڕ.

## مێژوو
مێژووی ناحیەی زەلان کۆن نییە، ئەم ناحیەیە لە ساڵی (٢٠٠٥)دا بە بڕیاری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بە پێشنیاری وەزارەتی ناوخۆ و پارێزگای سلێمانی بۆ ئاسانکردنی پڕۆسەی کارگێڕی لە سنووری قەزای شارباژێڕدا، (٣) ناحیە درووستکران بە ناوەکانی ناحیەی سیتەک(سیتەک)، ناحیەی زەلان(زەلان) و ناحیەی گاپیڵۆن(گاپیڵۆن). بە بڕیاری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ژمارە(٥٥٤٦) لە (٢٩ - ١٢ - ٢٠٠٤). بە دابڕانی گوندەکان لە ناحیەی سیوەیل و ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ و ناحیەی سرۆچک ئەم ناحیە پێکھێنرا.

## کارگێڕی
ئەم ناحیەیە لە ٥١ گوند پێکھاتووە:

* زەلان(ناوەند)
* ئاڵەک		
* بیانە		
* بەوزان		
* پاڕەزان
* پڵنگە		
* توانا، شارباژێڕ
* چاڵەخەزێنە
* چەمەک		
* چنارەی شێخەڵمارێن		
* چنارەی شێخ لەتیف		
* چۆڕک		
* چەمیاڵەی خواروو		
* چەمیاڵەی سەروو
* حەسەن گورگ		
* دێگەڵەی شارباژێڕ		
* دێگەڵەکۆن
* دۆڵپەموو
* ڕەشک
* ڕەنگێنەی شارباژێڕ		
* زێوێی شارباژێڕ
* زیە		
* سەرخوار
* سپیدارە، زەلان		
* سوێڕەڵە
* شیوی مەڕی
* شێخەڵمارێن
* غەریبە
* قازیاوای شارباژێڕ		
* قۆخی حاجی ڕەشید
* کارێز، شارباژێڕ
* کانی خدران
* کانی بەنی شارباژێڕ		
* کانی کوزەڵە		
* کانی مردوان
* کەوانەدۆڵ		
* گەڵی
* گردەکەروێشک
* گوێزەڕەش
* گۆڕەدێم		
* گۆزی
* گۆماو، شارباژێڕ
* مامەخەلان
* مایانان		
* موبڕە		
* مێشولان
* ھەرمێلەی سەروو
* ھەرمێلەی خواروو		
* ھەوارەبەرزە، شارباژێڕ
* ھەوڵو		
* ولیاوا		
* ناومێرگ

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* قەزای شارباژێڕ
* شارباژێڕ
* زەلان

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
پێڕستی وڵاتان بەپێی ژمارەی بەکارھێنەرانی ئینتەرنێت

ئاماری بەکارھێنەرانی ئینتەرنێت بەپێی ئامارەکانی ٢٠١٥ بەپێی وڵاتەکان. ئەم ئامارە کۆریای باکوور و تایوان لە خۆناگرێت.





## پێرست

## ژێدەرەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پێرستەکانی وڵاتەکان
بڕەر

وێنۆک|لەم وێنەدا t بڕەرە.
**بڕەر**   (بە ئینگلیزی: Transversal) لە ئەندازەدا ڕاستەھێڵێکە، دوو ڕاستەھێڵ یان زیاتر دەبڕێت، لە زۆربەی بارەکان ڕاستەھێڵەکان ھاوبەرن.
## پەراوێزەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەندازەی سەرەتایی
گۆشەپێو

thumb|چەپ|گۆشەپێو
**گۆشەپێو** ()، ئامێرێکە لە شێوەی جۆراوجۆر وەکوو بازنە، نیوەبازنە، چوارگۆشە یان لاکێشە دروست دەبێت و بۆ پێوانی گۆشە کەلکی لێ وەردەگیرێت. ڕەنووسکردنی گۆشەپێوی نیوەبازنەیی لە °٠ دەست پێ دەکات و لە °١٨٠ کۆتایی دێت.

## گالەری

Image:Protractor2.jpg|
Image:Protractor1.svg|
Image:Grad protractor.png|
Image:Navigational rules types.JPG|
Image:Protractor_Rapporteur_Degrees_V3.jpg|


## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئامرازە ماتماتیکییەکان
ئێڤەنێسنس (تۆماری درێژخایەن)

**ئێڤەنێسنس** () یەکەم تۆمارکراوی درێژخایەنی گرووپی ڕۆکی ئەمریکی ئێڤەنێسنسە کە لە ساڵی ١٩٩٨ بڵاو کراوەتەوە. ئەم ئەلبومە نووسراوەتەوە و تۆمارکراوە بە سەربەخۆیانە لەلایەن گۆرانیبێژ، ئاوازدانەر، گۆرانینووس، ژەنیار و بەڕێوەبەری ئێستەی گرووپی ئێڤەنێسنس، ئەیمی لی، لەگەڵ ھاوڕێی نزیکی ئەو کاتەی بە ناوی بێن موودی. ئەم ئی پییە بە سەربەخۆیانە بڵاو کرایەوە و تەنھا ١٠٠ دانەی لێ دروست کرا. ئەم تۆمارانە ھەموویان فرۆشراون لەکاتی کۆنسێرتە کۆنەکانی گرووپەکە لە لیتل ڕاک، ئارکنساس.

## پاشەبنەما و نووسینەوە
*ئێڤەنێسنس* لە ٧ تراک پێکھاتووە، ھەندێک لەم تراکانە (وەک *خەیاڵی*) لە دواتردا دەستکاری کران و خۆیان لە بەرھەمە سەرکەوتوو ترەکانی گرووپەکە بینییەوە (وەک فۆڵێن). گۆرانییەکان بە زۆری پێکھاتوون لە گیتار، بەیس، تەپڵ و ھەندێک بەشی پیانۆش لە زۆربەی گۆرانییەکاندا دەردەکەوێت. گۆرانی «بۆ کوێ دەڕۆیت» لە تراکەکانی تر کەمێک جیاواز ترە و ئۆرگانی تێدا بەکارھاتووە. ھۆنراوەکان بە گشتی باس لە چیرۆکی خەمناک و تاریک دەکەن، کە بە دەوری خۆشەویستی ساختە و ڕاکردن لە ماڵەوە دە سوڕێنەوە، وەک لە ھەردوو گۆرانی *سۆلیتود* و *ئێکسۆدەس* دەردەکەوێت.

موودی وەک «پارچەیەکی سادەی ٧-خولەکی» پێناسەی گۆرانی *تێگەیشتن* کرد، ئەم گۆرانییە پارچەی دەنگیی لە ھەردوو فیلمی «تێرۆر لە خانوویەکی تۆقین» و «کاتێک پیاوێک ژنێکی خۆش دەوێت» لە خۆ دەگرێت. کۆتا گۆرانی و تراکی سەر ئەلبومەکە بەناوی *کۆتایی* دەنگی ئۆپێراتیکی لەخۆ دەگرێت لەگەڵ مۆسیقای گۆرانی سۆلیتود.

لەسەر ماڵپەڕی ئیڤترێد، لی وتی کە ھەرچەندە گۆرانی نووسینەوەکە ھەژار بووە، گۆرانییە پێشووەکانی ئێڤەنێسنس جادوویەکی تێدا بووە. ھەروەھا ئەوەی خستە ڕوو کە ئەوان «بە پەرۆش بووین بۆ ھەر [تراکێک]، ئێمە تازە فێر دەبوون کە گۆرانیی خۆیان بەرھەم بھێنن کە بە دڵیان بێت.»

## بەرگی ئەلبوم
بەرگی سەر ئی پییەکە پەیکەرێک بیشان دەدات بە ناوی ستین مۆنیومێنت لە لیتل ڕاک، کە داتاشراوەیەکی «فریشتە خەمنامی»یە کە بە ڕەسەنی لەلایەن ویلیام وێتمۆر ستۆرییەوە داتاشراوە.

## سەرچاوەکان
*ویکیپیدیای ئینگلیزی سادە

پۆل:تۆمارە درێژخایەنەکانی ئێڤەنێسنس
ڕادەدار

[وێنۆک|[ڕوونکردنەوەی فانکشن|ڕوونکردنەوەی فانکشنی ڕادەداری سیانی]]
لە بیرکاریدا **ڕادەدار** (بە ئینگلیزی: Polynomial) بریتییە لە کۆی چەند تێرمێک. توانی گۆڕەکەکانی ڕادەدار دەبێت لە کۆمەڵەی ژمارە تەواوە نانەرێنییەکان بن. ھەندێک ڕادەدار ناوی تایبەتییان ھەیە بۆ نموونە ئەو ڕادەدارەی لە دوو تێرم پێک دێت پێی دەوترێت **ڕادەداری دوانی** یان **دوو ڕادەیی**. پلەی ڕادەدار بریتییە لە گەورەترین توانی تێرمەکانی کە ڕادەدارەکە پێک دەھێنن.

## نموونە
* x^2 - 4x^\frac{2}{3} + 7\, ڕادەدار نییە لەبەر ئەوەی توانی گۆڕەکی  x \, لە تێرمی  - 4x^\frac{2}{3} \, شێوەی کەرتی ھەیە.
* x^3 - 4x^{-2} + 3x + 7\, ڕادەدار نییە لەبەر ئەوەی توانی گۆڕەکی  x \, لە تێرمی  - 4x^{-2} \,ژمارەیەکی نەرێنییە.

## فانکشنە ڕادەدارەکان
فانکشنی ڕادەدار بەو فانکشنە دەوترێت کە بە شێوەی ڕێسایەکی ڕادەدار دەنووسرێت. بۆ نموونە فانکشنی f

:  f(x) = x^3 - x \,

فانکشنێکی ڕادەدارە.

## ئەمانەش ببینە
* پلەی ڕادەدار
* تێرم
* نەگۆڕ

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شیکاریی ئاوێتە
پۆل:جەبر
لە خەوتوو دەچێت

**لە خەوتوو دەچێت** ( • ھەروەھا ناسراوە بە ***چرپە***) تۆمارێکی درێژخایەنی گرووپی ڕۆکی ئەمریکی ئێڤەنێسنسە، ئەلبومەکە لە ساڵی ١٩٩٩ تۆمارکراوە لە تۆمارگەی بیگویگ ئینتەرپرایسس. یەکەم تۆماری ناسراوی ئێڤەنێسنس بە ناوی *چرپە* لەم ئی پییەدا بەدی دەکرێت و چوار مۆسیقای ئامێریی تریش لە خۆ دەگرێت کە بە مۆسیقای پێش-فۆڵێن ناسراون. تۆمارەکە ھەروەھا دوو وەشانی لە گۆرانی *تێگەیشتن* لە خۆ گرتووە، کە پێشووتر بووەتە ھۆی بەناوبانگ بوونی گرووپە لە ناوخۆدا. ئەم تۆمارە تەنھا ٥٠ دانەی لێ دروست کراوە و دووبارە بڵاو نەکراوەتەوە. ئەلبومەکە ھیچ وێنەیەکی نییە و تەنھا سیدییەکی سادەیە کە بە ڕەسەنی بۆ خێزان و ھاندەرە ناوخۆییەکانی لیتل ڕاک، ئارکنساس بەرھەم ھێنراوە. وەشانی فەرمی ئەم سیدییە زۆر دەگمەنە و زۆربەی ئەو سیدییانەی کە بانگەشەی ئەوەیان بۆ دەکرێت ڕەسەنن لەسەر ئینتەرنێت بۆ فرۆشتن ساختەن و ھەڵە لە ڕێکخستنەکانی تراکەکانی سیدییەکاندا بەدی کراوە.

## سەرچاوەکان
* زە ئێڤەنێسنس ڕێفرێنس

پۆل:تۆمارە درێژخایەنەکانی ئێڤەنێسنس
میستری

**میستری** () سیدییەکی بەرھەمی گرووپی ڕۆکی ئەمریکی ئێڤەنێسنسە کە چەند دانەیەکی لێ فرۆشرا لە کۆنسێرتی ئەکوستیکی جوانیتا، لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣، پێش بڵاوبوونەوەی ئەلبومی فۆڵێن لە زووەکانی مانگی ئازار. ئەم سیدییە لەسەر مێزێکی چاوپێکەوتن دەفرۆشرا، کە تێبینییەکی سەر پەڕەی لەسەر بوو کە نووسرابوو «میستری سیدی -- $٥» بێن موودی، ئەندامی پێشووی گرووپەکە، وتی کە سیدییەکە وەک سامپڵێک وابووە بۆ فۆڵێن و چەند شتێکی لە خۆ گرتبوو کە نەخرابووە ناو ئەلبومەکەوە. سیدییەکی سادەی بێ بەرگ بوو کە ھیچ شتێکی لەسەر نە نووسرابوو. گۆرانی *زۆر دوور*ی سەر سیدییەکە تووتەی تێدەکەوێت بەھۆی دروستبوونی ھەڵەوە لەکاتی بەرھەمھێنانی سیدییەکەدا.

## سەرچاوەکان
*زە ئێڤەنێسنس ڕێفرێنس

پۆل:تۆمارە درێژخایەنەکانی ئێڤەنێسنس
پلەی ڕادەدار

**پلەی [[ڕادەدار]]** بریتییە لە گەورەترین توان لە نێوان تێرمەکانی ڕادەدار، بەو مەرجەی هاوکۆلکەی تێرمەکە سیفر نەبێت.
بۆ نموونە 7x^2y^3 + 4x - 9 سێ تێرمی ھەیە، (دەتوانین ئەو ڕادەدارە بە شێوەی 7x^2y^3 + 4x^1y^0 - 9x^0y^0 بنووسین.) تێرمی یەکەم لە پلەی پێنج، تێرمی دووەم لە پلەی ۱ و تێرمی سێھەم پلەکەی سیفرە. لەمەوە دەردەچێت ئەم ڕادەدارە لە پلەی پێنجە واتە گەورەترین پلەی ھەیە لە نێوان تێرمەکانی تر.

*پلەی هاوکێشەی ڕەگی دووجا، \sqrt x  یەکسانە بە ۱/۲ .
*پلەی هاوکێشەی لۆگاریتم، \ \log x یەکسانە بە سیفر.
*پلەی فانکشنی توانی، \ \exp x یەکسانە بە ∞.
## سەرچاوەکان
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ڕادەدارەکان
داربەڕولە (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **داربەڕولە** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** داربەڕولە، تانجەرۆ، ناوی گوندێکی ناحیەی عەربەتە لە قەزای سلێمانی.
** داربەڕولە، سرۆچک، ناوی گوندێکی ناحیەی بەرزنجەیە لە قەزای سەید سادق.
** داربەڕولە، پیرەمەگرون، ناوی گوندێکی ناحیەی پیرەمەگرونە لە قەزای دووکان.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
پێڕستی گوندەکانی قەزای سلێمانی

**قەزای سلێمانی** (ناوەند)، پێکھاتووە لە ناحییەی بەکرەجۆ و بازیان و تانجەرۆ.

## قەزای سلێمانی

### بەکرەجۆ
لە ٧٩ گوند پێکھاتووە.

* ئالیاوای خواروو
* ئالیاوای سەروو
* ئاشەسپی
* ئاوبارە (ڕوونکردنەوە)
* ئەحمەداوا
* بابان
* باریکە
* باڵچۆغ
* باوەگێلدی
* باوەمەردەی خواروو
* باوەمەردەی سەروو
* بنگرد
* پیرکە
* تاسلوجە
* تەپەڕەش
* تووەسپی
* جۆگەی گەورە
* جێشانە
* چاڵگە
* چەقژی خواروو
* چەقژی سەروو
* خەلیفاوا
* خێوەتە (ڕوونکردنەوە)
* داراغا
* دارەبەن
* داربەڕوو
* دارتووی مەولانە
* دارتووی حارس
* دارتووی نەزەر
* داودبڵاخ
* دێکۆن
* دێکۆنی عەلی ئەفەندی
* ڕاپەڕین
* سماقان
* سەرداراوا
* سورگەی خواروو
* سورگەی سەروو
* سۆتکە
* شێخ ڕەش
* شێخ وەساڵ
* عەواڵ
* فەیاڵ
* قازان
* قالاوا
* قەمەرتلی
* قزلەر
* قلیاسان
* قولەرەیسی
* قوڵقوڵە
* قۆرخودوباش
* کارێزکڵاو
* کانی بەردینە
* کانی بەردینەی قازان
* کانی پیرە
* کانی جنە
* کانی گۆران
* کانی سەفەر
* کانی سپیکەی گڵەزەردە
* کانی گۆمە
* کانی مەنم
* کانی میکائیل
* کەڵەکن
* کەڵەوانان
* کەنەسوورە
* کەنەکەوەی ئیسکان
* کەنەکەوەی شەھیدان
* کۆسەی چەم
* کێلەسپی
* گڵەزەردە
* گۆپیتە
* لەنجاوا
* مەلاداود
* ھەزارمێرد
* ھەنارانی کۆن
* ھەنارانی خواروو
* ھەنارانی سەروو

### بازیان
لە ٥٩ گوند پێکھاتووە:

* ئاڵوبڵاخ
* ئاڵی گۆران
* ئەڵاقوڵی
* ئەڵایی
* ئیبراھیم ئاوا
* باریکە
* باڕوی بچوک
* باڕۆی گەورە
* باڵاجو
* باینجان
* بەرانان
* بەگەجانی
* بیبیجەکی خواروو
* بیبیجەکی سەروو
* بیبیجەکی وەیس
* تەپەشوانکارە
* تەیناڵی تازە
* تەیناڵی کۆن
* تووی ئەولیا
* تووی عویل
* چۆڵمک
* خاڵدان
* خێوەتە (ڕوونکردنەوە)
* داریکەلی
* دەربەندەسوتاو
* دەرگەزێنی باباعەلی
* دەرگەزێنی ھەمەوەند
* زیەگە
* ساتیار
* سەرچاوە
* سڵێمانەگردە
* شوانکارە
* شێخ مەند
* عەلی بزاو
* قوشقایە
* کانی پێنج شەمە
* کانی سمایلە
* کانی شایە
* کانی شەیتان
* کەڵەکین
* کڵاشکەرانی بچوک
* کڵاشکەرانی گەورە
* کوپەڵە
* کۆیک
* گاوانی
* گۆپاڵە
* گۆمەتەی کەچ
* لازیان
* لەتیف ئاوا
* محمودیە
* مورتکە
* میرەدێ
* مێوک
* ھالەی حاجی ڕەشید
* ھالەی سەرچاوە
* ھالەی مام قادر
* ھەنجیرە (ڕوونکردنەوە)
* ھەیاسی
* ورمزیار

### تانجەرۆ
لە ٧١ گوند پێکھاتووە:

* باخچە
* بادەرە
* باریکە
* بەدارە
* بەردەکەڕ
* بێستان سوری بچوک
* بێستان سوری گەورە
* پوشێن
* تانجەرۆ
* چەقلاوە
* چەناخچیان
* چوارتاق
* حارساوا
* حەمەی بارام
* خاک وخۆڵ
* خەرابە
* خەراجیان
* خرابە
* دارەڕەش
* داربەڕوولە
* دەربەندفەقەرە
* دەمرکان
* دێی بارام
* دێی ڕەمەزان
* دێی عەلی
* ڕازیانە
* زڕگوێز
* زێڕینجۆی خواروو
* زێڕینجۆی سەروو
* ژاڵەی خواروو
* ژاڵەی سەروو
* سەدوبیست
* سەماوات
* سەیدئاوا
* سولەکان
* شەمە
* شێخ عەوڵا
* شێخ عومەر
* شێخ وەیساوا
* عارفاوا
* فەرەجاوا
* قازاو
* قەڕاڵی
* قەرەتۆغان
* قرگە
* قسرتی خواروو
* قسرتی سەروو
* کارێز
* کاژاوی حەمەساڵەح
* کانی قوڵکە
* کانی شاسوار
* کانی ھەنجیر
* کەدان
* کەماڵانی خواروو
* کەماڵانی سەروو
* کۆزەڕەقە
* کۆڵەبی
* گورگەچیا
* گۆماو
* مەنسوراوا
* ھەرساوە
* ھەنجیرە (ڕوونکردنەوە)
* ھوانە
* وێڵەدەر
* وێلەکەی بچوک
* وێلەکەی گەورە
* ناوگردان
* نەمەڵ
* نیسکەجۆ
* یاسین تەپە
* یەخیماڵی
* یەکماڵە

## سەرچاوەکان

* دەستەی ئاماری ھەرێم - وەزارەتی پلان دانان
* ماڵپەڕی کەس نەزان
* ماڵپەڕی زانکۆی سلێمانی
* پارێزگای سلێمانی
* زانکۆی سلێمانی

## پەراوێزەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:پێرستی گوندەکانی باشووری کوردستان
ئاوارە، دیواندەرە

**ئاوارە** یەکێک لە دێکانی بەشی چلچەمەی شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٤٤ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٤٤ کەسە.

ئەم دێیە لە ٤٥ کیلۆمەتری شاری دیواندەرە ھەڵکەوتووە و نزیکەی ١٠ کیلۆمەتر لە کێوی چلچەمە دوورە.

ئاوارە لە پاکێوێک دا ھەڵکەوتووە و چۆمێک لە خوارووی دێکەوە تێپەڕ دەبێت. ئەمبەر و ئەوبەری بە داری چنار و بی پۆشراوە و دیمەنێکی جوانی داوە بەم دێیە.

## ھاوبابەت
ئەشکەوتی ئاوارە

## سەرچاوەکان
* ماڵپەڕی فەرمانداریی شاری دیواندەرە  (بە فارسی)

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
باریکە

[وێنۆک|250px|[باریکەی پاناما]]

**باریکە** یان **بەرزەخ** (بە ئینگلیسی: isthmus) ھێڵێکی باریکی وشکاییە کە دوو ھەرێمی وشکایی گەورەتر پێکەوە دەلکێنێت. بۆ نموونە: باریکەی پاناما، ئامریکای باکوور و ئامریکای باشوور پێکەوە دەلکێنێت.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
چاڵگە، سەقز

**چاڵگە** (Çallge، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٧٩ کەس لە ١٤ بنەماڵەدا بووە.

## ئەمانەش ببینە
* گوندستانی تیلەکۆ
ناوچەی زێویە
* شارستانی سەقز

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز
پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
تێرم

لە بیرکاریدا **تێرم** یان **ڕادە** ()  بریتییە لە ھێندێکی جەبری کە لە ئەنجامی لێکدانی ژمارەیەک لە گۆڕەکێک یان زیاتر پێک دێت.
لە ماتماتیکی سەرەتاییدا، *تێرم* لەوانەیە تەنھا یەک ژمارە بێت وەک ٣ لەم کاتەدا پێی دەوترێت **تێرمی نەگۆڕ** یان تەنھا یەک گۆڕەکی تێدا بێت وەک 4x\, و لە تێرمەکانی تر بە دوو ھێمای + یان − جیا بکرێتەوە. بۆ نموونە لە ڕادەداری

:4x +5wyz + 3\,

 3\,،  4x \, و
5wyz\, ھەر کامیان یەک تێرمن.

## سەرچاوەکان
* 
## پەراوێزەکان

پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی
پۆل:لۆژیکی ماتماتیکی
دەیڤد فینچەر

**دەیڤد ئەندرو لیۆ فینچەر** (بە ئینگلیزی: David Fincher) لە دایک بووە لە ٢٨ی ٨ی ١٩٦٢، دەرھێنەری فیلم و بەرھەمھێنەرێکی ئەمریکیە، پاڵێوراوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار لە پێناو دەرھێنانی فیلمی دۆسیە دەگمەنەکەی بێنجامین بەتن (٢٠٠٨) و لە پێناوی فیلمی تۆڕی کۆمەڵایەتی توانیویەتی خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب و بافتا دەستەبەر بکات. دەیڤد فینچەر ناوبانگێکی جیھانی ھەیە بەھۆی دەرھێنانی فیلمەکانی یانەی شەڕ و حەوت وە یەکێکیشە لە دروستکەرانی زنجیرەی ماڵی کاردەکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:زیندووان
پۆل:براوەی باشترین دەرهێنەری گۆڵدن گڵۆب
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:براوەی باشترین دەرھێنەری گۆڵدن گڵۆب
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
عەزیزاوای قەرەتەورە

**عەزیزاوا** یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١٠ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتووانی ٥١ کەسە.

## سەرچاوەکان
* ماڵپەڕی فەرمانداریی شاری دیواندەرە 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
قوڵقوڵە، مەریوان

**قوڵقوڵە** گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی قوڵقوڵە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٤١ کەس لە ١٤٢ بنەماڵەدا بووە.
## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
خێوەتە (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **خێوەتە** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** خێوەتە، بازیان، ناوی گوندێکی شارەدێی بازیانە لە قەزای سلێمانی.
** خێوەتە، دۆڵەڕووت، ناوی گوندێکی شارەدێی بەکرەجۆە لە قەزای سلێمانی.
** خێوەتە، شارباژێڕ، ناوی گوندێکی شارەدێی چوارتاە لە قەزای شارباژێڕ.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
بەززی

س**ئەحمەد بن موحەممەد بن عەبدوڵڵا بن ئەلقاسم بن ئەبی بەززە**، ()، ناسناویشی ئەبولحەسەنی بەززی مەککی، لە وەچەی (مەخزوم)، بە ڕەگەز فارسی، لە ساڵی ١٧٠ـی کۆچی لە دایک بووە. یەکێک لە گێڕەوەکانی قیڕائەی ئیبن کەسیری مەککی، و قارئی مەککە بوو، بانگبێژی مزگەوتی حەرام بۆ ماوەی چ ساڵ، لای زۆر کەس قورئانی خوێندووە و زۆریش لای ئەو خوێندوویانە. حەدیسیشی گێڕاوەتەوە بەڵام ئەبووحاتەم وتویەتی: حەدیسی لاوازە، حەدیسێکی مونکەری گێڕاوەتەوە.
عوقەیلی وتویەتی: حەدیسی مونکەری ھەیە، حەدیسەکان وەسڵ دەکات (یوصل الاحادیث).
وەسفی کراوە کە کەسێک تەقوادار و خاوەن سوننەت بووە.

لە ساڵی ٢٥٠،ی کۆچی وەفاتی کردووە.
## سەرچاوەکان
* سیر اعلام النبلاء-بەرگی دوازدەھەم-لاپەڕە:٥٠
* شبکە الالوکە

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٧٨٠
حەسەن سیساوەیی

**حەسەن سیساوەیی** (ناوی تەواو: حەسەن ڕەسووڵ) (١٩٢٦ – ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥) حەیرانبێژێکی کورد بوو.

## ژیان
حەسەن سیساوەیی لە ساڵی ١٩٢٦ لە گوندی ئاری سیرەک لەدایکبووە، نەچووەتە خوێندنگە. کاری مەڕداری و وەرزێری کردووە، و ھاوسەرگیریشی نەکردووە. لە منداڵییەوە دەستی بە حەیرانگوتن کردووە، سەرەڕای ئەوەی باوکی ئەوەی پێخۆش نەبووە. بووەتە حەیرانبێژی ئاغای سیساوە، لەبەرەوەش ناسناوی سیساوەیی وەرگرتووە.

لە ١٩٥٨ حەیرانەکانی «غەریبم و حەیران بەربووم لە بەندێ» ی بۆ بۆ ئێستگەی بەغدا تۆمارکردووە. سیساوەیی بەرھەمی دیکەشی ھەن، کە بەشێکیان فەوتاون لەبەرەوەی تۆمارنەکراون. ئەگەرچی سیساوەیی زۆرتر وەک حەیرانبێژ ناسراوە، بەڵام لە داڕشتنی بیرۆکە و ھونەری گێڕاوەی چیڕۆکیشدا، توانای ھەبووە و خاوەنی چەند چیڕۆکێکە، بەڵام بڵاونەکراونەتەوە.
حەسەن سیساوەیی لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ گیانی لەدەست دا بەھۆی جەڵتەی دڵەوە لە شارۆچکەی باسرمە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* حەسەن سیساوەیی - ھەگبەی لاوک و حەیران (بەڵگەفیلمێکی تەلەڤیزیۆنی کەی ئێن ئێن)
* حەیرانێکی حەسەن سیساوەیی لە یووتیووب

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:حەیرانبێژانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦
پۆل:مردووانی ٢٠١٥
پۆل:خەڵکی پارێزگای ھەولێر
قونبول

ئەبوو عەمڕ، **موحەممەد بن عەبدولڕەحمانی مەخزوومی مەککی**، ()، ناسراو بە **قونبول** ()، لە ساڵی ١٩٥ـی کۆچی لە مەککە لەدایک بووە، ھەندێک دەڵێن ھۆکاری ناساندنی بە قونبول ئەوە بووە کە لە ھۆزێک بووە پێیان دەوترا (القنابلة)، ھەندێکیش دەڵێن ئەو نەخۆشییەکی ھەبوو، جا دەرمانێکی زۆر بەکاردەھێنا پێی دەوترا (قنبیل) جا ناوەکە کەمێک سوک و ئاسانکرا بۆ قونبول.

یەکێک لە گێڕەوکانی حەوت گێڕەوەکانی قورئان (القراء السبعة)، کە لە ئیبن کەسیری مەککی گێڕاوەتەوە، موقریئی مەککە بوو، قورئان پێ خوێندن (الاقراء) بۆ ئەو بە جێما لە حیجاز لە سەردەمی خۆی، خەڵکیش بۆ لای ئەو دەچوون، کەسێک بوو کە کەسی لەگەڵ نەبوو تەنھا ئەھلی زانست و چاکە نەبێت.  قورئانی خوێندووە لای چەندانێک، دەگووترێ کە ئەو لای موحەممەدی بەززیش خوێندوویەتی کە ئەویش لە ئیبن کەسیری مەککی گێڕاوەتەوە، بەھان شێوە زۆریش لای ئەو خوێندوویانە.

قونبول لە ساڵی ٢٩١ـی کۆچی وەفاتی کرد لە تەمەنی ٩٦ ساڵی دا، جەستەی زۆر لاواز بوو و زۆر گۆڕا لە کۆتاییەکانی تەمەنی، جا دەگووترێ کە ئەو حەوت ساڵ بەر لە مردنی وازی لە (اقراء) ھێناوە، یان ١٠ ساڵ.
## سەرچاوەکان
* شبکە الالوکە
* التراجم
* المکتبە الاسلامیە

پۆل:مردووانی ٩٠٤
ئۆکتۆبەر سکای

**ئاسمانی ئاکتۆبەر** (بە ئینگلیزی: October Sky) فیلمێکی ئەمریکیی ژیاننامەییی ساڵی ١٩٩٩یە، لە دەرھێنانی جۆو جەنستن، لە نواندنی ئەستێران؛ جەیک جیلینھاڵ، کریس کووپەر، کریس ئۆوێن و لۆرا دێرن.
فیلمەکە لەسەر بنەمای چیڕۆکی واقیعیی ھۆمەر ئێچ ھیکام دەرھێنراوە، کە کوڕێک بوو لە کانی خەڵوز کاری دەکرد، و ئیلھامی ھەڵدانی ڕاکێتی وەرگرت لەڕێی مانگی دەستکردی سپوتنیک ١ کە لە ١٩٥٧ ھەڵدرا، سەرەڕای ئەوەی کارەکەی پێچەوانەی ئاواتەکانی باوکی بوو. لە کۆتاییش دەبێتە یەکێک لە ئەندازیارانی ناسا.

## چیڕۆک
لە کۆڵوود «Coalwood»، ڤیرجینیای ڕۆژاوا ھەموو کوڕەکان وا گەورە دەبن کە لە کانەخەڵووزەکاندا کاربکەن، «ھۆمەر ھیکام» ھیچ ھۆکارێکی نییە تا وا بیربکاتەوە کە دەبێت جیاوازبێت، ئەو زۆر بچووکە تا بتوانێت سکۆلارشیپی فووتباڵ بەدەست بێنێت، ھیچ ڕێیەکی نییە بۆ دەربازبوون لە ژیانە ناچارییەکەی، تا ئەو کاتەی یەکێتیی سۆڤیەت مانگی دەستکرد «سپوتنیک» دەفڕێنێت بەسەر ئاسمانی ئاکتۆبەر «تشرینی یەکەم» و ھەموو شتێک دەگۆڕێت. ئەوە لە ساڵی ١٩٥٧ـە و جیھانی ھۆمەر بڕێک فراوانتر دەبێت. سەرەڕای ئەوەی باوکی بەڕێوەبەری کانەخەڵوزەکەیە و تاکە ئاواتیشی ئەوەیە کە کوڕەکەی شوێنی ئەو بکەوێت و جێی بگرێتەوە. ھۆمەر دەست دەکات بە دروستکردن و کارپێکردنی ڕۆکێتە دەستییەکانی لەگەڵ چەند ھاوڕێیەکی نزیکی. لە سەرەتا بەھۆی ھەڵەوە زۆربەی ھەڵدانەکان شکست دێنن، بەردەوام دەبێت تا سەرکەوتوو دەبێت لە دروستکردن و ھەڵدانی ڕۆکێتەکەی، بەمەش تووشی چەندین گرفت دەبێت. ھۆمەر بە ڕۆکێتەکەی بەشداری دەکات لە پێشبڕکێی داھێنانە زانستییەکانی نێوان قوتابخانەکان، تێیدا سەردەکەوێت، و بەھۆیەوە ھەلی خوێندنی لەلایەن زانکۆیێکەوە پێشکەش دەکرێت. سەرکەوتنەکانی دەبنە ئیلھامبەخش بۆ سەرجەم خەڵکی شارۆچکەکە تا باوەڕبھێنن کە ڕوودانی موعجیزە مومکینە لە کۆڵوود، و ھیچ کێشەیەک نییە لە ھەڵدانی مووشەک بەرەو ئەستێرەکان.

## بەستەرە دەرەکییەکان
*وێبگەی فەرمیی ھۆمەر ھیکام
*زانیاری و وێنەکانی مەوقیعی وێنەگرتن
*
*
*
*

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٩
پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:فیلمە ژیاننامەیییەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی جەنگی سارد
پۆل:فیلمە ژیاننامەیییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین
پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:فیلمە درامییە ھەرزەکارە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە تەکنۆلۆژیا
پارسییەکان

وێنۆک|خێزانێکی پارسی، لەئاھەنگی ھاوسەرگیری.

**زەردەشتییەکانی ھیندستان و پاکستان** یان **پارسییەکان** بە خەڵکانی پەیڕەوانی زەردەشتی دەوترێت کە لە ھیندستاندا دەژێن. زەردەشتییەکانی ھیندستان مەزنترین چینی زەردەشتییەکانن لە جیھاندا، کە لە سەردەمی دوای ئیسلام چوونەتەوە بۆ ھیندستان و لەوێ ماونەتەوە، بەھۆی ئەوەی کە لە **پارس**ەوە(ناوی وڵاتی ئێران لەو سەردەمە) کۆچیان کردووە، بە پارسی ناسراو بوونەتەوە کە بەمانای فارسی زمان بوونییان نییە.

## جەماوەر
بەپێی سەرژمێرییەکان ژمارەی پارسییەکان لە جیھان لەنێوان ٧٥ بۆ ١٠٠ ھەزار کەسە کە زۆربەیان لە ناوچەی گوجاراتی ھیندستان نیشتەجێبوون.

## زەردەشتییەکانی پاکستان
زۆربەی ەردەشتییەکان لە ھیندستاندا دەژین و بەشێکی کەمیشییان کەوتوونەتە پاکستان.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پارسی
پۆل:زەردەشتییەکان
پۆل:ناسنامەی ئایینی
پۆل:ناسنامەی دینی
پۆل:دینی زەردەشت
حەفس دووری

**حەفس بن عومەر بن عەبدولعەزیز بن سوھبان**، ()، ئەبوو عومەر، نەحویی بەغدادی، شێخی موقریئەکان، ڕەچەڵەکی دەگەڕێتەوە بۆ شاری (الدور/دەور) لە عێڕاق لە سامەڕا. لە ساڵی سەد و پانجا و شتیک لە دایک بووە.

یەکێکە لە گێڕەوەکانی حەوت گێڕەوەکان، جا ئەو لە دوو ئیمامی گێڕاوەتەوە، کیسائی و ئەبوو عەمڕ بەسڕی، لە حەسەنی بەسڕیشی گێڕاوەتەوە بەڵام ڕیواتەکەی حەسەنی بەسڕی شازە، ھەر حەوت قیڕائەتەکانیشی خوێندووە، دانراویشی ھەیە، لە پەرتووکەکانی (ما اتفقت الفاظە ومعانیە من القران) و (قراءات النبي صل اللە علیە وسلم)، دشگووترێ کە ئەو یەکەم کەسە لەسەر زانستی قیڕائات نووسیویەتی، نەحویش بوو، قورئانی خوێندووە لای (ئیسماعیل بن جەعفەر)، وەھەروەھا لای ئیمامی کیسائی بە قیڕائەتەکەی، وە لای (یحیی الیزیدي) بە قیڕائەتی ئەبووعەمڕی بەسڕی، وە لای (سولەیم) بە قیڕائەتی حەمزە. حەدیسیشی ڕیوایەت کردووە.

تەمەنێکی زۆر ژیاوە و لە شەوالی ساڵی ٢٤٦ـی کۆچی وەفاتی کردووە.
## سەرچاوەکان
* شبکە الالوکە
* سیر اعلام النبلاء-بەرگی یازدەھەم-لاپەڕە ٥٤١

پۆل:لەدایکبووانی ٧٦٧
پۆل:مردووانی ٨٦٠
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم
پۆل:خەڵکی بەغدا
مەتنی فەتحول قەریب

**مەتنی ئەلغایە وەتتەقریب** ()یان **مەتنی ئەبی شوجاع** ()یان **غایەتولئیختیساڕ** ()، مەتنێکە لە بەناوبانگترین مەتنەکانی فیقھی شافعی دانراوی ئیمام ئەحمەد کوڕی حوسێن ئەسفەھانی، دانەر گرنگی پێداوە و بەش بەشی کردووە، لەگەڵ کەمیی قەبارەکەی ماناکانی زۆرن، بۆیە زانایان گرنگیان پێداوە، شەرحیان کردووە و کردوویانە بە شیعر، وەک ئیمام عەمریتی کە مەتنەکەی کردووە بە شیعر بەناوی ().

دانەر (ئەبو شوجاع) لە پێشەکیی مەتنەکەی وتویەتی:

## سەرچاوەکان
* مەتنی غایە وەتتەقریب-لەگەڵ مەتنی نھایە التدریب

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دەقە ئیسلامییەکان
پۆل:کتێبە ئایینییەکان
وێنەبەردینەی بێستوون

250px|وێنۆک|وێنەی بەردنووسی بێستوون
**بەردنووسی بێستوون** گەورەترین بەردنووس جیھانە، کە سەرەتای نووسین و دروستبوونی ئەگەڕیتەوە بۆ ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی لە مێژووی ٥٢٠ ساڵ بەر لە زایینی. ئەم بەردنووسە لە شاری بێستوون سەر بە شارستانی ھەرسین لە سی کیلۆمیتری شاری کرماشان لە دەڤەری چیای بێستوون بوونی ھەیە.

دەڤەری بەردنووسی بێستوون لە «بەرھەمە نەتەوایەتیی ئێران» ھەژمار دەکرێت و ھەر وەھا ئەم بەردنووسە لە ساڵی ٢٠٠٦ لە میراتی جیھانیی یوونێسکۆ ھەژمار کرا.

## سەرچاوەکان
* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «سنگ‌نبشته بیستون»، ویکیپیدیای فارسی (٨ی ئازاری ٢٠١٧).

پۆل:پارێزگای کرماشان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئێران
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:کورووشی مەزن
پۆل:مێژووی کەونار
پۆل:خانووبەرە و پێکھاتەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:سەرچاوەی ئایینی کۆنی ئێران
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان
سووسی

**سالح بن زیاد بن عەبدوڵڵا بن ئیسماعیل بن ئیبڕاھیم بن ئەلجارود بن مەسرەح سووسی ڕەققی**، ()، ناسناویشی ئەبوو شوعەیب، خورئانخوێن (مقرء) و حەدیسیشی گێڕاوەتەوە، لە ساڵی ١٧٣ـی کۆچی لە دایک بووە، لە ساڵی ٢٦١ کۆچی دوایی کردووە. یەکێک بووە لە گێڕەوەکانی حەوت گێڕەوەکە کە ئەم لە ئیمام ئەبوو عەمڕ بەسڕی گێڕاوەتەوە.

ناوی "سووسی" دەگەڕێتەوە بۆ شاری شوش لە ناوچەی خووزستان، کە جاران پێی دەترا "سوس"، ھەروەھا ناوی "ڕەققی" دەگەڕێتەوە بۆ شاری ڕەققە لە شام.

## سەرچاوەکان
* سیر اعلام النبلاء-بەرگی دوازدەھەم-لاپەڕە ٣٨٠
* شبکە الالوکە
* الامام الثالث ابو عمرو
ھیشام کوڕی عەممار

**ھیشام کوڕی عەممار کوڕی نوسەیر کوڕی مەیسەرە کوڕی ئەبان**، ()، کونیەیشی (ناسناویشی) ئەبولوەلیدی سوللەمی، دەشگووترێ زەفەری دیمەشقی، لە ساڵی ١٥٣ـی کۆچی لە دایک بووە.

ئیمام و قورئانخوێن (مقرء) و موفتی و موحەددیس و وتاربێژی خەڵکی دیمەشق، وتاربێژی مزگەوتی ئومەوی بوو لە سەردەمی خۆی، کەسێکی زانستخواز و نەرمونیان، بە ڕەوانبێژی و فراونی ڕیوایەت، تەمەنیکی درێژ بەسەر برد بە تەندروستی مێشک و ڕا، خەڵکی دەچوونە لای بۆ قیڕائەت و فەرموودە، خەڵکی کردیان بە ئیمام لە قیڕائەت و نەقڵ، پەرتووکێکیشی ھەیە بەناوی (فضائل القرآن). قورئانی گێڕاوەتەوە لە ئیبن عامر شامی، لای زۆر کەسی تریش خوێندوویەتی و زۆریش لای ئەو خوێندوویانە. گرنگی دانی ھیشام بە فەرموودە کەمتر نەبوو لە گرنگی دانی بە قیڕائەت، لە زۆر کەسی گێڕاوەتەوە، ئەھلی حەدیسیش بە چاک و باوەڕپێکراو باسیان کردووە، بوخاری و موسلیم و نەسائی و ئیبن ماجە و ترمزی و ئەبوو حاتەم و زۆری تریش فەرموودەیان لێ ڕیوایەت کردووە. لە ساڵی ٢٤٥ـی کۆچی وەفاتی کرد.

## سەرچاوەکان
* سیر اعلام النبلاء-بەرگی یازدەھەم-لاپەڕە ٤٢٠
* شبکە الالوکە
* تراجم

پۆل:خەڵکی دیمەشق
پۆل:توێژەرانی ئایینی ئیسلام
ئیبن زەکوان

**عەبدوڵڵا بن ئەحمەد بن بەشیر بن زەکوان بن عومەر**، ()، ساڵی ١٧٣ـی کۆچی لە دایک بووە، شێخی ئیقڕاء بوو لە شام، قورئانی لە ئیبن عامر شامی گێڕاوەتەوە، فەرموودەشی گێڕاوەتەوە، پەرتووکی (أقسام القران وجوابھا) و (ما یجب على قارئ القران عند حرکة لسانە) داناوە. دەگووترێت کە ھیشام وتاربێژ بوو و ئیبن زەکوانیش پێشنوێژی لە نوێژەکان دەکرد یان جێگری بوو. لە ساڵی ٢٤٢ کۆچی دوایی کردووە.
## سەرچاوەکان
* شبکە الالوکە
*  تراجم
خەللاد

**خەللاد بن خالد شەیبانی سەیڕەفی کووفی**، ()، ناسناویشی ئەبوو عیسا، (بە عەرەبی: خلاد) لە ساڵی ١١٩ یان ١٣٠ـی کۆچی لە دایک بووە و لە ٢٢٠ کۆچی دوایی کردووە لە کووفە.

یەکێکە لە گێڕەوەکانی حەوت گێڕەوەکانی قورئان، لە ئیمام حەمزەی کووفی گێڕاوەتەوە، ئەو و خەلەفیش ھەردووکییان لای سولەیم بن عیسا ئەویش لە حەمزە ڕیوایەتەییان کردووە. ئەمیش ھەروەکو قورئانخوێنەکانی تر لای چەند کەسێک و چەند کەسێکیش لای خوێندوویانە. فەرموودەشی ڕیوایەت کردووە، ئەبوو حاتەم وتویەتی: ڕاستگۆیە.

## سەرچاوەکان
* التراجم
* ن للقران وعلومە
* شبکە الالوکە

پۆل:مردووانی ٧٧٢
پۆل:قیرائات
بونسیۆی بایکجی

پاشا **"بونسیۆ"ی بایکجی** (بە هانگۆل: 분서왕؛ بە ھانجا: 汾西王)، لە دایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٣٠٤ی زایینیدا مردووە، دەیەم فەرمانڕەوایی بایکجی بوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٢٩٨ز بۆ ٣٠٤ز)بوو. گەورەترین کوڕی پاشا چاکجی بوو

## پوختە
کوڕە گەورەکەی پاشا چاکجی بوو. لە ساڵی ٢٩٨ی زایینیدا لەگەڵ مردنی چاکجی بوو بە پاشا کاتێک لە ساڵی ١٣ی حوکمڕانیدا لە شەڕدا کوژرا. سامگووک ساگی تۆمار دەکات کە "لە گەنجیەوە گەشاوە و زیرەک بووە، لە ئەنجامدانی ڕێوڕەسمەکانیدا بوێر و ڕاستگۆ بووە. باوکی پاشا خۆشی دەویست، و هەرگیز جیای نەدەکردەوە لە خۆی".

## فەرمانڕەوای
بەردەوام بوو لە شەڕکردن دژی ناوچەی لیلانگی چین کە هێزەکانیان باوکی کوشتبوو. لە ساڵی ٣٠٤ی زایینیدا هەرێمی ڕۆژئاوای ناوچەی لیلانگی گرت. بەپێی سامگووک ساگی، دادوەری ناوچەکە دواتر بکوژێکی نارد و کوشتی.

## میرات
لەگەڵ مردنی بونسیۆ کە نەوەی پاشای هەشتەم گۆی بوو، هێڵی شاهانەی ڕکابەر لە پاشای پێنجەم چوگۆ دەرکەوتەوە، تەختی پاشایەتی گرتەوە، جگە لە حوکمڕانی کورتی کوڕی بونسیۆ گی وەک پاشای دوانزەهەم.

## خێزان

* باوک: چاکجیی بایکجی
* دایک: **خاتوو بۆگوا** () - کچی دادوەری ناوچەی دایفانگ.
** شاژن(ەکان): نادیارە
*** کوڕ: **بویۆ گی** (扶餘契, ؟–٣٤٦) - کوڕە گەورەیە، دوازدەهەمین پاشای بایکجی، گیی بایکجی.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٣٠٤
پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا
پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا
پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی سێیەم
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٣یەم لە ئاسیا
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی چوارەم
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٤ەم لە ئاسیا
فڵچە

200px|وێنۆک|چەند فڵچەیەک، کە بۆ خاوێنکردنەوە بەکاردێن
**فڵچە** ئامرازێکە، چەندین جۆری جیاوازی ھەیە، ھەموویان لە دوو بەش پێک دێن؛ سەر و کلک، سەرەکەیان بەستراوە لەگەڵ چەندین تەلی ئاسنی و پلاستیکی، کە بزمارئاسا لەسەری دانراون. کلکەکەشی کە دەکرێت درێژ یان کورت بێت، بۆ گرتن بەکاردێت. بەگشتی فڵچەکان بۆ خاوێنکردنەوە، ڕێکخستنی پرچ، مکیاجکردن، و بۆیەکردن بەکاردێن، بەکارھێنانە زۆرەکانی وایان کردووە کە ھەر ماڵێک چەندین فڵچەی تێدا بێت، و ڕۆژانە بەکاربھێنرێن.

## پێشانگا

Hairbrush.jpg|شانە (فڵچەی پرچ)
Blush - A selection of makeup brushes.jpg|فڵچەگەلی مکیاج
Pinceau mural bleu (02).jpg
Staalborstel.jpg
Broso por vesto.jpg
Brosse à nettoyer les brosses - 2.jpg


## ئەمانەش ببینە
*شانە
*فڵچەی ددان

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئامرازەکان
پۆل:ئامرازەکانی خاوێنکردنەوە
پۆل:کەرەستەکانی جوانکاری
شانە

300px|وێنۆک|شانەیەکی پلاستیکی
**شانە** یان **شە** ئامرازێکی دانەدارە، بۆ ڕێکخستن و خاوێنکردنی پرچ، قژ و مووەکانی تر بەکاردێت. شانە یەکێک لەو ئامرازانەیە کە مێژوویەکی درێژی ھەیە و نموونەی چەند ھەزار ساڵ لەمەوبەری لێ دۆزراوەتەوە.
ئاسایی شانەکان لە پلاستیک یان دار دروست دەکرێن، و لە پێشاندا لە ئێسکیش دروست دەکران.

## ئەمانەش ببینە
*فڵچە
*فڵچەی پرچ
*گوێزان

## گالێری

Punjabi Comb.JPG|شانەیەکی داری پونجابی
Egyptian - Wooden Comb - Walters 61306.jpg|شانەیەکی دارینی میسرییە کۆنەکان، سەدەی پازدەیەمی پێش زاین
Comb with handle.JPG|شانەیەکی دەسکدار
Using cat comb.jpg|شانەکردنی پشیلەیەک


## سەرچاوەکان

پۆل:ئامرازەکان
پۆل:کەرەستەکانی جوانکاری
پۆل:سەرتاشی
پۆل:ئامرازەکانی ناوماڵ
پێڕستی گوندەکانی قەرەداغ

قەرەداغ ناوچەیەکی پارێزگای سلێمانییە کەوتۆتە باشوری ڕۆژئاوایەوە. لەڕووی ئیدارییەوە لە قەزای قەرەداغ و ناحییەی قەرەداغ(ناوەند) و سێوسێنان پێکھاتووە، لەگەڵ ٨٧ گوند.

## قەرەداغ
ناوەندی قەزا شارۆچکەی قەرەداغە.

### قەرەداغ(ناوەند)
لە ٦٦ گوند پێکھاتووە:

* قەرەداغ(ناوەند)
* ئاوایی شێخ مستەفا
* ئەلیاوا
* ئیبراھیم ئاوا، قەرەداغ
* باخان، قەرەداغ
* باخی سەروو
* بانی خێڵان، قەرەداغ
* بلکان
* تازەدێ (ڕوونکردنەوە)
* تافان
* تلەزەیت
* تەنگیسەر، قەرەداغ
* تیمار (ڕوونکردنەوە)
* جافەران
* چاڵگە، قەرەداغ
* چەولگ
* خاوێ
* داری زاین
* دەرەویانی خواروو
* دەرەویانی سەروو
* دەلوجە
* دوکان، قەرەداغ
* دوکەرۆ
* دۆڵانی خواروو
* دۆڵانی سەروو
* دێلێژە
* زەیدعومەری خواروو
* زەیدعومەری سەروو
* سەرزەل
* سەرکۆ
* سوێراوە
* سۆڵە، قەرەداغ
* سۆڵەی تازە
* سۆڵەی دەربەند
* سۆڵیاوا
* شیوی قازی
* فەقیرە
* فیکەدەرە
* قارەمان، قەرەداغ
* قازانقایە
* قامیشان
* قەڵاسوورە
* قەڵاقیمس
* قۆپی حەمەی ھەواس
* کانی ڕۆشنایی
* کانی قەیسەر
* کانی ھەنار
* کەسنەزان، قەرەداغ
* کونەکۆتر
* گەڕەزیل
* گوڕباز
* گوڵەجۆ
* گۆشان
* مچەکوێر
* مریەم بەگ
* میریاسی خواروو
* میریاسی سەروو
* میکائیل پاشا
* مێوڵێ
* نەوتێ
* ھاڵدەرە
* ھەرگێنە، قەرەداغ
* ھۆمەرامان
* ولیان

### سێوسێنان
لە ٢١ گوند پێکھاتووە:

* سێوسێنان(ناوەند)
* ئاوەسپی
* ئەستێڵی خواروو
* ئەستێڵی سەروو
* بانی مارانی خواروو
* بانی مارانی سەروو
* بەردێ
* بەلەکجاڕ
* بەڵخە، قەرەداغ
* تەکیە، قەرەداغ
* چەمی سمۆر
* سەرچاوە، قەرەداغ
* عەلیاوا، قەرەداغ
* کەڵۆش
* کۆشکی خواروو
* کۆشکی سەروو
* گۆمەتە
* مەسۆیی
* ھۆمەرقەڵا

## سەرچاوەکان

* دەستەی ئاماری ھەرێم - وەزارەتی پلان دانان
* ماڵپەڕی کەس نەزان
* ماڵپەڕی زانکۆی سلێمانی
* پارێزگای سلێمانی
* زانکۆی سلێمانی

## پەراوێزەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:پێرستی گوندەکانی باشووری کوردستان
ئەبوولحاریس لەیس بن خالد

**لەیس بن خالد مەروەزی** یان **بەغدادی**، ()، ناسناوی ئەبولحارس، یەکێکە لە گێرەوەکانی حەوت گێڕەوەکە کە لە ئیمامی کیسائی گێڕاوەتەوە، لە گەورە قورئانخوێنانی بەغداد بوو، لە ساڵی ٢٤٠ـی کۆچی مردووە.
## سەرچاوەکان
* تراجم
* شبکە الالوکە
* معجم حفاظ القران عبر التاریخ-لاپەڕە: ١٦٧

پۆل:قورئانخوێنە عێراقییەکان
ئەبوو جەعفەری مەدەنی

**یەزید بن قەعقاع مەدەنی**، ()، ناسناویشی **ئەبوو جەعفەرە**، یەکێکە لە دە گێڕەوەکانی قورئانی (دە قیڕائاتەکان)، لە تابیعینەکان بوو، ئیمامی ئەھلی مەدینە لە قیڕائە، بۆ ماوەیەکی زۆر قورئانی بە خەلک دەخوێند، موفتیش بوو، گێڕدراوەتەوە لە ئەبووجەعفەری مەدەنییەوە کە ئەو کاتێک بچووک بوو چووەتە لای ئوم سەلەمە خێزانی پێغەمبەر دروودی خوای لەسەربێ، ئەویش دەستی بەسەریدا ھێناوە و دوعای بەرەکەتی بۆ کردووە. قورئانی لای عەبدوڵڵای کوڕی عەبباس و ئەبو ھوڕەیڕە، ھەروەھا لە گەورەکەی (عەبدوڵڵا بن عەییاش) ئەویش لە ئوبەی کوڕی کەعب ئەویش لە پێغەمبەر (دروود و سەلامی لەسەر)، کەسانێکیش لای ئەو خوێندوویانە و لێیان گێڕاوەتەوە، وەک ئیمامی نافع، و ھەردوو گێڕەوە بەناوبانگەکەشی ئیبن جەمماز و ئیبن ویردان، و کوڕەکەی (یەعقوب بەن یەزید) کچەکەشی (مەیموونە). حەدیسیشی گێڕاەوەتەوە لە عەبدوڵڵای کوڕی عومەر و ئەبوھوڕەیڕە و عەبدوڵڵای کوڕی عەبباس و جابری کوڕی عەبدوڵڵا و زەید بن ئەسلەم و بێجگە لەوانەش، لەلای ئەھلی حەدیس کەسێکی باوەڕپێکراو بوو.

لە ساڵی ١٣٠ی کۆچی لە سەردەمی خەلافەتی مەڕوان کوڕی محەممەد، کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

* سیر اعلام النبلاء-بەرگی پێنجەھەم-لاپەڕە:٢٨٧
* شبکە الالوکە
* الامام الثامن ابو جعفر المدنی

پۆل:خەڵکی مەدینە
پۆل:قورئانخوێنان
پۆل:لەدایکبووانی ٦٦٥
ئیبن ویردان

**عیسا بن ویردان مەدەنی** ()، ناسناویشی ئەبولحارس (أبو الحارث) بوو، یەکێکە لە گێڕەوەکانی دە گێڕەوەکەی قورئان، لە ئەبوو جەعفەری مەدەنی گێڕاوەتەوە، قورئانی لەلای خوێندووە، ھەروەھا لای (شیبة بن نصاح) و ئیمامی نافیعیش، کە ئەمیش یەکێکە بوو لە کۆنە ھاوڕێکانی.
## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٧٧٧
ئیبن جەمماز

**سولەیمان بن موسلم بن جەمماز**، ()، نازناویشی ئەبوو ڕەبیع (أبو ربیع)، یەکێکە لە گێڕەوەکانی دە گێڕەوەکە، ئەو لە ئیمام ئەبوو جەعفەری مەدەنی گێڕاەوەتەوە، لە لای ئەبوو جەعفەر و (شیبة بن نصاح) و ئیمامی نافیعیش خوێندوویەتی، بە ھەردوو قیڕائەی ئەبوو جەعفەر و نافیع قورئانی خوێندووە، حەدیسیشی ھەیە، بەڵام (جەرح و تەعدیل) لەسەر نیە. دوای ساڵی ١٧٠ـی کۆچی مردووە.
## سەرچاوەکان
* شبکە الالوکە
* تراجم
* غایة النھایة-لاپەڕە:٢٨٥
یەعقوب حەدڕەمی

**یەعقوب بن ئیسحاق بن زەید بن عەبدوڵڵا بن ئەبی ئیسحاق حەدڕەمی بەسڕی**، ()، ئەبوو موحەممەد، یەکێکە لە دە گێڕەوەکانی قورئان، حافز و موقریئی بەسڕە بوو، دوای ساڵی ١٣٠ـی کۆچی لە دایک بووە، لە چەند کەسێک قورئانی خوێندووە وەک (ابو المنذر السلام الطویل) و (ابی الاشھب العطاردی) و (مھدی بن میمون) و قیڕائەشی گوێ لێ بووە لە حەمزەی کووفی و کیسائی و ھی تریش، حەدیسیشی گێڕاەوەتەوە. زۆر کەس لای یەعقوب خوێندوویانە، وەک: ڕەوح بن عەبدولموئمن و موحەممەد بن موتەوەککیل ڕوەیس کە ئەم دووەش ھەردوو گێڕەوە بەناوبانگەکەی یەعقوبن، ھەروەھا (کعب بن ابراھیم) و (الولید بن حسان) و (حمید بن وزیر) و حەفس دووری و بێجگە لەوانیش. ئەبوو حاتەمی سیجستانی وتویەتی: یەعقوب زاناترینە لەوانەی دیومانە لە قیڕائات و ئیختلافاتەکانی قورئان و ڕێڕەوەکانی و ڕێڕەوەکانی نەحو. ئەحمەدی کوڕی حەنبەل وتویەتی: ئەو ڕاستگۆیە. (ابو الحسن طاھر بن غلبون) وتویەتی: ئیمامی خەڵکی بەسڕە لە مزگەوتەکە تەنھا بە قیڕائەتی یەعقوب دەیخوێند.
(ابوالقاسم الھذلي) وتویەتی: (..لەوانەش یەعقوبی حەدڕەمی، لە سەردەمی خۆی کەسێکی وەکو خۆی، زانا بوو بە عەرەبی و شێوازەکانی، وە قورئان و ئیختلافەکانی، پیاوچاک و دەڵپاک و تەقوادار و زاھید بوو، لەبەر زوھدەکەی پێمان گەشتووە کە جارێکیان عەباکەی سەرشانی دزرا کە لەناو نوێژ بوو، ھەستیشی پێ نەکرد، بۆشیان ھێنایەوە و ھەستی پێ نەکرد، بەھۆی سەرقاڵیەکەی بە پەرستنی پەروەردگاری..). یەعقوب لە زولحیججەی ساڵی ٢٠٥ـی کۆچی وەفاتی کردووە.

## سەرچاوەکان
* سیر أعلام النبلاء-بەرگی دەیەم-لاپەڕە ١٦٩
* الامام التاسع یعقوب
* شبکە الالوکە
ئێلڤانە جاتە

**ئێلڤانە جاتە** (بە ئینگلیزی،ئالبانی: Elvana Gjata)، لەدایکبووی ٣ی فێبرواریی ١٩٨٧ لە تیرانا، ئالبانیا. گۆرانیبێژ، گۆرانینووس، سەماکارێکی ئالبانیایە. دەستی بە کاری هونەری کردووە لە ساڵی ٢٠٠١ لەتەمەنی لاویەتیدا، ئەمڕۆکەش یەکێکە لە بەناوبانگترین گۆرانیبێژانی **بالکان**.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Elvana Gjata

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئالبانی
پۆل:ژەنیارانی ئالبانی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
ڕوەیس

**موحەممەد بن موتەوەککیل لوئلوئی بەسڕی**، ()، نازناویش ئەبو عەبدوڵڵا، یەکێکە لە دوو گێڕەوەکەی ئیمامی یەعقوب حەدڕەمی، قورئانخوێنێکی بە ناوبانگ بوو، لە ساڵی ٢٣٨ـی کۆچی مردووە.
## سەرچاوەکان
ڕەوح

**ڕەوح بن عەبدولموئمین ھوزەلی بەسڕی نەحوی**، ()، نازناویشی ئەبولحەسەن.
(ئەبوو عەمڕی دانی) وتویەتی: **ڕەوح بە عەبدولموئمین بن عەبدە بن موسلم**، ().
(الأھوازی) وتویەتی: **ڕەوح بن عەبدولموئمین بن قوڕڕە بن خالد**، ().
یەکێکە لە دوو گێڕەوەکەی ئیمامی یەعقوب حەدڕەمی، حەدیسیشی لێ گێڕدراوەتەوە، بوخاریش لێی گێڕاوەتەوە. لە ساڵی ٢٣٣ یان ٢٣٤ـی کۆچی مردووە.

## سەرچاوەکان
* شبکە الالوکە
* لاپەڕە:٢٤٥ 
* تراجم
ئێکسپلۆرەر ١

**ئێکسپلۆرەر ١** () یەکەم مانگی دەستکردی ویلایەتە یەکگرتووەکانە، وەکو بەشێک لە ساڵی جیۆفیزیکی نێونەتەوەیی ڕەوانەکرا، ئەم ڕووداوە لەپاش ڕەوانەکردنی دوو مانگی دەستکرد بوو لەلایەن یەکێتی سۆڤیەتەوە و دەستپێکی جەنگی ساردی نێوانیان بوو.

ئێکسپلۆرەر ١ لە کاتژمێر ٢٢:٤٨ی ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٨ بەکاتی ڕۆژھەڵات (١ی شووبات، ٠٣:٤٨ UTC) بە مووشەکی جونۆی ١ لەفلۆریدا ڕەوانەی بۆشایی ئاسمان کرا. ئەمە یەکەم مانگی دەستکرد بوو بۆ دیاریکردنی پشتێنەی تیشکدانەوەی ڤان ئالین، زانیارییەکان دەگەڕایەوە ھەتاوەکو باترییەکانی لەکارکەوت پاش چوار مانگ لەکارکردن. ئەم مانگە ھەتاوەکو ١٩٧٠ لەخولگەکەیدا مایەوە و دوای خۆی زیاتر لە ٩٠ مانگی تری لەزنجیرەی ئێکسپلۆرەر ڕەوانەکراون.

ئێسکپلۆرەر ١ بۆ ماوەی ١١١ ڕۆژ کاریکرد و دوایین پەیوەندی وەرگیراوی لە ٢٣ی ئایاری ١٩٥٨ بوو، لە ٣١ی ئاداری ١٩٧٠ لەکارکەوت.

## سەرچاوەکان
* 
----

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:یەکەم مانگی دەستکردی وڵاتێک
گەشتیاران (فیلمی ٢٠١٦)

**گەشتیاران** ()، فیلمێکی خەیاڵی زانستی، سەرکێشیی ئەمریکییە، لەلایەن مۆرتن تایلدم لە ٢٠١٦ دەرھێنراوە، لە نووسینی جۆن سپێیتسە، ئەکتەران جێنیفەر لۆرنس، کریس پرات، مایکڵ شین، لۆرنس فیشبێرن و ئاندی گارسیا ڕۆڵیان تێدا گێڕاوە. فیلمەکە باس لە کەشتییەکی بۆشایی دەکات کە گەشت بۆ ھەسارەیەکی زۆر دوور دەکات و ھەزاران گەشتیاری ھەڵگرتووە، لە یەکێک لە بەشەکانی نوستنیدا کێشەیەکی تەکنیکی دروست دەبێت، کە بەو ھۆیەوە دوو گەشتیار ٩٠ ساڵ زووتر خەبەریان دەبێتەوە.

## سەرچاوەکان
# ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ (Passengers (2016 film

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٦
پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی خەیاڵی زانستیی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە درامییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەمریکییەکان لە بۆشایی ئاسمان
پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی نیل ئێچ مۆریتز
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن تۆماس نیومانەوە تۆمارکراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون
پۆل:فیلمەکان کە لە ستۆدیۆی پاینوود ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکانی ئۆرجیناڵ فیلمز
پۆل:فیلمەکانی ڤیلەیج ڕۆدشۆ پیکچەرز
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە نووسەران
ھایدی کروز

**هایدی سوزان نێڵسن** ()، لەدایکبووی ٧ی ئۆگستی ١٩٧٢ لە سان لویس ئۆوبێسپۆ، کالیفۆرنیا، ئەمریکا. بەڕێوەبەری وەبەرهێنانە لە گۆڵدمان ساکس. خزمەتکاری پێشووی سەرۆکی ئەمریکا جۆرج دەبلیوو بوش بوو لە کۆشکی سپی وەک بەڕوەبەری ئابووری بۆ نیوەگۆی زەویی ڕۆژهەڵات لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی، وەک بەڕێوەبەری نووسینگەی ئەمریکای لاتین لە وەزارەتی خەزانەداری، وەک یاریدەدەری تایبەتیی نوێنەری بازرگانی ئەمریکا ڕۆبێرت زۆیڵیک.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Heidi Cruz

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
پۆل:خەڵکانی گۆڵدمەن ساکس
پۆل:زیندووان
پۆل:تێد کروز
پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
یولیا دیتزە

**یولیا دیتزە** (بە ئینگلیزی،ئەڵمانی: Julia Dietze)، لەدایکبووی ٩ی جانواریی ١٩٨١ لە مارسیلیا. کچی هونەرمەندی ئەڵمانی ماتیاس دیتزەیە. دایکی خەڵکی مارسیلیایە. یولیا دیتزە لەگەڵ هەردووک خوشکە بچووکەکەی لە میونشن گەورەبوون.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Julia Dietze

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆل:خانمەکتەرانی ئەڵمانی لە سەدەی ٢١ەم