open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دەستەی دراگۆن دیمۆ-٢

وێنۆک| کەشتیوانانی دوگ ھێرلی و بۆب بێنکن لە بەرنامەی دەستەی بازرگانی سەر بە دەزگایی ناسا لە ناو مەکۆیی سپەیس ئێکس دراگۆن لە کاتی نێزیک کەوتنەوەیان لە وێستگەی بۆشایی نێونەتەوەیی، ھەر وەک دیارە دەستەی دراگۆن لووتی مەکۆیەکە کرایتەوە لۆ لکاندنی مەکۆیەکە بە وێستگەکە لەلایەن دەستی وێستگەکەوە

**دەستەی دراگۆن دیمۆ٢** (بە ئینگلیزی: Crew Dragon Demo-2)یەکەمین گەشتی سەرنشینی تاقیکراوەی پلان دارێژراو بوو بە مەکۆی دراگۆن٢، بە دیاریکراوی ساتی ھەڵدانی لۆ وێستگەی بۆشایی نێونەتەوەیی لە ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠ لە کاتژمێر ٢٠:٣٠:٣٠ بە کاتی جیھانی دیاریکرا بوو بەڵام بە ھۆکاری نالەباری کەشوھەوا ساتی ھەڵدانەکە گواسترایەوە، دیمۆ٢ لۆ یەکەم جار و پاشی ٩ ساڵ لە خاکی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە نێردرایە وێستگەی بۆشایی نێونەتەوەیی پاشی مەکۆی (STS-135) لە ساڵی ٢٠١١، دەستەی دیمۆ٢ پێکھاتبوو لە دۆگلاس ھێرلی فڕۆکەوان و ڕۆبێرت بێنکن سەرکردەی پرۆسە ھاوبەشەکان، چالاکی دیمۆ٢ دووبارە یەکەم گەشتی دەستەیەکی دوو کەسییە لە پاشی ساڵی ١٩٨٢ لە مەکۆی STS-4 کە لە خاکی ئەمریکاوە بنێردرێنە دەرێی زەوی.

ئەرکەکە نێردرا لە ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٠ لە کاتژمێر ١٩:٢٢:٤٥ بە کاتی جیھانی، ناردنەکە سەرکەوتوو بوو، ھەروەھا کۆمپانیای سپەیس ئێکس یەکەمین کۆمپانیای تایبەت بوو بتوانێت دەستەیەک بنێرێتە وێستگەی بۆشایی نێونەتەوەیی.

مەکۆیە بۆشایییەکە گەیشتە وێستگەکە لە ٣١ی ئایاری ٢٠٢٠ لە کاتژمێر ١٤:١٦ بە کاتی جیھانی، ھەروەھا مەکۆیەکە گەڕایەوە سەر زەوی لە ٢ی ئابی ٢٠٢٠ و نیشتەوە لە کەنداوی مەکسیک

## پێشینە
وێنۆک| مووشەکی فاڵکۆن ٩ کە لە ئەرکەکەدا بەکارھات
پاشی مەکۆی (STS-135) کە کۆتایەمین ئەرک بوو لە بەرنامەی مەکۆ بۆشاییەکان لە ساڵی ٢٠١١، ھیچ ئەرک و بەڕێوەچوونێک نەبوو بۆ ناردنی مرۆڤ بۆ بۆشایی ئاسمان لەلایەن بەڕێوبەرایەتی نیشتیمانی ئەمریکی بۆ فڕۆکەوانی و بۆشایی، لەو کاتەوە لەلایەن مووشەک و پیشەسازیی بۆشاییی ئاسمانی ڕووسیا بەکاردەھێنرێت بۆ ناردنی مرۆڤ بۆ وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی کە تێچوەکەی ٨٠ ملیۆن دۆلارە، پاشان دەزگایی بۆشایی ئەمریکا ناسا دەستیکرد بە کارکردن لەگەڵ کۆمپانیا تایبەتەکان وەک سپەیس ئێکس، کە بەپێی پێشبینی کە تێچووی ناردنی ھەر کەشتیوانێک نیزیکەی لە ٥٠٪ی تێچووی کەمتر بێت بە بەراورد بە ناردنی لە ڕێگەی سویوزی سەر بە ڕووسیا بە تەنھا بە بەکارھینانی بەرنامەی دەستەی بازرگانی.

## دەستە
وێنۆک| چەپ (ڕۆبێرت بێنکن) ڕاست (دۆگلاس ھێرلی)
لە ٣ی ئابی ٢٠١٨ بە فەرمی ڕاگەیاندرا کە ھەر یەک لە دۆگلاس ھێرلی و ڕۆبێرت بێنکن سەرنشینانی سەرەکی دەستەی دراگۆن دەبن و دەچنە وێستگەی بۆشایی نێونەتەوەیی لە خاکی ئەمریکاوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکیی
* ڕاستەوخۆ تەلەڤیزیۆنی ناسا- گواستنەوەی ھەڵدانی دەستەری دراگۆن دیمۆ٢ 
* گرتە ڤیدیۆییەکانی ناو خولگە لە یوتیوب.

پۆل:دراگۆن ٢
فاڵکۆن ٩ پێچانەوەی تەواو

[وێنۆک| وێنەیەکی فاڵکۆن ٩ی فوول ترۆست لەگەڵ [سپەیس ئێکس سی ئاڕ ئێس-٨ سپەیس ئێکس دراگۆن کە هەڵدرا لە نیسانی ٢٠١٦]]

**فاڵکۆن٩ فوول ترۆست** (بە ئینگلیزی : Falcon 9 Full Thrust) یاخوود ناسرایە بە (فاڵکۆن٩ لە ١.٢) هاوبەشی ١ هەتاوەکو ٥ کە مووشەکێکی هەڵگری ناوەندە کە شایەنی بەکارهێنانەوەی بەشێکی هەیە دووبارە، دیزاین و کاری دروستکردنی کارەی لەلایەن کۆمپانیایی سپەیس ئێکس، کاری دیزاینەکەی کرا لە ساڵانی ٢٠١٤ و ٢٠١٥، کاری هەڵدان و بەکارهێنانیشی لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ ئەنجامدرا، هەتاوەکو ١٨ی ئابی ٢٠٢٠ فاڵکۆن٩ پێچانەوەی تەواو ٧١ هەڵدرایە بۆشایی. 
## دیزاین
ئامانج لە دیزاین کردنی فاڵکۆن ٩ پێچانەوەی تەواو: بتوانرێ بە شێوەیەکی ئاسان دووبارە مووشەکەکە بەکاربێتەوە لە بەکارهێنانی ئەرکە گەورەکاندا، لەگەڵیشیدا ئەرکەکانی ناردنی مانگی دەستکردە گەورەکان لۆ خوولگەیی زەوی، هەروەک وەشانە کۆنەکانی فاڵکۆن٩. یاخوود وەک زنجیرە مووشەکەکانی ساتوورن لە بەرنامەی ئەپۆلۆ.

## سەرچاوە

پۆل:گەردوون
شینجیانگ

**شینجیانگ** (، ) بە فەرمی **ھەرێمی خۆبەڕێوەبەری ئۆیغووری شینجیانگ** ھەرێمێکی خۆبەڕێوەبەری دەورگیراو بە وشکانی لە کۆماری گەلی چینە، کە لە باکووری ڕۆژاوای ئەو وڵاتە و نزیک بە ئاسیای ناوەندی ھەڵکەوتووە، شینجیانگ بەپێی گەورەیی یەکەم ھەرێمی چین و ھەشتەم ھەرێمی جیھانە، ژمارەی دانیشتووانی ئەو ھەرێمە نزیکەی ٢٥،٠٠٠،٠٠٠ کەس بەراورد دەکرێت، شینجیانگ لەگەڵ وڵاتەکانی مەنگۆلیا، ڕووسیا، کازاخستان، قرغیزستان، تاجیکستان، ئەفغانستان، پاکستان و ھیندستان ھاوسنوورە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
پۆل:ناوچە خۆبەڕێوەبەرییەکانی چین
پۆل:ڕۆژاوای چین
پۆل:ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥٥
جۆنا ھێکس

**جۆنا وودسۆن هێکس** کەسایەتییەکی ئەنتیهیرۆی خەیاڵییە لە کتێبە کۆمیکە ئەمریکییەکانی دی سی کۆمیکسدا دەردەکەوێت. کەسایەتییەکە لە لایەن نووسەر جۆن ئالبانۆ و وێنەکێش تۆنی دێزونیگا دروستکراوە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* http://jonahhex.blogspot.com/ Ongoing reviews and recaps of Jonah Hex appearances in various comics
* Ginger Mayerson's Jonah Hex reviews at Sequential Tart Jonah Hex reviews from All Star Western No. 10 and up
* House ads with Jonah Hex's 1st appearance 
* Winter v. DC Comics 2002

پۆل:جۆنا هێکس
پۆل:کارەکتەرەکانی تەلەفیزیۆنی کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:کەسایەتییەکانی ناو فیلمەکانی دی سی کۆمیکس
پۆل:کەسایەتییە وریاییەکان لە کۆمیکەکان
چوار کتێب و پێنج کلاسیکەکە

**چوار کتێب و پێنج کلاسیکەکە** (بە چینی:四書五經; خوێندنەوە: سیشو وجینگ) بریتین لە کتێبەکانی کۆنفۆشیزم لە چین، کە کتێبەکان پێش ٣٠٠ی پێش زایین نوسراون چوار کتێب و پێنج کلاسیەکەکە گرنگترین کلاسیکەکانی کۆنفۆشیزمن لە چین.

## چوار کتێبەکە
(四書: سیشو) دەقێکی کلاسیکی چینین پێکھاتە و بنچینەی سیستمی کۆنفۆشیزمی تیادا تۆمارکراوە، کە لەلایەن چوو شی لە ئیمپراتۆریەتی سۆنگ دەستنیشان کرابوون بۆ ئەوەی پێناسەییەکی گشتی لەسەر بیروباوەرەکانی کۆنفۆشیزم بخاتە ڕوو، وە بە شێوەییەکی فەرمیش لە ئیمپراتۆرییەتەکانی مینگ و چینگ کاری پێدەکرا لە کاتی تاقیکردنەوە نیشتمانییەکان.

## سەرچاوەکان


پۆل:دەقە چینییە کلاسیکەکان
پۆل:وێژەی چینی
پۆل:فەلسەفەی چینی
لوسیفەر (دی سی کۆمیکس)

**لوسیفەر ساماوێڵ مۆرنینگستار** کەسایەتییەکە کە لە کتێبە کۆمیکە ئەمریکییەکانی دی سی کۆمیکسدا دەردەکەوێت.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 

پۆل:دیکتاتۆرە خەیاڵییەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی تەلەڤیزیۆنی دی سی کۆمیکس
پۆل:کارەکتەرەکانی تەلەفیزیۆنی کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:کەسایەتییەکانی دی سی کۆمیکس کە دەتوانن بە خێرایی سەرووسورشتی بجوڵێن
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی کە جادوو بەکاردەھێنن
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە ھێزێکی سەرووسروشتی
پۆل:گەورەخراپەکاری نێری کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای گەشتکردنی ڕەھەندییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای دەستکاریکردنی وزەیان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە
دەیڤید ئارمسترانگ

وێنۆک|دەیڤید ئارمسترانگ
**دەیڤید مالێت ئارمسترانگ** (۱۹۲۶ - ۲۰۱۴) فەیلەسووفێکی ئۆسترالیایی بوو. ناوبانگی زۆرتر بە بۆنەی کارەکانی لەسەر میتافیزیک و فەلسەفەی زەینەوەیە. لە ۲۰۰۸دا، وەکوو ئەندامی فەخریی لە «ئاکادیمیای ھونەر و زانستەکانی ئەمریکا»دا ھەڵبژێردرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦
پۆل:مردووانی ٢٠١٤
پۆل:فەیلەسووفانی شیکارانە
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:خەڵکی مێلبۆرن
پۆل:دەرچوانی زانکۆی سیدنی
لین یینینگ

لین یینینگ (چینی سادەکراو:林以宁;، چینی دێرین:林以寧; لەدایکبووی ١٦٥٥ - ١٧٣٠) شاعیرێکی چالاک بوو لە سەردەمی ئیمپڕاتۆریەتی چین ھەروەھا وێنەکێش و ئاوازدانەریش بوو، بەشداریشی ھەبوو لە خۆشنووسی.

## سەرچاوەکان


### کتێبناسی

* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٦٥٥
پۆل:مردووانی ١٧٣٠
پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی چینگ
پۆل:شاعیرە ژنە چینییەکان
پۆل:ژنە چینییە نووسەرەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:نووسەرە چینییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:وێنەکێشە چینییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:ژنە چینییە ھونەرمەندەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:ژنە نووسەرە چینییەکانی سەدەی ١٨ەم
پۆل:ژنە ھونەرمەندە چینییەکانی سەدەی ١٨ەم
پۆل:ھونەرمەندە چینییەکانی سەدەی ١٨ەم
پۆل:نووسەرە چینییەکانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ١٧یەم
بێڵی جین کینگ

**بێڵی جین کینگ** (لەدایکبووی ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٤٣) یاریزانێکی پێشووی پلەی یەکەم لە تێنس بەشێوەی جیھانی، کینگ ٣٩ ناونیشانی بردووەتەوە، کینگ بە زۆری نوێنەرایییەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای دەکرد لە پاڵەوانییەتییەکانی.

ھەروەھا کینگ ماوەیەکی زۆرە بانگەشە بۆ یەکسانی ڕەگەزی و دادپەروەری کۆمەڵایەتی دەکات ھەروەھا دامەزرێنەری ھەدوو «کۆمەڵەی تێنسی ژنان» و «ڕێکخراوی وەرزشی ژنان» بوو لە زۆربەی یاریزانەکان وەک مەزنترین ژنە یاریزانی تێنس دەناسرێتەوە

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 
* Billie Jean King Collection at the New-York Historical Society

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣
پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان
پۆل:لێزبیانە فێمێنیستەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی
پۆل:خەڵکە ئێڵ جی بی تییەکانی کالیفۆڕنیا
پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پارێزگای ئۆمی

**پارێزگای ئۆمی** (近江国، ئۆمی نۆ کنی) پارێزگاییەکی پێشووتری ژاپۆن بوو، کە ئەمڕۆ بریتیە لە پارێزگای شیگا پارێزگاکە سنووردارە لەگەڵ پارێزگاکانی واکەسا و ئێچیزێن بەرەو باکوور، وە ئیگا و یەماتۆ بەرەو باشوور،  پارێزگاکانی مینۆ و ئیسێ بەرەو ڕۆژھەڵات، و پارێزگاکانی یەماشیرۆ و تانبا بەرەو ڕۆژھەڵات.

## سەرچاوەکان


#### ئاماژە بە سەرچاوە

* Nussbaum, Louis-Frédéric and Käthe Roth. (2005). ''Japan encyclopedia''. Cambridge: Harvard University Press. ; OCLC 58053128
* Titsingh, Isaac. (1834). ''Annales des empereurs du Japon'' (*[[:en:Nihon_Ōdai_Ichiran|Nihon Ōdai Ichiran]]*).  Paris: Royal Asiatic Society, Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland. OCLC 5850691.

پۆل:پارێزگاکانی پێشووی ژاپۆن
ئەیووب ڕەمەزانی

**ئەیووب ڕەمەزانی** ناسراو بە **ئاوارە** (١٩٩١ لە سەقز - ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ لە موسڵ) پێشمەرگەیەکی کوردی خەڵکی رۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە لە بەرەکانی شەڕی ئۆپراسیۆنی گرتنەوەی موسڵ شەھید بوو.

ئەیووب ڕەمەزانی پێشمەرگەی پارتی ئازادیی کوردستان لە شەڕێکی دژواردا بۆ ئازادکردنی موسڵ، لە ناوچەی ناوەران، لە شارەدێی فازڵیە، ھاوڕێ لەگەڵ چوار کەسی تر بریندار و دوای دوو ڕۆژ مانەوە لە نەخۆشخانە، بەھۆی قورسی برینەکەیەوە، شەھید بوو؛ تەرمی ئاوارە لە ڕۆژی ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ لە گۆڕستانی شەھیدانی پارتی ئازادیی کوردستان، لە بناری شاخی ئەشکەوت سەقا بەخاک سپێردرا؛ حوسێن یەزدانپەنا، نوێنەرانی باڵای ھەرێمی کوردستان و ھاوڕێ و ھاوسەنگەرەکانی ئاوارە بەشداری ڕێوڕەسمەکە بوون کە بە وتاری سەرۆکی پارتی ئازادیی کوردستان و چەند سروودێکی نیشتیمانی کۆتایی پێ هات.

نوێنەرایەتیی پارتی ئازادیی کوردستان لە سوید بەم بۆنەوە پەیامی ھاوخەمی دەربڕی و ڕۆژی یەکشەممەش ڕێکەوتی ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ لە وڵاتی ھۆلەند لەلایەن نوێنەرایەتیی پاک لە ئەورووپا پرسەیەک بەڕیوە چوو کە تێیدا لایەنە سیاسییەکانی ھەر چوار پارچەی کوردستان وەکوو: پارتی دیموکراتی کوردستان، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، پارتی دیموکراتی کوردستانی باکوور، حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران،پارتی دیموکراتی کوردستانی سووریا، ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد (سووریا)، سازمانی دیموکراتیکی یارسان و کۆمەڵیک کەسایەتیی سیاسی و ڕووناکبیر بەشدار بوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٢٠١٦
پۆل:خەڵکی سەقز
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:پێشمەرگەی پارتی ئازادیی کوردستان
پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کورد
پۆل:شەھیدانی کورد
جۆن قەنستەنتین (ئارۆڤێرس)

**جۆن قەنستەنتین** ( ، بەکوردی: قەنستەنتین) کەسایەتییەکی خەیاڵی زنجیرەی ئارۆڤێرسی زە سی دەبلیوە، لە یەکەم ئەڵقەی زنجیرەی قەنستەنتینی ئێن بی سی لە ٢٠١٤دا پێشکەشکرا. کەسایەتییەکە لەسەر کەسایەتییەکی دی سی کۆمیکس بەهەمان ناوەوە دروستکراوە، لەلاتەن ئالان مۆر و ستیفن ئاڕ. بیسێت و ڕیک ڤیچ و جۆن تۆتلێبێن دروستکراوە و لە ٢٠١٤سدا لە لایەن دانیێڵ کێرۆنێ و دەیڤد گۆیەر زنجیرەیەکی لێ بەرهەمهێنراوە. ڕۆڵی قەنستەنتین بە بەردەوامی لەلایەن مات ریان گێڕدراوە.

قەنستەنتین لە سەرەتادا لە ئارۆڤێرس جیابوو، بەڵام دوای هەڵوەشاندنەوەی نمایشەکەی، قەنستەنتین لە وەرزی چوارەمی تیری ئێن بی سی دەرکەوت، قەنستەنتین بەردەوام دەبێت وەک بەشێک لە ئارۆڤێرس. قەنستەنتین دواتر وەک کەسایەتی دووبارەبووەوە لە وەزری سێیەمی ئەفسانەکانی بەیانیدا دەرکەوت، و دواتر لە چواردا بۆ سەرەکی بەرزکرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئینگلیزە خەیاڵییەکان
پۆل:جگەرەکێشە خەیاڵییەکان
پۆل:کارەکتەرە کوڕە ئەمریکییەکان لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:کارەکتەرەکانی تەلەفیزیۆنی کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی کە جادوو بەکاردەھێنن
مایکڵ ئێس ھۆپکینس

**مایکڵ ئێس هۆپکینز** (بە ئینگلیزی : Michael S. Hopkins)‏ لە دایک بووی ٢٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٨، ئەفسەر و کەشتیوان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە شاری لیبانونی ئەمریکا لە دایک بووە. 
## چالاکییەکان
مایکڵ هۆپکینس بەشداری چەندین چالاکی بۆشایی کردیە ئەوانیش : 

## ئاستی خوێندن
مایکڵ خوێندوویەتی لە زانکۆی ستانفۆرد و زانکۆی ئیلینۆی لە ئێربانا–شەمپەین.
## خزمەتی سەربازی
مایکڵ خزمەتی سەربازی هەبووە لە هێزی ئاسمانی ئەمریکا.
## سەرچاوە

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨
پۆل:زیندووان
ڤیکتۆر جەی گلۆڤێر

**ڤیکتۆر جەی گلۆڤێر** (بە ئینگلیزی :  Victor Jerome Glover ) لە ٣٠ی نیسانی ١٩٧٦ لە شاری پرۆسپێری ئەمریکی لە دایک بووە، پێشڕەوی بۆشایی ئاسمانی ئەمریکیە، پلە سەربازییەکەی پێشکارە (موقەدەم). 
وێنۆک| وێنەیەکی ڤیکتۆر لە کاتی سەرەساڵ لە ناو وێستگەی بۆشایی نێونەتەوەیی
## خەڵاتەکان
ڤیکتۆر هەتا ئێستا چەند خەڵاتێکی وەرگرتیە ئەوانیش :
* Iraq Campaign Medal (خەڵاتێکی مەدالیایە دەدرێتە سەربازانی ئەمریکا کە خزمەتیان کردیە لە سوپای ئەمریکا لە وڵاتی عێراق)
* Global War on Terrorism Service Medal (خەڵاتێکی مەدالیایە دەدرێتە سەربازانی ئەمریکا لە سوپای ئەمریکا کە بەشدارییان کردیە لە جەنگی ڕووبەروو بوونەوەی تیرۆری جیهانی)
## سەرچاوە

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:ئەستێرەگەڕە ئەمریکییەکان
پۆل:فڕۆکەوانانی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
دێڤ ئۆپس

**دیڤ ئۆپس** () کۆمەڵە ڕاهێنانێکە کە گەشەپێدانی نەرمامێر (دیڤ) و بەگەڕخستنی ئایتی (ئۆپەرەیشنس/ئۆپس) پێکدێت. ئامانجی دیڤ ئۆپس بریتییە لە کەمکردنەوەی سووڕی ژیانی گەشەپێدانی سیستم و درێژەدان بە گەیاندنی بەرهەم بە بەرزترین کوالیتیی نەرمامێر. دێڤ ئۆپس بە تەواوکەری ئەگایل دادەنرێت؛ بەشێک لە بنەماکانی دیڤ ئۆپس لە میتۆدی ئەگایلەوە هاتوون.

## سەرچاوەکان


پۆل:بەڕێوەبردنی تەکنۆلۆژیای زانیاری
پۆل:پرۆسەی گەشەکردنی بەرنامەسازی
نەمان بۆ ئەمریکا

[وێنۆک|250px|خۆپیشاندەرانی ئێرانی لە کاتی دڕاندنی [ئاڵای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە تاران، تشرینی دووەمی ٢٠١٨]]
وێنۆک|چەپ|250px|دوو خۆپیشاندەری ئێرانی لە کاتی دڕاندنی ئاڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کۆبوونەیەکی دژە-ئەمریکی

**نەمان بۆ ئەمریکا** (، ) دروشمێکی سیاسی بە بیروڕای دژە ئەمریکیزمە، کە لە وڵاتانی ئێران، ئەفغانستان، لوبنان، یەمەن، عێراق، پاکستان و کۆریای باکوور بەکاردێت. یەکەمین جار لە شەڕی کۆریادا لەلایەن کۆریای باکوورەوە بەکارھێنرا. دواتر لە یەکەم ڕۆژەکانی شۆڕشی ئێران لە ساڵی ١٩٧٩دا بەشێوەیەکی بەرفراوان بەکارھێنراوە. ڕووحوڵڵا خومەینی، یەکەمین ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران بەشێوەیەکی بەرچاو ئەو دەستەواژەی بەکاردەبرد. ئەو دژایەتی بەکارھێنانی ئەو دروشمەی بۆ ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن کرد، بەڵام لەگەڵ بەکاربرنی لە خۆپیشاندانەکان و کۆبوونەوەکانی دیکە بوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:پرۆپاگەندە لە ئێران
پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی
پۆل:شەڕی کۆریا
پۆل:پەیوەندییەکانی کۆریای باکوور و ویلایەتە یەکگرتووەکان
کارەسات لە زەوییە بێکۆتاکان (ئارۆڤێرس)

"**کارەسات لە زەوییە بێکۆتاکان**" شەشەم ڕووداوی تێپەڕبوونی ئارۆڤێرسە و ئەڵقەکانی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی *[[سووپەرگێرڵ (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|سووپەرگێرڵ]]*، و *[[باتوۆمەن (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|باتوۆمەن]]*، و *[[فلاش (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|فلاش]]*، و *[[تیر (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|تیر]]*، و *[[ئەفسانەکانی بەیانی]]* لەسەر زە سی دەبلیو ڕوودەدات. ئەڵقەکانی سووپەرگێرڵ و باتوۆمەن و فلاش لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٩دا پەخشکرا لە کاتێکدا ئەڵقەکانی تیر و ئەفسانەکانی بەیانی لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا پەخشکرا. ڕووداوەکانی ئەڵقەی هەورەبروسکەی ڕەش " کتێبی بەرگری: بەشی چوار: کارەساتی زەوی" (کە لە نێوان باتوۆمەن و فلاشدا پەخشکرا) و کتێبی کۆمیک لە دوو دەرچوون لەگەڵ کەسایەتییەکان و تێگەیشتنە بەکارنەهێنراوەکان لە ئەڵقە زیندووەکا لە ڕووداوەکە بەژدارە.

"کارەسات لە زەوییە بێکۆتاکان"، لە کتێبێکی کۆمیک بەهەمان ناوەوە وەرگیراوە، لە ڕووداوەکانی تێپەڕبوونی پێشوو «جیهانەکانی تر»ەوە بەردەوامە.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* "کارەسات لە زەوییە بێکۆتاکان" بەشی یەکەم، بەشی دووەم، بەشی سێیەم، بەشی چوارەم، بەشی پێنجەم لەسەر IMDb
*
سەکرامێنتۆ کینگز

وێنۆک| نیشانەی یانەی سکرامێنتۆ

**یانەی سکرامێنتۆ کینگز** (بە ئینگلیزی :  Sacramento Kings)‏ یانەیەکی تۆپی سەبەتەیە لە شاری سکرامێنتۆ پایتەختی ویلایەتی کالیفۆرنیا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە ساڵی ١٩٤٥ دامەزرایە و ڕەنگی سەرەکی یانەکە ڕەش و وەنەوشەیی و زیوویە. 

## سەرکەوتنەکان
یانەکە توانیویەتی بۆ جارێک سەرکەوتن بەدەست بهێنێت لە خوولی ئەمریکی بۆ تۆپی سەبەتە لە ساڵی ١٩٥١
## سەرچاوە

پۆل:وەرزش
پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٨٥ لە کالیفۆرنیا
خاتوو ستیڤنس (فیلم)

**خاتوو ستیڤین** (بە ئینگلیزی : Miss Stevens) فیلمێکی درامی ئەمریکیە لە ساڵی ٢٠١٦ دەرچووە ، فیلمەکە کاری دەرهێنانی بۆ کرایە لەلایەن جوڵیا هارت و کاری نوسینی لەلایەن جوڵیا هارت و جۆردن هروویتز لۆ کرایە. هەروەها پاڵەوانانی فیلمەکە بریتین لە:   لیلی رابێ، تیمۆسی چالامێت، لیلی ڕینهات ،ئەنتۆنی کوینتال، ئۆسکار نونیز، ڕۆب هیوبڵ.
## چیرۆک
مامۆستایەک پاسەوانی لە گروپێکی قوتابییەکانی دەکا لە درامایەکی پێشبڕکێ.
## سەرچاوە

پۆل:فیلم
پۆل:دراما
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی
پۆل:فیلمە سەربەخۆیییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئەکتەران
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە خەم
پۆل:فیلمە دراماییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی
پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان
لوک نۆسیک

**لوک نۆسیک** (بە ئینگلیزی : Luke Nosek) لە دایک بووە لە ساڵی ١٩٧٥ یاخوود ١٩٧٦، پیاوێکی بزنسمانی بە رەگەز پۆڵەندیە، بەناوبانگە بە هاوبەش بوون و دامەزراندنی کۆمپانیای پەیپاڵ 
## سەرچاوە

پۆل:ژیاننامە
پۆل:بازرگانی
پۆل:بزنسمان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٧٠
پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:بەڕێوەبەرانی كۆمپانیا ئەمریكییەكان
پالۆمار ١

وێنۆک|  بارستایی پالومار١  کە بە هۆکاری تەلیسکۆبی هەبڵی ئاسمانی وێنەی وەرگیرایە

**پالومار١** گەلەستێرەیەکە لە سیستەمی هەسارەیی هەڵئاوسان (قیفیوس)، لەلایەن جۆرج ئۆگدن ئەبێڵەوە ئاشکرا کرا لە ساڵی ١٩٥٤.

## سەرچاوە

پۆل:گەردوون
پالۆمار ٢

وێنۆک| وێنەیەکی گەلەستێرەی پالۆمار ٢

**پالۆمار٢** گەلەستێرەیەکە لە کۆئەستێرەی ئوریگا، ئەو گەلەستێرەیە لەلایەن ئەلبێرت جۆرج ویڵسۆنەوە دۆزرایەوە لە ساڵی ١٩٥٥ 
## سەرچاوە

پۆل:گەردوون
سۆس

**سۆس** خۆراکێکی شلە، خامە یان نیوە ڕەقە کە لەسەر چێشتی دیکە دادەنرێت و دەخورێت. زۆربەی سۆسەکان بە تەنیا ناخورێن و تام، خۆشی و شێداری بە چێشتەکە زۆر دەکەن. *سۆس* وشەیەکی فەڕەنسییە کە لە لاتینی *«سالسا»* بە مانای «خوێ لێدراو» دێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
پالۆمار ٦

وێنۆک| بارستایی پالۆمار٦

**پالۆمار٦** یەکێکە لە گەلەستێرەکان لە گەردوون، دەکەوێتە کۆئەستێرەی حەوا، ئەو گەلەستێرە دۆزرایەوە لەلایەن جۆرج ئۆگدن ئەبێڵەوە لە ساڵی ١٩٥٢ 
## سەرچاوە

پۆل:گەردوون
وێنەگر

وێنۆک| ستاندی وێنەگران لە پاڵەوانێتیەکی جیهانی

**وێنەگر** کەسێکە کە بە ئامێری وێنەگرییەکەی وێنە دەچرکێنێت، وێنەگرەکان لە هەموو کاتێک هەوڵی گرتنی جوانترین و باشترین دیمەنی ساتەکە دەدەن وەک: ڕووداوەکان و شوێنەکان و کەسایتیەکان.
## سەرچاوە

پۆل:وێنەگری
پۆل:وێنەگران
پۆل:پیشەکانی میدیای بەکۆمەڵ
ھێلکاریی گانت

وێنۆک|گانت چارتێک کە بە بەرنامەی مایکرۆسۆفت پڕۆجێکتس درووست کراوە.
**ھێلکاریی گانت** یان **گانت چارت** () جۆرێکە لە هێڵکاریی شریتی (بار چارت)، ناوەکەی بۆ درووستکارەکەی ھێنری گانت دەگەڕێتەوە، ناوبراو لە ماوەی ١٩١٠-١٩١٥ هێلکارییەکەی درووستکرد. گانت چارت بەکاردێت بۆ ڕێکخستنی کاتی چالاکییەکانی پڕۆژە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پلاندانان
ھەڵچوونی سێمێروو (٢٠٢١)

**ھەڵچوونی [[کێوی سێمێروو]]** لە پارێزگای جاڤەی ڕۆژھەڵات لە دوورگەی جاڤە، ئیندۆنیزیا لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ دەستی پێکرد. ئەم ھەڵچوونە بەکەمەوە بووە ھۆی لەناوچوونی ٥٢٠٥ خانوو و باڵاخانەی گشتی. ھەروەھا زیاتر لە ٥٧ کەس گیانیان لەدەستدا، ١٠٤ کەس بریندار بوون و ٢٣ کەسی دیکەش بێسەروشوێن تۆمار کران. 

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:کارەساتەکانی ٢٠٢١ لە ئەندەنووسیا
پۆل:ڕووداوەکانی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ لە ئاسیا
پۆل:ھەڵچوونە گڕکانییەکان لە ٢٠٢١
جاڤا

**جاڤا** یان **جاوا** (، ، ) یەکێکە لە دوورگەکانی سووندای گەورە لە ئیندۆنیزیا،  لە باشوور لەگەڵ ئۆقیانووسی ھیند و لە باکوورەوە لەگەڵ دەریای جاڤا ھاوسنوورە، ژمارەی دانیشتووانی دوورگەی جاڤا زیاتر لە ١٥١.٨&nbsp;ملیۆن کەس لەگەڵ دانیشتووانی دوورگەکانی دەوروبەری ڕێژەی ٥٦.١٪ ژمارەی دانیشتووانی ئیندۆنیزیا پێکدێنێت، ١٤٧.٧&nbsp;ملیۆن کەس لە خوودی جاڤا دەژین و بەوھۆیەوە ئەم دوورگەیە بووەتە پڕ دانیشتووترین دوورگەی جیھان.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
پۆل:دوورگەکانی ئیندۆنیزیا
پۆل:دوورگەکانی ئوقیانووسی ھیند
پۆل:جاڤە
سێمێروو

**سێمێروو** یان **کێوی سێمێروو** () گڕکانێکی چالاک لە ڕۆژھەڵاتی جاڤە، ئیندۆنیزیایە. ھەروەھا ئەم گڕکانە بە ناوی *«ماھامێروو»* بە مانای «کێوی گەورە» لە زمانی سانسکریتدا دەناسرێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:کێوە پیرۆزەکان
پۆل:گڕکانە چینییەکانی ئیندۆنیزیا
زمانی ئیندۆنیزی

وێنۆک|ئاخێوەرێکی ئیندۆنیزی
**زمانی ئیندۆنیزی** (، ) زمانی فەرمی وڵاتی ئیندۆنیزیایە. ئیندۆنیزی جۆرێک زمانی ستانداردە لە زمانی مالایی و ھەروەھا بەشێکە لە خیزانی زمانە ئەسترۆنیزییەکان. ئیندۆنیزی چوارەمین وڵاتی پڕدانیشتووی جیھانە کە زۆربەیان بە زمانی ئیندۆنیزی دەدوێن، کە ئیندۆنیزی کردووەتە زمانێکی پڕئاخێوەر لە جیھاندا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
پۆل:زمانەکانی ئیندۆنیزیا
پۆل:زمانەکانی تیمۆری ڕۆژھەڵات
پۆل:زمانەکانی ھۆڵەندا
پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان
پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار
پۆل:زمانەکانی مالیزیا
ئیمەیل بۆمب

**ئیمەیل بۆمب** یان **ئیمەیلباران** () شێوازێکی خراپ بەکارھێنانی خزمەتگوزارییەکانی ئیمەیلە کە زۆر ئیمەیل بۆ ناونیشانێک یان چەند ناونیشانێک دەنێردرێت  بەمەش دەکرێت فشار بخاتە سەر ئەو سێرڤەرەی خزمەتگوزاری ئیمەیڵەکەی دابینکردووە  یان جار وا ھەیە بەکاردەھێنرێت بە شاردنەوەی نامە ئاساییەکانی تر لە ئیمیڵێک و پڕکردنی سندووقی نامە بە نامەی سپام و بێزارکەر، بەمەش ببێتە ھۆی شکاندنی ئاسایشی سێرڤەر یان خستنەوەی نائارامی بۆ بەکارھێنەرانی

## سەرچاوەکان


پۆل:ئیمەیل
پۆل:ھێرشەکان بۆ ڕێگەگرتن لە خزمەتگوزاری
خولی نایابی سوێد

**ئەلسڤێنسکەن** (، ) ھەروەھا ناسراو بە **خولی نایابی سوێد** خولێکی نایابی سوێدی بۆ یانەکانی ئەنجومەنی تۆپی پێی پیاوانە. خولەکە لە ساڵی ١٩٢٤ دامەزراوە و ئێستا بەرزترین ئاستی تۆپی پێیە لە سوێد. وەرزەکان لە ئاخرەکانی ئازار یان یەکەمەکانی نیسان دەست پێ دەکات و ھەتا یەکەمەکانی تشرینی دووەم درێژەی دەبێت. ئەم خولە بە ١٦ یانە کە ھەموویان دوو کەڕەت لەگەڵ یەک یاریی دەکەن، دەبێتە ھۆی ئەوەی لە یەک وەرزدا ٣٠ یاری و سەرجەم ٢٤٠ یاری لە ئاستی خولدا ئەنجام بدرێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:خولە ئاست بەرزەکانی تۆپی پێ لەئەوروپا
ماسکی گای فۆکس

**ماسکی گای فۆکس** () وێنەیەکی دەستکردی گای فۆکسە کە ناسراوترین ئەندامی پیلانی بارووت بوو؛ ئەم پیلانە هەوڵێک بوو بۆ تەقاندنەوەی ئەنجومەنی لۆردان لە لەندەن لە ٥ی تشرینی دووەمی ١٦٠٥. بەکارهێنانی ماسک لەسەر کۆتەڵ وەک بەشێک لە ئاهەنگی شەوی گای فۆکس ڕیشەیەکی دوورودرێژی هەیە.
وێنۆک|281x281پیکسڵ|خۆپیشاندەرێک لە کاتی بەکارهێنانی ماسکی ئەنۆنیمۆس
وێنەکێش دەیڤد لۆید دەموچاوێکی دەمبەپێکەنینی بە ڕوومەتێکی سوورەوە کێشا کە سمێڵێکی بابڕی پان و ڕیشێکی تەنکی نووکتیژی ستوونیی هەیە و لە هەردوو لاوە قنج وەستاوە. دوای ئەوەی ئەم ماسکە وەک توخمێکی سەرەکی لە چیرۆکی ڤی وەک ڤێندێتا (١٩٨٢-١٩٨٩) بەکار هات و لە ساڵی ٢٠٠٥ فیلمێکی لەسەر دروست کرا، دیزاینەکەی بوو بە هێمای ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکان. ماسکەکە دوای دەرکەوتنی لە مەکۆکانی وێبدا بوو بە هێمایەکی ناسراو بۆ گرووپێکی سەرهێڵی هاککەر بە ناوی نەناسراو (ئەنۆنیمس). هەروەها، لە پرۆژەی چانۆلۆژی، بزووتنەوەی داگیرکەری، ڕێکخراوی نەناسراو بۆ بێدەنگەکان و، خۆپیشاندانە دژە دامەزراوەیییەکانی دیکە لە سەرتاسەری جیهاندا بەکار هێنراوە. ئەمە بووەتە هۆی ئەوەی ناوی بەناوبانگی **ماسکی نەناسراوی** پێ ببەخشرێت.

## سەرچاوەکان


پۆل:ئەنۆنیمۆس
پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت
ھەرگیز واز لەتۆ ناھێنم

"ھەرگیز واز لەتۆ ناھێنم" گۆرانییەکە لەلایەن گۆرانیبێژ و ئاوازدانەری ئینگلیز ریک ئاسلی لە ٢٧ی تەمموزی ١٩٨٧ دەرچووە، نووسینەوە و بەرھەمھێنانی لەلایەن ستۆک ئیتکین واتەرمان دا بۆکراوە، وەک یەکەم گۆرانی لە ئەلبومی ئاسلی دەرچووە، "ھەرکاتێک تۆ پێویستت بە کەسێک بوو" (١٩٨٧)، گۆرانییەکە بە شێوەییەکی جیھانی پلەی یەکەمی ھێنا، بە تایبەتی لە شانشینی یەکگرتوو لە ١٩٨٧ کە لە پلەی یەکەمەکان بوو بۆ ماوەی پێنج ھەفتە، وە باشترین فرۆشتنی ساڵی ھەبوو، وە گۆرانییەکە لە ٢٥ وڵات لە تۆپی گۆرانییەکان دابوو، لەناویاندا شانشینی یەکگرتوو و ڕۆژاوای ئەڵمانیا ئاوازەکە بووە خاوەنی باشترین خەڵاتی بەریتانیا "خەڵاتەکانی بریت" لە ١٩٨٨

لە ٢٠٠٨ ئاسڵی خەڵاتی (ئێم تیڤی ئەوڕووپای لە میوزیک ھێنا بۆ باشترین ھوونەرمەندان)ی بردەوە لەگەل گۆرانییەکەی، وە ھەزارەھا دەنگی کۆکردەوە لە ئینتەرنێت لەلایەن خەڵکەوە گۆرانییەکە وەک واژووی ئاسلی دانرا و لە کۆتایی پەخشی ڕاستەوخۆی کۆنسێرتەکانی لێدەدرا.

## سەرچاوەکان


پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی ئۆسترالیا
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی ئەڵمانیا
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی نیوزیلاند
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی نۆرویژ
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی ئیسپانیا
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی فینلاند
ئەسپی عەرەبی (پەیکەرسازی)

ئەسپی عەرەبی ھەروەھا بە «جەنگاوەر و سوارچاکی عەرەب لەسەر پشتی ئەسپ» ناسراوە پەیکەرێکی برۆنزییە لەلایەن ھونەرمەندی فەڕەنسی ئیمێل و ئەلفرێد باری لە پاریس لە ١٨٨٤ بنیادنراوە. 

## پێناسە
کارەکە سوارچاکێکی عەرەبی نیشان دەدات کە لە ڕاوکردن دەگەڕێتەوە، کۆتر و غەزالێکی گرتووە و تفەنگێک بەسەر شانیدا هەڵواسراوە

پەیکەری ئەسپی عەرەبی جیاوازییەکی زۆری لە بەهادا هەیە لە نێوان نوسخە ڕەسەنەکانی ئەو کاتەی پەیکەرتاشەکان لە ژیاندا بوون و کۆپیەکانی دوای مردن. ئەو نوسخە ئەسڵیانەی کە لە فەرەنسا لە سەردەمی سەردەمی بێلدا دروستکراون، بەهایان لە دەرەوەی زیادکردن بۆ کۆکەرەوەکان لە ٣٠٠ هەزار یۆرۆ زیاترە.

لە فڕۆشانەیەک لە Christie's لە نیویۆرک ساڵی 1993، *Cheval arab*، لەلایەن Alfred Barye و Emile Guillemin، پڵە، بە نرخەی 10,350 دۆلارە ئەمەریکیە زیادەی خەرجی فڕۆشرا.

## مێژووی نیشاندانی
* سەلونە پارێس، لە لەفور، ١٨٨٤

## کتێبناسی
* Pierre Kjellberg, "Les Bronzes du XIXe Siècle: Dictionnaire des Sculpteurs", Paris, Éditions de l'Amateur, 1987, ISBN 9782859170901, p. 369
* *Arabia* In 1905 in Aden propagated Cap. H. E. Jacob. In 1907 and 1908 a textbook for Arabs appeared (by Muusbah, 43 p. And by Haddad, 56 p.) I. SHIRJAEV.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەسپەکان
پۆل:چاند
دژە ناسیۆنالیزم

وێنۆک|250px
**دژە ناسیۆنالیزم** یان **ئانتی ناسیۆنالیزم** بە بیروڕایەکی سەبارەت بە دژایەتی لەگەڵ ناسیۆنالیزم دەگوترێت، کە بڕوای وایە ناسیۆنالیزم نەشیاو یان مەترسیدارە. ھەندێک لە دژە ناسیۆنالیزمەکان بە بیروڕای مرۆڤایەتی لە دوای ئیدەباوەڕی لە کۆمەڵگای جیھانی دان کە ئەندامانی خۆیان وەکوو شارۆمەندی جیھانی دەناسێنن.

## دژە ناسیۆنالیزمە ناسراوەکان
* ھانا ئارێنت
* کارڵ چاپێک
* جۆرج کارلین
* یووجین دێبز
* ئەلبەرت ئاینشتاین
* فریدریش ئێنگڵس
* ئێدوارد مۆرگان فۆرستێر
* دەیڤد گاسکوین
* ئێما گۆڵدمان
* بێڵ ھیکس
* ئیقباڵ لاھوری
* ڕووحوڵڵا خومەینی
* سۆرێن کیەرکێگۆر
* جۆن لێنۆن
* ڤلادیمیر لێنین
* ڕۆزا لوکسەمبورگ
* کارڵ مارکس
* لوئیس مامفۆرد
* مادالین موورای ئۆھەیر
* سەید قوتب
* کارڵ سەیگن
* ئارتەر شۆپنھاوەر
* داگ ستانھۆپ
* ڕابیندرانات تاگۆر
* *[[لیۆ تۆڵستۆی]]*
* تۆرستین ڤێبلێن
* ھێربەرت جۆرج وێڵز
* ڤێرجینیا وولف

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان
پۆل:حکوومەتی جیھانی
کۆمیتەی کوردی - سویدی

**کۆمیتەی کوردی - سویدی** کۆمیتەیەک بوو کە لە ٢٨ی ئازاری ساڵی ١٩٦٦ لە ستۆکھۆڵمی وڵاتی سوێد دامەزرا. کۆمیتەکە لە ١٢–١٣ کەس پێک ھاتبوو کە دووانیان کورد بوون: (جەمال عەلەمدار، سەلاحەدین ڕاستگەلدی) و باقییەکەیشیان سویدی بوون. ئامانجی کۆمیتە ناساندنی کورد لەو وڵاتە بوو.

## دامەزراندن
جەمال عەلەمدار لە ڕێکەوتی ٣٠ی نیسانی ١٩٦٥ چووەتە سوید، بەر لە ئەو تەنیا یەک کوردی تر بە ناوی دکتۆر سەلاحەدین ڕاستگەلدیی خەڵکی باکووری کوردستان لەوێ بووە؛ بەھۆی ئەوەیکە چالاکی بۆ ناساندنی کورد بە سویدییەکان کارێک نەبووە کە بەتەنێ بکرێت، جەمال عەلەمدار ھەوڵی داوە سویدییەکان بۆ ئەم مەبەستە کۆ بکاتەوە، ھەر بۆیەش وتارێکی لەسەر کورد چاپ کردووە و لە کۆتایییەکەشیدا ژمارە و ئادرەسی خۆی داوە. مێرتا ھانسۆن پەیوەندی پێوە گرتووە و جگە لە خۆی چەند کەسێکی تر وەکوو: ئۆلف گێ تاندبێری و یان نۆرلاندری کۆ کردووەتەوە؛ بڕیار دراوە کۆمیتە داکۆکی لە مافی کورد بکات و ئەو دەنگ و باس و زانیارییانەی کە لە ڕێگەی جەمال عەلەمدارەوە لە کوردستانەوە دێن، بڵاو بکاتەوە؛ بە واتایەکی تر سویدییەکان بە ناوی کوردەوە قسان بکەن. مێرتا ھانسۆن بەھۆی ئەوەیکە یەکەم خۆشەویستەکەی کوڕەکوردێک بووە، یارمەتی کوردی داوە، کوڕەکە ناوی «حەلیم بەگ» بووە و لە وڵاتی میسر ناسیویەتی و پێشی نەگەیشتووە؛ مێرتا جگە لەوەیکە لە دامەزراندنی کۆمیتەدا ھاوکار بووە، پووڵێکی زۆریشی خەرج کردووە و ماڵەکەی بۆ کۆبوونەوەکان و چاپخانەکەیشی بۆ چاپکردنی کتێبەکان و بەیاننامەکان لە خزمەتی کۆمیتەدا بووە.

## چالاکییەکان
وێنۆک|
بە یارمەتیی ماڵیی مێرتا، سەلاحەدین ڕاستگەلدی گەڕاوەتەوە کوردستان تاوەکوو یەکەم بەشی زانیارییەکان لەگەڵ خۆی بەرێتەوە، کتێبی شەڕە لەبیرکراوەکە بەرھەمی ئەو سەفەرەیە؛ کتێبەکە لە سوید زۆری دەنگ داوەتەوە و خەباتە سەرەکییەکەی کۆمیتەیش دوای بڵاوبوونەوەی کتێبەکە دەستی پێ کردووە، ئەندامە بیانییەکانی کۆمیتە کە ھەمووشیان کەسانێکی دیار و بەناوبانگ بوون، لەسەر کورد ھاتوونەتە قسە و دەستیشیان کردووە بۆ کۆکردنەوەی ھاوکاری بۆ شۆڕش.
وێنۆک|

## لقی فینلاند
ئۆلف گێ تاندبێری لە ڕێگەی سەرۆکی یوونێسکۆی وڵاتی فینلاندەوە، کۆمیتەی فینلاندی - کوردی دامەزراندووە. لقی فینلاند کەسایەتیی گرینگی تێدا بەشدار بووە و زۆر لە سویدییەکە چالاکتر بووە، بەھۆی ئەوەیکە کورد لە فینلاند نەبوون، جەمال عەلەمدار دوو ھەفتە جارێک ھاتوچۆی کردووە؛ یەکێک لە ئەندامانی کۆمیتە بووەتە سەرۆکوەزیرانی فینلاند و دەوڵەتی تورکیاش لە ڕێگەی باڵوێزخانەکەیەوە ناڕەزایەتی دەربڕیوە کە نابێت سەرۆکوەزیرانی حکوومەتێکی دۆستی ئێمە، ئەندامی ناوەندێکی دوژمنمان بێت، کە ئەویش وڵامی دابوونەوە من پشتگیریی نەتەوەیەک دەکەم کە مێژوو زوڵمی لێ کردوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان
پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
زمانی سوریانی

**زمانی سوریانی** (بە سوریانی: ܠܫܢܐ ܣܘܪܝܝܐ) کە ھەروەھا بە ناوەکانی **سوریانیی ئارامی** یان **سوریانیی کلاسیک**  دەناسرێت، یەکێک لە شێوەزارەکانی زمانی ئارامییە. یەکەمین نیشانەکانی بەکارھێنانی ئەم زمانە لە سەرەتای سەدەی یەکەمی زایینی لە شاری ئێدێسا بینراوە. سوریانی لە درێژەی سەدەی چوارەم ھەتا ھەشتەمی زایینی، یەکێک لە زمانە گرنگە ئەدەبییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا بووە و بەڵگەیەکی زۆر بەم زمانە بوونیان ھەیە. لە ڕاستیدا، وێژەی سوریانی نزیکەی ٩٠٪ لە وێژەی ئارامی پێکدێنێت. سوریانی لە ڕابردوودا لە بەشێکی زۆر لە ڕۆژھەڵاتی نزیک، ئاناتۆلی و ھەرێمی بەحرەین قسەی پێدەکرا.

لە پەنا زمانەکانی لاتینی و یۆنانی، سوریانی یەکێک لە سێ زمانی گرنگی زانست و ڕۆژژمێری سەردەمی ھاوچەرخ بوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
پۆل:زمانە سامییەکان
پۆل:زمانی ئارامی
پۆل:زمانەکانی عێراق
پۆل:زمانەکانی سووریا
پۆل:زمانەکانی لوبنان
پۆل:زمانەکانی کوردستان
پۆل:زمانەکانی تورکیا
سێرکی کاراکوری

وێنۆک
**سێرکی کاراکوری** (بە ژاپۆنی:からくりサーカス، خوێندنەوە:کەراکوری ساکەسـ) مانگاییەکی ژاپۆنییە نووسینەوە و وێنەکێشانی لەلایەن کازوھیرۆ فوجیتا بۆکراوە، دانانی ئەلقەکانی لەلایەن ھەفتانەی شۆنن سەندەی شۆگاکوکاندا بۆکراوە، لە تەمموزی ١٩٩٧ تا حوزەیرانی ٢٠٠٦ بە تەواوی بەرگەکانی کۆکراوەتەوە بۆ ٤٣ تانکۆبۆن. 

چیرۆکەکە لەسەر کوڕێکی گەنجە بەناوی مەسارو سایگا، کە دەبێتە جێنشینی کۆمپانیاییەکی مەزن، وە دەبێت بە بووکەڵەکار و کۆنتڕۆلی بووکەڵە دەکات; نارومی کاتۆ کەسێکی بەتوانای شارەزا لە ھوونەرە جەنگییەکان (کۆنگفو) کە بەھۆی نەخۆشی زانافا دەناڵێنێت (نەخۆشییەک کە ڕێگری لە ھەناسەدان دەگرێت تا ئەوکاتەی دەتوانێت وا لە بەرامبەرەکانی بکات تا پێبکەنن) وە شیرۆگانێ، کچێکی قژ سلڤەرو گرنگیپێدەری کوڕە بچووکەکە مەسارۆ کە کۆنتڕۆلی بووکەڵەیەک دەکات بەناوی ھەرلێکوین،  نارومی  و مەسارو و شیرۆگانێ بەرەنگاری بووکەڵە ئۆتۆماتیکییەکان دەبنەوە و جیھان ڕزگار بکەن لەژێر حاڵەتی زانافا

سێرکی کاراکوری ھەڵگیراوەتەوە و کراوە بە ئەنیمی لەلایەن ستۆدیۆی ڤۆلن، کە تیایدا ئەنێمییەکەی ٣٦ ئەلقە لەخۆدەگرێت، ئەمەش لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ تاوەکوو حوزەیرانی ٢٠١٩، جگە لە ئەنێیمییەکەی ھەنێک یاری موبایلیشی لەسەر دروستکرا لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٨.

لەوەتەی ٢٠١٨وە، مانگای سێرکی کاراکوری توانی زیاتر لە ١٥ ملیۆن کۆپی چاپ بکات و بڵاوی بکاتەوە.

## سەرچاوەکان


پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:مانگاکانی ١٩٩٧
پۆل:ئەنیمێ و مانگای جووڵە
پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت
پۆل:ئەنیمێ و مانگای فەنتازیای تاریک
پۆل:مانگای شۆگاکوکان
پۆل:سێنتای فیلمۆرکز
پۆل:شۆنن مانگا
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٨ دەستیان پێکردووە
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە ڕۆبۆتەکان
پێژمار

وێنۆک|دە پێژمارەکەی سیستمی ژماراڵی عەرەبی
**پێژمار**، **ڕەنووس** یا **ڕەقەم** سیمبۆلێکی تاقانەیە کە بە تەنیایی (وەک «۲») یا بە ئاوێتەیی (وەک «۲۵») بۆ نواندنی ژمارەکان بە کار دەڕوا. ئەو دە پێژمارەی لە ژیانی ڕۆژانەدا بە کار دێن بریتین لە ۰ و ۱ و ۲ و ۳ و ۴ و ۵ و ۶ و ۷ و ۸ و ۹.

## سیمبۆلەکانی بەکارھاتوو بۆ دە پێژمارەکە لە ھەندێ سیستمدا

## ئەمانەش ببینە

* ژماراڵ
* ژمارە

## سەرچاوەکان
ژماراڵ (زمانەوانی)

لە زمانەوانیدا، **ژماراڵ** وشەیەکە بۆ دەربڕینی ژمارەیەک. لە ھەندێ تیۆریی ڕێزمانیدا وشارە ئاماژەیە بە ژمارەیەک کە چەندایەتیی ناوێک دیاری بکا، وەک «دوو» لە «دوو چاو»دا.  ھەندێ تیۆریی تر، «دوو» لەم نموونەیەدا، بە ئاوەڵناو دەزانن. هەندێ تیۆریی تر، ژماراڵ و ژمارە بە ھاومانای یەکتر ڕەچاو دەکەن، بە گشت ژمارەکان (ژمارە ڕیزییەکانی وەک سی و پێنجەم -یش) دەڵێن ژماراڵ. لە مانای بەربڵاویدا، ژماراڵ دەتوانێ ناو بێ (سێ ژمارەیەکی بچووکە)، دەتوانێ جێناو بێ (ئەم چوارە دوێنێ چوون بۆ شار)، تەنانەت دەتوانێ ئاوەڵکاریش بێ (دوو ڕا خلیسکێنم کرد).

## ئەمانەش ببینە

* ژماراڵ 
* ژماراڵی ڕیزی
* ژماراڵی بنجی

## سەرچاوەکان

پۆل:ناوەکان
ئۆلاف شۆڵتس

**ئۆلاف شۆڵز** (؛ لەدایکبووی ٨ی حوزەیرانی ١٩٥٨) سیاسەتوان و ڕاوێژکاری ئەڵمانیایە کە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ و لەدوای ئەنگێلا مێرکڵەوە ئەو پۆستەی پێیە. شۆڵز ئەندامی پارتی سۆسیال دیموکراتی ئەڵمانیایە و پێشتر وەکوو جێگری ئەنگێلا مێرکڵ و وەزیری داراییی ئەڵمانیای فیدراڵ کاریی کردووە. 

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨
پۆل:زیندووان
حەسەن ڕەحمان پەنا

**حەسەن ڕەحمان پەنا** (١٩٦١ لە سەقز) تێکۆشەر و خەباتکاری کۆمۆنیست و یەکێک لە ڕێبەرانی کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران و حیزبی کۆمۆنیستی ئێرانە. ئەو ئەندامی کومیتەی ناوەندی کۆمەڵەیە.

## ژیان
حەسەن ڕەحمان پەنا لە ساڵی ١٩٦١ زایینی لە ئاوایی خەییر لە بەشی ناوەندی شارستانی سەقز لە دایک بوو. ئەو ھەر لەوئ خوێندنی سەرەتایی دەس پێ کرد. دواتر بۆ خویندنی زیاتر ڕۆییشت بۆ سەقز و لەوێ دیپڵۆمی وەرگڕت. ئەمە ھاوکات بوو لەگەڵ شۆڕشی ئیسلامیی ئێران و شۆرشی گەلی کورد لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. ئەوە بووە ھۆی ئەوە کە ڕەحمان پەناە ببێتە تێکۆشەرێکی کورد لە دونیای سیاسەت. لە ڕێبەندانی ساڵی ١٩٧٩ لە دوای ئەوەی کە ڕێکخراوەی کۆمەڵە ئاشکرا بوو و چالاکییەکانی بە ئاشکرا ئەنجام دەدا، چووە ناو ئەم ڕێکخراوە و بوو بە یەکێک لە ئەندامانی چالاکی کۆمەڵە.

## چالاکی سیاسی
حەسەن ڕەحمان پەناە لە تەواوی دەورانی چالاکی ڕێکخراوەی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران و کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران ئەندامی کومیتەی ناوەندی ئەم حیزبە بووە و تا ئەم کاتەش بە ناوی یەکێک لە ڕێبەرانی ئەم حیزبە ئیش ئەکا.

## ئەمانەش ببینە
* ڕۆژی کۆمەڵە
* کۆمەڵە ڕێکخراوی کۆمۆنیستی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی سەقز
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کۆمۆنیستە ئێرانییەکان
پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان
پۆل:سیاسییەکانی کۆمەڵە ڕێکخراوی کۆمۆنیستی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:مارکسیستە ئێرانییەکان
پۆل:مارکسیستە کوردەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان
سیستمی ژماراڵ

264px|وێنۆک|ژمارەگەلی نووسراو بە سیستمگەلی ژماراڵی جیاواز.

**ژماراڵ** لە زمانەوانیدا وشەیەکە بۆ دەربڕینی چەندایەتییەکی ژمارەکی. لە ماتماتیکدا وشە نییە، سیمبۆلە، بەڵام ھەمان کار دەکا. بۆ وێنە 6 (عەرەبی) و VI (ڕۆمی) و 110 (دوویی) سێ ژماراڵی جیاوازن بۆ نواندنی ژمارەی شەش. 

**سیستمی ژماراڵ** بریتییە لە کۆمەڵێ ژماراڵ بۆ نواندنی ژمارەگەلی بچووک، وێڕای کۆمەڵێ یاسا و ڕێسا بۆ نواندنی ژمارەگەلی گەورەتر. بۆ وێنە لە سیستمی دەدەییدا، کە لە ھەموو سیستمەکانی تر زۆرتر بە کار دەھێنرێت، ژماراڵگەلی ٠، ١، ٢، ھەتا ٩ تەرخان کراون بۆ ژمارەگەلی سیفر، یەک، دوو، ھەتا نۆ. بۆ نواندنی ژمارەی لە نۆ گەورەتر، وەک حەڤدە، یاساکانی سیستمی دەدەیی دەڵێن سەرەتا دەبێ ژماراڵی ١ لە جێگای «دە»کاندا بنووسرێ، پاشان ژماراڵی ٧ لە جێگای «یەک»ەکاندا، واتە بۆ نواندنی ژمارەی حەڤدە دەبێ بنووسرێ ١٧.

## سەرچاوەکان

پۆل:سیستمەکانی نووسین
پۆل:ژمارەکان
ڕادۆج دۆمانوویچ

**ڕادۆج دۆمانوویچ** (١٦ی شووباتی ١٨٧٣ – ١٧ی ئابی ١٩٠٨) نووسەر، ڕۆژنامەوان و مامۆستای سیربیستانی بوو، بە ناوبانگترین چیڕۆکی کورتی ئینتقادی ئەو بوو.

## ژیاننامە
ڕادۆج دۆمانوویچ لە گوندی ئوسیشتە لە سڕبیای ناوەڕاست لەدایکبوو. ئەو سەردەمی مامناوەندی لە کروشێڤاتس و کۆلێجی فەلسەفەی زانکۆی بێلگرادی تێپەڕ کردووە و لەوێ زمان و مێژووی سیربی فێر بوو. لە ساڵی ١٨٩٥ تا ١٨٩٨ دۆمانوویچ لە باشووری سیربیستان مامۆستای زمان و مێژووی سیربی بوو.

لە دەورانی مامۆستایی دەستی کرد بە نووسین یەکەمین چیڕۆکی ڕێئاڵیستی. بەھۆی پشتگیری لە حیزبی بەرامبەر، کارەکەی لە دەست دا و لەگەڵ بنەماڵەی چوون بۆ بیلگڕادی. لە بیلگراد، ئەو لە ڕۆژنامە جۆراوجۆرەکانی سیاسی و ئەدەبی، نووسینی مەقالەی سیاسی و چیڕۆکی ڕەخنەگرانە دەستی بە کار کرد و فێڵ و تەڵەکەکانی ڕژیمی حاکمی ڕاستەوخۆ دەخستە بەر ھێرش. بە ناوبانگ بوونی ڕادۆج بە بڵاوکردنەوەی بە ناوبانگترین بەسەرھاتەکانی وەکوو «ڕێبەر» (١٩٠١) و «ئۆسترادیا» (١٩٠٢) ڕووی دا. ئەو بەھۆی تێبینینی پێکنەھاتوو لەگەڵ حوکمەت، وەک یەکێک لە دژە ڕاستەقینەکانی سیلسیلەی ئۆبرنۆیچ و ڕژیمی زاڵمی ئەو ناسرا.

بە دوا ھێرشی ناوخۆی ١٩٠٣ و گۆرانی ڕژیم، دۆمانوویچ لە ویزارەتی پەروەردە، نامەیێکی وەرگرت و حوکمەتی تازە ئیزنی پی دا بۆ یەک ساڵ تەخەسوس بۆ ئاڵمان بچێت، کە لە مونیخ ئەو کاتەی تێپەڕ کرد. لە دوا گەرانەوەی بۆ سیربیستان، ڕادۆج خۆی وەکوو کەسێکی بێ ئومێد و بێ ھیچ شانسێکی ڕاستەقینە بۆ ژیان لە کۆمەڵگا دۆزییەوە. ئەو ڕۆژنامەی حەفتانەی سیاسی خۆی بە ناوی «ئوسترادیا» ڕێک خست، کە لە ئەو ڕۆژنامە ئیدانەی بە ڕەخنە گرتن لە لاوازی دێمۆکراسی تازە دا، بەڵام نووسینی ئەو ئیتر وەک جاران قوەتی نەبوو.

ڕادۆج دۆمانوویچ لە دوا کاتێکی زۆر لە بەربەرەکانی لەگەڵ نەخۆشی خراپی ڕیخۆڵە و سێل، نیو کاتژمێر لە دوا نیوەشەوی ١٧ ئاگۆستی ١٩٠٨، لە تەمەنی ٣٥ ساڵی گیانی لە دەست دا. بەرھەمە بەڵاونەکراوەکانی ئەو لە شەری جیھانی یەکەم لە بەین چوو. بەھۆی ڕۆڵی گرینگ لە شەڕ لەگەڵ ھێزەکانی ئیستبدادی و ھەستی شۆخی بازی، باشترین نووسەر لە بواری پێکەنین لەڵسیربیستان لە سەرەتای سەدەی ٢١ ناسرا.

## بەرھەمە ئەدەبییەکان
ھەندێک لە بە ناوبانگترین بەرھەمەکانی ڕادۆج دۆمانوویچ بریتین لە:
* شەیتان، ١٨٩٨
* خەلاس بوونی ھەستەکان، ١٨٩٨
* ڕێبەر، ١٩٠١
* کرالۆیۆیچ ماڕکۆ بۆ دووھەمین جار لە ناو سیربەکان، ١٩٠١
* بەحری مردوو، ١٩٠٢
* تێگەیشتوویی یەک مانگای سیربی مەعموولی، ١٩٠٢
* ئۆسترادیا، ١٩٠٢

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* بەرھەمە تەواوەکانی ڕادۆج دۆمانوویچ (کوردی – ئینگلیزی)

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٣
پۆل:مردووانی ١٩٠٨
پۆل:نووسەرانی سڕب
ئامینە کاکەباوە

**ئامینە کاکەباوە** سیاسەتمەدارێکی بە ڕەچەڵەک کوردە کە لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە ئەندامی پەرلەمانی سوید بووە.
ئامینە کاکەباوە لە دایک بووی ٦ کانوونی یەکەم ١٩٧٠ لە گوندی «تورجان»ی سەربە شاری سەقزی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایکبوە. ئەو کاتێک دەبێتە ١٣ ساڵان پەیوەندی دەکات بە حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێرانوەو دەبێتە پێشمەرگە. ساڵی ١٩٩٢، ئامینە لە تەمەنی ١٩ ساڵاندا، کۆمەڵە بەجێدەھێڵێت و لە سوید دەبێتە پەنابەر، لەوێ وەک کچێکی کە خوێنەواری کەمەو نەچووەتە قوتابخانە، ئەژماردەکرێت.
ساڵی ٢٠٠٥، لقی سویدی ڕێکخراوی فیمینستی فرەنسی بەناوی «نە لەشفرۆش و نە ستەمدیدە» دادەمەزرێنێت. ئەو ڕێکخراوە داکۆکی لە مافی کچانی کۆچبەرو پەراوێزنشینی سوید، دەکات.

ساڵی ٢٠٠٨، ئامینە کاکە باوە لەلایەن پارتی چەپی سویدەوە کاندید دەکرێت و وەک یەکێک لە نوێنەرانی شاری ستۆکھۆڵم دەبێتە پەرلەمانتاری ئەو وڵاتەو لەو کاتەوە تا ئێستا توانیویەتی وەک پەرلەمانتار بمێنێتەوە.
ئامینە خۆی بە پەرلەمانتارێکی چەپ و سۆسیالیست دەزانێ.

## ژیان
وێنۆک
ئامینە لە گوندی «تورجان»ی سەربە شاری سەقزی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایکبووە. ئەو کاتێک دەبێتە ١٣ ساڵان پەیوەندی دەکات بە کۆمەڵەوەو دەبێتە پێشمەرگە. ئامینە دەڵێت، فەرماندەی بنکەی سوپای پاسداران لە گوندەکەیان گوشاری بۆ باوکی ھێنابو کە لەگەڵ ئامینەی گەنجدا ھاوسەرگیری بکات. بەڵام ئامینە ھەڵات و بوە پێشمەرگەی حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران.
ئامینە لە شاخ فێری خوێندنەوەو نووسین بوە.
ساڵی ١٩٩٢، ئامینە لە تەمەنی ١٩ ساڵاندا، کۆمەڵە بەجێدەھێڵێت و لە سوید دەبێتە پەنابەر، لەوێ وەک کچێکی کە خوێنەواری کەمەو نەچووەتە قوتابخانە، ئەژماردەکرێت.

ئامینە، شەوانە دەخوێنێت و ڕۆژانە کاردەکات و ھاوکارییش بۆ خێزانە ھەشت کەسییەکەیان لە ئێران، دەنێرێتەوە.
ئامینە کاکەباوە لە بەدەستھێنانی بڕوانامەی بەکالۆریۆس لە بواری ڕاوێژیی کۆمەڵایەتی و بڕوانامەی ماستەر لە فەلسەفە لە زانکۆی ستۆکھۆڵم سەرکەوتو بوو.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی سەقز
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:سیاسییەکانی کۆمەڵە ڕێکخراوی کۆمۆنیستی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران
پۆل:سویدییەکانی بە ڕەگەز کورد
پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان
پۆل:مارکسیستە کوردەکان
پۆل:فێمینیستە کوردەکان
پۆل:سۆشیالیستە کوردەکان
ئیمپراتۆر سوانی ھان

وێنۆک
**ئیمپڕاتۆر سوانی ھان** (لەدایکبووی ٩١ی پێش زایین بۆ ١٠ی کانوونی دووەمی ٤٨ی پێش زایین) دەیەم ئیمپڕاتۆری ئیمپراتۆریەتی ھان بوو لە مێژووی دێرینی چین، فەرمانرەواییەتیەکەی لە ٧٤ تا ٤٨ پێش زایین دەبێت، وە تەنھا یەکێکە لەو چوار ئیمپڕاتۆرەی کە پاش مردنی نازناوی ئیمپڕاتۆری پێش بەخشرا بێت، (لەنێوان ئەو چوار ئیمپڕاتۆرە بریتین لە ئیمپڕاتۆر گاوۆزۆ، ئیمپڕاتۆر وێن، ئیمپڕاتۆر وو) لە سەردەمی فەرمانڕەواییەتی ئەودا ئیمپراتؤرییەتی ھان لە ڕووی ئابووری و سەربازییەوە بەشێوەییەکی بەرچاو پێشکەوت، وە بەبڕوای زۆربەی مێژووناسان وایە کە سەردەمی ئەو ئیمپڕاتۆرییەتەکە لە باشترین و تەندروسترین سەردەمی خۆیدا ژیاوە دوای مردنی ئیمپڕاتۆر یوان دەچێتە شوێنی لە ٤٨ی پێش زایین.

## سەرچاوەکان

#### ئاماژە بە سەرچاوە

* کتێبی ھان بەرگی ٨
* زیژی تۆنگجیان بەرگی ٢٤، ٢٥ ، ٢٦ ، ٢٧
* Yap, Joseph P. (2009). *Wars With The Xiongnu, A Translation from [[:en:Zizhitongjian|Zizhi tongjian]]*. AuthorHouse, Bloomington, Indiana, U.S.A. . Chapters 7–11.

پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆژاوای ھان
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ١ەمی پێش زایین
سەیفەدین خان غەفاری یۆرقوڵ

**سەیفەدین خان غەفاری یۆرقوڵ** (١٨٦٠–١٩٦٦یۆرقوڵ) مامۆستا و موفتی و نووسەری ناوداری خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە.

## ژیاننامە
حاجی مەلا سەیفەدین خان غەفاری لە ئاوایی یۆرقوڵ سەر بە ناوچەی زێویە شارستانی سەقز لە دایک بوو. ئەو کوڕی فەتحعەلی خان کوڕی عەبدولغەفار سوڵتان، کوڕی یوسف سوڵتان، کوڕی حەسەنعەلی خان، کوڕی مستەفا خان، کوڕی عەباسقولی خان ئەردەڵانە کە لە کات و زەمانی خۆیدا حاکم و ئەمیری کوردستان ڕۆژھەڵات بووە. زۆربەی ژیانی خۆی بە فێرکاری و ئیمامەت و وەعز تەرخان دا و لە پێناو شەریعەتی ئیسلام خزمەتی بە خەڵک دەکرد.
بە بڕوای خەڵک ئەو بێجگە لەوەی کە زانایێکی گەورە بوو، لە باری ڕۆحی و تەزکییە و عیرفان دا پلە و پایەی بەرزیێکی ھەبوو.

## بەرھەمەکان
* لە نوسراوەکانی سەیفەدین خان غەفاری کە لە چاپ دراوە کتێبی «مەناسک محەممەدی»ە کە لە بارەی فقە و حەجەو ناوەندی چاپ و بڵاوکردنەوەی بریار لە سەقز چاپی کردووھ.
* ھەر وەھا پێنج ڕساڵە لە بارەی عەقیدە و کەلام و فەرقی نێوان شێعە و سوننە بە ناوی «ھدییە الملوک» کە بە شێوەی دەسنووس لە بەر دەستدایە و چاپ نەکراوە.
* کتێبی «مونازەی مامۆستا مەلا ھەیبەت» لە بارەی تەڵاق
زۆربە کتێبە کانی سەیفەدین خان لە دوای پەنجا ساڵ لە کۆچی دوایی ئەو ھێشتا لە چاپ ندراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی سەقز
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:مامۆستا ئایینییەکانی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٠
پۆل:مردووانی ١٩٦٦
پۆل:زانا کوردەکان
مارکویسی ھایھون

**لیو ھێ** ئیمپراتۆرێکی چینی بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی ھان ناوی سەردەمەکەی یوانپینگ بوو، بە شێوەیەکی ڕەسەن وەک پاشا یان شازادەی چانگیی ناسراوە، ئەو لەلایەن پشتگیری وەزیرێکی زۆر بەتواناوە ھاتە سەر دەسەڵات وەک ئیمپڕاتۆرێک لە ٧٤ی پێش زایین، بەڵام تەنھا بۆ ماوەی ٢٧ ڕۆژ لە سەر پێگەکەی مایەوە لە شوێنەکە لادرا، و لە پێرستی ئیمپراتۆرەکان ناوی سڕکرا، بەھۆی ئەوەی شانشینەکەی (چانگیی) لەدەست دا پلەکەی لە ئیمپڕاتۆرەوە نزمبوویەوە بۆ مارکویس، 

## سەرچاوەکان

* 

### ئاماژە بەسەرچاوە

* کتێبی ھان بەرگی ٦٣
* ژیژی تۆنگجیان بەرگی ٢٤

پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆژاوای ھان
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ١ەمی پێش زایین
پۆل:فەرمانڕەوا لابراوەکان
پۆل:مردووانی ٥٩ی پێش زایین
ستیڤ ھارڤی

**برۆدرێک ستیڤن ھارڤی** (لەدایکبووی ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٥٧) کەسایەتی تەلەڤیزیۆنی، ئەکتەر، نووسەر، بازرگان، کۆمیدیاکاری پێشوو، خاوەنی بەرنامەکانی بەرنامەی بەیانیانی ستیڤ ھارڤی، فاملی فیود، ناودارەکانی فاملی فیود، پێشبرکێی مس یونیڤێرس، فاملی فیودی ئەفریقا، وە بەرنامەکانی تر کەم بەم زووانە دێن وەک Judge Steve Harvey

سەرەتا دەستی بە پیشەکەی کرد وەک کۆمیدیاکارێک، لە دەیەی ١٩٨٠ لە بەرنامەکانی شۆو تایم لە ئەپۆلۆ و بەرنامەی ستیڤ ھارڤی کاری کۆمیدیای دەکرد لە کەناڵی تەلەڤیزیۆنی WB،  دواتر بەشداری کرد لە فیلمێکی کۆمیدی لە ساڵی ٢٠٠٠ بەناوی (The Original Kings of Comedy) وە دوایین کۆمیدیای خۆی لە ٢٠١٢ پێشکەش کرد.

ستیڤ ھارڤی خاوەنی ھەردوو بەرنامەکانی فامی فیود و ناودارەکانی فاملی فیودە، وە لەوەتەی ٢٠١٠وە بەرنامەکانی پێشکەش دەکات، وە ھەروەھا خاوەنی بەرنامەکانی تریشە وەک (Little Big shots, Little Shots Forever Young, و Steve Harve's Funderdome) وە وەک نووسەرێکی خاوەنی چوار کتێبە و چوار کتێبی نووسیوە وەک (وەک خانم ڕەفتار بکە، وەک پیاو بیربکەوە) کتێبێکە دەربارەی پیاوان کە چۆن بیر لە ژنان و ھەبوونی پەیوەندی دەکەنەوە کە لە ئازاری ٢٠٠٩ بڵاوکرایەوە.

لە ٢٠١٧ Steve Harvey Globalی دامەزراند کۆمپانیاییەکی چێژبەخشییە کە کار لەسەر بەرھەمەکانی دەکات، و فاملی فیودی بە ڤێرشنی ئەفریقی دامەزراند، وە خۆی و خێزانی مارجری خاوەنی دامەزراوەیەکی قازانج نەویستن بەناوی دامەزراوەی ستیڤ و مارجری کە تیشک دەخاتە سەر پەروەردەی گەنجان و یارمەتی پێداویستییەکانیان دەدات، وە براوەی چەندین خەڵاتی ئەکادیمییە لە کار و بەرھەمانەی پێشکەشی کردووە.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:زیندووان
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا
پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:مەسیحی ئەفریقی-ئەمریکی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
کاربۆن مۆنۆکسید

وێنۆک|200px|مۆدێلی تۆپ و داری کاربۆن مۆنۆکسید
وێنۆک|200px|مۆدێلی بۆشاییی پڕکراوی کاربۆن مۆنۆکسید    

**کاربۆن مۆنۆکسید** (، فورمووڵی کیمیایی: **CO**، سی ئۆ) گازێکی بێ ڕەنگ، بێ بۆن، بێ تام و گڕکێش و زۆر ژەھراویە کە چڕییەکەی ھەندێک کەمتر لە ھەوایە. کاربۆن مۆنۆکسید لە یەک گەردیلەی کاربۆن و یەک ئۆکسجین پێکدێت. ئەوە سادەترین گەردەیە لە خێزانی ئۆکسۆکاربۆن. لە کۆمپلێسە کیمیایییەکانی کاربۆن مۆنۆکسید، لیگاند بە شێوەی کاربۆنیل دەخوێنرێتەوە. ئەوە گەردەیەکی کلیلی لە زۆرێک لە ڕەوتەکانی کیمیای پیشەسازییە.

گەرمای سووتان باوترین سەرچاوەی کاربۆن مۆنۆکسیدە، بەو حاڵە سەرچاوەی ژینناسیی شوێنەواری و زیندەوەری زۆرێک بوونیان ھەیە کە قەبارەیەکی بەرچاو کاربۆن مۆنۆکسید ساز و بڵاو دەکەنەوە. کاربۆن مۆنۆکسید لە سازکردنی زۆرێک لە ئاوێتەکان وەکوو دەرمانەکان، گوڵاوەکان و سووتەمەنییەکان گرنگە. ئەوە لەلایەن زۆرێک لە بوونەوەرەکان وەکوو مرۆڤ ساز دەکرێت. بە بڵاوبوونەوە لە تەوشکدا، کاربۆن مۆنۆکسید دەتوانێت ڕۆڵی لە گۆڕینی کەشوھەوادا ھەبێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
ئازادە نامداری

ئازاد نامداری (فارسی: ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٨٤ - ٢٦ی ئازاری ٢٠٢١) خانمەئەکتەر و پێشکەشکاری تەلەفزیۆنی ئێرانی بوو.

## مەرگ
ئازادە نامداری لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢١ لە تەمەنی ٣٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد بەپێی ھەواڵی ئاژانسە ئێرانییەکان، دوای ٢٤ کاتژمێر لە کوژرانی لە شوقەکەی لە ناوچەی سەعدەتی ئاباد ڕۆژئاوای تاران تەرمەکەی دۆزرایەوە ئاژانسی ھەواڵی مێھر لە زاری سەرچاوەیەکی ئاگادارەوە باسی لەوە کردووە کە ھۆکاری گیان لەدەستدانی خۆکوژی بووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی
پۆل:مردووانی ٢٠٢١
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران
پێڕستی مردنەکان بەپێی ساڵ

ئەمە پێڕستێک لە مردووەکانە کە بەپێی ساڵ ڕیزبەندی کراون.

## پێڕست
* ٢٠٢٣
* ٢٠٢٢
* ٢٠٢١
* ٢٠٢٠
* ٢٠١٩
* ٢٠١٨
* ٢٠١٧
* ٢٠١٦
* ٢٠١٥
* ٢٠١٤
* ٢٠١٣
* ٢٠١٢
* ٢٠١١
* ٢٠١٠
* ٢٠٠٩
* ٢٠٠٨
* ٢٠٠٧
* ٢٠٠٦
* ٢٠٠٥
* ٢٠٠٤
* ٢٠٠٣
* ٢٠٠٢
* ٢٠٠١
* ٢٠٠٠
* ١٩٩٩
* ١٩٩٨
* ١٩٩٧
* ١٩٩٦
* ١٩٩٥
* ١٩٩٤
* ١٩٩٣
* ١٩٩٢
* ١٩٩١
* ١٩٩٠
* ١٩٨٩
* ١٩٨٨
* ١٩٨٧

## سەرچاوەکان

*
قەڵای ژاپۆنی

**قەڵای ژاپۆنی** (城، شیرۆ، یان جۆ) قەڵاکان بەشێوەییەکی سەرەکی لەسەر دار و بەردا بنیادنراون، لە سەدەکانی پێشوو قەڵاکان لە دار دروستکرابوون، لە لەدوای سەدەی ١٦ بەباشترین شێوەی خۆیان ناسران، قەڵاکان لە ژاپۆن بنیاندنرابوون بۆ پارێزگاریکردن لە شارە گرنگەکان یان شارە ستراتیژییەکانی ئەو سەردەمە وەکوو دەربەندەکان، پەڕینەوە لە ڕووبار، پاسدان لە شارێک بۆ شارێکی تر.

قەڵاکانی سەدەکانی پێشوو تا دواساتیش بە زۆری و بە شێوەییەکی سەرەکی پشتیان بە دار دەبەست، وە زۆربەیان ڕووخێنران لەدوای تێپەڕبوونی چەنەھا ساڵ، بە تایبەتی قەڵاکانی سەردەمی سێنگۆکو (١٤٦٧ بۆ ١٦٠٣) زۆربەی ئەو قەڵایانەی لە سەرەتای ئەو سەردەمە دروستکرابوون لەدوای تێپەربوونی چەنەھا ساڵ ڕووخێنران، ھەرچۆنێک بێت دواتر زۆربەیان دروستکرانەوە دوای سەردەمی سێنگۆکو، لە ئەمڕۆدا زیاتر لە سەد قەڵای بەردەست ھەیە لە ژاپۆن، بەپێی لێکۆڵینەوەیەک و سەرژمێرییەک، قەڵاکانی ژاپۆن لە مێژوودا گەیشتووە بە پێنج ھەزار قەڵا. ھەنێک لە قەڵاکان وەکوو ھەردوو قەڵای ماتسوێ و کۆچی لە ١٦١١ بنیادنرابوون و بە باشی مابوونەوە بەبێ بەرکەوتنی زیان بە قەڵاکان یان ھەر مەترسییەکی تر، قەڵای ھیرۆشیما لە وێرانکارییەکە ھەڵوەشایەوە و دووبارە لە ١٩٥٨ دروستکرایەوە وەک مۆزەخانەیەک.

کارەکتەری کانجی '城' بە مانای قەڵا دێت کە وەک "شیرۆ" دەخوێنرێتەوە لە ژاپۆنی

## کتێبناسی

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:دەرەبەگایەتی ژاپۆن
پۆل:قەڵاکانی ژاپۆن
لیتۆ

لە میتۆلۆژیای یۆنانی، لێتۆ  دایکی ئەپۆلۆ و ئارتمیسە. کچەکەی( تایتانس کۆویس) و( فەیبی) و خوشکی (ئەستیریایە).

## سەرچاوەکان
ژمارەزانی

**ژمارەزانی** بریتییە لە بەکارھێنانی ژمارەکان بۆ لێکدانەوەی خوو و ڕەوشتی کەسێ یا بۆ فاڵگرتنەوە و پێشبینیکردنی داھاتوو. باوەڕێکی زڕزانستییە بە ھەبوونی پەیوەندییەکی مەعنەوی و عیرفانی لە نێوان ژمارەیەک و ڕووداوێکی ڕێکەوتوودا. 

لە ژمارەزانیی مۆدێرندا، بە بەکارھێنانی شێوازێک لە چەشنی ئەلفوبێی یۆنانی و عیبری (کە تێیدا ھەر پیتێک ژمارەیەکیش نوێنەرایەتی دەکا) کۆمەڵێ ڕەقەم و ژمارە لەپاڵ ناو و ڕێکەوتی لەدایکبوونی کەسی پرسیارکەر دەدرێ و، لەوەوە سروشتی ڕاستەقینەی و ئەوەی کە لە داھاتوودا چی چاوەڕوانیەتی، دەسنیشان دەکرێ.

بنەڕەتی تیۆرییەکەی پشتەوەی ژمارەزانی لەسەر ئەندێشەکانی فیساگۆرسییەکانەوە دانراوە. ئەوان پیان وا بوو کە دەکرێ ھەموو شتێ بە ژمارە دەرببڕدرێ، چونکە ھەموو شت شیاوی داشکاندنەوەیە بە ژمارە.

## سەرچاوەکان
کەواساکی، کاناگاوا

وێنۆک
**کاواساکی** (川崎市، کاواساکی-شی) شارێکە لە پارێزگای کاناگاوا لە ژاپۆن، یەکێکە لە شارە سەرەکییەکانی ناوچەی تۆکیۆی مەزنتر و ناوچەی پیشەسازی کێیھین، دووەم شارە لەڕووی چڕی دانیشتووانەوە لە پارێزگای کاناگاوا لەدوای شاری یۆکۆھاماوە دێت، وە ھەشتەمە لەڕووی چڕی دانیشتووان لە ژاپۆن.

لەوەتەی ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧وە چڕی دانیشتووانی شارەکە بە ملیۆنێک و ٥٠٣ ھەزار و ٦٩٠ کەس مەزەندە کراوە.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:کاواساکی، کاناگاوا
پۆل:شارەکان لە پارێزگای کاناگاوا
قەڵای کومامۆتۆ

وێنۆک
قەڵای کومامۆتۆ (熊本城، کومامۆتۆ-شیرۆ) قەڵاییەکی بەرزە دەکەوێتە شاری کومامۆتۆ لە پارێزگای کومامۆتۆ پێشووتر قەڵاییەکی گەورە و بەھێز بوو، قەڵایەکە لە ١٩٦٠ دووبارە بەبەکارھێنانی کۆنکریت بنیادنرایەوەقەڵای کومامۆتۆ وەک یەکێک لە سێ قەڵا گرنگەکەی ژاپۆن ھەژمار کراوە بەیەکەوە لەگەڵ قەڵاکانی ھیمێجی و ماتسومۆتۆ

## مێژوو
مێژووی قەڵای کومامۆتۆ دەگەڕێتەوە بۆ ١٤٦٧، کاتێک بەمەبەستی پارێزگای پتەوکردنی پارێزگاری شوێنەکە لەلایەن ئیدێتا ھیدێنۆبو دروستکرا. لە ١٤٩٦ سەنگەرەکان فراوانکرا لەلایەن کانۆکۆگی چیکاکازو لە ١٥٨٨ دایمیۆ کاتۆ کییۆماسا گوازرایەوە بۆ قەڵاکە و تیایدا نیشتەجێبوو لە ١٦٠١ بۆ ١٦٠٧، کاتۆ کیۆماسا بە شێوەییەکی مەزن قەڵاکەی فراوانکرد و کردییە قەڵاییەکی گەورەتر و ٤٩ بورجیشی لەلا بنیادنا لەگەڵ ١٨ دەروازەی ھاتنە ژوورەوەی بوورجەکان، وە ٢٩ دەروازەی بچووکتر

لە ١٨٧٧ لە سەردەمی کودەتای ساتسوما قەڵاکە ڕادەستکرا کودەتاچییەکان و بەشەکانی تری سووتێنران ھەرچۆنێک بێت ١٣ شوێن لە قەڵاکە بەسەلامەتی مابوونەوە،  وەک شوێنێکی چاندی مێژوویی گرنگ ناسێنراوە لە ١٩٩٨ بۆ ٢٠٠٨ بنیادنانەوە بۆ قەڵاکە کرا کە زۆربەی شێوەی قەڵاکە کە بۆ سەدەی ١٧یەم دەگەڕانەوە بنیادنرانەوە

## سەرچاوەکان


پۆل:شوێنە تایبەتە مێژووییەکان