open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئەرمەنستان لە ئۆڵۆمپیاد

ئەرمەنستان بۆ یەکەمجار وەک وڵاتێکی سەربەخۆ ساڵی ١٩٩٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کردووە، لەو کاتەوە وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. پێشتر وەرزشوانانی ئەرمەنستان لە ساڵی ١٩٥٢ تا ١٩٨٨ وەک بەشێک لە شاندی یەکێتی سۆڤیەت کێبڕکێیان دەکرد و دوای ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتی سۆڤیەت ئەرمەنستان لە ساڵی ١٩٩٢ بەشێک بوو لە تیمی یەکگرتوو. بەشێوەیەکی گشتی وەرزشوانانی ئەم وڵاتە ١٨ مەدالیایان بەدەستھێناوە، لە یارییەکانی زۆرانبازی، بەرزکردنەوەی قورسایی، جمناسیک و بۆکسێن. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی ئەرمەنستان لە ساڵی ١٩٩٠ دروست کراوە و لە ساڵی ١٩٩٣ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێندرا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ئەرمەنستان لە ئۆڵۆمپیاد
ئارتاشات

**ئارتاشات** () کۆمەڵگەیەکی شارەوانی شارۆچکە و شارەوانییە لە ئەرمینیا کە وەک ناوەندی کارگێڕی پارێزگای ئارارات کاردەکات. دەکەوێتە سەر ڕووباری ئاراکس لە دەشتی ئارارات و ٣٠ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی یەریڤانەوە دوورە. ئارتاشات لە ساڵی ١٩٤٥ لەلایەن حکوومەتی سۆڤیەت ئەرمینیا دامەزراوە و ناوی لێنراوە شاری دێرینی نزیکی ئارتاشات.

ئارتاشاتی مۆدێرن لەسەر ھێڵی ئاسنی یەریڤان-ناخچیڤان-باکو و نەخچیڤان-تەبریز و لەسەر ڕێگای سەرەکی یەریڤان-گۆریس-ستێپاناکێرتە. ناوی شارەکە لە زمانەکانی ئێرانەوە وەرگیراوە و بە واتای «خۆشی ئارتا» دێت. ئارتاشاتی کۆن لەلایەن پاشا ئارتاشی یەکەمەوە لە ساڵی ١٧٦ پێش زایین دامەزراوە، لە ساڵی ١٨٥ پێش زایین تا ساڵی ١٢٠ زایینی وەک پایتەختی شانشینی ئەرمینیا کاری کردووە، و بە «ڤۆستان ھایۆتس»یان «دادگا»یان «مۆری ئەرمەنییەکان» ناسرابوو.

شارۆچکەی ئارتاشات ٨ کیلۆمەتر (٥٫٠ میل) لە باکووری ڕۆژاوای شاری دێرینی ئارتاشاتەوە دوورە. بەپێی خەمڵاندنی فەرمی ساڵی ٢٠١٩، ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ١٩ ھەزار و ٤٠٠ کەسە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئارارات
پۆل:پارێزگای ئارارات
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٢یەمی پ.ز
پۆل:پارێزگای ئێریڤان
پارێزگای لۆری

**پارێزگای لۆری** () پارێزگایەکی (مارز)ی ئەرمینیایە. دەکەوێتە باکووری وڵاتەکە و ھاوسنوورە لەگەڵ گورجستان. ڤانادزۆر پایتەخت و گەورەترین شاری پارێزگاکەیە. شارۆچکە گرنگەکانی دیکە بریتین لە ستێپاناڤان، ئالاڤێردی و سپیتاک. بەرزترین خاڵی پارێزگاکە چیای ئاچکاسارە لە زنجیرە چیای جاواخێتی کە بەرزییەکەی ٣١٩٦ مەتر دەبێت. نزمترین خاڵ ٣٨٠ مەتر لە دۆڵی دێبێدە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی پارێزگاکە.

بەپێی سەرژمێری فەرمی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی لۆری ٢٣٥٥٣٧ کەسە (١١١٦٧٥ پیاو و ١٢٣٨٦٢ ژن) کە نزیکەی ٧٫٨٪ی تەواوی دانیشتووانی ئەرمینیا پێکدەھێنێت. ژمارەی دانیشتووانی شارەکان ١٣٧٧٨٤ کەسە (٥٨٫٥٪) و گوندنشینەکان ٩٧٧٥٣ کەسە (٤١٫٥٪).

## خەڵکی ڕەسەنی دیار
* ھۆڤانێس تومانیان (١٨٦٩–١٩٢٣)، شاعیری سەرجەم ئەرمەنی.
* ئاڤێتیک سەحاکیان (١٨٦٣–١٩٣٣)، سیاسەتمەداری ئەرمەنی کۆماری یەکەمی ئەرمەنستان.
* ستێپان زۆریان (١٨٨٩–١٩٦٧)، نووسەری ئەرمەنی.
* سوورێن ئاغابابیان (١٩٢٢–١٩٨٦)، ڕەخنەگری ئەدەبی ئەرمەنی سۆڤیەت.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای لۆری
لۆری
ئازەربایجان لە ئۆڵۆمپیاد

ئازەربایجان بۆ یەکەمجار وەک نەتەوەیەکی سەربەخۆ لە ساڵی ١٩٩٦ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا کرد، لەو کاتەوە وەرزشوانانی ناردووە بۆ بەشداریکردن لە ھەموو یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە. پێشتر ئازەربایجان وەک بەشێک لە شاندی یەکێتی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادەکانی لە ساڵی ١٩٥٢ تا ١٩٨٨ بەشدارییان دەکرد، دوای ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتی سۆڤیەت، ئازەربایجان لە ساڵی ١٩٩٢ بەشێک بوو لە تیمی یەکگرتوو، وەرزشوانانی ئازەربایجان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بە گشتی ٤٢ میدالیای بەدەستھێناوە. ھیچ مەدالیایەکی لە ئۆڵۆمپیادی زستانە بەدەست نەھێناوە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی ئازەربایجان لە ساڵی ١٩٩٢ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٩٣ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێنران.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:وەرزشی ئازەربایجان
بیلاڕووس لە ئۆڵۆمپیاد

بێلاڕووس بۆیەکەمجار ساڵی ١٩٩٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادیان کرد، ئەویش پاش سەربەخۆ بوونیان جیابوونەوەیان لە یەکێتی سۆڤیەت، بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٤ کرد، بێلاڕووس لەگەڵ چوار لەو کۆمارانەی لە یەکێتی سۆڤیەت جیابوونەوە لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ساڵی ١٩٩٢ (کە لە لە فەرەنسا بەڕێوەچوو) وەک تیمی یەکگرتوو بەشدارییان کرد. دواتریش لە ھەمان ساڵدا بیلاڕووس لەگەڵ ١١ کۆمارە جیابووەکانی یەکێتی سۆڤیەت وەک تیمی یەکگرتوو لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا لە بارسێلۆنای ئیسپانیا بەشداری کرد. وەرزشوانانی بیلاڕووس بەشێوەیەکی گشتی خاوەنی١٠٥ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن. بیلاڕووس بەھۆی پشتیوانی ڕووسیا لە ھێرشەکانی بۆ سەر ئوکراینا سڕکرا لە بەشداریکردن لە ئۆڵۆمپیاد.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:بیلاڕووس لە ئۆڵۆمپیاد
ستێپان شاومیان

**ستێپان شاومیان** () ١ی تشرینی یەکەمی ١٨٧٨ – ٢٠ی ئەیلوولی ١٩١٨) شۆڕشگێڕ و سیاسەتمەدارێکی بەلشەفی بوو کە لە سەرانسەری قەوقاز چالاک بوو. شاھومیان ئەرمەنی نەتەوەیی بوو و ڕۆڵی ئەو وەک سەرکردەی شۆڕشی ڕووسیا لە قەوقاز نازناوی «لینینی قەوقازی»ی بۆ ھێنا، کە ئاماژەیە بۆ سەرکردەی شۆڕشی ڕووسیا ڤلادیمیر لێنین. لەکاتێکدا لە تەممووزی ١٩١٨دا کۆمۆنەی باکوو لە دەسەڵات دەرکرا، ئەو و شوێنکەوتووانی کە بە ٢٦ کۆمیساری باکوو ناسراون، شارەکەیان جێھێشت و بەسەر دەریای خەزەردا ھەڵھاتن. ئەو و باقی کۆمیسارەکان لە ٢٠ی ئەیلوولی ١٩١٨ لەلایەن ھێزەکانی دژە بەلشەڤیکەوە دەستگیرکران و لە سێدارە دران

## سەرەتای ژیان
[ڕاست|وێنۆک|شەومیان و دژەپەریدزێ لە ساڵی ١٩٠٨ (شەومیان لە چەپەوە دووەم، [پرۆکۆفی دژەپەریدزێ|دژەپەریدزێ یەکەم لە ڕاستەوە)]]
ستیپان گێڤۆرگی شاومیان لە شاری تبلیس لە ویلایەتی جۆرجیا لەدایکبووە کە ئەوکات بەشێک بوو لە ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا، لە خێزانێکی بازرگانانی قوماشی ئەرمەنی لەدایکبووە لە زانکۆی پۆلیتەکنیکی سانت پترسبۆرگ و زانکۆی تەکنیکی ڕیگا خوێندوویەتی لەوێ لە ساڵی ١٩٠٠ پەیوەندی بە پارتی سۆسیال دیموکراتی ڕووسیا کردووە و سۆشیال دیموکراتەکانی ئەرمەنی ڕێکخستووە. لە ساڵی ١٩٠٥ بەشی فەلسەفەی زانکۆی ھومبۆڵتی بەرلین تەواو کردووە

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٨
پۆل:مردووانی ١٩١٨
پۆل:کۆمۆنیستە ڕووسەکان
پۆل:شۆڕشگێڕە ڕووسەکان
پۆل:سۆشیالیزم
پۆل:خەڵکی پارێزگای تیفلی
پۆل:بەلشەفییە کۆنەکان
بەلجیکا لە ئۆڵۆمپیاد

بەلجیکا بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٩٠٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، لەو ساڵەوە جگە لە ئۆڵۆمپیادی ١٩٠٤ بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ھەروەھا لە ساڵی ١٩٢٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە. وڵاتی بەلجیکا میوانداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠ی کردووە،وەرزشوانانی ئەم وڵاتە خاوەنی ١٦٥ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن، لێژنەی ئۆڵۆمپیادی بەلجیکا لە ساڵی ١٩٠٦ دامەزراوە و ھەر لە ھەمان ساڵ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی بەفەرمی ناسێنرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەلجیکا لە ئۆڵۆمپیاد
ستێپاناڤان

**ستێپاناڤان** () کۆمەڵگەیەکی شارۆچکە و شارەوانییە لە پارێزگای لۆری لە ئەرمینیا. دەکەوێتە دووری ١٣٩ کم لە باکووری یەریڤانی پایتەخت و ٢٤ کم لە باکووری ناوەندی پارێزگا ڤانادزۆر، لە نیوەی ڕێگای نێوان یەریڤان و تفلیس. بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ١٣ ھەزار و ٨٦ کەسە. لە ئێستادا ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە بە نزیکەیی ١٠ ھەزار و ٨٠٠ کەسە بەپێی خەمڵاندنی فەرمی ساڵی ٢٠١٦.

## مێژوو
وێنۆک|ڕاست|کەنیسە سەدەی ١٣ی ڕزگارکەری پیرۆز
سەلجوقییەکان لە سەرەتای سەدەی دوازدەھەمدا ھێرشیان کردە سەر ناوچەکە، بەڵام دەسەڵاتیان زۆری نەخایاند و لە ساڵانی ١١١٨–١١٢٢ پاشای جۆرجیا داڤیدی بنیاتنان لۆری داگیرکرد و دەسەڵاتەکەی بە شانشینی ئۆربێلی جۆرجیا-ئەرمەنی بەخشی. ئۆربێلییەکان لە ساڵی ١١٧٧دا سەرکەوتوو نەبوون، دوای ئەوە کیپچاکێک بە ناوی خوباساری وەک سپاسالاری لۆری دەستنیشانکرا. دواتر لە ساڵی ١١٨٥دا، پاش ئەوەی شاژنە تاماری جۆرجیا شازادەی زەکەریی سەرکیسی وەک حاکم دەستنیشان کرد. کەنیسەی ڕزگارکەری پیرۆز کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٣ تا ئێستاش لە ناوەندی ستێپاناڤانی مۆدێرن دەدۆزرێتەوەan. ناوچەی تاشیر کە دەکەوێتە سەر ڕێگای بازرگانی باکوور، گۆڕا بۆ ناوەندێکی بازرگانی بەرچاو لە ئەرمینیای سەدەی ناوەڕاست. بەڵام ناوچەکە بەھۆی لەشکرکێشی مەغۆلەکانی ساڵی ١٢٣٦ بە سەرۆکایەتی چاغەتای خان وێران بوو و لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٤دا شانشینی زەکەریا دابەزینی بەخۆیەوە بینی.

ناوچەی تاشیر لە ئەنجامی ئاشتیی ئەماسیا لە ساڵی ١٥٥٥ لەلایەن فارسی سەفەوییەوە خرایە ژێر دەسەڵاتی فارسەوە و بوو بە بەشێک لە پارێزگای کارتلی-کاخێتی فارس. دوای کوشتنی نادر شا لە ساڵی ١٧٤٧، شانشینی جۆرجیا لە کارتلی و کاخێتی سەربەخۆ بوون و تا ساڵی ١٧٦٢ یەکگرتوو بوون و بوون بە یەک شانشینی. لە ساڵی ١٨٠١ لەگەڵ پارێزگاکانی جۆرجیا لە کارتلی و کاخێتی شارۆچکەی جەلالۆغلی لە ساڵی ١٨١٠ دامەزراوە، لەلایەن شازادەی ئەرمەنی داڤیت حەسەن جەلالیان خەڵکی ئارتساخ. تاشیر بە فەرمی بوو بە بەشێک لە ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا لە پەیمانی گوڵستان کە لە ١ی ژانویەی ١٨١٣ لە نێوان ڕووسیای ئیمپراتۆری و فارسی قاجار واژوو کرا. لە ڕووی ئیدارییەوە، جەلالۆغلی بەشێک بوو لە ئویەزدەکانی بۆرچالی لەناو پارێزگای تیفلیسی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی.
[وێنۆک|ڕاست|پەیکەری [ستێپان شاومیان]]
لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩١٨دا لۆری بوو بە بەشێک لە کۆماری تازە پێکھێنراوی ئەرمینیا. لە کۆتایی ساڵی ١٩١٨ ئەرمینیا و جۆرجیا شەڕی سنووریان لەسەر لۆری کرد. لە مانگی یەکی ساڵی ١٩١٩ ناوچەی بێلایەنی لۆری لەلایەن ھێزەکانی بەریتانیاوە دامەزرا. دوای سۆڤیەتکردنی ئەرمینیا لە کانوونی دووەمی ١٩٢٠، دواجار لۆری -لەوانەش جەلالۆغلی- لە ١١ی شوباتی ١٩٢١دا خرایە ناو ئەرمینیای سۆڤیەتەوە. ساڵی ١٩٢٣ ناوی جەلالۆغلی گۆڕدرا بۆ ستێپناڤان بە ناوی ستێپان شاومیان ڕێبەری بەلشەڤیکی ئەرمەنی.

لە ساڵی ١٩٣٠ ستێپاناڤان بوو بە ناوەندی ڕەیۆنی تازە پێکھێنراوی ستێپاناڤان. یەکەم پلانی سەرەکی شارۆچکەکە لە ساڵی ١٩٥٧ ناسێندرا. لە ساڵانی ١٩٦٢ و ١٩٧١ پێداچوونەوەی بۆ کرا کەناری ڕاستی ڕووبارەکە ھەروەھا دوای بوومەلەرزە وێرانکەرەکەی ساڵی ١٩٨٨ کە نزیکەی ٦٠٠٠ خێزان لە شارۆچکەکەدا بێ ماڵ و حاڵ بەجێھێشت. ٢ بەشەکەی شارۆچکەکە لە ڕێگەی پردی ستێپاناڤانەوە بەیەکەوە بەستراوەتەوە کە لە ساڵی ١٩٨٩ کرایەوە.

## سەرچاوەکان

ستێپاناڤان
نەمسا لە ئۆڵۆمپیاد

نەمسا لە ساڵی ١٨٩٦ بۆ یەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، جگە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ١٩٢٠ کە بەھۆی بوونی لە ھاوپەیمانی ھێزەناوەندییەکان لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکەی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ھەروەھا بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە، وەرزشوانانی نەمسا بەشێوەیکی گشتی خاوەنی ٣٤٥ مەدالیای ئۆڵۆمپیادە کە ٩١ مەدلیایان زێڕە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نەمسا لە ساڵی ١٩٠٨ دروست کراوە و لە ساڵی ١٩١٢ بەفەرمی ناسێنرا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:نەمسا لە ئۆڵۆمپیاد
مارک-ئاندرێ تێر شتێگن

**مارک-ئاندرێ تێر شتێگن** (، ؛ لەدایکبووی ٣٠ی نیسانی ١٩٩٢) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئەڵمانییە، کە وەک گۆڵپارێزێک یاری بۆ یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا و ھەڵبژاردەی نەتەوەییی ئەڵمانیا دەکات. بە بەرپەرچدانەوە، پاسدان و توانای یاریکردن بە تۆپ ناسراوە، بە یەکێک لە باشترین گۆڵپارێزەکانی جیھان دادەنرێت.

دوای ئەوەی بۆ ماوەی چوار وەرز لە بۆندسلیگادا بۆ یانەی بۆروسیا مونشنگلادباخ یاری کرد و بە ئەنجامدانی ١٠٨ یاری لە خولەکەدا، لە ٢٠١٤دا بە بڕی ١٢ ملیۆن یۆرۆ پەیوەندی بە یانەی بارسێلۆناوە کرد، لە یەکەم وەرزیدا لە ئیسپانیا سێ جامی بردەوە، لە جامی شای ئیسپانیا و چامپیۆنزلیگدا یاری بۆ یانەی بارسێلۆنا دەکرد.

## ژیانی تایبەتی
تێر شتێگن لە شاری مونشنگلادباخ، ڕاینی باکوور-وێستفالیا لەدایکبووە. باوکی بە ڕەچەڵەک ھۆڵەندییە. لە شاری سیتچێسی نزیک بارسێلۆنا لەگەڵ کچەھاوڕێکەی، دانیێلا ییلە، ھاوسەرگیری کردووە. لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩دا یەکەم منداڵیان بە ناوی بێن لەدایکبوو.

## دەستکەوتەکان
**بارسێلۆنا**
* لا لیگا: ٢٠١٤–٢٠١٥، ٢٠١٥–٢٠١٦، ٢٠١٧–٢٠١٨، ٢٠١٨–٢٠١٩
* جامی شای ئیسپانیا: ٢٠١٤–٢٠١٥، ٢٠١٥–٢٠١٦، ٢٠١٦–٢٠١٧، ٢٠١٧–٢٠١٨، ٢٠٢٠–٢٠٢١
* جامی سووپەری ئیسپانیا: ٢٠١٨
* خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا: ٢٠١٤–٢٠١٥
* جامی سووپەری ئەورووپا: ٢٠١٥
* جامی جیھانیی یانەکانی فیفا: ٢٠١٥

**ئەڵمانیای ژ١٧**
* جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ژێر ١٧ ساڵ: ٢٠٠٩

**ئەڵمانیا**
* جامی کیشوەرەکانی فیفا: ٢٠١٧

**تاکەکەسی**
* ھەڵبژاردەی پاڵەوانییەتیی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ژێر ١٧ ساڵ: ٢٠٠٩
* مەدالیای بڕۆنزی ژ١٧ی مەدالیای فریتس ڤالتەر: ٢٠٠٩
* مەدالیای زێڕی ژ١٩ی مەدالیای فریتس ڤالتەر: ٢٠١١
* گۆڵپارێزی وەرزی بۆندسلیگا بەپێی ڕۆژنامەی کیکەر: ٢٠١١–٢٠١٢
* پێکھاتەی وەرزی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا: ٢٠١٤–٢٠١٥، ٢٠١٨–٢٠١٩
* بەرپەرچدانەوەی وەرزی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا: ٢٠١٤–٢٠١٥
* یانەی ساڵی ئەورووپا: ٢٠١٨
* یانەی ساڵی ئی ئێس ئێم: ٢٠١٧–٢٠١٨، ٢٠١٨–٢٠١٩، ٢٠١٩–٢٠٢٠
* خەڵاتی ئالدۆ ڕۆڤیرا: ٢٠١٩–٢٠٢٠
* باشترین یاریزانی لالیگا:٢٠٢٢-٢٠٢٣
* خەڵاتی زامۆرا باشترین گۆڵپارێزی لالیگا:٢٠٢٢-٢٠٢٣

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئاڵمانی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤
بێلا کۆچاریان

**بێلا کۆچاریان** (؛ لەدایکبووی ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤ لە ستێپاناکێرت) ھاوسەری سەرۆکی پێشووی ئەرمینیا ڕۆبێرت کۆچاریان و خانمی یەکەمی پێشووی ئەرمینیایە.کۆچاریان لە ساڵی ١٩٧٨ لە بەشی پزیشکی تەندروستی-پاک وخاوێنی لە پەیمانگای پزیشکی یەریڤان دەرچووە.

## سەرچاوەکان

بێلا کۆچاریان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ئۆڵۆمپیاد

بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٢ لە ژێر ئاڵای خۆیدا بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، پێشتر وەرزشوانانی ئەم وڵاتە لە ژێر ئاڵای یوگۆسلاڤیادا لە ساڵی ١٩٢٠ تا ١٩٨٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی دەکرد. ھاوکات لەگەڵ ئەلبانیا و ئەندۆرا و مۆناکۆ، یەکێکە لەو وڵاتە ئەورووپیانەی تا ئێستا نەیانتوانیوە مەدالیای ئۆڵۆمپیاد بەدەست بھێنن. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ساڵی ١٩٩٢ دەمەزراوە و لە ساڵی ١٩٩٣ بەفەرمی ناسێنرا لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ئۆڵۆمپیاد
باری فەرقکردووی ھۆش

**باری فەرقکردووی ھۆش** (بە **دۆخی گۆڕاوی مێشک** ناسراوە)، ھەر بارودۆخێکە کە بە شێوەیەکی بەرچاو جیاواز بێت لە دۆخی ئاسایی لە ھزر و ھۆش. لە ساڵی ١٨٩٢دا، ئەم دەربڕینە بەکاردەھێنرا لە پەیوەندی لەگەڵ گریمانەیی، ھەرچەندە مشتومڕێکی بەردەوام ھەیە لەسەر ئەوەی ئایا گریمانەیی بە گۆڕانی ھۆش ھەژمار بکرێت بەپێی پێناسەی مۆدێرن.

## پێناسەکان
ھیچ پێناسەیەکی گشتی نییە بۆ دۆخی گۆڕانی ھۆشیاری، چونکە ھەر ھەوڵێکی پێناسەیی سەرەتا دەبێت پشت بە پێناسەیەکی دۆخی ئاسایی ھۆشیاری ببەستێت. بەڵام ھەوڵەکان بۆ پێناسەکردنی زاراوەکە لە فەلسەفە، دەروونناسی و زانستی دەماردا دەدۆزرێنەوە. ھیچ ڕێککەوتنێکی کۆتایی نییە کە چ پێناسەیەکی ورد بۆ چ مەبەستێک ھەیە. لە ئەمانەی خوارەوە، باشترین و نوێترین پێناسەکان پێشکەش دەکرێن:

لە ساڵی ١٩٦٦دا، ئارنۆلد لودڤیک ھەوڵی یەکەم پێناسەی دا.

«گۆڕانی ھۆش ھەر دۆخێکی دەروونییە، کە بەھۆی جووڵەی فیزیۆلۆجی، دەروونی، یان دەرمان، ڕوو دەدات، کە دەکرێت لەلایەن خودی تاکەکەوە (یان لەلایەن چاودێرێکی ئامانجی تاکەکەوە) ھەستی پێ بکرێت.»

چارلز تارت تیشک دەخاتە سەر پێناسەی خۆی لەسەر ئەزموونی نابابەتیی دۆخی ھۆشیاری و ھەڵوەشاندنەوەی لە دۆخی ئاسایی.

«گۆڕانی ھۆش نموونەی گۆڕاو یان پێکھاتەی ئەزموونن، کە لە ڕووی کوالێتییەوە جیاوازن لە دۆخی بنەڕەتی.»

## پۆلێنکردن
* نەخۆشی (فێ، زیان گەیاندن بە مێشک)
* دەرمانسازی (دەرمانی کاریگەریی دەروونی)
* جەستەیی و فیزیۆلۆجی (ڕۆژووبوون و سێکس)
* دەروونناسی (موزیک، بیرکردنەوە، گریمان)
* خۆڕایی (خەونی ڕۆژ و ئەزموونی نزیک لە مردن)

### ئەو ھۆکارانەی پەوەست نین بە دەرمانسازی
لەوانەیە ئەمانەش بکرێت ببنە ھۆی گۆڕانکاری لە ھۆشدا:
* خەواندنی موگناتیسی
* تێڕامان
* ئەزموونی ڕۆحی

سۆزەکان کاریگەرییان لەسەر ڕەفتار ھەیە کە دۆخی ھۆشیاری دەگۆڕێت. دەکرێت سۆز چەندنین ھاندەری ھەبێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:زانستی دەماری
پۆل:عیرفان
پۆل:واقیع
پۆل:ھۆشیاری
پرۆکۆفی دژەپەریدزێ

**پرۆکۆفی دژەپەریدزێ** (بە گورجی: პროკოფი აპრასიონის ძე ჯაფარიძე؛ ١٥ی کانوونی دووەمی ١٨٨٠ – ٢٠ی ئەیلوولی ١٩١٨) چالاکێکی شۆڕشگێڕی جۆرجی بووە، یەکێک بووە لە سەرکردەکانی ئەرتەشی سوور و پارتی بەلشەفی لە ئازەربایجان لە سەردەمی شۆڕشی ڕووسیادا.

دوای شۆڕشی شوباتی ساڵی ١٩١٧ دژەپەریدزێ بوو بە ئەندامی کۆمیتەی ناوچەیی قەوقاز پەیوەندی بە کۆمۆنەی باکۆوە کرد و بوو بە یەکێک لە ٢٦ کۆمیساری ئەفسانەیی باکوو. لە کۆمۆنەکەدا چەندین ھەڵوێستی جیاوازی وەرگرتووە. دژەپاریدزێ لەگەڵ ستێپان شاومیان و مێشادی عەزیزبێکۆڤ و ئیڤان فیۆلێتۆڤ و کۆمیسارەکانی تر ھەوڵیان دا ئایدیۆلۆژیای کۆمۆنیزم لە ھەموو قەوقازدا بڵاو بکەنەوە. ھەر زوو دوای کەوتنی کۆمۆنەکە، شەوی ٢٠ی ئەیلوول، بە تەقەکردن لە شوێنێکی دوور لە نێوان وێستگەکانی پێرێڤاڵ و ئاخچا-کویما لەسەر ھێڵی ئاسنی ترانس کاسپیان لەگەڵ کۆمیسارەکانی دیکە لە سێدارە درا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سۆشیالیزم
پۆل:شۆڕشگێڕە ڕووسەکان
پۆل:کۆمۆنیستە ڕووسەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٠
پۆل:مردووانی ١٩١٨
پۆل:بەلشەفییە کۆنەکان
پۆل:کۆمۆنیستە ئازەربایجانییەکان
ڕانیل ویکریمێسینگ

**رانیل ویکریمێسینگ** (بە سینھالی: රනිල් වික්‍රමසිංහ؛ لەدایکبووی ٢٤ی ئازاری ١٩٤٩) سیاسەتوانێکی سریلانکایە و لە ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢ەوە سەرۆکی سریلانکایە. لە ساڵی ١٩٩٤ەوە سەرۆکی پارتی نیشتیمانی یەکگرتووی سریلانکایە، لەپێنج خولی جیاوازدا وەک سەرۆکوەزیرانی سریلانکا کاری کردووە، سەرکردایەتی شەش حکوومەتی کردووە، لە ساڵی ١٩٩٣ تا ١٩٩٤، ٢٠٠١ تا ٢٠٠٤، ٢٠١٥ تا ٢٠١٨، ٢٠١٨ تا ٢٠١٩، دوایینجاریش لە ٢٠٢٢. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٩٤ تا ٢٠٠١ و لە ٢٠٠٤ تا ٢٠١٥ وەک سەرۆکی ئۆپۆزسیۆن کاری کردووە.ویکریمێسینگ لە ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ بەشێوەی کار بەڕێکەر بوو بە سەرۆکی سرینلانکا بەوەکالەت، دوای ئەوەی گوتابا ڕاجاپاکسا سەرۆکی پێشوو بەھۆی خۆپیشاندان و ناڕەزایەتی لە وڵاتەکە ڕای کرد بۆ ماڵدیڤ و لەوێش بۆ سەنگاپوورە. ڕاجاپاکسا لە ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢ دەستی لەکارکێشایەوە و ڕۆژی دواتر ویکریمێسینگ وەک سەرۆکی سریلانکا بە وەکالەت سوێندی یاسایی خوارد. لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢، ویکریمێسینگ لە ڕێگەی ھەڵبژاردنی پەرلەمانەوە وەک ٩ھەمین سەرۆک ھەڵبژێردرا. لە ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢دا وەک سەرۆکی سریلانکا لە پەرلەمان سوێندی سەرۆکایەتی خوارد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
پۆل:زیندووان
پۆل:پارێزەرانی سریلانکا
ھاکایندە ھیچیلێما

**ھاکایندە ھیچیلێما** لەدایکبووی ٤ی حوزەیرانی ١٩٦٢) بازرگان و جووتیار و سیاسەتمەداری زامبیایە کە لە ٢٤ی ئابی ٢٠٢١ەوە حەوتەمین و ئێستای زامبیایە. دوای ئەوەی لە ساڵانی ٢٠٠٦ و ٢٠٠٨ و ٢٠١١ و ٢٠١٥ و ٢٠١٦ لە پێنج ھەڵبژاردنی پێشوودا بەشداری کردووە، لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ساڵی ٢٠٢١ بە زیاتر لە ٥٩٪ی دەنگەکان سەرکەوتنی بەدەستھێنا. لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە سەرکردایەتی پارتی یەکگرتوو بۆ گەشەپێدانی نیشتمانی کردووە، دوای کۆچی دوایی ئەندەرسۆن مازۆکای دامەزرێنەری پارتەکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
ھاکایندە ھیچیلێما
پۆل:زیندووان
پارێزگای لواپولا

**پارێزگای لواپولا** یەکێکە لە دە پارێزگاکانی زامبیا کە دەکەوێتە بەشی باکووری وڵاتەکە. پارێزگای لواپولا بە ناوی ڕووباری لواپولا ناونراوە و پایتەختەکەی مانسایە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ی زامبیا، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە ٩٩١٩٢٧ کەس بووە، کە لەسەدا ٧٫٥٧ی کۆی دانیشتووانی زامبیا پێکدەھێنێت.

## جوگرافیا
پارێزگاکە ھاوسنوورە بەدرێژایی کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ و بەدرێژایی کەنارەکانی باکوور و ڕۆژھەڵاتی ڕووبارەکە لە دەریاچەی بانگوێلۆوە تا دەریاچەی موێرو درێژ دەبێتەوە، لەنێویاندا ئاو و دوورگەکانی ئەو دەریاچانە. کۆنگۆ پێدیکل، کە بەشێکی سەرەکی باشووری ڕۆژھەڵاتی پارێزگای کاتانگا لە دی ئاڕ کۆنگۆیە، کە بە زامبیای دراوسێیەوە دەلکێت، بەسەر دوو لوولدا دابەشی دەکات. لە لای ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ پارێزگای باکوور و لە لای باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ پارێزگای ناوەڕاست ھاوسنوورە. شارۆچکە سەرەکییەکانی پارێزگاکە بریتین لە سامفیا، مانسا، نچێلێگە و موامسۆمبوێ. نزیکەی لەسەدا ٤٠ی لواپولا بە ئاو داپۆشراوە و ژمارەیەک ڕووبار و دەریاچەی تێدایە. ھەشت شوێنی سەرنجڕاکێشی لە شلەمەنی و گیانلەبەرە کێوییەکان و میراتی کولتووریدا ھەیە. نەوتە سەرەکییەکانی کانزا کە لە پارێزگاکەدا دەبینرێن بریتین لە مەنگەنیز، لیمۆ، مس و کانزا بەنرخەکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای لواپولا
لواپولا
بولگاریا لە ئۆڵۆمپیاد

بولگاریا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٩٦ لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد بەشداری کرد، لەوکاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە جگە لە ساڵەکانی ١٩٣٢، ١٩٤٨ (بەھۆی ڕۆڵی بولگاریا لە جەنگی جیھانیی دووەم)، ھەروەھا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٣٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە. وەرزشوانانی بولگاریا خاوەنی ٢٣٠ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی بولگاریا لە ساڵی ١٩٢٣ دامەزراوە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:بولگاریا لە ئۆڵۆمپیاد
کرواتیا لە ئۆڵۆمپیاد

کرواتیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٢ وەک نەتەوەیەکی سەربەخۆ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو ساڵەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی کرواتیا لە ساڵی ١٩٩١ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٩٣ بەفەرمی ناسێنرا لە لایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەشێوەیەکی گشتی خاوەنی ٥٢ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن.

## سەرچاوەکان

پۆل:وەرزشی کرواتیا
پۆل:کرواتیا لە ئۆڵۆمپیاد
پارێزگای گێغارکونیک

**پارێزگای گێغارکونیک** () پارێزگایەکی (مارز)ی ئەرمینیایە. پایتەخت و گەورەترین شارەکەی گاڤار. پارێزگای گێغارکونیک دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی ئەرمینیا و ھاوسنوورە لەگەڵ ئازەربایجان. ئێکسکلایڤی ئارتسڤاشن لەخۆدەگرێت کە لە جەنگی یەکەمی ناگۆرنۆ-قەرەباغەوە لەژێر داگیرکاری ئازەربایجاندایە. گەغارکونیک بە ڕووبەری ٥٣٤٨ کیلۆمەتر دووجا (٢٠٦٥ میل چوارگۆشە) گەورەترین پارێزگای ئەرمینیایە؛ بەڵام نزیکەی ٢٤٪ یان ١٢٧٨ کیلۆمەتر دووجا (٤٩٣ میل چوارگۆشە)ی خاکەکەی بە دەریاچەی سێڤان داپۆشراوە کە گەورەترین دەریاچەیە لە باشووری قەفقاز و شوێنێکی سەرەکی گەشتیاری ناوچەکەیە.

بەپێی سەرژمێری فەرمی ساڵی ٢٠١١، ژمارەی دانیشتووانی گەغارکونیک ٢٣٥٠٧٥ کەسە (١١٩١٨٠ پیاو و ١١٥٨٩٥ ژن)، کە نزیکەی ٧٫٨٪ی تەواوی دانیشتووانی ئەرمینیا پێکدەھێنێت

## کشتوکاڵ
ئابووری پارێزگای گێغارکونیک ئاراستەیەکی زۆری کشتوکاڵی ھەیە، لەوانە کشتوکاڵ و بەخێوکردنی ئاژەڵ. پشکی ١٨٪ی لە کۆی بەرھەمی کشتوکاڵی ساڵانەی ئەرمینیا ھەیە. نزیکەی ٦٥٪ (٣٤٨٧ کیلۆمەتر دووجا) لە کۆی ڕووبەری پارێزگاکە زەوی کشتوکاڵییە، لەو ژمارەیەش ٢٧٫٣٪ (٩٥١٫٥ کیلۆمەتر دووجا) زەوییە کشتوکاڵییەکانن. نزیکەی ٦٠ ھەزار کێڵگە لە گێغارکونیک لەلایەن کەرتی تایبەتەوە بەڕێوەدەبرێن. بەرھەمی سەرەکی بریتین لە پەتاتە و دانەوێڵە.

ھەروەھا ماسیگرتن و بەخێوکردنی ماسی لە پارێزگاکەدا باڵادەستە. لەم دواییانەدا ھەنگەوانی گەشەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە.

## کەسایتییەکانی پارێزگای گێغارکونیک
* ئیڤان گێڤۆرکیان (١٩٠٧–١٩٨٩)، پزیشکی نەشتەرگەری و زانای سۆڤییەت-ئەرمەنی.
* فرونزە دۆڤلاتیان (١٩٢٧–١٩٩٧)، دەرھێنەری فیلم، ئەکتەر و سیناریۆنووس.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای گێغارکونیک
گێغارکونیک
گاڤار

**گاڤار** () کۆمەڵگەیەکی شارەوانی شارۆچکە و شارەوانییە لە ئەرمینیا کە وەک ناوەندی کارگێڕی پارێزگای گێغارکونیک کاردەکات. دەکەوێتە نێوان چیا بەرزەکانی زنجیرە چیای گێغام لە ڕۆژئاوای دەریاچەی سێڤان بە تێکڕا بەرزییەکەی ١٩٨٢ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە. شارۆچکەکە دەکەوێتە ٩٨ کیلۆمەتر لە ڕۆژهەڵاتی یەریڤانی پایتەختەوە، ژمارەی دانیشتووانەکەی ٢٠ هەزار و ٧٦٥ کەس بووە بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١. بەپێی خەمڵاندنی فەرمی ساڵی ٢٠١٦، ژمارەی دانیشتوانی گەڤار ١٩٥٠٠ کەسە.
## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای گێغارکونیک
گاڤار
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٠
پۆل:پارێزگای ئێریڤان
پارێزگای کۆتایک

**پارێزگای کۆتایک** () پارێزگایەکی (مارز)ی ئەرمینیایە. دەکەوێتە بەشی ناوەڕاستی وڵات. پایتەختەکەی ھرازدان و گەورەترین شاریشی ئابۆڤیانە. ناوی لێنراوە لە کانتۆنی کۆتایکی پارێزگای مێژوویی ئایرارات لە ئەرمینیای کۆن.

کۆتایک لە باکوورەوە لەگەڵ پارێزگای لۆری، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ پارێزگای تاڤوش، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ پارێزگای گێغارکونیک، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ پارێزگای ئاراگاتسۆن، لە باشوورەوە لەگەڵ پارێزگای ئارارات و یەریڤانی پایتەخت ھاوسنوورە. کۆتایک تاکە پارێزگای ئەرمینیایە کە سنووری لەگەڵ وڵاتانی بیانی نییە.

بەپێی سەرژمێری فەرمی ساڵی ٢٠١١، ژمارەی دانیشتووانی کۆتایک ٢٥٤٣٩٧ کەسە (١٢٣٥٢٤ پیاو و ١٣٠٨٧٣ ژن)، کە نزیکەی ٨٫٤٪ی تەواوی دانیشتووانی ئەرمینیا پێکدەھێنێت. ژمارەی دانیشتووانی شارەکان ١٣٧ ھەزار و ٤٨١ کەسە (٥٤٪) و خەڵکی گوندەکان ١١٦ ھەزار و ٩١٦ کەسە (٤٦٪). پارێزگاکە ٧ کۆمەڵگەی شارستانی و ٦٠ کۆمەڵگەی گوندنشینی تێدایە
وێنۆک|پەرستگای گارنی
ھەروەھا پێکھاتە بچووکەکانی مۆلۆکانەکانی ڕووسی، ئێزیدی، کورد، ئاشووری و یۆنانی لە ئابۆڤیان و بیورێغەڤان دەبینرێن.

## کەسانی دیار
* جیڤان گاسپەریان، مۆسیقاژەنی بەناوبانگی ئەرمەنی.
* ڤانێس مارتیرۆسیان، بۆکسێنەری پیشەگەری ئەرمەنی-ئەمریکی.

## ئەمانەش ببینە
* تساغکادزۆر
* ھانکاڤان

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای کۆتایک
کۆتایک
ھرازدان

**ھرازدان** () کۆمەڵگەیەکی شارەوانی شارۆچکە و شارەوانییە لە ئەرمینیا کە وەک ناوەندی کارگێڕی پارێزگای کۆتایک کاردەکات، دەکەوێتە ٤٥ کیلۆمەتر (٢٨ میل) باکووری ڕۆژھەڵاتی یەریڤانی پایتەخت. بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ٤١ ھەزار و ٨٧٥ کەسە. لە دوای سەرژمێری ساڵی ١٩٨٩ەوە کە ٥٩ ھەزار کەس بووە، ژمارەیەکی بەرچاو لە دانیشتووانی لەدەستداوە.

لە سەردەمی سۆڤیەتدا، ھرازدان یەکێک بوو لە ناوەندە پیشەسازییە بەرزەکانی کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان.

## دانیشتووان
دانیشتووانی شاری ھرازدان لە بنەڕەتدا خەڵکی ناوچەکانی ساسون، قەرس و مووش لە ڕۆژاوای ئەرمینیا و ناوچەکانی ماکۆ، سەڵماس و خۆی سەر بە ئێرانی ئێستان، کە لە نێوان ساڵانی ١٩٢٦ بۆ ١٩٢٩ گەیشتوونەتە ئەرمینیای سۆڤیەت، لە کاتی پرۆسەی گەڕاندنەوەدا ھاووڵاتییان ھەروەھا لە ناوچەکانی دیکەی ئەرمینیا و ئەرمەنییەکانی ڕەوەند لە ھرازدان نیشتەجێ کران.

لێرەدا ھێڵی کاتیی دانیشتووانی ھرازدان لە ساڵی ١٩٥٩ەوە دەخەینە ڕوو:

## خوێندن
ھرازدان شوێنی پەیمانگای مرۆیی ھرازدانە کە لە ساڵی ١٩٩٦ کراوەتەوە، خاوەندارێتی کەرتی تایبەت دەکات، زانکۆکە خاوەنی ٣ فاکەڵتییە: یاسا، پێداگۆژی و ئابووری.

تا ساڵی ٢٠٠٩، ١٣ قوتابخانەی پەروەردەی گشتی، ١٣ قوتابخانەی نەمامگە، ١ قوتابخانەی پێداویستی تایبەت و چەندین ئەکادیمیای مۆسیقا و وەرزشی لە ھرازدان کاردەکەن.

لەناو باخچەی ئاژەڵناسی و ڕوەکی ھرازدان ناوەندێکی توێژینەوە ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کۆتایک
ھرازدان
پۆل:پارێزگای ئێریڤان
ئابۆڤیان

**ئابۆڤیان** ()، کۆمەڵگەیەکی شارەوانی شارۆچکە و شارەوانییە لە ئەرمینیا لە چوارچێوەی پارێزگای کۆتایک. دەکەوێتە دووری ١٦ کیلۆمەتر (١٠ میل) باکووری ڕۆژھەڵاتی یەریڤان و ٣٢ کیلۆمەتر (٢٠ میل) باشووری ڕۆژھەڵاتی ناوەندی پارێزگای ھرازدان. بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ٤٣ ھەزار و ٤٩٥ کەسە، کە لە سەرژمێریی ساڵی ١٩٨٩دا ٥٩ ھەزار کەس بووە. لە ئێستادا ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە بە نزیکەیی ٤٤ ھەزار و ٩٠٠ کەسە بەپێی خەمڵاندنی فەرمی ساڵی ٢٠٢٠.

ڕووبەری ئابۆڤیان نزیکەی ١١ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (٤٫٢ میل چوارگۆشە).

## دانیشتووان
زیاتر لە ٩٠٪ی دانیشتووانی شارۆچکەکە ئەرمەنی نەتەوەین. بەپێی زانیارییەکانی ساڵی ١٩٧٤، نزیکەی یەک لەسەر سێی دانیشتووانی شارۆچکەکە لە ئەرمەنییەکان پێکھاتبوون کە لە ماوەی ساڵانی شەستەکاندا لە سووریا، ئێران و لوبنانەوە گواستراونەتەوە.

ھەروەھا پێکھاتە بچووکەکانی کورد، ئێزیدی، ڕووس و ئاشووریش لەم شارۆچکەیەدا دەژین.

بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١، ئابڤیان پێنجەم گەورەترین شاری ئەرمینیایە لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە.

لێرەدا ھێڵی کاتیی دانیشتووانی ئەبۆڤیان دەخەینەڕوو (سەرنج بدەن کە ئەو ژمارانەی لە نێوان ساڵانی ١٨٧٣ بۆ ١٩٥٩ نیشان دراون پەیوەندییان بە دانیشتووانی گوندی ئێلارەوە ھەیە کە ئێستا گەڕەکێکە لە ناو ئابۆڤیان):

## سەرچاوەکان

ئابۆڤیان
ئابۆڤیان
کاردۆ کامیران سدیق

**کاردۆ کامەران صدیق** () یاریزانێکی تۆپی پێی عێڕاقییە و بە ڕەسەن ڕەگەزنامەی بەریتانیای ھەیە. یاریی بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق و یانەی کریستاڵ پاڵاس دەکات. ھەروەھا لە ھێڵی بەرگریش یاری دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی عێراقی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیز
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢
تیۆریی واپرینگێنی

**تیۆریی واپرینگێنی** یان **وەپرینگێنی (واتە پرینگاندنەوە)** تیۆرییەکە سەبارەت بە شەڕ و بە تایبەت چەک و چۆلی ناوەکی. بەپێی ئەم تیۆرییە، چەکی ناوەکی بەھۆی توانایی توناکاری شەدید، پێش بە شەڕ و پیکدادان دەگرن. لە واپرینگێنیدا، ھەرەشەیەکی سنووردار دەتوانێ لایەنی بەرامبەر لە ھەر جۆرە پەلامارێک سارد بکاتەوە.

## سەرچاوەکان
پارێزگای لووساکا

**پارێزگای لووساکا** یەکێکە لە دە پارێزگاکانی زامبیا. پایتەختەکەی لووساکایە کە ھاوکات پایتەختی نیشتمانییە. بچووکترین پارێزگای زامبیایە و ڕووبەرەکەی ٢١ ھەزار و ٨٩٦ کیلۆمەتر دووجایە. ھەروەھا لوساکا زۆرترین دانیشتووان و چڕترین پارێزگای زامبیایە، ژمارەی دانیشتووانەکەی ٢١٩١٢٢٥ کەسە و چڕییەکەی ١٠٠ کەسە لە کیلۆمەتر دووجایەکدا تا ساڵی ٢٠١٠. شارترین پارێزگایە کە زۆرترین پزیشکی تێدایە و کەمترین ڕووداوی پەیوەست بە مەلاریای تێدایە. ئەم پارێزگایە ھاوسنوورە لەگەڵ زیمبابوی و مۆزەمبیق، و بە پارکە نەتەوەیییەکەی خوار زامبێزی لەیەکتر جیا دەکرێتەوە.

## ئابووری و خوێندن
تا ساڵی ٢٠٠٤، پارێزگاکە ٥٠٢ قوتابخانەی بنەڕەتی و ٣٩ ئامادەیی و ٥٠٢ قوتابخانەی بۆ منداڵانی دەرەوەی قوتابخانە لە نێوان ٧ بۆ ١٥ ساڵدا ھەبووە. ڕێژەی بێکاری ٣١٪ بووە، ڕێژەی بێکاری گشتی بۆ گەنجان تا ساڵی ٢٠٠٨ ٥٢٪ بووە. پارێزگاکە تا ساڵی ٢٠٠٥ ٢٣١ پزیشکی ھەبووە. تا ساڵی ٢٠٠٥ بۆ ھەر ھەزار کەسێک ٣١٣ حاڵەتی مالاریا ھەبووە و تا ساڵی ٢٠١٠ ١٥٤٢٩ حاڵەتی مردن بە ئایدز ھەبووە.

کۆی ڕووبەری بەرھەمی چێنراو لە ماوەی ساڵی ٢٠١٤ لە پارێزگاکەدا ٨٢٦٠٣٫٧٢ ھێکتار بووە، کە ٤٫٣٥٪ی کۆی ڕووبەری چێنراو لە زامبیا پێکدەھێنێت. بەرھەمی پاکی ٢٣٤ ھەزار و ٨٠٧ تۆن بووە، کە ٥٫٧٦٪ی کۆی بەرھەمی کشتوکاڵی وڵاتەکەی پێکھێناوە. گەنم بەرھەمی سەرەکی پارێزگاکە بووە بە ٤٨٬٥١٠ تۆن، کە ٢٤٫٠٧٪ی بەرھەمی نیشتمانی پێکدەھێنێت. فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کینێس کاوندا و فڕۆکەخانەی لوساکا سیتی دوو فڕۆکەخانەی پارێزگاکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:لووساکا
[لووساکا
پارێزگای سیونیک

**پارێزگای سیونیک** () باشووریترین پارێزگای ئەرمینیایە. لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگای ڤایۆتس دزۆر، لە ڕۆژاوا لەگەڵ کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ئێران و لە باشوورەوە ھاوسنوورە. پایتەخت و گەورەترین شارەکەی شارۆچکەی کاپانە. لیژنەی ئاماری ئەرمینیا ڕای گەیاندووە کە ژمارەی دانیشتووانەکەی لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١١دا ١٤١ ھەزار و ٧٧١ کەس بووە لەکاتێکدا لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١دا ١٥٢ ھەزار و ٦٨٤ کەس بووە.

## کشتوکاڵ
نزیکەی ٧٤٪ (٣٬٣٣٦ کیلۆمەتر دووجا) لە کۆی ڕووبەری پارێزگاکە زەوی کشتوکاڵییە، کە ١٣٫٢٪ (٤٤٠ کیلۆمەتر دووجا)یان زەوییە کشتوکاڵییەکانن. دانیشتووانی گوندەکان بە شێوەیەکی سەرەکی بەشدارن لە کشتوکاڵ و ئاژەڵداریدا. پارێزگاکە ٦٫٥٪ی بەرھەمی کشتوکاڵی ساڵانەی ئەرمینیا بەشداری دەکات. بەرھەمە سەرەکییەکان بریتین لە دانەوێڵە، دانەوێڵەی وشک، پەتاتە و سەوزە.

گوندی ئەنگەغەکۆت حەوزی بەخێوکردنی ماسی ھەیە، گوندی ئاچانان شوێنی کێڵگەیەکی پەلەوەرییە.

## کەسانی دیار
* ئارام مانوکیان، دەوڵەتمەدار، دامەزرێنەری کۆماری ئەرمینیا.
* ئاکسێل باکونتس، ڕۆماننووس.
* ڤێرساند ھاکۆبیان، ئۆلیگارش و سیاسەتمەدار.
* سێرۆ خانزادیان، ڕۆماننووس.
* بەغداسەر ئەرزومانیان، تەلارساز.
* ئۆکسن میرزۆیان، بەرزکەرەوەی قورسایی، پاڵەوانی ئۆڵۆمپی و جیھانی.

## سەرچاوەکان

سیونیک
پۆل:پارێزگای سیونیک
بانگەشەی پەیوەندیی نێوان سەددام حوسێن و ئەلقاعیدە

**بانگەشەی پەیوەندیی نێوان سەددام حوسێن و ئەلقاعیدە** لەلایەن بەرپرسانی حکوومەتی ئەمریکاوە کرا کە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پەیوەندییەکی زۆر نھێنی لە نێوان سەددام حوسێن سەرۆک کۆماری پێشووی عێراق و ڕێکخراوی ئەلقاعیدە لە نێوان ساڵانی ١٩٩٢ بۆ ٢٠٠٣ ھەبووە، بە تایبەتی لە ڕێگەی زنجیرەیەک کۆبوونەوە کە بەپێی زانیارییەکان پەیوەندییان بە دەزگای ھەواڵگری عێراقەوە ھەیە. لە پێش جەنگی عێراقدا، بەرپرسانی ئیدارەی جۆرج بوش بانگەشەیان کرد کە ڕژێمی سەددام حوسێن پەیوەندییەکی ئۆپەراسیۆنی لەگەڵ قاعیدەدا ھەبووە (ھەرچەندە لەو کاتەدا بەڵگەی باوەڕپێکراو کەم ھەبووە لەسەر پەیوەندییەکی لەو شێوەیە)، ئیدارەی جۆرج بۆش ئەم بانگەشەیی وەک بەشێک لە بانگەشەکانی تر بۆ ھۆکاری جەنگی عێراق دەھێنەیەوە.

ڕاپۆرتێکی پشکنەری گشتی پنتاگۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە نووسینگەی دۆگلاس فیس لە وەزارەتی بەرگری «ھەڵسەنگاندنی ھەواڵگری بەدیل لەبارەی پەیوەندییەکانی عێراق و قاعیدە پەرەی پێداوە، بەرھەمی ھێناوە و دواتر بڵاوی کردووەتەوە، کە ھەندێک دەرەنجامی لەخۆگرتبوو کە لەگەڵ کۆدەنگی کۆمەڵگەی ھەواڵگریدا ناتەبا بوون، بۆ بڕیاردەرانی باڵا.»

## سەرچاوەکان

پۆل:سەددام حوسێن
پۆل:شەڕی عێراق
پۆل:مێژووی ھاوچەرخی عێراق
عەلی تەتەر

**عەلی تەتەر تۆفیق محەممەد ئەمین** (لەدایکبووی ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨ لە ناحیەی ( نێروە - ڕێکان، ئامێدی) سیاسییەکی کوردە لە حیزبی پارتی دیموکراتی کوردستان. لەوەتەی حوزەیرانی ٢٠٢٠ەوە پارێزگاری دھۆکە.

## ژیان
وێنۆک|سەردانی شاندی پارێزگای دھۆک بە سەرۆکایەتیی پارێزگاری د‌‌ھۆک دکتۆر عەلی تەتەر بۆ ئەمریکا.
عەلی تەتەر لەگەڵ خێزانەکەی لە ١٩٧٥ ئاوارەی ئێران بووە و لە شارەکانی مەشهەد، یەزد و ورمێ قۆناغەکانی سەرەتایی، ناوەندی و ئامادەیی تەواو کردووە. لە ئاداری ١٩٧٩ بووەتە ئەندامی یەکێتیی قوتابیانی کوردستان لە شاری یەزد و تا ٢٠١١ ئەندام بووە تێیدا و  پلەی ئەندامێتی لیژنەی ڕاپەراندن و بەرپرسی لقی پارێزگاکانی دهۆک ـ نەینەوای وەرگرتووە . لە ساڵی ٢٠٠٢ بووەتە کارگێڕی لقی پارتی لە پارێزگای دھۆک و بەرپرسی دەزگای پاراستن لەو پارێزگایە. لە ٢٠١١ تاوەکو ٢٠١٧ بەرپرسی لقی ١٠ی پارتیی دیموکراتی کوردستان بووە لە سۆران. لە ٢٠١٧ەوە بووە بەرپرسی لقی ھەشتی پارتی لە زاخۆ. لە کۆنگرەی ١٣ی ساڵی ٢٠١٠ی پارتی دیمۆکراتی کوردستان، بووەتە ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی ئەو حیزبە و دووبارە لە کۆنگرەی ۱٤ پارتی لە ساڵی ۲٠۲۲ بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی هەلبژێردراوەتەوە. لە ۲٥ حوزەیرانی ۲٠۲٠ لە ئەنجوومەنی پارێزگای دهۆک بە تێکرای دەنگی ئەندامانی ئەنجوومەن، بووە بە پارێزگاری پارێزگای دهۆک و  بە هۆی زوری پرۆژە خزمەتگوزاریەکان لە سەردەمی ئەودا بە (پارێزگاری ئاوەدانی) ناوی دەرکردووە.    

**بەرهەمەکانی:** 

عەلی تەتەر دکتۆرای لە مێژووی نوێ و هاوچەرخ ھەیە و ماوەی ۱۸ ساڵ ماموستای زانکۆ بووە. لە بەشی مێژووی زانکۆی دھۆک لە ٢٠١٨ پلەی پرۆفیسۆری وەرگرتووە. لە ھەردوو بواری سیاسی و مێژوویی خاوەنی ۱٦ کتێبە کە هەندێک لە کتێبەکانی بە زمانی ئینگلیزی، فارسی، تورکی و عەرەبیش وەرگێراون.

لە ساڵی ۱۹۸٥ لە ده‌سته‌ی نووسینی گۆڤار (ده‌نگی قوتابیان) کاری کردووە‌. بە ده‌یان کور و سمینار و ورکشوپی پێشکەش کردووە‌. زیا‌تر لە ٦۳ لێکولینه‌وه‌ی زانستی لە بوارەکانی مێژووی سیاسی کورد و میتۆلوژیا لە گوڤارەکانی هه‌رێمی کوردستان بڵاوکردووتەوە.

لە سه‌ته‌لایتی کوردستان و که‌نالێ دهوک کاری کردووه و پرۆگرامی "کورد و مێژوو"ی ئامادە و پێشکەشکردووە.

بەرهەمە چاپکراوەکانی:

- ژیانا سیاسی ل کوردستانێ ۱۹۰۸ - ۱۹۲۷.

-  بزاڤی رزگاریخوازی نه‌ته‌وه‌یی کورد له‌ کوردستانی عێراق له‌ ساله‌کانی جه‌نگی عێراق. ئێراندا ۱۹۸۰-۱۹۸۸.

- الحیات سیاسیه‌ فی کوردستان.

- المیترائییه‌ التاریخ و المعتقد.

- کورد و مێژوو چه‌ند ڤه‌کولینه‌ک ل دور مێژوویا که‌ڤنا کورد و کوردستانێ.

- کورد و مێژوو چه‌ند  ڤه‌کولینه‌ک ل دور مێژوویا نوو و هه‌ڤچه‌رخا کورد و کوردستانێ.

- سیاسه‌تی حکومه‌تی عێراق لە کوردستان لە سایه‌ی به‌ڵگه‌نامه‌ فه‌رمیەکاندا ۱۹۷٥-۱۹۸٦ به‌رگی یەکەم.

- سیاسه‌تی حکومه‌تی عێراق لە کوردستان لە سایه‌ی به‌ڵگه‌نامه‌  فه‌رمیەکاندا ۱۹۸۷ـ ۱۹۸۸ به‌رگی دووەم.

- مێژوویا ئیرانێ ژ دامه‌زراندنا ده‌وله‌تا سه‌فه‌وی تا دووماهیا جه‌نگێ جیهانیێ ئێکێ ۱٥۰۱-۱۹۱۸.

ـ چەند ڤەکۆلینەک ل دۆر مێژوویا کورد و کوردستانێ.

- مێژوویا میرێن ئێزدینان ل ده‌ڤه‌را نێروه‌ ژ دامه‌زراندنێ تا سێداره‌دانا ته‌ته‌ر به‌گێ کورێ عه‌لی به‌گێ سه‌دێ ۱۳ێ تاکو ۱۹۱٥ێ.

- ئه‌میرخانێ له‌پ زێرین و که‌ڵا دمدم د ناڤبه‌را مێژوو و ئه‌فسانێدا.

- کوردستانا دێرین چه‌ند ڤه‌کولینه‌ک لدۆر ده‌وله‌ت، نه‌ژاد، کولتۆر و دینێن کوردستانا که‌ڤن.

-کوردستان دمێژوویا نوو دا.

- کوردستان دمێژوویا هەڤچەرخ دا.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان
پۆل:پارێزگارەکانی پارێزگای دھۆکە
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨
کاپان

**کاپان** (بە ئەرمەنی: Կապան) شارۆچکەیەکە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەرمینیا، وەک ناوەندی کارگێڕی کۆمەڵگەی شارستانی کاپان و ھەروەھا پایتەختی پارێزگای سیونیک خزمەت دەکات. دەکەوێتە دۆڵی ڕووباری ڤۆغجی و لە بناری باکووری چیای خوستوپە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی کاپان ٤٣ ھەزار و ١٩٠ کەس بووە کە کەمێک کەمی کردووە لە ٤٥ ھەزار و ٧١١ کەس لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١دا بەڵام ژمارەی دانیشتووانی ئێستای شارۆچکەکە بەپێی خەمڵاندنی فەرمی ساڵی ٢٠١٦ نزیکەی ٣٤٦٠٠ کەسە. کاپان پڕ دانیشتووانترین شارۆچکەی پارێزگای سیونیکە و ھەروەھا تەواوی ناوچەی باشووری ئەرمینیا.

## دیمۆگرافی
لە ئێستادا، کاپان نزیکەی تەواوی دانیشتووانەکەی ئەرمەنییە نەتەوەیییەکانن کە سەر بە کەنیسەی نێردراوی ئەرمەنین. کڵێسای سانت مێسرۆپ مەشتۆتس لە شارۆچکەکە لە کانوونی دووەمی ٢٠٠١ کرایەوە و لەلایەن ئەپستۆریای سیونیکی کڵێسای نێردراوی ئەرمەنییەوە ڕێکدەخرێت، کە بنکەکەی لە شارۆچکەی گۆریسی نزیکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ئەرمەنستان
کاپان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٥ەم
سێرژ سەرگسیان

**سێرژ سەرگسیان** ( ;لەدایکبووی ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٥٤) سیاسەتمەدارێکی ئەرمەنییە کە لە ٢٠٠٨ تا ٢٠١٨ وەک سێیەم سەرۆکی ئەرمینیا کاری کردووە، ھەروەھا دوو جار وەک سەرۆکوەزیرانی ئەرمینیا لە ٢٠٠٧ تا ٢٠٠٨ و دیسانەوە لە ١٧ تا ٢٣ی نیسانی ٢٠١٨، کاتێک بە زۆر کاری کردووە بۆ دەستلەکارکێشانەوە لە شۆڕشی ٢٠١٨ی ئەرمینیا.

لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی شوباتی ٢٠٠٨ بە پشتیوانی پارتی کۆماریخوازی دەسەڵاتداری ئەرمینیا سەرکەوت، کە پارتێک وەک سەرۆکی تێیدا کاردەکاتو لە نیسانی ٢٠٠٨ دەستبەکاربووە. لە ١٨ی شوباتی ٢٠١٣ دووبارە بە سەرۆک کۆمار ھەڵبژێردرایەوە و تەواوی خولەکەی کاری کرد.

## ژیانی تایبەت
لە ساڵی ١٩٨٣ لەگەڵ ھاوسەرەکەی بە ناوی ڕیتا سەرگسیان لەدایکبووی دادەیان ھاوسەرگیری کردووە و خاوەنی دوو کچە بە ناوەکانی ئەنوش و سەتەنیک. دوو نەوەیان ھەیە بە ناوەکانی مریەم و ڕیتا و دوو نەوەیان ھەیە بە ناوەکانی ئارا و سێرژ. ھەروەھا سەرگسیان سەرۆکی فیدراسیۆنی شەترەنجی ئەرمینیایە. ڕیتا ھاوسەرەکەی لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠، بەھۆی کۆڤید-١٩ لە تەمەنی ٥٨ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.

سەرگسیان دوو برای بچووکی ھەیە: ئەلێکساندەر (ساشیک) بازرگان و ئەندامی پێشووی پەرلەمانی ئەرمینیا و لیڤۆن، دیپلۆماتکار و مامۆستا لە زانکۆی یەریڤانی حکومی.

## ئەمانەش ببینە
* ستێپان شاومیان
* پێرچ پرۆشیان

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئەرمەنستان
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئەرمەنستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
ڕیتا سەرگسیان

**ڕیتا سەرگسیان** (؛ ٦ی ئازاری ١٩٦٢ – ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠) ھاوسەری سێرژ سەرگسیان بووە، سەرۆکی ئەرمینیا بووە لە ساڵی ٢٠٠٨ تا ٢٠١٨. لە بنەماڵەیەکی سەربازی لەدایکبووە و بە پیشەکەی مامۆستای مۆسیقا بووە.

## ژیاننامە
لە ساڵی ١٩٨٣ لەگەڵ سێرژ ھاوسەری ھاوسەرگیری دەکات. دوو کچیان ھەیە بە ناوەکانی ئەنوش و ساتەنیک و چوار نەوەیان ھەیە بە ناوەکانی مریەم و ڕیتا و ئارا و سێرژ.

## مردن
ڕۆژی ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠، ڕیتا سەرگسیان لە تەمەنی ٥٨ ساڵیدا بەھۆیکۆڤید-١٩ کۆچی دوایی کرد. پرسە و سەرەخۆشی لەلایەن سەرۆکوەزیران نیکۆڵ پاشینیان پێشکەش کرا و ئاماژەی بەوەدا کە «سەرکردایەتی چالاکییە کۆمەڵایەتی و گشتی بەنرخی کرد بە ئامانجی پەروەردەکردنی ژیانی کولتووری لە وڵاتدا.» سەرۆک ئارمەن سەرکشیان بە شێوەیەکی شەخسی سەردانی سێرژی کرد بۆ دەربڕینی ھاوخەمی.

## سەرچاوەکان

ڕیتا سەرگسیان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:مردووانی ٢٠٢٠
کەرتی خۆوەندی

**کەرتی خۆوەندی** یان **کەرتی تایبەت** () بە بەشێک لە ئابووری دەڵێن کە لەژێر کۆنتڕۆڵی دەوڵەتدا نییە و بۆ سوودبەری خودی کەس دادەمەزرێ.

## ئەمانەش ببینە
* بازاڕی ئازاد
* بیردۆزی سێ جۆرەکەی کەرتی کار
* کەرتی گشتی
* کۆمپانیای تایبەت

## سەرچاوەکان

پۆل:سەرمایەداری
ئاواتی تازەلاوی (ئەلبومی کاتی پێری)

دووەم ئەڵبۆمی فەرمی کەیتی پێرییە کە لە ٢٤ی ئابی ٢٠١٠ بڵاوبوویەوە. ئەم ئەڵبومە لە ماوەی ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ – ٣٠ی نیسانی ٢٠١٠ تۆمارکراوە.

## گۆرانییەکانی ئەڵبۆمەکە
# ئاواتی تازەلاوی(گۆرانی)
# شەوی ھەینی ڕابردوو
# کچانی کالیفۆڕنیا
# ئەیرەکڵێ
# تاوس
# جوغزی بەتاڵ بوون
# ئەوە وا دەستی کێشا
# ئی.تی
# بۆ کێ دەژیم
# دوڕ
# ترپەی دڵی پەلەوەری مێشخۆر
# نەوەکو فیلمەکان
# گەر یەکترینی جارێکی تر ببینینەوە
# ئستارزتراک

ئەم ئەڵبۆمە لە سالی ٢٠١٢دا بۆ دوھەم جار بڵاوبووە بەڵام چوار گۆرانی نوێی تێدا دانرا کۆ داگربوون لە
# بەشێک لە ئەمن
# یەکجێ وەخەبەر
# کراس لەبەرکردن
# ئیسمەش ئاپی تامی سانشاینز دێ مێگا سیکس

## سەرچاوەکان

* https://en.m.wikipedia.org/wiki/Teenage_Dream_(Katy_Perry_album)

پۆل:ئەلبومەکانی ٢٠١٠
گۆریس

**گۆریس** (بە ئەرمەنی: Գորիս) شارۆچکەیەکە و ناوەندی کۆمەڵگەی شارستانی گۆریسە، لە پارێزگای سیونیک لە باشووری ئەرمەنستان. دەکەوێتە دۆڵی ڕووباری گۆریس (یان ڤاراراک)، ٢٥٤ کم لە یەریڤانی پایتەختی ئەرمەنستانەوە دوورە و ٦٧ کم لە کاپانی پایتەختی پارێزگاکە دوورە. گۆریس دووەم گەورەترین شاری سیونیکە لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە. لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١١دا ژمارەی دانیشتووانەکەی ٢٠٥٩١ کەس بووە. لەکاتێکدا لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١دا ٢٣٢٦١ کەس بووە، بەڵام بەپێی خەمڵاندنی فەرمی ساڵی ٢٠١٦، ژمارەی دانیشتووانی گۆریس ٢٠٣٠٠ کەس بووە. گۆریس شوێنی نیشتەجێبوونی ئەپستۆریای سیونیکە لە کەنیسەی نێردراوی ئەرمەنستان.

## دانیشتووان
وێنۆک|ڕاست|بینای پرێلاسی ئەپستۆریای سیونیک، گۆریس

لە ئێستادا دانیشتووانی گۆریس بە تەواوی ئەرمەنین. بەڵام لە دوای ڕووخانی یەکێتی سۆڤیەتەوە ژمارەی دانیشتووانەکە وردە وردە تووشی کەمبوونەوە بوو.

تا کۆتایی سەدەی نۆزدەھەم، ٧٤٫٦٪ی دانیشتووانی گۆریس بەپێی سەرژمێری ساڵی ١٨٩٧ ئەرمەنی نەتەوەیی بوون. ئەم ژمارەیە دوای سۆڤیەتکردنی ئەرمینیا گەشەی کرد و لە سەرژمێری ساڵی ١٩٢٦دا گەیشتە ٩٨٫١٪.

بەپێی بڵاوکراوەی ساڵنامەی قەوقازی ساڵی ١٩١٦، گۆریس لە ساڵی ١٩١٦ ژمارەی دانیشتووانی ٢٢٠١ کەس بووە، کە ١٧٢٤ ئەرمەنی (٧٨٫٣٪)، ٢٠٢ موسڵمانی شیعە (٩٫٢٪) و ١٩٦ ڕووسی (٨٫٩٪).

لێرەدا ھێڵی کاتی دانیشتووانی گۆریس لە ساڵی ١٨٧٠ەوە دەخەینە ڕوو:

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ئەرمەنستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سیونیک
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٧٠
گونای کاراجائۆغڵو

گونای کاراجائۆغڵو، خانمەکتەرێکی تورکە، لە ١٣ی ئازاری ١٩٧١ لەدایکبووە.

کاراجائۆغڵو ک لە ١٣ی ئازاری ١٩٧١ لە شاری قەیسەری لەدایکبووە و وەک سێیەم منداڵی بنەماڵەکەی لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٧٣ لەگەڵ خێزانەکەی ڕوویان لە ئەستەنبوڵ کردووە، لە ساڵانی خوێندنی ئامادەییدا بەشداری لە فێستیڤاڵێکی شانۆدا کردووە کە تێیدا خەڵاتی باشترین ئەکتەری کچی پێبەخشراوە.

لە ساڵی ١٩٩١ ناوی خۆی لە ناوەندی ھونەری موجدەت گێزن تۆمارکرد و لە ساڵی ١٩٩٥ دەرچووی زانکۆی تەواو کرد، کاراجائۆغڵو لە ساڵی ١٩٩٤ یەکەم جار وەک ئەکتەر بەشداری کرد و ڕۆڵی دووبارەی لە زنجیرەی شێناز تانگۆ بینی. ڕۆڵی سەرەکی لە زنجیرە کۆمیدی بەناوبانگی " نیوەی سێوێک " لەگەڵ یانسێت پاچال گێڕاوە. ھەروەھا بە ڕۆڵی لە زنجیرەی گۆنولچێلێن لە ساڵی ٢٠١٠ ناسراوە، کە تێیدا شانبەشانی تووبا بویویکویستوین و کانسێل ئێلسین ڕۆڵی سەرەکی گێڕا. کاراجائۆغڵو، خانمەکتەری شانۆیی خاوەن خەڵاتە، لە ساڵی ٢٠١٩دا لە بەرنامەیەکی یەک ژندا بە ناوی (ئەشکۆلسون) چووە سەر شانۆ، لە ساڵی ٢٠٢٠دا لە درامای کۆمیدی ئەی تی ڤی ئای گەنجی من ڕۆڵی سەرەکی بینی.

## خەڵاتەکان
* ٢٠٠٩: خەڵاتی شانۆی موحسین ئەرتوغرول، «باشترین خانمەکتەر لە ڕۆڵێکی کۆمیدیدا».
* ٢٠٠٩: خەڵاتی شانۆی سەدری عەلیشک، «باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵێکی کۆمیدیدا».
* ٢٠٠٩: خەڵاتی شانۆی ئەفیفی جەیل، «باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵێکی کۆمیدیدا».
* ٢٠١٨: خەڵاتی بینەرانی ڕاستەوخۆ، «باشترین ئەکتەری کۆمیدی»، ئارتیز مەکتەبی، شانۆی موجدەت گێزن

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرە تورکەکانی فیلم
پۆل:خانمەکتەرە تورکەکانی سەر شانۆ
پۆل:خانمەکتەرە تورکەکانی تەلەڤیزیۆن
نیکۆ گۆنزالێس

**نیکۆلاس گۆنزالێس ئیگلێسیاس** (؛ لەدایکبووی ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢) ھەروەھا ناسراوە بە **نیکۆ**، یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئیسپانییە، کە وەک ناوەڕاستێک یاری بۆ یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنای ئیسپانی دەکات.

## ژیانی تایبەتی
کوڕی یاریزانی پێشووی تۆپی پێی ئیسپانی و ئەفسانەی دێپۆرتیڤۆ لا کۆرونیا فران گۆنزالێسە و کوڕەزای خۆسێ ڕامۆنە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا ئەتلێتیک
پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا
پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن بی
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ڤالێنسیا
پارێزگای تاڤوش

**پارێزگای تاڤوش** () پارێزگایەکی ئەرمینیایە و دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەرمینیا، لە باکوورەوە لەگەڵ جۆرجیا و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ئازەربایجان ھاوسنوورە. لە ناوخۆدا تاڤوش لە باشوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگای گێغارکونیک و لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ پارێزگای کۆتایک و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ پارێزگای لۆریدا ھاوسنوورە. پایتەخت و گەورەترین شاری پارێزگاکە شارۆچکەی ئیجەڤانە.

## دانیشتووان
[وێنۆک|ڕاست|[دێری ھاگارتسین]]
پارێزگای تاڤوش دووەم پارێزگای ئەرمینیایە کە کەمترین دانیشتووانی تێدایە. بەپێی سەرژمێری فەرمی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی تاڤوش ١٢٨٦٠٩ کەسە (٦٢٠٨٣ پیاو و ٦٦٥٢٦ ژن) کە نزیکەی ٤٫٣٪ی تەواوی دانیشتووانی ئەرمینیا پێکدەھێنێت. ژمارەی دانیشتووانی شارەکان ٥٤ ھەزار و ١٨٦ کەسە (٤٢٫١٪) و خەڵکی گوندەکان ٧٤ ھەزار و ٤٢٣ کەسە (٥٧٫٩٪). پارێزگاکە ٥ کۆمەڵگەی شارستانی و ٥٥ کۆمەڵگەی گوندنشینی تێدایە. گەورەترین کۆمەڵگەی شارستانی ناوەندی پارێزگای ئیجەڤانە کە ژمارەی دانیشتووانەکەی ٢١ ھەزار و ٨١ کەسە. ناوەندەکانی تری شارەکانی دلیجان، بێرد، نۆیەمبەریان و ئایروم.

## کشتوکاڵ
پارێزگای تاڤوش خاوەنی پێوەرێکی کشتوکاڵی خراپە و تەنھا ٤٫٨٪ی پشکی لە کۆی بەرھەمی کشتوکاڵی ساڵانەی ئەرمینیا ھەیە. نزیکەی ٤١٪ (١٬١٠٨ کم٢)ی کۆی ڕووبەری پارێزگاکە زەوی کشتوکاڵییە، کە ٢٣٪ (٢٥٦ کم٢)یان زەوییە کشتوکاڵییەکانن. دانیشتووانی زۆرێک لە کۆمەڵگا گوندنشینەکان بە شێوەیەکی سەرەکی بەشدارن لە کشتوکاڵکردن، بەخێوکردنی ئاژەڵ و بەخێوکردنی بەراز. بەرھەمە سەرەکییەکان بریتین لە دانەوێڵە و ترێ.

## خوێندن
[وێنۆک|ڕاست|[کۆلێژی جیھانی یەکگرتووی دلیجان]]
پارێزگای تاڤوش لەم دواییانەدا بووەتە ناوەندێکی پەروەردەیی بەرچاو لە ناوخۆی ئەرمینیا. لە ساڵی ٢٠١٤دا کۆلێژی جیھانی یەکگرتووی دلیجان کە بەشێکە لە بزووتنەوەی پەروەردەیی جیھانی کۆلێژەکانی جیھانی یەکگرتوو، لە دلیجان کرایەوە.

لە نێوان ساڵانی ٢٠١٣ بۆ ٢٠١٥، دروستکردنی قوتابخانەی ناوەندی دیلیجان -لقێکی دامەزراوەی پەروەردەیی ئەیب- لە شاری دلیجان تەواو بوو. لە پاییزی ساڵی ٢٠١٥دا، قوتابخانەی تازە دروستکراوی پێشکەوتوو بە فەرمی کرایەوە. لە ساڵی ١٩٩٤ەوە لقەکانی زانکۆی یەریڤانی حکومی لە ئیجەڤان کاردەکەن.

تا ساڵی خوێندنی ٢٠١٥–٢٠١٦، لە پارێزگای تاڤوش ٨١ قوتابخانەی ھەیە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پارێزگای تاڤوش
پارێزگای تاڤوش
ئیجەڤان

**ئیجەڤان** () کۆمەڵگەیەکی شارەوانی شارۆچکە و شارەوانییە لە ئەرمینیا کە وەک ناوەندی کارگێڕی پارێزگای تاڤوش خزمەت دەکات. دەکەوێتە ناوەندی ناوچەکە، لە دامێنی ڕیزبەندی ئیجەڤانی چیای گوگارک، لە کەنارەکانی ڕووباری ئاغستەڤ. ئیجەڤان شوێنی نیشتەجێبوونی ئەپستۆریای تاڤوش لە کەنیسەی نێردراوی ئەرمەنستانە.

ئیجەڤان دەکەوێتە دووری ڕێگاوبان ١٣٧ کم لە باکووری ڕۆژھەڵاتی یەریڤانەوە. ڕێگای خێرای یەریڤان-تفلیس بە ئیجەڤاندا تێدەپەڕێت. بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ٢١ ھەزار و ٨١ کەس بووە، بەمەش زۆرترین دانیشتووانی ئەم شارۆچکەیە بووە.

## دیمۆگرافی
وێنۆک|ڕاست|کاتدرایی سوورپ نێرسێس

ئیجەڤان گەورەترین کۆمەڵگەی شارستانی تاڤوش. زۆربەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ئەرمەنییە نەتەوەیییەکانن کە سەر بە کەنیسەی نێردراوی ئەرمەنین. دەزگای ڕێکخستنی کڵێساکە بریتییە لە ئەپستۆریای تاڤوش کە قەشە یەزنیک پترۆسیان سەرۆکایەتی دەکات.

شوێنی دانیشتنی ئەپستۆریای تاڤوش کاتدراڵی سوورپ نێرسێسە لە ئیجەڤان کە لە ساڵی ١٩٩٧ کرایەوە، دوای دووبارە بنیاتنانەوەی ناوەندێکی پێشووی ڕۆشنبیری کە لەلایەن سۆڤیەتەکانەوە لە ساڵانی ١٩٥٠ دروست کرابوو. ئەم پڕۆژەیە لەلایەن کۆمپانیاکانی خێرخوازی ئەرمەنی کەڤۆرک و بێرجوھی نێرسێسیان لە بۆستنەوەن کە بنکەکەی لە ئەمریکایە، پارەی بۆ دابینکرا. کەنیسەی دیکەی شارۆچکەکە کە بە ڕزگارکەری پیرۆز ناسراوە لە ساڵی ٢٠١٢ پیرۆز کراوە، لەلایەن بنەماڵەی غەزاریانەوە کە بنکەکەی لە ئوکراینایە و خەڵکی ئیجەڤانن، پارەی بۆ دابینکراوە، کڵێساکە لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٩ بۆ ٢٠١٢ لەسەر بناغەی کڵێسایەکی سەدەی نۆزدەھەم دروست کراوە کە لە سەردەمی سۆڤیەتدا وێران بووە

بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ٢١ ھەزار و ٨١ کەس بووە، بەمەش زۆرترین دانیشتووانی ئەم شارۆچکەیە بووە. بەپێی خەمڵاندنی فەرمی ساڵی ٢٠١٦، ژمارەی دانیشتووانی ئیجەڤان لە دەوروبەری ٢٠ ھەزار و ٧٠٠ کەسە.

لێرەدا ھێڵی کاتیی دانیشتووانی ئیجەڤان لە ساڵی ١٨٣١ەوە دەخەینە ڕوو:

## خوێندن
وێنۆک|ڕاست|ناوەندی شاری ئیجەڤان
ئیجەڤان شوێنی ٦ قوتابخانەی پەروەردەی گشتی و ٣ باخچەی پێش قوتابخانەیە. کەمپی ئیجەڤانی زانکۆی ویلایەتی یەریڤان لە ساڵی خوێندنی ١٩٩٤–٩٥ەوە لەم شارۆچکەیەدا کاردەکات. تا ساڵی ٢٠١٦–٢٠١٧، بە زیاتر لە ٧٠٠ خوێندکار، کەمپی ئیجەڤان شوێنی ٤ فاکەڵتییە:
# زانستە سروشتییەکان
# زانستە مرۆیییەکان
# ئابووری
# ھونەرە کارپێکراوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای تاڤوش
ئیجەڤان
پۆل:شارەکانی ئەرمەنستان
دلیجان

**دلیجان** () کۆمەڵگەیەکی شارۆچکە و شارەوانییە لە پارێزگای تاڤوش لە ئەرمینیا. شارۆچکەکە یەکێکە لە گرنگترین ھاوینەھەواری ئەرمینیا، دەکەوێتە ناو پارکە نەتەوەیییەکەی دلیجان. شارۆچکە دارستانییەکە شوێنی چەندین ھونەرمەند و ئاوازدانەر و سینەماکاری ئەرمەنییە و ھەندێک تەلارسازی نەریتی ئەرمەنی تێدایە. زۆرجار ئەم شارۆچکەیە لەلایەن خەڵکی ناوچەکەوە بە سویسری ئەرمەنی یان سویسری بچووک ناودەبرێت.

شەقامی شارەمبیان لە ناوەندی شار، وەک دڵی شارۆچکە کۆنەکەی دیلیجان پارێزراوە و پارێزگاری لێ کراوە، تەواو بە وەرشەی پیشەسازی و گەلەری و مۆزەخانەیەک. ڕۆیشتن بە پێ، پاسکیل سواری شاخ و پیکنیک چالاکییە وەرزشییە بەناوبانگەکانن. ژمارەی دانیشتووانی دیلیجان بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١ ١٧٧١٢ کەسە لە ئێستادا دیلیجان خێراترین نیشتەجێبوونی شارە لە ئەرمینیا کە گەشە دەکات.

## دیمۆگرافی
وێنۆک|ڕاست|ھۆڵی شارۆچکەی دلیجان لە گۆڕەپانی ناوەندی
[وێنۆک|ڕاست|[دێری ھاگارتسین]]
زۆربەی دانیشتووانی دلیجان ئەرمەنییە نەتەوەیییەکانن کە سەر بە کەنیسەی نێردراوی ئەرمەنین، لەژێر دەسەڵاتی ئەپستۆریای تاڤوش کە بنکەکەی لە ئیجەڤانە. ھەروەھا کۆمەڵگەیەکی بچووکی ڕووسەکان ھەیە کە مەسیحی ڕۆحین کە بە مۆلۆکان ناسراون.

بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی دلیجان ١٧٧١٢ کەسە، لەکاتێکدا کە لە سەرژمێری ساڵی ١٩٨٩دا ڕاپۆرت کراوە، ٢٣٧٠٠ کەس بووە. لە ئێستادا ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە بە نزیکەیی ١٦٦٠٠ کەسە بەپێی خەمڵاندنی فەرمی ساڵی ٢٠١٦.

لێرەدا ھێڵی کاتی دانیشتووانی شاری دیلیجان لە ساڵی ١٩٧٦ەوە دەخەینە ڕوو:

دلیجان بینای کڵێسای نییە، و خزمەتگوزارییەکانی کڵێسا لە باڵەخانەیەک لە ناو کۆمەڵگەی دیلیجانی کۆنی توفێنکی بەڕێوەدەچێت. کڵێسای مۆنۆمێنتی شارۆچکەکە لە ئێستادا لە نیسانی ٢٠١٦ەوە لە قۆناغی دروستکردندایە.

## خوێندن
تا ساڵی ٢٠٠٩، شاری دلیجان ٥ قوتابخانەی پەروەردەی گشتی و ٦ باخچەی منداڵانی ھەبووە کە بە ڕێککەوت ٢٢٥٠ خوێندکار و ٣٥٠ منداڵی تێدابوو. ھەروەھا ئەکادیمیایەکی مۆسیقا و ئەکادیمیایەکی دیکە بۆ ھونەر لە شارۆچکەکەدا کاردەکەن.

دیلیجان لقێکی کارپێکردنی ئەکادیمیای ھونەرە جوانەکانی ویلایەتی یەریڤانی ھەیە. ھەروەھا سێ کۆلێژی ناوەندی بۆ پزیشکی و ھونەر و پیشەسازی لە شارۆچکەکەدا کاردەکەن. بە تێچووی ٨٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی، سەنتەری پەروەردەیی بانکی ناوەندیی ئەرمەنستان لە ساڵی ٢٠١٣ لە شاری دلیجان کرایەوە، نزیکەی ١٥٠ کارمەندی بانکی ناوەندی لەگەڵ خێزانەکانیان لە ھەنگاوی گۆڕینی شارۆچکەکە بۆ شارۆچکەیەکی ناوچەیی لە یەریڤانەوە ڕوویان لە دیلیجان کرد ناوەندی دارایی.
[وێنۆک|ڕاست|[کۆلێژی جیھانی یەکگرتووی دلیجان]]
لە ساڵی ٢٠١٤ کۆلێژی جیھانی یەکگرتووی دلیجان کە بەشێکە لە بزووتنەوەی پەروەردەیی جیھانی کۆلێژەکانی جیھانی یەکگرتوو، لە شارۆچکەکەدا کرایەوە. دروستکردنی قوتابخانەی ناوەندی دیلیجان لە ساڵی ٢٠١٣ لەلایەن دامەزراوەی پەروەردەیی ئەیب بە ھاوکاری بانکی ناوەندیی ئەرمەنستان دەستیپێکرد. لە پاییزی ٢٠١٥دا، قوتابخانەی تازە دروستکراوی پێشکەوتوو بە فەرمی کرایەوە.

لە ساڵی ٢٠١٧ کۆلێژی سەربازی مۆنتی مێلکۆنی لە وەزارەتی بەرگری ئەرمینیا لە یەریڤانی پایتەختەوە گواسترایەوە بۆ دلیجان.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای تاڤوش
پۆل:شارەکانی ئەرمەنستان
ڕێبوار سەعید

**ڕێبوار سەعید** (لەدایکبووی ١٩٦٢ لە تەوێڵە، ھەڵەبجە) ھونەرمەندێکی شێوەکاری کوردە. ڕاگری کۆلێژی ھونەرەجوانەکانە لە زانکۆی سلێمانی. سەرۆکی ڕێکخراوی ھونەریی ئارت ئین کۆمۆنە لە لەندەن، ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری ڕێکخراوی باڵندە بارانە لە فەڕەنسا، ئەندامی ھەمیشەیی ڕێکخراوی کولتووریی میلیونیم ئەوەردە. خاوەنی خەڵاتی باشترین پڕۆژەی ھونەریی ماستەرە لە دانیشگای میدل سیکس لە لەندەن لە ساڵی ١٩٩٩، خاوەنی بڕوانامەی باشترین پڕۆژە سەرکەوتووەکانی میلیۆنیم ئەوەردە لە ساڵی ٢٠٠٣ لە بەریتانیا.

## ژیان
ڕێبوار سەعید لەدایکبووی ساڵی ١٩٦٢ی شارۆچکەی تەوێڵەیە و ساڵی ١٩٩٧ کۆلێژی ھونەری لە لەندەن تەواو کردووە و ساڵی ١٩٩٩ لە زانکۆی میدڵ سیکس بڕوانامەی ماستەری بەدەستھێناوە. ساڵی ١٩٨٣ بۆ ساڵی ٢٠١٠ بەشداری زیاتر لە ٥٠ پێشانگای ھاوبەشدا لە سلێمانی، ھەولێر، تاران، پاریس، ئیسپانیا، لەندەن، کەنەدا، ئەمریکا، تۆکیۆ و پۆڵۆنیا کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی ھەڵەبجە
پۆل:زیندووان
پۆل:شێوەکارانی کورد
پۆل:شێوەکارە کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شێوەکارەکانی کورد
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
بێرد

**بێرد** () کۆمەڵگەیەکی شارەوانی شارۆچکە و شارەوانییە لە پارێزگای تاڤوش لە ئەرمینیا. شارۆچکەکە دەکەوێتە ڕۆژاوای ڕووباری تاڤوش و ٢١١ کیلۆمەتر (١٣١ میل) لە یەریڤانەوە دوورە و بە شاخی نزم دەورە دراوە. لە نزیک شارەکە وێرانەکانی قەڵای تاڤوش (سەدەی ١٠). بەپێی سەرژمێریی فەرمی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی بێرد ٧٩٥٧ کەسە

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای تاڤوش
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٠یەم