ئۆپەراسیۆنی ڕێگای قودس

**ڕزگارکردنی بووستان** بە ناوی ڕەمزی **ئۆپەراسیۆنی ڕێگای قودس** () ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی بوو کە لەلایەن ئێرانەوە لە کاتی شەڕی ئێران-عێراق بۆ ئازادکردنی بووستان لە پارێزگای خوزستان. لە ٢٩ی تشرینی دووەم تا ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٨١ شەڕ کراوە. و بە ھاوبەشی لەلایەن سوپای ئێران و سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامییەوە ئەنجامدرا. لە ئەنجامی ئۆپراسیۆنەکەدا بووستان و ٧٠ گوند ئازاد کران. ھەواڵی ڕزگارکردنی بووستان یەکەم ھەواڵی لەم جۆرە بوو کە لەکاتی شەڕدا بڵاوکرایەوە. لەلایەن ئایەتوڵڵا خومەینی ڕێبەری ئێران لەو کاتەدا بە «سەرکەوتنی سەرکەوتنەکان» ناوزەد کرا.

## پێش شەڕەکە
ئێران سەرەتا لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٨١ ھەوڵیدا کۆنتڕۆڵی بووستان بکاتەوە بەڵام سەرکەوتوو نەبوو.

### پلاندانان بۆ ئۆپەراسیۆن
ئۆپەراسیۆنەکە لەلایەن دوو گرووپی سەربەخۆی سەر بە سوپای پاسداران و سوپای ئێرانەوە بە ڕێککەوت لەژێر چاودێری موحسین ڕەزایی و عەلی سەیاد شیرازی داڕێژرابوو. گرووپە پلاندانەرەکان ناوچەی دەشتەی ئازادیگانیان بۆ ئۆپەراسیۆنەکە ھەڵبژارد، کە ھێزەکانی ئێران بۆ سەرکەوتن پێویستیان بە ھێز و کەرەستەی کەمتر دەبێت. جگە لەوەش ناوچەکە تێرمی ناڵی سنووری چازابەی لەخۆگرتبوو، کە دەستبەسەرداگرتنی دەتوانێت ھێزە عێراقییەکان کە دەکەوێتە باکوور و باشووری پارێزگای خوزستان دابەش بکات. پاشان پێش ئۆپەراسیۆنەکە سیخوڕی زیاتر ئەنجامدرا.

### سیخوڕی
ئۆپەراسیۆنەکانی سیخوڕی لەژێر چاودێری حەسەن باقری ئەنجام دراون. بەگوێرەی یەکێک لە ھێزەکانی سیخوڕی، کاتژمێرێک چاودێری سەربازانی عێراقی لە ناوچەی ئۆپەراسیۆنەکە دەکرا. باقری دوای پێداچوونەوە بەو ڕاپۆرتانەی کە لەلایەن یەکەی ھەواڵگری ئۆپەراسیۆنەکەوە بڵاوکراونەتەوە، ئامۆژگاری کرد کە ھێرشەکە لە ڕێگەی چازابەوە ئەنجام بدرێت، کە ڕێگایەکی خۆڵاوی و تێپەڕنەبووە. ئەو پێشنیازە سەرەتا لەلایەن فەرماندەکانی سوپاوە ڕەتکرایەوە، بەڵام دواتر قبووڵکرا. بۆ زیادکردنی ئەگەری سەرکەوتن، جیھادی بیناسازی ٩ کیلۆمەتر ڕێگە بە ژمارەیەکی بەرچاو لە سەربازانی ئێران دەدات لە لای باکووری بەرگریییەکانی عێراق.

## شەڕەکە
ئۆپەراسیۆنەکە لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٨١ دەستیپێکرد و زیاتر لە ھەفتەیەکی خایاند.  بۆ ئۆپەراسیۆنەکە شەست تانک و ٢٠ ھەزار سەرباز بەرەو بووستان ڕەوانە کران.  ئێرانییەکان بۆ یەکەمین جار لە شەڕەکەدا ھێرشی شەپۆلی مرۆیی لە ھێرشەکانیاندا بەکارھێنا. لەو ئۆپەراسیۆنەدا نزیکەی ١٣ ھەزار سەربازی ئێران شەڕیان کردووە و زیاتر لە نیوەیان ھێزەکانی سوپای پاسداران بوون. لە میانەی ئۆپەراسیۆنەکەدا ئێران ٦ ھەزار سەربازی لەدەستدا، ئەمەش زیاتر لە دوو ھێندەی عێراقییەکان (٢٥٠٠) پیاو زیاتر بوو. بەڵام ڕێژەی پەرتبوون لە بەرژەوەندی ئێران بوو، چونکە توانی ڕێگایەکی گرنگی دابینکردن نەھێڵێت. ئەمەش گرنگ بوو، چونکە عێراق بەشی ئەوەندە سەربازی نەبوو بۆ ھێڵی پێشەوەی درێژ. دوای نزیکەی ٣٦ کاتژمێر، سەربازانی ئێران بووستانیان کۆنترۆڵکردەوە و بە چەند کیلۆمەترێک ھێزەکانی عێراقیان بەرەو ڕۆژاوا دوورخستەوە.

### ھێرشی ئێران
ئێوارەی ٢٨ی تشرینی دووەم، کە تاریک بوو، ھێزە ئیتلاعاتییەکان فانووسیان بەکارھێنا بۆ نیشاندانی ڕێگای تازە دروستکراوی گەرووی چازابە. پێنج خولەک دوای نیوەشەوی ٢٩، فەرماندەکان «یا حوسێن»یان ڕاگەیاند، ئاماژەیە بۆ دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنەکە. ھێرشەکە لە ڕێگەی دوو ستوونەوە ئەنجامدرا، یەکێکیان لە میحوەرەکەی باکوور و یەکێکیان لە باشوور. لە باکوور سەربازانی ئێران گەیشتنە یەکەی تۆپخانەکانی عێراق و دوای شەڕێکی توند لایەنی ئێرانی لە شەڕەکەدا سەرکەوت. لە باشووریش ژمارەی سەربازانی عێراق زیاتر بوون، ئەمەش وای کرد شەڕەکە بۆ ئێرانییەکان قورستر بێت. لێرەوە بەشێک لە ھێزەکانی باکوور ڕەوانەی باشوور کران. بووستان بەرەبەیانی ٢٩ ئازاد کرا و ئەو ھەواڵە بۆ تاران ڕەوانەی کرا، ئەمەش یەکەم ھەواڵی ئازادکردنی شارێک بوو لە کاتی شەڕی ئێران و عێراقدا. ھێزە عێراقییەکان بەھۆی خراپی بارودۆخەکەوە چاوەڕوانی ھێرشیان نەدەکرد.

### دژە ھێرشی عێراق
ھێزە عێراقییەکان ھێرشی پێچەوانەیان لە باشوور ئەنجامدا. دوای سێ ڕۆژ لە شەڕ، دژە ھێرشەکە لەلایەن ئێرانییەکانەوە تێکشکێندرا. لە ٦ی تشرینی دووەمدا ھێزەکانی ئێران سەریان سووڕما لە کۆماندۆکانی عێراق کە ھەوڵیان دەدا لە پردی *سابوول* بپەڕنەوە. حەوت تانکی عێراقی بەسەر پردەکەدا تێپەڕین و ھەڕەشەیان لە بووستان کرد. ھەردوولا تەقەیان ئاڵوگۆڕ کرد و تانکە عێراقییەکان لەلایەن ئێرانەوە گیرا و پاشەکشەی عێراقی لێکەوتەوە.

## ڕێکخستنی شەڕ
### ئێران
ئەمانەی خوارەوە فەرمانی شەڕی سەربازانی ئێران بوو:
* ھێزی زەمینی کۆماری ئیسلامی ئێران ئەرتەشی:
** فیرقەی ١٦ی زرێپۆشی قەزوین
*** لیوای یەکەم
*** لیوای ٢
** فیرقەی زرێپۆشی ٩٢ی ئەھواز
*** لیوای ٣
** فیرقەی ٧٧ی پیادەی خوراسان
*** لیوای یەکەم
** ٨ کەتیبەی تۆپخانە
* پاسداران :.بە فەرماندەیی غوڵام عەلی ڕەشید
** لیوای یەکەمی عاشورا
*** ٩ کەتیبەی پیادە
** لیوای ٢ی کەربەلابە فەرماندەیی مۆرتەزا قوربانی
*** ٣ کەتیبەی پیادە
** لیوای سێی ئیمام حسێنبە فەرماندەیی حوسێن خەرازی
*** ٨ کەتیبەی پیادە
** لیوای ٣٤ی ئیمام سەجاد
** لیوای ئیمام حەسەن (پاڵپشت)
*** ٣ کەتیبەی پیادە
* کۆماری ئیسلامی ئێران جەندرمە
** ١ کەتیبە
* ھێزی ئاسمانی کۆماری ئیسلامی ئێران
* فڕۆکەوانی سوپای کۆماری ئیسلامی ئێران

فەرمانی شەڕی عێراق لە سەرەتای ئۆپەراسیۆنەکەدا بەم شێوەیە بوو:
* فەوجی ٣٢١ی تۆپخانە
* کەتیبەی تۆپخانەی ٣٣٠
* کەتیبەی تۆپخانەی ٣٥٥
* کەتیبەی تۆپخانەی ٣٦٨
* فەوجی ٣٨٢ی تۆپخانە
* کەتیبەی تۆپخانەی ٣٩٠
** ١ پاتری تۆپخانە
* فەوجی ٣٦٢ی تۆپخانە
** ٢ پاتری تۆپخانە
* ھێزی ئاسمانی عێراق
** فەرماندەیی بەرگری ئاسمانی عێراق

باکووری کەرخ:
* پلە ٥
** لیوای زرێپۆشی ٢٦
* فیرقەی ٨ی پیادەی شاخ
** لیوای ٢٣
*** فەوجی یەکەمی پیادە
* فیرقەی ٤ی پیادەی شاخ
** لیوای ٩٣ی پیادە
* لیوای ٤٢٢ی پیادە
* لیوای ٣١ی ھێزی تایبەت
* لیوای ٣٢ی ھێزی تایبەت
* سوپای جەماوەری
** یەکەکانی المحمودییە و ئیسلام
* فیرقەی زرێپۆشی شەشەم
** لیوای ٢٥ی میکانیزەکراو
** لیوای زرێپۆشی ١٦
** لیوای زرێپۆشی ٣٠
** لیوای زرێپۆشی ٩٦
* فیرقەی ١١ی پیادە
** لیوای ٤٨ی پیادە
* فیرقەی زرێپۆشی سێیەم
** لیوای زرێپۆشی ١٢
*** کەتیبەی تانکی قادیسییە
*** کەتیبەی تانکی قوتەیبە
*** کەتیبەی تانکی موعتەسیم
*** فەوجی سێیەمی میکانیزەکراو
* لیوای ٣٢ی ھێزی تایبەت
** ١ کەتیبە
* کەتیبەی بیستەمی دیفا الواجیبات
* فیرقەی حەوتەمی پیادە
** یەکەکانی کۆماندۆ
* سوپای جەماوەری
** یەکەیەکی ئیسلام

## سەرچاوەکان