open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
موحەممەد سیاد بەڕێ

چەپ|بێچوارچێوە|374x374پیکسڵ
**ژەنەڕاڵ موحەممەد سیاد باڕێ** (لە دایکبووی ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩١٩ لە ئیتیۆپیا - ٢ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥ لە لاگۆس، نێجیریا) لە دوای بەدەستھێنانی سەربەخۆیی، سێیەم سەرۆکی سۆماڵیا بووە. پێش ئەوەی سووپای سۆماڵیا دابمەزرێت، بووەتە سەرباز لە ھێزە بەرگرییەکانی سۆماڵ و  لە نێو دەستە سەربازییەکەی لە یەکەمدابووە کە مەشق، و ڕاھێنانیان لە ئیتاڵیا پێکراوە و پلەی بەرز کراوەتەوە و پلەی ژەنەڕاڵ و سەرکردەی سووپای سۆماڵی پێدراوە.

لە ساڵی ١٩٦٩ عەبدولڕەشید عەلی شەڕمارکی سەرۆکی سۆماڵ لەسەر دەستی یەکێک لە پاسەوانەکانی خۆی بەھۆی کێشەی خێزانییەوە تیرۆردەکرێت و پەڕلەمانی سۆماڵیش بەھۆی ناکۆکیی خێڵەکی و حیزبییە سەرکەوتوو نەبوو لە ھەڵبژاردنی سەرۆکێکی نوێ‌ بۆ سۆماڵیا، ھەربۆیە سووپای سۆماڵی بڕیاریدا دەست لەکارووباری وڵات وەربدات و بە سەرۆکایەتیی موحەممەد سیاد باڕێی سەرکردەی سووپا کودەتایەکی سپییان ئەنجام داوە و بەسەرۆکایەتیی بەڕێ ئەنجوومەنێک بۆ سەرکردایەتیی شۆڕشەکە پێکھێنراوە و پەڕلەمان و ھەموو حیزبەکانی ھەڵوەشاندەوە.

ژەنەڕاڵ موحەممەد سیاد بەڕێ و حکوومەتە سەربازییەکەی سەرکەووتوبوون لە بەدیھێنانی ئاسایش و سەقامگیری لەماوەیەکی زۆر کەمدا و حکوومەتەکەشی ھەتاوەكوو ساڵی ١٩٩١ بەردەوام بوو و پەیڕەویی ڕژێمی مارکسییەتی کردووە. سەردەمەکەی موحەممەد سیاد بەڕێ بە دەسەڵاتی تاک ڕەوانە ناسراوە و زۆر بەتوندووتیژی بەرپەرچی جمووجۆڵەکانی ڕۆژھەڵات و باکووری ڕۆژئاوای سۆماڵی داوەتەوە و جەنگێکی قوڕسیشی لەگەڵ ئیتیۆپیای دراوسێی سۆماڵ بەرپاکردووە بۆ گێرانەوەی ھەرێمی ئۆجادین بۆ سەر سۆماڵیا کە لەلایەن ئیتیۆپیاوە داگیرکرابوو. ھەروەھا زۆر بەتوندی بەرپەرچی جموجۆڵی گرووپە ئیسلامییەکانی داوەتەوە و بڕیاری لەسێدارەدانی بۆ بەرھەڵستکارانی دەرکردووە و زۆربەی پلەکانی وڵاتی سۆماڵی بەدەستەوە بووە.

لەسەردەمی فەرمانڕەوایی موحەممەد سیاد بەڕێ، پڕۆژەی زۆر لەسۆماڵ ئەنجامدراوە و لە ساڵی ١٩٧٠ سۆماڵی کردووەتە ئەندام لە ڕێکخراوەی کۆنگرەی ئیسلامی، وە لە ساڵی ١٩٧٤دا سۆماڵ چووەتە ناو کۆمکاری عەرەبییەوە، جگەلەوەش موحەممەد سیاد بەڕێ تەلەڤیزیۆنی سۆماڵی دامەزراندووە و پاڵپشتی لە مافەکانی ئافرەتان کردووە و پەرەی داوە بە دەیان فڕۆکەخانە و لەسەرەتای ساڵانی ھەشتاکاندا سۆماڵ توانیوییەتی پشت بەخۆی ببەستێت لەھەموو بوارەکاندا و کاڵاکانی وەک گۆشت، میوە و سەوزەکان، شەكر و ماسی ھەناردەی وڵاتانی کەنداو و چەند وڵاتێکی ئەوڕووپی و ئەفریقی كردووە.

## مەرگ
لەساڵی ١٩٩١ ڕژێمی ژەنەڕاڵ موحەممەد سیاد بەڕێ بەھۆی چەند ھێرشێکی چەکداری کە لەلایەن چەند گرووپێکەوە کە ئیتیۆپیا پاڵپشتی لێ دەكردن ھەرەسی ھێناوە و ھەر بەو ھۆیەشەوە ژەنەڕاڵ موحەممەد سیاد بەڕێ بەرەو نێجیریا ھەڵاتووە و لەساڵی ١٩٩٥ ھەر لەوێ‌ لە لاگۆس کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠
پۆل:مردووانی ١٩٩٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٩
پۆل:سۆماڵیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٩
دورەید لەحام

وێنۆک|دورەید لەحام
**دورەید محمد حسن لەحام** ناسراوە **بەغەوار**  لە ٣١ کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٣٤ لەدیمەشق لەدایک بووە ھونەرمەند و دەرهێنەری کۆمیدی سووری بووە و پاڵیۆزی نیازە پاکەکانی یونیسیڤ بووە لە ڕۆژهەڵاتی ناوین  و باکووری ئەفریقا.

## ژیان
لەحام لەزانکۆی دیمەشق بەشی زانیاری فیزیا و کیمیایی تەواوکردووە و تاکو ساڵی ١٩٥٩ لە شاری صڵخد لە باشووری سوریا وەکو مامۆستا کاری کردووە دواتر لەزانکۆی دیمەشق موحازەرەی وتۆتەوە.
لە ساڵی ١٩٦٠ لەسەر بانگھێشتی دکتۆر صباح قبانی بەڕێوەبەری تلەفزوێنی سوریا دورەید لەحام لەو تەلەفزیۆنە ھونەری نواندی کردووە دواتر ڕویکردۆتە ھونەری نواندی سەرشانۆ، بەکەسایەتی غوار تووشەی کۆمیدی ناوبانگی دەرکردووە، لەساڵی ١٩٩٧ وەکو باڵیۆزی نیازە پاکەکان بۆ ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقیا لەلایەن ڕێکخراوی یونیسیڤەوە ھەڵبژێردراوە بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٦ بەھۆی جەنکی دژ بەلوبنان دەستی لەپۆستەکەی کشانۆتەوە، خاوەنی نیشانەی مافی ڕەوای سوریا و ئەستێرەکانی ئوردن و ڕۆشنبیری تونسە و بێجگە لە ژمارەیەکی زۆری نیشانە و خەڵات و بڕوانامەی ڕێزلێنانی باڵیۆزەکانی جیھانی و وڵاتە عەرەبیەکان.
نازناوی غوار تووشە دورەید لەحام خۆی بۆخۆی ھەڵیبژاردووە وەکو نازناوێکی نمونەیی و دواتر ھەر بەم نازناوی ناوبانگی دەرکردووە، بەشداری لە ١٥ ھەڵقە و ١٢ شانۆگەری و ٣٣ فیلم و ٥٤ گۆرانیشی وتوە و ٣ بەنامەشی پێشکەش کردووە.
ھەڵوێستی ڕون و ئاشکرای دورەید لەحام ناسراو بەغەوار بەرامبەر بەشەڕی ناوخۆی سوریا ئەوەیە کە دژ بە شوڕشگێڕەکانە و ئەو شۆڕشەش باوەڕپێنەکراوە.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:خەڵکی عەرەب
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی دیمەشق
سوعاد محەممەد

**سووعاد محەممەد میسری** (ماوەی ژیان: ٢ی شووباتی ١٩٢٦ تەلەتخەیات لە بەیرووت تاکوو ٤ی تەممووزی ٢٠١١ لە قاھیرە).  گۆرانیبێژێکی لوبنانی بووە و بەڕەچەڵەک باوکی میسری بووە و خۆشی خاوەنی ھەردوو ڕەگەزنامەی لوبنانی و میسریش بووە،

## ژیان
سعاد محمد ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەدیب و ڕۆژنامەنووس محمد علی فتوح کردووە و ھاوسەرگیریان تاکو ١٥ ساڵ بەردەوام بووە و ٦ کوڕ وکچیان بووە و پاشان جیابونەتەوە، دواتر ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەندازیاری میسری محمد بیبرس کردووە ٤ منداڵی لێی بووە دواتر تەڵاقی داوە، ھەروەھا ھاوسەرگیری لەگەڵ لەگەڵ پیاوێکی لوبنانیدا کردووە بەناوی ئەسعەد و دواتر ئەویش تەڵاقی داوە.
سعاد محمد لەشاری دیمەشقی سوریا ژیانی بەسەربردووە، لەسەرەتادا لە ئێزگەی دیمەشق تەواشیحی ووتووە دواتر ڕۆشتووە بۆ شاری حەلەب کە ئەو کاتە بەشاری ھونەر و گۆرانی ناسراوبووە، عاشقانی دەنگی زۆربووە و پێیان وابووە کە تاکو ئێستا گوێیان لەژنێکی دیکەی ئاوا دەنگ خۆش نەبووە، ھەر بۆیە ڕۆشتووە بۆ قاھیرە و بەشداری لەفیلمی کچێک لەفەڵەستینەوە کردووە.
سعاد محمد تەنھا دوو فیلمی پێشکەشکردووە یەکەمیان کچێک لەفەڵەستینەوە کە باسی لەنەھامەتیەکانی مەسەلەی فەڵەستین کردووە، لەگەڵ فیلمی من بەتەنیام کە ڕۆڵی سەرەکی تیا بینیوە، دواتر وازی لەھونەری تەمسیل کردن ھێناوە و گۆرانی بۆ ئێزگەکان و بەرنامەکان ووتەوە.
سعاد محمد زیاتر لە ٣٠٠٠ گۆرانی بۆ ئێزگەکانی سوریا و میسر و وڵاتە عەرەبیەکانی دیکە تۆمار کردووە، دوو نەشتەرگەری زۆر مەترسیداری لەژیانیدا کردووە یەکێکیان بۆ دڵی و ئەوی دیکەش بۆ سەری بەڵام ھەردوو نەشتەرگەریەکە سەرکەوتوبووە، لەئێوارەی ٤ یۆلیۆی ساڵی ٢٠١١ لەتەمەنی ٥٨ ساڵیدا لەناو ماڵەکەی خۆیدا لەقاھیرە جەڵتەی دڵ لێداوە و گیانی لەدەستداوە.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:١٩٢٦
پۆل:مردووانی ١٩٢٦
فێلیکس مێندلسۆن

**فیلکس مندلۆسین بارتولدی** ناسراو بە **فیلکس مندلسۆن** (ماوەی ژیان: ٣ی شووباتی ١٨٠٩ - ٤ی تشرینی دووەمی ١٨٤٧) کەسایەتی مۆسیقاژەنێکی ئاڵمانی بووە و سەرکردەی ئۆرکسراتبووە، لە ھامبۆرگ لەخێزانێکی بەڕەچەڵەک جوولەکە لەدایکبووە.

## ژیان
لەتەمەنی ٦ ساڵیدا وانەی ئامێری پیانۆی لەسەر دەستی دایکی خوێندووە و لەساڵی ١٨١٧ لەسەر دەستی مۆسیقاری ئەڵمانی کاڕڵ فریدرتش زیلتەر وانەی دانانی مۆسیقای خوێندووە و لەتەمەنی ١٣ ساڵیدا چەند پارچە مۆسیقایەکی داھێناوە.

مندلسۆن سەرەڕای مۆسیقاش لەزانکۆی برلین فەلسەفە و ھونەری خوێندووە و خولیای وێنەکێشان ھەبووە و زمانەکانی ئینگلیزی و ئیتاڵی و لاتینی زانیوە و لەنێوان ساڵی ١٨٢١ بۆ ساڵی ١٨٢٣، ١٢ سیمفۆنیای داھێناوە، لەساڵی ١٨٢٤ کە تەمەنی گەیشتۆتە ١٥ ساڵان یەکەم سەمفۆنیای بۆ ئۆرکسترا داھێناوە و لەساڵی ١٨٢٥ پێنچ سەمفۆنیای دیکەی داھێناوە و ئیتر ناوبانگی دەرکردووە، لەساڵی ١٨٢٦ بۆ ساڵی ١٨٢٩ پەیوەندی بە زانکۆی برلینەوە کردووە و لەسەر دەستی فەیلەسوفی ئەڵمانی بەناوبانگ ھیگل عیلمی جوانی خوێندووە و ھەروەھا وانەی مێژوو و جوگرافیاشی خوێندووە.

مندلسۆن لەساڵی ١٨٢٩ ڕۆشتووە بۆ لەندەن و ناوبانگێکی زۆر گەورەی دەرکردووە لەمۆسیقادا و وەکو سەرکردەی ئۆرکسترا لەسەرۆکایەتی ئەکادیمیای برلین بۆ مۆسیقا دامەزراوە و دەستو باڵایەکی بەرچاوی ھەبووە لەپێشخستنی ھونەری مۆسیقا و خاوەنی ڕێچکەیەکی تایبەت بووە لە مۆسیقادا و بەدەیان پارچە مۆسیقا و سەمفۆنیا و ئۆکسترا و ئۆپرای داناوە، لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٨٤٧ کۆچی دوایی کردووە.

## پەیکەری میندلسۆن
لە ساڵی ٢٠١١ لەسەر داواکاری دەزگای ڕۆشنبیری گۆتە لەگەڵ کۆمپانیای ڕۆلف کایزەر بۆ دروستکردنی پەیکەر بە کانزاکان لە شاری دۆسلدۆرف لە هەرێمی نۆرد ڕاین ڤیستڤاڵن پەیکەرێک لە کەرەسەی بڕۆنز دروستکرا لەبەردەم ئۆپێرای شاری دۆسلدۆرف دانراوە.
دروستکردنی پەیکەرەکە لە لایەن پەیکەرسازی کورد شوان کەمال ئەنجامدراوە..
وێنۆک

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای عەرەبی

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٩
پۆل:ئاوازدانەرانی ئۆپێرا
پۆل:مردووانی ١٨٤٧
پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم
پۆل:پیانۆژەنانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم
پۆل:ئاوازدانەرانی پیانۆ
پۆل:مۆسیقاژەنی کلاسیکی منداڵان
عومەر شەریف

وێنۆک
**عومەر شەریف** ناوی ڕاستەقینەی عومەر شەریف میشێل دیمتری شەلھووب لە ١٠ نیسان ساڵی ١٩٣٢ لەخێزانێکی کاسۆلیکی لەئیسکەندەرییە لەدایک بووە. ھونەرمەندێکی میسریە و لەسینەمای ئەمریکیا زۆر ڕۆڵی بینیوە. لە ١٠ی تەممووز، ٢٠١٥ لە تەمەنی ٨٣ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.

## ژیان
منداڵیەوە شانۆی خۆشویستووە و تاکو تەمەنی گەیشتۆتە ١٢ ساڵان بەدەیان جار ھەوڵی داوە تاکو ببێتە ھونەرمەندی سەر شانۆ. عومەر شەریف لەسەرەتادا کە دەرھێنەری میسری یوسف شاھینی ناسیوە بۆی باسکردووە کە شەیدای ھونەرە و بۆتە خولیای ئەویش چەند ڕۆڵێکی سینەمایی پێداوە و بەسەرکەوتوانە ڕۆڵەکانی بینیوە، لەسەرەتای شەستەکانا دەرھێنەری جیھانی دافید لینی ناسیوە و ئەویش چەند ڕۆڵێکی لەسینەمای جیھانیدا پێداوە و ناوبانگێکی بەربڵاوی لە ڕۆژئاواشدا دەکردووە و خەڵکی بەپەرۆشەوە سەیری فیلمەکانیان کردووە،
ھەروەھا چەند ڕۆڵێکی کۆمیدیشی بینیوە و دواتر لەگۆڕەپانی ھونەر دوورکەوتۆتەوە و تەنھا بەشداری لە بەرنامە و ئەڵقەکان کردووە. عومەر شەریف لەفیلمە بیانیەکانیدا بەوە ناسراوە کە پیاوێکی ھێمن و لەسەر خۆ و نەرم و نیان و جێگای سەرنجی ئافرەتە، بەڵام لەفیلمە عەرەبیەکانیدا ھەموو ڕۆڵێکی گێڕاوە، دوا کارەکانی ئەڵقەی حنان وحنین لە ساڵی ٢٠٠٧ و حسن ومرقس لەساڵی ٢٠٠٨، لەساڵی ١٩٦٦ خەڵاتی گۆڵدن گڵوپی وەرگرتووە وەکو باشترین ئەکتەر، لەساڵی ١٩٦٢ ھەڵبژێردراوە بۆ وەرگرتنی خەڵاتی ئۆسکار، لەساڵی ٢٠٠٤ خەڵاتی بەناوبانگترین ھونەرمەندانی حیھانی عەرەبی وەرگرتووە، ھەروەھا چەندین خەڵاتی دیکەی جیھانی و عەرەبی وەرگرتووە. عومەر شەریف ساڵی ١٩٥٥ ھاوسەرگیری لەگەڵ ھونەرمەندی میسری فاتن حەمامەدا کردووە کوڕێکیان بووە بەناوی عمرەوە و گەورەترین چیرۆکی خۆشەویستیان لەمێژووی سینەمای میسریدا پێکەوە نوسیوەتەوە، لەساڵی ١٩٧٤ لەیەکجیابونەتەوە، بەڵام عومەر شەریف نەیتوانی لەدوای فاتن حەمامە ھاوسەرگیری لەگەڵ کەسی دیکەدا بکات.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای عەرەبی
*عومەر شەریف لە IMDb

## پەراوێزەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢
پۆل:موسڵمانانی میسری
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما
پۆل:مردووانی ٢٠١٥
پۆل:خەڵکی ئەسکەندەریە
پۆل:خەڵکی قاھیرە
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری سیزەر
پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی گۆڵدن گڵۆب (فیلم)
شێرلی چیسھۆڵم

وێنۆک|شێرلی چیسھۆڵم
**شێرلی چیسھۆڵم** (ی تشرینی دووەمی ١٩٢٤ نیویۆرک  – ١ی کاوونی یەکەمی ٢٠٠٥) سیاسەتمەدارێکی ئەمریکی سەر بە حیزبی دیموکراتی بووە و یەکەم ئافرەتی ڕەش پێست بووە وەکو ئەندامی کۆنگرسی ئەمریکا ھەڵبژێردرێت، لە ٣٠ نۆڤەمبەری ساڵی ١٩٢٤ لە گەڕەکی بڕۆکلین لە کەرتی کینغزی شاری نیویۆرک لەدایک بووە و دایک و باوکی لە بریتانیا و بربادۆسەوە کۆچیان کردووە بۆ ئەمریکا.

## ژیان
چیسھۆڵم ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٢٤ نیویۆرک لە ساڵی ١٩٤٦ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زانکۆی بڕۆکلین بەدەستھێناوە و لەساڵی ١٩٥٢ بڕوانامەی ماجستێری لە پەروەردەی سەرەتایی لە زانکۆی کۆڵۆمبیا بەدەستھێناوە و لەساڵی ١٩٥٦ بۆ ساڵی ١٩٥٩ بەڕێوەبەری ناوەندی ھامیلتۆن مادیسۆنی چاودێری مناڵان بووە و لەساڵی ١٩٥٩ بۆ ساڵی ١٩٦٤ وەکو ڕاوێژکاری پەروەردەیی بەشی چاودێری منداڵان لەشاری نیویۆرک کاری کردووە.

چیسھۆڵم لەساڵی ١٩٦٩ بۆ ساڵی ١٩٨٣ وەکو نوێنەری ویلایەتی نیویۆرک لە ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا کاری کردووە و بەیەکەم ئافرەتی ڕەشت پێست دەژمێردرێت کە چووبێتە نێو ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکاوە، لەساڵی ١٩٧٢ وەکو یەکەم ئافرەتی ڕەشت پێست چیسھۆڵم ڕایگەیاندووە کە خۆی پاڵاوتووە تاکو لەڕێگای حیزبی دیموکراتی ئەمریکاوە ھەڵبژێردرێت بۆ پۆستی سەرۆکایەتی ئەمریکا و لەبەرامبەر کامێرای ڕاگەیاندنەکاندا وتوویەتی:

((من ئەمڕۆ لەبەرامبەرتاندا ڕاوەستاوم وەکو پاڵێوراوێک تاکو لەلایەن حیزبی دیموکراتیەوە بۆ پۆستی سەرۆکایەتی ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا ھەڵببژێدرێم و ھەرچەندە شانازی بەڕەش پێستی خۆمەوە ئەکەم بەڵام من پاڵێوراوی ئەمریکای ڕش نیم  و ھەرچەندەش من ئافرەتم بەڵام من پاڵێوراوی بزوتنەوەی ئافرەتانی ئەمریکا نیم، من پاڵێوراوی ھیچ کام لەپارەتە سیاسیەکان و بەرژەوەندیە تایبەتەکان نیم، من پاڵێوراوی گەلم))

چیسھۆڵم ھەرچەندە سەرکەوتنی لە خۆپاڵاوتن بۆ سەرۆکایەتی ئەمریکای بەدەست نەھێناوە بەڵام ٢٨ دەنگی پێدراوە و بەرامبەر بە جۆرج ماکغفرن ھەڵبژاردنەکەی دۆڕندووە و لەساڵی ١٩٨٢ لەکۆنگریسی ئەمریکا خۆی خانەنشین کردووە و وەکو مامۆستا لە زانکۆی ماونت ھۆلیۆک لە ساوس ھادلی لە ویلایەتی ماساشۆستس وانەی ووتۆتەوە و لەساڵی ١٩٨٧ وازی لەوانەوتنەوەش ھێناوە.

شێرلی چیسھۆڵم لەساڵی ١٩٧٥ بڕوانامەی دکتۆرای فەخری لەبواری  یاسا لە زانکۆی سمیس بەدەستھێناوە و لەساڵی ١٩٩٣ ناوی خراوەتە نێو ھۆڵی نیشتیمانی بۆ ئافرەتە ناودارەکان، لە ١ کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٥ لەشاری دایتۆنابیتش لە ویلایەتی فلۆریدا کۆچی دوایی کردووە و تەرمەکەشی لە شاری بۆفالۆ لە ویلایەتی نیویۆرک نێژراوە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/شیرلی_تشیشولم ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤
پۆل:مردووانی ٢٠٠٥
پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەندامانی پارتی دیموکراتیی ئەنحوومەنی نوێنەرانیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:مەسیحی ئەفریقی-ئەمریکی
پۆل:چالاکوانانی مافە مەدەنییە ئەفریقی-ئەمریکییەکان
میشێل ئۆباما

**میشێل ئۆباما** (به ئینگلیزی: Michelle LaVaughn Robinson Obama) (له دایک بووی ١٧ کانوونی دووەم ١٩٦٤ له شیکاگۆ) هاوسەری سەرۆک کۆماری پێشووی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، باراک ئۆباما یە.

ناوبراو دەرچووی ززانکۆی پرینستۆنه و دووکتۆرای یاسای له زانکۆی هاروارد هەیه.

## ئەلبوومی وێنه


File:Michelle, Malia and Sasha Obama at DNC.jpg|وێڕای دوو مناڵەکەی له کۆنڤانسیۆنی نەتەوەیی دێمۆکراتەکان له ساڵی ٢٠٠٨ 
File:20080825 Michelle Obama Speaks at 2008 Democratic National Convention.png|پێشکەشکردنی گووتار له کۆلۆرادۆ
File:Michelle LaVaughn Obama.jpg|پێشکەشکردنی گووتار زانکۆی نیومێکزیکۆ
File:Oprah Winfrey with Barack and Michelle Obama.jpg|ئۆپرا وینفری له هەڵبژاردنەکان دا پشتگیری میشێل و باراک ئۆباما دەکات.




## سەرچاوه
* ویکی فارسی

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢١ەم
پۆل:مێژووی ئەفریقی-ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی ژنی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن
پۆل:مەسیحی ئەفریقی-ئەمریکی
پۆل:بێژەرە ئەمریکییەکان
پۆل:خێرخوازان لە ئیلینۆی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی
پۆل:ژنە بیرەوەرییە ئەمریکییەکان
پۆل:چالاکوانانی ئەمریکی بۆ کۆنترۆڵکردنی دەمانچە
چاک نۆریس

وێنۆک|چاک نۆریس
**چاک نۆریس ** ناوی تەواوی **کاڕلۆس ڕای تشاک نۆریس** لەدایکبووی ١٠ی ئازاری ١٩٤٠ لە ئۆکلاھۆما - ئەمریکا، ھونەرمەندێکی ئەمریکیە و ڕاھێنەرێکی ھونەرەجەنگیەکان و کەسایەتیەکی ڕۆژنامەوانیە،

## ژیان
، لەژیانی منداڵیدا گەشبین نەبووە بەجۆرێک ھیچ جۆرە یاریەکی وەرزشی نەکردووە و زۆر شەرمن بووە و لەقوتابخانەشدا ئاستی ناوەند بووە. نۆریس لە ساڵی ١٩٥٨ وەکو پۆلیسێکی فڕۆکەوانی چۆتە نێو ڕیزەکانی ھێزە ئاسمانیەکانی ئەمریکاوە و نێردراوە بۆ بنکەی ئۆسانی ئاسمانی لە کۆریای باشوور ، نۆریس لەیاری جەنگیدا نازناوی تشاکی لێنراوە و  لەبنکەی ڕاھێنانی تانگ سو دوو دەستی پێکردووە و ژمارەیەکی زۆر لەپشتوێنی ڕەشی وەرگرتووە لەم ھونەرە جەنگیەدا، کاتێک کە گەڕاوەتەوە بۆ ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا لە بنکەی مارشی ھێزە ئاسمانیەکان لە ویلایەتی کالیفۆرنیا وەکو ئەفسەری فڕۆکەوانی کاری کردووە و لە ساڵی ١٩٦٢ خانەنشین بووە و ژمارەیەک قوتابخانەی ھونەری یاری جەنگی کردۆتەوە.
نۆریس سەرەتا لە دوو پاڵوانێتی و سێ یاری کاراتێتا دۆڕاوە، لەساڵی ١٩٦٨ بۆ جاری دەیەم سەرکەوتوو نەبووە و دۆڕاوە بەڵام لە ٢٤ نۆڤەمبەری ساڵی ١٩٦٨ لە پاڵەوانێتی کێشی مامناوەندا لە یاری کاراتێدا یەکەمی ھێناوە و بۆ ماوەی ٦ ساڵ لەسەر یەک ھەر لەپلەی یەکەمدابووە، لەساڵی ١٩٦٩ تاجی سێی کاراتی و خەڵاتی باشترین جەنگاوەری پشتوێنی ڕەشی لەو ساڵەدا بەدەستھێناوە، ھەر لەھەمان ساڵدا لە فیلمی دەستەی تێکشکاندن دەرکەوتووە،
لە خۆپیشاندانێکی ھونەرەجەنگیەکان لە لۆنگ بیتش چاوی بە بڕوسلی کەوتووە و لەساڵی ١٩٧٢ لە فیلمی ڕێگای ئەژدیھا لە گەڵ بڕوسلی بەشداری کردووە و ڕێگای ناوبانگ بڵاوبونەوەی بۆ خۆشکردووە و تاکو ئێستاش لە ئاسیا بەم فیلمە ناسراوە و دواتر بۆتە دیارترین ئەستێرەکانی کۆمپانیای کانۆن و لەساڵی ٢٠٠٠ خەڵاتی بە ئەنجام گەیاندی ئاڵتونی پێبەخشراوە لەلایەن یەکێتی جیھانی کاراتێوە، لەساڵی ٢٠٠٧ یش ژەنەڕاڵی سەرکردە جیمس کۆنوای خەڵاتی دەریاوانی فەخری ئەمریکای پێبەخشیوە و دامەزرێنەری قوتابخانەیەکی تایبەتی ھونەرە جەنگیەکان بەناوی چان کووک دوو.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا
پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت
پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:میمی تەلەڤیزیۆن و فیلمەکان
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تێکساس
پۆل:نووسەرانی ھونەری جەنگی
میخائیل تاڵ

وێنۆک|میخائیل تاڵ شەتڕەنجزانی لاتیڤی
**میخائیل تاڵ** (٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٦- ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٩٢) لە لاتڤیای سەر بە یەکێتیی سۆڤییەت لەدایکبووە و لە مۆسکۆ کۆچی دوایی کردووە کەسایەتی شتڕەنجزانی لاتیڤییە و پاڵەوانەی ھەشتەمین پاڵەوانییەتی جیھانیی شەتڕەنج بووە لەماوەی ١٩٦٠ تاکوو ١٩٦١، پاڵەوانی جیھانی لە یاری شەترەنجدا، ساڵی ١٩٩٢ بەھۆی وەستانی گورچیلەکانییەوە لەیەکێک لە نەخۆشخانەکانی مۆسکۆ کۆچی دوایی کردووە.

## ژیانی یاریزانی
میخائیل تاڵ ساڵی ١٩٥٣ لەتەمەنی ١٦ ساڵیدا لە پاڵەوانێتی ڕیجای شەترەنج یەکەم بووە و نازناوی ئوستازی وەرگرتووە، ساڵی ١٩٤٥ پەیوەندی بە زانکۆوە کردووە و وێژەی ڕوسی خوێندووە و پاڵەوانێتی شاری ڕیجای بردووەتەوە، ساڵی ١٩٥٥ لە پاڵەوانێتی یەکێتی سۆڤێت بەشداری کردووە و پلەی سێھەمی بەدەستھێناوە، ساڵی ١٩٥٧ لە پاڵوانێتی یەکێتی سۆڤێت پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە، ساڵی ١٩٥٨ لەگەڵ تیمی سۆڤێت بەشداری لە ئۆلمپیادی شەترەنج کردووە و بەھۆی ئەوەوە تیمەکە پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە، ساڵی ١٩٥٩ سەرکەوتن بەدەست دەھێنێت و سەرئەکەوێت بۆ بەشداریکردن لە جامی جیھانی شەترەنجدا.
میخائیل تاڵ ساڵی ١٩٦٠ ڕوبەڕوی بۆتفنیک بووەتەوە بۆ بەدەستھێنانی نازناوی پاڵەوانی جیھان لە شەترەنج، ئەم دوو یاری زانە بیروڕایان جیاوز بووە، بۆتفنیک پێی وابووە یاری شەترەنج زانستە و ھونەر نییە، بەڵام تاڵ پێی وابووە کە یاری شەترەنج ھونەر و داھێنانە، لەدوای یارییەکی مێژوویی تاڵ توانیوێتی لە بۆتفنیک بەرێتەوە و ببێتە بچووکترین پاڵەوانی جیھانی یاریزانی شەترەنج لەمێژوودا کە تەمەنی ٢٤ ساڵ بووە و تەنھا کاسپارۆف توانیوێتی لە ساڵی ١٩٨٥ ئەم ژمارە پێوانەیییە بشکێنێ کە لەتەمەنی ٢٢ ساڵیدا بووەتە پاڵەوانی جیھان لەیاری شەترەنج.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦
پۆل:جووە ڕووسەکان
پۆل:یاریزانانی شەترەنجی ڕووس
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦
پۆل:مردووانی ١٩٩٢
پۆل:مردن بەهۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
پۆل:مردن بەھۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
عەبدولکەریم خەتابی

**محمدی عەبدولکەریم ختابی** (ماوەی ژیان:١٨٨٢یان١٨٨٣ شارۆچکەی ئەجدیر لە  مەغریب تاکوو ٦ی شووباتی ١٩٦٣ لە قاهیرە).  بەگریەکی ڕۆژئاوای ناوچەی لادێ و سەرۆک کۆماری لادێ بووە و دژی داگیرکاری فەڕەنسا و ئیسپانیا شەڕی کردووە و نازناوی قارەمانی لادێ و شێری لادێ و سەرۆکی موجاھیدەکانی لێنراوە. لە ساڵی ١٨٨٢ لەشارۆچکەی ئەجدیر لە لادێ لە مەغریب لەدایک بووە، لەسەر دەستی باوکی قورئانی پیرۆزی لەبەرکردووە و دواتر لە قوتابخانەی سەفارین و شەراتیین لەفاس خوێندوێتی و دوای ئەوەی زانیاری تەواوی لە فیقھی ئیسلام و فەرموودە پەیداکردووە لە زانکۆی لادێکانی فاس تەخەڕوجی کردووە، وەکو مامۆستا و دادوەر و سەرنووسەری ڕژنامەیەکی ئیسپانی کاری کردووە.عەبدولکەریم لەلایەن ئیسپانیانییەکانەوە ١١ ساڵ زیندانی کراوە، دوای ئەوەی ئازاد کراوە دووبارە بۆتەوە دادوەر، دوای شکستھێنانی دانوستانەکانی نێوان باوکی و ئیسپانیەکان گەڕاوەتەوە بۆ ئەجدیر و ڕیزی ھۆزەکانی ڕێکخستووە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئیسپانیەکان و لەشەڕی ئەنوالی ساڵی ١٩٢١ ھێزە داگیرکارەکانی ئیسپانیای تێکشکاندووە، لەساڵی ١٩٢١ کۆماری لادێی دامەزراندووە بەناوی کۆماری یەکگرتووی ھۆزی لادێیەکان کە پێکھاتبوو لەدەستور و پەرلەمان، پایتەختەکەشی ئەجدیر بووە و عبدالکریم ختابیش وەکو سەرۆک کۆمار ھەڵبژێردراوە، لەساڵی ١٩٢٦ لەلایەن ھێزێکی ئیسپانی و فەرەنسیەوە کە ژمارەیان ٥٠٠ ھەزار سەربازبووە و بەچڕی چەکی کیمیاویان بەکارھێناوە کۆماری لادێیان پوچەڵکردۆتەوە.لەلایەن فەڕەنساییەکان ختابی و خێزانەکەی نەفی کران بۆ دورگەی لارینیۆن، لەدوای زیاتر لە ٢٠ بەسەربردنی ژیانی مەنفا بڕیاریاندا بیگوازنەوە بۆ فەڕەنسا، کاتێک کە کەشتیەکە لە بوورسەعیدەوە تێپەڕبووە، داوای لە شا فاروقی میسر کردووە پەنابەرێتی سیاسی بداتێ ئەویش داواکاریەکەی جێبەجێکردووە و تادوا ژیانی لەمیسر ماوەتەوە.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مردووانی ١٩٦٣
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٨٨٠
پۆل:سوننەکان
پۆل:ئەشعەرییەکان
فەتحی یەکن

شێخ ، دکتۆر **فەتحی یەکن** ناوی تەواوی فتحی محمد عینایە (ماوەی ژیان: ٩ی شووباتی ١٩٣٣ لە لوبنان تاکوو ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٩بەنەخۆشی دڵ لە لوبنان، سیاسەتمەدار و زانایەکی ئایینی سوننە مەزھەب بوو و سەرۆکی بەرەی کاری ئیسلامی و ئەمینی کومەڵەی ئیسلامی بووە لە لوبنان، لە ٩ فبرایری ساڵی ١٩٣٣ لە شاری تەڕابلسی لوبنان لەدایک بووە و بڕوانامەی دکتۆرای لەخوێندنی ئیسلامی و زمانی عەرەبی بەدەستھێناوە.

فەتحی یەکن لەساڵانی پەنچاکانی سەدەی بیستەم چەیوەندی بەکاری ئیسلامیەوە کردووە لە لوبنان، یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی بزوتنەوەی ئیسلامی لە لوبنان، لەساڵی ١٩٦٢ بۆ ساڵی ١٩٩٢ ئەمینی داری گشتی کۆمەڵەی ئیسلامی بووە، لەساڵی ١٩٩٢ وەکو ئەندام پەرلەمان ھەڵبژێردراوە و بەرەی کاری ئیسلامی دامەزراندووە، سەرپەرشتی دەستپێشخەریەکی سیاسی کردووە بۆ چارەسەرکردنی قەیرانی نێوان حکومەتی لوبنان بەسەرۆکایەتی فوئاد سەنیورە و ئۆپۆزسیۆن بەسەرکردایەتی حسن نصر اللە،  بەپەیڕوکردنی سیاسەتێکی مامناوەند ناسراوبووە و لەلایەن ناوەندی ئیسلامی و سیاسی لوبنان بەتایبەتی و نێودەوڵەتی بەگشتی ڕێژی لێگیراوە، ھەروەھا یەکێک بووە لەو کەسایەتیانەی بانگەشەی بۆ نزیک کردنەوەی ھەردوو مەزھەبی سوننە و شیعەی کردووە و لەساڵی ٢٠٠٦ لەبەیروت پێشنوێژی کۆمەڵێ گەورەی ھەردوو مەزھەبی شیعە و سوننەی کردووە.
فەتحی یەکن دیوانێکی زۆری بڵاوکردۆتەوە کە ژمارەیان دەگاتە زیاتر لە ٣٥ دیوان و زۆربەی زۆریشی تەرجەمەکراوە بۆ زمانە جۆراوجۆرەکانی جیھان، لەبەناوبانگترین دیوانەکانی: کێشەکانی بانگەشە و بانگەشەکردن، چۆن بانگەشە بۆ بە ئیسلام بوون بکەین، پەیوەست بونم بەئیسلامەوە چی ئەگەیەنێت، گەنجان و گۆڕنکاری.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣
پۆل:مردووانی ٢٠٠٩
لۆران کابیلا

**لۆران دیزیرییە کابێلا** (٢٧ی تشرینی دووەمی ١٩٣٩ - ۱٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠١) سەرۆک کۆماری کۆنگۆی دیموکراتی بووە و ناوی وڵاتەکەی لە زائیرەوە گۆڕیوە بۆ کۆنگۆ، لە تشرینی دووەمی ۱۹۳۹ لە ئەنکۆرۆی ھەرێمی شابا لەدایکبووە، لەدوای تەواوکردنی خوێندن لەزانکۆی فەرەنسا وەرگیراوە بۆ خوێندنی فەلسەفەی سیاسی و پلەی لیسانسی لەفەلسەفەی سیاسیدا وەرگرتووە و دواتر گەڕاوەتەوە بۆ کۆنگۆی دیموکراتی و پەیوەندی کردووە بە بزوتنەوەی نیشتیمانی و بۆتە سەرکردەی باڵی گەنجان لەبزوتنەوەکە.

یەکەم ھەوڵی لۆران کابێلا دژ بەدەسەڵات دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٦٠ بەپشتیوانی ژمارەیەک لەچەکداران ھەوڵی کودەتایان داوە بەڵام ئەم ھەوڵە سەرکەوتوو نەبووە و شکستیھێناوە و دواتر ھەڵھاتووە بۆ تانزانیا، لەساڵی ١٩٦٧ حیزبی گەلی شۆڕشی پێکھێناوە و لەو ناوچانە جێگیربوونە کە لەدەرەوەی دەسەڵات بووە و باڵێکی سەبازیشی بۆ ئەو حیزبە پێکھێنا بەمەبەستی شۆڕشکردن دژ بەدەسەڵات.

لەساڵی ١٩٧٥ بەفەرمانی  لۆران کابێلا سێ‌ قوتابی ئەمریکی و لێکۆڵەرێکی ئەڵمانیان لە زائیر ڕفاندووە و بەرامبەر بە ئازادکردنیشیان داوای ٥٠٠ ھەزار دۆلار و بڕێک چەکی کردووە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، بەڵام لەدوای دانوستانێکی نھێنی لەنێوان لۆران کابێلا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بارمتەکان ئازادکراون.

دوای ئەوەی شکست بەشکست ڕوبەڕوی لۆران کابێلا بۆتەوە لە کامپالای پایتەختی ئووگاندا جێگیربووە و خەریکی بازرگانیکردن بووە، لەناوەڕاستی نەوەدەکاندا کە ئەفریقیا ڕوبەڕوی چەند قەیرانێک بۆتەوە بەھەلی زانیوە و ھێزێکی گەورەی لە خێڵە ئەفریقییەکان پێکھێناوە و بەبەھێزترین چەکی سەربازی پڕ چەکی کردوون و لە ساڵی ١٩٩٨ کینشاسای پایتەخت کەوتۆتە ژێر دەستی لۆران کابێلاوە و ناوی وڵاتەکەی گۆڕیوە بۆ کۆنگۆ.

لە کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٠١ لۆران کابێلا بەدەستی یەکێک لەسەرکردە سەربازییەکانی کوژراوە و دوای خۆیشی جۆزێفی کوڕی دەسەڵاتی کۆنگۆی گرتۆتە دەست.

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای عەرەبی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩
پۆل:مردووانی ٢٠٠١
پۆل:سەرۆک کۆمارەکان
پۆل:چێ گیڤارا
پۆل:خەڵکی قەیرانی کۆنگۆ
ڕانیار گرانیت

**ڕانیار ئارسەر گرانێت** (بە ئینگلیزی : Ragnar Arthur Granit ؛ ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٠ - ١٢ی ئازاری ١٩٩١) زانایەکی فینلەندی سویدی بووە و لە ساڵی ١٩٦٧ خوڵاتی نۆبڵی وەرگرتووە ، لە ٣٠ ئوکتۆبەری ساڵی ١٩٠٠ لە فینلەندا لەدایک بووە، ساڵی ١٩١٨ کاتێک کە ھێشتا قوتابی بووە بەشداری لەجەنکی ئازادکردنی فینلەندا کردووە، لە ساڵی ١٩١٩ لە ئەکادیمیای ئابۆ لەچەند خولێکی ھاوینەدا یاسای خوێندووە دواتر بڕیاریداوە زانستی کەسایەتی بخوێنێ کە ئەو کاتە دەچۆیە بواری زانستی مرۆڤایەتییەوە و لەھەمان کاتدا بەشی پزیشکی خوێندووە، لە ساڵی ١٩٢٣ بڕوانامەی ماجستێری لەفەلسەفە بەدەستھێناوە، لە ساڵی ١٩٢٤ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە بزاری پزیشکیدا وەرگرتووە، لە ساڵی ١٩٢٦ وەکو موعید لە پەیمانگای فسیۆلۆجیا دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٢٧ بڕوانامەی دکتۆرای لە بواری پزیشکیدا بەدەستھێناوە. لە ساڵی ١٩٢٨ ڕانیار گرانێت ڕۆشتووە بۆ ئینگلتەرا و بۆ ماوەی ٦ مانگ لە کارگەی ئەلسێر تشارلز شیرنگتۆن لە شاری ئەکسفۆرد کاری کردووە، لە ساڵی ١٩٢٩ بۆ ساڵی ١٩٣١ لە دامەزراوەی جۆنسۆنی سەر بە زانکۆی بنسلڤانیای ئەمریکی لەبواری فیزیای پزیشکیدا کاری کردووە کاتێکیش کە لە ساڵی ١٩٣٥ گەڕاوەتەوە بۆ فینلەندا وەکو مامۆستا لە زانستی کارەکانی ئەندامی لەش کاری کردووە.
ساڵی ١٩٤٠ کاتێک کە فینلەندا لەلایەن یەکێتی سۆڤێتەوە کاراوەتە ئامانجی سەربازی ڕانیار گرانێت دوو ڕێگای لەبەردەمدا بووە یەکییەکیان بڕوات بۆ زانکۆی ھارفاردی ئەمریکی یاخود بڕوا بۆ پەیمانگای کارۆلنسکای سویدی، ئویش بەباشی زانیوە بڕوا بۆ کۆبنھاگنی پایتەختی سوید و لە پەیمانگای کاڕۆلنسکا درێژی بەخوێندو و توێژینەوەکانی بدات و ھەر لەھەمان ساڵ ڕەگەزنامەی سویدی وەرگرتووە ئەمەش ڕێخۆشکەرێک بووە بۆی تاکو بەبێ دڵەڕاوکێ درێژە بە توێژینەوەکانی بدات دوور لە جەنگ کە تاکو ساڵی ١٩٤٥ لە فینلەندا بەردەوام بووە .
لەدوای تەواوبوونی جەنگەوە ڕانیار گرانێت ژیانی لەنێوان وڵاتە کۆنەکەیی و وڵاتە تازەکەی دابەشکردووە، کاتێکیش کە لە ساڵی ١٩٣٥ خەڵاتی نۆبڵی وەرگرتووە ڕایگەیاندووە کە ئەم خەڵاتە بەبێ جیاوازی دەگەڕێتەوە بۆ ھەردوو وڵاتی فینلەندا و سوید، ھەروەھا خەڵاتی جۆراوجۆری جیھانی پێبەخشراوە و تاکو خانەنشین بووە بەدەیان پلەی زانستی وەرگرتووە و خزمەتی پێشکەش بە زانست و مرۆڤایەتی کردووە.
ڕانیار ئارسەر گرانێت لە ١٢ مارسی ساڵی ١٩٩١ لە تەمەنی ٩٠ ساڵیدا لە سوید کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١
پۆل:مردووانی ١٩٩١
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
ئێمیل فۆن بێرینگ

**ئێمیل ئادۆڵف فۆن بێرینگ** (بە ئاڵمانی: Emil Adolf von Behring) (ماوەی ژیان: ١٥ی ئازاری ١٨٥٤ تاکوو ٣١ی ئازاری ١٩١٧) پزیشکێکی ئاڵمانی بووە و یەکەم کەس بووە کە خەڵاتی نۆبێلی لە بواری پزیشکیدا وەرگرتووە، لە ١٥ مارسی ساڵی ١٨٥٤ لە خێزانێکی کەم دەرامەت لەدایک بووە، ھەر بۆیە نەیتوانیوە بچێتە زانکۆ و بەناچاری لە ساڵی ١٨٧٤ پەیوەندی بە ئەکادیمیای زانستی پزیشکی سەربازییەوە کردووە لە بەرلین، ئەمەش ڕێگای بۆ خۆشکردووە درێژە بەخوێندن بدات لەبواری پزیشکیدا بەڵام بەرامبەر بەوەی ماوەیەکی زۆر لەخزمەتی سەربازیدا بمێنێتەوە تەنانەت دوای ئەوەی لە ساڵی ١٨٧٨ تەخەڕوجی کردووە بۆماوەی چەند ساڵێک خزمەتی سەربازی کردووە.
بھرنگ کاتێک کەسەرباز بووە لە پۆڵەندا گرنگی بەخوێندنی نەخۆشییەکانی گەدە داوە، لە ساڵی ١٨٨٨ کاتێک کە گەڕاوەتەوە بۆ بەرلین بووەتە قوتابی ڕۆبێرت کوخ و لەتوێژینەوەکانیدا یارمەتی داوە و بۆ ساڵی داھاتوو گۆازراونەتەوە بۆ پەیمانگای نەخۆشییەکانی گەدە و لەوێ بۆل ئرلیخی ناسیوە کە زانایەکی شارەزابووە لەو بوارە و بە ھەرسێکیانەوە تیمێکی زانستی نموونەییان پێکھێناوە، لە ساڵی ١٨٩٤ وەکو مامۆستا لە زانکۆی ھالە کاری کردووە و لە ساڵی داھاتوودا وەکو مامۆستا لە زانکۆی ماربۆرگ دامەزراوە و تا دوا تەمەنی ھەر لەو پلەیەدا ماوەتەوە.
لە دیارترین کارەکانی بھرنگ توێژینەوکانێتی لە بواری نەخۆشی بەکتریا و سیل و لە ساڵی ١٩٠١ تەنانەت بۆ زانکۆش نەرٍِۆشتووە و ھەموو کاتەکانی خۆی تەرخان کردووە بۆ دیراسەکردنی نەخۆشی سیل و لە ساڵی ١٩٤١ چەند تاقیگەیەکی لە ماربۆرگ کردووەتەوە بەمەبەستی بەرھەمھێنانی چەند کوتانێک، ھەروەھا لە ساڵی ١٨٩٢ وە بۆ ساڵی ١٩٠٦ چوار کتێبی گەورەی بەرھەمھێناوە.
بھرنگ لە ساڵی ١٩٠١ خەڵاتی نۆبڵی لەبواری پزیشکیدا وەرگرتووە و جۆرەھا خەڵاتی دیکەشی لەلایەن فەڕەنسا و ئیتاڵیا و تورکیا و مەجەڕ و ڕوسیا و تورکیا و ڕۆمانیا و ئەڵمانیاوە پێبەخشراوە، لە ٣١ مارسی ساڵی ١٩١٧ لەشاری ماربۆرگ لە ئەڵمانیا کۆچی دوایی کردووە.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:مردووانی ١٩١٧
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٤
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:زانایانی بواری سیستمی بەرگری لە ئەڵمانیا
پۆل:پزیشکی سەربازی لە ئەڵمانیا
پۆل:دەردەکۆپان
جۆن مەکلیۆد

**جۆن جەیمس ریکارد مەکلیۆد** (٦ی ئەیلوولی ١٨٧٦ - ١٦ی ئازاری ١٩٣٥) زانا و پزیشکێکی ئیسکۆتلەندی بووە، ساڵی ١٨٩٨ لە زانکۆی ئەبردین بڕوانامەی پزیشکی بەدەستھێناوە و دواتر بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی لایبتزج کاری کردووە، ساڵی ١٨٩٩ لەزانکۆی لەندەن وەکو موعید لە قوتابخانەی پزیشکی دامەزراوە، ساڵی ١٩٠٢ لەھەمان قوتابخانە وەکو مامۆستای کیمیا دامەزراوە، لەساڵی ١٩٠٣ لە زانکۆی کیس وسترن ریسرف لە ویلایەتی ئۆھایۆ ی ئەمریکا وەکو مامۆستا دامەزراوە، ساڵی ١٩١٨ وەکو مامۆستا بۆ زانکۆی تۆرنتۆی کەنەدی ھەڵبژێردراوە، ساڵی ١٩٢٨ گەڕاوەتەوە بۆ زانکۆی ئەبردین و ھەتاکو دوا ژیانی وەکو مامۆستا لەو زانکۆیە کاری کردووە.

مەکلیۆد گرنگی بە توێژینەوەی کاربۆھیدرات داوە و سەرئەنجام لەگەڵ فردریک بانتنغی ھاوڕێی ھۆڕمۆنی ئەنسۆلینیان دۆزیوەتەوە کە بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی شەکرەی میز بەکاردەھێنرێت، ھەر بەھۆی ئەمەشەوە لە ساڵی ١٩٢٣ خەڵاتی نۆبڵی لە پزیشکیدا وەرگرتووە، ئەویش خەڵاتەکەی لەگەڵ جیمیس کۆلیبی ھاوڕێی بەشکردووە کە لە بواری دۆزینەوەی ئەنسۆلیندا یارمەتیداوە.

مەکلیۆد ١١ پەرتوکی داناوە لەوانە: پێشکەوتنە نوێیەکان لە زانستی کاری ئەندامانی لەش، شەکرەی میز و چۆنێتی ئەم نەخۆشیە، کاربۆھیدرات و ئەنسۆلین.

لە ١٦ مارسی ساڵی ١٩٣٥ لە ئەبردین کۆچی دوایی کردووە و لە گۆڕستانی ئەلینفیل لە شاری ئەبردین نێژراوە.

بۆ ڕێزگرتن لەم زانایە ھۆڵی زانستی پزیشکی زانکۆی تۆڕنتۆ ناونراوە جۆن مەکلیۆد، ھەروەھا کۆمەڵەی شەکرەی میزی بەریتانی خێرخوازی کە تایبەتە بە توێژینەوەی شەکرەی میز نووسینگەکانی لە لەندەن ناوناوە جۆن مەکلیۆد.

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای عەرەبی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٦
پۆل:مردووانی ١٩٣٥
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی
پۆل:مامۆستایانی زانکۆی تۆرنتۆ
لەیلا موراد

**لەیلا موراد** (١٧ی شوباتی ١٩١٨ - ٢١ی تشرینی ووەمی ١٩٩٥) گۆرانیبێژ و ھونەرمەندێکی میسری بووە، بەدیارترین ھونەری سینەمای میسری سەردەمی کلاسیک دەژمێردرێت و یەکێک بووە لەئەستێرەکانی سینەمای میسری.

لە ١٧ی شوباتی ساڵی ١٩١٨ لە خێزانێکی بەڕەچەڵەک جوولەکە لە ئەسکەندەریە لەدایک بووە، ناوە ڕاستەقینەکەی لیلیان بووە، زەکی مورادی گۆرانیبێژ و ئاوازدانەر باوکی بووە، دایکیشی ناوی جەمیلە سالۆمۆن بووە، باوکی ڕۆشتووە بۆ دەرەوی وڵات بەمەبەستی کارکردن و بۆ چەندەھا ساڵ نەگەڕاوەتەوە و ھیچ ھەواڵێکی نەبووە، ھەر بۆیە لەدوای ئەوەی خەرجیان تەواوبووە لەماڵ دەرکراون و لەیلا مورادیش ناچاربووە واز لە قوتابخانە بھێنێت.

لەیلا موراد لەتەمەنی ١٤ ساڵیدا دەستی کردووە بە گۆرانی ووتن و لەئاھەنگی تایبەتی و ئاھەنگی گشتی گۆرانی ووتوە، لەساڵی ١٩٣٤ وەکو گۆرانیبێژ پەیوەندی بە ئێزگەوە کردووە و سەرکەوتووبووە، لەساڵی ١٩٣٧ لەفیلمی بژی خۆشەویستی بەرامبەر بە مۆسیقاژەن محەممەد عەبدولوەھاب گۆرانی وتووە و سەرنجی ڕاکێشاوە.

کە ماڵی ئیزگەی میسری دامەزرا گرێبەستیان لەگەڵ لەیلا موراد کردووە ھەفتەی یەکجار گۆرانییان پێشکەشبکات و لەساڵی ١٩٣٤ یەکەم ئاھەنگی گۆرانی پێشکەش بە ئێزگە کردووە و نزیکەی ١٢٠٠ گۆرانی ووتوە کە لەلایەن ئاوازدانەرە ناسراوەکانەوە ئاوازی بۆ دانراوە، لە ٢٧ فیلمدا ڕۆڵی بینیوە و یەکەم فیلمی ساڵی ١٩٣٧ بووە، لەساڵی ١٩٤٥ ھاوسەرگیری لەگەڵ دەرھێنەری میسری ئەنوەر وەجدی کردووە ، بۆماوەی ٨ ساڵ ھاوسەرگیریەکەیان بەردەوام بووە و دواتر جیابونەتەوە و بەشێوەیەکی نھێنی شوی بە وەجیە ئەبازە کردووە.

لەیلا موراد ھەرچەندە بەڕەچەڵەک جوولەکە بووە بەڵام پێش مردنی موسڵمانبوونی خۆی ڕاگەیاندووە و لە ٢١ نۆڤەمبەری ساڵی ١٩٩٥ کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای عەرەبی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨
پۆل:مردووانی ١٩٩٥
پۆل:موسڵمانانی میسری
خدێوی تۆفیق

**خدێوی تۆفیق** (١٥ی تشرینی دووەمی ١٨٥٢ - ٧ی کانوونی دووەمی ١٨٩٢) شەشەم حاکمی میسرە ولە بنەماڵەی عەلەویەکانە و ناوی تەواوی محەمممەد تۆفیق کوڕی ئیسماعیل کوڕی ئیبراھیم پاشا کوڕی محەممەد عەلی پاشایە و لە ١٥ی تشرینی دووەمی ١٨٥٢ لەدایکبووە.

لەسەردەمی خدێوی تۆفیق وڵاتی میسر شۆڕشی عورابیەکانی بەخۆوە بینیوە و دواتر بەپاڵشتی خدێوی بەریتانیا میسری داگیرکردووە، لەساڵی ١٨٨٤ خەرتووم کەوتۆتە ژێر دەستی شۆڕشی مەھدیەکانەوە و چارڵز جۆرج گوردونی دەسەڵاتداری میسری لە سوودان کوژراوە و بەم جۆرەش میسر دەسەڵاتدارێتی سوودانی لەدەستداوە.

خدێوی تۆفیق لەساڵی ١٨٨١ سەردانی شاری پوور سەعیدی کردووە و بارودۆخی شارەکەی بەسەرکردۆتەوە و بۆی دەرکەوتووە کە خەڵکی زۆر بەزەحمەت و ناڕەحەتی دەگەنە مزگەوتی گوند کەتاکە مزگەوت بووە تاکو فەریزەی نوێژەکانیان بەجێبگەیەنن، ھەر بۆیە فەرمانی بە دیوانی ئەوقاف کردووە مزگەوتێکی دیکە و قوتابخانەیەکیش بۆ پەروەردەکردنی منداڵان دروست بکات و لە ٧ی مانوونی یەکەمی ١٨٨٢ بەبۆنەی دروستکردنی بناغەی مزگەوتەکەوە ئاھەنگیان گێراوە کە بەمزگەوتی التوفیقی ناسراوە.

ئەحمەد عورابی ھاتە گۆڕپانەوە و لەگەڵ کۆمەڵێک لە ھاوڕێکانی داوایان لە خدێوی تۆفیق کرد پلەی ئەفسەرە میسرییەکان بەرزبکاتەوە و ژمارەی سوپای میسری زیاد بکات و ڕیاز پاشاش لە سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران لاببات، بەڵام خدێوی تۆفیق ئەم داوایانەی ڕەتکردەوە و ئەحمەد عورابی و ھاوڕێکانی بە تێکدەر لەقەڵەمداوە و پیلانی داناوە بۆ دەستگیرکردنیان، ئەحمەد عورابیش درکی بەم مەترسیە کردووە و ھەر بۆیە لە ٩ی ئەیلوولی ١٨٨١ شۆڕشێکی نیشتیمانی مێژوویی لەمیسر دژ بە خدێوی تۆفیق بەرپاکرد کە بە شۆڕشی عورابی ناوبانگی دایەوە.

خدێوی تۆفیق شەشەم حاکمی میسر لە بنەماڵەی عەلەویەکانە لە ٧ی کانوونی دووەمی ١٨٩٢ لە کۆشکی حلوان لە قاھیرە کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای عەرەبی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٢
پۆل:مردووانی ١٨٩٢
پۆل:موسڵمانانی میسری
فرانسوا میتێران

وێنۆک|فرانسوا میتێران ٢١ەمین سەرۆککۆماری فەڕەنسا
**فرانسوا میتێران** (ماوەی ژیان:٢٦ تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩١٦ تاکوو ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦ لە پاریس)  سیاسەتمەدارێکی فەرەنسی بووە و دووجار پۆستی سەرۆککۆماری فەرەنسای گرتۆتە دەست لەنێوان ساڵانی ١٩٨١ بۆ ١٩٩٥ و ئەمینداری گشتی حیزبی ھاوپەیمانی فەرەنسا بووە،  فرنسوا میتیران وێژە و یاسای لەپاریس خوێندووە و لەقوتابخانەی ئازاد بۆ زانستە سیاسیەکانی تەواوکردووە و وەکو خۆبەش چۆتە نێو بزوتنەوەی کۆلۆنێڵ لارۆک بۆ گەنجان کە بانگەشەی بۆ بەھێزکردنی دەسەڵاتی جێبەجێکار کردووە و بزوتنەوەیەکی ڕاستڕەو بووە. لەسەرەتای ھەڵگیرساندنی شەڕی جیھانیی دووەمدا و لەدوای شکستھێنانی فەڕەنسا فرنسوا میتران دەستگیرکراوە و خراوەتە زیندانێکی ئەڵمانیەوە، لە ساڵی ١٩٤١ لەزیندان ھەڵھاتووە و لەفیشی سەر بە دەوڵەتی فەرەنسا وەکو سەرۆکی بەشی ڕاگەیاندن لە کۆمسیۆنی دامەزراندی زیندانانی پێشووی جەنگ کاری کردووە و لەلایەن گرانی فیلیب بیتان بووە و لەدوای ئەوەی نیشانەی فرانسیکی وەرگرتووە کە تەنھا دەدرا بە دڵسۆزترین لایەنگرانی فیلیب بیتان چۆتە نێو بەرەی بەرگریەوە و دواتر ڕۆشووە بۆ لەندەن و جەزائیر.
فرنسوا میتران لە نێوان ساڵی ١٩٤٦ بۆ ساڵی ١٩٥٨، یانزە پۆستی وەزاری لە سەردەمی کۆماری چوارەمدا بەدەستھێناوە و لەساڵی ١٩٥٨ بۆتە ئۆپۆزسیۆن و لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ١٩٦٥ ھەوڵی داوە ببێتە نوێنەری چەپڕەوەکان دژ بە دیگۆل و لەساڵی ١٩٧١ بۆتە سەرکردەی ئۆپۆزسیۆن و لەماوەی ١٠ ساڵدا دەسەڵاتی فەرەنسای گرتۆتە دەست. لە ساڵی ١٩٨١ فرنسوا میتێران وەکو سەرۆککۆماری ھەڵبژێردراوە و بۆتە یەکەم سەرۆکی ھاوپەیمانی بۆ کۆماری پێنجەم و سزای لەسێدارەدانی لابردووە و بڕە پارەی مانگانەی بۆ ھاوڵاتیان زیاد کردووە و کۆمەڵێک خاڵی دیکەی جێبەجێکردووە کە گشتی لەبەرژەوەندی میلەتی فەرەنسادابووە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/فرنسوا_ميتيران ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٦
پۆل:مردووانی ١٩٩٦
پۆل:پارێزەرە فەڕەنسییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە فەڕەنسا
پۆل:ئەندامانی بەرگری فەڕەنسی
پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو
مەحموود یاسین

**مەحموود یاسین** (١٩ی شوباتی ١٩٤١ -١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠) ھونەرمەندێکی بەناوبانگی میسرییە، لە ١٩ی شوباتی ١٩٤١ لەشاری بۆرسەعید لەباکوری قاھیرە لەدایکبووە، ساڵی ١٩٦٣ پەیوەندی بەشانۆی نیشتیمانییەوە کردووە، لە ساڵی ١٩٦٤ لەزانکۆی قاھیرە کۆلێژی مافی تەواوکردووە، بەردەوام خەونی نواندن لەناخیدا ھەڵقوڵاوە. دوای ئەوەی زانکۆی تەواو کردووە لەپێشبڕکێیەکی شانۆی نیشتیمانی بەشداری کردووە بۆ ٣ جار لەسەر یەکە پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە.

لە ساڵی ١٩٦٧ مەحموود یاسین لە شانۆی نیشتیمانی دامەزراوە و زیاتر لە ٢٠ شانۆگەری پێشکەشکردووە، وەکو بەڕێوەبەری شانۆی نیشتیمانی کاری کردووە و دواتر دەستی لەکارکێشاوەتەوە، لەسەرەتادا ھیچ حەزی لەکاری سینەما نەبووە و بەگرنگی نەزانیوە و دوو دڵ بووە لەوەی وەکو ئەکتەر لە سینەما ڕۆڵ بگێڕێت، ھەر بۆیە سەرەتا بەچەند رۆِلێکی لاوەکی لەفیلمی سینەماییدا دەرکەوتووە تاکو بووەتە ئەکتەرێکی بەناوبانگی سینەمای میسری و زیاتر لە ١٥٠ فیلمی سینەمایی ڕۆڵی گێڕاوە و نازناوی گەنجی یەکەمی سەر شاشەی لێنراوە و لە ١٧ زنجیرەشدا بەشداری کردووە.

مەحموود یاسین مێژوویەکی دوور و درێژی لەگەڵ کاری ھونەری سینەما و شانۆ و تەلەڤیزیۆن و ئێزگەدا ھەیە، خاوەنی دەنگێکی گڕ و پڕ و زمانزانێکی باشی عەرەبییە ھەر بۆیە زۆرجار لەبۆنە نیشتیمانی و فەرمییەکاندا بەشداری کردووە و ڕۆڵی زۆر بەھێزی لە زنجیرە ئایینی و مێژوویییەکاندا گێڕاوە، ھاوسەرگیری لەگەڵ ھونەرمەندی بەناوبانگی میسری شەھیرەدا کردووە و کچ و کوڕێکیان ھەیە.

## خەڵاتەکانی
مەحموود یاسین زیاتر لە ٥٠ خەڵاتی بەدەستھێناوە لەوانە:
* ساڵی ١٩٨٠ خەڵاتی نواندنی لە کەڕنەڤاڵەکانی تەشقەند وەرگرتووە.
* ساڵی ١٩٨٤ خەڵاتی کەرنەڤاڵەکانی سینەمای عەرەبی لە ئەمریکا و کەنەدا وەرگرتووەز
* بۆ دوو ساڵ لەسەر یەک ٢٠٠١ و ٢٠٠٢ خەڵاتی باشترین ھونەرمەندی لە کەرنەڤاڵەکانی تەلەڤیزیۆن وەرگرتووەز
* ساڵی ٢٠٠٥ لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە وەکو باڵیۆزی نیازپاکی بۆ لەناوبردنی ھەژاری و برسێتی ھەڵبژێردراوە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای عەرەبی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١
پۆل:مردووانی ٢٠٢٠
پۆل:موسڵمانانی میسری
ساندۆر کۆچیس

**ساندۆر کۆتشیس پیتەر** (ماوەی ژیان:  ٢١ی ئەیلوولی ١٩٢٩ لە هەنگاریا  تاکوو ٢٢ی تەممووزی ١٩٧٩ لە ئیسپانیا)، یاریزانێکی توپی پێی ھەنگاری بووە و باشترین یاریزانی تۆپی پێی بووە لە ساڵانی پەنجاکاندا، گۆڵکاری جامی جیھانی تۆپی پێی ساڵی ١٩٥٤ بووە و ١١ گۆڵی تۆمارکردووە. ، لە ساڵی ١٩٤٣ بۆ ١٩٤٤ لەگەڵ یانەی کۆبانیای یاری کردووە، بۆ وەرزی داھاتوو ڕۆشتووە بۆ یانەی فیرینکفارکۆش و بۆ ماوەی ٥ وەرز لەگەڵیانا یاری کردووە، ساڵی ١٩٥٠ ڕۆشتووە بۆ یانەی ئیدۆسز، ھەر لەھەمان ساڵ ڕۆشتووە بۆ یانەی ھۆنفید و تاساڵی ١٩٥٧ یاری بۆیان کردووە، دواتر ڕۆشتووە بۆ یانەی یۆنگ فیلۆس زیورخ.
دوای ھەڵگیرسانی شۆڕشی مەجەڕی لە ساڵی ١٩٥٦ کۆتشیس وەکو ھەموو ھاوڕێکانی دیکەی ڕۆشتووە بۆ ئیسپانیا و چۆتە نێو یانەی بارسێلۆنا  ئیسپانیەوە و لە ساڵی ١٩٥٨ وە تاکو ساڵی ١٩٦٥ یاری بۆ ئەو یانەیە کردووە و لەو ماوەیەدا بەشداری لە ٧٥ یاری کردووە و ٤٢ گۆڵی تۆمار کردووە، لە ساڵی ١٩٦١ بەکرێدراوە بە یانەی ڤالەنسیای  ئیسپانی.
ساندۆر کۆتشیس لەگەڵ ھەڵبژاردەی ھەنگاریا بەشداری لە ٦٨ یاری کردووە و ٧٥ گۆڵی نێودەوڵەتی تۆمارکردووە و ھەڵبژاردەکەیان لە ساڵی ١٩٥٢ میدالیای ئۆڵمپی بردۆتەوە، ھەروەھا لەیاری تۆپی پێی جامی جیھانی ساڵی ١٩٥٤ پلەی دووەمیان بەدەستھێناوە.
ساندۆر کۆتشیس بیتەری یاریزانی توپی پێی ھەنگاری و باشترین یاریزانی تۆپی پێ لە ساڵانی پەنجاکاندا لە ٢٢ ی تەمموزی ساڵی ١٩٧٩ لە ئیسپانیا کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩
پۆل:مردووانی ١٩٧٩
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٤
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی مەجاری
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:مێدالیاوەرگرانی زێڕی ئۆڵمپیکی مەجاری
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ڤالێنسیا
جوزێپێ میاتزا

وێنۆک|میاتزا
**جۆزیبی میاتزا** (ماوەی ژیان:٢٣ی ئابی ١٩١٠ لە میلان لە ئیتالیا تاکوو ٢١ی ئابی ١٩٧٩ لە ڕاپالۆ لە ئیتالیا)  یاریزانێکی تۆپی پێی ئیتاڵیایە، ل، لە ساڵی ١٩٣٨ سەرۆکی ھەڵبژاردەی ئیتاڵیابووە کە لەو ساڵەدا جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨ بەدەستھێناوە.
جۆزیبی میاتزا ژمارەی پێوانەیی گۆڵکردنی لە خولی ئیتاڵیا شکاندووە و لە کۆی ٣٦١ یاری ٢٤٣ گۆڵی تۆمارکردووە، ھەندێکیش پێیان وایە لە مێژووی تۆپی پێی ئیاڵیادا باشترین ھێرشبەری ئیتاڵیا بووە و یەکەم یاریزانی ئیتاڵیا بووە کە ناوبانگی جیھانی دەربکات و ھەر وەکو ڕێزلێنانێکیش لەم یاریزانە و بەرز ڕاگرتنی ناوی یاریگای سان سیرۆ بەناو ئەمەوە نراوە.
جۆزیبی میاتزا لە وەرزی ١٩٢٧ بۆ ١٩٢٨ لەگەڵ یانەییانەی ئینتەرناسیۆنالێ یاخوود ئینتەرمیلان دەستی بەیاری تۆپی پێ کردووە و توانیوێتی سەرکەوتن بەدەستبھێنێت، بۆ ٣ جار نازناوی خولی ئیتاڵیای بەدەستھێناوە، بۆ ٣ جار پلەی دووەمی بەدەستھێناوە و بۆتە خاوەنی جامی ئیتاڵیا و لە ساڵی ١٩٣٠ و ١٩٣٦ و ١٩٣٨ بۆ ٣ جار نازناوی گۆڵکەری خولی ئیتاڵیای بەدەستھێناوە.
جۆزیبی میاتزا دوای ئەوەی وازی لە یانەی ئینتەر ھێناوە لە وەرزی ١٩٤٠ – ١٩٤١ ڕۆشتووە بۆ ئەی سی میلان و لە ماوەی دوو وەرزدا ٩ گۆڵی لە کۆی ٣٧ یاری تۆمارکردووە، لەوەرزی ١٩٤٢ – ١٩٤٣ یاری بۆ یانەی یۆڤنتۆس کردووە و لە کۆی ٢٧ یاری ١٠ گۆڵی تۆمارکردووە، لەدوای جەنگی جیھانی دووەم لە وەرزی ١٩٤٥ – ١٩٤٦ ڕۆشتووە بۆ یانەی ئەتڵانتا و لە کۆی ١٤ یاری ٢ گۆڵی تۆمارکردووە، لەوەرزی ١٩٤٦ – ١٩٤٧ گەڕاوەتەوە نێو یانەی یەکەمی ئینتەر میلان و تا کۆتایی لەو یانەیە ماوەتەوە.
جۆزیبی میاتزا بۆ ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا یاری کردووە و بۆ دووجار لە ساڵی ١٩٣٤ و ١٩٣٨ نازناوی جامی جیھانی بەدەستھێناوە و باشترین گۆڵکەری مێژووی تۆپی پێی ئیتاڵیابووە و ٥٣ یاری نێودەوڵەتی کردووە و ٣٣ گۆڵی تۆمارکردووە، بەڵام جیجی ڕیفا لە ساڵی ١٩٧٢ ئەم ژمارە پێوانەییەی شکاندووە بە تۆمارکردنی ٣٥ گۆڵ.
جۆزیبی میاتزا یاری زانی مێژویی تۆپی پێی ئیتاڵیا لە ٢١ ئابی ساڵی ١٩٧٩ لەتەمەنی ٦٨ ساڵیدا لە ئیتالیا کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠
پۆل:مردووانی ١٩٧٩
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیتالی
پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٤
پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا
پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیتالی
پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس
محەممەد سەدر

**محەممەد  کوڕی محەممەد سادقی کوڕی محەممەد مەھدی کوڕی ئیسماعیل ئەلسەدر** (٢٣ی ئازاری ١٩٤٣ لە کازمیە – ١٩ی شووباتی ١٩٩٩ لە نەجەف) پیاوێکی ئایینی و مەرجەعێکی شیعە مەزھەبی عێراقی ناسراو بوو، کە دژی ڕژێمی بەعس و سەددام حوسێن چالاکی کرد.

## ژیاننامە
محەممەد محەممەد سادق سەدر لە ٢٣ ئازاری ساڵی ١٩٤٣ لە ناوچەی کازمیە لەبەغدا لەبنەماڵەیەکی ئایین پەروەر  لەدایک بووە، ھاوسەر گیری لەگەڵ کچی مامی خۆیدا کردووە و چوار کوڕیان بووە بەناوی موستەفا و موقتەدا و موئەمەل و مورتەزاوە.
محەممەد  ھەر لەتەمەنی منداڵیەوە لەحەوزەی زانستی خوێندوێتی و لەتەمەنی ١١ ساڵیدا وانەی نەحوی خوێندووە، لەساڵی ١٩٥٧ چۆتە زانکۆی فیقە و دواتر درێژەی بەخوێندن داوە و لەسەر دەستی خومەینی و خۆیی وانەی خوێندووە. لە شاری نەجەف جێگیر بووە و ھەوڵی داوە پێڕەوی مەزھەبی شیعە بە ھەموو عێراقدا بڵاوبکاتەوە ھەرچەندە لەو کاتە قەدەغەبووە بەڵام لە مزگەوتی کووفە لە نەجەف لەسەر مەزھەبی شیعە نۆێژی جومعە و جەماعەتی دامەزراندووە ئەمەش بۆیە مایەیی نیگەرانی ڕژێمی سەددام حوسێن، ھەروەھا لە ساڵی ١٩٩١ وەکوو سەرکردەی ڕاپەڕینی شەعبانییە بەشداری کردووە بەڵام لەلایەن دارودەستەکانی ڕژێمی بەعسەوە دەستگیرکراوە.
محەممەد سەدر زیاتر لە ٣٠ دیوانی نووسیوە لەبواری ئاییندا و بووەتە سەرچاوەیەکی ڕوحی بۆ زۆربەی شوێنکەوتوەکانی مەزھەبی جەعفەری ھەر بۆیە ڕژێمی سەددام حسێن وەکو دوژمنی خۆی سەیری دەکرد، لە ١٩ی شوباتی ساڵی ١٩٩٩ لەگەڵ ھەردوو کوڕەکەیدا موئەمەل و موستەفا کاتێک بەئۆتۆمبێلەکەی دەگەڕانەوە بۆ ماڵی خۆیان بۆ نەجەف  ئۆتۆمبێلێکی میتسۆبۆشی خۆیپیاکێشاوە و دواتر چەند چەکدارێک لەمیتسۆبۆشێکەوە دابەزیون و خۆیی و ھەردوو کوڕەکەیان داوەتە بەر دەستڕێژی گوللە، موئەمەلی کوڕی دەستی بەجێ گیانی لەدەستداوە بەڵام خۆی گەیندراوەتە نەخۆشخانە و لەوێ لەلایەن کەسێک بە ناوی حەمزە زوبەیدی فیشەکێکی ناوە بەسەرێوە و کوشتوێتی، ھەروەھا موستەفای کوڕیشی بەھۆی سەختی برینەکەیەوە گیانی لەدەستداوە.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای عەرەبی

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣
پۆل:مردووانی ١٩٩٩
پۆل:شیعە عێراقییەکان
فەزڵ عەباس

**باوکی محەممەد فەزڵ حەسەن عەباس** (ماوەی ژیان ١٩٣٢ تاکوو ٩ی شووباتی ٢٠١١)  زانایەکی ئایینییە لە ئۆردون. باوکی محمد فەزڵ حسن عباس، زانایەکی ھەرە ناوداری مەزھەبی سوننە بووە لەئوردن و یەکێک بووە لەکەسە دەگمەنەکانی شیکردنەوەی زانستی قورئانی پیرۆز و زانستی زمان و بەلاغە، لەساڵی ١٩٣٢ لە شارۆچکەی سەفورییە لەفەڵەستین لەدایک بووە، ھەر لەمنداڵیەوە فێری زانستەکانی ئایین بووە و لەتەمەنی ١٠ ساڵیدا قورئانی پیرۆزی لەبەرکردووە.
فەزڵ عباس بەمەبەستی خوێندن ڕۆشتووە بۆ عەکا و لەقوتابخانەی الاحمدیە لەمزگەوتی الجزار درێژەی بەخوێندن داوە و تاکو ساڵی ١٩٤٧ لەوێ ماوەتەوە، ساڵی ١٩٤٨ قۆناغی دواناوەندی لەمیسر تەواوکردووە، دواتر چۆتە زانکۆی بەنەمای ئایین لەئەزھەر و لەساڵی ١٩٥٢ لەتەمەنی ٢٠ ساڵیدا تەخەڕوجی کردووە و بەبچوکترین کەس لەقەڵمدراوە کە لەو تەمەنەدا لەئەزھەر تەخەڕوج بکات، لەساڵی ١٩٧٢ بڕوانامەی دکتۆرای لە ئەزھەر بەدەستھێناوە.
فەزڵ عباس تاکو ساڵی ١٩٥٣ لەمیسر ماوەتەوە و دوای بیستنی مەرگی باوکی ڕۆشتووە بۆ لوبنان و لە ساڵی ١٩٥٦ لەئەوقافی صیدا کاری کردووە و دواتر بۆتە موفتی، لەساڵی ١٩٦٥ ڕۆشتووە بۆ عەمان و وەکو واعیز کاری کردووە و دواتر لەساڵی ١٩٦٦ وەکو مامۆستا لە زانکۆی شەریعەی عەمان دامەزراوە و زانستی شیکردنەوە قوئانی پیرۆز و حەدیس و زمانی عەرەبی و خوێندنەوەی قوئانی پیرۆزیان پێسپاردووە، ساڵی ١٩٧٥ ڕۆشتووە بۆ ئیمارات و لەساڵی ١٩٧٨ گەڕاوەتەوە بۆ کۆلێژی شەریعەت لە زانکۆی ئوردن و پۆستی سەرۆکی بەشی بنەمای ئایینی بەدەستھێناوە.
فەزڵ عەباس لەوڵاتی ئوردن جێگیربووە و خەریکی وانە ووتنەوەی ئایینی بوە لەھەموو ڕویەکەوە تاکو لە ٩ شوباتی ساڵی ٢٠١١ ھەر لە ئوردن کۆچی دوایی کردووە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢
پۆل:مردووانی ٢٠١١
سیاھپۆش

**سیەھپۆش** یان **سیاھپۆش** (بە کرمانجی: Siyehpûş یان Siyahpoş) شاعیرێکی کلاسیکی سەدەی ھەژدە و نۆزدەی کوردە کە غەزەل و مەسنەویی بە زمانی کرمانجی لێ بە جێ ماوە. زانیاری سەبارەت بە ژیانی سیاھپۆش زۆر کەمە. وا دیارە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە دایک بووە. ساڵی لە دایکبوونی بە بۆچوونێک ١٧٧٩ و بە بۆچوونێکی دیکە ١٨٢٠ی زاینییە. لە شێعرەکانیدا زۆر لە وشەی فارسی و عەرەبی کەڵکی وەرگرتوە گرنگترین کاری بەجێماوی سیاھپۆش مەنزوومەی **بەدیعولجەمال و سەیفولملووک**ە کە بە کوردیی کرمانجی نووسراوە. ھۆنراوەکە مەسنەوییەکی درێژی بەزمی-ڕەزمییە کە شاعیر لە نێوان مەسنەوییەکەدا غەزەلی داناوە.

## نموونەی مەسنەوی
ئەم نموونەی ژێرەوە چەن دێڕ لە مەسنەوییە داستانییەکەی سەیفولملووک و بەدیعولجەمالە:

## نموونەی غەزەل
ئەم غەزەلەی ژێرەوە یەکێک لەو چەندین غەزەلەیە کە سیەھپۆش لە نێوان دێڕەکانی مەسنەوییەکەی سەیفولملووک و بەدیعولجەمالدا نووسیویەتی:

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای کرمانجی؛ کانوونی یەکەمی ٢٠١٤

پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
ڕوودۆلف دیزڵ

وێنۆک|دیزڵ
**ڕۆدۆلوف کریستیان کاڕڵ دیزڵ** (ماوەی ژیان:١٨ی ئازاری ١٨٥٨ تاکوو ٢٩ی ئەیلوولی ١٩١٣) ئەندازیار و میکانی زانێکی ئەڵمانی بووە و بزوێنەری دیزڵی داھێناوە بۆیە نانزاوی دیزڵیان لێناوە، لە ١٨ ئازاری ساڵی ١٨٥٨ لە دایک و باوکێکی ئەڵمانی لە پاریس لەدایک بووە، لە میونیخ خوێندوێتی و گرنگی بە بزوێنەرێک داوە کە لە بزوێنەری ھەڵمی و گازی چالاکتربێت، ھەر لەتەمەنی منداڵیەوە زۆر خولیای میکانیک بووە ھەر بۆیە لەتەمەنی ١٤ ساڵیدا بڕیاریداوە ببێت بەئەندازیار، لەتەمەنی ١٢ ساڵیدا بەھۆی زیرەکی و لێھاتوویەوە لەقوتابخانە لەلایەن دەزگایەکی فەرەنسیەوە خەڵاتکراوە، باوکی ناردوێتی بۆ ئاڵمانیا و لەوێ لەشاری ئۆگسبۆرگ پەیوەندی بە قوتابخانەی پیشەسازیەوە کردووە، دواتر پەیوەندی بە زانکۆی میونیخ بۆ جێبەجێکردنی زانستی کردووە و خەونەکەی ھاتۆتە دی و میکانیکی خوێندووە و سەرکەوتنی بەدەستھێناوە لەو بوارەدا.
کاڕڵ دیزڵ دوای ئەوەی تەخەڕوجی کردووە گەڕاوەتەوە بۆ پاریس و بۆتە بەڕێوەبەری بەشێک لە کۆمپانیای لیند و ژمارەیەک داھێنانی کردووە لەدیارترینیان پەرەپێدان بووە بە ئالەتی ھەڵمی کە ئەو کاتە بۆ دروستکردنی سەھۆڵ بەکار ھێنراوە، لەساڵی ١٨٩٧ بۆ یەکەم جار لە مێژوودا بزوێنەری دیزڵی کردۆتە کار و کارگەیەکی بۆ دروستکردنی بزوێنەرەکانی دیزڵ دامەزراندووە، سەرەڕای گرنگی دانی بە میکانیک و داھێنان ھەوڵی داوە ببێتە بزنز مان و بچێتە جیھانی پارە و بۆرسەوە بەڵام سەرکەوتوو نەبووە لەم بوارەدا و زەرەروزیانێکی مادی زۆری لێکەوتووە و فرزێکی زۆر بەسەریا کەڵەکەبووە و تووشی دڵەڕاوکێیەکی زۆر و کێشەیەکی زۆر بۆتەوە ئەمە سەرەڕای نەخۆشی و کێشەکانی دادگا.
کاڕڵ دیزڵ لەشەوی ٢٩ ئەیلوولی ساڵی ١٩١٣ بەکەشتیەک لە بەلجیکاوە ڕۆشتووە بۆ ئینگلستان بۆ کردنەوەی کارگەیەکی نوێی بزوێنەرەکانی دیزڵ بەڵام بەشداری لە ئاھەنگی کردنەوەی ئەم کارگەیەدا نەکرد جونکە بەرەبەیانی ٢٩ سپتەمبەری ساڵی ١٩١٣ تەرمەکەیان لەناو دەریادا دۆزیەوە و واپێدەچێت خۆی فڕێدابێت ناو دەریاکەوە و خۆی کوشتبێت.

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٨
پۆل:مردووانی ١٩١٣
پۆل:داھێنەرانی ئاڵمانی
جۆرج والد

thumb|جۆرج والید
**جۆرج والید** (ماوەی ژیان:١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٠٦ لە نیویۆرک تاکوو ١٢ی نیسانی ١٩٩٧) زانایەکی ئەندامی لەشی ئەمریکی بووە، چووەتە قوتابخانەی ناوەندی تیقەنی لەنیویۆرک و لە ساڵی ١٩٢٢ دەرچووە، لە ساڵی ١٩٢٧ لە زانکۆی نیویۆرک پلەی بەکالۆریۆسی لە زانست بەدەستھێناوە، لە ساڵی ١٩٣٢ لە زانکۆی کۆلۆمبیا پلەی دکتۆرای لە فەلسەفەی زانستی ئاژەڵ وەرگرتووە.
دوای ئەوەی جۆرج والید دەرچوو لە خوێندن لە ساڵی ١٩٣٢ بۆ ساڵی ١٩٣٤ ئەنجومەنی نیشتیمانی ئەمریکا بۆ توێژینەوەی ناردۆیتی بۆ ئەڵمانیا بەمەبەستی درێژەدان بەخوێندن و لەبەرلین خوێندۆێتی و ئەوەی دۆزیوەتەوە کە ڤیتامین لەناو تۆڕی چاودا بوونی ھەیە، دواتر ڕۆشتووە بۆ سویسرا و پاشان گەڕاوەتەوە بۆ ئەڵمانیا و لەپەیمانگای قەیسەر فیلھام لە ھایدلبۆرگ کاری کردووە، دوای ئەوەی ھیتلەر دەسەڵاتی ئەڵمانیای گرتووەتە دەست ناچار بووە لە ساڵی ١٩٣٣ بگەڕێتەوە بۆ زانکۆی شیکاڤۆ لەویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا، ساڵی ١٩٣٤ وەکو مامۆستا لەزانکۆی ھارفارد کاری کردووە ھەروەھا لە ساڵی ١٩٥٦ یش وەکو مامۆستا لەزانکۆی کالیفۆرنیا کاری کردووە.
جۆرج والید دوای ئەوەی دکتۆرای بەدەستھێنا ئەوی دۆزییەوە کە ڤیتامین ئەی یەکێکە لەپێکھاتەکانی تۆڕی چاو و ڕایگەیاند کە ڤیتامین ئەی زۆر بەسوودە بۆ چاو، لە ساڵی ١٩٥٠ وەکو ئەندام لە ئەکادیمیای نیشتیمانی ئەمریکا بۆ زانست ھەڵبژێردراوە، لە ساڵی ١٩٥٨ بووەتە ئەندام لە کۆمەڵەی فەلسەفەی ئەمریکا، لە ساڵی ١٩٣٩ لەلایەن کۆمەڵەی کیمیاوی ئەمریکاوە خەڵاتکراوە، ساڵی ١٩٥٣ خەڵاتی لاسکەری لە کۆمەڵەی ئەمریکا بۆ تەندروستی گشتی وەرگرتووە، بیجگەلە چەند پلە وپایەی و خەڵاتێکی دیکەی جۆراوجۆر لە ساڵی ١٩٦٧ خەڵاتی نۆبڵی لەپزیشکیدا وەرگرتووە. جۆرج والید لە ١٢ نیسانی ساڵی ١٩٩٧ لەتەمەنی ٩٠ ساڵیدا لە ئەمریکا کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٦
پۆل:مردووانی ١٩٩٧
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو
پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:چالاکوانانی ئەمریکی دژە جەنگی ڤێتنام
پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
پێواژۆکردنی زمانی سروشتی

**پێواژۆی زمانی سروشتی** () لقێکی زانستی کۆمپیوتەرە کە تێیدا زمانناسی و ژیریی دەستکرد بە کار دەھێنرێت تا کۆمپیوتەر بتوانێت لە زمانی ئاسایی تێ بگات. مەبەست لە زمانی سروشتی، زمانی ئاسایی خەڵکە بۆ نموونە زمانی کوردی یاخود ھەر زمانێکی دیکە کە مرۆڤ بە کاری دەھێنن. بەشێکی گرنگی زانستی کۆمپیوتەرە کە تێیدا مەکینە فێر دەکرێ لە زمانی ئاسایی مرۆڤ تێ بگات.

## بەشەکانی
* پێواژۆی دەق یان (پێواژۆی خۆکارانەی زمان)
* کورتکردنەوەی خۆکارانەی دەق
* جیاکردنەوەی خۆکارانەی دەق
* وەرگێڕانی خۆکارانەی دەق
* ناسینەوەی نووسەی ڕووناکی - OCR, Optical Character Recognition
* دروستکردنی کۆکراوەی دەق یان کۆرپەس بە ئینگلیزی
* فێربوونی مەکینە (Machine Learning)

## سەرچاوەکان
* ویکی ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ژیریی دەستکرد
پۆل:زمانناسی
پۆل:ژمێراندن
پۆل:زمانەوانیی کۆمپیوتەری