open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بەخت (فیلمی ٢٠٢٢)

**بەخت** () فیلمێکی کۆمیدی و خەیاڵییە ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەرە لە دەرھێنانی پێگی ھۆڵمز و لە نووسینی کایل مۆرای. فیلمەکە لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵ ئۆرجیناڵ فیلمز و سکایدانس میدیا و سکایدانس ئەنیمەیشن مەدریدەوە بەرھەم ھێنراوە و ئیڤا نۆبلزادە، سیمۆن پێگ، جەین فۆندا، ھوپی گۆڵدبێرگ، فلۆلا بۆرگ، لیل ڕێل ھۆری، کۆڵین ئۆدۆنۆغی و جۆن ڕاتزنبێرگێر ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. بەخت لە ٢ی ئابی ٢٠٢٢ بۆ یەکەمجار لە شاری مەدرید نمایشکرا و لە ٥ی ئاب لە کەناڵی ئەپڵ تیڤی پڵەس و لە سینەما ھەڵبژێردراوەکانی ئەمریکا نمایشکرا. فیلمەکە پێداچوونەوەی تێکەڵاوی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت کە ستایشی نواندنی دەنگی و ئەنیمەیشنی فیلمەکەیان دەکرد، بەڵام ڕەخنەیان لە بنیاتنانی جیھانی و چیرۆکەکەی گرت.

## ڕۆڵەکان
* ئیڤا نۆبلێزادە وەک سام گرینفیڵد
* سیمۆن پێگ وەک بۆب
* جەین فۆندا وەک ئەژدیھا
* ھوپی گۆڵدبێرگ وەک کاپتن
* فلێولا بۆرگ وەک جێف
* لیل ڕێل ھۆری وەک مارو
## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمی کۆمیدی ساڵی ۲۰۲۲
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییەکانی ساڵی ٢٠٢٢
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٢
پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی
پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان دەربارەی دراگۆن
پۆل:فیلمەکان لەژێر کاریگەری پەتای کۆڤید-١٩
پۆل:فیلمەکانی ئیسپانیا بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢٢
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان کە کاریگەریی پەتای کۆڤید-١٩یان لەسەرە
پۆل:فیلمەکانی نووەتەی جۆن دێبنی
پۆل:فیلمەکانی سیناریۆی جۆناتان ئایبڵ و گلێن بێرگەر
پۆل:فیلمەکانی سکایدانس میدیا
زانکۆی ڤیستا

**زانکۆی ڤیستا**، ئەفریقای باشوور لە ساڵی ١٩٨١ لەلایەن حکوومەتی ئاپارتایدەوە دامەزراوە بۆ دڵنیابوون لەوەی کە ڕەشپێستەکانی شارەکانی ئەفریقای باشوور کە بەدوای خوێندنی باڵادا دەگەڕێن، لەناو شارۆچکەکاندا جێگیر دەکرێن نەک لە کەمپەکانی تایبەت بە گرووپەکانی دیکەی دانیشتووان.

## ئەمانەش ببینە
* زانکۆی جۆھانسبێرگ

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٨١ لە ئەفریقای باشوور
خانەخوێیکردنی ناوی پاوان

خانەخوێیکردنی ناوی پاوان
(بە ئینگلیزی: Domain name parking)
ڕاژەکارن ناوە پاوانەکانیان لەسەر تۆمار دەکرێت و ناونیشانەکەیان چالاک دەکات. 

### شیکردنەوە
هەموو ناوی پاوانێک پێویستە تۆمار بکرێت و بکڕرێت، ئەوسا خانەخوێ دەکرێت و دەتوانرێت بەکار بهێنرێت. بۆ نموونە (www.zkurd.org) ناوێکە زانستپەروەرانی کورد تۆماری کردوە و لەلای دابینکارێکی ڕاژەی خانەخوێکردن شوێنی بۆ گیراوە.

### سەرچاوە

پۆل:وێب
پۆل:تەکنۆلۆجیای زانیاری
ڕاکێشان و فڕێدان

ڕاکێشان و فڕێدان
(بە ئینگلیزی: Drag & Drop)
لە ناوبەستی وێنەسازراوی بەکارهێنەردا (GUI) دوو کرداری ڕاکێشان و فڕێدان لەسەر تەنەکان بە گرتنی تەنێک لە شوێنێکدا (بە داگرتنی لای چەپی مشکەکە) و فڕێدانی لە شوێنێکی ترا (بە لابردنی پەنجەت لەسەر دوگمەی چەپی مشکەکە) ڕوو ئەدات.

نموونەی ئەم دوو کردارە هەڵگرتنی وێنەیەک لە ئینتەرنێتەوە بۆ ناو پەڕگەیەکی کراوەیە لە مایکرۆسۆفت وۆرد دا. بەرنامەداڕێژ ئەم دووکردارە لە نەرمەکاڵاکەیدا وەکو ئاسانکارییەک بۆ بەکارهێنەران دەخاتە بەر دەست.

### سەرچاوە

پۆل:کۆمپیوتەر
پۆل:تەکنۆلۆجیای زانیاری
بەستنەوەی ھێڵی ڕەنووسیی

بەستنەوەی ھێڵی ڕەنووسیی

(بە زمانی ئینگلیزی: Digital Subscriber Line) و کورتکراوەی (دی ئێس ئێڵ DSL)ی بۆ بەکارچووە.

دی ئێس ئێڵ کۆمەڵێک پێودانگی گواستنەوەی دراوەن، کە خێرایی بەرزیان هەیە و دەگاتە (١٠٠٠ مێگابیت\چرکە)دا. ئەم خزمەتگوزارییە زۆرینەی کۆمپانیاکانی دابین کردنی هێڵی تەلەفۆن و ئینتەرنێت و گواستنەوە دەیخەنە بەر دەست.

### مێژوو
مێژووی دی ئێس ئێڵ دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٨٨، کە لە تاقیگەکانی بێڵ (Bell core)، تایبەت بە توێژینەوەی بواری گەیاندندا، وەک تایبەتمەندییەک بۆ بەستنەوەی (ISDN) زیاد کرا، ئەوەبوو بە هۆی بە گورزە فراوانیی (بەرینباند broadband) هێڵەکەوە دامەزراوەکانی بواری گەیاندن هانایان بۆ هێنا و بووە کەرەسەیەکی نوێ بۆ بەربەرەکانی نێوانیان، چونکە هاوشانی خێرایی، لە پێکەوە بەستنی تەلەفۆنیدا (بە تایبەتیی VoIP) سەرکەوتووانە ڕۆڵی خۆی بینی.


ئیستا چەندین جۆر بە گوێرەی پێداویستیی بەرهەم هێنراوە، لەوانە (ADSL, VDSL, SDSL, HDSL) و برەودانیش بەردەوامە.

### سەرچاوە

پۆل:گەیاندن
پۆل:تەکنۆلۆجیای زانیاری
پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
پۆل:مۆدێمەکان
خەندۆر

**خەندۆر** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان لە قەزای خەلیفان لە ئیدارەی سەربەخۆی سۆران پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق..

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
تاناکا-کون ھەردەم سستە

زنجیرەمانگایەکی *[[شۆنن مانگا|شۆننی]]* کۆمیدیی پارچەیەک لە ژیانی وێبی ژاپۆنییە کە لە لایەن نۆزۆمی ئودا نووسین و وێنەکێشانی بۆ کراوە. لە لایەن سکوێر ئێنیکس بڵاو کراوەتەوە، لە وێبگەی *گانگان ئۆنڵاین* لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٣ تا ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩ کرایە زنجیرە. تا ئەیلوولی ٢٠١٩ سێزدە بەرگی لێ بڵاو کراوەتەوە، گونجاندنێکی ئەنیمێ لە لایەن سیلڤەر لینک لە ٩ی نیسان تا ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦ پەخش کرا.

## چیرۆک
زنجیرەمانگاکە شوێنی ژیانی تاناکا دەکەوێت، کە خوێندکارێکی تەمەڵی قۆناغی ئامادەیییە، بە ڕادەیەک لە ھەر کات و شوێنێکدا بێت خەوی لێ دەکەوێت. لە بەرامبەردا ئەو ھاوڕێیەی کە پشتی پێ دەبەستێت، ئۆتا، خوێندکارێکی گورجوگۆڵ و پشوودرێژە و ھەردەم لەو ئەرکانە یارمەتیی دەدات کە ناتوانێت بە ئەنجامیان بگەیەنێت، ئەم کوڕە ھەرزەکارە بێتاقەتە بەردەوام ڕووبەڕووی ئەو ڕووداوانە دەبێتەوە کە دەبنە ڕێگر لەوەی ئەزموونی ئەو ڕۆژە بێدەنگ و ئارامانە بکات کە تامەزرۆیەتی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*  
*  
* 

پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٦ دەستیان پێکردووە
پۆل:وێب کۆمیکەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:سێنتای فیلمۆرکز
پۆل:شۆنن مانگا
پۆل:وێب کۆمیکسی ژاپۆنی
پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی
پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت
پۆل:مانگاکانی ٢٠١٣
پۆل:مانگای گانگان ئۆنڵاین
پۆل:سیلڤەر لینک
پۆل:ئەنیمێ و مانگای قوتابخانە
شیعەکان لە تورکیا

**شیعەکان لە تورکیا** ئەو ھاوڵاتیانەی تورکیان کە سەر بە ڕێبازی شیعەن،  و ٢٠٪ی کۆی دانیشتووانی تورکیا پێکدەھێنن، بەم شێوەیەن: عەلەوییەکان (عەلەوییەکانی ئەنادۆڵ ) ١٤.٥٪ی کۆی دانیشتووانی تورکیا و دوانزە جەعفەری شیعەکان ٤٪ پێکدەھێنن، و عەلەوییەکان (عەلەوییەکانی شام و ئەسکەندەروون) ١.٣٪ی پێکدەھێنن.


## بەستەرە دەرەکییەکان
ڕێباز

[220x400px|وێنۆک|لاپەڕەی یەکەمی پەرتووکی «[ڕێبازی دەرفەت»]]
**ڕێباز** یان **مەزھەب،** ڕێگا گرتنەبەرە، بە واتای دیکە مەزھەب و بەرنامەیە، جا لە عەقیدەدا بێت، لە فیقھدا بێت، لە بنەماکانی فیقھ، لە زانستەکانی فەرموودەدا، یان زانستە یاساییەکانی دیکە.  

## ڕێبازەکانی ئاشتیپارێزی
لە کردارەکانی ئاشتیپارێزی نوێ کە ھەردوو کردەی شارستانی و سەربازی لەخۆدەگرێت، ئێستا ڕێبازی گشتگیرتر (نەک تەنھا سەربازی) سەرھەڵدەدەن وەک «بنەمای کاپستۆن»ی کردارەکانی ئاشتیپارێزی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ساڵی ٢٠٠٨ کە قسە لەسەر کردەی شارستانی و سەربازییە یەکگرتووەکان دەکات.

## بەکارھێنانی ڕامیاری
بە پێناسە، ڕێبازی ڕامیاری «ڕامیارییەک، ھەڵوێستێک یان بنەمایەک کە بەرگری لێ دەکرێت، یان دەخوێندرێت یان دەخرێتە بواری جێبەجێکردنەوە سەبارەت بە بەدەستھێنان و بەکارھێنانی دەسەڵاتی فەرمانڕەوایی یان بەڕێوەبردن لە کۆمەڵگادا». زاراوەی ڕێبازی ڕامیاری ھەندێک جار بە ھەڵە لەگەڵ ئایدیۆلۆژیای ڕامیاریدا دەناسرێتەوە. بەڵام ڕێباز لایەنی کرداریی ئایدیۆلۆژیای نییە. بە شێوەیەکی سەرەکی گوتارێکی گریمانەییە، کە «ئاماژە بە کۆکراوەیەکی یەکگرتووی جەخلێکراو دەکات سەبارەت بەوەی کە بابەتێکی دیاریکراو دەبێ چی بێت» (بێرنارد کریک). ڕێبازی ڕامیاری لەسەر بنەمای کۆمەڵێک بەھای ژیری دامەزراوە، کە ڕەنگە پێش پێکھاتنی ناسنامەی ڕامیاریش بێت. پەیوەندی بە ئاراستە فەلسەفییەکانەوە ھەیە لەسەر ئاستی سەروو بیردۆزی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:باوەڕ
شوێنەوارناسیی ئەفغانستان

**شوێنەوارناسیی ئەفغانستان** بەدرێژاییی سەدەکان، چینە یەک لەدوای یەکەکانی ناسنامە، کولتوور و بیروباوەڕەکان ئەو خاکەیان ناساندەوە کە ئەمڕۆ پێی دەوترێت ئەفغانستان.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*www.archaeology.org 

پۆل:چاندی ئەفغانی
پۆل:مێژووی ئەفغانستان
پۆل:شوێنەوارناسیی ئەفغانستان
باستەر کیتۆن

**جۆزێف فرانسیس "باستەر" کیتۆن** () ئەکتەر و کۆمیدی و ڤۆدێڤیلیان و نووسەر و دەرھێنەری ئەمریکی بووە و خاوەنی خەڵاتی ئۆسکار بووە. کیتن بە یەکێک لە کاریگەرترین و بەناوبانگترین دەرھێنەرانی سینەمای بێدەنگ پێناسە دەکرێت. لە ژیانی ھونەریدا، کیتن کاری دەرھێنانی زیاتر لە چل فیلمی کردووە کە ھەندێکیان وەکوو "جەنەراڵ"، "شێرلۆک جونیۆر" و "حەوت چانس" بە شاکاری سینەمای بێدەنگی ئەمریکی پێناسە دەکرێن. وەکوو ئەکتەر، کیتن لە زیاتر لە ١٥٠ فیلمدا ڕۆڵی دیووە. بەھۆی فیلمی بێدەنگە درەوشاوەکانی و دەموچاوە بێدەنگەکەیەوە کە ھەمیشە ناوی لێنابوو "ڕووخساری بەردی گەورە" لەبیر دەکرێت. کیتۆن بە یەکێک لە    

## بیبلیۆگرافی کیتن
* کارزان کاردۆزی. سەد ساڵ سینەما، سەد دەرھێنەر، بەرگی سێیەم: بەستەر کیتن (٢٠٢٠/غەزەلنووس/١٢٦٠ لاپەڕە)
* Keaton, Buster (with Charles Samuels) (1960), My Wonderful World of Slapstick
* Scott, Oliver Lindsey (1995), Buster Keaton: The Little Iron Man. Buster Books

## ئەمانەش ببینە
* سینەمای جیھان
* سەد ساڵ سینەما، سەد دەرھێنەر

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کۆمیدی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٥
پۆل:وەرگری خەڵاتی ڕێزلێنانی ئەکادیمیا
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی سییەکان
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا
پۆل:مردووانی ١٩٦٦
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەری کۆمیدی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
ئەلێکساندەر ڤۆن ھومبۆڵت

220x440px|وێنۆک|وێنەیەکی ئەلێکساندەر ڤۆن ھومبۆڵت (١٨٤٣)
**فریدریش ویلھێلم ھاینریچ ئەلێکساندەر ڤۆن ھومبۆڵت** (  ١٤ی ئەیلوولی ١٧٦٩ - ٦ی ئایاری ١٨٥٩) نووسەرێکی فەرھەنگی، جوگرافیناس، مێژوونووسی سروشتی، دۆزەرەوە، و لایەنگرێکی کاریگەر بوو لە فەلسەفە و زانستی ڕۆمانسی. برا بچووکی وەزیر و فەیلەسوف و زمانزان ویلھێلم ڤۆن ھومبۆڵت (١٧٦٧-١٨٣٥)ی پڕووسی بووە. کارە چەندایەتییەکەی ھومبۆڵت لەسەر جوگرافیای ڕووەک بناغەی زانستەکانی جوگرافیای زیندەوەری دانا. داکۆکیکردنی ھومبۆڵت بۆ پێوانە جیۆفیزیکییە درێژخایەن و بەرنامەییەکان، بنەمای زانستی موگناتیسی و کەشناسی نوێ بوو.      

ھومبۆڵت لە نێوان ساڵانی ١٧٩٩ بۆ ١٨٠٤ بە شێوەیەکی بەرفراوان گەشتێکی زۆری لە ئەمریکادا کرد و بە یەکەم کەس دادەنرێت کە لە ڕووانگەی زانستی نوێوە لێکۆڵینەوە و وەسفیان کردووە. گێڕانەوەی ئەو سەبارەت بەو گەشتە لە کۆمەڵە بەرگێکی گەورەدا لە ماوەی ٢١ ساڵدا نووسراوە و بڵاوکراوەتەوە. ھومبۆڵت یەکێک بوو لە یەکەم کەسەکان کە پێشنیاری کرد ئەو زەویانەی ھاوسنوورن لەگەڵ زەریای ئەتڵەسی (ئەمریکای باشوور و ئەفریقا بە تایبەتی) سەردەمانێک یەک بوون. ھومبۆڵت بەکارھێنانی وشەی گەردوونی لە فەلسەفەی یۆنانی کۆنەوە زیندوو کردەوە، و لە خستنەڕوویەکی فرە بەرگی خۆیدا ھێنایە ناو خستنەڕووی (گەردوون)ەوە، کە تێیدا ھەوڵی یەکخستنی لقە جۆراوجۆرەکانی زانست و کولتوورەکانی زانستی دەدا. ھەروەھا ئەم کارە گرنگە چەمکێکی گشتگیری بۆ گەردوون وەک یەک بوونێکی کارلێککار ھان دا. ھومبۆڵت بە یەکەم کەس دادەنرێت کە باس لە دیاردە و ھۆکاری گۆڕانی کەشوھەوا دەکات کە بەھۆی مرۆڤەوە دروست دەبێت، بە پشتبەستن بەو تێبینیانەی کە لە کاتی گەشتەکانیدا لە ساڵی ١٨٠٠ و دیسانەوە لە ساڵی ١٨٣١دا کە کردوونی.    

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٧٦٩
پۆل:مردووانی ١٨٥٩
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:دۆزەرەوە ئاڵمانییەکان
پۆل:جوگرافیاناسانی ئاڵمانی
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست
پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
کچی ماڵیی ساکوراسۆ

زنجیرەڕۆمانێکی سووکی ژاپۆنییە کە لە لایەن ھاجیمێ کامۆشیدا نووسراوە، و لە لایەن کێجی میزۆگوچی وێنە کێشراوە. ئاسکی میدیا وۆرکس لەنێوان کانوونی دووەمی ٢٠١٠ و ئازاری ٢٠١٤، ١٣ بەرگی لێ بڵاو کردەوە. گونجاندنێکی مانگا کە لە لایەن ھۆکی کوسانۆ وێنە کێشراوە لە *[[کۆواری دێنگێکی جی|کۆواری دێنگێکی جیی]]* ئاسکی میدیا وۆرکس و ''کۆمیکی دێنگێکی جی'' کرایە زنجیرە.

درامایەکی ڕادیۆیی لە حوزەیرانی ٢٠١٢ بڵاو کرایەوە، زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمێی ٢٤ ئەڵقەیی کە لە لایەن جەی.سی.ستاف گونجێندراوە لەنێوان تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ و ئازاری ٢٠١٣ پەخش کرا، لە لایەن سێنتای فیلموۆرکس لە ئەمریکای باکوور مۆڵەتی پێ دراوە.

## چیرۆک
بەشەناوخۆییی ساکورا بەشەناوخۆییی خوێندنگەی ئامادەیی سەر بە زانکۆی ھونەری سویمێییە (زۆرجار بە سویکۆ کورت دەکرێتەوە)، کە میوانداریی سەیرترین و گێرەشێوێنترین خوێندکارانی خوێندنگەکە دەکات. دوای ئەوەی سۆراتا کاندا بەھۆی بەخێوکردنی پشیلەیەکی بێسەرپەرشت لە بەشەناوخۆییی ئاسایی دەردەکرێت، دەچێتە نێو بەشەناوخۆییی ساکورا. لە کاتێکدا خەریکە لەگەڵ ژیانی نێو بەشەناوخۆییەکەدا ڕادێت، ماشیرۆ شینا، ھونەرمەندێکی بەناوبانگی جیھانی کە تەنانەت ناتوانێت ئاگاداری ژیانی ڕۆژانەی خۆی بێت، دێتە پاڵیانەوە. سۆراتا ناچار دەبێت ببێتە سەرپەرشتی ماشیرۆ. چیرۆکەکە باسی ژیانی ڕۆژانە و گەشەی دەروونی و سۆزدارییان دەکات.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*  
*  
*  
* 

پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:مانگاکانی ٢٠١١
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٢ دەستیان پێکردووە
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٣
پۆل:ھونەر لە ئەنیمێ و مانگا
پۆل:ڕۆمانە ژاپۆنییەکانی ٢٠١٠
پۆل:کایەکانی ئاسکی میدیا وۆرکس
پۆل:دێنگێکی بونکۆ
پۆل:کایەکانی بیشۆجۆ
پۆل:جەی.سی.ستاف
پۆل:ڕۆمانە سووکەکان
پۆل:کایەکانی پلەی ستەیشن ڤیتا
پۆل:ئەنیمێ و مانگای قوتابخانە
پۆل:ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانسی کۆمیدی
پۆل:سێینن مانگا
پۆل:سێنتای فیلمۆرکز
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
پۆل:مانگای کارەکانی ڕاگەیاندنی ئاسکی
پۆل:دروستکردنی ئەنیمەیشن لە ئەنیمێ و مانگا
پۆل:مشتومڕەکانی ئەنیمێ و مانگا
مەسەلەی ویژدان

**مەسەلەی ویژدان** چیڕۆکێکی درێژە لەلایەن ئەحمەد موختار جاف بە زمانی کوردیی ناوەندی نووسراوە. کتێبەکە لە ماوەی ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٢٨ نووسراوە، بەڵام لە ساڵی ١٩٧٠ لەلایەن  دکتۆر ئیحسان فوئاد  بڵاوکراوەتەوە.

پۆلینی جۆراوجۆر هەیە لەسەر مەسەلەی ویژدان، هەندێک وەک ڕۆمان ناوی دەهێنن، لەلایەکی دیکەوە بەشێ لە سەرچاوەکان وەک نۆڤلێت، چیڕۆک یان چیڕۆکێکی درێژ بەڵام نەک وەک ڕۆمان ناوی ئەم بەرهەمە دەهێنن.

## سەرچاوەکان


پۆل:کتێبە کوردییەکان
ڕێبازی دەرفەت

چەپ|وێنۆک|لاپەڕەی پێشەوەی یەکەمین بڵاوکراوەی پەرتووکی ڕێبازی دەرفەت.
**ڕێبازی دەرفەت**، یەکەم پەرتووکی قوتابخانەیی لەبارەی گریمانەی ئەگەری بوو، لەلایەن بیرکارێکی سەدەی ١٨ی فەڕەنسی ئەبراھام دی مۆیڤرەوە نووسرا و بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٧١٨ بڵاوکرایەوە، دی مۆیڤر بە زمانی ئینگلیزی نووسیوویەتی چونکە لەو کاتەدا لە ئینگلتەرا نیشتەجێ بووە، دوای ئەوەی لە فەڕەنسا ھەڵھاتبوو بۆ ئەوەی لە چەوساندنەوەکانیان بەرامبەر ھوگێنۆتەکان ڕزگاری ببێت. ناونیشانی پەرتووکەکە ھاوواتای گریمانەی ئەگەری بوو و بەم پێیەش ئەو دەستەواژەیە لە وتارێکی بەناوبانگی دوای مردنی تۆماس بایسدا بەکارھێندرا، کە وتارێک بەرەو چارەسەرکردنی کێشەیەک لە ڕێبازی دەرفەتەکاندا بوو، کە بۆ یەکەمجار بە وەشانێکی گریمانەی بایس ناسێندرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبە بیرکارییەکان
ھوگێنۆتەکان

وێنۆک|250x250پیکسڵ|کڵێسای ھوگێنۆتەکان لە شاری چارلستن.
**ھوگێنۆتەکان** () کۆمەڵەیەکی ئایینی فەڕەنسی و ئەندامی کڵێسای چاکسازی پرۆتستانتی فەڕەنسا لە ماوەی سەدەی شانزە و حەڤدەدا. ئەوانەی کە لە چارەکی دووەمی سەدەی شانزەھەمدا لە ژێر کاریگەری نووسینەکانی جۆن کالڤین بوون و لە نزیکەی ساڵی ١٥٦٠ی زایینیدا بە ھوگێنۆت ناویان دەبردن. لە کۆتایی سەدەی ١٧دا، نزیکەی ٢٠٠ ھەزار ھوگێنۆت دوای زنجیرەیەک چەوساندنەوەی ئایینی لە فەڕەنسا ھەڵھاتبوون بۆ وڵاتانی پرۆتستانتی وەک ئینگلتەرا، وێڵز، دانیمارک، سویسڕا، کۆماری هۆڵەندا، مارگرەڤیاتی ھەڵبژاردنەکانی براندنبۆرگ و پالاتینات (ھەردووکیان لە ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆزدا بوون ، دۆکایەتی پرووسیا، ھەروەھا داگیرکراوەکانی ھۆڵەندا کیپ ھۆپ (ئێستا باشووری ئەفریقا ) و سێزدە داگیرکاری دەستی ئینگلیزی لە ئەمریکای باکوور.

لە ماوەی چەند ساڵی داھاتوودا فەڕەنسا زیاتر لە ٤٠٠ ھەزار دانیشتووانی پرۆتستانتی لەدەستدا. زۆربەیان کۆچیان کرد بۆ ئینگلتەرا و کۆماری هۆڵەندا و ئەمریکا و سویسرا و باشووری ئەفریقا و بوونە ھاوڵاتی تێیدا. ڕۆیشتنی ھوگێنۆتەکان کارەساتێک بوو بۆ شانشینی فەڕەنسا، کە بەشێکی زۆری کاریگەرییە ئابوورییەکانی لەدەستدا. لە ھەندێک شاری فەڕەنسادا کۆچی بەکۆمەڵ بە واتای لەدەستدانی نیوەی دانیشتووانی کرێکار بوو. کۆچی ھوگێنۆتەکان بە کۆچی مێشکەکان دادەنرا،  چونکە ژمارەیەکی زۆریان خوێندەوار و پیشەساز و بۆرژوازی بوون، لە ئاوارەییدا ھوگێنۆتەکان لە دامەزراندنی بانکەکاندا کاریان دەکرد و لە زێڕ و بازرگانیدا کاریان دەکرد.  ھوگێنۆتەکان بەرھەمدار بوون، بە تایبەت لە پیشەسازی قوماشدا،  و زۆرێک لە شارەکانی ئەورووپا حەزیان دەکرد ھوگێنۆتەکان ڕابکێشن و کێبڕکێیان لەسەر ڕاکێشانیان دەکرد بۆلای خۆیان، چونکە لێشاوی کرێکاری لێھاتوو و خوێندەوار دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە بووژاندنەوەی ئابوورییەکانیان، ئەمەش لە ڕاستیدا لە ساڵی ١٩٩٩دا ڕوویدا شارەکانی وەک بەرلینی ئەڵمانیا و ئەمستەردامی ھۆڵەندا و ژنێڤی سویسڕا.
## سەرچاوەکان

پۆل:گرووپە ئەفسانییەکان
پردی دیجلە

[وێنۆک| دیمەنی شەوانەی پردی دیجلە لە [ئامەد.]]
**پردی دیجلە** (    ;    ) پردێکی مێژووییە لە ئامەد بەسەر ڕووباری دیجلە دەڕوانێت. درووستکردنی پردەکە لە ساڵی ١٠٦٥ تەواو بووە، ژمارەی دە کەوانەیە و درێژی کۆی گشتی ، هەندێکجار پێی دەگوترێت **پردی سیلڤانە** بەهۆی ئەوەی شوێنەکەی لەسەر ڕێگای سیلڤانە.

پردەکە لەلایەن نیزامەدین و مویید ئەلدەولە لە سەردەمی شانشینی کورد، سەردەمی میرنشینی مەروانییەکان (٩٩٠-١٠٨٥) لەلایەن تەلارساز یوسف کوڕی عوبێد کوڕی سەندجار لە ساڵی ١٠٦٥ دروستکراوە. 

بەهۆی تایبەتمەندییە مێژووییەکەیەوە، دوای دروستکردنی پردی مەروانیدز ، هاتوچۆی ئوتومبێل بەسەر پردەکەدا ڕاگیراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:چاندی کوردی
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی ئامەد
وێستگەی شەمەندەفەری ئامەد

**وێستگەی شەمەندەفەری ئامەد** () وێستگەی سەرەکیی شەمەندەفەرە لە شاری ئامەد لە باکووری کوردستان، تورکیا. وێستگەکە لەلایەن حکوومەتی تورکیاوە خاوەنداریەتی دەکرێت، گەشتی ھەیە بۆ ئێلح، سێرت، وە ئەنقەرە.

وێستگەکە لەلایەن ھێڵی ئاسنی دەوڵەتی تورکیا لە ساڵی ١٩٣٥ دروست کراوە. بینای وێستگەکە بە شێوازی ئارت دێکۆ دروست کراوە، ھاوشێوەی بیناکانی وێستگەکانی سێواس، مانیسا و مەلەتی.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
ئەکیتۆ

**ئەکیتۆ** یان **ئەکیتوم** جەژنێکی بەهارە و ئاهەنگی سەری ساڵ کە لە یەکەم ڕۆژی نیسان لە میزۆپۆتامیا بەڕێوەدەچێت. ئەم بۆنەیە بە زۆری لەلایەن ئاشووری و کیلدانییەکانی دهۆک لە هەرێمی کوردستان دەکرێتەوە. بەهەمان شێوە لە ڕۆژاوای کوردستانیش یادی دەکرێتەوە.

## سەرچاوەکان
ماگنوس کارلسن

**سڤێن ماگنوس ئۆین کارلسن** () شارەزا و یاریزانێکی یاری شەتڕەنجە و خەڵکی نەرویجە، یاریزانێکی ژمارە یەکە لە ڕیزبەندی شەترەنجی جیھانی و پاڵەوانی ئێستای شەترەنجی جیھانییە. لووتکەی ڕیزبەندییەکەی ٢٨٨٢ ڕیزبەندییە، کە ھەروەھا بەرزترین ڕیزبەندییە لە مێژووی شەترەنجدا. لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە بۆ ماوەی ٥ ساڵ لەسەریەک خەڵاتی ئۆسکاری شەترەنجی بەناوبانگی بەدەستھێناوە. کارلسن بۆ یەکەمجار لە پاڵەوانێتی شەترەنجی جیھانی خوار ١٢ ساڵان لە ساڵی ٢٠٠٢ یەکسان بوو. دوای ماوەیەک لە پێشبڕکێی شەترەنجەکانی تاتا پلەی یەکەمی بەدەستھێنا. لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا پاڵەوانێتی شەترەنجی نەرویجی بەدەستھێنا و لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا لە پاڵەوانێتی شەترەنجی ٢٠٠٨دا پلەی کرۆس ٢٧٣٣ بەدەستھێنا و نازناوی دووەمی خشتەی بەدەستھێنا. کارلسن لە ساڵی ٢٠٠٩ بووە پاڵەوانی جیھانی بلیتز. درەوشاوەیی ئەو لە پاڵەوانێتی فرە حزبی «مرواری بەھاری نانجینگ» لە مانگی ئەیلوول و تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ بە یەکێک لە باشترین ئەنجامەکانی مێژووی شەترەنج وەسف کرا، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە پلەی ٢٨٠١ بەدەستبھێنێت. لە ساڵی ٢٠١٣ بە بردنەوەی پاڵەوانێتی کاندیدکردنی شەترەنج، توانی مافی ڕووبەڕووبوونەوەی ڤیسواناتان ئاناند لە پاڵەوانێتی شەترەنج جیھانی لە ساڵی ٢٠١٣ بەدەستبھێنێت. لەم پێشبڕکێیەدا کارلسن توانی بە ئەنجامی ٦٫٥–٣٫٥ لە ئاناند بباتەوە، لە ھەمان کاتدا نازناوی پاڵەوانێتی جیھانیی شەتڕەنج بەدەستبھێنێت و کۆتایی بە ھەژموونی ٦ ساڵەی ئاناند بەسەر شەترەنجی جیھانیدا ھێنا. لە ساڵانی ٢٠١٤ و ٢٠١٦ و ٢٠١٨ و ٢٠٢١ توانی بەرگری لە پاڵەوانێتی شەترەنجی جیھانی بکات بە بردنەوە لە ڤیسواناتان ئاناند، سێرگی کاراکین، فابیانۆ کاروانا و یان نێپۆمێنیاشی.

## ژیان
کارلسن لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٩٠ لە شاری تێنسبێرگ لە وڵاتی نەرویژ لەدایک بووە. خێزانەکەی بۆ ماوەی ساڵێک لە شاری ئێسپۆی پایتەختی فینلاند و پاشان لە بروکسێل پایتەختی بەلجیکا ژیاون، دواتر لە ساڵی ١٩٩٨ دەگەڕێنەوە بۆ نەرویج و لە شاری برۆم لە نەرویج نیشتەجێ دەبن. کارلسن لە تەمەنێکی بچووکدا توانا دەروونی و بەھرەکانی خۆی نیشان دا، لە تەمەنی دوو ساڵیدا توانی «مەتەڵی٥٠» پارچەیی چارەسەر بکات. باوکی ماگنز کە خۆی یاریزانێکی شەترەنجی ئاماتۆر بووە، لە تەمەنی پێنج ساڵیدا فێری یاری شەترەنجی دەکات، بەڵام ماگنوس سەرەتا گرنگییەکی ئەوتۆی بۆ یارییەکە نیشان نەدا. ھەروەھا سێ خوشکی ھەیە، لە ساڵی ٢٠١٠ ئاشکرای کرد کە یەکێک لەو شتانەی پاڵنەری بووە بۆ یاری شەترەنج، لێدانی خوشکە گەورەکەی بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
پۆل:زیندووان
پرۆداکت ڕێد

وێنۆک|لۆگۆی کۆمپانیای ڕێد|190px
**پرۆدەکت ڕێد** () براندێکی مۆڵەتپێدراوە لەلایەن کۆمپانیای ڕێد، کە ھەوڵدەدات بەشداری کەرتی تایبەت بکات لە ھۆشیاری و بوودجە بۆ یارمەتیدانی نەھێشتنی ئایدز لە ھەشت وڵاتی ئەفریقا، ئەوانیش ئێسواتینی (پێشتر سوازیلاند)، گانا، کینیا، لیسۆتۆ، ڕواندا، ئەفریقای باشوور، تانزانیا و زامبیا. و مۆڵەتی کۆمپانیا ھاوبەشەکانی ھەیە لەوانە ئەپڵ، نایکی، ستارباکس، ئێلەکترۆنیک ئارتس، سوپەرسێڵ. سندوقی جیھانی بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئایدز و سیل و مەلاریا وەرگری پارەی برۆدەکت ڕێدە. وەک بەشێک لە مۆدێلێکی بازرگانی نوێ، ھەر کۆمپانیایەکی ھاوبەش بەرھەمێک بە لۆگۆی پرۆدەکت ڕێد دروست دەکات. لە بەرامبەر دەرفەتی زیادکردنی داھات لە ڕێگەی مۆڵەتی پرۆدەکت ڕێد، تا ٥٠٪ی قازانجەکانی ھەر ھاوبەشێک دەبەخشرێتە سندوقی جیھانی.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠٠٦
خزمەتگوزاریی کورتەنامە

[وێنۆک|ناردنی نامەیەکی کورتی وەک "لۆل" لە بەرنامەی [ئایمەسج لەسەر شاشەی ئایفۆن ١٣]]
**خزمەتگوزاریی کورتەنامە** () بریتییە لە کردەی ئامادەکردن و ناردنی پەیامی ئەلیکترۆنی، کە بە شێوەیەکی گشتی لە پیتی ئەلفوبێ و ژمارەیی پێکدێت لە نێوان دوو یان زیاتر بەکارھێنەری ئامێری مۆبایل، کۆمپیوتەر-لاپتۆپ، یان جۆرێکی تری کۆمپیوتەری گونجاو. لەوانەیە نامەی کورت لە ڕێگەی تۆڕی بورجەکانەوە بنێردرێت، یان دەتوانرێت لە ڕێگەی مانگی دەستکرد یان ھێڵی ئینتەرنێت بنێردرێت. ئەم زاراوەیە لە سەرەتادا ئاماژەیە بۆ ئەو نامانەی کە بە بەکارھێنانی ڕاژەی کورتە پەیام (SMS) دەنێردرێت. گەشەی کردووە لە دەرەوەی دەقی ئەلفوبێی ژمارەیی بۆ ئەوەی پەیامەکانی مالتیمیدیای لەخۆبگرێت بە بەکارھێنانی خزمەتگوزاری نامە ناردنی مالتیمیدیا (MMS) کە وێنەی دیجیتاڵی و ڤیدیۆ و ناوەڕۆکی دەنگی لەخۆدەگرێت، ھەروەھا ئایدیۆگرامەکانی ناسراو بە ئیمۆجی (ڕوخساری دڵخۆش، ڕوخساری خەمناک و ئایکۆنەکانی تر)، و بەرنامەکانی نامەنووسی خێرا (بەزۆری ئەم زاراوەیە کاتێک لەسەر ئامێرە مۆبایلەکان بەکاردەھێنرێت). نامەی کورت بۆ مەبەستی کەسی و خێزانی و بازرگانی و کۆمەڵایەتی بەکاردەھێنرێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ناساندنەکانی تایبەت بە کۆمپیوتەر لە ساڵی ١٩٨٥
ئایفۆن ١٣

وێنۆک|90px

**ئایفۆن ١٣** یان **ئابفۆن ١٣ مینی** () جۆرێکە لە تەلەفۆنە زیرەکان کە لەلایەن ئەپڵ کاری دیزاین و پەرەپێدانیان بۆ کراوە و لە بازاڕەکان فرۆشراون. ئەمانە پازدەھەمین نەوەی ئایفۆنەکانن (لە دوای ئایفۆن ١٢ و ئایفۆن ١٢ مینی بە ڕێککەوت). لە ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ لە ئیڤێنتێکی ئەپڵ لە ئەپڵ پارک لە شاری کووپەرتینۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنی پەردەیان لەسەر لادرا، شانبەشانی ئایفۆن ١٣ پرۆ و ئایفۆن ١٣ پرۆ ماکس کە نرخیان بەرزترە. داواکاری پێشوەختە بۆ ئایفۆن ١٣ و ئایفۆن ١٣ مینی لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ دەستیپێکرد، بە فەرمی لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ بڵاوکرانەوە. ئایفۆن ١٣ و ئایفۆن ١٣ مینی بە فەرمی شانبەشانی ئایپادی نەوەی نۆیەم، ئایپاد مینی نەوەی شەشەم، ئەپڵ وات چ سیریز ٧، ئایفۆن ١٣ پڕۆ، و ئایفۆن ١٣ پرۆ ماکس لەلایەن ڕووداوێکی ڕۆژنامەوانی خەیاڵییەوە ڕاگەیەندرا کە لە ئەپڵ پارک لە شاری کوپەرتینۆی ساڵی ٢٠١٩ وێنەیان پیشاندرا. نرخی ئایفۆن ١٣ لە ٧٩٩ دۆلاری ئەمریکی و بۆ ئایفۆن ١٣ مینی لە ٦٩٩ دۆلارەوە دەست پێدەکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئای ئۆ ئێس
پۆل:ئایفۆن
بێتیسدا

وێنۆک|170px

**بێتیسدا** () شارێکە لە ویلایەتی میریلاند لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠دا ٦٠ ھەزار و ٨٥٨ کەسە. وەک کۆمەڵگەیەکی نادامەزراو، بێتیسدا ھیچ سنوورێکی فەرمی نییە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢٠ی ئەمریکا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم کۆمەڵگەیە ٦٨٠٥٦ کەس بووە. بارەگای سەرەکی پەیمانگا نیشتمانییەکانی تەندروستی و ھەروەھا سەنتەری پزیشکی واڵتەر ڕید لە شاری بێتیسدا دایە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢٠
شانۆی بێتیسدا

وێنۆک|150px

**شانۆی بێتیسدا** () لە ساڵی ١٩٣٨ دروست کراوە، سینەمایەکی مێژوویی مۆدێرنە و دەکەوێتە "٧٧١٩ ویسکۆنسێن ئەڤینۆ" لە بێتیسدا، میریلاند، ئەمریکا.

## سەرچاوەکان
*
جینگ تیان

**جینگ تیان** () خانمەکتەرە لە چین، دەرچووی ئەکادیمیای سەمای پەکین و ئەکادیمیای فیلمی پەکینە. بە ڕۆتن و ڕۆڵەکانی لە فیلمی داستانی جەنگی سەردەمی جەنگ (٢٠١١) و فیلمە ئەکشنەکانی سپێشیاڵ ئایدی و چیرۆکی پۆلیس (ھەردووکیان ساڵی ٢٠١٣) ناسراوە. لە سێ فیلمی ئەفسانەیی پیکچەرزدا بەشداری کردووە، شورا مەزنەکە (٢٠١٦)، کۆنگ: دوورگەی کەلەسەر (٢٠١٧). ھەروەھا بە ڕۆڵەکانی لە دراما مێژوویییەکانی ئەفسانەی بان شو (٢٠١٥)، شکۆمەندی شانشینی تانگ (٢٠١٧) و درامای خەیاڵیی جێگیرکراوی بامبۆ ناسراوە. جینگ یەکەمین کاری نواندن لە فیلمی ساڵی ٢٠٠٨ ئەنجامدا، یەکەم زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی درامای سەردەمی One Woman's Saga بوو.

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
پۆل:خانمەکتەرانی چین لە سەدەی ٢١م
پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە چین
پۆل:خانمەکتەرانی چین لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
ویسکۆنسین ئەڤینۆ

وێنۆک|کۆمەڵە دوکانێک لە شەقامی ویسکۆنسین، لە شەقامی ئێم، باکووری ڕۆژاوا، لە گەڕەکی جۆرج تاون لە واشنتۆن دی سی دەبینرێت

**ویسکۆنسین ئەڤینۆ** () لە ڕێگا سەرەکییەکانی واشینگتن دی سی و گەڕەکەکانی دەرەوەی شارەکانی مێریلەندە. لە جۆرج تاون دەست پێدەکات تەنھا لە باکووری ڕووباری پۆتۆماک، لە یەکتربڕینی شەقامی کای لەژێر ڕێگای ئازادی وایتھێرس. ئەو بەشەی شەقامی ویسکۆنسێن کە دەکەوێتە شاری جۆرج تاون ناوی شەقامی ١٨٩٥ بووە پێش ئەوەی ناوی بگۆڕدرێت شەقامی جۆرج تاون. بەشێک لە باڵیۆزخانە و نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییەکان لە ئەمریکا لەسەر ئەم شەقامە ھەڵکەوتوون، لەوانە باڵیۆزخانەکانی کامێرون، کونسوڵخانەی گشتی ئەلسەلڤادۆر، ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین (PLO) و نووسینگەی پاراستنی بەرژەوەندییەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران.

## سەرچاوەکان
*
ئایفۆن ١١ پرۆ

وێنۆک|110px

**ئایفۆن ١١ پرۆ** و **ئایفۆن ١١ پرۆ ماکس** () لە مۆبایلە زیرەکەکانن کە لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵ دیزاینکراون و دروستکراون. ئەم دوو مۆبایلە پێشەنگی نەوەی ١٣ی ئایفۆن و بە ڕێککەوت جێگەی ئایفۆن ئێکس ئێس و ئایفۆن ئێکس ئێس ماکسیان گرتەوە. تیم کووک بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای ئەپڵ لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩ لە شانۆی ئەپڵ پارک پەردەی لەسەر ئەم دوو ئامێرە لادا شانبەشانی مۆدێلی ئایفۆن ١١. داواکاری پێشوەختەی ئایفۆن پرۆ لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩ دەستیپێکرد، لە ٢٠ی ئەیلوولدا بڵاوکرایەوە. ئایفۆن ١١ پڕۆ بە ڕەنگی زێڕین و زیو و خۆڵەمێشی بۆشایی و سەوزی نیوەشەو بەردەستە، دووانیان پێشتر لە ئایفۆنەکاندا بەردەست نەبووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئای ئۆ ئێس
پۆل:ئایفۆن
ئەپڵ پارک

وێنۆک|دیمەنێکی کۆمپانیای ئەپڵ

**ئەپڵ پارک** () بارەگای سەرەکی کۆمپانیای ئەپڵە کە دەکەوێتە شاری کوپەرتینۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لە ئەمریکا. لە مانگی نیسانی ٢٠١٧ بەڕووی کارمەنداندا کرایەوە، لەکاتێکدا ھێشتا دروستکردنەکەی بەردەوام بوو، و جێگەی بارەگا سەرەکییەکەی ١ ئینفینت لوپی گرتەوە کە ئەمەیان لە ساڵی ١٩٩٣ کرایەوە. قەبارەی بینای سەرەکی و دیزاینی زەوی سازی بازنەیی، لەلایەن نۆرمان فۆستەر، نازناوی میدیایی «کەشتی ئاسمانی»یان بەدەستھێناوە. دەکەوێتە سەر شوێنێکی دەرەوەی شار کە کۆی گشتی ١٫٤٦ کیلۆمەتر دووجایە (٣٦٠ دۆنم)، زیاتر لە ١٢٬٠٠٠ کارمەندی تێدایە لە یەک بینای بازنەیی چوار نھۆمی ناوەندی کە نزیکەی ٠٫٢٦ کیلۆمەتر دووجایە (٦٤ دۆنم). ستیڤ جۆبس، ھاوبەشی دامەزرێنەری کۆمپانیای ئەپڵ، دەیویست کەمپەکە کەمتر لە پارکێکی بازرگانی بچێت و زیاتر لە پەناگەیەکی سروشتی بچێت؛ لەسەدا ٨٠ی شوێنەکە پێکھاتووە لە شوێنی سەوزایی کە بە دار و ڕوەکی ڕەسەنی ناوچەی کوپەرتینۆ چێنراون کە بەرگریان لە وشکەساڵی ھەیە، و حەوشەی ناوەندی بینای سەرەکی گۆمێکی دەستکردی تێدایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەپڵ
پۆل:کووپەرتینۆ، کالیفۆرنیا
کۆکا کۆلا (کۆمپانیا)

وێنۆک|160px

**کۆمپانیای کۆکا کۆلا** () کۆمپانیایەکی پیشەسازی خۆراکی فرەنەتەوەیی ئەمریکییە، کە گرنگی سەرەکییەکەی لەسەر بەرھەمھێنانی و بە بازاڕکردن و دابەشکردنی خواردنەوە نا کحولییەکانە. بارەگای سەرەکی کۆمپانیاکە لە شاری ئەتلەنتا لە ویلایەتی جۆرجیا. ناسراوترین بەرھەمی ئەم کۆمپانیایە بریتییە لە کۆکا کۆلا کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٨٦ لەلایەن دەرمانسازێکی ئەمریکی جۆن پێمبەرتۆن لە شاری کۆڵۆمبۆس لە ویلایەتی جۆرجیا دروست کراوە و بەرھەم ھێنراوە. مارکەی کۆکا کۆلا و فۆرمولەی بازرگانی لەلایەن ئاسا گریگز کاندلەر لە ساڵی ١٨٨٩ کڕدرا. کاندلەر تا ساڵی ١٨٩٢ تۆڕی دابەشکردنی بەرھەمەکانی کۆکاکۆلای دەستپێکرد و لە ھەمان ساڵدا بە فەرمی کۆمپانیای کۆکاکۆلای دامەزراند. لە ساڵی ٢٠١٣دا کۆمپانیای کۆکاکۆلا پلەی یەکەمی لە لیستی گەورەترین بەرھەمھێنەرانی خواردنەوە و خۆراک لە جیھاندا بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمپانیاکان لە تێکڕای پیشەسازیی داو جۆنز
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە
پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە
ھۆنێست تی

وێنۆک

**ھۆنێست تی** () کۆمپانیایەکی چای ئۆرگانیکی قوتوو بوو کە بنکەکەی لە شاری بێتیسدا لە ویلایەتی میریلاند بوو. لە ساڵی ١٩٩٨ لەلایەن سێس گۆڵدمان و باری نالیبافەوە دامەزراوە. کۆمپانیاکە لقێکی تەواوی خاوەندارێتی کۆمپانیای کۆکا کۆلا دەکات. چای ڕاستگۆ لە ساڵی ١٩٩٨ لەلایەن سێس گۆڵدمانەوە دامەزراوە کە دەرچووی زانکۆی ھارڤارد و قوتابخانەی بەڕێوەبردنی یێڵ بووە و بیرۆکەی دامەزراندنی کۆمپانیایەکی خواردنەوەکانی بەدەستھێناوە لەکاتێکدا لە قوتابخانەی بازرگانی بووە.

## سەرچاوەکان
*
کایەی ئەکشن-سەرکێشی

وێنۆک|190px
**کایەی ئەکشن-سەرکێشییەکان** () جۆرێکە لە چەشنی کایەی ڤیدیۆیی کە بەشێکی لاوەکییە لە شێوازی یاری ئەکشن، بە یاریکردن بەم شێوازە جگە لە بەشداریکردن لە دیمەنە ئەکشنەکاندا، یاریزانەکە لە ڕاستیدا بەشدار دەبێت لە چیرۆکی یارییەکەدا. ھاوڕێیەتی دیمەنە ئەکشنەکان لەگەڵ سەرکێشییەکانی وەک شاردنەوە و چارەسەرکردنی مەتەڵە جۆراوجۆرەکان لە توخمە پێکھێنەرەکانی ئەم شێوازە یارییانەن.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی
پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی
پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی
ڕاچێت و کلانک

وێنۆک
**ڕەچێت و کلانک** () ناونیشانێکە بۆ زنجیرەیەک کایەی ڤیدیۆیی خەیاڵی زانستی بە شێوازی پلاتفۆرم و وێنەگرتنی کەسی سێیەم، کە لەلایەن کۆمپانیای ئینسۆمنیاک گەیمز و لەلایەن کۆمپانیای سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت کە خاوەندارێتیی فکری ئەم زنجیرەیەیە، بۆ کۆنسۆڵە جۆراوجۆرەکانی بنەماڵەی پلەی ستەیشن پەرەی پێدراوە، وەک چۆن لە کۆنسڵەکانی پلەی ستەیشن ٢ و پلەی ستەیشن ٣ و پلەیستەیشن ٤ و پلەی ستەیشن ٥ بڵاوکراونەتەوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ فیلمدا گونجاون
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە فەنتازییە زانستییەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لەسەر ھەسارە خەیاڵییەکان داندراون
ڕیزیتێنس (زنجیرەی کایەی ڤیدیۆیی)

وێنۆک
**ڕیزیتێنس** () ناونیشانی زنجیرەیەک یاری ڤیدیۆیی تەقەکەری کەسی یەکەم و تەقەکەری کەسی سێیەم کە لەلایەن کۆمپانیای ئینسۆمیناک گەیمز پەرەی پێدراوە و لەلایەن کۆمپانیای سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت بۆ کۆنسۆلی پلەی ستەیشن ٣ و پلەی ستەیشنی ھەڵگیراو و پلەیستەیشن ڤیتا بڵاوکراوەتەوە. چیرۆکی ئەم زنجیرەیە لە مێژوویەکی جێگرەوەدا لە دەوروبەری ساڵی ١٩٥٠دا دەگێڕدرێتەوە، کە تێیدا شارستانییەتێکی نامۆ ناسراو بە چەکێکی سەیر ھێرشی کردە سەر ھەسارەکە و داگیری کرد. ئەم بوونەوەرانە بە گرتنی مرۆڤ و گۆڕینی بۆ سەربازە ئەھریمەنییەکان سوپاکەیان فراوانتر کرد.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم
پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون
پۆل:تەقەکەرانی کەسی سێیەم
ئینسۆمنیاک گەیمز

وێنۆک
**ئینسۆمنیاک گەیمز** () کۆمپانیایەکی ئەمریکییە بۆ پەرەپێدانی کایە ڤیدیۆیەیییەکا کە لە ٢٨ی شوباتی ١٩٩٤ لەلایەن تێد پرایس لە شاری بێربانک لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لەژێر ناوی سەرەتایی «ئێکستریم سۆفتوێر» دامەزراوە، و دوای ساڵێک ناوی گۆڕدرا بۆ ئینسۆمنیاک گەیمز. ئەم کۆمپانیایە بەرھەمھێنەری یارییە ڤیدیۆیییە جۆراوجۆرەکانە بۆ پلەی ستەیشن ١ و پلەیستەیشن ٢ و پلەیستەیشن ٣ و پلەیستەیشن ٤ و پلەیستەیشن ٥ و ئێکس بۆکس ٣٦٠ و ئێکس بۆکس وەن و سیستەمی کارپێکردنی جۆراوجۆر. لە نمایشی گەیمزکۆم ٢٠١٩ بە فەرمی ڕاگەیەندرا کە ئەم ستۆدیۆیە پەیوەندی بە ستۆدیۆکانی پلەیستەیشنەوە کردووە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:یەکگرتن و بەدەستھێنان لە ساڵی ٢٠١٩
پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی بنکەکەیان لە بێربانک، کالیفۆڕنیایە
پۆل:ستۆدیۆکانی پلەی ستەیشن
پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
مەبەستدارێتی

**مەبەستدارێتی** ئەو ھێزەیە کە زەین بە ھۆیەوە دەتوانێ لە بابەت (یا لەبارەی، یا لەمەڕ) شتێکەوە بێ، بە زمانێکی تر، توانستی زەینە بۆ لەخۆگرتن و نواندنەوەی شتەکان و دانستەکانیان و بارودۆخیان.

مەبەستدارێتی یەکێ لە تایبەتمەندییە بەرچاوەکانی دیاردە زەینییەکانە کە لە دنیای دیاردە فیزیکییەکان جیایان دەکاتەوە. ھەر چی کە زەینییە، وەک بەدیکردن یا بڕواکردن یا ئارەزووکردن، لە بابەت شتێکەوەیە و ڕووی لە شتێ کردووە و لای لە شتێ کردۆتەوە و مەبەستدارە. ھەموو چالاکییەکانی سەر بە ناسیاری و ھەموو ئەزموونەکان «مەبەستدار»ن، یانی بەپێویست  لەبارەی شتێکی تایبەتەوەن: ئەگەر دەڕوانین، بۆ ئۆبژەیەک دەڕوانین، بۆ نموونە بۆ دارێ یا ڕووبارێ یا کێوێ؛ ئەگەر خەیاڵ دەکەین، ھێزی خەیاڵمان ئۆبژەیەکی خەیاڵیمان بۆ حازر دەکات، بۆ نموونە ئۆتۆمبیلێک دێنینە پێش چاو کە بە جاددەیەکدا تێدەپەڕێ؛ کاتێ خەریکی بیرھێنانەوەین، ئۆبژەیەک لە ڕابردووەوە بە یاد دەکەین. ئەگەر داوەری دەکەین، بابەتی داوەرییەکەمان ڕووداو یا واقیعێکە. بەکورتی، ھەموو دیاردە زەینییەکان لا لە ئۆبژەیەک دەکەنەوە و، بۆی دەگەڕێنەوە.

مەبەستدارێتی کاکڵەی دیاردەناسییە. مەبەستدارێتی پەیوەندیی نێوان وشیاری و جیھان دیاری دەکات و لەو ھەڵوێست و بۆچوونە ئایدیالیستییانە دوورمان دەخاتەوە کە دەسەڵاتێکی ڕەھا بۆ دروستکردنی واتا بە ھۆش دەدەن و بایەخ بە جیھانی دەرەکی نادەن. 

## سەرچاوەکان

پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
پۆل:ھەبوونناسی
پۆل:فەلسەفەی دەروونناسی
پۆل:ناسیاری
پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک
ڤیان سۆران

**ڤیان سۆران** یان **ڤیان جاف** (ناوی تەواوی **لەیلا والی حەسەن**؛ ١٩٨١ لە سلێمانی – ٢ی شوباتی ٢٠٠٦ لە حەفتانین) گەریلا و کچەشەڕڤانی پارتی کرێکارانی کوردستان بوو. ڤیان لە ساڵی ٢٠٠٦، دژی گیرانی عەبدوڵڵا ئۆجەلان ئاگری لە جەستەی خۆی بەردا، بەم ھۆیەوە کۆچی دوایی کرد.

لە دوای مردنی، ساڵانە یادی ڤیان سۆران وەک شەھید و قارەمانێک دەکرێتەوە، ئەمەش بەتایبەت لە زێدی خۆی لە شاری سلێمانی.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆل:مردووانی ٢٠٠٦
پۆل:ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان
ستێریۆتایپ

[وێنۆک| ئەفسەرانی پۆلیس کە دۆنەت و قاوە دەکڕن، نموونەیەک لە ڕەفتاری ستێریۆتایپانە لە [ئەمریکای باکوور .]]
لە دەروونناسی کۆمەڵایەتیدا، **ستێریۆتایپ** یان **وێنەدارکردنی گشتی** باوەڕێکی گشتگیرە سەبارەت بە کۆمەڵەیەکی دیاریکراوی مرۆڤ.  چاوەڕوانییەکە کە ڕەنگە خەڵک لەبارەی هەموو کەسێکی گروپێکی دیاریکراوەوە هەیانبێت. جۆری چاوەڕوانی دەتوانێت جیاواز بێت؛ بۆ نموونە دەتوانێت چاوەڕوانییەک بێت سەبارەت بە کەسایەتی، ئارەزووەکان، دەرکەوتن یان توانای گروپەکە. سترێئۆتایپەکان هەندێک جار زۆر گشتگیرن و نادروستن و بەرگریان لە زانیاری نوێ هەیە، بەڵام هەندێکجار دەتوانن ورد بن.

لە کاتێکدا کە ئەم جۆرە گشتاندنانە سەبارەت بە کۆمەڵێک کەس ڕەنگە لە کاتی بڕیاردانی خێرادا بەسوود بن، بەڵام ڕەنگە هەڵە بن کاتێک بۆ کەسانی تایبەت بەکاردەهێنرێن و لە هۆکارەکانی هەڵوێستی پێشوەختەکاریدان .
ڕاست|وێنۆک| کاریکاتێرێکی دژە جوولەکە لە ساڵی ١٨٧٣ کە تایبەتمەندییە جەستەییە ستێریۆتایپییەکانی نێرێکی جولەکە نیشان دەدات.

## سەرچاوەکان

پۆل:جیاکاری
لی بیونگ-چول

وێنۆک|چول لە ١٢ی شوباتی ١٩١٠|170px

**لی بیونگ-چول** () خاوەنکار و بازرگانێکی کۆری بووە و لە ساڵی ١٩٣٨ گرووپی سامسۆنگی دامەزراندووە. ئەمڕۆ گرووپی سامسۆنگ بە گەورەترین کۆمپانیای پیشەسازی-بازرگانی لە کۆریای باشوور ناسراوە کە لە ساڵی ٢٠١٣دا ١٧٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی وڵاتەکەی پێکھێناوە. لی بیونگ چول کوڕی بنەماڵەیەکی گەورەی سەرمایەدار و خاوەن زەوی بوو لە زانکۆی واسێدا لە تۆکیۆ دەستی بە خوێندن کردووە بەڵام تەواوی نەکردووە. دوای مردنی، پێشانگای بیونگ-چول (ھۆ-ام) بەڕووی خەڵکدا کرایەوە بۆ گەشتکردن. کۆمەڵە ھونەرە کۆرییەکەی یەکێکە لە گەورەترین کۆمەڵە تایبەتەکانی ئەو وڵاتە و کۆمەڵێک کەرەستەی ھونەری لەخۆدەگرێت کە لەلایەن حکوومەتی کۆریای باشوورەوە وەک «گەنجینەی نیشتمانی» دەستنیشانکراون. ھۆ-ئام بە دوورییەکی کورت لە پارکەکەی ئێڤەرلاندەوە ھەڵکەوتووە کە بەناوبانگترین پارکی گەشتیارییە لە کۆریای باشوور (ھەروەھا ئێڤەرلاند خاوەندارێتی کۆمپانیای گرووپی سامسۆنگە). لە ١ی ئازاری ساڵی ١٩٣٨، بیۆنگ چول بزنسێکی کەشتیوانی لە دایگو دامەزراند، کە ناوی ناوە سامسۆنگ یان سامسۆنگ بزنس. سامسۆنگ بە واتای «سێ ئەستێرە» دێت، ئەمەش لۆگۆی سەرەتایی کۆمپانیاکە ڕوون دەکاتەوە. تا ساڵی ١٩٤٥ سامسۆنگ لە کۆریای باشوور و وڵاتانی دیکە کەلوپەلی ھەڵگرتبوو. سامسۆنگ تا ساڵی ١٩٤٧ لە شاری سیئۆل بوو.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠
پۆل:مردووانی ١٩٨٧
پۆل:دەرچووانی زانکۆی واسێدا
وەرزش لە نیوزیلاند

**وەرزش لە نیووزیلاند** () وەرزش تا ڕادەیەکی زۆر ڕەنگدانەوەی میراتی کۆلۆنیالیزمی وڵاتەکەیە، ھەندێک لە وەرزشە بەناوبانگەکانی ئەو وڵاتە بریتین لە یەکێتی ڕەگبی، خولی ڕەگبی، کریکێت، تۆپی پێ، تۆپی سەبەتە، پێشبڕکێی ئەسپ و تۆپی تۆڕ، کە بە پلەی یەکەم لە وڵاتانی کۆمۆنوێڵت یاری دەکرێن. نیووزلەندا لە زۆرێک لە وەرزشەکاندا سەرکەوتنی بەدەستھێناوە، بەتایبەتی یەکێتی ڕەگبی (بە وەرزشی نیشتمانی دادەنرێت)، خولی ڕەگبی، کریکێت، کەشتیوانی جامی ئەمریکا، پاڵەوانێتی جیھانی و ڕووداوەکانی ئۆڵۆمپیاد، ماتۆڕسواری.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:وەرزشی نیوزیلاند
فلۆریان ڤیرتس

**فلۆریان ڕیخارد ڤیرتس** (؛ لەدایکبووی ٣ی ئایاری ٢٠٠٣) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئەڵمانییە کە وەک ناوەڕاست یاری بۆ بایەرن ٠٤ لیڤەرکوزنی بۆندسلیگا و ھەڵبژاردەی نەتەوەییی ئەڵمانیا دەکات.

## دەستکەوتەکان
**بایەرن ٠٤ لیڤەرکوزن**

* بۆندسلیگا: ٢٠٢٣-٢٤
* جامی ئەڵمانیا: ٢٠٢٣-٢٤
* پلەی دووەم لە خولی ئەورووپا: ٢٠٢٣-٢٤

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤
پێتێری ئۆرپۆ

**ئانتی پێتێری ئۆرپۆ** (لەدایکبووی ٣ی تشرینی دووەمی ١٩٦٩) سیاسەتمەدار و ئەندامی پەرلەمانی فینلاندییە، پێشتر لە ساڵی ٢٠١٧ تا ٢٠١٩ جێگری سەرۆکی حکوومەتی فینلاند و لە ٢٠١٦ تا ٢٠١٩ وەزیری دارایی و لە ٢٠١٤ تا ٢٠١٥ وەزیری کشتوکاڵ و دارستان و لە ٢٠١٥ تا ٢٠١٦ وەزیری ناوخۆی فینلاند کاری کردووە لە ٢ی نیسانی ٢٠٢٣، پارتی ھاوپەیمانیی نیشتمانیی ڕاستڕۆی فینلاند لە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی فینلاند لە ساڵی ٢٠٢٣ بە کۆکردنەوەی ٤٨ کورسی سەرکەوتنی بەدەستھێنا، ئۆرپۆ زیاتر لە ١٧ ھەزار دەنگی لە قەزاکەی خۆیدا بەدەستھێنا. بڕیارە ئۆرپۆ وەک دانوستانکاری سەرەکی پێکھێنانی حکوومەت و کاندیدی سەرۆک وەزیران دەستنیشان بکرێت کاتێک پەرلەمانی نوێ و سەرۆک کۆمار دوای ماوەیەکی کەم لە ھەڵبژاردنەکان کۆدەبنەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩
سەرۆکی پەرلەمانی ئەورووپا

[وێنۆک|[ڕۆبێرتا مێتسۆلا لە ٢٠٢٢ەوە تا ئێستا|170px]]
**سەرۆکی پەرلەمانی ئەورووپا** () سەرۆکایەتی دیبەیت و چالاکییەکانی پەرلەمانی ئەورووپا دەکات. ھەروەھا نوێنەری ئەم پەرلەمانەیە لە یەکێتیی ئەورووپا و لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی. بۆ پەسەندکردنی زۆربەی یاساکانی یەکێتی ئەورووپا و بوودجەی یەکێتی ئەورووپا واژووی سەرۆکی پەرلەمان پێویستە. ماوەی سەرۆکایەتی پەرلەمان دوو ساڵ و نیو بۆ پێنج ساڵە، کە بەزۆری لە نێوان دوو پارتە سیاسییە گەورەکەدا دابەش دەکرێن. لە سەرەتای دامەزراندنی پەرلەمانەوە لە ساڵی ١٩٥٢ تا ئێستا ٣٠ سەرۆکی پەرلەمان ھەبوون و ١٧یان لە دوای یەکەم ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ساڵی ١٩٧٩ەوە خزمەتیان کردووە. دوو لە سەرۆکەکانی پەرلەمان ژن بوون و زۆربەیان لە وڵاتانی کۆنەوە ھاتوون کە ئەندامی پەرلەمانی ئەورووپان.

## ڕۆڵ لە پەرلەمان
سەرۆکی پەرلەمان سەرۆکایەتی دیبەیتەکان دەکات و سەرپەرشتی ھەموو چالاکییەکانی پەرلەمان و دامودەزگا پێکھێنەرەکانی دەکات (دڵنیابوون لە جێبەجێکردنی پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمان)، ئەم کارە ھاوشێوەی سەرۆکی پەرلەمانە لە وڵاتێکدا. ١٤ جێگری سەرۆکی پەرلەمان پێگەیەکی نزمترن لە سەرۆکی پەرلەمان و لە نەبوونی سەرۆکی پەرلەماندا دیبەیتەکان بەڕێوەدەبەن. ھەروەھا سەرۆکی پەرلەمان سەرۆکایەتی کۆبوونەوەکانی دیوانی پەرلەمان دەکات کە بەرپرسە لە کاروباری بوودجە و کارگێڕی و کۆنفرانسی سەرۆکایەتیش کە دەستەیەکی حوکمڕانە و لە سەرۆکی ھەر گرووپێکی سیاسی لە پەرلەمان پێکھاتووە.

## پێگە لە سەندیکادا
سەرۆکی پەرلەمان نوێنەری ئەم پەرلەمانەیە لە ھەموو بابەتە یاسایییەکان و پەیوەندییەکانی دەرەوە بەتایبەتی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان. کاتێک ئەنجومەنی ئەورووپا کۆدەبێتەوە، سەرۆکی پەرلەمان ھەڵوێستی پەرلەمان لەبارەی ئەو پرسانەی لە کارنامەی ئەنجومەنەکەدا دەخرێتەڕوو، ئاشکرا دەکات.

ھەروەھا سەرۆکی پەرلەمان بەشداری لە کۆنفرانسی نێوان حکوومەتەکان دەکات سەبارەت بە ڕێککەوتنە نوێیەکان. 

واژووی سەرۆکی پەرلەمان پێویستە بۆ پەسەندکردنی بوودجەی یەکێتیی ئەورووپا و یاساکانی یەکێتییەکە، کە بەپێی ڕێکاری ھاوبەشی بڕیاردان پەسەند کراون. ھەروەھا سەرۆکی پەرلەمان سەرۆکی لیژنەکانی سازانە لەگەڵ ئەنجومەن لە هەموو بوارەکاندا.

## سەرچاوەکان
ئەندامی پەرلەمانی ئەورووپا

**ئەندامی پەرلەمانی ئەورووپا** () کەسێکە کە ھەڵدەبژێردرێت بۆ ئەوەی وەک نوێنەری خەڵک لە پەرلەمانی ئەورووپا کار بکات. کاتێک پەرلەمانی ئەورووپا دامەزرا، ئەندامانی پەرلەمانی ئەورووپا ڕاستەوخۆ لەلایەن وڵاتانی ئەندامەوە لە نێو ئەوانەی لە پەرلەمانە نیشتمانییەکانیاندا بوون، دەستنیشان دەکران. لە ساڵی ١٩٧٩ەوە ئەندامانی پەرلەمانی ئەورووپا بە مافی دەنگدانی گشتگیر ڕاستەوخۆ ھەڵدەبژێردرێن. ھەر وڵاتێکی ئەندام شێوازی تایبەتی خۆی بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی پەرلەمانی ئەورووپا پەرەپێداوە – و لە ھەندێک وڵاتدا ئەمە بە تێپەڕبوونی کات گۆڕاوە – بەڵام ئەم سیستەمە دەبێ جۆرێک بێت لە نوێنەرایەتی ڕێژەیی.

## سەرچاوەکان
*
ڕۆبێرتا مێتسولا

**ڕۆبێرتا مێتسولا تێدێسکۆ** () تریکاس سیاسەتمەدارێکی ماڵتایە و لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٢ەوە وەک سەرۆکی پەرلەمانی ئەورووپا کاردەکات. مێتسولا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٣ وەک نوێنەری ماڵتا بووە ئەندامی پەرلەمانی ئەورووپا. لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ وەک جێگری یەکەمی پەرلەمانی ئەورووپا ھەڵبژێردرا. دوای کۆچی دوایی دەیڤید ساسۆلی لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، مێتسولا وەک سەرۆکی کاتی و دوای ھەفتەیەک وەک سەرۆکی پەرلەمانی ئەورووپا ھەڵبژێردرا. ڕۆبێرتا مێتسولا گەنجترین کەسە کە ئەم پۆستە بەدەست ھێناوە. ھەروەھا سێیەم ژنە کە دوای سیمۆن وەیی (١٩٨٢–١٩٧٩) و نیکۆڵ فۆنتێن (١٩٩٩–٢٠٠٠) بۆ ئەو پۆستە ھەڵبژێردرا.

## پەروەردە و چالاکیی پیشەیی
مێتسولا پارێزەرە و پسپۆڕی یاسا و سیاسەتی ئەورووپایە. وەک ھاوپێچی ھاوکاری یاسایی و دادوەری ماڵتا لە نوێنەرایەتی ھەمیشەیی ماڵتا لە یەکێتی ئەورووپا کاری کردووە و لە ساڵی ٢٠١٢ تا ٢٠١٣ ڕاوێژکاری یاسایی نوێنەری باڵای یەکێتیی ئەورووپا بووە بۆ کاروباری دەرەوە و کاروباری ئاسایش.

## دژە لەباربردنی منداڵ
ڕۆبێرتا مێتسولا لایەنگری سیاسەتەکانی دژە لەباربردنی منداڵە. بەڵام پشتگیری لە مافی کەمینە سێکسییەکان و گرووپە ئێڵ جی بی تییەکان دەکات. مێژووی دەنگدانی بە مافی زاوزێی ژنان ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە. لە ساڵی ٢٠١٥دا مێتسولا پەیوەندی بە نوێنەرانی دیکەی ماڵتا لە یەکێتی ئەورووپا کرد و ڕای گەیاند کە ئەوان «بە دڵنیایییەوە دژی لەباربردنی منداڵن». دوای ئەوەی وەک سەرۆکی کاتی پەرلەمانی ئەورووپا ھەڵبژێردرا، ڕای گەیاند کە ڕازییە لەگەڵ لەباربردنی منداڵ بە شێوەیەکی سەلامەت وەک مافێکی مرۆڤ.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
پۆل:زیندووان
جۆناتان ئەی. سی. براون

وێنۆک
**جۆناسان ئەندرۆ کلیڤلاند براون**  زانای موسڵمانی ئەمریکییە لە بواری توێژینەوەی ئیسلامیدا . لە ساڵی ٢٠١٢ەوە وەک مامۆستای یاریدەدەر لە قوتابخانەی ئێدمۆند ئەی والش بۆ خزمەتگوزاری دەرەوەی زانکۆی جۆرج تاون کاری کردووە. خاوەنی کورسی ئەلوەلید بن تەلالی شارستانیەتی ئیسلامییە لە زانکۆی جۆرج تاون . 

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧
پۆل:موسڵمانانی ئەمریکی
پۆل:گاورە پێشووەکانی ئەمریکا
پۆل:ئەو کەسایەتییانەی لە ئایینی گاورەوە بوونەتە موسڵمان
پۆل:حەنبەلییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەو کەسایەتییانەی لە دینی گاورەوە بوونەتە موسڵمان
پەرلەمانی ئەورووپا

**پەرلەمانی ئەورووپا** () دەزگایەکی یاسادانانە لە یەکێتی ئەورووپا. پەرلەمانی ئەورووپا لەگەڵ ئەنجومەنی یەکێتیی ئەورووپا پێکەوە کاردەکات بۆ یاسادانان و بڕیاردان لە یەکێتی ئەورووپا. چونکە نوێنەرەکانی ڕاستەوخۆ لەلایەن ھاووڵاتیانی ئەورووپییەوە ھەڵدەبژێردرێن، لە یەکێتی ئەورووپادا بە ھێمای دیموکراسی دادەنرێت. پەرلەمانی ئەورووپا نوێنەرایەتی دووەم گەورەترین دیموکراسی دەکات لە جیھاندا (دوای پەرلەمانی ھیندستان) و گەورەترین دیموکراسی فرانتەیشناڵ لە جیھان (٣٧٥ ملیۆن کەسی شایستەی دەنگدان لە ساڵی ٢٠٠٩). پەرلەمانی ئەورووپا سەرپەرشتی کۆمیسیۆنی ئەورووپا دەکات تا ئەو ڕادەیەی کە پێویستە سەرۆک و ئەندامانی کۆمسیۆن دەنگی متمانە لە پەرلەمان وەربگرن و پەرلەمان دەتوانێت بە کۆمەڵ لێپێچینەوەیان لێبکات. پەرلەمان پێکەوە لەگەڵ ئەنجومەنی یەکێتی ئەورووپا بەرپرسیارە لە بڕیاردان سەبارەت بە بوودجەی یەکێتییەکە و سەرپەرشتیکردنی بەکارھێنانی. ئەندامانی پەرلەمان پێنج ساڵ جارێک بە دەنگی جەماوەری ھەڵدەبژێردرێن. ئەم پەرلەمانە ٧٥١ کورسی ھەبوو، کە پاش دەرچوونی بەریتانیا لە یەکێتی ئەورووپا بۆ ٧٠٥ کورسی کەمکرایەوە. 

خولی نۆیەمی ئەم پەرلەمانە لە مانگی تەممووزی ٢٠١٩ دەستیپێکرد و تا مانگی تەممووزی ٢٠٢٤ بەردەوام دەبێت. لەم ماوەیەدا ٧٠٥ کورسی ئەم پەرلەمانە لە نێوان ٢٧ وڵاتی ئەندامدا دابەش کراوە. پەرلەمانی ئەورووپا تاکە دامەزراوەی یەکێتییەکە کە ئەندامانی بە دەنگی ڕاستەوخۆی جەماوەری ھەڵدەبژێردرێن. خولی حەوتەمی ئەم پەرلەمانە لە ساڵی ٢٠٠٩ دەستی پێکرد و تا ساڵی ٢٠١٤ بەردەوام بوو. لە خولی حەوتەمدا ٧٣٦ کەس نوێنەرایەتی ٤٩٢ ملیۆن کەسیان کرد لە ٢٧ وڵاتی ئەندام. گرنگە ھێزە کاریگەرەکانی ئەم پەرلەمانە وەک نوێنەری بیری سیاسی خەڵکی وڵاتانی ئەندامی یەکێتی ئەورووپا دەستنیشان بکرێت. ئەم ھێزانە دەتوانرێت لە گرووپە سیاسییەکانی چالاک لە پەرلەمانی ئەورووپادا دەستنیشان بکرێن. زۆربەی ئەندامانی پەرلەمانی ئەورووپا بەسەر گرووپە سیاسییەکاندا دابەشبوون و ژمارەیەکی کەم لە نوێنەران دەکەونە دەرەوەی ئەو گرووپە سیاسیانە.

## سەرچاوەکان
*
بەرھەمھێنەری فیلم

**بەرھەمھێنەری فیلم** () ئەو کەسەیە کە سەرپەرشتی بەرھەمھێنانی فیلمەکە دەکات. جا لە کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنان دامەزراو بن یان بە شێوەیەکی سەربەخۆ کار بکەن. بەرھەمھێنەران نەخشە و گونجاندن بۆ لایەنە جیاوازەکانی بەرھەمھێنانی فیلمێک دادەنێن: ھەڵبژاردنی سیناریۆ، گونجاندنی نووسین، ڕێبەری، مۆنتاژ و ڕێکخستنی دارایی.

بەرھەمھێنەر بەرپرسیارە لە دۆزینەوە و ھەڵبژاردنی ماددە بەڵێندەرەکان بۆ ئەوەی بکرێتە فیلم. پاشان (ئەگەر فیلمەکە لەسەر بنەمای سیناریۆیەکی ئامادەکراو نەبێت) دەبێت بەرھەمھێنەر سیناریۆنووسێک بەکرێ بگرێت و سەرپەرشتی پەرەپێدانی سیناریۆکە بکات.
## سەرچاوەکان

پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم
پۆل:پیشەکانی فیلمسازی
پۆل:پیشەکانی میدیای بەکۆمەڵ
بەڵگەنامەی مۆدێلی تەن

بەڵگەنامەی مۆدێلی تەن

### پێناسە
(بە ئینگلیزی Document object model (DOM))


پێناسێکە بۆ ناوبەستێکی بەرنامەی بەکاربەریی (API) لە لایەن دامەزراوەی (W3C) دانراوە، ڕێگە بە بەرنامە و سکریپتەکان ئەدات کە ناوەڕۆکی لاپەڕەیەک نوێ بکاتەوە (پێکهاتە، شێواز). 

### مێژوو
ساڵی ١٩٩٨ بەرهەم هێنراوە، جێبەجێکاری (DOM) خۆی لە کۆمەڵێک نەخشان و کرداردا دەبینێتەوە کە ئاسانکاریی بۆ سکرپتەکان دەکەن تا بتوانن ئامرازەکانی وێبگەڕەکە بەکار بهێنن. 
بەڵگەنامەی مۆدێلی تەن(DOM) وا لە پەڕەکان دەکات کە وەکو بنکەدراوەیەک ڕەفتار بکەن، چونکە گرێ بۆ هەر پەڕەیەک (بەڵگەنامەیەکی XML) دروست دەکات. وەشانی دووەمی (DOM) کۆتایی ساڵی ٢٠٠٠ ئاشکرا کرا. لەم وەشانەدا مۆدێلی (ڕووداو event) دانان تێهەڵکێش کرا، وەکو کرتە کردنی مشکەکە، یا نووسینی دەقێک ..هتد.

### سەرچاوە

پۆل:ئێچ تی ئێم ئێڵ
لێژنەی ئەورووپی

**لێژنەی ئەورووپی** یان **کۆمیسیۆنی ئەورووپی** () ڕۆڵی دەسەڵاتی جێبەجێکردن لە یەکێتیی ئەورووپادا دەگێڕێت. ئەم لێژنەیە لە ڕاستیدا وەک کابینەی حکومەتێک مامەڵە دەکات. کۆمیسیۆنی ئەوروپا ٢٧ ئەندامی هەیە (بە شێوەیەکی نافەرمی پێیان دەوترێت کۆمیساریی) و سەرۆکێک. دەزگایەکی جێبەجێکاری لەخۆدەگرێت کە نزیکەی ٣٢ هەزار کارمەندی ئەوروپی هەیە. کۆمسیۆن بەسەر چەند بەشێکدا دابەشکراوە، کە پێیان دەوترێت بەرێوەبەرایەتی گشتی و دەتوانرێت بەراورد بکرێن بە دەستە یان وەزارەتەکانی حکومەتێک. هەریەک لەو فەرمانگە گشتیانە بەرێوەبەری گشتی هەیە و ئەم بەڕێوەبەرە گشتیەش بەرپرسیارە و لێپرسینەوەی لەگەڵ کۆمیسارییەکدا هەیە. لە کۆمیسیۆنی ئەوروپادا هەر وڵاتێکی ئەندام یەک نوێنەری هەیە، بەڵام ئەم نوێنەرانە بە پێی ئەو سوێندخواردنەی کە لە کاتی دەستبەکاربوونیاندا دەیخۆن، نوێنەرایەتی بەرژەوەندییەکانی یەکێتی ئەوروپا بە گشتی دەکەن نەک بەرژەوەندی وڵاتەکانیان. سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەوروپا (لە ئێستادا: ئورزولا فۆن دێر لاین) لەلایەن ئەنجومەنی ئەورووپا (کە لە ٢٧ سەرۆکی دەوڵەت/حکومەت پێکهاتووە) کاندید دەکرێت و لەلایەن پەرلەمانی ئەورووپا هەڵدەبژێردرێت. پاشان ئەنجومەنی یەکێتی ئەوروپا بە ڕێککەوتن لەگەڵ سەرۆکی کاندیدکراو، ئەندامانی دیکەی کۆمیسیۆنی ئەوروپا کاندید دەکات. دوای ئەوە ٢٧ ئەندامەکە (وەک تیمێک) دەچنە کۆمسیۆن، بە مەرجی ڕەزامەندی پەرلەمانی ئەوروپا.
## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٦٧
کۆماری بەڕێوەبەرایەتی

**کۆماری بەڕێوەبەرایەتی** () وڵاتێکە کە لەلایەن کۆلێژێکەوە بەڕێوەدەبرێت کە لە چەند کەسێک پێکھاتووە و بە ھاوبەشی دەسەڵاتەکانی سەرۆکی دەوڵەت یان سەرۆکی حکوومەت بەکاردەھێنرێت.
لە مێژووی سیاسیدا زاراوەی دایرێکتۆر، بە زمانی فەرەنسی directoroire، بۆ دامەزراوە باڵاکانی دەستەی دەوڵەت بەکاردەھێنرێت، کە لە ئەندامانی جێبەجێکار پێکھاتوون.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:جۆرەکانی دیموکراسی
سەرۆکی لێژنەی ئەورووپی

**سەرۆکی لێژنەی ئەورووپی** () پێگەیەکی فەرمییە لە یەکێتیی ئەورووپا کە بە باڵاترین بەرپرسی لێژنەی ئەورووپی ناودەبرێت. ئەم کۆمیسیۆنە دەسەڵاتی جێبەجێکاری یەکێتی ئەورووپایە و لە ڕاستیدا بەھێزترین دامەزراوەی ئەم یەکێتییە. سەرۆکی کۆمسیۆن بەرپرسیارە لە تەرخانکردنی پارە و دەرفەتی دیکە بۆ ئەندامانی یەکێتی و ئەگەر پێویست بکات دەتوانێت بڕیار لەسەر ھەڵبژاردنی نوێ بدات یان ئەندامان دەربکات. کارنامەی کۆمیسیۆنەکە دادەنێت و ھەموو یاساکانی یەکێتی ئەورووپا جێبەجێ دەکات کە لەلایەن پەرلەمانی ئەورووپا پەسەندکراون. لە مانگی تەممووزی ٢٠١٩ ئورزولا فۆن دێر لاین لەلایەن ئەنجومەنی ئەورووپاوە وەک کاندیدێک بۆ سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەورووپا بۆ  پەرلەمانی ئەورووپا بۆ دەنگدانی متمانە کاندیدکرا. لە ١٦ی تەممووزدا بە نزیکەی زۆرینەی ڕەھای دەنگی نوێنەرانی پەرلەمانی ئەورووپا وەک سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەورووپا ھەڵبژێردرا. ژان کلۆد یونکەر تا ١ی کانوونی دووەم لە پۆستەکەیدا دەمێنێتەوە و گواستنەوەکەش لە ١ی کانوونی دووەم تەواو دەبێت.

## سەرچاوەکان
ھێرشی دابەشکراوی نکۆڵی لە ڕاژەیەک

هێرشی دابەشکراوی نکۆڵی لە ڕاژەیەک (بە ئینگلیزی Distributed denial of service attack ) و کورتکراوەکەی (DDoS) کە زۆرتر بەکار دەبرێت.


بوونی چەندین کۆمپیوتەری پێکراو بە شاڵاوی (نکۆڵی لە ڕاژە denial of service) کە هەریەک لەو کۆمپیوتەرانەش لە ڕایەڵەدا، پەیام و هێرشی هاوشیوە دووپات بکەنەوە بۆ سەر کۆمپیوتەری تری ناو ڕایەڵەکە.

### سەرچاوە

## سەرچاوەکان