محەممەد ڕەشید پاشا

**محەممەد ڕەشید پاشا** (بە تورکی: Mehmed Râşid Paşa، بە عەرەبی: محمد راشد باشا؛ ١٨٢٤ – ١٥ی حوزەیرانی ١٨٧٦) پیاوێکی دەوڵەتی عوسمانی بوو کە وەک والی ویلایەتی سووریا لە نێوان ساڵانی ١٨٦٦–١٨٧١ و وەک وەزیری کاروباری دەرەوەی حکوومەتی عوسمانی لە ساڵانی ١٨٧٣–١٨٧٤ و ١٨٧٥ تا کاتی مردنی کاری کردووە. ڕاشد پاشا لە میسر گەورە بووە، کە باوکی یاریدەدەری پارێزگار محەممەد عەلی بووە، و پێش ئەوەی لە ساڵی ١٨٥١دا پەیوەندی بە خزمەتگوزاریی حکوومی لە ئەستەمبوڵ بکات، لە پاریس خوێندوویەتی. لەوێ بووە جێی متمانە و پشتیوانیی سەدری ئەعزەم عەلی پاشا، کە کەسایەتییەکی سەرەکیی چاکسازییەکانی تەنزیمات بوو لە سەرانسەری ئیمپراتۆرییەتدا. دوای ئەوەی عەلی پاشا لە ساڵی ١٨٦٦دا دووبارە وەک سەدری ئەعزەم دەستنیشانکرایەوە، ڕاشد پاشا وەک والی ویلایەتی سووریا بە ناوەندێتیی دیمەشق دەستنیشانکرا، کە لە تەرابلوس و حەما لە باکوورەوە تا فەلەستین و ئەوبەری ڕووباری ئوردن لە باشوور درێژ دەبووەوە.

وەک والی، ڕەشید پاشا چەندین چاکسازیی کارگێڕیی ئەنجامدا، لەوانە دروستکردنی ئەنجومەنی شارەوانییەکانی دیمەشق و بەیرووت، ئەنجومەنی پارێزگای سووریا و پەرلەمانی سووریا، لە ھەمان کاتدا دڵنیایی دا لەوەی کە پۆستی «ئەمیر ئەلحەج» (فەرماندەی کاروانی ساڵانەی حەج) تەنھا لەلایەن کەسێکی ناوخۆیییەوە پڕ بکرێتەوە. ئەو چەندین پڕۆژەی کارە گشتییەکانی دەستپێکرد، کە بە شێوەیەکی بەرچاو تۆڕەکانی ڕێگاوبان و تەلەگرافی سووریای گەورەتر کرد. ھەروەھا ھەوڵی دا ڕێکخستن بۆ یاسا پشێوەکانی خاوەندارێتی زەوی لە سووریا بکات و ھانی کڕینی تایبەتی زەوییە دەوڵەتییەکانی دا، کە لە کۆتاییدا لە بەرژەوەندیی بژاردەی شارنشینەکان بوو لەسەر حیسابی جووتیاران. ئامانجی سەرەکیی ئەو یەکخستنی سووریا و ناوچە جیاجیاکانی بوو لەناو دەوڵەتی عوسمانیدا دوای ماوەیەکی درێژ لە سەربەخۆیی نیمچەفەرمی و فەرامۆشکردنی ئیمپراتۆرییەت. بۆ ئەو مەبەستە، ھەڵمەتی سەربازیی لە زنجیرە چیا کەنارییەکانی ژێر دەسەڵاتی عەلەوییەکان، دەشتایییەکانی ناوەڕاستی سووریا و دەشتەکانی حەوران و بەلقا لە باشوور دەستپێکرد، کە ھەموویان ناوچەی لادێ نشین بوون و مێژوویەکی درێژیان ھەبوو لە بەرەنگاربوونەوەی باج و سەربازیی زۆرەملێی عوسمانی؛ بەڵام بە پێچەوانەی پێشینەکانییەوە، ڕاشد پاشا لە کۆتاییدا توانی ھاوکاریی دانیشتووانی دەشتایییە موسڵمانەکان، شاخنشینە دروزەکان و خێڵە بەدەوییەکان بەدەستبھێنێت کە دژایەتیی یەکتریان دەکرد، ئەویش لە ڕێگەی دابەشکردنی دادپەروەرانەی سەرچاوەکان و ئەرکەکان لە نێوانیاندا، لەکاتێکدا ئامادەیییەکی سەربازیی بەھێزی پاراستبوو. ئەو ستراتیژییەتەکەی خۆی بە پێویست دەزانی بۆ گەشەسەندنی ناوچەکە و بەرەنگاربوونەوەی ھاوبەش دژی زیادبوونی دەستتێوەردانە بازرگانییەکانی ئەورووپا لە بازرگانیی پڕ قازانجی گەنمی سووریادا.

ھاوکات لەگەڵ دوورخستنەوەی عەلی پاشا وەک سەدری ئەعزەم لە ساڵی ١٨٧١دا، ڕەشید پاشا لە والییەتی سووریا دوورخرایەوە. دوای دوو ساڵ وەک وەزیری پلاندانان دەستنیشانکرا پێش ئەوەی گۆڕانکارییەک لە ئەنجومەنی وەزیران لە ھەمان ساڵدا بیکاتە وەزیری کاروباری دەرەوە. لە ئایاری ١٨٧٤دا گۆڕدرا و وەک باڵیۆزی عوسمانی بۆ نەمسا-مەجارستان ڕەوانەی ڤیێنا کرا؛ بەڵام لە تشرینی دووەمی ١٨٧٥دا دووبارە وەک وەزیری کاروباری دەرەوە دەستنیشانکرایەوە. ڕەشید پاشا لەم پۆستەدا بەردەوام بوو تا ئەو کاتەی لەلایەن «حەسەن بەگ»ەوە، کە ئەفسەرێکی ناڕازی بوو، لە کاتی کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیران لە ماڵی «میدحەت پاشا» تەقەی لێکرا و کوژرا. ئامانجی حەسەن بەگ وەزیری جەنگ «حوسێن عەونی پاشا» بوو، کە ئەویش ھەر لەوێدا کوژرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە سەدەی ١٩یەم
پۆل:تورکە عوسمانییەکان
پۆل:مردووانی ١٨٧٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٤