open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڕەسووڵ بەگ

**ڕەسووڵ بەگ** میری میرنشینی سۆران و برای محەممەد پاشای ڕەواندز بوو، کۆتا میر بوو کە فەرمانڕەواییی میرنشینی سۆرانی لە سەرەتای سەدەی نۆزدەهەمدا دەکرد. دوای مردنی میر محەممەد پاشا لە ساڵی ١٨٣٨ بۆ ماوەیەکی کورت شوێنی گرتەوە. تا لە ساڵی ١٨٤٧ لەلایەن والیی بەغدا لە حکومڕانی دەرکرا و کۆتایی بە میرنشینی سۆران هات.

## پێشبینی
ڕەسووڵ بەگ لە کۆتاییی سەدەی ١٨ لە شارۆچکەی ڕەواندز لە دایکبووە، لە بنەماڵەی فەرمانڕەوای میرنشینی سۆران. کوڕی مستەفا بەگ بووە و سەر بە ئەرستۆکراسی کوردی بەهێزی ناوچەکە بووە. براکەی ڕەسووڵ بەگ، میر محەممەد پاشا لە ساڵی ١٨١٦ تا مردنی لە ژێر ئاڵای میرنشینی سۆران لە شۆرشی ڕەواندزدا حوکمی میرنشینەکەی دەکرد.

## حکوومڕانی
دوابەدوای کۆچی دواییی میر محەممەد پاشای ڕەواندز، ڕەسووڵ بەگ سەرکردایەتیی میرنشینەکەی گرتە ئەستۆ. حکومڕانیی ناوبراو تەمەنی کورت بوو و لە قۆناغێکی ناسەقامگیری ناوچەکەدا بوو، ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی هەوڵی تووندکردنەوەی دەسەڵاتیان لە ناوچە کوردییەکان و داگیرکردنی میرنشینە سەربەخۆکانی وەک میرنشینی سۆران و میرنشینی بادینان دەدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:کورد لە عێراق
پۆل:کوردستان
پۆل:کوردستانی گەورە
پۆل:میرنشینە کوردییەکان
پۆل:میرنشینی سۆران
پۆل:مێژوو
پۆل:مێژوو بەپێی سەردەم
پۆل:سەدەی ١٨یەم
پۆل:سەدەی ١٩یەم
پۆل:میرەکانی سۆران
ئالیس لە بۆردەرلاند (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

وێنۆک
 زنجیرە درامایەکی تەلەڤیزیۆنیی ھەستبزوێنی زانستی خەیاڵیی ژاپۆنییە کە لەسەر مانگایەکی ھەمان ناو لەلایەن ھارۆ ئاسۆوە وەرگیراوە. زنجیرەکە لە دەرھێنانی شینسوکە ساتۆیە. کێنتۆ یامازاکی و تاو تسوچیا ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن وەک دوو ھاوپەیمان کە لە وەشانی بەتاڵ و ھاوتەریبی تۆکیۆدا گیریان خواردووە، و ناچارن وەک یاریزان لە یارییە مەترسیدار و سادیستییەکاندا ڕکابەری بکەن. جۆر و سەختیی ھەر یارییەک بە کارتی یاریکردن نیشان دەدرێت کە لەسەر بنەمای پۆلە فەرەنسییەکانە و یارییەکان بەکاردەھێنرێن بۆ درێژکردنەوەی «ڤیزا» کانیان کە، ئەگەر بەسەربچێت، دەبێتە ھۆی لەسێدارەدانی یاریزانەکە بە لێزەری تەقێنراو لە ئاسمانەوە.

وەرزی یەکەمی زنجیرەکە لە تەممووزی ٢٠١٩ ڕاگەیەندرا و لە مانگی ئاب تا کانوونی دووەمی ٢٠١٩ وێنەگیرا. شوێنەکانی وێنەگرتن ناوچەکانی شیبویا و کۆپییەکی ستۆدیۆی شاشەی سەوز لە چوارڕیانی شیبویای دەگرتەوە. کاریگەرییە بینراوەکانی نمایشەکە لە ھاوکارییەکی نێودەوڵەتیدا لە نێوان دیجیتاڵ فرۆنتێر'ی ژاپۆن و تیمەکانی سەنگاپوور، ویلایەتە یەکگرتووەکان، و ھیندستان بەرھەم ھێنراون. مۆسیقاکەی لەلایەن یۆتاکا یاماداوە دانراوە، کە پێشتر ھاوکاریی ساتۆی کردبوو.

وەرزی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ لەسەر خزمەتگوزاریی ستریمینگی نێتفلیکس نمایشکرا، و پێداچوونەوەی ئەرێنی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت، کە ستایشی دیمەنە ئەکشنەکان، دەرھێنان، و نواندنەکەیان کرد. ئەوان نمایشەکەیان بە چەندین بەرھەمی ژانری مانەوە بەراورد کرد، لەوانە فیلمەکانی *باتڵ ڕۆیاڵ* (٢٠٠٠) و *کیوب* (١٩٩٧). دەدای بەھێز و بینەری بەرزی وەرزی یەکەم لە زۆرێک لە وڵاتان بووە ھۆی ئەوەی نێتفلیکس دوو ھەفتە دوای نمایشکردنی زنجیرەکە نوێ بکاتەوە؛ وەرزی دووەم لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە. لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣، بۆ وەرزی سێیەم نوێکرایەوە، کە لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ نمایشکرا.

## کورتە
لە وەرزی یەکەمدا، ڕیۆھێی ئاریسو و دوو ھاوڕێکەی لەناکاو دەگوازرێنەوە بۆ تۆکیۆیەکی جێگرەوە و چۆڵ، کە دەبێت یاریی ژیان-یان-مردن بکەن بۆ مانەوە.

لە وەرزی دووەمدا، ئاریسو و باقیی یاریزانەکان دەبێت دژی کارتە ڕوخسارەکان شەڕ بکەن، کە ھاووڵاتییانی بۆردەرلاندن، لە کاتێکدا ھەوڵ دەدەن بزانن ئایا ئەگەر ببەنەوە دەگەڕێنەوە بۆ جیھانەکەی خۆیان.

لە وەرزی سێیەم و کۆتاییدا، ئاریسو ناچار دەبێت بگەڕێتەوە بۆ بۆردەرلاند کاتێک یۆزوھا ئوساگی دووبارە دێتە ژوورەوە، کە لەلایەن دکتۆر ڕیوجی ماتسویاما، دکتۆرێک کە گیرۆدەی مردن بووە، قەناعەتی پێھێنراوە، کە بەشێکە لە پلانی سوناتۆ باندا بۆ ئاریسو. لە کاتێکدا ھەوڵ دەدات ئوساگی ڕزگار بکات بە دووبارە یاریکردنەوەی یارییەکانی ژیان-و-مردن، ئاریسو ھەوڵ دەدات جۆکەرەکە ببەزێنێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو دراما تەلەڤیزیۆنییە ژاپۆنییانەی پشت بە مانگا دەبەستێت
پۆل:چاندی ژاپۆنی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی
پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە
نورەدین عیتر

**نورەدین عیتر حەسەنی** (١٣٥٦–١٤٤٢ کۆچی / ١٩٣٧–٢٠٢٠ ز) زانای موسڵمانی سووری بوو لە زانستەکانی فەرموودە و زانستەکانی قورئان.

## لەدایکبوون و پەروەردە
ناوی نورەدین کوڕی محەممەد کوڕی حەسەن کوڕی محەممەد کوڕی حەسەن عیترە، و (عیتر) واتە لە بنەماڵەی پێغەمبەرە، ڕەچەڵەکی دەگەڕێتەوە بۆ حەسەن کوڕی عەلی.

نورەدین عیتر لە ڕۆژی چوارشەممە ١٧ی سەفەری ساڵی ١٣٥٦ی کۆچی لە شاری حەلەب لە دایکبووە، کە دەکاتە ٢٨ی نیسانی ١٩٣٧ی زایینی. نەوەی شێخ محەممەد نەجیب سیراجەدین حەلەبی ناودارە. لە قۆناغی ناوەندی شەرعی (خەسرەویە) خوێندوویەتی و بڕوانامەی ناوەندی شەریعەی لە ساڵی ١٩٥٤ی زایینی بە پلەی یەکەم بەدەست ھێناوە. پاشان ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە زانکۆی ئەزھەرەوە کردووە لە میسر، و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ساڵی ١٩٥٨ی زایینی بەدەستھێناوە. لە ساڵی ١٩٦٤ی زایینی، بڕوانامەی «عەلامییە»ی بەدەستھێناوە بە پلەی پرۆفیسۆر (دکتۆرا)، لە بەشی لێکدانەوە و فەرموودە بە پلەیەکی نایاب بە شەرەفەوە، بۆ تێزەکەی: “”

## پۆستەکان
دوای بەدەستھێنانی دکتۆرا، ڕاستەوخۆ گەڕایەوە بۆ سووریا و بۆ ماوەیەکی کورت وانەبێژی ناوەندی بوو. پاشان لە ساڵی ١٩٦٥ تا ١٩٦٧ وەک مامۆستای فەرموودەی پێغەمبەر لە زانکۆی ئیسلامیی مەدینە دامەزراوە، دواتر گەڕایەوە دیمەشق بۆ ئەوەی وەک مامۆستا دەستنیشان بکرێت و دواتر وەک مامۆستا لە فاکەڵتی شەریعەت لە زانکۆی دیمەشق کاریکردووە. لە فاکەڵتییەکانی ھونەر لە زانکۆکانی دیمەشق و حەلەب وانەبێژی زانستە قورئانییەکان و زانستەکانی فەرموودە بووە. ھەروەھا لە زۆرێک لە زانکۆ عەرەبی و ئیسلامییەکان وانەبێژ بووە، جگە لە زۆر مزگەوت.

سەرپەرشتی دەیان تێزی زانکۆی کردووە، لەوانەش تێزی ماستەر و دکتۆرا، ناوبژیوانی توێژینەوەی بەرزکردنەوەی پلە بۆ مامۆستایانی زانکۆ بووە.

## شێخ و مامۆستاکانی
* مستەفا موجاھید
* محەممەد محەممەد سەماحی
* عەبدولوەھاب ئەلبەحری
* محەممەد محیەدین عەبدولحەمید
* عەبدوڵڵا سیراجەدین حوسێنی

## کتێب و بەرھەمەکانی
### بڵاوکراوەکان
# الإمام الترمذی والموازنة بین جامع وبین الصحیحین
# منھج النقد فی علوم الحدیث
# دراسات تطبیقیة فی الحدیث النبوی
# الحج والعمرة فی الفقە الإسلامی
# محاضرات فی تفسیر القرآن الکریم
# إعلام الأنام
# علوم القرآن
# القرآن الکریم والدراسات الأدبیة، وھو من مقررات کلیة الشریعة فی جامعة دمشق.
# أصول الجرح والتعدیل وعلم الرجال
# المعاملات المصرفیة والربویة وعلاجھا فی الإسلام
# أبغض الحلال
# ھدی النبی محمد صلی اللە علییە وسلم فی الصلوات الخاصة
# ماذا عن المرأة، الذی یتحدث فییە عن المرأة فی الإسلام وأحکامھا فی الشریعة
# فکر المسلم وتحدیات الألف الثالثة وھو عبارة عن ٥ أقسام.

### لێکۆڵینەوەکان
# مقدمة ابن الصلاح، ئیبن سەلاحی شارەزووری
# إرشاد طلاب الحقائق، ئیمامی نەوەویە
# شرح علل الترمذی، لە نووسینی ئیبن ڕەجەب حەنبەلی
# نزھة النظر شرح نخبة الفکر، ئیبن حەجەر عەسقەلانی
# الرحلة فی طلب الحدیث، خەتیبی بەغدادی
# معجم المصطلحات الحدیثیة، کە لەلایەن ئەکادیمیای زمانی عەرەبی لە دیمەشق لە ساڵی ١٩٧٦ بڵاوکراوەتەوە.

## مردن
نورەدین عیتر لە ڕۆژی چوارشەممە، ٦ی سەفەری ساڵی ١٤٤٢ی کۆچی، کە دەکاتە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ی زایینی، لە تەمەنی ٨٣ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:شەرعزانانی سوننە
پۆل:مردووانی دیمەشق
پۆل:مردووانی ٢٠٢٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧
کەسایەتی

**کەسایەتی** بریتییە لە کۆمەڵێک شێواز ( جۆری ) ڕەفتاری، مەعریفی و سۆزداریی پێکەوەبەستراو کە گونجانی بێهاوتای کەسێک لەگەڵ ژیاندا پێکدەهێنن.  ئەم شێوازە پێکەوەبەستراوانە تا ڕادەیەک جێگیرن، بەڵام دەکرێت لە درێژخایەندا بگۆڕێن،  بەهۆی ئەزموون و پرۆسەکانی پێگەیشتنەوە، بەتایبەتی بە لەئەستۆگرتنی ڕۆڵە کۆمەڵایەتییەکانی وەک کرێکار یان دایک و باوک. جیاوازییەکانی کەسایەتی بەهێزترین پێشبینیکەرن بۆ نزیکەی هەموو دەرەنجامە سەرەکییەکانی ژیان، لە سەرکەوتن و ڕەزامەندی لە خوێندن، کار و پەیوەندییەکانەوە بگرە تا تەندروستیی دەروونی و جەستەیی و خۆشگوزەرانی و تەمەندرێژی.

هەرچەندە پێناسەیەکی یەکگرتوو بۆ کەسایەتی نییە، بەڵام زۆربەی تیۆرییەکان جەخت لەسەر پاڵنەر و کارلێکە دەروونییەکانی مرۆڤ لەگەڵ ژینگەکەیدا دەکەنەوە. تیۆرییەکانی کەسایەتی کە لەسەر بنەمای خەسڵەتەکان داڕێژراون، وەک ئەوانەی لەلایەن ڕایمۆند کاتێلەوە پێناسە کراون، کەسایەتی وەک ئەو خەسڵەتانە پێناسە دەکەن کە پێشبینیی ڕەفتاری تاکەکەس دەکەن. لەلایەکی دیکەوە، ئەو ڕێبازانەی زیاتر پشت بە ڕەفتار دەبەستن، کەسایەتی لە ڕێگەی فێربوون و خووەکانەوە پێناسە دەکەن. سەرەڕای ئەوەش، زۆربەی تیۆرییەکان کەسایەتی بە شتێکی تا ڕادەیەک جێگیر دادەنێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:گەشەکردنی مرۆڤ
پۆل:کەسایەتی
پۆل:ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ئەوانی تر
پردی فۆیڵ

**پردی فۆیڵ** (بە ئینگلیزی: Foyle Bridge) پردێکی ڕێگای سەرەکییە لە شاری دێری، ئایرلەندی باکوور. پردەکە ڕێگای A2 بەسەر ڕووباری فۆیڵدا دەگوازێتەوە و دووەم درێژترین پردە لە دوورگەی ئایرلەند. ئەم پردە وەک پێکھاتەیەکی ئەندازیاریی گرنگ و خاڵێکی دیاری شارەکە دادەنرێت.

## مێژوو و دروستکردن
پردی فۆیڵ لە ساڵی ١٩٨٤ بە ڕووی ھاتوچۆدا کرایەوە و بووە ھۆی گۆڕانکارییەکی بەرچاو لە شێوازی ھاتوچۆ لە شاری دێری، بەوەی کە ڕێگایەکی بازنەیی خێرای لە باکووری شارەکەدا بۆ ئۆتۆمبێلەکان دابین کرد. پردەکە لەلایەن کۆمپانیای ئەندازیاریی Ove Arup and Partners نەخشەسازیی بۆ کراوە و لەلایەن کۆمپانیای ھاوبەشی RDL-Graham Joint Venture جێبەجێ کراوە. تێچووی تەواوی پڕۆژەکە لەو کاتەدا ٢٩.٦ ملیۆن پاوەندی ستەرلینگ بوو.

وێنۆک|چەپ|دیمەنی ژێرەوەی پردەکە کە پێکھاتە پۆڵاینەکەی پیشان دەدات.

## نەخشە و پێکھاتە
پردەکە لە ڕووی پێکھاتەوە پردێکی تیرچەی سندوقی پۆڵای بەردەوامە (continuous steel box girder) کە درێژیی گشتییەکەی دەگاتە ٨٦٦ مەتر (٢،٨٤١ پێ). پردەکە لە سێ مەودای سەرەکی پێکدێت کە درێژترین مەودای ناوەڕاستی ٢٣٤ مەترە، لەگەڵ دوو ڕێڕەوی نزیکبوونەوەی کۆنکرێتی لە ھەردوو لایەوە. بۆ ماوەی ٢٥ ساڵ، واتا تا کردنەوەی پردی ڕووباری سویر لە ساڵی ٢٠٠٩، پردی فۆیڵ درێژترین پرد بوو لە تەواوی دوورگەی ئایرلەند.

## گرنگی و بەکارھێنان
پردی فۆیڵ پەیوەندییەکی ستراتیژیی ھاتوچۆ لەنێوان دوو بەری ڕووباری فۆیڵدا دابین دەکات و بەشێکی لە تۆڕی ڕێگاوبانی ناوچەکە. بەھۆی بەرزییەکەی و شوێنە کراوەکەیەوە، پردەکە زۆرکات ڕووبەڕووی بای بەھێز دەبێتەوە. ئەمەش وای کردووە کە لە کاتی بای بەرزدا، پردەکە بەڕووی ئۆتۆمبێلی بەرز و ھەندێکجاریش بەڕووی پیادەدا دابخرێت بۆ پاراستنی سەلامەتی. سەرەڕای ئەمەش، پردەکە وەک پێکھاتەیەکی نژیاروانیی سەرنجڕاکێش دادەنرێت کە دیمەنێکی جوانی بە باکووری شارەکە بەخشیوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئایرلەندی باکوور
ژێرار شالیان

**ژێرار شالیان** (لەدایکبووی ١٥ی شوباتی ١٩٣٤) نووسەر و کوردستانناس و پسپۆرێکی فەڕەنسی بوو لە بواری جیۆستراتژی و بزووتنەوە ڕزگاریخوازەکان. ژێرار شالیان پسپۆڕی پەیوەندییە نێودەوڵەتی و ستراتیژییەکان و ململانێ چەکدارییەکان و بەتایبەتی ململانێ ناڕێکەکان (شەڕی گەریلا، تیرۆر)ە. شیکارییەکانی لەبارەی شۆڕشەکانی ئاسیا، ئەفریقا، ئەمریکای لاتین و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر بنەمای ئەزموونی مەیدانی لەگەڵ ھێزە شۆڕشگێڕەکان، لە زیاتر لە بیست کتێب و چەندین بابەتی ڕۆژنامەوانیدا بڵاو کراونەتەوە.

## بەشێک لە بەرھەمەکان
* کارەساتی کورد
* مێژوویەکی جیھانیی جەنگ
* مێژووی تیرۆر: لە سەردەمی کۆنەوە تاوەکو قاعیدە، کە لەگەڵ ئاڕنۆ بلین ئامادەی کردووە
* ھونەری جەنگ لە مێژووی جیھان
* ئەتڵەسی ستراتیژی
* ئیمپراتۆریەتە کۆچەرییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:مردووانی ٢٠٢٥
پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
وانکێ

**وانکێ** یا **وانە** (بە عەرەبی: *وانة*، ئینگلیزی: *Wanna*) شارەدێیەکە لە قەزای تلکێف لە پارێزگای نەینەوا لە باکووری عێراق. وانکێ دەکەوێتە ڕۆژاوای باشووری کوردستان. ھەروەھا دەکەوێتە ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق و دەشتی نەینەوا. ژمارەی دانیشتووانەکەی لە ساڵی ٢٠١٨ بە ٤٧٫٠٠٠ کەس مەزەندە کراوە، و لە کورد و عەرەب پێکھاتووە. لە دووری (٥٧کم) دەکەوێتە باکووری مووسڵ.

دەکەوێتە سەر ڕووباری دیجلە، و پێی دەوترێت بووکی دیجلە. دەکەوێتە نێوان شارەکانی مووسڵ و دھۆک، و نزیکەی (١٢کم) لە بەنداوی مووسڵەوە دوورە.

## ناو

## جوگرافیا
شارەدێی وانکێ ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە گوندی تەل ھەمیان.
* لە باشوورەوە گوندی دورام تووسە.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی خراب وەلەد.
* لە ڕۆژئاواوە گوندی تەل زەھەب.

## مێژوو

## دانیشتوان
شارەدێ وانکێ نزیکەی (٣٣)گوند لەخۆدەگرێت. کۆی ڕووبەرەکەی نزیکەی (٩) ھەزار دۆنمە، ژمارەی دانیشتووانی زیاتر لە (٤٧)ھەزار کەسە. ئەم شارە بە یەکێک لە ناوچەکانی شارستانیەتی ئاشووری دادەنرێت. شوێنی شوێنەواری تێدایە وەکو (تەل ئەلمەیدانی) شوێنەواری لە باکوور، و (تەل ئەنکیجە)ی شوێنەواریی لە ناوچەی باشووری سەر ڕووباری دیجلە. سەر بە شارستانیەتی وڵاتی ئەسکی مووسڵە و دانیشتوانەکەی بە زمانی کوردی قسە دەکەن. زاراوەیەکی نزیکە لە شێوەزاری خەڵکی پارێزگای سلێمانی. خێڵەکانی ناوچەکە لە سەیدەکانی عەلەوی حوسێنیەکانەوە سەرچاوە دەگرن، جگە لە خێڵەکانی مەزھەب و نەتەوەی جۆراوجۆر.

## ئابووری
دانیشتوانی شاری وانکێ پشت بە کشتوکاڵ دەبەستن، وەک باقی ناوچەکانی سەر بە پارێزگای نەینەوا. ڕاوکردنی ئاژەڵە کێوییەکان، و ڕاوکردنی ماسی لە ڕووباری دیجلە سەرچاوەی سەرەکی بژێوی ژیانە. لە شارەدێکەدا بازاڕێکی گشتی ھەیە کە بە بازاڕی مۆدێرن ناسراوە، کە دوکانی جۆراوجۆری تێدایە لەوانە: بازاڕی سەوزە و بازاڕی خواردن و دوکانەکانی کڕین و فرۆشتنی مۆبایلی زیرەک و پێشانگای فرۆشتنی ئۆتۆمبێل و بەلەم و پاسکیل.

## بەنداوی مووسڵ
بەنداوی مووسڵ گەورەترین بەنداوی عێراقە. ئەم بەنداوە بە بەنداوی (سەددام)یش ناسراوە، بەو پێیەی لە سەردەمی سەددام حوسێن لە ساڵی (١٩٨١)دا دروستکراوە. دەکەوێتە سەر ڕووباری دیجلە و سەر بە پارێزگای نەینەوایە. بە مەبەستی بەرھەمھێنانی کارەبا و کۆکردنەوەی ئاو بۆ کارەکانی ئاودێری دامەزراوە. بەنداوەکە توانای گلدانەوەی (١١٫١) مەتر سێجای ھەیە و کارەبا بۆ پارێزگای نەینەوا بەرھەم دەھێنێت. کە نزیکەی (٢٫٥)ملیۆن ھاوڵاتی عێراقی لەخۆدەگرێت، وە بەنداوی مووسڵ بە چوارەم گەورەترین بەنداو لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا پۆڵێن کراوە لەڕووی توانای گلدانەوە، بە مەترسیدارترین بەنداو لە جیھاندا دادەنرێت و بە شێوەیەکی سەرەکی ھەڕەشە لە **شارەدێی وانکێ** دەکات بەھۆی نزیکیی زۆری لێیەوە. ھۆکاری سەرەکی مەترسی بەنداوەکە سروشتی ئەو بەردە تواوەیەیە کە لەسەری دروستکراوە. ئەم بەنداوە لە ڕێگەی کاری چاککردنەوە و پڕکردنەوە بەنداوەوە نۆژەنکرایەوە.

## ئەمانەش ببینە
* ناحیەی وانکێ

## سەرچاوەکان

پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ
پۆل:شارەکانی عێراق
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق
ئایفۆن ١٧

**ئایفۆن ١٧** تەلەفۆنێکی زیرەکە کە لەلایەن ئەپڵەوە پەرەی پێدراوە و بازاڕی بۆ کراوە و بەشێکە لە نەوەی نۆزدەھەمی ئایفۆن. وەک جێگرەوەی ئایفۆن ١٦، ئامێرەکە شانبەشانی ئایفۆن ١٧ پرۆ و ١٧ پرۆ ماکسی گرانتر و ئایفۆن ئێر لە کاتی بۆنەیەکی ئەپڵ لە ئەپڵ پارک لە کووپەرتینۆ، کالیفۆرنیا، لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥، ڕاگەیەندرا، و لە ١٩ی ئەیلوول بە نرخی ٧٩٩ دۆلار بۆ کڕین بەردەست کرا.

## دیزاین
وێنۆک|تەلەفۆنەکانی ئایفۆن ١٧ بە ڕەنگی جیاواز
ئایفۆن ١٧ بە ٥ ڕەنگ دێت: لاڤێندەر، سەیج، میست بلو، سپی، و ڕەش.

ئایفۆن ١٧ ھەروەھا ھەمان دیزاینی مۆدێلی پێشوو (ئایفۆن ١٦) بەکاردەھێنێت لەکاتێکدا ڕەقامێری ناوەوەی باشتر دەکات و قەراغەکانی شاشەکە بە بەراورد بە مۆدێلی پێشوو بچووک دەکاتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئایفۆن
پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە
پردی کینگ، بێڵفاست

**پردی کینگ** (بە ئینگلیزی: King's Bridge) پردێکی ڕێگای ئۆتۆمبێلە لە شاری بێلفاست، پایتەختی ئایرلەندی باکوور. پردەکە بەسەر ڕووباری لاگاندا درێژ دەبێتەوە و بەشێکە لە ڕێگای بازنەیی دەرەوەی شار (A55)، کە ناوچەکانی ئۆرمۆ (Ormeau) و سترانمیلیس (Stranmillis) پێکەوە دەبەستێتەوە. ئەم پردە بەھۆی گرنگیی مێژوویی و نژیاروانییەوە وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی B1 پۆلێن کراوە.

## مێژوو و ناونان
پردەکە لە چوارچێوەی نەخشەیەکی گەورەتردا بۆ دروستکردنی بۆلیڤارێک (شەقامێکی پان و گەورە) بە دەوری شاردا دروست کرا. ئامانج لێی جێگرتنەوەی خزمەتگوزارییەکی کۆنی پەڕینەوە بوو کە بە بەلەم ئەنجام دەدرا. لە ڕێکەوتی ٨ی تەممووزی ١٩١٢، پردەکە بە فەرمی لەلایەن شا جۆرجی پێنجەم و شاژنە مارییەوە کرایەوە. وەک ڕێزلێنانێک بۆ شا، پردەکە ناونرا "پردی کینگ" (King's Bridge).

وێنۆک|چەپ|دیمەنێکی پردەکە لەگەڵ ستوونە ڕووناکییە ئاسنە داڕێژراوەکانی.

## نەخشە و پێکھاتە
پردی کینگ یەکێک بوو لە یەکەمین پردەکان لە پارێزگاکەدا کە بە کۆنکرێتی stiprināts (reinforced concrete) دروست کرا. پێکھاتەکەی لە سێ مەودا (three-span) پێکدێت. لە ڕووی نژیاروانییەوە، خاوەنی چەندین تایبەتمەندیی سەرنجڕاکێشە، لەوانە پایە دیوارەکان (abutments) کە بە شێوەی پانێڵی چوارگۆشەیی نەخشێنراون، ھەروەھا ستوونی ڕووناکیی ئاسنی داڕێژراو کە تا ئەمڕۆش ماونەتەوە. ئەم پردە بەھۆی بەکارھێنانی سەرەتایی کۆنکرێتی stiprināts و گرنگییە مێژووییەکەیەوە بە بەشێکی دانەبڕاو لە کەلەپووری نژیاروانیی بێلفاست دادەنرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئایرلەندی باکوور
پردی کیدی

**پردی کیدی** (بە ئینگلیزی: Keady Viaduct) پردێکی شەمەندەفەری مێژووییە لە شارۆچکەی کیدی لە کاونتی ئارما، ئایرلەندی باکوور. ئەم پێکھاتە گەورەیە لەسەر ڕووباری کیدی دروست کراوە و لە ڕابردوودا بەشێک بووە لە ھێڵی ئاسنینی کاستڵبلەینی، کیدی و ئارما. ئەمڕۆ وەک یەکێک لە یادگارییە دیارەکانی ئەندازیاریی سەردەمی خۆی و باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی B1 ماوەتەوە.

## مێژوو
پردەکە وەک بەشێک لە پڕۆژەی ھێڵی ئاسنینی کاستڵبلەینی، کیدی و ئارما (CK&AR) نەخشێنرا، کە پڕۆژەیەکی گەورە بوو بۆ بەستنەوەی کاستڵبلەینی بە شاری ئارما. کارەکانی دروستکردن لە ساڵی ١٩٠٢ دەستی پێ کرد. بەھۆی سەختیی ناوچەکەوە، دروستکردنی ھێڵەکە، بەتایبەتی بەشی نێوان ئارما و کیدی، زۆر گران و پڕ لە ئاستەنگ بوو. پردەکە نزیکەی ساڵی ١٩٠٩ تەواو بوو و ھێڵەکەش لە ساڵی ١٩١٠ بە تەواوی لەنێوان کاستڵبلەینی و کیدی کرایەوە، بەڵام بەھۆی کێشەی دارایی و سیاسییەوە، بەشی کۆتایی کە دەیبەست بە ئارما، ھەرگیز تەواو نەکرا.

خزمەتگوزاریی گواستنەوەی سەرنشین لەسەر ھێڵەکە تەمەنێکی کورتی ھەبوو و لە ساڵی ١٩٢٤ ڕاگیرا. ھێڵەکە بۆ گواستنەوەی بار تا ساڵی ١٩٥٧ بەردەوام بوو، تا دواجار بە یەکجاری داخرا. لەو کاتەوە پردەکە بە بەکارنەھێنراوی ماوەتەوە.

وێنۆک|چەپ|دیمەنێکی پردەکە کە پێکھاتە بەردینە پتەوەکەی پیشان دەدات.

## نەخشە و پێکھاتە
پردی کیدی نموونەیەکی سەرنجڕاکێشی ئەندازیاریی سەردەمی ئێدواردییە. پێکھاتەکە لە یازدە کەوانەی نیمچە بازنەیی پێکدێت کە بە بەکارھێنانی بلۆکی گەورەی گرانیتی خۆماڵی دروست کراون. شێوازی بیناسازییەکەی کە بە "rock-faced" ناسراوە، دیمەنێکی پتەو و گەورەی پێ بەخشیوە. ئەم پردە بەھۆی قەبارە و نەخشەسازییەکەیەوە بووەتە یەکێک لە خاڵە ناسراوەکانی ناوچەکە و گرنگییەکی زۆری مێژوویی و نژیاروانی ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئایرلەندی باکوور
پردی گاڤەرنەر، بێڵفاست

**پردی گاڤەرنەر** (بە ئینگلیزی: Governor's Bridge) پردێکە بۆ پیادە و پاسکیلسواران لە شاری بێلفاست، پایتەختی ئایرلەندی باکوور. پردەکە بەسەر ڕووباری لاگاندا درێژ دەبێتەوە و کەناری سترانمیلیس (Stranmillis Embankment) بە کەناری ئانادەیڵ (Annadale Embankment) دەبەستێتەوە.

## مێژوو و ناو
پردەکە لە ساڵی ١٩٧٤ کرایەوە و لەلایەن لۆرد گرەی ئۆف ناونتن (Lord Grey of Naunton)، کە دوا پارێزگاری (Governor) ئایرلەندی باکوور بوو، بە فەرمی کرایەوە و ھەر بە ناوی ئەوەوە ناونرا. لەناو خەڵکی ناوچەکەدا، پردەکە زۆرجار بە "پردی خوێندکاران" (the student bridge) ناودەبرێت. ھۆکاری ئەم نازناوە ئەوەیە کە پردەکە ڕێڕەوێکی سەرەکییە بۆ ئەو خوێندکارانەی زانکۆی کوینز بێلفاست (Queen's University Belfast) کە لە بەشەناوخۆییەکانی نیشتەجێن و لە ڕێگەی ئەم پردەوە بۆ زانکۆ ھاتوچۆ دەکەن.

وێنۆک|چەپ|دیمەنێکی پردەکە لە کەناری سترانمیلیسەوە.

## نەخشە و پێکھاتە
پردی گاڤەرنەر خاوەنی نەخشەیەکی سادەی جۆری "پردی تیرچەی سندوقی"یە (box girder bridge). ئەم پردە بە تایبەتی بۆ ھاتوچۆی پیادە و پاسکیلسواران نەخشێنراوە و ھیچ جۆرە ئۆتۆمبێلێک بەسەریدا تێناپەڕێت. پێکھاتەکەی بە شێوەیەکە کە ڕێڕەوێکی ئاسان و سەلامەت بۆ پەڕینەوە لەنێوان دوو بەشە سەرەکییەکەی باشووری بێلفاستدا دابین دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئایرلەندی باکوور
حازم جەواد

**حازم جەواد**، لە ئایاری ساڵی ١٩٣٦ لە شاری ناسرییە لەدایکبووە، سەرکردەی حیزبی بەعسە لە عێراق و کوڕەزای دامەزرێنەری لقی بەعس لە عێراق، فوئاد ڕیکابی. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥٨ لە سەردەمی عەبدولکەریم قاسم دەستگیرکرا بەڵام لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٥٩ توانی ھەڵبێت بۆ سوریا. دوای بزووتنەوەی ٨ی شوباتی ١٩٦٣ وەک وەزیری ناوخۆ و وەزیری دەوڵەت بۆ کاروباری سەرۆکایەتی کاندید کرا. ئەو پلاندانەر و بیرمەندی ڕاستەقینەی پشت بزووتنەوەکە و ئەو کەسەی لە پشت ڕووداوەکانەوە بوو. نوێنەرایەتی باڵی میانڕەوی حیزبی بەعس دەکرد و بەشداریی لە دابەشبوونی ناسراوی ناو حیزبدا کرد. دوای سەرکەوتنی بزووتنەوەی شوبات، سەرکەوتوو بوو لە دەرکردنی بەرامبەرەکەی، عەلی ساڵح ئەلسەعدی، کە نوێنەرایەتی ڕەوتی توندڕەوی دەکرد، لەگەڵ گرووپەکەی بۆ ئیسپانیا. ناوبراو یاوەری عەبدولسەلام عارف سەرۆککۆمار کرد و لەگەڵ جەمال عەبدول ناسر سەرۆکی میسر کۆبووەوە بۆ تاوتوێکردنی ھەڕەشەکانی بەردەم ھەردوو وڵات و پرسی یەکێتیی سێ قۆڵی نێوان عێراق و میسر و سووریا. بەرەو بەریتانیا بەڕێکەوت کە ئێستا لەوێ نیشتەجێیە، لەم دواییانەشدا بیرەوەرییەکانی بە ناوی «گەشتی بەعس و مێژووی دەربەدەری» بڵاوکردەوە، سەبارەت بە بزووتنەوەی ٨ی شوباتی ١٩٦٣ و مێژووی بەعس لە عێراق و دابەشبوونەکانی ناو حزبەکە. ھاوسەرگیری لەگەڵ خاتوو موعینە نایف کردووە و یەک کچیان ھەیە بە ناوی سەفانە.

## سەرچاوەکان
٣ی ڕەجەب

**٣ی ڕەجەب** یان **٣/٧ (سێیەم ڕۆژی مانگی حەوتەم)** سەد و ھەشتا و یەکەم (١٨٠) ڕۆژی ساڵ (یان سەد و ھەشتا و یەکەم ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان سەد و ھەشتا و دووەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٧٤ یان ١٧٥ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٢٧٧ی کۆچی - محەممەدی شەشەم، دوا سوڵتانی عوسمانی
* ١٣١٨ی کۆچی - ئیبراھیم عەبوود سەرۆکی پێشووی سودان.
* ١٣٢١ی کۆچی - ئەبوو ئەعلا مەودودی دامەزرێنەری جەماعەتی ئیسلامی لە پاکستان.
* ١٣٤٠ی کۆچی - ئیسحاق ڕابین، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل و براوەی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل.
* ١٣٤٣ی کۆچی - ھودا شەمسەدین، ئەکتەری میسری.
* ١٣٤٤ی کۆچی - ئەبراھام سەرفاتی، سیاسەتمەداری مەغریبی.
* ١٣٥٩ی کۆچی - فوئاد خەلیل، ئەکتەری میسری.
* ١٣٨٣ی کۆچی - حەبیب غلوم، ئەکتەر و دەرھێنەری ئیماراتی.
* ١٣٩٣ی کۆچی - فەھد ئەلغەشیان، یاریزانی تۆپی پێی سعودیە.
* ١٣٩٦ی کۆچی - محەممەد بەھاری، بۆکسێنەری جەزائیری.
* ١٤٠١ی کۆچی - ئیسماعیل بن عەبدوڵڵا شازادەیەکی عەلەوی لە بنەماڵەی پاشایەتی لە مەغریب.

## مردووان
* ٢٥٤ی کۆچی - عەلی ھادی زانای موسڵمان و دەیەمین ئیمامی شیعەی دوازدە ئیمام.
* ١٢٨٨ی کۆچی - مەحموود قەبادۆ، زانای موسڵمان و شاعیری تونسی و یەکێک لە دیارترین زانایانی ئەلزەیتونە.
* ١٣٥٧ی کۆچی - خدر قەزوینی، شاعیر و بانگخوازی ئایینی عێراقی.
* ١٣٧٤ی کۆچی - عەزیز عوسمان، ئەکتەری میسری.
* ١٣٨١ی کۆچی - کازم ئەلسودانی، شاعیری عێراقی.
* ١٣٩٣ی کۆچی - مورتەزا وەھاب، شاعیری عێراقی.
* ١٤٢٦ی کۆچی - ئەحمەد دیدات، بانگخواز و چاکسازیخواز و دیبەیتکاری موسڵمانی ئەفریقای باشوور- ھیندی.
* ساڵی ١٤٣٢ی کۆچی -
** دیمی مینت ئابابا، گۆرانیبێژی مۆریتانی.
** سوعاد محەممەد, گۆرانیبێژی لوبنانی.
* ١٤٣٦ی کۆچی - عەبدولڕەحمان ئەلعەبنودی، شاعیرێکی میسری کە بە یەکێک لە بەناوبانگترین شاعیرە ئاخاوتنییەکانی میسر دادەنرێت و نازناوی «مام»ی لێناوە.
* ساڵی ١٤٤٣ی کۆچی -
** جەلال شەرقاوی، دەرھێنەر و ئەکتەری میسری.
** ھیلال عامری، شاعیری عومانی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
٤ی ڕەجەب

**٤ی ڕەجەب** یان **٤/٧ (چوارەم ڕۆژی مانگی حەوتەم)** سەد و ھەشتا و یەکەم (١٨١) ڕۆژی ساڵ (یان سەد و ھەشتا و دووەم ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان سەد و ھەشتا و سێیەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٧٣ یان ١٧٤ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٢٩٦ی کۆچی - ھودا شەعراوی دامەزرێنەری بزووتنەوەی ژنان لە میسر.
* ١٣١٠ی کۆچی - ئیبراھیم ئەلواعیز، پارێزەر و یاساناس و سیاسەتمەداری عێراقی.
* ١٣٦٠ی کۆچی - ئوسامە ئەنوەر عوکاشە، نووسەری میسری.
* ١٣٧٤ی کۆچی - محەممەد حوسێن عەبدولڕەحیم، ئەکتەری عێراقی.
* ١٤٠٤ی کۆچی - ھەیتەم ئەحمەد زەکی، ئەکتەری میسری.

## مردووان
* ٦٩٢ی کۆچی - ئیبن عەبدولزاھیر، نووسەر و مێژوونووسی موسڵمان.
* ١٤٠٣ی کۆچی - ئەحمەد بن موختار، شاعیر و نووسەری تونسی.
* ١٤١٢ی کۆچی - مووسا سابری، نووسەر و نووسەر و ڕۆژنامەنووسی میسری.
* ١٤٢٦ی کۆچی - ئەحمەد دیدات، بانگخوازی ئیسلامی ھیندی -ئەفریقای باشوور.
* ساڵی ١٤٣٢ی کۆچی - ڕاشد ئەلحەمود ئەلجابر ئەلسەباح، سکرتێری ئەنجومەنی بنەماڵەی دەسەڵاتدار لە کووەیت.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
پردی شەمەندەفەری لاگان

**پردی شەمەندەفەری لاگان** (بە ئینگلیزی: Lagan Railway Bridge) پردێکی ھێڵی شەمەندەفەرە لە شاری بێلفاست، ئایرلەندی باکوور، کە بەسەر ڕووباری لاگاندا دەپەڕێتەوە. ئەم پردە بەشێکی سەرەکییە لە پڕۆژەی "ھێڵی شەمەندەفەری نێوان بەندەری بێلفاست" (Belfast Cross-Harbour Rail Link) و ڕۆڵێکی گرنگی لە یەکخستنی تۆڕی شەمەندەفەری شارەکەدا گێڕاوە.

## مێژوو و گرنگی
پێش دروستکردنی ئەم پردە، ھێڵەکانی شەمەندەفەری باکووری بێلفاست (لۆڕن و بانگۆر) لە باقیی تۆڕی شەمەندەفەری ئایرلەندی باکوور دابڕابوون. پڕۆژەی ھێڵی شەمەندەفەری نێوان بەندەر، کە ئەم پردە بەشێکی سەرەکی بوو، بۆ یەکەم جار تۆڕێکی شەمەندەفەری یەکگرتووی بۆ شارەکە دروست کرد.

پردەکە وێستگەی سێنتراڵی بێلفاست (کە ئێستا بە وێستگەی لانۆن پلەیس ناسراوە) بە وێستگەی یۆرکگەیتەوە دەبەستێتەوە. ئەمەش ڕێگەی خۆش کرد بۆ گەشتی ڕاستەوخۆ لە نێوان ھێڵی بانگۆر و پۆرتاداون. پڕۆژەکە لە ساڵی ١٩٩١ دەستی پێ کرد و پردەکە لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤ بە فەرمی کرایەوە.

## نەخشەسازیی و دروستکردن
پردی شەمەندەفەری لاگان نەخشەیەکی تیرچەی سندووقی (steel box girder) ھەیە و درێژییەکەی ٢٨٠ مەترە. پێکھاتەکە لە سێ مەودا پێکدێت. یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی پڕۆسەی دروستکردنەکەی ئەوە بوو کە پردەکە لەسەر وشکانی دروست کرا و پاشان بە بەکارھێنانی پێکھاتەیەکی پۆڵایینی کاتیی زەبەلاح، بە شێوەی پاڵنان (launched) بەسەر ڕووبارەکەدا پەڕێنرایەوە.

## ڕێڕەوی پیادە
ھاوتەریب لەگەڵ پردی شەمەندەفەرەکەدا، پردێکی جیاواز بۆ پیادە و پاسکیلسواران دروست کراوە. ئەم پردە، کە بە "پردی پیادەی لاگان" ناسراوە، ڕێگە بە خەڵک دەدات بە پیادە لە نێوان ناوچەکانی وێستگەی لانۆن پلەیس و ئۆدیسی پاڤیلیۆن ھاتوچۆ بکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئایرلەندی باکوور
٧ی ڕەجەب

**٧ی ڕەجەب** یان **٧\٧ (حەوتەم ڕۆژی مانگی حەوتەم)** سەد و ھەشتا و چوارەم (١٨٤) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و ھەشتا و پێنجەم ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان سەد و ھەشتا و شەشەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٧٠ یان ١٧١ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٢٣٤ی کۆچی - بتروس بوستانی، ئەدیب و مێژوونووسی لوبنانی.
* ١٣٢٦ی کۆچی - بەھیجە حافز، ئەکتەر و دەرھێنەر و نووسەری میسری.
* ١٣٣٣ی کۆچی - موشێ دایان، سەربازی و سیاسەتمەداری ئیسرائیل.
* ١٣٧٧ی کۆچی - ھیشام سەلیم، ئەکتەری میسری.
* ١٣٩٢ی کۆچی - حەسەن ئەلکەتانی، فەقێ و بانگخوازی سەلەفی مەغریبی.
* ١٣٧٩ی کۆچی - عەبدولباست حەمودە، گۆرانیبێژی میسری.
* ١٣٨٠ی کۆچی - شەریف عەرەفە، بەڕێوەبەری میسری.
* ١٣٩٣ی کۆچی - ئەمجەد نەجار، سیاسەتمەداری فەلەستینی.
* ١٤٠٣ی کۆچی - ھەدیل محەممەد حەزیف، بلۆگەر و نووسەر و ڕۆماننووسی سعودی.
* ١٤٠٧ی کۆچی - حاتەم بن عەرەفە، یاریزانی تۆپی پێی فەرەنسی.

## مردووان
* ١٠٤٣ی کۆچی - زادە حوسێن ئەفەندی، شێخی ئیسلام لە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی.
* ١٣٧٨ی کۆچی - محەممەد حامد فەقێ دامەزرێنەری کۆمەڵەی ئەنسارو سوننەی محەممەدییە.
* ١٣٩٥ی کۆچی - عەبدولمەھدی مەتەر، شەرعزان و نووسەر و شاعیر و مامۆستای زانکۆی عێراقی.
* ١٤١٤ی کۆچی - سەعد بن عەبدولعەزیز ئال سعوود، سەرۆکی ئەنجومەنی بنەماڵەی شاھانە لە سعودیە.
* ١٤٣١ی کۆچی - محەممەد حەمزە، شاعیری میسری.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
محەممەد حامد فەقێ

**محەممەد حامد فەقێ** (١٨٩٢–١٦ی کانوونی دووەمی ١٩٥٩) دامەزرێنەری گرووپی ئەنساروسوننە محەممەدییە.

## مردن
لە بەیانی ڕۆژی ھەینی ٧ی ڕەجەب ١٣٧٨ی کۆچی کۆچی دوایی کرد کە ھاوتایە لەگەڵ ١٦ی کانوونی دووەم ١٩٥٩ی زایینی، دوای نەشتەرگەری تووشی خوێنبەربوونی توند بوو و بەو ھۆیەوە کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

کۆکراوەی شێخ حەماد ئەننساری (١/٢٩٤–٢٩٧) ماڵپەڕی فەرمی کۆمەڵەی ئەنسارو سوننە محەممەدییە ماڵپەری فەرمی کۆمەڵەی ئەنسارو سوننە محەممەدییە

## بەستەرە دەرەکییەکان
* elsonna.com ماڵپەڕی فەرمی کۆمەڵەی ئەنسارولسوننە محەممەدییە

پۆل:مردووانی ١٩٥٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٢
٨ی ڕەجەب

**٨ی ڕەجەب** یان **٨/٧ (ھەشتەمین ڕۆژی مانگی حەوتەم)** سەد و ھەشتا و پێنجەمین (١٨٥) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و ھەشتا و شەشەم ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان سەد و ھەشتا و حەوتەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٦٩ یان ١٧٠ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٠٣٣ی کۆچی - محەممەدی کوڕی حەسەن ئەلحور ئەلعامیلی زانای ئایینی شیعەی لوبنانی و شەرعزان و مەرجەع و زانای فەرموودە.
* ١٣٣٩ی کۆچی - مائیر عامیت، فەرماندەی سەربازی ئیسرائیل.
* ١٣٦٤ی کۆچی - فاتن فەرید، ئەکتەر و گۆرانیبێژی میسری.
* ١٣٧٥ی کۆچی - شەمعە محەممەد، ئەکتەری عومانی.
* ١٣٨٤ی کۆچی - خالد ساڵح، ئەکتەری میسری.
* ١٣٩١ی کۆچی - ھانی نازر، ئەکتەری سعودی.
* ساڵی ١٣٩٣ی کۆچی -
** سەعید تەغماوی، ئەکتەری فەرەنسی بە ڕەچەڵەک مەغریبی.
** ئەحمەد شوقەیری, کەسایەتی میدیای سعودیە.
* ١٣٩٧ی کۆچی - حەنا ڕەبانی خار، سیاسەتمەداری پاکستانی.
* ١٤٠٢ی کۆچی - نەدیم جەمیل، سیاسەتمەداری لوبنانی.
* ١٤١٢ی کۆچی - ئیسحاق بلفوزەیل، یاریزانی تۆپی پێی فەرەنسی.

## مردووان
* ١٣٣١ی کۆچی - حەسەن عەزاری، شاعیری عێراقی.
* ١٣٧٨ی کۆچی - عەبدولوەھاب محەممەد عەزام، بیرمەند و نووسەر و سیاسەتمەداری میسری.
* ١٣٩٨ی کۆچی - تۆنی فرەنجیھ، سیاسەتمەداری لوبنانی.
* ١٤٠٨ی کۆچی - مەمدوح سالم سەرۆک وەزیرانی میسر.
* ١٤١٤ی کۆچی - سەعد بن عەبدولعەزیز ئال سعود سەرۆکی ئەنجومەنی بنەماڵەی شاھانەی سعودیە.
* ١٤٢٤ی کۆچی - محەممەد عەبدولڕەحیم حەنبەلی، فەرماندەی سەربازی فەلەستینی لە قەسام.
* ١٤٢٦ی کۆچی - مەنسوور خەرقاوی، شاعیری کوەیتی.
* ١٤٢٩ی کۆچی - مایکڵ دبغی، پزیشکێکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک لوبنانی.
* ١٤٣١ی کۆچی - مانوت بۆل، یاریزانی باسکە سودانی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
٩ی ڕەجەب

**٩ی ڕەجەب** یان **٩/٧ (نۆیەم ڕۆژی مانگی حەوتەم)** سەد و ھەشتا و شەشەم (١٨٦) ڕۆژی ساڵ (یان سەد و ھەشتا و حەوتەم ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان سەد و ھەشتا و ھەشتەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٦٨ یان ١٦٩ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ٥١١ی کۆچی - ئیبن فەخار ئەنساری، زانای موسڵمان ئەندەلوسی.
* ١٣٣٩ی کۆچی - مەھدی ئازەر یەزدی، شاعیر چیرۆکنووسی ئێرانی.
* ١٣٥٦ی کۆچی - عیسمەت مەحموود، ئەکتەری میسری.
* ١٣٥٧ی کۆچی - تەلحەت حەمدی، ئەکتەری سوری.
* ١٣٥٨ی کۆچی - رەئوف عەباس حامد، مێژوونووسی میسری.
* ١٣٦٦ی کۆچی - زاھی حەواس، زانای میسری شوێنەوارناسی.
* ١٣٨٣ی کۆچی -
** خالد ساوی، ئەکتەریمیسری.
** نەدا بەسیونی، ئەکتەری میسری.
* ١٣٨٥ی کۆچی - شاروخ خان، ئەکتەری ھندی.
* ١٣٩٩ی کۆچی - ئیھاب فەھمی، ئەکتەری مصری.
* ١٤٠٢ی کۆچی - محەممەد سایغ، ئەکتەری قەتەری.

## مردووان
* ٣٤٠ی کۆچی - ئەبوو ئیسحاق مەروزی، شەرعزانیشافیعی.
* ١٠٨٣ی کۆچی - ئیبن بەلبان حەنبەلی، شەرعزانیحەنبەلی
* ساڵی ١٣٥٠ی کۆچی - ئەحمەد فوئاد بیرمەندێکی میسری و یەکێک لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی گەنجانی موسڵمان.
* ١٣٦٧ی کۆچی - حەمەد بن عەبدوڵڵا ئال سانی شازادەی جێنشینی قەتەر.
* ١٣٧٣ی کۆچی - ئیبراھیم ناجی، شاعیری میسری.
* ١٤١٠ی کۆچی - مەجدی وەھبە، ئەکتەری میسری.
* ١٤١٣ی کۆچی - کەمال حوسێن، ئەکتەری میسری.
* ١٤١٤ی کۆچی - سەڵاح زولفیقار، ئەکتەری میسری.
* ١٤٢٤ی کۆچی - محەممەد عەبدولڕەحیم حەنبەلی، فەرماندەی سەربازی فەلەستینی لە قەسام.
* ١٤٢٨ی کۆچی - محەممەد زاھیر شا دوا پاشای ئەفغانستان.
* ساڵی ١٤٣١ی کۆچی - عەبدولمەلەک ڕیغی، سەرۆکی بزووتنەوەی جوندوڵڵا.
* ١٤٣٧ی کۆچی - محەممەد ئەییووب، ئیمامی مزگەوتی پێغەمبەر.
* ١٤٣٨ی کۆچی - تاھیر ئەحمەد مەکی، ئەکادیمیست و توێژەر و ڕەخنەگر و وەرگێڕی میسری.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
١٠ی ڕەجەب

**١٠ی ڕەجەب** یان **١٠/٧ (دەیەمی مانگی حەوتەم)** سەد و ھەشتا و حەوتەم (١٨٧) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و ھەشتا و ھەشتەم ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان سەد و ھەشتا و نۆیەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٦٧ یان ١٦٨ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٩٥ی کۆچی - محەممەدی جەواد ئیمامی نۆیەمی شیعەی دوازدە ئیمام.
* ٣٦٦ی کۆچی - محەممەد کوڕی عەبدوڵڵا سوبحی، مێژوونووسی موسڵمان.
* ١٢٨٦ی کۆچی - محەممەد کوڕی ئەبی شەنەب زانای ئینسایکلۆپیدی جەزائیری و نووسەر بە زمانی فەرەنسی.
* ١٣٠٩ی کۆچی - ئەحمەد زەکی ئەبوو شادی، شاعیری میسری.
* ١٣١٤ی کۆچی - عەزیز جەلولی، سیاسەتمەدار و بازرگانی تونس.
* ١٣٤٧ی کۆچی - عەبدولحەی ئەدیب، نووسەری میسری.
* ١٣٦٤ی کۆچی - ئەحمەد بەدیر، ئەکتەری میسری.
* ١٣٧٨ی کۆچی - مەجدی ئیبیاری، نووسەری میسری.
* ١٣٨٤ی کۆچی - مونا عەبدولغەنی، ئەکتەر و گۆرانیبێژ و پەخشکاری میسری.
* ساڵی ١٣٩٩ی کۆچی -
** فارس زەھەبی، نووسەرێکی سوری.
** قەمەر خەلەف، ئەکتەری سوری.
* ١٤٠١ی کۆچی - موساعد عەبدوڵڵا، یاریزانی تۆپی پێی کوێت.

## مردووان
* ٥٨٧ی کۆچی - عەلائەددین کاسانی، شەرعزانی حەنەفی.
* ٦٣٢ی کۆچی - عومەر بن محەممەد فەرغانی، خەتات و شاعیر و نووسەر و شەرعزانی بەغدا.
* ١٠٣١ی کۆچی - عوسمانی دووەم شازدەھەمین سوڵتانی عوسمانی.
* ١١٩٢ی کۆچی - ئەحمەد دەمەنھوری دەیەمین ئیمام لە زنجیرەی شێخەکانی ئەزھەر.
* ١٣٥٤ی کۆچی - ئەسەدوڵڵا زەنجانی، شەرعزان و نووسەری موسڵمانی عێراقی - ئێرانی.
* ١٤١٦ی کۆچی - حەسەن بن عەبدوللەتیف ئەلمانیع، شەرعزانی حەنبەلی سعودیە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
٥ی ڕەجەب

**٥ی ڕەجەب** یان **٥/٧ (پێنجەمین ڕۆژی مانگی حەوتەم)** سەد و ھەشتا و دووھەمین (١٨٢) ڕۆژی ساڵ (یان سەد و ھەشتا و سێھەم ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان سەد و ھەشتا و چوارەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٧٢ یان ١٧٣ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ٤٩٩ی کۆچی - ئیبن بەری، ڕێزمانناسێکی موسڵمان.
* ٧٤٦ی کۆچی - فێردیناندی یەکەم پاشای شانشینی پورتوگال.
* ١٣٤٤ی کۆچی - سەڵاح زولفیقار، ئەکتەری میسری.
* ١٣٦٥ی کۆچی - مەحموود عەبدولعەزیز، ئەکتەری میسری.
* ١٣٦٨ی کۆچی - تاھر ئەلنەجادە، ئەکتەری کوەیتی.
* ١٣٦٩ی کۆچی - تاریق تلمیسانی، دەرھێنەری فۆتۆگرافی و ئەکتەری میسری.
* ١٣٨٢ی کۆچی - فاخر فاخر، ئەکتەری میسری.
* ١٣٩٢ی کۆچی - تامر ئەلسەعید، دەرھێنەری میسری.

## مردووان
* ٤٤٠ی کۆچی - بیروونی بیرکار و فیزیا و ئەستێرەناسی موسڵمانە.
* ١٣٧٢ی کۆچی، محەممەد بن عەبدولعەزیز بن مازی، شازادەیەک لە دەوڵەتی سعودیە
* ١٣٩٤ی کۆچی - حەسەن شاکر شوعاعی، شاعیری ئێرانی.
* ١٣٩٩ی کۆچی - ئەحمەد ئەلموستەنبت، شەرعزانی ئێرانی-عێراقی.
* ١٤٠٨ی کۆچی - میخائیل نەعیمە، نووسەر و نووسەری لوبنانی.
* ١٤١٠ی کۆچی - ڕەشاد خەلیفە، ھاووڵاتییەکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک میسری، ئیدیعای پێغەمبەرایەتی کرد و گومانی لە ڕەسەنایەتی قورئان کرد.
* ١٤٢٦ی کۆچی - موسلح ئەلعازمی ئەندامی ئەنجومەنی نیشتمانی کوەیت.
* ١٤٣٠ی کۆچی - جۆرج حەداد، نووسەر و شاعیر و ڕۆژنامەنووسی ئوردنی.
* ١٤٤١ی کۆچی - محەممەد عیمارە، بیرمەند و لێکۆڵەر و فەیلەسوفی ئیسلامی میسری.
* ١٤٤٢ی کۆچی - ئەحمەد تەھا ڕەییان، فەقێیەکی میسری مالیکی ئەزھەر.
* ١٤٤٣ی کۆچی - سەید ئەلقەمنی، نووسەرێکی عەلمانی میسری.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
٦ی ڕەجەب

**٦ی ڕەجەب** یان **٦/٧ (شەشەم ڕۆژی مانگی حەوتەم)** سەد و ھەشتا و سێھەمی (١٨٣) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و ھەشتا و چوارەم ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان سەد و ھەشتا و پێنجەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٧١ یان ١٧٢ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ٣٢٤ی کۆچی - ئەبوولحەسەن ئەلقابیسی زانای شەرعزان و فەرموودەناس خەڵکی قەیروانە.
* ٩٣٠ی کۆچی - سەلیمی دووەم، یازدەھەمین سوڵتان لە سوڵتانەکانی عوسمانی.
* ١١٣٧ی کۆچی - عەبدولحەمیدی یەکەم بیست و حەوتەمین سوڵتانی عوسمانی.
* ١٣١٠ی کۆچی - عەزیز عوسمان، ئەکتەری میسری.
* ١٣٦٢ی کۆچی - عەلییە ئەلجەباس، ئەکتەری میسری.
* ١٣٩٣ی کۆچی - فەرەح، ئەکتەری ئوردنی.
* ١٤١٥ی کۆچی - ڕەحیم ستێرلینگ یاریزانی تۆپی پێی ئینگلیزی.

## مردووان
* ٥١٦ی کۆچی - ئەبوو محەممەد حەریری، نووسەرێکی عەرەبی عەباسی و نووسەری کتێبی مەقاماتی ئەلحەریری.
* ٥٢٢ی کۆچی - ئیبن دەواس ئەلقەنا شاعیرێکی عێراقی.
* ١١٧٤ی کۆچی - محەممەد ھاشم ئەلتاتوی، زانای ئایینی
* ١٣٠٩ی کۆچی - خدێوی تۆفیق شەشەمین فەرمانڕەوای میسر لە بنەماڵەی عەلەوییەکان.
* ١٤٣١ی کۆچی - عەبدولعەزیز حەماد، ئەکتەری سعودی و ھونەرمەندی بینراو.
* ١٤٣٢ی کۆچی - وەلید غولەمییە، مۆسیقاری لوبنانی.
* ١٤٣٦ی کۆچی - ڕوستەم غەزالە، بەرپرسی ھەواڵگری سەربازی سووریا لە لوبنان.
* ١٤٣٧ی کۆچی - سەید زەیان، ئەکتەری میسری.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
ماجید مستەفا

**ماجید مستەفا مەحموود** سیاسەتمەدار و سەربازێکی کوردی عێراقی بوو، لە ساڵی ١٨٩٦ لە شاری سلێمانی لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٣٩ تا ١٩٤٢ ئەندامی پێشەنگی حیزبی ھیوا بووە. خوێندنی لە قوتابخانەی ڕووشدییە لە سلێمانی تەواو کردووە، پاشان بۆ تەواوکردنی خوێندن چووە ئەستەنبوڵ و لەوێوە چووە قوتابخانەی سەربازی و دەرچووە و وەک ئەفسەر لە سوپای عوسمانیدا کاری کردووە. لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا بەشداری شەڕی گالیپۆلی کردووە.

پۆستەکەی لە سوپای عوسمانی بەجێھێشت و لە سلێمانی پەیوەندی بە شۆڕشی شێخ مەحموودی حەفیدەوە کرد. لەژێر فەرماندەیی ٢٠٠ چەکدار بوو لە ناوچەی مەرگە لە نزیک بنگرد لە قەزای دووکان. زۆر نزیک بوو لە شێخ مەحموودی حەفید و یاوەری بوو بۆ بەغدا بۆ ئەوەی لە ساڵی ١٩٢٧ چاوی بە شا فەیسەلی یەکەم بکەوێت، لەسەر ڕاسپاردەی شێخ مەحموودی حەفید، شا فەیسەڵی یەکەم لەو ساڵەدا وەک بەڕێوەبەری ناحیەی عەزیزییە لە قەزای کووت دەستنیشان کرد.

پاشان پۆستی جۆراوجۆری ھەبووە، لەوانە قایمقامی قەزای ئامێدی بۆ ماوەی ساڵانی ١٩٢٩–١٩٣١، ھەروەھا موتەسەڕیفی لیوای زیقار لە ساڵی ١٩٣٦، پاشان موتەسەڕیفی لیوای دیوانییە لە ساڵی ١٩٣٧، پاشان موتەسەریفی لیوای عەمارە بۆ ماوەی ساڵانی ١٩٣٨–١٩٤١. یەکێک لە گەڕەکەکانی عەمارە بە ناوی ئەوەوە ناو نراوە بەناوی گەڕەکی ئەلماجیدییە.

لە ساڵی ١٩٤١ بەھۆی ھاوسۆزی لەگەڵ بزووتنەوەی ڕەشید عەلی گەیلانی لە خزمەت دوورخرایەوە.

ھەروەھا پۆستی جێگری (نوێنەرایەتی) پارێزگای سلێمانی (لیوای سلێمانی) لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقدا وەرگرتووە:
لە خولی نۆھەمدا لە ماوەی ١٩٣٩ بۆ ١٩٤٣. ھەروەھا لە خولی چواردەیەمدا لە ٩ی حوزەیرانی ١٩٤٥ بۆ ٣ی ئابی ١٩٤٥.

لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٣ تا ٤ی حوزەیرانی ١٩٤٤ وەک وەزیری بێ وەزارەت لە حکوومەتی نووری سەعیددا کاری کردووە لە سەردەمی بزووتنەوەی بارزانیدا وەک ناوبژیوانێک لە نێوان مستەفا بارزانی و حکوومەتی نووری سەعید ڕۆڵی گێڕاوە، کە لە ٧ی ١ی ١٩٤٤ لە گوندی ئەسپیندەر لە نزیک مێرگەسوور چاوی بە مستەفا بارزانی کەوتووە.

ھەروەھا لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٥٠ لە حکوومەتی نووری سەعید وەک وەزیری کاروباری کۆمەڵایەتی دەستنیشانکرا.

ماجید مستەفا، مامی فواد عارف، یاریدەدەری مەلیک غازی بوو.

مەجید مستەفا لە ساڵی ١٩٣٦ خەڵاتی نیشانی ڕافیدەینی لە جۆری مەدەنی و پلەی سێیەمی پێبەخشرا و لە ساڵی ١٩٥٣دا مەدالیای کەوکەبی ئوردنی پێبەخشرا.

لە ٢ی ئابی ١٩٧٤ لە بەغدا کۆچی دوایی کردووە و لە گۆڕستانی ئەلغەزالییە بە خاک سپێردرا.

## سەرچاوەکان
کفن

[وێنۆک|لایەنگرانی مردووی [محەممەد مورسی کفن کراون]]
**کفن** بریتییە لە قوماشێکی تایبەت کە بۆ داپۆشینی مردوو بەکاردێت. پۆشینی مردوو یەکێکە لە قۆناغەکانی ئامادەکردنی مردوو بۆ ناشتن لەلای موسڵمانان، کە بریتییە لە شۆردن و کفنکردن و نوێژ لەسەرکردن و پاشان ناشتنی. لە نەریتە ئایینییەکانی تردا شێوازی جیاواز بەکاردەھێنرێت. پێش کفن کردنی مردوو بە مردووەکە دەشۆردرێ و پاکدەکرێتەوە.

بەزۆری **کفن** لە یەک تا سێ پارچە قوماشی سپی بۆ پیاوان و یەک تا پێنج پارچە قوماش بۆ ژنان پێکدێت و بۆ پێچانی ھەموو بەشەکانی جەستە بەکاردێت. پێشنیار ناکرێت کە قوماشی گران بەکاربێت، بەڵام دەبێت پاک و خاوێن و بۆندار بێت. کفنی حاجی یان عەمرەکەر جل و بەرگی ئیحرامە، کە دەشۆردرێت و بە جلی ئیحرامەوە کفن دەکرێت و بۆنی لێنادرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:نەریتەکانی مەرگ
پۆل:ھەڵسوکەوتە ئایینییەکان
پردی لیفۆرد

**پردی لیفۆرد** (بە ئینگلیزی: Lifford Bridge) پردێکی سەرەکییە کە بەسەر ڕووباری فۆیڵدا درێژ دەبێتەوە و شارۆچکەی لیفۆرد لە کاونتی دۆنیگال لە کۆماری ئایرلەند بە شارۆچکەی سترابان لە کاونتی تایrۆن لە ئایرلەندی باکوور دەبەستێتەوە. پردەکە ھەڵگری ڕێگای N15ە لە باشوور و ڕێگای A38ە لە باکوور، وەک بەشێک لە ھێڵێکی گرنگی گواستنەوەی نێوان دوو وڵات کار دەکات.

## مێژوو
پردی ئێستا، کە لە ساڵی ١٩٦٤ کرایەوە، جێگرەوەی پردێکی کۆنترە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کۆتاییەکانی سەدەی ھەژدەھەم (نزیکەی ١٧٧٠-١٧٨٠). پردە کۆنەکە پێکھاتەیەکی جوان و کەوانەیی بوو کە وەک پردێکی باج سەیر دەکرا تاوەکو ساڵی ١٩٢٦. پردی نوێی ساڵی ١٩٦٤ پێکھاتەیەکی کۆنکرێتیی سادەترە کە بۆ مەبەستی کارکردن و بەرگەگرتنی ھاتوچۆی نوێ نەخشێنراوە.

بۆ ماوەیەکی درێژ، بەتایبەتی لە سەردەمی کێشەکانی باکووری ئایرلەندا (The Troubles)، خاڵێکی پشکنینی گومرگی لە دیوی سترابان (لای باکوور)ی پردەکە بوونی ھەبوو، کە وەک نیشانەیەکی دیاری دابەشبوونی سیاسی و ئابووری کاری دەکرد. ئەم خاڵە گومرگییە لە ساڵی ١٩٩٣ بەھۆی دامەزراندنی بازاڕی ھاوبەشی ئەورووپییەوە لابرا.

## نۆژەنکردنەوەی ساڵی ٢٠٠٥
لە ساڵی ٢٠٠٥دا، پڕۆژەیەکی گەورەی نۆژەنکردنەوە و بەھێزکردن بۆ پردەکە بە بڕی ٥٠٠,٠٠٠ پاوەندی ستەرلینگ دەستی پێ کرد. ئەم پڕۆژەیە لەلایەن دەسەڵاتی ڕێگاوبانی نیشتمانیی ئایرلەندەوە پارەدار کرا و لەلایەن کۆمپانیای GRAHAM Constructionەوە جێبەجێ کرا. کارەکان چەندین بواری لەخۆگرتبوو، وەک:

* لابردنی کۆنکرێتی سەرەوەی پردەکە.
* دانانی تۆڕی ئاسنی نوێ و داڕشتنەوەی کۆنکرێت.
* گۆڕینی پەرژینی لاتەنیشتەکان.
* دانانی چینی دژەئاو و قیرتاوکردنەوە.
* دانانی پەرژینی سەلامەتی و سیستەمی ڕووناکیی نوێ.

ئامانج لەم پڕۆژەیە درێژکردنەوەی تەمەنی پردەکە و دڵنیابوون بوو لە بەردەوامیی خزمەتکردنی وەک ھێڵێکی پەیوەندیی گرنگ.

## گرنگی
پردی لیفۆرد تەنھا پێکھاتەیەکی ئەندازیاری نییە، بەڵکو وەک ھێڵێکی ژیانی ئابووری و کۆمەڵایەتیی گرنگ لە نێوان کاونتی دۆنیگال لە کۆماری ئایرلەند و کاونتی تایrۆن لە ئایرلەندی باکوور کار دەکات. پردەکە ڕۆڵێکی سەرەکی لە ئاسانکاریی ھاتوچۆی ڕۆژانەی خەڵک و گواستنەوەی کاڵادا دەگێڕێت و بە یەکێک لە خاڵە ھەرە گرنگەکانی پەیوەندیی نێوان باکوور و باشووری ئایرلەند دادەنرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئایرلەندی باکوور
بزووتنەوەی بەرخۆدان

**بزووتنەوەی بەرخۆدان** بریتییە لە کۆمەڵێک کەسی ڕێکخراو کە ھەوڵی بەرەنگاربوونەوە یان ھەوڵ بۆ ڕووخاندنی حکوومەتێک یان دەسەڵاتێکی داگیرکەر دەدەن، ئەمەش دەبێتە ھۆی پەککەوتن و نائارامی لە نەزم و سەقامگیری مەدەنیدا. ڕەنگە بزووتنەوەیەکی لەو شێوەیە ھەوڵی گەیشتن بە ئامانجەکانی بدات لە ڕێگەی بەکارھێنانی بەرخۆدانی توندوتیژ یان ناتوندوتیژ (ھەندێکجار پێی دەوترێت بەرخۆدانی مەدەنی)، یان بەکارھێنانی ھێز، چ چەکدار بێت یان بێ چەک. لە چەندین حاڵەتدا، وەک بۆ نموونە لە ئەمریکا لە سەردەمی شۆڕشی ئەمریکا، یان لە نەرویج لە جەنگی جیھانی دووەمدا، بزووتنەوەیەکی بەرخۆدان دەتوانێت ھەردوو شێوازی توندوتیژی و ناتوندوتیژ بەکاربھێنێت، بەزۆری لەژێر ڕێکخراوی جیاوازدا کاردەکات و لە قۆناغی جیاواز یان ناوچەی جوگرافی لەناو وڵاتێکدا مامەڵە بکات.

## سەرچاوەکان

## کتێبنامە
* Gardam, Judith Gail (1993). *Non-combatant Immunity as a Norm of International Humanitarian*, Martinus Nijhoff. ISBN .
* Ticehurst, Rupert. "The Martens Clause and the Laws of Armed Conflict  Archived 15ی نیسانی 2007 at the Wayback Machine" 30 April 1997, *International Review of the Red Cross* no. 317, pp. 125–34. ISSN 1560-7755

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:بزووتنەوەی بەرخۆدان
پارتیزان

وێنۆک|سایمۆن سیگۆین، لایەنگرێکی فەرەنسی کە شانازیی بە گرتنی ٢٥ سەربازی ئەڵمانی لە ناوچەی شارترس کردووە، بە چەکی MP 40 وێنە دەگرێت، لە ٢٣ی ئابی ١٩٤٤

**پارتیزان** ئەندامی ھێزێکی سەربازیی ناڕێک ناوخۆییە کە بۆ دژایەتیکردنی کۆنترۆڵکردنی ناوچەیەک لەلایەن زلھێزێکی بیانی یان لەلایەن سوپای داگیرکەرێکەوە بە جۆرێک لە چالاکیی یاخیگەریی پێکھێنراوە.

ئەم زاراوەیە دەتوانێت بۆ توخمە مەیدانییەکەی بزووتنەوەکانی بەرخۆدان بەکاربھێنرێت. باوترین بەکارھێنان لە زمانی ئێستادا بە چەند زمانێک ئاماژەیە بۆ چەکدارانی بەرخۆدانی داگیرکەر لە کاتی جەنگی جیھانی دووەمدا بە تایبەت لە سەردەمی سەرکردەی حزبی یوگۆسلاڤیا جۆسیپ برۆز تیتۆ.
وێنۆک|ڕزگارکردنی فڕۆکەوانانی ھاوپەیمانان لەلایەن پارتیزانەکانی یوگۆسلاڤیا، ئۆتۆچاک ١٩٤٣

## ھەروەھا سەیری بکە
* شەڕی ناھاوسەنگ
* ستوونی پێنجەم
* شەڕی گەریلا
* ئامێری تەقەمەنی چێنراو
* لیستی گەریلاکان
* شەڕی ناتەقلیدی

## سەرچاوەکان
تاقی میسریی ماکنیڵ

**تاقی میسریی ماکنیڵ** (بە ئینگلیزی: MacNeill's Egyptian Arch) پردێکی شەمەندەفەرە و دەکەوێتە شاری نیوری لە کاونتی ئارما، ئایرلەندی باکوور. ئەم پردە بە یەکێک لە نموونە ھەرە دیارەکانی نژیاروانیی بووژانەوەی میسری لە ئایرلەند دادەنرێت و لەلایەن ئەندازیاری ناودار، سێر جۆن ماکنیڵەوە نەخشێنراوە.

## مێژوو و نەخشەسازیی
تاقەکە لە دەوروبەری ساڵی ١٨٥١ لەلایەن کۆمپانیای ھێڵی ئاسنینی دەبلن و بێلفاست جەنکشن (Dublin and Belfast Junction Railway) دروست کراوە. ئامانجی سەرەکیی پردەکە ھەڵگرتنی ڕێگایەکی ناوخۆیی بوو بەسەر ھێڵی شەمەندەفەری سەرەکیی نێوان دەبلن و بێلفاستدا. سێر جۆن ماکنیڵ، کە ئەندازیاری سەرەکیی پڕۆژەکە بوو، نەخشەیەکی ناوازەی بە ئیلھام وەرگرتن لە نژیاروانیی میسریی کۆن بۆ پردەکە ھەڵبژارد، کە لەو سەردەمەدا شێوازێکی باو بوو.

پردەکە بە یەکێک لە باشترین کارەکانی ماکنیڵ دادەنرێت و یەکێکە لە بەناوبانگترین پردەکانی ئایرلەند. دەگوترێت کاتێک ئەندامانی دەستەی بەڕێوەبەری ھێڵە ئاسنینەکە پرسیاریان لە ماکنیڵ کردووە کە ناوی ئەو چۆن لەسەر پردەکە دەنووسرێت، لە وەڵامدا گوتوویەتی: "ناوی من لەسەر ئەم پردە دەمێنێتەوە دوای ئەوەی ناوی ھەمووتان لەبیر دەچێتەوە."

## نژیاروانی و پێکھاتە
تاقەکە لە بەردی گرانیتی خۆماڵی دروست کراوە و دیزاینێکی سەرنجڕاکێشی ھەیە. دیواری لابەلاکان (abutments) بە شێوەی مەیلی دروست کراون، کە ئەمە تایبەتمەندییەکی دیاری نژیاروانیی میسرییە. لە ھەردوو دیوی پردەکەدا نەخشی وردی تێدایە کە لە ھونەری میسریی کۆنەوە وەرگیراوە. بەھۆی گرنگیی مێژوویی و نژیاروانییەکەیەوە، وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی A پۆلێن کراوە.

## ئەرک و گرنگیی ئێستا
تاقی میسریی ماکنیڵ لە سەرەتادا بۆ گواستنەوەی ڕێگایەکی ناوخۆیی بەسەر ھێڵی شەمەندەفەردا بەکاردەھات. ئەمڕۆ، پردەکە ڕێگای کامڵۆخ (Camlough Road) ھەڵدەگرێت و ھێشتا ھێڵی شەمەندەفەری خێرای نێوان دەبلن و بێلفاست بە ژێریدا تێدەپەڕێت. تاقەکە وەک ھێمایەکی ئەندازیاریی سەدەی نۆزدەھەم و یادگارییەکی گرنگی مێژووی پیشەسازیی ناوچەکە ماوەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئایرلەندی باکوور
زانستی داتا

**زانستی داتا** یان **زانستی دراوە** بوارێکی ئەکادیمی نێوان-پسپۆڕییە کە ئامار، زانستی هەژمارکاری، میتۆدە زانستییەکان، پرۆسێسکردن، وێناکردنی زانستی، ئەلگۆریتم و سیستەمەکان بەکاردەهێنێت بۆ دەرهێنان یان بەدەستهێنانی زانیاری لەو داتایەی کە لەوانەیە ژاوەژاو، ڕێکخراو، یان ناڕێکخراو بن. 

زانستی داتا هەروەها زانیاریی پسپۆڕی لە بواری جێبەجێکردنی بنەڕەتییەوە (بۆ نموونە، زانستە سروشتییەکان، تەکنەلۆژیای زانیاری، و پزیشکی) لەخۆدەگرێت.  زانستی داتا فرەلایەنە و دەتوانرێت وەک زانست، پارادایمی توێژینەوە، شێوازی توێژینەوە، دیسیپلین، ڕەوتی کار و پیشە وەسف بکرێت. 

زانستی داتا "چەمکێکە بۆ یەکخستنی ئامار، شیکاریی داتا، زانیاریناسی و شێوازە پەیوەندیدارەکانیان" بۆ "تێگەیشتن و شیکردنەوەی دیاردە ڕاستەقینەکان" لەڕێی داتا.  ئەم بوارە تەکنیک و تیۆریگەلێک بەکاردەهێنێت کە لە زۆر بوارەوە وەرگیراون لە چوارچێوەی بیرکاری، ئامار، زانستی کۆمپیوتەر، زانستی زانیاری و زانیاریی پسپۆڕی.  لەگەڵ ئەوەشدا، زانستی داتا جیاوازە لە زانستی کۆمپیوتەر و زانستی زانیاری. جیم گرەی براوەی خەڵاتی تۆرینگ زانستی داتای وەک "پارادایمی چوارەم"ی زانست (ئەزموونی، تیۆری، حیساباتی و ئێستا بە داتا-تەوەر) خەیاڵ کردووە و جەختی لەوە کردووەتەوە کە "هەموو شتێک دەربارەی زانست لە گۆڕاندایە بەهۆی کاریگەرییەکانی تەکنەلۆژیای زانیاری" و لافاوی داتا.  

**زانای داتا** کەسێکی پیشەگەرە کە کۆدی بەرنامەسازی دروست دەکات و لەگەڵ زانیاریی ئاماریدا تێکەڵی دەکات بە مەبەستی پوختەکردنی داتا. 

## سەرچاوەکان

پۆل:شیکاریی دراوە
پۆل:پیشەکانی کۆمپیوتەر
پۆل:زانستی زانیاری
داهات

**داهات** یان **دەرامەت** () بریتییە لە دەرفەتی بەکاربردن و پاشەکەوتکردن کە لایەنێک لە ماوەیەکی دیاریکراودا بەدەستی دەهێنێت، کە بەگشتی بە شێوەی دراوی دەردەبڕدرێت.  پێناسەکردنی داهات لە ڕووی چەمکییەوە ئەستەمە و ڕەنگە پێناسەکەی لە بوارێکەوە بۆ بوارێکی تر جیاواز بێت.  &#x5B; *[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|<span title="This citation requires a reference to the specific page or range of pages in which the material appears. (January 2022)">لاپەڕە&nbsp;پێویستە</span>]]* &#x5D; بۆ نموونە، داهاتی کەسێک لە ڕووی ئابوورییەوە ڕەنگە جیاواز بێت لە داهاتەکەی وەک لە یاسادا پێناسە کراوە. 

پێناسەیەکی زۆر گرنگ بۆ داهات بریتییە لە داهاتی هایگ-سایمۆنز، کە داهات بە «*بەکاربردن + گۆڕانکاری لە [[سامانی پوخت]]*» پێناسە دەکات و بە شێوەیەکی بەرفراوان لە ئابوورناسیدا بەکار دەهێنرێت. 

لە بواری ئابوورناسیی گشتیدا، چەمکەکە لەوانەیە لە کەڵەکەبوونی هەردوو توانای بەکاربردنی دراوی و نادراوی پێکبێت، کە تێیدا یەکەمیان (دراوی) وەک پێوەرێک بۆ کۆی داهات بەکار دەهێنرێت.

بۆ کۆمپانیایەک، کۆی داهات دەکرێت وەک کۆی هەموو داهاتەکان دوای لێدەرکردنی تێچووی کاڵا فرۆشراوەکان پێناسە بکرێت. داهاتی پوخت خەرجییەکان دەکاتە دەرەوە: داهاتی پوخت یەکسانە بە داهاتەکان دوای لێدەرکردنی تێچووی کاڵا فرۆشراوەکان، خەرجییەکان، دابەزینی بەها، سوود و باج. 

## سەرچاوەکان
پردی ئۆرمۆ

**پردی ئۆرمۆ** (بە ئینگلیزی: Ormeau Bridge) پردێکی مێژووییە لە شاری بێلفاست، پایتەختی ئایرلەندی باکوور. پردەکە بەسەر ڕووباری لاگاندا دروست کراوە و ڕێگای ئۆرمۆ (Ormeau Road) بە кеی ئۆرمۆ (Ormeau Embankment) دەبەستێتەوە. ئەم پردە بە یەکێک لە کارە نژیاروانییە دیارەکانی شارەکە دادەنرێت و وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی B+ پۆلێن کراوە.

## مێژوو و نەخشەسازیی
پێش دروستکردنی پردی ئێستا، پردێکی کاتیی دارین لە ساڵانی ١٨٠٧-١٨٠٨ لە ھەمان شوێندا بوونی ھەبوو. پردی بەردینیی ئێستا، کە لە سەرەتادا ناوی "پردی لاگان" بوو، لەلایەن نژیاروایی بەناوبانگ سێر چارڵز لانین (Sir Charles Lanyon) نەخشەی بۆ کێشراوە. کاری دروستکردنی لە ساڵی ١٨٦٠ دەستی پێ کرد و لە ساڵی ١٨٦٣ بە ڕووی خەڵکدا کرایەوە.

## تایبەتمەندییە نژیاروانییەکان
پردی ئۆرمۆ لە سێ کەوانەی بەردی شنی (sandstone) پێکھاتووە. نەخشەکەی چەندین شێوازی جوانی لەخۆدەگرێت، لەوانە ستوونی چراکان کە بە ستایلی فەرەنسی نەخشێنراون و لەسەر پایەکان جێگیر کراون، ھەروەھا پەرژینی باڵکۆنیی (balustrade) وردەکاری تێداکراو. ئەم پردە نموونەیەکی دیاری ئەندازیاری و نژیاروانیی سەردەمی ڤیکتۆریایە لە بێلفاست.

## بەکارھێنانی ھاوچەرخ
پردی ئۆرمۆ تا ئەمڕۆش وەک بەشێکی گرنگی ژێرخانی گواستنەوەی بێلفاست کار دەکات و ھاتوچۆی ڕێگای A24 ھەڵدەگرێت. پردەکە شاھیدی چەندین ڕووداوی مێژوویی و کۆمەڵایەتی بووە. بۆ نموونە، لە ساڵی ٢٠١٢، دوای ڕووداوێکی ھاتوچۆی دڵتەزێن کە بووە ھۆی گیانلەدەستدانی پاسکیلسوارێک بە ناوی مایکڵ کۆڵفیڵد، یادگارییەکی "پاسکیلی تارمایی" (ghost bike) سپی لەسەر پردەکە دانرا وەک ڕێزلێنانێک و بۆ ھۆشیارکردنەوەی خەڵک لەبارەی سەلامەتیی پاسکیلسوارانەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئایرلەندی باکوور
ئیکلیپسا ئۆدیۆ

وێنۆک|لۆگۆی فەرمی ئیکلیپسا
**ئیکلیپسا ئۆدیۆ** یان **دەنگی ئیکلیپسا** فۆرمات و ئیکۆسیستمێکی دەنگی سەرچاوە کراوەی غوڵامکەرە کە لەلایەن گووگڵ و سامسۆنگەوە بە هاوبەشی پەرەی پێدراوە، لەسەر تایبەتمەندی مۆدێل و فۆرماتەکانی دەنگی غوڵامکەر (IAMF) لە ژێر ستانداردی هاوپەیمانی بۆ میدیای کراوە (AOMedia) بنیات نراوە. بۆ ڕکابەری کۆمپانیاکانی تری IAMFی مۆڵەتپێدراوی وەک دۆلبی ئەتمۆس وەک بەدیلێکی سەرچاوە کراوە دروست کراوە.

## سەرچاوەکان
* ویکیی ئینگلیزی

پۆل:دەنگ
پۆل:بەرھەمھێنانی دەنگی فیلم
یوونیڤەرساڵ ستۆدیۆز ژاپۆن

**یوونیڤەرساڵ ستۆدیۆز ژاپۆن** () کۆمپانیایەکی ئەمریکییە بۆ کات بەسەربردن، لە ساڵی ٢٠٠١ دامەزراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠٠١ لە ژاپۆن
شەڕی هەمەدان (١٥٠٣)

**شەڕی هەمەدان** لە ساڵی ١٥٠٣ ڕوویدا و بەشێل بوو لە ململانێی نێوان سەفەوییەکان، و ئاق قۆینلۆ، لەم شەڕەدا ئاق قۆینلۆیەکان لەلایەن گۆزل ئەحممەد فەرماندەیی دەکران و سەفەوییەکان لەلایەن شا ئیسماعیل. شەڕەکە لە نزیک شاری هەمەدان لە ڕۆژئاوای ئێران ڕوویداوە. هێزەکانی شا ئیسماعیل لە قزڵباشەکان پێکهاتبوون، توانیان شکست بە ئاق قۆینلۆ بێنن. ئەم سەرکەوتنە یەکلاکەرەوەیە کۆنترۆڵی سەفەوییەکانی بەسەر ڕۆژئاوای ئێراندا چەسپاند و هەنگاوێکی گرینگ بوو لە دامەزراندنی ئیمپراتۆریەتیی سەفەویدا.

## پێش شەڕەکە
لە بەهاری ساڵی ١٥٠٣ شا ئیسماعیلی یەکەم لەگەڵ نامەیەکدا کەمەر ئاغای موریدی خۆی بۆ سوڵتان موراد نارد و داوای ملکەچبوونی کرد. شا ئیسماعیل پەیوەندی خزمایەتی نێوان سەفەوییەکان و ئاق قویونلوی بیرخستەوە، بەڵێنیدا کە ئەگەر موراد دان بە دەسەڵاتەکەیدا بنێت، بەشێک لە عێراقی عەجەم بە مورادەوە دەلکێنێت. بەڵام موراد ئەو پێشنیارەی ڕەتکردەوە. دوای ئەمەش شا ئیسماعیل بە لەشکرێکی ١٢ هەزار کەسییەوە لە تەبرێزەوە هاتە دەرەوە و لە ڕووباری کزیلوزین پەڕیەوە و بەرەو باشوور بەرەو هەمەدان پێشڕەوی کرد. موراد لە بەرامبەردا هێزێکی زۆر گەورەتری کۆکردەوە کە ٧٠ هەزار کەسی تێدابوو.

## سەیری ئەمانەش بکە

* هەمەدان
* شەڕی شارور
* شەڕی بەغدا (١٥٠٨)
* شا ئیسماعیلی یەکەم
* سەفەوییەکان
* ئاق قۆینلۆ

## سەرچاوەکان

پۆل:ئێران
پۆل:کورد
پۆل:کوردستان
پۆل:سەدەی ١٦یەم
پۆل:تورک
پۆل:شەڕ
پۆل:مێژوو
پۆل:مێژوو بەپێی شار