تاوانەکانی نازییەکان دژی نەتەوەی پۆڵەندا

[وێنۆک|شوێنەوارێک بۆ یادکردنەوەی شوێنەکانی لەسێدارەدانی بەکۆمەڵ لە سەردەمی [کۆمەڵکوژیی ڤۆلا]]
ئەڵمانیای نازی و ھێزەکانی ھاوپەیمانەکانی لەکاتی داگیرکردنی پۆڵەندا تاوانیان دژی نەتەوەی پۆڵەندا ئەنجامدا، لەگەڵ کەتیبە یارمەتیدەرەکان لەکاتی داگیرکردنی پۆڵەندا لە جەنگی جیھانیی دووەمدا. ئەمەش کوشتنی ملیۆنان خەڵکی پۆڵەندی (نا جوولەکە) و لەناوبردنی سیستماتیکی جوولەکەکانی پۆڵەندی لەخۆگرتبوو. ئەڵمانییەکان بە پشت بەستن بە تیۆری ڕەگەزی نازی کە جوولەکەکانیان وەک ھەڕەشەیەکی بەردەوام نیشان دەدا، پاساویان بۆ ئەم جینۆسایدە ھێنایەوە و پۆڵەندی و گەلانی تری سلاڤییان بە ڕەگەزی کەمتر دەزانی.

تا ساڵی ١٩٤٢، نازییەکان پلانی خۆیان بۆ کوشتنی ھەموو جوویەک لەو بەشانەی ئەورووپا کە لەلایەن ئەڵمانیاوە داگیرکرابوون جێبەجێ دەکرد، ھەروەھا لەو کاتەدا پلانیان دانابوو بۆ لەناوبردنی گەلی پۆڵەندا، لە ڕێگەی کوشتاری بەکۆمەڵ، پاکتاوی ڕەگەزی، و بەکۆیلەکردنەوە، و تەنھا کەمینەیەکی بچووکی پۆڵەندییەکانیان ھەڵبژارد بۆ تێکەڵکردنیان بە ناسنامەی ئەڵمانی وەک ئەوانەی لە ڕووی ڕەگەزییەوە بە بەھا دادەنران.

لە ماوەی جەنگی جیھانیی دووەمدا، ئەڵمانەکان نەک تەنھا ملیۆنان پۆڵەندی جوو و نا جوویان کوشت، بەڵکو پاکتاوی ڕەگەزیشیان بۆ ملیۆنان کەسی بە ڕەچەڵەک پۆڵەندی ئەنجامدا لە ڕێگەی دەرکردنی زۆرەملێوە، بۆ ئەوەی جێگە بۆ نیشتەجێ ئەڵمانییە لە ڕووی ڕەگەزییەوە باڵادەستەکان بکەنەوە.

کردەوەکانی کۆمەڵکوژی بوونە ھۆی گیانلەدەستدانی ٢٫٧–٢٫٩ ملیۆن جووی پۆڵەندی، و ١٫٨–٢٫٧٧ ملیۆن پۆڵەندی نا جوو، ئەمەش بەپێی پەیمانگای زیندووکردنەوەی یادەوەری نیشتمانی (IPN) سەر بە حکوومەتی پۆڵەندا و بەپێی چەندین ئەکادیمی. ھەروەھا ئەم ژمارە زۆرە گەورانەی کوژراوان، و نەبوونی ژمارەیەکی بەرچاوی مردنی ھاووڵاتیانی مەدەنی نا جوو لە وڵاتە داگیرکراوە «لە ڕووی ڕەگەزییەوە باڵادەستەکان» وەک دانیمارک و فەڕەنسا، شایەتی سیاسەتەکانی کۆمەڵکوژیی ئاراستەکراو دژی پۆڵەندییەکان دەدەن.

سیاسەتەکانی کۆمەڵکوژیی پلانی سەرەکیی حکوومەتی ئەڵمانیا بۆ داگیرکردنی ڕۆژھەڵات (جەنەرالپلان ئۆست)، خاڵی دەستپێکی تاوانەکانی جەنگ بوو کە ئەڵمانیا دژی نەتەوەی پۆڵەندا و دژی مرۆڤایەتی لە ساڵانی ١٩٣٩–١٩٤٥ ئەنجامی دا، چونکە پلانە نازییەکان بریتی بوون لە دەرکردن و لەناوبردنی نزیکەی ٨٥٪ (زیاتر لە ٢٠ ملیۆن)ی ھاووڵاتیانی پۆڵەندای بە ڕەگەز پۆڵەندی، لەگەڵ ناچارکردنی ١٥٪ی ماوە بە کاری زۆرەملێ (کۆیلایەتی).

پەیمانگای زیندووکردنەوەی یادەوەری نیشتمانی ئەرکی بڵاوکردنەوەی زانیاری دەربارەی تاوانەکانی جەنگی جیھانی دووەمی نازی و ستالینی لە پۆڵەندا پێ سپێردرا، بەپێی یاسایەک کە پەرلەمانی پۆڵەندا لە ساڵی ٢٠٠٠ دەری کرد. ئەم دەستەیە دوو ساڵ پێشتر لە وارشۆ دامەزرابوو.

ئەڵمانیا ھەر لە سەرەتای شەڕی دژی پۆڵەندا، نیازی جێبەجێکردنی ئەو پلانەی ئەدۆلف ھیتلەری ھەبوو کە لە کتێبەکەیدا «خەباتی من» باسی کردبوو، بۆ دۆزینەوەی شوێنی ژیان (Lebensraum) بۆ نیشتەجێ ئەڵمانییەکان لە ڕۆژھەڵات. پلانی ھیتلەر ئیمپریالیزمی کلاسیکی و ئایدیۆلۆژیای ڕەگەزیی نازی تێکەڵ کردبوو. لە ٢٢ی ئابی ١٩٣٩، ھیتلەر -پێش داگیرکردنی پۆڵەندا- مۆڵەتی ڕاشکاوی دایە فەرماندەکانی سوپاکەی کە ھەموو پیاو و ژن و منداڵێکی بە ڕەچەڵەک پۆڵەندی یان پۆڵەندی زمان بکوژن. پاکتاوی ڕەگەزی بە شێوەیەکی سیستماتیک دژی گەلی پۆڵەندا ئەنجام دەدرا. ڕاینھاردت ھایدریش لە ٧ی ئەیلوولی ١٩٣٩ ڕای گەیاند کە ھەموو خانەدان و پیاوانی ئایینی و جووە پۆڵەندییەکان دەکوژرێن. ھەروەھا ڤیلھێلم کایتل لە ١٢ی ئەیلوولدا ڕۆشنبیرە پۆڵەندییەکانیشی بۆ لیستەکە زیاد کرد. لە ١٥ی ئازاری ١٩٤٠، ھاینریش ھیملەر، سەرۆکی یەکەکانی ئێس ئێس (شوتزشتافل) ڕای گەیاند: «ھەموو پسپۆڕە پۆڵەندییەکان لە کۆمەڵگەی پیشەسازیی سەربازیماندا بەکاردەھێنرێن، و دواتر ھەموو پۆڵەندییەکان لەم جیھانەدا نامێنن. پێویستە نەتەوەی گەورەی ئەڵمان لەناوبردنی ھەموو گەلی پۆڵەندا بە ئەرکی سەرەکیی خۆی بزانێت». لە کۆتایی ساڵی ١٩٤٠، ھیتلەر پلانی لەناوبردنی «ھەموو توخمە پێشەنگەکانی پۆڵەندا»ی پەسەند کرد.

## بەرگریی پۆڵەندی
ڕاپەڕینی زامۆسک باشترین نموونەی بەرگریی پۆڵەندی بوو، کە ھەوڵی زیانگەیاندن بە ئەڵمانەکان یان بەدیھێنانی ئامانجی سیاسی نەدەدا، بەڵکو ئامانجی پاراستنی پۆڵەندییەکان بوو.

ئەمە حاڵەتێکی دەگمەن بوو، کە تێیدا ھەریەک لە سوپای نیشتمانیی دژە شیووعیی، کەتیبەکانی جووتیارانی بێلایەنی سیاسی، ڕێکخراوی پاسەوانی گەلی شیوعی، و بەرگریکارانی سۆڤیەت، پێکەوە کاریان دەکرد بۆ پاراستنی پۆڵەندییەکان لە دەستدرێژییەکانی ئەڵمانیا -بەتایبەتی دەرکردنی زۆرەملێ، و لەو کوشتارە بەکۆمەڵەی کە سوپای یاخیبووی ئوکراینا دژی گەلی پۆڵەندا ئەنجامی دەدا.

ڕاپەڕینەکە بووە ھۆی خاوبوونەوەیەکی بەرچاوی دەرکردنی پۆڵەندییەکان لەلایەن ئەڵمانەکانەوە و داگیرکردنی ناوچەکە، تەنانەت کار گەیشتە ئەوەی ئەڵمانەکان ناوچەیەکی تامپۆن (ناوچەی دابڕ) دروست بکەن کە ئۆکرانییەکانی دۆستی ئەڵمانیا تێیدا نیشتەجێ بوون. سەرەڕای دوودڵیی جووتیارە پۆڵەندییەکان لە چوونە پاڵ بەرگریی چەکداری، بەڵام ناچارکران خۆیان بپارێزن.

## بە ئەڵمانیکردن
ئامانجی نازییەکان لە خاکی ڤارتلاند لە پۆڵەندای گەورەی داگیرکراو، بە ئەڵمانیکردنی تەواوەتیی خاکەکە بوو؛ تێکەڵکردنی سیاسی، کولتووری، کۆمەڵایەتی و ئابووری لەگەڵ ڕایشی ئەڵمانیدا. ئەمە بە مانای شێوازی کۆنی بە ئەڵمانیکردنی دانیشتووان نەبوو -لە ڕێگەی فێرکردنیان بە زمان و کولتوور، بەڵکو مەبەست لێی نوقمکردنی ناوچەکە بوو بە ئەڵمانی ڕەسەن، لەگەڵ ھێشتنەوەی بەشێکی زۆر کەمی ئەوانەی پێشتر لەوێ دەژیان.

بۆ بەدیھێنانی ئامانجە خەیاڵییەکان، حاکمی نازی ئەلبێرت فۆرستەر کە بەرپرسی ناوچەی دانزگ-پرووسیای ڕۆژاوا بوو، بڕیاریدا ھەموو چینەکانی دانیشتووانی پۆڵەندی بکات بە ئەڵمانی، لەکاتێکدا ئەوانی دیکەی دەرکرد. ئەم بڕیارە بووە ھۆی ئەوەی دوو لەسەر سێی دانیشتووانی ناوچەکە لە پۆڵەندییەکان بۆ یەکەمجار لە ژیانیاندا وەک ئەڵمانی پێناسە بکرێن.

نازییە ئەڵمانەکان خوێندنگا سەرەتایییەکانیان داخست کە زمانی پۆڵەندی زمانی وانەوتنەوە بوو، ھەروەھا ناوی شەقام و شارەکانیان گۆڕی، و دەستیان گرت بەسەر دەیان ھەزار کۆمپانیای پۆڵەندیدا -لە کۆمپانیا پیشەسازییە گەورەکانەوە تا دووکانە بچووکەکان-.

لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٩، پڕوپاگەندەی نازی ڕای گەیاند کە پۆڵەندییەکان و جووەکان و قەرەجەکان لە خوار مرۆڤەوەن، ھەروەھا ئەم دەزگا پڕوپاگەندانە تابلۆیان ھەڵواسیبوو کە لەسەری نووسرابوو: «چوونەژوورەوە بۆ پۆڵەندی و جوو و سەگ قەدەغەیە».

ڕژێمی نازی کەمتر توند بوو لە مامەڵەکردن لەگەڵ کاشوبییەکان لە ناوچەی دانزگ-پروسیای ڕۆژاوا، لەکاتێکدا لە ھەموو شوێنێک ھەزاران کەس ناچارکران لیستی دانیشتووانی ئەڵمان (Deutsche Volksliste) واژوو بکەن، کە بەڵگەنامەیەکی ڕەگەزپەرستانە بوو نازییەکان بەکاریان دەھێنا بۆ دیاریکردن و پێشی نەدان بەوانەی میراتی ئەڵمانییان ھەبوو لە وڵاتە داگیرکراوەکاندا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھۆلۆکۆست