open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
خۆشەویستی لە کەش و ھەوایەکی سارد

**خۆشەویستی لە کەشوھەوایەکی سارد** ڕۆمانێکە لەلایەن نانسی میتفورد، یەکەمجار لە ١٩٤٩ بڵاوکرایەوە. ناونیشانی ڕۆمانەکە لەناو ڕمانی جۆرج ئۆروێڵ وەرگیراوە ڕۆمانی (بھێڵە گەڵاقەلغان بفڕێت ١٩٣٦)

خۆشەویستی لە کەشوھەوایەکی سارد تەواوکراوی ڕۆمانی گەڕان بەدوای خۆشەویستییە. چوارچێوەی ساتی ڕۆمانی خۆشەویستی لە کەشوھەواییەکی ساردا ھەمان کات و ساتی ڕۆمانی پێشووە (گەڕان بەدوای خۆشەویستی) بەڵام بە کارەکتەری نوێ. فانی ھەروەک چیرۆک گێڕەوەییەکی خەیاڵی لە ڕۆمانەکە دەمێنێتەوە. چۆن لە ڕۆمانی گەڕان بەدوای خۆشەویستیدا فانی چیرۆکی ئامۆزاکەی لیندا رادلێت دەگێرێتەوە لەم ڕۆمانەش، فانی چیرۆکی پۆلی دەگێرێتەوە کە ناسیاوکی دووری فانییە لە خێزانی باوکییەوە.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی نانسی میتفۆرد

پۆل:ڕۆمانەکانی نانسی میتفورد
ھێرشی عوسمانی بۆ سەر وڵاتی فارس (١٩٠٦)

**ھێرشی عوسمانی بۆ سەر وڵاتی فارس** لە ساڵی ١٩٠٦ بە فەرمانی سەرۆکی بەغدا ئەنجامدرا. لە ٢٣ی ئایار، عوسمانییەکان بەشێک لە برادۆستیان داگیرکرد. ھەتا کۆتاییی مانگی ئایار، ھیزە عوسمانییەکان ھەندێک ناوچە لە دەشتی ورمێ و مەرگەوەڕیان داگیرکرد، بەڵام خوودی شارۆچکەی مەرگەوەڕیان داگیر نەکرد. ھەتا سێزدەھەمی حوزەیران، عوسمانییەکان سەردەشت و بانییان داگیرکرد. شاروەندانی خانەقین ناچار بە وەرگرتنی پاسپۆرتی عوسمانی و ناونووسی لە سوپای عوسمانیدا کران. ٥٠٠ کەس لە ھێزەکانی عوسمانی لە بانەەوە بەرەو لوڕستان و ناوچەکانی خوارەوەی وڵاتی فارس بەڕێکەوتن و بەرھەمەکانیان دەسووتاندن. لە ٢٤ی ئاب، لە دوای ناڕەزایەتیی دەوڵەتی فارس، فەرماندەی عوسمانی گوتی کە ھیچ فەرمانێکی بۆ پاشەکشە پێنەدراوە و ٢ ڕۆژ دوایە عوسمانییەکان خەریکی کۆکردنەوەی ماڵیات لە نزیکی ورمێ بوون. لە ٨ی ئەیلوول، عوسمانییەکان گەنگەچین و ناوچەی برادۆسلیان داگیرکرد. ھەروەھا ئەوان لە باشووری ڕۆژاوای مەھابادەوە ھەتا ڕۆژاوای خۆییان گرتە ژێر دەست. ھێزە عوسمانییەکان لە ٣ی ئابی ١٩٠٧، مەرگەوەڕیان داگیرکرد و ٣ ڕۆژ دوایە ھەڕەشەیان لە داگیرکردنی ورمێ کرد. عوسمانییەکان سەرئەنجام لەلایەن سوپای ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا لە ساڵی ١٩١١دا، پاشەکشەیان لە ئێران پێکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی ئێران
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:مێژووی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
پۆل:قاجاڕەکان
ئیدویگ

**ئیدویگ** ھەروەھا **ئەدوی** یان **ئیدویج** (لە دایکبوون ۹٤۰ مردن تشرینی یەکەمی ٩٥٩) و ھەندێک جار پێی دەوترێت **ئەل فەیر**. پاشای ئینگلیزەکان بوو لە ٩٥٥ ھەتا مردنی لە ٩٥٩.

ئیدویگ کوڕە گەورەی ئێدمۆندی یەکەم و ئیلفگیفوی شافتسبوری بوو، لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا لە ٩٥٥ پاش مردنی ئێدریدی مامی بوو بە پاشا. پاشایەتییە کورتەکەی ئیدویگ بەھۆی ناکۆکی لەگەڵ پیاوانی کڵێساوە بە تایبەت قەشە گەورەکانی دونستان و ئۆدا، لەکەدار کرا. ئەو لە ساڵی ٩٥٩ مرد، کە کەمتر لە چوار ساڵ فەرمانڕەوایی کردبوو. لە وینچێستەری پایتەخت بەخاک سپێردرا؛ و برا ئاشتیخوازەکەی ئێدگار بوو بە جێنشینی.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٩٤٠
پۆل:مردووانی ٩٥٩
پۆل:فەرمانڕەوا ئینگلیزەکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:فەرمانڕەوا مناڵەکان لە سەدەکانی ناوین
پۆل:فەرمانڕەواکانی ئینگلتەرا پێش ١٠٦٦
وتار (ڕوونکردنەوە)

**وتار** دەتوانرێت مەبەستی لەم حاڵەتانەی خوارەوە بێت:
* وتار
* وتاری زانستی
* وتاری ویکیپیدیا
* وتاری ئەلکترۆنی

پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە
ھانیبال ھاملن

وێنۆک
**ھانیبال ھاملن** (لەدایکبووی ٢٧ی ئابی ١٨٠٩ بۆ ٤ی تەمموزی ١٨٩١) سیاسەتوانێک بوو لە مەین، کە وەک یاسادانەرێک لە مەین لەسەرکار بوو. دەسەڵاتدارێکی مەین بوو، لە ئەنجوومەنی نوێنەران و ئەنجوومەنی پیران. لە سەرەتادا وەک دیموکراتێک دەستی بە پیشەکەی کرد و دواتر بوو بە کۆماری. وە یەکەم کۆماری بوو کە وەک جێگری سەرۆک کۆمار خزمەت بکات. وەک جێگری سەرۆک ئەبراھام لینکن ھەڵبژێردرا لە ھەڵبژاردنەکەی ساڵی ١٨٦٠.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٩
پۆل:پارێزەرانی ئەمریکی
پۆل:مردووانی ١٨٩١
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەندامانی پارتی دیموکراتیی ئەنحوومەنی نوێنەرانیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
لو بووێی

**لو بووێی** (لەدایکبووی ٢٩١-٢٣٥ی پێش زایین) بازرگان و سیاسەتوانێکی ویلایەتی چین بوو لە سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان. بەشێوەیەکی ڕەسەن بازرگانێک بوو لە ویلایەتی وێی، ھەرچۆنێک بێت لو بووێی پاشا ژوانگ دەبینیت و دەبێتە ھاوڕێ لەگەڵی کە پێشووتر شازادە بوو لە ویلایەتی ژاوۆ خزمەتی دەکرد. لو بووێی بەھۆی پیشەکەیەوە زۆر یارمەتی پاشا ژوانگی دا بۆ ئەوەی بچێتە سەر تەخت، دوای چوونە سەر تەختی پاشایەتی  بە مردنی باوکی پاشا سیاوۆ، پاشا لو بووێی دەکات بە چانسلەری خۆی. و ناونیشانی خانەدانی پێ دەبەخشێت بەناوی "مارکویس وێنسین" وە دوای مردنی پاشا لە ٢٤٧ی پێش زایین، لو بوێی دووبارە دەبێتە چانسلەر و ڕاسپێردراوی کوڕەکەی یینگ ژێنگ (ئیمپراتۆری دواتری ویلایەتی چین و یەکەم ئیمپراتۆر لە مێژووی چین دا.)

## سەرچاوەکان

* 

* تۆماری ژان گوۆ چێ لەلایەن لیو سیانگ
* تۆماری شیجی لەلایەن سیما چیان


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:چانسلەرە چینییەکان
پۆل:چین شی ھوانگ
پۆل:چین (ویلایەت)
پۆل:ژەنەڕالەکانی ھێنان
پۆل:خانەدانیی چینی
پۆل:بازرگانە چینییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٩١ی پێش زایین
پۆل:مردووانی ٢٣٥ی پێش زایین
دەستووری ئاسمان

**دەستووری ئاسمان** یان **دەستووری گەردوون** یاخوود **دەستووری خودا** (天命) باوەڕێکی سیاسی و ئایینی بوو لە چین بەکاردەھات بۆ ھاوڕێکی و ڕێکردنەوەی فەرمانڕەوایی ئیمپراتۆرەکانی چین. بەگوێرەی بیروباوەرەکە، (天، تیان) ئاسمان بریتییە لە بەڕێوەچوونی کاروبارەکانی سروشت و ویست و ڕووداوەکانی گەردوون. ئاسمان سەروەریی مافی فەرمانرەواییەتی یان مافی دەسەڵات دەدات بە فەرمانرەواییەکی دادپەروەر، کوڕی ئاسمان، ئەگەر ھاتوو فەرمانرەواکە لەکار لابرا، ئەم لاچوونە وا لێکدەدرایەوە کەوا ئەم فەرمانڕەواییە شایەنی دەسەلات و پێگەکەی نەبووە، و دەستووری ئاسمانی لەدەست داوە، وە ھەروەھا بیروباوەریان وا بووە کەوا مەترسی و ڕووداوە نەخوازراوەکانی سروشت وەک برسییەتی و ھەڵسانی لافاو بە مانا و نیشانەی توڕەیی و ئاسمان لێکدراوەتەوە بەسەر فەرمانرەواکە. بەمەشەوە زۆرجار بووەتە ھۆی ھەڵگەرانەوە و کودەتا بەسەر فەرمانرەواییەک دوای ئەوەی چەندین جار کارەسات و ڕووداوە نەخوازراوەکانی سروشت دووبارە بوونەتەوە چوونکە دانیشتووانی ناوچەکە وا تێگەیشتوون ئاسمان ناڕازییە و توڕەیە بەرامبەری.

بنچینەی دەستووری ئاسمان بۆ یەکەمجار لە ئیمپراتۆریەتی ژۆو بەکارھاتووە بۆ پشتگیریکردنی فەرمانرەواکانی ژۆو (١٠٤٦ تا ٢٥٦ی پێش زایین- سەردەمی ژۆو) و بۆ ماف و دەسەڵات دان بە فەرمانرەوایەتییەکەیان و لابردنی ئیمپراتۆرییەتەکەی پێشوو (ئیمپراتۆریەتی شانگ - ١٦٠٠ تا ١٠٤٦ی پێش زایین) و دواتر لەدوای ژۆو ھەموو ئیمپراتۆریەتەکانی پێشوو ئەم بیروباوەرەیان بەکارھێناوە بۆ پشتگیری کردنی فەرمانرەوایی ئیمپراتۆریەتەکەیان و ئیمپراتۆرەکانیان. لەناویان ئەو فەرمانرەوایانەی لە ھانەکان نین وەکوو ئیمپراتۆریەتی چینگ. وە ئەم بنچینەیە لەلایەن وڵاتە ھاوسێکانیشەوە بەکارھاتووە  وەک کۆریا و ڤێیتنام (لەم سەردەمەدا).

## سەرچاوەکان

* 


پۆل:مێژووی چین
پۆل:فەلسەفەی چینی
پۆل:پاشایەتی
پۆل:تیۆرییەکانی مێژوو
پۆل:مێژووی سیاسی چین
تەلیسکۆبی بۆشایی سپیتزەر

وێنۆک| وێنەیەکی دروستکراوی سپیتزەری بۆشایی

**سپیتزەری بۆشایی** ڕوانگەیەکی گەردوونیە کە تیشکی ژێر سوور دەگرێت، چارەم و کۆتاییەمین ڕوانگەی دەزگای ناسای ئەمریکی بوو لە نێو ڕوانگە بۆشاییەکان کە ناردبوویە دەرێی زەوی، لە ٢٥ی ئابی ٢٠٠٣ لە ناوەندی بۆشاییی کێنیدی نێردرایە بۆشایی. 

دەزگای ناسا ناوی تەلیسکۆبەکەی کردە "سپیتزەر" بە ناوی مامۆستا و زانای فەلەکی "لیمان سپیتزەر"ی ئەمریکیەوە کرا، کە یەکەکە لە زانا بەناوبانگەکانی زانستی فەلەکناسی، زانای فەلەک بووە لە زانکۆی پرینستۆن کە پێشنیاری کرد لە ساڵی ١٩٤٦ بە پەرەدان بە مووشەکی خوولگەی بتوانێت تەلیسکۆب بباتە بۆشایی، هەروەها زانا لیمان سپیتزەر یەکەک بووە لەو کەسانەی کە باوەڕ بە کۆنگرێسی ئەمریکا بهێنێت بەوەی بوودجەیەکی تایبەت تەرخان بکەن دەربارەی تەلیسکۆبی خوولگەیی کە بڕەکەی ٦٧٠ ملیۆن دۆلار بوو.

تەلیسکۆبی سپیتزەر لە ٣٠ی کانوونی دووەم لە کارکردن وەستا و کۆتایی بە ئەرکەکەی هات.
## گرنگی تەلیسکۆبی سپیتزەر
تەلیسکۆبەکە بەکاردەهات لە  تۆمارکردنی تیشکی ژێر سۆر، هەروەها لە تۆمارکردنی سەرچاوە گەرمییە نزمەکان کە زانایان توانیان سوودی لێوەرگرن دەربارەی ناوەندی ئەڵقە ئەستێرەییەکان کە بڕێکی زۆر لە گاز و تۆزی گەردوونی لێ کۆبویتەوە، سپیتزەر چاودێری گەردوونی دەکرد لە نزیک خوولگەی زەوی.
## ئاشکراکردن
تەلیسکۆبی سپیتزەر قوڕساییەکی لە بوخاری ئاو ئاشکراکرد لە ناوچەی لەدایک بوونی ئەستێرەکان، لە دووری ١٠٠٠ ساڵی ڕووناکی لە زەویەوە،  لە یەکەم وێنەکانی تەلیسکۆبەکە توانی چەندین وێنەی گەلەستێرەکان بگرێ و ڕووبکاتە ناوچەی هەوری گەردوونی و تۆزی گەردوونی و ڕوانگەیان بکا.
## بەستەری دەرەکی
* ماڵپەری فەرمی سپیتزەر
## سەرچاوە

پۆل:گەردوون
پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٣ لە فلۆریدا
زوۆ چیومینگ

**زوۆ چیومینگ**، **زوۆچیو مینگ** یان **چیو مینگ** (لەدایکبووی ٥٥٦ تا ٤٥١ی پێش زایین) مێژووناسێکی چینی بوو کە لە ھاوسەردەمی کۆنفۆشیوس بووە، و لە ویلایەتی لوو ژیاوە لە سەردەمی بەھار و پاییزی مێژووی دێرینی چین.

کتێبی تۆماری مێژویی زوۆ ژوان بەخشێوەیەکی دێرین بەخشراوە بە ئەو. ئەگەریش ھەیە نووسەری کتێبی گوۆیو بێت بەگوێرەی تۆماری شیجی، 

## تێبینیەکان

## سەرچاوەکان


پۆل:لوو (ویلایەت)
پۆل:مێژووناسەکانی سەدەی پێنجەمی پێش زایین
پۆل:نووسەرە چینییەکانی سەدەی پێنجەمی پێش زایین
پۆل:نووسەرە چینییەکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین
پۆل:مێژووناسەکانی شاندۆنگ
پۆل:مێژووناسەکانی زنجیرە فەرمانرەوایی ژۆو
پۆل:مردووانی سەدەی ٥ەمی پ.ز
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٦ەمی پ.ز
گوۆیو (کتێب)

**گوۆیو** (بە چینی:國語) بە زۆری وەک پەیوەندییەکانی نێوان ویلایەتەکان وەرگێڕدراوە، دەقێکی مێژوویی چینیە کە چەن قسە و لێدوانێکی تیایدا کۆکراوەتەوە تایبەتە بە فەرمانرەواکان و خەڵکی سەردەمی بەھار و پاییز (٧٧١ تا ٤٧٦ی پێش زایین). تیایدا ٢٤٠ لێدوان ھەیە، لە پاشا مووی ژۆو دەست پێدەکات (٩٥٦ تا ٩١٨ی پێش زایین) تا وەکوو کۆتایی ژیانی وەزیر ژیبۆ وەزیری جین لە ٤٥٣ی پێش زایین.

ھەرچۆنێک بێت نووسەری کتێبەکە نەزانراوە، بەڵام ھەنێک جار وا گومان دەکرێت زوۆ چیومینگ نووسەر و بەشداریکەری کتێبەکە بێت.

کتێبەکە لەوانەیە لە سەرەتای سەدەی پێنجەمەوە دەست پێ بکات بەردەوام بێت تاوەکوو کۆتایی سەدەی ٤ەمی پێش زایین.

## ناوەڕۆک

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:دەقە چینییە کلاسیکەکان
پۆل:دەقە مێژووییە چینییەکان
پۆل:کتێبە مێژووییەکانی سەدەی پێنجەمی پێش زایین
پۆل:بەرھەمی نووسەری نەناسراو
خێزانی وێسێکس

**خێزانی وێسێکس** () کە ناسراوە بە سێردیکینگەکان و بنەماڵەی ساکسۆنی ڕۆژاوا، دەگەڕێتەوە بۆ ئەو خێزانەی کە بە شێوەیەکی نەریتی لەلایەن سێردیک دامەزراوە، کە لە سەرەتای سەدەی شەشەمەوە حوکمی وێسێکس لە باشووری ئینگلتەرا دەکرد. خێزانەکە دوای بەھێز بوونی پاشا ئێکگبێرت لە ساڵی ٨٠٢ زاڵ بوو بە سەر باشووری ئینگلتەرا. ئەلفرێدی مەزن لە کۆتاییی سەدەی نۆیەمدا ئینگلتەرای لە داگیر کردنی ڤایکینگەکان ڕزگار کرد؛ و لە ساڵی ٩٢٧دا نەوەکەی ئەتێلستان بوو بە یەکەم پاشای ئینگلتەرا. سەردەمە کارەسات بارەکەی ئیتیلرد بە داگیرکارییەکەی دانمارکەکان لە ١٠١٤ کۆتایی ھات. لە ساڵی ١٠١٦دا ئیتیلرد و کوڕەکەی ئێدمۆندی دووەم ھەوڵیان دا بەرگری لە دژی ڤایکینگەکان بکەن، بەڵام دوای مردنیان، دانیمارکییەکان لەلایەن پاشا کانۆتی مەزن و کوڕەکانی تا ساڵی ١٠٤٢ فەرمانڕەواییان کرد. پاشان خێزانی وێسێکس بە کورتی دەسەڵاتی بەدەست ھێنا لەژێر ئێدواردی دانپێدانان کە کوڕی ئیتیلرد بوو، بەڵام لە دوای ھێرشی نۆرمانەکان بۆ ئینگلیز لە ساڵی ١٠٦٦دا لەدەستی دا. ھەموو پاشاکانی ئینگلتەرا لە سەردەمی ھێنری دووەم لە خێزانی وێسێکسن لە ڕێگەی ماتیلدای سکۆتلەندی،کە نەوەی ئێدمۆندی دووەم بوو وە هەرەها ھاوسەری ھێنری یەکەم بوو..

## سەرچاوەکان
لی تان تۆنگ

وێنۆک
**لی تان تۆنگ** (لەدایکبووی ٣٠ی ئازاری ١٠٢٣ تا ١ی شووباتی ١٠٧٢) ناوی کەسی لی نیت تۆن سێیەم پاشای زنجیرە فەرمانرەواییەتی لی بوو و ھەشتەم فەرمانرەوای ڤیێتنام بوو. لە سەردەمی فەرمانرەوایی خۆیدا گەشەی بە کشتووکاڵ دا، و یاسا خراپەکانی کپ کردەوە و زۆر فێرگەی کۆنفۆشیووسی و بودیزمی بنیادنا.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٠٢٣
پۆل:مردووانی ١٠٧٢
پۆل:ئیمپراتۆرەکانی زنجیرە فەرمانڕەوایی لی
پۆل:فەرمانڕەوا ڤیێتنامییەکانی سەدەی ١١ەم
پۆل:فەرمانڕەوا ڤیێتنامییەکان
ئیمپراتۆر ینگزۆنگی سۆنگ

**ئیمپراتۆر ینگزۆنگی سۆنگ** (لەدایکبووی ١٦ی شووباتی ١٠٣٢ بۆ ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٠٦٧) ناوی کەسی: ژاوۆ شوو، پێنجەم ئیمپراتۆری ئیمپراتۆریەتی سۆنگ بوو لە چین. ماوەی فەرمانرەوایەتییەکەی لە ١٠٦٣ تا ساتی مردنی لە ١٠٦٧ دەبێت، وە لەلایەن گەوڕە کوڕەکەی ئیمپراتۆر شێنزۆنگ شوێنی دەگیرێتەوە.

## ژیانی سەرەتایی
لە ١٠٥٥، پێشینەی ئیمپراتۆر ینگزۆنگ، کە ئیمپراتۆر ڕێنزۆنگ بوو، بە سەختی نەخۆش دەبێت و خەم لەوە دەخوات کە ھیچ جێنشینێک بۆ تەخت دیاری نەکراوە و نییە، لەبەر ئەوەی کوڕەکانی ھەمووی بە مناڵی مردبوون. بەپێی ڕاوێژی وەزیرەکانی ئیمپراتۆر ڕێنگزۆنگ ڕەزامەند دەبێت لەسەر ئەوەی دوو لە خزمە بە ڕەگەز "کوڕ" بھێنێت بۆ کۆشک. بۆ ئەوەی یەکێک لەوان ببن بە ئیمپراتۆری داھاتوو. وە دواتر ئەم کارە جێبەجێ دەبێت و یەکێک لەوان ھەڵدەبژێر درێت و دەکرێت بە شازادەی جێنشین. کە ئیمپراتۆری ئێستایە (ینگزۆنگ).

## فەرمانڕەوایی
ھاوسەری ئیمپراتۆر ینگزۆنگ خاتوونی ئیمپراتۆر گاوۆ بوو. کە خوشکەزای خاتوونە ئیمپراتۆر داوەجر چاوۆ بوو کە ئەویش ھاوسەری ئیمپراتۆری پێشوو ڕێنزۆنگ بوو. ھەرچۆنێک بێت ئیمپراتۆر ینگزۆنگ ھەر زوو لەدوای تاج لەسەرنانی بەشێوەیەکی سەخت نەخۆش دەکەوێت، بەم شێوەیەش خاتوونە ئیمپراتۆر داوەجر چاوۆ وەک ڕاسپێردراوی ئەو خزمەت دەکات، ھەرچۆنێک بێت خاتوونە ئیمپراتۆر چاوۆ دەست بە دەسەڵاتەوە دەگرێت دوای چاک بوونەوەی ئیمپراتۆر ینگزۆنگیش، تا ئەوکاتەی سەرۆک وەزیران ھان چی پەردەی خاتوونە ئیمپراتۆر لە ھۆلی کۆبونەوەی شاھانە لادەبێت بەمەش ئەستەم دەبێت خاتوونە ئیمپراتۆر دووبارە بچێتەوە بۆ ھۆڵەکە و لەوێ ئامادە بێت. بەمەش خاتوونە ئیمپراتۆر زۆری لێدەکرێت بۆ ئەوەی دەسەڵات ڕادەستی ئیمپراتۆر ینگزۆنگ بکاتەوە.

ئیمپراتۆر ینگزۆنگ لەلایەن ئیمپراتۆر رێنزۆنگەوە ھەڵگیراوەتەوە، کەوایە ئیمپراتۆر رێنزۆنگ بەناو باوکی ئیمپراتۆر ینزۆنگە. وە ھەنێک لە ئەفسەرەکانی حکوومەت باوکی خوێنی ئیمپراتۆر ینزۆنگیان وەک ڕێزێک بە "مامی شاھانە" بانگ دەکرد و ئەو ناونیشانەیان پێدابوو. بەڵام ئیمپراتۆر ینزۆنگ لەگەڵ چویانگ سیو و ئەوانی تر ڕەزامەند بوون و بڕیاریان دا کە باوانی خوێنی ئەو تەنھا وەک باوانی بانگ بکرێت. 

لە ٧ی نیسانی ١٠٦٣، ئیمپراتۆر دیاری نارد بۆ پاشای ڤێیتنام (لی تان تۆنگ) لەناویدا خۆشنووسییەک ھەبوو کە لەلایەن ئیمپراتۆر ڕێنزۆنگەوە نەخشێنرابوو. دواتر فەرماندەر تان تیو تای بەسەر ڕۆژاوای گوانگنان دادەدەن و فشار دەخەنە سەر فەرمانبەرە ناوخۆکانی ئەوێ بۆ ئەوەی داوای یارمەتی لە ینگزۆنگ بکەن بەڵام ئەو فەرامۆشی دەکات و بەرگری کردن بۆ ئەوان جێدەھێلێت.

لە ١٠٦٥ی زاینی، ئیمپراتۆر فەرمان بە مێژووناس سیما گوانگ دەکات بۆ ئەوەی پێشڕەوی زاناکانی وەک لیو شوو، لیو بان و فان زوویو، بکات بۆ بەشداریکردن لە مێژووی جیھانی چین.

ئیمپراتۆر لە ١٠٦٧ دەمرێت، بەھۆی نەخۆشییەکەوە دواتر لەلایەن ئیمپراتۆر شێنزۆنگەوە شوێنی دەگیرێتەوە.

## سەرچاوەکان
* Anderson, James A. (2008). "'Treacherous Factions': Shifting Frontier Alliances in the Breakdown of Sino-Vietnamese Relations on the Eve of the 1075 Border War", in *Battlefronts Real and Imagined: War, Border, and Identity in the Chinese Middle Period*, 191–226. Edited by Don J. Wyatt. New York: Palgrave MacMillan. .



پۆل:لەدایکبووانی ١٠٣٢
پۆل:مردووانی ١٠٦٧
پۆل:ئیمپراتۆرەکانی باکووری سۆنگ
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ١١یەم
پۆل:خەڵکی کایفێنگ
زیژی تۆنگجیان

**زیژی تۆنگجیان** (بە چینی:資治通鑑، خوێندنەوە:資治通鑑)  تۆمارێکی مێژووییە کە لە ١٠٨٤ لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ بڵاوکرایەوە وەک ڕووداونامەیەک کە مێژووی چین لە ٤٠٣ی پێش زایین تا ٩٥٩ی زایینی تێدایە، کە تیایدا ١٦ زنجیرەی فەرمانرەوایی بە نزیکەیی ١٤٠٠ ساڵی مێژووی چینی تێدا تۆمارکراوە و وەک سەرچاوەییەکی گرنگی مێژوویی بەکاردێت.

دەقە ڕەسەنەکە وەک ٢٩٤ نامیلکە ڕێکخستنەوەی بۆ کراوە ( یەکسانە بە بەرگی کتێب،  -جوان) تیابووی ٣ ملیۆن کارەکتەری چینییە.

لە ١٠٦٥ی زایینی ئیمپراتۆر ینگزۆنگ بانگی مێژووناس سیما گوانگی کرد بۆ ئەوەی پێشڕەوی پڕۆژەیەک بکات بەناوی (مێژووی جیھانی چین) و پشتگیری و دەسەڵاتی پێدا بۆ ئەوەی ستافی خۆی دابمەزرێنێت تیمەکەی ١٩ ساڵیان پێچوو بۆ ئەوەی کارەکە تەواو بکەن وە لە ١٠٨٤ی زایینی کارەکە بە کوڕی ئیمپراتۆر ینگزۆنگ نیشاندرا کە ئیمپراتۆر شێنزۆنگ بوو.

بەشێوەیەکی ڕێک چاککرا بوو وە ڕاستەوخۆ کاریگەریی ھەبوو بەسەر زاناکان و بە گشتی.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:دەقە مێژووییە چینییەکان
پۆل:وێژەی زنجیرە فەرمانڕەوایی سۆنگ
پۆل:کتێبەکانی دەیەی ١٠٨٠
پۆل:کتێبە مێژووییەکان دەربارەی زنجیرە فەرمانڕەواییی سوی
پۆل:کتێبە مێژووییەکان دەربارەی زنجیرە فەرمانڕەواییی ھان
پۆل:کتێبە مێژووییەکان دەربارەی زنجیرە فەرمانڕەواییی تانگ
پۆل:کتێبە مێژووییەکان دەربارەی پێنج زنجیرە فەرمانڕەوایی و دە شانشینەکە
پۆل:کتێبە مێژوییەکان دەربارەی زنجیرە فەرمانڕەواییی چین
پۆل:کتێبە مێژوییەکان دەربارەی زنجیرە فەرمانڕەواییی سێ شانشینەکە
پۆل:کتێبە مێژوییەکان دەربارەی زنجیرە فەرمانڕەوایییەکانی باکوور و باشوور
پۆل:کتێبە مێژووییەکان دەربارەی زنجیرە فەرمانڕەواییی جین (٢٦٦-٤٢٠)
پۆل:کتێبە مێژوییە چینییەکانی سەدەی ١١ەم
پۆل:کتێبە مێژووییەکانی سەدەی ١١ەم
پۆل:کتێبە مێژووییەکان دەربارەی زنجیرە فەرمانڕەوایییەکانی باکوور و باشوور
پۆل:کتێبە مێژووییەکان دەربارەی زنجیرە فەرمانڕەواییی چین
پۆل:کتێبە مێژوویییەکان دەربارەی زنجیرە فەرمانڕەوایییەکانی سێ شانشینەکە
ئێدواردی شەھید

**ئێدوارد** یان **ئێدواردی شەھید** (؛ لەدایکبوون ٩٦٢ - مردن ١٨ی ئازاری ٩٧٨) لە ٩٧٥ ھەتاکوو کوژرانی لە ٩٧٨ پاشای ئینگلیزەکان بوو. ئێدوارد کوڕە گەورەکەی پاشا ئێدگاری ئاشتیخواز بوو، بەڵام بە جێنشینی باوکی دانەنرا. لەسەر مردنی ئێدگار، کە سەرکردایەتیی ئینگلتەرا بوو مشتومڕ کرا. ھەندێک پشتگیری لە بانگەشەکەی ئێدوارد و ھەندێکی تر پشتگیری لە ئیتیلرد کرد بۆ بوون بە پاشا کە زڕبرا بچووکەکەی ئێدوارد بوو کە وەک کوڕێکی یاساییی ئێدگار دەناسرێت. ئێدوارد وەک پاشا ھەڵبژێردرا و لەلایەن لایەنگرانی ئایینکاری سەرەکی، سەرۆک قەشەکانی دونستان لە کانتەبێری و ئۆزوۆلدی یۆک تاجی کرایە سەر.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:مردووانی ٩٧٨
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:فەرمانڕەوا ئینگلیزەکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٩٦٠
پۆل:فەرمانڕەوا مناڵەکان لە سەدەکانی ناوین
پۆل:فەرمانڕەواکانی ئینگلتەرا پێش ١٠٦٦
ئیتیلرد

**ئیتیلرد ئۆنریدی** (؛ لە دایکبوون ٩٦٦ - مردن ٢٣ی نیسانی ١٠١٦) کە بە نائامادە ناسراوە، دووجار پاشای ئینگلتەرا بووە، لە ٩٧٨ بۆ ١٠١٣ پاشای ئینگلیزەکان بوو و دووبارە لە ساڵی ١٠١٤ ھەڵبژێردراوە ھەتا مردنی لە ١٠١٦. نازناوەکەی لە وشەی مۆدێرنی «نائامادە» (Unready) وەرناگیرێت، بەڵکوو لە ئینگلیزییە کۆنەکە بە واتای «ئامۆژگاریی ھەژارانە»ە، نازناوی " Ethelred the Unready" ھەبووە، بۆیە نازناوی "خراپ ئامۆژگاریکراو"ی ھەیە لەبەر ئەوەی لەتەمەنی گەنجییەتی کاتێک داوای بیرورای ئەوانی تری کردووە، بەھەڵە و بە خراپی ئامۆژگاری کراوە.

ئیتیلرد کوڕی پاشا ئێدگار ئاشتیخواز و شاژن ئیلفتریت بوو. لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا ھاتە سەر تەخت، دوای کوشتنی برا گەورەکەی پاشا ئێدواردی شەھید. 

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٩٦٠
پۆل:مردووانی ١٠١٦
پۆل:فەرمانڕەوا ئینگلیزەکانی سەدەی ١١یەم
پۆل:فەرمانڕەوا ئینگلیزەکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:فەرمانڕەوا مناڵەکان لە سەدەکانی ناوین
پۆل:فەرمانڕەواکانی ئینگلتەرا پێش ١٠٦٦
شوراوحاجی

**شوراوحاجی** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری قسڵان، ناوچەی تەرواڵ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.

## ناو

## مێژوو

## جوگرافیا

**شوراوحاجی** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی شوراوخان. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی شێخ تەقە.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی حاجی چای. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی ئەلوزاغاج.

## دانیشتووان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٦٦)کەس و (١١٥)خێزان بووە.
* دانیشتووانی گوندەکە کوردن.
* بە کوردی شێوەزاری (سۆرانی) دەدوێن. 

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە ئیسلام (سوننە)یە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە
* گوندەواری قسڵان

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانی قوروە
قوروە
قوروە
پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئۆرگازم

**ئۆرگازم** (؛ *ئۆرگازمۆس*، بە واتای «ورووژان» یاخود «ئاوسان») پێکھاتووە لە بەتاڵبوونەوەیەکی لەپڕی ورووژانی سێکسی لەکاتی سووڕی سێکسیدا، کە دەرەنجام دەبێتە ھۆی چوونەیەکێکی کێشمەندی ماسولکەکان لە لەگەنەدا، کۆتا قۆناغی تاودانی سێکسییە کە زۆرترین ڕاحەت دەبەخشێت. ئۆرگازم لە ھەردوو ڕەگەزی مێ و نێریش ھەیە، و لەلایەن کۆئەندامی دەماری خۆییەوە کۆنترۆڵ دەکرێت، واتە مرۆڤ ناتوانێت کۆنترۆڵی بکات. ھەندێک جار ئۆرگازم ھەندێک کاردانەوەی تریش دروست دەکات کە دیسان کۆنترۆڵ ناکرێن، وەک لەرزینی ماسولکە لە ھەندێک شوێنی جەستە، شاگەشکەیی یاخود شادی، لەگەڵ جووڵەی جەستە و دەرکردنی دەنگ. ماوەی دوای ئۆرگازم، زۆرینەی کات ماوەیەکی ئارامکەرەوەیە، ئەمەش بەھۆی ڕژانی نیورۆھۆرمۆنی وەک ئۆکسیتۆسن، پرۆلاکتن، لەگەڵ ئیندۆرفین.

ئۆرگازم بەھۆی خستنەگوڕی سێکسیی کێر لە ڕەگەزی نێردا و میتکە لە ڕەگەزی مێدا دێتە ئاراوە، کە دەکرێت لەڕێی دەسپەڕ یاخود سێکسکردنەوە بێت. لە نێردا، لە شێوەی ئاوھاتنەوەیە. ئۆرگازم بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ کار لە کۆئەندامی دەماریی ناوەندی دەکات، بۆ نموونە، کەمبوونەوەی چالاکیی مێتابۆلیزم لە بەشێکی زۆری توێکڵی مێشکدا و دروستبوونی دۆخێکی ئاسوودەیی بەھۆی ڕژانی پرۆلاکتن. ڕەنگە ھەندێک لە شێوانە سێکسییەکان ببنە ڕێگر لەبەردەمی ئۆرگازم، وەک ئەنۆرگازمیا، کە کەسی تووشبوو ناتوانێت بگات بە دۆخی ئۆرگازم ئەگەر چی خستنەگوڕ بەپێی پێویستیش ئەنجام درابێ.

## سەرچاوەکان
https://www.healthline.com/health/healthy-sex/types-of-orgasms

https://www.plannedparenthood.org/learn/sex-pleasure-and-sexual-dysfunction/sex-and-pleasure/orgasms#:~:text=What's%20an%20orgasm%3F,body%20and%20genitals%20is%20released.

پۆل:کرداری جنسی
پۆل:ئۆرگازم
ئاوھاتنەوە

**ئاوھاتنەوە** یان **ڕاحەتبوون،** بریتییە لە کرداری فڕێدانی تۆواو لە کۆئەندامی زاوزێی نێرینە، ئەمەش بەھۆی ئۆرگازمەوە ڕوودەدات. ئاوھاتنەوە کۆتا قۆناغی سووڕی سێکسە لە مرۆڤدا و ئەم کردارە گرنگە بۆ وەچەخستنەوە. ڕەنگە ئاو لەکاتی خەودا بێتەوە (کە بە خەوی تەڕ ناسراوە). کرداری ئاوھاتنەوە چێژبەخشە بۆ پیاوان.

## سەرچاوەکان

پۆل:کرداری جنسی
پۆل:بەبەری
پۆل:کێر
پۆل:ئاوھاتنەوە
پۆل:ئۆرگازم
پۆل:سێکسناسی
کۆنفرانس

**کۆنفرانس** یان **کۆبوونەوە** (به ئینگلیزی: Conference) کۆبوونەوەی  ئەو کەسانەن کە دەربارەی بابەتێک ڕاوێژ دەکەن.  جۆرەکانی کۆنفرانس بریتین لە:
* کۆنفرانسی ئەکادیمی، لە زانست و ئەکادیمیا، ڕووداوێکی فەرمی کە توێژەران ئەنجام و وۆرکشۆپ و چالاکی دیکە پێشکەش دەکەن
* کۆنفرانسی وەرزشی، گروپێکی پێشبڕکێکارانەی تیمەکان، زۆرجار بە پێی جوگرافیا
* کۆنفرانسی نووسەران، کە نووسەران کۆدەبنەوە بۆ پێداچوونەوە بە کارە نووسراوەکانیان و پێشنیاری چاکبوونەوە دەکەن
* کۆنفرانسی پەیوەندی، لە پەیوەندی تەلەفۆنیدا، پەیوەندیێک لەگەڵ زیاتر لە دوو بەشداربوو لە یەک کاتدا
* هۆڵی کۆنفرانس، ئەو ژوورەی کە کۆنفرانسەکانی تێدا بەڕێوەدەچێت
* پەیماننامە (کۆبوونەوە)، کۆبوونەوەی یەکێک لە بەزۆری گروپە گەورەکان لە تاکەکان و/یان کۆمپانیاکان لە بوارێکی دیاریکراودا
* کۆنفرانسی ئازاد، لە نێوان هەردوو ئەنجومەنی یاسادانانی دوو ئەنجومەنی یاسادا
* کۆنفرانسی ھەواڵ، ڕاگەیەندراوێک بۆ رۆژنامەوانی (چاپ، ڕادیۆ، تەلەڤزیۆن) بە چاوەڕوانیی پرسیار، سەبارەت بە بابەتی راگەیەنراو
* کۆنفرانسی دایک و باوک و مامۆستا، کۆبوونەوەیەک لەگەڵ مامۆستایەکی منداڵ بۆ گفتوگۆکردن لەسەر نمرە و ئەدای خوێندنگاکان
* کۆنفرانسی ئاشتی، کۆبوونەوەیەکی دیپلۆماسی بۆ کۆتایی پێهێنانی ناکۆکی
* کۆنفرانسی پرۆفیشناڵ، کۆبوونەوەی پیشەگەران لە بابەتێک یان پیشەیەکی دیاری کراوی مامەڵەکردن لەگەڵ مەسەلە پەیوەندیدارەکان یان پێشکەوتنەکان
*کۆنفرانسی یەکلاییکردنەوە، کۆبوونەوەی نێوان سکاڵاکار و وەڵامدەرەوە لە دادگادا، کە تیایدا هەوڵ دەدەن ناکۆکییەکانیان یەکلایی بکەنەوە بەبێ ئەوەی بەردەوام بن بۆ دادگاییکردن
* کۆنفرانسی بازرگانی، یان پێشانگای بازرگانی
* ناکۆنفراس، یان کۆنفرانسی بۆشایی کراوە، کە خۆی لە کۆبوونەوە دووردەخاتەوە لەگەڵ کەسی زیاتردا، کۆبوونەوەیەکی بەشداربوو کە هەوڵ دەدات لە یەک یان زیاتر لایەنی کۆنفراسێکی ئاسایی دووربکەوێتەوە
*ڤیدیۆ کۆنفراس، لەگەڵ پێشوازیکردن و گواستنەوەی نیشانەکانی دەنگ و ڤیدیۆ لەلایەن بەکارهێنەرانەوە لە شوێنی جیاواز

## زیاتر ببینە

* پەیماننامە (ڕوونکردنەوە)
* کۆمەڵەی گشتی (ڕوونکردنەوە)
* کۆنگرەی نەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)
* لووتکە (ڕوونکردنەوە)
* سیمپۆزیۆم (ڕوونکردنەوە)

پۆل:وتارە فراوان-چەمکەکان
پۆل:کۆنفڕانسەکان
پۆل:کۆبوونەوەکان
پۆل:ڕووداوە کۆمەڵایەتییەکان
ژاک دێ مۆرگان

وێنۆک|ژاک دێ مۆرگان لە ساڵی ١٨٩٢
**ژاک دێ مۆرگان** (؛ ٣ی حوزەیرانی ١٨٥٧ – ١٤ی حوزەیرانی ١٩٢٤) ئەندازیاری کانی،  شوێنەوارناس و زەویناسێکی فەڕەنسی بوو. ئەو بۆ زۆر وڵات و ھەرێم ھەر وەک موکریان گەشتی کردبوو و زۆر شوێنی لەو ناوچانە دۆزییەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ژاک دێ مۆرگان لە ئیرانیکا

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٧
پۆل:مردووانی ١٩٢٤
پۆل:شوێنەوارناسانی فەڕەنسی
کۆنفرانسی ھەواڵ

**کۆنفرانسی ھەواڵ** یان **کۆنگرەی ڕاگەیاندن** یان **کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی** یەکێکە لەو ڕووداوانەی کە هەواڵسازان بانگهێشتی پەیامنێران دەکەن بۆ ئەوەی بێن بۆ شوێنێکی دیاریکراو بۆ ئەوەی گوێ لە کەسایەتیە هەواڵ سازەکە بگرن، قسە بکەن و هەروەها زۆرجار پرسیار بکەن.

دوو هۆکاری سەرەکی هەیە بۆ ئەنجامدانی کۆنفرانسی ھەواڵ. یەکێکیان ئەوەیە کە هەواڵساز دەتوانێت بە یەکجاری وەڵامی زۆرێک لە پرسیارەکانی پەیامنێران بداتەوە و چیتر پێویست ناکات وەڵامی تەلەفۆنی زۆر بداتەوە و هۆکاری دووەمیش ئەوەیە کە ئەو کەسە دەتوانێت ئەو پرسەی کە پێشتر لە لایەن ڕۆژنامەنووسانەوە ڕەچاو نەکراوە بپۆشێت و ڕای گشتی ڕابکێشێتە سەر ئەو شتانەی ئەو دەربارەی هەواڵەکان دەیڵێت.

## پێشانگا

پەڕگە:天津自贸区新闻发布会2015-04-21.jpg|کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانی ناوچەی بازرگانی ئازاد تیانجین
پەڕگە:Bush Blair press conference.jpg|کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانی هاوبەش لەلایەن جۆرج دەبلیوو بوش و سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا لە کۆشکی سپی (12ی تشرینی دووەمی 2004).
پەڕگە:Reporter raising hand at US Army press conference.jpg|پەیامنێران دەستیان بەرزکردەوە بۆ ئەوەی ئاماژە بەوە بکەن کە دەیانەوێت پرسیارێک بکەن.
پەڕگە:Negotiations about Iranian Nuclear Program - EU High Representative Mogherini and Iranian Foreign Minister Zarif Address Reporters in Lausanne.jpg|کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی نوێنەری باڵای یەکێتی ئەوروپا بۆ کاروباری دەرەوە و وەزیری دەرەوەی ئێران لە دوای چەند لایەنەی دانوستان لەسەر چوارچێوەی ڕێکەوتنی ناوەکی ئێران لە لۆزان (2ی نیسانی 2015).
پەڕگە:Presidente da República Dilma Rousseff concede entrevista (16223147623).jpg|سەرۆکی بەڕازیلی دیلما ڕۆسوف لە کۆشکی پلانالتۆ کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانی ساز کرد(١٦ی ئازاری ٢٠١٥).
پەڕگە:Michael annett (47162477391).jpg|مایکڵ ئانێت لە زنجیرەی خفینیتی ناسکار لە ڕۆژی ڕاگەیاندن لە ڕێگای خێرای نێودەوڵەتی دایتۆنا
پەڕگە:Cup team owners (40249396115).jpg|زنجیرەی جامی وزەی دڕندەی ناسکار خاوەنانی تیمەکان لە چەپەوە بۆ ڕاست، ڕیچارد چایلدرس، چیپ گاناسی، ڕیک هێندریک و ڕیچارد پێتی لە ڕۆژی میدیا لە ڕێگای خێرای نێودەوڵەتی دایتۆنا.


## ڕۆژی میدیا
ڕۆژی ڕاگەیاندن بۆنەیەکی تایبەت بە کۆنگرە ڕۆژنامەوانییەکان کە لە جیاتی بەستنی کۆنفرانسێک لە دوای ڕووداوێک بۆ پرسی مەیدانی سەبارەت بەو ڕووداوەی کە بەم دواییانە تێپەڕیوە، کۆنفرانسێک ساز دەکرێت بۆ تەنیا مەبەستی لە بەردەستکردنی هەواڵ دروستکەران بۆ میدیا بۆ پرسیاری گشتی و وێنە لە وەرزش و تیپەکان و خولەکان میوانداری ڕۆژانی ڕاگەیاندنی پێش وەرزەکە دەکەن و لەوانەیە پێش ڕووداوی تایبەت لە وەرزەکەدا وەک یاری هەموو ئەستێرەکان و یارییەکانی پاڵەوانیەتی میوانداریان بکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەرچاوەکان (رۆژنامەگەری)
پۆل:تەکنیکەکانی پەیوەندییە گشتییەکان
پۆل:ڕووداوە میدیاییە بەکۆمەڵەکان
پۆل:ڕۆژنامەوانی
سوێین فۆرکبییەرد

**سوێین فۆرکبییەرد** (نۆرسی کۆن: سڤین ھارەڵدسن تجوگوسکگ، دانیمارکی: سڤیند تیڤیسکلێگ؛ لە دایکبوون ١٧ی نیسانی ٩٦٣؛ مردن ٣ی شوباتی ١٠١٤) پاشای دانمارک بوو لە ٩٨٦ تا ١٠١٤، ھەروەھا پاشای ئینگلیز و پاشای نەرویژ بوو. ئەو باوکی پاشا ھارەڵدی دووەم بوو لە دانیمارک و پاشا کانۆتی مەزن و شاژن ئیسترید سڤیندسداتەر.

لە ناوەڕاستی ساڵانی ٩٨٠کاندا، سوێین لە دژی باوکی ھارەڵد بلووتوت ھەڵگەڕایەوە و تەختی پاشایەتیی لێ وەرگرت. ھارەڵد دەرکرا بۆ تاراوگە و پاش ماوەیەکی کەم لە تشرینی دووەمی ٩٨٦ یان ٩٨٧ مرد. لە ساڵی ١٠٠٠ بە دڵسۆزی ترۆندێجارل و ئێریک لە لاد، سوێین زۆربەی نەرویژی بەڕێوە دەبرد. لە ساڵی ١٠١٣دا، کەمێک پێش مردنی، دوای ھەوڵێکی زۆر بوو بە یەکەم پاشای دانمارکی ئینگلیزەکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٠١٤
پۆل:فەرمانڕەواکانی نەرویژ لە سەدەی ١٠یەم
پۆل:ڤایکینگەکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:پاشاکانی دانمارک لە سەدەی ١٠یەم
پۆل:فەرمانڕەوا ئینگلیزەکانی سەدەی ١١یەم
پۆل:فەرمانڕەواکانی نەرویژ لە سەدەی ١١یەم
پۆل:ڤایکینگەکانی سەدەی ١١یەم
پۆل:پاشاکانی دانمارک لە سەدەی ١١یەم
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٩٦٠
پۆل:فەرمانڕەواکانی ئەنگلۆ-نۆرس
پۆل:فەرمانڕەواکانی ئینگلتەرا پێش ١٠٦٦
ئێدمۆند ئایرۆنساید

**ئێدمۆند ئایرۆنساید** ھەندێ جار بە ئێدمۆندی دووەم ناسراوە (ئینگلیزی کۆن: ئیدامۆند، لاتین: Edmundus لە دایکبوون ٩٩٠ مردن ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٠١٦) پاشای ئینگلیزەکان بوو لە ٢٣ی نیسانەوە ھەتا ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٠١٦. ئەو کوڕی پاشا ئیتیلرد بوو لە ژنی یەکەمی، ئیلفگیفۆی یۆرک. پاشایەتی ئێدمۆند بەھۆی جەنگێکەوە کە لە باوکییەوە بە میرات بۆی مایەوە تێک چوو. بەھۆی بەرگریگرتن لە داگیرکاری دانمارک بە پێشەنگایەتی کانۆتی مەزن، نازناوی «ئایرۆنساید»ی پێبەخشرا. 

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:مردووانی ١٠١٦
پۆل:فەرمانڕەواکانی ئینگلتەرا پێش ١٠٦٦
پۆل:فەرمانڕەوا ئینگلیزەکانی سەدەی ١١یەم
پۆل:خەڵکی ئینگلیز لە سەدەی ١٠یەم
پۆل:فەرمانڕەوا مەسیحییەکان
لیو ژیجی

**لیو ژیجی** (چینی سادەکراو:刘知几; چینی سادەکراو:劉知幾; خوێندنەوە :لیو ژیجی) مێژووناس و نووسەری کتێبی مێژویی شیتۆنگ بوو لەدایکبووی شوێنێکی سەردەمی ئیمپراتۆرییەتی تانگ بوو ئەمڕۆ دەکەوێتە سوژۆو لە جیانگسو لە چین. تاقیکردنەوەی شاھانەی کرد و بڕوانامەکەی لە ٦٨٠ بەدەست ھێنا و لە ٦٩٩ لەچەندین شوێن کاری کرد، دواتر لە ٧٠٨ دەست لە کار دەکێشێتەوە و بڕیار دەدات دەست بە نووسینی کتێبی مێژویی شیتۆنگ بکات.

## سەرچاوەکان

* Li, Wenli. *[http://www.cqvip.com/QK/90405X/200605/22895497.html?SUID=EGBNBFDHDNCBCOPIBOLGEMCBCDOIPNFP Liu Zhiji Shitong Tixian De Biandao Sixiang He Biandao Yuanze (The Editing Thought and Principle in Liu Zhiji's Shitong)]*. Tangdu Journal. 2006-05. pp.&nbsp;34–36. ISSN 1001-0300.
* Qu, Lintong, "Shitong" ("Generality of Historiography"). *[[Encyclopedia of China]]* (1st ed.).

پۆل:لەدایکبووانی ٦٦١
پۆل:مردووانی ٧٢١
پۆل:سیاسەتمەدارەکانی ئیمپراتۆریەتی تانگ لە جیانگسو
پۆل:مێژووناسەکانی ئیمپراتۆریەتی تانگ
پۆل:مێژووناسە چینییەکانی سەدەی ھەشتەم
پۆل:نووسەرەکانی سوژۆو
پۆل:مێژووناسەکانی جیانگسو
پۆل:مێژووناسەکانی ئیمپراتۆرییەتی تانگ
سەیلاو

**سەیلاو** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری لەک، ناوچەی تەرواڵ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.

## ناو

## مێژوو

## جوگرافیا

**سەیلاو** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی حەسەن خان. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی شوراوخان.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی مەھدی خان. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی گەچی کورد.

## دانیشتووان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢١٧)کەس و (٦٥)خێزان بووە.
* دانیشتووانی گوندەکە کوردن.
* بە کوردی شێوەزاری (سۆرانی) دەدوێن. 

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە ئیسلام (سوننە)یە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە
* گوندەواری لەک

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانی قوروە
قوروە
قوروە
پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
کانتۆنی

**کانتۆنی** (چینی دێرین: 廣東話؛ چینی سادەکراو: 广东话; یالێ: *Gwóngdūng wá*) بریتییە لە زمانێکی سەر بەخێزانی زمانە چینییەکان و لقێکە لە زمانەکانی سینۆ-تیبتی قسەی پێدەکرێ لە گوانژۆ (لە کۆندا ناسرابوو بە کانتۆن) و ناوچەکانی دەوروبەری باشووری ناوەڕاستی چین، کانتۆنی گرووپێکە سەر بە شێوەزاری یویی چینی کە زیاتر لە ٨٠ ملیۆن قسەپێکەری ڕەسەنی ھەیە.

زمانی **کانتۆنی** لە ھەریەک لە ووڵاتانی ئاسیایی: ڤیێتنام، مالیزیا، سینگاپوور، کەمبۆدیا، تایلەند، ئیندۆنیزیا و ھەروەھا ووڵاتانی ئەوروپایی وەک: شانشینی یەکگرتوو، پورتوگال، فەڕەنسا و ئوسترالیا لەگەڵ ئەمریکای باکوور لە ووڵاتانی: ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کەنەدا بە ھەزاران ئاخێوەری ھەیە.

## مێژوو
 
ڕاست|وێنۆک|فەرھەنگێکی کانتۆنی لە سەدەکانی پێشوودا.
چەپ|وێنۆک|ڕێژەی دانیشوانی قسەپێکەری زمانی کانتۆنی و شێوەزاری یویی لە ووڵاتی چین.

*

## سەرچاوەکان

### تێبینی
 

## بەستەرە دەرەکییەکان
 

* 
* Hong Kong Government site on the HK Supplementary Character Set (HKSCS)
* Cantonese Tools
* 

پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
پۆل:زمانەکانی سینگاپور
پۆل:زمانەکانی مالیزیا
پۆل:زمانەکانی ڤیێتنام
پۆل:زمانەکانی ماکاو
پۆل:زمانەکانی ھۆنگ کۆنگ
پۆل:زمانەکانی کۆماری گەلی چین
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی
پۆل:زمانی کانتۆنی
کانۆتی مەزن

کانۆتی مەزن (؛ مردن ١٢ی تشرینی دووەمی ١٠٣٥.) کە بە کانۆتی مەزن ناسراوە، لە ساڵی ١٠١٦ پاشای ئینگلتەرا بوو، لە ساڵی ١٠١٨ پاشای دانیمارک بوو، و پاشای نەرویژ بوو لە ساڵی ١٠٢٨وە ھەتا مردنی لە ساڵی ١٠٣٥دا. سێ شانشینەکە کە لەژێر فەرمانڕەوایی کانۆت یەکیان گرت، بە ئیمپراتۆریەتیی دەریای باکوور ناودەبرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشاکانی دانمارک لە سەدەی ١١یەم
پۆل:فەرمانڕەوا ئینگلیزەکانی سەدەی ١١یەم
پۆل:فەرمانڕەواکانی ئینگلتەرا پێش ١٠٦٦
پۆل:فەرمانڕەواکانی نەرویژ لە سەدەی ١١یەم
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٩٩٠
پۆل:مردووانی ١٠٣٥
پۆل:فەرمانڕەواکانی ئەنگلۆ-نۆرس
پۆل:فەرمانڕەوا مەسیحییەکان
پۆل:کانوتی مەزن
شانشینی ئینگلتەرا

**شانشینی ئینگلتەرا** وڵاتێک بوو لە ڕۆژاوای ئەوڕووپا. خاکێک بوو لە باشووری دوورگەی بەریتانیای مەزن. لە ئێستادا شوێنی نیشتەجێبوونی دوو نەتەوەیە. ئەو دوو نەتەوەیەش کە لەو شوێنە نیشتەجێن کە پێشووتر بەشێک بووە لە شانشینی ئینگلتەرا بریتین لە ئینگلتەرا و وێڵز.

## سەرچاوەکان

* مێژووی شانشینی ئینگلتەڕا 

پۆل:مێژووی بریتانیای مەزن
پۆل:وێڵز
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٩٢٠
پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
ھەواڵنامە

**ھەواڵنامە** () ڕاپۆرتێکی چاپکراو یان ئەلیکترۆنییە کە ھەواڵ و چالاکییەکانی کۆمپانیا یان ڕێکخراوەیەک لەخۆدەگرێت، و ماوە ماوە بۆ کارمەندان، کڕیاران، و بەشداربووانی دیکەیان دەنێردرێت. بەگشتی ھەواڵنامەکان ھەر جارێک یەک بابەتی سەرەکی لەخۆدەگرن. لەم سەردەمە زۆربەی ھەواڵنامەکان ئەلیکترۆنین و لەڕێی ئیمەیلەوە دەنێردرێن. 

## ئەمانەش ببینە
* ڕۆژنامە
* بانگەشە

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
شانشینی یۆنان

**شانشینی یۆنان** () لە ساڵی ١٨٣٢ دامەزراوە، ئەم شانشینە بە یەکێک لە پاشکۆی دەوڵەتی کۆماری ھێلینیە یەکەمینەکان ھەژمار دەکرێت. ئەمیش بە گوێرەی پەیمانی کۆنستانتاپولی نێودەوڵەتی کە یۆنان تێیدا توانی لەژێر ڕکێفی داگیرکاری ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا بێتە دەرەوە.

لە ساڵی ١٩٢٤دا شانشینی یۆنان ھەڵوەشایەوە، جارێکی تر کۆماری ھێلینی دووەم دامەزرا کە ئەمەش دوای ئەوەی یۆنان توانی بەھۆی بزاڤی خەڵکی ڕۆژھەڵاتەوە سەرکەوتن بە دەست بێنێ بەرامبەر تورکیا. لە ساڵی ١٩٣٥دا کودەتایەکی سەربازی لە یۆنان ئەنجام درا کە بووە ھۆی دووبارە دامەزراندنەوەی تەختی پاشایەتیی یۆنان کە تاوەکوو ساڵی ١٩٧٣ی بەردەوام بوو. شانشینەکە لە کۆتاییدا ھەڵوەشایەوە بەھۆی پەیڕەوکردنی حکوومڕانی دیکتاتۆریانەی سەربازی (١٩٦٧–١٩٧٤)، و ھەروەھا لە ساڵی ١٩٧٤ بەھۆی گشت پرسییەکەوە دیسان کۆماری سێیەمی ھێلینی دامەزراوە.

## پێشینەی
زمانی ئاخافتنی یۆنان وەک شێوەزاری ئیمپراتۆریەتیی ڕۆژھەڵاتی ڕۆمانی بوو، و بە ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتین دەناسرا، ئەو ئیمپراتۆریەتەی دەسەڵاتی حکوومکردنی زیاتر لە ١١٠٠ ساڵی تێپەڕاند لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاستدا، لەدواییدا لە ساڵی ١٢٠٤ زمانی ئاخافتن بەرەو سستی و نەمان ڕۆیشت لەکاتی ئاوێتە بوونی شاری کۆنستانتاپول لەلایەن ھێزی سەربازی شەڕەکانی خاچپەرستی لاتینییەکانەوە کە کاریگەرییان ھەبوو.
عوسمانییەکان لە ساڵی ١٤٥٣ کۆنستانتینۆپلیان بە ئاسانی گرت و بەرەو باشوور پێشڕەوییان کرد بۆ نیمچەدوورگەی بالکان و لە ساڵی ١٤٥٨ شاری ئەسینایان گرت. یۆنانییەکان ھەتا ساڵی ١٤٦٠ لە پێلۆپۆنزیدا مانەوە، و ڤێنیسیا و جینۆوا لەگەڵ ھەندێک لە دوورگەکاندا بەسترابوون، لە ١٥٠٠ زۆربەی دەشت و دوورگەکانی یۆنان لە دەستی عوسمانییەکان بوون. چیاکانی یۆنان بەشێوەیەکی بەرفراوان دوورە دەست مابوونەوە، یۆنانییەکان بۆ ئەوەی لە دەسەڵاتی بێگانە ھەڵبێن و شەڕی گەریلا بکەن ئەم چیایانە ببوو بە پەناگەیەک بۆیان.

## ئامادەکاریی شەڕی سەربەخۆییی یۆنان
لە چوارچێوەی ئارەزوویەکی بێ وێنە بۆ سەربەخۆییی بوون لەدەست داگیرکەری تورکەوە و بە کاریگەریی ئاشکرای کۆمەڵگا نھێنییەکانی ھاوشێوە لە شوێنەکانی دیکەی ئەورووپا، لە ساڵی ١٨١٤ یۆنانییەکان کە ژمارەیان سێ بوو لە ئۆدیسا کۆبوونەوە بۆ ئەوەی بڕیاری دەستوور بۆ ڕێکخراوێکی نھێنیی بدەن کە بە مۆدی فریماسۆنی دەناسرا. مەبەست لەم ڕێکخراوەیە ئەوە بوو بۆ یەکخستنی ھەموو چەندین شۆڕش لە ناوچەی یۆناندا پیلانیان بۆ دانرا و یەکەمیان لە ٦ی ئازاری ١٨٢١ لە پرەنسیپەکانی دانوبیان دەستی پێکرد. لەلایەن عوسمانییەکانەوە دانرا، بەڵام مەشخەڵەکە داگیرسابوو و لە کۆتاییی ھەمان مانگدا پیلۆپۆنێس لە شۆڕشێکی کراوەی یۆنانییەکان بوو لە ڕێکخراوێکی چەکداری بۆ ڕووخاندنی حوکمی تورکیا. سێ کەسە یۆنانییەکەی دامەزرێنەرەکە ئەمانە بوون نیکۆلاس سکۆفاس خەڵکی پارێزگای ئارتا و ئیمانول زانتۆس خەڵکی باتمۆس و ئاساناسیۆس تساکالۆڤ خەڵکی لۆنینا. پاناگیۆتیس ئەناگنۆستۆپۆلۆس کە خەڵکی ئەندریتسیانیا بوو بووە چوارەم ئەندام لە ڕێکخراوەکە.

لە ناوچەی یۆناندا پیلان بۆ ھەڵگیرسانی چەندین شۆڕش گێردرا، یەکەمیان لە ٦ی ئازاری ١٨٢١ لە ھەرێمی دانوب دەستی پێکرد. لەلایەن عوسمانییەکانەوە دامرکایەوە، بەڵام مەشخەڵی شۆڕشەکە داگیرساوە و لە کۆتاییی ھەمان مانگدا پیلۆپۆنێس شۆڕشێکی تری تیادا ھەڵگیرسایەوە و بە دەسپێکی شۆڕش ھەژمار کرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٤
پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٣٥
پارک ھەی جین

**پارک ھەی جین** (؛ لەدایکبووی ١ی ئایاری ١٩٨٣) ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە بەھۆی ڕۆڵەکانی لە کۆمەڵێک زنجیرە و دراما ناسراوە وەکوو *خۆشەویستیی من لە ئەستێرەوە* (٢٠١٣)، *دکتۆرە سەیرەکە* (٢٠١٤)، ڕۆڵی سەرەکی تێیدا بینی لە *پیاوە خراپەکان* (٢٠١٤) *پەنیر لە تەڵەکە* (٢٠١٦)، *پیاو بۆ پیاو* (٢٠١٧)، *دارستان* (٢٠٢٠)، *کۆندا ئینتەرن* (٢٠٢٠)

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:کوڕە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور
پۆل:خەڵکی بوسان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:باشترین ئەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن)
پۆل:باشترین ئەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی ئێم بی سی
جەبار یاوەر

**جەبار یاوەر** (لەدایکبووی ١٩٥٨ لە خانەقین) گوتەبێژ و ئەمینداری گشتیی وەزارەتی پێشمەرگەی ھەرێمی کوردستان بوو.

## ژیان و پیشە
جەبار یاوەر مەندە، لە ساڵی ١٩٥٨ لە گوندی کاریزی بانین لە خانەقین لەدایک بووە. لە تەمەنی منداڵی لە خانەقین، جەلەولا و چەند شارێکی باشووری عێراق ژیاوە. خوێندنی ئامادەیی لە بەغدا بوو. لە ساڵی ١٩٨٠ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئابووری کشتوکاڵ لە مووسڵ بەدەست ھێناوە، و لە ١٩٩١یش بڕوانامەی لە کۆلێژی سەربازی بەدەست ھێناوە. لە ١٩٨٠ بووەتە پێشمەرگە. لە ٢٠٢٢ بە پلەی فەریقی یەکەم لە وەزارەتی پێشمەرگەی ھەرێمی کوردستان خانەنشین کرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨
پۆل:زیندووان
کوژراو لە شەڕدا

[وێنۆک|[گۆڕستان و ھێمای بیرەوەریی سەربازە ئەمریکییەکان لە فەڕەنسا، بە سەربەرزیی ئەمریکییە کوژراوەکانی شەڕی جیھانیی یەکەم لە ئەورووپا]]
**کوژراو لە شەڕدا** جۆرێک ڕێزبەندیی قوربانییەکانە کە زۆربە لە ھێزە سەربازییەکان بۆ مەرگی ئەندامانی خۆیان بە دەست دووژمنان یان ھێزە نەیارەکان بەکاردێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شەڕ
پۆل:قوربانیانی جەنگ
کەوی عەرەبی

**کەوی عەرەبی** (ناوی زانستی: *Alectoris melanocephala*) جۆرێکن لە باڵندەکان لە خێزانی ("Phasianidae")، لە باشووری نیمچە دوورگەی عەرەبی و باشووری سعودیە، یەمەن، عومان و باشووری ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوای بەنگلادێش.

دوو جۆری ئەم کەوانە ناسراون: *A. m. melanocephala* و *A. m. guichardi*.
ھەندێک جار دووڕەگەکانی ئەم باڵندەیە بە کەوی فیلبی (*Alectoris philbyi*) و ھەروەھا کەوی سەرشاخ (*Alectoris graeca*) دەبینرێن.

کەوی عەرەبی گەورەترە لە جۆرەکانی تری کەوی سەرشاخ، بە درێژی . نێر و مێ لەیەک دەچن، بەڵام نێرینەکان کەمێک گەورەترن و کێشی ە بەڵام کێشی مێینە نزیکەی ە. ئەم باڵندەیە تۆو و گژ و گیای وەک بوفتاج ئەخوا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:کەو (باڵندە)
پۆل:ناوی باڵندە باوەکان
پۆل:باڵندەکان، وەسفکراو لە ١٨٣٥
پۆل:باڵندەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست
پۆل:کەوی سەرشاخ
پۆل:باڵندەکانی نیمچە دوورگەی عەرەبی
پۆل:ئەو باڵندانەی لە ١٨٣٥ پێناسەکراون
ھارەڵدی یەکەم

**ھارەڵدی یەکەم** (مردن ١٧ی ئازاری ١٠٤٠)کە بە ھارەڵد ھارفۆت ناسراوە، لە ١٠٣٥ تا ١٠٤٠ پاشای ئینگلیزەکان بوو. نازناوی ھاڕۆڵد "ھارفۆت" بۆ یەکەم جار لە سەدەی دوازدەدا لە مێژووی ئێلی ئابی تۆمار کراوە و بەپێی ھەندێک لە مێژوونووسانی سەدەی ناوەڕاست مانای ئەوە بوو کەبە ھۆی خێرای زۆر و لێھاتووی لە ڕاوکردن ھارەڵدی پێی کەروێشکیان ("fleet of foot") پێ دەوت.

ھاڕۆڵد کوڕی گەورەی کانۆتی مەزن، پاشای دانمارک و ئینگلتەرا بوو دایکی ئەلیگیفۆی نۆرتھامپتۆن و زربرای ھارتاکانۆت پاشای دانمارک بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٠١٠
پۆل:مردووانی ١٠٤٠
پۆل:فەرمانڕەوا ئینگلیزەکانی سەدەی ١١یەم
پۆل:فەرمانڕەواکانی ئینگلتەرا پێش ١٠٦٦
پۆل:فەرمانڕەوا مەسیحییەکان
پۆل:کانوتی مەزن
پۆل:فەرمانڕەواکانی ئەنگلۆ-نۆرس
پێشبڕکێی تۆپی پێی نێوان عێراق-ئێران

**پێشبڕکێی تۆپی پێی نێوان عێراق و ئێران** پێشبڕکێیییەکی تۆپی پێی نێوان ھەڵبژاردەکانی ئێران و عێراقە، لە ساڵی ١٩٦٢ دەستی پێکردووە.ڕووبەڕووبوونەوەی نێوانیان بە یەکێک لە ڕووداوە وەرشییە گرینگەکان دادەنرێت.ئەمەش بەھۆی ئەو پەیوەندییە مێژووی و سیاسی و ئابووری و ئایینییە کە لە نێوان ئەم دوو وڵاتە ھەیە. لە دوایین یارییان کە لە ٢٧ی کانوونی دووەم ڕووبەرووی یەکتر بوونەوە لە یاریگای ئازادی شاری تاران لە پاڵاوتنەکانی گەیشتن بە جامی جیھانی ٢٠٢٢ی قەتەر ھەڵبژاردەی ئێران بە ئەنجامی ١–٠ یارییەکەی بردەوە.

## یارییە سەرەتایییەکان
لە ١ی حوزەیرانی ١٩٦٢ بۆیەکەم جار ھەڵبژاردەی تۆپی عێراق و ئێران ڕووبەرووی یەکتر بوونەوە لە یارییەکی دۆستانەدا، لەیاریگای شەھید شیرودی شاری تاران. یارییەکە بە یەکسان بوون بە ١–١ کۆتایی ھات گۆڵی یەکەمی عێراق جەمیل عەباس لە خولەکی "٤٧" بە لێدانی سزا تۆماری کرد، گۆڵی ھەڵبژاردەی ئێران یاریزان پەرویز لە خولەکی "٩٠" تۆماری کرد.سێ ڕۆژ دواتر لە ٣ی حوزەیران بۆ جارێکی دیکە لە یارییەکی دۆستانەدا ڕووبەری یەکتر بوونەوە ئەمجارە ھەڵبژاردەی عێراق توانی یەکەم سەرکەوتن بەسەر ھەڵبژاردەی ئێران بەدەست بھێنێت بە ئەنجامی ٢–١ یارییەکەی بردەوە.

## ئامار
ھەڵبژاردەی ئێران: ١٧ بردنەوە

ھەڵبژاردەی عێراق: ٦ بردنەوە

یەکسان بوون: ٧ جار

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق
نەیبەند

**نەیبەند** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دڵوەران، ناوچەی دڵوەران، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.

## ناو

## مێژوو

## جوگرافیا

**نەیبەند** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی قەتارقویی. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی داشکەسەن.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی بەھارلو. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی باغلوجە.

## دانیشتووان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٠٧)کەس و (٧٠)خێزان بووە.
* دانیشتووانی گوندەکە ئازەرییەکانن.
* بە کوردی شێوەزاری (سۆرانی) و ئازەری دەدوێن. 

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە ئیسلام (شیعە)یە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە
* گوندەواری دڵوەران

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانی قوروە
قوروە
قوروە
پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
نێتەکێت

**نێتەکێت** ئەتەکێتێکی ئۆنڵاینە کە چەن یاساییەک و ئاکارێک وادەکات کەسێک چۆن ھەڵسووکەوت بکات لەسەر ئینتەرنێت. ئەم یاسایانە گرنگن چونکە پێشخەری بەھرەکانی پەیوەندیبەستنن لەسەر ئینتەرنێت و ڕێگری لە ھەڵە ھەڵسوکەوتکردن دەکەن و یارمەتیت دەدەن لە تێگەیشتن لەو ھەڵسوکەوت و کارادانەوە پەسەندانەی پەیوەستن کاتێک لەسەر ئینتەرنێت کاردەکەیت

## پێناسە
زاراوەیەکە بەکاردێت بۆ ئاماژەدان و ھاندانی ھەڵسوکەوتی چاک لەسەر ئینتەرنێت کە تیایدا ڕێز و ڕەوشت دەپارێزرێت وەک لە پلاتفۆرمەکان، وێب سایتەکانی تایبەت بە چاتکردن، وێبگەی مەکۆکان، ھەر شوێنێکی تری پەیوەندی بەستن. ھەرچۆنێک بێت ئەو ئەتەکێتەی ئاماژەیە بۆ پەیوەندیبەستن لەسەر ئینتەرنێت جیاوازە لەگەڵ ئەو پەیوەندی بەستنەی کە لەڕێگەی دەنگەوە دەکرێت (وەک پەیوەندی تەلەفۆنی) یان (پەیوەندی ڤیدیۆیی) 

زاراوەکە ئاماژەیە بۆ ئەو شوێنانەی مرۆڤەکان لە ئینتەرنێت پەیوەندی لەگەڵ یەک دەبەستن وەک ، نامە (تێکست)، ئیمەیڵ، یارییە ڤیدیۆییەکان، مەکۆکانی ئینتەرنێت، ژوورەکانی چاتکردن، یان ھەر شوێنێکی تر.

پەیوەندی بەستن لە ئینتەرنێت دەکرێت قورس بێت لەوەی ھەڵە تێگەیشتنی لێ نەکەوێتەوە بەھۆی کەمبوون یان نەبوونی زمانی جەستەیی، کاردانەوەی ڕووخسار لە ئینتەرنێت (ھەرچۆنێک بێت لەسەردەمی مۆدێرن ئیمۆجی چالاک کراوە بۆ دەربڕینی زمانی جەستە و ھەستەکان) 

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:چاندی ئینتەرنێت
ھو سیھوی

**ھو سیھوی** (بە چینی:忽思慧, 和斯輝, 忽斯慧، ھەروەھا ھو ژێنگ چی ھوێی) پزیشکێکی شاھانە بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی یوان. ھەروەھا بەھۆی کتێبەکەی بەناوی "ینشان ژێنگیاوۆ" بنەماکانی ڕێجیمکردن) ناسراوە. یەکەم کەس بوو بە ئەزموونەوە نەخۆشییەکانی بەدخۆراکی بدۆزێتەوە و پێناسەی بکات.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتیی یوان
پۆل:پزیشکە چینییەکانی سەدەی ١٤یەم
وانگ لو

**وانگ لو** (چینی:王履) وێنەکێشی سروشت، خۆشنووس، شاعیر، پزیشک بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی مینگ.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٣٣٢
پۆل:وێنەکێشەکانی سروشت لە ئیمپراتۆریەتی مینگ
پۆل:خۆشنووسەکانی ئیمپراتۆریەتی مینگ
پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی مینگ
پۆل:پزیشکە چینییەکانی سەدەی ١٤یەم
پۆل:وێنەکێشەکانی سوژۆو
پۆل:نووسەرانی سوژۆو
پۆل:شاعیرانی جیانگسو
پۆل:خۆشنووسە چینییەکانی سەدەی ١٤یەم
پۆل:پزیشکانی جیانگسو
سەردار پاشایی

**سەردار پاشایی** (؛ لەدایکبووی ١٢ی ئایاری ١٩٧٩) زۆرانباز و ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی لاوانی ئێران بوو لە ساڵی ١٩٩٨دا کە لە کازاخستان پاڵەوانییەتیی زۆرانبازی لاوانی ئاسیای بەدەست ھێنا و ھەمان ساڵ پاڵەوانییەتیی زۆرانبازیی لاوانی جیھانی لە قاھیرە بەدەست ھێنا و مەدالیای زێڕی بردەوە. لە ئێستادا لە ئەمریکا دەژی و یەکێکە لە سەرکردە سەرەکییەکانی ھەڵمەتی یەکگرتوویی بۆ نەڤید ئەفکاری.

## ژیان
سەردار پاشایی لە شاری سەقزی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایکبووە و خوێندنی سەرەتاییشی لە ھەمان شار تەواو کردووە. دواتر لە زانکۆی تاران درێژەی بەخوێندن دا و توانی ماستەری «پەروەردەیی جەستەیی و زانستی وەرزشی» بەدەست بھێنێت.
بەھۆی ئەوەی کە زۆرانبازیی پێگەیەکی تایبەتیی ھەبوو لە شاری سەقز و چەندین پاڵەوانی ئەم شارە لە گۆڕەپانی نێودەوڵەتی وەک عەبدوڵڵا چەمەن گوڵی سەری ھەڵدابوو و ئەویش چووە ناو ئەم وەرزشەوە و لە ڕاھێنەرە بە ئەزموونەکانەوە فێری تەکنیکە پێشکەوتووەکانی ئەم وەرزشە بوو. پاشان توانی پلەی یەکەم بەدەست بھێنێت لەکێبڕکێیەکانی ھەرێمایەتی و نیشتمانیدا.

## نازناوەکانی پاڵەوانییەتی
پوختەی ئەو ناونیشانانەی کە بردویەتی بریتین لە:
* پاڵەوانی لاوانی ئاسیا لە ساڵی ١٩٩٨ کازاخستان
* پاڵەوانی لاوانی جیھان لە ساڵی ١٩٩٨ قاھیرە
* پلەی دووەم لە کێبڕکێی نێودەوڵەتی لە ڕۆمانیا
* ئەندامی ھەڵبژاردەی ئێران لە یارییە ئاسیایییەکانی بانکۆک
* ئەندامی ھەڵبژاردەی زۆرانبازیی لاوانی ئێران لە پاڵەوانێتییەکانی جیھانیی بوخارێست
* ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی زۆرانبازیی لاوانی ئێران ساڵی ٢٠٠٧ کە پاڵەوانێتیی ئاسیا لە فلیپین و سێیەمین نازناوی جیھانیش لە چینیان بردەوە
* ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی زۆرانبازیی لاوانی ئێران ساڵی ٢٠٠٨ کە پاڵەوانێتیی ئاسیا لە قەتەر و نازناوی دووەمی جیھانی لە تورکیایان بردەوە
* ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی زۆرانبازیی لاوانی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٩ کە پاڵەوانێتیی ئاسیا لە فلیپین و نازناوی جیھانی سێیەم لە تورکیایان بردەوە

## کۆچکردن بۆ ھەندەران
پاشایی لە ساڵی ٢٠١١ بەھۆی جیاکارییەکانی دژ بە کورد و نەتەوەکانی تر لە وەرزشی ئێران، کۆچی کرد بۆ ئەمریکا.
پاشایی لە ئێستادا یەکێکە لە سەرکردەکان بۆ ھەڵمەتی یەکگرتوویی بۆ نەوید. نەڤید ئەفکاری ئەندامی تیمی نیشتیمانیی زۆرانبازیی ئێران بوو کە لە ساڵی ٢٠٢١ لەلایەن دەسەڵاتی ئێرانەوە دەستگیرکرا و لەسێدارە درا.
بەم ھۆیەوە پاشایی چاوپێکەوتنی لەگەڵ ھەموو میدیا ناسراوەکانی جیھان کرد وەک سی ئێن ئێن (CNN)، بی بی سی (BBC)، دێوچەوێڵی ئەڵمانیا (DW) و ھتد و ھەوڵیدا سەرنجی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ڕابکێشێت بۆ دۆخی وەرزشوانانی ئێران لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی کۆماری ئیسلامی.

## سەرچاوەکان

پۆل:وەرزشکارانی کورد
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
پۆل:خەڵکی سەقز
پۆل:زۆرانبازانی کورد
پۆل:زیندووان
عەبدولڕەحیم عێراقی

**حافز زەینەدین عەبدولڕەحیم عێراقی شافیعی** (١٣٢٥ی زاینی(٧٢٥ی کۆچی) میسر- ١٤٠٣ی زایینی (٨٠٦ی کۆچی))، فەرموودەناس و شەرعزانێکی کورد بووە لە مەزھەبی شافعیدا، خاوەنی کتێبی ئەلفییەی عێراقی و چەندان کتێبی ترە.

## ژیان
ناوی عەبدولڕەحیم کوڕی ئیبراھیم کوڕی حوسێنی عێراقی کوردیی ڕازنانییە، لە میھران لەدایکبووە و لەمیسر ژیاوە. لە گوندێک لەگوندەکانی ھەولێر لەدایکبووە و بەو ھۆیەوە نازناوی عێراقی بۆ داندراوە، لە ساڵی ١٣٢٥ لەمیھران لەسەر کەناری نیل لەدایکبووە، و لەتەمەنی سێ ساڵیدا باوکی مردووە، لەھەشت ساڵیدا قورئانی لەبەرکردووە لەگەڵ کتێبەکانی تەنبیھو حاوی و ئیلمام، سەرەتا گرینگی بەزانستی قیڕائات داوە لەگەڵ زانستی فیقھو ئوسول. دواتر بەھۆی ئامۆژگارییەکی ئیبن جەماعە دەستیکرد بەخوێندنی زانستی فەرموودەناسی، و بەم ھۆیەوە چووە بۆ شام و مەککە و ھەوڵی زۆریدا بۆ فێربوونی ئەو زانستە، تاوەکوو بوو بە حافیزی سەردەمی خۆی لەو زانستەدا بە شایەتی ھاوسەردەمەکانی. زانا بووە لەزمانی عەرەبی و قەواعیدەکەی و زانستی قییڕائات و فەرموودە و فیقھو ئوسوڵ بەڵام زیاتر لەزانستی فەرموودەناسی شارەزابووە و بەو زانستە ناسراوە.

## مامۆستاکان

## قوتابییەکان

## کتێبەکان

### مردن
لە ھەشتی شەعبانی ساڵی ٨٠٦ی کۆچی لەتەمەنی ھەشتا ساڵیدا مردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٣٢٥
پۆل:مردووانی ١٤٠٣
پۆل:زانایانی فەرموودە
پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٤یەم
پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان
پۆل:شافعییەکان
پۆل:نوێکەرەوەکان
زێدان ئیقبال

زێدان عەمار ئیقبال (؛ لەدایکبووی ٢٧ی نیسانی ٢٠٠٣) یاریزانی پیشەگەریی تۆپی پێی عێراقییە، لە ھێڵی ناوەڕاست لەئێستادا بۆ یانەی ئوترێخت لە خولی هۆڵەندا و ھەڵبژاردەی یەکەمی عێراق یاریی دەکات. یەکەم یاریزانی عێراقییە بۆ یانەی مانچستەر یوونایتد یاریی دەکات و دووەم یاریزانی ھەڵبژاردەی عێراقە کە لە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا یاری کردووە.

## '''ژیانی تاکەکەسی'''
زێدان ئیقبال لە دایکێکی عێراقی و باوکێکی پاکستانی لە شاری مانچستەری بەریتانیا لە دایك بووە، زێدان زمانەکانی ئینگلیزی و پونجابی و دەزانێت و کەمێکیش فێری عەرەبی بووە.

## '''ژیانی وەرزشــــی'''
زێدان ئیقبال لە تەمەنی زۆر منداڵیەوە لە یانەی ساڵ یونایتد یاری کردووە تاوەکو لە تەمەنی نۆ ساڵی دەبردرێتە ئەکادیمیای مانچستەر یونایتد پاشان لە مانگی ٤ ی ۲۰۲۱  یەکەمین گرێبەستی پیشەگەری لەگەڵ یانەی مانچستەر یونایتد واژۆکرد وە بەشدابوو لە یەکەم یاری بە درێسی یانەکە لە خولی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بەرامبەر یۆنگ بۆیز ، یەکەم یاریزانی باشووری ئاسیایە کە درێسی مانچستەر بپۆشێت ، دووەم عێراقیە لە چامپیۆزلیگ یاری بکات ،  لە مانگی ۹ی ۲۰۲۱ لەگەڵ هەڵبژاردەی خوار ۲۳ ساڵانی عێراق بەشداری لە یاریەکانی  جامی ڕۆژئاوای ئاسیا کرد و لەمانگی ۱۰ی هەمان ساڵدا یەکەم گۆڵی بۆ هەبژاردەکە کرد و کاپتنی یاریەکەش بوو ، لە مانگی ٥ی هەمان ساڵ بانگێشتی هەڵبژاردەی لاوانی بەریتانیا کرا بەڵام ڕەتی کردەوە و بڕیاریدا لە هەڵبژاردەی عێراق یاری بکات.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیز
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی عێراقی
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد
ئیرەج قادری ئازەر

**ئیرەج قادری ئازەر** (لەدایکبووی ١٩٦٨ لە مەھاباد، ڕۆژھەڵاتی کوردستان) شێوەکارێکی کوردە.

## ژیان
سەرەڕای ئەوەیکە ئیرەج قادری ئازەر لە مەھاباد لەدایک بووە، زۆربەی تەمەنی لە مەھاباد نەژیاوە و سەرەتا بەھۆی کاری باوکییەوە و لە دواتریشدا بەھۆی کاری خۆی، لە شارەکانی سنە، مەراغە، تەورێز، ئیسفەھان، ئەردەوێڵ و عەسەلوویە ژیانی بەسەر بردووە. ھەر لە منداڵییەوە حەزی لە نیگارکێشی بووە و وێنەی کێشاوەتەوە؛ لە تەمەنی یازدە ساڵییەوە (ساڵی ١٩٨٠) چووەتە فێرگەیەکی تایبەت لە سنە، تاوەکوو فێری وانەی شیوەکاری بێت، ھەروەھا ساڵی ١٩٨٣ لە تەورێز لەلای «کامران کامرانی» فێری چۆنییەتی ڕەنگکردن بووە. دواتر لەبەر گوشاری بنەماڵە وازی لە نیگارکێشی ھێناوە و ئەندازیاری تەواو کردووە و بووەتە بە ئەندازیار، ھەتاکوو ساڵی ٢٠١٩ گەڕاوەتەوە مەھاباد و ئەندازیاری وەلا ناوە و بە فەرمی دەستی بە شێوەکاری کردووە. نەورۆزی ساڵی ٢٧١٩ پێشانگایەکی لە شاری مەھاباد بەڕێوە بردووە، کە تێیدا ٢٠ دانە لە بەرھەمەکانی کە لەسەر شێوازەکانی ڕیالیزم، سوریالیزم و مینیاتۆر بوون، پیشان دران.

## شێواز
زۆربەی بەرھەمەکانی ئیرەج قادری ئازەر تایبەت بە مێژوو، فەرھەنگ و وێژەی کوردین و ئەوەش بۆ حەزی شێوەکار خۆی دەگەڕێتەوە و ئامانجی ئەوەیە بەشێک لەو کەلتوور و مێژوویە بۆ گەل و بۆ داھاتوو تۆمار بکات. بیرۆکەی بەرھەمەکانی ھی خۆیەتی، بەڵام جاروبار لە ھەندێک وێنەی تایبەت یان مێژوویش کاریگەری وەردەگرێت. ئیرەج قادری ئازەر کاری دیزاینی ڕووبەرگی کتێبیش دەکات و «شەڕی قەڵای دمدم» لە بەرھەمەکانی تری ڕەنگدانەوەی زیاتر بووە.

## بەرھەمەکان
### تابلۆکان

* شەڕی قەڵای دمدم
* مانگی گوڵان
* دایکی نیشتمان
* ژیلەمۆ
* گوڵ وەنەوشە
* گوڵی خوێناوی
* ژنانی بەھار
* ژوان
* پیاوانی نەسووتی پاوە
* دوو کچەشۆخی لادێی
* ناسۆری تەشەنا
* ناڵەی جودایی
* مامۆستا ھێمن
* محەممەد ماملێ
* حەسەن زیرەک
* تایەر تۆفیق
* عەزیز شاھڕۆخ
* چاوەڕوان
* لاس و خەزاڵ
* لەیلا و مەجنوون
* سێ پیاو بە جلوبەرگی کوردییەوە لە گەڕەکی باغی سیسەی مەھاباد (لە ڕووی وێنەیەکی ئەلکساندەر ھەیاس کە بۆ ساڵی ١٩٠٣ دەگەڕێتەوە)

### ڕووبەرگی کتێب
* دایک
* خانی لەپ زێڕین و شەڕی شەش مانگەی قەڵای دمدم لە نووسینی محەممەد گۆران
* وەرگێڕانی فارسیی کتێبی کورد کێیەی سۆران حەمەڕەش

## سەرچاوەکان

پۆل:ھونەرمەندانی کورد
پۆل:شێوەکارانی کورد
پۆل:ھونەرمەندان
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی مەھاباد
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨