open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئێدگار دیگا

وێنۆک|ئیدگار دیگا
**ھیلاری گێرمەن ئیدگار دیگا** ناسراو بە **دۆگاس** (ماوەی ژیان: ١٩ی تەمموزی ١٨٣٤ لە پاریس تاکوو ٢٧ی ئەیلوولی ١٩١٧ لە پاریس) ھونەرمەندێکی تەشکیلی و وێنەکێش و پەیکەرتاشێکی فەرەنسی بووە، لەپێشەنگەکانی بزوتنەوەی ئینتیباعیە، لە وێنەکێشانی سەماکەرانی بالییە تواناکانی دەرکەوتووە، لە ساڵی ١٨٤٥ وە بۆ ساڵی ١٨٥٣ لە قوتابخانەی ناوەندی لویسی گەورە خوێندوێتی، ھەرچەندە گرنگیەکی زۆری بە وێنەکێشان داوە بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا لەخوێندنی پەیمانگای یاسا بەردەوام بووە بەڵام نەیتوانیوە تەواوی بکات.
دۆگاس بەبەردەوامی لەگەڵ باوکیا سەردانی مۆزەخانەی لۆفەریان کردووە، ھەر ئەمەش وایلێکردووە ھونەری وێنەکێشان و پەیکەر تاشی خۆش بوێت، ساڵی ١٨٥٦ گەشتێکی بۆ بەریتانیا کردووە تاکو وێنەکانی ھونەرمەندی ئیتاڵی جیۆتیۆ ببینێ، ھەر کە گەیشتۆتە ئیتاڵیا ڕاستەوخۆ ڕۆشتووە بۆ شاری نابل بۆ لەلای باپیرەی، کاتێک کە سەردانی شاری ڕۆمای کردووە ھونەرمەند گۆستاف مۆرۆی ناسیوە و پێکەوە سەردانی زۆربەی زۆری مۆزەخانەکانی ڕۆمایان کردووە.
دۆگاس لە ساڵی ١٨٥٨ سەردانی فلۆرەنسا و فیتارب و ئۆرفیتییو و ئیسیز و ئەریزۆی کردووە و دڵی بە سروشتەکانی ئەو شوێنانە ئاشنابووە، ساڵی ١٨٥٩ گەڕاوەتەوە بۆ پاریس و بە فالارناسی ھاوڕێی ووتوە گەشتەکەی بۆ ئیتاڵیا لەخۆشترین قۆناغەکانی ژیانی بووە، لە ساڵی ١٨٥٥ وە بۆ ساڵی ١٨٦٥ ھەموو کاتەکانی خۆی بۆ وێنەکێشان تەرخان کردووە و ژمارەیەک وێنەی مێژووی کێشاوە، لە ساڵی ١٨٧٠ وەکو سەربازێک بەشداری لەشەڕی فەرەنسا و ئەڵمانیا کردووە، ساڵی ١٨٧٢ لەگەڵ ڕۆنی برای گەشتیان کردووە بۆ لەندەن و نیویۆرک و و ماوەی ٥ مانگ لە لویزیان ماوەتەوە و ساڵی ١٨٧٣ گەڕاوەتەوە بۆ پاریس.
ئیدگار دیگا ناسراو بە دۆگاس لەزۆربەی زۆری پێشانگا ئینتیباعیەکان بەشداری کردووە و کارەکانی خۆی لە ساڵی ١٨٨٣ لەلەندەن نمایشکردووە و لە ساڵی ١٩٠١ دووچاری نیمچە گۆریەک بۆتەوە و نەیتوانیوە وێنەبکێشێت تەنھا بەپێوەری گەورە و ھێڵی پان نەبێت، لە ٢٧ سپتەمبەری ساڵی ١٩١٧ کۆچی دوایی کردووە و لەگۆڕستانی مۆنتمارتەر لە فەرەنسا تەرمەکەی نێژراوە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/إدغار_ديغا ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٤
پۆل:مردووانی ١٩١٧
پۆل:ھونەرمەندانی پاریس
ویلفرێد ئۆوین

وێنۆک|ویلفرێد ئۆوین
وێلفرید ئیدوارد سۆلتەر ئۆین (ماوەی ژیان: لە ١٨ ئازاری ١٨٩٣  تاکوو ٤ی تشرینی دووەمی ١٩١٨)  شاعێرێک و سەربازێکی ئینگلیزی بووە زۆربەی ڕەخنەگرەکان بەناودارترین شاعیرەکانیشەڕی جیھانی یەکەم لەقەڵەمیان داوە، لەساڵی ١٩٠٣ بۆ ساڵی ١٩٠٤ بەھەرەی نووسین و شیعر نووسینی لەخۆیدا بەدی کردووە، زۆر پەیوەستبووە بە ئایینی مەسیحیەوە و کتێبی پیرۆزی ئینجیل کاریگەریەکی زۆری بەسەریەوە ھەبووە بیجگە لە شاعیرەکانی قوتابخانەی ڕۆمانسی، دوای ئەوەی قوتابانەی تەواو کردووە بڕیاری داوە پەیوەندی بە زانکۆی لەندەنەوە بکات بەڵام نمرەی وای بەدەستنەھێناوە تاکو وەربگیرێت بەڵام دواتر لە زانکۆی ریدینج وەرگیراوە و زانستی ڕوەکی خوێندووە و پێش ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانی یەکەم وەکو مامۆستای ئینگلیزی و فەرەنسی کاری کردووە.
وێلفرید لە ساڵی ١٩١٥ دەستی کردووە بەخزمەتی سەربازی و لە ناوچەی ئیسکس بۆ ماوەی ٧ مانگ مەشقی کردووە، لەکاتی مەشقکردندا تووشی دوو ڕوداو بووە جارێکیان ئەو خەندەقەی خۆی تیا حەشارداوە بۆردومان کراوە جاری دووەمیشیان بۆ ماوەی چەند ڕۆژێک لەیەکێک لەو چاڵانە گیری خواردووە کە ئەڵمانیەکان ھەڵیان کەندبوو، ئەم دوو ڕوداوە تووشی حاڵەتێکی دەرونی کردووە و ناچار ڕۆشتووە بۆ یەکێک لەنەخۆشخانە سەربازیەکان بۆ چارەسەر.
وێلفرید لەلایەن زۆربەی نووسەران و ڕەخنەگران بەمەزنترین شاعیرەکانی جەنکی جیھانی یەکەم ناودەبرێت و یەکێک بووە لەو شاعیرانەی باسی ئازارەکانی جەنگ و وێنەی خەندەقەکان و ئەو گازانەی کردووە کە لەجەنگدا بەکاردەھێنرێت  ھەر وەکو خۆیشی دەگێڕێتەوە لەتەمەنی ١٠ ساڵیەوە دەستی کردووە بە شیعر نووسین.
لە ٤ تشرینی دووەمی ساڵی ١٩١٨ پێش کۆتایی ھاتنی شەڕی جیھانی یەکەم بەھەفتەیەک وێلفرید ئۆین ڕاسپێردرابوو  بۆ ئەنجامدانی کارێکی سەربازی و فیشەکێک بەر سەری کەوتووە و گیانی لەدەستداوە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/ويلفريد_أوين ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣
پۆل:مردووانی ١٩١٨
پۆل:شاعیرانی ئینگلیز
پۆل:دەرچووانی زانکۆی خوێندنەوە
پۆل:لە جەنگی جیهانی یەکەمدا کارمەندانی سەربازی بەریتانیا کوژران
پۆل:لە جەنگی جیھانی یەکەمدا کارمەندانی سەربازی بەریتانیا کوژران
عەباس مەحموود عەقاد

**عەباس مەحموود عەقاد** (ماوەی ژیان: ٢٨ی حوزەیرانی ١٨٨٩ تاکوو ١٢ ئازاری ١٩٦٤ لە قاھیرە) ئەدیب و بیردۆز و ڕۆژنامەنووس و شاعیرێکی میسری بووە، لە ٢٨ حوزەیرانی ساڵی ١٨٨٩ لە ئەسوانی میسر لەدایک بووە و دایکی بەڕەچەڵەک کورد بووە، تەنھا قۆناغی سەرەتایی خوێندووە چونکە لەئەسوان تەنھا قوتابخانەی سەرەتایی ھەبووە و خێزانەکەشی لەبەر دەست کورتی نەیانتوانیوە بینێرن بۆ قاھیرە تاکو وەکو ھاوڕێکانی درێژە بەخوێندن بدات.
عباس محمود العقاد پشتی بەزیرەکی و لێھاتویی خۆیەوە بەستووە و بەبەردەوامی جۆرەھا کتێبلا خوێندووەتەوە و خۆی ڕۆشنبیر کردووە تاکو وەکو ئینسایکلۆپیدیایەکی ڕۆشبیری لێھاتووە نەوەک ھەر لە بواری عەرەبیدا بەڵکو لە بواری ڕۆشنبیری ڕۆژاواشدا، لەڕێگای ئەو وەفدە بیانیانەی ڕوویان لە ھەردوو پارێزگای الاقصر و ئەسوان کردووە خۆی فێری زمانی ئینگلیزی کردووە و گرنگی بە ڕۆشنبیری ڕۆژاوا داوە، کاتێک کە ھاتووەتە قاھیرەی پایتەختی میسر قوتابخانەی الدیوانی دامەزراندووە کە گرنگی بە نوێکردنەوەی شیعر و دەرکردنی لە ڕۆتین داوە.
عباس محمود العقاد لەزۆربەی بەڕێوەبەرێتییەکان و بەرژەزەندی تەلەگراف و بەرژەوەندی ھێڵی ئاسن و دیوانی ئەوقاف وەکو فەرمانبەر کاری کردووە و یەک بەیەک وازی لێھێناون و لەئیش و کاری ڕۆتینی بێزار بووە و ڕووی کردووەتە ڕۆژنامەوانی و بەرگرییەکی زۆری لە مافی نیشتیمان کردووە لە بەدیھێنانی ئازادی و سەربەستی و ناوبانگی بڵاوبووەتەوە و وەکو ئەندام پەرلەمانی ئەو کاتەی میسر ھەڵبژێردراوە، لە ساڵی ١٩٣٠ دوای ئەوەی شا فوئاد ویستوێتی دوو دێڕ لەدەستووری میسر لابەرێت و العقاد پێی وتوە «میلەت ئامادەیە گەورەترین سەری ئەم وڵاتە بخاتە ژێر پێی ئەگەر دەستوور نەپارێزێت و خیانەتی لێبکات»، دوای ئەم ڕووداوە بۆ ماوەی ٩ مانگ زیندانی کراوە.
عباس محمود العقاد شیعری نووسیوە و ڕەخنەگربووە و لەسەر فەلسەفە و ئایینیش شتی نووسیوە و داکۆکی لە ئیسلام و ئازادی کردووە و کتیبَێکی چڕوپڕیشی بەشێوەیەکی فەلسەفی لەسەر ژن نووسیوە و ھەندێک لە کتێبەکانی بۆ زمانەکانی فارسی و ئەڵمانی و فەرەنسی و ڕوسی وەرگێڕدراون، بەشی کۆلێژی زمانی عەرەبی زانکۆی ئەزھەر ناوی یەکێک لەھۆڵەکانی ناوناوە العقاد، یەکێک لە شەقامەکانی قاھیرەش ناو نراوە عباس العقاد، جمال عبدالناصری سەرۆکی میسر خەڵاتی وڵاتی ڕێزلێنانی لەئادابدا پێبەخشیوە و ڕەتیکردووەتەوە، ھەروەھا زانکۆی قاھیرەش بڕوانامەی دکتۆرای فەخری پێبەخشیوە و ڕەتیکردووەتەوە.
عەباس مەحموود عەقاد لە ١٢ ئازاری ١٩٦٤ لە تەمەنی ٧٤ ساڵیدا لەقاھیرەی پایتەختی میسر کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی عەرەبی
پۆل:نووسەرانی میسری
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩
پۆل:مردووانی ١٩٦٤
پۆل:میسرییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
پۆل:شاعیرانی میسریی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نوێکەرەوەکان
بێنجامین دیزرائیلی

وێنۆک|دیزرائیلی
**بینجامین دزرائیلی** (٢١ی کانوونی یەکەمی ١٨٠٤ - ١٩ی نیسانی ١٨٨١) بۆ ماوەی دوو خول پۆستی سەرۆک وەزیرانی  بەریتانی و سەرۆکی حیزبی پارێزگاران بووە، لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٨٠٤ لە لە لەندەن لەدایکبووە، باوکی جولەکە بووە و مێژوونووس بووە.

دزرائیلی لەسەرەتای گەنجێتیدا سەردانی ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و فەڵەستینی کردووە، ئەمەش پاڵنەری بووە گرنگی بە سیاسەت بدات و لەساڵی ١٨٣٧ وەکو ئەندام پەرلەمان لەسەر حیزبی پارێزگاران ھەڵبژێردراوە و بۆتە سەرکردەی یەکێک لەبزوتنەوە لاوەکانی ئیگلیز، ساڵی ١٨٥٢ بۆتە سەرۆکی ئەنجومەنی گشتی بەریتانیا و وەکو وەزیری دارایی ھەڵبژێردراوە، دوای ٦ ساڵی دیکەش ھەر بۆ ھەمان پۆست ھەڵبژێردراوە بەڵام ھەر دووجارەکە بەھۆی سیاسەتە سەرنەکەوتوەکانیەوە لەڕووی داراییەوە حکومەتی بەریتانیا ڕوخاوە.

دزرائیلی لەساڵی ١٨٦٨ بۆتە سەرۆک وەیرانی بەریتانیا بەڵام دوای ئەوەی حیزبەکەی لەھەڵبژاردنە گشتیەکاندا دۆڕاوە دەستی لەپۆستەکەی کێشاوەتەوە، ساڵی ١٨٧٤ بۆ ١٨٨٠ بۆ جاری دووەم پۆستی سەرۆک وەزیرانی بەریتانیای بەدەستھێناوە، لەھەموو تەمەنیدا ئەوەی پشت گوێ نەخستووە کە بەڕەچەڵەک کەسێکی جولەکەیە، لەساڵی ١٨٧٥ بەیارمەتی جولەکە دەوڵەمەندەکان پشکەکانی خدێوی ئیسماعیلی لە کۆمپانیای بەندەری سوێس کڕیوە بەمەبەستی ئەوەی بەریتانیا میسر کۆنتڕۆڵبکات و لەساڵی ١٨٧٨ لەکۆنگرەی بەرلین پێداگری کردووە لەسەر ئەوەی ھەندێک ماف و تایبەتمەندێتی لە وڵاتەکانی بەڵقان بدرێت بە جولەکەکان.

بینجامین دزرائیلی بەیەکێک لە باڵاترین پیاوەکانی دەوڵەتی سەدەی نۆزدەھەم دەژمێردرێت و لە ١٩ی نیسانی ١٨٨١ کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/بینجامین_دزرائیلی ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٤
پۆل:مردووانی ١٨٨١
پۆل:سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:سیاسەتوانانی بەریتانی
پۆل:ژیاننامەنووسانی نێر
قەزای شەرقات

**قەزای شەرقات** یەکێکە لە قەزاکانی پارێزگای سەلاحەددین لە عێراق. ناوەندەکەی شاری شەرقاتە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:قەزاکانی پارێزگای سەلاحەددین
باجی قائید سبسی

وێنۆک
**محەممەد باجی قائید سبسی** (یان **ئیسسیبسی**؛ ، ؛ ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٢٦ – ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩) پارێزەر و سیاسەتمەدارێکی توونسی بوو. لە خولی دووەمی ھەڵبژرادنی سەرۆک کۆمار کە لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ بەڕێوەچوو، وەک سەرۆک کۆماری توونس ھەڵبژێردرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦
پۆل:مردووانی ٢٠١٩
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی توونس
پۆل:سەرۆک وەزیرانی توونس
بانی ماران

**بانی ماران** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق.

## جوگرافیا
ئەم گوندە لە ڕووی دابەشبوونی شوێنی جوگرافیاکەیەوە کەوتووەتە بەشی باشووری خۆراوای شاری کۆیە و بەشی باشووری ناحیەی شۆڕش(دێگەڵە) لە بناری چیای دێدەوان و بەری ڕۆژھەڵاتی بە ستی شرغەیە و وە لەگەڵ ھەریەکە لە گوندەکانی شاخە پیسکەلە ڕۆژھەڵات و بایزئاغا و بەردبڕ لە بەشی باشووری و ھەردوو بانەقەڵات شێخان و بانەقەڵات گەردی لە باکوورییەوە ھاوسنوورە. لە ڕووی پێگەی ئەسترۆنۆمییەوە گوندی بانی ماران دەکەوێتە نێوان ھەردوو بازنەی پانی(٤٥٫٥٤–٣٦٫٠٢)ی باکوورو ھەردوو ھێڵی درێژی (٥٣٫٣١–٤٤٫٢٢)ی خۆر ھەڵات.

## مێژوو
ناوچەی کۆیە لە ڕووی جوگرافیای دانیشتووانەوە دەکرێت بە دوو بەشەوە. بەری خۆرھەڵاتی کە چیای ھەیبەت سوڵتان و باواجییە تا وەکو دەگاتە زێی بچووک پێی دەوترێت دەشتی کۆیە و بەشی خۆرئاوای لە چیاکانی عەزیز گاوان و کێشکە و خۆرھەڵاتی دێدەوان بە دانیشتووانەکەی دەوترێت خەڵکی وڵاتی کۆیە وە گوندی بانی ماران یەکێکە لەو چواردە گوندە شێخانییەی کە پێیان دەوترێت خەڵکی وڵاتی کۆیە و مێژوویەکی دووروو درێژی ھەیە لە ساڵی ٩٠٦ی زاینی واتە ١١٠٨ ساڵ بەر لە ئێستا ھەرسێ ھۆزی حەمیدی لە ئاکرێ و کوردە چیایییەکانی داسنی نزیک مووسڵ و ھۆزی بەناوبانگی ھەزەبانی بە سەرکردایەتی (محمد کوری بیلالی ھەزەبانی) لە عەباسییەکان ڕادەکەن بەڵام کاتێ پاشەکشێ دەکەن دەچنە ناوچەی شارەزوور و بەشێک لە داسنییەکان کە یەک ھۆزن لەگەڵ ئێزیدییەکان نزیکەی ٥٠٠ ساڵ بەر لە ئێستا لە ناوچەی بناری چیای دێدەوان لەگەڵ چیای کێرەی ڕەش و ھەردوو دەشتایییە کانی ئەم ناوچەیە نیشتەجێ دەبن و چوار پیاوی ناودار (ھەیدەری عارەب و حەمە بنەوش و ئەحمەدی کامەلا و حەسەنی سلێمان) گوندی بانی ماران ئاوەدان دەکەنەوە و دەیخەنە سەر نەخشە و بەر لە ھاتنی ئەم چوار پیاوە ناو دارە و ئاینی ئیسلامیش لەو گوندە دا ژیان ھەبووە بە ڵگەش بۆ ئەمە بوونی چەندین شوێنەواری دێرینە لە ناوچەکەدا وەک چاکی ھەیاتیخە و شیخ حەمەد و بەردی سپی و بابە حاجی و ئەسحابانوو چەندینی تر.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:کۆیە
جۆزێف گۆبڵز

**پاوڵ جۆزێف گۆبڵز** (٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٨٩٧ – ١ی ئایاری ١٩٤٥) ناسراو بە **جۆزێف گۆبڵز**، وەزیری پڕوپاگەندەی سیاسی بووە لە سەردەمی ھیتلەر و ئەڵمانیای نازی و یەکێک بووە لەدیارترین کەسایەتییەکانی حکوومەتەکەی ھیتلەر، لە ٢٩ تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٩٧ لەدایک بووە، لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا وەکو خۆبەخش چووە نێو ڕیزی سوپای ئەڵمانیا بەڵام لەبەر ئەوەی بنی پێی ڕاست بووە ڕەتکراوەتەوە، ساڵی ١٩٢٢ چووەتە نێو حیزبی نازییەوە، کاتێک ھیتلەریش داوای کردووە ببێتە ئەندام لە حیزبی نازی گۆبلز یەکێک لەو کەسانە بووە دژی بە ئەندام بوونی ھیتلەر بووە لە حیزبی نازی بەڵام دواتر بیروڕای گۆڕاوە و بووەتە لایەنگری و یەکێک بووە لە فەرمانبەرەکانی. گۆبلز ڕۆڵیکی گرنگی گێڕاوە لەبڵاوبونەوەی بیرۆکەی نازی لەلای گەلی ئەڵمانیا و ھیتلەر پێش ئەوەی خۆی بکوژێت کردویەتی بەڕاوێژکار، ئەوەندە پڕوپاگەندەی بەھێز بووە ھیتلەری وەکو تاکە کەسێکی دڵسۆز و ڕزگارکەر بۆ ئەڵمانیا و ئەڵمانییەکان پیشانداوە، وەزیری پڕوپاگەندەی نازی بووە و ھاوڕێ و دۆستی ھیتلەر بووە تا دوا ساتەکانی ھیتلەر، بەیەکێک لە ئەفسانەکانی بواری جەنگی دەروونی دەژمێردرێت و دوروشمی ئەوە بووە و بەردەوام گوتویەتییەوە *ئەوەندە پێداگری لەسەر درۆ بکە تاکو خەڵکی باوەڕت پێدەکەن*

بە دامەزرێنەری ھونەری پڕوپاگەندی سیاسی دەژمێردرێت و بەدامەزرێنەری قوتابخانەیەکی ڕاگەیاندنی سەربەخۆ دادەنرێت. لە ١ی ئایاری ساڵی ١٩٤٥ جۆزیف گۆبڵز خۆیی و خێزانەکەی و ھەر نۆ منداڵەکەی خۆی کوشتووە؛ دوای ئەوەی منداڵەکانی خۆی ژەھرخوارد کردوو لەپاش چارەکێک گیانیان لەدەستدا خۆی و خێزانەکەشی خۆیان کوشت.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧
پۆل:مردووانی ١٩٤٥
پۆل:ئادۆڵف ھیتلەر
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھایدلبێرگ
پۆل:وەزیرانی ئەڵمانیای نازی
پۆل:دیارکەرانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:دژە جوولەکەکان لە ئەڵمانیا
پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو
پۆل:ڕەخنەگرانی مەسیحییەت
پۆل:ڕەخنەگرانی کڵێسەی کاتۆلیک
پۆل:خۆکوژییەکان لە ئەڵمانیا
پۆل:فاشیزم
پۆل:نازیزم
لویی پانزدەیەمی فەڕەنسا

وێنۆک|لویی فەڕەنسا
**لویی پانزدەیەمی فەڕەنسا** (١٥ی شوباتی ١٧١٠ تاکوو ١٠ی ئایاری ١٧٧٤) لەدوای مردنی شا لویسی چواردەھەم کە یەکێک بووە لە مەزنترین شایەکانی فەرەنسا و حوکمی فەرەنسا و ناوچەی ناڤارای کردووە، شا لویسی پازدەھەم شوێنەکەی گرتووەتەوە، تاکو کاتی مردنیشی شای فەرەنسا زۆر نەھامەتی چێشتووە و ئەندامانی خێزانەکەی یەک لەدوای یەک مردوون، لەسەرەتای دەسەڵاتدارێتیدا ناوبانگێکی باشی دەرکردووە بەڵام بەھۆی چاکسازی لەڕژێمی پاشایەتی فەرەنسا و سیاسەتەکانی دەرەوەی پاڵپشتی میلەتەکەی خۆی لەدەستداوە و وای لێکردووە ببێت بەیەکێک لەو شایانەی کە میلەت پاڵپشتیان نەکردووە و مێژوو نوسان بەتوندی ھێرشیان کردووەتە سەری بەڵام ھەندێک لەنوسەرانی سەردەمی نوێ باسیان لەوە کردووە باشترین کەسایەتی بووە کە دەسەڵاتی فەرەنسای کردووە و بەشێوەیەکی ژیرانە حوکمی گەورەترین مەملەکەتی کردووە، ھەرچەندە شایەکی توندوتیژ بووە بەڵام ئەو کارانەی لەبەرچاو دەگیرێت کە لەپێناو ھەژاراندا کردوێتی.لەسەردەمی لویسی پازدەھەمینی شای فەرەنسا قۆناغەکانی پاڵپشتی کردن لە ھونەر و وێژە و کاسپکاران گەیشتووەتە ئەوپەڕی بەجۆرێک فەرەنسا بووەتە پێشەکی وڵاتەکانی ئەورووپا لە پاڵپشتیکردنی ھونەر و وێژە، تاکو ئێستاش شێواز و ئەتەکێتی ئەو ھونەرەی لەسەردەمی لویسی پازدەھەمدا بەکارھاتووە بەباشترین شێواز ناودەبرێت لەجیھاندا، ھەرەوەھا لەسەردەمی شا لویسی پازدەھەمین فەرەنسا چەنگی لەدژی نەمساوییەکان و بەریتانییەکان و ھۆڵەندییەکان بەرپاکردووە و سەرکەوتنێگی گەورەیان بەدەستھێناوە و توانیویانە سنووری فەرەنسا بەرفراون بکەن و لایەنگریان زۆربێت لە ئەورووپا. لویسی پازدەھەمینی شای فەرەنسا لە ١٠ی ئایاری ساڵی ١٧٧٤ لە تەمەنی ٦٤ ساڵیدا بەنەخۆشی لە کۆشکی فرسای نزیک پاریس کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان
* ویکی عەرەبی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧١٠
پۆل:مردووانی ١٧٧٤
دۆمێنیکۆ مۆدونیۆ

وێنۆک|دۆمێنیکۆ مۆدونیۆ
**دۆمێنیکۆ مۆدونیۆ** (ماوەی ژیان:٩ی کانوونی دووەمی ١٩٢٨ تاکوو ٦ی ئابی ١٩٩٤) گۆرانیبێژ و دانەرێکی ئیتاڵیە و دواتر بۆتە ئەندام پەرلەمانی ئیتاڵیا و دوو جار خەڵاتی گرامی وەرگرتووە، لە ٩ یەنایری ساڵی ١٩٢٨ لەدایک بووە و ھەر لەمنداڵیەوە حەزی کردووە ببێت بە ئەکتەر، لەساڵی ١٩٥١ دوای ئەوەی خزمەتی سەربازی تەواوکردووە پەیوەندی بە قوتابخانەی نواندنەوە کردووە، پاش ماوەیەک لەخوێندن ڕۆڵێکیان لە شانۆگەری فلمینا مارتۆرانۆ داوەتێ و دواتر لە چەند فیلمێکی دیکەش ڕۆڵی بینیوە.
ساڵی ١٩٥٧ گۆرانی لاتزریلای مۆدۆنیۆ لە ڤیستیڤاڵی گۆرانی نابۆلی پلەی دووەمی بەدەستھێناوە، ساڵی ١٩٥٨ ڕۆڵێکی گرنکی لە شانۆگەریەکی کۆمیدی بینیوە، ھەر لەھەمان ساڵ سەرەتای گۆڕانکاری ژیانی دەستی پێکردووە کاتێک بە یەکێک لەگۆرانیەکانی بەشداری لە ڤیستیڤاڵی سان ڕیمۆی مۆسیقا کردووە و گۆرانیەکەی پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە و ناوبانگێگی گەورەی لەسەر ئاستی جیھان بەدەستھێناوە، بەتایبەتی لەویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا و ھەردوو خەڵاتی گرامی بەدەستھێناوە و نزیکەی میلیۆنێ کۆپی لەگۆرانیەکانی فڕۆشراوە.
لە ساڵی ١٩٥٨ مۆدۆنیۆ بەناو ئیتاڵیاوە بەشداری لە کێبڕکێی یۆرۆفجین کردووە و پلەی سێیەمی بەدەستھێناوە، لەساڵی ١٩٥٩ بۆ دووەم جار لە ڤیستیڤاڵی سان ڕیمۆ بەشداری کردووە و بەیەکێک لەگۆرانیەکانی پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە، ساڵی ١٩٦٠ یش لەھەمان ڤیستیڤاڵ بەشداری کردووە پلەی دووەمی بەدەستھێناوە، ئەم ماوەیە گەیشتە لوتکەی سەرکەوتنەکانی و لەساڵی ١٩٦٥ بۆ جاری دووەم بەناو ئیتاڵیاوە بەشداری لە پێشبڕکێی یۆرۆفجین کردەوە، لەحەفتاکانی سەدەی ڕابردوو سەرقاڵی مۆسیقای کلاسیکی بووە و چەند مۆسیقایەکی داھێناوە و ژمارەیەک قەسیدەی نوسیوە و چەند ئۆپرایەکی نوێشی وتووە.
دۆمینیکۆ مۆدۆنیۆ ساڵی ١٩٨٦ ڕوی لەسیاسەتکردووە و چۆتە نێو حزبی ڕادیکاڵی ئیتاڵیەوە، لەساڵی ١٩٨٧ وەکو ئەندامی کۆنگرس ھەڵبژێردراوە و لە ٦ی ئابی ساڵی ١٩٩٤ لەماڵەکەی خۆیدا کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/دومينيكو_مودونيو ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨
پۆل:مردووانی ١٩٩٤
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:ھونەرمەندان لە کۆمپانیای دیکا ریکۆردز
وێب پیەرس

**وێب مایکل پیەرس** (٨ی ئابی ١٩٢١ - ٢٤ی شوباتی ١٩٩١)، یەکێکە لەگۆرانیبێژە ئەمریکیەکانی ھۆنکیتۆناک و لەساڵانی پەنجاکاندا زۆرترین جەماوەری ھەبووە و گۆرانیەکانی پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە و لەھەموو گۆرانی بێژە میلیەکانی تر بەناوبانگتربووە و لە جیھانی مۆسیقای لادێی ئەو کاتە بەوە ناسراوە کە جلوبەرگەکانی سەرسوڕھێنەر بوون و خاوەنی دوو ئۆتۆمبێلی کادیلاکی ئاڵتونی بووە.
ویب پێرس لە ٨ی ئابی ساڵی ١٩٢١ لە لویزیانای ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا لەدایک بووە، کاتێک کە منداڵ بووە خولیای فیلمەکانی جین ئۆتری و قەوانەکانی دایکی بووە بەتایبەتی قەوانەکانی جیمی ڕۆجز و سوینگی ڕۆژئاوایی و مۆسیقای کاجۆن، دواتر دەستی کردووە بە ژەنینی گیتار و لەتەمەنی ١٥ ساڵیدا بەرنامەیەکی لە لویزیانا پێشکەشکردووە بەناوی گۆرانیەکانی ویب پێرس.
ویب پێرس لە سوپای ئەمریکا خۆی ناونووس کردووە، لە ساڵی ١٩٤٢ ھاوسەرگیری لەگەڵ بیتی جین لویس کردووە، ساڵی ١٩٤٧ ھەر دوو ھاوسەرەکە لە بەرنامەی کەی تی بی ئێسی بەیانیانی ویب پێرس و بیتی جین دەرکەوتن، دواتر لەسەر شانۆش گۆرانی ووتووە و پەرەی بە شێوازە تایبەتەکەی خۆی داوە.
لە ساڵی ١٩٤٩ کۆمپانیای تۆمارگای فۆر ستار لە کالیفۆرنیا چەند گرێبەستێکی جیاجیای لەگەڵ خێزانەکەی ویب پێرس واژوو کرد، بەڵام تەنھا پێرس لەم گرێبەستەدا سەرکەوتووبووە، لە ساڵی ١٩٥٠ لەگەڵ ھاوسەرەکەی جیابۆتەوە، بەدەوام بووە لە گۆرانی ووتن تاکو ناوبانگی میلی لەئەمریکا بڵاوبۆتەوە، کۆمپانیای تۆمارگای بیسمیکری دامەزراندووە، لەنێوان ساڵی ١٩٥٠ و ١٩٥١ ژمارەیەک گۆرانی تۆمارکردووە، ساڵی ١٩٥٢ زۆر سەرکەوتووبووە و پلەی یەکەمی لە ئەمریکا بەدەستھێناوە.
لەدوای مردنی ولیامز… ویب پێرس بۆتە ناودارترین گۆرانی بێژی جیھانی مۆسیقای لادێ، تاکو دووچاری نەخۆشی شێرپەنجەبۆتەوە و لە ساڵی ١٩٩١ گیانی لەدەستداوە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١
پۆل:مردووانی ١٩٩١
پۆل:مردنەکان بە شێرپەنجەی پەنکریاس
پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:ھونەرمەندان لە کۆمپانیای دیکا ریکۆردز
یاسوناری کاواباتا

وێنۆک|یاسوناری کاواباتا
**یاسۆناری کاواباتا** (ماوەی ژیان:١١ی حوزەیرانی ١٨٩٩ تاکوو ١٦ی نیسانی ١٩٧٢)چیرۆک نووسێکی ژاپۆنی بووە و یەکەم ئەدیبی ژاپۆنیش  بووەخەڵاتی نۆبێل لە ئەدەبدا وەربگرێت، لە ١٤ یۆنیۆی ساڵی ١٨٩٩ لە ئۆساکا لەژاپۆن لەدایک بووە، کەتەمەنی گەیشتۆتە دوو ساڵ دایک و باوکی گیانیان لەدەستداوە و لەماڵ باپیرەی پەروەردەکراوە کەتەمەنی گەیشتۆتە ٧ ساڵان باپیرەی کۆچی دوایی کردووە لەتەمەنی ١٥ ساڵیدا داپیرەش کۆچی دوایی کردووە و بەم جۆرە بەبێ کەس ماوەتەوە.
کاواباتا لەساڵی ١٩١٦ چۆتە قوتابخانەی ناوەندی و لەنزیک قوتابخانەکەشەوە ژورێکی بەکرێ گرتووە لەساڵی ١٩١٧ قۆناغی ناوەندی بڕیوە و ڕۆشتووە بۆ تۆکیۆ، دوای ئەوەی لەتاقیکردنەوەکان سەرکەوتوبووە چۆتە زانکۆ و بەشی زمانی ئینگلیزی ھەڵبژاردووە، لەساڵی ١٩٢٠ لەزانکۆی ئیمبراتۆڕیەتی تۆکیۆ درێژەی بەخوێندن داوە، سەرەڕای نووسینی چیرۆک وەکو پەیامنێری دوو ڕۆژنامەی ژاپۆنیش کاری کردووە، لەساڵی ١٩٢٤ زانکۆی تەواوکردووە، ھەر لەھەمان ساڵ لەگەڵ ژمارەیەک لەنووسەران و ڕۆشنبیران ڕۆژنامەیەکی ئەدەبیان بەناوی سەردەمی ئەدەب بڵاوکردۆتەوە.
کاواباتا لەسەرەتادا کۆمەڵێک کورتە چیرۆکی نووسیوە و لە ساڵی ١٩٢٦ لەکورتە چیرۆکدا ناوبانگی دەرکردووە و دواتر دەستی کردووە بە ڕۆمان نووسینیش تاکو بۆتە یەکێک لەدیارترین نووسەرەکانی ژاپۆن، لەدوای کۆتایی ھاتنی جەنگی جیھانی دووەمیشەوە کارەکانی بەردەوام لەسەرکەوتندا بووە و وەکو سەرۆکی یەکگرتووی پێنووسی نێودەوڵەتی کاری کردووە و ھەوڵێکی بێ وچانی داوە بۆ وەرگێڕانی ئەدەبی ژاپۆنی بۆ زمانی ئینگلیزی و زمانەکانی دیکە، لەساڵی ١٩٦٨خەڵاتی نۆبێلی لە ئەدەبدا وەرگرتووە و یەکەم ئەدیبی ژاپۆن بووە کە ئەم خەڵاتە وەربگرێت.
یاسۆناری کاواباتا لە ١٦ ئەپریلی ساڵی ١٩٧٢ بەغاز خۆی خنکاندووە و گیانی لەدەستداوە

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/ياسوناري_كواباتا ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩
پۆل:مردووانی ١٩٧٢
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە
پۆل:نووسەرە ژاپۆنییەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆکیۆ
ئێدگار کۆد

**ئێدگار کۆد** (١٩ی ئابی ١٩٢٣ – ١٨ی نیسانی ٢٠٠٣)   زانای ئینگلیز بوو لە بواری زانستی کۆمپیوتەردا، لە کاتی کارکردنیدا بۆ کۆمپانیای IBM، توانی مۆدێلی پەیوەندیدار دابهێنێت لە بواری بەڕێوەبردنی بنکەدراوەدا. ئەم کارەی دیاترین داهێنانیەتی کە تا ئەمڕۆش بناغەی سیستەمەکانی تەکنۆلۆژیای زانیاریـە.

## کورتەی ژیانی
ئێدگار لە دورگەی پۆرتلاندی ئینگلتەرا لەدایک بوە. دوای دەرچوونی لە قوتابخانەی پووڵ ئەچێتە زانکۆی ئێگزێتەر و بەشی کیمیا تەواو ئەکات. دوای ئەوە ئەچێتە هێزی ئاسمانی بەریتانی لە کاتی جەنگی جیهانی دوەمدا. لە ١٩٤٨ ئەڕوات بۆ نیویۆرک تا کار بکات بۆ IBM وەک بیرکاریزانێکی پرۆگرامکار. لە ١٩٥٣دا، دوای ئەوەی سیناتۆرێک توڕەی ئەکات ئێدگار بار ئەکات بۆ ئۆتتاوا لە کەنەدا. دوای ١٠ ساڵ لەوێ ئەگەڕێتەوە بۆ ئەمریکا و لە زانکۆی میشیگان دکتۆرا وەرئەگرێ لەبواری زانستی کۆمپیوتەردا.

## یاساکانی کۆد
لە زانستی کۆمپیوتەر و بنکەدراوەدا، یاساکانی کۆد تا ئێستاش بایەخ و گرنگی خۆیان هەیە و ئەخوێنرێن.

## پەراوێزەکان


## سەرچاوەکان
* ویکی ئینگلیزی
* بابەتی یاساکانی کۆد ویکیی ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣
پۆل:مردووانی ٢٠٠٣
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ
پۆل:توێژەرانی بنکەدراوە
پۆل:دەرچووانی زانکۆی میشیگان
پۆل:خەڵکی دوورگەی پۆرتلاند
.krd

وێنۆک|لۆگۆی krd.
**krd. **  پاوانی ئاست-سەری گشتی بۆ کوردستانە. لە ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ فەرمانگەی تەکنەلۆژیای زانیاریی میری ھەرێمی کوردستان ڕیکەوتنامەی واژووکراو لە لایەن ئایکانەوە بۆ پاوانی krd. وەرگرت.

## پاوانە ئاست دووەم
پێگەی میری ھەرێمی کوردستان:
* gov.krd بۆ وێبسایتی میری
* edu.krd بۆ وێبسایتی دامەزراوەی فێرکاری و خوێندن

## پەراوێزەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* حکومەتی ھەرێمی کوردستان 
* فەرمانگەی تەکنەلۆجیای زانیاریی حکومەتی ھەرێمی کوردستان

پۆل:کوردستان
پۆل:پاوانەکانی ئاست-سەری گشتی
پۆل:پاوانی ئاست-باڵا
پۆل:ھەرێمی کوردستان
کیم جۆنگ ئون

**کیم جۆنگ ئون** لەدایکبووی ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٨٣ لەپیۆنگیانگ لە کۆریای باکوور. کەسایەتی سیاسیی کۆریای باکوورە و لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ بووەتە سەرۆکی کۆریای باکوور ئەمەش دوای مردنی باوکی (١٩٤١–٢٠١١) و باوەگەورەی کە لەھەمان پۆستدا بوون، دواتریش لەوەتەی ١١ی نیسانی ٢٠١٢ بوو بە سکرتێری گشتی حیزبی کرێکارانی کۆریا. پێشتریش چەندین پلە و پۆستی لە وڵاتەکەی وەرگرتبوو وەک سەرۆکی ھێزی نیشتمانیی کۆریا و چەندین پلەی دی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:مارشاڵەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٨٠
پۆل:ژەنەڕالەکانی کۆریای باکوور
پۆل:دەرچووانی زانکۆی کیم ئیل-سۆنگ
پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی
پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان
پۆل:فەرمانڕەوا کۆمۆنیستەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢
پۆل:ڕەخنەگرانی دینەکان
زەنجەفیل

وێنۆک|چەپ|200px|گیای زەنجەفیل
**زەنجەفیل** یان **زەنجەفێڵ** ڕووەکێکی یەکساڵەی بە بنەچە لە تیرەی «زەنجەفیلییەکان» (Zingiberaceae)، گەڵاکانی باریک و درێژ و نووک تیژن و لە زەل دەچن و قنچکەکەیان ھەندێک لە لاسکی ڕووەکەکە لە باوەش ئەگرن. گوڵەکانی ھێشوویی و زەردن، باڵای ئەم گیایە تا ١ مەتر بەرز دەبێ، لە ڕیشووی ئەم ڕووەکە ھێندێک لق جوێ دەبنەوە کە لک لکن و ئەم لکانەن کە دەبنە ھەمان زەنجەفیلی بە ناوبانگە، تامی توندە و لە ھێندێک چێشتدا بەکاری دێنن و بۆ دەرمانیش دەشێ، زەنجەفیل بەرگری دەکات لە پێکھاتنی گاز (ھەوا) لە نێو زگدا، ڕیشووەکەی دەچێنن و دوای ئەوەی گەڵاکەی ڕزی ڕیشووەکەی دەردێنن و دوای پاک کردن لە بەر ھەتاو وشکی دەکەنەوە.

## سەرچاوەکان
* گوڵنامەی کوردی - زەنجەفێڵ 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان
ئەندازیاریی گواستنەوە

**ئەندازیاریی ئازوگوێز** (بە ئینگلیزی: Transport engineering) بەشێکە لە ئەندازیاریی شارستانی، کە ھەوڵ بۆ باشترکردنی ئاز و گوێز دەدات بە باشترکردنی ئەندازە و مەتێریاڵی ڕێگەکان.

## سەرچاوەکان
Urban transportation networks. Yosef Sheffi Prentice-Hall, Englewood Cliffs, NJ, 1985.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەندازیاریی گواستنەوە
پۆل:ئەندازیاریی شارستانی
پۆل:ڕشتەکانی ئەندازیاری
ڕەزا یەزدانی

**ڕەزا یەزدانی** لەدایکبووی ١٦ی تشرینی یەکەمی  ١٩٧٣ لە تاران. گۆرانیبێژێکی ئێرانییە کە لە سەر شێوازی ڕۆک کار دەکات.

## سەرچاوەکان
* [//fa.wikipedia.org/wiki/رضا_یزدانی_(خواننده) ویکیپیدیای فارسی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مۆسیقای ڕۆکی ئێرانی
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی
پۆل:ئاوازدانەرانی ئێرانی
پۆل:گیتارژەنانی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی
وڵاتە تیژە شیرینەکەم

**وڵاتە تیژە شیرینەکەم** () فیلمێکی درامیی کوردیی ٩٥ خولەکییە، لە دەرھێنانی ھونەر سەلیم دەرھێنەری کورد و نووسینی ھونەر سەلیم و ئەنتوان لاکۆمبلێز. فیلمەکە  لەساڵی ٢٠١٣ و ٢٠١٤ لە سینەماکانی فەڕەنسا و ئەڵمانیا نمایش کراوە.

## چیرۆک
فیلمەکە باسی پاڵەوانێکی شەڕکەری کورد بەناوی باران "کۆرکماز ئەرسلان" لەهەولێر کار دەکات، بەڵام هەر زوو هەست بەکەمی بەرژەوەندی دەکات و بڕیار دەدات لەگوندێکی تری سەر سنووری نێوان تورکیا و ئێران و عێراق دەست بە کار بکات، بەڵام ئەو گوندە نازانێت یاسا چییە و زۆربەیی کەسەکانیی ئەوێ کاری ماددەی هۆشبەر دەکەن.

## بەشداربووان
* کۆرکماز ئەرسەلان لەڕۆڵی باران
* گوڵشیفتە فەراھانی لە ڕۆڵی گۆڤەند
* سوات ئاستا لە ڕۆڵی ڕێبەر

## بەستەری دەرەکی
* فیلمەکە لەماڵپەڕی IMDb

پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣
پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ٢٠١٣
پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکانی دەیەی ٢٠١٠
دمیتری مێدڤێدێڤ

وێنۆک|200px|مێدڤێدێڤ
**دمیتری مێدڤێدێڤ** (، Dmitriy Anatolyevich Medvedev؛ لەدایکبووی ١٤ی ئەیلوولی ١٩٦٥) کەسایەتیی سیاسیی ڕووسییە و دەیەمین سەرۆکوەزیرانی ڕووسیایە لە ٨ی ئایاری ٢٠١٢وە. پێش ئەوەی ببێتە سەرۆکوەزیران، سەرۆک کۆماری ڕووسیا بووە لە ماوەی ٧ی ئایاری ٢٠٠٨ تاکوو ٨ی ئایاری ٢٠١٢.

لە ئێستادا مێدڤێدێڤ لە پۆستی سەرۆکی حیزبی یەکگرتووی ڕووسیادایە (United Russia). ھەروەھا لەماوەی ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ تاکوو ١٢ی ئایاری ٢٠٠٨ جێگری یەکەمی سەرۆک کوەزیرانی ڕووسیا بوو.مێدڤێدێڤ تاکوو ھەڵوەشانەوەی یەکێتیی سۆڤیەت لە ١٩٩١ لە حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەت بووە ئینجا لە ١٩٩١ تاکوو ٢٠١١ لە حیزبی سەربەخۆیی ڕووسیا کاری کردووە. پاشان ھاتە ناو حیزبی یەکگرتوویی ڕووسیا لە ٢٠١١ تاکوو ئێستا. لە ساڵی ١٩٨٧ بووە خاوەن بڕواننامەی بەکالۆریۆس لە یاسا لە زانکۆی لێنینگراد و لە ساڵی ١٩٩٣ لەگەڵ سڤێتلانا مێدڤێدێڤا (Svetlana Medvedeva) ھاوسەرگیری کردووە و خاوەنی منداڵێکن بەناوی ئلیا (Ilya).

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پارێزەرانی ڕووس
پۆل:زیندووان
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ڕووسیا
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ڕووسیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥
پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
پۆل:ڕووسییەکانی بە ڕەگەز ئوکراینی
ڕانبیر کاپوور

**ڕانبیر کاپوور** لەدایکبووی ٢٨ی ئەیلوولی ١٩٨٢ لە مومبای لە ھیندستان. ڕانبیر یەکێکە لە ئەکتەرە ناودار و سەرکەوتووەکانی بۆلیوود، وە یەکێکە لە ئەکتەرە گرانەکان واتە پارەیەکی زۆر بۆ ڕۆڵگێڕان وەردەگرێت. فیلمەکانی ڕانبیر زۆری لەجۆری کۆمێدیا و خۆشەویستیین، ڕانبیر لەخێزانێکی ھونەریدایە کە دایک و باوکیشی ئەکتەر بوون کە ڕیشی کاپوور باوکییەتی وە نیتو سینگیش دایکییەتی کە ھەردووکیان ئەکتەرن وە ڕانبیر لەفیلمی (بێ شەرم - Besharam) دا ڕۆڵی سەرەکی بینیوە کە ھاوکات دایک و باوکی وەک ئەکتەر بەشداربوون لە فیلمەکە وەھەروەھا لەگەڵ خانمەکتەری بەناوبانگی ھیندی کارینا کاپوور ئامۆزایە. لە ساڵی ٢٠١٣ لە فیلمی (Yeh Jawaani Hai Deewani) لەگەڵ دیپیکا پادوکۆن بەشداربوون و لە ئێستادا ئەو فیلمە لەڕیزی پڕداھاتترین فیلمەکانی بۆلیوودە. ڕانبر لە فیلمی (بەرفی - Barfi)یدا سەرکەوتنێکی مەزنی بەدەستھێنا لەڕووی ڕۆڵیبین وەک پیاوێکی کەڕوڵاڵ کە بەھۆی ئەو فیلمەشەوە بەجیھانی دەرەوەی ھیند ناسرا. ڕانبیر جگە لە کاری ھوونەری و ئەکتەر بەڕێوبەر و خاوەنی یانەی مۆمبای سیتییە بۆ تۆپی پێ کە یانەکە بەشدارە لەخوولی سووپەری ھیندستان وە یانەکە لە ساڵی ٢٠١٤ وەک تیمەکانی دی لەو ساڵە دامەزراوە و ڕانبیر خاوەنیەتی.

## فیلمۆگرافی

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی
پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان
پۆل:خێزانی کاپوور
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی
پۆل:پەنجابییەکان
جوزێپێ گاریبالدی

وێنۆک|جۆسیپی گاریبالدی
**جۆزیپی گاریبالدی** (٤ی تەممووزی ١٨٠٧ - ٢ی حوزەیرانی ١٨٨٢) سەرباز و سیاسەتمەدارێکی ئیتاڵی بووە، لە ٤ی تەممووزی ١٨٠٧ لەشاری نیس لەدایکبووە و باوکی ڕاوچی ماسی بووە و حەزیکردووە جۆزیبی کوڕی ببێت بە پیاوێکی ئایینی، بەڵام کوڕەکەی سووربووە لەسەر ژیانی دەریا و دەریاوانێکی سەرکەوتووی لێ دەرچووە.

جۆزیبی گاریبالدی  خۆشەویستی نیشیمان لەدڵیا چەسپاوە و چۆتە نێوو بزوتنەوەی گەنجانی ئیتاڵیاوە، دوای ئەوەی بەشداریکرد لەھەوڵی دەستبەسەراگرتنی ناوچەی جینوا، ساڵی ١٨٣٤ دەستگیرکراوە و بڕیاری لەسێدارەدانی بۆ دەرچووە، بەڵام توانیوێتی ھەڵبێت بۆ مارسیلیا و لەوێشەوە بۆ ئەمریکای باشوور، دەست و باڵایەکی بەرچاوی ھەبووە لە شەڕی پارتیزانیدا و سەربازێکی لێھاتووش بووە.

جۆزیبی گاریبالدی  بۆ جاری دووەم دەستبەسەرکراوە و بۆ ماوەی دوو ڕۆژ ھەڵیان واسیوە، بەڵام ئەمجارەشیان توانیوێتی دەربازبێت و لەزیندان ڕابکات و لەگەڵ ھاوسەرەکەیدا چوونە بۆ ئەمریکای باشوور و لەوێ جۆرەھا ئیشی کردووە، لەساڵی ١٨٤٢ دژی دیکتاتۆری بۆینس ئایرس شۆڕشی بەرپاکردووە و ڕۆڵێکی بەرچاوی لەو جەنگەدا گێڕاوە.

ساڵی ١٨٤٨ جۆزیبی گاریبالدی  گەڕاوەتەوە بۆ ئیتاڵیای وڵاتی خۆی کە ئەو کاتە ڕوبەڕوی جەنگێکی نیشتیمانی مەزن بۆتەوە لەگەڵ نەمسادا ھەر بۆیە وەکو خۆبەخش چۆتە نێو ڕیزەکانی ھێزەکانی شاڕڵ ئەلبێرت، بەڵام ھێزەکانی نەمسا زۆرتربووە لە ھێزەکانی ئیتاڵیا و سەرکەوتنیا بەدەستھێناوە و ئیتاڵیایان داگیرکردووە، ساڵی ١٨٤٩ چۆتە نێو حکومەتە شۆڕشگێڕەکەی ڕۆما، ساڵی ١٨٥٤ لەجەنکی سەربەخۆیی ئیتاڵیادا وەکو جەنگاوەرێکی بەجەرگ بەشداری کردووە.

دوای بەشداریکردنی لە زیاتر لەجەنگێک و دەستگیرکردنی بۆ چەند جارێک، جۆزیبی گاریبالدی  لە٢ی حوزەیرانی ساڵی ١٨٨٢ کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/جوزیبی_غاریبالدی ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٧
پۆل:مردووانی ١٨٨٢
پۆل:ڕەخنەگرانی کڵێسەی کاتۆلیک
پۆل:مێژووی سەربازیی ئیتالیا
پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو
پۆل:کەسایەتییەکانی شەڕی نێوخۆیی ئەمریکا
جاک کیڤۆرکیان

**جاک کیڤۆرکیان** (لەدایکبوو ٢٦ی ئایاری ١٩٢٨ - مردووی ٣ی حوزەیرانی ٢٠١١) پزیشک و زانا و چالاکوانێکی ئەمریکی بووە، لەپێشەنگی ئەو کەسانەوە بووە کە داوای بەیاساکردنی خۆکوشتنی کردووە و لە بەناوبانگترین وتەکانی (مردن تاوانکردن نییە)، بانگەشەی ئەوەی کردووە کە ئاسانکاری بۆ خۆکوشتنی نزیکەی ١٣٠ کەس کردووە و بەم ھۆیەشەوە لەنێوان ١٠ ساڵ بۆ ٢٥ ساڵ سزای زیندانیکردن دراوە بە تاوانی کوشتنی پلەی دووەم، ساڵی ٢٠٠٧ ئازاد کراوە بەو مەرجەی یارمەتی ھیچ نەخۆشێک نەدات بۆ خۆکوشتن.

جاک کیفۆرکیان لە ویلایەتی میشیگان لە دایکبووە، بە پلەی شەرەف لە مام ناوەندی بۆنتیاکی ناوەندی لەتەمەنی ١٧ ساڵیدا تەخەڕوجی کردووە لە ساڵی ١٩٥٤ بەشی پزیشکی زانکۆی میشیگانی تەواو کردووە، ساڵی ١٩٨٠ دەستی کردووە بە بڵاوکردنەوەی وتار لە ھەردوو گۆڤاری ئەڵمانی پزیشک و یاسا دەربارەی خۆکوشتنی بەبەزەیی، ساڵی ١٩٨٧ وەکو ڕاوێژکاری پزیشکی بۆ ڕۆژنامەی دیترویت کاری کردووە و ئامۆژگاری نەخۆشەکانی کردووە لەڕێگای خۆکوشتنی بەبەزەیییەوە کۆتایی بەژیانی خۆیان بھێنن، ھەر بۆیە لە ساڵی ١٩٩١ لەلایەن ویلایەتی میشیگانەوە ڕێگای لێگیراوە وەکو پزیشک کار بکا و ئامۆژگاری نەخۆشەکان بکات، لەنێوان ساڵی ١٩٩٠ بۆ ساڵی ١٩٩٨ یارمەتی نزیکەی ١٣٠ نەخۆشی داوە کە ھیوای چاکبونەوەیان لێنەکراوە خۆیان بکوژن و ڕاستەوخۆ سەرپەرشتی خۆکوشتنەکانی کردووە.

جاک کیفۆرکیان وێنەکێش و مۆسیقا ژەنیش بووە، ساڵی ١٩٩٧ ئەلبومێکی مۆسیقای بڵاوکردووەتەوە و ھەموویشی لەدانانی خۆی بووە، سەبارەت بەوێنەکێشانیش کارەکانی زۆر نامۆ بوون و نزیک بووە لە دڕەندەیییەوە و زۆرجار بەخوێنی خۆی وێنەی کێشاوە، لە ٣ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١١ کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:خۆکوشتن
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨
پۆل:مردووانی ٢٠١١
پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان
پۆل:مردن بەهۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:پزیشکە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
پۆل:مردن بەھۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
پانچۆ ڤیا

وێنۆک|پانچۆ ڤییا
**خۆسییە دۆرۆتیۆ ئارانگوا ئارامبۆلا** ناسراو بە **پانچۆ ڤییا** (ماوەی ژیان:٥ی حوزەیرانی ١٨٧٨ تاکوو ٢٠ی تەمموزی ١٩٢٣) ، یەکێک بووە لە دیارترین سەرکردە شۆڕشگێڕەکانی مەکسیک، لە ٥ی حوزەیرانی ساڵی ١٨٧٨ لەدایک بووە، شۆڕشێکی زۆری لەمەکسیک بەرپاکردووە ھەر بۆیە جووتیاران و ھەژارەکان نازناوی ڕۆبن ھوودی مەکسیکیان لێناوە بەڵام لەڕوانگەی سیاسەتمەداران دووژمن و تێکدەربووە.
بانشۆ فییا بەھەژاری لەیەکێک لە گوندەکانی لاس میراس پەروەردەکراوە و لەبەر ھەژاری نەیتوانیوە لەقوتابخانە بخوێنێ و دەستی کردووە بە قەسابی، کاتێک کە بەوەی زانیوە خاوەنی یەکێک لە گێڵگەکان خوشکەکەی لاقە کردووە، ئەو پیاوەی کوشتووە و سواری ئەسپەکەی بووە و ھەڵھاتووە بۆ ناوچە شاخاویەکان، ھەر لەو ڕۆژەشەوە ناوی خۆی لە خۆسییە دۆرۆتیۆ ئارانگوا ئارامبۆلا وە گۆڕیوە بۆ بانشۆ فییا.
بانشۆ فییا دوای ئەوەی ئەو خاوەن گێڵگەیەی کوشتووە و ھەڵھاتووە بووە بە پیاوێکی ئەفسانە و نەجگەرەی کێشاوە و نە مەی خواردۆتەوە بەڵام ھەرگیز دوودڵی نەکردووە لە کوشتن و سووپایەکی بجوکی پێکەوەناوە و ژمارەیەک ھێرشی کردۆتە سەر چینە دەوڵەمەندەکان و لەھەموو ھێرشێکیشدا دەسکەوتەکانی دابەشکردووە بەسەر پیاوەکانی و ھەژارانی ناوچەکە.
بانشۆ فییا ساڵی ١٩١٠ بە سەرکردایەتی ژەنەڕاڵ فرانسیسکۆ مادیرۆ بۆتە سەرکردەیەکی سەربازی لە شۆڕشەی کە بۆتە ھۆی لابردنی سەرۆکی مەکسیک، بەھۆی لێھاتوییەوە پلەکەی بەرزکراوەتەوە بۆ عقید، دوای چەند مانگێک بەپیلانێک تۆمەتی ناپاکیان داوەتە پاڵی و بڕیاری لەسێدارەدانی بۆ دەرچووە، بەڵام توانیوێتی لە زیندانی سەربازی ھەڵبێت و ڕوبکاتە ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا.
بانشۆ فییا جارێکی دیکە گەڕاوەتەوە بۆ مەکسیک و سوپایەکی ٣٥ ھەزار سەربازی پێکھێناوە و شۆڕشی بەرپاکردووە و شۆڕشەکەی سەرکەوتوو بووە بەڵام ناکۆکی لە نێوانی و لەنیوان ئیمیلیۆ کارانزادا دروستبووە و شاری مەکسیکۆ سیتی پایتەختی داگیرکردووە و لەو ناوچانەی کە لەژێر دەسەڵاتیدابووە دەستیکردووە بە دابەشکردنی زەوی بەسەر  جوتیاران و ھەژاراندا.
بانشۆ فییا و پیاوەکانی ساڵی ١٩١٦ شارۆچکەیەکی سنووری ئەمریکای داگیرکردووە و سەرۆکی ئەمریکای ئەو کاتە فەرمانی کردووە ھێزێکی سەربازی ڕەوانەی ئەو ناوچەیە بکرێت و بەزینوێتی بێت یان بەمردوێتی بانشۆ فییا دەستگیربکەن بەڵام ھەڵمەتە سەربازیەکەی ئەمریکا شکستی ھێنا و نەیانتوانی بانشۆ فییا دەستگیربکەن.
ساڵی ١٩٢٠  بانشۆ فییا خۆی ڕادەستی ھێزەکانی حکومەتی وڵاتەکەی کرد، ھەرچەندە لەلایەن ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکاوە داواکرابوو بەڵام دادگایی نەکرا چونکە نازناوی قارەمانی نیشتیمانی پێدرابوو ھەر بۆیە حکومەتی مەکسیک لێبوردنی بۆدەرکردووە و موچەشی بۆ بڕیوەتەوە و ئەویش لەکەشێکی ھێمن و ئاشتیدا لە گێڵگەکەی خۆیی کاری کردووە تاکو لە ٢٠ی تەمموزی ساڵی ١٩٢٣ لە تەمەنی ٥٥ ساڵیدا کاتێک لە ئۆتۆمبێلەکەیدا بووە دراوەتە بەر دەستڕێژی گوللە و دەست بەجێ گیانی لەدەستداوە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/بانشو_فيا ویکی عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٨
پۆل:مردووانی ١٩٢٣
پۆل:شۆڕشگێڕە مەکسیکیەکان
کلێمنس فۆن مێتەرنیش

وێنۆک|کلیمنس مترنیچ
**شا کلیمنس فینزڵ مترنیچ** (ماوەی ژیان:١٥ی ئایاری ١٧٧٣ تاکوو ١١ی ١١ی حوزەیرانی ١٨٥٩) ، سیاسەتمەدار و پیاوی دەوڵەتی نەمسا بووە و لەگرنگترین کەسایەتیەکانی سەدەی نۆزدەھەم بووە، لە ١٥ مایۆی ساڵی ١٧٧٣ لەناوەڕاستی ڕۆژئاوای ئەڵمانیا لەدایک بووە، ساڵی ١٧٨٧ مێتەرنیش لەزانکۆی ستراسبۆرگی فەرەنسی دەستی بەخوێندن کردووە، بەڵام دوای ھەڵگیرسانی شۆڕشی فەرەنسا لە ساڵی ١٧٨٩ ناچار بووە واز لەخوێندن بھێنێت و فەرەنسای بەجێھێشتووە. مێتەرنیش ساڵی ١٧٩٢ لەڕیزی حکومەتی نەمسا ئیشی کردووە، دوای ئەوەی دوو ساڵ لە ئینگلتەرا ماوەتەوە ڕۆشتووە بۆ ڤیێنا و ساڵی ١٧٩٥ ھاوسەرگیری لەگەڵ کۆنتیس ئیلیانوور فۆن مێتەرنیش کردووە کە کچی ڕاوێژکارێکی پێشووی ئیمپراتۆریەتی پێشووی نەمسا بووە ھەر بۆیە وەکو باڵیۆز لە شوێنێکی باڵا لەنەمسا دامەزراوە، ساڵی ١٨٠٣ وەکو باڵیۆز لە بەرلین دامەزراوە و دواتر ناپلیۆن داوای لێکردووە وەکو باڵیۆزی نەمسا بڕوا بۆ پاریس و لە ساڵی ١٨٠٦ لە پاریس دامەزراوە.
ساڵی ١٨٠٩ دوای ھەڵگیرسانی جەنگی نێوان نەمسا و فەڕەنسا مێتەرنیش دەستگیرکراوە و خراوەتە زیندانەوە وەکو تۆڵەسەندنەوەیەک لە نەمسا کە دوو کارمەندی فەرەنسای دەستبەسەر کردبوو، کاتێک کە ناپلیۆن ڤێیەنای داگیرکرد بەرامبەر بە ئازاد کردنی دوو کارمەندە فەرەنسیەکە ئەویشیان ئازاد کردووە، لە ساڵی ١٨٠٩ لەلایەن ئیمپراتۆرەوە کراوە بە وەزیری دەروەی نەمسا و تاکو ساڵی ١٨٤٨ لەم پۆستە بەردەوام بووە.
دوای دۆڕاندنی ناپلیۆن ناوی  مێتەرنیش وەکو ئەستێرە درەوشاوەتەوە، لە ساڵی ١٨١٣ نازناوی شا و کۆنتی لێنراوە، لەماوەی ٣٠ ساڵدا ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبووە لە سیاسەتی ئەورووپادا و مێژوو نووسانیش ماوەی ساڵی ١٨١٥ بۆ ساڵی ١٨٤٨ یان ناو ناوە بە ناوی سەردەمی مێتەرنیش، بە دانەری بنەماکانی کاری سیاسی دادەنرێت کە زلھێزەکانی ئەورووپا لەدوای کەوتنی ناپلیۆن بۆ ماوەی ٤٠ ساڵ پەیڕەویان کردووە.
کلیمنس فۆن مێتەرنیش  لە ١١ یۆنیۆی ساڵی ١٨٥٩ لەڤیێنا کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/كليمنس_فون_مترنيش ویکی عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٣
پۆل:مردووانی ١٨٥٩
پۆل:کاتۆلیکی ڕۆمانی نەمسا
پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی
عیتاب

**عیتاب** (ماوەی ژیان : ٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٧ تاکوو ١٩ی ئابی ٢٠٠٧) خانمە گۆرانیبێژێکی سعودی بووە و یەکێک بووە لە بەناوبانگترین گۆرانیبێژی ئاھەنگ و خۆشیەکانی کۆمەڵگای سعودیا لە ساڵانی حەفتاکان، لە ٣٠ دیسەمبەری ساڵی ١٩٤٧ لە ڕیاز لەدایک بووە، ناوبانگێگی گەورەی دەرکردووە و بۆتە نوێنەری گۆرانی سعودی و ئەستێرەیەکی گەشاوە لەجیھانی ھونەردا.
کاتێک کە عیتاب تەمەنی ١٣ ساڵان بووە لەساڵانی حەفتاکاندا تەڵاڵ مەدداحی ھونەرمەندی عەرەب چەند گۆرانیەکی پێشکەشکردووە و ئەویش لە سعودیا و لوبنان تۆماری کردوون، ساڵی ١٩٧٢ بەیەکجاری ژیانی خۆی بۆ ھونەر تەرخان کردووە و لەگەڵ ھونەرمەند حیدر فکری بەدوو قۆڵی لەدانیشتنە ھونەریەکاندا گۆرانیان ووتووە، لەسەرەتای حەفتاکاندا کاتێک ھونەرمەند عبدالحلیم حافز لەیەکێک لە ئاھەنگەکان کە لەمیسر سازکراوە و بانگی کردووە بۆ گۆرانی ووتن بەیەکجاری لەجیھانی عەرەبیدا ناوبانگی بڵاوبۆتەوە. لە ساڵی ١٩٨٠ عیتاب لە قاھیرە جێگیربووە و ساڵی ١٩٨٥ دەستی کردووە بە چالاکێ ھونەریەکانی و یەکەم ئافرەتی سعودیش بووە لەکاتی گۆرانی ووتندا لەسەر شانۆ سەمای کردووە ھەر بۆیە سعودیا بڕیاری دەرکردنی داوە لە سعودیا و ئەویش وڵاتی میسری ھەڵبژاردووە و لەوێوە بەرھەمەکانی بڵاوکردۆتەوە و ئاوازدانەرەکانی میسر ھاوکاریان کردووە و ئاوازیان بۆ داناوە، لەم بارەیەوە ڕەخنەگران دەڵێن کە توانیوێتی شێوە زاری سعودی لەمیسر بسەپێنێت و ناوبانگێکی عەرەبی دەربکا و پەیوەست بێت بە ووشە سعودیەکان و ڕێگا خۆشکەرێکیش بووە بۆ دەرکەوتنی دەنگی ئافرەتی خەلیجی.
عیتاب جوانترین ھۆنراوەی بۆ گۆرانیەکانی ھەڵبژاردووە و ئاوازدانەرەکانیشی بەناوبانگ بوون، لە ڕاپرسیەکی گۆڤاری دەنگی گۆرانی جامی باشترین گۆرانیبێژی خەلیجی وەرگرتووە، لە ڕاپرسی ڕۆژنامەی ئیعتیدالی سوری کە لەویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا دەردەچوو نازناوی گۆرانیبێژی ١٩٨٩ یان لێناوە، ئەندامی یەکێتی ھونەرمەندانی عەرەب بووە، نزیکەی ٢٠ ساڵ لەقاھیرە ژیانی بەسەر بردووە دواتر لە ساڵی ٢٠٠٣ بڕیاریداوە بڕوات بۆ ئیمارات و تا دوا ساتەکانی ژیانی لەوێ جێگیر بووە و لە ١٩ ئۆغستسی ساڵی ٢٠٠٧ لەتەمەنی ٥٩ ساڵیدا لە میسر کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان
* [//ar.wikipedia.org/wiki/عتاب_(مغنیة) ویکی عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
پۆل:مردووانی ٢٠٠٧
ئۆکتاڤیۆ پاس

وێنۆک|ئۆکتاڤیۆ پاز
**ئۆکتاڤیۆ پاز** (ماوەی ژیان:٣١ی ئازاری ١٩١٤ تاکوو ١٩ی نیسانی ١٩٩٨)، شاعیر و ئەدیب و سیاسەتمەدارێکی مەکسیکی بووە، لە ٣١ ئازاری ساڵی ١٩١٤ لەشاری مەکسیک لەدایک بووە، ساڵی ١٩٩٠ خەڵاتی نۆبڵی لەئاداب وەرگرتووە و یەکەم شاعیر و ئەدیبی مەکسیکی بووە کە ئەم خەڵاتە وەربگرێت، دژ بەفاشیسزم وەستاوە و لەچەند وڵاتێک وەکو دیبلۆماتکار کاری کردووە و لەچەند بوارێکی جیا جیا چالاکی ھەبووە، سەرەڕای ئەوەی شاعیر بووە ژمارەیەکی زۆر نووسینی ھەبووە لەبواری ڕەخنەگرتن و مێژوو ھەروەھا ووتاری سیاسیشی نووسیوە.
ئەکتافیۆ باس باوکی مەکسیکی بووە دایکیشی خەڵکی باشووری ئیسپانیا بووە، باوکی پارێزەر  و سیاسەتمدار بووە و لە ڕوداوی ھاتوچۆی شەمەندەفەر گیانی لەدەستداوە، دایکیشی ھەرچەندە نەخوێنەوار بووە ھەر لەمنداڵیەوە ھانی داوە بخوێنێ و شیعر بنوسێ.
ئەکتافیۆ باس کەتەمەنی گەشتۆتە ١٧ ساڵان بۆ یەکەم جار یەکێک لەشیعرەکانی بڵاوکردۆتەوە، ساڵی ١٩٤٥ بۆتە دیبلۆماتکار و بۆ ماوەی ٢٣ ساڵ لەو بوارەدا کاری کردووە و لەھەر یەکە لە وڵاتەکانی فەرەنسا و سویسرا و ھیندستان و یابان وەکو باڵیۆزی وڵاتەکەی دامەزراوە و کاری کردووە، ساڵی ١٩٦٨ دوای ئەوەی دەسەڵاتدارانی مەکسیک توندوتیژیان بەرامبەر بە قوتابیان بەکارھێنا و خۆپیشاندانی قوتابیانیان سەرکوتکرد و نزیکەی ٣٠٠ قوتابیان کوشت، دەستی لەکاری دیبلوماتکاری کێشایەوە و کاتەکانی خۆی بۆ ڕۆژنامەنووسی تەرخان کردووە.
باس لەبوارەکانی شیعر و ھونەر و ئایین و مێژوو و سیاسەت و ڕەخنەگرتنی ئەدەبی چالاک بووە و ٥ دیوانی شیعری بڵاوکردۆتەوە یەکەمیان لەساڵی ١٩٤٩ بووە و دوا دیوانی شیعریشی لەساڵی ١٩٨٧ بووە، ساڵی ١٩٨١ خەڵاتی سیربانتسی وەرگرتووە کە گەورەترین خەڵاتی ئەدەبیە و دەبەخشرێت بەکەڵە نوسەرە ئیسپانیەکان، ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکاوە خەڵاتکراوە، زیاتر لەجارێکیش پاڵاوتراوە بۆ خەڵاتی نۆبڵ دواجار لەساڵی ١٩٩٠ بەدەستی ھێناوە و لە ١٩ی نیسانی ساڵی ١٩٩٨ لەتەمەنی ٨٤ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/أكتافيو_باث ویکی عەرەبی]

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤
پۆل:مردووانی ١٩٩٨
پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:وەرگێڕەکانی ئینگلیزی–ئیسپانی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە
پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
فریدریش ھۆڵدەرلین

وێنۆک|فریدریش ھۆڵدرلین
**یۆھان کریستیان فریدریش ھۆڵدرلین** (٢٠ی ئازاری ١٧٧٠ - ٧ی ئایاری ١٨٤٣) بە یەکێک لەناودارترین شاعیرە بەناوبانگەکانی مێژووی ئەدەبی ئەڵمانی دەژمێردرێت. لە ٢٠ی ئازاری ١٧٧٠ لەدایک بووە و، لەچەند قوتابخانەیەکی ئایینی وانەی خوێندووە. لەسەر خواستی دایکی کە ئافرەتێکی ئایین پەروەر بووە، ساڵی ١٧٨٨ پەیوەندیی کردووە بە پەیمانگای ئایینیی شاری تۆبنگن بۆ خوێندنی زانستی لاھووت، بەڵام زۆر پەیوەست نەبووە بە خوێندن و خووی داوەتە خویندنەوەی بابەتی وێژەیی.

ھۆڵدرلین وازی لە وتاربێژیی ئایینی ھێناوە و وەکو مامۆستای تایبەتی بژێویی ژیانی خۆی پەیدا کردووە. لەساڵی ١٧٩٦، وەکوو مامۆستای تایبەتی لە ماڵی یاکوب گۆنتارد لە شاری فرانکفورت کاری کردووە و حەزی لە زۆزێت گۆنتاردی دایکی قوتابییەکەی خۆی کردووە و لەچیرۆکەکانیدا بەرجەستەی کردووە، بەڵام دوای ئەوەی پەیوەندیەکەیان ئاشکرا بووە، ناچار بووە ئەو ماڵە بەجێ بھێڵێت.

ھۆڵدرلین لە شیعرەکانیدا ستایشی نمونەی مرۆڤایەتیی ئەغریق و جوانی و خۆشەویستی و ئازادی و ھاوڕێیەتی دەکات و، ناوەڕۆکی نووسینە شیعریەکانی لە سروشت و جوانی پێک ھاتووە، لەسەر ڕێبازی شیعری کلاسیکی بووە و، تێکەڵکێشی لە نێوان خواوەند و مرۆڤ و سرووشتدا کردووە، بەڵام کارەکانی تاکوو سەدەی بیستەمین ھیچ بایەخێکیان پێ نەدراوە.

دوای ئەوەی زۆزێت گۆنتاردی خۆشەویستەکەی مردووە، فریدرش ھۆڵدرلین تووشی نەخۆشیی دەمارگیری بووە و بردوویانە بۆ یەکێک لە نەخۆشخانەکانی تۆبینگن و دەستنیشانی نەخۆشیەکەیان کردووە بە نەخۆشیی مێشک و ھەتاکوو دوا ساتەکانی ژیانیشی دارتاشێک گرتوویەتیە ئەستۆی خۆی و شوێن و، ڕێی لەسەر دەریای نیکار بۆ دابین کردووە کە دواتر ناوی لێنراوە بورجی ھۆڵدرلین. لە ٧ی ئایاری ١٨٤٣ کۆچی دواییی کردووە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/فریدرش_ھولدرلین ویکی عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٠
پۆل:مردووانی ١٨٤٣
پۆل:شاعیرانی ئاڵمانی
پۆل:ڕۆماننووسانی ئاڵمانی
بولەنت کیلیچ

**بولەنت کیلیچ** فۆتۆگرافەری کوردی خەڵکی تورکیایە. کیلیچ لە ساڵی ١٩٧٩ی زایینی لە دێرسیم لەدایکبووە. لە سەردەمی لاویدا چووەتە زانکۆی ئێژە و لەوێ فۆتۆجوورنالیزمی خوێندووە و دواتر لە ساڵی ٢٠٠٣ لە ئاژانسێکی هەواڵنێری فەڕەنسی دەستی بە کار کردووە. کیلیچ لە ساڵی ٢٠١٤ دا بە هۆی ڕاپۆرت و وێنەکانی لە سەر شەڕی ناوخۆی ئوکراینا، شەڕی دژ بە داعش لە عێراق و سووریا و هەروەها بارودۆخی تورکیا بوو بە فۆتۆگرافەری هەڵبژێردراوی ساڵ لە لایەن گۆڤاری تایم و گاردیەنەوە.

## سەرچاوەکان
* https://web.archive.org/web/20141230191048/https://ijsbergmagazine.com/breves/14484-bulent-kilic-photographe-de-lannee-pour-le-guardian-et-le-time/
* ماڵپەڕی گاردیەن

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
پۆل:زیندووان
شتومەک

**شتومەک**، یان **شمەک**  یان **کاڵا** بە ماتێریاڵێک دەوترێت کە مرۆڤ لەبەر بەکەڵکھاتنی دەیکڕێت. کەڵک و سوودەکەشی لەوەدا دەبینێت کە ئەو ماتێریاڵە دەتوانێت بە چەشنێک وەڵامدەری پێویستییەکان یان تێرکەری حەزەکانی بێت. ڕاژە یا خزمەتیش ھەر ئەم سوودە بە مرۆڤ دەگەیەنێت، بەڵام جیاوازیی نێوان شتومەک و ڕاژە ئەوەیە کە یەکەمیان بەرھەست و فیزیکییە، و دووەمیان دەرھەست و ناماددییە. ھەندێک جار وشەی بەروبوو وەکوو ھاوواتای شتومەک و کاڵا بەکار دەبرێت، بەڵام زیاتر ئاماژە بە کەرەستەگەلی خاو و بەرھەمگەلی سەرەتایی دەکات.

## وشەڕەتناسی
لە کوردیی باکووریدا بە شتومەک دەڵێن tiştûmişt (تشتومشت  = تشت + و + مشت)،
و ھەروەھا لە کوردیی باشوورییش چشتومشت Çiştumişt دەڵێن، لەوانەیە شتومەکی سۆرانیش لە وشەی شتومت (شت + و + مت) ەوە کەوتبێتەوە. "شت" کە بە بوونەوەری [زۆرتر] بێگیان دەوترێت، "مت"یش دووبارەبوونەوەی "شت "ە بە دەنگی "م" لە سەرەتاوە، کە لە زۆر وشەی کوردیدا دەبینرێت. ئەگەر وا بێت، شتومەک دەقاودەق واتە شت و شت.

وشەی کاڵاش لە "کالبود"ی پاڵەوی کەوتۆتەوە کە بە واتای تەن و شێوەیە.

## سەرچاوەکان

شتومەک
پۆل:بیردۆزی بەرخۆر
خەڵکی پەنجابی

وێنۆک|پەنجابییەکی بەساڵاچوو
**پەنجابی** یەکێکە لە خێزان و عەشیرەتەکانی ھیندوو ئاری کە لە ھەرێم یان ناوچەی پەنجابن کە ھەڵکەوتەی شوێنێکی مێژوویین لە ڕۆژھەڵاتی پاکستان و باکووری ھیندستان. لە ڕووی ئاینەوە پەنجابییەکان باوەڕیان بە ھیندوویزم، ئیسلام، ئایینی مەسیحییەت و سیکیزم ھەیە.

## دانیشتووان
پەنجابییەکان بەچەند وڵاتێک دابەشبوون کە وا خەملێنراوە ژمارەیان نزیکەی ١٢٠ میلیۆن کەسە ئەوانیش لەو وڵاتانە دابەشبوونە بەزۆری ھیندستان نزیکەی ٣٢ میلیۆن و پاکستان ٧٦ میلیۆن و بەریتانیای گەورە نزیکەی ٢ میلیۆن و ئیمارات نزیکەی ٧٢٠ ھەزار و کەنەدا ٥٠٠ ھەزار و ئەمریکا نزیکەی ٣٥٠ ھەزار کەس دەبن

پۆل:پەنجابییەکان
پۆل:گروپە نەتەوەییەکانی باشووری ئاسیا
پۆل:نەتەوەکان
گوجاراتی

وێنۆک|مەهاتما غاندی کەسی هەرە ناسراوی گوجاراتی
**گوجاراتی** گرووپی ڕەگەزیی مێژوویین لە هیندستان. مەهاتما غاندی و سەردار ڤەللابای پاتل و محەممەد عەلی جەناح و ڤیکرام سەرابهای و ناریندرا مۆدی لە کەسایەتییە بەناوبانگەکانی گوجاراتن. ژمارەی دانیشتوانی گوجاراتییەکان خۆی لە ٦٠ ملیۆن کەس دەبینێت و بەزۆرری بڕواییان بە ھیندوویزم و ئیسلام و جاینیزم و ئایینی زەردەشتی هەیە. دانیشتوانییان بەزۆری لە هیندستان نیشتەجێن کە نزیکەی ٥٥ ملیۆن کەس دەبێت لەو وڵاتە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەخۆگرتنی کولتووری
پۆل:دانیشتووە ڕەسەنەکانی باشووری ئاسیا
دارمەندرا

**دارمەندرا** ناوی تەواوی **دارام سینگ دیۆل** لەدایکبووی ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٥ ئەکتەر و بەرهەمهێنەری بەناوبانگی فیلمی هیندییە  هاوکات سیاسییەکی هیندستانە، لەساڵی ١٩٩٧ خەڵاتی فیلم فەیر بۆ بەرزڕاگرتنی خزمەتەکانی هونەرمەندانی وەرگرت کە خەڵاتێکە بۆ بەرزڕاگرتنی بەشدارییەکانی ئەو بوو لە سینەمای هیندستان. دارمەندرا لەساڵی ١٩٦٠ یەکەم فیلمی بەناوی (Dil Bhi Tera Hum Bhi Tere) بەشداریکرد بەڕۆڵی (Ashok) بەڵام ناوبانگی ئەو بەهۆی فیلمی شوعلە (Sholay) بوو لەساڵی ١٩٧٥ کە لەگەڵ ئەمیتاب باچان ڕۆڵی سەرەکییان بینی ، بەهۆی ئەو فیلمەوە ناوبانگی دارمەندرا بەڕووی جیهان کرایەوە وە بەهۆی فیلمە ئەکشنەکانییەوە ناوبانگی **پاشای ئەکشن** نیان پێبەخشیوە جگە لە فیلمە ئەکشنەکان فیلمی خۆشەویستیشی هەیە بەتایبەت لەساڵانی ١٩٦٠ بۆ ١٩٦٧. لەساڵی ١٩٧٩ دەبێتە موسڵمان وە بەهۆی فیلمی شوعلەوە کەلەساڵی ١٩٧٥ دەریکرد لەگەڵ هیما مالینی  پەیوەندی خۆشەویستی لەنێوانیان درووستبوو و ئەمەش وایکرد کە بەیەکەوە ژیانی هاوسەری پێکبهێن ئەمەش دوای موسڵمانبوونی بوو بەڵام بەشێوازی هیندوو مارەیکرد وە ئەو کارانەی دامەندرا بووە هۆی ناڕەزایی خەڵکی لێێ بەتایبەت لەهێنانی ژنی دووەم و لەپاش موسڵمانبوونی.دارمەندرا دووژنی هەیە بەناوەکانی پارکەش کاور و هیما مالینی و خاوەنی شەش منداڵە و کە لەناو منداڵەکانیدا بۆببی دیۆل و سەنی دیۆل وەک ئەکتەرێکی ناسراو هەڵکەوتوون. دارمەندرا لەساڵی ٢٠٠٤ بووە یەکێ لە چالاکوانە سیاسییەکانی هیند و لەو ساڵە بووە ئەندام پەرلەمانی هیندستان.

## سەرچاوە

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥
پۆل:زیندووان
پۆل:موسڵمانانی ھیندی
پۆل:خەڵکی پەنجابی
پۆل:سیاسییەکانی هیند
پۆل:بەرهەمهێنەرانی فیلمی هیندی
پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ھیندی
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی
پۆل:پەنجابییەکان
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی هیندی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ھیندی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەر-سیاسەتمەدارەکانی ھیندستان
پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان
جۆرج قەرداحی

**جۆرج قەرداحی** (لەدایکبووی ١ی ئایاری ١٩٥٠ لە لوبنان) پێشکەشکارێکی تەلەڤیزیۆنییە. سەرەتای بەناوبانگبوونی لە جیھانی عەرەبی و جیھانیدا دەگەڕێتەوە بۆ ماوەی ساڵانی ٢٠٠٠ تاکوو ٢٠١٠ کاتێک پێشکەشکاری کەناڵی ئێم بی سی ١ بوو بۆ بەرنامەی کێ میلیۆن دەباتەوە؟ (بە عەرەبی: من سيربح المليون؟). جۆرج دەرچووی بەشی یاسا و زانستە سیاسییەکانە، باڵیۆزی چەکەکاری نەتەوە یەکگرتووەکانە.

جۆرج لە کەناڵی سی بی سی میسری، ئەبوزەبی و ئۆ ئێس ئێن بەرنامەیەکی کۆمەڵایەتی پێشکەشکردووە بۆ چارەسەری کێشە کۆمەڵایەتییەکان بەشێوەی ڕووبەڕوو بەناوی بەخشەر چاکەکارە (بە عەرەبی: المسامح كريم). ھەروەھا لە کەناڵی ئێل بی سی بەرنامەی دڵەکانت بکەوە (بە عەرەبی: افتح قلبك) پێشکەشکردووە.

## بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان
* کێ میلیۆن دەباتەوە؟ (من سيربح المليون؟) ٢٠٠٠ تاکوو ٢٠١٠ (١٠ زنجیرە)
* دڵت بکەوە (افتح قلبك)
* جەنگان یان تەحەداکردن (التحدي)
* ھێزی دەیەم (القوة العاشرة)
* پێشبڕکێی ئامادەبووان (مسابقة الجماھير)
* میلیۆنێر (المليونير) لە ساڵی ٢٠١٢ لەکەناڵی حەیات ٢
* بەخشەر چاکەکارە (المسامح كريم)

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠
پۆل:زیندووان
پێگیدا

وێنۆک|لۆگۆی پێگیدا
**پێگیدا** یان **نیشتمانپەروەرانی ئەورووپی دژی ئیسلامیکردنی ڕۆژاوا** () بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتییە لە وڵاتی ئاڵمانیا کە لە شاری درێسدن دامەزراوە و خوازیاری ڕێگری لە پەرەسەندنی ئایینی ئیسلام لە وڵاتانی ڕۆژاوا، وەکوو ئاڵمانیان.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی ڕێکەوتی ٢ی دێسەمبری ٢٠١٥

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دژە جوولەکەکان لە ئەڵمانیا
ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ

وێنۆک

**ئاغا محەممەد خانی قاجاڕ** (١٧٤٢-١٧٩٧) یەکەمین پاشای خانەدانی قاجاڕەکان بوو.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای فارسی ڕیکەوتی ٢ی مانگی دێسەمبری ٢٠١٥

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٤٢
پۆل:مردووانی ١٧٩٧
بەشدراو

[چەپ|350px|وێنۆک|دیاریکردنی کۆمەڵەی بەشدراوە ئەرێنییەکانی ٦٠ بە بەکارهێنانی [دیاگرامی هاس A = \{ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20, 30, 60 \} ]]
لە ماتماتیکدا، **بەشدراوی** ژمارەی تەواوی n، ژمارەیەکی تەواوە کە n بەسەریدا دابەش دەکرێ و ھیچ ماوەیەک نامێنێتەوە. یانی گەر ھاتوو ژمارەی n بەبێ ماوە بەسەر ژمارەی k دابەش ببێت دەتوانین بڵێین k بەشدراوی ژمارەی nە.

## ڕوونکردنەوە
بۆ نموونە بەشدراوەکانی ژمارەی ١٢ دەکاتە ١، ٢، ٣، ٤، ٦، ١٢. بەلام ٥ نابێتە بەشدراوی ١٢ چونکە کاتێک ١٢ دابەشی ٥ دەکرێت ئەوا ٢ ماوە یاخود باقی دەمێنێتەوە.

بەشێوەیەکی گشتی ھەموو ژمارەیەکی سروشتی دوو یان زیاتر ژمارەی بەشدراوی ھەیە، و ژمارەی سەرەکی تەنیا دوو بەشدراوی ھەیە.
## ئەمانەش ببینە
کەرت
## سەرچاوەکان

پۆل:دابەشکردن