open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سینەمای باشووری ئەفریقا

**سینەمای باشووری ئەفریقا** () لە سەرەتای سەدەی بیستەم دەستی پێکرد. لە سەردەمی ئاپارتایددا، سینەما کەوتە ژێر کاریگەریی سیاسەتی جیاکاری. دوای کۆتاییھاتنی ئاپارتاید لە ساڵی ١٩٩٤، سینەمای باشووری ئەفریقا گۆڕانکاری بەرچاوی بەخۆیەوە بینی. گاڤین ھۆد و نیل بلۆمکامپ لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی باشووری ئەفریقان.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای ئەفریقای باشوور
سینەمای گالیسیا

**سینەمای گالیسیا** () بەشێکە لە سینەمای ئیسپانیا، بەڵام تایبەتمەندی خۆی ھەیە. فیلمەکان بە زمانی گالیسی بەرھەم دێن. سینەمای گالیسیا لە کۆتایی سەدەی بیستەمەوە گەشەی زیاتری کردووە. خوسێ لویس کوێردا و مانوێل مارتین کوێنکا لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی گالیسیان.

## سەرچاوەکان
سینەمای تامیلی سریلانکا

**سینەمای تامیلی سریلانکا** () بەشێکە لە سینەمای سریلانکا کە تایبەتە بە بەرھەمھێنانی فیلم بە زمانی تامیلی. ئەم سینەمایە لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمەوە دەستی پێکردووە. بەھۆی شەڕی ناوخۆیی سریلانکا، بەرھەمھێنانی فیلم لە ھەندێک قۆناغدا کەمی کردووە. ئەنۆگان کاننات و ئاجانتان سێلڤانایاگام لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی ئەم بوارەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای سریلانکا
سینەمای سوودان

**سینەمای سوودان** () لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە دەستی پێکردووە. بەھۆی بارودۆخی سیاسی و ئابووری، بەرھەمھێنانی فیلم لە سوودان بە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی دیکە کەمترە. سەرەڕای ئەمە، لە ساڵانی دواییدا چەند دەرھێنەری سوودانی سەرنجی فێستیڤاڵە نێودەوڵەتییەکانیان ڕاکێشاوە. سوھەیب گەسم ئەلبەری و ھەیجۆ کاروما لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی سوودانن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای سودان
سینەمای سووید

**سینەمای سووید** () مێژوویەکی درێژی ھەیە و لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە دەستی پێکردووە. سینەمای سوید لە ساڵانی ١٩٢٠ بە «سەردەمی زێڕین» ناسراوە. ئینگمار بێرگمان، کە یەکێکە لە دەرھێنەرە ناودارەکانی جیھان، کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر سینەمای سوید و جیھان ھەبووە. ڕۆی ئاندێرسۆن و ڕوبێن ئۆستلوند لە دەرھێنەرە ھاوچەرخە ناسراوەکانی سویدن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای سوید
سینەمای سویس

**سینەمای سویسرا** () لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە دەستی پێکردووە. بەھۆی فرەزمانی سویسرا، فیلمەکان بە زمانە جیاوازەکانی وڵات (ئەڵمانی، فەرەنسی، ئیتالی و ڕۆمانش) بەرھەم دێن. سینەمای سویسرا بە فیلمە بەڵگەنامەیییەکانی ناسراوە. ئالان تانێر و ژان-لوک گۆدار لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی سویسران.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای سویسرا
سینەمای سووریا

**سینەمای سووریا** () لە ساڵانی ١٩٢٠ دەستی پێکرد. سینەمای سووریا لە ساڵانی ١٩٦٠ و ١٩٧٠ گەشەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی. محەممەد ماڵاس و عوسمان ئەبو لەیلا لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی سووریان. شەڕی ناوخۆی سووریا کاریگەری نەرێنی لەسەر پیشەسازی فیلم لەم وڵاتە ھەبووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای سووریا
سینەمای یەکێتیی سۆڤیەت

**سینەمای یەکێتیی سۆڤیەت** () لە ساڵی ١٩١٩ تا ١٩٩١ بەردەوام بوو. سەرەڕای سانسۆر و کۆنترۆڵی حکوومەت، سینەمای سۆڤیەت کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر سینەمای جیھانی ھەبوو. سێرگێی ئایزنشتاین و دەندرێی تارکۆڤسکی لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی سەردەمی سۆڤیەتن. دوای ھەڵوەشانەوەی یەکێتی سۆڤیەت، سینەمای ھەر کۆمارێک بە جیا گەشەی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای ڕووسیا
پۆل:سینەمای یەکێتیی سۆڤییەت
سینەمای کەتەلۆنیا

**سینەمای کەتەلۆنیا** () بەشێکە لە سینەمای ئیسپانیا، بەڵام خاوەنی تایبەتمەندی و ناسنامەی خۆیەتی. سینەمای کەتەلۆنی بە زمانی کەتەلۆنی بەرھەم دێت. بەرسەلۆنا وەک سەنتەرێکی گرنگی بەرھەمھێنانی فیلم لە کەتەلۆنیا دەناسرێت. ئیسابێل کۆشێت و ئەلبێرت سێررا لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی کەتەلۆنیان.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای ئیسپانیا
سینەمای تاجیکستان

وێنۆک
**سینەمای تاجیکستان** () لە سەردەمی یەکێتی سۆڤیەتەوە دەستی پێکردووە. دوای سەربەخۆیی تاجیکستان لە ساڵی ١٩٩١، سینەمای ئەم وڵاتە بە قۆناغێکی سەختدا تێپەڕی؛ بەڵام لە ساڵانی دواییدا، بووژانەوەیەک لە بەرھەمھێنانی فیلم ھەستی پێدەکرێت. باختیار خودۆینازارۆڤ لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی تاجیکستانە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای تاجیکستان
سینەمای تورکمانستان

**سینەمای تورکمانستان** () لە سەردەمی یەکێتی سۆڤیەتەوە دەستی پێکردووە. دوای سەربەخۆیی تورکمانستان لە ساڵی ١٩٩١، سینەمای ئەم وڵاتە کەوتە ژێر کۆنترۆڵی توندی دەوڵەت. بەرھەمھێنانی فیلم لە تورکمانستان بە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ کەمترە. خۆجاکولی نارلییەڤ لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی تورکمانستانە.

## سەرچاوەکان
سینەمای توونس

**سینەمای توونس** () لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە دەستی پێکردووە. دوای سەربەخۆیی توونس لە ساڵی ١٩٥٦، سینەمای ئەم وڵاتە گەشەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی. فیلمەکانی توونس زۆرجار بابەتە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکان دەخەنە ڕوو. مووفیدا تلاتلی و نووری بووزید لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی توونسن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای توونس
سینەمای ئوکراینا

**سینەمای ئوکراینا** () مێژوویەکی درێژی ھەیە و لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە دەستی پێکردووە. لە سەردەمی یەکێتی سۆڤیەتدا، سینەمای ئوکراینا بەشێک بوو لە سینەمای سۆڤیەت. دوای سەربەخۆیی ئوکراینا لە ساڵی ١٩٩١، سینەمای ئەم وڵاتە ھەوڵی داوە ناسنامەی تایبەتی خۆی دروست بکات. سێرگێی پارادجانۆڤ و ئۆلێگ سێنتسۆڤ لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی ئوکراینان.

## سەرچاوەکان
سینەمای ئیمارات

**سینەمای ئیمارات** () بە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی دیکەی ناوچەکە نوێترە. لە ساڵانی ٢٠٠٠ەوە، بەرھەمھێنانی فیلم لە ئیمارات گەشەی بەرچاوی کردووە. فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی دوبەی ڕۆڵێکی گرنگی لە پەرەپێدانی سینەمای ئیماراتدا ھەبووە. نەجوا نەججار و عەلی ف. مستەفا لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی ئیماراتن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای ئیماڕات
سینەمای ڤێنیزوێلا

**سینەمای ڤێنزوێلا** () لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە دەستی پێکردووە. سینەمای ڤێنزوێلا لە ساڵانی ١٩٧٠ و ١٩٨٠ گەشەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی. فیلمەکانی ڤێنزوێلا زۆرجار بابەتە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکان دەخەنە ڕوو. ڕۆمان چالبۆد و لورێنزۆ ڤیگاس لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی ڤێنزوێلان.

## سەرچاوەکان

پۆل:چاندی ڤێنیزوێلا
سینەمای ڤیێتنام

وێنۆک

**سینەمای ڤێتنام** () لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە دەستی پێکردووە. سینەمای ڤێتنام لە ماوەی شەڕی ڤێتنامدا کاریگەری زۆری لێکەوت. دوای یەکگرتنەوەی ڤێتنام لە ساڵی ١٩٧٥، سینەمای ئەم وڵاتە گۆڕانکاری بەرچاوی بەسەردا ھات. تران ئان ھونگ و نگویێن ھۆنگ سێن لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی ڤێتنامن.

## سەرچاوەکان
سینەمای یەمەن

**سینەمای یەمەن** () بە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی دیکەی ناوچەکە گەشەی کەمتری کردووە. بەھۆی بارودۆخی سیاسی و ئابووری، بەرھەمھێنانی فیلم لە یەمەن سنووردارە. سەرەڕای ئەمە، لە ساڵانی دواییدا چەند دەرھێنەری یەمەنی سەرنجی فێستیڤاڵە نێودەوڵەتییەکانیان ڕاکێشاوە. بەدەر بەن حیرسی و خەدیجە ئەلسەلامی لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی یەمەنن.

## سەرچاوەکان

پۆل:چاندی یەمەنی
شەپۆلی ڕەشی یوگوسلاڤی (سینەما)

**شەپۆلی ڕەشی یوگسلاڤی** () بزووتنەوەیەکی سینەمایی بوو کە لە ساڵانی ١٩٦٠ و ١٩٧٠ لە یوگسلاڤیای پێشوو سەری ھەڵدا. ئەم بزووتنەوەیە بە ڕەخنەگرتن لە سیستەمی سیاسی و کۆمەڵایەتی یوگسلاڤیا ناسرابوو. فیلمەکانی ئەم بزووتنەوەیە زۆرجار تاریک و ڕەشبینانە بوون. دوشان ماکاڤیێڤ و ژێلیمیر ژیلنیک لە دەرھێنەرە سەرەکییەکانی ئەم بزووتنەوەیە بوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٦٠
پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٧٠
پۆل:بزووتنەوەکان لە سینەما
سینەمای ئۆزبەکستان

وێنۆک
**سینەمای ئۆزبەکستان** () لە سەردەمی یەکێتی سۆڤیەتەوە دەستی پێکردووە. دوای سەربەخۆیی ئۆزبەکستان لە ساڵی ١٩٩١، سینەمای ئەم وڵاتە ھەوڵی داوە ناسنامەی تایبەتی خۆی دروست بکات. فیلمەکانی ئۆزبەکستان زۆرجار بابەتە کولتووری و مێژوویییەکان دەخەنە ڕوو. شۆھرات ئەبباسۆڤ و یۆلکین تۆیچیێڤ لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی ئۆزبەکستانن.

## سەرچاوەکان
سینەمای سکۆتلەند

**سینەمای سکۆتلەندا** () بەشێکە لە سینەمای بەریتانیا، بەڵام ناسنامەی تایبەتی خۆی هەیە. سینەمای سکۆتلەندا مێژوویەکی دوور و درێژی هەیە و لە ساڵانی دواییدا گەشەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە. فیلمەکانی سکۆتلەندا زۆرجار بابەتە کولتووری و کۆمەڵایەتییەکانی سکۆتلەندا دەخەنە ڕوو. بیل فۆرسایث و لین رامزی لە دەرهێنەرە ناسراوەکانی سکۆتلەندان.

## سەرچاوەکان
سینەمای ئوروگوای

**سینەمای ئوروگوای** () لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە دەستی پێکردووە. سینەمای ئوروگوای لە ساڵانی دواییدا گەشەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە. فیلمەکانی ئوروگوای زۆرجار بابەتە کۆمەڵایەتی و مێژوویییەکان دەخەنە ڕوو. خوان پابلۆ ڕێبێڵا و فێدێریکۆ ڤێیرۆج لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی ئوروگواین.

## سەرچاوەکان
پیشەسازیی فیلم لە فلۆریدا

**پیشەسازی فیلم لە فلۆریدا** () بەشێکی گرنگە لە پیشەسازی فیلمی ئەمریکا. فلۆریدا بەھۆی کەشوھەوای باش و جۆراوجۆری سروشتییەوە بووەتە شوێنێکی گرنگ بۆ وێنەگرتنی فیلم. ستۆدیۆی یونیڤێرساڵ و دیزنی وۆرڵد لە ئۆرلاندۆ لە گرنگترین ناوەندەکانی بەرھەمھێنانی فیلمن لە فلۆریدا. زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی وەک CSI: Miami و Burn Notice لە فلۆریدا وێنە گیراون. ھەروەھا فیلمی بەناوبانگی Scarface لە مایامی وێنە گیراوە.

## سەرچاوەکان
سینەمای نۆ وەیڤ

**سینەمای نۆ وەیڤ** () بزووتنەوەیەکی سینەمایی بوو کە لە کۆتایی ساڵانی ١٩٧٠ و سەرەتای ساڵانی ١٩٨٠ لە نیویۆرک سەری ھەڵدا. ئەم بزووتنەوەیە پەیوەندی بە بزووتنەوەی مۆسیقای نۆ وەیڤەوە ھەبوو. فیلمەکانی ئەم بزووتنەوەیە زۆرجار کەم تێچوو و سەربەخۆ بوون و ڕەخنەیان لە کۆمەڵگای ئەمریکی دەگرت. فیلمەکان زۆرجار ستایلێکی ڕیالیستی و خۆڕسکیان ھەبوو. ئابێل فێرارا و جیم جارموش لە دەرھێنەرە سەرەکییەکانی ئەم بزووتنەوەیە بوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٧٠
پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٨٠
پۆل:فیلمە تاقیکارییەکان
پۆل:بزووتنەوەکان لە سینەما
جووتەکەوانە (ڕەوانبێژی)

لە ڕەوانبێژیدا، **جووتەکەوانە** (بە کۆ: جووتەکەوانەکان؛ لە وشەی یۆنانیی کۆن، παρένθεσις *parénthesis* وەرگیراوە بە واتای «تێخستنی زیادە») یان **دەستەواژەی نێوان دوو کەوانە** وشە، دەستەوشە، یان ڕستەیەکی ڕوونکردنەوەیی یان گونجاندنە کە خراوەتە نێو ڕێڕەوێکەوە. دەکرێ کەوانەکان لابرێن و دەقەکەش ھێشتا لە ڕووی ڕێزمانییەوە مانا بدات. بە شێوەیەکی گشتی دەربڕینە کەوانەیییەکان بە کەوانەی ئاسایی یان تیژ، تەقەڵ، یان فاریزە جیا دەکرێنەوە. ڕێبەرەکانی بەکارھێنان و شێوازی زمانی ئینگلیزی کە بە ئەسڵ دەگەڕێتەوە بۆ پیشەسازیی ھەواڵی سەدەی بیستەم، وەک شێوازنامەی ئەی پی، لەگەڵ بەکارھێنانی کەوانە تیژەکان بەجێگەی کەوانە ئاسایییەکان و مەبەستەکانی تریش نەبوون، چونکە «ناتوانرێ لەڕێگەی ئاژانسە ھەواڵییەکانەوە بنێردرێن.» بەکارھێنانی جووتەکەوانەکان (لانی کەم) دەگەڕێنەوە بۆ سەدەی ١٥ لە بەڵگەنامە یاسایییەکان بە زمانی ئینگلیزی.

## نموونەکان
;بیڵی-بۆب، گۆرانیبێژی مەزن، سەماکەرێکی باش نەبوو.
: دەستەواژەی *گۆرانیبێژی مەزن،* کە بە دوو فاریزە جوانکاریی بۆ کراوە، ھەم خستنەسەرە و ھەمیش جووتەکەوانەیە.
; سەگ (نەک پشیلە) ئاژەڵێکە کە دەحەپێت.
: دەستەواژەی *نەک پشیلە* جووتەکەوانەیە.
; چەترەکەم (سەرەڕای ئەوەی کەمێک شکاوە) ھێشتا دەتوانێت ھەردووکمان لە بارانەکە بپارێزێت.
: دەستەواژەی *سەرەڕای ئەوەی کەمێک شکاوە،* جووتەکەوانەیە.
; تکایە، جیڕاڵد، وەرە ئێرە!
: *جیڕاڵد* ھەم ناوێکی شێوازی دووانی ڕاستەوخۆیە و ھەمیش جووتەکەوانەیە.
; ئەو کەسانەی بڕۆکۆڵی دەخۆن لەشساغترن—و دڵخۆشترن—لەوانەی کە نایخۆن.
: دەستەواژەی *و دڵخۆشترن*، کە بە دوو تەقەڵ دەور دراوە، جووتەکەوانەیە.

## جۆرەکان
ئەمانەی خوارەوە چەند نموونەیەکی جۆرەکانی ڕستەی جووتەکەوانەن:
* دەستەواژەی سەرەتایی: *جارێکیان*، باوکم کێکێکی خوارد.
* سەرسووڕمان - *ئەی ھاوار*، باوکم کێکەکەی خوارد!
* لە تەنیشت: باوە، *ئەگەر پێت ناخۆش نییە ئەمەت پێ بڵێم*، کێکەکەت خوارد.
* لەجیاتی: باوکم، *کە کەسێکی شەکەت و تووڕەیە*، کێکەکەی خوارد.
* دەستەواژەی تەواو: باوکم، *لەگەڵ سوورکردنەوەی چاوەکانی*، کێکەکەی خوارد.
* گۆڕەری سەربەست: باوکم، *بە ھەجینێکی ئەوپەڕی تووڕەیییەوە*، کێکەکەی خوارد.
* گۆڕەری دەستپێکردنەوە: باوکم کێکەکەی خوارد، *کێکێک کە تا ئێستا ھیچ پیاوێک نەیخواردووە*.
* گۆڕەری پوختە: باوکم کێکەکەی خوارد، *دانەیەک کە ھیچ کەسێک بۆی نەخوراوە*.

لە ھەر یەک لەو نموونانەدا، دەستەواژە جووتەکەوانەیییەکان ئەو بەشەیە کە بە دەقێکی *لار* پیشان دراوە. پێی دەوترێ دەستەواژەی «جووتەکەوانەیی» ھەتا ئەگەر بە کەوانەکان (وەک کەوانەی خڕ یان چوارگۆشە) **جیاش نەکرابوونەوە**.

## سەرچاوەکان

پۆل:خاڵبەندی
پۆل:ڕێزمان
پۆل:ڕەوانبێژی
پیاوانی شکۆمەند

**پیاوانی شکۆمەند** یان **پیاوانی شکۆ** () زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی سورییە لە ساڵی ٢٠١١، لە دەرھێنانی عەلائەدین کوکەش و لە نوسینی تەلال ماردینی، زنجیرەکە باس لە دیمەشق دەکات لە ساڵانی ١٩٣٠ لەژێر داگیرکاری فەڕەنسا بۆ سوریا و شام، زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکە باس لە گەڕەکێکی دیمەشق دەکات بە ناوی (گەڕەکی للۆز) کە لەژێر فشار و داگیرکاری فەڕەنسییەکان و ڕووداوەکان و بەسەرھاتەکانی کە ڕودەدەن.

## سەرچاوەکان
کایەکلێ

**کایەکلێ**، **لەیستۆک** یان **لەیزتۆک** بە ھەر شتێ کە کایەی پێ بکرێ دەوترێ، وەک بووکەڵە و پارچەکانی ماڵکردنەوە و کایەکانی سەر تەختە. زۆرتر بۆ مناڵان دروست دەکرێ، بەڵام ھەیە بۆ گەورە و بۆ گیانەوری دەستەمۆی ناوماڵیش. کایەکلێ دەتوانێ جگە لە ڕابواردن کەڵکی تریشی لێ وەربگیرێ. بۆ نموونە، لەوانەیە بۆ مەشقی وەرزشی یا بۆ پەروەردە بە کار بھێنرێ. ھەروەھا، ھەندێ کەس ھەندێ جار کەلوپەلێ کە چیدیکە بە کەڵک نایێ دەکەنە کایەکلێ بۆ خۆیان. بۆ وێنە، مناڵێ کە بە ڕادیۆ یا تەلەڤیزیۆنێکی سووتاو کایە دەکا، یا بە چەند قوتوو و سنووقی بەتاڵ بۆ خۆی قەڵایەک دروست دەکا.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریکردن
پۆل:کایەکلێکان
سینەمای وێڵز

**سینەمای وێڵز** () بەشێکە لە سینەمای بەریتانیا، بەڵام هەوڵ دەدات ناسنامەی تایبەتی خۆی بپارێزێت. سینەمای وێڵز لە ساڵانی دواییدا گەشەی کردووە و گرنگی زیاتری پێدراوە. فیلمەکانی وێڵز زۆرجار بابەتە کولتووری و زمانەوانییەکانی وێڵز دەخەنە ڕوو. تەیرنۆس جۆنز و مارک ئیڤانز لە دەرهێنەرە ناسراوەکانی وێڵزن.

## سەرچاوەکان
کۆختی

چەپ|250px|وێنۆک|کۆختی
**کۆختی**، **کوکوختی**، ** وناوکە**، **تفتیلک**، **تڤیلک**، **کۆترە غەریبە** یان **کۆتری ئەوراسیای** جۆرێکی کۆترە لە ئەورووپا و ئاسیا و باکووری ئەفریقا و ئەمریکای باکوور دا بڵاوبووەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆتر
پۆل:مەلەکانی ئەفریقا
پۆل:مەلەکانی ئەورووپا
پۆل:مەلەکانی کوردستان
پۆل:مەلەکانی ئاسیا
پۆل:مەلەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
سینەمای جیبووتی

**سینەمای جیبوتی** () لە قۆناغی سەرەتاییدایە. بەرھەمھێنانی فیلم لەم وڵاتە سنووردارە بەھۆی کەمیی سەرچاوە و ژێرخانی پێویست. چەند فیلمی کورت و دۆکیۆمێنتاری لەم وڵاتە بەرھەم ھاتوون کە زۆربەیان باس لە کێشە کۆمەڵایەتییەکان دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای جیبووتی
سینەمای ئێریتریا

**سینەمای ئێریتریا** () بەشێوەیەکی سەرەکی لە دوای سەربەخۆیی وڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩١ دەستی پێکردووە. فیلمەکان زۆرجار باس لە خەباتی نەتەوەیی و ژیانی دوای جەنگ دەکەن. بەرھەمھێنانی فیلم لەم وڵاتە ھێشتا سنووردارە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەسمەرە
پۆل:سینەمای ئێریتریا
سینەمای ئەتیوبیا

**سینەمای ئەتیوپیا** () مێژوویەکی دوور و درێژی ھەیە و یەکێکە لە کۆنترین سینەماکانی ئەفریقا. لە ساڵانی دواییدا، سینەمای ئەتیوپیا گەشەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە. فیلمەکان زۆرجار باس لە کێشە کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکانی وڵات دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای ئەتیۆپیا
سینەمای مۆریشیۆس

**سینەمای مۆریشیۆس** () لە ساڵانی دواییدا گەشەی کردووە. ئەم دوورگە وڵاتە بووەتە شوێنێکی باش بۆ وێنەگرتنی فیلمی بیانی. ھەروەھا بەرھەمھێنانی فیلمی ناوخۆیی زیادی کردووە، کە زۆربەیان باس لە ژیانی ڕۆژانە و فرەکولتووری بوونی وڵاتەکە دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای مۆریشیۆس
سینەمای باشووری سوودان

**سینەمای باشووری سوودان** () نوێترین سینەمای ئەفریقایە، چونکە وڵاتەکە لە ساڵی ٢٠١١ سەربەخۆیی وەرگرتووە. پیشەسازی فیلم لەم وڵاتە ھێشتا لە قۆناغی سەرەتاییدایە. فیلمەکان زۆرجار باس لە کێشەکانی دوای جەنگ و ھەوڵەکانی بنیاتنانەوەی وڵات دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای سوودانی باشوور
سینەمای تانزانیا

**سینەمای تانزانیا** () لە ساڵانی دواییدا گەشەی کردووە. فیلمەکان زۆرجار باس لە کێشە کۆمەڵایەتییەکان و کولتووری تانزانیا دەکەن. پیشەسازی فیلمی «بۆنگۆوود» لە دار ئەسسەلام گەشەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای تانزانیا
سینەمای زامبیا

**سینەمای زامبیا** () بەرەو پێشەوە دەچێت، بەڵام ھێشتا بە ڕێژەیەکی کەم. فیلمسازان ھەوڵ دەدەن چیرۆکە ناوخۆیییەکان بگێڕنەوە و کێشە کۆمەڵایەتییەکان نیشان بدەن. بەرھەمھێنانی فیلم بەھۆی کەمیی سەرمایە سنووردارە.

## سەرچاوەکان
سینەمای ئوگەندا

**سینەمای ئوگەندا** () لە دوو دەیەی ڕابردوودا گەشەیەکی باشی بەخۆیەوە بینیوە. «ئوگاندوود» ناوی پیشەسازی فیلمی ناوخۆیییە کە فیلمی کەم تێچوو بەرھەم دەھێنێت. فیلمەکان زۆرجار باس لە ژیانی شاری و گوندی دەکەن.

## سەرچاوەکان
سینەمای زیمبابوی

**سینەمای زیمبابوی** () مێژوویەکی درێژی ھەیە، بەڵام لە ساڵانی دواییدا بەھۆی کێشە ئابوورییەکانەوە کەمی کردووە. سەرەڕای ئەمەش، فیلمسازان ھەوڵ دەدەن بەردەوام بن لە بەرھەمھێنانی فیلم کە زۆرجار ڕەخنەی کۆمەڵایەتی و سیاسی لەخۆ دەگرن.

## سەرچاوەکان
سینەمای بێنین

**سینەمای بێنین** () بەرەو پێشەوە دەچێت، بەڵام ھێشتا بچووکە. فیلمەکان زۆرجار باس لە کولتووری ناوخۆیی و کێشە کۆمەڵایەتییەکان دەکەن. فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی کۆتۆنۆ ڕۆڵێکی گرنگی ھەیە لە پەرەپێدانی سینەمای بێنین.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی بێنینی
پۆل:سینەمای بێنین
پۆل:پێڕستی فیلمەکان بەپێی وڵاتی بەرھەمھێن
سینەمای کەیپ ڤێردی

**سینەمای کەیپ ڤێردی** () بچووکە بەڵام گەشە دەکات. فیلمەکان زۆرجار باس لە کولتوور و مێژووی دوورگەکان دەکەن. بەرھەمھێنانی ھاوبەش لەگەڵ پۆرتوگال و وڵاتانی تری ئەفریقی باو و گرنگە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای کەیپ ڤێردە
سینەمای لیبێریا

**سینەمای لیبێریا** () لە قۆناغی سەرەتاییدایە. بەھۆی جەنگی ناوخۆ و کێشە ئابوورییەکانەوە، پیشەسازی فیلم زۆر سنووردارە. فیلمەکان زۆرجار باس لە کاریگەرییەکانی جەنگ و ھەوڵەکانی ئاشتەوایی دەکەن. بەرھەمھێنانی فیلم کەمە و زۆربەی جار لەلایەن ڕێکخراوە ناحکومییەکانەوە پشتگیری دەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای لیبێریا
سینەمای گانا

**سینەمای گانا** ()یەکێکە لە گەورەترین پیشەسازییەکانی فیلم لە ڕۆژاوای ئەفریقا. «گالیوود» ناوی پیشەسازی فیلمی ناوخۆیییە کە فیلمی زۆر و جۆراوجۆر بەرھەم دەھێنێت. فیلمەکان زۆرجار کۆمێدی، دراما و فیلمی ڕۆمانسین کە باس لە ژیانی ھاوچەرخی گانا دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای غانا
سینەمای تۆگۆ

**سینەمای تۆگۆ** () بچووکە بەڵام بەرەو پێشەوە دەچێت. فیلمسازانی تۆگۆیی ھەوڵ دەدەن چیرۆکە ناوخۆیییەکان بگێڕنەوە و کێشە کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکان نیشان بدەن. بەرھەمھێنانی فیلم زۆربەی جار کەم تێچووە و لە دەرەوەی وڵات کەمتر دەبینرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای تۆگۆ
سینەمای کامیروون

**سینەمای کامیرۆن** () مێژوویەکی درێژی ھەیە و یەکێکە لە گرنگترین سینەماکانی ئەفریقای ناوەڕاست. فیلمسازانی کامیرۆنی وەک ژان-پیێر بێکۆلۆ ناوبانگی نێودەوڵەتییان ھەیە. فیلمەکان زۆرجار باس لە کێشە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکان دەکەن و ڕەنگدانەوەی فرەکولتووری بوونی وڵاتەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای کامیرۆن
سینەمای ئەنگۆلا

**سینەمای ئەنگۆلا** () لە دوای کۆتایی ھاتنی جەنگی ناوخۆ لە ساڵی ٢٠٠٢، بەرەو پێشەوە چووە. فیلمەکان زۆرجار باس لە کاریگەرییەکانی جەنگ، گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان و کولتووری ئەنگۆلا دەکەن. بەرھەمھێنانی ھاوبەش لەگەڵ پۆرتوگال و وڵاتانی تری پۆرتوگالی زمان باوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای ئەنگۆلا
سینەمای کۆماری ئەفریقای ناوین

**سینەمای کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست** () زۆر سنووردارە بەھۆی ناسەقامگیری سیاسی و کێشە ئابوورییەکانەوە. بەرھەمھێنانی فیلم کەمە و زۆربەی جار لەلایەن ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان و NGO-کانەوە پشتگیری دەکرێت. فیلمەکان زۆرجار دۆکیۆمێنتارین و باس لە کێشە مرۆیییەکانی وڵات دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای کۆماری ئەفریقای ناوبن
سینەمای کۆماری دیموکراتی کۆنگۆ

**سینەمای کۆماری دیموکراتی کۆنگۆ** () سەرەڕای کێشە سیاسی و ئابوورییەکان، بەردەوامە لە بەرھەمھێنانی فیلم. «کۆنگۆوود» ناوی پیشەسازی فیلمی ناوخۆیییە کە فیلمی کەم تێچوو بەرھەم دەھێنێت. فیلمەکان زۆرجار باس لە ژیانی شاری، کێشە کۆمەڵایەتییەکان و کاریگەرییەکانی جەنگ دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای کۆماری دیموکراتی کۆنگۆ
سینەمای قەتەر

**سینەمای قەتەر** () لە ساڵانی دواییدا گەشەی بەخۆیەوە بینیوە. دەوڵەمەندی وڵات و سەرمایەگوزاری زۆر لە بواری کولتووریدا، یارمەتی داوە بۆ پەرەپێدانی پیشەسازی فیلم. دەوحە فیلم ئینستیتیوت ڕۆڵێکی گرنگی ھەیە لە پەروەردەکردنی بەھرەی نوێ. فیلمەکان زۆرجار باس لە گۆڕانکارییە خێراکانی کۆمەڵگای قەتەری و ململانێی نێوان نەریت و مۆدێرنیتە دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای قەتەر
سینەمای بۆتسوانا

**سینەمای بۆتسوانا** () لە قۆناغی گەشەکردندایە. حکوومەت ھەوڵی داوە پیشەسازی فیلم پەرە پێ بدات وەک بەشێک لە ھەوڵەکانی بۆ جۆراوجۆرکردنی ئابووری. فیلمەکان زۆرجار باس لە کولتووری بۆتسوانا، ژیانی گوندنشینی و شارنشینی، و کێشە ژینگەیییەکان دەکەن. فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی بۆتسوانا ڕۆڵێکی گرنگی ھەیە لە پێشخستنی فیلمسازی ناوخۆیی.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای بۆتسوانا
سینەمای نامیبیا

**سینەمای نامیبیا** () بچووکە بەڵام بەرەو پێشەوە دەچێت. دیمەنە سروشتییە جوانەکانی وڵات سەرنجی بەرھەمھێنەرانی بیانی ڕاکێشاوە. فیلمەکانی ناوخۆ زۆرجار باس لە مێژووی وڵات، کێشە کۆمەڵایەتییەکان و ژیانی خەڵکی ناوچە دوورەدەستەکان دەکەن. کۆمیسیۆنی فیلمی نامیبیا ھەوڵ دەدات پیشەسازی فیلمی ناوخۆیی پەرە پێ بدات.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای نامیبیا
سینەمای کازاخستان

**سینەمای کازاخستان** () مێژوویەکی درێژی ھەیە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی سۆڤیەت. لە دوای سەربەخۆیی، پیشەسازی فیلم بەرەو پێشەوە چووە و چەندین فیلمسازی کازاخستانی ناوبانگی نێودەوڵەتییان پەیدا کردووە. فیلمەکان زۆرجار باس لە مێژوو و کولتووری کازاخستان، ژیانی ھاوچەرخ و گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان دەکەن. فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ئەورازیا لە ئەلماتی بووەتە ڕووداوێکی گرنگی سینەمایی لە ناوچەکەدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای کازاخستان
سینەمای گابۆن

**سینەمای گابۆن** () بچووکە بەڵام ھەوڵ دەدرێت پەرەی پێ بدرێت. بەرھەمھێنانی فیلم سنووردارە بەھۆی کەمیی ژێرخانی پێویست و سەرمایە. فیلمەکان زۆرجار باس لە کولتووری گابۆن، کێشە کۆمەڵایەتییەکان و ژینگەی دارستان دەکەن. حکوومەت ھەوڵی داوە پشتگیری لە پیشەسازی فیلم بکات، بەڵام ھێشتا کێشەی زۆر ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای گابۆن
سینەمای بۆلیڤیا

**سینەمای بۆلیڤیا** لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە دەستی پێکردووە. سەرەتا فیلمە بێدەنگەکان و دواتر فیلمە دەنگدارەکان بەرھەم ھێنران. لە ١٩٦٠ و ١٩٧٠کاندا، فیلمسازانی بۆلیڤیایی گرنگیان بە کێشە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکان دا. لە ساڵانی دواییدا، بەرھەمھێنانی فیلم زیادی کردووە و چەند فیلمسازێکی بۆلیڤیایی ناوبانگی نێودەوڵەتییان پەیدا کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای بۆلیڤیا
یانگ سێ-جۆنگ

**یانگ سێ-جۆنگ** ( | لەدایکبووی ٢٣ی کانونی یەکەمی ١٩٩٢) ئەکتەر و مۆدێلی کۆریای باشوورە، یانگ سێ جۆنگ لە ساڵی ٢٠١٦ەوە تا ئێستا چالاکە و بەردەوامە، لە بەناوبانگترین زنجیرە دراماکان کە بەشداری تێدا کردووە بریتین لە دکتۆر ڕۆمانتیک (٢٠١٦) و هێشتا ١٧ (٢٠١٨) دکتۆر ڕۆمانتیک ٢ (٢٠٢٠).

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

*  لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان
* یانگ سێ-جۆنگ لە ئینستاگرام
* یانگ سێ-جۆنگ لە ئەپڵ تیڤی پڵەس

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:باشترین ئەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن)
پۆل:باشترین ئەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتی درامای ئێس بی ئێس
پۆل:باشترین تازە ھاتووەکان لە براوەی خەڵاتی ئەستێرەیی ئاپان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی نیشتمانی کۆریا بۆ ھونەرەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:کوڕە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن
جادوولێنەکراو

**جادوولێنەکراو** () فیلمێکی کۆمیدی فانتازیا مۆسیقایی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٢٢ کە لەلایەن ئادەم شانکمانەوە دەرهێنراوە و لەلایەن بریجیت هێڵزەوە نووسراوە، لەسەر بنەمای چیرۆکێک کە لەلایەن ڕیچارد لاگراڤینیز و تیمی نووسینی جەی دەیڤد ستێم و دەیڤید ئێن وایسەوە بیری لێکراوەتەوە. فیلمەکە بە هاوبەشی لەلایەن کۆمپانیای واڵت دیزنی پیکچەرز و جۆزێفسۆن ئینتەرتەینمەنت و ڕایت کۆست پرۆدەکشن بەرهەم هێنراوە و درێژەی فیلمی شەیدابوون لە ساڵی ٢٠٠٧.

ئەیمی ئادمز، پاتریک دێمپسی، جەیمز مارسدن و ئیدینە مێنزێڵ ڕۆڵی خۆیان لە فیلمی یەکەمەوە دووبارە دەکەنەوە، گابرێلا باڵداکینۆی تازەهاتوو ڕۆڵی ڕەیچڵ کۆڤی دەگرێتە ئەستۆ (کە وەک کارەکتەری جیاواز بەژداری دەکات). ئەندامانی نوێی کاستەکە بریتین لە مایا ڕودۆڵف، ئیڤێت نیکۆڵ براون، جەیما مایس، کۆڵتۆن ستیوارت، ئۆسکار نونێز و گریفین نیومان. ئالان مێنکن و ستیڤن شوارتز وەک نوسەری گۆرانییەکانی فیلمەکە و مێنکین ئاوازی نۆتەی فیلمەکەی نوسیووە. هەروەها ئادەمز شانبەشانی باری جۆزێفسۆن و باری سۆنێنفیڵد وەک بەرهەمهێنەری فیلمەکە کاری کردووە.

فیلمی Talks of an Enchanted بەدواداچوون لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٠ دەستی پێکرد، بەڵام پڕۆژەکە بۆ چەند ساڵێک لە دۆزەخی گەشەپێداندا خەریک بوو. تا ساڵی ٢٠١٧ ڕاگەیەندرا کە ئادەمز واژۆی لەسەر کردووە بۆ ئەوەی ڕۆڵەکەی دووبارە بکاتەوە و بڕیار بوو وێنەگرتنی فیلمەکە لەو هاوینەدا دەست پێبکات، بەڵام هەرگیز نەگەیشتە ئەنجام. فیلمەکە لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ بە فەرمی ڕاگەیەندرا و لە بەهاری ٢٠٢١دا کاستی فیلمەکە بەشدارییان کرد و وێنەگرتنی فیلمەکە لە نێوان مانگی ئایار و تەمموزی ئەو ساڵەدا لە ئێرلەندا بەڕێوەدەچێت.

فیلمی Disenchanted بۆ یەکەمجار لە شانۆی ئێل کاپیتان لە لۆس ئەنجلۆس لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ نمایشکرا و لە ئەمریکا لە ڕێگەی دیزنی+ لە ١٨ی تشرینی دووەم نمایشکرا، بە پێچەوانەی فیلمی پێش خۆیەوە، فیلمەکە بە گشتی پێداچوونەوەی تێکەڵاوی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت، کە زیاتر ستایشی ئەدای ئادەمزیان دەکرد بەڵام هەستیان پێدەکرد سۆز و خۆشەویستی ئەسڵی نەبوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە خەیاڵییەکانی ٢٠٢٢
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە فەنتازییە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ
پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە کۆمیدییە مۆسیقییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە مۆسیقییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە تەنزئامێزە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە گاڵتەبازییەکانی چیرۆکە ئەفسانەییەکان
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە شازادەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری
پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ئادەم شانکمان
پۆل:فیلمەکان لەژێر کاریگەری پەتای کۆڤید-١٩
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون
پۆل:فیلمەکان کە لە شاری باکینگھامشایر وێنەیانگیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە دوبلین وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون
پۆل:فیلمە ڕیالییزمییە جادووییەکان
پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز
پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادوو
پۆل:فیلمەکان دەربارەی پەیوەندییەکانی دایک و کچ
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک دانراون (ویلایەت)
سینەمای سوورینام

**سینەمای سوورینام** پیشەسازییەکی نوێ و بچووکە کە لە دوای سەربەخۆیی وڵات لە ١٩٧٥ەوە دەستی پێکردووە. بەرھەمھێنانی فیلم سنووردارە بەھۆی کەمیی سەرچاوە و ژێرخانی پێویست. فیلمەکان زۆرجار باس لە فرەکولتووری و مێژووی کۆلۆنیالی وڵات دەکەن. ھاوکاری لەگەڵ ھۆڵەندا و وڵاتانی کاری بی گرنگە بۆ پەرەپێدانی سینەمای سوورینام.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای سورینام
سینەمای ڕۆژھەڵاتی ناوین

**سینەمای ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست** () مێژوویەکی درێژی ھەیە و چەندین وڵاتی جیاواز لەخۆ دەگرێت. سینەمای میسر، ئێران لە ناسراوترین سینەماکانی ناوچەکەن. فیلمەکان زۆرجار باس لە کێشە کۆمەڵایەتی، سیاسی و کولتوورییەکانی ناوچەکە دەکەن. لە ساڵانی دواییدا، چەندین فیلمسازی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست خەڵاتی نێودەوڵەتییان بەدەست ھێناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای ئاسیایی
پۆل:سینەمای میسڕ
پۆل:ڕۆژھەڵاتی ناوین
سینەمای ساموا

**سینەمای ساموا** () پیشەسازییەکی بچووک و نوێیە. بەرھەمھێنانی فیلم سنووردارە بەھۆی قەبارەی بچووکی وڵات و کەمیی سەرچاوەکان. فیلمەکان زۆرجار باس لە کولتووری پۆلینیزی، ژیانی دوورگەکان و گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای ساموا
سینەمای ساوتۆمێ و پرینسیپی

**سینەمای ساو تۆمێ و پرینسیپێ** ()یەکێکە لە بچووکترین پیشەسازییەکانی فیلم لە ئەفریقا. بەھۆی قەبارە بچووکی وڵات و سنوورداربوونی سەرچاوەکان، بەرھەمھێنانی فیلم زۆر کەمە. فیلمەکان زۆربەی جار دۆکیۆمێنتارین و باس لە ژیانی دوورگەکان، کولتوور و کێشە ژینگەیییەکان دەکەن. ھاوکاری نێودەوڵەتی، بەتایبەتی لەگەڵ پۆرتوگال، گرنگە بۆ پەرەپێدانی سینەما لەم وڵاتە بچووکەدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای ساو تۆمێ و پرینسیپی
سینەمای نێونەتەوەیی

**سینەمای نێونەتەوەیی** ئەم زاراوەیە ھەندێک جار لە توێژینەوە فیلمەکاندا بەکاردێت بۆ قسەکردن لەسەر فیلمەکانی وڵاتێکی دیاریکراو. ھەرچەندە زۆر لەسەر بیرۆکەی سینەمای نەتەوەیی نەنووسراوە، بەڵام بەشێکی گرنگی لە جیھانگیرییدا ھەیە. فیلمەکان دیدێکی تایبەت بە کولتوورەکانی تر دەبەخشن، بەتایبەتی کاتێک وڵاتێک یان ناوچەیەک فیلمێکی زۆر دروست دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩١٠
پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٢٠
پۆل:فیلمەکان لە دەیەی ١٩٣٠
پۆل:فیلمەکان لە دەیەی ١٩٤٠
پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٥٠
پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٦٠
پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٧٠
پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٨٠
پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٩٠
پۆل:فیلم لە دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلم لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلم لە دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:ڕەخنەگریی فیلم
پۆل:بیردۆزی فیلم
سینەمای ڕۆژھەڵاتی ئاسیا

**سینەمای ڕۆژھەڵاتی ئاسیا** سینەمایەک کە لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا یان لەلایەن کەسانی ئەم ناوچەیەوە بەرھەم دەھێنرێت. بەشێکە لە سینەمای ئاسیا کە لە بەرامبەردا بەشێکە لە سینەمای جیھانی.

## سەرچاوەکان
سینەمای باکووری ئیرلەند

**سینەمای باکووری ئیرلەندا** () بەشێکە لە سینەمای بەریتانیا، بەڵام تایبەتمەندی خۆی ھەیە. سینەمای باکووری ئیرلەندا زۆرجار بابەتی پەیوەندیدار بە کێشەکانی ئیرلەندای باکوور (The Troubles) و کاریگەرییەکانی لەسەر کۆمەڵگا دەخاتە ڕوو. لە ساڵانی دواییدا، بەرھەمھێنانی فیلم لە باکووری ئیرلەندا زیادی کردووە. کێنێث برانا و تێری جۆرج لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی باکووری ئیرلەندان.

## سەرچاوەکان
سینەمای باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا

[وێنۆک|200x200پیکسڵ| ڕۆژھەڵاتی دوور وەک بلۆکێکی کولتووری [ڕۆژھەڵاتی ئاسیا و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا و نیمچەکیشوەری ھیندی لەخۆدەگرێت .]]
**سینەمای باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا** بریتییە لە پیشەسازی فیلم و فیلمەکان کە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، یان لەلایەن خەڵکی ڕەسەنی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا بەرھەم دەھێنرێن. ھەر فیلمێک لە برۆنێی و کەمبۆدیا و تیمۆری ڕۆژھەڵات و ئەندەنوسیا و لائۆس و مالیزیا و میانمار و فلیپین و سەنگافورە و تایلەند و ڤێتنام بەرھەم ھێنرابێت لەخۆدەگرێت. زۆربەی ئەو فیلمانەی لەم ناوچەیەدا دروستکراون لە فلیپین و تایلەند و ئەندەنوسیاەوە ھاتوون کە پیشەسازییەکانی فیلمسازی لەم وڵاتانەدا لە ئێستاوە بە باشی جێگیرکراون. ستۆدیۆکانی بەرھەمھێنانی دیار لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا بریتین لە ستار سینەما، ڤیڤا فیلمز، ستۆدیۆکانی تی بی ئەی و ڕیاڵیتی ئینتەرتەینمەنت لە فلیپین، جی دی ئێچ ٥٥٩ و سەھامۆنگکۆڵ فیلم ئینتەرناشناڵ لە تایلەند، ڕاپی فیلمز لە ئەندەنوسیا، ئەسترۆ شاو لە مالیزیا، ئێنکۆر فیلمز لە سەنگافورە، و ستۆدیۆی ٦٨ لە ڤێتنام

سینەمای باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا بەشێکی لاوەکی سینەمای کیشوەری ئاسیایە کە لە بەرامبەردا دێتە ژێر زاراوەی چەتری سینەمای جیھانی، زاراوەیەک کە لە ھەندێک وڵاتی ئینگلیزی زماندا بەکاردەھێنرێت بۆ وەسفکردنی ھەر فیلمێکی زمانی بیانی.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای ئاسیایی
سینەمای باشووری ئاسیا

[وێنۆک|200x200پیکسڵ| [ڕۆژھەڵاتی دوور وەک بلۆکێکی کولتووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا (سەوز)، باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا (شین) و باشووری ئاسیا (پرتەقاڵی) لەخۆدەگرێت.]]
**سینەمای باشووری ئاسیا** () ئاماژەیە بۆ سینەمای ئەفغانستان و بەنگلادیش و بوتان و ھیندستان و ماڵدیڤ و نیپاڵ و پاکستان و سریلانکا. زاراوە فراوانەکانی سینەمای ئاسیا، سینەمای ڕۆژھەڵات لە بەکارھێنانی باودا زۆرجار باشووری ئاسیا و ھەروەھا ڕۆژھەڵاتی ئاسیا و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا دەگرێتەوە.

سینەما لە باشووری ئاسیادا دیارە، بۆلیوود (نوێنەرایەتی زۆرترین زمانی قسەکردن دەکات لە ناوچەی ھیندی) و پیشەسازییەکانی فیلمی باشووری ھیندستان باڵادەستترینن. ھەروەھا لۆلیوودی پاکستان لە گەشەکردندایە، لەکاتێکدا لە ڕووی مێژوویییەوە، سینەمای بەنگالی لەلایەن بازنەکانی فیلمی نێودەوڵەتییەوە ستایشی زۆری لێکرا.

## شێواز و چەشنەکان
مەودای سینەمای باشووری ئاسیا گەورەیە و کۆمەڵێک شێوازی جیاوازی فیلم و ناوچەی زمانەوانی و ژانری جیاواز لەخۆدەگرێت. سینەمای باشووری ئاسیا بە تایبەتی لە ڕۆژاوا بەناوبانگە بە:
* فیلمی میلۆدراماتیک
** فیلمی ئەکشن
** کاری وێستەرنز
** ھەڵھاتن
** میوزیکاڵەکان
** فیلمی ڕۆمانسی
** فیلمەکانی ماسالا
* سینەمای ھاوتەریب
** فیلمی دراما
** فیلمی تریلەر
** فیلمی ھونەری
** نیۆ-نۆیری ھیندی
** نیوریالیزم
* درامای مێژوویی

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای ئاسیایی
سینەمای ئەمریکای باکوور

**سینەمای ئەمریکای باکوور** بەگشتی بەکۆمەڵ ئاماژەیە بۆ پیشەسازییەکانی فیلمی ئەمریکا و مەکسیک و کەنەدا. 

بە پێچەوانەی مەکسیکەوە، ئەم زاراوەیە کولتوورییە نەک جوگرافی؛ پیشەسازییەکانی فیلمی کوبا بە شێوەیەکی ئاسایی بە بەشێک لە سینەمای ئەمریکای لاتین دادەنرێت.

## ئەمانەش ببینە
* سینەمای ئەمریکا
** فیلم لە فلۆریدا
* سینەمای کەنەدا
** سینەمای کیوبیک
* سینەمای مەکسیک
* سینەمای جیھانی

## سەرچاوەکان
سینەمای ئەمریکای لاتین

**سینەمای ئەمریکای لاتین** بە کۆ ئاماژەیە بۆ بەرھەمی فیلم و پیشەسازییەکانی فیلمی ئەمریکای لاتین. فیلمی ئەمریکای لاتین ھەم دەوڵەمەندە و ھەم ھەمەچەشنە، بەڵام ناوەندی سەرەکی بەرھەمھێنانی ئەرجەنتین و بەرازیل و مەکسیک بووە. سینەمای ئەمریکای لاتین دوای ھێنانەکایەی دەنگ گەشەی کرد، ئەمەش بەربەستێکی زمانەوانی بۆ ھەناردەکردنی فیلمی ھۆلیوود لە باشووری سنوورەکە زیاد کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەمریکای لاتینی
پۆل:سینەما بەپێی شوێن
سینەمای ئاسیای ناوین

**سینەمای ئاسیای ناوین** سینەمای پێنج کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی پێشوو (کازاخستان و قرغیزستان و تاجیکستان و تورکمانستان و ئۆزبەکستان) و ئەفغانستان لەخۆدەگرێت. سینەمای ئاسیای ناوەڕاست زیاتر دەتوانرێت دابەش بکرێت بەسەر سێ قۆناغی مێژووییدا، فیلمی سۆڤیەتی ئاسیای ناوەڕاست (١٩١٩–١٩٨٧)، شەپۆلێکی نوێی فیلمی ئاسیای ناوەڕاست (١٩٨٨–١٩٩٢)، و قۆناغی مۆدێرنی فیلمی وڵاتانی سەربەخۆی ئاسیای ناوەڕاست (١٩٩٢–١٩٩٢). ئێستا).

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای ئاسیایی
پۆل:چاندی ئاسیای ناوەندی
سینەمای ئاسیا

**سینەمای ئاسیا** ئاماژەیە بۆ پیشەسازی فیلم و فیلمەکانی بەرھەم ھێنراو لە کیشوەری ئاسیا. بەڵام لە وڵاتانی وەک ئەمریکا زۆرجار تەنھا بۆ ئاماژەکردن بە سینەمای ڕۆژھەڵاتی ئاسیا و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا و باشووری ئاسیا بەکاردەھێنرێت. سینەمای ڕۆژاوای ئاسیا ھەندێک جار وەک بەشێک لە سینەمای ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست پۆلێن دەکرێت، لەگەڵ سینەمای میسر. زۆرجار سینەمای ئاسیای ناوەڕاست لەگەڵ ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست یان لە ڕابردوودا سینەمای یەکێتی سۆڤیەت لە سەردەمی ئاسیای ناوەڕاستی سۆڤیەتدا گرووپ دەکرێت. باکووری ئاسیا سینەمای ڕووسی سیبیریا زاڵە و بەم پێیەش بە بەشێک لە سینەمای ئەورووپی دادەنرێت.

سینەمای ڕۆژھەڵاتی ئاسیا بە سینەمای ژاپۆن و چین و ھۆنگ کۆنگ و تایوان و کۆریای باشوور تایبەتمەند دەکرێت، لەوانەش پیشەسازی ئەنیمێی ژاپۆن و فیلمە ئەکشنەکانی ھۆنگ کۆنگ. سینەمای باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا بە سینەمای فلیپین تایبەت دەکرێت – یەکێکە لە پێشەنگەکانی سینەمای ئاسیا، تایلەند، ئەندەنوسیا، و وڵاتانی تری باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا.

سینەمای باشووری ئاسیا بە سینەمای ھیندستان و سینەمای پاکستان و سینەمای بەنگلادیش و سینەمای نیپاڵ ڕیز دەکرێت.

سینەمای ئاسیای ناوەڕاست و باشووری قەفقاز بە سینەمای ئێران و سینەمای تاجیکستان ڕیز دەکرێت. سینەمای ڕۆژاوای ئاسیا بە سینەمای عەرەبی، سینەمای ئێران، سینەمای ئیسرائیل (کە ڕەنگە لەگەڵ سینەمای جوولەکەدا سەرییەک بکەوێت) و سینەمای تورکی تایبەتمەند دەکرێت.

## مێژوو
### پێشەکییەکانی فیلم
کاسەیەکی زەوی کە تەمەنی ٥٢٠٠ ساڵە و لە شاری شەھر-ی سۆختەی ئێران دۆزرایەوە، پێنج وێنەی بزنێکی بەدرێژایی لایەکانی نەخشێنراوە. پێدەچێت ئەمە نموونەی ئەنیمەیشنی سەرەتایی بێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی سینەما
پۆل:ھونەرەکان لە ئاسیا
پۆل:سینەمای ئاسیایی
سینەمای ئەورووپا

وێنۆک|200x200پیکسڵ| شانۆی باخچەی زستانەی بەرلین یەکەم سینەمایە کە کورتەفیلمێکی برایانی سکلانۆڤسکی لە ماوەی مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ١٨٩٥دا نمایشکرا.
**سینەمای ئەورووپا** () ئاماژەیە بۆ پیشەسازی فیلم و ئەو فیلمانەی لە کیشوەری ئەورووپا دروست دەکرێن. ئەورووپییەکان بە ھاوکاری ئەندازیار و ھونەرمەندی داھێنەر لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا پێشەنگ بوون لە پیشەسازی فیلمی جووڵاودا. لویس لی پرینس بەھۆی دیمەنی باخچەی ڕۆندێھی لە ساڵی ١٨٨٨ بەناوبانگ بوو. برایانی لومیێر فیلمی سینەماتۆگرافیان بڵاوکردەوە کە بە سەرەتای سەردەمی فیلمی بێدەنگ دادەنرێت؛ قۆناغێک کە سینەمای ئەورووپی سەرکەوتنی گەورەی بازرگانی بەدەستھێنا. ئەمەش تا جەنگی جیھانی دووەم و کاریگەرییە دوژمنکارانەی لەسەر ھونەر ڕوویدا.

بزووتنەوە دیارەکان لە سینەمای ئەورووپیدا بریتین لە ئێکسپرێشنیزمی ئەڵمانی (١٩٢٠)، بزووتنەوەی مۆنتاژی سۆڤیەت (١٩٢٠)، ئیمپڕێشنیزمی فەرەنسی (١٩٢٠)، ڕیالیزمی شیعری (١٩٣٠) و نیوریالیزمی ئیتاڵی (١٩٤٠). ئەم خولە لە ئێستادا ناوی کۆرسی «ھۆلیوودی تر»ە. ھەروەھا یەکەم ستۆدیۆی بەرھەمھێنانی فیلمی گەورە لە ئەورووپا دامەزراوە؛ ستۆدیۆی فیلمی بابێلسبێرگ (١٩١٢) لە نزیک بەرلین.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی سینەما
مێژووی ئەنیمێ

**مێژووی ئەنیمێ** (کارتۆنی ژاپۆنی) () دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەدەی بیستەم. یەکەم فیلمە ڕاستەقینەکانی ئەنیمێ کە دەتوانرێت پشتڕاست بکرێنەوە، دەگەڕێنەوە بۆ ساڵی ١٩١٧.

پێش دەرکەوتنی فیلم، ژاپۆن خاوەنی نەریتێکی دەوڵەمەند بوو لە بواری خۆشی و ڕابواردن. ئەمەش لە ڕێگەی ھونەری «ئوتسوشی-ئە» کە جۆرێکی تایبەتی ژاپۆنی بوو لە نمایشی فانۆسی سیحری. ئەم ھونەرە لە سەدەی نۆزدەھەمدا زۆر باو بوو. لە «ئوتسوشی-ئە» دا، وێنەی ڕەنگاوڕەنگ بەسەر پەردەی نمایشدا دەجووڵان. پێدەچێت ئەم ھونەرە کاریگەری وەرگرتبێت لە نمایشەکانی فانتاسماگۆریای ئەورووپی.

نمایشکارانی «ئوتسوشی-ئە» سلایدی میکانیکییان بەکاردەھێنا و پڕۆجێکتەری تایبەتیان دروست کردبوو کە لە دار دروستکرابوون و سووک بوون. ئەمەش وای دەکرد کە چەند نمایشکارێک بتوانن بەیەکەوە کار بکەن و ھەر یەکەیان کۆنتڕۆڵی جووڵەی وێنەیەکی جیاواز بکات لەسەر پەردەکە.

نەوەی دووەمی ئەنیمەیتەرەکان (دروستکەرانی ئەنیمە) لە کۆتایییەکانی دەیەی ١٩١٠دا دەرکەوتن. لەوانە ئۆتێن شیمۆکاوا، جونیچی کۆوچی و سێیتارۆ کیتایاما، کە بە «باوکانی» ئەنیمە ناسراون. لە ماوەی جەنگی جیھانیی دووەمدا، فیلمی پڕوپاگەندە دروست کران، وەک «مۆمۆتارۆ نۆ ئومیواشی» (١٩٤٣) و «مۆمۆتارۆ: ئومی نۆ شینپێی» (١٩٤٥). ئەم دووەمیان یەکەم فیلمی درێژی ئەنیمە بوو.

لە دەیەی ١٩٧٠دا، ئەنیمێ زیاتر گەشەی کرد. لەژێر کاریگەری ئەنیمەیتەرەکانی دیزنیدا، ئەنیمێ خۆی لە ڕەگە ڕۆژاوایییەکانی جیاکردەوە و ژانری تایبەت بە خۆی پەرەپێدا، وەک ژانری "مێکا" و ژێرژانری "سوپەر ڕۆبۆت". نموونەی بەرنامە ناسراوەکانی ئەو سەردەمە بریتی بوون لە "ئاسترۆ بۆی"، "لوپین سێ" و "مازینگەر زێد".

لەو ماوەیەدا چەندین فیلمساز ناوبانگیان دەرکرد، بە تایبەتی ھایاوۆ میازاکی و مامۆرو ئۆشی. لە دەیەی ١٩٨٠دا، ئەنیمە لە ژاپۆن بوو بە دیاردەیەکی باو و بەرھەمھێنانی زۆر زیادی کرد. ئەمەش بەھۆی بەناوبانگبوونی ئەنیمەکانی وەک "گەندەم"، "ماکرۆس"، "دراگۆن بۆڵ" و سەرھەڵدانی ژانری نوێ وەک ڕۆبۆتی ڕاستەقینە، ئۆپێرای فەزایی و سایبەرپەنک. ھەروەھا "کەشتی شەڕکەری فەزایی یاماتۆ" و "قەڵای فەزایی سوپەر دایمێنشن ماکرۆس" سەرکەوتنی جیھانییان بەدەستھێنا دوای ئەوەی وەرگێڕدران بۆ "ستار بلەیزەرس" و "ڕۆبۆتێک". فیلمی «ئەکیرا» لە ساڵی ١٩٨٨ سەرکەوتنێکی نێودەوڵەتی بەدەستھێنا. دواتر، لە ساڵی ٢٠٠٤دا، ھەمان دروستکەران فیلمی «ستیمبۆی»یان بەرھەمھێنا کە بوو بە گرانترین فیلمی ئەنیمێ.

"ڕۆحە ڕفێنراوەکە" خەڵاتی یەکەمی فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بەرلین لە ساڵی ٢٠٠٢دا بەدەستھێنا و لە ساڵی ٢٠٠٣دا خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلمی ئەنیمەیشنی بردەوە. ھەروەھا فیلمی "بێتاوانی: ڕۆحی ناو کەڤاڵ" لە فێستیڤاڵی فیلمی کان لە ساڵی ٢٠٠٤دا نمایشکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەنیمێ
پۆل:مێژووی ئەنیمەیشن
جەمال ئەبوو ھیجا

**جەمال ئەبوو ھیجا** سیاسەتمەدارێکی فەلەستینییە و یەکێکە لە ھێما فەلەستینییەکانی کەناری ڕۆژاوا و یەکێکە لە سەرکردەکانی حەماس لە پارێزگای جێنین لە کەناری ڕۆژاوا. لە نزیک شاری جێنین لە کەمپی جێنین لەدایکبووە. لە کاتی شەڕی بەرگریکردن لە کەمپی جێنین لە ساڵی ٢٠٠٢ ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبووە و یەکێک بووە لە سەرکردەکانی شەڕ.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* زیندانی جەمال دەبوو ھیجا.. خێزانێکی بەخشین - ناوەندی زانیاری فەلەستین

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
پۆل:مسوڵمانانی فەلەستین
پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:خەڵکی حەیفا
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە
جەمال مەنسور

**جەمال عەبدولڕەحمان محەممەد مەنسوور** (٢٥ی شوباتی ١٩٦٠ - ٣١ی تەممووزی ٢٠٠١)، سەرکردەیەکی سیاسی، سەربازی و ئیداری فەلەستینی لە بزووتنەوەی خۆڕاگری ئیسلامی (حەماس). لە کەمپی پەنابەرانی بەلاتا لە شاری نابلوس لە باکووری کەناری ڕۆژاوا لەدایکبووە.

ناوبراو وەک وتەبێژی فەرمی شاندی بزووتنەوەکە بۆ گفتوگۆ لەگەڵ دەسەڵاتی نیشتمانی فەلەستین و بزووتنەوەی فەتح کاری کردووە. ئیسرائیل نزیکەی ھەشت جار دەستگیری کردووە و دەسەڵاتی فەلەستینیش چەند جارێک دەستگیری کردووە دوای ئەوەی دەستی بەسەر شاری نابلوسدا گرت. لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٠١ لەلایەن ئیسرائیلەوە تیرۆرکرا کاتێک فڕۆکەیەکی ئاپاچی ئەو ئۆفیسەی بۆردومان کرد کە لەگەڵ جەمال سەلیمدا ئامادەی بوو ئەم بۆردومانە بووە ھۆی شەھیدبوونی ئەوان لەگەڵ حەوت کەس کە لەگەڵیان بوون یان لە نزیک ئۆفیسەکە لە نابلوس.

## نووسینەکان
جەمال مەنسوور چەندین کتێبی نووسیوە لەوانە:

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وتارێکی شێخ جەمال مەنسوور لە میانی فێستیڤاڵێکی بەناوبانگی - ماڵپەڕی حەماس
* وتارێکی شێخ جەمال مەنسوور لە مەڕج الزھور - ماڵپەڕی حەماس
* ژیاننامەی گەمال مەنسوور - برایانی ویکی

* ژیاننامەکەی لە ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلامدایە

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٢٠٠١
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
پۆل:مسوڵمانانی فەلەستین
پۆل:بانگخوازە فەلەستینییەکان
پۆل:ئەندامانی قەسام
پۆل:ئەندامە تیرۆرکراوەکانی حەماس
پۆل:ئەندامانی حەماس
جەمیلە شەنەتی

**جەمیلە عەبدوڵڵا تەھا شەنەتی** ( ١٥ی ئازاری ١٩٥٥ – ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣) سیاسەتمەدارێکی فەلەستینی بووە کە ئەندامی حەماس و ئەندامی پێشووی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین بووە. لە ھێرشێکی ئیسرائیل بۆ سەر غەززە لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣، لە کاتی شەڕی ئیسرائیل و حەماس لە ساڵی ٢٠٢٣ کوژرا.

## مردن
لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣، شەنەتی لە ھێرشێکی ئیسرائیل بۆ سەر غەززە لە کاتی شەڕی ئیسرائیل و حەماس لە ساڵی ٢٠٢٣دا کوژرا. فەرەنسا ٢٤ ناوی وەک یەکێک لە «کەسایەتییە سەرەکییەکانی لیستی ھێرشەکانی ئیسرائیل» خستووەتە ڕوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندامە تیرۆرکراوەکانی حەماس
پۆل:ژنە فەلەستینییەکان لە سیاسەت
پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:مردووانی ٢٠٢٣
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین ٢٠٠٦
پۆل:مردووان بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل
پۆل:مسوڵمانە سوننە فەلەستینییەکان
حاتەم ڕەزا جەرار

**حاتەم ڕەزا جەرار** () پزیشکی نەشتەرگەری ئێسکە و خەڵکی جێنینە، لە کەناری ڕۆژاوا. وەک سەرۆکی شارەوانی شارەکە ھەڵبژێردرا، تا لەلایەن ھێزەکانی ئیسرائیلەوە دەستگیرکرا و ٣ ساڵ لە زینداندا بوو. دوای ئازادکردنی دەستی لە پۆستەکە کێشایەوە و چووەوە بۆ ئیشکردن لە کلینیکەکەی لە شاری جێنین. تووشی نەخۆشی شەکرە بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
پۆل:زیندووان
سەری ھیوای باش

[وێنۆک|316x316پیکسڵ|نەخشەی سەری ھیوای باش لە [١٨٨٨|ساڵی ١٨٨٨ی زایینی]]
وێنۆک|272x272پیکسڵ
**سەری ھیوای باش** سەرێکی بەردینە و دەکەوێتە کەنارەکانی ئەتڵەسی لە نیمچە دوورگەی کیپ لە باشووری ئەفریقا.

تێڕوانینێکی ھەڵە و باو ھەیە کە دەڵێن سەری ھیوای باش نوکی باشووری ئەفریقایە، بە پلەی یەکەم لەبەر ئەوەی کە سەردەمانێک وا بیردەکرایەوە کە سنووری نێوان زەریای ئەتڵەسی و زەریای ھیندی دیاری دەکات لە ڕاستیدا دوورترین خاڵ لە باشووری ئەفریقادا سەری ئاگولھاسە کە نزیکەی ١٥٠ کیلۆمەتر دوورە ( ٩٠ میل) بەرەو ڕۆژھەڵات-باشووری ڕۆژھەڵات. دوو ڕەوتی زەریاکان لەو خاڵەدا یەکتر دەبینن کە ڕەوتی ئاوی گەرمی ئاگولھاس لەگەڵ ڕەوتی ئاوی سارد بەنگوێلا یەکدەگرێتەوە. ئەم خاڵە ئۆقیانوسییە لە نێوان سەری ئاگولھاس و سەری بۆینت دەگۆڕێت (نزیکەی ١.٢ کیلۆمەتر (٠.٧٥ میل) لە ڕۆژھەڵاتی سەری ھیوای باش. 
## سەرچاوەکان
ھێتا-ئوما

**ھێتا-ئوما** بزووتنەوەیەکی مانگای ژێرزەمینیی ژاپۆنییە کە لە ساڵانی حەفتاکان بە گۆڤاری گارۆ دەستی پێکردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مانگا
پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا
حامید بەیتاوی

**حامید بەیتاوی** (١٩٤٤ - ٢٠١٢ ز) بانگخوازی ئیسلامی فەلەستینی، سیاسەتمەدار، خەباتکاری بەرخۆدان، بانگخواز و نووسەر بووە، سەرۆکی کۆمەڵەی زانایانی فەلەستین بووە، وتارخوێنی مزگەوتی ئەقسا بووە، و نوێنەری ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین بۆ بلۆکی گۆڕانکاری و چاکسازی سەر بە بزووتنەوەی خۆڕاگری ئیسلامی (حەماس) بووە. سنووردارکردنی زۆر بەسەردا ھات و ئیسرائیل دیپۆرتی کردەوە بۆ مەرەج زوھور، و بزووتنەوەی فەتح ھەوڵیدا تیرۆری بکات، و لەلایەن دەسەڵاتی فەلەستین و داگیرکاری ئیسرائیلەوە دەستگیرکرا.

## نووسینەکان
بەیتاوی لە ماوەی ژیانیدا چەندین کتێبی چاپ و بڵاوکردووەتەوە لەوانە کتێبی ئایینی و سیاسی کە گرنگترینیان بریتی بوون لە:
* زنجیرەیەک وتاری بانگخوازان
* یادگارییەکانی دیپۆرتکردنەوە
* یادەوەرییەکانم لە ئیخوان موسلیمین
* ئەو پیاوانەی کە دەمناسین
* کتێبی (جوولەکەکان)
* دووڕووەکان لە قورئانی پیرۆزدا
* ڕاپەڕینی ئەقسا.

## نەخۆشی و مردن
بەیتاوی لە نەخۆشخانەی قودس کۆچی دوایی کرد، زیندانیکردن و دیپۆرتکردنەوەی کاریگەری زۆری لەسەر تەندروستی بەیتاوی ھەبوو. ئەو شێخە لە ساڵی ١٩٩٥ قەستەرەی بۆ کراوە، تووشی نەخۆشییە تەندروستییە درێژخایەنەکان بووە، ئەوانیش پەستانی خوێن و شەکرە، کە بووە ھۆی ئەوەی، لە ماوەی دوو مانگی ڕابردوودا، چوار پەنجەی پێی ببڕدرێت. سێ ھەفتە پێش مردنی نەشتەرگەری دڵی کراوەی بۆ کراوە، پێشتریش تووشی مەینبوونی دڵ بووە کە بووەتە ھۆی لاوازبوونی بەرچاو لە ماسولکەکانی دڵدا.

ھێزە نیشتمانی و ئیسلامییەکان لە شاری نابلوس ماتەمینییان گێڕا - لە ڕێگەی بڵندگۆکانی مزگەوتەکانەوە، ھەروەھا سەرۆکی ئەنجومەنی یاسادانان، دکتۆر عەبدولعەزیز دویک، لە بەیاننامەیەکدا لە ناو زیندانەکەی عۆفەرەوە ماتەمینی ڕاگەیاند.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* فایلێکی تایبەت لە سایتی قەسامەوە دەربارەی حەمید البیتاوی
* ژیاننامەکەی لە ماڵپەڕی بلۆکی گۆڕان و چاکسازی - نوێنەڕی حامید سلێمان جبر خودە یر (شێخ حامید البیتاوی) 

پۆل:مردووانی ٢٠١٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
پۆل:نووسەرانی فەلەستینی
پۆل:بانگخوازە فەلەستینییەکان
پۆل:ئەندامانی حەماس
حەسەن قیق

**حەسەن قیق** (حەکیمی فەلەستین؛ ١٩٤٣–٢٠٠٦) فەلەستینییە و لە گوندی بورج لە قەزای ھێبرۆن لەدایکبووە، سەرکردە و دامەزرێنەر و ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری بزووتنەوەی حەماسە. ئەندامی ئۆفیسی کارگێڕی ئیخوان موسلیمین بووە لە کەناری ڕۆژاوا، پاشان بووە ئەندامی ئۆفیسی کارگێڕی ئیخوان موسلیمین لە کەرتی ڕۆژاوا و کەرتی غەززە. ئەو کەسە بوو کە بیرۆکەی زیادکردنی ئەلیفێک بۆ کورتکراوەی بزووتنەوەی بەرخۆدانی ئیسلامی (ح.م. س) ھێنایە ئاراوە بۆ ئەوەی ببێتە حەماس ئەمە لەسەر داوای خۆی تەرخانکرابوو، بەڵام دوای مردنی بڵاوکرایەوە، بە یەکێک لە بەشداربووانی سەرەکی دادەنرێت لە داڕشتنی بەیاننامەکانی و دامەزراندنی میساقی حەماس. خوێندنی سەرەتایی لە قوتابخانەی گوندی بورج و لە قوتابخانەی دورا وەرگرتووە، بڕوانامەی ئامادەیی لە قوتابخانەی پیشەسازی عەممان لە ئوردن بەدەستھێناوە، بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاری میکانیکی لە پەیمانگای پیشەسازی باڵا لە بەغدا لە ساڵی ١٩٦٦ تەواو کردووە. بەشداری کردووە لە چاپکردنی قورئانی مزگەوتی ئەقسا لە ساڵی ٢٠٠٥.

## مردن
لە ٦ی شوباتی ٢٠٠٦ لە قودس کۆچی دوایی کردووە، و وەزیری پێشووی کاروباری قودس، خالد ئەبو عەرەفە کتێبی  ی لەسەر نوسیوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٢٠٠٦
پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣
حەسەن یووسف

**حەسەن یووسف** (لەدایکبووی ١٩٥٥) چەکدارێکی فەلەستینییە و ھاوبەشی دامەزرێنەری بزووتنەوەی حەماسە و لە ئێستادا وەک سەرۆکی ڕێکخراوەکە لە کەناری ڕۆژاوا کاردەکات.

ناوبراو خۆیلە ھەر باسێکی نزیکبوونەوەی ئیسرائیل و فەلەستین دەپارێزێت. ھەروەھا بە یەکێک لە سەرکردە ڕۆحییەکانی حەماس دادەنرێت.

ھاوسەرگیری لەگەڵ سەبا ئەبو سالم کردووە. خاوەنی شەش کوڕ و سێ کچن. کوڕە گەورەکەی، موسعەب حەسەن یووسف، لە ساڵی ١٩٩٧ تا ٢٠٠٧ بە نھێنی لەگەڵ شین بێت کاریان کردووە بۆ ڕێگریکردن لە ھێرشکردنە سەر ھاووڵاتیانی مەدەنی ئیسرائیل، چونکە ئەو جۆرە ھێرشانە بە بێ ئەخلاقی و وێرانکەری دۆزی فەلەستین دەزانی. لەلایەن باوکییەوە ئینکاری لێکرا بەڵام لەلایەن زۆرێک لە ئەمریکییەکان و ھەروەھا ئیسرائیلییەکانەوە بە پاڵەوان دادەنرێت.

لە ٢ی تەممووزی ٢٠١٩، سوھەیب حەسەن یووسف کوڕە بچووکەکەی حەسەن لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ تەلەڤیزیۆنی ئیسرائیل دەرکەوت و ڕەخنەی لە حەماس گرت و بە ڕێکخراوێکی تیرۆریستی گەندەڵ وەسفی کرد کە ئەمەش توڕەیییەکی زۆری ئەندامانی حەماس لێکەوتەوە کە بە خیانەتکار و ھاوکار و تۆڕەکانی دیکەی سەر بە حەماس وەسفیان کرد وتی کە لەگەڵ مۆساد کاردەکات کە بە تەواوی ڕەتیکردەوە.

## سیاسەت و دەستگیرکردن
چەند جارێک لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئیسرائیلەوە دەستگیرکراوە، کە لە ساڵی ١٩٩٣ەوە دەست پێدەکات. بوو بە سەرکردەی بینراوی ئینتیفادەی دووەم. بەپێی ناوەندی زانیاری فەلەستین، یووسف زیاتر لە ٢٣ ساڵی لە زیندانەکانی ئیسرائیلدا بەسەر بردووە.

لە ساڵی ٢٠٠٥دا لە زیندان کاندید کرا بۆ نوێنەرایەتیکردنی بزووتنەوەی حەماس لە کاتی ھەڵبژاردنەکاندا. ئەمەش پێچەوانەی ویستی ئەو بوو، بەو پێیەی پێی وا نەبوو حەماس ببێتە پارتێکی سیاسی. سەرەتا ئامادە نەبوو کاندیدکردنەکە قبوڵ بکات، بەڵام دواجار ڕازی بوو، کاتێک بۆی دەرکەوت کوڕە گەورەکەی ھەڕەشەی کوشتنی لێ کراوە.

لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥، لە کاتی نائارامییە بەردەوامەکانی فەلەستین، ھێزەکانی بەرگری ئیسرائیل ھەڵیانکوتایە سەر ماڵەکەی لە بەیتونیا لە کەرتی ڕۆژاوا و دەستگیریان کرد و تۆمەتباریان کرد بە ھاندانی توندوتیژی. لە ٣١ی ئابی ٢٠١٧ ئازاد کرا. دوای چەند مانگێک، لە مانگی کانوونی دووەمدا جارێکی دیکە لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئیسرائیلەوە دەستگیرکرا و تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ دەستبەسەرکرا. ھەر جارێک لە دەستبەسەرکردنی کارگێڕیدا ڕاگیرابوو، واتە زیندانیکردن بەبێ دادگاییکردن و تۆمەتبارکردن. ڕۆژی ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ جارێکی دیکە دەستگیرکرایەوە. لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ جارێکی دیکە دەستگیرکرایەوە لە چوارچێوەی سەرکوتکردنی فراوانتری ئیسرائیل بۆ سەر حەماس دوای لەشکرکێشی حەماس لە ٧ی تشرینی یەکەم.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥
پۆل:سەرکردەکانی حەماس
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین ٢٠٠٦
پۆل:زیندانیکراوە فەلەستینییەکان لەلایەن ئیسرائیل
پۆل:ئیسلامییەکانی فەلەستین
پۆل:مسوڵمانە سوننە فەلەستینییەکان
حەماد حەسەنات

**حەماد عەلیان حەماد حەسەنات** (١٩٣٥ - ٢٠١٥) بانگخوازی ئیسلامی و شاعیری فەلەستینی و یەکێکە لە دامەزرێنەرانی بزووتنەوەی خۆڕاگری ئیسلامی (حەماس) لە کەرتی غەززە. حەسەنات بە یەکێک لە نەوەی یەکەمی ئیخوانەکان لە فەلەستین دادەنرێت، ھەروەھا یەکێکە لە یەکەم سەرکردەکانی پەیوەست بە شێخ ئەحمەد یاسین لە سەرەتای شەستەکانی سەدەی بیستەمەوە، پێش ئەوەی بەشداری لە دامەزراندنی بزووتنەوەی «حەماس» بکات، جگە لە ڕۆڵی سەرەکی لە بانگەوازکردن بۆ خودا. ناوبراو دانیشتووی ناوەراستی کەرتی غەززەیە، لە ساڵی ١٩٩٢ لەگەڵ ٤١٩ سەرکردەی دیکەی بزووتنەوەکانی حەماس و جیھادی ئیسلامی، لەلایەن داگیرکەری ئیسرائیلەوە دەستبەسەر و دیپۆرتکرایەوە بۆ مەرەج زھور (لە باشووری لوبنان). حەسەنات لە زۆرێک لە وێستگەکانی بزووتنەوەی حەماس کە لە ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٨٧ دامەزرا، یاوەری شێخ ئەحمەد یاسین بووە. حەسەنات بەر لە کۆچی دوایی وەک سەرۆکی کۆمەڵەی ئیسلامی لە ھەرێمی ناوەڕاست کاری کردووە، و سەرپەرشتی کارە خێرخوازییەکانی کردووە.

## مردن
ئێوارەی ڕۆژی دووشەممە ٣ی شوباتی ٢٠١٥، شێخ حەماد حەسەنات لە تەمەنی ٨٠ ساڵیدا بەھۆی کێشەی تەندروستییەوە لە کەرتی غەززە کۆچی دوایی کرد. پێشنیوەڕۆی سێشەممە ھەزاران کەس بەشداریان لەپرسە و ناشتنی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٢٠١٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥
پۆل:مسوڵمانانی فەلەستین
پۆل:بانگخوازە فەلەستینییەکان
پۆل:ئەندامانی حەماس
دەیەی ٢٠١٠

**دەیەی ٢٠١٠** لە ساڵنامەی زایینیدا، کە لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ دەستیپێکردووە و لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ کۆتایی ھاتووە. 
## سەرچاوەکان

پۆل:سەدەی ٢١ەم
حاتەم قەفیشە

**حاتم قەفیشە** ( ; لەدایکبووی ساڵی ١٩٦٣) ئەندامی ئێستای ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستینە و نوێنەرایەتی ھێبرۆن دەکات. پەیوەندی بە بزووتنەوەی حەماسەوە ھەیە.

## ژیاننامە
قەفیشە یەکێک بوو لەو زیاتر لە ٤٠٠ چالاکوانی حەماس کە لە مانگی کانوونی دووەمی ١٩٩٢ لەلایەن ئیسرائیلەوە دیپۆرتکرانەوە بۆ باشووری لوبنان بەھۆی ئەندامێتی لە ڕێکخراوەکەدا. لە ساڵی ١٩٩٣ کاتێک گەڕایەوە کەناری ڕۆژاوا، لە زنجیرە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی *قودسدا* کاتەکانی لە دەربەدەریدا تۆمار دەکات. مەبەستی بوو بیرەوەرییەک بڵاوبکاتەوە، بەڵام پاسەوانانی زیندانەکانی ئیسرائیل دەستیان بەسەر نووسینەکانیدا گرت.

لە ژووری زیندانەکەیەوە بانگەشەی بۆ وەرگرتنی کورسییەک لە پارتی دیموکراتی گەلان کرد و لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٠٦دا ھەڵبژێردرا. لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧، ھێزەکانی بەرگری ئیسرائیل لە چوارچێوەی زنجیرە دەستگیرکردنەکانی ئەندامانی حەماس لە دوای گرتنی سەربازێکی ئیسرائیلی گیلاد شەلیت لەلایەن چەکدارە فەلەستینییەکانەوە، دەستیان بەسەر قەفیشەدا گرت لە ماڵەکەی خۆی لە شاری حەبرۆن. لە زیندانی کێتزیۆت لە بیابانی نەگێڤ لە دەستبەسەری ئیداریدا ڕاگیرابوو تا لە یەکەمی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ ئازادکرا. دەوترێت قەفشە لە زینداندا لە ڕێگەی خولی نامەنووسییەوە بڕوانامەی دکتۆرای تەواو کردووە. وەک ئەندامێکی PLC کاردەکات بۆ پێشخستنی چالاکییە وەرزشییەکان لە کەناری ڕۆژاوا کە پلانەکانی نۆژەنکردنەوەی یاریگای حوسێن لە شاری ھێبرۆن لەخۆدەگرێت. ئەم پلانانە لە دوای زیندانیکردنییەوە ڕاگیراون.

لە ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠، سوپای ئیسرائیل قەفیشەی لە ماڵەکەی خۆی لە شاری ھێبرۆن دەستگیرکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین ٢٠٠٦
حەمزە ئەبوو ھیجا

**حەمزە ئەبوو ھیجا** یەکێکە لە سەرکردەکانی حەماس لە پارێزگای جەنین ھەروەھا یەکێکە لە سەرکردەکانی شەڕی بەرگریکردن لە کەمپی جەنین و مێژوویەکی دوور و درێژی ھەیە لە کاری جیھادی و ئاراستەکردنی ئۆپەراسیۆنەکانی کۆماندۆ لە لیواکانی شەھید عیزەدین قەسام.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢
پۆل:مسوڵمانانی فەلەستین
پۆل:شەھیدان
پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە
ئەنیمێی ڕەسەنی ئینتەرنێتی

**ئەنیمێی ڕەسەنی ئینتەرنێتی** () جۆرێکی ئەنیمێیە کە ڕاستەوخۆ بۆ پەخشکردن لە ئینتەرنێت بەرھەم دەھێنرێت. ئەم جۆرە ئەنیمەیە لە ساڵانی ٢٠٠٠ەکانەوە دەستی پێکردووە و بەھۆی گەشەکردنی خزمەتگوزارییەکانی ستریمینگەوە زۆر باو بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا
فانسەب

**فانسەب** () کورتکراوەی "fan-subtitled" ە، ئاماژەیە بەو ئەنیمێیە یان فیلمانەی کە لەلایەن ھەوادارانەوە ژێرنووس (سەبتایتڵ) کراون. ئەمە زۆر جار بۆ ئەو بەرھەمانە دەکرێت کە ھێشتا بە فەرمی لە وڵاتێکی دیاریکراودا بڵاو نەکراونەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا
مانگا لە دەرەوەی ژاپۆن

**مانگا لە دەرەوەی ژاپۆن** () باس لە بڵاوبوونەوە و کاریگەری مانگا لە وڵاتانی جیھان دەکات. لە زۆر وڵات، بەتایبەت لە ڕۆژاوا، مانگا بووەتە بەشێکی گرنگ لە بازاڕی کۆمیک و کاریگەری لەسەر ھونەرمەندانی ناوخۆیی داناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مانگا