open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
خڕۆکەی سوور

وێنۆک|خڕۆکەی سوور

**خڕۆکەی سوور** (بە ئینگلیزی: Red blood cell). ئە‌م جۆرە خانەیە لە نێو خوێندایە لە بڕبڕە‌دارە‌کان، فرمانی سە‌رە‌کی گواستنە‌وی ئۆکسجین(o2) لە سییە‌کانە‌و بۆ شانە‌کانی لە‌ش. خڕۆکە سوورە‌کان وکو سکە وایە لە ھە‌ردوودیوە چوونە‌تە‌ناوە، ناوکیان نییە، لە‌باری ئاسایە قةبارةیان (٧٫٥)مایکرۆنە. ئە‌گە‌ر قە‌بارە‌ی لە(٦)مایکرون بچووکتربێت ئە‌واپێ دە‌ڵێن microcyte ئە‌گە‌ر گە‌ورە‌تر بوون لە ٩ مایکرۆن ئە‌وا پێ یان دە‌ڵێن macrocyte. ئە‌گە‌ر خرۆکە سوورە‌کان بە‌ئە‌ندازە‌ی جیاواز لە خوێندا بوون ئە‌وا پێ یان دە‌ڵێن (Anisicytosis) وە ئە‌گە‌ر بە‌شێوە‌ی جیاواز لە خوێندا ھە‌بوون ئە‌وا پێیان دە‌ڵێن (Poikilocytosis) کە‌لە‌کاتی نە‌خۆشیدا دە‌بینرێت. ژمارە‌ی خرۆکە‌سوورە‌کان لە‌خوێندا لە‌باری ئاسایدا لە خوێنی ئافرە‌تدا٣٬٤ تا ٥٬٥ ملێونە لە پیاودا ٤٬١ تا ٦ ملێونە‌لە‌ھە‌ر میکرولیترێکدا. سیتۆپلاسمی خڕۆکە سورە‌کان ئسفە‌نجییە‌و بە‌پە‌ردە‌ی پلاسما دە‌ورە‌دراوە ۆێگە ئە‌دات کە خانە‌کە شێوە‌ی خۆی بگۆری لە‌شوێنە باریککە‌کان تە‌سکە‌کاندا بچێتە ژوورە‌و. لە‌ناو سایتۆپلاسمی دا ھیمۆگڵۆبین ھە‌یە کە‌لە پرۆتین و ئاسن پێک ھاتووە. خرۆکە سوورە‌کان بەھۆی ھیمۆگڵۆبینە‌و لە‌وشوێنە‌ی کە ئۆکسجین زۆرە ئاسنە‌کە‌ی لە‌گە‌ڵ ئۆکسجین یە‌ک دە‌گرێت ئۆکسی ھیمۆگڵبین پیک دە‌ھینن لە شوێنێک کە ئۆکسجین کە‌م بێت لیک ھە‌ڵدە‌وشێ و ئۆکسجین ئازاد دە‌کات. ئە‌م سیفە‌تی ھیمۆگلوبین لە گواستنە‌و ئۆکسجین لە سییە‌کانە‌و بۆ شانە‌کان زۆر سوود مە‌ندە. تە‌مە‌نی ھە‌ر خڕۆکە‌یە‌کی سوور نزیکە‌ی چوار مانگە.

## ھاوبابەت
خڕۆکەی سپی

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:پزیشکی
پۆل:کۆئەندامی سووڕان
پۆل:خانە
پۆل:خانەکانی مرۆڤ
خڕۆکەی سپی

وێنۆک|خڕۆکەیەکی سپی لە جۆری نۆتڕۆفیل

**خڕۆکەی سپی** (بە ئینگلیزی: White blood cell) بریتییە لە زۆرێک خانەی خڕ و بێڕەنگی نێو پلازمای خوێن، کە لەش لە ئاستی باکتریا و ڤایرۆس و دوژمنانی دەرەکی دەپارێزێت.

## ھاوبابەت
* خڕۆکەی سوور

## بەستەرە دەرەکییەکان
{{پۆلی کۆمنز}]

پۆل:خڕۆکەی سپی
پۆل:کۆئەندامی بەرگری
پۆل:پزیشکی
پۆل:خانە
پۆل:خوێن
پۆل:خانەکانی مرۆڤ
میکایل

**میکایل** ھونەرمەندی گۆرانیبێژ و ئاوازدانەری کوردە. لە ئابی ١٩٦٥ لە مەھاباد لەدایک بووە. لە ساڵانی ١٩٧٨ تا ١٩٨٥ ئەندامی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بووە. لە ساڵی ١٩٨٦ ڕووی لە وڵاتی سوێد کردووە و لە شاری ستۆکھۆڵم نیشتەجێ بووە. لە ساڵی ٢٠١٤ گەڕاوەتەوە بۆ باشووری کوردستان.

## ژیانی ھونەری
دەنگ و گۆرانییەکانی ھونەرمەند تاھیر تۆفیق کاریگەرییەکی گەورەیان لەسەر میکایل جیھێشتووە، یەکێک لە ھۆکارەکانی چوونی میکایل بۆ دنیای ھونەر و گۆرانیوتن، ھونەرمەند تاھیر تۆفیق بووە.

## بەرھەمەکان
*دوایین ئەوین (٢٠٠٧)*
* بۆ چی بۆ؟
* یەزن
* خوربەت
* مناڵەکان
* مناڵ نەبوم
* ناسکەوتەنک
* بەڵێنم پێ بدە
* پووش و پەلاش
* بۆ ڕۆیشتی

*ئەفسانەی بەردی خەوتووە (١٩٩٨) The myth of the sleeping stone*
* بولبول
* چاوەکەم
* دڵم مەشکێنە
* لەیل

*بۆ ئەوینەکەم (١٩٩٥) For my love*
* دەردی دووری
* ھێلانەی دڵ
* میکس
* سەرگەردان
* دڵدار
* نارین
* ناز مەکە
* ھیجران

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
باخان (گۆرانیبێژ)

**باخان سەلاح مەجید** (٢١ی تەممووزی ١٩٨٩ لە سلێمانی - )، گۆرانیبێژێکی کوردە.

## ژیان
باخان سەلاح مەجید لە گەڕەکی تووی مەلیکی شاری سلێمانی لە خێزانێکی ھونەری ھاتووەتە دونیاوە. خێزانەکەیان لەچوار کچ و یەک کوڕ پێک ھاتوون کە باخان بچووکترینیانە.
لە ساڵی (١٩٩٧) لەگەڵ خێزانەکەیان ڕوو دەکەنە وڵاتی ھۆلەندا ھەتا ئێستاش ھەر لەوێ نیشتەجێن. جگە لەخۆیی و باوکی کە دەکاتە ھونەرمەند صلاح مجید، چەندین ھونەرمەند و شاعیر و نووسەریان لەبنەماڵەکەیاندا ھەڵکەوتووە وەکو شاعیران: شاعیری گەورەی کورد کامەران موکری و ئەخۆل. وێنەکێشی جیھانی لالە عەبدە و ئاکۆ نوری احمد. گۆرانی بێژ و مۆسیق ژەن فەرھەند غریب، پشکۆ مستەفا، ھەڵۆ قادر، کڵپە مستەفا و چەندین ھوندەرمەندی تر لە بواری جیاوازدا.

ھەروەھا لە بنەمەڵەکەیەکی کورد پەروەردا گەورە بووە و چەندین پێشمەرگەی قارەمانی تێدا ھەل کەوتوە. نوری احمد طە کە باپیری باخان دەکات یەکێک بووە لە ڕێکخەری پارتی دیموکراتی کوردستان کە کاتیک لەگەڵ بارزانی و ئیبراھیم احمد و مام جلال تاڵەبانی. ھەر ئەو بووە کا ناوی پێشمەرگەی دابەستووە لە سەرەتای خزمەت کردنی بە کوردستان.

## بەرھەمەکان
یەکەمین ئەلبومی بەناوی ڤالانتاین بڵاوبووەتەوە لە ساڵی ٢٠٠٧ و لەلایەن ھەڵکەوت زاھیر مێلۆدی بۆ داندراوە.

## سەرچاوەکان
*پەیجی ھونەرمەند باخان لە فەیس بووک

پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی
ناوەندی ھەواڵنێریی سەقز

**ناوەندی ھەواڵنێریی سەقز** ناوەندێکی بڵاوکردنەوەی ھەواڵ و زانیارییە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان کە تایبەتە بە شاری سەقز. ئەم ناوەندە، ناوەندێکی ھەواڵنێری ئازادە کە لەلایەن کۆمەڵێک لە ڕۆژنامە نووسانی سەربەخۆی سەقزی لە ناوخۆ و دەرەوەی وڵاتەوە بەڕێوە دەچێت و دوایین ڕووداوەکان و زانیارییەکانی شاری سەقز بڵاو دەکاتەوە.

لە بەشی پێناسەی ماڵپەڕەکەی دا، ئەم ناوەندەکە بەم شێوەی خوارە ڕێبازی خۆی دەناسێنێت:

*ناوەندی ھەواڵنێری سەقز تێدەکۆشێت کە بە گوێرەی توانا لە چرکە ساتدا نوێترین ھەواڵ و زانیارییەکانی پەیوەندیدار بە سەقز بۆ خوێنەرانی بگوازێتەوە وە لە ھەمان کاتیشدا ھەوڵ دەدات کە مێژووی پڕ لە سەروەری ناوچە و شاری دێرینی سەقز بە نەوەی نوێ و باقی ھاوڵاتیانی شارەکانی کوردستان بناسێنێت.*

## ئەندامان
ڕۆژنامەوانان و ئەندامانی ناوەندی ھەواڵنێری سەقز ئەم کەسانەن:
# عەتا حامیدی ـ سەقز
# عەلی سەرشیوی ـ سەقز
# جەعفەر ئەحمەدی ـ بۆکان
# لەیلا بەفری ـ ئاڵمان
# ھیوا ئەمینی ـ سوید
# ھێمن ئەمینی ـ سوید
# فێنک ساڵحی ـ ئامریکا
# بەھار ئەفشاری ـ نەرویج

## ھاوبابەت
* ناوەندی ھەواڵنێری
* ھەواڵنێری
* ڕۆژنامەوانی
* ڕۆژنامەنووس
* ئازادی بەیان
* ئازادی ڕۆژنامەوانی
* ڕۆژنامەوانی لە کوردستان

## بەستەرە دەرەکییەکاان
ماڵپەڕی ناوەندی ھەواڵنێریی سەقز

پۆل:ناوەندەکانی ھەواڵنێریی کوردستان
نزگەرە

**نزگەرە** () نزگەرە چالاکییەکی ماسوولکەیی سپاسمی و کۆنتڕۆڵ نەکراو لە دیافراگمدایە. بە وتنێکی سادەتر، نزگەرە ھەناسەیەکی بەھێز و کۆنترۆڵنەکراوە کە لە ھەموو مرۆڤەکان لە ھەر تەمەنێک ڕوو دەدات.

## ھۆکار
چۆنییەتی ڕوودانی نزگەرە ھێشتا بە تەواوی نەناسراوە. بەڵام ھۆکاری سەرەکی نزگەرە سفت‌بوونی ماسوولکەی دیافراگم و پەردەی ماسوولکەی ناو سینگی مرۆڤە کە دەورێکی گرینگ و سەرەکی لە ھەناسە کێشاندا ھەیە. لە کاتی ھەناسەکێشاندا، دیافراگم سفت دەبێتەوە و لە کاتی دانەوەدەریدا، دیافراگم شل دەبێتەوە.
گەدەی پڕ لە خۆراک، ڕەنگە کاریگەری ھەبێت لەسەر دیافراگم و نزگەرەی لێ بکەوێتەوە.
وەرزش یان دڵەڕاوکەش دەتوانن ببنە ھۆی نزگەرە، بەڵام نزگەرە زۆرتر ھۆیەکی دیاری و ناسراوی نییە.

گریمانەیەک ئەوەیە ڕەنگە نزگەرە پاشماوەی دواھاتی سەرەتایی مژین، لە سەردەمی ساواییدا بێت. نزگەرە لە سەردەمی کۆندا ھەر کارکردێکی ھەبووبێ، لەم سەردەمەدا زۆرتر ئازاری مرۆڤ دەدات و ھەموو کەسێ بانگەشە دەکات کە ڕێگە چارەیەکی تایبەتی بۆ ھەیە.

شێوەگەلێکی وەک کۆنترۆڵی ھەناسەکێشان، لە ناکاوترساندن و بە ڕاکشان ئاو خواردنەوە بۆ کەمکردنەوەی نزگەرە بە کەڵکن.
زۆربەی ئەم کارانە لە ڕاستیدا بۆ ڕاگرتنی کاتیی ڕیتمی ھەناسە کێشان، کاریگەرن و نزگەرە لە کۆڵ مرۆڤ دەکەونەوە.

## ئەمانەش ببینە
* ھەناسەکێشان
* دیافراگم
* ماسوولکە

## بەستەرە دەرەکییەکان
کونسوڵخانەی ئەڵمانیا لە ھەولێر

**کونسوڵخانەی ئەڵمانیا لە ھەولێر** بریتیە لە نوێنەرایەتی فەرمی دەوڵەتی ئەڵمانیا لە باشووری کوردستان. ئەم کونسوڵخانە ڕۆژی پێنجشەممە، ١٩ی شوباتی ٢٠٠٩، بە ئامادەبوونی سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان، نێچیرڤان بارزانی و وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا، فرانک واڵتر شتاینمایر لە ھەولێر کرایەوە.

ھەتا ئەم ڕێکەوتە پێش ئەڵمانیا ٢١ وڵاتی دیکە لە ھەرێمی کوردستان کونسوڵخانەی خۆیان کردبوەوە.

## ئەمانەش ببینە
* کونسوڵخانە
* باڵیۆزخانە
* باڵیۆز
* سەرکۆنسول

## سەرچاوەکان
ماڵپەڕی ھەواڵنێریی نەفەل
کۆمەڵە (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## حیزبەکانی کوردستان
* کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان
* کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران
* کۆمەڵە ڕێکخراوی کۆمۆنیستی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران
* حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران (بە ناوی «کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران»یش دەناسرێت.)
* کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان
* حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران – ڕەوتی یەکگرتنەوە
* ڕەوتی سۆسیالیستی کۆمەڵە
* کۆمەڵەی ئازادیی و ژیانەوە و یەکێتیی کورد (کاژیک)
* کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان

## گرووپە مۆسیقاکان
*کۆمەڵەی بەرخۆدان

## ڕێکخراوانی دیکە
* کۆمەڵەی نەتەوەکان
* کۆمەڵەی ئەمریکی بۆ بەرەوپێش بردنی زانست
* کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی
* کۆمەڵەی دەروونیی ئەمریکی
* کۆمەڵەی زانستە کۆمپیوتەرییەکان
* کۆمەڵەی کارگێڕی سعودیە

## ڕۆژەکان
* ڕۆژی کۆمەڵە
* ڕۆژی پێشمەرگەی کۆمەڵە

## شوێنەکان
* کۆمەڵە، سەنگەسەر

## بە کاربردنەکانی دیکە
* کۆمەڵەی زانستی
* کۆمەڵەی خوێن
* کۆمەڵە (ماتماتیک)
* کۆمەڵەی کانتۆر
* کۆمەڵەی بەکۆتایی
* کۆمەڵەی بێکۆتایی
* کۆمەڵەی فرمانی
* کۆمەڵەی خۆر
* کۆمەڵەی ماندێلبرۆت
پەتاتە

thumb|وێنەی پەتاتە
**سێفەزەمینی**، **سێوەعەرزیلە**، **سێوک**، **سێڤک**، **یەرەلماسی**، **سێف زەمینی** یان **سێوەزەمینی**، گیایەکی چەند ساڵەیە لە تیرەی «باینجانەکان» Solanées، گەڵاکانی بڕاوبڕاو و گوڵەکانی چەرموو یان بەنەوشن و لاسکەکەی زۆر ھەیە و بەرزییەکەی دەگاتە ٦٠ سم، گیا و گوڵەکەی زۆر ژەھراوین، بەڵام لە ژێرەوە لە بن زەویدا سەلکێکی ڕەنگ سەوز یان سەوزی مەیلەو زەردی ھەیە کە بۆ خواردەمەنیی مرۆڤ زۆر پێویستە، دەستە و تاقمی پەتاتەش لە ڕووی ڕەنگی گوڵ و پێستی سەلکی پەتاتەکەوە دابەش کراون. فکول (لە ڕوانگەی شیمیایەوە ھەمان نشاستەی پێ دەڵێن کە وەک گەردێکی سپی لە دانەوێڵەی وەک گەنم و جۆ و برینج و .. دەگیرێ، کە لە پەتاتەدا فکولی پێ دەڵێن) و ڤیتامین Cی زۆری تێدایە، بەتایبەتی بە گەرمی. ئەم گیایە بە چەند پلە دابەش دەکرێ، وەک زوو ڕەس، وەخت ڕەس و دێر ڕەس. لە پەتاتە زۆر چێشت و خواردمەنی دروست دەکرێ و بۆ سازکردنی ئەلکولیش کەڵکی کێ وەر دەگرن. بە فەرانسەیی Pomme de terre ی پێدەڵێن.

## یەکەمجار پەتاتە لە ئیرلاند ھاتووە
کە باسی پەتاتە دەکرێ مرۆڤ یەکسەر بیری دەچێتە سەر وڵاتی"ئیرلاند". ھۆیەکەشی ئەوەیە کە پەتاتە لە مێژووی وڵاتی ئیرلاندا ڕۆڵێکی کاریگەری ھەبوو، زیاتر لە سەد ساڵ لەمەوبەر خەڵکی ئیرلاند بەتەواوەتی پشتیان بە پەتاتە بەستبوو و بە ھێزێک سەرکەوتووی خۆیانیان دادەنا، دوای ساڵی ١٨٤٦ نەخۆشی لە پەتاتەکەیانی دا و بەتەواوەتی داھاتی ئەو ساڵەیانی لە نێو برد و زیاتر لە ٦٠٠ کەس لە خەڵکی ئیرلاند لە برسان مردن! سەرەڕای ئەمەش پەتاتەی ناسراو بە ناوی ئیرلاندەوە ناسراوە. پەتاتە بەرھەمی خەڵکی "اکوادور" و "پرۆ"ە، تەنانەت ئەمڕۆش پەتاتە بە شێوەی خۆڕسک لەو وڵاتانەدا دەڕوێ. کاتێک ئیسپانییەکان ھاتووچۆی "پرۆ"یان کرد، پەتاتەیان دیو و لە سەرەتای سەدەی شانزدەھەمدا پەتاتەیان لەگەڵ خۆیان بردەوە بۆ ئیسپانیا و لە نێو خەڵکی ئێوێدا بڵاویان کردەوە. ھێندێکیش لەو باوەڕەدان کەھەوەڵجار ئیسپانولیایەکان پەتاتەیان بردووەتە باکووری ئامریکاش. بەڵام بەڵگە بەدەستەوەیە کە ھەوەڵجار لە ساڵی ١٧١٩ دا لە ئیرلەندەوە گەیشتووەتە ئامریکا.
پەتاتەش ھەر وەک تەماتە و تووتن، سەر بە بنەماڵەی "ڕەزڵەکان"ە، سەلکی پەتاتە کە لەژێر عەرزەکەوەیە لە ڕاستیدا ئەمە چەکەرەی نەپشکووتی ڕوەکی پەتاتەن، پەتاتەی ئەمڕۆش لە گەڵ باپیرانی ئامریکایی خۆی زۆر جیاوازی ھەیە و ئەم جیاوازییەش دەگەرێتەوە بۆ شێوەی چاند و بارھێنانی. ئەو کەسانەی کە پەتاتە دەچێنن، بەردەوان تێدەکۆشن، پرتاتەیەکی تایبەتی بدۆزنەوە، کە بتوانێ لە ھەموو شوێنێکدا بەرھەم بھێندرێ و لە برامبەر نەخۆشیی ڕوەکەکانەوە خۆی ڕاگرێ. ھەروەھا سەلکەکەی بێ کەم کۆڕی و تەرزەکەشی (گیاکەی) بۆنخۆش و جوان و بەتام و ڕەنگ جوان بێ. لە بەر ئەم ھۆیەشە کە جووتێرەکان تۆوی ڕوەکێک دیاری دەکەن کە ئەم باشیانەی ھەبێ. ھەروەک دەزانین پەتاتە لە تۆو ناچێندرێ بەڵکوو لە ڕوەکێک کە چەکەرە دەکەن بەدەست دێ، ئەم چەکەرانەش ڕوەکێکی نوێ پێک دێنن کە گوڵەکانی چەرموو یان ئەغەوانین. باڵای پەتاتھ دەگاتە یەک میتر. کاتێکیش گەڵای پەتاتە سیس بوو، نیشانەی ئەوەیە کە کاتی کۆکردنەوەی سەلکەکانییەتی. پەتاتە زۆرتر بۆ خۆاردن دەچێندرێ، بەڵام بەرھەمی تریی وەک گەردی پەتاتە (نشاستە) ھەیە و بۆ درست کردنی مەشرووباتی ئەلکولیش بەکاری دەبەن.

## سەرچاوەکان
وەرگێڕان لە فرھنگ بمن بگو چرا بەرگی ٦ ل. ٢٢٢ و ٢٢٣.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣
پۆل:بەروبوومەکان، سەرچاوەگرتن لە ئەمریکاکان
پۆل:سەوزە ڕەگییەکان
عەزیز وەیسی

**عەزیز وەیسی** (لەدایکبووی ٢١ی شوباتی ١٩٦٨ لە سەلاسی باوەجانی - ) گۆرانیبێژی شاییخوێنی کوردی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. 

## ژیان
عەزیز وەیسی لە ساڵی ١٩٦٨ لە شارستانی سەلاسی باوەجانی سەر بە پارێزگای کرماشان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایکبووە. ئێستا دانیشتووی جوانڕۆیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. عەزیز گۆرانی بە کوردی دەڵێت، چەند جارێکیش گۆرانیی بە زمانی فارسی بڵاوکردووەتەوە.

عەزیز وەیسی لە چەند ھەڵبژاردنێکی پەرلەمانی کوردستان و عێراق، بانگەشەی بۆ پارتی دیموکراتی کوردستان، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ھەروەھا لیستی کوردستانی کردووە. لە تەممووزی ٢٠٢٠دا، تووشی کۆرۆنا ھات، دواتر چاکبوویەوە.

## ئەلبومەکان
* *بەمۆ* (٢٠٠٦)
* *سەھەند* (٢٠٠٧)
* *سۆما* (٢٠٠٨)
* *دیلان* (٢٠٠٩)
* *سەما* (٢٠١٠)
* *ھەرزانە* (٢٠١٢)
* *نەورۆز* (٢٠١٣)

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:خەڵکی جوانڕۆ
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:گۆرانیبێژانی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
زەکەریا عەبدوڵڵا

**زەکەریا عەبدوڵڵا** (لەدایکبووی ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٧٦ لە ھەولێر لە باشووری کوردستان) گۆرانیبێژێکی کوردە. لە گەڕەکی تەیراوەی شاری ھەولێر لەدایک بووە. لە ساڵی ١٩٩٣ چووە سوێد و کاری مووزیکی دەست پێ کرد، و ھەر لەوێدا لەگەڵ چەندین سترانبێژی کورد دەستی بە ژەنینی کیبۆرد کرد. لە ساڵی ١٩٩٨ یەکەم ئەلبوومی خۆی بە ناوی تۆ ھاتی بڵاوکردەوە و بوو بە سەکۆیەکی پەڕینەوە بۆ ناو جیھانی مووزیک و توانی ناوی خۆی لەوێدا دیاری بکات.

لە ساڵی ٢٠٠٠ دووەمین ئەلبومی بە ناوی بگەڕێوە بڵاوکردەوە، پاشان پەرەی بە کارەکانی دا و بەھۆی بڵاوکردنەوەی ئەلبومی بگەڕێوە
لە ساڵی ٢٠٠١دا لایەنگری زیاتری پەیداکرد. ھەر لەوە بە دواوە گەشەسەندن و پێشکەوتنی بەردەوامی ھەبووە تا ئەو ڕادەیە کە ھەموو کات بە ئاسانی دەیتوانی لایەنگرانی زۆر لە دەوری خۆی کۆ بکاتەوە.

لە ساڵی ٢٠٠٢دا ئەلبومی ڕۆژگاری بڵاوکردەوە و لایەنگرانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا. ئەم ئەلبوومە تا ئێستا ١٫٥ ملیۆن کۆپی لێ کراوە. ئەم ئەلبومە کە ١٤ ستران لە خۆی دەگرێ و ھەروەھا کلیپ و ڤیدیۆی زۆری بۆ سترانەکانی کراوە و لە ھەموو کەناڵە کوردییەکان وەکوو: کوردستان تیڤی و کوردسات بڵاوکراونەتەوە.
زەکەریا ئەلبومی *[[تیلیناز]]ی* لە ساڵی ٢٠٠٤ بڵاو کردەوە کە سێ ملیۆن کۆپی لێ بڵاوکرایەوە.

زەکەریا ئەلبوومی گەنجی پیری لەگەڵ دەستپێکردنی ساڵی نوێی ٢٠٠٧ بڵاوکردەوە و تێیدا ھەوڵی داوە لە ھەموو ڕوویەکەوە چ وەک مووزیک، چ وەک تەکنیک و نووسینی گۆرانییەکان شێوازێکی تازە و ھەندێک جیاواز لە بەرھەمەکانی پێشووی پێشکەش بکات. وێڕای ھۆنراوەکانی شاڵاو عەلی کە لە ھەموو ئەلبوومەکانی زەکەریادا جێ پەنجەی بەرچاو و دیارە، لەم بەرھەمەدا بۆ جاری یەکەم لە کۆی ١٢ گۆرانی، نۆ ھۆنراوەی سامی ئەرگۆشی کردووەتە گۆرانی کە ناوی ئەلبومەکە گەنجی پیر و کلیپی گوڵێ دوو لەو ھۆنراوانەن.

دوایین بەرھەمی زەکەریا ئەلبوومی لاپەڕەی سپییە کە پێکدێت لە ١٤ گۆرانی، ھەموو قازانجی ئەم ئەلبومەش بەخشرایە ھەتیوان و منداڵانی ھەژار بە تایبەتی لێقەوماوانی جەنگ. لە دوای ئەو بەرھەمەوە زەکەریا دەرکەوتن و بەرھەمی ھونەری نەما، تەنھا لە ٢٠١٧، لە کاتی بۆنەیەکی ڕیفراندۆم بۆ سەربەخۆیی باشووری کوردستان لە کۆنسێرتێکدا بە گۆرانیگوتن بەشدار بوو.

## ئەمانەش ببینە
* گۆرانیناسیی زەکەریا عەبدوڵڵا
* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

* ڕادیۆی زەکەریا موزیک

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی فەرمیی زەکەریا عەبدوڵڵا

پۆل:ئاوازدانەرانی کورد
پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی کورد
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی باشووری
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
سی فۆر کورد

**سی فۆر کورد** پرۆژەیەکی ناوازەی تایبەت بە تەکنەلۆژیای زانیاریە کە لە سێ بەشی سایتی سی فۆر کورد، گۆڤاری سی فۆر کورد، گروپی سی فۆر کورد پێکھاتووە.

## سایتی سی فۆر کورد
سایتی [سی فۆر کورد] لە مارچی ٢٠٠٥ بۆ یەکەمین جار دەستی بە کارکردن کردوە کە تا ئێستا توانیویەتی خزمەتێکی بەرچاو بە خەڵکی کوردستان بکات لە بواری ھەواڵی زانستی، بابەتی کۆمپیوتەر و ئینتەرنێت، شیکردنەوەی بەرنامەکان، دانانی بەرنامەی بەسود و رێنمایی کردنی خەڵکی کوردستان بۆ بە راست و دروست بەکارھێنانی کۆمپیوتەر و ئینتەرنێت.

## گۆڤاری سی فۆر کورد
گۆڤاری سی فۆر کورد لە سێپتەمبەری ٢٠٠٧ یەکەمین ژمارەی لێ دەرچوەو تایبەتە بە کۆمپیوتەرو ئینتەرنێت.

## گروپی سی فۆر کورد
گروپی سی فۆر کورد تایبەتە بە دروستکردنی وێب سایت و دابین کردنی ھۆستینگ

## بەستەری دەرەکی
* ماڵپەڕی سی فۆر کورد C٤kurd
ڕۆژنامەی ھیوای نوێ

**ڕۆژنامەی ھیوای نوێ** رۆژنامەیەکی سیاسی – گشتییە، ئورگانی راگەیاندنی یەکێتیی دیمۆکراتیکی کوردستان دەریدەکات. رۆژی یەکی مانگی ژوەنی ساڵی ٢٠٠٥ یەکەمین ژمارەی لە چاپدراوە. رۆژنامەی ھیوای نوێ ھەڵگری بیروبۆچوونی یەکێتیی دیموکراتیکی کوردستان و ئەو کێشە سیاسی و کۆمەڵایەتی و کولتووری و ئابوورییانەیە کە کۆمەڵگەی کوردستانی تەنیووەتەوە. بایەخ بە رۆژھەڵاتی کوردستان و ئەو دەسکەوتانە دەدات کە کورد لە ھەر چوارپارچەی کوردستان تا ئەم ساتەوەختە دەستەبەری کردووە، لەو رووەوە کێشەکان، دواتر پێشنیازەکان دەخاتە روو بۆ چارەسەری و بن بڕکردنی ئەو کێشەیانە.
* خاوەن ئیمتاز: ئۆرگانی راگەیاندنی یەکێتی دیموکراتیکی کوردستان. 
* سەرنووسەر: موحسین باوەجانی ناسراو بە "ئاسۆ".
## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆژنامەکان بە زمانی کوردی
پۆل:میدیای بەکۆمەڵ بە زمانی کوردی
زرێبار (کۆوار)

**گۆڤاری زرێبار** گۆڤارێکی فەرھەنگی، ئەدەبی و کۆمەڵایەتی بوو، کە لە نێوان ساڵەکانی ١٩٩٧ ھەتا ٢٠١٥ بە میتۆدی شیکاری ـ لێکۆڵینەوەیی بە ھەر دوو زمانی کوردی و فارسی بە‌ شێوە‌ی وە‌رزانە‌ دەردەچوو.

* خاوەنی ئیمتیاز و بە‌رپرسی گۆڤاری زرێبار: عادڵ محەمە‌دپوور 
* سە‌رنووسە‌ر: مە‌سعوود بینە‌ندە
* دە‌ستە‌ی نووسە‌رانی ئەم گۆڤارە بریتین لە: مە‌سعوود بینە‌ندە، عەلی دڵاویز، حەمزە‌ محە‌مە‌دی و عادڵ محەمە‌دپوور
* ویراستاری: حەمزە محەمەدی، ھیوا نادری
* بەرێوەبەری ھونەری و دیزاینەری رووبەرگ: حەمید نیکخاھ

پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی فارسی
ئەحمەد تورک

thumb|ئەحمەد تورک
**ئەحمەد تورک** (بە تورکی: *Ahmet Türk*) (١٩٤٢- )، سیاسەتڤان و پەرلەمانتارێکی کوردە لە ناوچەی دێرکی سەر بە شاری ماردین لە باکووری کوردستان لە دایکبووە. لە کاتی سەرژمێری و شۆرەتدانان لە لایەن فەرمانبەرانی دەوڵەتەوە شۆرەتی بنەماڵەکەیان کراوەتە *تورک*. سەرۆکی پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی (DTP) ە کە ٢١ ئەندامی لە پەرلەمانی تورکیا ھەیە، ھەروەھا سەرۆکی فراکسیۆنی ئەو پارتەیە لە پەرلەمانی تورکیا.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:کوردەکانی تورکیا
پۆل:خەڵکی دێرکی چیای مازی
پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی گەلان (تورکیا)
گەزگەسک

وێنۆک|چەپ|گەزنە
ڕووەکی **گەزنە** یان **گەسک گەسک** (ناوی لاتینی: Urtica Dioica)، لە کوردستاندا بەتایبەتی لە ناوچەی ھەوراماندا لە گەسک گەسکی تازە و تەرچک، چێشتێکی خۆش چاک دەکەن، ئەوانەش نەخۆشی ڕۆماتیسمیان ھەیە بە گەسک گەسک دەرمانی دەکەن، ئەویش بەم شێوەیە کە چەپکە گەسک گەسکێک بە دەستەوە دەگرن و لاق و دەستیان، بەتایبەتی ئەو شوێنانەیان کە دێشێ لە سەرەخۆ فەلاقە دەکەن. ھاوینی ئەم ساڵیش زانایانی بواری دەرمان لە بریتانیا ئەوەیان بۆ دەرکەوت کە دەتوانن لە ڕووەکی گەسک گەسک مەوادێک بۆ دەرمان و چارەسەریی ڕۆماتیسم پێک بێنن.

## گەزینی گەزنە‌

چەندین جۆری گەزنە‌ ھەیە و ھەمووشیان کوڵکێکیان بۆ گەستن ھەیە. بەناوبانگترین جۆری گەسک، جۆرە سروشتییەکەیەتی کە بە گەسکی ڕۆمی ناسراوە و، ئێش و ئازاری ئەم جۆرەشیان لە ھەموو جۆرەکانیتر بەسوێترە. پێوەدانی گەسک گەسک زۆر لە پێوەدانی خانە (Cell لە ڕاستیدا ئەمە چکۆلەترین بەشی زیندووی پێکھێنەری بنەمای ھەموو گیانلەبەرێکن کە ھەموو ھەستێکی زینەوەرییان تێدایە.)ی شاخەکانی شەقایەقی دەریایی دەچێ. لە ھەر خانەیەکی ئەم ڕووەکەدا پێچێکی وەک مەقاش ھەیە کە نووکەکەی زۆر تیژە و چووکەترین زەختی لێ کەوێ، بەرلا دەبێ. چزووی گەسک گەسک لە یەک خانووەکان پێکھاتوون و دیوارەکانی بە کورکێکی سیلیسی یان ئەندرید سیلیسیک Anhydride silicique داپۆشراون کە بە چووکترین ھەست کردن بەم کورکانەوە، مەقاشە نووک تیژەکان ئازاد دەبن و دەچن بە پێستی لەشدا. ئەو ماددەیەش کە گەسک گەسک دەیکاتە نێو لەش، شیلەیەکی تەندراوی زۆر تیژە کە دەبێتە ھۆی خورووی لە ڕادەبەدەر و ھێندێک جاریش شوێنەکەی دەپەڕمێ.

ھەر جۆرێک بێ ئەوانەی کە دەیانەوێ ڕووەکی گەسک گەسک بچنن، دەبێ جۆرێک لاسکەکەی بگرن کە کورکەکانی بەڕووی لاسکەکەدا بڕۆنەوە، بەم جۆرە ئیتر ناتوانێ بگەزێ. لە زۆر وڵاتدا گەسک گەسکی کوڵاو بۆ خوەراکی بەراز و پەلەوەر کەڵکی لێ وەردەگیرێ. ئەگەر ڕیشووی گەسک گەسک لەگەڵ زاجی سپی بکوڵێندرێ ڕەنگێکی زەردی لێ دەست دەکەوێ، گەڵا و لاسکەکەشی ڕەنگێکی سەوزیان لێ درووست دەکرێ. شیتاڵی جۆراجۆری ڕووەکی گەسک گەسک بۆ دروست کردنی بەنی کەوش و پێڵاوی، پارچە، گوریس و پەت بەکار دەھێندرێ. ڕووەکی گەسک گەسک وەرزیی دەڕوێ، لە ھێندێک شوێنیشدا دایمی یە و جاری واش ھەیە دەبێتە بنچکێکی بە پنچ و بە ھێز و جۆرێکی لەم تیرەیەیش لە وڵاتی ئوسترالیادا ھەیە و وەک دارێکی زۆر گەورەی لێدێ.

## سەرچاوەکان

* فرھنگ بمن بگوچرا، بەرگی یەکەم. ل. ١٨ و ١٩.

پۆل:گەزگەسک
پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پۆل:سەوزە گەڵاییەکان
حوزەیران

**حوزەیران** (بە عەرەبی: *حزیران*) ناوی سوریانیی مانگی شەشەمی ساڵە لە ڕۆژژمێری گریگۆریدا و ٣٠ ڕۆژی ھەیە. بە ئینگلیزی «جوون» (*June* ) و بە فەڕانسەیی «ژووەن» (Juin) دەوترێ. ناوی ئەم مانگە لە ناوی خواژنی ڕۆمی، جوونۆ، ژنی ژووپیتێر گیراوە، کە بەرامبەرە لەگەڵ خواژنی یۆنانیی ھێرا. 

لە سەرەتای مانگی جوون دا خۆر لە کۆئەستێرەی کەڵەگا ھەڵدێت؛ وە لە کۆتایی ئەم مانگە دا خۆر لە کۆئەستێرەی دوانە ھەڵدێت . 
جوون بەناوبانگە بەوەی کە بە بەراورد لەگەڵ مانگەکانی‌تر زۆرترین زەماوەندی تێدا دەکرێت. ھۆکاری ئەمەش ئەوەیە کە ناوی ئەم مانگە لە ناوی خواژن جوونۆ (ھێرا) گیراوە، کە خواژنی زەماوەند و ھاوسەرێتیە. ھەربۆیەش ھەندێک پێیان واێە زەماوەندکردن و پێکھێنانی ھاوسەرێتی لەم مانگە دەبێتە ھۆی بەختەوەریی. 

## ھێما
گوڵی نیشانەی ئەم مانگە گوڵەباخە. ھەندێک جار بەم مانگە دەگوترێت مانگی گوڵەباخ.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:حوزەیران
پۆل:مانگەکان
ڤۆڵتێر

**فرانسوا- ماریی ئەرۆیت** () (بە نازناوی **ڤۆڵتێر** ناسراوە؛ ٢١ی تشرینی دووەمی ١٦٩٤٣٠ی ئایاری ١٧٧٨) ڕووناکبیر، نووسەر، مێژوونووس و فەیلەسووفێکی فەڕەنسی بوو. ڤۆڵتێر بە ڕەخنەکانی لە مەسیحییەت بەتایبەت کاتۆلیک ناوبانگی دەرکردبوو، ھەروەھا بە پارێزەریکردن لە مافەکانی ئازادی ڕادەربڕین، ئازادی ئایین و جیاکردنەوەی کڵێسا لە وڵات.

یەکێک بووە لەو فەیلەسووفانەی پێداگری لە مافی تاک کردووە و دژایەتی تەواوی مەسیح و بڕوای مەسیحییەتی کردووە. دەسەڵاتی ئەوان و پاشاکانی چەرخی ناوەڕاستی بە پەرداخێک بیرەناساندووە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی
پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی
پۆل:نووسەرانی فەنتازیی فەڕەنسی
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری
پۆل:مێژووناسانی فەڕەنسی
پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی
پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی
پۆل:ڤۆڵتێر
پۆل:نووسەرانی پاریسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٩٤
پۆل:مردووانی ١٧٧٨
پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان
پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق
پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور
پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە
پۆل:فەیلەسووفانی زمان
پۆل:فەیلەسووفانی زانست
پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان
پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:بێدینەکان
پۆل:خوداپەرستەکان
پۆل:نووسەران دەربارەی ئایین و زانست
پۆل:نووسەران دەربارەی دین و زانست
یورانیۆم

**یورانیوم** () یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە ھێمای کیمیاییی «U» و گەردیلە ژمارەی ٩٢. ماددەیەکە لە سروشتدا کەمە چەند بەکارھێنانی ھەیە بەڵام زۆر جار خراپ بە کار ھێنراوە بە مەبەستی سەربازی بووە بەڵام سوودی زۆری ھەیە وەک دروستکردنی وزەی کارەبا بەڵام ماددەیەکی تیشکدەرە گەر تیشکەکە بە لەشی مرۆڤ بکەویت یان دەیکوژێ بە نارەحەتی یان تو.شی نەخۆشی شێرپەنجەی دەکات کە چارەسەری نییە و پاش ماوەیەک دەمرێت. لە یورانیوم چەند ماددەیەکی بەھێزتر ھەیە کە دەستکردە یان سروشتین بەڵام زیانەکانی لە سوودەکانی زیاترە. ئەگەر یورانیوم چاک بکریت واتە بەکاربھێنرێت لە ھەر جێگەیەکدا ئەوا ئەو شوێنە تووشی پیسبوونی ئەتۆمی دەبێت کە ھەموو شێوەیەکی ژیان تێدا نامێنیت و ناتوانین ئەو جێگەیە بەکار بێنین و بۆ ماوەی نزیکەی ١٠٠٠٠ ساڵ پاک نابێتەوە.

## سەرچاوەکان
یورانیۆم

پۆل:یورانیۆم
پۆل:توخمە کیمیایییەکان
سرکیس ئاغاجان

**سرکیس ئاغاجان** لە ساڵی ١٩٦٢ لە شارۆچکەی دیانا سەر بە قەزای سۆرانی پارێزگای ھەولێر لەدایک بووە. لە بنەڕەتدا خەڵکی ناوچەی ھەکاری تورکیان و مامندۆی باپیری لەوێ لە دایک بووە. لە شەڕی جیھانیی یەکەم بەرەو ئێران و لە ساڵی ١٩١٨ش بەرەو عێراق کۆچی کردووە. سەرکیس ئاغاجان خوێندنی سەرەتایی لە دیانا و گەڵالە و ناوەندی و دواناوەندی لە ئۆردوگای زێوە و شاری تەورێز لە ئێران تەواو کردووە. لە ساڵی ١٩٧٥ەوە پەنابەر بووە لە ئێران. لە ساڵی ١٩٧٩، پارتی ئاتوری دیموکراتی دامەزراندووە کە بە یەکەمین پارتی ئاشوری دەژمێردرێت کە خەباتی چەکدارانەی لە ساڵی ١٩٨٠ دژ بە ڕژێمی سەددام دەست پێ کردووە.

سرکیس ئاغاجان لە سالی ١٩٩٢ بەشداری هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستانی کردووە و لەسەر کۆتەی ئاشورییەکان بە ئەندامی پەرلەمان هەلبژێردراوە و تا سالی ٢٠٠٥ ئەندام پەرلەمان بووە. لە سالی ١٩٩٨ بووەتە بریکاری وەزارەتی داراییوە و لە سالی ١٩٩٩ تا  ٢٠٠٩ وەزیری دارایی و ئابووری کابینەکانی چوارەم و پێنجەمی حکومەتی کوردستانی عێراق بووە. لە ھەمان کاتدا لە ساڵانی ٢٠٠٤ تا ٢٠٠٦ جێگری سەرۆکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بووە لە کابینەی پێنجەمی حکوومەتی ھەرێم جاریکی‌تر پلەی وەزیری دارایی پێ سپێدرا. لە ساڵی ٢٠٠٦ داوای ئۆتۆنۆمی بۆ کلدان سریان ئاشورییەکانی کرد و توانی ئەم مافە لە ڕەشنووسی دەستووری هەرێمی کوردستان جێگیر بکات. لە ساڵی ٢٠٠٥ کەناڵی ئاسمانی عشتاری دامەزراندووە.

بەرزترین وسامی پێ بەخشراوە لەلایەن قەداسەتی پاپای ڤاتیکان و باتریارکەکانی کەنیسەکانی ڕۆژھەڵاتی ئاشوری و ڕۆژھەڵاتی کۆن و سریانی ئەرتودوکس لە سووریا و باتریارکی انتاکیە لە لوبنان و پاپا شنودەی سەروکی کلیسای قبتییەکان لە میسر و سەروکی ئەسقوفەکانی ئورشەلیم و باتریارکی ئەرمەنییەکان لە ئەرمەنستان.

## سەرچاوە


پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:سیاسەتمەدارانی باشووری کوردستان
پۆل:خاچپەرستەکانی عێراق
پۆل:مەسیحییەکانی عێراق
پۆل:خەڵکی ھەولێر
گوڵەباخ

وێنۆک|وێنەی گوڵەباخی سلێمانی لە مانگی چواردا
**گوڵەباخ**، **گوڵباخ** یان **گوڵەباخی** و **گوڵباخی** (بە ئینگلیزی: *Damask rose*) یان **شەستپەڕ** ناوی گوڵێکی بۆنخۆشە‌. گوڵەباخی ویشک کراو کە لە کوردەواریدا زۆر باوە و ئەو کاتانەی کە گوڵەکە نیە، ویشک کراوەکەی بەکار دێنن و لە چایی دەکەن.

## نموونە لە شێعری کوردیدا
قانع لە شێعرێکدا دەڵێت:

تا شوعاعی کوڵمی سوورت دەرکەوێ شەسپەڕ چییە؟
یا لە بەینی دوگمەوە سینەت ببێ مەڕمەڕ چییە؟


## سەرچاوەکان

پۆل:بەھارات
پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان
پۆل:گژوگیاکانی پاکستان
پۆل:گژوگیاکان
لەیلا زانا

**لەیلا زانا** (بە کورمانجی:Leyla Zana)، لەدایکبووی ٣ی ئایاری ١٩٦١ لە شاری فارقینی باکووری کوردستان، ژنە سیاسەتمەداری کورد کە بۆ ماوەی دە ساڵ بەھۆی قسەکردن بە زمانی کوردی لە پەرلەمانی تورکیا زیندانی کرا.

## ژیان
لەیلا زانا رۆژی‌ ٣ ئایاری‌ ساڵی‌ ١٩٦١ لە شارۆچکەی فارقینی‌ سەر بە شاری‌ دیاربەکر لە دایکبووە و ساڵی‌ ١٩٩١ بوو بە یەکەمین ژنی کورد کە توانی ببێتە ئەندامی‌ پەرلەمانی‌ تورکیا.

### سوێند خواردن بە زمانی کوردی
لەیلا زانا، ساڵی ١٩٩١ لە مەڕاسمی سوێند خواردنی پەرلەمانی تورکیا، لەگەڵ شەش پەرلەمانتاری دیکەی کورد بە زمانی کوردی سوێندیان خوارد. لەو مەراسیمە کە لەیلا زانا ڕەنگەکانی ئاڵای کوردستانی لە نێوچاوان و پرچی بەستبوو، بوو بە سیمبوولێکی کورد.

پاش ئەم مەڕاسیمە، پەرلەمانتارانی کورد لەیلا زانا، ئۆرھان دۆغان، سەلیم ساداک و خەتیب دیجلە بە ١٥ساڵ زیندانیکردن سزادران، دوو پەرلەمانتارەکەی تر زوبێر ئایدار و یەشار کایاش ڕایانکرد.

ساڵی ٢٠٠١ دادگای مافی مرۆڤی ئەورووپا دەنگی بە ھەڵوەشاندنەوەی سزای زیندانیکردنی چوار پەرلەمانتارە کوردەکە دا بەڵام تورکیا دەنگی ئەم دادگایەی بەفەرمی نەناساند. پاشان لە ساڵی ٢٠٠٤ پاش تێپەڕبوونی ١٠ساڵ لە حوکمی ئەم چوار تێکۆشەرە کوردە، بەھۆی فشارەکانی یەکێتیی ئەوروپا، تورکیا ئەم پەرلەمانتارانەی ئازاد کرد.

## خەبات و خەڵاتەکان
thumb|left
لەیلا زانا بە ھۆی‌ ھەوڵ و ماندوبوونەکانی‌ لە پێناو چەسپاندنی‌ دیموکراسی‌ لە تورکیا و دەستەبەرکردنی‌ مافی‌ کوردان تا ئیستا، زیاتر لە ٦ خەڵاتی‌ گرنگی‌ جیھانی‌ بە دەست ھێناوە. 
* ساڵی‌ ١٩٩٥ لە لایەن یەکێتی‌ ئەوروپاوە خەڵاتی‌ ساخارۆفی‌ پێبەخشرا بەڵام بە ھۆی‌ زیندانیبوونی‌ تا ساڵی‌ ٢٠٠٤ نەیتوانی‌ ئەو خەڵاتە وەربگرێت. 
* خەڵاتی‌ دەزگای‌ رافتۆی‌ نەرویجی‌ بۆ ئاشتی‌ لە ساڵی‌ ١٩٩٤ وەرگرتووە. ساڵی‌ ١٩٩٦ خەڵاتی‌ ڤاڵدۆستی‌ ئیتاڵی‌ بۆ مافی‌ مرۆڤی‌ وەرگرت. 
* ساڵی‌ ١٩٩٦ خەڵاتی‌ ئاخنی‌ ئەلمانی‌ بۆ ئازادی‌ رادەربڕین پێبەخشراو. 
* لە نێوان ساڵەکانی‌ ١٩٩٥ تا ١٩٩٨ کاندیدکرا بۆ وەرگرتنی‌ خەڵاتی‌ ئاشتی‌ نوبێل. 
* لە شاری‌ رۆمای‌ ئیتاڵی‌ رەگەزنامەی‌ فەخری‌ ئەو وڵاتەی‌ پێبەخشرا. 
* ساڵی‌ ٢٠٠٨ خەڵاتی‌ خوان ماریا باندریسی‌ ئیسپانی‌ بەخشرایە لەیلا زانا.

لەیلا زانا لە کاتی‌ وەرگرتنی‌ رەگەزنامەی‌ فەخری‌ ئیتالیا رایگەیاند: 

لەیلا زانا ئێستا وەک کەسایەتیەکی‌ سەربەخۆ پشتگیری‌ پارتی‌ کۆمەڵگای‌ دیموکراتی‌ DTP دەکات و ھەوڵەکانی‌ خستووەتە گەڕ بۆ چارەسەرکردنی‌ ئاشتیانەی‌ پرسی‌ کورد لە تورکیا و بۆ ئەو مەبەستەش چەند جار سەردانی‌ ھەرێمی‌ کوردستانی‌ کردووە و لە گەل سەرکردایەتی‌ کورد کۆبووەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:ژنانی سیاسیی کورد
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:کورد
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:خەڵکی فارقین
پۆل:چالاکانی کورد
پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی گەلان (تورکیا)
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ساخارۆڤ
پۆل:ژنە کوردەکانی تورکیا
پۆل:چالاکوانانە کوردەکانی مافی مرۆڤ
پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم
بانە

**بانە** شارێکی ڕۆژهەڵاتی کورستانە. ناوەندی شارستانی بانە و یەکێک لە شارەکانی پارێزگای کوردستانە کە لە لای ڕۆژئاوای ئێرانەوەیە. بانە لە ٢٧٠ کیلۆمەتریی باکووری ڕۆژھەڵاتی سنە (ناوەندی پارێزگای کوردستان) ھەڵکەوتووە.

## ڕووداو
### ئاگرتێبەردانی بانە
لە ساڵی ١٩٠٥ شاری بانە لەلایەن حەمەڕەشید داروخانی کوڕی قادری شیوەگویزان ئاگری تێبەردرا. لە کاتی ئاگرکەوتنەوەکەدا شاری بانە بۆ کۆمەڵێک خۆڵەمێش کەم بووەوە و جگە لە چەند ماڵێک کە ژمارەیان لە پەنجەی دەستێک زیاتر نەبوو، هیچ ماڵێک نەما. لەم ڕووداوەدا زیاتر لە هەزار خانوو لە شاری بانە لەلایەن حەمەڕەشید داروخانی ئاگریان تێبەردرا.

دەیان بەرمیل نەوتیان هێنا و و بەسەر ماڵەکانیان دا ڕژاند و ئاگریان تێبەردا. لە کاتی ئاگرکەوتنەوەکەدا، حەمەڕەشید لە باخەکانی ترێی ئاربەبا بە دووربین سەیری ئاگرەکەی دەکرد.

چونکە خانووەکانی ئەو سەردەمە زیاتر بەیەکەوە چەسبابوون و سەقفەکانیان بە دار و گەڵای دار داپۆشرابوو، خێرایی بڵاوبوونەوەی ئاگرەکە زۆر بوو. کاتێک ماڵێک ئاگری دەگرت، تەواوی گەڕەکێک بە بڵێسەی ئاگر دەبوو.

بە هۆی هاتنی سەرما و بارانبارینی پایز خەڵک نەیتوانی لە کاتی خۆیدا بگەڕێنەوە شارەکە. خاکی بانە بەرەنگارییەکی ئەوتۆی نەبوو بەرامبەر سەرما و باران، ئەمەش وایکرد زۆربەی دیوارەکان لە وەرزی زستاندا دابڕمێن و خەڵک زیانی زیاتریان بەرکەوت.

## ڕێکخراوە مەدەنییەکەن

## کێوەکانی بانە
230px|وێنۆک|دارستانەکانی بانە
* ئاربەبا
* بابۆس
* دووزین
* جنێرە
* کەلی‌خان

## چەمەکانی بانە
چەمی زریزێن، ئەم چەمە شاری بانە ئەکات بە دوو بەشی باکوور و باشوور 

## گەڕەکەکانی بانە

## شوێنه گەشتیاریەکان
* دووکانان
* ئاربابا
* ڕۆژنامەی زانستی کانی سوور

## سەیرانگاکانی بانە
* سەیرانگای سورێن
* سەیرانگای شوێ

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای کوردستان
* شارستانی بانە

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:بانە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە
پۆل:شارستانی بانە
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای کوردستان
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏
پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ڕوانسەر

**ڕوانسەر** بە درێژاییی جوگرافیی ٤٠٫٤٦ و پاناییی جوگرافی ٣٤٫٤٣ و بەرزیی ١٣٦٠ مەتر و ھەروەھا بە ڕووبەری ١١٤٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە لە پاوانی شاخی شاھۆ و لە ٦٠ کیلۆمەتری کرماشاندا جێی گرتووە. ئەم شارە لە باکوورەوە دەگاتە کامیاران، لە ڕۆژھەڵاتەوە کرماشان، لە باکووری ڕۆژاوا پاوە، لە باشوورەوە ئارووناوا و ھەروەھا لە ڕۆژاوایەوە دەگاتە شاری جوانڕۆ. خەڵکی ڕوانسەر بە شێوەزاری کوردیی ناوەندی و بنشێوەزاری ئەردەڵانی قسە دەکەن. ھەروەھا خەڵکی ئەم شارە سوننین و شوێنکەوتووی ئیمام شافعین.

## حەشیمەت
بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ١٣٩٥ی کۆچی هەتاوی (٢٠١٦ ز) حەشیمەتی شاری ڕوانسەر **٢٤،٥٢٧** کەس بووە و پلەی ٢٩٩یەمی لە نێوان شارەکانی ئێراندا هەیە.
هەروەها حەشیمەتی شارستانی ڕوانسەر **٤٧،٦٥٧** کەس بووە و شارستانەکە لەنێوان هەموو شارستانەکانی ئێراندا پلەی ٣٢٤ەمی هەیە.
## زانکۆکان
یەکەمین ناوەندی باڵای خوێندن لە شاری ڕوانسەردا زانکۆی ئازادیی ئیسلامیی لقی ڕوانسەر بووە کە بەدەستی حەبیب سولەیمانی لە ساڵی ١٣٨٧دا دامەزراوە هەروەها لقێکی زانکۆی پەیامی نووریش لەم شارەدا چالاکە.
## جلوبەرگ
جلوبەرگی کوردی ھێشتا جلوبەرگی سەرەکیی خەڵکی ڕوانسەرە و تەنانەت لە شوێنە فرمییەکانیشدا لەبەر دەکرێن.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای کرماشان
* شارستانی ڕوانسەر

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارستانی ڕوانسەر
سەوڵاوا

**سەوڵاوا** یان **سۆڵاوا** یان **سەڵواوا** لە شارەکانی پارێزگای کوردستانی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە.

## کەسانی ناودار
راست|300px|وێنۆک|گڵکۆی مامۆستا مستەفا بێسارانی
گڵکۆی مامۆستا بێسارانی لە نزیک کێوی کۆساڵانی سەوڵاوا نێژراوە.

## شارە دراوسێکان
لە سەوڵاواوە بۆ شارەکانی سنە و مەریوان و کامیاران رێگا هەیە.
سەوڵاوا پێشتر ، خۆی یەکێک لە شارۆچکەکانی مەریوان بووە.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای کوردستان
* شارستانی سەوڵاوا

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا
پۆل:شارستانی سەوڵاوا
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای کوردستان
پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
جوانڕۆ

**جوانڕۆ** ناوێکی کۆنە بۆ ناوچەیەک پێکھاتوو لە شارستانەکانی جوانڕۆ (قەڵای جوانڕۆ)، ڕوانسەر، بەشێک لە پاوە، سەلاسی باوەجانی لە پارێزگای کرماشانی کوردستانی ڕۆژھەڵات. سەد لە سەدی خەڵکی جوانڕۆ کورد و لە ئێلی جافن. جوانڕۆ لە باکوورەوە لەگەڵ پاوە، لە باشوورەوە لەگەڵ سەلاسی باوەجانی، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ڕوانسەر و لە ڕۆژاوایەوە لەگەڵ ھەرێمی کوردستاندا ھاوسنوورە. شاری جوانڕۆ بە زێدی ئێلی جاف ناس دەکرێت. دانیشتوانی شارستانی جوانڕۆ موسڵمان و سوننین.

دانیشتووانی جوانڕۆ بە زاراوەی کوردیی ناوەندی ئەدوێن و زۆربەی زۆری خەڵککە شوێنکەوتووی ئایینی ئیسلامن. 

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای کرماشان
* شارستانی جوانڕۆ

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:شارستانی جوانڕۆ
کامیاران

**کامیاران** یەکێک لە شارەکانی پارێزگای کوردستانی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای کوردستان
* شارستانی کامیاران

## سەرچاوەکان

پۆل:کامیاران
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارەکانی پارێزگای کوردستان
پۆل:شارستانی کامیاران
سی شارپ

وێنۆک|سی شارپ

**سی شارپ** () یەکێک لە زمانە بەرنامەسازییەکانی مایکرۆسۆفتە کە وەکوو زمانیکی بەرنامەڕێژیی ھاوچەرخ، گشتی، ئامانجدار، لەلایەن مایکرۆسۆفتەوە گەشەپێدراوە و لەلایەن کۆمەڵەی پیشەسازانی کۆمپیوتەری ئەوروپی (ECMA) و ڕێکخراوی ستانداردە نێودەوڵەتییەکان (ISO) پەسەند کراوە، ئەم زمانە بە جۆریک دیزاینکراوە کەبتوانێت لە ژێرخانی زمانی ھاوبەش(CLI) کاربکات، کە پێکدێت لە کۆدی جێبەجێکردن و ژینگەی کارپێکردن کە ڕێگە بە زمانە جۆراوجۆرە ئاست بەرزەکان دەدات لەسەر سەکۆ و تەلارسازییە جیاوازەکانی کۆمپیوتەر و زۆر ھاوشێوەی لەگەل زمانی جاڤا و بەکارھێنەرانی ئاسانە بۆ ئەو کەسانی کە زانیارییان لە سی، سی++و جاڤا ھەیە

## تایبەتمەندییەکانی سی شارپ
* ئاسان بۆ دەستپێکردن: سی شارپ زمانێکی ئاست-بەرزە کە نزیکترە لە زمانە بەرنامەڕێژییە بەناوبانگەکانی تر وەکوو سی، سی++ و جاڤا کە فێربوون بۆ ھەر کەسێک ئاسان دەبێت
* پەرەپێدانی کاربەرنامەی دێسکتۆپ و وێب ئەپڵیکەیشن: بە شێوەیەکی بەرچاو لەپەرەپێدانی کاربەرنامەکانی وێب و کاربەرنامەکانی دێسکتۆپ بەکاردێت کە یەکێکە لەو زمانە بەناوبانگانەی کە لە دێسکتۆپێکی پڕۆفیشناڵدا بەکاردەھێنرێت، ئەگەر ھەر کەسێک بییەوێت کاربەرنامەکانی مایکرۆسۆفت دروستبکات، سی شارپ یەکەم ھەڵبژاردییە
* کۆمەڵگەیەکی گەورەیە: کۆمەڵگەی گەورەی ھەیە و ھەمیشە گەشەدەسەنی بۆ ئەوەی لە سیستمەکان بمێنێتەوە و لەناونەچوبێت
* پەرەپێدانی یارییەکان: سی شارپ بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکاردەھێنرێت لە گەشپێدانی یارییەکان و بەردەوام لە زاڵبوون و ھەوادارێکی گەورەی ھەیە
* بەشێکە لە .Net Framework

## وەشانەکان

## سی شارپ دۆت نێت
سی شارپ دۆت نێت لە ڤیژواڵ ستۆدیۆ ٢٠٠٣ڕا لەگەڵ ئەو کۆمەڵەیە، پێشان درا. دۆت نێت ھەندێک لە کلاسەکانی مایکرۆسافتە کە لە یک فایل بە نێوی دۆت نێت فرەیم وۆرکدا دانراوە و زمانەکانی ویژواڵ بەیسیک دۆت نێت، سی شارپ دۆت نێت و سی پلاس پلاس ھەموو لەو کلاسانە کەڵک وەردەگرن.

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:زمانە برنامەسازییەکانی .نێت
پۆل:زمانە بەرنامەسازییەکان
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٠
پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
پۆل:زمانە فرمانییەکان
پۆل:پێوەرەکانی ئایزۆ
پۆل:زمانە بەرنامەسازییە ئاستبەرزەکان
ھێرۆدۆت

وێنۆک|چەپ|150px|<center>پەیکەری ھێرودوت</center>

**ھێرودوت** (٤٨٤ی پێش‌زایین - ٤٢٥ی پێش‌زایین)، یان **هیرۆدۆتس** یەکەمین مێژوونووسی یۆنانی بووە کە نووسراوەکانی تا ئەم سەردەمە ماوەتەوە. ھێرودوت خەڵکی شارێکی بەڕەگەز یۆنانی، بەڵام بەشی پاشایەتی ئێران بووە بۆیە لە بڕێک سەرچاوە‌کان بە ئێرانیان ناو بردووە. ھێرودوت بە باوکی مێژوو ئەناسن بەڵام لە ڕاستی‌دا پێش ئەو مێژوونووسی دیکەش ھە‌بووە بەڵام نووسراوەکانیان بە دەستی ئێمە نەگەیشتوون، بێ گۆمان ھێرودوت خۆی لەو نووسراوانە کەڵکی وەرگرتووە. ھێرودوت گەڵێ سەفەر بۆ وڵاتەکانی رۆژھەڵاتی یۆنانی کردووە و زۆرینەی نووسراوەکانی گێڕانەوەی بەسەرھاتەکانی و ئەحواڵی خەڵکی ئەو وڵاتانەیە.

## نووسینەکانی ھێرودوت
نووسراوەکانی بریتین لە نۆ کتێب و ھەر بۆیە بە *مێژوو لە نۆ کتێب* دا ناوی دەبەن. هێرۆدۆت وتارەکانی ئەفلاتوونی گێڕاوەتەوە لەگەڵ قوتابیەکەی کە ئەرستۆیە. بێرتراند ڕەسڵ لە مێژوویەکی فەلسەفەی ڕۆژاوادا ئەڵێ "هەندێ پێیان وایە ناکرێ هیرۆدۆت قسەی هەڵە بکات، بەڵام ئەمە بۆچوونێکی هەڵەیە". لەو ڕاستیە کەم ناکاتەوە کە ڕەسڵ لە خەڵکانی تری بیستوە کە هیرۆدۆت زۆرێک لە قسەکانی بەڕاستی گێڕاوەتەوە. وە زۆربەی مێژووی میسری کۆن لەسەر زمانی و نووسینەکانی ئەو گێردراوەتەوە هەربۆیەش زۆرتیرین سەرەچاوە بۆ ژیان و مێژووی میسری کۆن بۆ گێرانەوەکانی هێرۆدۆت دەگەرێتەوە.

## شێوازی نووسینەکانی ھێرودوت
ھێرودوت کات و ساتی ھێندێک لە ڕووداوە مێژوویەکانی تێکەل و پێکەڵ نووسیوە و لە بڕیک شوێن‌دا مێژوو جێگای خۆی بە چیرۆک داوە تەنانەت ھەستی پەروەردە کردنی قارەمان لە نووسینەکانی‌دا بە‌تینە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی ئاسیا
پۆل:مردووانی ٤٢٥ی پ.ز
پۆل:لەدایکبووانی ٤٨٤ی پ.ز
پۆل:مێژووناسەکانی سەدەی پێنجەمی پێش زایین
پۆل:سەرچاوەی ئایینی کۆنی ئێران
ڕەشت

**ڕەشت** ناوی شارێکی پارێزگای گیلان و ھەروەھا ناوەندی ئەم پارێزگایەیە. لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانەکەی ٥٥١،١٦١ کەس بووە. کەشی ڕەشت زۆر نمەوەر و بارانییە و ئەم شارە، و شوێنەکانی گرتوپەڕی، ناوەندێکی گرنگە بۆ کشتووکاڵی بەرزە (برنج) و میوە وەکوو پرتەقاڵ و زەیتوون.

## مێژوو
پێشتر ڕەشت شوێنێکی ھەرە گرنگ لە ئێراندا بووە. یەکەم پەرتووکخانەی ئێران لە سەردەمی قاجاڕەکاندا لە رەشتدا دامەزرا. ھەروەھا رۆژنامەی «**نسیمِ شمال**» کە وەکوو یەکەم رۆژنامەی نووژەنی ئێران دەناسرێ، لە رەشتدا لە چاپ دراوە.

میرزا کووچەک خان راپەڕێکی بەناوی ڕەشتی کە لە سەردەمی قاجارەکاندا بوو بە ڕێبەری بزاڤی دارستان. ئەم بزاڤە بۆ کاتێکی کوورت (١٩٢٠-١٩٢١) توانی کۆماری کۆمەڵەپەروەری گیلان بە پایتەختیی ڕەشت دابمەزرێنێ.

## دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی شاری ڕەشت لە ساڵی ٢٠١٦ زیاتر لە ٦٥٠،٠٠٠ کەس بووە کە زوربەیان گیلەکن و لە رەشتدا گەل بە گیلەکی پێکەوە قسە دەکەن.

## ئەمانەش ببینە
* شارەکانی ئێران
* پارێزگای گیلان
* شارستانی ڕەشت

## سەرچاوەکان

پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای گیلان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دەریای کاسپیەن
پۆل:شارستانی ڕەشت
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
زەنگان

**زەنگان** یا **زەنجان** ناوەندی پارێزگای زەنگانە و ھەروەھا ناوەندی شارستانی زەنگانە. زەنگان لە ٢٩٨ کم باکووری رۆژاوای تاراندا جێ دەگرێ.

## دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی زەنگان لە ساڵی ٢٠١٦دا بەرامبەر لەگەڵ ٤٧٠٬٠٠٠ کەس بووە کە زوربەی خەڵکی ئەم شارە بە زمانی ئازه‌ری قسە دەکەن.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای زەنگان
* شارستانی زەنگان

## سەرچاوەکان


پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای زەنگان
پۆل:شارستانی زەنگان
سیستانییەکان

**سیستانییەکان** یان **خەڵکی سیستانی** (لە مێژوودا پێیان دەوترا «**سێکزی**») گرووپێکی ئێتنیکیی بە ڕەچەڵەک ئێرانین و بە شێوەیەکی سەرەکی لە ناوچەیەک لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئێران بە ناوی سیستان و لە ڕووی مێژوویییەوە لە باشووری ڕۆژاوای ئەفغانستان دەژین. زمانی سیستانییەکان فارسی و شێوەزاری سیستانییە.

## کەسانی ناودار
* عەلی سیستانی

## سەرچاوەکان

پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران
پۆل:سیستان
بەردەزەرد (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **بەردەزەرد** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** بەردەزەرد، شارباژێڕ، ناوی گوندێکی شارۆچکەی چوارتایە لە قەزای شارباژێڕ.
** بەردەزەرد، بۆکان، ناوی گوندێکی شارستانی بۆکانە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان

## چیا(شاخ، کێو)
* **بەردەزەرد** ناوی چیایەکە.
** بەردەزەرد، چیا، ناوی چیایەکە لە شارستانی بۆکان.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
زرێبار

وێنۆک|زرێبار
**زرێبار** یان **زرێوار** دەریاچەیەکی گەورەی سروشتیی ئاوی شیرینە کە لە ٣ کیلۆمەتریی ڕۆژاوای شاری مەریواندایە. ئاوی زرێبار لە سەرچاوە ئاوییەکانی بنی خۆیەوە ھەڵدەقوڵێت و ھیچ ڕووبارێکی تر ناڕژێتە ناوی و ھەروەھا ساڕێژی ئاوەکەشی چەمی زرێبار پێک دێنێت کە بە دەشتی مەریواندا تێپەڕ دەبێت و دەڕژێتە سەر ڕووباری سیروان. زرێبار و سروشتی دەوروبەری کە دەشت و کێو و دارستان و گیانلەبەری جۆراوجۆری تێدایە، یەکێک لە سەیرانگا بەناوبانگە گەشتیارییەکانی کوردستان و ئێرانە. بەرزاییەکەی لە ئاستی دەریاکان ١٢۹٠ مەترە و درێژییەکەی (ئاڕاستەی باشووری-باکووری) زیاتر لە ٨ کیلۆمەترە و پانییەکەشی (ئاڕاستەی ڕۆژھەڵات-ڕۆژاوا) نزیکەی ٣ کیلۆمەترە. لە ھەندێک لە زستانە ساردەکاندا ڕووی زرێبار بە تەواوی سەھۆڵ دەبەستێت.

## ئەفسانەی زرێبار
وێنۆک|ڕاست|قەبری دەروێش لە ڕۆژھەڵاتی زرێباردا
سەبارەت بە پێکھاتنی زرێبار، ئەفسانەیەک لە ناو خەڵکی ناوچەکەدا ھەیە کە گوایە لە جێگەی ئێستای زرێباردا شارێک ھەبووە کە حاکمەکەی ناوی **فەیلەقووس** بووە. دەروێشێک لەگەڵ ژنە دووگیانەکەیدا بە سواریی کەرێکەوە دەگەن بە شارەکە. پیاوانی فەیلەقووس کلکی کەرەکەی دەقرتێنن و ژنەکەی دادەکەوێت و مناڵەکەی لەباردەچێت. دەروێشەکە سکاڵا دەکات لە حاکم. فەیلەقووس بە خراپتر وەڵامی دەداتەوە و بێگاریی پێدەکات. دەروێشەکە دەچێتە سەر کێوێک و سەری لە سەر زەوی دادەنێت و دەپاڕێتەوە لە خوا. کە سەر بەرز دەکاتەوە شارەکە بووە بە ژێر ئاوەوە و گۆلی زرێبار بەم شێوەیە دروست دەبێت. لە بەرزایییەکانی ڕۆژھەڵاتی زرێباردا قەبرێک ھەیە کە دەوترێ قەبری ئەو دەروێشەیە. ئەنوەر ڕەوشەن لێکۆڵینەر و نووسەری مەریوانی، لە ساڵی ٢٠٠٨دا، فیلمێکی بەڵگەیی بەناوی زرێبار، شوناسێکی دێرینی ئەم ھەرێمە  ئامادە کرد. لە بەشی یەکەمی فیلمەکەدا پسپۆڕان و لێکۆڵینەرانی شاری مەریوان لەسەر ناو و مێژووی زرێبار لێدوانێکی زۆر دەکەن و چەند پیرەوەپیاوی ناوچەکە ئەفسانەی دروست بوونی زرێبار دەگێڕنەوە. 

## مەترسییەکان لە سەر ژینگەی زرێبار
وێنۆک|بەنداوی زرێبار
بەنداوی زرێبار لە ساڵی ١٩٩٥دا لە باشووری زرێبار و لەسەر چەمی زرێباردا دروست کراوە. بەرزییەکای ٤ مەترە و ھۆکاری دروستکردنی، دابین کردنی ئاوی پێویست بۆ کشتوکاڵی دەشتی مەریوان بووە. بەڵام بە ھۆی وشکەساڵییەکانەوە تەنھا چەند ساڵێک بە قازانج بوو و ئێستا وەک مەترسییەک بۆ ژینگەی زرێبار و ماس ھەژمار دەکرێت.

لە زۆربەی کەنارەکانی زرێباردا قامیش (زەل) دەڕوات کە بە بیروڕای ھەندێ کەس، ماوەیەکە خەریکە زیادتر دەبێت و مەترسیی بۆ زرێبار دروست کردووە.

## زرێبار لە ئەدەبی کوردیدا
زرێبار لە ئەدەبی کوردیدا زۆر بەر چاو دەکەوێت. ھەم لە ھۆنراوەی شاعیراندا و ھەم لە گۆرانییە فۆلکلۆرەکاندا. چەند نموونە لەو شیعرانەی کە ناوی زرێباریان تێدایە:

ناری لە ھۆنراوەیەکدا کە بۆ شێخ مەحموودی حەفیدی وتووە دەڵێت:

مەولەوی لە شیعرێکی ھەورامیدا دا دەڵێت:

## پێشانگا

Zrebar-Panorama.jpg|وێنەی پانۆڕاماییی زرێبار لە ھاوینی ٢٠٠٧دا
PanoramaFrozenZrebar.jpg|وێنەی پانۆڕاماییی زرێباری لە زستانی ٢٠٠٨دا کە سەرانسەری بەستوویە و خەڵک بەسەریدا دەچن.
Zrebar Panorama.jpg|وێنەی پانۆڕاماییی زرێبار لە بەھاری ٢٠١٥دا کە لە بەری بەگزادەوە لە ئاوایی یەنگیجەوە گیراوە.
زرێوار.jpg|هێمای خۆشمدەوێی مەریوان لە زرێوار هاوینی ٢٠٢١


## سەرچاوەکان

پۆل:دەریاچەکانی کوردستان
پۆل:دەریاچەکانی ئێران
پۆل:شارستانی مەریوان
پۆل:پارێزگای کوردستان
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کوردستان
پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ڤی ئێل سی میدیا پلەیەر

**ڤی ئێڵ سی میدیا پلەیەر** (بە ئینگلیزی؛VLC Media Player) لێدەر و پەخشکەر و گۆڕەڕێکی ڕەنگاڵەی سەرچاوە کراوەی ھەڵگرتەنییە Portable.VLC بەناوبانگترین پەخشکەرەوەیە کە پشتگیری لە زۆرترین جۆری فۆڕمارتی فایل دەکات، وەرگێڕدراوە بۆ سەر چەندین زمانی جیھانی، لەوانە ھەردوو زاراوەی سۆرانی و کورمانجیش. VLC بەناوبانگە بەوەی کە دەتوانێت پەڕگە تێکشکاوەکان و بە ئەو پەڕگە و فایلانەی کە بەتەواوی دانەگیراون پەخش بکات.

## مێژوو
لە سەرەتادا پڕۆژەی VideoLan پێکھاتبوو لە ڕاژەخوازێک و ڕاژەکارێک بۆ پەخشکردنی ڤیدیۆ لەسەر ڕایەڵە کە لەلایەن چەند خوێندکارێکی École Centrale Paris ـەوە داڕێژرابوو کە لە ١ شوباتی ٢٠٠١ ـدا یەکەم وەشانی لەژێر مافی GPL ـدا وەشێنرا، بەڵام ئێستا چەندین داڕێژەر و ھاوکاریکەر بەشدارن لە پڕۆژەکەدا لە سەرانسەری جیھاندا.

لە پاشاندا VideoLAN Server (VLS) نەما و گۆڕدرا بۆ VideoLan Client (VLC).

## سەرچاوەکان

پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠١
پۆل:نەرمەکاڵا
پۆل:نەرمامێرەکانی ئێکس بۆکس وەن
پۆل:بەرنامەکانی یوونیڤەرساڵ ویندۆز پلاتفۆڕم
پۆل:نەرمەکاڵای تی ڤی ئۆ ئێس
فارووق کەیخەسرەوی

**فارووق کەیخەسرەوی** (١٩٤٨ - ) نووسەرێکی بەناوبانگی کوردە و ئەندامی کۆڕی زانستی زمانی کوردیە.

## ژیان

فارووق کەیخەسرەوی ساڵی ١٩٤٨ لە دایکبووە. ماستەری ئەندازیاریی میکانیکی لە زانکۆی ئەمیرکەبیر (پۆلیتەکنیکی تاران) لە ساڵی ١٩٧٦ (١٣٥٥ کۆچیی ھەتاوی) وەرگرتووە.

## بەرھەمەکان

## سەرچاوەکان

* کیخسروی، فاروق، ماڵپەڕی کۆڕی زانستی زمانی کوردی - سەردانی ڕێکەوتی ١٩/٥/٢٠٠٩
سروە (کۆوار)

**سروە** گۆڤارێکی فەرھەنگی، ئەدەبی و کۆمەڵایەتییە کە بە دوو زمانی کوردی و فارسی بە‌ شێوە‌ی مانگانە دەردەچێت.ئێستا لە لایەن ناوەندی بڵاوکردنەوەی فەرھەنگ و ئەدەبی کوردی لە شاری سنەوە چاپ دەکرێ. گۆڤاری سروە لە تە‌واوی پارێزگاکانی کوردستانی ئێران بڵاو دە‌کرێتە‌وە.

ئەم گۆڤارە بەدەستپێشخەریی ھێمن شاعیر و نووسەری کورد، ژمارە ١ی لە بەھاری ١٩٨٥ لە شاری ورمێ دەرچووە. یەکەم سەرنووسەری تا ژمارەی ٥ ھێمنی شاعیر بووە، پاشان ئەحمەدی قازی.

سروە ڕۆڵێکی بەرچاوی بووە لە خزمەت بە فەرھەنگ و کلتووری کورد و ھەروەھا فێرکردنی زمانی کوردی بە گەنج و لاوەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

* خاوەن ئیمتیاز: ناوەندی بڵاوکردنەوەی فەرھەنگ و ئەدەبی کوردی 
* بە‌رپرسیار: بێھرووز جەعفەری (پێشتر ئسفەندیار ڕەحیم مەشایی بووە)
* سەرنووسەر: بێھرووز خەیریە


پەڕگە:Sirwe276.jpg|ڕووبەرگی ژمارەی ٢٧٦
پەڕگە:Sirwe181.jpg|ڕووبەرگی ژمارەی ١٨١


## سەرچاوەکان
* ماهنامه سروه، بانک اطلاعات نشریات کشور (بە فارسی) - سەردانی ٨/٨/٢٠١٠
* ھەواڵنێریی پەیامنێر - سەردانی ڕێکەوتی ١٩/٥/٢٠٠٩

پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی فارسی
بەنداوی سیازاخ

**بەنداوی سیازاخ** یەکێک لە بەنداوە هەرە مەزنەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە کە لە تەنیشتی شاری دیواندەرە لە پارێزگای کوردستان لە ئێران ھەڵکووتووە و نزیکەی ٢٣٠ میلیۆن متری سێجا ئاو لە پشتی خۆی کۆ دەکاتەوە. ئەم بەنداوە ئاوی خواردنەوەی دوو شاری دیواندەرە و بیجاڕ دابین دەکات وە ھەروەھا زۆرێک لە زەمینە دێمیەکانی ناوچەکە دەرفەتی ئەوەیان دەبێت کە بکرێن بە ئاویە. بڕیار وا بوو لە ساڵی ٢٠١٠ کاری دروستکردنی ئەم بەنداوە تەواو ببێت. بەرزایی تاجی ئەم بەنداوە ٨٤ مەترە و درێژایی تاجەکەی ٢٥٠ مەترە. ئەم پرۆژەیە لە چاو دانیشتوانی ناوچەکەوە وەکوو بەرھەمی تێکۆشانی نوێنەری کوردی پەرلەمانی ئێران، "ئەندازیار بەھائەددین ئەدەب" لە قەڵەم دەدرێت.

## ئەمانەش ببینە
* بەنداوەکانی کوردستان

## سەرچاوەکان

پۆل:بەنداوەکانی کوردستان
پۆل:بەنداو
بس (دێ)

**بس** یان **بست** یەکێک لە دێکانی *بەشی چلچەمە*ی شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١١٨ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٦٨٣ کەسە.

## سەرچاوەکان
* ماڵپەڕی فەرمانداریی شاری دیواندەرە 

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
خەلیل ڕەحیم پوور

**خەلیل ڕەحیم پوور** ناسراو بە **باپیر** ھونەرمەند و وێنەکێشی کوردە، ساڵی ١٣٤٥ ھەتاوی لە شاری سەقز لەدایک بووە.

## ژیاننامە
خەلیل ڕەحیم پوور خوێندنی ھەتا دیپلۆم لە شار سەقز تەواو کردووە و دواتر بووەتە ئەندام و فەرمانبەری بنکەی بارھێنان و پەروەردەکردنی فکری مناڵان و مێرمنداڵان لە شاری سەقز و ئێستایش خوێندکاری ھونەری گرافیکی کامپیوتەرە لە زانکۆی تەورێز. ئێستایش ھەر لە شاری سەقزدا نیشتەجێیە و بەردەوامیشە لە کاروباری ھونەری.

باپیر، فەیزوڵڵاخانی ناھید و ھادی زیائوددینی بە ھاندەر و مامۆستایانی خۆی دەزانێت. باپیر جیا لە ھونەری شێوەکاری لە ھونەری خۆش نووسی و پەیکەرسازی و ھونەری مۆسیقا بەتایبەت دەف توانایەکی بەرچاوی ھەیە.

## چالاکییە ھونەرییەکان
بەشێک لە چالاکییە ھونەرییەکانی خەلیل ڕەحیم پوور:
* پێشانگای کیمیابارانی ھەڵەبجە، بەردەوام ھەمووساڵێک ھەتا ١٣٨٣ھەتاوی
* بەشداری لە کونگرەی مەولەوی، بە چەند تابلۆوە لە سەقز
* بەشداری لە کونگرەی نالی، بە چەند تابلۆوە لە سەقز
* بەشداری لە سمیناری سەقز و فراژوتنی فەرھەنگی، بە چەند تابلۆوە لە سەقز
* بەشداری لە کۆڕی دووساڵانەی نقاشی ھاوچەرخی ئێران، کە بەردەوام لە شارەکانی کوردستان و ئێران دا بەشداربووە وەک سەقز، بۆکان، بانە، مەھاباد، سنە، مەریوان، کرماشان، ئیلام، ھەمەدان، سمنان، شیراز، ئەسفەھان، تەبرێز، تاران، زابول و …
* پێشانگای تاکی لە وڵاتی بەلژیک لە ساڵی ١٣٨٠ ھەتاوی
* پێشانگای گەلی لە شاری ھەڵەبجە لە ساڵی ١٣٧٣ھەتاوی
* پێشانگای نەقاشی لە تئاتری کوردی سەقز، ١٣٩٠ ھەتاوی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* «خلیل رحیم پور» آخرین تابلو هایش را به نمایش گذاشت ، شارنیوز، ٢٠١٤

پۆل:خەڵکی سەقز
پۆل:زیندووان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:ھونەرمەندانی کورد
شاقەڵا

**شاقەڵا** یان **گوڵقەڵا** یەکێک لە دێیەکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە پارێزگای سنەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بەپێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٦٦ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتووانی ٤٣٤ کەسە.

## سەرچاوەکان
* ماڵپەڕی فەرمانداریی شاری دیواندەرە 

پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
شەریفاوای چلچەمە

***شەریفاوای چلچەمە''' یەکێکە لە دێکانی دەوروبەری شاری [[دیواندەرە|دیواندەرەیە لە]] ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی [[٢٠١٥|2015]]، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە 230 بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی 1200 کەسە.''

خەڵکی شەریفاوا خەڵکێکی قارەمان و دڵسۆز و نیشتمانپەروەرن، هەمیشە حەز و تامەزرۆی ئازادی کورد و کوردستانیان لە دڵ دا بووە، هەمیشە ڕوویان کراوە بووە بە دەم مێوان و خۆشیان خەڵکێکی ڕەنجکێش و ڕووگەشن.

سروشتی تایبەت و چیا سەرکێشەکانی هەوازۆ و چلچەمە وێنایەکی جوانیان بەخشیوەتە ئەم دێیە. 

کێوەکانی ئەم دێیە پێک‌دێن لە؛ کەڵکوژ، گاپەی‌کریاو، هەوازۆ، قوڕەوار، دۆڵ‌ڕەوو (دۆڕەوو)، زیارەتەقوتکە و قەبڵانداخی.

دوو کانی سەرەکی لەناو گوند دا هەیە، کانی هەسێڵ و کانی بەرئاوایی.

خوێندەوارانی زۆر لەناو ئەو گوندە دا هەن و چەن دکتۆر و خوێندکاری ئاستی باڵا و چەندین سەرۆکی ئیدارەیشی لێ‌هەڵقوڵیوە.

== سەرچاوەکان ==
* [http://divandareh.gov.ir/Default.aspx?TabID=106 ماڵپەڕی فەرمانداریی شاری دیواندەرە] 


***'

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
عەزیزاوا (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **عەزیزاوا** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** عەزیزاوا، بەکرەجۆ، ناوی گوندێکی شارەدێی بەکرەجۆیە لە قەزای سلێمانی.
** عەزیزاوا، چلچەمەی دیواندەرە، ناوی گوندێکی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
** عەزیزاوا، قەرەتەورەی دیواندەرە، ناوی گوندێکی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
ئەسعەد ئەردەڵان

**ئەسعەد ئەردەڵان** چالاکی سیاسیی کورد لە ئێران.
ئەسعەد ئەردەڵان لەدایکبووی ساڵی ١٩٤٨ لە شاری سنەیە. دکتۆرای لە بواری یاسای نێودەوڵەتیدا ھەیە و مامۆستای زانکۆیە لە تاران. ئێستا دانیشتووی شاری تارانە و سەرۆکایەتی کۆمەڵەی کوردەکانی دانیشتووی تارانی لە ئەستۆیە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
عەبدوڵڵا موھتەدی

**عەبدوڵڵا موھتەدی** (لەدایکبووی ١٩٤٩ لە بۆکان) چالاکی سیاسی و سکرتێری گشتیی حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێرانە. ئەو ھەروەھا یەکێک لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران بووە.

عەبدوڵڵا موھتەدی کوڕی حاجی ڕەحمان ئاغای موھتەدی لە وەزیرەکانی کۆماری کوردستان و زایینەی شاری بۆکانە. قوتابخانەی سەرەتایی و ناوەندییی لە تاران خوێندووە و بە وتەی خۆی خزمی ئەمیرکەبیرە، دەرچووی بازرگانییە لە زانکۆی تاران.

عەبدوڵڵا موھتەدی، فواد مستەفاسوڵتانی، محەمەدحسێن کەریمی و سدیق کەمانگەر و چەند کەسی تر لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵە بوون لە ٢٧ی ئۆکتۆبەری ١٩٦٩  (٥/٨/١٣٤٨ کۆچیی ھەتاوی).
پێش لە سەرکەوتنی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران سێ جار قۆڵبەست کرا کە جارێکیان مەحکووم کرا بە سێ ساڵ بەندیخانە.

ناھید بەھمەنی ھاوسەریەتی و دوو کچیان ھەیە کە ئێستا خوێندکارن. عەبدوڵا موهتەدی و ناهید بەهمەنی لە ڕوانگەی سیاسییەوە نزیکن لە شاپەرستەکانی فارس و بەردەوام هەوڵدەدەن لۆبی بۆ ئەو بابەتە بکەن و داخوازی و چاوەڕوانیان ئەوەیە كە عەبدوڵا موهتەدی وەك فەرمانداری بۆكان لەلەلایەن ڕەزای پەهلەوی كوڕی دیكتاتۆری پێشووی ئێرانەوە بە ڕەسمی دەستنیشان بكرێت.

## سەرچاوەکان

* سی و نۆ ساڵ کۆمەڵە، وتووێژ لەگەڵ عەبدووڵای موهتەدی سکرتێری گشتی کۆمەڵە (فارسی) - ماڵپەڕی کوردانە

پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:خەڵکی بۆکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
پۆل:سیاسییەکانی حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:سیاسییەکانی کۆمەڵە ڕێکخراوی کۆمۆنیستی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران
پۆل:زیندووان
پۆل:مەھاباد
پۆل:کۆمۆنیستە ئێرانییەکان
کیلۆمەتر

**کیلۆمەتر** یان **کیلۆمیتر** ()، بۆ پێوانی درێژایی یان پانایی شتێک کە ماوەی زۆر بێت بەکار دێت. بریتییە لە ١٠٠٠ مەتر و ٠٫٦٢١٣٧١ مایل.

کورتکراوەکەی: km

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:یەکەکانی درێژایی
پۆل:١٠٠٠ (ژمارە)
پۆل:یەکەکانی درێژی