open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مەولوود

[thumb|ئاھەنگ گێڕان لە مزگەوتێک بە بۆنەی مەولوود لە شاری [ھەولێر ساڵی ٢٠١٣.]]
thumb|کۆمەڵەیەک لە مەولوودخوێنان لە مزگەوتێکی شاری ھەولێر بەبۆنەی یادی مەولوود ساڵی ٢٠١٣
**مەولوود** ڕۆژی لەدایکبوونی محەممەد کوڕی عەبدولڵا پێغەمبەری ئیسلامە و لە ڕۆژمێری ئیسلامیدا دەکەوێتە ١٢ی ڕەبیعەلئەوەل. بە بۆنەی ئەو ڕۆژەش لە زۆربەی وڵاتانی ئیسلامیدا پشووی فەرمییە و موسڵمانان ئاھەنگی خۆشی دەگێڕن، لە پاڵ ئەمانەشدا موسڵمانان دەچن بۆ مزگەوت بە مەبەستی زیکر و گێڕانی مەولوود و خۆشی. لەوێ بە شیعر و وتار باسی ژیان و ڕەوشتەکانی پێغەمبەر و ئیسلام دەکەن و لە زۆربەی وڵاتانی مووسڵماننشین خێر و کاری چاکە ئەنجام دەدرێت لە نموونەی دابەشکردنی شیرینی و خواردن و خواردنەوە.

یەکەم کەس کە بە ڕەسمی یادی مەولوودی کردبێتەوە سوڵتان موزەفەر فەرمانڕەوای شاری ھەولێر بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:محەممەد
پۆل:سۆفیگەری
پۆل:ژینی محەممەد
نیویۆرک تایمز

thumb|لاپەڕی پێشەوەی ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز لە ژمارەکانی ساڵی ١٩١٤
**نیویۆرک تایمز** () ڕۆژنامەیەکی ڕۆژانەیە لە نیویۆرک دەردەچێت و لە زۆربەی وڵاتانی جیهاندا بڵاو دەکرێتەوە. کۆمپانیای نیویۆرک تایمز خاوەنی ئەم ڕۆژنامەیەیە و هاوکاتیش پازدە ڕۆژنامەی تریش لە چاپ دەدات. هێنری جارڤیس و جۆرج جۆنیس دامەزرێنەرانی ڕۆژنامەکەن و دەزگای ڕۆژنامەکە لە ١٨ی ئەیلوولی ١٨٥١ دامەزراوە.

## بەستەر بۆ دەرەوە

*ماڵپەڕی فەرمی نیویۆرک تایمز

پۆل:بڵاڤۆکەکان، دامەزرانی ١٨٥١
پۆل:نیویۆرک تایمز
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٥١ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:ڕۆژنامەکانی نیویۆرک
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی
کەمال سیدۆ

وێنۆک|کەمال سیدۆ لە ٢٠١١
**کەمال سیدۆ** (لەدایکبووی ١٩٦١ لە گوندێکی نزیک عەفرین) مێژووناس و وەرگێڕ، نووسەر و وێنەگرێکی کوردە. لە ساڵی ١٩٩٠ەوە چووەتە ئەڵمانیا و کاری لە ناو حیزبی ئازادی دیموکراتی ئەڵمانیا (FDP) کردووە.

پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی عەفرین
پۆل:وەرگێڕەکانی عەرەبی–کوردی
پۆل:وەرگێڕەکانی ڕووسی–کوردی
پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی سووری
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
سترازبێرگ

230px|وێنۆک|چەپ|دیمەنێک لە ستراسبۆرگ
**سترازبێرگ** حەوتەمین شاری گەورەی وڵاتی فەڕانسەیە. ئەم شارە بە ھۆی شوێنە جوگڕافییە تایبەتەکەیەوە بووەتە ناوەندی قانوون داڕژاندن لە ئورووپا. پەرلەمانی ئورووپا لە سترازبێرگ.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:ئەلزاس
پۆل:شارەکانی فەڕەنسا
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٦٨١
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٢٦٢
پۆل:ستراسبورگ
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە فەڕەنسا
پۆل:ھەڵوەشانەکانی ١٦٨١
پۆل:پارێزگاکانی فەڕەنسا
لەیلا سۆیلەمەز

**لەیلا سۆیلەمەز** یەکێک بوو لەو سێ ژنانەی ئەندامی پەکەکە کە لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠١٣ لە شاری پاریس لە وڵاتی فەڕانسە لە لایەن چەن کەسێکی نەناسراو تیرۆر کرا لەگەڵ سەکینە جانسز و فیدان دۆغان. سۆیلەمەز زۆرتر لە بواری ژناندا لە ڕێکخراوە کوردییەکاندا بەشداری دەکرد.

## سەرچاوەکان
* ماڵپەڕی کوردیپێدیا

پۆل:تیرۆرکراوانی کورد
پۆل:سیاسییەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
پۆل:مردووانی ٢٠١٣
پۆل:کوردەکانی تورکیا
پۆل:چالاکوانانی تیرۆرکراو
پۆل:چالاکانی کورد
پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم
شێوەزاری ئیرۆنی

**ئیرۆنی** یان **ئیرۆنی** (بە ئۆسێتی: *Иронау*) یەکێکە لە دوو شێوەزاری سەرەکیی زمانی ئۆسێتی؛ زمانی ئۆسێتیش خۆی یەکێکە لە زمانە ئێرانیەکان. زۆربەی خەڵکی ئالان ئەم شێوەزارە بە کار دێنن، بە تایبەت لە ڕۆژھەڵات، باشوور و ناوەندی ئۆسێتیای باکوور- ئالانیا. زۆربەی ئیرۆنیەکانی خۆیان بە *ئیر* و ناوچەکەیان بە *ئیریستان* دەناسێنن.

## پەراوێز

پۆل:زمانی ئۆسێتی
پۆل:زمانەکانی ڕووسیا
زمانی ئۆسێتی

230px|وێنۆک|چەپ|زمانەکانی ئێستای قەوقاز
**زمانی ئۆسێتی** یەکێکە لە زمانەکانی لقی ڕۆژھەڵاتی زمانە ئێرانیەکان. ئەم زمانە ئێستا لەلایەن خەڵکی ئەلان لە گورجستان و ڕووسیا بە کار دێت. ژمارەی ئاخێوەرانی ئەم زمانە ٧٠٠٬٠٠٠ کەسە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زمانی ئۆسێتی
پۆل:زمانەکانی ڕووسیا
پۆل:زمانەکانی گورجستان
زمانە ئێرانییەکان

وێنۆک|Genetic division of Iranic languages

**زمانە ئێرانییەکان** (بە ئینگلیزی: Iranian or Iranic languages) کۆمەڵێک زمانن کە سەر بە بنەماڵەی زمانە ھیندوئەورووپایییەکانن. زمانە ئێرانییەکان لە سێ سەردەمی کۆن، ناوین و نوێ تاوتوێ دەکرێن. ئەو زمانانەی کە لە سەردەمی ھاوچەرخدا ھێشتا بەکار دێن پیان دەوترێت زمانە ئێرانیکە نوێکان کە خۆیان دوو بەشن: بەشی ڕۆژھەڵات و بەشی ڕۆژاوا. زمانەکانی کوردی، لوڕی، فارسی، گیلەکی، مازەندەرانی، ئۆسێتی و ئەوانەی تر، لە بنەماڵەی زمانەکانی ئێرانیی ڕۆژاوان.

## دەستەواژە
دەستەواژەی ئێرانی (Iranian یان Iranic) بە ھەر زمانێک دەگوترێت کە لە ڕەچەڵەکی زمانی ئێرانیی وەرین بەدی ھاتبێت.

ھەندێک لە لێکۆڵەران وەکوو جان پێری باوەریان بەوەیە کە دەستەواژەی ئێرانیک (Iranic) وەکوو دەستەواژەیەکی مرۆڤناسانە بۆ بنەماڵەی زمانییەکە و ئەو گرووپە ئیتنیکەکان کە ژێری ئەو پۆلێنبەندی دەکرێن و زۆربەیان لە دەرەوەی وڵاتی ئێستاکەی ئێراندان شیاوترە، چۆنکە وشەی ئیرانی Iranian وڵاتێکی دیاریکراوە و ئەم وشە بۆ ھەر شتێک باشە کە لەو وڵاتەدا بێت. جان پێری ئەم وشەیە بەپێی جیاوازیی لەنێوان دەستەواژەکانی وەکوو ژرمەن و ژرمەنیک یان تورکی و تورکیک بە کار دەبات.

یەکەم جار دەستەواژەی بنەماڵەی زمانیی ئێرانیی لەلایەن کریستیەن لاسێن لە ساڵی ١٨٣٦ بەکاربراوە. لە ساڵی ١٨٧٨ ڕۆبێرت نیدھام کاست دەستەواژەی *ئێرانو-ئاریان*ی بەکاربرد. ھەروەھا ڕۆژھەڵاتناسانێک وەکوو جۆرج ئابراھام گریەرسۆن و ماکس موولەر دەستەواژەی ئێرانو-ئاریانیان بۆ ئاماژە بە ئێران لە بەرامبەری دەستەواژەی *ھیندو-ئاریان*ی دانا. لە ساڵانی دوایی ھەندێک لێکۆلەری زمان بەتایبەت لە ئەڵمانیا ئەم دەستەبەندییەیان دیسانەوە زیندووکردووە.

ئەو زمانانە کە لەژێر دەستەواژەی ئێرانی پۆلێنبەندی کراون، بە نۆڕی خۆیان بەم لقانە دەستەبەندی دەکرێن:
* زمانە ئێرانییە ڕۆژاواییەکان کە دو لقی خوارەوە لەخۆ دەگرێت:
** باشووری ڕۆژاوا، کە زمانی فارسی (بریتی لە فارسی، دەری، تاجیکی) و زمانی لوڕی ئەندامی سەردەستین؛
** باکووری ڕۆژاوا، کە ئەندامی سەردەستی زمانە کوردییەکانن.
* زمانە ئێرانییە ڕۆژھەڵاتییەکان کە دو لقی خوارەوە لەخۆ دەگرێت:
** باشووری ڕۆژھەڵات، کە ئەندامی سەردەستی زمانی پەشتۆە؛
** باکووری ڕۆژھەڵات، کە بچۆکترین لقە و ئەندامی سەردەستی زمانی ئۆسێتییە.

## شانەی هەڵسەنگاندنی وشەکان

## سەرچاوەکان


پۆل:زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان
ئەلانەکان

**خەڵکی ئەلان** یان **ئەلانەکان** کۆمەڵێک لە خەڵکن کە ئێستا لە ئۆسێتیا لە قەوقاز دەژین. خاوەن مێژووێکی کۆنن و لە یەکەمین خەڵکە ئاریاییەکانن کە ھاتنەتە ڕۆژھەڵاتی ناوین و بناغەی ئێرانیان داناوە. ئەم خەڵکە بە زمانی ئۆسێتی قسە دەکەن و خۆیان بە *ئیرۆنی* دەناسێنن. لە سەردەمی ھاوچەرخدا ناوچەی ئەلانەکان جێگەی شەڕ و پێکدادان لە نێوان دوو وڵاتی ڕووسیا و گورجستان بووە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:مێژووی ئەفریقای باکوور
پۆل:ئەلانەکان
پۆل:ئۆسێتیا
پۆل:چیچان
پۆل:مێژووی باکووری قەوقاز
یووتیرۆئید

**یووتیرۆئید** یان **یووتیرۆئیدی** () دۆخی دروست و بێ ھەڵە کارکردنی ئاڵگی تیرۆئیدە. لەم دۆخەدا ڕادەی ھۆرمۆنە تیرۆئیدیەکان (تی٣، تی٤) لە ئاستی ئاساییدایە.

## پەراوێز
ھۆرمۆن

**ھۆرمۆن** مادەیەکی کیمیاییە کە خانەیەک (سلوولێک) یان ئاڵگێک لە بەشێک لە لەشی مرۆڤدا دروستی دەکات دەردەدرێت لە لایەن کوێرە ڕژێنە کۆئەندام  و وەکوو پەیامێک دەچێتە بەشێکی تری لەش و دەبێتە ھۆی گۆڕانکارییەک لەوێ. بۆ گۆڕاندنی مێتابۆلیزمی خانەکان، تەنیا نەختێ ھۆرمۆن پێویستە. ھەندێک لە ھۆرمۆنەکانی لەشی مرۆڤ ئەمانەن: تی٣ و تی٤ کە ھیی ئاڵگی تیرۆئیدن، ئەنسۆلین کە ھین پەنکریاسە و ھتد.

## میکانیزمی کارکردن
ھۆرمۆنەکان کار لە خانەکان دەکەن لەڕێگەی بەستنەوەیان بە وەرگری پڕۆتینی تایبەت کە دەکەوتە سەر رووی خانە یان ناو  سایتۆپلازمی خانە، ئەم بەستنەوەیە دەبێتە ھۆی گۆڕان لە فرمانی خانە.
ھۆرمۆنەکان کاردەکەن وەکو پردی پەیوەندی لەنێوان ئەندام و شانەکان بۆ ڕێکخستنی شێوازی کارکردنیان وەک  ھەرسکردن و مێتابۆلیزم و ھەناسەدان و فرمانی شانە و خەو و گەشە و جولە و فشار و شیر بەرھەم ھێنان و زۆربون و باری دەرونی.

## پێکھاتەی کیمیایی
ھۆرمۆنەکان  شێوگی کیمیاییان ھەمەجۆرە کە ئیکۆسانۆیدز و ستیرۆید و وەرگیراوەکانی ئەمینۆ ئەسید و پیپتیدەکان و پرۆتین لەخۆ دەگرێ. ئەو ئاڵگانەی کە ھۆرمۆن دەردەن بەشێکن لە کۆئەندامی کوێرەڕژێن.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:فیزیۆلۆژیا
پۆل:ھۆرمۆنەکان
پۆل:زانستی هەناو
پۆل:زانستی ھەناو
چواردە خاڵەکەی ویڵسن

**چواردە خاڵەکەی ویڵسن** بریتیە لەو چواردە بنەمایەی کە سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، وودرۆ ویڵسن کۆنگرێسی پێ کۆکردەوە لە ٨ی ڕێبەندانی ساڵی ١٩١٨دا. ئەم خاڵانە بە وتەی ویلسۆن بۆ پاراستنی ئاشتی لە دنیای دوای شەڕی جیھانیی یەکەم دابین کرابوون. لە خاڵی ١٢یەمی بڕیارنامە ئاماژە بە سەربەخۆیی نەتەوەکانی ژێر دەستی عوسمانی کراوە کە کوردیش یەکێک بووە لەو نەتەوانە. دواتر ئەم مافە سەربەخۆییە بۆ کوردەکان لە پەیمانی سیڤەردا بەدی ھات. نەخشەیەکیشی خستە بەردەم کۆنگرێس بۆ دیاریکردنی سنوورەکانی کوردستانی گەورە.

## خاڵەکان
کورت کراوەی چواردە خاڵەکە:
# بێستانی سیاسەتە شاراوەکان و بەستنی پەیمانی ئاشتی لە نێوان بەشداربووانی شەڕی جیھانیی یەکەم
# ئازادکردنی ھاتوچوو لە زەریاکاندا
# لابردنی بەربەستکاریە گومرگیەکان و ئازادکردنی بازرگانی
# کەمکردنەوەی ڕادەی چەکەکان
# کۆتایی ھێنان بە شەڕ و پێکدادان لە سەر موستەعمەرەکان
# خاڵیکردنی خاکی ڕووسیا
# سەربەخۆیی بەلجیکا
# خاڵیکردنی فەڕانسە و گەڕاندنەوەی ئەلزاس و لورن بە خاکەکەی
# دیاریکردنەوەی دووبارەی سنوورەکانی ئیتالیا
# ئوتۆنۆمی کەمینەکانی (ئەقەلییەت) ئیمپراتۆری نەمسا- مەجارستان
# خاڵیکردنی خاکی سربیا و مۆنتینیگرۆ و ڕۆمانیا و چارەسەرکردنی کێشەکانی بالکان
# سەربەخۆیی نەتەوەکانی ژێردەستی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و نێونەتەوەیی کردنی داردانێل
# سەربەخۆیی دووبارەی پۆڵەندا
# پێکھێنانی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩١٨
پۆل:سیاسەت لە ١٩١٨
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ١٩١٨
سارایێڤۆ

230px|وێنۆک|چەپ|هەندێک لە دیمەنەکانی شاری سارایێڤۆ
**سارایێڤۆ** پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینایە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١، ٣٢١،٠٠٠ کەس بووە. ساڵانێکی زۆرە کە خەڵکی موسڵمان، مەسیحی و جوولەکە لەم شارەدا لە ئاشتیدا پێکەوە ژیاون، بەم هۆیەوە ئەم شارە بە «بەیتولموقەدەسی ئەورووپا» بەناوبانگ بووە. 

## سەرچاوەکان


پۆل:دامەزرانەکانی ١٤٦١
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٤٦٠

پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
ئۆقیانووسی ھیند

230px|وێنۆک|ئوقیانووسی ھیند**ئۆقیانووسی ھیند یان زەریای ھیندی** سێیەمین ئوقیانووسی گەورەی سەر زەوییە کە نزیکەی ٢٠٪ ئاوی جیھانی لە خۆ دەگرێت و ڕووبەرەکەی نزیکەی ٧٤٬٩ ملیۆن کیلۆمەتر دووجایە. قووڵترین شوێنی ئەم زەریایە ٨٠٤٧ مەتر قووڵەو بەشی زۆری زەریاکە دەکەوێتە نیوەگۆی باشووری زەوی. ھەر سێ کیشوەری ئاسیا و ئەفریقیا و ئوسترالیا دەکەونە سەر ئەم زەریایە و ئەم ئۆقیانووسە ھاوسنوورە لەگەڵ ئۆقیانووسی ئەتڵەسی و ئۆقیانووسی ئارام و لە باشووریشەوە دەگاتەوە بە ئۆقیانووسی باشوور.

## جوگرافیا
ئەو دەریا کراوانە و تەنگەبەر و کەنداوانەی دەکەونە سەر ئۆقیانووسی ھیند بریتین لە:-

## ئەو دەوڵەتانەی دەکەونە سەر ئۆقیانووسی ھیندی
### [[ئەفریقا]]
لەباشوورەوە بۆ باکوور:

ئەفریقیای باشوور، مۆزامبیک، تانزانیا، کینیا، سۆماڵیا، جیبوتی، ئیریتریا، سودان و میسر

### [[ئاسیا]]
شانسینی عەرەبی سعوودیە، عومان، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان، قەتەڕ، بەحرەین، کووەیت، عێراق، ئێران، پاکستان، ھیندستان، بەنگلادێش، میانمار، تایلەند، مالیزیا، ئیندۆنیزیا و تیمۆری ڕۆژھەڵات. ئوردن و ئیسرائیلیش لە ڕێی کەنداوی عەقەبەوە کە لەسەر دەریای سوورە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ دەکەونە سەر زەریای ھیند.

### ئوسترالیا
ئوسترالیا و جگە لەمە دوورگەکانی کریسمس، کۆکۆس، ھێرد و مەکدۆناڵد، ئەشمۆر و کارتییەر کە ھەر ھەموویان ھەر سەر بە ئوسترالیان.

### [[دەوڵەت]]ە [[دوورگە]]کان
ماداگاسکار، سریلانکا، دوورگەکانی قەمەر، سیشێل، ماڵدیڤ و مۆریس و ھەروەھا دوورگەکانی ڕیۆنیۆن و مایۆت و ناوچەکانی باشوور و ئەنتئارکتیکای فەڕەنسا کە سەر بە فەڕەنسان و کۆمەڵە دوورگەی چاگۆس کە سەر بە شانشینی یەکگرتووی بەڕیتانیایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئۆقیانووسی ھیند
پۆل:باشووری ئاسیا
پۆل:ئۆقیانووسەکان
پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا
پۆل:ڕۆژھەلاتی ئەفریقا
ئەمیلیا ئێرھارت

**ئەمیلیا ماری ئێرھارت** فڕۆکەوانی ژنی ئەمریکاییە و یەکەمین ژنە کە توانیویەتی بە فڕۆکە لە سەر ئوقیانووسی ئاتلانتیکەوە تێپەڕبێت.

## پەراوێز


پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:فڕۆکەوانانی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی ژنی ئەمریکی
پۆل:فڕۆکەوانانی ژن
پۆل:مردووانی ١٩٣٧
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧
پۆل:مردووانی ١٩٣٩
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە کەنەدا
پۆل:خێزانی وینترۆپ
کوالا

thumb|وێنەی کوالایەکی دوو ساڵە لە ئۆسترالیا
**کوالا** گیانلەبەرێکی ژیکەڵەیە زیاتر لە ڕۆژھەڵاتی ئۆسترالیا دەژین. کوالا شێوەی ورچ coucouی بچووکە و زیاتر شەوانە چالاکە.

## بەستەر بۆ دەرەوە
* ماڵپەڕی دەزگای کوالای ئۆسترالی کە ئامانجی پاراستنی کوالایە لە جیھان

پۆل:گیانلەبەران، وەسفکراوی ١٨١٧
پۆل:ئای یوو سی ئێن لیستی سووری جۆرە لاوازەکان
پۆل:شیردەرەکانی نیو ساوت وێڵز
پۆل:شیردەرەکانی ئوسترالیا
کیسەڵ

thumb|کیسەڵ
وێنۆک|کیسەڵ
**کیسەڵ** ( ناوی زانستی: Testudines) خشۆکێکی خوێن ساردە, جەستەی بە توێکڵێکی ڕەق پارێزراوە، کیسەڵ دوو جۆر ھەیە ، یەکەمیان وشکانییە و ھەندێکیان ئاویین. کیسەڵەکان ھەمان تایبەتمەندی ھەموو خشۆکەکانیان ھەیە، لەوانە: بە دوو سیی ھەناسە دەدەن (کیسەڵە وشکانی و ئاوییەکانیش)، دڵێکیان ھەیە کە لە دوو دەمارپێکھاتووە، پلەی گەرمی جەستەیان لەگەڵ ژینگەی دەرەوە دەگونجێت، پێستیان بەھێزترە بە ئێسکەپەیکەری دەرەوەیان، ھێلکەکانیان بەنزیکەیی لە شوێنێکی وشک دادەنێن و باوەشی پێدا ناکات، ئێسکەپەیکەرەکەی لە شانە ئێسکییەکان پێکھاتووە.

ئەم وشەیە لە دوو بەشی "کی" بە واتای "ماڵ، خانوو" و "سەڵ" بە واتای "سەنگ، سان، بەرد" پێکھاتووە. وشەی "کەی" ئێستا لە وتووێژی ڕۆژانەدا بە کار ناچێت بەڵام لە ھەندێک وشەی لێکدراو وەکوو "کابان، یان کەیبانوو"دا بە کار دێت، کە واتە خاتوونی ماڵ.

پۆل:کیسەڵەکان
سەمەرقەند

230px|وێنۆک|چەپ|دیمەنی ڕەجستان کە کۆنترین و ناوەندیترین بەشی سەمەرقەندە
**سەمەرقەند** () دووەمین شاری گەوررەی وڵاتی ئۆزبەکستانە. ئەم شارە بە ھۆی ئەوە کە لە سەر ڕێگای ئاوریشم و لە نێوان چین و ئەورووپا بووە و ھەروەھا ناوەندی زانستە ئیسلامیەکان بووە بەناوبانگە. لە سەدەی ١٤یەمی زایینیدا ئەم شارە بوو بە پایتەختی ئیمپراتۆرێتیی تەیمووری لەنگ. سەمەرقەند لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لایەن یوونێسکۆوە بە یەکێک لە میراتە جیھانیەکان ناسرا. زمانی خەڵکی ئەم شارە لە کۆنەوە تاجیکی بووە، بەڵام لە سەردەمی سۆڤیەتەوە و بە ھۆی سیاسەتەکانی ستالین بۆ کۆچدانی زۆرەکیی خەڵکی تاجیک بۆ شوێنی ئێستای وڵاتی تاجیکستان، ڕێژەی تاجیک زمانەکان کەم بووە و جێگای ئەوانیان ئۆزبەک زمانەکان گرتووە. ئێستایش خەڵکی ئەم شارە بە سێ زمانی تاجیکی، ڕووسی و ئۆزبەکی قسە دەکەن. 

## سەرچاوەکان


پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئۆزبەکستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سەمەرقەند
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئۆزبەکستان

پۆل:شارەکانی ئۆزبەکستان
پۆل:پایتەختە پێشووەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ١ەمی پ.ز
ڕێگای ئاوریشم

230px|وێنۆک|چەپ|ڕێگای ئاوریشم
**ڕێگای ئاوریشم** تۆڕێکە لە ڕێگەکان کە لە ئاسیاەوە ھەتا ئەورووپا کێشراون و لە سەردەمی کۆندا بۆ بازرگانی لە نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوای جیھان دروست کرابوون. ئەم تۆڕە ڕێگای بێجگە لە کاریگەری بازرگانی لەسەر ئەو ناوچانەی کە لێیان تێدەپەڕێ، کاریگەری چاندی زۆریشی ھەبووە.

## ئەمانەش ببینە
ئەو شارانەی دەکەونە سەر ڕێگای ئاوریشم

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە چین
پۆل:دانوستانی نێونەتەوەیی
پۆل:مێژووی پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان
پۆل:ئیمپراتۆریەتی ھان
پۆل:مێژووی شاھانەی چین
پۆل:مێژووی دێرینی عێراق
مەکسیم گۆرکی

**ئەلێکسی مەکسیمۆڤیچ پێشکۆڤ** (٢٨ی ئازاری ١٨٦٨ – ١٨ی حوزەیرانی ١٩٣٦) ناسراو بە **مەکسیم گۆرکی**، چیرۆکنووس و شانۆنووسی ڕووس بوو. لە سەردەمی ئیمپراتۆری ڕووسیا و سۆڤیەتی چالاکی وێژەیی و کودەتایی بووە. لە ساڵی ١٩١٣ لە ڕووسیا دوور خرایەوە و چوو بۆ دوورگەی کاپری لە وڵاتی ئیتالیا، دواتر لە سەردەمی ستالیندا بەھۆی ھەژاری گەڕایەوە بۆ ڕووسیا و ڕێزێکی زۆری لێ گیرا. پەرتووکەکانی گۆرکی لە بەناوبانگترین پەرتووکەکانی نووسەرانی سۆسیالیستن و گۆرکی خۆی یەکێکە لەو کەسانەی کە ئەدەبی ڕووسیای پێ دەناسرێت.

## ژیان
مەکسیم گۆرکی لە ساڵی ١٨٦٨ز، لەدایکبووە و لە تەمەنی یازدە ساڵی بێ دایک و باوک بوو بۆیە داپیرەی ئەرکی بەخێوکردی گرتە ئەستۆ و لە شێوازی باسکردنی چیرۆکەکاندا زۆر نایاب بوو کە بەھۆیەوە بوو بە کەسێکی بەھرەمەند لە دانانی چیرۆکیدا. مردنی داپیرەی زۆر کاری تێکرد بەشێوەیەک ھەوڵیدا خۆی بکوژێت. بۆ ماوەی پێنج ساڵ چەندین جار کاری خۆی گۆڕیوە لە ڕووسیادا کە دواتر کاریگەرییان لەسەر وێژەی ھەبوو.

واتای وشەی گۆرکی بە زمانی ڕووسی واتای «تاڵ» دەدات، نووسەر ئەمەی ھەڵبژاردووە بۆ تاڵی ژیانی خەڵکی ڕووس لەژێر دەسەڵاتی حووکمی قەیسەری و بە ھەردوو چاوی ئەوەی بینیوە لەکاتی ڕێگا دوور و درێژەکانی لەناوی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیدا بۆ دەستکەوتنی کار و کەسابەت، و لە پەرتووکەکانی بەتایبەت لە پەرتووکی دایکدا دیارە.

ھاوڕێی لینین بووە کە لە ساڵی ١٩٠٥ چاوی پێ کەوت. کوڕەکەی بە ناوی مەکسیم بشکۆڤ لە ساڵی ١٩٣٥ز کۆچی دوایی کرد و دوای ساڵێک مەکسیم گۆرکی لە ١٨ی کانونی دووەمی ساڵی ١٩٣٦ لە مۆسکۆ کۆچی دوایی کرد، و گومان دەکرێت کە ژەھرخوارد کرابن. شاری نیژنی نۆڤگراد کە تێیدا لەدایکبووە، لە ساڵی ١٩٣٢ تا ١٩٩٠ بە ناوی «گۆرکی» خۆیەوە ناونرا.
## گرنگترین بەرھەمەکانی
* دایک (ڕۆمان).
* ڕۆمانی منداڵی.
* شانۆی بن.
* ھۆنراوەی «گۆرانی پێشبینیکەری زریان».
* منداڵی ١٩١٣–١٩١٤.
*دووژمنان؛ دراما؛ ١٩٠٦.
* زانکۆکانم ١٩٢٣.

جگە لە چەندین شانۆ و چیرۆک و وتار.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* کتێبەکانی گۆرکی لە کتێبخانەی مارکسیستەکان
* کتێبەکانی گۆرکی لە پرۆژەی گووتێنبێرگ

پۆل:ڕۆماننووسانی ڕووس
پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:شانۆنامەنووسانی ڕووس
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٨
پۆل:مردووانی ١٩٣٦
پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ڕووس
پۆل:بێدینەکان
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
ئیمپراتۆریەتیی مەغۆلی ھیند

٢٣٠px|وێنۆک|چەپ|شوێن و گەورەیی ئیمپراتۆری مەغۆلی هیند
**ئیمپراتۆری مەغۆلی هیند** یان **گوورکانییانی هیند** یان **ئیمپراتۆری بابری** ئیمپراتۆرییەکی مەغۆلی بوو کە بە دەستی نەوادەکانی چەنگیزخان لە هیندە. ئەم ئیمپراتۆریە لە ساڵی ١٥٢٦ تا ١٨٥٧ لە بەشێکی زۆر لە وڵاتانی پاکستان، ئەفغانستان، بەنگلادێش و هیندستانی ئێستا دەستەڵات دار بوون.ئیمپراتۆری یەکەم زاهیر الدین محمد و دوا ئیمپراتۆر میرزا ئەبو زەفەر سیراجددین محمد بوو

230px|وێنۆک|چەپ|ئاڵای ئیمپراتۆری مەغۆلی هیند

## سەرچاوەکان


پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
پۆل:مێژووی بەنگلادێش
پۆل:مێژووی بەنگال
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٥٧
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٥٢٦
پۆل:مێژووی پاکستان
فیلیپۆ بروونێلێسکی

وێنۆک|150px|پەیکەری بروونێلێسکی
**فیلیپۆ بروونێلێسکی** (١٣٧٧زایینی لە شاری فلۆرانسی ئیتالیا – ١٤٤٦) داھێنەر و نژیارڤان و پەیکەرەتاشی بەناوبانگی سەردەمی ڕینێسانسە لە ئیتالیا. بروونێلێسکی لە بواری نژیارڤانیدا بە کەڵک وەرگرتن لە شێوازی بیناسازی ڕۆمای کەڤنار دەستی دایە داھێنانی نوێ لەم بوارەدا. بروونێلێسکی یەکەم کەسە کە توانی پێرسپێکتیڤ بدۆزێتەوە کە ڕوانگەیەکی نوێی لە جیھاندا ھێنایە ئاراوە. یەکێک لە بینا بەناوبانگەکانی ئیتالیا کە بروونێلێسکی نەخشەی گۆمبزتەکەی کێشاوە، کاتێدرالی فلۆرانسە و لە ساڵی ١٤١٨ەوە دەستی کرد بە کێشانی نەخشەکەی، و ستایلەکەی گۆتیک-ڕینێسانسە. بروونێلێسکی بە کەڵک وەرگرتن لە فۆرمووڵی بیناسازی ڕۆمای کەڤنار توانی ئەم گۆمبەزە دروست بکات و بۆ ئەوەی کەس نەتوانێت لە چۆنییەتی فۆرمووڵی نەخشەکەی سەردەربێنێت بە شێوازیکی ڕەمزی فورمووڵەکانی نووسیوە.

بە گشتی بروونێلێسکی داھێنەری شێوازێکی نوێیە لە ڕوانگەی ھونەری و نژیارڤانی و کۆمەڵایەتی لە فلۆرانس.

پۆل:نژیاروانانی ئیتالی
پۆل:لەدایکبووانی ١٣٧٧
پۆل:مردووانی ١٤٤٦
سەنت پیتەرزبورگ

**سەنت پیتەرزبورگ** ()، ھەروەھا ناسراو بە **سەنت پیتەربورگ** یان **پیتەر** و بە ناوی پێشووی **لێنینگراد**، دووەمین شاری گەورەی ڕووسیایە. ئەم شارە لە قەراخی کەنداوی فینلاند لە دەریای باڵتیکدا ھەڵکەوتووە و ڕووباری نێڤا بە ناویدا تێدەپەڕێت، نزیکەی ٥٠٠ پردی تێدایە کە بیست و چواریان دەکرێنەوە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە نزیکەی ٥،٤٠٠،٠٠٠ کەسە. سەنت پیتەرزبورگ چوارەمین شاری پڕ لە دانیشتووی ئەورووپا، پڕ لە دانیشتووترین شاری دەریای باڵتیک و ھەروەھا وەکوو باکووری ترین شار بە زیاتر لە ١ملیۆن دانیشتووە، وەک شارێکی فێدراڵ بەڕێوەدەبرێ، سەنت پیتەرزبورگ وەکوو «پایتەختی فەرھەنگی ڕووسیا» دەناسرێت و لە ساڵی ٢٠١٨ میوانداری زیاتر لە ١٥ملیۆن کەس بووە.

ئەم شارە لەلایەن تزار پیتەری مەزن لە ٢٧ی ئایاری ١٧٠٣ دامەزرا و بە ناوی پێشەوا سەنت پیتەر کرایەوە. سەنت پیتەرزبورگ لەلای مێژوو و فەرھەنگ لەگەڵ ساڵڕۆژی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا و ھاتنی ڕووسیا بە مێژووی مۆدێرن وەکوو یەک ئەورووپی دەسەڵات گەورە پەیوەندی ھەیە. ئەم شارە وەکوو پایتەختی ڕووسیای تزاری و ئیمپراتۆریەتیی دواتری ڕووسیا لە ساڵانی ١٧١٣ ھەتا ١٩١٨ بوو (مۆسکۆ بۆ ماوەیەکی کورت لە نێوان ساڵانی ١٧٢٨ ھەتا ١٧٣٠ جێگەی گرتەوە). دوای شۆڕشی ئۆکتۆبەر لە ساڵی ١٩١٧، بۆلشێڤیکەکان دەوڵەتی خۆیان بۆ شاری مۆسکۆ گواستەوە.

## گەشتیاری
وێنۆک|بۆلشۆی زال (ساڵۆنی گەورە) لە سەنت پیتەرزبورگ
سەنت پیتەرزبورگ میراتی مێژوویی و فەرھەنگی زۆری ھەیە. ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١٨ و لەکاتی جامی جیھانیی فیفای ئەم ساڵە، میوانداری زیاتر لە ١٥ ملیۆن کەسی کردووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
پۆل:شار و شارۆچکەکانی ڕووسیا
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ڕووسیا
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ڕووسیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٠٣
پۆل:پایتەختە پێشووەکان
پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان
پۆل:ڤلادیمیر لێنین
بۆلشێڤیک

[230px|وێنۆک|چەپ|کۆبوونەوەیەکی بۆلشێڤیکەکان لە ساڵی ١٩٢٠ بە بەشداری [لێنین.]]
**بۆلشێڤیک** (بە ڕووسی: *большевики*) وشەیەکی ڕووسییە بە واتای زۆرینە، زۆربە و زۆرایەتی، دەستەیەک بوون لە حیزبی سۆسیالدیموکراتی مارکسیسیتی ڕووسیا کە لە دووەمین کونگرەی ئەو حیزبەدا لە ساڵی ١٩٠٣دا لێی جیا بوونەوە. سەرکردە و پێشەوای ئەوان لێنین بوو. بۆلشێڤیکەکان بەم کارە لە مۆنشێڤیکەکان (بە واتای کەمینە، کەمایەتی) جیا بوونەوە و دواتر بناغەی حیزبی کۆمۆنیستی سۆڤیەتیان دانا.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی ڕووسیا
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٠٣
پۆل:بۆلشێڤیکەکان
پۆل:بۆڵشەڤیکەکان
موونیس تەکیناڵپ

وێنۆک
**مونیس تەکینئاڵپ** (١٨٨٣ سێرێس، ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی–١٩٦١ نیس، فەرەنسا)  کە پێشتر ناوی **مونیس کۆهین**  لە خانەوادەیەکی ئۆرتۆدۆکسی جوولەکە لە دایک بووە. لە خوێندنگای هاوپەیمانی ئیسرائیلی لە ساڵۆنیک، یۆنان خوێندوویەتی. لە ۱۹۱۲ بار ئەکاتە ئەستەمبوڵ. ژیانی لەسەر کاسبیی تووتن بووە. پاڵنەرێکی سەرسەختی تورکایەتی و نووسەریکی کارای توورانیزم بووە کە هەندێک بە نووسەرێکی کەمالیزمی دادەنێن.

مامۆستا بووە لە زانکۆی ئەستەمبوڵ، بە یەکێ لە تیۆریزەکەران و بناغەدانەرانی تورکایەتی دا ئەنرێت.

## پەراوێز


پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٣
پۆل:مردووانی ١٩٦١
پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
موتەنەبی

وێنۆک
**موتەنەبی** ناوی تەواوی **ئەحمەدی کوڕی حوسێنی کوڕی حەسەن** لەدایک بووی شاری کووفە لە ساڵی ٣٠٣ی کۆچی (ڕۆژمێری ئیسلامی)، یەکێکە لە شاعیرە بەناوبانگەکانی عەرەب، باشترین ڕۆژەکانیشی لە حەلەب بەسەر بردووە، ناوبراو دەستی باڵای ھەیە لە بابەتی وەسف و ھەجوو، زۆرێک پێیان وایە ناوبراو بانگەشەی پێغەمبەری کردووە بۆیە نانزاوی موتەنبیان پێ بەخشیوە، موتەنەبی لەلایەن کافوری ئەخشیدی و ئیبل خەلەکانی ئەربیلی ستایش کراوە و شیعرەکانی بە باڵاترین شیعرەکانی ئەو سەرەدەمەیان ناوزەند کردووە، لەکاتی گەڕانەوەی بۆ شاری بەغداد لەلایەن ڕێگرەکانەوە کوژرا.

## سەرچاوەکان

*ویکی عەرەبی

پۆل:شاعیران بە زمانی عەرەبی
پۆل:شاعیرانی عێراقی
پۆل:لەدایکبووانی ٩١٥
پۆل:مردووانی ٩٦٥
پۆل:شاعیرانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:نووسەرانی سەدەی ١٠یەم
ئیمپراتۆریەتیی سلووکی

230px|وێنۆک|چەپ|پانایی ئیمپراتۆری سلووکی
**ئیمپراتۆری سلووکی** دەوڵەتێک بوو کە لە نێوان ساڵانی ٣١٢ تا ٦٤ی پێش لەدایکبوونی مەسیح لە بەشێکی زۆر لە ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست حوکمی دەکرد. لە دوای کۆچی دوایی ئەسکەندەری مەزن، ئیمپراتۆریەتەکەی ئەو لە نێوان جەنەڕاڵەکانیدا دابەش بوو و ئیمپراتۆریەتی سلووکی یەکێک بوو لە ئەم ئیمپراتۆرییە تازە پێکھاتووانە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی ٦٣ی پ.ز
پۆل:مێژووی ئێران
پۆل:مێژووی خەیبەر پەختوونخوا
پۆل:مێژووی ئێرانی کەونار
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ١ەمی پ.ز
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٣١٢ی پ. ز
پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ٤ەمی پ.ز
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ناوەڕاستی ئاسیا
پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
حاجی بابەشێخ

alt=حاجی بابەشێخ|وێنۆک|حاجی بابەشێخ
**حاجی بابەشێخ** (ساڵی ١٢٦٢ ک. ھ لە دێی جە میان لە ناوچەی بۆکان لە دایک بووە) لەو کەسانەیە کە کەمتر کەسێک ھەواڵێکی تەواوی و گشتگیرانەی لە سەرجەمی کەسایەتییەکەی ھەبووە و ھەیە. حاجی بابەشێخ سەرۆکی ئەنجومەنی نیشتمانی کوردستان لە کۆماری کوردستانی ساڵی ١٩٤٦ و سەرۆکی کومیتەی ئیتحادی ئیسلام لە ناوچەی موکریان بووە.

لە سەرەتاکانی شۆڕشی مەشرووتەی ئێران ١٩٠٦ سەرۆکی ھۆزانی گەورەی موکریان دێبوکری و مامەش تکایان لە شێخی حیسامەددینداوا کردووە کە حاجی بابەشێخ ڕازی بکات خۆی بکاتە کاندیدای ھەڵبژاردن بۆ مەجلیسی ئێران.

حاجی بابەشێخی لە ماوەی شەڕی جیھانیی یەکەمشدا کە عوسمانییەکان بە خاکی ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا ورەرببوون بە لایەنگریی لەوان و دژ بە ڕووسەکان کومیتەی بەربەرەکانی دروست کردووە کە ئەندامەکانی بە ناوی ئیتحادی ئیسلامەوە سەری ڕووسیان کردووە و خۆی سەرۆکی کومیتەکە بووە. بێجگە لەمانەش کاتێ سەرتیپ سەیف ئەفشار — ئەفسەرێکی نێردراوی ڕەزاشای پەھلەوی — دەیەوێت بۆ وتووێژکردن لەگەڵ پشدەرییەکان بچێتە سەردەشت داوا لە حاجی بابەشێخ دەکات لەگەڵی بچێتە ناوچەکە بۆ ئەوەی کەڵک لە خۆشناوی و ڕێزی لە ناو کۆمەڵانی خەڵک وەربگرێت و بە یارمەتی ئەو کارەکانی خۆی بەڕێوە ببات.

## سەرچاوەکان
* [//fa.wikipedia.org/wiki/حاجی_باباشیخ ویکیپدیا فارسی]
* بۆکان لە سەدەی بیستەمدا (کتێب)

پۆل:خەڵکی بۆکان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کۆماری کوردستان
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:سەرۆک وەزیران
توورانیزم

**توورانیزم** یان **پان توورانیزم** بزووتنەوەیەکی کۆتایی سەدەی ۱۹یەم و سەرەتای سەدەی ۲٠ەمە بۆ یەکخستنی سیاسی و چاندی نەتەوەکان تورک، تەتەر، ئۆرالیک و خەڵکانی تر کە لە تورکیای ئێستا دەژین و ھەروەھا لە مەجەڕەوە بۆ زەریای ھێمن. وشەکە خۆی لە فارسیەوە ھاتووە *توران* کە بە واتای تورکستان یان وڵاتی تورکان دێت.

## کەسایەتییە گرنگەکان
*زەکی تۆغان
*یوسف ئاکچورا
*ئیسماعیل گاسپیرالی
*ئەنوەر پاشا
*زیا گوێکاڵپ
*عومەر سەیفەدین
*محەممەد ئەمین یورداکوڵ
*حوسەین ئاتسز
*موونیس تەکیناڵپ
*سەدری ئاراڵ
*ڕەزا نوور
*نەژدەت سانچار
*میرسەعید سوڵتانغەلیێڤ
*حیکمەت تانیو
*دویندار تاشەر
*ئەڵپەرسلان تورکەش
*ئارمین ڤەمبێری
*ئیگناتس گۆلدزیھەر

## ئەمانەش ببینە
* پان تورکیزم

## سەرچاوەکان

*
پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان
پۆل:مێژووی چاندی
پۆل:ناسیۆنالیزمی تورکی
ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی

230px|وێنۆک|چەپ|نەخشەی ئیمپراتۆری ئەشکانی
**ئیمپراتۆری ئەشکانی** یان **ئیمپراتۆری پارت** یەکێک لە ئیمپڕاتۆریەتی ئێرانی پێش هاتنی ئیسلام بۆ ئێرانە. ئەم ئیمپراتۆریە لە ساڵی ٢٥٠ی پێش لەدایکبوونی مەسیح تا ٢٢٤ی زایینی لە زۆربەی ناوچەکانی ئێرانی هاوچەرخ، کوردستان، ئەفغانستان و پاکستان دەسەڵاتدار بوو. ئیمپراتۆری ئەشکانی ناوی خۆی لە ناوی بناغەدانەرەکەی هێناوە، کە ناوی "ئەرشەک" یان "ئەشک" بووە.

## پەڕاوێز


پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا
پۆل:مێژووی ئەفغانستان
پۆل:مێژووی ئێران
پۆل:مێژووی پاکستان
پۆل:مێژووی تورکمانستان
پۆل:مێژووی ئێرانی کەونار
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٤٧ی پ. ز
پۆل:مێژووی ڕۆژاوای ئاسیا
پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
پۆل:ڕۆژھەڵاتی نزیکی دێرین
دێرین ناسی سووباکواتیک

سووباکواتیک بە دێرین ناسی ژێر ئاو دەوترێت. واتە گەڕان بە دوای هەر کەرەستەیک کە لە ژێر ئاودایە. سووباکواتیک زیاتر بە کەنوکۆڵی دێرین ناسانە لە ناو ئاوی زەریاچە و رووبارەکان دەوترێت. بە کەندوکۆڵ لە ناو ئاوی زەریاکان دێرین ناسی ژێر زەریا دەوترێت. ئەم دیسیپلینە لە کۆتایی دەیەی 1980ی زایینیەوە گەشەی سەندوە و ئەمڕۆکە لە زانکۆکان بەشێکی تایبەت بۆ دێرین ناسی سووباکواتیک و ژێر ئاوی تەرخان کراوە.
لەم ساڵانەی دوائیەدا ژمارەیەک لە کەشتی و جەنگاوەرە ئاسمانیەکانی سەردەمی شەڕی جیهانی کە بە تەواوی ون ببون لەم ڕێگەوە دۆزراونەتەوە.
دێرین ناسی سووباکواتیک هەروەها کار لە سەر گۆڕانکاری کەشوھەوا لە پێوانەی قاڕەیی، بومەلەرزە و هتد دەکات کە بوونەتەە هۆی وشک بوونی ئاو یان هاتنە سەرەوەی، بۆ نموونە ئەو شوێنەوارانەی کە رۆژانێک مرۆڤ تێدا نیشتەجێ بووە و ئەمڕۆکە پڕن لە ئاو. هەروەها رەوتی تاویانەوەی سەهۆڵەکانی جەمسەری زۆر جار شوێنی نیشتەجێ بوونی مرۆڤ و ئاژەڵی بە ئاو داپۆشیوە. ئەمرۆکە دیرین ناسانی سووباکواتیک و ژێر ئاوی ژمارەیەکی زۆر لە فۆسیلەکان و کەرەستە کۆنەکانیان لە ژێر ئاوەکان دەرهێناوە و کەرەستەیەک وەک کەشتی، گۆزە و ئەوانەی مرۆڤ بەرهەمیانی هێناوە و کەرەستەگەلێ لەو جۆرەیان گواستوەتەوە سەر وشکی و چاکیان کردوەتەوە.

پەڕگە:Scale_drawing_underwater.jpg|دیزاینی پەیمانە لە ژێر ئاودا


پۆل:میتۆدەکانی ئاسەوارناسی
پۆل:شوێنەوارناسی دەریایی
ماریۆ بالۆتیللی

230px|وێنۆک|چەپ|بالۆتیللی بە جلی هەڵبژاردەی تۆپی پێی نشتیمانی ئیتالیا
**ماریۆ بالوتیللی باروا** (*Mario Balotelli Barwuah*)، (پالیرمو، ١٢ ئاب ١٩٩٠) یاریزانێکی گەنجی ئیتالیــە، ئێستا لە یانەی ئەی سی میلان یاری دەکات پاش ئەوەی لە کانوونی دووەمی ٢٠١٣ لە وەرزی زستانەی راگواستنەکان بە بڕی ٢٠ میلیۆن یۆرو لە یانەی "مانچستەرسیتی"ەوە گوازراوە میلان. پێشتر لە ریزی یانەی ئینتەرمیلان یاری دەکرد و پێشتریش لە یانەی لومیزان.

## ژیان
ماریۆ لە ساڵی ١٩٩٠ لە شاری پالیرمۆی دوورگەی سێقلیە (سیسلی) لە دایک و باوکێکی بە رەچەڵەک گانایی ئەفریقایی پەیدابووە بە ناوو نازناوی ماریۆ باروا. لە ٣ ساڵیەوە تووشی نەخۆشیەکی ریخۆلە بووە و لە بەر دەستکورتی و نەداریان، دایک و باوکەکەی ماریۆیان خستۆتە ژێر چاودێری بنکەکانی چاودێری کۆمەڵایەتی و لەوێش فرانچێسکۆو سیلڤیا بالۆتیللی کە خێزانێکی بە رەچەڵەک جووی شاری بریشیا بوون ماریۆیان بەخێو کردووە. ماریۆ تا گەوەبوو ھەر لە لای ئەو خێزانە مایەوەو رازی نەبوو بگەڕێتەوە لای باوانی خۆی ھەر لە بەر خۆشەویستی زۆری بۆ بەخێوکەرانی نازناوی بالۆتیللی بۆ ناوی خۆی ھەڵبژاردو ھەمیشە  پەسنی ئەوان دەکات و گلەیی لە باوانی خۆی دەکات بەوەی کە چۆن نەشیاون بە منداڵی بەخێوی بکەن و لە کاتی ناخۆشیدا وازیان لێھێناوە داویانە بە (ھەتیوخانەکان)..

## سەرەتایییەکانی لەگەڵ تۆپی پێ
لە ساڵی ٢٠٠٦ ئەزموونێکی لەگەڵ خوێندکارانی یانەی بەرشەلۆنە کرد و لەوێدا لە سێ یاریدا ٨ گۆلی تۆمار کرد و نیاز بوو ھەر لە وێ لە خوێندنگای وەرزشی لاماسیا ی سەر بە یانەکە وە بمێنێتەوە بەڵام لە بەر ھۆی دارایی و نرخی گرانی پێشکەشکراو لەلایەن بەرێوەبەری کارەکانی نەگەیشتنە رێککەوتن. رەوتی وەرزشی ماریۆ لە سەرەتا لەگەڵ یانەی لومیزان دەست پێ کرد کاتێک تەمەنی ١٥ ساڵ بوو. دواتر بە خوازراوە بۆ یانەی ئنتەر میلان و لە ژێر ١٧ ساڵی یاری کرد و ساڵی ٢٠٠٧ وەک یەدەک چووە تیمی سەرەکی و پاش ٣ رۆژ دوو گۆلی تۆمار کرد لە یانەی ریجینا کە ئەنجامەکەی ٤-١ بوو. دواتر لە ئنتەر میلان وەک یارزانێکی سەرەکی بەشداری پاڵەوانێتیەکانی ناو ئیتاڵیا و ئەوروپای کرد. بەتایبەت بردنەوەی جامی خولی چامپیۆنسی ئەوروپا. ریکۆردی ٢٠ گۆل بوو لە ٥٩ یاری.
لە ساڵی ٢٠٠٧ لە راھێنەری ھەڵبژاردەی گانا (کلاود لی رۆی) داواکرا بۆ یاریکردنی لە ریزی تیمی تەتەوەیی گانا بەڵام ماریۆ بالۆتیللی لەوەڵامدا گوتی: من رێزم ھەیە بۆ گانا بەڵام من ئیتاڵیم و تەنھا بۆ ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا یاری دەکەم. ساڵی ٢٠١٢ لە جامی گەلانی ئەوروپا لە ریزی ھەلبژاردەی ئیتاڵیا یاری کرد بەوەش بوو بە وەک یەکەم یاریزانی رەشپێست کە ریزی ئەو ھەڵبژاردەیە یاری بکا.

## پەراوێزەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* پێگەی رەسمی

پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیتالی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیتالی
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە تورکیا
پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
حیزبی کۆمۆنیستی چین

وێنۆک|لۆگۆی '''پارتی کۆمۆنیستی چین'''
**حیزبی کۆمۆنیستی چین** (بە چینی: 中国共产党) پارتێکی کۆمۆنیست یە لە ساڵی ١٩٢١ دامەزراوە، لە ساڵی ٢٠١٩، زێدەتر لە ٩٠٫٥٩ ملیۆن ئەندامی ھەبووە، ئەمەش بە دووەم زۆرترین ئەندامی حیزب دادەنرێت لە گشت جیھان لەدوای حیزبی بی جەی پی لە ھیندستان.

حیزبەکە بەھۆی شۆڕشی کۆمۆنیستی لە ساڵی ١٩٤٩ەوە فەرمانڕەوایی چین دەکات لەو کاتەوە تاکوو ئێستا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*ماڵپەڕی حیزب بە زمانی ئینگلیزی

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢١ لە چین
پۆل:حیزبی کۆمۆنیستی چین
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٢١
پۆل:حیزبەکانی کۆماری چین
پۆل:کۆمۆنیزم
پۆل:حیزبە کۆمۆنیستییەکان
پۆل:ماویزم
پۆل:حیزبەکانی سیستەمە تاک حیزبییەکان
سیدنی

**سیدنی** () سیدنی دەکەوێتە پارێزگای نیو ساوس وێڵزی ئوسترالیا، گەورەترین و کۆنترین شاری ئوسترالیایە. لە ساڵی ١٧٨٨ لەلایەن ئارسەر فیلیپەوە دامەزراوە کە فەرماندەی یەکەم کەشتیگەلی بەریتانیا بوو کە گەیشتە ئوسترالیا. ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٥،٢٥٩،٧٦٤ کەسە، بەپێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٢١ یەکەم شوێنی نیشتەجێبوونی ئەورووپییە لە کیشوەری ئوسترالیا.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٧٨٨ لە ئۆسترالیا
پۆل:سیدنی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٨٨
پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا
پۆل:شارە کەناراویەکانی ئوسترالیا
پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئوسترالیا
فریدریش شیلەر

thumb|چەپ|فریدریش شیلەر
**یۆھان کریستۆف فریدریش فۆن شیلەر** یان **فریدریش شیلەر** (١٠ی تشرینی دووەمی ١٧٥٩ لە مارباخ ئام نێکا - ٩ی ئایاری ١٨٠٥) شانۆنووسی گەورەی ئاڵمانییە. لە سەردەمی ژیانی خۆی ھاوەڵی گۆتە بووە و ئەدەبی ئاڵمانی بەم دوو کەسایەتییە پێناسە دەکرێت.

## ژیان
یۆھان کریستۆف فریدریش فۆن شیلەر، شاعیر و فەیلەسوف و مێژوونووسێکی ئەڵمانی بووە و، لە ١٠ نۆڤەمبەری ساڵی ١٧٥٩ لە ئەڵمانیا لەدایک بووە. کوڕە تاقانە بووە، باوکی پزیشکی سەربازی بووە و، دایکیشی ئافرەتێکی ئایینپەروەر بووە ھەر بۆیە خۆشەویستیی ئایین و ڕەوشت و نمونەی بەرزی لە ناخی شیلەر چەسپاندووە. شیلەر وانەی لە قوتابخانەی لادێکەیان خوێندووە و دواتر چۆتە قوتابخانەی زمانی لاتینی. ساڵی ١٧٧٣ یاسای خوێندووە، بەڵام ساڵی ١٧٧٥ چۆتە بەشی پزیشکییەوە و لەم کاتانەدا دەستی کردووە بەنووسینی شیعر و شانۆگەری.

شیلەر لە ساڵی ١٧٧٧ دەستی کردووە بە نووسینی شانۆگەریی دزەکان کە ڕەتکردنەوەی دەسەڵاتی ڕەھا بەرجەستە دەکات و داوای پەنابردن دەکات بۆ ئازادی بە مەبەستی ڕزگاربوون لە چەوساندنەوە و زوڵم و زۆری کۆمەڵگا. ئەم شانۆگەرییە لەساڵی ١٧٨٢ لە مانھایم نمایش کراوە و سەرکەوتنێکی ئەفسانەییی بەدەست ھێناوە و لەنێوان شەو و ڕۆژێکدا کردوویەتی بە یەکێک پڕشنگدارترین کەسایەتییە ئەدەبییەکانی ئەڵمانیا.

لەساڵی ١٧٨٤، شیلەر لە فایمار جێگیر بووە و لەوێ گۆتەی ناسیوە و بوون بە دوو ھاوڕێی گیانیبەگیانی. ھەر لەم ماوەیەدا، یەکێک لە نایابترین شیعرەکانی خۆی نوسیوە و، دواتر بیتھۆڤنی ھونەرمەند ئاوازی بۆ داناوە. ھەروەھا، گرنگیی بە مێژوو داوە و لە ساڵی ١٧٨٧ بۆتە مامۆستای مێژوو لە زانکۆی یینا؛ بەھەمان شێوە گرنگیی بە فەلسەفە داوە و چەندین نووسینی فەلسەفیی لە سەر ھونەر و ئەدەب بڵاوکردۆتەوە.

فریدریش شیلەر  لە ساڵی ١٧٩٠ ھاوسەرگیریی کردووە و دوو کوڕ و دوو کچیان بووە. لە ساڵی ١٨٠٥ دوای ململانێیەکی زۆر لەگەڵ نەخۆشیدا و دەستبەردارنەبوونی لە نووسین، لەتەمەنی ٤٥ ساڵیدا کۆچی دواییی کردووە.

پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٩
پۆل:مردووانی ١٨٠٥
پۆل:ڕۆماننووسانی ئاڵمانی
پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:جوانیناسی
پۆل:وەرگێڕەکانی فەڕەنسی–ئاڵمانی
پۆل:فریدریش شیلەر
پۆل:فەیلەسووفانی ئاڵمانی
پۆل:مێژووی وێژە
پۆل:مێژووی بیرۆکەکان
پۆل:یۆھان ڤوڵفگانگ فۆن گۆتێ
پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور
پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە
پۆل:ڕۆمانتیزم
پۆل:وەرگێڕەکانی ویلیام شێکسپیر
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییەکانی ئەڵمانیا
پۆل:مێژووی شیعر
شتوتگارت

230px|وێنۆک|نیشانی شتوتگارت
**شتوتگارت** () پایتەختی ولایتی بادێن-ڤورتمبێرگە لە وڵاتی ئەڵمانیایە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ٦٠٠٬٠٣٨ کەسە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:شارەکانی بادن-ڤویرتمبێرگ
شتوتگارت
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:شارەوانییەکانی بادن-ڤویرتمبێرگ
ئیبراھیم فەقێ

**ئیبراھیم فەقێ** (٥ی ئابی ١٩٥٠، قاھیرە، میسر–١٠ی شوباتی ٢٠١٢) گەشەپێدەرێکی مرۆیی بوو. خاوەنی چەندین کتێب، وتار، باس و لێکۆلینەوەی بوو تایبەت بە بواری گەشەپێدانی مرۆیی و دەروونناسێکی جیھانی ناسراوبوو، ناوبراو بەڕێوبەری ئیدارەیی پەیمانگای کەندی گەشەپێدانی مرۆیی بووە.

## وتەکانی ئیبراھیم فەقێ

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠
پۆل:مردووانی ٢٠١٢
ئاشوور

**ئاشوور** ئیمپراتۆریێکی کۆنە، ئاشوورییەکان لقێکن لە نەتەوەی سامی ،کەلە نیوە دوورگەی عەرەبەوە کۆچیان کردووە بۆ باکووری عێڕاق و لە باشووری کوردستان دا پێش ٣٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر لە نێوان موصڵ و شەرقات ئەو ئیمپڕاتۆرییەتەیان بە داگیر کاری دامەزراند ، لە پێشا شارێکیان درووست کرد بە ناوی (ئاشوور)ەوە ، وە ئەونەتەوەیە بە ئاشوورەوە ناسرا دوایی پایتەختەکەیان گواستەوە بۆ نەینەوا .مێژووی وڵاتی ئاشوور بە سێ دەوردا تێپەڕیوە :
دەوری یەکەم  :ئاشووری کۆن ٢٠٠٠ بۆ ١٥٩٥ پێش زاین 
دەوری دووەم  :ئاشووری دووەم ١٥٩٥ بۆ ٩١١ پێش زاین 
دەوری سێیەم :ئاشووری سێیەم ٩١١ بۆ ٦١٢ پێش زاین 
گرنگترین دەور لەو ئیمپڕاتۆرییەدا دەوری سێیەمە ، کە سووپایەکی بەهێزی بووە ، ئەو بە یەکەم سووپا دادەنرا لە بەهێزیدا لە جیهاندا وە ئاشوورییەکان بۆ یەکەم جار پێچکە(عەرەبانە) و ئەسپ یان بەکارهێناوە ،١٦ شا فەرمانڕەوایی کردووە ، وە هەموو دەنگوباسی شەڕو جەنگەکانیان بە خەتی بزماری لەسەر پارچە قوڕ نووسیوەتەوە و دوایی سووریان کردۆتەوە ، لە کتێبخانەیەکدا نزیکەی ٢٥ هەزار دانەی بەزمانی ئاشووری تێدا بووە و دۆزراوەتەوە، بایەخێکی زۆریان دابوو بە خوێندەواری و ڕۆشنبیری .لەم دەوری سێیەمەدا گەورەترین ئیمپراتۆرییەتی دامەزرێنراوە ،کە دەستی بەسەر هەموو خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و ئاسیای بچووک و ئیلام و کەنداوی فارس و ناوچە شاخاوییەکانی خۆرهەڵات و لە باکوورەوە تاکو ئەرمینیاو کوردستانی گرتۆتەوە .وە لەسەردەمی شا سن شاد ئەسکن کەدوا شای ئاشوورییەکان بوو مادەکان هێرشیان کردە سەریان و ناوچەکانی میدیا (کوردستان)ـیان لەژێر دەستی زوڵم و زۆری ئاشوریەکان ڕزگار کرد و دەسەڵاتی زۆرداری ئاشوریەکانیان لەناو برد لەساڵی ٦١٢ پێش زایین .

پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق
پۆل:پارێزگای سەلاحەددین
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە عێراق
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٣یەمی پ.ز
ئوور

**ئوور** شارێکی کۆنی بەناوبانگی سۆمەرییەکان بوو، ئێستا شوێنەوارەکەی بەناوی تل مەقیر ناسراوە لە وڵاتی عێڕاق. ١٦ کیلۆمەتر لە خوار شاری ناصڕیەوەیە لە ٨٠٠٠ ساڵ پێش ئێستادا درووستکراوە شوورەیەکی بە دەوردا هەیە کەلەلایەن ئوورنموەوە درووستکراوە وە گەلێک شتی بەنرخی تێدا دۆزراوەتەوە کەبە گەنجینەیەکی مەزن دادەنرێت لە ژیانی ئەوسای مێزۆپۆتامیادا،کە سەرەتای مێژوو پیشان دەدات وەک :گۆڕستانی شاهانە و دیوارە مەزنەکەی نبوخەزنەسر و هەروەها پەیکەری ئی جیش سرکال و چەندین شتی تر.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شارە کۆنەکان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق
پۆل:پارێزگای زیقار
پۆل:شام
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٤ی پ.ز
پۆل:ئوور
فڕانک ڕەمزی

وێنۆک|چەپ
**فڕانک پلەمپتۆن ڕەمزی** (ماوەی ژیان:١٩٠٣ تا ١٩٣٠) فەیلەسووف و بیرکاریزان و ئابووریزانی بەریتانییە و فڕانک هەر لە لاویێتی کۆچی دوایی کردووە کە تەمەنی ٢٦ ساڵی بوو ، فڕانک بە یارمەتی هاوڕێکەی لودویگ ویتگنشتاین پەرتووکی پەیامی لۆگیکی فەلسەفی وەرگێرایە سەر زمانی ئینگلیزی.

پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:فەیلەسووفانی شیکارانە
پۆل:ماتماتیکزانانی بریتانی
پۆل:فەیلەسووفانی بریتانی
پۆل:فەیلەسووفانی زانست
پۆل:مردووانی ١٩٣٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣
پۆل:ئابوورزانانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئابوورزانانی ئینگلیز
پۆل:لودڤیگ ڤیتگنشتاین
پۆل:فەیلەسووفانی ئابووریزانی
پۆل:فەیلەسووفانی بیرکاری
پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
ئیبراھیم موتەفەریقە

**ئیبراهیم موتەفەریقە** (لەدایک بوون 1674 - مردن 1745) لە ترانسیلڤانیا، کە ئەکاتە شارێکی ئێستا لە ڕۆمانیا لە دایک بووە.  دیپلۆمات، زانای چەندین بابەت، بڵاوکەرەوە، چاپکەر، دیواخانچی، ئابوریناس، ڕۆشنبیر، ئەستێرەناس، مێژونووس، زانای ئیسلامی، بیرمەند وە کۆمەڵناسی عوسمانی بوو.

ئەوترێ کەوا **ئیبراهیم موتەفەریقە** موسوڵمان بوە.

یەکێک لە نوسراوە گرنگەکانی کتێبێکە لە ساڵی ۱۷۳۱دا تیایدا باسی هۆکارەکانی دواکەوتنی دەوڵەتی عوسمانی ئەکات لە دەوڵاتانی ئەوروپا بۆ سوڵتان. هەمان سەرچاوە ئەڵێت: یەکەم چاپچی دەوڵەتی عوسمانی و ئیسلام بوە. بەپێی ویکی ئینگلیزی ئەم کتێبە لە ۱۷۳۲دا بڵاو کراوەتەوە و ناوی "اصول الحکم فی نظام الامم"ە بە زمانی عوسمانی.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەی تر
ویکی ئینگلیزی - هەمان کەسایەتی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کۆمەڵناسانی تورک
پۆل:چاپکەرەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٧٤
پۆل:مردووانی ١٧٤٥
مارباخ ئام نێکا

230px|وێنۆک|چەپ|سیمبۆلی مارباخ ئام نێکا
**مارباخ ئام نێکا** () شارۆچکەیەکە لە پارێزگای بادێن-ڤورتمبێرگی وڵاتی ئاڵمانیا. ئەم شارۆچکە شوێنی لەدایکبوونی شانۆنووسی گەورەی ئاڵمانیا شیلەرە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ١٥،٠٠٠ کەسە.
230px|وێنۆک|چەپ|ئەو ماڵەی کە تێیدا شیلەر لە دایک بووە.

## بەستەر بۆ دەرەوە
ماڵپەڕی فەرمی شارەداری مارباخ ئام نێکا 

## پەڕاوێز
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:شارەوانییەکانی بادن-ڤویرتمبێرگ
پۆل:شارۆچکەکانی بادن-ڤویرتمبێرگ
پۆل:شار و شارۆچکەکانی ئاڵمانیا
کانی بەرد (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **کانی بەرد** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** کانی بەرد، ھێرۆ، ناوی گوندێکی شارەدێی ھێرۆیە لە قەزای پشدەر.
** کانی بەرد، شەقڵاوە، ناوی گوندێکی شارەدێی بالیسانە لە قەزای شەقڵاوە.
** کانی بەرد، بانە، ناوی گوندێکە لە شارستانی بانە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
زانکۆی ڕاپەڕین

**زانکۆی ڕاپەڕین** یەکێکە لە زانکۆیەکانی باشووری کوردستان کەدەکەوێتە ڕانیە. ئەم زانکۆیە لە ٢٨ی ئابی ٢٠١٠ دامەزراوە. کەمپی سەرەکی زانکۆکە لە ڕانیەیە و کەمپێکی دیکەشی ھەیە لە قەڵادزێ. ناوی زانکۆکە لە ڕاپەڕینی بەھاری ١٩٩١ ھاتووە کە لە ڕانیە سەری ھەڵدا.

وێنۆک|کەمپی زانکۆی ڕاپەڕین (ڕانیە)

## پێکھاتەی زانکۆ
لە ئێستادا لە ٥ کۆلێژ و بەشێک پێکدێت:
# کۆلێژی پەروەردەی بنەڕەت.
# کۆلێژی زانستە مرۆڤایەتییەکان.
# کۆلێژی زانست.
# کۆلێژی پەرستاری.
# کۆلێژی پەروەردە /قەلادزێ
# کۆلێژی زانستە ئەندازیارە کشتوکاڵییەکان
# بەشی ئەندازیاری شارستانی

١- کۆلێژی پەروەردەی بنەڕەتی کە ئەویش لە ٦ بەش پێکدێت:
* بە شی ماتماتیک
* بەشی کۆمپیوتەر
* بەشی کوردی
* بەشی عربی
* بە شی باخچەی ساوایان
* بەشی ئینگلیزی

٢ - کۆلێژی زانستە مرۆڤایەتییەکان، کە ئەویش کە لە چوار بەش پێکدێت:
* بەشی فەلسەفە
* بەشی مێژوو
* بەشی جوگرافیا.
* بەشی یاسا

٣- کۆلێژی پەروەردەی /قەلادزێ تەنھا لە سێ بەش پێکدێت:
* بەشی ئینگلیزی
* کوردی
* عربی

٤- کۆلێژی زانست:
* بەشی فیزیا
* بەشی کیمیا
* بەشی زانستی تاقیگە پزیشکییەکان
* بەشی شیکاری تاقیگە

٥- کۆلێژی پەرستاری
* بەشی پەرستاری

٦- کۆلێژی زانستە ئەندازیاریە کشتوکاڵییەکان
* بەشی باغداری
* بەشی سامانی ئاژەڵ

٧- بەشی ئەندازیاری شارستانی

## سەرۆکایەتی زانکۆ
سەرۆکایەتی زانکۆی ڕاپەڕین لە چەند نووسینگە بەڕێوبەرایەتییەک پێکھاتوە. ھەروەھا سەنتەری توێژینەوە و سەنتەری ھەلی کار لەخۆ دەگرێت.

## کۆلێژی زانست
ئەم کۆلێژە لە ساڵی ٢٠١٤ دامەزراو لە سەرەتادا سێ بەشی بەناوەکانی فیزیا، کیمیا و زیندەزانی لەخۆ گرتبوو. دواتر بەشی زیندەزانی گۆڕانکاری بەسەرھات و بەناوی زانستی تاقیگە پزیشکییەکان بنیادنرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زانکۆکانی عێراق
پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان
پۆل:پارێزگای سلێمانی
پۆل:زانکۆ کوردییەکان
سولا ماتۆڤو

**سولا ماتۆڤو** (؛ لەدایکبووی ١٧ی تەممووزی ١٩٩٢) یاریزانێکی تۆپی پێی ئووگاندایە، وەک ھێرشبەر و ھێڵی ناوەڕاستی یانەی ئەورووپا لە خولی پیشەگەری عومان و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئووگاندا یاریی دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی یانەی سلێمانی
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە سوێد
پۆل:یاریزانانی یانەی ھەولێر
ئەمازۆن (ڕووبار)

230px|وێنۆک|چەپ|شوێنی تێکەڵبوونەوەی ئەمازۆن لەگەڵ ئۆقیانووسی ئاتلانتیک
**ئەمازۆن ** ڕووبارێکە لە ئەمریکای باشوور. ئامازۆن لە خاکی وڵاتانی پێروو، بەڕازیل، ڤێنیزوێلا، بۆلیڤیا، کۆلۆمبیا، ئیکوادۆر و گۆیانا سەرچاوە دەگرێت و تێپەڕ دەبێت و لە کۆتاییدا دەڕژێتە ناو ئۆقیانووسی ئاتلانتیکەوە.

## سەرچاوە
* geonames.nga.mil

پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئەمریکای باشوور
پۆل:ڕووبارەکانی بەڕازیل
پۆل:ڕووبارەکانی کۆلۆمبیا
پۆل:ڕووبارەکانی ئێکوادۆر
پۆل:ڕووبارەکانی پێروو
پۆل:ڕووباری ئەمازۆن
پۆل:دارستانی ئەمازۆن
پۆل:ڕووبارەکانی پارا
کەناڵی ئاسمانیی ئینانا

**کەناڵی ئاسمانی ئینانا**، کەناڵێکی ئاشوورییە  کە لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٦–٢٠٠٨ لە لەندەن لە بریتانیا بەرنامەکانی بڵاو دەکردەوە. ئەم کەناڵە تایبەت بوو بە بوارەکانی ڕۆشنبیری و ھونەر و لە لایەن سرکیس ئاغاجان دامەزراوە.
کیسەڵەکانیش دەفڕن

***کیسەڵەکانیش دەفڕن*** فیلمێکی ٢٠٠٤ی جەنگیی درامی کوردییە کە لەلایەن بەھمەن قوبادییەوە کاری نوسین، بەرھەمھێنان، و دەرھێنانی بۆ کراوە. فیلمەکە سۆران ئیبراھیم، ئاواز لەتیف، سەدام حوسێن فەیسەڵ، ھێرش فەیسەڵ ڕەحمان، عەبدولڕەحمان کەریم، ئاژیل زێباری ڕۆڵی سەرەکی تێدا ئەگڕێن. چیرۆکی فیلمەکە دەربارەی سێ منداڵی پەنابەرە، لەسەر سنووری عێراق-تورکیا، کە چاوەڕێی ڕوخانی سەدام حوسێنن.

## کاست
* سۆران ئیبراھیم بەڕۆڵی کاک سەتەلایت/سۆران
* ئاواز لەتیف بەڕۆڵی ئاگرین
* ھێرش فەیسەڵ ڕەحمان بەڕۆڵی ھەنگۆڤ
* عەبدولڕەحمان کەریم بەڕۆڵی ڕێگا
* ئاژیل زێباری بەڕۆڵی شێرکۆ

## سەرچاوەکان
* نیویۆرک تایمز
* imdb-کیسەڵەکانیش دەفڕن

پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٤
پۆل:فیلمەکانی سەبارەت بە خۆکوژی
پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ٢٠٠٣
پۆل:فیلمە عێراقییەکان
پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمە فارسییەکان
پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی بەھمەن قوبادی
پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکان کە لە عێراق دانراون
پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی فەرەنسا
پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی ئێران
پۆل:فیلمەکانی جەنگی عێراق
دۆڵ (فیلم)

**دۆڵ** فیلمێکی کوردییە، سیناریۆ و دەرھێنانی لەلایەن دەرھێنەری کورد ھونەر سەلیم بۆکراوە. دیمەنەکانی فیلمەکە لە وڵاتانی ئەڵمانیا، فەڕەنسا و بەشێکیشی لە کوردستانی عێراق گیراوە. فیلمەکە باس لە پارچەکردنی کوردستان و چەوساندنەوە و ناسنامەی کورد دەکات. فیلمەکە لە چەند فیستیڤاڵێکی ئەورووپا، ئەمریکا و ئاسیا نمایشکراوە.

## چیرۆک
فیلمەکە باس لە دابەشکردنی کوردستان و سڕینەوەی شوناسی کورد دەکات، ڕووداوەکانی فیلمەکە لە سنووری عێراق، ئێران و تورکیان ھەروەھا لەفیلمەکە ڕەخنە لە سیاسەتە نەتەوەپەرستییەکانی تورکیا دەکات بەرامبەر کورد.

## بەشداربووان
* عومەر چاوشین **بەڕۆڵی** ئەحمەد
* ڕۆژین ئولکر **بەڕۆڵی** ژێکاف
* نەزمی کرک **بەڕۆڵی** ئازاد
* جوان حاجۆ **بەڕۆڵی** جوان
* بلچیم بیلگین بە **ڕۆڵی** تەمەن
* عەبدولڵا کەسکین
* سیبیل ئەردۆگان **بەڕۆڵی** نازەنین
* تاریق ئاکرەیی
* داریوش فایەق
* عەبدوڵڵا کەسکین **بەڕۆڵی** چەتۆ

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٧
پۆل:فیلمە کوردییەکان
قوباد تاڵەبانی

**قوباد تاڵەبانی** (ناوی تەواو: قوباد جەلال حیسامەددین؛ لەدایکبووی ٢١ی تەممووزی ١٩٧٧) سیاسەتوانێکی کورد و جێگری سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کورستانە. ئەو ئەندامی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و کوڕی جەلال تاڵەبانییە. لە کاتی دوو ئیدارەیی کوردستان لە بەشی سەوزدا لەساڵانی ٢٠٠١ بۆ ٢٠٠٣ یاریدەدەری بەرھەم ساڵح سەرۆکی حکوومەتی ئەو ناوچەیەی ھەرێم بوو؛ دواییش بووەتە نوێنەری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لەدوایشدا بە پلەی وەزیر لە ئەنجومەنی وەزیرانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان کاری کردووە، لە ئێستاشدا جێگری سەرۆکوەزیرانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستانە لە کابینەی نۆیەمی حکوومەتی ھەرێم.

## ژیان
قوباد زۆربەی ژیانی لە ناوچەی سەری خوارووی لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەسەربردوە و دەرچوی زانکۆی سەرییە. پێش ئەوەی دەست بکات بە کاری سیاسی خەریکی کاری ئۆتۆمبیلی ئیتاڵی بووە و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی ئەندازیاری میکانیکی ئۆتۆمبێلی ھەر لەوێ وەرگرتووە. دوای دەرچوونی لە زانکۆ ئیتر بڕیار دەدات تێکەڵ بە سیاسەت بێت. لە ھەمان چاوپێکەوتندا، باسی ئەوە دەکات کە لەگەڵ ماڵی باپیری لە بەریتانیا ژیاوە و بەھۆی چالاکی باوکی لە پێشمەرگایەتیدا ئەم نەیتوانیوە لە ماڵی خۆیان گەورە بێت. بەڵام دەڵێ کەوا تەواوی ژیانی پڕبووە لە میوان و کۆبوونەوەی سیاسی لە ناو ماڵباتی باپیری (ئیبراھیم ئەحمەدی باوکی ھێرۆخان).

خێزانی ناوی شێری کراھامە، و پێشتر کارمەندی نووسینگەی وەزارەتی دەرەوە بۆ کاروباری عێراق بووە.

## نوێنەرایەتیی ھەرێم لە ئەمریکا
لە ساڵی ٢٠٠٦ و دوای یەکگرتنەوەی ئیدارەکانی ھەرێم، قوباد تاڵەبانی نوێنەرایەتی ھەرێمی دەکرد لە ئەمریکا تا دوای گەڕانەوەی بۆ کوردستان لە ساڵی ٢٠١٢دا و وەرگرتنی پۆستی «بەرپرسی فەرمانگەی ھەماھەنگی و بەدواداچوون» کە پلەی وەزیری ھەیە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* بلاگی قوباد
* ویکی ئینگلیزی

پۆل:بنەماڵەی تاڵەبانی
پۆل:حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
پۆل:خەڵکی دیمەشق
پۆل:زیندووان
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧
ئایپاد مینی

thumb|ئایپاد مینی سپی
**ئایپاد مینی** (بەئینگلیزی:iPad Mini) یەکێکە لە بەرهەمەکانی کۆمپانیای ئەپڵ کە لەڕووی درێژی و پانیەوە لە ئایپاد بچووکترە و بۆ یەکەمینجار ئایپاد مینی لەڕۆژی ٢٣ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٢ دروستکراوە لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ کەوتە نێو بازاڕ و  کۆگاکانی ئەپڵ ، ئەندازەی ئایپاد مینی ٧.٩ ئینجە لەچاو ئایپاد کە کە ٩.٧ئینجە ،ئایپاد مینی بە ڕەنگی سپی و ڕەش هەیە و بە توانای زەخیرەکردنی ١٦ و ٣٢ و ٦٤ گێگابایتی هەیە، لە بنەڕەتیشدا وەشانی سیستەمی کاڕگێڕی ئای ئۆ ئێس ی ٦.٠ ی لەسەرەوە ، تاکوو ئێستا یەک ئامێری ئایپاد مینی لە بازاڕ وەشێنراوە و چاوەڕێیی وەشانی تری لێ دەکرێت لە داهاتوودا.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:بەرھەمەکان، ناساندنی ٢٠١٢
پۆل:ئایپاد
پۆل:تابلێت
پۆل:بەرهەمەکانی ئەپڵ
پۆل:ئایپاد مینی
پۆل:ئای ئۆ ئێس
بڕیارنامەی ٥٧٢ی ئەنجومەنی ئاسایش

**بڕیارنامەی ٥٧٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی** نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی  ئەیلوولی ١٩٨٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بۆتسوانا-ئەفریقای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٦٠٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

## ئەمانەش ببینە
*ئەنجومەنی ئاسایش
*پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش

## پەراوێز


پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٥
پۆل:ئەفریقا لە ١٩٨٥
پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٨٥
پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٨٥
پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئەفریقای باشوور
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
پۆل:بۆتسوانا لە ١٩٨٥
بڕیارنامەی ١٢٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایش

**بڕیارنامەی ١٢٣٦ی ئەنجومەنی ئاسایش**ی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی ئایاری ١٩٩٩دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سەحرای ڕۆژاوا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٠٠٢ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

## ئەمانەش ببینە
* ئەنجومەنی ئاسایش
* پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٩
پۆل:مەغریب لە ١٩٩٩
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مەغریب
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
خان

**خان** نازناوێکی مێژوویی مەنگۆلەکانە و تورکییە کە لە نێوان ھۆزە کۆچەرییەکان لە بەشی ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتی ئەوراسیا سەرچاوەی گرتووە بۆ ئاماژەکردن بە پاشایەک یان دەسەڵاتدارێک. سەرەتا لە نێو ڕۆرانەکان و پاشان گۆکتورکەکاندا وەک جۆرێک لە خاگان (سەروەر، ئیمپراتۆر) دەردەکەوێت و واتای فەرمانڕەوایەکی ژێردەستە دەدات. لە ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی، بەرزترین نازناوی دەوڵەت بوو، پلەی لە سەرووی مەلیک (پاشا) و ئەمیر (شازادە) بوو.

## بەکارھێنانەکان
* **چەکمە ڕەق**: وشەیەکە کە ھەتا سەردەمی پێش شۆڕشی سپیی محەممەدڕەزا پەھلەوی و ڕووخانی سیستەمی دەرەبەگ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بە خان و ئاغەواتەکان دەوترا.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەرەبەگایەتی
پۆل:پلەکانی سەربازی
پۆل:پاشایەتی
پۆل:نازناوی خانەدانەکان
پۆل:سەرۆکی دەوڵەتەکان
دیواری ڕۆژاوا

وێنۆک|دیواری ڕۆژئاوا و کۆمەڵی جوولەکە لە ڕێوەڕەسمی ئاینی خۆیان.
وێنۆک|
**دیواری ڕۆژئاوا** (بەئینگلیزی:Western Wall) دیوارێکی مێژوویی کۆنە لە شاری مێژوویی ئورشەلیم دیوارەکەی بە سنووری مزگەوتی ئەقسا وەیە، لە کۆنەوە تاکوو ئێستا لەلایەن جوولەکان ەوە تاکوو ئێستا پیرۆزەو و ساڵانە بە ھەزاران جوولەکە سەردانی دەکەن ، درێژی دیوارەکە دەوروبەری ٥٠ مەترە و بەرزییەکەشی ٢٠ مەتر دەبێت ، جگە لەوەی کە ئەم دیوارە گرینگیەتەکی زۆری ھەیە بۆ جوولەکەکان ئەوا گرینگیەکی تایبەتی تری ھەیە بۆ موسڵمانان چونکە بەشێ لە سەرچاوەی مێژووی ئیسلامیەکان پێیان وایە ئەو دیوارە بەستەری پەیامبەری ئیسلام بووە لە ئیسرا و میعراجیدا ، لەلای جوولەکانیش ئەو دیوارە دواین ئاسار و پێگەی ھەیکەلی سولەیمان بووە ئەمەش بەپێی ڕای زۆرینەی پیاوی ئاینی جوولەکە (حاخام)

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:مێژووی ئورشەلیم
پۆل:ئورشەلیم
پۆل:شوێنەوارەکانی ئورشەلیم
پۆل:شوێنەوارە مێژووییەکانی جیھان
پۆل:دیوارەکان
بڕیارنامەی ٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایش

**بڕیارنامەی ٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایش**ی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ شێوازی کاری ئەنجومەن. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٢٢‌ەم، بەبێ دەنگدان پەسندکرا.

## ئەمانەش ببینە
*ئەنجومەنی ئاسایش
*پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش

## پەراوێز

پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لە ١٩٤٧
مەولەوی (ڕوونکردنەوە)

*مەولەوی، شاعیری بەناوبانگی کورد
*مەولانای ڕۆمی، ناسراو بە مەولەوی لە ئێران و ئەفغانستان، شاعیری بەناوبانگی فارس
*مەولەوی (تەریقەت)، تەریقەتێکی سۆفیانە دامەزراو لە قۆنیە
*مەولەوی (نازناو)، نازناوێکی ئیسلامی بۆ کەسایەتیە ئایینیەکانی موسڵمانانی سوننە