open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تۆفیق عەلی

**تۆفیق عەلی** (لەدایکبووی ١٩٦٠) ھونەرمەندێکی گۆرانیبێژ و پێشمەرگەی دێرینی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بووە. دەرچووی پەیمانگەی تەکنیکییە، و ئەفسەرە لە ھێزەکانی ئاسایش لە شاری سلێمانی. لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی بیستەمەوە دەستی بە گۆرانیوتن کردووە. لەڕێی خالید سەرکارەوە چووەتە تیپی مۆسیقای سلێمانی و یەکەم مناڵ بووە لە شاری سلێمانی کە گۆرانی بڵێت.

## سەرەتای ژیان
تۆفیق عەلی لە ساڵی ١٩٦٢ لە گەڕەکی چوارباخ لە شاری سلێمانی لەدایکبووە. خوێندنی سەرەتاییی لە قوتابخانەی گۆران لە گەڕەکی ئیسکان تەواو کردووە. لە تەمەنی ٩ ساڵیدا کاتێک لە پۆلی سێی بنەڕەتی دەبێت، بەھۆی دەنگخۆشییەوە لەڕێی خالد سەرکارەوە ئاشنای تیپی مۆسیقای سلێمانی دەبێت و ژیانی ھونەریی دەست پێ دەکات.

## ژیانی ھونەری
لە ساڵی ١٩٦٩–١٩٧٠ لە بینای تۆفیق قەزاز بۆ یەکەمجار ئاشنای تیپی مۆسیقای سلێمانی دەبێت. یەکەم گۆرانی لەسەر تەختی شانۆی ئامادەیی سەڵاحەدین لەگەڵ ھونەرمەند عەبدولقادر حەسەن دەبێت، بە ناوی «سۆیلە باڵابەرز». بەناوبانگترین گۆرانیی «خان باجی»یە کە ئاواز و شیعرەکەی فۆلکلۆرییە و لەلایەن خالد سەرکار و ئەنوەر قەرەداغییەوە ئامادەکراوە. لە سەردەمی کارکردنی لەگەڵ تیپی مۆسیقای سلێمانیدا، لە ھەموو ئاھەنگەکانیاندا بەشداریی کردووە.

لە ساڵی ١٩٧٦دا تۆفیق عەلی بە یەکجاری لە کاری ھونەری دوور دەکەوێتەوە. کۆتا گۆرانیی تۆمارکراوی "خانمێ وا دێ" و "خان باجی" دەبێت کە لە بەغدا تۆماریان کردووە. کۆتا ئاھەنگیشی لە ساڵی ١٩٧٦ دەبێت لە ھۆڵی مستەوفیی شاری ھەولێر.

## دوای وازھێنان
لە ٢٨ی ٥ی ١٩٨٢دا تۆفیق عەلی دەچێت بۆ پێشمەرگایەتی. ئێستا لە دەزگای ئاسایشی ھەرێم کار دەکات و پلەی عەمیدە.

## بەرھەمەکان
تۆفیق عەلی خاوەنی ١٠ بەرھەمە، کە ئەمانەن:
# سۆیلە باڵابەرز
# ڕاوەستاوە لەو بانە
# نەمدیوە، نەمدیوە
# خان باجی
# خانمێ وا دێ
# لایە لایە
# لەیلا لەیلا
# شیرین ھەر لامە
# لانکۆڵێ
# ئەی وەی بەلەرزانە

## سەرچاوەکان
بەیعەتی عەقەبە

**پەیمانی عەقەبە، بەیعەتی عەقەبە** () ڕووداوێکی گرنگ بوو لە ئیسلامدا کە ٧٠ کەسی دانیشتووی شاری مەدینە لە سوێندێکدا کە بە *[[بەیعەت]]* ناسراوە بەڵێنی دڵسۆزی خۆیان بۆ محەممەد وەک سەرکردەیان دا. پێش کۆچی محەممەد و لایەنگرانی لە مەککەوە بوو، کە لەوێ گۆشەگیرییان لەسەر کرا، بۆ مەدینە، لەوێ محەممەد بوو بە فەرمانڕەوا. بەڵێننامەکە لە ساڵی ٦٢٢ی زایینی لە دەروازەیەکی شاخاوی بەناوی عەقەبە درا کە پێنج کیلۆمەتر لە مەککەوە دوورە.

## پێشھات
لە پەیمانی یەکەم ١٢ موسڵمان لە ھەردوو ھۆزی ئەوس و خەزرەج ھاتبوون لە مەدینەوە، لەپەیمانی دووەمدا لە مانگی حوزەیرانی ساڵی دواتر حەفتا و پێنج موسڵمان ھاتنە مەککە بۆ حەج و چاوپێکەوتن لەگەڵ محەممەد. بە شەوانە بە نھێنی چاویان پێی کەوت، گرووپەکە بۆ جارەی دووەم بەعەتیان دا کە بە بەیعەتی دووەمی عەقەبە ناسراوە. گەرەنتی پاراستن و گوێڕایەڵی محەممەد، فەرمانی چاکە و ڕێگری لە خراپە، ھەروەھا وەڵامدانەوەی بانگەوازی شەڕ لەکاتی پێویستدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژینی محەممەد
پۆل:ڕێککەوتنەکانی محەممەد
بەیعەت

***بەیعەت*** () زاراوەیەکی ئیسلامیە، بریتییە لە سوێندخواردن و بەیعەتدان بە سەرکردەیەک. لەلایەن پێغەمبەر محەممەدەوە پەیڕەو کراوە. *بەیعەت* ھەندێک جار لەژێر پەیمانێکی نووسراودا دەگیرێتەبەر کە بەناوی ڕەعیەتەکانەوە لەلایەن ئەندامانی پێشەنگی ھۆزەوە دەدرێت بەو تێگەیشتنەی کە تا سەرکردە پابەند بێت بە ھەندێک مەرج بەرامبەر بە گەلەکەی، ئەوانیش دەبێت بەیعەتیاننبپارێزن. تا ئێستاش *بەیعەت* لە وڵاتانی وەک سعودیە و سودان بەڕێوەدەچێت. لە مەغریب *بەیعەت* یەکێکە لە بناغەکانی دەسەڵاتی پاشایەتی.

## لە مێژووی ئیسلامیدا
*بەیعەت* دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی محەممەد. ھەر لە سەرەتاوە *بەیعەت* لەلایەن محەممەدەوە وەک سوێندێک دوادەکرا لەھەرکەسێک بیەوێت بچێتە ناو کۆمەڵگەی ئیسلامیەوە، بە خوێندنەوەی عەقیدەی بنەڕەتی دەربڕینی باوەڕ بە یەکیەتی خودا و پێغەمبەرایەتی محەممەد، ئەو کارەی دەکرد؛ بەڵام ئەمە جیاواز بوو لە ڕاگەیاندنی ئیمانی پێویست بۆ بوون بە تاک موسڵمان. جگە لەمەش محەممەد بە فەرمی *بەیعەتی* لە خەڵک و ھۆزەکان وەرگرتووە. لە ڕێگەی ئەم کارە فەرمییەوە لەلایەن کۆمەڵگا ئامادەیی خۆیان نیشاندا بۆ گوێڕایەڵی محەممەد.

باس لەوە دەکرێت کە لە کۆبوونەوە ساڵانەیەکانی دەرەوەی مەککەدا، محەممەد کەسانی خەڵکی یەسریب (دواتر ناوی گۆڕدرا بۆ مەدینە) ناسیوە، کە بانگەوازەکەی بەرەو ئیسلام قبوڵ کردووە. پاشان محەممەد *بەیعەتی* لێ وەرگرتن.

لە ئیسلامی سوننەدا، ڕێوڕەسمی *بەیعەت* بە درێژایی مێژوو بەردەوام بوو لە بەکارھێنانی بۆ دیاریکردنی ھاتنە سەر خەلیفەیەک، سەرەتا لە خەلافەتی ڕاشیدون (*بەیعەتی* ئەبوبەکر کە بووە ھۆی دابەشبوونی شیعە - سوننە)، پاشان لە سەرانسەری خەلافەتەکانی خانەدانی (ئومەیی و عەباسی و عوسمانی). لەگەڵ ھەڵوەشاندنەوەی خەلافەت، *بەیعەت* تا ئەمڕۆش لەلایەن ھەندێک شانشینی موسڵمانی مۆدێرن وەک سعودیە و مەغریبەوە بەکاردەھێنرێت.

## لە قورئاندا
وێنۆک| ڕێوڕەسمی ''بەیعەتی'' فەرماندەکانی کۆمی تەکانی شۆڕشی ئیسلامی لەگەڵ عەلی خامنەیی، ٨ی خەرمانانی ١٩٨٩
[وێنۆک| بەیعە تا [ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکر وەک یەکەم خەلیفەی موسڵمان لە دوای ساڵی ٦٣٢ی زایینی]]
دوای بەڵێننامەی دارەکە کە بووە ھۆی پەیمانی حودەیبییە، ئەمانەی خوارەوە لە قورئاندا دابەزین بە یادکردنەوە و پێزانینی بەڵێننامەکە و ئەوانەی کە بەڵێنەکەیان داوە:

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:چاندی ئیسلامی
پۆل:سۆفیگەری
پۆل:فیقھی ئیسلامی
عەبدوڵڵا بەرغوسی

وێنۆک|300x300پیکسڵ| کتێبەکان
**عەبدوڵڵا غالب بەرغوسی** () لەدایکبووی ساڵی ١٩٧٩ فەرماندەیەکی پێشەنگی فەلەستینە لە باڵی چەکداری حەماس کەتیبەکانی قەسام لە کەناری ڕۆژاوا. ھەروەھا یەکێک بوو لە سەرەکیترین دروستکەرانی بۆمبی ڕێکخراوەکە. بەرغوسی ئێستا ٦٧ سزای ھەتاھەتایی لە زیندانی ئیسرائیل بەسەر دەبات.

## سەرەتای ژیان
بەرغوتی لە خێڵی بەرغوسییەوە سەرچاوە دەگرێت کە بنکەکەیان لە ناوچەی ڕامەڵا لە کەناری ڕۆژاوایە. خێزانەکەی خەڵکی شارۆچکەی بەیت ڕیمانە. بەرغوتی لە ساڵی ١٩٧٩ لە کوێت لە دایکبووە.

## حەماس
لە ساڵی ١٩٩٩ بەرغوتی گەشتێکی کرد بۆ کەناری ڕۆژاوا و لەوێ پەیوەندی بە گرووپی نیمچە سەربازیی حەماسەوە کرد. لەلایەن *ینێتەوە* بە «ئەندازیار»ی حەماس دادەنرێت، و چەکی بۆ چەندین ھێرشی دژی ھاووڵاتیانی مەدەنی ئیسرائیل دروست کردووە. لەنێو ئەو ھێرشانەی کە بەشداری تێدا کردووە بریتی بوون لە تەقینەوەی خۆکوژی چێشتخانەی سبارۆ, دوو تەقینەوەی خۆکوژی لە مۆڵی پیادە بن یەھودا، تەقینەوەی کافێ مۆمێنت، بۆردومانی ساڵی ٢٠٠٢ی ڕیشۆن لێزیۆن، بۆردومانی زانکۆی عیبری، تەقینەوەی پاسەکانی شەقامی ئەلینبی، پی گلیلۆت ھەوڵی بۆردومانکردن، و ھێرشکردنە سەر ھێڵی شەمەندەفەر لە لۆد کە تێیدا بە شێوەیەکی شەخسی تۆمەتی تەقینەوەکەی دانا. لە ئەنجامی ئەو ھێرشانەی کە بەرغوسی تێوەگلاوە، بە گشتی ٦٦ ئیسرائیلی کوژران و ٥٠٠ کەسیش بریندار بوون.

لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٠١، بەرغوسی لەسەر فەرمانی یاسر عەرەفات سەرۆکی کۆچکردووی فەلەستین بەھۆی تێوەگلانی لە بۆردومانی چێشتخانەکانی سبارۆ لەلایەن ھێزەکانی ئاسایشی دەسەڵاتی فەلەستینەوە دەستگیرکرا.

## زیندانیکردن
بەرغوسی لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٠٣ لەلایەن دەزگای ئاسایشی شاباک ئیسرائیلەوە دەستگیرکرا. دادگای سەربازی ئیسرائیل سزای ٦٧ سزای ھەتاھەتایی و ٥٢٠٠ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپاند. ئەو سزایە درێژترین سزایە کە لە مێژووی ئیسرائیلدا دەرچووە. بەرغوتی لە زیندانی گیلبۆ لە نزیک بەیت شێعان زیندانی کراوە. لە ژووری تاکەکەسیدا ڕاگیراوە و ڕێگەی پێنادرێت سەردانی خێزانەکەی بکات. حکوومەتی ئیسرائیل لە چوارچێوەی ئاڵوگۆڕی زیندانییەکانی گیلعاد شالیت لە ساڵی ٢٠١١دا ڕەتیکردەوە بەرغوسی ئازاد بکات.
## کتێبەکان
خاوەنی چەندین کتێبەک کەلەزیندان نوسیوویەتی لەوانە:

## سەرچاوەکان

پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی فەلەستینی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
پۆل:حەماس
پۆل:ئەندامانی قەسام
پۆل:زیندانیکراوە فەلەستینییەکان لەلایەن ئیسرائیل
ڕێپێوانی سەربازی

[وێنۆک|ڕێپێوانی سەربازیی ھێزی [پێشمەرگەی کوردستان]]
**ڕێپێوان** یان **ڕێڕۆیشتنی سەربازی** ئاماژەیە بۆ ڕۆیشتنێکی ڕێکخراوە، یەکپۆشی و جێگیر بەرەو پێشەوە؛ بە شێوەیەکی گشتی، ئاماژەیە بۆ جووڵەی ھێزی وشکانیی سەربازیی و یەکە سەربازییەکان لەژێر فەرمانێکدا. زۆرجار ڕێپێوان بە مۆسیقای ڕێپێوان ئەنجام دەدرێت و بە شێوەیەکی گشتی پەیوەندی بە نمایشی ئاھەنگی سەربازی و مەدەنییەوە ھەیە. بەشێکی سەرەکییە لە مەشقی بنەڕەتی سەربازی لە زۆربەی وڵاتان، و بەزۆری سیستەمێکی فەرماندەیی مەشق و ڕاھێنان لەخۆدەگرێت.

## مەبەست
زۆرێک لە ئیمپراتۆرییەتەکانی کۆن سەرەتا پەرەیان بە ڕێپێوان داوە وەک ڕێگەیەک بۆ گواستنەوەی سەربازەکان لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر بەبێ ئەوەی تێکەڵ بە سەربازەکانی تر ببن. سەربازێک کە فێری ڕێپێوان دەبێت بۆ تەپڵ لێدان و مۆسیقای جەنگی و فەرمانەکانی تر، بە توخمێکی سەرەکی فێرکراویی ھونەریی سەربازی دادەنرێت.

لە ھێزی دەریایی ئەمریکادا، مەشقی ڕێکخستنی نزیک بۆ ڕێپێوان بەکاردەھێنرێت بۆ پێشخستنی وەرزشکاری، گوێڕایەڵی فەرمانەکان، ورە، متمانە، و سەرکردایەتی.

## نمایشەکان
بۆ ھەندێک لایەن ڕێپێوان ڕێوڕەسمێکی سەرەکی ورەبەخشە. بۆ نموونە لە ئێرلەندای باکوور ساڵانە سەدان ڕێپێوان ئەنجام دەدرێت. زۆرجار ڕێپێوان وەک ھێمای کۆنترۆڵکردنی ناوچەیەکی دیاریکراو سەیر دەکرێت و زۆرجار وەک چالاکییەکی خێڵەکی یان ھۆزێکی تایبەت سەیر دەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەربازی
فەھد بەللان

**فەھد بەللان** (؛ ٢٢ی ئازاری ١٩٣٣ – ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧) ئەکتەر گۆرانیبێژێکی درووزی سووری بوو، بە پێشکەشکردنی «گۆرانی شاخ» () ناسراوە.

فەھد بەللان گەشتی بۆ میسر کردووە و لەگەڵ فەرید عەترەش کاریان کردووە. ھاوسەرگیری لەگەڵ خانمەکتەر مریەم فەخرەدین کردووە و پیشەی نواندنی تاقیکردوەتەوە. زۆربەی گۆرانییەکانی بە شێوەزارێکی حوورانی تایبەت بە باشووری سووریا و باکووری ئوردن گوتووە. جگە لە گۆرانییەکانی بە شێوەزاری حوورانی، بە شێوەزاری میسری و ھەروەھا بە زمانی عەرەبیی کلاسیکیش گۆرانی وتووە.

## سەرەتای ژیان
بەللان لە ساڵی ١٩٣٣ لە گوندی ئەلکفر لە سووەیدای سووریا لەدایکبووە. باوکی، حەموود ئەحمەد بەللان، جووتیارێک بوو، نزیکایەتییەکی لەگەڵ مۆسیقا ھەبوو و شارەزای ژەنینی ئامێری ڕەباب بوو، کە فێری بەللانی دەکرد. کاتێک تەمەنی لە دەوروبەری ١٠ ساڵان بوو باوانی جیابوونەوە.

لە ١٩٥٠اکان لە ئاھەنگی ھاوسەرگیری و فێستیڤاڵەکانی سووەیدا گۆرانی دەگوت.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٩٩٧
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣
پۆل:ئەکتەرە سوورییەکان
پۆل:گۆرانیبێژان
یاریدەدەری ناوبژیوان (کۆمەڵەی تۆپی پێ)

[وێنۆک| یاریدەدەری ناوبژیوان ئاماژە بەوە دەکات ھێرشێک لە [ھێڵی قەدەغەکراو (تۆپی پێ)|ھێڵی قەدەغەکراو ڕوویداوە]]
لە کۆمەڵەی تۆپی پێدا، **یاریدەدەری ناوبژیوان** (پێشتر بە **پیاوی ھێڵەکان** ناسرابوو) بەرپرسێکە کە یارمەتی ناوبژیوان دەدات لە بەڕێوەبردنی یاساکانی یارییەکە لە کاتی یارییەکدا. ھەرچەندە بەپێی یاساکان یاریدەدەر پێویست نین، بەڵام لە زۆربەی ئاستە ڕێکخراوەکانی تۆپی پێدا دەستەی ناوبژیوانی یارییەکە لە ناوبژیوان و لانیکەم دوو یاریدەدەری ناوبژیوان پێکدێت. بەرپرسیارێتی یاریدەدەری ناوبژیوانە جیاوازەکان لە یاسای ٦ی «**بەرپرسانی تریی یارییەکەدا**» لە کۆمەڵەی تۆپی پێدا ھاتووە. لە یاساکانی ئێستادا زاراوەی «یاریدەدەری ناوبژیوان» لە ڕووی تەکنیکییەوە تەنھا ئاماژەیە بۆ ئەو دوو بەرپرسەی کە بەگشتی پەیوەندییان بە ھێڵی قەدەغەکراو (ئۆفساید) ھەیە، لەگەڵ مەودای فراوانتری یاریدەدەرانی ناوبژیوان نازناوی دیکەیان پێدراوە.

ئەرکی یاریدەدەری ناوبژیوانان بەگشتی پێکدێت لە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کەی تۆپەکە گۆڕەپانی یارییەکەی بەجێدەھێڵێت، لەوانە کام یانە مافی ئەوەی ھەیە تۆپەکە بگەڕێنێتەوە بۆ یاریکردن، بڕیاردان لەسەر ئەوەی کەی ھەڵەی ئۆفساید ڕوودەدات، ھەروەھا ئامۆژگاریکردنی ناوبژیوان کاتێک پێشێلکاری لە یاساکان ڕوودەدات.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* یاساکانی یارییەکە
* ناوبژیوانانی تۆپی پێ چەند مووچە وەردەگرن؟

پۆل:زاراوەکانی تۆپی پێ
پۆل:یاساکانی تۆپی پێ
پۆل:تۆپی پێ
ناوبژیوانی تۆپی پێ

[وێنۆک| مالانگ دیدیۆ لە کاتی یارییەکی [جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|جامی جیھانیی ٢٠١٨دا ناوبژیوانی دەکات]]
لە کۆمەڵەی تۆپی پێدا **ناوبژیوان** یان **دادوەر** ئەو کەسەیە کە بەرپرسیارە لە لێکدانەوە و جێبەجێکردنی یاساکانی یارییەکە لە کاتی یارییەکدا. ناوبژیوان دەسەڵاتدارترین و خاوەن کۆتا بڕیارە لەسەر ھەموو ئەو ڕاستیانەی پەیوەستن بە یاریکردنەوە لە یارییەکدا، ھەروەھا بەرپرسی یارییەکەیە و دەسەڵاتی دەستپێکردن و وەستاندنی یاری و سەپاندنی ڕێکاری تریی بەرامبەر یاریزانان و ڕاھێنەران لە کاتی یارییەکدا ھەیە.

## ڕێسا
ناوبژیوان و یاریدەدەری ناوبژیوان لەسەر ئاستی نیشتمانی ڕێکدەخرێن. فیفا داوا دەکات ھەر ڕێکخراوێکی نیشتمانی لیژنەیەکی ناوبژیوان پێکبھێنێت کە لە بەرپرسانی پێشوو پێکھاتبێت و دەسەڵاتی ناوبژیوانی لەو وڵاتەدا ھەبێت. ھەروەھا فیفا بڕیار دەدات ناوبژیوانان لە تاقیکردنەوەکان دەربچن بۆ ئەوەی توانای جەستەیی و زانیاریی تەواو لەسەر یاساکانی یارییەکە نیشان بدەن، ھەروەھا ساڵانە پشکنینی پزیشکی ئەنجام بدەن. بەگشتی، ناوبژیوانان پێویستە ئەزموونی زیاتریان ھەبێت بۆ ناوبژیوانی یارییە ئاست بەرزەکان.

## جلوبەرگ
وێنۆک|309x309پیکسڵ| جۆن لانگێنۆس ناوبژیوانی یەکەمین یاری کۆتایی مۆندیال بوو لە ساڵی ١٩٣٠
ناوبژیوانان جلوبەرگێک لەبەر دەکەن کە لە یاریزانەکان جیایان دەکاتەوە. بەزۆری ئەمە لە دەستەیەک جلی ڕەنگ جیاواز لە یاریزانانی ھەردوو یانە پێکدێت.

لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا ناوبژیوانان نیوچاکەتیان لەبەر دەکرد نەک جلێکی ھاوشێوەی یاریزانان. بە شێوەیەکی نەریتی ئەو یەکپۆشییە ھەمیشە ڕەش بوو، مەگەر یەکێک لە یانەکان درێسێکی زۆر تۆخی لەبەردا بووبێت، لەو حاڵەتەدا ناوبژیوان ڕەنگێکی دیکەی لەبەر دەکرد (بەزۆری سوور) بۆ ئەوەی خۆی لە ھەردوو یانەکە جیا بکاتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی
پۆل:یاساکانی تۆپی پێ
پۆل:ناوبژیوان
مەھدی بازرگان

**مەھدی بازرگان** (؛ ١ی ئەیلوولی ١٩٠٧ – ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥) زانای ئێرانی، مامۆستای زانکۆ، چالاکی کۆنی لایەنگری دیموکراسی و سەرۆکی حکوومەتی کاتی ئێران بووە.

یەکێکە لە کەسایەتییە سەرەکییەکانی شۆڕشی ئێران لە ساڵی ١٩٧٩، لە شوباتی ١٩٧٩ لەلایەن ئایەتوڵڵا خومەینییەوە وەک سەرۆک وەزیران دەستنیشان کرا. بەمەش بووە یەکەم سەرۆکوەزیرانی ئێران دوای شۆڕش. لە مانگی تشرینی دووەمی ھەمان ساڵدا، وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە دەستبەسەرداگرتنی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە ئێران و وەک دانپێدانانێک بە شکستی حکوومەتەکەی لە ڕێگریکردن لە پۆستەکەی، دەستی لە پۆستەکەی کێشایەوە.

بەرپرسی یەکەم بەشی ئەندازیاریی زانکۆی تاران بووە.

## سەرەتای ژیان و پەروەردە
وێنۆک|200x200پیکسڵ| بازرگان لە تەمەنی گەنجیدا
بازرگان لە بنەماڵەیەکی ئازەربایجانی لە تاران لە ١ی ئەیلوولی ١٩٠٧ لە دایک بووە. باوکی، حاجی عەباسقولی تەورێزی (١٩٥٤ کۆچی دوایی کردووە) بازرگانێکی خۆبژێو و چالاکێکی ئایینی بووە.

بازرگان لە سەردەمی ڕەزا شادا بۆ وەرگرتنی خوێندنی زانکۆ لە ڕێگەی سکۆلەرشیپی حکوومەتی ئێرانەوە چووە فەڕەنسا. لە شاری نانت لە قوتابخانەی لیسی جۆرج کلیمسۆ خوێندوویەتی و ھاوپۆلی عەبدوڵڵا ڕیازی بووە. پاشان لە زانکۆی ئیکۆلی سەنتەری ھونەر و بەرھەمھێنان لە بواری تێرمۆدینامیک و ئەندازیاری خوێندوویەتی.

دوای گەڕانەوەی بۆ ئێران، بازرگان بانگھێشت کرا بۆ سەربازی، و لە ساڵی ١٩٣٥ تا ١٩٣٧ خزمەتی سەربازی دەکات.

## کۆچی دوایی
بازرگان لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥ لە وڵاتی سویس بەھۆی جەڵتەی دڵەوە کۆچی دوایی کرد. لە نەخۆشخانەیەکی شاری زوریخ گیانی لەدەستدا. بەمەبەستی نەشتەرگەری دڵ، گەشتی ئەمریکای دەکرد.

## ژیانی تایبەت
بازرگان لە ساڵی ١٩٣٩ لەگەڵ مەلەک تەباتەبایی زەماوەندی کردووە. خاوەنی پێنج منداڵن، دوو کوڕ و سێ کچ.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئێران
پۆل:مردووانی ١٩٩٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧
پۆل:ئێران
فرانک دارابۆنت

**فرانک دارابۆنت** () سیناریۆنووس و دەرھێنەر و بەرھەمھێنەرێکی ئەمریکییە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی
پۆل:زیندووان
پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا
پۆل:سیناریۆنووسانی ئێڵەنۆی
کوردستانی بزورگ

**کوردستانی بزورگ** () گوندێکە لە ناوچەی گوندنشینی دوودەنگە لە ناوچەی ناوەندی پارێزگای بەھبەھان، پارێزگای خووزستان، ئێران.

## دانیشتووان
لە کاتی سەرژمێری نیشتمانی ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتووانی گوندەکە ٢٢١٩ کەس بووە لە ٣٩٩ ماڵدا. لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی گوندەکە بە ٢٢٧٨ کەس لە ٦١٥ ماڵدا پێوانە کراوە. پڕ دانیشتووترین گوند بووە لە گوندەوارەکەدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی
کوردستانی بچووک

**کوردستانی بچووک** یان **کوردستانی سەروو** () گوندێکە لە ناوچەی گوندەواری دوودانگە، لە ناوچەی ناوەندی پارێزگای بەھبەھان، پارێزگای خووزستان، ئێران. لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ژمارەی دانیشتووانی ٤٩٢ کەس بووە، لە کۆی ٩١ خێزاندا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پۆل:ئێران
پۆل:گوندەکانی ئێران
پۆل:گوندەکانی پارێزگای خووزستان
شارۆچکەی کوردستان

**شارۆچکەی کوردستان** () گوندێکە لە گوندەواری دوودانگە، لە ناوچەی ناوەندی پارێزگای بەھبەھان لە پارێزگای خووزستان لە ئێران. لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ژمارەی دانیشتووانی ٤٦ کەس بووە، لە ١٠ بنەماڵەدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی پارێزگای خووزستان
پۆل:گوندەکان
مێرسەر

**مێرسەر** ()یەکێکە لە کەسایەتییەکانی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی مردووی گەڕۆک کە لەلایەن ئەکتەر مایکڵ جەیمس شاو ڕۆڵەکەی دەگێڕدرێت.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:کارەکتەرەکان کە لەلایەن ڕۆبەرت کیرکمانەوە دروستکراون
پۆل:وێنەی کۆمیکەکان کارەکتەری نێر
پۆل:کارەکتەرەکانی فیلمی مردووی گەڕۆک (پاشکۆ)
پێڕستی شەڕەکانی محەممەد

**پێڕستی شەڕەکانی محەممەد** ئەو شەڕانە دەگرێتەوە کە کۆمەڵگەی موسڵمانان لە ماوەی ژیانی پێغەمبەر محەممەدا ئەنجامی داوە، پێغەمبەر لە ھەندێکیان بەشدار بووە و ئەوانی تریان لەلایەن مسوڵمانانەوە ئەنجامدراون.

## پێڕستی شەڕەکان
;# شەڕی بەدر
;# جەنگی ئوحود
;# شەڕی خەندەق
;# شەڕی خەیبەر
;# شەڕی حونەین
;# فەتحی مەککە
;# شەڕی تەبووک

## سەرچاوەکان

پۆل:ژینی محەممەد
پۆل:کاتھێڵی مێژووی ئیسلام
پۆل:کاتهێڵی مێژووی ئیسلام
درەختی بنەماڵەی محەممەد

وێنۆک|ڕەچەڵەکی  بەنی هاشم
ئەم دارە بنەماڵەیە باس لە کەسوکاری پێغەمبەری ئیسلام محەممەد دەکات وەک ئەندامێکی بنەماڵەی بنەماڵەی ھاشم و ھۆزی قوڕەیش کە عەدنانییە. بەپێی ئیسلام محەممەد لە ئیسماعیلەوە لە ڕێگەی ھۆزی ھاشمەوە ھاتووە. بەپێی فەرموودەکان محەممەد لە نەوەی عەدنان بووە. نەسەبنامە لە عەدنانەوە تا محەممەد لە ٢١ نەوەی پێکدێت.محەممەد کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولموتەڵیب کوڕی ھاشم کوڕی عەبدمەناف کوڕی قوسەی کوڕی کیلاب کوڕی مورە کوڕی کەعب کوڕی لوئەی کوڕی غالب کوڕی فیھر کوڕی مالیک کوڕی نەزر کوڕی کینانە کوڕی خوزەیمە کوڕی مودریکە کوڕی ئیلیاس کوڕی موزەر کوڕی نیزار کوڕی مەعەد کوڕی عەدنان کوڕی ئودەد کوڕی ھەمەیسەع کوڕی سەلامان کوڕی عەوس کوڕی بوز کوڕی قیموال کوڕی ئوبە کوڕی عەوام کوڕی ناشید کوڕی خرا کوڕی بلداس کوڕی یەدلاف کوڕی تابخ کوڕی جاحم کوڕی ناحش کوڕی ماخی کوڕی عیس کوڕی عەبقەر کوڕی عوبەید کوڕی دوعا کوڕی حەمدان کوڕی سنبر کوڕی یەثریبی کوڕی یەحزون کوڕی یەلحەن کوڕی ٲرعوی کوڕی عیز کوڕی دیشان کوڕی عیسر کوڕی ئەفناد کوڕی ئیھام کوڕی موقەسیر کوڕی ناحیث کوڕی زاریح کوڕی سەمما کوڕی مزی کوڕی عوزة کوڕی عرام کوڕی قیدار کوڕی ئیسماعیل کوڕی ئیبراھیم پێغەمبەر کوڕی تارەح کوڕی ناحور کوڕی ساروع کوڕی ڕاعو کوڕی فالەخ کوڕی عابر کوڕی شالەخ کوڕی ئەرفەخشەد کوڕی سام کوڕی نووح کوڕی لامک کوڕی متوشلخ کوڕی ئیدریس پێغەمبەر کوڕی یەرد کوڕی مھلائیل کوڕی قینان کوڕی ئەنوش کوڕی شیث کوڕی ئادەم باوە گەورەی مرۆڤ.

## سەرچاوەکان

پۆل:بنەماڵەی محەممەد
پۆل:ھاشمیەکان
ئەنجوومەنی باڵای دادوەریی عێراق

**ئەنجوومەنی باڵای دادوەریی عێراق** (بە عەرەبی: مجلس القضاء الأعلى العراقي) دەسەڵاتی باڵای کارگێڕییە کە لە کاروباری دەسەڵاتی دادوەری لە عێراقدا بەرپرسە.

## پێکھاتن
ئەنجومەنی دادوەری پێکدێت لە:
* سەرۆکی دادگای ھۆکار بوون و جێگرەکانی
* سەرۆکی ئەنجومەنی ڕاوێژکاری دەوڵەت
* سەرۆکی داواکاری گشتی
* سەرۆکی دەستەی چاودێری دادوەری
* سەرۆکەکانی دادگاکانی تێھەڵچوونەوە
* بەڕێوەبەری گشتی بەشی کارگێڕی، جا دادوەر بێت یان داواکاری گشتی
* سەرۆکی دادگای باڵای فیدراڵی
* سەرۆکی دادگاکانی تێھەڵچوونەوەی فیدراڵی
* سەرۆکی دادگا، ھەرێمی کوردستان و ھەردوو جێگرەکەی
* بەرپرسی داواکاری گشتی

ئەم ئەنجومەنە بەپێی مادەی ٨٧ی دەستووری کۆماری عێراق کە کاری پێدەکرێت دامەزراوە.

## ئەمەش ببینە
* یاسا لە عێراق

## بەستەری دەرەکی
* ماڵپەڕی فەرمیی ئەنجوومەنی باڵای دادوەریی عێراق 

## سەرچاوەکان

پۆل:دەسەڵاتی دادوەری عێراق
پۆل:سیاسەتی عێراق
چوونی محەممەد بۆ تایف

پێغەمبەر محەممەد لە ساڵی ٦١٩ی (ساڵی دڵتەنگی) زایینی چوو بۆ شاری تایف، کە نزیکەی دوو سێ ڕۆژ ڕێ لە مەککەوە دوور. کەشوھەوای شارەکە تاڕادەیەک لە مەککە خۆشتر بوو و پڕ بوو لە باخچە و باخی بەپیت. لە بناری شاخەکانی بەرزتر و فێنکتر لەسەر ڕێگای یەمەن دایە. گردەکان پێشتر چینی باڵا و کەسایەتییە بەرزەکانی مەککە بۆ بەسەربردنی مانگەکانی ھاوینیان سەردانیان دەکرد. سێ برای بەنو سەقیف، بە ناوەکانی حەبیب و مەسعوود و عەبد یالیل سەرۆک و سەرکردەی سەرەکی شارەکە بوون لەو سەردەمەدا.

لەگەڵ ھاتنی پێغەمبەر بانگھێشتی موسڵمان بوون و داوای ھاوکاری و پاراستنی کرد لە شەڕی دژی ھۆزی قوڕەیشی مەککە؛ بەڵام وەڵامیان دایەوە:- ئەگەر بەڕاستی پێغەمبەر بیت، چ پێویستت بە یارمەتی ئێمە ھەیە؟ ئەگەر خودا تۆی بە پێغەمبەری خۆی نارد بۆچی ناتپارێزێت؟ و ئەگەر خوای گەورە ئاواتی ئەوە بوو پێغەمبەرێک بنێرێت، ئایا نەیدەتوانی کەسێکی باشتر لە تۆ بدۆزێتەوە، ھەتیوێکی لاواز و بێ باوک؟ ” بەو پێیەی ھەوڵەکانی بێ سوود بوون، جگە لە چەند کەسێک، داوای لێکردن لانیکەم ئەو بابەتە بە نھێنی بھێڵنەوە، بۆ ئەوەی ڕێگری لە قووڵبوونەوەی دوژمنایەتی قوڕەیشەکان بەرامبەر بە خۆی و پەیامەکەی بکات. ھەرچەندە گەورەکانی شارەکە خەڵکی تایفیان لە دژی کۆکردەوە و بە زۆر لە شارە دیواردارەکە دەریان کرد و بەردبارانیان کرد و دەست و قاچییان بریندار کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژینی محەممەد
پۆل:محەممەد
پۆل:ژیاننامەی محەممەد
پێڕستی ئەڵقەکانی مردووی گەڕۆک

چەپ|بێچوارچێوە
مردووی گەڕۆک زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنییە کە بۆ یەکەمجار لە کەناڵی ئەی ئێم سی لە ئەمریکا پەخشکرا. زنجیرەکە لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ دەستیپێکردووە و لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ کۆتایی ھاتووە، باس لە کۆمەڵێک کەس دەکات کە ھەوڵدەدەن لە جیھانێکدا بژین کە زۆمبییەکان گیرۆدە بوون و پێی دەوترێت "ڕۆشتووەکان (گەڕۆکەکان)". کارەکتەری سەرەکی ڕیک گرایمسە کە پۆلیسێکی شێریفە لە کۆماوە لە خەو ھەڵدەستێت و دەبینێت جیھان گۆڕاوە. زنجیرەکە لێکۆڵینەوە لەوە دەکات کە چۆن گرووپەکە مامەڵە لەگەڵ مەترسییەکانی وێژەی کۆتاییی جیھانی زۆمبی و ڕزگاربووانی دیکەدا دەکەن. ئەم زنجیرەیە لەلایەن فرانک دارابۆنتەوە دروست کراوە، و لەسەر بنەمای زنجیرە کتێبێکی کۆمیک بەھەمان ناو.

## ئەڵقەکان
### وەرزی ١ (٢٠١٠)

### وەرزی ٢ (٢٠١١–٢٠١٢)

٢٠١٢

### وەرزی ٣ (٢٠١٢–٢٠١٣)

### وەرزی ٤ (٢٠١٣–٢٠١٤)

### وەرزی ٥ (٢٠١٤–٢٠١٥)

### وەرزی ٦ (٢٠١٥–٢٠١٦)

### وەرزی ٧ (٢٠١٦–٢٠١٧)

### وەرزی ٨ (٢٠١٧–٢٠١٨)

### وەرزی ٩ (٢٠١٨–٢٠١٩)

### وەرزی ١٠ (٢٠١٩–٢٠٢١)

### وەرزی ١١ (٢٠٢١–٢٠٢٢)

## سەرچاوەکان

Official ''The Walking Dead'' page on AMC

List of ''The Walking Dead'' episodes on English Wikipedia

''The Walking Dead'' episode list at IMDb

''The Walking Dead'' on Rotten Tomatoes

''The Walking Dead'' on TheTVDB

''The Walking Dead'' on Metacritic
لی چانگ-دۆنگ

**لی چانگ-دۆنگ** (؛ لەدایکبووی ٤ی تەممووزی ١٩٥٤) دەرهێنەری فیلم، سیناریۆنووس، و ڕۆماننووسی کۆریای باشوورە. لی کاری دەرهێنانی بۆ شەش فیلم ئەنجام داوە: *ماسیی سەوز* (١٩٩٧)، *شیرینیی نەعنا* (١٩٩٩)، *خەمرک* (٢٠٠٢)، *هەتاوی نهێنی* (٢٠٠٧)، *شیعر* (٢٠١٠)، و *سووتان* (٢٠١٨).
## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پۆل:براوەکانی خەڵاتی شاشەیی زەریای ھێمنی ئاسیا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری گراند بێڵ
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی دایگو
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:سیناریۆنووسەکانی کۆریای باشوور
ڕادیۆی بی بی سی

**ڕادیۆی بی بی سی** ژێرکۆمەڵەیەکی بازرگانی کارپێکراوە و خزمەتگوزارییەکی کۆمپانیای وەشاندنی بەریتانییە (BBC) کە لە ساڵی ١٩٢٧ەوە بەپێی مەرجەکانی جاڕنامەی شاھانە لە بەریتانیا کاردەکات. خزمەتگوزارییەکە ڕادیۆ نیشتمانییەکان دابین دەکات کە زۆربەی ژانرە مۆسیقییەکان دەگرێتەوە، ھەروەھا ڕادیۆ ناوخۆیییەکان کە ھەواڵ و کاروبار و بەرژەوەندییە ناوخۆیییەکان دەگرێتەوە. ھەروەھا سەرپەرشتی ناوەڕۆکی دەنگی ئۆنلاین دەکات.

ھەموو ڕادیۆ نیشتمانییەکانی بی بی سی لە بنکەکانی لەندەن و مەنچسترەوە پەخش دەکەن، یان بەزۆری لە برۆدکەستینگ ھاوس و میدیا سیتی ویکی؛ بەڵام یەکەی بەرھەمھێنانی تۆڕەکانی بی بی سی کە دەکەوێتە شارەکانی بێڵفێست، بێرمینگام، بریستۆڵ، کاردیف و گلاسگۆ بەرنامەی ڕادیۆیی بەرھەم دەھێنن.

خزمەتگوزاری ڕادیۆیی بی بی سی لە ساڵی ١٩٢٢ دەستی پێکرد. حکوومەتی بەریتانیا لە ڕێگەی پۆستەی گشتییەوە مۆڵەتی بە بی بی سی دا، کە کۆنترۆڵی سەرەتایی شەپۆلەکانی ڕادیۆی ھەبوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی
پۆل:ڕادیۆ
پۆل:شانشینی یەکگرتوو
دیناری سویسری عێراقی

**دیناری سویسری** () دراوێکی عێراقی بوو کە پێش شەڕی کەنداوی ١٩٩٠ کاری پێدەکرا.

## ناو
لەکاتێکدا ھۆکاری ناونانی بە «سویسری» نادیارە، بەڵام دوو ڕوونکردنەوەی ئەگەری ھەیە.

بانگەشەی ئەوە کراوە کە پلێتەکانی چاپکردنی دراوەکە لە سویس ھاتووە ھەرچەندە لە ڕاستیدا ئەو دراوانە لە بەریتانیا لەلایەن کۆمپانیای De La Rueەوە بەرھەم ھێنراون. لەکاتێکدا ئەم بانگەشەیە بەربڵاوە، بەڵام سەرچاوەی ڕاستەقینەی پلێتەکان نادیارە چونکە ھیچ سەرچاوەیەکی نزیک لە دی لا ڕو یان بانکی ناوەندیی عێراق لێدوانێکیان لەسەر ئەو بابەتە نەداوە.

دووەم ڕوونکردنەوەی ئەگەری ئەوەیە کە پێش شەڕی کەنداو، عێراق لە مێژوودا وڵاتێک بووە ھەڵاوسانی نزمیی ھەبووە، ھاوشێوەی سویسرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە عێراق
پۆل:دراوەکانی ئاسیا
پۆل:دراوەکانی عێراق
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی
پۆل:دراو
پۆل:دینار
ڕەزا ڕەسایی

**غوڵامڕەزا ڕەسایی** ناسراو بە **ڕەزا ڕەسایی** (٢٤ی شوباتی ١٩٨٩ لە سەحنە – ٦ی ئابی ٢٠٢٤ لە کرماشان) بەندکراوێکی سیاسیی کوردی پەیڕەوی ئایینی یارسان بوو. ئەو لە شارستانی سەحنە لە پارێزگای کرماشان لە درێژەی خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران دەستبەسەر کرا و بەرەبەیانی ڕۆژی ٦ی ئابی ٢٠٢٤ لەسێدارە درا.

## دەستبەسەرکردن
ڕەزا ڕەسایی لە ڕۆژی ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (٣ی سەرماوەزی ١٤٠١ی ھەتاوی) بەھۆی بەشداریکردن لە کۆبوونەوەی ناڕەزایی و بەتۆمەتی بەشداریکردن لە پێکدادان و *کوشتنی بە ئەنقەست*ی نادر بەیرامی، سەرۆکی ھەواڵگریی سپای پاسدارانی شارستانی سەحنە، لەگەڵ ١٠ کەسی تر دەستبەسەر کرا. ڕەسایی دواتر ئەو تۆمەتانەی ڕەت کردنەوە.

بەیرامی، سەرۆکی ھەواڵگریی سپای پاسدارانی سەحنە لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (٢٧ی گەڵاڕێزانی ١٤٠١ی ھ) لە بۆنەی ساڵرۆژی کوژرانی سەید خەلیل عالینەژاد (لە ڕێبەرانی پێشووی کۆمەڵگای یارسان) لە شارستانی سەحنە کە بووە ھۆی گرژی و تێکھەڵچوون، کوژرا.

یەکێک لەو کەسانەی پێشتر لەگەڵ ڕەزا ڕەسایی بەند کرابوو بە ڕادیۆ فەردای ڕاگەیاند کە ڕەسایی بەوتەی خۆی، لەژێر ئەشکەنجە ناچار کرا خۆی وەک بکوژی بەیرامی بناسێنێت.

## لەسێدارەدان
سەرچاوەکانی نزیک بە بنەماڵەی ڕەسایی بە بی بی سییان ڕاگەیاند کە ئەو بەرەبەیانی ٦ی ئابی ٢٠٢٤ (١٦ی گەلاوێژی ١٤٠١ی ھ) لەسێدارە دراوە. تەرمەکەی لە بارودۆخێکی ئەمنی و لە کاتێکدا کە تەنیا دایک، خوشک و براکەی ڕێگەیان پێدرابوو لە ناشتنەکەیدا بەشداری بکەن، لە گۆڕستانی میناباد نێژرا.

ڕێکخراوەی مافی مرۆڤی کوردستان ڕای گەیاند کە ڕەسایی «بەبێ زانیاریی خێزان و پارێزەرەکەی و مافی کۆتا چاوپێکەوتن» لە زیندانی دیزڵ ئابادی کرماشان لەسێدارە درا.

## کاردانەوەکان
لەسێدارەدانی ڕەزا ڕەسایی لەلایەن ژمارەیەک لە کەسایەتی، ڕێکخراوە و حیزبەکانەوە کاردانەوەی لێکەوتەوە و سەرکۆنەی ئەو سزایەیان کردووە. ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی، حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و پارتی ژیانی ئازادی کوردستان لەو ڕێکخراوە و حیزبانە بوون کە سزای لەسێدارەدانیان بۆ ڕەسایی شەرمەزار کرد.

## ئەمانەش ببینە
* خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران
* پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
پۆل:مردووانی ٢٠٢٤
پۆل:خەڵکی سەحنە
پۆل:یارسانییەکان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پێڕستی کەسایەتییەکانی مردووی گەڕۆک

وێنۆک|کۆمەڵێک ئەکتەرانی نێو زنجیرەکە
ئەمەی خوارەوە پێڕستی کارەکتەرەکانی زنجیرە تەلەفزیۆنی مردووی گەڕۆکە کە لەسەر بنەمای زنجیرە کتێبی کۆمیک بەهەمان ناو دامەزراوە.  هەرچەندە هەندێک کارەکتەر لە هەردوو زنجیرەی تەلەفزیۆنی و کۆمیکدا دەردەکەون، بەڵام بەردەوامی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکە لەگەڵ زنجیرە کۆمیک کتێبە ڕەسەنەکاندا هاوبەش نییە.

## کەسایەتییەکان

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:کارەکتەرەکانی فیلمی مردووی گەڕۆک (پاشکۆ)
پۆل:مردووی گەڕۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
خانەدانی ساسانی

**خانەدانی ساسانی** (بە **ساسانییەکان** یان **بنەماڵەی ساسانیش** ناسراوە) ئەو خانەدانە بوو کە ئیمپراتۆریەتی ساسانی ئێرانی دامەزراند، لە ساڵانی ٢٢٤ تا ٦٥١ی زایینی فەرمانڕەوایی ئەم ئیمپراتۆریەتەی کرد. بە ئەردەشیری یەکەم دەستی پێکرد کە ناوی خانەدانەکەی ناوە وەک ڕێزێک بۆ ساسانی باپیری.

شاهانشا تاکە فەرمانڕەوای دەوڵەت و سەرۆکی ئیمپراتۆریەت بوو. لە هەندێک کاتدا دەسەڵات بە شێوەیەک دەگۆڕدرا بۆ بەرپرسانی دیکە، ئەوانیش سوپاپادەکان . لەگەڵ داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتەکە لەلایەن خەلافەتی ئیسلامییەوە لە ساڵی ٦٥١، ئەندامانی خانەدانی ئیمپراتۆریەت بە دەربەدەری بەرەو چین هەڵهاتن دوای مردنی یەزدێگەردی سێیەم ، لەوێ لەلایەن ئیمپراتۆر گاوزۆنگی تانگەوە وەک ئەندامی دەرباری ئیمپراتۆریەت وەرگیرا. هەرچەندە هەوڵی زۆر دەدرا بۆ داگیرکردنی فارسی ئیسلامی بە پشتیوانی چین، بەڵام   ئەم لقەی ساسانیەکان تا کاتێکی نادیار لە چین دەمێنێتەوە. نەرسیە ، نەوەى یەزدەگەرد و کۆتا ئەندامی خانەدانی ساسانیە کە لە چین تۆمارکراوە، وەک ڕێزێک بۆ بنەماڵەی ئیمپراتۆری چینی، ناوی بنەماڵەی لی (李)ی وەرگرتووە.

## نەژاد
شاکانی ساسانییەکان بانگەوازی نەژادیان لە کەیانیەکانەوە دەکرد،  بنەماڵەیەکی ئەفسانەیی ئاری کە لە ئاڤێستادا باسکراوە، کە دەقە پیرۆزەکانی ئایینی زەردەشتی، کە بە شێوەیەکی باو وا بیردەکرێتەوە کە کەیانیەکان لە ڕاستیدا هەخامەنشییەکان بوون. بەم شێوەیە، دارا دووەم ، کە گوایە شای کەیانییەکان کە ساسان ڕەچەڵەکی خۆی بۆ دەگەڕێنێتەوە، بە ئەگەرێکی زۆرەوە لەسەر بنەمای داریۆسی سێیەم بووە، کە ئیمپراتۆریەتەکەی لەلایەن ئەسکەندەری مەزن داگیرکراوە هەروەک چۆن ئیمپراتۆریەتەکەی دارا.  باسێکی دیکەی جیاواز لە *کتێبی کارناماگی ئەردەشیری پابەکاندا* هەیە، کە تێیدا ئەردەشیر وەک کوڕی ساسان، نەوەی داریۆسی سێیەم و کچێکی پاباگ ، فەرمانڕەوایەکی دەرەبەگی فارس بوو، کە ناوی نەهاتووە خراوەتەڕوو.  بەڵام ئەم گێڕانەوەیە ناکۆکانە وایکرد هەندێک لە مێژوونووسان، وەک توراج دەریایی ، باوەڕیان بەوە هەبێت کە ئەردەشیر تەنیا بانگەوازی ڕەچەڵەک لە هەر کەسێک دەکات کە گونجاوترینە بۆی. پەیوەستکردنی ئەردەشیر بە کەیانییە ئەفسانەییەکانەوە بە ناونیشانی کەی، جگە لەوەی خۆی بە ساسانەوە دەبەستێتەوە، کە خوداوەندێکی پارێزەرە، هەروەها بە دارا، کە لەوانەیە تێکەڵەیەک بێت لە داریۆسی یەکەم و داریۆسی سێیەم هەخامەنی ، ئاماژە بە هەوڵێکی ئەگەری دەکات بۆ بانگەوازی ڕەچەڵەکی لە هەخامنشییەکان.  سەرەڕای ئەوەش، وا بیردەکرایەوە کە ناوی "ساسان" لە شێوازی ئەپیگرافی "سسن" لەسەر کەلوپەل و بەڵگەنامەکانی دیکە پێکهاتبێت، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە ساسان لەسەر بنەمای خوداوەندێکی زەردەشتی دامەزراوە، هەرچەندە لە ئاڤێستا و هیچ دەقێکی دیکەی ئاری باسی نەکراوە. مارتن شوارتز لەم دواییانەدا نیشانی داوە کە ئەو خوداوەندەی لەسەر کەلوپەلی کۆفە نیشان دراوە پەیوەندی بە ساسانەوە نییە، بەڵکو Ssn نیشان دەدات کە خوداوەندێکی کۆنی سامییە و لە هەزارەی دووەمی پێش زایین لە ئۆگاریت دەپەرسترا. وشەی "ساسا" لەسەر ئەو دراوانە نووسراوە کە لە تاکسیلا دۆزراونەتەوە; ڕەنگە پەیوەندی بە "ساسان"ەوە هەبێت، بەو پێیەی هێماکانی سەر دراوەکان هاوشێوەی دراوەکانی شاپوری یەکەم کوڕی ئەردەشیرن. بە لەبەرچاوگرتنی هەموو ئەمانە، دەکرێ وا گریمانە بکرێت کە ئەردەشیر بانگەوازی ڕەچەڵەکی خۆی کردووە کە خوداییە و ڕەنگە ساسانییەکان پلەی ساسانیان بۆ پلەی خوداوەندێک بەرز کردبێتەوە.  

## میرات
لە دوای نەمانی ساسانییەکان لە دەسەڵات، چەندین خانەدانی شاهانە بەنگەوازی ڕیشەیان ئەکرد کە ئەگەڕێتەوە سەر خانەدانی ساسانی. لەمانەش خانەدانی بوەیهی، غەزنەوی، شەدادی و فەزڵەوی. 

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
*
مووسا ئەبوو مەرزووق

**موسا محەممەد ئەبوو مەرزوق** () لەدایکبووی ١٩٥١، سیاسەتوانێکی فەلەستینییە و یەکێکە لەئەندامە کۆنەکانی حەماس، و ماوەیەک سەرۆکی مەکتەبی سیاسی بووە و لە ئێستادا ئەندامی مەکتەبەکەیە.

## ژیان
دایک و باوکی مەرزوق خەڵکی یبنا، فەلەستینی ناچاری (ئێستا یاڤنێ, ئیسرائیل) بوون. ئەوان دوای شەڕی عەرەب و ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٤٨ بوون بە پەنابەر و ناچار بوون بچنە کەمپی ڕەفەح لە کەرتی غەززە. مەرزوق لە ٩ی کانوونی دووەمی ١٩٥١ لەوێ لەدایک بووە. خوێندنی ئامادەیی لە غەززە تەواو کردووە، تا ساڵی ١٩٧٦ لە قاھیرە ئەندازیاری خوێندووە، دواتر لە کەنداوی فارس بەدوای کاردا دەگەڕێت. لە ئەمریکا بەردەوام بوو لە خوێندن و بڕوانامەی ماستەر لە بەڕێوەبردنی بیناسازی لە زانکۆی ویلایەتی کۆلۆرادۆ بەدەستھێنا. ھەروەھا بڕوانامەی دکتۆرای لە ئەندازیاری پیشەسازی لە زانکۆی لویزیانای تەکنەلۆژی بەدەستھێناوە.

مەرزوق لانیکەم ١٤ ساڵ لە ئەمریکا ژیاوە و لە ساڵی ١٩٩٠دا کارتی سەوزی بەدەستھێناوە. خێزاندارە و شەش منداڵی ھەیە.

## حەماس
مەرزوق لە ساڵی ١٩٦٨ەوە لە کاری سیاسی ئیسلامیدا چالاکە و ڕۆڵێکی بەرچاوی لە ڕێکخستنەوەی حەماس دوای دەستگیرکردنی بەکۆمەڵی ئەندامانی حەماس لە ساڵی ١٩٨٩دا بینیوە. ڕۆژنامەنووسی ئیسرائیلی شلۆمی ئێلدار ستایشی لێھاتوویی ئەبوو مەرزوق لە کۆکردنەوەی پارە دەکات، و پەیوەندییەکانی لەگەڵ بەخشەرەکان لە ئەورووپا و ئەمریکا بۆ ڕزگارکردنی ڕێکخراوەکە و پەرەپێدانی ژێرخانی ئەو ڕێکخراوە لە غەززە، لەنێویاندا بەرنامەکانی خزمەتگوزاری کۆمەڵایەتی. ئیسرائیل بانگەشەی ئەوە دەکات کە ھەندێک پارە بۆ ھێرشکردنە سەر ئیسرائیل بەکارھێنراوە، ئەمەش تۆمەتێکە کە ئەبو مەرزوق ڕەتیدەکاتەوە. ئەبو مەرزوق لە ساڵی ١٩٩٢ وەک یەکەم سەرۆکی مەکتەبی سیاسی حەماس ھەڵبژێردرا و لە ساڵی ١٩٩٧ەوە جێگری سەرۆکی مەکتەبی سیاسی حەماسە. مەرزوق کۆمەڵەی ئیسلامی فەلەستینی دامەزراند. بە گوتەی کاربەدەستانی ئەمریکا، مەرزوق لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٩٢ لە ڕۆڵی وەزیری دەرەوەی دیفاکتۆی حەماس سەفەری تاران کردووە.

## دەستگیرکردن
بەرپرسانی کۆچبەری ئەمریکا مەرزوقیان دەستگیرکرد دوای ئەوەی لە ٢٧ی تەممووزی ١٩٩٥ گەیشتە فڕۆکەخانەی جۆن ئێف کێنێدی لە شاری نیویۆرک بەھۆی بوونی لە لیستی چاودێری تیرۆریستان. لەو کاتەدا دەسەڵاتدارانی ئەمریکا و ئیسرائیل بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە مەرزوق سەرۆکی لیژنەی سیاسی حەماسە و سیاسەتی سیاسی و ستراتیجی ئەو گرووپەیان دانا، لەوانەش بەکارھێنانی ھێرش. مەرزوق لە سەنتەری چاکسازی مانھاتن ڕاگیرا. ستانلی ئێڵ کۆھین، پارێزەری مەرزوق دانی بەوەدانا کە مەرزوق پشتگیری لە حەماس دەکات، بەڵام ڕەتیدەکاتەوە سەرکردەیەکی ئەو گرووپە بێت. لە بەیاننامەیەکدا، بەرپرسێکی بزووتنەوەی حەماس بە شێوەیەکی مەجازی دانی بەوەدانا کە سەرکردەیەکی حەماسە. سەرەڕای ئەمەش ھیچ تۆمەتێکی فەرمی لەسەری دانەنرا. دوای دوو مانگ لە دەستبەسەرکردنی، ئیسرائیل داواکارییەکی بۆ ئەمریکا تۆمارکرد تا ڕادەستی بکاتەوە. مەرزۆک بۆ ماوەی ٢ ساڵی داھاتوو شەڕی ئەو دۆسیەیەی کرد، بەڵام دادگاکان لە بەرژەوەندی ڕادەستکردنەوەی ئەو دۆسیەیەیان دەرکرد. بەبێ ئەوەی ھیچ تۆمەتێکی فەرمی لەسەری دانرابێت، ئەمریکا ئازادی کرد؛ بەڵام ئەمریکا بەھۆی ئەوەی نەیویست بمێنێتەوە، پەیوەندی بە چەندین وڵاتی عەرەبییەوە کرد بۆ ئەوەی ڕێگە بە نیشتەجێبوونی مەرزوق بدەن. ھەموویان ڕەتیانکردەوە، جگە لە ئوردن کە بەپێی زانیارییەکان لەژێر فشاری ئەمریکادا ڕێککەوتووە. 

## سەرچاوەکان

پۆل:دەرچووانی زانکۆی کۆلۆرادۆ
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١
پۆل:حەماس
پۆل:سیاسەتمەدارە فەلەستینیەکان
پۆل:سیاسەتمەدارە ئیسلامیەکان
پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:مسوڵمانە سوننە فەلەستینییەکان
ئەوس

**ئەوس، بەنوو ئەوس** ()یان بە سادەیی **ئەوس** ()یەکێک بووە لە ھۆزە سەرەکییە عەرەبییەکانی مەدینە. لەگەڵ خەزرەج، و ئەو دووانە، ئەنسار ("یارمەتیدەرانی پێغەمبەر")یان لە دوای کۆچ پێکھێنا.

ھۆزی ئەوس لە ھۆزی کۆنی ئەزدەوە ھاتووە کە لقێکی عەرەبی قەحتانییە.

## کۆچ
ئەوس لە دەستووری مەدینەدا وەک ھاوپەیمانی موسڵمانان، «یەک نەتەوە/کۆمەڵگە لەگەڵ ئیمانداران» جێگیرکرابوون. پاشان ئەوس و خەزرەج بە ئەنسار ناسران, ئوسەید کوڕی حوزەیر و کۆتا سەرۆکی ئەوس بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھۆزەکانی عەرەبستانی سعوودی
پۆل:ھۆزەکانی عەرەب
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی
پۆل:ئەنسار
خەزرەج

**خەزرەج یان بەنوو خەزرەج** () ھۆزێکی عەرەبی قەحتانییە. لەگەڵ ئەوس ھۆزە عەرەبییەکانی مەدینەیان پێکھێناوە ھەروەھا لە سەردەمی محەممەددا لە مەدینە بوون، کە تا ئێستاش لەوێ بوونیان ھەیە. خەزرەج لە چەندین وڵاتی عەرەبیدا بوونی ھەیە لەوانە عێراق و سعودیە و ئیمارات.

## کۆچ
خەزرەج لەگەڵ ئەوس لە خاڵی ٣٠–٣١ی دەستووری مەدینەدا وەک ھاوپەیمانی موسڵمانان جێگیرکرابوون، وەک «یەک نەتەوە/کۆمەڵگە لەگەڵ ئیمانداران».

## سەرچاوەکان

پۆل:ھۆزەکانی عەرەب
پۆل:ئەنسار
سەموون

**سەموون** () جۆرێکە لە نان کە بە شێوەیەکی باو لە عێراق و ناوچەکانی تری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دەکوڵێنرێت و دەخورێت. سەموون بە شێوەیەکی گشتی لە فڕنی تەقلیدیدا دەکوڵێنرێت، ئەمەش پێکھاتە و تامێکی جیاوازی پێدەبەخشێت. زۆرجار لەگەڵ خواردنی جۆراوجۆردا پێشکەش دەکرێت، لەوانە قیمە و کەباب، یان بۆ دروستکردنی لەفە بەکاردێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:چێشتی ئاشووری
پۆل:چێشتی عێراقی
پۆل:چێشتی شامی
پێڕستی ئەڵقەکانی ڕاکردن لە بەندیخانە

بێچوارچێوە|چەپ
ڕاکردن لە بەندیخانە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە کە بۆ یەکەمجار لە ھێڵی تەلەڤیزیۆنی فۆکس لە ٢٩ی ئابی ٢٠٠٥ پەخشکرا، زنجیرەکە لەلایەن پۆڵ شیورینگ دروست کراوە، دوای مایکڵ سکۆفێڵد (کە وێنتوۆرت میلەر ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت)، ئەندازیارێکی پێکھاتەیییە کە بە ئەنقەست تاوانێک ئەنجام دەدات بۆ ئەوەی خۆی زیندانی بکات و یارمەتی براکەی بدات کە بە ھەڵە تۆمەتبار کراوە، لینکن بۆرۆز (کە دۆمینیک پورسێڵ ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت)، لە سزای لەسێدارەدان ڕزگاری بێت.

زنجیرەکە بە چیرۆکی ئاڵۆز و پێچ و پەنا و چیرۆکگێڕانی کارەکتەری ناسراوە. بەھۆی گێڕانەوەی ورووژێنەر و نمایشەکانییەوە پێشوازییەکی باشی لێکرا، بەتایبەتی لەلایەن میلەر و پورسێلەوە. زنجیرەکە بۆ ماوەی پێنج وەرز بەردەوام بوو و لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٧ کۆتایی ھات.

## پێڕستی ئەڵقەکان

## سەرچاوەکان

Official ''Prison Break'' page on Fox 

''Prison Break'' on Hulu

List of ''Prison Break'' episodes on English Wikipedia

''Prison Break'' episode list at IMDb

''Prison Break'' on Rotten Tomatoes

''Prison Break'' on TheTVDB

پۆل:ئەڵقەکانی ڕاکردن لە بەندیخانە
دارستان (فیلمی ٢٠١٦)

**دارستان** () فیلمێکی ترسناک و سەرووسروشتیی ئەمریکییە کە لە ساڵی ٢٠١٦دا لە دەرھێنانی جەیسۆن زادا و لە نووسینی بێن کیتای، نیک ئانتۆسکا و سارا کۆرنوێڵ بڵاوکرایەوە. لەم فیلمەدا ناتالی دۆرمەر، تایلۆر کینی، یووکیۆشی ئۆزاوا و ئیئۆین ماککین ڕۆڵی سەرەکیی تێدا دەگێڕن.

*فیلمی دارستان* لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦، لەلایەن گرامێرسی پیکچەرزەوە بڵاوکرایەوە. فیلمەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی نەرێنی لێکرا، بەڵام لە بۆکس ئۆفیسدا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و لە بەرامبەر تێچووەکەی بە ١٠ ملیۆن دۆلار، داھاتەکەی گەیشتە ٣٧٫٦ ملیۆن دۆلار.

## چیرۆک
بەشی زۆری فیلمەکە لە دارستانی ئاوکیگاھارا لە باکووری ڕۆژاوای چیای فوجی لە ژاپۆن کە بە شوێنێک بۆ خۆکوشتن ناسراوە وێنە گیراوە.

سارا پرایس (ناتالی دۆرمەر)، ژنێکی گەنجی ئەمریکی، لەلایەن پۆلیسی ژاپۆنەوە تەلەفۆنی بۆ دەکرێت و پێی دەوترێت کە پێیان وایە خوشکە دووانەکەی، جێس مردبێت، لەبەر ئەوەی جێس چووەتە دارستانی ئاوکیگاھارا. سەرەڕای نیگەرانییەکانی دەزگیرانەکەی، ڕۆب (ئیئۆین ماککین)، سارا دەچێتە شوێنی نیشتەجێبوونی خوشکەکەی لە ژاپۆن.

## ئەکتەرەکان
* ناتالی دۆرمەر لە ڕۆڵی سارا و جێس پرایس
* تایلۆر کینی لە ڕۆڵی ئایدن
* ئیئۆین ماککین لە ڕۆڵی ڕۆب
* ستیفانی ڤۆگت لە ڕۆڵی ڤالێری
* یووکیۆشی ئۆزاوا لە ڕۆڵی میچی
* ڕینا تاکاساکی لە ڕۆڵی ھۆشیکۆ
* نۆریکۆ ساکورا لە ڕۆڵی مایومی
* یووھۆ یاماشیتا لە ڕۆڵی ساکورا
* ئاکیکۆ ئیواسێ لە ڕۆڵی سەرۆکی مامۆستاکان
* ماساشی فووجیمۆتۆ لە ڕۆڵی یووری

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ترسناکە ئەمریکییە ئاسیاییەکان
پۆل:فیلمەکانی فۆکیوس فیچەرز
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆکیۆ وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە دارستانەکان دانراون
پۆل:فیلمەکانی سەبارەت بە خۆکوژی
پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا
پۆل:مشتومڕی فیلمەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦
پۆل:فیلمە ترسناکەکان بە زمانی ئینگلیزی
شەڕی حەمک

**شەڕی حەمک** شەڕێک بوو کە لە گوندی حەمک لە ١٧ی ئایاری ١٩٨٢، لە نێوان ١٢ پێشمەرگەی یەکێتی بە سەرکردایەتیی مامە ڕیشە لە دژی ٢٨٠٠ سەربازی بەعسی عێراق و جاشەکان ڕوویدا. لەم شەڕەدا مامە ڕیشە ناوبانگی بەدەستھێنا لەبەر ئەوەی توانی بە ١١ پێشمەرگەوە گوندی حەمک لە دژی بەعس بپارێزێت.

ھەر لەم شەڕەدا بوو کە مامە ڕیشە نازناوەی *پیاوە ئاسنینەکە*ی لەلایەن سەددام حوسێنەوە وەرگرت.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاخیبوونی کوردان لە عێراق
پۆل:شەڕەکانی کوردستان
کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ١)

وێنۆک|پۆستەری فەرمیی وەرزەکە
کایەی تەختە پاشایەتییەکان زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنییە. وەرزی یەکەمی بۆ یەکەمجار لە کەناڵی ئێچ بی ئۆ لە ١٧ی نیسانی ٢٠١١ لە ئەمریکا نمایشکرا و لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠١١ کۆتایی ھات.

### وەرزی یەکەم
چیرۆکەکە لە خاکی وێستێرۆسەوە دەست پێدەکات، کە خێزانە بەڕێزە جیاوازەکان کێبڕکێ لەسەر دەسەڵات دەکەن. سەرنجی سەرەکی لەسەر بنەماڵەی ستارکە لە باکوورەوە، و چۆن دەکێشرێنە ناو سیاسەتی مەترسیداری ئەو کایەیەوە. تا کۆتایی ڕووداوێکی شۆککەر ھەموو شتێک دەگۆڕێت و زەمینە بۆ شەڕەکانی داھاتوو دادەنێت.

## ئەمانەش ببینە
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٢)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٣)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٤)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٥)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٦)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٧)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٨)
## سەرچاوەکان

*
کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٢)

وێنۆک|پۆستەری فەرمیی وەرزەکە
کایەی تەختە پاشایەتییەکان زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنییە. وەرزی یەکەمی بۆ یەکەمجار لە کەناڵی ئێچ بی ئۆ نمایشکرا لە ١ی نیسانی ٢٠١٢، و لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢ کۆتایی ھات.
### وەرزی ٢
دوای مردنی کارەکتەرێکی سەرەکی، پاشا جیاوازەکان ھەڵدەستن بۆ ئەوەی داوای تەختی پاشایەتی بکەن، ئەمەش دەبێتە ھۆی شەڕێکی ناوخۆ کە بە شەڕی پێنج پاشاکە ناسراوە. خێزانی ستارک ڕووبەڕووی چەندین تەحەدا دەبنەوە و کارەکتەری نوێ لە ناوچە جیاوازەکانی جیھانەوە دەناسێنرێن، لەنێویاندا شاژنە جەنگاوەرەکە، داینریس تارگارین.
## ئەمانەش ببینە
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ١)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٣)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٤)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٥)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٦)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٧)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٨)
## سەرچاوەکان

*
کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٣)

وێنۆک|پۆستەری فەرمیی وەرزەکە
کایەی تەختە پاشایەتییەکان زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنییە. وەرزی یەکەمی بۆ یەکەمجار لە کەناڵی ئێچ بی ئۆ نمایشکرا لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٣، و لە ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٣ کۆتایی ھات.

### وەرزی ٣
شەڕەکە لەگەڵ دروستبوون و شکاندنی ھاوپەیمانییەکان توندتر دەبێت. خێزانی ستارک تووشی کارەساتێکی گەورە دەبن کە بە ھاوسەرگیری سوور ناسراوە. لەم نێوەندەدا داینیس سوپایەک کۆدەکاتەوە بۆ ئەوەی شوێنی شایستەی خۆی وەک شاژن وەربگرێتەوە و ھەڕەشەکانی دیکەش لە ئەودیوی دیوارەکەوە لە باکوورەوە دەست دەکەن بە سەرھەڵدان.
## ئەمانەش ببینە
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ١)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٢)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٤)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٥)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٦)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٧)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٨)
## سەرچاوەکان

*
کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٤)

وێنۆک|پۆستەری فەرمیی وەرزەکە
کایەی تەختە پاشایەتییەکان زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنییە. وەرزی یەکەمی بۆ یەکەمجار لە کەناڵی ئێچ بی ئۆ نمایشکرا لە ٦ی نیسانی ٢٠١٤، و لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤ کۆتایی ھات.

### وەرزی ٤
ململانێی دەسەڵات بەردەوامە، چونکە کارەکتەری زیاتر لە شەڕی تەختدا دەکوژرێن. دادگاییکردنێکی گەورە دەبێتە ھۆی ھەڵھاتنێکی دراماتیک و داینیریس وەک فەرمانڕەوایەک ڕووبەڕووی ئاستەنگی دەبێتەوە. لەم نێوەندەدا مەترسییەکانی وایت واکەرەکان لە باکوور بەھێزتر دەبن، بەڵام کەم کەس ھەیە بە جددی وەری بگرن.
## ئەمانەش ببینە
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ١)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٢)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٣)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٥)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٦)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٧)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٨)
## سەرچاوەکان

*
شاورمە

**شاورمە** () خواردنێکی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستە کە لە ناوچەی شامی جیھانی عەرەبی لە سەردەمی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیدا سەرچاوەی گرتووە، شاورمە خواردنێکی بەناوبانگی سەر شەقامە لە سەرانسەری جیھانی عەرەبی و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی گەورە.

## سەرچاوەکان

پۆل:چێشتی شامی
پۆل:چێشتی ئیسرائیلی
پۆل:چێشتی عێراقی
پۆل:چێشتی عەرەبی
پێڕستی کەسایەتییەکانی ڕاکردن لە بەندیخانە

[وێنۆک|کۆمەڵێک لە ئەکتەرانی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ئەمریکیی [ڕاکردن لە بەندیخانە]]
ئەمەی خوارەوە **پێڕستی ئەکتەران و کەسایەتییە خەیاڵییەکانی** ناوی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ئەمریکیی ڕاکردن لە بەندیخانەیە.

## کەسایەتییەکان

## سەرچاوەکان

*
کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٥)

وێنۆک|پۆستەری فەرمیی وەرزەکە
کایەی تەختە پاشایەتییەکان زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنییە. وەرزی یەکەمی بۆ یەکەمجار لە کەناڵی ئێچ بی ئۆ نمایشکرا لە ١٢ی نیسان، و لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥ کۆتایی ھات

## وەرزی ٥
شانشینی وێستێرۆس لە گێژاودایە لەکاتێکدا لانیستەرە دەسەڵاتدارەکان ڕووبەڕووی یاخیبوون و خیانەت دەبنەوە. داینیس ھەوڵدەدات ئەو شارانە کۆنتڕۆڵ بکات کە داگیری کردووە، بەڵام ڕووبەڕووی دژایەتی دەبێتەوە. لە باکوور، جۆن سنۆ خۆی بۆ شەڕی داھاتوو ئامادە دەکات لەگەڵ وایت واکەرز، کە خەریکە دەبنە ھەڕەشەیەکی دەستبەجێتر.
## ئەمانەش ببینە
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ١)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٢)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٣)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٤)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٦)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٧)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٨)
## سەرچاوەکان

*
کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٦)

وێنۆک|پۆستەری فەرمیی وەرزەکە
کایەی تەختە پاشایەتییەکان زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنییە. وەرزی یەکەمی بۆ یەکەمجار لە کەناڵی ئێچ بی ئۆ نمایشکرا لە  ٢٤ی نیسانی ٢٠١٦، و لە ٢٦ی حوزەیران کۆتایی ھات.

## وەرزی ٦
وەرزەکە گەڕانەوەی کارەکتەرە مردووەکان و سەرھەڵدانی سەرکردە نوێیەکان بەخۆیەوە دەبینێت. جۆن سنۆ زیندوو دەبێتەوە و باکوور یەکدەخات بۆ بەرەنگاربوونەوەی دوژمنێکی ھاوبەش. دواجار داینێریس لەگەڵ سوپاکەیدا بەرەو وێستێرۆس بە کەشتی دەڕوات و وەرزەکە بە شەڕێکی گەورە کۆتایی دێت کە پێکھاتەی دەسەڵاتی خاکەکە دەگۆڕێت.
## ئەمانەش ببینە
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ١)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٢)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٣)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٤)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٥)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٧)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٨)
## سەرچاوەکان

*
کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٧)

وێنۆک|پۆستەری فەرمیی وەرزەکە
کایەی تەختە پاشایەتییەکان زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنییە. وەرزی یەکەمی بۆ یەکەمجار لە کەناڵی ئێچ بی ئۆ نمایشکرا لە  ١٦ی تەممووزی ٢٠١٧، و لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٧ کۆتایی ھات.

### وەرزی ٧
خێزانە جیاوازەکانی وێستێرۆس خۆیان بۆ شەڕی کۆتایی ئامادە دەکەن. جۆن سنۆ ھاوپەیمانی داینێریس دەکات و پێکەوە ڕووبەڕووی مەترسی پەرەسەندنی وایت واکەرز دەبنەوە. وەرزەکە بە پێشێلکردنی دیوارەکە کە کایەی لە مەترسییەکانی باکوور دەپارێزێت کۆتایی دێت، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ململانێی کۆتایی نزیک بووەتەوە.
## ئەمانەش ببینە
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ١)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٢)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٣)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٤)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٥)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٦)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٨)
## سەرچاوەکان

*
کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٨)

وێنۆک|پۆستەری فەرمیی زنجیرەکە
کایەی تەختە پاشایەتییەکان زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنییە. وەرزی یەکەمی بۆ یەکەمجار لە کەناڵی ئێچ بی ئۆ نمایشکرا لە ١٤ی نیسانی ٢٠١٩، و لە ١٩ی ئایاری ٢٠١٩ کۆتایی هات

### وەرزی ٨
وەرزی کۆتایی ئەو شەڕانە دەھێنێت کە لەمێژە چاوەڕوان دەکران. زیندووەکان لە شەڕێکی گەورەدا شەڕ لەگەڵ وایت واکەرەکان دەکەن. دوای ئەوە، سەرنج دەگۆڕێت بۆ ململانێی کۆتایی بۆ تەختی ئاسنین. وەرزەکە بە یەکلاکردنەوەی زۆرێک لە ھێڵەکانی چیرۆک کۆتایی دێت، ھەرچەندە ھەندێک کارەکتەر چارەنووسی چاوەڕواننەکراویان دەبێت.
## ئەمانەش ببینە
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ١)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٢)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٣)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٤)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٥)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٦)
*کایەی تەختە پاشایەتییەکان (وەرزی ٧)
## سەرچاوەکان

*
شارستانەکانی ئێران

**شارستانەکانی ئێران** بەشێک لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئەو وڵاتەیە. ھەر چەند شارستان یەک پارێزگا پێکدێنن.

شارستانەکان بە یەک یان چەند ناوچە (بەخش) دابەش دەکرێن. ھەر ناوچەیەک لە چەندین گوندەوار پێکدێت و ژمارەیەک گوند و شار دەگرێتەوە.

ھەر شارستانێک لە ئێران لەلایەن *فەرمانداری*یەوە بەڕێوە دەبردرێت و بەپێی یاسا *فەرماندار* بەھێزترین کەسی شارستانە.

فارس بە ٣٧ شارستان زۆرترین و قوم بە ٣ شارستان کەمترین شارستانەکان بەپێی پارێزگاکانی ئێران پێکدێنن. لە ساڵی ٢٠٠٥دا ئێران خاوەنی ٣٢٤ شارستان بوو، لە کاتێکدا ئێستا ٤٨٣ شارستانی ھەیە.
وێنۆک|شارستانەکانی ئێران بەپێی ژمارەی دانیشتووان لە ساڵی ٢٠٢١

## پێڕست
شارستانەکان لە خوارەوە، بەپێی پارێزگا و لەگەڵ ناوەندەکەیان ڕیز کراون: 

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگاکانی ئێران
* ناوچە (ئێران)
* پێڕستی شارەکانی ئێران

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

*  [] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)


ئێران، شارستانەکان
کوێستان جەمال

**کوێستان جەمال** (لەدایکبووی ١٩٦٥ لە سلێمانی، عێراق). یەکێکە لە شێوەکارە چاڵاکەکانی ساڵانی ھەشتاکان و نەوەتەکان، جگە لە بەشداری کردنی لە دەیان پێشانگای ھاوبەش لە ناوەوە و دەرەوەی کوردستان، خاوەن شەش پێشانگەی تایبەتە لە کوردستان.

## ژیاننامە
### خوێندن
لە ساڵی ١٩٦٥ لە شاری سلێمانی لە دایک بووە، لە ساڵی ١٩٨٥‏ پەیمانگای ھونەرە جوانەکانی سلێمانی تەواو کردووە. لە ساڵی ١٩٩٨وە لە ولاتی نەرویج دەژی، ھەر دوای دوو ساڵ دەچێتە ئەکادیمیای ھونەریی و چوار ساڵ دەخوێنێت، پاشان خوێندنی ماستەر بە دوو ساڵ تەواو دەکات. لە ساڵی ٢٠٠٦ ئەکادیمیای‏ ھونەری (بۆ خوێندنی ھونەری سەردەم) لە وڵاتی نەرویج تەواو کردووە. بە گشتیی سەرجەم خوێندنی کوێستان لە ھونەردا دەکاتە ١١ ساڵ.

### چاڵاکییەکان
* لە (١٩٨٢): یەکەمین پێشانگای تایبەتی لە ھۆڵی پەیمانگای ھونەرەجوانەکان.
* لە (١٩٩٣):‏ دووەمین پێشانگای تایبەت لە ھەولێر، دھۆک، زاخۆ.
* لە (١٩٩٦):‏ سێیەمین پێشانگای تایبەتی لە ھۆلی مۆزەخانەی سلێمانی.
* لە (١٩٩٨): چوارەمین پێشانگای تایبەتی لە ھاردینگ بۆلس گەلەری لە نۆرھایمسون.
* لە (٢٠٠٣): پێنجەمین پێشانگای تایبەتی لە ژووری ھونەر بۆ نیشاندانی ھونەری سەردەم لەشاری بێرگن.
* لە (٢٠٠٣): شەشەمین پێشانگای تایبەتی رەڤتۆ ھۆسێت، شاری بێرگن.
* لە (٢٠٠٤‏): حەوتەمین پێشانگای تایبەتی لەمۆزەخانەو سەنتەری ناشیونالی جیھانی لەئۆسلۆ.
* لە (٢٠٠٥): ھەشتەمین پێشانگەی تایبەتی لە شاری بێرگن.
* لە (١٩٨٢-٢٠٠٥):‏ بەشداری لە (٢٤)‏ پێشانگەی ھاوبەشدا کردووە، لە (سلێمانی، ھەولێر، دھۆک، ئەلمانیا، کەنەدا، نەرویج، تۆکیۆ، ئەمریکا، ھۆلەندا).
* لە ساڵانی (١٩٩٣-١٩٩٥-١٩٩٦-١٩٩٧): بەشداری‏ پێشانگەی خانمانی کردووە.

### کارکردن
کوێستان ئەندامە لە رێکخراوەکانی (سەنتەری ھونەرمەندانی ھۆردەڵاند، رێکخراوی ھونەرمەندانی شێوەکار نەرویج). ھەر لەو وڵاتە خاوەنی چەندین پیشانگەی تایبەت و ھاوبەشە، و ئێستاش مامۆستای ھونەرە و دەستەی بەڕێوەبەری گەلەرییەکە.

### خەڵاتەکان
* لە ساڵی (١٩٩٧): لە پێشانگەی گروپێک لە خانمان لە ڕۆژی جیھانی ژناندا خەڵاتی باشترین بەرھەمی پێ بەخشراوە.

## سەرچاوەکان
* ژنانی شێوەکار لە باشووری کوردستان، بەختیار سەعید، لە بڵاوکراوەکانی یەکێتیی ژنانی کوردستان، چاپخانەی تەوار، چاپی یەکەم: ٢٠١١.

## پەراوێزەکان

پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥
شەهرام پورئەسەد (شهرام پوراسد)

**شەهرام پورئەسەد**  (بە ئینگلیزی : Shahram Pourassad )، (لەدایکبووی 1968 لە تاران ) هونەرمەندی ئێرانییە که لە منداڵییەوە چالاکییە پیشەییەکانی لە بوارەکانی نواندن، دەرهێنان، مۆسیقا، فۆتۆگرافی و نیگارکێشیدا دەستپێکردووە.

 

فێری ژەنینی کەمانچە بوو بە شێوازی کلاسیک و ئێرانی لە وەستاکانی وەک عەلی تەجڤیدی، فەرید فەرجاد و داود گەنجی. پۆراساد دوای خوێندنی گۆرانی ئۆپێرا بە سەرپەرشتی مامۆستا حوسێن سەرشار و مامۆستا گۆرگن مووسیان، ساڵانێکی زۆر لەگەڵ ئۆرکێسترای سەمفۆنی تاران هاوکاری کرد.

باوکی شەهرام پوراساد یەکێک بوو لە پرۆفیسۆر و وانەبێژانی فۆتۆگرافی زانستی مۆدێرن لە ئێران و ئەمەش پاڵنەرێک بوو بۆ ئەوەی خولی تایبەتمەندی فۆتۆگرافی لە ئێران و ئەڵمانیا بخوێنێت، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی لە ساڵانی ١٣٦٠دا پێشانگای فۆتۆگرافی سەرکەوتووانە ئەنجام بدات.

دوای ئەزموونی جۆراوجۆری هونەری، بۆ تەواوکردنی زانیارییەکانی لە بوارەکانی مۆسیقا، فۆتۆگرافی، سینەما و شانۆ، چووە ئەڵمانیا. دوای گەڕانەوەی بۆ ئێران خوێندنی نواندن و دەرهێنان[3] و ئەندازیاری تەلارسازیی تەواو کردووە و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زانکۆی هونەر و تەلارسازی تاران هەیە.

لە ساڵی ١٣٧١ پووراساد ڕۆڵی لە یەکەم فیلمیدا[4] بە ناوی "دواین ناسینەوە" بینی. لە ماوەی خوێندنیدا سوودی لە ئامادەبوونی پرۆفیسۆرەکانی وەک حەمید سەحەرگیان، ڕوکنەدین خوسرەوی، بەهرام بەیزایی، مەحمود دۆڵە ئابادی، فەرهاد نازەرزادە کرمانی و ئەحمەد دامود وەرگرتووە.

جگە لە چالاکییە نواندنەکانی لە سینەما و تەلەفزیۆن و شانۆدا، وەک بێژەر و ئەکتەری دەنگیش لە ڕادیۆدا کاری کردووە. لەنێو دەستکەوتە نێودەوڵەتییەکانیدا دەتوانین باسی فیلمی "کاغەزی کەروێشک ناش" بکەین، کە لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی ئاشتی فێستیڤاڵی شیکاگۆی وەرگرتووە.

پووراساد لە بوارە هونەرییە جیاوازەکاندا وانەبێژ بووە و لە ئێستادا وەک تەلارساز کاردەکات[6][7].

## سینەماکاری
**سینەمایی**

* ئازار و سەرخۆشی (2012)  
* وەرەقەی خاڵۆس ناش (2010)
* شاری ئیسفەنج (2010)
* کەمکردنەوەی هەژدە  (2006)
* ناوبانگ (2000) 
* هەڵهاتنی گەورە (1997) 
* کیسەڵ (1996)  
* شیرین و فەرهاد (1995) 
* دوایین ناسینەوە   (1993)

**تەلەفزیۆن**

* ستایش  (بەشی سێیەم، 2018 سەعید سۆڵتانی)
* شەوی هەزارەم (عەلی بەهادور 2009)
* شەو تێدەپەڕێت (2008 ڕاما قاڤیدل)
* ئاسکەکانی مانگی نۆیەم  (مەسعوود نەوابی 2013)
* گەشتیارێکی کات  (2012 مەسعوود نەوابی)
* شین وەک دەریا  (2011 ئەبولغاسم مەعریف
* لایەنگر  (2011 بەهمەن زەرینپور)
* پەیوەندیم پێوە بکەن  (2009 ئەحمەد حوسنی موغەدەم و مەسعوود نەوابی)
* ونبوو  (2007 مەسعوود نەوابی)
* هەڵهاتن  (1995 ڕەحیم ڕەحیمیپوور)

## سەرچاوەکان

پۆل:ژیاننامە‌