open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ھێرمان کارل ڤۆگێل

**هێرمان کارل ڤۆگێل** (بە ئەڵمانی:  Hermann Carl Vogel) فیزیای فەلەکی بووە، لە ٣ی نیسانی ١٨٤١ لە شاری لایپزیگ لەدایک بووە و لە ١٣ی ئابی ١٩٠٧ لە شاری پۆتسدام کۆچی دوایی کردووە.

بەشداری لە دروستکردنی ڕوانگەی فیزیای فەلەکەکان کردووە و بووە بە یەکەم بەڕێوەبەری لە ساڵی ١٨٨٢، ڤۆگێل یەکێک بووە لە فیزیازانەکانی فەلەکناسیی دیار لە سەردەمی خۆیدا، گرنگترین لێکۆڵینەوەی فەلەکناسیشی لە بواری شیکاری سپێکترۆسکۆپی ئەستێرەکان بووە، لەوێدا توانایەکی تەواو نوێی هێناوەتە کەشناسی بە ناساندنی وێنەگرتنی ئەستێرەکان، و ڤۆگێل توانی ئەوە بکات.لە پێوانەکردنی یەکەم خێرایی هێڵی و لە دۆزینەوەی دووانە سپێکترۆسکۆپیەکانەوە.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* کارەکانی هێرمان کارل ڤۆگێل یان دەربارەی هێرمان کارل ڤۆگێل لە ئەرشیفی ئینتەرنێت

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤١
پۆل:مردووانی ١٩٠٧
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
لونا ٢٠

وێنۆک|شوێنی دابەزینی لونا ٢٠ وەک لە خولگەیەکەوە بینراوە لەلایەن ئۆربیتەری سیخوڕی مانگەوە لە ساڵی ٢٠١٠
***لونا ٢٠*** دووەم ئەرک بوو لە سێ ئەرکی سەرکەوتووی گەڕانەوەی نمونەی مانگ لەلایەن سۆڤیەتەوە، وەک بەشێک لە پرۆگرامی لونا وەک ڕکابەرێکی ڕۆبۆتی بۆ شەش ئەرکی سەرکەوتووی گەڕانەوەی نمونەی مانگی ئەپۆلۆ فڕێدرا.

*لونا ٢٠* لە خولگەیەکی وەستانی نێوان زەویدا دانرا و لەم خولگەیەوە بەرەو مانگ نێردرا . لە ١٨ی شوباتی ١٩٧٢ هاتە ناو خولگەی مانگەوە. لە ٢١ی شوباتی ١٩٧٢، *لونا ٢٠* نەرمی لەسەر مانگ نیشتەوە لە ناوچەیەکی شاخاوی کە بە تێرا ئەپۆلۆنیۆس (یان بەرزاییەکانی ئەپۆلۆنیۆس) ناسراوە لە نزیک مارێ فیکوندیتاتیس (دەریای بەخێوکردن)، ١٢٠ کم لەو شوێنەی کە *[[لونا ١٦]]* نیشتبووەوە.

لەکاتێکدا لەسەر ڕووی مانگ بوو، سیستەمی تەلەفزیۆنی پانۆراما کاری دەکرد. نمونەی مانگی وەردەگرت بە یارمەتی ئامێری کونکردنی درێژکراوە وەرگیرا، قۆناغی سەرکەوتنی *لونا ٢٠* لە ڕووی مانگەوە لە ٢٢ی شوباتی ١٩٧٢ بە هەڵگرتنی ١.٩ ئۆنسە (٥٥ گرام) نمونەی کۆکراوەی مانگ لەناو کەپسولێکی مۆرکراودا خرایە خوارەوە.  لە ٢٥ی شوباتی ١٩٧٢ لە یەکێتی سۆڤیەت نیشتەوە. نمونەی مانگەکان ڕۆژی دواتر وەرگیرایەوە.

## تێڕوانینی گشتی
ڕاست|وێنۆک| مۆدێلی لاندەری گەڕانەوەی نمونەی لونا لەگەڵ سکۆپی نمونەی خاک - قۆناغی سەرکەوتن بریتییە لە سلندەری بچووکتر کە کەپسوولی گۆشەیی گەڕانەوەی زەوی لە سەرەوەیە.
ئەمە هەشتەمین کەشتی ئاسمانی سۆڤیەت بوو کە بە مەبەستی گەڕانەوەی خاکی مانگ بۆ سەر زەوی هەڵدرا، کەشتی ئاسمانی لونا ٢٠ بۆ تەواوکردنی ئەو ئەرکە نێردراوە کە لونا ١٨ نەیتوانیبوو بە ئەنجام بگەیەنێت، دوای گەشتێکی ٤.٥ ڕۆژە بۆ سەر مانگ، کە یەک ڕاستکردنەوەی ناوەڕاستی ڕێڕەوی لە ١٥ی شوباتدا لەخۆگرتبوو، *فڕۆکەی لونا ٢٠* لە ١٨ی شوباتدا چووە ناو خولگەی دەوری مانگ. پارامێتەرەکانی سەرەتایی خولگەیی ١٠٠ ١٠٠ x کیلۆمەتر بوو لە مەیلی٦٥°.

دوای سێ ڕۆژ، کاتژمێر ١٩:١٣ بە کاتی ناوەندی ئەمریکا، کەشتییە ئاسمانییەکە بۆ ماوەی ٢٦٧ چرکە بزوێنەری سەرەکی خۆی تەقاند و دەستی بە دابەزین کرد بۆ سەر ڕووی مانگ. تەقەکردنی دووەم خێراییەکەی زیاتر کەمکردەوە پێش ئەوەی فڕۆکەی لونا ٢٠ بە سەلامەتی لەسەر مانگ لە کاتژمێر ١٩:١٩ی UT لە ٢١ی شوباتی ١٩٧٢ لە کۆئۆردینیاتی ٣.٧٨٦٣ باکوور و ٥٦.٦٢٤٢ ڕۆژهەڵات،  تەنها ١.٨ کیلۆمەتر لە شوێنی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەی لونا ١٨ دوورە.

دوای کۆکردنەوەی نمونەیەکی بچووک لە خاکی مانگ، قۆناغی سەرکەوتنی کەشتییە ئاسمانییەکە لە کاتژمێر( ٢٢:٥٨ UT) لە ٢٢ی شوباتدا بەرزبووەوە و بە خێرایی خێراییەکەی بۆ ٢.٧ کیلۆمەتر لە چرکەیەکدا بەرزبووەوە- کە بەسە بۆ گەڕانەوە بۆ سەر زەوی. کەپسولە بچووکە گۆشەییەکە لە کۆتاییدا بە سەلامەتی لە دوورگەیەک لە ڕووباری کارکینگیر کە ٤٠ کیلۆمەتر لە باکووری شارۆچکەی جزکازگان لە کازاخستان دوورە، لە کاتژمێر ١٩:١٩ی UT لە ٢٥ی شوباتی ١٩٧٢ بە پەرەشوت کەوتە خوارەوە.

هاوشێوەی خاکی *لونا ١٧* ، نمونەکانی کۆمەڵەی *لونا ٢٠* لەگەڵ زانایانی ئەمریکی و فەرەنسی هاوبەش کران. نمونەیەکی ٠.٤٩٨٣g لە ماددە لە قووڵایی٢٧ و ٣٢&nbsp;cm نێردراوە بۆ بەریتانیا. 

لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٠ ناسا ڕاپۆرتی دا کە مانگی دەستکردی( Lunar Reconnaissance Orbiter) ی خۆی *لونا ٢٠ی* لەسەر ڕووی مانگ بینیوە ئاماژەی بە بوونی کرد لەسەر مانگ.  

## هەروەها تەماشای

* هێڵی کاتی مانگی دەستکردی دەستکرد و پشکنەری بۆشایی ئاسمان
* لیستی شتە دەستکردەکان لەسەر مانگ (قۆناغی دابەزین)

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* زاریا - کرۆنۆلۆژیای بەرنامەی لونا 
* ماستەر کەتەلۆگی ناسا NSSDC 

پۆل:گەردوون
پۆل:١٩٧٢ لەسەر مانگ
پۆل:نمونەی ئەرکەکانی گەڕانەوە
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە نین
میشێل دێ ڕۆیتەر

**میشێل ئادریاینسزۆن دی ڕۆیتەر** (٢٤ی ئازاری ١٦٠٧–٢٩ی نیسانی ١٦٧٦) ئەدمیڕاڵێکی ھۆڵەندی بوو. سەرکەوتنەکانی لەگەڵ ھێزی دەریایی ھۆڵەندا لە ماوەی جەنگی ئینگلتەرا و ھۆڵەندا ناوبانگێکی باشی بەدەست ھێنا، و وەک یەکێک لە شارەزاترین فەرماندەی دەریایی لە مێژوودا دادەنرێت.

زۆرجار بە پاڵەوانی فۆلکلۆری ھۆڵەندی ناودەبرێت، دێ ڕۆیتەر لەلایەن دەریاوان و سەربازەکانییەوە ڕێزی زۆری لێدەگیرا، نازناوی *Bestevaer* (بە زمانی ھۆڵەندی ناوەڕاست بۆ «باپیرە» بەکاردێت) کە تا ئەمڕۆش لە میدیای ھۆڵەندیدا بەکاردەھێنرێت. چەندین کەشتیی ھێزی دەریایی شاھانەی ھۆڵەندا و کەشتی ئاڵایی و مەدەنف بەناوی ئەوەوە ناونراوە و وەک دامەزرێنەری ھێزی دەریایی ھۆڵەندا ناوی ناوی دەرچووە.

## سەرەتای ژیان
دێ ڕۆیتەر لە ٢٤ی ئازاری ١٦٠٧ لە شاری ڤلیسینگەن لە ھۆڵەندای ئیسپانی لەدایکبووە، کوڕی دەریاوانێکە کە لە بووە بە ساقی بیرەخانەکان. زۆر شت لەبارەی ژیانی سەرەتایی دێ ڕۆیتەرەوە نازانرێت، بەڵام لە تەمەنی ١١ ساڵیدا وەک شاگردی بەلەمەوانێک ڕەوانەی دەریا کرا، کە تەمەنی ئاسایی کوڕانی زیلاند بوو بۆ دەستپێکردنی دەریاوانی.

لە نێوان ساڵانی ١٦٤٢ و ١٦٥١، کۆمەڵێک گەشتی بازرگانی بۆ مەغریب و بەڕازیل ئەنجامدا، و تا ساڵی ١٦٥١، پارەی پێویستی پاشەکەوت کردبوو بۆ ئەوەی خانەنشین بێت. لە ساڵی ١٦٥٠ ھاوسەری دووەمی دێ ڕۆیتەر کە لە ساڵی ١٦٤٩ کوڕی دووەمی بە ناوی ئەنخێل پێبەخشیبوو، بە شێوەیەکی چاوەڕوان نەکراو کۆچی دوایی کرد. لە ٨ی کانوونی دووەمی ١٦٥٢ لەگەڵ بێوەژنێک بە ناوی ئانا ڤان خێلدەر ھاوسەرگیری کرد و خانوویەکی لە فلۆشینگ کڕی بۆ پێشینەی خانەنشینییەکەی.

### مەرگ
لە ماوەی جیابوونەوەی لە یەکەی ڤانەکانی ھۆڵەندی لە جەنگ، دێ ڕۆیتەر بە کوشندەیی بریندار بوو کاتێک تۆپێک بەر قاچی کەوت و دوای ھەفتەیەک لە سایراکویز گیانی لەدەستدا. ئەوە تۆمارکراوە، کە نەیارانە فەرەنسییەکان بە تەقەکردنی سڵاویان لێکردوە وەکو ڕێزێک بۆی؛ لە ١٨ی ئازاری ١٦٧٧دا، دێ ڕۆیتەر پرسەیەکی شاھانەیی دەوڵەتی بۆ کرا. تەرمی ناوبراو لە نیوێ کێرک، لە ئەمستردام بە خاک سپێردرا.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٦٧٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٠٧
فاینەڵ فانتازی

**فاینەڵ فانتازی** () زنجیرەیەکی بەناوبانگ و درێژخایەنە لە کایەی ڤیدیۆییی ڕۆڵگێڕان کە لەلایەن کۆمپانیای سکوێری ئێنیکسەوە پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە. ئەم زنجیرەیە بۆ یەکەمجار لەلایەن ھیرۆنۆبو ساکاگوچی لە ساڵی ١٩٨٧ دروست کرا، لەو کاتەوە بووەتە یەکێک لە ئایکۆنیترین و کاریگەرترین زنجیرە یارییە ڤیدیۆیییەکان لە جیھاندا. ھەر یارییەک لە زنجیرەی فاینەڵ فانتازیدا چیرۆک و کارەکتەر و شوێنی تایبەتی خۆی ھەیە، بەڵام زۆرجار بابەتی ھاوبەشی وەک جادوو و تەکنۆلۆژیا و ململانێی نێوان چاکە و خراپەیان ھەیە. یارییەکە بە شێوەیەکی گشتی لە دەوری شەڕەکانی بنەمای نۆرە، خۆکارکردنی کارەکتەرەکان و گەڕان بەدوای جیھانە فراوان و خەیاڵییەکاندا دەسوڕێتەوە. بەدرێژایی ساڵان، فاینەڵ فانتازی فراوانتر بووە و چەندین بەدواداچوون و وەرگێڕانی مالتیمیدیای لەخۆگرتووە، لەوانە فیلم و ئەنیمێ و ڕۆمان. ھەروەھا زنجیرەکە ھاندەرێکی تایبەتی لێکەوتووەتەوە و کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر ژانری یارییە ڕۆڵگێڕانەکان بە گشتی ھەبووە. بە چیرۆکگێڕانی دەوڵەمەند و کارەکتەرە لەبیرنەکراوەکان و میکانیکی یاریکردنی داھێنەرانە، فاینەڵ فانتازی جێپەنجەیەکی نەسڕاوەی لەسەر پیشەسازی یاریکردن بەجێھێشتووە و بەردەوامە لە بوون بە فرەنچایزێکی خۆشەویست بۆ یاریزانانی جیھان.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:یارییە ڤیدیۆیییە نایابەکان
پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان
پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ فیلمدا گونجاون
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان گونجێنراون
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە فەنتازییە زانستییەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ڕۆڵگێڕانە ئەکشنەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ڕۆڵگێڕییەکان
جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠٠٦

**جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠٠٦** بیست و پێنجەمین خولی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا ڕێکدەخرێت. لە وڵاتی میسر بەڕێوەچوو. شازدە ھەڵبژاردە بەشداری ئەم خولەی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا کرد و دابەشکران بەسەر چوار کۆمەڵەدا، ھەر کۆمەڵەیەک لە چوار ھەڵبژاردە پێکھاتبوو. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکان گەیشتنە یاریی قۆناغی ھەشتەم، دواتر لەو قۆناغە، چوار ھەڵبژاردە گەیشتنە یاریی پێش کۆتایی. میسر پێنجەمین پاڵەوانێتی خۆی بەدەستھێنا و لە یاری کۆتاییدا بە ئەنجامی ٤–٢ لە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار بە لێدانی سزا بردەوە.

## ھەڵبژاردنی میواندار
**پێشنیارەکان : .**
* جەزائیر
* **میسر <small>(وەک خانەخوێ ھەڵبژێردرا)</small>**
* کۆتدیڤوار
* لیبیا

ڕێکخستنی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠٠٦ لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ لەلایەن کۆبوونەوەی لیژنەی بەڕێوەبەری کاف لە قاھیرەی میسر بەخشرایە میسر. ئەمەش چوارەمجارە میسر میوانداری جامی ئەفریقا بکات لە دوای ساڵانی ١٩٥٩ و ١٩٧٤ و ١٩٨٦. ھەروەھا ھاوکاتە لەگەڵ ئاھەنگگێڕان بەبۆنەی ٥٠ ساڵەی دامەزراندنی یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا.





## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ڕوماڵی بی بی سی
* وردەکارییەکان لە RSSSF
* ڕێبەرێک بۆ تیمەکان

پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٢

**جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٢** بە ھۆکاری سپۆنسەری بە **جامی نەتەوەکانی ئەفریقای پرتەقاڵی** ناسراوە، ٢٨ەمین خولی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا بوو، کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا ڕێکدەخرێت. لە وڵاتی گینێی ئیستوایی و گابۆن بە ھاوبەشی میوانداری کرا. پێشبڕکێکە لە نێوان ٢١ی کانوونی دووەم– ١٢ی شوبات بەڕێوەچوو پرۆسەی پێشکەشکردنی داواکاری بۆ میوانداریکردنی پاڵەوانێتییەکە لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٠٦ کۆتایی ھات. یارییەکان لە چوار یاریگا لە چوار شاری میوانداردا ئەنجامدراون، یاریی کۆتاییش لە یاریگای ئەنگۆندی کە تازە دروست کراوە لە گەورەترین شاری گابۆن، لیبرڤیل ئەنجامدراوە. شازدە ھەڵبژاردە بەشداری ئەم خولەی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا کرد و دابەشکران بەسەر چوار کۆمەڵەدا، ھەر کۆمەڵەیەک لە چوار ھەڵبژاردە پێکھاتبوو. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکان گەیشتنە یاریی قۆناغی ھەشتەم، دواتر لەو قۆناغە، چوار ھەڵبژاردە گەیشتنە یاریی پێش کۆتایی. جامی نەتەوەکانی ئەفریقا لە ساڵی ٢٠١٢ لە پاشخانی گێژاوی سیاسی بەڕێوەچوو. لیبیا و تونس سەرکەوتنیان بۆ پاڵەوانێتییەکە بەدەستھێنا، لەکاتێکدا بەھاری عەرەبی بەرپابوو و حکوومەتەکانی لە ھەردوو وڵات گۆڕی بوو. میسر، ھەروەھا کامیروون، جەزائیر، نێجیریا و ئەفریقای باشوور نەیانتوانیبوو سەرکەون. ھەردوو وڵاتی میواندار، گینێی ئیستوایی و گابۆن لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا لە ڕکابەرییەکان دوورخرانەوە. لە یاری کۆتاییدا، زامبیا لە ئەنجامێکی چاوەڕواننەکراودا توانی بەسەر کۆتدیڤوار سەرکەوتن بەدەست بھێنێت و یەکەم نازناوی ئەم پاڵەوانێتییەی بەرزکردەوە دوای لێدانەکانی یەکلاکەرەوە لە کۆتدیڤۆری بردەوە یەکەم نازناوی کیشوەری بە زامبیا بەخشی.

## هەڵبژاردنی میواندار
* ئەنگۆلا *<small>(وەک میوانداری بۆ ساڵی ٢٠١٠ ھەڵبژێردرا)</small>*
* **گابۆن /گینێی ئیستوایی <small>(وەک میوانداری بۆ ساڵی ٢٠١٢ ھەڵبژێردرا)</small>**
* لیبیا *<small>(وەک میوانداری بۆ ساڵی ٢٠١٣ ھەڵبژێردرا)</small>*
* نەیجیریا *<small>(وەک میوانداری یەدەگ بۆ پاڵەوانێتییەکانی ٢٠١٠، ٢٠١٢ و ٢٠١٣ ھەڵبژێردرا)</small>*

**پێشنیارە ڕەتکراوەکان : .**
* بێنین / کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست
* بۆتسوانا
* مۆزەمبیق
* نامیبیا
* سێنیگال
* زیمبابوی

لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦، یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا سازشێکی نێوان وڵاتانی ڕکابەری بۆ میوانداریکردنی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا پەسەند کرد، ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر ئەوەی سێ خولی داھاتوو لە ساڵی ٢٠١٠ەوە دیار بکات لە ساڵی ٢٠١٠ ئەنگۆلا دیارکرد و بؤ ساڵی ٢٠١٢ گینێی ئیستوایی و گابۆن کە لە ساڵی ٢٠١٢دا پێشنیارێکی ھاوبەشیان پێشکەش کرد ھەڵبژێردرا و لیبیایان بۆ ساڵی ٢٠١٤ دەستنیشان کرد. ئەم خولە بەخشرایە گابۆن وگینێی ئیستوایی بۆ ئەوەی میوانداریکردنی جامی یارییەکە بگۆڕن و چانسی میوانداریکردن بدەن بەو وڵاتانەی کە یەکەمجارە. نێجیریا میوانداری یەدەگی پاڵەوانێتییەکانی ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠١٢ و ٢٠١٤ بوو، لە ئەگەری ئەوەی ھیچ کام لە وڵاتانی میواندار نەیانتوانی ئەو مەرجانە جێبەجێ بکەن کە لەلایەن CAF دامەزراون، ھەرچەندە ئەمە لە کۆتاییدا پێویست نەبوو. پاڵەوانێتییەکەی ساڵی ٢٠١٤ ھێنرایە پێشەوە بۆ ساڵی ٢٠١٣ و ساڵانی دواترجامی نەتەوەکانی ئەفریقا بەمەبەستی ئەوەی نەکەوێتە ئەو ساڵی جامی جیھانی بەڕێوەدەچێت، کاتی پاڵەوانێتییەکەیان دوادەخست یاخود پێش دەخست.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* جامی نەتەوەکانی ئەفریقا لە CAFonline.com

پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
ئۆرال (ناوچە)

**ئورال** یان **ئۆرال** () ناوچەیەکی جوگرافییە کە دەکەوێتە دەوروبەری چیای ئۆرال، لە نێوان دەشتەکانی ئەورووپای ڕۆژھەڵات و سیبیریای ڕۆژاوا. بە بەشێک لە چەمی ئۆراسیا دادەنرێت، بە نزیکەیی لە باکوورەوە تا باشوور درێژ دەبێتەوە؛ لە زەریای جەمسەری باکوورەوە تا کۆتایی ڕووباری ئۆرال لە نزیک شاری ئۆرسک. سنووری نێوان ئەورووپا و ئاسیا بە درێژایی لای ڕۆژھەڵاتی چیای ئۆرال دەڕوات. ئۆرال زیاتر لە ناوخۆی ڕووسیادایە بەڵام بەشێکی بچووکی باکووری ڕۆژاوای کازاخستانیش لەخۆدەگرێت. ئەمە ناوچەیەکی کلتووری و جوگرافی و مێژوویییە نەک قەوارەیەکی فەرمی، سنوورەکانی سەرییەک دەخەنە سەر ناوچەکانی دراوسێی ڤۆڵگای ڕۆژاوا و سیبیریای ڕۆژھەڵاتی. لە ھەندێک کاتدا لە ڕابردوودا، بەشێک لە ناوچەی ئۆرالی ئێستا کە ئێستا بە دەروازەیەک بۆ سیبیریا دادەنرێت، یان تەنانەت خودی سیبیریا، دادەنرا و لەگەڵ ئیدارەی ڤۆڵگا دابەشکردنەکانی تێکەڵکرابوون. ئەمڕۆ دوو لایەنی فەرمی ھاوناویان ھەیە: ناوچەی فیدراڵی ئۆرال و ناوچەی ئابووری ئۆرال، لەکاتێکدا دووەمیان سنوورە مێژوویییەکان پەیڕەو دەکات، یەکەمیان بەرھەمێکی سیاسییە؛ ناوەندی قەزاکەی، لەبری ئۆرالی ڕۆژاوا، سیبیریای ڕۆژاوای لەخۆگرتووە.

ناوەندی مێژوویی ئۆرال شاری چێردنە کە ئێستا شارۆچکەیەکی بچووکە لە شاری پێرم کرای. پێرم تا ساڵی ١٧٩٧ ناوەندێکی کارگێڕی پارێزگاکە بوو بە ھەمان ناو. زۆربەی خاکی ئۆرالی مێژوویی و مۆدێرن لە پێرم گوبەرنیادا جێگیر ببوو. ناوەندی کارگێڕی ئۆرال دوای شۆڕش و شەڕی ناوخۆی ڕووسیا گواسترایەوە بۆ شاری سڤێردلۆڤسک (ئێستا بە یەکاتێنبێرگ بانگ دەکرێت).

## وشەناسی
لە سەدەی یازدەیەمەوە ناوچەی چیای ئۆرال لەلایەن ڕووسەکانەوە ناوی **کامێن** (Камень، واتا "بەردەکە") بووە. لە ناوەڕاستی سەدەی ١٦ و سەرەتای سەدەی ١٧، بەشەکانی باشوور بە ئۆرال ناسرا، کە دواتر ناوەکە بۆ تەواوی ناوچەکە بڵاوبووەوە و بەکارھات. ڕەنگە ناوەکە لە زمانی تورکی «ئارال»ەوە سەرچاوەی گرتبێت، ئەم وشەیە بە واتای «دوورگە» دێت و بۆ ھەر خاکێکی جیاواز لە زەوی دەوروبەری بەکارھاتووە. لە باشکۆرتستان ئەفسانەیەکی سەدەی ١٣ ھەیە دەربارەی پاڵەوانێک بە ناوی ئورال، لە پێناو گەلەکەیدا گیانی خۆی بەخت کرد، ئەوانیش کەڵەکەیەکی بەردیان بەسەر گۆڕەکەیدا دانا، کە دواتر بوو بە چیای ئۆرال.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان
پۆل:باکووری ئاسیا
پۆل:جوگرافیای کازاخستان
پۆل:جوگرافیای ڕووسیا
پۆل:جوگرافیا بەپێی وڵات
ئاسیای ناوەوە

**ناوەوەی ئاسیا** ئاماژەیە بۆ ناوچەکانی باکوور و خاکە دەورەدراوەکان کە باکوور و ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتی ئاسیا دەگرێتەوە، بەشێک لە ڕۆژاوا و باکووری ڕۆژھەڵاتی چین و ھەروەھا باشووری سیبیریا لەخۆدەگرێت. ناوچەکە لەگەڵ ھەندێک پێناسەی «ئاسیای ناوەڕاست» دا تێکەڵ دەکرێت، زۆربەیان پێناسەیەکی مێژوویین، بەڵام ھەندێک ناوچە کە زۆرجار لە ئاسیای ناوەوەدا جێگیربوون، وەکو مانچوریا، بەشێک نین لە ئاسیای ناوەڕاست بە ھیچ کام لە پێناسەکانی ناشێت. ڕەنگە ئاسیای ناوەوە وەک «سنوور»ی ڕۆژاوا و باکووری چینی ئێستا، لەگەڵ شانشینی چینی جیاوازی ھەبێت.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* کۆمەڵەی لێکۆڵینەوەکانی ئاسیا (AAS): ئەنجومەنی چین و ناوەوەی ئاسیا (CIAC). 
* زانکۆی ئیندیانا لە بلومینگتۆن: پەیمانگای توێژینەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی ناوەوەی ئاسیا (RIFIAS).
* زانکۆی کامبریج: یەکەی توێژینەوەی مەنگۆلیا و ئاسیای ناوەوە (MIASU).

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان
پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا
پۆل:جوگرافیا بەپێی کیشوەر
جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٣

**جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٣** کە بە بەھۆی سپۆنسەرییەوە بە جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٣ی پرتەقاڵیش ناسراوە؛ کە لە ١٩ی کانوونی دووەم تا ١٠ی شوباتی ٢٠١٣ بەڕێوەچوو، ٢٩ەمین جامی نەتەوەکانی ئەفریقا بوو، پاڵەوانێتی تۆپی پێی ئەفریقا کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا ڕێکدەخرێتپاڵەوانێتییەکە گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە ساڵانی ژمارە تاکەکاندا بەڕێوەبچێت لەبری ساڵانی ژمارە جووتەکان بۆ ئەوەی لەگەڵ جامی جیھانیی فیفادا بەریەک نەکەوێت. بۆیە ئەم خولە یەکەم خول بوو کە لە ساڵی ١٩٦٥ ەوە لە ساڵێکی ژمارە تاکەکاندا بەڕێوەچوو. ئەفریقای باشوور بۆ دووەمجار میوانداری پاڵەوانێتییەکەی کرد، دوای ئەوەی پێشتر میوانداری جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ساڵی ١٩٩٦ی کردبوو. شازدە ھەڵبژاردە بەشداری ئەم خولەی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا کرد و دابەشکران بەسەر چوار کۆمەڵەدا، ھەر کۆمەڵەیەک لە چوار ھەڵبژاردە پێکھاتبوو. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکان گەیشتنە یاریی قۆناغی ھەشتەم، دواتر لەو قۆناغە، چوار ھەڵبژاردە گەیشتنە یاریی پێش کۆتایی. نێجیریا سێیەم پاڵەوانێتی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای بەدەستھێنا و لە یاری کۆتاییدا بە ئەنجامی ١–٠ لە بورکینا فاسۆ بردەوە. نێجیریا وەک نوێنەری ئەفریقا بەشداری جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣ی بەڕازیل کرد.

## ھەڵبژاردنی میواندار
**پێشنیارەکان : .**
* *ئەنگۆلا <small>(وەک میوانداری بۆ ساڵی ٢٠١٠ ھەڵبژێردرا)</small>*
* *گابۆن /گینێی ئیستوایی <small>(وەک میوانداری بۆ ساڵی ٢٠١٢ ھەڵبژێردرا)</small>*
* لیبیا **<small>(وەک میوانداری بۆ ساڵی ٢٠١٣ ھەڵبژێردرا)</small>***دواتر ساڵی میوانداری لەگەڵ باشووری ئەفریقا گۆڕییەوە (2017)*
* نەیجیریا *<small>(وەک میوانداری یەدەگ بۆ پاڵەوانێتییەکانی ٢٠١٠، ٢٠١٢ و ٢٠١٣ ھەڵبژێردرا)</small>*

**پێشنیارە ڕەتکراوەکان : .**
* بێنین / کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست
* بۆتسوانا
* مۆزەمبیق
* نامیبیا
* سێنیگال
* زیمبابوی

لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦، کۆنفیدراسیۆنی تۆپی پێی ئەفریقا سازشێکی نێوان وڵاتانی ڕکابەری بۆ میوانداریکردنی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا پەسەند کرد، ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر ئەوەی سێ خولی داھاتوو لە ساڵی ٢٠١٠ەوە دیار بکات لە ساڵی ٢٠١٠ ئەنگۆلا دیارکرد و بؤ ساڵی ٢٠١٢ گینێی ئیستوایی و گابۆن کە لە ساڵی ٢٠١٢دا پێشنیارێکی ھاوبەشیان پێشکەش کرد ھەڵبژێردرا و لیبیایان بۆ ساڵی ٢٠١٤ دەستنیشان کرد. ئەم خولی بۆ دووەمجار لە دوای جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ساڵی ١٩٨٢ بەخشرایە لیبیا ..نێجیریا میوانداری یەدەگی پاڵەوانێتییەکانی ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠١٢ و ٢٠١٤ بوو، لە ئەگەری ئەوەی ھیچ کام لە وڵاتانی میواندار نەیانتوانی ئەو مەرجانە جێبەجێ بکەن کە لەلایەن CAF دامەزراون، ھەرچەندە ئەمە لە کۆتاییدا پێویست نەبوو. پاڵەوانێتییەکەی ساڵی ٢٠١٤ ھێنرایە پێشەوە بۆ ساڵی ٢٠١٣ و ساڵانی دواترجامی نەتەوەکانی ئەفریقا بەمەبەستی ئەوەی نەکەوێتە ئەو ساڵی جامی جیھانی بەڕێوەدەچێت، کاتی پاڵەوانێتییەکەیان دوادەخست یاخود پێش دەخست. .

### کشانەوەی لیبیا
بەھۆی شەڕی ناوخۆی لیبیا، لەگەڵ وڵاتی ئەفریقای باشوور ڕێکەوت، کە ئەفریقای باشوور لە ساڵی ٢٠١٣ میوانداری دەکات و لیبیا لە ساڵی ٢٠١٧ میوانداری بکات. ئەمە لە ئەیلوولی ٢٠١١ لە لیژنەی بەڕێوەبەری یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا لە قاھیرەی میسر پەسەند کرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* Orange CAN 2013 at cafonline.com

پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
فاینەڵ فانتازی ٢

**فاینەڵ فانتازی ٢** () لە ساڵی ١٩٨٨ وەک درێژەی یارییە ڕەسەنەکە بڵاوکرایەوە، ئەمەش درێژەدان بە میراتی ئەم زنجیرەیە بوو. ھەروەھا لەلایەن سکوێری ئێنیکسەوە بۆ سیستمی چێژبەخشی نینتێندۆ (NES) پەرەی پێدراوە و لە ڕووی یاریکردن و چیرۆکگێڕانەوە جیابوونەوەیەکی بەرچاو بووە لە سیستەمی پێش خۆی. یەکێک لە گۆڕانکارییە ھەرە دیارەکانی کایە فاینەڵ فانتازی دووەم ناساندنی ئەزموونێکی زیاتر بوو کە بە گێڕانەوە بەڕێوەچوو. یارییەکە ھێڵێکی چیرۆکی ئاڵۆزتر و کارەکتەری تێدابوو، کە تێیدا سەرنجی لەسەر گەشتە کەسییەکان و گەشەکردنی کارەکتەرە سەرەکییەکان بوو. ئەم جیابوونەوە لە چیرۆکی ڕاستەوخۆتری یارییە ڕەسەنەکە پێشینەیەکی بۆ ناونیشانەکانی داھاتووی فاینەڵ فانتازی دانا، کە زۆرجار گێڕانەوەی ئاڵۆز و پەرەپێدانی کارەکتەری تێدایە. داھێنانێکی دیکەی سەرەکی لە فاینەڵ فانتازی دووەمدا ھێنانەکایەی سیستەمێکی پێشکەوتن بوو لەسەر بنەمای کارامەیی. لەبری ئەوەی خاڵەکانی ئەزموونی لاسایی و ئاست بەرز بکەنەوە، کارەکتەرەکانی کایەی فاینەڵ فانتازی دووەم تواناکانیان بە بەکارھێنانیان باشتر کرد. بۆ نموونە بەکارھێنانی ھێرشی جەستەیی ھێزی کارەکتەرێک زیاد دەکات، لەکاتێکدا جادووکردن توانای جادوویان باشتر دەکات. ئەم سیستەمە ڕێبازێکی دینامیکی و کەسایەتیتری بۆ پەرەپێدانی کارەکتەرەکان دابین دەکرد، چونکە ڕێگەی بە یاریزانەکان دەدا گەشەی کارەکتەرەکانیان بەپێی شێوازی یاریکردنی دڵخوازی خۆیان بگونجێنن. ھەروەھا یارییەکە ژمارەی کارەکتەرە یاریپێکراوەکانی فراوانتر کرد، کاستێکی گەورەتری تێدابوو کە کەسایەتی و پاشخانی جیاوازیان ھەبوو. ئەم ھەمەچەشنییە قووڵی بۆ چیرۆکگێڕانەکە زیاد کرد و ڕێگەی بە پێکھاتەی حزبی جۆراوجۆرتر دا، کە توخمە ستراتیژییەکانی یارییەکە بەرزکردەوە. فاینەڵ فانتازیی دووەم سیستەمی شەڕی پێش خۆی پاراست بەڵام تایبەتمەندی نوێی وەک ھێرشی کۆمبۆ و توانای بە ئامانجکردنی بەشە تایبەتەکانی جەستەی دوژمن لە کاتی شەڕدا ناساند. ئەم زیادکردنانە قووڵی تاکتیکییان بۆ شەڕەکان زیاد کرد و ھانی یاریزانەکانیان دەدا بیر لە شێوازی ستراتیژی خۆیان بکەنەوە لە ڕووبەڕووبوونەوەکان. لەکاتێکدا کە فاینەڵ فانتازیی دووەم ستایشی ڕەخنەگرانی وەرگرت بەھۆی چیرۆکگێڕانی گەورە و میکانیکی یاریکردنی داھێنەرانە، بەڵام سەرەتا تەنھا لە ژاپۆن بڵاوکرایەوە؛ بەڵام دواتر لە ڕێگەی پلاتفۆرمە جیاوازەکان و دووبارە دروستکردنەوەدا بڵاوکردنەوەی نێودەوڵەتی وەرگرت، ئەمەش ڕێگەی بە بینەرێکی فراوانتر دا کە ئەم بەشدارییە گرنگە لە زنجیرەی فاینەڵ فانتازیادا ئەزموون بکات؛ بۆیە فاینەڵ فانتازیا دووەم ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە داڕشتنی ئاراستەی زنجیرەکە، ناساندنی میکانیکی نوێی یاریکردن و تەکنیکەکانی چیرۆکگێڕان کە کاریگەری لەسەر قیستەکانی داھاتوو دەبێت. کاریگەرییەکانی لەسەر چەشنی یارییە ڕۆڵگێڕانەکان و بەشدارییەکانی لە پەرەسەندنی چیرۆکگێڕانی یارییە ڤیدیۆیییەکان لایەنێکی بەرچاوی میراتەکەین لەناو پیشەسازی یارییەکاندا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید
پۆل:بکوژ لە چیرۆکە خەیاڵییەکاندا
پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن (کۆنسڵ)
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:یارییەکانی تۆڕی پلەیستەیشن
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ
فێلیکس ماگات

**فێلیکس ماگاس** (; لەدایکبووی ٢٦ی تەممووزی ١٩٥٣) ڕاھێنەری تۆپی پێی ئەڵمانی و یاریزانی پێشووە. دیارترین یارییەکانی ژیانی وەرزشی لەگەڵ یانەی وەرزشیی ھامبۆرگا بوو کە لەگەڵیدا سێ نازناوی بۆندسلیگای بەدەستھێنا، لە ھەردوو یاری کۆتایی جامی براوەی جامی ئەورووپا لە ساڵی ١٩٧٧ و جامی ئەورووپا لە ساڵی ١٩٨٣ گۆڵی تۆمارکرد. ھەروەھا ٤٣ یاری نێودەوڵەتی بۆ ھەڵبژاردەی ئەڵمانیای ڕۆژاوا کردووە. لە ساڵی ٢٠١٤ ماگاس ڕاھێنەری یانەی فولھامی ئینگلیزی بوو، بووە یەکەم ئەڵمانی کە لە خولی ئینگلیزیدا ڕاھێنەرایەتی بکات.

## نازناوەکان
### یاریزان
**ھامبۆرگا**
* بۆندسلیگا: ١٩٧٨–٧٩، ١٩٨١–٨٢، ١٩٨٢–٨٣
* جامی ئەورووپا: ١٩٨٢–١٩٨٣
* جامی براوەی جامی ئەورووپا: ١٩٧٦–٧٧
* پلەی دووەمی جامی سووپەری ئەورووپا: ١٩٧٧، ١٩٨٣
* پلەی دووەمی جامی یەکێتی ئەورووپا: ١٩٨١–١٩٨٢

**ئەڵمانیای ڕۆژاوا**
* جامی نەتەوەکانی ئەورووپا: ١٩٨٠
* پلەی دووەمی جامی جیھانیی فیفا: ١٩٨٢، ١٩٨٦

**تاکە کەسی**
* باشترین تیپی وەرزی بۆندسلیگا: ١٩٨١–٨٢، 1982-83

### ڕاھێنەر
**شتوتگارت**
* جامی ئینتەرتۆتۆی ئەورووپا: ٢٠٠٢

**بایرن میونشن**
* بۆندسلیگا: ٢٠٠٤–٠٥، ٢٠٠٥–٠٦
* DFB-Pokal: 2004–05، ٢٠٠٥–٠٦
* لیگاپۆکال: ٢٠٠٤

**ڤۆڵفسبورگ**
* بۆندسلیگا: ٢٠٠٨–٢٠٠٩

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئاڵمانی
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٨٠
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
فاینەڵ فانتازی (کایەی ڤیدیۆیی)

**فایناڵ فانتازی** () کایەیەکە لە ساڵی ١٩٨٧ بۆ سیستەمی یارییەکانی نینتێندۆ ئینتەرتەیمێنت (NES) لە ژاپۆن بڵاوکرایەوە. لەلایەن تیمێکەوە دروست کراوە کە ھیرۆنۆبو ساکاگوچی سەرۆکایەتی دەکات، کە ئیلھامیان وەرگرتووە بۆ دروستکردنی یارییەکە دوای سەرکەوتنی بازرگانی نازناوێکی دیکەی سکوێری ئێنیکس بەناوی «تەڵەی مردن». یارییەکە لە جیھانێکی فانتازیادا جێگیرکراوە بە ناوی «فانتازیا کۆتایی»، کە چوار پاڵەوان دەست دەکەن بە ھەوڵدان بۆ گەڕاندنەوەی چوار کریستاڵە توخمییەکان، کە بەھۆی ھێزێکی خراپەوە تێکچوون. یاریزانان دەیانتوانی ئاھەنگەکەیان لە شەش پۆلی کارەکتەری جیاوازەوە ھەڵبژێرن: جەنگاوەر، دز، دەروێش، جادووگەری سوور، جادووگەری سپی و جادووگەری ڕەش. ھەر پۆلێک توانا و خاڵە بەھێزە تایبەتەکانی خۆی ھەبوو، ئەمەش ڕێگەی بە یاریزانەکان دەدا ئاھەنگەکەیان بەپێی شێوازی یاریکردنیان بەپێی خواستی خۆیان دابنێن. یاریکردنی فاینەڵ فانتازی ڕەسەنەکە شەڕی نۆرە و گەڕان بەدوای جیھانێکی کراوە و کارلێککردن لەگەڵ کارەکتەرە نا یاریزانەکان لە شارۆچکە و زیندانەکاندا تێدابوو. ھەروەھا یارییەکە سیستەمێکی یەکسانکردنی ناساند کە ڕێگەی بە کارەکتەرەکان دەدا خاڵەکانی ئەزموون بەدەستبھێنن و بەھێزتر گەشە بکەن لەگەڵ شکستپێھێنانی دوژمنان. سەرەڕای ھەندێک گومانی سەرەتایی لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی سکوێری ئێنیکسەوە، یارییەکە سەرکەوتنێکی بازرگانی بەدەستھێنا و لەو کاتەوە بووەتە کلاسیکێک لە چەشنی یارییە ڕۆڵگێڕانەکاندا. بناغەی تەواوی زنجیرەی فاینەڵ فانتازی دانا، زۆرێک لەو توخم و میکانیکیانەی دامەزراند کە دەبنە شتێکی سەرەکی ئەم فرەنچایزە. یاریی فاینەڵ فانتازیا دواتر لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بڵاوکرایەوە و گواستراوەتەوە بۆ پلاتفۆرمە جیاوازەکان، لەوانە ئامێری مۆبایل و کۆنسۆلی یاری مۆدێرن. ھەروەھا دووبارە بڵاوکراوەتەوە بە گرافیک و تایبەتمەندی نوێکراوە بۆ ناساندنی بە نەوە نوێیەکانی یاریزانان. کاریگەری فاینەڵ فانتازی ١٩٨٧ لەسەر پیشەسازی یاریکردن ناتوانرێت زیادەڕەوی تێدا بکرێت، چونکە یارمەتی بەناوبانگکردنی ژانری یارییە ڕۆڵگێڕانەکانی دا و سکوێری ئێنیکسی وەک یاریزانێکی سەرەکی لە پیشەسازی یارییە ڤیدیۆیییەکان دامەزراند.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کایە ڤیدیۆیەییەکانی ساڵی ١٩٨٧
پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید
پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن (کۆنسڵ)
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:یارییەکانی تۆڕی پلەیستەیشن
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
پۆل:یارییەکانی وی
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ڕۆڵگێڕییەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە گەشتی کات
ئەحمەد فەتحی پاشا

**ئەحمەد فەتحی پاشا** (لەدایکبووی ١٨٠١ لە ڕۆدس – کۆچی دوایی ١٨٥٨ لە قوستەنتینییە)، مارشاڵ و باڵیۆز و پیشەسازی عوسمانی بووە، کە سەر بە کۆمەڵگەی موسڵمانانی کریت بووە.

## پیشە
پێش ئەوەی ببێتە مارشال، ئەحمەد لە ساڵی ١٨٣٣ وەک باڵیۆز لە ڕووسیا و لە ساڵانی ١٨٣٤–١٨٣٦ نەمسا و لە ساڵانی ١٨٣٧–١٨٣٩ وەک باڵیۆزی فەڕەنسا کاری کردووە. دوا ئەرکی دیپلۆماسی وەک نوێنەری ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو لە کاتی تاجە گوڵینە دانانی شاژنە ڤیکتۆریا. لە ساڵی ١٨٣٩ ئەحمەد گەڕایەوە قوستەنتینییە بۆ تاجە گوڵینەی سوڵتان عەبدولمەجیدی یەکەم و ھاوسەرگیری لەگەڵ خوشکی عەبدولمەجید، عەتییە سوڵتان کرد.

وەک پیشەسازێک بەنیازی ئەوە بوو کە ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی بخاتە نێو سەردەمی مۆدێرن. ئەحمەد کارگەی پۆڵا و کارگەی بەناوبانگی پۆرسەلین بەیکۆزی دامەزراند.

لە ساڵی ١٨٤٦ ئەحمەد کە مارشاڵی جبەخانەی ئیمپراتۆریی عوسمانییە، مۆزەخانەی ئایا ئایرێنی کردە مۆزەخانەی ئەنتیکە سەربازییەکان، ئەحمەد ئەم بیرۆکەیەی لە گەشتکردن بە مۆزەخانەکانی ئەورووپا لە ماوەی کارکردنیدا وەک باڵیۆز، بۆ ھات، لە ڕێگەی ئەم کارەیەوە یەکەم مۆزەخانەی عوسمانی دروست کرد.

## ژیانی تایبەت
ئەحمەد فەتحی پاشا کوڕی ڕۆدۆسلو حافز ئەحمەد ئاغا و ساڵحا حەنیم بوو، نەوەی حەسەن ئاغا و نەوەی ڕەمەزان ئاغا بوو. دوای مردنی باوکی، دایکی ھاوسەرگیری لەگەڵ حاجی بەگ، پارێزگاری سەنجەقی ئارتڤین دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٨٥٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠١
پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
پۆل:کەسایەتی
ئیسحاق ڕۆبەرتس

**ئیسحاق ڕۆبەرتس** (بە ئینگلیزی : Isaac Roberts ) ، زانای فەلەکناسی خەڵکی بەریتانیا لە ساڵی ١٨٢٩ – ١٩٠٤ زاینی لەدایکبووە، ئەندامی کۆمەڵەی شاهانە بووە، لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە.
## خەڵات
خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە:

* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی فەلەکی شاهانە (١٨٩٥)
* هاوڕێی کۆمەڵەی شاهانە.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* لاپەڕەی ئیسحاق لە Encyclopædia Britannica Online

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٩
پۆل:مردووانی ١٩٠٤
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
سکوەیر ئینێکس

**سکوەیر ئێنیکس** () گەشەپێدەر و بڵاوکەرەوەی کایەی ڤیدیۆیییە دیارەکانی ژاپۆنە و بە دروستکردنی ھەندێک لە یارییە ئایکۆنی و کاریگەرەکانی پیشەسازی ناسراوە. کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠٠٣ لە ئەنجامی یەکگرتنی دوو ستۆدیۆی سەرەکی جیھانی یاریکردن پێکھاتووە کە بریتین لە کۆمپانیای سکوەیر و کۆمپانیای ئێنیکس. ھەردوو کۆمپانیاکە پێشتر خۆیان وەک پێشەنگ لە چەشنی RPG (یاری ڕۆڵگێڕان) جێگیر کردبوو و یەکگرتنەکەیان ھێزێکی دروست کرد کە بەردەوامە لە داڕشتنی دیمەنی یاریکردن.
سکوەیر ئێنیکس بەناوبانگە بە زنجیرە سەرکەوتووە ناباوەرەکانی، لەوانە فاینەڵ فانتازی، دراگۆن کوێست، کینگدۆم ھارتس و چەندانی تر. بە تایبەتی زنجیرەی فاینەڵ فانتازیا بووەتە ھاوواتای کۆمپانیاکە، ھەر قیستێکی نوێ بە تامەزرۆیییەوە لەلایەن ھەوادارانی زنجیرەکەوە چاوەڕوان دەکرێت.
جگە لە ناونیشانەکانی RPG، سکوەیر ئینێکس کۆمەڵێک یاری جۆراوجۆری پەرەپێداوە و بڵاوی کردووەتەوە لە سەرانسەری چەشنە جیاوازەکاندا، لە یارییە ئەکشن-سەرکێشییەکانی وەک تۆم ڕایدەر تا ناونیشانە داھێنەرەکانی وەک ڵایڤ ئیس سترەینج و نێر: ئوتۆماتە. ئەم پۆرتفۆلیۆ ھەمەچەشنە ڕەنگدانەوەی پابەندبوونی کۆمپانیاکە بۆ گەیاندنی ئەزموونی یاریکردنی سەرنجڕاکێش و کوالیتی بەرز لە سەرانسەری چەشن و پلاتفۆرمە جیاوازەکاندا. ھەروەھا سکوەیر ئێنیکس پەیوەندییەکانی لە دەرەوەی کایەی ڤیدیۆیی فراوانتر کردووە، بە بەشداریکردن لە جۆرەکانی تری کات بەسەربردن. ئەمەش وەرگێڕانی ئەنیمێ و مانگا لە زنجیرە یارییە بەناوبانگەکانی دەگرێتەوە، ھەروەھا ھاوکاری لەگەڵ کۆمپانیاکانی تری میدیا بۆ دروستکردنی ئەزموونی مالتیمیدیا کە جیھانەکانی یارییەکانی درێژدەکاتەوە بۆ ناوچە نوێیەکان. کاریگەری کۆمپانیاکە لە دروستکراوەکانی خۆی زیاترە، بەو پێیەی بەشداری لە بڵاوکردنەوە و دابەشکردنی یارییەکانی گەشەپێدەرانی دیکەشدا کردووە. ئەمەش ڕێگەی بە سکوەیر ئێنیکس داوە پشتگیری لە ستۆدیۆ سەربەخۆکان بکات و یارییە ناوازە و داھێنەرەکان بھێنێتە بەردەم بینەرێکی فراوانتر. بە ئامادەبوونی جیھانی و میراتێکی یارییە پێشکەوتووەکان، سکوەیر ئێنیکس بەردەوامە لە بوون بە ھێزێکی سەرەکی لە پیشەسازی یارییەکاندا. پابەندبوونی بە داھێنان و چیرۆکگێڕان و پەرەپێدانی یارییە کوالیتی بەرزەکانەوە پێگەی خۆی وەک یاریزانێکی پێشەنگ لە جیھانی کات بەسەربردنی کارلێکدا چەسپاندووە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان
پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
پۆل:بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان
سێت کارلۆ چاندلەر

**سێث کارلۆ چاندلەر** (١٨٤٦ - ١٩١٣زایینی) فەلەکناسی خەڵکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە، لە شاری بۆستن لەدایکبووە، ئەندامی ئەکادیمیای هونەر و زانستی ئەمریکی بووە، لە ویلایەتی ماساشوستس لە تەمەنی ٦٧ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە.

## خوێندن
سێث لە زانکۆی ھارڤارد خوێندویەتی.
## کارە دیارەکانی
لە گرنگترین بەرهەمەکانی سێث: 

* (Chandler wobble.)
## خەڵات
خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە:

* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی (١٨٩٦)
* خەڵاتی لالاندێ
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* لاپەرەی سێس لە  Encyclopædia Britannica Online

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٦
پۆل:مردووانی ١٩١٣
پۆل:ئەستێرەناسانی ئەمریکی
پۆل:چاودێرانی کۆلێژی ھارڤارد
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی لالاند
شێربورن وێسلی بێرنھام

**شێربورن وێسلی بێرنهام** (بە ئینگلیزی : Sherburne Wesley Burnham )، زانای فەلەکناسی خەڵکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئەندامی ئەکادیمیای هونەر و زانستی ئەمریکی بووە. لە شیکاگۆ کۆچی دوایی کردووە، لە تەمەنی ٨٣ ساڵیدا.

## خەڵات
خەڵاتی وەرگرتوە لە: 

* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی فەلەکی شاهانە (١٨٩٤)
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* تێبینی لەسەر سحری گۆڕاوی هیند لە بورج، ئاگادارییەکانی مانگانەی کۆمەڵەی فەلەکی شاهانە، بەرگی یەکەم. 51، ل. 94 (1890)
* چاودێری دوو ئەستێرە کە بە شکێنەرە سی و شەش ئینج و دوانزە ئینجەکانی ڕوانگەی لیک ئەنجامدراون، لە مانگی ئابی ١٨٨٨ تا حوزەیرانی ١٨٩٢، بڵاوکراوەکانی ڕوانگەی لیک، بەرگی یەکەم. 2، ل. 175 (1894)

ژیاننامە
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٨
پۆل:مردووانی ١٩٢١
پۆل:ئەستێرەناسانی ئەمریکی
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی لالاند
ھێرمان سترۆڤ

**هێرمان ڤۆن سترۆڤ** (بە ئەڵمانی: Hermann von Struve) زانای فەلەکناسی و مامۆستای زانکۆیە و خەڵکی ئەڵمانیایە،  ئەندامی ئەکادیمیای زانستی پرۆس و ئەکادیمیای زانستی شاهانەی سوید بووە. لە شاری باد هێرن ئەلب لە تەمەنی ٦٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە.

## خوێندن
هێرمان لە زانکۆی تارتۆ خوێندویەتی و تەواوی کردووە.
## خەڵات
لە ساڵی ١٨٩٧ سترۆڤ خەڵاتی دامۆسۆی لە ئەکادیمیای فەرەنسی بۆ زانست و لە ساڵی ١٩٠٣ مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی فەلەکی شاهانەی وەرگرت، هەردووکیان بەهۆی کارەکانی لەسەر مانگە دەستکردەکانی کەیوان، سێیەم کەس بوو (دوای فریدریش جۆرج ویلهێلم و ئۆتۆ ویلهێلم) ئەندامی بنەماڵەی ستروڤ کە ئەو مەدالیایەی وەرگرت، گەڕەستێرۆچکەی ٧٦٨ ستروڤیانا بۆ ڕێزلێنان لە هێرمان، ئۆتۆ ویلهێلم و فریدریش جۆرج ویلهێلم سترۆڤ ناونرا.
## سەرچاوە

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٤
پۆل:مردووانی ١٩٢٠
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٥

**یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٥**  کۆتا یاریی وەرزی ١٩٨٤-١٩٨٥ جامی ئەورووپا  بوو کە ئێستا بە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ناسراوە،کە سییەمین  وەرزی پاڵەوانێتی تۆپی پێی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا ڕێکخرابوو. لەڕۆژی ٢٩ی ئایاری ١٩٨٥ لەیاریگای شا باودوینی شاری بروکسێلی بەلجیکا، لەنێوان لیڤەرپوولی ئینگلتەرا و  یوڤێنتوس ئیتاڵی ئەنجامدرا.لیڤەرپوول لە پێنجەمین یاری کۆتاییدا بەشداری دەکرد، لە ساڵانی ١٩٧٧ و ١٩٧٨ و ١٩٨١ و ١٩٨٤ دا سەرکەوتنی بەدەستهێنابوو. یوڤێنتوس لە سێیەمین یاری کۆتایی جامی ئەورووپادا بەشداری دەکرد؛ هەردوو یارییەکەی پێشوویان لە ساڵانی 1973 و 1983 دۆڕاند بوو. لە یارییەکەدا ٥٣ هەزارکەس، ئامادەبوون. گێمی یەکەم بەبێ گۆڵ کۆتایی هات و لە گێمی دووەم یانەی یوڤێنتوس لە ڕێگای لێدانی سزا کە میشێل پلاتینی جێبەجێی کرد یەکەم گۆڵی خۆی تۆمارکرد لە خوولەکی ٥٨ هەرچەندە یانەی لیڤەرپوول هەولی زۆریدا بۆ یەکسان کردنەوەی ئەنجامەکە بەڵام بێ سوود بوو یارییەکە وەک خۆی مایەوە و لە ئەنجامدا یوڤێنتوس بە ئەنجامی 1-0 سەرکەوتنی بەدەستهێنا و یەکەم جامی ئەورووپای بەدەستهێنا و بووە یەکەم یانە کە هەر سێ نازناوی گەورەی ئەورووپای بەدەستهێنابێت (جامی ئەورووپا  یۆرۆپا لیگ، و جامی براوەی جامی پاڵەوانەکان).

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* وەرزی ١٩٨٤-١٩٨٥ لە ماڵپەڕی یوفا
یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٦

**یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٦** کۆتا یاریی وەرزی ١٩٨٥-١٩٨٦ جامی ئەورووپا  بوو کە ئێستا بە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ناسراوە،کە سی و یەکەمین وەرزی پاڵەوانێتی تۆپی پێی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا ڕێکخرابوو.لەڕۆژی ٧ی ئایاری ١٩٨٦ لەیاریگای ڕلە یاریگای ڕامۆن سانچێز پیزخوان شاری سێڤیلیای ئیسپانیا، لەنێوان یانەی ستیوا بوخارست و یانەی  بارسێلۆنا ئەنجامدرا. ستیوا بوکورێستی ڕۆمانیا بە لێدانەکانی یەکلاکەرەوە لە بارسێلۆنای ئیسپانی بردەوە  بە ئەنجامی ٢-٠، دوای ئەوەی ١٢٠ خولەکی یارییەکە بەبێ گۆڵ کۆتایی هات. گۆڵپارێزی ستیوا هێلموس دوکادام هەر چوار لێدانەکەی بارسێلۆنای  گەڕاندەوە کە دواتر ناوی لێنرا "پاڵەوانی سێڤییا".  ئەمە یەکەم یاری کۆتایی جامی ئەورووپا بوو کە بەبێ گۆڵ کۆتایی هات و تاکە سەرکەوتنی ستیوایە لە جامی ئەورووپادا ، هەروەها یەکەم سەرکەوتنە لە تەنها دوو سەرکەوتنی یانەیەکی ئەورووپای ڕۆژهەڵات.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* وەرزی ١٩٨٥-١٩٨٦ لە ماڵپەڕی یوفا
* ئەنجامی جامی ئەوروپا لە یاری Rec. وەرزش. دامەزراوەی ئاماری تۆپی پێ
* سیڤیلیا ١٩٨٦ – هاندەرانی ستێوا بوخارێست  Archived  
* مێژووی جامی ئەوروپا ساڵی ١٩٨٦
یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٧

**یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٧** کۆتا یاریی وەرزی ١٩٨٦-١٩٨٧ جامی ئەورووپا  بوو کە ئێستا بە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ناسراوە،کە سی و دووەمین وەرزی پاڵەوانێتی تۆپی پێی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا ڕێکخرابوو.لەڕۆژی ٢٧ی ئایاری ١٩٨٧ لەیاریگای ئیرنست ھاپێڵی شاری ڤیێنای نەمسا، لەنێوان یانەی پۆرتۆی پورتوگالی و بایەرن میونشنی ئەڵمانیای ڕۆژئاوا  ئەنجامدرا.هەردوو یانە یاریزانی سەرەکییان لەدەستدابوو : پورتوگالییەکە بەبێ فێرناندۆ گۆمێسی هێرشبەر یاری کرد، لە کاتێکدا ئەڵمانییەکان یاریزانی بەرگریکار و کاپتنەکەیان کلاوس ئۆگێنتالێریان لەدەستدابوو کە سڕکرابوو، لەگەڵ هێرشبەر ڕۆلاند ڤۆلفارت و هانس دۆرفنەری ناوەڕاستکار کە هەردووکیان پێکانیان هەبوو.لە ئەنجامدا پۆرتۆ توانی بە ئەنجامی ٢-١ بەسەر بایەرن میونخی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە.پۆرتۆ یەکەم نازناوی ئەورووپای بەدەستهێنا، ئەمە یەکەم یاری کۆتایی جامی ئەوروپا بوو کە بایرن و لۆتار ماتیۆس کاپتنەکەیان بە گۆڵە یەک لە دوای یەکەکان دۆڕان، دوای ١٢ ساڵ لە یاری کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا لە ساڵی ١٩٩٩ بەرامبەر مانچستەر یونایتد دووبارەکرایەوە. 

## سەرچاوەکان
یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٤

**یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٤** کۆتا یاریی وەرزی ١٩٨٣-١٩٨٤ جامی ئەورووپا  بوو کە ئێستا بە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ناسراوە،کە بیست و نۆیەمین وەرزی پاڵەوانێتی تۆپی پێی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا ڕێکخرابوو.لەڕۆژی ٣٠ی ئایاری ١٩٨٤ لە یاریگای ئۆڵمپیکو شاری ڕۆمای ئیتاڵیا، لەنێوان یانەی لیڤەرپوول و ڕۆما ئەنجامدرا. لیڤەرپوول لە چوارەم یاری کۆتاییدا بەشداری کردووە و لە ساڵانی ١٩٧٧ و ١٩٧٨ و ١٩٨١ سەرکەوتنی بەدەستهێنابوو. لە کاتێکدا ئەمە یەکەمجار بوو یانەی ڕۆما بگاتە ئەم قۆناغە.لە ئەنجامدا لیڤەرپوول توانی بە ئەنجامی ٤-٢ لە لێدانی یەکلاکەرەوەدا بەسەر ڕۆمای ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* وەرزی ١٩٨٣-١٩٨٤ لە ماڵپەڕی یوفا
یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٣

**یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٣** کۆتا یاریی وەرزی  ١٩٨٢-١٩٨٣ جامی ئەورووپا  بوو کە ئێستا بە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ناسراوە،کە بیست و هەشتەمین وەرزی پاڵەوانێتی تۆپی پێی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا ڕێکخرابوو. لەڕۆژی ٢٥ی ئایاری ١٩٨٣ لەیاریگای ئۆڵۆمپیی شاری ئەتینای یۆنان، لەنێوان یانەی یانەی وەرزشیی ھامبۆرگا و یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس ئەنجامدرا. لە ئەنجامدا ھامبورگ توانی بە ئەنجامی ١-٠ بەسەر یوڤێنتوسی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە.هامبۆرگ یەکەم نازناوی جامی ئەوروپا بەدەستبهێنێت. ئەوە شەشەم یاری کۆتایی جامی ئەوروپا بوو لەسەریەک کە بە ئەنجامی 1-0 کۆتایی هات. تاکە گۆڵی یارییەکە لەلایەن فێلیکس ماگات لە خوولەکی هەشت تۆمارکرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* وەرزی ١٩٨٢-١٩٨٣ لە UEFA.com
یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٨

**یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٨** کۆتا یاریی وەرزی ١٩٨٧-١٩٨٨ جامی ئەورووپا  بوو کە ئێستا بە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ناسراوە،کە سی و سێیەمین وەرزی پاڵەوانێتی تۆپی پێی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا ڕێکخرابوو. لەڕۆژی ٢٥ی ئایاری ١٩٨٨ لەیاریگای مەرسیدس بێنز ئەرینای شاری شووتگارتی ئەڵمانیا، لەنێوان یانەی ئایندهۆڤێنی هۆڵەندی و بەنفیکای پورتوگال ئەنجامدرا. لە ئەنجامدا ئایندھۆڤن توانی بە ئەنجامی ٦-٥ لەلێدانی یەکلاکەرەوەدا بەسەر بێنفیکای ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە.ئەمە یەکەمجار بوو یانەی ئایندھۆڤن نازناوی جامی ئەورووپا بەدەستهێنا. بووە یەکێک لەو یانانەی کە لە یەک ساڵدا سێ نازناو بەدەستبهێنن (جامی هۆڵەندا و خوولی هۆڵەندا و جامی ئەوروپا).هەروەها هەشت یاریزانی یانەکە لەو پێکهاتەیادا بوون کە  لە ئەڵمانیای ڕۆژئاوا نازناوی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ١٩٨٨ بەدەستێهنا بوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* وەرزی 1987-1988 لە ماڵپەڕی یوفا
* ئەنجامی جامی ئەوروپا لە یاری Rec. وەرزش. دامەزراوەی ئاماری تۆپی پێ
یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٩

**یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٩** کۆتا یاریی وەرزی ١٩٨٨-١٩٨٩ جامی ئەورووپا  بوو کە ئێستا بە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ناسراوە،کە سی و چوارەمین وەرزی پاڵەوانێتی تۆپی پێی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا ڕێکخرابوو.لەڕۆژی ٢٤ی ئایاری ١٩٨٩ لەیاریگای کامپ نۆی شاری بارسێلۆنای ئیسپانیا، لەنێوان یانەی ستیوا بوخارست و ئەی سی میلان ئەنجامدرا. لە ئەنجامدا ئەی سی میلان توانی بە ئەنجامی ٤-٠ بەسەر ستیوا بوخارستی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە.گۆڵەکانی یارییەکە لە ڕێگای یاریزان مارکۆ ڤان باستن و ڕود گولیت کە یەکی دوو گۆڵیان تۆمارکردبوو. سێهەمین سەرکەوتنییان بۆ ئەی سی میلان لە پاڵەوانێتییەکەدا بەدەستهێنا.

## بەستەری دەرەکی

* وەرزی ١٩٨٨-١٩٨٩ لە UEFA.com

## سەرچاوەکان
یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٩٠

**یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٩٠** کۆتا یاریی وەرزی ١٩٨٩-١٩٩٠ جامی ئەورووپا  بوو کە ئێستا بە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ناسراوە،کە سی و پێنجەمین وەرزی پاڵەوانێتی تۆپی پێی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا ڕێکخرابوو. لە ڕۆژی ٢٣ی ئایاری ١٩٩٠ لەیاریگای ئێرنست ھاپێڵی شاری ڤیێنای نەمسا، لەنێوان یانەییانەی میلانی ئیتاڵی و بەنفیکای پورتوگال ئەنجامدرا. لە ئەنجامدا ئەی سی میلان توانی بە ئەنجامی ١-٠ بەسەر بێنفیکای ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە.گۆڵی بردنەوەکە لە خولەکی ٦٨ بۆ میلان تۆمارکرا، کاتێک فرانک ڕیکارد بەناو بەرگری بەرامبەردا ڕادەکات و تاکە گۆڵی یارییەکەی تۆمارکرد.  میلان دوایین یانەبوو تا ساڵی ٢٠١٧  کە سەرکەوتووانە بەرگریان لە نازناوەکەیان.

## سەرچاوەکان
یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٩١

وێنۆک| بلیتێک بۆ یاریی کۆتاییی جامی ئەوروپا لە ساڵی ١٩٩١

**یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٩١** کۆتا یاریی وەرزی ١٩٩٠-١٩٩١ جامی ئەورووپا  بوو کە ئێستا بە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ناسراوە،کە سی و شەشەمین وەرزی پاڵەوانێتی تۆپی پێی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا ڕێکخرابوو. کە لە یاریگای سان نیکۆلا لە شاری باری لە ئیتاڵیا لە ٢٩ی ئایاری ١٩٩١ بەڕێوەچوو، کە ئەستێرە سوورەکەی بەلگرادی یووگۆسلاڤیا بە لێدانەکانی یەکلاکەرەوە   مارسێلی فەرەنسی بردەوە. یارییەکە بە کاتی ئاسایی و زۆرکراو بەبێ گۆڵ کۆتایی هات و لە لێدانە یەکلایکەرەوەکان بە ئەنجامی ٥–٣  لە بەرژەوەندی یانەی ئەستێرە سوورەکان کۆتایی ھات.  ئەمە تەنھا دووەمجار بوو کە یانەیەکی ئەورووپای ڕۆژھەڵات سەرکەوتنی بەدەستھێنا، دوای ستیوا بووکورێتی ڕۆمانیا لە ساڵی ١٩٨٦. 

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* وەرزی ١٩٩٠-٩١ لە ماڵپەڕی یوفا 
* ١٩٩١ یاری کۆتایی جامی ئەوروپا لە مێژووی جامی ئەوروپا
یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٩٢

**یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٩٢** کۆتا یاریی وەرزی ١٩٩١–١٩٩٢ جامی ئەورووپا بوو کە ئێستا بە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ناسراوە، کە سی و حەوتەمین وەرزی پاڵەوانێتی تۆپی پێی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا ڕێکخرابوو. یارییەکە لە ٢٠ی ئایاری ١٩٩٢ لە یاریگای وێمبڵی لەندەن لە نێوان سامپدۆریای ئیتاڵی و بارسێلۆنای ئیسپانی بەڕێوەچوو.بارسێلۆنا دوای کاتی زۆرکراو یارییەکەی بە ئەنجامی ١–٠ بردەوە، بەھۆی لێدانی سزا کە یاریزان ڕۆناڵد کومان لێدانەکەی جێبەجێ کرد و گۆڵی سەرکەوتنی لە خولەکی ١١٢ تۆمارکرد.ئەمە یەکەم نازناوی جامی ئەورووپا بوو بۆ بارسێلۆنا و ھەروەھا بە بردنەوەی ئەم خولە بووە دووەم یانەی ئیسپانی کە پاڵەوانێتییەکە بباتەوە و وەھەروەھا بووە نۆزدەھەنین یانە کە جامەکە بەرزبکاتەوە. ئەوە یەکەمجار بوو کە قۆناغی کۆمەڵەکانی پەیڕەوکرا کە ھەشت براوەی قۆناغی دووەم بەشداربوون بەسەر دوو کۆمەڵەدا و یەکەمی ھەر کۆمەڵەیەک دەگەیشتە یاریی کۆتاییی. دوایین خول بوو بەناوی جامی ئەورووپا، دواتر ناوەکەی گۆڕدرا بۆ خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا.

## یانەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وەرزی ١٩٩١-١٩٩٢ لە ماڵپەڕی یوفا

## سەرچاوەکان
کارلێس پویگدیمۆنت

**کارلێس پویگدیمۆنتی کاساماچۆ** (لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٦٢) سیاسەتمەدار و ڕۆژنامەنووسێکی کەتەلۆنییە و خەڵکی ئیسپانیایە. لە ساڵی ٢٠١٩ەوە وەک ئەندامی پەرلەمانی ئەورووپا (MEP) کاری کردووە. پویگدیمۆنت سەرۆکی پێشووی شارەوانی جیرۆنا بووە و لە ساڵی ٢٠١٦ تا ٢٠١٧ وەک سەرۆکی کەتەلۆنیا لە پۆستدا بووە، تا ئەوکاتەی لەلایەن حکومەتی ئیسپانیاوە لە پۆستەکەی دوورخرایەوە دوای ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی تاکلایەنەی کەتەلۆنیا. ھاودامەزرێنەری بانگەوازی نیشتیمانیییە بۆ کۆمار (CNxR).

## ژیانی سەرەتایی
پویگدیمۆنت لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٦٢ لە شاری ئامەر لەدایکبووە، کە گوندێکە لە لاسێلڤا لە پارێزگای جیرۆنا لە باکووری ڕۆژھەڵاتی کەتەلۆنیا، لە ئیسپانیا. کوڕی فرانسیسک زاڤیر پویگدیمۆنتی ئۆلیڤێراسە، باپیرەی پویگدیمۆنت لە شەڕی ناوخۆی ئیسپانیادا بەشداری کردووە پێش ئەوەی بەرەو فەرەنسا ھەڵبێت، لە ساڵی ١٩٢٨دا کۆمەڵەی پاستێسێریای پویگدیمۆنتی دامەزراندووە. باپیرە گەورەی پویگدیمۆنت و مامی جۆزێپ پویگدیمۆنت سەرۆکی شارەوانی ئامەر بوون و لایەنگری سەربەخۆیی کەتەلۆنیا بوون.

پویگدیمۆنت خوێندنی سەرەتایی لە ئامەر خوێندووە، پێشتر لە تەمەنی نۆ ساڵیدا ڕەوانەی قوتابخانەی بەشە ناوخۆیی سانتا ماریا کۆلێلی لە جیرۆنا کرا، کە لەلایەن کڵێساوە بەڕێوەدەبرا و لەوێ بە زمانی ئیسپانی فێر دەکرا. لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا پەیامنێری ڕۆژنامەی دیاری دی جیرۆنا بووە و بابەتەکانی لەسەر تۆپی پێ و ھەواڵەکانی دیکە دەنووسی.

دوای خوێندن پویگدیمۆنت پەیوەندی بە کۆلێژی زانکۆی جیرۆنا کرد بۆ خوێندنی فیلۆلۆژی کەتەلۆنی بەڵام وازی لە خوێندن ھێنا بۆ ئەوەی کاری ڕۆژنامەوانی بکات. لە ساڵی ١٩٨٣ لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا، پویگدیمۆنت تووشی ڕووداوێکی ئۆتۆمبێل بوو کە بەھۆیەوە بە سەختی بریندار بوو و پەڵەیەکی کەمی لەسەر دەموچاوی دروست کرد.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* پرۆفایلی پەرلەمانی کەتەلۆنیا (ئەرشیڤ)
* پرۆفایلی پەرلەمانی ئەورووپا
* 
* 

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:زیندووان
پۆل:کەتەلۆنیا
پۆل:ئیسپانییەکان
پۆل:کەسایەتی
پۆل:چالاکوانان
خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ١٩٩٢-١٩٩٣

**خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ١٩٩٢–١٩٩٣** سی و ھەشتەمین وەرزی پێشبڕکێی تۆپی پێی یانەکانی ئەورووپا بوو و یەکەم قۆناغی *[[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]* بوو. ئەمە وەرزی دووەمی پێشبڕکێکە بوو کە تێیدا ھەشت تیپی براوەی قۆناغی دووەم دابەشکرابوون بەسەر دوو کۆمەڵە و تیپی یەکەمی ھەر کۆمەڵەیەک سەرکەوتن بۆ یاریی کۆتایی. جگە لەوەش بەھۆی ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت و یوگۆسلاڤیا، وڵاتانی نوێ شایستەی چوونە ناو ئەم پاڵەوانێتییە بوون و نوێنەری خۆیان وەک پاڵەوانی خولی ناوخۆیی نارد بۆ ئەو پێشبڕکێیانە، لە ئەنجامدا بەھۆی زیادبوونی ژمارەی تیپەکان، پێویست بوو قۆناغی سەرەتایی ئەنجام بدرێت. ھەروەھا ئیسرائیل و دوورگەکانی فارۆ بۆ یەکەمجار بەشداری ئەم پاڵەوانێتییەیان کرد.

ئۆڵمپیک مارسیلیا بە بردنەوەی لە میلان لە یاری کۆتایی بۆ یەکەمجار بووە پاڵەوانی ئەورووپا. بەڵام دوای ماوەیەکی کەم لە پاڵەوانێتییەکە، تۆمەتی ھاوکاریکردن و یاریکردن بە ئەنجامی یارییەکان خرایە ڕوو. ئەم بانگەشانە پەیوەندی بە یەکێک لە یارییەکانی خولەوە ھەبوو کە تێیدا مارسیلیا پاڵەوانێتی خۆی لە خولی پلەی یەکی فەڕەنسا مسۆگەر کرد بە بردنەوەی لە ڤالێنسیێن بۆ ئەوەی بتوانێت بە ئارامییەوە سەرنجی لەسەر یارییەکەی بەرامبەر میلان بێت. گومان کرا سەرۆکی یانەکە بەرتیلی داوە بە ڤالێنسییەن بۆ ئەوەی ئەو یارییە بدۆڕێت و نازناوی پێشوەختەی خولی فەرەنسا بە مارسیلیا ببەخشێت، ئەمەش کاتێکی زیاتری پێدەبەخشێت بۆ ئەوەی خۆیان بۆ یاری کۆتایی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ئامادە بکەن. ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە نازناوی خولەکەی لێسەندرێتەوە (چونکە ئەو یارییەی کە باسی لێوە دەکرێت لە ڕکابەرییەکانی ئەورووپادا نەبووە، کاریگەری نەبوو لەسەر نازناوی ئەم وەرزەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا). مارسیلیا لە وەرزی ١٩٩٣–٩٤ و بەشداریکردن لە جامی نێوان کیشوەرەکان و جامی سوپەری بێبەش بوو. لە ساڵی ١٩٩٤ مارسیلیا دابەزی بۆ خولی پلەی دووی فەرەنسا. بارسێلۆنا پاڵەوانی بەرگریکار لە قۆناغی دووەمدا بە سیسکا مۆسکۆوە دۆڕا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ١٩٩٢-١٩٩٣ ھەموو یارییەکان – وەرز لە ماڵپەڕی یوفا
* ئەنجامی جامی ئەورووپا لە یاری Rec. وەرزش. دامەزراوەی ئاماری تۆپی پێ
* ھەموو گۆڵکارانی ١٩٩٢–٩٣ خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا (بەبێ قۆناغی سەرەتایی) بەپێی پرۆتۆکۆڵەکان UEFA + قۆناغی سەرەتایی ھەموو گۆڵکاران
* ١٩٩٢/٩٣ چامپیۆنزلیگ – ئەنجامەکان و پێکھاتەکان (ئەرشیف)
ئاسیا و ئۆقیانووسی ئارام

وێنۆک| ناوچەی ئاسیا و زەریای ھێمن، بەپێی کۆمیسیۆنی ئابووری و کۆمەڵایەتی بۆ ئاسیا و زەریای ھێمن (ESCAP)
**ئاسیا و ئۆقیانووسی ئارام** (کورتکراوە: **APAC**) ناوچەیەکە لە جیھان بە دیاریکراوی لە کیشوەری ئاسیا، کە ھاوتەریبە لەگەڵ ڕۆژاوای زەریای ھێمن؛ سنوورە پچڕ پچڕەکانی ناوچەکە بەپێی ڕووبەرەکەی دەگۆڕێت، بەڵام وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا و ئۆقیانووس زۆرجار ئەم ناوچەیە دەگرنەوە. لە ڕووبەرێکی فراوانتردا، دەتوانرێت بەشێک لە ناوچەکانی باکوور و باشووری ئاسیا و ئاسیای ناوەڕاست و ڕۆژاوای ئاسیا، و تەنانەت وڵاتانی تەنیشت زەریای ھێمن لە ئەمریکا دەگرێتەوە. دەربارەی ھاوکاری ئابووری ئاسیا‒زەریای ھێمن، زۆرێک لە وڵاتانی نوێی جیھان لەخۆدەگرێت؛ ئەم زاراوەیە لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە لە بواری بازرگانی و دارایی و سیاسەتدا بەناوبانگ بووە و بەکار ھاتووە. سەرەڕای نایەکسانی ئابووری ھەرێمەکان، زۆربەی تاکە نەتەوەکانی نێو ناوچەکە بازاڕی تازەپێگەیشتوون، کە گەشەیەکی خێرایان بەخۆوە بینیوە. ھەندێک جاریش، بە چەمکی «ئاسیا‒پاسفیکی بەدەر لە ژاپۆن» (کورتکراوە: APEJ) ناو دەھێندرێت.

## پێڕستی وڵات و ھەرێمەکان بەپێی ناوچەی ئاسیا و ئۆقیانووسی ئارام
### وڵاتانی ئاسیای زەریای هێمن

#### [[باکووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا]] و [[ئاسیای ناوەڕاست]]
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

#### [[باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا]] و [[ئۆقیانووس]] ([[ئوسترالیا]]،  [[مایکرۆنێزیا]]، [[پۆلینیزیا]]، [[میلانیزیا]])
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

#### [[باشووری ڕۆژئاوای ئاسیا]]
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی فەرمی ئاپێک (APEC)
* دامەزراوەی ئاسیای زەریای ھێمن لە کەنەدا
* تۆڕی گەنجانی ڕەسەنی ئاسیا‒زەریای ھێمن (APIYN)
* بی بی سی ئاسیا‒زەریای ھێمن 

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەفرۆ-ئەوراسیا
پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا
پۆل:جوگرافیای ئۆقیانووسیا
پۆل:جوگرافیای ئاسیا
پۆل:جوگرافیا
پۆل:ئەمریکاکان
پۆل:جوگرافیای ئەمریکای باکوور
پۆل:جوگرافیای ئەمریکای باشوور
بۆزی سینا

**بۆزی سینا** یان **بۆزێ سینا** () یەکێک لە کوێستانەکانی زنجیرەچیاکانی زاگرۆسە کە لە نێوان شارستانەکانی ورمێ و شنۆ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە نزیکی سنووری باشوور و باکووری کوردستان ھەڵکەوتووە. بەرزاییی بۆزی سینا ٣٤٨٠ مەتر لە ئاستی دەریایە. ھەڵکەوتەی جوگرافی و بەرزایییەکەی بووەتە ھۆی ئەوەیکە ئەم چیایە تەواوی وەرزەکانی ساڵ خاوەنی بەفر بێت. ناوی بۆزی سینا، بەھۆی تاشەبەردە سەھۆڵینەکانییەوە ھاتووە. ساڵانە ژمارەیەکی زۆر لە گەشتیاران لە کوردستان و ئێران سەردانی ئەم چیایە دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:زنجیرەچیاکانی ئێران
پۆل:چیاکانی کوردستان
پۆل:جوگرافیای ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کێوەکانی کوردستان
خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ١٩٩٣-١٩٩٤

**خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا لە ساڵانی ١٩٩٣-١٩٩٤** وەرزی ٣٩ی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا بوو ، یانەی میلانی ئیتاڵی بە ڕاهێنەری فابیۆ کاپێلۆ  لە یاری کۆتاییدا  بە ئەنجامی 4-0 لە یانەی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا ئیسپانی بە راهێنەری یۆهان کرۆیف بردەوە  پێنجەم نازناوی بەدەستهێنا لە مێژووی خۆیدا. مارسیلیا پاڵەوانی بەرگریکار بوو، بەڵام بەهۆی تێوەگلانی لە گەندەڵی یەکلاکرنەوەی یارییەکان لە خولی پلە یەکی فەڕەنسا لە وەرزی پێشوودا ڕێگەیان پێنەدرا بچنە نێو ڕکابەرییەکانەوە. ئەمەش بووە هۆی ئەوەی نازناوی خولەکەیان لێسەندرایەوە و لە کۆتاییەکانی 1993-1994 دابەزێندرا بۆ خولی پلە دووی فەڕەنسا . ئەمە یەکەم و تاکە جار بوو کە پاڵەوانی بەرگریکار لە وەرزی دواتری پێشبڕکێکەدا بەشداری نەکرد. مۆناکۆی پلەی سێیەمی بەدەستهێنا .ئەم چاپە بە ئامادەنەبوونی بەشداربووانی یوگۆسلاڤیا دیار بوو چونکە یوگۆسلاڤیا لە ژێر سزا ئابوورییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکاندا بوو . بەشداربووانی یوگۆسلاڤیا زۆرجار لە قۆناغە پێشکەوتووەکانی پێشبڕکێکەدا ئامادەبوون و ئەستێرەی سوور بەلگراد لە ساڵی ١٩٩١ جامی ئەورووپای بەدەستهێنا و وەرزی دواتر پلەی دووەمی لە کۆمەڵەکەدا بەدەستهێنا.لەلایەکی دیکەوە هەریەکە لە یانەکانی کرواتیا و بیلاڕووس و مۆڵدۆڤا و جۆرجیا و وێڵز بۆ یەکەمجار لەم چاپەدا بەشدارییانکرد .گۆڕانکاری لە یاساکانی ساڵی پێشوودا کرا. دوای دوو وەرز، لەگەڵ پەیڕەکردنی کۆمەڵەکان، یاری چوون و هاتنی پێش کۆتایی  ناساند کە دوای قۆناغی کۆمەڵەکان ئەنجام دەدرا، واتە هەردوو یانە لە هەر کۆمەڵەی جارێک لە یاریگای خۆیان و جارێکی دیکە لە یاری یانەی بەرامبەر  یارییان دەکرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* ١٩٩٣-١٩٩٤ هەموو یارییەکان – وەرز لە ماڵپەڕی یوفا
* ئەنجامی جامی ئەوروپا لە یاری Rec. وەرزش. دامەزراوەی ئاماری تۆپی پێ
* هەموو گۆڵکارانی 1993-94 خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا (بەبێ قۆناغی سەرەتایی) بەپێی پرۆتۆکۆڵەکان UEFA + قۆناغی سەرەتایی هەموو گۆڵکاران
* 1993/94 چامپیۆنزلیگ - ئەنجامەکان و پێکهاتەکان (ئەرشیف)