شەڕی ٢٠١٤ی غەززە

**شەڕی غەززە لە ساڵی ٢٠١٤** کە بە **ئۆپەراسیۆنی** **لێواری پارێزەر** ناسراوە (، )، و **شەڕی پۆڕی خواروو** ()، ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی بوو کە لەلایەن ئیسرائیلەوە لە ٨ی تەممووزی ٢٠١٤ لە کەرتی غەززە دەستیپێکرد، کە خاکێکی فەلەستینە و لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە لەلایەن حەماسەوە بەڕێوەدەبرێت. دوابەدوای ڕفاندن و کوشتنی سێ ھەرزەکاری ئیسرائیلی لە کەرتی ڕۆژاوا لەلایەن چەکدارانی سەر بە حەماس، ھێزەکانی بەرگری ئیسرائیل دەستیانکرد بە *ئۆپەراسیۆنی پاسەوانی برا*، کە تێیدا ١٠ فەلەستینی کوژران و ١٣٠ کەسی تری برینداربوون و زیاتر لە ٦٠٠ کەس زیندانیکران. دەگوترێ حەماس تۆڵەی نەکردووەتەوە بەڵام دوای زیاتر لە دوو ھەفتە ھێرشی موشەکی بۆ سەر ئیسرائیل دەستپێکردەوە، ئەوەش دوای کوژرانی یەکێک لە چەکدارەکانی بە ھێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیل لە ٢٩ی حوزەیران. ئەم پەرەسەندنە بووە ھۆی دروستبوونی ململانێیەکی حەوت ھەفتەیی نێوان ھەردوولا، کە یەکێک بوو لە کوشندەترین سەرھەڵدانی ململانێی ئیسرائیل و فەلەستینییەکان لە ماوەی دەیان ساڵدا. شەڕەکە زیاتر لە دوو ھەزار کوژراوی لێکەوتەوە کە زۆرینەی ڕەھایان فەلەستینییەکانی غەززە بوون. ئەمەش بە گشتی شەش ھاووڵاتی مەدەنی ئیسرائیلی دەگرێتەوە کە لە ئەنجامی شەڕەکەدا کوژراون.

ئامانجی ئۆپراسیۆنی سەربازی ئیسرائیل ڕاگرتنی ھەڵدانی موشەکەکان بوو بۆ ناو ئیسرائیل لە کەرتی غەززەوە. بە پێچەوانەوە، ھێرشەکانی حەماس ئامانجیان ھێنانی فشاری نێودەوڵەتی بوو بۆ سەر ئیسرائیل بە ئامانجی ستراتیژی ناچارکردنی ئیسرائیل بۆ ھەڵگرتنی گەمارۆی دەریایی و ئاسمانی کەرتی غەززە؛ لەنێو ئامانجەکانی دیکەیدا بریتی بوون لە کۆتاییھێنان بە ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر فەلەستینییەکان، بەدەستھێنانی لایەنی سێیەم بۆ چاودێریکردن و گەرەنتیکردنی پابەندبوون بە ئاگربەست، ئازادکردنی زیندانییە سیاسییە فەلەستینییەکان و تێپەڕاندنی گۆشەگیرییەکەی. بەپێی ھەواڵێکی *[[بی بی سی]]*، ئیسرائیل ھێرشی ئاسمانی بۆ سەر کەرتی غەززە دەستپێکردووە وەک تۆڵەسەندنەوەیەک لە ھێرشە موشەکییەکانی حەماس و جیھادی ئیسلامی فەلەستینی و گروپە چەکدارەکانی دیکەی فەلەستینی.

لە ٧ی تەممووزدا، دوای ئەوەی حەوت چەکداری حەماس لە تەقینەوەی تونێلێکدا لە خان یونس گیانیان لەدەستدا کە یان بەھۆی ھێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیلەوە بوو (بەپێی حەماس، ناتان ترال، *بی بی سی* و بەرپرسێکی باڵای ھێزەکانی بەرگری ئیسرائیل) یان تەقینەوەی بەڕێکەوتی تەقەمەنی خۆیان (بەپێی ھێزەکانی بەرگری ئیسرائیل)، حەماس بەرپرسیارێتی ئەو موشەکانەی گرتە ئەستۆ کە ئاراستەی ئیسرائیل کرابوون، و دواتر ٤٠ موشەکی دیکەی بەرەو ئیسرائیل ھەڵدا. ئۆپەراسیۆنی ئاسمانی ئیسرائیل بە فەرمی ڕۆژی دواتر دەستی پێکرد و لە ١٧ی تەممووزدا، فراوانتر کرا بۆ ئەوەی داگیرکارییەکی تەواو زەمینی بۆ سەر کەرتی غەززە بگرێتەوە بە ئامانجی ڕاگەیەندراوی لەناوبردنی سیستەمی تونێلەکانی غەززە؛ لەشکرکێشی زەمینی ئیسرائیل لە ٥ی ئاب کۆتایی ھات. لە ٢٦ی ئابدا ئاگربەستێکی کراوە ڕاگەیەندرا. تا ئەم کاتە، ھێزەکانی بەرگری ئیسرائیل ڕاپۆرتی دا کە حەماس و بزووتنەوەی جیھادی ئیسلامی لە فەلەستین و گرووپە چەکدارەکانی دیکەی فەلەستینی ٤٥٦٤ موشەک و ھاوەنیان ئاراستەی ئیسرائیل کردووە و زیاتر لە ٧٣٥ موشەک لە ناوەڕاستی فڕینەکەدا ڕێگرییان لێکراوە و لەلایەن قوبە ئاسنینی ئیسرائیلەوە خراوەتە خوارەوە. زۆربەی تەقەی ھاوەن و موشەکی غەززە نادروست بوو، و لە ئەنجامدا بەر زەوی کراوە کەوت؛ زیاتر لە ٢٨٠ موشەک لەناو کەرتی غەززەدا نیشتنەوە، و ٢٢٤ موشەک لە ناوچەی نیشتەجێبوون کەوتبووە خوارەوە. ھەروەھا موشەکەکانی فەلەستینی ١٣ مەدەنی فەلەستینییان لە غەززە کوشت کە ١١ کەسیان منداڵ بوون. داعش ھێرشی کردە سەر ٥٢٦٣ ئامانج لە کەرتی غەززە؛ لانیکەم ٣٤ تونێلی ناسراو لەناوچوون و دوو لەسەر سێی جبەخانەی ١٠ ھەزار موشەکی حەماس یان بەکارھێنران یان لەناوچوون.

لە نێوان ٢٬١٢٥ بۆ ٢٬٣١٠ غەززی لە کاتی شەڕەکەدا کوژراون لەکاتێکدا لە نێوان ١٠٬٦٢٦ بۆ ١٠٬٨٩٥ بریندار بوون (لەوانەش ٣٬٣٧٤ منداڵ، کە زیاتر لە ١٠٠٠ کەسیان کەمئەندامی ھەمیشەیی ماونەتەوە). خەمڵاندنی قوربانیانی مەدەنی غەززە لە نێوان لەسەدا ٧٠ لەلایەن وەزارەتی تەندروستی غەززەوە، لەسەدا ٦٥ لەلایەن پۆلی پاراستنی نەتەوە یەکگرتووەکان لەلایەن ئۆچا (بەشێکی لەسەر بنەمای ڕاپۆرتەکانی وەزارەتی تەندروستی غەززە)، و لەسەدا ٣٦ لەلایەن بەرپرسانی ئیسرائیلەوەیە. نەتەوە یەکگرتووەکان مەزەندەی کردووە کە زیاتر لە ٧ ھەزار خانوو بۆ ١٠ ھەزار خێزان ڕووخێنراون، لەگەڵ ٨٩ ھەزار خانووی دیکە کە زیانیان بەرکەوتووە، کە نزیکەی ١٠ ھەزار ماڵیان بەھۆی بۆردومانەکەوە کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر بووە. تێچووی ئاوەدانکردنەوە لە ماوەی ٢٠ ساڵدا لە ٤–٦ ملیار دۆلاری ئەمریکی بۆی حساب کرا. ٦٧ سەربازی ئیسرائیلی، ٥ ھاووڵاتی مەدەنی ئیسرائیل (لەوانەش منداڵێک) و کەسێکی مەدەنی تایلەندی کوژراون لەکاتێکدا ٤٦٩ سەربازی ئیسرائیلی و ٢٦١ مەدەنی ئیسرائیلی برینداربوون. لە لایەنی ئیسرائیلەوە، کاریگەرییە ئابوورییەکانی ئۆپەراسیۆنەکە بە (نزیکەی ٢.٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی) و زیانەکانی بەرھەمی ناوخۆیی بە ڕێژەی ٠٫٤٪ ھەبووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ململانێی غەززە و ئیسرائیل: شەڕ کۆتایی ھاتووە؟. بی بی سی نیووز ئۆنلاین
* Operation Protective Edge  Archived. ھێزەکانی بەرگری ئیسرائیل
* غەززە: دوو ساڵ بەسەر شەڕ و پێکدادانەکانی ساڵی ٢٠١٤دا تێپەڕیوە. نووسینگەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ھەماھەنگی کاروباری مرۆیی
* ململانێی غەززە لە ساڵی ٢٠١٤: لایەنە ڕاستی و یاساییەکان. وەزارەتی دەرەوەی ئیسرائیل
* ئاگربەستی غەززە: براوە ھەیە؟ Archived ئەلجەزیرە ئینگلیزی
* ئاماری لێواری پارێزەر. دۆکیومێنت و لاپەڕە و سلایدەکانی گووگڵ
* بابەتێک لەلایەن میدل ئیست مۆنیتەرەوە
* وتارێکی ئانادۆڵو بە زمانی عەرەبی

پۆل:شەڕەکانی فەلەستین
پۆل:ململانێی بریکاریی ئێران و ئیسرائیل
پۆل:ململانێکانی ٢٠١٤
پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل
پۆل:تیرۆرکردنەکان لە دەوڵەتی فەلەستین