open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شارەوانی تێل ئەڤیڤ-یافۆ

وێنۆک|سنورەکانی شارەوانی تێل ئەڤیڤ-یافۆ
**شارەوانی تێل ئەڤیڤ-یافۆ** (بە عیبری: עיריית תל אביב-יפו) قۆڵی حکوومەتی ناوخۆیییە کە بەرپرسیارە لە بەڕێوەبردنی شاری تێل ئەڤیڤ-یافۆی ئیسرائیل. شارەوانی تێل ئەڤیڤ-یافۆ کاروباری شارەوانی وەک پەروەردە، کولتوور، چاودێری کۆمەڵایەتی، ژێرخانی، پلاندانانی شار و پاکوخاوێنی بەڕێوەدەبات. سەرۆکی ئێستای شارەوانییەکە ڕۆن ھولدایە.

## مێژوو
وێنۆک|ڕاست|شارەوانی شارەوانی تێل ئەڤیڤ-یافۆ
وێنۆک|بینای مێژوویی شارەوانی، ٢٠٠٧
مێیر دیزنگۆف لە ساڵی ١٩١١ وەک بەرپرسی پلاندانانی شارۆچکەکە دەستنیشانکرا. کاتێک تەلئەبیب وەک شارێک ناسێندرا، دیزنگۆف وەک سەرۆکی شارەوانی ھەڵبژێردرا و تا مردنی لە پۆستەکەیدا مایەوە.

شارەوانی تەلئەبیب سەرەتا لە شەقامی ڕۆتشیڵد بۆلیڤار بوو. کاتێک شوێنی زیاتری ئۆفیس پێویست بوو، شارەوانی ھۆتێلێکی بەکرێ گرت لە شەقامی بیالیک، نزیک ماڵی شاعیری نەتەوەیی چایم نەچمان بیالیک، کە لەلایەن بنەماڵەی سکورا لە ساڵی ١٩٢٤ دروست کرابوو، ھۆتێلەکە لە ساڵی ١٩٢٥ بۆ کاروبار کراوەتەوە بەڵام بەھۆی نەبوونی گەشتیار. لە ساڵی ١٩٢٨ شارەوانی ھۆتێلەکەی کڕی.

ھۆڵێکی نوێی شار لە ساڵانی ١٩٥٠ لەلایەن تەلارساز مێناچێم کۆھین دیزاین کرا، بە شێوازی برۆتالیستی. گۆڕەپانێکی گەورە لە دامێنی بیناکەدا بە ناوی گۆڕەپانی پاشاکانی ئیسرائیل، وەک ناوچەیەکی ناوەندی بۆ بۆنە و ئاھەنگە گشتییەکان دیزاین کرابوو. لەو کاتەوە ناوی گۆڕەپانەکە گۆڕاوە بۆ گۆڕەپانی ڕابین. دەکەوێتە شەقامی ئیبن گابیرۆل.

لە ساڵی ١٩٧٢ بینا کۆنەکە کرا بە مۆزەخانە بۆ مێژووی تێل ئەڤیڤ.

## کارگێڕی
شارەوانی لەلایەن ئەنجومەنێکی ٣١ ئەندامەوە بەڕێوەدەبرێت کە ھەر پێنج ساڵ جارێک بە نوێنەرایەتی ڕێژەیی ھەڵدەبژێردرێت.

ڕۆن ھولدای سەرۆکی شارەوانی ئێستا سیستەمی کارگێڕی کە تێیدا بەشەکانی شارەوانییەکان لەلایەن ئەندامانی ئەنجومەنی شارەوانی نوێنەرایەتی کوتلە جیاوازەکانی ھاوپەیمانییان دەکرد بە سیستەمێکی ناوەندی گۆڕی کە تێیدا بەشەکان لەلایەن فەرمانبەرانی باڵای حکومییەوە سەرۆکایەتی دەکرێن کە ڕاپۆرتیان بۆ دەدات.

## سەرچاوەکان

پۆل:تێل ئەڤیڤ
پۆل:شارەوانییەکانی ئیسرائیل
ئیلنجاغی گەورە

**ئیلنجاغی گەورە** گوندێکە لە ناحیەی ئیلینجاغ لە قەزای تەقتەق لە پارێزگای ھەولێرە. دەکەوێتە باکووری شرۆچکەی تەقتەق لەسنوری کێڵگەی نەوتی تەقتەقە، ڕووبەرەکەی نزیکەی ٢٥ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە کەوتۆتە نێوان رِووباری وەرزی کۆیە و داربەسەر و بەرزایی بێژینگ بەسەر، بەر لەدۆزینەوەی نەوت لەخاکەکەیدا لەسالی ١٩٥٨ باشترین ناوچە بووە بۆ بەخێوکردنی مەڕومالات بۆیەش لەگۆتەی کوردەواری ناوی ھاتووە: بۆ مەڕ لەوەڕاندن لەکوێستان گەدەوپانەسەر لە گەرمیان ئیلنجاغ و داربەسەر..

## ناو
*  وشەکە لە(ئیلنچاغ)ی تورکیەوە ھاتووە بەمانای(ئینسانلر کوجرلر) واتە خەڵکی ڕەوەندوکۆچەری و مەڕ لەوەڕێن،

## دانیشتوان
بە پێی سەرژمێری ناوخۆیی ناحیەی ئیلینجاغ، لە ساڵی ٢٠١٣دا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە پێکھاتووە لە (٧٥٠) کەس و (١٤٢) خێزان.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:کۆیە
گۆڕەپانی ھەبیما

[وێنۆک|ڕاپەڕین لەلایەن [مێناشێ کادشمان، ١٩٦٧، بە پاشخانی کۆشکی ڕۆشنبیری]]
وێنۆک|ھۆڵی ڕۆشنبیری و شوێنی وەستانی ئۆتۆمبێل (١٩٦٤)
**گۆڕەپانی ھەبیما** (بە عیبری: כיכר הבימה، lit. گۆڕەپانی شانۆ، ناسراو بە ئۆرکێسترا پلازا) فەزای سەرەکی گشتییە لە ناوەندی شاری تەلئەبیبی ئیسرائیل، کە شوێنی کۆمەڵێک دامەزراوەی کولتوورییە وەک شانۆی ھەبیما، کۆشکی ڕۆشنبیری، و کۆشکی ھێلێنا ڕوبینشتاین بۆ ھونەری ھاوچەرخ. گۆڕەپانەکە لە یەکتربڕینی ڕۆتشیڵد بۆلیڤار، ھێن بۆلیڤار، شەقامی دیزنگۆف و بن-زیۆن بۆلیڤاردایە.

## سەرچاوەکان

ھەبیما
مێیر دیزنگۆف

وێنۆک|مێیر دیزنگۆف
[وێنۆک|پەیکەرێکی مێیر دیزنگۆف کە سواری ئەسپەکەی بووە، دەکەوێتە سەر [شەقامی ڕۆتشیڵد لە تەلئەبیب]]
**مێیر دیزنگۆف** (بە عیبری: מֵאִיר דִּיזֶנְגּוֹף، بە ڕووسی: Меер Янкелевич Дизенгоф میر یانکێلێڤیچ دیزنگۆف، ٢٥ی شوباتی ١٨٦١ – ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٣٦) سەرکردە و سیاسەتمەدارێکی زایۆنیستی و دامەزرێنەر و یەکەم سەرۆکی شارەوانی تەلئەبیب بووە (١٩١١–١٩٢٢ وەک بەرپرسی پلاندانانی شار، ١٩٢٢–١٩٣٦ وەک سەرۆکی شارەوانی). کارەکانی دیزنگۆف لە فەلەستینی عوسمانی و ئیختیاری بەریتانیا بۆ فەلەستین یارمەتیدەر بوو بۆ دروستکردنی دەوڵەتی ئیسرائیل. دەیڤید بن گوریۆن لە ساڵی ١٩٤٨ لە شوێنی نیشتەجێبوونی دیزنگۆف لە تەلئەبیب سەربەخۆیی ئیسرائیلی ڕاگەیاند. ماڵی دیزنگۆف ئێستا ھۆڵی سەربەخۆیی ئیسرائیلە.

## مردن
دیزنگۆف لە ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٣٦ کۆچی دوایی کردووە. لە گۆڕستانی ترامپێڵدۆر لە تەلئەبیب بە خاک سپێردرا.

## یادکردنەوە
پارکەکەی مێیر و شەقامی دیزنگۆف بە ناوی ئەوەوە ناونراون ھەروەھا یەکێک لە گۆڕەپانە گشتییەکانی تەلئەبیب بە ناوی گۆڕەپانی دیزنگۆفەوە ناونراوە

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦١
پۆل:مردووانی ١٩٣٦
پۆل:سەرۆکی شارەوانی تێل ئەڤیڤ-یافۆ
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
پۆل:جوولەکەکانی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا
پۆل:سۆسیالیستەکانی جوولەکە
عەبدولڕەحمان مەعڕووف

**عەبدولڕەحمان مەعڕووف** (، لەدایکبووی ١٩٦٧ لە هەولێر، عێراق) ڕۆژنامەنووس و نووسەرێکی کوردە، نووسەری ئینسایکلۆپیدیای نووسەرانی هەولێرە کە پێکهاتووە لە شەش بەرگ لە ساڵی ٢٠٢١ بڵاوکراوەتەوە.

## سەرچاوەکان

فەیسبووکی فەرمی

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
دومەڵی کۆم

وێنۆک|'''دومەڵی کۆم (لە بەشی ناوەوەی جەستە)'''
**ناسۆر یان دومەڵی کۆمی و ڕاستەیی یان دومەڵی کۆم بە ئینگلیزی** (anorectal abscess). بریتییە لە گەورەبوونی دومەڵ (بەھۆی کۆبوونەوەی چڵکی دروست بوو بەھۆی ھەوکردنەوە) لەناوچە و دەورووبەری کۆم و ڕاستە ڕیخۆڵە. ئەم نەخۆشییە لە پیاوان و ئەو کەسانەی کە ھەندێک نەخۆشی ھەرسەکیان ھەیە زیاترە. ئەگەری ھەیە دومەڵ لە نزیک دەرچەی کۆم دا دروست ببێت. لە شێوەی زیپکەیەکی گەورە لەسەر دەرچەی کۆمەکە سەرھەڵدەدات، و ئەگەر چڵکی و پیسی (دومەڵەکە) لەسەر ڕاستەی ڕیخۆڵە کۆبوویەوە ئەوا لەسەر ناوچەی پشتەقنی کەسەکە دەردێت.

## نیشانە دیارەکان
# ئاوسانی شوێنی دومەڵەکە
# ئازار لەکاتی دەستدان لە ناوچەی ڕاستەی ڕیخۆڵە (کە دەکاتە پشتەقنی کەسەکە).
# ئازاری زۆر توند
# تا و نیشانە جدیترەکان سەبارەت بە ئەو دمەڵانەی لە شوێنی قووڵترن
٥- ھەبوونی ئازار لەکاتی سەرئاوکردن

## ھۆکارەکانی نەخۆشییەکە
بەکتریا بڵاوەکان بەتایبەتی بەکتریای ستافیلۆکۆکەس و بەکتریای ئیشریکیا کۆلای بەربڵاوترین ھۆکارن. ھەروەھا ھەندێک ھەوکردنی کەڕوویی دەبنە ھۆی سەرھەڵدانی ئەم دومەڵە.

دەکرێت قەبزی و سکچوون و شەکرەش ببنە ھۆکارێک بۆ دروستبوونی ئەم دومەڵە.

لەکاتی زوو چارەسەر نەکردنی دومەڵەکە و دواخستنی، ئەوا دومەڵەکە دەتەقێت و چڵک و پیسییەکە بە ناوچەی دومەڵەکەدا بڵاو دەبێتەوە و چارەسەرەکەی قورستر دەبێت.

## سەرچاوەکان

١ کتێبی فھرست بیماریھا لاپەڕە ٩ ٢- ماڵپەڕی کلینک ھموروئید.
فرێد دەیڤس (یاریزانی سنووکەر)

**فرێد دەیڤس** ( بە ئینگلیزی:Fred Davis؛ ۱٤ی ئابی ۱۹۱۳ – ۱٦ی نیسانی ۱۹۹٨) یاریزانێکی پیشەگەری ئینگلیز بوو لە یارییەکانی سنووکەر و بیلیارد. لە ساڵانی ١٩٤٨ تا ١٩٥٦ هەشت جار براوەی پاڵەوانێتی جیھانی سنووکەر بووە، ھەروەھا دووجار براوەی پاڵەوانێتی جیھانی بیلیارد بووە.برای جۆ دەیڤس بوو کە ١٥ جار پاڵەوانی جیھانی سنووکەر بووە؛ ئەو دوو یاریزانە تاکە دوو یاریزان بوون کە ھەردوو پاڵەوانێتی جیھانی سنووکەر و بیلیاردی ئینگلیزییان بەدەستھێناوە و فرێد لە پلەی دووەمی لیستی ئەو یاریزانانەدایە کە زۆرترین نازناوی پاڵەوانێتی جیھانی سنووکەریان بەدەستھێناوە، لە دوای جۆ.

ژیانی پیشەگەرانەی دەیڤس لە ساڵی ١٩٢٩ لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا وەک یاریزانی بیلیارد دەستی پێکرد. لە ساڵی ١٩٣٧ لە یەکەم پاڵەوانێتی جیھانی سنووکەردا بەشداری کرد و دوای سێ ساڵ گەیشتە یاری کۆتایی و بە ئەنجامی ٣٦-٣٧ بە جۆ دۆڕا. لە ساڵی ١٩٤٧ەوە دەیڤس لە پێنج یاری کۆتایی لەسەریەک بەرامبەر یاریزانی سکۆتلەندی واڵتەر دۆناڵدسۆن یاری کرد و سێ یاری کۆتایی بردەوە. کاتێک ئەم پاڵەوانێتییە لە ساڵی ١٩٥٢ دا تێکەڵ بە پاڵەوانێتی جیھانی یارییە پیشەگەرەکان بوو، دەیڤس پێنج پاڵەوانێتی دیکەی بەدەستھێنا، سێ جار لە دۆناڵدسۆنی بردەوە و دواتر دووجار لە جۆن پولمانی بردەوە.

## سەرەتای ژیان
فرێد دەیڤس لە ١٤ی ئابی ١٩١٣ی لە شاری چێستەرفیڵد لە ویلایەتی دێربیشایر لەدایک بووە.بچووکترینی شەش منداڵە جۆی برای کە یاریزانی سنووکەر بوو و ١٢ ساڵ لە خۆی گەورەترە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣
پۆل:مردووانی ١٩٩٨
پۆل:ئەفسەرانی نیشانی ئیمپڕاتۆریەتی بەڕیتانی
گۆڕەپانی دیزنگۆف

وێنۆک|گۆڕەپانی دیزنگۆف لە ساڵی ٢٠١٨، دوای ئاوەدانکردنەوەی
**گۆڕەپانی دیزنگۆف** (بە عیبری: כִּכָּר דִיזֶנְגוֹף، بە تەواوی گۆڕەپانی زینا دیزنگۆف، כִּכָּר צִינָה דִיזֶנְגוֹף، کیکار تسینا دیزێنگۆف) گۆڕەپانێکی گشتی ئایکۆنییە گۆڕەپانی گشتی لە تەلئەبیب، لە گۆشەی شەقامی دیزنگۆف، شەقامی ڕینز و شەقامی پینسکەر. یەکێکە لە گۆڕەپانە سەرەکییەکانی شارەکە، لە ساڵی ١٩٣٤ دروست کراوە و لە ساڵی ١٩٣٨ دەستیپێکردووە.

## مێژوو
وێنۆک|گۆڕەپانی دیزنگۆف، وێنەی لە نێوان ساڵانی ١٩٤٠ بۆ ١٩٤٦ گیراوە
وێنۆک|ڕاست|نافورەی ئاگر و ئاوی گۆڕەپانەکە (٢٠١٦)
لە ساڵی ١٩٣٤ جێنیا ئاڤێربوک لە پێشبڕکێیەکی دیزاینکردنی گۆڕەپانی شارەوانیدا سەرکەوتنی بەدەستھێنا. گۆڕەپانەکە گۆڕەپانێکی بازنەیییە و لە دامەزراندنییەوە خاڵی سەرەکی تەلئەبیب بووە، شوێنی لە دڵی تەلئەبیب یەکێکە لە ھۆکارەکان.

لە ساڵی ٢٠١٢دا نافورەکە نۆژەنکرایەوە و تازە بۆیاخ کرا و چاککرایەوە. جگە لەوەش بنکەکان بە شین بۆیاخ کران. لە ساڵی ٢٠١٦ شارەوانی تەلئەبیب بڕیاریدا گۆڕەپانەکە بگەڕێنێتەوە بۆ دیزاینی سەرەتایی خۆی و بیگوازێتەوە بۆ ئاستی شەقامەکان و ئەمەش بووە ھۆی مشتومڕی گشتی.

## سەرچاوەکان

دیزنگۆف
شەقامی دیزنگۆف

وێنۆک|شەقامی دیزنگۆف لە ساڵی ٢٠٠٦ پێش ئاھەنگێکی سەر شەقام.
**شەقامی دیزنگۆف** (بە عیبری: רחוב דיזנגוף، ڕێھۆڤ دیزنگۆف) شەقامێکی سەرەکییە لە ناوەڕاستی تێل ئەڤیڤ، ناوی لێنراوە بە ناوی یەکەم سەرۆکی شارەوانی تەلئەبیب، مێیر دیزنگۆف.

شەقامەکە لە گۆشەی شەقامی ئیبن گابیرۆلەوە لە باشوورترین خاڵەکەیەوە تا ناوچەی بەندەری تێل ئەڤیڤ لە خاڵی باکووری ڕۆژاوای خۆیدا دەڕوات. شەقامی دیزنگۆف یەکێکە لە شەقامە گرنگەکانی تەلئەبیب، و ڕۆڵێکی سەرەکی لە گەشەپێدانی شارەکەدا بینیوە. لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردووەوە شەقامی دیزنگۆف تووشی خراپبوونی شارەکان بووە.

## سەرچاوەکان

دیزنگۆف
بڕووس وەین (سێیەمین سوارچاکی تاریکی)

وێنۆک

**بڕووس وەین** () بروس وەین کە بە کەسایەتییە وریایەکەی باتمان ناسراوە، کەسایەتی خەیاڵییە کە پاڵەوانی سەرەکییە لە سێبەری فیلمە سووپەرھیرۆکانی کریستوفەر نۆلان، کە لەسەر بنەمای کەسایەتی دی سی کۆمیکس بە ھەمان ناو دروست کراوە، و لەلایەن بیل فینگەر و بۆب کەین دروست کراوە. ئەم وەشانەی باتمان لەلایەن کریستیان بەیلەوە وێنا کراوە، بێگومان بە قووڵی لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە بە بەراورد بە زنجیرە فیلمەکانی پێشووی تیم بێرتۆن و جۆیل شوماخەر، چونکە زنجیرە فیلمەکانی سوارچاکی تاریکی کەوانەیەکی تەواو بۆ کەسایەتییەکە دابین دەکات و مەبەست لێی نۆلان بووە.

لە فیلمەکاندا بڕووس خاوەنی ملیاردێری کۆمپانیای تەکنەلۆژیای واین ئینتەرپڕایزە. دوای ئەوەی لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا شایەتحاڵی کوشتنی دایک و باوکی دەبێت، بروس بە جیھاندا دەگەڕێت بۆ ئەوەی مەشق و ڕاھێنان بکات بۆ بەرەنگاربوونەوەی تاوان، دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی داوای میراتی کۆمپانیای باوکی بکات. دواتر لە شاری گۆتام وەک باتمان دەست دەکات بە بەرەنگاربوونەوەی تاوان، بە بەکارھێنانی تەکنەلۆژیای پێشکەوتووی پێشبینیکراوی سەربازی لەم کارەدا و کەسایەتییەکەی لەسەر بنەمای داگیرکردنی ترسی خۆی لە شەمشەمەکوێرە. زۆرجار وێناکردنی باتمان لەلایەن بەیلەوە بە یەکێک لە گەورەترین کەسایەتییەکانی فیلم دادەنرێت، ھەروەھا شانازیی بە سەرکەوتنی زنجیرە فیلمەکانی سوارچاکی تاریکییەوە کراوە، کە دوو فیلمی دوایی ھەردووکیان داھاتی ھەریەکەیان زیاتر لە یەک ملیار دۆلار بووە، و بەمجۆرە، نۆژەنکردنەوەی فیلمەکە بەرژەوەندی گشتی لە باتمان لە سەدەی بیست و یەکەمدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم
پۆل:ھونەرمەندە جەنگییەکانی دی سی کۆمیکس
پۆل:ھاکەرە خەیاڵییەکان
خولی نایابی ٢٠٢٢-٢٣

خولی نایابی ٢٠٢٢–٢٠٢٣ وەرزی ٣١ی خولی نایاب، و وەرزی ١٢٤ی تۆپی پێی ئینگلیزییە بە گشتی.

مانچستەر سیتی دوو جار پاڵەوانی بەرگرییە و ھەردوو وەرزی ٢٠٢٠–٢١ و ٢٠٢١–٢٢ بردنەوەی بەدەستھێناوە.

## پەرەسەندنەکان
لە وەرزی ٢٠٢٢–٢٣ەوە، یانەکان دەتوانن پێنج گۆڕانکاری ئەنجام بدەن لەجیاتی سێ گۆڕانکاری. ئەم جێگرەوانە دەکرێت لە سێ وەستاندا ئەنجام بدرێن لە کاتی یارییەکەدا، و ھەروەھا لە نێوانی گێمەکان، بە ھەمان شێوەی خولە سەرەکییەکانی تری ئەورووپا. لە ناوەڕاستی وەرزدا پشوو دەبێت بەھۆی جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢ لە قەتەر، لەگەڵ کۆتا یاری لە کۆتایی ھەفتەی ١٢ی ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، و یەکەم یاری دوای جامی جیھان لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢, دوای کۆتایی جامی جیلایەتە یەکگرتووەکان لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠.

## پوختە
### دواخستنەکان
لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، ھەموو یارییەکانی خولی یەکەم کە لە ١٠تا ١٢ی ئەیلوول دانرابوو دواخرا بەھۆی مردنی شاژنی ئیلیزابێسی دووەم.

## تیمەکان
بیست تیپ لە خولەکەدا ڕکابەری دەکەن – حەڤدە تیپی سەرەکی وەرزی پێشوو و سێ تیپەکە لە پاڵەوانێتییەکە بەرزکراونەتەوە. ئەو تیپانەی کە پلەیان بەرزکراونەتەوە بریتین لە فولھام و بۆرنمۆس و نۆتینگام فۆڕێست کە دوای دوورکەوتنەوە بۆ ماوەی ساڵێک و دوو ساڵ و بیست و سێ ساڵ لە پلەی یەکەمدا دەگەڕێنەوە. بیست و سێ ساڵی نێوان یانەی نۆتینگام فۆڕێست و وەرزی پێشووی خولی نایابی و ئەم وەرزە درێژترین ئامادەنەبوونە بۆ یانەیەکی پێشووی پریمەرلیگ لە سەردەمی خولی نایابدا تا ئێستا. ئەوان جێگەی بێرنلییان گرتەوە (دوای شەش ساڵ یاریکردن لە پلەی یەکەمدا دابەزین) و واتفۆرد و نۆرویچ سیتی (ھەردوو تیپەکە دوای تەنھا ساڵێک گەڕانەوە لە خولی پلە یەکی ئیسپانیا دابەزین).

### ستادیۆم و شوێنەکان
: * تێبینی: لیستەکانی خشتەکە بە ڕیزبەندی ئەلفوبێە.*

### کارمەند و کەلوپەلەکان

Updated to match(es) played on 30 October 2022. Source: Premier LeagueRules for classification: 1) Points; 2) Goal difference; 3) Goals scored; 4) If the champions, relegated teams or qualified teams for UEFA competitions cannot be determined by rules 1 to 3, rules 4.1 to 4.3 are applied – 4.1) Points gained in head-to-head record between such teams; 4.2) Away goals scored in head-to-head record between such teams; 4.3) Play-offs
## ئەنجامەکان
یارییەکان لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ بڵاوکرانەوە.

### گۆڵی خاوێن
### حوکمڕانی
#### یاریزان
* زۆرترین کارتی زەرد: **٦**
**  ئەنتۆنی گۆردۆن (ئیڤەرتۆن)
**  ڕۆبن نیڤس (وۆڵڤەرھامپتن)
* زۆرترین کارتی سوور: **1**
**  Nathaniel Chalobah (Fulham)
**  Nathan Collins (Wolverhampton Wanderers)
**  Diego Costa (Wolverhampton Wanderers)
**  Conor Gallagher (Chelsea)
**  Kalidou Koulibaly (Chelsea)
**  Darwin Núñez (Liverpool)
**  Emerson Royal (Tottenham Hotspur)
**  Luis Sinisterra (Leeds United)
* زۆرترین کارتی زەرد: **٣٣**
** ئێڤەرتۆن
* زۆرترین کارتی سوور: ٢
** چێڵسی
** وۆڵڤەرھامپتن

## خەڵاتەکان
### خەڵاتەکانی مانگانە

## سەرچاوەکان
گەرمکی تەقتەق

**گەرمکی تەقتەق** یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی تەقتەق لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق..

## دانیشتوان
بە پێی سەرژمێری ناوخۆیی ناحیەی تەقتەق، لە ساڵی ٢٠١٣دا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە پێکھاتووە لە (٤٥) کەس و (١٢) خێزان. - [ ] 

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:کۆیە
ڤیکتۆر خارا

**ڤیکتۆر لیدیۆ خارا مارتینێز** ( ٢٨ی ئەیلوولی ١٩٣٢ - ١٦ی ئەیلوول ١٩٧٣) مامۆستایەکی چیلی، دەرهێنەری شانۆ، شاعیر، گۆرانیبێژ و چالاکوانێکی سیاسیی کۆمۆنیست بوو. ئەو پەرەی بە شانۆی چیلی دا بە دەرهێنانی کۆمەڵێک کار لە ئاستی ناوخۆ و کلاسیکیی جیهاندا. ئەو ھەروەھا ڕۆڵێکی سەرەکی ھەبوو لەنێوان مۆسیقاژەنانی نیۆ-فۆلکلۆری کە بزووتنەوەی سترانی نوێی چیلی (*Nueva Canción Chilena*) دامەزراند. ئەمە بووە هۆی سەرهەڵدانی دەنگێکی نوێ لە مۆسیقای وڵاتەکە لە ماوەی سەرۆکایەتی سالڤادۆر ئالێندێ.

خاوا لەلایەن هێزەکانی پینۆچێتەوە دەستگیر کرا دوای کودەتای چیلی لە ١١ی ئەیلوولی ١٩٧٣، کە ئالێندای لە دەسەڵات لابرد. لە کاتی پرسیارکردنیدا ئەشکەنجە درا و لە کۆتاییدا کوژرا، و لاشەکەی فڕێدرا بۆ شەقامێک لە شارۆچکەیەکی بچووکی سانتیاگۆ. ناوەڕۆکی گۆرانییەکانی ئەو کە تیشکیان دەخستە سەر خۆشەویستی، ئاشتی و دادپەروەری کۆمەڵایەتی وە دواتریش بەو شێوازی دڕندەییە کە تیایدا کوژرا، ناوبانگی خارای گۆڕی بۆ "هێمایەکی بەهێز بۆ خەبات بۆ مافەکانی مرۆڤ و دادپەروەریی" بۆ ئەوانەی لە ماوەی ڕژێمی پینۆچێت کوژران. بەهۆی ڕۆڵ و بانگەشەکانی بۆ حکوومەتەکانی چی گیڤارا و ئالێندێ، کە تیایدا وەک باڵیۆزی کلتوری دەردەکەوت لە کۆتایی ساڵانی ١٩٦٠کان و تا سەرەتای قەیرانی ١٩٧٠کان کە کۆتایی هات بە کودەتای دژ بە ئالێندێ، بە هۆکاری سەرەکی بۆ کوژرانی خارا دەبینرێت.

لە حوزەیرانی ٢٠١٦، دادوەری فلۆریدا ئەفسەری پێشووی سوپای چیلی پێدرۆ بارینێنتۆس بە تاوانباری کوشتنی خارا دۆزییەوە. لە تەممووزی ٢٠١٨، هەشت ئەفسەری سەربازی چیلی خانەنشین بە ١٥ ساڵ و ڕۆژێک زیندانی سزا دران بەهۆی کوشتنی خارا.

## سەرچاوەکان

پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو
پۆل:مردووانی ١٩٧٣
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢
ڤی ئێکس (گازی دەماری)

**ڤی ئێکس** ژەھراویترین پێکھاتەی کیمیاییە لە جۆری پێکهاتەی ئۆرگانیکی فسفۆر بە تایبەت پێکھاتەی ئۆرگانی سیۆفۆسفۆنات، لە پۆلی گازی دەماری. لە ساڵانی پێشوو لە تیرۆرکردنی کیم جۆنگ-نامی برای سەرۆکی کۆریای باکوور کیم جۆنگ ئون بەکارھاتووە.

## سەرچاوەکان


پۆل:داھێنانە بریتانییەکان
داھمەر - دڕندەکە: چیرۆکی جێفری داھمەر

**داھمەر - دڕندەکە: چیرۆکی جێفری داھمەر** ()‏ زنجیرە درامای تاوانکاری ئەمریکییە، لەسەر بنەمای چیرۆکی بکوژی زنجیرەیی جێفری دامەرە، ئیڤان پیتەرز و ڕیچارد جێنکنز و ئەندریا میلەر و مۆلی ڕینگڤاڵد و نێسی ناش ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن، لە ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە نێتفلیکس بڵاوکرایەوە.

## تراکی دەنگی
نۆتەی زنجیرەکە لەلایەن نیک کەیڤ و وارن ئێلیسەوە ئامادەکراوە، ئەلبوومی دەنگی لە هەمان ڕۆژی زنجیرەکەدا بڵاوکرایەوە.

## پێشوازی
زنجیرەکە لە هەفتەی یەکەمی بڵاوکردنەوەیدا بۆ پلەی یەکەمی نێتفلێکس بەرزبووەوە، لە هەفتەی دووەمی بڵاوبوونەوەیدا نێتفلێکس ڕای گەیاند کە داهمەر نۆیەم بەناوبانگترین بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی زمانی ئینگلیزییە لە ئێستادا، کە ٥٦ ملیۆن خێزان سەیری هەر ١٠ ئەڵقەکەیان کردووە.

## سەرچاوەکان




پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە وروژێنەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە لە ئۆھیۆ دانراون
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠٢٢
پۆل:ئەو زنجیرانەی خەڵاتی بافتایان وەرگرتووە
پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس
جۆزێف ترامپێڵدۆر

وێنۆک|جۆزێف ترامپێڵدۆر (١٩٢٠)
**جۆزێف ڤلادیمیرۆڤیچ (ڤۆڵفۆڤیچ) ترەمپێلدۆر** (٢١ی تشرینی دووەمی ١٨٨٠ – ١ی ئازاری ١٩٢٠، بە زمانی عیبری: יוֹסֵף טְרוּמְפֶּלְדוֹר , بە ڕووسی: Иосиф Владимирович (Вольфович) Трумпельдор) چالاکوانێکی سەرەتایی زایۆنی بوو کە یارمەتی ڕێکخستنی فەیلەقی کەرەکانی زایۆنی و ھێنانی کۆچبەرانی جولەکەکانی بۆ فەلەستین دا. ترامپڵدۆر لە ساڵی ١٩٢٠ لە کاتی بەرگریکردن لە نیشتەجێبوونی تەلھای کۆچی دوایی کرد و دواتر بوو بە پاڵەوانێکی نیشتمانی جوولەکە. بەپێی گێڕانەوەیەکی ستاندارد، دوا قسەکانی بریتی بوون لە «ھیچ نییە، باشە بۆ وڵاتەکەمان بمرین»، بەڵام ئەوەی کە ھەرگیز ئەم قسانەی وتووە، تەحەدای کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٠
پۆل:مردووانی ١٩٢٠
پۆل:جوولەکەکانی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا
پۆل:خەڵکی ڕووسیا دوور لە وڵاتی خۆیان لە ژاپۆن
ئاخووند

[220px|وێنۆک|ئاخووندێک لە [قوم]]
**ئاخووند** یان **ئاخون** () نازناوێکی فارسی بۆ زانایانی ئیسلامی شیعەیە، کە لە ئێران، ئەفغانستان، تاجیکستان، پاکستان، بەنگلادێش و ئازەربایجان بەکاردەھێنرێت. ناوەکانی تری ھاوشێوە بریتین لە شێخ و مەلا.
ھەورەھا لە کوردستانیش کوردە شیعەکان کە زۆرتر لە ناوچەکانی کرماشان، ئیلام، لەکستان، بیجاڕ، خانەقین و خۆراساندا دەژێن، بە مەلاکانی خۆیان *ئاخون* دەڵێن.

## ئەمانەش ببینە
* مەلا
* مامۆستا (زانای ئایینی)
* مەولەوی (زانای ئایینی)

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:نازناوە ئیسلامییەکان
پۆل:ڕۆڵی سەرکردایەتی ئایینی
دەیڤید شیمۆنی

وێنۆک|دەیڤید شیمۆنی ١٩٣٥
**دەیڤید شیمۆنی** (بە عیبری: דוד שמעוני) (٢٥ی ئابی ١٨٩١ – ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦)شاعیر و نووسەر و وەرگێڕێکی ئیسرائیلی بووە.

شیمۆنۆڤیچ (دواتر دەیڤید شیمۆنی) لە شاری بابروسکی بیلاڕووس (ئەوکات بەشێک بوو لە ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا) لەدایک بووە، لە دایک و باوکی ناویان نیسیم شیمۆنۆڤیچ و مالکا فریدلاند ھەرچەندە لە ساڵی ١٩٠٩ بۆ ماوەی ساڵێک لە فەلەستینی عوسمانی ژیاوە، بەڵام کۆچی نەکردووە بۆ فەلەستین کە لەلایەن بەریتانیاوە بەڕێوەدەبرا تا ساڵی ١٩٢٠. ئەندامی سەرەتایی ئەلدۆمی بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩١
پۆل:مردووانی ١٩٥٦
پۆل:جوولەکەکانی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا
پۆل:شاعیرانی ئیسرائیلی
پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:جووە ئیسرائیلییەکان
ئیڤان پیتەرز

**ئیڤان پیتەرز** (بە ئینگلیزی: Evan Peters)‏ لەدایکبووی ١٩٨٧، ئەکتەر و کەسایەتی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە، لە شاری سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری لەدایکبووە، و پاڵەوانی زنجیرەی (چیرۆکی ترسی ئەمریکی) ناسراو بە (A.H.S).
alt=ئیڤان پیتەرز قسەدەکات لە بەرنامەی WonderCon 2019، "Dark Phoenix"، لە سەنتەری کۆنفرانسی ئاناھیم لە شاری ئاناھیم لە ویلایەتی کالیفۆرنیا|وێنۆک|ئیڤان پیتەرز قسەدەکات لە بەرنامەی WonderCon 2019، "Dark Phoenix"، لە سەنتەری کۆنفرانسی ئاناھیم لە شاری ئاناھیم لە ویلایەتی کالیفۆرنیا

لە ساڵی ٢٠٠٤ بە یەکەم ڕێگای پیشەیی لە فیلمێک بە ناوی "Clipping Adam" و لە ھەمان ساڵدا زنجیرەی "The Days"، لە ساڵی ٢٠١٤ ئیڤان بەشداری لە زنجیرە بەشەکانی (X-Men) کرد کە بە (Days of Future Past) ناسراوە بە ڕۆڵی جیوەیی (Quicksilver).

## ژیانی پێشوو
ئیڤان تۆماس پیتەرز لە شاری سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری لە دایک و باوکێک بە ناوەکانی جوولی و فیلیپ، پیتێرز لە گەڕەکی بالوین گەورە بووە، باوکی جێگری سەرۆکی بەڕێوەبردنی دامەزراوەی چارڵز ستیوارت مۆتە.

پیتێرز بە کاسۆلیکی گەورە بووە و لە قوتابخانەیەکی کاسۆلیکی خوێندوویەتی، برایەکی گەورەی ھەیە بە ناوی ئەندرۆ و خوشکێکی لە باوکێکی تر ھەیە بە ناوی میشێل، لە ساڵی ٢٠٠١ پیتەرز لەگەڵ خێزانەکەیدا ڕوویان لە شاری گراند بلانک لە ویلایەتی میشیگان کرد و لەوێ کاری مۆدێلی کرد و وانەی نواندنی(ئەکتەر) ناوخۆیی وەرگرت، لە قوتابخانەی ئامادەیی کۆمەڵایەتی گراند بلانک خوێندوویەتی، پێش ئەوەی لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا لەگەڵ دایکیدا ڕوو لە لۆس ئەنجلەس بکەن بۆ ئەوەی کاری نواندن ئەنجام بدات، لە قۆناغی دووەمدا لە ئامادەیی بێربانک خوێندوویەتی، بەڵام دواتر دەستی بە وانەکانی خوێندنی ماڵەوە کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی پرایم تایم بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری پاڵپشتەوە لە کورتەزنجیرە یان فیلمێک
پۆرۆرۆ پەنگوینی بچووک

وێنۆک

**پۆرۆرۆ پەنگوینی بچووک** () زنجیرەیەکی تەلەڤزیۆنی ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەریی کۆریای باشوورە. زنجیرەکە بۆ یەکەمجار لە کەناڵی ١ لە کۆریای باشوور لە ساڵی ٢٠٠٣ نمایشکرا و تا ساڵی ٢٠٢١ لە کەناڵەکەدا بەردەوام بوو، زنجیرەکە ٧ وەرزی ھەبوو. زنجیرەکە لە دەوری سەرگەرمیەکانی پەنگوینێکی بچووک بە ناوی پۆرۆرۆ دەسوڕێتەوە، و ھاوڕێکانی کە لە گوندێکی بەفراوی دارستانی پۆرۆنگ پۆرۆنگ دەژین، کە زۆرجار تووشی ئاستەنگی دەبن و لە ھەر ئەڵقەیەکدا وانەی پراکتیکی و ڕەRadical Sheep Productions Co Ltd دروستی کردووە، کە بنکەکەی لە شاری سیئۆلی کۆریای باشوورە.  چۆی سانگ ھیون کە لە کۆمپانیای ئایکۆنیکس ئینتەرتەینمەنت کاردەکات، پڕۆژەیەکی دروستکردنی کارەکتەری پێدرا کە نوێنەرایەتی ئاژەڵێک بکات کە لە زستاندا دەژی. چۆی سەردانی باخچەیەکی ئاژەڵانی کرد بۆ ئەوەی ئەو ئاژەڵانە ببینێت و تێبگات کە منداڵان چۆن چێژیان لە سەیرکردنیان وەرگرتووە. چەندین دیزاینەری پیشەگەر پەیوەست بوون بەو پڕۆژەیە بۆ ئەوەی کارەکتەرێکیان بۆ دابنێن، بەڵام دیزاینەکەی چۆی وەک براوە ھەڵبژێردرا، کە دواتر بوو بە پۆرۆرۆ.  پۆرۆرۆی ئەسڵی پەنگوینێکی شین و سپی و بچووک بوو کە کڵاوی فڕۆکەوانی و چاویلکەی لەبەردا بوو، کە لەنێو منداڵاندا بەناوبانگ بوو.  کاتێک ناسێندرا، منداڵانی تەمەن ٤-٧ ساڵانی کردە ئامانج. پۆرۆرۆ ھیچ باکگراوندێکی تایبەتی نییە و ھیچ کۆدێکی کولتووری نییە، بەجۆرێک کە زنجیرەکە بتوانێت بۆ منداڵان لە سەرانسەری جیھاندا بەناوبانگ بێت.  ئیلھامبەخشەکانی دیزاینی پۆرۆرۆ بریتین لە ماسکۆتی ئایکۆنی میکی ماوس و ھێلۆ کیتی.



Radical Sheep Productions 

پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠٠٣ دەستیان پێکردووە
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان سەبارەت بە منداڵ
ئایکۆنیکس ئینتەرتەیمێنت

**ئایکۆنیکس ئینتەرتەیمێنت** () ستۆدیۆیەکی کات بەسەربردنە و بنکەکەی لە سێئولە، و کۆمپانیایەکی گەورەی کات بەسەربردنە لە کۆریای باشوور کە بەھۆی یەکگرتنی کۆمپانیای ئایکۆنیکسەوە پێکھێنراوە. کۆمپانیاکە بە شێوەیەکی باو بە سادەیی "ئایکۆنیکس" ناودەبرێت، ھەمان ناوە کە لە جەستەبوونی پێشووی ئایکۆنیکسدا بەکارھاتووە. ھەروەھا ئایکۆنیکس مۆڵەتی ئەنیمێ دەدات بۆ بڵاوکردنەوەی کۆری و بەرھەمھێنانی بەرنامەی تەلەفزیۆنی ئەنیمەیشن، ئەمانە لە دۆبلاژێکی کۆریای باشوورەوە دەست پێدەکات کە فیلمی Ojamajo Doremi لە کۆمپانیای تۆوێی ئەنیمەیشن، و زنجیرەی کۆری میشێل. ئایکۆنیکس بەھاوبەشی خاوەندارێتی کۆمپانیاکانی ئەنیمەیشنی Toei Animation، SK Broadband، Ocon Animation Studio، Roi Visual، و DR Movie پێکھێنراوە.

## سەرچاوەکان
*
بوومەلەرزەی ئیدۆ

**بوومەلەرزەی ئیدۆ** (بە ژاپۆنی : 安政江戸地震)، بوومەلەرزەیەک لە شاری ئیدۆ (تۆکیۆی ئێستا) لە ١١ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٨٥٥ز ڕوویدا و لەرزینە توندوتیژەکان لە بیست و دووەوە دەستیپێکرد بە گوڕی ٧.٠ و ژمارەی قوربانییەکان بۆ نزیکەی ٧ هەزار کەس، جگە لە بڵاوبوونەوەی ئاگر لە شارەکەدا بە شێوەیەکی بەرفراوان.  
alt=Namazu-e "هەستی ماسی پشیلە دووبارە بنیاتنانەوەی جیهان" کاشی ساڵی دووەمی بوومەلەرزەی ئەنسی- ئیدۆ|وێنۆک|Namazu-e "هەستی ماسی پشیلە دووبارە بنیاتنانەوەی جیهان" کاشی ساڵی دووەمی بوومەلەرزەی ئەنسی- ئیدۆ

## سەرچاوەکان

پۆل:ئێدۆ
دیڤۆرا بارۆن

[وێنۆک|گۆڕی بارۆن لە [گۆڕستانی ترامپێڵدۆر لە تەلئەبیب]]
**دیڤۆرا بارۆن** (ھەروەھا بە دڤۆرا بارۆن و دیبۆرا بارۆن دەنووسرێت) (٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٨٧–٢٠ی ئابی ١٩٥٦) نووسەرێکی پێشەنگی جوولەکە بووە، بەھۆی نووسین بە زمانی عیبری مۆدێرن و بە دروستکردنی پیشەی وەک نووسەری عیبری ناوبانگی دەرکردووە. بە «یەکەم نووسەری ژنە عیبری مۆدێرن» ناوزەد کراوە. نزیکەی ٨٠ کورتە چیرۆکی نووسیوە، لەگەڵ ڕۆمانێکی بە ناوی دەربەدەرەکان. جگە لەوەش چیرۆکەکانی وەرگێڕاوە بۆ زمانی عیبری مۆدێرن.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧
پۆل:مردووانی ١٩٥٦
پۆل:نووسەرانی ژنی ئیسرائیلی
ھێزی دەریایی عێراقی

**ھێزی دەریایی عێراق** (بە عەرەبی: القوات البحریة العراقیة)، یان ھێزی پاراستنی دەریایی عێراق لقی خزمەتگوزاری جەنگی دەریایی ھێزە چەکدارەکانی عێراقە. لە ساڵی ١٩٣٧ پێکھێنرا، سەرەتا وەک ھێزی بەرگری کەناراوەکانی عێراق، ئەرکە سەرەکییەکانی پاراستنی کەناراوەکانی عێراق و سەروەت و سامانی دەریایی عێراق بوو، ناوی فەرمی لە ١٢ی ١ی ٢٠٠٥ گۆڕدرا بۆ ھێزی دەریایی عێراق

وێنۆک|ئاڵای ھێزی دەریایی عێراق.

تا مانگی شوباتی ٢٠٢١، ھێزی دەریایی نزیکەی ٣٠٠٠ دەریاوان و ھێزی دەریایی ھەبوو کە بارەگایەکی ئۆپەراسیۆن و پێنج فەوج لە ئاودا و دوو کەتیبەی دەریایی پێکدەھێنن.

ھێزی دەریایی بە سەرۆکایەتی دەریاوان محەممەد جەواد پلانی ھەبوو بۆ دروستکردنی شەش بەلەمی دەورییەی پلە ئەلئوبوور لە بەغدا، یەکەم بەلەم کە لە ئەیلوولی ٢٠٠٥دا ھاتە خزمەتەوە. بەڵام ئەم پڕۆژەیە لە کۆتاییدا ھەڵوەشایەوە. سەرەڕای ئەوەش، دوو کەشتی دەریایی جۆری کۆرڤێت لە جۆری ئەسەد کە لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا لەلایەن ئیتاڵیا بۆ عێراق دروستکرابوون، لە سەرەتادا پلانیان بۆ دانرابوو کە لە دەوروبەری ساڵانی ٢٠٠٦–٢٠٠٧دا بگەیەنرێن. بەڵام دەرکەوت کە کەشتییەکان لە دۆخێکی خراپتردان لەوەی کە لە سەرەتادا باوەڕیان پێدەکرا، ئەمەش ھێزی دەریایی عێراقی ناچارکرد بە گرێبەستەکەدا بچێتەوە و لەبری ئەوە ٤ کەشتی نوێتر و بچووکتر لە جۆری دیسیۆتی دەستکاریکراو بکڕێت. ٥ کەشتی کۆرڤێتی بەڕیتانی و ١ بەلەمی دەورییەی سۆڤیەت کە لەلایەن ھێزی دەریایی عێراقی سەردەمی سەددام حوسێنەوە بەڕێوەدەبرا، بە ڕێککەوت لە شەڕی کەنداو لە ساڵی ١٩٩١ و لەشکرکێشی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣ ئەم کەشتیانە لەناوچوون.

## مێژوو
### شانشینی عێراق
ھێزی دەریایی عێراق لە ساڵی ١٩٣٧ وەک ھێزێکی بچووکی چوار کەشتی پێکھێنرا کە بارەگاکەی لە بەسرە بوو. لە نێوان ساڵانی ١٩٣٧ بۆ ١٩٥٨ بە پلەی یەکەم ھێزێکی دەریایی بووە.

### کۆماری عێراق (پێش ساڵی ٢٠٠٣)
دوابەدوای شۆڕشی ١٤ی تەممووزی ساڵی ١٩٥٨، ھێزی دەریایی عێراق دەستی بە فراوانبوون کرد. ئەکادیمیای کەنداوی عەرەبی بۆ خوێندنی دەریایی لە بەندەری ئوم قەسر لە بەندەری ئوم قەسر بنکەیەکی ئۆپەراسیۆنە و لە بەسرە دامەزراوە، کە بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە جەنگ و خوێندنی دەریایی ئەندازیاری پێشکەش کردووە. تا ساڵی ١٩٨٨ ھێزی دەریایی گەشەی کرد بۆ ھێزێکی ٥٠٠٠ کەسی، بەڵام لە ماوەی شەڕی ئێران و عێراق لە ١٩٨٠–١٩٨٨ ڕۆڵێکی تاڕادەیەک کەمی ھەبوو. بەشێکی زۆری ھێزی دەریایی لە کاتی ئۆپەراسیۆنی مرواریدا لەناوچوون.

لە نێوان ساڵانی ١٩٧٧ بۆ ١٩٨٧، ھێزی دەریایی عێراق ھەشت بەلەمی مووشەکی پلە ئۆسا، کە بە مووشەکی دژە کەشتیی ستایکس چەکدار بوون، لە یەکێتی سۆڤیەت وەرگرت. ھەروەھا چوار فرێگاتی پلە لوپۆ و شەش کەشتی کۆرڤێتی پلە ئەسەدی لە ئیتاڵیا کڕی، ھەرچەندە ئەمانە ھەرگیز بەھۆی سزا نێودەوڵەتییەکان دوای لەشکرکێشی عێراق بۆ سەر کوەیت لە ساڵی ١٩٩٠دا ھەرگیز نەگەیشتنە دەست.

## سەرچاوەکان

پۆل:عێراق
پۆل:تورکیا
پۆل:کوردستان
پۆل:مژارەکان لە چاند
ئۆجامۆ دۆرێمی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

وێنۆک

ئ**ۆجاماجۆ دۆرێمی** () زنجیرەیەکی تەلەڤزیۆنی ئەنیمێ کچە ئەفسوناوییە ژاپۆنییەکانە کە لەلایەن کۆمپانیای Toei Animation دروستکراوە. تیشک دەخاتە سەر کۆمەڵێک کچی قوتابخانەی سەرەتایی، کە دۆرێمی ھاروکازی سەرۆکایەتی دەکات، کە دەبنە شاگردی جادووگەرێک. زنجیرەکە لە ژاپۆن لە کەناڵی تەلەفزیۆنی ئاساھی لە نێوان شوباتی ١٩٩٩ و کانوونی دووەمی ٢٠٠٣ پەخشکرا، چوار وەرز و ٢٠١ ئەڵقەی گرتەوە، دواتر زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی ڤیدیۆیی ئەسڵی لە نێوان مانگی حوزەیران و کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ بڵاوکرایەوە. وەشانێکی وەرزی یەکەم بە زمانی ئینگلیزی، کە لەلایەن  4Kids Entertainment، لە ساڵی ٢٠٠٥ لە ئەمریکای باکوور پەخشکرا. ئۆجاماجۆ دۆرێمی ئیلھامبەخش بووە بۆ دوو فیلمی ھاوڕێی، وەرگێڕانی مانگا، یارییە ڤیدیۆییەکان و زنجیرەیەکی بەدواداچوونی ڕۆمانی. فیلمێکی ٢٠ ساڵەی بە ناوی Looking for Magical Doremi لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ نمایشکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٠
پۆل:ئۆڤای ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٤
پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی سیناریۆی ڕەسەنیان ھەیە
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٢
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان دەربارەی منداڵ
پۆل:تەلەڤیزیۆنی تۆوێی ئەنیمەیشن
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان سەبارەت بە منداڵ
بەدوای دۆرێمی جادووییدا دەگەڕێم

وێنۆک

**بەدوای دۆرێمی جادوویدا دەگەڕێم** () فیلمێکی ئەنیمێی درامای ژاپۆنییە، لە ساڵی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە و لەلایەن کۆمپانیای تۆوێی ئەنیمەیشنی بەرھەم ھێنراوە بۆ یادی ٢٠ ساڵەی زنجیرە ئەنیمەی کچە ئەفسوناوییەکان ئۆجامۆ دۆرێمی (کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بە Magical Doremi ناسراوە)، کە لە ساڵی ١٩٩٩ تا ٢٠٠٥ پەخشکرا، فیلمەکە لەلایەن ھاروکا و کاماتانی و جونیچی ساتۆ دەرھێنراوە. ڕووداوەکانی فیلمەکە لە ژاپۆنی-نوێ ڕوودەدەن و ئەستێرەی فیلمەکە ئاوی مۆریکاوا و ڕینا ماتسوی و کاناکۆ مۆمۆتا ئەندامی مۆمۆیرۆ کلۆڤەر زی لە ڕۆڵی سێ ژن کە پاشخانی جیاوازیان ھەیە و بە سەیرکردنی ئۆجاماجۆ دۆرێمی گەورە بوون. فیلمەکە بۆ یەکەمجار لە ٣٣یەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی تۆکیۆ لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ نمایشکرا، دواتر لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بۆ خەڵکی گشتی نمایشکرا. پلاندانان بۆ فیلمەکە لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٦ دەستیپێکرد، پڕۆژەی فیلمەکە لە مانگی ئازاری ٢٠١٩ بە فەرمی ڕاگەیەندرا، بە ئامانجی بینەرێکی ژنی پێگەیشتوو لە دەرەوەی ھەوادارانی ئۆجاماجۆ دۆرێمی، کۆمپانیای تۆوێی ئەنیمەیشن بڕیاریدا سەرنجی لەسەر ئەو ململانێ ھاوبەشە جۆراوجۆرانە بێت کە ژنانی ژاپۆنی لە ژیانی ڕۆژانەیاندا ڕووبەڕوویان دەبێتەوە، لەگەڵ ھەر کارەکتەری سەرەکی کە نوێنەرایەتی نەوەیەکی دیاریکراو دەکات. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی فیلمی Looking for Magical Doremi ستایشی زۆری لێکرا بەھۆی بابەتەکانی دۆزینەوەی خۆشییەکانی ژیان لە تەمەنی گەورەییدا لە ڕێگەی منداڵییەوە. فیلمەکە لە ٧٥ەمین خەڵاتی فیلمی ماینیچی خەڵاتی باشترین فیلمی ئەنیمەیشنی بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان لەسەر بنەمای زنجیرە ئەنیمەیشنییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون
نیکس

وێنۆک
**نیکس** () مانگەکانی پلۆتۆ، بە تیرەکەی لە  لە درێژترین ڕەھەندەکەیدا. لەگەڵ دەرەوەیترین مانگی پلۆتۆ مانگی ھیدرا لە ١٥ دۆزرایەوە ئایار ٢٠٠٥ لەلایەن فەلەکناسەکانەوە بە بەکارھێنانی تەلیسکۆپی بۆشاییی ھەبڵ، و ناوی نیکس  (ئەفسانە)، خوداوەندی شەوی یۆنانی بووە. نیکس سێیەم مانگی پلۆتۆ بە دووری، لە نێوان مانگەکانی Styx و Kerberos دەسوڕێتەوە.
نیکس لەگەڵ پلۆتۆ و مانگەکانی دیکەی لەلایەن کەشتی ئاسمانی *[[ئاسۆی نوێ]]* وێنەی گیرا کاتێک لە مانگی تەممووزی ٢٠١٥ لەلایەن سیستەمی پلۆتۆوە فڕی. وێنەکانی کەشتی ئاسمانی *ئاسۆی نوێ* ناوچەیەکی گەورەی سووراوی لەسەر نیکس ئاشکرا دەکەن کە پێدەچێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:مانگەکانی پلۆتۆ
پۆل:تەنە فەلەکییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٥ دۆزراونەتەوە
پۆل:نیکس
ڕایان مێرفی

**ڕایان مێرفی** (بە ئینگلیزی: Ryan Murphy) لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٦٥ لە شاری ئیندیاناپۆلیس لە ویلایەتی ئیندیانا بەرهەمهێنەر و دەرهێنەر و نووسەری ئەمریکییە.
alt=ڕایان مێرفی لە پانێڵی PaleyFest 2013 لە بەرنامەی تەلەڤزیۆنی "The New Normal".|وێنۆک|ڕایان مێرفی لە پانێڵی PaleyFest 2013 لە بەرنامەی تەلەڤزیۆنی "The New Normal".

ڕایان ڕۆشتووە بۆ قوتابخانەیەکی کاسۆلیکی و دەرچووی زانکۆی ئیندیانا لە شاری ئیندیاناپۆلیسی ویلایەتی ئیندیانا لە ئەمریکا و پسپۆڕی ڕۆژنامەگەری بووە و وەک ڕۆژنامەنووس لە زۆرێک لە گۆڤار و ڕۆژنامەکانی وەک ڕۆژنامەی لۆس ئەنجلۆس تایمز و نیویۆرک دەیلی نیوز و دەیلی نیوز و ئینتەرتەیمەند و یکڵی، پاشان دەستی کرد بە نووسین و یەکەم فیلمی لە ژێر دەستی ستیڤن سپیلبێرگ بەرهەم هێنرا و یەکەم خەڵاتی ئیمی بۆ دەرهێنان بەدەستهێنا.

## ژیانی پێشوو
مێرفی لە ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٦٥ لە شاری ئیندیاناپۆلیسی ویلایەتی ئیندیانا لەدایک بووە و لە خێزانێکی کاسۆلیکیدا گەورە بووە، باوباپیرانی ئێرلەندی و دانیمارکیین، لە پۆلی یەکەم تا هەشتەم لە قوتابخانەی کاسۆلیکی خوێندوویەتی، لە قوتابخانەی ئامادەیی ناوەندی وارن لە شاری ئیندیاناپۆلیس دەرچووە،  دایکی بە ناوی ج ئەندی مێرفی بە "شاجوان پەسنی کردووە کە هەموو شتێکی بەجێهێشتووە بۆ ئەوەی لە ماڵەوە بمێنێتەوە و ئاگاداری دوو کوڕەکەی بێت"،  دایکی پێنج پەرتووکی نووسیوە و زیاتر لە ٢٠ ساڵ لە بواری پەیوەندییە تەلەفۆنییەکان کاری کردووە پێش ئەوەی خانەنشین بێت،  باوکی لە پیشەسازی ڕۆژنامەکان وەک بەڕێوەبەری دابەشکردن کاری کردووە پێش ئەوەی دوای ٣٠ ساڵ خانەنشین بێت.

دوای ئەوەی لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا وەک هاوڕەگەزخواز دەرکەوت، مێرفی یەکەم چارەسەرکەری بینی، کە هیچ شتێکی خراپی لێ نەدۆزیەوە جگە لەوەی "زۆر زوو بوو بۆ بەرژەوەندی خۆی"، لە میانەی چاوپێکەوتنێکیدا لە ساڵی ٢٠١٢ لە ستۆدیۆی ناو ئەکتەرەکان، مێرفی ئیدیعای کرد کە لە قۆناغی ئامادەییدا بە نهێنی لەگەڵ "زۆرێک لە یاریزانانی تۆپی پێ" هاوڕێیەتی کردووە،  لە منداڵیدا لە کۆڕێکدا ئاهەنگی گێڕا، کە دواتر کارەکانی لە گلی ئاگادار دەکردەوە.

مێرفی لە زانکۆی ئیندیانا لە بلومینگتۆن خوێندوویەتی، لەوێ پسپۆڕی ڕۆژنامەگەری بووە و ئەندامی ئەنسەمبڵی دەنگی گۆرانیبێژی هوزیێر بوو، لە ساڵی ١٩٨٦ لە ڕۆژنامەی واشنتۆن پۆست شانبەشانی ڕۆژنامەنووس کارا سویشەر ڕاهێنانی کردووە،  لە بەشی مۆدە دانرا.

## سەرچاوەکان

 


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:بەرهەمهێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب
پۆل:زیندووان
پۆل:نمایشكاران
پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
پۆل:سیناریۆنووسە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پێرسێتی یارییەکانی کاپکەم

کاپکۆم کۆمپانیایەکی ژاپۆنییە بۆ پەرەپێدان و بڵاوکردنەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە یەکگرتنەوە لە ١١ی حوزەیرانی ١٩٨٣ پێکهێنراوە. جگە لە یارییە ڤیدیۆییەکانی ئارکێد و بەکاربەر، کۆمەڵێک یاری پینبۆڵ و یاری ئارکێدی ناڤیدیۆیی بەرهەمهێنا. کۆمپانیاکە بە چەندین زنجیرە یاری ناسراوە کە بوونە فرەنچایزی مێگا ملیۆنی، وەکو ستریت فایتەر، مارڤێڵ. کۆمپانیاکە سەدان ناونیشانی لە چەندین فرەنچایزی یاری ڤیدیۆیی لە چەندین پلاتفۆرمی یاریکردندا پەرەپێداوە یان بڵاویکردووەتەوە.

کۆمپانیای کاپکۆم چەندین یاری لە ناوچەکانی دەرەوەی ژاپۆن بڵاوکردەوە، وەک ئەمریکای باکوور و باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا و ئەوروپا. زۆرجار ناوی یارییەکان بۆ ئەو ناوچەیە دەگۆڕدرا. ئەو ناونیشانانەی لە خشتەکەدا بەکارهێنراون، ناونیشانە ئینگلیزییەکانن، مەگەر تەنها لە ژاپۆن بڵاوکرابنەوە.
## فرەنچایزەکان
**[[1942 (video game)|1942]]*
**[[Ace Attorney]]*
**[[Bionic Commando]]*
**[[Breath of Fire]]*
**[[Pang (video game)|Buster Bros.]]*
**[[Darkstalkers]]*
**[[Dead Rising]]*
**[[Devil May Cry]]*
**[[Dino Crisis]]*
**[[Dragon's Dogma]]*
**[[Final Fight]]*
**[[Gaist Crusher]]*
**[[Ghosts 'n Goblins]]*
**[[Lost Planet]]*
**[[Marvel vs. Capcom]]*
**[[Mega Man]]*
**[[Monster Hunter]]*
**[[Ōkami]]*
**[[Onimusha]]*
**[[Power Stone (video game)|Power Stone]]*
**[[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]*
**[[Rival Schools: United by Fate|Rival Schools]]*
**[[Sengoku Basara]]*
**[[Star Gladiator]]*
**[[Steel Battalion]]*
**[[Street Fighter]]*
**[[Strider (1989 arcade game)|Strider]]*
**[[Viewtiful Joe]]*
## سەرچاوەکان

پۆل:ئامانج
پۆل:ھۆکار
پۆل:مژارەکان لە چاند
جێفری دین مۆرگان

**جێفری دین مۆرگان** () ئەکتەرێکی ئەمریکییە لە بواری تەلەڤزیۆن و فیلمدا، بە ڕۆڵی کەسایەتی نێگان لە زنجیرە دراما ترسناکەکانی مردووی ڕۆیشتوو (٢٠١٦–ئێستا) ناسراوە، کە ڕەخنەگران زۆریان لێ ستایش کردووە. کە بەھۆیەوە ستایشی ڕەخنەگرانی وەرگرتووە. ھەروەھا لە ڕۆڵی تەلەڤزیۆنی وەک جۆن وینچێستەر لە زنجیرە ترسناکییە فانتازییەکانی CW Supernatural (٢٠٠٥-٢٠٠٧، ٢٠١٩).

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
نیگن سمیت

وێنۆک|نیگن
**نیگن** (ناوی تەواوی: **نیگن سمیت**) () کەسایەتییەکی خەیاڵییە لە زنجیرە کتێبی کۆمیک مردووی ڕۆیشتوو و لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکاندا بە ھەمان ناو. ئەو سەرکردەی ڕزگارکەران بوو، کە کۆمەڵێک ڕزگاربوو لە پەناگەدا کە ستەم لە کۆمەڵگا ڕزگاربووەکانی دیکە دەکەن و ناچاریان دەکەن ڕێزیان لێبگرن. لە کۆمیکەکاندا دەرکەوتنی کەسایەتییەکە لەسەر بنەمای ھێنری ڕۆلینز دامەزراوە، وەک چارلی ئادلارد پشتڕاستی کردەوە. جێفری دین مۆرگان لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەدا ڕۆڵی نیگن دەگێڕێت، بۆ یەکەمجار لە کۆتایی وەرزی شەشەمدا دەرکەوتووە.

دوای ئەوەی ڕیک گرایمس و ھاوڕێ ڕزگاربووەکانی ڕێککەوتن لەسەر دەستپێکردنی پەیوەندی بازرگانی لەگەڵ کۆمەڵگەی ھیڵتۆپ، لەلایەن ڕزگارکەرەکانەوە دەکەونە بۆسە و ناچارن پابەندبن بە فەرمانەکانی نیگن بۆ ئەوەی نیوەی پێداویستییەکانیان بدەن بە ڕزگارکەران، وەک کۆمەڵگاکانی دیکە. سەرەتا گوێڕایەڵ بوون، ڕیک و ئەوانی تر بە نھێنی لەگەڵ کۆمەڵگاکانی دیکەی ناوچەی واشنتۆن دی سی پیلانگێڕی دەکەن بۆ ئەوەی خۆیان بۆ شەڕ دژی ڕزگارکەران ئامادە بکەن.

دوای شکستی بە دەستی کۆمەڵگەکان بە سەرۆکایەتی ڕیک، ساڵانێک زیندانی دەکرێت تاوەکو کاڕۆڵ وەک ھاوپەیمانێکی دوودڵ لە دژی گرووپی چرپەکەرەکان ڕازی دەبێت کە ئازادی بکات بۆ تۆڵەکردنەوە. دوای ئەوەی نیگن سەرکردەکانی چرپەکەرەکان ئەلفا و دواتر بێتا دەکوژێت، ڕزگاربووانی دیکە بە دوودڵی وەک ئەندامێکی فەرمی کۆمەڵگاکەیان وەری دەگرن.

مۆرگان ستایشی ڕەخنەگرانی وەرگرتووە بەھۆی ڕۆڵی نیگن لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەدا، خەڵاتی تەلەڤیزیۆنی ھەڵبژاردەی ڕەخنەگرانی بۆ باشترین ئەکتەری میوان لە زنجیرە درامادا، خەڵاتی فیلمی ئێم تی ڤی بۆ باشترین خراپەکار، و خەڵاتی کەیوان بۆ باشترین میوان بەدەستھێناوە وەک ڕۆڵی سەرەکی لە تەلەڤیزیۆن. کاتێک ڕۆڵی نیگنیان پێشکەش کرد پێی، مۆرگان ڕاستەوخۆ پەسەندی کردبوو، چونکە پێشتر ھەواداری کۆمیکەکانی مردووی گەڕۆک بوو.

## دەرکەوتن
جێفری دین مۆرگان لە ساڵی ٢٠١٥ وەک نیگن وەرگیرا. یەکەم دەرکەوتنی لە تەلەڤیزیۆنی لە کۆتاییی وەرزی شەشەمدا ئەنجامدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:کارەکتەرەکان کە لەلایەن ڕۆبەرت کیرکمانەوە دروستکراون
پۆل:کارەکتەرەکانی فیلمی مردووی گەڕۆک (پاشکۆ)
پۆل:وێنەی کۆمیکەکان کارەکتەری نێر
زۆمبی

وێنۆک|زۆمبیەکان وەک لە فیلمی شەوی مردووە زیندووەکاندا وێنا کراوە.
**زۆمبی** (فەڕەنسی هایتی: zombi، کرێۆلی هایتی: zonbi) بریتییە لە جەستەیی نەمر و ئەفسانەیی کە لە ڕێگەی زیندووکردنەوەی تەرمی کەسێکەوە دروست بووە. زۆمبی زۆرترین جار لە بەرهەمە ترسناک و فانتازیاکاندا دەبینرێت. ئەم زاراوەیە لە فۆلکلۆری هایتیەوە هاتووە، کە تێیدا زۆمبی جەستەیەکی مردووە کە لە ڕێگەی جۆراوجۆرەوە زیندوو دەکرێتەوە، زۆربەی کات سحر وەک ڤوودۆ. وێناکردنی میدیای مۆدێرن بۆ زیندووکردنەوەی مردووەکان زۆرجار سحر ناگرێتەوە بەڵکو شێوازی زانستی خەیاڵی وەک هەڵگر، تیشکدانەوە، نەخۆشییە دەروونییەکان، ڤێکتەرەکان، ماددە نەخۆشخوازەکان، مشەخۆرەکان، ڕووداوە زانستییەکان و هتد لەخۆدەگرێت.

وشەی ئینگلیزی "زۆمبی" بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨١٩، لە مێژوویەکی بەڕازیلدا لەلایەن شاعیر ڕۆبەرت ساوسی، لە شێوەی "زۆمبی" تۆمارکراوە. فەرهەنگی ئینگلیزی ئۆکسفۆرد سەرچاوەی وشەکە وەک ڕۆژئاوای ئەفریقای داوە و بەراورد دەکات بە وشەکانی کۆنگۆ (خودا)  یان (فێتیش). هەروەها هەندێک لە نووسەران بەراوردیان دەکەن بە وشەی کۆنگۆیی (جنۆکە، تەرمێک کە هێشتا ڕۆحی دەهێڵێتەوە)، (جەستەی بێ ڕۆح). فەرهەنگێکی کیمبوندو بۆ پورتوگالی لە ساڵی ١٩٠٣ وشەی پەیوەندیدار بە زومبی بە ڕۆح پێناسە دەکات، لە کاتێکدا فەرهەنگێکی دواتر کیمبوندو-پۆرتوگالی بەم شێوەیە پێناسەی دەکات کە "ڕۆحێک کە بڕیارە لە زەویدا سەرگەردان بێت بۆ ئازاردانی زیندووەکان". یەکێک لە یەکەم کتێبەکان کە کولتوری ڕۆژئاوای بەرەوڕووی چەمکی زۆمبی ڤودۆ کردەوە، کتێبی دوورگەی سیحراوی (١٩٢٩)ی دبلیو بی سیبروک بوو، کە باس لە گێڕەرەوەیەک دەکات کە لە هایتی ڕووبەڕووی کولتوری ڤوودۆ دەبێتەوە و کۆیلایەتییە زیندووبووەکانیان.
## ئیتیمۆلۆژی
بوونەوەرەکانی فیلمە زۆمبییە هاوچەرخەکان هاتنە ناویان و "زۆمبی" بە تەواوی ڕوون نییە. فیلمی شەوی مردووە زیندووەکان هیچ ئاماژەیەکی قسەکراوی بە دژبەرە نەمرەکانی نەکردووە وەک "زۆمبی"، لەبری ئەوە بە "جنۆک" وەسفیان کردووە (هەرچەندە جنۆکەکان کە لە فۆلکلۆری عەرەبییەوە سەرچاوە دەگرن، جنۆکن نەک نەمر). هەرچەندە جۆرج ڕۆمیرۆ لە سیناریۆ ڕەسەنەکانیدا زاراوەی "عوڵ"ی بەکارهێناوە، بەڵام لە چاوپێکەوتنەکانی دواتردا زاراوەی "زۆمبی"ی بەکارهێناوە.
وشەی "زۆمبی" بە تایبەتی لەلایەن ڕۆمیرۆوە لە سیناریۆی خۆیدا بۆ بەدواداچوونی فیلمەکەی (داون ئۆف زەدێد) بەکارهاتووە، لەنێویاندا جارێک لە دیالۆگدا. بە گوتەی جۆرج ڕۆمیرۆ، ڕەخنەگرانی سینەما کاریگەر بوون لە گرێدانی زاراوەی "زۆمبی" بە بوونەوەرەکانی و بەتایبەت گۆڤاری فەرەنسی کاهێر دو سینەما. لە کۆتاییدا ئەم پەیوەندییەی قبوڵ کرد، هەرچەندە لەو کاتەدا قەناعەتی بەوەوە مابووەوە کە "زۆمبی" هاوتایە لەگەڵ کۆیلە نەمرەکانی ڤوودۆی هایتی وەک لە زۆمبی سپی لەگەڵ بێلا لوگۆسیدا وێنا کراوە.
## سەرچاوەکان

پۆل:مژارەکان لە چاند
پۆل:چەشنەکانی فیلم
پۆل:کۆنتڕۆڵی مێشک
گیدیۆن بن یسرائیل

وێنۆک|گیدیۆن بن یسرائیل
**گیدیۆن بن یسرائیل** (بە عیبری: גדעון בן-ישראל، ٦ی ئازاری ١٩٢٣–١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤) سیاسەتمەدارێکی ئیسرائیلی بووە کە لە ساڵانی ١٩٥٠ و ١٩٦٠دا وەک ئەندامی کنێست بۆ ماپای و ڕافی کاری کردووە. بن ئیسرائیل لە تەلئەبیب بە ھۆکاری سروشتی کۆچی دوایی کرد. لە گۆڕستانی ترامپێڵدۆر لە تەلئەبیب بە خاک سپێردرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣
پۆل:مردووانی ٢٠١٤
پۆل:پارێزەرانی ئیسرائیلی
پۆل:خەڵکی حەیفا
شاول تچێرنیچۆڤسکی

وێنۆک|تچەرنیچۆڤسکی لە ساڵی ١٩٢٧
**شاول تچێرنیچۆڤسکی** (بە عیبری: שאול טשרניחובסקי)یان ساول گوتمانۆڤیچ تچێرنیچۆڤسکی (بە ڕووسی: Саул Гутманович Черниховский؛ ٢٠ی ئابی ١٨٧٥ – ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٣) شاعیرێکی عیبری لەدایکبووی ڕووسیا بووە. بە یەکێک لە شاعیرە گەورەکانی عیبری دادەنرێت، لەگەڵ شیعری سروشتدا دەناسرێتەوە و وەک شاعیرێک کە کاریگەرییەکی زۆری لەسەر کولتووری یۆنانییە کۆنەکان ھەیە. یەکەم شیعری خۆی لە ئۆدێسا بڵاوکردەوە و لە ساڵی ١٨٩٠ تا ١٨٩٢ لەوێ خوێندوویەتی و لە بازنەکانی زایۆنیدا چالاک بووە. یەکەم شیعری چاپکراوی «لە خەونمدا» بوو.

## ژیانی تایبەت
ھاوسەرگیری لەگەڵ مەسیحییە لەدایکبووی ڕووسیا، مێلانیا کارلۆڤا کرد، و بەرەنگاری ھەموو داواکارییەکانی ھاوڕێ جوولەکەکانی فەلەستین بووەوە کە بگۆڕێت بۆ ئایینی جوولەکە. تچەرنیچۆڤسکی و کارلۆڤا کچێکیان پێکەوە ھەبوو بە ناوی ئیسۆلدا.

## کاری پزیشکی
لە ساڵی ١٨٩٩ تا ١٩٠٦ لە زانکۆی ھایدلبێرگ پزیشکی خوێندووە و خوێندنی پزیشکی لە شاری لۆزان تەواو کردووە. لەو کاتەوە چالاکییەکانی وەک پزیشکێک تێکەڵ بە چالاکییەکانی وەک شاعیرێک کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنەکەی گەڕایەوە ئوکراینا بۆ ئەوەی لە خارکیڤ و لە کیێڤ مەشق بکات. لە جەنگی جیھانی یەکەمدا وەک پزیشکی سوپای لە مینسک و لە سانت پترسبۆرگ کاری کردووە.

تچەرنیچۆڤسکی وەک پزیشکی قوتابخانەی ئامادەیی عیبری ھێرزلیا لە تەلئەبیب کاری کردووە. لە ساڵانی دواتردا وەک پزیشک بۆ قوتابخانەکانی تەلئەبیب کاری کردووە.

## وەرگێڕان
تچێرنیچۆڤسکی وەک وەرگێڕێکی لێھاتوو ناسرابوو. وەرگێڕانی کتێبی ئیلیادە و ئۆدیسێی ھۆمەر بە تایبەتی ناساندنی بەدەستھێنا. ھەروەھا وەرگێڕانی سۆفۆکلێس، ھۆراس، شکسپیر، مۆلیێر، پوشکین، گووەتە، ھاین، بایرۆن، شێلی، کالێڤالا، خولی گیلگامێش، ئێدای ئایسلەندی و ھتد.

## خەڵات و ناساندن
وێنۆک|ڕاست|تچەرنیچۆڤسکی لەسەر دراوی نوێی ٥٠ شیکلی ئیسرائیلی
تچێرنیچۆڤسکی دوو جار خەڵاتی بیالیک بۆ ئەدەبیاتی پێبەخشرا، لە ساڵی ١٩٤٠ (بە ھاوبەشی لەگەڵ زێلدا میشکۆڤسکی) و لە ساڵی ١٩٤٢ (بە ھاوبەشی لەگەڵ حەیم ھازاز).

دوای مردنی شارەوانی تەلئەبیب خەڵاتێکی بۆ وەرگێڕانی نموونەیی بە ناوی ئەوەوە تەرخان کرد. قوتابخانەیەک لە تەلئەبیب بە ناوی ئەوەوە ناونراوە، ھەروەھا سەنتەری کۆمەڵەی نووسەرانی عیبری لە ئیسرائیل. ھەروەھا زۆرێک لە شارۆچکەکانی دیکەی ئیسرائیل شەقام و قوتابخانەکانیان بە ناوی ئەوەوە ناوناوە.

لە ساڵی ٢٠١١دا، شاول تچێرنیچۆڤسکی ھەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ببێتە یەکێک لە چوار شاعیری ئیسرائیلی کە وێنەکانیان لەسەر دراوی ئیسرائیل دەبێت (لەگەڵ لیا گۆڵدبێرگ، ڕەچەڵ بلوستاین و ناتان ئاڵتەرمان)؛ پڕۆژە یاسای نوێی ٥٠ شیکلی ئیسرائیل لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ پەردەی لەسەر لادرا.

لە چەند شارێکی ئیسرائیلدا شەقام ھەیە کە بە ناوی ئەوەوە ناونراوە، وەک قودس، تەلئەبیب، پێتا تیکڤا، ڕەعانەنا، کفار سابا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٥
پۆل:مردووانی ١٩٤٣
پۆل:جووە ئوکراینییەکان
پۆل:شاعیرانی زمانی عیبری
پۆل:شاعیرانی ئیسرائیلی
کانی ڕەش، تەقتەق

**کانی ڕەش** یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی تەقتەق لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق..

## دانیشتوان
بە پێی سەرژمێری ناوخۆیی ناحیەی تەقتەق، لە ساڵی ٢٠١٣دا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە پێکھاتووە لە (١٦٦) کەس و (٢٦) خێزان. - [ ] 

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:کۆیە
پیندار

**پیندار** (نزیکەی ساڵانی ٥١٨ – ٤٣٨ پێش زایین) شاعیرێکی یۆنانی کۆن بووە لە تیبس. لە دەوروبەری ساڵی ٥١٨ پێش زایین شاری بۆیۆتیا لەدایکبووە. لە تەمەنی ٨٠ ساڵیدا لە ساڵی ٤٣٨ پێش زایین لە شاری ئارگۆس کۆچی دوایی کردووە. پیندار بە ئۆدەکانی ناسراوە بۆ ستایشکردنی وەرزشوانان و دەستکەوتەکانیان بەڵام شیعری بە چەندین شێوەی دیکەش نووسیوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شاعیرانی یۆنانی کۆن
پۆل:شاعیرانی سەدەی ٥ەمی پ.ز
ئیندیاناپۆلیس

**ئیندیاناپۆلیس** (/ˌɪndiəˈnæpəlɪs/)، بە شێوەیەکی ئاخاوتنی بە ئیندی ناسراوە، پایتەختی ویلایەتەکەیە و پڕ دانیشتووترین شارە لە ویلایەتی ئیندیانا لە ئەمریکا و بنکەی شاری ماریون، بەپێی ئاماری نووسینگەی سەرژمێری ویلایەتە یەکگرتووەکان، ژمارەی دانیشتوانی ویلایەتی ئیندیاناپۆلیس و ماریون کاونتی لە ساڵی ٢٠٢٠دا ٩٧٧ هەزار و ٢٠٣ کەس بووە، و ژمارەی دانیشتوانە "هاوسەنگەکان" کە شارەوانی نیمچە سەربەخۆکانی ماریون کاونتی ناگرێتەوە ٨٨٧ هەزار و ٦٤٢ کەس بووە، پانزەهەمین شارە لەڕووی ژمارەی دانیشتوانەکەی لە ئەمریکا، سێیەم شاری پڕ دانیشتوانە لە ڕۆژئاوای ناوەڕاست، لە دوای شیکاگۆ و کۆڵۆمبۆس لە ئۆهایۆ و چوارەم پایتەختی ویلایەتە یەکگرتووەکانە لە ڕووی ژمارەی دانیشتوان لە دوای فۆنیکس لە ویلایەتی ئەریزۆنا،  ئاوستن لە ویلایەتی تەکساس،  و کۆڵۆمبۆس، ناوچەی گەورەی شاری ئیندیاناپۆلیس لە پلەی ٣٣ دایە لە ئەمریکا کە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەکەی کە ٢,١١١,٠٤٠ کەسە، ڕووبەری ئاماری یەکگرتوو لە پلەی ٢٨دایە و ژمارەی دانیشتووانی ٢٤٣١٣٦١ کەسە، ئیندیاناپۆلیس ٣٦٨ میل چوارگۆشە (٩٥٠ کیلۆمەتر دووجا) ـی تێپەڕاندووە، بەمەش دەبێتە ١٨هەمین گەورەترین شار لە ڕووی ڕووبەری زەوی لە ئەمریکا.
وێنۆک
لە ساڵی ١٨٢١ وەک شارێکی پلان بۆ داڕێژراو وەک بنکەیەکی نوێ بۆ حکومەتی ئیندیانا دامەزراوە، بناغەکانی لەلایەن ئەلێکساندەر ڕاڵستۆن و ئیلیا بیم فۆردامەوە لەسەر تۆڕێکی میل چوارگۆشە (٢.٦ کم) تەنیشت ڕووباری سپی دانرا، شارەکە لەم میل چوارگۆشەیە زیاتر گەشەی کرد، چونکە دروستکردنی ڕێگای نیشتمانی و هێڵی ئاسن پێگەی شارەکەی وەک ناوەندێکی بەرهەمهێنان و گواستنەوە چەسپاند، ئیندیاناپۆلیس دەکەوێتە ماوەی یەک ڕۆژدا بە ئۆتۆمبێل لە سەدا ٧٠ی زۆربەی ناوەندە گەورەکانی دانیشتوانی وڵاتەکە، بەم هۆیەوە نازناوی "ڕێگابڕەکانی ئەمریکا"ی لێنراوە، ئابووری شارەکە لە ڕیزبەندی ٢٦ دایە لە نێوان گەورەترین ناوچە ئابوورییەکانی ئەمریکا، و بە پلەی یەکەم گرنگی بە خزمەتگوزاری بازرگانی و گواستنەوە و لۆجستی و پەروەردە و خزمەتگوزاری دارایی و میوانداری و گەشتیاری و خزمەتگوزاری دابەشکردن، ئیندیاناپۆلیس بازاڕی تایبەتی لە وەرزشی ئاماتۆر و وەرزشی ئۆتۆمبێل پەرەپێداوە،  شارەکە ساڵانە بەناوبانگە بە میوانداریکردنی گەورەترین چالاکی وەرزشی لە جیهاندا کە یەک ڕۆژ ئەنجام دەدرێت بەناوی ئیندیاناپۆلیس ٥٠٠.

کۆمەڵگەی خێرخوازی شارەکە بە سەرۆکایەتی کۆمەڵەی لیلی ڕۆڵێکی سەرەکییان هەبوو لە پەرەپێدانی دامەزراوە کولتوورییەکانی وەک مۆزەخانەی منداڵانی ئیندیاناپۆلیس و مۆزەخانەی هونەری ئیندیاناپۆلیس، شارەکە زیاتر بە شوێنی نیشتەجێبوونی لیجیۆنی ئەمریکی ناسراوە و شوێنی کۆمەڵەیەکی گەورەی کەلوپەلی کۆن کە تایبەتە بە جەنگاوەرە دێرینەکانی جەنگ و مردووانی، زۆرترینه لە ئەمریکا لە دەرەوەی واشنتۆنی پایتەخت،  لە دوای یەکگرتنی شار و پارێزگاکە لە ساڵی ١٩٧٠ کە ناسراوە بە یونیگۆڤ، بەشی حکومەتی ناوخۆیی بە سەرکردایەتی ئەنجومەنی شارێکی هەڵبژێردراوی ٢٥ ئەندامی بە سەرۆکایەتی سەرۆکی شارەوانی کاردەکات، شارێکی جیهانیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی ئیندیانا
پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢١
بێرنارد لویس

وێنۆک| بێرنارد لویس
**بێرنارد لویس** (٣١ی ئایاری ١٩١٦–١٩ی ئایاری ٢٠١٨) مێژوونووسێکی ئەمریکی بەریتانی بووە و پسپۆڕی توێژینەوەی ڕۆژھەڵاتییە. ھەروەھا بە ڕۆشنبیری گشتی و شرۆڤەکاری سیاسی ناسرابوو. لویس پرۆفیسۆری کارمەندی توێژینەوەکانی ڕۆژھەڵاتی نزیک لە زانکۆی پرینستۆن لە کلیڤلاند ئی. دۆج بوو. شارەزایی لویس لە مێژووی ئیسلام و کارلێکی نێوان ئیسلام و ڕۆژاوادا بووە.

## ژیانی خێزانی و کەسی
بێرنارد لویس لە ٣١ی ئایاری ١٩١٦ لە دایک و باوکی جوولەکەی بەریتانی چینی ناوەڕاست، ھاری لویس و جین لیڤی پێشوو لە شاری ستۆک نیوینگتۆن لە لەندەن لەدایکبووە. لەکاتێکدا خۆی بۆ بار میتزڤا ئامادە دەکرد، حەزی لە زمان و مێژوو بوو. لە ساڵی ١٩٤٧ لەگەڵ ڕوت ھێلین ئۆپێنھێم ھاوسەرگیری دەکات و کچێک و کوڕێکی لەگەڵدا بووە. ھاوسەرگیرییەکەی ئەوان لە ساڵی ١٩٧٤ ھەڵوەشایەوە. لویس لە ساڵی ١٩٨٢ بووەتە ھاووڵاتییەکی سروشتی ئەمریکا.

## مردن
بێرنارد لویس لە ١٩ی ئایاری ٢٠١٨ لە تەمەنی ١٠١ ساڵیدا لە دامەزراوەیەکی چاودێری ژیانی یارمەتیدەر لە شارۆچکەی ڤۆرھیس لە ویلایەتی نیوجرسی، دوازدە ڕۆژ پێش لەدایکبوونی ١٠٢ ساڵەی کۆچی دوایی کرد. لە گۆڕستانی ترامپێڵدۆر لە تەلئەبیب بە خاک سپێردرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٦
پۆل:مردووانی ٢٠١٨
پۆل:زانایانی جوولەکە لە ئیسلام
پۆل:نووسەرانی بریتانیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:مێژووناسانی ئەمریکی
پۆل:جووە ئینگلیزەکان
پۆل:مێژووناسانی ئینگلیز
پۆل:مێژووناسانی ئیسلام
پۆل:مێژووناسانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:ئیسلام و سیاسەت
پۆل:نیوکنسێرڤتزم
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
کۆڵومبس، ئۆھایۆ

**کۆڵومبس** () پایتەختی ویلایەت و پڕگەلھەترین شاری ویلایەتی ئۆھایۆی ئەمریکییە، بەپێی سەرژمێریی ٢٠٢٠، دانیشتووانی ئەم شارە ٩٠٥٫٧٤٨ کەس بووە، ١٤ھەم پڕگەلھەترین شاری ئەمریکایە، دووەم پڕگەلھەترین شاری ناوەڕاستی ڕۆژاوای ئەمریکایە، دوای شیکاگۆ، و سێیەم پڕگەلھەترین پایتەختی ویلایەتە، کۆڵومبس ناوەندی شارستانی فرانکلینە، ھەروەھا بۆ شارستانەکانی دێلاوێر و فێرفیڵد درێژ دەبێتەوە، شاری کڕۆکی ناوچەی گەورەشاری کۆڵومبسە کە دە شارستان لە ناوەندی ئۆھایۆ لەخۆ دەگرێت، ژمارەی دانیشتووانی ئەم ناوچەیە لە ٢٠٢٠دا  ٢٫١٣٨٫٩٢٦ کەس بووە، بەمەش بە گەورەترین ناوچەی ویلایەتی ئۆھایۆ و ٣٢ھەم گەورەترین ناوچەی ئەمریکا دادەنرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی ئۆھایۆ