پارتی کۆماری (ویلایەتە یەکگرتووەکان)

**پارتی کۆماری** (بە ئینگلیزی: Republican Party) کە بە **پارتی کۆنی مەزن** (GOP)یش ناودەبرێت، یەکێکە لە دوو پارتە سیاسییە سەرەکییە ھاوچەرخەکانی ئەمریکا، لەگەڵ ڕکابەرە سەرەکییەکەی کە پارتی دیموکراتە. لە ناوەڕاستی ساڵانی ١٨٥٠دا وەک ڕکابەری سەرەکی سیاسی پارتی دیموکرات کە ئەوکاتە باڵادەست بوو دەرکەوت و لەو کاتەوە ئەو دوو حزبە زاڵ بوون بەسەر سیاسەتی ئەمریکادا.

پارتی کۆمارییەکان لە ساڵی ١٨٥٤ لەلایەن نەیارانی یاسای کانزاس-نێبراسکا دامەزراوە، کە ڕێگەی بە کۆیلایەتی لە ھەندێک لە خاکەکانی ئەمریکادا دەدا. ئەو حیزبە پشتیوانی لیبرالیزمی کلاسیک و چاکسازی ئابووری دەکرد و دژایەتی بڵاوبوونەوەی کۆیلایەتی لە وڵاتدا دەکرد. ئەبراھام لینکۆڵن یەکەم سەرۆکی کۆمارییەکانی ئەمریکا بوو. لە ساڵی ١٨٦٥ بە سەرکردایەتی لینکۆڵن و کۆنگرەی کۆمارییەکان کۆیلایەتی لە ئەمریکا قەدەغە کرا. حیزب بە گشتی لە سەردەمی سیستەمی حیزبی سێیەم و سیستەمی حیزبی چوارەمدا باڵادەست بوو. لە دوای ساڵی ١٩١٢ حیزب گۆڕانکارییەکی ئایدیۆلۆژیی بۆ لای ڕاستی بەخۆیەوە بینی. دوای دەرچوونی یاسای مافە مەدەنییەکانی ساڵی ١٩٦٤ و یاسای مافی دەنگدان لە ساڵی ١٩٦٥، ناوەکی ناوەکی پارتەکە گۆڕا و ویلایەتەکانی باشوور زیاتر متمانەیان پێکرا لە سیاسەتی سەرۆکایەتیدا. بنکەی پشتیوانی پارتەکە لە سەدەی بیست و یەکەمدا ئەو کەسانەی لە ناوچە گوندنشینەکان دەژین، پیاوان، ئەندامانی نەوەی بێدەنگ، ئەمریکییە سپی پێستەکان و مەسیحییە ئینجیلییەکان لەخۆدەگرێت.

ئایدۆلۆژیای پارتی کۆماریخوازی سەدەی بیست و یەک کۆنەپەرستی ئەمریکی لە باوەش دەگرێت کە سیاسەتی ئابووری کۆنەپەرستانە لەگەڵ بەھا کۆمەڵایەتییە کۆنەپەرستەکان تێکەڵ دەکات. پارتی کۆماریخواز پشتیوانی لە کەمکردنەوەی باج و سەرمایەداری بازاڕی ئازاد و سنووردارکردنی کۆچبەری و زیادکردنی خەرجییە سەربازییەکان و مافی چەک بۆ ئەمریکییەکان و سنووردارکردنی لەباربردنی منداڵ و نەھێشتنی سەندیکاکانی کرێکاران دەکات. ھەروەھا بانگەشە بۆ ھەڵوەشاندنەوەی فەرمان و ڕێسا سنووردارەکانی حکوومەت و کارکردنی ئازادتری بازاڕ دەکات. دوای بڕیاری دادگای باڵا لە ساڵی ١٩٧٣ لە دۆسیەی ڕۆ دژی وەید، پارتی کۆمارییەکان لە پلاتفۆرمە سیاسییە ڕاگەیەندراوەکەیدا دژی لەباربردنی منداڵ بوو و لەنێو ئینجیلییەکاندا ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا. پارتی کۆمارییەکان لە کاتی دامەزراندنیدا پابەند بوو بە پارێزگاریخوازی و باج بەڵام لە سەدەی بیستەمدا زیاتر بوو بە لایەنگری بازرگانی ئازاد.

ئەمەریکا لە مێژووی خۆیدا ١٩ سەرۆکی کۆمارییەکانی ھەبووە (دواترینیان دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی پێشووی ئەمریکا بووە)، بەمەش ئەمەریکا دەبێتە ھەڵبژێردراوترین پارتی. لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢١ەوە، پارتی کۆمارییەکان کەمینەی لە ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا، کەمینەیەکی لە ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا، زۆرینەی لە پارێزگاری ویلایەتەکان، زۆرینەی (٣٠) لە ئەنجومەنی یاسادانانی ویلایەتەکان و ٢٣ ویلایەتی لە چوارچێوەی سێ لایەنی حکوومەت (ژووری پارێزگار و یاسادانان). لە کۆی نۆ دادوەری دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، شەشیان لەلایەن سەرۆک کۆمارییەکان کاندیدکراون.

کۆمارییەکان زۆرجار بە «ڕاستڕەو»یان «پارێزگاران» ناودەبرێن. فیل ھێمای پارتەکەیە. ئەم ھێمایە سەرەتا لە ساڵی ١٨٧٤ لە کارتۆنێکی سیاسیدا لەلایەن تۆماس نەستەوە بەکار ھاتووە.

## براوەکانی حیزب بۆ هەڵبژاردنی ئەمریکا
* ئەبراھام لینکن.
* ئولیسیس ئێس گرانت.
* ڕۆدەرفۆرد بی ھایس.
* جەیمس ئەی گارفیلد.
* چێستەر ئەی ئارتور.
* ولیام ماکینلی.
* تیۆدور ڕۆزڤێڵت.
* ویلیام ھۆوارد تافت.
* وارن جی ھاردینگ.
* کالڤین کولیج.
* ھێربێرت ھۆڤەر.
* دوایت د. ئایزێنھاوەر.
* ڕیچارد نیکسۆن.
* گێرالد فۆرد.
* ڕۆناڵد ڕەیگن.
* جۆرج دەبلیوو بوش
* جۆرج واکێر بوش.
* دۆناڵد تڕامپ

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:حیزبەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:سیاسەتەکانی شەڕی نێوخۆیی ئەمریکا