open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی ئەفریقا

وێنۆک
**فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی ئەفریقا** () فێستیڤاڵێکی ساڵانەی فیلمە کە لە نێجیریا بەڕێوەدەچێت. لە ساڵی ٢٠١٠ بە خولی یەکەمی لە پۆرت ھارکۆرت لە ویلایەتی ڕیڤەرز لە نەیجیریا دامەزراوە. کیس شیری، دامەزرێنەر/دەرھێنەری فیلمی «ئەفریقا لە وێنەیەکدا» بەڕێوەبەری ھونەری فێستیڤاڵەکەیە. جگە لە خەڵاتی سەرەکی فێستیڤاڵەکە، خەڵاتی تایبەتی زیادە بۆ ھەڵبژاردنی بینەر و خەڵاتی دەستەی دادوەری فیلمی نایابیش ھەیە.

## سەرچاوەکان
فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی ژنانی قاھیرە

وێنۆک|لۆگۆی فەرمی فێستیڤاڵەکە
**فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی ژنانی قاھیرە** () دەستپێشخەرییەکی سەربەخۆیە کە تایبەتە بە ناساندنی فیلمەکان کە لەلایەن ژنانی جیھانەوە دەرھێنراون، و تایبەتە بۆ لێکۆڵینەوە لە دیدگاکانی سینەماکارانی ژن. دامەزرێنەر و دەرھێنەرانی فێستیڤاڵەکە جەخت لەسەر ئامانجەکەی دەکەنەوە کە وەک کارپێکەرێک خزمەت بکات کە لە ڕێگەیەوە فیلمی دروستکراوی ژنان بە بینەر بناسێنرێت و ھەروەھا شوێنێک بێت بۆ بینین و سینەماکاران. یەک خەڵاتی تێدایە: خەڵاتی بینەران. بۆ یەکەمجار لە چاپی شەشەمدا ناسێندرا (٢٠١٣). لە ڕێگەی دەنگدانی گشتییەوە یەک فیلم ھەڵدەبژێردرێت بۆ وەرگرتنی خەڵاتەکە.

## سەرچاوەکان
فێستیڤاڵی فیلمی ڤیێتنام

**فێستیڤاڵی فیلمی ڤیێتنام** () ناوی فێستیڤاڵێکی فیلمە لە ڤیێتنام کە لە ساڵی ١٩٧٠ دامەزراوە. ئەم فێستیڤاڵە گرنگترین ڕووداوی سینەمایی ئەم وڵاتەیە و ھەر ٢ یان ٣ ساڵ جارێک لە شارە جیاوازەکانی ئەم وڵاتە بەڕێوەدەچێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ڕووداوەکان، دامەزرانی ١٩٧٠
فێستیڤاڵی فیلمی ئورشەلیم

وێنۆک|وێنەیەکی فێستیڤاڵەکە لەساڵی ٢٠٠٩|185px
**فێستیڤاڵی فیلمی ئورشەلیم** () فێستیڤاڵێکی فیلمی نێونەتەوەیییە و ساڵانە لە شاری ئورشەلیم بەڕێوەدەچێت. بیرۆکەی بەڕێوەبردنی ئەم فێستیڤاڵە لەلایەن لیا ڤان لیرەوە پێشنیارکرا و لە ١٧ی ئایاری ١٩٨٤ یەکەم چاپی خۆی ئەنجامدا. لەم فێستیڤاڵەدا فیلمی درێژ و بەڵگەنامەیی لە ھەموو جیھانەوە وەرگیراون و نمایش دەکرێن؛ خەڵات دەبەخشرێتە براوەکان لە بەشە جیاوازەکاندا. دوای بەشداریکردنی لە فێستیڤاڵی فیلمی کان وەک دادوەر، لیا ڤان لیر بڕیاریدا فێستیڤاڵێکی ھاوشێوە لە ئیسرائیل دابمەزرێنێت. جین مۆرۆ، لیلیان گیش، وارن بیتی و جۆن شلیسینگەر ھاتنە ئیسرائیل بۆ بەشداریکردن لە خولی یەکەم.

## سەرچاوەکان
فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بوسان

**فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بوسان** ()یەکێکە لە گرنگترین فێستیڤاڵە سینەمایییەکانی ئاسیا و لە نێو سینەماکارانی مۆدێرنیشدا نازناوی ئۆسکاری ئاسیای بەدەستھێناوە. ئەم فێستیڤاڵە تایبەتمەندە ھەموو 

ساڵێک لە مانگی تشرینی یەکەمدا لە شاری بوسانی کۆریای باشوور بەڕێوەدەچێت و خەڵاتی ماددی باشی ھەیە. ئەم فێستیڤاڵە یەکێکە لەو ٢٢ فێستیڤاڵەی کە لەلایەن کۆمەڵەی نێودەوڵەتی بەرھەمھێنەرانی فیلم (FIAPF) پەسەند کراوە. فێستیڤاڵی فیلمی پوسان لە مانگی ئەیلوولی ساڵی ١٩٩٦ وەک یەکەم فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی نیمچەدوورگەی کۆریا دەستی پێکرد. لە ساڵی ٢٠١٤ ئەسغەر فەرھادی وەک سەرۆکی دەستەی دادوەری فێستیڤاڵی فیلمی بوسان ھەڵبژێردرا. بیستەمین فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی پوسان لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ (پێنجشەممە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥) چالاکییەکانی دەستیپێکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:بۆنە ساڵانییەکان لە کۆریای باشوور
فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆما

وێنۆک|140px
**فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆما** () فێستیڤاڵێکی فیلمە کە لە مانگی ١٠ لە ڕۆما بەڕێوەدەچێت. ناوەکەی بە زمانی ئیتاڵی بریتییە لە: Festa del Cinema di Roma. فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆما لەلایەن دامەزراوەی سینەما پێر ڕۆما بەرھەم دەھێنرێت کە سەرۆکەکەی لۆرا دێلی کۆلییە. بەڕێوەبەری گشتی فرانسیسکا ڤیایە، و بەڕێوەبەری ھونەری فێستیڤاڵەکە ئەنتۆنیۆ مۆندایە.

## سەرچاوەکان
*
فێستیڤاڵی فیلمی پولا

وێنۆک|200px|فەرشی سوور لە ساڵی ٢٠٢١
**فێستیڤاڵی فیلمی پولا** () فێستیڤاڵێکی ساڵانەی فیلمی کرواتیایە، لە ساڵی ١٩٥٤ دامەزراوە. لە شانۆیەکی ڕۆمانی کە بە پولا-ئەرینا ناسراوە بەڕێوەدەچێت. فێستیڤاڵی فیلمی پولا کۆنترین فێستیڤاڵی فیلمی کرواتییە و بەزۆری لە وەرزی ھاویندا، واتە مانگی تەممووز یان ئاب بەڕێوەدەچێت. جگە لە نمایشکردنی فیلم کە بەڕووی خەڵکدا کراوە دەبێت، خەڵاتی ساڵانەی پیشەسازی فیلمی کرواتیا بە شێوەیەکی نەریتی لە فێستیڤاڵەکەدا پێشکەش دەکرێت. ئەو خەڵاتانەی لە فێستیڤاڵەکەدا پێشکەش دەکرێن (کە پێی دەوترێت گۆڵدن-ئەرینا) خەڵاتی سەرەکی فیلمی نەتەوەیییە لە وڵاتەکەدا. فێستیڤاڵەکە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٥٤ دەستیپێکردووە، و یەکەم خەڵاتی نیشتمانی لە ساڵی ١٩٥٧ پێشکەشکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:پولا
فێستیڤاڵی ئەنیمەیشنی فلیپ

**فێستیڤاڵی ئەنیمەیشنی فلیپ** () فێستیڤاڵێکی ئەنیمەیشنە کە بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن سەنتەری میدیای لایت ھاوس لە شاری وۆڵڤەرھامپتۆن لە بەڕیتانیا بەڕێوەدەچێت. یەکێکە لە دوو فێستیڤاڵەی کە لەلایەن لایت ھاوسەوە میوانداری دەکرێت و فێستیڤاڵەکەی تریان بەناوی دیففێستە. لە ساڵی ٢٠٠٤ دامەزراوە و دەست بەکاربووە. فێستیڤاڵەکە بریتییە لە پێشبڕکێی نێوان فیلمە ئەنیمەیشنەکان کە بە بەکارھێنانی تەکنیکە جیاوازەکان دروستکراون (ستۆپ-مۆشن، وێنەکێشانی ئەنیمەیشن، کاغەزی بڕاو، دیزاین و ھتد)، و پۆلێنکراون لە پۆلە جیاوازەکان بۆ خەڵات وەرگرتن.

## سەرچاوەکان
*
نیوزیلاندییەکان

وێنۆک|کۆمەڵێک گەنجی نیوزلەندی لە خۆپیشاندانێکی ناڕەزایەتی گۆڕانی کەشوهەوا لە ویلنگتۆن، ساڵی ٢٠١٩|180px
**نیووزیلاندییەکان** () خەڵکی نیووزلەندان، نیووزیلاند وڵاتێکی فرەنەتەوەیییە، شوێنی چەندین خەڵکی نەتەوەیی جیاوازە. لە سەرەتادا تەنھا دانیشتووانی ڕەسەنی ماوری لەخۆدەگرت و نیووزلەندییە ئەورووپییەکان لە سەدەی ١٩یەمەوە زاڵ بوون بەسەر پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتووانەکەدا، کە بە شێوەیەکی سەرەکی بە ڕەچەڵەک سکۆتلەندی، ئینگلیز، وێڵزی و ئێرلەندی لەخۆدەگرێت، لەگەڵ ڕێژەیەکی کەمتر لە ڕەچەڵەکی ئەورووپی وەک فەرەنسی، ھۆڵەندی، سکاندیناڤیاکان، و سلاڤەکانی باشوور. ژمارەی دانیشتووانی نیشتەجێی نیووزلەندا تا مانگی حوزەیرانی ٢٠١٣ نزیکەی ٤٫٤٧ ملیۆن کەس بووە، ھەرچەندە نزیکەی ٢٢٠ ھەزاریان کەمتر لە پێنج ساڵ لەو وڵاتە نیشتەجێ بوون. ژمارەی دانیشتووانی نیووزلەندا نزیکەی ٥٬١٢٤٬١٠٠ کەس بوو (تا حوزەیرانی ٢٠٢٢).

## سەرچاوەکان

پۆل:نیوزیلاندییەکان
مێژووی نیوزیلاند

وێنۆک|180px
**مێژووی نیووزیلاند** () مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ نێوان ساڵانی ١٣٢٠ بۆ ١٣٥٠ی زایینی، کاتێک قۆناغی سەرەکی نیشتەجێبوون دەستیپێکردووە، دوای ئەوەی لەلایەن پۆلینیزییەکانەوە دۆزرایەوە و نیشتەجێکرا، کە پەرەیان بە کولتوورێکی جیاوازی ماوری دا. کەشتیوانی ھۆڵەندی ئەبێل تاسمان بووە یەکەم ئەورووپی کە سەردانی نیووزلەندا بکات. کاپتن جەیمز کوک کە لە مانگی ١٠ ساڵی ١٧٦٩ گەیشتە کەنارەکانی وڵاتێکی دوور، بووە یەکەم ئەورووپی کە توانی بەناو وڵاتەکەدا گەشت بکات و بیخاتە سەر نەخشە. لە کۆتایی سەدەی ھەژدەھەمەوە بە بەردەوامی گەشتیاران، دەریاوانان، بازرگانان و سەرگەردانەکان ھاتوونەتە وڵاتەکە. لە ساڵانی ١٩٣٠ەوە ئابووری ڕێکخراوە و ڕێڕەوێک بۆ خۆشگوزەرانی گشتی دانیشتووان دانراوە. لە ساڵی ١٩٧٣ بەھۆی قەیرانی وزەی جیھانییەوە، ئابووری وڵاتەکە زیانێکی زۆری بەرکەوت.

## سەرچاوەکان
ڕووپۆشی بار

وێنۆک|وێنەیەکی ھونەری، ڕووپۆشێکی بار کە دەتوانرێت جیابکرێتەوە.
**ڕووپۆشی بار**ی سوودبەخش بریتییە لە بەشی پێشەوەی موشەکێک کە بەکاردێت بۆ پاراستنی کەشتی ئاسمانی لە بەرامبەر کاریگەری پەستانی جووڵەیی و گەرمبوونی ئایرۆداینامیک لە کاتی بەرزبوونەوەی لە ڕێگەی بەرگەھەواوە، ئەرکێکی زیادە لە ھەندێک گەشتەکاندا زیادکرا بۆ پاراستنی ژینگەی ژووری پاک بۆ ئامێرە وردەکان.

کاتێک لە دەرەوەی بەرگەھەواوە، پۆشاکەکە جیا دەبێتەوە و باری سوودبەخشەکە بەر ژینگەی بۆشایی ئاسمان دەکەوێت.
وێنۆک|نموونەیەک لە ڕووپۆشی مووشەکی فالکۆن ٩ لە کاتی تاقیکردنەوەیەکدا لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٣
ڕووپۆشی بارھەڵگری ئاسایی بەزۆری تێکەڵەیەک لە شێوەی دەرچەیی و ستوونی، بەھۆی ڕەچاوکردنی ئایرۆداینامیکییەوە، بەڵام ڕووپۆشی تایبەتمەندیش بەکاردەھێنرێت ئەو جۆرە بەرگەی کە لە کاتی جیابوونەوەدا دابەش دەبێت بەسەر دوو نیوەدا بەھۆی لێکچوونی بەشەکی نێوان ئەو و توێکڵی مووسڵحە کە بەسەر دوو دابەشبووندا دابەش دەبێت، پێی دەوترێت ڕووپۆشی توێکڵ.

لە ھەندێک حاڵەتدا ڕووپۆشی باری سوودبەخش دەتوانێت ھەردوو باری سوودبەخش و سەرەوەی موشەکەکە داپۆشێت، وەک لەسەر (ئەتڵەس V) و (Proton-M) بەکارھێنرایە.

بە شێوەیەکی نەریتی، تێکھەلکێشەکان لە کۆتاییدا بەھۆی بەرگەھەواوە دەسووتێنران یان لەکاتی بەرکەوتن لەگەڵ زەریادا دەشکان. لە ٣٠ی ئازاری ٢٠١٧ کۆمپانیای سپەیس ئێکس سەرکەوتوو بوو لە گەڕاندنەوەی ڕووپۆشێکی باری سوودبەخشی تەواو بۆ یەکەمجار لە مێژوودا، بۆ جاری دووەم لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩، کۆمپانیای سپەیس ئێکس توانی ڕووپۆشێکی باری سوودبەخش لەسەر مووشەکی فالکۆن ھێڤی کە ناوی STP-2 بوو بگەرێنێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گەردوون
پۆل:پیشەسازی
پۆل:مووشەک
پۆل:سپەیس ئێکس
پۆل:ڕووپۆشی بار
ڕۆنی بۆندار

220x220px|وێنۆک|ڕۆنی داری سەندەڵ
**ڕۆنی بۆندار**، بریتین لە دەرھێنراوەکانی ڕۆنی زوو شی بوون، کە لە ڕووەک یان لە بەشەکانییەوە بەدەست دەھێنرێن، کە تایبەتمەندن بە بۆنی بۆنخۆشیان وەک ڕۆنی مێخەک.

بە پێچەوانەی ڕۆنی چەوری، ڕۆنی بۆندار بە تەواوی دەبێت بە ھەڵم و ھیچ شوێنەوارێک لە دوای خۆی بەجێناھێڵێت. لە چەندین پێکھاتەی جیاواز پێکھاتووە، و لە چەوریدا شی دەبێتەوە ھەرچەندە ھیچ پێکھاتەیەکی چەوری تێدا نییە. تواوەیی ئەم ڕۆنانە لە ئاودا لاوازە، و دڵۆپی شل دروست دەکەن کە لەسەر ڕووی ئاوەکە دەسوڕێنەوە چونکە لە ئاو چڕییان کەمترە.

ڕۆنی بۆندار ئەو ماددە سەرەکییانەن کە بەرپرسن لە بۆنی جیاوازی ڕووەکەکان و ئەم پێکھاتە بۆندارانە توانای ھەڵمبوون و پەرش بوونەوەی ھەیە لە بارودۆخی ئاساییدا.

ڕۆنە بۆندارەکان بە ئاسانی جیا دەکرێنەوە لە ئەندامەکانی ڕووەک کە ھەڵیاندەگرن بە شێوازی جیاوازی پاڵاوتن و دەرھێنان.

## سەرچاوەکان
بەندەری ئیلات

**بەندەری ئیلات** (بە عیبری: נמל אילת) تاکە بەندەری ئیسرائیلە لەسەر دەریای سوور، دەکەوێتە سەر لووتکەی باکووری کەنداوی عەقەبە.

## مێژوو
بەندەری ئیلات لە ساڵی ١٩٥٢ ڕاگەیەندرا، و لە نێوان ساڵانی ١٩٥٢–٥٦ دروست کرا. ئەمڕۆ بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ بازرگانیکردن لەگەڵ وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی دوور بەکاردێت. ڕێگە بە کەشتییە ئیسرائیلییەکان دەدات بگەنە زەریای ھیندی بەبێ ئەوەی پێویست بکات بە کەشتی سوێسدا بڕۆن.

گەمارۆدانی دەریایی میسر لە گەرووی تیران کە کۆنترۆڵی چوونە ژوورەوە بۆ ئیلات دەکات، بە شێوەیەکی بەرچاو لە ڕووداوەکاندا دەرکەوت کە بووە ھۆی دوو ململانێی گەورەی عەرەب و ئیسرائیل: شەڕی سینا و جەنگی شەش ڕۆژە.

## پاراستنی ژینگە
بەھۆی نیگەرانی ژینگەیییەوە، دەسەڵاتی بەندەری ئیلات ملیۆنان دۆلاری خەرج کرد بۆ دروستکردنی بارھەڵگرێک کە ڕێگری دەکات لە بڵاوبوونەوەی تۆزی فۆسفات بۆ ناو دەریا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئیلات
پۆل:بەندەرەکانی ئیسرائیل
پۆل:بینا و پێکھاتەکان لە ئیلات
دەریاگری

چەپ|وێنۆک|200x200پیکسڵ| ئاڵای هەندێک لە چەتەکانی دەریایی لە سەدەی ١٧دا
**چەتەی دەریایی، دزی دەریایی،** **دەریاگر** یان **دەریاوانی** **ئازاد** بە کەسانێک دەڵێن کە بە پاپۆڕ یان بەلەمێک لە پاپۆڕەکان و بەلەمەکانی تر دزی دەکەن.

## مێژوو ( دیرۆک )

; **دەریاگریی** کۆن

نزیکەی ٧٥ ساڵ پێش لەدایکبوونی مەسیح, پێش ئەوەی جولیۆس سێزار ببێتە پاشای پاشاکانی ڕۆم, لەلایەن چەتەکانی دەریاییی سیسیلییەوە گیرا و بۆ ماوەی ٦ ‌‌حەوتوو ( حەفتە ) لە دوورگەیەکی چووکەدا ڕاگیرا هەتاوەکوو ڕۆمییەکان پارەیەکیان بۆ ئازادکردنی دا. سێزاریش دوای ئازادبوونی لەگەڵ کۆمەڵێک سەرباز بۆ ئەوێ گەڕاوە و هەموویانی کوشت.

; **دەریاگریی** کلاسیک

دەریاگریی کلاسیک کاتێک دەستی پێ کرد کە وڵاتانی داگیرکەر بیریان لە دەرهێنانی سەرچاوە لە ئەمریکا دەکردەوە. زۆرێک لە دەریاوانانی ئەو سەردەمە بۆ قازانجی زیاتر ڕوویان لە دەریاگری کرد. ژمارەیەکی زۆر لە چەتەکانی دەریایی لە سەربازانی هەڵوەدا (هەڵاتوو)، یاخییەکان، لامۆفەکەکان و ئەو کەسانەی یاسا لەدوویان بوو پێک هاتبوون. 

لەو کاتەدا فەرماندەکانی سوپا بە نهێنی خەریکی دزیکردنی دەریایی بوون. وا دیار بوو کە چەتەکانی دەریایی خۆیان گوێڕایەڵی هیچ یاسایەک نەبوون, بەڵام یاسای خۆیان هەبوو.

; دەریاگریی تازەباو ( ئەوڕۆیی )

دەریاگریی ئەوڕۆ لە هەژاریی زۆری وڵاتانی کەمەرەیی سەری هەڵداوە. ئەو دزەکردنە دەریاییە بە شێوەیەکی زۆر لەنێو هۆزەکانی سۆماڵیادا دەبیندرێ.  ئێستاش شوێنی سەرەکیی ژیانیان لە کەنداوی عەدەن و کەناراوەکانی یەمەن و سۆماڵیادایە .

## ئاڵا
وێنۆک| ئامارۆ فارگۆ یەکێک بوو لە بەنێوبانگترین چەتەکانی دەریاییی سەردەمی زێڕینی چەتەکانی دەریایی.
ئاڵای چەتەکانی دەریایی لە ئەمریکا و ئەوروپا زۆرتر لە قاپێلکەسەرێک و دوو ئێسک یان قاپێلکەسەرێک و دوو شمشێر پێک هاتبوو. بەڵام لە بەشەکانی ئاسیا و بەتایبەت لە دوورگە گەرمەکانی وەک سینگاپوور, ئەم ئاڵایانە گۆڕدراون بۆ هێمای خێزان و تەنانەت لە هەندێک ئاڵادا هێماکانی وەک ماسی و ئەژدیها هەبوون.

لە هەندێک دۆخدا دزەکان ئاڵای درۆیان چاک دەکرد.

## چاوبەستنی چەتەکانی دەریایی

بەگوێرەی تێوری زانایەکی بینین، چەتەکانی دەریایی بۆ داپۆشینی چاوە ناتەواوەکانیان چاوبەستیان دانەدەنا، بەو پێیەی دەبوو زۆرجار  چووبانە سەرەوە و خوارەوەی پاپۆڕەکە و بەخێرایی سەرکردایەتیی هەردوو گرووپی سەرێ و خوارێی پاپۆڕیان کردبا، ناچار بوون بینینی باشیان هەبێت.

لە دەرێ و سەرەوەی پاپۆڕ، دیمەنەکە لەژێر درەوشانەوەی تیشکی خۆر زۆر ڕووناک بوو و لەژێر و ژووری پاپۆڕیش تاریک بوو. کاتێک مرۆڤ لە ژینگەیەکی تاریکەوە دەچێتە نێو ژینگەیەکی ڕووناک، چاوەکانی بەخێرایی خۆیان لەگەڵ ئەو ڕووناکییە زۆرە ڕادێنن. بەڵام کاتێک پێچەوانەکەی ڕوو دەدا، کاتێکی زۆری دەوێ هەتا چاوەکان لەگەڵ تاریکی ڕادێن. ئەم چەند خولەکە کاتەی کە پێویست بوو بۆ ئەوەی خۆیان لەگەڵ تاریکیدا ڕابێنن هەندێک جار بابەتی ژیان و مردن بوو بۆ چەتەکانی دەریایی. بەڵام داخستنی چاوێک ڕێگەیان پێ دەدا زۆر خێراتر لە تاریکیدا ببینن هەر دەچوونە نێو ژینگەی تاریکەوە بە لابردنی چاوبەستەکەیان دەیانتوانی زۆر خێراتر و باشتر لە تاریکیدا ببینن. 

## سەرچاوەکان

* چەتەی دەریایی دوێنێ و ئەمڕۆ، بوشرە-محەممەد، ١٣٦٧، فومان خاوان
* تۆپەکانی تەواو، دکتۆر مەساداغی-عەلی، ٢٠٠٨، زەرمەند
* کەشتیەکان بکێشە، دکتۆر مەساداغی-عەلی، ١٣٧٩، زەرمەند
* سواربوونی شەپۆلە گەورەکان، هیدایەت - بەهار، ٢٠٠٨، هونەرمەندان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی


پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
پۆل:دەریا
پۆل:دەریاگر
پۆل:چەتەکان
پۆل:دز
پۆل:دزی دەریایی
پۆل:چەتە
سینەمای ئەڵمانیا

وێنۆک|150px
**سینەمای ئەڵمانیا** () ئاماژەیە بۆ پیشەسازی فیلم لە ئەڵمانیا و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کۆتایی سەدەی نۆزدەھەم. سینەمای ئەڵمانی لە ماوەی ساڵانی ١٩١٨–١٩٣٣ کاریگەرییەکی نایابی لەسەر سینەما ھەبوو لە ھەردوو ڕوانگەی تەکنیکی و ھونەرییەوە. بە پێچەوانەی سینەما نەتەوەیییەکانی دیکە کە لە چوارچێوەی سیستەمی سیاسی تاڕادەیەک بەردەوام و سەقامگیردا گەشەیان کردووە، ئەڵمانیا لە سەدەی بیستەمدا گۆڕانکاری زۆری لە ناسنامەی خۆیدا بەخۆیەوە بینیوە. ئەم گۆڕانکارییانە بوونە ھۆی سەرھەڵدانی قۆناغ و بزووتنەوەی جیاواز لە سینەمای ئەم وڵاتەدا. لە سینەمای ئەڵمانیدا سەرەتای فیلمسازی دەگەڕێتەوە بۆ ماکس سکلادانۆڤسکی و دواتر بۆ ئۆسکار ماستەر. لە دەوروبەری ساڵی ١٨٩٦ لە میونشن، خاوەنکارانی باڤاریا ئامێری سینەمایان ھاوردە کرد بۆ ئەڵمانیا و تەنھا ٥ ساڵ دوای ئەوە شانۆکاران گەورەترین بەختیان لە نمایشکردن لەبەردەم ئەم ئامێرە نوێیەدا نیشان دا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای ئەڵمانیا
پۆل:پیشەیازی فیلمی ئەڵمانی
سینەمای تامیل

وێنۆک|140px
**سینەمای تامیل** () لقێکی فیلمسازی ھیندستانە کە مامەڵە لەگەڵ فیلمەکانی زمانی تامیل دەکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ناوچەکانی بەرھەمھێنانی فیلم
سینەمای بەنگلادێش

وێنۆک|150px
**سینەمای بەنگلادێش** ھەروەھا بە شێوەیەکی نافەرمی بە **دۆلیوود** ناسراوە () ئاماژەیە بۆ پیشەسازی فیلم لە بەنگلادێش. «دۆلیوود» کورتکراوەی دوو وشەی داکا و ھۆڵیوود. یەکەمین فیلمی بە زمانی بەنگالی ناوی «چێھرێ و نیقاب»ە، کە لە ساڵی ١٩٥٦ لە ڕۆژھەڵاتی پاکستان بەرھەم ھێنراوە. بەنگلادیش مێژوویەکی دەوڵەمەندی ھەیە لە بواری مۆسیقا و تەلارسازی و پەیکەرسازی و نیگارکێشی. ئەدەبیاتی بەنگالی زۆر لەژێر کاریگەری زمان و ئەدەبیاتی فارسیدا بووە؛ بەڵام پێویستە سینەمای بەنگلادیش لە قۆناغی پێش سەربەخۆیی وڵات لە پاکستان و ھەروەھا لە ٤ دەیەی ڕابردوودا بخرێتە بەر لێکۆڵینەوە. سینەما لە ٢٤ی نیسانی ١٨٩٨ لە داکا لە وڵاتی ئێستای بەنگلادیش دامەزراوە. کۆمپانیایەکی ئینگلیزی بە ناوی برادفۆرد شانۆیەکی لەم شارەدا دامەزراند. لە ساڵی ١٩١٣ تا ١٩٢٠ یەکەم ھەنگاو بۆ بەرھەمھێنانی فیلمی بەنگالی لەلایەن ئینگلیزەکانەوە گیرا. لە ساڵی ١٩٣١ فیلمی Last Kiss و Gypsy بە ئەکتەرە ناوخۆیییەکانی داکا دروست کران. لە ساڵی ١٩٤٧ بە سەربەخۆیی پاکستان لە ھیندستان و پاشان لەگەڵ سەربەخۆیی بەنگلادیش لە ساڵی ١٩٧١ و تا دە ساڵ دوای ئەوە بەھۆی نائارامی سیاسی و ململانێی نەتەوەیی سینەمای ئەم وڵاتەش دابەزی.

## سەرچاوەکان

پۆل:پێڕستی فیلمە بەنگلادیشییەکان
پۆل:ناوچەکانی بەرھەمھێنانی فیلم
پۆل:سینەمای بەنگلادیش
سینەمای نیوزیلاند

[وێنۆک|کەمپی سینەمای پێشکەوتووی ئایماکس لە گۆڕەپانی ئاوت لە [ئۆکلاند]]
**سینەمای نیووزیلاند** () ئەم ناوە ئاماژەیە بۆ پیشەسازی فیلمسازی لەم وڵاتە، بەرھەمھێنانی فیلمی ھاوبەش لەگەڵ وڵاتانی دیکە و کۆمپانیاکانی فیلمسازی، فێستیڤاڵە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان، دەستەی فیلم لە نیوزیلاندا، ھەروەھا پەیمانگا و قوتابخانەکانی فیلم لەم خاکەدا. ھەرچەندە سینەمای نیووزلەندا لە سروشتدا بچووکە، بەڵام لە ٣٠ ساڵی ڕابردوودا بە وەبەرھێنانی بیانی، بە یەکێک لە بەھێزترین وڵاتەکان دادەنرێت لە بەرھەمھێنانی فیلم و فیلمی بەڵگەنامەیی ھاوبەشدا.

ھاتنی سینەما بۆ نیووزلەندا و یەکەم نمایشی گشتی دەگەڕێتەوە بۆ ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٨٩٦ لە ئۆکلاند. یەکەم فیلمی ڕەسەنی ئەم وڵاتە فیلمێکی بەڵگەنامەیییە کە ماوەی ٥ خولەکە و لەلایەن ئەلفڕێد وایت ھاوسەوە لە ساڵی ١٨٩٨ دروست کراوە. ناوبراو بە دامەزرێنەری سینەما لە نیووزلەندا ناسراوە و لە نێوان ساڵانی ١٨٩٨ بۆ ١٩٠٠ نزیکەی ١٠ کورتە فیلمی بەڵگەنامەیی دروست کردووە. تاکە بەرھەمی ماوەتەوە کە ئێستا لە ئەرشیفی فیلمی نیووزلەندا ھەڵگیراوە، فیلمی «ڕۆشتنی ھێزی دووەم بۆ جەنگی بۆرەکان»ە، کە لە ساڵی ١٩٠٠دا فیلمێکە و باس لە ناردنی سەرباز بۆ جەنگی دووەمی بۆر دەکات. لە ساڵی ١٩١٤ یەکەم فیلمی درێژ دروست کرا.

فیلمی Hinemoa لەلایەن ئێدوارد ئەندەرسۆنەوە بە بوودجەی ٥٠ پاوەند بەرھەم ھێنرا و لە دەرھێنانی جۆرج تار بۆ ماوەی ٤٢ خولەک بوو. فیلمی Hinemoa بۆ یەکەمجار لە شانۆی ئۆکلاند لە ١٧ی ئابی ١٩١٤ نمایشکرا. لە ساڵی ١٩٢٢ جۆرج تار دووەم فیلمی درێژی لە نیووزلەندا بە ناوی «دەە ھەزار میل لە خاچی باشوور» دروست دەکات. کۆنترین سینەما کە لە نیووزلەندا ماوەتەوە، دەکەوێتە شاری ڕۆکسبێری ئۆتاگۆ. ئەم سینەمایە لە ١١ی کانوونی دووەمی ١٨٩٧ کرایەوە. لە نێوان ساڵانی بیست و شەستەکاندا، سینەمای نیووزلەندا زیاتر لەسەر فیلمە بەڵگەنامەیییە ھاوبەشەکان یان سەربەخۆکان بوو. بەڵام سینەماکارانی وەک ڕۆدۆل ھایوارد و جۆن ئۆشی لەم دەیان ساڵەدا چالاک بوون. لە کۆتایی شەستەکانەوە ھاتنە ناوەوەی حکوومەت بۆ ناو پیشەسازی سینەما جددی بووە.

لە ساڵی ١٩٧٠ فەرمانگەی نیشتمانی فیلمی نیووزلەندا بە ھاوکاری پەرلەمانی ئەم وڵاتە فیلمێکی بەڵگەنامەیی پیشەیی بە ناوی ئەمە نیووزلەندایە بەرھەم ھێنا. لە سەرەتای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا، لەگەڵ دامەزراندنی کۆمیتەی فیلمی نیووزلەندا وەک دەزگایەکی حکومی، بوودجەیەکی پێویست خرایە ناو دەزگای سینەمای نیووزلەندا.

لە ساڵی ١٩٧٦ یەکەمین فیلمی ٣٥ ملمی لە مێژووی نیووزلەندا بە ناوی سەگی خەوتوو لە دەرھێنانی ڕۆجەر دۆناڵدسۆن لەگەڵ ھەموو ئەکتەرە ڕەسەنەکان دروست کرا. گرنگی فیلمی سەگی خەوتوو ناساندنی نەوەی نوێی ئەکتەرانی فیلمی نیووزلەندییە. لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا فیلمسازی ڕەسەن و ھاوبەشی بەرھەمھێنان لە نیووزلەندا زەبری زۆری بەدەستھێنا و فیلمەکانی وەک پیاوی کادیلاک کە ڕۆبین ویلیامز ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت و فیلمەکانی کۆکتێل کە تۆم کرووز ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت، کە ھەردووکیان فیلمی ڕۆجەر دۆناڵدسۆن بوون، پێشوازییەکی باشیان لێکرا؛ و فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی نیووزلەندا ھەموو ساڵێک لە مانگی تەممووزدا لە یەکێک لە شارەکانی ئەم وڵاتە بەڕێوەدەچێت. ئەم فێستیڤاڵە لە ساڵی ١٩٨٤ لە تێکەڵکردنی فێستیڤاڵی فیلمی ئۆکلاند (کە لە ساڵی ١٩٦٩ دامەزراوە) و فێستیڤاڵی فیلمی ویلنگتۆن (لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە) دروست کرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای نیوزیلەندا
دارچین

220x440px|وێنۆک
**دارچین**، توێکڵی دارێکی چڕ و ھەمیشە سەوزە و بەرزییەکەی دەگاتە دە بۆ چل مەتر. شوێنە ڕەسەنەکەی لە سریلانکایە بەڵام لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا و ئەمریکای باشوور و ڕۆژاوای ھیندستان دەچێنرێت. لە خێزانی سامرۆبیایە، بەرزییەکەی ٣-٥ مەتر دەبێت، گەڵاکانی یەک لە دوای یەکن و تێگەڵن، گوڵەکانی بچووک و زەردن، و بەرەکەی بچووکە و لە مێخەک دەچێت. توێکڵی دارچین ڕۆنی بۆنداری تێدایە، تا ٤٪.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان
پۆل:بەھارات
سینەمای ماراتی

وێنۆک|120px
**سینەمای ماراتی** () پیشەسازییەکی فیلم ھیندستان پەیوەندی بە فیلمەکانی زمانی ماراتییەوە ھەیە. بنکەکەی لە شاری مومبای لە ویلایەتی ماھاراشترایە. دەکەوێتە شاری مومبای کۆن لە شاری پونە، کۆنترین پیشەسازی فیلمە لە ھیندستان.

## سەرچاوەکان
*
سینەمای فەڕەنسا

وێنۆک|150px
**سینەمای فەڕەنسا** () ھونەری فیلمسازی لە فەرەنسا و دەرەوەی فەرەنسا لەخۆدەگرێت. فەرەنسا شوێنی لە دایکبوونی سینەمایە و بەشدارییەکی بەرچاوی لە سینەمای جیھانیدا ھەیە و بەشداریی لە گەشەسەندنی ئەم پیشەسازییە کردووە. جگە لە پیشەسازی فیلمی ڕەسەن لە فەرەنسا، وڵاتەکە چەندین ھونەرمەندی لە ھەموو جیھانەوە لە فەرەنسا کۆکردووەتەوە. ھەر لەبەر ئەم ھۆکارە ھەندێک جار سینەمای فەرەنسی لەگەڵ سینەمای وڵاتانی دەرەوە تێکەڵ دەبێت. ڕۆمان پۆلانسکی، کریستۆف کیشلۆڤسکی، ئەندرێز زولاوسکی لە پۆڵەندا، گاسپار نۆ، ئێدگاردۆ گوزارینسکی لە ئەرژەنتین، ئاناتۆلی لیتڤاک و ئەلێکساندەر ئەلێکسیڤ لە ڕووسیا و مایکل ھانکە لە نەمسا لە ھونەرمەندە دیارەکانی سینەمای فەرەنسان. توخمێکی دیکە کە پاڵپشتی ئەم پیشەسازییە دەکات ئەوەیە کە پاریس خاوەنی زۆرترین چڕی سینەمایە لە جیھاندا. فەڕەنسا بە فرۆشراوی ٢٠٦٫٥ ملیۆن بلیت لە ساڵی ٢٠١٠ و ٢١٥٫٦ ملیۆن بلیت لە ساڵی ٢٠١١، فەرەنسا سێیەم گەورەترین بازاڕی فیلمە لە جیھاندا لە دوای ئەمریکا و ھیندستان؛ و ھەروەھا لە ڕووی داھاتەوە لە دوای ئەمریکا و ژاپۆن دێت. لە ئەورووپا بە ڕیکۆردێکی ٢٦١ فیلم بەرھەم ھێنراو لە ساڵی ٢٠١٠، سەرکەوتووترین پیشەسازی سینەما سەر بە فەرەنسایە. شەپۆلی نوێی فەرەنسی بزووتنەوەیەک لە سینەمای فەرەنسیدا کە لە ساڵانی پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا لە فەرەنسا بە سەرکردایەتی ڕەخنەگرانی گەنجی نووسینگەی سەرنووسەری گۆڤاری فیلمی کای دی سینەما پێکھێنرا و لە ناوچەکانی دیکەی جیھاندا بڵاوبووەوە. شەپۆلی نوێ لە فەرەنسا لە دوو قۆناغدا ڕوویدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای فەڕەنسا
پۆل:پیشەسازی فیلمی فەڕەنسی
عەقەبە

**عەقەبە** تاکە شاری کەنار دەریایە لە ئوردن و گەورەترین و پڕ حەشیمەتترین شاری کەنداوی عەقەبە. عەقەبە دەکەوێتە باشووری ئوردن، ناوەندی کارگێڕی پارێزگای عەقەبە. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە لە ساڵی ٢٠١٥دا ١٤٨ ھەزار و ٣٩٨ کەس بووە و ڕووبەری زەوییەکەی ٣٧٥ کیلۆمەتری چوارگۆشە بووە (١٤٤٫٨ میل چوارگۆشە). ئەمڕۆ عەقابە ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە گەشەپێدانی ئابووری ئوردن، لە ڕێگەی کەرتە زیندووەکانی بازرگانی و گەشتیارییەوە. ھەروەھا بەندەری عەقەبە خزمەت بە وڵاتانی دیکەی ناوچەکە دەکات.

پێگەی ستراتژیکی عەقەبە لە نوکی باکووری ڕۆژھەڵاتی دەریای سوور لە نێوان کیشوەرەکانی ئاسیا و ئەفریقا وای کردووە بەندەرەکەی بە درێژایی ھەزاران ساڵ گرنگ بێت

شارەکە ڕاست لە بەرامبەر سنووری ئیلاتەوە دانیشتووە، کە بە ھەمان شێوە تاکە بەندەری ئیسرائیلە لەسەر دەریای سوور. دوای پەیمانی ئاشتی ئیسرائیل ئوردن لە ساڵی ١٩٩٤ پلان و ھیوا ھەبوو بۆ دامەزراندنی ناوچەیەکی گەشتیاری و ئابووری لە سنوورەوە، بەڵام کەم لەو پلانانە گەیشتوونەتە ئەنجام.

## جوگرافیا
شارەکە لە باشووریترین خاڵی ئوردن دایە، لەسەر کەنداوی عەقەبە کە لە لووتکەی دەریای سوور دایە. شوێنی ستراتیژییەکەی لەوەدا دەردەکەوێت کە دەکەوێتە گۆڕەپانی کیشوەرەکانی ئاسیا و ئەفریقا، لەکاتێکدا ھاوسنوورە لەگەڵ ئیسرائیل و میسر و سعودیە.

## ئایین
وێنۆک|ڕاست|مزگەوت لە مەرسا زەید
ئیسلام نوێنەرایەتی زۆرینەی دانیشتووانی عەقەبە دەکات، بەڵام ئایینی مەسیحی تا ئەمڕۆش بوونی ھەیە. نزیکەی ٥ ھەزار خێزانی مەسیحی لەم شارەدا دەژین. چەندین کڵێسا لە شارەکەدا و چەندین قوتابخانەی مەسیحی ھەیە لەوانە قوتابخانەی خوشکانی تەسبیحی عەقەبە.

## سەرچاوەکان

پۆل:عەقەبە
پۆل:شارەکانی بەندەری عەرەبی
سینەمای چین

وێنۆک|140px
**سینەمای چین** () ھاوکات لەگەڵ سینەمای ھۆنگ کۆنگ و سینەمای تایوان، یەکێکە لە سێ بوارە مێژوویییەکانی سینەمای زمانی چینی. سینەما لە ساڵی ١٨٩٦ بە چین ناسێندرا و یەکەمین فیلمی چینی بە ناوی شەڕی دینگجونشان لە ساڵی ١٩٠٥ لەگەڵ سەرھەڵدانی پیشەسازی فیلم کە بنکەکەی لە شاری شانگھای بوو لە ماوەی دەیەی یەکەمی سینەمای چینیدا دروست کرا. یەکەمین فیلمی دەنگی بە ناوی کچی سینگ سانگ لە ساڵی ١٩٣١ بە بەکارھێنانی تەکنەلۆژیای تۆمارکردنی شاشە دروست کرا. دەیەی ١٩٣٠ی سەدەی ڕابردوو کە یەکەم قۆناغی زێڕینی ئەم سینەمایەیە، شایەتحاڵی دروستبوونی بزووتنەوەی سینەمای «چەپ» بوو و لە ڕێگەی ئەو فیلمانەی لەم قۆناغەدا دروستکراون، جیاوازی نێوان ناسیۆنالیست و کۆمۆنیستەکان دەبینرێت. دوای شەڕی دووەمی چین و ژاپۆن و داگیرکردنی شاری شەنگەھای لەلایەن ژاپۆنەوە، پیشەسازی فیلمی شارەکە بە توندی بەرتەسک بووەوە، چونکە سینەماکاران کۆچیان کرد بۆ ھۆنگ کۆنگ و چۆنگچینگ و شوێنەکانی دیکە و لە ئەنجامدا سینەماکارانی مانەوە لە شارەکەدا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ھونەرەکان لە چین
پۆل:سینەمای چین
سینەمای ژاپۆن

وێنۆک|170px
**سینەمای ژاپۆن** () مێژوویەکی زیاتر لە سەد ساڵەی ھەیە. ژاپۆن یەکێکە لە کۆنترین و گەورەترین پیشەسازی فیلم لە جیھاندا. لە ساڵی ٢٠١١ ژاپۆن بە کۆی گشتی ٢٫٣٣٨ ملیار دۆلاری لە بۆکس ئۆفیسدا بەدەستھێناوە بە ٤١١ فیلم. فیلمە بەناوبانگەکانی ژاپۆن بریتین لە «ڕاشۆمۆن، چیرۆکی تۆکیۆ، حەوت سامورای، سمێڵی سوور، ئاژاوە، سانشۆ، گۆدزیلا، ئۆگێتسو، یۆجیمبۆ، ھاراکیری، ژن لە کویکساند، تامپۆپۆ، ناشتنی مێشوولە ئاگرینەکان، ئاکیرا، نینجا سکڕۆڵ، سێزدە بکوژ و ڕووحە ڕفێنراوەکە». ھەروەھا ئاکیرا کورۆساوا، کێنجی میزۆگوچی، یاسوجیرۆ ئۆزو، میکیۆ نارۆسێ، ماساکی کۆبایاشی، ھیرۆشی تشیگاھارا، کیسۆکی کینۆشیتا، کیھاچی ئۆکامۆتۆ، کانتۆ شیندۆ، ھیدیۆ گۆشا و ھیرۆکازو کۆرێیدا دەتوانرێت لەنێو دەرھێنەرە گەورەکانی سینەمای ژاپۆنیدا ئاماژەیان پێبکرێت. خەڵاتی ساڵانەی ئۆسکار بۆ فیلمی ژاپۆن کە لەلایەن کۆمەڵەی نیپۆن ئەکادیمی-شۆ ڕێکدەخرێت، بە ھاوتای خەڵاتی ئۆسکاری ژاپۆنیی دادەنرێت. یەکەم ستۆدیۆی بەرھەمھێنانی فیلمی ژاپۆنی لە ساڵی ١٩٠٩ لەلایەن کۆمپانیای یۆشیزاوا شۆتێن لە تۆکیۆ دروست کرا. لە نێو ڕۆشنبیراندا ڕەخنەی فیلمی ژاپۆنی لە ساڵانی ١٩١٠دا گەشەی کرد و دواجار بوو بە بزووتنەوەیەک کە شۆڕشێکی گەورەی لە فیلمی ژاپۆنیدا کرد. ساڵانی ١٩٥٠ بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک سەردەمی زێڕینی سینەمای ژاپۆن دادەنرێت. بەھۆی پاشەکشەی ئابوورییەوە ژمارەی سینەماکان لە ژاپۆن لە ساڵانی شەستەکانەوە بە شێوەیەکی بەردەوام لە کەمبوونەوەدا بوو. ساڵانی نەوەدەکان پێچەوانەبوونەوەی ئەم ڕەوتە بوو بە دروستکردنی شانۆی مەلتیپلێکس لە ژاپۆن سینەما بەرەو پێشبرایەوە. لە ھەمان کاتدا بەناوبانگبوونی شانۆ بچووکەکانیش بەردەوام بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای ژاپۆن
سینەمای بەنگالی ڕۆژاوا

وێنۆک|140px
**سینەمای بەنگالی ڕۆژاوا** () ھەروەھا بە سینەمای بەنگالی یان تۆلیوود ناسراوە، پیشەسازییەکی فیلمی ھیندییە و مامەڵە لەگەڵ فیلمەکانی زمانی زمانی بەنگلا دەکات. دەکەوێتە ناوچەی تالیگانج لە شاری کەلکەتە لە بەنگالی ڕۆژاوا لە ھیندستان. سەرچاوەی نازناوی تۆلیوود کە وشەیەکی ئاوێتە لە وشەکانی تۆلیگونج و ھۆڵیوودەوە ھاتووە، دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٣٢.

## سەرچاوەکان
*
سینەمای تێلووگوو

وێنۆک|100px
**سینەمای تێلووگوو** () کە زیاتر بە تۆلیوود ناسراوە، بەشێکە لە سینەمای ھیندستان و دوای بۆلیوود گەورەترین پیشەسازی فیلمی ھیندستانە. یەکەم فیلمی تۆلیوود لە ساڵی ١٩٢١ دروست کرا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زمانی تێلووگوو
پۆل:ناوچەکانی بەرھەمھێنانی فیلم
سینەمای مالەیالم

وێنۆک|130px
**سینەمای مالەیالم** () بەشێکە لە پیشەسازی فیلمی ھیندستان و گەورەترین پیشەسازی فیلمە لە ھیندستان دوای (سینەمای تامیل، سینەمای تیلوگو، سینەمای کانادا).

## سەرچاوەکان
*
سینەمای کانادا

وێنۆک|130px
**سینەمای کانادا** یان **سەندەلوود** () لقێکی پیشەسازی فیلمی ھیندستانە کە سەنتەری لە کارناتاکایە. سەندەلوود لە ساڵی ٢٠١٣ەوە ساڵانە بە تێکڕا ١٥٠ فیلمی بەرھەمھێناوە.

## سەرچاوەکان
*
سینەما وەن

وێنۆک|140px
**سینەما وەن** () کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنیی فلیپینییە، لەلایەن کۆمپانیای Creative Programs Inc خاوەندارێتی دەکرێت. کەناڵەکە لە ١٢ی حوزەیرانی ١٩٩٤ دەستی بەکار کرد. لە ساڵی ٢٠٠٥، سینەما یەک دەستی کرد بە بەرھەمھێنانی فیلمی ڕەسەن لەژێر فێستیڤاڵی ساڵانەی فیلمی "سینەما وەن ئۆرجیناڵ" کە نمایش دەکات و پارە دەدات بە سینەماکارانی سەربەخۆ لە وڵاتەکەدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:کەنالە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگانەی کە لە ١٩٩٤ دامەزراون
سینەمای کۆلۆمبیا

وێنۆک|150px
**سینەمای کۆلۆمبیا** () ئاماژەیە بۆ پیشەسازی فیلم لە کۆلۆمبیا. سینەما کۆڵۆمبیا لە ساڵی ١٨٩٧ دەستی پێکرد و سەرەتا فیلمی بێدەنگ و ئەنیمەیشن و ھەندێکجاریش بەرھەمی نێودەوڵەتی لەخۆگرتبوو. پشتگیری حکوومەت، لەوانەش پشتگیرییەکانی لە ساڵانی حەفتاکان بۆ پەرەپێدانی کۆمپانیای پەرەپێدانی سینەماکاری دەوڵەتی، یارمەتی بەرھەمھێنانی ھەندێک فیلمی داوە، بەڵام ھەوڵدان بۆ بەردەوامبوونی خۆی لە ڕووی دارایییەوە قبوڵکراو نەبوو. لە ساڵی ١٩٩٧ کۆنگرەی کۆڵۆمبیا یاسای ٣٩٧، مادەی ٤٦ی دەرکرد کە بە یاسای گشتی ڕۆشنبیری ناسراوە، بە ئامانجی پاڵپشتیکردن لە گەشەپێدانی پیشەسازی سینەمای کۆڵۆمبیا، ھەروەھا سندوقێکی پشتیوانی و ڕیکلامی بە ناوی Corporación PROIMAGENES en Movimiento دروست کرد. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٣ کۆنگرێس یاسای سینەمای دەرکرد، کە یارمەتیدەر بوو بۆ دووبارە بنیاتنانەوەی پیشەسازی فیلم لە کۆڵۆمبیا. مێژووی سینەمای کۆڵۆمبیا لە ساڵی ١٨٩٧ دەستی پێکرد، کاتێک یەکەم سینەماتۆگراف گەیشتە ئەو وڵاتە، دوای دوو ساڵ لە داھێنانی سینەما لەلایەن برایانی لومێر (ئابۆ و لویس) لە پاریس ھاتە ناو سینەما. سەرەتا داھێنانە نوێیەکە ھاتە ناو بەندەری کۆڵۆن (لە پەنەمای ئێستا کە ئەوکات بەشێک بوو لە کۆڵۆمبیا)، پاشان بارانکویلا و بووکارامانگا و دواجار بۆگۆتا. لە مانگی ئابی ھەمان ساڵدا، بۆ یەکەمجار فیلمێکی شانۆیی لە شانۆیەکدا نمایشکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای کۆلۆمبیا
سینەمای ئیندۆنیزیا

وێنۆک|150px
**سینەمای ئیندۆنیزیا** () ئاماژەیە بۆ پیشەسازی فیلم لە ئەندەنوسیا. سینەما لە ساڵی ١٩٠٠ لە ئیندۆنیزیا دەرکەوت و لە ٢ دەیەی یەکەمی سەدەی ٢٠ەم بە شێوەیەکی سەرەکی کورتە فیلمی ھەواڵ بەرھەم ھێنرا. لە ساڵی ١٩٢٦ یەکەم فیلمی ڕەسەن کە لە ئەندەنوسیا بەرھەم ھێنرا، بە ناوی Last Lotang، لە دەرھێنانی سینەماکارێکی ھۆڵەندی بەناوی Hugh Voldorp بوو. خاڵی گرنگ و مێژوویی ئەم فیلمە بوونی ئەکتەرە ڕەسەنەکانە کە ڕەگەزنامەی ئەندەنوسیایان ھەیە. سینەمای ئەندەنوسیاش ھاوشێوەی ھونەرەکانی دیکەی، لە ڕووی کولتوورییەوە لەژێر کاریگەریی ئەو وڵاتانەدا بوو، بەھۆی شەڕکردن و داگیرکردنی خاکەکانی لەلایەن ھۆڵەندی و ئەڵمانی و ژاپۆنییەکانەوە بەدرێژایی سەدەکان. تا دەیەی سێیەمی سەدەی بیستەم، سینەماکارانی ھۆڵەندی و ئەڵمانی لە ئەندەنوسیا کاریان دەکرد. ھەروەھا ژاپۆنییەکان تا ساڵی ١٩٤٩ لەم وڵاتەدا لە بواری سینەمادا چالاک بوون. خاڵی وەرچەرخانی سینەمای ئەندەنوسیا سەرەتای فێستیڤاڵی فیلمی ئەندەنوسیا بوو لە ساڵی ١٩٥٥. دوای ئەوە لە ساڵانی شەستەکاندا کە زیاتر لە دە ساڵ بەسەر سەربەخۆیی ئەندەنوسیا تێپەڕیبوو، چەند سینەماکارێکی ئەندەنوسیا دەستیان کرد بە دروستکردنی بەرھەمی ڕەسەن یەکێک لەو کەسانەی بریتی بوو لە ئەسمەر ئیسماعیل. فیلمی تێکۆشەرانی ئازادی ساڵی ١٩٦١ لە دەرھێنانی ئەو بوو، کە تێیدا گێڕانەوەی سەربەخۆیی ئەندەنوسیا، بەشداری چەندین فێستیڤاڵی بەناوبانگی بیانی کردووە. لە ساڵانی ھەشتاکان و نەوەدەکاندا سینەمای ئەندەنوسیا مۆدێرن کرا و لەگەڵ دامەزراندنی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی جاکارتا، خۆجێیکردن و کارلێککردن لەگەڵ وڵاتانی دیکەی خاوەن سینەما گەیشتە خاڵێکی ئەرێنی.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای ئەندۆنیسیا
سینەمای ئوسترالیا

وێنۆک|140px
**سینەمای ئوسترالیا** () ئەم ناوە ئاماژەیە بۆ پیشەسازی سینەمای ئەم وڵاتە، بەرھەمە ھاوبەشەکان، فێستیڤاڵەکانی فیلم، فیلمەکانی ئوسترالیا. لە دوای ١ ساڵ لە سەرھەڵدانی سینەما، ئەم وڵاتە پێشوازی لە کۆمپانیا بیانییەکانی بەرھەمھێنانی فیلم دەکرد. ھەرچەندە سینەمای ئوسترالیا مێژوویەکی دوور و درێژی ھەیە، بەڵام تا ساڵانی ھەشتاکان نەیتوانی جێگەیەکی تایبەتی لە سینەمای جیھانیدا بدۆزێتەوە. لە ماوەی ١٠٠ ساڵی ڕابردووی پەیوەندییە حکومی و سیاسییەکانی حکوومەتی بەڕیتانیادا، خاکی پاکیزەی ئوسترالیا بووبووە شوێنێکی تایبەت بۆ بەرھەمھێنانی فیلم بۆ سینەماکارانی بەریتانی و تەنانەت وڵاتانی دیکەی جیھان. تا ٣ دەیە لەمەوبەر زۆر فیلم لە ئوسترالیا دروست دەکران کە تەنانەت ڕەنگە ئەکتەرێکی ئوسترالییشیان تێدا نەبێ. لە ساڵی ١٩٠٦ یەکەمین فیلمی بێدەنگ لە ئوسترالیا لەژێر ناوی بەسەرھاتی کێلی گانگ دروست کرا کە لە دەرھێنانی چارڵز تایت و میلارد جۆنسۆن و ویلیام گیبسۆن بوو.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:سینەمای ئوسترالیا
سینەمای یووگۆسلاڤیا

وێنۆک|150px
**سینەمای یووگۆسلاڤیا** () ئاماژەیە بۆ پیشەسازی فیلم لەم وڵاتەدا. یووگۆسلاڤیا ناوی سێ قەوارەی سیاسی بوو کە لە ماوەی سەدەی ٢٠ەم بە یەک لە دوای یەک لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا و ئەورووپای ناوەندی بوونیان ھەبووە. ئەم ٣ وڵاتە بریتی بوون لە شانشینی یووگۆسلاڤیا، کۆماری فیدراڵی سۆسیالیستی یووگۆسلاڤیا و کۆماری فیدراڵی یووگۆسلاڤیا. لەسەر ئەم بنەمایە سینەمای یوگۆسلاڤیا لە شێوەی ئەم سێ قەوارە سیاسییە پەیوەندی بە مێژووی سینەماکەیەوە ھەیە. کۆماری سۆسیالیستی فیدراڵی یوگۆسلاڤیا وڵاتێک بوو کە جەستەیەکی فیلمی بەھێز و بەتوانای ھەبوو و ئیمکاناتی فیلمی گونجاوی ھەبوو. لە ساڵی ١٩٤٨ تا ١٩٩١ سینەمای یوگۆسلاڤیا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ناسراو بوو.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:سینەمای سربیا
پۆل:سینەمای بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
پۆل:سینەمای کرواتیا
پۆل:سینەمای مۆنتینیگرۆ
پۆل:سینەمای مەکدۆنیای باکوور
پۆل:سینەمای سلۆڤینیا
سینەمای ساموڕای

وێنۆک|ئەکتەرەکان لە ستۆدیۆی فیلمی ئیگامورا لە کیۆتۆ
**سینەمای ساموڕای** یان **چانبارە** () نوێنەرایەتی شێوازێکی سینەمای ژاپۆنی دەکات کە بە زمانی ئینگلیزی بە سینەمای سامورای ناسراوە، و بە نزیکەیی ھاوتایە لەگەڵ سینەمای ڕۆژاوا و فیلمی ئەکشن. چانبارا بەشێکی لاوەکییە لە درامای جیدایگکێی یان سەردەمی مێژوویی. ڕەنگە جیدایگاکی چیرۆکێک لە قۆناغێکی مێژووییدا وێنا بکات، ھەرچەندە بە پێچەوانەی چانپارا مەرج نییە سەنتەری کارەکتەری سامورای و شمشێرباز بێت. ھەروەھا چانبارا ئاماژە بە وەرزشێکی ھونەری جەنگی دەکات کە ھاوشێوەی وەرزشی شمشێربازی بێت. لەکاتێکدا بەشەکانی پێشووتری سەردەمی سامورایی دراماتیکتر بوون وەک لە ئەکشن، فیلمەکانی سامورای کە لە دوای جەنگی جیھانی دووەمەوە بەرھەم دەھێنران زیاتر ئاکشنیان لەسەر بوو، کەسایەتیی توندوتیژتریان ھەبوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:چەشنەکانی فیلم
سینەمای ئاسامی

وێنۆک|"سینەمای زێڕینی دیجیتاڵی" یەکێکە لە گەورەترین کەمپەکانی سینەمای زنجیرەیی لە ئاسام
**سینەمای ئاسامی** () ھەروەھا بە جۆلیوود ناسراوە، پیشەسازییەکی سینەمای ھیندستانە کە پەیوەندی بە فیلمەکانی زمانی ئاسامیەوە ھەیە. بنکەکەی لە ویلایەتی ئاسام لە ھیندستانە. ھەرچەندە لە سەرەتای سەدەی بیست و یەکەمدا فیلمی ئاسامی بە شێوەی بۆلیوود بڵاوکرایەوە، بەڵام پیشەسازییەکە نەیتوانیوە لە بازاڕدا ڕکابەری سینەماکانی تر بکات و بە شێوەیەکی بەرچاو لەلایەن پیشەسازییە گەورەکانی وەک بۆلیوودەوە ھەمیشە بەربەستی لەپێش بووە و دیار نەبووە.

## سەرچاوەکان
*
لیز مایتنەر

**لیز مایتنەر** (٧ی تشرینی دووەمی ١٨٧٨ – ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨) فیزیازانێکی نەمسایی-سویدی بووە کە یەکێک بووە لەوانەی کە ڕۆڵی هەبووە لە دۆزینەوەی توخمە پرۆتەکتینیۆم و کەرتبوونی ناوکی. لەکاتی کارکردن لەسەر تیشکەچالاکی (ڕادیۆئەکتیڤیکتی) لە پەیمانگای کیمیا کایزەر ویلهێلم لە بەرلین، لە ساڵی ١٩١٧ ئایزۆتۆپی تیشکدەر پرۆتاکتینیۆم-٢٣١ی دۆزیەوە. لە ١٩٣٨، مایتنەر و برازانپغ، فیزیکزان ئۆتۆ ڕۆبەرت فریش، دابەشبوونی ئەتۆمییان دۆزیەوە. کارەکانی لیز لەلایەن ئەلبێرت ئەنیشتاینەوە ستایش کراوە. 

مایتنەر بە تەواوکردنی توێژینەوەی دکتۆرا لە ساڵی ١٩٠٥، بووە دووەم ژن لە زانکۆی ڤیەننا کە بڕوانامەی دکتۆرای لە فیزیا بەدەستبهێنێت. زۆربەی ژیانی زانستی لە بەرلین، ئەڵمانیا بەسەر بردووە، لەوێ مامۆستای فیزیا و بەرپرسی بەشی پەیمانگای کایزەر ویلهێلم بووە؛ یەکەم ژن بوو لە ئەڵمانیا کە ببێتە پرۆفیسۆری فیزیا. ئەو لە ساڵانی ١٩٣٠ ئەم پۆستانەی لەدەستدا بەهۆی یاساکانی نورنبێرگی دژە جوولەکە لە ئەڵمانیای نازی، دواتر لە ساڵی ١٩٣٨ بۆ سوید هەڵهات، لەوێ بۆ ماوەیەکی زۆر ژیا، لە کۆتاییدا بوو بە هاووڵاتییەکی سویدی.

لە ناوەڕاستی ١٩٣٨دا، مایتنەر لەگەڵ کیمیاکاران ئۆتۆ هان و فریتز ستراسمان لە پەیمانگای کایزەر ویلهێلم بۆیان دەرکەوت کە بۆردومانکردنی تۆریۆم بە نیوتڕۆن ئایزۆتۆپی جیاواز بەرهەم دەهێنێت. هان و ستراسمان لە کۆتایی ساڵدا نیشانیان دا کە دەتوانرێت ئایزۆتۆپی باریۆم بە بۆردومانی یۆرانیۆم دروست بکرێت. لە کۆتایی کانوونی دووەمدا، مایتنەر و فریش دیاردەی پرۆسەی دابەشبوونی لەو شێوەیەیان کاری لەسەر کرد. لە ڕاپۆرتەکەیاندا لە ژمارەی شوباتی گۆڤاری *نەیچەر* لە ساڵی ١٩٣٩دا ناوی "دابەشبوون"یان ناوە. ئەم بنەمایە بووە هۆی پەرەپێدانی یەکەم بۆمبی ئەتۆمی لە کاتی جەنگی جیهانی دووەم و دواتر چەکی ئەتۆمی و کارتیاکەری ناوکیی دیکە.

مایتنەر هاوبەشی خەڵاتی نۆبڵی کیمیا ساڵی ١٩٤٤ی بۆ دابەشبوونی ئەتۆمی نەبوو، کە تایبەت بوو بە هاوکارە ماوە درێژەکەی ئۆتۆ هان. چەندین زانا و ڕۆژنامەنووس دەرکردنی ئەویان بە "ناڕەوا" ناوبردووە. بەپێی ئەرشیفی خەڵاتی نۆبڵ، لە نێوان ساڵانی ١٩٢٤ بۆ ١٩٤٨ ١٩ جار پاڵێوراو بووە بۆ خەڵاتی نۆبڵی کیمیا، هەروەها ٣٠ جار بۆ خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا لە نێوان ساڵانی ١٩٣٧ بۆ ١٩٦٧ پاڵێوراو بووە. سەرەڕای ئەوەی خەڵاتی نۆبڵی پێنەبەخشرا، بەڵام مایتنەر بانگهێشت کرا بۆ بەشداریکردن لە کۆبوونەوەی براوەی خەڵاتی نۆبڵی لینداو لە ساڵی ١٩٦٢.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:فیزیکزانانی جوو
پۆل:ژنە زانستخوازەکانی سەدەی ٢٠
پۆل:مردووانی ١٩٦٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٨
یەکخستنی ئەڵمانیا

وێنۆک

**یەکخستنی ئەڵمانیا** () پرۆسەی بنیاتنانی دەوڵەتی نەتەوەیی مۆدێرنی ئەڵمانیا بوو کە تایبەتمەندیی فیدراڵی ھەبوو لەسەر بنەمای چەمکی ئەڵمانیای بچووک (یەکێک کە نەمسای فرەنەتەوەیی ھابسبورگەکانی تێدا نەبوو)، کە لە ١٨ی ئابی ١٨٦٦ بە پەسەندکردنی پەیمانی کۆنفیدڕاڵییەتیی ئەڵمانیای باکوور دەستی پێکرد. دامەزراندنی کۆنفیدڕاڵییەتیی ئەڵمانیای باکوور، سەرەتا ھاوپەیمانییەکی سەربازیی بوو کە پرۆسیا زاڵ بوو کە دواتر لە ڕێگەی پەسەندکردنی دەستووری ئەڵمانیای باکوورەوە قووڵتر بووەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یەکخستنەوە نەتەوەییەکان
کۆماری ڤایمەر

alt=Flag of Germany (3-2 aspect ratio)|چەپ|250x250پیکسڵ
**کۆماری ڤایمەر** (بە ئەڵمانی: Weimarer Republik [ˌvaɪ̯maʁɐ ʁepuˈbliːk])، بە فەرمی ناوی قۆناغێکی مێژوویی ئەڵمانیا بوو لە نێوان ساڵانی ١٩١٨ تا ١٩٣٣، لەو ماوەیەدا بۆ یەکەمجار لە مێژوودا کۆمارێکی فیدراڵی دەستووری بوو؛ کە بە کۆماری ئەڵمانیا) ناودەبرێت. ناوی نافەرمی ئەو سەردەمە لە شاری ڤایمەرەوە وەرگیراوە کە میوانداری ئەو ئەنجومەنە دامەزرێنەرەی کردووە کە حکوومەتەکەی دامەزراندووە. لە زمانی ئینگلیزیدا بەزۆری بە سادەیی کۆمارەکە ناودەبرا «ئەڵمانیا»، لەگەڵ «کۆماری وایمار» (زاراوەیەک کە لەلایەن ئەدۆلف ھیتلەرەوە لە ساڵی ١٩٢٩ ناسێندرا) تا ساڵانی ١٩٣٠ بە شێوەیەکی باو بەکارنەھێنرا.

## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:ئەڵمانیا لە دەیەی ١٩١٠
پۆل:دەیەی ١٩٣٠ لە ئەڵمانیا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٨
سینەمای پاکستان

**سینەمای پاکستان** () ئاماژەیە بۆ پیشەسازی فیلم لە پاکستان. زۆربەی ئەو فیلمانەی لەم وڵاتەدا بەرھەم دەھێنرێن بە زمانی نیشتمانی پاکستان واتە ئووردۆیە. بەڵام فیلمەکان بە زمانی فەرمی پاکستان، ئینگلیزی، ھەروەھا بە زمانە ناوخۆیییەکانی پەنجابی، پشتۆ، بەلوچی و سندی بەرھەم دەھێنرێن. لە ڕابردوودا شاری لاھۆر ناوەندی بەرھەمھێنانی فیلم بووە لە پاکستان و ھەر لەبەر ئەم ھۆکارەش سینەمای پاکستان نازناوی «لۆلیوود»ی لێنراوە. لە دوای ساڵی ٢٠٠٧ ناوەندی سینەمای پاکستان لە لاھورەوە گۆڕا بۆ کەراچی. لە ساڵی ١٩٤٨ەوە زیاتر لە ١٠ ھەزار فیلمی درێژی ئوردو لە پاکستان بەرھەم ھێنراون، ھەروەھا زیاتر لە ٨٠٠٠ فیلمی درێژی پەنجابی، ٦٠٠٠ فیلمی پەشتۆ و ٢٠٠٠ فیلمی درێژی سندی بەرھەم ھێنراون.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای پاکستان
سینەمای تایوان

وێنۆک|شانۆی مینگشێن
**سینەمای تایوان** () ھاوکات لەگەڵ سینەمای چینی و سینەمای ھۆنگ کۆنگ، یەکێکە لە سێ بوارە مێژوویییەکانی سینەمای زمانی چینیی. مێژووی سینەمای تایوان پەیوەستە بە مێژووی ناوازەی ئەم دوورگەیەوە. لەدوای ناساندنی بۆ تایوان لە ساڵی ١٩٠١ و ئەوکاتەی لەژێر دەسەڵاتی ژاپۆندا بوو، سینەما لە چەند قۆناغێکدا گەشەی کردووە و سەربەخۆ لە سینەمای ھۆنگ کۆنگ و سانسۆری کۆماری گەلی چین. ھەندێک لە ئەکتەرە تایوانییەکان بریتین لە: "جی چو، شو کی، چانگ چێن، تاکێشی کانشیرۆ". ھەندێک لە دەرھێنەرە بەناوبانگەکانی تایوانی بریتین لە: "ئێدوارد یانگ، تسای مینگ لیانگ، ئینگ لی، ھو شیاو شین".

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:سینەمای تایوان
سینەمای ئیسپانیا

وێنۆک|140px
**سینەمای ئیسپانیا** () ئاماژەیە بۆ کۆی ئەو بەرھەمە سینەماکاریانەی کە لە ئیسپانیا یان لەلایەن سینەماکارانی ئیسپانی لە دەرەوەی ئیسپانیا دروستکراون. ئەمڕۆ سینەمای ئیسپانی پلەیەکی بەرچاوی لە جیھاندا ھەیە، ئەمەش دەرئەنجامی کارە داھێنەرەکان و پێشکەوتنە تەکنیکییەکانییە. لە مێژووی دوور و درێژی سینەمای ئیسپانیادا، لویس بوونویێل یەکەم سینەماکاری ئیسپانییە کە ناوبانگێکی جیھانی بەدەستھێناوە، دواتر پێدرۆ ئەلمۆدۆڤار لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا. لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە ئەو زیانە ئابوورییەی کە بە جەستەی سینەمای ئیسپانیا گەیاندراوە، وای کردووە ئیسپانیا زیاتر سەرنجی لەسەر بەرھەمھێنانی ھاوبەش بێت. لە ساڵی ٢٠١٣دا بەرزبوونەوەی باجی بەھای زیادکراو لەسەر نرخی بلیتی سینەماکانی ئیسپانیا بووە ھۆی ئەوەی نرخی بلیتەکان بە ڕێژەی ٢١٪ باز بدات.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای ئیسپانیا
سینەمای کووبا

وێنۆک|وێنەی یەکێک لە سینەماکانی کووبا|140px
**سینەمای کووبا** () ئاماژەیە بۆ پیشەسازی فیلم لە کووبا. سینەما لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا ھاتە ناو کوبا. پێش شۆڕشی کوبا لە ساڵی ١٩٥٩ نزیکەی ٨٠ فیلمی درێژ لە کوبا دروست کران کە زۆربەیان میلۆدراما بوون. دوابەدوای شۆڕش، کوبا چووە سەردەمی زێڕینی سینەما. سینەماکارە بەناوبانگەکانی کوبا بریتین لە ئۆمبێرتۆ سۆلاس و خوان کارلۆس تابیۆ.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مێژووی سینەما
پۆل:سینەمای کوبا
سینەمای نیپال

وێنۆک|150px
**سینەمای نیپال** () ھەروەھا بە کۆلیوود ناسراوە، مێژوویەکی کورتی ھەیە؛ بەڵام ئەم پیشەسازییە جێگەی تایبەتی خۆی لە میراتی کولتووری نیپاڵدا بەدەستھێناوە و بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن Nepali Chalchitra ئاماژەی پێدەکرێت، واتە فیلم بە زمانی نیپاڵی. جوگرافیای نیپاڵ ھەمیشە جێگەی سەرنجی دروستکەرانی فیلمی بەڵگەنامەیی و کۆمپانیا بیانییەکانی بەرھەمھێنانی فیلم بووە. لە ١٤ی ئەیلوولی ١٩٥١ فیلمێک بۆ یەکەمجار لە نیپاڵ بڵاوکرایەوە. ئەم فیلمە کە بە زمانی نیپاڵی بوو، لە بەنگالی ھیندستان دروست کراوە و ناوی Satya Harishchandra بووە؛ بەڵام لە ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٤ یەکەم فیلم کە لە نیپاڵ بەرھەم ھێنرا بە ناوی ئاما (دایک) بە وەبەرھێنانی حکوومەت بڵاوکرایەوە. فیلمەکە لەلایەن ھیرا سینگ خاتری دروست کراوە و شیڤا شەنکار ماندار و بوڤان چاند ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕاوە کە بە یەکەم ئەکتەرەکانی پیشەسازی فیلمی نیپاڵ ناسراون.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای نیپاڵ
سینەمای ڕووسیا

وێنۆک|140px
**سینەمای ڕووسیا** () لە ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی دەستی پێکرد؛ لە یەکێتیی سۆڤیەت بە شێوەیەکی بەرفراوان بڵاوبووەوە و لە ساڵانی دوای داڕمانی، پیشەسازی فیلمی ڕووسیا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بە ناساندنی مایەوە. ڤلادیمێر لینین یەکەم سەرکردەی سیاسی سەدەی بیستەم بوو کە دانی بە گرنگی فیلمدا نا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای ڕووسیا
پۆل:ئابووری ڕووسیا
سینەمای ئەفریقا

وێنۆک|پۆستەری فیلمی ئەلناسر سەڵاحەدین (١٩٦٣) لە تونس|190px
**سینەمای ئەفریقا** () ئاماژەیە بۆ فیلمسازی لە کیشوەری ئەفریقا. سەرھەڵدانی ئەم پیشەسازییە دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەدەی ٢٠ەم؛ کاتێک فیلمی بزوێنەر تەکنەلۆژیای سەرەکی بوو کە بۆ فیلمسازی بەکاردەھێنرا. سینەمای نەیجیریا گەورەترین پیشەسازی فیلمە لە ئەفریقا لە ڕووی ئاڵوگۆڕ و ژمارەی فیلمە بەرھەم ھێنراوەکان و بینەرەوە. ھەروەھا پیشەسازی فیلمی نەیجیریا لە ڕووی داھات و ژمارەی فیلمە بەرھەم ھێنراوەکانەوە لە پلەی سێیەمی جیھاندایە. لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا، ئەفریقا بە شێوەیەکی بەرچاو لەلایەن سینەماکارانی ڕۆژاوایییەوە نوێنەرایەتی دەکرا. یەکەمین لووتکەی فیلمی ئەفریقا لە ساڵی ٢٠٠٦ لە باشووری ئەفریقا بەڕێوەچوو. دواتر کۆنگرەی نۆیەمی FEPACI بەڕێوەچوو. خەڵاتی ئۆسکاری فیلمی ئەفریقا لە ساڵی ٢٠٠٤ (AMOA) ئاھەنگێکە بۆ گەشەکردنی پیشەسازییە ناوخۆیییەکانی فیلمەکانی وەک نەیجیریا. سینەمای ھاوچەرخی ئەفریقا مامەڵە لەگەڵ چەندین بابەتی جۆراوجۆر دەکات کە پەیوەندییان بە پرسە مۆدێرنەکان و کێشە گشتگیرەکانەوە ھەیە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:سینەمای ئەفریقی
پۆل:پیشەسازیی فیلم
دەوڵەتی نەتەوەیی

چەپ|بێچوارچێوە|279x279پیکسڵ
**دەوڵەتی نەتەوەیی** جۆرێکی دیاریکراوی دەوڵەتە کە تێیدا خاکێک بە شێوەیەکی سەرەکی یەک نەتەوەوەی لەسەر نیشتەجێیە. دەوڵەتەکە قەوارەیەکی سیاسییە (حکومەت و ھتد)؛ نەتەوەکە یەکەیەکی کولتووری و/یان نەتەوەییە . دەستەواژەی "دەوڵەتی نەتەوەیی" بەو مانایەیە کە ھەردووکیان لەسەر یەک خاکن، ئەمەش دەوڵەتی نەتەوەیی لە جۆرەکانی تری دەوڵەت جیا دەکاتەوە کە ھەبوون.

## نموونە
نموونەی ڕوونی دەوڵەتە نەتەوەییەکان بریتین لە:

* ئایسلەندا : ھەرچەندە دانیشتوانی ئایسلەندا لە ڕووی نەتەوەییەوە پەیوەندییان بە گروپەکانی تری سکاندیناڤیاوە ھەیە، بەڵام کولتوور و زمانی نەتەوەیی تایبەت بەخۆی ھەیە. ھیچ کەمینەیەک نییە لە وڵاتەکە بەو پێیەی زۆر دوورەدەستە.
* ژاپۆن : بە شێوەیەکی نەریتی وەک نموونەیەکی باشی دەوڵەتی نەتەوەیی سەیر دەکرێت، ژاپۆن کەمینەکانی گەلانی ڕیوکیۆ کە لە ڕووی نەتەوەییەوە جیاوازن، کۆریەکان؛ چینییەکان ; و لە دوورگەی باکووری ھۆکایدۆ, کەمینەی ڕەسەنی ئاینۆ لەخۆدەگرێت.
* پورتوگال : ھەرچەندە بە خاک و خەڵکی دیکە دەورە دراوە، بەڵام نەتەوەی پورتوگال نزیکەی ٩٠٠ لەسەر ھەمان خاک نیشتەجێن. ماوەیەکی زۆر لەمەوبەر پورتوگال لە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاواز پێکھاتبوو. ئەوان بریتی بوون لە گەلانی ڕەسەنی ئیبەری، سێلتەکان ، دەریای ناوەڕاستی کۆن (یۆنانیەکان، فینیقیەکان، ڕۆمییەکان )، خەڵکانی جێرمانی وەک سوێبی و ڤیزیگۆتەکان ، بەربەر و عەرەبە داگیرکەرەکان، و جولەکەکان . 

## سەرچاوەکان

پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:جوگرافیای سیاسی
سینەمای مەکسیک

وێنۆک|150px
**سینەمای مەکسیک** () ئاماژەیە بۆ پیشەسازی فیلم لە مەکسیک. مێژووی سینەمای مەکسیک لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە دەست پێدەکات. فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی گوادالاخارا کە بەناوبانگترین فێستیڤاڵی فیلمە لە ئەمریکای لاتینی، لە مەکسیک بەڕێوەدەچێت. فێستیڤاڵێکی دیکەی سینەمای مەکسیک خەڵاتی ئاریێلە. سینەمای مەکسیک دوو جار خەڵاتی پاڵم دی ئۆری لە فێستیڤاڵی فیلمی کان بەدەستھێناوە؛ یەکێکیان بۆ فیلمی ماریا کاندێلاریا لە ساڵی ١٩٤٦ و ئەوی دیکەیان بۆ فیلمی ڤیریدیانا لە ساڵی ١٩٦١، ئەمەش وای کردووە مەکسیک ببێتە خاوەنی زۆرترین خەڵاتی پاڵم دۆر لە ئەمریکای لاتین. سینەمای مەکسیک چوارەم گەورەترین پیشەسازی فیلمە لە ئەمریکای باکوور و یەکەمین لە ئەمریکای لاتین.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای مەکسیک
سینەمای تایلەند

وێنۆک|180px
**سینەمای تایلەند** () ئاماژەیە بۆ مێژووی سینەمای تایلەندی، شێوازی فیلم، فێستیڤاڵ و دامەزراوە فیلمەکان، ھەروەھا ئەو فیلمانەی لە تایلەند دروستکراون یان بە ھاوبەشی لەو وڵاتەدا بەرھەم ھێنراون. پیشەسازی فیلمی تایلەند قورسایی کەمتری ھەیە لە کێبڕکێ لەگەڵ سینەما ناوچەیییەکانی وەک سینەمای ئیندۆنیزیا، سینەمای فلیپین، سینەمای مالیزیا و سینەمای میانمار. ھەرچەندە بە بەراورد لەگەڵ سینەمای مانداریان و کانتۆنی و سینەمای ھیندستان بە بچووک دادەنرێت.

یەکەم نمایشی فیلم لە تایلەند لە بانکۆک لە ٩ی حوزەیرانی ١٨٩٧ لەلایەن برایانی لومێرەوە بەڕێوەچوو. ھەر لەو ساڵەدا لە کاتی سەفەری شای ئەوکاتی تایلەند چولالۆنگکۆرن بۆ ئەورووپا، فیلمێکی ئەم سەفەرە لەلایەن برای پاشا دروست کراوە و کەرەستەی وێنەگرتن لەلایەن ئەوەوە ھێنراوە بۆ تایلەند. پاشان شازادە تۆنگ تام سامبسترا کە بە «باوکی سینەمای تایلەندی» ناودەبرێت، دواتر چەندین بەرھەمی بەڵگەنامەیی دروست کرد کە لە بانکۆک نمایشکران. لە ساڵی ١٩٠٥ بازرگانانی ژاپۆنی سەرەتا لە بانکۆک و دواتر لە چەند شارێکی تر سینەما بچووکەکانیان دامەزراند.

بۆ ماوەی چەند ساڵێک ئەوەی لەم سینەمایانەدا نمایش دەکرا تەنھا فیلمی ژاپۆنی بوو تا فیلمە ئەورووپییەکان و بەتایبەت فیلمە بێدەنگەکانی ھۆلیوودیش بۆ نمایشکردن لەو سینەمایانە کڕدرابوون. بۆ ماوەیەکی زۆر بنەماڵەی شاھانەی چاکری بەرپرسی کاروباری فیلم و سینەما بوون لە تایلەند. یەکەم فیلمی تایلەندی بە ئەکتەرە ڕەسەنەکانەوە لە ساڵی ١٩٢٧ لەلایەن مانیت ڤاڤواتەوە لەژێر ناوی «چانس» دووبارە دروستکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٣٢ ١٧ فیلم لە بانکۆک دروستکراون، کە تەنھا چەند وێنەیەکی ئاساییان ماونەتەوە.

لە ساڵی ١٩٢٨ تا ١٩٣٢ فیلمە بێدەنگەکانی ژاپۆن ھێشتا لەلای بینەرانی تایلەند بەناوبانگ بوون. لە ١ی نیسانی ساڵی ١٩٣٢ یەکەمین فیلمی تاکی تایلەندی بە ناوی Lost لەلایەن کۆمپانیای براکانی واڤات بەرھەم ھێنرا. فیلمێک کە لە سەردەمی چاکسازییە سیاسییەکاندا بە فیلمێکی ئایدیۆلۆژی دادەنرا. ئەم فیلمە سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا و بووە ھۆی دروستکردنی فیلمی زیاتر تا ساڵی ١٩٤٤. ئەم قۆناغە لەلایەن زانایانەوە بە «سەردەمی زێڕین» بۆ پیشەسازی فیلمی تایلەند دادەنرێت.

خەڵاتی کۆمەڵەی نیشتمانی فیلمی تایلەند کە بە "Supannahong Awards" ناسراوە، ساڵانە لەلایەن "کۆمەڵەی نیشتمانی فیلمی تایلەند"ەوە بەڕێوەدەچێت. پەیکەری ئەم خەڵاتە شێوە-ئەژدیھایەکی زێڕینە، کە لە تایلەند بە ھێمایەکی شاھانە و ئایینی دادەنرێت. فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی بانکۆک یەکێکی دیکەیە لە فێستیڤاڵەکانی فیلمی نێودەوڵەتی کە ھەموو ساڵێک لە نێوان مانگی تشرینی یەکەم و تشرینی دووەم لە بانکۆک بەڕێوەدەچێت. ئەم بۆنە ڕۆشنبیرییە لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە ھەموو ساڵێک لەم وڵاتەدا بەڕێوەدەچێت. لە تایلەند زیاتر لە ٧٥٠ سینەمای چالاک ھەیە. لە سینەمای مۆدێرنی (ئێستا)ی تایلەند، چەندەھا ئەکتەری نوێ ھەن، یەکێک لەو ئەکتەرانە بریتییە لە تۆنی جا کە ڕۆڵی لە چەندین فیلمدا بینیووە، و ھەروەھا لەگەڵ ئەکتەرە ناودارەکانی سینەمای ھۆڵیوود بەشدار بووە، و شارەزایییەکی زۆری لە ھونەرە جەنگییەکان ھەیە، و لە سێ بەشی فیلمی Ong bak بەشداری کردووە و ئەکتەری سەرەکییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای تایلەند
پارک ھیونگ سیک

**پارک ھیونگ-سیک** (بەکۆری:박형식، لەدایکبووی ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٩١) ئەکتەر و گۆرانیبێژی کۆریای باشوورە، دوای سێ ساڵ لە ڕاھێنانکردن چووە پاڵ گرووپە کوڕە کۆرییەکان بە ناوی ZE:A لە ٢٠١٠، و سەبارەت بە بەشدارییەکانی لە فیلم و درامادا ناسراوە بەھۆی جێنشینەکان (The heirs- 2013)، کۆمەڵگای باڵا (High soceity 2015)، ھوانگ: جەنگاوەرە گەنجە شاعیرەکە ٢٠١٦، کچە بەھێزەکە بۆنگ-سون (٢٠١٧).

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١
پۆل:باشترین ئەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتی درامای ئێس بی ئێس
پۆل:گۆرانیبێژەکانی کەی-پۆپ
پۆل:زیندووان
پۆل:میوزیکژەنە سەماکەرەکانی کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:کوڕە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕە میوزیکییەکانی شانۆ لە کۆریای باشوور
پۆل:کوڕە گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:گۆرانیبێژە پۆپەکانی کۆریای باشوور
پۆل:کەسایەتییە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور
کچە بەھێزەکە بۆنگ-سوون

**کچە بەھێزەکە بۆنگ-سون** (بە کۆری: 힘쎈여자 도봉순) دراماییەکی کۆریای باشووری ٢٠١٧ بوو، لە ڕۆلگێڕانی پارک بۆ-یۆنگ کە ڕۆلی کچێکی دەگێڕا کە توانایەکی سەروو مرۆڤی ئاسایی ھەبوو، لەگەڵ پارک ھیونگ سیک و جی سو لە کەناڵی تەلەڤیزیۆنی جەی تی بی سی لە ٢٤ی نیسان تا ١٥ی نیسانی ٢٠١٧ بەخشکرا.زنجیرەکانی دراماکە پلەیەکی بەرزی مێژوویی تۆمارکرد لەنێو زنجیرە فیلمە کۆریییەکانی تر.

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠١٧ دەستیپێکردووە
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوورە کە لە ٢٠١٧ کۆتایی دێت
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە رۆمانتیک کۆمیدییەکانی کۆریای باشوور
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ڕۆمانسییە کۆمیدییەکانی کۆریای باشوور
سینەمای کەنەدا

وێنۆک|160px
**سینەمای کەنەدا** () ئاماژەیە بۆ پیشەسازی فیلم لە کەنەدا. کەنەدا شوێنی چەندین ستۆدیۆی فیلمە، زۆربەیان لە سێ گەورەترین ناوچەی کەنەدا، تۆرۆنتۆ، مۆنتریال و ڤانکۆڤەر جێگیرکراون. لە ساڵی ١٩١١ەوە ھەزار فیلمی ئینگلیزی و ٦٠٠ فیلمی فەرەنسی-کەنەدای بە تەواوی یان بە ھاوبەشی لە سینەمای کەنەدیدا بەرھەم ھێنراون. یەکەم فیلم کە لە کەنەدا وێنەی گیراوە لە تەنیشت تاڤگەکانی نیاگارا دروست کراوە. یەکەم سینەماکاری کەنەدی جەیمس فریر بوو کە جووتیارێکی خەڵکی مانیتۆبا بوو، کە لە سەرەتای ساڵی ١٨٩٧ فیلمە بەڵگەنامەیییەکەی لە سەرانسەری ئینگلتەرا نمایش کرد. بەشێک لە دەرھێنەرە دیارەکانی سینەمای کەنەدا بریتین لە: «جەیمز کامێرۆن، دەیڤید کرۆننبێرگ، ئەتۆم ئیگۆیان، سارا پێلی، دیپا میھتا، دێنیس ئارکاند، دێنیس ڤیلێنۆڤ، جان مارک ڤالی، لیا پول و زاویا دۆلان».

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:سینەمای کەنەدا
بەندەری عەقەبە

**بەندەری عەقەبە** تاکە بەندەری ئوردنە، و خاوەندارێتی کۆمپانیای گەشەپێدانی عەقەبە و ١٢ تێرمی ناڵی ھەیە کە لەلایەن پێنج بەڕێوەبەرەوە بەڕێوەدەبرێن: کۆمپانیای عەقەبە بۆ بەڕێوەبردن و کارپێکردنی بەندەر؛ تێرمی ناڵی کۆنتێنەری عەقەبە؛ کۆمپانیای بەندەری پیشەسازی؛ کۆمپانیای فۆسفات؛ کۆمپانیای نیشتمانی کارەبا، و فڕۆکەوانی کە لەلایەن کۆمپانیای خزمەتگوزاری دەریایی بەندەری عەقەبە بەڕێوەدەبرێت

لە ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢دا، لانیکەم ١٠ کەس کوژران و زیاتر لە ٢٥١ کەسیش برینداربوون بەھۆی تانکییەکی درزاوییەوە کە ٢٥ تۆن کلۆری تێدابوو کە لەلایەن کرینێکەوە خرایە سەر کەشتییەک.

## مێژوو
عەقابە لە سەردەمی ئاسنییەوە بەندەرێکی سەرەکی بووە. ئینجیل ئاماژە بەو ناوچەیە دەکات لە (١ پاشاکان ٩:٢٦): «پاشا سولەیمان ھەروەھا کەشتیی لە ئەزیۆن-گەبەر دروست کرد، کە نزیکە لە ئیلۆت لە ئەدۆم، لە کەنارەکانی دەریای سوور»، کە تێیدا ئیلۆت ئاماژەیە بۆ بەندەرێک لەسەری گۆڕەپانی عەقەبە. بەندەری عەقەبە گرنگییەکی تایبەتی ھەبوو دوای ئەوەی عوسمانییەکان ھێڵی ئاسنی حیجازیان دروست کرد، کە بەندەرەکە بە دیمەشق و مەدینە دەبەستێتەوە. ئەمڕۆ ئابووری عەقەبە تا ڕادەیەکی زۆر لە دەوری کەرتی بەندەر دامەزراوە. لەم دواییانەدا کۆمەڵەیەکی کۆمپانیاکانی ئەبووزەبی بە ناوی ئەلمەبار سەرکەوتنی بەدەستھێنا لە ھەوڵی گواستنەوە و بەڕێوەبردنی بەندەری عەقەبە بۆ ماوەی ٣٠ ساڵ و فراوانکردنی تێرمی ناڵی کەشتییەکانی ئێستا کە نزیکەی یەک ملیۆن و ٣٠٠ ھەزار سەرنشین و ھەزاران بارھەڵگر و ئۆتۆمبێل لە ئەودیوی کەنارەکانی میسرەوە دێن.

## گواستنەوە
لە ساڵی ٢٠٠٦دا بەندەرەکە لە ناوەندی شارەکەوە گواسترایەوە بۆ باشووری، بەھۆی قووڵتربوونی ئاستی ئاوی ئەوێ. ھەروەھا بڕیارە گواستنەوەی دیکەش ئەنجام بدرێت؛ بەندەرەکەی لە نزیک باشووریترین بەشی پارێزگاکە لە نزیک سنووری سعودیە دادەنێت. توانای بەندەری ئێستای تێدەپەڕێت. تێچووی پڕۆژەکە ٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی دەبێت و تا ساڵی ٢٠١٤ تەواو دەبێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:عەقەبە