open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئێڵانپی

**ئێڵانپی** گوندێکە، کەوتووەتە  ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
گوندێکە لە ھەورامانی عێراق.

## جوگرافیا
ئێڵانپی لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ  ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی ھانەوقوڵی و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ  ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی بانی شار .

## سەیری ئەمەبکە
یاڵانپێ

## سەرچاوە

پۆل:گوندەکانی ھەورامان
پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سلێمانی

**فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانی** دەکەوێتە بەکرەجۆ بەدووری ١٥ کیلۆمەتر لە شاری سلێمانی، فڕۆکەخانەکە لە ساڵی ٢٠٠٣ بەردی بناغەی بۆ دانراو و لە ساڵی ٢٠٠٥ بەتەواوی بەکار خرا.

## چون و ھاتن
ئەو شارانەی کە لەڕێگای فڕۆکەخانەی سلێمانی گەشتیاران دەتوانن گەشتەکانیان بەئەنجام بگەیەنن.
*  مالمۆ و ستۆکھۆڵم لە سوێد
*  ئەستانبۆڵ لە تورکیا
*  لارناکا لە قوبرس
*  دوبەی لە ئیمارات
*  دوسلدۆرف و میونخ لە ئەڵمانیا
*  عەممان لە ئوردن
*  ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان
*  بەغداد و نەجەف لە عێراق
*  تاران لە ئێران
*  بەیروت لە لوبنان
*  دیمەشق لە سووریا
*  دۆحە لە قەتەر

## ئەمانەش ببینە
* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر
* فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی دھۆک

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی کوردستان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی عێراق
پۆل:سلێمانی
پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠٠٥ لە باشووری کوردستان
شیکاگۆ

**شیکاگۆ** یەکێک لە شارە گەورەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و دەکەوێتە ویلایەتی ئیلینووا. ناوی ئەم شارە لە ڕووی ئەوە هاتووە کە لە ناوچەکەدا بە زۆری کنیواڵ هەیە و لە زمانی سوورپێستەکاندا بە کنیواڵ، شیکاکوا دەگوترێت.

## سەرچاوەکان


پۆل:شارەکانی ئیلینۆی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٣
پۆل:ویلایەتە یەکگرتوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٧٨٠
پۆل:شیکاگۆ
سانتا فێ

**سانتا فێ** شارێکە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.

پۆل:دامەزرانەکانی ١٦١٠ لە ئیسپانیای نوێ
پۆل:شارەکانی نیومەکسیکۆ
پۆل:سانتا فێ، نیومەکسیکۆ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٦١٠
داڵاس

**  داڵاس** شارێکە سەر بە ویلایەتی تێکساس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی تێکساس
پۆل:داڵاس، تێکساس
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٤١
بۆستن

وێنۆک|200px

**بۆستن** گەوەرەترین شار و ناوەندی ویلایەتی ماساچووسێتسی ئەمریکایە.

پۆل:دامەزرانەکانی ١٦٣٠ لە ماساچووسیتس
پۆل:شارەکانی ماساچووسیتس
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٦٣٠
پۆل:بۆستن
زەکەریان

گوندێکە لە هەورامانی ئێران.
## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی ھەورامان
پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
ئەتڵانتا

230px|وێنۆک|چەپ|ھەندێک لە شوێنە گەشتیارییەکانی ئەتڵانتا

**ئەتڵانتا** لە بواری ڕێژەی دانیشتوانەوە گەورەترین شار و ناوەندی ویلایەتی جۆرجیای ئەمەریکایە. بناغەی ئەتڵانتا لە ساڵی ١٨٣٧دا لە شوێنی بە یەک گەییشتنی دوو ڕەیلی شەمەنەفەر دانریا. ئەم شارە بەھۆی شوێنە جۆگڕافیایییە تایبەتەکەیەوە وەکوو ناوەندێکی بازرگانی و مسافربەری دێتەھەژمار.

## سەرچاوەکان
Atlanta: a city of neighborhoods - Joseph F. Thompson, Robert Isbell - Google Books. Books.google.com. Retrieved 16ی تەممووزی ٢٠١٢.

پۆل:ئەتڵانتا، جۆرجیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٤٥
پاڵنگان

250px|وێنۆک|چەپ|وێنەی گوندی پاڵنگان
**پاڵنگان** (بە فارسی: *پالنگان*) گوندێکە لە هەورامانی ئێران کە دەکەوێتە کامیاران سەر بە پارێزگای کوردستان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی ھەورامان
پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
دەرەی مەڕ

**دەرەی مەڕ** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بیارە، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا

**دەرەی مەڕ** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دزڵی لە شارستانی سەوڵاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە باشوور لەگەڵ گوندی سەرگەت و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دەرەکێ لە شارستانی سەوڵاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئەحمەدئاوا.

## ئەمانەش ببینە

* گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دھۆک

**فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دھۆک** فڕۆکەخانەیەکی نوێیە لەلایەن حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بنیاد دەنرێ لە ساڵی ٢٠١٢ تا ئێستاش فڕۆکەخانەکە کاری لەسەر دەکرێت واتە نخراوەتە کارکردن و کۆمپانیای ئەلھەندەسەی لوبنانی ئەرکی کارکردن و دروستکردنی فڕۆکەخانە و نەخشەکێشی بۆ دەکات، فڕۆکەخانەکە دەکەوێتە نزیک گوندی سمەیڵ لەدھۆک، و لە پڕۆژەی ئەم فڕۆکەخانەیە شار و وڵاتانی ئەورووپا و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دەگرێتەوە.

## ئەمانەش ببینە
* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر
* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سلێمانی

## سەرچاوەکان

پۆل:باشووری کوردستان
پۆل:شارەکانی عێراق
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی کوردستان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی عێراق
پۆل:دھۆک
پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١٢ لە باشووری کوردستان
ڤیێنا

**ڤیێنا** (، ) گەورەترین شار و پایتەختی وڵاتی نەمسایە، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ١.٧٢٣ ملیۆن کەس دەبن، بێجگە لەوەش شارەکە بە مەڵبەندی سیاسی و ئابووری وڵاتەکە دادەنرێت. ڕووبەری شارەکە زیاترە لە ٤١٤ ھەزار کیلۆمەتر دووجایە، شارەکە خاوەن مێژوویەکی کۆنە کە ٥٠٠ ساڵ بەر لە زایین دۆزراوەتەوە. لە وەرزشیش شارەکە یەکێک بوو لەو شارانەی میوانداری جامی نەتەوەکانی ئەورووپای کرد لە ساڵی ٢٠٠٨. شارەکە بەناوبانگە بە فێربوون و وێژە و مۆسیقا و زانست و ئەندامیشە لە ڕێکخراوی ئۆپتیک و نەتەوە یەکگرتووەکان. ئابووری وڵاتەکەش بە نمرە یەک لەسەر ئاستی پیشەسازی وەستاوە و بەپلەی دووەمیشی ھەیە لە سەر بەرھەمھێنانی ماددەی کیمیایی.

## پێشانگای پانۆرامایی

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ١ەمی پ.ز
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی نەمسا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دانووب
پۆل:ویلایەتەکانی نەمسا
پۆل:ڤیێنا
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە نەمسا
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی نەمسا
سەیدی

**سەیدی** یان **سەیدیی ھەورامی** (بە عەرەبی: صیدی) ھۆنراوەنووسێکی بەرزی ھەورامانە، (ناوی تەواو: *مەلا سەید محمەمەد سلێمان کوڕی حاجی سەید مەحموود*)ە و لە نێوان ساڵانی (١١٨٩ — ١٢٧١) لە گوندی خانەگای لای پاوە  لەدایکبووە. لە ناو خەڵکی و لە نێوەندی ئەدەبی بە نازناوی «سەید» و «سەیدی ھەورامی» ناسراوە. وشەی «سەید» لە (صید)ی عەرەبییەوەیە کە بەمانای ڕاوکردن ھاتووە. ھیچ پەیوەندییەکی بە (السید)ی عەرەبییەوە نییە.

سەیدی لە بابەت نازناوی خۆی لە شیعرێکیدا دەڵێ:

واتاکەی: بەندەی دڵ بەند و زامدار پێتان دەڵێ، (سەیدی) بەدوای عەشقەوە بووە و بە (سەیدی) ناوبانگی دەرکردووە.

ماوەیەکی زۆر لای مەلا جەلالی خورماڵی ماوەتەوە و ھەر ئەویش ئیجازەی مەلایەتی پێ بەخشیوە. دواتر گەڕاوەتەوە ناوچەی خۆی و بە دەرس وتنەوە و ئیش و کاری جوتیارییەوە ژیانی بەسەر بردووە. لە زۆر ناوچەی کوردستانەوە بۆ دەرس خوێندن ڕوویان کردووەتە ئەم مامۆستا بەتوانایە.
یەکێک لە قوتابییەکانی سەییدی ھەورامی شێخ عوسمانی سیراجەدینی بوو، کە دواتر سەییدی ھەورامی بوو بە خەلیفەی.
سەییدی ھەورامی شاعیرێکی ناوداری کوردە و گرنگییەکەی لەوەدایە کە بە ھەردوو شێوەی ھەورامی (ھەورامی نوێ و ھەورامی کۆن (ئاڤێستا) شیعری وتووە. بەشی زۆری شیعرەکانی باسی جوانی سروشتی کوردستان و دڵداری دەکەن. لە زمانی فارسی و عەرەبیشدا دەستێکی باڵای ھەبووە و بە ھەردوو زمانەکە شیعری وتووە.

ئەم شاعیرە گەورە لەگەڵ زانایانی گەورەی وەکوو مەلا ئەحمەدی نۆدشی بووە. ساڵی ١٨٤٦ کۆچی دوایی کرد و لە گوندی سەرووپیری ناوچەی ھەورامان بە خاک سپێردرا.

## نموونەی ھۆنراوە
ھەندێک سۆفی لای شێخ عوسمانی تەوێڵە (سیراجەدین) باس لە ستیدی دەکەن و دەڵێن تەنیا خەریکی مێبازییە و شیعر بۆ ژنان دەڵێ، لەبەر ئەوە بۆ موریدی تەریقەت دەست نادا. سەیدی ئەم شیعرە بۆ شێخ دادەنێت بۆ وەڵامدانەوەی ئەو سۆفییانە:

واتاکەی

یا شێخ من سەنعانم، یا شێخ من سەنعانم
عاشقی تارسا، من وەک سەنعانم
بێ باکم لە تانە و لۆمەی خەڵکی
وەکو یەعقووب داغدارم لە گۆشەی کەنعان
وەکو وامیق عەوداڵی زولفی عەنبەرینم
وەکو فەرھاد بۆ خاڵی شیرین دەناڵم
لە بارام بەدتر لباد دەپۆشم
گوڵەنام فام و ھۆشی بردووم
شێتی لەیلام، وێڵی بیابانم
ھەموو کەس دەزانێ من بەدوای لەیلا وێڵم
ئەو یارەی ڕوومەت گوڵە و وەنەوشە خاڵە
ھۆش و فیکر و خەیاڵمی بردووە
من وەک دەروێشان ھەمیشە لە ڕێگەی عەشقدام
یا شێخ دەربەستی لۆمەی ئەو کەسەی لۆمەم دەکا نیم
دەڵێن گوایە تەنیا من تووشی ئەو دەردە بووم
بە قورئان سەدان کەسی وەک من تووش بوون
ھەزار کەس بەم شێوەیە خەریکی ئەم گەمەیەن
نیوەیان حەقیقییە نیوەیان مەجازییە
تا مەجاز لە ناوەوە نەبێ حەقیقی پەیدا نابێ
حەقیقی بێ مەجازی دروست نابێ
ھەرچی حەقیقییە و ھەرچی مەجازییە
بە خودا دڵی من ھەر بەو ڕازییە
ھەموویان لە من زیاتر حاڵیان پەرێشانە
داخم ئەوەیە تەنیا لۆمەی من دەکەن
ھەموویان حاشا لە ھاودەردی من دەکەن
سا خەڵکینە وەرن تەماشاکەن
ھەموو مەلا و شێخەکان ئەگەر عاشق نەبن
با بڕیار دەرکەن سەری  بە چەقۆ ببڕن


## سەرچاوەکان

* کتێبی: سەربوردێکی ھەورامان و سەردانێکی تەوێڵە، نووسینی: عبدالرزاق عبدالرحمن محمد. لاپەڕە/٢١٠-٢١١.
* مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی سێیەم، مارف خەزنەدار، لاپەڕەکانی ٢٦٣ تا ٣٠٠، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر: ٢٠٠٣.
* https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=6&q=%D8%B3%DB%95%DB%8C%D8%AF%DB%8C_%D9%87%DB%95%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
مەلا ئەحمەدی نۆدشی

**فانی نۆدشەیی** ناوی تەواوی حاجی مەلا ئەحمەدی نۆدشەیی کە بە حاجی مامۆستا ناسراوە و نازناوی فانییە، کوڕی مەلا عەبدولڕەحمانی کوڕی مەلا ئەحمەدی نۆدشەییە، بنەماڵەکەیان زانای ناودار و ئایینپەروەری تیا هەڵکەوتووە. لە ساڵی ١٨١٣ لە گوندی نۆدشە لەدایکبووە و لە ساڵی ١٨٨٤ کۆچی دوایی کردووە.

## ژیاننامە
بە منداڵی لای باوکی دەستی داوەتە خوێندن، ھەر ئەو سەردەمە قورئانی پیرۆز و سەرچاوە فارسییەکانی تەواو کردووە و بۆ پەیدا کردنی شارەزایی زیاتر زۆربەی ناوچەکانی کوردستان گەڕاوە، لە ڕواندز ئیجازەی مەلایەتی وەرگرتووە و ماوەیەکی زۆر لە سلێمانی و سنە ژیاوە. حاجی مەلا ئەحمەد لە بواری مەسەلە ئایینییەکاندا یەکێک بووە لە مامۆستا ھەرە بەناوبانگەکانی سەردەمی خۆی و لەم بارەیەوە مەولەوی شاعیر بە سەرچاوەیەکی گەورەی لە قەڵەم داوە. مەلا ئەحمەدی فانی گەلێ مامۆستای پایەبەرزی پێگەیاندووە و چەند بەرھەمێکی گرانبەھاشی بە ھەردوو زمانی عەرەبی و فارسی بۆ بەجێ ھێشتووین. ئەم زانا بەناوبانگە لە بواری شیعر و ئەدەبیشدا دەستێکی باڵای ھەبووە. بە زمانی کوردی و فارسی کۆمەڵێ شیعری بەرزی نووسیوە.

پاشان بۆ پێگەیاندنی منداڵانی کورد لە مزگەوتەکانی "مەڵکەندی"ی سلێمانی مزگەوتی "قووڵە"ی نۆدشە و مزگەوتی "مەولانا"ی شاری سنە وانەی وتۆتەوە و بۆ ماویەکیش موفتی گەورەیی شاری سلێمانی بووە و لە ماوەی ژیانیدا بۆ فێربوونی زانست و زانیاریی دینی سەردانی عێراق، شام (سووریا) و حەلەب و میسر و عەرەبستانی کردووە. عەلامە ئەحمەد نۆدشی خاوەنی پێگەیەکی بەرزی ئایینی و کۆمەڵایەتییە و کەسانێکی وەک مەولەوی شاعیری گەورەی کورد، میرزا عەبدولمەجید مەجدی ناسراو بە مەلەکولکەلام سەقزی و مەلا عەبدولکەریم مودەڕڕیس لە باری زانست و پێگەی ئەو زاتەوە ڕای خۆیان دەربڕیوە.

لە ماوەی ژیانیدا گەلێک قوتابیی پەروەردە کردووە و کەسانێکی وەک: (عەلامە عەبدولڕەحمان پێنجوێنی، مەلا عەبدولقادری بیارە، سەید ئەحمەد فایز بەرزنجی، مەلا مەجید مینبەری، مەلا عەبدوڵڵا موفتی، مەلا مارف نۆدشی، شێخ سەلیم تەختەیی، مەلا عەبدولعەزیم مەجتەھدی و مەلا عسامەدەین نۆدشی..هتد) لە لای پەرەوەردە کراون و ئیزنیان وەرگرتووە. عەلامە ئەحمەد نۆدشی لە بوارەکانی: فەلسەفە، ئەدەبیاتی عەرەب، بیرکاری، ئەستێرەناسی و کەلامدا ٍشارەزاییەکی باشی ھەبووە و لە بواری عیرفان و مەعنەوییەتدا ھیندە شارەزا بووە کە بە "زولجەناحەین" ناوبانگی دەر کردووە، گلکۆی ئەو زاتە بەرزە لە شاری سنە و لە تەپۆڵکەی "شەرەفەلەلمولک"ە. 

## سەرچاوەکان
* کتێبی : سەربوردێکی هەورامان و سەردانێکی تەوێڵە ، نووسینی : عبدالرزاق عبدالرحمن محمد. لاپەڕە/٢٢٠.
* کوردیپیدیا: مەلا ئەحمەدی نۆدشی

## زیاتر بخوێنەوە
کۆنگرەی مەلا ئەحمەدی نۆدشی 

پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
مەلا خدری ڕواری

**مەلا خدری ڕواری** ناوی تەواوی مەلا خدر کوڕی مەلا ئەحمەدە و لە نەوەی شێخ نیعمەتوڵڵای وەلییە. لە ساڵی ١٧٣٤ لەدایکبووە و لە ساڵی ١٧٩٥ کۆچی دوایی کردووە.
لە لای باوکی دەستی بە خوێندن کردووە و چەند شوێنێک گەڕاوە بۆ خوێندن، لەوانە چووەتە قەڵاچوالان لە لای شێخ محەمەد وەسیم مۆڵەتی مەلایەتی وەرگرتووە. مەلا خدر خواپەرستێکی ڕاست بووە و دەستێکی باڵای ھەبووە لە پەروەردەکردنی قوتابیدا و شارەزاییەکی زۆری ھەبووە لە زانستە ئیسلامیەکاندا، ناوداری سەردەمی خۆی بووە. پەڕاوی پڕ سوودی ھەیە لەوانە (ڕۆڵە بزانی و دەوڵەتنامە).

ڕۆڵە بزانیەکەی، بریتیە لە (ئەسڵ و فەرعی دین) بە ھۆنراوە بە شێوەزاری ھەورامی ھۆنیویەتیەوە، ئامۆژگاری جوانیشی تێدایە. تا چەند ساڵێک لەمەوبەر، مەلاکانی کوردەواری (ڕۆڵە بزانی) یان فێری منداڵ و قوتابیانی خۆیان دەکرد.

مەلا خدر لە سەردەمی ئەحمەدی سانی ڕوادیدا ژیاوە و، لە پاش ئەوەی بووەتە مەلا، مۆڵەتی وەرگرتووە و گەڕاوەتەوە زێدو مەڵبەندەکەی خۆی و بووەتە مامۆستا و ڕاوێژکاری ئەحمەدسان و، چەند جاریش لە دەوری کەریم زەند (١١٧٢-١١٩٣ک) دا لەگەڵ ئەحمەد ساندا بۆ کاروباری ناوچەکە ڕۆیشتووەتە شیراز. لەگەڵ ئەوەشدا کە زانا و ھۆنەر بووە، خۆشنووس و نووسەریش بووە، دەستێکی باڵای ھەبووە و چەند پەڕاوێکی ئایینی بە خەتە خۆشەکەی خۆی نووسیوەتەوە.

مەلا ئەحمەدی نۆدشی لە فەتوانکانی ئیسلامیی خۆیدا باسی گەورەییی ئەم زانایەی کردووە.

حاجی قادری کۆیی لە بارەیەوە دەڵێت: «وەک مەلا خدری روودباری نیە/ شیعری ئاوی حەیاتە، تاڵی نیە»

مەلا خدر لە ڕۆڵە بزانیدا دەڵێت:

## سەرچاوەکان

* کتێبی: سەربوردێکی ھەورامان و سەردانێکی تەوێڵە، نووسینی: عبدالرزاق عبدالرحمن محمد. لاپەڕە/٢٠٩.

پۆل:لەدایکبووانی ١٧٣٤
پۆل:مردووانی ١٧٩٥
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
شێخ نەسیم موھاجیر

**شێخ نەسیم موهاجیر** ناوی تەواوی موحەمەد نەسیم کوڕی موحەمەد سەعید کوڕی شێخ ئەحمەد کوڕی شێخ مەحمود کوڕی شێخ ئەحمەدی عەللامە کوڕی شێخ مستەفای تەختەییە. لە ساڵی ١٨٠٨ لە شاری سنە لەدایکبووە ، لە ماڵێکی ئایینپەروەر و زانستخوازی ناوداردا ، لە ساڵی ١٨٥٤ز لەگەڵ شێخ عەبدولقادری برایدا لەسەر هەراکەی کاروانسەرا ، ڕووی کردە خاکی بابان و لە سلێمانیدا دانیشت ، پاشان لە خورماڵ بە مودەریس دامەزرا. خەریکی وانە وتنەوەی ئایینی بووە. لە ساڵی ١٨٩٧ یان ١٩٠١ لە خورماڵ کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
* کتێبی : سەربوردێکی هەورامان و سەردانێکی تەوێڵە ، نووسینی : عبدالرزاق عبدالرحمن محمد. لاپەڕە/٢٣٥.

پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
موفتی دشەیی

**موفتی دشەیی** ناوی تەواوی مەلا عەبدوڵڵای کوڕی مەلا موحەمەدی کوڕی مەلا ئەحمەدی گەورەیە. لە ساڵی ١٨٥٥ز لە گوندی دشە لە هەورامانی ئێران لەدایکبووە و لە ساڵی ١٩٢٣ز کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
کتێبی : سەربوردێکی هەورامان و سەردانێکی تەوێڵە ، نووسینی : عبدالرزاق عبدالرحمن محمد. لاپەڕە/٢٣٦.
مەلا قاسمی پایگەلانی

**مەلا قاسمی پایگەلانی** ناوی تەواوی عەبدوڵڵای بەگ کوڕی حەمە شەفیع بەگە، کە شۆڕشگێڕێکی سەردەمی حەسەن سانی ھەورامانی تەخت بووە. لە ساڵی ١٨٧٩ز لەدایکبووە و لە ساڵی ١٩٤٤ز کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان
کتێبی: سەربوردێکی ھەورامان و سەردانێکی تەوێڵە، نووسینی: عبدالرزاق عبدالرحمن محمد. لاپەڕە/٢٣٨.

## بەستەرە دەرەکییەکان
خەلیفان (ڕوونکردنەوە)

* خەلیفان، ھەولێر، ناوی شارۆچکەیەک لە قەزای ھەولێر
* خەلیفان، مەھاباد، ناوی شارۆچکەیەک لە شارستانی مەھاباد
* خەلیفان، نەغەدە، ناوی گوندێک لە شارستانی نەغەدە
ئەبوو ئەیووبی ئەنساری

**ئەبوو ئەیووبی ئەنساری** یەکێک بوو لە ھاوەڵانی پێغەمبەر محەممەد، ھاوەڵێکی نزیکی پەیامبەر محەممەد بوو، و یەکێک بوو لە ئەنسار (عربی:الانصار مانا: یارمەتیدەر، یارمەتیدەران) لە سەرەتای مێژووی ئیسلام کە پشتگیری محەممەدیان کردووە دوایی ھیجرەت (کۆچکردن) بۆ مەدینە لە ٦٢٢

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ٥٧٦
پۆل:مردووانی ٦٧٤
پۆل:ھاوەڵەکان
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:شەھیدانی موسڵمان
پۆل:خەڵکی مەدینە
پۆل:ئەنسار
ئەبوو زەری غەفاری

وێنۆک|left
یەکێک بوو لە ھاوەڵانی پێغەمبەر محەممەد، کە داوای دادپەروەریی کۆمەڵایەتی دەکرد، دواتر دوور خرایەوەو لە غەریبی کۆچی دوایی کرد، ئەبوزەڕ کەسێک بوو لەبەر ڕاستگۆیی و حەقبێژییەکەی پێغەمبەر پێشبینی ئەوەی بۆ کردبوو کە بەتەنیا دەژی و بەتەنیا دەمرێ و بەتەنیا زیندوو دەکرێتەوە، ھەروەھا دەیفەرموو «مَا أَظَلَّتِ الْخَضْرَاءُ، وَلاَ أَقَلَّتِ الْغَبْرَاءُ عَلَی ذِی لَەْجَةٍ أَصْدَقَ مِنْ ابی ذَرّ» ئەمەش شایەتییەکی گەورەیە لەلایەن پێغەمبەرەوە بۆ ڕاستگۆیی ئەبوزەر و حەقبێژییەکەی.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٦٥٢
پۆل:ھاوەڵەکان
ئەبوو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب

**ئەبووتاڵیب عەبدومەناف کوڕی عەبدولموتەڵیب** () ئەبووتاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب کوڕی ھاشمی کوڕی کینانە، نازناوی *ئەبوتاڵیب* لێنراوە، مامی و بەخێوکەری پێغەمبەر محەممەدە، باوکی چوارەمین خەلافەتی ڕاشدین عەلی کوڕی ئەبووتاڵیبە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:مردووانی ٦١٩
پۆل:ھاوەڵەکان
پۆل:بنەماڵەی محەممەد
پۆل:لەدایکبووانی ٤٣٠
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:خەڵکی مەککە
ئەبوو حوزەیفە کوڕی عوتبە

**ئەبو حوزەیفەی کوڕی عوتبە** یەکێک بوو لە ھاوەڵانی پێغەمبەر محەممەد.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٦٣٣
پۆل:ھاوەڵەکان
بەڕائی کوڕی مالیک

**بەرائی کوڕی مالیک** (لە ساڵی ٢٠ی کۆچی کە دەکاتە ساڵی ٦٤١ ز کۆچی دوایی کردووە)یەکێک بوو لە ھاوەڵانی پێغەمبەر، شاھیدی ژمارەیەک لە فەتحەکانی پێغەمبەر محەممەد و فەتحەکانی عێراق و فارس بووە و لە فەتحی شووشتەر شەھید بوو، و برای ھاوەڵی ئەنەس کوڕی مالیکە، خوای گەورە لێیان ڕازی بێت.

## ژیاننامە
بەرائی کوڕی مالیک کوڕی نەزر کوڕی دمدم کوەی زەید کوڕی حەرام کوڕی جوندوب کوڕی عامر کوڕی غانم سەر بە بەنی غانم بن عەدی کوڕی نەجارە کە یەکێکە لە ھۆزەکانی عەشیرەتی خەزرەج. برای بەندەی پێغەمبەر: ئەنەس کوڕی مالیک بۆ باوک و دایکی، دایکیان ئوم سلێم کچی میلھان. بەرائ یاوەری پێغەمبەر محەممەد بوو و لەگەڵیدا شاھیدی ئەو دیمەنانە بوو کە دوای ھەموو بەدر ھاتبوون، کاتێک شاھیدی بەیعەت بە دارەکە بوو؛ و پێغەمبەر فەرمووی: (پەروەردگارێکی پەرتەوازە و تۆزاوی گرینگی پێ نادات ئەگەر سوێند بە خودا بخوات، ئەوا ڕەوای بۆ دەھێنایەوە، لە نێویاندا بەرائی کوڕی مالیک ھەیە. ھەروەھا دەزانرا کە بەرائ دەنگێکی باشی ھەبووە، لە ھەندێک لە سەفەرەکانیدا ڕستەکانی پێغەمبەری دەوتەوە، تا ئەوکاتەی حەرام دەکرد.

دوای مردنی پێغەمبەر  بەرائی کوڕی مالیک بەشداری شەڕەکانی ڕیدەی کردو یەکێک بوو لە کلیلەکانی سەرکەوتنی موسڵمانان لە ڕۆژی یەمامە کاتێک سەختی بینی لە شەڕەکە دوای موسەیلەمەی کەزاب و ئەوانەی لەگەڵیدا قەڵایان کرد لە باخەکەدا؛ و بەرائ لەو ڕۆژەدا ھەشتا و شتێک بریندار ببو، خالید کوڕی وەلید مانگێکی بۆ دانا بۆ ئەوەی برینەکانی چاک بکاتەوە. پاشان بەرائ بەشداری لە فەتحەکانی عێراق و فارسدا کرد، کە تێیدا ئازایەتی و ئازایەتییەکی زۆری لە جەنگەکەدا نیشان دا و خەلیفە عومەر کوڕی خەتتاب ترسی ئەوەی ھەبوو موسڵمانان لەناو بچن ئەگەر فەرمانیان پێدا لە دژی ئەوان، مەترسییەکان پێش ئەوان دەبن. ئەوە بەباشی دەزانرا کە بەرائ سەد پیاوی ئازای لە دووبەرەکیدا کوشت. لە یەکێک لە شەڕەکانی ئەو فەتحانەدا، ئەو و ئەنەس کوڕی مەلیکی برای لە یەکێک لە قەڵا فارسەکان بوون کە گەمارۆیان دابوو، پاشان سەیری دەستی کرد و بینی گۆشتەکەی کەوتووەتە خوارەوە، و لەسەر ئێسکەکە ماوەتەوە.

و لە گەمارۆدانی شووشتەر لە ساڵی ٢٠ی کۆچی دا، موسڵمانان، دوای ئەوەی گەمارۆکە درێژکرایەوە، دەرەنجامێکیان دەرخست کە فەوجێک دەگاتە ناوەندی شارەکە، بۆیە ئەبوو موسای ئەشعەری بانگەوازیان کرد فەرماندەی سوپاکە، بەرائی کوڕی مالیک، بۆ کۆکردنەوەی گرووپێک کە لەگەڵیدا دەچوونە ناو فەوجەکە بۆ کردنەوەی قەڵاکە لە ناوەوە. بەرائ و موجزاع کوڕی سەور و ژمارەیەک پیاو داوای یارمەتییان کرد و توانیان بگەنە چاڵی شارەکە، و دەرگای قەڵاکە بکەنەوە، بەڵام بەرائ و مجفە لەسەر ئەوە شەھید بوون، و ئەلحورمەزان، فەرماندەی فارسەکان، لەو ڕۆژەدا کوشتی.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٦٤٠
پۆل:ھاوەڵەکان
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:عەرەبە موسڵمانەکان
پۆل:ئەنسار
پۆل:سەحابە فەرموودە گێڕەڕەوەکان
پۆل:شەھیدانی سەحابە
نوسەیبە کچی کەعب

**نوسەیبە کچی کەعب** یەکێک بوو لە هاوەڵانی پێغەمبەر موحەممەد ﷺ لە شەری ئوحود ئاوی بۆ سەربازەکان ئەهێنا و بریندارەکانی تیمار دەکرد، کاتێ بینی کە خەریکە جەنگەکە ئەدۆڕێنن ڕۆشتە ناو شەڕەکەوە تا پارێزگاری لە پێغەمبەر محمد (د.خ) بکات.

پێغەمبەر (د.خ) لەدوای شەڕەکە ئەفەرموێت هەرکاتێک ئاوڕم ئەدایەوە بۆ لای ڕاست و چەپم ئەم بینی شەڕ ئەکات لە پێناوم

## سەرچاوەکان

پۆل:ھاوەڵەکان
پۆل:ژنە سەحابەکان
سەلمانی فارسی

یەکێک بوو لە ھاوەڵانی پێغەمبەر موحەممەد (د.خ) ، یەکەم کەس بوو ببێتە ئیسلام کە عەرەب نەبوو بێت. کرا بە والی لە شاری قوستەنتینە لەدوای ئازادکردنی شارەکە لەلایەن موسڵمانانەوە لەسەردەمی عومەرى کوڕى خەتتاب.
## سەرچاوەکان

پۆل:موسڵمانانی ئێرانی
پۆل:مردووانی ٦٥٤
پۆل:لەدایکبووانی ٥٦٨
پۆل:ھاوەڵەکان
پۆل:پێغەمبەران لە ئایینی درۆز
پۆل:موھاجرین
پۆل:پێغەمبەران لە دینی درۆز
ئوسامە کوڕی زەید

**ئوسامە کوڕی زەید** موسڵمانێکی سەرەتایی و هاوەڵی پێغەمبەر محەممەد بووە.باوکی زەید کوڕی حاریسە بووە. پێغەمبەر ئوسامەی کوڕی زەید وەک فەرماندەی هێزێکی گەشتی سەربازی دیاری کرد کە بڕیار بوو ناوچەی بەلقا لە ئیمپراتۆریەتی بیزەنتین داگیر بکات بۆ تۆڵەسەندنەوەی شکستی موسڵمانان لە غەزای موئتە، کە تیایدا باوکی ئوسامە، زەید کوڕی حاریسە شەهید کرا. ئەم هەڵمەتە بە گەشتی سەربازی ئوسامە کوڕی زەید ناسرابوو. هەڵمەتەکەی ئوسامە سەرکەوتوو بوو و سوپاکەی یەکەم هێزی موسڵمان بوو کە سەرکەوتووانە ناوچەی بەلقای داگیرکرد و هەڵیکوتایە سەر خاکی بیزەنتین، بەمەش ئاسانکاری بۆ فەتحکردنی دواتری موسڵمانان بۆ سەر شام و میسر کرد.

## ژیانی سەرەتایی
ئوسامە کوڕی بەرەکە (ئوم ئەیمەن) بووە کە ژنێکی حەبەشە وە وەکو کۆیلەیەک لە ماڵی داک و باوکی پێغەمبەر کاری دەکرد. ئوسامە پێش کۆچی لەدایک بووە، دوای مردنی دایکی پێغەمبەر (ئامینە) بووە کۆیلەی پێغەمبەر. دوای مردنی ئامینە لە ئەلئەبووە، بەرەکە چاودێری پێغەمبەر دەکات و لەگەڵیدا دەچێتە ماڵی باپیرەی عەبدولموتەلیبی کوڕی هاشم لە مەککە، لەوێ لە تەمەنی منداڵیداو دواتر لە تەمەنی گەورەییدا خزمەتی کردووە.

باوکی ئوسامە، زەید کوڕی حاریسە هاوەڵ و کوڕی بەخێوکراوی پێغەمبەر بووە. بە شێوەیەکی باو وەک سێیەم کەس دادەنرێت کە ئیسلامی قبوڵ کردووە، دوای خەدیجە کچی خووەیلید هاوسەری پێغەمبەر و عەلی کوڕی ئەبی تاڵیب ئامۆزای پێغەمبەر. باوکی عەرەبێک بوو لە هۆزی کەلب لە نەجد لە ناوەڕاستی عەرەبستان.

بەم شێوەیە ئوسامە لە خێزانێکدا لەدایک بووە کە پەیوەندییەکی بەهێزی لەگەڵ پێغەمبەردا هەبووە و هەردوو دایک و باوکی لە کۆمەڵگەی سەرەتایی موسڵمانەکاندا دیار بوون. خێزانەکەی لەگەڵ پێغەمبەر کۆچیان کرد بۆ مەدینە بۆ ئەوەی لە بتپەرستی ئایینی قوڕەیش لە مەککە ڕزگاریان بێت.

ئوسامە پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ پێغەمبەر هەبووە و لە شەڕی حونەین لەگەڵ پێغەمبەر شەڕی کردووە. ئیبن کەسیر دەنووسێت بە گوتەی ئیبن ئیسحاق، جابیر کوڕی عەبدوڵڵا کە شایەتحاڵی شەڕەکە بووە، ڕاپۆرتی داوە کە سوپای موسڵمانان تووشی شۆک بوون بە هێرشێکی لەناکاو لەلایەن دوژمنەوە و پیاوێکی زۆر لە بەرەکانی شەڕ هەڵاتوون. بەڵام دەستەیەک لە موهاجیرون بە توندی وەستان و بەرگریان لە پێغەمبەر کرد لە بەرەکانی شەڕ. ئەم پیاوانە بریتی بوون لە ئەبووبەکر، عومەر، عەلی، عەباسی کوڕی عەبدولموتەڵیب، ئەبو سوفیان کوڕی حەریس، فەزلی کوڕی عەباس، ڕەبیعەی کوڕی حەریس، ئوسامەی کوڕی زەید و ئەیمەن کوڕی عوبەید. ئەیمەن کوڕی عوبەیدی برای نیوە برای ئوسامە لەو ڕۆژەدا لەکاتی بەرگریکردن لە پێغەمبەر کوژرا کە ئەوکاتە ئوسامە تەمەنی لە نێوان ١٥ بۆ ١٨ ساڵان دابووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھاوەڵەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٦١٥
پۆل:مردووانی ٦٧٨
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:بنەماڵەی محەممەد
پۆل:خەڵکی مەککە
ئامینە کچی وەھب

**ئامینەی کچی وەهب**(بە عەرەبی : آمنة بنت وهب ، لەدایکبووی ٥٥٧- مردن٢٣ی ئایاری ٥٧٧) هاوسەری عەبدوڵڵا کوڕی عەبدول موتەلیب . لە هۆزی قورەیش بووە . دایکی  پێغەمبەری ئیسلام موحەممەدە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٥٧٧
پۆل:بنەماڵەی محەممەد
پۆل:خەڵکی مەککە
پۆل:ژنەکانی سەدەی ٦ەم
پۆل:ئیسلام و ژنان
پۆل:لەدایکبووانی ٥٥٧
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم
زەید کوڕی ئەرقەم

**زەید کوڕی ئەرقەم** یەکێک بوو لە ھاوەڵانی پێغەمبەر محەممەد (د. خ). ٧٠ لە فەرموودەکانی پەیامبەر محەممەد بەناوی ئەو وەرگیراون

## سەرچاوەکان

پۆل:ھاوەڵەکان
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
زەید کوڕی حاریسە

وێنۆک
**زەیدی کوڕی حاریسە** () یەکێک بوو لە ھاوەڵانی پێغەمبەر محەممەد، ٣٥ ساڵ بەر لە ھیجرەت لەدایک بووە، لەسەر ویستی خۆی بوو بەمناڵی پەیامبەر محەممەد بەشێوەی (تەبەنی)، تاوەکوو دوای ھاتنە خوارەوەی قورئان کە ھەڵگرتنەوەی منداڵی قەدەغەکرد. لە ٨ی ھیجریش کۆچی دوایی کردووە بەرامبەر بە ٦٢٩ ی زایینی لەووڵاتی ئەردەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٥٨١
پۆل:لەدایکبووانی ٥٨٨
پۆل:مردووانی ٦٢٩
پۆل:ھاوەڵەکان
پۆل:بنەماڵەی محەممەد
گیرە

وێنۆک|150px|نیشانەی حەرەکەی گیرە
**گیرە** () حەرەکەیەکە لە ئەلفوبێی عەرەبیدا و پێتی نەبزوێنێک دووئەوەندە دەکات. ھەر پیتێک گیرەی لەسەر بێ دەبێ دووجار بخوێنرێتەوە. گیرە دروست وەکوو نووسینی دوو جاری پیتێکە لە ئەلفوبێی کوردیدا. بیچمی وەکوو پیتێکی سینی (س) بچووکە.

## ئەمەش ببینە
* ئەلفوبێی عەرەبی

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:حەرەکەکانی عەرەبی
قزلەر

**قزلەر** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بەکرەجۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
قزلەر لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی چۆخماخ و لە باشوور لەگەڵ گوندی دارتووی مەولانە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھەنارانی کۆن و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مێرگەپان.

## ناو
لە کۆندا ئەم دێیە ناوی (قەدپاڵ) بووە با واتای(دامێنی چیا)کە زیاتر لە ٧٠٠ ماڵ ئەبێت، پاش ھێرشی تورک ناوەکەی دەگۆڕێت بۆ قزلەر، کاتێک چەند سەربازێکی تورک دەیانەوێت دەست درێژی بکەنە سەر چەند ئافرەتێکی ئەم دێیە ئیتر ئافرەتەکان لێیان دێنە دەست و سەربازەکان ئەگرن ئیدی وشەی قزلەر واتا (کچان) ئەبێت بە ناسنامەی.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ڕووبەڕووبوونەوەکانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا

(†) *ئەو ھەڵبژاردانە نەماون.*

(*) *ئەنجامەکانی ئەڵمانیای ڕۆژئاواش دەگرێتەوە.*

## سەرچاوەکان
*ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێیەکان
زمانی ماوری

**ماوری** زمانێکە لە نیوزلەندا و لە لایەن نزیکەی ٦٠.٠٠٠ کەس بە کاردەهێنرێت. لەساڵی ١٩٨٧ەوە یەکێکە لە زمانە فەرمییەکانی نیوزلەندا.

پۆل:زمانی ماوری
پۆل:زمانەکانی نیوزیلاند
ستیڤ وۆزنیاک

thumb|وێنەی '''ستیڤ وۆزنیاک'''
**ستیڤ وۆزنیاک** ئەندازیاری کۆمپیوتەر و پڕۆگرام داڕێژەر لەدایکبووی ١١ی ئۆگەستی ساڵی ١٩٥٠ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لەدایک بووە ، ناوبراو یەکێکە لە دامەزرێنەرای کۆمپانیای ئەپڵ بەهاوبەشی لەگەڵ ستیڤ جۆبس و ڕۆناڵد واین ، وۆزنیاک ئەندازیاری کۆمپیوتەر و ئەندازیاری کارەبا و زانستی کۆمپیوتەری خوێندوە ، سەبارەت بەژیانی تایبەتیشی ناوبراو لەگەڵ چوار ئافرەت هاوسەرگیری کردووە لەوانە ئەلیس ڕۆبێرتسۆن (١٩٧٦تا١٩٨٠) جیا بوونەوە ئینجا ، کاندیس کلارک (١٩٨١تا١٩٨٧) ئینجا سۆزان مێلکرێن (١٩٩٠ تا ٢٠٠٤) وەلەکۆتایی لەساڵی ٢٠٠٨ تاوەکوو ئێستا لەگەڵ ژانێت هێل دەژی و خاوەنی سێ مناڵیشە . جگە لەناوەکەی خۆی **ستیڤ وۆزنیاک** بە وۆز یش ناسراوە ، سەرمایەشی لەساڵی ٢٠١١ ١٠٠ ملیۆن دۆلار بووە.
لە کارەکانی ستیڤ وۆزنیاک دیزاینکردنی کۆمپیوتەری ئەپڵ یەکەم و دووەم ( Apple I و Apple II) کردووە.
## بەستەر بۆ دەرەوە
*ماڵپەڕێ تایبەتی Steve Wozniak

پۆل:زیندووان
پۆل:ئەندازیارانی ئەمریکی
پۆل:داھێنەرانی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠
پۆل:وەرگرانی مێدالیای نەتەوەیی تەکنۆلۆژیا
پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا
پۆل:ئەو کەسانەی کە برینێکی زەبراویی مێشکیان ھەیە
پۆل:ستیڤ جۆبز
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:داھێنەرە ئەمریکییەکان لە سەدەی ٢٠می زایینی
پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:بێخوایانی ئەمریکی
پۆل:کلتووری گەمژە
نانۆ ڕیانتیارنۆ

**نانۆ ریانتیارنۆ** لەدایک بووی ٦ی جونی ساڵی ١٩٤٩ لەدایک بووە ، ناوبراو ئەکەتەر و دەرهێنەر و نووسەری شانۆ ی ناسراوە لە ئەندەنووسیا

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
پۆل:مردووانی ٢٠٢٣
ئالبانی، نیویۆرک

**ئالبانی** (بە ئینگلیزی: *Albany*) ناوەندی ویلایەتی نیویۆرکی ئەمەریکایە .

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٦١٤
پۆل:شارەکانی نیویۆرک
ئەلیگانی

**ئەلیگانی** شارێکە لە ویلایەتی نیویۆرک.

پۆل:شارۆچکەکانی نیویۆرک
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢٠
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٢٠ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
کەتەراوگەس

** کەتەراوگەس  **  هەرێمێکە(کاونتێکە) لە ویلایەتی نیویۆرک , کە ژمارەی دانیشتوانی نیزیکی ١.٠٧٥ کەس دەبێت
ئەنجامی یارییەکانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا

ئەنجامی ڕووبەڕووبوونەوەکانی ئیسپانیا لەمێژووی خۆیدا.

## ١٩٢٠ - ١٩٢٩

پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا
فرانک ڕیبێری

thumb
**فڕانک بیلال ڕیبێری** یاریکەری تۆپی پێی فەڕەنسی لە ٧ی نیسانی ساڵی ١٩٨٣ لە فەڕەنسا لەدایک بووە ، لەئێستادا یاری بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا و یانەی بایەرن میونخ دەکات ، ناوبراو دوای ڕاگەیاندنی مووسلمان بوونی خۆی نازناوی بیلالی خستە پاڵ ناوەکەی زۆربەی کات بە بیلال ڕیبێری بانگ دەکرێ و لەدوای مووسڵمان بوونی خۆشی کارەکانی حەج ی بەجێ گەیاندووە ، ڕیبێری بەرلەوەی یاری بۆ بایەرن میوخ بکات یاری بۆ یانەکانی بۆلگۆنی و ئەلێس و بریستیوس و مێتز ی فەڕەنسی و گەلاتەسەرای تورکی و ماڕسێلیای فەڕەنسی ئینجا پەیوەندی کرد بە یانە باڤاریەکەی ئەڵمانیا واتە بایەرن میونخ لەوێش لە وەرزی ٢٠١٢ - ٢٠١٣ کۆمەڵی دەستکەوتی ناوازەی بەدەستی هێنا هەر ئەوەش بووە هۆکاری ئەوەی لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا بەباشترین یاریکەری ئەو وەرزەی ئەوڕووپا دابنرێت.

## دەستکەوتەکان
**گەلاتەسەرای تورکی**
* جامی تورکی لەساڵی ٢٠٠٥

**ماڕسێلیای فەڕەنسی**
* جامی یوفای ئینتەرتۆتۆ لەساڵی ٢٠٠٥

**بایەرن میونخی ئاڵمانی**
* خولی ئاڵمانی ناسراو بە بۆندیسلیگا ٢ جار
* دی ئێف بی پۆکال دوو جار
* دی ئێف بی لیگا پۆکال یەک جار
* دوو جار پلەی دووەم لە خوولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوڕووپا
* خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوڕووپای ٢٠١٢-٢٠١٣

**[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]]**
* پلەی دووەمی جامی جیھانی فیفا لەساڵی ٢٠٠٦
## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە تورکیا
پۆل:موسڵمانانی فەڕەنسی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی
پۆل:دوور لە وڵاتانی فەڕەنسی لە تورکیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
عائیشە

**عائیشە کچی ئەبووبەکر**، لەلای موسڵمانان بە **دایکی بڕواداران** ناسراوە (٦١٤ لە مەککە – ١٣ی تەممووزی ٦٧٨ لە مەدینە)یەکێکە لە خێزانەکانی پەیامبەری ئیسلام. ئەمەش دوای مردنی خەدیجەی کچی خوەیلد ھات بە پێشنیازی خەولەی کچی حەکەم. زۆرێک لە فەرموودەکانی محەممەد لەسەر زاری ئەو ھاتوونە نووسرانەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٦١٠
پۆل:محەممەد
پۆل:لەدایکبووانی ٦١٤
پۆل:مردووانی ٦٧٨
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:ژنە سەحابەکان
پۆل:ئیسلام و ژنان
پۆل:خێزانەکانی محەممەد
پۆل:نێژراوانی بەقیع
پۆل:کەسایەتییەکانی ناو قورئان
سانتا مۆنیکا، کالیفۆرنیا

**سانتا مۆنیکا** شارێکی تەنیشت کەناری لە لۆس ئەنجلسە لە ویلایەتی کالیفۆرنیا و ژمارەی دانیشتوانەی لە ساڵی ٢٠١٠ دا ٨٩،٠٠٠ کەس بوو

## سەرچاوە

* http://en.wikipedia.org/wiki/Santa_Monica,_California

پۆل:دامەزرانەکانی ١٧٦٩ لە ئیسپانیای نوێ
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٦٩
پۆل:ویلایەتی کالیفۆرنیا
پۆل:ویلایەتە یەکگرتوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٦
پۆل:سانتا مۆنیکا، کالیفۆرنیا
ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی

**ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی** یان **ویکیپیدیای کوردیی سۆرانی** (پێشگر: ckb) یەکێکە لە وەشانەکانی ویکیپیدیا بە زمانی کوردی (سۆرانی). ویکیپیدیای کوردیی سۆرانیش وەک ھەموو ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاریی پەڕەکان بکەن، جگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارە باوەڕپێکراوەکان دەتوانن دەستکاری بکەن.

ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی ھەتا ئێستا ***' ھەژماری بەکارھێنەرانی تێدا دروست کراون، ***' بەڕێوەبەر و **** وتاری ھەن.

## مێژوو
لە سەرەتای کرانەوەی وەشانی ویکیپیدیا بە زمانی کوردی (کورمانجی) لە ٢٠٠٤ وتارە سۆرانییەکانیش ھەر لەوێ بڵاودەکرانەوە، بەڵام ئەم شێوەی کارکردنە ئاستەنگی دروست کردن و ئەمەش وای کرد لە ١٢ی ئابی ٢٠٠٩ وەشانێکی نوێ بۆ ویکیپیدیای کوردیی سۆرانی دروست بکرێت.

## ئامارەکان

وێنۆک|220x220پیکسڵ|ژمارەی وتارەکانی ویکپیدیای کوردیی ناوەندی بەپێی ساڵ (٢٠٠٩–٢٠٢٥)
وێنۆک|220x220پیکسڵ|ژمارەی وتارەکانی ویکپیدیای کوردیی ناوەندی بەپێی ساڵ (٢٠٠٩–٢٠١٨)

## پێشانگا

Central Kurdish Wikipedia logo_for 75K articles.png|لۆگۆی ویکیپیدیای کوردیی سۆرانی بەبۆنەی گەیشتن بە ٧٥،٠٠٠ وتار
Central Kudish Wikipedia - 50,000 articles.svg|لۆگۆی ویکیپیدیای کوردیی سۆرانی بەبۆنەی گەیشتن بە ٥٠،٠٠٠ وتار
Central Kurdish Wikipedia 25,000 Articles blue.png|لۆگۆی ویکیپیدیای کوردیی سۆرانی بەبۆنەی گەیشتن بە ٢٥،٠٠٠ وتار
Nowruz ckb.wikipedia logo.png|لۆگۆی ویکیپیدیای کوردیی سۆرانی بەبۆنەی نەورۆز
Flag of Kurdistan on ckb.wikipedia logo.svg|لۆگۆی ویکیپیدیای کوردیی سۆرانی بەشێوەی ئاڵای کوردستان


## ئەمانەش ببینە
* ویکیپیدیای کوردی
* ویکیپیدیای کوردیی کورمانجی
* ویکیپیدیای کوردیی زازاکی
* مێژووی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ھەژماری ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی لە ئینستاگرام

کوردیی ناوەندی
پۆل:ئینسایکڵۆپیدیا کوردییەکان
پۆل:زمانی کوردی
پۆل:وێبگە کوردییەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی

**ویکیپیدیای ئینگلیزی** (کۆد: en) یەکێکە لە وەشاندنەکانی ویکیپیدیا کە پەڕە و بابەتەکانی بە زمانی ئینگلیزی دەنووسرێن، ویکیپیدیای ئینگلیزیش وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسکلۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارە تایبەتەکان دەتوانن دەستکاری بکەن، ویکیپیدیای ئینگلیزی یەکەمین زمانی فێرگەی ویکیپیدیایە، لە ١٧٪ ویکیپیدیا لەبابەتەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی پێکھاتووە، ویکیپیدیای ئینگلیزی لەڕۆژی ١٥ کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٠١ دروست کرا، ویکیپیدیای ئینگلیزی لە ڕیزبەندی زمانەکانی ویکیپیدیا بە پلەی یەکەم دێت لە باشی وتار و زۆری وتارەکان لە ئابی ٢٠٠٩ وتارەکانی ئەم ویکییە گەیشتە سێ میلیۆن وتار لە ئێستاشدا واتە ساڵی ٢٠١٢ وتارەکانی گەیشتۆتە زۆرتر لە ٣ میلیۆن ٩٨٨ ھەزار وتار، لەو ڕیزبەندەش لە دوای ویکی ئینگلیزی ئەوا ویکیپیدیا ئاڵمانی دێت، ویکیپیدیای ئینگلیزی زۆرتر لە ١٧ میلیۆن بەکارھێنەری ھەیە وێڕای زۆرتر لە ١٠٠٠ بەڕێوەبەر.

ویکیپیدیای ئینگلیزی ھەتا ئێستا ***' ھەژماری بەکارھێنەرانی تێدا دروست کراون، ***' بەڕێوەبەر و **** وتاری ھەن. ھەروەھا ویکیپیدیای ئینگلیزی پلەی یەکەمی لە نێوان ویکیپیدیاکاندا ھەیە.

## ئامار
### بەکارھێنەرەکان

### ئامارەکان بە ژمارە




## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی

پۆل:ئینسایکڵۆپیدیاکان ئینگلیزی
ئینگلیزی
پۆل:زمانی ئینگلیزی
پۆل:کلتوری جیهانی
پۆل:کلتوری جیھانی
ویکیپیدیای ئەڵمانی

**ویکیپیدیا ئەڵمانی** (پێشگر: de) یەکێکە لە زمانەکانی ویکیپیدیا کەبە زمانی ئەڵمانی ئەنووسرێت، ویکیپیدیای ئەڵمانیش وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکلۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە بە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ویکیپیدیای ئەڵمانی لە ١٦ی ئازاری ساڵی ٢٠٠١ زۆرکرا بە پاشگری (de)، ماوەیەک ویکی ئەڵمانی پلەی یەکەم بوو بەڵام دواتر ویکیپیدیای ئینگلیزی ھەڵکشا و پێشی ویکی ئەڵمانی دایەوە واتە لە ئیستادا ویکیپییدیای ئەڵمانی لە ڕیزبەندەکە لە پلەی دووەمە. ئێستاش ویکی ئەڵمانی زیاتر لە یەک میلیۆن وتار لە خۆ دەگرێت.

ویکیپیدیای ئەڵمانی ھەتا٣٠ی نیسانی ٢٠٢٠، ٢٬٤٢٥٬٥٨٧ وتاری بە زمانی ئەڵمانی ھەیە و پلەی ٢ھەمی ھەیە لە نێوان ویکیپیدیاکاندا.

لە ٢١ی ئازاری ٢٠١٩دا ویکیپیدیای ئەڵمانی دەرھێڵ مایەوە تا ھەواڵ بە بەکارھێنەران بدات دەربارەی ھەڵوێستی چاکسازیی یاسای مافی لەبەرگرتنەوەی یەکێتیی ئەورووپا، فەرمان لەسەر مافی لەبەرگرتنەوە لە مارکێتی دیجیتاڵی یەکگرتووە کە دەبێت لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٩دا لە پەرلەمانی ئەورووپا دەنگدان بکرێت. ناڕازییەکانی چاکسازییەکە نیگەرانن سەبارەت بە بەستنەوەی مافە سەرەتایییەکان لەوانە ڕۆژنامەگەریی ئازاد و ئازادیی وتار و ئازادیی ھونەرەکان.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias

پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە ئەڵمانیا
ئەڵمانی
پۆل:زمانی ئەڵمانی
پۆل:ماڵپەڕە ئەڵمانییەکان
بینگ

**بینگ** مەکینەیەکی گەڕۆکی ئینتەرنێتە وە یەکێکە لە بەرهەمەکانی کۆمپانیای مایکرۆسۆفت تایبەتە بە گەڕان لە ئینتەرنێت ، بینگ بە ٤٠ زمان داڕێژراوە , لە حوزەیرانی ٢٠٠٩ وە تاوەکوو ئێستا بەکارهێنەرانی دەتوانن سوودی لێوەی ببینن. 

## بەستەری دەرەکی
*ماڵپەڕی بینگ

پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:گەڕانچییەکانی ئینتەرنێت
پۆل:بینگ
گووگڵ کرۆم

وێنۆک
**گووگڵ کڕۆم** () بەرنامەیەکی گەڕانی وێبە. یەکێکە لە بەرھەمە سەرکەوتووەکانی کۆمپانیای گووگڵ. کرۆم بۆ کۆمپیوتەر، تابلێت و مۆبایلە زیرەکەکان بەردەستە. گووگڵ کڕۆم بە زمانی پرۆگرام سازی «C++, assembly, Python، جاڤا سکریپت» دروست کراوە، یەکەم وەشانی گووگڵ کڕۆم لە ساڵی ٢٠٠٨ دروستکراوە، یەکێ لە تایبەتمەندییەکانی ئەم وێب گەڕۆکە بوونی وێب کۆگا (Chrome Web Store) کە بەکارھێنەران دەتوانن تایبەتمەندی زۆر بکەن لەوانە گۆڕینی ڕووکار.

## سیستمی کارپێکەری
ئەو سیستمە کارپێکەریانەی کە پاڵپشتی گووگڵ کڕۆم دەکەن:
# ئەندرۆید، وەشانی چوار بەسەرەوە
# ئای ئۆ ئێس، وەشانی ٤٫٣ بەرەو سەرەوە
# لینوکس،
# مەک ئۆ ئێس، لەوەشانی ١٠٫٥ بەرەو سەرەوە لەسەر پڕۆسیسەری ئینتەڵ بەتەنیا!
# ویندۆز، وەشانی ئێکس پی بەرەو سەرەوە
# وێن کیتی بەرھەمی ئەپڵ

پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٨
پۆل:نەرمامێرەکان بە زمانی سی++
پۆل:نەرمامێرەکانی گووگڵ
پۆل:وێبگەڕەکان
ئینتەرنێت ئێکسپلۆرەر

[وێنۆک|وێنەی لۆگۆی وەشانی دەیەمی [ئینتەرنێت ئێکسپلۆرەر کە لە سەر ویندۆزی هەشتەم و دەیەم بەردەستە.]]
**ئینتەرنێت ئێکسپلۆرەر** نەرمەواڵایەکی وێبگەڕ و یەکێکیشە لە بەرهەمەکانی مایکرۆسۆفت ، بەکارهێنەرانی ویندۆز لەکاتی دامەزراندنی 
ویندۆز خۆکارانە **ئینتەرنێت ئێکسپلۆرەر** دادەمەزرێت ئەمەش بۆ زۆرکردنی بەکارهێنەرانیەتی بوون ، **ئینتەرنێت ئێکسپلۆرەر** تائێستا ١٠ وەشانی بۆ دەرچووە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٥
پۆل:ئینتەرنێت ئێکسپلۆرەر
پۆل:مێژووی ئینتەرنێت
پۆل:نەرمامێرە لەکارخراوەکانی مایکرۆسۆفت
پۆل:وێبگەڕەکان
پۆل:نەرمامێرەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠
پۆل:نەرمامێرەکانی ئێکس بۆکس وەن
ئۆپێرا (وێبگەڕ)

thumb|لۆگۆی وێبگەڕی ئۆپێرا
**ئۆپێرا** یەکێکە لە وێبگەڕە ناسراوەکان کە پەرەی پێدەدرێت لەلایەن نەرمەواڵەی ئۆپێرا(Opera Software)، کە ئەم نەرمەواڵەیە نزیکەی ٢٧٠ میلیۆن بەکارھێنەرە 
وەھەروەھا نەرمەواڵەی ئۆپێرا بە پڕۆگرامەداڕێژەری (++C) داڕێژراوە  ، وە ئەم نەرمەواڵەیە بە ٥١ زمانیش ساز کراوە 
پشتگیری یان کار لەسەر سیستەمەکانی ویندۆز و مەک ئۆئێس و لینوکس دەکات بۆ کۆمپیوتەر وە بۆ تەختە بژمێر و مۆبایلی زیرەکیش پشتگیری ئایۆ ئێس و ئەندرۆید و سیمبیان و ویندۆز فۆن و بلاکبێری و مەیمۆ دەکات ، لەساڵی ١٩٩٤ تاوەکوو ئێستا ١٢ وەشانی وەشێنراوە.

## ئۆپێرا مینی
ئۆپێرا مینی وێبگەڕێکی مۆبایلە. لەسەر مۆبایلەکانی iPhone و BlackBerry و ھەموو ئەو مۆبایلانە دەکات کە توانای کارپێکردنی پڕۆگرامەکانی J2MEیان ھەیە. یەکەم وەشانی Opera Mini لە تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٥ وەشێندرا. ئێستا زیاد لە ٥٠ ملیۆن مۆبایل بە ئۆپرا مینییەوە بڵاو دەکرێنەوە. لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ و دوای سێ ساڵ تەمەنی، زیاد لە ٢٠ ملیۆن بەکارھێنەری ھەبوو و ئێستاش بەپێی ماڵپەڕی statcounter.com %٢٥ی بازاری وێبگەڕی مۆبایلی داگیر کردووە.
لە ساڵی ٢٠٠٩ ئۆپرا مینی وەشانێکی ڕەوانەی AppStore کرد بەڵام ئەپڵ بە بیانووی دووبارەیی کاری ئۆپرا مینی و بوونی وێبگەڕی سافاری لە ئایفۆن، ئۆپرا مینی ڕەدکرایەوە. مانگی ئازاری ٢٠١٠ ئەپڵ وەشانی ٥ی ئۆپرا مینیی ڕەوانەی AppStore کردەوە. ئەمجارەیان ١٢ی نیسانی ٢٠١٠ ئەپڵ داواکەی پەسەند کرد و ئێستا ئۆپرا مینی لەسەر سیستەمی کارگێڕیی ئایفۆن ئامادەیە بۆ داگرتن.
وەشانی شەشەمی ئۆپرا مینی لە ٢٢ی ئازاری ٢٠١١ بڵاوکرایەوە بۆ ھەرسێ سیستەمی کارگێڕی سیمبیان، بلاکبێری لەگەڵ J2ME. ئەم وەشانە ھاوکات بوو لەگەڵ وەشانی Opera Mobile 11.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* ئۆپێرا مینی 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٦
پۆل:نەرمامێرەکانی ئۆپێرا
پۆل:نەرمامێرەکان بە زمانی سی++
پۆل:وێبگەڕەکان
پۆل:تەلەنۆر
پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٤
پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٥
پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید
فلۆپی دیسک

thumb|جۆرەها شێوە و قەبارە لە جۆرەکانی پەپکەی نەرم.
**فلۆپی دیسک** یان **پەپکەی نەرم** () پەپکەیەکە زۆرتر لە ڕابردوودا بەکارھاتووە بۆ پاراستن و ھەڵگرتنی پەڕگەی تایبەتی، دەسپێکی بەکارھێنانیشی بۆ ساڵی ١٩٦٠ دەگەڕیتەوە، لەئێستاش بەھۆی پەپکەڕەقە(Hard) و  تێپەڕگەی زنجیرەبەستی گشتی (USB) باوی پەپکەر نەرمە نەماوە
و لەپێشووشدا شوێنی تایبەت بۆ پەپکە نەرمە لە کۆمپیوتەر دائەنرا بەڵام لە ئێستادا بۆی ساز ناکرێ و لەجێگای ئەو ئامێری تایبەت ھەیە دەتوانرێ پەپکە نەرمەی پێ ببەسترێتەوە و ھاوپەیوەستی کۆمپیوتەر بکرێت بەھۆی (USB)یەوە.

پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
دی ڤی دی خوێنەر

وێنۆک|285x285پیکسڵ|دی ڤی دی خوێنەرێک لە ماڕکەی فیلیپس.
**کارپێکەری دی ڤی ڤی** یان **دی‌ڤی‌دی خوێنەر** ئامێرێکە تایبەتە بەکارپێکردنی دی ڤی دی (دیجیتاڵ ڤیدیۆ دیسک) و سی دی (کۆمپاکت دیسک) و پەپکی پەستێنراو یان دەتوانرێ بەجیا کاریان پێکرێت، لەئێستای تەکنەلۆژیای سەردەمدا ئەو ئامێرە بە گەلێ شێواز پێشخراوە لەوانە زۆرکردنی کوالیتی بەرز و بینی پەڕگەی ڤیدیۆیی بە شێوازی سێ ڕەھەندی، وە زۆرێ لە دیڤیدیەکانی ئێستا تێپەڕگەی زنجیرەبەستی گشتی (USB) ھەیە وێڕای بوونی تەکنۆلۆژیای وای-فای لە ئامێرە پێشکەوتووەکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئامێری کارەبایی
پۆل:داھێنانە ژاپۆنییەکان
پۆل:ئەلکترۆنی بەکاربەر
پۆل:دی ڤی دی
ئەلێکسا ئینتەرنێت

وێنۆک|لۆگۆی ئەلێکسا.
**ئەلێکسا** (پاوانی ئینتەرنێت :Alexa.com) ماڵپەڕیکی جیھانییە بۆ زانین و شیکردنەوەی ترافیکی ماڵپەڕەکانە، ئەلێکسا لە ١ی نیسانی ١٩٩٦ بەفەرمی دامەزرا و لە ساڵی ١٩٩٧ بەفەرمی خرایە ژێرکارەوە. ماڵپەڕەکە بە زمانی ئینگلیزییە و سەر بە کۆمپانیای ئەمازۆنە. بنکەی سەرەکی دەکەوێتە سان فرانسیسکۆ لە کالیفۆرنیا، ئەمریکا.

بەپێی ڕاپۆرتێک، ئەلێکسا کاری شیکردنەوەی تڕافیک بۆ زیاتر لە ٣٠ ملیۆن وێبگەی جیهانی دەکات. کۆمپانیای ئەمازۆن بڕیاریداوە لە ١ی ئایاری ٢٠٢٠ خزمەتگوزاریی ئەلێکسا بەتەواوی خانەنشین بکات (بووەستێنێت).

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٩٦
پۆل:گەڕانچییەکانی ئینتەرنێت
پۆل:ئەو کۆمپانیا تەکنۆلۆژیانەی دەکەونە کەنار دەریای سان فرانسیسکۆ
سەدەی ١٦یەم

---Sidenote START---

**سەدەی ١٦یەم** یان **سەدەی ١٦ھەم**،**سەدەی شازدەھەم** یان **سەدەی شانزەھەم** لەساڵی ١٥٠٠ تا ١٦٠٠ بەردەوام بووە و لەو ماوەیەدا ئەم ڕووداوانە ڕوویان داوە.

## روداوەکان
### نەزانراو
* کتێبی مێژوەکان ی پۆلیبەس وەرگێرا بۆ ئینگلیسی و ئەڵمانی و فەڕەنسی و ئیتاڵی
* کەلتوری میسیسیپی دیار نەما.

### [[١٥٠٠کان]]
* ١٥٠٠: مامۆستا ناناک دەستی کرد بە بڵاو کردنەوەی ٥ ەم گەورەترین ئاین لە جیھاندا سیکیسم یان سیخیسم.
* ١٥٠٠:دۆزەرەوەی ئیسپانی ڤینستی یانێز پینزۆن بەڕازیل ی دۆزیەوە بەڵام نەیتوانی وەک مولکی ئیسپانیا بیناسێنێ بە ھۆی رێکەوتنی تۆردەسیلاس
* ١٥٠٠: دۆزەرەوەی پۆرتوگالی پیدرۆ ئالڤارێز کابرال بەڕازیلی وەک موڵکی پۆرتوگال ڕاگەیاند.
* ١٥٠٠: کەشتیگەلی عوسمانی ی کەمال رەیس توانیان ڤینیسیەکان بشکێنن لە دووەم جەنگی لیپانتۆ.
* ١٥٠١: مێچیلانگیلۆ گەڕایەوە بۆ فلۆرێنس بۆ تەواوکردنی پەیکەری داڤید.
* ١٥٠١: سەفەوییەکان زۆرینەی ئێرانیان یەکخستەوە.
* ١٥٠٢: یەکەمین بەندە ئەفرقیەکان گەیشتنە جیھانی نوێ واتە کێشوەری ئەمریکا
* ١٥٠٣: دورستکردنی سوڵتانشینی سینەر لە لایەن ئەمارە دوکناس لە سودان ی ئێستا.
* ١٥٠٣: لیۆناردۆ داڤینچی دەستی کرد بە وێنە کێشانی مۆنالیسا، کە لە ٣ یان ٤ ساڵی دواتر تەواوی کرد.
* ١٥٠٣: نۆستراداموس لە دایک بوو لە ١٤ی کانوونی یەکەم یان لە ٢١ی کانوونی یەکەم
* ١٥٠٤: وشکەساڵی و قاتوقڕی لە تواوی ئیسپانیا.
* ١٥٠٥: ئیمپراتۆر ژێنگدێ بوە ئیمپراتۆری ئیمپارتۆریەتی مینگ لە جین.
* ١٥٠٦: لانی کەم ٢٠٠٠ جولەکە لە لیشبۆنە لە ناو بران
* ١٥٠٦: کریستۆفەر کۆڵۆمبوس مرد لە ڤەلەدوەلید، ئیسپانیا.
* ١٥٠٦: پۆڵەندا لە لایەن تاتەر ەکانی خاناتی کریمەن داگیرکرا.

### [[١٥١٠کان]]
* شەڕی چاڵدێران لە نێوان دەوڵەتی عوسمانی و سەفەوییەکاندا ڕووی دا.

### [[١٥٢٠کان]]
* سوڵتان سولەیمان قانوونی ھاتە سەر دەسەڵات.

### [[١٥٣٠کان]]
### [[١٥٣٠کان]]
### [[١٥٤٠کان]]
### [[١٥٥٠کان]]
* ئێلیزابێتی یەکەم بوو بە شاژنی ئینگلستان.

### [[١٥٦٠کان]]
### [[١٥٧٠کان]]
### [[١٥٨٠کان]]
### [[١٥٩٠کان]]
## کەسە ناسراوەکان
* ھێنریی ھەشتەمی ئینگلتەرا پاشای ئینگلیز (١٤٩١–١٥٤٧)
* ویلیام سیسیل سیاسەتوان و وەزیری ئینگلیز (١٥٢٠–١٥٩٨)
* ئێلیزابێتی یەکەمی ئینگلتەرا شاژنی ئینگلتەرا (١٥٣٣–١٦٠٣)
* ماری شاژنی سکۆتلاند (١٥٤٢–١٥٨٧)
* شەرەفخان بەدلیسی: مێژوونووسی کورد (١٥٤٣-١٦٠٣ یان ١٦٠٤)
* فڕانسیس بەیکن زانا و فەیلەسۆفی ئینگلیز (١٥٦١–١٦٢٤)
* مەلای جزیری شاعیر و خواناسی کورد (١٥٧٠–١٦٤٠)

## شوێن دۆزینەوە
## ئەدەبی بینراو
## موزیک و ئاوازدانەران
## ئەدەب
## زانست و فەلسەفە
## داھێنان و دۆزینەوە و باس کردن
* ١٥٢٥: نیشانەی ڕەگی دووجا.
* ١٥٦٥: پێنوسی گرافیک ی لە لایەن کۆنراد گاسنەر، دواتر لە ١٨١٢ گەشەی پێدراوە.

پۆل:ھەزارەی ٢یەم
پۆل:سەدەکان
پۆل:سەدەی ١٦یەم
پێرستی تەواوکاری نەخشە ڕێژەییەکان

تەواوکاری نەخشە ڕێژەییەکان لە بیرکاریدا:

:

:

:

:

for a\neq 0:
:

:

: \int\frac{1}{(ax^2+bx+c)^n} dx= \frac{2ax+b}{(n-1)(4ac-b^2)(ax^2+bx+c)^{n-1}}+\frac{(2n-3)2a}{(n-1)(4ac-b^2)}\int\frac{1}{(ax^2+bx+c)^{n-1}} dx\,\!
: \int\frac{x}{(ax^2+bx+c)^n} dx= \frac{bx+2c}{(n-1)(4ac-b^2)(ax^2+bx+c)^{n-1}}-\frac{b(2n-3)}{(n-1)(4ac-b^2)}\int\frac{1}{(ax^2+bx+c)^{n-1}} dx\,\!
: \int\frac{1}{x(ax^2+bx+c)} dx= \frac{1}{2c}\ln\left|\frac{x^2}{ax^2+bx+c}\right|-\frac{b}{2c}\int\frac{1}{ax^2+bx+c} dx

: \int \frac{dx}{x^{2^n} + 1} = \sum_{k=1}^{2^{n-1}} \left \{ \frac{1}{2^{n-1}} \left [ \sin(\frac{(2k -1) \pi}{2^n}) \arctan[\left(x - \cos(\frac{(2k -1) \pi}{2^n}) \right ) \csc(\frac{(2k -1) \pi}{2^n}) ] \right] - \frac{1}{2^n} \left [ \cos(\frac{(2k -1) \pi}{2^n}) \ln \left | x^2 - 2 x \cos(\frac{(2k -1) \pi}{2^n}) + 1 \right |  \right ] \right \}
باستیان شڤاینشتایگەر

[وێنۆک|'''باستیان شفانشتایگەر''' بەدرێسی ھەڵبژاردەکەی لە [یۆرۆی ٢٠١٢.]]
**باستیان شفانشتایگەر** یاریکەری ئاڵمانی لە ١ی ئابی ١٩٨٤ لە ڕۆژئاوای ئەڵمانیا لەدایک بووە، ناوبراو یاری بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا و مانچستەر یونایتد ئەنجام دەدات، ناوبراو بەقاچی ڕاستە یاری دەکات لە ھێڵی ناوەڕاستدا، ئەو یاریکەرە ھەموو کات درێسی ژمارە حەوتی پۆشیوە.

## دەستکەوتەکان
**یانەی بایەرن میونخ**
* خولی ئەڵمانیا ناسراو بە بۆندیسلیگا (٥) جار
* جامی DFB-Pokal (٥) جار
* جامی DFB-Ligapokal (٢) جار
* جامی DFB-Supercup (١) جار لە ساڵی ٢٠١٠
* دوو جار پلەی دووەمی بەدەست ھێناوە لەگەڵ یانەکەی لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا

**ھەڵبژاردەی نیشتیمانی ئەڵمانیا**
* پلەی دووەمی لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا (یۆرۆ) لە ساڵی ٢٠٠٨
* دوو جار پلەی سێیەم لە جامی جیھانی فیفا لەساڵانی ٢٠٠٦ - ٢٠١٠
* پلەی سێیەم لە جامی کیشوەرەکانی ساڵی ٢٠٠٥
* جارێک مۆندایالی بردوەلە جامی جیھانی بەرازیل((ساڵی ٢٠١٤))

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
پۆل:کڵابی سەدەی فیفا
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٥
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٤
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئاڵمانی
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانە دیاریکراوەکانی ئێم ئێڵ ئێس
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦
کەی ئێن ئێن

**کەی ئێن ئێن** یان **تۆڕی ھەواڵی کوردی** (بە ئینگلیزی: Kurdish News Network) ناسراو بە (KNN)، کەناڵێکی ئاسمانیی کوردییە و پڕۆگرامەکانیشی بە زمانی کوردییە، کەناڵەکە لە ساڵی ٢٠٠٨ دامەزراوە و دەستی بە وەشانی خۆی کردووە. ئەمەش لە لایەن نەوشێروان مستەفای ڕێکخەری بزوتنەوەی گۆڕان بووە. بنکەی سەرەکی کەناڵەکە لە شاری سلێمانییە، کۆمپانیای وشە خاوەنی کەناڵەکەیە.

## بەرنامەکان
ئەو پڕۆگرامانەی لە **تۆڕی ھەواڵی کوردی** پەخش دەکرێن یاخود پەخشکراون:وێنۆک|کەی ئێن ئێنوێنۆک

* دیداری ئەمڕۆ
* دیداری تایبەت
* دووتوێ
* ڕووبەڕوو
* پەیجوری
* ڕوانین
* زمانی ژمارەکان
* وەرزشی
* ھونەری
* ڕوماڵ
* JI ROJAVA
* ستۆری (KNN Story)
* دۆکەمێنتاری
* ڕیپۆرتاژ
* ئابوری و خەڵک
* گفتوگۆی کراوە
* مایک ئازادە
* ئێستا
* سەرمایە
* پایدا

* ھۆشیاری
* خەڵک و حکومەت
* ڕای تۆ
* دەروون و کۆمەڵ
* ڕای تۆ
* ئۆپۆزسیۆن
* گۆڕان و ئایندە
* دیداری ئابووری
* ئاگۆرا
* بەدوا داچوون
* لەگەڵ کامێرادا
* کورد لە عێراقدا
* ئیکۆنۆمی
* لەھەولێرەوە
* لەکەرکووکەوە
* سایە
* تەوەر
* ژن و ئافراندن
* گۆڤار
* کتێبێک

* پەیڤ
* ئاراستە - ڕەھەند
* کۆمێنت
* ئازادی ڕادەربڕین
* ئەزموونەکان
* لەلووتکەدا
* باس و خواز
* ڕووداوەکان
* Special Edition بە زمانی ئینگلیزی
* بیۆگرافیا
* سەکۆ
* بەلگەنامە ڕەشەکان
* کلیلەکانی گەندەڵی
* شەھیدانی ١٧ی شوبات
* ڕۆژمێری دیکتاتۆرێک
* ئەنفال
* ژیان
* شیکردنەوەی ھەواڵ
* ڕاڤە
* دانیشتنەکان پەرلەمان
*ڕۆژەڤ

## سەرچاوە و پەراوێزەکان
* لیستی بەرنامەکانی تۆڕی ھەواڵی کوردی
* ماڵپەڕی فەرمی کەناڵی  تۆڕی ھەواڵی کوردی

پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشووری کوردستان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی
پۆل:ھەواڵنێرییە کوردییەکان
پۆل:ماس میدیا لە سلێمانی
ڤین تیڤی

**ڤین تیڤی** ڤین تیڤی کەناڵێکی ئاسمانی کوردیە لە ساڵی ٢٠٠٧ دۆزراوەتەوە. پەخش دەکرێت لە پارێزگای دهۆک لە باشووری کوردستان. ئێستا ڕەچاو کراوە وەک یەکێک لە بەناوبانگ ترین کەناڵە کوردیە میوزیکیەکان لە جیهان، زیاتر لە ١٥٠ هونەرمەند تیای دا بەشدارن تا ئێستا وە بە جدی کاردەکەن بۆ دروست کردنی میوزیکی کوردی بۆ هەموو کوردەکانی جیهان. وە کەناڵی ڤین تیڤی میوزیکی کوردی و پڕۆگرامی کەلتوری پەخش دەکات ٢٤کاتژمێر لە ڕۆژێک. وشەی ڤین واتا خۆشەویستی لە زمانی کوردی.

ڤین تیڤی دوومین کۆمپانیای ڤین گرووپە. ڤین گرووپ پێکدێت لە ڤین تیڤی (سەتەلایت)، ڤین پڕۆدەکشن (بەرهەم هێنانی میوزیک/بەشداریکردن)، ئێن ڤی (بەرهەم هێنانی ڤیدیۆ)، ڤین ئێف ئێم (ڕادیۆ)، وە نێکست جێنێڕەیشن کۆمیوونیکەیشنس (ئێن جی سی، خزمەتگووزاری بەهای مۆبایل).

گرووپی ڤین دۆزراوەتەوە لەلایەن سەرکەت جوناد ڕێکانی و کاوە جناد ڕێکانی، سەرکەت جوناد ڕێکانی بەڕێوبەرە وە کاوا جوناد ڕێکانی پیاوی کار و بارەکانە(سەرۆک).

## بەستەر بۆ دەرەوە
*مالپەڕی ڤین تیڤی
*ڤین تیڤی بەشێوەی ڕاستەوخۆ ببینە

پۆل:ڕاگەیێنەرەکانی باشووری کوردستان
پۆل:باشووری کوردستان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشووری کوردستان
پێدرۆ ئالڤارێز کابرال

**پیدرۆ ئەلڤارێز کابرال** (لەدایک بووی ١٤٦٧ وە لەساڵی ١٥٢٠ مردووە) خانەدان و فەرماندەی سەربازی پورتوگالی کە بەڕازیل ی دۆزیەوە لە ٢٢ی نیسان ی ١٥٠٠ ، خێزانەکەی ناوی ئیزابێل دی کاسترۆ یە خاوەنی شەش مناڵیشن.

## پەراوێزەکان

پۆل:مردووانی ١٥٢٠
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٤٦٠
پۆل:مردووانی دەیەی ١٥٢٠
پۆل:دۆزەرەوان
پۆل:خانەدان
پۆل:پورتوگال
پۆل:سەرکردە سەربازیەکان
فرانسیسکۆ فرانکۆ

**فڕانسیسکۆ فڕانکۆ** (بە ئیسپانی: Francisco Franco) (٤ی کانوونی یەکەمی ١٨٩٢ - ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٩٧٥) دیکتاتۆری ئیسپانیا بوو لە ساڵی ١٩٣٥ەوە تا مەرگی لە ساڵی ١٩٧٥دا. فڕانکۆ لە بیستەکانی سەدەی پێشوودا ببوو بە کەمتەمەنترین جەنەڕاڵی سەرانسەری ئەورووپا.  لە شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا کە سێ ساڵی خایاند (لە ١٩٣٦ەوە  تاکوو ١٩٣٩) بەشداری کرد و لە کۆتاییی ئەو شەڕەدا بە کۆدەتا حکوومەتی گرتە دەست و تا ڕۆژی مردنی بە  شێوەی سۆشیاڵ دیموکراسی وڵاتەکەی بەڕێوە برد، کە ھەمان شێوەی ھیتلەر و ماسۆلینی بووە.
فرانکۆ زمانی ئیسپانیی کرد بە زمانی فەرمیی ئیسپانیا و زمانەکانی تری ئیسپانیا وەکوو کاتالانی و باسکی چەوساندەوە.

## سەرجاوە

## سەرچاوەکان

پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئیسپانیا
پۆل:مردووانی ١٩٧٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٢
پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە
ڕۆناڵد واین

[thumb|'''ڕۆناڵد گیڕالد واین''' لەساڵی [٢٠٠٩.]]
**ڕۆناڵد گیڕالد واین** لەدایک بووی ١٧ی مەی ساڵی ١٩٣٤ لە ئەمریکا ، ناوبراو کار لەسەر پیشەسازی ئەلیکتڕۆنی دەکات و یەکێکە لەدامەزرێنەرانی کۆمپانیای ئەپڵ بەهاوبەشی ستیڤ جۆبس و ستیڤ وۆزنیاک.

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
ئینتەرناسیۆنالیزم (سیاسی)

**ئینته‌رناسیونالیزم** ده‌سته‌واژه‌یه‌كه‌ بۆ وه‌سفكردنی هاوكاریی خۆبه‌خشانه‌ی نێوان گه‌لانی ئازاد به‌كارده‌هێنرێت، دواتریش له‌ئایدیۆلۆژیای سۆسیالیستیدا بۆ ره‌تكردنه‌وه‌ی مه‌یلی نه‌ته‌وه‌په‌رستی‌و پیرۆزكردنی یه‌كێتیی جیهانیی پرۆلیتاریا به‌كارهێنرا، یه‌كه‌مین پڕاكتیزه‌كردنی بیری ئینته‌رناسیونالیستی بریتی بوو له‌دامه‌زراندنی نێونه‌ته‌وه‌یی یه‌كه‌م به‌رابه‌ری کارل مارکس و فرێدریش ئەنگەڵس و برۆدۆن‌ و پاكۆنین‌ و چه‌ند ئه‌ندامێكی دیكه‌.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کۆچی مرۆڤ
پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان
پۆل:حکوومەتی جیھانی
پۆل:فەرهەنگی سیاسی
پۆل:ئەنارکیزم
پۆل:دژە ناسیۆنالیزم
پۆل:کۆمۆنیزم
پۆل:ئیسلامی سیاسی
پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:سۆشیالیزم