open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
محەممەد عارف جزیری

**محەممەد عارف جزیری** (لەدایکبووی ١٩١٢، جزیر) گۆرانیبێژێکی کورد بوو. لەدایکبوونی محەممەد عارف ھاوکات بوو لەگەڵ ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و شەڕی جیھانیی یەکەم و کوشتنی بەکۆمەڵی ئەرمەنییەکان بەدەست دەوڵەتی عوسمانی.

## بەرھەمەکان
محەممەد عارف جزیری نزیک ١٢٠٠ ستران و ٦٠ کاسێتی تۆمار کردووە. خەزال، خرابوو، سوارۆ، پسمامۆ، یاردلۆ، ئەز خەزالم، بێریڤانێ، بەفر باری، بابێ فەخرێ، حەسەنیکۆ، چیایێ شەنگارێ، کۆچەرێ، گولێ مەحرۆمێ، شەڤێن نیسانا، دیاربەکر، چیایێ کوردستانێ و … ھەندێک لەوانن.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باکووری
نەسرین شێروان

**نەسرین عومەر شێروان** ناسراوە بە **نەسرین شێروان** (لەدایکبووی ١٩٢٩ لە گوندێکی شرنەخ) گۆرانیبێژێکی کورد بوو کە لە بنەماڵەیەکی کۆچەر لەدایکبوو. نەسرین شێروان ھۆنراوەکانی زۆرێک لە شاعیرە ناسراوەکان وەکوو جگەرخوێن و شێخ سەلامی کردووەتە گۆرانی و لەگەڵ زۆرێک لە ھونەرمەندانی سەردەمی خۆی وەکوو محەممەد عارف جزیری، عیسا بەرواری، حەسەن زیرەک، تایەر تۆفیق، ڕەسووڵ گەردی، شەماڵ سائیب، کاوێس ئاغا بەدوو قۆڵی گۆرانی وتووە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩
پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی باکووری
موزاحیم پاچەچی

**موزاحیم پاچەچی** (٢٢ی ئەیلوولی ١٨٩١ – ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٨٢) کەسایەتییەکی سیاسیی عێراقی بوو، لەماوەی شەڕی عەرەب-ئیسرائیل لەساڵی ١٩٤٨ سەرۆکوەزیرانی عێراق بوو. لەخێزانێکی ناودار لەدایکبوو، لەبەغدا بەشی یاسای خوێند. لەماوەی ١٩٢٤–١٩٢٥ وەزیری کار بووە. لەماوەی ١٩٢٦ تاکوو ١٩٢٧ ئەندام پەرلەمانی عێراق بوو. لەساڵی ١٩٢٧–١٩٢٨ باڵیۆزبووە لە بەریتانیا. لەساڵی ١٩٣٠ ماوەیەکی کەم وەزیری ناوخۆ بوو.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی وتاری Muzahim al-Pachachi، دوایین دەستکارییەکان لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩.

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩١
پۆل:مردووانی ١٩٨٢
پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٠
پۆل:خەڵکی بەغدا
پۆل:خەڵکانی ١٩٤٨، شەڕی عەرەب و ئیسرائیل
برێنتوود، لۆس ئانجلس

**بڕێنتوود** گەڕەکێکی ڕۆژئاوای لۆس ئانجلس، کالیفۆڕنیایە. گەڕەکە بە یەکێک لە بەناوبانگترین گەڕەکەکانی لۆس ئانجلس دەناسرێت، بەھۆی زۆری نیشتەجێبوونی دەوڵەمەندنشینەکانی شارەکە تێیدا.
ڕۆبێرت لۆجا

**سالڤاتۆر «ڕۆبێرت» لۆجا** (٣ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠ – ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥) ئەکتەر و دەرھێنەرێکی ئەمریکی بوو. لۆجا بۆ خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری پشتگیریکار بۆ فیلمی Jagged Edge پاڵێوراوە. بۆ زیاتر لە شەست ساڵ لە سینەمادا کاری کردووە.

ڕۆڵە دیارەکانی لۆجا بریتین لە *The Greatest Story Ever Told* (1965), *Revenge of the Pink Panther* (1978), *An Officer and a Gentleman* (1982), *Scarface* (1983), *Prizzi's Honor* (1985), *Oliver & Company* (1988), *Innocent Blood* (1992), *Independence Day* (1996), *Lost Highway* (1997), *Return to Me* (2000), and *Tim and Eric's Billion Dollar Movie* (٢٠١٢). بەدەر لەمانە لۆجا کاری تەلەڤیزیۆنیشی کردووە و لە ھەریەک لە زنجیرەکانی *The Nine Lives of Elfego Baca* (1958), *Mancuso, FBI* (1989), *Malcolm in the Middle* (2001), *The Sopranos* (2004), *Men of a Certain Age* (٢٠١١) دەرکەوتووە.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:Robert_Loggia_1966.jpg|alt=|وێنۆک|ڕۆبێرت لۆجا لەساڵی ١٩٦٦.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مردووانی ٢٠١٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠
پۆل:خەڵکی دوورگەی ستەیتن
پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ڕێبازەکانی ئەکتەران
سەعید محەممەد سەدر

**سەعید محەممەد سەدر** (٧ی کانوونی دووەمی ١٨٨٢ - ٣ی نیسانی ١٩٥٦). کەسایەتی ئایینی عێراقی - شیعەبوو. چەند مانگێک لە ساڵی ١٩٤٨، بوو بە سەرۆکوەزیرانی عێراق.

سەعید لە بنەماڵەیەکی ناسراو بەناوی سەدر لەدایکبوو، کە دەگوترێت بنەچەیان دەگەڕێتەوە بۆ پەیامبەری ئیسلام محەممەد. سەعید چالاکوانێکی نیشتمانپەروەری عەرەب بوو، لە ساڵی ١٩١٩ بۆ ١٩٢٠ حیزبی حەرەسی وەتەنی دامەزراند و یارمەتی ڕێکخراوە و بزووتنەوە ناسیۆنالیستییەکانی دەدا کە دژی ئینگلیز بوون.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢
پۆل:مردووانی ١٩٥٦
پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق
پۆل:شیعە عێراقییەکان
مستەفا مەحموود عومەری

**مستەفا مەحموود عومەری** (١٨٩٤ - ١٩٦٢) کەسایەتی سیاسیی عێراقی سووننەبوو. چەند مانگێک لەساڵی ١٩٥٢ بوو بەسەرۆکوەزیرانی عێراق. جگە لەو پۆستەش چەندی پلەی دیکەی پێدرابوو، لەوانەش وەزیری ناوخۆ و وەزیری داد. لەدوای لادانی تەختی پاشایەتی عێراق لەساڵی ١٩٥٨ واتە شۆڕشی ١٤ی تەممووز، مستەفا لە بواری سیاسەت دوورکەوتەوە و بوو بەکەسێکی سەربەخۆ ھەروەھا لەدەرەنجامی شۆڕشەکە وەک سیاسیی و پاریتزانەکانی دیکە زیندانی نەکرا و تیرۆرنەکرا. لەکۆتاییەکانی تەمەنیدا بۆ چارەسەری پزیشکی دەچێتە بەریتانیا و ھەرلەوێش کۆچی دوایی دەکات و دواتر تەرمەکەی لە مووسڵ دەنێژرێت.

## پەڕاوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٤
پۆل:مردووانی ١٩٦٢
پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق
پۆل:شیعە عێراقییەکان
پۆل:مردووانی ١٩٧٩
دۆمینیک کیانیزی

**دۆمینیک کیانیزی** (لەدایکبووی ٢٤ی شوباتی ١٩٣١) ئەکتەر و گۆرانیبێژێکی ئەمریکییە. دۆمینیک بە ھەریەک لە ڕۆڵەکانی کۆڕادۆ «جونیەر» سۆپڕانۆ لە زنجیرەکەی کەناڵی ئێچ بی ئۆ سۆپڕانۆکان، و جۆنی ئۆلا لە بەشی دووەمی فیلمی سەرۆک خێزان دەناسرێتەوە.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:گۆرانیبێژەکانی شاری نیویۆرک
پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:گیتارژەنانی ڕیتم
ئۆمێرتا

**ئۆمێرتا** (گۆکردنی ئیتاڵی:) بریتیە لە سوێندێکی نێو مافیە باشووریەکانی ئیتاڵیە کەوا کەسی سوێندخواردوو پابەند دەکات بە ھەڵبژاردنی بێدەنگی کاتێک لەلایەن پۆلیس و کەسانی نەناسراوە پرسیاری دەربارەی تاوانەکانی لێبکرێت، ھەروەھا دەبێت چاوپۆشی بکات لە ھەر تاوانێک کە لەلایەن ھاوپیشەکانی ئەنجام دەدرێت و خۆی بەدووربگرێت لە پەیوەندیکردن بە پۆلیسەوە.

## سەرچاوەکان

* Blok, Anton (1988). *The Mafia of a Sicilian Village, 1860-1960. A study of violent peasant entrepreneurs*, Long Grove (Illinois): Waveland Press  (Originally published in 1974)
* Nelli, Humbert S. (1981). *[https://books.google.com/books?id=OSqBs8QgxZIC The Business of Crime. Italians and Syndicate Crime in the United States]*, Chicago: The University of Chicago Press  (Originally published in 1976)
* Paoli, Letizia (2003). *Mafia Brotherhoods: Organized Crime, Italian Style*, Oxford/New York: Oxford University Press 
* Porrello, Rick (1995). *The Rise and Fall of the Cleveland Mafia. Corn Sugar and Blood*, New York: Barricade books 
* Servadio, Gaia (1976), *Mafioso. A history of the Mafia from its origins to the present day*, London: Secker & Warburg 

پۆل:دەستەواژەکانی تایبەت بە ڕێکخراوە تاوانکاریەکان
پۆل:ڕێکخراوە تاوانکاریەکان
نەیار

**نەیاری چیڕۆک** یان **شەڕانگێزی چیڕۆک** ئەو کەسایەتیەی نێو چیڕۆکە کەوا دژی پاڵەوانی چیڕۆک دەوەستێتەوە.

پاڵەوانی چیڕۆکەکان زۆربەی کاتەکان لەلایەن شەڕانگێزی چیڕۆکەوە بەرپەرچ دەدرێتەوە. کەسایەتیە شەڕانگێزەکەی چیڕۆکەکە بەربەست و ئاڵۆزی دەخاتە بەردەم پاڵەوانەکە کەوا پاڵەوانەکە تاقیدەکاتەوە و لە ئەنجامدا بەھێزی و لاوازی پاڵەوانەکە دەردەخات.

## وشەڕەتناسی
وشەی ئەنتاگۆیست (نەیاری چیرۆک) لە وشەی یۆنانی ἀνταγωνιστής – *antagonistēs،* «ڕکابەر، پێش بڕکێکار، پیاو خراپ، دووژمن» ھاتووە. *anti-* («دژ») و *agonizesthai* (ڕکابەریکردن بۆ خەڵاتێک").

## بەکا‌رھێنان
نەیار وەک کەرەستەیەکی گێڕانەوە بەکا‌ردێت، بۆ دروستکردنی ململانێ، کۆسپ، یان ئاڵنگاری بۆ پاڵەوان. ئەگەرچی ھەموو چیرۆکێک پێویستی بە نەیار نییە، بەڵام زۆرجار لە شانۆگەرییەکاندا بۆ زیادکردنی ئاستی دراما بەکا‌ردێت. لە تراژیدیادا، نەیارەکان زۆرجار ھۆکاری کێشە سەرەکییەکەی پاڵەوانن، یان سەرکردایەتی کۆمەڵە کاراکتەرێک دەکەن دژی پاڵەوان؛ لە کۆمیدیادا، ئەوان بەگشتی بەرپرسن لە تێوەگلانی پاڵەوان لە بارودۆخە کۆمیدییەکاندا.

## تەکنیکەکانی داڕشتنی نەیار
نووسەر جۆن ترووبی پێی وایە کە نەیارێکی ڕاستەقینە تەنھا نایەوێت ڕێگری لە پاڵەوان بکات لە گەیشتن بە ئارەزووەکەی، بەڵکو لەگەڵ پاڵەوانەکەدا کێبڕکێ دەکات بۆ ھەمان ئامانج. بەپێی وتەی جۆن ترووبی، «تەنھا لە ڕێگەی کێبڕکێکردن بۆ ھەمان ئامانجە کە پاڵەوان و نەیارەکە ناچار دەبن بکەونە ململانێی ڕاستەوخۆوە و بەدرێژایی چیرۆکەکە چەندین جار ئەو کارە دووبارە بکەنەوە.»

## سەرچاوەکان


پۆل:خەیاڵ
پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن
پۆل:سینەما
پۆل:زاراوەکانی فیلم و ڤیدیۆ
پیاوی دەستنیشانکراو

لە مافیای ئەمریکیدا، **پیاوی دەستنیشانکراو** بریتیە لە ئەندامێکی پێگەیشتووی مافیا. بۆ ئەوەی کەسێک «دەستنیشان» بکرێت، پێویستە کەفیلێکی ئیتاڵی ھەبێت و لەلایەن پیاوێکی تری دەستنیشانکراو پشتگیری بکرێت. ئەو کەسەی کە دەستنیشاندەکرێت پێویستە سوێندی ئۆمێرتا بخوات، کەوا پابەندبوونە بە بێدەنگی و چاوپۆشی لەپێناوی کارەکانی مافیا. دوای تەواوبوونی مەڕاسیمی دەستنیشانکردنەکە، کەسی «دەستنیشانکراو» ڕاستەوخۆ پلەی سەرباز (سۆلداتۆ بەئیتاڵی) پێدەدرێت کەوا نزمترین پلەی مافیاییە.
سەرکردەی جێگر

**سەرکردەی جێگر** یان **جێگری سەرۆک** () پلەیەکە کەوا لەنێو ڕێکخراوە تاوانکاریەکانی مافیادا بەدی دەکرێت، بەتایبەت مافیاکانی سیسیلیا، یۆنان و ئەمریکا. لەدوای سەرکردەی خێزانەکەوە، سەرکردەی جێگر خاوەن زۆترین دەسەڵاتە، کەوا لە حاڵەتی نەخۆشکەوتن، مردن یان زیندانیکردنی سەرۆکەکەی دەسەڵاتی تەواوی خێزانە مافیاکە دەگرێتە دەست.

پۆل:پلەکانی ڕێکخراوە تاوانکاریەکان
کاپۆڕێژیم

alt=|وێنۆک|350x350پیکسڵ|پلەداری لەنێو خێزانە مافیەکاندا
**کاپۆڕێژیم** (یان بە ناوە کورتەکەی **کاپۆ**) پلەیەکی مافیاییە (باوە لەنێو مافیای سیسیلیا و مافیای ئیتاڵیە-ئەمریکییەکان) کەوا تایبەتە بە ئەندامێکی دەستنیشانکراوی خێزانێکی تاوانکاری کەوا سەرکردایەتی کۆمەڵێک سەربازی خێزانەکەی دەکات و ڕۆڵێکی کاریگەری ھەیە لەنێو ڕێخکراوەکەدا. کاپۆڕێژیم وشەیەکی ئیتاڵیە، کەوا لە سیسیلیا بە مانای سەرۆکی خێزابێک دێت، بەڵام لە بەکارھێنانی ئێستادا بە مانای کاپتن یان جێدار دێت.

## سەرچاوەکان
Capeci, Jerry. *The Complete Idiot's Guide to the Mafia*. Indianapolis: Alpha Books, 2002. ISBN 0-02-864225-2.

پۆل:پلەکانی ڕێکخراوە تاوانکاریەکان
پاڵەوانی چیرۆک

**پاڵەوانی چیرۆک** یان **پڕۆتاگۆنیست** کەسایەتیی سەرەکیی چیرۆکێکە. وشەی پڕۆتاگۆنیست وشەیەکی یۆنانیی کۆنە کەوا بە واتای «ئەو کەسەی ڕۆڵی یەکەمی ھەیە» دێت.

پاڵەوانی چیرۆک کڕۆکی چیرۆکەکەیە و ھەندێک بڕیاری گرنگ دەدات لە چیرۆکەکە کەوا ھەر خۆیشی ئاکامی بڕیارەکانی دەبینێت، پاڵەوانی چیرۆک کاریگەرترین کەسایەتی یان کارەکتەرە بەدرێژایی چیرۆکەکە. ئەگەر چیرۆکێک چیرۆکێکی لاوەکی (Subplot) لەخۆ بگرێت، یاخود لە چەندین چیرۆکی جیاواز پێک ھاتبێت، ئەو کات دەشێت ھەر چیرۆکە و پاڵەوانێکی ھەبێت.

پاڵەوانی چیرۆکێک زۆربەی کاتەکان لەلایەن نەیاری چیرۆکەوە بەرپەرچ دەدرێتەوە. کەسایەتییە شەڕانگێزەکەی چیرۆکەکە بەربەست و ئاڵۆزی دەخاتە بەردەم پاڵەوانەکە کەوا پاڵەوانەکە تاقی دەکاتەوە و لە ئەنجامدا بەھێزی و لاوازیی پاڵەوانەکە دەردەخات.

## سەرچاوەکان


پۆل:شانۆ
سۆلداتۆ

**سۆلداتۆ** یان **سەرباز** نزمترین پلەی مافیایە لەنێو مافیاکانی ئەمریکا و سیسیلیا. ئەو کەسەی ئەم پلەیە وەردەگرێت بریتیە لە ئەندامێکی دەستنیشانکراو کەوا تازە سوێندی ئۆمێرتای خواردووە. بەزۆری سەربازی خێزانەکەیە کەوا کارەکانی وەک دزی و کوشتن جێبەجێدەکات و تێپەڕبوونی کاتیش پلەی بەرز دەکرێتەوە بۆ کاپۆڕێژیم.

## ئەمانەش ببینە
* کاپۆڕێژیم
* سەرکردەی جێگر
سووتەمەنیی فۆسیلی

وێنۆک|نەخشەی بەرھەمھێنانی نەوت بەپێی وڵات
**سووتەمەنیی فۆسیلی** () بریتییە لە جۆرێک سووتەمەنیی سروشتی کە لە مانەوەی جەستەی گیانلەبەران لە ژێر خۆڵ و بەرددا بۆ ماوەیەکی زۆر درێژ دروست دەبێت. چەند نموونە لە سووتەمەنییە فۆسیلییەکان بریتین لە نەوت، گازی سروشتی و خەڵووزی بەردین. سووتەمەنییە فۆسیلییەکان یەکێ لە گرنگترین سەرچاوەکانی وزە بوون لە مێژووی مرۆڤدا، بە تایبەت لە سەدەکانی نۆزدە و بیستدا، بەڵام دواتر لە سەدەی بیست و یەکدا بە شوێن تەشەنای قەیرانی گۆڕانی ئاووھەوادا مرۆڤ وردەوردە کەوتە بیری بەکارھێنانی سەرچاوەی وزەی تر و لابردنی بەرەبەرەی سووتەمەنییە فۆسیلییەکان. ئەم بیرۆکەیە لە دوای ڕێککەوتننامەی پاریس جیددی تر بووەوە لەبەر ئەوەی ئەم ڕێککەوتننامەیە جەختی لەسەر کەمکردنەوەی ئاستی بەردانەوەی گازە گوڵخانەییەکان دەکردەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سووتەمەنییەکان
بلووری شل

**بلووری شل** () دۆخێکی ماددەیە کە تایبەتمەندی شل وە ھەم بلووری ماددەی دۆخی ڕقی تێدایە. بۆ نمونە ماددەیەکی بلوورێکی شل دەتوانێ وەک شلەیەک بخلیسکێت و ھاوکات توانای ھەیە گەردەکانی لە شێوەی بلووری ڕێک بخات. چەندین شێوەی جیاوازیان ھەیە کە دەشێ بە ھۆی تایبەتمەندیە بییناییەکانیان و چۆنیەتی ڕەفتار کردنیان لەگەڵ ڕووناکی پۆلێن بکرێن. ھەڵبەت ئەم تایبەتمەندیانە تایبەتن بە دۆخی شلی ماددەکە وە ئەم جۆرە ماددانە وەک گشت ماددەکانیتر بە ھۆی سارد کردن دۆخی ڕەقی وەردەگرن و بە ھۆی گەرم کردن بە ھەڵم دەبن.

## شێوە نواندن

## نواندی لە شێوەی ھاوتەریب

## بەکارھێنانی بلووری شل

بلووری شڵ بە شێوەیەکی بەرفراوان سودی لێبینراوە لە شاشەی نمایشی تەلەڤیزیۆن، کۆمپیوتەر، کاتژمێر و .. ھتد.

## سەرچاوەکان

پۆل:دۆخەکانی ماددە
پۆل:زانستی ماددە
کەم و کووڕیەکانی بلووری

**کەم و کووڕیەکانی بلووری** () بریتییە لە پچراندنی نەخشەی ڕێکی بلوورات لە دۆخی ڕەقی ماددەیەک. ئەم دیاردەیە بە گشتی ڕوودەدات و بڕ و جۆرەکەی کاریگەری دەبێ لەسەر تایبەتمەندیەکانی ماددە.

## کەموکوڕی لە شێوەی خاڵ
لە شێوەیەدا کەم و کووڕیەکە تەنھا لە یەک خاڵ یا بەدەوری خاڵێک دا دروست دەبێت.

کەم و کووڕی لە شێوەی بۆشایی بەریتیە لەو شووێنەی کە بەتاڵە لە گەردیلە. کاتێ گەردیلەکانی دەورو بەری ھەوڵی پڕ کردنەوەی ئەم بۆشاییە دەدەن دەبێتە جوڵە پێکردنی بۆشاییەکە بە ئاڕاستە پێچەوانە جەڵەی گەردیلەکان. خۆڕاگری جیرانەکانی ئەم بۆشاییە دەبێتە ھۆی خۆڕاگری ماددەکە بۆ ئەوەی بە ئاسانی ھەوڵی پڕ کردنەوەی بۆشاییەکە نەدەن و جوڵە بە بۆشاییەکە نەکەن. لە ھەندێ ماددەدا گەردیلەکان لە بۆشاییەکە ھەندێ دوردەکەونەوە بە ھۆی ڕاکێشانیان لە لایەن گەردیلەکانی پشتەوە. ھەندێ جار کەم و کووڕی لە شێوەی بۆشایی پێی دەگوترێ کەم و کووڕی شۆتکی (Schottky defect).

لە ھەندێ حاڵەتی تردا گەردیلەی بچووک (وەک کاربۆن و ھایدرۆجین) دەکەونە نێوان گەردیلەکانیتر کە لە شوێنی ڕاستەقینەیان جێگیرنەبوونە (Interstitial defects).

## کەموکووڕی لە شێوەی ھێڵ
کەم و کووڕی لە شێوەی ھێل بە دووجۆر دەردەکەوێت. یەکەمیان بریتییە لە **کەم و کووڕی لە ڕۆخ** (*edge* dislocation) وە ئەوەی تریان بریتییە لە **کەم و کووڕی بادراو** (*screw* dislocation). ھەندێ جار ھەردوو کەم و کووڕیەکە بەیەکەوە دەردەکەوون کە پێیان دەگوترێ **کەم و کووڕی تێکەڵ** (Mixed dislocations).

## کەم و کووڕی لە شێوەی ڕووتەخت
شوێنی بە یەک گەیشتنی دوو دەنکۆڵە کە ئاڕاستەی بلوورەکانیان جیاوازە پێی دەگوترێ سنوورە دەنکۆڵە. لەم سنورەدا کە لە شێوەی ھێڵێی جیاکەرەوە دەردەکەوێ کەم و کووڕی لە شێوەی ڕووتەخت بەرھەم دەبێت.

ھەندێ جار ئەم سنورە دەنکۆڵەییە بە ھۆی جیاوازی ئاڕاستەی دەنکۆڵەکەن دروست نابێ بەڵکوو بە ھۆی نایەکسانی لە تەرتیبی گەردیلەکانی بلوور بەرھەم دێت. بۆ نمونە گەر بلوورێک گەریلەکانی لە شێوەی (ABABABAB) بێت ئەوەی ھیچ سنورێکی دەنکۆڵەییی روست نابێ بەڵام گەر تەرتیبەکە بەم شیوەیە بێت (ABABBABA). لە شوێنی بەیەک گەیشتنی BB سنورە دەنکۆڵە دروست دەبێت.

جۆرێکی تری ئەم سنورە بەرھرم دێ لە ڕێی سنووری دوانی (twin boundary). ئەم جۆرە سنورە بە ھۆی شکانەوەی ڕێڕەوی بلوورەکەی کە وەک ئاوێنەیەک دەردەکەوێ کە شکانەوەی تێدا ڕوی دابێ وەک (ABCABCBACBA).

## کەم و کووڕی قەبارەیی
کەم و کووڕی قەبارەیی دەردەکاوێ لە شێوەی 3D یا قبارەیی وەک کون (pores)، قڵیش (cracks). زۆرجار چەندین کەم و کووڕی لە نزیک یەکتر کۆدەبنەوە و دۆخێکی جیاواز دروست دەکەن کە پێیان دەگوترێ نیشتوەکان (precipitates).

## پێناسەی ماتماتیکی
سەرکەوتووترین ڕێگەی ماتماتیکی بریتییە لە تیوری (topological homotopy) کە نەک تەنھا دەتوانێ ڕاڤەی کەم و کووڕی لە بلووراتی ماددەی ڕەق بکات بەڵکو توانای ڕاڤەی کردنی بلووری شل و شلگازی باڵاشی ھەیە.

## ڕاڤە کردن لە ڕێگای لێکچواندنی کۆمپیوتەری
چەند تەکنیکێکی سەرکەتوو بۆ ڕاڤەی بلووری شڵ بریتین لە (Density functional theory), (classical molecular dynamics)، و (kinetic Monte Carlo).

## سەرچاوەکان

پۆل:زانستی ماددە
شلگازی باڵا

**شلگازی باڵا** () تایبەتمەندییەکی ماددەیە کە تێیدا شلگاز بەھۆی نەبوونی لینجی دەتوانێ بە بێسنوور و بە بێ لەدەستدانی جووڵە ووزە لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر جوڵڵە بکات. ئەم دیاردەیە لە دوو ئایزۆتۆپی ھێلیۆم (**ھێلیۆم سێ** و **ھێلیۆم چوار**) ڕوو دەدات کاتێک ئەوپەڕی پلەی گەرمیەکە دادەبەزێنرێت. ئەم بابەتە تاوتوێ دەکرێ لە ئەستێرەناسی و بیردۆزی کوانتۆم.

## سەرچاوەکان

پۆل:دۆخەکانی ماددە
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان
پۆل:زانستی ماددە
پۆل:دیاردە فیزیکییەکان
سامسۆنگ گالاکسی ئێس ٩

**سامسونگ گالاکسی ئێس ٩ و ئێس ٩ پڵەس** ()، مۆبایلێکی ھۆشمەندی ئەندرۆیدە، دروستکراوی کۆمپانیای سامسۆنگە، یەکەم وەشانی ئەم ئامێرەکە لە ١٦ی ئازاری ٢٠١٨ لە بەریتانیا خرایەڕوو. ئامێرەکە بەدوو قەبارەی جیاواز خرایە ڕوو کەیەکێکییان ناوی ئێس ٩ پڵەس کە قەبارەکەی گەورەترە. چەند تایبەتمەندییەکی ھەییە کە توانای ناسینەوەی چاوی خاوەنەکەی ھەییە کە بە چاو ئەو بکرێتەوە.
چەپ|بێچوارچێوە|213x213پیکسڵ

## تایبەتمەندییەکان
* کامێڕای دواوەی: توانای گرتنی ١٢ مێگاپیکسلی ھەییە و ڤیدیۆی کوالێتی 4K.
* کامێڕای پێشەوەی: توانای گرتنی ٨ مێگاپیکسلی ھەییە.
* سیستەمی کارپێکەری: ئەندرۆیدی ٨٫٠ ئوریو.
* بارستایی:ئێس ٩ (١٦٣ گرام)، ئێس ٩ پڵەس (١٨٩ گرام).
* یرگەی ناوەکی: ٦٤ گێگابایت و ١٢٨ گێگابایت و ٢٥٦ گێگابایت.
* بیرگەی دەرەکی: تا ١ تێرابایت(١٠٠٠ گێگابایت).
* یادگە: ٤ یان ٦ گێگابایت.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ +Samsung Galaxy S9&S9

پۆل:ئامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:سامسۆنگ گالاکسی
پۆل:مۆبایلەکانی سامسۆنگ
پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان
ڕاوێژکار

**ڕاوێژکار** یان **کۆنسلیێری** پلەیەکی سەرکردایەتیە لەنێو رێکخراو و خێزانە مافیاکانی سیسیلیا و ئەمریکا. وشەکە بەشێوەیەکی بەرفراوان بڵاوبوویەوە و بەکارھێنرا لەنێو رێکخراوە مافیییەکان لەگەڵ دەرچوونی ڕۆمانی باوکی ڕۆحی لەساڵی ١٩٦٩ لەگەڵ فیلمەکەی لە ساڵی ١٩٧٢. لە ڕۆمانەکەدا، کۆنسلیێری ئەو کەسەیە کەوا وەک ڕاوێژکاری سەرکردەی خێزانەکە مامەڵە دەکات و بەرپرسە لە بەرێوەبردن و ڕێکخستنی کۆبوونەوەکان لەگەڵ خێزانە مافیاییەکانی تر.
سەرکردەی تاوانکاری

**سەرکردەی تاوانکاری**، **پاشای تاوانکاری**، **دۆن**، **سەرکردەی مۆب** کەسێکە کەوا سەرکردایەتی ڕێکخراوێکی تاوانکاری دەکات. سەرکردە کۆنتڕۆڵی تەواوی خێزانەکەی لەژێر دەستە و لەلایەن پلەکانی ژێر خۆیەوە ڕێزی لێدەگیرێت و سوودمەند دەبێت لە تەواوی ئەو پارانەی کە خێزانەکەی پەیدای دەکات.

## ئەمانەش ببینە
* سۆلداتۆ - نزمترین پلەی خێزانی مافیایی
* کاپۆرێژیم- سەرپەرشتیاری سەربازانی خێزانەکەیە
* ڕاوێژکار - دەستەڕاستی سەرکردەی خێزانەکەیە

## سەرچاوەکان


پۆل:تاوان
عەلا حوسەین عەلی

[وێنۆک|عەلا حوسێن لە دانشتنێکیدا لەگەڵ [سەددام حوسێن. بەغدا، ١٩٩٠.]]
**عەلا حوسەین عەلی ئەل-خەفاجی جابر** (لەدایکبووی ١٩٤٨) وەک سەرۆکی حکومەتی کوەیت دەستنیشانکرا لە قۆناغی سەرەتاییەکانی شەڕی کەنداو لە ساڵی ١٩٩٠، و دواتریش وەک جێگری سەرۆک وەزیرانی عێڕاقیش دەستبەکاربووە.

## ژیانی سیاسی
عەلا وەک خوێندکارێک لە بەغدا خوێدوویەتی لەوێشدا بۆتە ئەندامی حیزبی بەعس. دواتر کە گەڕایەوە کوەیت پلەی جێداری ھەبوو، بەڵام بەر لە داگیرکردنی کوەیت بانگێشتی ڕیزی سوپای عێراق کرا و پلەی عەقیدی پێدرا.

دوای داگیرکردنی کوەیت لەئابی ١٩٩٠بۆ ھەفتەیەک کرا بەسەرۆکی حکومەت کوەیت لەلایەن سەددام حسێنەوە. دواتر کە کوەیت کرا بەپارێزگای ١٩ەمی عێڕاق، عەلا کرا بەجێگری سەرۆک وەزیرانی عێراق. دوای شکستی عێڕاق لەشەڕی کەنداودا، ڕایکرد بۆ نەرویژ.

لەکوەیت بەتۆمەتی خیانەتی مەزن حوکمی لەسێدارەدانی بۆ دەرچوو. بەڵام ساڵی ٢٠٠٠ بەویستی خۆی چوەوە کوەیت و ڕووبەڕووی دادگا بووە و حوکمەکەی ئاسانکرا بۆ ٢٥ ساڵ زیندانی، وا بڕیارە لە ساڵی ٢٠٢٤ لە زینداندا ئازاد بکرێت.

## سەرچاوەکان
* چیڕۆکی داگیرکردنی کوەیت
* بی بی سی: حوکمی لە سێدارەدان بۆ عەلا حسێن

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨
پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی
پۆل:مێژووی کووەیت
دروستیی سیاسی

دەستەواژەی **ڕاستیی سیاسی** یان **دروستیی سیاسی** (؛ کورت دەکرێتەوە بۆ **PC**) بەکاردێت بۆ پێناسەکردنی ھەر زمان، سیاسەت یاخود حوکمێک، کەوا بەو نیازەوە دەردەبڕدرێن کە ھیچ بەشێکی کۆمەڵگە پێ ھەراسان نابێت بەھۆی ئەوەی کە شێوەی دەربڕینەکە وریایانەیە و گونجاوە. یاخود بریتیە لەو وشە و ڕەفتارانەی کە لە کاتی دەبڕینیاندا، ھیچ چینێکی کۆمەڵگە ئیھانە ناکات. لە کۆتاییەکانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو، دەستەواژەکە تایبەت کراوە بۆ ئاماژەدان بەو جۆرە قسانەی کەوا دوورە لە بێبەشکردن یان شێواندنی ھەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگا، بە تایبەت ئەو چین و توێژانەی کەوا بەھۆی ڕەچەلەک و ڕەگەزیانەوە پێناسە دەکرێن.

سەرەتای بەکارھێنانی دەستەواژەکە دەگەڕێتەوە بۆ دەیەی حەفتاکان و ھەشتاکان لەلایەن چەپگەڕەکانەوە وەک دەستەواژەیەکی تەنز ئامێز بەکارھاتووە، دواتر و لەکۆتاییەکانی سەدەی بیستەم مانای دەستەواژەکە گۆڕانکاری بەسەردا ھات و بووە دەستەواژەیەکی نوێ کە بنچینەی لە ڕەخنەکانی شۆپپارێزیەوە گرتبوو.

بەشێک لەو وشە کۆنانەی کەوا جیاکاری تیادا بەدی دەکرێت ئێستا گۆڕاون و بەو وشانە دەگوترێت "لەڕووی سیاسیەوە درووستن - Politically Correct". بۆ نموونە وشەی "Mankind" کرا بە "Humankind" لە زمانی ئینگلیزیدا تاکو جیاکاری لەنێوان ڕەگەزی نێر و مێ بنبڕ بکات. دروستیی سیاسی کاریگەری گەورەی لەسەر زۆربەی زمانەکانی جیھان کردووە تاکو وشەکان بەشێوەیەک دابنرێن کە جیاکاری تیادا بەدی نەکرێت.

دروستیی سیاسی بێبەش نەبووە لەوەی کە ڕەخنەی توندی لێبگیرێت و ھەندێکجار بەشێک لەو وشانەی دەستکاری دەکرێن بە وشەی "شێتانە" ناویان دەبردرێ. بۆ نموونە وشەی "کورتەباڵا-dwarf" گۆڕدراوە بۆ "vertically challenged - واتا کێشەی درێژی ھەیە). بە بڕوای چاودێرانی سیاسی، سەپاندنی وشە درووستە سیاسیەکان بۆ ئەوەی کە شۆپپارێزی بتوانێ زاڵبێت بەسەر لیبرالیزم و لە بەرژەوەندی خۆیاندا بیقۆزنەوە.

## سەرچاوەکان



پۆل:زمانەوانیی کۆمەڵایەتی
پۆل:وشە سیاسییەکان
پشووە فەرمییەکان لە عێراق

ئەمە پێڕستێکی پشووە فەرمییەکانە لە عێراق و ھەرێمی کوردستان بۆ ساڵی ٢٠٢٣.

## ڕێکەوتە گرنگەکانی تر
ئەمانە ئەو ڕۆژانەن کە لە ئەنجومەنی وەزیرانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان کاریان پێ دەکرێت، و ئیشە بازرگانییەکان کراوەن. ڕووداوە تایبەتەکان بۆ نیشانکردنی ئەم ڕێکەوتانە شوێنێک لەدەوروبەری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان دەبەن.
* ١٠ی شوبات: ڕۆژی یەکێتیی نووسەرانی کوردی
* ١٨ی شوبات: ڕۆژی یەکێتیی قوتابییانی کوردی
* ١ی ئازار: یادکردنەوەی مردنی مستەفا بارزانی
* ٧ی ئازار: ئازادکردنی شاری سلێمانی
* ٨ی ئازار: ڕۆژی ژنان
* ١٠ی ئازار: ڕۆژی جلی کوردی (تەنیا ھەرێمی کوردستان)
* ١٣ی ئازار: ئازادکردنی شاری دھۆک
* ١٦ی ئازار: ڕۆژی کیمیابارانی ھەڵەبجە
* ٢٠ی ئازار: ئازادکردنی شاری کەرکووک
* ١ی نیسان: ساڵی نوێی ئاشوورییەکان
* ١٤ی نیسان: یادکردنەوەی جینۆسایدی ئەنفال دژ بە کوردەکان
* ١٦ی نیسان: بیرخەرەوەی ھێرشی کیمیایی بۆ سەر بالیسان و شێخ وەسان
* ١٦ی نیسان: ڕۆژی ژینگە
* ٢٢ی نیسان: ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی
* ٢٤ی نیسان: بۆردوومانکردنی قەڵادزێ
* ٢٥ی نیسان: ساڵیادی کابینەی یەکەمی حکوومەتی کوردی (١٩٩٣)
* ١٣ی حوزەیران: کەوتنی شاری سلێمانی و ڕۆژی شەھیدان
* ١١ی کانوونی یەکەم: دامەزراندنی یەکێتیی ژنانی کوردی
* ١٧ی کانوونی یەکەم: ڕۆژی ئاڵای کوردستان

## سەرچاوەکان

عێراق
پشووەکان
پۆل:چاندی عێراقی
پۆل:بۆنەکان لە عێراق
نوورەدین مەحموود

وێنۆک
**نوورەدین مەحموود** (١٨٩٩ - ١٨٩١) بیستەمین سەرۆک وەزیرانی عێراق بوو لە ماوەى ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٥٢ تاکوو ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٥٣.

## ژیان
لە ١٨٩٩ لە خێزانێکى کورد لە مووسڵ دایکبووە، لەساڵی ١٩١٧ بەشی سەربازی لە ئیستەمبوڵ تەواوکرد، لە سووپای عێراقیدا فەریقی یەکەم رکن بووە.

## بەرھەمەکان

* ارشادات لآمري الحضائر
* مختصر حرب فلسطين

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩
پۆل:مردووانی ١٨٩١
پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق
پۆل:مردووانی ١٩٨١
سامسۆنگ گالاکسی ئێس ١٠

**سامسونگ گالاکسی ئێس ١٠ و ئێس ١٠ پڵەس** ()، مۆبایلێکی ھۆشمەندی ئەندرۆیدە، دروستکراوی کۆمپانیای سامسۆنگە، ڕێکەوتی وەشانی ڕۆژنامەگەری ئەم ئامێرەکە لە ڕۆژی ٢٠ی شوبات ٢٠١٩، ئەمە زنجیرەی تەلەفۆنی زیرەک زنجیرەیێکی سەلێبرەتۆرییەکەیە ١٠ ەم ساڵیادی لیستەی سامسونگ گالاکسی ئێسە، ئەوە دەیەم نەوەی سامسۆنگە.

ھەروەک کرابوو لەوەتەیەکە گالاکسی س٦، سامسۆنگ کەشتی جەنگ گالاکسی ئاشکرا کرد س١٠ و گالاکسی [س١٠+]، مۆدێل بەشێوەیەکی سەرەکی جیابوونەوە لەلایەن قەبارەی شاشە وێک کامێرای زیاتر سامسۆنگ، وە ھەروەھا مۆدێلێکی بچووکتری ئاشکرا کرد ناسراو بە گالاکسی S10e.

## تایبەتمەندییەکان
* کامێڕای دواوەی: توانای گرتنی ١٢ مێگاپیکسلی ھەیە و ڤیدیۆی کوالێتی 4K، و ھەروەھا ئەلترە کامێرای فراوان لەگەڵ ١٢٠ گۆ‌شە.
* کامێڕای پێشەوەی: توانای گرتنی ١٠ مێگاپیکسلی ھەیە، و تەنھا لە گالاکسی **ئێس ١٠** و **ئێس ١٠ پڵەس** کامێرای دووەم ھەیە ٨ مێگاپیکسلی، بو گالاکسی S10e نییە.
* سیستەمی کارپێکەری: ئەندرۆیدی ٩٫٠.
* یرگەی ناوەکی: ١٢٨ گێگابایت و ٢٥٦ گێگابایت و ٥١٢ گێگابایت، (١٠٢٤ گێگابایت تەنھا لە  ئێس ١٠ پڵەس).
* بیرگەی دەرەکی: تا ١ تێرابایت (١٠٠٠ گێگابایت).
* یادگە: ٦ و ٨ و ١٢ گێگابایت.

وێنۆک|392x392پیکسڵ|سامسونگ گالاکسی ئێس ١٠ و ئێس ١٠ پڵەس

وێنۆک|287x287پیکسڵ|لای پێچەوانە بکەوە س١٠ پڵەس

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ +Samsung Galaxy S10 and S10

پۆل:ئامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:سامسۆنگ گالاکسی
پۆل:مۆبایلەکانی سامسۆنگ
پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان
حەسەن یووسف زەمانی

**حەسەن یووسف زەمانی** (١٩٣١، سنە – ١٦ی ئابی ٢٠٠٩، کەنەدا) ئاوازدانەر و مۆسیقاژەنی کوردە. یووسف زەمانی لە ساڵی ١٩٣١ لە سنە لەدایک بوو و لە کەنەدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا تەمەنی دوایی ھات. ئەو ژمارەیەکی زۆر مۆسیقای بۆ ھونەرمەندانی بەناوبانگی کورد و فارس دروست کردووە. بڕێک لەو گۆرانیبێژانەی یووسف زەمانی کاری مۆسیقایی بۆ دروست کردوون بریتین لە مەزھەر خالقی، عەلائەدین باباشەھابی، شارام نازری، سیما بینا و محەممەدڕەزا شەجەریان. حەسەن یووسف زەمانی برای حوسێن یووسف زەمانییە. سازە ئەسڵییەکانی حەسەن یووسف زەمانی، وەک ژەنیار، ساکسفۆن و کلارینێت (قەرەنەی) بوون، بەڵام ڤیۆلۆنیشی لێ دەدا.

## گۆرانییە بەناوبانگەکان
* پەپوولەی ئازاد، بە دەنگی مەزھەر خالقی
* شەدەلارەکە (سەیرانی گوڵان)، بە دەنگی مەزھەر خالقی

## سەرچاوەکان

پۆل:ژەنیارانی کورد
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:خەڵکی سنە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١
پۆل:مردووانی ٢٠٠٩
ئایفۆن ئێکس ئێس

**ئایفۆن ئێکس ئێس** و **ئایفۆن ئێکس ئێس ماکس** ژمارەی ڕۆمانیی " X " خوێندیەوە، یەکێکە لە مۆبایلە ژیرەکانی کۆمپانیای ئەپڵ، کە دوانزەھەم نەوەی ئایفۆنن. ئایفۆن ئێکس لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨ ڕاگەیەندران.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:ئای ئۆ ئێس
پۆل:ئایفۆن
دەیڤد چەیس

**دەیڤد ھێنری چەیس** (لەدایکبووی ١٢ی ئابی ١٩٤٥) دەرھێنەر، نووسەر، دەرھێنەر و بەرھەمھێنەرێکی تەلەڤیزیۆنییە. بەناوبانگترین کاری بریتیە لە درووستکردنی زنجیرەی سۆپڕانۆکان کەوا لەنێوان ساڵانی ١٩٩٩ بۆ ٢٠٠٧ لەسەر کەناڵی ئێچ بی ئۆ. چەیس بەرھەمھێنەری کۆمەڵێک زنجیرەی تر بووە وەک *The Rockford Files*, *I'll Fly Away*, و *Northern Exposure.* چەیس براوەی حەوت خەڵاتی ئێمیە و گشتی بۆ زنجیرەی سۆپڕانۆکان.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا
پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)
پۆل:نمایشكاران
پۆل:نووسەرانی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئیتاڵی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت

**ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت** لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێک لە دوو ناوچەی شارستانی پۆلدەشتە لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ئەم ناوچەیە لە **دوو** گوندەواری چایپاساری ڕۆژھەڵات و زەنگەبار پێکھاتووە. لە ئەم ناوچەیە یەک شارۆچکە ھەیە کە شارۆچکەی پۆلدەشتە.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم ناوچە (١٧٢٨٦) کەس (٨٧٤٥)نێر و (٨٥٤١)مێ و (٣٧١٠)خێزان پێکھاتووە.
* دانیشتوانی ئەم ناوچەیە لە کورد و ئازەری پێکھاتووە.
* کۆی گوندەکانی ئەم ناوچەیە (٤٤) گوندە، کە (٣١) گوندی کوردنشینە و (٦) گوندی ئازەرینشینە و (٦) گوندی تێکەڵە.

## پێکھاتەی کارگێڕی
* گوندستانی چایپاساری ڕۆژھەڵات
* گوندستانی زەنگەبار

### گوندستانی چایپاساری ڕۆژھەڵات
لە ١٥ گوند پێکھاتووە:

* عیشق ئاوا (ناوەند)
* بەھلول کەندی
* پیزیک
* تازەکەند، پۆلدەشت
* زەکەلی
* زەنگەنە، پۆلدەشت
* سارخ سو
* شوربوڵاغی خواروو
* شوربوڵاغی سەروو
* کۆلوس
* گرە
* گینگور
* مورادلوی سەروو 
* شتلی
* شیدی

### گوندستانی زەنگەبار
لە ٢٩ گوند پێکھاتووە:

* بەھلولاوا (ناوەند)
* ئاغامیرکەندی
* ئاغۆتلوق
* ئۆروج محەمەدکەندی
* ئیسلام ئاوا
* پەناھکەندی
* پۆرناک
* پیلەسوار
* تەپەباشی پۆرناک
* جەمال ئاوا
* حاجی سۆفی
* دایلان کەندی
* ساختمان
* عەلی نەزەر
* فەتاح کەندی
* قارقولوقی خواروو
* قارقولوقی سەروو
* قڕکەندی
* قشڵامیش
* قەرەجالو
* قەرۆجالی
* قوتان
* قیقاج
* مەشھەدی میرزاکەندی
* مەلاکەندی
* مورادلوی خواروو
* مورادلوی ناوەڕاست
* میلاد شار
* نەزەرخان

## پەراوێزەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «بخش مرکزی شهرستان پلدشت»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:ناوچەکانی ئێران
پۆل:شارستانی پۆلدەشت
پۆل:ناوچەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
ناوچەی ئاراس

**ناوچەی ئاراس** لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێک لە دوو ناوچەی شارستانی پۆلدەشتە لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ئەم ناوچەیە لە **دوو** گوندەواری گەچلەراتی ڕۆژھەڵات و گەچلەراتی ڕۆژاوا پێکھاتووە. لە ئەم ناوچەیە یەک شارەدێ ھەیە کە شارەدێی نازکی سەرووە.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم ناوچە (١٢٧١٦) کەس (٦٣٤٧)نێر و (٦٣٦٩)مێ و (٢٨٤٣)خێزان پێکھاتووە.
* دانیشتوانی ئەم ناوچەیە لە کورد و ئازەری پێکھاتووە.
* کۆی گوندەکانی ئەم ناوچەیە (٢٧) گوندە، کە (١٣) گوندی کوردنشینە و (٩) گوندی ئازەرینشینە و (٥) گوندی تێکەڵە.

## پێکھاتەی کارگێڕی
* گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژھەڵات
* گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژاوا

### گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژھەڵات
لە ١٥ گوند پێکھاتووە:
لە ١٨ گوند پێکھاتووە:

* بەی جان (ناوەند)
* ئیلانلو
* ئینجەدەرە
* باژاڕۆک
* تۆرەمیش
* چەتۆکەندی
* حەسەن کەندی
* دودای
* دیوانخانە
* شیبلوی عەجەم
* شیبلوی کورد
* شێخ حەمزەلو
* عادل کەندی
* عەزیزکەندی
* قەڵاچوغ
* قورشاقلو
* قۆچلەر
* نوسرەت ئاوا

### گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژاوا

* نازکی سەروو (ناوەند)
* ئەلەویردی کەندی
* چەخماقلوی خواروو
* چەخماقلوی سەروو
* شیر محەمەد
* قوچ کەندی
* کەریم ئاوا، پۆلدەشت
* گڤان
* نازکی خواروو

## پەراوێزەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «بخش ارس»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:ناوچەکانی ئێران
پۆل:شارستانی پۆلدەشت
پۆل:ناوچەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
گوندستانی چایپاساری ڕۆژھەڵات

**گوندستانی چایپاساری ڕۆژھەڵات** لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە **دوو** گوندستانی ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت لە شارستانی پۆلدەشت، لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی عیشق ئاوایە.

## دانیشتوان
بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندستانە (٦١٣٢) کەس و (٣١٥٧)نێر و (٢٩٧٥)مێ و (١٢١٤)خێزان پێکھاتووە. دانیشتوانی ئەم گوندەوارەیە زۆرینەی لە کورد و کەمینەی لە ئازەری پێکھاتووە. 
* دانیشتوانی ئەم گوندەوارە لە کورد و ئازەری پێکھاتووە.
* لەو (١٥) گوندەی ئەم گوندەوارە (١٣) گوندی لە کورد و (١) گوندی لە ئازەری و (١) گوندی تێکەڵ پێکھاتووە.

## دابەشی کارگێڕی
لە ١٥ گوند پێکھاتووە:

* عیشق ئاوا (ناوەند)
* بەھلول کەندی
* پیزیک
* تازەکەند، پۆلدەشت
* زەکەلی
* زەنگەنە، پۆلدەشت
* سارخ سو
* شوربوڵاغی خواروو
* شوربوڵاغی سەروو
* کۆلوس
* گرە
* گینگور
* مورادلوی سەروو 
* شتلی
* شیدی

## پەراوێزەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «چایپاسار شرقی»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:شارستانی پۆلدەشت
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:ناوچە گوندنشینەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا
لاری تێسلەر

**لاری تێسلەر** یان **لاری لۆڕەنس گۆردن تێسلەر** (؛ ٢٤ی نیسانی ١٩٤٥ - ١٦ی شوباتی ٢٠٢٠) زانایەکی کۆمپیوتەر بوو لە بواری کاردانەوەی مرۆڤ بۆ ئامێر (HCI)، کە لە چەندین کۆمپانیای جیھانی کاری کردبوو لەوانەیش: زیڕۆکس پارک، ئەپڵ، یاھوو!، ئەمازۆن... ھتد

بە بنیاتنەری کردەی «لەبەرگرتنەوە-بڕین و دانانەوە» (یان کەت، کۆپی - پەیست) دادەنرێت. تێسلەر لە ٢٤ی نیسانی ١٩٤٥ لە شاری نیوۆرک گەورە بووە و زانستی کۆمپیوتەری لە زانکۆی ستانفۆڕد خوێندووە.

## سەرچاوەکان
*

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:مردووانی ٢٠٢٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
پۆل:جووە ئەمریکییەکان
پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا
ڕوش ھەشانا

**ڕوش ھەشانا** () کە بە مانای "سەری ساڵ" دێت ساڵی نوێی عیبریە. ناوەکەی لە کتێبی پیرۆزی عیبریدا، **یەوم تڕوا**یە، کە بەمانای ڕۆژی ئاگاداری و ھاوارکردن دێت. ئەم ڕۆژە یەکەمین ڕۆژە لە زنجیرە پشووەکانی جولەکەدا.

جولەکەکان لە سەرانسەری جیھاندا وەک سەری ساڵی نوێی عیبری ئاھەنگ دەگێڕن. ئەم جەژنە ھاوکاتە لەگەڵ یەکەم ڕۆژی مانگی تەشریە کە ماوەی دوو ڕۆژ دەخایەنێت و لە پەرستگاو شوێنە پیرۆزەکانیان نوێژ و سروتی ئایینی تایبەت بە خۆیان دەکەن. شوێنکەوتووانی لەم ڕۆژەدا بیر لە کردەوەکانیان دەکەنەوە کە لە ساڵی ڕابردوودا ئەنجامیان داوە و داوای لێخۆشبوون دەکەن، ئەگەر ھاتوو ھەستیانکرد کارێکی ھەڵەیان ئەنجامداوە. جگە لەوەش بیر دەکەنەوە لە کارە لە ھەرە لە پێشینەکانی ژیانیان، کە دەبێت لە ساڵی نوێدا کام کارەیان لە پێش ھەموویانەوە ئەنجام بدەن. لەم جەژنەدا زۆربەی خێزانە جولەکەکان ڕوودەکەنە پەرستگاکان بۆ نوێژخوێندن و سروت و پاڕانەوەی تایبەت بە خۆیان.

سەری ساڵی عیبری لە وەرزی پایزدا دەست پێ دەکات، نەک وەک سەری ساڵی زایینی کە لە یەکەم ڕۆژی مانگی کانوونی یەکەم دەست پێ دەکات. جەژنی ڕوش ھەشنا ئاھەنگ گێرانە بە دروستبوونی جیھان، بۆیە پەیوەندارە بە بیرۆکەی سەرەتایەکی نوێ. ڕۆژمێری جولەکەکان بە ھەمان شێوەیەکی ڕۆژمێری کۆچی پشت بە سوڕانەوەی مانگ دەبەستێت، بۆیە جیاوازە لە ڕۆژمێری زایینیدا کە پشت بە ڕۆژ دەبەستێت.

## ژەمەکان
ھەر بەو بۆنەیەوە جولەکان خواردنی تایبەت ئامادە دەکەن، وەک قاشی سێو لە ھەنگوین ھەڵدەکێشن و دەیخۆن، وەک ئاماژەیەک بۆ ئەوەی کە دەستپێکردنی ساڵی نوێ ساڵێکی خۆش بێت بۆیان.

ھەروەھا خێزانە جولەکەکان لەو ڕۆژەدا ھەنار لەسەر سفرەکەیان دادەنێن کە لەو بڕوایەدان ٦١٢ دەنک ھەناری تێدایە، وەک ئاماژەیەک بۆ ژمارەی وەسێتەکانی شەریعەتی جولەکە کە پێویستە ھەموو ھاوڵاتییەکی جولەکە پابەند بێت پێیانەوە.

## مێژووی ئایین و ڕۆژەکە
لە ئایینی جولەکەدا، ئەم ڕۆژە پەیوەندی ھەیە بە بیرۆکەی ڕۆژی دواییەوە، بەشێوەیەک جولەکەکان لەو بڕوایەدان پەروەردگار کارە چاکەکانیان کێشانە و پێوانە دەکات کە لە ساڵی ڕابردوودا ئەنجامیان داوە، کارە خراپەکانیشیان بە ھەمان شێوە، ھەر ئەویش بڕیار دەدات لەسەر ١٢ مانگی داھاتوویان.

## فووکردنی شوفار
چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ|ئامێرێکی شوفار
لەم ڕۆژەدا، ژمارەیەک لە جولەکان فوو دەکەن بە ئامیرێکدا کە بە شوفار ناسراوە و لە قۆچی ئاژەڵ دروستکراوە، کە بە یەکێک لە کۆنترین ئامێرە موزیکە کۆنەکان دادەنرێت لە جیھاندا.

فوکردن بەو قۆچی ئاژەڵەدا ئاماژەیە بۆ ئەو بەرانەی کە پێغەمبەر ئیبراھیم کردیە قوربانی لە بری کوڕەکەی ئیسحاق بە گوێرەی بیرو باوەڕی جولەکە و ئیسماعیل بە گوێرەی بیرو باوەڕی ئیسلامی، وەک وەڵامدانەوەیەکە بۆ فەرمانی خودا و ئەو خەونەی کە بینیبووی.

## پێشانگا

پەڕگە:The National Library of Israel, Jewish New Year cards C SH 040.JPG|ڕووسیا، ١٨٩٩
پەڕگە:Happynewyearcard.jpg|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ١٩٠٠
پەڕگە:The National Library of Israel, Jewish New Year cards C AH 033.JPG|نەمسا، ١٩٠٤
پەڕگە:Seattle - Old Temple De Hirsch.jpg|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ١٩٠٨
پەڕگە:Tri 44742 1994-726.jpg|ئەڵمانیا، ١٩١٠
پەڕگە:Shanah Tova 1914.jpg|ئەڵمانیا، ١٩١٤
پەڕگە:PikiWiki Israel 2022 Happy New Year Card שנה טובה תרפquot;ח.jpg|تێل ئەڤیڤ، ١٩٢٧
پەڕگە:PikiWiki Israel 219 Immigration to Israel שנה טובה.jpg|پۆڵەندا، ١٩٣١
پەڕگە:Rosh Hashana Montevideo 1932.jpg|مۆنتەڤیدیۆ، ١٩٣٢
پەڕگە:Shana Tova Card.jpg|ئیسرائیل، ٢٠١٢


## سەرچاوەکان


پۆل:ئادەم و حەوا
گوندستانی زەنگەبار

**گوندستانی زەنگەبار** لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە **دوو** گوندستانی ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت لە شارستانی پۆلدەشت، لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی بەھلولاوایە.

## دانیشتوان
بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندستانە (١١١٥٤) کەس و (٥٥٨٨)نێر و (٥٥٦٦)مێ و (٢٤٩٦)خێزان پێکھاتووە. دانیشتوانی ئەم گوندەوارەیە زۆرینەی لە کورد و کەمینەی لە ئازەری پێکھاتووە. 
* دانیشتوانی ئەم گوندەوارە لە کورد و ئازەری پێکھاتووە.
* لەو (٢٩) گوندەی ئەم گوندەوارە (١٨) گوندی لە کورد و (٥) گوندی لە ئازەری و (٦) گوندی تێکەڵ پێکھاتووە.

## دابەشی کارگێڕی
لە ٢٩ گوند پێکھاتووە:

* بەھلولاوا (ناوەند)
* ئاغامیرکەندی
* ئاغۆتلوق
* ئۆروج محەمەدکەندی
* ئیسلام ئاوا
* پەناھکەندی
* پۆرناک
* پیلەسوار
* تەپەباشی پۆرناک
* جەمال ئاوا
* حاجی سۆفی
* دایلان کەندی
* ساختمان
* عەلی نەزەر
* فەتاح کەندی
* قارقولوقی خواروو
* قارقولوقی سەروو
* قڕکەندی
* قشڵامیش
* قەرەجالو
* قەرۆجالی
* قوتان
* قیقاج
* مەشھەدی میرزاکەندی
* مەلاکەندی
* مورادلوی خواروو
* مورادلوی ناوەڕاست
* میلاد شار
* نەزەرخان

## پەراوێزەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «زنگبار»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:شارستانی پۆلدەشت
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:ناوچە گوندنشینەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا
گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژھەڵات

**گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژھەڵات** لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە **دوو** گوندستانی ناوچەی ئاراس لە شارستانی پۆلدەشت، لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی بەی جانە.

## دانیشتوان
بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندستانە (٦٥٧٨) کەس و (٣٣١٠)نێر و (٣٢٦٨)مێ و (١٤٤٥)خێزان پێکھاتووە. دانیشتوانی ئەم گوندەوارەیە زۆرینەی لە کورد و کەمینەی لە ئازەری پێکھاتووە. 
* دانیشتوانی ئەم گوندەوارە لە کورد و ئازەری پێکھاتووە.
* لەو (١٨) گوندەی ئەم گوندەوارە (٩) گوندی لە کورد و (٧) گوندی لە ئازەری و (٢) گوندی تێکەڵ پێکھاتووە.

## دابەشی کارگێڕی
لە ١٨ گوند پێکھاتووە:

* بەی جان (ناوەند)
* ئیلانلو
* ئینجەدەرە
* باژاڕۆک
* تۆرەمیش
* چەتۆکەندی
* حەسەن کەندی
* دودای
* دیوانخانە
* شیبلوی عەجەم
* شیبلوی کورد
* شێخ حەمزەلو
* عادل کەندی
* عەزیزکەندی
* قەڵاچوغ
* قورشاقلو
* قۆچلەر
* نوسرەت ئاوا

## پەراوێزەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «گچلرات شرقی»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:شارستانی پۆلدەشت
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:ناوچە گوندنشینەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا
گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژاوا

**گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژاوا** لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە **دوو** گوندستانی ناوچەی ئاراس لە شارستانی پۆلدەشت، لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی نازکی سەرووە.

## دانیشتوان
بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندستانە (٦١٣٨) کەس و (٣٠٣٧)نێر و (٣١٠١)مێ و (١٣٩٨)خێزان پێکھاتووە. دانیشتوانی ئەم گوندەوارەیە زۆرینەی لە کورد و کەمینەی لە ئازەری پێکھاتووە. 
* دانیشتوانی ئەم گوندەوارە لە کورد و ئازەری پێکھاتووە.
* لەو (٩) گوندەی ئەم گوندەوارە (٤) گوندی لە کورد و (٢) گوندی لە ئازەری و (٣) گوندی تێکەڵ پێکھاتووە.

## دابەشی کارگێڕی
لە ٩ گوند پێکھاتووە:

* نازکی سەروو (ناوەند)
* ئەلەویردی کەندی
* چەخماقلوی خواروو
* چەخماقلوی سەروو
* شیر محەمەد
* قوچ کەندی
* کەریم ئاوا، پۆلدەشت
* گڤان
* نازکی خواروو

## پەراوێزەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «گچلرات غربی»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:شارستانی پۆلدەشت
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:ناوچە گوندنشینەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا
عیشق ئاوا

**عیشق ئاوا** گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چایپاساری ڕۆژھەڵات، ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت، شارستانی پۆلدەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

**عیشق ئاوا** ناوەندی گوندستانی چایپاساری ڕۆژھەڵاتە.

## ناو

## جوگرافیا

**عیشق ئاوا** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گینگور و لە باشوور لەگەڵ گوندی وەرمەزیار و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ 
گوندی مورادلوی سەروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بابوڕی کورد.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٧٤) کەس و (٦٥) خێزان بووە.
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان لە نەتەوەی ئازەرین.
* بە زمانی ئازەری دەدوێن.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی پۆلدەشت

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی پۆلدەشت
پۆلدەشت
پۆلدەشت
پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
داستانی سینۆھە

[وێنۆک|وێنەیەکی تاشراوی [ئەمنمھاتی یەکەم لەکاتێکدا لەلایەن خزمەتکارەکانییەوە یاوەری دەکرێت.]]
**داستانەکەی سینۆھە** بە یەکێک لە چاکترین کارەکانی ئەدەبی کۆنی میسڕی دادەنرێت و یەکێکە لە کۆنترین ڕۆمانەکانی مێژووی مرۆڤایەتی. چیڕۆکەکەی باسی ڕووداوەکانی دوای مەرگی ئەمنمھاتی یەکەم دەکات کەوا سەرکردەی دوازدەمەھین بەرەی وڵاتی میسڕ بوو لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەمی پێش زایین. خودی چیڕۆکەکەش لە دەوروبەری ساڵی ١٨٧٥ی پێش زایین نوسراوە، ھەرچەندە وەشانە سەرەتاییەکانی لە سەردەمی ئەمنمھاتی سێیەمدا لە ساڵی ١٨٠٠ی پێش زاییندا دۆزراوەتەوە، بۆیە ڕوون نییە بەتەواوەتی کە بەروارەکەی کەی بووە. چیڕۆکی کتێبەکە باسی خزمەتکارێک دەکات کەوا لەکاتی کارکردندا زانیاریەکی مەترسیداری نێو کۆشک دەبیستێ، بۆیە بەھۆی ترسەوە کۆچ دەکات بەرەو سوریا، لەوێ کۆمەڵێک ڕووداوی بەسەردێت و ھەوڵی گەڕانەوەی بۆ میسڕ دەدات.

لە ئێستادا گفتوگۆیەکی درێژخایەن لەنێو میسڕناسان ھەیە لەبارەی ئەوەی کە ئایا چیڕۆکەکە ڕاستیە یاخود نا، بەڵام زۆرینەیان پێیانوایە چیڕۆکەکە بەرھەمێکی خەیاڵیە. ئەو بابەتانەی کتێبەکە دەیورێژێنێت کۆمەڵە بابەتێکن کەوا لەسەرتاسەری جیھاندا بەدی دەکرێن، نووسەرە نەناسراوەکەی کتێبەکە بە «شێسکپیری میسڕی» ناونراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەدەبی کۆنی میسڕی
پەیماننامەی پاریس (١٧٨٣)

**پەیماننامەی پاریس** لە ٣ی ئەیلوولی ١٧٨٣، بەپێی ئەم پەیماننامەیە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە فەرمی لەژێر دەستی داگیرکاری بریتانیا ھاتەدەرەوە و سەربەخۆیی ڕاگەیاند. ھەرچەند ڕێکەوتی ڕاگەیاندنی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٧٧٦، بەڵام تا واژووکردنی پەیماننامەیەک لە کۆشکی وۆرسا ئەم وڵاتە ھەندێ کێشەی ھەبوو لەسەربەخۆیی. ئەم پەیماننامەیە لەسەر دەستی پاشای بریتانیای گەورە (جۆرجی سێیەم) و نوێنەری ویلایەتە یەکگرتووەکان واژوو کرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:جۆن ئادامز
پۆل:بێنجامین فرانکلین
پۆل:پەیماننامەکانی سنوور
پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:پەیماننامەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:سنووری نێوان کەنەدا-ئەمریکا
عەبدولوەھاب مەرجان

**عەبدولوەھاب مەرجان** (١٩٠٩ - ١٩٦٤) ماوەی چوار مانگ سەرۆکوەزیرانی عێراقببووە لەنێوان ١٩٥٧–١٩٥٨. عەبدولوەھاب لەساڵی ١٩٣٢ بەشی یاسای لەزانکۆی بەغداد تەواوکردووە.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی وتاری Abdul-Wahab Mirjan، دوایین دەستکارییەکان لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩.

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩١
پۆل:مردووانی ١٩٨٢
پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٩
پۆل:مردووانی ١٩٦٤
محەممەد فازڵ جەمالی

**محەممەد فەزڵ جەمالی** (لەدایکبووی ٢٠ی نیسانی ١٩٠٣ تاکوو ٢٤ی ئایاری ١٩٩٧) کەسایەتی سیاسیی عێراقی، وەزیری دەرەوەی عێراق وە سەرۆکوەزیرانی عێراق لەماوەی ١٩٥٣ بۆ ١٩٥٤ بوو. وەک وەزیری دەرەوەی عێراق، واژووی لەسەر بەندەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان کرد بەناوی عێراق.

محەممەد دەرچووی زانکۆی ئەمریکییە لە بەیرووت، دوای دەرچوونی بووەتە مامۆستا لە زانکۆی کۆلومبیا لە نیویۆرک. بەرلەوەی بێتە ناو بواری سیاسەتەوە ئەوا ماوەیەک لە عێراقیش مامۆستا بوو.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی وتاری Muhammad Fadhel al-Jamali، دوایین دەستکارییەکان لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩.

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣
پۆل:مردووانی ١٩٩٧
پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق
پۆل:وەزیرانی دەرەوەی عێراق
پۆل:شیعە عێراقییەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئەمریکی لە بەیرووت
پۆل:خەڵکی بەغدا
ڕاکێشراو بەسەر کۆنکریتدا

**ڕاکێشراو بەسەر کۆنکریتدا** () فیلمێکی تاوانکاری و نیۆ-نواری ئەمریکییە لە نووسین و دەرھێنانی ئێس.کڕەگ زالەر. فیلمەکە خاوەن کاستێکی پڕ ئەستێرەیە کە پێکھاتووە لە مێڵ گیبسن، ڤینس ڤاون، تۆڕی کیتڵس، مایکڵ جەی وایت، جێنیفەر کاڕپێنتەر، لۆری ھۆڵدن، فرێد مێلامید، ئودۆ کیێر، تۆماس کرێشمان و دۆن جۆنسن. فیلمەکە لە ٧٥ەمین فیستیڤاڵی فیلمی کان پەخشکرا لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨، و دواتر لە شانۆکان پەخشکرا لە ٢٢ی ئایاری ٢٠١٩.

## چیڕۆکی فیلم
دوای ئەوەی دوو پۆلیس لەکاتی ئەرکەکەیاندا توندوتیژیەکی زیاد لە پێویست دژی تاوانباران بەکاردەھێنن، لە کارەکەیان ڕادەگیرێن بۆ ماوەی شەش ھەفتە. لەم نێوەندا پیلانی بەدەستھێنانی پارە دەدەن کاتێک بۆیان دەردەکەوێ کەوا دزیەک لە بانکێکی نێو شار دەکرێت و ھەوڵی دزینی پارە دزراوەکە دەدەن تاکو بژێوی خێزانەکانیان دابین بکەن.

## کاست
مێڵ گیبسن لەڕۆڵی برێت ڕیجمن

ڤینس ڤاون لەڕۆڵی ئانتنی لوزێراتی

تۆڕی کیتڵی لەڕۆڵی ھێنری جۆنس

مایکڵ جەی وایت لەڕۆڵی بیسکیت

جێنیفەر کارپێنتەر لەڕۆڵی کێڵی سەمەرز

لۆری ھۆڵدن لەڕۆڵی مێلاینی ڕیجمن

فرێد میلامید لەڕۆڵی بەڕێز ئێدمینگتن

یودۆ کیێر لەڕۆڵی فرێدریک

تاتیاوانا جۆنس لەڕۆڵی دێنیس

جەستن وارینگتن لەڕۆڵی شێریل

جۆردین ئاشلی ئۆڵسن لەڕۆڵی سارا ڕیجمن

تۆماس کرێشمن لەڕۆڵی لۆرێنز ڤۆگڵمن

دۆن جۆنسن لەڕۆڵی عەریف کالڤێرت

## کاردانەوەی ڕەخنەگران
لە وێبسایتی تەماتە ڕزیوەکاندا، ڕاکێشراو لەسەر کۆنکریتدا نمرەی ٧٥٪ی وەرگرتووە لەکۆی ١٣٤ پێداچوونەوەدا، و کورتەی ڕای ڕەخنەگرانی وێبسایتەکە نووسیویەتی «فیلمەکە ھاوشێوەی سەردێرەکەی دڕندانەیە، و خاوەن کاستێکی گونجاوە کەوا فیلمەکەیان بردۆتە ئاستێکی تر». وێبسایتی مێتاکریتیک، نمرەی ٦٠ لە ١٠٠ی بە فیلمەکە داوە بە کۆی دەنگی ٢٨ ڕەخنەگر و فیلمەکەی بە "خاوەن نمرەی تێکەڵ" لە قەڵەم داوە.

## سەرچاوەکان


پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٨
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە دزییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ دەربارەی دزیکردن
پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی تاوانە ڕێکخراوەکانی ئەمریکا
پۆل:فیلمەکان لە ڤانکۆڤەر وێنەگیراون
پۆل:فیلمەکانی سامیت ئینتەرتەیمێنت
پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان
شیر محەمەد

**شیر محەمەد** گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژاوا، ناوچەی ئاراس، شارستانی پۆلدەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## ناو

## جوگرافیا

**شیر محەمەد** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی نازکی سەروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی کامیل ئاوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ 
گوندی قەرەتەپە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی میرزاحیسام.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٤٩) کەس و (١١) خێزان بووە.
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە ھەردوو نەتەوەی ئازەری و کوردەکانن.
* بە ھەردوو زمانی ئازەری و کوردی (کرمانجی) دەدوێن.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی پۆلدەشت

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی پۆلدەشت
پۆلدەشت
پۆلدەشت
پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
تێرێنس وینتەر

**تێرێنس پاتریک وینتەر** (لەدایکبووی ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٠) نووسەر و بەرھەمھێنەرێکی ئەمریکییە. وینتەر دروستکەر، نووسەر و بەرھەمھێنەری جێبەجێکاری زنجیرەی *Boardwalk Empire*ی کەناڵی ئێچ بی ئۆ بووە کە لە نێوان ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٤ پەخشکرا. بەر لە کارکردن لە زنجیرەکە، وینتەر نووسەر و بەرھەمھێنەری جێبەجێکاری زنجیرەی *[[سۆپڕانۆکان]]* بووە، لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٠ بۆ ٢٠٠٧ و چەندین خەڵاتی ئێمی بردۆتەوە بۆ کارەکەی. لە ساڵی ٢٠١٣دا سیناریۆی فیلمی *The Wolf of The Wall Street*ی نووسی کە توانی پاڵاوتنێک بۆ ئۆسکاری باشترین سیناریۆ بەدەستبێنێت بە ھاوبەشی لەگەڵ دەرھێنەر ماڕتن سکۆرسێزیدا.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)
پۆل:نمایشكاران
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
پۆل:بەرھەمھێنەرانی تەلەڤیزیۆنیی لە نیویۆرک
تاھیر یەحیا

**تاھیر یەحیا** (١٩١٦ لە تکریت − ١٩٨٦) کەسایەتی سیاسیی عێراقییە، دووجار بووەتە سەرۆکوەزیرانی عێراق، جاری یەکەم لەماوەی ١٩٦٣–١٩٦٥ بوو وە جاری دووەمیش بۆ ماوەیەکی کورت لە ١٩٦٧–١٩٦٨ بوو. تاھیر دەرچووی کۆلێژی سەربازییە لە زانکۆی بەغدا. تاھیر لەچەندین پلە و پۆستی سەربازیدابوو، ھەروەھا لەساڵی ١٩٦٨ وەزیری بەرگری بوو.

لەساڵی ١٩٦٨، سەرۆکی ئەوکاتی عێراق عەبدولسەلام عارفی ئاگادرکردەوە لەکودەتای بەعسییەکان بەڵام عارف ھیچ ھەڵوێستێک نانوێنێت. دوای حەفتەیەک کودەکاتە ڕوویدا، لەھەمان بەیانی ئەو ڕۆژەدا عارف دیپۆرتکرایەوە بۆ تاھیر یەحیاش دەستگیرکرا. ماوەی سێ ساڵان تاھیر لەزیندان ژیانی بەسەربرد، دواتر ئازادکرا بەڵام بەزیندانیکردن لەماڵەکەی تا کۆتایی ژیانی.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی وتاری Tahir Yahya، دوایین دەستکارییەکان لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩.

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٦
پۆل:مردووانی ١٩٨٦
پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق
پۆل:وەزیرانی بەرگری عێراق
پۆل:موسڵمانانی عێراقی
جۆ پێشی

**جۆسێف فڕانک پێشی** (لەدایکبووی ٩ی شوباتی ١٩٤٣) ئەکتەرێکی ئەمریکییە کەوا بە بەرجەستەکردنی کەسایەتیە تووڕە و ھەڵچووەکانی ناسراوە و لەگڵ کارەکانی لەگەڵ ئەکتەر ڕۆبێرت دی نیرۆ و دەرھێنەر ماڕتن سکۆرسێزی لە ھەریەک لە فیلمەکانی *Raging Bull* (١٩٨٠), *[[ھاوڕێیە چاکەکان (فیلم)|ھاوڕێ چاکەکان]]* (١٩٩٠), *Casino* (١٩٩٥) و *[[ئێرلەندیەکە (فیلم)|ئێرلەندیەکە]]* (٢٠١٩). ھەروەھا لە فیلمەکانی *Once Upon a Time in America* (١٩٨٤)، *Moonwalker* (١٩٨٨), *JFK* (١٩٩١), *A Bronx Tale* (١٩٩٣) و *The Good Shepherd* (٢٠٠٦)یشدا ڕۆڵی ھەبووە. ڕۆڵە کۆمێدیاکانی لە ھەریەک لە فیلمەکانی Home Alone (١٩٩٠)، My Cousin Vinny (١٩٩٢)، Home Alone 2: Lost in New York (١٩٩٢) و زنجیرە فیلمەکانی Lethal Weapon (١٩٨٩–١٩٩٨) بوونە.

پێشی توانی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەری پشتگیریکار بباتەوە بۆ ڕۆڵی تۆمی دێڤیتۆ کەوا چەتەیەکی سەرشێت بووە لە فیلمی Goodfellasدا؛ پێشتریش بۆ ھەمان خەڵاتی پاڵێوراو کرابوو بۆ فیلمی Raging Bull. لەساڵی ١٩٩٩ وازھێنانی خۆی لە نواندن ھێنا تاکو تەرکیز بکاتە سەر کاری ھونەری، بەڵام بەھۆی شکستھێنانیەوە، وردە وردە بە ڕۆڵی بچووک دەردەکەوت تاکو بۆ فیلمی The Irishman گەڕایەوە کەوا پێشوازیەکی گەرمی لێکرا لەلایەن ڕەخنەگرانەوە.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری یارمەتیدەر
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
قیقاج

**قیقاج** گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی زەنگەبار، ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت، شارستانی پۆلدەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## ناو
## جوگرافیا
**قیقاج** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قارقولوقی خواروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی قورشاقلو و لە ڕۆژھەڵات
لەگەڵ بەنداوی ئاراس لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئیسلام ئاوا.

## دانیشتوان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١١٧) کەس و (٢٧) خێزان بووە.
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان لە نەتەوەی کوردن.
* بە زمانی کوردی شێوەزاری کرمانجی دەدوێن.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پۆلدەشت

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانی پۆلدەشت
پۆلدەشت
پۆلدەشت
پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان