open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شەڕی کەرکووک (٢٠١٥)

**شەڕی کەرکووک** شەڕێک  لە شاری کەرکوک لە نێوان ھەرێمی کوردستان و داعش بوو. شەوی ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥، نزیکەی ١٥٠ چەکداری داعش ھێرشیان کردە سەر پێگەکانی باشوور و ڕۆژاوای شاری کەرکووک کە لەژێر دەسەڵاتی پێشمەرگەدا بوون. ھێرشی داعش لەژێر پەردەی تەمومژێکی چڕدا دەستی پێکرد و سەرکەوتوو بوو لە سەرکوتکردنی سەنگەرەکانی پێشمەرگە و دەستبەسەرداگرتنی شارۆچکەکانی مەلا عەبدوڵڵا، مریەم بەگ، تەلوەرد و دەروازەی مەکتەب خالید. ھەروەھا بەشێک لە کێڵگە نەوتییەکانی خەباز و ٢٤ کرێکار بە بارمتە گیران. بەلایەنی کەمەوە ٢٥ چەکداری پێشمەرگە گیانیان لەدەستداوە لەنێویاندا ژەنەڕاڵ شێرکۆ شوانی، فەرماندەی لیوای ١ و بەرپرسی پلە باڵای ھێزی پێشمەرگە لە کەرکووک. ژەنەڕاڵ شێرکۆ شوانی دوای ئەوەی لەلایەن ھێرشبەرانەوە گیری خوارد و تەقەی لێکرا، بەوتەی فەرماندەیەکی دیکەی پێشمەرگە، کوژرا. نزیکەی ١٦ چەکداری دیکەی پێشمەرگە لەلایەن داعشەوە گیران و دواتر کوژران. 

ڕۆژی دواتر فەرماندەیەکی دیکەی باڵای پێشمەرگە بە ناوی ژەنەڕاڵ حوسێن مەنسوور، فەرماندەی یەکەکانی پشتیوانی شەڕی ٢ لە دەڤەری کەرکووک لەکاتی سەرکردایەتیکردنی ھێرشێک بۆ سەر گوندی مەلا عەبدوڵڵا، بەھۆی تەقەی قەناسەوە گیانی لەدەستدا. ھەروەھا کێڵگە نەوتییەکانی خەباز لەلایەن ھێزەکانی پێشمەرگەوە کۆنترۆڵ کرانەوە. ھەرچەندە چەکدارانی داعش پێش پاککردنەوەی بەشێک لە بیرە نەوتییەکانیان ئاگر تێبەردا. ھێزە کوردییەکان ٨ گوندیان لە دەستی داعش کۆنترۆڵ کردەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کەرکووک
پۆل:٢٠١٥ لە باشووری کوردستان
پۆل:کۆمەڵکوژییەکانی کوردەکان
پۆل:شەرەکانی ٢٠١٥
مستەفا فەرەج

**مستەفا فەرەج** ئەندامێکی دیاری پێشمەرگە بوو، لە باکووری عێراق لە کاتی شەڕی درێژخایەنی کورد لەگەڵ ھێزە چەکدارەکانی حکوومەتی عێراق لە خەباتیان بۆ خۆبەڕێوەبەری باکووری عێراق.

ساڵی ١٩٣٥ لە گوندی سنە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە دایکبووە، دایکی یان لە کاتی منداڵبوون یان لە منداڵێکی زۆر بچووکدا کۆچی دوایی کردووە و باوکی ھاوسەرگیری کردووەتەوە. باوکی ئاگاداری نەدەبوو، بۆیە مستەفا فەرەج ماڵەکەی بەجێھێشت. خاڵۆزاکەی مستەفا فەرەج بەخێو دەکات و لە شاری شەھریزۆر لە عێراق گەورە بووە. دواتر مستەفا فەرەج ڕووی لە شاری چەمچەماڵ کرد و ساڵانێکی زۆر لەوێ ژیاوە. مستەفا فەرەج لە پۆلیسی خۆجێی موسڵ دەستی بە کارکردن کرد و لەوێ پلەی بەرزکرایەوە بۆ پلەیەکی بەرز. لە ساڵانی حەفتاکان مستەفا فەرەج لە ڕادیۆ بیستبووی مستەفا بارزانی دەیەوێت کوردستانێکی ئازاد دابمەزرێنێت . کاتێک شەو ھات بە گرووپی پۆلیسەکەی گوت کە چاودێرییان دەکات تا دەتوانن بخەون. ھەموو چەکەکانیان کۆکردەوە ئەو ٢٠ پیاوەی بە بارمتە گرت. گرووپی پۆلیس و چەکەکانیان ھێنایە لای مستەفا بارزانی. دوای ئەوە دەستی بە کاری پێشمەرگە کرد.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مردووانی ١٩٧٤
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥
سەربزێوییەکانی ١٩٨٣–١٩٨٦ی کورد لە عێراق

**سەربزێوییەکانی ١٩٨٣–١٩٨٦ی کورد لە عێراق** لە سەردەمی شەڕی ئێران و عێراقدا ڕوویدا کە ھێزە کوردییەکانی پارتی و یەکێتیی باشووری کوردستان وەک بەشێک لە تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان لە دژی سەددام حوسێن سەربزێوییان دەستپێکرد، لە ھەوڵێکدا بۆ پێکھێنانی دەوڵەتێکی سەربەخۆ. لەگەڵ داگیرکردنی ھێزەکانی حکوومەتی عێراق لەلایەن شەڕی ئێران و عێراقەوە، پێشمەرگەی کورد (بە تێکەڵکردنی ھێزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی) سەرکەوتوو بوو لە کۆنترۆڵکردنی ھەندێک لە ئەنکلاڤەکان، بە پاڵپشتی لۆجستی و ھەندێکجاریش سەربازی ئێران. سەربزێویی سەرەتایی تا ساڵی ١٩٨٥ بووە ھۆی چەقبەستوویی.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:شەڕەکانی عێراق
پۆل:شەڕەکانی ئێران
پۆل:شەڕی ئێران و عێراق
پۆل:عێراق لە ١٩٨٣
پۆل:یاخیبوونی کوردان لە عێراق
ئۆرگانیزمی تاکخانەیی

[وێنۆک|[قەوزەی بڵقی، جۆرێک قەوزە، یەکێکە لە گەورەترین جۆرە تاکخانەیییەکان. تیرەکەی لە نێوان ١ بۆ ٤ سانتیمەتردایە.]]
**ئۆرگانیزمی تاکخانەیی** یان **ئۆرگانیزمی یەکخانەیی** ئۆرگانیزمێکە لە یەک خانە پێک دێت، بە پێچەوانەی ئۆرگانیزمی فرەخانەیی کە لە گەلێک خانە پێک دێت. ئۆرگانیزمەکان بەسەر دوو پۆلی گشتیدا دابەش دەبن: ئۆرگانیزمە پرۆکاریۆتییەکان و ئۆرگانیزمە یووکاریۆتییەکان. گشت پرۆکاریۆتەکان تاکخانەیین و بۆ بەکتریاکان و کۆنەکان پۆلێن دەکرێن. زۆرێک لە یووکاریۆتەکان فرەخانەیین، بەڵام ھەندێکیان تاکخانەیین وەکوو سەرەتایی، قەوزەی تاکخانەیی، و کوارگی تاکخانەیی. ئۆرگانیزمی تاکخانەیی بە کۆنترین شێوەی ژیان دادەنرێت، بە جۆرێک کە ڕەنگە پرۆتۆسێڵە سەرەتایییەکان ٣٫٨–٤٫٠ ملیار ساڵ لەمەوپێش سەریان ھەڵدابێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:میکرۆبەکان
ئەی کەی ئێم

**ئەی کەی ئێم** () تفەنگێکی ھێرشبەرە بە قەبارەی 62x39 ملم کە لەلایەن میخائیل کلاشینکۆڤەوە دیزاین کراوە. ئەم تفەنگە بە وەشانی مۆدێرنی ئەی کەی-٤٧ە.

## سەرچاوەکان
*
یاس خدر

**یاس کوڕی خدر کوڕی عەلی ئەلقەزوینی ئەلحوسێنی** (١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٨ – ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣) گۆرانیبێژی عێراقی بوو لە شاری نەجەف لەدایکبووە، نازناوی “صوت الأرض - دەنگی زەوی” پێدراوە، لە ساڵی ١٩٦١ دەستی کردووە بە کاری هونەری ویەکەم گۆرانی لە ساڵی ١٩٦٣ گوتووە بەناونیشانی "الهدل" کە لەو کاتەدا لەلایەن ڕادیۆی هێزە چەکدارەکانەوە پەخش دەکرا، دواتر گۆرانیەکی تری گوتووە بە ناونیشانی “ابو زرقة”و چەندەها گۆرانی و ئەلبوومی تری بڵاوکردۆتەوە وبەردەوام بووە، “تایبین” - “اە یا لیل” یەکێک بوون لە گۆرانیە بەناوبانگەکانی، یاس خدر بە یەکێک لە گرنگترین کەسایەتییە هونەرییەکان دادەنرێت لە عێراق و جیهانی دەوڵەتی عەرەبیدا بەهۆی دەنگە بەهێزەکەی و کارە هونەریەکانیەوە کە کاریگەرییەکی ڕوونی لەسەر هونەری عێراق بە تایبەتی و هونەری عەرەبی بە گشتی بەجێهێشت کە لە جیهانی دەوڵەتی عەرەبیدا بە “باڵیۆزی گۆرانیبێژی عێراق” دادەنرا ، وە کارە هونەریەکانی تەنها لە عێراق و جیهانی دەوڵەتی عەرەبی کۆتایی نەهات بەڵکو درێژەی کێشا بۆ وڵاتانی دیکەی وەک ئوسترالیا و بەریتانیا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، دوای ئەوەی بینەر و خۆشەویستیەکی زۆری لە زۆرینەی وڵاتانی جیهان بەدەستهێنا وای لێکرد ببێتە یەکێک لە ئەستێرە گەورەکانی گۆرانی وتن لە عێراق، لە شەوی ١ی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٣ بەهۆی تێکچوونی تەندروستی دڵیەوە لە تەمەنی ٨٥ ساڵیدا لە نەخۆشخانەی “شاری پزیشکی بەغدا” کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی “وادي السلام” لە شاری نەجەف بە خاک سپێردرا.

## تەندروستی و مردن
لە ١٦ی ئابی ٢٠٢٣، لە ئەنجامی پاشەکشەی تەندروستی و جەڵدەی دڵی سەختەوە چووەتە بەشی زیندووکردنەوەی پزیشکی (ردهة الإنعاش الطبي) لە ناوەندی ئیبن ئەلبیتار بۆ نەشتەرگەری دڵ لە بەغدا. لە ٢٦ی ئابی ٢٠٢٣، یاس خدر لە ناوەندی ئیبن سینا بۆ زیندووکردنەوەی لە نەخۆشخانەی فێرکاری بەغدا لە شاری پزیشکی بەغدا گواسترایەوە و لە شەوی ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ کۆچی دوایی ڕاگەیەندرا.

## سەرچاوەکان
شێخ عەلی ئیلیاس

**شێخ عەلی ئیلیاس** (لەدایکبووی ١٩٧٩، ) لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ەوە بابا شێخی ئێزیدییەکانە.

ئیلیاس لە ساڵی ١٩٧٩ لە شاری شێخان لە پارێزگای دۆھوک لە عێراق لەدایکبووە. باوکی لە ساڵی ١٩٧٨ تا ١٩٩٥ سەرکردەی ڕۆحی ئێزدییەکان بووە

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:خەڵکی پارێزگای دھۆک
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
پۆل:ئێزدییەکانی عێراق
پەیوەندییەکانی مەجارستان و ھەرێمی کوردستان

**پەیوەندییەکانی ھەنگاریا و ھەرێمی کوردستان** پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان ھەنگاریا و ھەرێمی کوردستانە . لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ەوە ھەنگاریا لە ھەرێمی کوردستان لە ڕێگەی کونسوڵخانەی گشتییەوە نوێنەرایەتی دەکرێت، لەکاتێکدا ھەرێمی کوردستان ھیچ نوێنەرایەتییەکی لە ھەنگاریا نییە. پەیوەندییەکان بە چەندین گفتوگۆی ئاست بەرز و پەیوەندی نزیک دەناسرێتەوە. مەسعود بارزانی سەرۆکی کورد لە ساڵی ٢٠١٢ و لە ساڵی ٢٠١٥ بە سەردانی فەرمی سەردانی ھەنگاریای کرد. جگە لەوەش ڤیکتۆر ئۆربان سەرۆکوەزیرانی ھەنگاریا لە ساڵی ٢٠١٥دا پشتگیری لە سەربەخۆیی ھەرێمی کوردستان لە عێراق کرد و ئەمەش نیگەرانی ئەنجومەنی باڵای ئیسلامی عێراقی لێکەوتەوە.

لە ساڵی ٢٠١٤ تا ٢٠١٨ چەکی سەربازیی ھەنگاریا بۆ کوردستان ٢٥٠–٢٧٥ تۆن چەک بە تەقەمەنییەوە بوو، و سەرۆکی ئەرکانی بەرگری ھەنگاریا فێرێنک کۆرۆم وشەی «دڵسۆزی»ی بەکارھێنا بۆ وەسفکردنی سەربازی پەیوەندییەکانی ھەنگاریا و کوردستان.

## سەرچاوەکان

پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان
ڕەوان بارزانی

**ڕەوان ئیدریس بارزانی** () لە دایکبووی ١٧ی شوباتی ١٩٨١، کوڕی سەرکردەی کۆچکردووی کورد ئیدریس بارزانی و برای سەرۆکی ئێستای هەرێمی کوردستان نێچیرڤان بارزانییە. فەرماندەی لیوای یەکەمی ھێزە تایبەتەکانی ھەرێمی کوردستانە. ھەروەھا برای ئامۆزای سەرۆکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان و مەسرور بارزانی و فەرماندەی کەتیبەی یەکەمی ھێزی تایبەتی کوردە. 

ڕەوان بارزانی ڕۆڵی گەورەی ھەبووە لە بەرەنگاربوونەوە و شکستپێھێنانی گرووپی تیرۆریستی داعش لە ساڵی ٢٠١٤ەوە، ھەروەھا سەرپەرشتی ھێڵی پێشەوەی درێژی کرد، کە زیاتر لە ١٠٠ کم لە بەنداوی مووسڵەوە تا شنگال درێژدەبووەوە. ناوبراو بە پاڵپشتی و ھاوکاریکردنی ئەو کەسانەی کە پێویستیانە ناسراوە و چەندین دەستپێشخەری بۆ پشتیوانی لە گەنجان دەستپێکردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
جۆشوا ویلەر

**جۆشوا لۆید ویلەر** (بە ئینگلیزی: Joshua Lloyd Wheeler) (٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٧٥–٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥) سەربازێکی سوپای ئەمریکا بوو کە لە عێراق لە کاتی ئۆپەراسیۆنی ئیرادەی سروشتیدا کوژرا. ئەو پۆلیسێک بوو کە لە ھێزی نوخبەی دێڵتا دامەزرابوو و یەکەم ئەندامی خزمەتگوزاری ئەمریکی بوو کە لە ئەنجامی تەقەی دوژمن لەکاتی شەڕکردن لەگەڵ چەکدارانی داعش لە چالاکییەکاندا کوژرا. ھەروەھا یەکەم ئەمریکی بوو کە لە دوای تشرینی دووەمی ٢٠١١ەوە لە عێراق لە چالاکییەکاندا کوژرا

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٢٠١٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
ئیمپراتۆریەتیی نەمسا

**ئیمپراتۆریەتیی نەمسا** (بە ئەڵمانی: Kaiserthum Österreich؛ بە ھەنگاری: Osztrák Birodalom) لە ساڵی ١٨٠٤ وەک پاشایەتییەکی بۆماوەیی لەسەر زەوییەکانی ھابسبۆرگ دامەزرا، دوای ھەڵوەشاندنەوەی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆزو پێکھێنانی ئیمپراتۆریەتیی یەکەمی فەڕەنسا لەلایەن ناپلیۆن بۆناپارتەوە.

یەکەم ئیمپراتۆری نەمسا فرانسیسی یەکەمی ھابسبۆرگ-لۆرین بوو، کە لەو کاتەدا نازناوی ئیمپراتۆری ھەڵبژێردراوی ڕۆمەکانیشی ھەڵگرتبوو، بەڵام لە ساڵی ١٨٠٦ دوای ھەڵوەشاندنەوەی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز دەستبەرداری بوو بۆ پاراستنی نازناوی ئیمپراتۆریی خۆی، لە ناوچە بۆماوەییەکانی خۆیدا خۆی بە ئیمپراتۆری نەمسا ناساند.

دوای ھەندێک ھەوڵ بۆ چاکسازی دەستوور، لە ساڵی ١٨٦٧ یەکسانکردنی پێگە لەگەڵ بەشە ھەنگارییەکەی شانشینی ئاوسگلێچ ڕوویدا، ھەر بۆیە ئیمپراتۆریەتیی نەمسا لەو ساتەوە بە ناوی ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجارستان ناسرا.
## مێژوو
ئەم ئیمپراتۆریەتە کە ناوەندەکەی لە وڵاتی نەمسای ئێستایە، بە فەرمی لە ساڵی ١٨٠٤ تا ١٨٦٧ درێژەی بە دەسەڵاتی خۆی دا، پاشان بووە ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجارستان. ئیمپراتۆریەتیی نەمسا لەلایەن فرانسیسی دووەم، ئیمپراتۆری ڕۆمیی پیرۆز (دواتر بە فرانسیسی یەکەمی نەمسا ناسرا) بە یەکگرتنی خاکەکانی ناوەوە و دەرەوەی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی دامەزراوە. ئەم کارە کاردانەوەیەک بوو بەرامبەر بە لێدوانەکەی ناپلیۆن بۆناپارت کە لەسەر بنەمای ئیمپراتۆریەتیی یەکەمی فەڕەنسا بوو لە ساڵی ١٨٠٤.
ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجارستان (١٨٦٧–١٩١٨) دەرئەنجامی درووستبوونی نەمسا-مەجارستان بوو لە ساڵی ١٨٦٧، کە لە دوای جەنگی جیھانیی یەکەم لەلایەن ھێزە سەرکەوتووەکانەوە لە پەیمانی تریانۆندا جیاکرانەوە.

## سەرچاوەکان

ویکی ئیتاڵی

پۆل:ئیمپراتۆریەتی نەمسا
پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
پۆل:ماڵی ھابسبورگ-لۆرین
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٧
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٠٤
ھابسبۆرگ

**ھابسبۆرگ** (بە ئەڵمانی: Habsburg)، (بە ئیسپانی: Casa de Austria)، بە یەکێک لە گرنگترین بنەماڵە شاھانەکان دادەنرێن لە ئەورووپا. ئەم بنەماڵە بەناوبانگە بە ھەڵبژاردنی زۆرێک لە ئیمپراتۆرەکانی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز لەم بنەماڵەدا، ھەروەھا پاشاکانی نەمسا و ئیسپانیا و چەند وڵاتێکی دیکە. ئەم بنەماڵەیە کە سەرچاوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سویسڕا و ئارگاو، سەرەتا لە نەمسا دەستی بە فەرمانڕوایەتی کردووە کە شەش سەدە بەردەوام بوو. پاشان زنجیرەیەک ھاوسەرگیری دووکایەتی بۆرگۆندی و ئیسپانیا و بۆھێمی و ھەنگاریایان بۆ خاکەکەیان زیاد کرد. لە سەدەی ١٦دا ئەم بنەماڵە بەسەر دوو بەشدا دابەش بوو: ھابسبۆرگی ئیسپانی و ھابسبۆرگی نەمسایی.
## سەرچاوەکان
مۆستار

**مۆستار** ()یەکێکە لە شارەکانی بۆسنە و ھەرزەگۆڤینا و گەورەترین و گرنگترین شاری ناوچەی ھەرزەگۆڤینا و ناوەندی کانتۆنی ھەرزەگۆڤینا- نێرتۆڤایە. مۆستار دەکەوێتە کەناری ڕووباری نێرێتڤا، پایتەختی ھەرزەگۆڤینایە. شارەکە کە ١٠٥ ھەزار کەسی تێدایە لە کاتی شەڕی ناوخۆی بۆسنە و ھەرزەگۆڤینا زیانێکی زۆری بەرکەوتووە. پردی بەناوبانگی مۆستار کە ناوی شارەکەی بەخشی، لەلایەن کرواتییەکانەوە وێران کرا. پێکھاتەی نەتەوەیی شارەکە لە کاتی شەڕدا گۆڕانکاری بەسەردا ھات. موسڵمانان لە ڕۆژھەڵاتی مۆستار دەستیان بە ژیان کرد، کرواتییەکان لە ڕۆژاوا. زۆربەی سربەکان شارەکەیان بەجێھێشت. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە

دوای شەڕ، بینا زیانلێکەوتووەکانی شارەکە نۆژەنکرانەوە و شوێنەوارە مێژوویییەکان نۆژەنکرانەوە. یەکێتی ئەورووپا بڕی ١٥ ملیۆن دۆلاری بۆ کاری نۆژەنکردنەوە خەرج کردووە. ھاوکات پردی وێرانبووی مۆستار کە بناغە و دیوارەکانی جەستە و زەوییەکەی لەلایەن یاپی مێرکێزی بە بەشدارییەکانی ئەمریکا و تورکیا و ھۆڵەندا و ئیتاڵیا و کرواتیا بەھێزکرایەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥ شاری کۆن و کۆنی مۆستار لەلایەن یونسکۆوە خرایە لیستی میراتی جیھانییەوە. لەگەڵ قەیسەری وەک شارێکی دەستەخوشک ناسێنراوە، لەوەتەی میمار سینان لە قەیسەری لەدایکبووە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان
دیرک کوویت

**دیرک کوویت** یاریزان و بەڕێوەبەری پێشووی تۆپی پێی نێودەوڵەتی ھۆڵەندییە. کویت لە ساڵی ١٩٩٨ لەگەڵ تیپی ئۆترێخت دەستی بە ژیانی وەرزشی کردووە. لە وەرزی ٢٠٠٢–٢٠٠٣ خەڵاتی جامی ھۆڵەندا و خەڵاتی پێڵاوی زێڕینی ھۆڵەندی بەدەستھێنا، ئەو کاتەی بۆ ماوەی پێنج ساڵ ئارەقەی درێسی تیپەکەی دەکرد. لە ساڵی ٢٠٠٣ بە بڕی یەک ملیۆن یۆرۆ گواسترایەوە بۆ یانەی فاینۆرد و بۆ ماوەی سێ ساڵ گۆڵکاری تیپەکە بوو. لە وەرزی ٢٠٠٤–٢٠٠٥ گۆڵکاری یانەی ئێریدیڤیزی بوو و دوای یەک وەرز خەڵاتی باشترین یاریزانی ساڵی ھۆڵەندی بەدەستھێنا - واتە لە وەرزی ٢٠٠٥–٢٠٠٦.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کڵابی سەدەی فیفا
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ھۆڵەندی
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦
پۆل:دوور لە وڵاتانی ھۆڵەندی لە تورکیا
پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە تورکیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ھۆڵەندی
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
بوگاتی ڤیرۆن

**بوگاتی ڤیرۆن** () ئۆتۆمبێلێکی دوو کورسی سوپەر سپۆرتە و لەلایەن گروپی ڤۆڵکسواگن دیزاین و پەرەی پێدراوە و لە شاری مۆڵشایم (ئەلزاس، فەرەنسا) بەرھەم ھێنراوە، لەلایەن کۆمپانیای بەرھەمھێنەری بوگاتی لە ساڵی ٢٠٠٥ تا ٢٠١٥.

## وەسفی گشتی
وەشانی بنەڕەتی ڤێیرۆن ١٦٫٤ تا ساڵی ٢٠١١ بەرھەم ھێنرا و دواتر وەشانی گراند سپۆرت و سوپەر سپۆرت لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٩ بۆ ٢٠١٠ خرایە بازاڕەوە. لە ئەڵقەی کۆتایی وەرزی ١٤ لە کاتی "ئاھەنگی خەڵاتکردنی تۆپ گێڕ"، جێرمی کلارکسن بڕیاریدا کە، بەھۆی ئەوەی کۆتایی دەیەیەکە (٢٠٠٠–٢٠١٠)، ھەروەھا پێویستە خەڵاتی *ئۆتۆمبێلی دەیە ببەخشین*, بۆیە کلارکسن کۆمێنتێکی کرد کە براوەی ئەم خەڵاتە دەبوو ئۆتۆمبێلی بوگاتی ڤیرۆن بێت کە تاکە ئۆتۆمبێلی شایستە بوو. لەوەتەی فۆرماتەکەی تۆپ گێڕ لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکانەوە دەستی پێکردووە، ئەم خەڵاتە تەنھا جارێک دراوە. ناوی ئۆتۆمبێلەکە ناساندنی یەکێکە لە فڕۆکەوانە مێژوویییەکانی ئەم براندە: فەرەنسی پیێر ڤیرۆن.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠
چاوەڕوانی (فیلم)

وێنۆک|پۆستەری فەرمی

**چاوەڕوانی** () فیلمێکی درامیی ھیندیی ساڵی ٢٠١٥یە، لە دەرھێنانی ئانو مینۆن. فیلمەکە لەلایەن پریتی گوپتا و مانیش موندرە لەژێر ئاڵای ئیشکا فیلمز و دریشیام فیلمز بەرھەم ھێنراوە، و لەلایەن مێنۆن و جەیمز ڕوزیکا بە ھاوبەشی نووسراوە و نەسرەدین شا و کالکی کۆچلین ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. فیلمی چاوەڕێ تیشک دەخاتە سەر پەیوەندی نێوان دوو کەس لە چین و توێژە جیاوازەکانی ژیان لە نەخۆشخانەیەکدا دەبنە ھاوڕێی یەکتر، لە ھەمان کاتدا چاودێری ھاوسەرکانیان دەکەن کە لە کۆمادان. لە فیلمەکەدا ڕاجات کاپوور، سوھاسینی مانیراتنام، ئارجون ماتوور، ڕاجیڤ ڕاڤیندراناتان و ڕاتنابالی بەتاچارجی ڕۆڵی پاڵپشت دەگێڕن.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥
پۆل:فیلمە ھیندی-زمانەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری کۆچی وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمە دراما ھیندییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن مایکی ماککلێری تۆمارکراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کیرالا داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نەخۆشخانەکان داندراون
پۆل:فیلمە درامییەکانی ٢٠١٥
پۆل:فیلمە درامییەکان بە زمانی ھیندی
دریشیام فیلمز

**دریشیام فیلمز** کۆمپانیایەکی سەربەخۆی بەرھەمھێنانی فیلمی ھیندییە. لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن مانیش موندرە دامەزراوە، یەکەم سەرکەوتنی بەدەستھێنا بە بڵاوکردنەوەی فیلمی خەڵاتکراوی *ئەنخۆن دێخی* لە ساڵی ٢٠١٤. فیلمە بەناوبانگەکانی دیکە بریتین لە *ئومریکا* (خەڵاتی ھەڵبژاردەی بینەرانی سەندەنس ٢٠١٥)، *داناک* (خەڵاتی گەورەی دەستەی سوێندخواردنی بەرلینال ٢٠١٥)، و ماسان (خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کان ٢٠١٥).
## سەرچاوەکان

پۆل:بۆلیوود
نەسرەدین شا

**نەسیرەدین شا**، ئەکتەرێکی ھیندییە، لە دایکبووی ٢٠ی تەممووزی ١٩٥٠یە. لە سینەماکانی ھیندستاندا جێگەی خۆی کردووەتەوە. لە بەرھەمە نێودەوڵەتییەکانیشدا ڕۆڵی سەرەکی بینیوە. لە ژیانی ھونەریدا چەندین خەڵاتی بەدەستھێناوە، لەوانە سێ خەڵاتی نیشتمانی فیلم، سێ خەڵاتی فیلمفەیر و جامی ڤۆڵپی بۆ باشترین ئەکتەری فێستیڤاڵی ڤێنیز. حکوومەتی ھیندستان بە خەڵاتی پادما شری و پادما بوشان ڕێزی لێگرت بەھۆی بەشدارییەکانی لە سینەمای ھیندستان. بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک یەکێک لە باشترین ئەکتەرەکانی سینەمای جیھانی دادەنرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ھیندی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی نیشتمانیی باشترین ئەکتەر
پۆل:براوەکانی جامی ڤۆڵپی بۆ باشترین ئەکتەر
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی نیشتمانیی باشترین ئەکتەری پاڵپشت
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠
پۆل:ھیندییەکانی بە ڕەچەڵەک ئەفغان
کالکی کۆچلین

**کالکی کۆچلین** (لەدایکبووی ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٨٤) ئەکتەر و نووسەری بۆلیوودە. لە دایک و باوکی فەڕەنسی لە شاری پۆندیچێری لە ھیندستان لەدایکبووە و ھەرچەندە ھاووڵاتییەکی فەڕەنسییە، بەڵام زۆربەی ژیانی لە ھیندستان بەسەر بردووە. خەڵاتی نیشتمانی فیلم و خەڵاتی فیلمفەیری بەدەستھێناوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:سیناریۆنووسانی فەڕەنسی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ھیندییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی
پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی
پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەران لە تەلەڤیزیۆنی ھیندی
خۆشەویستی لەسەر مێشک

**خۆشەویستی لەسەر مێشک** () گۆرانییەکە لەلایەن گۆرانیبێژ بەربادی ڕیھانا لە ھەشتەمین ئەلبوومی ستۆدیۆیی *ئەنتی*. لەلایەن فرێد بۆڵەوە نووسراوە کە گۆرانییەکەی بەرھەمھێناوە، لەگەڵ جۆزێف ئەنجێل و ڕیھانا، ھەروەھا لەگەڵ بەرھەمھێنانی دەنگی لەلایەن کوک ھارێل. گۆرانییەکە لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦ وەک چوارەمین تاکە گۆرانی ئەلبوومەکە بۆ ڕادیۆکانی ڕیتمیک و شارستانی نێردراوە. ئەو گۆرانیبێژە لە ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ھەژماری فەرمی خۆی لە ئینستاگرام ھەواڵە تاکە گۆرانییەکەی ڕاگەیاند. «خۆشەویستی لەسەر مێشک» گۆرانییەکی ڕۆحییە کە کاریگەری ساڵانی ١٩٥٠ و شەستەکانی لەسەرە. لە ڕووی ئامێرییەوە، ئارپێجیۆی گیتار، ئەکۆردیۆن، گواستنەوەی سادەی کۆڕ، تارەکان کە ڕیتمەکانیان دەگۆڕێت و ئۆرکێسترایەکی ھەیە. بە شێوەیەکی زارەکی، تەوەری گۆرانییەکە باس لە خۆشەویستییەک دەکات لەگەڵ ھەوراز و نشێودا.

لە گۆرانی «خۆشەویستی لەسەر مێشک» دەنگی ڕیھانا لە ڕێگەی گۆرانییەکەوە بە بەرز و نزمەوە پێشدەکەوێت. دوای ئەوەی وەک تاکە گۆرانی بڵاوکرایەوە، سەرکەوتنێکی کەمی بەدەستھێنا لە نیووزلەندا، لە چارتی تاکەکانی فەرەنسی و لە بیلبۆرد ھۆت ١٠٠ ی ئەمریکا. ڕیھانا گۆرانییەکەی لە شەوی خەڵاتی مۆسیقای بیلبۆرد بۆ ساڵی ٢٠١٦ و گەشتی دژە جیھانی و خەڵاتی مۆسیقای ڤیدیۆیی ئێم تی ڤی ٢٠١٦ پێشکەش کرد.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:گۆرانییەکانی ٢٠١٦
خۆتت خۆش بوێت

**خۆتت خۆش بوێت** () گۆرانییەکی گۆرانیبێژی کەنەدی جەستن بیبەرە *لە چوارەمین ئەلبوومی ستۆدیۆیی خۆی بەناوی مەبەست* (٢٠١٥). گۆرانییەکە لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ وەک تراکێکی بانگەشەیی بڵاوکرایەوە و لە دوای ئەوەوە وەک سێیەم گۆرانی ئەلبوومەکە ناوی لێنرا. لە نووسینی ئێد شیران، بێنی بلانکۆ و بیبەر، بلانکۆ بەرھەمی ھێناوە. پارچەکە کە "ئاکۆستیک پۆپە", گیتاری کارەبایی و دەنگی شمشاڵ لە پاشخانەکەیدا بەکاردەھێنێت. ھەروەھا بیبەر لە گۆرانییەکەدا تۆنێکی نزم بەکاردەھێنێت.

گۆرانییەکە بووە سێیەم گۆرانی لەسەریەک کە بیبەر بووە لە باشترین گۆرانییەکانی بیلبۆرد ھۆت ١٠٠ ی ئەمریکا و چارتی تاکە گۆرانییەکانی بەریتانیا. بۆ ماوەی ٢٤ ھەفتە لەسەریەک لە ئەمریکا لە ڕیزبەندی ١٠ باشترینەکانی ئەمریکادا ھات، دواتر لە پلەی یەکەمی ڕیزبەندی تاکە گۆرانییەکانی ساڵی ٢٠١٦ی بیلبۆرد (Year-End Hot 100) بوو. ھەروەھا بووە یەکەم گۆرانی بیبەر کە ژمارە یەک بوو لە چارتی ھاوچەرخی گەورەساڵان. لە بەریتانیا بۆ ماوەی شەش ھەفتە لە لووتکەدا مایەوە. لە پازدە وڵاتدا پلەی یەکەمی بەدەستھێنا، لەوانە ئوسترالیا، کەنەدا، نیووزلەندا و سوید. پاڵێوراوی خەڵاتی گرامی بوو بۆ خەڵاتی تۆماری ساڵ و باشترین نمایشی تاکەکەسی پۆپ. بووە حەوتەمین تاکە گۆرانی کە لە ساڵی ٢٠١٦دا زۆرترین فرۆشی ھەبووە لە ئەمریکا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی ئۆسترالیا
پۆل:گۆرانییەکانی ٢٠١٥
پۆل:تاک گۆرانیەکانی ٢٠١٥
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی دانمارک
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی نیوزیلاند
ڕاجات کاپوور

**ڕاجات کاپوور** ئەکتەر و سینەماکار و شانۆنامەنووسی ھیندییە و لە سینەمای ھیندیدا کاردەکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ھیندی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی دەلھی
ڕاجیڤ ڕاڤیندراناتان

**ڕاجیڤ ڕاڤیندراناتان** (بە **ڕاجیڤ ڕاڤیندراناتش** ناسراوە) ئەکتەر و کۆمیدیاوانێکی ھیندییە و لە فیلمە ھیندییەکان و زمانی تامیلیدا کاردەکات. بە ڕۆڵەکانی لە *[[سێ گەمژە|فیلمەکانی ٣ گەمژە]]* (٢٠٠٩)، *ئینگلیزی ڤینگلیش* (٢٠١٢)، و *ڕۆکێتری: کاریگەری نامبی* (٢٠٢٢) ناسراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
سوھاسینی مانیراتنام

**سوھاسینی مانیراتنام** (لەدایکبووی ١٥ی ئابی ١٩٦١) ئەکتەر، دەرھێنەر، بەرھەمھێنەر و نووسەری ھیندییە لە پیشەسازی فیلمی تامیل. وەک ئەکتەر لە فیلمەکانی تامیل و تیلوگو و مالایالم و کەنەدا کاری کردووە. یەکەم کاری سینەمایی خۆی بە فیلمی تامیل لە ساڵی ١٩٧٩ ئەنجامدا. پاشان سوھاسینی خەڵاتی نیشتمانی فیلمی بۆ باشترین ئەکتەر بەدەستھێنا بەھۆی ڕۆڵی لە *فیلمی سیندھوو بھایراڤی* (١٩٨٥).

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی
پۆل:خەڵاتی فیلم فەیر براوەی باشوور
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:براوەی خەڵاتی فیلمی ویلایەتی کیرالا
پۆل:کەمال حەسەن
ئارجون ماتوور

**ئارجون ماتور** (لەدایکبووی ١٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١) ئەکتەری بەریتانی - ھیندییە و زیاتر لە فیلمەکانی بۆلیوود و زنجیرە وێب و زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان کاردەکات. لە زنجیرە درامای بەریتانی *ھاوینەکانی ھیندیدا* لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بینرا و ڕۆڵی کارەکتەری سەرەکی زنجیرەی ئەمازۆنی ئەسڵی ''مەید ئین ھێڤن دەگێڕێت، کە دووەمیان پاڵێوراوی خەڵاتی ئیمی نێودەوڵەتی بۆ 'باشترین نمایش لەلایەن ئەکتەرێکەوە' بەدەستھێنا. 

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی نیودێلھی
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە تەلەڤیزیۆنە ھیندییەکان
شەڕی لاون

**شەڕی لاون** (بە فەڕەنسی: Bataille de Laon) (٩–١٠ی ئازاری ١٨١٤) سەرکەوتنی سوپا پرووسەکەی بلوچەر بوو بەسەر سوپای ناپلیۆن لە نزیک لاون. لەکاتی شەڕی کراون لە ٧ی ئازار، سوپای بلوچەر ناچار بوو پاشەکشە بکات بۆ ناو لاون دوای ھەوڵێکی شکستخواردوو بۆ ڕاگرتنی لای ڕۆژھەڵاتی ناپلیۆن. لە ڕێگای لاون، ھێزەکانی پشتگیری ڕووسیا لەژێر سەرپەرشتی فێردیناند ڤۆن وینتزینگرۆد و فەیلەقی پرووسی بە سەرۆکایەتی فریدریش ویلھێلم فرێھێر ڤۆن بولۆ پەیوەندییان پێوەکرد. بلوچەر لاونی ھەڵبژارد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ناپلیۆن، چونکە شوێنی یەکگرتنی ڕێگاوبانێکی ستراتیژی گرنگ بوو، ھەروەھا بەھۆی شوێنەکەی کە بەزۆری دەتوانرێت تێیدا بەرگریی بکرێت.

## سەرچاوەکان
کۆچی (ھیندستان)

**کۆچی** () کە بە کۆچی نیش ناسراوە، شارێکی پڕ لە ژیان و قەرەباڵغە و دەکەوێتە ویلایەتی کێرالا لە باشووری ھیندستان. یەکێکە لە شارە گەورەکانی بەندەری ھیندستان و مێژوویەکی دەوڵەمەندی ھەیە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی کۆن. کۆچی بەھۆی تێکەڵبوونی میراتی کولتووری و جوانی سروشتی و ژێرخانی مۆدێرن وەک شوێنێکی گەشتیاری بەناوبانگ دەرکەوتووە. یەکێک لە شوێنەوارە ناسراوەکانی کۆچی ناوچەی فۆرت-کۆچییە. ئەم گەڕەکە مێژوویییە تێکەڵەیەکی ناوازەی تەلارسازی کۆلۆنیالی ھۆڵەندی و پورتوگالی و بەریتانیا پیشان دەدات. تۆڕە بەناوبانگەکانی ماسیگرتنی چینی بەدرێژایی کەناراوەکان دیمەنێکە بۆ بینین و بوونەتە ھێمایەکی ناسرای کۆچی. گەشتکردن بە شەقامە تەسکەکانی فۆرت-کۆچیدا دەتباتە سەر کافێ و پێشانگا ھونەرییەکان و دوکانی بوتیک و کڵێسا کۆنەکانی وەک کڵێسای سانت فرانسیس کە بە یەکێک لە کۆنترین کڵێساکانی ھیندستان کە لەلایەن ئەورووپییەوە دروست کراوە دادەنرێت.

یەکێکی دیکە لە گرینگترین شتەکانی شاری کۆچی، ئاوەکانی پشتەوەیە. ئەم ڕێڕەو ئاوییە ئارامانە لە تۆڕێکی کەناڵ و تاڤگەی بەیەکەوە بەستراوەوە دروست دەبن کە بەسەر ناوچەکەدا درێژدەبنەوە. سواربوونی بەلەمێک بەناو ئاوەکانی پشتەوەدا ڕێگە بە سەردانکەران دەدات شاھیدی دیمەنە وێنەکێشەکان و ژیانی نەریتی گوندەکان و سەوزایی گەشاوە بن. ھەروەھا کۆچی شانازی بە چەندین شوێنی سەرنجڕاکێشی کولتوورییەوە دەکات وەک مۆزەخانەی فۆلکلۆری کیرالا، کە سەردانکەران دەتوانن لەو شوێنەوارانەدا بگەڕێن کە میراتی دەوڵەمەندی کولتووری کیرالا نیشان دەدەن. کۆشکی ماتانچێری (کە بە کۆشکی ھۆڵەندیش ناسراوە) دیوارە سەرسووڕھێنەرەکانی تێدایە کە ئەفسانەی ھیندۆسی و ڕووداوە مێژوویییەکان نیشان دەدەن.

بۆ خۆراک، کۆچی ئەزموونێکی خۆشی چێشتلێنان پێشکەش دەکات بە خواردنە ھەمەچەشنەکانی کە لەژێر کاریگەری کولتوورە جیاوازەکاندان. لە تامکردنی خواردنە دەریایییە تازەکان لە خواردنگە ناوخۆیییەکان تا چێژوەرگرتن لە ژەمە تەقلیدییەکانی کیرالا کە لەسەر گەڵای مۆز لە چێشتخانەکان کە پێیان دەوترێت «دوکانی تۆدی» پێشکەش دەکرێن. لە ساڵانی ڕابردوودا، کۆچی بە میوانداریکردنی فێستیڤاڵە ھونەرییە جۆراوجۆرەکانی وەک بییەناڵی کۆچی-موزیریس – پێشانگایەکی نێودەوڵەتی ھونەری ھاوچەرخ – ناسراوە. ئەمەش ناوبانگی کۆچی زیاتر چەسپاندووە وەک ناوەندێکی گەشەسەندوو بۆ ھونەر و کولتوور.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان
پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان
پۆل:شارە بەندەرییەکانی ھیندستان
کالیبەر

**کالیبەر** یان **عەیار** زاراوەیەکە بۆ ئاماژەکردن بە تیرەی ناوەوەی بۆرییەک بەکاردێت. زۆربەی کات بەکاردێت بۆ ئاماژەدان بە پێوانی تیرەی بۆڕیی چەکی گەرم یان تۆپ. ھەندێک جار کالیبەر ئاماژەیە بۆ درێژی بۆڕییەکە بە بەراورد بە تیرەکەی. ڕەنگە کالیبەری چەکی گەرم بە ملیمەتر یان ئینج بپێورێت. سەبارەت بە تۆپھاوێژ، دەتوانرێت بە ملیمەتریش بپێورێت ھەر وەک چەکی گەرم، یان بە ئینج، وەک ڕێژەی درێژی بۆرییەکە بە تیرەکەی.

شایەنی باسە کە وشەی «کالیبەر» کە لە ھەموو زمانە بیانییەکاندا بەکاردێت، لە وشەی «Calibre»ی فەڕەنسییە.
## سەرچاوەکان

پۆل:چەکی ئاگرین
مایکی ماککلێری

**مایکل مەکلیری** گۆرانیبێژ و ئاوازدانەر و ئەکتەر و بەرھەمھێنەر و دەرھێنەرێکی نیوزلەندییە و لە ساڵی ٢٠٠٧ ەوە لە شاری مومبای لە ھیندستان نیشتەجێیە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩
پۆل:زیندووان
ھاوتزەر

[چەپ|وێنۆک|220x220پیکسڵ|ھاوتزەری ٤٠٦ ملم لە [جەنگی جیھانیی دووەم]]
**ھاوتزەر** (بە ئینگلیزی: howitzer) جۆرێکە لە تۆپھاوێژ کە ھەندێک تایبەتمەندی تۆپی جەنگ و ھاوەن تێکەڵ دەکات. ھاوتزەرەکان بەگشتی بە بۆڕییەکی تاڕادەیەک کورت و خێرایی مامناوەندی فیشەک و توانای ھاویشتن لە ڕێڕەوێکی کەوانەییدا تایبەتمەندن. درێژی بۆڕیی تۆپی ھاوتزەر بەزۆری لە نێوان ٢٠ بۆ ٣٠ ھێندەی کالیبەرەکەیاندایە، ھەرچەندە ئەو تۆپانەی کە ڕێژەی درێژی بە کالیبەریان زیاترە لە ٣٠ دەتوانرێت وەک ھاوتزەریش پۆلێن بکرێن ئەگەر توانای ھاویشتیان ھەبێت بە گۆشەی بەرز بۆ ئەوەی مەودای جیاواز ببڕن.
## سەرچاوەکان
فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیای بەڕیتانیا

**فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیای بەریتانیا** کە پێشتر بە **فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیای لەندەن** ناسرابوو، فێستیڤاڵێکی فیلمی بەریتانییە کە لەلایەن ڕێکخراوی قازانج نەویست Tongues on Fire Ltd. ڕێکدەخرێت و ساڵانە لە بەهاردا لە لەندەن بەڕێوەدەچێت. فێستیڤاڵەکە درێژترین فێستیڤاڵی فیلمی باشووری ئاسیایە لە ئەوروپا، دوای ئەوەی بیست و یەکەمین خولی فێستیڤاڵەکەی لە مانگی نیسانی ٢٠١٩ تەواو کرد. فێستیڤاڵەکە تا ئێستا بە شێوەیەکی سەرەکی فیلمەکانی باشووری ئاسیا دەگرێتەوە، کە بۆنە سەرەکییەکان بەزۆری لە بافتا یان بی ئێف ئای بەڕێوەدەچن.  

## سەرچاوەکان
*
شەڕی کراون

**شەڕی کراون** (بە فەڕەنسی: Bataille de Craonne) (٧ی ئازاری ١٨١٤) شەڕێک بوو لە نێوان سوپای فەڕەنسی ئیمپراتۆری لەژێر سەرپەرشتی ناپلیۆن بۆناپارت لە دژی سوپایەکی تێکەڵاوی ڕووس و پرووسەکان بوو بە سەرۆکایەتی بلوچەر. شەڕی ھاوپەیمانی شەشەم کاتێک دەستی پێکرد کە بەشە گەورەکەی سوپای ناپلیۆن ھەوڵیاندا ٢٢ ھەزار ڕووسی میخائیل سیمیۆنۆڤیچ ڤۆرۆنتسۆڤ لە بەرزایی شیمین دیس دامس بۆ ڕۆژاوای کراون دەربکەن. دوای ململانێیەکی تاڵ، ھێرشەکانی ناپلیۆن ھێزی ڤۆرۆنتسۆڤی ناچار کرد بکشێنەوە، بەڵام زیانی گیانی فەڕەنسا لە زیانەکانی ڕووسیا زیاتر بوو. لەکاتێکدا شەڕەکە بەردەوام بوو، ھەوڵی بلوچەر بۆ سوڕاندنی لای ڕۆژھەڵاتی ناپلیۆن بەھۆی خراپی پلاندانانەوە بە شکست کۆتایی ھات.

## سەرچاوەکان
لاون

**لاون** (بە فەڕەنسی: Laon) شارەوانییەکی فەڕەنسییە و ناوەندی ھەرێمی ئێنە کە دەکەوێتە ناوچەی پیکاردی لە باکووری وڵاتەکە.
## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگاکانی فەڕەنسا
کۆنگرەی ڤیێنا

**کۆنگرەی ڤیێنا** یان **ئەنجومەنی ڤیێنا** (بە ئینگلیزی: Congress of Vienna) کۆنفرانسی باڵیۆزی زلھێزەکانی ئەورووپا بوو، بە سەرۆکایەتیی سیاسەتوانی نەمسایی کلیمێنس وێنزێل ڤان مێتەرنیچ، کە لە ١ی تشرینی دووەمی ١٨١٤ تا ٨ی حوزەیرانی ١٨١٥ لە ڤیێنا بەڕێوەچوو.

مەبەست لە کۆنگرەی ڤیێنا چارەسەرکردنی کێشەکان و کێشانەوەی نەخشەی سیاسی ئەورووپا بوو لە دوای شکستی ئیمپراتۆریەتیی یەکەمی فەڕەنسا لە ماوەی شەڕەکانی ناپلیۆندا، ھەروەھا ڕەنگدانەوەی گۆڕانی پێگەی حکوومەتە نەتەوەیییەکانی ئەورووپا بوو، کە لەگەڵ ھەڵوەشاندنەوەی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز پێش ھەشت ساڵ دەرکەوت. سەرەڕای گەڕانەوەی ناپلیۆن لە شوێنی دوورخستنەوەی و دەستپێکردنەوەی فەرمانڕەوایەتی لە فەڕەنسا لە مانگی ئازاری ساڵی ١٨١٥، گفتوگۆکان بەردەوام بوون و نۆ ڕۆژ پێش شکستی کۆتایی ناپلیۆن لە شەڕی واترلۆ لە ٨ی حوزەیرانی ١٨١٥، بەڵگەنامەی کۆتایی ئەم کۆنگرەیە واژوو کرا.
[وێنۆک|300x300پیکسڵ|'''کۆنگرەی ڤیێنا''' لەلایەن [ژان-باپتیست ایزابی|ژان باپتیست ئیسابی، ١٨١٩]]
تایبەتمەندییەکی نائاسایی کۆنگرەی ڤیێنا ئەوە بوو کە بە واتای دروستی وشەکە «کۆنگرە» نەبووە، چونکە ھەموو ئەندامەکانی بەیەکەوە کۆنەدەبوونەوە و زۆربەی گفتوگۆکان بە شێوەیەکی نافەرمی لەنێوان زلھێزەکاندا بەبێ نوێنەری وڵاتانی بچووکتر ئەنجام دەدرا. لەگەڵ ئەوەشدا ھەموو پاشا و شازادە ئەورووپییەکان لەم پرۆسەیەدا ئامادەبوون و تاکە دەوڵەتی ئەورووپی کە ڕێگەی پێنەدرابوو بەشداری بکات دەوڵەتی عوسمانی بوو. ئەم سیستمە نوێیە جیھانییەی کە لەلایەن کۆنگرەی ڤیێناوە دروستکرا، بە «کۆنسێرتی ئەورووپا» ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٨١٤
پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٨١٥
پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتی
شەڕی پاریس (١٨١٤)

**شەڕی پاریس** (بە فەڕەنسی: Bataille de Paris) (٣١–٣٠ی ئازاری ١٨١٤) لەنێوان ھاوپەیمانی شەشەم کە لە ڕووسیا و نەمسا و پرووسیا پێکھاتوون دژی ئیمپراتۆریەتیی فەڕەنسا. دوای یەک ڕۆژ شەڕ لەنێو جەرگەی پاریسدا، فەڕەنسییەکان لە ٣١ی ئازاردا خۆیان ڕادەست کرد و کۆتایی بە شەڕی ھاوپەیمانی شەشەم ھێنا و ئیمپراتۆر ناپلیۆنی ناچار کرد دەستلەکاربکێشێتەوە و دووربخرێتەوە.
## سەرچاوەکان

پۆل:شەڕی ناو شار
شانی (خواردنەوە)

**شانی** () خواردنەوەیەکی گازییە کە تامی تووی ھەیە و لەلایەن کۆمپانیای پێپسی کۆوە بەرھەم دەھێنرێت. لە دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەفرۆشرێت و دەخرێتە بازاڕەوە. خواردنەوەکە لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوین بەناوبانگە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خواردنەوە گازییەکان
شەڕی ڕیمس (١٨١٤)

**شەڕی ڕیمس** (بە فەڕەنسی: Bataille de Reims) (١٢–١٣ی ئازاری ١٨١٤) شەڕێک بوو لە ڕیمس لە فەڕەنسا لە نێوان ئیمپراتۆریەتیی سوپای فەڕەنسا (بە سەرۆکایەتی ناپلیۆن) و لەشکرێکی تێکەڵاوی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی و شانشینی پرووسیا (بە سەرۆکایەتی ژەنەڕاڵ ئیمانوێل دی سانت پرێست) ئەنجامدرا. لە یەکەم ڕۆژدا ڕووسەکان و پرووسەکان بە ئاسانی ڕیمسیان لەژێر دەسەڵاتی پاسەوانی نیشتمانی فەڕەنسا دەرھێنا و زیاتر لە نیوەی بەرگریکارەکانیان یان بەدیل گرت یان کوشتیانیان. لە ڕۆژی دووەمدا، سانت پرێست زۆر متمانەی بە خۆی بوو بەشێوەیەک کە بە بێباکی ھێزەکانی لە ڕۆژاوای شارەکە بڵاوکردەوە، نەیدەزانی کە ناپلیۆن بە ٢٠ ھەزار سەربازەوە نزیک دەبێتەوە. زۆر درەنگ بوو سانت پرێست تێبگات کە شەڕ لەگەڵ کێ دەکات و ھەوڵیدا پاشەکشە بکات. لە شەڕی دواتردا، سوپای فەڕەنسا زۆر بە بەھێزی ھێرشی کرد و ھاوپەیمانان بە زیانێکی زۆرەوە شکستیان ھێنا. لەکاتی شەڕەکەدا، سانت پرێست بەھۆی تۆپێکی ھاوتزەرەوە (جۆرێکە لە تۆپھاوێژ) بریندار بوو و دوای دوو ھەفتە گیانی لەدەستدا.
## سەرچاوەکان
ئانو مێنن

**ئانو مێنۆن** دەرھێنەری فیلم و سیناریۆنووسی ھیندییە. دەرھێنانی فیلمەکانی وەک *لەندەن، پاریس، نیویۆرک* (٢٠١٢)، *[[چاوەڕێ (فیلم)|چاوەڕوانی]]* (٢٠١٦) کردووە و لەگەڵ ئەکتەرە ناسەرەکییەکانی وەک نەسیرەدین شا و سوھاسینی مانیراتنام و کالکی کوچلین کاریان کردووە. مێنۆن دەرچووی قوتابخانەی فیلمی لەندەنە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ژنە نووسەرەکان لە نیو دەلھی
پۆل:زیندووان
پەیمانی تریانۆن

**پەیمانی تریانۆن** (بە ئینگلیزی: Treaty of Trianon) کە لەلایەن ھەنگاریا لەگەڵ ھاوپەیمانانی ڕۆژاوا دوای جەنگی جیھانیی یەکەم واژوو کرا، لە ھۆڵی کۆشکی گەورەی تریانۆن لە ڤێرسای لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٢٠. ئەم پەیماننامەیە بە توندی سزای ھەنگاریای دا بەھۆی ڕۆڵی لە شەڕەکەدا. سەبارەت بە ئەمریکاش پەیماننامەکەی واژوو کرد بەڵام بە شێوەیەکی نافەرمی و لە ساڵی ١٩٢١ ئاشتییەکی جیای لەگەڵ ھەنگاریا ئەنجامدا.

ئەم پەیماننامەیە قەبارەی ھەنگاریای کەمکردەوە. لە ئەنجامدا ژمارەی دانیشتووانەکەی نزیکەی ١٣ ملیۆن کەس کەمیکرد. و بێ بەندەر مایەوە و ناڕازیبوونی لە پەیماننامەکە ھیچ ئەنجامێکی نەبوو.

پەیماننامەکە دانی بە سنوورە نوێیەکانی نەمسا و چیکۆسلۆڤاکیا (لە پێشوودا) و ڕۆمانیادا نا. کە دواتر بە یوگۆسلاڤیا دەناسرێت. و ھەنگاریا دەبوو دەستبەرداری داواکارییەکانی بێت سەبارەت بە بەندەری فیوم، و ڕێگەی پێدرا سوپایەکی ٣٥ ھەزار کەسی بھێڵێتەوە. دەبوو ھەموو کەشتییە بازرگانییەکانی ھەنگاریا خۆیان ڕادەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان بکەن. و ھەنگاریا ھەریەکە لە سلۆڤاکیا و ترانسیلڤانیا و کرواتیای لەدەستدا. ھەروەھا نزیکەی سێ ملیۆن ھەنگاری لە زێدی خۆیان جیابوونەوە.  
## سەرچاوەکان

پۆل:پەیماننامەکانی سنوور
پۆل:مێژووی نەمسا-مەجارستان
پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی فەڕانسا
پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی ئیتالیا
پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی ژاپۆن
پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:پەیماننامەکان، بەسرانی ١٩٢٠
پۆل:پەیماننامەکانی بەلجیکا
پۆل:پەیماننامەکانی کووبا
پۆل:پەیماننامەکانی چێکۆسلۆڤاکیا
پۆل:پەیماننامەکانی نیکاراگوا
پۆل:پەیماننامەکانی پەنەما
پۆل:پەیماننامەکانی تایلەند
پۆل:پەیماننامەکانی ئیمپراتۆرێتیی ژاپۆن
پۆل:پەیماننامەکانی شەڕی جیھانیی یەکەم
ژاپۆن دوای داگیرکردن

**ژاپۆن دوای داگیرکردن** () قۆناغێکە لە مێژووی ژاپۆن کە لە دوای داگیرکردنی ژاپۆن لەلایەن ھاوپەیمانانەوە دەستی پێکرد و لە ساڵی ١٩٥٢ کۆتاییی ھات. لەو سەردەمەدا ژاپۆن وەک زلھێزێکی ئابووری و سیاسی جیھانی خۆی جێگیر کرد. دەستووری ژاپۆن لە ٣ی تشرینی دووەمی ١٩٤٦ پەسەند کرا و لە ٣ی ئایاری ١٩٤٧ کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە. ئەم یاسایە مادەی ٩ی دەستووری ژاپۆنی لەخۆگرتبوو کە ژاپۆنی سنووردار دەکرد لە ھەبوونی ھێزی سەربازی و بەشداریکردن لە شەڕدا؛ بەڵام لە ساڵی ١٩٥٤ەوە ئەم وڵاتە ھێزی بەرگری خۆپارێزی ژاپۆنی (سوپای ژاپۆنی)ی ھەیە. لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا مانای مادەی نۆیەم بە شێوەیەکی جیاواز لێکدراوەتەوە، بەو پێیەی ئێستا ئەمریکا داوای لە ژاپۆن دەکات کە ئاسایشی خۆی کۆنترۆڵ بکات و زیاتر ھاوتەریب بێت لەگەڵ ستراتیژی سەربازی ئەمریکا. پارتی لیبراڵ دیموکرات (ژاپۆن) دەیەوێت دەستوور و مادەی نۆ ھەموار بکاتەوە.

## سەرچاوەکان
کۆنسێرتی ئەورووپا

**کۆنسێرتی ئەورووپا** (بە ئینگلیزی: Concert of Europe) ڕێککەوتنێک و ھەماھەنگی وڵاتە زلھێزەکانی ئەورووپا بوو، ئەوانیش ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا، ئیمپراتۆریەتیی نەمسا، شانشینی پرووسیا و شانشینی یەکگرتوو. مەبەست لە کۆنسێرتەکە پاراستنی یەکپارچەیی خاکی وڵاتان و سەقامگیری ھاوسەنگی ھێز بوو لە ئەورووپا و ئەم ماف و بەرپرسیارێتییە بەخشرایە زلھێزەکان بۆ جێبەجێکردنی ئەو ئامانجانەی کە پێشتر ئاماژەیان پێکرا بە پەیڕەوکردنی دەسەڵات و بیروڕای بەکۆمەڵیان بۆ کاروباری ناوخۆیی وڵاتانی دیکە، و ھەروەھا کاردانەوەی زلھێزەکانی دیکە بۆ جێبەجێکردنی ئەوانەی پێشتر باسمان کرد.

چەمکی کۆنسێرتی ئەورووپا بۆ یەکەمجار دوای شکستی ناپلیۆن و ئامادەبوونی نوێنەرانی وڵاتانی ئەورووپا دوای کۆنگرەی ڤیێنا (١٨١٤–١٨١٥) دەرکەوت و تا جەنگی جیھانیی یەکەم ڕۆڵی ھەبوو لە دیاریکردنی ڕێسا نێونەتەوەیییەکان و پەیماننامەکان و سنووردانان لەنێوان وڵاتانی ئەورووپا و جیھان.

## مێژوو
بیرۆکەی یەکێتیی ئەورووپا پەرەی پێدرا لەلایەن ھەندێک کەسایەتیی وەک گۆتفرید لایبنیس و لۆرد گرێنڤیل.

کۆنسێرتی ئەورووپا، وەک ئەوەی مێتەرنیچ پەرەی پێداوە، لەسەر بنەمای بیرۆکەکانیان و لەسەر بیرۆکەی ھاوسەنگی ھێز لە پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکاندا بوو، کە تێیدا ئاواتەکانی ھەریەک لە زلھێزەکان لەلایەن ئەوانی دیکەوە ڕادەگیرێت بۆ ھاوسەنگی ھێز:

کۆنسێرتی ئەورووپا، وەک لە قۆناغێکدا بە «یاسای نێونەتەوەیی لە واقیعدا» ناودەنرا، کە لە دوایین بڕیاری کۆنگرەی ڤیێنا وەرگیراوە. و بەڵێندان بەوەی کە ئەو سنوورانەی کە لە ساڵی ١٨١٥ دامەزراون، بەبێ ڕەزامەندی ھەشت وڵاتی واژووکار ناتوانرێت بگۆڕدرێن.

## شۆڕشى فەڕەنسا

لە سەرەتای جەنگە شۆڕشگێڕییەکانی فەڕەنسا لە ساڵی ١٧٩٢ تا دوورخستنەوەی ناپلیۆن بۆ دوورگەی سانت ھێلینا لە ساڵی ١٨١٥، ئەورووپا لە دۆخێکی نزیکە بەردەوامی شەڕدا بوو. داگیرکاری سەربازیی فەڕەنسا لەم ماوەیەدا بووە ھۆی بڵاوبوونەوەی لیبرالیزم لە سەرانسەری کیشوەرەکەدا، لە ئەنجامدا زۆرێک لە وڵاتان یاسای ناپلیۆنیان گرتەبەر. و وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر بە ڕادیکالیزمی شۆڕشی فەڕەنسا، زۆربەی ھێزەکانی شەڕەکانی ناپلیۆن ھەوڵی ڕاگرتن و سنووردارکردنی لیبرالیزم و نیشتمانپەروەرییان دەدا، و گەڕانەوە بۆ دۆخی پێشوەختەی ئەورووپا لە ساڵی ١٧٨٩.

## قۆناغی یەکەم
قۆناغی یەکەمی کۆنسێرتی ئەورووپا بەم شێوەیە وەسف دەکرێت کە لە ساڵی ١٨١٤ دەستی پێکردووە کاتێک کۆنگرەی ڤیێنا بەڕێوەچوو، و لە سەرەتای شەستەکانی ھەمان سەدەدا کۆتایی ھات، لەگەڵ داگیرکاریی پرووس و نەمسا بۆ دانیمارک. ئەم قۆناغە کۆمەڵێک کۆنفرانسی لەخۆگرتبوو، لەوانە کۆنفرانسی پاریس لە ساڵی ١٨٥٦، وەک ھەندێک لە زانایان دەڵێن ئەم کۆنفرانسە نوێنەرایەتی لوتکەی کۆنفرانسی ئەورووپی دەکرد لە کۆتایی جەنگی کریمەدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەورووپا لە سەدەی ٢٠م
پۆل:دیپلۆماسی
پۆل:مێژووی پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان
پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکانی ئەورووپا
پۆل:ئەورووپای نوێ
وێنەی کۆمپیوتەرییی دوو ڕەھەندی

**وێنەی کۆمپیوتەرییی دوو ڕەھەندی** ھەموو ئەو وێنانەن کە لەلایەن کۆمپیوتەرەوە تۆمار دەکرێن، لە دیمەنێکی جێگیرەوە بەدەست دەھێنرێن، و کۆنترین شێوازی دەستکاریکردنی وێنەکانە لەلایەن کۆمپیوتەرەوە؛ کە بەسەر لقە جیاوازەکاندا دابەشکراوە. (نیگارکێشانی دیجیتاڵی، دەستکاریکردنی وێنە، ئەنیمەیشن).

## سەرچاوەکان

پۆل:گرافیکی کۆمپیوتەر
گێبارد لێبێرێخت ڤۆن بلوچەر

**گێبارد لێبێرێخت ڤۆن بلوچەر** (بە ئەڵمانی: Gebhard Leberecht von Blücher) (١٦ی کانوونی یەکەمی ١٧٤٢ – ١٢ی ئەیلوولی ١٨١٩) مارشالێکی پرووسی پرووس بوو کە سەرکردایەتی ھێزەکانی وڵاتەکەی کرد لە شەڕی لایپزیگ لە ١٨١٣ لە دژی ھێزەکانی ناپلیۆن بۆناپارت. لەم شەڕانەدا بە ھاوبەشی لەگەڵ دووکی ویلنگتۆن سەرکردایەتی سەربازەکانی دەکرد. جگە لە نازناوی ھاوڵاتی فەخری بەرلین و ھامبۆرگ و ڕۆستۆک، بەھۆی لێدانە جەنگییەکانییەوە نازناوی مارشال جالۆداری پێبەخشرا.
## شەڕەکان
* ١٧٦٠: جەنگی پۆمێرانیا (وەک سەربازێکی سوێدی)
* شەڕی حەوت ساڵە.
* ١٧٨٧: ھێرشکردنە سەر ھۆلەندا.
* ١٧٩٣–١٧٩٤: ھێرشکردنە سەر فەڕەنسا.
* ١٨٠٦: پۆمێرانیان، بەرلین، کۆنیگسبێرگ
* ١٨١٣: لوتزن، باتزن، کاتزباخ، لایپزیگ.
* ١٨١٥: شەڕی واترلۆ.
## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٧٤٢
پۆل:مردووانی ١٨١٩
شەڕی کانای

**شەڕی کانای** (بە ئینگلیزی: Battle of Cannae) یەکێکە لە شەڕە گەورەکانی جەنگی دووەمی پونیک، کە لە ٢ی ئابی ساڵی ٢١٦ پێش زایین لە نزیک شارۆچکەی کانای لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئیتاڵیا ڕوویدا، کە سوپای کارتاجی بە سەرکردایەتی ھانیباڵ توانی سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوە بەدەستبھێنێت لە ڕێگەی شکاندنی سوپای ڕۆم لەژێر سەرکردایەتی لوسیۆس پاوڵۆس و گایۆس ڤارۆ. ئەو تاکتیکەی ھانیباڵ لە شەڕەکەدا بەکاری ھێنا بە یەکێک لە گەورەترین تاکتیکەکانی مێژووی سەربازی دادەنرێت.

ڕۆمەکان دوای دۆڕانی پێشوویان لە شەڕی ترێبیا لە ساڵی ٢١٨ پێش زایین و شەڕی دەریاچەی تراسیمێن لە ساڵی ٢١٧ پێش زایین، بڕیاریاندا ڕووبەڕووی ھانیباڵ ببنەوە لە کانای، بە نزیکەی ٨٧ ھەزار سەربازی ڕۆمی و ھاوپەیمانەکانیان. ڕۆمەکان بەکارھێنانی ھێزی پیادەیان لە پێکھاتەکەیان زۆر قووڵتر و چڕتر کرد زیاتر لە ئاسایی، لەکاتێکدا ھانیباڵ تاکتیکی مەقاشی بەکارھێنا. بەکارھێنانی ئەم تاکتیکە لەلایەن ھانیباڵەوە ئەوەندە سەرکەوتوو بوو کە سوپای ڕۆمەکانی بە تەواوی لەناوبرد. شاری کاپۆ و زۆرێک لە شارەکانی تری ئیتاڵیا دوای شەڕی کانای ڕووخان.
## سەرچاوەکان
ناپلیۆنی سێیەم

**چارڵز لویس ناپلیۆن بۆناپارت** (بە فەڕەنسی: Napoléon III) (٢٠ی نیسانی ١٨٠٨ – ٩ی کانوون دووەمی ١٨٧٣) لە ساڵی ١٨٤٩ تا ١٨٥٢ سەرۆکی فەڕەنسا بووە و دواتر لە ساڵی ١٨٥٢ تا ١٨٧٠ بووەتە ئیمپراتۆری ئەم وڵاتە لەژێر نازناوی ناپلیۆنی سێیەم.  فەرمانڕەوایەتی ئەو دوایین دەسەڵاتی پادشایەتی بوو لە مێژووی فەڕەنسادا و دوای لابردنی لە ساڵی ١٨٧٠ کۆمار جێگەی دەسەڵاتی پادشایەتی گرتەوە.

لویس ناپلیۆن نەوەی لویس بۆناپارت و ھۆرتێنس بیۆھارنای بوو. لویس بۆناپارت برای ناپلیۆن بۆناپارت بووە و ھۆرتێنس بیۆھارنای لە یەکەم ھاوسەرگیرییەوە منداڵی جۆزێفین بیۆھارنای بوو. بەم شێوەیە جۆزێفین کە ھاوسەری ناپلیۆن بۆناپارت بوو، داپیرەی دایکی لویس ناپلیۆن بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٨
پۆل:مردووانی ١٨٧٣
پۆل:مردنەکان بەھۆی نەخۆشی گەنینەوە
پۆل:فەرمانڕەوا لابراوەکان
پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان
پۆل:ناپۆلیۆن بۆناپارت
یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٤

**یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٤** کۆتا یاری جامی جیھانیی ١٩٧٤ بوو لە نێوان هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیای ڕۆژئاوا و هەڵبژاردەی تۆپی پێی هۆڵەندا لە یاریگای ئۆڵۆمپیادی میونشن  لە شاری میونشنی ئەڵمانیا (پێشتر ئەڵمانیای ڕۆژئاوا ) بەڕێوەچوو. بە ئەنجامی ٢-١  ئەڵمانیای ڕۆژئاوا سەرکەوتنی بەدەستهێنا. بۆ دووەمجار لە مێژووی خۆیدا نازناوەکەی بەرزکردەوە، دوای ئەوە لە ساڵی ١٩٥٤ بۆیەکەمجار نازناوەکەی بەدەستهێنابوو.
## سەرچاوەکان

پۆل:میونشن لە دەیەی ١٩٧٠
پۆل:پێشبڕکێیە وەرزشییەکان لە میونشن
پۆل:جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٤
یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٨

**یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٨** کۆتا یاری جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٨ بوو لە نێوان ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا لە یاریگای مۆنۆمێنتال لە بوێنس ئایریسی بەڕێوەچوو. بە ئەنجامی٣ &#x2013; ١ ھەڵبژاردەی ئەرژەنتین سەرکەوتنی بەدەستھێنا و بۆ یەکەمجار
لە مێژووی خۆیدا نازناوەکەی بەرزکردەوە. ھۆڵەندا بۆ دووەمجار لەسەریەک لە یاری کۆتایی جامی جیھانییدا دۆڕا، ھەردووجارەکەش بە ھەڵبژاردەی میوانداریی پاڵەوانێتییەکە دۆڕا، دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٧٤ بە ئەڵمانیای ڕۆژاوا دۆڕا.

## سەرچاوەکان

پۆل:تۆپی پێ لە بوێنس ئایریس
پۆل:جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٨
پاتریارکی

چەپ|وێنۆک|200x200پیکسڵ|نەخشەی پاتریارکاتی ڕۆژھەڵات دوای ئەنجومەنی چالسیدۆن (٤٥١)
**پاتریارکی** (بە یۆنانی کۆن: πατριαρχεῖον patriarcheîon) زاراوەیەکی کڵێساییە لە ئایینی مەسیحیدا کە پێگە و دەسەڵاتی پاتریارکی کڵێسە پێناسە دەکات. بەپێی نەریتە مەسیحییەکان، لە سەدەی یەکەمدا خوێندکارانی مەسیح سێ پاتریارکیان وەک کورسی ئەسقەفی دامەزراند: ڕۆما، ئەنتاکیا، ئەسکەندەریە. قوستەنتینیە لە سەدەی چوارەمدا و ئورشەلیم لە سەدەی پێنجەمدا زیادکرا، لە کۆتاییدا ئەنجومەنی ئەفسوس لە ساڵی ٤٣١ دانی بە پێنج پاتریارکیدا نا.
## سەرچاوەکان
سوپای گەورە

**سوپای گەورە** () ئەو سوپایەیە کە لە ساڵانی ١٨٠٤ تا ١٨١٥ لە شەڕەکانی ناپلیۆن بە سەرکردایەتی ئیمپراتۆری فەڕەنسی ناپلیۆنی یەکەم، و بەشداری لە شەڕی ڕزگارکردنی ئیسپانیا و شەڕەکانی ھاوپەیمانی سێیەمدا کردووە. ھەروەھا چوارەم، پێنجەم، شەشەم حەوتەمیش.

پێکھاتووە لە نزیکەی ٥٤٠ ھەزار سەرباز کە بەم شێوەیە دابەشکراون:
* ٣٥٠ ھەزار سەربازی فەڕەنسی و ھۆڵەندی و بەلجیکی
* ٩٨ ھەزار لە بیلاڕووسی و پۆڵەنی و لیتوانی
* ٣٥ ھەزار نەمسایی
* ٢٥ ھەزار ئیتاڵی
* ٢٤ ھەزار باڤاری
* ٢٠ ھەزار ساکسۆنی
* ٢٠ ھەزار پرووسی
* ١٧ ھەزار لە وێستفالیا
* ١٥ ھەزار سویسری
* ٦ ھەزار پورتوگالی
* ٣٥٠٠ کرواتی

جگە لە نەمسایی و پۆڵەندی و پرووسی یەکە تێکەڵەکان لەلایەن ئەفسەرانی فەڕەنسییەوە سەرۆکایەتی دەکران.

## سەرچاوەکان
سلاڤکۆڤ و برنا

**سلاڤکۆڤ و برنا** شارێکە دەکەوێتە کۆماری چیک.   ناوی کۆنی ئەم شارە ئوستەرلیتز بوو. و ناوەکەی لە گرنگترین شەڕەکانی ناپلیۆندا دانرا کە شەڕی ئۆستەرلیتز بوو.
## سەرچاوەکان

پۆل:شار و شارۆچکەکانی کۆماری چێک
یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢

**یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢** کۆتا یاری جامی جیھانیی ١٩٨٢ بوو کە لە نێوان ئیتاڵیا و ئەڵمانیای ڕۆژاوا لە ١١ی تەممووزی ١٩٨٢ لە یاریگای سانتیاگۆ بێرنابیۆ لە شاری مەدرید ئەنجامدرا. بە ئەنجامی ٣–١ ھەڵبژاردەی ئیتالیا سەرکەوتنی بەدەستھێنا. دوای سەرکەوتنەکانیان لە ساڵانی ١٩٣٤ و ١٩٣٨، بەدەستھێنانی جامی جیھانیی ١٩٨٢ ئیتالیا لەگەڵ ھەڵبژاردەی بەڕازیل یەکسان بوو ھەردووکیان بوونە خاوەنی سێ نازناوی جامی جیھانیی فیفا. دینۆ زۆف گۆڵپارێز و کاپتنی ئیتاڵیا لە تەمەن ٤٠ ساڵ بووە بەتەمەنترین یاریزان کە نازناوی جامی جیھانیی بباتەوە.

## سەرچاوەکان

 
پۆل:جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢
پاک-مان

**پاک مان** یان **پەک مان** (بە ئینگلیزی؛Pac Man) یان Puc man یاریەکی ڤیدیۆی کۆنی ژاپۆنیە کە بۆ یەکەمین جار لەلایەن کۆمپانیای نامکۆ لیمیتد پەرەی پێدراوە و دروستکراوە لە ساڵانی ١٩٨٠ بۆ یاریگاکانی ئارکێد بڵاوکراوەتەوە کە یاریەکە باس لە تۆپەڵەیەکی زەرد دەکات کە لە چوارچێوەیەکی داخراودا کە چوار جنۆکەی ڕەنگاو ڕەنگی لێیە، کە یاریزان دەبێت خاڵ کۆبکاتەوە لەساڵی ٢٠١٠ یاریەکە وەک گۆگڵ دوودڵ بڵاوکرایەوە لە لایەن کۆمپانیای گۆگڵ وەک یادی سی ساڵەی یاریەکە وە هێشتا یاریەکە لە گۆگڵ دوودڵ بەردەستە و یادی دەکرێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید
پۆل:یارییەکانی گەیم گێر
پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:کایەکانی مەک ئۆئێس
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکانی میدوەی
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە خۆراک و خواردنەوە
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان گونجێنراون
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان
پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ
پۆل:ھۆڵی ناودارانی کایەب ڤیدیۆییی جیھانی
یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦

**یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦** کۆتا یاری جامی جیھانیی ١٩٨٦ بوو کە لە نێوان ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین و ئەڵمانیای ڕۆژاوا لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٨٦ لە یاریگای ئەزتێکا لە شاری مەکسیکۆ سیتی بە ئامادەبوونی ١١٤ ھەزار و ٦٠٠ کەس بەڕێوەچوو. لەلایەن کێبڕکێی لەسەر کرا. ئەرژەنتین بە ئەنجامی ٣–٢ یارییەکەی بردەوە.

## سەرچاوەکان




## بەستەرە دەرەکییەکان
* ئەرژەنتین و ئەڵمانیای ڕۆژاوا | ١٩٨٦ یاری کۆتایی جامی جیھانی فیفا | یاری تەواو

پۆل:پێشبڕکێیە وەرزشییەکان لە شاری مەکسیک
پۆل:جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦
یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤

**یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤** کۆتا یاری جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤ بوو کە لە نێوان بەڕازیل و ئیتاڵیایە لە یاریگای ڕۆز بۆول لە شاری پاسادینا لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لە ١٧ی تەممووزی ١٩٩٤ بەڕێوەچوو. بەڕازیل بە لێدانەکانی یەکلاکەرەوە بە ئەنجامی ٣–٢ لە ئیتاڵیای بردەوە و چوارەم نازناوی جامی جیھانیی بەدەستھێنا کاتێک یارییەکە دوای کاتی زیادکراو بە ئەنجامی ٠–٠کۆتایی ھات.

ئەوە یەکەم و تا ئێستاش تاکە یاری کۆتایی جامی جیھانییە کە لە کاتی ئاسایی و زیادکراودا بێ گۆڵ بوو و بە لێدانی سزا یەکلایی بووەوە. ڕۆبێرتۆ باجیۆی لێدانە سزاکەی بۆ ئیتاڵیا لەدەست دا. بەرازیل پێشتر لە یاری کۆتایی ساڵی ١٩٧٠ لە ئیتاڵیا بردبووەوە و یاریی کۆتایی ساڵی ١٩٩٤ بووە دووەم یاریی کە ڕووبەڕووی یەکتر ببنەوە، دوای ئەوەی ئەرژەنتین و ئەڵمانیا لە ساڵانی ١٩٨٦ و ١٩٩٠ ڕووبەڕووی یەکتر بووبوونەوە. ئەمە دوایین یاری کۆتایی جامی جیھانیی بوو کە لە ڕۆژێکدا ئەنجامدرا. لە یاریی کۆتاییی ساڵی ١٩٩٤دا زیاتر لە ٩٤ ھەزار کەس ئامادەبوون .

## سەرچاوەکان

پۆل:جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤
لویس بۆناپارت

**لویس ناپلیۆن بۆناپارت** (بە ئینگلیزی: Louis Napoleon Bonaparte ) (٢ی ئەیلوولی ١٧٧٨ – ٢٥ی تەممووزی ١٨٤٦) پاشای ھۆڵەندا بوو لە نێوان ساڵانی ١٨٠٦ بۆ ١٨١٠. برا بچووکی ناپلیۆن بۆناپارت بووە و باوکی دوایین ئیمپراتۆری فەڕەنسا ناپلیۆنی سێیەم بووە.

ناپلیۆن بۆناپارت حکوومەتە سەربەخۆکانی ناوچە کۆنتڕۆڵکراوەکانی بە مەترسی بۆ سەر خۆی دەبینی، لە ساڵی ١٨٠٦ شانشینی ھۆڵەندای دامەزراند و برا بچووکەکەی وەک پاشای ھۆڵەندا دەستنیشان کرد. بەڵام لویس بە پێچەوانەی چاوەڕوانییەکانی ناپلیۆن ھەوڵیدا پاشایەکی بەرپرسیار و سەربەخۆ بێت. کاتێک ناپلیۆن پلانی دانا ھێرش بکاتە سەر ڕووسیا، لویس ڕەتیکردەوە ھۆڵەندییەکان بنێرێت بۆ شەڕ و لە ئەنجامدا ناپلیۆن ھەموو ھێزە فەڕەنسییەکانی لە ھۆڵەندا کشاندەوە. ئەم پرسە بووە ھۆی لاوازی سەربازی ھۆڵەندا کاتێک ئینگلتەرا ٤٠ ھەزار سەربازی نارد بۆ داگیرکردنی بەشێک لە ھۆڵەندا. لە کۆتاییدا ھێزەکانی فەڕەنسا لەژێر فەرماندەیی ژان باپتیست بێرنادۆتی پاشای داھاتووی سوێد، ڕووبەڕووی ھێرشی ئینگلیز بوونەوە. ناپلیۆن داوای دەستلەکارکێشانەوەی لویس لە دەسەڵاتی پاشایەتی ھۆڵەندا کرد و لویس ڕەتیکردەوە. دواجار ناپلیۆن لە ١ی تەممووزی ساڵی ١٨١٠ ھێرشی کردە سەر ھۆڵەندا و لویسی ناچار کرد دەست لەکار بکێشێتەوە لە بەرژەوەندی کوڕەکەی لویسی دووەم.

دوای وازھێنان و دەستلەکارکێشانەوە، لویس لە نەمسا و تاسکەنیدا لە دەربەدەریدا ژیاوە و لە ٢٥ی تەممووزی ١٨٤٦ لە شاری لیڤۆرنۆ کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٨
پۆل:مردووانی ١٨٤٦
پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان
ئەربەعین

لە ئیسلامی شیعەدا, **ئەربەعین** () چلەی دوای یادی عاشورایە کە ساڵڕۆژی کۆچی دوایی حوسێن کوڕی عەلی نەوەى پێغەمبەری ئیسلام محەمەد و سێیەم ئیمامی شیعەیە. حوسێن کوژرا، شانبەشانی زۆربەی کەسوکارەکەی و دەستە بچووکەکەی، لە شەڕی کەربەلا لە ساڵی ١٠ ی موحەڕەمی ٦١ی کۆچی (٦٨٠ی زایینی ) دژی سوپای خەلیفەی ئومەوی یەزیدی کوڕی معاویە ( r. 680–683 ). شەڕەکە دوای ئەوە هات کە حوسێن بەیعەت نەدا بە یەزید کە زۆرجار لەلایەن مێژوونووسانی موسڵمانەوە وەک کەسێکی بێ پەرست و بەدڕەوشت وێنا دەکرێت. لە ئیسلامی شیعەدا کەربەلا هێمای ململانێی هەمیشەیی نێوان چاکە و خراپە و لوتکەی خۆبەختکردن و تێکدانی کۆتایی ئەرکی پێغەمبەرانەی محەممەدە.

ئەربەعین هاوکاتە لەگەڵ ڕۆژی ٢٠ی سەفەر کە دووەم مانگی ساڵنامەی ئیسلامییە و یادکردنەوەکەشی ڕەگ و ڕیشەی لە نەریتە سەرەتاییەکانی پرسەی ئیسلامییەوە هەیە. موسڵمانانی شیعە ساڵانە لە ڕێگەی کۆبوونەوەی ماتەمینی و دووبارە نمایشکردنی دراماتیکیی گێڕانەوەی کەربەلا و کردەوەی خێرخوازیەوە ئەو ڕۆژە یاددەکەنەوە. هەروەها ئەربەعین ڕۆژی سەردانیی و زیارەتکردنە بۆ مەزارگەی حوسێن لە کەربەلا، عێراق. سەردانیکەران بە ژمارەیەکی زۆر دەگەنە ئەوێ، زۆرجار بە پێ، و زۆربەیان لە شاری نەجەفەوە، کە نزیکەی هەشتا کیلۆمەتر لێیەوە دوورە، شوێنی مەزارگەی عەلی کوڕی ئەبی تالیبە. زیارەتی ئەربەعین کە لە سەردەمی سەدام حوسێن سەرۆک کۆماری عێراق قەدەغە کرابوو، دوای لابردنی لە ساڵی ٢٠٠٣ لە دوو ملیۆن بەشداربوو لەو ساڵەدا بۆ نزیکەی بیست ملیۆن بەشداربوو لە ساڵی ٢٠١٤دا گەشەی کردووە. 

## ئەربەعین لە ساڵنامەی زاینیدا
ئەربەعین، بیستەمی سەفەر لە ساڵنامەی ئیسلامیدا ، هاوتایە لەگەڵ ڕۆژێکی جیاواز لە ساڵنامەی زاینیدا هەموو ساڵێک. 

## گەلەری

File:پیاده_روی_اربعین.jpg|کۆبوونەوەی ئەربەعین
File:پیاده_روی_اربعین_32.jpg|alt=
File:پیاده_روی_اربعین_46.jpg|alt=
File:پیاده_روی_اربعین_حسینی.jpg|alt=
File:The_clergymen_on_the_arbane_hike_روحانیت_در_پیاده_روی_اربعین_13.jpg|alt=


## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:جەژنە ئیسلامییەکان
پۆل:شیعە
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سیندی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی بەنگلا
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئازەربایجانی
دۆدۆ

وێنۆک|مۆدێلی گەچ و مۆمی دۆدۆیەک
**دۆدۆ** مەلێکی نەفڕی قڕتێکەوتووە. ژیوارگەی ئەم مەلە دوورگەی مۆریس بووە. لە ١٦٦٢دا قڕی تێ کەوتووە. باڵای نزیکەی ١ م بووە و کێشی ١٠٫٦–١٧٫٥ کگم بووە. میوەی دەخوارد و لەسەر ئەرد ھێلانەی دروست دەکرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:دۆدۆ
پۆل:مەلەکانی مۆریس
پۆل:‫ھێما نەتەوەیییەکانی مۆریس‬
پۆل:‫مەلە نەفڕە قڕتێکەوتووەکان‬
پۆل:‫مەلە قڕتێکەوتووەکانی دوورگەکانی ئۆقیانووسی ھیندی‬
پۆل:‫گیانلەبەرە قڕتێکەوتووەکانی مۆریس‬
پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە
یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠

**یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠** کۆتا یاری جامی جیھانیی ١٩٨٦ بوو کە لە نێوان ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین و ئەڵمانیای ڕۆژاوا لە ٨ی تەممووزی ١٩٩٠ لە یاریگای ئۆڵۆمپیکۆ لە شاری ڕۆما بەڕێوەچوو. بە ئەنجامی ١–٠ ئەڵمانیای ڕۆژاوا یارییەکەی بردەوە و بۆ جاریی سێیەم لە مێژوویدا نازناوەکەی بەرزکردەوە و بووە یەکەم ھەڵبژاردە لە جیھاندا کە سێجار لەسەر یەک (ساڵی ١٩٨٢ و ١٩٨٦)یاریی کۆتاییی بکات، ئەم ڕووداوە بۆ جارێکی دیکە لە ساڵانی ١٩٩٤ و ١٩٩٨ و ٢٠٠٢ لەلایەن بەرازیلەوە دووبارەکرایەوە فرانتس بێکنباوەر ڕاھێنەری ئەڵمانیا تاکە کەسە کە وەک یاریزان (١٩٦٦, ١٩٧٤) و وەک ڕاھێنەر (١٩٨٦، ١٩٩٠) ھەردوو مەدالیای زیو و زێڕی بەدەستھێناوە، ھەروەھا مەدالیای برۆنزی وەک یاریزانێک (١٩٧٠) بەدەستھێناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠