ئەلێکسی لیۆنۆڤ

**ئەلێکسی ئارخیپۆڤیچ لیۆنۆڤ**  (بە ئینگلیزی: Alexei Arkhipovich Leonov [a] (٣٠ی ئایاری ١٩٣٤ – ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩) گەردوونناس و فڕۆکەوانی سۆڤیەت و ڕووسی بووە، جەنەڕاڵی ھێزی ئاسمانی، نووسەر و ھونەرمەند بووە. لە ١٨ی ئازاری ١٩٦٥ بووە یەکەم کەس کە پیاسەیەکی بۆشایی ئاسمان ئەنجامدا، لە کاتی ئەرکی ڤۆسخۆد ٢ بۆ ماوەی ١٢ خولەک و ٩ چرکە لە کەپسولەکە دەرچوو. ھەروەھا ھەڵبژێردرا بۆ ئەوەی یەکەم کەسی سۆڤیەت بێت کە لەسەر مانگ بنیشێتەوە ھەرچەندە پڕۆژەکە ھەڵوەشایەوە.

لە تەممووزی ساڵی ١٩٧٥، لیۆنۆڤ فەرماندەیی کەپسوولی سۆیوزی کرد لە ئەرکی ئەپۆلۆ-سۆیوزدا، کە بۆ ماوەی دوو ڕۆژ لەگەڵ کەپسوولی ئەپۆلۆی ئەمریکی لە بۆشایی ئاسمان جێگیر بوو.

لیۆنۆڤ دووجار پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەت بووە (١٩٦٥، ١٩٧٥)، جەنەڕاڵێکی گەورەی فڕۆکەوانی بووە (١٩٧٥)، براوەی خەڵاتی دەوڵەتی یەکێتی سۆڤیەت بووە (١٩٨١)، ئەندامی ئەنجومەنی باڵای پارتی ڕووسیای یەکگرتوو بووە (٢٠٠٢–٢٠١٩).

## ژیانی سەرەتایی و خزمەتی سەربازی
لیۆنۆڤ لە ٣٠ی ئایاری ١٩٣٤ لە شاری لیستڤیانکا لە شاری سیبیریای ڕۆژاوا لە SFSR ی ڕووسی لە خێزانێکی ڕووسی لەدایکبووە.  باپیرەی بەھۆی ڕۆڵی لە شۆڕشی ساڵی ١٩٠٥ی ڕووسیادا ناچار بوو ڕووی لە سیبیریا کردبوو. ئەلێکسی ھەشتەمی نۆ منداڵ بوو کە لە ژیاندا ماون و لە née یەڤدۆکیای لەدایکبوون سۆتنیکۆڤا و ئارخیپ.   باوکی کارەباچی و کانگەر بووە. 

لە ساڵی ١٩٣٦ باوکی دەستگیرکرا و بە «دوژمنی گەل» ناسێندرا. لیۆنۆڤ لە ژیاننامەی خۆیدا نووسیویەتی: «ئەو تەنیا نەبووە: زۆرێک دەستگیر دەکران. ئەوە بەشێک بوو لە ھەوڵێکی ویژدانی دەسەڵاتداران بۆ بنبڕکردنی ھەر کەسێک کە سەربەخۆیی یان ھێزی کارەکتەری زۆری نیشان دابێت. ئەمانە ساڵانی پاکتاوکردنی ستالین بوون. زۆرێکیان لەناو گولاگە دوورەکاندا ون بوون و جارێکی دیکە نەبینرانەوە.» 

خێزانەکە لەگەڵ یەکێک لە خوشکە خێزاندارەکانی لە شاری کیمێرۆڤۆ نیشتەجێ بوون. باوکی دوای ئازادکردنی پەیوەندی بە خێزانەکەوە کردەوە لە شاری کێمێرۆڤۆ. قەرەبووی زیندانیکردنی ناڕەوای بۆ کرایەوە.  لیۆنۆڤ ھونەری وەک ڕێگەیەک بۆ دابینکردنی خۆراکی زیاتر بۆ خێزانەکە بەکارھێنا. دەستی بە کاری ھونەری کردووە بە کێشانی گوڵ لەسەر فڕنەکان و دواتر دیمەنی سروشتی لەسەر کانڤاسەکان نەخشاندووە. 

حکوومەتی سۆڤیەت ھانی ھاووڵاتیانی خۆی دا بچنە پرۆسیای داگیرکراوی سۆڤیەت، بۆیە لە ساڵی ١٩٤٨ خێزانەکەی ڕوویان لە کالینینگراد کرد.  لیۆنۆڤ لە ساڵی ١٩٥٣ خوێندنی ناوەندی (ژمارە ٢١)ی تەواو  داواکاری پێشکەش کرد بۆ ئەکادیمیای ھونەر لە شاری ڕیگا لە لاتڤیا، بەڵام بەھۆی زۆری تێچووی خوێندنەوە بڕیاریدا بەشداری نەکات. لیۆنۆڤ بڕیاریدا پەیوەندی بە قوتابخانەیەکی ئامادەکاری فڕینی ئوکراینا بکات لە شاری کرێمنجوگ. یەکەم گەشتی تاکەکەسی لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٥٥ ئەنجامدا. لەکاتێکدا لیۆنۆڤ بە خوێندنی نیوەکاتی لە ڕیگا خۆی بە خولیای ھونەردا دەبەخشێت، دەستی بە خولێکی پێشکەوتووی دوو ساڵە کرد بۆ ئەوەی ببێتە فڕۆکەوانی فڕۆکەوانی جەنگی لە قوتابخانەی فڕۆکەوانانی ھێزی ئاسمانی باڵای چوگێڤ لە SSRی ئوکراینا. 

لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٧ لیۆنۆڤ بە بڕوانامەی ڕێزلێنانی دەرچووە و وەک نەقیب لە فەوجەکەی ١١٣ی فڕۆکەوانی پەرەشوت دامەزرا، کە بەشێک بوو لە فرقەی ١٠ی فڕۆکەوانی ئەندازیاری لە سوپای ئاسمانی ٦٩ لە کیێڤ.  لە ١٣ی کانوونی دووەمی ١٩٥٩ لەگەڵ سڤێتلانا پاڤلۆڤنا دۆزنکۆ ھاوسەرگیری دەکات. ڕۆژی دواتر ڕووی لە ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات کرد بۆ ئەرکە نوێیەکەی لەگەڵ فەوجەکەی ٢٩٤ی سیخوڕی لە سوپای ئاسمانی 24. 
پەڕگە:Portrait of ASTP crews - restoration.jpg|alt=The five crew members of ASTP sitting around a miniature model of their spacecraft|تیمی ئەپۆلۆ-سۆیوز لە ساڵی ١٩٧٥
پەڕگە:ASTP handshake - cropped.jpg|alt=The historic handshake between Leonov and Tom Stafford|دەستگرتنە مێژوویییەکەی نێوان لیۆنۆڤ و تۆم ستافۆرد
پەڕگە:Astronaut Donald K. Slayton and cosmonaut Aleksey A. Leonov in the Soyuz Orbital Module.jpg|alt=Leonov (left) with Deke Slayton in the Soyuz spacecraft|لیۆنۆڤ (چەپ) لەگەڵ دێک سلایتۆن لە کەشتی ئاسمانی سۆیوز


## سەرچاوەکان

## سەرچاوەی زیاتر
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## زیاتر بخوێنەوە
* 
* 
* "Testing of rocket and space technology – the business of my life" Events and facts – A. I. Ostashev, Korolyov, 2001.New Page 1;
* "Rockets and people" – B. E. Chertok, M: "mechanical engineering", 1999.  
* "Bank of the Universe" – edited by Boltenko A. C. , Kyiv, 2014. , publishing house "Phoenix", 
* A.I. Ostashev, *Sergey Pavlovich Korolyov – The Genius of the 20th Century* — 2010 M. of Public Educational Institution of Higher Professional Training MGUL .
* *S. P. Korolev. Encyclopedia of life and creativity* – edited by C. A. Lopota, RSC Energia. S. P. Korolev, 2014 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ڤیدیۆیەکی گەشتەکەی بۆ بۆشایی ئاسمان
* ئەرکی ڤۆسخۆد ٢ سەردانی کرایەوە
* ھونەری زانستی خەیاڵی لەلایەن لیۆنۆڤ و سۆکۆلۆڤەوە. گەلەرییەکی بەرفراوان، لەگەڵ تێبینی. 
* ماڵپەری فەرمی ئیدارەی شار بایکنور – ھاووڵاتیانی فەخری بایکنور
* ''ئەلێکسی لیۆنۆڤ، گەشتکەری بۆشایی ئاسمان'', فیلمی ڤلادیمێر کۆزلۆڤ، فەرەنسا-ڕووسیا، ٢٠١١

پۆل:نیگارکێشانی سۆڤیەت
پۆل:جەنەراڵەکانی ھێزی ئاسمانی سۆڤیەت
پۆل:وێنەکێشانی پیاوی ڕووسی
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
پۆل:پاڵەوانەکانی یەکێتی سۆڤیەت
پۆل:مردووانی ٢٠١٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی