open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دان ئاتیاس

**دانیال ئاتیاس** (لەدایکبووی ٤ی کانوونی دووەمی ١٩٥١) دەرھێنەر و بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە. ھەروەھا دەرھێنەری تاکە فیلمی درێژی فیلمی *Silver Bullet* ە لە ساڵی ١٩٨٥ کە لەسەر بنەمای ڕۆمانەکەی ستیڤن کینگ دروست کراوە. کاری ھونەری ئاتیاس چوار دەیەی خایاندووە، لەو ماوەیەدا ژمارەیەکی بەرچاو لە بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە بەناوبانگەکانی پرایم تایمی دەرھێناوە، لەوانە *میامی ڤایس* و *بێڤەرلی ھیڵز*. ئاتیاس دوو پاڵێوراوی خەڵاتی ئیمی وەرگرتووە بەھۆی دەرھێنانی فیلمی *[[ئەنتۆراج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ئەنتۆراج]]*. دەرھێنەری ئاسایی درامای سیخوڕیی *ئەلیاس* بووە. ھەروەھا دەرھێنەری دوو ئەڵقەی فیلمی *[[ونبوو (زنجیرەی تەلەفزیۆنی)|ونبوو]]* بووە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١
پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس
جۆرج ماستراس

**جۆرج ماستراس** () لە ١٠ی نیسانی ١٩٦٦ لەدایک بووە، نووسەر و سیناریۆنووس و دەرھێنەر و بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی یۆنانی ئەمریکییە. لە ھەر پێنج وەرزی درامای AMC *[[گۆڕانی خراپ]]* کاری کردووە. خەڵاتی ئەدەبی پێن یو ئێس ئەی لە ساڵی ٢٠٠٩ بەدەستھێنا، خەڵاتی پرایم تایمی ئیمی لە ساڵی ٢٠١٣ و ٢٠١٤ وەک یەکێک لە بەرھەمھێنەرانی فیلمی گۆڕانی خراپ بەدەستھێناوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرانی ئەمریکی کە بە ڕەچەڵەک یۆنانین
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
فرێدریک تۆیێ

**فرێدریک تۆیێ** دەرھێنەری تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە و ناوبەناو وەک بەرھەمھێنەر دەردەکەوێت تۆی لە زانکۆی کالیفۆرنیا لە سانتا باربارا خوێندوویەتی و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی تەواو کردووە

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
میشێل لۆتیتۆ

**میشێل لۆتیتۆ** (  ; ١٥ی حوزەیرانی ١٩٥٠ ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٧  ) زۆرخۆرێکی فەڕەنسی بوو، لە شاری گرێنۆبڵ لەدایکبووە، بەناوبانگ بوو بە خواردنی ئەو شتانەی کە ناتوانرێت ھەرس بکرێن. بە «*Monsieur Mangetout*» (ئەو کەسەی کە ھەمووی شتێک دەخوات) ناسرا. لە تەمەنی ٩ ساڵییەوە دەستی بەم کارە سەیرە کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠
پۆل:مردووانی ٢٠٠٧
نیس

**نیس** (بە فەڕەنسی: Nice) شارێکە دەکەوێتە باشووری فەڕەنسا، لە کەنارەکانی دەریای ناوەڕاست لەنێوان مارسیلیا و جەنەوا ، لە ھەرێمی ئەلب-کۆت دی ئازۆر. ژمارەی دانیشتووانی ٩٣٣،٠٨٠ کەسە (لە ساڵی ١٩٩٩)، ڕووبەرەکەی ٧١.٩٢ کیلۆمەتر دووجایە. شارەکە ناوەندێکی گەورەی گەشتیارییە لە وڵاتەکەدا. بەناوبانگە بە ھاوینەھەوار و سەیرانگە جوانەکانی و ساڵانە بە ملیۆنان گەشتیار سەردانی دەکەن.

شارەکە فڕۆکەخانەیەکی شارستانی ھەیە کە زۆربەی ھێڵە ئاسمانییە نێونەتەوەییەکان تێیدا ھەڵدەستن و دەنیشنەوە؛ کە فڕۆکەخانەی «کۆت دی ئازۆر»ە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی فەڕەنسا
پۆل:پارێزگاکانی فەڕەنسا
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە فەڕەنسا
ڕۆتەردام

وێنۆک|250x250پیکسڵ|دیمەنی ئاوەڕۆیەکی ڕووەتەردام
وێنۆک|250x250پیکسڵ|وێستگەی سەرەکی شەمەندەفەر

**ڕووەتەردام** یان **ڕۆتیردام** شار و شارەوانییەکە لە ڕۆژاوای ھۆڵەندا، لە ناوچەی ھۆڵەندای باشوور. دووەم شاری ھۆڵەندا و یەکێکە لە گەورەترین بەندەرە دەریایییەکانی جیھان.

شارەکە ھیچی تر نەبوو جگە لە بەنداوێک کە لە ساڵی ١٢٧٠ی زایینی لەسەر ڕووباری ڕۆت دروست کرابوو و ناوی ئەم بەنداوە لێنراوە، شارەکە گەشەی کردووە و بووەتە یەکێک لە دیارترین کۆبوونەوە بازرگانییەکانی جیھان، ھەروەھا بەھۆی شوێنی ستراتیژییەکەی لە ڕووباری ڕاین- دێڵتای مۆیس-شیڵت لەسەر دەریای باکوور و لە دڵی ناوەندی گەورەی گواستنەوەی ھێڵی ئاسن و ڕێگاوبان و فڕۆکەوانی و گواستنەوەی دەریایی کە ھەموویان درێژدەبنەوە تا قووڵایی ئەورووپا، زۆرجار بە ڕووەتەردام وەک «دەروازەی ئەورووپا» ناودەبرێت.

ڕووەتەردام دەکەوێتە باشووری ھۆڵەندا، و ژمارەی دانیشتووانی شارەکە بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٣ گەیشتە نزیکەی ٦١٨ ھەزار کەس، و ژمارەی کۆبوونەوەی شارستانی ڕووەتەردامی گەورە (شارەکە و دەوروبەری) ١٫٣ ملیۆن کەسە. سەبارەت بە تەواوی کۆکراوەی ناوچەی ڕووەتەردام و ھاگ، ژمارەی دانیشتووانی بە ٢٫٩ ملیۆن کەس مەزەندە دەکرێت و لە خشتەی گەورەترین کۆبوونەوەی شارەکانی جیھان و گەورەترین لە ھۆڵەندا لە پلەی ٢٠٦دایە. ڕووەتەردام بە تەلارسازی ناوازەی و زانکۆی ئیراسموس و کەلەپوورە دەریایییە دیارەکانی بەناوبانگە، بەو پێیەی بەندەری شارەکە دڵی لێدەر و ھێنەری سەرەکی ئابوورییەکەی پێکدەھێنێت، چونکە لە نێوان ساڵانی ١٩٦٢ بۆ ٢٠٠٤ بە قەرەباڵغترین بەندەری جیھان دادەنرا پێش ئەوەی بەندەری شەنگەھای لێی بباتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی ھۆڵەندا
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ھۆڵەندا
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی دەریای باکوور
پۆل:ڕۆتەردام
شا ئارتوور

**شا ئارتوور** سەرکردەیەکی ئەفسانەییی بەریتانیایی بوو کە بەپێی مێژوو و چیرۆکەکانی سەدەکانی نێوەڕاست ، لە کۆتاییی سەدەی پێنجەم و سەرەتای سەدەی شەشەمی زایینیدا بەرگری لە بەریتانیا کرد دژی هێرشبەرانی ساکسۆن. وردەکارییەکانی ژیانی شا ئارتوور تێکەڵەیەکە لە چیرۆکە فۆلکلۆرییەکان و بەرهەمە وێژەیییەکان. مێژوونووسانی هاوچەرخ هاوڕانە لەسەر ئەوەی کە ئەو کەسایەتییەکی مێژوویی نەبووە. بەرهەمە مێژوویییە پرشوبڵاوەکان سەبارەت بە ئارتوور لە سەرچاوەکانی وەک *[[تواریخ ولز|مێژووی وێڵز]]* و *[[تاریخ بریتون‌ها|مێژووی بەریتانییەکان]]* و نووسراوەکانی گیلداسەوە کۆ کراونەتەوە. هەروەها نێوی وی لە سەرچاوەکانی شێعری سەرەتاییی بەریتانی وەک *[[ا گودودین|ئێگودودیندا]]* هاتووە.

## سەبارەت بە ئارتوور
ئارتوور کەسایەتیی ناوەندی لە ئەفسانەی سرووشتی بریتنە.  ئەو کەسایەتییە ئەفسانەیییە بە گشتی دوای نووسرانی پەڕتووکی کورتەمێژووی پاشاکانی بەریتانیا لە سەدەی دوازدەهەم، سەرنجی نێونەتەوەییی بەدەست هێنا.

پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٥ەم
پۆل:مردووانی سەدەی ٦ەم
پۆل:ئەفسانەکانی سەدەی ناوەڕاست
سەدەی ٨ەم

**سەدەی ھەشتەم** ماوەیەکی کاتییە لە یەکەم ڕۆژی ساڵی ٧٠١ تا کۆتا ڕۆژی ساڵی ٨٠٠ بەپێی ڕۆژژمێری زایینی.

ئەم سەدەیە گەواھیدەری داگیرکارییە شانشینی ئومەوی بوو کە لە داگیرکردنی ئیسلامی بۆ سەر ئیسپانیا دەستی پێکرد بە سەرۆکایەتی تاریق کوڕی زیاد و شکستی ڤیزیگۆتەکان. و داگیرکردنی دۆڵی ئیندۆس بە سەرکردایەتی محەمەدی کوڕی قاسم سەقافی، داگیرکردنی وڵاتانی ئەودیوی ڕووبار بوخارا و سەمەرقەند و کابول، پاشان کشگەر لە سنوورەکانی چین بە سەرکردایەتی قوتەیبەی کوڕی موسلیم. ھەروەھا گەواھیدەری ڕووخانی خەلافەتی ئومەوی و دامەزراندنی خەلافەتی عەباسی بووە.و لە شانشینی فرانکەکاندا، کودەتایەک دژی شانشینی مێرۆڤینجی ڕوویدا و شانشینی کارلونجی دامەزرا کە دەستی کرد بە فراوانبوون لە ڕۆژاوای ئەورووپادا لە ھەنگاوێکدا بۆ دامەزراندنی ئیمپراتۆریەتیی فرانکەکان.لە ژاپۆن گەواھیدەری سەرەتای سەردەمی نارا بوو لە سەرەتای سەدەکە و سەرەتای سەردەمی ھێیان لە کۆتایی سەدەدا.  

[وێنۆک|نەخشەی وڵاتانی جیھان لە ساڵی [٧٥٠|٧٥٠ی زایینی]]
وێنۆک|وێنەکێشانێکی ئەندێشەیی شەڕی قووللەکان، یەکێک لە شەڕەکانی سەدەی ھەشتەم
## سەرچاوەکان

پۆل:سەدەکان
پۆل:سەدەی ٨ەم
پۆل:ھەزارەی ١ەم
زمانی مەندایی

وێنۆک|311x311پیکسڵ|نووسینە مەنداییەکان
**زمانی مەندایی** زمانی ڕێوڕەسمی ئایینی مەنداییە. زمانی کلاسیکی مەنداییی وەک زمانێکی ڕێوڕەسمی بەکاردەھێنرێت کە لە ڕێگەیەوە پەرتووکە ئایینییەکانی ئایینی سابیئە-مەندایی نووسراون. لە کاتێکدا زمانی ئاخاوتنی مەنداییەکان کە پێی دەوترێت **ڕەتەنە** کە زاراوەیەکی مەنداییە کە لەلایەن مەنداییەکانەوە لە ژیانی ڕۆژانەدا بەکاردەھێنرێت، ھەرچەندە لە ئێستادا لە لێواری لەناوچووندایە، کە بەکارھێنانی لە ژیانی ڕۆژانەدا زۆر کەمی کردووە، و شایەنی باسە کە ڕەتەنە لەلایەن مەنداییەکانی ئەھوازەوە بەکاردەھێنرێن، بە پێچەوانەی مەنداییەکانی عێراق کە لە ژیانی ڕۆژانەیاندا زاراوەی عێراقی بەکاردەھێنن. ڕەتەنە بە مەندایی و نا پاک دەناسرێتەوە، بەو پێیەی زۆر کاریگەری زمانی عەرەبی و و فارسی لەسەرە. زمانی مەندای کلاسیکی وەک لقی پاکی ئارامیی ڕۆژھەڵاتی پۆلێن دەکرێت، چونکە بە توندی و کاریگەری نەبوونەکەی لەلایەن ھیچ زاراوەیەکی دیکەوە لە ڕووی ڕێزمانییەوە تایبەتمەندە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زمانەکانی ئێران
پۆل:زمانەکانی عێراق
یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩

**یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩** یارییەکی تۆپی پێی  بوو. بۆ دیاریکردنی براوەی جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩ . یارییەکە لە یاریگای ئێلیس پارک لە شاری جۆهانسبێرگ لە ئەفریقای باشوور لە نێوان هەڵبژاردەی ئەمریکا و بەڕازیل ئەنجامدرا.لە گێمی یەکەمدا هەڵبژاردەی ئەمریکا بە ئەنجامی ٢-٠ پێشکەوت، بەڵام بەڕازیل لە گێمی دووەم سێ گۆڵی تۆمارکرد و بە ئەنجامی ٣-٢ سەرکەوتنی بەدەستهێنا.بۆ جاری سێهەم لە مێژوویدا نازناوەکەی بەرزکردەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩
ناساندن بە جنس و جیاکەر

**ناساندن بە جنس و جیاکەر** چەشنێک پێناسەیە کە لە دوو بەش دروست بووە: جنسێک و جیاکەرێک.

*جنس*، خۆی پێناسەیەکە کە پێشتر ھەبووە و ئێستا دەگونجێ وەکوو بەشێک بۆ دروستکردنی پێناسەیەکی نوێ بە کار ببرێت. ھەموو ئەو پێناسانەش کە وا جنسیان یەکێکە بە ئەندامانی ئەو جنسە دەژمێردرێن. *جیاکەر* یا *فەسڵ* ئەو بەشە لە پێناسە نوێکەیە کە جنس ناتوانێ بەخێوی بکات.

بۆ وێنە، ئەم دوو پێناسەیە لە بەرچاو بگرن:

* *سێگۆشە* شێوەیەکی تەختە کە لە سێ لاوە بە ڕاستەھێڵ دەورە دراوە.

* *چوارلا* شێوەیەکی تەختە کە لە چوار لاوە بە ڕاستەھێڵ دەورە دراوە.

ئەم دوو پێناسەیە لە جنسێک و دوو جیاکەر پێک ھاتوون: جنسەکە بۆ ھەردووکیان شێوەی تەختە؛ جیاکەری سێگۆشە «لە سێ لاوە بە ڕاستەھێڵ دەورەدراو» و، جیاکەری چوارلاش «لە چوار لاوە بە ڕاستەھێڵ دەورەدراو» -ە.

ئەم شێوە پێناسکردنە لانی کەم دەگەڕێتەوە بۆ ئەرەستوو.

## سەرچاوەکان
enwiki
پۆل:دەرھەستکاری
پۆل:فەلسەفەی زمان
زەردەواڵە

**زەردەواڵە** () جۆرێکە لە مێروو کە سەر بە ڕیزبەندی Hymenopteraیە کە ھەنگ و مێروولەش لەخۆدەگرێت. بە جەستەی باریک و کەمەرێکی تەسک و باڵەکانیان ناسراون کە لە کاتی پشوودان بە درێژایی دەچمێن. جۆرەھا زەردەواڵە ھەیە و تایبەتمەندییە فیزیکییەکانیان جیاوازە. ھەندێک جۆر ڕەنگیان گەشاوەیە، بەشێوەیەکی ڕەش و زەرد دەرەکەون. ھەندێکی تریش بریقەیەکی کانزاییان ھەیە. زەردەواڵەکان نێچیرن و بە شێوەیەکی سەرەکی لە مێروو و جاڵجاڵۆکە دەخۆن. ھەروەھا بۆ ھەندێک ڕوەک گەردەنکەری گرنگن. سەرەڕای ئەوەش، ھەندێک جۆری زەردەواڵە بەکاردەھێنرێن بۆ کۆنترۆڵکردنی دانیشتووانی ئافاتەکان لە ناوچە کشتوکاڵییەکان. لەکاتێکدا کە زەردەواڵەکان بەگشتی شەڕانگێز نین، بەڵام لەوانەیە کاتێک ھەست بە مەترسی دەکەن یان ئەگەر ھێلانەکانیان تێکچوو، چزوو بەکاربێنن. چزووەکانیان دەتوانێت ئازاربەخش بێت و لەوانەیە ببێتە ھۆی کاردانەوەی حەساسییەت لە ھەندێک کەسدا. بە گشتی زەردەواڵە ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە ئیکۆسیستەمدا و چەندین سیفەتی سەرنجڕاکێشی ھەیە.

## سەرچاوەکان
*
ڕووسیا لە سەردەمی ڤلادیمێر پوتین

لە ساڵی ١٩٩٩ەوە، ڤلادیمێر پوتین بەردەوام وەک سەرۆک ( سەرۆکی بە وەکالەت لە ساڵی ١٩٩٩ تا ٢٠٠٠؛ ٢٠٠٠-٢٠٠٤، ٢٠٠٤-٢٠٠٨، ٢٠١٢-٢٠١٨ و ٢٠١٨ تا ئێستا) یان وەک سەرۆکوەزیرانی ڕووسیا (سێ مانگ لە ساڵی ١٩٩٩، خولی تەواوەتی ٢٠٠٨- ٢٠١٨ )کاری کردووە. پوتین ئەندامی یەکەی حزبی ڕووسیای یەکگرتوو بووە، کە هاوکات سەر بە بەرەی جەماوەرییە.  ئایدۆلۆژیا و ئەولەویەتەکانی سیاسی سەرۆکی ڕووسیا هەندێک جار بە پوتینیزم ناودەبرێن . لە ساڵی ٢٠٠٧ لەلایەن گۆڤاری تایمەوە خەڵاتی باشترین کەسایەتی پێبەخشرا.  لە ساڵی ٢٠١٥ لە پلەی یەکەمی لیستی ١٠٠کەسایەتییە کاریگەرەکانی جیهاندا بوو.  لە ساڵانی ٢٠١٣تا ٢٠١٦ پلەی یەکەمی لە لیستی کاریگەرترین کەسانی جیهان لە فۆربسدا بەدەستهێناوە.   ئابووری و ئاستی ژیانی ڕووسیا لە قۆناغی سەرەتای ڕژێمی پوتیندا بە خێرایی گەشەی کرد، کە تا ڕادەیەکی زۆر بەهۆی بووژانەوەی پیشەسازی نەوتەوە سووتەمەنی بوو.    بەڵام دابەزینی نرخی نەوت و گەمارۆکانی لکاندنی کریمیا لەلایەن ڕوسیاوە بووە هۆی پاشەکشە و وەستان لە ساڵی ٢٠١٥  تا ئێستاش بەردەوامە. 

## سەرچاوەکان

پۆل:ڤلادیمیر پوتین
پۆل:سیاسەتی ڕووسیا
پۆل:دەسەڵاتخوازی
پۆل:وێبگەی فەرمی لە ویکیدراوەدا نییە
پۆل:مێژووی سیاسی ڕووسیا
بێن بۆڤا

**بنیامین ویلیام بۆڤا** () (٨ی تشرینی دووەمی ١٩٣٢٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠) نووسەر و سەرنووسەرێکی ئەمریکی بوو. لە ماوەی ٦٠ ساڵی کارکردنی نووسیندا، نووسەری زیاتر لە ١٢٠ بەرھەمی ڕاستی و خەیاڵی زانستی بووە، سەرنووسەری کتێبی *زانستی خەیاڵی و ڕاستی ئەنالۆگ بووە*، کە شەش جار خەڵاتی ھوگۆی بەدەستھێناوە، و بەڕێوەبەری سەرنووسەری *ئۆمنی*، و ھەروەھا سەرۆکی ھەردوو کۆمەڵەی نیشتمانی بۆشایی ئاسمان و نووسەرانی زانستی خەیاڵی ئەمریکا بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:نووسەرانی شاری فیلادلفیا
پۆل:نووسەران دەربارەی ئایین و زانست
پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان
پۆل:نووسەرانی خەیاڵی زانستیی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئیتاڵی
پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی
پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:مردووانی ٢٠٢٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢
پۆل:ڕەخنەگرە خەیاڵییە زانستییەکان
پۆل:دەستکاریکەرە خەیاڵییە زانستییەکان
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:بێخوایانی ئەمریکی
پۆل:نووسەران دەربارەی دین و زانست
ھونەرمەند (فیلم)

**ھونەرمەند** () فیلمێکی درامای ڕۆمانسی بێدەنگی فەڕەنسییە لە ساڵی ٢٠١١، و بیجۆ بێرینیس و جان دیجاردین ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. فیلمەکە پێنج خەڵاتی ئۆسکاری بەدەستھێناوە، لەوانە باشترین فیلم و باشترین ڕۆڵگێڕ بۆ فیلمی جان دووجاردان، کە بووە یەکەم فەڕەنسی کە ئەم خەڵاتەی بەدەستھێناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١
پۆل:براوەکانی خەڵاتی بافتا بۆ باشترین فیلم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین فیلمی سیزەر
پۆل:باشترین فیلمە مۆسیقییەکان یان کۆمیدییەکانی براوەی گۆڵدن گڵۆب
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلم
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھۆلیوود، لۆس ئانجلەس
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئەکتەران
پۆل:ئەو فیلمانەی کە باشترین ئەکتەری مۆسیقی یان کۆمیدییان تێدایە کە خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بەدەستھێناوە
پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ستۆدیۆکاندا داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون
پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین دیزاینی جلوبەرگ بەدەستھێناوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین نمرەی ڕەسەنیان بەدەستھێناوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین دەرھێنان بەدەستھێناوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی بافتای بۆ باشترین دەرھێنان بەدەستھێناوە
پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە فەرەنسییەکان
پۆل:خەڵاتی ھەڵۆی زێڕین (ڕووسیا) بۆ براوەی باشترین فیلمی زمانی بیانی
پۆل:خەڵاتی ڕۆحی سەربەخۆ بۆ براوەی باشترین فیلم
پۆل:فیلمە ڕێکخراوەکانی ١٩٣٢
پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس
جوانکیلەی خەوتوو (فیلمی ١٩٥٩)

**جوانی خەوتوو** () فیلمێکی وێنەی جووڵاوی ئەمریکییە کە لەلایەن کۆمپانیای واڵت دیزنی بەرھەم ھێنراوە.

## چیرۆک
لە سەردەمێکی کۆندا، فەرمانڕەوا ستیڤن دوای چەندین ساڵ منداڵێکی بوو. ئەو و ھاوسەرەکەی ناوی منداڵەکەیان نا «ئۆرۆرا». لە ئاھەنگی لەدایکبوونی شازادە بچووکەکەدا سێ پەری میھرەبان ئاواتی بۆ دەخوازن. پەری یەکەم ھیوای جوانی بۆ دەخوازێت و پەری دووەم ھیوای دەنگێکی خۆشی بۆ دەخوازێت. کاتێک باس لە پەری سێیەم دەکرێت، جادووگەر خراپەکارەکەی ئەم ناوچەیە تووڕەیە چونکە بۆ ئاھەنگەکە بانگێشت نەکراوە. لە ئاھەنگەکەدا دەڵێت کە شازادە لە شازدە ساڵەی یادی لەدایکبوونیدا دەمرێت کاتێک پەنجەی بەر چەرخێکی ڕستن دەکەوێت.

لەبەر نەبوونی توانا بۆ شکاندنی جادووی جادووگەرەکە، ناچار پەرییەکان ئاواتاکەیان دەیگۆڕن و ئاوات دەخوازن کە ئاورۆرا لەبری ئەوەی بمرێت بکەوێتە خەوێکی قووڵەوە و تەنیا بە ماچێک لە خۆشەویستی ڕاستەقینەی خۆیەوە لە خەو ھەستێت. پاشا لە ترسدا فەرمان دەکات کە ھەرچی چەرخی ڕستن ھەیە لەناو خاکەکەیدا بسوتێندرێن و شازادە دەنێرێت بۆ ئەوەی لە ماڵێکدا لە قووڵایی دارستانەکەدا لەگەڵ سێ پەریدا بژی.

دوای شازدە ساڵ، ئاورۆرا لە شازدە ساڵەی لەدایکبوونیدا لە دارستانەدا شازادە پرینس فیلیپ دەناسێت. پرینس بەھۆی ئەوەی شەیدای ئاورۆرا دەبێت، داوای لێدەکات جارێکی دیکە چاوی پێ بکەوێتەوە. ئاورۆرا دەگەڕێتەوە بۆ کۆختەکە و پەرییەکان کە ئاھەنگێکی بچووکی لەدایکبوونیان بۆ ئامادە کردووە، ناسنامە ڕاستەقینەکەی خۆی پێدەڵێن و ئامادەی دەکەن بۆ گەڕانەوە بۆ کۆشکەکەی باوکی. بەڵام جادووگەرەکە کە ئێستا دۆزیویەتییەوە، دیواری کۆشکەکەی بۆ دەکاتەوە و چەرخی ڕستنی نیشان دەدات، ئاورۆرا دەست لە دەرزی چەرخەکە دەدات و بێھۆش دەبێت.

لە لایەکی ترەوە شازادە فیلیپ کە بۆ چاوپێکەوتن لەگەڵ ئاورۆرا چووە کۆختەکە، دەکەوێتە ناو تەڵەی جادووگەرەکە و زیندانی دەکرێت. و ئەو سێ پەرییە کە پێیان وایە شازادە فیلیپ تاکە ڕێگایە بۆ ڕزگارکردنی شازادە ئاورۆرا بۆیە بە ھانایەوە دەچن و ئازادی دەکەن.

فیلیپ دەچێتە کۆشک بۆ ئەوەی ئاورۆرا ڕزگار بکات بەڵام لە ڕێگادا چاوی بە جادووگەرەکە دەکەوێت. جادووگەرەکە خۆی دەگۆڕێت بۆ ئەژدیھا و فیلیپ بە شمشێرەکەی دڵی کون دەکات و دەیکوژێت. پاشان دەچێتە کۆشک و ئۆرۆرا ماچ دەکات و ئاورۆرا لە خەو ھەڵدەستێت و لە کۆتاییدا ھاوسەرگیری دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٥٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٥٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی ١٩٥٩
پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە مۆسیقییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان دەربارەی دراگۆن
پۆل:فیلمەکان دەربارەی نەفرەت
پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی واڵت دیزنی
پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز
ئەندەلوس (ھەرێم)

**ھەرێمی ئەندەلوس** یان **ئەندەلوسیا** () ناوچەیەکی کارگێڕییە و دەکەوێتە باشووری ئیسپانیا، یەکێکە لە حەڤدە ناوچە سەربەخۆکانی و دووەم گەورەترین ھەرێمەکانی. پایتەختەکەی شاری سێڤییایە و خاکەکەی بەسەر ھەشت پارێزگادا دابەشکراوە: ھوێلڤا، سێڤییا، ئەلمێریا، کۆردۆبا، مەلەگا، جین، گرانادا، کادیز.
## جوگرافیا
ئەندەلوس دەکەوێتە باشووری ئیسپانیا، لە باکوورەوە لەگەڵ کاستیل و مێنشڤیکەکان و ئێکسترێمادورا، و لە باشوورەوە لەگەڵ زەریای ئەتڵەسی دەریای ناوەڕاست و جەبەل تاریق، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ مورسیا و لە ڕۆژاوا لەگەڵ پورتوگال.  ئەندەلوس ڕووبەرەکەی ٨٧٢٦٨ کیلۆمەتر دووجایە (دووەم گەورەترین ڕووبەرە لە ئیسپانیا).

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندەلووسیا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٨١
زوزوبالاند (ئەنیمەیشن)

**زوزوبالاند** (بە پورتوگالی: Zuzubalândia) زنجیرە کارتۆنێکی کۆمیدی بەڕازیلیە کە لەلایەن ماریانا کالتابیانۆ دروستکراوە، کە بۆ یەکەم جار لە ٢٥ی ئایاری ٢٠١٨دا لە کۆمپانیای بوومەرەنگ پەخشکرا.

## کاست

* دانیال کۆستا لە دەنگی زوزو و خواردنی خێرا
* هوگۆ پیچی لە دەنگی بریگادیرۆ، مێرینگە و شا ئیشتیا
* ئێدواردۆ جاردیم لە دەنگی لاریکاۆ و سوشیرۆکۆ
* لویزا پۆرتۆ لە دەنگی پۆپکۆرن
* برۆنا گێرین لە دەنگی گارفیدیا و ماریا مۆل
* ئەنتۆنیێلا کانتۆ لە دەنگی جادووگەر

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*  
*
بابوولمەندەب

**گەرووی بابوولمەندەب** ڕێڕەوێکی ئاوییە کە دەریای سوور بە کەنداوی عەدەن و دەریای عەرەبییەوە دەبەستێتەوە.
## مێژوو
لە سەرەتای سەدەی هەژدەهەمدا بەریتانیا لەگەڵ هەردوو دەوڵەتی عوسمانی و فەڕەنسا کێبڕکێی ھەوڵی دەدا ناوچەکە بخاتە ڕکێفی خۆیەوە، بەو پێیەی ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٨٣٩دا عەدەنیان گرت و عوسمانییەکان لە ساڵی ١٨٤٩ گەڕانەوە بۆ بەشەکانی باکووری یەمەن، فەڕەنسا سەرنجی لەسەر کەناری ئەفریقا بوو و داگیرگەیەکی لە زەوی سۆماڵ درووست کرد لە ساڵی ١٨٨٨، و لەگەڵ دامەزراندنی کەناڵی سوێس لە ساڵی ١٨٦٩دا هاتوچۆی کەشتیوانی لە ڕێگەی گەرووی باب ئەلمەندەبەوە زیادی کرد، ئەمەش گرنگییەکەی زیاتر کرد. فەڕەنسییەکان لە جیبۆتی مانەوە، لەکاتێکدا ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٩٦٧دا یەمەن و بەندەری عەدەنیان بەجێھێشت، دوای ڕووداوەکانی ١١ی ئەیلوول و لەشکرکێشی بۆ سەر عێراق، گەرووەکە بوو بە ناوچەیەکی نا ناسەقامگیر لەڕووی ئاساییشەوە و ژمارەیەک کەشتی لە ناوچەکانیدا کەوتە بەر ھێرشی جیا جیای ئاو.

## سەرچاوەکان

پۆل:فۆلکلۆری عەرەبی
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی جیبوتی
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی یەمەن
پۆل:کەنداوی عەدەن
پۆل:تەنگاوە نێودەوڵەتییەکان
پۆل:دەربەندەکانی ئەفریقا
پۆل:دەربەندەکانی ئاسیا
پۆل:تەنگاوەکانی ئۆقیانووسی ھیند
دەزگای ئاسایشی نەتەوەیی

**دەزگای ئاسایشی نیشتمانی** (). دەزگای ھەواڵگری میری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە، بەرپرسە لە چاودێریکردن و کۆکردنەوە و چارەکردنی زانیاری و داتاکان بە مەبەستی ھەواڵگری و دژە ھەواڵگری و بوارێکە کە بە ھەواڵگری ئاماژە ناسراوە. ھاوتەریب لەگەڵ ئەوەشدا ڕێکخراوی دەزگای ئاسایشی نیشتمانی بەرپرسیارە لە پاراستنی سیستەمی پەیوەندی و زانیاری میری ئەمریکا لە بەرامبەر ھاککردن و شەڕی تۆڕەکان. ھەرچەندە زۆربەی بەرنامەکانی دەزگای ئاسایشی نیشتمانی پشت بە کۆکردنەوەی ئەلیکترۆنی نەرێنی دەبەستن، بەڵام دەزگاکە دەسەڵاتی ئەوەی ھەیە کە ئەرکەکانی بە ڕێگەی شاراوەی چالاک ئەنجام بدات، لەوانەش دانانی ئامرازە فیزیکییەکان بۆ ناو سیستەمی ئەلیکترۆنی و ھەروەھا گوایە بەشداریکردن لە تێکدان بە نەرمەکاڵاکانی ژێردەستە. جگە لەوانەی سەرەوە، دەزگای ئاسایشی نیشتمانی ئامادەیی فیزیکی لە ژمارەیەکی زۆر لە وڵاتانی جیھاندا دەپارێزێت، کە خزمەتگوزاری کۆکردنەوەی تایبەت ئامێری گوێگرتن لە شوێنە قورسەکاندا دەخاتە ناوەوە. شێوازەکانی خزمەتگوزاری کۆکردنەوەی تایبەت بریتین لە «چاودێری ورد، دزی، گوێگرتن لە تەلەفۆن، ھێرشکردن».

بە پێچەوانەی دەزگای ھەواڵگری بەرگری و سی ئای ئەی کە بە شێوەیەکی سەرەکی تایبەتمەندن لە سیخوڕی مرۆڤدا، دەزگای ئاسایشی نیشتمانیی ئەمریکا بە شێوەیەکی تاکلایەنە زانیاری لە سەرچاوە مرۆییەکان کۆناکاتەوە، ھەرچەندە لە نەریتی باودا بەو شێوەیە نوێنەرایەتی دەکرێت، لەبری ئەوە، دەزگای ئاسایشی نیشتمانیی ئەمریکا یارمەتیدان و ھەماھەنگیکردنی ئەندامەکانی ھەواڵگری ئاماژەیی لە دەزگاکانی دیکەی میریدا پێ سپێردراوە، کە یاسا قەدەغەی دەکات ئەنجامدانی ئەو چالاکییانە بەبێ ڕەزامەندی دەزگای ئاسایشی نیشتمانی بێت لە ڕێگەی وەزیری بەرگرییەوە.

## سەرچاوەکان
تەقینەوەکانی برۆکسل لە ساڵی ٢٠١٦

**تەقینەوەکانی برۆکسل لە ساڵی ٢٠١٦**دا زنجیرەیەک تەقینەوەن کە لە ٢٢ی ئازاری ٢٠١٦ لە فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیی برۆکسل، دوو تەقینەوە و تەقینەوەیەک لە وێستگەی میترۆی ماڵبێک لە برۆکسل لە بەلجیکا. تەقینەوەکان ڕۆژێک دوای دەستگیرکردنی سەڵاح عەبدولسلام بوو کە تاوانباری سەرەکیی ھێرشەکانی پاریس بوو لە ساڵی ٢٠١٥دا. 

ڕێکخراوی ئەورووپی بۆ سەلامەتی فڕۆکەوانی و گەشتە ئاسمانییەکان (یورۆکۆنتڕۆڵ) داخستنی فڕۆکەخانەکە و ھەڵوەشاندنەوەی سەرجەم گەشتە ئاسمانییەکانی لەو فڕۆکەخانەیە ڕاگەیاند.دەسەڵاتدارانی فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیی زاڤێنتێم لە برۆکسلی پایتەختی بەلجیکا دوای دوو تەقینەوەکە سەرنشین و کارمەندەکانیان لەو شوێنە چۆڵکرد بەپێی پەخشی فەرمی فڕەنسی زمان ئاڕ پی تی ئێف بە پشتبەستن بە گەواھیدەرێک لەنزیک دەروازەی گەشتیارانی بۆ ئەمریکا، و دەوڵەتی ئیسلامی بەرپرسیارێتی ھێرشەکەی لە ئەستۆ گرت.

## سەرچاوەکان
زاتورا: سەرکێشییەکی بۆشایی

***زاتورا: سەرکێشییەکی بۆشایی*** () فیلمێکی سەرکێشیی خەیاڵی زانستیی ئەمریکیی ٢٠٠٥ە لە لایەن جۆن فاڤرۆ دەرھێنراوە. لە کتێبی مناڵانی ''زاتورای'' ٢٠٠٢ی کریس ڤان ئاڵسبێرگ وەرگیراوە، نووسەری کتێبی مناڵانی *[[جومانجی (کتێبی وێنەدار)|جومانجیی]]* ١٩٨١یشە. سپین ئۆفێکی سەربەخۆی فیلمی *[[جومانجی|جومانجیی]]* ١٩٩٥ و بەشی دووەمی فرەنچایزی ''جومانجییە''. ھەریەکە لە جۆش ھەچرسن، جۆنا بۆبۆ، داکس شێپەرد، کریستن ستیوارت و تیم ڕۆبینز ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن.

چیرۆکی فیلمەکە سەبارەت بە دوو برای سەربەقڕەیە، دانی و واڵتەر بەدوینگ (بە ڕیز، بۆبۆ و ھەچرسن ڕۆڵیان دەگێڕن) کە کایەیەکی تەختەییی نھێناوی لە ژێرزەمینەکەدا دەدۆزنەوە کە خانووەکەیان بۆ بۆشاییی دەرەکی دەگوازێتەوە. لەگەڵ خوشکە گەورەکەیان لیزا (ستیوارت) و ئەستێرەگەڕێک (شێپەرد)، ھەوڵ دەدەن لە کایەکە ڕزگاریان بێت تا بتوانن بگەڕێنەوە نیشتمان.

فیلمەکە لە لۆس ئانجلەس و شاری کەڵڤەر، کالیفۆرنیا فیلم گیراوە و لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بڵاو کراوەتەوە. بە پێچەوانەی *جومانجی*، کە لە لایەن ترای ستار پیکچەرز دابەش کرابوو، فیلمەکە لە لایەن کۆلومبیا پیکچەرز دابەش کراوە کە لە ڕێگەی سۆنی پیکچەرز ئینتەرتەینمنتەوە لەگەڵ ترای ستار ھاوبەشە. لە لایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرتووە و داھاتی فیلمەکە لە گشت جیھاندا  بووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 

پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٥
پۆل:فیلمە فانتازیاکانی مناڵان لە ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەمریکییەکان لە بۆشایی ئاسمان
پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە وەچەرخانەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:جومانجی
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کتێبی منداڵان
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای بەرهەمەکانی کریس ڤان ئۆڵسبێرگ
پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی جۆن فاڤرۆو
پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی دەیڤد کۆپ
داڤید ڤیا

**دەیڤد ڤیا** ( ; لەدایکبووی ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٨١)یاریزانێکی ھێرشبەریپێشووی تۆپی پێی پیشەگەری ئیسپانییە. ڤیا لەلایەن شارەزایانەوە بە یەکێک لە باشترین ھێرشبەرەکانی نەوەی خۆی دادەنرێت، ھەروەھا یەکێکە لە باشترین ھێرشبەرە ئیسپانییەکان.

ڤیا لە منداڵیدا تووشی پێکانێکی سەخت بوو بەڵام توانی لە ساڵی ٢٠٠١ دەست بە ژیانی پیشەگەری خۆی بکات لەگەڵ ڕیال سپۆرتینگ خیخۆن. دوای دوو وەرز ڕووی لە یانەی ڕیال زاراگۆزا کرد و لەوێ یەکەم یاری خۆی لە لالیگا ئەنجامدا و نازناوی جامی شا و جامی ئیسپانیای بەدەستھێنا. لە ساڵی ٢٠٠٥ پەیوەندی بە یانەی ڤالێنسیا بە بڕی ١٢ ملیۆن کرد و نازناوێکی تری جامی شای بەدەستھێنا. ڤیا لە تەمەنی ٢٨ ساڵیدا ٢٨ گۆڵی لە خولەکەدا تۆمارکرد و توانی بە ٤٠ ملیۆن یۆرۆ بچێتە یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا لە ساڵی ٢٠١٠، کە یەکەم نازناوی لالیگا و خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بەدەستھێنا، و لە یاری کۆتایی ٢٠١١ گۆڵی تۆمارکرد. لە ساڵی ٢٠١٣ یانەکەی بەجێھێشت دوای ئەوەی گرێبەستێکی ٥٫١ ملیۆن یۆرۆی لەئەتلەتیکۆ مەدرید کۆتایی پێگەیشت و لەوێ نازناوێکی دیکەی لالیگای بەدەستھێنا. دوای یەک وەرز لە پایتەختی ئیسپانیا، ڤیا ڕۆیشت و پەیوەندی بە یانەی نیویۆرک سیتی نوێی یانەی ئێڵ ئێڵ ئێسەوە کرد، لەوێ بووە گۆڵکاری یانەکە و دەرکەوتنی ژمارەیەکی پێوانەیی، خەڵاتی باشترین یاریزانی یانەی ئێڵ ئێڵ ئێسی لە ساڵی ٢٠١٦ بەدەستھێنا لە ساڵی ٢٠١٨ ڤیا ڕۆشتنی لە نیویۆرک ڕاگەیاند، بۆ ئەوەی پەیوەندی بە ڤیسێل کۆبییەوە بکات لە ژاپۆن.

ڤیا یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی لە ساڵی ٢٠٠٥ لەگەڵ ئیسپانیا ئەنجامدا. بەشداری لە چوار پاڵەوانێتی گەورەدا کردووە، و ئەندامێکی دانەبڕاو بووە لە تیپەکانی ئیسپانیا کە یۆرۆی ٢٠٠٨ و لەگەڵ ھەڵبژاردەکەی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠ یان بەدەستھێناوە. لە مۆندیالی ٢٠٠٦ سێ گۆڵی تۆمارکرد، گۆڵکاری یۆرۆی ٢٠٠٨ بوو، لە ساڵی ٢٠١٧، وازی لە ھەڵبژاردەی نیشتمانی ھێنا بە تۆمارکردنی ٥٩گۆڵ لە ٩٨ یاریدا، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی ببێتە گۆڵکاری مێژووی ئیسپانیا و ھەروەھا گۆڵکاری مێژووی وڵاتەکە جامی جیھانی فیفا، بە تۆمارکردنی نۆ گۆڵ.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانە دیاریکراوەکانی ئێم ئێڵ ئێس
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن
پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن بی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەتلەتیکۆ مەدرید
پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ڤالێنسیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
خازینی

**ئەبوو فەتح عەبدولڕەحمان مەنسور خازینی** فەلەکناسێکی ئێرانی بوو بە ڕەچەڵەک یۆنانی لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی سەلجووقی. خشتە فەلەکناسییەکانی لەژێر چاودێری سوڵتان سەنجەر نووسراون، بە یەکێک لە بەرهەمە سەرەکییەکانی فەلەکناسی بیرکاری سەردەمی سەدەی ناوەڕاست دادەنرێت. نووسەری ئینسایکلۆپیدیایەک بووە لەسەر تەرازوو و هاوسەنگی ئاو.

## ژیان
خازینی کۆیلەکەی ئازادکراو بوو لە مەرو کە یەکێک بوو لە شارە بەناوبانگەکانی خۆراسان، ناوی خۆی لە ئاغاکەی (خاوەنی کۆیلەکە) وەرگرتووە کە واتاکەی دەکاتە گەنجینە. خاوەنەکەی ڕزق و ڕۆزی بۆدابین کرد بۆ ئەوەی بتوانێت لر خوێندن پلەی یەکەم بەدەست بهێنێت. هەندێک دەڵێن خازینی قوتابی عومەر خەییام بووە.

خازینی بە پیاوێکی خۆبەزلزان ناسراوبوو، هەزاران دیناری ڕەتکردۆتەوە بەرامبەر بەرهەمەکانی و دەشڵێت پێویستم بە زۆر پارە نییە بۆ ئەوەی بژیم، چونکە تەنها من و پشیلەکەم دەژین لە ماڵەکەم. بەرهەمەکانی لەسەدەی چوردەدا گەیشتە ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی، کە بەتایبەتی لەلایەن جۆرج کریسکۆس و تیۆدۆر مێلیتینیۆتەوە ڵێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١١یەم
پۆل:مردووانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:کیمیاگەرانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
پۆل:کیمیازانانی ئێرانی
پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان
مەسیح عەلینەژاد

**مەعسوومە عەلینەژاد قۆمیکۆلایی** (؛ لەدایکبووی ١١ی ئەیلوولی ١٩٧٦)، ناسراو بە **مەسیح عەلینەژاد**  (بە فارسی: مسیح علی‌نژاد)، ڕۆژنامەنووس و نووسەرێکی ئێرانی-ئەمریکی و چالاکوانی مافەکانی ژنانە. ئەو وەکوو پێشکەشکار و بەرھەمھێنەر بۆ بەشی فارسیی دەنگی ئەمریکا، پەیامنێر بۆ ڕادیۆ فەردا، بەشداریکردنی بەردەوام بۆ تەلەڤیزیۆنی مەنۆتۆ و سەرنووسەری بەشدار بۆ ئێران وایەر کار دەکات.
عەلینەژاد تیشک دەخاتە سەر ڕەخنەگرتن لە پێگەی مافەکانی مرۆڤ لە ئێران، بەتایبەتی مافەکانی ژنان لە ئێران. گۆڤاری تایم ناوی لە ڕیزبەندی ھەڵبژێردراوەکانی ساڵی ٢٠٢٣ بۆ ژنانی ساڵ دەستنیشان کرد.

عەلینەژاد لە غەریبیدا لە شاری نیویۆرک دەژی و ھەتا ئێستا چەندین خەڵاتی لە بابەتە جۆراوجۆرەکاندا بەدەستھێناوە. لە ساڵی ٢٠١٩، عەلینەژاد لە دادگای فێدراڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان بەھۆی ھەراسانکردنی خۆی و خێزانەکەی، سکاڵای لە دژی حکوومەتی ئێران تۆمار کرد. ئەو کتێبێکی لە ساڵی ٢٠١٨دا بە ناوی *بای ناو قژم* بڵاوکردەوە کە باس لە ئەزموونەکانی گەورەبوونی خۆی لە ئێراندا دەکات، کە تێیدا نووسیوە: «کچان جۆرێک پەروەردە دەکرێن کە سەریان نزم بێت و ھەتا بکرێت بێدەنگ و لەسەرخۆ بن». لە کانوونی دووەمی ٢٠٢١، وەزارەتی دادی ویلایەتە یەکگرتووەکان ڕایگەیاند کە چەند کەسی ئێرانی دەستبەسەر کردووە کە لە حوزەیرانی ٢٠٢٠دا ھەوڵی ڕفاندنی مەسیح عەلینەژادیان ھەبووە. لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٢، پیاوێک بەناوی *خالید مەھدیئۆڤ* نزیکی خانووی مەسیح عەلینەژاد لە بڕۆکلین بووە و چاوی لە ناو خانووەکە دەکرد و لە ھەوڵی چوونە ژوورەوەدا بوو. لە کۆتایییەکانی ڕۆژدا پۆلیسی نیویۆرک ئەو کەسەی بەھۆی لێخوڕینی ئۆتۆمۆبیل بەبێ مۆڵەت دەستبەسەر کرد و پۆلیس لە ئۆتۆمۆبیلەکەیدا چەکێکی کلاشنیکۆفی دۆزیەوە کە مەھدیئۆڤ حاشای لێکرد. دواتر ئەو کەسە وەکوو نێردراوی حکوومەتی ئێران بۆ تیرۆرکردنی عەلینەژاد ناسێندرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم
پۆل:ژنە بیرەوەرییە ئەمریکییەکان
سلێمانی (مەککە)

**گەڕەکی سلێمانی**، یەکێکە لە گەڕەکەکانی مەککەی پیرۆز، و گەڕەکێکی نیشتەجێبوونە سەر بە شارەوانی ئەلمەعبدە.

## مەودای جوگرافی
گەڕەکی سلێمانی سەر بە شارەوانی ئەلمەعبدەیە، کە لە شەقامی ئەلحەجون

## ھۆکاری ناونان
ھۆکاری ناونانی گەڕەکە سلێمانیە لە شاری مەککەی پیرۆز.

شەقامی سلێمانی لە شاری مەککە کاک ئەحمەدی شێخ لە سەفەرێکیدا بۆ حەج لە بەشی باکووری مزگەوتی حەرەمەوە دێتە شارەکەوە، لە ڕێگە چەندین کەس دەبینێت بێ جێگە و ڕێگە و نانن، سیمای بیانییان پێوە دیارە کاک ئەحمەدیش دەفەرموێت: (ھەتا ئەو  لە حەج دەڕواتەوە خەرجییەکانیان بکێشرێت و نانیان پێبدرێت) ئەم چیرۆکە دەماودەم لەم شارە دەمێنێتەوە، تا ساڵانێكی زۆر، پاشان کار بەدەستانی عێراق لەبارەی کاک ئەحمەدەوە دەپرسن و دەزانن ئەو کەسیایەتییە لە عێراق و قەزای سلێمانییەوە.

ڕۆیشتن بۆ حیجاز، وەک وەفایەک بۆ ئەو کارە خێرخوازیە، ئەو شەقامە ناودەنێن (سلێمانی)، ئێستا شەقامەکە چەندین تونێل و بەرزەپردی لەسەرە. 

لە ناوچەی ئەجیادەوە لەلای باکوور ١٥ خولەکی دوورە.

## سلێمانی لەناو مەککەی پیرۆزدا
لە مەککەی پیرۆز چەند شوێنێکی گشتی ھەیە بەناوی سلێمانی لەوانە لەسەر ڕێی کەعبەی پیرۆز:

١- شەقامی سلێمانی.

٢-ناوەندی تەندروستی سلێمانی «مرکز صحی السلیمانیە».

٣-تونێلی سلێمانی.

٤- ئوتێل و باڵەخانەیەکی گەورە و ھەروەھا لەژێریدا بەقاڵێکی سەوزە فرۆش ھەیە بەناوی سلێمانی.

٥- لەشاری مەدینەش مزگەوتێک ھەیە بەناوی سلێمانی.

ھەندێک دەڵێن کە ئەم شوێنە کاتی خۆی کاک ئەحمەدی شێخ بنیاتیناوە و ئەو ناوەی لێناوە، ھەندێکی تر دەڵێن کە کاک ئەحمەدی شێخ خۆی ئەو ناوچەیەی کڕیوەتەوەو وای ناوناوە تا ساڵانە حاجییەکان پێیدا تێپەڕبن و ناوی «سلێمانی»ش بە زیندوویی بمێنێتەوە.

## سەرجاوەکان
ویکیپیدیای عەرەبیhttps://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_%28%D9%85%D9%83%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%B1%D9%85%D8%A9%29?wprov=sfla1

ڕادیۆی سوننەت
مایکڵ میلۆر

مایکل میلۆر لە ٢٩ی شوباتی ١٩٩٢ لەدایک بووە، ئەکتەر و مۆدێلی ئەمریکییە.
## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢
پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:زیندووان
٧٣مین خەڵاتی پرایم تایم ئێمی

**٧٣مین خەڵاتی پرایم تایم ئێمی** () ڕێزی لە باشترینەکانی بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە پرایم تایمەکانی ئەمریکا گرت لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠، تا ٣١ی ئایاری ٢٠٢١، و لەلایەن ئەکادیمیای ھونەر و زانستە تەلەڤیزیۆنییەکانەوە ھەڵبژێردرا. ئاھەنگی خەڵاتکردنەکە لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لە ئیڤێنت دێک لە LA Live لە ناوەندی شاری لۆس ئەنجلۆس لە ویلایەتی کالیفۆرنیا بەڕێوەچوو، و پێش ٧٣ەمین خەڵاتی ئیمی ھونەرە داھێنەرەکانی پرایمتایم لە ١١ و ١٢ی ئەیلوول بەڕێوەچوو. لە میانی مەراسیمەکەدا خەڵاتی ئیمی لە ٢٧ بەشی جیاوازدا دابەشکرا. ئاھەنگەکە لەلایەن ڕیجیناڵد ھادلین و ئیان ستیوارتەوە بەرھەم ھێنراوە و لە دەرھێنانی ھامیش ھامیلتۆن بووە و لە ئەمریکا لەلایەن سی بی ئێس و پارامۆنت+ پەخش کراوە. سێدریکی ئینتەرتریانەر وەک میوانداری چالاکییەکە کاری کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کاریگەری کۆڤید-١٩ لەسەر تەلەڤیزیۆن
پۆل:خەڵاتەکانی تەلەڤیزیۆن لە ٢٠٢١
شازادە ئەلفرێدی بەریتانیای مەزن

**شازادە ئەلفرێدی بەریتانیای مەزن** (؛ ٢٢ی ئەیلوولی ١٧٨٠ – ٢٠ی ئابی ١٧٨٢) کوڕی نۆیەمی شا جۆرجی سێیەم و ھاوسەرەکەی شاژن شارلۆت بووە. بەھۆی مەرگی زووەوە، ھیچ پلە و پایەیەکی نەبووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٠
پۆل:مردووانی ١٧٨٢
پۆل:شازادە بەریتانییەکان
پۆل:مناڵانی جۆرجی سێیەمی شانشینی یەکگرتوو
نورەددین بیتروجی

**نورەددین کوڕی ئیسحاق بیتروجی** (لاتینی: **ئەلپێتراجیۆس**) فەلەکناس و قازیەکی عەرەب بووە لە ئەندەلوس. بیتروجی یەکەم فەلەکناس بوو کە سیستەمێکی فەلەکناسی نا-بەتلیمۆسی وەک بەدیلێک بۆ مۆدێلەکانی بەتڵیمۆس پێشکەش کرد،  لەگەڵ ئەو هەسارانەی کە لەلایەن گۆی جیۆسەنتریکەوە هەڵدەگیرێن. لایەنێکی دیکەی ڕەسەنی سیستەمەکەی ئەوە بوو کە هۆکارێکی فیزیکیی جووڵەی ئاسمانی پێشنیار دەکرد. سیستەمی بەدیلەکەی لە ماوەی سەدەی ١٣دا بە زۆربەی ئەوروپادا بڵاوبووەوە.

هیچ شتێک لەبارەی ژیانیەوە نازانرێت، تەنها ئەوە نەبێت کە ڕەنگە ناوەکەی لە لۆس پێدرۆچێس (البتراوش)ەوە وەرگیرابێت، کە ناوچەیەکی نزیکە لە کۆردۆبا. قوتابی ئیبن توفەیل بووە و هاوچەرخی ئیبن ڕوشد بووە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٢٠٤
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٣یەم
پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان
موئەییەدین عورزی

**موئەییەدین عورزی عامری دیمەشقی** فەلەکناس و ئەندازەیی عەرەبی سوری سەدەی ناوەڕاست بووە.
وێنۆک|دەستنووسی موئەییەدین (ڕیسالە فی کەیفییەت ئەلئەرسەد وما یوحتاجو ئیلا المحی وعمالیحی من التوروق المعادیە الا مەعریفەت عودات الکەواکیب) نوسخەیەکی لە ئێران دروستکراوە، سەدەی پازدەهەم

لە نزیکەی ساڵی ١٢٠٠ەکان لەدایکبووە، پێدەچێت (لە نیسبەی عورزی) لە گوندی عورزی لە بیابانی سوریا لە نێوان تەدمور و ڕەسەفا، لە کاتێکدا پێش ساڵی ١٢٣٩ هاتووەتە دیمەشق، لەوێ وەک ئەندازیار و مامۆستای ئەندازەیی کاری کردووە و بیناسازی کردووە ئامێرەکان بۆ مەلیک المنسوری حومس. لە ساڵی ١٢٥٩دا ڕووی لە مەراغە کرد لە باکووری ڕۆژئاوای ئێران، دوای ئەوەی لەلایەن نەسیرەددینی تووسی داوای لێکرا کە یارمەتی دامەزراندنی ڕوانگەی مەراغا بدات لە ژێر چاودێری هۆلاکۆ خان. دیارترین بەرهەمەکانی عورزی بریتین لە ڕیسالەت ئەلڕەشد کە ڕیسالێتێکە لەسەر ئامێرەکانی چاودێری و کیتاب ئەلحەیع کە بەرهەمێکە لەسەر فەلەکناسی تیۆری. کاریگەری ئەو لەسەر ئیبن عوبری و قوتبەددین شیرازی دەبینرێت، جگە لەوەی کە لەلایەن ئیبن شاتیرەوە وەرگیراوە.

عورزی بەشداری کرد لە دروستکردنی ڕوانگەی دەرەوەی شارەکە، ئامێری تایبەت و چەرخی ئاوی دروستکرد بەمەبەستی دابینکردنی ئاوی خواردنەوە بۆ ڕوانگەکە کە لەسەر گردێک دروستکرابوو. هەروەها هەندێک لەو ئامێرانەی دروستکردووە کە لە ڕوانگەدا بەکارهێنراون، لە ساڵی ١٢٦١-١٢٦٢. کوڕەکەی عورزی کە هەروەها لە ڕوانگەدا کاردەکات، کۆپییەکی کتێبی کیتاب ئەلحەیای باوکی دروستکردووە و هەروەها لە ساڵی ١٢٧٩دا گڵۆپی ئاسمانی دروستکردووە.

عورزی ئەندامی کۆمەڵەی فەلەکناسی ئیسلامی سەدەی ١٣ و ١٤یە کە چالاک بوون لە ڕەخنەگرتن لە مۆدێلی فەلەکناسی کە لە کتێبی ئەلمەگێستی بەتڵیمۆسدا خراوەتەڕوو. سالیبا بۆدلیانی دەستنیشان کرد. مارش ٦٢١ وەک کۆپییەکی کتێبی کیتاب ئەلحەیعەی عورزی کە لەسەر بنەمای ئەو کتێبە ئاماژەی بەوەدا کە بەشدارییەکانی عورزی پێش تووسی بووە. نۆیگباوەر لە ساڵی ١٩٥٧دا ئاماژەی بەوەدا کە بەرهەمەکانی ئەم کۆمەڵە گەردوونناسانە، ڕەنگە لە ڕێگەی ئیبن ئەلشاتیرەوە، دەبێ لە ئەوروپای سەدەی پازدەهەمدا وەرگیرابن و لە کۆتاییدا کاریگەرییان لەسەر بەرهەمەکانی نیکۆلاس کۆپەرنیکۆس هەبووبێت. ئەمە بە تایبەتی پەیوەندی بە "لێمای عورزی"ەوە هەیە، درێژکراوەی تیۆرمی ئاپۆلۆنیوس کە ڕێگەی دا ئیکوانتێک لە مۆدێلێکی فەلەکیدا بگۆڕدرێت بە ئیپیسایکلێکی هاوتا کە بە دەوری دیفێرنتێکدا دەجووڵایەوە کە لە نیوەی مەودای خاڵی ئێکوانتدا ناوەند بوو.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٢٦٦
پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
مات مانفرێدی

**مات مانفرێدی** () سیناریۆنووسێکی ئەمریکییە. مانفرێدی خەڵکی شاری پالۆس ڤێردێسە لە ویلایەتی کالیفۆرنیا کوڕی نانسی و جۆرج مانفرێدییە. دایکی بەڕێوەبەری سەرچاوە مرۆیییەکانە لە حکوومەتی شاری تۆرانس لە ویلایەتی کالیفۆرنیا و باوکی پارێزەرێکی تایبەت بووە لە شاری لۆس ئەنجلۆس. دەرچووی زانکۆی براونە و ھەروەھا خاوەنی بڕوانامەی ماستەرە لە سیناریۆنووسی لە پەیمانگای فیلمی ئەمریکی لە لۆس ئەنجلۆس. لەکاتێکدا لە کۆلێژ بوو پەیوەندی بە گرووپێکی کۆمیدی ئیمپرۆڤەوە کرد و لەوێ ھاوبەشی نووسینی داھاتووی فیل ھای ناسی؛ کە بە ڕەچەڵەک ئیتاڵییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئیتاڵی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی برۆون
پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا
پۆل:زیندووان
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم
ئاکامباوەڕی

**ئاکامباوەڕی** یا **دەرەنجامباوەڕی** یا **تیلیۆلۆژی** (لە یۆنانییەوە: تیلیۆ «ئاکام، کۆتایی، ئامانج» و لۆگۆس «وتار، ئاوەز») ئەوەیە کە مرۆڤ بە دوای دۆزینەوەی مەبەستێک یا ئاکامێکەوە بێ تا بتوانێ شتەکانی پێ ڕوون بکاتەوە. ئاکار و کرداری مرۆڤ، تا ئەو جێیەی کە لەگەڵ ئەقڵا بخوێنێ، بە گەڕانەوە بۆ ئامانجەکان و مەبەستەکانی، ڕوون دەبێتەوە. لەمەوە، مرۆڤ بەو ئەنجامە دەگات کە شتەکانی تری سروشتیش شوێن ئامانج و مەبەستێ کەوتوون و، بە دۆزینەوەی ئەو ئامانج و مەبەستە، دەتوانێ خۆی لێیان تێبگەیێنێ. ناسراوترین لێکدانەوەی ئاکامباوەڕانە ئەوەی ئەرەستووە کە دەڵێ بۆ بەتەواوی ڕوونبوونەوەی ھەر شتێ، دەبێ چوار ھۆکاری وەدیھاتنی لە بەرچاو بگیردرێن، کە یەکێک لەو چوارە، ھۆکاری دوایینە. ھۆکاری دوایین ئامانج یا مەبەستێکە کە شتەکە بۆ ئەوە وەدی ھاتووە. سێ ھۆکارەکەی تری، بریتین لە ھۆکاری ماددی، ئەو ماددەیەی کە شتەکەی لێ دروست بووە، ھۆکاری شێوەیی، نەخش یا شێوەی شتەکە، ھۆکاری فاعیلی، کەسێ یا شتێ کە ماددەکە دەخاتە قاڵبی شێوەوە.

## ئەمانش ببینە

* تیلۆس 

## سەرچاوەکان

پۆل:ھۆدارێتی
پۆل:مێژووناسی
ئانێ کۆفێڵ ساوندەرز

**ئانێ کۆفێل ساوندەرز** نووسەر و بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە. ئانێ کۆفێل ساوندەرز لە زانکۆی نۆرس وێستەرن لە شاری ئێڤانستن لە ویلایەتی ئیلینۆیس دەرچووە و بڕوانامەی MFA ی لە شانۆنامەنووسی لە زانکۆی ئۆھایۆ بەدەستھێناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
لیز فریدلاندەر

**لیز فریدلاندەر** دەرھێنەری تەلەڤیزیۆنی و بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە. فریدلاندەر بەڕەچەڵەک خەڵکی شاری نیویۆرکە و ڕووی لە ویلایەتی پێنسیلڤانیا کردووە بۆ ئەوەی بخوێنێت لە قوتابخانەی کۆنسێرڤاتۆری دراما لە زانکۆی کارنێگی مێلۆن. پاشان ڕووی لە لۆس ئەنجلۆس کردووە و لەوێ لە زانکۆی کالیفۆرنیا سانتا کروز خوێندوویەتی و دواتر لە قوتابخانەی شانۆ و فیلم و تەلەڤیزیۆنی UCLA، دواتر لەوێ سەرکەوتنی بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:دەرچووانی زانکۆی کالیفۆرنیا سانتا کروز
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پێکدادانی شەمەندەفەری ئۆدیشا ٢٠٢٣

لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ سێ شەمەندەفەر، کە شەمەندەفەرێکی کاڵا ودوو شەمەندەفەری نەفەر هەڵگر بوون، لە ویلایەتی ئۆدیشای هیندستان بە یەکیاندادا. لەو ڕووداوەدا ٢٩٤کەس گیانیان لەدەستداوە و نزیکەی ٩٠٠ کەسیش برینداربوون.   

## پێکدادان
نزیکەی کاتژمێر ٧ی ئێوارە بە کاتی ناوخۆ (١٣:٣٠ GMT)  لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣،بەهۆی پێکدادانی دو شەمەندەفەری نەفەر هەڵگر و شەمەندەفەرێکی گواستنەوەی کاڵا لە شاری بالاسۆر لە ویلایەتی ئۆدیشا ٢٩٤کەس گیانیان لەدەستداوە و زیاتر لە هەزار کەسیش برینداربون.    بەڵام ڕزگارکەران پێشبینی دەکەن ژمارەی کوژراوان زیاتر بەرزبێتەوە، چونکە وابیردەکرێتەوە کە خەڵکێکی زۆر لە ژێر گالیسکە وەرگەڕاوەکاندا گیریان خواردبێت.پێدەچێت شەمەندەفەری یەکەم لە ڕێڕەو دەرچووبێت و بەشێک لە گالیسکەکانی وەرگەڕان و لە ڕێڕەوی پێچەوانەدا هاتووە و لەوێ شەمەندەفەری دووەم لێیداون. هەروەها شەمەندەفەرێکی بارهەڵگریش لە ڕووداوەکەدا بەشدار بووە. 

## سەرچاوەکان
زەریفەستان

**زەریفەستان ئەحمەد بەدیع محەممەد [[سوورچی]]**، ناسراو بە دایکە زەریفەستان، ساڵی ١٩٥٢ لە گوندی گەویڵان لە دایکبووە. خاوەنی دوو خووشکە بەناوی خەدیجە و ئەسمین. زەریفەستان خوێندنی سەرەتای تەواو کردووە و دواتر وازی لە خویندن داوە، بەڵام یارمەتی ھەزاران قوتای کەم دەرامەت و ھەژاری داوە بۆ تەواوکردنی خوێندن. دایکە زەریفەستان دوای کۆچی باوکی لە ساڵی ١٩٧١ کاروباری ھۆزی سوورچی لە ئەستۆ گرتووە کە یەکێکە لە ھۆزە گەورە و ناودارەکانی کوردستان. ھەروەھا ڕابەری ھەزاران مورید و مەنسوبی ڕێبازی نەقشبەندییە لە سۆران و بادینان لە ھۆزەکانی سورچی، باڵەکی، برادۆستی، نەقەبی و خیلانی و زێباری. لەگەڵ دایکی نازناوی دایک و خوشکتان وەرگرتووە بەڵام ئێستا تەنیا خوشک لە ژیانداماوە. دایکی ناوی بەسێ کەریم خان خەیلانییە و دوای مردنی ھاوسەرەکەی کۆچی دوایی کردووە. ئەم ژنە سەرکردەیە ھەمیشە خۆی لە دەرکەوتنی تەلەڤیزیۆنی و چاوپێکەوتنی ڕامیاری وەدوورگرتووە، خۆی لەسەر ھیچ لایەنێکی ڕامیاری ساغ نەکردووۆتەوە و سەرجەم لایەنە ڕامیارییەکان بە ڕێزەوە سەیری دەکەن. دایکە زەریفەستان و دایکی لە سەردەمی بەعسدا لە مووسڵ ژیاون و بەھۆی پێگەیانەوە چەندین کەسیان لە ژووری سێدارە و زیندان دەرھێناوە. ئەم کەسایەتییە ھەمیشە بە پۆشاکی کوردییەوە دەردەکەوێت و لەگەڵ ھۆزە کورد و عەرەبەکان پەیوەنییەکی پتەوی ھەیە. دوای کارەساتی کیمیابارانی ھەڵەبجە لە ساڵی ١٩٨٨، میوانداری و پەناگەی چەندین خەڵکی ئەو شارە بووە. زەریفەستان چوارجار حەجی کردووە و لەنێو بنەماڵەی ئالسعوود و بەرپرسە باڵاکانی عەرەبستانی سعوودی، لەگەڵ بنەماڵەی ھاشمی ئەردەن و بەرپرسە باڵاکانی عەرەب پەیوەندی پتەوی ھەیە و تەنانەت پاپای ڤاتیکانیش ئاشنای لەگەڵ ئەم ژنە سەرۆک ھۆزەدا ھەیە. دوای وەرگرتنی کاروباری ھۆزەکەی، خۆی تەرخانکردووە بۆ کاروباری کۆمەڵایەتی و ئاشتەوای خەڵک، ھەروەھا بەخووپەرستی و سۆفیایەتیوە سەرقاڵە و ھەر لەسەر خەرجی خۆی بیست مزگەوتی دروستکردووە، دووان لە مزگەوتە گەورەکانی دەکەونە شاری مووسڵ و ھەموو شەوانی ھەینی تەھلیلە لەلایەن موریدانی ڕێبازی نەقشبەندی لێ دەکرێت چونکە ئەوان پێیان وایە کە ئەوان بە بنەچە دەگەرێنەوە سەر مەولانا خالیدی نەقشبەندی. زەریفەستان زەوی و سەروەت و سامان و مەڕ و ماڵاتێکی زۆری لە باوانییەوە بۆ بەجێماوە. جگە لە خانەقایی گەویلان و بجیل لە ھەولێر، دھۆک و تورکیا شوێنی مانەوەی ھەیە.

## سەرچاوەکان
نێڵسن کراگ

**نیلسۆن کراگ** دەرھێنەر و بەرھەمھێنەری ئەمریکییە. ئەو بە کارەکانی لە زنجیرە سنووردارەکەی ئەمازۆن پرایم ناسراوە، کە تێیدا وەک بەرھەمھێنەری جێبەجێکار و دەرھێنەری ئەڵقەی تاقیکاری و بەشێکی زۆری زنجیرەکە کاری کردووە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ھونەرە جوانەکانی زانکۆی یو ئێس سی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
نێڵ مۆریز

**نێڵ ئێچ مۆریز** (بە ئینگلیزی: Neal H. Moritz) لەدایکبووی ٦ی حوزەیرانی ١٩٥٩، بەرھەمھێنەری فیلمی ئەمریکییە و دامەزرێنەری کۆمپانیای Original Film. زیاتر لە ٧٠ فیلمی جووڵاوی گەورەی بەرھەمھێناوە کە تا ساڵی ٢٠٢١ بە گشتی زیاتر لە ١١ ملیار دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێناوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ھونەرە جوانەکانی زانکۆی یو ئێس سی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
زمانی مایسیلی

**مایسیلی** (بە ) زمانێکی ھیندۆ-ئارییە کە لە چەند ناوچەیەکی ھیندستان و نیپاڵ قسەی پێدەکرێت لە ناوچەی مایسیلا کە بەشێک لە ویلایەتی بیھار و جارخاند و ھەروەھا تێرای لە ڕۆژھەڵاتی نیپاڵ لەخۆدەگرێت، زمانی مایسیلی یەکێکە لە ٢٢ زمانە فەرمییە ناسێنراوەکانی ھیندستان و دووەم زمانی قسەکردنە لە نیپاڵ، جارێک لەلایەن زمانزان جۆرج ئەبراھام گریرسۆنەوە بە «شیرینترین زمان» وەسف کراوە.

## دۆخی فەرمی
لە ساڵی ٢٠٠٣ دا زمانی مایسیلی لە خشتەی ھەشتەمی دەستووری ھیندستاندا وەک زمانێکی دانپێدانراوی ھیندی جێگیرکرا، کە ڕێگەی پێدەدات لە پەروەردە، حکوومەت و چوارچێوەی فەرمی دیکەی ھیندستاندا بەکاربھێنرێت زمانی مایسیلی وەک وتارێکی ھەڵبأیردراو لە تاقیکردنەوەی UPSC دا ھاتووە، لە مانگی ئازاری ٢٠١٨ دا زمانی مایسیلی دووەم پلەی زمانی فەرمی لە ویلایەتی جارخاندی ھیندستان وەرگرت.

## سیستەمی نووسین
وێنۆک|بزوێنەکان لە زمانی میتیلاکشار
لە سەدەی ١٤ەوە زمانەکە بە ڕێنووسی تیرھوتا (بە میتیلاکشارا یان مایسیلی) نووسراوە، کە پەیوەندی بە ڕێنووسی بەنگالی-ئاسامییەوە ھەیە لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا ئەم ڕێنووسە تا ڕادەیەکی زۆر پەیوەست بوو بە براھمانەکانی میتیلا، زۆربەی ئەوانی دیکەش کایتییان بەکاردەھێنا، و دیڤانگەری لەژێر کاریگەری زانایان لە ڤاناراس بڵاوبوەوە بە درێژایی سەدەکە، دیڤانگەری گەشەی کرد لە بەکارھێناندا و لە کۆتاییدا جێگەی دووانەکەی دیکەی گرتەوە و لەو کاتەوە وەک ڕێنووسی باڵادەست بۆ زمانی مایسیلی ماوەتەوە تیرھوتا ھەندێک بەکارھێنانی تایبەتی پاراستووە (لەسەر ئاماژەکان لە باکووری بیھار و ھەروەھا لە دەقە ئایینییەکان، تۆمارە نەسەبییەکان و نامەکاندا)، و لە سەدەی بیست و یەکەمدا سەرھەڵدانەوەی گرنگی بەخۆیەوە بینیوە.

ڕێنووسی تیرھوتا و کایتی لە ئێستادا ھەردووکیان سیستەمی لە یونیکۆدا جێگیرکراون.

## نموونەی دەقێک
ئەم دەقە نموونەیییەی خوارەوە وەرگێڕانی مایسیلییە کە مادەی یەکەمی جاڕنامەی جیھانی مافەکانی مرۆڤە:

**زمانی مایسیلی بە ئەلفوبێی [[تیرھوتا]]**

**زمانی مایسیلی بە ئەلفوبێی [[دیڤاناگاری|دیڤانگەری]]**

: 

**زمانی مایسیلی بە زمانی بەشێوەی [[IAST]]**

: **ئانوچێدا ئێکا:** سەبا مانابا جانماتاھا سڤاتانترا ئاچی تاتا گاریما ئا ئەدیکارمێ سامانا ئاچی، سابکە ئاپانا-ئاپانا بوودی ئا بیبەکا چایکا ئائۆرا سابکێ ئێکا دۆساراکا پراتی سەوھەرداپورنا بیاباھارا کاراباکا چاھی.

**وەرگێڕان**

: **مادەی یەکەم:** ھەموو مرۆڤەکان بە ئازادی و یەکسان لە کەرامەت و مافەکاندا لەدایک دەبن، خاوەنی ویژدان و عەقڵن بۆیە پێویستە ھەمووان بە ڕۆحی برایەتی بەرامبەر یەکتر مامەڵە بکەن.

## ئەمانەش ببینە
* ئەو زمانانەی کە پێگەی فەرمییان ھەیە لە ھیندستان
* لیستی زمانەکانی ھیندستان بەپێی کۆی قسەکەران

## تێبینی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* پڕۆژەی کەرەستەی زمانی UCLA : ماتیلی
* لاپەڕەکانی مایتیلی ئەرکی وەرگێڕانی نیشتمانی (NTM).
* ڤیدێھا ئیست مایتلی
* کتێبی مایتیلی 

پۆل:زمانەکانی ھیندستان
پۆل:زمانەکانی نیپاڵ
پۆل:زمانی بیھاری
پۆل:زمانی مایسیلی
پۆل:زمانە ڕەسمییەکانی ھیندستان
پۆل:زمانە فەرمییەکانی ھیندستان
پۆینت گرەی پیکچەرز

**پۆینت گرەی پیکچەرز** () کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنانی فیلم و تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە و لە ساڵی ٢٠١١ لەلایەن سێس ڕۆگن و ئیڤان گۆڵدبێرگەوە دامەزراوە. ناوی کۆمپانیاکە لە قوتابخانەی ناوەندیی پوینت گرای ڤانکۆڤەرەوە ھاتووە کە ڕۆگن و گۆڵدبێرگ لەوێ یەکتریان بینیوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١١ لە کالیفۆڕنیا
ئۆریجیناڵ فیلم

**ئۆرجیناڵ فیلم** () کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنانی فیلم و تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە و لەلایەن نیل ئێچ مۆریتز دامەزراوە. فیلمە دیارەکانی کۆمپانیاکە بەرھەمی ھێناوە بریتین لە فیلمی خێرا و تووڕە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ساڵی ١٩٩٠ دامەزراوەکان لە کالیفۆرنیا
پۆل:کۆمپانیاکانی کاتبەسەربردن کە لە ساڵی ١٩٩٠ دامەزراون
پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکان کە لە ساڵی ١٩٩٠ دامەزراون
پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا
پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
سۆنی پیکچەرز تەلەڤیژن

**سۆنی پیکچەرز تەلەڤیژن** () ستۆدیۆیەکی بەرھەمھێنان و دابەشکردنی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە. بنکەکەی لە کۆمەڵگەی ستۆدیۆکانی سۆنی پیکچەرز لە شاری کالڤەرە و بەشێکە لە یەکەی سۆنی پیکچەرز ئینتەرتەینمەنت و لقێکی کۆمپانیای سۆنی گرووپی ژاپۆنییە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:سۆنی پیکچەرز ئێنتەرتەینمنت
پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا
پۆل:دابەشکەرانی سەندیکای تەلەڤیزیۆن
پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٢ دامەزراون
پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ٢٠٠٢ لە کالیفۆرنیا
پۆل:براندە ئەمریکییەکان
ئەلێکس گرەیڤز

**ئەلێکساندەر جۆن گرافز** ەدایکبووی ٢٣ی تەممووزی ١٩٦٥، دەرھێنەری فیلم و دەرھێنەری تەلەڤیزیۆنی و بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی و سیناریۆنووسی ئەمریکییە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ھونەرە جوانەکانی زانکۆی یو ئێس سی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥
پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
ستیڤ بۆیم

**ستیڤ بۆیم** (لەدایکبووی ٤ی ئەیلوولی ١٩٥٢)، ماوەیەکی زۆرە ئەکتەری کاریگەر و دەرھێنەری تەلەڤیزیۆنی و دەرھێنەری فیلمە لە ھۆلیوود. لە زیاتر لە ٦٠ فیلمدا وەک ئەکتەر بەشداری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٤ەوە لە شاری مالیبو لە ویلایەتی کالیفۆرنیا دەژی.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمە ئەکشنییەکان
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
فیڵ ھای (سیناریۆنووس)

**فیڵ ھای** () سیناریۆنووسێکی ئەمریکییە. کاری لەچەندەھا فیلمدا کردووە. لە دەرەوەی شاری ئەکرۆن لە ویلایەتی ئۆھایۆ بەخێو کراوە. لەکاتێکدا لە کۆلێژ بوو لە زانکۆی براون پەیوەندی بە گرووپێکی کۆمیدی ئیمپرۆڤەوە کرد و لەوێ ھاوبەشی نووسینی داھاتووی مات مانفرێدی ناسی.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:دەرچووانی زانکۆی برۆون
پۆل:زیندووان
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم
ژنان لە ساردکەرەوەدا (کۆمیک)

**ژنان لە سارکەرەوەدا** () ماڵپەڕێکە لە ساڵی ١٩٩٩ لەلایەن کۆمەڵێک ھەواداری کتێبی کۆمیکی فێمینیستەوە دروست کراوە و نموونەی نەخۆشی ژن لە ساردکەرەوەدا دەخاتە ڕوو، کە ترۆپێکی ئەدەبییە کە تێیدا کارەکتەرە ژنەکان بریندار دەکرێن، دەستدرێژی دەکرێنە سەر، دەکوژرێن، یان دەسەڵاتیان لێدەسەندرێتەوە (ڕووداوێک کە بە زمانی ئاخاوتن بە **ساردکردنەوە** ناسراوە)، ھەندێک جار بۆ ھاندانی تایبەتمەندییە «پارێزەرەکان»، و زۆرجاریش وەک ئامێرێکی پڵۆت کە مەبەست لێی جووڵاندنی کەوانە چیرۆکی کارەکتەرێکی نێرە بۆ پێشەوە، و ھەوڵدەدات شیکاری بکات کە بۆچی ئەم ئامێرە پڵۆتانە بە شێوەیەکی ناڕێژەیی لەسەر کارەکتەرە مێینەکان بەکاردەھێنرێن.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ماڵپەڕە فێمینیستەکان
کۆمەڵگای کوردی بۆ ھاوکاری و پێشکەوتن

**کۆمەڵگای کوردی بۆ ھاوکاری و پێشکەوتن** لە مانگی ئەیلوولی ساڵی ١٩٠٨ لە ئەستەمبوڵ دامەزرا. کۆمەڵگەکە بڕیارنامەیەکی بڵاوکردەوە کە یەکەم بڕیارنامەی یاسایی کوردی بوو، مشتومڕی لەسەر پرسەکانی دەوروبەری مێژوو، زمان، یەکێتی نەتەوەیی و چەندین بابەتی دیکە کرد کە کاریگەرییان لەسەر کورد ھەبوون. یەکەمین ڕێکخراوی سیاسی کوردی بوو و لەژێر کاریگەری بیرۆکەی ئەورووپیدا. داوای بەئاگاھاتنەوەی سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی کوردستانی کرد. ڕاگەیاندنەکە لە ئەیلوولی ساڵی ١٩٠٨ درا و لەلایەن ٥٠٠ ڕۆشنبیر و دەوڵەتمەداری پێشەنگی کوردەوە پاڵپشتی کرا. ئەندامێتی کۆمەڵگا زۆر بە خێرایی گەشەی کرد لە شار و شارۆچکەیانەی کە ژمارەی دانیشتووانی کوردیان زۆر بوو. کۆمەڵگاکە لقێکی ڕۆشنبیری ھەبوو، کە قوتابخانەیەکی زمانی کوردی بۆ منداڵان لە چەمبەرلیتاس (نزیک فاتیح) لە ئەستەمبوڵ دامەزراند بە سەرۆکایەتی عەبدولڕەحمان بەدرخان. ساڵی ١٩٠٩ داخرا و لە ساڵی ١٩١٧ دامەزرایەوە و ناوەکەی گۆڕدرا بە کۆمەڵگای سەرھەڵدانی کوردستان.
* ئەندامانی دامەزراندنی کۆمەڵگەی کوردی بۆ ھاوکاری و پێشکەوتن.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
پۆل:مێژووی کورد
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:بزووتنەوەی سەربەخۆییی کوردستان
سپەیسد

***سپەیزد*** ()  سیتکەمێکی تەلەڤیزیۆنی بەریتانییە کە لەلایەن سیمۆن پێگ و جێسیکا ستیڤنسۆنەوە دروست کراوە و لەلایەن سیمۆن پێگ و جێسیکا ستیڤنسۆنەوە ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت، و لەلایەن ئێدگار ڕایت دەرھێنراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کلتووری گەمژە
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی