داورۆنۆیە

**دوارۆنۆیە** یان **داورۆنۆیۆ** (: ܕܲܘܪܵܢܵܵܝܹܐ) بزووتنەوەیەکی ڕزگاری خوازی عەلمانی و چەپ و نەتەوەییە لە نێو گەلی ئاشووردا. لە ڕووی ئایدیۆلۆژییەوە بە بیرۆکەی پێشکەوتنخوازانە تایبەتمەندە و توخمە سۆسیالیستییەکانیش دەگرێتەوە، دەتوانرێت ڕەگ و ڕیشەی دامەزراندنی بۆ کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو لە شارۆچکەی میدیاد لە تورکیا بگەڕێتەوە. دەرکەوتنی مۆدێرنانەی بزووتنەوەکە لە نێو ڕێکخراوە ئاشوورییەکان لە سەرانسەری جیھاندا مشتومڕێکی زۆری لەسەرە، بەتایبەتی بەھۆی پەیوەندییەکانی لەگەڵ پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) و پارتی یەکێتی دیموکراتی (پەیەدە).

## مێژوو
لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو، کۆمەڵێک گەنجی ئاشووری لە مێدیات کۆبوونەوە بۆ گفتوگۆکردن لەسەر دۆخی ئاشوورییەکان لە تورکیا، دوای زیادبوونی ھێرشەکان بۆ سەریان. ئاشوورییەکان وەک گرووپێکی نەتەوەیی جیاواز بە زمانی تایبەت بە خۆیان نەناسێنرابوون و تووشی جیاکاری و ستەم ببوونەوە. بەردەوامبوونی توندوتیژییەکان بووە ھۆی شەپۆلێکی کۆچی ئاشوورییەکان بەرەو ئەورووپا، ئەمەش وای کرد گرووپێک لە ئاشوورییەکان ڕێکخراوێک دروست بکەن کە ئامانجی سەرەکییان ڕێگریکردن بوو لە کۆچی ئاشوورییەکان لە نیشتمانی ئاشووری.

ئەم ڕێکخراوە، کە لە ساڵی ١٩٩٥ دامەزرا، بە «Tukoso Dawronoyo Mothonoyo d'Bethnahrin - تووکۆسۆ داورۆنۆیۆ مۆتۆنۆیۆ د'بێت نەھرەین» ناسرا، کە بە واتای «ڕێکخراوی شۆڕشگێڕی نیشتمانپەروەری بێت ناھرین» دێت (PROB). بە گوتەی کارڵ درۆت، ڕیشەی وشەی «داورۆنۆیۆ» نیشان دەدات کە وشەکە بە واتای «شۆڕشگێڕەکان» تێگەیشتووە، لەکاتێکدا دەرکەوتووە بە واتای «سەردەمیانە» دێت.

دامەزرێنەرانی داورۆنۆیۆ پەیوەندییەکیان لە نێوان خەباتی ئاشوورییەکان و کورد لە تورکیا دۆزییەوە، ئەمەش وای کرد ئەندامانی بزووتنەوەکە پەیوەندی بە تۆڕی پشتگیری ناوخۆیی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) بکەن. لە کۆتاییدا، ئەندامانی داورۆنۆیۆ بەھۆی پەیوەندییان بە پەکەکەوە دەستگیرکران و دواتر ئازاد کران، ئەمەش بووە ھۆی کۆچکردنی ھەندێک لە ئەندامانی بزووتنەوەکە بۆ ئەورووپا، کە لەوێ تۆڕێکی دیاسپۆرا لە وڵاتانی ئەورووپی وەک سوێد، ھۆڵەندا، بەلجیکا، نەمسا و ئەڵمانیا دامەزرا.

لە ساڵی ٢٠٠٠، داورۆنۆیۆ یەکەمین کۆنگرەی خۆی بەست و ئەندامان وەک پارتی ئازادی بێت نەھرەین (گابۆ د'حیرووسۆ د'بێت ناھرین، یان GHB) خۆیان ڕێکخستەوە.

## ئایدیۆلۆژیا
ڕێکخراوەکە لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو لە چەپی ڕادیکاڵەوە سەری ھەڵدا و خۆی وەک «سۆسیالیستی شۆڕشگێڕ» وەسف دەکات. ئامانجی سەرەتایی بەدەستھێنانی مافە نەتەوەیییەکانی ئاشوورییەکان بوو لە تورکیا و ڕێگریکردن لە کۆچی ئاشوورییەکان لە نیشتمانە ڕەسەنەکەیان؛ بەڵام ئامانجەکانی ڕێکخراوەکە تەنھا لە مافە نەتەوەیییەکاندا قەتیس نەمانەوە، بەڵکو گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی، سیاسی و چاند فراوانتریش دەگرتەوە.

داورۆنۆیۆ خۆی لە کێشەی ناوی ئاشووری/سوریانی بە دوور گرت، ھەردوو ئاڵای ئاشووری و ئارامی لە بۆنەکاندا ھەڵدەگرت و لە کێشەی ناوەکە دەرباز دەبوو بە کۆبوونەوە لە دەوری ناوی کەمتر مشتومڕاوی نیشتمانەکەیان – بێت ناھرین. داورۆنۆیۆ بیرۆکەی ئەوەی بڵاو دەکردەوە کە ئاشووری/سوریانییەکان ھەمان گەلن، و ھەمان نیشتمانیان ھەیە.

## عێراق
تۆڕێک لە ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و پارتە سیاسییە وابەستەکانی داورۆنۆیۆ لە سەرانسەری سنوورەکانی دەوڵەتی مۆدێرن لە ناوچەی نیشتمانی ئاشووری ھەیە. لە نێوان ڕێکخراوە وابەستەکانی داورۆنۆیۆ لە عێراق یەکێتیی نیشتمانی بێت ناھرین (حویۆدۆ بێت نەھرەین ئەسرۆنۆیۆ، HBA) و ھێزەکانی دەشتی نەینەوا (NPF)ی میلیشیاکە ھەن.

لە ١٧ی تەممووزی ١٩٩٩، ڕێکخراوی شۆڕشگێڕی نیشتمانپەروەری بێت نەھرەین (PROB)ی وابەستەی داورۆنۆیۆ یەکەمین ھێرشی خۆی لەگەڵ پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) ئەنجام دا دژی بنکەیەکی سەربازی پارتی دیموکراتی کوردستان (پەدەکە) لە شارۆچکەی کاسرێ، کە تێیدا ٣٩ پێشمەرگە کوژران و ٢٠ کەسیش بریندار بوون. سێ ڕۆژ دواتر ھێرشێکی دووەم لەلایەن گرووپەکەوە ئەنجامدرا کە تێیدا چەندین شەڕکەری مەسعوود بارزانی کوژران کاتێک بارھەڵگرێکی سەربازی کە بەسەر پردێکدا لە نێوان قەسرێ و حاجی ئۆمەران دەڕۆیشت، تەقێندرایەوە. ھەردوو ھێرشەکە وەک تۆڵەسەندنەوەیەک بۆ گیانلەدەستدانی ژنێکی ئاشووری، ھێلین ئەی. ساوا لەلایەن بەرپرسێکی باڵای پارتی دیموکراتی کوردستانەوە دەستدرێژی سێکسی کراوەتەسەر و کوژراوە.

باڵی سیاسی بزووتنەوەی دوارۆنۆیە لە عێراق یەکێتیی نیشتمانی بێت نەھرەین (PUBN)ە، کە پێشتر لە لیستی نیشتمانی عیشتاردا بووە و کێبڕکێ بۆ بەدەستھێنانی کورسی دەکات لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و پەرلەمانی کوردستانی عێراق. پارتێکی دیکەی سیاسی سەر بە دوارۆنۆیە لە عێراق بزووتنەوەی کۆبوونەوەی سووریانییە کە بنکەکەی لە شارۆچکەی بەخدیدای ئاشوورییە. ھەردوو یەکێتیی نیشتمانی بێت نەھرەین و بزووتنەوەی کۆبوونەوەی سووریانی لەگەڵ دروستکردنی ناوچەیەکی ئۆتۆنۆمی بوون لە دەشتی نەینەوای ئاشوورییەکان.

ھێزەکانی دەشتی نەینەوا (NPF) لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ بە ھاوکاری لەگەڵ پارتی دیموکراتی بێت نەھرەین پێکھێنرا بۆ بەرگریکردن لە دەشتی نەینەوا لە دژی دەوڵەتی ئیسلامیی عێراق و شام. ھێزی چەکدار دواتر بەشداری لە شەڕی مووسڵ (٢٠١٦–٢٠١٧) کرد بۆ ڕزگارکردنی شارۆچکە/گوندە ئاشوورییەکان لە دەست گرووپە چەکدارییەکان.

## سووریا
بزووتنەوەکە لە ئێستادا لە سووریا دیارترینە، لەگەڵ پارتی یەکێتیی سووریانی (SUP)ی سەر بە دوارۆنۆیە، کە ھاوبەشێکی سەرەکییە لە ھاوپەیمانی بزووتنەوەی کۆمەڵگەی دیموکراتیک (TEV-DEM)ی فیدراسیۆنی سووریای باکوور - ڕۆژاوا، کە لەلایەن پارتی یەکێتیی دیموکراتی (PYD)ی کوردییەوە سەرۆکایەتی دەکرێت. پارتی یەکێتیی سووریانی میلیشیای ئەنجومەنی سەربازی سووریانی (MFS) و ھێزەکانی پاراستنی ژنانی بێت نەھرەین (HSNB) بەڕێوەدەبات کە بەشێکن لە ھێزەکانی سووریای دیموکرات، ھەروەھا ھێزی پۆلیسی سوتۆرۆ بۆ پاراستنی کۆمەڵگە ئاشوورییەکان لە ناوچەکانی نیشتەجێبوونیان لە باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا (گۆزارتۆ).

## سەرچاوەکان

پۆل:ئاشوورییەکان لە عێراق
پۆل:ئاشوورییەکان لە تورکیا
پۆل:ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان
پۆل:سۆشیالیزم
پۆل:بزووتنەوەی بەرخۆدان