حەجی ماڵاوایی

حەجی ماڵاوایی (بە عەرەبی:حجة الوداع) یەکەم و دوا حەجی پێغەمبەر محەممەد ، لە ساڵی دەیەمی کۆچی، دوای فەتحکردنی مەککە ئەنجامی دەدات و وتاری حەجی ماڵاوایی پێشکەش کرد کە چەندین بەھای ئایینی و ئەخلاقی لەخۆگرتبوو. حەجی ماڵاوایی بەم ناوە ناونرا، چونکە پێغەمبەر محەممەد  ماڵاوایی لە خەڵکەکە کرد، و لە وتارەکەیدا کە تێیدا بابەتی ئایینەکەیان فێری خەلکەکە کرد، و پێشنیاری ئەوەی کرد کە ئاگاداری ئەو کەسانە بکەن کە لە وتارەکە ئامادەنەبوون.
وێنۆک|لە خوارەوە بۆ سەرەوە دەخوێندرێتەوە
لە مانگی زولقەعدەی ساڵی دەیەمی کۆچی پێغەمبەری خودا  خۆی ئامادەکرد بۆ حەجی ماڵی خودا دوای ئەوە بۆ ماوەی ٩ ساڵ لە مەدینە بووبوو حەجی ئەنجام نەدابوو، بۆیە ئەوە کۆتا حەجی پێغەمبەری خودابوو ﷺ و ناونرا بە حەجی ماڵاوایی، لەوێ تەواوی پایەکانی ئیسلامی ڕوونکردەوە، لە ڕۆژی ٢٥ی زولقەعدەی ساڵی ١٠ی کۆچی پێغەمبەری خودا ﷺ سواری حوشترەکەی بوو کە ناوی "قەسوا" بوو، لەگەڵیشیدا ١٠٠ ھەزار موسوڵمان بەڕێکەوتن بۆ حەجکردن، کە نزیکبوویەوە لەوێ دەستی کرد بە تەلبیە کردن و گوتی: "**لبیک اللھم لبیک، لبیک لا شریک لک لبیک، إنّ الحمد والنعمة لک والملک، لا شریک لک**".

لە ڕۆژی ٤ی زولحەججەدا گەیشتە مەککە و کاتێک سەردانی کەعبەی کرد دەستی ھێنا بە بەردە ڕەشەکەدا و دەستی کرد بە گریان، و حەوت جار تەوافی کەعبەی کرد و دواتریش لە مەقامی ئیبراھیم دوو ڕکات نوێژی ئەنجامدا، دوای ئەوە ڕۆشتە سەر بیری زەمزەم و لێی خواردەوە و حەوت جار لە نێوان سەفا و مەڕوا ھاتوچۆی کرد، لە ڕۆژی ھەشتی زوەلحەججە سەردانی مینای کرد و شەوێک لێی مایەوە لە ڕۆژی ٩ی زوەلحەججە سەردانی کێوی عەرەفەی کرد و نوێژی نیوەڕۆ و عەسری بە جەمع و تەقدیم ئەنجامدرا، لەوێش وتاری ماڵاوایی پێشکەش کرد.

لە ئەنەسی کوڕی مالیکەوە ڕەزای خوای لێبێت دەڵێت: «پێغەمبەر صلی اللە علییە وسلم حەجی کرد لەسەر زینەیەکی کۆن، وڕاخەرێک نرخەکەی چوار درھەم دەکات یان نایکات، پاشان پێغەمبەر -صلی اللە علییە وسلم- فەرمووی: «خودایە، حەجێک ئەنجام بدەم ڕیای (ڕوپامایی) تێدا نەبێت وبۆ ناوبانگ دەرکردن نەبێت».

## وتارە مێژوویییەکەی پێغەمبەر ﷺ لە حەجی ماڵئاوایدا

سەرەتا دەقی وتارەکە:

واتە: ئەی خەڵکینە قسەکانم ببیستن، چونکە نازانم ڕەنگە پاش ئەم ساڵەم ھەرگیز لەم شوێنە (عەڕەفات) پێتان نەگەمەوە

ھۆ خەڵکینە!

بێگومان خوێنتان و سامانتان لێتان قەدەغەیە، ھەتا دەگەنە پەروەردگارتان، وەک قەدەغە بوونی ئەمڕۆژەتان و قەدەغە بوونی ئەم مانگەتان، بێگومان ئێوە دەگەنە پەروەردگارتان، لەبارەی کردەوەکانتانەوە لێتان دەپرسێ، جا ئەوە پێم ڕاگەیاندن: ھەرکەسێک سپاردەیەکی لەلایە با بیداتەوە دەست ئەو کەسەی کەپێی سپاردووە.

و سەموو سوودێک (ڕیبا)یەک لابراوە، بەڵام سەرمایەکانتان ھی خۆتانن، نە ستەم بکەن و نە ستەمتان لێ بکرێ، خوا بڕیاری داوە کە سوود خۆری نەمێنێ، و سوودی عەبباسی کوڕی عەبولموتتەلیب ھەمووی لابراوە، و ھەر خوێنێکی ڕۆژگاری نەفامێتی لابراوە، و یەکەمین کە لە خوێنەکانتان لای دەبەم: خوێنی کوڕی ڕەبیعەی کوڕی عەبدولموتتەلیبە کە لە ھۆزی (بەنی لەیس) بە دایەن درابوو ھۆزی (ھوزەیل) کوشتی، ئەوە یەکەمین خوێنی سەردەمی نەفامێتییە کە لێیەوە دەست پێ دەکەم! ئینجا دوایی ئەی خەڵکینە! بە ڕاستی شەیطان بێ ھیوا بووە کە ھەرگیز لەم سەر زەمینەتاندا بپەرسترێ، بەڵام بەوە ڕازی دەبێ کە لەشتی دیکەدا بەقسەی بکرێ، لەو کردەوە خراپانەتان کە بەکەمی دەگرن، جا لەبارەی ئایینتانەوە لێی وریابن!

ھۆ خەڵکینە!

بێگومان دواخستنی مانگە حەرامکراوەکان و دەستکاریی کردنیان کوفرێکی زیادەیە کە کافرەکانی تێدا گومڕا دەبن کە ساڵێک حەڵاڵی دەکەن و ساڵێک قەدەغەی دەکەن، تاکوو بکەوێتە بەر ئەو مانگەی خوا حەڕامی کردووەو سەرەنجام ئەوەی خوا قەدەغەی کردووە حەڵاڵی بکەن و ئەوەی خوا حەڵاڵی کردووە قەدەغەی بکەن، و ڕۆژگار (ساڵ و مانگەکان) گەڕاوەتەوە سەر ئەو حاڵەتە ئاسایییەی کە خوا ئاسمانەکان و زەوی تێدا ھێناونە دی، و ژمارەی مانگەکان لەلای خوا (دوازدە مانگن) چواریان حەڕامن، سێیان لەدوای یەکن (موحەرڕڕەم، زولحەججە و زولقەعدە) و ڕەجب کە دەکەوێتە نێوان جومادولئاخیر و شەعبان.

ئینجا دوایی، ھۆ خەڵکینە!

بێگومان مافتان بەسەر ژنەکانتانەوە ھەیە و ئەوانیش مافیان لەسەرتانە: مافتان لەسەریانە کە ھیچ کەس فەرمووی ماڵەوەو سەر جێگاتان نەکەن کە حەز بە چارەی نەکەن، وەلەسەریان پێویستە کە کاری ناقۆڵای ئاشکرا (واتە: سەرپێچی مێرد) نەکەن، و ئەگەر کردیان ئەوا خوا مۆڵەتی داون (پاش ئامۆژگاریی کردن و بێ سوود بوونی) کە واز لەسەر جێگایان بھێنن (ئەگەر ئەمیش دادی نەدا) بە لێدانێکی ناڕەحەت نەکەر و بریندار نەکەر لێیان بدەن، جا ئەگەر وازیان لە یاخی بوون ھێنا، ئەوا مافیانە کە بژێوو پۆشاکیی باوو پەسەندیان بۆ دابین بکرێ.

و لەگەڵ ژناندا باش بن چونکە لەبەر دەستتان دیلن و ھیچیان پێ ناکرێ (واتە: ژنان مل بە ملەیان لەگەڵ پیاوان پێ ناکرێ) و ئێوە وەک سپاردەی خوا ئەوانتان ھێناوە و بە وشەکانی خوا داوێنیانتان حەڵاڵ کردوون.

خەڵکینە لە قسەکانم تێ بگەن!

ئەوە پێم ڕاگەیاندن، و شتێکم لە نێودا جێھێشتوون کە ئەگەر دەستی پێبگرن ھەرگیز ون نابن، شتێکی ڕوونە: کتێبی خواو ڕێبازی پێغەمبەرەکەی!

ھۆ خەڵکینە!

قسەکانم ببیستن و لێیان تێبگەن! بزانن، کە ھەموو موسوڵمانێک برای موسوڵمانە، و موسوڵمانان بران، (و ژنان خوشکن و پیاوان و ژنان خوشک و بران).

جا موسوڵمان ھیچ شتێکی برایەکەی بۆ ڕەوا نییە (ماڵ و سامان) مەگەر بە ڕەزامەندی خۆی بیداتێ، دەجا ستەم لە خۆتان مەکەن، ئەی خوایە: ئایا گەیاندم ؟!

ئیبن ئیسحاق گووتویەتی: بۆم باسکراوە، کە خەڵکەکە گوتویانە: ئەی خوایە! بەڵێ (گەیاندی)، پێغەمبەری خواش ﷺ فەرمووی: ئەی خوایە شایەد بە!

ھەروەھا موسلیم ھێناوییەتی، کە پێغەمبەر ﷺ لە کۆتایی وتارەکەیدا فەرموویەتی: { وانتم تُسأَلون عنی فما أنتم قائلون؟، قالوا: نشھد أنک قد بلغت وأدیت ونصحت، فقال باصبعییە السبابة یرفعھا إلی السماء، وینکتھا إلی الناس: اللھم اشھد، اللھم اشھد، ثلاث مرات}، واتە: جا ئێوەش لەبارەی منەوە لێتان دەپرسرێ، ئایا چی دەڵێن؟ !

گوتیان: شایەدیی دەدەین، کە گەیاندووتەوە ئەنجامت داوەو دڵسۆزییت نواندوە، ئەویش پاش ئەوەی سێ کەڕەتان پەنجەی شایەدمانی بەرەو ئاسمان بەرز کردەوەو، ئاماژەی بەرەو لای خەڵکەکە پێ کرد و، فەرمووی: ئەی خوایە شایەد بە! ئەی خوایە شایەد بە!

شایانی باسیشە، کە ئەم ڕستە قورئانییەش ھەر لە ھەمان ئەو ڕۆژ و کات و سات و شوێنەدا ھاتووەتە خوارێ، کە پێغەمبەری خوا ﷺ ئەو وتارە گرنگ و گشتگیرەی تێدا داوە.

و لەم بارەیەشەوە کۆمەڵێک فەرموودە ھەن، کە ئەمە یەکێکیانە:

{ جاء رجل من الیھود إلی عمر بن الخطاب، فقال: یا أمیر المؤمنین، إنکم تقرءون آیة فی کتابکم، لو علینا یا معشر الیھود نزلت لاتخذنا ذلک الیوم عیدا. قال: وأی آیة؟ قال: قولە: (الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی)، فقال عمر: واللە إنی لأعلم الیوم الذی نزلت علی ڕسول اللە - صلی اللە علییە وسلم -، والساعة التی نزلت فیھا علی ڕسول اللە - صلی اللە علییە وسلم -: عشیة عرفة فی یوم جمعة} أحمد و البخاری والمسلم و غیرھم، واتە: پیاوێکی جوولەکە ھاتە لای عومەری کوڕی خەتتاب، گوتی: ئەی ئەمیری بڕواداران! ئێوە ئایەتێک لە کتێبەکەتاندا دەخوێننەوە، کە ئەگەر بۆ سەر ئێمەی کۆمەڵی جوولەکە ھاتبایە خوار ئەو ڕۆژەمان دەکردە جەژن، گوتی: کام ئایەت ؟! گوتی: (الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی…)، ئەویش گوتی: بەخوا من دەزانم لە چ ڕۆژێک دابەزییە سەر پێغەمبەری خوا ﷺ و لە چ سەعاتێکدا دابەزییە سەر پێغەمبەری خوا ﷺ: ئێوارەی ڕۆژی عەرەفە لە ڕۆژی جومعەدا.

پێویستە ئەوەش بگوترێ، کە ھەندێک لە شارەزایانی ھاوەڵان لەم ڕستە قوڕئانییەوە نزیکبوونەوەی کاتی مردنی پێغەمبەر ﷺ حاڵی بوونە، چونکە مادام ئایین و بەرنامەو پەیامی خوا تەواو بووبێ، دیارە کارو ئەرکی پێغەمبەریش ﷺ تەواو بووەو بە کۆتا ھاتووە.

ناردنی سوپایەک بە فەرماندەیەتی ئوسامەی کوڕی زەید بەرەو فەلەستین:

پێغەمبەر ﷺ پاش گەڕانەوەی لە سەفەری حەجی ماڵاوایی پاش ماوەی مانگی (ذی الحجة و محرم و صفر) لە مەدینە بوو، و خەڵکی ئاگادار کردەوە کە بەرەو شام خۆیان ئامادە بکەن، ئەوە بوو سوپایەکی پێک ھێناو (أسامة بن زید بن حارث)ی کردە فەرماندەی، کە ئەو کاتە گەنجێکی ھەژدە تا بیست ساڵیی بوو، و فەرمانی پێکرد کە بچێتە سنوورەکانی (البلقاء) و (الداروم) لەسەر زەمینی فەلەستین.

شایانی باسیشە کە پاش ئامادەکردنی ئەو سوپایە پێغەمبەری خوا ﷺ دەکەوێتە نەخۆشی مەرگەوە، بۆیە سوپاکە ھەر لە قەراغ شاری مەدینە دەمێننەوە، بەڵام پاش کۆچی دوایی پێغەمبەری خوا ﷺ و ھەڵبژێرانی (أبوو بکر الصدیق)  بە یەکەمین خەلیفەی پێغەمبەر ﷺ، ھەرچەندە زۆرێک لە موسوڵمانان ڕایان لەسەر نابێ، بەڵام ئەبووبەکر ئەو سوپایە بەڕێ دەکات بۆ شوێنی دیاریکراوو دواییش دەردەکەوێ کە چوونی ئەو سوپایە لەو کاتە ناسکەدا بەرەو سەر زەمینی ڕۆم چەند حیکمەت و ئامانجی پێکاوە، گەورەترینیان ئەوە بوو، کە دوژمنانی لە بۆسەدای موسوڵمانان، بزانن کە موسوڵمانان بەھۆی مردنی پێغەمبەرەکەیانەوە نەک ھەر بێ ھێز نەبوون ھی تەماع تێکران نین، بەڵکو زۆریش بەھێز و پێزن و دەتوانن لەدەرەوەی سنووری دەوڵەتەکەشیان چالاکی سەربازی ئەنجام بدەن.

## سەرچاوەکان

http://&#x20;(&#x20;حجة&#x20;الوداع)&#x20;حەجی&#x20;ماڵئاوایی&#x20;https://www.peyamber.com/Topic_433_4  https://hadeethenc.com/ku/browse/hadith/10969
پۆل:٦٣٢
پۆل:ژینی محەممەد