open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گۆڕینی ناوی گیانلەبەران لە تورکیا

**گۆڕینی ناوی گیانلەبەران لە تورکیا** ئاماژەیە بەوەی کە لە کۆماری تورکیا لە سەدەی بیست و بیست ویەکدا دەوڵەت ناوی بڕێک لە گیانلەبەرانی گۆڕاوە لەبەر ئەوەی وشەگەلی کوردستان یان ئەرمەنستانیان تێدا بووە. دەوڵەتی تورکیا ڕایگەیاندبوو کە ئەم ناوانە دژی ن و بۆیە پێویستە بگۆڕێن.

## بڕێک لە ناوە گۆڕاوەکان
ئەم خشتەیەی خوارەوە ناوە زانستییەکان و ئەو ناوەی دەوڵەتی تورکیا پێشنیاری کردووە پیشان دەدات. ھەروەھا وێنەیەکی گیانلەبەرەکانیشی تێدایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناسیۆنالیزمی تورکی
پۆل:زمانی تورکی
پۆل:دژەکوردبوون
بێتی وایت

بێتی وایت (لەدایکبووی ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٢٢ -مردن ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١) ئەکتەر، کۆمیدی و نووسەری ئەمریکی بوو. ئەو بەڕۆڵی خۆی لەزنجیرەی کچانی زێرین ناسراوە بوو ، دوو هەفتە پێش گەیشتن بە تەمەنی ١٠٠ ساڵ و تەنها یەک ڕۆژ پێش ساڵی نوێ لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢
پۆل:مردووانی ٢٠٢١
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا
پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی
پۆل:ژنە کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکان
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئەمریکی
پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ئامادەیی بێڤرڵی ھیڵس
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:خانمەکتەرانی پشتگیریکەر بۆ براوەی خەڵاتی ئێمی لە پێشکەشکردنی ناوازە لە زنجیرەی کۆمیدی
پۆل:ژنە چالاکوانەکانی مافەکانی مەدەنی
پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کەنەدی
پۆل:خەڵکی ئەمریکایی بە ڕەچەڵەک دانیمارکی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی لۆس ئانجلەس
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:ژنە بیرەوەرییە ئەمریکییەکان
پۆل:خەڵاتی دەستکەوتی ژیانی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە
پۆل:کارمەندانی چاودێری ئاژەڵە ئەمریکیکییەکان
ئاسایشی ئینتەرنێت

وێنۆک
**ئاسایشی ئینتەرنێت** لقێکە لە ئاسایشی کۆمپیوتەر. بریتییە لە ئینتەرنێت، ئاسایشی بڕاوسەر، ئاسایشی وێب سایت و ئاسایشی ئینتەرنێت ھەروەھا بەسەر ئەپلیکەیشن و بەکارخەری سیستمەکانی تریشەوە جێبەجێ دەبێت بەتەواوی. ئامانجی دامەزراندنی یاسا و پێوانەکردنێکە لە دژی ھەر ھێرشێک کە لەسەر ئینتەرنێت دەکرێت ئینتەرنێت شوێنێکی نەپارێزراوە و سەلامەت نییە بۆ گۆڕێنەوەی زانیاری لەسەری، تیایدا زیانی ھاکبوون، ساختەکاری تێدایە وەک فیشینگ، ڤایرۆسەکانی سەرھێڵ، ترۆجانەکان، باجەکانی سەر کۆمپیوتەر، ڤایرۆسە کۆد ڕێژکراوەکانی سەر کۆمپیوتەر

## تێبینیەکان


## سەرچاوەکان


پۆل:ئاسایشی ئینتەرنێت
عوسمان ڕەحیمی

**عوسمان ڕەحیمی** (١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٦ لە بانە – ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ لە کۆیە) کەسایەتییەکی سیاسیی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە چەندین پۆستی حیزبی ھەبوو و بۆ ماوەی بیست و دوو ساڵ ئەندامی ڕێبەری حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بوو. ئەو کتێبێکی ماکس ڤیبەری وەرگێڕاوە بۆ سەر زمانی کوردی بە ناوی چەمکە سەرەکییەکانی کۆمەڵناسی. ناوبراو ڕێکەوتی ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ بەھۆی جەڵتەی مێشک لە شاری کۆیە کۆچی دواییی کرد و تەرمەکەی ھەر لە گۆڕستانی شەھیدانی دێموکرات لەو شارە نێژراوە.

## ژیاننامە
عوسمان ڕەحیمی لە ١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٦ لە بنەماڵەیەکی مامناوەندی شاری بانە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایکبوو. قۆناغی سەرەتایی و دواناوەندی لە بانە تەواو دەکات. ساڵی ١٣٥٢ی ھەتاوی دوای بەژداریکردنی لە کۆنکووڕی سەرانسەری ئێران لە ڕشتەی پزیشکی زانکۆی شیراز وەرگیرا، دوای ساڵێک بۆ درێژەدان بە خوێندن و بۆ تێکەڵبوونی زیاتری بە کاری سیاسی خۆی دەگوازێتەوە بۆ زانکۆی تاران و بۆ کاری سیاسی لەگەڵ ئەندامانی ڕێکخراوەی چریکەکانی فیداییی گەلی ئێران تێکەڵ دەبێت. لە ساڵی ١٣٥٨ی ھەتاوی واز لە ڕێکخراوەی چریکەکانی فیدایی دێنێت، دەبێت بە پێشمەرگەی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و لە ناوچەی بانە درێژ بە چالاکیی سیاسی و سەربازی خۆی دەدات. لە ساڵی ١٣٦١ی ھەتاوی برایەکی بە ناوی عومەر ڕەحیمی کە ئەویش پێشمەرگەی حیزبی دێموکرات و ئەندامی بەڕێوەبردنی کۆمیتەی بانە بوو لە تۆپبارانی کۆنفرانسی کۆمیتەی شارستانی بانەدا، ھاوڕێ لەگەڵ سێ پێشمەرگەی تر دەکوژرێن. ھەر لەو ساڵەشدا باوکی بە ناوی غەلیفە حەمەساڵەی ڕەحیمی کە پێشمەرگەی کۆماری کوردستان و سیمای ناسراوی دێموکرات بوو لە ناوچەی بانە بەھۆی نەخۆشی لە باشووری کوردستان گیانی لە دەست دەدات.

عوسمان ڕەحیمی لە کۆنگرەی ٧ی حیزبی دێموکراتدا بەژدار دەبێت کە لە ساڵی ١٣٦٤ی ھەتاوی لە کانی مێوی باشووری کوردستان بەڕێوە چوو، لەو کۆنگرەیەدا بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی ھەڵبژێردرا و بەرپرسایەتیی کۆمیتە شارستانی بانەی پێ سپێردرا. لە کۆنگرەی ھەشتدا ھەرچەند ناوی لە پێڕستی فیکسدا ھەبوو و بۆ ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی کاندیدا کرابوو، بەڵام لەگەڵ چەندان کادر و پێشمەرگەی تری حیزبدا ھەڵوێستیان گرت و لەژێر ناوی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران - ڕێبەرایەتی شۆڕشگێڕ، بە جیا درێژەیان بە خەباتدا.

عوسمان ڕەحیمی لە کۆنگرەکانی ٧، ٨، ٩، ١٠، ١١ و ١٢ بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی ھەڵبژێردرا، لە کۆنگرەی ١٣ بەھۆی زۆری لایەنگری لە ناو حیزبی دێموکراتدا، بە ئەندامی ڕێبەری ھەڵنەبژێردرایەوە و بۆ دەوری دووەم خۆی کاندیدا نەکرد.

لە دوای جیابوونەوەی دوو حیزبی دێموکرات، عوسمان ڕەحیمی بوو بە ڕاوێژکاری دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک).

لە ماوەی ئەندامەتی لە حیزبی دێموکراتدا چەندین بەرپرسایەتی وەک بەرپرسی کۆمیتە شارستانی بانە، بەرپرسی دەبیرخانە، بەرپرسی ڕادیۆ دەنگی کوردستان و ئەندامی دەستەی نووسەرانی ڕۆژنامەی کوردستان و گۆڤاری تیشک ھەبوو.

ڕەحیمی لە ساڵی ١٩٩٤ی زایینی لەگەڵ پەخشان فەلسەفی ژیانی ھاوژینی پێکھێنا و خاوەنی سێ منداڵ بە ناوەکانی سامان، سوورکێو، سنوور بوو.

ئەو لە ١٣٨٦ی ھەتاویدا لە شاری کۆیە بەھۆی جەڵتەی مێشک، ماڵاوایی لە ژیان کرد و لە گۆڕستانی شەھیدانی حیزبی دێموکراتدا بەخاکسپێردرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦
پۆل:مردووانی ٢٠٠٧
پۆل:خەڵکی بانە
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران
پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستان
ڕۆبۆتی کۆمەڵایەتی

**ڕۆبۆتی کۆمەڵایەتی** ڕۆبۆتێکی ئۆتۆماتیکییە کە پەیوەندی لەگەل مرۆڤەکان و ئامێر و ئامرازە فیزیکییەکانی تر دەکات بە ناسینەوە و شوێنکەوتنی ڕەفتارە کۆمەڵایەتییەکان و ئەو یاسایانەشی بە ڕۆبۆتەکەوە پەیوەیست کراون و پێیەوە کۆدڕێژ کراوە، وەک ڕۆبۆتەکانی تر، ڕۆبۆتە کۆمەڵایەتییەکان بە شێوەییەکی فیزیکی بەرجەستە کراون (بۆ جیاکردنەوەی بەرجەستەکردن: نموونە ڕۆبۆتە ئۆنلاینەکانی سەر شاشەی کۆمپیوتەر و کارەکتەرە کۆمەڵایەتییەکان کە بەشێوەییەکی فیزیکی بەردەست نییە و بەرجەستە نەکراون، بەم شێوەیە لەیەک جیا دەکرێنەوە) ھەنێک لە ڕۆبۆتە کۆمەڵایەتییەکان لەگەڵ شاشەیەک دیزایین کراون کە تیایدا "سەر" یان "ڕووخسار"ی ڕۆبۆتەکە نیشان دەدات و بەم شێوەیە پەیوەندی لەگەڵ بەکارھێنەرانی دەبەستێت، لەم حاڵەتانەدا، بارودۆخی ڕۆبۆتی کۆمەڵایەتی پشت بە شێوەکەی "جەستە"ی دەبەستێت ئەگەر لاشەکە ھەنێک لە تواناکانی ھەستپێکردن (سێنسۆر) و بزوێنەری ھەبوو، ئەوا سیستمەکە دەتوانرێت وەک ڕۆبۆت پێناسە بکرێت.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ڕۆبۆتە کۆمەڵایەتییەکان
ھەڕەشەی وێب

**ھەڕەشەی وێب** یان **ھەڕەشەکانی وێب** ھەر ھەڕەشەیەکە کە لە تۆڕی جیھانی ئینتەرنێت دا بەکاردێنێت بۆ ئەنجامدانی تاوان لەسەر ئینتەرنێت. ھەڕەشەکانی وێب بریتییە لە چەندین جۆری ڤایرۆس و فێڵ، کە ھەموویان کار لەسەر پڕۆتۆکۆلی HTTP یان HTTPS دەکەن، بەڵام لەوانەیە پرۆتۆکۆل و پێکھاتەکانی تر بەکاربێنن، وەک لینکەکان لەناو ئیمەیڵ یان IM، یان ناردنی فایل و کەلوپەلی ڤایرۆساوی؛ یان لەڕێگەی سێرڤەرەکان کە دەستگەیشتنیان بە وێب ھەیە. تاوان لەسەر ئینتەرنێت و سوود وەرگرتن دەکرێت لەڕێگەی دزینی زانیاری کەسی/تایبەت بۆ فرۆشتن، ھەڵمژینی کۆمپیوتەرە تووشبووەکان کە تووشی ھاکردنبوون بۆ ناو بۆتنێتەکان.

ھەڕەشەکانی وێب کۆمەڵێک مەترسی فراوانیان ھەیە، لەوانە زیانە دارایییەکان، دزینی ناسنامە، لەدەستدانی زانیاری/داتا نھێنییەکان، دزینی سەرچاوەکانی تۆڕ، ناوبانگی براند/کەسی زیانلێکەوتوو، و فرێدانی متمانەی بەکاربەر لە بازرگانیی ئەلیکترۆنیکی و بانکی ئۆنلاین.

ئەمە جۆرێکە لە ھەڕەشەکانی پەیوەندیدار بە تەکنەلۆژیای زانیاری (IT). مەترسی ئایتی، واتە کاریگەری مەترسی لەسەر کۆمەڵگا بەھۆی بڵاوبونەوەی پرۆسەکانی ئایتی.

## گەیشتن بە ڕێگا
ھەڕەشەکانی وێب دەکرێت پۆلێن بکرێن بۆ دوو جۆری سەرەکی، لەسەر بنەمای شێوازی گەیاندن - پاڵنان و ڕاکێشان. ھەڕەشەکانی پشت بەستن بە بەکارھێنانی سپام، فیشینگ، یان ئامرازی ساختەکاری تر بۆ فریودانی بەکارھێنەرێک بۆ وێبسایتێکی فریودەر (زۆرجار خراپکار) کە دواتر لە ڕێگەی فریودانی بەکارھێنەر و فێڵکردن لێی زانیاری کۆ دەکاتەوە ئەویش لە ڕێگەی فریودانی بەکارھێنەر بۆ داخلکردنی زانیاریییە ھەستیارەکان (نموونە ئیمەیل/پاسۆرد، کارتی بانک)، فێلکردنە زیانبەخشەکان وەک ناردنی ڤایرۆس بۆ سەر کەسی دیاریکراو. یان ھێرشکردن لە ڕێگەی فیشینگ، ژەھراویکردنی DNS (یان ھەرمینگ)، و ئامرازی تر بەکاردەبەن بۆ ئەوەی وا لە بەکارھێنەر بکات وابزانێت سەرچاوەیییەکی باوەڕپێکراوە.

فیشینگی ڕم بە شێوەیەکی ئاسایی کەسەکان و گرووپە تایبەتەکان بە ئامانج دەگرێ بۆ دەستکەوتی دارایی. لە ھەڕەشەکانی تردا، داڕێژەرانی ڤایرۆس ئاسایشی ئەندازیاری کۆمەڵایەتی بەکاردێنن وەک بە پەرۆشکردنی خەڵک بۆ کردنەوەی بابەتی پەیوەندیدار بە ڕۆژانی پشوو، کەسایەتییە بەناوبانگەکان، وەرزش، پۆرنۆگرافی، ڕووداوە جیھانییەکان و بابەتە گەرمەکانی تر بۆ قایلکردنی کەسی بەرامبەر بۆ کردنەوەی ئەم بابەتە لەناو ئیمەیڵەکەی و ھاکردنی کەسی بەرامبەر.

ھەڕەشەکانی وێبی لەسەر بنەمای سەرەح ڕاکێشان، زۆربەی کات بە ھەڕەشەکانی «دابەزاندن و دامەزراندن» ناودەبرێن (و زیاتر بە شێوەی «جێبەجێکردن بە داگرتنی ئەپلیکەیشن» وێبگە یاسایییەکانیش تووش دەکەن ھەنێکجار، کە زانیارییە زیانبەخشەکان دەگوازنەوە بۆ سەردانکەران یان ئەنجامی گەڕانچییەکان دەگۆڕن بۆ ئەوەی بەکارھێنەرەکان ببەن بۆ وێبگە زیانبەخشەکان. ھەنێکجاریش بڕاوسەری بەکارھێنەر ئەپلیشکەیشنی زیان بەخش دەھێنێتە خوارەوە بەبێ زانین و ئاگالێبێوونی خودی بەکارھێنەر.

## نموونەکان
لە ئەیلوولی ٢٠٠٨، ھاککەرە زیانبەخشەکان چوونە ناو چەند بەشێکی BusinessWeek.com بۆ دووبارە ئاڕاستەکردنەوەی سەردانکەران بۆ وێبگە زیانبەخشەکان. سەدان لاپەرەی وێبگەکە کە تووشبووی کۆدی جاڤاسکریپتی ڤایرۆساوی کە ئەرکیان گواستنەوەی سەردانیکەرە بۆ وێبگەیییەکی تر.

## ئەمانەش ببینە
* ڕێگەگرتن لە خزمەتگوزاری
* ئاسایشی ئینتەرنێت

## تێبینییەکان


## سەرچاوەکان
پۆل:ئاسایشی ئینتەرنێت
دوورگەی بەرز

**دوورگەی گڕکانی** یان **دوورگەی بەرز** بەشێوەیەکی جوگرافی دورگەییەکە لە ناوچەیەکی گڕکانی. زاراوەکە بەکاردێت بۆ ئەوەی ئەم جۆرە دوورگانە لە دوورگەی نزم جیابکرێنەوە.

## ھەروەھا ببینە

* 

## سەرچاوەکان


پۆل:دوورگەکان بەپێی جۆر
شوان کەریم

**شوان کەریم** شانۆکارێکی کوردە؛ لە گرووپی شانۆیی سکێچ (SKETCH)دا چالاکە و ساڵی ٢٠١٩ خەڵاتی ساڵانەی غەزەلنووس، بۆ باشترین دەرھێنەری وەرگرت. شوان لەوەتەی ساڵی ١٩٩٤ چووەتە ئەڵمانیا، لەوێ لە زانکۆی هانۆڤەر بەشی هونەری شانۆی تەواوکردووە.

## بەرھەمەکان
### شانۆ
* ئازارەکانی ئەو دیوی پەنجەرەیەک (دەرھێنان و نواندن)، (٢٠٠٨)
* کاتمان نەماوە بۆ گۆرانی (نووسین و دەرھێنان)، (٢٠١١)
* شەوی نیشتمانی (نووسین و دەرھێنان)، (٢٠١٣)
* ساڵی سفر (نووسین و دەرھێنان)، (٢٠١٤)
* ھەشتەم ڕۆژ (نووسین)، (٢٠١٥)
* مایسترۆ (٢٠١٧) و (٢٠١٩)
* بەردەم ئاوێنەکە Vor dem spiegel (بە زمانی ئاڵمانی)، (نووسین و دەرھێنان)، (٢٠١٧)
* ھەمیشە یەکێک ھەیە بەجێمان بھێڵێت (نووسین و دەرھێنان)، (٢٠١٨)
* گەر بڕیارە بمرین (نووسین و دەرھێنان)، (٢٠١٨)
* ئەم شارە (نووسین و دەرھێنان)، (٢٠١٩)
* دوورگە (٢٠١٩)
* چواردیوار (نواندن)، (٢٠١٩)
* نیشتمان (دەرھێنان)، (٢٠١٩)
* سەرەتا… زۆر سەرەتا (نووسین و دەرھێنان)، (٢٠١٩) و (٢٠٢٠)
* دوا ڕۆژەکانی بابلۆ (نووسین و دەرھێنان)، (٢٠٢٢)
* ٧ چرکە (دەرھێنان)، (٢٠٢٤)

### سینەما
* تەمی بابا (نواندن)، (٢٠٢٢)

### نووسین
ڕۆمانی ھەفتەیەک

## سەرچاوەکان

پۆل:شانۆ
ناوچەی دڵوەران

**ناوچەی دڵوەران** لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە **چوار** ناوچەی شارستانی قوروەیە لە پارێزگای کوردستان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
* ئەم ناوچەیە لە **دوو** گوندەوار پێکھاتووە:  
** گوندەواری دڵوەران 
** گوندەواری مالوجە 

* لە ئەم ناوچەیە دوو شارەدێ ھەیە کە شارەدێیەکانی دڵوەران و مالوجەیە.
* ناوەندی ئەم ناوچەیە شارۆچکەی دڵوەرانە.

## دانیشتوان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم ناوچەیە (١٣,٧٩٣) کەس (٧,٠٨٧)نێر و (٦,٧٠٦)مێ و (٤,١٧٨)خێزان پێکھاتووە.
* دانیشتوانی ئەم ناوچەیە لە کورد و ئازەرییەکان پێکھاتووە.
### دانیشتوانی گوندەکان
* ژمارەی دانیشتوانی گوندەکانی ئەم ناوچەیە دەکاتە (٢,٩١٦)کەس کە بەپێی نەتەوە ئاوھا پێکھاتووە:
** ژمارەی کورد: (١,٦٦٧)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (٥٧٪)ی دانیشتوانی گوندەکان.  
** ژمارەی ئازەرییەکان: (١,٢٤٩)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (٤٣٪)ی دانیشتوانی گوندەکان.

### دانیشتوانی شارەدێی [[دڵوەران]]
* ژمارەی دانیشتوانی شارەدێی دڵوەران دەکاتە (٦,٧١٣)کەس کە بەپێی نەتەوە ئاوھا پێکھاتووە:
** ژمارەی کورد: (٣,٠٢٠)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (٤٥٪)ی دانیشتوانی شارەدێی دڵوەران.  
** ژمارەی ئازەرییەکان: (٣,٦٩٣)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (٥٥٪)ی دانیشتوانی شارەدێی دڵوەران.

### دانیشتوانی شارەدێی [[مالوجە]]
* ژمارەی دانیشتوانی شارەدێی مالوجە دەکاتە (٤,١٦٤)کەس کە سەرجەمیان لە نەتەوەی ئازەرییەکانن.

### دانیشتوانی ناوچەکە
* ژمارەی دانیشتوانی ناوچەکە بە (شارۆچکەی دڵوەران و مالوجە و گوندەکان)ەوە دەکاتە (١٣,٧٩٣)کەس کە بەپێی نەتەوە ئاوھا پێکھاتووە:
** ژمارەی کورد: (٤,٦٨٧)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (٣٤٪)ی دانیشتوانی ناوچەکە.  
** ژمارەی ئازەرییەکان: (٩,١٠٦)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (٦٦٪)ی دانیشتوانی ناوچەکە.

## جوگرافیا

**ناوچەی دڵوەران** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم ناوچانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ ناوچەی گوڵتەپە. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ  ناوچەی چەرداوڕۆ.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ناوچەی گوڵتەپە. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ ناوچەی تەرواڵ.

## دابەشی کارگێڕی
* ژمارەی گوندەکانی ئەم ناوچەیە (٨) گوندە کە بە پێی پێکھاتەی نەتەوەی ئاوھا دابەش بوون:
** گوندە کوردەکان: (٣) گوند.  
** گوندە ئازەرییەکانیەکان: (٤) گوند. 
** گوندە کورد و ئازەرییەکانیەکان: (١) گوند.

* ئەم ناوچەیە لە (٢) گوندەوار پێکھاتووە:
** گوندەواری دڵوەران 
** گوندەواری مالوجە 

### گوندەواری دڵوەران
لە (٥) گوند پێکھاتووە:

* **[[دڵوەران]]**(ناوەند)
* قوجاغ
* میجین
* باغلوجە، دڵوەران
* بەھارلو
* نەیبەند

### گوندەواری مالوجە
لە (٣) گوند پێکھاتووە:

* **[[مالوجە]]**(ناوەند)
* باوەگوڕگوڕ، دڵوەران
* توغانی باوەگوڕگوڕ
* قیزیلجەکەن

### پێکھاتەی نەتەوەی گوندەکان

* کوردەکان (٤)گوند.
* ئازەرییەکانیەکان (٣)گوند.
* کوردەکان و ئازەرییەکانیەکان (١)گوند.

#### گوندە [[کورد]]ەکان
پێکھاتووە لە ٥ گوند.

* قوجاغ
* میجین
* باغلوجە، دڵوەران
* باوەگوڕگوڕ، دڵوەران
* توغانی باوەگوڕگوڕ

#### گوندە [[ئازەرییەکان]]یەکان
پێکھاتووە لە ٢ گوند.

* نەیبەند
* قیزیلجەکەن

#### گوندە [[کورد]]ەکان و [[ئازەرییەکان]]یەکان
پێکھاتووە لە ١ گوند.

* بەھارلو

## ئەمانەش ببینە

* ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە
* ناوچەی تەرواڵ
* ناوچەی دڵوەران
* ناوچەی چەرداوڕۆ
* پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە
* شارستانی قوروە

## سەرچاوەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «بخش دلبران»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:ناوچەکانی ئێران
پۆل:شارستانی قوروە
پۆل:ناوچەکانی پارێزگای کوردستان
سۆفی عومەر

**عومەر چەلیک** (لە دایکبووی ١٩٦١ لە شەمزینان، باکووری کوردستان) ناسراو بە **سۆفی عومەر** کەسایەتیی بەناوبانگی کوردە کە لە بواری ھەڵپەڕکێی کوردیدا چالاکە و ڤیدیۆکانی لەسەر تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بینەری زۆر دەخوات.

## ژیاننامە
عومەر چەلیک بە *سۆفی عومەر* ناسراوە، چوونکە ڕیشی ھەیە و لە بنەماڵەیەکی سۆفییە. ساڵی ١٩٦١ لە گوندی بێتکارۆک لە قەزای شەمزینان لە باکووری کوردستان لەدایکبووە و لە ھۆزی گەردییە. تەمەنی ١٥ ساڵ بووە کە ژیانی ھاوژینی پێکھێناوە، ئێستا باوکی ٥ کوڕ و ٥ کچە. ئەو ھەر لە منداڵییەوە خۆی داوەتە شایی و ھەڵپەڕکێ و دەڵێت: «شوانی مەڕ بووم، بەبێ ساز و گۆرانی لەسەر یەک پێ هەڵپەڕکێم دەکرد». ئەوە ٢٠ ساڵە لە کاری ھەڵپەڕکێی دایە و بەردەوام دەچێتە شایییەکانی ناوچەکە. کارەکانی سۆفی عومەر لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەنگی داوەتەوە، بەرھەمەکانی بینەرێکی زۆر دەخوات و چەندین ئیشی وەکوو چالێنج لەلایەن بەکارھێنەرانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە دەستنیشان کراوە. ھەروەھا لە بەرھەمێکدا لەگەڵ ئاگرین دڵشاد ھاوکاری کرد و لە ڤیدیۆی گۆرانییەکەدا خەریک بە ھەڵپەڕکێ بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:زیندووان
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
خزمەتگووزاریی وێب

**خزمەتگووزاریی وێب یان ڕاژەکاری وێب یاخوود وێب سێرڤەر** سۆفتوێری کۆمپیوتەر و ھاردوێرێکی ژێرەوەیە کە داواکارییەکان پەسەند دەکات لە ڕێگەی HTTP (پرۆتۆکۆلی تۆڕ کە دروست کراوە بۆ دابەشکردنی ناوەڕۆکی وێب)یان جیاوازی پارێزراوی HTTPS. بریکارێکی بەکارھێنەر، بە گشتی وێبگەڕێکی وێب یان گەڕاڵکەری وێب، دەست دەکات بە پەیوەندیکردن بە دروستکردنی داواکاریێک بۆ لاپەڕەی وێب یان سەرچاوەی تر بە بەکارھێنانی HTTP، و سێرڤەرەکە وەڵام دەداتەوە لەگەڵ ناوەڕۆکی ئەو سەرچاوەیە یان نامەی ھەڵە. سێرڤەری وێب ھەروەھا دەتوانێت سەرچاوە نێردراوەکان قبوڵ بکات و خەزن بکات کە لە بریکاری بەکارھێنەرەوە نێردراوە ئەگەر ڕێکبخە بۆ ئەنجامدانی.

ئەو ھاردوێرەی بەکاردێت بۆ ڕادانی ڕاژەکاری وێب دەتوانێت جیاواز بێت بەپێی قەبارەی ئەو داواکاریانەی کە پێویستی بە چارەسەرکردنیان ھەیە. لە کۆتایی نزمی مەوداکە سیستەمی چەسپێنراوە، وەک ڕاوتەرێک کە ڕاژەکاری وێبێکی بچووک بەڕێوە دەبات وەک شێوەپێدانی ڕووکارەکەی. وێبسایتێکی ئینتەرنێتی پڕ ترافیک لەوانەیە داواکارییەکان چارەسەر بکات لەگەڵ سەدان سێرڤەر کە لەسەر ڕاکردن لە کۆمپیوتەری خێرای بەرز.

سەرچاوەیەک کە لە ڕاژەکاری وێبەوە نێردراوە دەتوانێت فایلێکی پێشتر (ناوەڕۆکی ستاتیکی) بەردەست بێت بۆ سێرڤەری وێب، یان دەتوانرێت لە کاتی داواکاری (ناوەڕۆکی داینامیک) لەلایەن بەرنامەیەکی تر کە پەیوەندی بە سۆفتوێری ڕاژەکارەوە دەکات دروست بکرێت. پێشتر عادەتەن دەکرێت خێراتر خزمەت بکرێت و دەتوانرێت ئاسانتر خەزن بکرێت بۆ داواکارییە دووبارەکان، لەکاتێکدا ئەم دوایییە پشتگیری مەودایەکی فراوانتری کاربەرنامەکان دەکات.

تەکنەلۆجیاکان وەک REST و SOAP، کە HTTP بەکاردێنن وەک بنەمایەک بۆ پەیوەندی گشتی کۆمپیوتەر بۆ کۆمپیوتەر، ھەروەھا پشتگیری بۆ درێژکراوەکانی WebDAV، بە باشی بەکارھێنانی سێرڤەرەکانی وێبیان درێژکردووەتەوە لە دەرەوەی ئامانجی سەرەکی خۆیان بۆ خزمەتکردن بە لاپەڕەکانی مرۆڤ

## مێژوو
ئەمە مێژوویەکی زۆر کورتە لە بەرنامەکانی ڕاژەکاری وێب و لەبەر ئەوە ھەندێک زانیاری بە پێویست لەگەڵ مێژووی وێبگەڕەکان و تۆڕی ئینتەرنێتی جیھانی و ئینتەرنێت تێکەڵ دەبن، بۆیە لە پێناو ڕوونبوونەوە و تێگەیشتن، ڕەنگە ھەندێک زانیاری سەرەکی مێژوویی کە لەخوارەوە ڕاپۆرت

پڕۆژەی سەرەتایی WWW (1989-1991)

لە ئازاری ١٩٨٩، بەڕێز تیم بێرنەرس لی پڕۆژەیەکی نوێی پێشنیار کرد بۆ خاوەنکارەکەی سی ئاڕ ئێن، بە ئامانجی کەمکردنەوەی ئاڵوگۆڕی زانیاری نێوان زانایان بە بەکارھێنانی سیستەمی ھایپەرمانت. پێشنیارەکە، بەناونیشانی "HyperText و CERN"، داوای لێدوانەکانی کرد و لەلایەن چەند کەسێکەوە خوێندرایەوە. لە تشرینی یەکەمی ١٩٩٠ پێشنیارەکە چاککرایەوە و دەوڵەمەند کرا (ھەبوونی وەک نووسەرێکی ھاوبەش ڕۆبێرت کایلیۆ) و لە کۆتاییدا پەسەند کرا.

## پوختەی تەکنیکی
ئەم پوختە تەکنیکییەی خوارەوە دەبێت تەنیا وەک ھەوڵێک ڕەچاو بکرێت بۆ پێدانی چەند نموونەیەکی زۆر سنووردار دەربارەی ھەندێک تایبەتمەندی کە لەوانەیە لە سێرڤەری وێب و ھەندێک لەو ئەرکانەی کە لەوانەیە ئەنجامی بدەن بۆ ئەوەی سیناریۆیەکی فراوانی تەواو ھەبێت دەربارەی بابەتەکە.

بەرنامەی سێرڤەری وێب ڕۆڵی ڕاژەکارێک دەبینێت لە مۆدێلی سێرڤەری کڕیار بە جێبەجێ کردنی یەک یان زیاتر لە وەشانی پرۆتۆکۆلی HTTP، زۆربەی کات ھەمەجۆری پارێزراوی HTTPS و تایبەتمەندی و درێژکراوەکانی تر دەگرێتەوە کە بەسوود دادەنرێت بۆ بەکارھێنانی پلانکراوەکەی.

## سەرچاوەکان

پۆل:داھێنانە ئینگلیزییەکان
پۆل:تەونی بەربڵاوی جیھانی
لەدویگ ستامپفیگەر

**لەدویگ ستامپفیگەر** (لە دایکبووی ١١ی تەممووزی ١٩١٠ – مردن ٢ی ئایاری ١٩٤٥)دکتۆرێکی ئەڵمانی بوو کە لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا لە یەکەی ئێس ئێسی ئەڵمانیای نازی خزمەتی کردووە. لە ساڵی ١٩٤٤ تا ١٩٤٥ پزیشکی نەشتەرگەری تایبەتی ئەدۆلف ھیتلەر بوو، لە کۆتایی مانگی نیسانی ١٩٤٥ لە بنکەی فیرۆبانکەر لە بەرلین کاری کردووە. پێش ئەوەی ھیتلەر خۆی بکوژێت فەرمانی بە کارمان دان بنکەکەی کردبوو ھەوڵی ڕزگارکردنی خۆیان بدەن، ئەو یەکێک بوو لەو کەسانەی ھەوڵی ڕزگاری دا بەلام پاش دوو ڕۆژ لە مەرگی ھیتلەر لە ترسی گرتن لەلایەن ئەرتەشی سوور خۆی کوشت.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٩٤٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠
کیوشو

**کیوشو** (九州,، کیوشو، واتا "نۆ پارێزگاکە") یەکێک بوو لەو چوار دوورگە سەرەکیانەی ژاپۆن بە زۆری کەوتۆتە بەشی باشووری دوورگە سەرەکییەکان

کیوشو سێیەم گەورەترین دوورگەیە لە ژاپۆن
[چەپ|وێنۆک|کیووشو لەسەر نەخشەی [ژاپۆن]]

## ناوچەکان
ناوچەی کیوشو پێکھاتووە لە دوورگەییەکی تەواو

ناوی کیوشو بە مانای " نۆ وڵاتەکە" دێت لە زمانی ژاپۆنی، کیوشو بەھۆی یەکگرتنی نۆ وڵاتی کۆن یان پارێزگای کۆن دروست بووە کە ئێستا بوونەتە پارێزگا ھەر پارێزگاییەک لەناو دوورگەکە ناوی مۆدێرنی تایبەتی خۆی ھەیە، وە ھەنێکیان ناوی کۆن بەکاردێنن، ناوە کۆنەکان ھێشتا لەھەنێک کاتدا بەکاردەھێنرێن، بەتایبەتی بۆ خواردنەکان،، مۆسیقا، و ھونەر.

ناوی ڕەسەنی نۆ پارێزگاییەکەی کیوشو بریتی بوون لە چیکوزێن، چیکوگۆ، ھیزێن، ھیگۆ، بوزێن، بونگۆ، ھیوگا، ئۆسومی، ساتسوما. لە ئەمڕۆدا کیوشو لە حەوت پارێزگا پێکھاتووە 

* پارێزگای فوکوئۆکا
* پارێزگای کاگۆشیما
* پارێزگای کومامۆتۆ
* پارێزگای میازاکی
* پارێزگای ناگاساکی
* پارێزگای ئۆئیتا
* پارێزگای ساگا

بەشەکانی کیوشو بەرگە ھەواییەکی گەرمیان ھەیە، وەک ناوچەکانی میازاکی و کاگۆشیما، ئەو بەرووبوومە سەرەکیانەی لەوێ دەڕوین بریتین لە برنج، چای، توتن، پەتاتەی شیرین، سۆی، سیلک لەژێر سیستمی گۆکیشیچیدۆ، دوورگەکە بەشیک بوو لە ناوچەی سایکایدۆ، وە پێشووتر بەشیک بوو لەم ناوچەیە لەوەتەی سەدەی حەوتەم تاوەکوو ناوەندی دەیەی ١٨٠٠، لە نێوانی ١٩٠٥ بووە ناوچەیەکی سەربەخۆ، لە سیستەمەکەدا، ناوچەی کیوشو و دوورگەکە بچووکەکانی نێوانی دەبنە بەشێک لە ناوچەی کیوشو.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:دوورگەکانی ژاپۆن
پۆل:ناوچەی کیوشو
سیستمی بەڕێوەبردنی بەڵگەنامە

**سیستمی بەڕێوەبردنی بەڵگەنامە** بریتییە لە سیستمێک لە ڕێگایەوە دەتواندرێت بەڵگەنامەکان وەربگیرێنەوە، چاودێریان بکرێن، بەڕێوەببردرێن و پاشەکەوتیش بکرێن، هەروەها دەکرێت ببێتە هۆی کەمکردنەوەی بەکارهێنانی کاغەز. کارێکی دیکەی ئەم سیستمە، ئەوەیە لە توانایدایە گشت وەشانەکانی پەڕگەکە تۆماربکات و هەڵیان بگرێت (بۆ چاوپێخشاندن بە مێژووی بەڵگەنامەکە). لە بارێک کە بەڵگەنامەکان دیجیتاڵی بن ئەوا ئەو جۆرە سیستمانە درووستکراوی پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەرن. 

## مێژوو
لە سەرەتای هەشتاکانی سەددەی بیستەم، ژمارەیەک لە فرۆشیاران دەستیان بە پەرەپێدانی نەرمەکاڵایەک دا بۆ بەڕێوەبردنی بەڵگەنامەکان. ئەو سیستمە مامەڵەی لەگەڵ بەڵگەنامە کاغەزییەکان دەکرد، بە جۆرێکیش بوو کە جگە لە کاغەزی چاپکراو و بڵاوکراوەکان ئەوا وێنەی فۆتۆگرافیشی لە خۆ دەگرت.

دواتر جۆری دووەمی ئەم سیستمە پەرەی پێدرا کە بۆ بەڕێوەبردنی پەڕگە ئەلیکتڕۆنییەکان بوو، نموونە ئەو جۆرە بەڵگەنامانەی کە لەڕێی کۆمپیوتەرەوە درووست دەکرێن، کە هەندێک کات بەکارهێنەران لە کۆمپیوتەری خۆیاندا هەڵیدەگرن.

پۆل:بەڕێوەبردنی تەکنۆلۆژیای زانیاری
زانکۆی ژنانی فوکوۆکا

**زانکۆی ژنانی فوکوۆکا** (福岡女子大学,فوکوۆکا جۆشی دایگاکو) زانکۆییەکی گشتییە لە فوکوئوکا لە پارێزگای فوکوئۆکا لە ژاپۆن لە ١٩٢٣ دامەزراوە، لە ١٩٥٠ بووە بە زانکۆ 

## سەرچاوەکان


## بەستەری دەرەکی

* وێبگەی فەرمی

پۆل:زانکۆ گشتییەکان لە ژاپۆن
پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکانی ژنان لە ژاپۆن
پۆل:دامەزراوە پەروەردەییەکان کە لە ١٩٢٣ دامەزراون
پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکان لە پارێزگای فکوئۆکا
پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٢٣ لە ژاپۆن
ژیکەڵەیی

**ژیکەڵەیی** یان **ژیکۆڵەیی** زاراوەیەکە باسی جۆرێک لە سەرەنج ڕاکێشی دەکات کەلەوانەیە پەیوەندیدار بێت بە لاوی و دەرکەوتنەوە، بۆ یەکەمجار لەلایەن کۆنراد لۆرێنزەوە ناسێنراوە لۆرێنز بنچینەی ڕووخساری مناڵانی خستە ڕوو (Kindchenschema)، تیایدا تایبەمەندییەکانی ڕووخسار و لاشە خرابوویە ڕوو، کە وا لە دروستکراوەکە دەکات بە "ژیکۆڵەیی" دەربکەوێت لە کە ئەوانی تر ھان بدات بۆ ئەوەی گرنگی پێ بدەن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:جوانیناسی
پۆل:زیندەزانی گەشەی ئاژەڵ
پۆل:ئاکارناسیی گیانلەبەری
بای جویی

**بای جویی** (، لەدایکبووی ٧٧٢ بۆ ٨٤٦) شاعیرێکی بەناوبانگ و فەرمانبەرێکی حکوومەتی تانگ بوو لە مێژووی دێرینی چین. زۆربەی شیعرەکانی پێکھاتووە لە پیشەکەی یان ژیانی ڕۆژانەی، لەناویان پیشەکەی لە سێ پارێزگا جیاوازەکە، وەک نووسەرێکی بەناوبانگیش ناوبانگی بەدەست ھێنا. ھەروەھا کاریگەربوو لە بەرەوپێشچوونی وێژەی مێژوویی ژاپۆنی، کە لەوێدا وەک ئۆنیۆمی ناسرابوو.

## سەرچاوەکان


### کارە ئاماژە پێکراوەکانی

* Hinsch, Bret.  (1990).  *Passions of the Cut Sleeve*.  University of California Press.
* Hinton, David (2008). *Classical Chinese Poetry: An Anthology*. New York: Farrar, Straus, and Giroux.  / .
* 
* Kubin, Wolfgang (=Wolfgang Kubin, book  review ), *[[:en:Weigui_Fang|Weigui Fang]], 'Den Kranich fragen. 155 Gedichte von Bai Juyi*, in: ORIENTIERUNGEN. Zeitschrift zur Kultur Asiens (Journal sur la culture de l'Asie), n ° 1/2007, pp.&nbsp;129–130.
* Nienhauser, William H (ed.). *The Indiana Companion to Traditional Chinese Literature*.  Indiana University Press 1986. 
* 
* Arthur Waley, *The Life and Times of Po Chü-I, 772-846 A.D*  (New York,: Macmillan,  1949). 238p.
* Waley, Arthur (1941). *Translations from the Chinese*. New York: Alfred A. Knopf. 
* Watson, Burton (1971). *Chinese Lyricism: Shih Poetry from the Second to the Twelfth Century*. (New York: Columbia University Press). 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 

* کتێبەکانی چوان تانگشی کە کۆکراوەی شیعرەکانی بای جویی تێدایە:
** کتێبی 424, کتێبی 425, کتێبی 426, کتێبی 427, کتێبی 428,

:: کتێبی 429, کتێبی 430, کتێبی 431, کتێبی 432, کتێبی 433,
:: کتێبی 434, کتێبی 435, کتێبی 436, کتێبی 437, کتێبی 438,
:: کتێبی 439, کتێبی 440, کتێبی 441, کتێبی 442, کتێبی 443,
:: کتێبی 444, کتێبی 445, کتێبی 446, کتێبی 447, کتێبی 448,
:: کتێبی 449, کتێبی 450, کتێبی 451, کتێبی 452, کتێبی 453,
:: کتێبی 454, کتێبی 455, کتێبی 456, کتێبی 457, کتێبی 458,
:: کتێبی 459, کتێبی 460, کتێبی 461, کتێبی 462

پۆل:مردووانی ٨٤٦
پۆل:لەدایکبووانی ٧٧٢
پۆل:مۆسیقاژەنەکانی ئیمپراتۆریەتی تانگ
پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:یاریزانانی گوچین
پۆل:شاعیرانی ھێنان
پۆل:مۆسیقاژەنەکان لە ھێنان
پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ٩یەم
پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی تانگ
پۆل:٣٠٠ شاعیرەکەی تانگ
پۆل:سیاسەتوانەکانی ژێنگژۆو
پۆل:سیاسەتوانەکانی ئیمپراتۆرییەتی تانگ لە ھێبێی
پۆل:سیاسەتوانەکانی ئیمپراتۆرییەتی تانگ لە ھێنان
پۆل:نووسەرەکانی ژێنگژۆو
لی میان

**لی میان** (بە چینی:李勉، لەدایکبووی ٧١٧ بۆ ١٤ی ئەیلوولی ٧٨٨) لە پێشووتردا وەک دووک ژێنجیانگی چیان (汧貞簡公), دەناسرا، دادەوەر، ژەنەڕاڵ، میوزیکژەن، شاعیر، سیاسەتوانێکی چینی بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی تانگ، کە وەک چانسلەر خزمەتی کردووە لە سەردەمی ئیمپراتۆر دێزۆنگ.

## سەرچاوەکان


پۆل:مردووانی ٧٨٨
پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:یاریزانانی گوچین
پۆل:مۆسیقاژەنەکانی ئیمپراتۆریەتی تانگ
پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی تانگ
پۆل:پارێزگارەکانی لوۆیانگ
پۆل:لەدایکبووانی ٧١٧
پۆل:چانسلەرەکانی ژێر ئیمپراتۆر دێزۆنگی تانگ
زانکۆی کێیسێن

**زانکۆی کێیسێن** ((恵泉女学園大学, کێیسێن جۆگاکویێن دایگاکو)  زانکۆییەکی تایبەتی ژنانە لە تاما لە شاری تۆکیۆ لە ژاپۆن، لە ١٩٨٨ دامەزراوە زانکۆکە پەیوەندیدارە لەگەڵ قوتابخانەی کێیسێنی کچانی گەنج کە لە ١٩٢٩ لەلایەنی میچی کاوای دۆزراوەتەوە، سکرتێری نەتەوەی یەکێتی ژنانی کریستسیانی ژاپۆنی.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی

پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکانی ژنان لە ژاپۆن
پۆل:زانکۆ و کۆلێژە تایبەتەکان لە ژاپۆن
پۆل:زانکۆی کێیسێن
پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٨٨ لە ژاپۆن
پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکان لە تۆکیۆ ‏
پۆل:دامەزراوە پەروەردەییەکان کە لە ١٩٨٨ دامەزراون
زانکۆی کینجۆ گاکوین

**زانکۆی کینجۆ گاکوین** (金城学院大学,کینجۆ گاکوین داگاکو) زانکۆییەکی ژنانی تایبەتە لە مۆریاما-کو، ناگۆیا، پارێزگای ئایچی لە ژاپۆن، شوێنەکە پێشووتر کە قوتابخانە بووە لە ١٨٨٩ دامەزراوە و لە ١٩٤٩ بووە بە زانکۆ.

## بەستەرە دەرەکییەکان

*  

پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکانی ژنان لە ژاپۆن
پۆل:زانکۆ و کۆلێژە تایبەتەکان لە ژاپۆن
پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٨٩ لە ژاپۆن
پۆل:دامەزراوە پەروەردەییەکان کە لە ١٨٨٩ دامەزراون
پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکان لە ناگۆیا
کۆلێژی کۆبێ

**کۆلێژی کۆبێ** (神戸女学院大学، کۆبێ جۆگاکوین دایگاکو) زانکۆییەکی نا-سێکتارییەنی ھونەرە لیبرالییەکانە دەکەوێتە نیشینۆمیا، لە پارێزگای ھیۆگۆ لە ژاپۆن، لە ١٩٤٨ دامەزراوە ، یەکەم کۆلێژی ژنانە بە ھەبوونی پێگەکانی زانکۆ لە رۆژاوای ژاپۆن.

## سەرچاوەکان

### کتێبناسی

* Noriko Ishii, “Crossing Boundaries of Womanhood: Professionalization and American Women Missionaries' Quest for Higher Education in Meiji Japan,” *Journal of American and Canadian Studies* 19 (2001): 85–122.
* 
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی

پۆل:زانکۆ و کۆلێژە تایبەتەکان لە ژاپۆن
پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکانی ژنان لە ژاپۆن
پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٤٨ لە ژاپۆن
پۆل:دامەزراوە پەروەردەییەکان کە لە ١٩٤٨ دامەزراون
پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکان لە پارێزگای ھیۆگۆ
پۆل:نیشنۆمیا
کۆلێژی ژنانی دۆشیشای ھونەرە لیبرالییەکان

وێنۆک
**کۆلێژی ژنانی دۆشیشای ھونەرە لیبرالییەکان** (同志社女子大学، جۆشیشا جۆشی دایگاکو) کۆلێژێکی تایبەتی ژنانە کیۆتانابی،کیۆتۆ لە ژاپۆن، لە ١٨٧٦ دامەزراوە و بووە بە زانکۆ لە ١٩٤٩.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە ١٨٧٦ دامەزراون
پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکانی ژنان لە ژاپۆن
پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٧٦ لە ژاپۆن
پۆل:زانکۆ و کۆلێژە تایبەتەکان لە ژاپۆن
پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکان لە پارێزگای کیۆتۆ
ئاوۆیاما گاکوین

**ئاوۆیاما گاکوین** (学校法人青山学院, گاکۆ ئاوۆیاما کگاککوین) پەیمانگاەیەکە لە شاری تۆکیۆ لە ژاپۆن، کە تیادا زانکۆی ئاوۆیاما گاکوین و کۆلێژی ژنانی ئاوۆیاما گاکوین، باخچەی ساوایانی ئاوۆیاما گاکوین، قوتابخانەی سەرەتایی ئاوۆیاما گاکوین، قوتابخانەی ئامادەیی ئاوۆیاما گاکوین، قوتابخانەی دوا ئامادەیی ئاوۆیاما گاکوین. پەیمانگاکە لە ١٨٧٤ لەلایەن دۆرا شۆنمەیکە دامەزراوە، وە بەشدارییەکانی لە سیستمی خوێدندنی ژاپۆن بە گرنگ دانراوە لە سەرەتاکانی مێژووی پەیوەندییەکانی نێوان کەنەدا و ژاپۆن.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زانکۆ و کۆلێژە تایبەتەکان لە ژاپۆن
پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکانی ژنان لە ژاپۆن
پۆل:دامەزراوە پەروەردەییەکان کە لە ١٨٧٤ دامەزراون
پۆل:پەروەردە لە تۆکیۆ
پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکان لە تۆکیۆ
گوندەواری بەور

**گوندەواری بەور** لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە **سێ** گوندەواری ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە لە شارستانی قوروە، لە پارێزگای کوردستان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی وێھەجە.

## ناو
وشەی(بەور) ناوی لوتکەی کێوێکە لە زنجیرە کێوەکانی کوردستانی ناوەندی، کە لە باشووری ئەم گوندەوارەدا بەرەو خۆرھەڵات کشاوە، خەڵکی کوردی ناوچەکە پێی دەڵێن (بەور) واتای بەفر، لەبەرئەوەی زۆرینەی کاتەکانی ساڵ لوتکەی ئەم کێوە بەفری پێوەدەمێنێت و بە بەور ناوی کەوتووەتە سەر زمانان. بەڵام لە نووسراوە فارسییەکاندا بە ھەڵە یان بەتۆبزی (بەور)یان لێبووەتە (بەدر). وە ناوی ئەم گوندەوارە لە ناوی ئەم لوتکەی چیایەوە وەرگیراوە.

## دانیشتووان
بەپێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندەوارە (٦,٠٣٢) کەس و (٣,٢١٩)نێر و (٢,٨١٣)مێ و (١,٧١٧)خێزان پێکھاتووە. دانیشتووانی ئەم گوندەوارەیە لە کورد پێکھاتووە.
* دانیشتووانی ئەم گوندەوارە لە کورد پێکھاتووە:
** ژمارەی کورد: (٦,٠٣٢)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (١٠٠٪)ی دانیشتووانی گوندەوارەکە.

## جوگرافیا

**گوندەواری بەور** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندەوارانە: 
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندەواری قسڵان.
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندەواری باولە.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژاوا. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندەواری پەنجە عەلی باکوور.

## دابەشی کارگێڕی
* سەرجەم دانیشتوانی گوندەکانی ئەم گوندەوارە کوردن.
لە (١٣) گوند پێکھاتووە:
 
* **[[قەڵای ئەومەکی]]** (ناوەندی پێشوو)
* **[[وێھەج]]** (ناوەند)
* ئاسەفاوا
* ھوریە
* خەناناوا
* تازاوای سەر ھوریە
* خڕێڵە
* دێوەزەن
* سەرتیپاوا
* سەنگیناوا
* شۆکراوا
* قاسماوا
* موشیراوا
* میناوای کێف

## ئەمانەش ببینە
* گوندەواری پەنجە عەلی باکوور
* گوندەواری پەنجە عەلی باشوور
* پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە
* ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە

## سەرچاوەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «بدر»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:شارستانی قوروە
پۆل:پارێزگای کوردستان
ئەپ گەلەری ھواویی

وێنۆک|وێنۆچکەی ئەپ گەلەری ھواویی لەگەڵ دەقی بەدەست'''ھێنان لە کۆگاکە.'''
ھ**واویی ئەپ گەلەری** (کورتکراوە **AppGallery** لەسەر شاشە) بریتییە لە بەڕێوەبەری کۆکراوە و دابەشکەری سەکۆی پێژمێر، یان 'کۆگای بەرنامە'، داڕێژراوە لەلایەن کۆمپانیای ھواویی بۆ سیستەمی سەرچاوەکراوەی کارپێکەری ئەندرۆیدی تایبەت بە کۆمپانیای گوگڵ و سیستەمی ھارمۆنی ئۆ ئێس. تایبەت بە کۆمپانیای ھواوی چینی، ئەپ گەلەری بەکاردێت لەلایەن ٤٢٠ ملیۆن بەکارھێنەری چالاکەوە لەسەر ٧٠٠ ملیۆن ئامێری ھواویی.

ئەپ گەلەری ھ**واویی،** بڵاوکرایەوە لە  لە چین، و پاشان لە ساڵی  لە جیھاندا، دواتریش لەسەر ھەموو مۆبایلە نوێیەکانی ھ**واویی** بەشێوەی بنەڕەتی جێگیرکران پاش ئەوەی ئامێرە نوێیەکانی کۆمپانیاکە خزمەتگوزارییەکانی گۆگڵ (GMS) لێ قەدەغە کرا بەھۆی جەنگی بازرگانی نێوان چین و ئەمریکا لە ئایاری ٢٠١٩ ەوە کە چیتر کۆمپانیا چینییەکە ناتوانێ خزمەتگوزاری و بەرنامەکانی گۆگڵ لەسەر مۆبایلە نوێیەکانی دابمەزرێنێت و یەکەم مۆبایلیش کە بەبێ خزمەتگوزاری گۆگڵ بڵاوکرایەوە ھواویی مەیت ٣٠ بوو، کە تەنھا ئەپ گەلەری و خزمەتگوزاری بەرنامەکانی ھواویی (HMS) تێدا بەردەست بوو وەک کۆگای دابەزێنەری بەرنامەکان و بێبەش بوو لە کۆگای گۆگڵ پلەی و سەرجەم بەرنامەکانی تری کۆمپانیای گۆگڵ.

ھەتا ڕێکەوتی چارەکی سێیەمی ساڵی ٢٠٢٠، ئەپ گەلەری گەیشت بە ڕێژەی ٣٥٠ ملیار بەرنامەی دابەزێنراو. ھەر لەھەمان ساڵدا ئەپ گەلەری توانی بگات بە ڕێژەی زیاتر لە٤٩٠ ملیۆن بەکارھێنەر لە ١٧٠ وڵاتی جیاوازدا، ھەروەھا نزیکەی ١٫٦ ملیۆن پرۆگرامساز.

، ئەپ گەلەری زیاتر لە ٥٣٠ ملیۆن بەکارھێنەری چالاکی بە ڕێژەی ساڵانەی لە ٨٣٪ زیادکردنی بەرنامەی بەرھەمھاتووی ھەبووە.

## ئەمانەش ببینە
* EMUI
* لیستی کۆگاکانی بەرنامەی ئەندرۆید
* لیستی پلاتفۆرە دابەشکارەکانی بەرنامەی مۆبایل

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* HuaweiMobileServices.com/appgallery  — وێب سایتی فەرمی
* AppGallery Connect — پۆرتاڵی فەرمی تایبەت بە پرۆگرامەرانی ھواویی

پۆل:ئەندرۆید
پۆل:ھواوی
پۆل:پلاتفۆڕمی دابەشکردنی نەرمەواڵەی مۆبایل
پۆل:ناساندنەکانی ٢٠١١
حیزبی چەتە

حیزبی چەتە () وەک پارتێکی سیاسیی جیهانی دەناسرێت. حیزبی چەتە پشتگیریی مافی مەدەنی و سیاسی، دیموکراسی ڕاستەوخۆ (لە ناویدا دیموکراسیی ئەلیکتڕۆنی) دەکات، هەروەها داوای گۆڕانکاری لە مافی داهێنان و مافی لەبەرگرتنەوە، دەستگەیشتن بە زانست و زانیاریی بەشێوەی خۆڕایی دەکات.

حیزبەکە خۆی بە دوورگرتووە لە پرسی چەپ-ڕاستبوون لە بواری ئابووریدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ٢٠٠٦
پۆل:یاسای مافی بڵاوکردنەوە
زانکۆی ئەتۆمی

زانکۆی ئەتۆمی (跡見学園女子大学، ئەتۆمی گاکوێین جۆشی دایگاکو) کۆلێژێکی تایبەتی ژنانە لە شاری نیزا لە پارێزگای سایتاما لە ژاپۆن، لە ١٩٦٥ دامەزراوە، قوتابخانە پێشووترەکەی لە ١٨٧٥ دامەزراوە، پێشووتر قوتابخانەکەی لە ١٨٧٥ دامەزراوە

## بەستەری دەرەکی

* وێبگەی فەرمی 
* وێبگەی فەرمی 

پۆل:زانکۆ و کۆلێژە تایبەتەکان لە ژاپۆن
پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکانی ژنان لە ژاپۆن
نیزا (سایتاما)

وێنۆک
**نیزا** (新座市,نیزا شی) شارێکە لە پارێزگای سایتاما لە ژاپۆن لەوەتەی ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١، ڕێژەی دانیشتووانی بە ١٦٦،٢٠٨  دەخەملێنرێت. ڕووبەری شارەکە دەکاتە ٢٢.٧٨ کیلۆمەتر چوارگۆشە.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی
نادا (کۆبێ)

**نادا** ((灘区,) یەکێکە لەو نۆ گەڕەکەی کۆبێ لە ژاپۆن، کە ٣١،٤ کیلۆمەتر دووجا ڕووبەری ھەیە، دانیشتووانەکەی ١٢٩،٠٩٥ کەسە (سەرژمێری ٢٠٠٨) وە یەکێک لە زانکۆ نیشتمانییە پێشکەوتووەکان لە ژاپۆن (زانکۆی کۆبێ) دەکەوێتە ئەم گەرەکە.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* وێبگەی فەرمی ناوچەکە 

پۆل:گەڕەکەکانی کۆبێ
زاڵاوا

**زاڵاوا** () فیلمێکی کوردیی ساڵی ٢٠٢١ە لە دەرھێنانی ئەرسەلان ئەمیری. فیلمەکە لە چەشنی درامای ترسێنەردا دروست کراوە و لە چەن فێستیڤاڵ لە کوردستان و جیھاندا پیشان دراوە. بڕێک لەو فێستیڤاڵانە بریتین لە تیف (لە تۆرنتۆ)،، فەجر و فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک.

## چیرۆک
چیرۆکی فیلمەکە دەربارەی خەڵکی دێیەکە بە ناوی **زاڵاوا** کە لە سەردەمی پەھلەویدا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان دەژین. خەڵکەکە تووشی نەخۆشی دەبن و لایان وەھایە کە جنۆکە لە دێکەی داوە. بۆیە پەنا دەبەنە جنۆکەگیرەکەی ئەو دەڤەرە، کە ناوی *ئا مەردانە،* کە جنۆکەکان بگرێت. پاسگای ئاواییەکە دەرەجەدارێکی تێدایە کە دژی ئەو مەراسیمەیە و نایھەوێت خەڵکەکە تفەنگەکانیان بەکاربھێنن بۆ جنۆکەگیری. ھەروەھا ژنە دوکتۆرێکیش لە دێکەدا ھەیە کە دەیھەوێت بە پشکنینی خوێنی خەڵکی ئاواییەکە بزانێت چ نەخۆشییەکیان ھەیە. لەم ناوەدا، بڕێک کاراکتەرەکان بڕێک بەسەرھاتیان بەسەردا دێت. 

## بڕێک لە ئەکتەرەکان

## خەڵاتەکان
فیلمەکە چەند خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە خەڵاتی فێستیڤاڵی دھۆک و ڤێنیزن.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١
پۆل:فیلمە فرە زمانە ئێرانییەکان
پۆل:فیلمە ترسناکەکانی ٢٠٢١
کۆبێ

**کۆبێ** (بە ژاپۆنی: 神戸市، کۆبێ-شی) حەوتەمین گەورەترین شارە، وە سێیەم گەورەترین شارە لەڕووی بەندەرەوە لە ژاپۆن لەدوای  شارەکانی یۆکۆھاما و فوکوئۆکا وە پایتەختی پارێزگای ھیۆگۆیە دەکەوێتە لای باشووری دوورگەی سەرەکی ھۆنشوو لە باشوور قەراغ کەنداوی ئۆساکا و بەنزیکەیی ٣٠ کیلۆمەتر بەرەو ئۆساکا، بەڕێژەی دانیشتووانی ١.٥ ملیۆن کەس.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* وێبگەی فەرمی 

* 
*  
* 
* 

پۆل:شارەکان لە پارێزگای ھیۆگۆ
یۆکۆھاما

**یۆکۆھۆما** (ژاپۆنی:横浜,) دووەم گەورەترین شارە لە ژاپۆن بەپێی ڕێژەی دانیشتووان وە یەکێکە لە چڕترین شارەکانی ژاپۆن، پایتەخت و چڕترین شارە لەناو پارێزگای کاناگاوا، لە ٢٠٢٠وە ڕێژەی دانیشتووان ٣،٨ ملیۆن کەسە، بەرەو کەنداو تۆکیۆ دێت، لە باشووری تۆکیۆ، لە ناوچەی کانتۆی دوورگەی ھۆنشوو.

یۆکۆھاما یەکێک بوو لەو شارانەی کە خۆی کردەوە بۆ بازرگانی کردن لەگەڵ ڕۆژاوا لەدوای کۆتایی ساڵی ١٨٥٩ و کۆتایی سیاسەتی سنووردارکردن، لەدوای ئەوەی لە ١٨٥٣ کۆبێ کرایەوە، یۆکۆھاما شوێنی نیشتەجێبوونی زۆربەی ژاپۆنییە سەرەتاییەکانی سەردەمی مێیجی بوو بەیەکەوە لەگەڵ ناوچەکانی ئۆساکا و کیۆتۆ، لەناویانیشدا یەکەم بەندەری بازرگانی بیانی (١٨٥٩)، ستایلی ئەوروپی (دەیەی ١٨٦٠)، ڕۆژنامە بە زمانی ئینگلیزی (١٨٦١)، کارگەکانی شیریینی (١٨٦٥)، ڕۆژنامەی ڕۆژانە (١٨٧٠)، گڵۆپەکانی سەر شەقام کە بەھۆی گاز کاریان دەکرد (دەیەی ١٨٧٠)، وێستگەی ھێڵی ئاسنین (١٨٧٢)، یۆکۆھاما بەشێوەییەکی بەردەوامی گەشەی کرد و کە شارێکی بەندەری سەرەکی ژاپۆنە لەدوای کۆتایی ھاتنی سیستمی سنوورداری لە ناوەندەکانی سەدەی ١٩م وە لە ئەمڕۆدا بەنداوەکانی یەکێکە لە بەنداوە گرنگەکان بەیەکەوە لەگەڵ بەنداوی کۆبێ، بەنداوی ئۆساکا، بەنداوی ناگۆیا، فوکوئۆکا، تۆکیۆ و چیبا.

## پێشانگا

پەڕگە:Yokohama Street Scene c1880.jpg|شەقامێک لە ساتی
پەڕگە:Kusakabe Kimbei - Yokohama Foreign Settlement Pano.jpg|یۆکۆھاما لە ساتی ١٨٨٠
پەڕگە:Akarenga Yokohama 2012.jpg


## تێبینیەکان


## سەرچاوەکان

* 


### ئاماژە بەسەرچاوە

* Hammer, Joshua (2006). ''Yokohama Burning: The Deadly 1923 Earthquake and Fire that Helped Forge the Path to World War II''. New York: Simon & Schuster.   (cloth).
* Heilbrun, Jacob. "Aftershocks". *[[The New York Times]]*, September 17, 2006.

## بەستەری دەرەکی

* وێبگەی فەرمی 
* وێبگەی گەشتیاری یۆکۆھاما 
* 

پۆل:شارەکان لە پارێزگای کاناگاوا
ساگامیھیرا

**ساگامیھیرا** ((相模原市,ساگامیھیرا-شی) شارێکە لە پارێزگای کاناگاوا لە ژاپۆن، لەوەتەی ١ی ئایاری ٢٠٢١وە، ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە بە ٧٢٣،٤٧٠ دەخەمڵێنرێت ڕووبەری شارەکە دەکاتە ٣٢٨.٩١ کیلۆمەتر چوارگۆشە ساگاماھیرا سێیەمینە لە زۆری چری دانیشتوان لە پارێزگاکە. لەدوای شارەکانی یۆکۆھاما و کاواساکی دێت

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی 
* 

پۆل:شارەکان لە پارێزگای کاناگاوا
پۆل:ساگامیھیرا
زمانی مارواری

**مارواری** (मारवाड़ी، )، (*Mārwāṛī*; ھەروەھا ناسراوە بە *ماروادی،* *مارڤادی*) بریتییە لە زمانێکی ڕاجستانی قسەی پێدەکری لە ھەرێمی ڕاجستان لە ھیند ھەروەھا لە ھەندێ ناوچەی گوجەرات و ھاریانا، لەگەڵ ھەندێ بەشی پاکستان و نیپاڵ، بە ئاماژەی ھەندێ سەرچاوە و (سەرژمێری ٢٠١١ ی ھیندستان)، ژمارەی ئاخێوەرانی زمانی **مارواری** بریتی بووە لە ٧٫٨ ملیۆن کەس کە زۆرینەیان دانیشتووی ھەرێمی ڕاجستان بوون، لەگەڵ ژمارەیەک بە نزیکەیی چارەکە ملیۆنێک لە ناوچەی سیند و دەیان ناوچەی نیپاڵ بە چەندین شێوەزاری جیاوازییەوە.

## ئەمانەش ببینە
* لامبادی
* لیستی زمانە ھیندییەکان بەپێی ڕێژەی ئاخێوەران
* ماروارییە مسوڵمانەکان
* گەلی مارواری
* شەخەواتی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* فەرھەنگی ھانڤانتی ڕاجستانی

پۆل:زمانەکانی سیند
پۆل:ماروار
پۆل:زمانەکانی نیپاڵ
پۆل:زمانەکانی گوجەرات
پۆل:زمانەکانی ڕاجستان
پۆل:زمانەکانی پەنجاب، پاکستان
پۆل:زمانەکانی ھیندستان
پۆل:زمانەکانی پاکستان
پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢
بیردۆزی تەقینەوە گەورەکە (ڕوونکردنەوە)

**بیردۆزی تەقینەوە گەورەکە** بەگشتی ئاماژەیە بۆ:

*تەقینەوە گەورەکە، نموونەیەکی گەردوونی بۆ گەردوون
**[[بیردۆزی تەقینەوە گەورەکە]]*، سیتکەمێکی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی

**تەقینەوە گەورەکە** دەکرێت هەروەها ئاماژەبێت بۆ:

## مۆسیقا
* *Big Bang Theory* (song), Barenaked Ladies (2007) themesong to the U.S. TV sitcom, see The Big Bang Theory#Theme song
* ''Big Bang Theory'' (Styx album) (2005)
* ''Big Bang Theory'' (Harem Scarem album) (1998)

## شتی تر
* "بیردۆزی تەقینەوە گەورەکە" (''پیاوی خێزان'')، ئەڵقەیەکی ٢٠١١ی زنجیرەکە

## هەروەها
* تەقینەوە گەورەکە (ڕوونکردنەوە)
نیشینۆمیا

**نیشینۆمیا** ((西宮市، نیشینۆمیا-شی) شارێکە دەکەوێتە پارێزگای ھیۆگۆ لە ژاپۆن لەنێوان شارەکانی  ئەماگاساکی و ئەشیا ڕێژەی دانیشتوانی شارەکە دەگاتە ٤٨٢،١٧٨ کەس (١ی ئەیلوولی ٢٠١٠) بە شێوەییەکی فەرمی لە ١ی نیسانی ١٩٢٥ دامەزراوە

## کۆلێژ و زانکۆکان

* زانکۆی کۆنان
* زانکۆی کوانسێی گاکوین
* زانکۆی ئۆتێمای

* کۆلێژی کۆبێ (زانکۆی ژنان)

* کۆلێژی سێیوا
* کۆلێژی ھیگۆی پزیشکی

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* وێبگەی فەرمی 
* سەنتەری پێشکەشکردنی ھونەرەکانی ھیۆگۆ 

پۆل:شارەکان لە پارێزگای ھیۆگۆ
پۆل:نیشنۆمیا
ئیزابێلا بێرد

وێنۆک**ئیزابێلا لیوسی بێرد** () یانیش بە ناوی ھاوسەرەکەی **ئیزابێلا بیشۆپ** (١٥ی تشرینی یەکەمی ١٨٣١–٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٤)، گەڕیدە، نووسەر، فۆتۆگرافەر ھەروەھا سروشتناسێکی ئینگلیز بوو کە لە سەدەی نۆزدەھەم ژیاوە. یەکەم ژن بووە کە بۆ کۆمەڵەی جوگرافیی شاهانەیی ھەڵبژێردراوە.

## ژیاننامە
ئیزابێلا لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٨٣١ لەدایک بووە لە ناوچەی یۆرکشەر لە باکووری ئینگلتەرا. لە ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٤، لە تەمەنی ٧٢ ساڵیدا کۆچی دواییی کردووە و لە ئێدینبەرەی پایتەختی سکۆتلەندا نێژراوە. لە ماوەی ژیانیدا گەشتی بۆ چەندین ناوچەی جیاواز کردووە و لە کتێبەکانیدا لەسەر ئەو ناوچانە دواوە کە سەردانیانی کردووە و زانیاریی زۆری لەسەریان کۆ کردووەتەوە و بەشێوەی وێنە و دەق دایانی ناوە. لەوانەش ھندستان و تبت و کوردستان و پارس و عێڕاق و مەغریب و تورکیا و چین و کۆریا و زۆر ناوچەی تر.

## کارەکان

* Journeys in Persia and Kurdistan (London, 1893)
* The Aspects of Religion in the United States of America
* Pen and Pencil Sketches Among The Outer Hebrides". *The Leisure Hour*. 1866
** *Notes on Old Edinburgh* (1869)
*** *The Shadow of the Kurd*. Contemporary Review, May 1891
*** *The Proverbs of the New Testament*. The Sunday Magazine, October 1871
*** *Keble and His Hymns*. The Sunday Magazine, December 1872
*** *Six Months in the Sandwich Islands, amongst the Palm Groves, Coral Reefs and Volcanoes* (1874)
*** *Heathenism in the Hawaiian Islands*. The Sunday Magazine, July 1875
*** *Christianity in the Hawaiian Islands*. The Sunday Magazine, August 1875
*** *The Hawaiian Archipelago* (1875)

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
*

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣١
پۆل:مردووانی ١٩٠٤
کۆلێژی کۆبێ کایسێی

**کۆلێژی کۆبێ کایسێی** ((神戸海星女子学院大学,کۆبێ کایسێی جۆشی گاکوین دایگاکو) کۆلێژێکی تایبەتی ژنان بوو لە نادا، ککۆبێ لە پارێزگای ھیۆگۆ لە ژاپۆن، کۆلێژەکە لە سەرەتادا وەک قوتابخانەیەکی سەرەتایی دامەزرا، دواتر ناوەندی و دواناوەندی لە ١٩٥١، لەسەرەتادا وەک قوتابخانەی سەرەتایی دامەزرا، دواتر ناوەندی و دوا ناوەندی لە ١٩٥١، کۆلێژەکە سەرەتاییەکە لە ١٩٥٥ دامەزرا، دواتریش لە ١٩٦٥ کۆلێژەکە کرایەوە. 

کۆلێژی کۆبێ کایسێی تیشک دەخاتە سەر وانە مرۆڤایەتییەکان بەپێی مەسیحییەت، وە کۆلێژەکە فێربوونی ھەردوو زمانی ئینگلیزی و فەڕەنسی پێشکەش دەکات، 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی 

پۆل:زانکۆ و کۆلێژە تایبەتەکان لە ژاپۆن
پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکانی ژنان لە ژاپۆن
پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٥٥ لە ژاپۆن ‏
پۆل:ئەو شوێنە پەروەردەییانەی لە ١٩٥٥ دامەزراون
پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکان لە پارێزگای ھیۆگۆ
ھانیس کریبس

**ھانیس کریبس** (لە دایکبووی ٤ی مارسی ١٨٩٨ - مردن ٢ی ئایاری ١٩٤٥) جەنەراڵێکی سەربازی سوپای ئەڵمانیا بوو کە لە ماوەی جەنگی جیھانی دووەمدا یەکێک بوو لە کەسایەتییە سەربازییەکان. لەدوای ئەوەی سوپای نازی تووشی شکان بوو ھەوڵی دا لە ڕێگای دانوستان لەگەڵ ئەرتەشی سوور سۆڤیەت پرسی خۆبەدەستەوەدان تاوتوێ بکات بەڵام بێ ئەنجام بوو، دوای دوو ڕۆژ لە خۆکوشتنی ھیتلەر ئەویش لە ٢ی ئایاری ١٩٤٥ لە بەرلین خۆی کوشت.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٩٤٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٨
زانکۆی فێریس

**زانکۆی فێریس** ((フェリス女学院大学,، فێریس جاگاکوین دایگاکو، "زانکۆی ژنانی فێریس") زانکۆییەکی ژنانی تایبەتە دەکەوێتە یۆکۆھاما.

قوتابخانەکەی پێشووتری لە ١٨٧٠ دامەزرا لەڕێگەی یارمەتی جەیمس کرتیس ھێپبێرن دامەزراوە، بەشێوەیەکی سەرەکی بۆ وتنەوەی وانەی ئینگلیزی کلتوورە ڕۆژاواییەکان بووبە کۆلێژێکی سەرەتایی لە ١٩٥٠ و لە ١٩٦٥ کۆلێژێکی چوار ساڵی.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
*  "創設の頃のフェリス女学院" ( ). Ferris University.
* 
* 

پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩٦٥
پۆل:زانکۆ و کۆلێژە تایبەتەکان لە ژاپۆن
پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکانی ژنان لە ژاپۆن
پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکان لە یۆکاھاما
مەرگەنلەر

**دیزەدیز** () شارێک لە ناوچەی قەرەقوویوون، شارستانی شەوت، پارێزگای ورمێ، ئێرانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦دا، بەرامبەر لەگەڵ ٢،٢٩٤ کەس لە  ٦٤٢ خێزاندا بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
حاجیلار

**حاجیلار** () شارێکە لە گوندستانی حاجیلاری باشوور، ناوچەی حاجیلار، شارستانی چایپارە، پارێزگای ورمێ، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا، بەرامبەر لەگەڵ ١،٢٩١ کەس لە ٣٧٠ خێزاندا بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:شارستانی چایپارە
یۆلاگەلدی

**یۆلاگەلدی** () شارێکە لە گوندستانی یۆلاگەلدی، ناوچەی ناوەندی، شارستانی شەوت، پارێزگای ورمێ، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا، بەرامبەر لەگەڵ ٣،٥٩٠ کەس لە ٧٨٩ خێزاندا بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:شارستانی شەوت
چێن شێن

**چێن شێن** یان **چێن چان** (چینی سادەکراو:岑参، چینی دێرین:岑參، لەدایکبووی ٧١٥ بۆ ٧٧٠) یەکیک بوو لە شاعیرە مەزنەکانی ئیمپراتۆرییەتی تانگ شیعرەکانی لە تۆماری سێ سەد شیعرەکان تۆمارکراوە.

## سەرچاوەکان

#### کتێبناسی

* Davis, A. R. (Albert Richard), Editor and Introduction (1970), *The Penguin Book of Chinese Verse*. (Baltimore: Penguin Books).
* Liu, Wu-chi and Irving Lo, eds., (1975). *[[:en:Sunflower_Splendor:_Three_Thousand_Years_of_Chinese_Poetry|Sunflower Splendor: Three Thousand Years of Chinese Poetry]]*. Bloomington: Indiana University.
* Wu, John C. H. (1972). The Four Seasons of Tang Poetry. Rutland, Vermont: Charles E.Tuttle. 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* کتێبی چوانتانگشی کە تیایدا شیعرەکانی چێن شێنی تێدا کۆکراوەتەوە لە پڕۆژەی دەقە چینییەکان.
** کتێبی 198
** کتێبی 199
** کتێبی 200
** کتێبی 201

پۆل:٣٠٠ شاعیرەکەی تانگ
پۆل:شاعیرانی ھێنان
پۆل:مردووانی ٧٧٠
پۆل:نووسەرانی نانیانگ، ھێنان
پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:لەدایکبووانی ٧١٥
پیرتاج

**پیرتاج** شارەدێیەکە، کەوتووەتە گوندەواری پیرتاج، ناوچەی چەنگ ئەڵماس، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
ئەم شارەدێیە ناوەندی گوندەواری پیرتاجە.

## ناو
لە بەشی باکووری ئەم شارەدێیەدا کێوێک بە ناوی (پولەک عەنبەر) ھەیە، کە لەسەر لوتکەی کێوەکە بەردێ بە شێوەی تاج ڕاوەستاوە بەم ھۆیە ئەم شارەدێیە نازناوی (پیرتاج)ی لێنراوە
## مێژوو

## جوگرافیا

**پیرتاج** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی نەریمان قشلاق. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی شاھوار.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی ڕۆستەماباد. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی ئاغبولاغ چەنگ ئەڵماس.

## دانیشتووان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارەدێیە (١٫١٩٩)کەس و (٣٦٢)خێزان بووە.
* دانیشتووانی شارەدێکە لە ئازەرییەکان پێکھاتووە.
* بە ئازەری دەدوێن. 

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم شارەدێیە ئیسلام (شیعە)یە.

## بەروبوومی کشتوکاڵ
ھەبوونی زەوی کشتوکاڵی بەراو و دێمی بەپیت و بوونی ئاوی زۆری سەرزەوی و ژێر زەوی و ئاوھەوای کوێستانی و دابارینی بارانی گونجاو ساڵانە، ئەمانە ھەمووی ھۆکارن بۆ ئەوەی کە بەرووبوومێکی باش بەرھەم بێت لە گەنم و جۆ و نۆک و نیسک و ماش و پەتاتە و تووتن و ھتد لەم شارەدێیەدا.

ھەروەھا کەشوھەوای گونجاوی ئەم شارەدێیە وەھایە کە دەست بدات بۆ رەز و باخ کە لە باخەکانی سێو و ھەرمێ و قەیسی و گێلاس و ھەڵوژە و قۆخ و ...ھتد. وەچەندەھا دارو درەختی خۆڕسکی بەردار و بێبەر لە ناوچەکەدا ھەیە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانی بیجاڕ
بیجاڕ
بیجاڕ
پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارەکانی پارێزگای کوردستان
گەودین

**گەودین** شارێکە لە گوندستانی گەودین، ناوچەی ناوەندی، شارستانی کەنگاوەر، پارێزگای کرماشان، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا، بەرامبەر لەگەڵ ٣،٢٠٠ کەس لە ٨٦٧ خێزاندا بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی پارێزگای کرماشان
قەڵای مێردین

**قەڵای مێردین** قەڵایەکە دەکەوێتە شاری مێردین لە باکووری کوردستان، تورکیا. مێژووی قەڵاکە بۆ ٣٠٠٠ ساڵ دەگەڕێتەوە. لە ئێستادا وەک بنکەیەکی سەربازیی هێزەکانی ناتۆ بەکاردێت، لە ناویدا وێستگەیەکی ڕادار هەیە، ئەمەش لەبەر شوێنە جوگرافییەکەی کە نزیکە لە سنووری سووریا و عێراق و ١٠٠٠ مەتر بەرزترە لە پلێتی میسۆپۆتامیا.

لە ساڵی ٢٠١٧، لە لایەن سیاسەتوانی ئەکەپە؛ ئۆرهان میرئۆغلو پێشنیار کرا کە قەڵاکە بەڕووی گەشتیاراندا بکرێتەوە، بەڵام تاوەکوو ئێستا هەر وەک بنکەیەکی سەربازیی ماوەتەوە، سەرباری ئەوەش خەڵکی دەتوانن تا نزیکی قەڵاکە بڕۆن بۆ دیتنی دیمەنی شارەکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:قەڵاکانی کوردستان
پۆل:قەڵاکانی تورکیا
دیزەدیز

**دیزەدیز** () شارێکە لە گوندستانی قەرەسوو، ناوچەی ناوەندی، شارستانی خۆی، پارێزگای ورمێ، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا، بەرامبەر لەگەڵ ١٠،٠٠٠ کەس لە ٢،٢٠٠ خێزاندا بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:شارستانی خۆی
ڕێژاو

**ڕێژاو**، **ڕیجاب** یان **ڕیجاو** شارێکە لە گوندستانی بانزەردە، ناوچەی ناوەندی، شارستانی داڵاھۆ، پارێزگای کرماشان، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا، بەرامبەر لەگەڵ ٦،٧٠٠ کەس لە ١،٤١٦ خێزاندا بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:شارستانی داڵاھۆ
بێستوون (شار)

**بێستوون** شارێکە لە ناوچەی بێستوون، شارستانی ھەرسین، پارێزگای کرماشان، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا، بەرامبەر لەگەڵ ٢،٠٧٥ کەس لە ٥٢٧ خێزاندا بووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شارەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:شارستانی ھەرسین
شاھۆ (شار)

**شاھۆ** شارێکە لە گوندستانی مەنسوورئاقایی، ناوچەی شاھۆ، شارستانی ڕوانسەر، پارێزگای کرماشان، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا، بەرامبەر لەگەڵ ١،٩٨٧ کەس لە ٤٢٩ خێزاندا بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:شارستانی ڕوانسەر
سون ژو

**سون ژو** (لەدایکبووی ١٧١١ بۆ ١٧٧٨) زاناییەکی ئیمپراتۆریەتی چینگ بوو، ھەروەھا وەک ھێنگتانگ تویشی ("مامۆستای خانەنشین بوویی ھێنگتانگ") ناسرابوو، وە یەکەم نووسەر و دەستکاریکەری کتێبی تۆماری سێ سەد شیعرەکانی تانگ بوو کتێبێکی مێژوویی بەناوبانگی شیعری سەردەمی تانگ.

## سەرچاوەکان

* Wu, John C. H. (1972). *The Four Seasons of Tang Poetry*. Rutland, Vermont: Charles E. Tuttle. 
* Yu, Pauline (2002). "Chinese Poetry and Its Institutions", in *Hsiang Lectures on Chinese Poetry, Volume 2*, Grace S. Fong, editor. Montreal: Center for East Asian Research, McGill University.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی چینگ
پۆل:لەدایکبووانی ١٧١١
پۆل:مردووانی ١٧٧٨
پۆل:نووسەرانی ووسی
پۆل:شاعیرانی جیانگسو
پۆل:نووسەرە چینییەکانی سەدەی ١٨یەم
لیو کێژوانگ

**لیو کێژوانگ** (بە چینی سادەکراو:刘克庄، چینی دێرین:劉克莊;) شاعیر و رەخنەگرێکی ئەدەبی چینی  سەردەمی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ بوو

## سەرچاوەکان

* Poems of the Masters, translated by Red Pine, Copper Canyon Press, 2003
* The Indiana Companion to Traditional Chinese Literature, volume 1, ed. William H. Nienhauser Jr.
* The Cambridge History of Chinese Literature, volume 1, edited by Kang-I Sun Chang and Stephen Owen, Cambridge University Press, 2010

پۆل:لەدایکبووانی ١١٨٧
پۆل:مردووانی ١٢٦٩
پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ
پۆل:خەڵکی پوتیان
پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ١٣یەم
پۆل:شاعیرانی فوجیان