باڵیۆزخانە

[وێنۆک|باڵیۆزخانەی [نەرویج لە واشینگتن دی سی، ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
**باڵیۆزخانە** یان **باڵوێزخانە** نوێنەری ھەمیشەیی یان کاتیی وڵاتێک لە وڵاتێکی دیکەیە. سەرۆکەکەی باڵیۆزە کە بەمەبەستی جێبەجێکردنی کاروباری خەڵک و دەوڵەت لەم شوێنە کار دەکات. باڵیۆزخانەی ھەر وڵاتێک، خاکی سەربەخۆی ئەم وڵاتە نەبووە و بەشێک لە خاکەکەی ھەژمار ناکرێت.

## سەروەریی نیشتمانی لە دەرەوە
بە پێچەوانەی بڕوای باو، نێردە دیپلۆماسییەکان ھەندێک جار بە تەواوی لە دۆخی «سەروەریی نیشتمانی لە دەرەوە» بەھرەمەند نین و بە گشتی وەک خاکی سەروەری ئەو دەوڵەتەی نوێنەرایەتی دەکەن دانانرێن. وڵاتی نێرەر دەتوانێت پێگەی سەروەری بداتە باڵیۆزخانەکان، بەڵام ئەمە تەنھا لەگەڵ کەمینەیەکی وڵاتاندا ڕوودەدات. لەبری ئەوە، بیناکانی باڵیۆزخانە لەژێر دەسەڵاتی دادوەریی وڵاتی خانەخوێدا دەمێننەوە، لەکاتێکدا بەپێی ڕێککەوتننامەی ڤیێنا بۆ پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان، ئیمتیازی تایبەتییان پێدەدرێت (وەک پارێزبەندی لە زۆربەی یاسا ناوخۆیییەکان). خودی دیپلۆماتەکان ھێشتا پارێزبەندیی دیپلۆماسیی تەواویان ھەیە، و (وەک لایەنێکی پابەند بە ڕێککەوتننامەی ڤیێنا) دەسەڵاتدارانی وڵاتی خانەخوێ بۆیان نییە بچنە ناو بیناکانی نێردەکەوە (کە مەبەست لێی شوێنی نیشتەجێبوونی سەرۆکی نێردەکەشە) بەبێ مۆڵەتی ئەو وڵاتەی نوێنەرایەتی دەکرێت؛ بەڵام لە حاڵەتەکانی ئاگرکەوتنەوە یان کارەساتی دیکە کە پێویستی بە کردەوەی پاراستنی خێرا ھەبێت، ڕەزامەندییەکە بە وەرگیراو دادەنرێت. یاسا نێونەتەوەیییەکان ھێرشکردنە سەر باڵیۆزخانە بە ھێرش بۆ سەر ئەو وڵاتە دادەنێن کە نوێنەرایەتی دەکات. زاراوەی «سەروەریی نیشتمانی لە دەرەوە» زۆرجار بۆ نێردە دیپلۆماسییەکان بەکاردێت، بەڵام بەزۆری تەنھا لەم مانایە فراوانەدا.

لەبەر ئەوەی دەسەڵاتدارانی وڵاتی خانەخوێ ناتوانن بەبێ مۆڵەت بچنە ناو باڵیۆزخانەی وڵاتی نوێنەرایەتیکەر، باڵیۆزخانەکان ھەندێک جار لەلایەن ئەو پەنابەرانەوە بەکاردەھێنرێن کە لە دەست وڵاتی خانەخوێ یان وڵاتێکی سێیەم ھەڵدێن. بۆ نموونە، ھاووڵاتیانی کۆریای باکوور کە لەکاتی دۆزینەوەیان لە چین دەستگیر دەکران و ڕەوانەی وڵاتەکەیان دەکرانەوە، پەنایان بۆ باڵیۆزخانەی وڵاتانی سێیەم لە چین بردووە. کاتێک دەچنە ناو باڵیۆزخانەکەوە، کەناڵە دیپلۆماسییەکان دەتوانرێت بەکاربھێنرێن بۆ چارەسەرکردنی کێشەکە و ناردنی پەنابەرەکان بۆ وڵاتێکی دیکە.

پێشێلکارییە بەرچاوەکانی سەروەریی باڵیۆزخانەکان بریتین لە ھێرشە یەک لە دوای یەکەکان بۆ سەر باڵیۆزخانەی بەریتانیا لە پەکین (١٩٦٧)، قەیرانی بارمتەگرتن لە باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە تاران، ئێران (١٩٧٩–١٩٨١)، و قەیرانی بارمتەگرتن لە شوێنی نیشتەجێبوونی باڵیۆزی ژاپۆن لە لیما، پێرۆ (١٩٩٦–١٩٩٧).

## چەندین نێردە لە یەک شاردا
ھەندێک شار ڕەنگە میوانداری زیاتر لە نێردەیەکی ھەمان وڵات بکەن.

لە ڕۆما، زۆرێک لە دەوڵەتان نێردەی جیاواز بۆ ھەریەک لە ئیتاڵیا و ڤاتیکان ڕادەگرن. باو نییە ئەم نێردانە لە شوێن یان ستافدا ھاوبەش بن. لە ئێستادا تەنھا باڵیۆزخانەکانی عێراق و ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ ئیتاڵیا و ڤاتیکان لە یەک شوێندان؛ بەڵام باڵیۆزی جیاواز دادەمەزرێنرێت، یەک دانە بۆ ھەر وڵاتێک. لە حاڵەتی دەزگاکانی خۆراکی نەتەوە یەکگرتووەکاندا، باڵیۆزی وڵاتی نێرەر بۆ کۆماری ئیتاڵیا بەزۆری وەک نوێنەری ھەمیشەیی باوەڕپێکراو دەناسرێت. ویلایەتە یەکگرتووەکان نێردەیەکی جیاواز بۆ دەزگاکانی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕادەگرێت کە لەلایەن باڵیۆزی تایبەتی خۆیەوە سەرۆکایەتی دەکرێت، بەڵام دەکەوێتە ناو ئەو کۆمەڵە بینایەی کە باڵیۆزخانەکانی بۆ ئیتاڵیا و ڤاتیکانی تێدایە.

چەندین شار میوانداری باڵیۆزخانە/کونسوڵخانەکان و نوێنەرانی ھەمیشەیی بۆ ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان دەکەن، وەک شاری نیوویۆرک (نەتەوە یەکگرتووەکان)، واشنگتن دی سی (ڕێکخراوی دەوڵەتە ئەمریکییەکان)، جاکارتا (ئاسیان) و برۆکسل (یەکێتیی ئەورووپا و ڕێکخراوی پەیمانی ئەتڵەسی باکوور - ناتۆ). لە ھەندێک حاڵەتدا، باڵیۆزخانە یان کونسوڵخانەیەک بەسەر چەندین شوێنی جیاوازدا لە ھەمان شاردا دابەش دەبێت. بۆ نموونە، کۆمیسیۆنی باڵای جێگری بەنگلادیش لە کەلکەتە دوو شوێنی ھەیە: یەکێکیان لە پارک سێرکوس و ئەوی تریان، کە دواتر کرایەوە، لە شەقامی میرزا غالیب، بە مەبەستی کەمکردنەوەی قەرەباڵغی.

## نووسینگە نادیپلۆماسییەکان
حکوومەتی ئەو دەوڵەتانەی لەلایەن دەوڵەتی وەرگرەوە دانیان پێدا نەنراوە و ئەو ناوچانەی کە بانگەشەی دەوڵەتی سەربەخۆ ناکەن، ڕەنگە لە دەرەوەی وڵات نووسینگە بکەنەوە کە پێگەی دیپلۆماسی فەرمییان نییە وەک ئەوەی لە ڕێککەوتننامەی ڤیێنادا پێناسە کراوە. نموونە بریتین لە نووسینگەکانی نوێنەرایەتی ئابووری و کولتووریی تایپێ کە نوێنەرایەتی حکوومەتی کۆماری چین دەکەن؛ نووسینگەکانی نوێنەرایەتی سۆمالیلاند لە لەندەن، ئەدیس ئەبابا، ڕۆما، تایپێ و واشنتۆن دی سی؛ نووسینگەکانی ئابووری و بازرگانی ھۆنگ کۆنگ و ماکاو کە نوێنەرایەتی حکوومەتی ئەو دوو ناوچەیە دەکەن. ئەم جۆرە نووسینگانە ھەندێک لە ئەرکە نادیپلۆماسییەکانی پۆستە دیپلۆماسییەکان لە ئەستۆ دەگرن، وەک پەرەپێدانی بەرژەوەندییە بازرگانییەکان و پێشکەشکردنی ھاوکاری بە ھاووڵاتیان و دانیشتووانیان. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەمانە نێردەی دیپلۆماسی نین؛ کارمەندەکانیان دیپلۆمات نین و ڤیزەی دیپلۆماسییان نییە، ئەگەرچی ڕەنگە یاسا ھەبێت بۆ دابینکردنی پارێزبەندی کەسی و ئیمتیازی باج، وەک لە حاڵەتی نووسینگەکانی ھۆنگ کۆنگ لە لەندەن و تۆرۆنتۆ یان نووسینگەی ماکاو لە لیسبۆن بۆ نموونە.

## ئەمانەش ببینە
* دیپلۆماسی
* باڵیۆز

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:دیپلۆماسی
پۆل:باڵیۆزخانەکان
پۆل:سیاسەت