open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کوردانی ئێران

وێنۆک|کوردانی ئێران لە مەریوان لە کاتی گەمارۆدانی کۆبانی، ٦ی خەزەڵوەری ٢٠١٤ لە دژی داعش، ناڕەزایەتییان دەربڕی
**کوردانی ئێران** ئەو کوردانە دەگرێتەوە کە لە ئێران لەدایکبوونە یان لەوێ دەژین. کورد بەدوای فارس و تورکی ئازەری سێھەمین نەتەوەی گەورەی ئێرانە، و بەپێی ئامارە مەزەندەکراوەکان، بە نزیکەی ٨ ملیۆن کەس جەماوەری ھەیە، کە نزیکەی ١٠٪ی دانیشتووانی ئێران پێکدەھێنن (بە پشتبەستن بە سەرچاوەکانی ساڵی ٢٠١٤). کوردەکان لە ئێران جگە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان کە زۆربەی پارێزگاکانی کوردستان، کرماشان و ئیلام و ھەروەھا بەشێک لە پارێزگاکانی ئازەربایجانی ڕۆژاوا، لوڕستان و ھەمەدان لەخۆدەگرێت، لە پارێزگاکانی دیکە وەکوو خوراسانی باکوور، مازەندەران، گیلان، قەزوین، تاران، ئەڵبورز، خووزستان و ھەندێک پارێزگای دیکەش دەژێن. ڕۆژھەڵاتی کوردستان کە کوردستانی ئێرانیش پێ دەگوترێت، بەشێوەیەکی سەرەکی وەکوو یەکێک لە چوار پارچەی کوردستان دەزانرێت کە بەشەکانی تری لە کوردستانی تورکیا و کوردستانی عێراق و کوردستانی سووریادا داکەوتووە. لەباری ئایینی نزیک بە نێوەیەکی کوردەکانی ئێران سەر بە مەزھەبی سوننەی شافعین و نێوەیەکی دیکەش شیعە و یارسانن. جەماوەرێکی بەرچاو لە کوردەکانی ئێران بە تایبەت لە پارێزگاکانی کرماشان، لوڕستان، مازەندەران و قەزوین سەر بە ئایینی یارسانن. لە باری زمانیش کوردەکانی ئێران بە شێوەزارەکانی کوردی وەکوو کرمانجی، سۆرانی، ھەورامی، لەکی و کوردیی باشووری (کەڵھوڕی، فەیلی، کولیایی، ...) قسە دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران
پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کورد
پۆل:ھەرێمەکانی ئێران
پۆل:کوردەکانی ئێران
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:خەڵکی پارێزگای ئیلام
پۆل:خەڵکی پارێزگای کرماشان
پۆل:خەڵکی پارێزگای کوردستان
پۆل:خەڵکی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
چاندی دەستدرێژیی سێکسی

thumb|نەخشەی ئاماری دەستدرێژی سێکسی بۆ سەر ژنان، داتاکان لەلایەن پڕۆژەی ئاماری ژنان لە ساڵی ٢٠١٨ وەرگیراوە. (پۆلیس ڕاپۆرتی داوە)
**کولتوری دەستدرێژی سێکسی** () چەمکێکی کۆمەڵناسییە، لەسەر بنەمای بارودۆخێک کە دەستدرێژی سێکسی لە کۆمەڵگادا بەربڵاوە و ئاسایی بووەتەوە. ئەو ڕەفتارانەی کە بە شێوەیەکی باو پەیوەستن بە کولتوری دەستدرێژی سێکسییەوە بریتین لە تاوانبارکردنی قوربانی، شەرمەزارکردنی لەشفرۆش، بابەتی سێکسی، بێ بایەخکردنی دەستدرێژی، حاشاکردنی دەستدرێژی بەرفراوان، ڕەتکردنەوەی داننان بەو زیانانەی کە بەھۆی توندوتیژی سێکسییەوە تووشی دەبن، یان چەند تێکەڵەیەک لەمانە. بۆ وەسفکردن و ڕوونکردنەوەی ڕەفتارەکانی ناو گرووپە کۆمەڵایەتییەکان بەکارھاتووە، لەوانە دەستدرێژیکردنە سەر زیندانەکان و لە ناوچە جێناکۆکەکان کە دەستدرێژی جەنگی وەک جەنگی دەروونی بەکاردەھێنرێت. گوایە تەواوی کۆمەڵگاکان کولتوری دەستدرێژیکردنن.

## سەرچاوەکان

پۆل:توندوتیژی دژی ژنان
پۆل:توندوتیژی دژی ژنانی ترانسجێندەر
پۆل:توندوتیژی دژی پیاوان
پۆل:دەستدرێژیی سێکسی
پۆل:کەڵکاژۆی سێکسی
پۆل:تیۆری فێمێنیستی
پۆل:گەندەڵی
پۆل:پێشێلکردنی مافی مرۆڤ
پۆل:تاوانی توندوتیژ
پۆل:فێمینیزمی ڕادیکاڵ
پۆل:تاوان
پۆل:توێژینەوەی کولتووری
ئەفسانەزانیی کوردی

**میتۆلۆژیای کوردی** زاراوەیەکی بەکۆمەڵە بۆ بیروباوەڕی گرووپێکی گەلانی کۆن کە لە ڕووی چاند، و نەتەوەیی یان زمانەوانییەوە پەیوەندیدارن و لە چیاکانی کوردستانی باکووری ڕۆژاوای زاگرۆس، باکووری میزۆپۆتامیا و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ دەژیان. ئەمەش ئایینی بتپەرستی ھیندوئەورووپییەکان دەگرێتەوە پێش ئەوەی موسڵمان یان مەسیحی بن، ھەروەھا ئەو ئەفسانە و فۆلکلۆرە ناوخۆییانەی کە دوای موسڵمانبوون بەرھەمیان ھێناوە دەیگرێتەوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:چاندی کوردی
پۆل:فۆلکلۆری کوردی
پۆل:میتۆلۆژیای کوردی
میشێل یەو

**میشێل یەو چو خێنگ** خانمەکتەرێکی مالیزیایە. لە فیلمە سەرەتایییەکانیدا لە ھۆنگ کۆنگ ڕۆڵی میشێل خانی وەرگرتووە، دوای ئەوەی لە زنجیرەیەک فیلمی ئەکشنی ھۆنگ کۆنگ لە ساڵانی ٩٠کاندا ڕۆڵی سەرەکی گێڕا کە تێیدا ستۆنتەکانی (جێگرکاری ھەستبزوێن) خۆی ئەنجامدا ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا، وەکو بەڵێ، مەدام (١٩٨٥) لەگەڵ سینتیا ڕۆتڕۆک، چیرۆکی پۆلیس ٣: سوپەرکۆپ (١٩٩٢) لەگەڵ جاکی چان، و چەکی پیرۆز (١٩٩٣). یەکەم کەسی ئاسیایە کە خەڵاتی ئۆسکاری وەرگرتووە و یەکەم خەڵکی مالیزیایە کە لە کۆبوونەوەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکاندا وتار پێشکەش دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر
پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ھونەر و وێژە بە پلەی ئەفسەر (فەڕەنسا)
پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری مێ لە ڕۆڵێکی پێشەنگ
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
ھەینی مەزن

**ھەینی مەزن**، کە بە چەند ناوێکی تر ناسراوە، لەوانە **ھەینی ئازار** یان **ھەینی لە خاچدان**  ڕۆژێکی ئاھەنگی ئایینی دیارە لە ئایینی مەسیحیدا و پشوویەکی فەرمییە لە زۆربەی وڵاتانی جیھاندا کە لەم ماوەیەدا لە خاچدانی عیسا و مردنی لەسەر کالڤاری و ناشتنییەتی، بە بەشێک لە ئاھەنگەکانی جەژنی زیندووبوونەوە دادەنرێت و لە ھەینی پێش خۆیدا، لە کاتی ڕۆژاوادا ھاوکاتە لەگەڵ ئاھەنگەکانی جەژنی پەسحی جوولەکەکان. ناوەکانی تر کە ئەم بۆنەیە پێی ناسراوە بریتین لە ھەینی ڕەش، ھەینی باش، ھەینی پیرۆز، ھەینی دڵتەنگ، جەژنی ڕۆژی دوایی.

بنەمای ئاھەنگی ئەم بۆنەیە دەگەڕێتەوە بۆ ئینجیلەکان، وەک بەپێی یۆحەنا ٤٢:١٩، بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە خاچدانی عیسا لە ڕۆژی ھەینی ڕوویداوە، و ئینجیلەکان بە وردی ھەواڵ و وردەکارییەکانی دەستگیرکردن و دادگاییکردن و ئەشکەنجەدان و لە خاچدانی عیسا دەخاتە ڕوو، و پاشان مردن و ناشتنی کە لەم ڕۆژەدا یادی دەکرێتەوە. بە ئەگەرێکی زۆرەوە ھەینی مەزن وەک ڕووداوێکی مێژوویی لە ٣ی نیسانی ٣٣ی زایینی ڕوویدابێت، لەسەر بنەمای جەژنی پەسحی جوولەکەکان - کە تێیدا عیسا بەپێی پەرتووکی پیرۆز لە خاچ دراوە - لە لایەک، و ڕووداوی تاریکبوونەوەی ئاسمان کە پەرتووکی پیرۆز ئاماژەی پێکردووە لە لایەکی دیکەوە، و کۆمەڵێک لێکۆڵینەوەی فرەیی لەم بارەیەوە ئەنجامدراون. ئەم بۆنەیە بە ڕۆژووێکی ناچاری بۆ مەسیحییەکان دادەنرێت و ڕەنگی نەریتی بۆ ئاماژەدان بە ڕۆژووەکە ڕەش یان وەنەوشەییە لە نەریتی سریانی و قیبتیدا یان سوور لە نەریتی لاتینی-ڕۆمانیدا.

## سەرچاوەکان
کیکسای

وێنۆک
**کیکسای** () کۆمپانیایەکی یاری ڤیدیۆیییە لە مانگی تەممووزی ٢٠٠٧ دامەزراوە و بارەگا سەرەکییەکەی لە شاری ڤیکتۆریا لە کەنەدا. کۆمپانیاکە یارییە ستراتیژییە ئۆنلاینەکان (MMORTS) بۆ کۆمپیوتەر و ئامێری مۆبایلەکان بە شێوەیەکی بەرفراوان و فرە یاریزانیی دروست دەکات و پەرەی پێدەدات و بڵاوی دەکاتەوە. ساڵی ٢٠١١، کیکسای یارییەکانی وەک بە «فەرماندەی جەنگ» و «چەتەی دەریایی جەنگ»ی لە پلاتفۆرمی یارییەکانی فەیسبووکدا خستە بازاڕەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
گار

**گار ٣٠ھەمیین** شاری فەرەنسایە. شاری گارد دەکەوێتە باشووری ئەم وڵاتە. ئەم شارە بەشێکە لە ناوچەی لانگودۆک-ڕۆسیلۆن. ڕووبەری ئەم شارە ٥٨٥٣ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانی ٦٢٣ ھەزار و ١٢٥ کەسە. ئەم شارە لە سەردەمی شۆڕشی فەرەنسا دامەزراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٩٠
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
ئاخیرەت

**ئاخیرەت**، لە ئیسلامدا، یان بەھەشتە یان دۆزەخ. ئاخیرەت بە زمانی عەرەبی (الآخرة) بە واتای "کۆتا شوێنی مەبەست" دێت.

لە ئیسلامدا لە ڕۆژی زیندووبوونەوەدا جیھان کۆتایی دێت، مردووەکان لە گۆڕەکانیان زیندوو دەبنەوە، خوداش بڕیار لەسەر کارەکانیان دەدات کە ڕادەستکردنیانە بۆ ھەتا ھەتایە لەناو خۆشییەکانی بەھەشتدا یان بڵێسەی ئاگری دۆزەخ.

لە قورئاندا لە چەندین سوورەتدا دەیان جار ئاماژەی ئاخیرەت کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:ژیانی دوای مردن
باسرمە

**باسرمە:** یەکێکە لە شارۆچکەکانی باشووری کوردستان، دەکەوێتە سنووری قەزای هەریر، لە پارێزگای ھەولێر. ژمارەی دانیشتووانی ناو شارۆچکەی باسرمە نزیکەی ١٦١١٤ کەسە.
* شارەدێی باسرمە لە ساڵی (٢٠٠٧) کراوەتە ناحیە و لە ڕووی ئیداری سەر بە ناحیەی ھەریر بووە.
* لە (٥٤) گوند پێکھاتووە.

## پێکھاتەی شارەدێی باسرمە
شارەدێی باسرمە لە ساڵی (٢٠٠٧) کراوەتە ناحیە و لە ڕووی ئیداری سەر بە ناحیەی ھەریر بووە، و (١٥)کم لە سەنتەری قەزای شەقڵاوە دوورە ،(٥٩)کم لە پایتەخت دوورە، (٥٨)کم لە قەزای سۆران دوورە، و (٨)کم لە قەزای ھەریر دوورە، پێک ھاتەی دانیشتووانی پێک ھاتووە لە ھۆزەکانی (خۆشناو، ھەرووتی، خەیلانی، سوورچی، ھەرکی).

## مێژووی ناحیەی باسرمە
لە ساڵی (٢٠٠٧) باسرمە کە تەنھا کۆمەلگا بووە کراوەتە ناحیە، کە پێش تر سنووری ناحیەی ھەریر بووە، وەپێشتر وەک کۆمەلگایەکی زۆرەملێ دروست کراوە، و خەلکی گوندەکانی خۆشناوەتی و دۆڵی بالیسان و مێرگە سۆر و بالەکایەتی و گوندەکانی خەیلانی و شەبەک لێ کۆکراوەتەوە دوای ئەوەی لە ناوچە ڕەسەنەکانیان کۆچ پێکراون وناوچەکانیان کاول کراون ھەرچەندە زۆربەی خەلکەکە لە دوای سالی ١٩٩١کۆمەلگایە کەیان جێ ھێشت و گەراونەوە زێدی خۆیان؛ و ناوی باسرمە لە ناوی ئەوە گوندە وەرگیراوە کە ئێستا (١)کم لە سەنتەری ناحیەکە دوورە(گوندی باسرمە یان باسرمەی کۆن)، زۆربەی کۆمەلگاکە لەسەر عەقاری ئەم گوندە دروست کراوە بۆیە ناوەکەشی لەمە وەرگیراوە، بەڵام ناوەکە تاکو ئێستا دیار نی یە لە چی وەرگیراوە. وەلەساڵی ١٩٨٨سەرجەم ئەو گوندانە کە ئێستا سەر بە باسرمەن لەلایەن حکوومەتی عێراقی ئەو کات تێکدارن و خەلکەکە لە باسرمە نیشتە جێ کراون و بەشێوەیەکی گشتی گوندەکانی سنووری ناحیە بەردەوام حەشارگەی پێشمەرگەبوونە لە سەردەمی شۆرشی ئەیلوول و چەند گوندێکی ھەیە چەند جار کاول کراون وەکو گوندەکانی (باویان، خەتبیان، شێراوە، کونە قیر، قادیانە، قەسرۆکە، میرۆستمە، مامەجلکە، گەرەوانی سەروو، گەرەوانی خواروو، قاسمییە، باشووری سەروو، باشوری خواروو، سیساوە، فاتاوە، شێخ مەمودیان، سەرکەند خیلانی، رەزگە دیوین، گراو، بابە جیسک، ماوەران) لە نێوان سالانی ١٩٥٨تاکو ١٩٨٠. لە سالی (١٩٥٠)پاشای عێراق (فەیسەلی دووەم)سەردانی ئەو ناوچەی کردووە، وەھاتوتە گوندی (باویان و مۆتراوە) وەلەسالی (١٩٦١)فرۆکەی جەنگی عێراق بۆردوومانی گوندی (سیساوە)یان کردوە دوومنداڵ بوونەتە قوربانی.
## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* باسرمە، حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
دەستنوێژ

**دەستنوێژ** (بە عەرەبی: الوضوء) یەکێکە لە ئەرکەکانی ئیسلام. لەکاتی پێش نوێژکردن یان قورئان خوێندن دا. کاتێک ئاو بەردەست نابێت، مرۆڤ دەتوانێت خۆڵ یان گڵیش بەکاربھێنێت. بەپێی ئایینی ئیسلام مرۆڤ بۆ ئەوەی بچێتە لای خودا، دەبێت زۆر پاک و خاوێن بێت.

و دووەم بەشی گرنگی پاکی ڕێوڕەسمەکانە لە ئیسلامدا. بە فیقھ (فیقھی ئیسلامی) بەڕێوەدەچێت.

پێش نوێژ ئەنجام دەدرێت. ئەو چالاکییانەی کە دەستنوێژ پووچەڵ دەکەنەوە بریتین لە میزکردن، پیساییکردن، خەوی قووڵ، خوێنبەربوون، سووڕی مانگانە، دوای منداڵبوون و جووتبوون.

زۆرجار وشەی دەستگرتن بە «دەستنوێژی بەشەکی» وەرگێڕدراوە، بە پێچەوانەی غوسل بە «دەستنوێژی تەواو» کە ھەموو جەستە دەشۆردرێت.  ھەروەھا جیاوازە لەگەڵ تەیموم «دەستنوێژی وشک» کە لەبری ئاو خۆڵ یان تۆز بەکاردەھێنێت، بە شێوەیەکی بنەڕەتی بەھۆی کەمی ئاو یان کاریگەرییە زیانبەخشەکانی تر لەسەر کەسەکە. پاککردنەوەی جەستە و جل و بەرگ پێی دەوترێت «تەھارەت» لە عەرەبییەوە وەرگیراوە بە واتای «پاک و خاوێنی».

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
زیھار

**زیھار**، (ظهار) لە فیقھی ئیسلامیدا ئەو کاتەیە کە پیاو بە ژنەکەی بە دایکی خۆی بانگ بکات یان ژنێک بە مێردەکەی بە باوک ناوی دەبات. ئەنجامدانی زیھار جیابوونەوەیە لە ئیسلامدا. ئەگەر پەیوەندی سێکسیان ھەبێت، ئەوا ئەمە وەک دەستدرێژی و داوێن پیسی سەیر دەکرێت. ڕێگای ھەڵوەشاندنەوەی زیھار بە ئازادکردنی کۆیلەیەک، یان بەڕۆژووبوون بۆ ماوەی دوو مانگ وەک ڕەمەزان، یان بە خۆراکدانی شەست ھەژار.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:فیقھی ئیسلامی
عورف

**عورف**، زاراوەیەکی ئیسلامییە کە ئاماژەیە بۆ «زانیاری»، مرۆڤێک یان کۆمەڵگایەک. بۆ ئەوەی لە ئیسلامدا بناسرێت، عورفی کەسێک یان کۆمەڵگا دەبێت لەگەڵ یاسای شەریعەتدا بگونجێت.

عورف دەتوانێت سەرچاوەی دەسەڵاتی یاسایی ئیسلامیش بێت. بەپێی ھەندێک سەرچاوە، عورف ئەوەندەی کۆدەنگی دەسەڵاتی ھەیە، و زیاتر لە پێوانە کردن.

ئەگەر زانایان نەتوانن لەسەر کۆدەنگییەک ڕێک بکەون، لەوانەیە داوای لە زانایەک بکەن کە عورفی زیاتری ھەبێت لەوان بڕیارێک بدات.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
ئوممەت

**ئوممەت** (بە عەرەبی: امة) وشەیەکە بۆ کۆمەڵگای موسڵمانان بەکاردێت. لە قورئاندا ئوممەت ئاماژەیە بۆ تاکە گرووپێک کە ھاوبەشی بیروباوەڕی ئایینی ھاوبەشن، بەتایبەت ئەوانەی کە بەشێکن لە ڕێگای ڕزگاری خودا.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
عالم (ئیسلام)

**عالم** وشەیەکە لە ئیسلامدا بۆ ئەو کەسانە بەکاردێت کە خاوەنی زانیاری ئایینین. لە پیاوانی ئایینی و شێخ.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:لیکۆڵەرەوە ئیسلامییەکان
پۆل:ڕۆڵی سەرکردایەتی ئایینی
سەواب

**سەواب** (بە عەرەبی: ثواب) زاراوەیەکە بە واتای «پاداشت».  بە تایبەتی لە چوارچێوەی جیھان بینییەکی ئیسلامیدا، سەواب ئاماژەیە بۆ شایستەیی یان پاداشتی ڕۆحی کە لە ئەنجامی ئەنجامدانی کارە چاکەکان و خوا ترسی.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:قورئان
تەسبیحاتی زەھرا

**تەسبیحاتی فاتیمە** یان **تەسبیحاتی زەھرا**، جۆرێکی تایبەتی یادە کە فاتیمەی زەھرا کچی پێغەمبەر محەممەد (د. خ) ئامادەی کردووە و پێکھاتووە لە ٣٣ دووبارەکردنەوەی (سُبْحَانَ اللَّٰھُ)، بە واتای «خودا شکۆمەند بێت»، ٣٣ دووبارەکردنەوەی (ٱلْحَمْدُ لِلَّٰە)، بە واتای «ستایش بۆ خودا»، و ٣٤ دووبارەکردنەوەی تەکبیر (اللَّٰھُ أَکْبَرُ) کە بە واتای «خودا گەورەترینە».

یەکێکە لە نزا بەھێزەکان لە ئیسلامدا. فاتیمە ئەو نزایانەی دەکرد کاتێک پێویستی بە خودا بوو و عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب ھاوسەرەکەی لە شەڕدا بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئیسلام
پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:فاتیمە
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:شیعە
تاغووت

تاغووت لە ئیسلامدا ئەو سەرکردەیە کە چەوساندنەوەی گەلەکەی دەکات یان هەوڵدەدات دەسەڵاتەکەی بۆ بەرژەوەندی تایبەتی خۆی بەکاربهێنێت.

"ئەی محمد، ئایا ئەو کەسانە دەبینیت کە بانگەشەی باوەڕیان بەو شتانە دەکەن کە بۆت دابەزیوە، لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا دەیانەوێت ڕوو لە تاغوتەکان بکەن بۆ حوکمدان؟ ئەوان ستەمکارن، فەرمانیان پێکراوە هەموو تاغووتەکان ڕەتبکەنەوە. شەیتان دەیەوێت سەرکردایەتی ئەو خەڵکە گومڕا بکات”. سورەتی نیسا (ژنەکان)، ئایەتی 60.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:بتپەرستی
پۆل:وشە و دەستەواژە قورئانییەکان
وەکیل

**وەکیل**، لە شەریعەتی ئیسلامیدا، ئەو کەسەیە کە بە ناوی کەسێکی ترەوە کارێک دەکات کە فەرمانی پێکردووە. دەتوانێت ئاماژە بە پارێزەر، دیپلۆماتکار یان سەرپەرشتیاری مزگەوت یان فەرمانی ئایینی بکات.
وەکیل یەکێکە لە ناوەکانی خودا لە ئیسلامدا، بە واتای "باوەڕپێکراو".

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
باخچەی ئاژەڵانی مۆسکۆ

**باخچەی ئاژەڵانی مۆسکۆ** یان باخچەی ئاژەڵانی مۆسکۆڤسکی (بە ڕووسی: Московский зоопарк) باخچەی ئاژەڵانێکە کە ڕووبەرەکەی ٢١٫٥ ھێکتار (٥٣ دۆنم)ە و لە ساڵی ١٨٦٤ لەلایەن پرۆفیسۆر-زانایانی بایۆلۆجی، ک.ف. ڕولێ، ئێس ئەی ئوسۆڤ و ئەی پی بۆگدانۆڤ، لە زانکۆی ویلایەتی مۆسکۆ
. لە ساڵی ١٩١٩ باخچەی ئاژەڵان بە نیشتمانی کرا. لە ساڵی ١٩٢٢ خاوەندارێتییەکەی گواسترایەوە بۆ حکوومەتی مۆسکۆ و لەو کاتەوە لەژێر کۆنترۆڵی مۆسکۆدا ماوەتەوە.

باخچەی ئاژەڵان کاتێک بۆ یەکەمجار کرایەوە ڕووبەری ١٠ ھێکتار (٢٥ دۆنم) بوو، ٢٨٦ ئاژەڵی تێدابوو. لە ساڵی ١٩٢٦ باخچەی ئاژەڵان فراوانکرا بۆ زەوییە تەنیشتەکان و ڕووبەرەکەی بۆ ١٨ ھێکتار (٤٤ دۆنم) زیادکرا. بینا ڕەسەنەکانی باخچەی ئاژەڵان لە دار بوون، بە شێوازی کۆن و ڕووسی دروستکراون و ڕەنگی داریان ئاڵۆزە.

لە ساڵی ١٩٩٠ باخچەی ئاژەڵان نۆژەنکرایەوە. زیادکردنە سەرنجڕاکێشەکان بریتین لە دەروازەیەکی سەرەکی نوێ لە شێوەی قەڵایەکی گەورەی بەردین، و پردێکی پێ کە موڵکە کۆنەکانی (١٨٦٤) و نوێی (١٩٢٦)ی باخچەی ئاژەڵان بەیەکەوە دەبەستێتەوە. پێش دروستکردنی پردی پێ، باخچەی ئاژەڵان وەک دوو 'باخچەی ئاژەڵانی جیاواز' کاردەکات، چونکە شەقامی بۆلشایا گروزینسکایا موڵکەکان دابەش دەکات.

جگە لەوەش جارێکی دیکە باخچەی ئاژەڵان فراوانتر کرا. پێشانگای نوێ کرایەوە کە بریتین لە ئەکواریۆمی دەریایی، باڵندەخانە، پێشانگای بوونەوەرەکانی شەو، پێشانگای شێری دەریایی و بەشێک کە ئامانج لێی منداڵان بوو. شلەمەنی و چەم بە درێژایی زیادکرا بۆ ئەوەی ھەستێکی سروشتیتر بە باخچەی ئاژەڵان بدرێت.

باخچەی ئاژەڵانی مۆسکۆ زیاتر لە ٧٥٠٠ ئاژەڵی تێدایە کە نوێنەرایەتی نزیکەی ھەزار جۆر دەکەن و ڕووبەرەکەی نزیکەی ٢١٫٥ ھێکتار (٥٣ دۆنم)ە. باخچەی ئاژەڵان لێکۆڵینەوە لە ھەڵسوکەوتی ئاژەڵەکان و خۆراکدان و زاوزێکردن دەکات و جۆرە دەگمەنەکانی مەترسی لەناوچوون بەخێو دەکات.

## ئەمانەش ببینە
* کتێبخانەی ناوەندی نەکراسۆڤ
* تاوەری سوخارێڤ

## سەرچاوەکان

پۆل:باخچەی ئاژەڵان لە ڕووسیا
پۆل:بینای و پێکھاتەکان لە مۆسکۆ
کتێبخانەی ناوەندیی نەکراسۆڤ

**کتێبخانەی زانستی گشتگیری ناوەندیی نەکراسۆڤ** (بە ڕووسی: Центральная универсальная научная библиотека имени Н. А. Некрасова؛ ئینگلیزی: Nekrasov Library) کتێبخانەیەکی گشتییە و دەکەوێتە شاری مۆسکۆ و لە ساڵی ١٩١٩ دامەزراوە. کتێبخانەکە ناوی خۆی لە شاعیر و نووسەری ڕووسی نیکۆلای نەکراسۆڤ وەرگرتووە. کتێبخانەی نەکراسۆڤ بە زیاتر لە ٢ ملیۆن بابەتی بە زیاتر لە ١٠٠ زمان، خزمەتگوزارییەکی کتێبخانەی گشتییە بۆ ھاووڵاتیانی مۆسکۆ.

## سندوق
سندوقی ئەدەبیاتی ھونەر و بەرھەمە جوانەکان بریتییە لە کتێبی ھەموو جۆرە ھونەرێک، چاپە ئەنتیکەکان، سندوقی دووبارە بەرھەمھێنانەوە، کۆمەڵە گرافیکی پیشەسازی، ئێکس لیبریس و فیلۆمێنی.

Nekrasov library Moscow (37694549581).jpg
Kartochki. Lev Rubinstein 38.jpg
Twin Peaks Festival in Nekrasov Library (Moscow) - 2017 - 25.jpg
Nekrasov library Moscow (Interiors) 14.jpg
Nekrasov library Moscow (Interiors) 40.jpg
Nekrasov library Moscow (Interiors) 45.jpg
Nekrasov library Moscow (Interiors) 58.jpg


## بڵاوکراوەکانی کتێبخانە
کتێبخانەکە جار جارە ئیندێکسی کتێبنامەیی بۆ ڕێکەوتەکانی یادەوەری نیشتمانی و ئەلبووم-کەتەلۆگەکان لەسەر بنەمای کۆکراوەکانی سندوقی دەگمەنی کتێبخانەکە بڵاودەکردەوە.

## ڕووداوەکان
ساڵانە کتێبخانەکە زیاتر لە ٥٠٠ بۆنە و چالاکیی کۆمەڵایەتی بەکۆمەڵ سازدەکات.

## ئەمانەش ببینە
* تاوەری سوخارێڤ
* مۆزەخانەی مێژوویی دەوڵەت

## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبخانەکان لە مۆسکۆ
ئەحکام

**ئەحکام** چەمکێکی ئیسلامییە و چەند مانایەکی ھەیە.  لە قورئاندا وشەی حوکم بە شێوەی جۆراوجۆر بەکارھاتووە بە مانای ناوبژیوان، حوکم، دەسەڵات، یان ویستی خودا.  ھەروەھا دەتوانێت ئاماژە بە دەسەڵاتی حوکمڕانی جیھانی یان بڕیارێکی دادگا بکات.

ئەحکام بەزۆری ئاماژەیە بۆ ڕێسا تایبەتەکانی قورئان، یان حوکمی یاسایی کە بە بەکارھێنانی فیقح وەرگیراون. حوکمی شەریعەت دەکەوێتە یەکێک لە پێنج بەش کە بە «پێنج حوکم» (ئەحکامولخەمسە) ناسراوە: فەڕز (یان واجب)، موستەحەب، موباح، مەکروھ، حەرام.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:فیقھی ئیسلامی
پۆل:ڕەوشتە ئیسلامییەکان
پۆل:زاراوە یاساییەکانی شەریعەت
ئەمان

**ئەمان**، یاسایەکی ئیسلامییە بۆ گەرەنتیکردنی ئاسایشی موستەئمن یان کۆمەڵێک کەس بۆ ماوەیەکی دیاریکراو.

پێغەمبەر محەممەد (د.خ) بەڵێنی سەلامەتی لەلایەن موسڵمانانەوە بە نا موسڵمانان دا، و بنەمای ئەو پەیمانانەی ئاسایشی پێکھێنا کە بۆ شارەکان یان گەلان کە ملکەچی خەلافەتی موسڵمان بوون، و ئەم گرووپانەیان بەپێی یاسای ئیسلامی پارێزراو کرد. دەکرێت ئەمان پێشکەش بە موسڵمان و نا موسڵمان بکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:ئیسلام و دینەکانی تر
پۆل:فیقھی ئیسلامی
باتڵ

**باتڵ** (بە عەرەبی: باطل) وشەیەکی ئیسلامییە و بە واتای درۆ یان بەتاڵ دێت،  و دەتوانرێت بۆ وەسفکردنی بەڵگەنامە یان گرێبەستێکی ھەڵوەشاوە بەپێی شەریعەت بەکاربھێنرێت. ھەروەھا دەتوانرێت بۆ وەسفکردنی کارێکی ستەمکارانە یان نادادپەروەرانە بەکاربھێنرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
مافی ژنان مافی مرۆڤە

وێنۆک|خانمی یەکەمی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ھیلاری کڵینتن لە نێوان وتارەکەیدا لە شاری پەکین لە چین.
**مافی ژنان مافی مرۆڤە** () دەستەواژەیەکە کە بزووتنەوە فێمینیستەکان بەکاری دەھێنن. ئەم دەستەواژەیە بۆ یەکەمجار لە ساڵانی ١٩٨٠و ١٩٩٠ بەکارھاتووە و کاتێک زۆر بەناوبانگ بووە کە ھیلاری کڵینتن، خانمی یەکەمی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە ٥ی ئەیلوولی ساڵی ١٩٩٥ لە نێوان وتارەکەیدا لە کۆنفرانسی جیھانی نەتەوە یەکگرتووەکان لە پەکین بەکاری ھێنا. کڵینتن لەم وتارەدا ھەوڵیدا پەیوەندییەکی نزیک لە نێوان مافی ژنان و مافی مرۆڤدا دروست بکات و لە بنەڕەتدا دەستەواژەیەکی درێژتر و دوولایەنەی بەکارھێنا: «مافەکانی مرۆڤ مافەکانی ژنانە و مافەکانی ژنان مافەکانی مرۆڤە».

## سەرچاوەکان

پۆل:مافەکانی ژنان
پۆل:مافەکانی ژنان لە ئاسیا
فار کرای ٦

وێنۆک|140px
**فار کرای ٦** () یارییەکی ڤیدیۆیی تەقەکەری کەسی یەکەمی ئەکشن و سەرکێشییە، کە لەلایەن کۆمپانیای «یوبی سۆفت مۆنتریال» پەرەی پێدراوە، و لەلایەن کۆمپانیای یوبی سۆفتەوە لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بۆ مایکرۆسۆفت ویندۆز، پلەیستەیشن ٤، پلەی ستەیشن ٥، ئێکس بۆکس وەن، ئێکس بۆکس سێرێس ئێکس و ئێس، و گووگڵ ستادیا بڵاوکراوەتەوە. ئەمە شەشەم نازناوی سەرەکییە لە زنجیرە یارییەکانی فار کرای.

## سەرچاوەکان

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٢١
پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن ٥
پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان
پۆل:یارییە ڤیدیۆیییەکان کە بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخران
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە دیستۆپییەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان
پۆل:کایەکانی ستادیا
پۆل:کایەکانی یوبی سۆفت
پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیییانەی لە کەنەدا پەرەیان پێدراوە
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە جیھان کراوەکان
وەلی ئەمر

وەلی ئەمر بە واتای «ئەو کەسەی دەسەڵات یان بەرپرسیارێتی یان بڕیاری ھەیە». ھەروەھا ئەو کەسەیە کە کێشەی ٢ کەس چارەسەر دەکات. لە ئایەتی ٥٩ی قورئانی سوورەتی نیسادا ئاماژەی پێکراوە . وەلی ئەمر وەک پێشەنگ و زانای ڕۆشنبیری ئیسلامی سەیر دەکرێت.

ئەرکی وەلی ئەمر چەند شتێکە:
# پاراستنی ئایین لەسەر بنەمای خۆی.
# دامەزراندنی دادپەروەرییەکی دادپەروەرانە لە نێوان خەڵکدا بۆ پاراستنی مافەکانیان.
# پاراستنی زەوی و ئاسایشی.
# بۆ پاراستنی پیرۆزییەکانی خودای گەورە و مافەکانی مرۆڤ، بەکارھێنانی ھودود.
# ئەوان لە پێناو خودای گەورەدا جیھادیان ڕێکخست.
# کۆکردنەوەی پارەی سەرفیترە و بەخشین لە خەڵک و پێدانی بەو کەسانەی کە پێویستیان پێیەتی.
# دابەشکردنی پارەی گشتی بەسەر ئەو کەسانەی کە شایەنییەتی.
# بۆ سکرتێری شارەزا، پۆستی گشتییان ھەیە.
# بۆ ئەوەی دەست بکەیت بە بینینی شتەکان، و بۆ گەڕان بەدوای بارودۆخەکاندا؛ پەرەپێدانی سیاسەتی نیشتمانی و پاراستنی میللەت.

## سەرچاوەکان

پۆل:چاندی ئیسلامی
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:ئایەت
پۆل:وشە و دەستەواژە قورئانییەکان
پۆل:زاراوە یاساییەکانی شەریعەت
تەقییە

تەقیە لە ئیسلامدا کاتێکە کە موسڵمان لە ترسی گۆشەگیری ئینکاری دینەکەی بکات.

سەرەتا هەندێک لە دۆستەکانی محەممەد هێرشەکەیان بە زۆر ئەنجامدا. بۆ سوننەکان، ئەلتەباری دەڵێت شاردنەوەی ئیمانی مرۆڤ تەنها کاتێکە کە مەترسی مردنی لەسەر بێت، هەرچەندە باشترە مرۆڤ بەدوای ئیستیشهەددا بگەڕێت.  ئەگەر هەر مەترسییەک هەبێت، باشترە موسڵمان بچێتە شوێنێکی ئارامتر کە خەڵک بە ئاشکرا بتوانن ئیمانەکەیان جێبەجێ بکەن، "چونکە خاکی خودا فراوانە". بە گوتەی شیعە، تەقەکردن لەو حاڵەتانەدا دروستە کە مەترسیی زیانگەیاندن بە ژیان و ماڵ و موڵک و ماڵی زۆریان لەسەرە و هیچ مەترسییەک لەسەر ئایین نییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:زاراوە یاساییەکانی شەریعەت
سوکووک

سوکووک (صكوك) ئامرازێکی داراییە کە لە وڵاتانی شەریعەتدا بەکاردێت، یان وردتر بڵێین هاوتای ئیسلامی بۆندەکان.  ئەکادیمیای فیقحی OIC لە شوباتی ١٩٨٨ بەکارهێنانی سوکووکی یاسایی کرد.

بەپێی ڕاپۆرتی 2016/17ی دۆخی دارایی ئیسلامی جیهانی، لە کۆی 2.004 تریلیۆن دۆلار لە سەروەت و سامان کە بەپێی مەرجەکانی شەریعەت بەڕێوەدەبرێت لە ساڵی 2014، 342 ملیار دۆلار سوکوک بووە، کە لە 2354 سوکوکی تاکەکەسی پێکهاتووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئابووری ئیسلامی
شورا

**شورا** لە ئیسلامدا ئەنجومەن یان ڕیفراندۆمە.  قورئان ھانی موسڵمانان دەدات کە لە ڕێگەی شوراوە پێکەوە کاروبارەکانیان یەکلایی بکەنەوە.

شورا بە چالاکییەکی ستایش و ستایش وەسف دەکرێت کە زۆرجار لە ڕێکخستنی کاروباری مزگەوتێک، ڕێکخراوە ئیسلامییەکان، یان کاروباری کەسی بەکاردەھێنرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
جزیەت

جزیەت ساڵانە باجێکە کە زیمیەکان دەبێت بیدەن بۆ ئەوەی لە خاکە موسڵمانەکاندا بژین و لەلایەن موسڵمانانەوە بپارێزرێن. قورئان و فەرموودەکان باس لە جزیەت دەکەن بە ئیجباری. نرخی پارەی جیزیا بەندە بەوەوە کە دیمیەکان چەندە دەوڵەمەندن، ئەگەر دەوڵەمەندتر بن، بڕە پارەیەکی زیاتریان هەیە بۆ ئەوەی بیدەن، ئەگەر هەژارتر بن، بڕە پارەیەکی کەمتریان هەیە بۆ ئەوەی بیدەن.

شێخەکان موسڵمانان داوایان لە پیاوی پێگەیشتوو، ئازاد، عەقڵانی ناو کۆمەڵگەی زیمە دەکرد کە جزیە بدەن، لە کاتێکدا ژن، منداڵ، بەساڵاچوو، کەمئەندام، نەخۆش، شێت، کۆیلە، و هەژارانی زۆر لە پارەدان بەخشراو بوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:خەلافەتی عەباسی
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
قیساس

قەساس لە ئیسلامدا بە واتای "تۆڵەکردنەوە" دێت.

تۆڵەسەندنەوە لەبەردەستی قوربانی یان میراتگرانی قوربانییەکەدایە لە دژی تاوانبارێک بەهۆی کوشتن یان زیانگەیاندن بە جەستەی بە ئەنقەست. لە حاڵەتی کوشتن، تۆڵەکردنەوە مافی کوشتنی بکوژەکە دەدات، ئەگەر بکوژەکە سزا بدرێت و دادگا پەسەندی بکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
قەزا (ئیسلام)

قەزا بە واتای "بڕیار" دێت. هەروەها دەتوانێت فەرمانی دادگا یان خزمەتگوزاری یاسایی بێت. قازی قەزا بەڕێوە دەبات.

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:فیقھی ئیسلامی
نیساب

نیساب کەمترین بڕە پارەیە لە شەریعەتدا کە پێویستە موسڵمان پێش ئەوەی زەکات بدات هەیبێ.  زەکات بەپێی سامانی بەدەست هێنراو دیاری دەکرێت؛  مرۆڤ تا سەروەت و سامانی زیاتری هەبێت، بەهای زەکات زیاتر دەبێت.  ئەگەر موڵکی مرۆڤ لە نیساب کەمتر بێت زەکات نادات.

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:فیقھی ئیسلامی
نەفەقە

**نەفەقە** لە ڕووی یاسایی ئیسلامییەوە ئەو پاڵپشتییە داراییەیە کە مێرد دەبێت لە کاتی ھاوسەرگیری و بۆ ماوەیەکی کورت لە دوای جیابوونەوە بۆ ژنەکەی دابین بکات.  بەپێی گرێبەستی ھاوسەرگیری ئیسلامی، مێرد پابەندە بە خەرجکردنی ماڵ و خواردن و جلوبەرگی ھاوسەرەکەی لە کاتی ھاوسەرگیریدا.  دوای تەڵاقەکەش بۆ ماوەی سێ مانگ ھەمان شت بکات.  ئەگەر ژنەکە لە خێزانێکی زۆر ھەژار بێت، ڕەنگە نەفەقێشیان پێشکەش بکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:زاراوە یاساییەکانی شەریعەت
خومس

خومس (بە عەرەبی: خُمْس، 'پێنجەم') ئاماژەیە بۆ پابەندبوونی ئایینیی پێویست لەسەر هەموو موسڵمانێک کە 20%ی سامانەکەی لە سەرچاوەیەکی ناسەرەتاییەوە بداتە هۆکاری دیاریکراو.  لە ئیسلامی شیعە و سوننەدا بەشێوەیەکی جیاواز هەڵسەنگێندراوە.  ئەم باجە دەتوانرێت بدرێتە کەسێکی متمانەپێکراو کە بۆ بەرژەوەندی کۆمەڵگای ئیسلامی بەکاری دەهێنێت، یان دابەشکردن بەسەر هەتیو، هەژار، ڕێبواران. خومس جیاوازە لە باجەکانی تری ئیسلامی وەک زەکات و جزیە.

## سەرچاەەکان

پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:شیعە
ئیستیشھاد

ئیستیشهاد لە ئیسلامدا بە واتای "شەهید"، "مەرگی شەهید" یان "مەرگی قارەمانانە" دێت.  ئەو کەسەی ئیستیشهەد بکات بە شەهید ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:کردەوەی خۆکوژی
پۆل:تیرۆریزمی ئیسلامی
فاسیق

فاسیق کەسێکە بەردەوام پێشێلی شەریعەتی ئیسلامی دەکات.  لەبەر ئەوەی فاشیک بە جێی متمانە نەبوو دادەنرێت، ئیفادەکەی لە دادگا ئیسلامییەکان قبوڵ ناکرێت.  زاراوەی فاسیق بە واتای "نائومێد"، "گوناهباری تاوانبار" یان "خراپەکار" دێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
نیکۆلای نەکراسۆڤ

**نیکۆلای ئەلێکسیڤیچ نەکراسۆڤ** (بە ڕووسی: Никола́й Алексе́евич Некра́сов)، ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٨٢١ – ٨ی کانوونی دووەمی ١٨٧٨) شاعیر، نووسەر، ڕەخنەگر و بڵاوکەرەوەی ڕووسی بوو، کە شیعرە قووڵە بەزەییدارەکانی سەبارەت بە جووتیارانی ڕووسی لە بازنەکانی لیبڕاڵ و ڕادیکاڵدا ڕۆشنبیرانی ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەم، بە تایبەتی وەک ئەوەی ڤیساریۆن بێلینسکی و نیکۆلای چێرنیشێڤسکی نوێنەرایەتیان دەکەن. ئەو شانازیی بە ناساندنی مەترەکانی سێ کەسی و تەکنیکی مۆنۆلۆگی دراماتیک دەکات (لەسەر ڕێگا، ١٨٤٥) لە شیعری ڕووسیدا. ھەروەھا وەک سەرنووسەری چەندین گۆڤاری ئەدەبی، بەتایبەتی سۆڤرێمێنیک، نێکراسۆڤ بە شێوەیەکی تاکەکەسی سەرکەوتوو و کاریگەر بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢١
پۆل:مردووانی ١٨٧٨
پۆل:شاعیرانی ڕووس
پۆل:ڕۆماننووسانی ڕووس
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی کۆڵۆن
حەیا

**حەیا** زاراوەیەکی ئیسلامییە کە ئاماژەیە بۆ ڕەوشت و حەیا و حەیا و ڕەفتاری باش. حەیا ھانی موسڵمانان دەدات کە خۆیان لە ھەر شتێک بەدوور بگرن کە بە ھێرشبەرانە، ڕق و کینە، ناشایستە، یان نەشیاو یان شەرمەزارکەر دادەنرێت. حەیا ڕۆڵێکی گرنگی ھەیە لە ئیسلامدا، چونکە یەکێکە لە بەشە گرنگەکانی ئیمان.

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:فەرموودە
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پیاوی تشرینی دووەم

**پیاوی تشرینی دووەم** (بە ئینگلیزی: The November Man) فیلمێکی ورووژێنەر سیخوڕی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٤ کە لەسەر بنەمای ڕۆمانی «سیخوڕ بوونی نییە» لە نووسینی بیل گرانجەر. فیلمەکە لە دەرھێنانی ڕۆجەر دۆناڵدسۆنە و سیناریۆی فیلمەکە لەلایەن مایکل فینچ و کال گودساکەوە نووسراوە. «فیلمی پیاوی تشرینی دووەم» پیرس برۆسنان و لۆک براسی و ئۆلگا کوریلێنکۆ ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن.

## چیرۆک
چیرۆکەکە دوای ئەوە دێت کە بریکاری مەیدانی پێشووی سی ئای ئەی دەگەڕێتەوە بە ناوی کۆدی «پیاوی نۆڤەمبەر» لە ئەرکێکی تایبەت و کوشندەدا. فیلمەکە لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٤ لە ئەمریکا و لە ٢٨ی ئاب لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست نمایشکرا. 
فیلمەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی نەرێنی لێکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنەکانی ساڵی ٢٠١٤
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤
پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی دەزگای ھەواڵگری ناوەندی
پۆل:ڕیزبەندی فیلمە میدیاییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری بەلگراد داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە بەلگراد وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمە ئەکشنییە تاوانکارییەکانی ساڵی ٢٠١٤
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠١٣ بەرھەمھێندراون
پۆل:فیلمەکان کە لە مۆسکۆدا دانراون
پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان
چۆلەکەی سوور

**چۆلەکەی سوور** فیلمێکی سیخوڕی ئەمریکییە لە دەرھێنانی فرانسیس لۆڕێنس. وەرگیراوە لە ڕۆمانی بە ھەمان ناو لەلایەن جەیسۆن ماتیۆسەوە. لەم فیلمەدا جێنیفر لۆڕێنس و جۆیل ئێدگەرتۆن و ماتیاس شۆنێرتس و شارلۆت ڕامپلینگ و ماری لویس پارکەر و جێرمی ئایرۆنز ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. لە ساڵی ٢٠١٨ نمایش کرا. 

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس
پۆل:فیلمەکان دەربارەی سەمای بالی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی دەزگای ھەواڵگری ناوەندی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی مافیا ڕووسییەکان
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس نیوتن ھاواردەوە تۆمارکراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون
پۆل:فیلمەکان کە لە مۆسکۆدا دانراون
پۆل:فیلمەکان کە لە ڤێرجینیا داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمی تەکنەلۆجیای ھەستبزوێن
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری بوداپێست داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە بوداپێست وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ڤیەنا وێنەیان گیراوە
پەیوەندی (فیلم)

**پەیوەندی** (بە ئینگلیزی: The Call) فیلمێکی ھەستبزوێنە لە ساڵی ٢٠١٣ لە ئەمریکا بڵاوکرایەوە. ئەم فیلمە ھالی بێری و ئەبیگایل برێسلین ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣
پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە
پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە دەروونییە ئەمریکییەکان
پۆل:پەیوەندیبەستنی فریاگوزاری
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ٢٠١٢ داندراون
پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون
پۆل:تولازی لە فیلم
پۆل:فیلمەکانی ستۆدیۆکانی دەبلیو دەبلیو ئی
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ڕفاندنی منداڵ لە ئەمریکا
پۆل:فیلمەکانی نووەتەی جۆن دێبنی
کاروانی پەنگوینەکان (فیلم)

**کاروانی پەنگوینەکان** (بە فەڕەنسی: La Marche de l'empereur) فیلمێکی دیکۆمێنتاریی فەرەنسییە کە لە ساڵی ٢٠٠٥ خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلمی دیکۆمێنتاریی بەدەستھێنا. لە دەرھێنانی لۆک جاکییە و لەلایەن کۆمەڵەی جوگرافیای نیشتمانی و بۆن بایۆشەوە بەرھەم ھێنراوە.
فیلمەکە ساڵێکی تەواوی خایاند، چونکە فۆتۆگرافەران لۆران چال و جیرۆم مایسۆن خۆیان جیاکردەوە بۆ وێنەگرتن، فیلمەکە لە بنکەی زانستی فەرەنسی ئارد ئادلی بیری ڕیکۆرد کرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٥
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین فیلمی دۆکۆمێنتاری تایبەت بە ئۆسکار
پۆل:فیلمە دۆکۆمێنتارییەکان دەربارەی سرووشت
پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی فەرەنسا
دزێکی ڕاستگۆ (کورتەچیرۆک)

**دزی ڕاستگۆ** (بە ڕووسی: Честный вор) کورتە چیرۆکێکە لە نووسینی نووسەری ڕووسی فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی. کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٤٨ بڵاوکرایەوە.

## چیرۆک
چیرۆکەکە دەست پێدەکات کە گێڕەرەوەکە کۆتایی بە مامەڵەکانی لەگەڵ یەکێک لە کرێچییە نوێیەکانی شوقەکەی دەھێنێت، کە سەربازێکی کۆنە بە ناوی «ئەستافی ئیڤانۆڤیچ» ڕۆژێک دزێک پاڵتۆی گێڕەرەوەکە دەدزێت، ئەستافیش ھەوڵدەدات بەو دزە بگات، بەڵام ھەوڵەکەی شکست دەھێنێت، ئەستافی ناڕەزایی دەبێت لەم ڕووداوەدا، و بەردەوام دەبێت و دووبارە و سێبارە باسی ئەو دەکات و ڕوون دەبێتەوە کە گێڕەرەوە و سەربازە کۆنەکە کۆکن لەسەر ڕق لێ بوونیان لە کرداری دزینەکەی. شەوێک ئەستەفی باسی دزێکی شەرەفمەند دەکات بۆ گێڕەوەکە کە جارێک ڕووبەڕووی بووەتەوە و پاشان چیرۆکەکە دەچێتە سەر یادەوەرییەکانی ئاستافی لەگەڵ دزەکەدا.

## سەرچاوەکان
کورتەفیلم

**کورتە فیلم**  جۆرێکە لە فیلم کە بە شێوەیەکی گشتی ماوەکەی زۆر کورتترە لە فیلمی درێژ، بەزۆری کەمتر لە ٤٠ خولەک و زۆرجار کەمتر لە ٢٠ خولەک. کورتە فیلمەکان دەتوانن گێڕانەوە، بەڵگەنامەیی، ئەزموونی، یان ئەنیمەیشن بن و زۆرجار وەک سەکۆیەک بۆ سینەماکارانی تازەپێگەیشتوو بەکاردەهێنرێن بۆ پیشاندانی بەهرە و لێهاتووییەکانیان.

دەتوانرێت بە بودجەیەکی کەمتر لە فیلمە درێژەکان دروست بکرێن و دەتوانن بەدواداچوون بۆ چەندین بابەت و تەوەری جۆراوجۆر بکەن.  کورتە فیلم دەتوانرێت لە ڕێگەی فێستیڤاڵە فیلم و پلاتفۆرمە ئۆنلاینەکان و شوێنەکانی ترەوە دابەش بکرێت.

وێنۆک|265x265پیکسڵ|برایانی لۆمێر
فیستیڤاڵە گەورەکانی جیهان وەک ئۆسکار، کان، بەرلین و چەندەها فیستیڤاڵی دیکە، جگە لە فیلمی درێژ نمایشی کورتە فیلمیان هەیە وە ئەم کورتە فیلمانەش خەڵاتی تایبەتیی خۆیان وەردەگرن. وە هەروەها چەندین کەناڵی تەلەفزیۆنی هونەری هەیە کە بەردەوام کورتە فیلمەکان نمیاش دەکەن.

فیلمە سەرەتاییەکانی مێژوی سینەما کورتە فیلم بوون، وەک ئەو کرێکارانەی کە کارگەکە جێدەهێڵن کە یەکەمین کاری برایانی لۆمێر بوو وە دەتوانرێت بە یەکەمین کورتە فیلم لە مێژووی سینەمادا دەبنێرێت.

کورتە فیلمەکان تا ئەمڕۆش بەردەوامییان هەیە وە رۆژانە لە کۆی جیهان کورتە فیلم بەرهەم دێن، کورتە فیلم بە شێوەیەکی پوخت گوزارشت لە بیرکردنەو و چیرۆکەکان دەکات

کورتە فیلم دەتوانێت دەرفەتێکی باش بۆ سینەماکاران دابین بکات بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ بینەر و پیشەگەرەکانی پیشەسازی.

سینەماکارە گورەکانی وەک پیر پائلۆ پاسۆلینی،  عەباسی کیاڕۆستەمی، بەهمەن قوبادی، ئەسغەر فەرهادی وە چەندەها دەهێنەری گەورەی دیکە سەرەتا بە کورتە فیلم دەستیان پێ کرد و دواتر دەستیان کرد بە بەرهەم هێنانی فیلمی درێژ.

## سەرچاوە


پۆل:فیلم
پۆل:فیلمسازی
پۆل:سینەما
پۆل:کورتەفیلمەکان
پۆل:زاراوەکانی فیلم و ڤیدیۆ
مۆنتێر

وێنۆک|مۆنتێرێک لە کاتی ئامادەکردنی فیلم ساڵی ١٩٤٦
**مۆنتێر** (بە فەڕەنسی: Monteur) و (بە ئینگلیزی: Film Editor) دەخوێنرێتەوە، بە کەسێک دەوترێت کە مۆنتاژی فیلم دەکات، مۆنتێر بەرپرسیاری ھەڵبژاردن، کات و ڕیکخستنی گرتکە و دیمەنەکانە لە فیلمدا، کارەکانی بەپێی تایبەتمەندیی چیرۆکی فیلمەکە و جۆری فیلمەکە و ھەروەھا شێوازی دیزاینی بینراوی فیلمسازەکە ئەنجام دەدات. مۆنتێر کەسێکە کە بە دەرھێنەری دووەم ناسراوە لەڕێگای ڕووناکی و بەیەکەوەلکانی شووەتەکان دەبێتە میدیۆمێک لەنێوان دەرھێنەر و بینەر کە کۆتا گێرانەوەی چیرۆکەکە پێشکەش دەکات.

## مۆنتاژ

دوا قۆناغی بەرھەمھێنانی فیلمە و دوای تەواوکردنی وێنەگرتنی فیلمەکە دەست دەکرێت بە مۆنتاژ لێرە دا گرتە و دیمەن بۆ فیلمەکە ھەڵدەبژێردرێت، دەرھێنەر لەگەڵ مۆنتێر ڕەف کەت دەکەن واتە دیمەکان لەتەنیشت یەکتر دادەنێن بۆ بینینی فیلمەکە بەشێوەیەکی گشتی.

مۆنتاژ بەو کارە تەکنیکیانە دەوترێت کە لەکاتی کارکردن لە دروستکردنی فلیمێکدا یان ڤیدۆیەکدا دەکرێت، وەک بڕین، کورتکردنەوە، دەستکاریکردن لە کاتدا و وشەکە بۆ مەبەستی جیاواز بەکاردێت و بۆ یەکەم جار لە سینەمادا لەلایەن سێرگەی ئایزنستاین بەکارھاتووە.

مۆنتاژ بریتییە لە ھونەری ڕێکخستن یان کۆکردنەوەو پێکھێنانی (گرتەکانی کامێرا) ئەمەش بەپێی:
# ڕوانینی دەرھێنەر
# سکرێپت یان سیناریۆ
# سروشتی بابەتەکە

مۆنتێر دەبێت ئاشنا بێت بە لایەنەکانی بەرھەمھێنان، وەک دەرھێنان، فۆتۆگرافی، دەنگ. بۆ ئەوەی بتوانێت بە باشی ھەڵەکان چاکسازی بکات لە کاتی مۆنتاژکردندا. مۆنتێری لێھاتوو کەسێکە کە زانیاری مەعریفی باشی ھەبێت لە باری کارەکەی خۆی و بە باشی ئاگاداری لایەنە جوان ناسییەکانی فیلم دروستکردن بێت.

## تایبەتمەندییەکانی مۆنتێر
# دەبێت توانای داھێنانی ھەبێت لەیارمەتیدانی دەرھێنەر لە جێبەجێکردندا.
# دەبێت شارەزایی ھەبێت لەسەر ئامێر و بەرنامە نوێکان و توانا ھونەرییەکان.
# خاوەن خێرایییەکی زۆر بێت لە کاردا، بەڵام لەسەر بنەمای وردی و دروستی.
# خاوەن ڕوانینێکی ھونەری بەرز بێت، بەتایبەت لە دەنگ و وێنە.

## شێوازەکانی گواستنەوەی وێنە
لە پڕۆسەی مۆنتاژ، شێوازەکانی گواستنەوەی وێنە بەچەند جۆرێک دەبێت وەک:
* بڕین (Cut): گواستنەوەی ڕاستەوخۆیییە لە دیمەنێکەوە بۆ دیمەنێکی تر.
* تێکەڵکردن (Dissolve): گواستنەوەی دیمەنێکە بۆ دیمەنێکی تر بە شێوەی تێکەڵکردن.
* ونبوون (Fade): گواستنەوەی دیمەنێکە بۆ دیمەنێکی تر بە شێوەی ونبوون و دیارنەمان.
* سڕینەوە (Wipe): ھاتنی دیمەنی دووەمە بەشێوەی سڕینەوە بۆ سەر دیمەنی یەکەم، یان سڕینەوەی دیمەنی یەکەم.

## یاریدەدەری مۆنتێر
ئیشی یاریدەردەری مۆنتێر بریتییە لە دانان و تەواوکردنی ھەموو لایەنەکانی چاکردن و ڕێکخستنی فیلم. بە یارمەتی مۆنتێر ھەموو دەنگ و وێنەکان، پێکەوە بەستنی گرتەکان ئەنجام دەدات.

## مۆنتێری دەنگ
ئیشی مۆنتێری دەنگ بریتییە لە ڕێکخستنی دەنگ لەگەڵ وێنەکان، دانانەی ئیفێکتی دەنگی، ڕێکخستنی بەرزی و نزمی دەنگەکان و ھەر جوانکارییەک لە دەرەوەی ئەو دەنگانەی کە لە کاتی وێنەگرتنی فیلمێک تۆمارکراون. مۆنتێری دەنگ بەپێی ناوەڕۆکی چیرۆکەکە و خەیاڵ کردن بۆ باشتر کردنی دەنگەکانی فیلمێک چەندەھا ئیفێکتی دەنگی بە کار دەھێنێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:تەکنیکە سینەمایییەکان
پۆل:تەکنۆلۆژیای فیلم و ڤیدیۆ
پۆل:بیردۆزی فیلم
پۆل:فیلمسازی
پیاوی خۆڵەمێشی

**پیاوی خۆڵەمێشی** () فیلمێکی ھەستبزوێنی ئەکشنی ئەمریکیی ٢٠٢٢ە لە لایەن برایانی ڕوسۆ دەرھێنراوە. فیلمەکە لە ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ بە شێوەی سینەمایی نمایش کرا و لە ٢٢ی تەممووزدا لە نێتفلێکس نمایش کرا. لەسەر بنەمای ڕۆمانی *پیاوی خۆڵەمێشیی* ٢٠٠٩ دروست کراوە کە لە لایەن ڕۆماننووس مارک گرینی نووسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ڕاونانەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنەکانی ساڵی ٢٠٢٢
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٢
پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان
پۆل:ڕاونانی فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی نێتفلێکس بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆر لە ئەورووپا
پۆل:فیلمەکان دەربارەی دەزگای ھەواڵگری ناوەندی
پۆل:فیلمەکانی دەرھێنانی ئەنتۆنی و جۆ ڕوسۆ
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھێنری جاکمانەوە تۆمارکراون
پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ٢٠٠٣
پۆل:ئەو فیلمانەی لە بانکۆک داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە بەرلین دانراون
پۆل:فیلمەکان کە لە ھۆنگ کۆنگ داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی دەکەونە پراگ
پۆل:فیلمەکان لە ڤییەنا دانراون
پۆل:فیلمەکان کە لە ڤێرجینیا داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشنت داندراون
پۆل:فیلمەکان کە لە ناوچەی لۆس ئانجلەس لە ویلایەتی کالیفۆرنیا وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی کریستوفر مارکوس و ستیڤن مەکفیلی
پۆل:فیلمی تەکنەلۆجیای ھەستبزوێن
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری باکو داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە پراگ وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ بەرھەمھێنانیان ڕاگیرابوو
پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون
پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی جۆی ڕۆت
برایانی لۆمێر

**برایانی لومێر** بە ناوەکانی ئۆگست و لویس لومێر داهێنەر و سینەماکاری فەرەنسی بوون کە شانازییان بە داهێنانی سینەماتۆگرافەوە دەکرێت کە کامێرا و پرۆژێکتۆرێکی تێکەڵاوی فیلمی جوڵاو بووە.  ئەوان وەک یەکێک لە یەکەم سینەماکارانی مێژوو دادەنرێت، چونکە چەندین کورتە فیلمیان بەرهەمهێناوە کە لە ساڵانی ١٨٩٠دا بە ئاشکرا بۆ بینەران نمایشیان کردووە.  هەندێک لە فیلمە بەناوبانگەکانیان بریتین لە "کرێکاران کارگەی لومێر بەجێدەهێڵن"، "هاتنی شەمەندەفەرێک لە وێستگەی لا سیۆتا" و "سپرینکلێرەکە ڕژاوە".  

برایانی لومێر بە پێشەنگ دادەنرێت لە پەرەپێدانی فیلمی جوڵاودا و یارمەتیدەر بوون لە دانانی بناغەی پیشەسازی فیلم کە دواتر هاتە ئاراوە
وێنۆک|برایانی لۆمێر

## سەرچاوە
ھێلین قاسملوو

**ھێلین قاسملوو** یان **نەسرین قاسملوو** (، ١٩٣٤ - ١٠ی ئازاری ٢٠٢٣) بە **خوشکە نەسرین** ناسرابوو. ھاوسەری سکرتێری پێشووی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، عەبدولڕەحمان قاسملوو بوو. یەکێک لەو ژنە چالاکانە بوو کە بەرگری لە مافی کورد دەکرد و کتێبی *ئەورووپایییەک لە وڵاتی کورداندا* بە فەڕەنسی نووسیوە، کە باس لە یەکەم بینینی خۆی و قاسملوو و ژیانی ھاوسەرییان دەکات، و بەشێک لە یادەوەری و کار و چالاکییە سیاسییەکانی قاسملوو لە سەردەمی پێش و دوای شۆڕشی ئیسلامیی ئێران لە کتێبەکەدا باس دەکرێت. لە ژیانی ھاوسەرییدا لەگەڵ قاسملوو، خاوەنی دوو کچ بوو بە ناوەکانی مینا و ھیوا. ھێلین لە تەمەنی ٨٩ ساڵی لە پاریس کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنە چالاکوانەکان
پۆل:نووسەرانی ژنی کورد
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:کەسایەتییە سیاسییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:مردووانی ٢٠٢٣
سینەمای بەنگالی (ڕوونکردنەوە)

**سینەمای بەنگالی** لەوانەیە ئاماژە بەمانە بدات: 

*سینەمای بەنگلادێش هەروەها پێی دەوترێت داڵیوود.
*سینەمای بەنگالی ڕۆژاوا هەروەها پێی دەوترێت تۆڵیوود.
پێڕستی فیلمە زۆمبییەکان

[وێنۆک|150px|کۆمەڵێک ئەکتەر کە جلوبەرگی [زۆمبییان لەبەر کردووە]]
**زۆمبییەکان** () بوونەوەرێکی خەیاڵییە و بەزۆری وەک تەرمێکی زیندوو یان مرۆڤی تووشبوو بە ڤایرۆس و ھەروەھا بەزۆریش وەک کەسێکی مرۆڤخۆر لە سروشتدا وێنا دەکرێن. لەکاتێکدا فیلمە زۆمبییەکان بە گشتی دەکەونە ژێر چەشنی ترسناکەوە، بەڵام ھەندێکیان لەگەڵ چەشنەکانی تردا تێکەڵ دەبن، وەک کۆمیدی، زانستی خەیاڵی، ھەستبزوێن، یان ڕۆمانسی. دوابەدوا چەندین چەشن پەرەیان سەند، وەک «کۆمیدیای زۆمبی»یان «کارەساتی زۆمبی». زۆمبییەکان وەک جنۆکە، مۆمیاکراو، ئەھریمەنەکانی فرانکنشتاین یان خوێنمژەکان نین، بۆیە ئەم پێڕستە فیلمی تایبەت بەو چەشنانە ناگرێتەوە.

## فیلمەکان

## سەرچاوەکان
*
ئێلیزابێت شاژنی دایک

**ئێلیزابێت ئەنجێلا مارگوێری بۆوس-لیۆن** (لەدایکبووی ٤ی ئابی ١٩٠٠–٣٠ی ئازاری ٢٠٠٢) لە ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٦ تا ٦ی شوباتی ١٩٥٢ وەک ھاوسەری شا جۆرج شەشەم شاژنی شانشینی یەکگرتوو وڵکەی کۆمۆنوێلت بوو. ھاوکات دوایین شاژنی ھیندستان بوو تا لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٤٧دا بەریتانی ڕاج ھەڵوەشایەوە، دوای مردنی ھاوسەرەکەی بە شاژن ئێلیزابێت شاژنی دایک ناسرا، بۆ ئەوەی لەگەڵ کچەکەی شاژن ئێلیزابێتی دووەمدا تێکەڵ نەبێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٢٠٠٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠
پۆل:شاژنەکان
پۆل:پاشایەتی بەریتانیا
پارتی یەکسانی و دیموکراسیی گەلان

**پارتی یەکسانی و دیموکراسیی گەلان** یان بەکورتی **دەم پارتی** (بە تورکی: Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Partî)، بە کوردی: Partiya Wekhevî û Demokrasiya Gelan) کە پێشتر بە ناوی **پارتی چەپی کەسک** دەناسرا، حیزبێکی سیاسیی لیبرتەریەنی چەپ و کەسک لە تورکیاوەیە. 

ئەم حیزبە لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ۲۰۱۲ بە ناوی **حیزبی کەسکەکان و داھاتووی چەپ** (بە تورکی: Yeşiller ve Sol Gelecek Partisi) بە تێکەڵبوونی **حیزبی کەسکەکان** و **حیزبی یەکسانی و دیموکراسی** دامەزرا، بەڵام لە نیسانی ٢٠١٦ ناوی خۆی بە **پارتی چەپی کەسک** یان **پارتی چەپی سەوز** (بە تورکی: Yeşil Sol Parti، بە کوردی: Partiya Çep a Kesk)، یان بەکورتی یە.سە.پە (بە زمانی تورکی: YSP) گۆڕاندەوە. دواتریش لە چوارەمین کۆنگرەی گشتیی لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣دا ناوی خۆی گۆڕاند بە پارتی یەکسانی و دیموکراسیی گەلان  و کورتەناوی بە **ھەدەپ** دیاریکرا.
 بەڵام دەسەڵاتی دادوەریی تورکیا بەھۆی لێکچوونی ئەو کورتەناوە بە کورتە ناوی ھادەپ، ڕەتی کردەوە، بۆیە کورتەناوێکی دیکەیان بۆ ھەڵبژارد و لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ ڕایانگەیاند کە کورتەناوی نوێی پارتی یەکسانی و دیموکراسیی گەلان، «دەم پارتی»یە.

لە ئەندامە ناسراوەکانی حیزبەکە دەتوانرێت ئاماژە بە مورات بەلگە، نووسەری سیاسیی چەپگڕ و قونچکنووسی ڕۆژنامەی «تەرەف»، قوتلۆق ئاتامان، دەرھێنەری فیلم و ھونەرمەند، و ئوفوق ئووراس، جێگری پێشووی ئەستەمبوڵ و سەرۆکی حیزبی ئازادی و یەکێتی (ÖDP) بکرێت.

## دیرۆک
ئەم حیزبە یەکێک لە ئەندامانی کۆنگرەی دیموکراتی گەلانە (HDK) کە دەستپێشخەرییەکی سیاسییە کە لە دامەزراندنی پارتی دیموکراتی گەلان (HDP) لە ساڵی ۲۰۱۲ ڕۆڵی ھەبووە.

ئەیلەم توونجائەلی و ناجی سۆنمەز ھاوسەرۆکەکانی ئەو کاتی حیزبەکە لە شوباتی ۲۰۱۸ بۆ ماوەیەک دەستبەسەر کراون، بەڵام بە دەربڕینی حوکمی قەدەغەبوونی سەفەر بە دەرەوەی وڵات و مانەوە لەژێری چاودێریی پۆلیس ئازاد کراون. تاوانی ئەوان چالاکی لە میدیای کۆمەڵایەتی و ھەروەھا کتێبەکانێک بوو کە لە لەلایان بوو.

## ھەڵویستەکان
پارتی چەپی کەسک بە شێوەیەکی فەرمی کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکانی بە فەرمی ناسیوەتەوە.

## سەرۆکەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١٢ لە تورکیا
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ٢٠١٢
پۆل:حیزبەکانی تورکیا
پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی کوردستان
پاپا ئەفتیمی یەکەم

**پاپا ئەفتیمی یەکەم** (١٨٨٣ – ١٤ی ئازاری ١٩٦٨)، پاپایەکی مەسیحی تورکی بووە، کە دامەزرێنەر و یەکەمین سەرکردەی کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی تورکی بووە. دیدگای ناسیۆنالیستی تورکی و بەھێزی ھەبوو و بە تێکەڵکردنی ئایینی مەسیحییەت لەگەڵ ناسیۆنالیزم ناسرابوو و ھەروەھا ڕقی لە کورد و عەرەب و یۆنانی و ئەرمەن بوو. لە ساڵی ١٩٢٣ تا ١٩٦٢ وەک پاپا فەرمانڕەوایەتیی کردووە، ئەو کاتە سەرکردایەتییەکەی بە کوڕەکەی بەخشی، چونکە زۆر نەخۆش بوو بۆ ئەوەی ببێتە سەرکردە.

## ژیان
لە ساڵی ١٨٨٣ لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە شاری ئاکداغمادەنی سەر بە پارێزگای یۆزگات لەدایکبووە. لە کارگەیەکدا کاری دەکرد. لە ساڵی ١٩١٥ وەک قەشە دەستنیشانکرا و ناوی ئەفتیمی پێدرا. ئاتاتورک ناسی و بوو بە یەکێک لە باشترین ھاوڕێکانی. ئەفتیم بانگھێشت کرا بۆ دروستکردنی پەرلەمانی تورکیا لەلایەن جەھەپە لە ٢٣ی نیسانی ١٩٢٠، وەک نوێنەری کۆمەڵگەی مەسیحییەکانی تورکیا.

لە وتارەکەدا وتی 

لە ١٤ی ئازاری ١٩٦٨ کۆچی دوایی کردووە و لە گۆڕستانێکی مەسیحییەکان لە شاری شیشلی لە ئەستەمبوڵ بەخاک سپێردراوە. نەتەوەپەروەرەکان و مەسیحییەکانی تورکیا ساڵانە یادی گۆڕەکەی دەکەنەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٤
پۆل:مردووانی ١٩٦٨
تاوەری سوخارێڤ

**تاوەری سوخارێڤ** (بە ڕووسی:Сухарева башня) ھێمایەکی مۆسکۆ بوو تا لەناوچوونی لەلایەن دەسەڵاتدارانی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٣٤. تزار پیتەری یەکەمی ڕووسیا وای کرد تاوەرەکە بە شێوازی بارۆکی مۆسکۆ لە یەکتربڕینی ئەڵقەی باخچە لەگەڵ شەقامی سرێتێنکا لە ساڵانی ١٦٩٢–١٦٩٥ دروست بکرێت.

## وێرانکردنی تاوەر
«بووکی ئیڤان ڤێلیکی» (وەک چۆن مۆسکۆڤییەکان پێیان دەگوت تاوەرەکە) لە ساڵی ١٩٣٤ بە فەرمانی لازار کاگانۆڤیچ، سکرتێری کۆمیتەی شاری مۆسکۆ ڕووخێنرا. لە کاتی ئاوەدانکردنەوەی شارەکەدا ڕوویدا کە لەلایەن جۆزێف ستالینەوە فەرمانی پێکرابوو، کە تەلارسازی ستالینیی لەدایککرد. دەوترێت کە تاوەرەکە ھاتوچۆی گرتووە.

## کۆپی تاوەری پێشنیارکراوی
بەدرێژایی ساڵان دەسەڵاتدارانی مۆسکۆ چەندین جار بیریان لە دروستکردنی کۆپییەکی تاوەرەکە کردەوە، بەڵام ھیچ بڕیارێک نەدراوە.

## ئەمانەش ببینە
* مۆزەخانەی مێژوویی دەوڵەت

## سەرچاوەکان

پۆل:بینای و پێکھاتەکان لە مۆسکۆ
پۆل:تاوەرەکان لە ڕووسیا
مۆزەخانەی مێژووییی دەوڵەت

**مۆزەخانەی مێژووییی دەوڵەتی** () ڕووسیا. مۆزەخانەی مێژووی ڕووسیایە کە دەکەوێتە نێوان گۆڕەپانی سوور و گۆڕەپانی مانێج لە مۆسکۆ. پێشانگەکانی مۆزەخانەکە لە شوێنەوارەکانی ھۆزەکانی پێش مێژووەوە دەست پێدەکات کە لە خاکی ڕووسیای ئێستادا ژیاون، تا دەگاتە کارە ھونەرییە بێ نرخەکان کە ئەندامانی شانشینی ڕۆمانۆڤ بەدەستیان ھێناوە. کۆی گشتی کەلوپەلەکانی ناو کۆکردنەوەی مۆزەخانەکە بە ملیۆنان.

لە مانگی ئازار تا مانگی تەممووزی ٢٠٢٠، مۆزەخانەکە بەڕووی خەڵکدا داخرا بەھۆی کەرەنتینەکردن لە نێوان پەتای کۆڤید-١٩.

لە ٩ی شوباتی ٢٠٢٢، گووگڵ بە دودڵێک یادی ١٥٠ ساڵەی مۆزەخانەی مێژوویی دەوڵەتی بەڕێوەبرد.

## پێشانگا

File:Вид на Исторический музей в сторону Красной площади.jpg|دیمەنی شەو
File:Moscow July 2011-13a.jpg|دیمەنێک لە باکووری ڕۆژئاواوە
File:Moscow SHM asv2019-06 img11.jpg|یەکێک لە ھۆڵەکانی پێشانگاکە
File:Военный парад на Красной площади 9 мая 2016 г. (29).jpg|چەقۆ و داسێک کە لەسەر مۆزەخانەکە نمایش دەکرێت.


## ئەمانەش ببینە
* سندوقی ئەڵماس
* سەنتەری ساخارۆڤ

## سەرچاوەکان

پۆل:مۆزەخانەکان لە مۆسکۆ
پۆل:مۆزەخانەکان کە لە ساڵی ١٨٧٢ دامەزراوە
بەکرێگیراوەکان ٢

وێنۆک

**بەکرێگیراوەکان ٢** () فیلمێکی ئەکشنی ئەمریکیی ٢٠١٢یە، لە دەرھێنانی سایمۆن وێستە، لە لایەن ڕیچارد وێنک و سیلڤستەر ستالۆن نووسراوە لەسەر بنەمای چیرۆکێک دروست کراوە کە لە لایەن کێن کاوفمان، دەیڤد ئۆگۆستۆ و وێنک نووسراوە. بڕایان تایلەر بۆ تۆمارکردنی مۆسیقای فیلمەکە گەڕایەوە. ئەم فیلمە پاشکۆیە بۆ فیلمی ئەکشنی ساڵی ٢٠١٠ بە ناوی «بەکرێگیراوەکان ١»، و ئەستێرەکانی فیلمەکە دەستەیەکی لێھاتووی فیلمی ئەکشنن، ئەوانیش بریتین لە سیلڤستەر ستالۆن، جەیسن ستەیتم، جیت لی، دۆڵف لەندەگرین، چاک نۆریس، تێری کروز، ڕاندی کۆچە، لیام ھێمسوۆرت، ژان کلۆد ڤەن دام، برووس ویلیس، و ئارنۆڵد شوارزنێگەر.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 

پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢
پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنەکانی ساڵی ٢٠١٢
پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە
پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆر لە ئەورووپا
پۆل:ئەو فیلمانەی دەکەونە نیپاڵ
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ھۆنگ کۆنگ دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو ئۆرلینز وێنەکەی گیراوە
پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی ڕیچارد وێنک
پۆل:فیلمە سەرکێشییە جەنگییەکان
پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:بەکرێگیراوەکان (زنجیرەفیلم)
پۆل:فیلمە جەنگییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان دەربارەی شەڕی ناوەکی و چەکەکان
پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی سایمۆن وێست
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن برایەن تایلەر تۆمارکراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەلبانیا ڕوودەدەن
پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی سیلڤستەر ستالۆن
پۆل:فیلمەکان دەربارەی بەکرێگیراوەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ھۆنگ کۆنگ وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ئاڤی لێرنەر بەرھەمھێنراون
پۆل:فیلمەکان کە لە ستۆدیۆکانی نو بۆیانا فیلم وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکانی نو ئیمەیج
پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان
کلارێنس

***کلارێنس*** () زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە کە لە لایەن سکایلەر پەیج بۆ کارتوون نێتوۆرک دروست کراوە. زنجیرەکە بە دەوری سەرکێشییەکانی کلارێنس و دوو باشترین ھاوڕێی، جێف و سوومۆ دەسووڕێتەوە. دروستکەری زنجیرەکە، سکایلەر پەیج، وێناکاری پێشووی *[[کاتی سەرکێشی]]*، لە ٢٠١٢ لە ستۆدیۆکانی کارتوون نێتوۆرک وەک بەشێک لە پڕۆگرامی پەرەپێدانی کورتەکان پەرەی بە زنجیرەکە داوە.

ئەڵقە تاقیکردنەوەیییەکە دوای بەرنامەی *[[خەڵاتەکانی ھۆڵی کایە|خەڵاتەکانی ھۆڵی کایەی]]* ٢٠١٤ لە ١٧ی شوباتی ٢٠١٤ پەخش کرا. زنجیرەکە بە فەرمی لە ١٤ی نیسانی ٢٠١٤ پەخش کرا، و لە لایەن نزیکەی ٢٫٣ ملیۆن بینەر بینرا. ئەڵقەی تاقیکردنەوەییی زنجیرەکە بۆ خەڵاتی ئێمیی ھونەرە داھێنەرەکان پاڵێورا. زنجیرەکە لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨ کۆتایی پێ ھات، لە سێ وەرز و ١٣٠ ئەڵقە پێک ھاتووە و ماوەی ھەر ئەڵقەیەک نزیکەی ١١ خولەکە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 

پۆل:پڕۆگرامە ڕەسەنەکانی کارتۆن نێتۆرک
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان دەربارەی منداڵ
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە قوتابخانە سەرەتاییەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان لەلایەن ستۆدیۆکانی کارتۆن نێتۆرک
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٤
پۆل:زنجیرەکانی کارتۆن نێتوۆرک
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەربارەی قوتابخانە سەرەتاییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان لەلایەن ستۆدیۆکانی کارتۆن نێتوۆرک
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان سەبارەت بە منداڵ
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان
ئەلێخاندرۆ بالدێ

**ئەلێخاندرۆ بالدێ مارتینێز** (؛ لەدایکبووی ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئیسپانییە کە وەک بەرگریکاری چەپ یاری بۆ یانەی بارسێلۆنا ئەتلێتیک و ھەڵبژاردەی نەتەوەییی ئیسپانیا دەکات.

## پیشەی یانە
ئەلێخاندرۆ بالدێ لە بارسێلۆنا، کەتەلۆنیا، ئیسپانیا، لە باوکێکی گینی و دایکێکی دۆمینیکی لەدایک بووە. بالدێ لە ٢٠١١ لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا پەیوەندی بە یانەی بارسێلۆنا کردووە.

## ئامارەکان

### یانە

; تێبینییەکان

### نێونەتەوەیی

## دەستکەوتەکان

* جامی سووپەری ئیسپانیا: ٢٠٢٢–٢٣

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ئەلێخاندرۆ لە وێبگەی فەرمیی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:بەرگریکارانی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا ئەتلێتیک
پۆل:یاریزانانی پریمێرا فێدێراسیۆن
پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن بی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بارسێلۆنا