open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئیان ماکیلین

وێنۆک|ئیان ماکیلین

**ئیان ماکیلین** ناوی تەواوی **ئەلسێر ئەیان ماکیلین** (لەدایکبووی ٢٥ی ئایاری ١٩٣٩)، ھونەرمەندێکی ئینگلیزییە و بەباشترین ھونەرمەندی سەردەمی خۆی ناودەبرێت و بەباشترین ھونەرمەندی ئینگلیزی دەژمێردرێت لەمێژووی ئینگلیزدا، ماکیلین خەڵاتی تۆنی و گۆڵدن گلوپی وەرگرتووە و دوو جاریش ھەڵبژێردراوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار و چوارجایش بۆ خەڵاتی ئەکادیمیای بەریتانیا بۆ ھونەری فیلم و تەلەڤیزیۆن و پێنج جاریش بۆ خەڵاتی ئیمی.
کارەکانی ماکیلین خۆی لە نێوان شانۆی نوێ و فەنتازیا و خەیاڵی زانستی خۆی دەبینێتەوە، ساڵی ١٩٧٩ نیشانەی شەرەفی ئیمبڕاتۆڕیەتی بەریتانیای پێبەخشراوە و بەرامبەر بەو خزمەتەی لە ھونەری شانۆگەریدا کردوێتی نازناوی سوارچاکیان لێناوە، سەرەتا پەیوەندی کردووە بە قوتابخانەی بۆڵتۆن و وەکو ھونەرمەندێک لەسەر شانۆی بۆڵتۆنی بچوک ڕۆڵی گێڕاوە، بەھۆی دایک وباوکیوە شانۆی خۆشویستووە کاتێک کە تەمەنی ٣ ساڵان بووە و بردویانە بۆ سەیری شانۆ ھۆگری شانۆ بووە.
ماکیلین ڕۆڵی لەژمارەیەک فیلمدا گێڕاوە و لە ساڵی ١٩٦٩ لەفیلمی دەستھێنان بەخۆشەویستیدا بەشداری کردووە، لە ساڵی ١٩٨٠ ڕۆڵێکی سەرەکی گێڕاوە لە فیلمی قەشەی خۆشەویستی، بەڵام تاکو ساڵی ١٩٩٠ ناوبانگی بڵاونەبۆتەوە، لە ساڵی ١٩٩٣ بەشداری لەچەند فیلمێکی سینەمایی و تەلەفزیۆنیدا کردووە و خەڵاتی ئیمی وەرگرتووە. ئیان کەسێکی ھاوڕەگەزبازە و وەک خۆشی دەڵێ شانازی بە ناسنامەی خۆیەوە دەکات. لەیەکێک لەچاوپێکەوتنەکانید کاتێک بێژەرەکە لێی پرسیوە کە بۆچی لەدوای ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول زۆر بەھێمنانە دەرکەوتووە ماکیلینی لەدایک بووی پێش جەنگی جیھانی دووەم لەوەڵامدا وتوێتی «باشە خۆشەویستم… تۆ ئەوەت لەبیرچووە کەمن لەژێر پارچە تەنەکەیەکدا تاکو تەمەنم گەیشتۆتە ١٤ ساڵ گەورەکراوم و پەروەردەکراوم». ئیان بەھۆی بەشداربوونی لە زنجیرە فیلمەکانی پیاوانی ئێکس و ھەرسێ بەشەکەی فیلمی (Lord of The Rings) و ھەرسێ بەشەکەی فیلمی ھۆبیت (گەشتێکی چاوەڕواننەکراو، وێرانکاریەکانی سماوگ، جەنگی پێنچ سوپاکە) خۆشەویستیەکی زۆری ھەوادارانی بەدەستھێناوە.

## سەرچاوەکان

*
*
*ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی
پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە
پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:ئەندامەکانی کۆمپانیای ڕۆیال شکسپیر
پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی
پۆل:ئەکتەرەکان کە خەڵاتی شوڕشگێڕیان پێبەخشراوە
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی ئەورووپی بۆ باشترین ئەکتەر
ئیزابێل ئەدجانی

**ئیزابێل یاسمین ئەدجانی** (لەدایکبووی ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٥٥ لە پاریس) ھونەرمەندێکی فەرەنسییە و بەڕەچەڵەک جەزائیرییە، ئیزابێل شەش جار خەڵاتی سیزری وەرگرتووە، لە ساڵی ١٩٧٠ وە تاکو ئێستا لە ٣٠ فیلمی فەرەنسیدا نواندنی کردووە و لە ساڵی ١٩٨١ وە تاکو ئێستا پێنچ نازناوی بەدەستھێناوە و دوو جاریش بۆ خەڵاتی ئۆسکار وەکو باشترین ھونەرمەند پاڵاوتراوە.
ە و بەشێوەیەکی زۆر باش ھەروەکو زمانی فەرەنسی قسە بەزمانی ئەڵمانی دەکات، دوای ئەوەی لە دەنگخۆشیدا لەقوتابخانە بەیەکەم دەرچووە لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا دەستی بەھونەری شانۆکردن کردووە، ساڵی ١٩٨١ لەلایەن ڤیستیڤاڵی کانی سینەماوە خەڵاتی باشترین ھونەرمەندی وەرگرتووە، لە ساڵی ١٩٨٢ خەڵاتی سیزەری وەرگرتووە، ساڵی ١٩٨٣ بۆ جاری دووەم خەڵاتی سیزەری پێبەخشراوە، ساڵی ١٩٨٩ پاڵاوتراوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار و گۆڤاری گەڵ وەکو ٥٠ جوانترین ئافرەت لە جیھاندا ھەڵیبژاردووە.
ئیزابێل ئەدجانی سێ جار ھاوسەرگیری کردووە و دواھەمینیشیان بڕۆنۆ نویتن بووە و دواتر جیابۆتەوە لەگەڵیا، ساڵی ١٩٨٧ ناوەندەکانی ڕاگەیاندن بڵاویان کردەوە کە دووچاری نەخۆشی ئایدز بۆتەوە و ئەگەری مردنی ھەیە، بەڵام لەسەر شاشەی تەلەڤیزیۆن دەرکەوتووە و ئەو دەنگۆیانەی ڕەتکردۆتەوە.
ئیزابێل ئەدجانی تاکو ئێستاش لەژیانا ماوە و تەمەنی ٥٩ ساڵە و لەپاریس جێنشینە و ھەر لەویش ژیانی بەسەر دەبات.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥
پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی فەڕەنسی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی فێستیڤاڵی کان بۆ باشترین خانمەکتەر
پۆل:ژنی گۆرانیبێژی پۆپ
پۆل:باشترین خانمەکتەران لە وەرگری خەڵاتی ورچی زیو
پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی
پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
ھێرشی قوتابخانەی پیشاوەر ٢٠١٤

وێنۆک|شوێنی خوێندگای پیشاوەر
**ھێرشی قوتابخانەی پیشاوەر** هێرشێکی تیرۆیستی بوو لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤  لەلایەن چەکدارانی تاڵیبانوە ئەنجامدرا لە خوێندنگایەکی سەربازی حکوومی بەناوی پیشاوەر کە لە شاری پیشاوەرە لە پاکستان ، ئەم هێرشە بووە هۆی کووژرانی ١٤٥ هاووڵاتی لە ستافی خوێندگا و خوێندکاران ناو خوێندنگایەکە و لەنێویاندا ١٣٢ منداڵی تێدابووە ، هاوکات بەهۆی ئەو کردەیە حەوت لە چەکدارانی تاڵیبانی پاکستانی کووژران ، دوای چەند ڕۆژێک تاڵیبان وێنەی چەند چەکدارێکی بڵاوکردەوە کە دەستییان هەبووە لەم کردەوەیە. لەدوای ڕووداوەکە زۆرینەی وڵاتەکان و نەتەوە یەکگرتووەکان ئیدانەی کارەکەیان کرد.

## سەرچاوە
*ماڵپەڕی سبەی / بەوێنه‌؛ ئه‌نجامده‌رانی‌ كۆمه‌ڵكوژیه‌كی‌ قوتابخانه‌كه‌ی‌ پاكستان
*ماڵپەڕی کەرکووک ناو / پاكستان.. تاڵیبان 132 منداڵی كوشت
*ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
گوستاڤ ئیفێل

**ئەلێکساندەر گوستاڤ ئیفێل** بە (ئینگلیزی: Alexandre Gustave Eiffel). لەدایکبووی (١٥ی کانوونی یەکەمی ١٨٣٢) فەڕەنسایە. گوستاڤ ئەندازیاریی شارستانی و تەلارسازی فەڕەنسی بوو، دەرچووی زانستگای ناوەندی پاریس بووە، ئەو سەرەتا بەھۆی درووستکردنی ڕێگاخێراکان لە فەڕەنسا ناوی دەرکرد لەوانە پردی (Garabit viaduct) بەڵام باشترین کار بۆ ناسینەوەی گوستاڤ درووستکردنی تاوەری ئیفێل کە لە ساڵی ١٨٨٩ لە پاریسی پایتەختی فەڕەنسا بنیادی نا.
لەبەرواری (٢٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٣) لە پاریس، کۆچی دوایی کردووە.

## کاریگەری
[250px|وێنۆک|وێنەی کێشراوی [پەیکەری ئازادی لەلایەن (ئێدوارد مۆران) لە ساڵی ١٨٨٦. کەبەھۆیە شێوەی پەیکەری ئازادی ئاشکراکرا کە شێوەکەی لەلایەن گوستاڤۆوە بۆکرابوو]]

لەکاتی ھەڵگیرسانی **شۆڕشێ پیشەسازی** لە بەشێک لە وڵاتی ڕۆژئاوایی، *گوستاڤ ئیفێل* ڕێژەی کارکردنی کەمتربوون، بەھۆی ھۆی جۆراوجۆری ئابووری و ھۆی سیاسی، ئەمە بووبە ھێواش بوونەوەی کاریگەری لە فەرەنسا. بەڵام دواتر و دوای گەشەسەندەوەی پیشەسازی لەو وڵاتە، ئیفێل بەختێکی باشی ھەبوو لەو نێوەندەدا کەتوانی دووبارە پەرە بە بواری ئەندازیاری بداتەوە.
ئیفێل خاوەن کۆمەڵێک نەخشەسازی و کاری گرنگە، بەڵام لەھەموویان گرنگتر ھەردوو (بوورجی ئیفێل، پەیکەری ئازادی)ن، کە نەخشەی بۆ کێشاوون.
ھەردوو پرۆژەکە گرنگیی ھێمای بێ ئەندازەیی سەدەی (١٩) پیشان دەدەن. بورجەکە ھەروەھا گرنگە بەھۆی بوونی ڕۆڵی لە دا مەزراندنی توانای شارەوەی جوانیی داڕشتەیە ھی ئەو ڕوخسار کە بەزۆری لەلایەن تێڕامانی کرداری دەچەسپێنرێت.

## پێشانگا

پەڕگە:Budapest nyugati trams.jpg|دەرچەی بوداپێست.
پەڕگە:Ponte Maria Pia - Porto.JPG|پردی ماریا پیا
پەڕگە:RahmenStatue1885.jpg|
پەڕگە:Maurice koechlin pylone.jpg|وێنەی کێشراوی بورجی ئیفێل لەلایەن گوستاڤۆوە.


### بورجی ئیفێل
قۆناغەکانی دروستکردنی بورجی ئیفێل:


Image:Construction tour eiffel.JPG|١٨ی تەممووزی ١٨٨٧
Image:Construction tour eiffel2.JPG|٧ی کانونی یەکەمی ١٨٨٧
Image:Construction tour eiffel3.JPG|٢٠ی ئازاری ١٨٨٨
Image:Construction tour eiffel4.JPG|١٥ی ئایاری ١٨٨٨
Image:Construction tour eiffel5.JPG|٢١ی ئابی ١٨٨٨
Image:Construction tour eiffel6.JPG|٢٦ی کانونی یەکەمی ١٨٨٨
Image:Construction tour eiffel8.JPG|ئازاری ١٨٨٩


## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٢
پۆل:مردووانی ١٩٢٣
پۆل:نژیاروانانی فەڕەنسی
ھێنری جەیمز

وێنۆک|هێنری جەیمز
**ھێنری جەیمز** نووسەرێکی بەریتانیە و بەڕەچەڵەکیش ئەمریکی بووە، (ماوەی ژیان: ١٥ی نیسانی  ١٨٤٨ لەشاری نیویۆرک  تاکوو ٢٨ی شووباتی  ١٩١٦)، لەتەمەنی لاوێتیدا گەشتی لەنێوان ئەمریکا و ئەوروپادا کردووە، لەسەر دەستی چەند مامۆستایەکی تایبەتی لە جنێف و لەندەن و پاریس و پۆلِۆنیا و بۆن خوێندوێتی، لەتەمەنی ١٩ ساڵیدا ئامادەی چەند وانەووتەوەیەکی یاسا بووە لە زانکۆی ھارفارد بەڵام زیاتر حەزی لەخوێندنەوەی ئەدبی بووە، یەکەم کورتە چیرۆکی خۆی بەناوی تراجیجیایی ھەڵەکان بڵاوکردۆتەوە و خۆی تەرخان کردووە بۆ ئەدەب، یەکێک بووە لەو کەسانەی بەشداریان لە بڵاوکردنەوەی گۆڤاری نەتەوە کردووە.
ھێنری جەیمز لەساڵی ١٨٧١ چیرۆکە درێژەکانی بڵاوکردۆتەوە، دامەزرێنەر و سەرۆکی قوتابخانەی ڕاستەقینەیە لە ئەدەبی خەیاڵیدا، بە مەزنترین نووسەرەکانی چیرۆک دەژمێردرێت، زۆربەی زۆری ژیانی لە ئینگلتەرا بەسەربردووە، بە نووسینی کۆمەڵێک چیرۆک ناوی دایەوە کە باس لە یەکگرتنی ئەمریکا و ئەوروپا دەکات ھەروەھا چیرۆکەکانی تەرکیزی لەسەر پەیوەندی کەسایەتیەکان کردۆتەوە.
ھێنری جەیمز سوور بووە لەسەر ئەوەی کە دەبێت نووسەرەکانی بەریتانیا و ئەمریکا بەوپەڕی ئازادی ڕای دەبڕینەوە بنووسن، بەشێوەیەکی زۆر جوان ھەستی خۆی لەنووسینەکانی دەربَرَیوە و نووسەرێکی لەڕادەبەدەر بووە، سەرەڕای نووسینی چیرۆک ووتار و پەرتوکی لەسەر گەشت و ژیان نامەی خۆی بڵاوکردۆتەوە و چەند کتێبێکی ڕەخنە گرتنی نووسیوە و شانۆگەریشی بڵاوکردۆتەوە و سەرکەوتنێکی زۆر گەورەی لە نووسینەکانی بەدەستھێناوە.
ھێنری جەیمز لە ٢٨ی شووباتی ساڵی ١٩١٦ کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٨
پۆل:مردووانی ١٩١٦
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکی
پۆل:ڕۆماننووسانی ئینگلیز
پۆل:نووسەرانی ئینگلیز
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٣
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی مانھاتن
خۆروەگەڕ

thumb|خۆروەگەڕ لە خولگەی خۆردا

**خۆروەگەڕ** یان **خۆروەستان** () لە ساڵدا دووجار زەوی لە خولگەی خۆیدا لە کاتی سوڕانەوەی بە دەوری خۆردا ئەکەوێتە نزمترین یان بەرزترین پلە و پێچەوانە ئەبێتەوە. وشە ئینگلیزیەکە پێکهاتوە لە sol بە لاتینـی واتە خۆر، وە sistere واتە وەستان.

## کاریگەری لەسەر زەوی
لە وەرزی هاویندا ئەبێتە هۆی ئەوەی درێژترین ماوە ڕووناکی بەر بەشی سەرەوەی گۆی زەوی بکەوێت و ئەبێتە هۆی دروستبوونی درێژترین ڕۆژ لەبەشەکانی نیوەگۆی باکوری زەوی. لە زستانیشدا بەپێچەوانەوە بۆیە درێژترین شەو دروست ئەکات لە نیوەگۆی باکوری زەوی، وە درێژترین شەویش بە شەوی یەڵدا ناسراوە. بۆ هەر جێگایەکی سەر زەویش کاتی ڕوودانی "خۆروەگەڕ"جیاوازە، بۆیە ئەکرێ بەپێی هێڵەکانی پانی و درێژی دیاری بکرێت لە چ کاتێکدایە.

## پەیوەندی لەگەڵ وەرزەکان
لە هەندێ کەلتوردا ناوەڕاستی وەرزەکانی زستان و هاوین دیاری ئەکات، لە ناو کوردەواری و ڕۆژژمێری کوردیـدا سەرەتای ئەو دوو وەرزەیە.

## پەراوێزەکان
* ویکی ئینگلیزی
* خۆروەگەڕی سەرماوەز، ماڵپەڕی timeanddate، دوا سەردان ٢٠/١٢/٢٠١٤
* ویکی کرمانجی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ڕۆژژمێرەکان
پۆل:وەرزەکان
پۆل:ھاوین
پۆل:ڕۆژەکان
پۆل:دینامیکی سیستمی خۆری
ئەنوەر قەرەداغی

**ئەنوەر قەرەداغی** مۆسیقاری کوردی خەڵکی سلێمانییە. سەرەتای گەشەی کاری ھونەریی ئەو لە ئاخری شەستەکاندا لە ڕادیۆ بەغداوە دەستی پێ کرد. مەزھەر خالقی گۆرانیبێژی کورد ئەنوەر قەرەداغی بە یەکێک لە شارەزایانی مۆسیقای ڕەسەنی کوردی ناو دەبات.

## سەرچاوە
								 کوردپرێس؛ خالقی: ئەنوەر قەرەداغی ھەڵگری مۆسیقای ڕەسەنی کوردی

پۆل:خەڵکی قەرەداغ
پۆل:ھونەرمەندانی کورد
پۆل:ژەنیارانی کورد
گیۆرگ زیمۆن ئۆم

وێنۆک|گیۆرگ زیمۆن ئۆم
**گیۆرگ زیمۆن ئۆم** (ماوەی ژیان: لە ١٦ی ئازاری ساڵی ١٧٨٩ - ٦ی تەمموزی ١٨٥٤) لە ویلایەتی باڤاریا لەباشووری ئەڵمانیا لەدایکبووە، زانایەکی ئەڵمانی بووە لەبواری فیزیادا و تایبەتبووە بەزانیاری گشتی و فیزیا بەتایبەتی و لەژمارەیەک لە پەیمانگاکان وانەی وتۆتەوە دواترینیان لە میونخ بووە.

باوکی خەریکی دروستکردنی قوفڵی ئاسنین بووە، دایکیشی کجە بەرگدروو بووە و ھەردووکیشیان زانکۆیان تەواو نەکردووە، بەڵام باوکی خۆی فێری خوێندەواری کردووە و لەکاتی خوێندندا یارمەتی مناڵەکانی داوە، کاتێک کە منداڵ بووە ژمارەیەک لە خوشک و براکانی کۆچی دواییان کردووە و تەنھا خوشک و برایەکی ماونەتەوە براکەشی دواتر بووە بە زانا لەبواری بیرکاریدا.

ئۆم کاتێک کە تەمەنی ١٠ ساڵان بووە دایکی کۆچی دوایی کردووە، ھەر بۆیە باوکی لەمنداڵیەوە فێری خوێندن و زانستی کردووە و بە ئاستێکی بەرزی گەیاندووە لەڕۆشنبیری و بۆتە زانا لەبورای فیزیادا، لەتەمەنی ١١ ساڵیەوە تاکو تەمەنی ١٥ ساڵی لەناوەندی ئەرلنجن خوێندۆێتی، لەسەدەی نۆزدەھەمدا تاقیکردنەوەیەکی بۆ پێوانەی گۆڕانکاری ئەو ھەوڵە کارەباییە کردووە کە بەووزەی سووڕی کاره‌بادا تێپەڕدەبێت.

ئۆم بیرۆکەی بیرکاری بۆ وزەکانی کارەبا داھێناوە و لەکتێبێکدا بڵاویکردۆتەوە، یاسایەکی لە کارەبادا دۆزیوەتەوە و بەناو خۆیەوە ناونراوە، یەکەی پێوانەیی بەرەنگاربوونەوەی داناوە کە بە یۆنانی پێی ئەوترێت ئۆمیگا و بەناو خۆشێوە ناونراوە.

جۆرج سیمۆن ئۆم بڕوانامەی دکتۆرای لە فیزیادا بەدەستھێناوە و ساڵی ١٨٤١ لەلایەن کۆمەڵگەی شاھانەی لەندەنەوە میدالیای کۆبڵی پێدراوە و لە ٦ی تەممووزی ساڵی ١٨٥٤ لە تەمەنی ٦٥ ساڵیدا لە ئەڵمانیا کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/جورج_سیمون_أوم ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٩
پۆل:مردووانی ١٨٥٤
پۆل:فیزیکزانانی ئاڵمانی
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:کەسانی پەیوەندیدار بە کارەبا
مایکڵ دبغی

وێنۆک|مایکل دی بیکی
**مایکڵ ئلیاس دبغی** (٧ی ئەیلوولی ١٩٠٨–١١ی تەممووزی ٢٠٠٨) داھێنەر و پزیشک و مامۆستا و مەرجەعێکی پزیشکی ئەمریکی و بەڕەچەڵەک لوبنانی بووە و ناوبانگی جیھانی ھەبووە و یەکێک بووە لەپزیشکە بەتواناکانی دڵ. زانکۆی تۆلینی تەواوکردووە و دواتر بەردەوام بووە لەخوێندنی باڵای ھەردوو زانکۆی ستراسبۆرگ لە فەرەنسا و ھایدلبرگ لە ئەڵمانیا و ڕاوێکاری پزیشکی ھەموو سەرۆکەکانی ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا بووە لەماوەی ٥٠ ساڵدا.
مایکڵ دبغی سەرۆکی فەخری زانکۆی بایلۆری بزیشکی بووە لە ھیوستن و بەڕێوەبەری ناوەندی دبغی میسودی بووە بۆ پزیشکی دڵ و نەشتەرگەری دڵ و بەرپرسی یەکەمی بووە لە نەخۆشخانەی میسۆدیست لە ناوەندی تیکساسی پزیشکی لە ھیوستن، لە تەمەنی ٢٣ ساڵیدا ترۆمپای بازنەیی داھێناوە کە لەدوای ٢٠ ساڵ گرنگی ئەم ترومپاییان دۆزیوەتەوە و بۆتە بەشێکی سەرەکی لەبەکارھێنانی بۆ دڵ و سیەکان و لە نەشتەرگەری دڵدا بەکارھێنراوە چونکە لەکاتی نەشتەرگەریدا ڕێگا بەخوێن دەدات بەشێوەیەکی ئاسایی ھاتوچۆ بکات.
مایکڵ دبغی یەکەم کەس بووە نەشتەرگەری بۆ شادەمار کردووە و یەکەم کەس بووە کە لە ساڵی ١٩٥٣ سەرکەوتوو بووە لە ھەڵکێشانی شادەمارەکانی دڵ و زۆر شارەزابووە لە بەرەوپێشبردنی دڵی دەستکرد و بەکارھێنانی ترومپای دڵی دەستکرد لەگەڵ نەخۆشەکاندا و زۆر توانا بووە لە چاککردنەوەی شادەمارەکان، ساڵی ١٩٥٨ نەشتەرگەریەکی سەرکەوتویانەی بۆ شادەمارەکان کردووە و شێوازەکەی بۆتە خاڵێکی بنەڕەتی لەھەموو ئەو نەشتەرگەریانەی لەجیھاندا دەکرێت و یەکەم کەس بووە کە لەڕێگای تەصویرەوە نەشتەرگەری کردووە.
مایکڵ دبغی زۆر توند بووە لەگەڵ ئەو کەسانەی کە مەشقی پێکردوون و لەگەڵ ئەو کەسانەشی کە کاری لەگەڵ کردوون و ھەرچ یارمەتیدەرێکی بچوکترین ھەڵەی کردبێت راستەوخۆ دەری کردووە، تاکو دوا تەمەنی نەشتەرگەری کردووە و زیاتر لە ٧٥ ساڵ نەشتەرگەری بۆ دڵ کردووە و کۆی نەشتەرگەریەکانی دەگاتە ٥٠ ھەزار نەشتەرگەری و نەشتەرگەری بۆ سەرۆکی وڵاتەکانیش کردووە.
مایکڵ ئلیاس دبغی داھێنەر و پزیشک و مامۆستا و مەرجەعی پزیشکی ئەمریکی لە ١١ یۆلیۆی ساڵی ٢٠٠٨ لە تەمەنی ٩٩ ساڵی لە تیکساس کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨
پۆل:مردووانی ٢٠٠٨
پۆل:نەشتەرگەریکەرانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھایدلبێرگ
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی مەدالیای نیشتمانی بۆ زانست
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:پزیشکە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
کەیت وینسلێت

**کەیت ئێلیزابێت وینسلێت** (لەدایکبووی ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥) خانمەکتەر و گۆرانیبێژی بەریتانییە، کەیت بە فیلمە مێژوویی-درامییەکانی دەناسرێتەوە. ئەو لە ئەزموونی کارکرنیدا چەندین خەڵاتی بردووەتەوە، لە نێویاندا سێ جار خەڵاتی فیلمی ئەکادیمیای بریتانی، جارێک خەڵاتی ئۆسکار، خەڵاتی ئێمی، خەڵاتی گرامی و خەڵاتی تۆنی بەدەست ھێناوە.

ئەو لە بەشی درامای قوتابخانەی شانۆی ڕێدرووفسی خوێندووە. یەکەم دەرکەوتنی کەیت لەسەر شاشە، ئەوکاتە بوو کە تەمەنی ١٥ ساڵان بووە لە زنجیرەی وەرزی تاریک (*Dark Season)،* زنجیرەکە لە چەشنی خەیاڵی زانستییە. لە ساڵی ١٩٩٤، بۆیەکەمینجار لە فیلمێکی سینەمایی بەناوی (*Heavenly Creatures*) دەرکەوت. لە ساڵی ١٩٩٥، خەڵاتی فیلمی ئەکادیمیای بریتانی ناسراو بە بافتای وەرگرت، ئەمەش کاتێک بوو کە ڕۆڵی ماریانە داشوودی گێڕا لە فیلمی (Sense and Sensibility). کەیت لە ساڵی ١٩٩٧، لە ئاستی جیھانی دەنگدانەوە و ھەواداری پەیداکرد، کاتێک لە فیلمی تایتانیک بەڕۆڵی ڕۆز بەشداریکرد، لەو کاتەدا ئەم فیلمە بووە پڕداھاترین فیلمی مێژوو.

لە ساڵی ٢٠٠٨، بەھۆی ڕۆڵگێڕانی سەرەکی لە فیلمی *خوێنەرەکە* (The Reader)، کەیت خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین خانمەکتەری پێدرا، ھەروەھا بۆ ھەمان فیلم خەڵاتی بافتاشی وەرگرت، لەم ساڵەدا کەیت خەڵاتی گۆڵدن گلۆبی بۆ باشترین خانمەئەکتەر بۆ فیلمی ڕێگای شۆڕش و خەڵاتی گۆڵدن گلۆبی بۆ باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت بۆ فیلمی خوێنەرەکە وەرگرت. لە ساڵی ٢٠١٥، لە فیلمی ژیاننامەیی ستیڤ جۆبز، ڕۆڵی جۆوانا ھۆفمانی گێڕا، بەھۆی فیلمەکەوە بۆیەکەمینجار خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم و ھەروەھا بۆ سێیەمجار خەڵاتی بافتای بەدەست ھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرەمی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئینگلیز
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:باشترین خانمەکتەران لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکتا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر
پۆل:باشترین خانمەکتەرە پشتگریکەرەکان لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی بەریتانی بافتا
پۆل:باشترین خانمەکتەر لە بردنەوەی خەڵاتی گۆلدن گڵۆب (فیلم)
پۆل:خەڵکی بەریتانی دوور لە وڵاتی خۆیان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە
پۆل:خانمەئەکتەرە منداڵە ئینگلیزەکان
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی
پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیجی ئینگلیزی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:خانمەکتەرانی ڕۆلی سەرەکی براوەی خەڵاتی ئێمی لە پێشکەشکردنی ناوازە بۆ کۆمەڵە زنجیرەیەک یان فیلم
پۆل:باشترین خانمەکتەران لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمیای بەریتانی بافتا (تەلەڤیزیۆن)
پۆل:براوەکانی خەڵاتی بافتای باشترین خانمەکتەر
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ڕێزلێنانی سیزار
پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەران بۆ نمایشی نایاب لەلایەن ئەکتەری مێ لە ڕۆڵی پاڵپشتی شاشە
ئاکشای کومار

**ئاکشای کومار** لەدایکبووی ٩ی ئەیلوولی ١٩٦٧. بەرھەمھێنەری فیلم و ئەکتەری فیلمی ھیندییە لە جۆری ھونەری جەنگی و ھەروەھا کۆمیدی ھاوکات پێشکەشکاری تەلەڤیزیۆنییشە، لەماوەی ژیانیدا بەشداربووە لە زۆتر لە ١٠٠ فیلمی ھیندی. ئاکشای لەناو ھیندستان بە پاشای کومار یان پاشای بۆلیوود دەناسرێت، و لە لای بینەری کورد بە ڕاجو ناسراوە، لە ساڵی ١٩٨٧ بەڕۆڵێکی لاوەکی لە فیلمی (Aaj) بەشداربوو بەڵام لە دووەم فیلمیدا بەناوی (Saugandh) لە ساڵی ١٩٩١ لە ڕۆڵی سەرەکیدا بینرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لە دوو فیلمیدا فیلمی (Rowdy Rathore) و (Housefull 2) کە سەرکەوتنی باشییان دەستەمۆکرد کەفیلمی (Rowdy Rathore) تاکوو ئێستاش پڕداھاتترین فیلمە بۆ ئاکشەی کومار. لە ساڵی ٢٠١٦ەش لە سێ فیلم بەشداربوو کە ھەرسێکی ١٠٠ کرۆرییان بڕی ئەوانیش فیلمەکانی ئێرلیفت، ھاوس فوول ٣ و ڕوستەم.

## ژیانی تایبەتی
بەدرێژایی کارکردنی لە فیلمەکانی بۆلیوود دا کۆمار، کۆمەڵێک پەیوەندی سۆزداری بەستووە لەگەڵ ئەستێرەکانی فیلم وەکو (ئیشە جھولکا، بوجا باترا،  تاندوون، شیلبا شیتی). و لە کۆتاییدا لە ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠١ لەگەڵ تونیکڵ خانا دا ھاوسەرگیری کرد؛ و کوڕ و کچێێکییان ھەیە بە ناوەکانی ئارەڤ و نیترا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی
پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ھیندی
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی
پۆل:مومبای
پۆل:پەنجابییەکان
پۆل:ئەکتەری دەنگی پیاوی کەنەدی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی نیشتمانیی باشترین ئەکتەر
پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان
ئۆتۆ لیلینتاڵ

وێنۆک|ئۆتۆ لیلینتاڵ
**ئۆتۆ لیلینتاڵ** ناوی تەواوی **کارک فیلھیلم ئۆتۆ لیلینتاڵ** (ماوەی ژیان: ٢٣ی ئایاری ١٨٤٨ - ١٠ی ئابی ١٨٩٦) یەکێکە لەپێشەنگەکانی ئەو کەسانەی فڕینی باڵداریان دۆزیوەتەوە و ناسراوە بە شای فڕۆکەی باڵداری ئەڵمانیا، لە ٢٣ مایۆی ساڵی ١٨٤٨ لە ئەڵمانیا لەدایکبووە، گەورەترین خەونی ئەوە بووە پەرە بە بواری فڕینی باڵدار بدات و لەنزیک ماڵی خۆیانەوە لەسەر گردۆڵەیەک بە فڕۆکە باڵدارەکەی دەفڕی بە ئاسمانا و ھەموو تەمەنی بە تاقیکردنەوەی فڕین بەسەر بردووە.

ئۆتۆ لیلینتاڵ خاوەنی بزوێنەرێکی بچوکیش بووە و لەسیستمی بۆڕی ھەڵمیدا پشتی پێبەستراوە و ئەو بزوێنەرەی ئەو داھێناوە لەھەموو بزوێنەرەکانی دیکەی ئەو کاتە باشتربووە، بەھۆی ئەم داھێنانەیەوە بژێوی ژیانی بۆ دابینکراوە و ئەمیش ھەموو کاتەکانی ژیانی لەبواری فڕینی باڵدار بەسەربردووە و لەساڵی ١٨٤٩ دەستی کردووە بە تاقیکردنەوەکانی لە بواری فڕیندا و لەساڵی ١٨٩١ کۆپتەرێکی باڵداری لە شێوەی پیتی ئەی ئینگلیزی دروستکردووە و ساڵی ١٨٩٤ وەکو داھێنەرێک لەلایەن ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکاوە خەڵات کراوە و تاکو ئەمڕۆش جێ پەنجەی لەبواری فڕینی باڵداردا دیارە.

لیلینتاڵ چەند توێژینەوەیەکی سەرەکی بۆ فڕینی باڵدارەکان کردووە و دواتر بە فڕۆکەی باڵدار دەستی کردووە بەتاقیکردنەوەکانی فڕین، بەڵام ئەو  ئەوکاتە ئەوەی نەدۆزیوەتەوە کە بەو فڕۆکە باڵدارە بەرەو بەرزایی ئاسمان بڕوا بەڵکو تەنھا لەبەرزاییەکانەوە فڕیوە و لەزەوی نیشتۆتەوە و ھەوڵێکی زۆری داوە پەرە بەفڕینی فڕۆکەی باڵدار بدات و لەزۆربەی تاقیکردنەوەکانیشیدا سەرکەوتووبووە.

کارک فیلھیلم ئۆتۆ لیلینتاڵ لە ٩ی ئابی ساڵی ١٨٩٦ دوای ئەوەی لە بەرزایی ١٧ مەترەوە بە فڕۆکە باڵدارەکەی کەوتە خوارەوە بڕبڕەی پشتی شکا و لە ١٠ی ئابی ساڵی ١٨٩٦ کۆچی دوایی کردووە و لە گۆڕستانی گشتی بەرلین نێژراوە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/أوتو_لیلینتال ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٨
پۆل:مردووانی ١٨٩٦
پۆل:داھێنەرانی ئاڵمانی
ماکس تیلەر

**ماکس تیلەر** (ماوەی ژیان:٠٣ی کانوونی دووەمی ١٨٨٩ تاکوو ١١ی ئابی ١٩٧٢)، زانای ڤایرۆسەکان بووە و لە ساڵی ١٩٥١ دوای ئەوەی کوتانی دژی تای زەرد دۆزیوەتەوە خەڵاتی نۆبێلی لەبواری پزیشکدا وەرگرتووە، لە ٣٠ یەنایری ساڵی ١٨٩٩ لە باشووری ئەفریقا لەدایک بووە، باوکیشی زانای میکرۆبەکانی ئاژەڵان بووە، لە ناوەندی بریتۆریا و زانکۆی ڕودس خوێندۆێتی و دواتر چۆتە قوتابخانەی پزیشکی لە زانکۆی کیب تاون و لە ساڵی ١٩١٨ تەخەڕوجی کردووە.
تیلەر بەمەبەستی وەرگرتنی زانیاری زیاتر دەربارەی تەندروستی و ناوچە گەرمەکان باشووری ئەفریقای بەجێھێشتووە و ڕۆشتووە بۆ قوتابخانەی پزیشکی نەخۆشخانەی سانت تۆماسی سەر بەزانکۆی شا لە لەندەن، ساڵی ١٩٢٢ لە بواری پزیشکی ناوچە گەرمەکان بڕوانامەی وەرگرتووە و بۆتە ئەندام لە زانکۆی پزیشکانی شانشینی لەندەن و زانکۆی جەڕاحەکانی شانشینی ئینگلتەرا، ساڵی ١٩٢٢ لە قوتابخانەی زانکۆی هاڤارد لەبەشی پزیشکی ناوچە گەرمەکان دامەزراوە و چەنەھا ساڵ تۆێژینەوەی لەسەر کردووە و ھەوڵی داوە کوتانێک دژ بە تای قەپلێگرتنی جرج بدۆزێتەوە.
دوای ئەوەی تیلەر بۆتە یارمەتیدەری پڕۆفیسۆر ئەندرۆ سیلاردز دەستی کردووە بە توێژینەوەی دەربارەی نەخۆشی تای زەرد، لەساڵی ١٩٢٨ سەلماندۆێتی کە ئەم نەخۆشیە لەھەردوو وڵاتی ئەفریقیا و ئەمریکای باشوور ھاوشێوەی یەکن و خۆشی لەکاتی توێژینەوەکانی دووچاری ئەم نەخۆشیە بۆتەوە، ساڵی ١٩٣٠ ڕۆشتووە بۆ دامەزراوەی ڕۆکفێلەر لە نیویۆرک و دواتر بۆتە بەڕێوەبەری تاقیگەی ڤایرۆسەکان، لەنێوانی ساڵی ١٩٦٤ بۆ ساڵی ١٩٦٧ بۆتە ئوستاز لە زانکۆی ییڵ بین.
دوای ئەوەی ماکس تیلەر تاقیکردنەوەی لە سەر مشک کردووە کوتانی دژی تای زەردی دۆزیوەتەوە و لە نێوان ساڵی ١٩٤٠ بۆ ١٩٤٧ دامەزراوەی ڕۆکفەلر نزیکەی ٢٨ میلیۆن کوتانی بەرھەمھێناوە و ھەر بەم بۆنەیەشتوە بۆتە خاوەنی خەڵاتی نۆبێل لەبواری پزیشکیدا لەساڵی ١٩٥١، بێجگە لەجەندین خەڵاتی دیکە و لە ١١ ئۆغستسی ساڵی ١٩٧٢ لەتەمەنی ٧١ ساڵیدا لە ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/ماكس_تيلر ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩
پۆل:دەرچووانی کۆلێجی کینگز لەندەن
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩
پۆل:مردووانی ١٩٧٢
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی سویسی
پۆل:خوێندکاری پێشووی ئامادەیی پریتۆریای کوڕان
پۆل:كۆچبەرانی ئەفریقای باشوور بۆ ئەمریكا
پۆل:خەڵکی سپی پێستی ئەفریقای باشوور
ئێرنست چەین

**ئێرنست چەین'' ناوی تەواوی  **ئەلسێر ئێرنست بۆریس چەین''' (ماوەی ژیان:٩ی حوزەیرانی ١٩٠٦ تاکوو ١٢ی ئابی ١٩٧٩) زانایەکی کیمیازانی بەریتانی بە ڕەچەڵەک ئەڵمانی بووە، ساڵی ١٩٤٥ بەھاوبەشی لەگەڵ زانای بەریتانی ئەلسێر ئەلکسەندەر فیلمنگ و زانای ئوستورالی ھاوارد فلۆریخەڵاتی نۆبێلیان لەبواری پزیشکیدا بەدەستھێناوە. باوکی ڕوسی بووە و بەمەبەستی خوێندنی کیمیا ھاتووە بۆ ئاڵمانیا و لە بەرھەمھێنانی کیامیایی کاری کردووە و دایکیشی ھەر لە بنەڕەتدا لە بەرلین لە دایک بووە.
ساڵی ١٩٣٠ تشین بڕوانامەی لەبواری کیمیا لە زانکۆی فردریش فیلھیلم بەدەستھێناوە کە ئێستا پێی دەڵین زانکۆی ھۆمبۆڵت، کاتێک کە نازیەکان دەسەڵاتیان لە ئەڵمانیا گرتۆتە دەست لەبەر ئەوەی جولەکە بووە لەگیانی خۆی ترساوە و لە ساڵی ١٩٣٣ ئەڵمانیای جێھێشتووە و لە ئینگلتەرا جێگیربووە.
تشین لە ئینگلتەرا لە زانکۆی کامبردج لەژێر چاودێری ئەلسێر فریدریک ھۆیکنس دەستی کردووە بە توێژینەوەکانی، ساڵی ١٩٣٥ لە زانکۆی ئکسفۆرد وانەی لە زانستی نەخۆشیەکان وتۆتەوە و ھەر لەو ماوەیەدا توێژینەوەیەکی زۆری لەبوارە جیاجیاکاندا کردووە، ساڵی ١٩٣٩ لە گەڵ فلۆری و فلیمنگ توێژینەوەکانی لەسەر بنسلین و چۆنێتی پێکھاتەکانی و بەکارھێنانی چڕکردۆتەوە و لەساڵی ١٩٤٥ لەبواری پزیشکیدا خەڵاتی نۆبڵی بەدەستھێناوە.
پێش کۆتایی ھاتنی جەنگی جیھانی دووەم تشین ھەواڵی کوژرانی دایک و خوشکی بیست و لەدوای کۆتایی ھاتنی جەنگەکەش ڕۆشتووە بۆ ڕۆما و لە پەیمانگای باڵای پزیشکی کاری کردووە، ساڵی ١٩٦٤ لەبەریتانیا لە زانکۆی شاھانەی لەندەن بەشی کیمیای دامەزراندووە و سەرپەرشتیشی کردووە، ساڵی ١٩٤٨ ھاوسەرگیری لەگەڵ ھاوسەرگیری لەگەڵ مێژوو نووسی بەریتانی بەڕەچەڵەک جوولەکە ماکس بیلۆڤ کردووە.
ئیرنست تشین لە کۆتایی ژیانیدا زۆر گرنگی بە ڕەچەڵەکی خۆی داوە و منداڵەکانی لەسەر بنەماکانی جولەکە پەروەردەکردووە و فێری ئایینی جولەکەشی کردوون، ساڵی ١٩٦٩ نازناوی ئەلسێری بەدەستھێناوە، لە ١٢ ئۆغۆستسی ساڵی ١٩٧٩ لە ڕۆژئاوای کۆماری ئێرلەندا لە نەخۆشخانەی مایۆی گشتی گیانی لەدەستداوە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/إرنست_تشين ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٦
پۆل:مردووانی ١٩٧٩
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی
پۆل:کیمیازانانی ئاڵمانی
پۆل:جووە ئاڵمانییەکان
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل
پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست
دۆگلاس ماکارتور

وێنۆک|دۆگلاس ماکارتور
**دۆگلاس ماکارتور** (ماوەی ژیان:٢٦ی کانوونی دووەمی ١٨٨٠ تاکوو ٥ی نیسانی ١٩٦٤) ژەنەڕاڵێکی ئەمریکی بووە لەنەتەوەیەکگرتوەکان و پلەی موشیری ھەبووە لە سووپای فلیپین، لە ساڵانی سیەکانی سەدەی بیستەم سەرکردەی سوپای ئەمریکا بووە و ڕۆڵێکی بەرچاو و باڵای گێڕاوە لە جەنگی دەریای ھێمن لەکاتی شەڕی جیهانی دووەمدا.
دۆگلاس سەرکردەی ھێزەکانی ئەمریکا بووە لە فلیپین و لە ساڵی ١٩٣٧ دەستی لەکار کێشاوەتەوە، بەڵام دوای ئەوەی یابان جەنگی لەدژی ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا ڕاگەیاندووە، ڕۆزفڵتی سەرۆکی ئەمریکا ناردوێتی بەشوێنیا و گەڕاندوێتێوە بۆ نێو سووپای ئەمریکا و پلەی کردووە بەفەریق بەرەیەکی بەربڵاوی باشووری ڕوژھەڵاتی ئاسیا و دەریای ھێمن بەمەبەستی دەستبەسەراگرتنەوەی ئەو دوورگانەی کە یابان داگیری کردبوون.
دۆگلاس لەکاتی شەڕی جیهانی دووەم دا پلەی سەرکردەی ھێزە پیادەکانی ئەمریکای لە ناوچەی دەریای ھێمن و باشووری ڕۆژھەڵات وەرگرتووە، دوای ئەوەی ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا سەرکەوتووە بەسەر یاباندا بەبڕی ٥٠٠ ھەزار دۆلار خەڵاتی پێبەخشراوە، لەدوای داگیرکردنی یابان لە ساڵی ١٩٤٥ بۆ ساڵی ١٩٥١ کراوە بە حاکمی سەربازی یابان و ھاوکار بووە لە دروستکردنی ئەو وڵاتە و سیستمێکی دیموکراتی لەیابان دامەزراندووە و دەستێکی باڵاشی ھەبووە لە دانانی ڕەشنوسی دەستوری یابان.
دۆگلاس لە کاتی جەنگی جیھانی دووەمدا سەرکردایەتی ھێزەکانی ئوستورالیا کردووە و لە ساڵی ١٩٥٠ و ساڵی ١٩٥١ سەرکردایەتی ھێزەکانی نەتەوەیەکگرتوەکانی کردووە لە کۆریای باشوور و بەھۆی دژایەتی کردنی سیاسەتەکانێوە لەجەنگی کۆریا لەلایەن ھاری ترۆمانی سەرۆکی ئەمریکاوە بەیەکجاری خانەنشین کراوە.
دۆگلاس ماکارسەر لەجەنگەکانی جیھانی یەکەم و جیھانی دووەم و جەنگی کۆریادا بەشداری کردووە و جەنگاوە و یەکێکە لەو پێنچ کەسەی بەدرێژایی مێژووی ئەمریکا  پلەوپایەی ژنەڕاڵی سووپای وەرگرتووە و لە ٥ ئیبریلی ساڵی ١٩٦٤ لەتەمەنی ٨٤ ساڵیدا لە واشنتن کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/دوغلاس_ماكارثر ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٠
پۆل:مردووانی ١٩٦٤
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
پۆل:مردن بەهۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
پۆل:مردن بەھۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
پۆل:کۆمارییەکانی نیویۆرک (ویلایەت)
نەوال زوغبی

**نەوال زوغبی** لە ٢٩ی حوزەیرانی  ١٩٧١ لە لوبنان لەدایک بووە، گۆرانیبێژێکی لوبنانییە و نازناوی ئەستێرەی ئاڵتونی پێدراوە و بەپێشەنگی ئافرەتە گۆرانیبێژەکانی مێژووی مۆسیقای ڕۆژاوا و جیھانی عەرەبی دەژمێردرێت و ناوبانگی لە ئەمریکا و ئەوروپاش بڵاوبۆتەوە.
نوال الزغبی  و بە شێوە زاری لوبنانی و مسری و خەلیجی و مەغریبی گۆرانی ووتووە، لەتەمەنی ۱٦ ساڵیەوە دەستی کردووە بە گۆرانی ووتن و بەشداری لەبەرنامەی ئستیدیۆ فەنی کەناڵی تەلەفزیۆنی ئاسمانی lbc  کردووە و ژمارەیەک لە گۆرانیەکانی گۆرانیبێژی کۆچکردوو وردە الجزائریەی ووتۆتەوە و وەردەش بەگۆرانیبێژێکی توانا ناوی بردووە.
نوال الزغبی لە ساڵی ١٩٩١ وە بەشێوەیەکی ڕەسمی دەستی کردووە بە گۆرانی ووتن و ژمارەیەک گۆرانی تۆمار کردووە و دواتر ڕوی لە میسر کردووە و چاوی کەوتووە بە سەڵاح الشرنوبی مۆسیقار و ئاوازێکی بۆ داناوە، دوای ئەوەی ئەلبومی عایزە الرد ی بڵاوکردۆتەوە سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێناوە، لەدوای بڵاوکردنەوەی ئەلبومی ماندم علیک لەجیھانی عەرەبیدا ناوبانگی بەتەواوەتی بڵاوبۆتەوە، دوای ئەوەی ئەلبومی توڵ عمری بڵاوکردۆتەوە ناوبانگی لەجیھاندا بڵاوبۆتەوە و لەلایەن کۆمپانیای جیھانی خواردنەوە گازیەکان (بیبسی) ڕیکلامی بۆ کراوە.
نوال الزغبی ساڵی ١٩٩٠ ھاوسەرگیری لەگەڵ ئیلی دیب کردووە کە بەڕێوەبەری کارەکانی بووە و دواتر وابڵاوبۆتەوە کە کێشەی ھەیە لەگەڵ ھاوسەرەکەیی و لەیەک جیابونەتەوە، تاکو لەساڵی ٢٠٠٨ جیابونەوەی خۆەی لە ھاوسەرەکەی ڕاگەیاند و ڕونیکردەوە کە تەنانەت لەکارە ھونەرێکانیشیدا لەگەڵ ھاوسەرەکەی کارناکات و لەدوای ۱٥ ساڵ لەژیانی ھاوسەرێتی ٣ مناڵیان ھەیە.

## سەرچاوە و بەستەری دەرەکی
* ماڵپەڕی فەرمی نەوال زوغبی
* [//ar.wikipedia.org/wiki/نوال_الزغبي ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:زیندووان
پۆل:هاوڵاتیە سروشتیەکانی کەنەدا
پۆل:ھاوڵاتیە سروشتیەکانی کەنەدا
لوی داگێر

وێنۆک|لویس داجیر
**لوی داگێر** ھونەرمەند و کیمیا زانێکی فەرەنسی بووە (ماوەی ژیان: ١٨ تشرینی دووەمی ١٧٨٧ لە شاری گۆرجی باکوری فەڕەنسا تاکوو ١٠ی تەمموزی ١٨٥١)، لە دیارترین کارەکانی پەرەپێدانی وێنەگرتنی فۆتۆگرافی بووە و شێوازێکی کۆنی لەوێنەگرتنی فۆتۆگرافیدا داھێناوە کە ناسراوە بە داجیروتایب.
لویس داجیر لەسەرەتای ژیانیدا وێنەکێش بووە، لەتەمەنی ٣٠ ساڵیدا شێوازێکی نوێی بۆ نمایشکردنی وێنەھونەریەکانی داھێناوە، لەھەمان کاتدا ھەوڵی داوە شێوازێکی نوێ بدۆزێتەوە بۆ گواستنەوەی دیمەنە سروشتیەکان لەڕێگای وێنەگرتنەوە، بەڵام ھەوڵەکانی شکستی ھێناوە، ساڵی ١٨٢٧ چاوی کەتووە بە جۆزێف نیبس کە ئەویش بەھەمان شێوەی ئەم ھەوڵی داھێنانی کامێرای داوە بۆیە بڕیاریانداوە پێکەوە کامێرا دابھێنن.
دوای ئەوەی لویس داجیر و جۆزێف نیبس بڕیاریاندا پێکەوە کاربکەن و کامێرا دابھێنن ساڵی ١٨٣٣ نیبس کۆچی دوایی کردووە بەڵام داجیر سوور بووە لەسەر ھەوڵەکانی و ساڵی ١٨٣٧ سەرکەوتوبووە لە داھێنانی سستمێک بۆ وێنەگرتنی فۆتۆگرافی و ناوی لێنراوە سسیستمی داجیر، ساڵی ١٨٣٩ ئەم ھەوڵانەی ئاشکراکردووە و حکومەتی فەرەنساش موچەیەکی ساڵانەی بۆ داجیر و کوڕی نیبس بڕیوەتەوە و ئەم داھێنانەشی بۆتە جێگای بایەخێکی جیھانی.
خەڵکی وەکو پاڵەوانێکی سەدە لە داجیریان ڕوانووە و بەدەیان نازناوی شەرەفیان لێناوە و لەھەموو شوێنێک ئاھەنگیان بۆ گێڕاوە، دوای ئەوەی دەستبەرداری ژیانی زانستی بووە لە ١٠ تەمموزی ساڵی ١٨٥١ لە تەمەنی ٦٣ ساڵیدا لە فەڕەنسا کۆچی دوایی کردووە و وەکو ڕێزلێنانێک لەداھێنانەکەی مۆنۆمێنتێکیان لەسەر گۆڕەکەی داناوە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/لويس_داجير ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٨
پۆل:مردووانی ١٨٥١
پۆل:فیزیکزانانی فەڕەنسی
پۆل:ھونەرمەندانی فەڕەنسی
پۆل:داھێنەرانی فەڕەنسی
پۆل:وێنەگرانی فەڕەنسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٧
ئەسمەھان

**ئامال ئەترەش** ناسراو بە **ئەسمەھان** (ماوەی ژیان: لە ٢٥ تشرینی دووەمی 1912 تاکوو ١٤ی تەمموزی ١٩٤٤) گۆرانیبێژ و ھونەرمەندێکی سوری-میسری بووە، ئەسمەھان لەسەر ئەو کەشتییە لەدایکبووە کە خێزانەکەیانی دەگواستەوە لە تورکیاوە بۆ سوریا، چونکە باوکی تووشی ناکۆکی بووە لەگەڵ دەسەڵاتدارەکانی تورکیا و ناچاربووە لەوێ بڕوا، گەڕاونەتەوە بۆ سوریا و لە شاخی درووز نیشتەجێبوون و ژیانێکی خۆش و بەختەوەریان بەسەربردووە تاکو مردنی پاشا (فەھد) لەساڵی ١٩٢٤، لەدوای ھەڵگیرسانی شۆڕشی دەرزی و شۆڕشی گەورەی سوریا، پاشا (علیائی) دایکی ناچاربووە لەگەڵ منداڵەکانی ھەڵبێت بۆ میسر و لە گەڕەکێکی ھەژار نشینی قاھیرە نیشتەجێبوون.
ئەسمەھان خولیاکانی لەگۆرانی ووتندا ھەر زوو دەرکەوتووە و لەماڵەوە و لەقوتابخانە گۆرانی ووتووە و گۆرانیەکانی ئوم کەلسوم و محەممەد عەبدولوەھاب و فەرید ئەترەشـی برای ووتۆتەوە، ڕۆژێک ئاوازدانەر داوود حوسنی کەیەکێک بووە لەھەرە مۆسیقارە بەتواناکانی میسر سەردانی ماڵیان دەکات و گوێی لێی ئەبێت کە لەژوورەکەی خۆیدا گۆرانی دەڵێت ئەویش دەڵێت با ئەو کچە بێت لەبەردەممدا گۆرانی دەڵێت کاتێک لەبەردەمیدا گۆرانی دەڵێت یەکسەر ئەڵێت (مەشقم بەکچێک ئەکرد وەکو تۆ دەنگی خۆش و جوان بوو بەڵام پێش ئەوەی ناوبانگی بڵاوببێتەوە کۆچی دوایی کرد بۆیە من بەناوی ئەوەوە بانگتەکەم.. أسمھان..)).
لە ساڵی ١٩٣١ (ئەسمەھان) لەگەڵ (فەرید ئەتڕەشی) برای لە ھۆڵی (ماری مەنسوور) بەشداری گۆرانی ووتنی کردووە و بۆتە ئەستێرەیەکی درەوشاوە لە ئاسمانی گۆرانی عەرەبیدا، ساڵی ١٩٣٤ ھاوسەرگیری لەگەڵ پاشا (حەسەن ئەتڕەش)ـی کردووە و لە شاخی درووز لە سوریا جێگیربوون و لەماوەی ٦ ساڵدا کچێکیان بووە بەناوی کامیلیا بەڵام دوای ناکۆکیەک لەھاوسەرەکەی جیابۆتەوە و ھاتۆتەوە بۆ میسر.
(ئەسمەھان) دوای ئەوەی لەھاوسەرەکەی جیابۆتەوە، بەھۆی ئەوەی ناوبانگی بەدەنگ خۆشی و بەجوانی بڵاوبوبۆوە ئەمە ڕێگاخۆشکەرێک بوو بۆ ئەوەی بچێتە جیھانی سینەماوە، ھەر بۆیە لەساڵی ١٩٤١ بۆ یەکەم جار لەگەڵ (فەرید ئەتڕەش)ـی برای نواندنی لەفیلمی بردنەوەی گەنجەکان کردووە، لەساڵی ١٩٤٤ نواندنی لە دووەم فیلم و کۆتا فیلمی کردووە بەناوی خۆشەویستی و تۆڵەسەندنەوە، چونکە لەکۆتایی ئەم فیلمەدا کۆتای بەژیانیشی ھاتووە و لە ١٤ی تەمموزی ساڵی ١٩٤٤ کاتێک کە ئۆتۆمبێلەکەی وەرگەڕاوە لەگەڵ بەڕێوەبەری کارەکانی گیانیان لەدەستداوە.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای عەرەبی؛ أسمھان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢
پۆل:مردووانی ١٩٤٤
شێروود ئەندەرسۆن

وێنۆک|شیروود ئەندرسۆن
**شیروود ئەندرسۆن** (ماوەی ژیان: ١٣ی ئەیلوولی ١٨٧٦ لە گوندی کامدن ئۆھایۆ - ئەمریکا تاکوو ٨ی ئازاری ١٩٤١) نوسەر و کورتە چیرۆک نووسێکی ئەمریکی بووە و جێی پەنجەی بەسەر ئەدەبی ئەمریکیدا دیارە، بەھۆی نەھامەتی ژیانەوە لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا وازی لە قوتابخانە ھێناوە و خووی داوەتە ئیشکردن، دواتر بۆتە سەرباز لە سوپای ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا، پاشان پەیوەندی بەزانکۆوە کردووە دوای ئەوەی زانکۆی تەواوکردووە لەشیکاگۆ لەیەکێک دەزگاکانی بڵاوکردنەوە و ڕاگەیاند دامەزراوە.
ئەندرسۆن لە ساڵی ١٩٠٤ ھاوسەرگیری لەگەڵ کارۆلینا کردووە، وەکو بەڕێوەبەری کۆمپانیا کاری کردووە، لە ساڵی ١٩١٢ تووشی دەمارگیری بووە و بۆ ماوەی چوار ڕۆژ دیارنەماوە، لەساڵی ١٩١٦ لەژنەکەی جیابۆتەوە و ھاوسەرگیری لەگەڵ ئافرەتێکی تردا کردووە، ھەر لەھەمان ساڵ یەکەم چیرۆکی خۆی بڵاوکردۆتەوە، ھەرچەندە لەنووسینی کورتە چیرۆکدا سەرکەتنێکی بەرچاوی بەدەستھێناوە بەڵام بەدەوام بووە لە بڵاوکردنەوەی چیرۆکی درێژ، لە ساڵی ١٩٢٠ لە ژنی دووەمیشی جیابۆتەوە و لەدوای دوو ساڵ ھاوسەرگیری لەگەڵ ئافرەتێکی تردا کردووە.
ئەندرسۆن بەردەوام بووە لە بەرھەمەکانی و ساڵ بەساڵ سەرکەوتنی لەبوارەکەیدا بەدەستھێناوە، نزیکەی ٣٣ بەرھەمی ھەبووە لە کورتە چیرۆک و چیرۆکی درێژ، بەڵام لەڕووی سۆزداریەوە لە ژنی سێھەمیشی جیابۆتەوە و لە کۆتایی بیستەکاندا ھاوسەرگیری چوارەمی لەژیانیدا کردووە، لە ٨ مارسی ساڵی ١٩٤١ کۆچی دوایی کردووە و تەرمەکەی لە ویلایەتی ڤێرجینیا نێژراوە و لەسەر گۆڕەکەی نووسراوە ((سەرکێشی گەورە لەژیاندایە نەوەک لەمردن)).

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/شيروود_أندرسون ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٦
پۆل:مردووانی ١٩٤١
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکی
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئەمریکی
پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
ئۆکتاڤ میربۆ

وێنۆک|ئۆکتاڤ میربو
**ئۆکتاڤ میربۆ** (ماوەی ژیان:١٦ی شووباتی ١٨٤٨ تاکوو ١٦ی شووبتی ١٩١٧ لە پاریس.) ڕۆژنامەنووس نووسەری دراما و ڕەخنەگرێکی ئەدەبی فەرەنسی و نووسەرێکی ئەنارکیست بووە و خاوەنی نامەی ڕەخنەگرتنە و ناوبانگی لەئەوروپادا بڵاوبۆتەوە و کارەکانی بۆ ٣٠ زمانی جۆراوجۆری جیھانی وەرگێردراون ، لە قوتابخانەی فانی یەسوعی خوێندوێتی تا تەمەنی گەیشتۆتە ١٥ ساڵان، دوای ئەوەی لە ڕۆژنامەکانی بۆنابارتیین بەناوی ئەم و ئەوەوە شتی بڵاوکردۆتەوە دواتر بەناوی خۆیەوە گوزارشتی لەبنەماکانی خۆی کردووە.
لە دوای ڕوداوەکانی ساڵی ١٨٨٤ بۆ ساڵی ١٨٨٥ ئۆکتاف میربۆ چۆتە نێو ھێڵی ئاژاوەچێکانەوە و بەتوندی دژی بزوتنەوەی دریفۆس وەستاوەتەوە و پێداگری کردووە لەوەی دەبێت ڕۆرشنبیر دووربێت لەڕەوتە حیزبیەکانەوە و وەکو ڕەخنەگرێکی ئەدەبی تێکۆشاوە، لە جەنگی نێوان فەرەنسا و ئەڵمانیا بەشداری کردووە و دواتر ڕویکردۆتە کاری ڕۆژنامەوانی و لەڕۆژنامەکانی پاریس ووتاری شانۆگەری و ڕەخنەگرتن و سیاسی نووسیوە، لەساڵی ١٨٨٥ وە چۆتە نێو ھێڵی ئاژاوەچیەکان و بەردەوام ووتاری ئاژاوەگێڕی نووسیوە.
ئۆکتاف میربۆ ڕەخنەگرێکی ھونەری گرنگ بووە لەسەر بزوتنەوە داخراوەکان و پێشکەوەکان شتی نووسیوە و ئەکادیمیای کۆنکۆری دامەزراندووە، زیاتر لە دوو ھەزار کورتە چیرۆک و ووتاری نووسیوە سەرەڕای  نووسینی ژمارەیەکی زۆر لە شانۆگەری و چیرۆکی درێژ، بەدرێژایی ژیانی بەدەست بێزاریەوە ناڵاندوێتی و ئەم بێژاریەش تەنانەت بە کارە کۆمیدیەکانیشەوە دیاربووە.
ئۆکتاف میربۆ ناوبانگێکی ئەوروپی و سەرکەوتنێکی میلی بەدەستھێناوە سەرەڕای ئەوەی توانیوێتی ئەدەبدۆستان لەخۆی ڕازی بکات ئەمەش کارێکی دەگمەنە، لە ١٦ فبرایەری ساڵی ١٩١٧ لە تەمەنی ٦٩ ساڵیدا لە پاریس کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٨
پۆل:مردووانی ١٩١٧
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی
پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
فریدریش ھیبڵ

وێنۆک|فریدریش هیبل
**کریستیان فریدریش ھیبڵ** (ماوەی ژیان:١٨ی ئازاری ١٨١٣ تاکوو ١٣ی کانوونی یەکەمی ١٨٦٣ لەڤیەننا) ، شاعیر و شانۆ نووسێکی ئەڵمانی بووە، ھەر لەمنداڵیەوە خەریکی کارکردن بووە تاکو بۆتە نووسەر، خولیای خوێندنەوە بووە و کتێبێکی زۆری خوێندۆتەوە و یەکەم قەسیدەی خۆی لەگۆڤارێکدا بڵاوکردۆتەوە، لەساڵی ١٨١٧ لە یەکێتی زانستی کاری کردووە، لە ساڵی ١٨٣٥ دەستی کردووە بەنووسینەوەی یادەوەرێکانی.
لە ساڵی ١٨٣٨ فریدریش ھیبڵ لەبارودۆخێکی زۆر قورسدا دەژیا و ھەژاری تەنگی بێھەڵچنیبوو، لەساڵی ١٨٣٩ بۆ ماوەی ھەفتەیەک بەپێ و بەبێ ئەوەی نان بخوات لە میونخەوە چووە بۆ ھامبۆرگ، لەساڵی ١٨٤٣ ژیانی بەتەواوەتی گۆڕاوە و دەرگاکانی جیھانی بەڕویدا کراونەتەوە و لەلایەن کریستیانی حەوتەمی شای دانیمارکی بواری خوێندنی پێدراوە بۆ ماوەی دوو ساڵ و بۆ یەکەم جار گەشتی کردووە بۆ فەرەنسا و دەستی کردووە بە نووسینەوەی شانۆگەری ماریا ماجدالینا و لە ساڵی ١٨٤٣ تەواوی کردووە دواتر گەشتی کردووە بۆ ڕۆما و دوای ئەوە ڕۆشتووە بۆ ڤییەنا.
فریدریش ھیبڵ تا دوا ساتەکانی ژیانی لەڤییەنا ماوەتەوە و بەیەکجاری خۆی تەرخان کردووە بۆ بەرھەمە ئەدەبیەکانی و ژمارەیەک لەشانۆگەری نووسیوە بەڵام ناودارترینیان شانۆگەری ماریا ماجدالیان بووە کە لەساڵی ١٨٤٣ بەھەمی ھێناوە، بەھۆی کارە ئەدەبیەکانێوە میلەتی ڤییەنا ڕێزێکی زۆریان لێناوە و یەکەم کەس بووە کە خەڵاتی شیلەری وەرگرتووە.
فریدریش ھیبڵ پەیوەستبووە بەسیستمی کۆمەڵایەتی و سیاسیەوە، لەکارەکانیشیا باسی نەھامەتی و کێشەکانی کۆمەڵگالا کردووە و ھەروەھا ژمارەیەکی زۆر ووتاری بۆ ڕۆژنامەکان نووسیوە و لەدوا ساڵەکانی تەمەنیدا بەدەست نەخۆشی ڕۆماتیزمەوە ناڵاندوێتی و لە ١٣ کانوونی یەکەمی ساڵی ١٨٦٣ لە ڤییەنا لەتەمەنی ٥٠ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە و لە گۆڕستانی ماتسلاینسدۆرفەر لەتەنیشت ھاوسەری ژیانێوە نێژراوە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/فریدریش_ھیبل ویکی عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی ئاڵمانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٣
پۆل:مردووانی ١٨٦٣
پۆل:شاعیرانی ئاڵمانی
فرانز ھاڵدەر

وێنۆک|فرانز هاڵدەر
**فرانز ھاڵدەر** ناوی تەواوی **فرانز ڕیتەر فۆن ھاڵدەر** (ماوەی ژیان:٣٠ی حوزەیرانی ١٨٨٤ - ٢ی نیسانی ١٩٧٢)، ژەنەڕاڵیکی ئەڵمانی بووە و تاکو ساڵی ١٩٤٢ سەرۆکی دەستەی گشتی بووە لەجەنگی ئەڵمانیادا.

لە دوای تەواوکردنی قوتابخانەی جەنگی لە میونخ لەساڵی ١٩٠٤دا یلەکەی کراوە بە مولازمی یەک، لەساڵی ١٩٠٦ بۆ ساڵی ١٩٠٧ لەقوتابخانەی توپھاویشتن بووە، لەساڵی ١٩١١ بۆ ساڵی ١٩١٤ لە ئەکادیمیای جەنگی باڤاریا بووە.

لە ساڵی ١٩١٤ لەکاتی جەنگی جیھانی یەکەمدا ھاڵدەر  بووەتە ئەفسەری توپھاویشتن، لەساڵی ١٩١٥ پلەکەی کراوە بە کاپتن، ساڵی ١٩١٧ بووەتە ئەفسەری دەستەی گشتی، لەنێوان ساڵی ١٩١٩ بۆ ساڵی ١٩٢٠ لە وەزارەتی بەرگری کاریکردووە، لە ساڵی ١٩٢٠ بۆ ساڵی ١٩٢٣ بووەتە ڕاھێنەر، لەساڵی ١٩٢٤ پلەکەی بەرزکراوەتەوە بۆ لیوا، لەساڵی ١٩٢٦ بووەتە بەڕێوەبەری پڕۆسەکانی دەستەی گشتی جەنگ لە حکومەتی فایماری حەوتەم، ساڵی ١٩٢٩ پلەکەی کراوە بە کۆڵۆنێڵ، لەساڵی ١٩٢٩ بۆ ساڵی ١٩٣١ لە دەستەی مەشقپێکردنی سەر بە وەزارەتی بەرگری کاریکردووە.

دوای ئەوەی پلەی ھاڵدەر بەرزکراوەتەوە بۆ کۆڵۆنێڵ وەکو سەرۆکی دەستەی گشتی جەنگ کاریکردووە بەمەبەستی پاراستنی خۆڕھەڵاتی بوروسیا لەھەڕەشەکانی پۆڵەندا، دوای ئەوەی لەساڵی ١٩٣٤ کراوە بە عەمید وەکو سەرۆکی لیوای پیادەی حەوت لە میونخ خزمەتی سووپای کردووە.

ھاڵدەر ئەفسەرێکی زۆر چالاک و توانا بووە، لەبەر ئەوە ساڵی ١٩٣٦ پلەکەی بەرزکراوەتەوە بۆ ژەنەڕاڵی لیوا و بۆتە بەڕێوەبەری دەستەی مانۆڕەکان، لەساڵی ١٩٣٧ بۆ ساڵی ١٩٣٨ بووەتە سەرکردەی مانۆڕەکانی مەشقپێکردن، پیلانێکی پێشکەش بە ھیتلەر کردووە بۆ چۆنێتی داگیرکردنی چیکۆسلۆڤاکیا، لەساڵی ١٩٣٩ پیلانی داڕشتووە بۆ داگیرکردنی پۆڵەندا و ھەر لەو ساڵەدا ئەڵمانیا پۆڵەندای داگیرکردووە و بەم جۆرەش جەنگی جیھانی دووەم بەرپابووە.

ھاڵدەر و ژمارەیەک لە ژەنەڕاڵەکان باسی ئەوەیان کردووە ھیتلەر لەسەر دەسەڵات لابەرن لەپێناو پاراستنی ئاشتیدا تەنانەت بیری لەوەشکردووەتەوە کە بەدەستی خۆی ھیتلەر بکوژێت، ساڵی ١٩٤٢ ڕووبەڕوو بەھیتلەری وتووە کە ژمارەی سووپای ڕووسیا زۆرن و جەنگەکە دەدۆڕێنێت، ھەر بۆیە ھیتلەر خانەنشینی کردووە و دواتر بەبیانوی ھەوڵدان بۆ تیرۆرکردنی ھیتلەر خراوەتە زیندانەوە، لە ٢ نیسانی ١٩٧٢ کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/فرانز_ھالدر ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٤
پۆل:مردووانی ١٩٧٢
پۆل:دژە جوولەکەکان لە ئەڵمانیا
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییەکانی ئەڵمانیا
میخائیل بۆلگاکۆڤ

وێنۆک|میخائیل بۆلگاکۆڤ
**میخائیل بۆلگاکۆڤ** ناوی تەواوی **میخائیل ئەڤانیسیڤتس بۆلڤاکۆڤ** (ماوەی ژیان ١٥ی ئایاری ١٨٩١ لە کیێڤ١٠ی ئازاری ١٩٤٠ لە مۆسکۆ)چیرۆکنووس و شانۆنووسێکی ڕووس بووە و وەکوو پزیشک کاری کردووە. منداڵی و گەنجێتیی لە شاری کیێڤ بەسەر بردووە. ساڵی ١٩٠٩ چۆتە زانکۆی کیێڤ و لە بەشی پزیشکی وەرگیراوە و ساڵی ١٩١٦ تەخەڕوجی کردووە و بڕوانامەی پزیشکیی بەدەست ھێناوە. سەرەتا لە نەخۆشخانەکانی سەر بە مانگی سوور کاری کردووە؛ دواتر کراوە بەسەرباز و لە چەند لادێیەک وەکوو پزیشک کاری کردووە و کۆمەڵێک چیرۆکی نووسیوە لەژێر ناونیشانی یادگاری پزیشکە گەنجەکە.
میخائیل بۆلگاکۆڤ دوای ئەوەی وەکوو پزیشک بۆ ماوەیەکی زۆر خزمەتی سەربازیی کردووە، وازی لە پزیشکی ھێناوە و ژیانی خۆی تەرخان کردووە بۆ نوسینەوەی شتی وێژەیی. لەنێوان ساڵی ١٩٢٠ بۆ ١٩٢١ لەشاری ڤلادی قۆقاز لە بەڕێوەبەرایەتیی ھونەر کاری کردووە و ٥ شانۆگەریی بەرھەم ھێناوە و سیانیان دەرھێنانیان بۆ کراوە و نمایش کراون. دواتر ئەو ساڵانەی کە لەم شارە بەسەری بردوون کردوونی بە چیرۆکێکی دوورودرێژ و لە ساڵی ١٩٢٣ بڵاوی کردووتەوە.
میخائیل بۆلگاکۆڤ لەدوای شەڕی ناوخۆوە لە ساڵی ١٩٢٣ لە مۆسکۆ جێگیر بووە و تا کۆتاییی ژیانی ھەر لەوێ ماوەتەوە. سەرەتای ژیانی لە مۆسکۆ زۆر سەخت بووە؛ ناچار بووە ھەموو ئیشێک بکات تاکوو بژێویی ژیانی خۆی دابین بکات، لەگەڵ ئەوەشدا وردە وردە وتاری بۆ ڕۆژنامەکان نووسیوە تاکوو لە ڕۆژنامەی ناکانۆنی گۆشەی ئەدەبیان بۆ تەرخان کردووە و، لەماوەی ساڵی ١٩٢٢ زۆربەی زۆری چیرۆکەکانی لەو گۆشەیەدا بڵاو کردۆتەوە.
میخائیل بۆلگاکۆڤ لەدوا ساڵەکانی ژیانی زۆر دڵگران بووە و، وا ھەستی کردووە ژیانی ھونەریی سەرکەوتوو نەبووە و بەفیڕۆ چووە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بەدەوام بووە لەنووسین و شتی زۆر جوانی لەدوای خۆی بەجێ ھێشووە و لە ١٠ی مارسی ساڵی ١٩٤٠ لە مۆسکۆ ماڵئاواییی لە ژیان کردووە.

## سەرچاوەکان
*ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:شانۆنامەنووسانی ڕووس
پۆل:پزیشکە ڕووسەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩١
پۆل:مردووانی ١٩٤٠
پۆل:ڕۆماننووسانی ڕووس
پۆل:نووسەرانی ڕووسیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان
خەتەنە

**خەتەنە** کاری بڕین و هەڵگرتنی پێستی سەر کێری نێرینە کاتێک که خەتەنە نەکرابێت.
خەتەنە ڕسکێکی کۆنی میژویه که دەگەڕیتەوه بو پێش تۆمار کردنی میژۆو و له وێنەی ئەشکەوتەکانی خولی نوێ بەردی و مەزارە میسریەکان دا دوزراوه.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کێر
پۆل:کرداری جنسی
ماریسا مایەر

وێنۆک|ماریسا مایەر
**ماریسا مایەر** لەدایکبووی ٣٠ی ئایاری ١٩٧٥، ماریسا لە ئێستادا بەڕێوبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای یاھوو، ئەم پۆستەش لەوەتەی تەممووزی ٢٠١٢. بەر لەو کارەشی لە ساڵی ١٩٩٩ پەیوەندیکردبوو بە کۆمپانیای گووگڵ و یەکەم ژنە ئەندازیار بووە لە گووگڵ کاریکردبێت وە ئەو وەک کۆدنووس کاری کردووە و لە داڕشتنی زۆرینەی پڕۆژە ناسراوەکانی ماڵپەڕی گووگڵ بەشداربووە، دواتر لە گووگڵ وەک جێبەجێکار و وتەبێژ کاریکردووە تا ساڵی ٢٠١٢ بووە بەڕێوبەری جێبەجێکاری یاھوو کە تاکوو ئێستاش لەو پۆستەیدا بەردەوامە. ماریسا بەکالۆریۆسی ھەیە لە زانستی کۆمپیوتەر ھاوکات لە ساڵی ١٩٩٩ بڕواننامەی ماستەری لە زانستی کۆمپیوتەر بەدەست ھێناوە کە ھەردوو بڕواننامەکەی لە زانکۆی ستانفۆردی ئەمریکی بەدەستھێناوە. لە ساڵی ٢٠١٤ ئاژانسی سی ئێن ئێنی ئەمریکی ماریسا مایەری وەک پێنجەمین باشترین بەڕێوبەری جێبەجێکار بۆ ساڵی ٢٠١٤ دەستنیشانکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:زیندووان
پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا
پۆل:بەڕێوەبەرانی كۆمپانیا ئەمریكییەكان
پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:ئەندازیارانی ئەمریکی
پۆل:یاھوو!
پۆل:ژنانی ئەمریکی
پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان
مریەم میرزاخانی

وێنۆک|ڤیدیۆیەک لەکاتی خەڵاتکردنێکی مریەم میرزاخانی
**مریەم میرزاخانی** (١٢ی ئایاری ١٩٧٧–١٤ی تەممووزی ٢٠١٧) ماتماتیکزانێکی ئێرانی بوو. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ بوو بە مامۆستای ماتماتیک لە زانکۆی ستانفۆرد لە ئەمریکا. لە ئابی ٢٠١٤ توانی خەڵاتی فیلدزی جیھانی بەرێتەوە کە تایبەتە بە زانستی ماتماتیک، ناوبراو یەکەم ئێرانی و  یەکەم ژن بوە تاکوو ئێستا توانیبێتی ئەم خەڵاتە بباتەوە. ھەر لە ساڵی ٢٠١٤ بەھۆی بردنەوەی ئەو خەڵاتە ئاژانسی CNN وەک یەکێ لە کاریگەرترین ژنەکانی ساڵی ٢٠١٤ی دانا.
ڕۆژی لەدایکبوونی مریەم میرزاخانی ٢٢ی گوڵان (سێھەمی مەی) لەلایەن یەکێتیی نێونەتەوەیی ئەنجومەنی ماتماتیکی جیھان بە پێشنیاری کۆمیتەی ژنانی ئەنجومەنی ماتماتیکی ئێران بەناوی **ڕۆژی جیھانیی ژن لە ماتماتیک** ناونرا. ناوبراو لە ١٤ی تەممووزی ٢٠١٧ بەھۆی شێرپەنجەی مەمک کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ماتماتیکزانانی ئێرانی
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧
پۆل:مردووانی ٢٠١٧
پۆل:ماتماتیکزانانی ژن
پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست
پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیڵدز
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی مەمک
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
نیکیتا خروشچۆڤ

وێنۆک|نیکیتا خروچۆڤ
**نیکیتا خروچۆڤ** (ماوەی ژیان: ١٥ی نیسانی ١٨٩٤ لە کالینفوکا لە  ئیمپڕاتۆرییەتی ڕووسیا تاکوو ١١ی ئەیلوولی ١٩٧١ لە مۆسکۆ - یەکێتیی سۆڤیەت) کەسایەتی سیاسیی ڕووسییە، کە سەرکردایەتی یەکێتیی سۆڤیەت کردووە لە ماوەی شەڕی سارد، یەکەم خزمەتی نیکیتا خروچۆڤ بۆ سکرتێری حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤییەت لەماوەی ١٩٥٣ تاکوو ١٩٦٤ بوو و لەماوەی ١٩٥٨ تا ١٩٦٤ وەک سەرۆکی ئەنجومەنییەکێتیی سۆڤیەت کاریکردووە کە ئەو ئەنجومەنە لەماوەی ١٩٤٦ تاکوو ١٩٩١ بەرترین ناوەندی بڕیاردان و جێبەجێکردن بووە لە یەکێتیی سۆڤییەت. نیکیتا یەکێک بووە لەوانەی جۆزێف ستالین باوەڕی بە توانا و کەسایەتیی هەبووە بۆیەش دوای مردنی ستالین نیکیتا بووە یەکێ لە سەرکردە و بڕیاردەرانی ئەو وڵاتە.

لەماوەی سەرۆکایەتی خروچۆڤ ئەوا چاکسازی کرا لە سیستمی وڵات، پەیوەندییەکانی سۆڤییەت و ڕؤژئاوا بەرەو باشتر چوون تەنانەت لەساڵی ١٩٥٩ خروچۆڤ جارێک سەردانی ئەمریکاشی کرد لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا نۆکییەکانی بلۆکی ڕۆژھەڵات و وڵاتانی ڕۆژئاوا مابوو بەتایبەت لەسەر کێشەی کووبا.

## سەرچاوەکان


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٤
پۆل:مردووانی ١٩٧١
پۆل:کۆمۆنیستە ڕووسەکان
پۆل:سەرکردەکانی یەکێتیی سۆڤیەت
پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد
پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون
پۆل:بۆڵشەڤیکەکان
پۆل:پاڵەوانەکانی یەکێتی سۆڤیەت
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
پۆل:وەرگرانی نیشانی دروشمی سووری کۆشش
پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)
ئانا ماری شێمیل

وێنۆک|ئانا ماری شێمیل
**ئانا ماری شێمیل** (ماوەی ژیانی ٧ی نیسانی ١٩٢٢ تاکوو ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣) لەناودارتین ئەو ئافرەتانەی ئەڵمانیایە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی کە بوونە بەڕۆژھەڵاتی، ئانا لەکەشوھەوایەکی ڕۆشنبیر و ژیانێکی پڕ ئاسوودە پەروەردەبووە و ھەر لەمنداڵییەوە ھۆگری ئەو شتانە بووە کە پەیوەندی بە ڕۆژھەڵاتەوە ھەبووە و بابەتی ڕوحیانەتی و سۆفیگەرێتی لە ئایینی ئیسلام و ئایەنەکانی دیکەی ڕۆژھەڵات سەرنجی ڕاکێشاوون.
شێمیل لە ساڵی ١٩٣٧ لەتەمەنی ١٥ ساڵیدا فێری زمانی عەرەبی بووە و وانەی لەسەر بیروباوەڕەکانی ئایین و مێژووی ئیسلام خوێندووە، سەرەڕای فێربونی زمانی فارسی و تورکی و ئەردی، لە ساڵی ١٩٣٩ لەگەڵ خێزانەکەیدا ڕۆشتوون بۆ بەرلین و چووەتە زانکۆ و لەسەر بەڕۆژھەڵاتبوون خوێندوێتی، لەدوای ساڵێک خوێندن لەزانکۆ لەسەر پێگەی زانا ئاینییەکان لە کۆمەڵگا دکتۆرای خوێندووە و لە ساڵی ١٩٤١ لەتەمەنی ١٩ ساڵیدا نامەی دکتۆرای ئامادەکردووە.
شێمیل لە ساڵی ١٩٤١ لە وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا وەکو وەرگێڕی زمانی تورکی کاری کردووە، لەھەمانکاتدا گرنگی بەمێژووی مەمالیکەکان داوە و پەرتوکێکی لەسەر مێژووی ئیبن ئیاس نووسیوە، لە ساڵی ١٩٤٥ پێش کۆتایی ھاتنی جەنگی جیھانی دووەم بە ماوەیەک نامەی دکتۆرای تەواوکردووە، بە بچووکترین مامۆستای ئافرەتی زانکۆ دەژمێردرێت و یەکەم ئافرەتیش بووە لەدوای جەنگی جیھانی دووەم لە ساڵی ١٩٤٦ موحازەرە لەسەر ھاتنی سۆفیگەرێتی ئیسلام بڵێتەوە، لە ساڵی ١٩٥١ دەربارەی واتای خۆشەویستی سۆفی لەئیسلامدا بۆ جاری دووەم پلەی دکتۆرای وەرگرتووە.
شێمیل لە ساڵی ١٩٦٣ بەشداری کردووە لە دامەزراندنی گۆڤاری بیر و ھونەر کردووە کە لەئەڵمانیا بڵاودەکرایەوە و شیعری زۆربەی شاعیرە عەرەبەکان و شاعیرە موسڵمانەکانی بڵاوکردووەتەوە و لە ساڵی ١٩٧٥ ھەندێک لەو شیعرانەی وەرگێراوەتە سەر زمانی ئەڵمانی ن لە ساڵی ١٩٦٥ خەڵاتی فریدریش ڕوویکارتی لەئەڵمانیا بەدەستھێناوە، سەرەڕای وەرگرتنی خەڵاتێکی زۆر لەلایەن ڕۆژاوا و ڕۆژھیڵاتەوە، دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٩٢ خانەنشین کراوە، دەستی کردووەتەوە بەنووسین بەزمانی ئەڵمانی و ئینگلیزی دەربارەی ئیسلام، لە ساڵی ١٩٩٥ یەکەم ئافرەتبووە سەبارەت بەڕۆژھەڵات و توێژینەوە لەسەر ئیسلام خەڵاتی ئاشتی ئەڵمانیای وەرگرتووە. ئانا ماری شێمیل لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٠٣ کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢
پۆل:مردووانی ٢٠٠٣
پۆل:ڕۆژھەڵاتناسانی ئەڵمانی
پۆل:خەڵکی ئەڵمانی دوور لە وڵاتی خۆیان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
کۆنراد ئەدیناوەر

وێنۆک|کۆنراد ئەدیناوەر
**کۆنراد ھێرمان جۆزێف ئەدیناوەر** (ماوەی ژیان:٥ی کانوونی دووەمی ١٨٧٦ لەشاری کۆڵۆنیا تاکوو ١٩ی نیسانی ١٩٦٧)  ، یەکەم ڕاوێژکاری کۆماری یەکێتیی ئەڵمانیا بووە، ساڵی ١٨٩٤ قۆناغی دواناوەندی تەواوکردووە، دواتر زەمالەی خوێندنی لەشاری کۆڵۆنیا وەرگرتووە بۆ خوێندنی یاسا لەزانکۆی فرایبرج، دوای دوو وەرزی خوێندن لە میونیخ و ئامادەبوون لە موحازەرەی ئابووری نەتەوایەتی ڕۆشتووە بۆ بۆن و لەساڵی ١٨٩٧ لەتاقیکردنەوەکاندا سەرکەوتوو بووە و لەساڵی ١٩٠١ بەپلەی پەسەندە لەتاقیکردنەوەی دادی بەرلین سەرکەوتوو بووە، دوای تەواوبوونی ماوەی تاقیکردنەوە لە دادگای شاری کۆڵۆنیا ساڵی ١٩٠٢ لە نووسینگەی پارێزەرانی ڕاوێژکاری یاسایی ھەرمن کاوزان لە کۆڵۆنیا کاری کردووە.
کۆنراد ئەدیناوەر  لەساڵی ١٩٠٤ دوای ئەوەی ھاوسەرگیری لەگەڵ ئیما فایەر کردووە کە لە خێزانێکی ناودار و دەوڵەمەندی کۆڵۆنیا بووە ژیانی سیاسی دەستی پێکردووە، بەھۆی ھاوسەرەکەیەوە کەسایەتێ ناودارەکانی ناوچەی ڕاینی ناسیوە، ساڵی ١٩٠٦ پلەیەکی بەرزی لەکارکردنی حکومیدا بەدەستھێناوە و لەھەڵبژاردنەکانی ساڵی ١٩٠٩ سەرکەوتوو بووە و پلەی یاریدەدەری عومدەی شارەکەی بەدەستھێناوە، ساڵی ١٩١٧ ئەنجومەنی شارەکە بەتێکڕای دینگ ھەڵیان بژاردووە بۆ عومدەی شارەکە و بەبچوکترین عومدە دەژمێردرێت لە ویلایەتی بڕوسیا بەڵام کەنازیەکان دەسەڵاتیان گرتۆتە دەست لە عومدەی شاری کۆڵۆنیا دەریان کردووە و لەشوێنی لەدایکبونی خۆی دوریان خستۆتەوە.
دوای ئەوەی یەکێتی سۆڤییەت لە جەنگی جیھانی دووەمدا سەرکەوتوو بووە ئەدیناوەریان کردۆتەوە بە عومدەی شاری کۆڵۆنیا بەڵام دوای ئەوەی ڕەخنەی لەسیاسەتی داگیرکردن گرتووە لەلایەن حکومەتی سەربازی بەریتانیاوە لەپلەکەی لابراوە، دواتر وەکو سەرۆکی ئەنجومەنی پەرلەمان ھەڵبژێردراوە و ئەرکی داڕشتنەوەی یاسای سەرەکی کۆماری یەکێتی ئەڵمانیای پێسپێردراوە و بۆتە ووتەبێژی کۆماری یەکێتی ئەڵمانیا، دواتر لە ساڵی ١٩٤٩ بەیەکەم ڕاوێژکاری یەکێتی ئەڵمانیا ھەڵبژێردراوە و بۆ ماوەی ١٤ ساڵ لەم پۆستەدا بەردەوام بووە تاکو لە ١٩ی نیسانی ١٩٦٧ کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
* [//ar.wikipedia.org/wiki/كونراد_أديناور ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٦
پۆل:مردووانی ١٩٦٧
پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)