open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئێرنان کرێسپۆ

**ئێرنان کرێسپۆ** (; لەدایکبووی ٥ی تەممووزی ١٩٧٥) ڕاھێنەری تۆپی پێی پیشەگەری ئەرژەنتینییە و یاریزانی پێشووە. ھێرشبەرێکی بەتوانا بوو، کرێسپۆ لە ماوەی ١٩ ساڵدا زیاتر لە ٣٠٠ گۆڵی تۆمارکردووە. لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی ٣٥ گۆڵی تۆمارکردووە و چوارەم گۆڵکاری ئەرژەنتینە لە دوای سێرجیۆ ئەگوێرۆ و گابریێل باتیستوتا و لیۆنێل مێسی. لە سێ جامی جیھانیی فیفا یاری کردووە: ١٩٩٨, ٢٠٠٢, ٢٠٠٦. یەکەم یاری خۆی لەگەڵ ئەرژەنتین لە یارییەکی دۆستانەدا بەرامبەر بولگاریا لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩٩٥ بوو. لە پێکھاتەی ھەڵبژاردەکەی بوو لە جامی شا فەھد لە ساڵی ١٩٩٥ پلەی دووەمی بەدەستھێنا کە پێش جامی کیشوەرەکانی فیفا بوو. لەسەر ئاستی یانەکان، کرێسپۆ گرانترین یاریزانی جیھان بوو، کاتێک لە ساڵی ٢٠٠٠ لەلایەن لاتسیۆ بە بڕی ٥٦ ملیۆن یۆرۆ کە دەکاتە ٣٥٫٥ ملیۆن پاوەند لە پارما کڕدرا لە خولی ئیتاڵیا ٢٠٠٠–٢٠٠١ بە تۆمارکردنی ٢٦ گۆڵ بووە گۆڵکاری وەرزەکە. ساڵی ٢٠٠٤ لەلایەن پێلێ لە لیستی فیفا ١٠٠ گەورەترین یاریزانە زیندووەکانی جیھاندا ناوی ھات. کرێسپۆ لە ماوەی ژیانی وەرزشیدا ھەرگیز کارتی سووری وەرنەگرتووە.

## نازناوەکان
### یاریزان
**ڕیڤەر پلێت**
* خولی نایابی ئەرژەنتین: ١٩٩٣ (ئاپەرتورا), ١٩٩٤ (ئاپەرتورا)
* جامی لیبێرتادۆرێس: ١٩٩٦
* جامی ئیتاڵیا: ١٩٩٨–٩٩
* سوپەرکۆپا ئیتاڵیا: ١٩٩٩
* جامی یەکێتی ئەورووپا: ١٩٩٨–١٩٩٩
* سوپەرکۆپا ئیتاڵیا: ٢٠٠٠
* سوپەرکۆپا ئیتاڵیا: ٢٠٠٤
* پلەی دووەمی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا: ٢٠٠٤–٢٠٠٥
* خولی نایابی ئینگلیزی: ٢٠٠٥–٢٠٠٦
* قەڵغانی کۆمەڵگەی FA: 2005
* خولی ئیتاڵیا: ٢٠٠٦–٠٧، ٢٠٠٧–٠٨، ٢٠٠٨–٠٩
* سوپەرکۆپا ئیتاڵیا: ٢٠٠٦، ٢٠٠٨
* پلەی دووەمی جامی ئیتاڵیا: ٢٠٠٦–٠٧, ٢٠٠٧–٠٨
* یارییەکانی پان ئەمریکی: ١٩٩٥
* ئۆڵۆمپیادی ھاوینە میدالیای زیو: ساڵی ١٩٩٦
* پلەی دووەمی کۆپا ئەمریکا: ٢٠٠٧

**تاکە کەسی**
* گۆڵکاری خولی پلە یەکی ئەرژەنتین: ١٩٩٣–١٩٩٤
* گۆڵکاری تۆپی پێ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە: ١٩٩٦ (بەشدارکراوە)
* باشترین یاریزانی یاری کۆتایی جامی یەکێتی ئەورووپا: ١٩٩٩
* گۆڵکاری جامی ئیتاڵیا: ١٩٩٨–٩٩, ٢٠٠٦–٠٧ (ھاوبەش)
* گۆڵکاری خولی ئیتاڵیا: 2000-01
* تیمی ساڵی ESM: 2000–01
* فیفا ١٠٠
* پێڵاوی زیوینی مۆندیالی فیفا: ٢٠٠٦
* تیپی ئەستێرەکانی جامی جیھانیی فیفا: ٢٠٠٦

### ڕاھێنەری
**دیفێنسا و جەستیسیا**
* جامی سودامێرکانا: ٢٠٢٠
* پاڵەوانی پاولیستا: ٢٠٢١
* خولی ئەستێرەکانی قەتەر: ٢٠٢٢–٢٣
* جامی ئەستێرەکانی قەتەر: ٢٠٢٢–٢٣
* جامی قەتەر: ٢٠٢٣

## سەرچاوەکان

* 
* 
* BBC profile

پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئارجەنتینی
پۆل:فیفا ١٠٠
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠٠٧
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٩٦
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی
پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا
ڕایشی گەورەی جێرمەنی

وێنۆک|300x300پیکسڵ| سنوورە پلان بۆ داڕێژراوەکانی «ڕایشی گەورەی جێرمەنی» لەسەر بنەمای پێشبینییەکان
**ڕایشی گەورەی جێرمەنی** ()، بە شێوازی فەرمی بە **ڕایشی گەورەی جێرمەنیی نەتەوەی ئەڵمان** ناسراوە (), ناوی فەرمی ئەو دەوڵەتە سیاسییە بوو کە ئەڵمانیای نازی ھەوڵیدا لە ئەورووپا لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا دایبمەزرێنێت. بانگەشەی ناوچەکانی خاکی ڕایشی جێرمەنیی گەورە بە تێپەڕبوونی کات گۆڕانکاری بەسەردا ھاتووە. لە پاییزی ساڵی ١٩٣٣دا ئەدۆڵف ھیتلەر ئەڵمانیای گەورەی بە لکاندنی خاکەکانی بۆھیمیا و ڕۆژاوای پۆڵەندا و نەمسا پۆلێن کرد.

چاوەڕوان دەکرا ئەم ئیمپراتۆرییەتییە پان ئەڵمانییە بە کردەوە ھەموو ئەورووپای جێرمانی لە خاکێکی فراواندا ئاسمیلە بکات. لە ڕووی خاکییەوە، ئەمانە ڕایشی جێرمەنی فەرمی لەخۆ گرتووە: ئەڵمانیای پێش ساڵی ١٩٣٨، نەمسا، بۆھیمیا، مۆراویا، سیلێسیای چیک، ئەلزاس-لۆرین، ستیریای خواروو، کارنیۆلای سەروو، کارینتیای باشوور، دانزیگ، پۆڵەندا، ھۆڵەندا، فلاندێرسی بەلجیکا، لۆکسمبۆرگ، دانیمارک، نەرویژ، سوید، ئایسلەند، لیختنشتاین و بەشێکیش لە ئەڵمانی زمانەکانی سویسرا.

## ناو
ناوی ھەڵبژێردراوی ئیمپراتۆرییەتییە خەیاڵییەکە، ئاماژەیەک بوو بۆ ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز (لە نەتەوەی ئەڵمانیا) کە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا بوونی ھەبووە، و لای مێژوونووسانی نازی بە *ڕایشی یەکەم* ناسراوە. ھیتلەر سەرسام بووە بە ئیمپراتۆری فرانکیشی شارلمان بەھۆی کلتوور و دەسەڵاتەکانی ڕێکخستن و دەستبەرداربوونی مافەکانی تاک، ئەمەش کاریگەری خستە سەر بەکارھێنانی ناوی ڕایش یاخود ڕیش بۆ ئەڵمانیای گەورە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* نەخشەیەک کە وردەکاری پلانە سیاسییە سەرەتاییەکانی دروستکردنی ڕیچی ئەڵمانیی گەورە دەخاتە ڕوو

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی
پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:ئەڵمانیا
پۆل:نازیزم
زەویژینناسی

[وێنۆک|[ڕایەخی میکرۆبی|ڕایەخە میکرۆبییە ڕەنگینەکانی کانیی پوازکیی گەورە لە پارکی نەتەوەییی یەلۆستۆن، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا. ڕایەخە پرتەقاڵییەکان لە کلۆرۆفلێکسیا، شینەبەکتریاکان و ژینەوەرەکانی تر پێک ھاتوون کە لە ئاوی ٧٠ پلەی سەدیدا گەشە دەکەن. زەویژینناسان زۆرجاران لە ژینگەی توندی وەک ئەمە دەکۆڵنەوە، چونکە شوێنی ژینەوەرە ئیکستریمۆفیلیکەکانن. ئەم ژینگانە ڕەنگە پیشاندەری زەویی سەرەتایی بن.]]
**زەویژینناسی** بوارێکی توێژینەوەی زانستییە کە لە کارلێکەکانی نێوان زەویی فیزیکی و ژینگۆ دەکۆڵێتەوە. زەویژینناسی بنەما و میتۆدەکانی ژینناسی، زەویناسی و زانستەکانی خۆڵ لەسەر لێکۆڵینەوەی مێژووی کەڤناری ھاوپەرەسەندنی ژین، زەوی و ڕۆڵی ژین لە جیھانی مۆدێرندا تەتبیق دەکات.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زەویژینناسی
پێکدادانەکانی بانە لە کانوونی یەکەمی ٢٠١١

لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١، تێکھەڵچوونێکی سەربازی لە نێوان ھێزە ئەمنییەکانی ئێرانیی سەر بە بەسیج، لقی میلیشیای سوپای پاسداران و چەکدارانی پژاک ڕوویدا.

## داپۆشینی میدیایی
میدیاکانی ئێران، دەزگای فارس نیوز و پرێس تیڤی، ڕایان گەیاند کە لەکاتی شەڕەکەدا لایەنی کەم پێنج کەس گیانیان لەدەستداوە کە یەک بەسیجی و چوار ئەندامی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان بوون و ئاماژەیان بەوەشکردووە کە چەند ئەندامێکی پارتی ژیانی ئازاد برینداربوون. لە میانەی شەڕ و پێکدادانەکاندا نۆ ھێزی حکوومی کوژراون.

پارتی ژیانی ئازادی کوردستان بانگەشەی ئەوە دەکات کە لە ڕێگەی ئەم ھێرشەوە ھێزەکانی ئێران مەرجەکانی ئاگربەستی نێوان ھەردوولایان پێشێل کردووە و لە ٤ی کانوونی دووەمدا لە ماڵپەڕی خۆیدا ئەم بەیاننامەیەی خوارەوەی بڵاوکردەوە:

«ئۆپەراسیۆنی سەربازی و ھێرشی کۆماری ئیسلامی بە پێشێلکارییەکی ئاشکرای پابەندبوونی ھەردوولایە بۆ ئاگربەست لە ٥ی ئەیلوولەوە».

## سەرچاوەکان

پۆل:٢٠١١ لە ئێران
پۆل:ململانێکانی ٢٠١١
پۆل:شەرەکانی ٢٠١١
ئەنتۆنی ئێرڤین

**ئەنتۆنی لی ئێرڤین** (لەدایکبووی ٢٦ی ئایاری ١٩٨١) مەلەوانی پێشبڕکێی ئەمریکییە و خاوەنی چوار مەدالیای ئۆڵۆمپیاد و دوو خەڵاتی زێڕی پاڵەوانێتی جیھانییە. لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ٢٠٠٠، مەدالیای زێڕی لە پێشبڕکێی ٥٠ مەتری ئازادی پیاوان بەدەستھێنا، ھەروەھا میدالیای زیوی بەدەستھێنا وەک ئەندامێکی تیپی دووەمی ئەمریکا لە پێشبڕکێی ٤×١٠٠ مەتری ئازادی. دووەم مەلەوان بوو بە ڕەچەڵەک ئەفریقی دوای ئەنتۆنی نێستی سوورینام کە مەدالیای زێڕی تاکەکەسی لە مەلەوانی ئۆڵۆمپیدا بەدەستھێنا. یەکەم ھاووڵاتی ئەمریکایە بە ڕەچەڵەک ئەفریقی کە مەدالیای زێڕی لە پێشبڕکێی تاکەکەسی مەلەوانی ئۆڵۆمپیدا بەدەستھێناوە. لە ساڵی ٢٠١٧ پێش دەستپێکردنی پێشبڕکێیەک لە بەرازیل لەسەر ئەژنۆ بۆ سروودی نیشتمانی وەستا.ئێرڤین لە تەمەنی ٢٢ ساڵیدا لە ساڵی ٢٠٠٣دا وازی لە مەلەکردن ھێنا لە ڕووی کێبڕکێیەوە و مەدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیادی ٢٠٠٠ی لە ئیبەی خستە زیادکردنەوە بۆ یارمەتیدانی ڕزگاربووانی بوومەلەرزە و تسونامی لە زەریای ھیندی ساڵی ٢٠٠٤، بەڵام لە ساڵی ٢٠١١ دەستی بە ڕاھێنان کردەوە.ئێرڤین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ٢٠١٢ لە پێشبڕکێی ٥٠ مەتری ئازادی دا بەشداری کرد و تێیدا پلەی پێنجەمی بەدەستھێنا. لە بەھاری ساڵی ٢٠١٦دا، کتێبی ئاکاشیک بیرەوەرییەکانی ئێرڤینی بە *ناوی ڕاوکردنی ئاو* بڵاوکردەوە کە لەلایەن ئێرڤین و کۆنستنتین مارکیدسەوە بە ھاوبەشی نووسراوە. لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦, دوای ١٦ ساڵ لە یەکەم مەدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیاد، بۆ دووەمجار مەدالیای ئەو پێشبڕکێیەی بەدەستھێنا، لە تەمەنی ٣٥ ساڵیدا، بووە بەتەمەنترین براوەی تاکەکەسی میدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیاد لە مەلەکردندا.

## سەرچاوەکان

پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:مەلەوانانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
پۆل:مەلەوانانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
کریاکۆس میچۆتاکیس

**کیریاکۆس میتسۆتاکیس** (لەدایکبووی ٤ی ئازاری ١٩٦٨) سیاسەتمەدارێکی یۆنانییە و لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٣ەوە سەرۆکوەزیرانی یۆنان بووە. ھەروەھا لە مانگی تەممووزی ٢٠١٩ تا مانگی ئایاری ٢٠٢٣ سەرۆکوەزیرانی یۆنان بووە و لە ساڵی ٢٠١٦ەوە سەرۆکی پارتی دیموکراسی نوێیە. لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣، میتسۆتاکیس دوای سەرکەوتنی لە ھەڵبژاردنی یاسادانانی یۆنان لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ ولی دووەمی سەرۆکوەزیرانی یۆنان بەدەستھێنا. میتسۆتاکیس پێشتر لە ساڵی ٢٠١٦ تا ٢٠١٩ سەرۆکی ئۆپۆزسیۆن بووە، ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٣ تا ٢٠١٥ وەزیری چاکسازی کارگێڕی بووە. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٤ بۆ پەرلەمانی ھێلینیک بۆ بازنەی دەتینای بی ھەڵبژێردرا. دوای ئەوەی پارتی دیموکراسی نوێ لە ساڵی ٢٠١٥ تووشی دوو شکستی ھەڵبژاردن بوو، لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٦ وەک سەرۆکی پارتەکە ھەڵبژێردرا. دوای سێ ساڵ لە ھەڵبژاردنی یاسادانانی یۆنان لە ساڵی ٢٠١٩ دا پارتەکەی گەیاندە زۆرینە. میتسۆتاکیس لە ماوەی سەرۆکوەزیراندا، ھەم ستایش و ھەم ڕەخنەی لێگیراوە بەھۆی حوکمڕانییە لایەنگری ئەورووپی و تەکنۆکراتییەکان و ڕێوشوێنەکانی خۆپارێزی و مامەڵەکردنی لەگەڵ پەتای کۆڤید-١٩ لە یۆنان. ئەو شانازیی بە مۆدێرنکردن و گۆڕینی دیجیتاڵی ئیدارەی گشتی وڵاتەکەی کردووە، و بەھۆی بەڕێوەبردنی گشتی ئابووری یۆنانییەوە جێگەی سەرنجە، لەگەڵ یۆنان کە لەلایەن *[[ئێکۆنۆمیست|The Economist]]*, وەک باشترین ئەنجامدەری ئابووری بۆ ساڵی ٢٠٢٢ دەستنیشانکراوە، بە تایبەتی بەھۆی ئەوەی یۆنان لە ساڵی ٢٠٢٢ توانی پێش وادەی خۆی ٢٫٧ ملیار یۆرۆ (٢٫٨٧ ملیار دۆلار) قەرز بداتەوە کە قەرزاری وڵاتانی ناوچەی یۆرۆ بووە لەژێر یەکەم یارمەتیدانی کە لە ماوەی قەیرانی قەرزەکانی دە ساڵەیدا وەری گرتووە، لەگەڵ ئەوەی لە لێواری گەیشتن بەو قەرزانەدایە ھەڵسەنگاندنی پلەی وەبەرھێنان. ھەروەھا ھەم ستایش و ھەم ڕەخنەی لێگیراوە بەھۆی مامەڵەکردنی لەگەڵ کۆچکردن، لەنێویاندا یارمەتییەکانی یەکێتی ئەورووپا، سەرەڕای ئەوەش، میتسۆتاکیس ڕەخنەی زۆری لێ گیراوە بەھۆی بەرزبوونەوەی گەندەڵی لە ماوەی سەرۆکایەتییەکەیدا، ھەروەھا تێکچوونی ئازادیی ڕۆژنامەوانی لە یۆنان. میتسۆتاکیس جگە لە زمانی یۆنانی، بە ئینگلیزی و فەرەنسی و ھەندێک زمانی ئەڵمانی قسە دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەرۆک وەزیرانی یۆنان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی یۆنانی
جیامپیێرۆ بۆنیپێرتی

**جیامپیێرۆ بۆنیپێرتی** ( ; لە دایکبووی ٤ی تەممووزی ١٩٢٨ –مردن ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١) یاریزانێکی تۆپی پێی ئیتاڵییە و تەواوی ژیانی وەرزشی خۆی لە نێوان ساڵانی ١٩٤٦ بۆ ١٩٦١ لە یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس یاری کردووە، ٥ نازناوی خولی ئیتاڵیا و دوو نازناوی جامی ئیتاڵیا بەدەستھێناوە. ھەروەھا لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی یاری بۆ ھەڵبژاردەی ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا کردووە و بەشداری لە یارییەکانی کۆتایی جامی جیھانی فیفا لە ساڵانی ١٩٥٠ و ١٩٥٤ کردووە، ھەروەھا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢ لەگەڵ ئیتاڵیا بەشداری. دوای وازھێنانی لە تۆپی پێی پیشەگەرانە، بۆنیپێرتی بەڕێوەبەری جێبەجێکار و سەرۆکی یۆڤانتۆس بوو و دواتر جێگری پەرلەمانی ئەورووپا بوو.

بۆنیپێرتی لەلایەن چەندین شارەزاوە، لەنێویاندا ماریۆ سکۆنسێرتی، وەک یەکێک لە گەورەترین یاریزانەکانی ئیتاڵیا و یۆڤانتۆس دادەنرێت بە تۆمارکردنی ١٨٢ گۆڵ لە ھەموو پاڵەوانێتییەکان، بۆنیپێرتی زۆرترین گۆڵکاری مێژووی یۆڤانتۆس بوو بۆ زیاتر لە ٤٠ ساڵ، تاوەکو ژمارەی پێوانەیییەکەی لەلایەن ئەلیساندرۆ دێل پیێرۆوە لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦ تێپەڕێندرا ھەروەھا دێل پیێرۆ ژمارەی پێوانەیی یانەکەی شکاند کە ٤٤٣ یاری لە خولی ئیتاڵیا ئەنجامدا لە ١٤ی شوباتی ٢٠١٠، کاتێک ٤٤٤ھەمین یاری خۆی لە خولی ئیتاڵیا ئەنجامدا بە ٤٤٣ یاریی خولی ئیتاڵیا لەگەڵ یۆڤانتۆس، بۆنیپێرتی لە ئێستادا لە پلەی سێیەمی ڕیزبەندی یانەکەدایە و تەنھا لە دوای دێل پیێرۆ و جانلویجی بووفۆن دێت. بۆنیپێرتی یازدەھەمین گۆڵکاری یارییەکانی خولی ئیتاڵیایە. لە مانگی ئازاری ٢٠٠٤ لەلایەن پێلێوە وەک یەکێک لە ١٢٥ گەورەترین یاریزانی تۆپی پێی زیندوو لە جیھاندا دەستنیشانکرا.

## پیشەی نێودەوڵەتی
وێنۆک| بۆنیپێرتی (چەپ) کاپتنی ئیتاڵیا، بە تایبەتی لەگەڵ لۆیۆش چیزلەری ڕاھێنەری ''ئازۆری'' لە ساڵی ١٩٥٤.
دوای ئەوەی ١٤ یاری لە خولی ئیتاڵیا ئەنجامدا، بۆنیپێرتی بانگھێشتکرا بۆ یاریکردن بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵیا، یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی لە ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٤٧، بەرامبەر نەمسا ئەنجامدا کە بە ئەنجامی ٥–١ یارییەکەیان دۆڕاند. دوای دوو ساڵ لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٤٩ یەکەم گۆڵی نێودەوڵەتی خۆی بۆ ئیتاڵیا تۆمارکرد، بە ئەنجامی ٣–١ لە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نەمسا بردەوە. بۆنیپێرتی توانی ٣٨ یاری بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵیا بکات (٢٤ لەو یارییانە وەک کاپتن یاری کردووە) و ٨ گۆڵی بۆ ئیتاڵیا تۆمارکرد. بۆنیپێرتی لە ساڵانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٠ و جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٤ یاری بەشداریکردووە.

## ڕێزلێنان
**یۆڤانتۆس**
* خولی ئەی: ١٩٤٩–٥٠، ١٩٥١–٥٢، ١٩٥٧–٥٨، ١٩٥٩–٦٠، ١٩٦٠–٦١
* جامی ئیتالیا: ١٩٥٨–٥٩، ١٩٥٩–٦٠

**تاکە کەسی**
* گۆڵکاری خولی ئیتاڵیا: ١٩٤٧–١٩٤٨ (٢٧ گۆڵ)
* فیفا ١٠٠: ٢٠٠٤
* ھۆڵی بەناوبانگەکانی تۆپی پێی ئیتاڵیا: 2012
* خەڵاتی کۆنی بۆ کاری وەرزشی نایاب: ٢٠١٣

## تێبینی


## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٤
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس
پۆل:فیفا ١٠٠
پۆل:مردووانی ٢٠٢١
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨
ڕۆجەر میلا

**ئەلبێرت ڕۆجەر میلەر** لەدایکبووی ٢٠ی ئایاری ١٩٥٢، ناسراو بە **ڕۆجەر میلا**، یاریزانێکی پێشووی تۆپی پێی پیشەگەری کامێرونییە و وەک ھێرشبەر یاری کردووە. یەکێک بوو لە یەکەم یاریزانە ئەفریقییەکان کە ئەستێرەیەکی سەرەکی بوو لەسەر شانۆی نێودەوڵەتی. لە سێ جامی جیھانیی فیفادا بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کامیروون یاری کردووە. لە تەمەنی ٣٨ ساڵیدا ئەستێرەی نێودەوڵەتی بەدەستھێنا، تەمەنێک کە زۆربەی ھێرشبەرەکان وازیان لێھێناوە، بە تۆمارکردنی چوار گۆڵ لە جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠ و بەم بووە بەتەمەنترین گۆڵکاری مێژووی مۆندیال. یارمەتی کاميروونی دا بۆ ئەوەی ببێتە یەکەم ھەڵبژاردەی ئەفریقا کە بگاتە قۆناغی چارەکی کۆتایی جامی جیھانیی فیفا. دوای چوار ساڵ و لە تەمەنی ٤٢ ساڵیدا، میلا ژمارەی پێوانەیی خۆی شکاند وەک بەتەمەنترین گۆڵکاری جامی جیھانیی فیفا بە تۆمارکردنی گۆڵ بەرامبەر ڕوسیا لە جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤.میلا زۆرجار ئاھەنگی گۆڵەکانی دەگێڕا بە ڕاکردن بۆ ئاڵای گۆشە و ئەنجامدانی سەمایەکی ھاوشێوەی لامبادا. لە ساڵی ٢٠٠٤ لەلایەن پێلێ لە لیستی فیفا ١٠٠ گەورەترین یاریزانە زیندووەکانی جیھان ناوی ھات. لە ساڵی ٢٠٠٧ یەکێتی تۆپی پێی ئەفریقا میلای بە باشترین یاریزانی ئەفریقای ٥٠ ساڵی پێشوو دەستنیشان کرد. لە کاتی وازھێنانیدا، بە تۆمارکردنی پێنج گۆڵ وەک گۆڵکاری ھەموو کاتەکانی ئەفریقا لە یاری کۆتایی جامی جیھانیی فیفا دادەنرا و لە کۆتاییدا ژمارە پێوانەیییەکەی لەلایەن ئاسامۆا گیانی غاناوە تێپەڕێندرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢
پۆل:یاریزانانی لیگ ٢
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:فیفا ١٠٠
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
ناسر کازمی

**ناسر کازمی** (؛ ٢ی حوزەیرانی ١٩٥٦ لە تاران – ٢٨ی ئابی ١٩٨٢ لە سەردەشت) کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و فەرماندەیەکی سپای پاسداران بوو. ئەو بەشداری سەربزێویی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو و لە ساڵی ١٩٨٢ لە ڕێگای سەردەشت–پیرانشار لەلایەن چەکدارانی کوردەوە تەقەی لێکرا و کوژرا.

ناسر کازمی لە ساڵی ١٩٧٩دا بووبە ئەندامی سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی. ئەو ماوەیەکی کورت دوای بەشداریی سپای پاسداران لە شارستانی زابۆل، لەلایەن سپاوە بەمەبەستی سەرکوتکردنی سەربزێویی ١٩٧٩ی خووزستان نێردرایە خوڕەمشار. کازمی چالاکییەکانی خۆی لە پاوە، بە پۆستی فەرماندار دەست پێکرد. دوای یەک ساڵ و نیو وەکوو بەرپرسی سپای پاسدارانی کوردستان دەستنیشان کرا. ئەو لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئابی ١٩٨٢، لە پێکدادانێک لە ڕێگای پیرانشار بۆ سەردەشت کوژرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦
پۆل:مردووانی ١٩٨٢
پۆل:خەڵکی تاران
محەممەدعەلی گەنجیزادە

**محەممەدعەلی گەنجیزادە** (؛ ١٠ی ئازاری ١٩٦٢ لە زەوارە – ٢٠ی ئەیلوولی ١٩٨٢ لە سەردەشت) کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و فەرماندەیەکی سپای پاسداران بوو. ئەو بەشداری سەربزێویی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو و لە ساڵی ١٩٨٢ لە ڕێگای سەردەشت–پیرانشار لەلایەن چەکدارانی کوردەوە کوژرا. ئەو بۆ ماوەی کەمتر لە مانگێک دوای کوژرانی ناسر کازمی، بووە فەرماندەی لیوای ٥٥ی تایبەتی شەھیدان.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:مردووانی ١٩٨٢
نیکۆڵاس وودسۆن

**نیکۆڵاس وودسۆن** (؛ لەدایکبووی ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٤٩) ئەکتەری فیلم و تەلەفزیۆنی و شانۆی ئینگلیزییە، و پاڵێوراوی خەڵاتی دراما دێسک و ئۆلیڤیێرە. 

## ژیانی تایبەتی
لە لەندەن دەژی، بەڵام لە ئەمریکاش ژیاوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەی ھونەری درامی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
میرا سیال

**میرا سیال** (؛ لەدایکبووی ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٦١) نووسەر، شانۆنامەنووس، گۆرانیبێژ، ڕۆژنامەنووس و ئەکتەری ئینگلیزییە. 

## ژیانی سەرەتای
## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی
پۆل:سیناریۆنووسانی ئینگلیز
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز
پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئینگلیز
ناسیۆنالیزمی ڕۆمانسی

[چەپ|وێنۆک| [ئازادی گەل بەرەو پێش دەبات بەرجەستەی دیدگای ڕۆمانسی شۆڕشی فەرەنسای ساڵی ١٨٣٠ بوو]]
وێنۆک| خەونی کۆماری دیموکراتی و کۆمەڵایەتی جیھانی – پەیمانی نێوان گەلان، تابلۆیەکە کە لەلایەن فرێدریک سۆریۆ دروست کراوە ساڵی ١٨٤٨
**ناسیۆنالیزمی ڕۆمانسی** (ھەروەھا بە **ڕۆمانسیزمی نەتەوەیی**، **ناسیۆنالیزمی ئەندامی**، **ناسیۆنالیزمی ناسنامەییش** ناسراوە) ئەو جۆرەی ناسیۆنالیزمە کە دەوڵەتێک بەڕێوەدەبات و دەوڵەتەکەش پێکھاتووی دەرئەنجامێکی یەکێتی ئەو کەسانەیە کە بەڕێوەی دەبات. ھەروەھا بانگەشەی ڕەوایی سیاسی خۆی دەکات، ئەمەش زمان، ڕەگەز، نەتەوە، کلتوور، ئایین، و داب و نەریتی نەتەوە لەخۆدەگرێت. دەتوانرێت بۆ ناسیۆنالیزمی نەتەوەیی و ناسیۆنالیزمی مەدەنیش بەکاربھێنرێت. ناسیۆنالیزمی ڕۆمانسی لە کاردانەوەی ھەژموونی زۆرداریی ئیمپراتۆرییەتەکاندا سەریھەڵدا، کە یاسای دەوڵەتی لە سەرەوە بۆ خوارەوە ھەڵدەسەنگاند (چینی خانەدانان بۆ ھەژارەکان)، کە لە پاشایەک یان دەسەڵاتێکی دیکەوە سەرچاوەی دەگرت، و ڕەوایەتی بە بوونی دەدا.

## کورتەی مێژووىی
[وێنۆک| تابلۆیەکی ڕۆمانسیزمی، شەڕی ڕانکاگوا لە کاتی جەنگی سەربەخۆیی [چیلی. لەلایەن پێدرۆ سوبەرکاسۆ دروست کراوە]]
بیرۆکەکانی ڕۆسۆ (١٧١٢-١٧٧٨) و یۆھان گۆتفرید ڤۆن ھێردەر (١٧٤٤-١٨٠٣) ئیلھامبەخش بوون بۆ چەمکی ناسیۆنالیزمی ڕۆمانسیی سەرەتایی لە ئەوروپا. ناسیۆنالیزمی ڕۆمانسی لە سەرەتای کۆتایی سەدەی ھەژدەھەمەوە پشتی بە بوونی کولتوورێکی نەتەوەیی مێژوویی بەستووە، کە لەگەڵ نموونەی ڕۆمانسیدا دەگونجێت؛ فۆلکلۆر وەک بابەتێکی سەرەکی چەمکی ناسیۆنالیزمی ڕۆمانسی پەرەی سەند.

لە کیشوەری ئەورووپا، ڕۆمانتیکەکان لە سەرەتاوە سەرکردایەتی شۆڕشی فەڕەنسایان دەکرد، پاشان خۆیان لە سیستەمی ئیمپراتۆریی ترانسناسیۆنالیی ناپلیۆندا  بینییەوە. ھەستی چارەنووس و ھۆشیاری نەتەوەیی وای لە ھێزە شۆڕشگێڕەکان کردبوو بتوانن لە شەڕدا ڕژێمە ئەرستۆکراتییەکان تێک بشکێنن، ئەمەش بووە خاڵی کۆکردنەوەی بەرخۆدان لە دژی ئیمپراتۆریەتی فەرەنسا (١٨٠٤-١٤١٤).

## ئەمانەش ببینە
* کۆنەپەرستی
* داستانی نیشتمانی
* سروودی نەتەوەیی
* ناسیۆنالیزم
* نیشتیمانپەروەری

## بەستەرە دەرەکییەکان
* *[http://ernie.uva.nl ئینسایکلۆپیدیای ناسیۆنالیزمی ڕۆمانسی لە ئەوروپا]،* پڕۆژەیەکی خوێندکارانە دەربارەی لێکۆڵینەوەیەکە لەسەر ناسیۆنالیزمە یەکگرتووەکان http://www.spinnet.eu.
* "ئینسایکلۆپیدیای شۆڕشەکانی ١٨٤٨"

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆمانتیزم
پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:ناسیۆنالیزمەکان
پۆل:فەڕەنسا
پۆل:سیاسەت
پۆل:ئایدۆلۆژیاکانی دەوڵەت
سانجیڤ بھاسکار

**سانجیڤ بھاسکار** (؛ لەدایکبووی ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٣) ئەکتەر و کۆمیدی و پێشکەشکاری تەلەفزیۆنی ئینگلیزییە. 

## ژیانی سەرەتای
بەسکار لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٣ لە شاری ئیلینگ لە لەندەن لەدایکبووە، لە دایک و باوکی ناویان ئیندەرجیت و جاناک بەسکار بووە، کە دوای دابەشبوونی ھیندستان ھاتوونەتە بەریتانیا و گەورە بووە و لە سەرووی شۆردنی خێزانییەوە لە شاری ھێستۆن لە ویلایەتی ھۆنسلۆ لە ویلایەتی میدلسێکس ژیاوە. لە ئایینی ھیندۆسیدا گەورە بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەفسەرانی نیشانی ئیمپڕاتۆریەتی بەڕیتانی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم
سەربزێویی حیزبی دێموکرات (١٩٨٩–١٩٩٦)

**سەربزێویی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران**، لە ساڵی ١٩٨٩ پەرەی سەند و تا ساڵی ١٩٩٦ بەردەوام بوو، لە چوارچێوەی خەباتی جوداخوازی کورد. سەرھەڵدانی ململانێکان لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٨٩ بەھۆی تیرۆرکردنی عەبدولڕەحمان قاسملوو ڕێبەری حیزبی دێموکراتی کوردستانەوە بوو لەلایەن بریکارە گومانلێکراوەکانی حکوومەتی ئێران. توندوتیژترین ڕووداوەکانیش لە ساڵانی ١٩٩٠ و ١٩٩١ ڕوویاندا کە سەربازانی کورد ھێرشی بەرفراوانیان بۆ سەر بنکە سەربازییەکانی ئێران لە ناوچە کوردنشینەکانی ئێران دەستپێکرد. ئەمەش بووە ھۆی تۆڵەسەندنەوەیەکی توند لەلایەن حکوومەتی ئێرانەوە، بە ئامانجی لەناوبردنی سەرکردەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستان بە تیرۆرکردنی سادق شەرەفکەندی و سەرکردەکانی تری حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە ساڵی ١٩٩٢ بە مەبەستی تێکدانی توانای کارکردنی حیزب. ئەو ململانێیە لەگەڵ سیاسەتی تیرۆرکردن کەم بووەوە کە ئێران ئەنجامی دەدا و تا ساڵی ١٩٩٦ حیزبی دێموکرات نەیتوانی لە ڕووی سەربازییەوە ھەنگاو بنێت و ئاگربەستی تاکلایەنەی ڕاگەیاند. ئەم ململانێیە بووە ھۆی گیانلەدەستدانی سەدان کەس کە زۆربەیان ھێزەکانی حکوومەتی ئێران و چەکدارانی کورد بوون.

## کاردانەوەکان
### بەرپرسانی ئێران
لە ٢٣ی ئابی ١٩٩٦، ئەبووحەسەن بەنی سەدر، سەرۆک کۆماری پێشووی ئێران ڕای گەیاند، لە ماوەی ١٥ ساڵی ڕابردوودا، حکوومەتی ئێران فەرمانی کوشتنی زیاتر لە ٦٠ کەسی ناڕازی دەرکردووە، لەنێویاندا ٤ سەرکردەی حیزبی دێموکرات لە ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٩٢.

### یەکێتیی ئەورووپا
لە ١٠ی نیسانی ساڵی ١٩٩٧ دادگای ئەڵمانیا حکوومەتی ئێرانی بە تۆمەتی کوشتنی ٤ کوردی ناڕازی لە ساڵی ١٩٩٢ تۆمەتبار کرد، ھەموو وڵاتانی یەکێتیی ئەورووپا جگە لە یۆنان، دوای بڕیارەکەی دادگا بەشێوەیەکی کاتی باڵیۆزەکانیان لە ئێران کشاندەوە، وەک ڕێوشوێنێک بۆ سەپاندنی سزای دیپلۆماسی سنووردار بەسەر ئێراندا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئێران
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:شەڕەکانی ئێران
شۆڕشی ١٩٦٧ی کورد لە ئێران

**شۆڕشی ١٩٦٧ی کورد لە ئێران** لە ئازاری ١٩٦٧ سەریھەڵدا، لە چوارچێوەی یاخیبوونێکی مارکسیستی بە ئامانجی دامەزراندنی ئۆتۆنۆمی بۆ کورد لە ئێران وەک کۆمارێکی فیدراڵی. ئەم شۆڕشە کە پاڵپشتی چەندین ڕاپەڕینی خێڵەکی کرد کە لە ساڵی ١٩٦٦ دەستی پێکردبوو، لەکاتی یەکەمین شەڕی عێراق و کوردەکان و لەلایەن حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کە پێشتر لە قەیرانی ئێران لە ساڵی ١٩٤٦دا ڕوخێندرابوو پشتیوانی لێکرا. ئەم شۆڕشە بە تەواوی سەرکوت کرا کە وەک ھەڵمەتێکی نیمچە ڕێکخراو لە ناوچەی مەھاباد و ورمێ لەلایەن حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانی نوێ، و لەلایەن حکوومەتی ناوەندی بە ھاوکاری پارتی دیموکراتی کوردستان ھەماھەنگ کرا.

## سەرچاوەکان
کریستین سینکلێر

**کریستین مارگریت سینکلێر**   (لەدایکبووی ١٢ی حوزەیرانی ١٩٨٣) ژنە یاریزانی پیشەگەری تۆپی پێیی کەنەدییە ئەندامی هەڵبژاردەی کەنەدا بووە . خاوەنی میدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیاد، دووجار میدالیای برۆنزی ئۆڵۆمپیادە، پاڵەوانی کۆنکاکاف ، براوەی  ١٤ جار خەڵاتی باشترین یاریزانی تۆپی پێی کەنەدا  سینکلێر بە فەرمی پێشەنگی هەموو کاتەکانی جیهانە بۆ گۆڵە نێودەوڵەتییەکان کە بۆ پیاوان یان ئافرەتان تۆمارکراوە بە 190 گۆڵ، و یەکێکە لە یاریزانە نێودەوڵەتییەکانی تۆپی پێی کە زۆرترین یاری کردووە و 331 یاری کردووە. سینکلێر زیاتر لە ٢٠ وەرز لەگەڵ هەڵبژاردەی نیشتمانی باڵا یاری کردووە، بەشداری لە شەش جامی جیهانیی ژنانی فیفا( ئەمریکا ٢٠٠٣ ، چین ٢٠٠٧ ، ئەڵمانیا ٢٠١١، کەنەدا ٢٠١٥ ، فەرەنسا ٢٠١٩ ، ئوسترالیا و نیوزلەندا ٢٠٢٣) و چوار پاڵەوانێتی تۆپی پێی ئۆڵۆمپیاد ( پەکین  2008, لەندەن 2012, ڕیۆ 2016, تۆکیۆ 2020 )ی کردووە. یەکێکە لەو سێ یاریزانەی کە لە پێنج خولی جامی جیهانییدا گۆڵی تۆمارکردووە، شانبەشانی مارتا و کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ . سینکلێر حەوت جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ باشترین یاریزانی جیهانی ئافرەتانی فیفا ، هاوشانی یاریزانی ئەمریکی مێگان ڕاپینۆ دێت کە هەرگیز خەڵاتەکەی بەدەست نەهێناوە.  لە ساڵی ٢٠١٢دا وەک باشترین وەرزشکاری ساڵی کەنەدا نازناوی لو مارشی وەرگرتووە، یەکەم یاریزانی تۆپی پێی بووە کە بەم شێوەیە ڕێزی لێگیراوە، هەروەها دووجار خەڵاتی بۆبی ڕۆزنفیڵدی وەرگرتووە وەک وەرزشکاری مێینەی ساڵی کەنەدا (٢٠١٢، ٢٠٢٠). لە ئەیلوولی ٢٠١٣، سینکلێر ناوی خرایە نێو ڕێپێوانی بە ناوبانگەکانی کەنەدا و لە حوزەیرانی ٢٠١٧، لەلایەن حاکمی گشتی کەنەدا دەیڤید جۆنستۆن وەک ئەفسەری فەرمانی کەنەدا دەستنیشانکرا.   سینکلێر خەڵاتی تایبەتی باشترین فیفای وەرگرت وەک ڕێزلێنانێک بۆ پێگەی خۆی وەک گۆڵکاری هەموو کاتەکانی جیهان لە ساڵی ٢٠٢٢. 

## سەرچاوەکان

پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆلۆمپیای ھاوینەی ٢٠٢٠
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٨
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان
پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
خاڤیێر ساڤیۆلا

**خاڤیێر ساڤیۆلا** (; لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٨١)یاریزانێکی پێشووی تۆپی پێی پیشەگەری ئەرژەنتینییە و وەک ھێرشبەر یاری کردووە.یاری بۆ ھەردوو یانەی بارسێلۆنا و ڕیال مەدرید کردووە، ھەروەھا ماوەیەکی بەرچاو لەگەڵ بەنفیکا و ئۆڵمپیاکۆس بووە، ھەروەھا وەک بچووکترین یاریزان لە لیستی فیفا ١٠٠ ی پێلێ لە ١٢٥ گەورەترین یاریزانی زیندوو لە ساڵی ٢٠٠٤دا دەستنیشانکرا. بەھۆی ڕەچەڵەکییەوە لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە خاوەنی ڕەگەزنامەی ئیسپانییە، و لە ماوەی ھەشت وەرزدا ١٩٦ یاری و ٧٠ گۆڵی لالیگای کردووە. ساڤیۆلا لە ماوەی یاریکردنیدا نازناوی خولەکانی لە ئەرژەنتین و ئیسپانیا و پورتوگال و یۆنان بەدەستھێنا، ھەروەھا خولی ئەورووپا بەدەستھێنا. بۆ ماوەی حەوت ساڵ یاریزانی ئەرژەنتین بووە، نوێنەرایەتی وڵاتەکەی کردووە لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ و جامی ئەمریکای ٢٠٠٤. ھەروەھا لە ئۆڵۆمپیادی ساڵی ٢٠٠٤ لە دەتینای پایتەخت میدالیای زێڕی بەدەستھێناوە.لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ وازی لە تۆپی پێی نێودەوڵەتی ھێنا، ھەرچەندە ھێشتا تەمەنی ٢٨ ساڵ نەبوو. لە بارەی ھۆکاری وازھێنانی ئاماژەی بەوەکرد ھەستی کردووە ژیانی وەرزشی وەک یاریزانێکی ئەرژەنتین کۆتایی ھاتووە، و دەیەوێت سەرنجی لەسەر تۆپی پێی یانەکان بێت.

## نازناوەکان
* خولی نایابی ئەرجەنتین: ١٩٩٩ ئاپەرتورا، ٢٠٠٠ کلاوسورا
* جامی لیبێرتادۆرێس: ٢٠١٥
* پاڵەوانێتی بانکی سووروگا: ٢٠١٥
* پلەی دووەمی جامی جیھانیی یانەکانی فیفا: ساڵی ٢٠١٥

**سێڤییا**
* خولی ئەورووپا: ٢٠٠٥–٢٠٠٦

**ڕیاڵ مەدرید**
* لالیگا: ٢٠٠٧–٢٠٠٨
* جامی سووپەری ئیسپانیاا: ٢٠٠٨

**بنفیکا**
* خولی نایابی پورتوگال: ٢٠٠٩–٢٠٠١٠
* جامی خولی پورتوگال: ٢٠٠٩–١٠، ٢٠١٠–١١، ٢٠١١–١٢

**ئۆڵۆمپیاکۆس**
* سوپەرلیگ یۆنان: 2013-2014

**ئەرژەنتین**
* مۆندیالی خوار ٢٠ ساڵانی فیفا: ٢٠٠١
* یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە: ٢٠٠٤
* پلەی دووەمی کۆپا ئەمریکا: ٢٠٠٤
* پلەی دووەمی جامی کیشوەرەکانی فیفا: ٢٠٠٥

**تاکە کەسی**
* خولی پلە یەکی ئەرجەنتین: ١٩٩٩ گۆڵکاری یەکەم
* باشترین یاریزانی تۆپی پێی ئەمریکای باشوور: ١٩٩٩
* باشترین ھەڵبژاردەی ئەمریکای باشوور: ١٩٩٩
* باشترین یاریزانی ساڵی ئەرجەنتین: ١٩٩٩
* پاڵەوانێتی جیھانی لاوانی فیفا: پێڵاوی زێڕین ٢٠٠١
* پاڵەوانێتی جیھانی لاوانی فیفا: تۆپی زێڕین ٢٠٠١
* گۆڵکاری جامی شای ئیسپانیا: ٢٠٠٦–٢٠٠٧
* پریمەر لیگا: باشترین یاریزانی مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩
* تۆپی زێڕینی پورتوگالی: ٢٠١٠
* فیفا ١٠٠

## سەرچاوەکان

پۆل:فیفا ١٠٠
پۆل:مێدالیاوەرگرانی زێڕی ئۆڵمپیکی ئارجەنتینی
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٤
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٥
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٤
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠٠٤
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید
پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا
جەیمی دیمیتریۆ

**جەیمی دیمیتریۆ** (؛ لەدایکبووی ١ی تشرینی دووەمی ١٩٨٧) کۆمیدی و ئەکتەر و سیناریۆنووسی ئینگلیزییە.

## ژیانی سەرەتای
دیمیتریۆ لە ناوچەی فریرن بارنێت لە لەندەن لەدایکبووە و دایکی ئینگلیزە و باوکی قوبرسییە. خوشکە گەورەکەی ناتاسیا دیمیتریۆ، ئەکتەری کۆمیدی و ئەکتەرە و زۆرجار ھاوکاری لەگەڵ دەکات. لە قوتابخانەی کۆمپتۆن لە نۆرس فینچلی خوێندوویەتی و پەیوەندی بە شانۆی چیکنشێدەوە کردووە لە ساوسگەیت، دواتر لە زانکۆی بریستۆڵ خوێندوویەتی.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین نمایشی کۆمیدیای پیاوانی بافتا (تەلەڤیزیۆن)
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم
ماری فرانس ئەلڤارێز

**ماری فرانس ئەلڤارێز** () خانمە ئەکتەرێکی فەرەنسییە. لە پاریس لەدایکبووە، لە دایکی کۆنگۆی و باوکێکی ئیسپانییە. 

## پیشە
یەکەم دەرکەوتنی لە تەلەفزیۆنی بەریتانی لە ڕۆڵی کارمێن بوو لە زنجیرە بچووکەکەی بی بی سی بەناوی *دادپەروەری تاوانکاری* لە دەرھێنانی یان دیمانگە. لە ساڵی ٢٠١٧ ڕۆڵی مادمۆیزێل دوبۆی بینی لە فیلمی پادینگتۆن ٢. شانۆگەرییەکانی بریتین لە کۆلاجی پینتەر کە لە فێستیڤاڵی ئەڤینۆن ئۆف نمایشکراوە، 'بەھەشت' لە شانۆی ئارکۆلا یان ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی بێرینیس لەگەڵ کۆمپانیای شانۆی کلاین لیۆنارتێ. لە ساڵی ٢٠١٩ پەیوەندی بە کاستی فیلمی The Crucible کرد لە شانۆی شانۆی لا ڤیل.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
ناتاشا دیمیتریۆ

**ناتاشا دیمیتریۆ** () ئەکتەری کۆمیدی و سیناریۆنووسی بەریتانییە. ئەو بە ڕۆڵەکانی وەک نادجا لە زنجیرە کۆمیدی ترسناکەکانی چی دەکەین لەناو ئەم سێبەرەدا (٢٠١٩–ئێستا) ناسراوە.

## ژیانی سەرەتای
ناتاشا شارلۆت دیمیتریۆ لە شاری لەندەن لەدایک بووە، دایکی ئینگلیزییە و باوکێکی قبروسییە. لە باکووری لەندەن گەورە بووە. برا بچووکەکەی، جەیمی دیمیتریۆ، کۆمیدی و ئەکتەرە و زۆرجار ھاوکاری لەگەڵ دەکات. لە زانکۆی لیدز کاری نواندن خوێندوویەتی. پێش ئەوەی ببێتە کۆمیدییەکی پیشەگەر، دیمیتریۆ وەک ماکیاژکارێک کاری کردووە، بەتایبەتی کاری کلیپەکانی بۆ فیلمی کوڕان باشتر دەزانن کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی لەندەن
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٨٠
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی
پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیجی ئینگلیزی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم
لەعیب

**لەعیب** () بووکەڵەی فەرمیی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ بوو، کە لە قەتەر بەڕێوەچوو. ماناکەی لە زمانی عەرەبیدا بە واتای (**یاریزانی بەھرەمەند**) دێت. بووکەڵەکە بە کووفییە دەردەکەوێت، کە پیاوان ناوچەکە سەری خۆیانی پێدادەپۆشن. فراکتاڵ پیکچەری ھیندی دیزاینی کردووە و لە ستۆدیۆکانی کەتارای قەتەری جووڵەی پێدراوە. لە ١ی نیسانی ٢٠٢٢ ناسێندرا.

## دروستکردن و دیزاین
لەعیب بووکەڵەیەکی بەرجەستەکراوی کووفییەیە، کە دوو چاو و لێو و دەمێکی کراوەی ھەیە و دەجووڵێت. وەکو بووکەڵەیەکی دڵخۆشکەر دەردەکەوێت کە حەز بەیارمەتیدانی ھەموو کەسێک دەکات. ڕێکخەرانی پاڵەوانیەتیەکە پێیانوایە کە لەعیب ڕۆڵێکی زیندووی دەبێت لە ئەزموونی ھاندەرە گەورە و بچووکەکانی پاڵەوانیەتیەکە.

لەعیب لە ١ی نیسانی ٢٠٢٢ لە میانەی تیروپشکی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ ناسێندرا، کە لەڕێگەی کورتە فیلمێکەوە بەناوی (A Visit from Mascot Verse "سەردانێک لە ناوچەی بووکەڵەوە") بوو، بەرھەمی فراکتاڵ پیکچەر بوو بەھاوبەشی لەگەڵ ستۆدیۆکانی کەتارا. نازناوی یەکەم بووکەڵەی دیجیتاڵی پێبەخشرا.

لە ئاھەنگی کردنەوەی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢دا، لەعیب بەشێوەی دیجیتاڵی دەرکەوت و دواتر لەجێگەی دیاریکراودا لەعیبی بەرجەستەکراو دەرکەوت و بەشداری ئاھەنگەکەی کرد.

لەعیب لەڕێگەی شاشەیەکی ئاوی لە کۆرنیشی دەوحە نمایشی ھەبوو، فیلمێکی ٣ ڕەھەندیی بۆ دروستکرا و لە لوسێل نمایشدەکرا.

## پێشوازیی گشتی
لەعیب ڕووبەڕووی ڕەحنە بووە، ھەندێک بە بووکەڵەیەکی جنۆکەیی ناویاندەبرد، ھەندێک پێیانوابوو دەرخەری کلتوری ناوچەکەیە، ھەندێکی تر دەیانوت پەیوەندی بە تۆپی پێوە نیە، چونکە پێی نییە. ھەندێک بە بووکەڵەیەکی کاغەزی ناویاندەبرد. لە ھەمانکاتدا کۆمەڵێک بەرگرییان لێدەکرد.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* لەعیب لە تویتەر
* لەعیب لە ئینستاگرام
* لەعیب لە تیکتۆک

پۆل:جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢
ناسیۆنالیزمی فەڕەنسی

[چەپ|وێنۆک| [ژان دارک، پاڵەوانێکی نیشتمانیی فەڕەنسا]]
**ناسیۆنالیزمی فەڕەنسی** () بە زۆری وەک ناسیۆنالیزمێکی مەدەنی یان کولتووری دەردەکەوێت، کە یەکێتی کولتووریی فەڕەنسا بەرەو پێشەوە دەبات.

## مێژوو
ناسیۆنالیزمی فەڕەنسی لە کاتی جەنگی سەد ساڵەدا سەریھەڵدا کە پێکھاتبوو لە زنجیرەیەک ململانێی پچڕ پچڕ لەگەڵ شانشینی ئینگلتەرا. شەڕەکان دیدگایەکی گەورەی ناسیۆنالیزمی فەڕەنسییان بەرھەمھێنا، ھەروەھا ئایینی کاسۆلیکی دوای چاکسازییەکانی پرۆتستات ڕۆڵێکی گەورەی ھەبوو لە دروست بوونی ناسیۆنالیزم لە فەڕەنسا. ناسیۆنالیزمی فەڕەنسی لە دوای شۆڕشی فەڕەنسا، لە ساڵی ١٧٨٩ بووە بزووتنەوەیەکی بەھێز. ناپۆلیۆن بۆناپارت ناسیۆنالیزمی فەڕەنسی لەسەر بنەمای ئایدیاڵەکانی شۆڕشی فەڕەنسا وەک بیرۆکەی "ئازادی، یەکسانی، برایەتی" بەرەوپێش برد و فراوانخوازی خاکی فەڕەنسی و ھەڵمەتە سەربازییەکانی فەڕەنسا لەسەر ئەم چەمکە زیاتر پەرەی سەند. لەشکرکێشییە سەربازییەکانیی ناپلیۆن بۆ سەر گەلانی دیکە کاریگەریی بڵاوکردنەوەی چەمکی ناسیۆنالیزمی ھەبوو لە دەرەوەی فەڕەنسا.

### ١٨١٤‒١٩١٤
دوای شکست ھێنان و ڕووخانی ناپلیۆن، ناسیۆنالیزمی فەڕەنسی لە سەدەی نۆزدەھەمەوە تا سەرەتای سەدەی بیستەم، نیشتمانپەروەرییەکی توندتر و بیرێکی توندڕەویی وەرگرت و پشتیوانی ھێزی سەربازی دەکرد بۆ گەیشتن بە ئامانجە سیاسییەکانی. ئاستی نەتەوەیی فەڕەنسییەکان لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا بەھۆی ئەو شەڕە درێژخایەنەی کە لەگەڵ ئەڵمانیادا لەسەر خاکەکەی ئەنجامدرا، زیانێکی زۆری پێگەیشت؛ بە تایبەتی لە جەنگی جیھانیی دووەمدا کاتێک حکومەتی فەڕەنسا لە ساڵی ١٩٤٠ خۆی ڕادەستی ئەڵمانیا کرد؛ ھەروەھا لەدەستدانی زۆرێک لە کۆلۆنیەکانی فەڕەنسا.

### ١٩١٤‒ئێستا
داگیرکاری نازی بۆ سەر فەڕەنسا بووە ھۆی داڕمانی متمانەی خەڵکی بە حوکمڕانییە کۆمارییەکان. مارشاڵ فیلیپ پێتێن، کەسایەتییەکی جەنگی جیھانی، بەناوی ناسیۆنالیزمی فەڕەنسییەوە جارێکی دیکە بانگەشەی بۆ خەڵکی کرد تا فەڕەنسا ڕزگار بکەنەوە. جەختی لە پێویستیی مانەوە دەکردەوە لە خاکی فەڕەنسا، بۆ ئامادەکردنی بوژانەوەیەکی نەتەوەیی، و ھاوبەشی ئازارەکانی گەلانی فەڕەنسی، ئەوەشی دەگوت کە ئەرکی حکومەت ئەوەیە، ھەرچییەک بکات دەبێت لە وڵاتدا بمێنێتەوە و بەرگری بکات، یان چیتر وەک حکومەت سەیر نەکرێت.

دوژمنی گەورەی پێتێن، سەرکردەی حوکومەتی فەڕەنسای ئازاد بوو، شارل دێ گۆل. کە وەک سەرۆکی فەڕەنسا خۆی ناساند و ھەوڵیدا شانازی نەتەوەیی زیندوو بکاتەوە؛ دێگۆل ھەوڵیشیدا فەڕەنسا بکاتە سەرکردەی تاکی ئەورووپا، و دوور لە کاریگەری ئەمریکا و سۆڤیەت. حکومەتەکەی دێگۆل داوای ئاشتەوایی فەڕەنسا و ئەڵمانیای دەکرد.

تا سەدەی ٢١، باس و خواسترین ناسیۆنالیزمی فەڕەنسی، بەرامبەر ژنان و موسوڵمانەکان بووە. دوای چەند ھێرشێکی تیرۆریستی بە ناوی گرووپە توندڕەوە ئیسلامییەکانەوە لە ساڵانی ٢٠١٥ و ٢٠١٦ لە فەڕەنسا ئەنجام درا، ناسیۆنالیستە فەڕەنسییەکان ھۆکارێکی نوێیان دۆزییەوە بۆ بە گەڕ خستنی ناسیۆنالیزمی توندڕەو دژی خەڵکانی نافەڕەنسی لە وڵاتی فەڕەنسادا، بەتایبەت کۆچپەران.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمەڵگای فەڕەنسی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی
پۆل:فەڕەنسا
پۆل:ناسیۆنالیزمەکان
پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:نیشتمانپەروەری
ئەو دەمەی دنیا بێتامە حەیرانێ

**ئەو دەمەی دنیا بێتامە حەیرانێ** شانۆیەکی کوردیی بەرھەمی کۆڕی شانۆی بایە، لە دەرھێنانی ھۆرێن غەریب و ھیوا فایەق؛ ساڵی ٢٠٠٤ نمایش کراوە.

## ئەکتەرەکان
* شوان عەتووف
* کاروان چێوار
* ئیبراھیم چێوار
* ناز ساڵح
* کوردستان ڕەئووف
* دیلمان سەلاح
* ئاوات باقی
* شانۆ غەریب

## سەرچاوەکان

پۆل:شانۆ کوردییەکان
ھەسارەی شین

وێنۆک|هەسارەی شین زنجیرە بەڵگەنامەیەکی دیکۆمێنتاری بەریتانییە لە ساڵی ٢٠٠١ بڵاو کراوەتەوە لە لایەن بی بی سیەوە.
وێنۆک|
**هەسارەی شین** زنجیرە فیلمێکی بەڵگەنامەیی سروشتی بەریتانییە کە لەلایەن بی بی سی و کەناڵی دیسکۆڤەری دروستکراوە و بە هاوبەشی بەرهەم هێنراوە. بۆ یەکەمجار لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠١ لە بەریتانیا نمایشکرا. لەلایەن دەیڤید ئاتنبۆرۆوە گێڕدراوەتەوە. بە "یەکەم زنجیرەی گشتگیر لەسەر مێژووی سروشتی زەریاکانی جیهان" وەسف دەکرێت، هەریەک لە هەشت ئەڵقەی 50 خولەکی لایەنێکی جیاوازی ژیانی دەریایی دەکۆڵێتەوە. وێنەگرتنی ژێر ئاوەکە بوونەوەر و ڕەفتارەکانی لەخۆگرتبوو کە پێشتر هەرگیز وێنەیان نەگیرابوو.

زنجیرەکە بەهۆی مۆسیقا و سینەماکارییەوە ژمارەیەک خەڵاتی ئیمی و بافتا تیڤی بەدەستهێنا. بەرهەمهێنەری جێبەجێکار ئەلستەر فۆتەرگیل بوو و مۆسیقاکەش لەلایەن جۆرج فێنتۆنەوە ئامادەکرابوو. ئاتنبۆرۆ ئەم زنجیرەیەی گێڕایەوە پێش ئەوەی زنجیرەی داهاتوو لە زنجیرە بەرنامەکانی 'ژیان'دا پێشکەش بکات، ژیانی شیردەرەکان (٢٠٠٢) و هەمان تیمی بەرهەمهێنان هەسارەی زەوی (٢٠٠٦)یان دروستکرد.

## باکگراوند
وێنۆک
دروستکردنی زنجیرەکە نزیکەی پێنج ساڵی خایاند، نزیکەی ٢٠٠ شوێنی وێنەگرتنی تێدابوو. ئەوەی کە زۆربەی ژینگەی زەریاکان وەک نهێنییەک دەمێنێتەوە، چەندین تەحەدای خستە بەردەم تیمی بەرهەمهێنان. جگە لەوەی بۆ یەکەمجار شایەتحاڵی هەندێک ڕەفتاری ئاژەڵان بوون، تیمەکە چاودێری هەندێکیان کرد کە تازە بوون لە زانستدا. بەرهەمهێنەران لەلایەن زانایانی دەریایی لە سەرانسەری جیهان بە ئامێری پێشکەوتوو یارمەتیان درا.

نەهەنگی شین – کە پێشتر ڕێڕەوی کۆچکردنیان نەزانرابوو – لە ڕێگەی ئاسمانییەوە شوێنیان دۆزرایەوە، دوای ئەوەی هەندێک لە ئاژەڵەکان تاگی ڕادیۆیی کاتییان پێدرابوو. تیمی کامێراکان سێ ساڵ لە ئامادەباشیدا بوون، بە بەکارهێنانی مایکرۆلایت بۆ نیشتنەوە لەسەر ئاوی نزیک کاتێک لە کۆتاییدا تووشی ئەو بوونەوەرانە بوون لە کەنداوی کالیفۆرنیا. زەریای کراوە سەختتر بوو و زیاتر لە ٤٠٠ ڕۆژ لە گەشتە وێنەگرتنی زۆرجار سەرکەوتوو نەبووەکاندا بەسەر برد. دوای شەش هەفتە، تیمەکە بەڕێکەوت تووشی قوتابخانەیەکی دۆلفینەکانی سپینەر بوون، کە لە بەرامبەردا بوونە هۆی ئەوەی بگەنە کۆشکێکی تونە. لە دەریای مەکسیک، ڕەفتاری ڕەوەیەک باڵندەی فرێگات، کامێرامانەکانی ڕێنمایی دەکرد بۆ کۆمەڵێک ماسی سەیلف و مارلین: خێراترین دانیشتوانی دەریاکە. لە نزیک کەنارەکانی ناتال لە باشووری ئەفریقا، تیمەکە دوو وەرزی بەسەر برد لە هەوڵدان بۆ وێنەگرتنی ڕاکردنی ساڵانەی سەردین، کە کۆمەڵەیەکی گەورەی نێچیرەکانی وەک نەهەنگ و دۆلفینن، کە کۆدەبنەوە بۆ ئەوەی جەژن لەسەر ماسییە کۆچبەرەکان بکەن بە کۆکردنەوەیان بۆ "تۆپی چەواشەکاری". لەلایەکی دیکەوە لە شاری مۆنتەری بەی، ئۆرکاکان بەڵگەیان لەسەرە کە هێرشیان کردووەتە سەر نەهەنگی خۆڵەمێشی و گوێدرێژێکیان کوشتووە. وێنەگرتن لە قووڵایی زەریادا پێویستی بە بەکارهێنانی ژێرئاوکەوتووی تایبەت هەبوو. یەکێک لەوانە توانیان تیمەکە بتوانن زیاتر لە یەک میل خۆیان بخزێننە ناو خەندەقەکەی سان دیێگۆ، کە تەرمی نەهەنگێکی خۆڵەمێشی ٤٠ تۆنی تێدا دانرابوو بۆ ئەوەی جۆرەها نەهەنگێکی زۆر ڕابکێشێت.کاتێک بۆ یەکەمجار لە بی بی سی یەک گواسترایەوە، زیاتر لە ١٢ ملیۆن کەس سەیری زنجیرەکەیان کردووە و بە بەردەوامی پشکی بینەرانی زیاتر لە ٣٠% بەدەستهێناوە.لە ساڵی ٢٠١٨ جۆرێکی تازە دۆزراوی فیتۆپلانکتۆن (Syracosphaera azureaplaneta) لەلایەن زانایانەوە ناوی لێنرا وەک ڕێزێک بۆ بەرنامەکە، هەروەها وەک ڕێزلێنانێک بۆ بەشداریکردنی دەیڤید ئاتنبۆرۆ لە پێشخستنی تێگەیشتن و هۆشیاری فراوانتر لە ژینگەی زەریاکان.

## سەرچاوەکان
ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران

**ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران** () لە سێ ڕێکخراوەی سەربازیی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران، سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی و فەرماندەییی جێبەجێکردنی یاسای کۆماری ئیسلامیی ئێران پێکھاتووە. ھەروەھا وەزارەتی بەرگری بەرپرسیارێتی داڕشتنی پلان و پاڵپشتیکردنی ھێزە چەکدارەکانی پێیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەربازیی ئێران
ڕووبن دیاس

**ڕووبن دۆس سانتۆس گاتۆ ئەلڤێس دیاس** (لەدایکبووی ١٤ی ئایاری ١٩٩٧) یاریزانێکی پیشەگەری پورتوگالییە و وەک بەرگریکاری ناوەڕاست یاری بۆ یانەی مانچستەر سیتی و ھەڵبژاردەی پورتوگال دەکات. بە یەکێک لە باشترین بەرگریکارەکانی جیھان دادەنرێت، بە لێھاتوویی بەرگری و سەرکردایەتی ناسراوە.
ڕووبن دیاس لە ڕێگەی ئەکادیمیای لاوانی بێنفیکاوە ھات. لە ساڵی ٢٠١٥ دەستی بە یاریکردن کردووە بۆ یانەی بەنفیکا بی و لە ساڵی ٢٠١٧ پلەی یەکەمی بەدەستھێنا، ھەروەھا وەک باشترین یاریزانی لاوی پریمەر لیگا دەستنیشانکرا. وەرزی دواتر، دیاس نازناوی خولەکەی بەدەستھێنا لە وەرزی ٢٠١٨–١٩ لەگەڵ بەنفیکا و دواتر سوپەرتاسا کاندیدۆ دی ئۆلیڤێرا لە وەرزی ٢٠١٩–٢٠, لە مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٠ گرێبەستی لەگەڵ یانەی مانچستەر سیتی پرێمیەرلیگ کرد بە بڕی ٦٨ ملیۆن یۆرۆ، ئەمەش بووە دووەم بەرزترین نرخی یاریزانێکی پورتوگالی کە خولی ناوخۆیی جێبھێڵێت. دیاس لە یەکەم وەرزیدا نازناوی خولەکە و جامی EFL ی بەدەستھێنا، لە ھەمان کاتدا گەیشتە یاری کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا. ھەروەھا وەک باشترین یاریزانی ساڵی FWA و باشترین یاریزانی ساڵی مانچستەر سیتی و باشترین یاریزانی وەرزی پرێمیەرلیگ و باشترین بەرگریکاری وەرزی چامپیۆنزلیگی یوێفا لە ساڵی ٢٠٢١ دەستنیشانکرا. دیاس یاریزانێکی پێشووی لاوانی پورتوگال بووە و نوێنەرایەتی وڵاتەکەی دەکات لە ئاستی خوار ١٦ ساڵان و خوار ١٧ ساڵان و خوار ١٩ ساڵان و خوار ٢٠ ساڵان و خوار ٢١ ساڵان. یەکەم یاری نێودەوڵەتی باڵای لە ساڵی ٢٠١٨ ئەنجامدا، لە پێکھاتەکانی پورتوگال بوو بۆ جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨, یاری کۆتایی خولی نەتەوەکانی ٢٠١٩, جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠ و جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢.
## نازناوەکان
**بنفیکا**
* پریمێرا لیگا: 2018-19
* جامی سوپەری پورتوگال: 2019

**مانچستەر**
* خولی نایابی ئینگلیزی: ٢٠٢٠–٢١, ٢٠٢١–٢٢, 2022–23
* جامی یەکێتی ئینگلتەرا: 2022-23
* جامی ئی ئێف ئێڵ: 2020–21
* خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا: 2022–23 ; پلەی دووەم: 2020–21
* جامی سوپەری ئەورووپا: 2023

**پورتوگال**

**تاکە کەسی**
* ھەڵبژاردەی پاڵەوانێتی ئەورووپای خوار ١٩ ساڵان: ٢٠١٦
* خەڵاتی کۆسمی دامیانۆ – ئاشکراکردنی ساڵ: ٢٠١٧
* باشترین یاریزانی لاوی پریمێرا لیگا: 2017-18
* ھەڵبژاردەی کۆتایی خولی نەتەوەکانی ئەورووپا: 2019
* باشترین بەرگریکاری مانگ لە پرێمیەرلیگ: ئازاری ٢٠١٨, تشرینی یەکەم/تشرینی دووەمی ٢٠١٩
* باشترین ھەڵبژاردەی پرێمیەرلیگ: 2019-20
* باشترین یاریزانی تۆپی پێی FWA: 2020–21
* باشترین ھەڵبژاردەی خولی ئینگلیزی: ٢٠٢٠–٢١ پرێمیەرلیگ، ٢٠٢٢–٢٣ پریمەرلیگ
* باشترین یاریزانی مان سیتی: 2020–21
* پێکھاتەی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا/تیپی وەرز: 2020–21, 2022–23
* باشترین یاریزانی خولی نایابی ئینگلیزی: 2020–21
* باشترین تیمی ساڵی ESM: 2020–21
* باشترین بەرگریکاری وەرزی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا: 2020–21
* تیپی جیھانی پیاوانی IFFHS: 2021
* فیفا فیفرۆ جیھانی11: 2021

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* پڕۆفایلی لە ماڵپەڕی مانچستەر سیتی ئێف سی
* پڕۆفایلی لە ماڵپەڕی یەکێتی تۆپی پێی پورتوگال 

پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤
ئاندرێ ئۆنانا

**ئاندرێ ئۆنانا** ( ; لەدایکبووی ٢ی نیسانی ١٩٩٦) یاریزانێکی پیشەگەری کامیروونییە و وەک گۆڵپارێز بۆ یانەی مانچستەر یونایتدی پرێمیەرلیگ و ھەڵبژاردەی کامیروون یاری دەکات. ئۆنانا لە ساڵی ٢٠١٠ پەیوەندی بە لاوانی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا کرد. لە ساڵی ٢٠١٥ گرێبەستی لەگەڵ یانەی ئەیاکس واژووکرد، کە ٢١٤ یاری ئەنجامدا و سێ نازناوی خولی نایابی ھۆڵەندای بەدەستھێنا. ئۆنانا لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٢ بە گواستنەوەی بێبەرامبەر پەیوەندی بە ئینتەرمیلانەوە کرد، لە تاکە وەرزیدا نازناوی جامی ئیتاڵیا و سوپەرکۆپا ئیتاڵیا لە یانەکەدا بەدەستھێنا، ھەروەھا گەیشتە یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٢٣. پاشان مانچستەر یونایتد لە ساڵی ٢٠٢٣دا ئۆنانای بە بڕی ٤٣٫٨ ملیۆن پاوەند گرێبەستی لەگەڵ کرد. لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، ئۆنانا لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٦ەوە کە یەکەم یاری خۆی ئەنجامدا، زیاتر لە ٣٠ یاری لەگەڵ ھەڵبژاردەی کامێرون ئەنجامداوە. لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ وازھێنانی لە تۆپی پێی نێودەوڵەتی ڕاگەیاند

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ئاندرێ ئۆنانا لە ماڵپەڕی مانچستەر یونایتد

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد
پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان
پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٩
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦
ھەسارەی زەوی بەشی سێیەم

وێنۆک|هەسارەی زەوی بەشی سێیەم زنجیرە دیکۆمێنتاری سروشتیی ساڵی ٢٠٢٣
**هەسارەی زەوی سێیەم** زنجیرەیەکی بەڵگەنامەیی سروشتی بەریتانییە لە ساڵی ٢٠٢٣ کە لەلایەن ستۆدیۆکانی بی بی سی و بی بی سی ئەمریکا  وە قۆناغی سێیەمی زنجیرەی هەسارەی زەوییە. دوای هەسارەی زەوی (٢٠٠٦) و هەسارەی زەوی دووەم (٢٠١٦) دێت. زنجیرەکە لەلایەن سێر دەیڤید ئاتنبۆرۆ پێشکەش دەکرێت و گێڕدراوەتەوە. بۆ یەکەمجار لە بەریتانیا لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ نمایشکرا.

## سەرچاوەکان
یەکینەی تایبەتی سابیرین

**یەکینەی تایبەتی سابیرین** () ھێزێکی کۆماندۆیە کە بەشێکە لە ھێزی وشکانیی سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی. ھێزەکانی سابیرین بەمەبەستی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان ڕاھێنانیان پێدەکرێت.

## سەرچاوەکان
زنجیرە تەلەفزۆنی ئەفریقا (٢٠١٣)

وێنۆک|زنجیرە دیکۆمێنتاری سروشتی دەربارەی کیشوەری ئەفریقا ٢٠١٣
**ئەفریقا لە (٢٠١٣)**زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنی بەریتانییە لە ساڵی ٢٠١٣ کە لەلایەن یەکەی مێژووی سروشتی بی بی سی دروستکراوە. گرنگی بە گیانلەبەرە کێوییەکان و شوێنی نیشتەجێبوونیان  دەدات لە کیشوەری ئەفریقا، و چوار ساڵ بوو لە دروستکردندا بوون. پێکهاتووە لە شەش ئەڵقەی کاتژمێری و شەش فیلمی فیچەری ١٠ خولەکی.

## سەرچاوە
ھەسارەی بەستوو

**هەسارەی بەستوو** زنجیرەیەکی بەڵگەنامەیی سروشتی بەریتانییە لە ساڵی ٢٠١١، کە لەلایەن بی بی سی  بەرهەم هێنراو.لەلایەن یەکەی مێژووی سروشتی بی بی سیەوە وێنەی گیراوە. تیمی بەرهەمهێنان کە بەرهەمهێنەری جێبەجێکار ئەلاستار فۆتەرگیل و بەرهەمهێنەری زنجیرەکان ڤانێسا بێرلۆڤیتز لەخۆدەگرێت، پێشتر بەرپرسیار بوون لە زنجیرە خەڵاتکراوەکانی هەسارەی شین (٢٠٠١) و هەسارەی زەوی (٢٠٠٦) و هەسارەی بەستوو وەک بەدواداچوونێکی جۆرێک لە فیلمەکان فەسڵ دەکرێت. دەیڤید ئاتنبۆرۆ وەک گێڕەرەوە دەگەڕێتەوە. بە مۆڵەتی بی بی سی لە وڵاتانی دیکە دابەش دەکرێت، کەناڵی دیسکۆڤەری بۆ ئەمریکای باکوور، ZDF بۆ ئەڵمانیا، ئەنتێنا ٣ بۆ ئیسپانیا و Skai TV بۆ یۆنان.زنجیرەکە لە حەوت بەشی پێکهاتووە، تیشک دەخاتە سەر ژیان و ژینگەی هەردوو ناوچەی جەمسەری باکوور و جەمسەری باشوور. تیمی بەرهەمهێنەر حەزیان دەکرد تۆمارێکی گشتگیر لە مێژووی سروشتی ناوچە جەمسەرییەکان تۆمار بکەن چونکە گۆڕانی کەشوهەوا کاریگەری لەسەر فۆرمەکانی زەوی وەک سەهۆڵبەندان و ڕەفەی سەهۆڵین و ڕادەی سەهۆڵی دەریا هەیە. زنجیرەکە ستایشی ڕەخنەگرانی زۆری لێکرا و خاوەنی نمرەی مێتاکریتیک ٩١/١٠٠یە.لە کاتێکدا زنجیرەکە بە تەواوی لە بەریتانیا پەخشکرا، بی بی سی هەڵیبژارد کە ئەڵقەی حەوتەمی زنجیرەکە کە تیایدا باس لە گۆڕانی کەشوهەوا دەکات، بکاتە شتێکی ئیختیاری بۆ سیندیککردن بە مەبەستی یارمەتیدانی فرۆشتنی بەرنامەکە لەو وڵاتانەی کە پرسەکە لە ڕووی سیاسییەوە هەستیارە. کەناڵی دیسکۆڤەری ئەمریکی لە سەرەتادا ڕایگەیاند کە تەنها شەش ئەڵقەی یەکەمی بەرنامەکە پەخش دەکەن، بەڵام دواتر ئەڵقەی حەوتەمیان زیاد کرد بۆ خشتەی بەرنامەکەیان.لە ساڵی ٢٠١٢، پەخشی ئەمریکا چوار خەڵاتی ئیمی بەدەستهێنا، لەنێویاندا زنجیرەی راستی نایاب. بەدواداچوونێک بە ناوی هەسارەی بەستو بەشی دووەم لە ئەیلوولی ٢٠٢٢ دەستی بە دەرکەوتن کرد، کە زیاتر شوێنی نیشتەجێبوونی بەستوو دەگرێتەوە نەک تەنها ناوچە جەمسەرییەکان، لە هەمان کاتدا زیاتر جەخت لەسەر مەترسی گۆڕانی کەشوهەوا دەکاتەوە.

## سەرچاوەکان

وێنۆک|هەسارەی سپی یاخود هەسارەی بستو زنجیرە دیکۆمێنتاریەکی سروشتییە لە لایەن بی بی سی بەرهەمهێنراوە.

پۆل:فیلمە دۆکۆمێنتارییەکان دەربارەی سرووشت
پۆل:ناوچەی جەمسەری باکوور
ھەسارەی بەستوو بەشی دووەم

وێنۆک|هەسارەی بەستو بەشی دووەم زنجیرە دیکۆمێنتاریەکی سروشتیە ساڵی ٢٠٢٢ بڵاوکراوەتەوە لەلایەن بی بی سی  وە.
**هەسارەی بەستو بەشی دووەم** زنجیرەیەکی بەڵگەنامەیی سروشتی بەریتانییە لە ساڵی ٢٠٢٢ کە لەلایەن بی بی سی  بەرهەم هێنراوە وەک درێژەی فیلمی Frozen Planet کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١١ پەخشکرا. زنجیرەکە لەلایەن سێر دەیڤید ئاتنبۆرۆ پێشکەش دەکرێت و گێڕدراوەتەوە بە مۆسیقای هانس زیمەر، ئادەم لوکاس و جەیمس ئێڤرینگهام، لەنێویاندا تەوەرێک کە دەنگی گۆرانیبێژ و ئاوازدانەر ئاورۆرای تێدایە.لەلایەن یەکەی مێژووی سروشتی بی بی سیەوە وێنەی گیراوە. تیمی بەرهەمهێنان کە بەرهەمهێنەری جێبەجێکار مارک براونلۆ و بەرهەمهێنەری زنجیرەکان ئەلیزابێس وایت لەخۆدەگرێت، پێشتر بەرپرسیار بوو لە زنجیرەی هەسارەی شین بەشی دووەم (٢٠١٧)ی خاوەن خەڵات. لە کاتێکدا زنجیرەی ڕەسەنی هەسارەی بەستوو سەرنجی لەسەر ژیان و ژینگە بوو لە هەردوو ناوچەی جەمسەری باکو رو باشور، ئەم زنجیرە بەدواداچوونە مەودای فراوانتر کرد بۆ ئەوەی تەواوی کرۆسفێرەکە بگرێتەوە، لە هەمان کاتدا جەختێکی زیاتری لەسەر ئەو مەترسیانە کردەوە کە دانیشتوانی ئەم ناوچانە ڕووبەڕوویان دەبنەوە وەک... لە ئەنجامی گۆڕانی کەشوهەوا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناوچەی جەمسەری باکوور
نادیا ڤیسێر

**نادیا ڤیسێر** (بە ھۆڵەندی: Nadia Visser)، (١٩٩٦ - ) گۆرانیبێژی ھۆڵەندیییە کە بەھۆی خوێندنی سترانەکانی زازاکی ناسراوە. ئەو ھەروەھا بە شێوەزارەکانی دیکەی کوردی وەکوو کرمانجی و سۆرانی و زمانەکانی دیکەش سترانی خوێندووەتەوە.

## ژیان
نادیا ڤیسێر لە ساڵی ١٩٩٦ لە وڵاتی ھۆڵەندا لە دایک بووە. لە ساڵی ٢٠١٢ لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا لەگەڵ ٢٥ کەسێکی دیکە بۆ پرۆژەیەک بە ناوی «*نەوەکانی مۆسیقا*» (Music Generations) سەردانی تورکیا و باکووری کوردستان کردووە و لەو سەفەرەدا لەگەڵ مۆسیقای ئەو ناوچانە ئاشنا بووە. نادیا ڤیسێر بەدوای ھەفتەیەک مانەوە لە ئانکارا، سەردانی دێرسیمی کردووە و لەو شارەدا لە ئەحمەد ئەسلان و مەتین کاھرامان فێری چەن ستران بە شێوەزاری کوردیی زازاکی بووە. دواتر کە دەگەرێتەوە بۆ ھۆڵەندا خوێندنی بە زازاکی بەردەوام کردووە و سترانەکانێکی زیاتری بەو شێوەزارە خوێندووەتەوە. لە فیستیڤاڵی مونزور لە ساڵی ٢٠١٤دا لەگەڵ گولێ مایێرا گۆرانیبێژی زازا ھاوکاری دەکات و پشتی ئەوە ھەندێک کاری ھاوبەش پێکەوە تۆمار دەکەن. نادیا ڤیسێر دەڵێت لەگەڵ مایێرا بەشداری فیستیڤاڵی ئازادی بوونە کە لەتێدا ھەموو ئامادەبووان دەیانتوانی پێناسەی ئازادیی لە بیروڕای خۆیان بنووسنەوە و مایێرا نووسیوە ئازادی واتە دەربڕینی خۆم بە زمانی دایکیی خۆم. ھەروەھا لەو فیستیڤاڵە کوڕێک بە زمانی ئەڵمانی گۆرانییەکی ڕاپی خوێندووە کە زمانی دایکیی نەبووە و تەنانەت زمانەکەش نەیزانیوە. ئەمانە لەسەر ڤیسێر کاریگەر بووە و دواتر کە دەگەڕێتەوە بۆ ھۆڵەندا، لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤ەوە دەستیکردووە بە فێربوونی زمانی کوردیی زازاکی.

نادیا ڤیسێر دەڵێت ھۆکاری فێربوون و خوێندنی بە زمانی کوردیی زازاکی ئەمە بووە کە بەو خەڵکە بڵێیت ناھێلین زمان و چاندەکەتان لە ناو بچێت و لە ژیان وەکوو کوردێکی زازا شەرم نەکەن. بە باوەڕی ڤیسێر چارەنووس لەگەڵ کوردە زازاکان کۆی کردووەتەوە و ئەم پەیوەندییە نابڕێندرێتەوە.
 نادیا ڤیسێر گۆتووە من بۆ ستران خوێندن بە زمانی دایکیی خۆم واتە ھۆڵەندی ھیچ کیشەیەکم نییە، بۆیە ئەو کاتێک کە زانیم بۆ خوێندن بە زازاکی ئەو ھەموو گێچەڵ لە ئارادا ھەیە تۆشی شۆک بوو. ئەو گۆتووە ملیۆنان کەس لە جیھاندا بە ئینگلیزی گۆرانی دەخوێنێتەوە، بۆیە زیابوونی کەسیکی دیکە بێ واتایە، بەڵام بۆ من خوێندن بە زازاکی واتای ھەیە، چۆنکە ئاخێوەرانی ئەو زمانە لە تەنگاویدان و ژیانێکی سەختێکی ھەیە، کاتێک من چووم بۆ دێرسیم پۆستەکانی ڕێگریان لەسەر ڕێگادا دانابوو و سەربازەکان ڕێگریان دەکرد و خەریکی کۆنترۆل بوون. ھەروەھا کارەکان بەو زمانە دەگمەنە و بۆیە بەختی ئەو زمانەش بۆ زیندوومانەوە کەمترە.

نادیا ڤیسێر چەندین سترانی لەگەڵ گرووپی مۆسیقای پێرۆ پیا خوێندووەتەوە کە بریتی لە شەش پیاوی کوردی زازای دانیشتووی ھۆڵەندایە.

نادیا ڤیسێر لە ساڵی ٢٠١٦ لەگەل ئالان جوان یەکێک لە پێشكەشكارەكانی پرۆگرامی كورد ئایدڵ ژیانی ھاوسەرگیری پێکھێناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦
پۆل:ژەنیارانی ھۆڵەندی
خورشیدە بابان

**خورشیدە عەبدولڕەحمان بابان** ناسراو بە **خورشیدە بابان** (١٩٤٠ لە ھەڵەبجە - ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٩٧ لە سلێمانی) ژنی شاعیر و نووسەرێکی باشووری کوردستان و یەکێک لە ژنە پێشەنگانی شیعری کوردی بوو.

## ژیان
خورشیدە عەبدولڕەحمان بابان لە ساڵی ١٩٤٠ لە ھەڵەبجە لە دایک بووە. لە سەردەمی منداڵییەوە باوکی کۆچی دوایی کردووە و چۆنکە ئارای لەگەڵ دایکی خۆش نەبوو، کاریگەرییەکی نەرێنەری لەسەر ژیانی داناوە. قۆناخی سەرەتایی لە ھەڵەبجە تواو کردووە و دواتر لە ساڵی ١٩٥٨ وەکوو مامۆستا لە ھەڵبجە دەستی بە کار کردووە و دوو ساڵ بەو کارەدا سەرقاڵ بووە. دواتر خولێکی تەندروستیی تێپەڕاندووە و لە فەرمانگەی دایکان و منداڵانی حەڵەبجە سەرقاڵی ئیش بووەتەوە.

خورشیدە بابان لە بواری شیعر و پەخشانی کوردی چالاک بووە و یەکەم ژنێک بووە کە بووەتە ئەندامی یەکێتیی نووسەرانی کورد. ئەو ھەروەھا لە کۆمەڵەی کەلەپووری کوردی ئەندام بووە و وەکوو ئەکتەر لە فیلمی *مەلەکە* بەشداریی کردووە. ھەروەھا ھەندێک لە ھۆنراوەکانی لەلایەن گۆرانیبێژانی کورد کرانەتەوە بە گۆرانی.

کۆتا ساتەکانی ژیانی خورشیدە بابان لە یەکێتیی نووسەرانی کورد بووە و لە ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٩٧ کۆچی دواییی کردووە و لە گۆڕستانی بەکرەجۆ بە خاک سپێردراوەتەوە.

## بەرھەمەکان
* *دیاری و یادگار: کۆبەرھەمی خورشیدە بابان* 
* *تیشک*
* *دارەوەن*
* *من ھەڵەبجەم*، ١٩٩٣

## خەڵاتی خورشیدە بابان
خەڵاتی خورشیدە بابان ھەر ساڵە لە شەوی چلەدا لەلایەن کۆمەڵەی کەلەپوور و فۆلکلۆری کورد دەبەخشرێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:شاعیرانی ژن
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠
پۆل:مردووانی ١٩٩٧
پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:شاعیرانی عێراقی
پۆل:نووسەرانی ژنی عێراقی
پۆل:خەڵکی ھەڵەبجە