فرانسیسکۆ ھایز

**فرانسیسکۆ ھایز** (؛ ١٠ی شوباتی ١٧٩١ – ١٢ی شوباتی ١٨٨٢) نیگارکێشێکی ئیتاڵی بوو. بە یەکێک لە ھونەرمەندەکانی پێشەنگی ڕۆمانسیزم دادەنرێت لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەمی میلان، و بەناوبانگە بە تابلۆ مێژوویییە گەورەکانی، تانە سیاسی و پۆترەیتەکانی.

## ژیاننامە
ڕاست|وێنۆک| فرانسیسکۆ ھایز – ''وێنەی خۆ لەگەڵ بەور و شێر'' ()
فرانسیسکۆ ھایز لە خێزانێکی مامناوەند کە خەڵکی ڤێنیز بوون، لەدایکبووە. باوکی بە ناوی جیۆڤانی بە ڕەچەڵەک فەڕەنسی بووە، و دایکی بە ناوی چیارا تۆرسێلا خەڵکی شاری مورانۆ بووە. فرانسیسکۆ بچووکترینی پێنج کوڕ بوو، لەلایەن خوشکی دایکییەوە پەروەردە کراوە. ھایز لە منداڵییەوە مەیلی بۆ وێنەکێشان ڕۆیشتووە. مامی کە سەرنجی بەھرە پێشوەختەکەی دابوو، لەگەڵ خۆی کردی بە شاگرد بۆ نۆژەنکەرەوەیەکی ھونەریی لە ڤێنیز. دواتر ھایز دەبێتە شاگردی نیگارکێش فرانسیسکۆ ماجیۆتۆ کە بۆ ماوەی سێ ساڵ لەگەڵیدا بەردەوام بوو لە خوێندن. لە ساڵی ١٨٠٦ لە خولی نیگارکێشانی ئەکادیمیای نوێی ھونەرە جوانەکان لە ڤێنیز وەرگیرا، لەوێ لەژێر دەستی تیۆدۆرۆ ماتینی خوێندوویەتی. لە ساڵی ١٨٠٩ لە پێشبڕکێیەکی ئەکادیمیای ڤێنیز بۆ ماوەی یەک ساڵ نیشتەجێبوون لە ئەکادیمیای سان لوکا لە ڕۆما سەرکەوتنی بەدەستھێنا. تا ساڵی ١٨١٤ لە ڕۆما مایەوە، پاشان ڕووی لە ناپۆلی کرد و لەوێ لەلایەن واکیم موراتەوە ڕاسپێردرا بۆ نیگارکێشانی تابلۆیەکی بەناوبانگ. لە ساڵی ١٨٥٠ ھایز وەک بەڕێوەبەری ئەکادیمیای برێرا دەستنیشانکرا.

لە ماوەی کارکردنی درێژخایەندا، ھایز سەلماندی کە بە بەرھەمەکانی تایبەتین. بەرھەمەکانی بریتی بوون لە تابلۆی مێژوویی کە بۆ سەرنجڕاکێشانی ھەستیی نیشتمانپەروەرانە داڕێژراون و ھەروەھا بەرھەمەکانی ڕەنگدانەوەی خواستی ھاوڕێیەتیکردنی شێوازێکی نیوکلاسیک بوو بۆ تەوەرە گەورەکان. ھەروەھا دیمەنەکانی پێشکەشکردنی شانۆی کێشاوە. مێژوونووسی ھونەر کۆرادۆ ڕیچی، ھایزی بە *کلاسیکیست* پێناسە کردووە کە دواتر پەرەی سەندووە و بووەتە شێوازێکی *گێژاوی سۆزداری*.
[وێنۆک| ''فرانسیسکۆ ھایز، [ماچەکە (ھایز)|ماچەکە* (١٨٥٩)]]
کارەکتەرەکانی نێو پۆترەیت و تابلۆکانی ھایز بەزۆری دانیشتوون، جل و بەرگی نامۆ و ڕەش و سپییان لەبەردایە، کە ئامێرێکیان بەدەستەوەیە یانیش ھیچیان بەدەستەوە نییە.

ھایز لە تەمەنی ٩١ ساڵیدا لە شاری میلان کۆچی دوایی کرد.

== پێشانگا ==
<gallery widths="160" heights="١٦٠">
پەڕگە:Francesco_Hayez_057.jpg|alt=Self-Portrait|*تابلۆی خۆی*
پەڕگە:Francesco_Hayez_024.jpg|alt=Reclining Odalisque (1839)|*نوێکردنەوەی ئۆدالیسک* (١٨٣٩)
پەڕگە:Francesco_Hayez_-_Portrait_of_Gian_Giacomo_Poldi_Pezzoli_-_Google_Art_Project.jpg|alt=Portrait of Gian Giacomo Poldi Pezzoli|تابلۆی جیان گاکۆمۆ پێزۆلی
پەڕگە:(Venice)_La_distruzione_del_tempio_di_Gerusalemme_-Francesco_Hayez_-_gallerie_Accademia_Venice.jpg|alt=Destruction of Temple of Jerusalem (1867)|وێرانبوونی پەرستگای ئورشەلیم (١٨٦٧)
پەڕگە:Hayez,_Fracesco_-_Crusaders_Thirsting_near_Jerusalem_-_1836-50.jpg|alt=Crusaders Thirsting near Jerusalem (1836–1850)|خاچھەڵگران لە نزیک ئۆرشەلیم (١٨٣٦–١٨٥٠)
پەڕگە:Francesco_Hayez_013.jpg|alt=Refugees of Parga (1831)|*پەنابەرانی پارگا* (١٨٣١)
پەڕگە:Francesco_Hayez_-_The_Two_Foscari_-_WGA11217.jpg|alt=Scene from Byron's drama The Two Foscari (Antonio Bernocchi family collection, today in the Museum of Fondazione Cariplo)|دیمەنی درامای بایرۆن
پەڕگە:Francesco_Hayez_022.jpg|alt=Sicilian Vespers scene 1 (1821–22)|ڤاسپەرەکانی سیسیلی ١
پەڕگە:Francesco_Hayez_023.jpg|alt=Sicilian Vespers scene 3 (1821–22)|ڤاسپەرەکانی سیسیلی ٢
پەڕگە:Francesco_Hayez_061.jpg|alt=Meeting of Esau and Jacob|*چاوپێکەوتن لەگەڵ یەعقووب*
پەڕگە:Francesco_Hayez_016.jpg|alt=New Favorite in Harem|*دڵخوازە نوێیەکان لە حەریم*
پەڕگە:Francesco_Hayez_033.jpg|alt=Portrait, Ballerina Carlotta Chabert as Venus (1830)|بالێرینا کارلۆتا چابێرت وەک ڤینۆس (١٨٣٠)
پەڕگە:Francesco_Hayez_-_Ruth.jpg|alt=Ruth (1835)|*ڕووت* (١٨٣٥)
پەڕگە:Francesco Hayez - Odalisca.jpg|alt=Odalisque (1867)|*ئۆدالیسک* (١٨٦٧)
پەڕگە:Francesco_Hayez_054.jpg|alt=Susanna at her Bath (1859)|*سوزانا لە حەوزەکەی* (١٨٥٩)
پەڕگە:Francesco Hayez - Bagnante, 1832.jpg|alt=Nude Bather|*پەڵەی ڕووت*
پەڕگە:Francesco Hayez - Odalisca che legge, 1867.jpg|alt=Odalisque reading (1867)|*ئۆدالیسک لەگەڵ کتێب* (۱۸۶۷)
پەڕگە:Hayez,_Fracesco_-_La_Meditazione_-_1851.jpg|alt=The Meditation (1851)|*بیرکردنەوە* (١٨٥١)
پەڕگە:Hayez_Ciociara.jpg|alt=Ciociara|چیۆچیرا
پەڕگە:Francesco_Hayez_056.jpg|alt=Samson and the Lion (1842)|*سامسۆن و شێر* (١٨٤٢)
پەڕگە:Francesco Hayez - Portrait de Matilde Juva Branca, 1851.jpg|alt=Portrait, Matilde Juva-Branca (1851)|ماتیڵد جوڤا-برانکا (١٨٥١)
پەڕگە:Francesco_Hayez_038.jpg|alt=Portrait, Princess di Sant' Antimo (1840–1844)|شازادە دی سانت ئەنتیمۆ (١٨٤٠-١٨٤٤)
پەڕگە:Francesco_Hayez_-_Portrait_of_Antonietta_Tarsis_Basilico.jpg|alt=Portrait, Antonietta Tarsis Basilico (1851)|ئەنتۆنیێتا تارسیس (١٨٥١)
پەڕگە:Francesco_Hayez_036.jpg|alt=Portrait, Felicina Caglio Perego di Cremnago (1842)|فیلیسیینا کاگلیۆ پێرێگۆ دی کرێمنگۆ (١٨٤٢)
پەڕگە:Francesco_Hayez_-_Ritratto_di_Antonietta_Vitali_Sola.jpg|alt=Portrait, Antonietta Vitali Sola (1823)|ئەنتۆنیێتا ڤیتالی سۆلا (١٨٢٣)
پەڕگە:Antonio_Rosmini_by_Hayez.jpg|alt=Portrait, Antonio Rosmini (1835)|ئەنتۆنیۆ ڕۆسمینی (١٨٣٥)
پەڕگە:Francesco_Hayez_041.jpg|alt=Portrait, Camillo Benso, Conte of Cavour (1864)|کامیلۆ بێنسۆ (١٨٦٤)
پەڕگە:Francesco_Hayez_048.jpg|alt=Portrait, Massimo d'Azeglio (1860)|ماسیمۆ دی ئێزێگلیۆ (١٨٦٠)
پەڕگە:Francesco_Hayez_-_Ritratto_di_Alessandro_Manzoni.jpg|alt=Portrait, Alessandro Manzoni (1841)|ئالساندرۆ مانزۆنی (١٨٤١)
پەڕگە:Francesco_Hayez_043.jpg|alt=Portrait, Conte Ninni (1823)|کۆنت نیینی (١٨٢٣)
پەڕگە:Francesco_Hayez_020.jpg|alt=Levite Ephraim (1842–1844)|لێڤیی ئەفرایم (١٨٤٢–١٨٤٤)
پەڕگە:Athlète_triomphant_de_Francesco_Hayez_1813.jpg|alt=The Victorious Athlete (1813)|*وەرزشوانی سەرکەوتوو* (١٨١٣)
پەڕگە:Francisco_Hayez_-_Vengeance_is_Sworn.jpg|alt=Vengeance is Sworn (1851)|*تۆڵەسەندن سوێندی خوارد* (١٨٥١)
پەڕگە:Hayez,_Francesco_–_Accusa_segreta_–_1847_1848.jpg|alt=Secret Accusation (1847–1848)|*نھێنی تۆمەتبار*
پەڕگە:Francesco_Hayez_059.jpg|alt=Revenge of a Rival (The Venetian Woman) (1853)|*تۆڵەسەندنەوە لە ڕکابەرێک ''(١٨٥٣)


## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٨٨٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩١
پۆل:نیگارکێش
پۆل:ئیتالیا
پۆل:وێنەکێشی
پۆل:ئیتالییەکان بەپێی پیشە