پەیماننامەی نێونەتەوەییی نەھێشتنی ھەموو شێوەکانی جیاکاریی ڕەگەزی

**پەیماننامەی نێونەتەوەییی نەھێشتنی ھەموو شێوەکانی جیاکاریی ڕەگەزی** () پەیماننامەیەکی نەتەوە یەکگرتووەکانە. نەوەی سێیەمی کەرەستەکانی پارێزگاریی مافەکانی مرۆڤ پێکدەھێنێت، پەیماننامەکە ئەندامەکانی پابەند دەکات بە جێبەجێکردنی سڕینەوە و نەھێشتنی جیاکاریی ڕەگەزی و ھاندانی تێگەیشتن لەنێوان ھەموو نەژاد و ڕەگەزەکان. ھەروەھا داوا لە لایەنەکانی پەیماننامە دەکات گوفتاری ڕقوکینە بە نایاسایی بناسێنن لە وڵاتەکانیان و ئەندامێتی لە ڕێکخراوە ڕەگەزپەرستییەکان بکەنە تاوان.

بەھەمان شێوە پەیماننامەکە ڕێکارێکی سکاڵای تاکەکەسیش لەخۆدەگرێت کە وای لێ دەکات بەسەر لایەنەکانی پەیماننامەکە بسەپێنرێت، کە ئەمە بووەتەھۆی ھاتنەکایەی شێوازێکی سنووردار لە لێکدانەوە و شیکردنەوەی پەیماننامەکە.

پەیماننامەکە لە ڕێکەوتی ٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٥ پەسەند کرا و دانرا بۆ واژووکردن لەلایەن ئەنجومەنی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان. لە ڕێکەوتی ٤ی کانوونی دووەم، خرایە بواری جێبەجێ کردنەوە. ھەتا مانگی تەممووزی ٢٠٢٠، ٨٨ واژووکەر و ١٨٢ لایەن لە پەیماننامەکە ھەبوون. پەیماننامەکە لەلایەن دەستەی نەھێشتنی جیاکاریی ڕەگەزی (CERD)ەوە چاودێری دەکرێت.

## بنەما سەرەکییەکان
بەندی یەکەمی پەیماننامەکە پێناسەی «جیاکاریی ڕەگەزی» دەکات بە:

«... ھەر جیاکاری، کردنە دەرەوە یان سنووردارکرنێک بە ھۆکاری ڕەگەزی، ڕەنگی پێست، بنەچە، سەرچاوەی نەتەوەیی یان سەرچاوەی ڕەگەزییەوە بێت کە مەبەست لێی پەکخستن یان کەمکردنەوەی بێت لە ناساندن و مامەڵەکردنی نایەکسانانە بەرامبەر بە مافەکانی مرۆڤ و ئازادییە بنچینەیییەکانی سیاسی، ئابووری، کۆمەڵایەتی، کولتووری یان ھەر بوارێکی دیکەی کۆمەڵگە.»

## ڕێگرتن لە جیاکاری
بەندی دووەم لە پەیماننامەکە سەرزەنشتی جیاکاریی ڕەگەزی دەکات و لایەنەکان پابەند دەکات بە «ھەوڵدان بە ھەموو ڕێگەیەکی گونجاو و بێ دواکەوتن بۆ دانانی سیاسەتی نەھێشتنی جیاکاریی ڕەگەزی بە ھەموو جۆر و شێوەکانییەوە». ھەروەھا داوا لە لایەنەکانی پەیماننامەکە دەکات ھانی تێگەیشتن لەنێوان ھەموو نەژاد و ڕەگەزەکان بدەن. بۆ بەدەستھێنانی ئەمانە، پەیماننامەکە داوا لە ھەموو واژووکەران دەکات کە:
* پەیڕەونەکردنی جیاکاریی ڕەگەزی لە دامودەزگا گشتییەکان.
* نەکردنی پشتگیری و بەرگری لە ھەر کردەیەکی جیاکاریی ڕەگەزی.
* پێداچوونەوە بە سیاسەتەکان، لەگەڵ ھەموارکردنەوە یان ھەڵوەشاندنەوەی ھەر یاسایەک کە دەکرێت ببێتە ھۆ یان درێژەدان بە جیاکاریی ڕەگەزی.
* لەڕێی ھەموو کارێکی گونجاو و یاسایییەوە جیاکاریی ڕەگەزی قەدەغە بکرێت لە تاکەکەس، ڕێکخراوە و دامەزراوەکان، لە چوارچێوەی ئەو دەسەڵاتانەی پێیان دراوە.
* ھاندانی کۆمەڵە، جووڵانەوە و چالاکییەکانی دیکە کە بەربەستەکانی نێوان نەژادەکان لادەبەن و سەرزەنشتی دابەشبوونی ڕەگەزی دەکەن.

لایەنەکانی پەیماننامەکە پابەند کراون بەوەی کە لە کاتی پێویست «سیاسەتی جیاکاریی ئەرێنی» بەکاربێنن بۆ چەند کۆمەڵەیەکی ڕەگەزیی دیاریکراو، بەمەبەستی دڵنیابوونەوە و مسۆگەرکردنی مافەکانی مرۆڤ و ئازادییە بنچینەیییەکان بەشێوەیەکی یەکسان و دادپەروەرانە. بەڵام ئەم ڕێکارانە دەبێت سنووردار بن و لە ھیچ ھەلومەرجێک نەبنە ھۆی نایەکسانی و مافی تایبەت بۆ کۆمەڵەیەکی دیاریکراو.

بەندی پێنجەم پابەندیی گشتی (بەندی ٢) فراوانتر دەکات، پابەندییەکی تایبەتی دەھێنێتەکایەوە کە ھەستن بە مسۆگەرکردن و دڵنیابوونەوە لە جێبەجێکردنی بنەمای «یەکسانی لەپێش یاسا»ەوە بۆ ھەموو کەسێک بەبێ گوێدانە ڕەگەز، نەژاد، ڕەنگی پێست، سەرچاوەی نەتەوەیی یان سەرچاوەی ڕەگەزی. ھەروەھا زیاتر بەردەوام دەبێت لەسەر مافە دیاریکراوەکانی ئەم یەکسانییە کە دەبێت پەیڕەو بکرێت بەسەر یەکسانیی مامەڵەکردن لەلایەن دادگاکانەوە، ئاسایش و سالامەتیی کەسەکە، بەکارنەھێنانی توندوتیژی، مافە مەدەنی و سیاسییەکان، مافە ئابووری، کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکان لەگەڵ مافی توانای گەیشتن بە شوێن و خزمەتگوزارییە گشتییەکان.

بەندی شەشەم لە پەیماننامەکە لایەنەکان پابەند دەکات کە ڕێکاری کاریگەر بگرنەبەر بۆ پاراستن و ڕێگەگرتن بەرامبەر ھەر جیاکارییەکی ڕەگەزی لەڕێی دادگا و دامەزراوە داداوەرییە یاسایییەکانەوە؛ و ئەم بەندە مافی ڕێگریی یاسایی و قەرەبووی زیانەکان لەخۆدەگرێت، کە دەکرێت ھۆکارەکەی جیاکاری بووبێت. 

## سەرچاوەکان

پۆل:پەیماننامەکانی ئالبانیا
پۆل:پەیماننامەکانی جەزائیر
پۆل:پەیماننامەکانی ئەندۆرا
پۆل:پەیماننامەکانی ئانتیگوا و باربوودا
پۆل:پەیماننامەکانی ئارجەنتین
پۆل:پەیماننامەکانی ئەرمەنستان
پۆل:پەیماننامەکانی ئۆسترالیا
پۆل:پەیماننامەکانی نەمسا
پۆل:پەیماننامەکانی ئازەربایجان
پۆل:پەیماننامەکانی بەحرەین
پۆل:پەیماننامەکانی بەنگلادێش
پۆل:پەیماننامەکانی باربادۆس
پۆل:پەیماننامەکانی بەلجیکا
پۆل:پەیماننامەکانی بەلیز
پۆل:پەیماننامەکانی بێنین
پۆل:پەیماننامەکانی بۆلیڤیا
پۆل:پەیماننامەکانی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
پۆل:پەیماننامەکانی بۆتسوانا
پۆل:پەیماننامەکانی بورکینافاسۆ
پۆل:پەیماننامەکانی بوروندی
پۆل:پەیماننامەکانی کامیروون
پۆل:پەیماننامەکانی کەنەدا
پۆل:پەیماننامەکانی کەیپڤەرد
پۆل:پەیماننامەکانی چاد
پۆل:پەیماننامەکانی چیلی
پۆل:پەیماننامەکانی کۆلۆمبیا
پۆل:پەیماننامەکانی کۆستاریکا
پۆل:پەیماننامەکانی کرواتیا
پۆل:پەیماننامەکانی کووبا
پۆل:پەیماننامەکانی قوبرس
پۆل:پەیماننامەکانی چێکۆسلۆڤاکیا
پۆل:پەیماننامەکانی دانمارک
پۆل:پەیماننامەکانی جیبووتی
پۆل:پەیماننامەکانی تیمۆری ڕۆژھەڵات
پۆل:پەیماننامەکانی ئێکوادۆر
پۆل:پەیماننامەکانی میسر
پۆل:پەیماننامەکانی ئێلسالڤادۆر
پۆل:پەیماننامەکانی گینێی ئیستوایی
پۆل:پەیماننامەکانی ئێریتریا
پۆل:پەیماننامەکانی ئەستۆنیا
پۆل:پەیماننامەکانی سوازیلاند
پۆل:پەیماننامەکانی فیجی
پۆل:پەیماننامەکانی فینلاند
پۆل:پەیماننامەکانی فەڕەنسا
پۆل:پەیماننامەکانی گابۆن
پۆل:پەیماننامەکانی گورجستان
پۆل:پەیماننامەکانی گانا
پۆل:پەیماننامەکانی گرینادا
پۆل:پەیماننامەکانی گواتیمالا
پۆل:پەیماننامەکانی گینێ
پۆل:پەیماننامەکانی گینێ بیساو
پۆل:پەیماننامەکانی ھایتی
پۆل:پەیماننامەکانی ھۆندووراس
پۆل:پەیماننامەکانی ئایسلەند
پۆل:پەیماننامەکانی ھیندستان
پۆل:پەیماننامەکانی ئیندۆنیزیا
پۆل:پەیماننامەکانی ئیرلەند
پۆل:پەیماننامەکانی ئیسرائیل
پۆل:پەیماننامەکانی ئیتالیا
پۆل:پەیماننامەکانی کۆتدیڤوار
پۆل:پەیماننامەکانی جامایکا
پۆل:پەیماننامەکانی ژاپۆن
پۆل:پەیماننامەکانی ئوردن
پۆل:پەیماننامەکانی کازاخستان
پۆل:پەیماننامەکانی کینیا
پۆل:پەیماننامەکانی کیریباس
پۆل:پەیماننامەکانی کووەیت
پۆل:پەیماننامەکانی قرغیزستان
پۆل:پەیماننامەکانی لاتڤیا
پۆل:پەیماننامەکانی لوبنان
پۆل:پەیماننامەکانی لیسۆتۆ
پۆل:پەیماننامەکانی لیبێریا
پۆل:پەیماننامەکانی لیختنشتاین
پۆل:پەیماننامەکانی لیتوانیا
پۆل:پەیماننامەکانی لوکسەمبورگ
پۆل:پەیماننامەکانی ماداگاسکار
پۆل:پەیماننامەکانی مالاوی
پۆل:پەیماننامەکانی مالی
پۆل:پەیماننامەکانی ماڵتا
پۆل:پەیماننامەکانی مۆریتانیا
پۆل:پەیماننامەکانی مۆریس
پۆل:پەیماننامەکانی مەکسیک
پۆل:پەیماننامەکانی مۆلدۆڤا
پۆل:پەیماننامەکانی مۆناکۆ
پۆل:پەیماننامەکانی مۆنتینیگرۆ
پۆل:پەیماننامەکانی مەغریب
پۆل:پەیماننامەکانی نامیبیا
پۆل:پەیماننامەکانی نیپال
پۆل:پەیماننامەکانی نیوزیلاند
پۆل:پەیماننامەکانی نیکاراگوا
پۆل:پەیماننامەکانی نیجەر
پۆل:پەیماننامەکانی نێجیریا
پۆل:پەیماننامەکانی نۆرویژ
پۆل:پەیماننامەکانی عومان
پۆل:پەیماننامەکانی پاکستان
پۆل:پەیماننامەکانی پەنەما
پۆل:پەیماننامەکانی پاپوا گینێی نوێ
پۆل:پەیماننامەکانی پاراگوای
پۆل:پەیماننامەکانی پێروو
پۆل:پەیماننامەکانی پورتوگال
پۆل:پەیماننامەکانی قەتەر
پۆل:پەیماننامەکانی ڕواندا
پۆل:پەیماننامەکانی سەینت کیتس و نیڤیس
پۆل:پەیماننامەکانی سەینت لووسیا
پۆل:پەیماننامەکانی سەینت ڤینسەنت و گرینادینز
پۆل:پەیماننامەکانی سان مارینۆ
پۆل:پەیماننامەکانی عەرەبستانی سعوودی
پۆل:پەیماننامەکانی سێنیگال
پۆل:پەیماننامەکانی سربیا و مۆنتینیگرۆ
پۆل:پەیماننامەکانی سیشێل
پۆل:پەیماننامەکانی سیەرالیۆن
پۆل:پەیماننامەکانی سینگاپور
پۆل:پەیماننامەکانی سلۆڤاکیا
پۆل:پەیماننامەکانی سلۆڤێنیا
پۆل:پەیماننامەکانی ئەفریقای باشوور
پۆل:پەیماننامەکانی کۆریای باشوور
پۆل:پەیماننامەکانی سریلانکا
پۆل:پەیماننامەکانی سورینام
پۆل:پەیماننامەکانی سوید
پۆل:پەیماننامەکانی سویس
پۆل:پەیماننامەکانی سووریا
پۆل:پەیماننامەکانی ساوتۆمێ و پرینسیپی
پۆل:پەیماننامەکانی تاجیکستان
پۆل:پەیماننامەکانی تایلەند
پۆل:پەیماننامەکانی تۆگۆ
پۆل:پەیماننامەکانی تۆنگا
پۆل:پەیماننامەکانی ترینیداد و تۆباگۆ
پۆل:پەیماننامەکانی توونس
پۆل:پەیماننامەکانی تورکیا
پۆل:پەیماننامەکانی تورکمانستان
پۆل:پەیماننامەکانی ئووگاندا
پۆل:پەیماننامەکانی ئوروگوای
پۆل:پەیماننامەکانی ئۆزبەکستان
پۆل:پەیماننامەکانی ڤێنیزوێلا
پۆل:پەیماننامەکانی ڤیێتنام
پۆل:پەیماننامەکانی یووگۆسلاڤیا
پۆل:پەیماننامەکانی زامبیا
پۆل:پەیماننامەکانی زیمبابوی
پۆل:پەیماننامەکانی بەھاما
پۆل:پەیماننامەکانی کۆماری ئەفریقای ناوەندی
پۆل:پەیماننامەکانی دوورگەکانی قەمەر
پۆل:پەیماننامەکانی کۆماری چیک
پۆل:پەیماننامەکانی کۆماری دۆمینیکان
پۆل:پەیماننامەکانی گامبیا
پۆل:پەیماننامەکانی مالدیڤ
پۆل:پەیماننامەکانی ھۆڵەندا
پۆل:پەیماننامەکانی فلیپین
پۆل:پەیماننامەکانی دوورگەکانی سلێمان
پۆل:پەیماننامەکانی یەکێتیی سۆڤیەت
پۆل:پەیماننامەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
پۆل:پەیماننامەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:پەیماننامەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:پەیماننامەکانی نیووزیلاند
پۆل:پەیماننامەکانی سوورینام