open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کۆنترۆڵی وەشان

وێنۆک|وێنکاکردنێکی چۆنێتی هەڵگرتنی گۆڕانکاریەکانی سیستمێکی پیاچوونەوە
لە ئەندازیاری نەرمەکاڵادا، **کۆنترۆڵی وەشان** (یان **کۆنترۆڵی پیاچوونەوە، کۆنترۆڵی سەرچاوە،** یان **بەڕێوەبردنی کۆدی سەرچاوە**) بریتیە لە پۆلێک سیستمی بەرپرس لە ڕێکخستنی گۆڕانکاری ناو پرۆگرامی کۆمپیوتەر، پەڕگە، ماڵپەڕی گەورە، یان هەر کۆکراوەیەکی تری زانیاری. کۆنترۆڵی وەشان پێکهاتەیەکە لە سیستمی بەڕێوەبردنی ڕێکخستنی نەرمەکاڵا. نەرمەکاڵای ناسراو "گیت" بریتیە لە جۆرێک لە کۆنترۆڵی وەشان کە دابەشکراوە، واتە ئەکرێ زیاد لە یەک کەس لە چەن جێگای جیاوازەوە کار لەسەر هەمان سەرچاوەی کۆد بکەن.

## پێڕست


پۆل:پرۆسەی گەشەکردنی بەرنامەسازی
پۆل:دابەشکاری سیستمەکانی کۆنتڕۆلی وەشان
پۆل:کۆنتڕۆلی وەشان
پۆل:پەیوەندیبەستنی تەکنیکی
پۆل:سیستمەکانی کۆنتڕۆلی وەشان
گیت

**گیت** نەرمەکاڵایەکە بۆ دواکەوتنی گۆڕانکاری ناو کۆمەڵە پەڕگەیەک، بەشێوەیەکی ئاسایی بریتیە لە ڕێکخستنی ئەنجامدانی کار لەنێوان چەن پرۆگرامکارێکدا بە هەرەوەزی بۆ پەرەپێدانی سەرچاوەی کۆدێک لە پرۆژەیەکی ئەندازیاریی پرۆگرامکردندا. ئەنجامەکانی بریتین لە خێرایی، سەروەریی داتا، و پشتیوانی کردنی کاری دابەشکراو بەشێوازێکی جیاواز لە هێڵێکی ڕێک (چەن هێڵێکی هاوتەریب کارەکان ئەنجام بدەن لە سەر سیستمی جیاواز).

## ئەمانەش ببینە

* گیتهەب

## پێڕست


پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٥
پۆل:دابەشکاری سیستمەکانی کۆنتڕۆلی وەشان
پۆل:سیستمەکانی کۆنتڕۆلی وەشان
نێوانەڕووی ھێڵ-فەرمان

**نێوانەڕووی هێڵ-فەرمان** (ئینگلیزی: command-line interface -CLI) ئەنجامدەرێکی فەرمانە بۆ پرۆگرامێکی کۆمپیوتەر لە شێوازی دەقدا. ئەو پرۆگرامەی فەرمانەکە جێبەجێ ئەکات پێی ئەوترێ **وەرگێڕی هێڵ-فەرمان** یان **چارەسەرکەری هێڵ-فەرمان**. سیستمە کارگێڕیەکان لە قاوخی کۆمپیوتەرێکدا ڕووکاری هێڵ-فەرمان جێبەجێ ئەکەن لەسەر کردارەکانی سیستمە کارگێڕیەکە. لە لینوکسدا ئەمە لە پرۆگرامی تێرمیناڵ و لە ویندۆزیشدا "دۆس" یان پاوەرشێڵ نمونەی پرۆگرامەکانین. لە سیستەمە کارگێڕیەکاندا یەک لە دوو نێوانەڕووی بەکار هاتوە کە ئەوی دیکە نێوانەڕووی گرافیکیی بەکارهێنەرە. 

## پێڕست


پۆل:مێژووی ھەڵسوکەوتی مرۆڤ و کۆمپیوتەر
نەفتشار

**نەوتشار** دێیەکی ناوچەی سوومار لە شارستانی قەسری شیرین لە پارێزگای کرماشان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە ئەم دێیە لەبەر مەیدانی نەوتی کە لە نزیکی ھەڵکەوتووە، ناسراوە.

## مرۆڤناسی
خەڵکی دێی نەفتشار کوردن و بە زمانی کوردی و زاری کەڵھوڕی قسە دەکەن.

## پێشانگا

File:Naft Shahr (4).JPG
File:Naft Shahr (3).JPG
File:Naft Shahr 2.JPG
File:Naft Shahr.JPG


## سەرچاوەکان

* بەشداربوون لە ویکیپیدیای فارسی

پۆل:گوندەکانی شارستانی قەسری شیرین
پۆل:شارستانی قەسری شیرین
پۆل:سنووری ئێران–عێراق
بەشکۆی مۆندراگۆن

**بەشکۆی مۆندراگۆن** (بە ئینگلیزی: Mondragon Corporation) بەشکۆ و فیدراسیۆنەکێک لە کۆکارییە کرێکارییەکانە کە لە ناوچەی باسکی ئیسپانیا دامەزراوە. بەشکۆی مۆندراگۆن مەزنترین کۆکاری لە سەرانسەری جیھانە.

ئەم بەشکۆیە لە ساڵی ١٩٥٦ لە شاری مۆندراگۆن لە لایەن خۆزێ ماریا ئاریزمێندیاریێتا و گرووپێک لە خوێندکارانی دامەزرا کە لە کۆلێژی تێکنۆلۆژیی پەروەردە کرابوون کە خۆی دایمەزراندبوو. یەکەمین بەرھەمی ئەم بەشکۆیە گەرمۆکەری نەوتی سپی بوو.

بەشکۆی مۆندراگۆن لەبواری گەڕینی داراییەکان ھەفتەمین بەشکۆی گەورەی ئیسپانیا و لە ھەرێمی باسک گرووپێکی بازرگانیی ڕێبەرە. ئەم بەشکۆیە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی ٧٤١١٧ کەس لە ٢٥٧ کۆمپانیا لە چوار زەمینەی چالاکیی دارایی، پێشەسازی، وردەفرۆشی و زانست بە کار گرتبوو. ئەم ڕێژەیە لە ساڵی ٢٠١٩ گەیشتووە بە ٨١٥٠٧ کەس. کۆکارییەکانی مۆندراگۆن لەسەر بنەمای داخویانیی شۆناسی کۆکاری چالاکی دەکەن کە لەلایەن یەکێتیی ناونەتەوەیی کۆکاری دەپارێزرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەشکۆی مۆندراگۆن
پۆل:کۆمپانیاکانی ھەرێمی باسک
پۆل:فیدراسیۆنی کۆکاری
پۆل:کۆمپانیا ھێشووییەکانی دامەزراوی ١٩٥٦
پۆل:کۆمپانیاکانی ئیسپانیا دامەزراوی ١٩٥٦
چەمانەوەی تەوشک

چەمانەوە یان شکاندنەوە یاخود لە ڕێ لادانی شەپۆڵەکانە لەلایەن تەوشکەوە، کە بەم ڕێگایانەی خوارەوە روودەدات.
* شکاندنەوەی ھاوێنەیی تەوشک.
*شکاندنەوەی شەپۆڵە ڕادیۆیییەکان. چەمانەوە و کەمکردنەوەی درێژی شەپۆڵەکانی ڕادیۆنە کە لەئەنجامدا پەخشێکی چاکی ڕادیۆمان دەست دەکەوێت لە بوارێکی زۆر دوور و فراواندا.
*شکاندنەوەی شەپۆڵە دەنگییەکان، دەنگەکە بە دەوری لێوارەکانی شتە ئەندازەیییەکان دەسوڕێتەوە. ئەمە توانای بیستن بەرھەم دەھێنێت تەنانەت کاتێک سەرچاوەکە بەربەست کراوە لەلایەن تەنێکی ڕەقەوە. چونکە شەپۆلی دەنگ بە بەرزی دەچەمێتەوە بە دەوری تەنی ڕەقدا.

بەڵام، ئەگەر ھاتوو تەنەکە تیرەیەکی گەورەتری لە درێژی شەپۆلی دەنگییەکە ھەبوو ئەوا 'سێبەری دەنگ' لەپشت ئەو تەنە دروست دەبێت بۆیە نایبیستین. (تێبینی: لەوانەیە ھەندێک دەنگ لە ڕێی تەنەکەوە بڵاوبکرێتەوە کە پشت دەبەستێت بە پێک ھاتە و جۆری ماددەکە).

## شکاندنەوەی ھاوێنەیی تەوشک
ئەم ھەورانەی لە چینە بەرزەکانی کەش دا ھەن لە کۆمەڵێک ئاوی ھەڵمێنراو یان دڵۆپە ئایرۆسۆلیا یان کریستاڵی سەھۆڵ پێک ھاتووە، کاتێک ڕووناکی بە ناو ئەم ھەورە تەنکانەدا ڕەت دەبێت لەت بوون یان چەمانەوەی ڕووناکی ڕوودەدات. ئەم چەمانەوەی ڕووناکییە پشت بە فریکانسی (ڕەنگ) ی ڕووناکی و قەبارەی دڵۆپەکان دەبەستێت. لە ئەنجامدا بازنەی شێوەی خڕی تەواو دروست دەبن (خەرمانە)، کە ھەمان دیاردە لە خۆر و مانگ و ھەسارەکان، یان شتێکی دیکەی گەردوونی دروست دەبێت. بەشی ھەرە دیاری ئەم نموونەیە، پەپکەیەکی ناوەندییە، کە ڕەنگەکەی نزیکە لە سپی. ئەم دیاردەیە لە ئاسمانی زەوی وەھا دەبینرێت بەڵام لە ڕاستیدا لەگەردوون ھیچ شتێک نییە. ئەم دیاردەیە جیاوازی ھەیە لە گەڵ پەلکەزێڕینە و ھاڵۆس، کە بە شێوەیەکی سەرەکی بەھۆی دڵۆپە ئاوی نزم دروست دەبێت.

وێنەی چەپ ئەڵقەیەکی کەرتبوون بە دەوری خۆرێکی ھەڵھاتوودا نیشان دەدات (خەرمانەی خۆر) کە بەھۆی کزی تێنەکەی دروست بووە بەڵام کاتێک خۆر تەواو بەرز دەبێتەوە و بەھێز دەبێت خەرمانەکە نامینێت .

لای چەپ وێنەی دووەم خەرمانەی مانگ نیشان دەدات کە مانگێکی پڕە و کۆمەڵێک تەنکە ھەور دەوریان داوە ناوەندی پەپکەکە سپییەکی گەشە و ئەلقەکانی بە ڕەنگی سوورێکی کراوە خۆیان نیشان دەدەن.

## شکاندنەوەی شەپۆڵە ڕادیۆیییەکان
تەوشک چینێکە لە گازە نیمچە ئایۆنییەکان کە لە چینە ھەرەبەرزەکان کەش دا ھەن؛ ئەم گازانە بە تیشکی کۆمیکی کە لەسەر خۆر دروست دەبێت پەیدابوون، کاتێک شەپۆلی ڕادیۆ بەناو ئەم گازانەدا ڕەت دەبێت کە نزیکەی ٨٠ کیلۆمەتر لە سەرووی زەوییەوە دەست پێ دەکات، تووشی چەمانەوە بوون دەبێت بە شێوەی چەمانەوە و شکاندنەوەی ڕووناکی. لەم حاڵەتەدا ھەندێک لە وزەی کارۆموگناتیسی لە کەوانەیەکی گەورەدا دەچەمێتەوە، بە جۆرێک کە دەتوانێت لە خاڵێکی زۆر دووردا بگەڕێتەوە سەر ڕووی زەوی (لەسەر فەرمانی سەدان کیلۆمەتر لە سەرچاوەی پەخشەوە. بەشێوەیەکی زۆر باش ھەندێک لەم شەپۆلی ڕادیۆیییە وزە لە ڕووی زەوییەوە ھەڵدەبەزێنەوە و بۆ دووەم جار دەگاتەوە تەوشک.

## چەمانەوەی دەنگە نزیکەکانی ڕووی زەوی
ئەو شەپۆلانەی دەنگ کە لە نزیک ڕووی زەوییەوە دەچەمێنەوە تووشی بەربڵاوی یاخود شکاندنەوە دەبن لە شێوەی چەماوەیی و دەگەڕێنەوە بۆ زەوی و بەر دیوار و باڵاخانەکان دەکەون. ئەم دیاردەیە دەبێتە ھۆی کاریگەری کردەیی زۆر گرنگ: کە بەھۆیەوە دەتوانین دووری و قەبارەی گۆشەکان بزانین.

لقێکی بەسوود لە دەنگسازی کە مامەڵە لەگەڵ دیزاینی بەربەستی ژاوەژاو دەکات ئەم دیاردە لەشکەرکاریی دەنگیی لە وردەکاریی چەندێتیدا دەکۆڵێتەوە بۆ ھەژمارکردنی بەرزیی گونجاو و دانانی دیوارێکی دەنگی یان بێرم لە تەنیشت ڕێگای گشتی.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:دەنگ
پۆل:دەنگناسی (فیزیک)
پۆل:بەرگەھەوا
شکاندنەوەی تەوشک

وێنۆک|دیمەنی هەیڤ کەبەشی خوارەوەی ڵێڵ بووە بەهۆی تەوشکی زەویەوە.
** شکاندنەوەی تەوشک ** یان **دابەش بوونەوەی شەپۆڵی ڕووناکی بەهۆی [[تەوشک]]ەوە** بریتیە لە هەڵگەڕانەوە و شکاندنەوەی رووناکی و شەپۆڵە موگناتیسیەکانی تر لەسەر ڕێچکەی خۆیان کاتێک بەناو بەرگە هەوای زەویدا ڕەت دەبن، ئەمەش بەهۆی جیاوازی چڕی هەواوە ڕوودەدات . لەنزیکی ڕووی زەوی ،کەبەهۆی ئەم شکانەوە تراویلکە درووست دەبێت، هەمان شت لەسەر دەنگیش جێبەجێ دەبێت  .

ئەم دیاردەیە لەسەر هەسارەکانی تری کۆمەڵەی خۆر ڕوودەدات.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکیەکان

* Astronomical Refraction—Andrew T. Young
* Java Programming1
* Java Programming2

پۆل:کۆلکە-وتارەکانی گەردوون
پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
پۆل:فیزیک
پۆل:گەردوونناسی چاودێر
قاوغ (کۆمپیوتەر)

لە زانستی کۆمپیوتەردا، **قاوغ** یان "شێڵ" بە ئینگلیزی بریتیە لە پرۆگرامێکی کۆمپیوتەر کە خزمەتگوزاریەکانی کۆمپیوتەرێک ئەخاتە بەردەست تا پرۆگرامی تر بەکاری بهێنن. بەگشتی، سیستمە کارگێڕیەکان یان نێوانەڕووی هێڵ-فەرمان یاخود نێوانەڕووی گرافیکیی بەکارهێنەر GUI بەکار ئەهێنن، بە پشتبەستن بە ڕۆڵی کۆمپیوتەری مەبەست و بەکارهێنانی تایبەت پێی. بە قاوغ ناونراوە چونکە دیوی دەری دەرەوەی سیستمێکی کارگێڕیە.

## پێڕست
ناوچەی ئیمام

**بەشی ئیمام** بەشێکە لە شارستانی سەقز لە پارێزگای کوردستان لە وڵاتی ئێران. لە ساڵی ٢٠١٦دا ۱۲،۹۴۶ کەس دانیشتووی ھەبووە.

## گوندستانەکان
بەشی زێویە له یەک شار و سێ گوندستان پێک هاتووە:
** گوندستانی ئیمام
** گوندستانی تیلەکۆ
** گوندستانی خوڕخوڕە
** شاری سونەتە

## پەراوێزەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز
پۆل:شارستانی سەقز
شێرەکان، ئەنزەل

**شێرەکان** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری ئەنزەلا نشیو، ناوچەی ئەنزەل، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
## ناو

## جوگرافیا

**شێرەکان** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی قووجغ. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی کوورا ئەڤراز.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی حەماما. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی گولانکا ئەڤراز.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٦١) کەس و (١٣) خێزان بووە.
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە کورد پێکھاتووە.
* بە کوردی (کرمانجی) دەدوێن.

## ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ
* شێرەکان
## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ورمێ
ورمێ
ورمێ
پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
پێرستی گوندەکانی سەقز

شارستانی سەقز لە پارێزگای کوردستانی ئێران ھەڵکەوتووە و لە ٤ ناوەچە و ٢٧٨ گوند پێک ھاتووە

## ناوەندی

## ئیمام

## زێویە

## سرشیو

پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
پارێزگاکانی کووەیت

وێنۆک|280px|پارێزگاکانی کووەیت
وڵاتی کووەیت لە شەش پارێزگا پێکھاتووە. دواتریش ھەر پارێزگا بە چەندین ناوچە دابەشدەکرێت.

## پارێزگاکان

## سەرچاوەکان

* https://ar.wikipedia.org/wiki/قائمة_محافظات_الكويت
* http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Governorates_of_Kuwait&oldid=539696677

پۆل:دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئاستی یەکەمی وڵاتان
پۆل:دابەشکاری وڵاتەکان لە ئاسیا
پۆل:پێرستەکانی دابەشکارییەکانی وڵاتان
پۆل:پارێزگاکانی کووەیت
پۆل:پارێزگا
شازادە یوانی لو

**شازادە خاتوون یوانی** ئیمپراتۆریەتی لو (لەدایکبووی ٢١١ پێش زایین، ١٨٧ پێش زایین) شازادە خاتوونی شانشینی ھان بوو کچی گەورەی دامەزرێنەری شانشینەکە ئیمپراتۆر گائۆزووی  و ئیمپراتۆرە لو ژی.

## ژیاننامە
ساتی لەدایکبوونی شازادە خاتوون نەزانراوە بەڵام کاتی چوونی بۆ ناو ئەرکە فەرمییەکانی حکومەتەوە، بەڵگەنامە فەرمییەکان ئاماژە بەوە ئەدەن ئەگەڕێتەوە بۆ ٢١١ پێش زاین، شازادە پێش ئەوەی باوکی لیو بانگ ببێتە سیاسەتمەدار لەدایکبوو، زۆربەی ژیانی بەوەوە خەریک بوو خۆی لەدەست ھێزەکانی دووژمن حەشاربدات

## میدیا

* کارەکتەری شازادە خاتوون لە فیلمی رکابەری جوانی لە کۆشک. ئەکتەرەکەی کارەکتەرەکە ناوی لو جیا رۆنگە

## سەرچاوەکان


#### ئاماژە بۆ سەرچاوەکان

* 
* 
* 

پۆل:شازادەخاتوونەکانی ئیمپراتۆریەتی ھان
پۆل:مردووانی ١٨٧ی پێش زایین
پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ٢ی پێش زایین
پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ٣ی پێش زایین
پۆل:ژنە چینییەکانی سەدەی دووەمی پێش زایین
پوورەدان

وێنۆک|وێنەی کۆمەڵێک کە ھەنگ بە پەڕۆیەکەوە پوورەیان داوە.

**پوورەدان** بریتییە لەوەی کە یەک پلوورە یان شانەھەنگێک دابەش دەبێت بە دوو بەشدا (یان ڕەنگە زیاتر) و بەشێکی شانە کۆنەکە بەجێ دەھێڵێت. ئەو بەشە لە شانەکە کە پوورە دەدات بچووکترە و دەکەوێتە شوێن شایەکی تازە. پوورەدان زۆربەی کات لە بەھاردا ڕوو دەدات و دەتوانێت ھەتا دوو تا سێ هەفتەی پێ بچێت. پوورەدان شێوازێکی سروشتییە کە ھەنگەکان بەکاری دەھێنن بۆ زیادکردنی جەماوەری خۆیان. ھەنگ لە کاتی پوورەداندا ڕەنگە بە شتی سروشتیییەوە، وەک دار و بەرد، بنیشێتەوە یا دەتوانێت بە شتی ناسروشتی وەک ئۆتۆمۆبیل یا دیوارەوە پوورە بدات.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەنگەکان
ئیمپراتۆر گاوۆزووی ھان

وێنۆک
**ئیمپراتۆر گاوزوی ھان** یان **لیو بانگ** (لەدایکبووی ٢٥٦ی پێش زاین - ١ی حوزەیرانی ١٩٥) (بەچینی: 劉邦) دامەزرێنەری ئیمپراتۆرییەتی ھان ماوەی فەرمانڕەوایەتی لە ٢٠٢ی پێش زاین تا ١٩٥ی پێش زاین، ناوی گۆڕەکەی «تایزو» ناوی دوای مردن گۆ یان گاۆدی «گاۆزوی ھان» تۆمارنامەی فەرمی زانیاری لەسەری (لە **شیجی** *史記*) ھێنراوە

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٣یەم
پۆل:لۆردە چینیەکان
پۆل:مردووانی ١٩٥ی پێش زایین
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٢ەمی پێش زایین
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٣ی پێش زایین
پۆل:سەدەی سێیەمی پێش زایین لە چین
پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر
پۆل:ژەنەڕالەکانی ئیمپراتۆریەتیی ھان لە جیانگسو
پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆژاوای ھان
پۆل:خەڵکی دێرینی کۆمەڵگەی پەلکە زێڕینە
شیجی

**شیجی** (بە چینی: شیجی - *史記* یان تایشیگۆنگ-شو *太史公書*) تۆماری مێژوویی دێرینی چین و جیھانی ئەوسایە، کاری تۆمارەکە لەنێوان ٩٤ی پێش زاین تەواوکراوە لە ڕۆژاوای شانشینی ھان لەلایەن مێژوونوس سیما چیان کە پێشوو تر نوسینەوەی تۆمارەکان لەلایەن باوکییەوە سیما تان دەستی پێکردووە باوکی ئەستێرەناسی مەزنی دادگای شاھانە بوو، تۆمارەکە باسی جیھانی ئەوسا ئەکا و ھەر لە تۆماری ٢٥٠٠ ساڵی ئەفسانەیی ئیمپراتۆری زەرد (ھوانگدی) تا ساتی فەرمانڕەوایی ئیمپراتۆری وو-ی ھان (لیو چی) ھەموو ئەمانە لە جیھانی ئەوسای تۆمارنووسی مێژوویی سیما چیانەوە تۆمارکراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وێژەی ئیمپراتۆریەتیی ھان
پۆل:دەقەکانی ئیمپراتۆریەتیی ھان
پۆل:مێژوونووسی چین
مزگەوتی شێخ مەزھەر

**مزگەوتی شێخ مەزهەر** مزگەوتێکی کۆنە لە شاری سەقز لە شەقامی ساحڵی و لە گەڕەکی شێخ مەزهەر کە مێژووی ئەو مزگەوتە ئەگەرێتەوە بۆ سەردەمی قاجاڕەکان لە ئێران. بەم شێوەیە تەمەنی زیاتر لە دوو سەد ساڵە. ئەم بەنا مێژوویە لە ساڵی ۲۰۰۵ بە ژومارەی ۱۲۶۷۲ لە لایەن دەولەتی ئێران دەزگای میراتی کولتووری، بە ناو بنای مللی تۆمار کرا.

## پێشانگا

Sheikh Maz'har - Saqqez - Amin Noubahar (4).jpg|ناوۆی مزگەوت
Sheikh Maz'har - Saqqez - Amin Noubahar (2).jpg|وێنەی دەرۆی مزگەوت
Sheikh Maz'har - Saqqez - Amin Noubahar (3).jpg|منارە
Sheikh Maz'har - Saqqez - Amin Noubahar (1).jpg|هەیوان مزگەوت

 
## سەرچاوەکان

ماڵپەڕی فەرمانداریی شاری سەقز (بە فارسی) 

پۆل:مزگەوتەکانی کوردستان
پۆل:مزگەوتەکانی ئێران
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کوردستان
سیما تان

**سیما تان** 司马谈 (١٦٥ی پێش زاین- ١١٠ پێش زاین) مێژوو نووس و ئەستێرەناسی چینییە لە کە لە سەردەمی ڕۆژاوای شانشینی ھان ژیاوە

## خوێندن و پیشە
سیما تان ئەستێرەناسی لەگەل تانگ دوو، تاۆیزم لەژێر مامۆستا ھوانگ، لە تەمەنی ٢٥ لە ساڵی ١٤٠ ی پێش زاین چووەتە بەشی ئەستێرەناسی لە دادگا کە لە کارەکەی بەردەوام بووە تا ساتی کۆچی دوایی.

لە نوسراوەکانی کە دۆزراونەتەوە، سیما تان شەش فەلسەفە یان قوتابخانە پێناسە دەکات وەک:
* کۆنفۆشیزم (儒家 ڕو جیا)
* داۆیزم (道家 داۆ جیا)
* شەرعییەت (法家 فوجیا)
* مۆھیزم (墨家 موجیا)
* قوتابخانەی ناوەکان (名家 مینگ جیا)
* قوتابخانەی سروشتییەت (陰陽家/阴阳家 ینگ یانگ جیا) (بیرمەندی ناسراو زۆو یان)

## سەرچاوەکان
* 
* 
* 

پۆل:مردووانی ١١٠ی پێش زایین
پۆل:ئەستێرەناسە دێرینەکان
پۆل:مێژوونووسانی شانشینی ھان
پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ٢ی پێش زایین
پۆل:مێژووناسانی ئیمپراتۆریەتی ھان
ھێلینا بۆنھام کارتەر

**ھێلینا بۆنھام کارتەر** (: لەدایکبووی ٢٦ی ئایاری ١٩٦٦) خانمەئەکتەری ئینگلیزییە. کارتەر ناسراوە بە ڕۆڵگێڕان لە فیلمگەلی سەربەخۆ و بلۆکباستەردا. خاوەنی چەن خەڵاتێکە وەک خەڵاتەکانی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی، سێ خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە، ھەروەھا پاڵێوراوە بۆ دوو خەڵاتی ئۆسکار، نۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب، چوار خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم و سێ خەڵاتی تەلەڤیزیۆنی ئەکادیمیای بەریتانی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی لەندەن
پۆل:باشترین خانمەکتەرە پشتگریکەرەکان لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی بەریتانی بافتا
پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی
پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیجی ئینگلیزی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز
پۆل:خەڵکی ئینگلیزی بە ڕەچەڵەک ئیسپانی
مەسجێد سولەیمان

**مەسجێد سولەیمان** یەکێک لە شارەکانی پارێزگای خووزستان و پایتەختی ئێڵی بەختیارییە. یەکەمین بیری نەوت لە ڕۆژھەڵاتی ناوین، لە ئەم شارە هەڵکەندرا. مەسجێد سولەیمان بە شاری یەکەمینەکان ناسراوە.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای خووزستان
* شارستانی مەسجێد سولەیمان

## سەرچاوەکان


پۆل:شارستانی مەسجێد سولەیمان
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای خووزستان
پۆل:شارەکانی کوردستان
شارستانی مەسجێد سولەیمان

**شارستان مەسجێد سولەیمان** یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای خووزستانە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری مەسجێد سولەیمانە.

## دانیشتووان
خەڵک ئەم شارە لە خێڵی بەختیارین و نەتەوەیان کوردە.

## دابەشکاری کارگێڕی
شارستان مزگەوت سلێمان ٢ شار، ٣ ناوچە و ٦ گوندستانی هەیە.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای خووزستان
* مەسجێد سولەیمان

## سەرچاوەکان


پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای خووزستان
پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ھۆوەیزە

**ھۆوەیزە** شارێکە لە پارێزگای خووزستان.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای خووزستان
* شارستانی ھۆوەیزە

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای خووزستان
شارستانی ھۆوەیزە

**شارستانی ھۆوەیزە** یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای خووزستانە. ناوەندی ئەم شارستانە، شاری ھۆوەیزەیە.

## دانیشتووان
خەڵکی ئەم شارە زۆرینەیان عەرەبە.

## ئەمانش ببینە
* پارێزگای خووزستان
* ھۆوەیزە

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای خووزستان
جامی ٢٥ی کەنداوی عەرەبی

**جامی ٢٥ی کەنداوی عەرەبی** () ٢٥ەمین پاڵەوانێتیی جامی کەنداوی عەرەبییە، کە ھەر دوو ساڵ جارێک لە یەکێک لەو ھەشت وڵاتەی لە فێدراسیۆنی تۆپی پێی جامی کەنداوی عەرەبیدا ئەندامن بەڕێوە دەچێت. ڕۆژی ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩، فێدراسیۆنی تۆپی پێی جامی کەنداوی عەرەبی ڕایگەیاند کە شاری بەسرە لە عێراق میوانداری پاڵەوانییەتییەکە دەکات، دوای ئەوەی ھیچ وڵاتێکی کەنداو خۆیان کاندید نەکرد، بە فەرمی و بە کۆی دەنگی ئەندامان عێراق بۆ جاری دووەم لە مێژووی خۆیدا میوانداریی ئەم پاڵەوانێتییە دەکات دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٧٩ بۆ جاری یەکەم میوانداری کرد لە شاری بەغدا، پێشتر بڕیار وابوو عێراق میوانداری جامی ٢٣ بکات بەڵام بەھۆی ئەو قەدەغەبوونەی کە فیفا لەسەر عێراقی دانابوو نەیتوانی میدوانداری بکات و وڵاتی کووەیت ئەرکی ڕێکخستن و میوانداری لە ئەستۆ گرت. پاش لابردنی ئابلوقە وەرزشییەکان لەسەر عێراق ئامادەی خۆی نیشاندا بۆ میوانداری کردنی ئەم پاڵەوانێتییە.عێراق چوارەم نازناوی خۆی بەدەستهێنا بە بردنەوەی بە ئەنجامی ٣-٢ لە عومان دوای کاتێکی زیادکراو لە یاری کۆتایی.

## ھەڵبژاردە بەشداربووەکان

## شوێنەکان

## قۆناغی کۆمەڵەکان

### کۆمەڵەی یەکەم

### کۆمەڵەی دووەم

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عومان

وێنۆک|یاریزانانی عومان لە جامی ئاسیای ٢٠١٩
هەڵبژاردەی تۆپی پێی عومان (بە عەرەبی :نمنتخب عمان لكرة القدم) نوێنەری فەرمی وڵاتی عومان لە تۆپی پێ و لە لایەن یەکێتی تۆپی پێی عومان سەرپەرشتی دەکرێت . یەکێتی  تۆپی پێی عومان ساڵی ١٩٧٨ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٧٩ دەبێتە ئەندلمی فیفا . یەکەم یاری نێودەوڵەی لە ٢ی سێپتەمبەر١٩٦٥  بەرامبەر هەڵبژاردەی سودان بوو کە بە ئەنجامی (١٥-٠ ) یارییەکەی دۆڕاند ساڵی ٢٠٠٤ بۆ یەکەم جار بەشداری جامی نەتەوەکانی ئاسیا بوو . هەڵبژاردیی تۆپی پێی عومان توانویەتی دووجار نازناوی جامی کەنداوی عەرەب بەدەست بهێنێت  (٢٠٠٩، ٢٠١٧–١٨) .
## سەرچاوەکان

پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
بێدینی

**بێدینی** یان **بێئایینی** بە نەبوون یان ڕەتکردنەوەی ئایین دەڵێن. بەپێی لێکۆڵینەوەی جێھانی ناوەندیی لێکۆڵینەوەی بیۆ لە ساڵی ٢٠١٢ لە ٢٣٠ وڵات و ھەرێم، ١٦٪ لە دانیشتووانی جیھان سەر بە ھیچ ئایینێک نین. لە ئەو چەند ساڵانەدا ژمارەی دانیشتووانی کەسە بێ ئایینەکان بەرەو زۆر دەڕوات. بێدینی بە مانای بێخوایی نییە. ھەندێک کەس ھەن کە پەیڕەوی ھیچ ئایینێک نین بەڵام باوەڕیان بە خوداپەرستی ھەیە.

## ئاماری بێدینی بەپێی وڵات
وێنۆک|upright=2.5|ئاماری بێدینی بەپێی وڵات، ساڵی ٢٠١٠.
وێنۆک|upright=2.5|نەخشەی ئەو وڵاتانەی ئایینی بێنرخ دەزانن.

## ئەمانەش ببینە
* بێخوایی
* کافر

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* *[https://research.kent.ac.uk/understandingunbelief/ Understanding Unbelief]* پڕۆگرامێک لە زانکۆی کێنت. 
* "Will religion ever disappear?"، بی بی سی فیووچڕ، لەلایەن ڕاشێڵ نوێر، لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٤.
سووسەنگرد

**سووسەنگرد** شارێکە لە پارێزگای خووزستان.

## کەشوھەوا
ئەم شارە لە هەموو ڕۆژەکانی ساڵدا گەرمە.

## ئەمانەش ببینە
پارێزگای خووزستان

شارستان دەشت ئازادەگان

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای خووزستان
شارستانی دەشت ئازادەگان

**شارستان دەشت ئازادەگان**  یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای خووزستانە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری سووسەنگردە.

## دانیشتووان
خەڵک ئەم شارە زۆرینەیان لە نەتەوەی عەرەبە.

## ئەمانەش ببینە
پارێزگای خووزستان

سووسەنگرد

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای خووزستان
سێگرکان

**سێگرکان** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.

## ناو

## جوگرافیا

**سێگرکان** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی گارانە. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی ھێشمەوا.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی گرناسر. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی دوکانا.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٦١٥) کەس و (١٠٦) خێزان بووە.
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە کورد پێکھاتووە.
* بە کوردی (کرمانجی) دەدوێن.

## ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ورمێ
ورمێ
ورمێ
پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
جێگری سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کورستان

جێگری سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان، جێگری سەرۆکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستانە، کەناوچەیەکی خۆبەڕێوەبەری سەربەخۆییە لە باکووری عێراق. پەرلەمانی کوردستان متمانە دەبەخشێت بە حکوومەت و چاودێرە بەسەر کارەکانییەوە. یارمەتی دەری سەرۆک وەزیرانە و ئەرک و کارەکانی بە پێی یاسا داڕێژراوە . لە ئێستادا قوباد تاڵەبانی ئەندامی سەرکرادایەتی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان لە ٢٠١٤وە لەو پۆستەدایە .

## سەرچاوەکان
بەختیاری

وێنۆک
وێنۆک
**بەختیاری** یان لوڕ بەختیاری یەکێکن لە تیرەکانی هۆزی لوڕ کە بەشێکن لە کوردن و لە باشوری ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەژین. بەشێوەیەکی بەرفراوان لە ورووگەڕ، ئەھواز، ئەسفەھان، شاری کورد. بە زاری بەختیاری دەئاخێڤێنن و سەر بە ئایینی ئیسلامی شیعەن.
## سەرچاوەکان

پۆل:لوڕ
پۆل:کورد
پۆل:بەختیاری
پۆل:پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری
پۆل:پارێزگای ئەسفەھان
پۆل:پارێزگای خووزستان
پۆل:پارێزگای لوڕستان
جەیسن واتکینز

| nationality        = ئینگلیز
| occupation         = ئەکتەر
| years_active       = ١٩٨٦–ئێستا
| spouse             = کلارا فڕانسیس
| children          = ٥
}}
**جەیسن واتکینز** ؛ لەدایکبووی ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٦) ئەکتەرێکی ئینگلیزە. جەیسن بە ڕۆڵگێڕانی، لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی تاج (٢٠١٦) ناسراوە. ھاوسەرگیری لەگەڵ کلارا فرانسیس کردووە پێنج منداڵیان ھەیە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەی ھونەری درامی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری بافتا (تەلەڤیزیۆن)
ئیسکولاستیک

**ئیسکولاستیک** کۆمەلە قەتابخانەیەک بوون لە سەدەکانی ناوەراست، شێوازێکی تایبەتی خوێندن و فێرکردنیان ھەبوو، ئەم قوتابخانانە تایبەت بوون بە فێرکردنی حیکمەت و فەلسەفە ھەروەھا ڕووگەیەکی مەزھەبیان ھەبوو کە تایبەت بوون بە کڵێساوە. 

سەبارەت بە وشەی ئیسکولاستیک ھیچ وشەیەکی کوردیمان نییە ھاوتای ئەو وشەیە بێت و من لە کتێبێکی ( د.علی شەریعەتی)  وەرم گرتووە، بە فارسیش وا دەنوسرێت (اسکولاستیک)، وە لە ئینگلیزیدا بە scholastic دەنووسرێت، بۆ زیاتر ئاشنابونتان بەم قوتابخانەو بەم چەمکە ئەو بەستەرە دەرەکیە بکونەوە کە بۆم داناون.

پۆل:نەریتە فەلسەفییەکان
ئیمپراتۆرە لو

**ئیمپراتۆر لوو** یان **ئیمپراتۆر لوو ژی 吕后** (ئیمپراتۆری دایک **道格**) (لەدایکبووی ٢٤١–١٨٠ پێش زاین) وەک ئیمپراتۆرە لوو ناسراوە، (خاتوونی ئیمپراتۆرە گاۆی ھان -بە چینی ئاسانکراو **汉高后 ،** چینی دێرین: **漢高后** شێوازی خوێندنەوە:ھان گاۆ ھۆو) ھاوسەری ئیمپراتۆر گاۆزووی ھان دامەزرێنەری شانشینی ھان بوو، ڕۆڵێکی کاریگەری ھەبوو لە حکوومەتی ھان و بەڕێوەبردنی حکوومەتی ناوەوە، و بەشێوەیەکی فەرمی یەکێک بووە لەو ژنانەی لەمێژوودا فەرمانڕەوایەتییان کردووە. دوو مناڵی ناسراویان ھەبوو لیو ینگ دواتر بووبە (ئیمپراتۆر ھوویدی ھان) و شازادە خاتوون یوانی لوو) لوو ژی یەکەم ژن بوو کە ناونیشانی ئیمپراتۆرە و ھێزی فەرمانڕەوایی وەرگرتبێت لە چین دوای مردنی ئیمپراتۆر ناونیشانی نوێنەری پێدرا کە دواتر لە شوێنی کوڕەکەی و نەوەکەی بۆ ماوەیەک فەرمانڕەوایی کرد.

## سەرچاوەکان


پۆل:مردووانی ١٨٠ی پێش زایین
پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ٣ی پێش زایین
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٣ی پێش زایین
پۆل:خانمەئیمپراتۆرەکانی ئیمپراتۆریەتیی ھان
پۆل:خانمەئیمپراتۆرە داوەگرەکانی ئیمپراتۆریەتیی ھان
پۆل:سیاسەتمەدارەکانی ئیمپراتۆریەتیی ھان لە شاندۆنگ
پۆل:ڕاسپێردراوەکانی چین
ئیمپراتۆر ھو وی ھان

**ئیمپراتۆر ھووی ھان** یان **ئیمپراتۆر ھوو ویدی ھان**، (漢惠帝 - ھان ھو-وی-دی) (لەدایکبووی ٢١٠ی پێش زاین تا ئەیلوولی ١٨٨ی پێش زاین) دووەم ئیمپراتۆری ھان بوو لە مێژووی دێرینی چین دووەم کوڕی ئیمپراتۆر گاۆزوو بوو. یەکەم کوڕی ئیمپراتۆر لوو ژی بوو، ئیمپراتۆر بەھۆی بێ کاریگەر بوونی لە فەرمانڕەوایی کردن خاتوونی ئیمپراتۆرە لو ژی لەجیاتی ئەو فەرمانڕەوایی ئەکرد ھەرچۆنێک بێت کارەکانی ئیمپراتۆر بریتی بوون لە کۆتایی پێھێنانی یاسای سووتاندنی کتێبەکان و زیندە بەرچاڵکردنی زاناکان، و ھەوڵی دا برا بچووکەکەی شازادە ڕوویی لە مردن ڕزگار بکات لەدەست ئیمپراتۆر لوو ژی بەڵام شکستی ھێناو براکەی مرد، دوایی ئەو کارەساتە ئیپمراۆر دەستی بە خواردنەوە و ڕابواردن کرد و بە تەمەنێکی گەنج مرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٢١٠ی پێش زایین
پۆل:مردووانی ١٨٨ی پێش زایین
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٢ەمی پێش زایین
پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆژاوای ھان
پۆل:خەڵکی دێرینی کۆمەڵگەی پەلکە زێڕینە
ئیمپراتۆر چیان شاوۆ

**ئیمپراتۆر چیانشائۆ** (بە چینی: 漢前少帝، لەدایکبووی ١٩٣ی پێش زاین تا حوزەیرانی ١٨٤ی پێش زاین) ناوی کەسی: لیو گۆنگ بە چینی:劉恭) سێیەم ئیمپراتۆری ھان بوو گەورەترین کوڕی ئیمپراتۆر ھووی ھان بوو. زانیارییەکی کەم دەربارەی ژیانی تایبەت ئیمپراتۆر چیان لەبەر دەستە دوایی مردنی باوکی کە پێشوو تر شازادەی جێنیشین بوو ھاتە سەر تەخت ھەرچۆنێک بێت داپیرەی بە فەرمی سەرۆکایەتی تەواوی دام و دەزگاکانی حکوومەتی دەکرد. دوای مردنی ئیمپراتۆری کوڕەکەی لیو ھۆنگ دێتە سەر تەخت.

## سەرچاوەکان
* کتێبی تۆماری مەزنی چین شیجی [//zh.wikisource.org/wiki/史記/卷009 بەرگی نۆیەم] (بە زمانی چینی)
* کتێبی تۆماری ھان بەرگی سێیەم
* کتێبی تۆماری زی-ژی تۆنگ-جیان بەرگی ١٢ و ١٣ (بە زمانی چینی)

پۆل:مردووانی ١٨٤ی پێش زاین
پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆژاوای ھان
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٢ەمی پێش زایین
ئیمپراتۆر ھاوۆشاوۆی ھان

**ئیمپراتۆر ھاۆشاۆی ھان** یان **ئیمپراتۆر ھاۆشاۆدی ھان**، بە چینی:漢後少帝) ناوی کەسی: لیو ھۆنگ، چوارەم ئیمپراتۆری ھان بوو کوڕی ئیمپراتۆر ھووی بوو، زانیارییەکی کەم لەسەر ژیانی ئیمپراتۆر ھاۆشاۆ ھەیە دوای مردنی باوکی براکەی لیو گۆنگ چووە سەر تەخت.

## سەرچاوەکان
* کتێبی تۆماری مەزنی چین شیجی [//zh.wikisource.org/wiki/史記/卷009 بەرگی نۆیەم] (بە زمانی چینی)
* کتێبی تۆماری ھان بەرگی سێیەم
* کتێبی تۆماری زی-ژی تۆنگ-جیان بەرگی ١٢ و ١٣ (بە زمانی چینی)

پۆل:مردووانی ١٨٠ی پێش زایین
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٢ەمی پێش زایین
پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆژاوای ھان
تێکچوونی ھۆزی لوو

**تێکچوونی ھۆزی لوو** بریتییە لە تێکچوون و وەرگەڕانەوەی ھۆزەکە دوای مردنی ئیمپراتۆر لوو ژی.

## زیاتر بخوێنەوە
* [//zh.wikisource.org/wiki/欽定古今圖書集成/明倫彙編/宮闈典/皇太后部 کۆکراوەی کتێبی شاھانەی دێرینی ئیمپراتۆری، وشەی نھێنی کۆشک، بەشی شاژن، کۆکراوەی کتێبە دێرینەکان و مۆدێرنەکان] (بە زمانی چینی)

پۆل:ئیمپراتۆریەتی ھان
حەوتکل

**حەوتکل** شارێکە لە پارێزگای خووزستان. ئەم شارە دوای مزگەوت سلێمان دووهەمین شاری نەوتی ئێرانە.

## ئەمانەش ببینە
پاریزگای خووزستان

شارستان حەوتکل

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی پارێزگای خووزستان
شارستانی حەوتکل

**شارستان حەوتکل** یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای خووزستان. ناوەند ئەم شارستانە، شاری حەوتکلە.

## دانیشتووان
دانیشتووانی ئەم شارە کوردن و لە خێڵی بەختیارین.

## ئەمانش ببینە
پارێزگای خووزستان

حەوتکل

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای خووزستان
پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
میرکات

250px|وێنۆک|سێ میرکات
**میرکات** یان **سووریکات** (، ناوی زانستی: Suricata suricatta) جۆرێک بانبانکەی بچووکە لە باشووری ئەفریقا دەژی. بە ھەبوونی سەرێکی پان، چاوی گەورە، لمووزێکی قیت، قاچی درێژ، کلکێکی باریک، و بەرگی قاوەیی ڕێڕێ دەناسرێتەوە. درێژیی جەستە و سەری دەوروبەری ٢٤-٣٥ سانتیمەترە، و کێشەکەی عادەتەن لەنێوان ٠.٦٢ و ٠.٩٧ کیلۆگرامە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شیردەرەکانی باشووری ئەفریقا
کەچەڵاوا، مەرگەوەڕ

**کەچەڵاوا** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.

## ناو

## جوگرافیا

**کەچەڵاوا** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی دەزگر. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی سێودینەوا.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی بەست. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی کایەلار لە باکووری کوردستان.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٧) کەس و (٨) خێزان بووە.
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە کورد پێکھاتووە.
* بە کوردی (کرمانجی) دەدوێن.

## ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ورمێ
ورمێ
ورمێ
پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
سوپای خالید کوڕی وەلید

**سوپای خالید بن ئەلوەلید** گروپێکی چەکداری سەلەفی جیھادیە و لە باشووری سووریا کار دەکات لەلایەن یەکگرتنی لیوای شەهیدانی یەرموک و بزووتنەوەی موتانای ئیسلامی و سوپای جیهادەوە دروست بوو، کە هەموویان بە داعشەوە بەسترابوون، لە ۲۱ی ئایاری ۲۰۱٦ ئەو دەستەیە کۆنترۆڵی بەشێکی خاکی باشووری ڕۆژهەڵاتی بەرزاییەکانی جۆلان دەکات و لەگەڵ فراکسیۆنەکانی ئۆپۆزسیۆنی سووریا لە ناکۆکیدایە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:بەرزاییەکانی گۆلان
پۆل:شەڕی ناوخۆیی سووریا
پارێزگای موبارەک ئەلکەبیر

**پارێزگای موبارەک ئەلکەبیر** () یەکێک لە شەش پارێزگاکانی کووەیتە. ئەو پارێزگایە لە ساڵی ٢٠٠٠دا دامەزرا. ناوەندەکەی شاری موبارەک ئەلکەبیرە.

ناوچەکانی پارێزگای موبارەک ئەلکەبیر بریتین لە:

* ئەبوو ئەلحەسەنیا
* ئەبوو فووتایرا
* ئادان
* ئەلقورئان
* قوسر
* فینتاس
* فونایتس
* میسلا
* موبارەک ئەلکەبیر
* سەباح ئەلسەلام
* سەبحان
* ویستای باشووری
* ویستا 

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگاکانی کووەیت

## سەرچاوەکان


پۆل:پارێزگاکانی کووەیت
پارێزگای ئەحمەدی

**پارێزگای ئەحمەدی** () یەکێک لە شەش پارێزگاکانی کووەیت و دووەمین پارێزگای گەورەی ئەو وڵاتەیە. ناوەندەکەی شاری ئەحمەدییە. بەشێکی گەورە و گرنگی نەوتی کووەیت لەو پارێزگایە ھەڵکەوتووە.

## سیاسەت
جابر عەبدوڵڵا جابر عەبدوڵڵای دووەم لە ساڵی ١٩٦١ ھەتا ١٩٨٥ کرایە پارێزگار.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگاکانی کووەیت

## سەرچاوەکان


پۆل:پارێزگاکانی کووەیت
ئیمپراتۆر وێن

**ئیمپراتۆر وێنی ھان** (لەدایکبووی ٢٠٣ی پێش زاین تا تەممووزی ١٥٧ی پێش زاین) پێنجەم ئیمپراتۆری ھان بوو، ناوی کەسی **لیو ھێنگ** (劉恆) بوو کوڕی ئیمپراتۆر گاۆی ھان بوو دایکی ئیمپراتۆرە (بـۆ) بوو، دوای ئەوەی ئیمپراتۆر گاۆ سەرکەوت بەسەر ھەڵگەرانەوەکەی ناوچەی (دای) لیو ھێنگی کرد بە شازادەی ناوچەی دای.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠ی پێش زاین
پۆل:مردووانی ١٥٧ی پێش زاین
پۆل:شازادەی دای
پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆژاوای ھان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠ی پێش زایین
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٢ەمی پێش زایین
مەقامی کورد

**مەقامی کوردی** () یەکێکە لە مەقامە مۆسیقایییە باوەکان و مەقامی سەرەکییە لە بنەماڵەی مۆسیقای کوردیدا. زۆرێک لە گۆرانییە عەرەبییەکان لەسەر ئەم مەقامە گوتراون و قورئانخوێنەکانیش کەڵکی لێ وەردەگرن. یەکێکە لەو مەقامانەی موزیکی ڕۆژھەڵاتی کە چارەکە تۆنی تێدا نییە و بۆیە لە مۆسیقای ڕۆژاوایی وەک موزیکی ئیسپانیش ھەیە. لەبەر کەمی چارەکە تۆن ئاسانترین شێوازی مەقامەکە لەسەر **تۆنی ڕێیە**. تایەر تۆفیق یەکێک لە بەناوبانگترین مەقامبێژەکانی ئەم مەقامە مۆسیقاییەیە.

## سولەمی مەقام
مەقامی کورد لە سێ ڕەگەز پێکھاتووە: مەقامی کورد زۆرجار یان باوترین شێوازەکانی، لەسەر تۆنی (ڕێ) یە. شێوازی دووەم مەقامی کوردی بڕگەیەک لە مەقامی نەھاوەند تێیدا یان بڕگەیەک لە نەوا لەسەر تۆنی (سۆڵ). بەم شێوەیە:
ڕێ - می بیمۆڵ - فا - سۆڵ - لا - سی بیمۆڵ - دۆ - ڕێ

350px|پەیژەکانی مەقامی کوردی|چەپ

[وێنۆک|[پەیژە (مۆسیقا)|پەیژەکانی مەقامی کوردی لەسەر ئامێری عوود]]

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
چاو چۆ

چاو چۆ (بە چینی ئاسانکراو: 晁错، دێرین:晁錯، لەدایکبووی ٢٠٠ی پێش زاین تا ١٥٤ی پێش زاین) ژیاوە لە ئیمپراتۆریەتی ھان، سیاسەتمەدار، فەیلەسوف، نوسەر، ڕاوێژکاری ئیمپراتۆریەتی ھان، بەناوبانگە لە بەھرەمەندبوونی لە سیاسەت و ڕوانبین

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠ی پێش زاین
پۆل:مردووانی ١٥٤ی پێش زاین
پۆل:نووسەرە سەربازییەکان لە چینی دێرین
پۆل:سیاسەتمەدارەکانی ئیمپراتۆریەتیی ھان لە ھێنان
پۆل:سیاسەتمەدارەکانی سوچانگ
پۆل:نوسەرەکانی سوچانگ
پۆل:فەیلەسووفەکانی زنجیرە فەرمانڕەوایی ھان
پۆل:فەیلەسووفەکانی ھێنان
چانگان (پایتەختی ھان)

**چانگان** (بە چینی ئاسانکراو: 长安; چینی دێری: 長安 خوێندنەوە: چانگان) پایتەختێکی مێژوویی دێرینی چینە کە پایتەختی زیاتر لە ١٠ شانشین بووە لە چین، لە جیھانی مۆدێرینی ئەمرۆ بە (سیان) ناسراوە لە شانکسی، چانگان بە چینی واتای «ئاشتی ھەمیشەیی».

## سەرچاوەکان

پۆل:ئیمپراتۆریەتی ھان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
پۆل:پایتەختە دێرینەکانی چین
پۆل:خانەدانی تانگ
پۆل:شانشینی سین
پۆل:شوێنەکان بە درێژایی رێگای ئاوریشم
شانشینی وو (ئیمپراتۆریەتی ھان)

شانشینی وو (بە چینی: 吳國) شانشینێک بوو لەناو ئیمپراتۆریەتی ھان لە ئێستادا ئەکەوێتە باشووری جیانگسوی چین و باکووری ناوچەکانی ژێیجیانگ

## سەرچاوەکان

* تۆماری مەزنی شیجی 
* تۆماری مەزنی شیجی 
پۆل:مێژووی جیانگسو
پۆل:شانشینەکانی ئیمپراتۆریەتی ھان
شانشینی چوو (ئیمپراتۆریەتی ھان)

شانشینی وو (بە چینی: 吳國) شانشینێک بوو لەناو ئیمپراتۆرییەتی ھان لە ئێستادا دەکەوێتە باشووری جیانگسوی چین و باکووری ناوچەکانی ئانھوی

## سەرچاوەکان
* تۆماری مەزنی شیجی 

پۆل:شانشینەکانی ئیمپراتۆریەتی ھان
ھەڵگەرانەوەکەی حەوت ویلایەتەکەی ھان

وێنۆک
**ھەڵگەرانەوەکەی حەوت ویلایەتەکە** یان **کودەتاکەی حەوت شانشینەکە** بە (چینی ئاسانکراو: 七国之乱 چینی دێرین:七國之亂 شێوازی خوێندنەوە: چی گۆ-ژی لوان) ھەڵگەرانەوەکە لەناو ئیمپراتۆرییەتی ھان لەلایەن حەوت شانشینە خۆبەڕێوەرییە (ئۆتۆنۆمی) کە لە ١٥٤ی پێش زایین دەستیپێکرد بۆ سەر ئیمپراتۆری ئەوسای ھان لە دژی فەرمانڕەوایی ناوەندی بۆ حوکمکردنی سەرانسەری لە ئیمپراتۆرییەتەکە لەلایەن پادشاکانی حەوت ویلایەتەکە (ویلایەتەکانی، وو، چوو، ژاۆ، جیاۆسی، جیاۆدۆنگ، زیچوان، جینان)

## ڕوونکردنەوەی نەخشە
کلیلە نەخشە: **ڕەنگەکان** زەرد، پەمەیی، پرتەقالی تۆخ، **ھێماکان**: ھێمای سووری پچر پچر، ئەستێرە، خاڵێکی بازنەیی تۆخ، چوارگۆشەیەکی تۆخ
* ڕەنگی پرتەقاڵی تۆخ: حەوت ویلایەتە ھەڵگەڕاوەکە
* ڕەنگی پەمەیی: ئەو ویلایەتانەی لە پلانیان دابوو بچنە پاڵ ھەڵگەراوەکان بەڵام کشانەوە.
* ڕەنگی زەرد: ئەو ویلایەتانەی بانگھێشتنامەیان بۆ نێردرابوو کە بچنە پاڵ ھەڵگەرانەوەکە بەڵام ڕەتیان کردەوە
* ھێمای ئەستێرە: پایتەخەت
* ھێمای بازنەیی تۆخ: شارەکان
* ھێمای سووری پچر پچر: کەمپینی سوپای ئیمپراتۆر بۆ دامرکاندنەوەی ھەڵگەرانەوەکە

## باگراوند
ھەر لەسەرەتای دامەزراندنی ئیمپراتۆرییەتی ھان، یەکەم ئیمپراتۆر لیو بانگ بڕیاری دا لە شوێنی گرنگەکانی ئیمپراتۆرییەتەکە پلەی گرنگ بداتە نزیکەکانی کە شوێنەکان بە نزیکەیی یەک لەسەر سێ یان یەک لە نیوەی ئیمپراتۆرییەتەکەی دەگرتەوە ئەمە بۆ بەھێزکردنی خێزانی لیو لە ئیمپراتۆرییەتەکە. کە ئەم شوێنانە نەدەتواندرا بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ فەرمانڕەوایەتیان بکرێت لە پایتەختی ئیمپراتۆرییەتەکە سیستەمی بەڕێوەبەرایەتی (بە چینی ئاسانکراو:郡县 دێرین: 郡縣 خویندنەوە: جون-سیان)

## ھەڵگەڕانەوە
لیو چی پەیوەندی خزمایەتی ھەیە لەگەل شازادە لیو پی ھەیە کە شازادە لیو پی کوڕی برای باپیرەی لیو چییە کە دامەزرێنەری ئیمپراتۆرییەتەکە بوو، ھەرچۆنێک بێت لە نێوان ساڵانی ١٧٥ی پێش زایین بۆ ١٧٩ کاتێک شازادە لیو سیان کوڕی شازادە لیو پی سەردانێکی فەرمی پایتەخت دەکات، کە ھێشتا لیو چی شازادەی جێنشین بوو، بەیەکەوە یاری لیوبۆ (وەک شترەنج وایە) دەکەن لەساتی یارییەکە دەست دەکەن بە دەمەقاڵێ و مشتومڕ وادیارە لیو سیان شتی نەشیاو بەرامبەر شازادەی جێنشین دەکات، کە تەختەی مێزی یارییەکەی بۆ دەھاوێت ئەمەش دەبێتە ھۆی کۆتایی ھاتنی ژیانی لیو سیان بەدەستی شازادەی جێنشین.

لە کاردانەوە بەرامبەر ئەم کارەساتە باوکی لیو سیان، لیو پی ھەڵدەستێت بە ئەنجامدانی ھەڵگەرانەوەیەک و بە ھاوپەیمانی بەستن لەگەل حەوت شانشینی ناو ئیمپراتۆرییەتەکە ئەوانەی بەشداری لە ھەڵگەرانەوەکە دەکەن بریتین لە:
* لیو پی (劉濞) شازادەی ویلایەتی وو
* لیو وو (劉戊) شازادەی ویلایەتی چوو
* لیو ئانگ (劉卬) شازادەی ویلایەتی جیاۆسی
* لیو پیگوانگ (劉辟光) شازادەی ویلایەتی جینان
* لیو سوی (劉遂) شازادەی ویلایەتی ژاۆ

## سەرچاوەکان
عەلی ئەکبەر دێھخودا

**عەلی ئەکبەر دێھخودا** (؛ ١٨٧٩ – ٩ی ئازاری ١٩٥٦) وێژەوان، وشەناس، کەسایەتیی سیاسیی و شاعیری ئێرانی بوو. ئەو نووسەر و دامەرزێنەر وشەدانی دیخۆدا بوو.

## بەرھەمەکانی
* لغت نامە دھخدا
* امثال و حکم
* چرند و پرند
* فرھنگ فرانسە بە زبان فارسی
* ابوریحان بیرونی
* تعلیقات بر دیوان ناصر خسرو
* پندھا و کلمات قصار
* دیوان شعر
* تصحیح دیوان شعرا
* ترجمە ڕوح القوانین مونتسکیو
* ترجمە عظمت و انحطاط ڕومیان.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٩
پۆل:مردووانی ١٩٥٦
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئێرانی
پۆل:فەرھەنگنووسانی خەڵکی ئێران
پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان
پۆل:زمانەوانە ئێرانییەکان
ئیمپراتۆر جینگی ھان

وێنۆک
**ئیمپراتۆر جینگی ھان** (١٨٨ی پێش زایین – ٩ی ئازاری ١٤١ی پێش زایین) ناوی کەسی لیو چی (劉啟)، شەشەم ئیمپراتۆری ھان بوو، لەکاتی سەردەمی فەرمانڕەوایی لیو چی، چەن ویلایەتەک دژی ئیمپراتۆرییەتەکە ھەڵگەرانەوە، بەڵام ھەڵگەرانەوەکە لەلایەن ئیمپراتۆر جینگەوە شکستی پێھێنرا.

ھەرچۆنێک بێت ئیمپراتۆر جینگ کەسایەتییەکی ئاڵۆزی ھەبوو، بەردەوام بوو لە پەیرەو کردنی سیاسەتی باوکی کە بریتی بوون لە تێکەلنەبوون بە کاری خەڵکەوە وەک کەمکردنەوەی باج لەسەر ھاوڵاتیان و ئاستەنگی و زەحمەتییەکانی تر.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨ی پێش زایین
پۆل:مردووانی ١٤١ی پێش زایین
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٢ەمی پێش زایین
پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆژاوای ھان
سورکان

**سورکان** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.

## ناو

## جوگرافیا

**سورکان** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی لاجانی. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی شیوە بیرۆ.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی دۆستەگ. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی گردوان.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٦٥٨) کەس و (٨٥) خێزان بووە.
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە کورد پێکھاتووە.
* بە کوردی (کرمانجی) دەدوێن.

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە ئیسلام (سوننە)یە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ورمێ
ورمێ
ورمێ
پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
پارێزگای جەھرا

**پارێزگای جەھرا** () یەکێک لە شەش پارێزگاکانی کووەیت و گەورەترین پارێزگای ئەو وڵاتەیە. ناوەندەکەی شاری ئەلجەھرایە.

## سیاسەت
سەلیم سەباح نەسیر موبارەکی یەکەم لە ساڵی ١٩٨٥ کرایە پارێزگار.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگاکانی کووەیت

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی پارێزگای جەھرا


پۆل:پارێزگاکانی کووەیت
پڕگاڵ

250px|وێنۆک|چەپ|پڕگاڵێکی گەورە بۆ تەختەی قوتابخانە
وێنۆک|چۆنیەتی بەکارھێنانی پڕگاڵ
**پڕگاڵ** () ئامرازێکی دوو شاخەیە بۆ کێشانەوەی بازنە کەلکی لێ وەردەگیرێت، ئەم ئامرازە دەکرێت بۆ شێوەکاریی تەکنیکی و کێشانی شێوە ئەندازەییەکان یان کێشانەوەی کەوانەکاندا بەکار بھێنرێت. 
ھەروەھا دەکرێت وەک ئامراز بۆ پێوانی مەوداکان، بەتایبەت لەسەر نەخشەکان بەکار بھێنرێت.
پێش بە کۆمپیوتەرکردن، پڕگاڵ و ئامرازەکانی تری داڕشتنی دەستی، بە فراوانی بەکار دەھاتن. ئەمڕۆکە ئەم ئاسانکاریانە زیاتر لەلایەن پرۆگرامەکانی دیزاینی بە یارمەتی کۆمپیوتەرەوە پێشکەش دەکرێن، بۆیە ئامرازە فیزیکییەکان تا ڕادەیەکی زۆر ئامانجێکی پەروەردەیییان ھەیە.
## پێکھاتە
پڕگاڵ لە دوو میلە پێکھاتووە کە بە لاولاوەیەک پێکەوە بەستراون. یەکێکیان قەڵەمی پێوەیە یان قەڵەمە، ئەوەی تریان وەکوو تەوەر بۆ میلەکەی تر بەکار دەھێنرێت. ئەم لاولاوەیە یارمەتیدەرە بۆ ئەوەی پڕگاڵەکە بۆ وێنەکێشانی بازنەکان لە قەبارەی جیاوازدا خۆی بگونجێنێت.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ئامرازە ماتماتیکییەکان
کی ژێری

**کی ژێری** یان **کی خواروو** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
نیۆفاشیزم

**نیۆفاشیزم** (، ) بزاڤێک لەدوای جەنگی جیھانیی دووەمە کە تا قەبارەیەکی زۆر فاشیزمی لەگەڵە. نیۆفاشیزم بزاڤانێکی وەکوو: دەسەڵاتخوازی، نەتەوەیی، بێگانەترسی و دژی کۆچبەری و ھەروەھا دژایەتی دیموکراسیی لیبڕاڵ، لیبرالیزم، مارکسیزم، کۆمۆنیزم و سۆشیالیزمی تێدایە.

## تورکیا

گورگە بۆرەکان گرووپێکی تورکیی ئەڵتراناسیۆنالیزم و نیۆفاشیزمن لە تورکیایە. ھەروەھا گورگە بۆرەکان وەکوو گرووپێکی تیرۆریستی دەناسرێت.

ئەم ڕێکخراوە نیۆفاشیزمە سەر بە پارتی بزووتنەوەی ناسیۆنالیستە و لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٩٦٠ زایینی لەلایەن ئاڵپ ئەرسلان تورکەش دامەزرا.

## ئەمانەش ببینە
* فاشیزم

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* Eternal Fascism: Fourteen Ways of Looking at a Blackshirt، ئێمبێرتۆ ئێکۆ پێڕستی ١٤ تایبەتی فاشیزم، بڵاوبوونەوە لە ساڵی ١٩٩٥.
* What is Fascism?، ھەندێک لە بزاقەکان لەلایەن مەتیو ئێن. لایێنز.
* Fascism لەلایەن چیپ بێرلێت.


پۆل:فاشیزم
پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان
پۆل:ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان
شانشینی جیاوۆسی

**شانشینی جیاوۆسی** (بە چینی:膠西郡) شانشینێکی مێژوویی وڵاتی چینە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی چین دروستبووە و لەسەرەتای شانشینی ھان بووەتە بەشێک لە شانشینی چی، جیاوۆسی درابووە دەست شازادە ئانگ (لیو ئانگ - 劉卬)  کوڕی پادشا لیو فێی پادشای شانشینی چی. شازادە ئانگ لە کودەتاکەی بۆ سەر ھان لەناوبرا. پلەکەی و پۆستەکەی لێ سەنرایەوە پاش کودەتاکە، و دوای ئەو لیو دوان (端) کوڕی ئیمپراتۆر جینگ ھاتە شوێنی و بەسەرکەوتووی پلەکەی وەرگرت.

## سەرچاوەکان

* تۆماری جوگرافیای مێژوویی (١٩٨٧) ژۆو ژێنھێ، سیھان ژێنگچو دیلی  西汉政区地理. بێیجینگ: ڕۆژنامەی نەتەوەیی لاپەڕەی ١١٢-١١٤ 
* کتێبی تۆماری ھان، بەرگی ١٤
درێ

**درێ** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
ڕامشێر

**ڕامشێر** شارێکە لە پارێزگای خووزستان. 

## پیشە
زۆرینەی خەڵک ئەم شارە پیشەیان وەرزێرییە.

## بارودۆخ جوگرافیایی
لە باکوورەو بە ئەهواز و لە باشوورەو بە ئۆمێدییە ڕێگای هەیە.

## ئەمانەش ببینە
پارێزگای خووزستان

شارستان ڕامشێر

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای خووزستان
خاگار

[وێنۆک|200px|خاگاری دوو بزمارە، یەکێک لە کۆنترین ئامرازەکانە بۆ کێشانەوەی [بڕگەی ناتەواو]]
**خاگار** ئامرازێکە بۆ کێشانەوەی بڕگەی ناتەواو، بەکار دەھێنرێت.  کۆنترین خاگار، خاگاری ئارکیمیدزە کە لە کۆنەوە بۆ ئەم مەبەستە بەکار ھاتووە. خاگارێکی کۆنی تر، خاگاری دوو بزمارەیە، کە لە شریتێک بە دەوری دوو بزماری جێگیردا پێک ھاتووە. خاگاری دوو بزمارە ئێستاس ھەر ئاسانترین میتۆد و ئامرازە بۆ کێشانەوەی بڕگەی ناتەواو. لە ماوەکانی دواتردا خاگار داھێنانی نوێی بینیوە کە وای کردووە ئاسانتر بێت بۆ کێشانەوەی بڕگەی ناتەواو بە تیشکۆی دڵخواز، بەڵام ھێشتا پێکھاتەی بنچینەکەی لەگەڵ خاگارە کۆنەکانی وەک ئارکیمیدز و خاگاری دوو بزمارە، زۆر نەگۆڕدراوە.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ئامرازە ماتماتیکییەکان
پۆل:بڕگە قوچەکییەکان
شارستانی ڕامشێر

**شارستان ڕامشێر** یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای خووزستانە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری ڕامشێرە.

## دانیشتووان
زۆرینەی خەڵک ئەم شارە کوردن و کەمینەیشی عەرەبە.

## دابەشکاری کارگێڕی
ئەم شارستانە ٢ ناوچە، ٢ شار و ٤ گوندستانی هەیە.

## ئەمانەش ببینە
پارێزگای خووزستان

ڕامشێر

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای خووزستان
ڕامھورموز

**ڕامھورموز** شارێکە لە ڕۆژھەڵاتی پارێزگای خووزستان .

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای خووزستان
* شارستانی ڕامھورموز

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای خووزستان
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
شارستانی ڕامھورموز

**شارستان ڕامھورموز** یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای خووزستانە. ڕووبەری ئەم شارستانە ٤،٩٤٩ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە. ناوەندی ئەم شارستانە، شاری ڕامھورموزە.

## دانیشتووان
زۆرینەی دانیشتووانی ئەم شارە کوردن.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای خووزستان
* ڕامھورموز

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای خووزستان
ئیمپراتۆر گاوۆزوی تانگ

ئیمپراتۆر گاوزوی تانگ (٧ی نیسانی ٥٦٦ - ٢٥ی حوزەیرانی ٦٣٥)، ناوی ڕاستی لی یوانە و دامەزرێنەریشانشینی تانگ لە چین بوو و یەکەم ئیمپراتۆری شانشینەکە بوو لە ٦١٨ تا ٦٢٦. لە سەردەمی شانشینی سویدا لی یوان فەرمانڕەوایی ھەرێمی ئێستای شانکسی دەکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٥٦٦
پۆل:مردووانی ٦٣٥
پۆل:ئیمپراتۆریەتی ھان
پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتی ھان
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر
پۆل:ژەنەڕالەکانی شێنسی
ماوانە

**ماوانە** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
ئەم گوندە ناوەندی گوندەواری تەرگەوەڕە.

## ناو

## جوگرافیا

**ماوانە** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی کوڕانە. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی شێبان.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی بەرزین. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی حەکێ.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١١٣٤) کەس و (١٧٩) خێزان بووە.
* دانیشتووانی گوندەکە کوردن.
* بە کوردی (کرمانجی) دەدوێن.

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە ئیسلام (سوننە)یە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ورمێ
ورمێ
ورمێ
پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
دێریک واڵکۆت

**سێر دێریک واڵکۆت** (٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠ - ١٧ی ئازاری ٢٠١٧) شاعیر و شانۆنووسێکی سەینت لووسیایی بوو. براوەی خەڵاتی نۆبێل لە ئاشتی بوو لە ساڵی ١٩٩٢.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠
پۆل:مردووانی ٢٠١٧
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە
پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت
پۆل:کەسانی زانکۆی ھارڤارد
پۆل:ئەفسەرانی نیشانی ئیمپڕاتۆریەتی بەڕیتانی
پۆل:نووسەرانی مانھاتن
قڕان

[250px|وێنۆک|[بەوری تاسمانیا، نموونەی گیانلەبەرێک کە قڕبووە.]]
**قڕان**  یان **قڕبوون** () کۆتاییھاتنی چەشنێک ئۆرگانیزم یان گرووپێکی جۆرەکانە (تاکسۆن). ساتی قڕان بەگشتی ئەو کاتەیە کە دوا تاکی جۆرەکە دەمرێت، ھەرچەندە توانای زاوزێ و گەڕانەوە ڕەنگە پێش ئەم خاڵە لەدەست چووبێت.

## ئەمانەش ببینە
* جینۆساید
* ڕووداوی بایۆلۆجی
* پێڕستی گیانلەبەرە قڕبووەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:قڕان
پۆل:ژینناسیی پەرەسەندنی
کۆمەڵکوژی

**کۆمەڵکوژی** یان **کوشتار** () بریتییە لە کوشتنی چەندین کەس بە جارێک. ئەم کارە لەڕووی ڕەوشتایەتییەوە ناپەسەندە، بەتایبەت کاتێک ئەنجامدەر لایەنێکی ڕامیاری بێت دژی قوربانیانێک کە بێ بەرگرین.

## ئەمانەش ببینە
* جینۆساید
* قڕان
* سڕینەوەی نەژاد

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمەڵکوژییەکان
پۆل:کوشتنەکان بەپێی جۆر
پۆل:کوشتنی بەکۆمەڵ
پۆل:پێشێلکردنی مافی مرۆڤ
نەوشەھر

**نەوشەھر** () ناوەندی شارستانی نەوشەھر و شارێک لە پارێزگای مازەندەرانی ئێرانە. دانیشتووانی نەوشەھر بە زمانی تەبەریی ڕۆژاوا دەدوێن. خەڵکی ئەم شارە زمانی تەبەری بە زاری کوجووری قسەی پێدەکەن. نەوشەھر شارێکی بەندەرییە. ئەم شارە لە باشووری دەریای کاسپیەن و لە ناوچەی تەبەرستاندا ھەڵکەوتووە.

## مرۆڤناسی
وێنۆک|300px|بڵاوبوونەوەی زمانی تەبەری لە پارێزگاکانی ئێراندا

خەڵکی ئەم شارە وەکوو خەڵکانی تری ناوچەی تەبەرستان لە نەتەوەی تەبەری پێکدێن و بە زمانی تەبەری قسە دەکەن.

## پێشانگا

Amazing Fall In Nowshahr Jungle - panoramio (3).jpg|دارستانێکی نەوشەھر، ٢٠١٢
بازار روز نوشهر - panoramio (8).jpg|بازاڕێکی نەوشەھر، ٢٠١٣
Nowshahr, Mazandaran Province, Iran - panoramio.jpg|قەراخ دەریای نەوشەھر، ٢٠١٦


## ئەمانەش ببینە
* تەبەرستان
* پارێزگای مازەندەران
* شارستانی نەوشەھر

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* http://www.tabarestannowshahr.com  فێرگەی گەورەی زمانی تەبەرستانی نەوشەھر

پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای مازەندەران
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دەریای کاسپیەن
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئێران
شاربەدەر

**شاربەدەر** یەکەم ڕۆمانی مۆدێرنی کوردیی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە، لە نووسینی حوسێن شێربەگی، کە ساڵی ١٩٩٨ لە بۆکان بڵاو کراوەتەوە.

## چیرۆک
شاربەدەر ژیان و بەسەرھاتی کوڕەکوردێک بە ناوی سامڕەند موکری دەگێڕێتەوە کە لە زەمانی پەھلەویدا بۆ دوڕگەیەکی باشووری ئێران دوور خراوەتەوە. دوو ڕۆمانە فارسییەکەی پێشووی شێربەگی، ھەوێنی خوڵقانی کتێبەکە بوون. نووسەر لەمەڕ ڕۆمانەکەیەوە دەڵێ: «شاربەدەر حەکایەتی جیلی خۆم و تەواوەتی ئەو چالاکانەن کە لە ھەمبەر ھیچ ڕووداوێکی ڕامیاری و کۆمەڵایەتی و ھتد بێدەنگ دانەنیشتوون و تا ئەو کاتەی مرۆڤگەلی وامان لە ناودا مابێت، ڕۆمانەکەم درێژەی ھەیە و تەواو نابێت».

## تایبەتمەندی
شاربەدەر یەکەم ڕۆمانی نوێی کوردیی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە کە جگە لە سۆرانی شێوەزارەکانی تری زمانی کوردیشی تێدایە؛ ئەم ڕۆمانە یەکێک لە سێ ڕۆمانە کوردییە ھەڵبژێردراوەکانی نەوەدەکانی زایینی (حەفتای ھەتاوی)یە.

## کورتە لە ڕۆمان

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان
پۆل:کتێبە کوردییەکان
پۆل:ڕۆمانەکان
شانشینی ژاوۆ (ئیمپراتۆریەتی ھان)

وێنۆک|شانشینەکانی ئیمپراتۆرییەتی ھان
**شانشنیی ژائۆ** (بە چینی:趙國 خوێندنەوەی:ژاو گۆ، خوێندنەوەی بە کوردی شێوازی چینی: شانشینی ژاۆ) شانشینێکی دێرینی مێژوویی چینە، لە ئەمرۆی مۆدێرن دەکەوێتە باکووری چین، شانشینەکە لە ٢٠٣ی پێش زاین دروستکراوە و دراوە بە ژانگ ئاڕ (張耳) وەک خەڵاتێک کە شوێنکەوتووی ئیمپراتۆر گاۆزو بوو. ھەرچۆنێک بێت کوڕی پادشا ژانگ ئاڕ، ژانگ ئائۆ(ژانگ ئاۆ - 魯元王) پلەکەی لە شازادە نزم کرایەوە بۆ لۆرد پاش ئەوەی ھەوڵی بۆ لەناوبردنی ئیمپراتۆر دا.

## سەرچاوەکان

پۆل:شانشینەکانی ئیمپراتۆریەتی ھان
شانشینی جیاوۆدۆنگ

**شانشینی جیائۆدۆنگ** (بە چینی:膠東國) شانشینێک بوو لەناو ئیمپراتۆریەتی ھان، کە لە جیھانی مۆدێرنی ئەمڕۆ پێی ئەوترێ شاندۆنگ.

## سەرچاوەکان

پۆل:شانشینەکانی ئیمپراتۆریەتی ھان
تەقینەوەکانی ٢٠٢١ی پارێزگای بەغدا

تەقینەوەکانی ٢٠٢١ پارێزگای بەغدا ئەو تەقینەوانە دەگرێتەوە کە لە ماوەی ساڵی ٢٠٢١ لە ناوچەکانی سەر بە پارێزگای بەغدای عێراق ڕوودەدان لەلایان ڕێکخراوە تیرۆریستییەکان یان لایەنە دەرەکییەکان یاخود لایەنە ناوخۆیییەکان ئەنجامدرابێت بۆ مەبەستێکی دیاریکراو. بەشێک لەم تەقینەوانەی زیانی گیانی و مادی زۆریان ھەبوو

## کاتھێڵی تەقینەوەکان

### ٢١ی جانواری
*٢١ی جانواریی ٢٠٢١ دوو خۆکوژ لە بازا لە گۆڕەپانی تەیەران لە ناوەڕاستی بەغدای عێراق خۆیان تەقاندەوە، بەلایەنی کەمەوە ٣٢ کەس کوژران و ١١٠ کەسی دیکەش برینداربوون ھێرشێکی دەگمەن بوو لە شاری بەغدای پایتەختی عێراق، چونکە لە دوای شکستی دەوڵەتی ئیسلامی عێراق و شام لە ساڵی ٢٠١٧ەوە شاری بەغدا ھیچ ھێرشێکی لەو جۆرەی بە خۆوە نەبینیوە بەھۆی ئەم تەقینەوەیە مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی عێراق کۆبوونەوەیەکی بەپەلەی لەگەڵ فەرماندە باڵاکانی ناوخۆ و بەرگری عێراق ڕێکخست بڕیاریداوە ھەنگاو بنێت بۆ گۆرینی ھەندێک لە بەرپرسانی ئەمنی و ھەواڵگرییەکان. دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام بەرپرسیارێتی خۆی لە تەقینەوەکان ڕاگەیاند. ئەمەش دوای تێپەڕبوونی چەند کاتژمێرێک لەو ڕووداوە ڕایگەیاند کە ڕێکخراوەکەیان موسڵمانە شیعەکانی کردووەتە ئامانج.لەسەر ئاستی ناوخۆ و دەرەکی ئم ھێرشە خۆکوژییە ئیدانە کرا.

### ١٥ی نیسان
* ١٥ی نیسانی ٢٠٢١ لە دوانیوەرۆی ئەم ڕۆژە لە گەڕەکی حەبیبییە لە ناوچەی سەدری بەغدا لە ڕۆژھەڵاتی شارەکە، تەقینەوەیەک ڕوویدا بەھۆیەوە ژمارییەک کوژرا و برینداری لێکەوتەوەشانەی ڕاگەیاندنی ئەمنی عێراق ڕای گەیاند لە تەقینەوەکە کەسێک کوژراوە و ١٤ی دیکە بریندا بوون.

### ١٩ی تەممووز
*ئێوارەی ڕۆژی دووشەمە ١٩ ی تەممووزی ٢٠٢١  لە بازاڕێکی ناوچەی سەدری بەغدا تەقینەوەیەک ڕوویدا . لە سەرەتادا بە پێی وتەی شایەتحاڵان تە قیینەوەکە لە رێگای پشتەنەی بۆمب ڕێژکراو بووە لە لایەن ژنێکی بەنگلادیشەوە کارەکە ئەنجام دراوە .بەڵام ٢٠ی تەمموزی ٢٠٢١ رێکحراوی داعش بەرپرسیارێتی خۆی لە تەقینەوەکە ڕاگەیانندا ئاماژەیان بەوەدا تەقینەوەکە لە ڕێگای ئەندامێکیان بەناوی ئەبو حەمزەی عێراقی ئەنجامدراوە . دوای تەقینەوەکە مستەقا کازمی بڕیاری دەستگیرکردنی بەرپرسی ئەو ناوچەیەی دەرکرد . لە هەمانکات   لێژنەیەکی ڕاسپارد بۆ لێکۆڵینەوە لە چۆنییەتی تەقینەوەکە . لە دواین ئاماردا ژمارەی قوربانیان ٣٠ کوژراو و ٥٠ برییندار ڕاگەیاندرا  .

## سەرچاوەکان
شانشینی جینان

**شانشینی جینان** (بە چینی: 濟南郡) شانشینێکی مێژوویی چینە، کە ئێستا ئەکەویتە پارێزگای شاندۆنگ. شانشینی جینان لە رۆژھەڵاتی ھان دامەزرا. لەژێر شانشینی چی.
شاندۆنگ

[وێنۆک|شاندۆنگ لەسەر نەخشەی [چین.]]
**شاندۆنگ** (بە چینی: 山东: وەکوو شانتونگ ئەخوێنرێتەوە) پارێزگایەکە لە چین دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی چین ھەرچۆنێک بێت شاندۆنگ ڕۆلێکی گرنگی لە مێژووی دێرینی چین گێراوە.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگاکانی کۆماری گەلی چین
پۆل:ڕۆژھەڵاتی چین
پۆل:شاندۆنگ