open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئیساگۆجی

**ئیساگۆجی** پێشەکییەکە بۆ ناساندنی کاتەگۆرییەکانی ئەرەستوو کە فەیلەسووفی نەوئەوفلاتوونی، پۆرفیریۆس، نووسیویەتی و خستوویەتە سەرەتایەوە. نووسرانی دەگەڕێتەوە بۆ چەن سەدە دوای ئەرەستوو، لە نێوان ساڵەکانی ٢٦٨ تا ٢٧٠دا.
وێنۆک|دەسنووسی عەرەبیی ئیساگۆجی

پۆرفیریۆس ئەم نامیلکە چکۆلەیەی کاتێ لە دوورگەی سیسیلدا ژیانی بە سەر بردووە، لەسەر داواکاریی سیناتۆری ڕۆمی، خریسایۆریۆس، نووسیووە. ئیساگۆجی لە واقیعا شەرحێکە لەسەر ئەو شتانەی کە بە لای ئەرەستووەوە بە تێگەیشتەگەلی تێکڕایی حیساب دەکران و لە سەرچاوە عەرەبییەکانی مەنتیق و لە سەرچاوە لاتینییەکانی سەدەکانی ناویندا بە **کوللیاتی خەمس** یان **[[پێنج تێکڕایی]]** ناسرابوون. پۆرفیریۆس لە نووسراوەکەی خۆیدا بەبێ ئەوەی زۆری لێ ورد بێتەوە دەپەرژێتە سەر چۆنایەتیی بوونی ئەم پێنج تێکڕایییە و پەیوەندییان لەگەڵ یەکترا. گەرچی ئەم نووسراوەیە بە ھیچ بارێکا گرنگایەتییەکی وای نییە، بەڵام چارەنووسی وا بوو کە چەن کەسێک لە شرۆڤەکارانی نووسراوەکانی ئەرەستووە ڕاڤە و شرۆڤەیان لەسەر نووسی کە بەرچاوترینیان بۆیتیۆس بووە. ئەو جگە لە شرۆڤە، سەرلەنوێ وەریشی گەڕاندەوە. ئەم نووسراوەیە لە سەدەکانی ناویندا وەھا ناوبانگ و گرنگایەتییەکی بە دەست ھێنا کە لە سەرانسەری ئەو سەردەمانەدا بە گرنگترین سەرچاوەی پوختەی مەنتیق دەژمێردرا. لە ڕۆژھەڵاتیشدا، سەرەتا بە سوریانی و پاشان بە عەرەبی وەرگێڕدرا و بە لای فەیلەسووفانی موسڵمانیشەوە خاوەن گرنگایەتیی تایبەت بوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
دەقی ئینگلیزیی ئیساگۆجی
ئۆگەست ئەیمس

**ئۆگەست ئەیمس** (؛ ناوی لەدایکبوون **مێرسیدس گرابۆوسکی**؛ ٢٣ی ئابی ١٩٩٤ – ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧) خانمەئەکتەرێکی پۆڕنۆگرافیی کەنەدی بوو. بەشداریی لە نزیکەی ٢٧٠ فیلمدا کردووە، لە نێویاندا فیلمێکی ناپۆڕنۆگرافی لە ساڵی ٢٠١٦دا، ھەروەھا پاڵێوراوە بۆ چەندین خەڵاتی ئەی ڤی ئێن. لە ٢٠١٧دا، لە تەمەنی ٢٣ ساڵیدا، ئۆگەست ئەیمس خۆی کوشت بەھۆی کاردانەوەی توویتێک کە بڵاوی کردبووەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* پۆدکاست: کۆتا ڕۆژەکانی ئۆگەست
* 
* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤
پۆل:مردووانی ٢٠١٧
پۆل:خانمەکتەرە پۆرنۆگرافییە ئەمریکییەکان
پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:کۆچبەرە کەنەدییەکان بۆ ئەمریکا
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرانی دووڕەگەزخوازی ئەمریکی
پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دوو جەمسەرییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پارێزگای ڤایۆتس دزۆر

**پارێزگای ڤایۆتس دزۆر** () پارێزگایەکی (مارز)ی ئەرمینیایە. لە کۆتایی باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکە دایە و لە ڕۆژاواوە ھاوسنوورە لەگەڵ ئیکسکلیڤی نەخچیڤانی ئازەربایجان و لە ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزای کەڵبەجاری ئازەربایجان. ڕووبەرەکەی ٢٣٠٨ کیلۆمەتر دووجایە (٨٩١ میل چوارگۆشە). ژمارەی دانیشتووانی تەنھا ٥٢ ھەزار و ٣٢٤ کەسە (سەرژمێری ٢٠١١) کەمترین پارێزگایە لە وڵاتدا. پایتەخت و گەورەترین شاری پارێزگاکە شارۆچکەی یەغەگنادزۆرە.

## کشتوکاڵ
وێنۆک|ڕاست|باخەکانی میوە لە پارێزگای ڤایۆتس دزۆر
ڤایۆتس دزۆر ھەژارترین پێوەرەکانی کشتوکاڵی لە نێوان پارێزگاکانی ئەرمینیادا ھەیە، کە ٢٫٢٪ی کۆی بەرھەمی کشتوکاڵی ساڵانەی ئەرمینیا پێکدەھێنێت. نزیکەی ٨٢٫٥٪ (١٬٩٠٣ کیلۆمەتر دووجا) لە کۆی ڕووبەری کۆی ڕووبەری زەوییە کشتوکاڵییەکانی پارێزگاکە، کە تەنیا ٨٫٥٪ (١٦٢ کم٢)یان لێدەکرێتەوە.

## خوێندن
پارێزگای ڤایۆتس دزۆر شوێنی زانکۆی سەدەی ناوەڕاستی ئەرمەنی گلادزۆر بوو کە لە دەوروبەری ساڵی ١٢٨٠ لەلایەن نێرسێسی مووشەوە دامەزراوە و تا ساڵی ١٣٤٠ کاردەکات و «میراتێکی ھزری دەوڵەمەندی بەجێھێشت». لە ئێستادا لقی یەغێگنادزۆر لە زانکۆی ئابووری دەوڵەتی ئەرمەنستان لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە لە پارێزگاکەدا کاردەکات.

تا ساڵی خوێندنی ٢٠١٥–٢٠١٦، پارێزگای ڤایۆتس دزۆر شوێنی ٥٠ قوتابخانەی گشتی بووە و ھەروەھا ١٧ باخچەی پێش قوتابخانە: ژمارەی خوێندکاران نزیکەی ٦٣٠٠ خوێندکار بووە، لەکاتێکدا ستافی ئەکادیمی نزیکەی ١١٠٠ مامۆستایان لەخۆگرتبوو. نزیکەی ھەزار منداڵ لە باخچەکانی منداڵان بەشدارییان کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای ڤایۆتس دزۆر
پارێزگای ڤایۆتس دزۆر
یەغەگنادزۆر

**یەغەگنادزۆر** () کۆمەڵگەیەکی شارەوانی شارۆچکە و شارەوانییە لە باشووری ئەرمینیا، وەک پایتەختی پارێزگای ڤایۆتس دزۆر کاردەکات. دەکەوێتە دووری ڕێگای ١٢٣ کم لە باشووری یەریڤانی پایتەخت، لە کەنارەکانی ڕووباری سرکغۆنک (بە ئەرمەنی: Սրկղոնք)، لە بەرزی ١١٩٤ مەتر لە ئاستی دەریاوە.

بەپێی خەمڵاندنی فەرمی ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی یەغێگنادزۆر نزیکەی ٦٦٠٠ کەس بووە. بەڵام بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ٧٩٤٤ کەس بووە. یەگێگنادزۆر شوێنی نیشتەجێبوونی ئەپستۆریای ڤایۆتس دزۆرە لە کەنیسەی نێردراوی ئەرمەنستان.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای ڤایۆتس دزۆر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڤایۆتس دزۆر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٥ەم
پۆل:پارێزگای ئێریڤان
عوسمان چێوار

**عوسمان محەممەد ئەحمەد** ناسراو بە **عوسمان چێوار** (١٩٤٦ لە سلێمانی، عێراق – ٢١ی ئایاری ١٩٩٦) شێوەکار، ئەکتەر و دەرھێنەرێکی شانۆ و تەلەڤیزیۆن، وەرگێڕ و وێنەگرێکی بە ڕەگەز کورد بوو.

[وێنۆک|عوسمان چێوار و [کەمال سابیر، لە ساڵی ١٩٧٨دا.]]
## ژیان
عوسمان محەمەد ئەحمەد، کە بە عوسمان چێواری ھونەرمەند ناوبانگی دەرکرد، لە ساڵی ١٩٤٦ لە گەڕەکی (سەرکارێز)ی شاری سلێمانی لەدایک بووە. ساڵی ١٩٦٩ پەیمانگەی مامۆستایانی تەواو کردووە. ماوەی چەند ساڵێک لە ناوچەکانی چۆمان و شارباژێڕ و قەرەداخ و ھەڵەبجە و سلێمانی مامۆستایی کردووە. یەکێک بووە لە دەستەی دامەزرێنەرانی تیپی پێشڕەوی شانۆی کوردی و ماوەی پازدە ساڵ سەرۆکی ئەم تیپە بووە. عوسمان ھەر زوو بەشداری کردووە لە چالاکییە سیاسیی و پێشمەرگایەتییەکاندا و ماوەیەک لە ناو پێشمەرگەدا ڕابەری سیاسیی بووە. ساڵی ١٩٧٤ پەیوەندی کردووە بە شۆڕشەوە و لە ئێزگەی دەنگی کوردستاندا خزمەتی کردووە. ساڵی ١٩٧٥ لێپرسراوێتی چالاکی قوتابخانەکانی پێ سپێردراوە و کاری کردووە بۆ فراوان کردنی چالاکییە ئەدەبی و شانۆییەکان. لە ساڵی ١٩٨٨ بە ئاشکرا‌و بە دەنگی بڵند لە لای سەرای سلێمانی وتوویەتی "وەرن من بکوژن، بەڵام گەلەکەم ئەنفال مەکەن". لە دوای ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٩١ی باشووری کوردستان، یەکێک لە دامەزرێنەرانی تەلەفزیۆنی گەلی کوردستان بووە‌ و یەکەم کار و بەرنامەی ئەو تەلەفزیۆنە لە ماڵی ئەودا تۆمار کراوە.

## نموونەی ھۆنراوە
چێوار بۆ شانۆییەکانی شیعری نووسیوە و شاعیریش بووە، ئەمە نموونەی شیعرێکە کە ساڵی ١٩٨٦ بۆ شانۆگەریی (ئاسکو ڕیاڵ)ی نووسیوە:

لە وڵاتەکەمان، لە ڕۆژی جەژنی گەورەدا
بەخۆشی ‌و شاد
بۆ گەمەی خەڵک
گێژێک دێنن وای لێدەکەن
گورزێ لە ناو دەستی ئەنێن
تاجێک لەسەر سەری ئەنێن
بە ئاھەنگ و سەما‌ و یاری
ئەیبەن بۆ تەختی پاشایی
بە پاشای خۆیانی ئەکەن
لە وڵاتەکەمان .. لە وڵاتەکەمان

[وێنۆک|عوسمان چێوار و [سیروان جەمال، لە ساڵی ١٩٨٠دا.]]
## بەرھەم و شانۆگەرییەکان
* بڕیار و ئەنجام
* سەرینی باداری
* لانەوازان
* پاڵتۆ
* ئابڵوقە
* خەج و سیامەند
* گوڵەمێخەک
* بەھەشتیکی سووتاو (فیلمی سینەمایی)
* ئەحەی کوڕنو (شانۆگەری)

## مردن
عوسمان چێواری ھونەرمەند لە ڕۆژی ٢١ی ئایاری ساڵی ١٩٩٦ بە نەخۆشییەکی کت و پڕ کۆچی دواییی کرد.

## ئەمانەش ببینە
* کاروان چێوار

## سەرچاوەکان

 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:مردووانی ١٩٩٦
پۆل:شانۆ
پۆل:ھونەرمەندانی کورد
ژول کوندێ

**جوولییەس ئۆلیڤەر کۆندی** (لەدایکبووی ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی فەڕەنسییە کە یاری دەکات وەک بەرگریکاری ناوەندی یانەی لا لیگا سیڤیلیا و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا.

## کاروانی یانە
### بۆردۆ
ڕاست|وێنۆک|201x201پیکسڵ|کۆندێ لەگەڵ بۆردۆ لە ٢٠١٨
کۆندێ لە یەکەمین یاری بۆ بۆردۆ دەستی پێکرد لە یارییەکانی جامی فەڕەنسا بۆ لە قۆناغی ٦٤ لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ کە لە دەرەوەی یاریگای خۆیان دۆڕان بە گرانڤایڵ، کۆندی ٩٠ خولەکی تەواو لە کاتی ئاسایی و ٣٠ خولەکی زیادکراو یاری کرد. یەکەمین یاریی خۆی بۆ بۆردۆ کرد لە خولی فەڕەنسیدا لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ لە بردنەوەیان لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە بەرامبەر ترۆیس. لە ١٠ی شوباتی ٢٠١٨، کۆندێ گۆڵی یەکەمی تۆمارکرد لە بردنەوەی٣–٢ لە خولی فەڕەنسی (لیگ)١ لە بەرامبەر ئامینس لە یاریگای بۆردۆدا؛ ئەوە یەکەم گۆڵی پیشەگەری بوو لە لیگ ١ و یەکەم گۆڵی فەرمی بوو بۆ تیمی یەکەمی بۆردۆ.

### سیڤیلیا
لە ٣ی تەممووزی ٢٠١٩، گرێبەستی لەگەڵ یانەی سیڤیلیای ئیسپانی واژوو کرد. تێچووی گواستنەوەکە کە درا بە بۆردۆ بە ٢٥ ملیۆن یۆرۆ ڕاگەیەندرا. لە یەکەم وەرزیدا لە سیڤیلیا، یارمەتی یانەکە دا بۆ بردنەوەی خولی ئەورووپا بۆ شەشەم جار و لەباشترین تیمی پاڵەوانێتییەکە ناوی ھەبوو.

## کاروانی نێودەوڵەتی
لە ١٨ی ئایاری ٢٠٢١، کۆندێ لەلایەن دییەر دیشامپەوە ھەڵبژێردرا وەک بەشێک لە ٢٦ یاریزان کە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا پێکھێنا بۆ یۆرۆی ٢٠٢٠. لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١ یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا لە یارییەکی دۆستانەی بەرامبەر وێڵس، جێگەی بنجامین پاڤاردی گرتەوەلە کۆتایی نیوەی یەکەمدا.

لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١، کۆندێ بە شێوەی سەرەکی بەشدار بوو لە یاریان لە بەرامبەر ئیسپانیاکە فەڕەنسا بردییەوە لە یاری کۆتایی خولی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢١.

## ژیانی کەسی
کۆندێ نیوەی بێنی و نیوەی فەڕەنسییە.

## ئاماری کاروانی وەرزشی
### یانە

### نێودەوڵەتی

## خەڵاتەکان
**سیڤیلیا**
* خولی ئەورووپا: ٢٠١٩–٢٠

**فەڕەنسا**
* خولی نەتەوەکانی ئەورووپا: ٢٠٢٠–٢١

**تاکەکەسی**
* باشترین پێکھاتەی وەرزی خولی ئەورووپا: ٢٠١٩–٢٠

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨
پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:بەرگریکارانی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی پاریس
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤
ئارمەن سەرکیسیان

**ئارمەن سەرکیسیان** ( لەدایکبووی ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٥٢) سیاسەتمەدار و فیزیازان و زانای کۆمپیوتەری ئەرمەنییە و لە ٩ی نیسانی ٢٠١٨ تا ١ی شوباتی ٢٠٢٢ وەک چوارەمین سەرۆکی ئەرمینیا کاری کردووە لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦ تا ٢٠ی ئازاری ١٩٩٧ وەک سەرۆک وەزیرانی ئەرمینیا کاری کردووە و درێژترین باڵیۆزی وڵات بوو لە شانشینی یەکگرتوو لە ساڵی ١٩٩٨ تا ٢٠١٨. سەرکیسیان لە ٢ی ئازاری ٢٠١٨ ھەڵبژێردرا و لە ٩ی نیسانی ٢٠١٨ پۆستی سەرۆکایەتی وەرگرت.

## ژیانی تایبەت
لە ساڵی ١٩٧٨ لەگەڵ نوونە سەرکیسیان (لەدایکبووی ١٩٥٤) توێژەر لە مەتەنەداران ھاوسەرگیری کردووە، پێکەوە دوو منداڵی پێگەیشتوویان ھەیە.

## ئەمانەش ببینە
* ستێپان شاومیان
* پێرچ پرۆشیان

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئەرمەنستان
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئەرمەنستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پارێزگای شیراک

**پارێزگای شیراک** () پارێزگایەکی (مارز)ی ئەرمینیایە. دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای ئەو وڵاتە، لە ڕۆژاوا ھاوسنوورە لەگەڵ تورکیا و لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ جۆرجیا. پایتەخت و گەورەترین شارەکەی گیومرییە. ئەوەندەی نیمچە بیابانە، ئەوەندەش چۆڵەوانی شاخاوییە یان بەرزایییەکانی ئەلب. لە باشووردا، چەمی بەرزەکان تێکەڵ بە زەوییە شاخاوییەکان دەبن، لە بەھاردا سەوز و سەوز دەبن، لە ھاویندا ڕەنگی قاوەیی سوور دەبن. ئەم پارێزگایە لەلایەن فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی شیراک لە گیومری خزمەتگوزاری پێشکەش دەکرێت.

## دانیشتووان
بەپێی سەرژمێری فەرمی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی شیراک ٢٥١٩٤١ کەسە (١٢١٦١٥ پیاو و ١٣٠٣٢٦ ژن)، کە نزیکەی ٨٫٣٪ی تەواوی دانیشتووانی ئەرمینیا پێکدەھێنێت ژمارەی دانیشتووانی شارەکان ١٤٦٩٠٨ کەسە (٥٨٫٣٪) و گوندنشینەکان ١٠٥٠٣٣ کەسە (٤١٫٧٪). پارێزگاکە ٣ کۆمەڵگەی شارستانی و ١١٦ کۆمەڵگەی گوندنشینی تێدایە. گەورەترین کۆمەڵگەی شارستانی ناوەندی پارێزگای گیومرییە کە ژمارەی دانیشتووانەکەی ١٢١ ھەزار و ٩٧٦ کەسە. ناوەندە شارستانییەکانی دیکەی ئارتیک و مەرالیک ژمارەی دانیشتووانیان بەڕیز ١٩٥٣٤ و ٥٣٩٨ کەسە.

## کشتوکاڵ
وێنۆک|ڕاست|کێڵگەکانی گەنمەشامی لە پارێزگای شیرەک
ئابووری پارێزگاکە بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر بنەمای کشتوکاڵ دامەزراوە، لەوانە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری. پشکی ١١٫٦٪ی لە کۆی بەرھەمی کشتوکاڵی ساڵانەی ئەرمینیا ھەیە. نزیکەی ٨٠٪ (٢٬١٤٥٫٥ کیلۆمەتر دووجا) لە کۆی ڕووبەری پارێزگاکە زەوی کشتوکاڵییە، کە ٣٦٫٧٪ (٧٨٧ کیلۆمەتر دووجا)یان زەوییە کشتوکاڵییەکانن.

## سەرچاوەکان

شیرەک
پۆل:پارێزگای شیراک
پلۆڤدیڤ

**پلۆڤدیڤ** () دووەم گەورەترین شاری بولگاریایە (دوای سۆفیا) لە کەناری ڕووباری ماریتسا لە ناوچەی مێژوویی تراسیا وەستاوە. ژمارەی دانیشتووانی تا ساڵی ٢٠١٨ ٣٤٦٨٩٣ کەسە و لە ناوچەی گەورەی گەورەدا ٦٧٥ ھەزار کەسە. پلۆڤدیڤ پایتەختی ڕۆشنبیری بولگاریایە و لە ساڵی ٢٠١٩ پایتەختی ڕۆشنبیری ئەورووپا بووە، ناوەندێکی گرنگی ئابووری و گواستنەوە و کولتووری و پەروەردەیییە. پلۆڤدیڤ لە ساڵی ٢٠١٦ پەیوەندی بە تۆڕی جیھانی شارە فێربووەکانی یونسکۆ کرد.

## دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووان بەپێی ناونیشانی ھەمیشەیی بۆ شارەوانی پلۆڤدیڤ بۆ ساڵی ٢٠٠٧ ٣٨٠٬٦٨٢ کەسە کە وای کردووە ببێتە دووەم لە ژمارەی دانیشتووان لە وڵاتەکەدا. بەپێی زانیارییەکانی دامەزراوەی نیشتمانی ئامار ژمارەی ئەو کەسانەی کە لە ڕاستیدا لە پلۆڤدیڤ دەژین ٣٤٦٧٩٠ کەسە.

## خوێندن
نزیکەی دوو لەسەر سێی ھاووڵاتیان (٦٢٬٣٨٪) خوێندنی ناوەندی، پسپۆڕ، یان باڵایان ھەیە. ئەو ڕێژەیە لە ساڵی ١٩٩٢ تا ٢٠٠١ زیادی کردووە.

ئەم شارە شەش زانکۆی ھەیە و ژمارەیەک کۆلێژی دەوڵەتی و ئەھلی و لقی زانکۆکانی دیکەی ھەیە. لەوانە زانکۆی پلۆڤدیڤ بە ٩٠٠ وانەبێژ و کارمەند و ١٣ ھەزار خوێندکار؛ زانکۆی پزیشکی پلۆڤدیڤ، کە ٢٦٠٠ خوێندکاری تێدایەکۆلێژی پزیشکی؛ زانکۆی تەکنیکی سۆفیا – لقی پلۆڤدیڤ;زانکۆی کشتوکاڵی – پلۆڤدیڤزانکۆی تەکنەلۆژیای خۆراکئەکادیمیای مۆسیقا، سەما و ھونەرە جوانەکانو ئەوانی تر.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پلۆڤدیڤ
پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
پۆل:پلۆڤدیڤ
کاروان چێوار

**کاروان عوسمان محەممەد** ناسراو بە **کاروان چێوار** (لەدایکبووی ١٩٧٦ لە سلێمانی، عێراق) ھونەرمەند، ئەکتەر، دەرھێنەری شانۆیی و پێشکەشکارێکی تەلەڤیزیۆنیی کوردە. ئەو بەتایبەتی بەھۆی پێشکەشکردنی بەرنامەی "سەکۆ" لە کەناڵی ئێن ئاڕ تی ناسراوە.

## ژیانی سەرەتایی و خوێندن
کاروان چێوار لە ساڵی ١٩٧٦ لە شاری سلێمانی لەدایکبووە. خوێندنی لە پەیمانگای هونەرە جوانەکانی ھەمان شار لە بەشی شانۆ تەواو کردووە.

## ژیانی ھونەری

### شانۆ
کاروان چێوار ئەکتەر و دەرھێنەرێکی دیاری بواری شانۆیە و ئەندامی کۆڕی شانۆی با بووە. لە ماوەی کارکردنیدا خاوەنی زیاتر لە ١٣ کاری شانۆیی بووە، چ وەک ئەکتەر و چ وەک دەرھێنەر. لە چەندین بۆنە و فێستیڤاڵدا خەڵاتی لە بواری نواندن و دەرھێنان بەدەست ھێناوە.

### تەلەڤیزیۆن
لە ساڵی ٢٠١٠ وەک ئامادەکار و پێشکەشکار دەستی بە کارکردن کرد لە بەرنامەی "سەکۆ" لە کەناڵی ئاسمانیی ئێن ئاڕ تی. دوای کۆچکردنی بۆ ئەڵمانیا، ڕایگەیاند کە لە کەناڵی "کوردنیوز" (Kurdnews) کە لە ئەوروپاوە پەخش دەکات، دەست بە پێشکەشکردنی بەرنامە دەکاتەوە.

## کۆچکردن بۆ ئەڵمانیا و ھەڕەشەکان
چێوار لە ساڵی ٢٠١٥، لەگەڵ شەپۆلی کۆچی کوردان بەرەو ئەورووپا، کوردستانی بەجێهێشت و ڕووی لە وڵاتی ئەڵمانیا کرد. دوای ساڵێک و لە ٢٠١٦دا گەڕایەوە کوردستان و دەستی بە پێشکەشکردنی ھەمان بەرنامەی "سەکۆ" کردەوە. ئەو کات هۆکاری گەڕانەوەی بۆ "بەرگەنەگرتنی دووریی نیشتمان" گەڕاندەوە.

بەڵام دوای ساڵێک کارکردن، جارێکی دیکە لەگەڵ خێزانەکەیدا گەڕایەوە بۆ ئەڵمانیا. ئەمجارەیان چێوار ڕایگەیاند کە ھۆکاری جێھێشتنی کوردستان پەیوەندی بە ھەڕەشە و ھێرشکردنە سەریەوە ھەبووە. بە وتەی خۆی، چەندین جار ھەڕەشەی لێ کراوە و دواجاریش لە ناوەڕاستی شاری سلێمانی ھێرشی جەستەیی کراوەتە سەر بەہۆی بەرنامەیەکی کە تایبەت بووە بە کەرتی نەوت. ئەو ئاماژەی بەوەش کرد کە بەھۆی فشاری دایکی و ئامۆژگاریی ھاوڕێیەکی، بڕیاری داوە بە بێدەنگی کوردستان جێبھێڵێت.

لەلایەکی ترەوە، وێستگە نیوز ڕایگەیاند کە دوای پەیوەندیکردن بە پۆلیسی سلێمانی و سەنتەری میترۆوە، ھیچ سکاڵا و دۆسیەیەکی فەرمی لەسەر ئەو ھێرشە تۆمار نەکراوە. لە وەڵامدا چێوار وتوویەتی: "جا کێ گوێی پێ ئەدا؟ بە بۆچوونی من، بێدەنگی گەورەترین ھاوارە."

## ژیانی تایبەتی
کاروان چێوار خێزاندارە و لەگەڵ ھاوسەر و منداڵەکانیدا لە وڵاتی ئەڵمانیا نیشتەجێیە.

## بەرھەمە شانۆییەکان
ھەندێک لەو شانۆگەرییانەی کە وەک ئەکتەر یان دەرھێنەر کاری تێدا کردوون:
* *[[ھاملێت]]*
* *[[ئۆدیبی پاشا]]*
* *زەوی یاساغ*
* *ئەودەمەی دنیا بێتامە حەیرانێک*
* *چاو ئەکەیتەوە لمە جەستە سەحرایە ڕۆح*
* *دەستێ جلیتر ڕەش ڕەش*
* *وەرە بەھەشت ببینە*
* *چی لەبارەی*
* *بەو ھێمنیەی ئەو بدوێ*
* *جەنگێک لە پێناو مانگدا*
* *دەرگا داخراوەکان*
* *وادەی ئەجەلمە یاران*

## ئەمانەش ببینە
عوسمان چێوار

## سەرچاوەکان
پارێزگای پلۆڤدیڤ

**پارێزگای پلۆڤدیڤ** () پارێزگایەکە لە ناوەڕاستی باشووری بولگاریا. لە ١٨ شارەوانی پێکدێت، لەسەر خاکی ٥٬٩٧٢٫٩ کم٢ (٢٬٣٠٦٫١ میل چوارگۆشە) لەگەڵ ژمارەی دانیشتووان، تا شوباتی ٢٠١١، ٦٨٣٬٠٢٧ دانیشتوو. ئەم پارێزگایە بە ناوی ناوەندە ئیداری و پیشەسازییەکەیەوە ناونراوە — شاری پلۆڤدیڤ.

## دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای پلۆڤدیڤ ٧١٥٬٩٠٤ کەس بووە (٧١٥٬٨١٦ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٨٫٤٪یان لە ڕەگەزی نێر و ٥١٫٦٪یان لە ڕەگەزی مێ بوون. تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووان کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەیان ٧٠١٦٨٤ کەس بووە. کە ٢٤٫١٪یان تەمەنیان لە سەرووی ٦٠ ساڵەوەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای پلۆڤدیڤ
پلۆڤدیڤ
گیومری

**گیومری** () کۆمەڵگەیەکی شارەوانییە و دووەم گەورەترین شارە لە ئەرمینیا وەک ناوەندی کارگێڕی پارێزگای شیراک لە بەشی باکووری ڕۆژاوای وڵاتەکە خزمەت دەکات. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا، کاتێک شارەکە بە ئەلێکساندرۆپۆل ناسرابوو بوو بە گەورەترین شاری ئەرمینیای ڕۆژھەڵات کە لەلایەن ڕووسیاوە بەڕێوەدەبرا و ژمارەی دانیشتووانەکەی لە سەرووی ژمارەی دانیشتووانی یەریڤانەوە بوو. شارەکە وەک ناوەندێکی کولتووری ناوبانگی دەرکرد، لە ھەمان کاتدا وەک ناوەندێکی سەرەکی سەربازانی ڕووسیا لە کاتی جەنگەکانی ڕووسیا و تورکیا لە سەدەی نۆزدەھەمدا گرنگییەکی زۆری ھەبوو.

## مێژوو
[وێنۆک|ڕاست|[دێری مەرماشێن]]
[وێنۆک|ڕاست|ھۆڵی شارەوانی گیومری لە [گۆڕەپانی ڤارتانانتس]]
لە ساڵی ١٥٠١ زۆربەی ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەرمەنستان لەوانەش گیومری لەلایەن بنەماڵەی سەرھەڵدانی سەفەوی ئێرانەوە بە سەرۆکایەتی شا ئیسماعیلی یەکەم داگیرکران. لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٨٠٤ ھێزەکانی ڕووسیا لە سەرەتای جەنگی ڕووسیا و فارسی ١٨٠٤ و ١٨١٣دا کۆنترۆڵی ناوچەی شیراکیان کرد، کومایری بە فەرمی بوو بە بەشێک لە ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا لە پەیمانی گوڵستان کە لە ١ی ژانویەی ١٨١٣ لە نێوان ڕووسیای ئیمپراتۆری و فارسی قاجار واژوو کرا.

ساڵی ١٨٣٧ نیکۆلاسی یەکەمی تزاری ڕووسی گەیشتە گیومری و ناوەکەی گۆڕی بۆ ئەلێکساندرۆپۆل. ئەم ناوە بۆ ڕێزلێنان لە ھاوسەری تزار نیکۆلاسی یەکەم ھەڵبژێردرا، شازادە شارلۆتی پرۆس، کە دوای گۆڕینی بۆ ئایینی مەسیحی ئۆرتۆدۆکس ناوەکەی گۆڕیبوو بۆ ئەلێکساندرا فیۆدۆرۆڤنا.

لەژێر دەسەڵاتی سۆڤیەتدا ناوی شارەکە لە ساڵی ١٩٢٤ گۆڕدرا بۆ لینینکان دوای سەرۆکی سۆڤیەت ڤلادیمیر لێنین. شارەکە لە ساڵی ١٩٢٦ تووشی بوومەلەرزە بوو، کاتێک زۆرێک لە بینا بەرچاوەکانی وێران بوون. لەنێویاندا کڵێسای یۆنانی سانت جۆرج.

لینینکان بوو بە ناوەندێکی گەورەی پیشەسازی لە کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان و دووەم گەورەترین شارەکەی، دوای یەریڤانی پایتەخت.

لە کاتی دابەشبوونی یەکێتیی سۆڤیەتدا ناوی شارەکە گۆڕدرا بۆ کومایری لە نێوان لە ساڵی ١٩٩٠ تا ساڵی ١٩٩٢ کە دواجار ناوی گیومری لێنرا. بنکەی سەربازی ١٠٢ی ڕووسیا دەکەوێتە شارەکە.

لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦ پاپا فرانسیس لە گۆڕەپانی ڤارتانانتسی گیومری مەراسیمی پیرۆزی پێشکەش کرد. ھەروەھا کاسۆلیکۆکانی ھەموو ئەرمەنییەکان گارێگینی دووەم بەشداری لە مەراسیمەکەدا کرد.

## داب و نەریتی ناوخۆیی
[وێنۆک|ڕاست|[زانکۆی گیومری لە گۆڕەپانی سەربەخۆیی]]
دانیشتووانەکەی گیومری بە شێوەیەکی بەرفراوان بە کەسانی کۆنەپەرست ناسراون. نەریت و داب و نەریتی ناوخۆیی لەلایەن ھاووڵاتیانی ناوچەکەوە بە شێوەیەکی بەرفراوان پارێزراون. لە نێو ئەرمەنییەکاندا زۆر باو و ئاسایییە کە ئاماژە بە کەرامەتی گیومری بکرێت (ئەرمەنی: Գյումրվա թասիբ).

گیومری بە «پایتەختی پێکەنین و نوکتە»ی ئەرمینیا دادەنرێت. نوکتە و حیکایەتەکانی نوکتەچییە ناوخۆیییەکانی وەک جگەر خاچیک و پۆلۆز موکوچ لەلایەن ھاووڵاتیانی ناوچەکەوە بە شێوەیەکی بەرفراوان ناسراون. زۆر بەرھەم بۆ گێڕانەوەی میرات و میراتی نوکتە لە گیومریدا بڵاوکراونەتەوە.

ئەم شارە ساڵانە لە یەکەم یەکشەممەی مانگی تشرینی یەکەمدا ئاھەنگی «ڕۆژی گیومری» دەگێڕێت. بە چەندین چالاکیی کولتووری و کات بەسەربردن دیاری کراوە.

## ئەمانەش ببینە
* زانکۆی شیراکی حکومی

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای شیراک
پۆل:گیومری
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەمی پ.ز
زانکۆی پلۆڤدیڤ

**زانکۆی پلۆڤدیڤ ''پایسی ھیلێندارسکی**'' () ھەروەھا بە زانکۆی پایسی ھیلێندارسکی لە پلۆڤدیڤ ناسراوە، زانکۆیەکە دەکەوێتە شاری پلۆڤدیڤ لە بولگاریا. لە ١ی تەممووزی ١٩٦١ دامەزراوە و خاوەنی ٩ فاکەڵتییە.

## سەرچاوەکان

پلۆڤدیڤ
پۆل:پلۆڤدیڤ
ھوگۆ ئیکیتکی

**ھوگۆ ئکیتکی** (لەدایکبووی ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٢) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی فەڕەنسییە کە وەک ھێرشبەر یاری دەکات بۆ یانەی پاریس سان جێرمان، بە خواستن لە یانەی ھەمان وڵات ڕیمس.

## کاروانی یانە
### ڕیمس
لە ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٠، ئیکیتکی یەکەمین گرێبەستی پیشەگەری لەگەڵ یانەی ڕیمس واژوو کرد. لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ یەکەم یاری خۆی کرد لەگەڵ تیمی یەکەم لە خولی فەڕەنسی (لیگ ١) و ٣–١ دۆڕان لە بەرامبەر لۆریێن. لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١، ئیکیتیکی چووە خولی سوپەری دانیمارکی یانەی ڤێجڵ بۆڵدکڵب بە خواستن بۆ تەواوی وەرزەکە.

لە ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١، ئیکیتکی دووەم و سێیەم گۆڵی ڕیمسی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–١ی لە بەرامبەر نانتس، کە وەک یەدەگ ھاتە یاریگاوە. لە ماوەی گواستنەوەی یاریزانانی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، ئیکیتکی ھەلی گواستنەوەی بۆ یانەی بۆ نیوکاسڵ یونایتد ڕەتکردەوە. سەرۆکی ڕییمز جەن-پایەر کایڵۆت دانی بەوەدا نا کە یانەکە «دەستەوارەکەی زۆر باشی» بۆ ئیکیتکی بەدەست گەیشتووە، بەڵام دووپات کردەوە کە «ھێشتا مێژوویەک کە بەیەکەوە بینوسین».

### پاریس سان-جێرمان
لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢، پاریس سان-جێرمان گرێبەستی لەگەڵ ئیکیتکی ڕاگەیاند بە خواستنبۆ ماوەی وەرزێک کە بژاردەی کڕینی دواتری ھەیە بە ٣٥ ملیۆن یۆرۆ. ھەروەھا بۆنس بەگوێرەی چەند سەرچاوەیەک، بژاردەی کڕین لە ڕێکەوتنەکە بەشێوەیەکی ئیجبارییە.

## کاروانی نێودەوڵەتی
ئیکیتکی لە فەڕەنسا لەدایکبووە، لە باوکێکی کامیرۆنی و دایکێکی فەڕەنسی. یاریزانی نێودەوڵەتی فەڕەنسایە لە ئاستی لاوان، بۆ فەڕەنسای خوار ٢٠ ساڵان یاری دەکات.

## ئاماری کاروانی وەرزشی

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی
پۆل:یاریزانانی یانەی پاریس سان جێرمان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
زانکۆی شیراکی حکومی

**زانکۆی شیراکی حکومی** () زانکۆیەکی گشتییە لە گیومری پایتەختی پارێزگای شیراک لە ئەرمینیا، لە ساڵی ١٩٣٤ کراوەتەوە.

## مێژوو
پەیمانگای پێداگۆژیی لێنیناکان لە ساڵی ١٩٣٤ وەک لقێکی زانکۆی پێداگۆژی دەوڵەتی ئەرمینیا دامەزراوە. لە ساڵی یەکەمی وەرگرتنیدا، ١٦ وانەبێژی دامەزراند و نزیکەی ١٠٠ خوێندکاری ھەبوو. یەکەم سەرۆکی زانکۆ س. مۆڤسیسیان بوو کە باشترین مامۆستای لە گیومری و ھەروەھا پسپۆڕانی یەریڤانی پایتەختی وەرگرت. لە ساڵی ١٩٤٩دا پەیمانگاکە بەناوی میکایەل ناڵبندیانەوە ناونراوە و وەک لقێکی زانکۆی پێداگۆژی ئەرمەنی تا ساڵی ١٩٦٦ کاردەکات، کاتێک پێگەی دامەزراوەیەکی خوێندنی باڵای سەربەخۆی پێدرا.

دوای سەربەخۆیی ئەرمینیا لە ساڵی ١٩٩١ بە پەیمانگای پێداگۆژی دەوڵەتی گیومری ناسرا کە بە ناوی میکایەل ناڵبەندیان ناونراوە. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦، پەیمانگاکە داڕشتەوە و کرا بە دامەزراوەیەکی زانکۆیی کە بە زانکۆی دەوڵەتی شیراک ناسراوە کە بەناوی میکایێل ناڵبەندییانەوە ناونراوە.

## سەرچاوەکان

## ئەمانەش ببینە
* زانکۆی پزیشکی یەریڤانی حکومی

پۆل:گیومری
پۆل:زانکۆکانی ئەرمەنستان
زانکۆی شیراکی حکومی
ئیمیل گابرێلیان

**ئیمیل گابرێلیان** () ; ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٣١ – ٢٠ی تەممووزی ٢٠١٠) پزیشک و ئەکادیمیستێکی ئەرمەنی بووە. لە ساڵی ١٩٧١ تا ١٩٧٥ وەک سەرۆکی پەیمانگای پزیشکی دەوڵەتی یەریڤان کاری کردووە و لە ساڵی ١٩٧٥ تا ١٩٨٩ وەزیری تەندروستی ئەرمینیا بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١
پۆل:مردووانی ٢٠١٠
پۆل:خەڵکی ئەشتەرەک
پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئەرمەنستان
پۆل:وەرگرانی نیشانی دروشمی سووری کۆشش
پۆلۆز موکوچ

**پۆلۆز موکوچ** ٧ی کانوونی دووەمی ١٨٨١، ئەلێکساندرۆپۆل، پارێزگای ئێریڤان، ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا - ١٥ی شوباتی ١٩٣١، لێنیناکان، کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان، کۆماری سۆڤیەت فیدراڵی سۆسیالیستی ترانسقەوقاز، یەکێتیی سۆڤیەت) تەنزنووس و ئەفسانەیی بەناوبانگی ئەرمەنی بوو لە گیومری.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨١
پۆل:مردووانی ١٩٣١
پۆل:گیومری
زانکۆی پزیشکیی یەریڤانی حکوومی

**زانکۆی پزیشکی مخیتار ھێراتسی یەریڤانی حکومی** () زانکۆیەکی پزیشکی ئەرمەنییە و دەکەوێتە شاری یەریڤان لە ئەرمینیا.

## مێژوو
لە ساڵی ١٩٢٠ فاکەڵتی پزیشکی یەریڤان لەلایەن حکوومەتی ئەرمینیا دامەزراوە. لە ٢٥ی ئایاری ١٩٨٩ زانکۆی پزیشکی یەریڤانی حکومی بە ناوی پزیشکی ئەرمەنی سەدەی ١٢ مخیتار ھێراتسی ناونرا.

## کتێبخانەکان
کتێبخانەی زانکۆی پزیشکی یەریڤانی حکومی کۆمەڵێک توێژینەوە و کەرەستەی ئەکادیمی ھەیە. ھەروەھا کتێبخانەیەکی ئۆنلاین ھەیە کە پێکھاتووە لە کەرەستەی خوێندن و تاقیکردنەوە و پرسیارنامە، کە ھەم بۆ خوێندکاران و ھەم کەسانی ئارەزومەند بەردەستە.

## خوێندکاران
زانکۆکە زیاتر لە ٧٠٠٠ خوێندکاری ھەیە. ٢٤٪ی ئەم خوێندکارانە خوێندکاری نێودەوڵەتین لە ٢٦ وڵاتەوە ھاتوون.

## کۆلێژی پزیشکی یەریڤانی بنەڕەتی
کۆلێژی پزیشکی بنەڕەتی ویلایەتی یەریڤان کۆلێژێکی تەکنیکی ناوەندییە کە لە ساڵی ١٩٩٦ کرایەوە، لەژێر ئیدارەی زانکۆی پزیشکی ویلایەتی یەریڤاندا کاردەکات. کۆلێژەکە پرۆگرامی خوێندنی ٢ ساڵە لە ٥ بواردا دابین دەکات:
* تەکنیکاری تاقیگەی ددان
* دەرمان
* دەرمانسازی
* دەستنیشانکردنی تاقیگەیی
* پەرستاری (مێ).

## فاکەڵتی و ستاف
زانکۆکە زیاتر لە ١١٠٠ پرۆفیسۆری ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زانکۆکانی ئەرمەنستان
پۆل:نەخۆشخانەکان لە ئەرمەنستان
پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی یەریڤان
پۆل:دامەزراوە پەروەردەییەکانی ساڵی ١٩٢٠
پۆل:زانکۆ و پەیمانگاکانی دامەزراو لە یەکێتیی سۆڤیەت
پۆل:پەروەردە لە یەریڤان
پۆل:پۆل:پەروەردە لە یەریڤان
ئالاڤێردی

**ئالاڤێردی** () کۆمەڵگەیەکی شارۆچکە و شارەوانییە لە پارێزگای لۆری لە بەشی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەرمەنستان لە نزیک سنووری جۆرجیا. دەکەوێتە تاکە ھێڵی شەمەندەفەری ڕاستەوخۆی نێوان ئەرمینیا و جۆرجیا. ئالاڤێردی دەکەوێتە بنی گەرووی ڕووباری دێبێد، ناوەندێکی گرنگی بازرگانی و پیشەسازییە لە باکووری ئەرمینیا.

بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١، ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ١٣٣٤٣ کەسە، کە لە ساڵی ١٩٨٩دا ٢٦ ھەزار و ٣٠٠ کەس بووە، لە ئێستادا ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە بە نزیکەیی ١١ ھەزار کەسە بەپێی خەمڵاندنی فەرمی ساڵی ٢٠١٦.

## دانیشتووان و گرووپە نەتەوەیییەکان
وێنۆک|ڕاست|سەنتەری کۆمەڵایەتی یۆنانی لە شاری ئالاڤێردی
ئالاڤێردی بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن ئەرمەنییە نەتەوەیییەکانەوە نیشتەجێیە کە کۆمەڵگەیەکی بچووکی یۆنانییان ھەیە کە سەردەمانێک بە گەورەترین کۆمەڵگەی ئەرمینیا دادەنرا. یۆنانییەکان لە ئەرمینیا بە شێوەزاری پۆنتیک قسە دەکەن و بە ھەردوو زمانی ئەرمەنی و ڕووسی شارەزان.

گەڕەکی مەدان لە ئالاڤێردی لە سەردەمی سۆڤیەتدا کۆمەڵگەیەکی گەورەی یۆنانی ھەبووە.

لێرەدا ھێڵی کاتی دانیشتووانی ئالاڤێردی لە ساڵی ١٩٠٧ەوە دەبینیت:

## ئایین
زۆربەی ئالاڤێردی ئەرمەنییە نەتەوەیییەکانن کە سەر بە کەنیسەی نێردراوی ئەرمەنین. دەزگای ڕێکخستنی کڵێساکە بریتییە لە ئەپستۆریای گوگارک کە سەرۆکایەتی قەشە سێبۆ چۆلدجیان (کورسی لە ڤانادزۆر) دەکات.

کڵێسای سانت گریگۆری نارێک کە لە تشرینی دووەمی ٢٠٠١ کرایەوە، کڵێسای شارۆچکەکەیە. بە ھەوڵی توانەوەی مسی ئالاڤێردی و ئەپستۆریای گوگارک و ھاووڵاتیانی ناوخۆیی شارۆچکەکە دروست کراوە.

## سەرچاوەکان

ئالاڤێردی
زانیار فەتاح

**زانیار فەتاح** سینەماکارێکی کوردە. بەرھەمھێنەر و وێنەگری سینەماییی فیلمی *[[٠٩ (فیلم)|٠٩]]* و دەرھێنەری فیلمی *[[تەمی بابا]]* بووە.

## خوێندن و پیشە
لە ١٩٩٩، لە پەیمانگای ھونەرە جوانەکان دەستی بە خوێندن کردووە و لە ٢٠٠٤ بەشەکەی تەواوکردووە. کارە ھونەرییەکانی زانیار لە ٢٠٠٥وە دەستی پێ کردووە و ماوەی چەند ساڵێک لە کەناڵی گەلی کوردستان کاری کردووە. لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ گەشتی بۆ دەرەوەی وڵات کردووە و لە ستۆکۆڵم ژیانی دەست پێ کردووە. لە ٢٠١٤ چووە قوتابخانەی «فیلم سکووڵی ستۆکۆڵم» کە یەکێکە لە فێرگە تایبەتەکانی سینەما لەو وڵاتە و، لە ساڵی ٢٠١٦ تەواوی کردووە. زانیار لە ٢٠١٨ گەڕاوەتەوە کوردستان. سەرەتا وەک دەرھێنەری کاری ڕێکلام و پاشان دەرھێنەری کلیپ کاری بۆ ئەیوب عەلی، ھەردی سەلامی، شاناز زاھیر و کانی کردووە. لە ٢٠١٩، وێنەی کورتەفیلمی شمشێری بیابانی گرت. دواتریش وەک وێنەگری سینەمایی لە فیلمی *[[٠٩ (فیلم)|٠٩]]* بەشدار بوو.

لە دوای ئەو فیلمە، بووە دەرھێنەری فیلمی *[[تەمی بابا]]* کە لە تەممووزی ٢٠٢٢ لە سینەماکانی ھەرێمی کوردستان نمایش کرا. فیلمەکە لە نواندنی سەرەکیی شەماڵی عەبەڕەش، ھەڵوێست، ھەردی سەلامی و ھەژان ھێرشە. فیلمەکە لە ژانەری تاوان و درامییە.

## سەرچاوکان

پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد
پۆل:زیندووان
کەرتی گشتی

وێنۆک
**کەرتی گشتی** یان **کەرتی دەوڵەتی** ناونیشانی بەشێک لە ئابوورییە کە بوودجەکەی لەلایەن دەوڵەتەوە تەرخان دەکرێ و خزمەتگەلی سەرەتاییی وەک پۆلیس، ئامۆژیاری و بەرگری دابین دەکات.

لە وڵاتانی سۆسیالیستیدا، نزیک بە ھەمووی ئابووری لە کەرتی گشتیدا خۆی دەبینییەوە و زۆربەی ھەرەزۆری خزمەتگەلی ئابووری لە کەرتی گشتیدا دابین دەکرا.

## ئەمانەش ببینە
* کەرتی خۆوەندی

## سەرچاوەکان

پۆل:ئابووری گشتی
فادۆ

**فادۆ** (، واتە: چارەنووس) ژانەرێکی مۆسیقایە بەپێی بەڵگەنامەکان مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٨٢٠ لە شاری لیسبۆنی پورتوگال، بەڵام ڕەنگە مێژووەکەی ھێشتا زۆر لەمەو پێشتر ھەبووبێت. ڕوی ڤیێرا نێری کە مێژوونووس و لێکۆڵەرە لەسەر فادۆ دەڵێت «تاکە زانیاری کە جێی متمانە بێت دەربارەی مێژووی فادۆ بە شێوەی زارەکی گواستراوەتەوە و لە باشترین حاڵەتدا دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٨٢٠ و ١٨٣٠. بەڵام تەنانەت ئەو زانیاریانەش زۆرجار لەناو پرۆسەی گواستنەوەی نەوەکاندا گۆڕدراوە تا ئەوکاتەی گەیشتووەتە ئەمڕۆمان».

ھەرچەندە دەستکەوتنی زانیاری و بنەچە مێژوویییەکەی دژوار بووبێت، بەڵام ئەمڕۆ فادۆ بە شێوەیەکی باو وەک فۆرمێکی گۆرانی سەیر دەکرێت کە دەتوانێت دەربارەی ھەر شتێک بێت، بەڵام دەبێت شوێنی چەند نەریت و بنەمایەکی دیاریکراو بکات. لە باوەڕی باودا، فادۆ جۆرێکە لە مۆسیقا کە بە ئاواز و تێکستی ماتەمین و پەژارە پەیوەستە، زۆرجار باس لە دەریا یان ژیانی ھەژاران دەکات و ھەستی دەستلەکارکێشانەوە و چارەنووس و خەمگینی تێدایە.

لە دیاترین گۆرانیبێژانی فادۆ ھەریەکە لە ماریا تیرێسا دی نۆرۆنھا، ئەلفرێدۆ ماسینێرۆ، ئەمالیا ڕۆدریگێس، کارلۆس دۆ کارمۆ، ماریزا، ئانا ماورا. لە ساڵی ٢٠١٩، فادۆ لەلایەن ڕێکخراوی یوونێسکۆ خرایە لیستی میراتی کەلتوورییەوە. بەمەش وەک دووەم چەشنە گۆرانی پرتووگالی کانتی ئەلێنتێیانۆ لەپاڵ ناوی لەم لیستەدا ھات.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شاکارەکانی کەلەپوورە زارەکی و نابەرھەستەکەی مرۆڤایەتی
پۆل:مۆسیقای پۆرتووگالی
ھەرمان

**ھەرمان** فیلمێکی کوردییە لە دەرھێنانی حوسێن حەسەن، ساڵی ٢٠٠٩ بەرھەم ھاتووە و بەرھەمی بەڕێوبەرایەتیی سینەمای ھەولێر و وەزارەتی ڕۆشنبیریی و لاوانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستانە.

## چیرۆک
ھەرمان و ئادار کە ئامۆزا و خۆشەویستی یەکترن، بەر لە ئۆپەراسیۆنی ئەنفالی حکوومەتی عێراق بۆ سەرکوتکردنی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازیی کورد لە باشووری کوردستان، ناچار بۆ ماوەیەکی کورت لە یەکتر دادەبڕن و ھەرمان گوند بەجێ دێلێت و دەگەڕێتەوە بۆ شار. دواتر گوندەکە لەلایەن سەربازە عێراقییەکانەوە دەسووتێنرێت و خەڵکی گوند ئاوارە و ئاداریش کە لە سەربازە عێراقییەکان ھەڵاتووە، وێڕای ئەوان لە کەمپێکی ئاوارەکان نیشتەجێ دەبێت. ئێستا، شەڕی درێژخایەن و بێھیوای ھەرمان بۆ دۆزینەوەی خۆشەویستەکەی دەست پێ دەکات. دواتر دەردەکەوێت کە ئادار دووگیانە و کۆرپەی ھەرمانی لە زگدایە. باوکی ئادار بەھۆی ئەوەی لە دەرەوەی ھاوسەرگیری دووگیان بووە و بۆ ئەوەی شەرەفی خێزانەکەی بگەڕێنێتەوە، ھەوڵی کوشتنی دەدات. ئازاری جیابوونەوە لە کەسێکی ئازیز؛ دۆخی سیاسی، کە ھەڕەشە لە خەباتی سەربەخۆیی گرووپێکی نەتەوەیی دەکات و ھەروەھا ئەو بنەما سەرکوتکەرانەی کە پێیان وایە پاکیزەیی ژنێک شەرەفی بنەماڵەیە، ھەموویان فشار دەخەنە سەر ژیانی ئادار.

تراژێدیای ئەنفال و کێشە کۆمەڵایەتییەکان وەکوو ڕوانگەی کۆمەڵگای کوردەواری سەبارەت بە نامووس و شەرەف ناوەرۆکی فیلمەکە لەخۆ دەگرن.

## کەسایەتییەکان
* ھەرمان: ھەرمان محەممەد تاھیر
* ئادار: گوڵبەھار کاڤجۆ (کاڤچۆ)

## بڵاوبوونەوە
فیلمەکە خۆی بەرھەمی ساڵی ٢٠٠٩یە و ١٠ی تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵیش لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی پوسان لە کۆریای باشوور نمایش کرا و ٥ی شوباتی ٢٠١٠یش لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی سانتا باربارا لە ئەمریکا پیشان درا. ھەروەھا لە ڕۆژانی ٢٩ و ٣٠ی مانگی حوزەیرانی ٢٠١٠یش لە حەوتەمین فێستیڤاڵی بەدرخان لە واشینگتن دی سی نمایش درا. ساڵی ٢٠١١یش لە شەشەمین خولی فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی بێرلین لە دھۆک نمایش کرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ھەرمان لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان.

پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
شیون فومنی

**میر ئەحمەد سەید فەخرینژاد**، نازناوی **شیون فۆمانی** (٣ی کانوونی دووەمی ١٣٢٥، فۆمان - ٢٣ ی ئەیلوولی ١٣٧٧، تاران) شاعیری گیلانی بووە.

شیۆن فۆمانی لە ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦ لە شاری فۆمان لەدایکبووە. سێ ساڵ خوێندنی سەرەتایی لە ڕەشت بەسەر بردووە و پاشان ڕووی لە کرماشان کردووە و سێ ساڵی دووھەمی ئامادەیی لەوێ بەسەر بردووە تا لە ساڵی ١٣٤٥ بڕوانامەی زانستی سروشتی بەدەست ھێناوە.

لە کرماشان پەیوەندی بە بازنەکانی ئەدەبی و شاعیرانی ئەم شارەوە ھەبووە و لەگەڵ کەسانی وەک جەعفەر دەروێشیان و عەباس دەروێش لە پەیوەندیدا بووە.

دوای ماوەیەک نەخۆشی درێژخایەنی گورچیلە و چاندنی گورچیلە لە یەکێک لە نەخۆشخانەکانی تاران لە شاری شەھریوەر ساڵی ١٩٩٨ کۆچی دوایی کرد. بەپێی وەسیەتنامەکەی گۆڕەکەی دەکەوێتە گۆڕی سولەیمان دارابی ڕەشت، تەنیشت گۆڕی میرزاکۆچەک جەنگالی و نزیک گۆڕی دایکی.

لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٣٩٩دا دووەم شەقام لە ناوچەی شەقامی کۆلاھدوز ناوی گۆڕدرا بۆ شیۆن فۆمێنی.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:مردووانی ١٩٩٨
کیرستێن پرایس

**کیرستێن پرایس** (بە ئینگلیزی: Kirsten Price) (لەدایکبووی ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٨١) خانمەئەکتەرێکی پۆرنۆگرافی ئەمریکییە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 
* "4 Porn Stars Talk About How They Fell in Love" 
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:خانمەکتەرە پۆرنۆگرافییە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
قوبرس لە ئۆڵۆمپیاد

قوبرس لە ساڵی ١٩٨٠ بۆ یەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ھەر ھەمان ساڵیش بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە، قوبرس تەنھا خاوەنی یەک مەدالیای ئۆڵۆمپیادە ئەویش لە ڕێگای پاڤلۆس کۆنتیدێس وەرزشوانی کەشتی چاڕۆکەدار کاتێک لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ توانی مەدالیای زیو بەدەستبھێنێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:قوبرس لە ئۆڵۆمپیاد
کۆماری چیک لە ئۆڵۆمپیاد

وێنۆک|ئاھەنگی کردنەوەی ٢١ھەمین یارییە ئۆڵۆمپیەکانی زستانە لە ڤانکۆڤەر کۆڵۆمبیا بەریتانی، کەنەدا
کۆماری چیک بۆ یەکەمجار وەک نەتەوەیەکی سەربەخۆ لە ساڵی ١٩٩٤ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا کردووە، ئەویش کاتێک بەشداری ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٤ کرد. ھەروەھا ساڵی ١٩٩٦ بۆ یەکەمجار بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کرد، وەرزشوانانی چیک پێش ھەڵوەشاندنەوەی چێکۆسلۆڤاکیا لە ساڵی ١٩٩٣، پێش ھەڵوەشانەوەی چێکۆسلۆڤاکیا ساڵانی ١٩٢٠ تا ١٩٩٢ وەک چیکۆسلۆڤاکیا بەشداریان کردووە و لە ساڵی ١٩٠٠ تا ١٩١٢ وەک بۆھێمی بەشدارییان لە ئۆڵۆمپیاد کردووە. وەرزشوانانی کۆماری چیک لە یارییەکانی ھاوینەدا بە گشتی ٦٧ و لە یارییەکانی زستاندا ٣٣ مەدالیای بەدەستھێناوە، کە زۆربەیان لە یارییەکانی خلیسکێنەی سەر بەفر و خلیسکێنەی خێرا و لە کۆتاییدا یاری ھۆکی سەھۆڵی بەناوبانگن. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی کۆماری چیک لە ساڵی ١٨٩٩ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٩٣ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەم ناوەی ئێستا بەفەرمی ناسێنرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:وەرزشی کۆماری چیک
پۆل:کۆماری چیک لە ئۆڵۆمپیاد
دانمارک لە ئۆڵۆمپیاد

دانمارک بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٩٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، جگە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٤. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٤٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کرد، وەرزشوانانی دانمارک خاوەنی ٢٠٦ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن کە ٤٨ مەدالیایان زێڕە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی دانیمارک لە ساڵی ١٩٠٥ دامەزراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:دانمارک لە ئۆڵۆمپیاد
زانیارینامەی بریتانیکا

**زانیارینامەی بریتانیکا** یان **ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا** () زانیارینامەیەکی زانیاری گشتییە بە زمانی ئینگلیزی. لەلایەن ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا بڵاوکراوەتەوە؛ کۆمپانیاکە لە سەدەی ١٨ەوە بوونی ھەیە، ھەرچەندە بەدرێژایی سەدەکان چەندین جار خاوەندارێتی گۆڕیوە. زانیارینامەکە لەلایەن نزیکەی ١٠٠ سەرنوسەری تەواوکات و زیاتر لە ٤ ھەزار بەشداربووەوە پارێزگاری لێدەکرێت. وەشانی ساڵی ٢٠١٠ی چاپی ١٥ کە ٣٢ بەرگ و ٣٢٦٤٠ لاپەڕە دەگرێتەوە، دوا وەشانی چاپکراو بوو. لە ساڵی ٢٠١١ەوە تەنھا وەک زانیارینامەی ئۆنلاین بڵاودەکرێتەوە.

## پوختەی چاپەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبەکانی ١٧٦٨
باخچەی ئاژەڵانی یەریڤان

**باخچەی ئاژەڵانی یەریڤان** () باخچەیەکی ئاژەڵانە بە ڕووبەری ٣٥ ھێکتار (٨٦ دۆنم) لە ساڵی ١٩٤٠ لە شاری یەریڤان لە ئەرمینیا دامەزراوە.

## پاراستن
بەو پێیەی ئەرمینیا شوێنێکی گەرمی جۆراوجۆری بایۆلۆجییە، دامەزراوەی پاراستنی گیانلەبەرە کێوییەکان و سەروەت و سامانە کولتوورییەکان (FPWC) نزیکەی ٨٣٩ ھێکتار (٢٠٧٠ دۆنم) لە نزیک یەدەگی خوسرۆڤ بەکرێ گرتووە و دەستی بەسەردا گرتووە، کە تا ئەم دواییانە پارێزراو نەبووە و مەترسی لەسەر بووە ڕاوکردن، داربڕینی نایاسایی، و زۆر لەوەڕاندن. باخچەی ئاژەڵانی یەریڤان ھاوکاری لەگەڵ FPWC دەکات بۆ بەکارھێنانی ئەم زەوییە بۆ نۆژەنکردنەوەی گیانلەبەرە کێوییەکان و ھێنانەوەی جۆرە مەترسیدارەکانی ناوچەکە بۆ ناو کێوی.

## سەرچاوەکان

باخچەی ئاژەڵانی یەریڤان
میترۆی یەریڤان

وێنۆک|ڕاست|نەخشەی میترۆی یەریڤان
**میترۆی کارێن دەمیرچیان یەریڤان** ( کارێن دەمیرچیانی ئەنڤان یەریڤانی گەورە؛ لە کانوونی دووەمی ١٩٩٩ەوە)، کە بە شێوەی ئاخاوتنی بە میترۆی یەریڤان ناسراوە () سیستەمێکی ترانزێتی خێرایە کە خزمەت بە پایتەختی ئەرمینیا دەکات، یەریڤان. لە ٧ی ئازاری ١٩٨١ کرایەوە ھەشتەمین سیستەمی میترۆ بوو لە یەکێتی سۆڤیەتی پێشوو. خاوەندارێتی لەلایەن حکوومەتەوە دەکرێت، لەلایەن میترۆی کارێن دەمیرچیان یەریڤان CJSC لە وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندن بەڕێوەدەبرێت.

بە پێچەوانەی زۆربەی سیستەمەکانی ترانزێتی خێرای پێشووی سۆڤیەت، وێستگەکانی زۆر قووڵ نین، دوو وێستگە لە سەرووی زەوییەوە ھەیە، یەکێکیان قووڵە و ئەوانی دیکە بە قووڵی ژێر زەوی دادەنرێت، بەڵام قووڵی ئەو وێستگەیانە زۆر نییە، بە تێکڕا ١٦–٢٢ مەتر (٥٢). –٧٢ پێ)؛ تەنھا سێ وێستگە زیاترن لە ٣٠ مەتر (٩٨ پێ)، مارشال باغرامیان (نزیکەی ٣٧٫٥ مەتر (١٢٣ پێ))، بارێکاموتیون (نزیکەی ٤٢ مەتر (١٣٨ پێ)) و یەریتاسەرداکان (نزیکەی ٣٧ مەتر (١٢١ پێ)). وێستگەکان بە شێوەیەکی ئاڵۆز بە مۆتیڤی نیشتمانی ڕازێنراونەتەوە. میترۆکە لەسەر ھێڵی ١٣٫٤ کیلۆمەتر (٨٫٣ میل) دەڕوات و لە ئێستادا خزمەت بە دە وێستگەی چالاک دەکات.

لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩ میترۆ بە ناوی کارێن دەمیرچیان ناونرا، ئەو پیاوەی کە بەرپرسیار بوو لە گۆڕینی دۆخی سیستەمی ترامی خێرا بۆ ئەوەی ببێتە سیستەمی میترۆ، دوای ئەوەی دوو مانگ پێشتر لە ھێرشێکی تیرۆریستیدا بۆ سەر پەرلەمانی ئەرمینیا کوژرا.

لەگەڵ شەمەندەفەرەکان کە ھەر پێنج خولەک جارێک لە کاتژمێر ٦:٣٠ بەیانی تا ١١ی پاشنیوەڕۆ دەڕۆن. پێش زیادکردنی کرێی ھاتوچۆ لە ڕۆژێکدا خزمەت بە نزیکەی ٦٠ ھەزار سەرنشین دەکات لە ساڵی ٢٠١٢دا ١٤٫٩ ملیۆن سەرنشین سواری میترۆ بوون.

## ئەمانەش ببینە
* شێنگاڤیت

## سەرچاوەکان

پۆل:میترۆی یەریڤان
پۆل:گواستنەوە لە ئەرمەنستان
مۆزەخانەی ھونەریی کافێسجیان

**مۆزەخانەی ھونەریی کافێسجیان** ( ھەروەھا بە دامەزراوەی مۆزەخانەی کافێسجیان ناسراوە) مۆزەخانەیەکی ھونەرییە لە شاری یەریڤان لە ئەرمینیا. دەکەوێتە ناوەندی ناوچەی کێنترۆن، لەناو و دەوروبەری کاسکەیدی یەریڤان کە کۆمەڵگەیەکی پلیکانەی گەورەیە لەگەڵ نافورە، لە باخچەکانی شەقامی تامیان و ناوچەی پیادەیییەوە بەرز دەبێتەوە. لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ کرایەوە، جگە لە پێشانگای بەرھەمە ناوازەکانی ھونەری مۆدێرن. پرۆژەی ناوەندی ھونەر لەلایەن کۆمپانیای دەیڤید ھۆتسۆن ئارکیتێکتس کە بنکەکەی لە نیویۆرکەیە دیزاین کراوە

## سەرچاوەکان

ھونەری کافێسجیان
کارێن دەمیرچیان

**کارێن سێرۆبی دەمیرچیان** ( ١٧ی نیسانی ١٩٣٢ – ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩) سیاسەتمەدارێکی سۆڤیەت و ئەرمەنی بووە. لە ساڵی ١٩٧٤ تا ١٩٨٨ وەک سکرتێری یەکەمی حزبی شیوعی ئەرمینیا کاری کردووە، ھەر زوو دوای سەرھەڵدانەوەی بۆ سیاسەتی چالاک لە ئەرمینیای سەربەخۆ لە کۆتایییەکانی نەوەدەکاندا، لە ساڵی ١٩٩٩ بووە سەرۆکی ئەنجومەنی نیشتمانی تا ئەو کاتەی لەگەڵ سیاسەتمەدارانی دیکە لە پەرلەمان لە ساڵی ١٩٩٩دا تیرۆرکرا تەقەکردن لە پەرلەمانی ئەرمینیا.

## ژیاننامە
دەمیرچیان منداڵییەکی سەختی بەسەر برد. ھەردوو دایک و باوکی لەکاتێکدا گیانیان لەدەستدا کە ھێشتا کۆرپە بوو. بڕیاریدا لە بواری ئەندازیاریدا کار بکات، و لە ساڵی ١٩٤٩ لە پەیمانگای پۆلیتەکنیکی یەریڤان دەستی بە خوێندن کردووە. لە ساڵی ١٩٥٩ ڕەوانەی مۆسکۆ کرا بۆ قوتابخانەی باڵای حزبی، لە ساڵی ١٩٦١ بڕوانامەی بەدەستھێنا، کە پێشمەرجێک بوو بۆ خزمەتکردنی باڵای حزبی.

دەمیرچیان لە تشرینی دووەمی ١٩٧٤ بە سکرتێری یەکەمی حزبی شیوعی ئەرمەنستان ھەڵبژێردرا، بە شێوەیەکی کاریگەر سەرۆکی ئەرمینیای سۆڤیەت بوو. دوای دوو ساڵ ھەروەھا بووە سەرۆکی سۆڤیەتی باڵای ئەرمەنستان. دوای ڕووخانی یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٩١ کاتێک ئەرمینیا سەربەخۆیی وەرگرتەوە، دەمیرچیان بوو بە بەڕێوەبەری وێستگەی ئامێری کارەبایی ھایلێکترۆمیکێنا کە گەورەترین وێستگەی ئەرمینیایە. لە سیاسەت دوور کەوتەوە و کەسایەتییەکی نیوە لەبیرکراو بوو لە ڕابردووەوە، تا سەرھەڵدانەوەی سەرسووڕھێنەری لە ساڵی ١٩٩٨دا بۆ ناو سیاسەت.

دواتر پارتی گەلی پێکھێنا، لەگەڵ وەزیری بەرگری ڤازگێن سەرگسیان یەکگرت بۆ پێکھێنانی ھاوپەیمانی میاسنوتیون (یەکێتی) بۆ بەشداریکردن لە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئایاری ١٩٩٩. . ھاوپەیمانییەکە بە ٤٣٪ی دەنگەکان و زۆرینەی کورسییەکانی پەرلەمان سەرکەوتنی بەدەستھێنا. دەمیرچیان لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٩٩ بە زۆرینەی دەنگ بە سەرۆکی ئەنجومەنی نیشتمانی ھەڵبژێردرا، دوای چوار مانگ، لە ٢٧ی تشرینی یەکەمدا، ئەو و سەرگسیان و سیاسەتمەدارە باڵاکانی دیکە لە تەقەکردنەکەی پەرلەمانی ئەرمینیادا تیرۆر کران.

کارێن دەمیرچیان لە کۆمیتا پانتێۆن بە خاک سپێردرا کە دەکەوێتە ناوەندی شاری یەریڤان.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢
پۆل:مردووانی ١٩٩٩
پۆل:خەڵکی یەریڤان
پۆل:ئەندازیارانی ئەرمەنی
پۆل:ئەندازیارانی سۆڤیەت
پۆل:سەرانی حیزبەکانی یەکێتی سۆڤیەت
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پۆلیتەکنیکیی نیشتمانیی ئەرمەنستان
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
پۆل:وەرگرانی نیشانی دروشمی سووری کۆشش
گەڕان و ڕزگارکردن

گەڕوەدوایی و نەجات بە کۆمەڵە کردە و چالاکیەک دەوترێ کە لە حەین یان پاش رووداوگەلی سروشتی یان مرۆیی بۆ دۆزینەوە و رزگار کردنی برینداران و گرفتاران ئەنجام دەدرێ.
زۆر جار، جگە لە تیمگەلی پسپۆر خەڵکی ئاسایی و مەدەنیش گەڕوەدوای لێقەوماوان و برینداران بەشداری پڕۆسەکە دەبن.
## سەرچاوەکان

پۆل:فریاکەوتن
نۆرایر سیساکیان

**نۆرایر سیساکیان** (, ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٠٧ – ١٢ی ئازاری ١٩٦٦) بایۆکیمیایەکی ئەرمەنی سۆڤیەت بوو، ئەکادیمی بوو، یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی بایۆلۆژیای بۆشایی ئاسمان ڕێکخەرێکی نایابی زانست بوو، ئەندامی بزووتنەوەی پوگواش بوو.

ئەندامی سەرۆکایەتی ئەکادیمیای زانستەکانی یەکێتی سۆڤیەت بووە، ئەندامی ئەکادیمیای زانستی ئەرمینیا بووە، جێگری سەرۆکی ئەکادیمیای نێودەوڵەتی بۆ گەڕانی بۆشایی بووە، سەرۆکی لیژنەی بایۆئەسترۆنۆتیکی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتیی فەلەکناسی بووە. خەڵاتی دەوڵەتی یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٥٢. لە ساڵی ١٩٦٤ بە کۆی دەنگ وەک سەرۆکی بیست و یەکەمین دانیشتنی کۆنفرانسی گشتی یونسکۆ ھەڵبژێردرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧
پۆل:مردووانی ١٩٦٦
پۆل:خەڵکی ئەشتەرەک
پۆل:ئەرمەنیەکانی سۆڤیەت
پۆل:کیمیازانەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:کیمیازانەکانی سۆڤیەت
عیمریتی

**شەڕەفەدین یەحیا کوڕی موسا کوڕی ڕەمەزان عیمریتی** (مردووی دوای ساڵی ١٥٨١)شەرعزانێکی مەزھەبی شافعییە و یەکێکە لە زانایانی مەزھەب، لە گوندی عیمریت لە میسر لەدایکبووە، بە دەقە شیعرییەکانی بەناوبانگە، کەوا کتێبی زانستە شەرعییەکانی کردوون بە شیعر بۆ ئاسان لەبەرکردن لەوانە مەتنی فەتحول قەریب.

## کتێبەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:زانایانی ئیسلام
پۆل:شاعیران
نۆردی موکێلی

**نۆردی موکێلی مولەر** (لەدایکبووی ١ی تشرینی دووەمی ١٩٩٧) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری فەڕەنسییە کە وەک بەرگریکار یاری دەکات بۆ یانەی پاریس سانت-جێرمان و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا. بە شێوەی سەرەکی لە لای ڕاستی بەرگری یاری دەکات، ھەروەھا دەتوانێت وەک بەرگریکاری ناوەند یاری بکات.

## ژیانی سەرەتایی
موکێلی لە شاری مۆنتریڵی فەڕەنسا لە خێزانێکی بە ڕەچەڵەک کۆنگۆی لەدایکبووە.

## کاروانی یانە
### لاڤال
موکێلی کاروانی پیشەگەری خۆی دەست پێکرد لە لاڤال، کە لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا بوو بە بەشێک لە پێکھاتی یەکەم. لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا لە خولی پلە دووی فەڕەنسا (لیگ ٢) کە بەرامبەر بوون ١–١ لە دژی یانەی ئۆکسێر. موکێلی سەرنجی زۆر یانەی ڕاکێشا لەکاتی یاریکردن بۆ لاڤال و لە کۆتاییدا گواسترایەوە بۆ مۆنبیلییە بە بڕی ١٫٣٥ ملیۆن یۆرۆ.

### مۆنبیلییە
موکێلی لە کانوونی دووەمی ٢٠١٧ گواسترایەوە بۆ مۆنبیلییە. لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا بۆ یانەکە لە خولی پلە یەکی فەڕەنسا (لیگ ١) کە بە دۆڕاندن کۆتایی ھات بە ئەنجامی ٢–٠ لە بەرامبەر میتز.

### لایپزیگ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Nordi_Mukiele_2021.jpg/220px-Nordi_Mukiele_2021.jpg|وێنۆک|موکێلی لە کاتی یاریکردن بۆ لایپزیگ لە ٢٠٢١
لە ساڵی ٢٠١٨، موکێلی گرێبەستێکی پێنج ساڵەی لەگەڵ یانەی لایپزیگ واژوو کرد لە خولی بۆندسلیگای ئەڵمانی. بڕی گواستنەوەکە کە درا بە مۆنبیلییە ١٦ ملیۆن یۆرۆ بوو. لە ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨ یەکەمین یاری خۆی بۆ یانەکە ئەنجامدا، لە پاڵاوتنەکانی خولی ئەورووپا بەرامبەر ھایکن کە بە بردنەوەی ٤–٠ کۆتایی ھات. یەکەم دەرکەوتنی موکێلی لە لیگادا لە ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨دا بوو لەگەڵ فۆرتونا دوسڵدۆرف. لە ١٨ی ئایاری ٢٠١٩، یەکەم گۆڵی تۆمارکرد بۆ یانەی لایپزیگ کە لە خولدا کە یارییەکەیان دۆڕاند ٢–٠ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە بەرامبەر یانەی ڤێردەربریمەن.

لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، موکێلی یەکەم گۆڵی خۆی لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا تۆمارکرد لە بردنەوەیان ٤–٣ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە بەرامبەر یانەی ئیستەنبوڵ باخچەشەھیر. لە وەرزی ٢٠٢١–٢٢ لەگەڵ یانەی لایپزیگ، بەشدار بوو لە یاری کۆتایی جامی ئەڵمانیا کە بە بردنەوە لەسەر فرایبۆرگ کۆتایی ھات، ئەمەش بوو بە یەکەم نازناوی کاروانی وەرزشی یاریزانەکە.

### پاریس سان-جێرمان
لە ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٢، موکێلی بۆ ماوەی پێنج ساڵ گرێبەستی لەگەڵ پاریس سان-جێرمان واژوو کرد تا ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٧. تێچووی گواستنەوە کە درا بە لایپزیگ ١٠ ملیۆن یۆرۆ بوو، لەگەڵ ئەگەری ٦ ملیۆن یۆرۆی تر وەک بۆنس لە داھاتوودا.

## پیشەی نێودەوڵەتی
موکێلی یەکەم بانگھێشتی بۆ پێکھاتەی یەکەمی فەڕەنسا پێگەیشت بۆ یاریکردن لە پاڵاوتنەکانی جامی جیھانی فیفا لە ئەیلولی ٢٠٢١. لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا لە یارییەکدا بەرامبەر فینلاند، بە بردنەوەی ٢–٠ لە لە یاریگای خۆیاندا کۆتایی ھات. لە خولەکی ٦٧ دا لە جێگای لیۆ دوبۆیس ھاتە یاریگاوە.

## ئاماری کاروانی یاریکردن
### یانە

### نێودەوڵەتی

## خەڵاتەکان
**لایپزیگ**
* جامی ئەڵمانیا: ٢٠٢١–٢٢؛ دووەم بوون: ٢٠٢٠–٢١

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی
پۆل:یاریزانانی یانەی پاریس سان جێرمان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی لیگ ٢
جۆناس ڤێنجگارد

وێنۆک
**جۆناس ڤێنجگارد ڕاموسن** (بە دانیمارکی: Jonas Vingegaard Rasmussen؛ لەدایکبووی ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٦) پاسکیلسوارێکی دانمارکییە کە بۆ تیمی UCI WorldTeam و Team Jumbo–Visma یاری دەکات. براوەی پێشبڕکێی تۆر دی فرانسی ٢٠٢٢وە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦
پۆل:زیندووان
فینلاند لە ئۆڵۆمپیاد

فینلاند بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٠٨ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە لە ھەموو یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە و ھەموو یارییەکی ئۆڵۆمپیادی زستانە بەشداری کردووە. ھەروەھا فینلاند میوانداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ١٩٥٢ بوو لە ھێلسینکی. وەرزشوانانی فینلاند بەشێوەیەکی گشتی خاوەنی ٤٨٠ مەدالیای ئۆڵۆمپیادی بەدەستھێناوە، کە لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە ھاوینەدا ٣٠٨ مەدالیای بەدەستھێناوە، کە زۆربەیان لە یارییەکانی گۆڕەپان و مەیدان و زۆرانبازیدا بوون. ھەروەھا ١٧٥ مەدالیای لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە بەدەستھێناوە، کە زۆربەیان لە پێشبڕکێکانی خلیسکێنەی سەر بەفردا بوون. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی ن لە ساڵی ١٩٠٧ دامەزراوە و ھەمان ساڵ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی بەفەرمی ناسێنراوە،

## سەرچاوەکان

پۆل:فینلاند لە ئۆڵۆمپیاد
پۆل:وەرزشی فینلاند
فەڕەنسا لە ئۆلۆمپیاد

فەڕەنسا وەک خاوەنی بیرۆکەی دەستپێکردنی ئۆڵۆمپیادی ھاوچەرخ دادەنێرت ئەمەش بەھۆی مێژوونووسی فەرەنسی پیێر دی کۆبێرتینەوە، فەرەنسا لە لە سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی (ھاوینە و زستانە) بەشداری کردووە، جگە لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ١٩٠٤ (بەو پێیەی سەرچاوەکان لەسەر ئەوە کۆک نین کە ئایا وەرزشوان ئەلبێرت کۆری بەناوی ئامریکا بەشداری کردووە یان فەڕەسنا). وەرزشوانانی ئەم وڵاتە لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا ٧٥١ مەدالیای بەدەستھێناوە و کە زیاتر یارییەکانی شمشێربازی و پاسکیلسواریدا بەدەستھێناوە. لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا ١٣٨ مەدالیای دیکەی بەدەستھێناوە کە زۆربەیان لە یارییەکانی خلیسکێنەی سەر بەرزایییەکاندا بوون.

## میوانداری یارییەکان
فەرەنسا پێنج جار میوانداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کردووە، ساڵی ٢٠٢٤ بۆ جاری شەشەم میوانداری ئۆڵۆمپیاد دەکاتەوە: ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٠ لە پاریس، ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤ لە شامۆنیکس، ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤ لە پاریس، ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٦٨ لە گرێنۆبڵ، ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٢ لە ئەلبێرتڤیل و ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤ لە پاریس.

## سەرچاوەکان

پۆل:فەڕەنسا لە ئۆلۆمپیاد
پۆل:وەرزشی فەڕەنسا
ھەڵوەشانەوەی چێکۆسلۆڤاکیا

**ھەڵوەشانەوەی [[چێکۆسلۆڤاکیا]]** (**,** ) لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٢ دا دەستی پێکرد، جیابوونەوەی چیکۆسلۆڤاکیا جیابوونەوە و سەربەخۆبوونی کۆماری فیدراڵی چیکۆسلڤاکیا بوو لە وڵاتانی سەربەخۆی وەک کۆماری چیک و سلۆڤاکیا. ھەردووکیان ئاوێنەی کۆماری سۆشیالیستی چیکی و کۆماری سۆشیالیستی سلۆڤاکیا بوون، کە لە ساڵی ١٩٦٩ وەک ویلایەتی دەستووری کۆماری فیدراڵی چیکۆسلۆڤاکیا دامەزرابوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی چێکۆسلۆڤاکیا
پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٩٣
پۆل:بلۆکی ڕۆژھەڵات
ئیستۆنیا لە ئۆڵۆمپیاد

ئیستۆنیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٠ وەک نەتەوەیەکی سەربەخۆ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری زۆربەی خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ھەروەھا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کرد. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی ئیستۆنیا لە ساڵی ١٩٢٣ دامەزرا، وەرزشوانانی ئیستۆنی بەشدارییان لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا کرد تا ئەو کاتەی لە ساڵی ١٩٤٠ وڵاتەکە لەلایەن یەکێتی سۆڤیەتەوە داگیرکرا. لە دوای ئازاد بوونی لە ساڵی ١٩٩١، لە سەرجەم ئۆڵۆمپیادەکاندا بەشداری کردووە. وەرزشوانانی خاوەنی ٤٤ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن کە زۆربەیان لە یارییەکانی زۆرانبازی (١١)، بەرزکردنەوەی قورسای(٧)، خلیسکێنەی سەر بەفر (٧) و گۆڕەپان و مەیدان (٦) بەدەستھێناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئیستۆنیا لە ئۆڵۆمپیاد
شا سولەیمانی یەکەم

**شا سولەیمانی یەکەم** (شوبات/ئازاری ١٦٤٨–٢٩ی تەممووزی ١٦٩٤) ھەشتەمین شای سەفەوی ئێران بوو، لە ١ی تشرینی دووەمی ١٦٦٦ تا ٢٩ی تەممووزی ١٦٩٤ فەرمانڕەوایی کرد. کوڕە گەورەی شا عەباسی دووەم پێشوو و نەکیحەت خانم کۆیلەی چەرکەسی بوو. سولەیمان لە ٢٩ی تەممووزی ١٦٩٤ لە ئەسفەھان کۆچی دوایی کرد، یان لە ئەنجامی خواردنەوەی زۆر یان نەخۆشی زگماکی.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٦٤٨
پۆل:مردووانی ١٦٩٤
نەکیحەت خانم

**نەکیحەت خانم** یەکەم ھاوسەری پاشای سەفەوی شا عەباسی دووەم بوو (ل. ١٦٤٢–١٦٦٦).

ئەو ژنە بە ڕەچەڵەک چرکاسی بوو. لە بنەڕەتدا خەزووری (کۆیلە) بوو، دایکی جێنشینی عەباسی دووەم بوو، شا سولەیمانی یەکەم (م. ١٦٦٦–١٦٩٤). (.

نەکیحەت ھاوشێوەی مێینەکانی دیکەی دەرباری شاھانە موڵک و ماڵی بە مەزارگە شیعەکان لە عێراق بە وەسیەت ھێنا، کە لە دوای گرێبەستی زەھابەوە (١٦٣٩) «بە شێوەیەکی فەرمی» لەژێر کۆنترۆڵی عوسمانییەکاندا بوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:شیعە ئێرانییەکان
پۆل:ژنانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:ژنە ئێرانییەکانی سەدەی ١٧یەم
زێدەوەری ئابووری

**زێدەوەری ئابووری** () یان **خۆشبژیویی گشتی** بریتییە لە سوودێک کە بەرھەمھێنەران و بەکارھێنەران لە گەڕیانی چالاکی ئابووری دا دەستەبەری دەکەن. بەم پێیە، زێدەوەری ئابووری، دوو چەمک و چەندایەتیی زێدەوەری بەرھەمھێنەر و زێدەوەری بەکارھێنەر لە خۆ دەگرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئابوورناسیی ورد
بایەخی زێدەوەر

**بایەخی زێدەوەر** () لە ئابووریناسی مارکسیستیدا بریتییە لە جیاوازی نێوان نرخی فرۆش کاڵا لەگەڵ تێچووی سازکردنی لەلایەن بەرھەمھێنەرەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئابوری مارکسی
ماڕڤڵ: شەڕی داھاتوو

***مارڤڵ: شەڕی داھاتوو*** () یارییەکی ڤیدیۆیی ئەکشنی پاڵەوانەکانە لە ٢٠١٥ لەلایەن نێتماڕبڵ گەیمس بەرھەمھێنراوە، و لەگەڵ مارڤڵ ئینتەرمێنت و کۆمپانیای دیزنی، و چەندەھا پاڵەوان و خراپکارەکانی مارڤڵی تێدایە لەگەڵ جلی تایبەتی و وردەکارییەکانیش.

## سەرچاوەکان

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٥
پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید
پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە گەردوونە ھاوتەریبەکان لەخۆدەگرن
پۆل:یارییەکانی نێتماربڵ
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە کۆریای باشوور پەرەیان پێدراوە
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ڕۆڵگێڕییەکان
پارادۆکس

**پارادۆکس** بە وتەیەک دەوترێ کە بە پێوانەی لۆژیک لەگەڵ خۆیا ناتەبا بێت، یا ڕێگایەک بگرێتە بەر پێچەوانەی چاوەڕوانییەکان. وتەیەکە کە، سەرەڕای بەڵگەی لە ڕواڵەتدا بەبڕست و پێشەکیگەلی دروست، لە کۆتاییدا بەرەو ئاکامێک دەڕوا کە لەگەڵ خۆیدا ناتەبایە و لە باری لۆژیکییەوە قەبووڵنەکراوە. بۆ وێنە، «ئەم قسە درۆیە» ڕاست ڕەچاو بکرێ یا درۆ، فەرق ناکا، لە ھەر دوو حاڵدا خۆی خۆی ھەڵدەوەشێنێتەوە.

پارادۆکسەکان زۆرتر بە یەکێ لەم چەند شێوەیە خۆ نیشان دەدەن: پێناسەی بازنەیی و زنجیرەی بێکۆتایی (= دەور و تەسەلسول)، ئاماژە بە خۆ و، ئاڵۆزان و تێکەوەپێچانی تەرازە جیاوازەکانی ئەبستراکشن.

## ئەمانش ببینە

* پارادۆکسەکانی زینۆن

## سەرچاوەکان


پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
پۆل:بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە
پۆل:لۆژیکی فەلسەفی
پۆل:ھزر
پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک