چمۆد

**چمۆد** بریتیە لەفرمانێکی (UNIX) کە لەڕێگەیەوە ئەرکی دەسەڵات بۆ پەڕگە و بوخچە دیاریدەکرێت و دەبەخشرێت، پێشکەوتوانی سیستەمی ویندۆز دەتوانن وێنەیەکی کاری وەربگرن وەکو** ATTRIB**. ئەم خاسیەتە گرنگییەکی تایبەتی و گشتی زۆری ھەیە و بەیەکێک لەبنەماکانی کاری پڕۆگرامسازی دادەنرێت و بۆ ڕوومێزیش گرنگی لەپێشی پێشەوەیە. **CHMOD** لەھەر سێ دەسەڵاتی توانای نوسین، خوێندنەوە و وەگەڕخستندا خۆی دەبینێتەوە بۆ پەڕگە و بوخچە. ئەو کەسانەی بەسیستەمی لینوکس ئاشنان ڕۆژانە ڕووبەڕووی ئەم فرمان دابەشکردنەوە دەبنەوە، و ھەروەھا ئەوانەی کاری وێبداڕشتن دەکەن بەزمانە بزۆکەکانی وەکو**PHP،Perl،Ruby..etc**. ئەگەر ھاتوو لەئەمڕۆدا تەماشای ئەو** ڕاژەخوازانەی FTP** بکەین دەبینین زۆربەی زۆریان ئەم کارەیان ئاسان کردووە، کەبەتەنھا کرتەیەک ژمارەکە دەدەین و ئەرکەکە بەپەڕگەکە یان بوخچەکە دەسپێرێت. بەڵام لەبیرمان نەچێت زانینی خودی ئەو دەسەڵات پێدانە زۆر گرنگە و دەبێت بیزانیت. فرمانەکان دەکرێت لەشێوەی ژمارە یان بڕگەپیت یان پیتژمارەیی بێت. تێگەشتن لەخودی ئەم دابەشکردنانە و چۆنیەتی دانانیان لەسەر پەڕگە و بوخچە، کلیلێکە کەدەتوانیت دەرگای زۆری پاراستنی پێدابخەیت و بیکەیتەوە لەماڵپەڕ و ڕاژە. ھەرچەندە ھەتاکو بەرگری بەھێز دەبێت پەلامار دووجار ھێندە، بەو بەڵگەیەی ھەرگیز ساتێک نەبووە پەلاماری سەر تۆڕی ئینتەنێت و ڕاژەکان ڕابوەستێت لەبەر پارێزراویان و بەھێزیان.

## ژمارەکان یان پیت و مانای دەسەڵات

پێش ئەوەی بجینە قوڵایی باسەکەوە دەبێت لەبەرچاوی خۆمان نمونەیەکی زندووی ژیانی ڕۆژانەمان دروستبکەین بۆ تێگەشتن لە CHMOD پەڕگە و بوخچە. بۆ نمونە لە فەرمانگەیەک کاردەکەین گەنجینە ژوورێکە و کۆمپیوتەر ژوورێکە و ژووری چاوڕوانی بۆ میوانان ژوورێک.

* بەڕێوەبەری دەزگا= بۆی ھەیە بچێتە ھەموو ژوورەکان Owner
* فەرمانبەری دەزگا= بۆی ھەیە بچێتە ژووری چاوەڕوانی و میوانان تابزانێت و کێ لەوێیە؟ ھەروەھا وەکو فەرمانبەرێک بۆی ھەیە بچێتە ژووری کۆپیوتەر ھەموو کات. وە دەتوانێت بچێتە ژووری گەنجینە **ئەگەر** بەڕێوەبەری دەزگا ڕێگای بدات لەگەنجینە چەند کەرەستەیەک یان دۆکۆمێنتیکی پێویست بھێنێت بۆ کاتێک ڕێگەدراوە Group
* میوانی دەزگا= دەتوانێت بێتە ژووری چاوەڕوانی یان بێتە بەردەم دەزگاکە و ئەو تەختانەی کەلەدەرەوەی دەزگاکە ھەڵواسراون وەکو ناوی دەزگاکە و شالیاری دەزگاکە *بخوێنێتەوە* Other

کرۆکی بنەڕەتبوونی کارەکە دابەش دەکرێت بەسەر سێ بەشەوە کەلەسەرەوە نمونەیەکمان داوە لەسەریان:

```
Owner
Group
Other
```

* Owner:خاوەنێتی.
* Group: گرووپ.
* Other: ئەوانی تر.
ئەمانەش لەخۆیاندا ئەرکەکان دابەش دەکەن بۆ سێ فرمانەدەسەڵاتەوە کەئەمانەن:

```
read=r
write=w
execute=x
```

ئەمانەش وەکو خۆیان ھەر یەکە و بۆ ژمارەیەک ھێما دەکەن:

```
read(r)= 4
write(w)= 2
execute(x)= 1
```

کۆی ھەرسێکیان بەرزترین ئاستی دەکاتە 7. لەبەر ئەوەی باسەکە ئاڵۆز نەبێت بانمونەیەکی بچووک وەربگرین لەسەر بڵاوترین ژمارەی **CHMOD mode** کەبەرچاومان دەکەوێت بەبەردەوامی**775**. نرخەکان لە (0بۆ7)ــن.

```
User (rwx) = 4+2+1 = 7
Group(rx) = 4+1 = 5
World (rx) = 4+1 = 5
chmode mode = 0755
```

بەتەنیشت یەکەوە:

```
-rwxr-xr-x
```


بەکورتی با بزانین ئەم فرمانانە چۆن دەسەڵاتەکان دەبەخشن لەلینوکس:


```bash
chmod [Options]... Mode [,Mode]... file...

       chmod [Options]... Numeric_Mode file...

       chmod [Options]... --reference=RFile file...
```

ئەگەر بمانەوێت بوخچەیەک دەسەڵاتی بدەین بەگشت 777 :

```
# chmod 777 "path/to/folder/"
```

یان بەھێماپیت ھەمان دەسەڵات دەکاتە:

```
# chomd -rwxrwxrwx "path/to/foder/"
```

ئەگەر بمانەوێت بوخچەیەک و ھەموو پەڕگە و بوخچەکانی ناوی دەسەڵاتی گشتی بدەین 777:

```
# chmod 777 "path/to/folder/" -R
```

ھەمان دەسەڵات بەھێماپیت:
```
# chmod -rwxrwxrwx "path/to/folder/ -R
```

ھەر کێشەیەک یان ئاڵوزیەک دەبینیت یان تێبینیەکت ھەیە، دەوڵەمەندی بکە. ھەرچەند ئەمە وەکو باسێکی گشتی و سەرەتای لەسەر تێگەشتن لەو دەسەڵاتە وایە. ئەکرێت وردتر بینەوە. بەڵام تائێستا بەسە بۆ سەرەتا لەداھاتوودا باس لەماف و دەسەڵاتی گرووپ گۆڕینی دەکەین وەکو :

```
chgrp - Change group ownership
chown - Change file owner and group
```


## وێنە:نمونە لەسەر دەسەڵات
لەدوایدا پرسیار دێتە پێشەوە، من چۆن ئەو دەسەڵاتانە بۆ پەڕگە یان بوخچە ببینم؟
بۆ نمونە بۆ پەرگەی Arastein:
بەنیشاندان + نیشاندانی ماف و دەسەڵات= **ls -l**

```bash
Debian:Arastein# ls -l
total 28
-rw-r--r-- 1 root root 45 2008-10-25 21:55 index.html
-rw-r--r-- 1 root root 20 2008-10-25 21:58 test.php
drwxr-xr-x 9 root root 4096 2008-10-25 22:05 wane
drwxr-xr-x 5 sia sia 4096 2008-11-01 03:00 wordpress
```


## دەسەڵاتەکان

## بەکارھێنانی کردە operator
فرمانی chmod کردارەکان بەکار دەھێنێت بۆ نیشاندانی خواست و شێوەی فرمانەکە. وەک لەم خستەیەدا نیشاندراوە:

## بەستەری دەرەکی

* <code>chmod</code> — ڕێبەری فرمانەکان لە GNU coreutils.
* GNU "Setting Permissions" manual

## سەرچاوە
* چاوگ