کوردیی ناوەندی

**کوردیی ناوەندی**، یان **سۆرانی** یەکێک لە زارە سەرەکییەکانی زمانی کوردییە کە لە ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستان قسەی پێ دەکرێت. لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان، باشووری پارێزگای ورمێ (ناوچەی ھەوشار و موکریان) لە شارەکانی شنۆ، نەغەدە، پیرانشار، مەھاباد، بۆکان، سەردەشت، ساینقەڵا، تیکاب و بەشی ھەرە زۆری پارێزگای سنە، شارەکانی سنە، سەقز، بانە، مەریوان، دیواندەرە، کامیاران، دێولان، قوروە، بیجار،جوانڕۆ و ڕوانسەر و سەلاسی باوەجانی و سەرپێڵی زەهاو (دەشتی زەھاو) و بەشێک لە شاری کرماشان و ناوچەیەک لە کولیایی لە پارێزگای کرماشان بەم شێوەزارە قسە دەکەن. لە باشووری کوردستان لە پارێزگاکانی پارێزگای کەرکووک، پارێزگای ھەڵەبجە، پارێزگای سلێمانی و پارێزگای ھەولێر بە ئەم شێوەزارە دەدوێن. شێوەزاری فەرمیی شانشینی کوردستان و کۆماری کوردستان بووە و ئێستا زمانی فەرمیی ھەرێمی کوردستان و کۆماری عێراقە. سلێمانی، ھەولێر، کەرکووک، سنە، بۆکان، مەھاباد، سەقز، مەریوان، بانە و پیرانشار لە ئەو شارە گەورانەن کە خەڵکەکەی بە ئەم زارە دەدوێن.

## وشە
زاراوەی کوردی سۆرانی نزیکەی ٩٢ ھەزار وشە لەخۆدەگرێت بەپێی فەرھەنگی زانستگای کوردستان.

## ئاخێوەران

شارستانە گەورەکانی ئاخێوەری ئەم شێوەزارە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا بە پێی ئاماری ساڵی ٢٠١٦ ناوەندی ئاماری ئێران ئەمانەن:

## ئەلفوبێ

بۆ نووسینی کوردیی ناوەندی زیاتر لە ئەلفوبێی ئارامی کەڵک وەردەگیرێ و لە پەنا ئەلفوبێی ئارامیش لە ئەلفوبێی لاتینی کەم تا کورتێک کەڵک وەر دەگیرێ.

## ھەڵسەنگاندن لەگەڵ کوردیی باکووری
جێناوە سەربەخۆکان لە کوردیی باکووری و کوردیی ناوەندی؛

## دابەشبوونی زمان
*-language = واتا زمان بۆ نموونە زمانی کوردی
*-Dialect = واتا زار کە بچووکترە لە زمان بۆ نموونە زاری کوردیی ناوندی
*-Subdialect = واتا شێوەزار یان دەڤۆک کە بچووکترە لە زار بۆ نموونە شێوەزاری موکریانی

- موکریانی شێوەزارێکە لە زاری کوردیی ناوەندی(سۆرانی) و سەر بە زمانی کوردییە.

## کەمبوونی ڕووبەرەوەی ئەرگاتڤ لە کوردیی سۆرانی

کەمبوونی ڕووبەرەوەی **ئەرگاتڤ** لە کوردیی سۆرانی یەکێکە لە گۆڕانکارییە سێنتاکسییە گەورەکان لە زمانی کوردی. هەروەها دیالێکتەکان وەک کوردیی کرمانجی و هەندێک جۆری کوردیی باشووری سیستەمی ڕووبەرەوەی تەواوی ئەرگاتڤیان پاراستووە، بەڵام بە زۆری جۆرەکانی سۆرانی – بە تایبەتی لە هەولێر، سلێمانی و مهاباد – بڕوان لە ڕووبەرەوەی نۆمیناتیڤ ـ ئاکوزاتیڤ کردووە.

بەڵام دیالێکتی سەنە (ناوچەی سەنە لە ئێران) تریسی لە ڕووبەرەوەی ئەرگاتڤ پاراستووە، بەتایبەتی لە فێڵی ڕابردووی ناوزادی.

### ڕووبەرەوەی ئەرگاتڤ لە کوردی
لە ڕووبەرەوەی ئەرگاتڤ، فاعی فێلی نەبەردەوام بە شێوەیەکی جیاواز نیشان دەدرێت لە فاعی فێلی ساکن، و مفعولی فێلی تەواو و فاعی فێلی ناوەکی لە یەک جۆر دادەنرێن:


**Min kitêb xwend.** ("من کتێبم خوێند.")  
*Min* = فاعی بە شێوەی ئەرگاتڤ  
*kitêb* = مفعولی ئەبسۆلوتیڤ  
*xwend* = فێلی ڕابردوو


### هۆکارەکانی کەمبوونی ئەرگاتڤ لە سۆرانی

### دەنگدانەکانی زمانناسان

* **Geoffrey Haig (2004):** "گۆڕانکاریی ڕووبەرەوە لە سۆرانی بە شێوەیەکی دروست وەک بڕگەیەک لە دابەشبوونی تایبەتمەندیی باستانیی زمانی ئێرانی و گەڕانەوە بۆ سیستەمی ئاسانتر لە نۆوسین."
* **Ludwig Paul (2008):** "کوردیی سۆرانی بە گشتی لە سیستەمی ئەرگاتڤ دووربووە و بە ڕووبەرەوەی ئاکوزاتیڤ نزیکترە."
* **D.N. MacKenzie (1961):** "لەکاتێکدا ناوچەی هەولێر و سلێمانی ڕووبەرەوەی ئەرگاتڤیان زۆر کەمە، دیالێکتی سەنە ھەندێک لە ئاستی پاراستنی ئەم تایبەتمەندییەی هەن."

## سەرچاوەکان

زەبیحی، عەبدوڕەحمان. *قامووسی زمانی کوردی*، ورمێ: ناوەندی بڵاوکردنەوەی فەرھەنگ و ئەدەبیاتی کوردی، ١٣٦٧

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ڕێزمان و فەرھەنگۆک و چەند دەقی ھەڵبژاردەی سۆرانی لە ماڵپەڕی زانکۆی ھارڤارد (بە ئینگلیزی)

پۆل:شێوەزارەکانی کوردی
پۆل:زمانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:زمانەکانی پارێزگای کوردستان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:زمانەکانی ئێران
پۆل:زمانەکانی عێراق
پۆل:زمانەکانی کوردستان