open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
قەڵای مەریوان

وێنۆک|400px|سێ لووتکەی کێوی ئیمام. قەڵای مەریوان لەسەر لووتکەی ناوەڕاستدا بووە.
**قەڵای مەریوان** یەکێک لە گرنگترین ناوەندەکانی دەسەڵاتی میرنشینە کوردییەکان بووە. بۆ یەکەمجار «میر حەمزەی بابان» لە سەدەی ١٤ی زایینیدا دروستی کردووە. پاشان سورخاب بەگی ئەردەڵان لە ساڵی ١٥٣٨دا نوێی کردووەتەوە و پەرەی پێ داوە و لە ساڵی ١٥٤٢دا کردوویە بە پایتەختی حکوومەتی ئەردەڵانەکان. بەڵام سلێمان خانی ئەردەڵان لە ساڵی ١٦٣٦دا، سنەی کردووە بە پایتەختی خۆی و لەبەر ئەوەی کە قەڵای مەریوان نەکەوێتە دەستی دوژمنان و نەتوانن کەڵکی لێ وەرگرن، وێرانی کردووە.

وێنۆک|ڕاست|لووتکە بەرزەکانی کێوی ئیمام لە ڕوانگەی لووتکە نزمەکەوە.
میر حەمزەی بابان ھەر لەگەڵ دروست کردنی قەڵاکەدا، مزگەوتێکیشی لە خوارتریەوە و بە خشتی سوور دروست کردووە و ئیمام ئەحمەدی ئەنبار (شیخ احمد ابن الانبار النعیمی الحسنی) کردووە بە ئیمام و پێشنوێژی ئەو مزگەوتە، هەروەها مامۆستا سەید ئیبراهیم ناسراو بە کابل (یان کابلە سوور) وانە ئایینیەکانی حوجرەی مزگەوتەکەی وتووەتەوە. پاش سێسەد ساڵ، ھەڵۆ خانی ئەردەڵان کە ماوەی دەسەڵاتی ١٥٩٠ تا ١٦١٦ بووە، مزگەوتە سوورەی نوێ کردووەتەوە و مەلا ئەبووبەکری چۆڕیی کردووە بە مامۆستای مزگەوتەکە. مزگەوتە سوورەی بەرقەڵای مەریوان بۆ ماوەیەکی درێژ یەکێک لە دارولعیلمەکانی کوردستان بووە و دەیان زانای ئایینی بەناوبانگ لەوێ پەروردە کراوە.

شوێنەوارەکانی قەڵای مەریوان و مزگەوتە سوورە و قەبرستانەکەی، لە سەر سێ لووتکەی کێوی ئیمام لە باشووری شاری ئێستای مەریواندا بە جێ ماوە. لە ساڵی ٢٠١٥دا تیمێکی شوێنەوارناسی لە زانکۆی تارانەوە پشکنینیان لەسەر مزگەوتە کرد و پاشماوەکانیان دەرخست و ھۆکاری ڕووخانی مزگەوتەکەیان بە بوومەلەرزە دیاری کرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* پروژه کاوش قلعه ایمام-مریوان (بە فارسی)

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان
پۆل:قەڵاکانی کوردستان
پۆل:میرنشینی ئەردەڵان
کلینت ئیستوود

**کلینت ئیستوود **(لەدایکبووی ٣١ی مایۆی ١٩٣٠) ئەکتەر و دەرھێنەر و ئاوازدانەری ئەمەریکیە. کلینت توانیویەتی دووجار خەڵاتی ئۆسکار بباتەوە: جارێک وەک دەرھێنەر بۆ فیلمی (Unforgiven) لەساڵی ١٩٩٢، و ھەروەھا وەک بەرھەمھێنەر بۆ فیلمی (Million Dolar Baby) لەساڵی ٢٠٠٤. ئیستوود خاوەنی زۆرترین فیلمی کاوبۆییە، ھەروەھا بەناوبانگترین ڕۆڵی لە سیانەی فیلمی (دۆلار) بووە، کە دەنگدانەوەیەکی تایبەتی ھەبوو بۆ ئەم ئەکتەرە.

## ژیانی سەرەتایی
ئیستوود لە سان فڕانسیسکۆ، کالیفۆڕنیا لەدایکبووە، ئیستوود بە ڕەگەز ئێرلەندیە، ھەروەھا کاتێ لەدایکبووە بە سامسۆن بانگ کراوە وەک ئاماژەیەک بۆ کێشی کاتی لەدایکبوونی کە ١١ پاوەند بوو.

## ژیانی پیشەگەری
ئیستوود لە چەندەھا فیلمی دەرکەوتووە لەوەتەی ساڵانی ١٩٥٠ەکان، لەوانە سیانەی دۆلار (Dolar's Triology) لەساڵانی ١٩٦٤ بۆ ١٩٦٦، (Dirty Harry) لەساڵی ١٩٧٢. ھەڵاتن لە ئەلکەتراز لەساڵی ١٩٧٩. ھەروەھا ئستوود وەکو دەرھێنەریش چەندەھا فیلمی مەزنی دەرھێناوە لەوانە (Space Cowboys)، (Mystic River) و ھەروەھا فیلمی (American Sniper) کە دواتر پاڵێوراو کرا بۆ نۆ خەڵاتی ئۆسکار، و توانی دانەیەکیش بباتەوە.

## ژیانی تایبەتی
ئیستوود لەساڵی ١٩٥٣ ھاوسەرگیری لەگەڵ ماگی جۆنسن کردووە، دواتر لەساڵی ١٩٨٤ جیا بوونەتەوە. دوو منداڵیان ھەیە.
دواتر لەساڵی ١٩٩٦ دینا ڕیوزی مارە کرد، و لەویش منداڵێکیان ھەیە. ئەو ئیستا لە کالیفۆڕنیا دەژی لەگەڵ خێزانەکەی.سکۆت ئیستوود کوڕی بچووکیەتی و لەئێستاشدا کلینت یارمەتیدەری بووە لە زۆربەی کارە ھونەریەکانی.

## فیلمۆگرافی

## خەڵاتەکان

## سەرچاوە


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنەر
پۆل:زیندووان
پۆل:بێدینەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:فڕۆکەوانانی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان
پۆل:میوزیکژەنەکانی سان فرانسیسکۆ
پۆل:ئاوازدانەرانی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی سەدەی ٢١ەم
پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
پۆل:براوەی باشترین دەرهێنەری گۆڵدن گڵۆب
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا
پۆل:ئاوازدانەرانی سەدەی ٢١ەمی ئەمریکی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئاوازدانەرانی تۆماری فیلمی ئەمریکی
پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئاوازدانەرانی نێری تۆماری فیلمی ئەمریکی
پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو ئەمریکییانەی خاوەنی چێشتخانەن
پۆل:براوەی باشترین دەرھێنەری گۆڵدن گڵۆب
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ڕێزلێنانی سیزار
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەر-سیاسەتمەدارە ئەمریکییەکان
پۆل:بێخوایانی ئەمریکی
پۆل:خەڵاتی دەستکەوتی ژیانی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە
پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی خەڵکی لۆس ئانجلەس
پۆل:ئەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ڕۆژاوایی (چەشن)
ھەڵاتن لە ئەلکەتراز

**هەڵاتن لە ئەلکەتراز **فیلمێکی ئەمەریکی ساڵی ١٩٧٩ەیە،دەرهێنراوە لەلایەن دۆن سیگل،لەنواندنی ئەکتەر کلینت ئیستوود و دانی گلۆڤەرە.چیڕۆکی فیلمەکە باسی زیندانی فڕانک مۆریس دەکات کە پێشتر چۆن لە زیندانی ئەلکەتراز هەلاتووە.فیلمەکە لە ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٧٩ کەوتە سینەماکانەوە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٩

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٧٠
پۆل:فیلمە ئینگلیزییەکانی دەیەی ١٩٧٠
پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە دوورگەکان داندراون
پۆل:فیلمەکان کە لە سان فرانسیسکۆ داندراون
پۆل:فیلمە ئەکشنەکان لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کتێبە ناخەیاڵییەکان
دەریاچەی ئێیر

**دەریاچەی ئێیر** () لە کاتی پڕئاوی گەورەترین دەریاچەی ئوسترالیا هەژمار دەکرێ. ئەم دەریاچەیە لە ویلایەتی ئوسترالیای باشوور هەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٨٤٠ لە لایەن کەسێک بە ناوی ** ئێدوارد ئێیر** بینراوە و ڕاگەیێندرا. ئەم دەریاچەیە لە حەوتسەت کیلۆمەتری باکووری ئەدێلاید هەڵکەوتوو.

دەریاچەکە نزمترین خاڵی ئوسترالیایە و لە ئاستی دەریاکانەوە ١٥ مەتر نزمترە. پانتایی دەریاچەکە لە وەرزی پڕئاوی دا ٩،٥٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە و بەرزیەکە بە شێوەیەکی مامناوەند نزیکەی مەتر و نیوێکە.

## سەرچاوە

* وەرگیراوە لە ویکی ئینگلیزیەوە

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:ئوسترالیای باشوور
پۆل:دەریاچەکانی ئوسترالیا
پۆل:دەریاچەکانی ئوسترالیای باشوور
پۆل:فار نۆرس
پەتموس

**پەتموس** (بزمانی یۆنانی Πάτμος) ئەو دوورگە لە دەریای ئێژە له یۆنان ،  ڕووبەری خاکەکەی 36,6 کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانەکەی 3000 کەسە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە یۆنان
پۆل:دوورگەکانی یۆنان
پۆل:مەسیحیەت
پۆل:یۆنان
پۆل:گەشتیاری لە یۆنان
پۆل:دوورگەکانی دەریای ناوین
پردی گاڕان

**پردی گاڕان** لە سەردەمی دەسەڵاتی میرنشینی ئەردەڵاندا لە سەر چەمی گاڕاندا دروست کراوە. پردی گاڕان لە ١٢ کیلۆمەتریی ڕۆژھەڵاتی شاری مەریواندایە و بەشێک بووە لە ڕێگای سەرەکیی نێوان ناوچەی مەریوان و ناوچەی سنە کە تا ساڵی ١٩٤٠ یش ھەر کەڵکی لێ وەرگیراوە. درێژییەکەی ٤٢ مەتر و پانییەکەی ٩ مەتر و بەرزییەکەی ٦ مەتر بووە. لە ساڵی ٢٠٠١ەوە وەک شوێنەوارێکی مێژوویی نەتەوەیی لە ئێراندا ناسراوە و نوێ کراوەتەوە بەڵام ڕووخاوەتەوە.

## ئەمانەش ببینە
* بەنداوی گاڕان

## سەرچاوەکان
* آشنایی با پل تاریخی گاران مریوان - کردستان، همشهری آنلاین (بە فارسی)

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان
پۆل:پردەکانی کوردستان
دوورگەکانی بالیار

**دوورگەکانی بالیار** () و بە زمانى كەتەلونى (Illes Balears)، دوورگەكان له روژهەڵات ئیسپانیا له ڕۆژاوا دەریای ناوین، ناوەندەکەی شاری مايوركا، ڕووبەری خاکەکەی ٤،٩٩٢ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانەکەی ١،٢١٥،١٧٤ کەسە.
## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دوورگەکانی ئیسپانیا
پۆل:پارێزگاکانی ئیسپانیا
پۆل:دوورگەکانی دەریای ناوین
پۆل:دەریای بالیاری
پۆل:جوگرافیای ئەورووپا
ئاتەشگە

چیای **ئاتەژگە** (**ئاتەژگا**، **ئاتەشگە** یان **ئاتەشگا**) (بە زمانی فارسی: *آتشگاه* یا *آتشکده*) بەشێک لە زەنجیرەچیای زاگرۆسە کە لە شارستانی پاوە جێی هەیە و بەرزی ٢٤٨٥ میترە. 
ئەم کەژە لە گوندی شمشێر دەسپێ ئەکات و هەتاکو ڕوباری سیروان ڕێێ هەیە. لە باشووری کێوەکە، شارانی بانەوڕێ و باینگان، لە باکووری شاری پاوە و لە ڕۆژهەڵاتی گوندی شمشێرە. واتە کە لە مێژوودا دیارە، ئەم کێوە بەر لە هاتنی ئیسلام بۆ ماوەی ٨٠٠ ساڵ ئاگری زەردەشتییەکانی تێدا گڕیاوە.

## پەراوێزەکان

* هەژار، هەنبانە بۆرینە، لاپەڕەی ٢،  چاپی ١٣٦٩ی هەتاوی، بڵاوکردنەوەی سرووش، تاران.
* بەکارهێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «رشته‌کوه آتشگاه»، ویکیپیدیای فارسی، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد (٢٣ی تشرینی یەکەم ٢٠١٥)

پۆل:کێوەکانی کوردستان
پۆل:کێوەکانی ئێران
پۆل:پارێزگای کرماشان
پۆل:کێوەکانی پارێزگای کرماشان
ڕووباری دارلینگ

**ڕووباری دارلینگ** () درێژترین ڕووباری وڵاتی ئوسترالیایە. ئەم ڕووبارە لە دەورووبەری شاری **بورک** لو ویلایەتی نیو ساوت وێلز دەست پێدەکات و بە ڕۆیشتن بۆ لای باشوورو بۆ ناوچەیەک بە ناوی وێنت وۆرس لەگەڵ ڕووباری مووری تێکەڵ دەبێ و هەردووکیان بە بڕینی نزیک هەزار کیلۆمەتر لە باشووری ڤیکتۆریا دەڕژێنە ئۆقیانووسی باشوور.

## سەرچاوە

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:دارلینگ
پۆل:ڕووبارەکانی ئوسترالیا
پۆل:ڕووبارەکانی نیو ساوت وێلز
سڵاو (گۆرانیی ئەدێل)

**سڵاو** یان **ئەلۆ** تاک گۆرانی لە گۆرانیبێژی خەڵکی بریتانیا، ئەدێل لۆری بلوو ئەدکینزە کە لە  بڵاو کرایەوە.

ئەم گۆرانیە لە بەرنامەی ڕادیۆ ١ی بی بی سی دەرچوو. ڤیدیۆی ئەم گۆرانیە لە مۆنتریال وێنەی گیراوە.
گۆرانیەکە وە گۆرانی سەرەکی فیلمی *سکایفۆڵ*ی زنجیرە فیلمی جەیز بۆندە.

## بەستەرەکان
* سکایفۆڵ

## سەرچاوە

----

٧

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:تاک گۆرانیەکانی ٢٠١٥
پۆل:گۆرانیەکانی ٢٠١٥
پۆل:گۆرانیەکانی ئەدێل
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی ئۆسترالیا
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی نەمسا
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی دانمارک
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی فینلاند
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی ئەڵمانیا
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی نیوزیلاند
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی نۆرویژ
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی ئیسپانیا
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:گۆرانییەکانی ٢٠١٥
ھەشت ھەرێمەکەی کۆریا

لە سەردەمی خانەدانی جۆسۆندا، کۆریا بەسەر ھەشت پارێزگادا دابەشبوو، کە بریتیبوون لەمانەی خوارەوە:
* چونگچیۆنگ
* کانگوۆن
* گیۆنگگی
* کیۆنگسانگ
* ھامگیۆنگ
* ھوانگھێی
* جیۆلا
* پیۆنگئان

## سەرچاوەکان
*، «:en:Eight Provinces of Korea»، ویکیی ئینگلیزی.

پۆل:خانەدانی جۆسۆن
پۆل:ھەرێمەکانی کۆریا
دەریای ئارافۆرا

**دەریای ئارافورا** () دەریایێکی نەچەندان قووڵ و تەنکاوە لە ئۆقیانووسی ئارام و لە نێوان دەریاکانی کۆرال و دەریای تیمۆر دایە کە ئوسترالیا و گینەی نوێ لێک جیا دەکاتەوە. چەند دوورگەی ئیندۆنیزیا لەم دەریایە دان.

## زانیاریەکان
دەریای ئارافورا کە پانتایی نزیک بە ٦٥٠،٠٠٠ کیلۆمەتری لەخۆ گرتووە لە باکووری کەنارەکانی ئوسترالیا و کەنداوی کارپێنتاریا و باشووری کەنارەکانی گینەی نوێ هەڵکەوتووە. ئاوەکانی ئەم دەریایە لە ڕۆژاوا تێکەڵی دەریای تیمۆر لە باکووری ڕۆژاوا دەریای باندا و دەریای سێرام دەبێت. هەروەها ئەم دەریایە لە ڕۆژهەڵات دا لە ڕێگەی گەلی تۆرس پەیوەندی بە دەریای کۆرالەوە هەیە. گەلی تۆرس یەکێکە لە پڕمەترسی ترین تێپەڕگە ئاوییەکانی جیهان و دەریای ئارافۆراش بە هۆی هەبوونی شوێنی نادیاری تەنکاو کاری لێخووڕینی کەشتیەکانی ئاستەنگ کردووە.

قووڵی گشتی دەریای ئارافورا لەنێوان ٥٠ تا ٧٠ مەترە کە دەیخاتە ئاستی دەریا تەنکاوەکانی جیهان.

## سەرچاوە

پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:دەریای ئارافورا
پۆل:دەریاکانی ئیندونیزیا
پۆل:دەریاکان
پۆل:کەنارەکانی خاکەکانی باکووری ئوسترالیا
دەریای تیمۆر

**دەریای تیمۆر** () دەریایێکە لە بەشی کۆتایی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا کە لە باکوورەوە لەگەڵ دوورگەی تیمۆر، لە ڕۆژھەڵات، دەریای ئارافۆرا، لە باشوور ئوسترالیا و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ ئۆقیانووسی ھیند ھاوسنوورە. شاری ئوسترالی داروین تەنیا شارێکی گرینگە کە کەناریەکانی دەریای تیمۆر لەخۆیدا جێدەکاتەوە. ئەم دەریایە ٤٨٠ کیلۆمەتر بڵاو بۆتەوە و پانتاییەکەی ٦١٠٬٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە. قووڵترین بەشی ئەم دەریایە لە باکوورەکەی دایە و قووڵیەکی نزیک بە ٣٬٣٠٠ مەتری ھەیە.

زۆرێکی لە گەردەلوولە گەرمەسێریەکان لەم ناوچەیە سەرچاوە دەگرێ یان ھەر نەبێ پێیدا تێدەپەڕێ. دەریای تیمۆر نەو و گازێکی زۆر بوونی ھەیە. دەرھێنانی نەوت لەم ناوچەیە لە پرۆسە دایە و چەندین پڕۆژەی تر پێشنیار کراون و لە داھاتوو دا جێ بە جێ دەکرێن. ھەنووکە بە ھۆی بوونی ئەم سەرچاوە سرووشتیانە ناکۆکی لە نێوان وڵاتانی دەورووبەری دەریاکە دا بووةی ھەیە

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوییەکانی ئوسترالیا
پۆل:شوێنە ئاوییەکانی تیمۆری ڕۆژھەڵات
پۆل:دەریاکان
پۆل:دەریاکانی ئیندونیزیا
پۆل:کەنارەکانی خاکەکانی باکووری ئوسترالیا
پۆل:دەریاکانی ئۆقیانووسی ھیند
کەنداوی کارپێنتاریا

**کەنداوی کارپێنتاریا** () کەنداوێکی تەنکاوە و لاکێشەییە لە دەریای ئارافۆرا و ئۆقیانووسی ئارام کە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی ئوسترالیا هەڵکەوتووە. ئەم کەنداوە ٤٩١ کیلۆمەتر پان و ٥٩٥ کیلۆمەتر درێژە و پانتاییەکی نزیک بە ٣١٠،٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەی هەیە. هەروەها قووڵایی لە قووڵترین شوێنی دەگاتە ٧٠ مەتر.

ئە، کەنداوە تا چەندین سەدە گرینگی پێ نەدرا بەڵام لە دوای دۆزینەوەی سەرچاوەی سرووشتی وەکوو باکسایت، مەنگەنیز و مەیگوو تێیدا و سوود وەرگرتن لێی لە کۆتایی سەدەی بیستەم ، ئەم کەنداوە گرینگی جیهانی پەیدا کرد، کانزای باکسایتی کەنداوی کارپێنتاریا لە کەنارەکانی ڕۆژهەڵاتی و لە نزیک ویپا دایە.

بەشی ڕۆژهەڵاتی کەنداوەکە سەرەتا لە لایەن هۆلەندیەکان دۆزرایەوە و ویلم یانسێز لە ١٦٠٦ ئەم شوێنە گەڕا. ئەبێل تاسمان بە نۆرەی خۆی بەشی باشوور و ڕۆژاوای ئەم دوورگەیەی لە ١٦٤٤ دا دۆزیەوە، بەم حاڵەشەوە ئەم کەنداوە بە شەڕەفی پیتێر دو کارپێنتیێر، بەڕێوەبەری کۆمپانیای هیندی ڕۆژهەڵاتی هۆلەند کە لە ساڵی ١٦٢٨ دا ئەم دەشتە ئاوییەی بینی کرا بە کارپێنتاریا

## سەرچاوە

*. (:en:Gulf of Carpentaria لە ویکی ئینگلیزیەوە)

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:کەنداوی کارپێنتاریا
پۆل:جوگرافیای خاکەکانی باکوور. ئوسترالیا
پۆل:جوگرافیای کوینزلەند
پۆل:کەنداوەکان
پۆل:کەنداوەکانی ئۆقیانووسی ئارام
دەریای کۆراڵ

**دەریای شیلان** () نێوی دەریایێکە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی ئوسترالیا و ئەم وڵاتە لە دوورگەکانی دەورووبەر جیا دەکاتەوە. دەریای شێلان لە سنووری ویلایەتی کوینزلەند دایە و بەربەستی مەزنی شیلانی ئوسترالیا لەم ناوچەیە دا هەڵکەوتوون کە زیاتر لە ٣،٠٠٠ تیرەی شیلانی و ٩٠٠ دوورگەی جیاواز بووینا هەیە.

## سەرچاوە

* https://web.archive.org/web/20160305122441/http://modirsoft.com/

پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:دەریای شیلان
پۆل:شوێنە ئاوییەکانی ئوسترالیا
پۆل:دەریاکان
پۆل:دەریاکانی پەراوێزی ئۆقیانووسی ئارام
دەربەندی بەس

**دەربەندی بەس** () ئاوڕێیەکە کە دوورگەی تاسمانیا لە بەشی باشووری ئوسترالیا لە ویلایەتی ڤیکتۆریا جیا دەکاتەوە. یەکەم ئەورووپی کە دەربەندی بەسی دۆزیەوە جۆرج بەس بوو و لە ساڵی ١٧٩٧ دا بەم کارە هەڵساوە، بەم هۆیەشەوە دواتر ناوی ئەم دەربەندەیان بەس دانا. ئەم دەربەندە ٣٥٠ کیلۆمەتر پان و ٥٠٠ کیلۆمەتر درێژە و مامناوەندی قووڵیەکەی دەگاتە ٦٠ مەتر. زیاتر لە ٥٠ دوورگە لەم دەربەندە دا بوونیان هەیە.

ئەم دەربەندە سەرچاوەی سرووشتی گاز و نەوتی تێدایە.

## سەرچاوە

*، «:en:Bass Strait»، ویکی ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:دەربەندی بەس
پۆل:دەربەندەکانی ئوسترالیا
پۆل:دەربەندە دەریاییەکان
پۆل:جوگرافیای تاسمانیا
پۆل:جوگرافیای ڤیکتۆریا، ئوسترالیا
دەریای تاسمان

**دەریای تاسمان** () بەشێکە ؛ە ئاوەکانی ئۆقیانووسی ئارامی باشوور کە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئوسترالیا و ڕۆژهەڵاتی دوورگەی تاسمانیا و ڕۆژاوای کەنارەکانی نیوزیلاند هەڵکەوتووە.ئەم دەریایە ٢،٢٥٠ کیلۆمەتر پانە و قووڵترین شوێنی زیاترە لە ٥،٢٠٠ مەتر و لە باکوور دتێکەڵی دەریای کۆڕاڵ دەبێ، هەروەها دەربەندی بەس لە نێوان ئوسترالیا و دوورگەی تاسمانیا تێکەڵی ئۆقیانووسی هیند دەکات.

دەریای تاسمان بە شەڕەسی دەریاوانی هۆڵەندی ئەبێل تاسمان کە لە ١٦٤٢ پێیدا تێپەڕی بەم ناوە ناونرا. جێیمز کۆک، دەریاوانی ئینگلتەرایی و کەسانی تریش لە دەیەی ١٧٧٠ کەنارەکانی ئوسترالیا و نیوزیلاند بدۆزنەوە.

هەبوونی تەوژمی جۆراوجۆری ئۆقیانووسی لەم دەریایە دا بۆتەوە هۆی ئەوەی بەشی باشووری کەشوهەوایەکی ماناوەند و بەشی باکووری کەش و هوایەکی گەرمەسێری هەبێت. هەروەها هەڵکەوتنی ئەم دەریایە لە سەر ڕێگای بایەکانی ڕۆژاوایی بە ناوی *Roaring Forties* بۆتە هۆکارێک بۆ ئەوەی لە بارێکی گەردەلوولی دابێت. هەبوونی مەیدانی نەوتی لە ڕۆژهەڵاتی ترین خاڵی دەربەندی بەس و هەروەها پیشەی ڕاوەماسی ئابووری ناوچەکە پێکدێنن. شاری سیدنی لە ئوسترالیا، گەورەترین شاری کەناری دەریای تاسمان هەژمار دەکرێ.

## سەرچاوە

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:دەریای تاسمان
پۆل:دەریاکان
پۆل:دەریاکانی پەراوێزی ئۆقیانووسی ئارام
پۆل:شوێنە ئاوییەکانی ئوسترالیا
دوورگەکانی کەناری

**دوورگەکانی کەناری** بە (زمانی ئیسپانی Islas Canarias) چەند دورگەیەکی وڵاتی ئیسپانیان ،  ناوەندەکەی شاری سانتا كروز دي تينيريفيه، ڕووبەری خاکەکەی ٢٤٫٠٩٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتوانەکەی ٢،١٧٢،٩٤٤ ملیۆن کەسە.
## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کۆمەڵە دوورگەکان
پۆل:دوورگەکانی ئەفریقا
پۆل:دوورگەکانی ئیسپانیا
پۆل:دوورگەکانی کەناری
پۆل:باکووری ئەفریقا
پۆل:کۆمەڵگە سەربەخۆکانی ئیسپانیا
ڕووباری مووری

**ڕووباری مووری** () دووهەم ڕووباری گەورەی ئوسترالیایەکە زیاتر لە ٢،٥٠٠ کیلۆمەتر درێژە. ئەم ڕووبارە لە چیاکانی ئەڵپی ئوسترالیا لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەم وڵاتە دەست پێ دەکات و سنووری سرووشتی هەردوو ویلایەتی نیو ساوت وێلز و ڤیکتۆریا دیاری دەکا.

ئەم ڕووبارە لە ڕۆژهەڵاتەوە بەرەوە ڕۆژاوا دەڕوات و لە ناوچەی وێنت وۆرس (Wentworth) تێکەڵی ڕووباری دارلینگ دەبێ و هەردووکیان بە بڕینی نزیک هەزار کیلۆمەتر لە باشووری ڤیکتۆریا دەڕژێنە ئۆقیانووسی باشوور.

## سەرچاوەکان
* درووست بوونی ڕووباری مووری
* ڕووباری مووری لە ویکی ئینگلیزی دا

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:ڕووباری مووری
پۆل:ڕووبارەکانی ئوسترالیای باشوور
پۆل:ڕووبارەکانی ئوسترالیا
پۆل:ڕووبارەکانی نیو ساوت وێلز
پۆل:ڕووبارەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)
پۆل:سنوورەکانی نیو ساوت وێلز
تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی

**بەرھەمی گشتی نیشتیمانی** یان **GDP** یەکێکە لە پێوەرەکانی پێوان لە زانستی ئابوورزانی. بەرھەمی گشتی نیشتیمانی بریتیە لە بایەخی کۆی شت ومەک و ئەو خزمەتگووزاریانەی کە لە درێژایی کاتێکی دیاریکراو (زۆرتر یەک ساڵە)، لە وڵاتێک دا بەرهەم دێت.

لەم شیکاریە دا مەبەست لە شت و مەک و خزمەتگووزاری کۆتایی، ئەم شت و مەک و خزمەتگووزاریانەیە کە لە کۆتایی زنجیرەی بەرهەمهێنان دان بخۆیان بۆ بەکارهێنانەکانی تر ناکردرێن.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی

## سەرچاوەکان

* «:fa:تولید ناخالص داخلی»، ویکیپیدیای فارسی.

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
پۆل:ئابوورناسی
پۆل:حسابی نیشتیمانیەکان
یووسف بەگی ئیمامی

[300px|وێنۆک|گۆڕستانی بەرمیل لە نێوان دوو گوندی دڕۆڵەی خوارن و دڕۆڵەی ژوورن سەربە[شارستانی جوانڕۆ، نزیک بە دوو ڕووباری لێڵە و سیروان، کە گۆڕی یوسف بەگ لەوێ بوونی ھەیە.]]
**یووسف بەگی ئیمامی** شاعیرێک بووە لە تیرەی ئیمامی جاف کە لە کاتی میرایەتی محەممەد پاشای کوڕی کەیخەسرەو بەگدا ژیاوە و بە شێوەزاری ھەورامی شیعری وتووە.

## ژیان
سەبارەت بەم کەساییەتەوە، بۆ یەکەم جار عەلائەدین سەججادی لە کتێبی «مێژووی ئەدەبی کوردی»دا ناوی هێناوە و لە ڕیزی شاعیرە نەناسراوەکاندا ناوی دەهێنێت. بۆ دووەم جاریش پیرەمێرد، لە ڕۆژنامەی ژیندا ناوی دەبات و ھۆنراوەیێکی کە بە ھەورامی وتراوە بە کوردی ناوەندی وەڕی دەگێڕێت. دیوانی ھۆنراوەکانی لە ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن حەکیم مەلا ساڵح  چاپکرا. زۆربەی ھۆنراوەکانی لە بابەتی خواناسی و دین و ئایینە.

### نموونەی شیعرەکانی
سەبارەت بەم ھۆنراوەیە: ڕۆژێک پڵنگێک چیادا برای یووسف بەگ دەیکوژێت، یووسف بەگ کە پیاوێکی بەجەرگ بووە دەچێت بۆ کێو و لەوێ پڵنگەکە دەکوژێت و ئەم شیعرە دەڵێت. لە ساڵی ١٩٥٥دا، پیرەمێرد لە ژمارەی ١٣٠٢ی ڕۆژنامەی ژیندا دوای گۆڕین بۆ سەر شێوەزاری سلێمانی بڵاوی دەکاتەوە.

## سەرچاوەکان
* مەلا ساڵح، حەکیم *دیوانی یوسف بەگی ئیمامی* چاپەمەنی و ئۆفسێتی پەیڤ، ساڵی ٢٠٠٩، ١٤١ پەڕە. (پەڕەی ٣-١٠)
* ئاشنا، ئومێد. *پیرەمێرد و پێداچوونەوەیەکی نوێی ژیان و بەرھەمەکانی*. ھەولێر: دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ٢٠٠١. ٤٤٨ پەڕە (بەرگی دووھەم، پەڕەی ٢٣٥-٢٣٧)
* ھیدایەتی، فەرزانە. «کورتەیێک سەبارەت بە یووسف بەگی ئیمامی» (فارسی). دەنگی بانەوڕێ، بنکەی ھەواڵدەری شاری بانەوڕێ. ئارشیوکراو لە وتاری ڕەسەن  لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٥. پێداچوونەوە لە در ٢٦ی تشرینی یەکەم ٢٠١٥.

پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی گۆرانی
پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:موسڵمانانی کورد
پۆل:موسڵمانانی ئێرانی
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
پۆل:خەڵکی جوانڕۆ
ئێکۆنۆمیست

**ئێکۆنۆمیست** () حەفتەنامەیەکی هەڤاڵی و نێونەتەوەییە بە زمانی ئینگلیزی کە لە لەندەن دەنووسرێ و خاون دارێتیەکەی بریتیە لە *کۆمپانیای ئێکۆنۆمیست بە بەرپرسایێتی دیاریکراو (The Economist Newspaper Limited)*. چاپی بەردەوامی لە لایەن دامەزرێنەرەکەی واتا جێیمز ویڵسن لە ئەیلوولی ١٨٤٣ دا دەستی پێکرد.

## سەرچاوە

*، «:fa:اکونومیست»، ویکی فارسی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئێکۆنۆمیست
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٤٣ لە ئینگلتەرا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٤٣ لە بەریتانیا
پۆل:ڕۆژنامەکانی بەریتانیا
پۆل:ڕۆژنامەکانی دامەزراوی ١٨٤٣
پۆل:گۆڤارەکانی بەریتانیا
پۆل:گۆڤارە ھەواڵییەکان
پۆل:گۆڤارەکانی کەسب و کاری بەریتانیا
پۆل:گۆڤارە حەفتەییەکان
پۆل:گۆڤارە حەفتەییەکانی بەریتانیا
پۆل:بڵاوکراوە ئۆگووستووریەکان
پۆل:بڵاوکراوەکانی دامەزراوی ١٨٤٣
پۆل:ڕۆژنامەکانی لەندەن
پۆل:ڕۆژنامە نێودەوڵەتییەکان کە لە بەریتانیا بڵاودەکرێنەوە
مادێرا

وێنۆک|260بک|دوورگەکانی مادیرا
[وێنۆک|260بک|دوورگەکانی مادیرا [ئاڵا]]
**دوورگەکانی مادیرا** بە زمانی پۆرتووگالی madeira ئەو دوورگەکان لە پورتوگال، ناوەندەکەی شاری فونشال، ڕووبەری خاکەکەی ٨٠١ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانەکەی ٢٦٧٬٧٨٥ کەسە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دوورگەکانی ئۆقیانووسی ئاتلانتیک
پۆل:پورتوگال
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٦
پۆل:دوورگەکانی ئەفریقا
پۆل:باکووری ئەفریقا
ڕیدلی سکۆت

thumb|سکۆت لەساڵی ٢٠١٢
ڕیدڵی سکۆت (لەدایکبووی ٣٠ی نۆڤەمبەری ١٩٣٧) دەرهێنەرێکی بەڕیتانیە.تاکو ئێستا سێ جار پاڵێوراو کراوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار ، هەروەها بەدەرهێنەرە سەرکەوتووەکانی هۆڵیوود لەقەلەم دەدرێ/ئەو فیلمانەی دەریهێناون بریترین لەو فیلمانەی خوارەوە:
* *Boy and Bicycle* (1965)
* *The Duellists* (1977)
* *Alien* (1979)
* *Blade Runner* (1982)
* *Legend* (1985)
* *Someone to Watch Over Me* (1987)
* *Black Rain* (1989)
* *Thelma & Louise* (1991)
* *1492: Conquest of Paradise* (1992)
* *White Squall* (1996)
* *G.I. Jane* (1997)
* جەنگاوەر (٢٠٠٠)
* *Hannibal* (2001)
* *Black Hawk Down* (2001)
* *Matchstick Men* (2003)
* *Kingdom of Heaven* (2004)
* *All the Invisible Children* (2005)
* *A Good Year* (2006)
* *American Gangster* (2007)
* *Body of Lies* (2008)
* *[[ڕۆبن هوود|Robin Hood]]* (2010)
* *Unstoppable* (2010)
* *Prometheus* (2012)
* Exodus : Gods and Kings (2014)
* مەریخیەکە (٢٠١٥)

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئینگلیز
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە فەڕەنسا
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا
پۆل:بەرهەمهێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی زانستی خەیاڵی
پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
پۆل:بەرھەمھێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
ئەلێخاندرۆ گۆنزالێز ئینیاریتو

**ئەلێخاندرۆ گۆنزالێز ئینیاریتو** (لەدایکبووی ١٥ی ئابی ١٩٦٣) دەرھێنەر، سیناریۆنووس، بەرھەمھێنەر
و ئاوازدانەرێکی مەکسیکییە. کە فیلمەکانی *خۆشەویستی بێمانایە* (٢٠٠٠)، *[[بابل (فیلم)|بابل]]* (٢٠٠٦)، *پیاوی باڵندە* (٢٠١٤)، *[[گەڕاوە لە مردن (فیلم)|گەڕاوە لە مردن]]* (٢٠١٦)ی دەرھێناوە. ئەلێخاندرۆ لە ٢٠١٤دا، چوار خەڵاتی ئۆسکاری بردەوە بۆ فیلمی *پیاوی باڵندە*، و لە ٢٠١٦دا، فیلمی *گەڕاوە لە مردن* بووە خاوەنی سێ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب و ئەلیخاندرۆش بە باشترین دەرھێنەری ساڵ دەستنیشانکرا.

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
پۆل:ئاوازدانەران
پۆل:زیندووان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنەر
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:براوەی باشترین دەرهێنەری گۆڵدن گڵۆب
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا
پۆل:باشترین دەرھێنەرانی براوەی خەڵاتی ئاریێل
پۆل:براوەی باشترین دەرھێنەری گۆڵدن گڵۆب
گاری وێب

**گاری وێب **(٣١ی ئوگەستی ١٩٥٥ - ١٠ی دیسەمبەری ٢٠٠٤) ڕۆژنامەوان و لێکۆڵەرەوەیەکی ئەمەریکی بوو.رۆژنامەنووس (گارى وێب) لە ساڵى 1996 توانى گەورەترین بازرگانى ماددەهۆشبەرەکان لەنێوان سی ئای ئەی و گروپە تووندرەوەکانى ولاتانى ئەمریکاى باشور ئاشکرا بکات و لە رۆژنامەى (سان خۆسیێ) بلاوى بکاتەوە، ئەم رووداوەش هەڵڵایەکى گەورەى لەنێو شەقامى ئەمریکادا درووست کردو سەرنجام دەست لەکارکێشانەوەى (جۆن دۆرچ)ى بەرێوەبەرى CIA لێکەوتەوە، دواى ئەم رووداوەش لەساڵى 1997 (گارى وێب) دەستى لەکارى رۆژنامەنووسى کێشایەوە، دواى 7 ساڵ و لە ساڵى 2004 لەنێو ماڵەکەى خۆى بەکوژراوى دۆزرایەوە کە دوو فیشەک بەر سەرى کەوتبوو، وە بە حاڵەتى خۆکوشتن تۆمارکرا... لەساڵی ٢٠١٤ فیلمێک لەسەر ژیانی گاری دەرهێنرا بەناوی (Kill The Mesenger)کە فیلمەکە پڕاوپڕ لە دیمەنى ڤیدیۆی راستەقینەو دانپێدانانى بەرپرسان و كارمه‌نده‌کانى سی ئای ئەی، وە بە ووردى باسى ئەو بازرگانیەى سی ئای ئەیدەکات لەگەڵ بازرگانانى مادەى هۆشبەر بەکرینى سەدان تەن لە مادەى هۆشبەر و گەیاندنى بۆ نێو ویلایەتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥
پۆل:مردووانی ٢٠٠٤
ئینگلیزیی ئوسترالی

**ئینگلیزی ئوسترالی** () زاراوەیەکی زمانی ئینگلیزیە کە لە کیشوەری ئوسترالیا قسەی پێدەکرێ. ئەم زمانە لە ساڵی ١٧٨٨ و ئەوکاتەی ئوسترالیا  درووست بوو لە ئینگلیزی بەریتانی وەدی هاتووە. چەند جیاوازیەک لە دەربڕینی دەنگەکان، وشەکان (بۆ نموونە وشەی Outback و The Bush تایبەتن بە ئوسترالیا) لە نێوان ئەم جۆرە زاراوەیە و زاراوەکانی تر دا دەبینرێن.

## سەرچاوە

* ویکی ئینگلیزی
* The Australian National Dictionary Online

پۆل:ئینگلیزی ئوسترالی
پۆل:زمانی ئینگلیزی
پۆل:زمانەوانیی کۆمەڵایەتی
پۆل:زاراوەکانی ئینگلیزی
ئینگلیزیی بەریتانی

**ئینگلیزی بەریتانی** (or **BrEn**, **BrE**, **BE**, **en-UK** or **en-GB**) زاراوەیەکی بڵاوە کە بۆ لێک جیا کردنەوەی زمانی ئینگلیزی شانشینی یەکگرتوو لە جۆرەکانی تری ئەم زمانە لە شوێنەکانی تری جیهان بەکار دێت.

لە نێوان جۆرەکانی نوسینی ئینگلیزی بەریتانی هەندێک جیاوازی بچووک بوونیان هەیە.

## سەرچاوە

* ویکی ئینگلیزی

پۆل:ئینگلیزی بەریتانی
پۆل:زمانی ئینگلیزی
پۆل:زاراوەکانی ئینگلیزی
پۆل:زمانەکانی گیبرالتار
پۆل:زمانەکانی شانشینی یەکگرتوو
بەرنامەی پەرەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان

**بەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەرەپێدان** یان **یوو ئێن دی پی** () (کورتکراوە: UNDP) ڕێکخراوەیەکی نەتەوە یەکگرتووەکانە بۆ پەرەپێدانی وڵاتان و یارمەتیدانیان لە نەھێشتنی ھەژاری و بەدەستھێنانی گەشەی ئابووری بەردەوام و پەرەپێدانی مرۆیی.

یوو ئێن دی پی دەستەی بەڕێوەبەرایەتی لەنێو ئەنجومەنە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی ئەم وڵاتانەیە. بەڕێوبەری ئەم ڕێکخراوە سێیەمین ئەندامی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان لە دوای جێگری بەڕێوەبەر و جێگری جێگرەکەیە.

ناوەندی سەرەکی بەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەرەپێدان لە شاری نیویۆرکە، بە شێوەیەکی گشتی و بە ھاوبەشی ئەندامانی ڕێکخراوەکە بنیات نراوە. ئەم ڕێکخراوە لە ١٦٦ وڵات بنکەی ھەیە کە لەگەڵ وڵاتەکان ھاوکاری دەکەن تاکوو کێشەکانی پەیوەندیدار بە پێشکەوتنی وڵات، ڕێژەی وەبەرھێنان و پەرەپێدانی نێوخۆیی چارەسەر بکەن. جگە لەمە یوو ئێن دی پی بەشێوەیەکی نێونەتەوەیی لەگەڵ وڵاتانی تریش پەیوەندی ھەیە و یارمەتییان دەدات تاکوو بگەنە ئەنجامی (MDGS) واتا بەرنامەیئامانجەکانی گەشەپێدانی ھەزارە.

یوو ئێن دی پی ڕاوێژکاری زانستییانە، ڕاوێژکاری و یارمەتی بۆ پێشخستنی وڵاتان، بەتایبەتی وڵاتانی کەمتر پێشکەوتوو پێشکەش دەکات بۆ ئەنجامدانی بەرنامەی MGPS، بۆ ھاندانی ئەم وڵاتانە بۆ پەرەپێدانی جیھانی. یوو ئێن دی پی زۆرتر لەسەر کەمکردنەوەی ھەژاری، بنیاتنانی حکوومەتی دیموکراتیک لە وڵاتان، فێرکاری ڕێگاکانی پێشگیری لە نەخۆشیگەلێکی وەکوو ئایدز، پاراستنی ژینگە و وزە و پێشگیری لە کێشەو قەیران و دووبارە بنیاتنانەوە و چاککردن سوورە. ھەروەھا وڵاتان لە بارەی پشتگیری لە مافی مرۆڤ و پڕرەنگبوونی بەشداری ژنان لە ھەموو بەرنامەیەک ھان دەدات.

ئەم ڕێکخراوەیە، ساڵانە ڕاپۆرتگەلێک لەسەر گەشەی مرۆیی بڵاو دەکاتەوە تاکوو بەرنامەکانی پەیوەندیدار بە پێشکەوتن و گەشەی وڵاتان بخاتە ژێر لێکۆڵینەوە و ھەڵسەنگاندن. جگە لەمانە ڕاپۆرتیش لەسەر ئاستی ناوچەیی و نیشتمانی بڵاو دەکاتەوە.

## سەرچاوەکان

* ، «:fa:برنامه عمران ملل متحد»، ویکی فارسی.

پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٦٥ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:گەشەپێدانی ئابووری
پۆل:گرووپی گەشەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان
پاشایەتیی دەستووری

**پاشایەتیی دەستووری** () جۆرێکە لە حوکمی پاشایەتی کە تێیدا (بە پێچەوانەی پاشایەتی بێپایان) ھێزی شا بێجڵەو نییە (بەڵکوو «دەستوورییە»). حکوومەتی پاشایەتی دەستووری خاوەنی یاسای فەرمییە و بۆ بەڕێوەبردنی وڵات چەند دەزگایەکی وەکوو ئەنجومەنی گەورەکان و و تایبەتی ھەیە.

بەپێی ئاماری نەتەوە یەکگرتووەکان، ٧ وڵات لە ١٠ وڵاتێک کە باشترین بارودۆخی ژیانیان ھەیە بەم شێوازە بەڕێوە دبرێن. ئەم جۆرەی حوکمرانی ھەندێک لە دیموکراسی و یاساگەرایی تێدایە و زۆرتر بەھۆی ڕیفۆرم و شۆڕش لە حوکمڕانییە پاشایەتییەکان دا بەدی دێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشاخوازی
پۆل:شێوەکانی حکوومەت
پۆل:فەرھەنگی زانستی سیاسی
پۆل:پاشایەتی
ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان

**ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان** پێشتر **ئاژانسی پاراستن و زانیاری** ئاژانسێکی حکوومی و لێکۆڵینەوەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستانە.

لە ساڵی ٢٠١١ لە پەرلەمانی کوردستان بە فەرمی دانی پێدانرا. ئەم دامەزراوەیە چەند دام و دەزگایەکی تر پێک دێنێت لەوانە ئاژانسی پاراستن، دەزگای زانیاری، دەزگای ئاسایش بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی فڕۆکەخانە و دەروازە سنوورییەکان؛ و ھەر یەک لە دەزگاکانی دژەتیرۆری سەر بە ئاژانسی پاراستن و زانیاری. ڕۆڵێکی بەرچاویان ھەبووە لە پاراستنی کوردستان لە دەستی تیرۆرستانی داعش چ لە بەرەکانی شەڕ، چ لەدەستگیرکرنی شانە نوستووەکانیان لە شارەکانی ھەرێمی کوردستان.

## مێژوو

ئاژانسی پاراستن و زانیاری دوای یەکگرتنی ھەردوو ئاژانسی (پاراستن زانیاری) و *پاراستن و زانیاری* دروست بوو، پاراستن یەکەم جار لە ١٩٦٨ لەلایەن پارتی دیموکراتی کوردستان دامەزرا. ئەم ڕێکخراوە ھەندێ جار وەکوو *ڕێکخراوێکی سیخوڕی کوردی* ناوی دێت

ھەروەھا ئەم دەزگایە بە شێوەیەکی فەرمی لەلایەن حکوومەتی ھەرێمی کوردستانەوە کار دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
پۆل:ڕێکخراوە ھەواڵگرییەکانی عێراق
پۆل:ھێزەکانی ڕێکخستنی عێراقی
پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان
دەریای ڕەش (فیلم)

thumb|پۆستەری سەرەکی فیلمەکە
**دەریای ڕەش **(بە ئینگلیزی**Black Sea**) فیلمێکی بەڕیتانی سەرکێشیە ، لە دەرهێنانی کێڤن مەکدۆناڵد و لەنووسینی دێنیس کێلی ، و لە نواندنی جیود لاو.فیلمەکە لە ٥ی دیسەمبەری ٢٠١٤ کەوتە سینەماکانەوە.چیڕۆکی فیلمەکە باسی کۆمەڵە دەریاوانێک دەکات کە لەلایەن کۆمپانیایێکەوە ڕادەسپێردرێن تاکو بچن لە دەریای ڕەشدا هەندێ ئاڵتوون بدۆزنەوە کە ئەگەری بوونیشی لاوازە ، بەمشێوەیە ئەم کۆمەڵە دەریاوانە ڕووبەرووی چەندەها مەترسی جۆراوجۆر دەبنەوە و پێویستە خۆیان ڕزگار بکەن.

## سەرچاوەکان
١.ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤
پۆل:فیلمە بەریتانییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە درامییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی مەرگ
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئینگلتەرا وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمە ئەکشنییە ژێر ئاوییەکان
دۆم ھێمینگوەی

thumb|پۆستەری شانۆیی فیلمەکە
**دۆم ھێمینگوەی **) فیلمێکی بەڕیتانی کۆمێدیە، لەنووسینی ڕیچارد شێپاردە و لەنوانی ئەکتەرانی جیود لاو، ڕیچارد گرانت و ئێمیلیا کلارکە. چیڕۆکی فیلمەکە باسی پیاوێک دەکات کە ١٢ ساڵ بەھۆی ئاشکرانەکردنی زانیاریەک زیندانی دەکرێت و دواتر دەگەڕێتەوە بۆ وەرگرتنەوەی مافی خۆی.

## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣
پۆل:فیلمە بەریتانییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون
پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی بەریتانیا
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری سێنت ترۆپێز وێنەیان گیراوە
لێکۆڵەرەوە (فیلم)

thumb|پۆستەری فیلمەکە
**لێکۆڵەرەوە **(بە ئینگلیزی **Sleuth**) فیلمێکی ئەمەریکی نهێنی ئامێزی ساڵی ١٩٧٢ە.چێڕۆکی فیلمەکە نووسراوەتەوە لەلایەن ئەنتۆنی شافەر ، کە چیڕۆکەکەی بەشێوەی شانۆی خەڵاتی تۆنی بردبووە پێش فیلمەکە.
هەرهوەها لەنواندنی هەریەکە لە ئۆلیڤەر لاورێنس و مایکڵ کەینە ، کە دواتر هەردووکیشیان پاڵێوراو کران بۆ بردنەوەی خەڵاتی ئۆسکار.

## سەرچاوەکان
١.ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٢
پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە بەریتانییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٧٠
پۆل:فیلمە بەریتانییەکانی دەیەی ١٩٧٠
پۆل:فیلمە ئینگلیزییەکانی دەیەی ١٩٧٠
پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکان لەسەر بنەمای شانۆنامە
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە نووسەران
مۆرتدیکای (فیلم)

**مۆرتدیکای **(بە ئینگلیزی: Mortdecai) فیلمێکی ئەمریکی کۆمێدی و ئاکشنی ساڵی ٢٠١٥ەیە لە دەرھێنانی دەیڤد کیۆپ و لەنووسینی ئێریک ئاڕۆنسن. فیلمەکە لە زنجیرە کتێبەکانی مۆرتدێکایەوە چیڕۆکەکەی سەرچاوەی گرتووە.
ئەم فیلمە لە نواندنی ئەکتەران جۆنی دێپ، گوێنت پالترۆو، ئێوان مکگرێگۆر، ئۆلیڤیا مەن و پاول بێتانیە.
فیلمەکە لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ کەوتە سینەماکانەوە و داھاتێکی بەرچاوی بۆخۆی کۆکردەوە، بەڵام بەگشتی فیلمەکە لەڕووی سیناریۆوە بە سەرکەوتوو وەسف نەدەکرا لەلایان ڕەخنەگرانەوە. چیڕۆکی فیلمەکە باسی دەوڵەمەندێک دەکات بەناوی چارڵز مۆرتدیکای کە دەست دەکات بە پێشبڕکێکردن لەگەڵ کۆمەڵێک بریکاری دەزگا نھێنیەکان بەمەبەستی گەڕاندنەوەی تابلۆیەکی بەنرخ کە دزراوە.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمە ئەکشنەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە کۆمێدییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی
پۆل:فیلمە دزییە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ دەربارەی دزیکردن
پۆل:فیلمە کۆمیدییە سیخوڕییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٥
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە بەڕیتانییەکان
پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە
ئەنجومەنی نوێنەرانی ئوسترالیا

**ئەنجومەنی نوێنەرانی ئوسترالیا** یەکێکە لە دوو ئەنجومەنی پەرلەمانی ئوسترالیا (هێزی یاسادانانی ئەم وڵاتە). ئەنجومەنی نوێنەران ئەنجومەنی خواروو و سێناش، ئەنجومەنی باڵای ئوسترالیایە.

هەڵبژاردنی ئەم ئەنجومەنە لانی کەم سێ ساڵ جارێک بەرێوەدەچێت. ژمارەی نوێنەران ١٥٠ کەس و دوو ئەوەندەی نوێنەرانی سێنایە. نوێنەران لە ڕێگای دەنگی ڕاستەوخۆی خەڵک  هەڵدەبژێردرێن، سەرۆکی ئەنجومەنیش بە دەنگدانی ناوخۆی نوێنەران دەگەنە ئەم پۆستە.

لە تواناییەکانی تایبەتی ئەنجومەنی نوێنەران دەکرێت ئاماژە بە لێکۆڵینەوەی پرسە ماڵیەکانی دەوڵەت بکرێت، لەم بابەتە دا ئەنجومەنی سێنای ئوسترالیا ناتوانێت ئەم پرسانە بگۆڕێ یان دەستکاریان بکات.

## سەرچاوە

*لە ویکی ئەینگلیزیەوە

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠١ لە ئوسترالیا
پۆل:پەرلەمانی ئوسترالیا
پۆل:سیاسەتی ئۆسترالیا
پۆل:ئەنجومەنە خوارووە نیشتیمانییەکان
پۆل:سیستەمی وێستمینستەر
پەرلەمانی ئوسترالیا

**پەرلەمانی ئوسترالیا** یان ** پەرلەمانی مەڵبەندە هاوسوودەکان** ئەنجومەنی یاسادانانی حکومەتی ئوسترالیا هەژمار دەکرێ. وەکوو زۆرێک لە وڵاتان ئەم وڵاتە دوو ئەنجومەنی هەیە، (گەورەکان و سێنا) کە کاریگەریەکی زۆر لە ئەنجومەنی ئەمریکا وەردەگرێ. بەپێی دەستووری سەرەکی ئوسترالیا پەرلەمان سێ بەشی سەرەکی هەیە:
* شاژنی بریتانیا
* ئەنجومەنی سێنای ئوسترالیا
* ئەنجومەنی نوێنەرانی ئوسترالیا.

لە ٧٦ کورسی ئەنجومەنی سێنا، لە جانواری ٢٠٠٨ پارتی کرێکاری ئوسترالیا و پارتی لیبراڵ ٣٢ کورسیان لە دەست دایە، چووار کورسی لە دەستی نیشتیمانخوازەکان و، پێنج کورسی لە دەست سەوزەکانی ئوسترالیا و ئەوانیتر لە دەست پارتە بچووکەکانن.

## سەرچاوەکان

* Wikipedia contributors, "Parliament of Australia," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Parliament_of_Australia&oldid=305030395 (accessed July 30, 2009)
* ماڵپەڕی پەرلەمانی ئوسترالیا
* فەرمی ئوسترالیا
* پەخشی ڕاستەوخۆی پەرلەمان

پۆل:پەرلەمانی ئوسترالیا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠١ لە ئوسترالیا
پۆل:دەوڵەتی ئوسترالیا
پۆل:ئەنجومەنەکانی یاسادانانی نەتەوەیی
پۆل:ئەنجومەنەکانی یاسادانانی دوو ئەنجومەنی
پۆل:پەرلەمانەکان بەپێی وڵات
پۆل:ئەنجومەنەکانی یاسادانان بەپێی وڵات
پۆل:پەرلەمانەکانی سیستەمی وێستمینستەر
دادوەری گشتی ئوسترالیا

**دادوەری گشتی ئوسترالیا** جێگری پاشایەتی ئوسترالیا (هەنووکە شاژن ئێلیزابێتی دووەم) لە ئاستی فیدڕاڵ یان نیشتمانیە لە ئوسترالیا.

دەسەڵات و کاربەدەستی دادوەری گشتی بریتن لە: دیاری کردنی نێردراوەکان، وەزیر و دادوەرەکان، دەرکردنی ڕەزامەندی شاهانە، دەرکردنی حووکم بۆ هەڵبژاردن. یاسای فەرمی ئەرکی زۆری خستۆتە بەردەم دادوەری گشتی، بەلام لە کردەوە دا ئەو تەنیا ڕێککەوتنەکانی سیستەمی وێستمینیستێر پەێڕەو دەکات و تەنیا لەسەر پێشنیاری سەرۆک وەزیران و وەزیرەکانی تر کار دەکات.

## سەرچاوە

* [//en.wikipedia.org/wiki/Governor-General_of_Australia ویکی ئینگلیزی]

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠١ لە ئوسترالیا
پۆل:پاشایەتی لە ئوسترالیا
پۆل:پەرلەمانی ئوسترالیا
پۆل:دەوڵەتی ئوسترالیا
پۆل:سیاسەتی ئۆسترالیا
پۆل:بەڕیوەبەرانی گشتیی ئوسترالیا
پۆل:ئەنجومەنی مەڵبەندی پایتەختی ئوسترالیا
پۆل:سیستەمی وێستمینستەر
تۆماھاکی ئێسکی

thumb|پۆستەری فەرمی فیلمەکە
**تۆماھۆکی ئێسکی** (بە ئینگلیزی**Bone Tomahawk**) فیلمێکی ئەمەریکی کاوبۆیی و ترسناکی ساڵی ٢٠١٥ەیە.
فیلمەکە لەنووسین و دەرھێنانی کرەیگ زالەر ، و لەنواندی ئەکتەران کێرت ڕەسل،پاتریک ویڵسن،ماتیو فۆکس و ڕیچارد جێنکینسە.فیلمەکە لە ٢٣ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٥ بڵاوکرایەوە.

## چیڕۆک
دوای ئەوەی ھاوسەری پیاوێک دەرفێندرێ ، چوار پیاو دەڕۆن بۆ ڕزگارکردنی ئەو ئافرەتە ، بەڵام نازانن چەندەھا شتی ترسناک چاوەڕێیان دەکات.
left|thumb|211x211px|پاتریک ویڵسن لەڕۆڵی ئارسەر ئۆ دوایەر
## ناو
تۆماھاک جۆرێک تەورە کە بڕێک لە خەڵکە خۆجێییەکەی ئەمریکیکا واتە سوورەکان بۆ شەڕ و ڕاو بەکاریان دەھێنا.
## سەرچاوەکان

١.ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٨٩٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ترسناکە ڕۆژاوایییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ترسناکە ڕۆژاوایییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سپلاتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە بیابانەکاندا ڕوودەدەن
پۆل:فیلمەکان کە لە سنووری ئەمریکا داندراون
سێنای ئوسترالیا

**سێنای ئوسترالیا** ئەنجومەنی باڵای ئەم وڵاتەیە. پەرلەمانی ئوسترالیا لە دوو ئەنجومەنی سێنا و ئەنجومەنی نوێنەران (ئەنجومەنی خواروو) پێک هاتووە.

ئەنجومەنی سێنا  ٧٦ سێناتۆری هەیە. هەر ویلایەتێک ١٢ نوێنەری هەیە. خاکەکانی باکوور و ناوچەی پایتەختیش هەرکامە ٢ نوێنەریان لە سێنا هەیە. دەورەی نوێنەرانی سێنا کە لە ویلایەتەکان هەلدەبژێردرێن شەش ساڵە کە هەر سێ ساڵ جارێک نیوەیان دەستنیشان دەکرێن، بەڵام دەورەی کاری ئەوانەی کەلە ناوچەی پایتەخت و خاکەکانی باکوور هەڵدەبژێردرێن تەنیا سێ ساڵە و هەڵبژاردنیان  هاوکاتە لەگەڵ هەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی نوێنەران. هێزی ئەنجومەنی سێنا جگە لە چەند شتێکی تایبەت لە کارە داراییەکان، لەگەڵ ئەنجومەنی نوێنەران یەکسانە. سەرۆکی ئەم ئەنجەمەنە لە لایان سێناتۆرەکانەوە دیاری دەکرێ و بە زۆرینەی دەنگی ئەوان ئەم پۆستە بەدەست دێنێ.

## سەرچاوە

* لە ویکی ئینگلیزیەوە

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠١ لە ئوسترالیا
پۆل:پەرلەمانی ئوسترالیا
پۆل:سیاسەتی ئۆسترالیا
پۆل:ئەنجومەنی نیشتیمانی باڵا
پۆل:سیستەمی وێستمینستەر
دادگای باڵای ئوسترالیا

**دادگای باڵای ئوسترالیا** ھێزی باڵای دادوەری لەم وڵاتەی لە دەست دایە کە دەستووری یاسایی و یاسا دانپێدانراوەکانی لەلایەن پەرلەمانی فیدراڵی ئوسترالیا دابین دەکرێن و پێی قاییل دەبن.

## کارەکانی
دادگای باڵای ئوسترالیا سەرووترین پێگەی داواکارییە لە ئوسترالیا و دەسەڵاتەکانی خوارەوەی ھەن:
* وەرگێڕانی دەستووری فەرمی
* بەدواداچوونی کێشە یاسایییەکانی نێوان دەوڵاتی فیدراڵ و دەوڵەتە ویلایەتییەکان و کێشەکانی نێوان شارۆمەندان لە ویلایەتە جیاوازەکان
* بەدواداچوونی داواکاری لە فەرمانی دادگای فیدراڵ و دادگا ویلایەتییەکان
* بەدواداچون بۆ ھەر شتێکی کە لە ئامانجی ڕێککەوتنە نێونەتەوەیییەکان و نوێنەرایەتییە سیاسی و کۆنسووڵییەکان ڕوودەدات.

لە ھەندێک بابەتی تایبەت دا، لایەنەکانی کێشەکە دەتوانن بەرامبەر بە فەرمانی دەرکراو لەلایەن دادگای باڵای ویلایەتی لەلایەن شۆڕای تایبەتی حکوومەتی گازندە بکەن. ئەم جۆرە داوایە تەنیا کاتێک بەردەستە کە لایەنی یاسایی، تەنیا لە یاسای ویلایەتی ھاتبێ، و بە ھیچ شێوەیەک فەرمانی دادگای باڵای فیدراڵ بۆ داواکردن ناچێتە شٶڕای تایبەتی حکوومەتی. ئەم مافە لە ١٩٨٦ دا ھەڵوەشایەوە.

## ئەندامان
ئەندامانی دادگای باڵای فیدراڵ بریتین لە: سەرۆکی دادگا و شەش دادوەری تر کە ھەموویان لەلایەن بەڕێوەبەری گشتی لە شۆڕا دا ھەڵدەبژێردرێن. ئەم کەسانەی ئاماژەیان پێکرا و ھەروەھا ئەندامانی دادگا فیدراڵەکان لە ویلایەتەکانی تر ناکرێ دەربکرێن، مەگەر لە دوای بەدەرفەتزانینی دەسەڵات یان کەمکاریان لە ھەردوو ئەنجومەنی نوێنەران و سێنا بسەلمێندرێ و دواتر بەرێوەبەری گشتی ئوسترالیا دەتوانێ ئەم چەشنە کەسانە لەکار لابات.

## سەرچاوەکان

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=High_Court_of_Australia&oldid=633519454 لە ویکی ئینگلیزیەوە]

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دادگای باڵای ئوسترالیا
پۆل:بیناکانی دادگا لە کانبێرا
پۆل:دەستووری فەرمی ئوسترالیا
پۆل:دادگاکانی گازندەی ئوسترالیا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٣ لە ئوسترالیا
پۆل:بیناکانی بروتالیست لە ئوسترالیا
پۆل:بینا و دروستکراوی تەواوبووی ١٩٨٠
پۆل:بینا و درووستکراوی تەواوبووی ١٩٨٠
باڵندە ڕەشەکان (فیلم)

thumb|پۆستەری فیلم
**باڵندە ڕەشەکان **(بە ئینگلیزی**Cooties**) فیلمێکی ئەمەریکی ترسناک و کۆمێدیە.لە دەرهێنانی کاری مورینۆن و جۆناثان میلۆتە.و لەنواندی هەریەکە لە ئێلیجا وود،ئەلیسۆن فیل و خۆرخێ گارسیایە.

چیڕۆکی فیلمەکەش باس لە قوتابخانەیەکی سەرەتایی دەکات کە ڤایرۆسێکی زۆمبیەکان گشت منداڵەکان دەکاتە زۆمبی و پاڵەوانێکی نەناسراو پێویستە مامۆستاکان لەوێ ڕزگار بکات.

## سەرچاوەکان
١.ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤
پۆل:فیلمە ترسناکەکانی ٢٠١٤
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٤
پۆل:فیلمە کۆمیدییە زۆمبییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی مناڵان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی تەمەنی پێگەیشتن
پۆل:فیلمە سەربەخۆیییەکانی ساڵی ٢٠١٤
ساختەکارەکە

thumb|پۆستەری سەرەکی فیلمەکە
**ساختەکارەکە **(بە ئینگلیزی **The Forger**) فیلمێکی ئەمەریکی دراما و تاوانکاریە لەلایەن فیلیپ ماڕتنەوە دەرهێنراوە و لەنواندی ئەکتەر جۆن تراڤۆلتایە.فیلمەکە لە ٢٤ی نیسانی ٢٠١٥ کەوتە سینەماکانەوە.

## چیڕۆک
باوکێک بەپارەی هاوڕێیەکی لەزیندانی ئازاد دەکرێ و دەیەوێ ئەو ڕۆژانەی لەبەردەمی ماوە لەگەڵ کوڕە تووشبووە بەشێرپەنجەکەی بەسەر ببات ، بەڵام ئەو هاوڕێیەی پارەی ئازادکردنەکەی بۆ داوە داوایەکی قوڕسی لێدەکات ئەویش دزینی تابلۆیەکی جیهانیە.

## دەرچوون
فیلمەکە لە فیستیڤاڵی فیلمی تۆرنتۆدا نیشان درا لە ١٢ی سێپتێمبەری ٢٠١٤ ، و هەروەها دوو ڕۆژ بەرلەوەش ٢ ملیۆن دۆلار قازانجی بۆکس ئۆفیسی هەبوو.

## سەرچاوەکان
١.ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤
پۆل:فیلمە تاوانکارییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە دزییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ دەربارەی دزیکردن
پۆل:فیلمە ئەکشنییە تاوانکارییەکانی ساڵی ٢٠١٤
پۆل:فیلمە درامییە تاوانکارییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان
پیاوی پۆڵا (فیلم)

**پیاوی پۆڵا** (بە ئینگلیزی: Man of Steel) فیلمێکی ئەمەریکی پاڵەوانییە، و چیڕۆکەکەی سەرچاوەی گرتووە لە چیڕۆکی کارەکتەری کۆمیکەکانی دی سی، سوپەڕمان.
فیلمەکە لە بڵاوکردنەوەی کۆمپانیای وارنەر برەدەرزە.
ھەروەھا لە دەرھێنانی زاک سیندەر و نووسینی دەیڤد گۆیەرە و لەنواندنی ئەکتەران ھێنری کاڤیل، ئەیمی ئادەمس، مایکڵ شانۆن، کێڤن کۆستنەر، لاورێنس فیشبۆرن و ڕەسل کرۆوە.

فیلمەکە لە ١۳ی حوزەیرانی ۲۰۱۳ بەشێوەی 3D و ئێچ دی بلاوکرایەوە لە سینەماکان. ھەروەھا فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیسدا توانی $668,045,518 کۆبکاتەوە لەسەرانسەری جیھان.

چیڕۆکی فیلمەکە باسی کلاک کلێنت دەکات کە مرۆڤێکی نائاساییە و دەنێردرێتە سەر زەوی لەسەر ھەسارەی کریپتۆنەوە، دواتر بەھۆی ھاتنی کەسانێکی مەترسیدار بۆ سەر زەوی و بوونیان بە ھەڕەشەیەک بۆ سەر زەوی، کلارک ناچار دەبێ کە خۆی وەک سوپەرمان دەرخات و ھەوڵی ڕزگارکردنی زەوی بدات. بەشی دووەمی فیلمەکە لە ٢٥ی ئازاری ٢٠١٦ دەرچوو لەژێر ناوی باتمان دژی سوپەرمان: کازیوەی دادپەروەری.
## ڕێزلێنانەکان

## ئەمانەش ببینە

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە پاڵەوانییەکان
پۆل:فیلمە پاڵەوانییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی خەیاڵی زانستیی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣
پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٣
پۆل:فیلمە بەریتانییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠١٣ بەرھەمھێندراون
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە سووپەرهێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئەندازیاری بۆماوەیی
پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن هانس زیمەر تۆمارکراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە زەریای هیندی دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون
پۆل:فیلمەکانی ئایماکس
پۆل:ئەو فیلمانەی دووبارە دروست کراوەتنەوە
پۆل:فیلمەکان دەربارەی کودەتا
پۆل:فیلمەکان لە ڤانکۆڤەر وێنەگیراون
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە سووپەرھێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە درامییە ئەکشنییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە درامییە ئەکشنییە بەریتانییەکان
پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە خەیاڵییەکانی بەڕیتانیا
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە زەریای ھیندی دانراون
پۆل:فیلمەکان کە لەسەر ھەسارە خەیاڵییەکان ڕوودەدەن
پۆل:فیلمەکانی لێجندەری پیکچەرز
پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە گەورەپاڵەوانەکان
پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس
پۆل:فیلمەکانی سووپەرمان
پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ١٩٨٩ داندراون
پۆل:فیلمە درامییە ئەکشنەکانی ٢٠١٣
پۆل:فیلمە چیرۆکییە ناھێڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:لەشکرکێشی بوونەوەرە ئاسمانییەکان لە فیلمەکاندا
پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی زاک سنایدەر
پۆل:فیلمەکانی ستۆن کواری
پۆل:فیلمەکان کە لە ساڵی ١٩٨٠ داندراون
سووتاو (فیلم)

thumb|پۆستەری سەرەکی فیلمەکە
**سووتاو** (بە ئینگلیزی **Burnt**) فیلمێکی ئەمەریکی کۆمێدی و درامای ساڵی ٢٠١٥ەیە ، لە نووسینی ستیڤن نایت و لەدەرهێنانی جۆن وێلسە.فیلمەکە لەنواندنی ئەکتەران بڕادلی کووپەر،سیێنا میلەر،دانیێل برول،ئۆمەر سای،ئوما تورمان و ئێما تۆمپسنە.

## چیرۆک
ئادام جۆنێس (برادلی کووپەر) یەکێکە لە باشترین چێشتلێنەرەکانی سەردەم ، بەڵام بەهۆی بەکارهێنانی ماددە هۆشبەرەکان و هەڵسوکەوتنی نەشیاوەوە ڕێستورانتەکەی لەدەست دەدات.دواتر هەوڵدەدات دووبارە بگەڕێتەوە سەر ئاستی جارانی و بەرەو لەندەن بەڕێدەکەوێ و لەوێ وەک چێشتێلنەرێکی ئاسایی کاردەکات بەوهیوایەی بگەڕێتەوە پاریس و لەوێدا سەرلەنوێ ڕێستورانتێک بکاتەوە.

## دەرچوونی فیلم
فیلمەکە لە ٢٣ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٥ کەوتە سینەماکانەوە ، و لە ٣٠ ئۆکتۆبەر بەشێوەیەکی جیهانی بڵاوکرایەوە.هەروەها بەشێوەیەکی گشتی سەرکەوتووانە هاتە نێو بۆکس ئۆفیسی ئەمەریکی.

## سەرچاوەکان
١.ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە کۆمێدییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکانی پەیوەست بە لەشفرۆشەکان
پۆل:فیلمە فرە زمانە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری پاریس وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە خۆراک و خواردنەوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە پاریس داندراون
خانەگا، پاوە

**خانەگا** () گوندێکە لە شارستانی پاوە لە پارێزگای کرماشان لە وڵاتی ئێران.

لە گوندستانی ھەوڵی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی پاوە، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی خانەگا بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٤٦٣ کەس بووە.

## پەراوێز

پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
ئینگلیزیی ئەمریکی

**ئینگلیزیی ئەمریکی** () شێوەزارێکی زمانی ئینگلیزییە. ئەم شێوەزارە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا باوە و بە پێی شوێنی جوگرافی، خاوەنی تایپەتمەندی تایبەت بە خۆیەتی. نزیک بە دوو لەسەر سێی ئەم کەسانەی زمانی دایکیان ئینگلیزیە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دا دەژین و بە ئینگلیزی ئەمریکی قسە دەکەن.

## سەرچاوە

* [ھەندێک لە جیاوازیەکانی ئینگلیزیی ئەمریکی و [ئینگلیزیی بەریتانی|ئینگلیزیی بریتانی]]
* لە ویکی ئینگلیزیەوە

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئینگلیزیی ئەمریکی
پۆل:وێژەی ئەمریکی
پۆل:زمانی ئینگلیزی
پۆل:زمانەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:زاراوەکانی ئینگلیزی
پارتی کرێکاری ئوسترالیا

وێنۆک
**پارتی کرێکاری ئوسترالیا** یان **ئەی ئێڵ پی** () گەورەترین پارتی چەپی وڵاتی ئوسترالیا یە. ئەم پارتە لە ١٨٩١ دامەزراوە و کۆنترین پارتی ئەم وڵاتەش ھەژمار دەکرێ. لە ساڵی ١٩٩٦ تا کۆتایی ٢٠٠٧ و لە کاتێک دا پارتی لیبراڵ حکوومەتی لەدەست دابوو، پارتی کرێکار وەکوو ئۆپۆزسیۆن لە بەرامبەر دەوڵەت دا چالاکی ھەبوو و خاوەنی دەوڵەتی سێبەر بوو. ڕێبەری ئەم پارتە لە ٢٠١٣ەوە بیڵ شۆرتنە.

## سەرچاوەکان

* پارتی کرێکاری ئوسترالیا ویکی ئەنگلیزی
* ماڵپەڕی فەرمی پارتی کرێکاری ئوسترالیا

*
پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکان
پۆل:پارتەکانی ئوسترالیا
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٨٩١
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٩١ لە ئوسترالیا
پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکانی ئۆقیانووسیا
سەوزەکانی ئوسترالیا

**سەوزەکانی ئوسترالیا** وەکوو **سەوزەکان** ناسراوە و پارتێکی سیاسی ئوسترالیایە، پارتەکە لە ١٩٩٢ دا دەمەزرا و ئێستا لە ٨ ویلایەت و مەڵبەند دا لایەنگری هەیە و ڕۆشتۆتە پەرلەمان.

ئەم پارتە خاوەنی ١ کوورسیە لە کۆی ١٥٠ کورسی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئوسترالیا و ١٠ کوورسی لە کۆی ٧٦ کوورسی سێنای ئوسترالیای وەرگرتووە.
## سەرچاوە

*لە ویکی ئینگلیزیەوە

پۆل:پارتە سەوزەکانی ئوسترالیا
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٩٢
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٢ لە ئوسترالیا
پۆل:سەوزەکانی ئوسترالیا
پۆل:پارتەکانی ئوسترالیا
ئال کەپۆن

**ئالفۆنسۆ گابریێل "ئال" کەپۆن **(لەدایکبووی ١٧ی کانوونی دووەمی ١٨٩٩ - مردووە لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٤٧) چەتەیەکی ئەمەریکی بوو کە لە سەردەمی قەدەغەکردنی کحول لە ئەمەریکا ناوبانگی دەرکرد.بۆ ماوەی حەوت ساڵ وەک سەرۆک مافیا کاری دەکرد و لەتەمەنی ٣٣ ساڵی کارەکەی بەکۆتا هات.

کەپۆن لەشاری نیو یۆڕک لەپاڵ پەنابەرە ئیتاڵیەکانی ئەوکات لەدایکبووە.سەرەتای تەمەنی چووە نێو تاقمێکی چەتەیی بەناوی (Five Point Gangs) کە کاری هێنانی کحولیان دەکرد.لەتەمەنی ٢٠ ساڵیدا کەپۆن دەچیتە شیکاگۆ و لەوێدا دەبێتە پاسەوانی سەرۆک مافیا جۆنی تۆریۆ.دوای ئەوەی تۆریۆۆ گولەباران دەکرێ بەڵام ڕزگاری دەبێ ، یەکسەر دەستلەکاردەکێشتەوە و کەپۆن لەشوێنی خۆی دادەنێ.
کەپۆن هەڵسا بە فراوانکردنی کارەکانی و بەرتیلدان بە تەواوی پۆلیسەکان شار و زیادکردنی توندوتیژی لە کارەکانیدا،چونکە بروای وابوو بەتوندوتیژی کارەکان بەباشتری دەڕۆن.

کەپۆن ئەوکاتە بووە جێێ باسی میدیاکان کاتێ لە یاریەکانی تۆپی پێ دەردەکەوت و بە ملیۆنان دۆلاری دەدا بە ڕێکخراوە خێرخوازیەکان بە ڕادەیەک کە بە "ڕۆبن هوودی سەردەم" ناویان دەهێنا.بەهۆی جەنگە دڕندەکەی ڕۆژی قەشە ڤالانتین لەڕۆژی ڤالانتاین کە جەنگێک بوو لەنێوان مافیا ئێرلەندیەکان و مافیا ئەمەریکیەکان و مافیا ئیتاڵیەکانی بەسەرکردایەتی ئەل کەپۆن ، حکومەت هەڵسا بە توندکردنی ئاسایشی شیکاگۆ بەمەبەستی ڕاگرتنی جەنگی مافیایی ئەوکات.

دوای ئەم ڕووداوانە کەپۆن تاوانبارکرا بە نەدانی باج و بەرپرسانی دادگای فیدڕالی جەختیان لەسەر ئەوەی کردەوە کە کەپۆن چەندە باجی نەداوە ، هەرچەندە کەپۆن بەڵێنی دانی تەواوی باجەکانی دا ، بەڵام بڕیاری ١١ ساڵ زیندانی کردنی بەسەردا سەپێنرا.دوات لەساڵی ١٩٣٩ کەپۆن ئازاد کرا .

کەپۆن سەرەتای زیندانیکردنی نەخۆشی مێشکی هەبوو ، و هەروەها دوای هەشت ساڵ لە زیندانیکردنەکەی نەخۆشیەکەی تەشەنەی سەند ، و لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٤٧ کەپۆن بەهۆی جەڵدەی دڵەوە مرد.کەپۆن لەنێو چەتەکان و زۆربەی دانیشتوانی شیکاگۆ بە پاڵەوان وەسف دەکرێ بەهۆی یارمەتیدانی زۆری هەژارانەوە.
thumb|کەپۆن لەگەڵ دایکی ، تێرێسا ، نیویۆڕک
[thumb|وێنەیەکی کەپۆن دوای دەستگیرکردنی ، مەیامی ، [فلۆریدا، ١٩٣٠]]
thumb|تۆماری تاوانکاریەکانی کەپۆن لە ئێف بی ئای لەساڵی ١٩٣٢ ، کە ئەو تاوانانە نیشاندەدات کە بزرکرابوون.

## قوربانیەکانی دەستی کەپۆن

## سەرچاوەکان
١.ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩
پۆل:مردووانی ١٩٤٧
تازاوای سەلاس

**تازاوا**  شارێکی پارێزگای کرماشانی ئێرانە. ئەم شارە ناوەندی شارستانی سەلاسی باوەجانیە.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای کرماشان
* شارستانی سەلاسی باوەجانی

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارستانی سەلاسی باوەجانی