open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠

[وێنۆک|دەسکەوتی مەدالیای ھەر تیپێک لەماوەی [ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠**شرۆڤە :** ئەو ولاتانەی لانیکەم یەک مەدالیای زێریان بەدەست ھێناوە ئەو ولاتانەی لانیکەم مەدالیایەکی زیویان بەدەست ھێناوە بەبێ ھیچ مەدالیایەکی زێر ئەو ولاتانەی لانیکەم مەدالیایەکی بڕۆنزیان بەدەست ھێناوە بەبی ھیچ مەدالیایەکی زیو و زێر ئەو وڵاتانە بەشداربووانەی ھیچ دەستکەوتێکیان نەبوو ئەو ولاتانەی بەشداری ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ نەکرد]]
خشتەی وڵاتە وەرگرەکانی مەدالییەکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ سەرجەم ئەو ولاتانە دەگرێتەوە کە ئەندامی لیژنەی ئۆڵۆمپی نەتەوەیین و بوونە خاوەنی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠. فلیپین، قەتەر، بەرمۆدا بۆیەکەم حار لە مێژووی خۆیاندا بوونە خاوەنی مەدالیای زێری ئۆڵمپیاد. ھەروەھا بورکینافاسۆ، سان مارینۆ، تورکمانستان  بۆیەکەمجار لە مێژووی بەشداریان لە ئۆڵمپیاد مەدالیایان بەدەست ھێنا.ئەمە جگەلەوەی مەقدوونیای باکوور بۆیەکەم جار لە مێژووی خۆیدا توانی مەدالیای زیو بەدەست بهێنێت کە پێشتر تەنها خاوەنی یەک مەدالیای بڕۆنز بوو . ٩٣ وڵات بوونە خاوەنی مەدالیا ئەمەش ژمارەی پێوانەی پیشووی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ شکاند کە ٨٧ ولات بوونە خاوەنی مەدالیا. ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە بەدەست ھێنانی ٣٩ مەدالیای زێر و کۆی ١١٣ مەدالیا گشتی توانی پلەی یەکەم بەدەست بھێنێت ، بەدوای ئەو وڵاتی چین پاشان ولاتی خانەخوێ ژاپۆن لە پلەی سێیەم جێگیر بوو. ئەمریکا بەم ئەنجامەی بووە یەکەم ولات زۆرترین مەدالیا زێر لە هەمانکاتێش زۆرترین مەدالیای ئۆڵمپیادەکە بەدەست بهێنێت .مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ لەلایەن جونیچی کاڤانیشی بەرھەمھێنراوە بە بەکارھێنانی کانزایی ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان کە لەلایەن خەڵکەوە بەخشرابوو پێیان ئەوانیش بە ڕێگای تایبەت مەدالییەکانی ئۆڵمپیادیان لێ دروست کرد.

## وڵاتە وەرگرەکانی مەدالییەکان
وێنۆک|خانمە مەدالیا وەرگرەکانی ڕکابەری جودۆ لە کێشی ٤٨ کگم
وێنۆک|ڤینسنت ھانکۆک وەرگری مەدالیای زێڕ لە نیشانە شکێنی پیاواندا
 

## تێبینیەکان




## سەرچاوەکان

پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە
پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی هاوینەی ٢٠٢٠
پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
کەرووی ئەمانیتا

**کەرووی ئەمانیتا** ئەم توخمە لە زیاتر لە ٦٠٠ جۆر پێک دێن کە ھەموویان سەر بە کەرووە کۆلەکەیییەکانن و کۆلەکەیان ھەیە و شیوەیان لە قارچک دەچیت و زۆربەیان بۆ خواردن شیاون بەڵام ھەندیکیان ژەھراوین و دەبنە ھۆی مردن.

وێنە ی ئەم جۆرە کەرووە لەم لینکە ببینە (یەکەم، دووەم)

ناوەکەی لە ناوی چیایەک ھاتووە لە ناوچەی ئەمانیتا (amanita) کە لەوی بۆیەکەمجار دۆزراوەتەوە ھەروەھا یەکەم جۆری ئەم گرووپە دۆزراوەتەوە لەلایەن زانای ڕوەکزان (christian handrik persoon) لە ساڵی ١٧٩٧

جۆرەکانی ئەمانیتا وەک (amanita muscaris - amanita pantherina - amanita regalis - amanita citrina .........)

بیگومان بەھۆی ئەوەی کە ژەھری زۆربەی جۆرەکانی ئەمانیتا لە ناو ئاودا تواوەن بۆیە زۆر کاریگەریان نییە لە کاتی کوڵان و تێکەڵبوون لەگەڵ ئاو بەڵام ئەگەر قارچکێک زۆر نەکولاو بیت یاخود ڕەنگیکی زەقی ھەبیت ئەوا پلەی ژەھراوییەکەی زۆرە و نابیت بخوریت.

## نیشانەکان
نیشانەکانی ژەھراوییبوون بریتین لە (سکچوون - ڕشانەوە - بێھیزی - تا - نەمانی ئارەزووی خواردن - تێکچوونی میزاج و کۆئەندامی دەمار و میشک …)

## سەرچاوەکان
# Loizides M, Bellanger JM, Yiangou Y, Moreau PA. (2018). Preliminary phylogenetic investigations into the genus *Amanita* (Agaricales) in Cyprus, with a review of previous records and poisoning incidents. Documents Mycologiques 37: 201–218.
## Zeitlmayr, L. (1976). *Wild Mushrooms: An Illustrated Handbook*. Hertfordshire: Garden City Press. p. 77. ISBN 0-584-10324-7.
ئەختەر محەممەد مەنسوور

**ئەختەر محەممەد مەنسوور** ناسراو بە **مەلا مەنسوور** (١٩٦٨ لە ئەفغانستان – ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لە پاکستان) سەرۆکی ئیمارەتی ئیسلامی و تالیبان بوو لەدوای مردنی مەلا عومەر. لەکاتی دەسەڵاتی تاڵیبان وەزیری فڕۆکەوانی مەدەنی بووە، و تاوەکوو ساڵی ٢٠٠٧ حاکمی قەندەھار بووە. ساڵی ٢٠١٠ بوو بە جێگری مەلا عومەر.

## سەرچاوەکان

پۆل:تاڵیبان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨
پۆل:مردووانی ٢٠١٦
پۆل:پەشتوون
کریپتۆکۆکۆس

**کریپتۆکۆکۆس** () سەر بە خێزانی کەرووی کۆلەکەیییەکانە و چەندین جۆری جیاوازیی ھەیە. بەڵام بەناوبانگترینیان (Cryptococcus neoformans)ە کە زۆر مەترسیدارە و دەبێتە ھۆی نەخۆشی توند؛ بەھۆی ئەو پێکھاتە شێوە کەپسولییە جەلاتینییەی کە ھەیەتی لە پێکھاتەی دیواری خانەکەیدا. ٣٧ جۆری دیکەش لە کریپتۆکۆکۆس نەخۆشخەر و نیشانەی مەترسیدار دروست دەکەن لە مرۆڤدا.

## گواستنەوە بۆ مرۆڤ
کەرووی *کریپتۆکۆکۆس نیۆفۆرمانس* لە ڕیگەی بەرکەوتنی ڕاستەوخۆ بە کەسی توشبوو یاخود خواردنی میوە و شتی پیس بوو دەگوازرێتەوە یانیش پاشەڕۆی باڵندەکان. ئەوەی شایەنی باسە کە ئەم کەرووە بەھۆی سپۆرەوە زۆربەی جار لە ھەوادا دەگوزارێتەوە و دەچێتە کۆئەندامی ھەناسە و دەبێتە ھۆی ھەوکردنی سییەکان بەڵام زۆر بە دەگمەن.

## نیشانەکان
کەرووی کریپتۆکۆکۆس نیۆفۆرمانس دەبێتە ھۆی (ھەوکردنی پەردەی مێشک و ھەوکردنی توند - تا - سەرئێشە - ھەستیاری بە ڕووناکی - نالەباری لە جوولە و بیرکردنەوە - ئازاری ماسولکە بە تایبەت مل …) 

## چارەسەر
لە درەمانخانەکان جۆرەھا دژە کەروو ھەیە کە کاریگەری باشیان ھەیە و پێویستە لەژێر ڕێنمایی پزیشکی پسپۆر بدرێن بە نەخۆش بەڵام گرنگترینیان بۆ دژی ئەم کەرووە بریتین لە (amphotericin B بە تێکەلی لەگەڵ flucytosine) و پێویستە نەخۆش بۆ ماوەیەکی درێژ دەرمانی دژە کەرووی *fluconazole* بەکاربھێنێت بۆ ئەوەی بە تەواوەتی پاک بێتەوە لەم کەرووە. ئەو کەسانەی کە بەرگری لەشیان نزمە و لاوازە بە تایبەت توشبوانی ئایدز و شێرپەنجە زۆر ھەستیارن بۆ ئەم کەرووە و دەبێت زۆر بە باشی ئاگایان لەخۆیان بیت.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:بەکتریا
ئاش (خواردن)

300px|وێنۆک|ئاش ڕشتە
**ئاش** خواردنێکی ئاوەکییە کە دانەوێڵەی زۆری تێدایە و چاشنی و ماکی جۆراوجۆری وەک ماست، کەشک، دۆ و ... تێکەڵاوە. بە ئاشی کە ئاوی زۆر بێت، شلە، شلەک یا شێوی تراو دەڵێن.

لە جۆرەکانی ئاش دەتوانرێت بە ئاش ڕشتە، ئاش ماس، ئاش کەشک و ... ئاماژە بکرێت. لە چێشتی کوردی چەندین جۆر ئاش وەکوو دانەکوڵانە، ئاشی عەباسعەلی، ... دەکوڵێندرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئاشەکان
پۆل:سووپەکان
پۆل:چێشتی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:چێشتی ئازەربایجانی
پۆل:چێشتی ئێرانی
پۆل:چێشتی مالیزیایی
پۆل:چێشتی ھیندی
پۆل:چێشتی پاکستانی
پۆل:چێشتی پەشتوون
پۆل:چێشتی کوردی
پۆل:چێشتی تورکی
پۆل:چێشتی عەرەبی
پۆل:چێشتی ئەفغانستانی
پۆل:چێشتی عێراقی
گەوادی

[وێنۆک|200px|گەواد، ناوی کارێک لە [یووھانس ڤێرمیر لە ساڵی ١٦٥٦ زایینیدا]]

**گەوادی** ئاسانکاری یان دابینکاری لەشفرۆش یان دیکەی کرێکارانی سێکسی لە ڕێکخستنی تێکەڵی سێکسی لەگەڵ موشتەرییە. لە ناو کۆمەڵگای کوردیدا بە ئەو کەسەی ئەم کردارە ئەنجام دەدات **گەواد**، **قەواد**، **قوڕمساخ** و **سەرگر** دەگوترێت.

## ئەمانەش ببینە
* لەشفرۆشی
* کرێکاری سێکسی
* قەحبە
* قەحبەخانە

## سەرچاوەکان

پۆل:لەشفرۆشی
تورکمان سەحرا

وێنۆک|تەپۆڵکە دێرینەکانی ئەنووشیرڤان لە تورکمان سەحرا

**تورکمان سەحرا** () ھەرێمێکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئێران کە لە نزیکی دەریای قەزوین ھەڵکەوتووە و لەگەڵ تورکمانستان ھاوسنوورە. زۆربەی دانیشتووانی ئەم ھەرێمە لە خەڵکی تورکمان پێکدێن. گرنگترین شارەکانی تورکمان سەحرا بریتین لە گۆنبەدی کاووس، ئاققەڵا، کەلالە، مەراوە تەپە، گۆمیشان و بەندەر تورکمان. ئەمڕۆکە ژمارەی دانیشتووانی تورکمان لە ئەم ناوچەیەدا، دەوروبەری ٧١٩،٠٠٠ کەس بەراورد دەکرێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ھەرێمەکانی ئێران
ڕێناس ڕۆژ

**سەڵاحەددین شەھابی** ناسراو بە **ڕێناس ڕۆژ** (تیلەکۆی سەقز - ١٩ی ئابی ٢٠٢١ لە ڕێگای حەسیچە-قامیشلۆ) شۆڕشوانی کوردی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و یەکێک لە فەرماندەکانی یەكینەكانی پاراستنی گەل (یەپەگە) لە ڕۆژاوای کوردستان بوو. ڕێناس ڕۆژ لە ١٩ی ئابی ٢٠٢١ لە بەردۆمانی فڕۆکە جەنگییەکانی ئەرتەشی تورکیا لە ڕێگای حەسیچە-قامیشلۆ لە ڕۆژاوای کوردستان کوژرا.

## ژیان
سەڵاحەددین شەھابی لە تیلەکۆ سەربە شارستانی سەقز لە پارێزگای کوردستانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە دایک بوو. لە ساڵی ١٩٩٩ بەدوای ڕفاندنی عەبدوڵڵا ئۆجەلان لەلایەن دەزگاکانی ئەمنێتیی تورکیا، ئەمریکا و ئیسرائیل چوو لەنێوی ڕیزی گەریلاکانی پارتی کرێکارانی کوردستان و دەستی کرد بە خەباتی چەکدارانە دژ بە حکۆمەتی تورکیا. ئەو لە پەکەکە ناوی شۆڕشگێرانەی *ڕێناس ڕۆژ*ی بۆ خۆی ھەڵبژارد. لە سەردەمی ھەڵمەتھێنانی داعش لەسەر کۆبانی لە ساڵی ٢٠١٤دا ھات بۆ ڕۆژاوای کوردستان و لەوێدا لە رزگارکردنی مەنبج، ڕەقە و دێرەزۆر وەکوو ئەندامێکی یەکینەکانی پاراستنی گەل بەشداری کرد. ڕێناس ڕۆژ لە ڕۆژاوای کوردستان بوو بە یەکێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی سەربازیی یەپەگە ‌و ھێزەکانی سووریای دیموکرات (قەسەدە).

## کوژران
ڕێناس ڕۆژ لە کاتژمێری ١٤ی ڕۆژی ١٩ی ئابی ٢٠٢١ لە ڕێگای حەسیچە-قامیشلۆ کرایە ئامانجی فڕۆكەكانی ئەرتەشی تورکیە و کوژرا. ناوەندی ڕاگەیاندنی یەكینەكانی پاراستنی گەل (یەپەگە) لە ڕۆژى ٢٠ى ئاب لە بەیاننامەیەكدا ھەواڵی کوژرانی پشتڕاست کردەوە.

ھەر لەو ڕۆژە لە کاتژمێری ١٨دا، فڕۆکەکانی تورکیا ھێرشیان کردە سەر مەجلیسی لەشکەریی تەل تەمر لە ڕۆژاوای کوردستان کە لە ئەنجامی ھێرشەکە ٤ شەروانی ھێزەکانی سووریای دیموکرات کوژراون و ٣ شەروانیش بریندار بوون.

## بنەماڵە
برایەکی ڕێناس ڕۆژ بە ناوی عیرفان شەھابی لە ژێر نازناوی *ڕێباز تیلەکۆ* پێشتر وەکوو گەریلایەکی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک) کوژرابوو.

ئامینە بیگلەری دایکی ڕێناس ڕۆژ لە پرسی کوڕەکەی وتی: «ڕێناس بەتەنھا کوڕى من نیە و شەھیدى ھەر چوار پارچەى کوردستانە» و وتی چۆنکە کوڕەکەم میوانى ڕۆژئاوای کوردستان بووە لە خەڵکی ڕۆژاوای کوردستان داوا دەکەم لە جێگەى من لە ئامێزى بگرن.

سەعید شەھابی باوکی ڕێناس ڕۆژ لە پرسی کوڕەکەی وتی: «ھەر دڵۆپە خوێنی شەھیدێک موشەکێکە بۆسەر دووژمن، بۆ دووژمنێکی فاشیزمی وەکو ئەردۆغان و ڕژێمەکەی کە  فاشیزمترین دارودەستەن لە دنیادا». سەعید شەھابی کە دوو کوڕی لە خەباتی کوردستان کوژراون ھەروەھا وتی «شانازیی بە ھەردوو شەھیدەکەم و ھەموو شەھیدانی گەل و نیشتمانەوە دەکەم» و «حەزم دەکرد ١٠ کوڕی دیکەم ھەبوایە لەسەر ھەمان ڕێباز بچوونایە بە خۆشمەوە». سەعید شەھابی بانگەوازیی لە تەواوی گەلی کورد کرد کە یەکبگرن و خزمەتی دووژمنانی کورد و کوردستان نەکەن.

## مەراسیمی پرسە
لە ڕۆژی ٢٠ی ئابی ٢٠٢١ لە شارەدێی تیلەکۆی سەربە سەقز لە پارێزگای سنەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، پرسەیەک بۆ ڕێناس ڕۆژ لەلایەن خەڵکی ناوچەکە و خزم و دۆستانی دانرا کە جەماوەرێكی زۆر بەشداری بوون. لە ڕۆژی ٢١ی ئابی ٢٠٢١ مەراسیمی پرسەی ڕێناس ڕۆژ لە دەربەندیخانی باشووری کوردستان بەڕێوەچوو. ھەروەھا لە ڕۆژی ٢٢ی ئابیش لەبەردەم ماڵی بنەماڵەکەی لە شارۆچکەی دەربەندیخان مەراسیمێک بەڕێوەچوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی سەقز
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:ھێزە دیموکراتەکانی سووریا
تورکاندن

**تورکاندن** لە چەمکەکەدا واتە پرۆسەی ڕۆشنبیری یان سیاسی بۆ بەخشینی ناسنامەی تورکی بە کەسێک یان بابەتێکی سروشتی تورکی. دەکرێت ئەو چەمکە لەگەڵ گەلانی نەتەوەکانی تر و لە هەرێمەکانی وەک ئەنادۆڵ، باڵکان، قەوقاز یان ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست پێناسە بکرێت. یەکێک لە تیۆرە سەرەکیەکانی بونیادنانی تورکیا جولەکەیەکی بوو کەبوو بە موسڵمان، بە ناوی معز کوهن (موونس تکین ئاڵپ) کە پرۆسەی وازهێنانی زۆرەملێی لە نووسینێکی ساڵی ١٩٢٨دا بە ناوی (Türkleştirme) بڵاو کردەوە. 

## هاتنی تورکەکان بۆ ئەنادۆڵ

ئەنادۆڵ لە سەردەمانی کۆنەوە ماڵی گەلی کورد بوو. لە سەدەی ١٠دا تورکەکان هاتن بۆ ئەنادۆڵ و تورکیا. لە سەرەتای سەدەی ١١دا شەڕی ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی لەگەڵ تورکەکان چەندین مرۆڤی کوردی کوشت و خەڵکێکی زۆر بە کۆیلە بوون. لە سەدەی ١١ی زایینیدا تورکەکانی سلجوقی کە هۆزێکی تورکە ئۆغوزەکان بوون ئیمپراتۆرییەکیان پێکھێنا، کە لە ئاموو دەریاوە تا کەنداوی فارس و لە هیندستان تا دەریای ناوەڕاست درێژبووەوە. ئیمپراتۆریەتی لە زۆربەی ناوچەکانی ئێران، مێزۆپۆتامیا، سووریا و فەلەستین پێکھاتبوو. پێشکەوتنەکانیان سەرەتای دەسەڵاتی تورکەکان بوو لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و وردە وردە بووە هۆی جێگیربوونیان.

## تورکاندن خەڵکی تورکیا

تورکاندن کوردەکانی تورکیا لە یەکەم ڕۆژی کۆماریدا بە هەڵمەتی "هاووڵاتیان تورکی قسە دەکەن" دەستیپێکرد. هەڵمەتەکە بەنیازە تورکی بکاتە تاکە زمانی پەروەردەیی و ڕۆشنبیری. لە ساڵی ١٩٣٤ یاسایەکی تر بەناوی یاسای ناو و خێزان دەرچوو کە داوای لە هەموو خەڵک کرد ناوی خۆیان جێگۆڕکێ بکەن بە ناوە تورکییەکان.

## تیۆری پان تورکیزم وامبری

زۆرێک لە گرووپە تورکزمان بە هۆی پەیوەندیان لەگەڵ تورکە زمانەوانییەکان تورکییان بەدەست هێناوە، بۆیە چەمکەکانی وەک "گەلی تورک" و "تورک" بە مانای گەلانی تورک نییە و ناوی تورک تەنیا زمانەوانییە. لەناو ئەو گرووپەکاندا کە ئێستا بە تورک ناودەبرێن، زۆرێک لە خزمە ناوبراوەکانی خوارەوە هەرگیز لە مێژووی کۆندا خۆیان و گەلەکەیان ناوناکەن. لەحاڵەتی بەشێک لەو هۆزانەی لە ئاسیای ناوەڕاستدا دەژین، تەنیا دوای ئەوەی بیرۆکەی پان تورکیزم لەلایەن ئارمینیوس وامبری جولەکە و نێردەی نھێنی وەزارەتی دەرەوەی بەریتانیا بۆ ناوچەکە ناساند، ئەو ناوە بۆ ئەو هۆزانە ناوبانگی پێدرا. بەم پێیە خزمانی کە تورک نین بریتین لە:

* تاتار
* کازاخ
* ئازەری
* قاجاڕ
* ئەفشار
* ئۆیغوور و هتد.

## ئەمانەش ببینە

* پان تورکیزم
* کۆمەڵکوژیی مەرعەش
* کۆمەڵکوژیی دەرسیم
* گۆڕینی ناوە جوگرافیاییەکان لە تورکیا
* گۆڕینی ناوە جوگرافیاییەکان ئێران لەلایەن تورکەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:تاوانەکانی دژی گەلی کورد
پۆل:چاندی تورکی
پۆل:سەپاندنی کەلتوور
پۆل:تورک
پۆل:ناسیۆنالیزمی تورکی
ئێس ئۆ ئێس

وێنۆک|کۆدی مۆرس بەکاردێت بۆ بەستنی پەیوەندی کە تێیدا پیتەکان کراونەتە کۆد و ستاندارد کراون

**ئێس ئۆ ئێس** کۆدێکی مۆرسە بۆ حاڵەتی لەناکاو بەکاردێت () بە شێوەیەکی نێودەوڵەتی بەکاردێت. پێشوو تر بۆ حاڵەتی لەناکاو لە دەریادا بەکارھاتووە بۆ ئەوەی داوای یارمەتی بکرێت لەو کەسانەی کە ھێماکە دەبینن. بە شێوەیەکی فەرمی ئێس ئۆ ئێس بەم شێوەیە «» دەنووسرێت کە تێیدا سێ خاڵ| سێ خەت دواتر سێ خاڵ دەکرێت لەنێوانیندا ھیچ بۆشایییەک نییە

بەشێوەیەکی فەرمی بەکاردێت وەک ھێمایییەک بۆ داواکردنی یارمەتی بۆ حاڵەتە لەناکاوەکان وەکوو «مەترسی لەسەر ژیان» یاخوود «بارودۆخە کارەساتبارەکان» یان داواکاردنی یارمەتی پزیشکی، کارەساتی میکانیکی لەسەر ئامێرێکی «فریاگوزاری بەپەلە»، ھەر باروودۆخێکی کارەساتبار کە لە وێستگەیەک بۆ ڕەوانەدەکرێت وێستگەیەکی تر. (, , , و  ھێماییەکی یەکسانن بە ئێس ئۆ ئێس، بەڵام ھەر لە دێرینەوە  بەکارھاتووە و ئاسانە بۆ ناسینەوە)

## مێژوو
ئێس ئۆ ئێس سەرچاوەکەی لە ١ی نیسانی ١٩٠٥ لە حکوومەتی ئەڵمانیایەوە وەرگیراوە، دواتر بە جیھانی کراوە و بووە بە ھێماییەکی ستاندارد بۆ خزمەتگوزارییە بەپەلەکان، یەکەم بە نێودەولەتی بوونی دەگەڕێتەوە بۆ ٣ی ئەیلوولی ١٩٠٦ کە دواتر لە ١ی تەممووزی ١٩٠٨ کۆدەکە کاریگەری خۆی ھەبوو لە بەکارھێناندا. بە شێوەیەکی مۆدێرن زاراوەی ئێس ئۆ ئێس "ھێماییەکی فەرمی" یان "کۆد"ێکە بەکارھاتووە وەک ھێمایییەک بۆ داواکردنی یارمەتی بۆ حاڵەتەل لەناکاوەکان وەکوو «مەترسی لەسەر ژیان»، «بارودۆخە کارەساتبارەکان»

لە کارەساتەکەی تایتانیک لە ساڵی ١٩١٢ ھەمان ھێمای ئێس ئۆ ئێس بەکارھاتووە ئەویش بەم شێوەیەی کە لە نامە دەنگییەکەی خوارەوە تۆمار کراوە
وێنۆک|ناردنی ھێمای SOS لە ڕێگەی ڕووناکی

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:کۆدکاری
پۆل:کۆدی مۆرس
پۆل:فریاکەوتن
پۆل:پەیوەندیبەستنی فریاگوزاری
پۆل:بەھرەکانی ڕزگاربوون
پۆل:ھێماکانی حاڵەتی لەناکاو
پۆل:داھێنانە ئاڵمانییەکان
بەکتریای ستافیلۆکۆکەس

ستافیلۆکۆکەس (بە ئینگلیزی :Staphylococcus) گرووپێکن لە بەکتریا گرام پۆزەتیڤەکان ناوی σταφυλή (*staphylē*) بە یۆنانی بە مانای "کۆمەڵە ترێ" دێت و κόκκος (*kókkos*) بە مانای "دەنک (دەنکێکی بچووک)"  وە لەژێر وردبیندا وەک دەنگە ترێی بچووک دەردەکەون لە بەکتریای کۆکوسن و شێوەی ترێیان ھەیە.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
ئیسرائیلیات

**ئیسرائیلیات** () بەو جۆرە فەرموودانە دەگوترێت کە لە خاوەن کتێبەکانەوە گێڕدراونەوە، دەربارەی پێغەمبەران، ھەواڵی گەلانی پێشوو و ڕووداوەکانی داھاتوو. بەزۆری لەکتێبەکانی تەفسیری قورئاندا باسدەکرێن، بۆ ڕونکردنەوەی ئایەتەکان، گێڕانەوەی ئیسرائیلیات کارێکی ئاسایییە بەڵام باوەڕیان پێناکرێت و بەدرۆ داناندرێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:زانستی قورئان
پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
پۆل:فەرموودەزانی
خاوەن کتێبەکان

**خاوەن کتێبەکان** یان **ئەھلی کتاب** () لە ئیسلامدا بەو کەسانە دەگوترێت خاوەن کتێبی ئاسمانین واتا جوولەکە و مەسیحیەکان، .

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:زاراوە قورئانییەکان
پۆل:مەسیحیەت و ئیسلام
پۆل:ئیسلام و دینەکانی تر
بەکتریای سیدۆمۆنەس

**بەکتریای سیدۆمۆنەس** () جۆرێکە لە بەکتریا گرام نێگەتیڤەکان، سەربەخانەوادەی Pseudomonadaceae زیاتر لە ١٩١جۆری وەسفکراویان ھەیە. ئەندامانی ئەم جۆرە ژمارەیەکی زۆر لە ھەمەجۆری مێتابۆلیزمیان ھەیە بەوھۆیەوەشەوە دەتوانن ژینگەی ھەمەجۆر داگیربکەن.

## تایبەتمەندییەکان
* شێوەی چیلکەین(Rod)
* گرام نێگەتیڤن
* قامچییەک یان زیاتریان ھەیە کە ھۆکاری جووڵەن
* Aerobic(ھەوایین)
* سپۆر دروست ناکەن
* Catalase-positive
* Oxidase-positive
* Biofilm دروستدەکەن

https://ibb.co/1RRhd3Y

## ھەوکردنەکانی سیدۆمۆنەس چین؟
ھەوکردنەکانی Pseudomonas ھەوکردنێکن کە بەھۆی بەکتریایەکەوە دروست دەبن ناوی Pseudomonasە کە لەنێو خاک و ئاو و ڕوەکدا ھەن. ئەو جۆرەی کە مرۆڤ تووشی ھەوکردن دەکات بریتییە لە Pseudomonas aeruginosa. ھەندیک لە مرۆڤە تەندروستەکان تەنانەت ھەندێک لە strainەکانی ئەم بەکتریایە لەسەر پێستیان یان شوێنە شێدارەکانی لاشەیاندا ھەیە وەکو ژێربالەکان. ئەگەر تۆ تەندروست بیت ھەرچەندە بەریەککەوتنیشت ھەبێت لەگەل ئەم بەکتریایەدا کێشەی تەندروستیت بۆ دروست ناکات، ھەندێک لە خەلکانی تر ڕەنگە تەنھا سووربونەوەی پێست یان ھەوکردنی گوێ و چاو بکات. بەلام لەوکەسانەی کە بەرگری لەشیان کەمە دەکرێت بببیتە ھۆی ھەوکردنی توند کە ھەرەشە لە ژیانی کەسەکە دەکات.

## نیشانەکان
* نیشانەکان دەگۆرێن بەپێی شوینی ھەوکردنەکە
* گوێیەکان –ئازار و دەردراوەکان
* پیست –لیرلیھاتن، کە زیپکەی پر لە کێمیش لە خۆدەگرێت
* چاوەکان –ئازار. سوربونەوە، ئاوسان
* ئێسک وجومگەکان –ئازاری جومگە و ئاوسان، ئازاری پشت و مل کە بۆماوەی چەندین ھەفتە بەردەوام دەبێت
* برینەکان- کێمی سەوز یان دەردراوێک کە بۆنی میوەی لێدێت
* ڕێڕەوی ھەرس –سەرئێشە و سکچوون
* سییەکان –ھەوکردنی سییەکان، وکۆخەی توند و خوێن تێزان
* ڕێڕەوی میزکردن-ھەوکردنی ڕێڕەوی میزکردن
* تالێھاتنیش یەکێکە لە نیشانەکانی ھەوکردنی توندی ئەم بەکتریایە

## چارەسەر
دەکرێت بە تێکەڵکردنی antipseudomonal beta-lactam (eg, penicillin or cephalosporin) و an aminoglycoside.

Carbapenems (eg, imipenem, meropenem)لەگەڵantipseudomonal quinolones ڕەنگە لەگەڵ aminoglycoside بەکاربھێت

## سەرچاوەکان
* Hassett D; Cuppoletti J; Trapnell B; Lymar S; et al. (2002). "Anaerobic metabolism and quorum sensing by *Pseudomonas aeruginosa* biofilms in chronically infected cystic fibrosis airways: rethinking antibiotic treatment strategies and drug targets".
* Lavigne, R. ; Noben, J. P. ; Hertveldt, K. ; Ceyssens, P. J. ; Briers, Y. ; Dumont, D. ; Roucourt, B. ; Krylov, V. N. ; Mesyanzhinov, V. V. ; Robben, J. ; Volckaert, G. (2006). "The structural proteome of Pseudomonas aeruginosa bacteriophage KMV". *Microbiology*. **152** (2): 529–534
ئەمیری ئیمانداران

وێنۆک|نوسینی ئەمیری ئیمانداران لەسەر دەستنوسێک
**ئەمیری ئیمانداران** () زاراوەیەکی ئیسلامییە بۆ خەلیفە و دەسەڵاتداری موسڵمانان بەکاردێت، یەکەم جار بۆ عومەر کوڕی خەتتاب بەکارهاتووە، و دواتر بۆ دەسەڵاتدارەکانی تری موسڵمانان بەکارهاتووە.
## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:خەلیفەکان
پۆل:نازناوە ئیسلامییەکان
پۆل:ڕۆڵی سەرکردایەتی ئایینی
سێبەری زیندووی نووسین

**سێبەری زیندووی نووسین** کۆمەڵێک وتاری شیکارانە و ڕەخنەگرانەیە لەسەر ڕۆمانی گابۆڕ، کە لە دووتوێی کتێبکدا، لە ١٧٠ لاپەڕەدا بڵاو بووەتەوە و وتارەکانی ھاشم ئەحمەدزادە، بەختیار سەجادی،کاوان محەمەدپوور، عەلی غوڵامعەلی، لەیلا ساڵحی، سیاوەش کەریمزادە و ڕەزا عەلیپووری لەخۆ گرتووە و لەلایەن چاپەمەنیی گوتار و خانییەوە ساڵی ٢٠١٧ چاپ کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبە کوردییەکان
پۆل:سەید قادر ھیدایەتی
محەممەد عارف سەروەری

ئەندازیار **محەممەد عارف سەروەری** یان ھەر بە **ئەندازیار سەروەر** ناسراوە، چەکدار و سیاسەتمەدارێکی ئەفغانستانی بە ڕەگەز تاجیکییە.

## بەر لە تاڵیبان
سەروەری لە کۆلێژێکی تەکنیکیدا خوێندنی ئەلیکترۆنی خوێند، دواتر گواسترایەوە بۆ پۆلیتەکنیکی کابول. بەھۆی سەرھەڵدانی جەنگەوە خوێندنی تەواو نەکرد، لە جیاتی ئەوە لە ساڵی ١٩٨٢ لە کاتی جەنگی سۆڤیەت و ئەفغاندا بەشداری بە بەرخۆدانی دژە سۆڤیەتەوە کرد لە ساڵی ١٩٩٢دا دوای لە کارلادانی کۆمۆنیستەکان، بە سەرۆکی ئاسایشی کابول دەستنیشان کرا دواتر وەک جێگری یەکەمی بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی نیشتمانی خزمەتی کرد کاتێک تاڵیبان دەستیان بەسەر کابولدا گرت بەشداری ھێزەکانی ئەحمەد شاە مەسعوود کرد کە دواتر بۆ سەرکردایەتی ھاوپەیمانی باکووری ئەفغانستان ھەڵبژێردرا.

## دوای تاڵیبان
لە سەردەمی حوکمی تاڵیباندا، سەروەری بەرپرسی ھەواڵگریی ھاوپەیمانی باکوور بوو لە سەردەمی ئەحمەد شا مەسعووددا. تیرۆری مەسعوود لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٠١ لە نووسینگەی عارف ڕوویدا.
دوای ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول، ئەو کەسایەتییەکی سەرەکی بوو لە ھەماھەنگی لەگەڵ تیمی CIA JAWBREAKER، کە لەگەڵ ھاوپەیمانی باکوور کاریان دەکرد و ڕێگەیان بۆ ئۆپەراسیۆنی سەربازی زیاتر ئامادە کرد دوای ڕووخانی کابول خۆی و ڕێکخراوەکەی دەستیان بەسەر بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی نەتەوەیی ئێستای ئەفغانستاندا گرت، بەڵام لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٤دا لەلایەن حامد کارزای سەرۆکی ئەفغانستانەوە لادرا و ئەمروڵا ساڵحی لەجێی دانرا ئەو خێزاندارە و باوکی یەک کوڕ و سێ کچە بە زمانی دری و پشتۆ و ڕووسی و ئینگلیزی دەدوێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:زیندووان
فارووق

**فارووق** () وشەیەکە یان نازناوێکە بۆ کەسێک بەکاردێت ڕاست و ناڕاست  جیابکاتەوە، و لەئیسلامدا ئەم نازناوە بۆ عومەر کوڕی خەتتاب بەکارھاتووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:عومەر کوڕی خەتتاب
پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
ئەبوو توڕاب

**ئەبوو توڕاب** ()یەکێکە لە کونیەکانی عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب. کاتێک لە مزگەوتی پێغەمبەر نوستبوو عەبایەکەی تۆزاوی بوبوو بۆیە پێغەمبەر ئەو نازناوەی لێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:عەلی کوڕی ئەبووتالیب
پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
کونیە

**کونیە** یان نازناوی خێزان بریتییە لەبەکارھێنانی وشەی دایک، باوک، خوشک، برا، مام،ئامۆژن، خاڵ و پور.  لەپێش ناو، بۆ نموونە ئەبوو توڕاب.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە عەرەبییەکان
پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
گەورەی ژنانی جیھان (نازناو)

**گەورەی ژنانی جیھان** () نازناوێکە لە ئیسلامدا بۆ فاتیمەی زەھرا بەکاردێت، بەواتای ئەوەی پلە و پایەی لەلای موسڵمانان لە ھەموو ژنانی تر بەرزترە، پێغەمبەر محەممەد ئەو نازناوەی لێناوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:فاتیمە
بازاڕەک

بازاڕەک (فارسی: بازارک) پایتەختی پارێزگای پەنجشێرە، لە دۆڵی پەنجشێری باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەفغانستان و لە ١٧ی ئابی ٢٠٢١ەوە پایتەختی کاتیی کۆماری ئیسلامیی ئەفغانستانە. ھەریەک لە گوندەکانی خانێز، جەنگیلەکە، مەلاسپە، پاراندھ و ڕەحمانخێڵ سەر بەم شارەیە، گۆڕی ئەحمەد شاھ مەسعود ناسراو بە «شێری پەنجشێر» دەکەوێتە ئەم شارەوە.
بازاڕەک شارێکی بچووکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەفغانستان ژمارەی دانیشتووانەکەی لە ساڵی ٢٠١٥دا ٢٤٬٧٢٣ کەس بووە و تەنھا ٣ قەزای پۆلیسی ھەیە (نەھیاس). کۆی ڕووبەری زەوی شاری بازاڕەک ٩ ھەزار و ١٢٢ ھێکتارە، لەکاتێکدا ٢٬٧٤٧ خانووی گشتی لەو شارەدا ھەیە.
دوای ھێرشی ساڵی ٢٠٢١ی تاڵیبان، بازاڕەک بووەتە تاکە پایتەختی پارێزگایەک کە نەکەوتبێتە ژێر دەسەڵاتی تاڵیبانەوە و لە ئێستادا لەلایەن بەرخۆدانی دووەمەوە کۆنترۆڵکراوە.

## مێژوو
لە سەردەمی حوکمی تاڵیبانی ئەفغانستاندا، بازاڕەک و ناوچەی دۆڵی پەنچشێر قەڵایەک بوو بۆ گرووپی دژە تاڵیبانی و ھاوپەیمانی باکووری موجاھیدینی پێشوو، شارۆچکەی ڕەسەنی ئەحمەد شا مەسعودە. کە بە گوندێکی شارستانی پۆلێن کراوە، دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەفغانستان زەوییە پێشکەوتووەکان وەک نیشتەجێکردن و دامەزراوەکان و کشتوکاڵ بە درێژاییی ڕووباری پەنجشێر ھەڵکەوتوون و زەوییە تاپۆکراوەکانی بە نزیکەی ٣٠٪ی ڕووبەری زەوی بنیات نراوە، بەڵام زۆرینەی زۆری زەوییە بێ تاپۆکان رێژەی ٨٤٪ە.
لە تەمووزی ٢٠١١دا، بریکارێکی ئاسایشی نیشتیمانی تەقەی لە دوو ئەمریکی کرد و بووە ھۆی مەرگیان، یەکێکیان ئەندامی ھێزی چەکداریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بوو، لەکاتێکدا ئەوەی تریان بەڵێندەرێکی مەدەنی بوو، ھێرشبەرەکە لە بنەڕەتدا خەڵکی ناوچەی دەرھی سەر بە پارێزگای پەنچشێر بوو، بەڵام لە کابول کاری دەکرد ھەروەھا لە ڕووداوەکەدا لەلایەن کارمەندانی سوپای ئەمریکاوە کوژرا.
## سەرچاوەکان

پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی
کرمی قولاپی

**کرمی قولاپی** () کرمێکی مشەخۆرە و لە ڕیخۆڵەی مرۆڤدا ئەژی، لەتەمەنی کرمۆکەی (larva) و پێگەیشتویدا (adult) لەناو ڕیخوڵە باریکە دەژین کە دەبنە ھۆی نەخۆشی لە ڕیخۆڵەدا ئەم کرمە دووجۆری سەرەکی ھەیە دەبێتە ھۆی نەخۆشی لەمرۆڤدا ئەوانیش Ancylostoma duodenale Necator americanus.

## گواستنەوە
وێنۆک|سووڕی ژیانی کرمی قولاپی
ئەم کرمە دەگوازرێتەوە لەڕێی ھێلکەکەی کە لە پیسایی کەسی تووشبوودا ھەیە.

## نیشانەکانی تووشبوون
کێن ئەوانەی مەترسی تووشبوونیان ھەیە؟ ئەوانەی لە شوێنە گەرم و شێدارەکان دەژین و پاکوخاوێنی تیانا کەمە ئەوانەی کە بەبێ پێڵاو بەسەر خۆڵی پیسبوو بەو مشەخۆرە ئەرۆن یاخود پێستیان بەرکەوتەی ڕاستەوخۆی لەگەڵ خاکدا ھەیە نیشانەکانی: دەکرێت ئەوکەسەی تووشی دەبێت ھیچ نیشانەیەکی نەبێت یاخود نیشانەی کەمی ھەبێت بەڵام بەگشتی نیشانەکانی ئەمانەن خوران و سووربوونەوە ئازاری سک سکچون نەمانی ئارەزووی خواردن بێھێزی

## دەستنیشانکردن
لەرێگەی بوونی ھێلکەکەیی لە پیساییدا دیاری دەکرێت بە ئامێری مایکرۆسکۆپ

## سەرچاوەکان
# Traub, Rebecca J. "*Ancylostoma ceylanicum*, a re-emerging but neglected parasitic zoonosis". *Int J Parasitol*. **43** (12–13): 1009–15. doi:10.1016/j.ijpara.2013.07.006. .
مشەخۆری نیماتۆدا

**نیماتۆدا یاخود کرمی ئەڵقەیی** (nematodes ) (round worm) یەکێکە لە کرمە مشەخۆرەکان سەر کە توشی ڕیخۆڵەی مرۆڤ ئەبێت و ئەبێتە هۆی دروستبوونی چەندان کێشەی تەندروستی لە مرۆڤدا ،توێژەران وای ئەخەمڵێنن کە ٥۰۰ هەزار  جۆری هەیە و تەنها ٦۰ یان ئەبنە هۆی نەخۆشی لە مرۆڤ و ئاژەڵدا. ئەتوانن بچنە جەستەی مرۆڤەوە لەڕێگەی دەم یاخود یاخود بەرکەوتنی ڕاستەوخۆی بە پیسایی و خۆڵی  پیسبوو بەم مشەخۆرە  وە ئەتوانێت بۆماوەیەکی زۆر لە ڕیخۆڵەیدا بمێنێتەوە ، ئەم کرمانە لە درێژیدا جیاوازن هەیانە چەند میلی مەترێکن و  هەشیانە زیاتر تا دوو مەتر ئەڕوات،پێیان ئەوترێت مشەخۆری zoonotic واتە ئەتوانێت لە ئاژەڵەوە بگوازرێتەوە بۆ مرۆڤ ،مناڵان زیاتر توشی ئەم کرمە ئەبن بەهۆی ئەوەی کە هەمیشە پەنجەکانیان کە پیسبووە لە دەمیان دائەنێن و چەندان شتی پیسبوو ئەخەنە دەمیان.

جگە لە مرۆڤ کرمی ئەڵقەیی لەناو ڕیخۆڵەی سەگ و پشیلەشدا هەیە ئەم کرمە کۆمەڵێک جۆری هەیە   وەک ۱.Whipworm ۲.Trichinosis ۳.Strongyloidiasis ٤.Pinworm ٥.Hookworm ٦.Ascariasis

## نیشانه‌كان

* دڵتێکەڵهاتن 
* سکچوون
* ئازاری سک
* هەناسەدانی قورس
* لەدەستدانی کێشی لەش 
* دروستبوونی خوێن لە پیساییدا 
* نەمانی ئارەزووی خواردن 
* بەدخۆراکی 
* ئازاری سنگ 
* ڕشانەوە

## ده‌ستنیشانكردنی
لەڕێگەی پیسایی کە هێلکەی کرمەکەکەی تێدایە هه‌روه‌ها  لەڕێگەی فەحسی خوێن ، چونکە ئەم کرمە وا ئەکات ژمارەی eosinophill بەرزببێتەوە

## سه‌رچاوه‌

#
# **^**
#

## سەرچاوەکان
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦

[وێنۆک|دەسکەوتی مەدالیای ھەر تیپێک لەماوەی [ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦.**Legend:** ئەو ولاتانەی لانیکەم یەک مەدالیای زێریان بەدەست ھێناوە. ئەو ولاتانەی لانیکەم مەدالیایەکی زیویان بەدەست ھێناوە بەبێ ھیچ مەدالیایەکی زێر. ئەو ولاتانەی لانیکەم مەدالیایەکی بڕۆنزیان بەدەست ھێناوە بەبی ھیچ مەدالیایەکی زیو و زێر. ئەو وڵاتانە بەشداربووانەی ھیچ دەستکەوتێکیان نەبوو. ئەو ولاتانەی بەشداری ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ نەکرد.]]
خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦  سەرجەم ئەو ولاتانە دەگرێتەوە کە ئەندامی لیژنەی ئۆڵۆمپی نەتەوەیین و بوونە خاوەنی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ . ھەریەکە لە بەحرەین، فیجی، کەناری عاج، ئوردن، کۆسۆڤۆ، پۆرتوریکۆ، سەنگاپور، تاجیکستان و ڤێتنام بۆ یەکەم جار لە مێژووی ئۆڵمپیاد بوونە خاوەنی مەدالیای زێڕ.لە پاڵەوانییەتییەکە لە ٢٠٦ وڵاتی جیاواز زیاتر لە ١١ ھەزار یاریزان بەشدارییان تێداکردووە. ویلایەتەیەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ڕیزبەندی یەکەمی ئەو ولاتانە ھات کە زۆرترین مەدالیای زێر (٤٦) دانە و ھەروەھا زۆرترین مەدالیای گشتی (١٢١) بەدەست ھێنا، ھاوکات توانی مەدالیای ژمارە ١٠٠٠ی خۆی لە ئۆڵمپیادی ھاوینە لە سەرەتای دروستبوونییەوە بباتەوە. دوای ئەو بەریتانیای گەورە بە بەدەست ھێنانی (٢٧) مەدالیای زێر و ٦٧ مەدالیای گشتی پلەی دووەمی بەدەست ھێنا، ولاتی چین بووە خاوەنی پلەی سێیەم دوای ئەوەی توانی ٢٦ مەدالیای زێر، ٧٠ مەدالیای گشتی بەدەست بھێنێت . ولاتی خانەخوێ واتا بەڕازیل لە پلەی ١٣ جێگیر بوو بە بەدەست ھێنانی ٧ مەدالیای زێر و ١٩ مەدالیای گشتی.

## ڕیزبەندی ولاتە براوەکانی مەدالیای ئۆڵمپیادی هاوینەی ٢٠١٦
وێنۆک|306x306پیکسڵ
وێنۆک|305x305پیکسڵ
وێنۆک|306x306پیکسڵ



## سەرچاوەکان

پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە
پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی هاوینەی ٢٠١٦
پۆل:ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
بەندەر عەسەلوویە

**بەندەر عەسەلوویە** ناوی شارێکە لە پارێزگای بووشێھر. ئەم شارە ٢٩٠ کیلۆمەتر لە بووشێھر دوری هەیە.

## دانیشتووان
خەڵک ئەم شارە لە نەتەوەی فارس، عەرەب، کورد و بەلۆچن.

## ئایین
خەڵکی ئەم شارە موسڵمانن و پەیرەوی مەزهەبی سوننە و  شێعەن.

## ئەمانەش ببینە

* پارێزگای بووشێھر
* شارستان عەسەلوویە

## سەرچاوەکان


پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای بووشێھر
پۆل:ئابووری ئێران
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئێران
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی کەنداوی فارس
شارستانی عەسەلوویە

**شارستانی عەسەلوویە** یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای بووشێھر کە لە باشووری ئەم پارێزگایە هەڵکەوتووە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری بەندەر عەسەلوویەیە.

## دابەشکاری کارگێڕی
ئەم شارستانە ٢ ناوچە، ٤ شار و ٤ گوندستانی هەیە.

## ئەمانەش ببینە

* پارێزگای بووشێھر
* بەندەر عەسەلوویە

## سەرچاوەکان


پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای بووشێھر
خزمەتی سەربازی سەرسنووری ئازەربایجان

**خزمەتی سەربازی لەسەر سنوورەکانی ئازەربایجان** () ھەروەھا وەک پاسەوانی سەرسنووری ئازربایجان ناسراوە، کە یاسایەکی نیشتمانی حکوومەتی ئازەربایجانە لەلایەن پەرلەمانی ئەو وڵاتەوە پەسەندکراوە بۆ پاراستنی سنوورەکانی ئازربایجان.

## مێژوو
خزمەتی سەربازی بۆ سەر سنوورەکانی کۆماری ئازەربایجان لە ٣١ی تەمموزی ٢٠٠٢ لەلایەن سەرۆکی ئازەربایجان حەیدەر ئەلیڤ دامەزراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھێزە تایبەتەکان
پۆل:سنوورەکانی ئازەربایجان
ھێزی وشکانیی ئازەربایجان

**ھێزی وشکانی ئازەربایجان** () ھێزێکی سەربازی سەربە حکوومەتی کۆماری ئازەربایجانە.

دوای کەوتنی یەکێتیی سۆڤیەت، ئازەربایجان ھەوڵیدا زیاتر گەشە بە ھێزەکانی بدات بۆ بەرەوپێشچوون و پتەوبوون، ھێزی مەشقپێکراو و ڕێکخراوی سەربازی، بەپێی ئامارێکی ٢٠٠٧ وڵاتەکە نیکەی ٥٦،٨٤٠ ھەزار  سەربازی ئامادەکراوی وشکانی و ١٥٠٠٠ ئاسایشی سەربازی ھەیە، لە ئێستادا زیاتر لە ٣٠٠ ھەزار کەسایەتی پێشووی سەربازی ھەیە کە پێشوو تر خزمەتی سەربازییان کردووە لەوەتەی ١٥ ساڵی ڕابردوودا.

لەم ساڵانەی دواییدا ئازەربایجان ھەروەھا سەربازەکانی دەنێرێت بۆ وڵاتانی تورکیا، ڕووسیا، ئیسرائیل بۆ مەشقی سەربازی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئازەربایجان
پۆل:سوپاکان بەپێی وڵات
نادر نادرۆڤ

**نادر نادرۆڤ** (٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٢ - ٢٤ی ئابی ٢٠٢١) ئەندازیارێکی کوردی خەڵکی وڵاتی کازاخستان بوو. ئەو لە بنەڕەتدا لە گوندی قیقاچ لە ھەرێمی ئۆتۆنۆمی نەخچیڤان لەدایکبووە، بەڵام لە ساڵی ١٩٣٣ خێزانەکەی دیپۆرتکراون بۆ کازاخستان. ئەو سەرۆکی دامەزراوەیەکی کوردانی کازاخستان بوو بەناوی بەربانگ. نادر یەکەمین جێگری سەرۆکی ئەکادیمیای ئەندازیارانی کازاخستان بوو. ئەو خاوەن کۆمەڵێک کتێب و تووێژینەوەیە لەسەر کورد ھەروەھا بابەتی زانستی لە نێویاندا چەندین کتێب سەبارەت بە نەوت نووسیوە. نادر نادرۆڤ لە ٢٤ی ئابی ٢٠٢١ لە شاری ئالماتی، کازاخستان لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢
پۆل:مردووانی ٢٠٢١
پۆل:کوردانی یەکێتیی سۆڤیەت
پۆل:زانا کوردەکان
پۆل:زانایانی کورد
پۆل:ئەندازیارانی سۆڤیەت
پۆل:خەڵکی کۆماری خۆسەری نەخچیڤان
پۆل:وەرگرانی نیشانی دروشمی سووری کۆشش
کۆبوورگ

**کۆبوورگ** () شارێکە دەکەوێتە ھەرێمی باڤاریا لە ئەڵمانیا. لە ساڵی ۲۰۰٥وە نازناوی شاری ئەورووپای پێدراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
پۆل:شارۆچکەکانی باڤاریا
شارستانی دەییەر

**شارستانی دەییەر** یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای بووشێھرە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری بەندەر دەییەرە.

## دابەشکاری کارگێڕی
ئەم شارستانە ٣ ناوچە، ٥ شار و ٦ گوندستانی هەیە.

## ئەمانەش ببینە

* پارێزگای بووشێھر
* بەندەر دەییەر

## سەرچاوەکان


پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای بووشێھر
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢

[alt=alt=Map displaying countries that won medals during 2014 Winter Olympics.|وێنۆک|300x300پیکسڵ|دەسکەوتی مەدالیای ھەر تیپێک لەماوەی [ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦.**شرۆڤە :**
 ئەو ولاتانەی لانیکەم یەک مەدالیای زێریان بەدەست ھێناوە.
ئەو ولاتانەی لانیکەم مەدالیایەکی زیویان بەدەست ھێناوە بەبێ ھیچ مەدالیایەکی زێر.
ئەو ولاتانەی لانیکەم مەدالیایەکی بڕۆنزیان بەدەست ھێناوە بەبی ھیچ مەدالیایەکی زیو و زێر.
ئەو وڵاتانە بەشداربووانەی ھیچ دەستکەوتێکیان نەبوو.
ئەو ولاتانەی بەشداری ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ نەکرد.]]
خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ سەرجەم ئەو ولاتانە دەگرێتەوە کە ئەندامی لیژنەی ئۆڵۆمپی نەتەوەیین و بوونە خاوەنی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ی لەندەن پایتەختی بەریتانیا، لە ٢٧ ی تەممووزی ٢٠١٢ ئۆڵمپیاد دەستی پێکرد و لە ١٢ەی ئابی ٢٠١٢ کۆتایی ھات. لە پاڵەوانییەتییەکە لە ٢٠٤ وڵاتی جیاواز ١٠٬٧٦٨ ھەزار وەرزشوان بەشدارییان تێداکردووە. ٨٦ ولات لە ٢٠٤ ولات بوونە خاوەنی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵمپیاد لە ناویاندا وەرزشوانانی ئەمریکا پلەی یەکەمیان وەرگرت لە بەدەست ھێنانی مەدالیاکان دوای ئەوەی توانیان ٤٦ مەدالیای زێر، و ١٠٤ مەدالیای گشتی بەدەست بھێنن. وەرزشوانانی چین پلەی دووەمیان وەرگرت بە بەدەست ھێنانی ٣٨ مەدالیای زێر و ٩١ مەدالیای گشتی. لەکاتێکدا وەرزشوانانی بەریتانیا وڵاتی خانەخوێ پلەی سێیەمیان بەدەست ھێنا بە بردنەوەی ٢٩ مەدالیای زێر و ٦٨ مەدالیای گشتی. بەحرەین و بۆتسوانا و قوبرس و گابۆن و گرینادا و گواتمالا و مۆنتینیگرۆ ھەموویان یەکەم مەدالیای ئۆڵمپیادی خۆیان بەدەست ھێنا ھەروەھا بەحرەین و گرێنادا یەکەم مەدالیای زێڕیان لە مێژووی بەشداریکردنیان لە ئۆڵمپیاد بردەوە.

## ڕیزبەندی ولاتە براوەکانی مەدالیای ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
alt=Missy Franklin in 2012.|وێنۆک|میسی فرانکلین یەکسان بوو لەگەڵ مایکڵ فێلپس ھاونیشتیمانی لە بردنەوەی مەدالییەکان، ھەردوو مەلەوانەکە توانیان ٤ مەدالیای زێری لە کۆی شەش مەدالیا بەدەست بھێنن.

alt=China's men's table tennis team during the 2012 Summer Olympics/|وێنۆک|وەرزشوانانی چین توانیان بەرگری لە مەدالیای زێری خولی پێشوویان بکەن لە ڕکابەرییەکانی تێنسی سەرمێز.
alt=Victoria Pendleton competing at the London Summer Olympics in August 2012.|وێنۆک|ڤیکتۆریا پێندلتۆن خانمە وەرزشکاری پایسکیل سواری بەریتانی یەکەم مەدالیای زێڕی بردەوە لە ڕکابەری پایسکیل سواری ناو ھۆڵ لەسەر ئاستی خانمان
alt=Medalists of the Men's Archery Team Competition during the 2012 Summer Olympics.|وێنۆک|مەدالیاوەرگراوەکانی ڕکابەری تیرکوانی سەر ئاستی پیاوان
alt=Photo of the US Women's Soccer Team in 2012|وێنۆک|ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەمریکا سێیەم مەدالیای زێری یەک لە دوای یەکی ئۆڵمپیادی بەدەست ھێنا.
[وێنۆک|[یووسێن بۆڵت سەرکەوتووترین وەرزشوانی ڕاکردنی خێرای گۆڕەپان و مەیدان توانی پارێزگاری لە مەدالیاکانی بکات بۆ دووەم جار لەسەر یەک مەدالیای لە ڕاکردنی ١٠٠ مەتری، ٢٠٠ مەتری بەدەست ھێنا]]

## سەرچاوەکان



پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە
پۆل:ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢
پاڵەوانییەتی تۆپی بالەی خانمانی ئەورووپای ٢٠١٩

**پاڵەوانییەتی تۆپی بالەی خانمانی ئەورووپای ٢٠١٩** خولی ٣١ھەمینی تۆپی بالەی خانمانی ئەورووپایە . لەلایەن فیدراسۆنی تۆپی بالەی ئەورووپا لە نێوان ٢٣ی ئابەوە بۆ ٨ی ئەیلوول ڕێکخرا. بۆ یەکەم جار چوار ولات *ھەنگاریا، پۆڵەندا، سلۆڤاکیا، تورکیا* پێکەوە میوانداری ئەم پاڵەوانییەتییەیان کرد. ھەروەھا بۆ یەکەم جار ژمارەی ھەڵبژاردە بەشداربووەکان لە ١٦ ھەڵبژاردە بۆ ٢٤ ھەڵبژاردە زیاد کران. یاریی کۆتایی لە نێوان ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی خانمانی تورکیا و ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی خانمانی سڕبیا لە یاریگای ئەنکەرا ئەرینا لە تورکیا بەرێوەچوو. تێیدا ھەڵبژاردەی سڕبیا بە ئەنجامی ٣–٢ یارییەکەی بردەوە. بۆ دووەم لەسەر یەک و جاری سێیەم لە مێژوویدا نازناوەکەی بەدەست ھێنا. ھەڵبژاردەی خانمانی ئیتاڵیا پلەی سێیەمیان بەدەست ھێنا دوای بردنەوەی لە ھەڵبژاردەی پۆلەندا بە ئەنجامی ٣–٠.

## کۆمەڵەکان
پێش پاڵەوانییەتییەکە پاڵاوتن بۆ ھەڵبژاردەکانی تۆپی بالەی خانمانی ئەورووپا بەرێووەچوو، بەپێی ئەو بڕیارەی درابوو ژمارەی ھەڵبژاردە بەشداربووەکان لە ١٦ بۆ ٢٤ ھەڵبژاردە زیاد کران. بەم شێوەیە بیست ھەڵبژاردە توانییان لە قۆناغی پاڵاوتن سەرکەوتن بەدەست بھێنن. ھەڵبژاردەکانی سلۆڤاکیا، تورکیا، مەجەرستان، پۆلەندا ڕاستەوخۆ سەرکەوتن بەھۆی ئەوەی وڵاتی میوانداربوون.

; Result

## شوێن

## ئەنجامی کۆمەڵەکان

### کۆمەڵەی A
All times are Further-eastern European Time (UTC+03:00).

|}



|}


### کۆمەڵەی B
All times are Central European Summer Time (UTC+02:00).

|}



|}


### کۆمەڵەی C
All times are Central European Summer Time (UTC+02:00).

|}



|}


### کۆمەڵەی D
All times are Central European Summer Time (UTC+02:00).

|}



|}


## خولی کۆتایی


### قۆناغی ١٦


|}


### قۆناغی ٨


|}


### پێش کۆتایی


|}


### یاری پلەی سێیەم


|}


### یاریی کۆتایی


|}


## ڕیزبەندی کۆتایی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*Official website
*Photos from Pool C HUN 

پۆل:پاڵەوانییەتییەکانی تۆپی بالەی ژنانی ئەورووپا
دێنیس بێرگکامپ

**دێنیس بێرگکامپ** ( ؛ لەدایکبووی ١٠ی ئایاری ١٩٦٩) یاریزانی تۆپی پێی ھۆڵەندی لە ساڵی ١٩٦٩ لە ئەمستردام لەدایک بووە. بێرگکامپ یاریی بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی وڵاتەکەی کردووە و پێشتر یاریی بۆ یانەی ئەرسناڵ کردووە بێرگکامپ وەک ھێرشبەری دووەم یاریی ئەنجامداوە وەک ئەوەی توانیویەتی بە شارەزایی گەورە و پاسە لێهاتووەکانی خۆی بسەلمێنێت، ئەمەش وای لێکردووە بە یەکێک لە گەورەترین یاریزانانی ھۆڵەندی و ئەورووپی لە مێژوودا بناسرێت، لە پیشەی تۆپی  خەڵاتی بالۆن دۆر یان نەبوو، بەڵام لە ساڵی ١٩٩٣ دوای ڕۆبێرتۆ باجیۆ ئیتالیی دووەم تەواو بوو، کاتێک بێرگکامپ لەگەڵ ئینتەر میلان بوو بێرگکامپ لە ئێستادا وەک یاریدەدەری ڕاھێنەر بۆ ئایاکس کار دەکات.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:فیفا ١٠٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩
پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ھۆڵەندی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٩٢
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٩٦
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٠
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ
پۆل:هاندەرانی هۆڵی ناوبانگی تۆپی پێی ئینگلیزی
پۆل:ھاندەرانی ھۆڵی ناوبانگی تۆپی پێی ئینگلیزی
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا
دەریاچەی سێڤان

**دەریاچەی سێڤان** () دەریاچەیەک لە پارێزگای گێغارکونیک، ئەرمەنستانە. ئەمە گەورەترین سەرچاوەی ئاوی لە ئەرمەنستان و ناوچەی قەوقازە.

## پێشانگا

Sevanavank-both.jpg|
Lake Sevan.jpg|دیمەنێک لە نیمچەدوورگەی سێڤان
Blick über den Sewansee.jpg|کەناری نیمچەدوورگەی سێڤان
Blick über den Sewansee3.jpg|کەنارەکانی مەلە
Sevan beach.jpg|کەناری شاری سێڤان
Sevan winter.jpg|سێڤان لە زستاندا
The Vaskenian Seminary in Sevan from the medieval chapel.jpg|
Waiting eternally for her love, Sevan, Armenia.jpg|پەیکەری ئاختامار
Hayravank ensemble.jpg
NoraduzKhachkars.JPG|گۆڕستانی نۆراتووس لە نزیکی گاوار، گەورەترین گۆڕستانی خاچکار
Lake sevan at sunrise.jpg|
Sevan ship.jpg|


## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:دەریاچەکانی ئەرمەنستان
پۆل:پارێزگای گێغارکونیک
ڕووباری مەھاباد

[وێنۆک|250px|[بەنداوی مەھاباد، یەکێک لە کۆنترین بەنداوەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان کە لەسەر ڕووباری مەھاباد لە ساڵی ١٩٧٠ سازکراوە]]
**ڕووباری مەھاباد** یان **چۆمی مەھاباد** ڕووبارێک لە نزیک شاری مەھاباد لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. بەنداوی مەھاباد لەسەر ئەم ڕووبارە سازکراوە. ئەم ڕووبارە لە کۆتاییدا لەگەڵ باشووری دەریاچەی ورمێ تێکەڵ دەبێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕووبارەکانی ئێران
پۆل:ڕووبارەکانی کوردستان
پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:شارستانی مەھاباد
پۆل:ڕووبار
وەرگێڕی مایکرۆسۆفت

**وەرگێڕی مایکرۆسۆفت** بریتییە لە خزمەتگوزارییەکی بزوێنەری وەرگێرانی ھەوری کە لەلایەن کۆمپانیای مایکرۆسۆفتەوە بەڕێوە دەبرێت و کاری وەرگێڕانی نووسین و دەنگ دەکات لەنێوان ١٣٦ زمانی جیھانیدا.

بزوێنەری وەرگێڕانی مایکرۆسۆفت بەردەستە لەسەر بینگ، مایکرۆسۆفت ئۆفیس، شەیر پۆینت، مایکرۆسۆفت ئێج، مایکرۆسۆفت لینس، یامەر، وەرگێڕی سکایپ، ڤیژواڵ ستۆدیۆ، ھەروەھا بەشێوەی بەرنامەش بەردەستە بەناوی Microsoft Translator بۆ ویندۆز، ویندۆزفۆن، ئەندرۆید، ئایفۆن و ئەپڵ وۆچ، ھەروەھا بۆ تابلێت و کاتژمێرە زیرەکەکانیش.

وەرگێڕەکەی مایکرۆسۆفت لە تواناشیدا ھەیە بە وەرگێڕانی دەق بۆ دەنگ (Text-to-Speech) کاری وەرگێڕان بکات بۆ چەند زمانێکی دیاریکراو کە لەڕێی سیستەمی ئامێرە ھۆشمەندەکەوە پشگیری خوێندنەوەکە دەکرێت.

## وەرگێڕی مایکرۆسۆفت بەرنامەی وێبگەڕ

## زمانە بەردەستەکان
، وەرگێڕی مایکرۆسۆفت پشتگیری لە ١٣٦ زمان و شێوەزاری جیاواز کردووە، لیستی زمانە بەردەستەکان لە وێبسایتی فەرمی وەرگێڕی مایکرۆسۆفتەوە وەرگیراون.

# ئەبخازی
# ئەفریقی
# ئەلبانی
#ئالنور
# ئەمھەری
# عەرەبی
# ئەرمەنی
# ئاسامی
#ئاڤار
# ئازەربایجانی
# باشکیر
# باسکی
# بەنگلا
# بۆسنی
# بولگاری
#بوریات
# بۆرمایی
# کانتۆنی
# کەتەلانی
# چینی وێژەیی
#چی‌شۆنا
# چینی سادەکراو
# چینی دێرین
# کرواتی
# چیکی
# دانمارکی
# دەری
# ھۆڵەندی
# ئینگلیزی
# ئەستۆنی
# فارۆسی
# فیجی
# فلیپینی
# فینلاندی
# فەڕەنسی
# فەڕەنسی (کەنەدا)
# گالیسی
# گورجی
# ئەڵمانی
# یۆنانی
# گوجەراتی
# ھایتی کریولی
#ھاوسا
# عیبری
# ھیندی
# ھمۆنگ داو
# ھەنگاری
# ئایسلەندی
#ئیگبۆ
# ئیندۆنیزی
# ئینویناقتون
# ئینوکتیتوت
# ئینوکتیتوت (لاتین)
# ئیری
# ئیتاڵی
# ژاپۆنی
#کالمیک
# کانادا
# کازاخی
# خمێری
#کینیاڕواندا
# کلینگۆن (لاتینی)
# کلینگۆن (پلقاد)
#کۆنکانی
# کۆری
#کۆریاک
# کوردی (ناوەندی)
# کوردی (باکووری)
# قرغیزی
# لاوۆ
# لاتیڤی
#لینگالا
# لیتوانی
#سۆربی خواروو
#لوگاندا
# مەقەدۆنی
#مایسیلی
# مالاگاسی
# مالایی
# مالەیالم
# مالدیڤی (دیڤەھی)
# ماڵتایی
# ماوری
# ماراتی
# مەنگۆلی (سیرلیک)
# مەنگۆلی (شێوە نووسینی مەنگۆل)
# نیپاڵی
# قوێرتارۆ ئۆتۆمی
# نەرویژی
#نیانجا
# ئۆدیا
# پەشتۆ
# فارسی
# پۆڵەندی
# پورتوگالی (بەڕازیل)
# پورتوگالی (پورتوگال)
# پەنجابی (گرومخی)
# ڕۆمانی
#روندی (کیروندی)
# ڕووسی
# ساموا
# سڕبی (سیرلیک)
# سڕبی (لاتین)
#سیسۆتۆ
#سیسۆتۆی باکووری
#سیتسوانا
#سیندی
#سینھالی
# سلۆڤاکی
# سلۆڤینی
# سۆماڵی
# ئیسپانی
# سەواحیلی
# سوویدی
# تاھیتی
# تامیلی
# تاتاری
#تاتاری کریمیایی
#تاتاری سیبریایی
# تێلووگوو
# تایلەندی
# تیبەتی
# تیگرینیا
# تۆنگایی
# تورکی
# تورکمانی
#توڤان
# ئوکراینی
# سۆربی سەروو
# ئوردوو
# ئۆیغووری
# ئۆزبەکی (لاتین)
# ڤیێتنامی
# وێڵزی
#خۆسا
#ییدیش
#یۆروبا
# یوکاتیک مایا
# زوولوو

## سەرچاوەکان



## بەستەرە دەرەکییەکان
*  (copyright of Microsoft)
* 
* 

پۆل:بینگ
پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:وێبگەکانی وەرگێڕان
پۆل:نەرمامێری پێواژۆکردنی زمانی سروشتی
پۆل:نەرمامێری وەرگێڕانی مەکینەیی
پۆل:بەرنامەکانی یوونیڤەرساڵ ویندۆز پلاتفۆڕم
بەیتول مەعموور

**بەیتول مەعموور** () لە ئیسلامدا شوێنێکە لەئاسمان دەکەوێتە ڕاستی کەعبە، و شوێنی پەرستشی فریشەکانە و ڕۆژانە حەفتا ھەزرا فریشتە دەچنە ناوی و تاوەکوو ڕۆژی دوایی ناچنەوە ناوی، بەھۆی ئەوەی ژمارەی سەردانیکەرانی زۆرە بۆیە ناونراوە بەیتول مەعموور.

## لەقورئاندا

## لەفەرموودەدا
 واتا؛ بەیتول مەعموورم نیشان درا گوتم ئەی جوبرائیل ئەوە چییە؟ گوتی ئەوە بەیتول مەعموورە. ڕۆژانە حەفتا ھەزار فریشتە دەچنە ناوی و تاوەکوو ڕۆژی دوایی ناگەڕێنەوە ناوی.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە قورئانییەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:کەعبە
مەشعەرول حەرام

وێنۆک|مزگەوتی مەشعەرول حەرام
**مەشعەرول حەرام** () لەئیسلامدا ئەو ناوەیە خوای گەورە بۆ موزدەلیفە بەکاریھێناوە، لەقورئاندا .

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:زاراوە قورئانییەکان
پۆل:حەج
مزگەوتی زیڕاڕ

**مزگەوتی زیڕاڕ** () مزگەوتێکە دووڕوەکان لەمەدینە دروستیان کردبوو بۆ ئەبو عامری ڕاھیب، کە بوبوو بە مەسیحی لەسەردەمی نەفامیادا و لەلای ھاوبەشدانەران ڕێز و پایەی ھەبوو، دووڕوەکان دەیانویست لەو مزگەوتەدا بێباوەڕی و دووبەرەکی بنێنەوە، و پلان لەدژی موسڵمانان دابنێن، و دوترا موسڵمان مزگەوتەکەیان ڕوخاند..

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:زاراوە قورئانییەکان
پۆل:ژینی محەممەد
پۆل:مزگەوتەکانی مەدینە
پۆل:مزگەوتەکانی سەدەی ٧ەم
ئەلیشا جاسمین دێبنام

**ئەلیشا جاسمین کاری** (بە ئینگلیزی : Alycia Jasmin Debnam-Carey) موالید (٢٠ی تەممووزی ١٩٩٣) ئەکتەرێکی ئوسترالیە، بەناوبانگ بوو بە ڕۆڵی (لێکسا) لە زنجیرە فلمی ١٠٠ کەسەکە کە لە کەناڵی (زە سی دەبڵیو|CW]] ، هەروەها ئێستا ڕۆڵ دەبینێ بە (ئەلیشا کلارک) لە زنجیرە فیلمی (Fear The Walking Dead) لە کەناڵی (AMC) .
## لەدایک بوون
ئەلیشا لە شاری سیدنی لە ئوسترالیا لە ٢٠ی تەممووزی ١٩٩٣ لەدایک بووە، وە قووتابخانەی نیوتاونی هونەری شانۆی تەواو کردووە لە ساڵی ٢٠١١.

## ژیانی شارەزایی
لە ساڵی ٢٠١٤ ئەلیشا سەرکەوت لە ڕۆڵ بینین لە هەردوو زنجیرەی ١٠٠ کەسەکە و واڵکینگ دێد.
ئەلیشا بەدیار کەوت لە ڕۆڵەکی دیردا لە کەناڵی (CW لە زنجیرەی ١٠٠ کەسەکە بە ڕۆڵی لێکسا، هەروەها ئەلیشا دیاریکرا بە ڕۆڵ بینین بە (ئەلیشا کلارک) لە زنجیرە فیلمی واڵکینگ دێد، لە ساڵی ٢٠١٥ دەستکرا بە تۆمارکردنی رۆڵی ئەلیشا لە ڤانکۆڤەر لە کەنەدا

## سەرچاوە
* زانیاری دەربارەی ئەلیشا ئەرشیفی سەرەکی لە ١ی ئابی ٢٠١٦
* ئەلیشا و ڕۆڵی لێکسا ئەرشیفی سەرەکی لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨.
## بەستەرە دەرەکییەکان
* ئەلیشا دێبنم کاری لە ماڵپەری IMDb(ئینگلیزی)
* ئەلیشا جاسمین دێبنم لە ماڵپەری  Metacritic (ئینگلیزی)
* ئەلیشا جاسمین دێبنم - کاری لە ماڵپەری Rotten Tomatoes  (ئینگلیزی)

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣
پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکانی دوورە نیشتیمان، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکان
پۆل:ئەکتەرە ژنە ئوسترالییەکانی تی ڤی
پۆل:زیندووان
سەومەعە

وێنۆک|وێنەی سەومەعەیەک
**سەومەعە** () لەئیسلامدا بە شوێنی خواپەرسی مەسیحیەکان دادەندرێت، .

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:زاراوە قورئانییەکان
پۆل:زاراوە عەرەبییەکان
پۆل:دیوەکان
پۆل:زوھد
پۆل:شوێنە دینییەکان
مزگەوتی قوبا

وێنۆک|مزگەوتی قوبا
وێنۆک
**مزگەوتی قوبا** () یەکەم مزگەوتە لەئیسلامدا دروستکرابێت و یەکەم مزگەوتە لە مەدینە دروستکرابێت، دووەم گەورەترین مزگەوتی مەدینەیە دوای مزگەوتی پێغەمبەر، بەھۆی نزیکبوونی مزگەوتەکە لەبیرێکەوە بەناوی قوبا مزگەوتەکە ناونراوە مزگەوتی قوبا. لەلایەن پێغەمبەر دروست کراوە لەکاتی کۆچکردنی لە مەککە بۆ مەدینە، و دەکەوێتە باشووری مەدینە، لەلایەن موسڵمانان گرینگییەکی زۆری پێدراوە، لەسەردەمی عوسمان کوڕی عەفان و عومەر کوڕی عەبدولعەزیز و وەلید کوڕی عەبدولمەلیک و خەلیفەکانی دواتر نوێکراوەتەوە و فراوانکراوە. کۆتا فراوانکردنی لەلایەن فەھد کوڕی عەبدولعەزیزبوو، شوێنی نوێژکردنەکەی پێنج ھەزار مەتر دووجایە و ڕووبەری گشتی مزگەوتەکە ١٣٥٠٠ مەتر دووجایە، و ٢٠٠٠٠ نوێژخوێن لەخۆدەگرێت. () ھەرکەسێک لەماڵەوە دەستنوێژ ھەڵبگرێت بێتە مزگەوتی قوبا و نوێژی تێدا بکات، وەک ئەوە وایە عەمرەیەکی ئەنجام دابێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:مزگەوتەکانی مەدینە
پۆل:مزگەوتەکانی عەرەبستانی سعوودی
پۆل:مزگەوتەکان
پۆل:مزگەوتەکانی سەدەی ٧ەم
دەفرە فڕیوەکان

وێنۆک|ڕاست|دەفرێکی فڕیوی گۆمان لێکراو لە پاسیاک، نیو جێرزی، ١٩٥٢
[وێنۆک|نزیکی ساڵێک پێش شەپۆلی دەفری فڕیوی ١٩٤٧، [گۆڤاری پەڵپی *چیرۆکە سەرسووڕھێنەرەکان* کەشتیی ئاسمانیی شێوە دەفری تێدابوو.]]
**دەفرێکی فڕیو** دەستەواژەیەکی ڕوونکردنەوەیییە بۆ جۆرێک لە کەشتیی فڕیو کە شێوەی دەفری ھەبێت، کە زۆرتر بەکاردێت بۆ ئاماژەدان بە تەنێکی فڕیوی نائاسایی. دەستەواژەکە بەکارھێنانی کەمتر بووەتەوە بەھۆی دەستەواژەی تەنی فڕیوی نەناسراو کە لەلایەن ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە بەکاردێت. بینینە تۆمارکراوە سەرەتایییەکانی «دەفرە فڕیوە» نەزانراوەکان زۆربەی جار بە زیوی و کانزایی باسیان کردوون، ھەندێک کات وا باسیان کردوون کە گڵۆپی ڕێدۆزینەوەیان پێوەبووە یان بە ڕووناکییەکی زۆر دەور دراون، بەخێرایی فڕیون یان جووڵاون، بەتەنیا یان بەشێوەی توند لەگەڵ کەشتیی ھاوشێوەی دیکە، و خێراییی زۆریان نیشانداوە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* یادنامەی گای ھۆتێلی کارمەندی تایبەتیی ئێف بی ئای
پاڵەوانییەتی تۆپی بالەی خانمانی ئەورووپای ٢٠٢١

پاڵەوانییەتی تۆپی بالەی خانمانی ئەورووپای ٢٠٢١ خولی ٣٢ ھەمینی تۆپی بالەی خانمانی ئەورووپایە. لەلایەن فیدراسۆنی تۆپی بالەی ئەورووپا لە نێوان ٢٤ی ئابەوە بۆ ٨ی ئەیلوول بەردەوام دەبێت. ھەروەک خولی پێشوو لە چوار وڵات بەرێوەچوو ھەریەکە لە سڕبیا، کرواتیا، بولگاریا، ڕۆمانیا پێکەوە میوانداری ئەم پاڵەوانییەتییەیان کردووە .لە یاریی کۆتای هەردوو هەڵبژاردەی تۆپی بالەی ئیتالیا و هەڵبژاردەی تۆپی بالەی خانمانی سڕبیا بەیەکگەیشتن لە ئەنجامدا هەڵبژاردەی ئیتالیا توانی بە ئەنجامی ٣-١ یارییەکە بباتەوە بۆ سێهەمین جار لە مێژوویدا نازناوەکە بەدەست بهێنێت . هەلچبژاردەی تۆپی بالەی خانمانی تورکیا توانی پلەی سێیەم بەدەست بهێنێت دوای بردنەوەی بەئەنجامی ٣-١ لە هەڵبژاردەی تۆپی بالەی خانمانی هۆڵندا .

## کۆمەڵەکان

; Draw

The drawing of lots was held on 20 May 2021 in Belgrade, Serbia.

## شوێن

## ئەنجامی کۆمەڵەکان
* The top four teams in each pool will qualify for the final round.

### کۆمەڵەی A

|}



|}


### کۆمەڵەی B

|}



|}


### کۆمەڵەی C

|}



|}


### کۆمەڵەی D

|}



|}


## قۆناغەکانی کۆتایی



*All times in Belgrade are Central European Summer Time (UTC+02:00).
*All times in Plovdiv are Eastern European Summer Time (UTC+03:00).

### قۆناغی ١٦


|}

### قۆناغی ھەشت


|}

### پێش کۆتایی


|}

### یاری پلەی سێیەم


|}

### کۆتایی


|}

## بەستەرە دەرەکییەکان
* Official website

## سەرچاوەکان

پۆل:پاڵەوانییەتییەکانی تۆپی بالەی ژنانی ئەورووپا
مالەیالم

[وێنۆک|قسەکەرێکی مالەیالمی، تۆمارکراوە لە [ئەفریقای باشوور]]
**مالەیالم یان مالایالام** (; بە مالەیالمی: മലയാളം, Malayāḷam ?,  [mɐlɐjäːɭɐm] زمانێکە سەر بەخێزانی زمانە دراڤیدییەکان قسەی پێدەکرێ لە ھیندستان لە ھەرێمی کێرالا و چەند ناوچەیەکی تری وەک لاکشادوویپ و پودووچێری و (ناوچەی ماھێ).
وێنۆک|شێوە نووسینی مالەیالم لەسەر مۆبایل
وێنۆک|وشەی مالەیالیپی (ماناکەی: شێوە نووسینی مالەیالم) نووسراوە بە ئەلفبێی مالەیالمی

## شێوە نووسینی پۆنانی
وێنۆک|عەرەبی مالەیالمی پیتەکانی زمانی مالەیالمی کە بە ئەلفبێی عەرەبی نووسراوە
شێوە نووسینی عەرەبی مالەیالمی، ناسراو بە پۆنانی، شێوازێکی تایبەتی نووسینە کە بە ئەلفبێی عەرەبی دەنووسرا لە زمانی مالەیالمی لە سەدەی ٢٠ بیستەمدا.
وێنۆک|چەند وشەیەکی زمانی مالەیالمی لەسەر کۆینی ڕووپێی ترانڤاکۆر

## سەرچاوەکان

* 
* 
* 
* 
* Govindankutty, A. "From Proto-Tamil-Malayalam to West Coast Dialects," 1972. Indo-Iranian Journal, Vol. XIV, Nr. 1/2, pp. 52 – 60.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:زمانە ڕەسمییەکانی ھیندستان
پۆل:زمانە کۆنەکان
پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار
پۆل:زمانە فەرمییەکانی ھیندستان
تەکفیری

**تەکفیری** () لە ئیسلامدا زاراوەیەکە بۆ ئەو کەسانە بەکاردەھێندرێت کە موسڵمان بە ھەڵگەڕانەوە لە ئیسلام تۆمەتبار دەکەن. لە ئیسلامدا نابێت ھیچ موسڵمانێک بە ھەڵگەڕانەوە تۆمەتبار بکرێت و لە تاوانە گەورەکانە، کە دەبێتە ھۆی حەڵاڵکردنی خوێن و ماڵ و سامانی موسڵمان. () واتا ئەگەر کەسێک بەبرا موسڵمانەکەی بڵێت ئەی کافر ئەگەر وانەبوو ئەوا بۆخۆی دەگەڕێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:زاراوە عەرەبییەکان
پۆل:ھەڵگەڕانەوە لە ئیسلام
پێڕستی کەساتییەکانی شتە نامۆکان

[وێنۆک|برایانی دەفەر و کاستی سەرەکیی وەرزی دووەمی ''شتە نامۆکان'' [کۆمیک کۆنی سان دیێگۆی سەرتاسەریی ٢٠١٧]]
*[[شتە نامۆکان]]* زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی خەیاڵی زانستیی ترسناکە کە بۆ نێتفلیکس دروستکراوە لەلایەن برایانی دەفەرەوە، کە لە شاری خەیاڵیی ھۆکینس، ئیندیانادایە، لە ١٩٨٠کان. یەکەم وەرز، کە لە تشرینی دووەمی ١٩٨٣دا ڕوودەدات، سەرنج دەخاتە سەر لێکۆڵینەوەکانی دیارنەمانی کوڕێکی لاو بەناوی ویڵ بایەرس کە لە نێوانیدا ڕووداوی سەرووسروشتی ڕوودەدەن لە شارەکەدا، وەک دەرکەوتنی کچێک بە توانای دوورەجووڵەوە کە یارمەتی ھاوڕێکانی ویڵ دەدات لە گەڕانەکەیاندا. وەرزی دووەم، ناونراو بە *شتە نامۆکان ٢*، ساڵێک دوای وەرزی یەکەم ڕوودەدات، و سەرنج دەخاتە سەر ھەوڵەکانی کەسایەتییەکانە تا بگەڕێنەوە بۆ دۆخی ئاسایییان و دەرەنجامەکانی ڕووبەڕووی دەبنەوە بەھۆی وەرزی یەکەمەوە، ھەروەھا کەسایەتیی نوێش زیاد دەکات وەک ماکس مەیفیڵد و زڕبراکەی بیڵی ھارگرۆڤ، و خۆشەوەیستە نوێیەکەی جۆیس بۆب. وەرزی سێیەم، *شتە نامۆکان ٣*، لە ھاوینی ١٩٨٥دایە، و سەرنج دەخاتە سەر کەسایەتییە سەرەکییەکان کە گەورە دەبن و لە منداڵیان دەردەچن و ڕووبەڕووی ھەڕەشەی دیکە دەبنەوە، و کەسایەتی نوێش زیاد دەکات وەک ھاوکاری ستیڤ، ڕۆبن. یەکەم وەرز لە ١٥ی تەممووزی ٢٠١٦ بڵاوکراوەیەوە لە نێتفلیکس؛ وەرزی دووەم کە لە نۆ ئەڵقە پێکھاتبوو لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە؛ و سێیەم وەرز کە لە ھەشت ئەڵقە پێکھاتبوو لە ٤ی تەممووزی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە.

زنجیرەکە لە کاستێکی پڕ ئەستێرە تێدایە، کە پێکدێت لە وینۆنا ڕایدەر، دەیڤد ھاربەر، فین وۆڵفھارد، میڵی بۆبی بڕاون، گەیتن ماتەرازۆ، کەیڵەب مەکڵاکڵین، ناتالیا دایەر، چارلی ھیتن، کارا بوۆنۆ و ماتیو مۆدین. نۆوا شناپ و جۆو کیری ڕۆڵی دووبارەبووەوەیان ھەبووە لە وەرزی یەکەم و دواتر بەرزکراوەتەوە بۆ کاستی سەرەکی لە وەرزی دووەمدا، لەگەڵ سەیدی سینک، دەیکرێ مۆنتگۆمەری، شۆن ئاستن, و پۆڵ ڕەیزەر. مایا ھاوک بەشداریی کاستی وەرزی سێیەمی کرد، و پریا فێرگیوسن بەرزکرایەوە بۆ کاستی سەرەکی. برێت گێڵمان ڕۆڵی دووبارەبووەوەی ھەبوو لە وەرزی دووەم و سێیەم، پێس ئەوەی بەرز بکرێتەوە بۆ کاستی سەرەکی لە وەرزی چوارەم.

ئەم پێڕستە پێکدێت لە کاستی سەرەکی، ھەموو ئەستێرە میوانەکان لە ڕۆڵی دووبارەبووەوەیان ھەبووبێت، و ھەر ئەستێرەیەکی میوانی دیکە کە بەشێوەیەکی تر ناسراو بێت.

## پوختە

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* تەواوی کاست و ستافی ''شتە نامۆکان'' لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

*
پۆل:پێڕستی کەسایەتییە تەلەڤیزیۆنییە درامییەکان
پۆل:پێڕستی کەسایەتییە تەلەڤیزیۆنییە زانستییە خەیاڵییەکان