open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فڕۆکەخانەی ئامەد

**فڕۆکەخانەی ئامەد** یان **فڕۆکەخانەی دیاربەکر** (کورتکراوەی ئیاتا: DIY)، فڕۆکەخانەیەکی سەربازی و گشتییە کەدەکەوێتە شاری ئامەد لە تورکیا. فڕۆکەخانەکە ٦ کیلۆمەتر لەناوەندی شاری ئامەدەوە دوورە. لەساڵی ١٩٥٢ گەشتەکانی دەستیپێکردووە.

## ئامارەکان

(*)سەرچاوە: DHMI.gov.tr

## ڕووداوەکان
لە ٨ی کانوونیدووەمی ٢٠٠٣، فڕۆکەی تورکیش ئێرلاین ٦٣٤ لەکاتی گەیشتن بە فڕۆکەخانەی ئامەد تێکشکا، سەرەنجام ٧٥ لەکۆی ٨٠ سەرنشینی فڕۆکەکە گیانیان لەدەستدا کە لەنێویشیاندا دوو فڕۆکەوانەکەش ھەبوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ئامەد
پۆل:فڕۆکەخانەکانی تورکیا
پۆل:فڕۆکەخانەکانی کوردستان
مزگەوتی گەورەی ئامەد

**مزگەوتی گەورەی ئامەد**  (، ). پێشتر کڵێسای ست تۆماس کریستیان بوو، کەیەکێبووە لە کۆنترین کڵێساکانی مێژوو. لەئێستادا، مزگەوتی گەورەی ئامەد شوێنی ٥٠٠٠ نوێژکەری تیادا دەبێتەوە و توانای میوانداریکردنی ھەر چوار مەزھەبەکەی ئیسلامی ھەیە. مزگەوتەکە حەوشەیەکی ھەیە کە ٦٣ مەتر درێژە و ٣٠ مەتر پانە.

## مێژوو
ئەو مزگەوتەی کەئەمڕۆ پێی دەناسرێتەوە، لەلایەن فەرمانڕەوای سەلجوقی مەلیک شا درووستکراوە. بیرۆکەی دیزاینی مزگەوتەکە، لە مزگەوتی ئومەوی لە دیمەشق وەرگیراوە. لەناو مزگەوتەکە چەندین نووسراو بە شێوازی کوفی ھەیە، وێنەی دوو شێر دەبینرێت کە پەلەماری دوو گامێش دەدەن.

مزگەوتەکە لەساڵی ١١٥٥، تووشی سووتان ھاتووە. مزگەوتەکە بەیەکێک لەگرنگترین و ناسراوترین مزگەوتەکانی میسۆپۆتامیا دادەنرێت. لەوکاتەی ئەم شوێنە لە کڵێساوە کراوە بە مزگەوت، لەلایەن موسڵمان و کریستیانەکان بەکارھاتووە.

## پێشانگا

پەڕگە:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG|ڕووی حەوشەی مزگەوتەکە
پەڕگە:Great Mosque of Diyarbakıri 3620.jpg|دەروازەی چوونە ژوورەوەی مزگەوتەکە
پەڕگە:Great Mosque of Diyarbakır 2967.jpg|دەروازەی چوونە حەوشەکە
پەڕگە:Great Mosque of Diyarbakır 2970.jpg|وێنەی شێرێک پەلاماری گامێشێکی داوە
پەڕگە:Great Mosque of Diyarbakır 2968.jpg|وێنەی شێرێک پەلاماری گامێشێکی داوە
پەڕگە:Diyarbakır Ulu Camii Facade east of courtyard 2775 in 2005.jpg|مزگەوتی گەورەی ئامەد، لە ڕووی ڕۆژھەڵاتی حەوشەی مزگەوتەکە
پەڕگە:Diyarbakır Ulu Camii Facade east of courtyard 3636 in 2014.jpg|ڕووی یەکێ لە نەخشکاری و دیکۆری مزگەوتەکە
پەڕگە:Diyarbakır Ulu Camii Facade west of courtyard 2984 in 2005.jpg|وردەکاری دیزاین و زەخرەفەسازی مزگەوتەکە
پەڕگە:Great Mosque of Diyarbakır 2989.jpg|ستوونی مزگەوتەکە
پەڕگە:Diyarbakır Ulu Camii Facade west of courtyard 2990 in 2005.jpg|ستوونی مزگەوتەکەی گەورەی ئامەد
پەڕگە:Diyarbakır Ulu Camii Facade east of courtyard 3647 in 2014.jpg|دیکۆری مزگەوتەکە
پەڕگە:Diyarbakır Ulu Camii Facade east of courtyard 3658 in 2014.jpg|ناوەوەی مزگەوتی گەورەی ئامەد
پەڕگە:Great Mosque of Diyarbakır 0060.jpg|ناوەوەی مزگەوتی گەورەی ئامەد
پەڕگە:Great Mosque of Diyarbakıri 3742.jpg|ناوەوەی مزگەوتی گەورەی ئامەد
پەڕگە:Great Mosque of Diyarbakır 2803.jpg|ڕەنگسازی لەدیزاینی ناوەوەی مزگەوتەکە
پەڕگە:Great Mosque of Diyarbakıri 009.jpg|ڕووی ڕۆژاوای حەوشەی مزگەوتەکە
پەڕگە:Great Mosque of Diyarbakır 7792.jpg|منارەی مزگەوتی گەورەی ئامەد
پەڕگە:Diyarbakır Mesudiye Medresesi 3704.jpg|مەدرەسەی مەسودیە لە حەوشەی مزگەوتەکە
پەڕگە:Quran page.jpg|پەڕەیەکی قورئان لە مزگەوتی گەورەی ئامەد


## سەرچاوەکان

پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ئامەد
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی ئامەد
پۆل:مزگەوتەکانی ئامەد
پۆل:مزگەوتەکانی سەدەی ١١یەم
سێرجیۆس سەریکانی

**سێرجیۆس سەریکانی** (ھەروەھا بە **سێرجس** ناسراوە) پزیشک، نووسەر و وەرگێڕ بوو. یەکێک بوو لە بەناوبانگترین پزیشکەکانی بێزەنتییەکان، لە (سەریکان)ی ڕۆژاوای کوردستان لە دەوروبەری ساڵانی ٥٠٠ی زایینیی پێش ھاتنی ئیسلام ژیاوە. لە ئەسکەندەریە فێری زمانی یۆنانی بووە، بۆیە لەپاڵ کاری پزیشکی کاری وەرگێڕانیشی کردووە و دەیان کتێبی پزیشکی  لە یۆنانییەوە وەرگێڕاوەتە سەر زمانی سریانی، لە ساڵی ٥٣٦ی زایینی مردووە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٥٣٦
پۆل:نووسەرانی سریانی
پۆل:زانا کوردەکان
پۆل:زانایانی کورد
سامان (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **سامان** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** سامان، شارباژێڕ، ناوی گوندێکی شارۆچکەی چوارتایە لە قەزای شارباژێڕ.
** سامانیان (شارۆچکە)، ناوی شارۆچکەیەکی ووڵاتی تاجیکستانە.
*** سامان، ناوی شارێک لە پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری.
****شارستان سامان ناوی شاستانێک لە پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری.

## کەسایەتی
* **سامان** ناوی کەسایەتیەکە.
** سامان تەھماسبی ناوی کەسایەتیەکی زۆرانبازی کورد خەڵکی شاری سنە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە
ئیسیۆس ئامێدی

**ئسیۆس ئامێدی** (٥٢٧ – ٥٦٥) لە سەردەمی بێزەنتییەکان لە شاری دیاربەکر لەدایکبووە. لە سەردەمی فەرمانڕەوایەتیی جستنیاندا کاری پزیشکی کردووە، دواتر توانیویەتی مەوسوعیەیەکی پزیشکی لەسەر پزیشکییەتی یۆنانییەکان لە ١٥ بەرگدا بنووسێت، ھەروەھا بابەتەکانی ڕۆفس و سورانس و جالینۆسی لە بابەتی نەخۆشییەکانی ئافرەتان و نەشتەرگەریدا دووبارە کردەوە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٥٢٧
پۆل:مردووانی ٥٦٥
توانا (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **توانا** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** توانا، شارباژێڕ، ناوی گوندێکی شارەدێی زەلانە لە قەزای شارباژێڕ.

## فیزیا
* **توانا** ناوی یەکەیەکی پێوانەییە.
** توانا (فیزیک)، یەکەیەکی پێوانەییە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
کانی چنار (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **کانی چنار** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** کانی چنار، ناوی گوندێکی شارەدێی ماوەتە لە قەزای ماوەت.
** کانی چنار، پیرەمەگرون، ناوی گوندێکی شارەدێی پیرەمەگرونە لە قەزای دووکان.
** کانی چنار، تەکیە، ناوی گوندێکی شارەدێی تەکیەی کاکەمەندە لە قەزای چەمچەماڵ.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
ئاڵیاوا (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **ئاڵیاوا** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** ئاڵیاوا، پێنجوێن، ناوی گوندێکی شارەدێی پێنجوێنە لە قەزای پێنجوێن.
** ئاڵیاوا، ناوی گوندێکی شارستانی سنەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
** ئاڵیاوا کۆن، ناوی گوندێکی شارستانی جوانڕۆیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
بەھێ (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **ھەرگێنە** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** بەھێ، گەرمک، ناوی گوندێکی شارەدێی گەرمکە لە قەزای پێنجوێن.

## میوە
* **بەھێ** میوەیەکە.
** بەھێ، جۆرەمیوەیەکی پایزەیە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
ئێدین ھازارد

وێنۆک|ئیدین هازارد یاری پێش کۆتایی یۆرۆلیگی ساڵی ٢٠١٩
**ئێدین ھازارد** لەدایکبووی ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ یاریزانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا و یانەی ڕیال مەدریدی ئیسپانیی، ھازارد زیاتر لەھێڵی ناوەندی ھێرشبەر یاری دەکات.

ھازارد دەناسرێتەوە بە خێرایی، بڕینی یاریزانان، پاسدانی نایاب. 

بەو شێوازە یاریکردنەی ھەیەتی، زۆرجار لەلایەن یاریزانان و ڕاھێنەرانی تۆپی پێ بەراوردی لیۆنێل مێسی و کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ دەکرێت وەک باشترین یاریزانی جیھان لەئێستادا. زۆرکەس لەو بڕوایەدان ھازارد یەکێکە لەباشترین یاریزانەکانی جیھان.

ھازارد لەدەستپێکی یاریکردنیدا لەگەڵ دوو تیپی لاوان لە بەلجیکا دەستی بەیاریکردن کرد. دواتر لەساڵی ٢٠٠٥، ڕوویکردە فەڕەنسا بۆ یاریکردن لەگەڵ یانەی لیلی فەڕەنسی. ھەر لەگەڵ لیلی فەڕەنسی، ھازارد لەتیپی لاوانەوە چووە تیپی گەورەکان و لە خوولی فەڕەنسی یاریکرد ئەمەش لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ بوو. ھازارد بووە یەکەم یاریزانی نا فەڕەنسی ببێتە باشترین یاریزانی لاو لە خوولی فەڕەنسا، وە لەوەزی ٢٠٠٩-٢٠١٠ ھەمان خەڵاتی بردەوە و بووە یەکەم یاریزان کە دووجار ئەم خەڵاتە بباتەوە. ناویشی لەپێکھاتەی ساڵ دابوو.

لە حوزەیرانی ٢٠١٢، ھازارد ڕوویکردە یانەی چێڵسی ئینگلیزی. لەگەڵ چێڵسی دووجار بووە پاڵەوانی پرێمەرلیگ و یۆڕۆلیگ. لەگەڵ ھەڵبژاردەی بەلجیکاش لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨، توانیان پلەی سێیەم بەدەستبھێنن، ھازارد تۆپی سلڤەری لەپاڵەوانیەتییەکە پێدرا وەک دووەم باشترین یاریزان.

هازارد ساڵی ٢٠٢٠ ڕوویکردە یانەی ڕیاڵ مەدرید. 

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید
پۆل:یاریزانانی یانەی چێلسی
پۆل:یاریزانانی یانەی لیل
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:کڵابی سەدەی فیفا
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی بەلجیکی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەلجیکی
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیل
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا
بەھائەدین ئیبن شەداد

**ئیبن شەداد** ( لەدایک بووی 539 ک / 1145ز - مردووی 632ک/1234ز ) ناوی تەواوی  **بەھائەدین یوسف کوڕی ڕافع کوڕی تەمیمە** لە بنەماڵەی کوردانی بەنی شەدادە، مێژوونووس و زانا و  شەرعزان و قازی قازیەکان بوو، ھەروەھا مامۆستای مێژوونووسی بەناوبانگ ئیبن خەلەکانە .

## ژیان
ئیبن شەداد لە موسڵ لە دایک بووە، لەو شارە خوێندی و لە فێقھدا شارەزایەتیەکی تەواوی دەسکەوت، پاشان چۆتە بەغدا و لە قوتابخانەی (النظامیة)  زانستی عەقڵی و وێژەیی خوێندوە، دوای چوار ساڵ لە ساڵی (569کـ)دا گەڕاوەتەوە بۆ موسڵ، ئەو کاتەی تەمەنی 30 ساڵ بووە لە موسڵ لە قوتابخانەی (الشھرزوریة) دەرسی گوتووەتەوە، لەوێ پلە و پایەی بەرزبووەتەوە.

خاوەن ئاوەز بووە و خاوەن ھزرێکی سنگسن بووە، لەبەر ئەوە ئەتابەک چەندین جار بە باڵیۆز ناردوویەتی بۆ لای خەلیفەی عەباسی و لای سەڵاحەدین.. دوای ئەوەی لە ساڵی(583ک/1188ز) لە حەج گەڕایەوە سەردانی (بیت المقدس)ـی کرد، کە تازە سوپای موسڵمانان فەتحیان کردبوو، لەوێ سەلاحەدین بەدوای ناردوو و داوای لێ کرد کە لەلای بمێنێتەوە، ئیبن شەداد ڕەزامەندی دەربڕی و لەلای سەلاحەدین مایەوە ،  لەوێوە دەبێتە مێژوونووسی تایبەتی سەلاحەدین و  دەست دەکات بە نووسینی کتێبی (النوادر السلطانیة والمحاسن الیوسفیة/سیرة صلاح الدین الأیوبی)، لەم کتێبەدا ھەر چییەکی دیتبێت و بیستبێتی، بە شێوازێکی شیرین بەبێ جوانکاری زمانەوانی تۆماری کردووە، خەباتی سەختی سوپاکەی سەڵاحەدین دژ بە ھێرشی سێ یەمی خاچھەڵگران بەشێوەیەکی تەواو نمایشی کردووە بە بێ ئەوەی بەدوای ھەوا و ھەواس پەرستی قارەمانیەتی  پەلکێش ببێ، ھەر بۆیە دەگمەنە سەرچاوەیەکی مێژووی سوڵتانێ یان میرێ لە سەرکردەکانی چاخی ناوەڕاست بدۆزرێتەوە ھێندەی کتێبەکەی ئیبن شەداد بایەخی مێژووی ھەبێت.

## مردن
ئیبن شەداد دوایی مردنی سەلاحەدین، ھەوڵی دا ڕێگری بکات لە سەرھەڵدانی ئاژاوە لە نێوان کوڕەکانی سەڵاحەدین دا، دواتر گەڕایەوە میسڕ و ھەوڵیدا مەلیک عەزیز عوسمانی کوڕی سەلاحەدین لە جێی بابی دانێت و لەو کارە گرینگە سەرکەوتوو بوو ، لە ساڵی (591ک) مەلیک زاھیر غیاسەدین میری حەلەب، داوای لێکرد بچێت بۆ ئەوێ و دادوەری حەلەب لەدەست بگرێت، ئیبن شەداد ئەو داخوازیەی بەجێ ھێنا و تا دوا کاتەکانی ژیانی (632ک/1234ز) لەو کارەدا مایەوە .

## پەرتووکەکان
* (النوادر السلطانیة والمحاسن الیوسفیة/سیرة صلاح الدین الأیوبی) لەمەڕ کەسایەتی سەلاحەدین و شەڕی خاچھەڵگران.
* دلائل الأحکام) لە بارەی حەدیسەوە 
* (ملجأ الحکام عند التباس الأحکام) لە بارەی دادوەریەوە 
* (فضل الجھاد) و(الموجز الباھر) لە فوروعدا
* (العصا)

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:زانا کوردەکان
پۆل:مێژوونووسانی کورد
پۆل:مێژوونووسانی موسڵمان
پۆل:زانایانی ئیسلام
پۆل:سەردەمی زێڕینی ئیسلام
پۆل:لەدایکبووانی ١١٤٥
پۆل:مردووانی ١٢٣٤
باخان (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **باخان** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** باخان، قەرەداغ، ناوی گوندێکی شارەدێی قەرەداغە لە قەزای قەرەداغ.
** باخان، مەریوان، ناوی گوندێکی شارستانی مەریوانە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## ھونەر
* **باخان**
** باخان (گۆرانیبێژ)، ھونەرمەندێکی کوردە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
مەدرەسەی قاسمیە

وێنۆک|دیوی دەرەوەی مەدرەسەی قاسمیە.
وێنۆک|کاتژمێری فیلی لەنێو مەدرەسەی قاسمیە.
**مەدرەسەی قاسمیە** () شوێنێکی مێژووییە دەکەوێتە باشووری ڕۆژاوای شاری ماردین. مەدرەسەی قاسمییە تایبەتبوو بە خوێندنی ئیسلامی. لەناوەوەی مەدرەسەکە کاتژمێری فیلی ھەیە کە لەلایەن ئەندازیار ئەلجەزەری دیزاینی بۆکراوە. مەدرەسەکە بەتەواوی لەساڵی ١٤٦٩ کراوەتەوە. لەساڵی ١٩٢٤، ھاوشێوەی سەرجەم مەدرەسەکانی دیکەی تورکیا، لەقۆناغی بوون بە خوێندنی سێکۆلاریزم ئەوا مەدرەسەی قاسمیەش داخرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:مەدرەسەکانی تورکیا
پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ماردین
پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی مێردین
یاری مۆبایل

**یاری مۆبایل** یاریکردنە لەسەر مۆبایلە تایبەتمەندەکان، مۆبایلی زیرەک/ تابلێت، کاتژمێری زیرەک، پی دی ئەی. کۆنترین یاری مۆبایل کە تا ئێستا زانراوە یاری تێتریسە لەسەر مۆبایلی هاگنک ئێم تی-٢٠٠٠ لە ساڵی ١٩٩٤.

نۆکیا لە ساڵی ١٩٩٧ بە دانانی یاری سنێک لەسەر ئامێرەکانی سەرکەوتنێکی باشی بەدەست هێنا.سنێک لەسەر زۆرترین ئامێرەکانی نۆکیا بەردەست بوو بەبێ ڕەزامەندی بەکارھێنەر، لەو کاتەوە تا ئێستا بووە بە یەکێک لەو یاریانەی کە زۆرترین بەکارهێنەری هەبووە وە لەسەر زیاتر لە ٣٥٠ ئامێر بەردەست بووە لە هەموو جیهان.نۆکیا٦١١٠ یەکەم مۆبایل بوو کە ئەم یاریەی لەسەر بەردەست بوو.

ئەمرۆ بەبەردەوامی یاریەکانی مۆبایل بە خۆڕایی دادەبەزێنرێت لە ئەپڵیکەیشنی ستۆرەکانی مۆبایل، بەڵام لە هەندێک حاڵەت بەکارهێنەر دەیانکڕێت، یاخود دەنێردرێت بە بلوتوز، وای فای و پڕۆگرامە نوێیەکان یان گواستنەوەی بە کێبڵ.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی
ماڕاتۆنی ھەولێر

**ماڕاتۆنی ھەولێر** پێشبڕکێیەکی ماڕاتۆنی ساڵانەیە لە شاری ھەولێر ئەنجامدەدرێت. لەساڵی ٢٠١١، بۆیەکەمینجار بەڕێوەچوو. ھێڵی کۆتایی پێشبڕکێیەکە لە پارکی سامی عەبدولڕەحمانە.

## ئەنجامەکان
**کلیل:**

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وێبگەی فەرمی

پۆل:ھەولێر
پۆل:ماراتۆن لە عێراق
پۆل:وەرزش لە ھەولێر
ڕاپۆرتی موولەر

alt=|وێنۆک|کۆپییەکی ئامادەکراوی ڕاپۆرتەکە کە لە ١٨ی نیسانی ٢٠١٩ەوە بڵاوکرایەوە و بەردەستە بۆ خەڵک و میدیاکان.
**ڕاپۆرتی موڵەر** یان بە ناوە ڕەسمیەکەی **ڕاپۆرتێک لەبارەی دەستێوەردانی ڕووسیا لە [[ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی ٢٠١٦ی ئەمەریکا]]**، ڕاپۆڕتێکی ڕەسمیە کە تێیدا لێکۆڵینەوەنەکانی داواکاری تایبەت ڕۆبێرت میولەر لەخۆ دەگرێت لەبارەی دەستێوەردانی ڕووسیا لە ھەڵبژاردنەکانی ٢٠١٦ی سەرۆکایەتی ئەمەریکا، تۆمەتی ھاریکاریکردنی کەمپینی پاڵاوتنی دۆناڵد تڕەمپ لەلایەن ڕووسیاوە، و شاردنەوەی بەڵگە لە حکومەت. ڕاپۆرتەکە لە ٢٢ی ئازاری ٢٠١٩دا ڕادەستی وەزیری دادی ئەمەریکا ویلیەم باڕ کرا، و لە ١٨ی نیسانی ٢٠١٩دا وەشانێکی ئامادەکراوی لەلایەن وەزارەتی دادی ئەمەریکا لێ بڵاوکڕایەوە بۆ ڕای گشتی.

بەرگی یەکەمی ڕاپۆرتەکە زانیاری لەبارەی پەیوەندی تڕەمپ و ڕووسیەکان لە خۆدەگرێت و ئاماژە بە دەستێوەردانیان دەکات لە ھەڵبژاردنەکانی ئەمەریکادا.

بەرگی دووەمی ڕاپۆرتەکەش ھەوڵەکانی تڕەمپ بۆ شاردنەوەی بەڵگەی جۆراوجۆر لەڕێگەی دەستوورەوە لەخۆ دەگرێت.

ڕاپۆرتەکە ڕادەستی وەزارەتی دادی ئەمەریکی کراوە بۆ لێکۆڵینەوە لەبارەیەوە. ڕۆبێرت میولەر ھەر زوو داوایکرد کە کۆنگرێسی ئەمەریکا لێکۆڵینەوەکە ئەنجام بدات، بەوپێیەی وەزارەتی داد بۆ سەرۆک کاردەکات، بەڵام تڕەمپ لەڕێگەی مافە دەستووریەکانی سەرۆکایەتیەوە ڕێگری لەم داواکاریە کرد. ئەمەش سەرەڕای ئەوەی کە وەزیری داد ویلەم باڕ، میولەری دڵنیا کردبەوە کە تڕەمپ مافە دەستووریەکانی بۆ ئەم مەبەستە بەکارناھێنێت.

بەھۆی درووستبوونی گومان و ئاڵۆزی لەبارەی ڕێکارەکانی لێکۆڵینەوەکە، میولەر لە ٢١ی مایۆی ٢٠١٩دا دەستی لەپۆستی داواکاری تایبەت کێشایەوە و لە بەیاننامەی دەستلەکارکێشانەوەکەیدا ئاماژەی بەوەدابوو کە بەڵگەی پێویست تۆمار نەکرابوو بۆ تۆمەتبارکردنی تڕەمپ. ھەروەھا میولەر داواکار بوو کە "دەستووری ئەمەریکی گۆڕانکاری تێدابکرێت تاکو بواری زیاتر بە کۆنگرێس بدرێت لە لێکۆڵینەوە دەربارەی تاوانەکانی سەرۆک".

## سەرچاوەکان
کونەکۆتر (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **کونەکۆتر** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** کونەکۆتر، ناوی گوندێکی شارەدێی قەرەداغە لە قەزای قەرەداغ.
** کونەکۆتر، چەمچەماڵ، ناوی گوندێکی شارەدێی چەمچەماڵە لە قەزای چەمچەماڵ.
** کونەکۆتر، ڕزگاری، ناوی گوندێکی شارەدێی ڕزگاریە لە قەزای کەلار.
** کونەکۆتر، حاجیاوا، ناوی گوندێکی شارەدێی حاجیاواە لە قەزای ڕانیە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
کۆشک (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **کۆشک** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** کۆشکی سەروو، ناوی گوندێکی شارەدێی قەرەداغە لە قەزای قەرەداغ.
** کۆشکی خواروو، ناوی گوندێکی شارەدێی قەرەداغە لە قەزای قەرەداغ.
** کۆشکی سەرو، ناوی گوندێکی شارەدێی قادرکەرەمە لە قەزای چەمچەماڵ.
** کۆشکی خوارو، ناوی گوندێکی شارەدێی قادرکەرەمە لە قەزای چەمچەماڵ.
** کۆشکەوە، ناوی گوندێکە لە شارەدێی پێنجوێنە لە قەزای پێنجوێن.
** کۆشکی ناوەڕاست، ناوی گوندێکی شارەدێی قادرکەرەمە لە قەزای چەمچەماڵ.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو

**وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو** یەکێکە لە وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان. 

وەزیرەکەی ئەم وەزارەتە ئێستاکە عەبدولسەتار مەجید قادرە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وێبگەی وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو

پۆل:وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوان

**وەزارەتی رۆشنبیری و لاوان** یەکێکە لە وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان. 

وەزیرەکەی ئەم وەزارەتە ئێستاکە خالید عەبدولڕەحمان ئەحمەدە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)

**وەزارەتی ناوخۆ** یەکێکە لە وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان. 

وەزیرەکەی ئەم وەزارەتە ئێستاکە عەبدولکەریم سوڵتان عەبدوڵڵا (کەریم سنجاری)یە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
دیوانی سەرۆکایەتی ھەرێم (ھەرێمی کوردستان)

**دیوانی سەرۆکایەتی ھەرێم** یەکێکە لە دەمودەزگاکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان. 

سەرۆکی دیوانی سەرۆکایەتی ھەرێمی کوردستان، ئێستا بەڕێز فەوزی هەریری.

## سەرچاوەکان

## ئەمانەش بیبینە
* سەرۆکی ھەرێمی کوردستان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وێبگەی سەرۆکایەتی ھەرێمی کوردستان

پۆل:فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
سەرۆکی دیوانی ئەنجومەنی وەزیران (ھەرێمی کوردستان)

**سەرۆکی دیوانی ئەنجومەنی وەزیران** یەکێکە لە فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان. 

سەرۆکی دیوانی ئەنجومەنی وەزیران، ئێستاکە د. ئومێد سەباحە.

## سەرچاوەکان

پۆل:فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
سکرتێری ئەنجومەنی وەزیران (ھەرێمی کوردستان)

**سکرتێری ئەنجومەنی وەزیران** یەکێکە لە فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان. بەرپرسی ئەم فەرمانگەیە، ئێستاکە ئامانج رەحیمە. 

## سەرچاوەکان

پۆل:فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
دەستەی وەبەرھێنان (ھەرێمی کوردستان)

**دەستەی وەبەرھێنان** یەکێکە لە فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وێبگەی دەستەی وەبەرھێنان

پۆل:فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
فەرمانگەی میدیا و زانیاری (ھەرێمی کوردستان)

**دیوانی میدیا و زانیاری** یەکێکە لە دەمودەزگاکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، کە ھەروەھا وەکوو **وتەبێژى حکومەت** بە ئەژمار دێت. 

بەرپرسی ئەم فەرمانگەیە، ئێستاکە سەفین موحسین دزەییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان

ھەرێمی کوردستان بریتییە لە ٢١ وەزارەت و ١٠ فەرمانگە، کە ناویان لەگەڵ ناوی وەزیرانی ھەنووکەیییان وایە:

## وەزارەتەکان

## فەرمانگەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
تەڤگەری ئازادیی کۆمەڵگەی کوردستان

**تەڤگەری ئازادیی کۆمەڵگای کوردستان** یان **تەڤگەری ئازادی** ڕێکخراوێکی سیاسییە کە لە ساڵی ٢٠١٤ دامەزراوە و باشووری کوردستان و عێراقدا چالاکی دەکات. لە کۆنگرەی سێھەمی تەڤگەری ئازادی تارا حوسێن و سەلام عەبدوڵڵا وەکوو ھاوسەرۆکانی ڕێکخراوەکە ھەڵبژێردران.

## بنەماکانی چالاکی
تەڤگەری ئازادیی کۆمەڵگای کوردستان خۆی وەکوو بزووتنەوەیەکی سیاسی کۆمەڵایەتی دەناسێنێت. تەڤگەری ئازادی دامەزراندنی سیستەمی کۆنفیدراڵی دیموکراتی کۆمەڵگا بە بنەما وەرگرتووەتەوە.

## داخستنی بارەگاکان
لە ساڵی ٢٠١٩دا بارەگاکانی تەڤگەری ئازادی لە شارەکانی سلێمانی، گەرمیان و ڕاپەڕین داخراو. تەڤگەر بەدوای ئەم ڕووداوە، کۆنگرەکانی خۆی لە شارەکانی کەرکووک و خانەقین بەستووەتەوە.

## کۆنگرەکان
* کۆنگرەی سێھەم، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢، بەدرۆشمی «*بە پەروەردە و ڕێکخستن کۆمەڵگای کوردستانێکی ئازاد و عێراقێکی دیموکرات دادەمەزرێنین*»

## سەرۆکەکان
* تارا حوسێن و سەلام عەبدوڵڵا، لە ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢

## ئەمانەش ببینە
* پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان
* کۆما جڤاکێن کوردستان
* بەرەی تێکۆشانی دیموکراسی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی پێشووی تەڤگەری ئازادی کۆمەڵگای کوردستان 

پۆل:تەڤگەری ئازادی کۆمەڵگای کوردستان
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ٢٠١٤
پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان
پۆل:حیزبەکانی عێراق
پۆل:ڕێکخراوە ئاپۆییستەکانی عێراق
پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
پۆل:ئاپۆییزم
پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:پارتە سیاسییەکان لە ھەرێمی کوردستان
پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی عێراق
پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی کوردستان
دیک چەینی

**ڕیچارد بڕوس چەینی** (٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٤١ – ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥) سیاسەتمەدارێکی ئەمریکا بوو و لەنێوان ساڵانی ٢٠٠١ بۆ ٢٠٠٩ وەک جێگری سەرۆکی ئەمریکا کاری کردووە. چەینی بە بەھێزترین جێگری سەرۆک لەمێژووی ئەمریکا لە قەڵەم دراوە. ھەروەھا یەکێکە لەو سیاسەتمەدارانەی کە کەمترین ڕێژەی دڵخوازی ھەبوو لەلایەن خەڵکەوە کە تەنھا ١٣٪ی خەڵک سیاسەتەکانیانی بەدڵ بووە لەوکاتەی جێگری سەرۆکی ئەمریکا بووە.

چەینی لە لینکن، نێبڕاسکا لەدایکبووە، و لە کاسپەر، وایۆمینگ ژیانی بەڕێکردووە. وەکو قوتابی لە زانکۆی یەیڵ و وایۆمینگدا خوێندوویەتی، و بەکالۆریۆسی لە زانستە سیاسیەکانی زانکۆی وایۆمینگ وەرگرتووە. چەینی سەرەتا وەکو یاریدەدەری کۆنگرێسمن ویلیەم ستایگەر کاری کردووە و دواتر لە کابینەکانی سەرۆک نیکسن و فۆڕد خۆی گەیاندۆتە کۆشکی سپی، لەوێشدا بووە بەڕێوبەری ئیداری کۆشکی سپی لەنێوان ساڵانی ١٩٧٥ بۆ ١٩٧٧. لە ساڵی ١٩٧٨دا، چەینی وەک نوێنەری کۆنگرێسی وایۆمینگ ھەڵبژێردرا لە نێوان ساڵانی ١٩٧٩ بۆ ١٩٨٩ لەو پۆستەدا بووە. چەینی لەلایەن سەرۆک ئێچ دەبلیوو بوشەوە وەک وەزیری بەرگری دیاریکرا لەساڵانی ١٩٨٩ بۆ ١٩٩٣. وەک وەزیری بەرگری ڕۆڵێکی گەورەی لە جەنگی کەنداودا ھەبووە.

لە حوزەیرانی ٢٠٠٠دا، چەینی لەلایەن جۆرج بوشەوە وەک جێگری خۆی دیاریکرا لە پارتی کۆماری بۆ ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٠ی سەرۆکایەتی ئەمریکا. لەوێدا توانیان بەسەر کاندیدی سەرۆکایەتی ئەوکات ئاڵ گۆڕ و جۆ لیبەرمان زاڵبن کەوا ڕکابەریان بوون لەسەر پارتی دیموکراتی. دوای ئەوەی بوش لە ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٠٤یشدا سەرکەوت، چەینی ھەر وەک جێگری سەرۆک مایەوە لە پۆستەکەی و ئەمجارە توانیان بەسەر جۆن کێری و جۆن ئێدوارذس سەرکەوتن لە پارتی دیموکراتی.

وەک جێگری سەرۆک، چەینی ڕۆڵێکی گەورەی ھەبوو لە کاردانەوەی کابینەکەی بوش بەرامبەر ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول. ھەروەھا چەینی یەکێک بوو لە پشتگیریکارە سەرەکییەکانی داگیرکردنی عێڕاق، و بەپێی تۆمارەکان دەستی ھەبووە لە داھێنانی جۆرەھا شێوازی ئەشکەنجەدانی دەستگیرکراوان، کە گشت ئەمانەش ڕووبەرووی ڕەخنەی توندی کردووەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مردووانی ٢٠٢٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١
پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
پۆل:سەرۆکی جێبەجێکاری کۆمپانیا وزەبەخشەکانی ئەمریکا
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
مەسۆیی (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **مەسۆیی** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** مەسۆیی، ناوی گوندێکی شارەدێی قەرەداغە لە قەزای قەرەداغ.
** مەسۆ، ناوی گوندێکە لە شارەدێی پێنجوێنە لە قەزای پێنجوێن.
** مەسۆیی بچووک، ناوی گوندێکی شارەدێی سەنگاوە لە قەزای چەمچەماڵ.
** مەسۆیی ڕەحیم، ناوی گوندێکە لە شارەدێی سەنگاوە لە قەزای چەمچەماڵ.
** مەسۆیی بەرگەچ، ناوی گوندێکی شارەدێی سەنگاوە لە قەزای چەمچەماڵ.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
جۆلانە (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **جۆلانە** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** جۆلانە، وارماوا، ناوی گوندێکی شارەدێی قەرەداغە لە قەزای قەرەداغ.

## ئامێر
* **جۆلانە** ئامێرێکە.
* جۆلانە یان دیلانە، ئامێرێکە بۆدانیشتن و پشوو بەکاردێت.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
سارتکە (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **سارتکە** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** سارتکە، وارماوا، ناوی گوندێکی شارەدێی وارماوایە لە قەزای شارەزوور.
** سارتکە، ناوی گوندێکە لە شارستانی سەردەشت لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
** سارتکە، دووکان، ناوی گوندێکە لە شارەدێی دووکانە لە قەزای دووکان.
** سارتکەی سەروو، ناوی گوندێکی شارەدێی سەرکەپکانە لە قەزای ڕانیە.
** سارتکەی خواروو، ناوی گوندێکی شارەدێی سەرکەپکانە لە قەزای ڕانیە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
تۆپخانە (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **تۆپخانە** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** تۆپخانە، دەربەندیخان، ناوی گوندێکی شارەدێی دەربەندیخانە لە قەزای دەربەندیخان.
** تۆپخانە، ئاوەسپی، ناوی گوندێکی شارەدێی خان ڕۆستەمە لە قەزای کفری.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
بناویلە (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **بناویلە** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** بناویلە، مەرگە، ناوی گوندێکی شارەدێی بنگردە لە قەزای دووکان.
** بناویلە، بانە، ناوی گوندێکە لە شارستانی بانە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
** بناویلەی گۆیژە، ناوی گوندێکی شارەدێی سیتەکە لە قەزای شارباژێڕ.
** بناویلەی چوارتا، ناوی گوندێکی شارەدێی چوارتایە لە قەزای دووکان.
** بناویلەی بچووک، ناوی گوندێکە لە شارستانی سەردەشت لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
** بناویلەی گەورە، ناوی گوندێکە لە شارستانی سەردەشت لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
** بناویلەی حاجی مینەی، ناوی گوندێکە لە شارستانی سەردەشت لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
ئاگرە

**ئاگرە** () شارێکە لە لێواری ڕووباری یامونا، دەکەوێتە ویلایەتی ئوتار پرادیش لە ھیندستان. شارەکە  لە شاری لەکنۆ دوورە، کە پایتەختی ویلایەتەکەیە، ٢٠٦ کیلۆمەتریش لە نیودلھییەوە دوورە کە پایتەختی ھیندستانە. ئاگرە یەکێکە لە دیارترین شارەکان لە ویلایەتی ئوتار پرادیش، ٢٤ەمین پڕدانیشتوانترین شارە لە ھیندستان.

ئاگرە یەکێکە لە پڕسەردانیکەرترین شوێنە گەشتیارییەکان لە ھیند، ئەمەش بەبوونی پاشماوەکانی سەردەمی مەغۆل لە ھیند وەک تاج مەحەل، ئاگرە فۆرت وە فاتیحپور سیکری کەھەموویان لە پێڕستی میراتی جیھانیی یوونێسکۆن. ئاگرە لە پاڵ دەلھی و جایپور، یەکێکە لە شارەکانی سێگۆشەی زێڕین کە سێشاری ھاوسنوور و لە پڕگەشتیارترینن شارەکانی ھیندن.

لە مەھابارەتە، ناوچە نوێیەکەی ئاگرە بە ئەگریڤانا ھاتووە کەبەمانای سنووری دارستەکان دێت.ئاگره لە سەردەمی ئەکبەر و جیهانگیر و شاجھان زۆر گرنگ بوو.  ئەم شارە پایتەختی سەردەمی ئەکبەر پادشای گەورەی ئیمپراتۆریەتی موغەکانی هیندستان یان گورکانەکان بووە و لەو سەردەمەدا بووە ناوەندی هونەر و کولتوور و بازرگانی و فێربوونی وڵاتی فراوانی هیندستان.  بۆیە لە ڕابردوودا ئەم شارە ناوی ئەکباراباد بووە. 
## جوگرافیا
ڕووبەری ئاگرا ١٨٠٠ کەسە و ژمارەی دانیشتووانی زیاتر لە ١٤٠٠ هەزار کەسە (لە ساڵی ٢٠٠١).  بەرزییەکەی ١٧١ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە، هەروەها سەبارەت بە کەشوهەوای گشتی شاری ئاگرا دەتوانرێت بڵێین کە لە مانگی تشرینی یەکەم تا مانگی ئازار باشترین کەشوهەوای هەیە و لە هاویندا پلەی گەرما لە نێوان ٢٢ بۆ ٤٥ پلە و لە زستانیشدا لە نێوان ٤ پلەدایە و ٣١ پلە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شار و شارۆچکەکانی ھیندستان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی ئوتار پرادیش
پۆل:ئاگرە
پۆل:ناوچەی ئاگرە
پۆل:شار و شارۆچکەکان لە ناوچەی ئاگرە
پۆل:شارەکانی ئوتار پرادێش
پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان
پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٠٤
کانی ڕەش (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **کانی ڕەش** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** کانی ڕەش، ناوی شارۆچکەیەکی پارێزگای بینگۆلە لە باکوری کوردستان.
** کانی ڕەش، سەرکەپکان، ناوی گوندێکی شارەدێی سەرکەپکانە لە قەزای ڕانیە.
** کانی ڕەش، ھەڵشۆ، ناوی گوندێکی شارەدێی ھەڵشۆیە لە قەزای پشدەر.
** کانی ڕەش، مەھاباد، ناوی گوندێکە لە شارستانی مەھاباد لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان .
** کانی ڕەش، شنۆ، ناوی گوندێکە لە شارستانی شنۆ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
کۆمەڵکوژیی سلێمانی

**کۆمەڵکوژیی سلێمانی** بریتی بوو لە کوشتاری ٨٢ کەس لە خەڵکی شاری سلێمانی، کە لە ٩ی حوزەیرانی ١٩٦٣ بە دەستی لیوای ٢٠ی سوپای بەعسی عێراق ڕووی دا.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمەڵکوژیەکان لە عێراق
پۆل:چەوساندنەوەی کوردان
پۆل:عێراق لە ١٩٦٣
پۆل:کۆمەڵکوژییەکانی کوردەکان
پیران (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **پیران** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** پیران، ناوی شارۆچکەیەکە لە پارێزگای دیاربەکر لە باکوری کوردستان.
** پیران، قەڵادزێ، ناوی گوندێکی شارەدێی قەڵادزێە لە قەزای پشدەر.
** **[[تاڤگەی پیران]]** یان **تاڤگەی [[ڕێژاو]]**، تاڤگەیێکە لە بەشی باکووری ڕۆژئاوایی شاری ڕێژاو لە گوندی ژالکە سەربە قەزای سەرپێڵی زەھاو لە پارێزگای کرماشان

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
دێگە (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

دێگە یەکێکە لە گوندەکانی ناوچەی باڵەکایەتی کە سەر بە ناحیەی سمیلانە لە سنوری قەزای چۆمان

## جوگرافی
* **دێگە** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** دێگە، قەڵادزێ، ناوی گوندێکی شارەدێی قەڵادزێیە لە قەزای پشدەر.
** دێگە، چۆمان، ناوی گوندێکی شارەدێی سمیلانە لە قەزای چۆمان.
** دێگە، سەردەشت، ناوی گوندێکە لە شارستانی سەردەشت لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
چۆمە (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **سندۆڵان** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** چۆمە، ناوی گوندێکی شارەدێی قەسرێیە لە قەزای چۆمان.
** چۆمە، ئیسێوێ، ناوی گوندێکی شارەدێی ئیسێوێیە لە قەزای پشدەر.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
شێخان (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **شێخان** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** شێخان، سەنگەسەر، ناوی گوندێکی شارەدێی سەنگەسەرە لە قەزای پشدەر.
** شێخان، شارۆچکەیەکە سەر بە پارێزگای دھۆک.
** شێخان سورقاوشان، ناوی گوندێکی شارەدێی ئاغجەلەرە لە قەزای چەمچەماڵ.
** شێخان شێخ بزێنی، ناوی گوندێکی شارەدێی ئاغجەلەرە لە قەزای چەمچەماڵ.
** شێخان، مەھاباد، ناوی گوندێکە لە شارستانی مەھاباد لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
** شێخان، پاوە، ناوی گوندێکە لە شارستانی پاوە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
** شێخان، شنۆ، ناوی گوندێکە لە شارستانی شنۆ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
** شێخان (قەزا)، قەزایەکە سەر بە پارێزگای دھۆک.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
بەردەسوور (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **بەردەسوور** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** بەردەسوور، ناوی گوندێکە لە شارستانی سەردەشت لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
** بەردەسوور، کەلار، ناوی گوندێکی شارەدێی کەلارە لە قەزای کەلار.
** بەردەسووری عەلاومھا، ناوی گوندێکی شارەدێی کەلارە لە قەزای کەلار.
** بەردەسوور گوندێک لە شارۆچکەی رۆڤیای پارێزگای دهۆک.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
تورکە (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **تورکە** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** تورکە، ناوی گوندێکی شارەدێی کەلارە لە قەزای کەلار.
** تورکە، تەکیە، ناوی گوندێکی شارەدێی تەکیەی کاکەمەندە لە قەزای چەمچەماڵ.
** تورکەی ڕۆبیتان، ناوی گوندێکی شارەدێی شێخ تەویلە لە قەزای کەلار.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
ھاوبەشیکردنی ماڵ

**ھاوبەشیکردنی ماڵ** () ڕێککەوتنێکە لەنێوان دوو کەس کە ھاوسەرگیرییان نەکردبێت بەڵام بەیەکەوە بژین. زۆرکات ئەم پەیوەندییە لایەنی ڕۆمانسی و سێکسیش لەخۆدەگرێت.

ئەم پەیوەندییە لە دوایین دوو سەدەی ڕابردوو لە وڵاتانی ڕۆژاوا باوبووە، ئەمەش بەتایبەت لەگۆڕینی بیروورا ئەو کۆمەڵگایانە لەبارەی ھاوسەرگیریکردن، ڕۆڵی ڕەگەز و ئایین.

## ڕوانگەی ئایین
زۆرکات بەھۆی جیاوازی ئایین، دوو کەسەکە پەیوەندی ھاوبەشیکردنی ماڵ ھەڵدەبژێرن. ئایین کاریگەری ھەیە لەسەر دروستکردنی پەیوەندی ھاوبەشی ماڵ، بەتایبەت لەو کۆمەڵگایانەی کە ئایین زاڵە بەسەر کۆمەڵگا. ھەندێکجار لەنێو کەپڵەکان بەھۆی ئایین، کۆمەڵگا و خێزان واز لەپەیوەندی ھاوبەشیکردنی ماڵ دەھێنێن، بەتایبەت بەشێکیان واھەست دەکەن ئابڕووی بنەماڵەکەیان دەبەن بەو جۆرە پەیوەندییە. پەیوەندی ھاوبەشیکردنی ماڵ، لە ئەمریکا و ئەو وڵاتانە باوە کە سیستمی سێکولاریزمیان ھەیە. تووێژەران ئەوەیان تێبینیکردووە، بەگۆڕان لە دیمۆگرافیای ئایینی لەشوینەکان ڕێژەی پەیوەندی ھاوبەشیکردنی ماڵی بەرزکردووەتەوە.

ڕوانگە ئاینییەکانیش لەبارەی ئەم پەیوەندییە جیاوازە. بەپێی کڵێسای ڕۆمان کاتۆلیک، پەیوەندی ھاوبەشیکردنی ماڵ ڕێگەپێنەدراوە و دەچێتە بواری پەیوەندی سێکسی ناشەرعی. لەبەرامبەردا کڵێسای ئینگلتەڕا پێشوازی لەم جۆرە پەیوەندییە دەکەن و بەدرووستی دەزانن بۆئەوەی دواتر لەڕێگای ئەم پەیوەندییەوە ھاوسەرگیریکردنی کریستیانانە ئەنجامبدەن.

ئەم پەیوەندییە یان پەیوەندی ھاوڕەگەزبازی لە ئیسلام حەرامکراوە و پێی دەڵێن زینا.

ھاوبەشیکردنی ماڵی لەزۆرێک لەوڵاتە موسڵماننشینەکان قەدەغەکراوە بەیاسا لەوانە سعویە، پاکستان، ئەفغانستان، ئێران، کوەیت، مەغریب، عومان، مۆریتانیا، ئیمارات، سودان و یەمەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:خێزان
پۆل:ھاوسەرگیریی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
ھەزارکانی (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **ھەزارکانی** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** ھەزارکانی، ڕزگاری، ناوی گوندێکی شارەدێی ڕزگاریە لە قەزای کەلار.
** ھەزارکانی، سەنگاو، ناوی گوندێکی شارەدێی سەنگاوە لە قەزای چەمچەماڵ.
** ھەزارکانیان، ناوی گوندێکە لە شارستانی دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
تەپەسپی (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **تەپەسپی** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** تەپەسپی، ناوی گوندێکی شارەدێی خان ڕۆستەمە لە قەزای کفری.
** تەپەسپی، قادرکەرەم، ناوی گوندێکی شارەدێی قادرکەرەمە لە قەزای چەمچەماڵ.
** تەپەسپی خواروو، ناوی گوندێکی شارەدێی سەنگاوە لە قەزای چەمچەماڵ.
** تەپەسپی سەروو، ناوی گوندێکی شارەدێی سەنگاوە لە قەزای چەمچەماڵ.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
سەرچنار (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **سەرچنار** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** سەرچنار، نەوجول، ناوی گوندێکی شارەدێی نەوجولە لە قەزای کفری.
** سەرچنار، ئاغجەلەر، ناوی گوندێکی شارەدێی ئاغجەلەرە لە قەزای چەمچەماڵ.

## سەیرانگا
* **سەرچنار** ناوی سەیرانگایەکە.
** سەرچنار، سەیرانگایەکی شاری سلێمانیە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
ژاڵە (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **ژاڵە** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** ژاڵەی دەربەند، ناوی گوندێکی شارەدێی چەمچەماڵە لە قەزای چەمچەماڵ.
** ژاڵەی گەورە، ناوی گوندێکی شارەدێی سەنگاوە لە قەزای چەمچەماڵ.
** ژاڵەی بچووک، ناوی گوندێکی شارەدێی سەنگاوە لە قەزای چەمچەماڵ.
** ژاڵەی کرپچنە، ناوی گوندێکی شارەدێی سەنگاوە لە قەزای چەمچەماڵ.
** ژاڵەی حاجی قادر، ناوی گوندێکی شارەدێی باوەنورە لە قەزای کەلار.
** ژاڵەی سەفەر، ناوی گوندێکی شارەدێی کەلارە لە قەزای کەلار.
** ژاڵەناو، ناوی گوندێکی شارەدێی دەربەندیخانە لە قەزای دەربەندیخان.
** ژاڵەی سەروو، ناوی گوندێکی شارەدێی تانجەرۆیە لە قەزای سلێمانی.
** ژاڵەی خواروو، ناوی گوندێکی شارەدێی تانجەرۆیە لە قەزای سلێمانی.

## درەخت
* **ژاڵە** جۆرە درەختێکە.
** ژاڵە، دارێکی ڕۆخی جەم و ڕووبارە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
ئازادی (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **ئازادی** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** ئازادی، ئاغجەلەر، ناوی گوندێکی شارەدێی ئاغجەلەرە لە قەزای چەمچەماڵ.
** ئازادی، مەیدان، ناوی گوندێکی شارەدێی مەیدانە لە قەزای خانەقین.
** ئازادی، چۆمان، ناوی گوندێکی شارەدێی حاجی ئۆمەرانە لە قەزای چۆمان.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
عەبدولڕەزاق فەیلی

**عەبدولڕەزاق عەزیز میرزا** ناسراو بە **عەبدولڕەزاق فەیلی** (١٩٤٥ - ١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨) سیاسەتوانی کورد و ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بوو.

## ژیان
عەبدولڕەزاق فەیلی، لە ساڵی ١٩٤٥ لەدایک بوو. لە ساڵی ١٩٦١ چالاکیی سیاسیی خۆی لەگەڵ پارتی دیموکراتی کوردستان دەستیپێکردووە. لە ساڵی ١٩٧١ دوو باڵی پارتی دیموکراتی کوردستان یەکیان گرت و یەکێتی لاوانی کوردستان دامەزراو، کە عەبدوڵڕەزاق فەیلی بوو بە ئەندامی سکرێتەریەتی ئەم ڕێکخراوە بە دوای ساڵێکیش بوو بە سکرتێری گشتی یەکێتی لاوانی کوردستان.

عەبدولڕەزاق فەیلی بەدوای شۆڕشی ئەیلول لە ساڵی ١٩٧٥دا ڕۆیشت بۆ وڵاتی سووریا و لە پەیوەندی لەگەڵ جەلال تەڵەبانیدا، وەکوو ئەندامی دەستەی دامەزرێنەر، لە دامەزراندنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بەشدار بوو.

عەبدولڕەزاق فەیلی لە ساڵی ٢٠٠٥دا لە ئیدارەی سلێمانی حکۆمەتی ھەرێمی کوردستاندا بوو بە وەزیری پەیوەندییەکان و ھاوکاری. پاش لەوە لە ساڵی ٢٠٠٩ بوو بە ئەندامی لیژنەی باڵای مەکتەبی ڕێکخستن. لە ساڵی ٢٠١٠دا بەرپرسێتی بەشی پەیوەندییەکانی دەرەوەی لە مەکتەبی پەیوەندییە گشتییەکانی یەکێتی نیشتمانی کوردستان پێ سپێردراو.

## سەرچاوەکان

پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
پۆل:مردووانی ٢٠١٨
خانەکانی شۆڕش

**خانەکانی شۆڕش** () ڕێکخراوێک بوون کە بە گوتەی خۆیان "گەریلای نێو-شار" بوون، لە نێوان ساڵانی ١٩٧٣ تاکو ١٩٩٥ چالاکیان ھەبووە. ئەم رێکخراوە وەک یەکێک لە مەترسیدارترین گروپە چەپڕەوەکان وەسفکراون لەلایەن وەزارەتی ناوخۆی ئەوکاتی ئەڵمانیای ڕۆژاواوە. بە گوتەی ئۆفیسی داواکاری فیدڕاڵی ئەڵمانی، خانەکانی شۆڕش بەرپرس بوونە لە ١٨٦ ھێرشی جۆراوجۆر کە ٤٠ی لە ڕۆژئاوای بەرلیندا ئەنجامدراون.

خانەکانی شۆڕش ناسراون بەوەی دەستیان ھەبووە لە ڕفاندنی فڕۆکەی ئەیر فڕانس بە ھاوکاری بەرەی گەل بۆ ئازادکردنی فەڵەستین و دواتر نیشتنەوەیان لە فڕۆکەخانەی ئێنتەبی وڵاتی ئوگەندا. ئەندامانی بەشداربوو لەو ڕفاندنە بەشێوەیەکی کات مافی پەنابەریان لە وڵاتەکە وەرگرتبوو تاکو دواتر لە ئۆپەراسیۆنی ئێنتەبی کوژران لە ٤ی تەمووزی ١٩٧٦.

## سەرچاوەکان

پۆل:تیرۆری کۆمۆنیست
ھابە

**عەبدولوەھاب بەرغەش حوسێن** ناسراو بە **ھابە** (ماوەی ژیان: ١٩٤٥ لە گەڕەکی پیریادی-شۆریجەی کەرکوک تاوەکوو ١٧ی ئابی ٢٠٠١) مەقامبێژ و گۆرانبیژی دیاری شاری کەرکووکە. ھابە زۆربەی مەقام و گۆرانییەکانی بەزمانی تورکمانی (قۆریات) بوون، بەڵام زۆربەی سەرچاوەکان ئاماژە بەوەدەکەن لەخێزانێکی کورد لەدایکبووە. لە شەستەکان دەستیکرد بە تۆمارکردنی بەرھەمەکانی لەڕێگای کاسێتەوە، لەساڵانی نەوەدەکان ناوبانگێکی باش لە عێڕاق و تورکیا پەیداکرد، ھابە خاوەن سەدان کاسێت و تۆماری دەنگییە. لەگەڵ چەندین ھونەرمەندی ھونەرمەند دانیشتن و کۆنسێرتی کردووە لەوانە مشکۆ، ناسری ڕەزازی، حەمە جەزا، مەرزیە فەریقی و کازم ساھر. لەساڵی ٢٠٠١، ھابە لە بانگێشتێکی ناسر ڕەزازی کۆنسێرتێک لە سلێمانی لەگەڵ ناسر و مەرزیە سازدەکەن، دواتر کە ڕژێمی بەعس بەوەدەزانن کۆنسێرتەکە بۆ پێشمەرگەبووە ئەوا لێپرسینەوە لەگەڵ ھابە دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
پۆل:مردووانی ٢٠٠١
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
حەوت فەرمانڕەواکەی دۆزەخ

لە ئاینی مەسیحییەت لە لێکۆڵینەوەی زانستی شەیتانەکاندا **حەوت فەرمانڕەواکەی دۆزەخ** ئەو حەوت شەیتانە گەورەیەی دۆزەخن. دەکرێت ئەم حەوت فەرمانڕەوایەی دۆزەخ بە پێچەوانەی حەوت گەورەی فریشتەکان سەیر بکرێت.

لە زۆربەی کاتەکاندا ھەریەکێک لە فەرمانڕەواکان بەرامبەری حەوت ھەڵە کوشندەکەیە. بە گشتی ھەر وەک حەوت گەورە فریشتەکان دانانی خشتەیەک قورسە، ئەمەش لەبەر جیاوازی بیر و باوەڕەکان و ڕێبازە جیاکانی ئاینی مەسیحییەت ناوی جیاواز پێشکەش دەکات. ئەمە یەکێک لە خشتە متمانپێکراوەکانە کە پیتەر بینیسفیڵدی یەسووعیی لە ١٥٨٩دا دایناوە.

# ئیبلیس (لوسیفەر): شانازی
# ماممون: چاوچنۆک
# ئەسمۆدیوس: ئارەزوو
# ساتان: تووڕەیی
# بییەڵزەباب (ھەروەھا بە باڵ بانگ دەکرێت): چڵێسی
# لویسان: ئیرەیی
# باڵفێگۆر: لەخۆبایی، و تەمەڵیی

## سەرچاوەکان

پۆل:شەیتانەکان
لوسیفەر

وێنۆک|کەوتنی لوسفەر، لە کێشانی گۆستاف دۆر

**لوسیفەر** (، واتە ڕووناکی هێنەر) (لە lux، lucis, بە واتایی "ڕووناکی"، وە ferre, بە واتایی "ھەڵگر، ھێنەر" دێت) دەستەواژەیەکی ئەستێرەناسیی ڕۆمانییە بۆ "‌ھەسارەی بەیانی"، ھەسارەی ڤینۆسی ڕووناک، ئاماژەیە. وشەی لوسیفەر وەرگێڕانی ڕاستەوخۆی ڕەسەنی ئیغریقییە کە واتە "ھەڵگری بەیانی"، و ھێلیلی عیبری کە واتە "ڕووناکی" ھەمان مانای دزەری ئاگر پرۆمیسیۆسی میتۆلۆژیا ھەڵدەگرێت.

## ئەمەش ببینە
* لوسیفەرێتی

## سەرچاوەکان

* ئینسایکڵۆپیدیای تاریکی (ئەحمەد خالید تۆفیق، سەنەد حەمید رەیکد دەخیل)
* گەڕانی تێکەڵی ڕووناک لە تاریکیدا چۆن لاشە دروست دەکات (توێژەر جۆن فلدرین)
* ئینسایکڵۆپیدیای بەرگەگرتنی غوربا (جەلیل ئەحمەد عەبدوولھادی)

پۆل:شەیتانپەرستی
پۆل:فریشتەی کەوتوو
پۆل:بەرەبەیان
حسێن عارف

**حوسێن عارف عەبدولڕەحمان** (١٩٣٦ لە سلێمانی - ) پارێزەر، ڕۆژنامەنووس و چیرۆکنووسی کوردی خەڵکی باشووری کوردستان و یەکێک لە دامەزرێنەرانی گرووپی ڕوانگە بوو. ئەو یاساناسە و لە خولی یەکەمی پەرلەمانی کوردستان ئەندامی پەرلەمانیش بووە. حسێن عارف ئەندامی یەکێتیی نووسەرانی کورد و سەندیکای ڕۆژنامەنووسانی کوردستانە.

## ئەندامێتی پەرلمان
حسێن عارف وەکوو ئەندامێکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە خولی یەکەمی پەرلەمانی کوردستان ئەندامی پەرلەمانیش بوو. ئەو لە پەرلەمان ئەندامی فراکسیۆنی سەوز بوو و لەنێو لیژنەکانی پەرلەمانیش ئەندامی لیژنەی کاروباری یاسایی بوو. بەدوای ڕووداوەکانی ٣١ی ئاب، حوسێن عارف لەگەڵ چەندین پەرلەمانتاری دیکە دژ بە شەڕی چەکداریی پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بۆ ماوەی زیاتر لە مانگێک لەناو پەرلەمانی کوردستاندا مانییان گرتەوە.

## بەرھەمەکان
* حسێن عارف، شار، بەرگی یەکەم: ١٩٨٦، بەرگی دووھەم: ٢٠٠١؛ سلێمانی.
* حسەین عارف، چای شیرین: سەرجەم چیڕۆکە کورتەکان
* حسێن عارف. گەلە گورگ. چوار چیرۆک. ١٩٨٣.
* حسێن عارف، کۆکتێل، زنجیرەی کتێبی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، ٢٠٠٥؛ ٢٨٦ پ.
* حسەین عارف، تەمەنێک لە بندەستی: ڕووداو و کارەساتەکانەوە، ٢ ب
* حسەین عارف، توێشووی سەفەرێکی سەخت
* حسەین عارف، بیبلیۆگرافیای دوو ساڵەی تەمەنی کاروان ١٩٨٤-١٩٨٢
* حسەین عارف، ئەندێشەی مرۆڤێک
* حسێن عارف، ساڵێک لە تەمەن: بیرەوەری حسێن عارف
* حسەین عارف، شانۆگەری جەنابی جانەوەر
* حسێن عارف، قوتابخانەی شیعری تازە
* حسەین عارف، ھێلانە
* حسەین عارف، کڵافەیەک ژانی تووڕە

### لێکۆڵینەوە
* حسەین عارف، چیڕۆکی ھونەریی کوردی
* حسەین عارف، بیبلیۆگرافیای چیرۆکی کوردی
* حسەین عارف، روانگە و یاران و نەیارانی
* حسەین عارف، لە کۆڕی خەباتا: چیرۆک لە بەرھەمی دوای شۆڕش
* حسەین عارف، نووسینەوەکانم لە بواری رەخنە و لێکۆڵینەوەدا ساڵانی ١٩٨٨-١٩٥٥

## بەستەرە دەرەکییەکان
* تۆڕی میدیایی خەڵک: لە شێرکۆ بێکەسەوە بۆ حسێن عارف: ئێوارە نامەیەک.

## ئەمانەش ببینە
* خەڵاتی حسەین عارف

## سەرچاوەکان

پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦
پۆل:ئەندامانی خولی یەکەمی پەرلەمانی کوردستان-عێراق
مەیدانی تەقسیم

وێنۆک|تەقسیم لەساڵی ١٨٨٠.
وێنۆک|گیزی پاڕک و هۆتێل مارمارا لە مەیدانی تەقسیم.
**مەیدانی تەقسیم** () دەکەوێتە ناوچەی بیئۆغلۆ لە بەشە ئەورووپاییەکەی ئەستەمبوڵ، تورکیا. تەقسیم یەکێکە لەناوچە گەشتیارییەکانی ئەستەمبوڵ بەوەی چەندین ڕێستوورانت، ھۆتێل و دووکان بۆ بازاڕکردن لێیە، زۆرجار بەدڵی ئەستەمبوڵ ناوی دەھێنن، بەھۆی ئەوەی ھێڵی ناوەڕاستی میتڕۆ لەشارەکە دەکەوێتە تەقسیم. مۆنیومێنتی کۆماری (Taksim Cumhuriyet Anıtı) دەکەوێتە تەقسیم.

## سەرچاوەکان
* بەشدارییەکانی ویکیپیدیا ئینگلیزی بۆ وتاری [//en.wikipedia.org/wiki/Taksim_Square Taksim Square]، دوایین سەردانیکردن لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩.

پۆل:گەشتیاری لە ئەستەمبوڵ
پۆل:نژیاروانیی تورکی
پۆل:بێئۆغڵو
یوسرا ڕەجەب

**یوسرا ڕەجەب کەمەر** (١٩٧٧ لە خانەقین - )، سیاسەتوانی ژنی کورد، ئەندامی تەڤگەری ئازادی کۆمەڵگای کوردستان، و پەرلەمانتاری فراکسیۆنی نەوەی نوێ لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە پارێزگای سلێمانیە.

## ژیان
یوسرا ڕەجەب کەمەر لە ساڵی ١٩٧٧ لە شاری خانەقین سەر بە پارێزگای دیالە‌ لە بنەماڵەیەکی کوردی فەیلی لە دایک بوو. لە ساڵی ٢٠٠٢ بڕوانامەی ماستەری یاسای نێودەوڵەتی گشتی لە زانکۆی سلێمانی وەرگرتووە. ئەندامی دامەزراوەی مافی مرۆڤی IWPR لە پارێزگای دیالەیە.
ماوەیەک وەکوو ڕاوێژکاری ئاسایی و وێژە و زمانی عەرەبی لە ڕاگەیاندن کاری کردووەتەوە، و لە ساڵی ٢٠٠٣ لە پرۆگرامێکی تایبەت بە ژنان لە ڕادیۆ تەوار لە سلێمانی بەرھەمی پێشکەش کردووەتەوە. بە دوای ئەوەیش وەکوو مامۆستا لە زانکۆی گەرمیان کار دەکات، و جگە لەمە وەکوو پارێزەر لە سلێمانی و دیالە کاری کردووەتەوە. یوسرا ڕەجەب لە ھەڵبژاردنی پارێزگاکان ساڵی ٢٠٠٩ لە لایەن لیستی گۆڕان کاندیدا بوو.
 
## ئەندامێتیی پەرلمان
یوسرا ڕەجەب ھاوسەرۆکی تەڤگەری ئازادی ھەرێمی گەرمیانە. لە ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠١٨ی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بۆ نوێنەرایەتی پارێزگای سلێمانی لەسەر لیستی نەوەی نوێ (ژمارەی ١٢٠) کاندید بوو و ھەڵبژێردرا. ئیستاش لە پەرلمانی عێراق ئەندامی فراکسیۆنی نەوەی نوێیە.

## ئەمانەش بیبینە
* ڕابوون مەعروف
* سروە یونس عومەر
* سەرکەوت شەمسەدین

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی خانەقین
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:سیاسییەکانی تەڤگەری ئازادی کۆمەڵگای کوردستان
تەقتەق (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **تەقتەق** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** تەقتەق، ئاغجەلەر، ناوی گوندێکی شارەدێی ئاغجەلەرە لە قەزای چەمچەماڵ.
** تەقتەق، ناوی شارەدێیەکە لە قەزای کۆیە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
جەماوەرناسی

**جەماوەرناسی**، **ئاپۆرەناسی**، **حەشیمەتناسی**، **گەلھەناسی**، **دانیشتووناسی** یان **دیمۆگرافی** (بە ئینگلیزی: Demography) بە زانستی خوێندنەوەی ئاماریی جەماوەرەکان، بە تایبەت بوونەوەرەکانی ئینسانی دەوەترێت. وشەی دیمۆ (Demo) لە ڕیشەی یوونانیی کۆنی دێمۆس (δῆμος dēmos) گیڕاوەتەوە و بە مانای مەردم یان جەماوەرە، و پاشگری -گرافی لە ڕێشەی یوونانیی گرافۆ (γράφω graphō) بە واتای نووساندن، شرۆڤە یان پیڤاندن بە کار دێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:دانیشتووناسی
پۆل:جوگرافیای مرۆیی
پۆل:جەماوەرەکانی مرۆڤ
ئیمتیاز عەلی

**ئیمتیاز عەلی** لە دایکبووی ١٦ی حوزەیرانی ١٩٧١. دەرھێنەر، نووسەر و بەرھەمھێنەری فیلمی بۆلیوودە. سەرەتای کارەکانی بە دەرھێنانی بەرنامەی تەلەفزیۆنی دەستیپێکرد، ئیمتیاز کاری دەرھێنانی بۆ بەرنامەکانی ئیمتیحان (Imtehaan)، نەینا (Naina) وە کرکشێترا (Kurukshetra) کردووە. لەساڵی ٢٠٠٥، بۆیەکەمینجار کاری دەرھێنانی بۆ فیلمی سۆچ نا تا کرد، فیلمەکە سەرکەوتوو نەبوو. دواتر بەدەرھینانی فیلمەکانی جەب ھاری مێت سێجەل (٢٠٠٧)، لۆڤ ئاج کەل (٢٠٠٩) وە ڕۆکستار (٢٠١١) ناوبانگی باشی پەیاکرد وەک دەرھێنەری بۆلیوود.

## فیلمۆگرافی

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:زیندووان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلم فەیر
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ھیندی
پۆل:خەڵکی جەمشێدپور
ھەوا مەحەل

وێنۆک|هەوا مەحەل
**ھەوا مەحەل** یان **کۆشکی ھەوا** کۆشکێکە دەکەوێتە باشووری شاری جایپور، ویلایەتی ڕاجستان لە ھیندستان، لە پێکھاتەی لمەبەردی سوور و پەمەیی درووستکراوە. لەساڵی ١٧٩٩، کاری بیناکردن تەواوبووە. ھونەری تەلارسازی ھیندووی ڕاجپوتی و تەلارسازی ئیسلامی لەسەر ھەوا مەحەل ڕەنگیداوەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆشکەکانی جایپور
پۆل:کۆشکەکانی ڕاجستان
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی جایپور
کۆمەڵگەی کەنەدایی بۆ ئەندازیاریی شارستانی

**کۆمەڵگەی کەنەدایی بۆ ئەندازیاریی شارستانی** () ناسراو بە سی ئێس سی ئی  ڕێکخراوێکی پێکھاتوو لە ئەندازیارانی شارستانییە کە لە ساڵی ١٨٧٧دا دامەزراوە. سەرەتا ناوی کۆمەڵگەی کەنەداییی ئەندازیارانی شارستانی بوو و دواتر لە ١٩١٨دا ناوەکەی گۆڕدرا بە کۆمەڵگەی کەنەدایی بۆ ئەندازیاریی شارستانی. ئەم ڕێکخراوە ھەوڵ بۆ پێشخستن و پەرەپێدانی ئەندازیاریی شارستانی دەدات.

## سەرچاوەکان


## ماڵپەڕی فەرمی
ماڵپەڕی سی ئێس سی ئی

پۆل:ڕێکخراوە پیشەییەکان لە کەنەدا
پۆل:ئەندازیاریی شارستانی
فار کرای (زنجیرە کایە)

**فار کڕای** زنجیرە کایەیەکی بینا ھاوێژی یەکەمە کەوا لەلایەن یوبیسۆفتەوە دەردەکرێ. یەکەم کایە بەناوی فار کڕای لە ئازاری ٢٠٠٤دا دەرچوو و لە بڵاوکردنەوەی کڕایتێک بوو. دواتر یوڤیسۆفت کارەکانی دایە دەست یوبیسۆفت مۆنتڕیال. تاکو ئێستا پێنچ کایە لە زنجیرەکەدا ھەن، لەگەڵ سێ کایەی سەربەخۆی تر.

کایەکانی فار کڕای، تەواوکەری جیڕۆکەکانی یەکدی نین، بەڵام ھەموویان لە شێوازی جیھانی کراوەوە و مامەڵەکردن لەگەڵ دوژمنان ھاوبەشیان ھەیە.

کایەکانی فار کڕای بەگشتی سەرکەوتنیان بەدەستھێناوە و پێشوازی باشیان لێکراوە. یوبیسۆفت لە ساڵی ٢٠١٤دا ڕایگەیاند کەوا ژمارەی فرۆشتنەکانی کایەکە ٢٠ میلیۆنی ڕەتداوە.

## کایەکان

* فار کڕای
* *Far Cry Instincts* (2005)
* *Far Cry Instincts: Evolution* (2006)
* *Far Cry Instincts: Predator* (2006)
* *Far Cry Vengeance* (2006)
* *Paradise Lost* (2007)
* *Far Cry 2* (2008)
* *Far Cry 3* (2012)
* *Far Cry 3: Blood Dragon* (2013)
* فار کڕای ٤
* فار کرای پرایمل
* فار کرای ٥
* فاڕ کڕای: کازیوەیەکی نوێ

## سەرچاوەکان

پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ فیلمدا گونجاون
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان گونجێنراون
عەبدولسەلام عارف

وێنۆک|عەبدولسەلام عارف
**عەبدولسەلام عارف** (ماوەی ژیان: ٢١ی ئازاری ١٩٢١ تاکوو ١٣ی نیسانی ١٩٦٦). سەرۆککۆماری عێراق بووە لەماوەی ١٩٦٣ تاکوو ١٩٦٦. عەبدولسەلام عارف یەکێکبووە لەکەسایەتییە کاریگەر و سەردەکردەکانی شۆڕشی ١٤ی تەممووز کە لەئەنجامدا دەسەڵاتی شاھانەی بەریتانی بەسەر عێراقدا نەما. لەساڵی ١٩٦٦، دەکووژرێت بە تێکشانی فڕۆکەکەی. لەدوای مردنی، براکەی عەبدولڕەحمان عارف بوو بە سەرۆککۆماری عێراق.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١
پۆل:مردووانی ١٩٦٦
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی عێراق
پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق
پۆل:خەڵکی بەغدا
فار کرای ٥

**فار کڕای ٥** یارییەکی ڕوانگەی کەسی یەکەمە کە لەلایەن یوبیسۆفت مۆنتڕیال و یۆبیسۆفت تۆرنتۆوە گەشەی پێ دراوە و لەلایەن یوبیسۆفتەوە بۆ ئامێرەکانی ویندۆز، پلەی ستەیشتن ٤ و ئێکس بۆکس وەن بڵاوکرایەوە. یارییەکە دوای یاری فار کڕای ٤ دێت، و دەبێتە پێنجەم یاری لە زنجیرە یارییەکانی فار کرای. ئەم یارییە لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٨دا بڵاوکرایەوە.

چیڕۆکی یارییەکە لە شارۆچکەی ھۆپدا گوزەر دەکات، کە ناوچەیەکی خەیاڵی ویلایەتی مۆنتانایە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. چیڕۆکی سەرەکی یارییەکە باسی بڵاوبوونەوەی توندوتیژی ئایینی دەکات شارۆچکەی ھۆپدا کەوا گرووپێکی توندوتیژی مەسیحی دەستیان بەسەر ناوچەکە داگرتووە بەسەرکردایەتی جۆسێف سید، کە خۆی بە دواھەمین ھەڵبژێردراوی خودا دادەنێت. کەسی یاریکەر بە کەسایەتییەکەوە یاری دەکات کەوا تازە دەگاتە ناوچەکە و ئامانجی ئەوەیە کە سید و شوێنکەوتوانی لەناو ببات. شێوازی یارییەکەش بریتییە لە گەڕان و شەڕکردن لەگەڵ دوژمنان و ئاژەڵی کێوی و چەندین چەکی جۆراوجۆریش لەخۆدەگرێت.

یارییەکە لەسەرەتای ساڵی ٢٠١٧دا ڕاگەیانرا. تیمی یارییەکە ھەڵسابوون بە گەشتکردن بەنێو ویلایەتی مۆنتانا تاکو بتوانن نەخشەی یارییەکە لە نەخشەی ناوچەکە نزیک بخەنەوە. یارییەکە بە زەقی ئیلھامی لە کۆمەڵێک ڕووداوی مێژووی سەردەم وەرگرتەوەم وەک جەنگی سارد و ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول.

یارییەکە پێشوازییەکی ئەرێنی لێکرا لەلایەن ڕەخنەگرانەوە، بەڵام ڕووبەرووی ڕەخنەی زۆربوویەوە چونکە لەگەرمەی گرژی دۆخی سیاسی ئەمریکا بڵاوکرایەوە. یارییەکە بووە سەرچاوەی قازانجێکی گەورە و لەھەتەی یەکەمیدا بای ٣١٠ ملیۆن دۆلاری لێفرۆشرا و بووە خێرا فرۆشترین یاری لە زنجیرەکەدا. یارییەکی تر کەوا تەواوکەری ڕاستەوخۆی ئەم یارییەیە بەناوی فار کرای: کازیوەیەکی نوێ لە ١٥ی فێبرایەتی ٢٠١٩دا بڵاوکرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گەمەکانی ویندۆز
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٨
پۆل:گەمەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان
پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:مشتومڕی یارییە ڤیدیۆییەکان
پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە ئایین
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان
پۆل:کایە بەرزکراوەکانی پلەیستەیشن ٤ پرۆ
پۆل:کایەکانی ستادیا
پۆل:کایەکانی یوبی سۆفت
پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیییانەی لە کەنەدا پەرەیان پێدراوە
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لەسەر مەریخ ڕوودەدەن
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە ناوەڕۆکی یاریکردن کە بەکارھێنەر دروستی کردووە
پۆل:کایە بەرزکراوەکانی ئێکس بۆکس وەن ئێکس
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە جیھان کراوەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە دین