بێڵه‌وار (ناوچە)

وێنۆک|300x300پیکسڵ| گوندی مەیانڕۆ
**بێڵەوار** () یەکێکە لە ناحیەکانی سەر بە ناوەندی شارستانی کرماشان لە پارێزگای کرماشانی ئێران.

## دابەشبوونی کارگێڕی
ناحیەی **بێڵەوار** لە دوو گوند پێکدێت:
* گوندی پشت دەربەند
* گوندی ڕەزاوەر

## دانیشتووان
وێنۆک|300x300پیکسڵ| ناحیەی بێڵەوار
وێنۆک|بنکەی قەڵوز
بەپێی ئاماری ساڵی ٢٠١٥، ژمارەی دانیشتووانی قەزای بێڵەوار ١٧ ھەزار و ٦٩ کەس بووە.
زۆرترین ڕێژەی دانیشتووان لە شارەدێی قەڵا ١١٣٠ کەس و لەگوندی ڕێزینە ٩٥٢ کەسە کەمترین ڕێژەی دانیشتووانیش لە گوندی باقراوانە ٣٦ کەسە خەڵکی ئەم ناوچەیە بە بنزاری کوردیی کەڵھوڕیی بێڵەوار قسە دەکەن.

## ئاھەنگ و بۆنەکان
نەورۆز، شەوچلە (شەوی یەڵدا), نەریتی چەمری (تازییەداری)

## جوگرافیای دەشت
وێنۆک|350x350پیکسڵ| دەشتی بێڵەوار، بناری چیای کورییە زار
دەشتی بێڵەوار ٧٥ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژاوای کرماشانەوە دوورە و ڕووبەرەکەی ٤٢٢ ھەزار و ٣٩٠١ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە. ١٤٠٠ مەتر لەسەر ئاستی دەریاوە بەرزە و تێکڕای بارانبارین ٣٧٠ ملیمەترە.

## ڕیشەی ناوی بێڵەوار
ناوی بێڵەوار لێکدراوی دوو وشەی: (بێڵ) و (وارە). وشەی بێڵ لە کوردی کۆندا بە کانیاوی پڕ لە ئاو (نافورە) گوتراوە. وار واتا شوێن. بێڵەوار واتە شوێنی پڕ لە کانیاوی پڕ لە ئاو. بێڵ لە ناوی دەشتەبێڵ (شنۆ) و شاری ھەردەبێڵ دەبینرێت.

## ھەڵکەوتی جوگرافیا
[وێنۆک|[کوە بلوچ (بلوط)|شاخی بەلۆچ (بەڕوو)]]
[وێنۆک|[کوە آژوان|چیای ئاژوان]]
ھەڵکەوتنی جوگرافیا لە باکوور کولیایی، لە ڕۆژھەڵات دینەوەر و لە باشوور بە پایرەوەند و لە باشووری ڕۆژاوا بە مەیاندەربەند و لە ڕۆژاوا و باکووری ڕۆژاواش بە پارێزگای کوردستان ھاوسنورە.
چیاکانی بریتین لە: باخچە، سیاکەمەر، بەلوچ، زیلو، ئاژوان، کورییەزار. ڕووباری پڕاوی ڕەزاوەر بەم دەشتەدا ڕەتدەبێت. دەشتی بێڵەوار پڕە لە کانی و سەروچاوە. لە نێوانیاندا: سەراوی شا حوسێن و سەراوی کلۆچە و سەراوی چای و چەم داشتی و کانیی ھالەکو و کانیی گڕاو و کانیاوی نوروەخش.

## کشتوکاڵ
[وێنۆک|[سیلوی گندم ڕوستای گندآب|سایلۆی گەنمی گوندی گەنداو]]
بەرھەمە سەرەکییەکانی بێڵەوار بریتین لە گەنم و جۆ و نۆک؛ بەڵام لە ساڵانی ڕابردوودا، بە میکانیزەکردنی ئامێرە کشتوکاڵییەکان، بەرھەمەکانی وەک پەتاتە، تەماتە، گەنمەشامی، تۆوی گوڵەبەڕۆژە و بەرھەمە کشتوکاڵییەکانی دیکەش بەرھەم دەھێنرێن.  گوندەکانی ڕێزین، ڕازیان، سورنی، کەمەرەگڕە، کارێز، چەمەکە و زۆرترین بەرھەمی گەنمیان بەرھەم ھێناوە.
مەجید مەرزبانی خاوەنی ڕیکۆردە لە پارێزگای کرماشان بە بەرھەمھێنانی ١١ تۆن و ٢٠٠ کیلۆ گەنم لە ھەر ھێکتارێکدا.

## ڕەز و باخەوانی
زەوییە بەپیتەکان و ئاوی پێویست، بێڵەواریان کردووە بە یەکێک لە ناوەندەکانی باخداری کرماشان. جۆگە و کارێز و کەناڵە ئاوییە دێرینەکان بەڵگەن وەکو کانیاوی گوندی باقراوا مێژووەکەی دوو ھەزار و ٥٠٠ ساڵە کە لەم ناوچەیەدا باخداری لە مێژە یەکێک بووە لە پیشەی خەڵک، بە جۆرێک ترێی گوندەکانی وەک سماق ورمزان، مەیانڕۆ، بێولان و ھتد بەناوبانگ و تایبەتن.
ھەروەھا دەتوانین باسی سێوی سەرتاخت و باخداری میکانیزەکراو بکەین لە گوندەکانی زەینەدین، جەباراوا و کەمشۆر.

## زیارەتگا و گەشتیاری
### گڵکۆی پیرۆزی ئاغای سەید ساڵح
گڵکۆی ئاغا سەید ساڵح موسەوی دەکەوێتە گوندی وەزملەی بێڵەوار.

### نور وەخش
کانیاوی نوروەخش شوێنێکی جوان و سەرنجڕاکێشە لە دامێنی چیایکورییە زار. ئەم شوێنە لە بیروباوەڕە کۆنەکاندا جێگەی تایبەتی خۆی ھەیە و بە شوێنێکی پیرۆز دادەنرێت.
**کەرەوەست** گوندی گەشتیاریی کەرەم وەست بە ڕەز و باخچە و کانیاوی سازگار، یەکێکە لە شوێنە گەشتیارییەکانی تری ئەم ناوچەیە.

## شوێنەوارە دێرینەکان
وێنۆک|280x280پیکسڵ| گرزێندین
**گردی زێندین** سەر بە سەردەمی سلووقی - ئەشکانە و دەکەوێتە ناحیەی پشت دەربەند، لە لێواری ڕۆژاوای گوندی زێنەدین و ئەم شوێنەوارە لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک یەکێک لە ئاسەوارە نیشتمانییەکانی ئێران بە ژمارەی ٢٤١٣٩ تۆمار کراوە.

**گردی سۆرنی خواروو** دەگەڕێتەوە سەردەمی مس و بەرد - سەردەمی ئاسن و دەکەوێتە گوندی ڕەزاوەر، لە ناوەڕاستی گوندی سۆرنی ژێروو و ئەم شوێنەوارە بە ژمارەی تۆماری ٢٤١٣٣ وەک یەکێک لە ئاسەوارە نیشتمانییەکانی ئێران تۆمار کراوە.
شوێنەوارەکانی تر بریتین لە **: گردی کامەرە گەر**، **گردی مۆشاخان**، **گردی قەیسوەند ١، گردی قەیسوەند ٢، گردی قەیسوەند ٣، گردی قەیسوەند ٤ و گردی قەیسوەند ٥** کە دەگەڕێنەوە بۆ چاخەکانی بەردین و ڕۆژگاری سلوقی و ئەشکانی و ساسانی.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانی کرماشان
پۆل:ناوچەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە