open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مەنفی

**مەنفی** نازناوی **مەلا رەسووڵ کوڕی مەلا مەحمودی بێتووشییە** (؟ - ١٩٢١) شاعیرێکی کوردی شاری کۆیە بوو وە یەکێکە لە شاعیرانی شیعری کلاسیکی کوردی.

## ژیاننامە
باوکی لە بێتووشەوە ھاتووە بۆ کۆیە و لەوێ نیشتەجێ بووە، ئینجا مەلا رەسووڵ لە کۆیە لەدایک بووە، باوکی لە مزگەوتی منارە مەلا بووە، رەسووڵی کوڕی لای ئەو خوێندوویەتی، لە دوای مردنی باوکی جێنشینی ئەو بووە و حوجرەی خوێندنی داناوە و زانستییەکانی ئایینی ئیسلام و زمانی عەرەبی فێری قوتابیان کردووە.

مەنفی زمانی فارسی زانیوە، لەبەر ئەوە لە سەردەمی داگیرکردنی کۆیە لەلایەن ئینگلیزەوە بووە بە وەرگێڕی داگیرکەرە ئینگلیزەکان چونکە ھەندێ لەو ئەفسەرە ئینگلیزانە ڕۆژھەڵاتناس بوون زمانی فارسییان لە کوردی باشتر زانیوە. مەنفی لە بنەماڵەی بێتووشییە، لەو خێزانەدا زانا و شاعیری گەورە ھەڵکەوتوون، لەوانە مەلا عەبدوڵڵای بێتووشی ناودار، شاعیری ئەم ناوە پێوەندی بە کاک مستەفای ھیران "سافی" بووە، نێوانیان خۆش بووە، شیعری بەسەر سافیدا ھەڵداوە. لە ساڵی ١٩١٩ مەنفی کراوە بە بەڕێوەبەری قوتابخانەی سەرەتایی لە کۆیە کە ناوی "ئوولا" واتە"یەکەم" بووە.
مەنفی لە ساڵی ١٩٢١ لە کۆیە کۆچی دواییکردووە و ھەر لەوێش نێژراوە.

## ئەمانەش ببینە
* کەیفی
* جەلی
* حاجی قادری کۆیی
* شێخ ڕەزای تاڵەبانی

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* کتێبی: مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی یەکەم، نووسینی: دکتۆر مارف خەزنەدار. چاپی ٢٠٠٤ هەولێر

پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:مردووانی ١٩٢١
پۆل:شاعیرانی کۆیە
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی شیعری کلاسیکی کوردی
فایەق

**فایەق** ناوی تەواوی **عوسمان کوڕی حاجی ئیسماعیل کوڕی مەلا ئەحمەد کوڕی مەلا فازیلە** (١٨٠٦ - ١٨٨٩) شاعیرێکی کوردی شاری سلێمانی بوو وە یەکێکە لە شاعیرانی شیعری کلاسیکی کوردی.

## ژیاننامە
لە بنجدا بنەماڵەی ناوبراو خەڵکی گوندی دەرگەزێنی ھەمەدانە. ساڵی ١٨٠٦ لە سلێمانی لەدایک بووە. خوێندنی ئاسایی بووە ھەموو قۆناغەکانی لە حوجرە و قوتابخانەی مزگەوت تەواو کردووە. بە فەقێیەتی ھەندێ شوێنی کوردستان گەڕاوە. دوا شوێنی خوێندنی لە ئاوایی تەوێڵەی ھەورامان بووە. خوێندنی مەلایەتی "شەریعەت" و سۆفیزمی "تەریقەت"ی لە لای شێخ عوسمان سیراجەدینی یەکەم لە تەوێڵە تەواو کردووە و مۆڵەتی مەلایەتی و دەروێشی لەو وەرگرتووە و بووە بە سۆفی و موریدی. لە پاشاندا گەڕاوەتەوە سلێمانی و کە خانەقای ئێستا بە ناوی کوڕییەوەیە "خانەقای حاجی مەلا عەلی" وەک پێشنوێژ و مامۆستا و ڕێبەری ڕێگای نەقشبەندی دامەزراوە.

نازناوی شیعری "فایەق" و ھەندێ جاریش "حەزین" بووە، نازناوی ڕێگای عیمادەدین بوو، بەڵام لە ناو خەڵکیدا بە مەلا وەسمان ناسراوە. وەک لە ژیانی دەردەکەوێ ئەم شاعیرە ھەموو ژیانی لە خانەقا بردۆتە سەرو خەریکی زانستییەکانی ئایینی ئیسلام و دانانی پەرتووک بووە بە شێوازی کۆن لە گۆڕەپانی زانستە ئایینییەکاندا. فایەق ژیانێکی ھێمن و لەسەرخۆی بردۆتە سەر و کۆمەڵێک شیعری نایابی پلەبەرزی خستۆتە ناو مێژووی وێژەی کوردییەوە.

لە ساڵی ١٨٨٩ لە سلێمانی کۆچی دواییکردووە و لە خانەقای حاجی مەلا عەلی بە خاک سپێراوە.

## ئەمانەش ببینە
* کەیفی
* جەلی
* حاجی قادری کۆیی
* شێخ ڕەزای تاڵەبانی

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* کتێبی: مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی یەکەم، نووسینی: دکتۆر مارف خەزنەدار. چاپی ٢٠٠٤ هەولێر

پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٩
پۆل:مردووانی ١٨٨٨
پۆل:شاعیرانی کۆیە
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی شیعری کلاسیکی کوردی
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
مەکدۆناڵدز

**مەکدۆناڵدس ** (بە ئینگلیزی: McDonald's) گەورەترین زنجیرە خواردنی خێرای ھەمبەرگەرە لەسەر ئاستی جیھان، نزیکەی ٦٨ میلیۆن کڕیار لە ١١٩ وڵات و ٣٥ ھەزار لقی ھەیە، و لقی سەرەکی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکایە، کۆمپانیاکە لەساڵی ١٩٤٠ وەک ڕێستوڕانتێکی باربێکیو کرایەوە و سەرپەرشتی دەکرا لەلایەن (ڕیچارد و ماوریس مەکدۆناڵد). لە ساڵی ١٩٤٨دا بەرھەمی ڕێستورانتەکەی کرد بە ھەمبەرگەر. دواتر بزنسمانێک بەناوی (ڕەی کڕۆچ) پەیوەندی بە کۆمپانیاکەوە کرد و کۆمپانیاکەی کردە زنجیرە. 

مەکدۆناڵد بەزۆر بەرھەمەکانی (ھەمبەرگەر، چیسبەرگەر، فینگەر، خوارندەوە گازییەکان، میلکشەیک و شیرنەمەنی) پێشکەش بە کڕیارانی دەکات.

کارەکە لە سالی ١٩٤٠ دەستی پێکرد و لەلایەن ھەردوو برا (ڕیچارد و ماوریس مەکدۆناڵد) وە ڕێستورانتەکە لە ویلایەتی کالیفۆڕنیا کرایەوە، لە ساڵی ١٩٨٤دا خزمەتگوزاریی "گەیاندنی خێرا" زیاد کرا بۆ خزمەتگوزارییەکانی مەکدۆناڵدس. یەکەم لۆگۆی مەکدۆناڵد وێنەی چێشتێلێنەرێک بوو کە کڵاوێکی شێوە ھەمبەرگەری لەسەر بوو، دواتر لەساڵی ١٩٦٧، ڕۆناڵد مەکدۆناڵد لۆگۆکەی گۆڕی و کردی بە پیتی "M" ئینگلیزی.

لە ٤ی ئایاری 2013، مەکدۆناڵدس ناوی خرایە نێو ئەو کۆمپانیانەی کە ناوەکەیان پارێزراوە لە دزین.

## لقەکانی جیھان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە
پۆل:کۆمپانیاکان لە تێکڕای پیشەسازیی داو جۆنز
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە
فلاش (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

**فلاش** () درامایەکی ئەمریکی وێژەی سووپەرھیرۆیە  لەلایەن گرێگ بێرلانتی و ئەندرۆ کریسبێرگ و جیوف جۆنزەوە پەرەی پێدراوە و لە کەناڵی سی دەبلیوو پەخش دەکرێت. بنەمای فیلمەکە لەسەر جەستەی باری ئالن لە کارەکتەری کۆمیکەکانی دی سی فلاش دروستکراوە، کە جەنگاوەرێکی تاوانکاری پاڵەوانێکی سەرسوڕهێنەری جلوبەرگی لەبەردایە و هێزی جوڵەی هەیە بە خێرایی سەروو مرۆیی.

وەرزی یەکەمی زنجیرەکە لە ٧ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٤ پەخشکرا .و وەرزت دووەمتشی وادانراوە کە ٦ی ئۆکتۆبەر دەست بە پەخش بکاتەوە.
## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە دروستکراوەکان لەسەر چیرۆکە نەخشێندراوەکانی دی سی کۆمیکس
پۆل:زنجیرە ئەکشنە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕۆز بەرھەمیھێناوە
پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان
پۆل:بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان لە شاری ڤانکۆڤەر وێنەگیراون
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٤
پۆل:زنجیرە ئەکشنییە ئەمریکییەکان
دراکولا

**دراکولا **(بە ئینگلیزی: Dracula) ڕۆمانێکی ترسناکی نووسەری ئێرلەندی (**بڕام ستۆکەر**)ە، دراکولا ئێستا یەکێکە لەو ڕۆمانانەی کە زۆرترین فیلم و زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی لێ دروستکراوە و لە  ڕووی وێژەوە لە زۆربەی پەیمانگا و زانکۆکان سوودی لێوەرگیراوە.

## چیڕۆکی ڕۆمان
چیرۆکی ڕۆمانەکە باس لە کەسایەتییەکی خوێنمژ دەکات، کە لە تڕانسلڤانیایەوە دەڕوات بەرەوە ئینگلتەرا تاکو خوێنی کەسانی تر بمژێ و ئەو نەفرەتییەی سەری بڵاوبکاتەوە، بەڵام کۆمەڵەیەکی بچووک بە سەرکردایەتی پڕۆفیسۆر ئەبراھام ڤان ھێڵسینگ ڕووبەرووی دەبنەوە.

و کارتۆنێکیش دانراوە لەسەری بەناوی ھۆتێل ترانسیلڤانیا باسی دراکولا کان دەکات.
## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
داڤید دێ خیا

**دەیڤد دی خیا **یاریزانێکی پڕۆفشناڵی ئیسپانیە کە وەک **گۆلچی **یاریدەکات لە ئێستادا یاری بۆ یانەی مانچستەر یونایتد و ھەڵبژاردەی ئیسپانیا دەکات.

ئەم یاریزانە لەشاری مەدرید لەدایکبووە، ھەروەھا کاروانی پیشەگەری لەتەمەنی ١٣ ساڵی لە ئەکادیمیای یانەی ئەتلەتیکۆ مەدرید دەست پێکردووە، بەرلەوەی لەساڵی ٢٠٠٩ یەکەم یاری فەرمی لەگەڵ یانەکە ئەنجام بدات و توانی ھەردوو نازناوی یۆرۆپالیگ و جامی سوپەڕی ئەوڕوپا لەساڵی ٢٠١٠ بۆ یانەکەی دەستەبەر بکات. ئاستبەرزیەکەی بووە ھۆی ئەوەی کە یانەی (مانچستەر یونایتد) لەساڵی ٢٠١١ بۆندێکی بەبڕی ١٧٫٨ میلیۆن پاوەند لەگەڵ مۆر بکات.

لەوەتەی پەیوەندی بە یانەی یونایتدەوە کردووە، توانیویەتی زیاد لە ١٠٠ یاری ئەنجام بدا و خولی پرێمەرلیگ بەدەستبێنی لەگەڵ یانەکە، لەساڵی ٢٠١٣ ناوی خرایە نێو لیستی باشترین گۆلچیەکانی جیھان.

دی خیا کاپتنی ھەڵبژاردەی لاوانی ئیسپانیا بوو بۆ خوار تەمەنی ٢١ ساڵ، و توانی جامی نەتەوەکانی ئەوڕوپا لەگەڵ ھەڵبژاردەکە بباتەوە، لەساڵی ٢٠١٤ بانگھێشتی تیمی سەرەکی ھەڵبژاردەی ئیسپانیا کرا بۆ مۆندیالی ٢٠١٤ی بەڕازیل. لە ساڵی ٢٠١٨شدا، بۆ مۆندیالی ئەوساڵەش گۆڵچی سەرەکی ھەڵبژاردەکە بوو.

## ئامارەکانی ژیانی پیشەگەری

### یانە
### [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]]
* خولی ئەورووپا : ٢٠٠٩ - ٢٠١٠
* جامی سووپەری ئەورووپا : ٢٠١٠

### [[مانچستەر یونایتد]]
* پرێمیەرلیگ : ٢٠١٢ - ٢٠١٣
* جامی قەلغان: ٢٠١١، ٢٠١٣

### نێودەوڵەتی
**ئیسپانیا - خوار ١٧ ساڵ**
* جامی نەتەوەکانی ئەوڕوپا بۆ خوار ١٧ ساڵ: ٢٠٠٧
**ئیسپانیا - خوار ٢١ ساڵ**
* جامی نەتەوەکانی ئەوڕوپا بۆ خوار ٢١ ساڵ: ٢٠١١ - ٢٠١٣

### نازناوە تاکەکەسیەکان
* باشترین گۆڵچی جامی نەتەوەکانی ئەوڕوپای خوار ٢١ ساڵ
* بااشترین یاریزانی مانچستەر یونایتد: ٢٠١٤، ٢٠١٣

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەتلەتیکۆ مەدرید
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی مەدرید
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن بی
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا
دەرگا

alt=Large brown wooden entrance door with stone arch at Palácio Nacional da Pena|چەپ|296x296پیکسڵ
**دەرگا** تەنێکی ڕەق، تەخت و جووڵاوە، دەروازەیەکە بۆ ناو شوێنێک، بەتایبەتی بۆ شوێنێکی داخراو، دوو ڕووی ھەیە؛ ڕووی ناوەوە و ڕووی دەرەوە، لە خانووەکان و باڵەخانەکان ھەیە. کەسێک دەتوانێت دەرگایەک بکاتەوە و دای بخات، بۆیە کەسەکە دەتوانێت بەناویدا بچێت بۆ ژوورێک یان شوێنێک. دەرگا لە چەند شتێکی تریشدا دەبینرێت، لە ئۆتۆمۆبیلەکان، قەفەزەکان و ھیتر.

مەبەستەکانی بەکارھێنانی دەرگا:
* بۆ تێپەڕبوونی خەڵک، گیانلەبەران و شتی تر بەناویاندا؛ ھەندێک لە دەرگاکان تەنیا بۆ باری لەناکاون.
* بۆ بە ساردی یان گەرمی ھێشتنەوەی ھەوای ناو شوێنێک، وەکوو دەرگای بەفرگر *(سەلاجە)*.
* بۆ ڕێنەدان لە بینینی لایەکەی تر یان ڕێگریکردن لە ژاوەژاو.
* بۆ ڕێنەدانی کەوتنەخوارەوەی خەڵکی لەناو ئۆتۆمۆبیل یان ئامێرەکانی تری گواستنەوە.
* بۆ داخستنی شوێنێک و ڕێنەدان بە چوونەژوورەوەی خەڵکی؛ لەبەرئەمە زۆربەی دەرگاکان قوفڵیان ھەیە.

## پێشانگا

Borujerd-Iran103-s.jpg
Golestan door.JPG
Outsideofmasjedolnabi9.JPG
2013.Blue.door(2).jpg
Fiat Multipla 600.jpg
Marckolsheim-Casemate 35-3-Porte blindée.jpg


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دەرگاکان
پۆل:جۆرەکانی دەروازەکان
پەنجەرە

[200px|وێنۆک|پەنجەرەی خانووێک لە [ئینگلتەرا]]
**پەنجەرە** بریتییە لە کونێک یان بۆشایییەک لە دیوار یان سەقفی باڵەخانەیەک، ئۆتۆمۆبیلێک، یان پێکھاتەی دیکە، بۆ ڕێگەدانی چوونەژوورەوەی ھەوا و ڕووناکی. ئاسایی پەنجەرەکان چوارچێوەیەکیان ھەیە و پڕدەکرێنەوە بە پارچەی تەختی شووشە. پەنجەرەکان قەبارە و شێوەی جیاوازیان ھەیە، لاکێشەیی، چوارگۆشەیی، بازنەیی یان شێوەی ناڕێک. شووشەی ھەندێک لە پەنجەرەکان ڕەنگکراوە، بەڵام بەشێوەیەکی ئاسایی پەنجەرەکان ڕوونن بۆ ئەوەی بتوانرێ لەناویاندا شت ببینرێت. پەنجەرەکان بەزۆری لە دار، ستیل یان پی ڤی سی دروست دەکرێن.

## جۆرەکانی پەنجەرەکان

## پێشانگا

Doubled window.jpg
Washington DC windows.jpg
TeaHouseWindowInuYama.jpg
Asymmetrische Fenster.JPG
Jalousie2.jpg
The Real Estate Associates (TREA) House.JPG
Bleekman zimmer.jpg
Old House near amin al-Islami Garden - Nishapur - Sunset 8.JPG
Isfahan 1210113 nevit.jpg
Flowers in the window.jpg


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پەنجەرەکان
پۆل:شووشە
پۆل:پێکھاتەکانی بیناسازی
ئەڵبوری

**ئەڵبوری** ، شارێکە لە باشووری ویلایەتی نیو ساوت وێلز لە وڵاتی ئوسترالیا.
ئەم شارە دووهەم شاری بە پیتی ناوچەی ریڤێرینا هەژمار دەکرێ.

## سەرچاوە

* ویکی ئینگلیزی-ئەڵبوری

{{ویلایەت و ناوچەکانی ئوسترالیا

پۆل:ئەڵبوری
پۆل:ناوچە شارییەکانی ئەڵبوری
پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا
پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا
پۆل:ناوچەکانی نیشتەجێبوونی ڕووباری موررای
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٨٣٠
ئارمیداڵ

**ئارمیداڵ**  شارێکە لە ویلایەتی نیو ساوت وێلز لە وڵاتی ئوسترالیا. بە پێی سەرژمێری ٢٠٠٦ ئەم شارە ١٩،٤٨٥ کەس گەلهەی هەبووە.

ئارمیداڵ ناوەندی بەڕێوەبەرایەتی بەرزاییەکانی باکووریە.

## سەرچاوە

پۆل:ئارمیداڵ
پۆل:شارۆچکەکانی نیو ئینگلەند (ئوسترالیا)
پۆل:شارۆچکە زانکۆییەکانی ئوسترالیا
پۆل:شارەکانی نیو ساوت وێلز
پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا
پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:نیو ساوت وێلز
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٨٣٠
بەتۆرست، نیو ساوت وێلز

**بەتۆرست**  شارێکە لە بەرزاییەکانی ناوەندی ویلایەتی نیو ساوت وێلز. ئەم شارە لە ٢٠٠ کیلۆمەتری ڕۆژهەڵاتی شاری سیدنی هەڵکەوتووە.

بەتۆرست کۆنترین شوێنی نیشتەجێ بوونی مرۆڤە کە دوور لە کەنارئاوەکانی ئوسترالیایە.

ئەم شارە بە پێی سەرژمێریەکانی ساڵی ٢٠١١ی ئوسترالیا ٣٣،١١٠ کەس بووە.

## سەرچاوە

پۆل:بەتۆرست، نیو ساوت وێلز
پۆل:شارەکانی نیو ساوت وێلز
پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا
پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:نیو ساوت وێلز
ماریی یەکەمی ئینگلستان

وێنۆک|شێوەی ماری کاری ئانتۆنیس مۆر
**ماریی یەکەمی ئینگلتەرا**() یان **ماری توودۆر** (1516-1558) شاژنی ئینگلستان و کچی ھێنریی ھەشتەم و خوشکە گەورەی ئێلیزابێتی یەکەمی ئینگلتەرایە. ماری ھەتا مردن مناڵی نەبوو و بۆیە دوای مردنی ئێلیزابێتی خوشکی بوو بە شاژنی ئینگلستان. ماری بە پێچەوانەی ئێلیزابێت کاتۆلیک بوو و لەبەر چەوسانەوە و کوشتنی ژمارەیەکی زۆری مەسیحییە پرۆتێستانەکان بە ماریی خوێنینیش ناو براوە.

## سەرچاوەکان
*Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” World Library, Inc. , USA

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پاشا ئینگلیزەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٦
پۆل:مردووانی ١٥٥٨
پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ١٦یەم
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئینگلستان
پۆل:بەخاک سپاردن لە وێستمینستەر ئەبی
پۆل:خەڵکی ئینگلیزی بە ڕەچەڵەک ئیسپانی
تایجۆدای گۆگۆریۆ

پاشا **"تایجۆدای"ی گۆگۆریۆ** (بە هانگۆل: 태조(대)왕، 국조왕؛ بە ھانجا: 太祖(大)王، 國祖王)، لە دایکبووی ساڵی (٤٧ز بۆ ١٦٥ز - ١١٨ ساڵ ژیاوە). وە ماوەی فەرمانڕەواییەکەی لە نێوان ساڵانی (٥٣ز بۆ ١٤٦ز بوو (٩٣ ساڵ فەرمانڕەوایی)). شەشەم فەرمانڕەوای گۆگۆریۆـبوو، لە باشووری سێ شانشینەکەی کۆریا. هەندێک جار بە (**پاشا کوکجۆ**) بانگئەکرا.

## پوختە
تایجۆ نەوەی دووەم پاشای گۆگۆریۆ، یوریـبوو، وە کوڕی کو جاییسا - (재사, 再思) بوو، **جاییسا** سەرۆکی نەتەوەی (کو) بوو لە (کێروو)، یەکێک بوو لە پێنج خانەوادە بەهێزەکەی دادگای شاهانە. دایکیشی خەڵکی بویۆـبوو.

## مردن
لە ٩٤ـەمین ساڵی دەرمانڕەواییدا، برا بچووکی **تایجۆ**، **سوسیۆنگ** تەختی پاشایەتی لێ برد بۆ ئەوەی خۆی ببێتە پاشا چادای. هەرچەندە هیچ ڕاستییەکی زیاتر نەدۆزرایەوە لە سامگووک ساگی، بەڵام لە سامگووک یوسا ئەڵێت چادای زوو فەرمانی کرد بە کوشتنی هەردوو کوڕەکەی پاشا **تایجۆ**، دوای ئەمیش، سیندای بوو بە پاشا.

بەپێی (سامگووک ساگی) و (سامگووک یوسا) **تایجۆ** لەتەمەنی ١١٨ ساڵیدا مردووە، دوای ٩٣ ساڵەی فەرمانڕەواییەکەی، ئەمەش وایکرد کە ببێتە تەمەندرێژترین پاشا لە مێژووی کۆریا، هەروەها دووەمیان لە جیهاندا.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Taejodae of Goguryeo

پۆل:کۆریا
پۆل:ئاسیا
پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا
پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا
پۆل:پاشاکانی گۆگۆریۆ

پۆل:مردووانی ١٦٥
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەم
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١ەم لە ئاسیا
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی دووەم
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٢ەم لە ئاسیا
پۆل:فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ
چادایی گۆگۆریۆ

پاشا **"چادای"ی گۆگۆریۆ** (بە هانگۆل: 차대왕؛ بە ھانجا: 次大王)، لە دایکبووی (٧١ز - ١٦٥ز) بوو، حەوتەم فەرمانڕەوای گۆگۆریۆـبوو، لە باکووری سێ شانشینەکەی کۆریا. ماوەی فەرمانڕەواییەکەی لە نێوان ساڵانی (١٤٦ز - ١٦٥ز) بوو

## پوختە
بەپێی سامگووک ساگی، **چادای** برا بچووکی پاشای پێشوو تایجۆی مەزنـبوو.

لە ماوەیی فەرمانڕەوایی براکەیدا، **چادای** سەرکەوتووانە توانی بەرپەچی هێرشەکانی خانەدانی هانی چین بداتەوە.

## فەرمانڕەوایی
**چادای** بەردەوام بوو لە پتەوکردنی دەسەڵاتەکەی تەنانەت لە دوای چوونەسەرتەختیشی، دوای سێ ساڵ لە فەرمانڕەواییەکەی، فەرمانی کرد بە کوشتنی هەردوو کوڕەکەی **تایجۆ**، وە زۆریشی کرد لە براکەی بۆ ئەوەی خۆی بکوژێت. وە بچووکترین براکەشی ئەچەوساندەوە (دوای سیندای).

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Chadae of Goguryeo

پۆل:کۆریا
پۆل:ئاسیا
پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا
پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا
پۆل:پاشاکانی گۆگۆریۆ

پۆل:مردووانی ١٦٥
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٢ەم لە ئاسیا
پۆل:فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەم
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی دووەم
سیندایی گۆگۆریۆ

پاشا **"سیندای"ی گۆگۆریۆ** (بە هانگۆل: 신대왕؛ بە ھانجا: 新大王)، لە دایکبووی (٨٩ز - ١٧٩ز) بوو، هەشتەم فەرمانڕەوای گۆگۆریۆـبوو، لە باکووری سێ شانشینەکەی کۆریا. ماوەی فەرمانڕەواییەکەی لە نێوان ساڵانی (١٦٥ز - ١٧٩ز) بوو. سامگووک ساگی تۆماریکردووە کە **سیندای** زڕبرای شەشم پاشا تایجۆـیـە، و حەوتەم پاشا چادای. تۆمارەکانی تریش وادەرئەخات کە **سیندای** کوڕی **تایجۆ** یان **چادای** بێت.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:کۆریا
پۆل:ئاسیا
پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا
پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا
پۆل:پاشاکانی گۆگۆریۆ

پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٢ەم لە ئاسیا
پۆل:فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەم
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی دووەم
برۆکن ھیڵ، نیو ساوت وێلز

**برۆکن هیڵ** شارێکە لە ویلایەتی نیو ساوت وێلز لە وڵاتی ئوسترالیا .

## سەرچاوە
* ویکی ئینگلیزی- Broken Hill

پۆل:پرۆکن هیڵ
پۆل:شارەکانی نیو ساوت وێلز
پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا
پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:نیو ساوت وێلز
پۆل:شارۆچکەکانی نیو ساوت وێلز
چارلیز تێرۆن

**چارلیز تێرۆن** یان **شارلیز تێرۆن** (؛ لەدایکبووی ٧ی ئابی ١٩٧٥). خانمەئەکتەر، دەرھێنەر و نمایشکەرێکی ئەفریقای باشووری و ئەمەریکییە. ئەو چەند خەڵاتێکی بەدەستھێناوە، لە نێویاندا یەک جار خەڵاتی ئۆسکار، یەک جار خەڵاتی گۆڵدن گلۆب، ھەروەھا جارێکیش خەڵاتی سکرین ئەکتەرز گیڵد. لە ساڵی ٢٠١٦، لەلایەن گۆڤاری تایم وەک یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتییەکانی جیھان ناوی ھات.

لە چەند فیلمێکی ھۆلیووددا ڕۆڵی سەرەکی بینیووە؛ وەکوو (The Devil's Advocate (١٩٩٧))، (Mighty Joe Young (١٩٩٨))، (The Cider House Rules (١٩٩٩)) و ماکسی شێت: ڕێگای تووڕەیی (٢٠١٥). لە ساڵی ٢٠٠٣، بەھۆی بەشداریکردنی لە فیلمی مۆنستەر (*Monster*)، ستایشی ڕەخەنگرانی وەرگرت، کەدواتر بەھۆی ئەم فیلمەوە خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری لە خەڵاتەکانی ئۆسکار پێدرا، بەمەش بووە یەکەم ئەکتەر لە باشووری ئەفریقا خەڵاتی ئۆسکار بەدەستبھێنێت لە پۆلینی خەڵاتەکانی نواندن.

چارلیز لە فیلمەکانی *North Country* (٢٠٠٥) ھەروەھا *Bombshell* (٢٠١٩) پاڵێوراوکراوەتەوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار لە پۆلینی باشترین خانمەئەکتەر. لە سەرەتای ٢٠٠٠، کۆمپانیای بەرھەمھێنانی فیلمی تایبەت بەخۆی دامەزراند لەژێر ناوی دێنیڤەر و دێلیاھ پرۆدەکشنز. لەم ڕێیەوە ھەندنێ فیلمی بەرھەمھێنا کە خودی خۆی بەشداربوو وەک ئەکتەر، وەک فیلمەکانی *The Burning Plain* (٢٠٠٨)، *Dark Places* (٢٠١٥)، و *Long Shot* (٢٠١٩).

ئەو لە ساڵی ٢٠٠٧، ڕەگەزنامەی ئەمریکی پێدرا، لەگەڵ ئەوەشدا ڕەگەزنامەکەی خۆی وەک کەسێکی ئەفریقای باشووری ھەڵگرت واتە بەردەوامیی پێدا. ئەو لە ئێستادا لە لۆس ئەنجەلۆس دەژی. ناوی چارلیز وەک ئەکتەرێک لە مەرمەرە بەناوبانگەکەی ھۆڵیوود نەخشیندراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی
پۆل:ژنە ئەمریکییە بەرھەمھێنەرەکانی فیلم
پۆل:باشترین خانمەکتەران لە وەرگری خەڵاتی ورچی زیو
پۆل:ژنە مۆدێلە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:كۆچبەرانی ئەفریقای باشوور بۆ ئەمریكا
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری مێ لە ڕۆڵێکی پێشەنگ
ھاری پۆتەر و بەردی فەیلەسوفەکە (کتێب)

**ھاری پۆتەر و بەردی فەیلەسووفەکە** (ئینگلیزی: Harry Potter and the Philosopher's Stone) یەکەمین کتێبی زنجیرەکتێبی ھاری پۆتەرە، لەلایەن جەی کەی ڕۆولینگەوە نووسراوە. لە ساڵی ١٩٩٧ بڵاوبووەتەوە، و لە ٢٠٠١ فیلمێکی سینەمایی لەسەر بەرهەم هات.وەپاشان چەندین فیلمی تر لەسەر ھەمان زنجیرە ڕۆمان بەرھەم ھێنرا.

## چیڕۆک
لەبەرئەوەی ئەوە یەکەمین کتێبە لەو زنجیرەیە بۆیە نووسەر هاتووە بە شێوەیەکی ئەکادیمی و جوان وەسفی ئەکتەرەکانی ناو کتێبەکەی دەکات، چیڕۆکی کتێبەکە باس لە خەڵکانێکی ئاسایی دەکات لە ناوچەیەک، پاشان دەبینن شتی نائاسایی ڕوودەدات لە نێو شەقامەکان و جادوو و جادووگەر دەبینن و زۆر لایان سەیر دەبێت و باوەڕی پێناکەن. لێرە نووسەر وەسفی دوو جیهان دەکات کە کردوویەتی بە جێباسی ڕۆمانەکە، جیهانی خەڵکانی ئاسایی و جیهانی سیحر، پاشان باس لە ئەکتەری سەرەکی نێو ڕۆمانەکە دەکات کە منداڵێکی کوڕە بەناوی (هاری پۆتەر) کە لەلایەن مام و مامۆژنی بەخێودەکرێ، ڕۆژێک لەبەر دەرگای ماڵەوەیان دادەنێن و جادوگەرێکی ڕیش درێژ و سپی تووشی دەبێت.
پاشان خوێنەر لەگەڵ خوێندنەوەی ڕۆمانەکە، ھاری گەورە دەبێت و دەبێت بە کوڕێکی ١١ ساڵان و ژیانێکی ناخۆش لەگەڵ مامۆژنە کینە لە دڵەکەی و مامە ڕەقەکەی و ئامۆزایە مل هوڕەکەی بەناوی (دەدلی) بەسەر دەبات. پاشان پیاوێکی نیوە دێو بەناوی (ڕوبێوس هاگرید) کە ڕیشێکی چڕ و پڕی ڕەشی هەیە بە ماتۆڕێک کە دەفڕێ، ھاری پۆتەر لەو پەژارەیە ڕزگاردەکات، خۆی هاری جادووگەرە و هەستی پێناکات، بەڵام هاگرید دێت ڕزگاری دەکات بەهۆی جادوو و کتێبەکانی پاشان هاری دەنێرێتە قوتابخانە، کە ئەو قوتابخانەیە زۆر باس دەکرێ لە ڕۆمانەکە ئەویش قوتابخانەی ئەکادیمی جادووگەری و فاڵ گرتنەوەی هۆگوارتزە، کە چەندین زانیاری و ماریفەی زێڕین و گەنجینەیی لێ فێر دەبێت تا کۆتایی.
لەو گەشتەدا هاری دوو کەسی تر دەناسێت کە دەبنە باشترین هاوڕێی ئەو (ڕۆناڵد ویزلی) و (هێرماینی گرەینجەر) کە ئەو دووانە کاراکتەری زۆر جیاوازیان هەیە، هێرماینی کە لە جیهانی خەڵکانی ئاسایییەوە هاتووە زۆر زیرەکە، بەڵام کێشەیەکی هەیە کە کوڕان ناتوانن بەیەک جار خۆشییان بوێت، کەچی ڕۆنالد ناسراو بە "ڕۆن" لە خێزانێکی کۆنی سیحربازانەوە هاتووە کە منداڵی شەشەمە لەو خێزانە، مشکێکی هەیە و هەموو شت دەربارەی هاری دەزانێت.
لە ناواخنی ڕۆمانەکە، باس لە دوو بیرۆکە دەکات خۆشەویستی و خۆبەخت کردن، بەڵام هاری لە منداڵییەوە بەبێ خۆشەویستی گەورە دەبێت لەبەر مام و مامۆژن و ئامۆزا ڕەقەکەی کە هیچ لە خۆشەویستی نازانن و هیچ هاوڕێیەکیان نییە.

## فیلم
فیلمێک لە ئەمەریکا لەسەر ئەم ڕۆمانە بەرهەم هات، لە جیهان بینەرێکی زۆری هەبوو و بووە خاوەنی چەندین خەڵات.

## بەستەرەکان
* ھاری پۆتەر (ڕۆمان)
* ھاری پۆتەر (زنجیرە فیلم)
* ھاری پۆتەر (کاراکتەر)
* جەی کەی ڕۆولینگ

## سەرچاوەکان


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کتێبەکانی ھاری پۆتەر
پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٩٧
پۆل:ڕۆمانە بریتانیایییەکان کە کراونەتە فیلم
بەندەری کافس

**بەندەری کافس**  شارێکی ئوسترالیایە کە لە ویلایەتی نیو ساوت وێلز هەڵکەوتووە. 

## وتارە پەیوەندی دارەکان
* شارەکانی ئوسترالیا

## سەرچاوە

پۆل:شارەکانی ئوسترالیا
پۆل:شارە کەناراویەکانی ئوسترالیا
پۆل:شارەکانی نیو ساوت وێلز
پۆل:مید نۆرس کۆست
گەرین

**گەرین** یەکێ لە چیاکانی پارێزگای لوڕستانە، کەوتۆتە دێستانی دەرەحمەی قەزای خوڕەماباد، لە باکوری ڕۆژھەڵاتی شاری خوڕەمابادەوە، ٣٥ کیلۆمەتر لەو شارە دوورە، بەرزایییەکەی ٣٦٤٥ مەترە. سەرچاوەی ڕووباری کەھمان دەکەوێتە ئەو چیایە. گەرین لە باشووردا گەیشتۆتە چیای میش پەروار و بە بەشێک لە زنجیرەچیاکانی زاگرۆس دەژمێردرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کێوەکانی کوردستان
پۆل:کێوەکانی ئێران
پۆل:پارێزگای لوڕستان
پۆل:چیاکان
دۆببۆ

**دۆببۆ** شارێکە لە ناوچەی ئۆرانا ی ویلایەتی نیو ساوت وێلز ی وڵاتی ئوسترالیا.

ئەم شارە پڕ گەلهەترین ناوەندی ناوچەی ئۆرانای نیو ساوت وێلزە و دانیشتوانەکە بریتین لە ٤٢١٨٠ کەس.

## سەرچاوە
* ویکی ئینگلیزی-Dubbo

پۆل:دۆببۆ
پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا
پۆل:شارەکانی نیو ساوت وێلز
گاسفۆرد

**گاسفۆرد**  شارێکی سێنترال کۆستی ویلایەتی نیو ساوت وێلز ی وڵاتی ئوسترالیایە، کە لە ٧٦ کیلۆمەتری باکووری ناوەندی بازرگانی سیدنی هەڵکەوتووە. ئەم شارە لە کۆتایی کەناری باکووری بتیزبێن واتێر دایە. دەرگای باکووری پانی ڕووباری هاکسبوری لەم شارە دەڕژێتە کەنداوی برۆکن.

## سەرچاوە

پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا
پۆل:نیو ساوت وێلز
پۆل:شارەکانی نیو ساوت وێلز
پۆل:شارە کەناراویەکانی ئوسترالیا
گوولبۆرن، نیو ساوت وێلز

**گوولبۆرن** شارێکی باشووری تێیبڵلەندی ویلایەتی نیو ساوت وێلزی وڵاتی ئوسترالیایە. لە ١٩٥ کیلۆمەتری (١٢١ مایل)ی شاری سیدنی و ٩٠ کیلۆمەتر (٥٦ مایلی) شاری کانبێرایە.

گەلھەی ئەم شارە بریتیە لە ٢٣،٨٣٥ کەس.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا
پۆل:شارەکانی نیو ساوت وێلز
پۆل:گوولبۆرن
گرافتن، نیو ساوت وێلز

**گرافتن** شارێکی ویلایەتی نیو ساوت وێلز ی وڵاتی ئوسترالیا یە کە لە باکووری ئەم ویلایەتە دایە.

## سەرچاوە
*ویکی ئینگلیزی-Grafton, New South Wales

پۆل:گرافتن، نیو ساوت وێلز
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٥١ لە ئوسترالیا
پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا
پۆل:شارەکانی نیو ساوت وێلز
پۆل:نۆرزێرن ڕیڤێرز
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥١
دەستەی خۆکوژی (فیلم)

**دەستەی خۆکوژی **(بە ئینگلیزی: Suicide Squad) فیلمێکی ئەمریکییە پاڵەوانیە، کارەکتەرانی نێو فیلمەکە لە چیرۆکە نەخشێندراوەکانەوە وەرگیراوان. فیلمەکە کاری نووسینی بۆ کراوە لەلایەن دەیڤد ئایەر، و چەندین ئەستێرەی مەزنی وەک ویل سمیث، جارید لێتۆ و مارگۆت ڕۆبی ڕۆڵیتێدا دەگێڕن.

لە شوباتی ٢٠٠٩، وا دانرابوو کە فیلمێک لەسەر دەستەی خۆکوژی دەربچێت لەلایەن کۆمپانیای وارنەر برەدرزەوە دەر بچێت، لە ئەیلوولی ساڵی ٢٠١٥ دەرھێنەر دەیڤد ئایەر وەک دەرھێنەر و نووسەری فیلمەکە دەستنیشان کرا، فیلمەکە لە ٥ی ئابی ٢٠١٦ کەوتە سینەماکانەوە.

## ئەکتەرەکان
* ویڵ سمیت لەڕۆڵی دێدشۆت: بکوژێکی لێھاتووە
* جارید لێتۆ: لە ڕۆڵی جۆکەر، شەڕانگێزێکی دەستوەشێنە
* ماڕگۆت ڕۆبی لە ڕۆڵی ھارلی کوین، شەڕانگێزێکی سەرشێتە پێشتریش توێژەری کۆمەڵائەتی بووە.
* بێن ئەفلێک: لە ڕۆڵی باتمان، پاڵەوانی شارەکەیە
* جۆێل کینامان لە ڕۆڵی ڕیک فلاگ، ئەفسەرێکی سوپایە
* ڤایۆلا دەیڤس لە ڕۆڵی ئامادا والەر، بەڕێوبەری دەستەکەیە - خانمێکی دەسەڵاتدارە کە بۆ حکومەتی ئەمریکی کار دەکات، بەزۆریش لەگەڵ ھەنێک ھێزی نھێنی بۆ نمونە ھێزەکانی (ئارگس) و (چێکمەیت) کار دەکات.
* کارا دیلێڤنگن لە ڕۆڵی ئێنچانترێس، جادووگەرێکی بەتوانایە
* ئەدێوال ئەکینیۆ ئەگباجێ لە ڕۆڵی کیڵەر کرۆک، شەڕانگێژێکە کەبەھۆی نەخۆشیەکانی پێشسەوە سیفەتی خشۆکەکانی گرتووە.
* جەی ھێرناندز لە ڕۆڵی ئێل دیابلۆ
* ئادام بیچ لە ڕۆڵی سلیپنۆت

جگە لەمانە ھەریەکە لە ئەکتەران سکۆت ئیستوود، کۆمۆن، ئەلێکس مازار و دەیڤد ھاربۆر ناویان لە لیستی ئەکتەرانی فیلمەکە ھاتووە.

## دەرچوون لە سینەما
فیلمەکە لە ڕێکەوتی ٥ی ئابی ٢٠١٦ کەوتە سینەماکانەوە بەشێوازی 3D و ئایماکس.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦
پۆل:فیلمەکانی خەیاڵی زانستیی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە پاڵەوانییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە پاڵەوانییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:دەستەی خۆکوژی (زنجیرە فیلم)
پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٦
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە سووپەرهێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی
پۆل:فیلمی ئەکشنی خەیاڵی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری
پۆل:فیلمە دانراوەکان لە ساڵی ٢٠١٦
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە سووپەرھێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ھۆشیارە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی دیوون ئینتەرتەیمێنت
پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشنت داندراون
پۆل:فیلمە گەورەخراپەکارەکان
پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆرنتۆ وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون
پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنییەکانی دەیەی ٢٠١٠
گریفیس

**گریفیس**  شارەیکە لە ویلایەتی نیو ساوت وێلز ی وڵاتی ئوسترالیا. ئەم شارە لە ڕۆژاوای شاری سیدنی هەڵکەوتووە و گەلهەی بریتیە لە ١٦،١٨٢ کەس.

## سەرچاوە

پۆل:گریفیس، ئوسترالیا
پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا
پۆل:شارەکانی نیو ساوت وێلز
پۆل:شارە داڕێژراوەکانی ئوسترالیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩١٦
جۆکەر (کەسایەتی نەخشێندراو)

**جۆکەر** کەسایەتییەکی خەیاڵییە کە درووستکراوە لەلایەن بیڵ فینگەر، بۆب کەین و جێری ڕۆبنسن کە یەکەم دەرکەوتنی لە یەکێک لە زنجیرە کۆمیکەکانی باتماندا بوو (٢٥ ی ئایاری ١٩٤٠) لە لایەن کۆمیکەکانی دی سیەوە بڵاو دەکرایەوە ئەوکاتە. سەرەتا کارەکتەری جۆکەر وا دانرا بوو کە لەیەکم دەرکەوتنیدا بکوژرێت لە کارتۆنەکە بەڵام دواتر نووسەرانی فیلمەکە ھەستیان بەوە کرد کە دەکرێ پەرە بە کارەکتەرەکەی بدرێت بۆ فیلمەکانی تر. کارەکتەری جۆکەر بەزۆری دژی پاڵەوانی شاری گۆتەم باتمانە.

## جۆکەر لەنێو کۆمیکەکاندا
لە دەرکەوتنەکانی نێو کۆمیکەکاندا، جۆکەر بە کەسێکی لێھاتوو لە تاوانکاری نیشان دەدرێت. مێژووی درووست بوونی جۆکەر چەندەھا چیڕۆکی ھەیە، بەڵام باوترینیان ئەوەیە کە دەکەوێتە ناو تانکیەکی کیمیاوی کە پێستی سپی دەکات و پرچیشی سەوز دەکات و لێوەکانیشی سوورتر دەکات.

جۆکەر ھیچ توانایەکی مرۆڤی نائاسایی نییە، لەجیاتی ئەوە زۆرجار لێھاتوویی خۆی لە کیمیاگەریدا بەکار دێنێت دژ بە دوژمنەکانی لەگەڵ بەکارھێنانی کارتی کۆنکانی کوشندە. ھەروەھا جۆکەر زۆرجار لەگەڵ شەڕانگێزەکانی تری وەکو **[[پەنگوین]] **و** [[دوو ڕووخسار (کەسایەتی)|دوو شێوە]]، **و ھەروەھا دەستەی نایەکسانی ناسراو بە (Injustice League)، یەک دەگرێت.

کۆمیکەکانی ساڵی ١٩٩٠ەکان چیرۆکێکی تر زیاد کردە سەر ژیانی جۆکەر ئەویش بۆ یەکەمجار جۆکەر ئاشقی توێژەرێکی کۆمەڵایەتی پێشووی گەنج بوو دەبێت بەناوی ھارلی کوین، کە دواتر دەبیتە دەستە ڕاستی جۆکەر، کە دواتر لە ساڵی ٢٠١٦ ھەمان کارەکتەر بە شێوەی فیلم دەرکەوت لە ڕۆڵگێڕانی خانمە ئەکتەری بەناو بانگ مارگۆت ڕۆبی بوو.

## دەرکەوتنی ناو فیلم و زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان
کارەکتەری جۆکەر بە یەکێک لە گرینگترین کارەکتەرە خەیاڵییە دروست کراوەکانی نێو کۆمیکەکان دادەنرێت. دەرکەوتنەکانی لە ناو فیلمەکان و زنجیرە تەلەڤزیۆنییەکان بەمشێوەیە بووە:
* لە ساڵی ١٩٦٦ دا، لە زنجیرە تەلەڤزیۆنی باتمان کارەکتەرەکە بۆ یەکەمجار لەسەر شاشە دەرکەوت کە لەلایەن ئەکتەر سیزار ڕۆمێڕۆوە ڕۆڵەکەی گێڕدراوە.
* لە شاڵی ١٩٨٩ دا، لە فیلمی *Batman* ئەکتەری بەناوبانگ جاک نیکڵسن ڕۆڵی جۆکەری گێڕاوە.
* بەناوبانگترین دەرکەوتنی جۆکەر، کە لە لایەن زۆربەی چاودێران بە باشترین جۆکەر دانراوە، جۆکەری فیلمی سوارچاکی تاریکی  (٢٠٠٨) بوو، کە ئەکتەر ھیث لێجەر ڕۆڵی گێڕابوو، کە دواتر ئەکتەرەکە دەیان خەڵاتی جۆرا و جۆری بۆ ڕۆڵەکەی بردەوە کە تیایاندا خەڵاتی باشترین ئەکتەر لە ھەرسێ خەڵاتی سەرەکی ئۆسکار و گۆڵدن گڵۆب و بافتا، لەگەڵ سەدان خەڵاتی تر بەھۆی سەرکەوتووی ڕۆڵەکەی. 
* لە ساڵی ٢٠١٦ دا، لە فیلمی دەستەی خۆکوژیدا دەرکەوت کە تێیدا، کارەکتەرەکەی بەشێوازێکی و نوێ شێتانەتر دەردەکەوێ، وە ڕۆڵەکەی لەلایەن ئەکتەر و گۆرانیبێژ جارید لێتۆ ڕۆڵەکە دەگێڕدرا.
* لە ٢٠١٩ دا، لە فیلمی جۆکەر واکین فینیکس وەشانێکی جیاوازی بەرجەستەکرد.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم
پۆل:فیلمی ئەکشنی خراپەکار
پۆل:کۆمیکەکانی دی سی سوپەرڤیلاینەکان
پۆل:کارەکتەرەکانی تەلەفیزیۆنی کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:نیهیلیستە خەیاڵیەکان
پۆل:کۆمیکەکانی دی سی گەورەخراپەکارەکان
پۆل:بکوژە خەیاڵیەکانی منداڵان
پۆل:گەورەخراپەکاری نێری کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:کەسایەتییەکانی ناو فیلمەکانی دی سی کۆمیکس
پۆل:گەورەخراپەکارە کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:نیھیلیستە خەیاڵیەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی کایەی ڤیدیۆیی سپایک
ئەندرۆید لۆڵیپۆپ

250px|بێچوارچێوە|چەپ

**ئەندرۆید ٥،٠ "ڵۆڵیپۆپ"** وەشانێکی ئەندرۆیدی سیستەمی کارپێکەری مۆبایلـە، گەشەپێدراوە لەلایەن گووگڵ، بڵاوکرایەوە لەلایەن گووگڵ لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤. وەشانەکانی ڵۆڵیپۆپ بریتی بوون لە وەشانی ٥،٠ و ٥،١،١.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Android Lollipop

پۆل:سیستەمی کارپێکەری مۆبایل
پۆل:ئەندرۆید
پۆل:گووگڵ
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٤
دوانیوەڕۆیەکی تەواو خراپ (فیلم)

**دوانیوەڕۆیەكی تەواو خراپ** فیلمێکی ١٩٧٥ی بەڵگەنامەیی تاوانکارییە لە دەرهێنانی سیدنی لومێت و لە بەرهەمهێنانی مارتین برێگمان و مارتین ئێڵفاند. ئال پاچینۆ، جۆن کازالی، جەیمز برۆدریک، و چارڵز دەرنینگ لە فیلمەکە ڕۆڵدەگێڕن. سینارۆکە لەلایەن فرانک پیرسن نووسراوە و لە وتارێکی گۆڤاری *ڵایف* وەرگیراوە بەناوی "کوڕانی بانکەکە" کە لەلایەن پی. ئێف. کلوج و تۆماس موور نووسراوە.

## كورتەی فیلم
فيلمەكە لەسەر چیڕۆكێكی ڕاستیەوە دروست كراوە، كە باس لە پیاوێك دەكات لە ساڵی ١٩٧٢ هەوڵی دزین دەدات لە بانكێك بۆ ئەوەی پارەی نەشتەرگەری خۆشەویستەكەی بدات، بەڵام دواتر تووشی كێشە دەبێت و چیرۆكەكە بە هەموو وڵاتدا بڵاودەبێتەوە.

## بەشدارانی فیلم
*ئال پاچینۆ
*جۆن كازال
*جەیمس برۆدرێك
*لەینس هێنریكسۆن
*كریس ساراندۆن
*سۆڵی بۆیار

## سەرچاوەكان
*ویكی ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٥
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن
پۆل:فیلمە دزییە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون
پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٧٠
پۆل:فیلمە ئینگلیزییەکانی دەیەی ١٩٧٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی
پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان)
پۆل:فیلمەکان دەربارەی دزینی بانک
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون
پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان کە لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان دروستکراون
زانکۆی گەرمیان

وێنۆک|لۆگۆی زانکۆی گەرمیان
**زانکۆی گەرمیان** (بە ئینگلیزی: University of Garmian, *Garmian University*) یەکێکە لە زانکۆ حکومییەکانی ھەرێمی کوردستان کە لە ساڵی ٢٠١٠دا دامەزراوە. 

## بەشەکان
زانکۆی گەرمیان چوار فاکە‌لتی ھەیە، ئەوانیش:

# فاکە‌ڵتی زانستە‌ مرۆڤایە‌تییە‌کان و وە‌رزش لە‌ خانە‌قین، کە‌ ئە‌ویش حە‌وت بە‌ش لە‌خۆ دە‌گرێت. 
# فاکە‌ڵتی پە‌روە‌ردە‌ لە‌ کە‌لار، 16 بە‌ش لە‌خۆ دە‌گرێت.
# فاکە‌ڵتی کشتوکاڵ لە‌ قە‌زای کفری - ئە‌ویش لە‌ بە‌شی سامانی ئاژە‌ڵ پێک دێت
# کۆلێژی پزیشکیی گەرمیان.

جگە‌ لە‌وانە‌ش زانکۆی گە‌رمیان، خوێندنی ماستە‌ری ھە‌یە‌ لە‌ بواری جوگرافیا و زمانی کوردی. ژمارە‌ی خوێندکارانی زانکۆکە‌ش بۆ ئە‌مساڵی خوێندن نزیکە‌ی 5 ھە‌زار خوێندکار دە‌بێت.

## سەرچاوە
* ماڵپەڕی فەرمی زانکۆی گەرمیان

## پەراوێزەکان

پۆل:زانکۆکانی کوردستان
پۆل:زانکۆکانی عێراق
پۆل:زانکۆ کوردییەکان
زانکۆی پۆلیتەکنیکی دھۆک

**زانکۆی پۆلیتەکنیکی دهۆک** (بە ئینگلیزی: *Duhok Polytechnic University*) یەکێکە لە زانکۆ حکومییەکانی هەرێمی کوردستان کە لە ساڵی ٢٠١٢ دامەزراوە. ئەم زانکۆیە لە ٧ کامپی جیاواز پێکدێت کە ئەوانیش بریتین لە کامپەکانی (دهۆک، ئاکرێ، ئامێدی، بەردەڕەش، زاخۆ، شێخان هەروەها شنگال تا مانگی ٦ی ٢٠١٤ لەلایەن ڕێخراوی داعش داگیرکرا).

## سەرچاوە
* ماڵپەڕی فەرمی زانکۆی پۆلیتەکنیکی دهۆک

پۆل:زانکۆکانی کوردستان
پۆل:زانکۆکانی عێراق
پۆل:زانکۆ کوردییەکان
پاشای کاتژمێر (شەڕانگێزی کۆمیک)

وێنۆک|پاشای کاژێر لە کۆمیکەکاندا

**پاشای کاژێر **کارەکتەرێکی شەڕانگێزی نێو کۆمیکەکانە ، کە لە کۆمیکەکانی کۆمپانیای دیسیەوە دیار دەکەوێت ، سەرەتا لەلایەن بیڵ فینگەرەوە کارەکتەرەکە درووستکرا و دواتر لە تەمووزی ١٩٤٧ بۆیەکەمجار لە کۆمیکەکاندا دەرکەوت.
بەناوبانگترین دەرکەوتنی لە زنجیرەی ئاڕۆو بوو لەساڵی ٢٠١٣ ، کە ئەکتەری زنجیرەی ھەڵاتنی گەورە ، ڕۆبێرت نێپەر رۆڵەکەی گێڕا.

ئەم شەڕانگێزە هیچ توانایەکی نائاسایی نییە تەنها چرکە بە چرکەی کات بەکاردێنێت بۆ ئەنجامدانی کارەکانی و زۆرجار خۆی داوەتە پاڵ دەستەی خۆکوژیش.

[وێنۆک|پاشای کاژێر لەزنجیرەی ئاڕۆو و [فلاش (زنجیرەی تەلەڤزیۆنی) دەردەکەوێ و ئەکتەر ڕۆبێرت نێپەر ڕۆڵەکەی دەبینێ.]]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کارەکتەرەکانی تەلەفیزیۆنی کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:گەورەخراپەکاری نێری کۆمیکەکانی دی سی
کاپتنی سەرما (شەڕانگێزی کۆمیک)

وێنۆک|کاپتنی سەرما لەنێو کۆمیکەکاندا

**کاپتنی سەرما ** ( بە ئینگلیزی Captain Cold)، ناوی ڕاستەقینەی **لیۆنارد سناڕت ،** شەڕانگێزێکی خەیاڵیە کە لە کتێبە کۆمیکە ئەمەریکیەکانی کۆمپانیای (دیسی)دا دەردەکەوێت ، بەزۆری دژی کارەکتەری فلاش کار دەاکت،کارەکتەرەکە لەلایەن (جۆن بڕوم کارماین ئینانتینۆ)ەوە درووستکراو و یەکەم دەرکەوتنیشی دەگەڕێتەوە بۆ تەمووژی ١٩٥٧.

ئەو سەرۆکی تیمی **ڕۆگەکان **- **خراپەکاران**ە ، کە تیمێکی خراپەکارن پێکهاتوو لەچەند شەڕانگێزێکی تر.

لە لیستی وێبسایتی IGNدا ئەم شەڕانگێزە لە پلەی ٢٧ەمدایە لە باشترین شەڕانگێزەکانی کۆمیکدا لەنێو ١٠٠ شەڕانگێزدا.

## مێژووی کارەکتەرەکە
لیۆنارد سناڕت لەلایەن باوکێکی دڵڕەقەوە گەورە کراوە بەم هۆیەوە دەچێت لای باپیری دەژێت ، کە کاری گواستنەوەی ساردەمەنیەکان بوو ، دوای ئەوەی باپیری مرد ، سناڕت بڕیاریدا ڕووبکاتە تاوانکاری و بەومەبەستە لەگەڵ چەند دزێک ڕێکەوت بەمەبەستی دزینی پارە و تاڵانکردنی بانکەکان.
سناڕت هەستی کرد کە پێویستی بە چەکێکی نائاساییە بۆ ڕووبەرووبونەوەی دوژمنەکان وەک فلاش ، دوای گەرانێکی زۆر بابەتێکی بیردۆزی دۆزیەوە کە تیشکی سایکڵۆترۆن توانای ڕاگرتنی خێرایی فلاشی هەیە ، بۆیە هەستا دزەی کردە نێو تاقیگەی ستاڕ و لەوێ چەکێکی دزی کە بۆ ئەم مەبەستە دانرابوو ، دواتر دوای دەستکاریکردنی چەکەکە ، ڕۆژێکیان ڕووبەڕووی پاسەوانێک دەبێتەوە کاتێک چەکەکەی دەتەقێنێت ئەوەی بۆ دەردەکەوێت کە چەکەی زۆر لەوە زیاتر بە‌هێزە کە چاوەڕوانی دەکرد ، بەمشێوەیە سەرکێشیەکان کاپتن لەگەڵ پاڵەوانەکان دەست پێ دەکات.

### دەرکەوتنە بەناوبانگەکان
* لە زنجیرەی فلاشە کۆنەکەدا کە ساڵی ١٩٩٠ەکان پەخش دەکرێت ئەکتەر مایکڵ چامپیۆن ڕۆڵی کاپنی سەرما دەگێڕێت.
* ئەکتەر وێنتوۆرت میلەر ڕۆڵی لیۆنارد سناڕت /کاپتنی سەرما دەگێڕێ  لەزنجیرەی تەلەڤزۆنی فلاش، لەزنجیرەکەدا کاپتن چەکەکەی بەکاردێنێت بۆ ئەوەی ئەو شتانەی دێتە بەردەمی بیانبەستێنێت.و هەروەها خۆی لەگەڵ شەرانگێزێکی تر بەناوی میک ڕۆڕی /**شەپۆلی گەرما **دەکاتە تیمێک لەدژی فلاش.
وێنۆک|کاپتنی سەرما لە زنجیرەی فلاشدا ، وێنوۆرث میلەر

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کارەکتەرەکانی تەلەفیزیۆنی کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:بکوژە خەیاڵییەکان
پۆل:پیاوکوژی خەیاڵی
پۆل:گەورەخراپەکاری نێری کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:باوککوژە خەیاڵییەکان
پۆل:ڕاوچییە بەکرێگیراوە خەیاڵییەکان
مانگا (کۆمیک)

**مانگا** (بە ژاپۆنی:Manga 漫画) نووسینی نەخشێندراوی ژاپۆنین، کە پەیوەندیان بە ستایلێکی بە ناوبانگی سەدەی نۆزدەھەمی ژاپۆنەوە ھەیە. مێژوویەکی درێژ و ئاڵۆزیان لە تابلۆی کۆنی ژاپۆنیشدا ھەیە. لە ژاپۆن، خەڵکی ھەموو جۆرە تەمەنێک **مانگا** دەخوێننەوە. نموونەیەکی ئەم جۆرە زنجیرەیە، زنجیرەی تێنووسی مەرگە، یاخود گینتاما. جۆرەکانی مانگا پێکھاتوون لە (ئەکشن، خەیاڵی زانستی، بیزنس، کۆمیدیا، درامای مێژوویی، سامناک، خۆشەویستی، فەنتازیا، زانستی دروستکراو، وەرزشی، یاری، سێکسواڵیتی، و کۆمەڵایەتی.
[وێنۆک|وشەی «مانگا» نووسراو بە زمانی [ژاپۆنی (کانجی)]]
وێنۆک|کۆمەڵێک پەرتووکی زۆر لە مانگا لەسەر ڕەفەی پەرتووکخانە

## جۆرەکانی مانگا
مانگا لە چەند جۆرێک دیموراگرافیا پێک دێت وەک:
* شۆنن مانگا
* سێینن مانگا
* شۆجۆ مانگا

## سەرچاوەکان
*- لە ویکی ئینگلیزیەوە

پۆل:مانگا
پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:چاندی ژاپۆنی
پۆل:فۆرماتی کۆمیک
پەنگوین (کەسایەتی)

**پەنگوین **یاخود **ئۆسواڵد چێستەرفیڵد کۆبڵپۆت **شەڕانگێزێکی خەیاڵیە کەلەنێو کۆمیکە ئەمەریکیەکان دەردەکەوێ ، لە بەرهەمی کۆمانیای دیسیە.پەنگوین یەکەم دەرکەوتنی لەنێو کۆمیکەکان دەگەڕێتەوە بۆ (کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٤١) کە نووسەران (بۆب کەین و بیڵ فینگەر) درووستیان کرد.
پەنگوین یەکێکە لە سەرسەخترین دوژمنەکان باتمان لە شاری گۆثەمدا.

## ژیاننامەی ئەم کارەکتەرە خەیاڵییە
دوای لەدایکبوونی ناونراوە بەنێوی **ئۆسواڵد کۆبڵپۆت ، **پەنگوین لە قوتابخانەدا گاڵتەی پێکراوە بەهۆی کورتی باڵاکەی و هەبوونی کەپوویەکی هاوشێوەی پەنگوین.پەنگوین دوای مردنی باوکی مامەڵەیەکی توندی لەگەڵ کراوە لەلایەن دایکی و هەمیشە دایکی ڕایسپاردووە کەلەکاتی باراندا چەتری بۆ بگرێت ، پەنگوین خۆشەویستیەکی لە رادەبەدەری بۆ باڵندە هەیە و یەکێک لە وەشانەکانی کۆمیکدا ، دوای مردنی دایکی لەڕێگای باڵندەوە دایکی هەندێک ئەرکی پێدەسپێرێت بۆ ئەوەی ئەنجامیان بدات.

### دەرکەوتنی تیڤی و فیلم
*دەرکەوتنە بەناوبانگاکەی پەنگوین دەگڕێتەوە بۆ ساڵی ۱۹۹۲ کە ئەکتەر (دانی دێڤیتۆ) ڕۆڵەکەی بینی.
[thumb|'''ڕۆبن لۆرد تەیلەر '''کەڕۆڵی ئۆسواڵد کۆبڵپۆت دەبینێ بە گەنجی لە زنجیرە درامای [فۆکس سێرچ لایت پیکچەرز|کەناڵی فۆکس ، گۆثەم.]]
* پەنگوین بەناوبانگترین و باشترین دەرکەوتنی لە زنجیرەی (گۆثەم)ی ساڵی ٢٠١٤ بوو ، کە تیایدا ئەکتەری ئەمەریکی ڕۆبن لۆرد تەیلەر بەشێوەیەکی سەرنجڕاکێش رۆڵە شەڕانگێزەکەی پەنگوین دەگێڕێ.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:جگەرەکێشە خەیاڵییەکان
پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم
پۆل:فیلمی ئەکشنی خراپەکار
پۆل:کارەکتەرەکانی تەلەفیزیۆنی کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:بکوژە خەیاڵییەکان
پۆل:گەورەخراپەکاری نێری کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:کەسایەتییەکانی ناو فیلمەکانی دی سی کۆمیکس
پۆل:ھونەرمەندە جەنگییەکانی دی سی کۆمیکس
پۆل:بۆکسەرە خەیاڵییەکان
پۆل:سەرۆک تاوانە خەیاڵییەکان
ھایی بایکجی

پاشا **"های"** یان **"هەی"**ی بایکجی (بە هانگۆل: 혜왕 یان 헌왕؛ بە ھانجا: 惠王 یان 獻王)، لە دایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٥٩٩ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەواییەکەی کەمبووە لەنێوان ساڵانی (٥٩٨ز بۆ ٥٩٩ز). ٢٨ـەم فەرمانڕەوای بایکجیـبوو. کە یەکێکە لە سێ شانشینەکەی کۆریا. دووەم کوڕی پاشا (سیۆنگ)ـی ٢٦ـەم پاشای بایکجیـبوو.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Hye of Baekje

پۆل:کۆریا
پۆل:ئاسیا
پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا
پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا
پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٦ەم لە ئاسیا
ویدیۆکی بایکجی

پاشا **"ویدیۆک"ی بایکجی** (بە هانگۆل: 위덕왕؛ بە ھانجا: 威德王)، لە دایکبووی (٥٢٥ز - ٥٩٨ز)،  ماوەی فەرمانڕەوایی لەنێوان ساڵانی (٥٥٤ز بۆ ٥٩٨ز) بووە. ٢٧ـەم فەرمانڕەوای بایکجیـبوو. کە یەکێکە لە سێ شانشینەکەی کۆریا. کوڕە گەورەی پاشا (سیۆنگ)ـە. 

## پوختە
لەماوەی فەرمانڕەوایی **سیۆنگ**، بایکجی دەستیکرد بە بەستنی هاوپەیمانی لەگەڵ شانشینی (شیللا) دراوسێی و (گایا) بۆ پەلاماردانی شانشینە بەهێزەکەی باکوور، شانشینی گۆگۆریۆ.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Wideok of Baekje

پۆل:کۆریا
پۆل:ئاسیا
پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا
پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا
پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٦ەم لە ئاسیا
یەکێتیی گایا

**"گایا" یان "کایا"** بریتی بوو لە هەرێمێکی حکومڕانی یەکێتیی کۆری لە ڕووباری ناکدۆنگ، شۆڕ ئەبێتەوە بۆ کۆریای باشوور.

## مێژوو
بەپێی تۆماری ئەفسانەیەک لە سامگووک یوسا کە نووسراوە ئەم کتێبە لە سەدەی ١٣ـیەم، لە ساڵی ٤٢ی زایینی، شەش هێلکە دابەزین لە بەهەشتەوە لەگەڵ نامەیەک کە ئەوان پاشا ئەبن. شەش کوڕ لەدایکبوون لە ماوەی ١٢ ڕۆژ پێگەیشتوون. یەک لەوان ناوی سورۆ. بوو بە پاشای گیمگوان گایا، وە پێنجەکەی تریش ناوچەکانی دێگایا، سیۆنگسانگ گایا، ئارا گایا، گۆریۆنگ گایا، سۆگایا ـیان دامەزراند.

یەکێتیی گایا پەرچە پارچە ئەبێت لەژێر فشاری گۆگۆریۆ لە نێوان ساڵانی (٣٩١ز بۆ ٤١٢ز)، لەگەڵ ئەوەشدا دوایین حکومڕانی **گایا** بەسەربەخۆیی ئەمێنێتەوە تا ئەو کاتەی داگیرئەکرێن لە ٥٦٢ی زایینی لەلایەن شیللا، وەک سزایەک بۆ هاوکاریکردنی بایکجی لە جەنگی ڕووبەڕووبوونەی شیللا.

## چەند وێنەیەکی ئەو سەردەمی

Korea-Gaya_Warrior.jpg|سەربازێکی گایا
PressapochistaA.jpg|تاجی گایا
Pressapochista13.jpg|گۆزەـەکی گایا لە مۆزەخانەی نیشتیمانی کۆریا


## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Gaya confederacy

پۆل:وڵاتانی پێشوو لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
پۆل:وڵاتانی پێشوو لە مێژووی کۆریا
پۆل:یەکێتیی گایا
پۆل:مێژووی کۆریا
پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا
پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا
پۆل:فەرمانڕەوا پێشووەکان لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
سورۆی گیمگوان گایا

[280px|وێنۆک|گۆڕی پاشا سورۆ لە [کیمهایشی.]]

پاشا **"سورۆ"** یان **"سورۆوانگ"ی گایا** (بە هانگۆل: 수로왕؛ بە ھانجا: 首露王)، لە دایکبوونی نادیارە بەڵام لە ١٩٩ زایینیدا مردووە، بە زۆری پێیەووترا **کیم سورۆ**، ئەو دامەزرێنەری ئەفسانەیی و پاشای وڵاتی گیمگوان گایاـبوو لە باشووری-ڕۆژهەڵاتی کۆریا.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Suro of Geumgwan Gaya

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئاسیا
پۆل:کۆریا
پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا
پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا
پۆل:فەرمانڕەواکانی گایا
پۆل:مردووانی ١٩٩
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١ەم لە ئاسیا
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٢ەم لە ئاسیا
خولی ڕەگبیی ئەمریکی

وێنۆک|دیمەنێک لە یاری ڕەگبی

**خولی ڕەگبیی ئەمەریکی **( بە ئینگلیزی NFL یان National Footaball League ) خولێکی وەرزشی پڕۆفیشناڵی ئەمەریکیە.

یەکێکی وەرزشی ڕەگبی لەساڵی ١٩٢٠ دامەزراوە، و ژمارەیەکی پێوانەیی ھەیە لە ئامادەبوونی ھاندەرانی (٦٧،٥٩١) یاریەکە لەنێو یاریگا و یەکێکە لە بەناوبانگترین وەرزشەکانی ئەمەریکا.
## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ئازاد خانەقینی

**ئازاد وەھاب ئەبدوڕەحمان** ناسراو بە **ئازاد خانەقینی** (بە عربی: *آزاد وەھاب عبدالرحمان*) ھونەرمەندی گۆرانیبێژێکی کوردی خەڵکی شاری خانەقین لە بەشی کەڵھورنشین باشووری کوردستانە کە بە زاراوەکانی کەڵھوڕی و سۆرانی گوورانیی خوێندووە.

ئازاد خانەقینی لە ساڵی ١٩٥٨ی زایینی لە گەڕەکی پاڵاوتگەی شاری خانەقین لە دایک بووە. لە ساڵی ١٩٨٠ بوو بە پێشمەرگە و دەستیکرد بە خوێندنی گۆرانیەکانی شۆڕشگیرانە و نەتەوەیی. ئازاد خانەقینی لە ساڵی ٢٠٠٦ی زایینی لە شاری سلێمانی کۆچی دوایی کرد.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## ژێدەر
* ماڵپەڕی یەکیەتی نیشتمانی کوردستان، ژیاننامەی ئازاد خانەقینی

پۆل:خەڵکی خانەقین
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی عێراقی
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨
پۆل:مردووانی ٢٠٠٦
ویکی

**ویکی** () بەو ماڵپەڕانە دەوترێت کە بەکارھێنەرەکان مافی شت نووسین، دەستکاری و سڕینەوەی ناوەڕۆکەکەیان ھەیە.

یەکەمین ویکی لە ساڵی ١٩٩٤ دا دانرا بۆ نووسین لە ویکییەکاندا بە زۆری زمانێکی سادەکراو بەکاردێت کە لە زمانە وێبنووسییەکان ئاسانترە.

## سەرچاوەکان
ویکیی ئینگلیزی؛ ئەیلوولی ٢٠١٥

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ویکییەکان
کۆمیکەکانی دی سی

وێنۆک|لۆگۆی کۆمپانیاکە

**دی سی کۆمیک** (بەئینگلیزی: DC Comics) بریتییە لە کۆمپانیایەکی بڵاو کەرەوەی کۆمیک و فیلمە، و شوێن کەوتەی کۆمپانیای وارنەر برەدرزە، کە یەکێکە لە لقەکانی کۆمپانیای تایم وارنەر.

ئەم کۆمپانیایە یەکێکە لە سەرکەوتووترین کۆمپانیاکانی بڵاوکردنەوەی کۆمیک لەسەر پاڵەوانە بەناوبانگەکانی وەک باتمان، سوپەرمان، وۆندەر ومان، فلاش، ئەکوامان، شازام، گرین ئاڕۆ و ھاوکمان، و شەڕانگێزەکانی وەک جۆکەر، لێکس لووتەر. پەنگوین و ڕائسل غول و دێت سترۆک. ھەروەھا کۆمپانیاکە بەرھەمی دوور لە خەیاڵی تر ھەیە وەک واچمێن (پاسەوانەکان) و ڤی ڤێندیتا و ڤێرتیگۆ.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:چاندی ئەمریکی
پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی بنکەکەیان لە بێربانک، کالیفۆڕنیایە
سووپەرمان

**سوپەرمان** () سوپەر پاڵەوانێکی خەیاڵییە کە لە کۆمیکە ئەمریکییەکان دەردەکەوێت، کارەکتەرەکە لە ساڵی ١٩٣٨ لەلایەن نووسەر جێری سیگڵ و وێنەکێش جۆو شەستەر دروست کراوە، دواتر کارەکتەرە فرۆشرا بە کۆمیکەکانی دی سی و بۆ یەکمجار لە ساڵی ١٩٣٨دا لەناو کۆمیکەکان دەرکەوت. لە ئەنجامدا لە چەندین زنجیرەی ڕادیۆیی، بەرگی ڕۆژنامەکان، بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی، فیلمەکان، و یارییە ڤیدیۆیییەکاندا دەرکەوت.

## چیرۆک
سوپەرمان لە ھەسارەی کریپتۆن لەدایکبووە و ناوی کال-ئێل (Kal-El) بووە. دوو (یان سێ) ساڵ پێش ئەوەی ھەسارەکەی، کریپتۆن، بتەقێتەوە و لەناو بچێت، لەدایکبووە. باوکی، زانا جۆر-ئێل (Jor-El)، خستوویەتییە ناو مووشەکێکەوە کە ئاراستەی ھەسارەی زەوی کردووە و چەند چرکەیەک پێش وێرانبوونی کریپتۆن ھەڵی داوە. باوکی سوپەرمان پێشبینی کردبوو کە کریپتۆن لەسەر لێواری تەقینەوەیە، بەڵام ھیچ کام لە ھاووڵاتیانی باوەڕیان پێ نەکرد؛ بۆیە جۆر-ئێل ویستی کوڕەکەی ڕزگار بکات، ھەروەھا لارا خێزانی و دایکی سوپەرمانیش، بەڵام لارا ڕەتی کردەوە ھاوسەرەکەی بەجێبھێڵێت و مانەوەی لەگەڵیدا ھەڵبژارد (بەو ھیوایەی کە بەم کارەی چانسی ڕزگاربوونی کوڕەکەی لەناو کەشتییە ئاسمانییەکەیدا زیاتر بکات). ھۆکاری ھەڵبژاردنی ھەسارەی زەوی، ھێزی کێشکردنە لاوازەکەی بوو (بە بەراورد بەوەی لەسەر کریپتۆن) و ھەروەھا بەھۆی خۆری زەردەوە کە ڕۆژی زەوی ڕووناک دەکاتەوە.

چارەنووسی سوپەرمانی بچووک بەوە کۆتایی ھات کە لەسەر ھەسارەی زەوی نیشتەوە، بەدیاریکراوی لە شاری سمۆڵڤیڵ، لەوێ لەلایەن جۆناسان کێنت و ھاوسەرەکەی مارسا کێنتەوە دۆزرایەوە و بەخێو کرا. لەگەڵ گەورەبوونیدا، کوڕە بچووکەکە دەستی کرد بە دۆزینەوەی ئەوەی کە خاوەنی توانای سەرووسروشتییە کە لە ھی مرۆڤەکان بەھێزترە. لەو کاتانەی کە خەریکی شەڕکردن نەبوو لەگەڵ خراپەکاراندا، سوپەرمان وەک ڕۆژنامەنووسێک لە ڕۆژنامەی دەیلی پلانێت کاری دەکرد. ئەم کارەی وەک پۆشاکێک بەکاردەھێنا بۆ شاردنەوەی ژیانە دوولایەنەکەی (ئەوی دیکەی)، و ناوی کلارک کێنتی ھەڵگرتبوو و لە شارێکی خەیاڵی ئەمریکیدا دەژیا کە پێی دەوترا «میترۆپۆلیس»

یەکەم و بەھێزترین خۆشەویستیی کلارک کێنت، ھاوکارە ڕۆژنامەنووسەکەی، لۆیس لەین بوو. دوای زنجیرەیەک چیرۆکی خۆشەویستی و ڕاکێشان و ناکۆکی، کلارک کێنت لە زنجیرە نوێیەکانی چیرۆکەکانی سوپەرماندا لەگەڵ خۆشەویستەکەی لۆیس ھاوسەرگیری کرد. سیفات و ڕوخسار و توانایە سەرووسروشتییەکانی سوپەرمان بەدرێژایی ساڵان و لەگەڵ گۆڕانیدا لە چیرۆکی نەخشێندراوەوە بۆ زنجیرەی ڕادیۆیی، پاشان تەلەڤیزیۆنی، فیلمی سینەمایی، کارتۆن و یاری ڤیدیۆیی، گۆڕانکاری و پەرەسەندنی بەسەردا ھاتووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* سوپەرمانی جیلی ئاڵتوونی ، جیلی زیوی  و جیلی ھاوچەرخ  لە بنکەدراوەی کۆمیکەکان
* 
* سوپەرمان لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

پۆل:سووپەرمان
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان
پۆل:چاندی ئەمریکی
پۆل:کارەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:بوونەوەرە بیانییەکانی دی سی کۆمیکس
پۆل:کەسایەتییەکانی دی سی کۆمیکس کە دەتوانن بە خێرایی سەرووسورشتی بجوڵێن
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە چاکبوونەوەی خێرا
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە ھێزێکی سەرووسروشتی
پۆل:سووپەرھیرۆکانی دەرەوەی زەوی دی سی کۆمیکس
پۆل:کەسایەتییەکانی ناو فیلمەکانی دی سی کۆمیکس
پۆل:سووپەرھیرۆکانی دی سی کۆمیکس
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە
پۆل:کۆچبەرە خەیاڵییەکان بۆ ئەمریکا
پۆل:کەسایەتیی زنجیرە فیلمەکان
پۆل:کارەکتەرەکانی تەلەفیزیۆنی کۆمیکەکانی دی سی
لە ھاوڕێیەتی لابراو (فیلم)

**لە ھاوڕێیەتی لابراو** بە ئینگلیزی (Unfriended) فیلمێکی سینەمایی ھۆلیوودە، لە جۆری ترسناک - نھێنی - ھەستبزوێنە لە ٢٠١٤ لە ڤیستیڤاڵی فانتاسیا بۆ یەکەم جار پەخش کراوە و لە ٢٠١٥ش چۆتە سینەماکان.

## چیڕۆک
فیلمەکە باس لە کۆمەڵە ھاوڕێیەکی قوتابخانە دەکات کە بەیەکەوە لە چاتی سکایپ کۆدەبنەوە و قسە لەگەڵ یەکتر دەکەن. بەڵام ئەو رۆژەیان ساڵیادی مردنی ھاوڕێکەیانە، کە ناوی لاورا بوو بەھۆی ئەوەی ڤیدیۆیەکی ئابڕووبەری بڵاوکرابووەوە لەلایەن کەسێکی نەناسراو خۆی دەکوژێت. لەو رۆژەشیان شتێکی سەیر ڕوودەدا ئەویش کە ڕۆحی کچەکە دەچێتەوە سەر ئەکاونتەکەی خۆی و ھەڕەشە لە ھاوڕێکانی دەکا و تۆڵە لە ھەموویان دەکاتەوە، بەوەی کە ئەوان ڤیدیۆکەیان بڵاوکردۆتەوە.

## تایبەتمەندی فیلمەکە
فیلمەکە بەوە ناوی دەرکردووە کە جۆرێکی نوێیە لە فیلم و فیلمی ترسناک، ئەویش بەھۆی ئەوەی تەواوی فیلمەکە لە سکرینی لاپتۆپێکەوە تۆمار کراوە! تەنیا یەک دیمەنی کۆتایی نەبێت کە دەچێتە دەرەوەی سکریینەکە. وە ئەو تەکنیکەش بۆ یەکەم جارە بەکاردێت لە فیلمدا.

## بۆکس ئۆفیس
فیلمەکە لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٥ توانی ٣٢٬٤٨٢٬٠٩٠ میلیۆن دۆلار کۆبکاتەوە لە ناوەخۆ، وە لە وڵاتەکانی تر ٢٦٬٥٥٤٬٨٤٥ میلیۆن دۆلاری کۆکردەوە. کە کۆی گشتی دەکاتە ٥٩٬٠٣٦٬٩٣٥ میلیۆن دۆلار لە کاتێکدا تەنیا ١ میلیۆن دۆلار تێچووی فیلمەکە بووە!
فیلمەکە لە یەکەم رۆژی دەرچوونی توانی ٦٫٨ میلیۆن دۆلار کۆبکاتەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا، وە لە ھەفتەی یەکەمیش داھاتەکەی ١٥٫٨ میلیۆن دۆلار بوو.

## سەرچاوەکان
* [//en.wikipedia.org/wiki/Unfriended ویکی ئینگلیزی]
* ماڵپەڕی IMDb

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەری فەرمی فیلمەکە 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤
پۆل:فیلمە ترسناکەکانی ٢٠١٤
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی سەبارەت بە خۆکوژی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا دانراون
پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە
پۆل:فیلمە جنۆکەییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەربەخۆیییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان کە لە ناوچەی لۆس ئانجلەس لە ویلایەتی کالیفۆرنیا وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمە گرتە دۆزراوەکان
پۆل:فیلمە سەربەخۆیییەکانی ساڵی ٢٠١٤
پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە قسەی ناشرین
پۆل:فیلمە ترسناکەکان بە زمانی ئینگلیزی