open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مارک بەیکەر (سینەماکار)

**مارک بەیکەر** (؛ لەدایکبووی ٨ی نیسانی ١٩٥٩ لەندەن) دەرھێنەرێکی وێنەی جولاوی ئینگلتەرایییە کە بەھۆی کورتە فیلمەکانییەوە چووەتە ڕیزبەندی وەرگرانی خەڵاتی ئۆسکار، دەرھێنەری کورتەفیلمە بەناوبانگەکانی((*The Hill Farm* (1988)و(*The Village* (1993و and *Jolly Roger* (1998 کە دواتر بە زنجیرە کارتۆنێک دروستکرانەوە لەژێڕناوی *[[Peppa Pig]] لە ٢٠٠٤.*

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
فەریدە خەلەف

**فەریدە خەلەف** (لەدایکبووی ١٩٩٥، بەنزیکی) ناوێکی خوازراوی ژنێکی ئێزدییە کە لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن چەکدارانی داعشەوە ڕفێندرابوو و وەک کۆیلە مامەڵە و فرۆشتنی پێکرابوو. فەریدە توانی خۆی لەژێردەست چەکدارانی داعش ڕزگاربکات و بەرەو کەمپێک ڕابکات، دواتر فەریدە کتێبێکی لەبارەی ئەزموونی ژیانی خۆی بڵاوکردەوە لەژێر ناونیشانی *ئەو کچەی لەدەست داعش ڕایکرد*، لە کتێبەکەیدا فەریدە باس لەژیانی خۆی و کچە ئێزدییەکان دەکات لەژێردەستی داعش.

فەریدە لەگوندی کۆچۆ لەنێو چیاکان گەورەبوو. لە ساڵی ٢٠١٤، کاتێک تەمەنی ١٨ ساڵان بوو داعش ھێرشی کردە سەر گوندەکەیان. داعش ھەموو پیاو و کوڕە گەنجەکانی گوندەکەی کووشت، لەنێویشاندا باوک و برا گەورەی فەریدە. ژن و کچەکانیشیان لەنێویاندا فەریدە و ھاوڕێکەی ئەڤین، بەزۆرەملێ لەڕێگای پاسێکەوە برانە شاری ڕەقە لە سووریا، لەوێوە وەک کۆیلەی سێکسی مامەڵەی فرۆشتنیان پێوەکرا. فەریدە لەلایەن خاوەنە داعشییەکەیەوە بەخراپی لێیدەدرێت کە بەمھۆیەوە بینایی بۆچاوێکی لەدەستدەدات ھەروەھا بۆماوەی دوو مانگ نەیتوانیوە لەسەر پێ بڕوات. دوای ماوەیەک، فەریدە توای خۆی بگەیەنێتە یەکێک لە کەمپی پەنابەران. بەمەش خەلەف توانی بگاتەوە لای کۆمەڵگا و ئەندامانی خێزانەکەی کە ڕزگاریانببوو. بەڵام بەھۆی ئەوەی دەستدرێژی سێکسی کرابووە سەر ئەوا لەلایەن خێزانەکەیەوە حاشای لێکرا. دواتر فەریدە خۆی گەیاندە ئەڵمانیا، لەوێوە ھیوای ژیانێکی نوێی بۆدرووستبوو بۆ خوێندن و بوون بە مامۆستای بیرکاری. لە ساڵی ٢٠١٦، کتێبەکەی بڵاوکردەوە کەبەھاوبەشی لەگەڵ نووسەری ئەڵمانی ئەندریا ھۆفمان نووسرا، کتێبەکە پێشوازی ئەرێنی لێکرا. جەیمی بولۆچ کتێبەکەی فەریدەی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی ئینگلیزی.

## سەرچاوەکان

پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢١ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥
پۆل:زیندووان
پۆل:ئێزدییەکانی عێراق
پۆل:ژنانی عێراقی
پۆل:ژنە نووسەرە عێراقییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئێزدییەکانی ئەڵمانیا
پۆل:پەنابەرە عێڕاقییەکان
دەلال خەریۆ

**دەلال خەریۆ** (لەدایکبووی ١٩٩٧) ژنێکی ئێزیدی لە کوردستانی باشوور، لەدوای ڕزگاربوونی لەژێردەستی داعش ڕوویکردە ئەڵمانیا. دەلال لەئێستادا چالاکوانی مافەکانی مرۆڤە.

لە ٣ی ئابی ٢٠١٤، چەکدارانی داعش دەستیان گرت بەسەر گوندەکەی دەلال واتە گوندی خەریۆ، دەلالی تەمەن ١٧ ساڵان ئەوکاتە ماوەی نۆ مانگ ژیانی لەژێردەستی داعش بەسەربرد. دەلال بەزۆر بە نۆ پیاوی داعش بەشوودراوە و بەشێوەی بەردەوام دەستدرێژی سێکسی کراوەتەسەر. دەلال یەکێکبوو لەو ٤٠٠٠ ژن و منداڵانەی کە داعش وەک بارمەتە گرتنی. گوندەکەی دەلال خاپوورکرا، ھەروەھا تەرمی ٥٠٠ کەسیش لەنێو گۆڕێکی بەکۆمەڵ دۆزرایەوە. خێزانەکەی دەلال پەرتەوازەبوون، دایکی برایە سوریا، خووشکە بچووکەکەی ونبووە، وە براکەشی کوژراوە.

بیرەوەرییەکای دەلال بەکتێب نووسرا لەژێرناوی «من وەک کچی ئاگر دەمێنمەوە» (بەئەڵمانی: Ich bleibe eine Tocher des Lichts)، کتێبەکە لە ساڵی ٢٠١٦ لەژێرناوێکی خوازراو بەناوی شیرین لەچاپدرا. لە شووباتی ٢٠١٧، خەڵاتی مافەکانی ژنی لە ٩ەیەمین کۆڕبەندی مافەکانی مرۆڤ و دیموکراسی لە جێنەوا، سوویسرا بردەوە. دواتر دەلال ئەوەی وت کە ئەزموونی لە ئەڵمانیا ناڕەحەتی بووە چونکە خووشک و دایکی لەلای نەبوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧
پۆل:زیندووان
پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢١ەم

پۆل:ژنان لە عێراق
پۆل:ئێزدییەکانی عێراق
پۆل:چالاکوانە عێراقییەکانی مافەکانی مرۆڤ
پۆل:ژنانی عێراقی
پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ
پۆل:ژنە نووسەرە عێراقییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئێزدییەکانی ئەڵمانیا
پۆل:پەنابەرە عێڕاقییەکان
ئاڵا تاڵەبانی

**ئاڵا تەحسین حەبیب تاڵەبانی** (لەدایکبووی ١٩٦٤ لە کەرکووک) کەسایەتی سیاسیی ژنی کورد و سەرکردەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، لەژیانی سێ جار بووەتە ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق.

## سەرەتای ژیان
ئاڵا لە شاری کەرکووک لەدایکبووە، لە زانکۆی سلێمانی خوێندوویەتی و ماستەری لە وێژەی ئینگلیزی لەو زانکۆیە بەدەستھێناوە. ئاڵا خۆیشکەزای جەلال تاڵەبانی، سەرۆککۆماری پێشووی عێراق.

## کار و سیاسەت
لە ساڵی ١٩٨٦ ئاڵا دەبێتە ئەندامی یەکێتیی نیشتمانی کوردستان. ئاڵا کاری مامۆستایەتی و ئەندازیاری لەدەستداوە بەھۆی کوردبوون و ڕەتکردنەوەی بەبەعسی بوون. لە ساڵی ١٩٩١، ئاڵا عێراق جێدەھێڵێت بەھۆی ڕێساکانی سەددام حوسەین لە دژی سیاسەتی کوردی. ئالا لە بەریتانیا دبلۆمای لە زانستە سیاسییەکان لە زانکۆی ئوپسالا بەدەستھێنا.

لەدوای ڕووخانی ڕژێمی سەددام حوسەین، ئالا لەگەڵ چالاکوانی عێراقی زەینەب سوەیج دەگەڕێنەوە عێراق. ئاڵا گرووپێک دادەمەزرێنێت بەناوی یەکێتیی ژنانی کورد (دواتر وەک ڕێکخراوی ژنان بۆ ئازادی عێراق ناسرا). ھەروەھا بووە یەکێک لە ھاودامەزرێنەرانی ئەنجومەنی باڵای خانمانی عێراقی. ئاڵا لەدژی بڕیاری ١٣٧ی ئەنجومەنی کاتی حوکمڕانی عێراقی وەستایەوە، کەئەگەر ئەو یاسایە دەرچووبایە کێشەی بۆ مافەکانی ژنان لە عێراق دروستدەکرد و ڕۆڵی ژنانیان کەمدەکردەوە.

ئاڵا لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک یەکێک لە ئەندامانی ھاوپەیمانی کوردستانی بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی کاتی عێراق ھەڵبژێردرا. لەھەمان ساڵدا، لەھەڵبژاردنی ئەنجموونەی نوێنەرانی عیراق جارێکی دیکە ئەندامییەتی بردەوە. لە ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بۆ ساڵی ٢٠١٠، ئاڵا جارێکی دیکە بوویەوە ئەندام پەرلەمان. دواتریش لە ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بۆ ساڵی ٢٠١٤ بووە یەکەم ژن لە شاری کەرکووک بتوانێت بەدەنگی خەڵک بچێتە پەرلەمانی عێراق. لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقیش وەک نوێنەری یەکێتیی نیشتمانی کوردستان دیاریکرا. دواتر لە ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بۆ ساڵی ٢٠١٨ لەسەر لیستی لیستی ھاوپەیمانی بەغدا خۆی کاندید دەکاتەوە بۆ جاری سێیەم دەبێتەوە ئەندام پەرلەمانی عێراق. دەنگدانەوەی ئاڵا دوور لەلایەنێکی کوردی دەنگدانەوەی بەخۆیدا ھێنا و لەپەڕەی فەیسبووکەکەی ئەوەی ڕاگەیاند کە ئەو خۆی کاندیدکردووە بە پرسکردن بەماڵی تاڵەبانی.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:زیندووان
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
پۆل:ژنە عێراقییەکان لە سیاسەت
پۆل:ژنانی سیاسیی کورد
پۆل:دەرچووانی زانکۆی سلێمانی
پۆل:خەڵکی کەرکووک
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئەپسالا
پۆل:بنەماڵەی تاڵەبانی
پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان
پۆل:سیاسەتمەدارانی سەدەی ٢١ەمی عێراق
پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق
لایلا تریتیکۆڤ

**لایلا تریتیکۆڤ** () (ناوی لەدایکبوون: ئۆلگا (لایلا) تریتیکۆڤا)، بە ڕووسی: Ольга (Ляля) Третьяко́ва، لەدایکبووی ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨ لە مۆسکۆ) ئەندازیار و بەڕێوبەری ڕووسی - ئەمریکییە، کە پێشتر بەڕێوبەری جێبەجێکاری ڕێکخراوی ویکیمیدیا بوو لەماوەی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٦.

لایلا لە مۆسکۆ لەدایکبوو، ھەر لەتەمەنی ھەرزەکاریدابوو کۆچی کرد بەرەو ئەمریکا لەوێ لە ساڵی ١٩٩٩ وەک ئەندازیاری نەرمەواڵە دەستی بەکارکردن کرد لە کالیفۆرنیا. لە ئەمریکا لەچەند کۆمپانیایەک کاری کردووە لەبواری نەرمەواڵە، ھەروەھا کۆمپانیاکی لەبواری بەبازاڕکردنی تەکنەلۆژیا دامەزراند. وەک شارەزایەک پلەی بەڕێوبەری تەکنەلۆژیا و جێگری سەرۆکی ئەندازیاری لە کۆمپانیا سوگەر سی ئار ئێم کاری کرد، ئەمەش بەر لەوەی ببێتە شوێنی سو گاردنر وەک بەڕێوبەری جێبەجێکاری ڕێکخراوی ویکیمیدیا لە ٢٠١٤ کە بەدەنگی ٢٠٠ کەس ھەڵبژێردرا. لە ساڵی ٢٠١٦، لایلا ویکیمیدیای جێھێشت.

## سەرەتای ژیان و خوێندن
باوکی لایلا بیرکاریزان بوو وە دایکیشی فیلمساز. لایلا تەمەنی ١٥ ساڵان بووە، کاتێک کۆچیان کردووە بۆ شاری نیویۆرک، لەوێ لایلا فێری ئینگلیزی بووە لەوکاتەی کاری گارسۆنی کردووە و ھەمان کاتیش لە زانکۆی کالیفۆرنیا دەیخوێند، بەڵام خوێندنی بەجێھێشت بەبێ ئەوەی تەواوی بکات. لایلا گرنگی بە زانست و ھونەری کۆمپیوتەر دەدا و تووێژینەوەی لەبواری خوفێربوونی ئامێرەکان دەکرد.

## کارکردن

لە ساڵی ١٩٩٩، لایلا دەستیکرد بەکارکردن لە کۆمپانیای ئەمریکی سەن مایکرۆسیستەم وەک ئەندازیارێک کە کاری لەسەر جاڤا سێرڤەر دەکرد. دواتر لایلا کۆمپانیای گرۆک دیجیتاڵی دامەزراند، کە کۆمپانیایەکی تەکنەلۆژی بوو لەبواری بازاڕکردنی تەکنەلۆژی کاری دەکرد. دواتر لایلا بووە بەڕێوبەری تەکنەلۆژیا و جێگری سەرۆکی ئەندازیاری لە کۆمپانیا سوگەر سی ئار ئێم. لە ساڵی ٢٠١٢، خەڵاتی زیوی ستیڤی بردەوە لە پۆلینی «ژنەبەڕێوبەری ساڵ لە خزمەتگوزاری بازرگانی - ١١ بۆ ٢٬٥٠٠ کارمەند - لەبواری ڕەقەواڵە و نەرمەواڵەی کۆمپیوتەر». لایلا بەھاوبەشی دانەری چەندین بیرۆکەی داھێنەرانەبووە لە بواری زیرەکی داتای نەخشەیی.

لە ئایاری ٢٠١٤، لایلا بوو بە بەڕێوبەری جێبەجێکاری ڕێکخراوی ویکیمیدیا لەجێگای سو گاردنر. لە ڕۆژی ١ی حوزەیرانی ٢٠١٤ دەستی بەکارکردن کرد. پێش ئەوەی ئەم پۆستە وەربگرێت، لەژیانیدا تەنیا یەکجار دەستکاری ویکیپیدیای کردبوو. لایلا دەستی لەکارکێشایەوە لەئەنجامی ئەو مشتوومڕانەی لەسەر (Knowledge Engine)ی ویکیپیدیا درووستبوو لەگەڵ ستافی پڕۆژەکە. لەگەڵ کۆتا ڕۆژی کارکردنی لە ویکیمیدیا لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٦، ئەوا کاترین مایر شوێنی ئەوی گرتەوە لە ئازاری ٢٠١٦.

لە ١٦ی ئازاری ٢٠١٦، لە کۆڕبەندی ئابووری جیھانی وەک «سەرکردەکانی جیھانی لاوان» بانگێشتکرا. لایلا ئەندامی بۆڕدی ئۆپن ئی دی وە ڕاک سپەیسە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم
ڤیان دەخیل

**ڤیان دەخیل** لەدایکبووی ١٩٧١ لە مووسڵ. ژنە چالاکوان و سیاسیی کوردی ئێزدییە. ئەندامی پێشووی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بوو.

## ناوبانگ
ڤیان لەئاستی جیھانی ناوبانگی دەرکرد، کاتێک لە ٥ی ئابی ٢٠١٤ لەکۆبوونەوەیەکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق داوای بەھاناوەچوونی ئێزدییەکانی کرد بەتایبەت ئەوانەی لەسەر چیای شەنگال گیریاخواردبوو لەبەردەم ھێرشی چەکدارانی داعش. لەکاتی قسەکردنی لەپەرلەمانی عێراق، فرمێسک بەچاوای ڤیان ھاتنە خوارەوە و ئەم دیمەنە کاردانەوەی جیھانیی ھەبوو. قسەکانی ڤیان لە ڕاپۆرتی تۆڕەکانی سی ئێن ئێن و واشننتن پۆست باسکرا.

لەچاوپێکەوتنێکی ئاژانسی فەڕەنسا پرێس، لە ٩ی ئابی ٢٠١٤ ڤیان ئەوەی گوت کە ئەگەر فریاگوزارییەکان بەخێرایی نەگەن بەشوێنی مەبەست ئەوا ئێزدییەکی زیاتر دەمرن -نووسراوەکە بەفەڕەنسی بەمشێوەیە بوو «Il ne reste qu'un ou deux jours pour aider ces gens. Après, il vont commencer à mourir en masse ".

لە ڕۆژی ١٢ی ئابی ٢٠١٤، ڤیان برینداردەبێت کاتێک ھەلیکۆپتەری فریاگوزاری عێراقی تێکدەشکێت لەکاتی گەیاندنی ھاوکاری بۆ ئێزدییەکانی ژێردەستی داعش لە شەنگال. سەرەتا باسی گیان لەدەستدانی ڤیانکرا بەڵام دواتر ڕاگەیەندرا کە ڤیان قاچی شکاوە و شوفێری ھەلیکۆپتەرەکەش گیانی لەدەستداوە.

## خەڵات و ڕێزلێنان
ڤیان دەخیل لەئاستی جیھان و ناوخۆ بەیەکێک لەکەسە گرنگەکان دادەنرێت کە ئازاری ئێزدییەکانی گەیاندە کۆمەڵگای نێودەوڵەتیی. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٤، خەڵاتی ژنی ساڵ و ڕێزلێنانی تایبەتی لە پەرلەمانی عێراقی و تۆڕی ژنانی عێراقی پێدرا. ڤیان لە ٢٠١٤ خەڵاتی پۆلیتکۆڤسکایای پێدرا بۆ «ئەو ئازایەتییەی بۆ بوون بەدەنگی کۆمەڵگای ئێزدییەکان و درووستکردنی کەمپەینی پشتیوانی و پاراستنی ئێزییدەکان و ژنانی دیکەی عێراقی ژێردەستەی داعش، وێڕای بەرەنگاربوونەوەی ئەو مەترسییەی کە وەک ژنێکی سیاسیی ئێزدی ڕووبەڕووی بووەتەوە لە بەرەنگاریکردنی داعش». خەڵاتی ژنی ساڵ و خەڵاتێکی ڕێزلێنانی لە ساڵی ٢٠١٥ لەدوبەی بردەوە. ڤیانن خەڵاتی برونۆ کریسکی بۆ خزمتەکردنی مافەکانی مرۆڤ لە ڤیەننا بردەوە. لە ساڵی ٢٠١٦، خەڵاتی کۆڕبەندی جەنەوای بردەوە بۆ مافی مرۆڤ.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی مووسڵ
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان
پۆل:ئێزدییەکانی عێراق
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:ژنانی عێراقی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی سەلاحەدین
پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان
پۆل:سیاسەتمەدارانی سەدەی ٢١ەمی عێراق
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق
پۆل:ژنە کوردەکانی باشووری کوردستان
نەغەم نەوزات

**نەغەم نەوزات حەسەن** (لەدایکبووی ١٩٧٨) ژنە پزیشکێکی ئێزدییە. نەغەم لە ساڵی ٢٠١٦ خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتیی بردەوە.

## ژیان
نەغەم چالاکوان و پزیشکی ژنانە، لەدایکبووی بەعشیقەیە. نەغەم لە ساڵی ٢٠١٤ ناوبانگی دەرکرد، کاتێک چەکدارانی داعش ھێرشیان کردە سەر کۆمەڵگای ئێزدییەکانن لە شەنگال کەبووە ھۆی کووژران و ڕفاندن و بە کۆیلەکردنی ژمارەیەکی زۆر لە ژنانی ئێزدی. لەوکاتەدا نەغەم کارەکانی بردە نێو کەمپەکان بەمەبەستی یارمەتیدانی پزیشکی و دەروونی قوربانییان.

لە ٢٩ی شوباتی ٢٠١٦، نەغەم خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتیی پێدرا بۆ «بانگەشەکردن و گەیاندنی پەیامی یەکسانی ڕەگەزی، بەرەنگاری جێندەری لەبەرامبەر تووندووتیژی و ھەروەھا خزمەتەکانی». ھەروەھا نەغەم خەڵاتی گوڵی زیوی پێدرا لەبەرامبەر کارەکانی بۆ مافەکانی مرۆڤ لە حوزەیرانی ٢٠١٤ لەلایەن ڕێکخراوی سۆلجەری ئەورووپی. نەغەم بەردەوامە لەکارکردن لەسەر ژنە ڕزگاربووەکانی ژێردەستی داعش لەسەنتەرێکی دھۆک.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
پۆل:زیندووان
پۆل:ئێزدییەکانی عێراق
پۆل:ژنانی عێراقی
پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
مریەم ڕۆدریگێز مارتینێز

**مریەم ڕۆدریگێز مارتینێز** (١٩٢٣ – ١٠ی ئایاری ٢٠١٧ لە سان فێرناندۆ، مەکسیک) ژنە چالاکوانی مافەکانی مرۆڤی مەکسیکییە. بووە دامەزرێنەری «دایک و باوکی منداڵە ونبووەکان» ئەمەش دوای ئەوەی ناوبراو کچەکەی ڕفێندرا و کووژرا.

## چالاکییەکان
مریەم ئیلیزابێت ڕۆدریگێز مارتینێز لە سان فێرناندۆی شاری مەسکیکۆ دەژیا. مریەم کووژرا لەڕۆژی ١٠ی ئایاری ٢٠١٧، ئەمەش لەوکاتەی مەکسیک ئاھەنگی ڕۆژی دایکانی دەگێڕا. مریەم چەند جارێک بەھۆی چالاکییەکانی برینداربوو و ئەو لەڕێگای بۆ نەخۆشخانە کۆچی دوایی کرد.

کۆمەڵگای سان فێرناندۆ دەکەوێتە تاماولیپاس، یەکێک لە ناوچە ھەرە تووندووتیژییەکانی مەکسیک. بەپێی ئامارەکانی حکوومەتی مەکسیک، لەنێو دانیشتوانی ئەو کۆمەڵگایە زۆرترین کەسی بزربوو ھەیە بەراورد بەھەرشوێنێکی وڵاتەکە.

کچەکەی مریەم، کەرین ئەلیخێندرا سالیناس ڕۆدریگێز، لە ساڵی ٢٠١٢ ونبوو. مریەم بۆ دوو ساڵان بەدوایدا گەڕا، تاکوو لە ساڵی ٢٠١٤ لەگۆڕێکی نەناسراو لاشەکەی کەرین دۆزرایەوە. دوای ئەوە، مریەم لەبارەی بکووژانی کچەکەی قسەی بۆ پۆلیس کرد. دواتر، پۆلیس چەند پیاوێکی لەم کەیسە دەستگیرکرد و لە زیندان ئیفادەیان لێوەرگیرا. لە چاوپێکەوتنێکیدا، مریەم ئەوەی ئاشکراکرد کە ئەو لەلایەن ڕێکخراوێکی تاوانکارییەوە ھەڕەشەی لێکراوە بەڵام پۆلیس ئەو ناپارێزێت.

مریەم لەگەڵ ھەوڵەکانی بۆ دۆزینەوەی کچەکەی، ئەوا ناوبراو ھەوڵی یارمەتیدانی ئەو دایک و باوکانەشی دەدا کە منداڵەکانیان ونببوو، کەبەیەکەوە ڕێکخراوێکیان دامەزراند. لە ١٠ی ئایاری ٢٠١٧، گرووپێکی چەکدار ھێرشدەکەنە سەر ماڵی مریەم و دەیکووژن. لەبەرامبەر کووشتنی مریەم حکوومەتی ئەمریکا ئیدانەی ئەو کارەی کرد و ڕەخنەی لەڕەوشی سەلامەتی بەرگریکەرانی مافەکانی مرۆڤ گرت.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٢٠١٧

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:چالاکوانانی مافەکانی مرۆڤ لە مەکسیک
پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ
زانکۆی داڵھاوسی

وێنۆک| وێنەی باڵاخانەی زانکۆی داڵھاوس

**زانکۆی داڵھاوس** () زانکۆیەکی کەنەدی حکومیە دەکەوتە شاری ھاڵیفاکس لە ناوچەی ھەرێمی نۆڤا سکۆشیا، ئەو زانکۆیە دروستکرا لە ساڵی ١٨١٨ لەسەر دەستی جێگری حەکیمی نۆڤا سکۆشیا جۆرج رامزی، داڵھاوس گووزارشت لە یەکەک لە پێشکەوتوورین زانکۆکانی وڵاتی کەنەدا دەکات، ئەو زانکۆیە پێکدێ لە ١١ کۆلێژ وەک: کۆلێژی یاسا و ئەندازیاری و پزیشکی، ھەروەھا ئەو زانکۆیە ئەندامە لە U15 کە یەکەکە لە باشرین ١٥ زانکۆکانی وڵاتی کەنەدا..

## سەرچاوەکان
* ماڵپەری فەرمی

## بەستەرە دەرەکییەکان
* زانکۆی داڵھاوس Howe Hall" ئەرشیفی لە بنەڕەتەوە لە ٦ یۆنیوی ٢٠١٤
زانکۆی کالیفۆرنیا (سانتا کروز)

**زانکۆی کالیفۆرنیا (سانتا کروز)** (بە ئینگلیزی: University of California, Santa Cruz) ھەروەھا بەناوبانگە بە کورتکراوەی UC Santa Cruz یان UCSC، زانکۆیەکی ئەمریکییە. لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوە، یەکێکە لە ١٠ بەشەکانی سەر بە زانکۆی کالیفۆرنیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩٦٥
پۆل:زانکۆ و پەیمانگا گشتییەکان لە کالیفۆڕنیا
کۆمەڵەی ئەمریکی بۆ بەرەوپێش بردنی زانست

وێنۆک| پێشوازی بارەگایی کۆمەڵەی بەرەووپێشبردنی زانست

**کۆمەڵەی ئەمریکی بۆ بەرەوپێش بردنی زانست** () ھەروەھا بەناوبانگە بە کورتکراوەی "AAAS" یەکەکە لە پێشکەوتووترین کۆمەڵەی زانستی لە جیھاندا، ئەو کۆمەڵەیە لە ساڵی ١٨٤٨ دروستکرا، ھەروەھا یەکەکە لە گەورەترین کۆمەڵەکانی جیھان و ٢٧٥ دەزگای زانستی لە جیھان شوێنکەوتەی ئەو کۆمەڵەیەن، ئەو کۆمەڵەیە گۆڤارەکی تایبەت بە زانست بڵاودەکاتەوە بە ناوی ساینس

## سەرچاوەکان
* https://web.archive.org/web/20160424023727/http://www.charitynavigator.org/index.cfm?bay=search.summary&orgid=3239
* https://web.archive.org/web/20160424023727/http://www.charitynavigator.org/index.cfm?bay=search.summary&orgid=3239
* https://orcid.org/members/001G000001C8dN2IAJ-aaas 
* https://web.archive.org/web/20160424023727/http://www.charitynavigator.org/index.cfm?bay=search.summary&orgid=3239

پۆل:گەردوون
زانست (گۆڤار)

وێنۆک| رووپەری گۆڤاری زانست

**گۆڤاری زانست** (بە ئینگلیزی :Science (journal) گۆڤارەکی زانستیە لەلایەن کۆمەڵەی ئەمریکی بۆ بەرەوپێش بردنی زانست بڵاودەکرێتەوە، بابەتەکانی دەخوولێنەوە لەسەر لێکۆڵینەوەکانی زانست، ئەو گۆڤارە لە شاری نیۆرک دروستکرا لە ساڵی ١٨٨٠ لەلایەن جۆن مایکلز بە پشتگیری دارایی لەلایەن تۆماس ئێدیسۆنەوە.

## سەرچاوەکان
* https://www.sciencemag.org/site/help/advertisers/2014_Media_Kit-Product_Advertising.pdf
* https://web.archive.org/web/20130824002357/http://www.time.com/time/health/article/0,8599,2057461,00.html

پۆل:گەردوون
پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی
پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست

وێنۆک| درووشمی پەیمانگا

**پەیمانگای ئەمریکی ھونەر و زانست** () یەکەکە لە باشترین و پێشکەوتووترین کۆمەڵە و پەیمانگای ھونەریی و زانستی لە ئەمریکا.

## سەرچاوەکان
* ماڵپەری فەرمی

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
*
*

پۆل:پەیمانگا
پێڕستی خانمەکتەرە ھیندییەکان

ئەمەی خوارەوە پێڕستێکی خانمەئەکتەرە دیارەکانی فیلمی ھیندییە کە بەپێی ئەلفوبێ ڕیزکراون.

## ئ
* ئالیا بات
* ئایشواریا ڕای
* ئەنوشکا شارما

## ب

## پ
* پریانکا چۆپرا
* پریتی زینتا

## ت
* تیسکا چۆپرا

## ج
* جاکلین فێرناندێز
* جانڤی کاپوور
* جایا باچان

## چ

## ح

## خ

## د
* دیا میرزا
* دیپیکا پادوکۆن

## ڕ
* ڕانی موکەرجی

## ر

## ز

## ژ

## س
* سریدێڤی
* سەنی لیۆنێ
* سوشمیتا سین
* سۆناکشی سینھا
* سۆنام کاپوور
* سیما بیسواس

## ش
* شرادھا کاپوور
* شرووتی حەسەن

## ع

## غ

## ف
* فاتیما سانا شێخ

## ڤ

## ق

## ک
* کاترینا کێف
* کاجۆل
* کارینا کاپوور
* کانگانا ڕاناوت

## ل

## م
* مادھوری دیکشیت
* ماھیرە خان
* میھیر ڤیج

## ن
* نەرگس دات

## و

## ھ

## ی

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی ئەکتەرە ھیندییەکان

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
*

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:پێڕستەکانی ئەکتەران بەپێی نەتەوە
پۆل:پێڕستەکانی خانمەکتەرە ھیندییەکان
پۆل:پێڕستەکانی خانمەکتەرەکان
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی
پاتێرسۆن

وێنۆک|شاری پاتێرسۆن

**پاتێرسۆن** () شارەک و ناوەندی ھەرێمی باسیک، نیوجێرسی لە ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا، بەپێی سەرژمێری ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠١٠ دانیشتوانی ئەو شارە رێژەی ١٤٦٬١٩٩ کەسە..

## سەرچاوەکان
* https://www.reuters.com/article/storm-irene-paterson/update-1-irene-another-blow-to-struggling-new-jersey-city-idUSN1E7801T720110901
* https://www.geonames.org/5102466/paterson.html

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥١
پۆل:شارەکانی نیوجێرسی
سانتا کروز (کالیفۆرنیا)

وێنۆک|دیمەنی شاری سانتا کروز

**سانتا کروز** () شاری سانتا کروز ناوەندی ھەرێم و گەورەترین شاری ھەرێمی سانتا کروزە..

## سەرچاوەکان
* https://www.geonames.org/5393052/santa-cruz.html
* https://musicbrainz.org/area/5c7576b7-b0aa-4216-862a-c3237a999bf2
* https://www.census.gov/search-results.html?searchType=web&cssp=SERP&q=Santa%20Ana%20city,%20CA

پۆل:کالیفۆرنیا
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا
پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٦٦ لە کالیفۆرنیا
ناوچەی سانتا کروز (کالیفۆرنیا)

وێنۆک|نەخشەی ناوچەی سانتا کروز

**ھەرێمی سانتا کروز** () یەکەکە لە ناوچەکانی ویلایەتی کالیفۆرنیا لە وڵاتی ئەمریکا.

## سەرچاوەکان
* https://www.openstreetmap.org/relation/7870163
* https://www.geonames.org/5393068/santa-cruz-county.html
* https://musicbrainz.org/area/9d8a02c5-dc03-4e80-941e-ce02f24a9673
 

پۆل:کالیفۆرنیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزراوی ١٨٥٠
پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٥٠ لە کالیفۆرنیا
ناوچەی ئالامێدا (کالیفۆرنیا)

وێنۆک|نەخشەی ناوچەی ئالامێدا لە ویلایەتی کالیفۆرنیا

**ناوچەی ئالامێدا** () یەکەکە لە ناوچەکانی ویکایەتی کالیفۆرنیا لە وڵاتی ئەمریکا

## سەرچاوەکان
* ماڵپەری فەرمی

پۆل:کالیفۆرنیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥٣
ناوچەی ئەلپین (کالیفۆرنیا)

وێنۆک|نەخشەی ناوچەی ئەلپین لە ویلایەتی کالیفۆرنیا

**ناوچەی ئالپین** () یەکەکە لە ناوچەکانی ویلایەتی کالیفۆرنیا لە وڵاتی ئەمریکا..

## سەرچاوەکان
* ماڵپەری فەرمی
* ناوچەی ئەلپین لەسەر نەخشە

پۆل:کالیفۆرنیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٦٤
ناوچەی ئەمادۆر (کالیفۆرنیا)

وێنۆک|ئەمادۆر لەسەر نەخشەی ویلایەتی کالیفۆرنیا
وێنۆک|دیمەنی ناوچەی ئەمادۆر
**ناوچەی ئەمادۆر** () ئەو ناوچەیە یەکەکە لە ناوچەکانی ویلایەتی کالیفۆرنیا لە وڵاتی ئەمریکا..

## سەرچاوەکان
* ئەمادۆر لە نەخشەدا
* ماڵپەری فەرمی

پۆل:کالیفۆرنیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥٤
ئیسلام بیبی

**ئیسلام بیبی** (١٩٧٤ – تەممووزی ٢٠١٣) گەورە ئەفسەری پۆلیسی ئەفغانی لە پارێزگای ھێلمەند بوو. ئیسلام بەڕێوبەری ٣٥ ژنە پۆلیس بوو. لە تەممووزی ٢٠١٣، بەئامانج دەگیرێت و دەکووژرێت.

## ژیان
ئیسلام لە شاری کوندوز لە ئەفغانستان لەدایکبوو، لەساڵانی نەوەدەکان لە ئێران دەبێتە پەنابەر لە ترسی تاڵیبان. بەڵام دواتر وەک خۆبەخشێک دەگەڕێتەوە بۆ ئەفغانستان لە ڕیزەکانی پۆلیسی ئەفغان لەدژی چەکدارانی تاڵیبان دەجەنگێت بۆ پاراستنی ناوچەی ھێلمەند. وێڕای ئەوەی ئیسلام لە تەمەنی ١٠ ساڵیدا وازی لە خوێندن ھێنابوو، بەڵام گەڕانەوەی وەک خۆبەخش لە ھێزەکانی پۆلیس یارمەتییەکی باشیدا و ناوبراو بەھۆی کارەکانییەوە بەماوەیەکی خێرا گەیشتە باڵاترین پلەی پۆلیسی ئافرەتان. بەڵام خێزانەکەی دژی پیشەکەی ئیسلام بیبی بوون، تەنانەت چەندجارێک ھەوڵی کووشتنیان دا و برینداریانکرد. دواتر، ئیسلام ھاوسەرگیری کرد و بوو بە خاوەنی سێ کوڕ و دوو کچ. سەرباری سەرکەوتن و پێکھێنانی خێزان، ئیسلام بیبی بەردەوام لەلایەن خێزانەکەیەوە ھەڕەشەی لێدەکرا و بۆئەوە چەندجارێک ماڵ و ژمارەی مۆبایلەکەشی فرۆشت.

### کوژران
لە بەیانی ٣ی تەممووزی ٢٠١٣، ئیسلام پەیوەندییەکی تەلەفۆنی بەبنکەی پۆلیسی ھێلمەند دەکات بۆئەوەی لەو بنکەیە بگوازرێتەوە، لەوەڵامدا داوای لێدەکرێت کە بێتە بنکەکە بۆئەوەی ڕێکارەکان بگرێتە بەر. دواتر، ئەوکاتەی ئیسلام بەڕێگاوەبووە بچێتە سەرکارەکەی ئەوا برای ھاوسەرەکەی (کە ئەویش پۆلیس بوو) دەستدرێژی گولەی دەکاتە سەری و ئیسلام بیبی دەکووژێت لەنزیک ماڵەکەی.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤
پۆل:مردووانی ٢٠١٣
پۆل:پەشتوون
میرا عەلی

**میرا عەلی** (لەدایکبووی ١٩٨٦، ھەولێر) گۆرانیبێژی کورد. میرا بۆیەکەمینجار لە پڕۆگرامی ستۆدیۆی ئەستێرەکان لە کەناڵی زاگرۆس تیڤی دەرکەوت، لەبەرنامەکە پلەی دووەمی بەدەستھێنا. میرا بەیەکێک لە قوتابییەکانی ئاوازدانەر ھەڵکەوت زاھیر دادەنرێت و زۆرینەی کارەکانی لەلایەن ناوبراوەوە کاری بۆکراوە.

میرا بەزمانی کوردی و عەرەبی گۆرانی وتووە، لەسەر کەسایەتییە ناودارەکان گۆرانی وتووە وەک (مستەفا بارزانی، پێشەوا قازی محەممەد، ئیدریس بارزانی، سەعید نورسی، ئیمام عەلی، شێخ زاید) ھەروەھا یەکێک لەبەرھەمەکانی بۆ شاری سلێمانی بووە.

## بەرھەمەکان
میرا خاوەنی ٥ ئەلبوومی گۆرانییە لەگەڵ زیاتر لە ٤٠ تڕاک. لە چەند گۆرانییەکیش بەشێوەی ھاوبەشی (دوێت) لەگەڵ گۆرانیبێژان لۆکە زاھیر، دەشنێ موراد، ناسلی، ئالان عومەر، دینا و مۆنیکا بەشداربووە.

### ئەلبوومەکان
* ئەلبومی ببورە ساڵی ٢٠٠٨.
* ئەلبومی شێوەی تۆ ٢٠١٠
* ئەلبومی اللە اکبر بەھاوبەشی لەگەڵ ھونەرمەند لۆکە زاھیر
* ئەلبومی دۆێت ٢٠١٢ لەگەڵ ھونەرمەندان لۆکە زاھیر، دەشنێ موراد، ناسلی، ئالان عومەر
* ئەلبومی یادم بکەن. ٢٠١٣

### تاک گۆرانییەکان
* بەرھەمی بۆ کوردستان. ٢٠١٣
* سرودی ھەمەوەند بە ھاوبەشی لۆکە زاھیر ٢٠١٣
* گۆرانی حەیرانە غەمگین ٢٠١٤
* گۆرانی لائبن خال (بە زمانی عەرەبی) ٢٠١٤
* سرودی ئاینی حەج ٢٠١٥
* سرودی ڕابن ٢٠١٦
* سرودی کوردستان ٢٠١٦
* سرودی ئاینی جەژن ٢٠١٧
* سرودی شەھید ئیدریس ٢٠١٧
* سرودی پێشەوا قازی محەممەد ٢٠١٨
* گۆرانی تکا ئەکەم بەھاوبەشی دینا٢٠١٨
* گۆرانی جینۆساید بەھاوبەشی دینا ٢٠١٨
* سرودی نیشتمانی دار زاید بۆ وڵاتی ئیمارات ٢٠١٩
* سرودی ئاینی. بۆ بەدیع زەمان سەعید نەورەسی ٢٠١٩
* گۆرانی شای ٢٠١٩
* سرودی ئاینی، ئیمام عەلی ٢٠١٩
* گۆرانی عەوافی بەھاوبەشی عمار کۆفی٢٠١٩.
* گۆرانی یاحب بەھاوبەشی نادیا منفوخ عمار کۆفی ٢٠١٩
* گۆرانی غیرە ٢٠٢٠
* گۆرانی شێرپەنجە بەھاوبەشی دینا ٢٠٢٠
* گۆرانی سەبری ئەیوب لەگەڵ دینا ٢٠٢٠.
* گۆرانی بارزانی ٢٠٢٠.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦
پۆل:زیندووان
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
پۆل:خەڵکی سۆران
غادە سەمان

**غادە سەمان** (؛ لە دایکبووی ١٩٤٢) نووسەر، ڕۆژنامەنووس، چیڕۆکنووس و ڕۆماننوسی سوورییە کە تا ئێستا زیاتر لە ٤٠ بەرھەمی جۆراوجۆری ھەیە لەو بواراننەی کە کاری تێداکردووە. غادە لە ساڵی ١٩٤٢ لە دیمەشق لەخێزانێکی ناسراو و کۆنەپارێز لەدایکبوو. غادە پەیوەندی خزمایەتی لەگەڵ شاعیری عەرەب نزار قەبانی ھەبوو. باوکی غادە سەرۆکی زانکۆی دیمەشق بوو، باوکی کاریگەری زۆری لەسەر غادە ھەبوو لەبەرئەوەی ئەوکاتەی غادە بچووکبوو دایکی کۆچی دوایی کرد.

## ژیان
غادە لە ساڵی ١٩٦٣ بڕواننامەی بەکالۆریۆسی لە وێژەی ئینگلیزی بەدەستھێنا، دواتر وڵاتی جێھێشت بۆ لوبنان بۆ خوێندنی ماستەر لەبەشی شانۆی زانکۆی ئەمریکی لە بەیرووت. لەوکاتەوە نەگەڕایەوە سوریا. لە شەستەکانن غادە ھاوسەرگیری لەگەڵ بەشیر داعوق دەکات کە خاوەنی دەزگای بڵاوکرەرەوەی دار تال بوو. لەگەڵ بەشیر بوونە خاوەنی کوڕێک کە بەناوی حازم نا، کە یەکێکبوو لەپاڵەوانەکانی کورتەچیڕۆکەکانی *شەوانی بێگانەکان*.

شەڕی شەش ڕۆژەی، عەرەب و ئیسرائیل کاریگەری دەخاتە سەر غادە، لەکاتی جەنگەکە وتارێکی نووسی کەدواتر بەناوبانگبوو لەژێر ناوی ئابڕووی خۆم ھەڵدەگرم بەرەو لەندەن *احمل عاري إلى لندن* لەدوای ئەم وتارە بۆ ماوەی شەش ساڵان ھیچ کتێبێکی نەنووسی، بەڵام وتارەکانی لەڕۆژنامەکان ئەوی زیاتر ناسراوکرد بەھۆی بوونی واقعییەت لەناوەڕۆکی وتارەکانی.

## بەرھەمەکان
کارەکانی غادە وەرگێڕدراون بۆ زمانەکانی ئینگلیزی، فەڕەنسی، ئیتالی، ئیسپانی، ڕووسی، پۆڵەندی، ئەڵمانی، ژاپۆنی و فارسی.

بەشێک لەکارەکانی غادە سەمان:
* عيناك قدري (چاوەکانت چارەنووسمە) - کورتە چیڕۆک لە ١٩٦٢
* لا بحر في بيروت (هیچ دەریایەک لە بەیرووت نییە) - کورتە چیڕۆک لە ١٩٦٥
* ليل الغرباء (شەوانی بێگانەکان) - کورتە جیڕۆک - لە ١٩٦٦
* حب (خۆشەویستی) - شیعر لە ١٩٧٣
* رحيل المرافئ القديمة (دەرچوون لە بەندەرە کۆنەکە) - کورتە چیڕۆک لە ١٩٧٣
* بيروت 75 (بەیرووت ٧٥) - ڕۆمان ١٩٧٤
* أعلنت عليك الحب (ڕایدەگەیەنم کە خۆشم دەوێی) - شیعر لە ١٩٧٦
* اعتقال لحظة هاربة (گرتن لە ساتێکی سامناک / گرتنی ئازادی فرمێسک (بەم ناوە وەرگێڕدراوەتە سەر ئینگلیزی)
* لأبديه لحظة حب (هەمیشەیی ساتێکی خۆشەویستییە)
* كوابيس بيروت (شەوەزەنگەکانی بەیرووت) - ڕۆمان، ١٩٧٧.
* ليلة المليار (شەوی ملیار) ڕۆمان، ١٩٨٦.
* الرواية المستحيلة: فسيفسا ءدمشقية (ڕۆمانی مەحاڵ: هونەری دیمەشقی)، ژیاننامەی خۆی، ١٩٩٧
* القمر المربع: قصص غرائبية (مانگی چوارگۆشە: چیڕۆکە نامۆکان) کورتە چیڕۆک، ١٩٩٤
* سهرة تنكرية للموتى (ئاهەنگێکی تایبەت بۆ مەرگی من)، ٢٠٠٣

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢
پۆل:موسڵمانانی سووری
پۆل:فێمینیستەکانی سووریا
پۆل:خەڵکی دیمەشق
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئەمریکی لە بەیرووت
جۆزیفا فرانسیسکۆ

**جۆزیفا فرانسیسکۆ** (مردووی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٥) پارێزەرێکی فلیپینی و چالاکوانی یەکسانی ڕەگەزی و مافەکانی ژنان بوو. جۆزیفا بەشداری لەچەندین پڕۆگرامکرد بۆ کەمکردنەوە جیاکاری و بەشداری لەچەندین تووێژینەوەکرد لەبارەی یەکسانی ڕەگەزی و مافەکانی ژنان. لەچەند پڕۆژەیەکی جیاوازیش لەگەڵ نەتەوە یەکگرتووەکان کاری کردووە.

## کارەکان
جۆزیفا لەپاڵ کارکردنی وەک مامۆستا و نووسەرم ئەوا ئەزموونێکی جیاوازی پشانی نەوەی نوێدا بەکارکردنی لەپاڵ بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان. لەماوەی ١٩٩٨ بۆ ٢٠٠٢، لەڕێکخراوی ئای ئێس ئای ئێس ئینتەرناشیۆنال کاریکرد، کە ڕێکخراوێکبوو لەسەر مافەکانی ژنان لەسەر ئاستی جیھانی کاریدەکرد. دواتر پەیوەندیکرد بە پەیمانگای ژنان و جێندەر (WAGI)، لەوێ وەک بەڕێوبەری جێبەجێکار کاری کرد. ڕێکخراوەکە بۆ ماوەی ٣ ساڵان، خوولی دەربارەی مافەکانی ژنان دەکردەوە لەسەر ئینتەرنێت بەشێوەی سەرھێڵ. جۆزێفا ئەندامی ڕێکخراوی جێگرەوەی گەشەپێدانی ژنانی ھاوچەرخ (DAWN) بوو، ئەم ڕێکخراوە کاری لەسەر گەیاندنی دەنگی ژنانبوو بۆ جیھان، جۆزیفا لەو ڕێکخراوە وەک یاریدەدەری کارووباری جیھانی کاریکرد. بەڕێبەرایەتی جۆزیفا ئەوا ڕێکخراوی داون لەگەڵ نەتەوەیەکگرتووەکان بەیەکەوە کاریان لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا کرد و بڵاوکراوەی داھاتووی ژنانی ئاسیامان دەوێت لە ساڵی ٢٠١٥.

جۆزیفا وەک سەرۆکی بەشی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی کۆلێجی مریەم کاریکرد، لەو کارەیدا ئامانجی زیاتر بۆ پێگەیاندنی سەرکردەی ژن دەکرد. جۆزیفا تووێژینەوەی گرنگی لەبارەی ھەژاری، جێندەر، گەشەپێدان و بزووتنەوەی فێمێنیستی ئەنجامدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٢٠١٥
پۆل:فێمینیستەکانی فلیپین
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
ماریا ڤیرۆنیکا ڕیەنا

**ماریا ڤیرۆنیکا ریەنا** (١٩٦٠ەکان - ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧) دەرووناسی پەروەردەیی ئەرژەنتینی، ھەروەھا چالاکوانێکبوو لەبواری مافەکانی خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان (کەم ئەندامان) کاری دەکرد. نوێنەری یەکێتیی گەشەپێدان و کەم ئەندامانی نێودەوڵەتی بوو، ماریا یەکێکبوو لەو کەسە کاریگەرانەی کە شوێن دەستی دیارە لە ڕێککەوتننامەی نەتەوەیەکگرتووەکان بۆ مافەکانی ئەوکەسانەی کە خاوەن پێداویستی تایبەتن.

## سەرەتای ژیان
ماریا لە شەستەکان لە ئەرژەنتین لەدایکبوو، ماریا لە ڕووداوێکی ھاتووچۆ دەبێتە کەم ئەندام لەکاتێک کە تەمەنی حەڤدە ساڵان بوو ھاوکات لە قۆناغی کۆتایی خوێندنی ئامادەیی بوو، سەرباری ئەوەش توانی خوێندنی ئامادەیی بەسەرکەوتوویی ببڕێت. ماریا ھیوای ئەوەی ھەبوو کە ببێتە مامۆستا بەڵام وانەگوتنەوە بۆ کەسی کەم ئەندام ڕێگەپێنەدراوبوو لە ئەرژەنتین. ماریا توانی بەسەر ھەموو ئەو بەربەستانە تێپەڕبێت، ئەمەش بەھەڵبژاردنی بەشی دەرنووناسی پەردوەردەیی، ماریا لە زانکۆی کاتۆلیکی سەنتافی تەواوکرد. ماریا چووە ئیسپانیاش بۆ خوێندنی ماستەر لە زانکۆی ناشیۆنال فۆر دیستانس ئێجیوکەیشن.

## ژیانی کارکردن
ماریا ڤیرۆنیکا لە چەند پەیمانگایەکی جۆراوجۆر ئەزموونی کاری ھەبووە، لە نێویشیاندا زانکۆی پەیمانگای سان مارتن لە شاری ڕۆزاریۆ، ئەرژەنتین؛ ڕێکخراوی کەسانی خاوەن پێداویستی تایبەتی ئەرژەنتین لە سیلسا، سەنتیەر جیھانی بۆ چارەسەر لە شیکاگۆ، ساڵی ١٩٩٧؛ پەیمانگای ڕاوێژکاری کەم ئەندامان، پەیمانگای نێودەوڵەتی بۆ ھاریکاری و گەشەپێدان کە دامەزراوەیەکبوو بۆ ڕاوێژکاری بۆ کەسانی کەم ئەندام، ھەروەھا ماریا لە سەنتەری چارەسەر نێودەوڵەتی کاریکردووە.

لە ساڵی ٢٠٠٦، ماریا لە واشینتۆن وەک بەڕێوبەری پڕۆژە نێودەوڵەتییەکان لە پەیمانگای بلات بورتۆنی زانکۆی سیراکیوس کاریکرد. لە ساڵی ٢٠٠٨، بە پشتگیری ھەریەکە کە بی بی ئای و بانکی جیھانی، وەک بەڕێوبەری جێبەجێکار لە گلۆبال پارتنەرشیپ بۆ بواری گەشەپێدان و کەم ئەندامان دەستبەکاربوو. ئەم پڕۆژەیە کاری دەکرد بۆ گەیاندنی کەم ئەندامانن بە ڕێسا بواری پڕاکتیکی ژیان لەڕێگای ئاژانسەکانەوە. ماریا یەکێکبووە لە کەسایەتییە چالاکەکان لە نەتەوە یەکگرتووەکان لە ڕێککەوتننامەی مافەکانی کەم ئەندامان.

بەبەشداریکردن لە ڕێککەوتننامەکەی نەتەوە یەکگرتووەکان، ماریا تێکەڵبوو لەگەڵ ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان کە کاریاندەکرد لەپێناو دابینکردنی مافەکانی کەم ئەندام و جیھانێکی بەردەوام و جێگیر. لە ئەرکەکەیدا وەک یاریدەدەری کۆمەڵەی کەم ئەندامانی جیھانی، ماریا نوێنەری کەسانی کەم ئەندامی دەکرد لەکاتی کۆبوونەوەکان، لەم بوارانە چالاکانە دەرکەوت. ماریا بەشداریکرد لەچەندین دیدار و کۆنفڕانس ھەروەھا وەک یاریدەدەر و وەرگێڕ و دابەشکاری بەڵگەنامەکان بۆ ئیسپانی و ئەمریکای لاتین کاری کردووە.

مانگێک بەرلەوەی ماریا کۆچی دوایی بکات، ھاوکاربوو لە بەچالاکیکردنی کۆمەڵەیەکی نوێ لەژێرناونی ھاوپەیمانی کەم ئەندامانی نێودەوڵەتی. لە کۆبوونەوەیەکی تایبەتی نەتەوەیەکگرتووەکان لە بۆینز ئایرس، ماریا ھەوڵی زیادکردنی ڕۆڵی کەسانی کەم ئەندامیدا لە داڕشتنی ڕێککەوتننامەی مافەکانی کەم ئەندامان.

ڕۆژی ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧، ئەوکاتەی ماریا تەمەنی ٥٤ ساڵانبوو لە ماڵەکەی لە ڕۆزاریۆ کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٦٠
پۆل:مردووانی ٢٠١٧
پۆل:چالاکوانانی مافەکانی کەم ئەندامان
پۆل:چالاکوانانی مافەکانی ژنان لە ئەرژەنتین
پۆل:ژنە چالاکوانەکانی ئەرجەنتین
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
نزال ئەشقەر

**نزال ئەشقەر** (لە دایکبووی ٢٥ی ئازاری ١٩٣٤) کچەئەکتەری لوبنانی و دەرھێنەری شانۆیە، بەیەکێک لەکەسە گرنگەکانی شانۆی لوبنانی دادەنرێت. ھەروەھا ناوبراو بەیەکێک لە کەسەکە کاریگەرەکان دادەنرێت لە بەرەوپێشبردنی بزووتنەوە شانۆی لوبنانی. نزال لە ساڵانی شەستەکان و حەفتاکان، ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕا لە شانۆکانی لوبنان.

## ژیان
نزال ئەشقەر کچی ئەسەد ئەشقەرە، کە کەسایەتییەکی سیاسیی بوو لە حیزبی سۆسیالیستی نەتەوەیی سووریا. نزال لە بەشی ھونەرەکانی درامای لە ئەکادیمیای شاھانە لە لەندەن تەواوکرد. نزال ھاوسەرگیری لەگەڵ فوئاد نەعیم کردووە، کە ڕۆژنامەنووس و وێنەکێشە. لەگەڵ فوئاد دوو کوڕیان بووە بەناوەکانی عومەر و خالید.

لە ساڵی ١٩٦٧، یەکەم شانۆی دەرھێنا لە بەیرووت، دواتریش لە شەستەکان وۆرشکۆپی شانۆنی لوبنانی دامەزراند. لەدوای شەڕی ناوخۆیی لوبنان، شانۆی ئەلمەدینەی لە ساڵی ١٩٩٤ کردەوە، شوێنی شانۆکەش لەسینەمایەکی کۆنی شارەکەبوو کە نزال نۆژەنی کردەوە و کردی بە شوێنی نمایشکردنی شانۆ.

نزال خەڵاتی مورێکس دۆری بۆ ڕێزلێنانی ژیانی ھونەری پێدرا لەلایەن وەزیری ڕۆشەنبیری لوبنان گابی لیۆن. لەکاتی پێدانی خەڵاتەکەش، وەزیر نزالی بە «ڕووی ڕاستەقینەی ڕووناکبیری و کەلتووری لوبنان» وێناکرد.

لە ساڵی ٢٠١٩، لە چاوپێکەوتنێکیدا وتی کە مەحاڵبووە کە شانۆ لە جیھانی عەرەبی درووستبێت بەبێ «واقعیبوون، شۆڕشەکانی گواستنەوە» کە ڕێگادەدات دەرگای ئازادیی بکرێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٦٠
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە لوبنانییەکان
پۆل:دەرھێنەرانی شانۆی لوبنانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١
فایزە محەممەد

**فایزە محەممەد** (لەدایکبووی ١٩٥٨) چالاکوانێکی سۆماڵییە لە مافەکانی ژنان چالاکە، لەئێستادا بەڕێوبەری بەشی ئەفریقای ڕێکخراوی یەکسانی ئێستا (*Equality Now*). فایزە یەکێکبووە لەوکەسانەی کە پشتگیرییەکی فراوانی پڕۆتۆکۆڵی ماپوتوی کردووە کەتایبەتبووە بە مافەکانی ژنان لە ئەفریقا و بەشداریپێکردنیان لە پرسە سیاسییەکان، ھەروەھا ناوبراو دژی خەتەنەی مێینە کاری کردووە.

## ژیان
فایزە محەممەد بڕواننامەی ماستەری لە بەڕێوەبردن بەدەستھێناوە لە زانکۆی کالیفۆرنیا ستەیت، فرێنسۆ. لە ساڵی ١٩٩٨، دبلۆمیشی لە مافەکانی مرۆڤ بەدەستھێنا لە پەیمانگای سۆشیال ستەدیس لە ھۆڵەندا.

لە ساڵی ٢٠٠٤، فایزە لە تۆڕی پامبازوکا نیوز نووسینەکانی بڵاوکردۆتەوە بۆ گرنگی و پشتگیرکردنی پڕۆتۆکۆڵی ماپوتو. ھەروەھا ناوبراو بۆ گاردیان نووسیویەتی. لە ساڵی ١٩٩٨ خەڵاتی سەد ژنە پاڵەوانی بردەوە لەبەر چالاکییەکانی بۆ زامنکردن و پشتگیرکردنی مافەکانی ژنان بۆ ژنانی سۆماڵ. لە ساڵی ٢٠٠٨، خەڵاتی پڕۆژەی برسیەتی ئەفریقای بردەوە بۆ سەرکردایەتیکردنی جێگیرییەتی ژیان و بەکۆتاھێنانی برسیەتی.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨
پۆل:زیندووان
پۆل:چالاکوانی مافەکانی ژنان لە سۆمال
لوسیا کویستا

**لوسیا کویستا** (٢٦ی ئایاری ١٩٢٠ - ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ لە مۆنتیڤیدیۆ) چالاکوانی ئۆرگوایی بوو لەبواری مافەکانی مۆڤ چالاکبوو. لوسیا ژیانی خۆی تەرخانکرد بۆ گەڕان بەدوای دیلە ونبووەکان لەماوەی حوکمڕانی دیکتاتۆرییەتی ئورگوای. کوڕی لوسیا یەکێکبوو لەونبووەکان لەژێردەستی ھێزە چەکدارەکان و تا ئەمڕۆش ونە.

## ژیان
لوسیا لە سۆریانۆ لەدایکبوو، لەوێ خەریکی وێننەکێشان بوو تاکوو حوزەیرانی ١٩٧٣، کاتێک لەماوەی ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٧٣ تاکوو ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٣ زیندانی کرا لەلایەن پۆلێک سەربازەوە. کوڕەکەی نیبیۆ کویستا، لەنیشتمانەکەی دوورخرایەوە بۆ ئەرژەنتین لەگەڵ ژن و کچەکەی. لە ساڵی ١٩٧٦، نیبیۆ دەڕفێندرێت و وندەکرێت. بەمەش لوسیا دەستدەکات بەگەڕانکردن بەدوای کوڕەکەی.

لە ساڵی ١٩٨٥، پۆلێک لە خێزانی ئۆرگواییەکان بەیەکتری شادبوونەوە دوای ماوەیەکی زۆر لەونکردنی یەکتری.

لە ٣٠ی ئابی ٢٠١٣، زانکۆی کۆماری لە ئۆرگوای خەڵاتی دۆکتۆری شانازی بە لوسیا بەخشی لەبەرامبەر ئەو چالاکییانەی بۆ بەرگریکردن لەمافەکانی مرۆڤ ئەنجامیدا

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠
پۆل:مردووانی ٢٠١٨
پۆل:چالاکوانی مافەکانی مرۆڤ لە ئورگوای
پۆل:چالاکوانەکانی مافی مرۆڤ
پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ
کارلا ئەڤیلەر

**کارلا ئەڤیلەر** (لەدایکبووی ١٩٧٨) ژنە چالاکوانی سەلڤادۆرییە لەبواری مافەکانی ترانسجێندەر کاردەکات. کارلا دامەزرێنەر و بەڕێوبەری جێبەجێکاری *Comcavis Trans،* کە ڕێکخراوێکی نا حکومییە لەسەر پرسی ترانسجێندەرەکان کاردەکات. لەماوەی کارکردنی چەند جارێک ھەڕەشەی کووشتنی لێکراوە، ھەروەھا لەھەوڵێکی کووشتن ڕزگاری بووە. کارلا پێنج ساڵانیش لە زیندانی پیاوان زیندایکراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
پۆل:زیندووان
پۆل:ژنی ترانسجێندەر و ترانسێکشوال
بۆگلاتک گەبرا

**بۆگلاتک گەبرا** (١٩٥٠یەکان - ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩) چالاکوان و زانای ئیتیۆپیا بوو. لە ساڵی ٢٠١٠، ئاژانسی ئیندپێندێنت لەوەسفی ئەودا نووسیویەتی «ئەو ژنەی کە دەستیکرد بەیاخیبوون لەنێو ژنانی ئیتیۆپیا».

## چالاکییەکان
لەگەڵ خووشکەکەی (فیکرتا گابرا)، بەیەکەوە ڕێکخراوێکیان دامەزراند بۆ بەرگریکردن لەمافەکانی ژنانی ئەتیوبیا بەناوی کەی ئێم گی ئەتیوبیا، کە سەرەتا ناوی ڕێکخراوەکە «ژنانی کەمباتا بەیەکەوەن» بوو، جگە لەبەرگریکردن لەمافی ژنان ئەو ڕێکخراوەکە کاری خێرخوازیشی دەکرد، ھەروەھا لەپاڵ دژایەتیکردنی خەتەنەکردنی مێینە، بەشوودانی بەزۆر، دژایەتیکردن بۆ فڕاندنی بووک، دەستدرێژی سێکسی بۆسەر کچان و ژنانی لاو. بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی ساڵی ٢٠٠٣، لە ٦٩٪ ھاوسەرگیریی لە ئەتیوبا بەشێوەی زۆرداری یان فڕاندنی بووک بووە. بەپێی ڕاپۆرتەکانی ئیندپێندێنت، ڕێکخراوەکەی گەبرا توانیبووی ٩٠٪ ڕێژەی ڕفاندنی بووک لە کەمباتا کەمبکاتەوە. ھەروەھا بەپێی ڕاپۆرتێکی ئیکنۆمیست ئەوا ڕێکخراوەکە توانیبووی ڕێژەی ئەنجامدانی خەتەنەکردنی مێینە لەڕێژەی ١٠٠٪ بۆ ٣٪ کەمبکاتەوە.

لە ساڵی ٢٠١٥، گەبرا خەڵاتی نۆرت-ساوتی پێدرا کە خەڵاتێکە لەلایەن کونسڵی ئەورووپا دەبەخشرێت بۆئەو کەسانەی لەبواری مافەکانی مرۆڤ چالاکن. لە ساڵی ٢٠٠٧، خەڵاتی جۆنتان مانی پێدرا لەلایەن ڕێکخراوی تەندرووستی جیھانی و مافەکانی مرۆڤ. لە ئایاری ٢٠١٣، بەھۆی بەشداریی و چالاکییەکای خەڵاتی کینگ باودیۆینی بەلژیکی پێبەخشرا.

## باکگراوند
بۆگلاتک گەبرا یەکێکبووە لە قوربانییانی خەتەنەکردنی مێینە ئەوکاتەی کە تەمەنی ١٢ ساڵان بوو، خوێندنیشی لەلایەن باوکییەوە لێ قەدەغەکرابوو و بەڵام بەدزییەوە دەچووە قوتابخانەی سەرەتایی. دواتر، توانی خوێندنی مایکرۆبایلۆجی بخوێنێت لە ئوورشەلیم، ماوەیەکیش لە زانکۆی ماساچوستس لە ئەمریکا بەشداری لە کۆڕسێکی ئاڵووگۆڕی خوێندن بەشێوەی سکۆلارشیپ کرد. لەو کاتەی لەئەمریکا بوو، گابرا یەکەم ڕێکخراوی خێرخوازی لەبواری گەشەپێدان و خوێندن دامەزراند کە یارمەتی قوتابییانی ئامادەیی و زانکۆکانی ئەتیوبی دەدا کە تاکوو بڕی ٢٦ ھەزار دۆلار کتێب وەربگرن.

دواتر گابرا دکتۆرای لە ئێپیدمیۆلۆجی بەدەستھێنا، دوای ئەوەش لەساڵانی نەوەدەکان گەڕایەوە بۆ ئەتیوبیا بۆ کارکردن و زامنکردنی مافەکانی ژنان لە ئەتیوبیا. لەگەڵ گەڕانەوەی ئەوا کۆڕ و قسەکردنی دەستپێکرد لەسەر بابەتێکی ھەستیار ئەویش لەسەر ئایدز بوو، گابرا لەوە تێگەیشت پێش ئەوەی بتوانێت گۆڕانکاری لەسەر کۆمەلگاکەی درووستبکات ئەوا دەبێت خۆی ببێتە کەسێکی کاریگەر لەنێویاندا، بۆئەمەش پردێکی درووستکرد کە تاکوو منداڵان بەئاسانی بگەنە نزیکترین قوتابخانەیان ھەروەھا بازرگانانیش بگەن بە بازاڕ و دوکانەکان. کاتێک پردەکە تەواوبوو، گابرا لەگەڵ خووشکەکەی ڕێکخراوی کەی گی ئێمی ئەتیوبیان دامەزراند، لادێ بە لادێ دەگەڕان بۆئەوەی ھۆشیاری بدەن لەمافەکانی ژنان.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٥٠
پۆل:مردووانی ٢٠١٩
پۆل:چالاکوانی مافەکانی ژنان لە ئەتیوبیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
ئانا شاریھنا

**ئانا بۆریسڤنا شاریھنا** لەدایکبووی ١٩٧٨، چالاکوانی بواری فێمێنیت و ھاوڕەگەزخوازی ئۆکڕانییە. ھاودامەزرێنەری دامەزراوەی کۆمەڵەی ژنانی سفێرە، کە ڕێکخراوێکی فێمێنیستی لێزبیانە لە خارکیڤ. ھەروەھا لە ڕێکخراوی ناحکومی کیڤ پراید (تایبەت بە ھاوڕەگەزخوازان)، وە ئەندامی لیژنەی پراید پارادایس لە کیێڤ.

## چالاکییەکان
ئانا و کچەدۆستەکەی ڤیرا کیمگیننا بەیەکەوە بۆ ماوەی زیاتر لە دەیەکە کار لەسەر کۆمەڵگەی ھاڕەگەزخوازی ئۆکرانی دەکەن. ئەوان بەیەکەوە یەکەمین ڕێپێوانی ھاوڕەگەخوازانیان لە کیڤ ڕێکخست، لەدووەم ڕێپێوانیشدا ئەوا لەپاڵ پۆلیس چەند کەسایەتییەکی وڵاتەکە بەشداربوون. ئەمەو ھەرچەند ڕێپێوانەکە تەنیا ١٥ خوولەکی خایاند لەبەر درووستبوونی گرژی و توندووتیژی لەلایەن کەسانی دژیان. لە گرژییەکان، دە کەس لەنێویشیاندا ئەفسەری پۆلیس کە بۆ پارستن ئامادەبوون برینداربوون.

چالاکییەکانی ئانا لەبواری فێمێنیستی و ھاوڕەگەزخوازی بەردەوام تووشی دژایەتی دەبوویەوە لە ئوکراینا. ڕۆژێکیان لەکاتی کۆڕێکیدا دەربارەی بزووتنەوەکانی ھاوڕگەەزخوازی لە کتێبفرۆشێکی خارکێڤ ئەوا شوێنی کۆڕەکەی دووجار گۆڕدرا. پرایدھەب، کە سەنتەرێکی کۆمەڵایەتیی ھاوڕەگەزخوازانە لە خارکێڤ لە تەممووزی ٢٠١٨ لەلایەن چەند پیاوێکی ماسکدارەوە ھێرشی کرایەسەر بەفڕێدانی گاز؛ دواتر باڵەخانەکە شێوێندرا بە نەخشدانی نووسین و وێنە لەسەر دیوارەکان لەگەڵ پڕژاندنی خوێنی ئاژەڵ بەسەر دیوارەکانی. دوای ڕووداوەکان، وێڕای گەیاندنی زیاتر لە ١٠٠٠ نامەی سکاڵا بۆ وەزیری ناوخۆ ئارسن ئەڤەکۆڤ، کەس لەسەر ئەم ڕووداوە سزا نەدرا. پێویستیکرد بیگۆڕن.

لە ئازاری ٢٠١٩، ئانا یەکێکبووە لەوکەسانەی کە ھەڵسان بەڕێکخستنی حەفتەی یەکگرتنی ژنان لە خارکێڤ، کە لە دەستپێکی مانگی ئازاری بەڕێوەبچوو، ئانا لەمبارەیەوە وتی:

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، ئانیا ڕەخنەی مایک پەمپیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا گرت، بەوەی سەردانی ئوکراینای کردووە بەبێ دیدارکردن لەگەڵ سەرکردەکانی کۆمەڵەی ھاوڕەگەزخوازان.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* Story no.11. Anna Sharyhina, *Gay Alliance Ukraine*, Nov 25, 2015.
* Chanelle Grand, Portrait : Anna Sharyhina, militante et directrice de la marche de la fierté LGBT en Ukraine, STOP Homophobie, 5 October 2015.
* Hanna Sokolova, anna-sharyhina-interview-en/ “When we compromise, it’s as if we admit we’re not equal”: Anna Sharyhina on feminism and LGBT rights in Ukraine , openDemocracy, 22 May 2019.

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
پۆل:زیندووان
پۆل:چالاکوانی مافەکانی ھاوڕەگەزخوازان لە ئوکراینا
ناوچەی بیوت (کالیفۆرنیا)

وێنۆک| نەخشەی ناوچەی بیوت لە ویلایەتی کالیفۆرنیا

**ناوچەی بیوت** (بە ئینگلیزی: Butte County) یەکەکە لە ناوچەی ویلایەتی کالیفۆرنیا لە وڵاتی ئەمریکا.

رێژەی دانیشتوانی ئەو ناوچەیە لە ساڵی ٢٠١٣ بەپێی سەرژمێری نێزیکەی (٢٢٢٬٠٩٠) کەس بوە.

## سەرچاوەکان
* ماڵپەری فەرمی
* ناوچەی بیوت لەسەر نەخشە
* https://www.geonames.org/5332191/butte-county.html

پۆل:کالیفۆرنیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزراوی ١٨٥٠
پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٥٠ لە کالیفۆرنیا
ناوچەی کۆنترا کۆستا (کالیفۆرنیا)

وێنۆک|نەخشەی ناوچەیکۆنتا کۆستا لە ویلایەتی کالیفۆرنیا

**ناوچەی بیوت** () یەکێکە لە ناوچەکانی ویلایەتی کالیفۆرنیا لە وڵاتی ئەمریکا.

رێژەی دانیشتوانی ئەو ناوچەیە بەپێی سەرژمێری سالی ۲۰۱۹ نزیکەی (۱،١٥٠،٠٠٠) کەس بوە.

## سەرچاوەکان
* ماڵپەری فەرمی
* ناوچەی کۆنترا کۆستا لەسەر نەخشە

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزراوی ١٨٥٠
پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٥٠ لە کالیفۆرنیا
پۆل:کالیفۆرنیا
میھران ڕەجەبی

**میھران ڕەجەبی** (؛ لەدایکبووی ١٩٦١ لە کەرەج) ئەکتەرێکی سینەما و تەلەڤیزیۆنی ئێرانییە. ئەو دەرچووی دەورەی بەکالۆریۆسی گرافیکە لە زانکۆی تاران و ماستەری گرافیکی لە زانکۆی تەربییەت مودەریس وەرگرتووە.

ڕەجەبی لەلایەن ھەندێکانەوە وەک «ھونەرمەندی حکوومەتی» وەسف کراوە، ئەمەش بەھۆی ئەوەیکە لە ڕووداوە جۆراوجۆرەکاندا وەک خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢، پشتگیری لە حکوومەت کردووە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی کەرەج
گوادلوپ کامپانور تاپیا

**گوادلوپ کامپانور تاپیا** (١٩٨٦ لە چیران - ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨) چالاکوانێکی مەکسیکی ژینگەیی و مافەکانی مرۆڤ بوو، کارەکانی ئەو لەئاستی ناوخۆیی وڵاتەکەی بوو. لە ساڵی ٢٠١٨، لەلایەن کۆمەڵەی ژنانی یوئێنەوە یادی کراوە.

## کارەکان
لە ساڵی ٢٠١١، گوادلوپ لەدژی بڕینەوەی دارەکانی دارستان بەشێوەی نایاسایی وەستایەوە، ناوبراو چالاکانە پاسەوانییان لە دارستانەکان دەکرد لەگەڵ سەرکردەکانی شاری چیرەن. گوادلوپ توانی ئاستی ھۆشیاری خەڵکەکە بەرزبکاتەوە لەگرنگی مانەوەی درەختەکان. کارەکانی ناوبراو زیاتر بۆ کەسانی بەتەمەن، منداڵان و کرێکاران بوو و ئەمەش وایکرد لە کۆمەڵگاکەی خۆیدا ناسراوبێت.

## مردن
گوادلوپ دوای چەند ڕۆژێک لە ونبوونی، لە ڕۆژی ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ لە چییلۆچۆتا، مەکسیک لاشەکەی بەکووژراوی دۆزرایەوە، تا ئێستاش گومانلێکراوەکان ئاشکرانەکراون.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* Guadalupe Campanur Tapia activista y defensora de los bosques en Michoacán, heroinas.net, 20 de enero de 2019

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦
پۆل:مردووانی ٢٠١٨
پۆل:چالاکوانەکانی مەکسیک
ناوچەی فرێسنۆ (کالیفۆرنیا)

وێنۆک| نەخشەی ناوچەی فرێسنۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا

**ناوچەی بیوت** (بە ئینگلیزی: Fresno County) یەکەکە لە ناوچەی ویلایەتی کالیفۆرنیا لە وڵاتی ئەمریکا.

ڕێژەی دانیشتوانی ئەو ناوچەیە لە ساڵی ٢٠١٣ بەپێی سەرژمێری نێزیکەی (١٥٬٥٨٥) کەس بوە.

## مێژوو

ناوچەی ئێستای ئەو پارێزگایە سەردەمانێک بیابانێکی وشک بووە. ئەم پارێزگایە لە ساڵی ١٨٥٦ لە بەشێک لە ناوچەی ماریپۆسا و ناوچەی مێرسید و ناوچەی تولار پێکهاتووە. ساڵی ١٨٦١ بەشێک لە پارێزگاکە درا بە پارێزگای مۆنۆ و ساڵی ١٨٦١ درا بە پارێزگای مادێرا.

ناوی ئەم پارێزگایە، لەناوی فرێسنۆ کریکەوە وەرگیراوە. فرێسنۆ بە زمانی ئیسپانی بە واتای دار خۆڵەمێش دێت. میلەرتۆن پێشتر کورسییەکی پارێزگا بووە. بەڵام بەهۆی کارەساتێکەوە ئەوەندە زیانێکی زۆری بەرکەوت کە فرێسنۆ بوو بە کورسییەکی پارێزگا. ڕووداوەتۆمارکراوەکان باس لەوە دەکەن، کە ساڵی ١٨٨٢ گەورەترین ئاگرکەوتنەوە بووە کە تا ئێستا لە ناوچەی فرێسنۆ کەوتبێتەوەلە ویکی زمانی ئینگلیزی وەرگیراوە.

## سەرچاوەکان
* ماڵپەری فەرمی
* ناوچەی فرێسنۆ لەسەر نەخشە

پۆل:کالیفۆرنیا
ناوچەی گلێن (کالیفۆرنیا)

وێنۆک| نەخشەی ناوچەی گلێن لە ویلایەتی کالیفۆرنیا

**ناوچەی بیوت** (بە ئینگلیزی: Glenn County) یەکێکە لە ناوچانەی ویلایەتی کالیفۆرنیا لە وڵاتی ئەمریکا.

رێژەی دانیشتوانی ئەو ناوچەیە لە ساڵی ٢٠١٣ بەپێی سەرژمێری نزیکەی (٢٧٬٩٤٠) کەس بووە..

## سەرچاوەکان
* ماڵپەری فەرمی
* گلێن لەسەر نەخشە

پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٩١ لە کالیفۆرنیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٩١
پۆل:کالیفۆرنیا
ناوچەی ئیمپێریەل (کالیفۆرنیا)

وێنۆک| نەخشەی ناوچەی ئیمپێریەل لە ویلایەتی کالیفۆرنیا

**ناوچەی بیوت** (بە ئینگلیزی: Imperial County)) یەکێکە لە ناوچەکانی ویلایەتی کالیفۆرنیا لە وڵاتی ئەمریکا.

رێژەی دانیشتوانی ئەو ناوچەیە لە ساڵی ٢٠١٣ بەپێی سەرژمێری نێزیکەی (١٧٦٬٥٨٤) کەس بوە...

## سەرچاوەکان
* ماڵپەری فەرمی 
* ناوچەی ئیمپێریەل لەسەر نەخشە

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٠٧
پۆل:کالیفۆرنیا
ناوچەی ینیۆ (کالیفۆرنیا)

وێنۆک| نەخشەی ناوچەی د ینیۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا

**ناوچەی بیوت** (بە ئینگلیزی: Inyo County)) یەکەکە لە ناوچەی ویلایەتی کالیفۆرنیا لە وڵاتی ئەمریکا.

رێژەی دانیشتوانی ئەو ناوچەیە لە ساڵی ٢٠١٣ بەپێی سەرژمێری نێزیکەی (١٨٬٤٦٧) کەس بوە..

## سەرچاوەکان
* ناوچەی  ینیۆ لەسەر نەخشە

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٦٥
پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٦٦ لە کالیفۆرنیا
پۆل:کالیفۆرنیا
نانفادیمە ماگاسوبا

**نانفادیمە ماگاسوبا** (Nanfadima Magassouba) کەسایەتی سیاسیی و چالاکوانی مافەکانی ژنانی گینیاییە. پێشتر سەرۆکی یەکێتیی نەتەوەیی مافەکان و ھاونیشتمانی ژنانی گینیا بوو (CONAG-DCF). لە ساڵی ٢٠١٣ەشەوە ئەندامی دەستەی دادوەری گینیایە.

## ژیان
نانفادیمە لە کۆندارا پریفیکچور لەدایکبوو. بۆماوەی سێ دەیە لەبواری یەکێتییەکانی بازرگانی و لەنێو کۆمەڵگا مەدەننییەکان کاری کردووە. بەڵام ئەوەی زۆرتر ناوبراوی پێدەناسرێتەوە بوونی بوو بە سەرۆکی یەکێتیی نەتەوەیی مافەکان و ھاونیشتمانی ژنانی گینیا (CONAG-DCF). لەژێر سەرکردایەتی نانفادیمە تووانی ببێتە دەزگایەکی نەتەوەیی بۆ پێشخستنی دامەزراوەکانی مافەکانی ژنان، ھەروەھا بوون بەگرووپێکی ڕاوێژکاری بۆ نەتەوە یەکگرتووەکان لەپرسی ژنانی گینیا.

لەھەڵبژاردنەکانی ٢٠١٣، ھەڵبژێردرا وەک ئەندامی ئەندامی دەستەی دادوەری لەڕێگای خۆکاندیدکردنی لە حیزبی ئار پی گی. ناوبراو وەک وەزیری یەکگرتنی نەتەوەیی، پێگەیاندنی ژنان و منداڵان لە گینیا کاری کردووە. لەدوای بردنەوەی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی گینیا لەلایەن ئەلفا کۆندێ لەھەڵبژاردنەکانی ٢٠١٥، ئەوا چالاکییەکانی نانفادیمە لەحیزبی ئار پی گی بەردەوامبوو لە ناوچەی کۆندارا. لە حوزەیرانی ٢٠١٦، جێگای مەمەدی دیاوارای گرتەوە وەک سەرۆکی کۆمسیۆنی ھاوپەیمانی ڕەینبۆو ئار پی گی.

لە ئایاری ٢٠١٧، نانفادیمە ماگاسوبا بەشداریکرد لە چوارەمین کۆڕبەندی سەرکردە سیاسییەکانی ئەفریقا لە زانکۆی یەیڵ.

نانفادیمە ماگاسوبا خزمەتیشکرد وەک سەرۆکی تۆڕی ژنانی پەرلەمانتار لە پەرلەمانی گینیا، ئەمەش پێش ئەوەی لە تەممووزی ٢٠١٦ لەلایەن فاتوماتا بینتا دیالۆ شوێنی بگیرێتەوە. ناوبراو وەک ژنێکی پەرلەمانتار ئەوا لەدژی یاسای فرەژنی لە گینیا وەستایەوە. لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨، لەپاڵ ٢٦ ژنە پەرلەمانتاری دیکە، نانفادیمە ماگاسوبا دەنگیان لەدژی پێداچوونەوەی یاسیای مەدەنی کرد کە لەیەکێک لەبەندەکان فرەژنی بەیاسایی کردبوو، کە پێشتر لە ساڵی ١٩٦٨ قەدەغەکرابوو. لەبارە باسکردنەوەی یاسای فرەژنی، نانفادیمە ماگاسوبا وتوویەتی:

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:چالاکوانی مافەکانی ژنان لە گینیا
پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ
ھەدجە سەران دارابا

**ھەدجە سەران دارابا** (لەدایکبووی ١٩٤٥، گینیا) ژنەچالاکوانی مافەکانی ژنانی گینیایە، دامەزرێنەری یەکێتیی ڕیڤەر مانۆی ژنانە بۆ پێکھێنانی تۆڕێکی ئاشتی (REFMAP).

## ژیان
ھەدجە لە ساڵی ١٩٤٥ لەدایکبوو، باوکی سەربازبووە لەژێر دەسەڵاتی ئەحمەد سیکۆ تۆرێ. ھەدجە خوێندنی دەرمانسازی تەواوکرد لە ئەڵمانیا. لە ساڵی ١٩٧٠، ناوبراو دەگەڕێتەوە بۆ گینیا لەیەکێک لە کۆلێجەکان وانەی دەگووتەوە، ئەمەش بەرلەوەی ببێتە جێگری بەڕێوبەری بەشی ھەناردەکردەکردن لە وەزارەتی بازرگانی دەرەوە. لە ساڵی ١٩٩٦، دەبێتە وەزیری کارووباری کۆمەڵایەتی و گەشەپێدانی ژنان و منداڵان.

لە ساڵی ٢٠١٠، ھەدجە تەنھا ژن بوو لەنێو ٢٤ کەسایەتی کاندیدکراو بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی گینیا. لەماوەی ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٧ بووە سکرتێری گشتی REFMAP.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
پۆل:چالاکوانی مافەکانی ژنان لە گینیا
کارینا پانکیڤیچ

**کارینا پانکیڤیچ** چالاکوانی مافەکانی ترانسجێندەری ئۆرۆگواییە. کارینا سەرۆکی کۆمەڵەی ترانسجێندەرانیئۆرۆگوایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:چالاکوانی مافەکانی ھاوڕەگەزخوازانی لە ئۆرۆگوای
ناوچەی کێرن (کالیفۆرنیا)

وێنۆک| نەخشەی ناوچەی کێن لە ویلایەتی کالیفۆرنیا

**ناوچەی کێن** (بە ئینگلیزی: Kern County) یەکەکە لە ناوچەی ویلایەتی کالیفۆرنیا لە وڵاتی ئەمریکا.

رێژەی دانیشتوانی ئەو ناوچەیە لە ساڵی ٢٠١٣ بەپێی سەرژمێری نێزیکەی (٨٦٤٬١٢٤) کەس بوە..

## سەرچاوەکان
* ماڵپەری فەرمی
* ناوچەی کێن لەسەر نەخشە

پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٦٦ لە کالیفۆرنیا
پۆل:کالیفۆرنیا
ڕەندە سینیورە

**ڕەندە سینیورە** (لەدایکبووی ١٩٦١) چالاکوانی مافەکانی مرۆڤ و ژنانی فەلەستینییە. ڕەندە بۆ ماوەی سێ دەیە ئەو تووندووتیژییانەی لەبەرامبەر مافەکانی مرۆڤ لە فەلەستین دەکران بەبەڵگە (دۆکیومێنت) کردووە، لەئیستادا نانوبراو بەڕێوبەری گشتی سەنتەری ھاریکاری ژنانە لەبواری یاسایی و ڕاوێژکاری (WCLAC) لە ئورشەلیم.

## ژیان
ڕەندە سینیورە لە زانکۆی ئیسکێس لە بەریتانیا خوێندوویەتی، دواتر بڕواننامەی ماستەری لە یاسای مافەکانی مرۆڤی نێودەوڵەتیی بەدەستھێناوە، لە زانکۆی ئەمریکی قاھیرە. دواتر ماستەرێکی دیکەی لە بواری سۆشیۆلۆجی-ئەنترۆپۆلۆجی بەدەستھێناوە. توێژی ماستەرەکەی، لەبارەی ژنێک کە کاری ڕستن و چنین دەکات ھاوکات لە بانکی جیھانی کاردەکات، بەرھەم بۆ کۆمپانیا ئیسرائیلییەکان دەھێنێت ئەوا دواتر لەلایەن زانکۆی ئەمریکی بڵاوکرایەوە. ڕەندە تیۆرەکانی ئەرغیری ئمانوێل و سەمیر ئەمینی بەکارھێنا بۆ باسکردنی دۆخی فەڵەستین. ئەمەش تاکوو ڕوونی بکاتەوە کە تاچەند ئاستی سیاسیی و ڕێکخراوەکانی کرێکاران لەنێو ژنان نزمە، ڕەندە تیشکی خستەر سەر ئەو وڵاتانەی کە ژنان وابەستەی کارکردنی ماڵەوە دەکەن:

لەماوەی ١٩٨٧ تاکوو ١٩٩٧، ڕەندە سینیورە تووێژەر و یاریدەدەری پڕۆگرامی مافەکانی ژنان بووە لە دامەزراوەی ئەلحەق کە ڕێکخراوێکی تایبەتە بە مافەکانی مرۆڤ. یەکەم ھەوڵدانی ئەو بۆ دۆزینەوەی ڕێکاری یاسایی بوو بۆ پاراستنی ئەو ژنانەی کە تووشی کێشەبوونەوە لەماوەی ڕاپەڕینی یەکەمی فەلەستینییەکان (١٩٨٧–١٩٩٣).

لەماوەی ١٩٩٧ بۆ ٢٠٠١، ڕەندە بوو بە بەڕێوبەری گشتی سەنتەری ھاریکاری ژنانە لەبواری یاسایی و ڕاوێژکاری (WCLAC). لە ساڵانی ٢٠٠١ بۆ ٢٠٠٥، بووبە بەڕێوبەری گشتی دامەزراوەی ئەلحەق. لە ئەیلوولی ٢٠٠٧، تاکوو حوەزەیرانی ٢٠١٥، ڕەندە بووە یەکەم ژنە چالاکوانی فەلەستینی لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان ئامادەبێت. ڕەندە باسی لە تووندووتیژییە ناوخۆییەکان کرد، ھەروەھا باسی لەبەرزبوونەوەی ڕێژەی کوشتنی ژن کرد لەناوچە جیاجیاکانی فەلەستین. ھەروەھا باسی لەکێشەی ژنانی سیاسیی لەناوچەکەکرد.

## کارەکان
* کرێکارێکی فەلەستینی کە ئابووری سەربەخۆی ھەیە: ژنانی کارەکەر لە بانکی جیھانی بەشی پیشەسازی جلووبەرگ. تووێژی قاھیرە لە زانستە کۆمەڵایەتییەکان. بڵاوکراوەی دەزگای چاپ لە زانکۆی ئەمریکی لە قاھیرە.
* لۆبیکردن (پاڵپشتی) لە یاسای خێزانی فەلەستینی: ئەزموونی پەرلەمانێکی مۆدێرن بۆ فەلەستین: پرسی ژنان و یاسادانان. تووێژینەوەیەک بۆ کۆنفرانسی بەشی یاسای خێزانی ئیسلامی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا، عەممان ساڵی ٢٠٠٠.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* بە ڤیدیۆ، ڕەندە سینیورە، بەڕێوبەری گشتی ئەلحەق. قسەدەکات لە زانکۆی دوک

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:چالاکوانی مافەکانی ژنان لە فەلەستین
پۆل:چالاکوانی مافەکانی مرۆڤ لە فەلەستین
پۆل:چالاکوانە فەڵەستینییەکانی مافی مرۆڤ
جیازی

**جیازی**يان گياز گواستنەوەی دارایی، ھەدیە یان پارەیە لە کاتی بەشوودانی کچدا. جیازی ڕەسمێکی کۆنە و تەنانەت لە نێو یاساکانی حامۆرابیدا ناوی لێبراوە. ئەم ڕەسمە ھێشتا لە چەند بەش لە جیھاندا وەکوو ئاسیا، باکووری ئەفریقا و باڵکان ھەیە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی ڕێکەوتی ١٢ی مارچی ٢٠٢٠

پۆل:تەڵاق
پۆل:ھاوسەرگیری
کاپیتانی خەیاڵی

**کاپیتانی خەیاڵی** () فیلمێکی کۆمیدی-درامایە و لە نووسین و دەرھێنانی مەت ڕاسە، کە لە ساڵی ٢٠١٦ نمایش کرا.

## کورتەی چیرۆک
خێزانێک کە ٦ منداڵیان ھەیە لە دارستانێکدا دەژین، و دوای مردنی دایکیان کە دەڕۆنە ڕێوڕەسمی بە خاکسپاردن ڕووبەڕووی ئاڵنگاری زۆر دەبنەوە لە پێوەندییان لەگەل ئەوانی دیکە و…

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
*

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦
پۆل:CS1 errors: dates
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان
پۆل:فیلمە ژینگەیییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو مەکسیکۆ وێنەیان گیراوە