open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بەرماڵی فڕیو

چەپ|وێنۆک|یەکێک لە تابلۆکانی ڤاسنێتسۆڤ لەبارەی هەمان بابەت
**بەرماڵی فڕیو** یان **بەرماڵی جادوویی** بریتییە لە بەرماڵێک کە دەتوانێت مرۆڤ ھەڵبگرێت و بیگوازێتەوە لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی دوور لەماوەیەکی کورتدا.

## بەرماڵ لە وێژەدا
یەکێکە لەئامرازە تەواوکەرەکانی چیڕۆکی ھەزار و یەک شەو، کە لەچیڕۆکی میر حوسێن کوڕی میری گەورەی ھیندستان دەست پێدەکات، کە چۆن میر حوسێن گەشت دەکات بۆ شاڕی بەسناگار (ڤیژایاناگارا) ی ھیندستان بۆ کڕینی بەرماڵێکی ئەفسوناوی، ئەم بەرماڵە بەجۆڕێکە کە ھەرکەسێک بچێتە سەری دابنیشێت دەتوانێت بیگوازێتەوە بۆ ئەوشوێنەی کە کەسەکە بیری لێدەکاتەوە بەجۆڕێک کەسەکە دەبات لەماوەیەکی کەم وە دەشتوانێت بیگەڕێنێتەوە ھەمان شوێنی خۆی لەھەمان ڕۆژدا شوێنەکە ھەرچەندە دووریش بێت. چیرۆکی ئەم بەرماڵە پڕژاوەتە سەر گەلێک شاکاری وێژەیی و ڕۆشەنبیری میللەتانی جیاواز لەسەرانسەری جیھان. 

چەپ|وێنۆک|بەرهەمێکی بێرترام چاندلەر بۆبەرگی ڕۆمانی (بەرماڵی ئەفسوناوی) کەلەساڵی ١٩٥٩چاپ کراوە و بڵاوکراوەتەوە.

وا دەگوترێت بەرماڵەکەی سولەیمان لە کوتاڵی حەریری سەوز چنرابێت بە پەڕەیەکی زەردی زێڕین  لێوارکرابێت بەجۆڕێک دڕێژیەکەی حەوت میل بووە و پانیەکەشی حەوت میل کاتێک سولەیمان لەسەری دانیشتوە توانیویەتی لەسەری پازبدات ڕووبەروو بە ئاڕاستەی با، وە توانیویەتی بەئاسمانی دەریا دا بفڕێت وە سولەیمان فەرماندەری بایەکان بووە کاتێک فەرمانی پێکردوون ئاراستەی بایەکان بەتەواوی بەرماڵەکەیان بۆ شوێنی گونجاو ئاڕاستەکردوە، ھەروەھا لەناو کوردانیش وا وتراوە کە شێخ عەبدولقادری گەیلانی توانیویەتی بەھۆی بەرماڵەکەیەوە بەسەر ئاوی ڕووباری دیجلە دا بڕوات پاشان بەرزبۆتەوە بۆ ئاسمان بەھۆی بەرماڵەکەیەوە ھەروەک سولەیمان (پەرتوکی"قصائد الأحجار الکریمة"لە نووسینی شێخ محمدی کوڕی یەحیا)، ھەروەھا لەفەرھەنگی ڕووسەکاندا وەھا ھاتوە کە بابا یاگا توانیویەتی کچێک بەناوی ئیڤانکا لەگەڵ خۆی سواربکات و چەندین خەڵاتیشی پێ بدات، ھەروەھا لەچەندین بەرھەمی خۆڕئاوایی و ئاسیایی وەک پەرتوک یاخود فیلم کاری لەسەرکراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:چاندی عەرەبی
پۆل:فۆلکلۆری عەرەبی
پۆل:فۆلکلۆری ئێرانی
پۆل:میتۆلۆژیای فارسی
پۆل:سولەیمان
بەرنامەسازیی پشتبەستوو بە پرۆتۆتایپ

**بەرنامەسازیی پشتبەستوو بە پرۆتۆتایپ** () شێوازێکە لە بەرنامەسازیی تەنخواز کە تێیدا دووبارە بەکارھێنانەوەی ھەڵسووکەوت (کە ناسراوە وەک بۆماوە) ئەنجام دەدرێت لەڕێگەی پڕۆسەیەک بۆ دووبارە بەکارھێنانەوەی تەنە ھەبووەکان لەڕێگەی نوێنەرایەتییەوە کە کاردەکەن وەک پرۆتۆتایپ. ئەم مۆدێلە پێشی دەوترێت بەرنامەسازیی پرۆتۆتایپیی، پرۆتۆتایپخواز، بێ کڵاس، یان پشتبەستوو بە نموونە. نوێنەرایەتی سیفەتێکی زمانە کە پاڵپشتی لە بەرنامەسازیی پشتبەستوو بە پرۆتۆتایپ دەکات.

بەرنامەسازیی پشتبەستوو بە پرۆتۆتایپ تەنی گشتگیرکراو بەکاردەھێنێت، کە دەکرێت لێکچوویان لێ درووست بکرێت و درێژ بکرێنەوە. ئەگەر "میوە" بکەین بە نموونە، تەنێکی میوە" نوێنەرایەتی تایبەتمەندییەکان و کارەکانی میوە دەکات بەگشتی. تەنێکی "مۆز" دەکرێت لە تەنی "میوە" کۆپی بکرێت و دەکرێت کۆی تایبەتمەندییەکانی "میوە" درێژ بکاتەوە و بەکاری بھێنێت. ھەموو نموونەیەکی تری تەنی "مۆز" دواتر لە تەنی گشتگیری "مۆز" کۆپی دەکرێت. ئەمە بەرامبەر بە بەرنامەسازیی پشتبەستوو بە کڵاس کە تێیدا کڵاسی "میوە"  لەلایەن کڵاسی "مۆز"ەوە درێژ دەکرێتەوە.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:پرۆگرامسازی
پۆل:بەرنامەسازی
پۆل:پارادایمەکانی پرۆگرامسازی
پۆل:پارادایمەکانی بەرنامەسازی
پۆل:پرۆگرامسازیی تەنخواز
ھێمای زانستی

**ھێمای زانستی** یان **شێوەی زانستی** () ڕێگایەکە بۆ نووسین و بەراوردکردنی ژمارە گەورەکان یان ژمارە بچووکەکان بەکار دەھێنرێت کە ناتوانرێت بە سادەیی بە شێوەی دەدەیی بنوێنرێن. ئەم ھێمایە بەشێوەی دیجیتاڵ بە e دیاری دەکرێت. نووسینی ژمارەکان بە شێوەی زانستی لەلایەن زانایان و ماتماتیکزانان و ھەروەھا لە ژمێرە زانستییەکاندا بەکار دەھێنرێت.
لە نواندن بە شێوەی زانستیدا، ھەموو ژمارەکان بەم شێوە دەنووسرێن:

:a \times 10^b

(ئا جاران ١٠ بە توانی ب)؛ لێرەدا توانی b ژمارەیەکی تەواو، و ھاوکۆلکەی a ژمارەیەکی ڕاستەقینەیە.
[وێنۆک|نواندنی [ژمارەی ئاڤۆدگادرۆ بە بەکارھێنانی ھێمای e]]

3.0E−9 or 3.0e−9

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:پێوان
لوا (زمانی پرۆگرامسازی)

**لوا** () کە لە بنەڕەتدا پورتوگالییە و بە مانای مانگ دێت، زمانێکی سوکەڵە، فرەشێوازی پرۆگرامسازییە کە دیزاین کراوە تا لەناو پرۆگرامی دیکەدا بەکار بھێنرێت. لوا فرە پلاتفۆرمە، لەبەر ئەوەی وەرگێڕەکەی بە زمانی ANSI C نوسراوە، و خاوەنی APIیەکی سادەی زمانی سیە. مۆدیوولەکانی ویکیپدییا بە زمانی لوا نوسراون.

## نمونە

### هەلەو وێڵد

فەنکشنی پرینت
```lua
print("Hello World!")
```
یان
```lua
print 'Hello World!'
```


### ئاڵۆزتر

```lua
function factorial(n)
  local x = 1
  for i = 2, n do
    x = x * i
  end
  return x
end

factorial(4)
# 24
```


## سەرچاوەکان

پۆل:زمانە بەرنامەسازییەکان
پۆل:زمانە نووسراوەکان
دووجای تەواو

لە بیرکاریدا، **دووجای تەواو** () ژمارەیەکی تەواوە کە دەتوانرێت بەشێوەی جارانی ژمارەیەکی سروشتی لە خۆیدا بنووسرێت بۆ نموونە ٢٥ دووجای تەواوە، چونکە دەتوانرێت بە شێوەی ٥×٥ بنووسرێت. دووجای تەواو ژمارەیەکی نانەرێنییە، دەشێت بەم شێوەیش پێناسە بکرێت، ژمارەیەک کە ڕەگی دووجاکەی ژمارەیەکی تەواو بێت، بۆ نموونە \sqrt{9}=3 واتە ٩ دووجای تەواوە. ئەگەر ژمارەیەک دووجای تەواو نەبێت نرخی نزیککراوەیی بۆ ڕەگە دووجاکەی بەکار دەھێنرێت. ئەم ژمارانە خاوەنی تایبەتمەندی سەرنجڕاکێشن بۆ نموونە، ژمارەی بەشدراوەکانیان ژمارەیەکی تاکە. یان
ئەنجامی کۆکردنەوەی ژمارە تاکە یەک لەدوای یەکەکان دووجای تەواوە بە زمانی بیرکاری:

: 
   n^2 =
   \sum_{k=1}^n \; (2k-1)


* بۆ نموونە:

:: 
   5^2 =
   \sum_{k=1}^5 \; (2k-1) =
   1 + 3 + 5 + 7 + 9 =
   25


ئەگەر دووجای ژمارەیەکی جووت یان دووجای ژمارەیەکی تاک، بەسەر ٤دا دابەش بکرێت ماوەکەی دەکاتە ٠ یان ١.

## نموونە
٥٠ ژمارەی دووجای تەواوی سروشتی یەکەم:


:١٢ = ١
:٢٢ = ٤
:٣٢ = ٩
:٤٢ = ١٦
:٥٢ = ٢٥
:٦٢ = ٣٦
:٧٢ = ٤٩
:٨٢ = ٦٤
:٩٢ = ٨١
:١٠٢ = ١٠٠


:١١٢ = ١٢١
:١٢٢ = ١٤٤
:١٣٢ = ١٦٩
:١٤٢ = ١٩٦
:١٥٢ = ٢٢٥
:١٦٢ = ٢٥٦
:١٧٢ = ٢٨٩
:١٨٢ = ٣٢٤
:١٩٢ = ٣٦١
:٢٠٢ = ٤٠٠



:٢١٢ = ٤٤١
:٢٢٢ = ٤٨٤
:٢٣٢ = ٥٢٩
:٢٤٢ = ٥٧٦
:٢٥٢ = ٦٢٥
:٢٦٢ = ٦٧٦
:٢٧٢ = ٧٢٩
:٢٨٢ = ٧٨٤
:٢٩٢ = ٨٤١
:٣٠٢ = ٩٠٠




:٣١٢ = ٩٦١
:٣٢٢ = ١٠٢٤
:٣٣٢ = ١٠٨٩
:٣٤٢ = ١١٥٦
:٣٥٢ = ١٢٢٥
:٣٦٢ = ١٢٩٦
:٣٧٢ = ١٣٦٩
:٣٨٢ = ١٤٤٤
:٣٩٢ = ١٥٢١
:٤٠٢ = ١٦٠٠



:٤١٢ = ١٦٨١
:٤٢٢ = ١٧٦٤
:٤٣٢ = ١٨٤٩
:٤٤٢ = ١٩٣٦
:٤٥٢ = ٢٠٢٥
:٤٦٢ = ٢١١٦
:٤٧٢ = ٢٢٠٩
:٤٨٢ = ٢٣٠٤
:٤٩٢ = ٢٤٠١
:٥٠٢ = ٢٥٠٠


## تایبەتمەندییەکان

## ئەمانەش ببینە
* سیانەی پیتاگۆرسی
* فانکشنی دووجا
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ژمارەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
پۆل:تیۆریی ژمارەکان
پۆل:چوار کردەی سەرەکی
پۆل:پاشیەکیی ژمارە تەواوەکان
پۆل:چوارلاکان
پەروەردەی مۆسیقی

**پەروەردەی مۆسیقی** پێکھاتووە لە پەروەردە و خوێندنی بەشەکانی مۆسیقا، کە فێرکردن و فێربوونی مۆسیقا لەخۆ دەگرێت. لە سەدەی ٢٠دا، چەند مێتۆدێکی نوێ بەرھەم ھات بۆ فێرکردنی مۆسیقا کە بڵاو بۆوە و ئێستاش لە خوێندنی مۆسیقادا ناوبانگی ھەیە.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:پەروەردەی مۆسیقا
پۆل:پیشەکان لە مۆسیقادا
مناڵی بلیمەت

لە وێژەی بەدواداچوونی دەروونناسیدا، **مناڵی بلیمەت** () بە کەسێکی مناڵ دەترێت کە تەمەنی خوار ١٠ ساڵە و توانای بەرھەمھێنانێکی گەورەی ھەیە لە پیشەیەکی دیاریکراودا، کە زۆرجار ئەو توانایە لە حاڵەتی ئاساییدا لە مرۆڤێکی پێگەیشتووی شارەزادا بەدی دەکرێت. لە مناڵە بلیمەتەکان بۆ نموونە، مۆتسارت بوو، کە لە تەمەنی ٥ ساڵییەوە دەیتوانی پیانۆ بژەنێت و ئاوازی خۆی بنووسێتەوە. نموونەی تر وەک شۆپان، بێیتھۆڤن و ھتد.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:ژیری
پۆل:دەرونناسان
پۆل:مناڵی
پۆل:کۆمەڵناسی
جۆرج ساند

**ئەمانتین لوسیل ئۆرۆر دوپا** (؛ ١ی تەممووزی ١٨٠٤—٨ی حوزەیرانی ١٨٧٦) باشتر بە ناوە قەڵەمییەکەی ناسراوە، کە **جۆرج ساند**ە، ڕۆماننووسێکی فەڕەنسی بوو کە باشتر بە پەیوەندییەکەی ناسراوە بە فرێدریک شۆپانەوە.

## سەرچاوەکان
*

## بەستەرە دەرەکییەکان

* جۆرج ساند، ماڵپەرێک لە یادەوەری یادکردنەوەی ٢٠٠ ساڵی جۆرج ساند.
* جۆرج ساند، کارەکانی بە فەرەنسی ڤێرشنێکی خۆرایی بۆ خوێندنەوە.
* 
* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٤
پۆل:مردووانی ١٨٧٦
پۆل:فرێدریک شۆپان
پۆل:سۆسیالیستە فەڕەنسییەکان
پۆل:نووسەرانی پاریسی
ئیمپرامپتو

وێنۆک
**ئیمپرامتو** () پێکھاتووە لە پارچەیەکی مۆسیقی کە بە شێوەیەکی ئازادانە بەبێ ھیچ مەشقێک بژەنرێت بۆ ئامرێکی مۆسیقی تاکژەن، وەک پیانۆ.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:شێوەکانی مۆسیقای کلاسیکیی ڕۆژاوا
نۆکچرن

**نۆکچرن** () زۆرجار بە پارچە مۆسیقایەک دەوترێت کە کاریگەریی شەوی لەسەرە. لە کۆندا، ئەمە بە ئۆفیسی شەوانە دەوترا، بەڵام دواتر ئەم دەستەواژەیەش بۆ ناساندنی مۆسیقای کلاسیک بەکارھات.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:شێوەکانی مۆسیقای کلاسیکیی ڕۆژاوا
ڤالز

**ڤالز** (؛ ؛ لە واڵزەری ئەڵمانییەوە ھاتووە) پێکھاتووە لە سەمایەکی فۆلک، کە لە حاڵەتی ئاساییدا بە کاتی سێی ٣/٤ نووسراوەتەوە.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:سەما
پۆل:ڤالز
پۆل:سەمای فۆلکلۆری ئەڵمانی
پاسکال

* بلێز پاسکاڵ زانا و ماتماتیکزان و داھێنەر و نووسەر و فیزیکزانی فەڕەنسی بوو.
* پاسکاڵ (یەکە) یەکەی پەستان لە فیزیکدا.
* پاسکاڵ (زمانی بەرنامەسازی) یەکێک لە زمانەکانی بەرنامەسازیی کۆمپیوتەرە.
* سێگۆشەی پاسکاڵ
* ژمێرەری پاسکاڵ
* یاسای پاسکاڵ
* زانکۆی بلێز پاسکاڵ
* ئادام پاسکاڵ
* پاسکاڵی یەکەم
* پاسکاڵی دووھەم

## وشەکە
وشەی پاسکاڵ لە ڕەگی لاتینی paschalis وەرگیراوە کە بە واتای «لەدایکبوون» دێت.
ژمارەی ئاڤۆدگادرۆ

[180px|وێنۆک|[ئاڤۆدگادرۆ]]
**ژمارەی ئاڤۆدگادرۆ** یان **نەگۆڕی ئاڤۆدگادرۆ**، لە ناوی کیمیازانی ئیتالیایی ئامادۆ ئاڤۆدگادرۆ، وەرگیراوە، بە ژمارەی گەردیلەکانی ١٢ گرەم کاربۆن بە ئیزۆتۆپی ١٢C دەوترێت و یەکسانە بە:

: N_A=N_L=6.022 1415  \cdot 10^{23}\ \mathrm{mol}^{-1}

ژمارەی ئاڤۆدگادرۆ لە ڕێگەی ئەم پەیوەندییە دەدۆزرێتەوە:

:N_A = \frac{n_\circ R T}{p}  \,

لێرەدا

:n_\circ = \frac{p}{k_B T} \,

* *p* پەستان
* *T* پلەی گەرمی
* و *k<sub>b</sub>* نەگۆڕی بولتێزمن

و یەکسانە بە:  (٢٫٦٨٦ ٧٧٧٤ ± ٠٫٠٠٠ ٠٠٤٧) × ١٠٢٣ m−٣  لە ٢٧٣٫١٥ کێلوین و ١٠١٫٣٢٥ کیلۆ پاسکالـە.
## نموونە
١_ئەگەر بێتوو بەقەد ژمارەی ئاڤۆدگادرۆ سکەی ٥٠٠ ڕیاڵی لەسەر یەک دابنێیت، درێژاییەکەی تا کاکێشانی ڕێگای شیری دەڕوات!

## سەرچاوەکان

*

پۆل:نەگۆڕە فیزیاییەکان
ڤالز (مۆسیقا)

**ڤالز** (؛ ) پێکھاتووە لە مۆسیقای سەماکردن کە بە کاتی  نووسراوەتەوە. مۆسیقای ڤالز لە حاڵەتی ئاساییدا، لە کۆردێک پێکھاتووە لە ھەر پێوانەیەکدا.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:ڤالز
پۆل:شێوەکانی مۆسیقای کلاسیکیی ڕۆژاوا
ئێتوود

**ئێتوود** (؛ بە فەڕەنسی ئێتود واتا سەعیکردن) پێکھاتووە لە پارچە مۆسیقایەک کە زۆرجار کورتە و ئاستی قورساییەکی دیاریکراوی ھەیە و بە مەبەستی مەشقکردن و ڕاھێنان بە ئامێرێک دەنووسرێتەوە تاکوو پەرە بە توانایەکی دیاریکراوی مۆسیقاژەنێک بدات. بەناوبانگبوونی ئێتودەکان لە سەدەی نۆزدە بوو کاتێک ئامێرەکانی پیانۆ زۆر بەناوبانگ بوون. ھەندێک لە ئێتودەکان ئەمڕۆش بۆ ڕاھێنان بە مۆسقاژەنان بەکاردێن وەک ئێتودەکانی فرێدریک شۆپان و فرانز لیزت.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:شێوەکانی مۆسیقای کلاسیکیی ڕۆژاوا
پۆل:پەروەردەی مۆسیقا
مازورکا

ڕاست|وێنۆک|352x352پیکسڵ|<center>; 1845</center>
**مازورکا** (؛ لە **مازورێک**ی پۆڵەندییەوە ھاتووە) پێکھاتووە لە سەمایەکی فۆلکی پۆڵەندی لە مەتری سێیدا، کە زۆرجار ئاوازێکی ھیوابەخش یان دڵخۆشکەری ھەیە.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:شێوەکانی مۆسیقای کلاسیکیی ڕۆژاوا
پولونێز

وێنۆک|<center> (1888)</center>
**پولونێز** () یەکێکە لە پێنج سەما نیشتمانییەکەی وڵاتی پۆڵەندا. لە سەرەتادا وەک سەمایەکی فۆلکلۆر ھەڵکەوتووە دواتر لە نێو کۆمەڵگای پۆڵەندی پەرەی سەندووە و بەناوبانگ بووە. پێکھاتووە لە سەمایەکی پۆڵەندی، ناوەکەی لە وشەی «پۆڵەندی» وەرگیراوە لە زمانی فەڕەنسییەوە. ئەم سەمایە ھاوشێوەی سەمای سویدی پۆلسکایە، کە ھەردووک لەم سەمایانە ھەمان بنچەیان ھەیە.

## سەرچاوەکان
*
* 

پۆل:شێوەکانی مۆسیقای کلاسیکیی ڕۆژاوا
شێرزۆ

**شێرزۆ** () لە مۆسیقای کلاسیکی ڕۆژاواییدا، پێکھاتووە لە ئاوازێکی کورت، زۆرجار جووڵەیەکە لە کارێکی گەورە وەک سیمفۆنی یان سۆناتایەک.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:شێوەکانی مۆسیقای کلاسیکیی ڕۆژاوا
نێکۆلاس شۆپان

**نێکۆلاس شۆپان** (؛ ١٥ی ئازاری ١٧٧١—٣ی ئایاری ١٨٤٤) مامۆستایەکی زمانی فەڕەنسی بوو لە ناوچە پڕوسیاییەکان و باوکی فرێدریک شۆپان بوو.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧١
پۆل:مردووانی ١٨٤٤
پۆل:خێزانی شۆپان
ڕۆبێرت شوومان

**ڕۆبێرت شوومان** (؛ ٨ی حوزەیرانی ١٨١٠—٢٩ی تەممووزی ١٨٥٦) ئاوازدانەرێک و ڕەخنەگرێکی کاریگەری ئەڵمانی بوو. ئەو بە یەکێک لە باشترین ئاوازدانەرەکانی دەمی ڕۆمانتیک ناسراوە. شوومان لە ئەسڵدا خوێنکاری قانوون بوو، بەڵام خوێندنەکەی جێھێشت و بەدوای بوون بە پیانۆژەنێکی داھێنەر کەوت. ئەو لەلایەن مامۆستاکەیەوە پەیمانی ئەوەی پێ درا بوو کە دەبێتە باشترین بیانۆژەنی ئەورووپا، کە ھەر لە سەرەتاوە خەونی شومان بوو، بەڵام بەھۆی زیانێکەوە کە بەر دەستی کەوت، ئەم خەونە کۆتایی ھات. دوای ئەمە، شوومان خووی دایە ئاوازدانان لەجیاتی پیانۆژەنی.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:ئاوازدانەرانی ئاڵمانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٠
پۆل:مردووانی ١٨٥٦
پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم
پۆل:ئاوازدانەرانی پیانۆ
پۆل:پیانۆژەنانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم
بەڵاد (مۆسیقای کلاسیک)

**بەڵاد** () دەستەواژەیەکە کە لە سەدەی ١٨وە لە مۆسیقای کلاسیکدا دەبیسترێت و بە ھەمان شێوەی بەڵادی وێژەییە، کە چیرۆکێکی شێعری دەنوێنێت.

## بەڵادی ئامێری
ئەم ناوە لەلایەن فرێدریک شۆپانەوە داھێندرا کاتێک ناوی ھەندێک لە پارچە مۆسیقییەکانی خۆی نا؛ پێکھاتووە لە بەڵادێک کە بۆ ئامێرێکی مۆسیقی دەنووسرێتەوە، وەک پیانۆ، بەبێ وشە و ھۆنراوە.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:شێوەکانی مۆسیقای کلاسیکیی ڕۆژاوا
ساڵۆن (کۆبوونەوە)

**ساڵۆن** پێکھاتووە لە کۆبوونەوەی کۆمەڵێک کەس لەژێر سەقفی کەسێکی ھونەری و کاریگەردا، بە سەرەکی بۆ کاتبەسەربردن و زیادکردنی ژیری بەشداربووان بە وتووێژ و دەمەقاڵێی ئەنجام دەدرێت.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:چاندی فەڕەنسی
پۆل:کۆبوونەوەکان
ماریا ڤۆدزینسکا

**ماریا ڤۆدزینسکا** (؛ ٧ی کانوونی دووەمی ١٨١٩—٧ی کانوونی یەکەمی ١٨٩٦) ھونەرمەندێکی پۆڵەندی بوو کە زیاتر بە پەیوەندییەکەی لەگەڵ فرێدریک شۆپان ناسراوە، بەڵام پەیوەندی نێوان ئەو دووانە سەرکەوتوو نەبوو.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٩
پۆل:مردووانی ١٨٩٦
پۆل:فرێدریک شۆپان
جەین ستێرلینگ

**جئن «جەین» ویلھێلمینا ستێرلینگ** (؛ ١٥ی تەممووزی ١٨٠٤—٦ی شوباتی ١٨٥٩) پیانۆژەنێکی سەرەتایی سکۆتلەندی و خوێندکار و ھاوڕێی نزیکی فرێدریک شۆپان بووە؛ دوو لە نۆکچرنەکانی شۆپان بۆ ئەم خانمە نووسراونەتەوە. ستێرلینگ شۆپانی برد بۆ گەشتێک بۆ سکۆتلەندا لە ساڵی ١٨٤٨ و دوای مردنی شۆپان لە ساڵی ١٨٤٩، بەشداری لە لەناوبردنی پاشماوەکابی شۆپان، وەک نووسینەکانی، کرد. ھەرچەندە ھیچ بەڵگەیەک نییە لەسەر ئەوەی کە ئەو دووانە خۆشەویست بوون، بەڵام ھێشتا زۆرێک لە خەڵکی دوای مردنی شۆپان ئەم خانمەیان بە «بێوەژنەکەی شۆپان» ناودەھێنا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٤
پۆل:مردووانی ١٨٥٩
پۆل:پیانۆژەنانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم
براندن ئایک

**براندن ئایک** (لەدایکبوون: ) تەکنۆلۆجیاچیی ئەمریکی و دروستکەری زمانی پرۆگرامکردنی جاڤاسکریپتە. ھەروا ھاودامەزرێنەری پرۆژەی مۆزیلا، ڕێکخراوی مۆزیلا و کۆمپانیای مۆزیلا، و ماوەیەک CTO ئەفسەری سەرەکی تەکنیکی و ئەفسەری گشتیی جێبەجێکاریش بوو CEO لە کۆمپانیای مۆزیلا. ئێستا ئەفسەری گشتیی جێبەجێکاری برەیڤ سۆفتوێر'ە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:زیندووان
پۆل:دروستکەرانی زمانی پرۆگرامسازی
پۆل:جاڤاسکریپت
پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا
پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی
پۆل:ئەو ئەمریکییانەی پەیڕەوی کڵێسای کاتۆلیکی ڕۆم دەکەن
ئاریانا گراندێی

**ئاریانا گراندێی-بوتێرا** (؛ لەدایکبووی ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٩٣) بە ناوی **ئاریانا گراندێی** ناوبانگی دەرکردووە، ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئەمریکایییە.
ئاریانا لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا چالاکی خۆی بە فەرمی لە ساڵی ٢٠٠٨ لە شانۆی برادوێی موزیکالی ١٣ دەست پێکرد، پاشان لە ساڵی ٢٠٠٩ لە ڕۆڵی کەت والێنتایندا لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنی ویکتۆریوس لە کاناڵی نیکۆلدین دەرکەوت. دوای چوار بەش زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکە کۆتایی ھات، و گراندێی لە ساڵی ٢٠١٣ لە زنجیرەی سام و کەت ڕۆڵی گێڕا.

## ئەمانەش ببینە
* شیرینکەر

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو
پۆل:سۆپرانۆ ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی بریت
پۆل:مۆسیقاژەنە پۆپە مناڵەکان
پۆل:میوزیکژەنە سەماکەرە-پۆپەکان
پۆل:مەسیحییە پێشووە ئەمریکییەکان
خیدۆ ڤان ڕۆسوم

**خیدۆ ڤان ڕۆسوم** (لەدایکبوون: ) پرۆگرامسازێکی هۆڵەندیە و ناسراوە بە دروستکردنی زمانی پرۆگرامسازیی پایسن، کە هەر بۆخۆی کۆنترۆڵی تەواوی زمانەکەی کردبوو تا لە مانگی تەمموزی ٢٠١٨دا وازی هێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:دروستکەرانی زمانی پرۆگرامسازی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦
پۆل:زیندووان
پرۆگرامساز

[چەپ|وێنۆک|287x287پیکسڵ|[ئەیدا لەڤلەس کە لای زۆرێک بە یەکەم کەس دا ئەنرێ کاری پرۆگرامکردن بووبێت. ]]
**پرۆگرامساز**، **پرۆگرامکار**، **پرۆگرامەر**، **بەرنامەساز** و چەن جۆرێکی تریش وشەی کوردی بەکار ئەهێنرێ بۆ programmerی ئینگلیزی کە مەبەست لێی کەسێکە کە کاری بەرهەمهێنانی پرۆگرامی کۆمپیوتەر بێت، بۆ نمونە براندن ئایک، جەیمس گۆزلینگ یان خیدۆ ڤان ڕۆسوم کە سێ زمانی جیاوازی پرۆگرامکردنیان دروستکردوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زانستی کۆمپیوتەر
پۆل:تەکنۆلۆژیای زانیاری
پۆل:پیشەکانی کۆمپیوتەر
پۆل:بەرنامەسازی
پۆل:مایکرۆسۆفت ڤیژواڵ ستودیۆ
پۆل:پیشەکانی میدیای بەکۆمەڵ
ئەیدا لەڤلەس

**ئۆگەستا ئەیدا کینگ، خانمی لەڤلەس** (پێش شووکردن نازناوی **بایرۆن**؛ لەدایکبوون ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٨١٥ - ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٥٢) بیرکار و نووسەرێکی ئینگلیزی بوو. زۆرتر بەوە ناسراوە کە ئیشی کردوە لەسەر کۆمپیوتەرە پێشنیارکراوەکەی چارڵز بابج کە کۆمپیوتەرێکی شیکار بوو. یەکەم کەس بوو کە زانی مەکینەکە دەتوانێ زیاتر لە کردارەکانی بیرکاری ئەنجام بدات و بە یەکەم پرۆگرامساز دادەنرێت.

ھەروەھا ڕۆژێکیش بەناوی ڕۆژی ئەیدا لەڤلس ناو نراوە کە ھەموو ساڵێک لە تشرینی دووەم یادی دەکرێتەوە بۆ ئەو ژنانەی کە لە بەشەکانی زانست، تەکنۆلۆژیا، ئەندازیاری، ماتماتیک کاریان کردووە.کە لە ٢٠٠٩ دەستپێکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:دروستکەرانی زمانی پرۆگرامسازی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٥
پۆل:مردووانی ١٨٥٢
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئینگلستان
پۆل:شاعیرانی ژنی ئینگلیز
پۆل:لۆرد بایرۆن
پۆل:نووسەرانی ئینگلیزی سەدەی ١٩یەم
ژێلازۆڤا ڤۆلا

**ژێلازۆڤا ڤۆلا** () دێیەکە لە ناوەڕاستی ڕۆژھەڵاتی پۆڵەندا. ئەم دێیە دەکەوێتە سەر ڕووباری ئوتراتا و ٤٦ کیلۆمەتر بەرەو باکووری خۆرھەڵات لە شاری وارساوەوە دوورە. دانیشتوانی ئەم دێیە ٦٥ کەسە و بە شوێنی لەدایکبوون و ئاوازدانەر و پیانۆژەن فرێدریک شۆپان ناسراوە.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:گوندەکان
پۆل:فرێدریک شۆپان
یەکشەممەی دڵتەزێن

**یەکشەممەی دڵتەزێن** یان **یەکشەممەی خەمھێنەر** ()، کە بە ناوی ئاھەنگی خۆکوژیی مەجارستانیش ناسراوە، لەلایەن پیانۆژەن و ئاوازدانەری مەجارستانی ڕێژوو شێرێش لە ساڵی ١٩٣٣ سازکراوە و ھەر لەو ساڵەیشدا بڵاو کراوەتەوە.**جیھان بەرەو لەناوچوونە** (Vége a világnak) سەردێڕی سەرەکی شێعرەکە بوو و ھەروەھا باسی بێھیوایی لێکەوتووە لە شەڕ دەکات، و لە کۆتاییدا نزا بۆ خۆشبوون لە تاوانەکانی خەڵکی.
شاعیر لازلۆ جاڤۆر شێعرەکانی بە ناوی ئاھەنگی یەکشەممەی خەمھێنەر (Szomorú vasárnap) ھۆنیوەتەوە کە لەو ھۆنراوەدا کەسایەتی سەرەکی دەیھەوێت دوای مردنی خۆشەویستییەکەی خۆ بکوژێت، ھەندێ شێعری نوێتریش بۆ ئەم ئاھەنگە بڵاو کرا کە لایەنگرانی زۆرتری بەدەستھێنا لە ھەمبەر میوزیکە پێشووەکە کە کەم کەم لەبیر کرابوو، ئەم ئاھەنگە بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٣٥ بە زمانی مەجارستانی لەلایەن پال کالمار سازکرا، یەکشەممەی دڵتەزێن بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٣٦ بە ئینگلیزی لەلایەن ھال کەمپ بە شێعرەکانی سام لوییس تۆمار کرا.

## وەرگێڕانی ھۆنراوەی جاڤۆر
یەکشەممەیەکی دڵتەزێنە، ساتەکانم سەرڕێژە لە بێخەوی.

خۆشەویستترینم، ئەو سێبەرانەی لەگەڵ مندا دەژین بێ‌ ئەژمارن،

ھیچکاتێ گوڵەچکۆلە سپییەکان ھەڵتناسێنن،

نە لەو جێگەیەی کە وێنەخودای ڕەش لە خەم ئەتۆی گرتووە.

فریشتەکان بیر لە گەڕاندنەوەی تۆ ناکەن،

ئاخۆ ئەگەر من بیر لەوە بکەمەوە بێمە لای تۆ، تووڕە دەبن؟

یەکشەممەی دڵتەزێن

یەکشەممە و سێبەرەکانی خەمھێنەرن، و من ھەموو ئەمانە تێ دەپەڕێنم.

من و دڵم بەڵێنمان داوە کە ھەموو شتێک تەواو کەین،

بە زوویی مۆمەکان و نزاگەلێکی پەشێوکەرەوە لێرەدا دەبن.

مەھێڵە بناڵێنن، با بزانن کە من بەم ڕۆیشتنەوە شادم.

مردن خەیاڵ نییە بۆ ئەو کەسەی کە مردووە، بە مردنم ئەتۆ لە ئامێز دەگرم.

بە دوایین ھەناسەی ڕۆحم، ئەتۆ خاوێن دەکەمەوە.

یەکشەممەی دڵتەزێن خەیاڵ بوو، بەس من خەیاڵم دەدیت.

ھەستام و تۆم لە خەودا دیت کە لەناخی دڵمدا جێگەت ھەیە.

خۆشەویستەکەم، بەھیوام کە خەیاڵم قەت ئازارت نەدا،

دڵم بە تۆ دەڵێ کە چەندە خۆشم دەوێی.

## سەرچاوەکان

پۆل:چاندی مەجاری
لودڤیکا یەدرایەڤیچ

**لودڤیکا یەدرایەڤیچ** (؛ ناوی پێش ھاوسەرگیری: لودڤیکا شۆپان؛ ٦ی نیسانی ١٨٠٧—٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٨٥٥) خوشکی گەورەی ئاوازدانەری پۆڵەندی فرێدریک شۆپان بوو. لودڤیکا لە وارساو لە پۆڵەندا لەدایک بوو لە ساڵی ١٨٠٧ لە نێکۆلاس شۆپان و خێزانەکەی یۆستێنیا.

بە ھەمان شێوەی براکەی، لودڤیکا لە تەمەنێکی گەنجەوە حەزی بۆ مۆسیقا و وێژە پیشان داوە و وانەی مۆسیقای پێ وتراوەتەوە و زۆرجاریش پێکەوە لەگەڵ شۆپان دووێتیان ئەنجام داوە.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:خێزانی شۆپان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٧
پۆل:مردووانی ١٨٥٥
بەلەسۆ

alt=گوندی بەلەسۆ|وێنۆک|گوندی بەلەسۆ
**بەلەسۆ** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بەمۆ، قەزای ھەڵەبجە(ناوەند)، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا

**بەلەسۆ** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ شارەدێی گڵێجاڵ و لە باشوور لەگەڵ گوندی چواردارانی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی پشتە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی ژاڵە.

## مێژوو

## ئەمانەش ببینە

* گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان

پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پشتە

**پشتە** یەکێکە لە گوندەکانی ناوچەی تاوگۆزی لە ناحیەی بەمۆ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، ھەرێمی کوردستان، لە عێراق.

## ناو
چەند بۆ چوونێک ھەیە لەسەر ناوی گوندی پشتە:
* کۆتا گوندی ژێر ڕکێفی (حەبیبوڵڵای باوەجانی) بووە، بۆیە پێی وتراوە پشتی ھەموو گوندەکان.
* یەکەمین گوندی پشت کێو بووە.
* ئەم گوندە پێشتر ناوی گوندی(حەوت کانی) بووە، بەڵام دواتر ھەر خانەوادەیەک کێشەیان ھەبووبێ پەنایان ھێناوەتە ئەم گوندە بۆ لای (شێخ نەجمەددینی بیارە)، بۆیە ئەڵێن ناونراوە پشتە واتا پشتی کەسی بێ کەس و لێقەوماوان.

## جوگرافیا
گوندی **سمایل بەگی** ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە گوندی گمە.
* لە باشوورەوە گوندی بەڕوێن.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی درێمی خواروو لە شارستانی سەلاسی باوەجانی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
* لە ڕۆژئاواوە شارەدێی گڵێجاڵ.

## مێژوو
* لەو ڕەشنووسانەی ماون، ناوی پشتە لە نووسینی (١٧٦٥ز)دا ناوی ھاتووە، کەواتە مێژووی درووستبوونەکەی دەگەڕێتەوە بۆ پێش ئەو بەروارە، بە شێک بووە لە مووڵکی (موستەفاخانی باوەجانی) کە دواتر وەک ڕێز پێشکەشی کچەکەی کردووە کە ئەم کچەشی بووەتە خێزانی شێخ نەجمەددین.
* ئەم گوندە لە ساڵی (١٩٦٣)دا چۆڵبووە و چوون بۆ (بانی فەقێ)، لە ساڵی (١٩٧٤)دا دووبارە چۆڵ بووەتەوە و ڕۆیشتوون بۆ ئێران، لە بتنی نار و ڕەجەوی و درێمی. ھەروەھا ئەم گوندە لە ساڵی (١٩٧٨)دا خاپوور کراو و دانیشتوانەکەی ڕاگوێزران بۆ ئۆردوگا زۆرەملێکان.
## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھێزی کۆڵۆم

هێزی کۆڵۆم یەکێک لە چوار هێزە بنچینەییەکانی فیزیان کە لە لە نێوان بارگە کارەباییەکان دروست دەبێ. بەشێوەیەکی گشتی بارگە هاوشێوەکان یەکتر پاڵدەدەن و بارگە جیاوازەکان یەکتر کێش دەکەن. دوو تەنۆلکەی سەرەتایی کە هەڵگری بارگەی موجەب (+) و سالب (-)ن بریتین لە پڕۆتۆن و ئێلێکترۆن. ئەم هێزە هۆکاری سەرەکی دروست بوونی گەردیلە بە گشت شێوەکانیەوەیە. لە بواری کارەبادا ئەم زانستە زۆر تاوتێ کراوە و گشت بڕە فیزیاییە پەیوەندیدارەکان بە شێوەی یاسای ماتماتیکی تاوتێ کراوون.
بە پێی یاسای کۆڵۆم چەند بڕی بارگەکان زیاتر بێ کاریگەری ڕاستەو خۆی دەبێ لە سەر بڕی هێزی نێوانیان. لە لایەکی تر هێزی کۆڵۆم پێچەوانە دەگۆڕێ لەگەڵ دوورێ نێوان بارگەکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:یەکە داڕێژراوەکانی ئێس ئای
حاجی ئاوا، بەمۆ

**حاجی ئاوا** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بەمۆ، قەزای ھەڵەبجە (ناوەند)، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
**حاجی ئاوا** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی چواردارانی سەروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەیتول لە شارستانی سەلاسی باوەجانی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی پاشا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خەرکەنی.

## ئەمانەش ببینە
* گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نیتینۆڵ

**نیتینۆڵ** ( یان Nickel titanium) لە دوو کانزای نیکڵ و تیتانیۆم پێک ھاتوە بە ڕێژەی یەکسان، ناوی تیجاری خۆی لە ھەر دووک ماددەی بەشدار و ئەو تاقیگەیەی کە ماددەکەی لێدۆزرایەوە وەرگرتوە.
لە ناو داڕشتەی شێوە بیرمەند باشترین جۆریانە کا جیڕیەکی موناسبی ھەیە و لەگەڵ جەستەی مرۆڤیش گونجاوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زانستی ماددە
ئێمیلیا شۆپان

**ئێمیلیا شۆپان** (؛ ٩ی تشرینی دووەمی ١٨١٢—١٠ی نیسانی ١٨٢٧) خوشکی بچووکی ئاوازدانەری پۆڵەندی فرێدریک شۆپان بوو. لە مناڵییەوە توانای ھونەری و وێژەیی ھەبووە، بەڵام لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد، ڕەنگە بەھۆی دەردەباریکەوە بووبێت.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:خێزانی شۆپان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٢
پۆل:مردووانی ١٨٢٧
پرۆژەی کتێبخانەی نۆتەی مۆسیقیی جیھانی

وێنۆک|لۆگۆی ئێستای وێبگەکە لە ساڵی ٢٠١٦ەوە
**پرۆژەی کتێبخانەی نۆتەی مۆسیقیی جیھانی** (؛ کورتکراوە: **IMSLP**) پێکھاتووە لە پرۆژەیەکی بەشداریکردن کە نۆتەی مۆسیقی ناوەڕۆک ئازاد بڵاو دەکاتەوە. لە ڕێکەوتی دامەزرانییەوە لە ١٦ی شوباتی ٢٠٠٦، ٣٧٠,٠٠٠ نۆتە و ٤٢,٠٠٠ تۆماری ١١٠,٠٠٠ کار لەلایەن ١٤,٠٠٠ ئاوازدانەر بارکراون و بڵاوکراونەتەوە. پرۆژەکە پرۆگرامی میدیاویکی بەکاردەبات و ھاوشێوەی ویکییە.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:وێبگەکانی میدیاویکی
پۆل:کتێبخانەکانی مۆسیقا
پۆل:مۆسیقای پاوانی گشتی
شیرینکەر (ئەلبوم)

**شیرینکەر** (بە ئینگلیزی: Sweetener) چوارەم ئەلبومی ستودیۆی گۆرانیبێژی ئەمریکی ئاریانا گراندێیە. بڵاوکرایەوە لە ١٧ی ئۆگەست، ٢٠١٨، لە Republic Records.  ئەلبومەکە دەرکەوتنی چەند گۆرانیبێژێکی تێدابوو وەک: فاڕێڵ ویلیامز، نیکی میناج و میسی ئیڵایت.

گۆرانییە تاکە سەرەکییەکەی ئەلبوومەکە، *ھیچ فرمێسکێک نەما بۆ گریان*، بڵاوکرایەوە لە ٢٠ی ئەپڕیڵ، ٢٠١٨٫٢٠١٨.

## تراکەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەلبومەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەلبومەکانی ٢٠١٨
یۆزێف ئێلشنێر

**یۆزێف ئانتۆنی فرانسیزێک ئێلشنێر** (؛ ١ی حوزەیرانی ١٧٦٩—١٨ی نیسانی ١٨٥٤) ئاوازدانەر، پیانۆژەن، مامۆستای مۆسیقا و بیردۆزناسێکی مۆسیقی بوو کە بە سەرەکی لە وارساو چالاک بوو. ئەو یەکێک بوو لە یەکەمین ئاوادانەرەکان لە پۆڵەندا کە تایبەتمەندییەکان مۆسیقای فۆلک لە نووسراوەکانیدا بەکارببات. ئەو باشتر بە مامۆستای فرێدریک شۆپان ناسراوە

## سەرچاوەکان
*

پۆل:لەدایکبووانی ١٧٦٩
پۆل:مردووانی ١٨٥٤
پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم
پۆل:فرێدریک شۆپان
پۆل:ئاوازدانەرانی پیانۆ
ئەنجێلیکا کاتالانی

وێنۆک|کاتالانی، ١٨٠٦|upright
**ئەنجێلیکا کاتالانی** (؛ ١٧٨٠—١٢ی حوزەیرانی ١٨٤٩) سۆپرانۆیەکی ئیتالی و کچی بازرگانێک بوو. دەنگی ئەو مەودای ٣ ئۆکتەیڤی ھەبوو. دەنگە بەھێزەکەی وەک یەکێک لە باشترین گۆرانیبێژەکانی سەردەمی خۆی ناساندی. ئەو ھەروەھا وەک مامۆستایەکی گۆرانیبێژی کاری دەکرد.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٠
پۆل:مردووانی ١٨٤٩
ئەمبرۆژی میرۆشێڤزکی

**ئەمبرۆژی میرۆشێڤزکی** (؛ ١٨٠٢—١٨٨٤) وێنەکێشێکی پۆڵەندی بوو کە یەکەم وێنەکێشی ناسراوی فرێدریک شۆپان بووە. ئەم وێنەکێشە لە وارساو چالاک بووە.

## کارەکان
میرۆشێڤزکی پۆرترەیتی بۆ ھەموو ئەندامانی خێزانی شۆپان کێشەوە

Image:Mikołaj Chopin.jpg|نێکۆلاس شۆپان
Image:Justyna Chopin.jpg|یۆستێنیا شۆپان
Image:Ludwika Chopin.jpg|لودڤیکا شۆپان
Image:Fryderyk Chopin.jpg|فرێدریک شۆپان
Image:Izabela Chopin.jpg|ئیزەبێلا شۆپان


## سەرچاوەکان
*

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٢
پۆل:مردووانی ١٨٨٤
پۆل:وێنەکێشە کوڕەکانی سەدەی ١٩یەم
تیتوس ڤۆیچەخۆڤزکی

**تیتوس سلڤێستەر ڤۆیچەخۆڤزکی** (؛ ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٨٠٨—٢٣ی ئازاری ١٨٧٩) چالاکوانێکی سیاسیی پۆڵەندی، جوتیار و پشتگیرێکی ھونەر بوو. ئەو یەکێک بوو لە ھاوڕێ کۆنەکانی ئاوازدانەری فەڕەنسی-پۆڵەندی فرێدریک شۆپان.

لە کاتی مناڵیدا، ڤۆیچەخۆڤزکی ھاوڕێی شۆپان بووە لە پەیمانگای وارساو و لەگەڵ خێزانی شۆپاندا دەیانخوێند. ئەو دواتر لە کۆلێژی وارساو دەستی کرد بە خوێندنی قانوون. شۆپان یەکێک لە ئاوازەکانی خۆی بۆ ئەم نووسیوەتەوە.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:مردووانی ١٨٧٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٨
پۆل:فرێدریک شۆپان
یان ناپۆموسێن بیالۆبلۆسکی

**یان ناپۆموسێن بیالۆبلۆسکی** (؛ ١٨٠٦—٣١ی ئازاری ١٨٢٨) ھاوڕێی مناڵی و ھاوکاری ئاوازدانەری پۆڵەندی-فەڕەنسی فرێدریک شۆپان بوو. باوکی شۆپان، نێکۆلاس شۆپان، لە پەیمانگای وارساو وانەی بە بیالۆبلۆسکی دەوتەوە، کە دواتر لەڕێی ئەوەوە شۆپانی ناسی و بوون بە ھاوڕێی نزیکی یەکتر. ئەم و شۆپان چەند نامەیەکی زۆریان لەگەڵ یەکتر ئاڵوگۆڕ دەکرد؛ تاکوو دواتر لە ساڵی ١٨٢٨ کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٦
پۆل:مردووانی ١٨٢٨
پۆل:فرێدریک شۆپان
پال کالمار

**پال کالمار** ()؛  – ) مۆسیقاژەنێکی خەڵکی مەجارستان بوو. ناوبراو گۆرانیبێژی گۆرانیی یەکشەممەی دڵتەزێن بوو، ڕێژوو شێرێش ئاوازدانەری ئەم گۆرانییەیە.

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* پێرستی کارەکانی پال کالمار لە موزیک‌ برینز

پۆل:مردووانی ١٩٨٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠
یولیان فۆنتانا

**یولیان فۆنتانا** (؛ ٣١ی تەممووزی ١٨١٠—٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٨٦٩) پیانۆژەن، وەرگێڕ، دادوەر و نووسەرێکی پۆڵەندی بوو کە باشتر وەک ھاوڕێی نزیکی فرێدریک شۆپان ناسراوە.   
فۆنتانا لە شاری وارساو لە خێزانێکی ئیتالی لەدایک بوو، ئەو قانوونی لە زانکۆی وارساو دەخوێند و وانەی مۆسیقای لەلایەن یۆزێف ئێلشنێر پێ دەوترایەوە، ھەمان مامۆستا کە وانەی بە شۆپان دەوتەوە. فۆنتانا پێش ڕاپەرینەکەی ١٨٣١ وارساوی بەجێھێشت و دواتر لە ساڵی ١٨٣٢ بوو بە مامۆستای پیانۆ.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٠
پۆل:مردووانی ١٨٦٩
پۆل:پیانۆژەنانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم
پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم
پۆل:فرێدریک شۆپان
پۆل:کۆچبەرە پۆڵەندییەکان بۆ فەڕەنسا
پۆل:خۆکوژییەکان لە فەڕەنسا
یان ماتۆژێنسکی

**یان ئێدوارد ئەلێکساندەر ماتۆژێنسکی** (؛ ١٤ی کانوونی یەکەمی ١٨٠٨—٢٠ی نیسانی ١٨٤٢) پزیشک و ھاوڕێی فرێدریک شۆپان بوو. ئەو لە شاری وارساو لەمساڵی ١٨٠٨ لەدایک بوو و لەکاتێکدا لە پەیمانگای وارساو دەیخوێند بوو بە ھاوڕێی شۆپان؛ ئەو لەلایەن باوکی شۆپان، نێکۆلاس شۆپان وانەی مۆسیقای پێ دەوتەوە. ئەو بووبە فلووتژەن و دواتر براکەشی بووبە گۆرانیبێژێکی تێنۆر.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٨
پۆل:مردووانی ١٨٤٢
پۆل:فرێدریک شۆپان
کاربۆناری

وێنۆک|ئاڵای کاربۆناری
**کاربۆناری** (؛ واتە: دروستکەرانی خەڵووزی دار) شەبەیەکی کۆمەڵگەی نھێنی ئازادیخواز بوون کە لە ١٨٠٠وە بۆ ١٨٣١ چالاک بوون. ڕەنگە کاربۆناری بووبێتە ھۆکاری ھاندانی ڕاپەڕین لە شوێنی تر، وەک: فەڕەنسا، یۆنان، ئیسپانیا، پورتوگال، ڕووسیا، بەڕازیل و ئۆرۆگوای. ھەرچەندە ئامانجەکانی کاربۆنارییەکان نەتەوەیی و ئازادیخوازی بوون، ئەوان ھیچ ئەجێندایەکی سیاسیی دیاریکراویان نەبوو. ئەوان بە سەرەکی تیشکیان دەخستە سەر ئەوانەی کە دڵخۆش نەبوون بە باری ڕامیاری ئیتالیا، بە تایبەت دوای ١٨١٥کان لە باشووری ئیتالیا. ئەندامانی کاربۆناری ڕۆڵی گرنگیان گێڕا لە یەکگرتنەوەی ئیتالیا و لە ڕاپەڕینی کپکراوەی ١٨٢٠دا.

## سەرچاوەکان
*
یاسای بازرگانی

**یاسای بازرگانی** کۆمەڵێک بنەمایە کە لە سەر پەیوەندیەکانی بازرگانەکاندا و کردەوەبازرگانییەکانیاندا فەرماندەدات.
بەپێچەوانەی مافی ژیاری کە پێوەندییەکانی ھەموو تاکەکانی کۆمەڵگە لەخۆ ئەگرێت، یاسای دانوستان بەدانانی بنامەگەلێکی تایبەت بە بازرگان و کردوەی بازرگانییەکانیاندا سەرقاڵ دەبێت. ھەر لەبەر ئەمەیە کە لە نموونەگەڵێکدا کە ڕێگەچارەیەکی ڕوون لە یاسای دانوستان لەبەرچاو نەگیرابێت، ئەگەڕێنەوە بۆ بنەماکانی مافی شارستانی.
## سەرچاوەکان

*

پۆل:دانوستان (ئابوورناسی)
پۆل:یاسا
پۆل:بازرگانی
ڕێڤەلوشن ئۆ ئێس (فیلم)

**ڕیڤەلوشن ئۆ ئێس (فیلم) ** () بە کوردی "شۆڕشی سیستمی کارگێڕی"، فیلمێکی ساڵی ٢٠٠١ە، ناوەڕۆکی فیلمەکە لەسەر ئەوە دەدوێ کە چۆن لەو زەمەنە کە مایکرۆسۆفت دەستی بە سەر کۆمپیوترەکان گرتبوو، زۆر یەک لە کارناسان لەم باروو دۆخە ناڕازی بوون. لە ئاکام ھاککەر و کارمەندێکی MIT بە ناوەی ڕیچارد ستۆڵمەن شۆرشێکی ھەڵگرساند.

فەلسەفەی ئەم شۆڕشە ئەوە بوو کە ھەر کەس مافی ھەیە لە نەرمەکالاکان بە شێوازی خۆڕایی و ئازاد سوود بگرێت، لە ئاکام  ستۆڵمەن دروشمی “نەرمەکالای ئازادی” لسەر دانا، لینوس تۆرۆڤاڵدز و زۆر یەک لە ھاککەرەکان و شارەزایانی بەرنامە داڕێشتن لکان پێیان.

ئەم دروشمە لە کۆتایی بوو بە “نەرمەکاڵای سەرچاوەکراوە” کە لە ژێر یاسا یان مۆڵەتدانی “گنو” کە لە لایەن ستۆڵمەن نووسرا بوو، ھاتە نێو گۆڕەپانی جیھانی ئایتی. فیلمەکە ژێرنوسی کوردی کراوە.

## نوێنەرەکان
# لینوس تۆرۆڤاڵد: خولقێنەر و داھێنەری کێرنێڵ یان ناوکی لینوکس.
# ریچارد ئێم ستۆڵمەن: خولقێنەر و فیلسووفی پرۆژەی گنو.
# ئێریک ڕیمۆند: ھاککەر و نووسەری کتێبی “کڵێساو و بازار”.
# بڕووس پێرنێس: نووسەری کتێبی پێناسەی سەرچاوەکراوە.
# مایکڵ تیمەن: بەڕێوەبەری پرۆژەی سیگنوس یا سیگنێس.
# لێری ئەگۆستین: بەڕێوەبەر بونیاتنەری کۆمپانی ڤی. ئەی لینوکس.
# برایان بڵەندۆف: بەڕێوەبەری پڕۆژەی ئاپاچی.
# دانی بارێنز: کارمەندی پلە ٤ی رێد ھەت.
# فرانک ھێکر: ئەندازیاری کۆنەی کۆمپانیای نێتسکەیپ (موزیلای ئێستا).

ستۆڵمن دەڵێت:

” ئامانجی من تەنھا باشترکردنی کۆمەڵگا بوو بەڵام بە شێوازێکی ھۆشمەندانە ”

## سەرچاوەکان

پۆل:لینوکس
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠١
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
ڕێژوو شێرێش

**ڕێژوو شێرێش** (بە مەجاری Rezső Seress) پیانۆژەن و ئاوازدانەرێکی مەجارستانی بوو. لە ھەندێک لە سەرچاوەکاندا ناوی لەدایکبوونی «ڕۆدۆلف (ڕوودی) سپیتزر» ناو براوە.
ڕێژوو شێرێش زۆربەی تەمەنی لە بوداپێست لە ھەژاریدا بەسەر برد؛ بەھۆی جوولەکەبوونی لە ئۆردووگای کار لەلایەن نازییەکانەوە لە شەڕی جیھانی دووھەمدا گیرابوو و لە بەندیخانەدا بوو، ڕێژوو لە ئۆردووگای نازییەکان ڕزگاری بوو و دوای ئەوەی کە لە شانۆ و سیرک دامەزرا، ھەوڵی خۆی دا و لەسەر ئاوازنووسین و گۆرانیبێژی چڕ بۆوە. شێرێش دوای ھەوڵێکی زۆر توانی بە یەک دەست پیانۆ بژەنیت.
شێرێش زۆر ئاوازی داناوە، لەوانە:
Fizetek főúr (گارسۆن، ڕەسیدی حیسابەکەم بھێنە)، Én úgy szeretek részeg lenni (شەیدای مەستبوونم)، و ئاوازێک بۆ جەژنی کۆمۆنیستی مەجارستان.
یەکێک لە بەناوبانگترین بەرھەمەکانی Szomorú Vasárnap یەکشەممەی دڵتەزێنە، کە لە سەرانسەری دونیا سەدان کەس بەھۆی ئەم ئاوازە خۆیان کوشت. ئەم گۆرانییە زۆرتر لە حەفتا جار، لەلایەن گۆرانیبێژیی جیاوازەوە و بە زمانەکانی تر خوێندراوەتەوە.
## سەرچاوەکان

* 

پۆل:مردووانی ١٩٦٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩
پۆل:جووە مەجارییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩
جەمال خاشقچی

**جەمال ئەحمەد خاشقچی** (١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٨–٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨) ڕۆژنامەنووس، نووسەر و بەڕێوەبەری کەناڵی ئەرەب نیوز بوو.

## ژیان
خاشقچی ڕەخنەی لە سیستمی سیاسی سعودیە دەگرت، کوڕی مەلیکی ئێستا محەممەد کوڕی سەلمان و باوکیشی سەلمان کوڕی عەبدولعەزیز، دەسەڵاتدارانی تورکیا ئەڵێن لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨دا ئەچێتە ناو کونسوڵخانەی سعودیە لە ئیستەنبوڵ و ئیتر نەھاتووەتەوە دەرەوە، بە فەرمی دانیشتووی ئەمریکا بوو، ناوەکەی تورکییە (Kaşıkçı قاشقچی) کە مانای [//tr.wiktionary.org/wiki/kaşıkçı کەوچکفرۆشە]، کە ئەکرێ خێزانەکەی ئەم کەسابەتەیان کردبێت لە کۆندا.

باپیری خاشقچی تورکە و باوکیشی پزیشکی کەسیی عەبدولعەزیز ئالسعود بووە. پورزای دودی فاید کوڕی میلیاردێری میسری محەممەد ئەلفایدە، کە لەگەڵ شازادە دایانا لە پاریس لە ڕووداوێکی تەمومژاویدا گیانیان لەدەستدا. دایکی دودی فاید، واتە سەمیرە قاشخقچی (یەکەم خێزانی محەممەد ئەلفاید بوو)، خوشکی باوکی جەمال واتە خوشکی میلیاردێر و چەکفرۆشی سعودی عەدنان خاشقچی'یە.

## تیرۆرکردن

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨
پۆل:مردووانی ٢٠١٨
پۆل:خەڵکی مەدینە
ئەوینی ئەفلاتوونی

[220px|left|وێنۆک |ئەفلاتوون و قوتابییەکانی [ئەکادیمیای ئەفلاتوونی|ئەکادیمیای ئەفلاتوون]]
**ئەوینی ئەفلاتوونی** () زاراوەیەکە بۆ چەشێک لە ئەوین بەکار دێت کە پەیوەندی بە سێکسەوە نییە و بیرکردنەوەیەکی خاوێن و پەتییە سەبارەت بە جوانی ئاسمانی و پیرۆز لە زاتی خوداوەندا. ئەفلاتوون لە کتێبی میوانیدا باسی سوکرات دێنێتە گۆڕەوە لە پیرێژنێکی زانا بە ناوی دیوتیما بیرۆکەی ئەوین یان ئێرۆسی وەرگرتووە، بەپێی قسەی دیوتیما، مرۆڤ نابێت لە چوارچێوەی جوانی خۆی ببەستێتەوە بەڵکوو دەبێت وەکوو پەیژەک ئەو جەستەیە بەکار بێنیت تا کوو لە جوانی جەستەوە دەگات بە جوانی زەین.  ھێمای ئەم ئەوینە ڕۆزی سپییە. ناوی ئەوینی ئەفلاتوونی دوای ئەفلاتوون بەکار ھاتووە و ئەفلاتوون خۆی قەت ئەم زاراوەی بەکار نەھێنا. یەکەم جار ئەم زاراوەیە  (Amer Platonicus لە زمانی لاتین) لەلایەن مارسیلیۆ فیچینۆ لە سەدەی پازدەھەم بۆ ڕاڤەی ئەو ھەست و سۆزەی نێوان سوکرات و قوتابییەکانیدا بوو، بەکار ھات.  
ئەوینی ئەفلاتوونی لە بەرامبەر  ئەوینی ڕۆمانتیکدا بەکار دێت.
## لێکدانەوەی فەلسەفی
ئەفلاتوون لە دەقی «مێزگردی فەلسەفی» (Symposium)دا باسی لە خۆشەویستیی ئەفلاتوونی کردووە، کە تێیدا بە شێوەیەکی گشتی باس لە خۆشەویستی یان ئیرۆس (خوداوەندی خۆشەویستی و ئارەزوو و سێکس) دەکات. دەقی مێزگردەکە ئەگەرەکانی دەستپێکردنی ھەستی خۆشەویستی و پەرەسەندنەکەی ڕوون دەکاتەوە، چ خۆشەویستیی سێکسی بێت یان ناسێکسی. گرنگە ئاماژە بە قسەکانی سوقرات بکرێت کە دەدرێتە پاڵ پێغەمبەرە ژن «دیۆتیما» سەبارەت بە بیرۆکەی خۆشەویستیی ئەفلاتوونی وەک ئامرازێک بۆ بەرزبوونەوە بەرەو تێڕامان لە خودا. ئەم ھەنگاوەی بەرزبوونەوە بە «پلیکانەی خۆشەویستی» ناسراوە. بەپێی بۆچوونی دیۆتیما و ئەفلاتوون بەگشتی، باشترین بەکارھێنانی خۆشەویستی بۆ مرۆڤەکان بریتییە لە ئاراستەکردنی عەقڵ بەرەو خۆشەویستیی خودا. سوقرات باس لە خۆشەویستی دەکات لەسەر بنەمای پۆلێنکارییە جیاوازەکانی دووگیانی، وەک: منداڵبوون، دووگیانیی جەستە، دووگیانیی ڕۆح، و پەیوەندیی ڕاستەوخۆ بە بوونەوە. دووگیانیی جەستە دەبێتە ھۆی منداڵ. دووگیانیی ڕۆح -کە ھەنگاوی دواترە- «فەزیلەت» بەرھەم دەھێنێت، کە بریتییە لە وەرگێڕانی ڕۆح (ڕاستی) بۆ شێوە ماددییەکەی.

«...فەزیلەت لای یۆنانییەکان بە واتای ھاوشێوەیی خودی دێت... بەپێی ئەفلاتوون، بوون یان ئایدیال» (١٠٦)

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەفلاتوون
پۆل:فەلسەفەی ئەوین
پۆل:ئەوین
خوا ژنە (گۆرانی)

«**خوا ژنە**» () گۆرانییەکە لەلایەن گۆرانیبێژی ئەمریکی ئاریانا گراندێی. لە ١٣ی تەممووزی ٢٠١٨دا وەک دووەم تاکەگۆرانی چوارەم ئەلبومی ستودیۆی *[[شیرینکەر (ئەلبوم)|شیرینکەر]]*ی گراندێی بڵاوکرایەوە. گۆرانییەکە لەلایەن گراندێی، ماکس مارتن، ساڤان کۆتێچا، ڕیکارد گۆرانسۆن، و بەرهەمهێنەر ئیلیاوە نووسراوە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:گۆرانییەکانی ئاریانا گراندێ
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ٢٠١٨
پۆل:گۆرانییەکانی ٢٠١٨
پۆل:گۆرانییەکانی ھیپ ھۆپی ئەمریکی
ئەدۆبی دریمویڤر

**ئەدۆبی دریمویڤر** ئامرازێکی سامانداری گەشەپێدانی وێبە لە سیستمەکانی ئەدۆبی . لەلایەن (ماکرۆمیدیا) لە ١٩٩٧ دروستکرا و ھەر لەلایەن ئەوانەوە گەشەی پێدرا ھەتا لەڕێگەی سیستمەکانی ئەدۆبییەوە و لە ٢٠٠٥ بوونە خاوەنی ماکرۆمیدیا.

## تایبەتمەندییەکان
Adobe Dreamweaver CC بەرنامەیەکی وێب دیزاین و پەرەپێدانە  کە ھەردووک ڕواڵەتی دیزاینی بینین کە ناسراوە بە «Live View» و دەستکاریکەری کۆد بە تایبەتمەندییە پێوانەیییەکان ھەروەکوو بەرجەستەکردنی شێوازی نووسین، تەواوکردنی خۆکاری کۆد، و تەسککردنەوەی کۆد ھەروەھا زۆر تایبەتمەندیی پێشکەوتوو ھەروەکوو پشکنینی شێوازی نووسینی زیندوو و تێڕامانکردنی کۆد بۆ دروستکردنی ئاماژەکانی کۆد بۆئەوەی لە نووسینی کۆد یارمەتیی بەکاربەرەکە بدات.

دریمویڤر، وەک دەستکاریکەرەکانی تری ئەیچ تی ئێم ئێڵ دەستکاریی پەڕگە خۆجێیییەکان دەکات پاشان بە بەکارھێنانی (FTP، (SFTP یان WebDAV بەرزیان دەکاتەوە بۆ سێرڤەری دووری وێب. Dreamweaver CS4 ئێستا پشتگیریی سیستمی کۆنتڕۆڵی وەشانی سەبڤێرژن (SVN)دەکات.

لەوەتەی وەشانی پێنجەمەوە، دریمویڤر پشتگیریی بەرجەستەکردنی شێوازی نووسینی دەرەوەی سندووقەکە بۆ زمانەکانی خوارەوە دەکات:
* (ActionScript)
* (Active Server Pages ASP).
* #C
* سی ئێس ئێس|سی–ئێس–ئێس (CSS)
* (ColdFusion)
* (EDML)
* (Extensible HyperText Markup Language XHTML)
* (Extensible Markup Language XML)
* (Extensible Stylesheet Language Transformations XSLT)
* ئەیچ–تی–ئێم–ئێڵ (HTML)
* جاڤا
* جاڤاسکریپت
* پی–ئەیچ–پی
* ڤیژواڵ بەسیک (VB)
* (Visual Basic Script Edition VBScript)
* (Wireless Markup Language WML)

Support for ASP.NET and JavaServer Pages was dropped in version CS5.

### زمان
ئەدۆبی دریمویڤر سی ئێس ٦ بەم زمانانە بەردەستە:
* ئینگلیزی
* ڕووسی
* فەڕەنسی
* کۆری
* ئەڵمانی
* ھۆڵەندی
* ئیتاڵی
* تورکی
* ژاپۆنی
* ئیسپانی
* سویدی
* پۆڵەندی
* بەڕازیلیی پورتوگالی
* چینیی ساکار
* چینیی لاسایییانە
* چیکی

### تایبەتمەندییە دیاریکراوەکان بۆ زمانی عەرەبی و عیبری
ھەروەھا وەشانە کۆنترەکە (Adobe Dreamweaver CS3) تایبەتمەندیی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی تێدابوو کە ڕێگەی بە نووسینی عەرەبی، فارسی، ئوردو، یان نووسینی عیبری (نووسراو لە ڕاست بۆ چەپ) لە بینینی کۆدەکە دەدا. ئەگەربێتو نووسینەکە پڕ لە نووسینی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (نووسراو لە ڕاست بۆ چەپ) یان ھەردوو دەقی ئینگلیزی (نووسراو لە چەپ بۆ ڕاست) و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (نووسراوی چەپ بۆ ڕاست و ڕاست بۆ چەپ) بگرێتەوە، بەشێوەیەکی ڕێکوپێک پیشان دەدرا.

## مێژووی وەشان

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 
* "Adobe Unveils Milestone 2015 Creative Cloud Release", News Release, Adobe Systems, 16 June 2015.
* "New features summary: Adobe Dreamweaver CC (2015 release)", Dreamweaver Help, Adobe Systems.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

دریمویڤر
دریمویڤر
پۆل:نەرمامێرەکان بە زمانی سی++
دریمویڤر
پۆل:دەستکاریکەرەکانی ئێچ–تی–ئێم–ئێڵ
پۆل:نەرمامێرەکانی گەشەپێدانی وێب
پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٧
پۆل:نەرمامێر
پۆل:دەستکاریکەرەکانی ئەیچ–تی–ئێم–ئێڵ
نەرمامێری سەکۆبڕ

لە پێژمێریدا، **نەرمامێری سەکۆبڕ** یان **نەرمامێری فرەسەکۆ** یان **نەرمامێری سەکۆسەربەخۆ** ( ھەروەھا multi-platform software یان platform-independent software) نەرمامێرێکی کۆمپیوتەرە کە جێبەجێ کراوە لەسەر ژمارەیەک لە سەکۆی پێژمێری. نەرمامێری سەکۆبڕ دەکرێت دابەش بکرێت بۆ دوو جۆر؛ بەشێکیان پێویستیان بە کۆمپایڵکردن ھەیە بۆ ھەریەک لەو سەکۆیانەی کە پاڵپشتی دەکات، بەشێکی تریان دەکرێت ڕاستەوخۆ بخرێنە کار لەسەر ھەر سەکۆیەک بەبێ ھیچ ئامادەکارییەکی دیاریکراو، بۆ نموونە ئەو نەرمامێرانەی کە بە زمانە وەرگێڕدراوەکان نووسراون یان بە بایتکۆدی پێشتر-کۆمپایڵکراوی ھەڵگرتەنیی نووسراون کە گورزەکانی ڕەن تایم یان وەرگێڕەکان بۆ کارپێکردنیان باون.

## سەرچاوەکان

پۆل:نەرمامێر
پۆل:جۆرەکانی نەرمامێر
پۆل:سەکۆکانی کۆمپیوتەر
شوێندۆزی سەرچاوەی جیھانی

**شوێندۆزی سەرچاوەی جیھانی** (بە ئینگلیزی: Uniform Resource Locator یان **URL**)، بە نافەرمیی **ناونیشانی وێب** یان **web address**، ئاماژەیە بە ھەر سەرچاوەیەکی وێب کە شوێنی خۆی دیاری دەکات لەسەر ڕایەڵەیەکی کۆمپیوتەر لەگەڵ میکانیزمێک بۆ وەرگرتنەوەی. URL جۆرێکی تایبەتی ناسێنەری سەرچاوەی چوونیەکە (URI) ئەگەرچی گەلێک کەس لەجێی یەکتر بەکاریان دەھێنێت. زۆربەی جاران URL بەکاردێت بۆ ئاماژەدان بە پەڕەیەکی وێب (ئەیچ تی تی پی)، بەڵام بۆ گواستنەوەی پەڕە (ئێف تی پی)، ئیمەیڵ، (مەیڵتو)، دەستپێگەیشتنی بنکەی دراوە (جەی دی بی سی) و زۆری تر بەکاردێت.

زۆربەی وێبگەڕەکان URL لەسەرە لەنێو باڕی ناونیشاندا نیشان دەدەن. URLێکی سادە دەکرێت ئەم شێوازەی ھەبێت `http://www.example.com/index.html`، کە پرۆتۆکۆلێک (`http`)، ناوی خانەخوێ (`www.example.com`) و ھەروەھا ناوی پەڕگەیەک (`index.html`) دەدات بەدەستەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێندۆزی سەرچاوەی جیھانی
پۆل:پێناسەکەرەکان
پۆل:ناساندنەکانی پەیوەست بە کۆمپیوتەر لە ساڵی ١٩٩٤
کانی پاشا

**کانی پاشا** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بەمۆ، قەزای ھەڵەبجە(ناوەند)، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا

**کانی پاشا** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی توەووشکی و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەیتول لە شارستانی سەلاسی باوەجانی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بەڕوێنی خواروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی حاجی ئاوا.

## مێژوو

## ئەمانەش ببینە

* گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان

پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شارەدێ

**شارەدێ** وشەیەکی نوێی کوردییە کە تازە ھاتووەتە ناو زمانی کوردییەوە لە بەرامبەر وشەی عەرەبیی **[[ناحیە]]** بەکار دەھێنرێت، لە دابەشکردنە کارگێڕییەکاندا لە باشووری کوردستان. جۆرێکی ناوچەیییە کە زۆربەی کات بریتییە لە ژمارەیەک گوند یان ھەندێک جار کۆمەڵێک شارەدێی بچووک. لە تاجیکستان، بەشی ئاستی-دووەمە لە کاتێکدا لە سووریا، عێراق، لوبنان، ئوردن، سینجیانگ و ئیمپراتۆرێتیی عوسمانی پێشوو، وە ھەروەھا ناسرابوو بە بوجاک (ناوچە)، لە بەشی ئاستی-سێیەمە.

لە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا لە باشووری کوردستان کە سەر بە دەوڵەتی عێراقە دابەشکردنە کارگێڕییەکانی لە دەوڵەتی عێراقەوە وەرگرتووە بۆیە وشەی ناحیە بەکار دەھێنێن و لە ئێستادا بەرامبەر ئەم وشە عەرەبییە وشەی شارەدێ وەک زاراوەیەک لە ھۆکانی ڕاگەیاندن کاری پێدەکرێت، دابەشکردنە کارگێڕییەکان بەدوای یەکدا وا دێت، پارێزگا (محافطة) و شارۆچکە (قضاء) و شارەدێ (ناحیة) و گوند (قریة).

## نموونە
### وڵاتە عەرەبی-قسەکەرەکان
* سووریا: بەشێکی ناسەرەکی مەنتیقەیە.
* عێراق: بەشێکی ناسەرەکی قەزایە.
* لوبنان
* ناحیەکانی ئوردن:ئوردن بەشێکی ناسەرەکی پارێزگایە.

### ناوچە تورک-قسەکەرەکان
* سینجیانگ، چین: بەشێکی ناسەرەکی قەزایە.
* ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی: بەشێکی ناسەرەکی قەزایە.

## دیکە
* قەزاکانی تاجیکستان: بەشێکی ناسەرەکی پارێزگایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
پۆل:جۆرەکانی دابەشکارییەکانی وڵاتەکان
مەیدان، شارەدێ

**مەیدان** شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی مەیدان، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

ئەم شارەدێیە ناوەندی ناحیەی مەیدانە. لە ئێستادا ئەم شارەدێیە لەلایەن حکومەتی ھەرێمی کوردستانەوە ئەبرێت بەڕێوە و سەر بە ئیدارەی گەرمیانە بەڵام لە ڕووی کارگێڕیەوە سەر بە قەزای خانەقینە لە پاریزگای دیالا.

## جوگرافیا

**مەیدان** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تۆڤگە و لە باشوور لەگەڵ گوندی باقوبەرە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دارئیمام لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بانی خان.

## مێژوو

## ئەمانەش ببینە

* گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* ناحیەی مەیدان

## پەراوێزەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
خولانەوە

[وێنۆک|150 px|چەپ|[گۆ|گۆیەک کە بە دەوری تەوەرەکەیدا دەخولێتەوە (جووڵانەوەی ئێسپینی)]]
**خولانەوە** () بۆ تەنێکی دوو ڕەھەندی بریتییە لە سووڕانەوەی تەنەکە بە دەوری خاڵێکدا کە پێی دەڵێن چەقی خولانەوە. دەشێت چەقەکە لە ناو تەنە ئەندازەییەکە یان لە دەرەوەی بێت. لە فەزا، یان بۆشایی سێ ڕەھەندیدا، خولانەوە دەتوانرێت بە دەوری تەوەرێک یان خاڵێکدا بێت. بە خولانەوە لەوانەیە ئاڕاستە و شوێنی شێوە یان تەنێکی ئەندازەیی بگۆڕدرێت بەڵام تەنەکە وەکوو خۆی دەمێنێتەوە.
خولانەوەی تەنێکی سێ ڕەھەندی، دەتوانرێت بە دەوری یەکێک لە تەوەرە ھاوتاکانی خۆیدا بێت، لەم بارەدا پێی دەوترێت جووڵەی ئێسپینی. یان تەوەری خولانەوە لە دەرەوەی تەنە ئەندازەییەکە بێت، کە پێی دەوترێت جووڵەی ئۆربیتی.

## سەرچاوەکان

*

پۆل:ئەندازەی ئیقلیدسی
پۆل:میکانیکی کلاسیکی
پۆل:ڕەخەکانی ئەردنیگاری
پۆل:خولانەوە
تۆوماتا

**تۆوماتاوھاکاتانجیھان جاکواوتاماتیابوکیوھینواکیتاناتاھو** (بەلاتینی:Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu گوێبگرە) ناوی تەپۆڵکەیەکە بە زمانی ماوری کە کەوتۆتە نیوزلەندا، بەرزیەکەی ٣٠٥ مەترە(١،٠٠١ پێ) نزیک بە شاڕی پۆڕانگاھوو (Porangahau)، لەباشووری وایپوکوراو (Waipukurau) لەناوچەی کەنداوی ھۆکسی ژێڕوو، نیوزلەندا (بڕوانە نەخشەکەی). بەھۆی درێژی ناوەکەیەوە، پوخت کراوەتەوە بۆ (تۆوماتا) لەسەر زاریانە گشتی، لە ڕێزبەندی ناوە جوگرافیەکانی نیوزلەندا تۆمارکراوە بەTaumatawhakatangihangakoauauotamateapokaiwhenuakitanatahu. وە ناوبانگی دەرکردوە وەک درێژترین ناوی جوگرافی لە جیھاندا بەگوێرەی پێوەرەکانی(Wises New Zealand Guide) و(New Zealand Herald)

## وەرگێڕانی ناوەکەی
ئەم ناوە وەرگێڕانی بۆکراوە لە زمانی ماوەریەوە بەم شێوازانە:
ناوەڕاست|500x500پیکسڵ|لافتة المكان

بە ٨٥ تیپ ئەم ناوە چوە پەرتوکی جینسەوە کە دڕێژترن ناوی جیھانە بە ئینگلیزی. 

## ناوی تری
ئەم تەپۆلکەیە ناوی تری ھەیە کە لەناوی ڕەسەنی خۆی دڕێژترن وەک:
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaurehaeaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu

(٩٢ تیپ)
Taumata-whakatangihanga-koauau-o-Tamatea-haumai-tawhiti-ure-haea-turi-pukaka-piki-maunga-horo-nuku-pokai-whenua-ki-tana-tahu

(١٠٥تیپ)

## تۆوماتیە گەڕیدە جیھان
Tamatea-pōkai-whenua (تۆوماتیە گەڕیدە جیھان) باوکی کاھونگونو بوو کە یەکێکە لە ھۆزەکانی لوی ولە تیرەی نگاتیکاھونگونوو بوو. 

## سەرچاوەکان

پۆل:جێگاکان
پۆل:ئەورووپا
پۆل:نیوزیلاند
باقوبەرە

**باقوبەرە** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی مەیدان، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا

**باقوبەرە** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ شارەدێی مەیدان و لە باشوور لەگەڵ گوندی تازەدێ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کەمتەران لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئازادی.

## مێژوو

## ئەمانەش ببینە

* گوندەکانی پارێزگای سلێمانی

## پەراوێزەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کوێرەک

**کوێرەک** گوندێکە، کەوتووەتە قەزای دەربەندیخان، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

ئەتوانین بڵێین ناوچەی کوێرەک یاخوود ناوچەی هەرشەل،نەک گوند،لەبەرئەوەی چەندین گوند و شوێنی نیشتەجێبوونی تێدایە ،وەک : گوندەکانی قوتەسوور و قشڵاخ و سراو و ناودێ و چەندانی دیکەش.

## مێژووی ناوچەی کوێرەک
چیرۆکی گوندی کوێرەک 

نزیکەی ٣٠٠-٤٠٠ ساڵ لەمەوبەر، جەنگاوەرێکی کورد بە ناوی محەممەد سەرکردایەتی کۆمەڵەیەکی بچووکی شەڕڤانانی دژ بە فارسەکان لە شەڕی سەربەخۆیی کورددا دەکرد. هەرچەندە فارسەکان جەنگاوەری زیاتریان هەبوو، بەڵام ئازایانە شەڕیان کرد. لە کۆتاییدا شکستیان هێنا و ناچار بوون هەڵبێن.

فارسەکان دواییان کەوتن بۆ ناوچەی نزیک سنووری ئەمڕۆی عێراق و ئێران. لە کاتی هەڵاتنەکەدا محەممەد تیرێک بەر چاوی کەوت و چاوێکی کوێر بوو. سەرەڕای برینەکەی، لەگەڵ پیاوەکانی هەڵهاتن بۆ ناوچەیەکی نزیک کە ئێستا بە دەربەندیخان ناسراوە.

لەو کاتەدا ناوچەکە کێوی و نائارام بوو. محمد و پیاوەکانی گوندێکیان لەوێ دروست کرد. بەهۆی برینەکەیەوە خەڵک پێیان دەگوت "محەمەدە کوێر". گوندەکە بە شەرەفی ئەو ناوی کوێرەکی لێنرا و بە تێپەڕبوونی کات ناوەکە گۆڕا بۆ کوێرەک.

## ئەمانەش ببینە

* گوندەکانی پارێزگای سلێمانی

## پەراوێزەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
یاسا دانراوەکان

**یاسا (مافە) دانراوەکان** () دەستە وشەیەکە کە لە فەلسەفەی یاساکان و بە یاسایەک دەوترێت کە بە بڕیاری مرۆڤەکانی کۆمەڵگایەک و نە
بە پێی پێویست بە سەر ھەڵسووکەوتەکانی شەریعەت (یاسا ئایینیەکان) یان یاساگەلی سروشتی دانرابن. بە واتایەکی تر، کۆمەڵە یاسا و ڕێساگەلێک کە لە یەک کات و شوێنکی یەکساندا زاڵە بەسەر پەیوەندی کۆمەڵایەتی خەڵکدا؛ بە شێوەیەک کە حکوومەت وەکوو ھێزی زاڵتر، دانەر، دەستەبەرکەر و بەڕێوەبەری ئەم بنەماتە. ئەم دەستەوشەیە زۆرتر لە ھەمبەری یاسا سروشتییەکان کەڵکی لێ وەر ئەگیرێت.
ئەوەھا تێڕوانینێک یاساکان بە وەرگیراو لە ئێرادەی زاڵ و دەسەڵات دەزانێت و ھەروەھا کە لە نێوەکەیی دەر دەکەوێت، یاسا دەبێ  دانرا (وضع و جعل کرا) بێت و بکرێ بسلمێندرێت؛ واتە یاسا ئەبێ لە شوێنێک پێک بێت کە بکرێ ناوی یاسای لێ بنردرێت. ئەم تێ ڕوانینە لە بەرانبەری یاسا سروشتییەکاندا جێگیر بووە و پێی قەبووڵ ناکرێ ئەخلاق یان سروشتی مروڤ دەتوانێ یاسا پێکبێنێت بۆ کۆمەڵاگای مرۆڤایەتی.

## سەرچاوەکان

*

پۆل:فەلسەفەی سیاسی
پۆل:فەلسەفەی یاسا
پۆل:تیۆرییەکانی یاسا
مێھدی ئەخەوان سالیس

**مێھدی ئەخەوان سالیس** (١٠ ڕەشەمەی ١٣٠٧ مەشھەد - ٤ خەرمانانی ١٣٦٩ تاران)، شاعیری بەناوبانگی ئێرانی بوو. ئەخەوان سالیس لە شێعرەکانیدا **«م. امید»**ی هەڵبژاردووە وەک نازناوی شێعری. زۆربەی شێعرەکانی بواری کۆمەڵایەتی و ھەندێکجار بارودۆخ و ڕووداوەکانی ژیانی ڕۆژانەی خەڵکی لەخۆ دەگرن، ئەخەوان سالیس لە ھۆنینەوەی شیعری کلاسیکدا بەتوانا بوو و لە دواییدا ڕووی کردە ھۆنراوەی نوێ. لە ھەر دوو شێوازی نوێ و کلاسیکدا شێعری ھەیە. شێعری **«زستان»** بە یەکێک لە شاکارەکانی لە قەڵەم دەدرێت.
## نموونەی شێعری
وێنۆک|کۆمەڵە شێعرەکانی ئەخەوان سالیس
**نموونەیەک لە شێعری ئەخەوان سالیس بە کوردی**
**(وەرگێڕانی:فەرامەرز ئاغابەیگی)**

**باوەلێ** (قاصدک)

باوەلێ! باس و ھەواڵی چ لە گۆڕێیە بڵێ؟

تۆ ھەواڵھێنی چ شوێنێکی، لە کێھا کەسەوە؟

خۆش ھەواڵ بی ھەموو سەردانێ، کەچی

لە دەور دەرکە و بانم

بێ سەمەر ھەڵدەخولێی، دێیت و دەچی!

چاوەڕێی ھیچ خەبەرێ نیم، باوەلێ!

نە لە یارێ، نە لە ھیچ کەس، نە لە زێدێ

تۆ بڕۆ شوێنێ ھەبێ ھاودەم و ھاودەنگ،

تۆ بڕۆ شوێنێ کە بۆت دیدە لەڕێ بن.

باوەلێ! گشت لە دڵمدا، چەم و گوێ، کوێر و کپن!

دەخە دەس ھەڵگرە لەو مەوتەنی خۆت چەندە غەریو

پەیکی ئەزموون ھەموو تاڵاو و خەفەت،

بە دڵم ئێژێ سەرانسەر تۆ درۆی

تۆ پەڕانپەڕ خەڵەتانیت و فریو.

باوەلێ! بێژە بەڵام، داخ و گەلێ ئاخ!

ھەر بەڕاست ھاوسەفەر و ھاودەمی با بووی؟

بێژە ئاخر تۆ بەرەو کوێ سەفەرت کرد؟ بڵێ ئادەی...!

خەبەرێ ئاخۆ لە شوێنێ ھەیە ھێشتا؟

خۆڵەمڕ ماوە گڕ و تینێکی تێدا؟

لە وەجاغێ ــ کە بەھیوای گڕ و ھیچ کڵپە لەوا نیم ــ

وردە ئاورینگێ بەدی دەکرێ ئەمێستا؟

داخ و وەیلێ! باوەلێ!

ھەوری عالەم ھەموو تێکڕا

بەشەو و ڕۆژ لە گریندان لە دڵمدا!

(باوەلێ: پەپوولەپایزە، کەوکەڤۆک، بایلکە، باویلکە، باویلێ (قاصدک).)

## پێشانگا

پەڕگە:Tomb of Akhavan Sales.jpg|
پەڕگە:Mehdi Akhavan sales.jpg|
پەڕگە:Akhavan Ghahreman Navid Ghodsi.jpg
پەڕگە:Akhavan Sales tomb.jpg


## سەرچاوەکان

*

پۆل:شاعیرانی ئێرانی
پۆل:مردووانی ١٩٩٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨
پۆل:خەڵکی فارس
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩
پۆل:خەڵکی مەشھەد