open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ناسیاری

**ناسیاری** () پێکھاتووە لە کردەوەیەکی دەروونی یاخود پڕۆسەکردنی بەدەستھێنانی زانیاری و تێگەیشتن لەو زانیارییانە بە بەکارھێنانی ھزر، ئەزموون و ھەستەکان. ئەمە زۆر شت دەگرێتەوە، وەک سەرنج، تێڕوانین، دروستکردنی زانیاری و یادەوەری و دادگەری، ھەڵسەنگاندن و خەمڵاندن، لێکدانەوە، چارەسەرکردنی کێشەکان، بەڵگەھێنانەوە، بڕیاردان، تێگەیشتن و دروستکردن و بەکارھێنانی زمان.

## باشترکردنی توانای ناسیاری
### وەرزشی جەستەیی
لێکۆڵینەوە لەسەر کاریگەریی وەرزشی هەوایی (aerobic) و ناهەوایی (anaerobic) کراوە بۆ باشترکردنی توانای ناسیاری. وا دەردەکەوێت لە هەندێک لێکۆڵینەوەدا زیادبوونێکی کورتخایەن لە ماوەی سەرنجدان، یادەوەریی زارەکی و بینیندا ڕووبدات. بەڵام، کاریگەرییەکان کاتین و دوای وەستاندنی چالاکییە جەستەییەکە، بە تێپەڕبوونی کات کەمدەبنەوە. ئەو کەسانەی نەخۆشیی پارکینسۆنیان هەیە، باشبوونێکیان لە توانای ناسیاریدا بەدیکردووە لەکاتی پایسکل لێخوڕیندا، بەتایبەتی کاتێک لەگەڵ ئەرکی ناسیاریی دیکەدا. وەرزشکردن، تەنانەت بە چڕییەکی کەمیش، بە شێوەیەکی بەرچاو توانای ناسیاریی گشتی لە هەموو چین و توێژەکاندا باشتر دەکات، و گەورەترین دەستکەوتی ناسیاری لە ماوە کورتەکاندا (١-٣ مانگ) و بە چالاکی سووک بۆ مامناوەند بەدیکراوە.
### تەواوکەرە خۆراکییەکان
لێکۆڵینەوەکان کە هەڵسەنگاندنیان بۆ فایتۆئیسترۆجین، تەواوکەری بلوبێری (تووتڕک) و دژەئۆکسانەکان کردووە، زیادبوونێکی کەمیان لە فرمانی ناسیاریدا نیشان داوە دوای وەرگرتنی تەواوکەرەکان، بەڵام هیچ کاریگەرییەکی بەرچاویان نەبووە بە بەراورد لەگەڵ پلاسیبۆ (دەرمانی نموونەیی). لێکۆڵینەوەیەکی دیکە لەسەر کاریگەریی تەواوکەرە گیایی و خۆراکییەکان لەسەر توانای ناسیاری لە قۆناغی وەستانی سووڕی مانگانەدا دەریخستووە کە تەواوکەرەکانی سۆیا و گینگکۆ بیلۆبا  دەتوانن توانای ناسیاریی ژنان باشتر بکەن.
### هاندانی کۆمەڵایەتیی خۆشبەخشانە
خستنەڕووی ئەو تاکانەی کە کێشەی ناسیارییان هەیە (بۆ نموونە خەڵەفان) بۆ چالاکیی ڕۆژانە کە بۆ هاندانی بیرکردنەوە و یادەوەری لە ژینگەیەکی کۆمەڵایەتیدا داڕێژراون، وا دیارە توانای ناسیاری باشتر دەکات. هەرچەندە کەرەستەی لێکۆڵینەوەکان کەمن و پێویستە لێکۆڵینەوەی گەورەتر ئەنجامەکان پشتڕاست بکەنەوە، بەڵام وا دەردەکەوێت کاریگەریی هاندانی ناسیاریی کۆمەڵایەتی لە کاریگەریی هەندێک چارەسەری دەرمانی زیاتر بێت.
### ڕێگاکانی تر
هاندرانی موگناتیسیی ترانسکرانیال (TMS) نیشانیداوە کە توانای ناسیاری لەو تاکانەی خەڵەفانیان نییە باشتر دەکات، ئەمەش مانگێک دوای وەرگرتنی چارەسەرەکە بە بەراورد بە پێشووتر. کاریگەرییەکە بە شێوەیەکی بەرچاو لە پلاسیبۆ گەورەتر نەبووە. ڕاهێنانی ناسیاریی کۆمپیوتەری، کە سیستەمێکی ڕاهێنانی بنچینەکراو لەسەر کۆمپیوتەر بۆ فرمانە ناسیارییە جیاوازەکان بەکاردەهێنێت، لە ژینگەیەکی کلینیکیدا تاقیکراوەتەوە بەڵام هیچ کاریگەرییەکی بەردەوامی نیشان نەداوە.

## سەرچاوەکان

## خوێندنەوەی زیاتر

* 
* 
* 
* 

پۆل:ھزر
پۆل:ناسیاری
ئینشائەڵڵا

**ئینشائەڵڵا** () زاراوەیەکە موسڵمانان لەکاتی نیازی ئەنجامدانی کارێک یان شتێک لە داھاتوودا بەکاری دێنن، کە تێیدا ڕووداوەکانی داھاتوو دەبەستنەوە بە ویستی خواوە.

## لە قورئاندا
* 
* 

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:چارەنووس
پۆل:ویرد
پێکچوواندن

**پێکچوواندن** چەشنێ بەڵگەھێنانەوەیە کە تێیدا ئەو حوکمە کە بۆ شتێ دیاری دەکرێ بەھۆی وێچوونییەتی لەگەڵ شتی تردا. بە واتایەکی تر، کاتێ دوو شت لە بارێکەوە ھاوبەش بن و وێک بچن، ئەگەر لە بابەت یەکێکیانەوە حوکمێ دەربچێ، دەکرێ ئەو حوکمە، لەبەر ئەو بارە ھاوبەشە، بۆ ئەوی کەشیان بە کار بچێ. کەوایە، پێکچوواندن ئاکامگرییەکی لە تاکەوە بۆ تاکە. ھەم پێشەکی تاکە، ھەم ئاکام. ئەمە پێچەوانەی ڕێگاکانی تری بەڵگەھێنانەوە، وەک ھەڵھێنجان و ئیستیقرایە، کە لە نێوان پێشەکی و ئاکامدا یەکێکیان تێکڕایییە. بۆ وێنە، بەھۆی ئەوەی کە لە مەریخدا وەک زەوی ئاو و ھەوا ھەیە، حوکم بکرێ کە لە مەریخیشدا وەک زەوی گیاندار ھەیە. یان لەبەر ئەوەی کە فڵانە دەرمان بۆ مەیموون کاریگەریی باشی بووە، حوکم بکرێ کە بۆ ئینسانیش کاریگەریی باشی دەبێ.

پێکچوواندن لە فیقھدا قیاسی پێ دەڵێن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ''Stanford Encyclopedia of Philosophy'' "Analogy and Analogical Reasoning", by Paul Bartha.
* ''Stanford Encyclopedia of Philosophy'' "Medieval Theories of Analogy", by E. Jennifer Ashworth.
* ''Stanford Encyclopedia of Philosophy'' "Precedent and Analogy in Legal Reasoning", by Grant Lamond.
* *[http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-09;toc.depth=1;toc.id=dv1-09;brand=default Dictionary of the History of Ideas]* Analogy in Early Greek Thought.
* *[http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-10;toc.depth=1;toc.id=dv1-10;brand=default Dictionary of the History of Ideas]* Analogy in Patristic and Medieval Thought.
* *[https://aclanthology.org/P15-1063/ Computational approaches to computing temporal analogy]*.
لەشفرۆشی لە ئوردن

**لەشفرۆشی لە ئوردن** نایاسایییە، بەڵام ئەنجام دەدرێت، چۆن بەرپرسان لە ئەم کردارە چاوپۆشی دەکەن. لەشفرۆشی زۆرتر لە شارە گەورەکان و دەوروبەری کەمپی پەنابەران ڕوودەدات. ھەروەھا لە شوێنەکانی دیکە، وەکوو قەحبەخانەکان، ڕێستۆرانتەکان، یانە شەوانەکان و شەقامەکان ئەجام دەدرێت. لەشفرۆشەکان زۆربە خەڵکی ڕووسیا، ئوکراینا، فلیپین، مەغریب، توونس، سووریا، عێراق، فەلەستین و ھەروەھا ئوردنین.

ئوردن لەبەر گەشتیاریی سێکسی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین ناوبانگی ھەیە. چەند نموونەیەک لە گەشتیاریی سێکسیی ژنان لەگەڵ پیاوانی بەدوو لە شوێنە گەشتیارییەکان لە بیابانی ئوردن ڕاگەیەندراوە.

ڕاگەیەندراوە کە ھەندێک لە پەنابەرە سوورییەکان لە ئوردن وەکوو لەشفرۆش ئیش دەکەن، بە نموونە لە کەمپی پەنابەرانی زەعتەری.

## سەرچاوەکان

*
ئوردن
کالابریا

**کالابریا** ھەرێمێکە لە ئیتالیا کە دەکەوێتە بەشی باشووری نیمچە دوورگەی ئیتالیاوە و ڕووبەرەکەی ١٥٠٨٢ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی دانیشتووانی زیاتر لە ٢ ملیۆن کەس دەبێت، لە شێوەی نیمچە دوورگەیەکە لە پێنج پارێزگا پێکھاتووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
پۆل:ھەرێمەکانی ئیتالیا
خۆرشت

300px|وێنۆک|خۆرشتی خەلالی بادەمی شاری کرماشان
**خۆرشت**، **خۆرش**، **خوەرش**، **خوەرشت**، **شلە**، **مەڕگە**، **تڕشک** جۆرێکی خواردەمەنی یان پێخۆرێکی کوڵاوە کە جۆرەکانی زۆریکی ھەیە. بە ھەر یەکە لە پێخۆرگەلی لێندراوی کەم یان زۆر ئاودار کە زۆرتر دەگەڵ پڵاودا دەخورێت خۆرشت دەڵێن. لە چێشتی کوردی چەندین جۆر خۆرشت وەکوو خۆرشتی خەلالی بادەم، خۆرشتی کەوەر، شلە قاورمە و ... دەکوڵێندرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:خۆرشتەکان
پۆل:چێشتی ئازەربایجانی
پۆل:چێشتی ئێرانی
پۆل:چێشتی ئیرلەندی
پۆل:چێشتی بەریتانی
پۆل:چێشتی پاکستانی
پۆل:چێشتی کوردی
پۆل:چێشتی تورکی
پۆل:چێشتی یۆنانی
پۆل:چێشتی گیلەکی
پۆل:چێشتی ئەفغانستانی
پۆل:وشە و دستەوشە فارسییەکان
پۆل:وشە و دەستەوشە فارسییەکان
تۆپی بالە لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ - خولی خانمان

پالاوانێتی تۆپی بالە خولی خانمان لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ چواردەهەمین خولی ئەم یارییە بوو لە ئۆڵمپیاد . کە لەلایەن شاندێکی بەڕێوەبەری تۆپی بالەی جیھانی بەھاوکاری لیژنەی ئۆڵۆمپی نێودەوڵەتی ڕێکخرابوو. یارییەکانی لە ٦ بۆ ٢٠ ئاب ئەنجامدران لە ڕیۆ دێ ژانێرۆی بەڕازیل  . هەڵبژاردەی تۆپی بالەی خانمانی چین بۆ جاری سێهەم لە مێژووی خۆیدا توانی مەدالیای زێر بەدەست بهێنێت دوای ئەوەی لە یاری کۆتایی بە ٣-١ لە هەڵبژاردەی تۆپی بالەی خانمانی سڕبیان بردەوە . هەروەها هەڵبژاردەی  بالەی خانمانی ئەمریکا مەدالیای بڕۆنزی بردەوە دوای ئەوەی بە ئەنجامی ٣-١ لە هەڵبژاردەی بالەی خانمانی هۆڵندایان بردوەوە . سەرجەم یارییەکان لە یاریگای ماراکانازینھۆ بەڕێوەچوو .

## خشتەی کاتی یارییەکان

## پاڵاوتنەکان



## کۆمەڵەکان
دوازدە ھەڵبژژاردەی تۆپی بالە ولاتان توانیان لە پالاواتنەکان سەرکەوتن بەدەست بھێنن و بەشداری بالەی ئۆڵمپیاد بکەن و بەسەر دوو گرووپ دابەشکران، ھەر گرووپێک لە شەش ھەڵبژاردە پێکھاتبوو لە یاریی کۆمەڵەکان ھەریەکەیان سێ یارییان ئەنجامدا دواتر چوارباشترینی گرووپەکان گەیشتنە قۆناغی لێدەرچوون یاخود قۆناغی ھەشت. براوە بۆ قۆناغی داھاتوو سەرکەوت، ئەو ھەڵبژاردەیەی شکستی ھێنا لە ڕکابەرییەکە چووە دەرەوە. ئەو ھەڵبژاردەیەی لە یاری پێش کۆتایی نیتوانی سەرکەوێت بۆ یاری کۆتای ڕکابەری دەکەن لە سەر مەدالیای بڕۆنز

## شوێن

## ناوبژیوانان

* Hernán Casamiquela
* Arturo Di Giacomo
* Rogerio Espicalsky
* Paulo Turci
* Liu Jiang
* Denny Cespedes
* Nasr Shaaban
* Heike Kraft
* Mohammad Shahmiri
* Fabrizio Pasquali
* Luis Macias
* Piotr Dudek
* Ibrahim Al-Naama
* Andrey Zenovich
* Vladimir Simonović
* Juraj Mokrý
* Kang Joo-hee
* Susana Rodríguez
* Taoufik Boudaya
* Patricia Rolf

## ئەنجامی یاریی کۆمەڵەکان

### کۆمەڵەی A

### کۆمەڵەی B

### قۆناغی لێدەرچوون

### قۆناغی ھەشت

### پێش کۆتایی

### یاری مەدالیای بڕۆنز

### کۆتایی

## ڕیزبەندی کۆتایی

## سەرچاوەکان

پۆل:تۆپی بالە لە ئۆلۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
پۆل:تۆپی بالەی ژنان لە ٢٠١٦
پۆل:تۆپی بالەی ژنان لە بەڕازیل
پۆل:وەرزشی ژنانی بەڕازیلی لە ٢٠١٦
پۆل:بۆنەکانی ژنان لە ئۆلۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
لەشفرۆشی لە فەلەستین

**لەشفرۆشی لە فەلەستین** بەپێی یاسای فەلەستینی نایاسایییە. لە ڕامەڵا لەشفرۆشی لێیە، بەڵام خۆڕاگری درێژماوە باوە، لەوێوە کە سێکس لە پێش ھاوسەرگیری وەکوو تابوو لە ناوچەکان دەبینرێت. 

لە ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن چەند ڕێکخراوە ڕاگەیەندرا کە زۆر یەک لە ژنان لەبەر ھەژاری و توندوتیژی بە لەشفرۆشی ڕوویان ھێناوە.

## سەرچاوەکان

*
فەلەستین
پۆل:پیشەسازیی سێکس
پڵاو

**پڵاو**، **پڵەو**، **پیلاڤ**، **پراو**، **برێنجینە**، **بەرزە** بە شێوەیەک لە کوڵاندنی برنج دەگۆترێت کە لە خواردنەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوینە و لە چێشتی کوردی، ئێرانی، پاکستانی، ئەفغانستانی، ئازەربایجانی، تورکی، عەرەبی، ئەرمەنی، … زۆر بابە. پڵاو لە سەرەتاوە لە وڵاتی ھند داھێنراوە و بە ھەموو شوێنی جیھاندا ناساندراوە. بۆیە پڵاو ئێستاکە چێشتێکی جیھانییە و جگە لە ھند و ڕۆژھەڵاتی ناوین لە ھەموو شوێنی جیھاندا دەکۆڵێندرێت.

پڵاو لەگەڵ چڵاو جیاوازە. چڵاو برنجێکی کوڵاوی بێ تێکەڵاوییە، بەڵام پڵاو بە برنجێک دەگۆترێت کە وێڕای خواردنەکانێکی دیکە وەکوو گۆشت، سەوزە، دانەوێڵە، وشکەبار، میوەکان، ئەدوا و … دەکوڵێندرێت و دەتوانێن بە دوو شێوەی مەکەش (کەتە)یان پاڵێوراو بەرھەم بھێنرێت.

لە چێشتی کوردی چەندین جۆر پڵاو وەکوو سێف پڵاو، ئەسەمۆڵی پڵاو، نیسک پڵاو و … دەکوڵێندرێت.

## وشەڕەت
وشەی پڵاو یان پیلاڤ لە زمانە دراڤیدییەکان ھاتووە. لە زمانی تامیلیی نوێ وشەی پوڵوککو (puḷukku) بە واتای چێشتی کوڵاو یان نێوەکوڵاو بە جێ ماوەتەوە. ھەروەھا لەو زمانە دراڤیدییە نوێیە بە برنجی کوڵاو پوڵوککال (puḷukkal) دەڵێن. ئەم وشە لە زمانە دراڤیدییە کۆنەکان چووە نێوی زمانی سانسکریتەوە. لەو زمانە بەم جۆرە چێشتە دەڵێن پولاکە (pulāka) لە بە واتای تۆپەڵەی برنجە. لە زمانی ھندیی نوێ بە چێشتی برنج و گۆشت دەڵێن پولاڤ (pulāv). ئەم وشە لە زمانی فارسی بووە بە پولەو (pulaw). وشەکە لە زمانی ئینگلیزیی بەریتانی و ئینگلیزیی گەلانی کۆمۆنوێلت بووە بە پیلەو (pilau) و لە ئینگلیزیی باکووری ئەمریکا بووە بە پیلاف (pilaf). لە زمانی تورکی ئەم وشە بووە بە پیلاڤ (pilav).

لە زمانی کوردییش لە شێوەزارەکانی جۆراوجۆری کوردی وشەی پڵاو، پڵەو، پیلاڤ، پراو بە کار دەچێت کە ڕێشەی ھەموویان ھەڵدەگەڕێتەوە بە زمانە دراڤیدییەکانی باشووری ھیندستان کە لە ڕێگای زمانەکانی دیکە وەکوو فارسی و تورکی ھاتنە نێوی دەوەری وشەکانی زمانی کوردییەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:چێشتکەری
پۆل:چێشتە نەتەوییەکان
پۆل:چێشتی ئازەربایجانی
پۆل:چێشتی ئالبانی
پۆل:چێشتی ئەرمەنستانی
پۆل:چێشتی ئەمریکای لاتینی
پۆل:چێشتی ئۆزبەکستانی
پۆل:چێشتی ئیسرائیلی
پۆل:چێشتی باشووری ئاسیا
پۆل:چێشتی بالکانی
پۆل:چێشتی بولگارستانی
پۆل:چێشتی پاکستانی
پۆل:چێشتی تانزانیایی
پۆل:چێشتی تورکی
پۆل:چێشتی جیھانی
پۆل:چێشتی سربی
پۆل:چێشتی فەڕەنسی
پۆل:چێشتی قرغیزستانی
پۆل:چێشتی قوبرس
پۆل:چێشتی کازاخستانی
پۆل:چێشتی کوردی
پۆل:چێشتی کینیایی
پۆل:چێشتی ھیندی
پۆل:چێشتی یەکێتیی سۆڤیەت
پۆل:چێشتی یەھوودی
پۆل:چێشتی یۆنانی
پۆل:خواردنە برنجییەکان
پۆل:خواردنە برنجییەکانی ھیند
پۆل:خواردنەکانی سەر شەقام
پۆل:داھێنانەکانی ھیندی
پۆل:ئەو خۆراکانەی لە برنج پێکھاتوون
پۆل:جۆرەکانی خۆراک
کراشکە

**کراشکە** یان **پەردەپڵاوە** جۆرێک خوواردنە کە بریتییە لە برنج، پلە گۆشت (بە تایبەت گۆشتی مریشک)، ماس، ھێلکە و زافەران کە یەکتەختە دەبێتەوە.

## پێشانگا

پەڕگە:Tahchin.jpg|کراشکە
پەڕگە:Tahchin (1).JPG|


## ئەمانەش ببینە
* بنکڕ
* پڵاو
* چڵاو

## سەرچاوەکان

پۆل:چێشتکەری
پۆل:چێشتی ئێرانی
پۆل:چێشتی کوردی
پۆل:خواردنە برنجییەکان
چڵاو

[300px|وێنۆک|چڵاو لەگەڵ [زافەران|برنجی زافەرانی]]

**چڵاو**، **وشکەپڵاو**، **ھیشکەپڵاو** بە برنجی ئاوکێشکراوی دەمکێشراو دەگۆترێت کە لەگەڵ کەرە یان ڕۆن و خوێدا بەرھەم دەھێنرێت و بە خۆرشت یان کەبابەوە دەخۆرێت.

جیاوازیی چڵاو لەگەڵ پڵاو ئەمەیە کە چڵاو بە تەنیا و بێ تێکەڵاوی لەگەڵ ماکەکانی دیکە وەکوو ماشەک، نیسک، ھەڕشتە و … دەکوڵێندرێت.

## پێشانگا

پەڕگە:Making Chelow 4.jpg|چڵاو لەحاڵی کوڵان
پەڕگە:Թադիգով փլաւ.JPG|چڵاو یان برنجی پاڵێوراوی سادە لەگەڵ بنکڕی نان
پەڕگە:Chelow With tadig.jpg|چڵاو لەگەڵ بنکڕی سێڤک


## وتارە پەیوەندیدارەکان
* خۆرشت
* کەباب
* پڵاو
* چڵاو کەباب

## سەرچاوەکان

پۆل:چێشتی ئازەربایجانی
پۆل:چێشتی ئەرمەنستانی
پۆل:چێشتی ئەفغانستانی
پۆل:چێشتی ئێرانی
پۆل:چێشتی پاکستانی
پۆل:چێشتی تەبەری
پۆل:چێشتی تورکی
پۆل:چێشتی عەرەبی
پۆل:چێشتی کوردی
پۆل:چێشتی گیلەکی
پۆل:چێشتی ھیندی
پۆل:چێشتکەری ژاپۆنی
پۆل:باپ
پۆل:دەستاوی کۆری
پۆل:ئەو خۆراکانەی لە برنج پێکھاتوون
بنکڕ

وێنۆک|بنکڕی برنج
**بنکڕ**، **بنکڕکە**، **بڕکن**، **بڕەنک**، **بڕەنگ**، **بنەکڕە**، **بنکڕنە**، **بنکڕنەک**، **کڕنە**، **کڕکڕە**، **کڕکڕەمزێ**، **بنکڵاش**، **ڤەرەنیک**، **ڤەرەنوک**، **بنڤەرەنگ** بە لایەک لە برنج یان نان یان سێڤک دەگۆترێت کە لە بنی مەنجەڵەی دەخەن و دەبرژێت. بە برژانی لای ژێرووی چێشت (وەکوو برنج، سێڤک و …) لە ڕەوتی کوڵاندا بنکڕ گرتن دەگۆترێت.

## جۆرەکانی بنکڕ
# بنکڕی برنج
# بنکڕی نان
# بنکڕی سێڤک
# بنکڕی کراشکە (لەگەڵ ماست و زافەران)
# بنکڕی گەڵای ترێ (بۆ بڵاڵووک پڵاو شیاوە)
# بنکڕی کاھوو (بۆ باقلە پڵاو شیاوە)
# بنکڕی ماکارۆنی (گاجار لەگەڵ بنکڕی سێڤک تێکەڵ دەبێت)
# بنکڕی پیاز
# بنکڕی پۆڕیسە
# بنکڕی ھێلکە و تەماتە
# بنکڕی کدووی سەوز
# بنکڕی باقلە

## پێشانگا

پەڕگە:Potato Tahdig.JPG|بنکڕی سێڤک
پەڕگە:Tahdig rice dish.jpg|بنکڕی برنج
پەڕگە:Lavash bread Tahdig.png|بنکڕی نان


## ئەمانەش ببینە
* کراشکە
* پڵاو
* چڵاو
* خۆرشت

## سەرچاوەکان

پۆل:چێشتکەری
پۆل:چێشتی کوردی
پۆل:چێشتی ئێرانی
پۆل:چێشتی عێراقی
پۆل:خواردنە برنجییەکان
پۆل:خواردنە برنجییەکانی چین
پۆل:خواردنە برنجییەکانی ژاپۆن
پۆل:خواردنە برنجییەکانی کۆریا
پۆل:ژەمە برنجەکانی کۆری
ڕەشە کەشک

**ڕەشە کەشک**، **کەشکە ڕەشە**، **سییەکەشک**، **قەرەقرووت**، **قەرەقروون**، **قەرقلیت**، جۆرێک خواردنێکی ڕەش یان قاوەیی و ترشە کە لە زۆر کوڵاندنی ئاوی ماست یان ئاوی دۆ بەرھەم دێ. جۆرێک لەم خواردنە ھەیە کە ڕەنگی سپێ یان زەردە و «سپێ کەشک» یان «ئاق قرووت»ی پێ دەڵێن.

## ئەمانەش ببینە
* کەشک

## سەرچاوەکان

پۆل:بەرھەمەکانی شیر
پۆل:چێشتی ئازەربایجانی
پۆل:چێشتی ئێرانی
پۆل:چێشتی تورکی
پۆل:چێشتی کوردی
دۆ

**دۆ**، **دوو**، **دەو**، **دەویک**، **ھالیر** ماستاوی لە مەشکەدا ژەنراوە. دۆ جۆرێک لە خواردنەوە و بەرھەمێکی شیرە. کاتێ بە شێوەی خۆماڵی شیر دەدووشن و دوای کۆڵاندن دەیکەن بە ماست، دوای ئەوە ماستەکە دەکەنە مەشکە و تۆزێ ئاوی تێکەڵاو دەکەن و بۆ ماوەیێک ئەیژەنن تاکوو کەرە بکەوێتە سەر ئەو ماستاوە، جا ماستاوەکەش کەتەڕ بووتەوە دەبێبە دۆ. لەبەر ئەوەیتای دۆەکە بەتامتر بێ، خوێ و ھەندێ جار [کوشەندەر]ی تێ ئەکەن و بە ساردی دەیخۆنەوە.

## ئەمانەش ببینە
* ئاودۆ

## سەرچاوەکان

پۆل:بەرھەمەکانی شیر
پۆل:شیر
پۆل:چێشتی ئاشووری
پۆل:چێشتی عێراقی
پۆل:چێشتی ئیسرائیلی
پۆل:چێشتی کوردی
پۆل:چێشتی یۆنانی
خامە

**خامە** یان **کرێم** بەرھەمێکی شیرەمەنییە کە لە شیری تەواوەوە بەدەست دێت بە جیاکردنەوەی بەشە چەورییەکەی.  بەکاردێت بۆ دروستکردنی کەرە، ترش، ئایسکرێم، بە تازەیی دەخورێت.

## پێشانگا

پەڕگە:24. Put crème fraîche in bowl.jpg|
پەڕگە:Coffee cream TetraPak.jpg|
پەڕگە:Crème fraîche.jpg|


## سەرچاوەکان
* 


پۆل:شیر
پۆل:بەرھەمەکانی شیر
پۆل:چێژەمەنییەکان
ساموئیل

**ساموئیل** یان **شەمویل** بە (عیبری: סמואל) بە (عەرەبی: **صموئيل** يان **شمويل**) بەپێی مەسیحییەت و ئایینی ئیسلام یەکێکە لە پێغەمبەرەکانی نەتەوەی بەنی ئیسرائیل و پادشایی بەنی ئیسرائیل بووە.  پێش ھاتنی پێغەمبەر ساموئیل بەنی ئیسرائیل خەریکی کوشتنی پێغەمبەران بوون و پێغەمبەری زۆریان دەکوشت، تەنانەت لە یەک ڕۆژدا سێ پێغەمبەریان کوشت. بە پێی زانایانی مسوڵمان بێت پێغەمبەر ساموئیل (١٠٢) ساڵ ژیاوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پێغەمبەران
پۆل:ساموئیل
کەرە

300px|وێنۆک|کەرە و کێردی کەرە
**کەرە**، **کەرێ**، **نویشک**، **نڤشک**، **نڤیشک**، **نیڤشک** ماکێکی خۆراکی لە شیرە کە بە ژەندن یان شڵەقاندنی خامە، شیر یان بە تایبەت ماست و دۆ بەرھەم دێت.

## پێشانگا

پەڕگە:Butter at the Borough Market.jpg|کەرە لە بازارێک لە لەندەن
پەڕگە:Western-pack-butter.jpg|بەسەی کەرە
پەڕگە:Stick-of-butter-salted.jpg|کەرەی بەخوێ


## ئەمانەش ببینە
* پەنیری کووپە
* لۆرک
* شیرێژ

## سەرچاوەکان

پۆل:کەرە
پۆل:بەرھەمەکانی شیر
پۆل:تەشەنەکان (خۆراک)
توێ

300px|وێنۆک|کەرە و کێردی کەرە
**تۆ**، **توێ**، **تۆی شیر**، **سەرشیر**، **سەرتوێ**، **سەرتۆ**، **تۆژی**، **تۆژگ**، **کاژ**، **کاژە** بە پرۆتەیین و چەوریی شیر دەگۆترێت کە پاش ساردبوونەوە وەک توێژێک دەکەوێتە سەری.

## پێشانگا

پەڕگە:Turkish kaymak.jpg|
پەڕگە:Cicvara (10274863185).jpg|
پەڕگە:Iraqi Gamer (Qaimar) Kaymak.jpg|


## ئەمانەش ببینە
* خامە

## سەرچاوەکان

پۆل:شیر
پۆل:بەرھەمەکانی شیر
پۆل:چێژەمەنییەکان
پۆل:چێشتی ئێرانی
پۆل:چێشتی عێراقی
پۆل:چێشتی تورکی
تۆراغ (پەنیر)

**تۆراغ** جۆرێک خواردنە کە لە کوڵاندنی ئاوی پەنیری بەرھەم دەھێنرێت. تۆراغی شاری دێریش لە دەوەری بسمل و ستەوردا زۆر بەناوبانگە.

## لە وێژەدا
لە ھەڵبەستێک لە مەلا بورھانی تارینی ئاماژە بە پەنیری تۆراغ کراوە:

## سەرچاوەکان

* https://ku.wikipedia.org/wiki/Toraq

پۆل:پەنیر
پۆل:بەرھەمەکانی شیر
پۆل:کۆلکەوتارەکانی خۆراک
پۆل:چێشتی ئیسرائیلی
٥٢ ئەورووپا

وێنۆک| وێنەیەکی سێ ڕەھەندی ٥٢ ئەورووپا

**٥٢ ئەورووپا** شەشەم گەورەترین گەڕەستێرۆچکەکانی کەمەربەندی ئەستێرەییە، تیرەی ئەو گەڕەستێرۆچکەیە ٣١٥ کیلۆمەترە، ھەروەھا ٥٢ ئەورووپا شێوەکەی خڕ نییە بەڵکوو شێوەی ھێلکەیی سێ ڕوویی بە دەوری (380x330x250)کیلۆمەتر، ئەو ھەسارۆکەیە لە ٤ی شوباتی ١٨٥٨ لەلایەن ھێرمان گەڵدشمیتەوە لە شاری پاریس بینراوە.
## تایبەتمەندی جەستەیی
ئەورووپا بە نزیکەیی شەشەم گەورەترین گەڕەستێرۆچکەیە لە ڕووی قەبارەوە، بە ئەگەرێکی زۆرەوە چڕییەکەی نزیکەی ١.٥ گم/سم٣ یە، کە تایبەتە بە گەڕەستێرە گچکەکانی جۆری (C)، لە ساڵی ٢٠٠٧ جەیمس بایر و ستیڤن ئاڕ چێسلی یۆرۆپایان بە بارستەی (١.٩±٠.٤)×١٠١٩ کیلۆگرام خەمڵاند. خەمڵاندنێکی نوێتر لەلایەن بایرەوە پێشنیاری ئەوە دەکات کە بارستەی 3.27×1019 کیلۆگرامە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* پرۆژەی تەنەکانی نێزک زەوی ماڵپەری ناسا
* ئەرشیفی داتای گەڕەستێرۆچکەکان ماڵپەری PDS
چیچاڵ

**چیچاڵ**، **چیچال**، **چیچار** یان **پەنیری ڕیچاڵ** جۆرێک پەنیرە کە لە باکوور و ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئەرمەنستان و گورجستان بەرھەم دەھێنرێت.

بەھۆی تەکنیکی بەرھەمھێنانی پەنیرەکە وەکوو پرچی ژنان بە چەو دێت. پەنیری چیچاڵ بەتازە ناخۆرێت و دەبێت کۆنە ببێت، چۆنکە ئاوا بەچێژتر دەبێت. بەھۆی ئەوەیکە پەنیری چیچاڵ پارێز دەکرێت تا کۆن بێت، ڕەنگی ئەویش دەگۆڕێت.

لە زمانی ئەرمەنی بەم پەنیرە *چێچیل* (Չեչիլ) و لە زمانی گورجی *چێچیلی* (ჩეჩილი) دەڵێن.

## پێشانگا


پەڕگە:Çîçal 1.jpg|
پەڕگە:Çîçal 2.jpg|


## سەرچاوەکان

* 

پۆل:بەرھەمەکانی شیر
پۆل:پەنیر
لەشفرۆشی لە کووەیت

**لەشفرۆشی لە کووەیت** نایاسایییە، بەڵام باوە. زۆربەی لەشفرۆشەکان خەڵکی دەرەوەی وڵاتن. 

بەرپرسانی یاسا زۆربە لەشفرۆشەکان وەدەر دەنێن یان ئەوان ناچار دەکەن پێش ئازادبوون «بەڵێنی کرداری چاک» واژوو بکەن. زۆربەی خاوەنکارانی لەشفرۆشی، بە گرتن مەحکووم دەکرێن. ھەندێک ڕاگەیەندراو لەبارەی وەرگرتنی بەرتیل لە قەحبەخانەکان و ئاگادارکردنەوە بۆ ھێرشەکانی داھاتوو لەلایەن پۆلیسەوە ھەیە.

نەتەوە جۆراوجۆرەکانی لەشفرۆشەکان و کۆنترۆڵی ئەوان لەلایەن گەوادەکان لە ناوچە جیاوازەکانی کووەیت دەبینرێت، کە بریتین لە فلیپینییەکان لە پارێزگای ئەحمەدی، ئیتیۆپییەکان لە پارێزگای حوولی، ھیندییەکان، سریلانکییەکان و بەنگلادێشییەکان لە پارێزگای فەروانیە و بەشێک لە سالمیە. ھیندییەکان و چینییەکان لە ناوەندە کڕینەکانی سالمیە ئیش دەکەن. ھەروەھا لەشفرۆشانی عەرەب و ئەورووپی لەو وڵاتەدا بوونیان ھەیە.

دەگوترێت کە قەحبەخانەکان لە جەھرا، حوولی، جلیب شیووخ، سالمیە، فەحیحیل، فینتاس و جابریە بوونیان ھەیە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* کووەیت ١٥٠ لەشفرۆشی دەستبەسەر کرد

*
کووەیت
پۆل:کۆمەڵگای کووەیتی
گیاردیا لامبلیا

**گیاردیا لامبلیا** () مشەخۆرێکی تاک خانەیە، سەر بە زیندەوەرە خانە ناوک ڕاستەقینەکانە و قامچیی ھەیە. بۆ یەکەم جار لەلایەن زانا (van Leeuwenhoek)ەوە دۆزرایەوە لە ساڵی ١٦٨١ کاتێک پشکنینی بۆ پیسایی خۆی دەکرد لەژێر مایکڕۆسکۆپ.

مشەخۆری گیاردیا چەندین توخمی ھەیە یەک لەوانە گیاردیا لامبلیایە کە ھۆکاری سەرەکی نەخۆشی سکچوونە لە نێوان مرۆڤ و شیردەرەکانی تر لە ھەموو جیھاندا پێی دەوترێ نەخۆشیی Giardiasis، دوو قۆناغی ھەیە لە سووڕی ژیانیدا. تووشبونەکە کاتێک دەست پێدەکات کە خانەخوێیەکە ئاو یان خۆراکی پیسبوو بە (Cyst)ەکانی مشەخۆرەکە دەخوات. کەمتر لە ڕێگای خۆراک و ھەوای دەم دەگوازرێتەوە.

(Cyst)ەکانی ئەم مشەخۆرە سستە لە چالاکییەکانی بۆیە دەتوانێت بۆ ماوەیەکی درێژتر لە باروودۆخە ژینگەیییە جیاوازەکاندا بمێنێتەوە. دوای ئەوەیCyst ەکان دەچنە گەدەو تووشی ترشەڵۆکی گەدە دەبن دەگۆڕێن بۆ (Trophozoite) لە سەرەتای ڕیخۆڵە باریکە. Trophozoite قۆناغی چالاکی مشەخۆرەکەیە کە دەتوانی دووھێندە ببێت ھەر لە سەرەتای ڕیخۆڵە باریکە، کە ئەمەش دەبێتە ھۆکاری دەرکەوتنی نیشانەکانی وەک ھەرسنەکردنی خۆراک و سکچوون. دوای ئەوەی Trophozoite ەکان بەر شلەی زەرداو دەکەون ھەندێکیانن دەگۆڕێن بۆ(Cyst) لە بەشی ناوەڕاستی ڕیخۆڵە باریکە. لە ڕێگای پیسایی دێتە دەرەوە و دەتوانێ کەسێکی تر تووش بکات بەو شێوەیە لە سووڕی ژیانی بەردەوام دەبێ.

## نیشانەکان
زۆربەی کەسەکان کە تووش دەبن نیشانەیان لێدەرناکەوێ. نیشانەکانی تووشبوون بەو نەخۆشییە بە ھەفتەیەک تا دوو ھەفتە دەردەکەوێ دوای شووشبوون کە بە شێوەیەکی گشتی ئەمانەن
شەکەتی – سەرسووڕان - ڕشانەوە - شل بوونی پیساییی (لینج بوونی) – نەمانی ئارەزووی خواردن – دروستبوونی غازات – دابەزینی کێش – ژانە سەر و ئازاری سک.

## پشکنینی تاقیگەیی
نەخۆشییەکە لە ڕێگای وەرگرتنی نموونەی پیسایی نەخۆشەکە دەستنیشاندەکرێ. دەتوانین ڕاستەوخۆ نموونەکە لەگەڵ Normal saline تێکەڵبکەین و بیخەینە ژێر مایکڕۆسکۆپ یان نموونەکە ڕەنگ (Stain)ی بکەین بیخەینە ژێر مایکڕۆسکۆپ ئینجا لەژێر مایکڕۆسکۆپ Cyst ەکان و Trophozoite ەکان دەبینرێ لە ئەگەری ھەبوونی مشەخۆرەکە، کە بەم شێوەیە دەبینرێ لەم لینکانە:

https://ibb.co/6vcd9RR

https://ibb.co/LPFJ5vR

## چارەسەر
(Metronidazole (Flagyl)- Tinidazole (Tindamax)- Nitazoxanide (Alinia ئەم دەرمانانە بۆ چارەسەر نەخۆشی گیاردییەسس بەکاردێ.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
باکوور (بەڵگەفیلم)

**باکوور** (، ) بەڵگەفیلمێکە لە دەرھێنانی، دەرھێنەری کورد، چایان دەمیرێل؛ کە ژیان و گوزەرانی گەریلا پیشان دەدات.

## ناوەرۆک
باکوور یەکەم فیلمێکە کە لەگەڵ گەریلا ھاوڕێ دەبێت و بە شێوەی ڕاستەوخۆ ناو پەکەکە دەگوازێتەوە؛ فیلمەکە لە ئاگربەستی نێوان ساڵەکانی ٢٠١٣–٢٠١٤ بەرھەم ھاتووە و لە سێ کەمپی ئامەد، دێرسم و جزیر کاری وێنەھەڵگرتنەوەی بۆ کراوە.

## ئاخێوەران
* موراد قەرەیلان
* جەمیل بایک
* باھۆز ئەرداڵ
* عەلی حەیدەر کایتان

## خەڵاتەکان
* بەربژێری باشترین بەڵگەفیلم لە فێستیڤاڵێ فیلمی ستۆکھۆڵم
* بەربژێری خەڵاتی SIYAD بۆ باشترین بەڵگەفیلم لە ئەنجومەنی ڕەخنەگرانی فیلمی تورکی

## نمایشکردن
* باکوور لە تورکیا قەدەغە کراوە؛ دوو دەرھێنەرەکەی بە تاوانی بانگەشە بۆ پارتی کرێکارانی کوردستان سزای زیاتر لە سێ ساڵ زیندانیان بۆ بڕاوەتەوە و ئیزنی چوونەدەر لە تورکیایان نێ. بڕیار بوو فیلمەکە لە سی و چوارەمین فێستیڤاڵی فیلمی ئەستەمبوڵ (IFF) نمایش بدرێت بەڵام چەند کاتژمێر پێش نمایشەکە، تێک دراوە و لە ئاکامدا فێستیڤاڵەکە ھەڵوەشایەوە.دوابەدوای ئەو ڕووداوە بیست و شەشەمین فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی ئەنقەرە، بەشەکانی بەڵگەفیلم و کورتەفیلمی خۆی لەبەر ئەوەی ئیزنیان پێ نەدەدا باکوور بەشدار بێت، لابرد.
* باکوور لە دوازدەھەمین فیلم فێستیڤاڵی جیھانیی کوردی بە شێوەی ئۆنڵاین و خۆڕایی بڵاو کراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* باکوور لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥
ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی فەڕەنسا

**ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی فەڕەنسا**( نوێنەرایەتی فەڕەنسا دەکات لە پالاوانێتییە نێودەوڵەتی و یارییە دۆستانەکان. براوەی نازناوی پالاوانێتی تۆپی بالەی ئەورووپای ٢٠١٥یە، لە پلەی چوارەمدایە لە ڕیزبەندی باشترین ھەڵبژاردەکانی تۆپی بالە لەسەر ئاستی جیھان (بەپێی پۆلینی ٧ی ئابی ٢٠٢١) , ھەڵبژاردەکە لە دوای دامەزراندنییەوە توانیویەتی چەندین نازناو بەدەست بھێنێت . لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بۆ جاری چوارەم بەشداریکرد پلەی نۆیەمی بەدەست ھێنا بەلام توانی لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ یەکەم مەدالیای زێر لە مێژووی خۆیدا بەدەست بھێنێت . دوای ئەوەی بە ئەنجامی ٣–٢ لە ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی لێژنەی ئۆڵمپی ڕووسیای بردەوە.

## ئەنجامەکان
لەم خشتانەی خوارەوەدا سەرجەم ئەنجامەکانی هەڵبژاردەی تۆپی بالەی بەڕازیل لە پاڵاوانێتیەکان نیشاندراوە وەک کار ئاسانییەک بۆ خوێنەران

**تێبینیەکان**

* Year: ساڵی پاڵاوانێتیەکە
* Round : تا ئەو قۆناغە گەیشتووە
* Position : پلەی هەڵبژاردەکە لە پاڵاوانێتیەکە
* GP : چەند یاری ئەنجام داوە
* MW:  چەند یاریی بردووەتەوە
* ML:چەند یاریی دۆراندووە
* SW: چەند سێتی بردووەتەوە
* SL:چەند سێتی دۆراندووە
* Squad: پێکهاتەی هەڵبژاردەکانی بەشداربووی پالاوانێتیەکە
* بازنە سوورەکان نیشانەی ئەوەیە کە ئەو پاڵاوانێتیە لە فەڕەنسا ئەنجامدراوە

### یارییەکانی ئۆڵمپیاد
 **Champions**  Runners up  Third place  Fourth place

### پالاوانێتی جیھانی

## پالاوانێتی ئەورووپا
 **Champions**  Runners up  Third place  Fourth place

### خوولی جیھانی
 **Champions**  Runners up  Third place  Fourth place

### Nations League

 **Champions**  Runners up  Third place  Fourth place

### جامی جیھانی گراند

### جامی جیھانی تۆپی بالە

## سەرچاوەکان

پۆل:تیمە نەتەوەییەکانی تۆپی بالەی پیاوان
پۆل:تیمە وەرزشییەکانیی نەتەوەیی فەڕەنسا
پۆل:تۆپی بالە لە فەڕەنسا
پۆل:وەرزشی پیاوان لە فەڕەنسا
عەتا قەرەداغی

**عەتا محەممەد عارف** ناسراو بە **عەتا قەرەداغی** (لەدایکبووی ٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٣ لە سلێمانی، عێراق) گۆرانیبێژێکی کوردی خەڵکی سلێمانییە، کە بە کوردیی ناوەندی گۆرانیی وتووە.

## سەرەتای ژیان
عەتا قەرەداغی لە ساڵی ١٩٧٣ لە شاری سلێمانی لەدایک بووە و ئامادەییی پیشەییی لەوێ تەواو کردووە. لەپاڵ خوێندن و حەزی بۆ گۆرانیبێژی، لە بازاڕ ئیشیشی کردووە. بە وتەی خۆی، خوێندنەکەی لەو ئاستە نەبووە کە خۆی ویستوویەتی، بەڵام لە ھونەرەکەی ڕازییە. سەرەڕای ئەوانەش، سەرقاڵی ئیشی بازرگانییە. عەتا ھاوسەرگیریی کردووە و خاوەنی دوو کوڕ و کچێکە.

## پیشە
عەتا لە ساڵی ١٩٩٢ لەڕێگەی ئەنوەر قەرەداغییەوە دەستی بە کاری ھونەری کردووە و ھەر لەو ساڵە یەکەم گۆرانیی خۆی بەناوی *پەیمان* لە کەناڵی گەلی کوردستان بڵاو کردووەتەوە، بەڵام بەو شێوەیە نەچووە ناو خەڵک. دواتر لە ١٩٩٣ لەگەڵ ئەنوەر قەرەداغی و لە ھەمان کەناڵ دووەم گۆرانیی بەناوی *ئازیز ئەمشەو* بڵاو کردەوە کە ئەمەیان ناوبانگێکی بۆی پەیدا کرد. ھەروەھا ھەندێ کاری لەگەڵ تیپی مۆسیقای سلێمانی کردووە. عەتا تا ئێستا تەنیا دوو ئەلبوومی بە ناوەکانی *سرووتی ئەوین* لە ٢٠٠٤ و *جوانە لە تۆ* لە ٢٠٠٨ بڵاو کردووەتەوە، کە ئەلبوومی *جوانە لە تۆ* لە تاران تۆمار کرا. ھەروەھا عەتا بە ئیشەکانی عەباسی کەمەندی کاریگەر بووە.

عەتا لەدوای کلیپی *بیری سلێمانی ناکەی؟* ھیچ جۆرە چالاکییەکی نەما تا سەرەتای ٢٠٢٣ کە تێیدا دووبارە کلیپی بۆ گۆرانیی *ئازیز ئەمشەو* کردەوە. عەتا وەک میوان لەگەڵ تارا ڕەسووڵ گۆرانییەکی عەلی مەردانیان بەناوی *ئای چەندم خۆش * وتەوە و لە نیسانی ٢٠٢٣ بڵاو کرایەوە. لە ئایاری ٢٠٢٤ لە بەرنامەیەکی خاک تیڤی دەرکەوت و ئاماژەی بەوە دا کە سێ چوار بەرھەمی لە بەردەستدایە، و لەکۆتاییی بەرنامەکە چووە سەر گۆڕی توانا فەرەج و چەپکەگوڵێکی خستە سەر گۆڕەکەی.

## دیسکۆگرافی
### ئەلبوومەکان

### کلیپەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی ناوەندی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
سیا شاوێن

**سیا شاوێن** (بە چینی:夏叔文;)  وێنەکێش بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی مینگ و ئیمپراتۆریەتی یوان

## سەرچاوەکان

* 
* Zhongguo gu dai shu hua jian ding zu (中国古代书画鑑定组). 2000. Zhongguo hui hua quan ji (中国绘画全集). Zhongguo mei shu fen lei quan ji. Beijing: Wen wu chu ban she. Volume 10.


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی یوان
پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپڕاتۆریەتی مینگ
سیا یۆنگ

**سیا یۆنگ** (بە چینی:夏永;) وێنەکێش بوو لەسەدەی ١٤ەم لە کۆتا سەردەمی ئیمپراتۆریەتی یوان.

## پێشانگا

پەڕگە:Yingshui Loutai.jpg|ینگشوی لۆوتای
پەڕگە:XiaYong-YueYangLou.jpg|، بورجی یوێ یانگ
پەڕگە:Yueyang Lou Xia Yong.jpg|بورجی یوێ یانگ
پەڕگە:Lu dongbing passing Yueyang Tower.jpg
پەڕگە:Yong Xia Tengwangge.jpg|شوێنی حەوانەوەی شازادەی تانگ
پەڕگە:元 夏永 黃樓圖 冊頁-The Yellow Pavilion MET DP153818.jpg|بورجی زەرد
پەڕگە:Xia Yong - Huang He Lou.jpg|کرێنی بورجی زەرد


## سەرچاوەکان

* 
* Wu, Tung. 1997. Tales from the land of dragons: 1000 years of Chinese painting. Boston, MA: Museum of Fine Arts. 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی یوان
پۆل:ھونەرمەندانی ھۆنگژۆو
پۆل:وێنەکێشەکانی ژێجیانگ
یان ھوی (وێنەکێش)

یان ھوی (بە چینی سادەکراو:颜辉;، دێرین:顏輝) وێنەکێش بوو لە سەدەی ١٣یەم، کە لە سەردەمی باشووری سۆنگ و سەرەتای ئیمپراتۆریەتی یوان ژیاوە.

## پێشانگا

پەڕگە:ShiDe by Yan Hui.jpg|یوان ھوی، وێنەی شی دێ
پەڕگە:Kanzanjittokuzur.jpg|وێنەی شاعیر ھان شان.


## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی یوان
پۆل:بوزییە ھونەرمەندەکان
پۆل:خەڵکی جیانگسی
پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ
ئەم نمایشەی ٧٠کان

**ئەم نمایشەی ٧٠کان** () زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەمریکییە لەسەر بنەمای ھەڵوێستی کۆمێدی دروستکراوە، کە لە کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی فۆکس تیڤی لە ٢٣ی ئابی ١٩٩٩ تا ١٨ی ئایاری ٢٠٠٦ نمایش کرا، زنجیرەکە لە ٨ وەرز پێکھاتووە سەرجەم ئەڵقەکانی ٢٠١ ئەڵقەن، زنجیرە دراماکە بووە خاڵی دەستپێک بۆ گەلێک لە ئەستێرە گەنجەکانی بواری سینەما.

## چیرۆک
چیرۆکی زنجیرەکە لە ساڵی یەکەمی قۆناغی ئامادەییدا بە دەوری شەش ھەرزەکاردا دەخولێتەوە: ئێریک فۆرمان (تۆفەر گرەیس) کە حەز لە زنجیرە فیلمی جەنگی دەکات، دۆنا بێنسیۆتی (ڵۆرا پرێپن) کە ھاوڕێ و خۆشەویستی ئێریکی دراوسێی ستیفن ھاید (دانی ماستەرسن)ە، ھاوڕێی نزیکی ئێریک و بیرۆکە لیبراڵەکانی ئێریکە. لەگەڵ ئێریک ماڵی خۆیان دەکەن دوای ئەوەی لەلایەن دایکییانەوە ھان دەدرێن، مایکل کیلسۆ (ئاشتن کەچەر) کە مێبازێکی گەمژەی ژنانەیە، جاکی بۆرکھاڕت (میلا کونیس) کە ھەواداری تیمی قوتابخانەکەیە و گرنگی بە کاروباری کۆمەڵایەتی و تەندروستی دەدات، و فیز (ویڵمەر ڤاڵدێراما)یش کە قوتابییەکی لاتینە و بۆ خوێندن ھاتووەتە ئەمریکا.

ئەم ھاوڕێیانە بەیەکەوە ڕووبەڕووی ھەمان خۆشی و ناخۆشی یەکتر دەبنەوە کە ھەموو ھەرزەکارێک لە تەمەنی نەوجەوانیدا  تێپەر دەبێت لە ئەمریکا. ئەم زنجیرەیە پێداچوونەوە بەو تێڕوانین و دیدە زۆرانەدا دەکات کە لەماوەی ساڵانی ٧٠کاندا باو بوون، ھەروەھا تێڕوانینی ژیانی ھەموو ئەو کەسانە دەکات کە لەو ماوەیەدا لەدایکبوون و ئێستا لە ٣٠ و ٤٠ ساڵی تەمەنیانن.

## کاست
* تۆفەر گرەیس بە ڕۆڵی ئێریک فۆرمان
* ڵۆرا پرێپن بە ڕۆڵی دۆنا پێنسیۆتی
* دانی ماستەرسن بە ڕۆڵی ستیفن ھاید
* میلا کونیس بە ڕۆڵی جاکی بۆرکھاڕت
* ئاشتن کەچەر بە ڕۆڵی مایکل کیلسۆ
* ویڵمەر ڤاڵدێراما بە ڕۆڵی فیز
* کێرتوود سمیت بە ڕۆڵی ڕێجیناڵد «ڕید» فۆرمان
* دێبرا جۆ ڕەپ بە ڕۆڵی کیتی فۆرمان
* دۆن ستارک بە ڕۆڵی بۆب بێنسیوتی
* تانیا ڕۆبێرتس بە ڕۆڵی میج بێنسیوتی
* لیسا ڕۆبن کێڵی بە ڕۆڵی لۆری فۆرمان
* کریستینا مۆر بە ڕۆڵی لوری فۆرمان
* تۆمی چۆنگ بە ڕۆڵی لیۆ شینگکویک
* جۆش مایەرس بە ڕۆڵی ڕاندی پێرسن

## خەڵات و پاڵێوراوەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:پەخشەکانی ھێڵی فۆکس
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرە تەلەفزیۆنییەکانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٦ کۆتاییان پێهات
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٦ کۆتاییان پێ ھات
پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییەکانی فۆکس لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی
ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی ژاپۆن

**ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی ژاپۆن** (بە ئینگلیزی: Japan men's national volleyball team) نوێنەرایەتی ژاپۆن دەکات لە پالاوانێتییە نێودەوڵەتی و یارییە دۆستانەکان. لە پلەی ١١ی ڕیزبەندی باشترین ھەڵبژاردەکانی تۆپی بالەی جیھانە (بەپێی پۆڵینی ٧ی ئابی ٢٠٢١) براوەی نۆجاری نازناوی پالاوانێتی تۆپی بالەی ئاسیایە، لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤ی تۆکیۆ بۆیەکەم جار مەدالیای بڕۆنزی بەدەست ھێنا، لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢موشین یەکەم مەدالیای بڕۆنزی بەدەست ھێنا. دوای ئەمە کەمتر سەرکەوتووبوو لە ئۆڵمپیاد، سیجار لەسەر یەک نەیتوانی سەرکەوتووبێت لە قۆناغی پاڵاواتن بۆ ئۆڵمپیاد ھەروەھا بەھەمان شێوە لە پالاوتنەکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢، ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ نەیتوانی سەرکەوتن بەدەست بھێنێت ، لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ ی تۆکیۆ لە پلەی ٧ جێگیر بوو. ھەشت جاریش لە خولی بالەی یارییەکانی ئەسیا مەدالیای زێری بردووەتەوە. نۆجاریش پلەی یەکەمی لە پالاوانێتی بالەی ئاسیا بەدەستھێنا. لە پاڵاوانێتی بالەی جیھانی لە ساڵەکانی ١٩٦٩، ١٩٧٢ پلەی دووەمی بەدەستھێنا.

## ئەنجامەکان
## سەرچاوەکان

پۆل:تیمە نەتەوەییەکانی تۆپی بالەی پیاوان
لەشفرۆشی لە پاکستان

**لەشفرۆشی لە پاکستان** یەک کولتووری بازرگانی-سێکسیی تابوویە کە وەکوو نھێنیی ئاشکار بوونی ھەیە، بەڵام نایاسایییە. لەشفرۆشی تا ئاستێکی بەرز بەپێی ڕێکخستنەکانی ڕێکخراوەیی وەکوو قەحبەخانە یان لەلایەن کەسانی کچی تەلەفۆنی زیاتر بەھێزتر دەبێت.

بازرگانیی سێکسی لەبەر ڕاگەیاندنی سێکسی دەرەوەی ژن و مێردایەتی وەکوو چالاکییەکی بێڕەوشت، لە وڵات نایاسایی ھەژمار دەکرێت. بەڵام لەشفرۆشانی پاکستانی بە نھێنی ئیش دەکەن و پێچەوانەی کێشەکانی یاسایی، لەشفرۆشی لە پاکستان باوە. لە ھەندێک ناوچەکانی وڵات لەشفرۆشی بە توندی نایاسایییە و بە شێوەیەکی نەریتی بە مەرگ سزا دەدرێن، بەتایبەت لە ناوچەکانی خێڵەکیی فێدراڵ، خیبێر پەختوونخوا و بەلۆچستان.

زۆربەی شیکارەکان ھەژاری وەک ھۆکارێکی گرنگ لە ھاندانی ژنان بە پیشەیەک وەکوو لەشفرۆشی دەزانن. ھەردوو لەشفرۆشیی پیاوانە و ژنانە لە ساڵەکانی ڕابردوو بەھۆی کارکردنی ئۆپەراسیۆنی لە پاکستان .

بە زۆربوونی بازرگانیی سێکسیی پیشەیی لە وڵات، ڕێکخراوە ناحکوومییەکان مەترسیی خۆیان لە بابەتەکانی وەکوو جیاوازیدانان و ئایدز دەربڕیوە. لە ساڵی ٢٠١٧ پلانی ھاوبەشی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئایدز ڕای گەیاند کە دەوروبەری ٢٢٩٬٤٤١ لەشفرۆش لە پاکستان بوونیان ھەیە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* فەرمانی سەرکوتکردنی لەشفرۆشی لە پەنجاب، ساڵی ١٩٦١ی زایینی

*
پاکستان
ئەسپەرگیلوس

**ئەسپەرگیلوس** () بە کەڕووە تورەگەیییەکان (ascomycota) پۆلێن دەکرێت. کە لە ژینگەیەکی پڕ لە ئۆکسجین و دەوڵەمەند بە کاربۆھیدرات دەتوانن بژین ئەسپەرگیلوس پێکدێت لە دەیان کەڕووی شێوە mold ھەروەھا یەکێکە لە کەڕووە مەترسیدارەکان کە ژەھری ھەیە و تەنانەت بۆ چەکی بایۆلۆجیش بەکارھینراوە بە ناوی ژەھری aflatoxin
ئەم کەڕووە سپۆری ناتوخمانەی ھەیە و تەنانەت بەشێکی زۆری جۆرەکانی بە شێوەی توخمانە زۆردەبن.

## نەخۆشی
دەبێتە ھۆی چەندین نەخۆشی مەترسیدار لە مرۆڤدا بە تایبەت جۆری aspergillus fumigatus و aspergillus flavus کە ژەھری ئەفلاتۆکسین بەرھەمدەھێنن و دەبنە ھۆی شێرپەنجە کە مرۆڤ لە ڕیگای خۆراکی پیس بوو بەم کەڕووە تووش دەبێت.

### نیشانەکان
* تا 
* کۆکە 
* ئازاری سینگ 
* ھەناسەتەنگی 
* ھەستیاری 
* ڕەبۆ

## چارەسەر
زۆربەی دەرمانە دژەکەرووەکان بەکاردێن وەک (variconazole ....) بەڵام دەبێت نەخۆش پشکنینی جەرگ و گورچیلە بکات چونکە دەرمانەکان کاریگەری لاوەکیان زۆر بەھێزە بۆ سەر ئەو دوو ئەندامە. بەرگری مرۆڤی ئاسایی توانای لەناوبردنی ژەھرەکەی ھەیە بەڵام ئەو کەسانەی کە بەرگریان لاوازە زیاتر کاریان تێ دەکات و نیشانەکانیان دەردەکەوێت.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئەسپەرگیلوس
سۆزانی

وێنۆک|وێنەی دوو کچ کە بە ئینگلیزی لەسەر دەستیان نووسیوە «قەحبە»، تشرینی یەکەمی ٢٠١١
**سۆزانی** یان **قەحبە** دەستەواژەیەک بۆ کەسێک، بەتایبەت ژن یان کچێکە، کە بەپێی ئەخلاقی سێکسی یان لە بواری سێکسییەوە بێسەرەوبەر ھەژمار دەکرێت.

## ئەمانەش ببینە
* سێکسناسی
* لەشفرۆشی
* لەشفرۆشخانە
* کرێکاری سێکسی

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:سێکسی ھەڵکەوتی
پێکەنینی گەدا

**پێکەنینی گەدا** یەکەمین کۆمەڵەچیرۆکی کوردیی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە؛ لە نووسینی حەسەن قزڵجی، کە چاردە کورتەچیڕۆکی لەخۆ گرتووە و بۆ یەکەم جار ساڵی ١٩٧٢ لە بەغدا چاپ و بڵاو کراوەتەوە.

## ناوەرۆک
پێکەنینی گەدا ڕەنگدانەوەی زوڵم و زۆریی ناو کۆمەڵگای ئەو سەردەمەیە کە لەلایەن ئاغا و دەرەبەگ و دارەدەست و جاش و پیاوی دەوڵەت لە خەڵکی چەوساوە کراوە؛ کەسایەتی و چیرۆکەکان نامۆ نین و لەناو کوردستاندا بەدی کراون و بەدی دەکرێن. ھێمن موکریانی لە پێشەکیی کتێبەکەدا نووسیویەتی: «بخوێننەوە تا پتر شاییتان بە زمانەکەتان بێت؛ تا نەخوێننەوە نازانن قەڵەمی سێحراوی مامۆستا قزڵجی چ شوێنەوارێکی بە نرخ و بێوێنەی خوڵقاندووە».

## چیرۆکەکان
* پێکەنینی گەدا
* عادەتی بازاڕ
* بیھێنە، ئەمما ناوی مەبە
* تاج و تەختی کوێخا ھۆمەر
* ئاغا وەجاخی ڕۆشنە
* خەمڵی پەمۆ
* سەرفیترە
* کەشکۆڵی جادوویی
* شەھیدی زوڵمە، کفن و شۆردنی ناوێ
* نووشتەکەی ئامینە خان
* ھێلکەی ھادی خانی
* قورئان خوێندن لەجیاتی پارەی بەرتیل
* نە دیداری حاجی، نە خەوی مزگەوت
* چای دیواخان

## چاپەکان
* چاپی یەکەم: بەغدا، ١٩٧٢
* چاپی دووەم: ١٩٨٥
* چاپەمەنیی ڕە‌ھڕۆ: مەھاباد، ١٩٩٩
* چاپەمەنیی ئاراس: باشووری کوردستان، ٢٠٠٣
* چاپەمەنیی کۆڵەپشتی: تاران، ٢٠١٢
* لە کۆبەرھەمی حەسەن قزڵجیدا، چاپەمەنیی ڕۆژھەڵات: ھەولێر، ٢٠١٧
* چاپەمەنیی خانی: سەقز، ٢٠٢٠
* وەشانخانەی مادیار: ٢٠٢١

## وەرگێڕانەکان
* ساڵی ٢٠١٦ کتێبەکە بەناوی «خندەی گدا» لەلایەن کامران ئەمین ئاوە، ناسر ئەمیننژاد، ناسر باباخانی و ناسر ئێرانپوور کراوەتە فارسی و چاپەمەنیی دوستی لە سوید لە ١٧٦ لاپەڕەدا بڵاوی کردووەتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* تەنز لە چیرۆکەکانی پێکەنینی گەدای حەسەن قزڵجیدا

پۆل:کتێبە کوردییەکان
پۆل:کۆمەڵەچیرۆکە کوردییەکان
ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی ویلایەتە یەکگرتووەکان

**ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا**(بە ئینگلیزی: United States men's national volleyball team) نوێنەرایەتی وڵاتی ئەمریکا دەکات لە پالاوانێتییە نێودەوڵەتی و یارییە دۆستانەکان. لە پلەی ٥ی ڕیزبەندی باشترین ھەڵبژاردەکانی تۆپی بالەی جیھانە (بەپێی پۆڵینی ٧ی ئابی ٢٠٢١) براوەی پێنح مەدالیای ئۆڵمپیادی ھاوینەیە، کە سیانیان زێرە. ساڵی ١٩٨٦ نازناوی پاڵاوانێتی بالەی جیھانی بردەوە ھەروەھا لە ساڵەکانی ٢٠١٥٬١٩٨٥ بووە براوەی جامی جیھانی بالە؛ و چوارجاریش بووەتە براوەی پاڵاوانێتی بالەی پان ئەمریکا جگەلەوەی پێنج جار بووەتە براوەی جامی بالەی پان ئەمریکا.

## ئەنجامەکان
## سەرچاوەکان

پۆل:تیمە نەتەوەییەکانی تۆپی بالەی پیاوان
کرێکاری سێکسی

[وێنۆک|200px|پەیکەری کرێکارێکی سێکسی لە [ئەمستەردام، ھۆلەند کە لەسەری نووسراوە: ڕێزی ھەموو کرێکارانی سێکسی لە گشت جیھان بگرن.]]
**کرێکاری سێکسی** بە کەسێک دەگوترێت کە بە شێوەیەکی ڕێکوپێک یان کاتی کاری سێکسی دابین دەکات. ئەم دەستەواژەیە بە ئاماژەدان بە ھەموو ئەو کەسانەی کە لە ھەر بوارێکی پیشەسازیی سێکس کاردەکەن بەکاردێت.

بەپێی ڕوانگەیەک، کاری سێکسی جیاوازی لەگەڵ بەکارھێنانی سێکسی، یان ناچارکردنی کەسێک بۆ ئەنجامدانی کردەی سێکسی ھەیە، بەو پێیەی کاری سێکسی خۆبەخشانەیە و وەکوو ئاڵوگۆڕی بازرگانیی سێکسی بە پارە یان کەلوپەل سەیر دەکرێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
پۆل:پیشەسازیی سێکس
کرمی دەزوولەیی

**کرمی دەزوولەیی** () کرمێکی مشەخۆری زۆر بچووکە کە تووشی ڕیخۆڵە ئەستوورە دەبێت و لە ناو پیساییدا بە دیار دەکەوێت، و لە نێو منداڵان زۆر باوە و بە ئاسانیش دەگوازرێتەوە. لە ناو پیساییدا وەک پارچەیەک دەزوولەی سپی دەبینرێ، و دەتوانری لە کۆمی منداڵیش ببینرێ. لە شەودا کە منداڵ دەخەوێ،  کرمەکان دێنە نزیک کۆم. وەک ئەوەی لێرە دەردەکەوێت.

## نیشانەکانی بوونی کرمی دەزوویی
باوترین نیشانەکانی:
# زۆر خورانی دەوری کۆم و ئەندانی زاوزێ بە تایبەتی لە شەودا.
# بێزار بوون و ھەڵسان لە شەودا.

نیشانە کەمتر باوەکانی:
# دابەزینی کێش.
# خۆپیس کردن.
# خورانی پێستی دەوری کۆم.

## ھۆکارەکانی تووشبوون
* لە ڕێگەی قوتدانی ھێلکۆکەی ئەم کرمەوە لە سەرچاوەی پیسبوو بە کرمەوە.
* خوراندن ناوچەی کۆم و دواتر دەست بردن بۆ دەم یان خۆراک. (چونکە ھێلکۆکەکان دەچنە ژێر نینۆکی کەسەکە).
* ھێلکەکان دەبن بە کرم لە ڕیخۆڵە ئەستوورە. دواتر ئامادە دەبێ بۆ دانانی ھێلکەی زیاتر، لە نزیک کۆم ھێلکەکان دادەنێت.
* سووڕەکە بەم شێوەیە بەردەوام دەبێت، ئەگەر چارەسەر نەکرێ.

Thread worm دەتوان بۆ ماوەی ٢ ھەفتە جەوھی دەرەوە بمێنێتەوە.

## چارەسەر
ھەموو ئەندامانی ماڵەکە پێویستە چارەسەر وەربگرن، چونکە ھەندێک کەس تووشدەبن بەڵام ھیچ نیشانەیەکیان لێ بەدیار ناکەوێ. لەگەڵ ئەوەشدا دەتوانێ ھێلکەکان فڕێبدات و ئەندامانی تری ماڵەکە تووش بکات.

دەرمانی Mebendazole بۆ لە ناوبردنی ئەم کرمە بەکاردێ لە Gut بە گوێرەی تەمەن و ئاگاداری کەسانی پسپۆڕ.

بەڵام بۆ لە ناوبردنی ھێلکەکان پێویستی بە پاک و خاوێن ڕاگرتنی ماڵەکە ھەیە. بۆ ڕێگە گرتن لە دووبارە بڵاو بوونەوەی.

## سەرچاوەکان
لەشفرۆشخانە

[وێنۆک|200px|پۆستەری [جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ لە لەشفرۆشخانەی پاشا، کە ئاڵای عەرەبستانی سعوودی و ئاڵای ئێران لەدوای ناڕەزایییەکان و ھەڕەشەکان ڕەش کرایەوە]]
**لەشفرۆشخانە**، **قەحبەخانە**، **قاحبەخانە** یان **حیزخانە** شوێنێکە چالاکیی سێکسی لەگەڵ لەشفرۆش ئەنجام دەدرێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:پیشەسازیی سێکس
پۆل:لەشفرۆشی
پۆل:لەشفرۆشخانەکان
پاشا (لەشفرۆشخانە)

**پاشا** () لەشفرۆشخانەیەکی ١٢ نھۆمی و ٩٫٠٠٠ مەتری چوارگۆشە لە کۆلن، ئەڵمانیا بوو. بە دەوروبەری ١٢٠ لەشفرۆش، زیاتر لە ٨٠ کارمەندی پشتیوانی و ڕۆژانە ١،٠٠٠ موشتەری، گەورەترین لەشفرۆشخانە لە جیھاندا بوو. لە ئەیلوولی ٢٠٢١، پاشا بەھۆی مایەبۆشی و گشتگیربوونی کۆڤید-١٩ داخرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی

پۆل:لەشفرۆشخانەکان لە ئەڵمانیا
ھێرشی تاڵیبان (٢٠٢١)

ھێرشێکی سەربازی بزووتنەوەی تاڵیبان و ھاوپەیمانەکانی وەکوو ڕێکخراوەی ئەلقاعیدە، دژی حکوومەتی ئەفغانستان بوو. ھێرشەکە لە ١ی ئایاری ٢٠٢١ دەستی پێکرد و ھەتا ڕووخانی کابول لە ١٥ی ئابی ٢٠٢١ بەردەوام بوو، ئەم ھێرشە ھاوکات لەگەڵ کشانەوەی زۆربەی ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بوو. لەو ماوەیەدا تاڵیبان و ھاوپەیمانەکانی لە کۆی ٣٤ ویلایەت، ناوەندی ٣٣ ویلایەتی ئەفغانستان کۆنتڕۆڵکرد.

## خشتەی کات
### ئایار
لە مانگی ئایاردا تاڵیبان دەستی بە ١٥ ناوچەدا گرت کە گرنگترینیان پارێزگای وەردەک بوو. لەو شەرانەی کە لەو مانگەدا کران ٤٠٥ سەربازی ئەفغانستان و ٢٦٠ ھاووڵاتی و ٢١٤٦ چەکداری تاڵیبان کوژراون.

### حوزەیران
لە مانگی حوزەیراندا لە بەردەوامی ھێرشێکەدا، ٦٩ ناوچەی تر کەوتنە دەست ھێزەکانی تاڵیبان و مەزار شەریف کە چوارەم گەورەترین شارە لە ئەفغانستان و پایتەختی پارێزگای بەلخ گەمارودرا. لە ماوەی ئەم مانگەدا ٧٠٣ چەکداری حکومی ئەفغانستان و ٢٠٨ ھاووڵاتی و ١٥٣٥ چەکداری تاڵیبان کوژراون، بە سەدان ھامڤی و کامیونی سەربازی کەوتنە دەست تاڵیبان.

### تەممووز
لە مانگی تەممووزدا ٦٤ ناوچەی تر کەوتنە دەست ھێزەکانی تاڵیبان وەھەروەھا ھێزەکانیان چونە ناو ھەر دوو شاری ھێرات و قەندەھار لە پارێزگای ھێرات و پارێزگای قەندەھار کە دووەم و سیێەم گەورەترین شارن لە ئەفغانستان. لە ماوەی ئەم مانگەدا ٣٣٥ چەکداری حکومی ئەفغانستان و ١٨٩ ھاووڵاتی و ٣١٥٩ چەکداری تاڵیبان کوژراون.

### ئاب
لە یەکەم ڕۆژەکانی مانگی ئابدا لە کۆی ٣٤ پارێزگا، ٢٦ بە تەواوی کۆنتڕۆڵکران لەلاێەن تاڵیبانەوە. لە ١٥ی ئابی ٢٠٢١، لە دوای ھەڵاتنی ئەشڕەف غەنی، سەرۆککۆماری پێشووی ئەم وڵاتە و ڕۆشتنەوەی ھێزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ وڵاتەکەیان، کابول ڕووخا و تاڵیبان توانی ٣٣ پارێزگای ئەم وڵاتە بگرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمارە ئیسلامییەکان
پۆل:ئەفغانستان
پۆل:تاڵیبان
پۆل:شەڕ لە ئەفغانستان (٢٠٠١-٢٠٢١)
پۆل:شەرەکانی ٢٠٢١
پۆل:سەرۆکایەتیی جۆ بایدن
شەوی ھەینی فەنکین

***شەوی ھەینی فەنکین*** (زۆرجار کورت دەکرێتەوە بۆ ***ئێف ئێن ئێف***) سەرچاوەی کراوە بەخشندە یاری ڕیتم یەکەم جار لە ساڵی ٢٠٢٠ بۆ جمی یاری بڵاو کرایەوە. یارییەکە لەلایەن تیمێکی چوار بەکارھێنەری زەوی نوێ پێش خرا. یارییەکە ھەندێک تایبەتمەندی گیمپلی لەگەڵ *[[شۆڕشی سەما]]* و *[[پاراپا ڕاپەر]]*, ھەرچەندە کاریگەری جوانکاری لە یاریەکانی وێبگەڕ قەرز دەکات. یارییەکە بە بەکارھێنەرانی لێخوڕینەوە بۆ نیو گڵەنز قەرز کراوە، سایتێک کە ناوبانگەکەی لە سەرەتای ٢٠٠٠کاندا بەرز بووەتەوە.

یارییەکە کارنامەیەک لەخۆ دەگرێت کە بە گشتی کاراکتەرەکانی میدیای دەرەکی لە سایتی نیو گڵەنز پێکدێنێت.

یارییەکە بە دەوری کارەکتەری یاریزاندا دەخولێتەوە، «دۆست»، کە دەبێت چەندین کەسایەتی لە پێشبڕکێی گۆرانیوتن و ڕاپکردندا ببەزێنێت بۆ ئەوەی حەزی خۆشەویستی خۆی، «دۆستی» ببەزێنێت. گەمەی یارییەکە دەگەڕێتەوە لە دەوری لاساییکردنەوەی تێبینییەکانی ڕکابەرەکە لەگەڵ تێکردنی کات لەکاتی خۆدزینەوە لە تەواوبوونی تەندروستی بۆ ماوەی گۆرانییەکە.

یارییەکە لە سەرەتادا دروست بوو بۆ لودوم درێ ٤٧ یاری جم لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠. ڤێرژنێکی تەواو پشتگیری کراوە لەسەر کیکستارتەر بە ناونیشانی *شەوی ھەینی فەنکین: یاری تەواو ئاس* پلانی بۆ کراوە بۆ بڵاوکردنەوە لە سەرەتای ٢٠٢٢.

## سەرۆکەکان

* هەفتە 1 - بابی ئازیزترین
* هەفتە 2 - سکید و پەمپ
* هەفتە 3 - پیکۆ
* هەفتە 4 - دایکم میارست
* هەفتە 5 - بابی ئازیزترین و دایکم میارست
* هەفتە 6 - سێنپای و رۆح
* هەفتە 7 - تانکمان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٢٠
پۆل:گەمەکانی ویندۆز
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:کایەکانی لینوکس
پۆل:کایەکانی مەک ئۆئێس
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیییانەی لە کەنەدا پەرەیان پێدراوە
پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید
پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس
کاتنامەی دھۆک

ئەمانە کاتنامەی ڕووداوەکانی شاری دھۆکە بەدرێژاییی مێژوو.

## پێش سەدەی ٢١
* ١٨٤٢ - دھۆک خرایە سەر ویلایەتی مووسڵ.
* ١٨٧٣ - دھۆک بوو بە ھەرێمێکی سەر بە ویلایەتی مووسڵ.
* ١٩١٨ – لە مانگی یازدە دھۆک لەلایەن ھێزەکانی بەریتانیاوە داگیرکرا.
* ١٩٢٨ - یەکەم خوێندنگەی سەرەتایی کچان کرایەوە.
* ١٩٣٦ - عەلی ئەفەندی وەک یەکەم بەڕێوەبەری شارەوانی دەسبەکار بوو.
* ١٩٦٢- کتێبخانەی بەدرخان دروستکرا.
* ١٩٦٩ - عکید سدیق سەعدوڵا ئامێدی وەک یەکەم پارێزگاری شاری دھۆک دەسبەکاربوو.
* ١٩٧٠ – یانەی وەرزشیی دھۆک (تۆپی پێ) دامەزرا.
* ١٩٧٨ - ژووری بازرگانی و پیشەسازی دھۆک پێکھێنرا.
* ١٩٨٨ - بەنداوی دھۆک بنیاتنرا.
* ١٩٩١ - لە ١٤ی ئازار: دانیشتووانی شاری دھۆک دژی سەددام حوسێن ڕاپەڕین.
* ١٩٩٢ – ٣١ی تشرینی یەکەم: زانکۆی دھۆک دامەزرا.

## سەدەی ٢١
* ٢٠١١ – زۆرێک لە دوکانەکانی فرۆشتنی مەی و شوێنەکانی مەساجکردن تێکشکێنران لەلایەن ھەندێک کوردەوە.
* ٢٠١٢ - زانکۆی پۆلیتەکنیکی دھۆک دامەزرا.
* ٢٠١٤ - زانکۆی ئەمریکیی کوردستان دامەزرا.
* ٢٠١٧ - لە بازاڕی دھۆک ئاگرێک نزیکی ٩٠ دوکانی سووتان.
* ٢٠١٩ – ٤ی ئایار: مزگەوتی شەھیدان دروسکرا.

## ئەمانەش ببینە
* کاتنامەی زاخۆ
* کاتنامەی ھەولێر

## سەرچاوەکان

پۆل:باشووری کوردستان
پۆل:دھۆک
دھۆک
پۆل:ھەرێمی کوردستان
پۆل:ساڵان لە عێراق
جەوھەری

**حەسەن کوڕی مەلا عەبدوڵڵا کوڕی مەلا حەسەنی زەردەڕوو** ناسراو بە **جەوھەری** (١٨٧٥ – ١٩٥٨) شاعیرێکی کورد بوو. لە ساڵی ١٨٧٥ لە گوندی زەردەڕوو — کە گوندێکە لە ناوچەی ئالانی سەردەشت — لەدایک بووە. لە پاشاندا ماڵیان گوێزراتەوە گوندی کوێرەگوێز لە ناوچەی سەقز، ھەموو قۆناغەکانی خوێندنی لە حوجرەی مزگەوت تەواو کردووە. ژیانی فەقێیەتی لە زۆر جێگەی کوردستان بردووەتە سەر لەوانە لە ناوچەی جامەرد خەریکی خوێندن بووە، دواتر ھەر لەو ناوچەیەدا ماوەتەوە لە گوندی عەمبار ھەندێکی دیکەی خوێندووە مەھاباد و لە مزگەوتی سوور نیشتووەتەوە. ئینجا بۆ خوێندن بەرەو سلێمانی کەرکووک و ھەولێر کەوتووەتە ڕێ، زۆر لەوێ نەماوەتەوە، وا دەردەکەوێ ھۆی خوێندنی بۆ نەڕەخساوە و ژیانی ئەو ناوەی بەدڵ نەبووە. لەبەرئەوە ئەم جارەیان بەرەو ڕووی شاری سنە دەبێتەوە و لە مزگەوتی دارولئیحسان نیشتەجێ دەبێ و لەوێ خوێندنی تەواو دەکات. بەم جۆرە خەریکی پیشەی مەلایەتی دەبێ و لە ماوەیەکی زۆر لە ژیانیدا لە لە ئاوایی گوندەکانی ناوچەی بۆکان، مەھاباد دەباتە سەرو مەلایەتی بۆ خەڵکەکە دەکات.

حەسەن بۆ جیھانی شیعر نازناوی جەوھەری ھەڵبژاردووە، شیعری بەم ناوە تۆمار کردووە. خۆی بە موریدی بنەماڵەی سەیدانی نەھریی شەمزینان زانیوە بەتایبەتی شێخ عەبدوڵڵای نەھری. بەپیری تووشی ئازارێکی جەرگبڕ بووە بەھۆی مردنی مەلا عەلی کوڕی، لە تەمەنی لاویدا جوانەمەرگ بوونی ئەم کوڕە تاقانەی زۆر کاری لێ دەکات، بیر و ھۆشی تێک دەچێت، واز لە خۆشی سەر ڕووی زەوی دێنێ. ناچار خۆی دەگەیەنێتە نزیک شێخ عەبدوڵڵای نەھری لە سایەی ئەودا خۆی گۆشەگیر دەکات. لێرەشدا ئۆقرە ناگرێ و پێش مردنی دەگەڕێتەوە گوندی کوێرەگوێز و لە ماڵی ساڵحی برای دەژی تا کۆتایی تەمەنی. لە ساڵی ١٩٥٨ لەو گوندە کۆچی دوایی کردووە و ھەر لەوێش نێژراوە.

## شیعرەکانی لە ڕووی ناوەڕۆکەوە
شیعری جەوھەری لە ڕووی ناوەڕۆکەوە، ھەندێ تەسکە، بۆ ھەموو مەبەستەکانی شیعری کلاسیکی نەچووە. بابەتە بنچینەیییەکانی شیعری بریتین لە:
# نەعتی پێغەمبەر
# ئامۆژگاری و پەند و پاڕانەوە
# گیرۆدەو گرفتاری دەستی شێخانی نەھرییە
# شیعری موناسەباتی زۆرە
# لە ساڵی ١٩٣٦ شەریعەتی ئیسلام بەپێی ئایینزای ئیمامی شافعی بە فارسی لێکداوەتەوە بۆ کوردانی ئێران بەڵام دەسەڵاتی تاران ڕێگەی بە بڵاوکردنەوەی نەداوە. لە پاشاندا لە ساڵی ١٩٤٨ عەقیدەی بە کوردی نووسیوەتەوە، ئینجا مەولوودنامەی بە پەخشان داناوە، لە کۆمەڵی کوردەواری ئێراندا دەخوێنرێتەوە.

## نموونە شیعر

## سەرچاوەکان

* مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی شەشەم، لاپەڕەکانی ٦٣ تا ٦٩، مارف خەزنەدار، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر: ٢٠٠٦.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٥
پۆل:مردووانی ١٩٥٨
ژانگ وۆ

**ژانگ وۆ** (بە چینی:張渥) وێنەکێش بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی یوان.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ھونەرمەندانی ھۆنگژۆو
پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی یوان
پۆل:وێنەکێشەکانی ژێجیانگ
مادنس کۆمبات

**شەڕی شێتی** ئەنیمەیشنێکی سی جیە کە لە لایەن کینکلس و ئەوانی تر بەرهەم دەهێنرێت و بڵاو کراوەتەوە بۆ نیوگراوندس. کورتکراوەکە "ئێم سی"ە.

پۆل:کاریکاتۆری فلاش
ڕاگنارۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

***راگنارۆک*** زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی سەر ئینتەرنێتی درامای فەنتازیای نەرویجییە، لەسەر ئەفسانە سکۆتلەندییەکان لەلایەن نێتفلیکسەوە دروستکراوە. زنجیرەکە لە سەردەمی هاوچەرخدا لە شارێکی خەیاڵی ئێدا لە هۆردەلاندی ڕۆژئاوای نەرویج ڕوو دەدات، کە بەهۆی گەرمبوونی زەوی و پیسبوونی ژینگە کە کارگەکانی خێزانی یوتەڵ بەرپرسە لێی دەناڵێنێت. خێزانی یوتەڵ لە ڕاستیدا چوار زەبەلاحن وەک خێزان نمایش دەکەن.  ئەوان لە لایەن ماگناوە، گەنجێک کە سەرسام دەبێت کاتێک دەزانێت لەدایکبووەوەی تۆرە، ڕکابەرایەتی دەکرێن و شەڕ دژی ئەوانەی خەریکی وێرانکردنی هەسارەکەن دەست پێ دەکات. لە وەرزی دووەمدا، ئەو لەگەڵ چەند کەسێکی تر کە بەرجەستەبووی خواکانی ترن یەکی گرت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
*
وانگ یی (وێنەکێش)

وانگ یی( بە چینی سادەکراو:王绎;، دێرین:王繹) وێنەکێشی مرۆڤ بوو لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتی یوان

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٣٣٠
پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی یوان
پۆل:ھونەرمەندانی ھۆنگژۆو
پۆل:وێنەکێشەکانی ژێجیانگ
گو ئان

**گو ئان** ( بە چینی سادەکراو:顾安، دێرین:顧安، لەدایکبووی ١٢٨٩ بۆ ١٣٦٥) وێنەکێشێکی بەناوبانک بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی یوان

## سەرچاوەکان

* 
* Ci hai bian ji wei yuan hui (). Ci hai (). Shanghai: Shanghai ci shu chu ban she (), 1979.


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٢٨٩
پۆل:مردووانی سەدەی ١٤یەم
پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی یوان
پۆل:وێنەکێشەکانی سوژۆو
پۆل:وێنەکێشە چینییەکانی سەدەی ١٤یەم
پۆل:خەڵکی کونشان
لی کان (وێنەکێش)

**لی کان** (بە چینی دێرین:李衎، سادەکراو:李衎;، لەدایکبووی ١٢٤٥ بۆ ١٣٢٠) وێنەکێش بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی یوان

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێنەکانی سونگ و یوان

پۆل:لەدایکبووانی ١٢٤٥
پۆل:مردووانی ١٣٢٠
پۆل:وێنەکێشەکانی پەکین
پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی یوان
لیو گوانداوۆ

**لیو گوانداوۆ** یان **لیو کوان تاوۆ** (چینی سادەکراو:刘贯道;، چینی دێرین:劉貫道;، لەدایکبووی ١٢٥٨ بۆ ١٣٣٦) ھونەرمەند وێنەکێش بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی یوان. لە سەردەمی خۆیدا لە یوان بە وێنەکێشێکی باش وەسف کراوە لەلایەن کوڕەکەی کوبلای خان.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٢٥٨
پۆل:مردووانی ١٣٣٦
پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی یوان
پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ١٣یەم
پۆل:خەلکی چین لە سەدەی ١٤یەم
پۆل:ھونەرمەندەکانی باوۆدینگ
پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ١٤یەم
ژاوۆ یوان

**ژاوۆ یوان**(سادەکراو:赵原، دێرین:趙原) وێنەکێش بوو لە کۆتا سەردەمی ئیمپراتۆریەتی یوان و سەرەتای ئیمپراتۆریەتی مینگ

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێنەکانی سۆنگ و یوان

پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی یوان
پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپڕاتۆریەتی مینگ
پۆل:خەڵکی شاندۆنگ
تەقیەدین محەممەد کوڕی مەعروف

**تەقیەدین محەممەد کوڕی مەعروفی شامی ئەسەدی** (؛ ١٥٢٦ – ١٥٨٥) زانایەکی عوسمانی بوو لە قاھیرە و ئەستانە ڕەچەڵەکی خۆی دەگەڕێنێتەوە بۆ ئەییووبییەکان، کە لە بوارە جیاوازەکانی ئەستێرەناسی، کاتژمێر، ئەندازیاری، بیرکاری، میکانیک و فەلسەفەی سروشتیدا دانەری چەندین پەرتووک بووە.

لە ساڵی ١٥٧٤ سوڵتانی عوسمانی، مورادی سێیەم بانگھێشتی کرد بۆ ئەوەی «مرصد» یان جێگای وردبوونەوەی ئەستێرەناسی لە پایتەختی عوسمانییەکان (ئەستەنبوڵ) دروست بکات و بە شارەزایییەکانی توانیی چاودێری ڕووداوی گرنگی «نەیزەک»ی ساڵی ١٥٧٧ بکات. ھەروەھا لەسەر مەکینەی ھەڵمی کاری کردووە. لە ھەمان ساڵدا و ڕۆژی ١١ی تەممووزی ١٥٧٧ نەیزەکێک تێ دەپەڕێ و داوا لە تەقیەدین دەکەن ڕوونکردنەوە بدات لەسەر ئەوەی نیشانەی چییە. تەقیەدین بە ھەڵە دەڵێت نیشانەی سەرکەوتنی سوپای عوسمانییە بەسەر سەفەوییەکاندا. پێشبینییەکەی ھەڵە دەر دەچێت بۆیە زانایانی ئایینی لە ساڵی ١٥٨٠دا، تەنھا سێ ساڵ دوای تەواوبوونی «مرصد»ەکە، ئەیڕوخێنن.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی دیمەشق
پۆل:داھێنەرە موسڵمانەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٢١
پۆل:مردووانی ١٥٨٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٢٦