کەمپی پەنابەرانی مەخموور

**کەمپی پەنابەرانی مەخموور** لە ساڵی ١٩٩٨ دامەزراوە و دەکەوێتە قەزای مەخموور بە نزیکەیی ٦٠ کم لە باشووری ڕۆژاوای شاری ھەولێر پایتەختی ھەرێمی کوردستان. نزیکەی ١٢ ھەزار پەنابەری کوردی تێدا نیشتەجێیە کە لە شەڕی ناوخۆی نێوان کورد و ھێزە چەکدارەکانی تورکیا لە ساڵانی نەوەدەکان ھەڵاتوون. ئەم پەنابەرانە و نەوەکانیان لە گوندە چۆڵکراوەکانی کورد لە تورکیا ھاتوون. دەسەڵاتدارانی تورکیا بانگەشەی ئەوە دەکەن کە بەھۆی دزەکردنی چەکدارانی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) ناچاربوون ئەو گوندانە چۆڵ بکەن.

## پاشخان
لە ساڵی ١٩٩٤، ئەو پەنابەرانەی لە گوندە کوردییەکانی تورکیاوە ھەڵاتبوون، سەرەتا لە دوو کەمپ لە نزیک زاخۆ نیشتەجێ بوون. زانرا کە پەنابەرەکان لایەنگری پەکەکە بوون، لەبەر ئەوە پارتی دیموکراتی کوردستان (پەدەکە)یارمەتیی نەدان، چونکە نیگەران بوون لەو ئایدۆلۆژیا چەپڕەوانەی کە پەنابەرەکان دەیانتوانی لەنێو دانیشتووانی ناوچەکەدا بڵاوی بکەنەوە. کۆمیسیۆنی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران (UNHCR)یارمەتیی دان، بەتایبەتی دوای ئەوەی دانیشتووانی کامپەکان مانگرتن لە خواردنیان لەبەردەم باڵەخانەی کۆمیسیۆنی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران لە زاخۆ ئەنجام دا و داوای پێگەی فەرمیی پەنابەرییان کرد. کۆمیسیۆنی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران لە کۆتاییدا دەستی لەکار کێشایەوە و پێگەی پەنابەریی پێدان. دوای چەند ھێرشێکی ئاسمانیی تورکیا و ڕەتکردنەوەی کۆمیسیۆنی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران بۆ دابینکردنی کامپێکی فەرمیی پەنابەران بۆ کوردەکان، ئەوان کامپی تایبەت بە خۆیان لە دۆڵی بێرسڤی نزیک دروست کرد. ھەروەھا لە کامپی بێرسڤی بوو، کە کوردەکان بۆ یەکەم جار پڕۆگرامێکی خوێندنی قوتابخانەی سەرەتایییان ڕێکخست. بە بینینی ئەم پێشکەوتنە، کۆمیسیۆنی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران ڕێکی خست کە سەرجەم پەنابەرە کوردەکانی تورکیا کامپێکی پەنابەران لە ئەترووش دابمەزرێنن، کە نزیکەی ٦٥ کیلۆمەتر لە دھۆکەوە دوورە لە پاییزی ساڵی ١٩٩٤. تا ساڵی ١٩٩٥، ژیانێکی شایستەی بۆ زۆربەی ئەو پەنابەرانە دابین کرد کە لە تورکیاوە ھەڵاتبوون لە کامپی ئەترووش. لە کانوونی یەکەمی ١٩٩٦، کۆمیسیۆنی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران کامپی ئەترووشی داخست. دوای ئەوە، بەشێکی زۆری دانیشتووان پێشنیازێکی پارتی دیموکراتی کوردستانیان قبووڵ کرد بۆ گواستنەوە بۆ مەخموور، و گرووپێکی تر گواسترانەوە بۆ عەین سەفنی. پەنابەرانی عەین سەفنی ناچار بوون لە شەڕ و پێکدادانەکانی نێوان پەکەکە و پارتی دیموکراتی کوردستان ھەڵبێن، کە لە شەڕەکەدا لەلایەن سوپای تورکیاوە پشتیوانیی لێ دەکرا. پاشان پەنابەران لە شێخان نیشتەجێ بوون، بەڵام دۆخیان خراپ مایەوە چونکە پارتی دیموکراتی کوردستان ڕێگەی نەدا کۆمیسیۆنی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران یارمەتیی پەنابەران بدات. لە کۆتاییدا پڕۆگرامی خۆراکی جیھانی و کۆمیسیۆنی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران توانییان بگەنە پەنابەران. پاشان پەنابەران بژاردەی ئەوەیان ھەڵبژارد کە بچنە مەخموور و بەیەکەوە بن لەگەڵ دانیشتووانی دیکەی پێشووی کامپی ئەترووش.

## مێژوو
کامپی مەخموور لە ساڵی ١٩٩٨ بە فەرمانی سەددام حوسێن، سەرۆکی عێراق، دروست کرا. لەو کاتەوە، پەنابەران خانوو و سیستمێکی خوێندنی تایبەت بە خۆیان بنیات ناوە. کامپەکە بە کوردی پێی دەوترێت: «وارگەھێ شەھید ڕۆستەم جوودی»، بۆ سۆرانی: «کامپی شەھید ڕووستەم جودی».کامپەکە پشتگیریی لە کۆمیسیۆنی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران وەرگرتووە. کۆمیسیۆنەکە یارمەتیی پەنابەرانی داوە لە دابینکردنی بەڵگەنامەی یاسایی لە ساڵی ٢٠١١، کە ڕێگەیان پێ دەدات دەستیان بە خزمەتگوزارییەکانی خوێندن و تەندروستی بگات. ھەڵگرانی مۆڵەتی نیشتەجێبوونیش ڕێگەیان پێ دەدرێت داوای کار بکەن کە لەلایەن حکوومەتەوە دابین دەکرێت. لە حوزەیرانی ٢٠١٤، کاتێک ڕێکخراوی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) کۆنترۆڵی ناوچەیەکی فراوانی باکووری عێراقی گرت، یەکینەکانی پاراستنی مەخموور (MPU) لە کامپەکەدا دامەزران. لە ھەمان ساڵدا، مەسعوود بارزانی، سەرۆکی ئەوکاتەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، سەردانی کامپەکەی کرد، دوای ئەوەی ھێزە کوردییەکان داعشیان لە ناوچە کوردییەکانی باشووری ھەولێر دەرکرد. لە تەممووزی ٢٠١٩ەوە، حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ئازادیی جووڵەی زۆربەی دانیشتووانی کامپەکەی سنووردار کرد، بە شێوەیەک کە زۆرێک لەوان کارەکانیان لە دەرەوەی کامپەکە لەدەست دا و نەیانتوانی بە شێوەیەکی گونجاو خزمەتگوزاریی تەندروستی دابین بکەن، بەپێی ڕاپۆرتی ھیوومان ڕایتس وۆچ لە تشرینی دووەمی ٢٠١٩. دیندار زێباری لە حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ڕای گەیاند کە ئەم ڕێوشوێنە بەھۆی ھۆکارە ئەمنییەکانەوە گیراوەتەبەر. چەندین ئەندامی پەکەکە لەم کامپەوە ھاتوون. لە کامپەکەدا، پارکێکی شەھیدان دروست کراوە، بۆ یادکردنەوەی شەھیدانی پەکەکە. لە حوزەیرانی ٢٠٢١، ڕەجەب تەییب ئەردۆغان، سەرۆکی تورکیا، داوای لە حکوومەتی عێراق و نەتەوە یەکگرتووەکانیش کرد کە پەکەکە لە کامپەکە دەربکەن، یان تورکیا وەک ئەندامێکی نەتەوە یەکگرتووەکان خۆی ئەم کارە بکات.

## ھێرشە ئاسمانییەکانی تورکیا
کامپی پەنابەران و ناوچەکانی دەوروبەری زۆرجار ئامانجی ھێرشە ئاسمانییەکانی تورکیان، کە بووەتە ھۆی ئیدانەکردنی لەلایەن محەممەد عەلی حەکیم، وەزیری دەرەوەی عێراق، و بووەتە ھۆی ئەوەی دانیشتووانی کامپەکە سوپای تورکیا بەوە وەسف بکەن کە لە داعش باشتر نییە. کامپی مەخموور لە کاتی ئۆپەراسیۆنی چنگی ھەڵۆ، کە لەلایەن ھێزە چەکدارەکانی تورکیاوە لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ دەستی پێ کرد، بۆردوومان کرا. بەرپرسێکی تورکیا بۆ بی بی سی قسەی کرد دوای ئۆپەراسیۆنەکە و بانگەشەی ئەوەی کرد کە ھێرشە ئاسمانییەکان ئاراستەی ئەو ڕێگا نوێیانە کراون کە لە ناوچەکەدا دروست کراون و بڕیار بوو بۆ ئەنجامدانی ھێرش دژی تورکیا بەکار بھێنرێن. لە ڕۆژی شەممەی پێنجەم، لە کاتی ئۆپەراسیۆنەکانی چنگ و برووسکە، تورکیا ھێرشێکی ئاسمانی ئەنجام دا کە ئامانجی بەڕێوەبەری کامپەکە، دکتۆر بۆزکیر، و دوو کەسی دیکە بوو. تورکیا بانگەشەی ئەوەی کرد کە بۆزکیر بەرپرسێکی باڵای پەکەکەیە و کامپەکە «ھێلانەی تیرۆرە». ڕۆژنامەی جێرۆسالەم پۆست بانگەشەی ئەوەی کرد کە ھێرشەکە لەوانەیە بەھایەکی سیاسی ھەبێت بۆ پەرتبوونی سەرنج لە شەرمەزاریی نیشتمانیی یان لەوانەیە بەردەوامیدان بە نمایشکردن و فرۆشتنی درۆنە تورکییەکان لە دەرەوە بێت. لیندا تۆماس گرینفێڵد، باڵوێزی ئەمریکا لە نەتەوە یەکگرتووەکان، ناڕەزایەتیی خۆی دەربڕی لەسەر ھێرشە ئاسمانییەکان لە ناوچە مەدەنییەکان، کە پێگەیەکی نوێیە بە بەراورد بە سیاسەتی دەستنەوەرەدانی ئیدارەی ترامپ.

## سەرچاوەکان

پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق