open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئیبراھیم مەنوفی

**ئیبڕاھیم بن موحەممەد بن جەفەر حوسەینی ئیدریسی مەنوفی مەککی شافعی**، شاعیر و پزیشک لە مەککە لە دایک بووە، لە کۆتاییەکانی سەدەی یازدەھەمی کۆچی، لە زانای گەورەی سەردەمی خۆی فێربووە. یەکێک لە بەرھەمەکانی (رسالة في علم الطب).
## پەراویز
پلە (گۆشە)

وێنۆک|لە وێنەی سەرەوە یەک پلە بە ڕەنگی سوور و ھەشتاو نۆ پلە بە ڕەنگی شین دیاریکراوە
**پلە** لە بیرکاریدا یەکەی پێوانی گۆشەیە و بریتییە لە ١/٩٠ گۆشەی گۆشەوەستاو و ١/٣٦٠ چێوەی بازنە و بە (°) ھێما دەکرێ.

## ئەمانەش ببینە
* سێگۆشەزانی
* ڕادیەن
* گراد

## سەرچاوەکان
* Weisstein, Eric W. «Degree." From MathWorld—A Wolfram Web Resource. https://web.archive.org/web/20170830115336/http://mathworld.wolfram.com/Degree.html

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:سێگۆشەزانی
پۆل:یەکەکانی پێوان
پۆل:یەکەکانی گۆشە
پۆل:یەکەکانی گۆشەی ڕاست
ئیبن ئەکفانی

**ئەبوو عەبدوڵڵا شەمسەددین موحەممەد بن ئیبڕاھیم بن ساعد ئەنساڕی سنجاری ناسراو بە ئیبن ئەکفانی**، پزیشک بوو، زاناش بوو بە حیکمەت و ماتماتیک و فیھی حەنەفی، لە شنگال لە دایک بووە و لەوێش گەورە بووە و لە قاھیرە نیشتەجێ بووە، پزیشکی ئەنجام داوە و لەوێش مردووە. لای چەند مامۆستایەکی ئایینیش خوێندویەتی و کتێبیشی سەبارەت بەمانە ھەیە وەک:
* (معراج الدراية شرح الهداية في الفقه)
* (جامع الأسرار شرح المنار في أصول الفقه)
* (عیون المذهب)وێنۆک|کتێبی (نخب الذخائر في احوال الجواھر).

## پاشماوە
کتێبی (إرشاد القاصد إلى أسنى المقاصد)ی ھەیە، ئەڵۆیس سپرێنگەر لە کەلکەتە بڵاوی کردۆتەوە ساڵی ١٨٤٩ز، چەندی تریشی نووسیوە وەک (نُخب الذخائر في أحوال الجواهر) و (الدرر النظيم في أحوال العلوم والتعليم) و (كشف الرين في أحوال العين).

ھەروەھا سەبارەت بە ماتماتیک و فەلسەفەش پاشماوەی ھەیە، لە بەرھەمە پزیشکیەکانی: (غنية الطبيب في غيبة الطبيب) و (كشف الرين في أمراض العين) کە (نور الدین المناوي) شەرحی کردووە و ناوی لێناوە (وقاية العين)، ھەروەھا (نهاية القصد في صناعة الفصد) و ( روضة الألباب في أخبار الأطباء).

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٢٨٦
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٤یەم
پۆل:پزیشکە عەرەبەکانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:پزیشکە عێراقییەکانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:خەڵکی قاھیرە
پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٤یەم
ئەسعەد مەتران

**ئەسعەد بن ئیلیاس بن جرجس، موەففەقەددین ئیبن مەتران**، پزیشکێکی زانا بە ڕێزمان و وێژە، لە دیمەشق لە دایک بووە و لەوێش گەورە بووە، باوکیشی پزیشک بوو، بە پزیشکیەکی خزمەتی سەڵاحەددینی ئەییوبی کردووە، ھەر لەو ڕۆژانەش موسڵمان بووە، لە بەرھەمەکانی (المقالة الناصرية في حفظ الامور الصحية) و کتێبی (بستان الاطباء وروضة الألباء) کە نەیتوانی تەواوی بکات، ھەروەھا (المقالة النجمية قي التدابير الصحية).

## پەراوێز


پۆل:خەڵکی دیمەشق
ئیبن خەوام

**عەبدوڵڵا کوڕی محەممەد کوڕی عەبدولڕەززاق حەربەوی،** **عیمادەددین** یان **جەمالەددین ئیبن خەووام**، پزیشکێکی عێڕاقی زانا بە ژمێریاری، سەرقاڵیش بوو بە فەلسەفە، خەڵکی بەغدادە و لەوێش مردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی بەغدا
مەسعوود کوڕی محەممەد سیجزی

[وێنۆک|نووسراوەیەکی کتێبی (حقائق أسرار الطب) لە [کتێبخانەی نێودەوڵەتی بۆ زانستی پزیشکی.]]

**مەسعوود کوڕی موحەممەد سیجزی**، پزیشکێکی فارسی موسڵمانە.

(حقائق أسرار الطب)ی ھەیە کە دەگووترێ بۆ ئەمیر (قاسم بن عراق بن جعفر) کردوویەتی، پشکنینی بۆ کردووە و لە چاپ دراوە لە لایەن (محمد فؤاد الذاكري). نزیکەی ساڵی ٧٣٤ی ھیجری کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٣٠٠
پۆل:مردووانی ١٣٣٤
پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
ستڕێننێس

**ستڕێننێس** ناوەندی مەڵبەندی شارەوانی ستڕێننێسە لە ھەرێمی Södermanland لە وڵاتی سوێد،ژمارەی دانیشتوانی ١٢٨٥٦ کەسە بەپێی سەرژمێری ٢٠١٠،شاڕۆچکەیەکە دەڕوانێتە سەر دەریای مێڵارێن ،پێگەو نزارگەی ستڕێننێس بووە لەسەردەمی ڕۆمەکان کەلەنێوان ساڵانی (١٢٩١-١٣٤٠) بنیات نراوە،شوێنەوارێکی بەناوبانگی شارەکەو سوێدە.

## مێژوو
ناوی ستڕێننێس بۆیەکەم جار لە ساڵی ١١٢٠ تۆمارکرا،ھەروەک چۆن لەسەر زاری خەلک بانگ دەکرا،ئەمیش بەھۆی ئەوەی دەڕوانێتە کەنداوێک لەسەر چەند گردۆکەیەکەوە،بەتایبەت لەسەر دوو گردی سەرەکی ئەوانیش گردەکانی میڵ ھیڵ و کاتیدراڵی ھیڵ ،ناوی ستڕێننێس لە ناوێکی کۆنی ئەسکەندەنافیەوە ھاتوە(strengr)کە بە واتای گەڕوی پڕئاو دێت.لەسەرەتادا کڵێسایەک بنیات نڕا لە ١٢٥٠ پاشان کاتدراڵیش لەساڵی ١٢٩١،پاشان شارەکە بەرفراوان بوو گەشەسەندی زیاتری بەخۆوە بینی.
ڕاست|وێنۆک|500x500پیکسڵ|ستڕێننێس لە ١٧٠٠ ز.

## ئەمڕۆ
زۆڕ لەدانیشتوانی شارەکە کۆچیان کردوە بۆشارە گەورەکانی ستۆکھۆڵم و ئێسکەڵستونا،ھەرچەندە ھێڵی خێڕای ئەوروپیE20 بەم شارە ڕەت دەبێت.

کارامەترین و باشترین ئاسنگەرانی سوێد لەم شارەن.

## شارە دەستە خوشکەکانی
* Konjic, Federation of Bosnia and Herzegovina, Bosnia and Herzegovina
* Ribe, Municipality of Esbjerg, Denmark

## سەرچاوەکان

* ویکپیدیای ئینگلیزی

## بەستەرە دەرەکیەکان
* پێگەی فەرمی ستڕێننێس

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شارەکانی سوید
پۆل:ئەسکەندەنافیا
خالید کوڕی یەزید

**خالید کوڕی یەزید کوڕی موعاویە** ()، نەوەی خەلیفەی ئومەوی معاویە کوڕی ئەبووسوفیان و کوڕی خەلیفەی دووەم یەزید کوڕی معاویە، زۆر گرنگی بە زانستەکان دەدا، یەکەم کەس بوو لە عەرەبەکان کە گرنگی بە زانستی کیمیا بدات، کتێبی لە یۆنانی وەرگێڕاوە بۆ عەرەبی و نامیلەکەشی نووسیوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کیمیاگەرانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:مردووانی دەیەی ٧٠٠
سیند کوڕی عەلی

**ئەبوو تەیب سەنەد کوڕی عەلی یەھودی** (مردووی ٨٦٤ی زایینی) یەکێک بووە لە جوەکانی عێڕاق لە سەدەی ھەشتەم، ئەستێرە ناس و ماتماتیکزان و ئەندازیار و وەڕگێر بووە. لە کۆشکی خەلیفە مەئموون کاری کردووە، پاشان لەسەر دەستی خەلیفە مەئمون ئایینەکەی لە جولەکە گۆڕیوە بۆ ئیسلام، بە وەرگێران و دووبارە داڕێژەرەوەی زیج سیند ھیند دەناسرێ. زیج بە یەکەم خشتەی گەردوونی دادەنرێت لە جیھانی ئیسلامیدا کە بەرھەم ھاتبێت، سەنەدی کوری عەلی وەک بیرکاریزانێک ھاوکار بووە لەگەڵ خەواریزمی، لە نزیکەوە کاری کردووە لەگەڵ یەعقوب تاریق، بەیەکەوە تیرەی زەوی و پێکھاتەکانی تری گەردوونیان دیاری کرد. راڤەیەکی نوسی لەسەر کتیبی جەبر ئەلموقابەلە (جبر المقبلة) و یارمەتی سەلماندنی کارەکانی خەواریزمی کردووە. نوسینی ھێما دەیییەکان بۆ ڕێنووسی عەرەبی لە لایەن سەنەد عەلی داھێنرا.

بە پێی قسەی ئیبن ئەبی ئوسەیبیعە، کوڕەکانی موسا وەرس ببون لە سەنەدی کوری عەلی و بەغیلیان پێ دەبرد وە دوریان خستەوە لە خەلیفە موتەوەکیلی عەباسی. ھەردوو جەعفەری (موحەمەد موسا شاکر و احمد موسا شاکر) ھەردوکیان نوێنەرایەتی کاری ھەڵکەندی کەنداوە گەورەکەیان دەکرد لە جیاتی زانا فەرغانی کە بووە ھۆی پشتگوێ خستنی سەنەدی کوری عەلی، کە ئەندازیارێکی چاکتر بوو. فەرغانی ھەڵەیکی گەورەی کرد. دروستکردنی دەست پێکی کەنداوەکە قوڵتر بوو لەوانیتر کە ھەرگیز نەگەیشت بە قەلایە نوێیەکەی جەعفەری.

پاشان خەلیفە موتەوەکیلی سەنەدی کوری عەلی ڕاسپارد کە پێداچوونەوە بەو کارەی کە ھەردوو کوڕکانی موسا پێی سپێردرابوون بکات لە ڕاست و دروستی ھەوالی ھەڵە کردنەکە. خەلیفە پەیمانی دابوو کە سزای کوڕەکانی موسا بدات ئەگەر بێت و ھەواڵەکە ڕاست دەرچێت. کوڕەکانی موسا خێرا ڕۆیشتن بۆ لای سەنەد کە ھەواڵ بە خەلیفە نەدات و لێیان خۆشبێت. زانا سەنەد ڕازی بوو و لێیان خۆش بوو بەو مەرجەی بوەستن لە ئازاردانی زانا کیندی ھاورێی و گەڕاندنەوەی کتێبەکەی، ئەوانیش بەو مەرجە ڕازی بوون. زانا سەنەد وای ڕاگەیاند بە خەلیفە کە ھیچ ھەڵەیەک لە ھەڵکەندنی کەنداوەکە نیە و ئەمەش کوڕەکانی موسای لە سزای خەلیفە پاراست.

## بەرھەمەکان
* کتێبی الحساب الهندي
* کتێبی الجمع والتفريق
* کتێبی الجبر والمفارقة
* کتێبی المنفصلات والمتوسطات في النجوم والحساب

## سەرچاوەکان

پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
عەبباسی کوڕی سەعید جەوھەری

**عەبباس بن سەعید جەوھەری بەغدادی**، بیرکارێکی موسڵمان، بە تەواوی نەزانراوە کەی لە دایک بووە و کەی مردووە، بەغدادیە، بەڵام ماوەیەکی زۆر لە دیمەشق بەسەربردووە.
## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی بەغدا
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٨٠٠
پۆل:مردووانی ٨٦٠
پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
خاڵی قەیرانی (ماتماتیک)

400px|وێنۆک
لە ھەژماری جیاکاری و تەواوکاریدا **خاڵی قەیرانی** یان **خاڵی شلۆق** بۆ نەخشەیەک بە گۆڕاوی ڕاستەقینە، خاڵێکە لە بواری نەخشەکەدا، کە داتاشراویی نەخشەکە لەو خاڵەدا پێناسە نەکراوە یان داتاشراویی نەخشەکە یەکسانە بە سفڕ.

بە بەھای نەخشە لە خاڵی شلۆقدا **بەھای شلۆق** دەوترێت.

ئەم پێناسەیە بۆ نەخشە چەندگۆڕاوییەکان، ئەو نەخشانەی توانای داتاشراویان ھەیە، نێوان **R***m* و **R***n* و مەنیفۆڵدەکانیش دەگشتێنرێت.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کالکیولسی فرەگۆڕەکی
وێنەگرتنی سینەمایی

وێنۆک|کامێرایەک بۆ وێنەگرتنی فیلمی سینەمایی
**وێنەگرتنی سینەمایی** یان **سینەماتۆگرافی** ھونەر یان زانستێکە، کە بەھۆی ڕووناکییەوە یان تیشکدانی کارۆموگناتیسی دیکەوە تۆماردەکرێت کە نزیکە لە وێنەگری ئاسایی.

## سینەماتۆگرافی
سینەماتۆگرافی چییە؟ 
بەشێوەیەکی کورت لە وشەیەکی یۆنانییەوە وەگیراوە بە واتای (وێنەگرتنی وێنەی جووڵاو) دێت، بریتییە لە ھونەری وێنەگرتن و تۆمارکردنی وێنەی جووڵاو و بینراو بەشێوەیەکی ئەکادیمی  
و یەکێکە لە ٨ پێکھێنەرەکەی ھەر فیلمێک.

## لەسەر چی بەندە؟
سینەماتۆگرافی لەسەر چەند خاڵێک بەندە و دەبێ ڕەچاوبکرێت وەکو:
* گۆشەی وێنەگرتنەکە 
* تێکەڵ کردنی ڕەنگەکان شوێنی کامیراکە 
* جوڵەکەی ڕووناکی شوێنەکە  لێنزی کامیراکە 
* بەکارھێنانی گرین سکرین و ڕووناکیە دەستکردەکان
* ئیفێکت و ئیدێتکردن بە کۆمپیوتەر...ھتد

## بۆچی گرنگە لە فیلم و زنجیرەکان؟
لەبەر ئەوەی سینەماتۆگرافەر ڕەنگ و ڕووناکی فیلم و زنجیرەکە دیاری دەکات لەگەڵ دیمەنەکان تێکەڵی دەکات وا لە بینەر دەکات لە فیلمەکەدا ھونەر و جوانی ببینێت بۆیە بە بەشێکی گرنگ دادەنرێت لە ھەر بەرھەمێکدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:وێنەگری
پۆل:تەکنیکە سینەمایییەکان
پۆل:سینەما
پۆل:تەکنۆلۆژیای فیلم و ڤیدیۆ
پۆل:سینەماکاریی
پۆل:پیشەکانی فیلمسازی
ڕاپرسیی دەستووری فەڕەنسای ١٧٩٣

**گشتپرسیی دەستووری فەڕەنسای ١٧٩٣** گشتپرسیەک بوو بۆ پەسەندکردنی دەستووری فەڕەنسای ١٧٩٣ و ھاوینی ١٧٩٣ ئەنجامدرا، تێیدا تەنھا نێرینەکان مافی دەنگدانیان ھەبوو، پڕۆسەی دەنگدان لەچەند ڕۆژێکی جیاواز و چەند ناوچەیەکی جیاواز بەڕێوەچوو.

ڕۆژی ٩ی ئابی ١٧٩٣ لەپاریس ئەنجامی ڕاپرسییەکە ڕاگەیەندرا و ٩٩٫٤١٪ی بەشداربووان بە بەڵێ دەنگیاندا و پەسەند کرا.

## ئەنجام

دەستووری فەڕەنسای ١٧٩٣ لەلایەن دەنگدەرانی فەڕەنسییەوە پەسەندکرا کە ٩٩٫٤١٪ بە بەڵێ دەنگیاندا، لەکاتێکدا ڕێژەی بەشداری لە ٣٠٪ کەمتر بوو.

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گشتپرسی لە فەڕەنسا
خاڵی وەرگەڕان

لە ژمێرەی جیاکاری و تەواوکاریدا ئەگەر f \! فانکشنێکی بەردەوام بێت و ڕوونکردنەوەکەی لە خاڵی c \! لێکەوتی ھەبێت بەم خاڵە دەوترێت **خاڵی وەرگەڕانی** فانکشنەکە، ئەگەر چەماوەکە لەو خاڵەدا لە قوپاو بۆ قۆقز یان لە قۆقزەوە بۆ قوپاو بگۆڕێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ھەژماری جیاکاری
پۆل:ئەندازەی شیکارانە
پۆل:چەماوەکان
پۆل:ئەندازەی جیاکاری
ئەبوو مەنسووڕ موەففەق

**ئەبوومەنسووڕ موەفەق بن عەلی ھەرەوی**، کیمیاگەرێکی فارسی، جۆرج سارتۆن لە کتێبێکی وتویەتی: ئەبوومەنسوور زانای سەردەمەکەی بوو، کە ڕوونکردنەوەیەکی دا سەبارەت بە ئۆکسیدی مس و و ئەنتیموان.
## سەرچاوەکان

پۆل:داھێنەرانی ئێرانی
پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
ڕاپرسیی دەستووری فەڕەنسای ١٨٠٠

**ڕاپرسیی دەستووری فەڕەنسای ١٨٠٠** ڕاپرسییەک بوو بۆ پەسەندکردنی دەستووری حکومەتی فەڕەنسا کە لە کانوونی دووەمی ١٨٠٠ بەڕێوەچوو. ٥٣.٧٤٪ی دەنگدەران بەشدارییان نەکرد. لەئەنجامدا ٩٩.٩٪ی دەنگی بەدەستھێنا.

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گشتپرسی لە فەڕەنسا
ئیبن مەجووسی

**عەلی بن عەبباس مەجووسی** ناسراو بە **ئیبن مەجووسی**، یەکێک لە پزیشکە بەناوبانگەکانی دەوڵەتی عەبباسی، فارسی بوو.

## ژیان
ئەو لە ئەھواز لە دایک بووە، موسڵمان بوو لە ڕەچەلەکی زەردەشتی، پزیشکی لە (أبي ماهر موسى بن سيار) فێر بووە، چووەتە بەغدا و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە، خزمەتی (عَضُد الدولة)ی کردووە و کتێبێکی بۆ نووسی پێی دەگووترێ (الكتاب الملكي)، ئیبن ئەبی ئوسەیبیعە وتویەتی: (کتێبێکی گرنگە چەند بەشێکی پزیشکی لەخۆدەگرێت بە زانست و کردار)، جەمالەددین قیفتی وتویەتی: (خەڵکی لەو کاتەدا گرنگیان پێ دەدا، تا کتێبەکەی ئیبن سینا دەرکەوت ئینجا گرنگیان بەودا). لە ڕۆژاوادا بە (Haly Abbas) ناسراوە.

پزیشکێکی شارەزا بوو بە پیشەسازی پزیشکی، ھەروەھا یەکێک لە گرنگترین پزیشکەکانی ئەو سەردەمی کە ڕۆژاوا ناسیویەتی.

ئیبن مەجووسی بە زۆری کارەکانی ناوبانگی دەرنەکرد، لە ڕاستی دا ئەو بەناوبانگ بوو بە کتێبی (كامل الصناعة الطبية الضرورية) کە ناسراو بوو بە (الکتاب الملکي) کە بوو بە سەرچاوەیەکی گرنگ بۆ پزیشکان.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای عەرەبی
* ویکیپدیای ئینگلیزی
* علی بن العباس .. الطبیب البارع 

پۆل:مردووانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:داھێنەرە موسڵمانەکان
پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
پۆل:خەڵکی ئەھواز
ڕاپرسیی دەستووری فەڕەنسای ١٨٠٢

**گشتپرسیی دەستووری فەڕەنسای ١٨٠٢** ڕاپرسییەک بوو بۆ پەسەندکردنی دەستووری نوێی حکومەتی فەڕەنسا و لە ١٠ی ئایاری ١٨٠٢ ئەنجامدرا. ئەنجامی کۆتایی ڕاپرسییەکە دەریخست کە ٩٩.٧٦٪ی دەنگدەران لەگەڵ گۆڕانکارییەکان بوون. لەکۆی ٧ ملیۆن دەنگدەر، ٤٩.٤٥٪ی دەنگدەران بەشدارییان نەکرد.

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گشتپرسی لە فەڕەنسا
گشتپرسیی دەستووریی ١٨٠٤ فەڕەنسا

**گشت پرسیی دەستووری فەڕەنسای ١٨٠٤** ڕاپرسییەک بوو بۆ دامەزراندنی ئیمپراتۆریەتی یەکەمی فەڕەنسا وە لە تشرینی دووەمی ١٨٠٤ ئەنجامدرا. مەبەست لە ڕاپرسییەکە گۆڕینی پلەی ناپۆلیۆن بۆناپارت بوو لە کۆنسوڵی یەکەمەوە بۆ ئیمپراتۆری فەڕەنسا. لەئەنجامدا بە ڕێژەی ٩٩.٩٣٪ی دەنگدەران گۆڕانکارییەکە پەسەندکرا. لەکۆی ٧ ملیۆن دەنگدەر، ٥٢.٨٠٪ی دەنگدەران بەشدارییان نەکرد.

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گشتپرسی لە فەڕەنسا
پۆل:ناپۆلیۆن بۆناپارت
ڕاپرسیی دەستووری فەڕەنسای ١٧٩٥

**گشتپرسیی دەستووری فەڕەنسای ١٧٩٥** گشپرسیەک بوو بۆ دامەزراندنی ئەنجومەنی بەڕێوەبردنی فەڕەنسی. ڕاپرسییەکە لە تەممووزی ١٧٩٥ بەڕێوەچوو.

ڕاپرسییەکە توانی دەنگی ٩٥٪ی بەشداربووان بەدەستبھێنێت و پەسەند بکرێت.

## ئەنجام

ئەنجامی کۆتایی ڕاپرسییەکە لەبەرژەوەندی دەستووری نوێ بوو کە ٩٥٪ی بەشداربووان بە بەڵێ دەنگیاندا. لەکۆی ٧ ملیۆن دەنگدەر ٨١.٨٣٪ بەشداری ڕاپرسییەکەیان نەکرد. تەنھا ٤.٤٩٪ی بەشداربووان دەنگی دروستیاندا.

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گشتپرسی لە فەڕەنسا
تیۆرمی بەھای ناوەند

[300 px|چەپ|وێنۆک|بۆ هەر فانکشنێک وەکوو f کە لە ماوەی [''a'',&nbsp;''b''] بەردەوام بێت و لە ماوەی (''a'',&nbsp;''b'') توانای [گرتەی ھەبێت، خاڵێک وەکوو *c* لە ماوەی (*a*,&nbsp;*b*) ھەیە بە شێوەیەک کە **[[لێژی|لێژیی]]** ھێڵێک کە بە دوو خاڵی [*a*,&nbsp;*b*]دا دەڕوات ھاوبەر دەبێت لەگەڵ  **[[لێکەوت]]ی** فانکشن لە خاڵی *c*.]]

**تیۆرمی بەھای ناوەند** (بۆ فانکشنی بەردەوام) یەکێک لە گرینگترین تیۆرمەکانی ھەژماری جیاکاری و تەواوکاری و شێوەیەکی گشتییە لە تیۆرمی ڕۆل، واتە ئەگەر f فانکشنێکی بەردەوام بێت لە ماوەی [a,b] و لە ماوەی (a,b) توانای گرتەی ھەبێت، ئەوا خاڵێک وەکوو c \in  (a,b) ھەیە کە ئەم ھاوکێشە پاسادان دەکات:

::f^\prime(c)=\frac{f(b)-f(a)}{b-a}

## سەلماندن

وا دابنێ \Phi(x)=f(x)-\eta x لێرەدا \eta ژمارەیەکی نەگۆڕە. فانکشنی \Phi لە ماوەی  بەردەوامە و لە ماوەی (a،b) توانای گرتەی ھەیە. 
ئینجا \eta بە شێوەیەک پێناسە دەکەین کە ھاوکێشەی \Phi (a)=\Phi(b) پاسادان بێت، لەمەوە دەردەچێت

:\Phi(a)=f(a)-\eta a=f(b)-\eta b=\Phi(b)

لەمەوەش

:\eta=\frac{f(b)-f(a)}{b-a}

فانکشنی

:\Phi(x)=f(x)- \left(\frac{f(b)-f(a)}{b-a}\right)x

فانکشنێکە لە ماوەی  و مەرجەکانی تیۆرمی ڕۆل جێبەجێ دەکات. کەوایە خاڵێک وەکوو (c∈(a،b ھەیە کە:

:\Phi^\prime(c)=f^\prime (c)- \left(\frac{f(b)-f(a)}{b-a}\right)=0

ئەمەی پێشوو بەم شێوەیە دەنووسرێت

f^\prime (c)=\frac{f(b)-f(a)}{b-a}

ئەوە ھەمان شتە کە بەدوایدابووین.

بۆ سەلماندنی تیۆرمی بەھای ناوەند، ھەوڵماندا فانکشنێک بدۆزینەوە کە مەرجەکانی تیۆرمی ڕۆل پاسادان بکات.

## ئەمانەش ببینە
* فانکشن
* ڕادە
* بەردەوامی
* گرتە
* تیۆرمی ڕۆل
* تیۆرمی کۆشی

## سەرچاوەکان

*

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:تیۆرمەکانی شیکاریی ڕاستەقینە
فانکشنی دیریکلیە

**فانکشنی دیریکلیە** فانکشنێکە بە ناو یوھان پیتێر گوستاف لوژون دیریکلیە ماتماتیکزانی ئەڵمانی(۱٨۲۹)، ناونراوە. دیریکلیە یەکەم کەس بوو پێناسەی نوێی بۆ فانکشن کرد بە پشتبەستن بەو فانکشنەی بە نێوی خۆی نووسراوە ، واتە
ئەگەر f\colon\R\mapsto\{0,1\} ئەوا

: f(x) := \begin{cases}1, & x\in \mathbb Q, \\
 0, & x \in (\mathbb R - \mathbb Q). \end{cases}

(‌Q کۆمەڵەی ژمارە ڕێژەییەکانە)
یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی فانکشنی دیریکلیە ئەوەیە کە ڕادەی نییە کاتێک کە x لە ھەر بەھایەکی ڕاستەقینە نزیک دەبێتەوە، بۆیەش لە ھیچ ژمارەیەکی ڕاستەقینەدا بەردەوام نییە.
## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* Dirichlet Function &mdash; from MathWorld
* The Modified Dirichlet Function by George Beck, The Wolfram Demonstrations Project.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شیکاریی ماتماتیکی
پۆل:تۆپۆلۆژی
پۆل:فانکشنە بیرکارییەکان
پۆل:شیکاریی ڕاستەقینە
حەسەن ڕەمماح

نەجمەددین حەسەن ئەحدەب، کیمیاگەر و ئەندازیاری سووری.

حەسەن ڕومماح لە سووریا ژیاوە، سەبارەت بە باڕووت و تەقەمەنی خوێندوویەتی، چەند کتێبێک و نامیلکەیەکی نووسیوە سەبارەت بە پلانگێڕ و چەکی جەنگ.

## سەرچاوەکان


پۆل:کیمیاگەرانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
پۆل:کیمیازانان
پۆل:مردووانی ١٢٩٥
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٣یەم
سەڵاحەددین کەواکبی

**موحەممەد سەڵاحەددین بن مەسعود کەواکبی**، کیمیاگەر، لە حەلەب لە دایک بووە و فێربووە ھەروەھا لە دیمەشق و ئەستەمبۆڵیش، لە حەلەب کۆچی دوایی کردووە.

لە پاشماوەکانی:
* (الدروس الكيمياوية) 
* (الحيوينات الفيتمينيات)
* (موجز الكيمياء الحيوية الطبية العملية)
* (مصطلحات علمية) 
* (نظرة عيان وتبيان)

## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:خەڵکی حەلەب
ئیبن ئەڕفەع ڕەئسە

[وێنۆک|چاپێکی نووسراوە لە (شذور الذھب) لە [کۆلیژی لێپزیگ.]]
**ئەبولحەسەن عەلی بن مووسا بن ئەبیلقاسم عەلی ئەنساڕی ئەندەلوسی** ناسراو بە **ئیبن ئەڕفەع ڕەئس** (یان **ڕەئسە**)، کیمیاگەر و شاعیر، بە ناوبانگترین کارەکانی بریتین لە کتێبی (شذور الذهب في الإكسير) ئەمیش کتێبێکی شیعرە، جەلدەکی شەرحی کردووە و ناوی لێ ناوە (غایة السرور).
## سەرچاوەکان


پۆل:کیمیازانان
پۆل:کیمیاگەرانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
پۆل:مردووانی ١١٩٧
جەلدەکی

**عەلی بن موحەممەد ئەیدەمیر، عیززەددین جەلدەکی**، یان **جەلدەکی خۆراسانی**، کیمیاگەرێکی فارسی لە خۆراسانەوە، چەند بەرھەمێکی زانستی ھەیە وەک (المصباح فی علم المفتاح) و (کتاب البرهان فی اسرار علم المیزان)، لە جەلدەک لە دایک بووە نزیک خۆراسان، بۆ ماوەی ١٧ ساڵ گەشتی دەکرد بۆ عێڕاق و سووریا و ئەنادۆڵ و یەمەن و باکووری ئەفریقا تا کۆتایی لە میسڕ نیشتەجێ بوو، ئەو بەرھەمھێنەری چەند کتێبێک بوو، کە سیانیان لە کتێبخانەی نێودەوڵەتی بۆ زانستی پزیشکی ھەن. لە قاھیرە کۆچی دوایی کرد.

چەند بەرھەمێکی تری: 
* (غاية السرور)
* (نهاية الطلب في شرح المكتسب وزراعة الذهب)
* (التقريب في أسرار التركيب في الكيمياء)
* (كنز الاختصاص في معرفة الخواص) وەرگێڕدراوە بۆ چەند زمانێکی تر. 
چەند بەرھەمی تریشی ھەیە جۆرج سارتۆن باسی لێوە کردوون لە کتێبەکەیدا (المدخل إلى تاريخ العلوم). 

## سەرچاوەکان


پۆل:زانایانی ئێرانی
پۆل:کیمیاگەرانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
پۆل:مردووانی ١٣٤٢
تیۆرمی ڕۆل

[300px|چەپ|وێنۆک| ئەگەر [فانکشنی ڕاستەقینە|فانکشنی ڕاستەقینەی f  لە ماوەی داخراوی [a,b] بەردەوام بێت و لە ماوەی کراوەی (a,b) توانای گرتەی ھەبێت و f(a)=f(b)، ئەوا لانیکەم خاڵێک وەکوو c لە نێوان ماوەی (a,b) بوونی ھەیە کە f^\prime (c)=0.
]]
لە ژمێرەی جیاکاری و تەواوکاریدا بەپێی **تیۆرمی ڕۆل** یان **لێمی ڕۆل** ئەگەر فانکشنی f  لە ماوەی [a,b] بەردەوام بێت و لە ماوەی (a,b) توانای گرتەی ھەبێت و f(a)=f(b)، ئەوا لانیکەم خاڵێک وەکوو c لە نێوان ماوەی (a,b) بوونی ھەیە کە پاسادانی f^\prime (c)=0 دەکات.

## ئەمانەش ببینە
* بەردەوامی
* گرتە
* تیۆرمی بەھای ناوەند
* تیۆرمی کۆشی
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ژمێرەی جیاکاری و تەواوکاری
پۆل:تیۆرمەکانی شیکاریی ڕاستەقینە
ئیبن ئەبی ئوسەیبیعە

**موەففەقەددین ئەبولعەبباس، ئەحمەد بن سەدیدەددین قاسم بن خەلیفە بن یونس خەزرەجی ئەنساڕی** ناسراو بە **ئیبن ئەبی ئوسەیبیعە**، لە دیمەشق لە دایک بووە ساڵی (٦٠٠ کۆچی/١٢٠٣ زایینی)، گووتراویشە: لە قاھیرە ساڵی (٥٩٥ کۆچی/١١٩٨ زایینی).

موەففەقەددین ناسناوی ئەبولعەبباس بوو پێش ئەوەی ناوی باپیرەی لێ بنێن، لە دیمەشق گەورە بووە لە ژینگەیەکی پڕ لە زانستخوازی و زانیاری، زانست و پزیشکی لە دیمەشق خویندووە، درێژەشی پێداوە لە بیمارستانی نووری، ھاوڕێی ئیبن نەفیس، لە مامۆستاکانی زانای بەناوبانگ بوون، وەک ئیبن بەیتار و موھەززەبوددین دەخوار و (رضي الدين الرحبي) و (شمس الدين الكلي)، چووەتە قاھیرە لە سەردەمی ئەییوبیەکان، لەوێ پزیشکی چاویی ئەنجام داوە، ھەروەھا سوودی لە بیمارستانی ناسڕی بینیووە لە خوێندنی پزیشکی چاو، بەڵام زۆر لە میسر نەمایەوە و گەڕاوە بۆ شام. لە ساڵی (٦٦٨ کۆچی/١٢٧٠ زایینی) کۆچی دوایی کردووە لە سەڵخەد (باشووری سووریای ئێستا).

## کارەکان
ئیبن ئەبی ئوسەیبیعە بە کتێبی (عيون الأنباء في طبقات الأطباء) بەناوبانگ بووە، ئەم کتێبە ھەژمار دەکرێت بە یەکێ لە دایکانی سەرچاوەی مێژووی پزیشکی لای عەرەبەکان، دابەشکراوە بۆ ١٥ دەروازە، ژمارەی وەرگێڕانی گەیشتە ٤٠٠ لە گەورە زانایانی یۆنان و ڕۆمان و ھیند و عەجەم و سریان و مەسیحی و فارس و عێڕاق و شام و میسڕ و مەغریبی عەرەبی و ئەندەلوس،، بەڕاستی کاریگەری ھەبوو لە مێژووی پزیشکی و زانستی لە ڕۆژھەڵات و سەدەکانی ناوەڕاست. ھەروەھا دەگووترێ کە چەند کتێبی تری نووسیوە کە دیار نین: (حكايات الأطباء في علاجات الأدواء) و (إصابات المنجمين) و (معالم الأمم) و (كتاب التجارب والفوائد) کە بەرھەم نەھێنراوە. ھەروەھا شاعیریش بوو، کە شیعری جوانی ھەیە لە کتێبەکانی و نامیلکەکانی.

## سەرچاوەکان


پۆل:سوننە
پۆل:خەڵکی دیمەشق
پۆل:مێژووناسانی سووری
پۆل:مردووانی ١٢٧٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٠٣
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٣یەم
پۆل:پزیشکە عەرەبەکانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
ژۆزێف لوی لاگرانژ

**ژۆزێف لوی لاگرانژ** () () (لەدایکبووی ٢٥ی کانوونی دووەم ١٧٣٦ لە شاری تورین ئیتالیا؛ کۆچی دوایی ١٠ی نیسان ١٨١٣ لە پاریس)، بیرکار و ئەستێرەناسی ئیتالیایی-فەڕەنسایی بوو.
لاگرانژ یەکێک لە ماتماتیکزانە ھەرە گەورەکانی سەدەی ھەژدەھەمە.
بەشێکی ژیانی لە پروسیا و بەشێکی لە فەڕانسە بووە. لەسەر تیۆری ژمارەکان و میکانیکی ئاسمانی خەباتێکی گرینگی کردووە.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* Lagrange, Joseph Louis: Columbia Encyclopedia, Sixth Edition, Copyright (c) 2005.
* A Biography of Joseph Louis Lagrange
* Lagrange, Joseph Louis de: The Encyclopedia of Astrobiology, Astronomy and Space Flight

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ماتماتیکزانانی فەڕەنسی
پۆل:ماتماتیکزانانی ئیتالی
پۆل:مردووانی ١٨١٣
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٣٦
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست
پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
توغرایی

**موئەییەدەددین ئەبوو ئیسماعیل حوسەین ئیبن عەلی توغرائی**، زانایەکی فارسی ناسراوی کیمیا بوو، دەشگووترێ کە ئەو بە ڕەگەز عەرەب بوو، ھەروەھا شاعیریش بوو، لە ئەسفەھان لە دایک بووە. توێژینەوەی کیمیایی و دیوانی شیعریشی ھەیە. ھەر لە ئەسفەھان گەورە بووە و فێر بووە، ھەروەھا چووەتە بەغدا، دواتر چیڕۆکی خۆی بە شیعر نووسیوە بەناوی (لامیة العجم).

## بەرھەمەکان
* (جامع الأسرار وتركيب الأنوار في الإكسير)

* (مفتاح الرحمة ومصابيح الحكمة في الكيمياء)

* (حقائق الاستشهادات في الكيمياء)

* (الرد على ابن سينا في الكيمياء)

* (رسالة مارية بنت سابة الملكي القبطي في الكيمياء)

* (لامیة العجم). 

## سەرچاوەکان


پۆل:کیمیاگەرانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
پۆل:لەدایکبووانی ١٠٦١
پۆل:مردووانی ١١٢١
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١١یەم
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:کیمیاگەری
پۆل:خەڵکی ئەسفەھان
ئەبوو جەعفەر خازین

**ئەبوو جەعفەر محەممەد بن حوسەین خازین** **خۆراسانی**، زانایەک لە زانایانی سەدەی چوارەمی کۆچی، لە ماتماتیک و گەردوونناسی. لە خۆراسانەوە، ڕێکەوتی لە دایک بوون و مردنی بە تەواوی نەزانراوە. پێشبینیەکی ھەیە سەبارەت بە گەردوون، باسی بەربوونەوەی شتەکانی بۆ خوارەوە کردووە پێش نیوتن، ھەروەھا لێکدانەوەیەکی بۆ جووڵەی ھەسارەکان کردووە لە کتێبی (المدخل الكبير إلى علم النجوم) بۆ یەکەم جار وتووێژی سەبارەت بە پێشبینیەکەی ئیبن ھەیسەم کردووە.

## پاشماوەکان
لە پاشماوەکانی:
* (المسائل العددية)
* (الآلات العجيبة الرصدية)
* (سر العالمين)
* (المدخل الكبير إلى علم النجوم)
* (شكل القطوع)
* (السماء والأرض)
* (زيج الصفائح)
* شیکردنەوەی وتاری دەیەمی کتێبی (الأصول)ی ئیقلیدیس.

## سەرچاوەکان


پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:گەردونناسانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:لەدایکبووانی ٩٠٠
پۆل:مردووانی ٩٧١
پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
ئیبن یوونس

**ئەبولحەسەن عەلی کوڕی ئەبی سەعید عەبدولڕەحمان کوڕی ئەحمەد کوڕی یوونس بن عەبدولئەعلا سەدەفی [[میسری]]**، لە میسر لە دایک بووە، یەکێکە لەو گەردوونناسە بەناوبانگانەی عەرەب کە دوای بەتتانی و ئەبو وەفا بوزجانی دەرکەوتوون.

ئیبن یوونس لە خێزانێک بوو کە بەناوبانگ بوون بە زانست، باوکی مێژوونووس و فەرموودەزان بوو، ھەروەھا باپیرەشی ئەستێرەناس بوو، ئیبن یونسیش شوێنێکی گەورەی ھەبوو لای خەلیفەکانی فاتیمی کە زیاتر ھانیان دەدا بۆ ئەوەی بەردەوام بێت لە توێژینەوەکانی لە گەردوونناسی و ماتماتیک دا، ڕوانگەیەکیشیا بۆ درووستکردبوو، ھەموو پێداویستیەکانی دابین کرا بوو.

بەرھەمی زۆری ھەبوو بەڵام بەناوبانگترینیان بریتیتە لە کتێبی (الزيج الكبير الحاكمي).

## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:لەدایکبووانی ٩٥٠
پۆل:مردووانی ١٠٠٩
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:گەردونناسانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١١یەم
پۆل:ئەستێرەناسەکانی سەدەی ١١یەم
پۆل:موسڵمانانی میسری
پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان
پۆل:داھێنەرە موسڵمانەکان
مەیتریکس (فیلم)

وێنۆک
**مەیتریکس** فیلمێکی ساڵی ١٩٩٩ی ئەمریکی ئوسترالی خەیاڵی زانستی ئاکشنە، لە نوسین و دەرهێنانی 'واکۆویسکیس'، لە نواندنی کیانو ڕیڤز، لۆرنس فیشبۆرن، کاری-ئان مۆس، هوگۆ ویڤینگ و جۆ پانتۆلیانۆ. فیلمەکە لە بەرهەمهێنانی کۆمپانیای وارنەربرۆسە.

## سەرچاوەکان


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٩
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە پەیوەندیدارەکان بە ترانسجێندەر
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین
پۆل:ڕاونانی فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی
پۆل:فیلمە درۆنەکان
پۆل:فیلمەکانی کۆنگ فو
پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:فیلمە ڕاونانەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە خەمناوییە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان)
پۆل:فیلمەکان دەربارەی یاخیبوونەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین تێکەڵکردنی دەنگ بەدەستھێناوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین کاریگەری بینراو بەدەستھێناوە
پۆل:فیلمەکانی ڤیلەیج ڕۆدشۆ پیکچەرز
پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس
پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن دۆن دەیڤس تۆمارکراون
پۆل:فیلمەکان کە لە ڕوانگەی کەسی یەکەمەوە وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری سیدنی وێنەیان گیراوە
پۆل:میمی تەلەڤیزیۆن و فیلمەکان
ئەبوولحەسەن ئیقلیدیسی

**ئەحمەد بن ئیبڕاھیم ئیقلیدیسی، ئەبولحەسەن**، لە ساڵی (٣٤١ھ/٩٥٢ز) زیندوو بوو، بیرکاریزانی موسڵمان، لە پێشەکی کتێبی (الفصول في الحساب الهندي) ھاتووە: (... ئەبولحەسەن، ئەحمەد بن ئیبڕاھیم ئیقلیدیسی، ھیچی دەربارە نازانین تەنھا ئەوە نەبێ کە کتێبی (الفصول في الحساب الهندي) داناوە لە دیمەشق ساڵی (٣٤١کـ/٩٥٢ز).

## سەرچاوەکان


پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:خەڵکی دیمەشق
زەبر

**زەبر** () توانستی هێزە بۆ خولاندنەوەی تەنێک بەدەوری تەوەرەکەی. 

ئەم بیرۆکە کە لە لایەن ئەرخەمیدسەوە دروست بوو لە کاتی بەکرھێنانی بەرزکەرەوە دا ھەروەکو ھێزێکی راست کە ھێزێکی پاڵنان یاخود ھێزێکی راکێشران بێت کە دەکرێت زەبری لێ پەیدابێت.
 دەتوانرێت زەبر وا دەرببڕدرێت کەوا پەیدادەبێت لە لێکدانی (ھێز"F" × دووری ستونی لە تەوەرەی خولانەوە"d") وە ھێما دەکرێت بە "τ" کە پیتێکی ئەلفوبێی یۆنانییە.

 وە نرخی زەبرە بەند دەبێت لەسەر سێ بنەماکە ئەوانیش یەکەمیان هێزی سەپێندراو (Applied Force) "F" وە دووەمیان باسکی خولانەوە "d" وە سێیەمیان گۆشەی نێوان ھێز و باسکی خولانەوە "θ" بەپێی ئەم لێکدانەوەیە:

\boldsymbol \tau = \mathbf{F}\times \mathbf{d}\,\!

\tau = \|\mathbf{d}\|\,\|\mathbf{F}\|\sin \theta\,\!\tau = \|\mathbf{d}\|\,\|\mathbf{F}\|\sin \theta\,\!

 *τ∑* بەرئەنجامی زەبرە وە *θ* گۆشەی نێوان هێز و باسکی خولانەوەیە.

  "τ" بڕو ئاڕاستەی زەبرە بەڵام "d" درێژکراوەی باسکی خولانەوەیە  کەوا لە خاڵی بنەرەتەوە درێژدەکرێتەوە تاوەکو ئەو خاڵەی کەوا ئاراستەی ھێزەکەی دەبڕێت.

وە لەسیستەمی SI جیھانیدا زەبر بە یەکەی N.m ە.

(\mathbf{d}\times\mathbf{F}_1) + (\mathbf{d}\times\mathbf{F}_2) + \cdots = \mathbf{d}\times(\mathbf{F}_1+\mathbf{F}_2 + \cdots).

## چۆنیەتی درووستبوونی زەبر

* هەر هێزێک خۆی یاخود دریژکراوەکەی كار لە تەوەری خولانەوە "خاڵی ڕاگیربوون"  \bigodot بکات بە هیچ جۆرێک زەبری لێ درووست نابێت، چونکە (0=\theta) وە 0=(0)Sin ، وەک لە وێنەکە نیشاندراوە لە باری (a,d) دا.
* هەر هێزێک بە گۆشەی (90=\theta) خرایە سەر تەوەری خولانەوە ئەوا، زۆرترحن زەبری لێوە درووست دەبێت، چونکە 1=(90)Sin ،وەک لە وێنەکە نیشاندراوە لە باری (b) دا.

* هەر هێزێک بە گۆشەی (30=\theta) خرایە سەر تەوەری خولانەوە ئەوا، {بڕی زەبر دەبێتە نیوەی زۆرترین نرخ }، چونکە 1=(90)Sin ،وەک لە وێنەکە نیشاندراوە لە باری (c) دا.

سنوور|وێنۆک|290x290پیکسڵ|دیاریکردنی بڕی زەبر

## یاساکانی [[نیوتن (ڕوونکردنەوە)|نیوتن]] بۆ زەبر

* \sum \tau=I \alpha ئەمەش واتا {(بەرئەنجام)ی ئاڕاستەی هەر زەبرێک کە کار لە تەنێک دەکەن} = {بڕی زەبری بارنەگۆڕی * گۆشە تاودان}
* \sum \tau= \tau\mathit{1}+\tau\mathit{2}+\tau\mathit{...} {(بەرئەنجام)ی ئاڕاستەی هەر زەبرێک کە کار لە تەنێک دەکەن}={(کۆی) ئاڕاستە بڕی هەر زەبرێک  "بە جیا"}

## سەرچاوەکان

پۆل:ھێز
پۆل:خولانەوە
پۆل:زەبر
پۆل:فیزیا
پۆل:فیزیای کلاسیک
مێھران

**مێھران** (Mehrān) شارێکی کوردنشینی پاڕێزگای ئیلامە لە خۆڕھەڵاتی کوردستان ،بەگوێڕەی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتوانی ١٣١١٨ کەسە لەچوارچێوەی ٢٩٥٨ خێزان زۆرینەی کوردانی ئەم شارە کوردانی فەیلین.ناوی پێشووی ئەم شارە بریتی بوو لە مەنسوراباد بەڵام ساڵی ١٩٣١ رێژیمی ئێران لە ژێر ناوی فەرهەنگستانی زمانی فارسیدا ناوەکەی گۆڕی بۆ مێهران.  لە رووی کشتوکاڵەوە ناوچەکە ناسراوە بە بەرهەمی بامیە.

بەھۆی نزیکی شارەکە لە سنوری دەستکردی عێراق و ئێران بەخاڵێکی گرنگی بازرگانی دادەنڕێت کە تەنھا دوو کاتژمێر لە بەغدای پایتەختی ئێراق دوورە.

لەمانگی ئایاری ١٩٨٦ لەماوەی جەنگی ئێران-عێراق، ھێزەکانی عێراق دەستیان بەسەر ئەم شارە داگرت، سەدام دەیویست وەک بارمتە بەرامبەر خاکە لەدەستچووەکانی لەفاو بیگۆڕێتەوە، بەڵام داگیرکردنەکە تەنھا مانگێکی خایاند.

لەساڵی ٢٠٠٣ و لەکاتی ڕوخانی ڕژێمی سەدام حوسێن، ڕژێمی ئێران ئەم شارەی کە وەک سەربازگەیەکی گەورە لێکردبوو پێشوازی لە ٥٠٫٠٠٠ پەنابەری ھێراقی کرد و لەم شارە نیشتەجێیکردن بە مەبەستی گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچەکە، کە دواتر ژمارەی پەنابەرە نیشتەجێبووەکان بۆ ١٠٠٫٠٠٠ کەس بەرزبویەوە.

لەمایسی ٢٠٠٥ بەھۆی سەرکاروانی سەردانکەرانی شیعەکان بۆ کەربەلا کە بەم شارە سنوورییەدا تێپەڕدەبن، ئێران وەک شارێکی گەشتیاری تۆماریکرد و چەندین میوانخانە و بازاڕی گەورەی لێکردەوە.

## ئەمانەش ببینە
* شەڕی ئێران و عێراق

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی پارێزگای ئیلام
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی کوردستان
دێنە

وێنۆک|250x250پیکسڵ|دیمەنی کێوی دێنە
**ناوچەی دێنە** یان **کێوی دێنە** بریتییە لە سنووری سروشتی نێوان کوردستان و ناوچە فارسەکان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ھەڵکەوتەی ناو زنجیرە چیای زاگرۆسە کە درێژییەکەی ٨٠ کم دەبێت بە پانی ١٥ کم ناوچەکانی ئەسفەھان و بەختیاری لەکوردستان جیادەکاتەوە.

چیای دێنە زیاتر لە ٤٠ لووتکە شاخ لەخۆدەگرێت بەرزترینیان ٤٤٠٩ مەترە لەئاستی ڕووی دەریاوە. ساڵانە نزیکەی ٦٠٠ بۆ ١٨٠٠ ملم بارانی لێ دەباڕێت بەھۆیەوە ھەزاران جۆگەلە ئاو دروست دەبێت و سەرەنجام ڕووباری کاروونی لێ دروست دەبێت. لەڕوی جیۆلۆجییەوە ناوچەی دێنە ھەروەک ناوچەی شاری سنەیە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کێوەکانی ئێران
پۆل:کێوەکانی کوردستان
سەراوباغ

**سەراو باخ** (Sarāb Bāgh یان Sarābbāgh) شارێکە لە ھەرێمی ئاودانانی ئیلام لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان، بەگوێرەی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتوانی ٢٢٧٣ کەسە لەچوارچێوەی ٤٥٨ خێزان.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی پارێزگای ئیلام
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئاودانان
نەعیم کوڕی مووسا

**نەعیم بن مووسا** ماتماتیکزانێکی موسڵمان بوو لە سەردەمی زێڕینی ئیسلام، قوتابی سابت بن قوڕڕە بوو، ئەو خەڵکی بەغدا بوو، لە نیوەی دووەمی سەدەی نۆیەم، ئەو کوڕی *موحەممەد بن موسا بن شاکر* بوو، گەورەترینی سێ براکەی کوڕانی مووسا.

## سەرچاوەکان


پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:خەڵکی بەغدا
ئەبوو کامل

**ئەبو کامل شوجاع بن ئەسلەم بن موحەممەد بن شوجاع** موسڵمانێکی ئەندازیاری عەرەبی میسڕی بە **حاسیب میسڕی** یان **ئەبی کامل حاسیب** یش ناسراوە. بیرکاریزانێکی سەردەمی زێڕینی ئیسلام، ئەو یەکەم کەسە کە ژمارەی ناماقووڵی بەکارھێناوە بۆ شیکار کردن و ھەروەھا یەکەم کەس کە ھاوکۆلکەی بەکارھێناوە بۆ ھاوکێشەکان.

لە بەرھەمەکانی:
* (کتاب الکفایة)

* (الجمع والتفريق)

* (الطرائف في الحساب)

* (کتاب مفتاح الفلاح)

* (رسالة فی المخمص والمعشر)

* (کتاب الجبر والمقابلة). 

## سەرچاوەکان


پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٨٥٠
سیەگاو

**سیەگاو** گوندێکی کوردستانە لە ناوچەی ئاودانان لەپارێزگای ئیلامی خۆرھەڵاتی کوردستان، بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتوانی ١١٣ کەسە لەچوارچێوەی ٢٢ خێزان. 

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئاودانان
پۆل:گوندەکانی کوردستان
ئارامۆ

**ئارامۆ** ( Āramū یان Armū) گوندێکی کوردستانە لە ھەرێمی شار لەپارێزگای ئیلامی خۆڕھەڵاتی کوردستان ،بەگوێرەی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتوانی ٢٤٠٨ کەسە لەچوارچێوەی ٥٠١ خێزان.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گوندەکانی کوردستان
کێونشین

**کێونشین** گوندێکی کوردستانە لە کۆتایی باشوری خۆڕھەڵاتی کوردستان سەربە پارێزگای ئیلامە، بەگوێرەی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتوانی ٢٩ کەسە لەچوارچێوەی ٦ خێزان.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گوندەکانی کوردستان
تۆماری درێژخایەن

**تۆمارکراوی درێژخایەن** (ئینگلیزی: Extended Play یاخود EP) سیدییەکە کە زیاتر لە تاکەگۆرانییەک (تراکێک) لەخۆدەگرێت، بەڵام لەوە کورتترە کە پێی بوترێت ئەلبوم.
## سه‌رچاوه‌کان
*ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:زاراوەکانی مۆسیقا
پۆل:مۆسیقا تۆمارکراوەکان
ئاسۆ فەرەیدوون

**ئاسۆ فەرەیدوون عەلی ئەمین** (لەدایکبووی ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٣) لەشاری سلێمانی لەدایکبووە، پارێزگاری سلێمانییە لەسەر پشکی پەکێتیی نیشتمانی کورستان (٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥-)، خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسە کولێژی پزیشکیی زانکۆی بەغدایە.

## بڕوانامەکانی
* لەساڵی ١٩٩٧دا بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ھەناوی و نەشتەرگەریی گشتی لەکۆلێژی پزیشکیی زانکۆی بەغدا بەدەستھێناوە.
* لەساڵی ٢٠٠٧دا بڕوانامەی MRCGP بەدەستھێناوە لە کۆلیژی شاھانەی بەریتانی بۆ پزیشکی خێزانی.
* لەساڵی ٢٠٠٨دا بڕوانامەی دکتۆرای (MRCP) بەەستھێناوە لە کۆلێژی شاھانەی بەریتانی بۆ نەخۆشییەکانی ھەناو و دڵ.
* لەساڵی ٢٠١٠دا بڕوانامەی دبلۆمی باڵای لەوانەوتنەوەی پزیشکی لەزانکۆی وێستمینستەری لەندەن بەدەستھێناوە.
* لەساڵی ٢٠١٠دا بڕوانامەی دبلۆمی باڵای (DCM) بەدەستھێناوە لە نەخۆشییەکانی ھەناویی بەساڵاچوان.

## پارێزگاری سلێمانی
یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بۆ ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی لەساڵی ٢٠١٤دا ئاسۆ فەرەیدوونی وەکو پاڵێوراو بۆ وەرگرتنی پۆستی پارێزگار دیاریکرد و سەرۆکی لیستی یەکێتیی بوو.

ھەڵبژاردنی ٢٠١٤ی ئەنجومەنی پاریزگای سلێمانی لەکاتێکدا بەڕێوەچوو کە کێبڕکییەکی توند لەنێوان یەکێتی و گۆڕان ھەبوو، بەو پێیەی لەدوای دامەزراندنی گۆڕان، یەکەمی پارێزگای سلێمانی لەھەڵبژاردنەکاندا بزووتنەوەی گۆڕان بوو، ھەروەھا گۆڕان ھەڤاڵ ئەبووبەکری وەکو سەرۆکی لیستی گۆڕان بۆ ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی و پاڵێورای وەرگرتنی پۆستی پارێزگار دیاریکرد.

لەئەنجامی ھەڵبژاردنەکەدا، گۆڕان بە بردنەوەی ١٢ کورسی و یەکێتی بە ١١ کورسی، یەکەم و دووەم بوون. پاش ڕێککەوتنی نێوانیان دوو ساڵی سەرەتا بۆ پەکێتی و دوو ساڵی کۆتایی بۆ گۆڕان دەبێت.

لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ لەلایەن ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی وەکو پارێزگاری سلێمانی ھەڵبژێردرا. لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥دا وەکو پارێزگاری سلێمانی دەست بەکاربوو.

لە ٢٥ی ئابی ٢٠١٦ ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی بەخشینی ئاسۆ فەرەیدوونی لەپۆستی پارێزگار یەسەند کرد.

## سەرچاوە
* ماڵپەڕی فەرمی .
* ماڵپەڕی پارێزگای سلێمانی.
* لاپەڕەی فەرمی ئاسۆ فەرەیدوون لەفەیسبووک.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
ئیبن لەجائی

**ئەبوو زەید عەبدولڕەحمان بن ئەبی ڕەبیع لەجائی**، موسڵمانێکی بیرکاریزان، کۆچکردووی ساڵی (٧٧٣ کۆچی)، (أبن قنفذ) وتویەتی: (... یەک لە کارەکانی ئەوە بوو کە ئیسترلابێکی درووستکرد بە دیوارەوە ئەنووسا، ئاوەکەش تۆڕەکەی دەسوڕاندەوە، تەماشاکەر ئەھات تەماشای بەرزی خۆری ئەکرد، ھەروەھا چەند لە ڕۆژ ڕۆیشتووە، ھەروەھا سەیری بەرزی ھەسارەکانی دەکرد لە شەودا ...).

## سەرچاوەکان
ئیبن سەھل

وێنۆک|یەکێک لە پێشبینییەکانی ئیبن سەھل لە زانستی ئەندازە بە دەستنووسی خۆی.
**ئەبوو سەعد عەلاء ئیبن سەھل**، موسڵمانێکی فیزیکزان و بیرکاریزان، توێژینەوە و پێشبینی زۆری ھەیە سەبارەت بە ئەندازە، ئیبن ھەیسەمیش پێشبینییەکانی بەکارھێناوە و یارمەتی داوە بۆ زانستی چاو، ئیبن سەھل یاسای شکاندنی دۆزیوەتەوە و دای ناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:مردووانی ١٠٠٠
پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ١٠یەم
سینان بن سابت

**ئەبوو سەعید سینان بن [[سابت بن قوڕڕە]] حەڕانی**، پزیشک و فیزیکزان و گەردوونناس، باوکی ئیبڕاھیم کوڕی سینانە و کوڕی سابت بن قوڕڕەیە
## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:خەڵکی بەغدا
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
پۆل:پزیشکە عەرەبەکانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:پزیشکە عێراقییەکانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
پۆل:مردووانی ٩٤٣
پۆل:پزیشکانی کۆشک
ئیبڕاھیم کوڕی سینان

**ئیبڕاھیم کوڕی سینان کوڕی سابت**، گەردوونناس و بیرکاریزان، کوڕی سینان کوڕی سابتە و نەوەی سابت بن قوڕڕەیە، لە بەغدا لە دایک بووە، نووسەر و زیرەک بوو، شارەزا لە زانستەکانی ڕووناکی، لە کتێبەکانی شتی ئەدەبی و زمانەوانی تێکەل دەکرد، بەرھەمی زۆریشی ھەیە لەوانە: (كتاب في مساحة قطوع المخروط والقطع المكافئ) و (مقالة في رسم القطوع الثلاثة) و (رسالة فی الاسطرلاب).

## سەرچاوەکان


پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:گەردونناسانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٩٠٠
پۆل:مردووانی ٩٤٦
پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:خەڵکی بەغدا
پەردەی دڵ

**پەردەی دڵ** پەردەیەکی تەنکی دوو توێی بەتینن کە لە تورەگە دەچێت، بریتیە لە بەشی دەرەوەی دڵ، تایبەتمەندی پاراستنی دڵی ھەیە، ھەروەھا شلەیەک دەردەکات بۆ کەمکردنەوەی لێخشاندن.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
بەربەستی دڵ

**بەربەستی دڵ** ئەم شوێنەیە کە دڵ دابەش دەکات بۆ دوو لا، کە ھەر لایەکیان دابەشدەبێت بۆ دوو ژوور، ژووری سەروو ـ گوێچکەڵە ـ  و ژووری خواروو ـ سکۆڵە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ئیبن سەففار

**ئەبولقاسم ئەجمەد کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی عومەر غافقی** ناسراو بە **ئیبن سەفار**، یەکێک بوو بیرکاریزان و گەردونناسانی ئەندەلوس، لای مەسلەمەی مەجریتی خوێندوویەتی، لە قورتوبە ڕۆیشت بۆ دانیە لەبەر فیتنە، ھەر لەوێش کۆچی دوایی کرد ساڵی ٤٢٦ کۆچی. لە بەرھەمەکانی، کتێبی (زيج مختصر على مذهب السند هند) و (كتاب في العمل بالأسطرلاب).

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای عەرەبی


پۆل:خەڵکی ئەندەلوس
پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
پۆل:مردووانی ١٠٣٥
پۆل:ئەستێرەناسەکانی سەدەی ١١یەم
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١١یەم
ئەبوو حامد ساگانی

**ئەبوو حامد ئەحمەد بن محەممەد ساگانی ئوسترلابی**، گەردوونناس و بیرکاریزانێکی فارسی بوو، داھێنەر بوو، لای (شەرەفەددەولە) کاری کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:گەردونناسانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:مردووانی ٩٩٠
پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
قوڕ

**قوڕ** تێکەڵەیەکە لە خۆڵ و ئاو، لە کۆنەوە لە جیاتی چەمەنتۆ و گەچ بەکارھاتووە بۆ دروستکردنی شوێنی حەوانەوە، بەڵام ئێستا کەمتر کاری پێ دەکرێت، ئەمە ئێستا زیاتر لە گوندەکان باوە.

پۆل:خۆڵ
پۆل:ژینگەناسیی ئاوی
قۆناغی کوڵان

**قۆناغی کوڵان** لە زانستی کیمیادا ئەم چەمکە ئاماژەیە بۆ ئەو پلەی گەرمیەی کە ماددەیەکی دیاریکراوی تێدا دەکوڵێت.
## سەرچاوەکان

پۆل:گازەکان
پۆل:گواستنەوەی گەرمی
گەردوونناسان

ھەموو ئەو کەسانە یان ئەو زانایانەن کە لە بواری گەردوونناسیدا زانیاریان ھەیە یان لێکۆلینەوە لە بواری گەردوونناسیدا دەکەن، و لێکدانەوە لەسەر ڕووداوە گەردوونییەکان پێشکەش دەکەن.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ستێرفیزیک
پۆل:گەردوونناسی فیزیایی
پۆل:فەلسەفەی فیزیک
کریستیان مێتاڵ

**کریستیان مێتاڵ** (ھەروەھا ناسراوە بە مێتاڵی سپی یاخود مێتاڵی بەھەشتی، ئینگلیزی: Christian metal) جۆرێکە لە مۆسیقای ھێڤی مێتاڵ کە پێناسەدەکرێت بە گەیاندنی نامەکان لە ڕێگەی شێوازی نوسینی گۆرانییەکان و پەیوەندییە بەھێزەکەی ئەندامانی گرووپەکانی کە ئەم چەشنە بەکار دەھێنن لەگەڵ مەسیحییەت. 
کریستیان مێتاڵ لەلایەن مەسیحیەکانەوە داھێنراوە بۆ گوێگرەکانی ھێڤی مێتاڵ کە لە زۆربەی کەناڵە مەسیحییەکان لێدەدرێن.
## سەرچاوەکان
*ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:چەشنەکانی ھێڤی مێتاڵ
پۆل:مۆسیقای ئایینی
نایتویش

**نایتویش** (ئینگلیزی: Nightwish) گرووپێکی سیمفۆنیک مێتاڵە کە لە فینلاند سەری ھەڵداوە لە ساڵی ١٩٩٦ لە لایەن کیبۆردژەن و گۆرانینووسی سەرەکی تواماس ھۆلۆپەینین، گیتارژەن ئیمپو ڤوارینین و گۆرانیبێژی سەرەکی پێشوو تارا ترونێن. 
## سەرچاوەکان

*ویکیپیدیای ئینگلیزی.‌

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە ھێڤی مێتاڵەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە سیمفۆنیک مێتاڵە ھۆڵەندییەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە گۆتیک مێتاڵە فینلاندییەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە پاوەر مێتاڵە فینلاندییەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە سیمفۆنیک مێتاڵە فینلاندییەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ١٩٩٦
پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی
پۆل:ھونەرمەندانی ڕۆدڕەنەر ڕیکۆردز
ئەلیەسەع

**ئیلیەسع**، *(بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: إلیسع، بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: אלישע، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Elisha)*، یەکێکە لە پێغەمبەرانی خودا لە ئایینە ئیبراھیمیەکان.

## لە ئیسلامدا

### لە قورئاندا
ئیلیەسع لە قورئاندا تەنھا دوو جار ئاماژەی پێ کراوە:

*  (سوورەتی ئەنعام)
: واتە: وە ئیسماعیل و ئیلیەسع و یوونس و لووت (لە ھیدایەت دراو و پەیامبەران بوون) ھەریەک لەوانیشمان ڕێزدار کرد بەسەر ھەموو خەڵکی جیھانی (سەردەمی خۆیاندا).
*  (سوورەتی ساد)
: واتە: ھەروەھا باس و یادی ئیسماعیل و ئیلیەسع و زول کیفل یشیان بۆ بکە کە ھەر یەکێک لەوانە لە ھەڵبژاردە و پەسەندکراوانن.

## سەرچاوەکان
قورئانی پیرۆز-کوردی-(مشروع القران الالکترونی بجامعە الملک سعود)، سوورەتی ئەنعام ئایەتی ٨٦ - سوورەتی ساد ئایەتی ٤٨.

پۆل:پێغەمبەرانی ئیسلام
گەلی بامبارا

وێنۆک|ڕاست|alt=گەلی بامبارا|گەلی بامبارا
**گەلی بەمبارا** لە خۆرئاوای کیشوەری ئەفەریقیا دەژین، زۆرینەی ئەو ھۆزە لەوڵاتی مالی نیشەجێبوونە، ئەوانیش چەند رەگێکی سەرەکیین لە رەگەزی ماندی، و زۆرینەی رەگەزی ماندی پێک دەھێنن، گەلی بەمبارا دەستیانگرتووە بەسەر ژیانی سیاسی و ئابووری وڵاتی مالی.، گەلی بەمبارا  زیاتر لە ناوچە گیاییەکانی دەوروبەری باماکۆی پایتەختی مالی دەژین کە دەکەوێتە سەرووی رووباری نەیجەر لە باشووری مالی، ژمارەی گەلی بەمبارا نزیکەی (٢٥٠٠٠٠٠) دوو ملیۆن و پێنج سەد ھەزار کەس دەبێت.

زۆرینەی ئەندامانی گەلی بەمبارا خەریکی کاری کشتوکالیین و گرنگترین بەرھەمیان بریتیە لە رووەکیێک پێی دەگوترێت (الدخن)، ھەروھا جگە لەم رووەکە شەندەری سپی و پاقلەش بەرھەم دەھێنن، خانووی گەلی بەمبارا بەشێوازێکی گەورە و فراوان دروست دەکرێت بەبەراورد بەدانیشتوانی دیکەی خۆرئاوای ئەفەریقیا.

## تایبەتمەندییە گشتییەکان
گەلی بەمبارا بە شێوازێکی تایبەت قسەدەکەن کە پێی دەگوتریت زمانی (بەمباریە) یاخود (بامانا) کە یەکێکە لە شێوەزارەکانی زمانی ماندی، ئەم زمانەش زۆربەربڵاوە  لە  وڵاتی مالی، بەتایبەتی لە شوێنانەی کە گەشەی ئابووری بەخۆیەوەبینیوە، ھەروەھا زمانی بامباری پەیوەندییەکی پتەوی ھەیە لەگەڵ زمانی (بانتۆ) کە ئەم شێوە زارەش ناوچەکانی کەنارەکانی ئەفەریقیا و زۆلۆ دەگرێتەوە..
بەشێکی دیکەی گەلی بەمبارا خەریکی کاری راوکردنن و گرنگترین ئەو ئاژەڵانەی راوی دەکەن بریتیە لە نەعامە و بەرازی کێوی و مامز و مریشکی حەبەشی بۆ خواردنی  گۆشتەکەی و سوود وەرگرتن لە پێستەکەی..
کۆمەڵگەی بەمباری لە گوندەکان پێک دەھات لە چەند خێزانێک کە زۆرینەیان لەگەڵ باپیرە گەورەیان دەژیان و لەشێوەی خێزانی گەورە گوزەرانیان تێدەپەراند.
ھەندێک لە خێزانەکانی بەمبارا شەندەری و کەسافا و دخان و ھەندێک سەوزەوات لە باخچەی ماڵەکانیان دەچێنن.
لەسەدەکانی ھەژدەی، گەلی بەمبارا دوو میرنشینی گەورەیان ھەبوو ئەوانیش (سیگۆ و کارتا) بوون.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی مالی
کەیڵ

**کەیڵ** یاخود **کەلەرمی گەڵا**، کە سەر بە پۆلی سەوزەواتە و لە جنسی براسیکا ئۆلێراسیایە (Brassica oleracea).
گەڵاکانی سەوز یا مۆرە، کە لە ناوەندی گەڵاکانەوە سەر (واتە وەکو کەلەرم) دروست ناکات.
کەیڵ وادادەنرێت کە نزیکتربێت لە کەلەرمی کێوی (کەلەرمی بەڕی) وەک لە زۆربەی جۆرەکانی تری براسیکا ئۆلێراسیای تری کە مرۆڤ دەیانڕوێنێت.

## سەرچاوەی وشە
کەیڵ لە وشەی (kail) دەچێت کە گۆڕاوە لە وشەی (crawl)ەوە کە کاتی خۆی لە سکۆتلەنداو باکووری ئینگلتەراوە ئەم وشەیە وەرگیراوە کە بەکارھێنراوە بۆ جۆرە جیاوازەکانی کەلەرم.

## بنچینە
ھەتا کۆتایی چاخەکانی ناوەند، کەیڵ یەکێک بووە لە ھەرە سەوزە باوەکان لە ئەورووپادا. دوو جۆری ڕوەکی کەیڵ (جۆری گەڵای پێچخواردوو) لەگەڵ (جۆری گەڵای ساف) بوونیان ھەبووە لە یۆنانی کۆندا لە سەدەی چوارەمی پێش زایین. ئەم دوو شێوەیەی کەیڵ کە لەلایەن ڕۆمانییەکانەوە ئاماژەی پێکراوە بە ناوی (کەیڵی سابێلیان) وا دادەنرێن کە پێشینەی ئەم ڕوەکی کەیڵە تازانەی ئێستابن. کەیڵی ڕووسی ناسێنرا لە کەنەدا (دوای ئەوە بۆ ویلایەتە یەکگرتۆکان) لە ڕێگەی بازرگانە ڕووسییەکانەوە لە سەدەی ١٩ ھەمدا.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:سەوزە گەڵاییەکان
تایتانیک

وێنۆک
**ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک** (**ئاڕ ئێم ئێس** وشەکە لە "**Royal Mail Ship**" ھاتووە) کەشتیەکی ھەڵمی گەورەبوو کە لە ۱٤ی ئاپڕیلی ١٩١٢ دا، لە کاتی سەفەر کردن لە بەندەری ساوتھمتۆن، لە ئینگلیستانەوە بۆ شاری نیۆیۆرک لە ئەمریکا، لە ئاکامی بەرکەتن بە کێوێکی سەھۆلینی سەرئاو کەوتووی نێو دەریادا، نقووم بوو و لە ئاکامدا زیاتر لە ١٥٠٠ کەس گیانی خۆیان لەدەستدا. دوای کارەساتەکە تایتانک لە ١ی ئەیلوولی ١٩٨٥ دۆزرایەوە

## پەراوێزەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
پۆل:کەشتییەکانی ئێرلەندا
پۆل:کەشتییەکانی ١٩١١
پۆل:کەشتییەکانی گواستنەوەی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:١٩١٢ لە شانشینی یەکگرتوو ‏
پۆل:دەیەی ١٩١٠ لە نیوفاوندلاند
پۆل:١٩١٢ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ‏
پۆل:ئەو کەشتیانەی بەھۆی کێوی بەستوو نقوم بوون ‏
پۆل:کەشتییە تێکشکاوەکانی زەریای ئەتڵەسی
پۆل:دۆزینەوەکانی شوێنەوارناسی لە ١٩٨٥
پۆل:کەشتییەکانی ئێرلەندا ‏
پۆل:١٩١٢ لە کەنەدا
جەرابلوس

**جەرابلوس** یان **کانیا دڵ** یان **گرگامێش** (عەرەبی: جرابلس) (ئینگلیزی: Jarabulus) شارۆچکەیەکە لە ڕۆژاوای کوردستان، لەڕووی کارگێڕییەوە سەر بە پارێزگای حەلەبە، ئەم شارۆچکەیە کەوتۆتە بەشی ڕۆژاوای ڕووباری فورات لە بەشی باکووری بەنداوی فورات و سنووری نێوان سووریا و تورکیا.

## کەشوھەوا
کانیا دڵ وەک زۆرینەی کوردستان لەژێرکاریگەری بورانەکانی دەریای سپی ناوەڕاستە، کە ھاوینی گەرم و ووشکەو زستانی سارد و تەڕە، بەشێوەیەکی گشتی کەشێکی کیشوەری ھەیە، بەرزترین پلەی گەرمی لەوەرزی ھاوین تا ٤٦ پلەی سەدی بەرزدەبێتەوە، لەوەرزی زستانیش بۆ ٣٨ پلەی بەردەوام و ژێر سفر لەکاتی بەفر بارین نزم دەبێتەوە.

## مێژوو
لەکۆن دا ناوی کەرکەمیش بوو کەناوێکی کۆنی ڕۆمانی یۆنانی بوو دواتر لەسەدەی ھەژدەھەم ناوی "Djerabis" یان "Djeraboolos" یان "Djerablus" لێنڕا کە وەرگیراوە لە ناوی ھیراپۆلیسی یۆنانی، بەڵام لەلایەن کوردەکانەوە بە کانیا دڵ ناوی دەھێنڕێت بەوەی یەکەم ئاوی ڕووبارە دەڕژێتە نێوخاکی خۆڕئاوا.

دوای داڕمانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی فەرەنسیەکان لکاندیان بە پارێزگای حەلەب لەچوارچێوەی سوریای تازە درووست بوو.

دوای سەرھەڵدانی شۆڕشی گەلانی سوریا ھێزەبەرھەڵستکارەکانی ڕژێمی سوریا لە ٢٠١٢ دەستیان بەسەر شارەکەدا گرت، دواتر لەسەرەتای ساڵی ٢٠١٣ دەولەتی خەلافەت (داعش) دەستی بەسەر شارەکە داگرت.

لەسەرتای ساڵی ٢٠١٥ یەکینەکانی پاڕاستی گەڵ چەندین ھەوڵی دا بۆ ئازادکردنەوەی شارەکە، بەڵام لەلایەن ئەردوگانی سەرۆکی تورکیا بەرھەلستی کرا، دوای بەردەوامی (YPG) ھێزەکانیان لەلایان تۆپخانەکانی تورکیاوە تۆپ باران کرا بەمە داعش پێگەی خۆی بەھێزترکرد لەشارەکە.

## سەرچاوەکان
"جرابلس (Kaniya Dil , Cerablus)". 19 July 2015.<br />
Koç, Nilüfer (December 2015). "Steht die Ära der KurdInnen bevor ? (Is the era of the Kurds approaching?)". Kurdistan Report No.182. Retrieved 6 June 2016.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شارەکانی سووریا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕووباری فورات
پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی ڕۆژئاڤا
پاوەر مێتاڵ

**پاوەر مێتاڵ** (ئینگلیزی: Power metal) سەبچەشنێکی مۆسیقای ھێڤی مێتاڵە کە پێکھاتووە لە تێکەڵکردنی ترادشناڵ مێتاڵ و سپید مێتاڵ، زۆربەی جار کەمێک لە سیمفۆنیک مێتاڵیش دەچێت. بە گشتی، پاوەر مێتاڵ ناسراوە بە دڵخۆشکردن و بەرزکردنەوە بە پێچەوانەی دێس مێتاڵ و دووم مێتاڵەوە. ئەو گرووپانەی پاوەر مێتاڵن باسکردنی مۆسیقاکانیان بەزۆری فانتازیایە. گرووپە پاوەر مێتاڵەکان وەک کامیڵۆت.
## سەرچاوەکان
*ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:چەشنەکانی ھێڤی مێتاڵ
کامیڵۆت

**کامیڵۆت** (بە ئینگلیزی: Kamelot) گرووپێکی پاوەر مێتاڵی ئەمریکییە کە لە تامپای فلۆریدا دامەزراوە لە ساڵی ١٩٩١ لەلایەن *تۆماس یۆنگبڵۆد* و *ڕیچارد وارنەر* گۆرانیبێژی نۆروەیی *ڕۆی خان* بەشداری گرووپەکەی کرد بۆ ئەلبومی *سێیج پێریلۆس* و یارمەتیدەری یۆنگبڵۆد بوو لە نوسینەوەی گۆرانییەکان ھەتاکو جیابوونەوەکەی لە گرووپەکە لە ئەیپریلی ٢٠١١دا. لە ٢٢ی جونی ٢٠١٢دا یۆنگبڵۆد لەسەر ماڵپەڕە فەرمییەکەیان ڕایگەیاند کە گۆرانیبێژە نوێکەیان پیاوێکی سویدییە بە ناوی تۆمی کەیرڤیک کە یەکەمجار لە ئەلبومێکی گرووپەکەدا بەشداری کردووە وەک گۆرانیبێژی سەرەکی بەناوی *سیڵڤەرسۆرن*.

لە ساڵی ٢٠١٥دا، ژمارەی ئەلبومی ستودیۆکانی کامیڵۆت گەیشتنە ١١ دانە، دوو ئەلبومی ڕاستەوخۆ، یەک دیڤیدی ڕاستەوخۆ، وە ١٧ ڤیدیۆکلیپ. نوێترین ئەلبومەکەیان ناوی *بەھەشت*ە کە لە مەی ٢٠١٥دا دەرچووە لە ڕێگەی تۆمارەکانی نەیپاڵمەوە.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە سیمفۆنیک مێتاڵە ئەمریکییەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە ھێڤی مێتاڵەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە پاوەر مێتاڵە ئەمریکییەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ١٩٩١
پۆل:گرووپە مۆسیقییە پێنج کەسییەکان
ئیبن توفەیل

**ئیبن توفەیل** فەیلەسووف و زانا و پزیشکی موسڵمانی عەرەبی، یەکێکە لە بەناوبانگترین ئەو حەکیمە عەرەبیانەی کە پاشماوەی نەمری دوای خۆی جێ ھێشتووە، لە ڕۆژاوا دا بە ناوی (لاتینی: Abubacer) ناسراوە.

## ناو و ناساندن
**ئەبووبەکر موحەممەد بن عەبدولمەلیک بن موحەممەد بن موحەممەد بن توفەیل قەیسی ئەندەلوسی **(١١٠٠ز - ١١٨٥ز) عەرەبی، لە ھۆزی قەیس عەیلان، دەشگووترێ: ئەندەلوسی و قورتوبی و سێڤیلی و نازناوی ئەبوو جەعفەرە، فەیلەسووف و فیزیایی و قازی ئەندەلوسی، لە (Guadix) لە دایک بووە، لە دووری ٥٣ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژھەڵاتی قورتوبە<span class="mw-reflink-text"></span>، پاشان لە گرانادا پزیشکی فێربووە و خزمەتی حاکمەکەی کردووە. لە ساڵی ٥٨١ کۆچی بەرامبەر بە ١١٨٥ زایینی کۆچی دوایی کردووە لە شاری مەراکش و لەوێش نێژراوە (سوڵتان ئەبوو یوسف) لە ناشتنی تەرمەکەی بەشدار بوو.

## ژیان
لە شاری (Guadix/وادي آتش) نزیک گرنادا لە دایک بووە، فەلسەفە و پزیشکی ھەر لەوێ خوێندووە، پۆستی وەزیری و پۆستی پزیشکی تایبەتی سوڵتان ئەبوو یوسف گرتووە. ھاوسەردەمی ئیبن ڕوشد بوون ھاوڕێشی بوو. کتێبەکانی پێمان نەگەیشتوون تەنھا چیڕۆکی (حي بن يقظان) یان (أسرار الحكمة الإشراقية) نەبێت، ھەروەھا وەرگێڕدراوە بۆ چەند زمانێکی ڕۆژاوایی.

## پاشماوە
بەرھەمی سەبارەت بە پزیشکی ھەیە، لیسانەددین بن خەتیب وتویەتی کە کتێبێکی پزیشکی لە دوو بەرگ نووسیوە، ئیبن ئەبی ئوسەیبیعەش ئاماژەی پێکردووە کە ئیبن ڕوشد کتێبێکی ھەیە بەناوی (مراجعات ومباحث بين أبي بكر بن طفيل وبين ابن رشد في رسمه للدواء في كتابه الموسوم بالكليات). ئیبن خەتیب ئاماژەی بەوە کردووە کە (أرجوزة في الطب)یشی ھەیە.

ھەروەھا بەرھەمی لە گەردوونناسیشدا ھەیە، ئیبن ڕوشد ئاماژەی بە شەرحێکی کردووە لەسەر کتێبی (الآثار العلوية) ھی ئەرەستوو، قوتابیەکەی ئیبن توفەیلیش ئاماژەی پێکردووە.

## سەرچاوەکان
* * الوافي بالوفيات 4 / 37 *
* * المعجب ص / 172 - *
* * المن بالإمامة ص / 411 - *
* * قصة الحضارة الجزء الثاني من المجلد الرابع ص / 369 - *
* * المغرب 2 / 85 - دائرة المعارف الإسلامية (ابن الطفيل) -*
* * فروخ 5 / 470 - زيدان 3 / 113 - *
* * المعرفة عدد 15 - 16 ص / 2800 - *
* * الإحاطة في أخبار غرناطة 1 / 193 (هامش2) - *
* * تاريخ العلوم عند العرب لطوقان ص / 201 - *
* * تاريخ الفكر الأندلسي ص / 348 - الأعلام 7 / 128..*



پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان
پۆل:لەدایکبووانی ١١٠٥
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١١٠٠
پۆل:مردووانی ١١٨٥
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:پزیشکە عەرەبەکانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:پزیشکە ئەندەلوسییەکان
پۆل:نووسەرانی ئەندەلوس
پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان