open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ناحیەی زوممار

**ناحیەی زوممار**، (بە عەرەبی: ناحیة زمار) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای تەلەعفەر لە پارێزگای نەینەوا لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی زوممارە.

## ناو
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەی وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی زوممارە.

## مێژوو
لە ساڵی ١٨٧٩دا شاری مووسڵ سەرلەنوێ کرایەوە ناوەندی ویلایەتی مووسڵ لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا، قەزای شنگال یەکێک بوو لە شەش قەزاکانی، ناحیەی تەلەعفەر و ناحیەی زوممار سەر بە قەزای شنگال بوون. ئەم دابەشی کارگێڕییە تاوەکو داگیرکردنی عێراق و ھەرێمی کوردستان لەلایەن ئینگلیزەوە لە ساڵی ١٩١٨ ھەر پەیڕەوی دەکرا. لەگەڵ دامەزراندنی حکومی پاشایەتی عەرەبی لە عێراق ناوچەی جزیری باشووری کوردستان دابەشکرایە سەر قەزای تەلەعفەر و قەزای شنگال و ناوچەی بادۆش درایە پاڵ مووسڵ.
## جوگرافیا
سنوری ناحیەی زوممار:
* لە باکوورەوە ناحیەی باتێل و ناحیەی سێمێل 
* لە باشوورەوە ناحیەی ڕەبیعە و ئاڤگەنی
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی ئەلقۆش و ناحیەی وانکێ. 
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی ڕەبیعە و ناحیەی دێرکێ.

## دانیشتووان
پێکھاتەی دانیشتووانی ناحیەکە بەم جۆرەیە:
* لێکۆڵینەوە لە پێکھاتەی دانیشتووانی ناحیەکە، بە ھۆی کەمبوونی سەرژمێری ڕاستەقینە و دوور لە دەستکاری و ڕاگواستن و بە عەرەباندنە بەردەوامەکانی ناوچە کوردنشینەکانەوە کارێکی ئاسان نییە، بەڵام دەتوانینبڵێین کە ڕێژەی ھەر دوو نەتەوەی کورد زۆرینەیە و عەرەب کەمینەیە.
* ھەرچەندە لە ساڵی ١٩٥٧ەوە سەرژمێرییەکی ڕاست و دروست بێ دەسکاری نەکراوە، بەڵام نکۆڵی لەوە ناکرێت، کە زۆربەی دانیشتوانی زوممار کوردن، پێش بە عەرەبکردنی ناوچەکە لە ساڵی ١٩٧٥وە، ٦٠٪ کورد بوون، ٣٥٪ عەرەب بوون و ٥٪ مەسیحی و تورکمان بوون.

## کشتووکاڵ

## شوێنەوار

## کارگێڕی
لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم ناحیە پێک ھاتووە لە (٦٧) گوند.

## ئەمانەش ببینە
* ناحیەی تەلەعفەر
* ناحیەی ئاڤگەنی
* ناحیەی ڕەبیعە

## سەرچاوەکان

پۆل:ئێزیدی
پۆل:پارێزگای موسڵ
پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ
پۆل:جوگرافیای کوردستان
پۆل:کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
سانت ئان (میزۆری)

وێنۆک| وێنەیەک لە بەرامبەر مۆڵێکی شاری سانت ئان

**سانت ئان** ()‏ شارێکە دەکەوێتە ویلایەتی میزوری لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ڕێژەی دانیشتووانی ١٣٬٠٢٠ کەسە بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:شارەکانی میزوری
ڕۆبێرت بێنکن

**ڕۆبێرت بێنکن** لەدایکبووی ٢٨ی تەممووزی ١٩٧٠ لە شاری سانت ئان (میزۆری). بێھنکن خاوەنی دکتۆرایە لە ئەندازیاری میکانیکی و پلەی عەقید لە ھێزی ئاسمانی ئەمریکا، ھاوسەرگیری لەگەڵ ھاوڕێ ئاسمانییەکەی (مێگان مەکئارسەر) کردییە، بێنکن سەرۆکی فەرمانگەی بۆشایی ئاسمانی بوو لە ساڵی ٢٠١٢ تا ٢٠١٥. لە ساڵی ٢٠١٨ وەک بەشێک لە بەرنامەی تیمی بازرگانی ناسا لۆ کەپسولی ئەژدیھای سپەیس ئێکس دەستنیشانکرا، بێنکن لە مانگی ئایاردا لە یەکەم ئەرکی تیمی کەشتیی ئاسمانیدا لەگەڵ ھاوڕێ ئاسمانییەکەی دۆگلاس ھێرلی چوونە بۆشایی و توانیان بگەنە وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:زیندووان
ویلایەتی زوور

**سنجاقی زۆر** () سنجاقێکی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو کە لە ساڵی ١٨٥٧ دروست کرا، بەشێک لە ناوچەکانی لە ویلایەتەکەی بەغدا جیاکرابووەوە. پایتەختەکەی دێرەزوور بوو، شارۆچکەیەک لە کەناری ڕاست (واتە باشوور)ی فورات، کە ھەروەھا تاکە شارۆچکەی بەرچاوی سەنجاک بوو لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا ڕووبەرەکەی سانجاک ٣٨٦٠٠ میل چوارگۆشە بووە (١٠٠ ھەزار کیلۆمەتر دووجا)و ژمارەی دانیشتووانەکەی بە ١٠٠ ھەزار کەس مەزەندە دەکرێت، کە زۆربەیان کۆچەری عەرەبن. پایتەخت خۆی تەنھا گوندێک بوو پێش ئەوەی ببێتە ناوەندی سانجاق.

## دابەشکردنی کارگێڕی
قەزاکانی سنجاقی زۆر:
# قەزای دێر
# قەزای سەری کانی
# قەزای العاشرا
# قەزای ئەبوکەمال

## نەخشە

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای دەیرەلزۆر
پۆل:حەلەب
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٥٧
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩١٧
ئیکوادۆر لە ئۆڵۆمپیاد

ئێکوادۆر بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، بەڵام دوای ئەوە تا ساڵی ١٩٦٤ نەیتوانی خۆی بەگەیەنێتە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە. بە شێوەیەکی گشتی بەشداری ١٢ ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. خاوەنی ٥ مەدالیای ئۆڵۆمپیادە(٢ زێڕ ،٣ زیو) بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی کرد، لیژنەی ئۆڵۆمپیادی ئیکوادۆر لە ساڵی ١٩٤٨ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٥٩ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی دانیپێدانراوە.

## پێرستی بەشدارییەکان

### ئۆڵۆمپیادی ھاوینە

### ئۆڵۆمپیادی زستانە

## سەرچاوەکان
سنجاقی حەما

**سنجاقی حەما** () سنجاقێکی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو شاری حەما پایتەختی سانجاک بوو. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ١٩١٤دا ٢٠٠ ھەزار و ٤١٠ کەس بووە سنجاقی حەما لەگەڵ سنجاقی حومس و سنجاقی سەلامیە ھەمان ناوچەیان ھەبوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩١٨
پۆل:پارێزگای حەما
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٥٤٩
ئێلسالڤادۆر لە ئۆڵۆمپیاد

ئێلسالڤادۆر بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد. لەو ساڵەوە جگە لە ئۆڵۆمپیادی ١٩٧٦ ھەروەھا ئۆڵۆمپیادی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە لەشکرکێشی سۆڤیەت بۆ سەر ئەفغانستان، بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەیان نەکردووە. تا ئێستا ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیادی وەرنەگرتووە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی ئێلسالڤادۆر لە ساڵی ١٩٢٥ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٣٨ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە دانیپێدانراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئێلسالڤادۆر لە ئۆڵۆمپیاد
پۆل:وەرزشی ئێلسالڤادۆر
سنجاقی مەرعەش

**سنجاقی مەرعەش** (، بە تورکیی عوسمانی: مرعش سنجاقی) سنجاقێکی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. شاری مەرعەش پایتەختی سانجاک بوو. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ١٩١٤دا ١٨٧ ھەزار و ٨٩٩ کەس بووە.

## دابەشکردنی کارگێڕی
قەزاکانی سنجاقی مەرعەش:
# قەزای مەرعەش
# قەزای زەیتون
# قەزای ئەلبیستان
# قەزای ئەندرین
# قەزای پازارچیک

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٥٤٩
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩١٨
پۆل:مەرعەش
گرینادا لە ئۆڵۆمپیاد

گرینادا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٨٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کردووە. گرینادا. لیژنەی ئۆڵۆمپیاد گرینادا لە ساڵی ١٩٨٤ دامەزراوە. ئەم وڵاتە ھیچ کاتێک بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی نەکردووە، خاوەنی سێ مەدالیای ئۆڵۆمپیادە ھەرسێکی لەلایەن کیرانی جەیمس وەرزشوانی ڕاکردنی مەودای ٤٠٠ مەتری پیاوان بەدەستی ھێناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گرینادا لە ئۆڵۆمپیاد
جێراسکۆفۆبیا

**جێراسکۆفۆبیا** ترسێکی نائاسایی و بەردەوامە لە بەتەمەن داچوون یان گەورەبوونی تەمەن

## سەرچاوەکان


پۆل:فۆبیاکان
ئەلبیستان

**ئەلبیستان** قەزایەکە لە پارێزگای کاھرامان ماراش لە باشووری تورکیا. ژمارەی دانیشتووانی ١٤٢٥٤٨ کەسە (٢٠١٩) و پڕ دانیشتووانترین قەزای پارێزگای کەھرەمانمارەشە ھەروەھا لە ڕووی ڕووبەرەوە گەورەترین قەزای پارێزگاکەیە و خاوەنی چوارەم گەورەترین دەشتییە لە وڵاتدا.

## دانیشتووان
زۆرینەی دانیشتووانی قەزاکە تورکی سوننەن لەگەڵ دانیشتووانێکی بەرچاوی کوردی عەلەوی و سوننەھەروەھا عەلەوی تورکیش ئامادەن

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای مەرعەش
ئەلبیستان
پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان
سنجاقی حەلەب

**سنجاقی حەلەب** سنجاقێکی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. شاری حەلەب پایتەختی سانجاک بوو.

## شارەکان
سنجاقی حەلەب چەندین شاری ھەبوو: حەلەب، ئەسکەندەروون، ئەنتاکیا، بێلێن، ئیدلیب، ئەلباب و جسر شوغور.

## سەرچاوەکان

پۆل:حەلەب
پۆل:مێژووی حەلەب
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٥٤٩
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩١٨
بوسحاقی

## خەڵک
* سيدى بوسحاقی -  ئیلاھیناس و وەرگێڕ و شەرعزان  و زمانزان و سۆفی ئیسلامی مالیکی لە مەکتەبی سوننەی مەزھەبی مالیکی.
* عەلی بوسحاقی - ئیمامێک و عارفێک و خەباتکارێکی نەتەوەیی جەزائیری.
* محەممەد ساغیر بوسحاقی - سیاسەتمەدار و چەکدارێکی ناسیۆنالیستە بۆ سەربەخۆیی جەزائیر لە داگیرکاری فەرەنسا.
* بوزەید بوسحاقی - سیاسەتمەدار و ناسیۆنالیست و سەندیکاگەری جەزائیری.
* ئیبراھیم بوسحاقی - ئیمامێک و عارفێک و خەباتکارێکی نەتەوەیی جەزائیری.
* مستەفا ئیسحاق بوسحاقی - زانای جەزائیری لە فیزیای ئەستێرەیی و گەردوونناسی.

## بڵاوکراوەکان
* شیعرێکی سیدی بوسحاقی - شیعرێک بە ڕێزمانی عەرەبی.
* داواکارییەکەی بوسحاقی بۆ مافە سیاسییەکان - داواکارییەک کە داوای مافە سیاسییەکانی جەزائیرییەکانی ژێر داگیرکاری فەرەنسا دەکات.

پۆل:جەزائیرییەکان
فیقھی سیرە (بوتی)

**فیقھی سیرەی پێغەمبەر** کتێبێکە دەربارەی ژیاننامەی پێغەمبەر محەممەد، لەلایەن محەممەد سەعید ڕەمەزان بووتی نوسراوە، پاشکۆیەک و کورتەیەک لە مێژووی خەلافەتی ڕاشدینی تێدایە. لەسەرەتادا باسی گرینگی سیرەی کردووە بۆ تێگەیشتنی ئیسلام و چۆنییەتی بەرەوپێشچوونی خوێندنی سیرە، و چۆن پێویستە تێی بگەین، دواتر باسی مەنھەجی زانستی دەکات لە گێڕانەوەی سیرەی پێغەمبەر، ئینجا دێتە سەر باسی ژیننامەی پێغەمبەر لە لەدایکبوونەوە تاوەکوو مردن، دواتر بە کورتی باسی ژیانی خەلیفەکان دەکات لەگەڵ گرینگترین ڕووداوەکانی سەردەمیان.

## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبەکانی ژیاننامەی محەممەد
ئونەیسە کچی حاریس

**ئونەیسە کچی حارس کوڕی عەبدولعوزا کوڕی ڕیفاعەی سەعدی** کچی حەلیمەی سەعدییە، خوشکی شیری پێغەمبەر محەممەدە.

## سەرچاوەکان

پۆل:محەممەد
پارێزگای تارگۆڤیشتێ

**پارێزگای تارگۆڤیشتێ** () پارێزگایەکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی بولگاریا بە ناوی شارە سەرەکییەکەیەوە ناونراوە - تارگۆڤیشتێ تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ١٢٩٦٧٥ کەسە

## دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای تارگۆڤیشتە بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١ ١٣٧٦٨٩ کەس بووە، کە ٤٩٫٢٪یان لە ڕەگەزی نێر و ٥٠٫٨٪یان لە ڕەگەزی مێ بوون. تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەیان ١٢٩٦٧٥ کەس بووە کە ٢٤٫١٪یان دانیشتووانی سەرووی ٦٠ ساڵە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وێبگەی پارێزگای تارگۆڤیشتێ


تارگۆڤیشتێ
تارگۆڤیشتێ، بولگاریا

**تارگۆڤیشتێ** () شارێکە لە بولگاریا، پایتەختی ئیداری و ئابووری پارێزگای تارگۆڤیشتێ. دەکەوێتە دامێنی باکووری چیای نزمی پرێسلاڤ لە ھەردوو کەناری ڕووباری ڤرانا، شارۆچکەکە ٣٣٥ کیلۆمەتر (٢٠٨ میل) لە باکووری ڕۆژھەڵاتی سۆفیا پایتەختەوە دوورە و نزیکەی ١٢٥ کیلۆمەتر (٧٨ میل) لە ڕۆژاوای شاری ڤارنا و کەناری دەریای ڕەشی بولگاریا دوورە. تارگۆڤیشتە بە شارۆچکەیەکی کۆنی بازاڕ ناسراوە. تارگۆڤیشتی شوێنی یەکێک لە گەورەترین کارگەکانی شووشەی ئەورووپایە. وەبەرھێنان لەم کارگەیەدا ٣٨٠٬٠٠٠٬٠٠٠ دۆلار بووە و ١٥٠٠ کەسی تێدایە.

## دانیشتووان
لە مانگی ژانویەی ٢٠١٢دا، تارگۆڤیشتێ ٣٧ ھەزار و ٣٤١ کەس لە سنووری شارەکەدا نیشتەجێ بوون، لەکاتێکدا شارەوانی تارگۆڤیشتە کە گوندەکانی تەنیشتیان بە شێوەیەکی یاسایی پەیوەست بوون، ٥٦ ھەزار و ٨٦٨ کەسی تێدابوو. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە (نەک شارەوانی) لە ماوەی ١٩٨٠–١٩٩٠ گەیشتە لووتکە کاتێک ٤٥ ھەزار کەسی تێپەڕاند و بەرزترین ڕێژەی لە ساڵی ١٩٨٩دا ژمارەیان ٤٧٧٩٨ کەس بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی بولگاریا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای تارگۆڤیشتێ
پارێزگای دۆبریچ

**پارێزگای دۆبریچ** () پارێزگایەکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی بولگاریا بەشێکە لە ناوچەی جوگرافی باشووری دۆبرۆجا. لە ڕۆژھەڵاتەوە بە دەریای ڕەش، لە باشوورەوە بە پارێزگای ڤارنا، لە ڕۆژاوا بە پارێزگاکانی شومێن و سیلیسترا لە باکوورەوە بە ڕۆمانیا سنووردار کراوە. بەسەر ٨ شارەوانیدا دابەشکراوە. ژمارەی دانیشتووانی ساڵی ٢٠١١ ١٨٦٠١٦ کەس بووە. ئەم پارێزگایە لە نێوان ساڵانی ١٩١٣ بۆ ١٩٤٠ بەشێک بووە لە ڕۆمانیا

## دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای دۆبریچ ٢١٥٬٢٣٢ کەس بووە (٢١٥٬٢١٧ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٩٫٣٪یان لە ڕەگەزی نێر و ٥٠٫٧٪یان لە ڕەگەزی مێ بوون. لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩دا، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندرا، ژمارەیان ١٩٩٧٠٥ کەس بووە کە ٢٣٫٨٪یان دانیشتووانی سەرووی ٦٠ ساڵن.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای دۆبریچ
دۆبریچ
جەمال گورسیل

**جەمال گورسیل** (؛ ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٨٩٥ – ١٤ی ئەیلوولی ١٩٦٦) ژەنەڕاڵێکی سوپای تورکیا بوو کە بووە چوارەمین سەرۆک کۆماری تورکیا (٢٧ی ئایاری ١٩٦٠ – ٢٨ی ئازاری ١٩٦٦).

لە وتارێکی ڕۆژنامەی Dagens Nyheterی ستۆکهۆڵم لە ۱۶ی تەشرینی دووەمی ۱۹۶۰ی زایینیدا دەڵێت: « ئەگەر تورکە چیاییەکان (کوردەکان) بەزووترین کات نەگەڕێنەوە سەر ڕێ و بەئاسوودەیی دانەنیشن، سوپا هیچ سڵ لەوە ناکاتەوە شار و گوندەکانیان بۆردومان بکا و لە ناویان بەرێت. گۆمێکی خوێنی وەها درووست دەکەین کە خۆیان و ناوچەکەیشیان له ناو بچێت.  » 

## خێزانی گورسیل
گورسێل ھاوسەرگیری کردووە، لە ساڵی ١٩٢٧ لەگەڵ مەلاھات، کچی سەرۆکی ئەندازیار لە کەشتی کروزەری عوسمانی حەمیدییە. لەم ھاوسەرگیرییەدا کوڕێک ئۆزدەمیر لەدایک بوو. ئەو دوو ھاوسەرە کچێکیان بەخێو کردووە تورکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا
پۆل:سەرۆک وەزیرانی تورکیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٥
پۆل:مردووانی ١٩٦٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٤
پۆل:شۆڕشگێڕەکانی خەڵکی تورکیا
مەلاھات گورسێل

**مەلاھات گورسێل** (؛ ١٩٠٠ – ٢٣ی شوباتی ١٩٧٥) خانمی یەکەمی تورکیا بووە لە ٢٧ی ئایاری ١٩٦٠ تا ٢٨ی ئازاری ١٩٦٦ لە سەردەمی سەرۆکایەتی ھاوسەرەکەی جەمال گورسێل.
مەلاھات لە ساڵی ١٩٠٠ لەدایکبووە باوکی سەرۆکی ئەندازیار بوو لە کەشتی کروزەری عوسمانی حەمیدیە. لە ساڵی ١٩٢٧ ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەفسەری سوپا جەمال بەی دەکات. لەم ھاوسەرگیرییەدا کوڕێک ئۆزدەمیر لەدایک بوو. ئەو دوو ھاوسەرە کچێکیان بەخێو کردووە تورکان.

لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا لە ماڵەکەی خۆیدا لە گەڕەکی دەنیز بۆستانلی لە کارشییاکا لە ئیزمیر کاتژمێر ١١:٣٠ لە ٢٣ی شوباتی ١٩٧٥ کۆچی دوایی کرد، ڕۆژی دواتر تەرمی ناوبراو گواسترایەوە بۆ ئەستەنبوڵ و دوای پرسە ئایینییەکە لە گۆڕستانی زینچرلیکویو بە خاک سپێردرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:خانمانی یەکەمی تورکیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠
پۆل:مردووانی ١٩٧٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩
پۆل:مردووانی ١٩٧٤
نۆمینەی حاجیان

**نۆمینەی حاجیان** دە ڕۆژی سەرەتای مانگی زولحەججەن لە ڕۆژژمێری کۆچی، ئەو ڕۆژانە گەورەتر و گرینگترن لە ڕۆژەکانی تری ساڵ، و بەندایەتی و کاری چاکە زۆر ئەنجام دەدرێ لەلایەن موسڵمانانەوە، ئەو دە ڕۆژە دەکەوێتە کاتی حەج، ڕۆژی نۆیەم ڕۆژی عەرەفەیە کە باشترین ڕۆژی ساڵە، و کۆتایییەکەی ڕۆژی جەژنی قوربانە.

## لە قورئاندا
* 
* 

## لە فەرموودەدا
* پێغەمبەر محەممەد دەڵێت: ھیچ ڕۆژێک نییە کار و کردەوەی چاک لەلای خوای گەورەتر بێت خۆشەویستربێت لەو دە ڕۆژە، گوتیان تەنانەت جیھادیش لە پێناوی خوا؟ پێغەمبەر گووتی تەنانەت جیھادیش لە پێناوی خوا تەنیا ئەگەر کەسێک خۆی سامانەکەی لە جیھادەکەدا تێدابچن و نەگەڕێنەوە.
* ھەروەھا دەڵێت: ھیچ ڕۆژێک نییە کاری چاکە لەلای خوای گەورە خۆشەویستربێت لەو دە ڕۆژە، بۆیە زۆر ئەڵاھو ئەکبەر و ئەلحەمدولیللا و لا ئیلاھە ئیلاڵڵا و سوبحانەڵڵا بکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:حەج
ساینتۆلۆژیا

**ساینتۆلۆژیا** () بریتیە لە کۆمەڵێک بیروباوەڕ و پراکتیزەکردنی ئایینی کە لەلایەن نووسەری ئەمریکی ل.رۆن هۆبارد دامەزراوە، و بە شێوەیەکی جۆراوجۆر وەک کەڵت، بازرگانییەک، یان بزووتنەوەیەکی ئایینی نوێ پێناسە کراوە.

## ژمارەی شوێنکەوتوان
کەنیسەی ساینتۆلۆژیا دەڵێت ١٣-١٥ ملیۆن کەس بەشێکن لە کڵێسا. بەڵام ڕەخنەگران لەگەڵ ئەو ژمارەیەدا ناکۆکن. ئەوان دەڵێن پێدەچێت ڕێکخراوەکە زیاتر لە ١٠٠ ھەزار شوێنکەوتوانی نەبێت،  زۆربەیان لە ئەمریکان. دەڵێن لە ساڵی ١٩٦٠دا، ڕەنگە لە ئەمریکا ٥٠ بۆ ١٠٠ ھەزار  
شوێنکەوتوانی ھەبووبێت لە ساڵانی نەوەدەکاندا، ڕاپرسییەکی نوێنەرایەتی بانگەشەی کردووە کە تەنھا نزیکەی ٤٥ ھەزار شوێنکەوتووی ماونەتەوە.  پێدەچیت ئەم ژمارانە کەمێک زیادیان کردبێت، تا ساڵی ۲۰۰٤، کە بە مەزەندە ٥٥ هەزار شوێنکەوتوو ھەبوون.

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە
چەیم ھێرزۆگ

**چەیم ھێرزۆگ** (؛ ١٧ی ئەیلوولی ١٩١٨ – ١٧ی نیسانی ١٩٩٧) سیاسەتمەدار و ژەنەڕاڵ و پارێزەر و نووسەرێکی ئیسرائیلی لەدایکبووی ئێرلەندا بووە و لە نێوان ساڵانی ١٩٨٣ بۆ ١٩٩٣ وەک شەشەمین سەرۆکی ئیسرائیل کاری کردووە. ھێرزۆگ لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا پەیوەندی بە سوپای بەریتانیاوە کرد، بە پلەی یەکەم لە ئەڵمانیا وەک فەرماندەی تانک لە فەیلەقی زرێپۆش کاردەکات. لە ساڵی ١٩٤٣دا لە فەیلەقی ئییتلاعات ڕاسپێردرا لە ساڵی ١٩٤٧ بە پلەی مەیجر لە سوپای بەریتانیا بەجێھێشت. لە ساڵی ١٩٦٢ بە پلەی مەیجر جەنەڕاڵ لە سوپای بەرگری ئیسرائیل خانەنشین بووە. لە ساڵی ١٩٧٢دا لەگەڵ مایکل فۆکس و یاکۆڤ نیمان ھاوبەشی کرد، و کۆمپانیای یاسایی ھێرزۆگ، فۆکس و نیمان دامەزراند کە یەکێکە لە گەورەترین کۆمپانیاکانی یاسایی لە ئیسرائیل. لە ساڵی ١٩٧٥دا ھێرزۆگ وەک باڵیۆزی ئیسرائیل لە نەتەوە یەکگرتووەکان دەستنیشانکرا، لەو پۆستەدا تا ساڵی ١٩٧٨ کاری کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزەرانی ئیسرائیلی
پۆل:جووە ئیسرائیلییەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن
پۆل:دەرچووانی کۆلێجی زانکۆییی لەندەن
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئیسرائیل
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨
پۆل:مردووانی ١٩٩٧
عەزیز عوسمان

**عەزیز عوسمان کوڕی سەلاحەدین یوسف** (بە عەرەبی: العزیز عمادالدین عثمان) دووەم سوڵتانی دەوڵەتی ئەییوبی بوو، و دووەم کوڕی سەلاحەدین بوو.

پێش مردنی، سەلاحەدینی باوکی دەسەڵاتەکانی بەسەر خزمەکانیدا دابەش کردبوو: ئەفزەل فەلەستین و سوریای وەرگرت، عەزیز کرا بە فەرمانڕەوای میسر، زاھیر حەلەبی وەرگرت، عادل کەرەک و شەوبەکی وەرگرت و توران شا یەمەنی ھێشتەوە. بەڵام ھەر زوو ناکۆکی لە نێوانیاندا دروست بوو و عادل بوو بە فەرمانڕەوای بێ مشتومڕی سووریا و میزۆپۆتامیای سەرەوە و میسر و یەمەن.

سەرەڕای ئەوەی کە عەزیز بە تایبەتی دەسەڵاتی بەسەر ھەموو ئیمپراتۆرییەتی ئەیوبیدا بە میرات گرتبوو، بەڵام زۆری نەخایاند ناچار بوو ڕووبەڕووی ڕاپەڕینەکانی ئەمیرە زەنگییەکانی موسڵ و لەلایەن ئەرتووقیدەکانەوە ببێتەوە لە باشووری عێراق. کاتێک ئەفزەل ھەموو ئەو وەزیرانەی دەرکرد کە باوکی بەجێی ھێشت بۆ پشتیوانیکردن، ھاتنە میسر و داوایان لە عەزیز کرد سووریا داگیربکاتەوە. عەزیز لە ساڵی ١١٩٤دا گەمارۆی دیمەشقی دا. ئەفزەل داوای یارمەتی لە برای سەڵاحەدین کرد کە ناوی عادل بوو، کە چاوی بە عەزیز کەوت و توانی ئاشتەوایی بھێنێتە ئاراوە. ساڵی دواتر عەزیز جارێکی دیکە ھێرشی کردە سەر سووریا، بەڵام ئەفزەل توانی بەشێک لە ئەمیرەکانی سوپاکەی عەزیز ڕازی بکات بۆ بیابان. دواتر عادل ھاوپەیمانی لەگەڵ عەزیز کرد دژی ئەفزەل، کە لە ٣ی تەممووزی ١١٩٦ لە دیمەشق گەمارۆدرا و گیرا، ئەفزەل دوورخرایەوە بۆ سەلخاد، لەکاتێکدا عەزیز بە سەرکردەی باڵای ئیمپراتۆرییەتی ئەیوبی ناسێندرا. بەڵام زۆربەی دەسەڵاتی کاریگەر لە دەستی عادل برای سەلاحەدین بوو کە خۆی لە دیمەشق دامەزراند.

عەزیز لە سەردەمی دەسەڵاتی خۆیدا ھەوڵیدا ھەرەمە گەورەکانی جیزەی میسر بڕوخێنێت، بەڵام بەھۆی ئەوەی ئەرکەکە زۆر گەورە بوو، ناچار بوو دەستبەرداری بێت. بەڵام سەرکەوتوو بوو لە زیانگەیاندن بە ھەرەمی مێنکاورێ. ھەروەھا عەزیز ڕۆڵێکی گرنگی ھەبووە لە مێژووی کارگەی بیناسازی لە بنیاس و سوبەیبە.لە کۆتایی ساڵی ١١٩٨ لە ڕووداوێکی ڕاوکردندا کۆچی دوایی کرد، لە گۆڕی برا گەورەکەی موعەزەم بەخاک سپێردرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١١٧١
پۆل:مردووانی ١١٩٨
پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:سوڵتانە ئەیووبییەکان لە میسر
مارشاڵ

**مارشاڵ** زاراوەیەکە لە چەندین نازناوی فەرمیدا لە لقە جۆراوجۆرەکانی کۆمەڵگادا بەکاردێت. لەگەڵ بوونە ئەندامی متمانە پێکراوی مارشاڵەکان لە دادگاکانی سەدەی ناوەڕاستی ئەورووپا، ناوبانگەکە گەشەی کرد. لە ماوەی چەند سەدەی ڕابردوودا بۆ فەرمانگە بەرزەکان بەکارھاتووە، وەک لە پلەی سەربازی و جێبەجێکردنی یاسای مەدەنیدا. لە زۆربەی وڵاتان پلەی مارشاڵ *بەرزترین پلەی سوپایە* (یەکسانە بە جەنەراڵێکی پێنج ئەستێرەی سوپا لە ئەمریکا).

## سەربازی
لە زۆر وڵاتدا پلەی مارشاڵ، بڕوانە. مارشاڵی مەیدانی، بەرزترین پلەی سوپایە، لە ئەفسەرە گشتییەکانی دیکە زیاترە. پلەی ھاوتای ھێزی دەریایی زۆرجار دەریاوانە لە بەلەمەکان یان دەریاوانە گەورەکە. مارشاڵەکان بە شێوەیەکی گشتی، بەڵام بە تایبەتی نا، تەنیا لە کاتی جەنگدا دادەمەزرێن. لە زۆرێک لە وڵاتان و بە تایبەت لە ئەورووپا ھێمای تایبەتی مارشاڵ باتۆنە و زۆرجاریش نیشانەکانیان باتۆنی تێدایە. لە ھەندێک وڵاتدا زاراوەی "مارشاڵ" لەبری "گشتی" لە پلە باڵاکانی ھێزی ئاسمانی بەکاردەھێنرێت. چوار پلەی بەرزی ھێزی ئاسمانی شاھانە بریتین لە مارشاڵی ھێزی ئاسمانی شاھانە، سەرۆکی فڕۆکەوانی ئاسمانی، مارشاڵی ئاسمانی و جێگری مارشاڵی ئاسمانی (ھەرچەندە یەکەم کەس کە بەگشتی وەک پلەی ئاشتی ھەڵپەسێردراوە، تاکە پلەیە کە دەتوانرێت بە شێوەیەکی دروست لەبەرچاو بگیرێت). مارشاڵێک). پلەی پێنج ئەستێرەی مارشاڵی ھێزی ئاسمانی لەلایەن بەشێک لە ھێزە ئاسمانییەکانی کۆمۆنوێڵس و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە بەکاردەھێنرێت. لە سوپای فەرەنسا و زۆربەی سوپای نیشتمانیدا کە لەسەر سیستەمی فەرەنسی مۆدێل کراوە، maréchal des logis ("مارشاڵی شوێنی نیشتەجێبوون") زاراوەیەکی سوارەیە کە ھاوتایە لەگەڵ سەرباز. ھەندێک لە فەرمانڕەوا مێژوویییەکان نازناوی تایبەتی "مارشاڵ"یان بەکارھێناوە بۆ پاداشتکردنی ھەندێک ڕەعییەت. ھەرچەندە بە توندی پلە سەربازییەکان نین، بەڵام ئەم نازناوە فەخرییانە تەنیا بە سەرکردە سەربازییە سەرکەوتووەکان بەخشراون، وەک مارشاڵی گەورەی بەناوبانگی ئەنتۆنیۆ خوزێ دێ سووکرێ. بەناوبانگترینیان مارشاڵەکانی فەرەنسا (ماریشۆی فەرەنسا)، کەمترینیان لە سەردەمی ناپۆلیۆنی یەکەمدا نەبوو. نازناوێکی دیکەی لەو جۆرە نازناوی ڕیشسمارشاڵ بوو، کە لەلایەن ئەدۆلف ھیتلەرەوە بە ھێرمان گۆرینگ بەخشرا، ھەرچەندە ھەرگیز نازناوێکی ئاسایی نەبوو وەک ئەوەی بۆی "داھێنرابوو". گۆرینگ کە تاکە نازناو بوو لە مێژوودا. لە ئینگلتەرا لە کاتی جەنگی یەکەمی جیھانی بارۆنەکاندا نازناوی "مارشاڵی سوپای خودا و کڵێسای پیرۆز" بە ھەڵبژاردن بە ڕۆبەرت فیتزڤاڵتەر بەخشرا.

ھەردوو یەکێتیی سۆڤیەت و ڕووسیا لە سیستەمی پلەکانیاندا جەنەراڵی سوپا و ھەروەھا «مارشاڵ»یان ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پلەکانی سەربازی
ئاتیفەت سۆنای

**ئاتیفەت سۆنای** (؛ ١٩٠٨ – ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢) خانمی یەکەمی تورکیا بووە لە ٢٨ی ئازاری ١٩٦٦ تا ٢٨ی ئازاری ١٩٧٣ لە سەردەمی سەرۆکایەتی ھاوسەرەکەی جەودەت سۆنای لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢، ئاتیفەت سۆنای لە تەمەنی ٩٩ ساڵیدا لە بەشی چاودێری چڕ لە نەخۆشخانەیەکی شاری ئەستەنبوڵ کۆچی دوایی کرد کە ھەفتەیەک پێشتر لەوێ لەدایکبووە. دوای پرسەی ئایینی کە لە مزگەوتی شیشلی بەڕێوەچوو، لە گۆڕستانی زینچرلیکویو بەخاک سپێردرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨
پۆل:مردووانی ٢٠٠٢
پۆل:خانمانی یەکەمی تورکیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٤
پارێزگای ڕازگراد

**پارێزگای ڕازگراد** () پارێزگایەکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی بولگاریا لە ڕووی جوگرافییەوە بەشێکە لە ناوچەی لودۆگۆری. ناوی لێنراوە لە ناوەندی کارگێڕی و پیشەسازییەکەیەوە - شارۆچکەی ڕزگراد. تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە ١٣٢٬٧٤٠ کەسەە ٢٣٫١٪یان دانیشتووانی سەرووی ٦٠ ساڵە. لەسەر خاکێکی ٢٦٣٩٫٧ کیلۆمەتر دووجا (١٬٠١٩٫٢ میل چوارگۆشە)

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وێبگەی فەرمی 


ڕازگراد
مەوحیبە ئینۆنو

**مەوحیبە ئینۆنو** (؛ ٢٢ی ئەیلوولی ١٨٩٧ – ٢٩ی شوباتی ١٩٩٢) لە ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٣٨ تا ٢٧ی ئایاری ١٩٥٠ لە سەردەمی سەرۆکایەتی ھاوسەرەکەی عیسمەت ئینۆنو خانمی یەکەمی تورکیا بووە.

## ساڵەکانی کۆتایی و ژیانی تایبەتی
لە ساڵی ١٩٨٣ لەگەڵ منداڵەکانی دامەزراوەیەکیان دامەزراند بۆ ڕێزلێنان لە باوکی کۆچکردووی خێزانەکەیان عیسمەت ئینۆنو ئەو بووە یەکەم سەرۆکی دەستەی ئەمینداری دامەزراوەی ئینۆنو. لە ٢٠ی تەممووزی ١٩٩١ لە نەخۆشخانەی سەربازی گاتا لە ئەنقەرە خەوێندراوە و لە ٢٩ی شوباتی ١٩٩٢ کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی جەبێچی عەسری لە ئەنقەرە بەخاک سپێردرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:تورکە عوسمانییەکان
پۆل:خانمانی یەکەمی تورکیا
پۆل:خەڵکی ئەستەمبوڵ
پۆل:عیسمەت ئینۆنو
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧
پۆل:مردووانی ١٩٩٢
گۆڕستانی گەورەی ڕووەن

[وێنۆک|گۆڕی [چارلز ڤێردرێل]]
**گۆڕستانی گەوەری ڕووەن** یان **گۆڕستانی مۆنۆمێنتی ڕووەن** () گرنگترین گۆڕستانی شاری ڕووەنی نۆرمانە کە لە ساڵی ١٨٢٨ کرایەوە و دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی ناوەندی شارۆچکەکە. دەروازەی چوونەژوورەوە و کڵێسا و خاچی مۆنۆمێنتال کاری تەلارسازی بەتوانا چارڵز فێلیکس مایلێت دوو بۆلایە.

## دروستکرنی گۆڕستانەکە
لە ساڵی ١٨٢٣ شارەوانیی ڕووەن پڕۆژەیەکی پێک هێنا بۆ دروستکردنی «گۆڕستانێکی گەورە» بۆ وەڵامدانەوەی داواکارییەکی کەسایەتییە دیارەکان بۆ ئەوەی سوودمەند بن لە گۆڕستانێک کە بەراورد بکرێت بە گۆڕستانی باوکە-لاشێز. شارەکە زەوییە گەشەنەکراوەکانی لە باکوری شارەکە هەڵبژارد، لەسەر ئەو شوێنەی کە پێی دەوترێت کۆت دێس ساپین. بۆ شارەوانی، ئەمە هەنگاوێک بوو بۆ بەدەستهێنانی قازانج لەو زەوییانەی کە بەهای بازرگانییان کەم بووە و تا ئەو کاتە وەک لەوەڕگەی مەڕوماڵات سوودی لێ بینرابوو. 

## مردووان
* گۆستاڤ فلۆبێر

## سەرچاوەکان
پارێزگای لۆڤچ

**پارێزگای لۆڤچ** () یەکێکە لە ٢٨ پارێزگای بولگاریا، دەکەوێتە ناوەندی باکووری وڵاتەکە. بە ناوی شارە سەرەکییەکەیەوە ناونراوە - لۆڤچ. ژمارەی دانیشتووانی ناوچەکە ١٥١ ھەزار و ١٥٣ کەسە.

## دانیشتووان
تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەیان ١٥١ ھەزار و ١٥٣ کەس بووە کە ٢٩٫٤٪یان دانیشتووانی سەرووی ٦٠ ساڵە.

## سەرچاوەکان


لۆڤچ
ئەندرۆید ستۆدیۆ

**ئەندرۆید ستۆدیۆ** بریتییە لە ئای دی ئی (IDE) فەرمی کۆمپانیای گۆگڵ بۆ سیستەمی کارپێکەری ئەندرۆید، دارێژراوە بە بەرنامەی جێت برەین' ئینتێڵی جەی IDEA و بەتایبەت دیزاینکراوە بۆ دروستکردنی بەرنامەی ئەندرۆید بەردەستە بۆ دابەزاندن لەسەر سیستەمەکانی ویندۆز، ماک و لینوکس بەرنامەکە جێگرەوەی ئیکلیپس(Eclipse) ئامرازی داڕشتنی بەرنامەی ئەندرۆیدە کە بەشێوەیەکی جێگیر و بنەڕەتی بەکاردێت بۆ دروستکردنی بەرنامە و یارییەکانی تایبەت بە مۆبایلەکانی سیستەمی ئەندرۆید.

یەکەمین وەشانی تاقیکاری ئەندرۆید ستۆدیۆ لە ١٦ ی ئایاری ٢٠١٣ دا لە کۆنگرەی ساڵانەی Google I/O تایبەت بە گۆگڵ بەردەستکرا بۆ پەرەپێدەران.

لە ٧ ی ئایاری ٢٠١٩ دا کۆتلین بووە جێگرەوەی جاڤا لەلایەن گۆگڵەوە وەک زمانی بنجینەیی بۆ بەرنامەدارێژی ئەندرۆید بەڵام جاڤاش ھێشتا پاڵپشتیکراوەو بەکاردێت وەک C++.

## مێژووی وەشانەکان
لیستی وەشانە بڵاوکراوەکانی ئەندرۆید ستۆدیۆ:

## سیستەمی پێویست

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەری فەرمی Android Studio & App Tools

پۆل:نەرمامێرەکانی گووگڵ
پۆل:ئامرازەکانی بەرنامە داڕێژی
شارەوانیی ڕازگراد

**شارەوانیی ڕازگراد** () شارەوانییەکە لە پارێزگای ڕازگراد باکووری ڕۆژھەڵاتی بولگاریا دەکەوێتە ناوچەی جوگرافی لودۆگۆری بەشێک لە دەشتی دانووب. ناوی لێنراوە لە ناوەندی ئیدارییەکەیەوە - شاری ڕزگراد کە ھەروەھا پایتەختی پارێزگاکەیە.

شارەوانییەکە خاکێکی ٦٢٠ کم٢ لەخۆدەگرێت و ژمارەی دانیشتووانەکەی ٥٤٧٢٠ کەسە، تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕازگراد
پۆل:شارەوانییەکانی بولگاریا
چەیم وایزمەن

**چەیم وایزمەن** (؛ ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٧٤ لە ڕووسیا – ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٥٢) سەرکردەی زایۆنیزم و دەوڵەتمەداری ئیسرائیل بوو کە وەک سەرۆکی ڕێکخراوی زایۆنیزم و دواتر وەک یەکەم سەرۆکی ئیسرائیل کاری کردووە. لە ١٦ی شوباتی ١٩٤٩ ھەڵبژێردرا، و تا کۆچی دوایی لە ساڵی ١٩٥٢دا کاری کردووە

## سەرەتای ژیان
چەیم وایزمەن وایزمان لە گوندی مۆتال لەدایکبووە کە دەکەوێتە وڵاتی ئێستای بیلاڕووس و لەو کاتەدا بەشێک بووە لە ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی. باوکی بازرگانێکی دار بوو. لە ساڵی ١٨٩٢ وایزمان بەرەو ئەڵمانیا بەڕێکەوت بۆ خوێندنی کیمیا لە پەیمانگای پۆلیتەکنیکی دارمشتات. بۆ دابینکردنی بژێوی ژیانی، وەک مامۆستای زمانی عیبری لە قوتابخانەیەکی بەشەناوخۆیی جوولەکەکانی ئۆرتۆدۆکس کاری دەکردلە ساڵی ١٨٩٩ دکتۆرای لە کیمیای ئۆرگانیک پێبەخشراوە. لە ساڵی ١٩٠١دا وەک یاریدەدەری وانەبێژ لە زانکۆی ژنێڤ دەستنیشانکرا. وایزمان لەگەڵ ڤێرا خاتزمان ھاوسەرگیری کرد، دوو کوڕی لەگەڵدا بوو لە ساڵی ١٩١٠ بوو بە ھاووڵاتی بەریتانی کاتێک وینستۆن چێرچیل وەک وەزیری ناوخۆ واژووی لەسەر کاغەزەکانی کرد،

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:جووە ئیسرائیلییەکان
پۆل:دوور لە وڵاتان لە سویس
پۆل:زانا جووەکان
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئیسرائیل
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٤
پۆل:مردووانی ١٩٥٢
پۆل:جوولەکەکانی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا
بۆرژوازی

**بۆرژوازی** چینێکی کۆمەڵایەتییە کە لەڕووی کۆمەڵناسییەوە پێناسە کراوە، ھاوتایە لەگەڵ چینی ناوەڕاست یان ناوەندی سەرەوە. ئەوان بە دەوڵەمەندییان و سەرمایەی گەورەی کولتووری و دارایییان لە پرۆلیتاریا جیا دەکرێنەوە و بە شێوەیەکی نەریتی جیاوازییان لەگەڵدا ھەیە. ھەندێک جار دابەش دەکرێن بەسەر بۆرژوازییەکی بچووک (پیتیت)، ناوەڕاست (مۆییەن)، گەورە (گراند)، بەرز (ئۆت) و کۆن (ئەنسیەن) و بەکۆمەڵ بە «بۆرژوازی» ناوزەد دەکرێن.

بۆرژوازی لە فەلسەفەی مارکسیستیدا ئەو چینە کۆمەڵایەتییەیە کە لە سەردەمی پیشەسازیی مۆدێرندا بووە خاوەنی ئامرازەکانی بەرهەمهێنان و بۆ دەستەبەرکردنی بەردەوامبوونی باڵادەستیی ئابوورییان لە کۆمەڵگادا گرنگی بە بەهای موڵک و پاراستنی سەرمایە دەدەن. 

## مێژوو
بۆرژوازی وەک دیاردەیەکی مێژوویی و سیاسی لە سەدەی یازدەیەمدا، کاتێک بۆرگەکانی ئەورووپای ناوەڕاست و ڕۆژاوا گەشەیان کرد و بوون بە شارێکی تایبەت بە بازرگانی، سەری هەڵدا. ئەم فراوانبوونە شارییە بەهۆی چڕبوونەوەی ئابوورییەوە هاتە ئاراوە کە ئەمەش خۆی لە ئەنجامی دەرکەوتنی سەندیکاکانەوە حاسڵ بوو. سەندیکاکان کاتێک سەریان هەڵدا کە ناکۆکی لەنێوان تاک بازرگانەکان (وەک پیشەوانان، وەستاکاران و، بازرگانان) و خاوەنماڵە فیۆداڵەکانیان دروست بوو بەهۆی ئەوەی خاوەنماڵەکان داوای کرێی زیاتریان دەکرد لەوەی پێشتر ڕێککەوتنیان لەسەر کردبوو.

لە کۆتاییی سەدەکانی ناوەڕاستدا (نزیکەی ١٥٠٠ی زایینی)، لە چوارچێوەی ڕژێمە پاشایەتییە نیشتمانییە سەرەتایییەکانی ئەورووپای ڕۆژاوادا، بۆرژوازی بۆ بەرژەوەندیی خۆی تێ دەکۆشا و، لەڕووی سیاسییەوە لەدژی پشێویی یاسایی و دارایی کە بەهۆی تەماحی فیوداڵەکانەوە چێ دەبوو، پشتگیریی لە پاشا یان شاژن دەکرد. لە کۆتایییەکانی سەدەی ١٦ و سەرەتاکانی سەدەی ١٧دا، بۆرژوازییەکانی ئینگلتەرا و هۆڵەندا بوون بە هێزی دارایی – بەم هۆیەشەوە هەروەها بوونە هێزی سیاسی – کە نەزمی فیۆداڵیی لە دەسەڵات هەڵوەشاندەوە؛ دەسەڵاتی ئابووری لە کایەی سیاسەتدا بەسەر دەسەڵاتی سەربازیدا زاڵ بوو.

### لە پێشکەوتنەوە بۆ دواکەوتن (تێڕوانینی مارکسیستی)
بەپێی تێڕوانینی مارکسیستی بۆ مێژوو، لە ماوەی سەدەکانی ١٧ و ١٨دا، بۆرژوازی چینی کۆمەڵایەتیی پێشکەوتنخوازی سیاسی بوو کە پشتگیریی لە بنەماکانی حکوومەتی دەستووری و مافە سروشتییەکان دەکرد، دژی یاسای ئیمتیازات و بانگەشەکانی حوکمڕانی بە مافی خودایی بوو کە ئاغاکان و سەرقەشەکان (ئۆسقۆفەکان) لە سەردەمی نەزمی فیۆداڵیدا پەیڕەوییان کردبوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئابوورناسی
پۆل:زانستە سیاسییەکان
پۆل:کۆمەڵگای چاندی
پێتار گابرۆڤسکی

**پێتار گابرۆڤسکی** (؛ ٩ی تەممووزی ١٨٩٨ – ١ی شوباتی ١٩٤٥) سیاسەتمەدارێکی بولگاریا بووە کە لە جەنگی جیھانیی دووەمدا بۆ ماوەیەکی کورت وەک سەرۆکوەزیران کاری کردووە. گابرۆڤسکی لە پیشەکەیدا پارێزەر بووە ھەروەھا ئەندامی کۆشکی گەورەی ماسۆنی بولگاریا بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕازگراد
پۆل:سەرۆک وەزیرانە ئیعدام کراوەکان
پۆل:سەرۆک وەزیرانی بولگاریا
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٨
پۆل:مردووانی ١٩٤٥
قەزای بێجی

**قەزای بێجی** () قەزایەکی پارێزگای سەڵاحەدینە لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی بێجیە.

## سەرچاوەکان

بێجی
ناحیەی ئاڤگەنی

**ناحیەی ئاڤگەنی**، (بە عەرەبی: ***ناحیة العیاضیة***، بە ئینگلیزی: ***Avgani subdistrict***) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای تەلەعفەر لە پارێزگای نەینەوا لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی ئاڤگەنیە.

## ناو
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەی وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی ئاڤگەنیە.

## مێژوو
لە ساڵی ١٨٧٩دا شاری مووسڵ سەرلەنوێ کرایەوە ناوەندی ویلایەتی مووسڵ لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا، قەزای شنگال یەکێک بوو لە شەش قەزاکانی، ناحیەی تەلەعفەر و ناحیەی زوممار سەر بە قەزای شنگال بوون. ئەم دابەشی کارگێڕییە تاوەکو داگیرکردنی عێراق و ھەرێمی کوردستان لەلایەن ئینگلیزەوە لە ساڵی ١٩١٨ ھەر پەیڕەوی دەکرا. لەگەڵ دامەزراندنی حکومی پاشایەتی عەرەبی لە عێراق ناوچەی جزیری باشووری کوردستان دابەشکرایە سەر قەزای تەلەعفەر و قەزای شنگال و ناوچەی بادۆش درایە پاڵ مووسڵ.

ئەم ناحیەیە لە ساڵی ١٩٥٧دا دامەزراوە.

## جوگرافیا
سنوری ناحیەی ئاڤگەنی:
* لە باکوورەوە ناحیەی ڕەبیعە 
* لە باشوورەوە ناحیەی تەلەعفەر
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی زوممار
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی سنونێ.

## دانیشتووان
پێکھاتەی دانیشتووانی ناحیەکە بەم جۆرەیە:
* لێکۆڵینەوە لە پێکھاتەی دانیشتووانی ناحیەکە، بە ھۆی کەمبوونی سەرژمێری ڕاستەقینە و دوور لە دەستکاری و ڕاگواستن و بە عەرەباندنە بەردەوامەکانی ناوچە کوردنشینەکانەوە کارێکی ئاسان نییە، بەڵام دەتوانینبڵێین کە ڕێژەی ھەر دوو نەتەوەی کورد زۆرینەیە و عەرەب کەمینەیە.
* ھەرچەندە لە ساڵی ١٩٥٧ەوە سەرژمێرییەکی ڕاست و دروست بێ دەسکاری نەکراوە، بەڵام نکۆڵی لەوە ناکرێت، کە زۆربەی دانیشتوانی ئاڤگەنی کوردن، پێش بە عەرەبکردنی ناوچەکە لە ساڵی ١٩٧٥وە.

## کشتووکاڵ

## شوێنەوار

## کارگێڕی
لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم ناحیە پێک ھاتووە لە (٢١) گوند.

## ئەمانەش ببینە
* ناحیەی تەلەعفەر
* ناحیەی ئاڤگەنی
* ناحیەی زوممار
* ناحیەی ڕەبیعە

## سەرچاوەکان

پۆل:ئێزیدی
پۆل:پارێزگای موسڵ
پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ
پۆل:جوگرافیای کوردستان
پۆل:کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
قەزای دووزخورماتوو

**قەزای دووزخورماتوو** () قەزایەکی پارێزگای سەلاحەددینە لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی دووزخورماتووە. ژمارەی دانیشتووانەکەی زۆرینەیان  کورد و تورکمانن.

## سەرچاوەکان

دووزخورماتوو
ناحیەی ناوەندی قەزای تلکێف

**ناحیەی تلکێف**، (بە عەرەبی: ***ناحیة التلکیف***، بە ئینگلیزی: ***Tel Kaif subdistrict***) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای تلکێف لە پارێزگای نەینەوا لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی تلکێفە.

## ناو
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەی وەرگیراوە کە ئەویش شارۆچکەی تلکێفە.

## مێژوو
لە ساڵی ١٩٣١دا بووە ناحیە کە سەر بە قەزای مووسڵ بوو، وە لە ساڵی شەستەکاندا بووە قەزا و ناحیەی ئەلقۆش لە قەزای شێخان دابڕدراو خرایە سەری، ھەروەھا لە ساڵی ١٩٧٠دا ناحیەی وانکێ دامەزرا و خرایە سەر ئەم قەزایە.
## جوگرافیا
سنوری ناحیەی تلکێف:
* لە باکوورەوە ناحیەی ئەلقۆش 
* لە باشوورەوە قەزای مووسڵ
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی باشیک. 
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی وانکێ.

## دانیشتووان
پێکھاتەی دانیشتووانی ناحیەکە بەم جۆرەیە:
لێکۆڵینەوە لە پێکھاتەی دانیشتووانی قەزاکە، بە ھۆی کەمبوونی سەرژمێری ڕاستەقینە و دوور لە دەستکاری و ڕاگواستن و بە عەرەباندنە بەردەوامەکانی ناوچە کوردنشینەکانەوە کارێکی ئاسان نییە، بەڵام دەتوانینبڵێین کە لەم نەتەوانە پێک ھاتوون، زۆرینەی بە پلەی یەک مەسیحییەکان و پاشان پلە دوو کوردەکان و دواتر عەرەب و تورکمان.

## کشتووکاڵ

## شوێنەوار

## کارگێڕی
لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم ناحیە پێک ھاتووە لە (٧٣) گوند.

## ئەمانەش ببینە
* ناحیەی ئەلقۆش
* ناحیەی وانکێ

## سەرچاوەکان

پۆل:ئێزیدی
پۆل:پارێزگای موسڵ
پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ
پۆل:جوگرافیای کوردستان
پۆل:کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
قەزای بەلەد

**قەزای بەلەد** () قەزایەکی پارێزگای سەڵاحەدینە لە عێراق. ڕووبەرەکەی ٢٤٦٩ کیلۆمەتر دووجایە (٩٥٣ میل چوارگۆشە)، ژمارەی دانیشتووانەکەی لە ساڵی ٢٠٠٣ ١٦٧٥٩٠ کەس بووە، پایتەختی قەزاکە شاری بەلەدە.

## سەرچاوەکان

بەلەد
سەرسوپا

**سەرسوپا** (، *فیڵد مارشال*، بە کورتکراوەی **FM**) بەرزترتن پلەی سەربازییە، بە شێوەیەکی ئاسایی لە پلەکانی ئەفسەری گشتی باڵایە. بەگشتی، بەرزترین پلەیە لە سوپایەکدا و بەم پێیەش کەم کەس بۆی دادەنرێت. لە زۆرێک لە وڵاتان لە ھێزە چەکدارەکانی سەردەمی مۆدێرن بە پلەی پێنج ئەستێرە (OF-10) دادەنرێت. بەرزکردنەوەی پلەی مارشاڵی مەیدانی لە زۆرێک لە وڵاتان لە ڕووی مێژوویییەوە پێویستی بە دەستکەوتی سەربازی نائاسایی ھەبوو لەلایەن ژەنەڕاڵێکەوە (سەرکەوتنێکی کاتی جەنگ). بەڵام ئەو پلەیەش وەک پلەی فەرماندەیی فیرقە و ھەروەھا وەک پلەی فەرماندەیی لیواش بەکارھاتووە. نموونەی بەکارھێنانە جیاوازەکانی پلەکە بریتین لە نەمسا-مەجارستان، پاکستان، پرۆسیا/ئەڵمانیا، ھیندستان و سریلانکا بۆ دەستکەوتێکی نائاسایی؛ ئیسپانیا و مەکسیک بۆ فەرماندەیییەکی فیرقەیی (بە ئیسپانی: mariscal de campo); و فەرەنسا، پورتوگال و بەرازیل بۆ فەرماندەیی لیوایەک (بە فەرەنسی: maréchal de camp، بە پورتوگالی: marechal de campo).

## نیشانە

پەڕگە:Australian Army OF-10.svg|(سوپای ئوسترالیا)
پەڕگە:20.RBrLF-FM.svg|alt=(سوپای بروونا)|(سوپای بروونای)
پەڕگە:Field Marshal Ethiopia.png|alt=سوپای ئیتیۆپیا|(سوپای ئیتیۆپیا)
پەڕگە:17-Ghana Army-CIC.svg|(سوپای گانا)
پەڕگە:Malaysia-army-OF-10.svg|alt=(سوپای مالیزیا|(سوپای مالیزیا)
پەڕگە:New Zealand-Army-OF-10.svg|alt=(سوپای نیوزلاند)|(سوپای نیوزلەندا)
پەڕگە:Nigeria-Army-OF-10.svg|(سوپای نێجیریا)
پەڕگە:OF-10 Pakistan Army.svg|(سوپای پاکیستان)
پەڕگە:Sri Lanka-army-OF-10.svg|(سوپای سریلانکا)
پەڕگە:British Army OF-10.svg|(سوپای بەریتانیا)


## سەرچاوەکان

پۆل:پلەکانی سەربازی
سەحەر خودایاری

**سەحەر خودایاری** (؛ ١٩٩٠ – ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩)، ھەروەھا ناسراو بە **کچەشین** (بە فارسی: دختر آبی)، ھاندەرێکی یاری تۆپی پێی ئێرانی بوو. لە مانگی ئازاری ٢٠١٩دا ھەوڵیدا بە جلوبەرگی پیاوانە بچێتە ناو یاریگای ئازادی بۆ ئەوەی سەیری یاریی یانە دڵخوازەکەی، ئیستقلالی تاران بکات، کە دژی قەدەغەکردنی نیشتیمانی لەسەر ژنان لەم جۆرە بۆنانەدا بوو. لە ٢ی ئەیلوولی ھەمان ساڵدا لەلایەن دادگای شۆڕشی ئیسلامیی تارانەوە پێی گوترا کە لەوانەیە سزای ٦ مانگ زیندانی بەسەردا بسەپێنرێت. دوای جێھێشتنی دادگا لەبەردەم بیناکەدا خۆی سووتاند، کە دوای ھەفتەیەک بەھۆی برینەکەیەوە گیانی لەدەستدا. خۆسووتاندنی خودایاری، مشتومڕێکی زۆری لە ئێراندا لەسەر سنووردارکردنی حکوومەت بۆ ژنان دروست کردووە.

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:مردووانی ٢٠١٩
پۆل:یانەی تۆپی پێی ئیستقلالی تاران
میھرەبان

**میھرەبان** (١٨٥٨ مایی، ئامێدی – ١٩٠٥ مایی) شاعیرێکی کورد بوو. لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدە تا سەرەتای سەدەی بیستەم ژیاوە، و بە شێوەزاری بادینی شیعری نووسیوە.

## ژیاننامە
میھرەبان کچی مەلا حەسەنی مایییە. مایی گوندێکە لە ناوچەی عەشیرەتی بەرواریی باڵا لە باکووری ئامێدی. میھرەبان لە ساڵی ١٩٥٨ لەو گوندەدا لە دایکبووە. لە ماڵەوە بەھۆی باوکییەوە فێری نووسین و خوێندەواری بووبێ.

میھرەبان کچێکی شۆخ و شەنگ و ژیر و دەست ڕەنگین بووە. لە چنین و نەقش و نیگاری مافوور ھونەری نواندووە. لە ناو خەڵکی بە میھرەبان خاتوون ناوبانگی دەرکردووە. خەڵکی عەشرەت و دەوروبەر ڕێزیان لێ ناوە. لاوان گرفتاری بوون و خەونیان پێوە دیوە ڕۆژێ لە ڕۆژان ببێتە ھاوسەری یەکێکیان، میھرەبان لە لای خۆیەوە دڵی چووبووە ئامۆزای خۆی کە ناوی فەقێ ئەحمەد بووە.

میری بەرواری وەکوو خەڵکەکە ھەواڵی جوانی میھرەبان بیستبوو. ئارەزووی ئەوەی ھەبوو بیخوازێ، بۆ ئەم مەبەستە ڕووی کردووەتە گوندی مای و بووەتە میوانی ماڵی میھرەبان و لە مەلا حەسەنی باوکی داوای کردووە. بێ گومان باوک بە خۆشحاڵییەوە ڕازی بووە. ئەم ڕووداوە بووەتە مایەی کارەساتێک بۆ میھرەبان و ھەستی شاعیرییەتی بزواندووە و ئەم شیعرەی ھۆنیوەتەوە وەک وڵامێ بۆ میری بەرواری:

لەو کاتەی ئەم شیعرە دەکەوێتە بەر گوێی میری بەرواری، بۆی ئاشکرا دەبێ، میھرەبان پەیوەندی دڵداریی لەگەڵ کەسێکی دیکەدا ھەیە، میر دەستی لێ ھەڵدەگرێ و ئەم دێرە شێعرەی بۆ دەنووسێ؛

## سەرچاوەکان
* مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی چوارەم، مارف خەزنەدار، لاپەڕە ٦١٧ تا ٦١٨، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر:٢٠٠٦.

پۆل:خەڵکی ئامێدی
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٨
پۆل:مردووانی ١٩٠٥
سەرۆک وەزیرانی بولگاریا

**سەرۆک وەزیرانی بولگاریا** () سەرۆکی حکوومەتی بولگاریا و ئەنجومەنی وەزیرانی بولگاریایە. کیریل پێتکۆڤ سەرۆکی حیزبی ئێمە بەردەوامین لە گۆڕانکارییەکان، لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ەوە سەرۆکوەزیرانی ئێستای بولگاریایە، دوای چەند مانگێک لە گێژاوی سیاسی لە بولگاریا.

## سەرچاوەکان
ڕومێن ڕادێڤ

**ڕومێن جۆرجیڤ ڕادێڤ** (؛ لەدایکبووی ١٨ی حوزەیرانی ١٩٦٣) سیاسەتمەدارێکی بولگاریایە و پێشتر ژەنەڕاڵی سەرەکی بووە کە لە ٢٢ی کانوونی دووەم ٢٠١٧ەوە سەرۆکی ئێستای بولگاریایە. لە ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٢١ بۆ جاری دووەم لەسەریەک سەرکەوتنی بەدەستھێنا و لە خولی دووەمدا ٦٦٪ی دەنگەکانی بەدەستھێنا.

ڕادیڤ پێشتریش وەک فەرماندەی ھێزی ئاسمانی بولگاریا کاری کردووە.

## خێزانی ڕادێڤ
ڕادێڤ لە یەکەم ھاوسەرگیری لەگەڵ گینکا ڕادێڤا دوو منداڵی ھەیە کە لە ساڵی ٢٠١٤ بە جیابوونەوە کۆتایی ھات: کچێک دارینا کە لە ساڵی ٢٠٠١ لەدایکبووە و کوڕێکی جۆرجی کە لە ساڵی ٢٠٠٣ لەدایکبووە، دواتر ھاوسەرگیری لەگەڵ دێسیسلاڤا گێنچێڤا کردووە کە پێشتر ھاوسەرگیری لەگەڵ پەرلەمانتاری BSP کردووە جۆرجی سڤیلێنسکی. ڕادێڤ جگە لە زمانی بولگاری، زمانەکانی ڕووسی و ئەڵمانی و ئینگلیزیش بە باشی دەزانێت. باوکی ڕادێڤ لە ٦ی نیسانی ٢٠٢٠ کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی بولگاریا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
کیریل پێتکۆڤ

**کیریل پێتکۆڤ** (؛ لەدایکبووی ١٧ی نیسانی ١٩٨٠) سیاسەتمەدار و ئابووریناس و خاوەنکارێکی بولگاریایە و لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ەوە وەک سەرۆکوەزیرانی بولگاریا کاری کردووە. پێتکۆڤ خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە بواری دارایی لە زانکۆی بریتیش کۆڵۆمبیا لە ڤانکۆڤەر و بڕوانامەی ماستەر لە کارگێڕی کار لە زانکۆی ھارڤارد کە لە ١٠٪ی سەرەکی پۆلەکەیدا بووە.

## وەزیری ئابووری
لە ١٢ی ئایار تا ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١، پێتکۆڤ وەک وەزیری ئابووری لە حکوومەتی چاودێری ستیفان یانێڤ کاری کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:سەرۆک وەزیرانی بولگاریا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
سەیفەدین قوتز

**شا موزەفەر سەیفدتن قوتز مەحموود کوڕی مەمدود کوڕی خوارزمشا** (مردووی ١٢٦٠) سوڵتانێکی مەمالیکەکان بوو. لە ساڵی ٦٥٧ی کۆچیدا بووە پاشا کە ھاوتایە لەگەڵ ساڵی ١٢٥٩ز. قوتوز بە پاڵەوانی شەڕی عەین جالووت و داگیرکەری مەغۆل-تاتارەکان دادەنرێت، ھەروەھا ڕزگارکەری قودس لە دەستی تاتارەکان. ھەروەھا یەکێکە لە دیارترین پاشاکانی میسر، سەرەڕای ئەوەی دەسەڵاتەکەی تەنھا کەمتر لە ساڵێکی خایاند، لەوێدا سەرکەوتوو بووە لە کۆکردنەوە و کۆکردنەوەی سوپای ئیسلامی، و توانی پێشڕەویی… تاتارەکان کە خەریک بوو دەوڵەتی ئیسلامی لەناو ببەن، بۆیە قوتز بە سوپاکەی شکستی پێھێنا بەشێکی زۆر لە عەین جەلوت، و بەدوای پاشماوەکانیاندا ڕۆیشت تا تەواوی شام لە دەسەڵاتی ئەوان ڕزگار کرد.

قوتز ناوێکە لەلایەن تاتارییەکانەوە، وەک چۆن لە کاتی ڕفاندن و فرۆشتنیان بە گەنجی بە توندی بەرەنگارییان بووەتەوە، قوتز بە زمانی مەغۆل بە واتای (سەگی دڕندە) دێت، ڕەچەڵەکی قوتوز دەگەڕێتەوە بۆ شازادە مەمدوود ئەلخواریزمی، ئامۆزای سوڵتان جەلال الدین خواریزمشا، سوڵتانی دەوڵەتی خواریزم و ھاوسەری خوشکەکەی. قوتز لە سەرەتای شازادەکانەوە گەورە بووە و لەسەر دەستی مامی ڕاھێنانی لە بواری ھونەری جەنگی کردووە و دوای ڕووخانی خوارەزمشاھییەکان موڵکێکی لە شام فرۆشت، دواتر ڕووی لە میسر کرد و وەک خاوەندارێتی پاشای چاکەکار نەجم ئەلدین ئەیوب فرۆشرا، دوا پاشای دەوڵەتی ئەیوبی، بۆیە فێری ھونەری جەنگی و پلانی جەنگ بوو لە قوتابخانەکانی مەملوک، و سوپای پاشای باش بەشداری کرد لە بەرپەرچدانەوەی جەنگی خاچھەڵگری حەوتەم، و بەدەستھێنانی سەرکەوتن لە شەڕی مەنسوور لە ساڵی ٦٤٨ی کۆچی ھاوتای ١٢٥٠. قوتوز بە ڕێکوپێکی دەسەڵات بەرزبووەوە تا لە ڕۆژی شەممە ٢٤ ذو القعدە ٦٥٧ کۆچی کە ھاوتایە لەگەڵ ١١ی تشرینی دووەمی ١٢٥٩، کاتێک سێیەم سوڵتانی مەملوکی میسر دامەزران، و کاتێک قوتوز بە سەرکەوتوویی لە عەین گەڕایەوە گۆلیات بۆ میسر، ھەندێک لە شازادە مەملوکەکان بە سەرۆکایەتی ظاھر بیبرس پیلانگێڕییان لە دژی دانا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٢١
پۆل:مردووانی ١٢٦٠
گواتیمالا لە ئۆڵۆمپیاد

گواتیمالا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٢ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، بەڵام دواتر تا ساڵی ١٩٦٤ بەشداری نەکرد. لەو ساڵەوە بەشداری سەرجەم ئۆڵۆمپیادەکانی ھاوینە کردووە، ئەم وڵاتە تەنھا یەکجار بەشداریی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە ئەویش ساڵی ١٩٨٨ بوو. گواتیمالا یەکەم مەدالیای خۆی لە ساڵی ٢٠١٢ بردەوە دوای شەست ساڵ لەیەکەم بەشداریکردنی لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا، ئەویش لە ڕێگای ئێریک بارۆندۆ کاتێک لە پێشبڕکێی ٢٠ کم ڕۆیشتنی پیاسەی پیاوان پلەی دووەم و مەدالیای زیوی وەرگرت. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی گواتیمالا ساڵی ١٩٤٧ دروست کرا و ھەر لەو ساڵەدا لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێندرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:گواتیمالا لە ئۆڵۆمپیاد
ناحیەی ئەلقۆش

**ناحیەی ئەلقۆش**، (بە عەرەبی: ***ناحیة القوش***، بە ئینگلیزی: ***Alqosh subdistrict***) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای تلکێف لە پارێزگای نەینەوا لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی ئەلقۆشە.

## ناو
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەی وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی ئەلقۆشە.

## مێژوو
لە ساڵی ١٩٣٦ بووە ناحیە کە سەر بە قەزای شێخان بوو، وە لە ساڵی شەستەکاندا بووە قەزای تلکێف دروستکرا و ناحیەی ئەلقۆش لە قەزای شێخان دابڕدراو خرایە سەری.
## جوگرافیا
سنوری ناحیەی ئەلقۆش:
* لە باکوورەوە ناحیەی فەیدیێ 
* لە باشوورەوە ناحیەی ناوەندی قەزای تلکێف
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان و ناحیەی باعەدرێ 
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی زوممار و بەنداوی مووسڵ.

## دانیشتووان
پێکھاتەی دانیشتووانی ناحیەکە بەم جۆرەیە:
لێکۆڵینەوە لە پێکھاتەی دانیشتووانی قەزاکە، بە ھۆی کەمبوونی سەرژمێری ڕاستەقینە و دوور لە دەستکاری و ڕاگواستن و بە عەرەباندنە بەردەوامەکانی ناوچە کوردنشینەکانەوە کارێکی ئاسان نییە، بەڵام دەتوانینبڵێین کە لەم نەتەوانە پێک ھاتوون، زۆرینەی بە پلەی یەک کوردەکان و پاشان پلە دوو مەسیحیەکان و دواتر عەرەب.

## کشتووکاڵ

## شوێنەوار

## کارگێڕی
لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم ناحیە پێک ھاتووە لە (٧٣) گوند.

## ئەمانەش ببینە
* قەزای تلکێف
* ناحیەی ناوەندی قەزای تلکێف
* ناحیەی وانکێ

## سەرچاوەکان

پۆل:ئێزیدی
پۆل:پارێزگای موسڵ
پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ
پۆل:جوگرافیای کوردستان
پۆل:کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
ھۆندووراس لە ئۆڵۆمپیاد

ھۆندووراس بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد. لەو کاتەوە جگە لە ساڵانی ١٩٧٢، ١٩٨٠ بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کرد. لە ساڵی ١٩٩٢ بۆ یەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کرد دوای ئەوە نەیتوانی بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە بکاتەوە. ئەم وڵاتە تا ئێستا خاوەنی ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیاد نییە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی ھۆندووراس لە ساڵی ١٩٥٦ دامەزراوە و لە ھەمان ساڵدا لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی بەفەرمی ناسێنرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھۆندووراس لە ئۆڵۆمپیاد
جامایکا لە ئۆڵۆمپیاد

جامایکا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٤٨ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خوولەکانی ئۆڵۆمپیادی هاوینە کردووە. .تەنها  لە ساڵی ١٩٦٠ وەرزشوانانی جامایکا وەک بەشێک لە تیمی فیدراسیۆنی وێست ئیندز بەشدارییان کرد. هەروەها جامایکا لە ساڵی ١٩٨٨ەوە بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە و .وەرزشوانانی جامایکا بە گشتی 87 مەدالیای ئۆڵۆمپیادیان بەدەستهێناوە، جگە لە یەک مەدالیا ئەوانی دیکە هەمووی لە یاری گۆڕەپان و مەیدان بەدەستیان هێناوە .لیژنەی  ئۆڵۆمپیادی جامایکا لە ساڵی ١٩٣٦ دامەزراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:جامایکا لە ئۆڵۆمپیاد
ئەشق و تۆڵە

**ئەشق و تۆڵە** () درامایەکی تورکییە و ڕۆمانسی و کۆمیدیی تەلەفزیۆنییە، و بە پشت بەستن درامای خانمێکی جوانی سینگڵ، لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١ دروستکراوە و تەواوبوونی لە ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢ بە بەشداریکردنی ئەستێرەکانی بورجو ئۆزبێرک و ئێلهان شەن و بوراک یۆروک و مێلیسا دۆنگێل.

## کەسایەتییەکان

### کارەکتەرە سەرەکییەکان

### کارەکتەرە ئاساییەکان

### کارەکتەرە میوانەکان

### کارەکتەرە ڕۆیشتووەکان

## بەرهەمهێنان
ئەشق و تۆڵە لە زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی کۆریای باشووری خاتوونی جوانی سینگڵەوە دروستکراوە، کە لە ساڵی ٢٠١٤ پەخشکرا. ئەڵقەکان لەلایەن ئۆزلەم ئینجی حیکمئۆغڵو و نیل گولەچ ئونسالەوە نووسراون. وێنەگرتنی زنجیرەکە لە ئەستەنبوڵ ئەنجام دەدرێت.

## پەخش
ئەڵقە نوێیەکانی زنجیرەکە هەموو هەینییەک کاتژمێر ٢٠:٠٠ بە کاتی ناوخۆ لە کەناڵی  فۆکس تورکی پەخش دەکرێن، و لە کوردستان لە کەناڵی ئین ئاڕ تی٢ پەخشدەکرێت لە کاتژمێر ٢٢:٠٠.
## ڕەخنە
بیرگول ئولوسۆی لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ڕۆژنامەی بنچینەگەریی ئیسلامی تورکی یەنی ئاکیت لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١، بیرگول ئولوسۆی کە ڕۆڵی کارەکتەری ڕەیحانی گێڕا، وتی کە هەندێک دەرهێنەر و بەرهەمهێنەر "مامەڵەی ئیمتیازاتیان پێدەدرێت". ڕۆژنامەکە خۆی زنجیرەکە و بەرهەمەکانی دیکەی فۆکس تورکیای بە "بێ ئەخلاق" ناوبردووە.

## سەرچاوەکان



## بەستەری دەرەکی

* 
* 
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ڕۆمانتیک کۆمیدییە تورکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ڕۆمانسییە کۆمیدییە تورکییەکان
پۆل:ئەو دراما تەلەڤیزیۆنییە تورکیانەی لە ٢٠٢١ دەستیان پێکردووە
پارێزگای سمۆلیان

**پارێزگای سمۆلیان** () پارێزگایەکە لە باشووری ناوەڕاستی بولگاریا دەکەوێتە چیای ڕۆدۆپ، لە باشوورەوە دراوسێی یۆنانە. ناوی لێنراوە لە ناوەندی کارگێڕی و پیشەسازییەکەیەوە — شاری سمۆلیان. پارێزگاکە ڕووبەرەکەی ٣١٩٢٫٨ کیلۆمەتر دووجایە (١٢٣٢٫٧ میل چوارگۆشە). کە دابەشکراوە بەسەر ١٠ شارەوانیدا کە ژمارەی دانیشتووانیان ١٢٤٬٧٩٥ کەسە، تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩.

## سەرچاوەکان


سمۆلیان
پارێزگای سۆفیا

**پارێزگای سۆفیا** () پارێزگایەکی بولگاریایە. پارێزگاکە سۆفیا لە خاکەکانیدا ناگرێتەوە، بەڵام سۆفیا وەک ناوەندی ئیدارییەکەی دەمێنێتەوە. پارێزگاکە ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگاکانی پێرنیک، کیوستێندیل، بلاگۆێڤگراد، پازاردژیک، پلۆڤدیڤ، لۆڤچ، ڤراتسا، مۆنتاناو «پارێزگای شاری سۆفیا» و لە باکووری ڕۆژاوا ھاوسنوورە لەگەڵ سربیا.

## دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ٢٧٣ ٢٥٢ کەس بووە (ھەروەھا بە ٢٧٣٬٢٤٠ کەس ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٩٫٢٪یان لە ڕەگەزی نێر و ٥٠٫٨٪یان لە ڕەگەزی مێ بوون.

## جوگرافیا
پارێزگای سۆفیا بە ڕووبەری ٧٠٢٠ کم٢، دووەم گەورەترین پارێزگای بولگاریایە. ھەروەھا زۆرترین ژمارەی شارەوانی ھەیە کە ٢٢ شارەوانییە و ھاوسنوورە لەگەڵ نۆ پارێزگای دیکە و لەگەڵ سربیا لە باکووری ڕۆژاوا. نزمترین ناوچەکان لە ٣٥٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزن، لەکاتێکدا بەرزترین بەرزبوونەوەی لە سەرووی ٢٩٠٠ مەترەوە، لە ئەنجامدا ڕووبەر و خاک و ھۆکاری کەشوھەوای جۆراوجۆر دروست دەبێت

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا
گویانا لە ئۆڵۆمپیاد

گویانا بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٩٤٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد و جگە ساڵی ١٩٧٦ کە بە ژداری نەکرد ئەگەر نا لە گشی خولێکی ئۆڵۆپیادی هاوینە بەژادری کردووە جگە لە زستانان. تەنیا خاوەنی یەک مەدالیای ئۆڵۆمپیادە ئەویش کاتێک مایکل ئەنتۆنی لە یاریی بۆکسێن لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ توانی پلەی سێیەم و مەدالیای بڕۆنز بباتەوە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی گویانا ساڵی ١٩٣٥ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٤٨ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە دانیپێدانراوە...

## سەرچاوەکان

پۆل:گویانا لە ئۆڵۆمپیاد
پۆل:وەرزشی گویانا
ھایتی لە ئۆڵۆمپیاد

ھایتی بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٩٠٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد. بەڵام دواتر تا ساڵی ١٩٢٤ بەشداری خولەکانی ئۆڵۆمپیادی نەکرد، لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤ توانی لە ڕێگای یاریزانی گۆڕەپان و مەیدان سیلیڤیۆ کاتۆڕ یەکەم مەدالیای بڕۆنزی لە بردەوە. لە ئۆڵۆمپیادی ١٩٢٨یش توانی مەدالیای زیو بەدەستبھێنێت. دواتر ھایتی لە نەیتوانی بەشداری لە حەوت خولی دیکەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە نەکرد. ھەروەھا ساڵی ٢٠٢٢ بۆ یەکەمجار بەشداری ئۆڵۆمپیادی زستانە کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھایتی لە ئۆڵۆمپیاد
پارێزگای شاری سۆفیا

**پارێزگای شاری سۆفیا** () پارێزگایەکی بولگاریایە. ناوەندی ئیدارییەکەی شاری سۆفیایە کە پایتەختی وڵاتەکەیە. ئەم پارێزگایە ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگای سۆفیا و پارێزگای پێرنیک. تەنھا لە یەک شارەوانی پێکدێت – شارەوانی پایتەختی سۆفیا.

## دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ١٤٨٠٨٣٠ کەس بووە ەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢١

## سەرچاوەکان


پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا
مەکسیک لە ئۆڵۆمپیاد

مەکسیک بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٠٠ بەشداری ئۆڵۆمپیادی کرد. بەڵام نەیتوانی بەشداری سێ خولی دواتری ئۆڵۆمپیاد بکات تا ساڵی ١٩٢٤جارێکی دیکە بەشداری ئۆڵۆمپیادی کردەوە، لەو ساڵەوە بەشداری سەرجەژ خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کردووە، ھەروەھا مەکسیک بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٨ بەشداری ئۆڵۆمپیادی زستانەی کردووە لەو کاتەوە یازدەجار وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەیان کردووە. وەرزشوانانی مەکسیک بە گشتی خاوەنی ٧٢ مەدالیان. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی مەکسیک لە ساڵی ١٩٢٣ دامەزراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مەکسیک لە ئۆڵۆمپیاد
ئەیالەتی ئادانا

**ئەیالەتی ئادانا** (بە تورکیی عوسمانی: *ایالت ادنه* بە ڕۆمانی:*Eyālet-i Adana*) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. لە ساڵی ١٦٠٨ دامەزراوە کاتێک لە ئەیالەتی حەلەب جیاکرایەوە. ڕووبەری ڕاپۆرتکراوی لە سەدەی نۆزدەهەمدا ١١,٤٠٩ میل چوارگۆشە (٢٩,٥٥٠ کیلۆمەتر دووجا) بووە.
## دابەشکردنی کارگێڕی

## سەرچاوەکان

ئەیالەتەکانی عوسمانی|ئادانا
پۆل:پارێزگای ئادانا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٦٠٨
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٥
کریس ڤانس

وێنۆک

**جۆرج کریستۆفر ڤانس** (؛ لەدایکبووی ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٧١) ئەکتەرێکی ئینگلیزییە کە بە ڕۆڵی جاک گالاگەر لە تەلەڤیزیۆنیی فۆکس لە زنجیرەی مێنتال (٢٠٠٩) و جەیمس ویسلەر لە فیلمی ڕاکردن لە بەندیخانە (٢٠٠٧–٢٠٠٨) ناسراوە.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:ئەکتەرە پیاوە تاراوگەنشینە ئینگلیزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لەندەن
ڕفاندن (لۆژیک)

**ڕفاندن** لە لۆژیکدا بە شێوەیەک لە شێوەکانی ئاکامگری (inference) و بەڵگەھێنانەوە (argumentation) و ئاوەزان (reasoning) دەوترێ کە بە تێڕوانینێکەوە یان بە کۆمەڵەیەک لە تێڕوانینەکانەوە دەست پێ دەکا و پاشان دەگەڕێ بە شوێن سادەترین و گونجاوترین ئاکامێ کە دەکرێ لەو تێڕوانینانە وەربگیردرێ. فەیلەسووفی ئەمریکایی چارڵز سەندێرس پێرس لە دووەم نیوەی سەدەی نۆزدەیەمدا ئەم شێوەیە داڕژاند و پەرەی پێ دا. ئاکامێ کە بە ڕفاندن بەرھەم بێت جێی پەسەندە، بەڵام پێچەوانەی ئاکامی بەرھەمھاتوو بە ھەڵهێنجان، دروستییەکەی بڕاوە نییە و نەختێ نادڵنیایی و شکی لەگەڵە. ھەر بۆیە کە «باشترین ڕوونکردنەوەی لەبەردەست» یا «گونجاوترین و ڕێتێچووترین ئاکام» -ی پێ دەوترێ.

بۆ نموونە، ئەگەر کەسێک کاسەیەک چێشتی داخی بەجێھێڵراوی لە دیوێکدا چاو پێ کەوت، دەتوانێ بەو ئاکامە بگات کە خاوەنەکەی *لەوە دەچێ* بەزوویی بێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناسیاریناسی
پۆل:ئاماری بەیزی
پۆل:ئاوەزان
بایبورت

**بایبورت** شارێکە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا کە دەکەوێتە سەر ڕووباری چۆرو و پایتەختی پارێزگای بایبورت. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢١ ژمارەی دانیشتووان بە نزیکەی ٨٢,٢٧٤ کەس دیاری کراوە
بایبورت لە نێوان فەلاتێکی کراوە و بەپیتدا لە ڕێگای نێوان ترابزۆن و ئەرزڕۆمدا بە چۆرحدا دەبڕێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای بایبورت
بایبورت
پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا