open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تۆرچ وود

تۆرچوود بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی خەیاڵی زانستی بەریتانییە کە لەلایەن ڕەسڵ تی دەیڤیسەوە دروستکراوە. زنجیرەکە دوای زیندووکردنەوەی ٢٠٠٥ زنجیرەی دکتۆر هو وەرگیراوە و لە ساڵی ٢٠٠٦ تا ٢٠١١ پەخشکرا. بەرنامەکە کەناڵی پەخشکردنی خۆی لە هەر وەرزێکیدا پەخشی خۆی گۆڕی لەبەر ڕەنگدانەوەی گەشەسەندنی بینەرەکانی، لە بی بی سی سێەوە بۆ بی بی سی دوو بۆ بی بی سی یەک، هەروەها لە وەرزی چوارەمیدا بودجەی ئەمریکی بەدەستهێنا کاتێک بوو بە بەرهەمهێنانێکی هاوبەشی نێوان بی بی سی یەک و ستارز. ئامانجی تۆرچوود لە ڕووی بینەرەوە بەتەمەنەکان و هەرزەکارە پێگەیشتووەکانە، بە پێچەوانەی ئامانجی دکتۆر هو کە هەردوو گەورە و منداڵ دەکاتە ئامانج. هەروەها وەک بەرنامەیەکی خەیاڵی زانستی، نمایشەکە کۆمەڵێک بابەت دەکۆڵێتەوە، لەوانە بوونگەرایی، ژیانی سێکسی هاوڕەگەزخوازی و دوو ڕەگەزخوازی و جێندەرگۆڕەکان (سێکسییەتی LGBTQ+)، و گەندەڵی مرۆڤ.

تۆرچوود بەدەوری تیمێکی بچووکی ڕاوچی بێگانەدا دەسوڕێتەوە کە ڕێکخراوی خەیاڵی تۆرچوود کە بنکەکەی لە کاردیفە و بە شێوەیەکی سەرەکی مامەڵە لەگەڵ ئەو ڕووداوانە دەکات کە بوونەوەرە ئاسمانییەکان بەشدارن. کارەکتەری سەرەکییەکەی کاپتن جاک ھارکنس (جۆن بارۆمان)، ساختەکارێکی نەمر لە داهاتوویەکی دوورەوە؛ جاک لە سەرەتادا لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی دکتۆر ھو لە ساڵی ٢٠٠٥ دەرکەوتووە.

## بەرهەمهێنان
**پەرەپێدانی سەرەتایی**

بەر لە زیندووکردنەوەی دکتۆر هو، ڕەسڵ تی دەیڤیس بیرۆکەی دروستکردنی درامایێکی زانستی خەیاڵی/تاوانکاری بۆ دروستبوو کە لە ستایلی دراما ئەمریکییەکان نزیک بوو، بە تایبەت ئەو درامایانەی کە لەلایەن جۆس وێدۆن دروستکرابوون وەک *[[بەفی بکوژی خوێنمژەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|بەفی بکوژی خوێنمژەکان]]* و *فریشتە.*

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 
* 
* *[http://www.bbcamerica.com/torchwood Torchwood]* at BBC America
* ''Torchwood'' organisation (BBC mini-site)
* AfterElton.com: ''Torchwood''
* 
* 

### ماڵپەڕە فەرمییە پێشووەکانی بی بی سی

* 
* ''Torchwood'' Series 2
* 

پۆل:تۆرچ وود
پۆل:زنجیرە دراما زانستییە خەیاڵییەکانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:زنجیرە دراما زانستییە خەیاڵییەکانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکانی کەمری وێلس لە بی بی سی
پۆل:زنجیرە درامییەکانی بی بی سی
کەسایەتیی کلیشەیی

وێنۆک
**کەسایەتیی کلیشەیی** () جۆرێکە لە کەسایەتیی ناو چیرۆک (بۆ نموونە ڕۆمان، شانۆنامە، بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی، یان فیلم). ئەم کەسایەتییانە زۆرجار یەک ڕەھەندین و قووڵی یان ئاڵۆزییان نییە، بەو پێیەی بۆ جێبەجێکردنی ڕۆڵ یان ئەرکێکی دیاریکراو لەناو چیرۆکەکەدا داڕێژراون.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:دراما
پۆل:چیرۆکگێڕی
لەیاسادەرچوو (کەسایەتیی کلیشەیی)

**لەیاسادەرچوو** کۆمەڵێک کەسایەتیی کلیشەییین، لە کۆمەڵێک شوێنی خەیاڵیدا دەبینرێن. ئەمەش بە تایبەتی لە ئەمریکادا باو بوو، کە لە سەدەی نۆزدەھەمدا کەسانی لەیاسادەرچوو بابەتی بەناوبانگی ڕووماڵ و چیرۆکی ڕۆژنامەکان بوون، ھەروەھا لە فیلمە خەیاڵی و ڕۆژاوایییەکانی سەدەی بیستەم.

## سەرچاوەکان

*
ڕاکێشانی خێرا

وێنۆک|ڕاهێنانی چەند سەربازێک

**ڕاکێشانی خێرا** توانای ڕاکێشانی خێراییی دەمانچەیەکی دەستی و بە وردی تەقاندنییەتی لەسەر ئامانجێک لە پرۆسەیەکدا. ئەم لێھاتوویییە بەھۆی وێناکردنی ڕۆمانسیانەی چەک بەدەستانی چەشنی ڕۆژاوایییەکانەوە بەناوبانگ بوو، کە لە بەرامبەردا ئیلھامیان لە شەڕە دەمانچە مێژوویییە بەناوبانگەکانی ڕۆژاوای ئەمریکای کۆن وەرگرتووە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:دوئێل
ساڵۆنی ڕۆژاوایی

وێنۆک|300x300پیکسڵ| دیمەنێکی کۆن لە سالۆنێکی ڕۆژاوا لە ویلایەتی تێکساس لە ساڵی ١٩٠٠.

**سالۆنی ڕۆژاوا** () ناوێکی گشتییە بۆ ئاماژەکردن بە ھەموو جۆرە باڕێک لە سەردەمی ڕۆژاوای کێوی لە ئەمریکا. ئەم ساڵۆنانە خزمەتگوزارییان بۆ مانگاوان، تەڵەباز، ڕاوچی، سەرباز، لەیاسادەرچوو، یاسادانەر و چەندانی تر دەدا.

## سەرچاوەکان

*
ڕەخنە لە ئەقڵی پەتی

**ڕەخنە لە ئەقڵی پەتی** (بە ئەڵمانی: *Kritik der reinen Vernunft*) کتێبێکە نووسراوی فەیلەسووفی ئەڵمانی ئیمانوێل کانت. جاری یەکەم ساڵی ۱۷۸۱ چاپ بووە. شەش ساڵ دواتر، لە ۱۷۸۷دا، پاش نەختێ پیاچوونەوە و دەستکاری لە لایەن نووسەرەوە، سەرلەنوێ چاپ کراوەتەوە. لەم کتێبەدا ئەوەی کانت بەتەمایەتی، دیاریکردنی پانتایی و سنووری میتافیزیکە. لە پێشەکیی یەکەم چاپدا، کانت مەبەستی خۆی لە ھەڵبژاردنی سەردێڕی «ڕەخنە لە ئەقڵی پەتی» ئاوا ڕوون دەکاتەوە: «... مەبەستی من ھەڵسەنگاندنی ھێزی ئەقڵە بە شێوەی گشتی، بە گەڕانەوە بۆ ھەموو ئەو مەعریفەتەی کە ئەم ھێزە، سەربەخۆ و ئازاد لە ھەر چەشنە ئەزموونێک، دەتوانێ تێبکۆشێ بۆ بەدەستھێنانی. لە ئاکامدا، ئەوەی من بەم ڕەخنەیە دەمەوێ پێی بگەم، بڕیارێکە لەبارەی لواوی یا نەلواویی میتافیزیک بە شێوەی گشتی و، دەستنیشانکردنی سەرچاوەکان و ھەروەھا پانتایی و سنوورەکانی ئەو میتافیزیکە بە پێی پرەنسیپ.»

ڕەخنە لە ئەقڵێ پەتی، ھەندێ جار «یەکەم ڕەخنە»شی پێ دەوترێ، چونکە بە شوێنیا، ساڵی ۱۷۸۸، کانت «ڕەخنە لە ئەقڵی کرداری»ی نووسی و، ساڵی ۱۷۹۰یش، «ڕەخنە لە ھێزی حوکم».

کانت بنەڕەتی کارەکەی خۆی لەسەر فەلسەفەی ئەزموونباوەڕانێ وەک جۆن لۆک و دەیڤید ھیووم و، ئاوەزباوەڕانێ وەک لایبنیتس -ەوە دانا. دەرھەق بە سروشتی بۆشایی و کات، ئیدیاگەلێکی تازەی ڕانا و، بۆ سکێپتیزمەکەی ھیووم کە دەیوت مرۆڤ ناتوانێ لە بوونی پەیوەندیی نێوان ھۆ و بەرھۆ دڵنیا بێ، چارەسەرگەلێکی بینی. ھەروەھا، بۆ ئەوەی دێکارتیش کە دەیوت ماریفەتمان لەبارەی جیھانی دەرەوەی سووژەوە جێی شک و گومانە. عیززەتوڵڵا فوولادوەند لەبارەی ئەم کتێبەوە دەڵێ: 

## ئەمانەش ببینە

* پێشوتارگەلێک بۆ ھەر مێتافیزیکێکی دواڕۆژ کە بتوانێ خۆی وەکوو زانستێک دەربخا

## سەرچاوەکان
خانووی بەتاڵ

***خانووی بەتاڵ*** (بە کۆری: 빈집، بە ئینگلیزی: Empty House) فیلمێکی درامی خۆشەویستیی کۆریای باشوورە کە لە ساڵی ٢٠٠٤ بڵاوکراوەتەوە. فیلمەکە لەلایەن کیم کی دووک نووسراوە، بەرهەمهێنراوە، و دەرهێنراوە. فیلمەکە بەشێوەی نێونەتەوەیی لەلایەن کۆریای باشوور و ژاپۆن بەرهەمهێنراوە. چیڕۆکەکە باس لە گەڕیدەیەک دەکات (کە لەلایەن جای هی نواندنی بۆ کراوە) کە دەکەوێتە داوی خۆشەویستییەوە لەگەڵ ئافرەتێک کە بە دەستدرێژیی سێکسییەوە لەلایەن هاوسەرەکەیەوە دەئاڵێنێ (لی سانگ یون). ناوی فیلمەکە (*3-Iron*) ئاماژەیە بە دارێکی گۆڵف کە لە درێژایی ناوەڕۆکی فیلمەکە بەدیدەکرێت.

## نواندنەکان

* لی سانگ یون وەک سەن-هوا
* جای هی وەک تای-سووک
* کوۆن هیوک-هۆ وەک وەک مین-گیو
* چۆی جیۆنگ-هۆ زیندانیکەر
* لی جو-سیۆک وەک کوڕی پیاوە پیرەکە
* لی می-سووک وەک کچی پیاوە پیرەکە
* موون سەنگ-هیوک وەک سەنگ-هیوک
* پارک جی-ئەی وەک جی-ئا
* جانگ جای-یۆنگ وەک هیون-سوو

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٤
پۆل:فیلمە درامییە خۆشەویستییەکانی ٢٠٠٤
پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی کۆریای باشوور
پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی ژاپۆن
پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن کیم کی دووک دەرهێنراون
پۆل:فیلمە سەربەخۆیەکانی ٢٠٠٤
پۆل:فیلمە خۆشەویستییە خەیاڵییەکان
پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور لە دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
چارەنووسی ئاشکرا

**چارەنووسی ئاشکرا** () باوەڕێک بوو کە ئەمریکا چارەنووسی خاکی خۆی لە سەرانسەری کیشوەری ئەمریکای باکووردا فراوان بکات. ئەم ئایدۆلۆژیایە ھێزێکی بزوێنەری سیاسەتە فراوانخوازییەکانی حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بوو لە ماوەی ساڵانی ١٨٠٠دا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:مێژووی ئەمریکای باکوور
پۆل:سیاسەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان
ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان (١٩٩٢)

ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ھەرێمی کوردستانی عێراق لە ١٩ی ئایاری ١٩٩٢ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک و ١٠٥ ئەندامی پەرلەمانی کوردستان بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان لە سەرەتادا بۆ ١٦ی ئایار پلانیان بۆ دانرابوو، بەڵام بەھۆی نیگەرانییەکان سەبارەت بە سڕینەوەی مەرەکەب کە دەبووە ھۆی ساختەکاریی دەنگدەران، دواخران.

لە خولی یەکەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا مەسعوود بارزانی، سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان (پەدەکە)، کەمێک زیاتر لە ڕکابەرە سەرەکییەکەی جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (یەنەکە)، دەنگی بەدەستھێنا. بەھۆی ئەوەی ھیچ کامیان زۆرینەی دەنگەکانیان بەدەست نەھێنا، بڕیار بوو خولی دووەم بەڕێوەبچێت؛ بەڵام، بەھۆی ترسی ھەردوو سەرکردەکە لەوەی لەوانەیە لە خولی دووەمدا بدۆڕێن، خولی دووەم ھەرگیز بەڕێوەنەچوو و حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بڕیاریدا بەبێ سەرۆک بەردەوام بێت. لەبری ئەوە، ئەنجومەنێکی سەرۆکایەتیی ھەشت کەسییان دامەزراند کە لە چوار ئەندام لە ھەر لایەنێک پێکھاتبوو.

## سەرچاوەکان
ڕۆبەرت فیکۆ

**ڕۆبەرت فیکۆ** (لەدایکبووی ١٥ی ئەیلوولی ١٩٦٤) سیاسەتمەدارێکی سلۆڤاکیایە، لە ٤ی نیسانی ٢٠١٢ تا ئێستا سەرۆکوەزیرانی سلۆڤاکیایە. پێشتر لە ٤ی تەممووزی ٢٠٠٦ تا ٨ی تەممووزی ٢٠١٠ سەرۆکی حکوومەت بووە. ھەروەھا ڕۆبەرت لە ساڵی ١٩٩٩ ەوە سەرۆکی پارتی ڕەوتی سۆسیال دیموکراسییە. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٢ بۆ پەرلەمان ھەڵبژێردرا، لەکاتێکدا لەناو چێکۆسلۆڤاکیا بوو، ساڵی دواتر وەک شاندی چیکۆسلۆڤاکیا لە ئەنجومەنی ئەورووپا دەستنیشانکرا. دوای سەرکەوتنی پارتەکەی لە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ساڵی ٢٠٠٦ یەکەم کابینەی حکوومەتەکەی پێکھێنا. ھەڵوێستە سیاسییەکانی بە پۆپیولیزم وەسف کراون.
لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٤، ڕۆبەرت دوای تەواوکردنی کۆبوونەوەیەکی حکوومەت لە شاری ھاندلۆڤا ھێرشی کرایە سەر و چەند جارێک تەقەی لێکرا، حکوومەتی سلۆڤاکیا ڕای گەیاند کە باری تەندروستی ناجێگیرە و تەقەکەرەکە دەستگیر کرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەرچووانی کۆلێجی زانکۆییی لەندەن
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
ھەوڵی تیرۆرکردنی ڕۆبەرت فیکۆ

لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٤، سەرۆکوەزیرانی سلۆڤاکیا ڕۆبەرت فیکۆ لە تەقەکردنێکدا لە شارۆچکەی ھاندلۆڤا لە سلۆڤاکیا لەنێو ئاپۆرای خەڵک تەقەی لێکرا و بە سەختی بریندار بوو و دواتر گەیەندرایە نەخۆشخانە. پۆلیس کەسێک بە تۆمەتی تەقەکردنەکە دەستگیر دەکەن. بەپێی زانیارییەکان، فیکۆ لە حاڵەتێکی مەترسیداردایە و نەشتەرگەری بۆ دەکرێت.

## گومانلێکراو

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
یاروەلی

**یاروەلی** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک، قەزای کەرکووک، پارێزگای کەرکووک، باشووری کوردستان، لە عێراق(ناوچە جێناکۆکەکان).

دەکەوێتە باکووری شاری کەرکووک بە دووری (٥کم).

## ناو

## جوگرافیا
گوندی یاروەلی ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە گوندی کۆچەکی گەورە.
* لە باشوورەوە شاری کەرکووک.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی زەوی ڕەشید.
* لە ڕۆژئاواوە گوندی سێکانیان.

## مێژوو
* لە پاش شاڵاوی ئەنفال ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. بەڵام ئەم گوندە لە جێگا کۆنەکەی خۆی ئاوەدان نەکرایەوە بە دووری (١کم) لە خوارووی کەلاوەکۆنەکانی گوندەکە ئاوەدان کرایەوە.

## دانیشتوان
دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان کوردن.
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(٢٥٠) کەس بووە.
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(٧١) کەس بووە.

## ئەمانەش ببینە
* ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک
* قەزای کەرکووک
* پارێزگای کەرکووک
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای کەرکووک
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق
عیززەتوڵڵا فوولادوەند

وێنۆک
**عیززەتوڵڵا فوولادوەند** (بە فارسی: **؛ لەدایکبووی ١٩٣٥ لە ئەسفەھان) نووسەر و وەرگێڕی ئێرانیی ناودارە. زیاتر لە بواری فەلسەفەدا کاری کردووە.

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥
پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی ئەسفەھان
ژۆنگھوا ژیھای

**ژۆنگھوا ژیھای** ( 异体字字典) (بەچینی سادەکراو:中华字海) گەورەترین فەرهەنگی کارەکتەری چینییە کە بۆ چاپکردن بەردەست بێت، لە ساڵی ١٩٩٤ کۆکراوەتەوە و لە ٨٥٥٦٨ پیتی جیاواز پێکهاتووە.

## فەرھەنگەکانی تر
فەرهەنگی شێوە جیاوازی چینی (چینی: 異體字字典؛ پینین: yìtǐzì zìdiǎn) کە لەلایەن وەزارەتی پەروەردەی تایوان (ROC) لە ساڵی ٢٠٠٤ کۆکراوەتەوە، ١٠٦٢٣٠ تاک پیتی لەخۆدەگرێت کە زۆربەیان یەک مانایان ھەیە بە شێوەی جیاواز دەنووسرێن.
## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:فەرھەنگە چینییەکان
خاڵخاڵان

**خاڵخاڵان** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شوان، قەزای کەرکووک، پارێزگای کەرکووک، باشووری کوردستان، لە عێراق(ناوچە جێناکۆکەکان).دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی شارەدێی ڕێدار بە دووری (٢٢کم).

## ناو
ناوی ئەم گوندە بە ناوی چیای خاڵخاڵانەوە ناونراوە.

## جوگرافیا
گوندی خاڵخاڵان ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە شارۆچکەی تەقتەق.
* لە باشوورەوە گوندی قەرەناو.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی قامیشە.
* لە ڕۆژئاواوە گوندی جگیلە.

## مێژوو
* لە پاش شاڵاوی ئەنفال و خاپوورکردنی گوندەکانی ناحیەی شوان زۆرینەی دانیشتوانی گوندەکان لە ئۆردوگادا کۆکرانەوە خاڵخاڵانیش یەکێک بوو لە و ئۆردوگایانە، ئێستا وەک گوندێکی سنووری ناحیەی شوانە.

## دانیشتوان
دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان کوردن.
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(بوونی نەبووە) کەس بووە.
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(بوونی نەبووە) کەس بووە.

## ئەمانەش ببینە
* ناحیەی شوان
* قەزای کەرکووک
* پارێزگای کەرکووک
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای کەرکووک
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق
عیبری مۆدێرن

**زمانی عیبری مۆدێرن** ئەو زمانەیە کە لە ئێستادا  هاوڵاتیانی جوولەکەی ئیسرائیل گفتوگۆی پێ دەکەن عیبری مۆدێرن چەندین زاراوەی نوێی لە زمانی تەورات و تەلموود وەرگرتووە، هەروەها لە چەند زمانێکی وەک عەرەبی، ئەڵمانی، یدیش، و ئینگلیزی.

هەروەها لەلایەن هەندێک لە عەرەبە ئیسرائیلییەکانەوە بەکاردەهێنرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:زمانی عیبری
پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار
ئەلیزەر بن یەهودا

**ئەلیزەر بن یەھودا** ( ١٨٥٨ – ١٩٢٢, بە عیبری: אֱלִיעֶזֶר בֶּן־יְהוּדָה) نووسەر و ڕۆژنامەنووس و زمانزانێکی جوولەکە زایۆنی بوو، بە «زیندووکەرەوەی زمانی عیبری» ناسرابوو، چونکە یەکێک بوو لە پێشکەوتووخوازەکانی ئاخاوتن بە زمانی عیبری لەنێو جوودا دروستکەرانی ئەو ڕێگایەی کە بووە ھۆی پەرەسەندنی زمانی عیبری مۆدێرن. 

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٨
پۆل:مردووانی ١٩٢٢
پۆل:زمانی عیبری
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
سەید محەممەد سەفایی

**محەممەد ئەحمەدی** ناسراو بە **[[سەید]] محەممەدی سەفایی** (لەدایکبووی ١٩٣٢ لە ساینقەڵا - کۆچی دواییی ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩٩٥ لە سەقز) گۆرانیبێژێکی فۆلکلۆری کوردی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە بە شێوازی تایبەتی گۆرانیوتن لە بواری مۆسیقای کوردی لەنێو خەڵکدا ناوبانگی دەرکرد.

## ژیان
سەید محەممەدی سەفایی ساڵی ١٩٣٢ لە گوندی بلووزی سەفاخانەی ناوچەی ھەوشار لەدایکبووە، و نەخوێندەوار بووە. لە قۆناغێکی ژیانیدا ھاوڕێیەتییەکی نزیکی لەگەڵ ھونەرمەند حەسەن زیرەک ھەبووە، بە جۆرێک کە وەک کرێچی لە یەک خانوودا ژیاون لە شاری تیکاب و بیروڕایان لەسەر زمان و گۆرانیی کوردی گۆڕیوەتەوە. سەید محەممەد لە شارەکانی ساینقەڵا و بۆکان و لە شاری سەقز ژیاوە، و زۆربەی تەمەنی لە کوردستان بەسەر بردووە و ژیانی بۆ مۆسیقای ناوخۆییی کوردستان تەرخان کردووە. ئێستاش بنەماڵەکەی لە سەقز دەژین. سەید محەممەدی سەفایی یەکێک بووە لە موریدەکانی تەکیە و خانەقاکان، یەکێک بوو لە شێخ و دەروێشە بەناوبانگەکانی کوردستان، کە دواتر لە ڕێبازی دەروێشەوە ڕووی لە ھونەری گۆرانیوتن کرد. گرنگییەکی زۆری بە پاراستنی زمان و کولتووری کوردی داوە و خاوەنی قوتابخانەیەکی تایبەت بوو لە بواری زمان و مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی.

محەممەد سەفایی لە سەردەمی لاوێتیدا کە مورید و دەروێش بوو، حەز لە کچێکی ناوچەکە دەکات و چڕی حەزەکەی بە جۆرێک دەبێت کە داوا لە شێخ بکات کە کچەکەی بۆ بخوازێت؛ بەڵام کاتێک شێخ دەچێت بۆ داخوازیی کچەکە بۆ سەید محەممەد سەفایی و جوانی کچەکە دەبینێت، کچەکە بۆ خۆی دەخوازێت و خێزانی کچەکەش ڕازی دەبن. لەبەر ئەم ھۆکارە سەید محەممەد زۆر توڕە دەبێت و بڕیار دەدات دەست لە دەروێشی ھەڵبگرێت و لە ڕقی شێخ دەبێت بە گۆرانیبێژ. ھەر وەک خۆی ئاماژەی پێکردوە لە یەکێک لە گۆرانییەکانیدا وەک کاردانەوەیەک دەڵێت:

ئەو دەفەشی تا کۆتاییی ژیانی گۆرانی پێ دەوت ھەمان دەفی زەمانی دەروێشیی بوو. ئەمەش وەک تۆڵەکردنەوەیەک بەکاری ھێناوە لەدژی شێخ.

## مردن
لە ساڵی ١٩٩٤ سەید محەممەد تووشی نەخۆشیی شێرپەنجە دەبێت، و لە ڕێکەوتی ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩٩٥دا لە شاری سەقز کۆچی دوایی دەکات. لە شاری سەقز لە گۆڕستانی شاناز بە خاک دەسپێردرێت.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* مۆسیقای کوردی

پۆل:ژەنیارانی کورد
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢
پۆل:مردووانی ١٩٩٤
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:خەڵکی سەقز
پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
ڕۆلاند مۆرینو

**ڕۆلاند مۆرینو** (بە ئینگلیزی: Roland Moreno) (١١ی حوزەیرانی ١٩٤٥–٢٩ی نیسانی ٢٠١٢) داھێنەر و ئەندازیار و نوکتەچی و نووسەری فەڕەنسی بوو و داھێنەری کارتی زیرەک بوو.

کارتی زیرەکی مۆرینۆ، یان *la carte à puce* بە زمانی فەرەنسی، لە ئاستی نێودەوڵەتیدا کەمێک ناسراو بوو؛ بەڵام لە فەڕەنسا بووە پاڵەوانێکی نیشتمانی و لە ساڵی ٢٠٠٩ خەڵاتی لێژۆن دی ھۆنەری پێبەخشرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
پۆل:مردووانی ٢٠١٢
یانەی تۆپی پێی فولهام

**یانەی تۆپی پێی فولهام** یانەیەکی تۆپی پێی پیشەگەرە و بنکەکەی لە شاری فولهام لە لەندەنی گەورە لە ئینگلتەرایە. تیپەکە لە خولی نایابی ئینگلیزیدا ڕکابەری دەکات کە ئاستی سەرەوەی سیستەمی خولی تۆپی پێی ئینگلیزییە . لە ساڵی ١٨٩٦ەوە یارییەکانی ماڵەوەیان لە یاریگای کراڤن کۆتێج ئەنجامداوە ، جگە لە ماوەی دوو ساڵ کە لە لۆفتوس ڕۆد بەسەریان بردووە لە کاتێکدا یاریگایی کراڤن کۆتێج دووبارە نوێکرایەوە کە لە ساڵی ٢٠٠٤ تەواو بووە . یانەکە لە ساڵی ١٩٠٣ کراسێکی سپی و شۆرتێکی ڕەشی وەک جلی فەرمی یانەکەی بەکارهێناوە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
پێڕستی سەرۆکەکانی فیفا

ئەمە پێڕستی سەرۆکەکانی فیدراسیۆنی تۆپی پێی نێونەتەوەیییە (فیفا)، ڕێکخراوێکە بۆ بەڕێوەبردنی چالاکییەکانی بواری تۆپی پێ لە جیھان دامەزراوە.

تەواوی ئەو سەرۆکانە لە کاتی بەڕێوبردنی ڕێکخراوەکە کۆچی دواییان کردووە: دانیێل بەرلی ولفاڵ، ڕودوڵف سیلدرەیەرز، و ئارتەر درووری.

سەرۆکی ئێستای ڕێکخراوەکە جیانی ئینڤانتینۆیە، ئەو لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١٦ لە کۆنگرێسی فیفا ھەڵبژێردرا. پێش ئەوەی جیانی پۆستی سەرۆکەیاتی وەربگرێت، لە کاتی لێپێچینەوەی سێپ بلاتەر لەلایەن لێکۆڵەرانی سویسڕی کە لە ڕێکەوتی ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ بەڕێوەچوو، عیسا حەیاتو بووە جێگری سەرۆک. لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥، بلاتەر بۆ ماوەی ھەشت ساڵ لە گشت چالاکییەکانی تۆپی پێ دوورخرایەوە (لە ٢٤ی شوباتی ٢٠١٦ سزاکەی بۆ شەش ساڵ کەمکرایەوە)، و لە ٢١ی ئازاری ٢٠٢١ بۆ جاری دووەم بۆ شەش ساڵ سزا درا.

## سەرۆکەکانی فیفا

## ماوەی پۆستەکان

ImageSize = width:800 height:auto barincrement:12
PlotArea  = top:10 bottom:50 right:130 left:20
AlignBars = late

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:22/05/1904 till:30/06/2021
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1905

Colors     =
  id:european value:rgb(0.2745,0.5098,0.7059) legend: European
  id:southamerican value:rgb(0.5608,0.7373,0.5608) legend: South_American

Legend     = columns:3 left:150 top:24 columnwidth:100

TextData =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:"Confederation : "

BarData =
  barset:PM

PlotData=
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 22/05/1904 till: 04/06/1906 color:european text:"Guérin" fontsize:10
 from: 04/06/1906 till: 24/10/1918 color:european text:"Woolfall" fontsize:10
 from: 01/01/1921 till: 01/07/1954 color:european text:"Rimet" fontsize:10
 from: 01/07/1954 till: 07/10/1955 color:european text:"Seeldrayers" fontsize:10
 from: 07/10/1955 till: 25/03/1961 color:european text:"Drewry" fontsize:10
 from: 25/03/1961 till: 08/05/1974 color:european text:"Rous" fontsize:10
 from: 08/05/1974 till: 08/06/1998 color:southamerican text:"Havelange" fontsize:10
 from: 08/06/1998 till: 08/10/2015 color:european text:"Blatter" fontsize:10
 from: 26/02/2016 till: end color:european text:"Infantino" fontsize:10



## سەرچاوەکان

پۆل:سەرۆکەکانی فیفا
ئەزموونی دینی

**ئەزموونی دینی** یا **ئەزموونی عیرفانی** یا **ئەزموونی مەعنەوی** جۆرێک ئەزموونە کە تێیدا مرۆڤ وا ھەست دەکا لەگەڵ بابەتێکی پیرۆز و موبارەکدا پەیوەندیی گرتووە. لەوانەیە ئەم جۆرە ئەزموونە تا ڕادەیەک ئاسایی و دنیایی بێ؛ وەک ئەو کاتە کە کەسێ ھەست بە سەرسووکی و حەسانەوە دەکا و پێی وایە کە خوا ئەو ھەستەی پێ بەخشیوە، یا وەک ئەو کاتە کە کەسێ چووەتە ناو خەلسەوە و، لەو باوەڕەدایە کە ئەم خەلسەیە ئەو بە خوا نزیکتر دەکاتەوە. پرسیارە فەلسەفییەکان دەرھەق بەم جۆرە ئەزموونانە زۆرن، بۆ نموونە، ئایا دەکرێ ئەم ئەزموونانە وەکوو بەڵگەی بەبڕست بە کار بگیرێن؟ ئایا نیشانەی ھەبوونی خوان؟ چۆن دەبێ ئەم ئەزموونانە ھەڵبسەنگێنرێن؟

سەلماندنی ئەوەی کە ئەزموونە دینییەکان بەڕاستی مرۆڤ بە بابەتی خوایی و پیرۆزەوە پەیوەند دەدەن ئاسان نییە. یەکەم لەبەر ئەوەی کە، لەوانەیە بتوانرێ ئەو ئەزموونانە بە شێوەی زانستی و سروشتی ڕوون بکرێنەوە. بەرەوپێشچوونی زانست خەڵکی لەوە دوودڵ کردووە کە خوا دەست وەربداتە ناو کاروباری جیھانی سروشتی و، زۆرێک ئیتر باوەڕیان بە موعجیزە نەماوە. کەسێ کە لە بارودۆخی سترێس و گوشاری دەروونیی زۆردایە و، لە ناکاو ھەست بە شەپۆلێکی حەسانەوە لە خۆیا دەکا، ڕەنگە لە حاڵی ئەزموونکردنی کاردانەوەیەکی سروشتیی مێشکیدایە و، ئەمە فەقەت میکانیزمێ بێ کە یارمەتیی بدات کێشەکەی چارەسەر بکا. دووەمیش لەبەر ئەوەی کە، ئەوەندە جیاوازی زۆرە لە نێوان ئەم جۆرە ئەزموونانەدا کە بەئاسانی ناتوانرێ ئەوە ڕوون بکرێتەوە کە بۆچی و چۆن ئەم ئەزموونانە لە لایەن واقیعێکی خوایی و ئیلاھیی تاقانەوە بەدی دێن و، لە ئاکامدا، دەکرێ بوترێ سەرچاوەی وەھا ئەزموونگەلێک تەنیا دەگەڕێتەوە بۆ زەینی ئەو کەسانەی وەھا ئەزموونگەلێکیان ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:عیرفان
پۆل:ئایین و زانست
پۆل:دین و زانست
پۆل:ھەڵسوکەوتە ئایینییەکان
ڕەیمۆند براونێڵ

وێنۆک|ڕەیمۆند جەیمس براونێڵ
**ڕەیمۆند جەیمس براونێڵ** ()(١٧ی ئایاری ١٨٩٤–١٢ی نیسانی ١٩٧٤) ئەفسەرێکی باڵا بووە لە ھێزی ئاسمانی شاھانەی ئوسترالیا (RAAF) و فڕۆکەوانی جەنگی جیھانی یەکەم بووە. براونێل لە شاری ھۆبارتی تاسمانیا لەدایکبووە، کاتێک لە سەرەتای جەنگی جیھانی یەکەمدا ناوی خۆی تۆمارکردووە لە ھێزی ئیمپراتۆری ئوسترالیا، وەک کارمەندێک لە کۆمپانیایەکی ژمێریاردا کاردەکات. لە کاتی ھەڵمەتی گالیپۆلیدا خزمەتێکی زۆری کردووە پێش ئەوەی بگوازرێتەوە بۆ بەرەی ڕۆژاوا. خەڵاتی میدالیای سەربازی پێبەخشرا بەھۆی کارەکانی لە شەڕی پۆزیێرس، لە ساڵی ١٩١٧ وەرگیرا بۆ گواستنەوە بۆ فەیلەقی فڕۆکەوانی شاھانە. دوای مەشقی فڕین لە بەریتانیا، براونێل وەک نەقیبی دووەم ڕاسپێردرا و لە ئەیلوولی ١٩١٧دا بۆ خزمەتگوزاری ئۆپەراسیۆن بەسەر بەرەی ڕۆژاوادا داندرا. لەگەڵ فەوجەکەیدا ڕۆیشت بۆ ئیتاڵیا، خەڵاتی خاچی سەربازی پێبەخشرا و شانازیی بەوە کرا کە تا کۆتایی جەنگ ١٢ فڕۆکەی خستووەتە خوارەوە. براونێل لە ساڵی ١٩١٩ لە نەخۆشخانە دەرچوو، گەڕایەوە ئوسترالیا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:کەسایەتییە سەربازییە ئوسترالییەکانی جەنگی جیھانیی یەکەم
پۆل:مردووانی ١٩٧٤
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٤
سوبیاکۆ، ڕۆژاوای ئوسترالیا

**سوبیاکۆ** () (بە زمانی ئاخاوتنی بە سوبی ناسراوە) گەڕەکێکە لەناوەوەی ڕۆژاوای پێرسە کە پایتەختی ڕۆژاوای ئوسترالیایە. لە ڕووی مێژوویییەوە گەڕەکێکی چینی کرێکارییە و تێکەڵەیەک لە بەکارھێنانی زەوی پیشەسازی و بازرگانی لەخۆدەگرێت، لە ساڵانی نەوەدەکانەوە ناوچەکە یەکێک بووە لە پڕۆژە بەناوبانگەکانی گەشەپێدانی شارەکانی ئوسترالیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
شاری سوبیاکۆ

وێنۆک
**شاری سوبیاکۆ** () ناوچەیەکی حکوومەتی ناوخۆیییە لە ڕۆژاوای ئوسترالیا. شارەکە گەڕەکی مێژوویی چینی کرێکاری سوبیاکۆ لەخۆدەگرێت کە ناوەندەکەی لە دەوری ڕێگای ڕۆکیبییە. لە ساڵانی نەوەدەکانەوە ناوچەکە بە شێوەیەکی بەرفراوان پەرەی پێدراوەتەوە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٩٦
لۆڕێنس وۆنگ

**لۆڕێنس وۆنگ شیون تسای** () (لەدایکبووی ١٨ی کانوونی دووەمی ١٩٧٢) سیاسەتمەدار و ئابووریناس و فەرمانبەری پێشووی دەوڵەتی سەنگافورەیە و لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٤ەوە وەک سەرۆکوەزیرانی سەنگافورە و لە ساڵی ٢٠٢١ەوە وەزیری دارایی دەستی بەکارکردووە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:دەرچووانی زانکۆی میشیگان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی
ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوورە، ٢٠٢٠

ھەڵبژاردنی گشتی لە سەنگافورە لە ڕۆژی ھەینی ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٠ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٩٣ ئەندام بۆ پەرلەمانی سەنگافورە لە سەرانسەری ٣١ بازنەی ھەڵبژاردن. پەرلەمان ھەڵوەشایەوە و ھەڵبژاردنی گشتی لەلایەن سەرۆک حەلیمە یاکۆبەوە لە ٢٣ی حوزەیران بانگھێشتکرا، لەسەر ئامۆژگاری سەرۆکوەزیران لی ھسین لۆنگ. لە دوای سەربەخۆیی سەنگافورە لە ساڵی ١٩٦٥ەوە ئەندامانی پەرلەمانی بۆ ١٤ھەمین پەرلەمانی سەنگافورە ھەڵبژارد، بە بەکارھێنانی سیستەمی ھەڵبژاردنی یەکەم تێپەڕین لە پۆست.

## سەرچاوەکان
کان

**کان** (،  ) شارێکە دەکەوێتە ڕیڤێرای فەرەنسی. شاری میوانداری فێستیڤاڵی ساڵانەی فیلمی کانە و میدێم و فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی شێرەکانی کانە بۆ داھێنان. شارەکە بە پەیوەندی لەگەڵ دەوڵەمەند و ناودارەکان و ھۆتێل و چێشتخانە و کۆنگرە گەورەکان ناسراوە.

## پێشانگا

پەڕگە:Jardins_de_la_croisette,_Cannes.jpg|alt=The Croisette gardens|باخچەی کرۆیسێت
پەڕگە:Cannes_vieux-port_pecheurs_r8.jpg|alt=The old harbour|بەندەرە کۆنەکەی کان
پەڕگە:From_the_ferry_to_Ile_Sainte_Marguerite_-_panoramio_-_Alistair_Cunningham.jpg|alt=Le Suquet, the old quarter of Cannes| لێ سکوێت، شاری چارەکە کۆنی کان
پەڕگە:CannesCroisetteEst.JPG|alt=Promenade de la Croisette| پرۆمناد دێ لا کرۆسێت
پەڕگە:Cannes_,_Kodachrome_by_Chalmers_Butterfield.jpg|alt=Cannes in 1950|کان لە ساڵی ١٩٥٠


## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*  
* وێبگەی فەرمیی گەشتیارانی کان 
* وێبگەی فێستیڤاڵی فیلمی کان 
* ڕێنوێنی ئەمڕۆی کان 

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پۆل:فەڕەنسا
پۆل:کان
پۆل:شار
پۆل:شارەکان
پۆل:شارە ئەوروپیەکان
پۆل:شارەکانی فەڕەنسا
ئارمینیاویستی

**ئارمینیاویستی** (   , *hayaser*, lit. "خوشەویستی ئەرمەنی") کەسێکی غەیرە ئەرمەنییە کە ئارەزووی بەهێز یان پێزانینی خۆی بۆ کەلتووری ئەرمەنی، مێژووی ئەرمەنی یان گەلی ئەرمەنی دەردەبڕێت. لەوانەیە ئەو کەسانە بگرێتەوە کە حەماسەتێک بۆ کەلتووری ئەرمەنیدا نیشان دەدەن و هەم بۆ ئەو کەسانەی کە پشتگیری لە دۆخی سیاسی یان کۆمەڵایەتی دەکەن کە پەیوەندییان بە گەلی ئەرمەنەوە هەیە. لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەم و دوای جەنگی جیهانی یەکەم و هاوکات جینۆسایدی ئەرمەنستان، ئەم زاراوەیە بۆ کەسانی وەک هێنری مۆرگنتاو بەکارهات کە چالاکانە سەرنجی بۆ قوربانیانی کۆمەڵکوژی و دیپۆرتکردنەوە ڕادەکێشا، و کە هاوکاری بۆ پەنابەران کۆدەکردەوە. هەروەها سەرۆک ودرۆ ویلسۆن و تیۆدۆر ڕۆزڤێڵت بە ئارمینۆفیل ناوزەد کراون، ئەمەش بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ پشتگیریکردنیان لە دروستکردنی ئەرمینیای ویلسۆن.

## سەرچاوەکان
ئەلێکساندەر دڤۆرنیکۆڤ

**ئەلێکساندەر ڤلادیمیرۆڤیچ دڤۆرنیکۆڤ** (; لەدایکبووی ٢٢ی ئابی ١٩٦١) ژەنەڕاڵێکی سوپای ڕووسیایە کە فەرماندەیی دەستێوەردانی سەربازی ڕووسیای لە سووریا و لەشکرکێشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا کردووە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ئەفسەرانی سوپای سۆڤیەت
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی
جێنادی ژیدکۆ

**جێنادی ڤالێریڤیچ ژیدکۆ** (؛ ١٢ی ئەیلوولی ١٩٦٥ – ١٦ی ئابی ٢٠٢٣) عەقیدی جەنەڕاڵ لە ھێزە چەکدارەکانی ڕووسیا بووە. لە ساڵی ٢٠١٧ نازناوی پاڵەوانی فیدراسیۆنی ڕووسیای پێبەخشرا بەھۆی خزمەتکردنی وەک سەرۆکی ئەرکانی ھێزەکانی ڕووسیا کە لە سووریا جێگیرکراون. دوای ئەم ئەرکە، ژیدکۆ فەرماندەیی ناوچەی سەربازی ڕۆژھەڵاتی کرد و سەرۆکایەتی بەڕێوەبەرایەتی سەرەکی سەربازی-سیاسی ھێزە چەکدارەکانی ڕووسیا بوو.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:مردووانی ٢٠٢٣
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥
سێرگی سورۆڤیکین

**سێرگی ڤلادیمیرۆڤیچ سوورۆڤیکین** ( ; لەدایکبووی ١١ تشرینی یەکەمی ١٩٦٦) ژەنەراڵێکی سوپای ڕووسیایە و لە ئەیلوولی ٢٠٢٣ەوە وەک سەرۆکی لیژنەی ھەماھەنگی بەرگری ئاسمانی لەژێر ئەنجومەنی وەزیرانی بەرگری کۆمۆنوێڵتی دەوڵەتە سەربەخۆکان (CIS) کاری کردووە

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەفسەرانی سوپای سۆڤیەت
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوکراینی
ڤالێری جیراسیمۆڤ

**ڤالێری جیراسیمۆڤ** () ژەنەڕاڵێکی سوپای ڕووسیایە و وەک سەرۆکی ئەرکانی گشتی ھێزە چەکدارەکانی ڕووسیا و جێگری یەکەمی وەزیری بەرگری ڕووسیا کاردەکات.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥
پۆل:زیندووان
پۆل:تاتارەکان
ئۆلێکساندر سیرسکی

**ئۆلێکساندر ستانیسلاڤۆڤیچ سیرسکی** ( ; لەدایکبووی ٢٦ی تەممووزی ١٩٦٥) ئەفسەرێکی سەربازی ئوکراینایە. خاوەنی پلەی عەقید جەنەڕاڵ بووە و لە  ەوە وەک فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی ئوکراینا کاری کردووە. پێشتر لە ساڵی ٢٠١٩ تا ٢٠٢٤ فەرماندەی ھێزی زەمینی ئوکراینا بووە، ھەروەھا لە مانگی ئایار تا مانگی ئابی ٢٠١٩ فەرماندەی ئۆپەراسیۆنی ھێزە ھاوبەشەکان بووە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥
ھێرشەکان لە رووسیا لەماوەی داگیرکەریی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا

لە ئەنجامی لەشکرکێشی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا کە لە ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢ دەستی پێکردووە، ھێرش لە سەرزەوی ڕووسیا ڕوویداوە. ئامانجی سەرەکی سەربازی و پیشەسازی چەک و پیشەسازی نەوت بووە. زۆرێک لە ھێرشەکان ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و بۆردومانی ئاگرین و تێکدانی شەمەندەفەر بوون. دەزگای ھەواڵگری ئوکراینا دانیان بەوەدا ناوە کە بەشێک لەو ھێرشانەیان ئەنجامداوە. ھەندێکی تریش لەلایەن چالاکوانانی دژە شەڕەوە لە ڕووسیا ئەنجامدراون. ھەروەھا تۆپبارانی سنوور بەزاندن و ھێرشی مووشەکی و ھێرشی زەمینی لە ئوکرایناوە ڕوویداوە، بە شێوەیەکی سەرەکی لە کەرتەکانی بێلگۆرۆد و کورسک و برایانسک. چەندین جار گرووپە چەکدارەکانی سەر بە ئوکراینا لە ئوکراینا دەستیان بە ھێرش کردووەتە سەر ڕووسیا و گوندە سنوورییەکانیان گرتووە و شەڕی سوپای ڕووسیایان کردووە. لە کاتێکدا ئوکراینا پشتگیری لەم دەستدرێژییە زەمینیانە کردووە، بەڵام ڕەتیکردووەتەوە دەستوەردانی ڕاستەوخۆی ھەبێت. لە وەڵامی ئەو لەشکرکێشییەدا، ھێرش بۆ سەر ھێزەکانی ڕووسیا لە کریمیاش ھەبووە، کە ڕووسیا لە ساڵی ٢٠١٤دا دەستی بەسەردا گرت.

## تۆپباران و ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و تێکدان
### شوبات-ئازاری ٢٠٢٢
لە ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢، بنکەی ئاسمانی میلیرۆڤۆ ھێرشی کرایە سەر، گوایە بە مووشەکی تۆچکا-یو بووە، کە پێدەچێت لەلایەن لیوای ١٩ی مووشەکی ئوکراینایەوە بێت.

لە یەکەمی ئازاردا تەقینەوەیەک لە بنکەیەکی ئاسمانی سەربازی لە تاگانرۆگ لە ئۆبلاستی ڕۆستۆڤ ڕوویدا. بانگەشەی ئەوە ھەبوو کە بەھۆی کردەوەی ئوکراینا بووە.

## سەرچاوەکان
ھەزارپێ

**ھەزارپێ**، **خشی** یان **خشک** () بە کۆمەڵێک لە گیانلەبەرانی جومگەپێ دەگوترێت کە ڕاوکەرن و ژمارەیەکی زۆر پێیان ھەیە. لە زمانی ئینگلیزیدا سێنتیپیدیان پێ دەگوترێت کە بە لاتین مەعنای سەدپێ دەدات، بەڵام لە ڕاستیدا ھیچ جۆرێکی خشی سەد یان ھەزار پێی نییە، بەڵکوو ژمارەی ئەو جووتە پێیانەی ھەیانە تاقە و لە ١٥وە تا ١٧١ جووت پێیان تێدا تۆمار کراوە.

زۆربەی خشییەکان گۆشتخۆرن و بە شوێنی گیانلەبەری بچووکدا دەگەڕێن کە دەرەقەتیان بێن و ڕاویان بکەن. زۆربەی خشییەکان ژەھراوین و دەتوانن بگەزن و ئێش بە مرۆڤ و گیانلەبەرانی تر بگەیەنن. لە بڕێک وڵاتدا، وەکوو چین، دەبرژێنرێن و وەک خواردن کەڵکیان لێ وەردەگیرێت.

## خواردن
زۆربەی ھەزارپێکان گۆشتخۆرن. خواردنی سەرەکییان مێروو و گیانلەبەری بچووک وەک کرمی خاکی، مێش و بەچکەی مێشە. شیکردنەوەی ناوەرۆکی سکی ھەزارپێکان دەری خستووە کە ڕوەکەکان بەشێکی ڕێژەیەکی کەمی خواردنی ئەم گیانلەبەرانەن. ئەگەرچی کاتێک لە تاقیگەدا خواردنیان پێ نەدراوە مەجبوور بوون ڕووەکیش بخۆن.
وێنۆک|مەلێک خشکێکی بە دەمەوە گرتووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:جومگەپێناسی
پۆل:جومگەپێیان
پۆل:ھەزارپێکان
ڤالێری زالوژنی

**ڤالێری فیدۆرۆڤیچ زالوژنی** ( ; لەدایکبووی ٨ی تەممووزی ١٩٧٣) جەنەڕاڵ و دیپلۆماتکارێکی چوار ئەستێرەی ئوکراینایە و ئێستا وەک باڵیۆزی ئوکراینا لە بەریتانیا کاردەکات. لە ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ تا ٨ی شوباتی ٢٠٢٤ وەک فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی ئوکراینا کاری کردووە. ھەروەھا لە ھەمان کاتدا ئەندامی ئەنجومەنی ئاسایش و بەرگری نیشتمانی ئوکراینا بووە.

پێشتر زالوژنی فەرماندەی ئۆپەراسیۆنی باکوور بووە (٢٠١٩–٢٠٢١)، سەرۆکی ئەرکانی ئۆپەراسیۆنی ھاوبەشی ھێزە چەکدارەکانی ئوکراینا — جێگری یەکەمی فەرماندەی ھێزە ھاوبەشەکان (٢٠١٨)، سەرۆکی ئەرکانی سوپای ئەمریکا – جێگری یەکەمی فەرماندەی ئۆپەراسیۆنی ڕۆژاوا بووە (٢٠١٧)، و فەرماندەی لیوای میکانیزەکراوی پاسەوانی ٥١ (٢٠٠٩–٢٠١٢).

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
ڕکابەرەکان

***ڕکابەرەکان*** فیلمێکی ئەمریکی خۆشەویستیی درامی وەرزشییە کە لە ساڵی ٢٠٢٤ بڵاوکراوەتەوە. فیلمەکە لەلایەن لوکا گواداگنینۆ دەرهێنراوە و سیناریۆکەی لەلایەن جەستن کوریتزکیس ئامادە کراوە. فیلمەکە باس لە یاریزانێکی پیشەگەری پاڵەوانی تێنس دەکات (مایک فەیست)، کە بە یارمەتی هاوسەرەکەی (زێندایا)، یاریزانێکی پێشووی تێنس کە بە هۆی پێکانەوە وازی هێنا، دەیەوێت تۆڵە لە یاریزانێک بستێنێتەوە (جۆش ئۆکۆنەر)، کە باشترین هاوڕێی پێشوویی و خۆشەویستی پێشووی هاوسەرەکەی بوو.

بەرواری بڵاوکردنەوەی فیلمەکە لە ئەیلوولی ٢٠٢٣ بوو، بەڵام بەهۆی مانگرتنی ئەکتەران دواخرا و فیلمەکە بۆ یەکەم جار لە سیدنی لە بەرواری ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٤ پەخشکرا. هاوکات لە ٢٦ی نیسانی ٢٠٢٤، فیلمەکە لەلایەن ستۆدیۆکانی ئەمازۆن لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بڵاوکرایەوە. فیلمەکە هەڵسەنگاندنێکی باشی بۆ ڕەخسا و لە جیهاندا ٧٠ ملیۆن دۆلاری کۆکردەوە.

## نواندنەکان

* زێندایا وەک تاشی دەنکەن
* جۆش ئۆکۆنەر وەک پاتریک زڤێیگ
* مایک فەیست وەک ئارت دۆنەڵدسن
* دارنێل ئاپڵینگ وەک ناوبژیوان
* ئەیجەی لیستەر وەک لیلی دۆنەڵدسن
* نادا دێسپۆتۆڤیچ وەک دایکی تاشی
* نەهیم گارسیا وەک باوکی تاشی
* هەیڵی گەیتس وەک هێلین
* جەیک جێنسن وەک فین لارسن

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی ئەمازۆن ئێم جی ئێم ستۆدیۆز
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی
پۆل:فیلمە چیرۆکییە ناھێڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە درامییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە وەرزشکاران
پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ساڵی ٢٠٠٦ داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠١٩ داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەتڵانتا داندراون
پۆل:فیلمەکان کە لە شاری کوینز لە ویلایەتی نیویۆرک دانراون
پۆل:فیلمەکان کە لە بۆستن وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکانی ئایماکس
پۆل:فیامەکانی مێترۆ-گۆلدوین مایەر
پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس
سزای بەرزبوونەوەی نرخی نەوتی خاوی ڕووسیا، ٢٠٢٢

لە چوارچێوەی ئەو سزایانەی کە لە ئەنجامی شەڕی ڕووسیا و ئۆکرانیا بەسەر فیدراسیۆنی ڕووسیادا سەپێندرا، لە ٢ی ئەیلولی ٢٠٢٢، وەزیرانی دارایی گروپی گەلانی  حەوت ڕێککەوتن لەسەر دانانی نرخی نەوت و بەرهەمە نەوتییەکانی ڕووسیا لە هەوڵێکدا کە مەبەست لێی کەمکردنەوەی توانای ڕووسیا بوو بۆ دابینکردنی دارایی شەڕەکەی دژی ئۆکرانیا لە هەمان کاتدا بە هیوای سنووردارکردنی زیادبوونی زیاتر بۆ بەرزبوونەوەی هەڵاوسان لە ساڵانی ٢٠٢١-٢٠٢٣ .  تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە

## سەرچاوەکان

پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ڕووسیا
ئاھارۆن کاتزیر

**ئاهارۆن کاتزیر** (    ; لەدایکبووی ; ١٥ی ئەیلوولی ١٩١٤ – ٣٠ی ئایاری ١٩٧٢)  زانایەکی ئیسرائیلی بوو کە وەک پێشەنگێک لە لێکۆڵینەوە لە ئەلکترۆکیمیای بایۆپۆلیمرەکان ناسرابوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣
پۆل:مردووانی ١٩٧٢
پۆل:جووە ئیسرائیلییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
ڕادیۆی کوردیی قاھیرە

**ڕادیۆی کوردیی قاھیرە** ڕادیۆیەکی کوردی بوو کە لە ساڵی ١٩٥٧ لە قاھیرەی پایتەختی میسر دامەزرا. ئەم ڕادیۆیە بۆ ماوەی ١١ ساڵ تا ساڵی ١٩٦٨ بەردەوام بوو لە پەخشکردنی پەخشەکانی بە زمانی کوردی.

## پەخشی ڕادیۆیی
ڕادیۆی کوردی لە قاھیرە ھەڵوێستێکی دژە ئەمریکی ھەبوو و ھەر لە سەرەتای کارەکانییەوە پڕوپاگەندەی دژ بە حکوومەتەکانی تورکیا و ئێران و عێراق بڵاو دەکرەوە کە لەو سەردەمەدا ھەموویان مەیلیان بۆ ئەمریکا ھەبوو. بەرنامەکانی بەشی کوردی بەزۆری بە ژەنینی سروودێکی ئەی ڕەقیب دەستی پێدەکرد. مۆسیقا لە بەرنامەکانی ڕادیۆیی کوردی قاھیرەدا جێگەی تایبەتی ھەبوو و ئەم ڕادیۆیە چەندین گۆرانی، نیشتمانپەروەریی بە زمانی کوردی پەخش دەکرد.

## داخستن
ھەر لە سەرەتای بەرنامەکانی ڕادیۆی قاھیرەوە حکوومەتی تورکیا دەستی کرد بە ھەوڵدان بۆ فشارخستنە سەر دەسەڵاتدارانی میسر بۆ داخستنی ئەم ڕادیۆیە. باڵیۆزی ئەوکاتەی تورکیا لە میسر لە دیدارێکدا لەگەڵ جەمال عەبدولناسر ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە دامەزراندنی ڕادیۆی کوردی لە پایتەختی میسر؛ بەڵام جەمال عەبدولناسر وەڵامی دایەوە: «ناڵێی کورد لە تورکیا بوونی نییە، کەواتە بۆ ناڕەحەتیت؟»

دواجار بەھۆی گوشار و ڕاوێژی دەسەڵاتدارانی ئێران، عێراق و تورکیا، لە ساڵی ١٩٦٨ بەشی کوردیی ڕادیۆی قاھیرە دوای ١١ ساڵ لە کارکردن، پەخشەکانی ڕاگرت.

## کارمەندان
فوئاد مەعسووم، سەرۆککۆماری پێشووی عێراق، لە ڕادیۆی قاھیرەدا چالاک بوو، کاتێک خوێندکار بوو لە قاھیرە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕادیۆکان بە زمانی کوردی
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٥٧
پۆل:ڕادیۆ
پۆل:قاھیرە
پۆل:میسر
دیمەنی ئاسنگەر

**دیمەنی ئاسنگەر** کورتە فیلمێکی بێدەنگی ڕەش و سپی ئەمریکییە لە ساڵی ١٨٩٣ لە دەرهێنانی ویلیام کێنێدی دیکسۆن ، داهێنەری سکۆتلەندی-فەرەنسی کە یەکەم کامێرای جووڵەی بە تەواوی کارا پەرەپێدا، لەکاتی کارکردندا لەگەڵ تۆماس ئەدیسۆن . فیلمەکە لە ڕووی مێژووییەوە گرنگە بەو پێیەی یەکەم فیلمی کینێتۆسکۆپ لە پێشانگایەکی گشتیدا لە ٩ی ئایاری ١٨٩٣ نمایشکرا و سەرەتاییترین نموونەی ناسراوە کە ئەکتەرەکان ڕۆڵیان لە فیلمێکدا ئەنجامداوە. دوای ١٠٢ ساڵ، لە ساڵی ١٩٩٥ دیمەنی ئاسنگەرەکان لەلایەن کتێبخانەی کۆنگرێسەوە وەک "لە ڕووی کولتووری، مێژوویی، یان جوانکارییەوە گرنگ" هەڵبژێردرا بۆ پاراستن لە **تۆماری نیشتمانی فیلمی** ئەمریکا. دووەم کۆنترین فیلمە کە تۆمار کراوە، دوای فیلمی وەرزشی نیوارک (١٨٩١).  چاپێکی 35 ملم لەم فیلمە کە لە ژیاندا مابووەوە لە مۆزەخانەی هێنری فۆرد دۆزرایەوە . ئەرشیفی کۆپی نەرێنی سەرچاوە کە لەلایەن ئەرشیفی هونەری مۆدێرن لە مۆزەخانەی هونەرەوە هەڵگیراوە. وەشانێکی دیکە دەکەوێتە پارکە مێژووییە نیشتمانییەکەی تۆماس ئەدیسۆن کە لەلایەن خزمەتگوزاری پارکە نیشتمانییەکانەوە بەڕێوەدەبرێت لەبەر ئەوەی فیلمەکە پێش ساڵی ١٩٢٣ تەواو بووە، مافی کۆپیکردنی بەسەرچووە؛ بە خۆڕایی لە تۆڕی جیهانی بەردەستە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دیمەنی ئاسنگەر لە AllMovie (ئینگلیزی)
* دیمەنی ئاسنگەر لە فیلمی FilmAffinity (ئیسپانی)
* دیمەنی ئاسنگەر لە ماڵپەڕی بنکەدراوەی فیلم (ئینگلیزی)
* دیمەنی ئاسنگەر لە Letterboxd (ئینگلیزی)
* دیمەنی ئاسنگەری لە ماڵپەڕی کینۆپۆیسک (ڕووسی)

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٨٩٠
پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان کە لە نیوجیرسی وێنەیان گیراوە
پۆل:تۆماس ئێدیسۆن
پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی
ژاپۆنۆفیلیا

**ژاپۆنۆفیلیا** ئارەزوویەکی بەهێزە بۆ کولتوور و خەڵکی ژاپۆن و مێژووی ژاپۆن .  لە زمانی ژاپۆنیدا، زاراوەی Japanophile بریتییە لە   ، لەگەڵ "   " هاوتای پێشگرەکەی ئینگلیزی 'pro-' و "   "، بە واتای "ژاپۆن" (وەک لە وشەی ژاپۆن   ). ئەم زاراوەیە بۆ یەکەمجار هەر لە سەدەی ١٨دا بەکارهاتووە، بە تێپەڕبوونی کات لە ڕووی پانتاییەوە گۆڕانکاری بەسەردا هاتووە. پێچەوانەکەی بریتییە لە ژاپۆنۆفۆبیا . توێژینەوەکە لە ژاپۆن بریتییە لە ژاپۆنۆلۆژی .

## سەرچاوەکان

پۆل:نەتەوەی ژاپۆنی
پیشەسازیی نەوتی ڕووسیا

وێنۆک|250x250پیکسڵ| نەخشەی دامەزراوە و کێڵگەکانی غازی ڕووسیا
**پیشەسازی نەوتی ڕووسیا** () یەکێکە لە گەورەترین پیشەسازییەکانی نەوت و گاز لە جیھاندا. ئەم وڵاتە لەگەڵ ئۆپێک دوو جەمسەری سەرەکی دابینکردنی نەوتی وڵاتانی دیکەیە. بەپێی ئامارەکان، ڕووسیا توانی لە ساڵی ٢٠٠٥ دا ١٥١ ملیار مەتر سێجا غازی سروشتی ھەناردەی ئەورووپا بکات، ئەمەش وای کردووە ڕووسیا ببێتە یەکێک لە گەورەترین ھەناردەکارانی غاز لە جیھاندا.

لە ساڵانی نەوەدەکاندا بەرھەمھێنانی نەوت لە ڕووسیا دابەزینێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی؛ بەجۆرێک کە بەرھەمھێنانی نەوتی ڕۆژانەی لە ٩ ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا بۆ ٦ ملیۆن بەرمیل دابەزی؛ بەڵام لە مانگی ئازاری ٢٠٠٢دا ڕووسیا توانی پلەی یەکەم لە بەرھەمھێنانی نەوت لە سعودیەوە بەدەستبھێنێتەوە.

کۆمپانیای گازپرۆم وەک یەکێک لە گەورەترین کۆمپانیاکانی نەوت لە ڕووسیا و جیھان، ٤٠٪ی بەکارھێنانی غازی ئەورووپا دابین دەکات. خواستی کۆمپانیا نەوتییەکانی وڵات بۆ بەکارھێنانی ڕۆبڵ لە مامەڵەی نەوتدا بەھای ئەم دراوەی بەرامبەر دۆلاری ئەمریکی ھێشتووەتەوە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
سزای بەرھەمە نەوتییەکانی ڕووسیا و بەرزبوونەوەی نرخ، ٢٠٢٣

لە چوارچێوەی ئەو سزایانەی کە لە ئەنجامی لەشکرکێشییەکەی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا لە ساڵی ٢٠٢٢دا بەسەر فیدراسیۆنی ڕووسیادا سەپێنراوە، لە ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، وەزیرانی دارایی گرووپی گەلانی تاقمی حەوت ڕێککەوتن لەسەر دانانی نرخی نەوت و بەرھەمە نەوتییەکانی ڕووسیا کە ھەوڵێک بوو کە مەبەست لێی کەمکردنەوەی توانای ڕووسیا بوو بۆ دابینکردنی دارایی شەڕەکەی دژی ئوکراینا و سنووردارکردنی زیادبوونی زیاتری ھەڵاوسان لە ساڵانی ٢٠٢١–٢٠٢٢.

## سەرچاوەکان

پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ڕووسیا
فرانسوا فیلۆن

**فرانسوا فیلۆن** (بە فەڕەنسی:François Fillon) لە ٤ی ئازاری ١٩٥٤ لە شاری لێمان لەدایکبووە، سیاسەتمەدارێکی خانەنشینبووی فەرەنسییە و ئەندامی گردبوونەوە بۆ کۆمار بووە، کە بووەتە یەکێتی بۆ بزووتنەوەی جەماوەری، کە لە بەرامبەردا بووە کۆمارییەکان. ئەو لە ماوەی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٢ پۆستی سەرۆک وەزیرانی گرتبووە بەر لە ژێر سەرۆک نیکۆلاس سارکۆزی. بە فەرمی بوو بە کاندیدی پارتی کۆماری و پارتی ڕاست و ناوەند بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی فەرەنسا لە ساڵی ٢٠١٧ و پرسی هەلی کاری ساختە لە دەوروبەری وروژێنرا و ئەمەش کاریگەری زۆری لەسەر بانگەشەی هەڵبژاردنەکانی هەبوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پۆل:پارێزەرە فەڕەنسییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:سەرۆک وەزیرانی فەڕەنسا
مایک لی

**مایک لی** (لەدایکبووی ٢٠ی شوباتی ١٩٤٣) نووسەر و دەرهێنەری ئینگلیزە کە بەرهەمی لە فیلم، شانۆ، و تەلەڤیزیۆن هەیە. لی چەندەها خەڵاتی بەدەستهێناوە، لەوانە خەڵات لە فیستیڤاڵی فیلمی کان، فیلمی نێونەتەوەیی بەرلین، فێستیڤاڵی فیلمی ڤێنیز، سێ خەڵاتی بافتا، و حەوت جار پاڵێوراوبووە لە خەڵاتەکانی ئۆسکار. لی هەروەها خەڵاتی بافتا فێلۆشیپ، نیشانی فەرمی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی، و خەڵاتی لەدایکبوونی ١٩٩٣ لە پێناو خزمەتەکانی بۆ فیلم وەرگرتووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣
پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەی ھونەری درامی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:جووە ئینگلیزەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی ئینگلیز
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئینگلیز
پۆل:سیناریۆنووسانی ئینگلیز
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەفسەرانی نیشانی ئیمپڕاتۆریەتی بەڕیتانی
ئاژانسی نێونەتەوەییی وزە

وێنۆک|نەخشەی ئاژانسی نێونەتەوەییی وزە
**ئاژانسی نێونەتەوەییی وزە** () ڕێکخراوێکی سەربەخۆی نێوان حکوومەتەکانە کە لە چوارچێوەی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (OECD) لە ساڵی ١٩٧٤ دوای قەیرانی نەوتی ساڵی ١٩٧٣ دامەزرا و سکرتارییەتەکەی دەکەوێتە پاریس. ئەم ڕێکخراوە بۆ یەکەمجار لە بەرامبەر پچڕانی فیزیکی لە دابینکردنی نەوتدا دامەزراوە، ھەروەھا وەک سەرچاوەیەکی زانیاری ئاماری پەیوەست بە بازاڕی نێودەوڵەتی نەوت و جۆرەکانی تری وزە.

ئاژانسی نێودەوڵەتی وزە ئامۆژگاری سیاسی پێشکەش بە وڵاتانی ئەندام دەکات، بەڵام لەگەڵ وڵاتانی غەیرە ئەندامدا کاردەکات، بەتایبەتی چین و ھیندستان و ڕووسیا.

تەنھا ئەو وڵاتانەی کە ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (OECD)ن دەتوانن ببنە ئەندامی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزە. ھەروەھا ھەموو ئەندامانی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری جگە لە شیلی و ئایسلەندا و ئیسرائیل و مەکسیک و سلۆڤینیا ئەندامی ئەم دەزگایەن.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٧٤
حوسێن ئەمیرعەبدوڵڵاھیان

**حوسێن ئەمیرعەبدوڵڵاھیان** (؛ ٢٣ی نیسانی ١٩٦٤ – ١٩ی ئایاری ٢٠٢٤) سیاسەتوان، دیپلۆماتکارێکی ئێرانی و وەزیری کاروباری دەرەوەی ئێران بوو. ئەو لە ساڵی ٢٠٢١ ھەتا کاتی مردنی بەھۆی ڕووداوێکی ئاسمانی لە ٢٠٢٤، وەک وەزیری کاروباری دەرەوە لەسەر کار بوو.

ئەمیرعەبدوڵڵاھیان پێشتر لە ساڵی ٢٠١١ تا ٢٠١٦ جێگری وەزیری دەرەوە بووە بۆ کاروباری عەرەبی و ئەفریقا بوو.ناوبراو یاریدەدەری تایبەتی سەرۆکی پەرلەمانی ئێران بۆ کاروباری نێودەوڵەتی بووە، بەڕێوەبەری گشتی کاروباری نێودەوڵەتی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی لە سەرۆکایەتی عەلی لاریجانی تا سەرۆکایەتی محەممەدباقر قالیباف بوو لە سەردەمی وەزارەتی عەلیئەکبەر ساڵحی وەک جێگری وەزیری دەرەوە دەستنیشانکرا و لە سێ ساڵی یەکەمی وەزارەتەکەی محەممەدجەواد زەریف لە پۆستەکەیدا مایەوە. دوای دەست لەکار کێشانەوەی ناڕاستەوخۆی زەریف، ناوی حوسێن ئەمیرعەبدوڵلاھیان لەلایەن بەشێک لە میدیاکانەوە وەک یەکێک لە کاندیدەکانی پۆستی وەزیری دەرەوە بڵاو کرایەوە، کە نزیک بوو لە عەلی لاریجانی، سەرۆکی پەرلەمانی ئەوکاتی ئێران.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
پۆل:مردووانی ٢٠٢٤
بێڵ ٤١٢

**بێڵ ٤١٢** () ھەلیکۆپتەرێکی خزمەتگوزارییە کە لەلایەن کۆمپانیای بێڵ ھەلیکۆپتەرەوە بە ھاوکاریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کەنەدا لە ساڵی ١٩٧٩دا دروست کراوە. یەکەم بەکارھێنەری ئەم ھەلیکۆپتەرە ھێزی ئاسمانیی شاھانەی بەریتانیا بوو. بێڵ ٤١٢ دوو بزوێنەری ھەیە و توانای ھەڵگرتنی ١٣ کەسی ھەیە. بەکارھێنەرانی سەرەکیی بێڵ ٤١٢ بریتین لە کەنەدا، ئیتاڵیا و ژاپۆن و لە بواری سەربازی و خزمەتگوزاریی مەدەنی بەکاردەھێنرێت.

## ڕووداوەکان
لە ١٩ی ئایاری ٢٠٢٤ ھەلیکۆپتەرێکی بێڵ ٤١٢ کە ئیبراھیم ڕەئیسی، سەرۆک کۆماری ئێران و چەند بەرپرسێکی باڵای دیکەی کۆماری ئیسلامیی ئێرانی ھەڵگرتبوو، دوای ڕێوڕەسمی کردنەوەی بەنداوێکی ھاوبەش لەگەڵ ئازەربایجان لە ڕێگەی گەڕانەوەیدا کەوتە خوارەوە. ھەرچەندە ھەندێک سەرچاوە جۆری ھەلیکۆپتەرەکەیان بێڵ ٢١٢ ڕاگەیاند.

## وڵاتە بەکارھێنەرەکان
بێل ٤١٢ لەبواری سەربازی و مەدەنی لە چەندین وڵات بەکاردەھێنرێت لەوانە:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
وێلھەمی دووەم

**فێلھەمی دووەم** یان **وێلھەمی دووەم** () بە وێلیامی دووەم ناودەبرێ ناوی تەواوی بریتییە لە **فرێدریک ویلیام ڤیکتۆر ئەڵبێرت** (لە دایکبووی ٢٧ی کانونی دووەمی ساڵی ١٨٥٩ی زایینی) کەیسەری دووەمی ئەڵمانیا و دوا ئیمپڕاتۆری ئیمپڕاتۆرییەتی ئەڵمانیا و پاشای پروسیا بووە، ویلیامی دووەم لە بنەماڵەی ھۆھێنزۆلێرنەکان ھاتووەتە دونیاوە کە لەساڵانی ١٧٠١ەوە فەرمانڕەوایەتی ئەڵمانیا و پروسیا دەکەن، وێلیامی دووەم سەرکردایەتی ئەڵمانیای کردووە لە ماوەی جەنگی جیھانی یەکەم و دوای ئەوەی ئیمپراتۆرییەتی ئەڵمانیا لە جەنگی جیھانی یەکەم بەرامبەر بە بەرەی ھاوپەیمانان شکستی ھێنا لە ساڵی ١٩١٨ ویلیامی دووەم دەستبەرداری تەختی پاشایەتی ئەڵمانیا و فەرمانڕەوایەتی کردنی ئەڵمانیا بوو بەمەش دەسەڵاتی پاشایەتی لە ئەڵمانیا کۆتایی ھات و کۆماری ڤایمار دامەزرا و دەسەڵاتی ھۆھێنزۆلێرنەکان لە ئەڵمانیا کۆتایی پێھات، ویلیام کەیسەری دووەمی ئەڵمانیا لە ٤ی حوزەیرانی ساڵی ١٩٤١ی زایینی کۆچی دوایی کرد بەھۆی نەخۆشی دڵ و خوێنبەربوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٩
پۆل:مردووانی ١٩٤١
پۆل:دژە جوولەکەکان لە ئەڵمانیا
پۆل:فەرمانڕەوا لابراوەکان
پۆل:ڕۆلگێرەکان
دادگای کۆبانی

**دادگای کۆبانی** (، ) دادگاییکردنەکی بە پاڵنەریی سیاسی بوو کە دژی سەدان سیاسەتمەدار و چالاکوانی مافی مرۆڤی لایەنگری کورد، بە تایبەت دژی ئەندامانی پلەبەرزی پارتی دیموکراتی گەلان (ھەدەپە) بەڕێوەچوو. دادگاییکردنەکە پەیوەندیی بە ڕووداوەکانی کۆبانی لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤دا ھەیە. تۆمەتبارانی ئەم دادگاکە بە فەرمی تۆمەتبارن بەوەی کە ئەندامی ڕێکخراوێکی تیرۆریستین و “یەکگرتوویی و یەکپارچەیی خاکی دەوڵەت”یان خستووەتە مەترسییەوە. لە ڕاستیدا ڕۆشنبیران و کەسانی دەرەکی ئەم پرۆسەیە وەک کردەیەکی تۆڵەسەندنەوەی حکومەتی ئاکەپە لە دژی نەیارانی سیاسی و لایەنگری کورد لێکدەدەنەوە. لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٤ بڕیاری دادگاکە ڕاگەیەندرا و سەلاحەدین دەمیرتاش بە ٤٢، فیگەن یوکسەکداغ بە ٣٢ و ئەحمەد تورک بە ١٠ ساڵ زیندان تاوانبار کران.

## سەرچاوەکان

پۆل:دادگاکان لە تورکیا
پۆل:٢٠٢١ لە تورکیا
پۆل:٢٠٢٢ لە تورکیا
پۆل:٢٠٢٣ لە تورکیا
پۆل:٢٠٢٤ لە تورکیا
پۆل:پارتی دیموکراتی گەلان (تورکیا)
مالیک ڕەحمەتی

**مالیک ڕەحمەتی** (؛ ١٩٨٢ – ١٩ی ئایاری ٢٠٢٤) سیاسەتمەدارێکی ئێرانی بووە و لە ساڵی ٢٠٢٤ تا کۆچی دوایی وەک پارێزگاری گشتی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژهەڵات کاری کردووە. ئەو پێشتر لە ساڵی ٢٠٢٣ تا ٢٠٢٤ سەرۆکایەتی ڕێکخراوی تایبەتکردنی ئێرانی کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٢٠٢٤
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢
محەممەدعەلی ئالی ھاشم

**سەید محەممەدعەلی ئالی هاشم** ()، ناسراو بە **ئایەتوڵڵا ئالی ھاشم** (١٩٦٢ – ١٩ی ئایاری ٢٠٢٤) نوێنەری ڕێبەری ئێران لە ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات و پێشنوێژی ھەینیی تەورێز بوو کە بەھۆی ڕووداوی کەوتنەخوارەوەی ھەلیکۆپتەری وەرزەقان لە ١٩ی ئایاری ٢٠٢٤دا کوژرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:موسڵمانەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:مردووانی ٢٠٢٤
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی
زریانی ڕیتا

وێنۆک|زریانی ڕیتا
**زریانی ڕیتا** () توندترین زریانی گەرم بوو کە تۆمارکرابێت لە کەنداوی مەکسیک و چوارەم توندترین زریانی ئەتڵەسی بوو کە تا ئێستا تۆمارکرابێت. بەشێک لە وەرزی زریانەکانی ئەتڵەسی ٢٠٠٥ کە ژمارەیەکی پێوانەیی شکاند.

## سەرچاوەکان

*
فیلمی پۆرنۆگرافی

**فیلمی پۆرنۆگرافی** ( **pornos** ), **فیلمی ئیرۆتیک**, **فیلمی سێکسی**, **فیلمی ١٨+**, یان بە **فیلمی شین** ناسراوە (لە زمانی ئینگلیزی بەریتانی و وڵاتانی تری ئینگلیزی زمان)، ئەو فیلمانەن کە بابەتی سێکسی  دەخەنە ڕوو بە مەبەستی وروژاندن, سەرسام بکات، یان بینەر ڕازی بکات . فیلمە پۆرنۆگرافییەکان خەیاڵی سێکسی دەخەنە ڕوو و بەزۆری مادەی وروژێنەری ئیرۆتیک وەک ڕووتی ( سۆفتکۆر ) و جووتبوونی سێکسی ( هاردکۆر ) لەخۆدەگرن. هەندێک جار جیاوازی لە نێوان فیلمە "ئیرۆتیکییەکان" و "پۆرنۆگرافییەکان" دەکرێت لەسەر ئەو بنەمایەی کە پۆلی دووەم زیاتر سێکسییەتی ڕوونی تێدایە، و زیاتر سەرنجی لەسەر وروژاندنە نەک چیرۆکگێڕان؛ جیاوازییەکە زۆر بابەتییە.

فیلمی پۆرنۆگرافی بەرهەم دەهێنرێت و دابەش دەکرێت لەسەر چەندین میدیا، بەپێی خواست و تەکنەلۆژیای بەردەست، لەوانە گرتە تەقلیدیەکان بە فۆرماتە جیاوازەکان، ڤیدیۆی ماڵەوە, دیڤیدی, ئامێری مۆبایل، دابەزاندنی ئینتەرنێت, کەیبڵ تیڤی, جگە لە میدیاکانی تر. زۆرجار پۆرنۆگرافی بە دی ڤی دی دەفرۆشرێت یان بە کرێ دەدرێت؛ لە ڕێگەی ستریمینگ ئینتەرنێت، کەناڵە تایبەتمەندەکان و پارەدان بۆ هەر بینینێک لە کەیبڵ و مانگی دەستکردەوە پیشان دەدرێت؛ و لە شانۆکانی گەورەساڵان کە بە خێرایی لەناو دەچن سەیر دەکرێت . زۆرجار بەهۆی کۆمیسیۆنی سانسۆری پەخش یان چاپەوە؛ ڕای گشتی گشتی؛ یاساکانی ڕەوشتی گشتی ؛ یان گروپە فشارە ئاینییەکان؛ ناوەڕۆکی زۆر سێکسی بەگشتی ڕێگەپێدراو نییە لە میدیای سەرەکیدا ، یان لە تەلەفزیۆنی ئازاددا پیشان بدرێت.

فیلمەکان بە ناوەڕۆکی  لە دوای داهێنانی فیلمی جوڵاو لە ساڵانی ١٨٨٠ەوە بەرهەم هێنراون. بەرهەمهێنانی ئەم جۆرە فیلمانە قازانجێکی زۆری هەبوو، ژمارەیەک بەرهەمهێنەران دەستیان کرد بە تایبەتمەندبوون لە بەرهەمهێنانیان. گروپە جیاوازەکانی ناو کۆمەڵگا ئەم جۆرە وێناکردنانەیان بە بێ ئەخلاقی دەزانی، بە "پۆرنۆگرافی" ناویان دەبرد، و هەوڵیان دەدا بەپێی یاساکانی تری قێزەون سەرکوت بکرێن، بە پلەی جیاوازی سەرکەوتن. ئەم جۆرە فیلمانە بەردەوام بوون لە بەرهەمهێنان، و تەنها لە ڕێگەی کەناڵە ژێرزەمینییەکانەوە دەتوانرا دابەش بکرێن. لەبەر ئەوەی بینینی ئەم جۆرە فیلمانە هەڵگری چەواشەکارییەکی کۆمەڵایەتی بوو، لە خانەکانی قەحبەخانە ، سینەماکانی گەورەساڵان، ئاهەنگی کۆترەکان ، ماڵەوە، یانە تایبەتەکان، و سینەماکانی شەوانە سەیر دەکران.

لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا، لە سەردەمی زێڕینی پۆرندا ، فیلمە پۆرنۆگرافییەکان نیمچە شەرعی بوون؛ تا ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو، پۆرنۆگرافی لەسەر ڤیدیۆی ماڵەوە بڵاوبوونەوەی بەرفراوانتری بەدەستهێنا. سەرهەڵدانی ئینتەرنێت لە کۆتاییەکانی نەوەدەکان و سەرەتای ٢٠٠٠ەکاندا شێوازی دابەشکردنی فیلمە پۆرنۆگرافییەکانی گۆڕی و ڕژێمەکانی سانسۆر لە سەرانسەری جیهان و لێپێچینەوەی یاسایی بە "قێزەون" ئاڵۆزتر کرد.

پۆل:چەشنەکانی فیلم
زانکۆی نێونەتەوەییی فلۆریدا

وێنۆک
**زانکۆی نێودەوڵەتی فلۆریدا** (**FIU**) زانکۆیەکی توێژینەوەی گشتییە و شوێنە سەرەکییەکەی لە زانکۆی پارک لە ویلایەتی فلۆریدایە. زانکۆکە لە ساڵی ١٩٦٥ لەلایەن ئەنجومەنی یاسادانانی فلۆریدا دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٧٢ دەرگاکانی بەڕووی خوێندکاراندا کردەوە. زانکۆی FIU گەشەی کردووە و بووەتە سێیەم گەورەترین زانکۆ لە ویلایەتی فلۆریدا و ھەشتەم گەورەترین زانکۆی گشتی لە ئەمریکا لە ڕووی ناونوسکردنەوە. FIU بەشێکی پێکھێنەری سیستەمی زانکۆی ویلایەتی فلۆریدایە.

## سەرچاوەکان
یوونیڤێرستی پارک، فلۆریدا

وێنۆک
**یوونیڤێرستی پارک** ناوچەیەکی نیشتەجێبوونە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و دەکەوێتە ناوچەی میامی-دەید لە ویلایەتی فلۆریدا. ئەم پارکە ڕووبەرەکەی ١٠٫٦ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانی ٢٦ ھەزار و ٥٣٨ کەسە و دەکەوێتە یەک مەتر لە ئاستی دەریاوە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
تێڕامانەکان لە فەلسەفەی یەکەم

**تێڕامانەکان لە فەلسەفەی یەکەم** نامیلکەیەکی فەلسەفییە نووسراوی فەیلەسووفی ڕاسیۆناڵیست ڕێنێ دێکارت کە ساڵی ١٦٤١ بڵاو بووەتەوە. ناوی تەواوی «تێڕامانەکان لە فەلسەفەی یەکەم، کە تێیدا ھەبوونی خوا و نەمریی گیان ئیسپات دەکرێ» -یە. لە ئەسڵا بە زمانی لاتین نووسراوە و، ساڵی ١٦٤٧ لە ژێر چاودێریی دێکارت خۆیا، وەرگێڕاوە و کراوە بە فەڕەنسی. تێڕامانەکان یەکێ لە کاریگەرترین دەقە فەلسەفییەکانی مێژووە. کتێبەکە لە شەش تێڕامان پێک دێ و تیایا سەرەتا دێکارت دەسبەرداری ھەموو ئەو باوەڕانەی دەبێ کە ناتوانێ بەتەواوی لێیان دڵنیا بێ و، پاشان، ھەوڵ دەدا بناخەی ئەوەی دەکرێ بەدڵنیایییەوە بزانرێ، دابنێ.

## سەرچاوەکان

* *[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Meditations_on_First_Philosophy Meditations on First Philosophy]*

پۆل:وێژەی ناسیاریناسی
ستێفان ئۆتێنی

**ستێفان ئۆتێنی** (لەدایکبووی ١٩٦٦) دەرھێنەر و ئەکتەرێکی شانۆی ئەڵمانییە.

## ژیان
ستێفان ئۆتێنی لە گوندێکی نزیک کاڕلسروھ لەدایکبووە و دوای تەواوکردنی خوێندن، لە شانۆکانی لەندەن کاری کردووە، لەنێویاندا لەگەڵ پیێر ئۆدی لە شانۆی ئەلمێیدا. پاشان لە زانکۆی فۆلکوانگ دەرھێنان و نواندنی خوێندووە و یەکەم بەرھەمی دەرھێنانی خۆی لەوێ نمایش کردووە.

لە ساڵی ١٩٩١ تا ١٩٩٥، وەک دەرھێنەر، ئەکتەر، و یاریدەدەر لە ھۆڵی شانۆییی ئەن دێر ڕور لە مولھایم کاری کردووە. لە کۆلن، کۆمەڵەی «سۆمەرتیاتەر»ی دامەزراند بۆ بەرھەمھێنانی بەرھەمی سەربەخۆ.

لە ساڵی ١٩٩٦ەوە، ئۆتێنی وەک دەرھێنەرێکی ئازاد لە ھۆڵە شانۆیییە لەمێژینەکانی شار و ویلایەتەکاندا کاری کردووە، لەوانە ھۆڵی شانۆییی نورنبێرگ، ھۆڵی شانۆییی کارلسروە، ھۆڵی شانۆییی دۆیچەس، ڤۆڵکسبیوون، ھۆڵی شانۆییی مەکسیم گۆرکی لە بەرلین، ھۆڵی شانۆییی بۆن، ھۆڵی شانۆییی ھانۆڤەر، دۆیچە شاوشپینھاوس لە ھامبورگ، ھۆڵی شانۆییی پریزنگانتن لە میونشن، ھۆڵی شانۆییی بوونھن بێرن، ھۆڵی شانۆییی ئیتا ھۆفمان بامبێرگ، و چەند ھۆڵێکی شانۆییی تر. ھەروەھا لە پڕۆژەی سەربەخۆی بواری نواندن و شانۆی مۆسیقاییدا کار دەکات. لە ساڵی ١٩٩٩ تا ٢٠٠٢، شانبەشانی مارتن باوکس کاری دەرھێنانی بۆ ھۆڵی شانۆییی کامێرسپیلی بەرلین کردووە.

ستیفان ئۆتینی وەک ئەکتەرێک بەشدارە لە گرووپی سەربەخۆی «تیاتەر ئۆپەرەیشن».

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:خەڵکی ئەڵمانیا
پۆل:ئەکتەرانی سەر ستەیج