باختمێ

**باختمێ** (*)، (، *) یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی فەیدیێ، قەزای سێمێل، پارێزگای دھۆک، باشووری کوردستان، لە عێراق(ناوچە جێناکۆکەکان). دەکەوێتە ڕۆژاوای شارۆچکەی فەیدیێ بە دووری (١٥)کم.

لە گوندەکەدا، کەنیسەی مار گەیوارگیس هەیە. پێشتر کڵێساکانی مار دانیال و مارت مریەم هەبوون.

## ناو
ناوی گوندەکە لە "بێث" ("شوێن" بە سریانی) و "خاتمێ" ("مۆر" بە سریانی) وەرگیراوە، و بەم شێوەیە بەختمێ وەرگێڕدراوە بۆ "شوێنی مۆرەکان".

## مێژوو
گوندی باختمێ گوندێکی مەسیحی زۆر کۆنە. ھێشتا ئەمڕۆش دەتوانیت کەلاوەکانی دێرێکی زۆر کۆن ببینیت کە ناوی لە مار دانیالەوە ناونراوە کە خەڵکی ناوچەکە دەڵێن مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی سێیەم. لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا، باختمێ وەک ناوەندێکی ئیداری کاری دەکرد، کە گوندەکە ناوی خۆی لێ وەرگرتووە وەک شوێنێک کە بەڵگەنامە یان گرێبەستی تێدا واژۆ و مۆر دەکرا. باختمێ لە دوای جینۆسایدی ئاشوورییەکان لە تورکیا لە ساڵی ١٩٢٠ لەلایەن پەنابەرە ئاشوورییەکانی خێڵی نۆچیا لە ھەکارییەوە ھاتن لێرە نیشتەجێ کران. بەڵام لە ساڵی ١٩٣٣ دوای کۆمەڵکوژیی سێمێل بەرەو سووریا ھەڵھاتن.

ساڵی ١٩٥٦، ٨٠ خێزانی ئاشووری گەڕانەوە بۆ باختمێ و گوندەکە بە ١٦٠ ھەزار دینار لە شێخەکانی عەرەب کڕدرا لە ساڵی دواتردا، تا ئەو کاتە ٢٣٤ کەس لە باخێتمێ نیشتەجێ بوون، بەپێی سەرژمێرییەکە. لە ساڵی ١٩٥٩ قوتابخانەیەک دامەزرا و لە ساڵی ١٩٦٠ کڵێسای مارت مریەم دروستکرا، پێش ئەوەش لە شوێنی نیشتەجێبوونی تایبەتدا خزمەتەکان ئەنجام دەدرا. ھەروەھا کڵێسایەکی مار گێوارگیس لە ساڵی ١٩٦١ دروستکراوە. لە ساڵی ١٩٧٨ دانیشتوانی گوندەکە بە زۆرەملێ لەلایەن حکومەتی عێراقەوە دەرکراون، بەڕواڵەت بەھۆی نزیکی لە بنکەی سەربازیی فەیدە.

دوای ماوەیەکی کەم دانیشتوانی باختمێ گەڕانەوە و کڵێسایەکی مار دانیال لە ساڵی ١٩٨٠ دروستکرا و دواتر لە ساڵی ١٩٨٤ نۆژەنکرایەوە. گوندەکە لە مانگی نیسانی ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن حکومەتی عێراقەوە بەتەواوی وێرانکرا و دانیشتوانەکەی کە ١٤٠ خێزانی ئاشووری بوون، بە زۆرەملێ گواسترایەوە بۆ مەنسووریە لە نزیک سێمێل لە چوارچێوەی ھەڵمەتی بەعەرەبکردنیدا. ژمارەیەک لە گوندنشینەکان دوای ڕاپەڕینەکانی ساڵی ١٩٩١ جارێکی تر گەڕانەوە و لە دەیەی دواتردا باختمێ ئاوەدانکرایەوە چونکە لە ساڵی ١٩٩٥ لەلایەن کۆمەڵەی ھاوکاری ئاشوورییەوە خانوو دروستکرا و کڵێسای مار گەیوارگیس لە ساڵی ١٩٩٦ ئاوەدانکرایەوە. کۆمەڵەی فریاگوزاری ئاشووریش لە ساڵی ١٩٩٩ ھۆڵێکی گشتی دروستکرد.

زیاتر لە دانیشتوانی ڕەسەنی گوندەکە لە ساڵی ٢٠٠٦دا گەڕانەوە بۆ باختمێ و دواتر ١٥١ خانوو لەلایەن حکوومەتی ھەرێمی کوردستانەوە دروستکران. کەنیسەی دووەمی مار گەیوارگیس لەلایەن سەرکیس ئاغاجان مامەندۆ دروستکراوە و لە مانگی نیسانی ٢٠٠٧دا پیرۆزکرا. لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٩دا ٢٤٨ ئاشووری ئاوارە و ٦٢ بنەماڵە لە باختمێ نیشتەجێ بوون. مەزەندە کرابوو کە لە ساڵی ٢٠١٢ دا ١٢٠٠ ئاشووری لە باختمێ نیشتەجێ بوون کە لە ٧٠٠ لایەنگری کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات و ٥٠٠ کڵێسای کاسۆلیکی سوریانی پێکھاتبوون. دوابەدوای ھێرشی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام لە مانگی ئابی ٢٠١٤، کۆمەڵەی فریاگوزاری ئاشووری لە مانگی ئایاری ٢٠١٥ ھاوکاری مرۆیی گەیاندە خێزانە ئاوارەبووەکانی باختمە، لەو ساڵەدا ڕاپۆرت کرا کە ٨٨ خێزانی ئاشووری ئاوارە لە باختمە نیشتەجێ بوون. لەو ساڵەدا باس لەوە کرا کە ٨٨ خێزانی ئاشووری ئاوارە لە باخێتمێ نیشتەجێ بوون. کۆمەڵەی فریاگوزاری ئاشووریش لە ساڵی ٢٠١٧ قوتابخانەی گوندەکەی نۆژەنکردەوە. ژمارەی دانیشتوانی گوندەکە تا مانگی نۆڤەمبەری ٢٠١٧ بۆ ٤٧٥ کەس دابەزیبوو و تا مانگی ئابی ٢٠١٨ زیاتر لە ١٠٠ خێزان لە باخێتمێ نیشتەجێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق