open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڕۆژی جیھانی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی

وێنۆک|ڕۆژی نێودەوڵەتی دژە گەندەڵی
وێنۆک|بەشی پێنجەمی پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان دژی گەندەڵی (٢٠٠٣) ڕوون دەکاتەوە کە گەڕاندنەوەی سەرمایەکان پێشڕەوییەکی نێودەوڵەتییە لە شەڕی دژی گەندڕگرتن.
ڕۆژی جیهانی دژە گەندەڵی ساڵانە، لە ٩ی کانوونی دووەم، لە دوای پەسەندکردنی ڕێککەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣ بۆ هۆشیارکردنەوەی خەڵک بۆ بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی، بەڕێوەدەچێت.

## پێشینان
لە بەشێکدا لە ڕێککەوتننامەکەدا هاتووە کە نەتەوە یەکگرتووەکان بریتییە لە:نیگەرانن لە جددیەتی کێشە و هەڕەشەکان کە گەندەڵی بۆ سەر سەقامگیری و ئاسایشی کۆمەڵگاکان دروستی دەکات و تێکدانی دامەزراوە و بەهاکانی دیموکراسی و بەها ئەخلاقییەکان و دادپەروەری و مەترسی خستنە سەر گەشەسەندنی بەردەوام و سەروەری یاساو ئەو دەسەڵاتەی کە:پێشخستنی و بەهێزکردنی ڕێوشوێنەکانی ڕێگریکردن و بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی بە شێوەیەکی کاراتر و کاریگەرتر... پێشخستنی، ئاسانکاری و پشتگیریکردنی هاوکاری نێودەوڵەتی و هاوکاری تەکنیکی لە ڕێگریکردن و بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی... [و] پێشخستنی دەستپاکی و لێپرسینەوە و بەڕێوەبردنی دروستی کاروباری گشتی و گشتی سامان…

## هەڵمەتی نەخێر
کەمپەینی "نەخێر تۆ ئەژمار دەکرێت" هەڵمەتێکی نێودەوڵەتی هاوبەشە کە لەلایەن پرۆگرامی پەرەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان و نووسینگەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ماددە هۆشبەرەکان و تاوانەکان بۆ یادکردنەوەی ڕۆژی جیهانی دژە گەندەڵی (٩ی کانوونی دووەم) و هۆشیارکردنەوەی خەڵک سەبارەت بە گەندەڵی و چۆنیەتی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی دروستکراوە.

هەڵمەتی نێودەوڵەتی هاوبەشی ساڵی ٢٠٠٩ تیشک خرایە سەر ئەوەی کە چۆن گەندەڵی ڕێگری لە هەوڵەکان دەکات بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی گەشەپێدانی هەزارە کە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی ڕێککەوتوون، دیموکراسی و سەروەری یاسا تێکدەدات و دەبێتە هۆی پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ، بازاڕەکان دەشێوێنێت، کوالیتی ژیان دەشێوێنێت و ڕێگە بە تاوانی ڕێکخراو و تیرۆر و هەڕەشەکانی دیکە دەدات بۆ ئاسایشی مرۆیی تا گەشە بکات.

## هەروەها بڕوانە

* شایەتحاڵى جیهانى
* گرووپی دەوڵەتەکان دژی گەندەڵی
* ئەکادیمیای نێودەوڵەتی دژە گەندەڵی
* سیستەمی بەڕێوەبردنی دژە گەندەڵی ISO 37001
* پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان دژی گەندەڵی
* کۆنگرەی دژە گەندەڵی
* شەفافیەتی نێودەوڵەتی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ماڵپەڕی فەرمی ڕۆژی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی
* ڕۆژی دژە گەندەڵی لە ماڵپەڕی نەتەوە یەکگرتووەکان

پۆل:ڕۆژەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:گەندەڵی
دار ئەلئیسلام (گۆڤار)

**گۆڤاری دار ئەلئیسلام** (بە فەڕەنسی: Dar ِAl-Islam) گۆڤارێکە لەلایەن ناوەندی ڕاگەیاندنی ئەلحەیاتی دەوڵەتی ئیسلامییەوە دەرچووە، لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٦ بەرھەم ھێنراوە، کە ژمارەی دەیەم و کۆتا ژمارەی گۆڤارەکە دەرچووە، پێش ئەوەی گۆڤاری ڕوومییە جێگەی بگرێتەوە. گۆڤارەکە بە زمانی فەڕەنسی لە ئینتەرنێتدا بڵاودەکرایەوە و تێیدا ھەواڵ و بابەتەکانیان بڵاودەکردەوە، ھەروەھا لێدوان و ستایشی لەخۆگرتبوو بۆ ھێرشەکانی داعش لە فەڕەنسا لەو ماوەیەدا، وەک: ھێرشەکانی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ لە فەڕەنسا و ھێرشی نیس لە ساڵی ٢٠١٦.

## سەرچاوەکان
گویندۆلین کریستی

**گویندۆلین کریستی** () (لەدایکبووی ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٨) ئەکتەری ئینگلیزییە. ئەو بە ڕۆڵی برین تاھرا لە زنجیرە درامای کۆمپانیای ئێچ بی ئۆ کایەی تەختە پاشایەتییەکان (٢٠١٢ - ٢٠١٩) ناسراوە و پلەی یەکەمی سەربازیە لە فیلمەکانی جەنگی ئەستێرەکان: ھەستانەوەی ھێزەکە (٢٠١٥) و جەنگی ئەستێرەکان: دواین جیدی (٢٠١٧). بۆ فیلمەکە، خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم بۆ باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەی درامای لە ساڵی ٢٠١٩ وەرگرت، لەو کاتەوە گوێندۆلین لە زنجیرە نێتفلێکس پیاوە لمییەکە و وێنسدەی (ھەردووکیان ساڵی ٢٠٢٢) بەشداری کردووە.

## سەرەتای ژیانی
گویندۆلین کریستی لە شاری وۆرسینگ لە ویلایەتی وێست ساسێکس لەدایکبووە. دوو برای گەورەی ھەیە. دایکی ژنی ماڵەوە بووە، باوکی لە بواری فرۆشتن و بازاڕکردندا کاری کردووە. لە گوندێکی نزیک لە ساوس داونز گەورە بووە. لە منداڵیدا وەک وەرزشکاری لەشجوانی ڕاھێنانی کردووە بەڵام دوای برینداربوونی بڕبڕەی پشت دەستی بە نواندن کردووە. لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٢ لە بوتیکێک لە شاری برایتۆن کاری کردووە.

دوای ئەوەی لە کۆلێژی ڤارندیان لە برایتۆن و ھۆڤ خوێندوویەتی، لە ساڵی ٢٠٠٥ لە سەنتەری دراما لەندەن دەرچووە، پێیان وتووە "پێدەچێت ھەرگیز کار نەکات چونکە وەک زۆربەی ئەکتەرەکان وەک زۆربەی ئەکتەرەکان دەرناکەوێت"، بەھۆی باڵا بەرزییەکەی، و ڕەتی کردۆتەوە و وتویانە "باشە، بەختێکی باش لەگەڵ ئەوە" لەلایەن بریکارەکەیەوە دوای ئەوەی ڕایگەیاند کە حەز دەکات لەسەر شاشە کار بکات. لە چاوپێکەوتنێکی ساڵی ٢٠١٧دا بیری کە بیری لەوە کردەوە "باشە، ئەو لە فیلمێکدایە، ئەو لە جیھانێکی دیکەیە، و بە دڵنیاییەوە لە دەرەوەی ژوورەکەیدایە. تێگەیشتم کە ڕەنگە شوێنێک بۆ منیش ھەبێت".

## ژیانی تایبەتی
بەرزی گویندۆلین ١٩٠ سم (٦ پێ و ٣ ئینج)ە. باڵای ئەو بووە ھۆی ئەوەی کە لە گەنجیدا قسەی ناشرین و چەواشەکاری بۆ بکرێت.

لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٣ەوە پەیوەندی لەگەڵ دیزاینەری جلوبەرگ گایڵز دیکۆن ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
پۆل:خانمەکتەرانی لەندەن
پۆل:خانمەکتەرە بەریتانییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی بەڕیتانی
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم
ئاریێلا باریر

‏

**ئاریێلا بارێر** () (لەدایکبووی ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨)، ئەکتەری ئەمریکییە. 

## سەرەتای ژیانی
دایک و باوکی بارێر جولەکەیەکی لەدایکبووی مەکسیکن. خوشکە گەورەکەی لیبێ بارێریش ئەکتەرە.

## پیشە
ئاریێلا بارێر لە تەمەنی سێ ساڵییەوە دەستی بە نواندن کردووە و لە تەمەنی نۆ ساڵییەوە دەستی بە کاری پیشەیی کردووە. لەو کاتەوە لە چەندین پڕۆژەی جۆراوجۆردا ڕۆڵی گێڕاوە و وەک بەشێک لە تیپێکی ڕۆکی ئیندی بەناوی خۆشەویست بەشداری کردووە. ڕۆڵی گێرت یۆرکس لە فیلمی ڕاکردن کە وەرزی یەکەمی لە کەناڵی ھۆلو پەخشکرا، وەک بەشێک لە بەرنامە ڕەسەنەکانی، لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ تا ٩ی شوباتی ٢٠١٨، ڕۆڵی کارمێنی لە فیلمی ڕۆژێک لەم کاتەدا و بەیلی بێنت لە فیلمی نائاسای بەرجەستە کردووە.**

## ژیانی تایبەتی
لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦، بارێر بە ئاشکرا وەک لەشفرۆش دەرکەوت بە ھاوکاری ستاتۆس لە تویتەر.

بارێر زۆرینەی کات جێناو بەکاردەھێنێت لە قسەکانیدا .

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە جووە ئەمریکییەکان
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پێڕستی خولەکانی پەرلەمانی کوردستان-عێراق

**پێڕستی خولەکانی پەرلەمانی کوردستان-عێراق** بریتییە لە پێڕستێک لە خولەکانی پەرلەمانی کوردستان-عێراق (لە ١٩٩٢).

## پەرلەمانی کوردستان-عێراق

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان-عێراق

## سەرچاوەکان

*
پۆل:پەرلەمانی کوردستان
ھێرشەکانی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ لە فەڕەنسا

**ھێرشەکانی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ لە فەڕەنسا** زنجیرەیەک ھێرش بوون کە لە ٧ و ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ ڕوویدا و پێکھاتبوون لە پێنج ڕووداوی تیرۆریستی لە سەرانسەری ناوچەی ئیل دی فرانس بەتایبەتی لە پاریس. لە ئەنجامدا ١٧ کەس کوژران، جگە لە سێ تاوانبارەکە،  و برینداربوونی ٢٢ کەسی دیکە. و پێنجەمین ھێرشی تەقەکردن ھیچ کوژراوێکی لێنەکەوتەوە.

ڕێکخراوی قاعیدە لە نیمچەدوورگەی عەرەبی بەرپرسیارێتی خۆی لەو ھێرشانە ڕاگەیاند.
## سەرچاوەکان
باباعەلی- بێدار

**باباعەلی - بێدار :**( ١٨٩٤ - ١٩٤٩ ) شاعیر ، چالاكی سیاسی ، لەنەتەوەی كورد بووە.  

## سەرەتای ژیان و خوێندنی
وێنۆک|'''باباعەلى- بێدار'''
شێخ باباعەلی کوڕی شێخ عەبدوڵڵا کوڕی شێخ عەلی کوڕی شێخ لەتیفی شێخ سەلیمی ھەنجیرانە، بە بنەچە دەچێتەوە سەر پیریوونس. باوکی ماوەیەک لە ھەڵەبجە ژیاوە و زۆر شوێن گەڕاوە بۆ خوێندن , بە واعیزی و مەلاییش کەوتووەتە ناو جاف و ماوەیەک لە ناو ڕەشماڵدا ژیاوە. پاشان ھاتووەتە ناوچەی (بنکوورە)ی ناو ھۆزی باجەڵان و لە (ئاواییی گەورە) دانیشتووە و ژنی ھێناوە. بێدار، ساڵی ١٨٩٤ لە دێی (ئاواییی گەورە)ی نزیکی خانەقین ھاتووەتە دنیاوە. خوێندنی سەرەتا لای باوکی دەست پێکردووە، پاشان کە گەیشتووەتە ١٢ ساڵی، لای مەلا ساڵحی مودەرریس لە خانەقین درێژەی پێ داوە و بە زۆر ناوچەدا گەڕاوە. دوایی کە باوکی مردووە، دەستی لە خوێندن بەرداوە و کەوتووەتە کشتوکاڵ لە دێیەکەی خۆی و پێوەندیی بە جووتیارانەوە پتەو بووە.

## حیزبی (ھیوا)
ئەندامی حیزبی (ھیوا)یش بووە.

## شعر و ئەدەب
ھەر زوو خووی داوەتە شیعر نووسین بە کوردی و فارسی و عەرەبی و بەسەرھاتی خۆیشیی بە شیعر ھۆنیوەتەوە.

## ژیانی هاوسەرگیری
بێدار، چوار ژنی ھێناوە.

## كۆچی دوایی
لە دواڕۆژەکانی ژیانیدا تووشی نەخۆشیی زەحیری ھاتووە و ڕۆژی ٢٢/٧/١٩٤٩ بەو ھۆیەوە لە نەخۆشخانەی (دارولسەلام)یی بەغدا سەریی ناوەتەوە و لە (گۆڕستانی سەرپەتی) نێژراوە . 

## سەرچاوەکان
مارگریت ئاتوود

**مارگریت ئێلینۆر ئاتوود** (؛ لەدایکبووی ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٣٩) ھەڵبەستوان، ڕۆماننووس، ڕەخنەگری وێژەیی، وتارنووس، مامۆستا، چالاکوانی ژینگەیی و داھێنەرێکی کەنەدییە. لە ١٩٦١ەوە، ھەژدە کتێبی ھەڵبەست، ھەژدە ڕۆمان، یازدە کتێبی ناخەیاڵکردی، نۆ کۆمەڵە خەیاڵکردی کورت، ھەشت کتێبی مناڵان و دوو ڕۆمانی گرافیکی بڵاو کردووەتەوە. 

مارگریت گەلێک خەڵاتی بەھۆی کارەکانییەوە بە دەست ھێناوە، لەوانە دوو خەڵاتی بوکەر، خەڵاتی ئارتەر سی. کلارک، خەڵاتی حوکمڕانی گشتی، خەڵاتی فرانتس کافکا، خەڵاتی شادۆتی ئاستۆریاس، و خەڵاتی ڕەخنەگرانی کتێبی نەتەوەیی. ژمارەیەک لە کارەکانی بۆ فیلم و تەلەڤیزیۆن وەرگیراون. مارگریت دامەزرێنەری خەڵاتی ھەڵبەستی گریفین و دامەزراوەی نووسەرانی کەنەدایە. ھەروەھا، داھێنەری ئامێری لۆنگ پێنە.

## ژیانی سەرەتایی
مارگریت لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٣٩، لە باژێری ئۆتاوا، ئۆنتاریۆ، کەنەدا لە دایک بووە. باوکی، کارڵ ئێدمۆند ئاتوود، مێرووناس بوو؛ و دایکی، مارگریت دۆرۆتی، پسپۆڕێکی خۆراکی خەڵکی باژێری وودڤیڵ، نۆڤا سکۆتیا بوو. یەک برا و یەک خوشکی ھەیە.

## خەڵاتەکان

* خەڵاتی حوکمڕانی گشتی، ١٩٦٦، ١٩٨٥
* خەڵاتی خەیاڵکردی لۆس ئانجلەس تایمز، ١٩٨٦
* مرۆڤخوازی ساڵی کۆڕی مرۆڤخوازی ئەمریکی، ١٩٨٧
* خەڵاتی ئارتەر سی. کلارک بۆ باشترین خەیاڵکردی زانستی، ١٩٨٧
* نووسەری ساڵی کۆڕی کتێبفرۆشە کەنەدییەکان، ١٩٨٩
* خەڵاتی بوکەر، ٢٠٠٠، ٢٠١٩
* خەڵاتی شادۆتی ئاستۆریاس بۆ وێژە، ٢٠٠٨
* خەڵاتی دان دەیڤد، ئیسرائیل، ٢٠١٠
* «خەڵاتی داھێنەر»ی خەڵاتی کتێبی لۆس ئانجلەس تایمز، ٢٠١٢
* خەڵاتی فرانتس کافکا، کۆماری چیک، ٢٠١٧
* خەڵاتی ئاشتیی وێژەی دەیتن، ٢٠٢٠
* مەدالیای سەرۆکی ئەکادیمیای بەریتانی، ٢٠٢٠
* خەڵاتی ھیچنز، ٢٠٢٢

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩
پۆل:زیندووان
پۆل:کەنەدییە ڕۆمانووسەکانی سەدەی ٢٠م
پۆل:نووسەرە ژنە کەنەدییەکانی سەدەی ٢٠م
پۆل:ڕۆمانووسە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م
پۆل:نووسەرە ژنە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م
پۆل:براوەکانی خەڵاتی شاشەی کەنەدی
پۆل:ژنە ڕۆمانووسە کەنەدییەکان
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:نووسەرانی ژنی خەیاڵی زانستی و فەنتازی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆرنتۆ
پۆل:ژنە داھێنەرەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی بوکەر
پۆل:داھێنەرانی کەنەدی
پەرێسترۆیکا

**پەرێسترۆیکا** (، /ˌpɛrəˈs trɔɪkə/؛ ) بزووتنەوەیەکی چاکسازی سیاسی بوو لەناو حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەت (CPSU) لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا بە شێوەیەکی بەرفراوان پەرەی سەند لەژێر دروشمی *چاکسازی سیاسی*. مانای ڕستەیی پەرێسترۆیکا لە *دووبارە داڕشتن*ەوە ھاتووە، کە ئاماژەیە بۆ داڕشتنەوەی سیستەمی سیاسی و ئابووری یەکێتیی سۆڤیەت، لە ھەوڵێکدا بۆ کۆتایی ھێنان بە سەردەمی دواکەوتویی.

## چاکسازیی سیاسی
میخائیل گۆرباچۆڤ گەیشتبووە ئەو ئەنجامەی جێبەجێکردنی چاکسازییەکانی لە کۆنگرەی بیست و حەوتەمی حیزبدا، پێویستی بە زیاتر ڕێکخستنەوە ھەیە، بۆیە ماستەر پلانی خۆی گۆڕی لە ھەوڵدان بۆ کارکردن بۆ حیزب، لەبری ئەوە بۆ خەڵک. بەمەش گۆڕانکاری کرد لە دەسەڵاتی سیاسیی یەکێتی سۆڤیەت

## چاکسازی ئابووری
لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٨٥ گۆرباچۆڤ لە شاری لێنینگراد وتارێکی پێشکەش کرد کە تێیدا دانی بە خاوبوونەوەی گەشەسەندنی ئابووری و ناتەواوی ئاستی ژیاندا لە یەکێتی سۆڤیەتدا و بەڵێنیدا چاکسازی ڕیشەیی بکات لە وڵاتەکەدا.

ئەم چاکسازیە لە کۆنگرەی بیست و حەوتەمی حیزبی کۆمۆنیستی سۆڤیەت لە ڕاپۆرتێکی گۆرباچۆڤدا بۆ کۆنگرەکە خرایە ڕوو و چەندین پێشنیار درایە ئەندامانی کۆنگرەکە.

لە ماوەی ١٩٨٥‒١٩٨٧ی سەردەمی دەسەڵاتی میخائیل گۆرباچۆڤدا، ھیچ گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی ڕاستەقینە نەکرا، پاشان گۆرباچۆڤ و تیمی ڕاوێژکارە ئابوورییەکان، چاکسازیی بنەڕەتیتریان ھێنایە ئاراوە، کە ئەویش بە *پەرێسترۆیکا* ناسرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:یەکێتیی سۆڤیەت لە ١٩٨٠
پۆل:سیاسەت
پۆل:سیاسەت بەپێی وڵات
پۆل:مێژووی سیاسی ڕووسیا
پۆل:چالاکیی سیاسی
پۆل:شێوەکانی حکوومەت
پۆل:سیستمە سیاسییەکان
پۆل:بزاڤە سیاسییەکان
پۆل:کۆمۆنیزم
پۆل:ئابوری یەکێتی سۆڤیەت
محەممەد حسێن خوسرەوی

**محەممەد حسێن خوسرەوی** (لەدایکبووی ١ی ئایاری ١٩٩٩ لە ڕەی)، یاریزانێکی تۆپی پێی ئێرانە و وەک یاریزانی بەرگریکار بۆ یانەی سایپا لە خولی ئازادیگان یاری دەکات.

## ئاماری پیشەیی
خوسرەوی مێژووی یاریکردنی لە یانەی فەجر سێپاسی، شارەوانی ئاستارا، مێس کرمان، و نیرۆ زامی ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئێرانی
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩
کاتمان نەماوە بۆ گۆرانی

**کاتمان نەماوە بۆ گۆرانی** شانۆیەکی کوردییە لە نووسین و دەرھێنانی شوان کەریم کە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١١ پێشکەش کرا. جیاوازیی ئەم شانۆیە لەگەڵ شانۆکانی تر ئەوە بوو کە بەجێی ھۆڵی شانۆ، لە خانوویەکی کۆنی شاری سلێمانیدا نمایش کرا؛ کە ئەوەش بە یەکێک لە ھۆکارەکانی سەرکەوتنی شانۆکە لە ئەژمار دێت.

## ناوەرۆک
کاتمان نەماوە بۆ گۆرانی باس لە کێشە و گرفتەکانی مرۆڤی سەردەم دەکات بەتایبەت لەناو پەیوەندییەکی خۆشەویستی و خێزانەکاندا. شوێنی نمایشەکە لەگەڵ ناوەرۆکی شانۆکە لە پەیوەندیدایە و کۆنیی و ساردی خانووەکە تەعبیرێکە لەو دوو کەسەی کە خۆشەویستی لە ناویاندا کاڵ بووەتەوە؛ یان دوو دەستە بوونی خانووەکە ھێمایەکە لەو دوو ھاوسەرەی کە پێکەوە بەڵام لە دوو دونیای جیاوازدا دەژین؛ بە واتایەکی تر خانووەکە گوزارشتێکە لە نێوانی ئەم دوو ھاوسەرە و بەشێکە لەو پەیامەی کە گەیەندراوەتە بینەر.

دیمەنەکانی ناو ژووری خانووەکە یان دەرەوەی ماڵ لە ڕێگەی کامێرا و بە شێوەی ڕاستەوخۆ گوازراونەتەوە.
وێنۆک|دیمەنێک لە نمایشی کاتمان نەماوە بۆ گۆرانی

## ئەکتەرەکان
* سەوسەن عومەر
* دیلمان سەلاح

## نمایشکردن
* ١٣ و ١٥ و ١٧ی مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١١ لە بارەگای تیپی مۆسیقای فۆلکلۆری کورد لە سلێمانی

## سەرچاوەکان

پۆل:شانۆ کوردییەکان
ناسیۆنالیزمی ئەمریکی

[وێنۆک|275x275پیکسڵ|ئاڵای [ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
**ناسیۆنالیزمی ئەمریکی** () شێوەیەکە لە کاریگەریی مەدەنی، نەتەوەیی، کولتوورییەکان یان ئابوورییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا دەبینرێن. لە بنەڕەتدا ئاماژەیە بۆ ئەو لایەنانەی کە تایبەتمەند و جیاکەرەوەی وڵاتی ئەمریکان وەک کۆمەڵگەیەکی سیاسیی سەربەخۆ. زۆرجار ئەم دەستەواژەیە ھەوڵەکان بۆ بەھێزکردنی ناسنامەی نەتەوەیی و چارەنووسی ئەمریکییەکان لە چوارچێوەی کاروباری نیشتمانی و نێودەوڵەتییدا دەپارێزێت.

## سەرھەڵدان
ناسیۆنالیزمی ئەمریکی لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا ڕەگی داکوتا، تا شەڕی نێوخۆییی ئەمریکا زیاتر پەرەی سەند، ھەرچەندە شەڕەکە بووە ھۆی دابەشکردنی ئەمریکا بۆ دوو بەرە، بەڵام ناسنامەی یەکگرتوویی ئەمریکییەکانی بەھێزتر کرد.

### جەنگە جیھانییەکان
دوای ئەوەی ئەمریکا ھاتە ناو جەنگی جیھانیی یەکەمەوە، ناسیۆنالیزم لە ئەمریکا پەرەی سەند. ئەمریکییەکان بەکۆمەڵ خۆیان تۆمار دەکرد بۆ چوونە ڕیزی سوپاوە، ئەمەش بە پاڵنەرەکانی پڕوپاگەندە و فیلمە جەنگییەکان بوو؛ بەڵام لەبەر ناکاریگەریی جەنگ و دوورەدەستی ئەمریکا لە ناوەڕۆکی جەنگەکە، ناسیۆنالیزم بەو شێوەیە پەرەی نەسەند.

جەنگی جیھانی دووەم بووە ھۆی دروستبوونی ناسیۆنالیزمێکی بێ وێنە لە ئەمریکا. دوای ھێرشی سەر پیرڵ ھاربەر لە ساڵی ١٩٤١ لەلایەن ئیمپڕاتۆرییەتیی ژاپۆنەوە، بووە ھۆی بەرپابوونی یەکەمین شەپۆلی ناسیۆنالیزم لە ئەمریکا. لە کاتی جەنگدا زۆربەی سیاسەتی ئەمریکا لەسەر بەشداریکردنی بوو لە جەنگدا، بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی سەربازە خۆبەخشەکان، چوونە ناو ھێزی کار، بەشەخۆراک، کۆنترۆڵکردنی نرخ و پاشەکەوتکردنی داھات. ھاووڵاتیانی ئەمریکی لە ھەستکردن بە ناسیۆنالیزم، ئەم قوربانیدانانەیان قبوڵ دەکرد. بڵاوکراوە پڕوپاگەندەکانی ئەمریکا بە جۆرێک کاریگەریان دەبوو لەسەر بیر و باوەڕی خەڵکی ئەمریکا، بووە ھۆی زیاتر یەکگرتوویی گەلانی ئەمریکا، تەنانەت لە ئەمریکا وا دادەنرا کە جەنگی جیھانیی دووەم جەنگێکی دادپەروەرانەیە بەسەر جیھاندا.

### جەنگی سارد

دوا بەدوای جەنگی جیھانیی دووەم و سەرەتای شەڕی سارد، ئەمریکا وەک زلھێزێکی جیھانی دەرکەوت و وازی لە سیاسەتی گۆشەگیری (ئایزۆلاسیۆنیزم) ھێنا. بەمەش ناسیۆنالیزم قاڵبێکی نوێی لە ئەمریکا وەرگرت، چونکە ئەمریکییەکان ئاشنا بوون بە وڵاتانی دەوروبەریان، دواتر زیاتر ڕق لێبوونەوەی ئەمریکییەکان لە کۆمۆنیستەکان. بەھۆی بەشداریکردنی ئەمریکا لە شەڕی کۆریا و شەڕی ڤیێتنام و چەندین ململانێی تر، ڕێ بۆ زیاتر چەسپاندنی ناسیۆنالیزم خۆش بوو لەناو ئەمریکییەکان.

### سەردەمی مۆدێرن
ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول بووە ھۆی شەپۆلێکی دەربڕینی ناسیۆنالیزمی لە ئەمریکا. کاتێک ئەمریکا سیاسەتی دەستپێکردنی شەڕی تیرۆری ڕاگەیاند، بووە ھۆی بەرزبوونەوەی خۆ تۆمارکردنی سەربازی لە ئەمریکا، کە نەک تەنھا ئەمریکییە کەم داھاتەکان بەڵکو ھاووڵاتیانی چینی ناوەڕاست و چینی دەوڵەمەندیشی لەخۆ گرتبوو، کە ئەمەش دەچووە قاڵبی ئەڵتراناسیۆنالیزم لای ئەمریکییەکان. ئەم شەپۆلی ناسیۆنالیزمییە تا شەڕی ئەفغانستان و شەڕی عێراق درێژەی کێشا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئەمریکییەکان
پۆل:چاندی ئەمریکی
پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:ناسیۆنالیزمەکان
پۆل:نیشتمانپەروەری
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دەیەی ١٩٩٠
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ١٩٣٩
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ٢٠٠١
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان
پێڕستی ئەندامانی خولی دووەمی پەرلەمانی کوردستان-عێراق

**پێڕستی ئەندامانی خولی دووەمی پەرلەمانی کوردستان-عێراق**:

## پێڕستی ئەندامان

## ئەمەش ببینە
* پێڕستی ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان-عێراق

## سەرچاوەکان

١
١
*
ئایپاد (نەوەی دەیەم)

**ئایپادی نەوەی دەیەم** کە بە شێوەیەکی نافەرمی بە **ئایپاد ١٠** ناسراوە () کۆمپیوتەرێکی شێوە تابلێتە کە لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵ وەک جێنشینی ئایپادی نەوەی نۆیەم پەرەی پێدراوە و بەبازاڕ کراوە. لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ڕاگەیەندرا و لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە. دیزاینی ئایپادی نەوەی دەیەم نزیکتر لە مۆدێلی ئایپاد ئێر و پرۆی ئاست بەرزتر دەچێت، لێوارەکانی تەختترن و دوگمەی ماڵەوە (ھۆم)ی نییە. بە ڕەنگی زیو و شین و پەمەیی و زەرد بەردەستە.  ھاوشێوەی ئایپاد ئێر، خاوەنی شاشەیەکی ١٠٫٩ ئینجە بە قەبارەی ٢٣٤٠ بە ١٦٤٠. ئایپادی نەوەی دەیەم پڕۆسێسەری ئەی ١٤ بایۆنیک بەکاردەھێنێت، پێشتر لە ئایپاد ئێری نەوەی چوارەم و ئایفۆن ١٢ لە ساڵی ٢٠٢٠دا بینرا، چیپەکەی سی پی یوی ٦ ناوەکی و جی پی یوویی ٤ ناوەکی و بزوێنەری Neural Engine 16 ناوەکی ھەیە. ئایپادی نەوەی دەیەم خاوەنی کامێرای گۆشە فراوانە بە قەبارەی ١٢ مێگاپێکسڵ کە ڕووی لە دواوەیە و دەرچەی ƒ/١٫٨ و پشتگیری تۆمارکردنی ڤیدیۆی فۆڕ کەی ھەیە. ئایپادی نەوەی دەیەم پشتگیری لە پێنووسی ئەپڵی نەوەی یەکەم دەکات، ھەروەھا دەبێت ئەداپتەری کێبڵی USB-C بۆ ڕووناکی بەکاربھێنرێت بۆ جووتکردن و شەحنکردنەوەی.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئای ئۆ ئێس
پۆل:ئایپاد
پۆل:تابلێتەکان
کاترین مەکنامارا

**کاترین مەکنامارا** () (لەدایکبووی ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٩٥) ئەکتەری ئەمریکییە.

## سەرەتای ژیانی
مەکنامارا لە شاری کانساس سیتی لە ویلایەتی میزۆری لەدایکبووە، تاکە منداڵی ئۆرسولا و ئیڤان مەکنامارا بووە، کە لە سوپای ئەمریکادا خزمەت دەکات. لە لوتکەی لی لە ویلایەتی میزۆری گەورە بووە و لە ساڵی ٢٠١١ ڕووی لە شاری لۆس ئەنجلۆس لە ویلایەتی کالیفۆرنیا کردووە.

لەکاتی گەورەبووندا، مەکنامارا خوێندکارێکی پێشکەوتوو بوو لە ھەندێک بابەتدا، لە ئەنجامدا بەشێکی خوێندنی لە ماڵەوە بوو؛ لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا بڕوانامەی خوێندنی ئامادەیی وەرگرتووە، لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا، مەکنامارا بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە کارگێڕی بازرگانی لە زانکۆی درێکسێل بەدەستھێناوە، بەشێکی زۆری کارەکانی کۆرسەکەی بە شێوەی ئۆنلاین تەواو کردووە. لە مانگی تەمموزی ٢٠١٧دا، ئاماژەی بەوەشکردووە، کە لە پرۆگرامی ئەدەبیاتی ماستەری ئۆنلاین لە زانکۆی جۆنز ھۆپکینز ناوی تۆمارکردووە.

## فلیمۆگرافی

### فیلم

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی
ڕۆس باتلەر

**ڕۆس باتلەر** ()**** (لەدایکبووی ١٧ی ئایاری ١٩٩٠) ئەکتەری ئەمریکییە و لەدایک بووە لە سەنگافورە. زیاتر بە ڕۆڵی زاکی دێمپسی لە زنجیرەی نێتفلێکس ١٣ ھۆکار بۆچی و وەک برێت ویلیس لە کەیسی لەژێرەوە. 

## سەرەتای ژیانی
باتلەر لە سەنگافورە لەدایکبووە، دایکی چینی-مالیزی و باوکێکی ئینگلیزی-ھۆڵەندییە.پێش ئەوەی لە تەمەنی چوار ساڵیدا بچێتە ئەمریکا لە شاری جاکارتای ویلایەتی ئەندەنوسیا ژیاوە و لەلایەن دایکیەوە لە شاری فەیرفاکس لە ویلایەتی ڤێرجینیا گەورە بووە کە یەکێکە لە گەڕەکەکانی دەرەوەی واشنتۆن دی سی.

لە زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ ئەندازیاری کیمیایی و بایۆمۆلیکولەری خوێندووە. دوای ساڵێک وازی لە خوێندن ھێنا و دواتر گەڕایەوە بۆ ڤێرجینیا و لەوێ لە کۆلێژێکی کۆمەڵایەتی کۆرسی وەرگرت. پاشان لە تەمەنی ٢٠ ساڵیدا ڕووی لە لۆس ئەنجلۆس کردووە.

## پیشە
باتلەر لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا یەکەم پۆلی نواندنی وەرگرت، سەرەتای خۆی بە ڕۆڵگێڕان لە فیلمی خوێندکاران و پڕۆژەی کەم بودجەدا بەدەستھێنا. ڕۆڵی پێشکەوتووی خۆی لە زنجیرەی کەناڵی دیزنی کەسیسی لەژێرەوە بینی. لە فیلمەکانی کەناڵی دیزنی  کەناری گەنجان ٢ و  بێخەوشی بەرزی ڕۆڵی ھەبووە.

لە ساڵی ٢٠١٧ لە فیلمی ڕیڤەردەیل ڕۆڵی ڕیجی مانتڵی وەرگرت. دواتر ڕۆڵی زاک دێمپسی لە فیلمی ١٣ ھۆکار بۆچی وەرگرت، و بەھۆی پابەندبوونی بە فیلمی ١٣ ھۆکار بۆچی ڕیڤەردەیلی بەجێھێشت. لە ئەڵقەی ١٠٠ی ڕیڤەردەیل "پارادۆکسی جوگھێد"دا مانتڵی دووبارە دەکردەوە لە دیمەنێکدا شانبەشانی وێناکردنی چارڵز مێڵتۆنی جێنشینی خۆی.

لە ساڵی ٢٠١٩ ڕۆڵی یوجین چۆی گەورەساڵ لە فیلمی سوپەرکەسایەتی شازام! ھەروەھا ڕۆڵی ترێڤەر، باشترین ھاوڕێی پیتەر کاڤینسکی لە فیلمی بۆ ھەموو کوڕان وەردەگرێت. ھێشتا خۆشم دەوێی بەرجەستە دەکات، لە ساڵی ٢٠٢٠ لەلایەن نێتفلێکسەوە بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ٢٠٢٠ ڕاگەیەندرا کە باتلەر شانبەشانی کیرنان شیپکا ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت لە زنجیرەی کویبی مەلەکردن لەگەڵ نەھەنگەکان. ئەم پڕۆژەیە لە دوای لەناوچوونی پلاتفۆرمی کویبی بڵاونەکرایەوە، بەڵام لە بەھاری ساڵی ٢٠٢٢ لەلایەن کۆمپانیای ڕۆکووە بڵاوکرایەوە، ھەروەھا باتلەر ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی (کلۆدیا تان)ی پێرفێک ئاودەیشن شانبەشانی کیانا مادێرا و ماتیۆ نۆتزکا بینی کە لە ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٣ی ٢٠٢٠ لە بەرنامەی ئەمازۆن پرایم لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بڵاوکرایەوە. و لە ئەمریکا نمایشێکی شانۆیی سنوورداری وەرگرت.

باتلەر لە فیلمی داھاتووی خۆشەویستی لە تایپەی ئەبیگایل ھینگ وێن (پێشتر ناوی "بەلەمی خۆشەویستی تایپە") لەگەڵ ئاشلی لیاو دەردەکەوێت. فیلمەکە پشتڕاستکراوەتەوە لە ھاوینی ٢٠٢٣ بۆ یەکەمجار لە بەرنامەی پرسیمی+ نمایش دەکرێت، ھەروەھا باتلەر لە فیلمی کۆمیدی ڕۆمانسی چاوەڕوانی بەشداری دەکات، لەگەڵ لانا کۆندۆر.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:بۆکسەرە نێرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس
کامیرۆن ئۆکاسیۆ

‏  

**کامیرۆن ئۆکاسیۆ** (؛ لەدایکبووی ٧ی ئەیلوولی ١٩٩٩) ئەکتەرێکی ئەمریکییە و ڕۆڵی جۆراوجۆری لە زنجیرە تەلەفزیۆنییەکان و فیلمەکاندا بینیوە، وەک گرتن ، یاسا و فەرمان، نەگریس. یەکێک بوو لە ئەستێرەکانی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی نیکلۆدیۆن سام و پشیلە لە ڕۆڵی دایس،بۆ ھەر ٣٥ ئەڵقەکە. لە ڕێگەی کۆمەڵەی نێودەوڵەتی مۆدێلکردن و بەھرەمەندەوە گرێبەستی لەگەڵ دەکرێت.  

## ژیانی تایبەتی
یەک برا گەورە و خوشکێکی بچووکی ھەیە. پشتێنێکی ڕەشی ھەیە لە ھونەری جەنگیدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
ھێلی تجو

**ھێلی تجو** ()؛ لەدایکبووی ١٥ی شوباتی ٢٠٠١) ئەکتەری ئەمریکییە. بە ڕۆڵی بیبەر لە زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی نیکلۆدیۆن بێلا و بولدۆگز بوو، بە ڕۆڵی مارسی وو لە زنجیرە تەلەفزیۆنی ئەنیمەیشنی دیزنی ئەپیھیبیا ناسراوە. 

## سەرەتای ژیانی
تجو لە باشووری کالیفۆرنیا لەدایکبووە، و لە شاری چینۆ ھیڵز لە ویلایەتی کالیفۆرنیا گەورە بووە. لە تەمەنی چوار ساڵییەوە دەستی بە نواندن کردووە، و لە ماڵەوە خوێندوویەتی. بە ڕەچەڵەک چینی و ئەندەنوسیایە. برایان تجو خوشکەکەی ھەروەھا ئەکتەرە.

## پیشە
یەکەم ڕۆڵی دیار وەک ئەکتەری دەنگی بوو لە زنجیرە ئەنیمەیشنی منداڵان دڕندەکان دژی بوونەوەرە ئەسمانییەکان وەک سکویپ. دواتر، تجو یەکەم ڕۆڵی سەرەکی خۆی لە تایبەتی تەلەفزیۆنی نیکلۆدیۆن بە ناوی چاکردنەوە بە قورسی و نھێنی ناوەڕاستی قوتابخانەکە بەرجەستە کرد، کە ڕۆڵی یەکێک لە سێ گەنجە بەدواداچوونەکانی بینی.

لە زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی نیکلۆدیۆن بێلا و بولدۆگز، تجو ڕۆڵی سەرەکی پیپەر سیلڤەرستێنی بینی، کە باشترین ھاوڕێی ھاندەرانی کارەکتەری بێلا داوسنی کارەکتەری برێک باسینجەر بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:خانمەکتەرانی کالیفۆڕنیا
سیروس ئارنۆڵد

**سیروس ئارنۆڵد** () (لەدایکبووی ٢ی شوباتی ٢٠٠٣) ئەکتەری ئەمریکییە.

## ژیانی سەرەتایی
ئارنۆڵد لە شاری بێربانک لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لەدایکبووە، کوڕی لیا ئان وۆڵف و بلەیک ئارنۆڵد بووە. برایەکی بچووکی ھەیە. ئارنۆڵد تەمەنی تەنھا ٨ ساڵ بوو کاتێک یەکەم تامی نواندن بوو.

## پیشە
لە ساڵی ٢٠١٣دا، ئارنۆڵد یەکەم ڕۆڵی خۆی لە تەلەفزیۆن وەک بی جەی مالۆی لە سام و کات (٢٠١٣-٢٠١٤) ئەنجامدا.  ئەو ئەندامی ڕۆڵبینین بوو لە فیلمی دیزنی+ ئۆرجیناڵ تەنھا لەودیوەوە، و ڕۆڵی جۆش جاگۆرسکی لە سینەمای ھێڵی نوێ/HBO ماکس ئەسڵی ٨ بیتی کریسمس دەگێڕا.

لە ساڵی ٢٠١٦ یەکەم جار لە شاشەی گەورەدا وەک دێریک لە فیلمی زۆلاندەری جونیۆر و زۆلاندەر ٢ بەشداری کرد، شانبەشانی بن ستیلەر.

لە ساڵی ٢٠١٧دا ڕۆڵێکی بە ناوی دەیڤید "ھێرشبەر" جۆنسۆن سێیەم لە فیلمی جنۆکەگرەکە دایە، شانبەشانی برایان ھۆو. ڕۆڵی دەنگی ھەبوو لە زنجیرەی ئەنیمەیشنی گۆڵدی و بێر (٢٠١٨)، و ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی ڕونت (٢٠٢٠)دا بینی.

لە ساڵی ٢٠٢١دا لە یاداشتنامەی منداڵێکی ویمپی (٢٠٢١)دا دەنگی دەنگەکەی دەبیسترێت. وە لە ساڵی ٢٠٢٢، ڕۆڵی دەنگی سەرەکی لە زنجیرەی گۆڕانکاری، قسەی زەوی ڕۆڵی تێدا دەبینێت، و ڕۆڵی کێنی یانکۆڤیچ لە بەڕێز ھاریگاندا بینی.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣
پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پەلافی شاردە

**پەلافی شاردە** () ئەکتەری ئوسترالی و سەماکاری بەھاراتاناتیام بە ڕەچەڵەک ھیندییە.

## سەرەتای ژیانی
شاردا لە خێزانێکی ھیندی لە شاری پێرس لە ڕۆژئاوای ئوسترالیا لەدایک بووە، لە دایک و باوکی ناویان حەمە شاردا و نالین کانت شاردا بووە. ھەردوو دایک و باوکی خوێندکاری پێشووی ئای ئای تین و خاوەنی دکتۆرایە لە زانست و ئەندازیاری. لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا کۆچیان کردووە بۆ ئوسترالیا پێش ئەوەی لەدایک بێت. شاردا وەک منداڵێکی ساوا ھاتۆتە مێلبۆرن و لەوێ لە دەرەوەی شارەکانی باکووری ڕۆژئاوا گەورە بووە. لە لۆتەر لە شاری ئێسێندۆن چووە قوتابخانە و لەوێ سکۆلەرشیپێکی ئەکادیمی بەدەستھێنا و دەستی بە بڕوانامەی LLB و BA (میدیا و پەیوەندییەکان) و بڕوانامەی دیپلۆما لە زمانە مۆدێرنەکان (فەڕەنسی) لە زانکۆی مێلبۆرن خوێندووە ، لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا کرد و بە پلەی یەکەم دەرچووە. شاردا لە ساڵی ٢٠١٣ بنکەی لە مێلبۆرن گواستەوە بۆ مومبای.

## سەرچاوەکان



پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٨٠
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکان
پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی
پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
پاتسی فێران

**پاتسی فێران** (؛ لەدایکبووی ٢٥ی تشرینی دووەمی ١٩٨٩) ئەکتەری ئیسپانی-بەریتانییە.

## سەرەتای ژیانی
فێران لە ساڵی ١٩٨٩ لە شاری ڤالێنسیای ئیسپانیا لەدایکبووە، باوکی خەڵکی بەرشەلۆنە و دایکی خەڵکی ڤالێنسیایە. خێزانەکە کاتێک فێران منداڵ بوو ڕوویان لە ئینگلتەرا کرد. لە قوتابخانەی نۆتردام خوێندوویەتی، کە قوتابخانەیەکی خانەقایە بۆ کچان لە شاری کۆبھام لە ویلایەتی سوری.

لە زانکۆی بیرمینگھام ھونەری دراما و شانۆی خوێندووەتەوە، ھەروەھا لە ئەکادیمیای شاھانەی ھونەری دراما ڕاھێنانی کردووە، لە ساڵی ٢٠١٤ دەرچووە.

## کارەکانی

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەی ھونەری درامی
پۆل:خانمەکتەرە بەریتانییەکانی سەدەی ٢١ەم
جەی ھانێلیۆس

**جەی  ھانێلیۆس** ()؛ لەدایکبووی ٢٢ی کانوونی دووەمی ١٩٩٨) ئەکتەری ئەمریکی، گۆرانیبێژ.

## سەرەتای ژیانی
ھانێلیۆس لە شاری بۆستن لە ویلایەتی ماساشوستس لەدایکبووە، لە دایک و باوکی ناویان ئیریک و کارلا ھانێلیۆس بووە. باوکی سویدییە. لە تەمەنی سێ ساڵیدا ڕووی لە شاری یارمۆس لە ویلایەتی مەین کرد، پاشان لە تەمەنی نۆ ساڵیدا لەگەڵ خێزانەکەیدا ڕووی لە لۆس ئەنجلۆس کرد بۆ ئەوەی بەدوای نواندندا بگەڕێن. ئەو خوێندکاری پێشووی ستۆدیۆی ئەکتەری گەنجی لۆس ئەنجلۆسە. لە مانگی ئایاری ٢٠١٧ لە قوتابخانەی ئامادەیی سیرا کانیۆن دەرچووە، لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٢دا، ھانێلیۆس ڕووی لە شاری نیویۆرک لە نیویۆرک کردووە.

## پڕۆژەکانی دیکەی
ھانێلیۆس لایەنگرییەکی بەئەمەکی ڕێکخراوی خێرخوازی دژە توندوتیژییە لە نێوان جیھانەکاندا، و لە ساڵی ٢٠١٣ەوە میوانداری چالاکییە ساڵانەیەکەی دەکات، "ھونەر لە پاشنیوەڕۆدا"

لە مانگی نۆڤەمبەری ٢٠١٤ ڕاگەیەندرا کە ھانێلیۆس ئەپێکی تایبەت بە خۆی بە ناوی "Make Me Nails" خستۆتە بازاڕەوە. ھانێلیۆس ڕایگەیاند کە ئەو ئیلھامبەخش بووە بۆ دروستکردنی ئەپەکە چونکە "ویستم ھونەری نینۆک زیاتر دەستبکەوێت بۆ گەنجان. من فێرکاری ھونەری نینۆکی خۆمم دەکرد، و دەمتوانی بزانم کە ھەوادارەکانم دیزاینەکانم دروستدەکەنەوە، و ئەوەش زۆر بوو. بۆ من فێنک. من ویستم ئەوە ببەم بۆ ئاستی داھاتوو و بەڕاستی شتێکی شەخسی زیاتریان پێ بدەم”. لە ساڵی ٢٠١٩دا ھانێلیۆس جی پۆڵەندی دروستکرد کە مارکەیەک لە بۆیەی نینۆکی ڤیگنە و بێ دڕندەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
برژاو

**برژاو :** (١٩٢٣- ١٩٩٨ ) چالاكی سیاسی و شاعیر 

## سەرەتای ژیان و خوێندنی
وێنۆک|'''برژاو'''
ناسناوی سەیید برایم کوڕی حاجی سەیید سەعید کوڕی سەیید برایمەفەندی کوڕی سۆفی سەیدەی ھەولێری کوڕی سەیید عەلیی بەرزنجییە، ١٩٢٣ لە شاری کۆیە ھاتووەتە دنیاوە. خوێندنی حوجرەی لای مەلا حەبیب و مەلا کەمال بووە. ئەمجا خراوەتە قوتابخانەی سەرەتاییی یەکەمی کۆیە و تا پۆلی شەشەمی بڕیوە. بەڵام لەبەر کێشەی خێزانی و نالەباریی گوزەران، دەستیی لێ‌ھەڵگرتووە و بووە بە سەرباز.

## ژیانی سیاسی
پاشان گەڕاوەتەوە و دووکانێکی کردووەتەوە. ١٩٤٨ پێی ناوەتە دنیای سیاسەت و چووەتە ڕیزی (پارتی دیموکراتی کورد) و بووە بە ئەندامی لیژنەی ناوچەی کۆیە و ئەندامێتیی لیژنەی پشکنین و چاودێریی تێدا کردووە تا ١٩٦٥ و لەو پێناوەدا یەخەگیری گیران و سەغڵەتی بووە. ساڵانی ھەشتایش بەھۆی پێشڕەو و ڕەھبەری کوڕانیەوە کە پێشمەرگەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بوون، بە خێزانەوە ڕەوانەی گرتووخانەی (فەزەیڵییە- الفضلیة)ی بەغدا و (شەیحییات)ی بیابانی نوگرەسەلمان کراوە.[

## كۆچی دوایی
ڕۆژی ٣/٨/١٩٩٨ کۆچی‌دواییی کردووە و لە کۆیە بەخاک سپێردراوە

## ئەدەب و شعر
برژاو، لە ساڵی ١٩٤٣وە بە کاریگەریی شاعیرانی پێش خۆی دەستی داوەتە شیعرنووسین، ناسناوەکانی (برژاو، دەھری، بلە، سەیدەڕووتە)ی ھەبووە، بەڵام خۆی ھەر برژاوی بەکارھێناوە و زیاتریش بە سەیید برایم ناوبانگی دەرکردووە. سەردەمی ڕاپەڕینی کانوونی دووەمی ١٩٤٨، پەیامنێریی بۆ گۆڤاری "نزار"یشی کردووە .

## سەرچاوەکان
شێرپا کاپیتال

وێنۆک| لۆگۆی شێرپا کاپیتال کە وێنەیەکی گرافیکی ناوەکەیە

**شێرپا کاپیتال** کۆمپانیایەکی سەرمایەی مەترسیداری ئەمریکییە و لە مانگی ئازاری ٢٠١٣ لەلایەن شێرڤین پیشەڤار و سکۆت ستانفۆرد دامەزراوە. شێرپا کاپیتال کە بنکەکەی لە سانفرانسیسکۆ، سی ئەی تایبەتە بە دەستپێکردنی قۆناغی سەرەتایی و گەشەکردن لە بازرگانی ئەلیکترۆنیەوە تا تەکنەلۆژیا.
## دامەزراندن و مێژوو
شێرپا کاپیتال لە مانگی ئازاری ٢٠١٣ لەلایەن شێرڤین پیشەڤار و سکۆت ستانفۆرد لە سانفرانسیسکۆ دامەزراوە. تایبەتمەندە لە قۆناغی سەرەتایی و گەشەسەندنی دەستپێکردن لە بازرگانی ئەلیکترۆنیەوە تا تەکنەلۆژیا.

لە ساڵی ٢٠١٦دا، شێرپا کاپیتال ٤٧٠ ملیۆن دۆلاری بۆ نوێترین سندوقی خۆیان کۆکردەوە: سندوقی شێرپا ئێڤرێست و سندوقی شێرپا ڤێنچەرز، پیشەڤار و ستانفۆرد یەکەم سندوقی خۆیان بە ناوی شێرپا ڤێنچەرز فەند بە بڕی ١٥٤ ملیۆن دۆلار داخست.
## پۆرتفۆلیۆی وەبەرهێنانەکان
وەبەرهێنانەکانیان بریتی بوون لە: Shyp، Munchery و Airbnb. یەکێک بوو لە یەکەم وەبەرهێنەران لە کۆمپانیای فینتەک ستارتاپ کادر کە لە ساڵی ٢٠١٥دا ٥٠ ملیۆن دۆلاری کۆکردەوە، هەندێکی دیکەش بریتی بوون لە (Thrive Capital، Founders Fund، General Catalyst، Khosla Ventures، و Kushner Companies.) بەپێی هەفتەنامەی خانووبەرە، کادر "لە ڕیزبەندی سەرەکی موگناتیسی پارەی تەکنەلۆژیای خانووبەرەدایە."

هاوشانی یەکەی سەرمایەی مەترسیداری ڤۆڵڤۆ گروپ و کۆمپانیای کەنعان پارتنەرز، شێرپا کاپیتال یەکێک بوو لە وەبەرهێنەرانی کۆمپانیای کارگۆماتیک کە کۆمپانیایەکی ئۆنلاینە و کۆمپانیاکانی پێویستیان بە خزمەتگوزاری گواستنەوە بە شۆفێرانی مەودای کورتەوە دەبەستێتەوە. کارگۆماتیک لە ساڵی ٢٠١٤ و سەرەتای ساڵی ٢٠١٥ زیاتر لە ١٠ ملیۆن دۆلاری لە وەبەرهێنەران کۆکردەوە.

ھایپەرلووپ یەک (پێشتر Hyperloop Technologies) چەمکێکی گواستنەوەی خێرایە کە لەلایەن ئیلۆن مەسکەوە خراوەتە بازاڕەوە. شێرپا کاپیتال بەشداری لە قۆناغەکانی زنجیرەی ئەی و زنجیرەی بی کردووە، وەبەرهێنەرانی دیکە بریتی بوون لە کاسپیان ڤێنچەرز، فاست دیجیتاڵ، فۆرماسیۆنی ٨، خوسلا ڤێنچەرز و ژێن کاپیتال.

ئەوان وەبەرهێنانیان لە کۆمپانیای HireAthena کە بنکەکەی لە سانفرانسیسکۆیە، پلاتفۆرمی تەکنەلۆژیای سەرچاوە مرۆییەکان و ژمێریاری بۆ بازاڕی کاری لەسەر داواکاری، تا مانگی حوزەیرانی ٢٠١٦. پلاتفۆرمەکە ئەرکەکانی کاری و بەڕێوەبردنی پڕۆژە لەخۆدەگرێت.

ڕاوێژکارەکانی بریتین لە جیم مێسینا، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری گروپی مێسینا و پادماسری واریر، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری ئەمریکا و بەرپرسی سەرەکی پەرەپێدانی کۆمپانیای NextEV.[4] واریر لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن فۆربێسەوە وەک ٧١هەمین بەهێزترین ژن لە جیهاندا هاتووە.
## شێرپا فۆندری
شێرپا فۆندری کە هەروەها لەلایەن پیشەڤار و ستانفۆردەوە دامەزراوە، کۆمپانیایەکی ڕاوێژکارییە کە ستراتیژی و ئامۆژگاری پێشکەش بە خاوەنکاران و کۆمپانیا دەستپێشخەرەکان دەکات.[3] شێرپا فۆندری لە ساڵی ٢٠١٣دا تینا شارکی وەک بەڕێوەبەری جێبەجێکاریان هێنایە کار، کە نیل هانش شوێنی گرتەوە.
## سەرچاوە

پۆل:ھایپەرلووپ
پۆل:ھایپەرلووپ
شێرڤین پیشەڤار

وێنۆک| شێرڤین پیشەڤار، هاوبەشی دامەزرێنەری کۆمپانیای هایپەرلۆپ تەکنەلۆجی، لە فێستیڤاڵی لانچ، ٣ی ئازاری ٢٠١٦، سانفرانسیسکۆ.

**شێرڤین کۆرداری پیشەوەر** لەدایکبووی ٢٤ی ئازاری ١٩٧٤) خاوەنکارێکی ئەمریکییە ئێرانییەکانە، سەرمایەدارێکی وەبەرهێنەری خێرخوازە، هاوبەشی دامەزرێنەر و سەرۆکی جێبەجێکاری پێشووی کۆمپانیای ھایپەرلووپ یەک و هاوبەشی دامەزرێنەر و بەڕێوەبەری بەڕێوەبردنی کۆمپانیایشێرپا کاپیتالە، کە سندوقێکی سەرمایەی مەترسیدارە و وەبەرهێنانی لە کۆمپانیاکانی وەک Airbnb، Uber، GoPuff، Cue Health، Slack، Robinhood، Munchery  دەکات.

پیشەوەر وەک وەبەرهێنەرێکی باش زیاتر لە ٦٠ کۆمپانیای دامەزراندوە، پێشتر بەڕێوەبەری کارگێڕی بووە لە کۆمپانیای مێنلۆ ڤێنچەرز، لەوێ سەرکردایەتی وەبەرهێنانەکانی لە واربی پارکەر، تامبلر، ماشین زۆن، و ئۆبەر سیریز بی کردووە، ڕاوێژکاری ستراتیژی ئۆبەرە، و لە ساڵی ٢٠١١ تا ٢٠١٥ وەک چاودێری دەستەی کارگێڕی کۆمپانیاکە کاری کردووە. کۆمپانیاکانی دامەزراند و بەڕێوەبردنیان بە تەکنەلۆژیا چالاک کرد لەوانە (webs.com، WebOS، SGN، HyperOffice) . 

لە ساڵی ٢٠١١ەوە، بۆ ماوەی دوو ساڵ وەک ئەندامی ئەنجومەنی جیهانی خاوەنکارانی دامەزراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان کە ١٠ کەسی تێدایە، کاری کردووە. لەلایەن حکومەتی ئەمریکاوە وەک ئەمریکییەکی نایاب لەلایەن هەڵبژاردنەوە لە ساڵی ٢٠١٢ هەڵبژێردرا، و لە ساڵی ٢٠١٥ لەلایەن باراک ئۆباما بۆ دەستەی سکۆلەرشیپی بیانی جەی ویلیام فولبرایت دەستنیشانکرا.  پیشەوەر وەک هاووڵاتییەکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئێرانی، لە ساڵی ٢٠١٦دا مەدالیای ڕێزلێنانی دوورگەی ئێلیسی پێبەخشرا.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* ماڵپەری فەرمی

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤
پۆل:زیندووان
چیای ھیکۆ

وێنۆک|300x300پیکسڵ| دیمەنێکی چیای هیکۆ لە چیای ساراکورا.
چیای ھیکۆ ،  چیایەکە لەسەر سنووری نێوان پارێزگای فوکوکا و پارێزگای ئۆیتا لە کیوشو، ژاپۆن. بەرزییەکەی ۱۲۰۰ مەتر دەبێت. 

شوێنێکی گرنگە بۆ شۆگێندۆ و شوێنێکی بەناوبانگ بۆ سەرکەوتنی بەرد. پێدەچێت میمامۆتۆ موساشی لەوێ بمێنێتەوە بۆ ئەوەی ڕاهێنان بکات دوای ئەوەی ڕزگاری بوو لە شکستی خێڵی تۆیتۆمی لە سێکیگاهارا.

*

پۆل:دوو-ھەزارییەکانی ئاسیا
جۆ یۆنگ (کەشتیوان)

**جۆ یۆنگ** جۆن واتس یۆنگ لە ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٣٠ - ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ کەشتیوانی ئەمریکی، ئەفسەری دەریایی، فڕۆکەوان، فڕۆکەوانی تاقیکاری و ئەندازیاری فڕۆکەوانی بووە. لە ساڵی ١٩٧٢ بووە نۆیەمین کەس کە لەسەر مانگ بڕوات وەک فەرماندەی ئەرکی ئەپۆلۆ ١٦، تاکە کەشتیوانی ئاسمانییە کە لە چوار پۆلی جیاوازی کەشتی ئاسمانیدا فڕیبێت کە بریتین لە پڕۆژەی جێمینا، ژووری ڕاژە و فەرماندەری ئاپۆلۆ، مانگنشینی ئەپۆڵۆ و مەکۆکی ئاسمانی.

پێش ئەوەی ببێتە کەشتیوان، یۆنگ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زانستی ئەندازیاری فڕۆکەوانی لە پەیمانگای تەکنەلۆژیای جۆرجیا بەدەستهێناوە و پەیوەندی بە هێزی دەریایی ئەمریکاوە کردووە، دوای ئەوەی لە شەڕی کۆریادا لە دەریادا خزمەت دەکات، بووەتە فڕۆکەوانی دەریایی و دەرچووی قوتابخانەی فڕۆکەوانی تاقیکردنەوەی دەریایی ئەمریکایە. وەک فڕۆکەوانێکی تاقیکاری چەندین ژمارەی پێوانەیی جیهانی لە بواری فڕۆکەوانیدا تۆمارکرد. یۆنگ لە ساڵی ١٩٧٦ بە پلەی کاپتن لە هێزی دەریایی خانەنشین بوو.

لە ساڵی ١٩٦٢ یۆنگ وەک ئەندامی دووەم گروپی ئاسمانی ناسا هەڵبژێردرا. لە ساڵی ١٩٦٥ لە یەکەم پڕۆژەی جێمینا (جێمینا ٣) کە مرۆڤی تێدابوو هەڵدرا، دواتر لە ساڵی ١٩٦٦ فەرماندەیی ئەرکی جێمینا ١٠ی کردووە، لە ساڵی ١٩٦٩ وەک فڕۆکەوانی مۆدیۆلی فەرماندەیی لە فڕۆکەی ئەپۆڵۆ ١٠ فڕیوە، لە ساڵی ١٩٧٢ فەرماندەیی فڕۆکەی ئەپۆلۆ ١٦ی وەرگرتووە و سێ جار بەسەر بردووە ڕۆژان لەسەر مانگ گەڕان بە بەرزاییەکانی دیکارت،لەگەڵ چارڵز دوک. هەروەها یۆنگ فەرماندەیی (فڕۆکەی STS-1ی) کردووە لە ساڵی ١٩٨١ کە یەکەم هەڵدانی بەرنامەی شاتڵی بۆشایی ئاسمان بووە و لە ساڵی ١٩٨٣دا فەرماندەیی فڕۆکەی STS-9 بووە کە هەردووکیان لەناو شاتڵی بۆشایی ئاسمانی کۆڵۆمبیا بوون. یۆنگ یەکێک بوو لەو دوو کەشتیوانە تەنها لەگەڵ کێن ماتینگلی (فڕۆکەوانی مۆدیۆلی فەرماندەییەکەی لە کاتی ئەرکی ئەپۆلۆ ١٦) کە لە هەردوو ئەرکی ئەپۆلۆ و ئەرکی شاتڵی بۆشایی ئاسمان فڕیون، هەروەها تاکە ئاسمانی بووە کە لەسەر مانگ ڕۆیشتبێت و فڕیبێتە بۆشایی ئاسمان شاتلێک. یۆنگ وەک سەرۆکی فەرمانگەی ئاسمانییەکان کاری کردووە لە ساڵی ١٩٧٤ تا ١٩٨٧، لە ساڵی ٢٠٠٤ لە ناسا خانەنشین بووە دوای ٤٢ ساڵ خزمەت.

## چالاکی
جۆن یۆنگ ئەم گەشتانەی بۆ ئاسمانی کردووە:

* جێمینا ٣
* جێمینا ١٠
* ئەپۆڵۆ ١٠ 
* ئەپۆڵۆ ١٦
* یەکەم شاتڵی بۆشایی ئاسمان، STS-1، کۆڵۆمبیا
* شاتل بۆشایی ئاسمان کۆڵۆمبیا STS-9/Skylab
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* جۆ یۆنگ لە ئیمبد
* جۆ یۆنگ لە زانیارینامەی بریتانیکا
* جۆ یۆنگ لە ماڵپەری  Munzinger IBA ئەڵمانی
* جۆ یۆنگ لە ماڵپەری  NNDB people ئینگلیزی
* جۆ یۆنگ لە بنکەدراوەی فیلم

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:فڕین
پۆل:ناسا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠
پۆل:گەشتی واڵایی لە ١٩٦٦
پۆل:گەشتی واڵایی لە ١٩٦٩
پۆل:مردووانی ٢٠١٨
ڕۆبێرت کریپن

**ڕۆبێرت لۆرێل کریپن** کەشتیوانی ئەمریکی لە ١١ی ئەیلوولی ١٩٣٧ لە دایک بووە ئەفسەرێکی خانەنشینکراوی هێزی دەریایی ئەمریکایە، فڕۆکەوان، فڕۆکەوانی تاقیکاری، ئەندازیاری فڕۆکەوانی و کەشتیوانی خانەنشین بووە. چوار جار گەشتی بۆشایی ئاسمانی کردووە و فڕۆکەوان بووە لە گەشتی (STS-1) کە لە مانگی نیسانی ساڵی ١٩٨١ هەڵدراوە، یەکەم ئەرکی شاتڵی بۆشایی ئاسمان بووە، دواتر فەرماندەی کەشتی ئاسمانی بووە لە گەشتی (STS-7) لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٨٣، هەروەها گەشتی کردووە لە گەشتی (STS-41-C) لە نیسانی ساڵی ١٩٨٤ و گەشتی (STS-41-G) لە تشرینی یەکەم ١٩٨٤. ڕۆبەرت کریپن مەدالیای ڕێزلێنانی لە کۆنگرێسی ئەمریکا وەرگرت.

ڕۆبێرت کریپن چالاکانە بەشداری کرد لە وەرگرتنەوە و کۆکردنەوەی تەرم و پاشماوەی ئاسمانی شاتلەکانی چالنجەر، کە لە کاتی گەڕانەوەیان بۆ سەر زەوی لە ئەنجامی تەقینەوەی شاتلەکەدا گیانیان لەدەستدا، ڕووداوێک کە بە (کارەساتی شاتڵی بۆشایی ئاسمانی چالنجەر) ناسراوە.

## پەروەردە و کار
لە ساڵی ١٩٥٥ لە قوتابخانەی ئامادەیی نیوکوای لە ویلایەتی تەکساس دەرچووە، لە ساڵی ١٩٦٠ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زانستی ئەندازیاری فڕۆکەوانی لە زانکۆی تەکساس لە ئۆستن بەدەستهێناوە.

ئەو هەڵبژێردرا بۆ خزمەتکردن لە ڕێگەی پرۆگرامی قوتابخانەی کاندیدی ئەفسەری فڕۆکەوانی دەریایی ئەمریکا (AOCS) لە وێستگەی ئاسمانی دەریایی پێنساکۆلا لە فلۆریدا، لە وێستگەی هێزی ئاسمانی وایتنگ لە فلۆریدا بەردەوام بوو لە مەشقی فڕین، لەوێشەوە بەرەو وێستگەی ئاسمانی چەییز دەریایی لە شاری بیڤیل لە ویلایەتی تەکساس بەڕێکەوت و لەوێ باڵەکانی فڕۆکەوانەکەی وەرگرت (نیشانەی کانزای).

پاشان لە قوتابخانەی فڕۆکەوانی توێژینەوەی USAF لە بنکەی هێزی ئاسمانی ئێدواردز لە ویلایەتی کالیفۆرنیا خوێندوویەتی. دوای تەواوکردنی خوێندن، وەک ڕاهێنەر لە ئێدواردز مایەوە تاوەکو لە ئۆکتۆبەری ١٩٦٦دا بۆ پرۆگرامی فڕینی بۆشایی ئاسمانی تاقیگەی ئۆربیتەری ئەمریکا (MOL) هەڵبژێردرا.

ڕۆبێرت کریپن زیاتر لە شەش هەزار و ٥٠٠ کاتژمێر فڕینی کردووە، لە نێویاندا زیاتر لە پێنج هەزار و ٥٠٠ کاتژمێر بە فڕۆکەیەکی جێت فڕیوە.
## ژیانی تایبەتی
کریپن بۆ یەکەمجار لە ٨ی ئەیلوولی ١٩٥٩ لەگەڵ ڤێرجینیا هیڵ هاوسەرگیری کردووە، سێ کچیان پێکەوە بووە: ئیلین ماری (لەدایکبووی حوزەیرانی ١٩٦٢)، سوزان لین (لەدایکبووی کانوونی دووەمی ١٩٦٤) و لیندا ڕوت (لەدایکبووی ئایاری ١٩٦٧). لە ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٨٧ لەگەڵ پاندۆرا پوکێت هاوسەرگیری کرد، یەکەم ئەندازیاری پڕۆژەی ئۆربیتەری سەرەکی مێینەی ناسا لەسەر شاتڵی بۆشایی ئاسمانی ئەتلانتیس و چالنجەر لە ناوەندی بۆشایی ئاسمانی کێنێدی.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* ڕۆبێرت لە ئیمبد
* ڕۆبێرت لە زانیارینامەی بریتانیکا
* ڕۆبێرت لە ماڵپەری  NNDB people
* ڕۆبێرت لە بنکەدراوی فیلم

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:ناسا
پۆل:کەشتیوان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧
پۆل:ئەستێرەگەڕە ئەمریکییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکان
پەرەپێدانی جی تی ئەی ٥

[alt=|وێنۆک| ستۆدیۆی پێشووی [ڕۆکستار نۆرت لە ئێدینبەرە، سکۆتلاند، کە *[[جی تی ئەی ٥]]* تێیدا پەرەی پێدرا.]]
**پەرەپێدانی جی تی ئەی ٥** تیمێکی نزیکەی ھەزار کەسی لە ماوەی چەند ساڵێکدا *[[جی تی ئەی ٥]]* یان پەرەپێدا. کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمز ئەم کایەی ئەکشن-سەرکێشییەی لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٣ بۆ پلەیستەیشن ٣ و ئێکس بۆکس ٣٦٠ و لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بۆ پلەیستەیشن ٤ و ئێکس بۆکس وەن و لە نیسانی ٢٠١٥ بۆ مایکرۆسۆفت ویندۆز بڵاوکردەوە. وەشانی پلەیستەیشن ٥ و ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە. تیمی پەرەپێدانی ٣٦٠ کەسی کە کاریان لەسەر جی تی ئەی ٤ کردووە، پەرەپێدانی وەشانی پێنجەمیان گرتە ئەستۆ.

## سەرچاوەکان

پۆل:جی تی ئەی
بوعەلام خوخی

**بوعەلام خوخی** (؛ لەدایکبووی ٩ی تەممووزی ١٩٩٠) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی بەڕەچەڵەک جەزائیرییە، بەرگریکاری ناوەندی یانەی سەدد و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی قەتەرە.

## کاروانی وەرزشیی یانە
بوعەلام لە جەزائیر لەدایکبووە و دەرکەوتووە، پەروەردەی لاوانی یانەی شەراقەی جەزائیرییە، لە وەرزی ٢٠٠٩-٢٠١٠ گەیشتە تیمی یەکەمی یانەکە، دەرفەتى بەشداریکردنى نەبوو، لەدوای وەرگرتنی پۆستی ڕاھێنەرایەتی لەلایەن فەرید زەمیتی، دەرفەتی یاریکردنی لەگەڵ ئیسلام سلێمانی بۆ دروستبوو.

بوعەلام نمایشێکی لە یانەی شەمالەوە پێگەیشت، پەسەندی کرد. پاش ئەوەی گەیشتە قەتەر، ئولی شتیلیکەی ڕاھێنەری یانەی عەرەبی دەرفەتێکی پێشکەشکرد و بوعەلام پەسەندی کرد، پاش ماوەیەک گرێبەستی لەگەڵ واژوو کرا.

خوخی بەخێرایی جێگەی خۆی لە تیمی یەکەمی یانەی عەرەبی کردەوە، پاش ئەوەی لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ گەیشتە قەتەر. لە ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٠، لەیاری کۆتایی جامی شێخ جاسم بەشێوەی سەرەکی بەشداریکرد، عەرەبی ١-٠ براوە بوو. پاش ئەو ئاستەی لە پاڵەوانیەتی یەکێتیی تۆپی پێی ڕۆژئاوای ئاسیا پێشکەشی کرد، لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤، یانەی ئیتیحاد نمایشێکی خواستنی پێشکەشکرد، یانەی جوبیرۆ یواتای ژاپۆنی نمایشێکی گواستنەوەی پێشکەشکرد، بەڵام خوخی گرێبەستەکەی لەگەڵ عەرەبی نوێکردەوە.

لە تەممووزی ٢٠١٧، پەیوەندیی بە یانەی سەددەوە کرد.

## کاروانی وەرزشیی نێونەتەوەیی
لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠، بانگھێشتی تیمی لاوانی خوار ٢٣ ساڵانی جەزائیر کرا بۆ دوو یاری دۆستانە بەرامبەر بە توونس. لەگەڵ گەیشتنی بە قەتەر، یەکێتیی تۆپی پێی قەتەر ھەوڵی پێدانی ڕەگەزنامەی لەگەڵدا، بەڵام ڕەتیکردەوە و ڕایگەیاند دەیەوێت بۆ جەزائیر یاری بکات. بەڵام بۆ یارمەتیدانی یانەکەی لە پشکی یاریزانانی بیانی، ڕازیبوو.

سەرەڕای ئەوەی بانگھێشتی ھەڵبژاردەی ئۆڵۆمپیی جەزائیر کرابوو، لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ بانگھێشتی ھەڵبژاردەی ئۆڵۆمپیی قەتەر کرا، کە جەمال بەلمازیی ھاونیشتمانی سەرپەرشتی دەکرد، ئەویش سەری سووڕما کاتێک یەکێتیی تۆپی پێی قەتەر پێی ڕاگەیاند کە دەتوانێت خوخی بانگھێشت بکات. یەکەم دەرکەوتنی لە ٢٥ی کانوونی یەکەم بوو، بەرامبەر بە فەڵەستین بوو لە پاڵەوانیەتیی یەکێتیی تۆپی پێی ڕۆژئاوای ئاسیا.

لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ بەرامبەر بە سعوودیە، ٢ گۆڵی تۆمارکرد و گۆڵێکی دروستکرد. لە بەرامبەر بە کووەیت، ٢ گۆڵی تۆمارکرد و قەتەر گەیشتە یاری کۆتایی پاڵەوانیەتیەکە. بە ٢ گۆڵی خوخی بەرامبەر بە ئوردن، قەتەر بوو بە پاڵەوان، خوخی بوو بە گۆڵکاری پاڵەوانیەتیەکە. یەکێتیی تۆپی پێی قەتەر بۆ جامی ئاسیای ٢٠١٤ بانگھێشتی کرد.

خوخی بانگھێشتی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩ و جامی ئاسیای ٢٠١٩ و جامی عەرەبی ٢٠٢١ و جامی کەنداوی عەرەبی ٢٣ و ٢٤ کراوە.

خوخی بانگھێشت کرا بۆ جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢.

## ئامارەکان
### گۆڵە نێونەتەوەییەکان
: (ستوونی **گۆڵ** ئاماژەیە بۆ ئەو گۆڵەی کە تۆماری کردووە، ستوونی **ئەنجام** ئاماژەیە بۆ ئەنجامی ڕووبەڕووبوونەوەکە)

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی قەتەر
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩
ئەفسانەی کۆرا (وەرزی دووەم)

**پەڕتووکی دووەم: ڕۆحەکان**، دووەم وەرزی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ئەنیمەیشنی ئەمریکی، ئەفسانەی کۆرایە. لەلایەن مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ و برایان کۆنێتزکۆ دروستکراوە. وەرزی دووەم پێکھاتووە لە ١٤ ئەڵقە، لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣ لەسەر کەناڵی نیکلۆدیۆن لە ئەمریکا دەستی بە پەخشکردن کرد.

## کورتە
ئەم وەرزەی زنجیرەکە سەرنج دەخاتە سەر ڕۆڵی ئەڤەتار کۆرا وەک پردی نێوان جیھانی مرۆڤەکان و جیھانی ڕۆحەکان، و ململانێی ھەردوو جیھانەکە.

پەڕتووکی دووەم لە وەرزی دووەم، شەش مانگ دوای ڕووداوەکانی پەڕتووکی یەکەم دێت؛ گێڕانەوەی نێوان شاری کۆمار و شوێنەکانی دیکەی جیھانەکەیە، لەوانە جیھانی ڕۆحەکان و ھۆزی ئاوی جەمسەری باشوور. ئۆنالاک مامی کۆرا، سەرۆکی ھۆزی ئاوی باکوور، دەست بەسەر ھۆزی ئاوی باشووردا دەگرێت وەک بەشێک لە پیلانێک بۆ ئازادکردنی ڤاتوو، چیرۆکەکە دەگۆڕێت بۆ ھەوڵەکانی ھاوڕێکانی کۆرا بۆ بەدەستھێنانی پشتیوانی بۆ ھۆزی باشوور لە ھێزەکانی شاری کۆمار تا لە دژی ئۆنالاک بەکاری بھێنن، ھەروەھا ھەوڵەکانی کۆرا بۆ پووچەڵکردنەوەی پلانەکانی ئۆنالاک و فێربوونی ڕۆحی. ھەر لەم وەرزەدا چیرۆکەکە دەچێتە سەر یەکەم ئەڤەتاری مێژووی جیھانەکە بە ناوی **وان**، ھاوشێوەی فلاش باکێک بۆ ئەڤەتار کۆرا؛ لێرە سەرنج دەچێتە سەر مێژوو و چۆنیەتی دروستبوونی جیھانەکە و ملکەچپێکردنی توخمەکان لە جیھانەکەدا.

کارەکتەرە نوێیەکان کە لەم وەرزەدا ناسێندراون بریتین لە: ئۆنالاک و منداڵەکانی بەناوی دێسنا و ئێسکا، کیا و بومی، خوشک و برای تێنزن و کوڕ و کچی ئانگ، ڤاریکیش کە داھێنەر و بازرگانێکی بەتوانا و دەوڵەمەندە لە ھۆزی ئاوی باشوور.

## ئەمانەش ببینە
* ئەفسانەی کۆرا

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ یارییە ڤیدیۆیییەکان گونجاندووە
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:نیکلۆدیۆن
پۆل:دووبارە دەرکەوتنەوە لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ کۆمیکدا گونجاندووە
پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:زانستی ئەفسانەکان لە کلتورە گەلییەکاندا
پۆل:ئەنیمەیشنییە ڕۆژاواییەکان کە کاریگەری ئەنیمێیان لەسەرە
پۆل:کارەکتەری منداڵان لە کۆمیکەکاندا
پۆل:کارەکتەری منداڵ لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٢
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ھونەرە جەنگییەکان
ئەفسانەی کۆرا (وەرزی سێیەم)

وەرزی سێیەمی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمەیشنی ئەفسانەی کۆرا بە ناوی **پەڕتووکی سێیەم: گۆڕان**، کە لەلایەن مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ و برایان کۆنێتزکۆ دروستکراوە و لە ١٣ ئەڵقە پێکھاتووە، ئەم وەرزە لە ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٤ لە کەناڵی نیکلۆدیۆن لە ئەمریکا دەستی بە پەخشکردن کرد.

ئەم وەرزەی زنجیرەکە بە شێوەیەکی بەرچاو لە شانشینی زەویدا خۆی دەبینێتەوە، شانشینی زەویش یەکێکە لە چوار نەتەوە سەرەکییەکەی ناو جیھانەکە؛ و بە گەڕانەوەی توانای ملکەچپێکردنی ھەوا بۆ ناھەوا ملکەچپێکەرەکان دەست پێدەکات، ئەمەش توانای کۆمەڵەیەکی مەترسیداری جیھانەکە دەگەڕێنێتەوە، کە کۆمەڵەیەکی ئەنارکیستی دژبەری پاڵەوانی زنجیرەکەن کە دەیانەوێت سەرجەم حوکومەتەکانی جیھانەکە بڕوخێنن و یەک دەسەڵاتی بێلایەن بۆ ھەموو جیھان ھەبێت و چیتر ئەڤەتار بوونی نەمێنێت.

لەنێو کارەکتەرە پاڵپشتەکانی ئەم وەرزەدا زوکۆ ھەیە کە ئێستا بەساڵاچووە، پێشتر لە زنجیرە ڕەسەنەکە کارەکتەری سەرەکی بوو، ھەروەھا سوین بیفۆنگ سەرۆکی *شاری کانزا* و خوشکی لین بیفۆنگ، کە ھەردووکیان کچی تۆف بیفۆنگن.

## ھەڵسەنگاندن
پەڕتووکی سێیەم ستایشی زیاتریی لێکرا لەلایەن ڕەخنەگرانەوە لەچاو وەرزی پێشووتر، لەگەڵ کۆکردنەوەی پێداچوونەوەکانی ڕاتن تۆمەیتۆز ڕیزبەندی پەسەندکراوی ١٠٠٪ بۆ ئەم وەرزە دیاریکرا.

## ئەمانەش ببینە
* ئەفسانەی کۆرا

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ یارییە ڤیدیۆیییەکان گونجاندووە
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:نیکلۆدیۆن
پۆل:دووبارە دەرکەوتنەوە لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ کۆمیکدا گونجاندووە
پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:زانستی ئەفسانەکان لە کلتورە گەلییەکاندا
پۆل:ئەنیمەیشنییە ڕۆژاواییەکان کە کاریگەری ئەنیمێیان لەسەرە
پۆل:کارەکتەری منداڵان لە کۆمیکەکاندا
پۆل:کارەکتەری منداڵ لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٢
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ھونەرە جەنگییەکان
یانەی جیرۆنا

**یانەی تۆپی پێی جیرۆنا، S.A.D** یانەیەکی تۆپی پێی پیشەگەری ئیسپانییە و بنکەکەی دەکەوێتە شاری جیرۆنا لە ھەرێمی کەتەلۆنیای ووڵاتی ئیسپانیا یانەکە لە ٢٣ی تەمموزی ١٩٣٠ دامەزراوە و لە لالیگا یاری دەکات، کە لە یارییەکانی پلەی ئۆفی سیگۆندای ٢٠٢٢ سەرکەوتنیان بەدەستهێنا

جیرۆنا یارییەکانی خانەخوێی لە یاریگای ئیستادی مۆنتیلیڤی ئەنجام دەدات کە توانای لەخۆگرتنی ١٤,٦٢٤ کەسی هەیە و پەیوەندییەکی بەهێزیان لەگەڵ ناسیۆنالیزمی کەتەلۆنی دا هەیە یانەکە بەشێکە لە گروپی تۆپی پێی سیتی کە خاوەندارێتی دەکرێت لەلایەن شاری ئەبوزەبی ووڵاتی ئیماراتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کەتەلۆنیا
پۆل:یانەکانی لا لیگا