وەرزش لە کوردستان

[وێنۆک| [ناحیەی بادینان|بەھدینان، یانەی وەرزشیی دھۆک و زاخۆ, ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ یاریگای دھۆک.]]
**وەرزش لە کوردستان** ئاماژەیە بۆ چالاکییە وەرزشییەکان و کولتووری وەرزشی لە سەرانسەری ناوچە جیاوازەکاندا کە بە شێوەیەکی نەریتی کورد تێیدا نیشتەجێیە، لەوانە ناوچەکانی عێراقی سەردەم، (باشووری کوردستان) تورکیا، (باکووری کوردستان) ئێران، (ڕۆژھەڵاتی کوردستان) و سووریا (ڕۆژئاوای کوردستان). لە نێو ھەموو وەرزشەکاندا تۆپی پێی کۆمەڵە بەناوبانگترینە و بە شێوەیەکی بەرفراوان پەیڕەوی لێدەکرێت. نەک تەنھا وەک چالاکییەکی کات بەسەربردن بەڵکو وەک ئامرازێک بۆ پەروەردەکردنی ناسنامەی کۆمەڵایەتی و ھاودەنگی لە سەرانسەری ناوچە کوردە دابەشکراوەکاندا، بە تایبەت لە دوای دەیان ساڵی نائارامی.

ھەرێمی کوردستان لە باکووری عێراق تاکە ناوچەی ئیدارەی کوردە کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا پێگەی خۆسەریی دانپێدانراوی ھەیە. لە لایەن حکوومەتی ھەرێمی کوردستانەوە بەڕێوەدەبرێت، دامەزراوە وەرزشییەکانی خۆی پەرەپێداوە، لەوانە فیدراسیۆنە ھەرێمییەکان، یانەکان، و دامەزراوەی مەشق و ڕاھێنان. ھەروەھا حکوومەتی ھەرێم سەرپەرشتیی پێشبڕکێ ناوخۆیییەکان و بەرنامەکانی گەشەپێدانی گەنجان دەکات. بەھۆی پێگەی ناسەروەرییەوە، ناوچەکە ئەندامی ڕێکخراوە وەرزشییە نێودەوڵەتییە گەورەکانی وەک فیفا یان کۆنفیدراسیۆنی تۆپی پێی ئاسیا نییە. بەڵام تیپەکانی ناوچەکە لە ڕێگەی کۆمەڵە بێلایەنەکانی وەک کۆنیفا (ConIFA) بەشدارییان لە ڕووداوە نێودەوڵەتییەکان کردووە.
[وێنۆک| [ئاسۆ ڕۆستەم، یاریزانی تۆپی پێی کورد، ٢٠٢٣]]
جگە لە تۆپی پێ، چەندین وەرزشی دیکە لە کۆمەڵگا کوردنشینەکاندا ئەنجام دەدرێن، لەوانە زۆرانبازی، ڕاوکردن، کڵاوێن پۆلۆ، کە بە فارسی *بە چۆگان* و لە کوردیدا *بە گۆگ* ناودەبرێت، ڕەگ و ڕیشەی مێژوویی لە ئاسیای ناوەڕاست ھەیە و لە ھەندێک کۆمەڵگەی کوردیشدا پراکتیز کراوە، ئەمەش ڕەنگدانەوەی نەریتە وەرزشییە ھەمەچەشنەکانی ناوچەکەیە.

## وەرزشە نەریتییەکان
وەرزشی نەریتی لە کوردستان بەشدارە کۆمەڵگا و پاراستنی میراتی کولتووری. بۆنە و ئاھەنگەکانی وەک فێستیڤاڵە وەرزشییەکانی ئافرەتان لە پارێزگای ھەولێر ئامانجیان ھاندانی بەشداریکردنە لە یارییە نەریتییەکان.

لە ناوچە کوردنشینەکاندا، بە تایبەت لە ناوچە گوندنشینەکان لە کاتی فێستیڤاڵ و کۆبوونەوە کۆمەڵایەتییەکان، یارییە جۆراوجۆرە گرنگەکانی کولتووری بەردەوامن. چالاکی و جۆرەکانی زۆرانبازی لە ھەندێک بواردا بەناوبانگن. پۆلۆ، کە لە زمانی کوردیدا بە *گۆگ* ناسراوە، لە مێژوودا ئەو یارییە کراوە. یاریی نەریتیی *جۆرابین* وەک بەشێک لە میراتی کورد لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە، ھەرچەندە لە ئێستادا کەمتر پەیڕەو دەکرێت.

*زۆرانبازی چۆخ* یەکێکی دیکەیە لە وەرزشە نەریتییەکانی کوردی لە خۆراسانی باکووری ئێران کە لە کاتی فێستیڤاڵەکانی وەک نەورۆزدا بەڕێوەدەچێت. زۆرانبازان جلی کوردی (چۆخ) لەبەر دەکەن و ئامانجیان فڕێدانی بەرامبەرەکەیانە بۆ سەر زەوی.

## بەشداریی ژنان
[وێنۆک| تاتیانا ستێپانۆڤا، یاریزانێکی ئامەدسپۆر، یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە لە [باکووری کوردستان]]
ژنانی نەتەوە یەکگرتووەکان (UN Women) پلانی کاری ھەرێمی کوردستانی بۆ بڕیارنامەی ١٣٢٥ی ئەنجوومەنی ئاسایش ناساندووە، کە ستراتیژییە ناوخۆیییەکان لەخۆدەگرێت بۆ باشترکردنی بەشداریکردنی ژنان لە بوارە جیاوازەکاندا، لەوانەش وەرزش. ھەڵمەتەکانی ھۆشیاریی گشتی کە جەخت لەسەر سوودەکانی چالاکیی جەستەیی و گرنگیی ھاندانی خێزان دەکەنەوە ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە چارەسەرکردنی بەربەستە کۆمەڵایەتییەکان کە بەشداریی ژنان لە وەرزشدا سنووردار دەکەن. لە ئەنجامدا دانپێدانان بە بەھای کولتووریی یارییە نەریتییەکان و گرنگیی بەشداریکردنی ژنان لە ھەوڵەکانی پاراستن و بەشداریکردن لەم پراکتیزە میراتییانەدا زیاتر دەبێت.

سەرەڕای ئەوەش، بۆچوونە نەریتییەکان کە ڕەگیان لە پێکھاتەی خێزان و نۆرمە دینییەکاندا ھەیە، بەردەوامن لە دروستکردنی تەحەددا بۆ بەشداریکردنی ژنان لە وەرزشدا. ھەرچەندە قبوڵکردنی کۆمەڵگا سنووردارە، بەڵام وردە وردە بەشداریکردنی ژنان لە وەرزشەکانی وەک تۆپی پێ و مستانێ (بۆکسێن) بەرزبووەتەوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە بەشداریکردن و ئارەزووی گشتی.

## ئەمانەش ببینە

* ژن لە وەرزشدا

## سەرچاوەکان

## خوێندنەوەی زیاتر

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ماڵپەڕی فەرمیی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان - وەزارەتی کلتوور و گەنجان

پۆل:چاندی کوردی
پۆل:وەرزش
پۆل:وەرزش لە کوردستان