پێڕستی میراتە کولتوورییە نامەعنەوییەکان لە مەغریب

[وێنۆک|200x200پیکسڵ|
<div style="text-align: center;">[پەڕگە:UNESCO-ICH-blue.svg|link=موقع_تراث_عالمي|بێچوارچێوە|55x55پیکسڵ link=يونسكو|بێچوارچێوە|70x70پیکسڵ
]]
"جیاوازی هەیە لە نێوان جیاوازی و سەریەککەوتن لە نیوان میراتی کولتووری نامەعنەوی مرۆڤایەتی و میراتی زمانەیی نامەعنەوی مرۆڤایەتی. بەڵام دەبێ بزانرێت کە میراتی زمانەیی، خۆی بە بەشێک لە میراتی کولتووری نامەعنەوی مرۆڤایەتی دادەنرێت، چونکە زمان بەشێوەیەکی بنچینەیی پەیوەندیدارە بە ئاشکراکردنی زانیاری، هەست، بیرۆکە و ناسنامەی کۆمەڵگە

## تێڕوانینێکی گشتی مێژوویی لە لیستی میراتە کولتوورییە نامەعنەوییەکان
بیرۆکەی ئەم پڕۆژەیە لەلایەن ئەو کەسانەوە کە ئارەزووی میراتی زارەکی نامەعنەوی دەکەن هاتە بوون ، چ بۆماوەیی و چ ماوبوونەوە بێت ، هەستێکی نیگەرانی هەبوو سەبارەت بە نەمانی هەندێک پێکهاتەی میراتی زارەکی لە گۆڕەپانی مزگەوتی ئەلفنا لە شاری مەراکش لە مەغریب.[1][2]

لە ساڵی 1997 ژمارەیەک لە ڕۆشنبیرانی مەغریبی و یونسکۆ لە شاری مەراکشی مەغریب کۆبوونەوەیەکیان ئەنجامدا، لە کۆبوونەوەكەدا  چەمکی "میراتی زارەکی مرۆڤایەتی" پێناسە کرا. لە میانەی دیدارەکەدا بڕیاردرا جیاوازی بکرێت لە نێوان بەرهەمەکانی ئەم میراتە بە ئامانجی پاراستنیان و تیشک خستنە سەر بەهایان، لە چوارچێوەی "راگەیاندنی شاکارەکانی میراتی زارەکی و نامەعنەوی مرۆڤایەتی". لە ساڵی ٢٠٠١ بۆ یەکەمجار لیستی ئەو شوێنەوارانەی کە لەلایەن وڵاتانەوە پێشکەش کرابوون ڕاگەیەندرا. هەر دوو ساڵ جارێک لیستێکی نوێ دادەڕێژرێت. میراتی پێشنیارکراوی دەبێت دەربڕینێکی کولتووری زیندوو یان مەترسیدار بێت، هەروەها دەبێت بەرنامە بۆ پاراستن و پەرەپێدانی دامەزرابێت. لە ساڵی ٢٠٠٣، وڵاتانی ئەندامی یونسکۆ ڕێککەوتننامەی پاراستنی میراتی کولتووری نامەعنەوی مرۆڤایەتییان پەسەند کرد، کە لە نیسانی ٢٠٠٦ کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە. لیژنەی نێوان حکومەتەکان ڕێنمایی پراکتیکی بۆ ئەم پەیماننامەیە پێشکەش کرد، کە لیستی نوێنەرایەتی و لیستی پاراستنی بەپەلەی پێناسە کرد، کە ساڵانە بابەتە میراتییەکانی پێشتر دەستنیشانکراو لەسەری نمایش دەکرێن و نوێ دەنووسرێن.

## میراتی کولتووری مەغریب
چەپ|وێنۆک|200x200پیکسڵ| لۆگۆی بزوێنەری گەڕانی گووگڵ لە 18ی تشرینی دووەمی 2014 (بەبۆنەی ڕۆژی سەربەخۆیی) بە ڕەنگی ئاڵای نیشتمانی مەغریب، سوور و سەوز، شوڕشگێڕێکی تەقلیدی هەڵگری ئاڵای نیشتمانییە و ئەستێرەی سەوزی پێنج نووک لە ناوەڕاستیدا
پێگەی جوگرافی و ستراتیجیی مەغریب هەمیشە وایکردووە ببێتە پەیوەندیەك لە نێوان شارستانیەتی گەلان. شارستانیەتی مەغریبی لەسەر شوێنەوارە مرۆییەکان هەر لە شارستانیەتەکانی سەردەمی پێش مێژووەوە بوونی هەبووە، لە سەردەمی بەردی کۆن و ناوەڕاست و سەرەوە و سەردەمی بەردی نوێ، پاشان سەردەمی کانزاکان تا نزیکەی ٣٠٠٠ ساڵ پێش زایین، تێپەڕین بە سەردەمی شارستانییەتە کلاسیکییەکان لە مەغریب لە سەردەمی فینیقی/کارتاجی، پونیک و مۆریتانی لە باکوری مەغریب، پاشان سەردەمی ڕۆمان تا سەردەمی ١ شارستانییەتە ئیسلامییەکان لە مەغریب. [1] هەروەک چۆن گۆڕانی جوگرافیایە، پێکهاتەی دانیشتووان هەمەچەشن و هاوئاهەنگە لە نێوان قووڵایی عەرەبی و ئەفریقیدا، وەک مۆزایکێکی کولتووری لە نێوان عەرەب و بەدەوی (عەرەب)، ئەمازیغ، ئەندەلوسی، سەحراوی، جوولەکە و ڕەشپێست توخمە بە ڕەچەڵەک باشووری سەحرا. تاکە وڵاتی عەرەبییە کە دوو دەرچەی دەریایی لە نێوان زەریای ئەتڵەسی و کەناری دەریای ناوەڕاستدا هەیە. پەیوەندییەک بوو لە نێوان شارستانیەتەکانی گەلانی جیهانی کۆن. ئەم پێگەی ستراتیژییە کاتێک بەهێزتر بوو کە بوو بە ڕێڕەوێکی ژیانی لە نێوان وڵاتانی دەریای ناوەڕاست و جیهانی نوێدا. تەنانەت درێژبووەوە بۆ سەدەی بیستەم، ئەمەش کارەکتەری خۆی وەک میراتێکی کولتووری مرۆیی بە بەهای گشتگیری تایبەت زیاد کرد، لە ڕێگەی دەروازەی گۆڕەپانی عەرەبی و ئەفریقییەوە، لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە بەڕووی کۆسمۆپۆلیتیزمدا کرایەوە، لە ڕێگەی شارەکانی کەنار دەریاکانەوە، کە کازابلانکا و دواتر تەنجیر سەرکردایەتییان دەکرد. شارەکە تایبەتمەندییە کۆنەکەی سەدەی بیستەمی بەدەستهێناوە، بەو پێیەی موسڵمانانی مەغریبی و جولەکەکانی مەغریبی نیشتەجێ بوون، جگە لەوەی ئەوروپییەکانی نەتەوە جیاوازەکان لە دۆزەخی جەنگی جیهانی دووەم هەڵدێن، لەوانە ئیسپانییەکان، ئیتاڵییەکان، پورتوگالی و فەرەنسییەکان، هەروەها خەڵکی ئەفریقای ژێر سەحرا، لەوانە نووسەران، ماسیگرەکان، پیشەسازەکان، بیناکاران، بازرگانان، وەبەرهێنەران و... پرۆفیسۆرەکان. فیلمی هۆلیوود کازابلانکا بە یەکێک لە هێماکانی و شاکارێکی هونەری حەوتەم دادەنرێت کە ئەو قۆناغە بەڵگەدار دەکات.

هەموو ئەم هۆکارانە، لەوانەش میراتی مێژوویی و شوێنی جوگرافی، وایکردووە مەغریب ببێتە دەوڵەمەندترین وڵاتی عەرەبی و ئەفریقی لەڕووی ئەو شوێنانەی کە لە لیستی میراتی جیهانیدا هاتووە.[1]

## لیستی میراتە کولتوورییە نامەعنەوییەکانی یونسکۆ لە مەغریب
وەک ئەوەی دیارە لە لیستی "شوێنەوارە جیهانییە بەرجەستەکراوەکانی مرۆڤایەتی لە مەغریب"دا، مەغریب وەڵامیەکی ڕوون و بەهێز داوە بە دەوڵەمەندییە میراتی کولتووری و هەمەچەشنەکانی، بە بەشداری کردنی چالاک لە سەرهەڵدانی چەندین شاکاری میراتی کولتووری نامەعنەوی. لە چوارچێوەی دەستپێکردنی بەرنامەی "میراتی کولتووری نامەعنەوی مرۆڤایەتی" لەلایەن یونسکۆوە، مەغریب توانیوە بە شێوەیەکی کارا میراتەکانی ناوەکی ببێتە بەشێک لە ئەو تۆمارە جیهانییە. تا مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٥، مەغریب شەش شت/بابەت تۆمار کردووە کە ئاماژەیان پێدەکەین بە خوارەوە، بە ڕوونکردنەوەی ناو، بابەت، و ساڵی تۆمارکردن:

## سەرچاوە و ئاماژەکان

## بابەتەکانی پەیوەندیدار
مەغریب

میراتی جیهانی

میراتی کولتووری نامەعنەوی

پەیمانگای نیشتمانی شوێنەوار و میرات

### لیستە پەیوەندیدارەکان

* لیستی شوێنەوارە بەرجەستەکراوەکانی جیهانی لە مەغریب
* لیستی شوێنەوارە جیهانییە نامەعنەوییەکان لە مەغریب
* لیستی شوێنەوارە جیهانیەکان لە مەغریب
* لیستی شیرینی مەغریبی

پۆل:شاکارەکانی کەلەپوورە زارەکی و نابەرھەستەکەی مرۆڤایەتی
پۆل:چاندی مەغریبی