open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شەھابەدین عومەر

**شیھاب الدین عومەر **(١٣١١–١٣١٦) سێیەم سوڵتانی شانشینی خەلجی و چواردەھەمی سوڵتانی سوڵتانی دەلھی بوو لە ھیندستان. دوای کۆچی دوایی باوکی عەلائەدین خالجی لە ساڵی ١٣١٦، بە پاڵپشتی کۆیلە گشتیەکەی عەلائەدین مەلیک کافور، وەک منداڵێکی کەم تەمەن، سەرکەوتە سەر تەختی پاشایەتی. براکەی قوتبەدین موبارەک دوای تیرۆرکردنی کافور بوو بە حاکم و دواتر لە تەختی پاشایەتی لابرد بۆ ئەوەی ببێتە سوڵتان.

## سەرەتای تەمەن
بەپێی مێژوونووسی سەدەی ١٤ ئیسامی، شیھاب الدین کوڕی عەلائەدین بووە لە ژاتیاپالی، کچی فیوداتۆری سیۆنا (یاداڤا)ی عەلائەدین بووە ڕاماچاندرا.

## بەرزبوونەوە بۆ سەر تەخت

عەلائەدین لە ساڵانی کۆتایی ژیانیدا بە سەختی نەخۆش کەوت و ئیدارەکە لەلایەن کۆیلە گشتییەکەیەوە مەلیک کافور کۆنترۆڵکرا. دوای ئەوەی میراتگری ڕەسەنی عەلائەدین خزر خان لە گوالیۆر زیندانی کرا بەھۆی ئەوەی گوایە پیلانگێڕی بۆ کوشتنی کردووە، مەلیک کافور کۆبوونەوەیەکی ئەفسەرە گرنگەکانی لە تەنیشت جێگەی نوستنەکەی عەلائەدین بانگھێشت کرد. لەم کۆبوونەوەیەدا بڕیار درا کە شیھابەدین شوێنی عەلائەدین بگرێتەوە و مەلیک کافور وەک حاکم بێت. بەگوێرەی ئیسامی، عەلائەدین زۆر لاواز بوو بۆ ئەوەی لە کاتی کۆبوونەوەکەدا ھیچ شتێک بڵێت، بەڵام ھەموو ئامادەبووان کۆک بوون کە بێدەنگییەکەی وەک ڕەزامەندی خۆی لێکبدرێتەوە. لەم کاتەدا شیھابەدین تەمەنی کەمێک لە شەش ساڵ زیاتر بوو.

ڕۆژێک دوای مردنی عەلائەدین لە شەوی ٣–٤ی ژانویەی ١٣١٦، کافور کۆبوونەوەی ئەفسەرە گرنگەکانی (*مەلیکەکان* و *[[ئەمیر]]*) بانگھێشت کرد، و شیھابەدینی وەک سوڵتانی نوێ دەستنیشان کرد. فەرمانی عەلائەدینی خوێندەوە کە بەپێی ئەو فەرمانەی سوڵتانی کۆچکردوو خزرخانی کوڕە گەورەکەی لە میرات بردبوو و شیھابەدینی وەک جێنشینی خۆی داناوە. کوڕەکانی تری عەلائەدین - موبارەک خان، شادی خان، فەرید خان، عوسمان خان، مستەفا خان، محمد خان و ئەبوبەکرخان - فەرمانیان پێکرا کە پێی شیھابەدین ماچ بکەن.

## حوکمڕانی

ناونیشانی تەواوی شیبابەدین بریتی بوو لە «ئەلسوڵتان العزەم شیھاب الدونیا والدین ئەبوعل موزەفەر عومەر شا ئەلسوڵتان».

لە ماوەی کورتە دەسەڵاتی کافوردا، بەشداریکردنی شیھابەدین لە حوکمڕانیدا سنووردار بوو بە دەرکەوتنی لە مەراسیمێکی کورتی دادگادا کە ڕۆژانە لەلایەن کافورەوە بەڕێوەدەچوو. دوای مەراسیمەکە، کافور شیھابەدینی دەنارد بۆ لای دایکی، و کۆبوونەوەی جیاوازی ئەنجام دەدا بۆ دەرکردنی فەرمان بۆ ئەفسەرە جیاوازەکان.

بۆ پاراستنی دەسەڵاتی خۆی بەسەر تەختی پاشایەتیدا، کافور کوڕەکانی عەلائەدینی خزرخان و شادی خان کوێر کرد. ھەروەھا شاژنە باڵای عەلائەدین *مالیکا جەھان*ی زیندانی کرد؛ و موبارەک شا، کوڕێکی تری پێگەیشتوو عەلائەدین. بە گوتەی مێژوونووسی سەدەی ١٦ فیریشتە، کافور ھاوسەرگیری لەگەڵ بێوەژنەکەی عەلائەدین ژاتیاپاڵلی کرد کە دایکی شیھابەدین بوو. بوون بە باوکی ھاوسەرگیری سوڵتانی نوێ ڕەنگە ڕێگەی کافور بووبێت بۆ شەرعیەتدان بە دەسەڵاتەکەی 

پاسەوانەکانی پێشووی (*پایکەکان*)ی عەلائەدین ڕەزامەندییان دەربڕی لەسەر کارەکانی کافور بەرامبەر بە بنەماڵەی ئاغای مردووەکەیان، و کافوریان کوشت. بکوژانی کافور موبارەک شایان ئازاد کرد، کە… یەکەمجار وەکو حاکم دەستنیشانکرا  لە نیسانی ساڵی ١٣١٦، موبارەک شا شیبابەدینی دەستگیرکرد، و بوو بە سوڵتان. شیبابودین گواسترایەوە بۆ گوالیۆر، لەوێش زیارەتێکی پزیشکی کرد.

## سەرچاوەکان

### کتێبنامە

* 
* 

.
.
.

پۆل:شانشینی خاڵجی
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٣١٠
پۆل:مردووانی ١٣١٦
پێداچوونەوەی مێژووی چینی

پێداچوونەوەی مێژووی چینی گۆڤارێکی ئەکادیمییە کە دوو ساڵ جارێک لەلایەن تایلەر و فرانسیسەوە بڵاو دەکرێتەوە لەپێناوی مێژوونووسانە چینییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. گۆڤارەکە توێژینەوەی سەرەتایی لەسەر مێژووی چین لە هەموو قۆناغێکدا، پەیوەندییە مێژووییەکانی چین لەگەڵ جیهاندا، ئەزموونی مێژوویی چینی بیانی، هەروەها توێژینەوەی بەراوردکاری و نێونەتەوەیی مێژوو و زانستی کۆمەڵایەتی بڵاو دەکاتەوە. گۆڤارەکە لە ساڵی ١٩٨٧ بە ناوی The Historians دامەزرا و لە ساڵی ١٩٩٩ ناوی گۆڕدرا بۆ The Chinese Historians و لە ساڵی ٢٠٠٤ ناوی ئێستا وەرگرت. سەرنووسەری سەرەکی بریتیە لە Hanchao Lu (Georgia Institute of Technology). گۆڤارەکە لە لایەن Bibliography of Asian Studies و Scopus وەرگیراوە.

## سەرچاوەکان


پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی
کۆستایخا

**کۆستایخا** () گوندێکی لادێییە لە ناوچەی سپاسکۆیە، ناوچەی تارنۆگسکی، ناوچەی ڤۆلۆگدا، . ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٢دا ٤٣ کەس بوو.

## جوگرافی
کۆستایخا دەکەوێتە ٣٨ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژاوای تارنۆگسکی گۆرۆدۆک (سەنتەری بەڕێوەبردنی ناوچەکە) بە ڕێگای شەقام. ناومۆڤسکایا نزیکترین گوندی لادێیە.

## سەرچاوەکان
کەنداوی تایلەند

وێنۆک|شوێنی کەنداوەکە
**کەنداوی تایلەند** کە بە کەنداوی سیام ناسراوە، دەروازەیەکی قووڵە لە باشووری ڕۆژاوای دەریای باشووری چین، کە لە نێوان کەنارەکانی باشووری ڕۆژاوای نیمچە دوورگەی ھیندۆچین و نیوەی باکووری نیمچە دوورگەی مالایدا سنووردارە. درێژییەکەی نزیکەی ٨٠٠ کم و پانییەکەی دەگاتە ٥٦٠ کم (٣٥٠ میل) و ڕووبەرەکەی ٣٢٠ ھەزار کم٢ (١٢٠ ھەزار میل چوارگۆشەیە. کەنداوەکە لە باکوور و ڕۆژاوا و باشووری ڕۆژاوا بە کەناراوەکانی تایلەند (ھەر لێرەوە ناوی لێنراوە) دەورە دراوە، لە باکووری ڕۆژھەڵات بە کەمبۆدیا و ناوچەی میکۆنگ دێڵتای ڤێتنام و لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە دەکرێتەوە بۆ دەریای باشووری چین.

## سەرچاوەکان

پۆل:کەنداوی تایلەند
پۆل:کەنداوەکانی ڤێتنام
پۆل:سنووری کەمبۆدیا-ڤێتنام
پۆل:سنووری کەمبۆدیا-تایلەند
پۆل:کەنداوەکانی ئۆقیانووسی ئارام
ماکوان کەریم

**ماکوان کەریم**،  **خەسرەوعەبدولکەریم سەعید**، لەدایکبووی (١٩٧٧)ە لە پێنجوێن، خاوەنی بڕوانامەی ماستەرە ھەروەھا خاوەنی ڕۆژنامەنووناسانی نێونەتەوەیی کوردستان.

## ژیان
بڕوانامەی لە زانکۆی "ئێڵ ئێچ سی" بەدەسھێناوە لە بەریتانیا، دامەزرێنەری پێگەی پێغەمبەری خودایە.

## بڕوانامەکان
بەکالۆریۆس :مێژووی شەریعەت ماستەر: فیکری ئیسلامی گوتاری سیاسی ئیسلامی نوسەر و ڕۆژنامەنوس سەرپەرشتیاری گشتی بزاف پسپۆر و شارەزا لە بواری مێژوو و فیکری ئیسلامییە وەڵامی گومانەکانی بێ ئایینەکان دەداتەوە.

## کتێبەکان
* گفتوگۆی ناخ لەگەل دڵ و دەروون و عەقڵ
*  گفتوگۆی قەڵەم بۆ رابوونی کۆمەڵگا
* رێرەوێک بۆ خۆناسین 
* سەڵاحەددینی ئەیوبی و دروستکردنی دەوڵەتی ئەیووبی
*  (تنۆک) کۆ شعرەکانی مامۆستا ماکوان
* گەل و گۆرانکاری
* ڕێڕەو
* ناساندنی چەند لێڕەوارێک
* گوتاری سیاسی ئیسلامی لە نێوان ئێستا و مێژوودا
*  ئەزمونێک لە گۆرانکاری مێژووی
*  مەملەکەتی شەیتان (چوار بەرگ)
*  مەملەکەتی نوور ( چوار بەرگ )
* مەملەکەتی عیشق(دوو بەرگ)
*  مەملەکەتی زیندان لە دوورگەی شەیتان
*  مەملەکەتی سەرابستانی مولحیدان
*  مەملەکەتی من و تۆ
*  مەملەکەتی ئەستێرە
*  مەملەکەتی پێغەمبەران (چوار بەرگ)

## بەرنامەکان
*تەتار و مەغول و دروستبوونی ئەمەریکا - ٢٠-
*قسەو باسی نێو خەڵکی -١٥-
*تەسبیح -۱۰-
*ڕوداوەکانی نێو ڕەمەزان - ٥٦-
*سەراب -۲۹-
*مانگ -۲۹-
*چۆنیەتی بانگەواز-۱٥-
*ئیسلام فۆبیا -٣٠-
*ژیانی پێغەمبەری خوا درودی خودای لێبێت - ٤٠٠-
*چۆن ببینە هاوەڵی پێغەمبەری خوا درودی خودای لێبێت-٢٠-
*ژیانی پێغەمبەران -٦٠-
*گەل و گۆڕانکاری-۳۰-
*ئۆفەرێکی تر بۆ مولحیدەکان -٤۳-
*سەرەتایەک لە باسەکانی ئیلحاد -۲۹-
*گومان -۱۰-
*دەوڵەتەکانی: زەنکی - ئەیوبی - ئەمەوی - عەباسی
بەردەوام لە ڕێگەی تۆری کۆمەڵایەتی و فەیسبوک بە شێوەی ڕاستەوخۆ چالاکیەکانی ئەنجام دەدات
لەم گروپ و پەیجانە چالاکیەکانی ئەنجام دەدرێت و دەخرێنەروو.
## خەڵاتەکان
*خەڵاتی هەڵەبجەی شەهید لەلایان ستافی گۆڤاری ڕێگای هزر
*خەڵاتا فیستیڤاڵی ڕێگا لەلایان ستافی گۆڤاری ڕێگای سیاسی
*یەکەمی شاری ئۆسلۆ - بۆنستۆرڤە
## دەستگیرکردن
لە ( ٤ خەزەڵوەری ٢٠٢٠) لەلایەن دەسەڵاتی نەرویژ دەستبەسەرکرا و دوای دوو مانگ ڕادەستی وڵاتی ئیتاڵیا کرا وە لەوێ زیندانیکرا تاوەکو (۱۰ خەزەڵوەری ٢٠٢٠) ڕادەستی نەرویژ کرایەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکیەکان
فەیسبووک

پێگەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧
پۆل:زیندووان
پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی
پۆل:ئیسلامییەکانی کورد
پۆل:نووسەرانی کورد
یاسای جۆی (بەڕێوەبردن)

لە بەڕێوەبردندا، **یاسای** جۆی ئەو بنەمایەیە کە "تۆ هەرکەسێک بیت، زۆربەی زیرەکترین خەڵک کار بۆ کەسێکی تر دەکەن" کە وتەیەکە دراوەتە پاڵ دامەزرێنەری کۆمپانیای سەن مایکرۆسیستم بەناوی بیڵ جۆی. جۆی هان درا ئەم تێبینییە دەرببڕێت بەهۆی ڕق و کینە لە تێڕوانینی بیڵ گەیتس بۆ "مایکرۆسۆفت وەک تاکە پاوانکەری IQ". وتوویەتی: "باشترە ژینگەیەک دروست بکەیت کە هەموو زیرەکترین خەڵک لە باخچەکەتدا کاربکەن بۆ ئامانجەکانت. ئەگەر بەتەنها پشت بە کارمەندەکانت ببەستیت، هەرگیز هەموو پێداویستیەکانی کڕیارەکانت چارەسەر ناکەیت". بنچینەی ئەم بنەمایە بریتییە لە پێناسەی زیرەک لە چوارچێوەی وتارەکە. زیرەک "ئاماژە بە توانا دەکات نەک خواستی کارکردن بۆ کەسێک". هەروەها، "ئەو ڕاستییەی کە تۆ زیرەکیت بۆ کۆمپانیایەک یەکسان نیە بە زیرەکیت بۆ کۆمپانیایەکی تر". بەپێی *ڕیچارد پیتینگەر، بەڕێوەبەری بەڕێوەبردنی زانیاری بۆ بازرگانی، UCL* یاساکە باس لە کێشەیەکی بنەڕەتی دەکات کە ڕووبەڕووی زۆرێک لە بازرگانییە هاوچەرخەکان دەبنەوە، "کە لە هەر بوارێکی دیاریکراوی چالاکی زۆربەی زانینەکان لە دەرەوەی سنووری هەر ڕێکخراوێک دەژین، و ئاستەنگی ناوەندی بریتیە لە دۆزینەوەی ڕێگایەک بۆ گەیشتن بەو زانینە".

لە کۆمپیوتەردا، هەمان بیڵ جۆی فانکشنێکی سادەی بیرکاریی داڕشت سەبارەت بە زیادبوونی خێرایی مایکرۆپڕۆسێسەر بە تێپەڕبوونی کات کە هەروەها بە یاسای جۆی ناودەبرێت.

## بنەما بنچینەییەکانی زانین بۆ یاسای جۆی
فرێدریک هایک، ئابوریناس و فەیلەسوفێک کە بە بەرگریکردن لە لیبراڵیزمی کلاسیکی ناسراوە، تێبینی ئەوەی کرد کە زانین بە شێوەیەکی نایەکسانی دابەشکراوە. ئەو زانینەی کە ھایک ئاماژەی بۆ دەکات ئەو زانینەیە کە زۆرترین کەس لە یاساکەی جۆیدا هەیانە.حایک دەڵێت کە کێشەی سیستەمی ئابووریی هۆشیارانە ئەوەیە چونکە ئەو زانینەی کە ئێمە دەمانەوێت لێی تێبگەین هەرگیز لە فۆرمێکی چڕکراو یان یەکخراو بوونی نییە بەڵکو تەنها وەک بەشە بڵاوکراوەکانی زانینێکی ناتەواو و زۆرجار دژایەک کە زۆرجار هەموو تاکە جیاوازەکان هەیانە. بە واتایەکی تر، مەحاڵە هەموو ئەو زانیاریانەی کە هەن کۆبکەیتەوە. ئەمە ئەوە دەردەخات کە جۆی ڕاست دەکات لە گوتنی ئەوەی کە زۆرینەی زیرەکترین خەڵک بۆ کەسێکی تر کاردەکەن.

## یاسای جۆی لە داهێنانی کراوەدا
یەکێک لە لێکدانەوەکانی یاسای جۆی بریتییە لەوەی تۆد پارک، بەرپرسی پێشووی تەکنەلۆجیا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لەڕێی پوختەی تەحەددای داهێنانی کراوە لە حکومەتدا: تەنانەت ئەگەر باشترین و زیرەکترین کەسەکان بەدەست بهێنیت بۆ کارکردن لای تۆ، هەمیشە ژمارەیەکی بێسنوور لە کەسانی تر و زیرەکتر هەن کە لەلای کەسانی تر کاردەکەن.

## پێڕست

پۆل:بەڕێوەبەری
کۆتا ئیمپراتۆری چین (گۆڤار)

کۆتا ئیمپراتۆری چین، پێشتر Ch'ing-shih wen-t'i (清史問題) تا ساڵی ١٩٨٤، گۆڤارێکی ئەکادیمیە کە لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوە. ئەو توێژینەوەیە تایبەتە بە توێژینەوە لەسەر بنەماڵەی مینگ و چینگ. گۆڤارەکە تەکنیکی ڕۆمانسی لە لێکۆڵینەوە لە مێژووی سیاسی، ڕۆشنبیری، کۆمەڵایەتی و ڕەگەزی و دیمۆگرافی مێژوویی لەخۆ دەگرێت. وتارەکان گڵۆسیاری چینییان تێدایە. گۆڤارەکە لە ساڵی ١٩٩٣ ەوە دوو ساڵ جارێک لەلایەن زانکۆی جۆنس ھۆپکینس بڵاو دەکرێتەوە.

## پێڕست
ئەم گۆڤارە لەم بنکەدراوی خوارەوە وەرگیراوە و تۆمارکراوە:
* ھونەر و مرۆڤایەتی
* ناوەڕۆکی ئێستا
* ماڵپەڕی زانست
* سکۆپۆس
* داتا بنکەدراوەکانی Gruyter Saur
* بنکەدراوەکانی EBSCOhost
* پۆبمێد
* بنکەدراوەکانی ProQuest

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی
سنووری کەمبۆدیا و تایلەند

وێنۆک|دەروازەی سنووری لە پۆیپێت
**سنووری کەمبۆدیا و تایلەند** سنووری نێونەتەوەیی نێوان کەمبۆدیا و تایلەندە. درێژی سنوورەکە ٨١٧ کم (٥٠٨ میل)ە و لە سێ خاڵی لەگەڵ لائۆس لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە تا کەنداوی تایلەند لە باشوورەوە دەڕوات.

## دەروازە سنوورییەکان
تا ساڵی ٢٠١٩ ٧ دەروازەی سنووری ھەمیشەیی و دەروازەی سنووری کاتی و ٩ خاڵی پشکنین بۆ بازرگانی سنووری و بازگەیەک بۆ گەشتیاری ھەبووە کە لە ئێستادا داخراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری کەمبۆدیا-تایلەند
شەڕی وشکانی

[وێنۆک|تابلۆیەکی کۆنی [ژاپۆنی ]]

**شەڕی وشکانی** یان **شەڕی زەمینی** () بریتییە لە پرۆسەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان کە لە شەڕدا ڕوودەدەن کە بەزۆری لەسەر ڕووی وشکانی فەزای شەڕی ھەسارەکە ڕوودەدات.شەڕی وشکانی بە بەکارھێنانی ژمارەیەکی زۆر لە کارمەندانی شەڕکردن پۆلێن دەکرێت کە کۆمەڵەیەکی جۆراوجۆر لە لێھاتوویی شەڕکردن و شێواز و جۆرەھا سیستەم و ئامێری چەک بەکاردەھێنن، کە لە ناوچە جیاوازەکان و ژینگەی کەشوھەوادا ئەنجام دەدرێن. شەڕی وشکانی بەھۆی ئەوەی لە بەرگریکردن لە ناوچە دانیشتووانی شار و گوندەکاندا ئەنجام دەدرێت، زاڵە بەسەر لێکۆڵینەوەکانی شەڕدا، و جێگەی سەرنجە بۆ زۆربەی پلاندانانی سیاسەتی بەرگری نیشتمانی و ڕەچاوکردنی دارایی.

شەڕی وشکانی لە مێژوودا چەندین گواستنەوەی جیاوازی بەخۆیەوە بینیوە لە ئەنجامدانیدا لە چڕبوونەوەی زۆری دانیشتوانی تاڕادەیەکی زۆر مەشق نەکراو و چەکداری ناڕێک کە لە ھێرشەکانی بەرەییدا بەکاردەھێنرێن بۆ بەکارھێنانی ئێستای چەمکەکانی چەکی تێکەڵاو لەگەڵ سەربازە ئاساییە ڕاھێنراوەکانی بەرز بە بەکارھێنانی جۆرەھا سیستەمی ڕێکخراوەیی، چەک و زانیاری، و بەکارھێنانی چەندین دۆکتۆرینی ستراتیژی و ئۆپەراسیۆنی و تاکتیکی.

ھەرچەندە شەڕی وشکانی لە ڕابردوودا بە چەکی شەڕکەری ھێزە چەکدارەکان ئەنجام دەدرا، بەڵام لە دوای جەنگی جیھانی دووەمەوە تا ڕادەیەکی زۆر سێ جۆری جیاوازی یەکەی شەڕی تێدابووە: ھێزی پیادە، زرێپۆش و تۆپخانە. ئەم چەکانە، لە سەردەمی کەشتیوانییەوە، چەمک و شێوازی شەڕی دوورخراوەیان بەکارھێناوە بۆ پرۆژەکردنی ھێز لە دەریا و زەریاکانەوە، ھەروەھا لە دوای ھێنانەکایەی بەرفراوانی فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازی و ھێلیکۆپتەرەکانەوە ھێزی ئاسمانی و پۆشینی ڕاستیان بەکارھێناوە بۆ ئەو دوکتورینە جۆراوجۆرانەی کە پێشتر بەکارھێنراون دادگاییکردنی شەڕ لەسەر زەوی.

## سەرچاوەکان

پۆل:شەڕکردن بەپێی چەشن
جۆکەرمان (گۆرانی)

وێنۆک
"**جۆکەرمان**" گۆرانییەکی بۆب دیلانە کە وەک تراکێکی سەرەتایی ئەلبومەکەی ساڵی ١٩٨٣ بەناوی Infidels دەرکەوت. لە ١٤ی نیسانی ١٩٨٣دا تۆمارکرا، لە ١ی حوزەیرانی ١٩٨٤دا وەک تاکە گۆرانی بڵاوکرایەوە، کە ڤێرژنی راستەوخۆی "Isis" لە فیلمی *ڕێنالدۆ و کلرا* وەک لای B-ی تێدابوو.

سەرەڕای دەرکەوتنی لە Infidels، "جۆکەرمان" دەرکەوت لە چەند کۆکراوەیەکی "باشترین لەوانە Bob Dylan's Greatest Hits Volume 3, The Best of Bob Dylan, The Essential Bob دیلان، و Deluxe version of Dylan.

## پشتەوەی
گۆرانییەکە بە وێنەی کتێبی ناسراوە، ھەروەھا وەک نموونەیەکی سیاسی شیکاری کراوە. لە چاوپێکەوتنێکی ساڵی ١٩٨٤ لەگەڵ Kurt Loder بۆ Rolling Stone، بۆب دیلان باسی ئیلھامەکەی کرد لە پشت گۆرانییەکە: "من و پیاوێکی تر بەلەمێکیان ھەیە لەوێ [لە کەناری کاریبی]. "جۆکەرمان" لە دوورگەکاندا ھاتە لام. زۆر نھێنییە. دیارە و دیمەنەکان زۆر کۆنن. گۆرانییەکە لەلایەن ئەو ڕۆحانەەوە ئیلھام درا کە پێیان دەگوت "*جومبی*".

## سەرچاوەکان



## بەستەرە دەرەکییەکان

* ڤیدیۆی مۆسیقا لە کەناڵی یوتیووبی بۆب دیلان
* گۆرانییەکان لە ماڵپەڕی فەرمی بۆب دیلان
* کۆردەکان لە دیلانچۆردەکان

پۆل:گۆرانییەکانی ساڵی ١٩٨٣
پۆل:تۆمارە گۆرانییەکان کە لەلایەن مارک نۆپفلەرەوە بەرھەم ھێنراون
ڕادیۆی مەزن

وێنۆک|مۆدێلی ١٦١، لە ساڵی ١٩٣٣
**ڕادیۆی مەزن** براندێکی **ڕادیۆی** ئەمریکی بوو لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٥٥، بە ناوی "The Mighty Monarchs of the Air". ناسراو بە کوالیتی بەرز، لە سەرەتادا لەلایەن کۆمپانیای گریگسبی-گرونۆ لە شیکاگۆ دروستکراون. دوای مردنی گریگسبی-گرونۆ لە ساڵی ١٩٣٤ لە ماوەی خەمۆکی گەورەدا، ڕادیۆی ماجێستیک بەردەوام بوو لە ئەنجامدانی لەڕێگەی گۆڕینی خاوەندارێتی کۆمپانیاکان و دووبارە ڕێکخستنەوە بۆ ماوەی بیست و دوو ساڵی تر. **کۆمپانیای ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی** بۆ بەرھەمھێنانی ڕادیۆ لە ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ دامەزرا. دوای سڕینەوەی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنماجێستیکi c لە ساڵی ١٩٤٩، ڕادیۆی Majestic-brand لەلایەن بەشێک لە کۆمپانیای Wilcox-Gay لە کارگەیان لە میچیگان لە ساڵانی ١٩٥٠کاندا دروست کرا.

## ساڵانی گرێگسبی-گرونۆ (١٩٢٧–١٩٣٤)
### پەروەردە و پەرەپێدان
پێش دەستپێکردنی بەرھەمھێنانی ڕادیۆ، کۆمپانیای گرێسبی-گرونۆ لە ساڵی ١٩٢١ دەستی پێکرد وەک کۆمپانیای گرۆسبی- گرۆنۆ-ھیندس لە شیکاگۆ، کە شتی دوای بازاڕی ئۆتۆمبێل دروست دەکرد وەک «سەرەتای» براندەکەی بۆ بینەری خۆر. دامەزراوە لەلایەن بێرتام جەیمس گرێسب و ویلیام کارڵ گرۆنۆ، سەرکردەیەکی سەربازی لە جەنگی جیھانی یەکەم. لە ساڵی ١٩٢٠، کۆمپانیاکە ساڵانەی فرۆشتنی ٥ ملیۆن دۆلار لە بەرھەمەکانی بەرھەمی بەرھەمی بەرھەمەکانی بەرھەمەکانی بەرھەمدا ھەبوو وەک «زمی» بۆ ڕادیۆی ماڵەوە. ئامێرەکە، کە لەلایەن داھێنەر ویلیام لییەرەوە پەرەی پێ درا بۆ گریگسبی-گرونۆ، پێویستی بە کۆمەڵێک بارگرانی بارگرانی ترشی Lead-Sid و بارگاویکەرەوە لابرد بۆ کارەبای وەرگرانی ڕادیۆی ئەو کاتە. لەگەڵ گەشەکردنی ناوبانگی میدیای نوێی بڵاوکردنەوەی ڕادیۆی بازرگانی و پەرەپێدانی تۆڕەکانی سەرتاسەری وڵات لە ساڵانی ١٩٢٠دا، خواستێکی بەکاربەری زیاد بوو بۆ کوالیتی باشتر لە دەنگ و ڕادیۆی کۆنسۆڵ کە گونجاوە بۆ ژووری دانیشتن یان ھۆڵی خێزانە ئەمریکییەکان.

## سەرچاوەکان
گۆردن ڕامزی

وێنۆک
**گۆردن جەیمس ڕامزی** OBE () شێفیکی بەریتانی، و خاوەنی ڕێستورانت، و کەسایەتیی تەلەڤیزیۆنی و نووسەرە. گرووپە ڕێستورانتەکانی بەناوی گۆردن ڕامزی ڕێستورانتس، لە ١٩٩٧ دامەزراوە و بە گشتی ١٧ ئەستیرەی میشلنی پێبەخشراوە، و لە ئێستادا ٧ لەم ئەستێرانەی ھەیە. ڕێستورانتە بەناوبانگەکەی لە چێڵسا، لەندەن لەوەتەی ٢٠٠١ سێ ئەستێرەی میشلنی ھەیە. لەدوای بەناوبانگ بوونی لە ١٩٩٩ گۆردۆن ڕامزی بووبە یەکێک لە شێفە بەناوبانگ و کاریگەرەکان لە شانشینە یەکگرتووەکان.

گۆردۆن ڕامزی نیشانی OBE لە ساڵی نوێی ٢٠٠٨ لەلایەن شاژن ئێلیزابێتی دووەم پێبەخشراوە؛ و لە ٢٠٠٠ ناوی خرایە سەرتۆپی شێفەکانی بەریتانیا، و لە تەممووزی ٢٠٠٦ خەڵاتی کاتێی بەدەست ھێنا بە ناونیشانی "باشترین چێشتخانەی سەربەخۆی ساڵ". کە ئەمەش کردی بە تەنھا سێیەم کەس کە سێجار لەسەر یەک خەڵاتی کاتێی ببنەوە

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:نووسەرانی خۆژیاننامە بەریتانییەکان
پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی بریتانیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرانی پیاوی بەریتانی
پۆل:سەرۆک شێفەکانی ڕێستوڕانتی خاوەن ئەستێرەی میشێلین
پۆل:ئەفسەرانی نیشانی ئیمپڕاتۆریەتی بەڕیتانی
دوای بازاڕی ئۆتۆمۆبیل

**دوای بازاڕی ئۆتۆمبێل** بازاڕی لاوەکی پیشەسازی ئۆتۆمبێلە، پەیوەندی بە بەرھەمھێنان و دووبارە دروستکردنەوە و دابەشکردنەوە و فرۆشتنی تاکەکەسی و دانانی ھەموو پارچەی ئۆتۆمۆبیل و ماددە کیمیایییەکان و ئامێرەکان و ئیکسسواراتەکانی ئۆتۆمبێلەوە ھەیە، دوای فرۆشتنی ئۆتۆمبێلەکە لەلایەن بەرھەمھێنەری ئامێرە ئەسڵییەکان (OEM) بۆ بەکاربەر. ئەو پارچە و ئیکسسوارات و ھتد بۆ فرۆشتن لەوانەیە لەلایەن OEM دروستکرابن یان نا. بەپێی ڕاپۆرتێکی ئیدارەی بازرگانی نێودەوڵەتی لە وەزارەتی بازرگانی ئەمریکا، "پارچەی ئافتەرمارکێت بەسەر دوو بەشدا دابەشکراوە: پارچەی گۆڕین و ئیکسسوارات. پارچەی گۆڕاو بریتییە لەو پارچە ئۆتۆمبێلانەی کە دروستکراون یان دووبارە دروستکراونەتەوە بۆ گۆڕینی پارچەی OE لەگەڵ لەبەرکردن یان تێکچوونیان. ئیکسسوارات". ئەو پارچانەن کە بۆ ئاسوودەیی، ئاسانکاری، کارایی، سەلامەتی، یان خۆکارکردن دروستکراون، و بۆ زیادکردن دیزاین کراون دوای فرۆشتنی ئەسڵی ئۆتۆمبێلی ماتۆڕ."''"دوای بازاڕ پێکدێت لە پارچەکان بۆ جێگرەوە، پێکدادان، دەرکەوتن، و کارکردن. دوای بازاڕەکە بەشە جۆراوجۆرەکانی تایبەتمەندی و نرخە جیاوازەکان دابین دەکات بۆ نزیکەی ھەموو بەرھەم و مۆدێلی ئۆتۆمبێل.

## قەبارەی دوای بازاڕی ئۆتۆمۆبیل
بازاڕی دواتری ئۆتۆمبێلی ویلایەتە یەکگرتووەکان بە بەھای ٣٨٣ ملیار دۆلار (٢٠٢٠) خەمڵێنراوە، کە زیاتر لە ٢٫٣٪ بەشداری دەکات لە بەرھەمی ناوخۆیی. دوای بازاڕەکە ٤٫٤ ملیۆن کەس کاردەکەن کە لە بەرھەمھێنەران، دابەشکەران، فرۆشیارەکان و دوکانەکانی چاککردنەوە کاردەکەن.لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، فرۆشی ئۆنلاین لە کەرەستەکانی دوای بازاڕ ساڵ بە ساڵ زیادبوونی دەرخست

سەنگاپورە، کە پیشەسازی ئۆتۆمبێلی ناوخۆیی نییە، شوێنێکی گرنگە بۆ ئەو کۆمپانیایانەی کە پارچەکانی ئۆتۆمبێل و کەلوپەلەکانیان ھەناردەکردووە بەھۆی بەرزی داھاتی ئۆتۆمبێل کە بەھۆی تایبەتمەندییەکانی یاساکانی شۆفێرییەوە سەرچاوەی گرتووە. (بە کورتی، خاوەن ئۆتۆمۆبیلەکان بە شێوەیەکی یاسایی پێویستە ئۆتۆمبێلەکانیان لە دەست بدەن دوای دە ساڵ لە بەکارھێنان و سیستەمی قەرەبووکردنەوەی سەنگاپوورە بۆ قەرەبووکردنەوەی تێچووی تۆمارکردنی ئۆتۆمبێلی نوێ ھاندەر بووە بۆ زیادبوونی ھاتوچۆی زیاتر)بەرزترینن داھاتی ئۆتۆمبێل و پەسەندکردنی بەشە نوێکان واتای ئەوەیە کە بازاڕ بۆ بەشە نوێتر و نوێکراوەکانی ئۆتۆمبێل زۆر بچووکە. لەگەڵ خواستێکی بەر. بەرھەمەکانی چاودێری ئۆتۆمبێل، شتی ڕێزلێنان، و پارچەکانی نوێ، بازاڕی دوای ئۆتۆمبێلی سەنگاپورە گەورەیە. لەڕاستیدا، سببنگاپورە بووە بە بنکەیەکی سەرەکی بەرھەمھێنانی پێکھاتەی ئۆتۆمبێل، وەک چەن ایکۆمپانیایەکی فرە نەتەوەیی (MNC) نووسینگەی کڕینی نێودەوڵەتییان دمەزراندوواوەندەکانیوەندەکانی دابەشکردنی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا.لە کەنەدا، بازاڕی دوای ئۆتۆمۆبێل پیشەسازییەکی ١٩٫٤ ملیار دۆلاری سییە کە نزیکەی ٤٢٠٬٠٠٠ کەس کاریان تێدا کردووە.

لە ئوسترالیا، پیشەسازی دوای بازاڕی ئۆتۆمۆبیل لە ساڵی ٢٠١٣ خەمڵێنرا کە داھاتی ٥٫٢ ملیار دۆلاری ئەمریکی دروست کردووە، لەگەڵ ٢١٠٠٠ کارمەند و ١٤٠٠ بەرھەمھێنەر.لە ئەورووپا، کۆی کۆی قەبارەی بازاڕی سەربەخۆ (IAM) گەیشتە ١٢٧ ملیار یۆرۆ لە ساڵی ٢٠١٥ (بەرزانەکانی بەکارھێنەر بەبێ کار و باج). لەو کاتەدا ٥٤ بازرگان ھەبوون کە داھاتی ساڵانەیان زیاتر بوو لە ١٠٠ ملیۆن یۆرۆ لە ئەورووپا، ٦ لەوانە زیاتر لە ١ ملیار یۆرۆ.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئۆتۆمۆبیل
کێلی ئەسبێری

وێنۆک
**کێلی ئادەم ئەسبێری** (١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٦٠) دەرھێنەرێکی سینەمایی ئەمریکی بوو، نووسەر، ئەکتەرێکی دەنگی، و وێنەکێش. ئەو زیاتر ناسراوە بە دەرھێنانی فیلمە ئەنیمەیشنییەکان، لەوانە شرێک ٢, Spirit: Stallion of the Cimarron, گنۆمیۆ و جوولییەت، سەمفوورەکان:گوندی ونبوو و بووکەشووشە ناشرینەکان.

## ژیانی سەرەتایی
ئەسبێری لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٦٠ لە بیۆمۆنت لە تەکساس لەدایکبووە، کوڕی جۆزێفین مارگرێت (لیبۆف) و دۆناڵد لێسلی ئەسبێرییە. باوکی دۆناڵد لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا بەھۆی شێرپەنجەوە کۆچی دوایی کرد. بۆ ماوەی دوو ساڵ لە زانکۆی لامار خوێندوویەتی پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٨٠ بچێتە پەیمانگای ھونەری کالیفۆرنیا، کە لەوێ خوێندنی ئەنیمەیشن و دروستکردنی فیلمەکانی خوێند.

## پیشە
ئەسبێری لە ساڵی ١٩٨٣ تا ساڵی ١٩٩٥ دەستی بە کارکردن کرد لە «ئەنیمەیشنی تایبەتمەندی واڵت دیزنی» و بەشداری کرد لە چەند فیلمێکی ئەنیمەیشنی وەک دەریاچەی بچووک و جوانی و دڕندە، ھەروەھا یەکەم فیلمی Pixar, چیرۆکی بووکەڵەکان. لە ساڵی ١٩٩٣، یاریدەدەری دەرھێنەری ھونەری بوو لە فیلمی "کابوس پێش جەژنی کریسمس"ی تیم بەرتن.

## مردن
ئەسبێری لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ لە ماڵەکەی ئینسۆنۆ لە لۆس ئەنجلس لە تەمەنی ٦٠ ساڵیدا بەھۆی شێرپەنجەی سکەوە کۆچی دوایی کرد. نێژرا لە پارکی یادەوەری دارستان، ھۆڵیوود Hills. ئەو لە بەشی In Memoriam *لە* ٩٣ەمین خەڵاتی ئۆسکار دەرکەوت، و Spirit Untamed تەرخان کرابوو بۆ یادەوەرییەکەی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* بینینی ئەنیمەیشن: دەرھێنەر کلی ئەسبێری باخچەی نھێنی خۆی دەکاتەوە!
* 
* کێلی ئەسبێری لە دۆزینەوەی گۆڕێک

پۆل:خەڵکی ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی گەدە
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا
پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٢٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
پۆل:دەرهێنەرانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی کۆمیکی ئەمریکی
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی ھونەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تێکساس
پەتای کۆڤید-١٩ لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا

**پەتای کۆڤید-١٩ لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا** ()بەشێکە لە پەتای جیھانی نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢٠١٩ (COVID-19) کە بەھۆی نەخۆشیی ھەناسەدانەوە ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ (SARS-CoV-2) دروست بووە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا پشتڕاستکرایەوە کە بڵاوبووەتەوە بۆ باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، کاتێک ژنێکی تەمەن ٦١ ساڵ لە ووھان لە تایلاند پشکنینێکی پۆزەتیڤ ئەنجامدرا، کە بووە یەکەم وڵات جگە لە چین کە ڕاپۆرت لەسەر حاڵەتەکە بدات. یەکەمین مردن لە ٢ی شوبات ڕوویدا، کە پیاوێکی چینی تەمەن ٤٤ ساڵان بوو لە فلیپین، کە یەکەمین مردنیش بوو لە دەرەوەی چین. لە ٢٤ی ئازار، ھەموو ویلایەتەکانی ناوچەکە لانیکەم یەک حاڵەتیان ڕاگەیاندبوو. لە ٤ی  ٢٠٢٢، ڤێتنام زۆرترین ژمارەی حاڵەتەکانی ھەیە، پێش ئیندۆنۆزیا و مالیزیا، لەکاتێکدا ئیندۆنیسیا زۆرترین ژمارەی مردنی ھەیە. لە لایەکی ترەوە، تیمۆری ڕۆژھەڵات کەمترین حاڵەت و مردن ھەیە.

## پشتەوەی
لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی (WHO) پشتڕاستی کردەوە کە ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ ھۆکاری نەخۆشی ھەناسەدان بوو لە کۆمەڵێک کەس لە وھان، ھوبی، چین، کە لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩دا بە ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی ڕاگەیەندرا.

## سەرچاوەکان
گرافینیکا

**گرافینیکا** () ستۆدیۆیەکی ئەنیمەیشنی ژاپۆنییە، لە ٣٠ی نیسانی ٢٠٠٩دا دامەزراوە و بارەگە سەرەکییەکەی لە شینجوکوی تۆکیۆیە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*
*

پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشن لە تۆکیۆ
پۆل:ستۆدیۆ ئەنیمەیشنە ژاپۆنییەکان
تۆپنۆت

ڕەنگە تۆپنۆت ئاماژە بێت بەمانەی خوارەوە:

* شێوازێکی قژ یان قژبڕینێکە کە لە مێژوودا لە ئاسیادا بڵاوبووەتەوە:

* چۆنماج، قژبڕینێکی نەریتی ژاپۆنییە و لەلایەن پیاوانەوە لەبەر دەکرێت.

* سانگتو، گرێیەکی قژە لەو پیاوانەی هاوسەرگیریان دەکرد لە شانشینی جۆسۆن لە کۆریا لەبەریان دەکرد

* تۆجی (頭髻)، شێوازێکی قژی چینی نەریتییە کە بریتییە لە بەستنەوەی هەموو قژەکان کڵافەکرا دەکران، لە کۆنترین سەردەمەکاندا تا کۆتایی شانشینی مینگ لەبەر دەکرا و تا ئێستاش لەلایەن قەشە و پراکتیزەکارانی تائۆیەوە لەبەر دەکرێت

* سیخا، کە قەشەیەکی ئۆرتۆدۆکسی هیندۆسی لەبەری دەکات، بەشداری لە ڕێوڕەسمەکانی پەرستگاکان دەکات

* خۆخۆل، ئۆسێلیدێتس قژبڕینێکی نەریتی ئۆکرانییە

* گرێی سوێبی شێوازێکی قژی مێژوویی پیاوانە کە دەگەڕێتەوە بۆ هۆزی سوێبی ژێرمانی

* تیکیتیکی، گرێیەکی بەرزە کە پیاوانی باڵای ماوری لەبەری دەکەن

* لایەنی لاوەکی گەنجان کە منداڵانی فیرعەون لە میسری شانشینی ناوەڕاست لەبەریان کردووە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ پەیوەندییەکەی لەگەڵ منداڵی هۆرۆس.

* مێن بەن، شێوازێکی مۆدێرن و ڕۆژئاواییە کە گرێی سەرەوەی لەسەرە و کاریگەری شێوازی ئاسیای لەسەرە، ڕەوتێکە کە لە ساڵی ٢٠١٠ دەستیپێکردووە
پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە
فیلم لە ٢٠٢٠

**ساڵی ٢٠٢٠ لە فیلمدا** تێڕوانینێکی گشتییە بۆ ڕووداوەکان، لەوانە زۆرترین داھاتی فیلمەکان، مەراسیمی خەڵاتکردن، پێرستی باشترین فیلمەکانی ساڵی ٢٠١٩ لەلایەن ڕەخنەگرانەوە، فێستیڤاڵەکان، لیستی لیستی تایبەت بە وڵاتان بۆ فیلمە بڵاوکراوەکان، و مردنی دیار.

## ھەڵسەنگاندنی ساڵ
ساڵەکە بە شێوەیەکی بەرچاو کاریگەری لەسەر پەتای کۆڤید-١٩ ھەبوو، لەگەڵ چەندین فیلم کە لە بنەڕەتدا بۆ بڵاوکردنەوەی سینەما دانرابوون، دواخرا یان بڵاوکرانەوە لەسەر ڤیدیۆ لەسەر داواکاری یان خزمەتگوزاری پەخشکردن. لەگەڵ ئەوەشدا، پێویستە لەبیرمان بێت کە چەندین کۆمپانیای فیلم لەو ماوەیەدا بەھۆی پەتاکە وەستاون لە ڕاپۆرتکردنی ژمارەی بۆکس ئۆفیسەکان، و چەند فیلمێک ھێشتا لە سینەما بوون کە ڕێنمایییەکان وای لێکردن. لە ئەنجامدا، ژمارەکان زیاد دەبن ئەگەر دووبارە بڵاوبکرێنەوە لە داھاتوودا بۆ قەرەبووکردنەوەی کاریگەریی ئەم پەتایە لەسەر بەکاربەران و چاودێرانی فیلم.

## بەرزترین داھاتی فیلمەکان
باشترین فیلمەکان کە لە ساڵی ٢٠٢٠ بڵاوکرانەوە لەلایەن جیھانیی گرۆ بەم شێوەیەن:

دوای ئەوەی دووبارە بڵاوکرایەوە بە 4K لە چین، ٢٦٫٤ ملیۆن دۆلار بەدەست ھێنا، کۆی گشتی بۆ فیلمی ٢٠٠١ی ھاری پووەتەر و پەردەکەی فەیلەسوف بەرزبووەوە بۆ زیاتر لە ١٫٠٠٨ ملیار دۆلار، کە بوو بە ٤٧ەمین فیلم بە گشتی و دووەم فیلمی ملیار دۆلار لە جیھانی جادووگەریدا، دوای ھاری پۆرت و ھێلۆسەکانی مردوو بەشی ٢، بە ١٫٣٤٢ ملیار دۆلار.

### تۆمارەکانی بۆکس ئۆفیس ٢٠٢٠
* چین بۆ یەکەم جار لە ساڵی ٢٠٢٠دا بە گەورەترین بازاڕی بۆکس ئۆفیس لە جیھاندا پێشڕەوی کرد. چین ٢٫٧ ملیار دۆلاری داھاتی سینەمایی بەرھەم ھێناوە بە بەراورد لەگەڵ ٢٫٣ ملیار دۆڵی ئەمریکای باکوور، کە نزمترینە بۆ بۆکس ئۆفیس لە ئەمریکای باکوور لەماوەی لانی کەم ٤٠ ساڵدا. ئەمە بە شێوەیەکی بەرفراوان بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ەوە بووە کە کاریگەرییەکی نەرێنی زیاتری ھەبوو لە ئەمریکای باکوور لە چین.
* بەھۆی کاریگەرییەکی کەمتری پەتاکە لەسەر بازاڕەکانی فیلمی ئاسیایی، زۆرینەی (٦) لە ١٠ باشترین فیلمەکانی ساڵ بەرھەمھێنانی ڕۆژھەڵاتی ئاسیایییە (چین و ژاپۆنی) بۆ یەکەم جار لە مێژوودا، چونکە ڕیزبەندی فیلمەکان پێشتر لەلایەن بەرھەمھێنانی ئەمریکای باکوورەوە کۆنترۆڵ کرابوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلم لە ساڵەکان
پۆل:فیلم لە ٢٠٢٠
فیلم لە ٢٠١١

ئەمەی خوارەوە تێڕوانینێکی گشتییە بۆ ڕووداوەکانی **ساڵی ٢٠١١ لە فیلمدا**, لەوانەش فیلمە داھاتدارەکان، فێستیڤاڵەکانی فیلم، ئاھەنگی خەڵاتکردن و لیستی فیلمە بڵاوکراوەکان و مردنە دیارەکان. لە ساڵی ٢٠١١دا بەدواداچوونەکانی فیلمی زیاتر لە ھەموو ساڵانی پێش ئەو فیلمە بڵاوکرانەوە و ٢٨ بەدواداچوونیان بڵاوکرایەوە.

## ھەڵسەنگاندنی ساڵ
ڕیچارد برۆدی لە ڕۆژنامەی *نیویۆرک* ئاماژەی بەوە کرد کە باشترین فیلمەکانی ساڵی ٢٠١١ "ئەوە جوانکاری و خەیاڵی و گۆڕاو و چوارەمین دیوار شکاو یان بە سادەیی مەحاڵ بەرز دەکەنەوە… ئەم فیلمانە لە "ڕاستی" جیادەبنەوە … نەک بۆ ئەوەی ئەو شتانە لەبیر بکەین، بەڵکو بۆ ئەوەی ڕووبەڕووی ببنەوە، بیر لەوە بکەنەوە، بۆ ئەوەی بە ئازادی کار لەسەر بکەن". ڕەخنەگری فیلم و دەرھێنەرانی فیلم سکوت تافۆیا لە RogerEbert.com ساڵی ٢٠١١ بە باشترین ساڵی سینەما دادەنێن، دژایەتی بیرۆکەی ١٩٣٩ دەکات کە باشترین ساڵی فیلمە بە گشتی، نموونەی وەک شۆفێری، داری ژیان، Once Upon a کات لە ئەناتۆلیا، کەیھۆل، Contagion، سەرکێشییەکانی تەن تەن، و شێرلۆک ھۆڵمس: یاری سێبەرەکان. وتی "لە ساڵی ٢٠١١دا نەک تەنھا ھەندێک لە گەورەترین فیلمە ھونەرییەکانی سەردەمی ئێمە، بەڵکو شۆڕشێک لە زمانی دروستکردنی فیلمە بلۆکباستەرەکان. فیلمێکی کرداری بودجەی گەورە لەدوای فیلمێکی تر کامێرای دیجیتاڵی بەکاردەھێنێت بۆ نیشاندانی جیھان لە پشت تەقینەوەکان لە ڕووناکی ئەستێرە، نامۆ، لەکاتێکدا بنکەیەکی پشتەوەی بیرۆکەی کلاسیکی و وێنەکان دروست دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلم لە ساڵەکان
پۆل:فیلم لە ٢٠١١
فیلم لە ٢٠٠٦

ئەمەی خوارەوە تێڕوانینێکی گشتییە بۆ ڕووداوەکانی **ساڵی ٢٠٠٦**, لەوانەش زۆرترین داھاتی فیلمەکان، ئاھەنگەکانی خەڵاتکردن و فێستیڤاڵەکان، پێرستی فیلمە بڵاوکراوەکان و مردنە دیارەکان.

## ھەڵسەنگاندنی ساڵ
ڕەخنەگری فیلمی ئەفسانەیی فیلیپ فڕەنس لە گاردیان ساڵی ٢٠٠٦ بە "ساڵێکی ناوازە بۆ سینەمای بەڕیتانی" وەسف کرد. بەردەوام بوو لە جەختی لەوە کردەوە، "٦ لە دەرھێنەرە بەناوبانگەکانمان فیلمە تاکەکەسییەکانیان دروستکردووە کە جیاوازی ڕاستەقینەیان ھەیە: "چیرۆکی کەڵەشێر و گا لە نووسینی مایکل وینتەربۆتۆم، پاڵم دی ئۆر بای جۆ کە جۆ دەھەژێنێت لە نووسینی کێن لۆچ، پرێستیج لە نووسینی کریستوفر نۆلان، شاژن لە نووسینی ستیڤن فرێرس، یونایتد ٩٣ی پاوڵ گرینگراس و کوڕانی مێژوو لە نووسینی نیکۆلاس ھایتنەر." دوو دەرھێنەرە گەنجەکە یەکەم دەرکەوتنیان ئەنجامدا، ھەردووکیان ڕوانگەیەکی زەردیان بۆ بەڕیتانیا ھاوچەرخ پێشکەش کرد: ڕێگای سوور لەلایەن ئاندرا ئارنۆڵد و ڕۆڵی لەندەن بۆ برایتۆن لەلایەن پۆڵ ئاندرۆ ویلیامس. سەرەڕای ئەوەش، ئەلفۆنسۆ کوارۆن، ئەکتەرە بەھرەمەندەکەی مەکسیکی، ھاتە ئێرە بۆ دروستکردنی فیلمی *منداڵانی* مرۆڤ. ھەروەھا ڕایگەیاند، "لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ناوبانگی م. نایت شیامالان لە ھەستی شەشەم بە ڕوخساری متمانەپێکراو لەگەڵ خانم لە ئاودا، بەڵام ڕۆمانی کۆچکردووی مارتن سکۆرسێس بۆ چەندین ساڵ باشترین بوو، و لە کۆتاییدا لەگەڵ جاک نیکڵسن بوو. جگە لەمە، باشترین فیلمە ئەمریکییەکان سیاسی بوون (سیریانا، *شەوێکی* باش، و بەختێکی باش، جیھانی نوێ)یان زۆر کەسی بوون (مێس شین، منداڵە بچووکەکان، شەمشەمەکوێرە و ماسی). بەداخەوە، وێنەکەی ئۆلیڤەر ستۆن ١١ی ١١ی ئەیلوولی سەنتەری بازرگانی جیھانی ھیچ کامیان نەبوو. سینەمای ئاسیایی زنجیرەیەک لە درامای تراژیدی و فیلمە ترسناکەکانی بەرھەم ھێناوە. باشترین فیلمی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا بریتی بوو لە مردنی بەڕێز لازارێسکۆ، دیمەنێکی وێرانکەر لە ڕۆمانیا کە سیوسکۆ لەپشتیدا بەجێھێشت. زۆربەی باشترین فیلمەکانی ڕۆژاوای ئەورووپا لە فەڕەنسا ھاتبوون، لەگەڵ فیلمی (Cache)ی مایکڵ ھانیک، کە زۆرترین وێنە لە ساڵی ڕابردوودا لە مارییەنبادەوە باس کراوە. خەڵاتی ١٨ بڕوانامە لەلایەن بی بی ئێف سییەوە بۆ Bus و Destricted کۆتایی بە ھەڵوەشاندنەوەی سانسۆرکردن ھێناوە، بەڵام نەک پۆلێنکردن، و *چیای برۆکباک* لە ئەنگ لی ھەنگاوێکی ڕاستەقینە بوو بۆ پێشەوە بۆ نوێنەرایەتیکردنی ھاوڕەگەزخوازان لە سینەمای سەرەکی، ھەرچەندە گۆری ڤیدال دەڵێت کە ژێرنووسی ھاوڕەگەزی ھەیە بۆ ھەموو ڕۆژاوایییەکان. لەگەڵ ئەوەشدا، ناوازەترین ڕووداوی ساڵەکە، یان پێکەوە، بڵاوکردنەوەی نزیکەی لە یەک کاتدا بوو بۆ یەکەم دەرھێنانی فیلمی تۆمی لی جۆنز The Three Burials of Melquiades Estrada و دۆکیومێنتاری ئەل گۆری "ڕاستییەکی ناڕەحەت". کێ پێشبینی دەکرد لە ساڵانی شەستەکاندا، کاتێک ئەوان لە ھارڤارددا ھاوژینی ژوور بوون و لەلایەن ئێریک سیگالەوە وەک مۆدێلی ھاوبەش بۆ ئۆلیڤەر بارێت چوارەم لە *چیرۆکی خۆشەویستی،* کە ھەردوو جۆنز و گۆری وەک ئەستێرەی فیلم کۆتاییان دێت - ئەگەر، لە حاڵەتی گۆری، بە ڕێکەوت و کاتی؟

## بەرزترین داھاتی فیلمەکان
باشترین ١٠ فیلم کە لە ساڵی ٢٠٠٦ لە جیھاندا بڵاوکراوەتنەوە بەم شێوەیەیەن:

### تۆمارەکانی بۆکس ئۆفیس
* سۆنی وێنەکان زیاتر لە ٣ بلیۆن لە داھاتی ساڵانەی بۆکس ئۆفیس لە جیھاندا کۆکردەوە بۆ یەکەم جار لە مێژوویدا.
* "چەتەکانی دەریایی کاریبی: سنگی پیاوی مردوو" بوو بە سێیەم فیلم لە مێژووی سینەمادا کە زیاتر لە یەک ملیار دۆلار کۆکردەوە و ٣٥ەمین فیلمە کە زۆرترین کۆی کۆکردەوە لە ھەموو کاتەکاندا.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلم لە ساڵەکان
پۆل:فیلم لە ٢٠٠٦
سنووری ئازەربایجان و تورکیا

وێنۆک|نەخشەی نەخچیڤان، لەگەڵ تورکیا لە باکووری ڕۆژاوا
**سنووری ئازەربایجان و تورکیا** (بە ئازەربایجانی: Azərbaycan–Türkiyə sərhədi، تورکی: Azerbaycan–Türkiye sınırı) سنوورێکی کورتی نێودەوڵەتییە کە درێژییەکەی ١٧ کم (١١ میل)ە لە نێوان کۆماری ئازەربایجان و کۆماری تورکیا. سنوورەکە دەکەوێتە سەر لووتکەی باشووری ڕۆژھەڵاتی پارێزگای ئیدر لە دیوی تورکیا و لە نوکی باکووری ڕۆژاوای کۆماری خۆسەری نەخچیڤان (ناخیجڤان لەسەر ئەرمەنی) لە دیوی ئازەربایجان؛ بە تەواوی بە درێژایی ڕووباری ئاراس دەڕوات، کورتترین سنوورە بۆ ھەردوو وڵات.

## ئەمانەش ببینە
* سنووری ئازەربایجان و ڕووسیا

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری ئازەربایجان-تورکیا
پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٢١
ھەڵھاتنی گەورە (کایەی ڤیدیۆیی)

**ھەڵھاتنی گەورە** () یارییەکی ڤیدیۆیی ئەکشن و سەرکێشییە، کە لەسەر بنەمای فیلمی ساڵی ١٩٦٣ بە ھەمان ناو دروست کراوە. لەلایەن گەشەپێدەرێکی کۆمپانیای پیڤۆتاڵ گەیمز پەرەی پێدراوە. یارییەکە لەسەر ئێکس بۆکس و مایکرۆسۆفت ویندۆز و پلەی ستەیشن ٢ بڵاوکرایەوە. لە یارییەکەدا ١٨ ئاست ھەیە، بەشێک لەو دیمەنانە لە فیلمەکەوە دروستکراونەتەوە، بەڵام زۆربەیان سیناریۆی ڕەسەنن، بەتایبەت ئاستە سەرەتایییەکانی یارییەکە ھەموویان سیناریۆی ڕەسەنن. یەکەم وێنەی کارەکتەرەکان و ھەوڵە سەرەتایییەکانیان بۆ ھەڵھاتن لە کەمپەکانی تری POW(کەمپی زیندانییەکانی جەنگ) نیشان دەدەن، کە ھەموویان لە کۆتاییدا شکست دەھێنن و لە ئەنجامدا دەنێردرێت بۆ ستالاگ لوفتی سێیەم لە (کاتێکدا فیلمەکە بە گەیشتنی زیندانییەکان بۆ ئەو کەمپە دەستی پێکرد). دەنگدانەوەکانی ستیڤ مەکوین وەک ھیڵتز لە فیلمەکە وەرگیراون و لە یارییەکەدا بەکارھێنراون، گۆرانییە بەناوبانگەکانی وەک "٢٥٠" و "ڕۆیشتن بە ڕێگادا" و "٢٠ پێ کورت" بەکارھێنراون بۆ دووبارە دروستکردنەوەی دیمەنە ئایکۆنییەکانی فیلمەکە، ھەروەھا دوو دەنگی ماکوین لە وەڵامی "بەڵێ"دا بە شێوەیەکی ئەرێنی بەکارھێنران لەکاتی قسەکردن لەگەڵ کارەکتەرەکانی دیکە. نمرەی فیلمی ڕەسەنی ئێلمەر بێرنشتاین بە درێژایی یارییەکە دەبیسترێت، ئەمەش ڕەسەنایەتییەکەی زیاتر دەکات. فیلمی ھەڵھاتنی گەورە پێداچوونەوەی "تێکەڵاو"ی لەسەر ھەموو پلاتفۆرمەکان وەرگرتووە بەپێی کۆکەرەوەی پێداچوونەوەی یارییە ڤیدیۆیییەکان مێتاکریتیک.

## سەرچاوەکان

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٣
پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:گەمەکانی ئێکسبۆکس
پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دزێوەکان
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە نەمسا دانراون
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە سویسرا دانراون
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکانی جەنگی جیهانی دووەم
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان لەسەر بنەمای فیلم
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە ئەڵمانیا دانراون
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکانی جەنگی جیھانی دووەم
کۆکیتلام

وێنۆک|سەنتەری شارۆچکەی کۆکیتلام
**کۆکیتلام** () شارێکە لە ویشکانی خوارەوەی کۆڵۆمبیای بەریتانی لە کەنەدا. کۆکیتلام بە شێوەیەکی سەرەکی لە دەرەوەی شارەکانە، شەشەم گەورەترین شاری پارێزگاکەیە، بە ژمارەی دانیشتووانی ١٤٨٬٦٢٥ کەس لە ساڵی ٢٠٢١، و یەکێکە لە ٢١ شارەوانی کە میترۆ ڤانکۆڤەری پێکھێناوە. سەرۆکی شارەوانی ناوی ڕیچارد ستیوارتە.

سیمۆن فرایزەر لە ساڵی ١٨٠٨دا بە ناوچەکەدا گەڕا و ڕووبەڕووی گەلانی سالشی کەناری ڕەسەن بووەوە. ئەورووپییەکان لە ساڵانی ١٨٦٠ دەستیان بە نیشتەجێبوون کردووە. فرایزەر میڵز، کارگەیەکی دار لە کەناری باکووری ڕووباری فرایزەر لە ساڵی ١٨٨٩ دروست کرا و تا ساڵی ١٩٠٨ ٢٠ خانوو، فرۆشگا، پۆستەخانە، نەخۆشخانە، بلۆکی ئۆفیس، سەرتاشخانە، ھۆڵی حەوز و پەرستگایەکی سیخ ھەبوو.

## مێژوو
خەڵکی کەناری سالش یەکەم کەس بوون کە لەم ناوچەیەدا ژیاون و شوێنەوارناسیش داگیرکردنی بەردەوامی خاکەکە بۆ لانیکەم ٩ ھەزار ساڵ پشتڕاست دەکاتەوە. دەوترێت ناوی *کویکوێتلم* لە زاراوەیەکی سالشی کەنار دەریاکانەوە وەرگیراوە "kʷikʷəƛ̓əm" بە واتای "ماسی سوور بەرەو سەرەوەی ڕووبارەکە".

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
سنووری ئازەربایجان و ڕووسیا

**سنووری ئازەربایجان و ڕووسیا** سنووری دەوڵەتە لە نێوان ڕووسیا و ئازەربایجان. درێژییەکەی ٣٣٨ کم (٢١٠ میل)ە و لە تریپۆینتەوە لەگەڵ جۆرجیا لە ڕۆژاوا تا دەریای خەزەر لە ڕۆژھەڵاتەوە دەڕوات. پێش ساڵی ١٩٩١ سنووری نێوان کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ڕووسیای (لەوانەش کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئۆتۆنۆمی داغستان) و کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئازەربایجان لەناو یەکێتی سۆڤیەتدا پێکھێنا. باشووریترین خاڵ لە فیدراسیۆنی ڕووسیا دەکەوێتە سەر سنوور.

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری ئازەربایجان–ڕووسیا
ڕیزبەندیی جیھانیی فیفا

وێنۆک
**ڕیزبەندیی جیھانیی فیفا** () سیستەمێکی ڕیزبەندییە بۆ تیپە میللییەکانی تۆپی پێی پیاوانی وڵاتانی جیھان. تیپەکانی تۆپی پێی پیاوانی فیفا بەپێی ئەنجامی یارییە نیشتمانییەکان ڕیزبەندی دەکرێن، باشترین تیپیش لە پلەی یەکەمی ڕیزبەندییەکە دادەنرێت. ئەم ڕیزبەندییە لە ساڵی ١٩٩٢ دەستی پێکردووە. تا ئێستا ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل ڕیکۆردی درێژترین ڕیزبەندی لە لووتکەی ئەم ڕیزبەندییەدا ھەیە. سیستەمی ڕیزبەندی فیفا لەسەر بنەمای سیستەمی خاڵەکانە کە تێیدا خاڵەکان بە پشتبەستن بە ئەنجامی پێشبڕکێ نیشتمانییەکانی ئەو تیپە سزادراوانەی فیفا دابەش دەکرێن. لە سیستەمی ئێستادا ڕیزبەندیکردنەکە لەسەر بنەمای ئاستی تیپەکە لە چوار ساڵی ڕابردوودا ئەنجام دەدرێت. بەڵام یارییە نوێیەکان کاریگەری زیاتریان ھەیە. دوای ماوەیەکی زۆر لە تاقیکردنەوە و شیکردنەوەی باشترین ڕێگا بۆ ھەژمارکردنی ڕیزبەندی جیھانی فیفا/تۆڕی ئاشی، مۆدێلێکی نوێی جێبەجێکرد دوای پەسەندکردنی ئەنجومەنی فیفا لە مانگی ئابی ٢٠١٨.

## مێژوو
لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٩٢ فیفا بۆ یەکەمجار ڕیزبەندی ئەندامانی خۆی بڵاوکردەوە. لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٩٣ەوە ئەم لیستە زۆربەی مانگەکان نوێکراوەتەوە و بڵاوکراوەتەوە. تا ئێستا دوو گۆڕانکاری گەورە لە ڕیزبەندی فیفادا لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٩٩ و تەممووزی ٢٠٠٦ ئەنجام دراوە وەک وەڵامێک بۆ ڕەخنەگرانی ئەو سیستەمە. لیستی ڕیزبەندی لە ماڵپەڕی فیفادا لە سەرەتاوە ڕیزبەندی تیپەکانی تێدایە، بەڵام سیستەمی ئێستا بۆ ڕیزبەندی پێش ساڵی ٢٠٠٦ بەکارناھێنرێت، ڕیزبەندییەکانی پێشووش بە ھەمان سیستمی کۆن ھەژماری بۆ دەکرێت و گۆڕانکاری بەسەردا نایەت. ھەروەھا ژمارەی ئەندامانی فیفا لە ١٦٧ ئەندام لە ساڵی ١٩٩٢ بۆ ٢٠٩ ئەندام لە ئێستادا زیادی کردووە، کە ھەموویان لەم پۆلێنکردنەدا ئامادەن. لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨، فیفا ڕای گەیاند، بەنیازە سیستمی گۆڵکردنیان لە دوای جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ نوێبکاتەوە. شێوازی نوێی تۆمارکردنی گۆڵ زۆر لە شێوازی ڕیزبەندی ئیلۆ دەچێت، لیستی ڕیزبەندییەکەش دوای ھەر یارییەک نوێ دەکرێتەوە و بڵاودەکرێتەوە. ھەروەھا سیستەمی ئێستا کە لەسەر بنەمای کۆنفیدڕاڵی جیاواز دامەزراوە، لادەبرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیفا
پۆل:ڕیزبەندیی جیھانیی  وەرزش
وەشانی پاشا جەیمز

وێنۆک
**وەشانی کینگ جەیمس** (**KJV**)، ھەروەھا **کتێبی پیرۆزی پاشا جەیمز** (**KJB**) و **وەشانی ڕێگەپێدراو**، وەرگێڕانێکی ئینگلیزی کتێبی پیرۆزی مەسیحییە بۆ کەنیسەی ئینگلتەرا، کە لە ساڵی ١٦٠٤ ڕاسپێردرا و لە ساڵی ١٦١١ بڵاوکرایەوە، بە سپۆنسەری کینگ جەیمزی یەکەمی ئینگلتەرا. 80 کتێبی وەشانی کینگ جەیمس ٣٩ کتێبی پەیمانی کۆن لەخۆدەگرێت، بەشێکی نێوان پەیمانەکان کە ١٤ کتێبی تێدایە کە پرۆتستانتەکان بە ئەپۆکریفا دەزانن، و ٢٧ کتێبی پەیمانی نوێ. وەشانی کینگ جەیمس بە "شکۆمەندی شێوازی" ناوبانگی دەرکردووە، وەک یەکێک لە گرنگترین کتێبەکانی کولتوری ئینگلیزی و ھێزێکی بزوێنەر لە داڕشتنی جیھانی ئینگلیزی زماندا وەسف کراوە. 

KJV یەکەم جار لەلایەن جۆن نۆتۆن و ڕۆبەرت بارکەرەوە چاپکرا، کە ھەردووکیان پۆستی چاپکەری پاشایان ھەبوو، و سێیەم وەرگێڕان بوو بۆ زمانی ئینگلیزی کە لەلایەن دەسەڵاتدارانی کڵێسای ئینگلیزییەوە پەسەند کرا: یەکەمیان کتێبی پیرۆزی مەزن بوو، کە لە سەردەمی شاژنی ھێنری ھەشتەم (١٥٣٥) دا، و دووەمیان کتێبی епископەکان بوو، کە لەلایەن شاژنی ئیلیزابێسی یەکەمەوە (١٥٦٨) دا بڵاوکرایەوە. لە جنێڤ، سویسرا، نەوەی یەکەم نەوەی چاکسازیخواز، کتێبی پیرامی عیبری جنێڤ لە ١٥٦٠ لە زمانی یۆنەوە، لە زمانی ی زێڤ و نووسینی یۆنانی یۆنانی دروست کرا لە زمانی یۆرانی دروست کرا.

لە کانوونی دووەمی ١٦٠٤، جەیمس پاشا کۆنگرەی کۆرتەکەی ھامپتۆن کۆکردەوە، کە تێیدا وەرگێڕانێکی نوێی ئینگلیزی دروست کرا بۆ وەڵامدانەوەی کێشەکانی وەرگێڕانی پێشووتر کە لەلایەن پۆریتانییەکانەوە ھەستی پێدەکرا، کە بەشێکە لە کڵێسای ئینگلتەرا.

## سەرچاوەکان
ڤاکێل سەعاب

وێنۆک
***ڤاکیل سەعاب*** () فیلمێکی درامای یاسایی ئەکشن بە زمانی تیلوگوی ھیندییە لە ساڵی ٢٠٢١ کە لەلایەن ڤینۆ سریرامەوە نووسراوە و دەرھێنراوە. فیلمەکە لەلایەن دیل ڕاجو و سیریش و بۆنی کاپوور لەژێر بانەرەکانیان Sri Venkateswara Creations و Bayview Projects بەرھەم ھێنراوە. دووبارە دروستکردنەوەی فیلمی *پینک* بە زمانی ھیندی ساڵی ٢٠١٦یە و پاوان کالیان و نیڤێتا تۆماس و ئەنجالی و ئانانیا ناگالا و پراکاش ڕاج و شروتی ھاسان ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. وێنەگرتنی سەرەکی فیلمەکە لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٠ لە شاری حەیدەراباد دەستی پێکرد. فیلمەکە نۆت و تراکی دەنگی لەلایەن ئێس. تامانەوە ھەیە. سەرەتا بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخرا، فیلمەکە لە ٩ی نیسانی ٢٠٢١ بە شێوەی شانۆ نمایشکرا.

## بەرھەمھێنان
### پەرەپێدان
لە تشرینی دووەمی ٢٠١٩، ڤینۆ سریرام دەستیکرد بە کارکردن لەسەر نوێکردنەوەی فیلمی پینک (٢٠١٦) دوای ئەوەی پرۆژەکەی لەگەڵ ئەلو ئارجۆن بە ناونیشانی (Icon) وەستێنرا. پاوان کالیان ئەو سیناریۆیە پەسەند کرد کە لەلایەن سریرامەوە گێڕدراوەتەوە، کە ئاماژەی بۆ گەڕانەوەی کالیان بۆ سینەما کرد دوای پشوویەک بەھۆی ھەڵمەتی سیاسی لە ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی یاسادانانی ئەنhra Pradesh 2019. Dil Raju of Sri Venkateswara Creations بە ھاوبەشی بەرھەمھێنانی فیلمەکە دەکات لەگەڵ Boney Kapoor، کە مافی وەرگرتنی فیلمەکەی تامیل و تێلۆگۆی پینک (کە پێشتر بە ناوی *Nerkonda Paarvai* بڵاوکرایەوە)، لەژێر Bayview Projects LLP ئێس. تامان وەک دەرھێنەری مۆسیقای فیلمەکە ھەڵبژێردرا، کە یەکەمین ھاوبەشی لەگەڵ پاوان کالیان بوو. فیلمەکە سینەمایی لەلایەن P. S. Vinod لەگەڵ دەستکاریکردنی لەلایەن پراوین پوودی.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە دراما ھیندییەکان
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٢٠ بە زمانی تێلووگوو
پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری حەیدەراباد وێنەیان گیراوە
مارڤڵ

**مارڤڵ** () فیلمێکی سوپەرکەسایەتی ئەمریکییە کە لەسەر بنەمای مارڤێڵ کۆمیکس دروست کراوە و کارۆل دانڤێرس، کاپتن مارڤڵ و کامالا خان/خاتوو مارڤڵ و مۆنیکا ڕامبۆ ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. بەرھەمھێنانی ستۆدیۆی مارڤێڵ و دابەشکردنی لەلایەن ستۆدیۆی واڵت دیزنی، فیلمەکە درێژەی *فیلمی کاپتن مارڤێڵە* (٢٠١٩)، درێژەی فیلمی *[[خاتوو. مارڤڵ (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|خاتوو مارڤێڵە]]* (٢٠٢٢)، و ٣٣ھەمین فیلمە لە گەردوونی سینەمایی مارڤڵ. فیلمەکە لە دەرھێنانی نیا داکۆستا لە سیناریۆیەکی مێگان ماکدۆنێلەوە دەرھێنراوە و بری لارسۆن ڕۆڵی کارۆل دانڤێرس و ئیمان ڤێلانی وەک کامالا خان و تیۆنا پاریس ڕۆڵی مۆنیکا ڕامبۆ شانبەشانی ساموێل ئێڵ ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. جاکسن یەکێکە لە ئەکتەرەکانی.

ستۆدیۆکانی مارڤڵ پلانەکانی بۆ بەدواداچوونی فیلمی *کاپتن مارڤڵ* لە مانگی تەممووزی ٢٠١٩ پشتڕاستکردەوە، پەرەپێدانیش لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٠ دەستیپێکرد بە پەیوەندیکردنی ماکدۆنێل و گەڕانەوەی لارسۆن. داکۆستا لە مانگی ئابی ئەو ساڵەدا بەکرێ گیرا بۆ دەرھێنانی و لە مانگی کانوونی دووەمدا ڤێلانی و پریس ڕۆڵیان گێڕا. وێنەگرتنی یەکەی دووەمی پڕۆژەکە لە ناوەڕاستی مانگی نیسانی ٢٠٢١ لە ویلایەتی نیوجرسی دەستیپێکرد، و ناوی فیلمەکە لە سەرەتای مانگی ئایاردا ڕاگەیەندرا. وێنەگرتنی سەرەکی لە سەرەتای مانگی ئابی ٢٠٢١ دەستی پێکرد و لە ناوەڕاستی مانگی ئایاری ٢٠٢٢ کۆتایی ھات. ستۆدیۆکانی پاینوود لە باکینگھامشایر و ستۆدیۆکانی لۆنگکرۆس لە شاری سووری لە ئینگلتەرا و ھەروەھا لۆس ئەنجلۆس و ترۆپیا لە ئیتاڵیا لە شوێنەکانی وێنەگرتنی پڕۆژەکە بوون.

بڕیارە *فیلمی گەردوونی سینەمایی مارڤڵ* لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣ لە ئەمریکا نمایش بکرێت وەک بەشێک لە قۆناغی پێنجەمی گەردوونی سینەمایی مارڤڵ.

## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:فیلمی ئەکشنی خەیاڵی سەرکێشی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون
پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی
پۆل:فیلمەکانی داھاتوو
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمی پاڵەوانە هەرزەکارەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ستۆدیۆکانی لۆنگکرۆس وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکان کە لە نیوجیرسی وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمی پاڵەوانە ھەرزەکارەکان
پۆل:فیلمە ئەکشنییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:خەیاڵ دەربارەی گەشتی نێوان گەلەئەستێرەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە بۆشایی ئاسماندا ڕوودەدەن
پۆل:فیلمەکان کە لەسەر ھەسارە خەیاڵییەکان ڕوودەدەن
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٣
پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس
پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەردوونە ھاوتەریبەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون
پۆل:فیلمەکانی ئایماکس
پۆل:فیلمەکانی سکرین ئێکس
کاپتن مارڤڵ (کۆمیکی دی سی)

وێنۆک|کاپتن مارڤڵ/شازام
**کاپتن مارڤڵ** ھەروەھا بە **شازامیش** ناسراوە، () کارەکتەری سوپەرکەسایەتی خەیاڵییە لە کتێبە کۆمیکییەکانی ئەمریکادا کە لەلایەن کۆمپانیای دی سی کۆمیکسەوە بڵاودەکرێتەوە. ئەم کەسایەتییە لەلایەن سی. لەلایەن سیباک و نووسەر بیل پارکەرەوە لە ساڵی ١٩٣٩ دروست کراوە، بۆ یەکەمجار لە ژمارەی دووەمی فیلمی Whiz Comicsی فاست کۆمیکس لە شوباتی ١٩٤٠ دەرکەوتووە. توانا و ھێزی شازام سیحرێکی ھەزار ساڵەیە کە لە ھەزار ساڵدا لەلایەن جادووگەرێکەوە بە ناوی مامەراگان دەدرێت بە کەسێک و جێگای سەرسووڕمانە کە ئەم بەشە کەوتە سەر ناوی گەنجێکی بێ ئەزموون بە ناوی **بیلی باتسۆن**. بیلی باتسۆن بە ھاوکاریی جاستیس لیگ ھەنگاوێکی بەرەو یارمەتیدانی مرۆڤایەتی ناوە و ئەم دەسەڵاتەی بە شێوەیەکی مرۆیی بەکارھێناوە. لە ساڵی ١٩٨١ کۆمپانیای دی سی کۆمیکس کارەکتەری دروست کردەوە، بەڵام لەبەر ئەوەی مارڤێڵ کۆمیکس کەسێکی دیکەی بەکارھێنا بە ناوی کاپتن مارڤێڵ کە ناوەکەی کۆپی کردووە، دی سی کۆمیکس ناچار بوو ناونیشانەکەی بگۆڕێت بۆ *شازام!* بەکارھێنان و لەگەڵ دیزاینی C. بێک لە گۆڤارێکدا بە ناوی ھێزی شازام سەرگەرمییەکانی ئەم کەسە بەناوبانگە دەگێڕێتەوە. کارەکتەرەکە شەڕ لەگەڵ لیستێکی بەرفراوانی دوژمنەکان دەکات، بە پلەی یەکەم دکتۆر سیڤانا، بلاک ئادەم، و کاک مایند.

سەرەتا نازناوی بیلی باتسۆن کاپتن تاندەر بوو، بەڵام دیزاینەری کارەکتەرەکە، سی سی بێک، بۆی دەرکەوت کە کارەکتەری تر ھەیە بەو ناوە، بۆیە ناوەکەی گۆڕی بۆ *کاپتن مارڤێڵ* (پەیوەندی بە مارڤێڵ کۆمیکسەوە نییە) فاست کۆمیکس دروست کرا و زۆری نەخایاند بوو بە سەرکەوتنێکی باوەڕپێنەکراو. دی سی کۆمیکس کە بەرگەی سەرکەوتنی کاپتن مارڤێڵی نەگرت، لە دادگا سکاڵای لەسەر فاست کۆمیکس تۆمار کرد و پێیوابوو فاست کۆمیکس کاپتن مارڤێڵی لە سوپەرمان کۆپی کردووە. بەپێی بەڵگەکان، دادگا لێکچوونێکی حاشا ھەڵنەگری لە نێوان کاپتن مارڤێڵ و سوپەرمان دۆزییەوە، لە ئەنجامدا ئەم کارەکتەرە لە ساڵی ١٩٥١ لە فیلمی فاست کۆمیکس قەدەغە کرا، بۆ دی سی دەستنیشانکرا، فاست کۆمیکس ناچار بوو غەرامە بدات بە دی سی کۆمیکس.

لە ساڵی ٢٠١٩ *[[شازام! (فیلم)|شازام!]]* لە دەرھێنانی دەیڤید ئێف. ساندبێرگ و لەسەر بنەمای کارەکتەرەکە، زاکاری لیوای ڕۆڵی شازام و ئاشەر ئەنجێڵ ڕۆڵی بیلی باتسۆن ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت. بڕیارە لیڤی و ئەنجێل ڕۆڵی خۆیان لە بەدواداچوونی ئەم فیلمەدا بگێڕن لەژێر ناوی *شازام!* *توڕەیی خوداوەندەکان* (٢٠٢٣) گەڕانەوە.

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:زیووس
پۆل:سولەیمان
پۆل:ئەو کۆمیکانەی لە ١٩٤١ دەستیان پێکردووە
پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە ھێزێکی سەرووسروشتی
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی کە جادوو بەکاردەھێنن
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان هەیە
پۆل:جیوە (ئەفسانە)
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە چاکبوونەوەی خێرا
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکە ئەمریکییەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی کۆمیکە ئەمریکییەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی دی سی کۆمیکس کە دەتوانن بە خێرایی سەرووسورشتی بجوڵێن
پۆل:کەسایەتییەکانی ناو فیلمەکانی دی سی کۆمیکس
پۆل:سووپەرھیرۆکانی دی سی کۆمیکس
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای گەشتکردنی ڕەھەندییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان ھەیە
پۆل:کەسایەتیی زنجیرە فیلمەکان
پۆل:کەسایەتی دووانە لە کۆمیکەکاندا
بەکتاشی

250px|وێنۆک
**بەکتاشی** یان **بەکتاشیزم** () ڕێبازێکی سۆفی تورکییە کە دەگەڕێتەوە بۆ حاجی بەکتاش وەلی (سەدەی حەوتەمی کۆچی) کە لە ئەنادۆڵ و دواتر لە ئەلبانیا بڵاوبۆتەوە.

فێرکارییەکانی لە فێرکارییەکانی شیعەی دوازدە ئیمامی و فێرکارییەکانی مەزھەبی قەلەندەری و حەیدەری و لە بیروباوەڕی کۆمەڵایەتییەوە وەرگیراون کە لە ڕێگەی ئەو ئایینە کۆنانەی کە تورکەکان پێش ئیسلامیان چوونەتە ناویانەوە، وەک سامییەکان و مانیچییەکان. 

مەحمود ئاکام دەڵێت:

بەکتاشیەکان پەیوەندییەکی نزیکیان لەگەڵ جانیسارییەکان ھەیە، چونکە ھەر سەربازگەیەکی جانیساری ڕێبەری تایبەتی خۆی ھەبووە و بەم پێیەش بەکتاشیەکان باڵادەستی تەواویان بەسەر جانیساریەکاندا ھەبووە.  بەڵام دۆخی ئەم شێوازە ئاماژەی پێکرا کاتێک سوڵتان مەحمودی دووەم لە ساڵی ١٨٢٦ی زایینیدا جەنیساریەکانی لەناوبرد، پاشان بە فەرمی لەگەڵ لقە سۆفییەکان لە تورکیا لە ساڵی ١٩٢٥ی زایینیدا ھەڵوەشایەوە، بەڵام ھێشتا بەکتاشیەکان لە باڵکان بوونیان ھەیە، بەتایبەتی ئەلبانیا کە سەرکردەکەیان لە تەکیەی تیرانا نیشتەجێیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەکتاشی
پۆل:ئایین لە تورکیا
ھالیفاکس

**ھالیفاکس** () شارێکی کەنەدییە و پایتەختی پارێزگای نۆڤا سکۆتیایە، ھەڵکەوتووە لە بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکە کە بارەگای سەرەکی پارێزگای ھالیفاکسە و نزیکەی ٦٣٢ ھەزار و ٦٧٩ کەسی تێدایە، بەپێی ئاماری ساڵی ٢٠٠٦، شارەکە بووەتە چووەتە سەر پارێزگاکە (بە ئینگلیزی: Halifax Regional Municipality) لە ساڵی ١٩٩٦دا خرایە ناو پارێزگاکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٩٦
دەیەی ٢٠٢٠

**دەیەی ساڵی ٢٠٢٠** لە ١ی ١ ی ٢٠٢٠ دەستیپێکردووە، لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٩ کۆتایی دێت.    پێش کۆتایی ئەم دەیە ژمارەی دانیشتوانی جیھان لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ گەیشتە ٨ ملیار کەس.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:سەدەی ٢١ەم
فیقھی ئیسلامی

**فیقھ** لە زماندا: تێگەیشتن لە شتێک و زانینی، و تێگەیشتن لە حوکمی ورد و پرسە ناڕوونەکان، بەھۆی شەرەفمەندی بەسەر ھەموو زانستەکانی تردا،  و ناوی فیقھ بەو زاراوەیەیە و ھەموو شەریعەت دەگرێتەوە، لە ناوەکەیدا ھەروەھا دەبێتە ھۆی ناسینی خودا و تاک و تەنیایی ئەو، پیرۆزکردن ، و ھەموو سیفاتەکانی، و بۆ زانینی پێغەمبەران، لەوانەش زانستی (الاحوال) و ڕەوشت، ئەتەکێت، وەستانەوە بۆ مافی کۆیلایەتی و شتی تر.  بەدرەدین زەڕکەشی باسی لە قسەکانی ئەبو حامید غەزالی کرد : (خەڵک بە ناوی فیقھەوە مامەڵەیان دەکرد، بۆیە بۆ زانینی فەتواکان و بەڵگەکانیان و ھۆکارەکانیان تایبەتیان کرد) ترس بۆ دڵ. 

وە ناوی فیقھ لە سەردەمی یەکەمدا پێی دەگوترا: «ناسینی ژیانی دوای مردن، زانینی وردییەکانی ناخۆشیەکانی ڕۆح و لەناوبەری کردارەکان، ھێزی تێگەیشتن لە بێ بەھایی دونیا، ئاوات بۆ بەختەوەری ڕۆژی دوایی، و گرتنی ترس لە دڵدا».

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:فیقھی ئیسلامی
ئەلێکساندەر سۆلژنیتسین

وێنۆک|دیمیتری مێدڤێدێڤ سێیەمین سەرۆک کۆماری ئەمریکا لەکاتی ناشتنی سۆلژنیتسین لەساڵی ۲۰۰٨
**ئەلێکساندەر سۆلژنیتسین** (بە ڕووسی: Александр Исаевич Солженицын) ئەلیکساندەر سۆلژنیتسین لە ۱۱ی کانوونی یەکەمی ۱۹۱٨لە یەکێتی سۆڤیەتی جاران لە دایک بووە خەڵاتی زانستەکانی لە زانکۆی روستۆف وەرگرتووە لە ۷ی تەمموزی ۱۹٤٥ كاتێک نەقیبی کەتیبەیەکی تۆپهاوێژ بوو بە تۆمەتی ناشرین کردنی ناوبانگی ستالین بۆ ماوەی هەشت ساڵ بەندکراوە ، سۆلژنیتسین توانی خەڵاتی نۆبڵ لەساڵی ۱۹۷۰ لە بواری ئەدەب بەدەست بهێنێت ، دەسەڵاتدارانی سۆڤیەتی پاش ئەوەی لە ساڵی ۱۹۷٤ بەخاین ناودێریان کرد و دەیان ناو ناتۆرەی سووکیان لێنا ڕێگەیان دا لە سۆڤیەت بچێتە دەرەوە ماوەیەک لەسویسڕا مایەوە و پاشان گوندی کاندیشی سەر بە ویلایەتی فیرمۆنتی ئەمریکا بە پارەی خەڵات و داهاتی نووسینەکانی بیست هێکتار زەوی کڕی و خانوویەکی لەسەر دروستکرد ئەو گوندە دوورە دەستەی وەک جێگای ژیانی خۆی هەڵبژارد لەو شوێنەدا ڕۆمانی (تایەی سوور)ی نووسی کە باسی مێژووی شۆڕشی ڕوسیای تێدا کرد ، ساڵی ۱۹۹۰ ڕەگەزنامەی ڕووسیان پێدایەوە و ڕێزیشیان بۆ گێڕایەوە ساڵی ۱۹۹٤ بەیەکجاری گەڕایەوە ڕووسیا ماوەیەک بەرنامەیەکی تەلەفزیۆنی پێشکەش دەکرد پاشان وازی هێنا نموونەی باڵا و بەرچاوی لە ژیان تۆڵستۆیە و زۆر پێی سەرسامە  ، سۆلژنیتسین لە ۳ ی ئابی ۲۰۰٨ لە تەمەنی ٨۹ ساڵیدا  لە شاری مۆسکۆی وڵاتی ڕوسیا کۆچی دوایی کرد

## مردن
لە ٣ی ئابی ٢٠٠٨ لە تەمەنی ٨٩ ساڵی لە نزیک مۆسکۆ بەهۆی جەڵتەی دڵ کۆچی دوایی کرد و لە ٦ی ئاب لە شوێنێکی دڵخوازی خۆی لە گۆڕستانی دێنسکۆی لە مۆسکۆ بە خاک سپێردرا.
## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨
پۆل:مردووانی ٢٠٠٨
پۆل:نووسەرانی مەسیحی
پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە
پۆل:نووسراوەکانی زیندان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ڕووس
پۆل:ئەفسەرانی سوپای سۆڤیەت
پۆل:خەڵکی بێ ڕەگەزنامە
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانست و ھونەری سربیا
پۆل:مرۆڤدۆستانی مەسیحی
پۆل:ناشتنەکان لە خانەقای دۆنسکۆی
پۆل:ئەلێکساندەر سۆلژنیتسین
پۆل:ڕەخنەگرانی مارکسیزم
پۆل:نووسەرانی ڕووسیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد
پۆل:مێژووناسانی ڕووس
پۆل:خەڵکی سۆڤیەت
پۆل:ڕۆماننووسانی ڕووس
پۆل:نووسەرانی سۆڤیەت
پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ڕووس
پۆل:ڕووسییەکانی بە ڕەگەز ئوکراینی