open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڕەمەزان (مانگ)

مانگی **ڕەمەزان** () نۆیەم مانگە لە ڕۆژژمێری کۆچیدا، و ئەو مانگەیە کە تێیدا قورئان بۆ پێغەمبەری ئیسلام محەممەد دابەزی.

ڕۆژووگرتن لە ڕەمەزاندا یەکێکە لە پێنج کۆڵەکەکانی ئیسلام. موسڵمانان لە هەڵاتنی خۆرەوە تا ئاوابوونی خۆر بەڕۆژوودەبن. بەپێی ئیسلام، قورئان نێردرایە نزمترین پلەی بەهەشتەوە و بە وەحیی لەڕێی جوبرەئیلەوە نێردرا بۆ پێغەمبەر محەممەد. پێغەمبەر محەممەد فەرموویەتی کە هەموو دەرگاکانی بەهەشت کراوە دەبن و دەرگاکانی دۆزەخ دادەخرێن لەم مانگەدا. یەکەم ڕۆژی مانگی شەووال، کە مانگی داهاتووە، جێژنی ڕەمەزانە.

## کات
ڕۆژژمێری کۆچی ڕۆژژمێرێکی هەیڤییە: مانگەکان ئەو کاتە دەستپێدەکەن کە یەکەم هیلالی مانگێکی یەک شەوە دەبینرێت. لە ئەنجامدا، ساڵی کۆچی ١٠ یا ١١ ڕۆژ کورتترە لە ساڵی خۆری و هیچ ڕۆژێکی لێ زیاد و کەم نابێت. ڕێکەوتی خەمڵێنراوی سەرەتا و کۆتایی ڕەمەزان لە سعودیە، بەپێی ڕۆژژمێری ئوممەلقورا، بریتین لە:

thumb|خوانێکی بەربانگ

## ڕووداوەکان
[thumb|شەهیدکردنی [عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب لەلایەن ئیبن مولجەم]]
* ١ی ڕەمەزان، لەدایکبوونی عەبدولقادری گەیلانی
* ٢ی ڕەمەزان، دابەزینی تەورات بۆ مووسا
* ١٠ی ڕەمەزان، مردنی خەدیجە کچی خووەیلید – یەکەم هاوسەری محەممەد
* ١٢ی ڕەمەزان، ئینجیل دابەزی بۆ عیسا
* ١٥ی ڕەمەزان، لەدایکبوونی حەسەن کوڕی عەلی
* ١٧ی ڕەمەزان، لەدایکبوونی ئیبن عەرەبی
* ١٧ی ڕەمەزان، مردنی عائیشە کچی ئەبووبەکر – سێیەم هاوسەری محەممەد
* ١٧ی ڕەمەزان، مردنی ڕوقەییەی کچی محەممەد و خەدیجە – هاوسەری عوسمان کوڕی عەفان
* ١٧ی ڕەمەزان، بردنەوەی جەنگی بەدر لەلایەن موسڵمانان
* ١٨ی ڕەمەزان، دابەزینی زەبوورەکان بۆ داوود
* ١٩ی ڕەمەزان، بریندارکردنی عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب بە شمشێرێکی ژەهراوی لەکاتی نوێژکردندا لەلایەن ئیبن مولجەم
* ٢٠ی ڕەمەزان، فەتحی مەککە لەلایەن محەممەد
* ٢١ی ڕەمەزان، مردنی عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب بەهۆی برینەکانیەوە

شەوی قەدر لە کۆتا دە ڕۆژی مانگەکەدا ڕوودەدات.

## ئەمانەش ببینە
* کتێبە پیرۆزەکان لە ئیسلامدا

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕەمەزان
پۆل:ڕۆژژمێری کۆچی
پۆل:مانگەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
پۆل:ڕۆژوو لە ئیسلام
ڕەمەزان (ڕوونکردنەوە)

* ڕەمەزان، نەریتێکی موسڵمانان
* ڕەمەزان (مانگ)، نۆیەم مانگی ڕۆژژمێری کۆچی
میشێل تۆماس

**میشێل تۆماس** (٣ی شوباتی ١٩١٤، پؤڵەندا – ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا) فرەزمانزانێکی پۆڵەندی بوو. لە چەندەھا ھەڵمەتی کۆمەڵکوژی نازییەکان دەربازی بووە، چونکە لەگەڵ گرووپی ماکویسەکانی فەڕەنسا بوو وە لەگەڵ ھێزەکانی ئەمریکا لە جەنگی دووەمی جیھانی بەشداربووە. پاش جەنگ، تۆماس ڕوودەکاتە ئەمریکا، کە لەوێ یەکێک لە بەناوبانگترین سیستمەکانی فێرکردنی زمانی دانا کە بە «***میتۆدی میشێل تۆماس***» ناسراوە. لە ٢٠٠٤ خەڵاتی ئەستێرەی زیوی لەلایەن سوپای ئەمریکا پێ بەخشرا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:جووە پۆڵەندییەکان
پۆل:زمانەوانانی پۆڵەندی
پۆل:زمانەوانانی فەڕەنسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤
پۆل:مردووانی ٢٠٠٥
پۆل:ھۆلۆکۆست لە فەڕەنسا
پۆل:ئەندامانی بەرگری فەڕەنسی
پارشێو

[250px|وێنۆک|نموونەی خوانێکی پارشێو، لە [ئوردن]]
**پارشێو** یان **پاشێو** () بەو ژەمە دەوترێت کە موسڵمانان پێش خۆرھەڵاتن و پێش دەستپێکی بەڕۆژووبوون دەیخۆن، لە ماوەی مانگی ڕەمەزان، یان ھەر کاتێکی دیکەی ساڵ کە تێیدا بەڕۆژوو ببن. کاتی ئەم ژەمە کۆتاییی دێت لەگەڵ بانگی نوێژی بەیانی. خواردنی ئەم ژەمە لەو کاتە بۆ ئەوەیە کە ڕۆژووگران وزەی پێویست بەدەست بھێنن و بتوانن ڕۆژووەکەیان بگەیەننەسەر.

## پارشێو لە دەقە ئیسلامییەکان
لە چەند فەرموودەیەکی پێغەمبەر محەممەد «د.خ.» باسی پارشێو کراوە. لەوانە:
* «جیاکەرەوەی ڕۆژووی ئێمە و ڕۆژووی ئوممەتانی خاوەن کتێب (أھل الکتاب) خواردنی پارشێوە.» عەمر کوڕی عاس ئەمەی گێڕاوەتەوە.
* «بەرەکەت لە سێ شت دایە: جەماعەت، و تریت (نانەوڵە)، و پارشێوکردن.» سەلمان ئەمەی گێڕاوەتەوە.
* «ئەم پارشێوە بەرەکەتە خوا پێی بەخشیون، نەکەن لە دەستی بدەن.» عەبدوڵڵای کوڕی عەرس ئەمەی گێڕاوەتەوە.
* «پارشێو کردن خواردنێکی بەبەرەکەتە، نەکەن لەدەستی بدەن، ئەگەر بە خواردنەوەی قومێک ئاویش بێ، چونکە خوای پەروەردگار و فریشتەکانی سەڵاوات دەدەن لەسەر ئەو کەسانەی پارشێو دەکەن.» ئەبوو سەعید خودری ئەمەی گێڕاوەتەوە.
* «پارشێو بکەن ئەگەر بە خواردنەوەی قومێک ئاویش بێت.» ئەنەس ئەمەی گێڕاوەتەوە.

## ئەمانەش ببینە
* بەربانگ
* ڕۆژوو

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆژوو لە ئیسلام
پۆل:ڕەمەزان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:ژەمەکان
پۆل:تێشت
سنجانە

**سنجان** یان **سنجانە** ناوی چەشنێک لە ڕوەکەکانی گوڵدارە کە لە بنەماڵەی گوڵە ڕۆزەکان جێ دەگرێت. ئەم ڕوەکە لە نیوەگۆی باکووردا دەڕوێت.

## لە فەرھەنگدا
ئەم بەیتە فۆلکلۆرە زۆرجار لە لایەن گۆرانیچڕانی کورد خوێندراوەتەوە کە جوانی زۆڵفی یار بە گوڵی سنجانە وەسف دەکات:

سنجانە و سنجانە، سنجانەکەت لۆلۆ

نەک من بسوتم باوانم، یا وەرە لۆلۆ

## سەرچاوەکان
* ''ناساندنی فلۆر، چەشنی ژینگەیی و کۆرۆلۆژیی گژوگیاکانی ناوچەیی ساراڵی کوردستان (ژێری دەڤەری فەرھادئاوا)''، مەھتاب گورگین کەرەجی، پەرویز کەرەمی و حوسێن مەعرووفی، لە ''گۆڤاری سەرنجەکانی گژوگیا''، ئەنجومەنی ژینگەناسیی ئێران، دەورەی ٢٦، ژمارەی ٤، زستانی ٢٠١٣، پپ ٥٢٥-٥١٠.

پۆل:ڕوەکەکان
شاجوانی کوردستان

**شاجوانی کوردستان** پێشبڕکێیەکی ساڵانەیە بۆ دیاریکردنی جوانترین کچی کوردستان ئەنجامدەدرێت. لە ساڵی ٢٠١٢دا، بۆیەکەمینجار پێشبڕکێیەکە لە ھەولێر ئەنجامدرا. شێنێ عەزیز ئاکۆ یەکەمین براوەی پێشبڕکێی شاجوانی کوردستان بوو. ساڵانە دەستەی گەشت و گوزاری ھەرێمی کوردستان بە پاڵپشتی کۆمپانیای بابیلۆن سەرپەرشتی بەڕێوەچوونی ئەم بۆنەیە دەکات.

## مێژوو
لە حوزەیرانی ٢٠١٢، بۆیەکەمینجار بە بەشداربوونی ١٧ پاڵێوراوی کچ پێشبڕکێیەکە لە ھەولێر ئەنجامدرا. شێنێ عەزیز ئاکۆ یەکەمین براوەی پێشبڕکێی شاجوانی کوردستان بوو. لە ئەیلوولی ٢٠١٣دا، بە بەشداری ٤٧ کچ، ئەمجارەیان فێنک محەممەد بووە شاجوانی کوردستان. دواتر لە ساڵانی ٢٠١٤ و ٢٠١٥ بەھۆی شەڕی داعش لە عێراق، فیستیڤاڵی دیاریکردنی شاجوانی کوردستان بەڕێوەنەچوو.

## شاجوانەکانی کوردستان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وێبگەی فەرمی

پۆل:چاندی کوردی
پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١٢ لە باشووری کوردستان
مێتاکریتیک

وێنۆک|لۆگۆی وێبگەکە
**مێتاکریتیک** () وێبگەیەکە کە ڕەخنەی میدیاییی فیلم، ئەلبوم، زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و کایەی ئەلیکترۆنی، لە پێشووتریشدا ڕەخنەی کتێبیشیان کۆدەکردەوە. مێتاکریتیک لە ساڵی ١٩٩٩ لەلایەن جەیسن دایتز، مارک دۆیڵ و جولی دۆیڵ ڕابێرتزەوە دروست کراوە. 

## سەرچاوەکان

*

پۆل:سیستەمە پەسەندکەرەکان
پۆل:وێبسایتە ئەمریکییەکان تایبەت بە پێداچوونەوەی فیلم
پۆل:بنکەدراوە سەرھێڵییەکانی فیلم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی وێبی
فرێدی مێرکوری

**فرێدی مێرکوری** (ناوی لەدایکبوونی: **فەڕوخ بوڵسارا**؛ ٥ی ئەیلوولی ١٩٤٦ - ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩١) ھونەرمەند، ئاوازدانەر و بەرھەمھێنەرێکی بەڕیتانی بوو کەوا کەسایەتی سەرەکیش بوو لە ڕۆک باندی کوین. فرێدی کەوا بە یەکێک لە مەزنترین گۆرانیبێژەکانی مێژووی ڕۆک دادەنرێ بە کەسایەتییە تایبەتییەکەی سەر ستەیج و توانای گۆرانیوتنە جیاوازەکەی ناسرابوو بەھۆی تواناکانی قوڕگی.

فرێدی لە ساڵی ١٩٤٦ لە زەنزیبار، لە خێزانێکی پارسی لەدایکبووە. دوای تەواوکردنی قۆناغی سەرەتایی لە ھیندستان، گەڕاوەتەوە زەنزیباڕ بۆ خوێندنی ناوەندی. لە ساڵی ١٩٦٤، خێزانەکەی بەھۆی شۆڕشی زەنزیباڕەوە لە زەنزیباڕ کۆچیان کردووە و لە ئینگڵتەڕا نیشتەجێ بوونە. بەھۆی ئەو توانایەی لە نووسین و وتنی گۆرانی ھەیبووە، فرێدی باندی کوینی لەگەڵ گیتارژەن، بڕایان مەی و تەپڵ ژەن ڕۆجەر تەیلەر پێکھێنا لە ١٩٧٠دا. فرێدی چەندین گۆرانی ناوداری بۆ باندەکە نووسیوە لەنێویاندا "بۆھیمیەن ڕاپسدی"، "کیڵەر کوین"، "سەمبەدی تو لەڤ"، "دۆنت ستۆپ می ناو" و "وی ئاڕ زە چامپیەنس". فرێدی لە ساڵی ١٩٩١، لە تەمەنی ٤٥ ساڵیدا بەھۆی نەخۆشی ئایدزەوە کۆچی دوایی کردووە. ڕۆژێک بەر لە مردنی فرێدی نزیکەکانی خۆی لەو نەخۆشییە ئاگادارکردبوویەوە.

وەک ئەندامێکی کوین، فرێدی خرایە نێو پێڕستی ئەفسانەکانی ڕۆکن ڕۆڵ لە ساڵی ٢٠٠١، ئەفسانەکانی گۆرانی نووسین لە ٢٠٠٣ و ئەفسانەکانی مۆسیقای بەڕیتانیا لە ٢٠٠٤. فیلمی بۆھیمیەن ڕاپسدی، کە لە ساڵی ٢٠١٨ دەربارەی باندەکە کەوتە سینەماکانەوە، بووە پڕ داھاترین فیلمی مۆسیقی-ژیاننامەیی لەسەر ئاستی جیھان. ئەکتەر ڕامی مالیک کەوا ڕۆڵی فرێدی مێرکوری دەگێڕا، بووە براوەی خەڵاتی ئۆسکار، گۆڵدن گڵۆب و بافتا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مردووانی ١٩٩١
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:وتارەکان بە hCard
پۆل:براوەکانی خەڵاتی بریت
پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ئینگلیز
پۆل:پەنابەرانی شانشینە یەکگرتووەکان
دەستبەسەرداگرتنی باڵوێزخانەی ئێران

**دەستەبەسەرداگرتنی باڵوێزخانەی ئێران** ڕووداوێک بوو کە لە ٣٠ی نیسان بۆ ٥ی مایۆی ١٩٨٠ درێژەی خایاند، کە تێیدا گروپێک کە شەش چەکدار بە سەرکدایەتی ئۆوان عەلی محمد دەستیان گرت بەسەر باڵوێزخانەی ئێران لە لەندەن. چەکدارەکان ئەندامی بەرەی دیموکراتی شۆڕش بۆ ئازادکردنی عەرەبستان بوون کەوا داوای سەربەخۆییان دەکرد بۆ پارێزگای خوزستان لە باشووری ئێران. چەکدارەکان ٢٦ کەسی مەدەنیان دەستبەسەرکرد، زۆربەیان ستافی باڵوێزخانە بوون، بەڵام چەندین سەردانکەریشی تیابوو، لەگەڵ پاسەوانی بیناکە کەوا بەڕیتانی بوو. داواکاری چەکدارەکان ئەوەبوو کە بەندکراوە عەرەبەکانی خوزستان ئازاد بکرێن و ڕێگەیان پێبدرێ بە سەلامەتی بە بەڕیتانیا دەربچن.

حکومەتەکەی ماڕگرێت تاچەر ھەرزوو بڕیاری ئەوەیان دا کە ڕێگەی دەربازبوون بۆ چەکدارەکان ناکانەوە، و ئۆپەراسیۆنێک بۆ ئازادکردنی بیناکە ڕێکدەخەن. چەند ڕۆژێک دوای دەستبەسەرداگرتنەکە، پۆلیسی بەڕیتانی لەڕێگای گفتوگۆوە پێنچ بارمەتەی ڕزگارکرد لە بەرامبەر جێبەجێکردنی داواکاری چەکدارەکان، وەک ڕێکخستنی پەیوەندی تەلەفۆنی بۆیان لەگەڵ کەناڵی بی بی سی.

لە ڕۆژی شەشەمدا. چەکدارەکان تەواو بێزاربوون لە خاوی جێبەجێکردنی داواکارەکانیان. لەو ڕۆژەدا، ھەستان بە کوشتنی یەکێک لە بارمەتەکان و دواتر جەستەکەیان فڕێدایە دەرەوەی باڵوێزخانەکە. لە ئەنجامدا، حکومەت داوای لە ھێزی تایبەتی ئاسمانی "سپێشڵ ئەیر سێرڤس"، کە یەکەیەکی تایبەت و نھێنی سوپای بەڕیتانین، کرد کە ئۆپەراسیۆنی نیمرۆد دەستپێبکەن بۆ ڕزگارکردنی تەواوی بارمەتەکان. دوای کەمێک، سەربازەکانی یەکەکە لەڕێگای سەربانی بیناکە و پەنجەرەکان چوونە ژوورەوە. دوای ١٧ خولەک لە شەڕکردن، سەربازەکان توانیان ھەموو بارمەتەکان، جگە لە یەکێکیان، ڕزگار بکەن و پێنچ لە شەش چەکدارەکانیش بکوژن. ھەرچەندە دوای ئۆپەراسیۆنەکە تۆمەتی کوشتنی نا پێویستیان خرایە پاڵ کە دەرکەوت دوو جەکدار خۆیان دابووە دەست و کوژرابوون، بەڵام دادگا یەکەی ھێزی تایبەتی ئاسمانی لە تۆمەتەکان پاککردەوە، تاکە چەکدارەکەی تریش ٢٧ ساڵ حوکمدرا.

چەکدارەکان و خەباتەکەیان ھەرزوو لەیادکران دوای جەنگی عێراق-ئێران کە ھەر لە ھەمان ساڵدا ڕوویدا و دەستبەسەرداگرتنی بارمەتە ئەمریکیەکانی تەھرانیش لە ١٩٨١ زیاتر دەنگی دایەوە. دەرئەنجامی ئۆپەراسیۆنەکە زەرەری زۆری بە ھێزی تایبەتی ئاسمانی دا، بەھۆی ئەوەی بۆ یەکەمجار ناوبانگیان دەرچوو و ھێزی توانای سەرۆک وەزیران تاچەریشی دەرخست. پۆلیسە بەڕیتانیەکە کە ناوی ترێڤەر لۆک بوو، یارمەتیدەری ھێزەکان بوو لە دەستگیکردنی چەکداری شەشەم بەھۆی ئەمکارەییەوە مەدالیەی ئازایەتی پێبەخشرا. بینای باڵوێزخانەکە تا ساڵی ١٩٩٣ لەلایەن حکومەتی ئێرانەوە نەکرایەوە بەھۆی ئەو زیانانەی دوای ئۆپەراسیۆنەکە بەری کەوتبوو.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٨٠
کۆڵایدەر (ماڵپەڕ)

**کۆڵایدەر** وێبسایتێک و چەناڵێکی یوتوبە تایبەت بە یاری ڤیدیۆیەکان و فیلم کەوا لە حوزەیرانی ٢٠٠٥ لەلایەن ستیڤن واینتراوبەوە دامەزراوە. لە ساڵی ٢٠١٥، ماڵپەڕەکە لەلایەن کۆمپانیای کۆمپلێکسەوە کڕدراوە، دواتر لە فێبرایەری ٢٠١٨ ماڕک فێرناندز، سەرپەرشتیاری مۆنتێرانی وێبسایتەکە، تەواوی وێبسایتەکەی کڕیەوە.

ماڵپەڕەکە تایبەتە بە ھەواڵی فیلم، ڕەخنەگرتنی فیلم و چەندین بەشی تری تایبەت بە پۆدکاست و یاریە ڤیدیۆییەکان. تا ئێستا، چەناڵی یوتوبەکەیان ٥٥٧ ھەزار سەبسکرایبەریان ھەیە، لەگیڵ ٤٥٩ ھەزار بینین. بەرنامە دیارەکانی چەناڵەکە بریتین لە *موڤی تۆک*، *موڤی تریڤیا شمۆداون*، *ھیرۆس*، *جێدای کاونسڵ* و *کۆڵایدەر نیوس*.

بەدەر لە چەناڵە سەرەکیەکەشیان، چەندین چەناڵی بچووکتریان ھەیە وەک *کۆڵایدەر لایڤ*، *کۆڵایدەر ئینتەرڤیوس*، *کۆڵایدەر گەیمس* و *کۆڵایدەر سپۆڕتس*.

## سەرچاوەکان
تەقینەوەکانی ١١ی ئایاری ٢٠١٦ی بەغداد

لە ١١ ئایار ٢٠١٦، دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش) زنجیرەیەک ھێرشیان ئەنجام دا لە نزیک بەغدا پایتەختی عێراق بە لایەنی کەم ١١٠ کەس کوژرا و زیاتر لە ١٦٥ ی کە بریندار بوون، بەگوێرەی (داعش) ئامانجیان لە ھێرشەکە جەنگاوەرانی شیعە بوون.

## ھێرش
یەکەم ھێرش لۆرییەک تەقیەوە لە بازاڕێکی قەڵەباڵغ لە بەشێکی ڕۆژھەڵاتی شاری سەدر، زۆری کوژراو ئافرەت و منداڵ بوون.

لەدوای ڕۆژێک ھێرشێکی خۆکوژی ڕوویدا لە گەڕەکی (کازمییە) ی شیعە، ١٨ کەس کوژرا و ٤٣ کەس بریندار بوون.

لە ناوچەی جامیعە لە ڕۆژئاوای بەغداد ئۆتۆمۆبیلێکی تەقەمەنی لەپاش نیوەڕۆ تەقیەوە و زیاتر لە ١٣ کەس کوژرا.

لە تەقینەوەیەکی تر لە شەقامی (ئال - ڕابیە) لە ڕۆژئاوای بەغدا بەلایەنی کەم حەوت کەس کوژرا و بیستی تریش بریندار بوون.

ھەروەھا زۆر ھێرش ھەبوو لەدەرەوەی شاری بەغدا لە ھەمان ڕۆژ، ھەندێک دایانە پاڵ (داعش). پێنج توێکڵی ھاوەن کەوتە نزیک خانووی نیشتەجێبوون لە نزیک بەعقووبە، بووە ھۆی مردنی دوو ھاوڵاتی مەدەنی و سێ کەسی تریش بریندار بوون. ئامێرێکی تەقەمەنی دانرابوو لە کەناری ڕێگا لە نزیک بەعقووبە، لەو کاتەدا تەکسیەک تێدەپەڕێت و دەبێتە ھۆی برینداربوونی دوو کەس.

## پێشینە
میلیشیای شیعەی عێراقی شەڕ دەکەن شان بەشانی سووپای عێراق دژی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش). ھێرشی دووبارەیان کردە شاری سەدر کە ئامانجیان دانیشتووانی شیعە بوو.

لە مانگی شوباتی ٢٠١٦ دوو (داعش) تەقینەوەیەک ئەنجام دەدەن لە شاری سەدر، لە ئەنجامدا دەبێتە ھۆی کوشتنی ٥٢ کەس.

## تەقینەوە
بەگوێرەی شایەتحاڵێک تەقینەوەکە لە شاری سەدر لەناو ئۆتۆمبیلی جۆری پیکاب دانرابوو لەگەڵ میوە و سەوزە. لە شوێنێکی قەڵەباڵغ تەقیەوە. بەگوێرەی شایەتحاڵێک کە تێبینی کرد لەکاتی تەقینەوەکە زەوی ڕادەتەکێنێت. بەرپرسیاریەتی ھێرشەکە لەلایەن (داعش) بوو کە لێدوانێکی پێوەندیداریان لە تۆڕە کۆمەڵایتییەکان بڵاوکردەوە کە ئامانجیان جەنگاوەرانی شیعە بوو.

## پەڕاوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:بەغدا
پۆل:٢٠١٦
پۆل:دەیەی ٢٠١٠ لە بەغداد
جاکی بی گارلند

**جاکی بی گارلند** ناسراو بە **جاک مەینس**، **جاک بینس** و **بیبی بیم** (٩ی کانوونی یەکەمی ١٨٦٩ – ١٩ی ئەیلوولی ١٩٣٦) نووسەر، پەرستار و سەرکێشێکی ئەمریکی بوو. گارلند لەکاتی لەدایکبوونیدا ڕەگەزی مێینەی بۆ دیارکرابوو، بەڵام وەک کەسێکی نێر لە سان فرانسیسکۆ ژیابوو. لەوێدا چەندین پەیوەندی سۆزداری لەگەڵ پیاواندا ھەبووە، و بە یەکێک لە دێرینترین نموونەکانی ترانسجێندەر دادەنرێت لە مێژووی ئەمریکادا، و بەوەش بەناوبانگ بووە کە چەندین کەسایەتی جیاوازی بۆ خۆی دروستکردووە و بووەتە سەرچاوەی ئیلھامی زۆر چیڕۆکی جۆراوجۆر.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مردووانی ١٩٣٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩
پۆل:پیاوە ترانسجێندەر و ترانسێکشوالەکان
پۆل:نووسەرە تڕانسجێندەر و ترانسێکشوالەکان
پۆل:خەڵکە ئێڵ جی بی تییەکانی کالیفۆڕنیا
سەید قاسم ئەرژەنگ

**سەید قاسم ئەرژەنگ** (١٩٦٣ لە سەحنە - ) ھەڵبەستوانی کوردە ک بە زمانی کوردی و زاراوەی کوردیی لەکی ھەڵبەست دەڵێت.

## بەرھەمەکان
### شیعر
* *پەنجەرەێ شار*، ئیلام: زانا
* *گوڵ ئەنار*، تاران: داستان
* *چریکە زام*، ئیلام: زانا، ١٤٠٠.

### لێکۆڵینەوە
* *خشت ساق*، سەبارەت بە ئوستۆرەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی کوردستان

## وەرگێڕانی کارەکان
ھەندێک لە شیعرەکانی سەید قاسم ئەرژەنگ بۆ فارسی وەرگێڕاوەتەوە و بە ناونیشانی خوارەوە گەیشتووەتە چاپ:
* *فریادھا و امیدھا: برگردان گزیدە شعرھای کردی سید قاسم ارژنگ* (بە کوردی: ھاوارەکان و ھیواکان: وەرگێرانی ھەڵبژاردەیەک لە شیعرە کوردییەکانی سەید قاسم ئەرژەنگ)، نووسین و وەرگێڕانی مەھین فەدەوی، ئیلام: زانا، ١٤٠١[=٢٠٢٢].

## سەرچاوە
* بنکەی چاندیی چووک، ''سەید قاسم ئەرژەنگ: لەکی زاری ھەڵبەست و مۆسیقایە'' (بە فارسی)، ٢٦ی نیسانی ٢٠١٧.

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:یارسانییەکان
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باشووری
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی لەکی
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
یوشعی کوڕی نون

**یەشوع کوڕی نون** (لای مەسیحییەکان)، **یوشع کوڕی نون** (لای موسڵمانان) ( • گۆکردن: یەھوشوع) پەیامبەرێکە لە پەیامبەرانی خوا لە نێوان سەدەی ١٢ و ١٣ی پێش زایین ژیاوە. دوای مووسا بووەتە سەرکردەی بەنی ئیسرائیل.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مووسا
سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان

**سەرۆکی ھەرێمی کوردستان** بریتییە لە سەرۆکی ناوچەی خۆبەڕێوەبەری ھەرێمی کوردستان لە باکووری عێراق. بەشێکە لە ئەنجومەنی سەرۆکایەتیی کوردستان و فەرماندەی گشتیی ھێزەکانی پێشمەرگەیە. سەرۆکی ئێستای ھەرێمی کوردستان نێچیرڤان بارزانییە، کە لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩دا دەستبەکاربووە.
## مێژوو
دوای ئەنجامەکانی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ساڵی ١٩٩٢، پارتی دیموکراتی کوردستان (PDK) و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (YNK) کە ھەر لایەنێکیان ٥٠ کورسییان لە کۆی ١٠٠ کورسی بەدەستھێنابوو، بڕیاریاندا حکومەتێکی یەکگرتوو پێکبھێنن کە لەلایەن عێراقی سەردەمی بەعس دانپێدانراو نەبوو.

حکومەتی یەکگرتوو لە ساڵی ١٩٩٤ ھەڵوەشایەوە و بووە ھۆی ھەڵگیرسانی شەڕی ناوخۆی کورد کە لە ساڵی ١٩٩٨ کۆتایی ھات. ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی دوو حکومەتی ھەرێمی کوردستان؛ یەکێکیان لەژێر کۆنترۆڵی پارتی لە ھەولێر و ئەوی تریان لەژێر کۆنترۆڵی یەکێتی لە سلێمانی، کە ھەر لایەکیان سەرۆکی تایبەت بەخۆیان ھەبوو.

دوای ئاشتەوایی فەرمی نێوان پارتی و یەکێتی لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢، ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ بەڕێوەچوو، پاشان لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ ڕێبەری پارتی مەسعوود بارزانی لەلایەن پەرلەمانەوە وەک سەرۆکی نوێ و کۆسرەت ڕەسوڵ عەلی وەک جێگری نوێی سەرۆک سوێندی یاسایییان خوارد. لە ساڵی ٢٠٠٩دا سیستەمەکە گۆڕدرا بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک لەلایەن خەڵکەوە و لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٩ ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی بەڕێوەچوو کە تێیدا بارزانی دووبارە ھەڵبژێردرایەوە. لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ و لە ناوەڕاستی ناکۆکییەکانی نێوان عێراق و کورد، بارزانی نیازی خۆی بۆ دەستلەکارکێشانەوە لە پۆستی سەرۆکایەتی لە ١ی تشرینی دووەم ڕاگەیاند.

### سەرۆکی ھەرێمی کوردستان

## دواین ھەڵبژاردن

## ئەمانەش ببینە
* سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان
* جێگری سەرۆکی کوردستانی عێراق

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان
پۆل:حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
پۆل:سیاسەتی ھەرێمی کوردستان
جێگری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان

**جێگری [[سەرۆکی ھەرێمی کوردستان]]** پۆستێکە کە بەشێک لە سەرۆکایەتیی ئەنجومەنی کوردستان پێکدێنێت. جێگری سەرۆک لە ئەرکەکانی یان لەکاتی ئامادەنەبوونی سەرۆک، یارمەتی سەرۆک دەدات. ئێستاکە شێخ جەعفەر شێخ مستەفا و مستەفا سەید قادر ئەم پۆستەیان پێیە.

## ٢٠٠٥–٢٠١٧
لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥دا مەسعوود بارزانی لەلایەن پەرلەمانی کوردستان وەکوو سەرۆکێکی نوێ سوێند درا. پەرلەمانی کوردستان کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی وەکوو جێگری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان ھەڵبژارد.

### جێگری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان

#### ٢٠١٩ تا ئێستا
سالێ ٢٠١٩ بەپێی بڕیارێک دوو جێگر بۆ سەرۆکی ھەرێمی کوردستان دانرا بە پێچەوانەی ڕابردوو کە یەک جێگر بوو

## ئەمانەش ببینە
* سەرۆک کۆماری ھەرێمی کوردستان
* سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان
پۆل:حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠٠٥ لە باشووری کوردستان
پەرویز بەنەفشی

**پەرویز بەنەفشی گیەڵانی** (١٩٤٦ لە گیەڵان - ) ھەڵبەستوانێکی کوردە کە بە زمانی کوردی و زاراوەی کوردیی کەڵھوڕی ھەڵبەست دەڵێت. نازناوی «سابر»ە.

## بەرھەمەکان
* *ترۊسکە* (ھەڵبەستەکانی کوردی و فارسی)، قوم: دارۆننەشری ئیسلام، ١٣٧٢(=١٩٩٣).
* *شنەێ شەماڵ*، قوم: دارۆننەشری ئیسلام، ١٣٨٨(=٢٠٠٩).
* *دەنگ دڵ*، کرماشان: باخ نەی، ١٣٨٩(=٢٠١٠).

## سەرچاوەکان

* مۆمتەحێن، مەھدی، موحەممەدی ڕایەگانی، ئارمان، و خزڵی، مسلم، ''بووکی ھەڵبەستی عەرەب لە ھەڵبەستی ھەوچەرخی کوردیدا'' (بە فارسی)، لە ''خوێندنەوەی وێشەیی ھەمبەری''، ژمارەی ٣٥، پایزی ١٣٩٤(=٢٠١٥)، پپ ٨٠-٦٣. 
* ئاھەنگەرنەژاد، جەلیل، ''شاعیرانی ئەڤین، بەڕوو و ڕەنج'' (بە فارسی)، لە گۆڤاری ''زرێبار''، ژمارەی ٦٤، پپ ١٢٠-٩٩.

پۆل:خەڵکی گیەڵان
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باشووری
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
یاقووتی ڕۆمان

وێنۆک

**یاقووتی ڕۆمان** () جۆرێکە لە ترێ، لە ویلایەتی ئیشیکاوای سەر بە وڵاتی ژاپۆن بەرھەم دەھێندرێت و دەفرۆشرێت. ئەم میوەیە ڕەنگی سوورە و قەبارەکەی ئەوەندەی تۆپێکی تێنسە. ئەم ترێیە یەکەم جار لە ئایاری ٢٠٠٨ دەرکەوت و پاشان بە نرخی ١٠٠٫٠٠٠ یەن(٩١٠ دۆلار) بۆ ھەر ٧٠٠ گرامێک (ھێشووییەک) یان ٢٦ دۆلار بۆ یەک دەنک (بۆڵ) فرۆشرا. لە تەممووزی ٢٠١٦، یەک ھێشووی ٢٦ دەنکی یان کێشی ٧٠٠ گرام بوایە، بە نرخی ١٫١ میلیۆن یەن (نزیکەی ٨٤٠٠ دۆلار) دەفرۆشرا. لە ساڵانی سەرەتادا لە کانازاوا نمایش دەکرا و دەفرۆشرا. ھەر دەنکێک وە شوێنی فرۆشتنەکانی چاودێرییەکی زۆر وردی کوالێتییەکەیان دەکرێت.

## سەرچاوەکان
*
ھاوڕەگەزخوازی (ڕوونکردنەوە)

* ھاوڕەگەزخوازی: پەیوەندییەکی سۆزداری نێوان ئەندامانی پێگەیشتووی ھەمان ڕەگەز
* کوڕبازی یان نێربازی: جیاواز لە ھاوڕەگەزخوازی، پێکھاتووە لە پەیوەندی سۆزداری یان جەستەیی لە نێوان پیاوێکی پێگەیشتوو و کوڕێکی گەنج یان پێنەگەیشتوو
* گەی: ھاوڕەگەزخوازانی کوڕ
* لێزبیان: ھاوڕەگەزخوازانی کچ
مەھدی عامل

**حەسەن عەبدوڵڵا حەمدان** (بە عەرەبی: حسن عبد الله حمدان) بە نازناوی **مەھدی عامل**، ڕۆشنبیری مارکسیست و چالاکوانێکی سیاسی عەرەب بوو کە لە نێوەی دووهەمی سەدەی بیستەمدا دەژیا. مەهدی عامل لە سەردەمی ژیانی خۆی یەکێک لە بەکاریگەرترین ڕۆشنبیرانی مارکسیست لە جیهانی عەرەب بوو، و نووسراوەکانی هەتا بە ئێستاکە ڕێزلێگیراو و کاریگەر ماونەتەوە.

نازناوی مەهدی عامل لە کێوەکانی جەبەل عامل گێڕاوەتەوە کە ناوچەیەکی شیعەنشین لە باشووری لوبنانە.

مەهدی عامل مامۆستایی فەلسەفە لە زانکۆی لوبنان لە شاری بەیرووت بوو، و هەروەها ئەندامی حیزبی کۆمۆنیستی لوبنان و یەکێتیی نووسەرانی لوبنانیش بوو. ئەو هەروەها لە گۆڤاری ئەتتەریق (ألطریق، بە مانای ڕێگا) بەشداری دەکرد کە نوێنەری هەڵویستەکانی حیزبی کۆمۆنیستی لوبنان بوو.

مەهدی عامل لە نێوان ئاژاوە و تۆنوتیژیەکانی شەڕی ناویی لوبنان (١٩٩٠-١٩٧٥) لە تەمەنی ٥١ ساڵی تیرۆر کراو، و نیشانە و بەڵگەی یەکجار کەمێک بە دەست گەیشتووەتەوە کە بکوژەکەی ئاشکرا بکات.

## ئەمانەش ببینە
* حوسێن مۆرۆوە
* ئیدوارد سەعید
* شەڕی ناویی لوبنان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦
پۆل:مردووانی ١٩٨٧
پۆل:کۆمۆنیستە عەرەبەکان
پۆل:کۆمۆنیستە لوبنانییەکان
پۆل:ڕۆژنامەوانانی لوبنانی
پۆل:ڕۆژنامەنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان
پۆل:موسڵمانانی شیعەی لوبنانی
حوسێن مۆرۆوە

**حوسێن مۆرۆوە** (بە عەرەبی: حسين مروة) (١٩١٠ - ١٧ی شوباتی ١٩٨٧) ڕۆشنبیر، ڕۆژنامەوان و ڕەخنەگری ئەدەبیی مارکسیستی خەڵکی لوبنان بوو. ئەو نووسەری کتێبێکە بە نێوی *فەلسەفەی عەرەبی-ئیسلامی* (٢ بەرگ، ١٩٧٩) کە لە نێوی سوننەتی دەقە عەرەبییەکانی فەلسەفەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە ڕوانگەیەکی مارکسیستی بازخوانی دەکاتەوە.

## ژیان
مۆرۆوە لە ساڵی ١٩٠٨ یان ١٩١٠ لە شاری حەداسا لە باشووری وڵاتی لوبنان لە دایک بووە. ئەو لە ساڵی ١٩٨٧ تیرۆر کراو و کوژراوەتەوە. ڕەبیع مۆرۆوە هونەرمەندی ئەکتەری عەرەب یەکێکە لە منداڵانی حوسێن مۆرۆوە.

## ئەمانەش ببینە
* مەھدی عامل
* خەڵاتی ئەدەبیی لۆتۆس

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠
پۆل:مردووانی ١٩٨٧
پۆل:ڕۆژنامەوانانی لوبنانی
پۆل:کۆمۆنیستە عەرەبەکان
پۆل:کۆمۆنیستە لوبنانییەکان
پۆل:ڕۆژنامەنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٠٠
ئیسپات

**ئیسپات** بە گرۆڤ یا بەڵگەیەک دەڵێن کە خۆی بە تەنیا بەس بێ بۆ نیشاندانی ڕاستیی وتەیەک. بە زمانێکی تر، بە بەڵگەیەک کە ئەوەندەی پێوە بێ بەشی ئەوە بکا وتەیەکی پێ بسەلمێنرێ، دەوترێ ئیسپات.

ئیسپات لە بوارە جیاجیاکاندا بە کار دەبردرێ. لە ھەر بوارێکیشدا ئەوەی کە بەڵگەکە یا پاساوەکە دەبێ چۆناوچۆن بێ تا لە گوێن ئیسپاتێ بۆ قەزیەکە قەبووڵ بکرێ، فەرق دەکا. لەو بوارانەی کە پەیوەندییان بە ڕاگەیاندنی نووسراو و زارەکییەوە ھەیە، وەک وتووێژ و دیالۆگ و ڕەوانبێژی، ئیسپات بریتییە لەو کاریگەرییەی کە قسەکانی قسەکەرێک لەسەر بەردەنگەکەی یا ھاوکەلامەکەی دایدەنێ، کاتێ کە دەیەوێ ڕاستیی قەزیەیەکی پێ بسەلمێنێ و قەناعەتی پێ بێنێ. لێرەدا، ئیسپات چەشنێ speech act یا پەیڤکرد -ە. لە لقە جیاجیاکانی ماتماتیکدا کە بناخەیان بە گریمانە و بەڵگەنەویست داڕێژراوە، ئیسپات بەڵگەیەکی لۆژیکییە (ئارگۆمێنتێکە) کە تیۆرمێک بنیات دەنێ، ئەویش بە بەکارھێنانی یاساکانی ئاکامگری و بە دەستپێکردن لەو بەڵگەنەویستانە و تیۆرمگەلی پێشتر بنیاتنراوەوە. لۆژیک و بە تایبەت تیۆریی ئیسپات لە چەمکی ئیسپاتی شێوەیی دەکۆڵنەوە. لە ھەندێ لە پانتایییەکانی ئیپیستیمۆلۆژی و تیۆلۆژیدا پاساو تەقریبەن ھەمان ڕۆڵی ئیسپات دەگێڕێ. لە بواری دادگا و قانووندا ئیسپات ھەمان گەواھ و شایەتە. دەستەواژەی باری ئیسپات چەمکێکی یەکجار باوە لە فەلسەفەی یاسادا.

## ڕوونکردنەوە
لە زۆربەی بابەتەکاندا، بۆ ئیسپات و سەلماندنی شتێک بەڵگەی ئاشکرا (evidence، دەلیل، بەیینە) داوا دەکرێ. بەڵگەی ئاشکرا لە ڕێگەی ئەزموونکردنی جیھانی دەوروبەرەوە پەیدا دەکرێت، بەتایبەت زانست بەڵگە ئاشکراکانی لە سروشتەوە دەست دەخات. یاساش بەڵگەکانی لە شایەتیدانی گەواھەکان و لێکۆڵینەوەی پزیشکییەوە بە دەست دێنێ. پێچەوانەی ئەمانەی سەرەوە، زانستی ماتماتیکە، کە تێیدا بەڵگەکان لە جیھانی فیزیکییەوە نایێن، بەڵکوو لە جیھانێکەوە دێن کە ماتماتیک خۆی خولقاندوویەتی و دەکرێ پێی بوترێ جیھانی ماتماتیکی. جیھانێک کە بناخەی بە بەڵگەنەویستەکان داڕێژراوە و بەرەبەرە تیۆرمەکانی تیا دروست کراوە.

ئەوەی کە چ بەڵگەیەک بەسە بۆ سەلماندن و دەکرێ بە ئیسپات بژمێردرێ، لە بوارێکەوە بۆ بوارێکی تر دەگۆڕدرێت و ھیچ پێوەرێکی ڕەھا نییە کە دەری بخا کامە بەڵگە بەسە و بەش دەکا و، کامە بەڵگە ناتەواوە و بەش ناکا. لە یاسادا، لەوانەیە بەڵگەیەک کە بۆ دادوەرێک جێی باوەڕە، بۆ دادوەرێکی دی جێی باوەڕ نەبێ.

ئیسپات لە دێر زەمانەوە بە کار ھاتووە. ئەرەستوو، بۆ نموونە، کە دەیڕوانییە سروشت، دەیدی کە نوێنەکەکان لە سروشتدا لەو یەکشێوەیییە بێبەشن کە نوێنەکەکانی دروستکراو بە مەکینە ھەیانە و، ئەمەی وەک ئیسپاتێ بە کار دەھێنا بۆ نیشاندانی ئەوە کە بەخت و ھەڵکەوت پارچەیەکی لێدانەبڕی سروشتە. لە لایەکی ترەوە، تۆماس ئەکویناس کە دەیڕوانییە سروشت و نوێنەکە بەپیت و مایەدارەکانی سروشتی دەدی، ئەوەی وەکوو ئیسپاتی زاڵبوونی یاساکان بەسەر سروشت و نەبوونی بەخت و ھەڵکەوت بە کار دەھێنا. 

لە ڕاستیدا ئیسپات پێویست ناکات زارەکی یان نووسراو بێ. بۆ نموونە، پێش کۆپەرنیک، خەڵک جووڵەی ئاشکرا و بینراوی ئەستێرەی خۆریان لە ئاسماندا بە ئیسپاتی ئەوە دادەنا کە خۆر بە دەوری زەویدا دەسووڕێتەوە. ئەو بەڵگانەش کە لە شوێنی تاواندا بە جێ دەمێنن و وردەوردە دەدۆزرێنە و لە پاڵ یەک دادەنرێن، دەتوانن ئیسپاتی ئەوە بکەن کە تاوانبار بەڕاستی کێ بووە.

## ئەمانەش ببینە
* سەلماندن (ماتماتیک)

## سەرچاوەکان

پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
جێدار

**جێدار** یان **ملازم** () پلەیەکی سەربازییە کە لە یەک ئەستێرە پێکدێت. ئەفسەران دوای تەواوکردنی کۆلێژی سەربازی و مەشقی سەربازییە سەرەکییەکان ئەم پلەیە بەدەست دەھێنن.
وێنۆک|250x250پیکسڵ

دوای تەواوکردنی کۆلێژی سەربازی، جێدارەکان بەپێی ئەو بەشەی کە پێویستە پۆل پۆل دەکرێن، بەڵام ھەر وازاندراوە کە جێدار دوای دەرچوونی سەرکردایەتی دەستەیەک سەربازی پێ دەسپێردرێت کە پێکدێن لە ٣٢ بۆ ٣٧ سەرباز کە لەژێر فەرمانی ئەودا دەب. بەگشتی جێدار بۆ ماوەی ٣ ساڵ لەم پلەیەدا دەمێنێتەوە، دوای ئەم ماوەیە پلەکەی بەرزدەبێتەوە بۆ پلەی جێداری یەکەم.

## شێوازی پلەی جێدار بەپێی ھەندێک لە وڵاتان

پەڕگە:IrqMrank11.svg|عێراق
پەڕگە:Syria-Mulazim.jpg|سووریا
پەڕگە:EgyptianArmyInsignia-Lieutenant.svg|میسر
پەڕگە:MULAZIM (RSLF).png|سعودیە
پەڕگە:Australian Army OF-1a.svg|ئوستوڕاڵیا
پەڕگە:Bangladesh-army-OF-1a.svg|بەنگلادیش
پەڕگە:Segundo-Tenente-V.gif| بەڕازیل
پەڕگە:Cdn-Army-2Lt(OF-1)-2014.svg|کەنەدا
پەڕگە:211-Leutnant.png|ئەڵمانیا
پەڕگە:Army-GRE-OF-01b.svg|یۆنان
پەڕگە:13-TNI Army-2LT.svg|ئیندۆنیسیا
پەڕگە:IDF segen mishne.svg|ئیسرائیل
پەڕگە:Rank insignia of sottotenete of the Army of Italy (1973).svg|ئیتاڵیا
پەڕگە:Potporucnik-arm-shoulder.png|مەکدۆنیا
پەڕگە:Mexican Military Subteniente.gif|مەکسیک
پەڕگە:OF-1(A) Pakistan Army.svg|پاکستان
پەڕگە:SWE-Fänrik.svg|سوید
پەڕگە:RO-Army-OF1b.png|ڕۆمانیا
پەڕگە:British Army OF-1a.svg|بەڕیتانیا


## سەرچاوەکان

پۆل:پلەکانی سەربازی
لەیلا و مەجنوون

**لەیلا و مەجنون** قەسیدە شیعرییەکە لەلایەن نیزامیی گەنجەوی نووسراوە. چیڕۆکی لەیلا و مەجنون لەسەر بنەمایەکی نیمچە مێژوویی عەرەبی وەرگیراوە. چیڕۆکەکە باس لەخۆشەویستی قەیسی کوڕی ملوح لەگەڵ لەیلای کچی مەھدی لە سەدەی حەوتەمی ھیجری. نیزامی گەنجەوی جگە لەم بەرھەمە، چیڕۆکی ئەوینداری تراژیدی شیرین و فەرھادیشی نووسیوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:چاندی عەرەبی
پۆل:وێژەی فارسی
پۆل:شیعری فارسی
پۆل:وێژەی سۆفیگەری
پۆل:چیڕۆکی خۆشەویستی
پۆل:کەسایەتییەکانی پەندەکانی پێشینان
پۆل:ئەفسانەکانی سەدەی ناوەڕاست
سەلامە مووسا

**سەلامە مووسا** (بە عەرەبی: سلامة موسی، بە قیبتی: ⲥⲁⲗⲁⲙⲁ ⲙⲱⲩⲥⲏⲥ)، (١٨٨٧ لە زەقازیق - ٤ی ئابی ١٩٥٨ لە قاھیرە)، نووسەر، ڕۆژنامەوان، چالاکوانێکی عیلمانی و یەکێک لە پێشەنگەکانی سۆشیالیزمی میسری بوو. مووسا لە ماوەی ژیانی ٤٥ کتێبی نووسیوە یان وەرگێڕاندووە، کە ھەتا ئێستاکە  لە ناو گەلانی عەرەب سەرچاوەی فکری ڕۆشنبیرانەیە. سەلام مووسا لە بنەماڵەیەکی دەوڵەمەند و دەربەگی قیبتی لە شاری قیبتی نشینی زەقازیق ک لە دیلتای چەمی نیل لە وڵاتی میسر داکەوتووە لە دایک بوو. سەلامە مووسا دژ بە دین و ئایینی سوننەتی بوو و خوایاری قەبوولکردنی چاندی ئەورووپایی لە کۆمەڵگای میسر بوو. سەلام مووسا چەوی بە شوێنی سەرخۆبوونی ئابووری و سیاسیی میسر لە ئیستیعماری بریتانیا بوو، و بەم ھۆیە لەگەڵ مەھاتما گاندی ھەڵدەسەنگێنرێت کە لەگەڵ خەباتی ئابووریی خۆی دژ بە دەسەڵاتداربوونی بریتانیەکان لەسەر سەنعەتی جۆڵاھیی ھیندستان، ئەم ھزر و بیرەی بۆ بە دی ھیناوەتەوە. مووسا لەگەڵ گاندی لە پەیوەندیدا بوو و لەم پەیوەندیە کەڵکی وەرگرت بۆ سەنعەتگەری میسری تەڵعەت حەرب تا لە سەرانسەری وڵاتی میسر بازاری مەسرەفی سەربەخۆ بۆ شتومەکی جۆڵاھیی میسری دابمەزرێنێت. ھێزەکانی ئیستیعماریی بریتانیا بە سەختی دەستیان دا بە بەرگریکردن لەم کردارە. لە بەرامبەر، مووسا لە کتێبی خۆی بە نێوی (*ئەوانە کوو ئیلھامیان کردم*، قاھیرە: ١٩٥٣) خوازیاری سەربەخۆبوونی ھزری و ئافراندنی بنەکیی میسریەکان و عەرەبەکان بوو. مووسا لە تەمەنی لاویدا چووبوو بۆ ئینگلتەرا و لەورەدا لە کۆمەڵی فابیانی جۆرج بێرنارد شۆ ھۆگریی کردبوو.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی قیبتیەکان
* پێڕستی نووسەرە میسریەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧
پۆل:مردووانی ١٩٥٨
پۆل:نووسەرانی میسری
پۆل:سۆسیالیستە میسرییەکان
پۆل:خەڵکی قاھیرە
ڕەشەبا (فیلم)

**ڕەشەبا** فیلمێکی کوردی - عەرەبییە، لەلایەن دەرھێنەری کورد حوسێن حەسەن کاری دەرھێنراوە. فیلمەکە بۆیەکەمینجار لە ساڵی ٢٠١٦، لەکاتی بەڕێوەچوونی چوارەمین فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک نمایشکرا. لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦، لە ٢١ەمین فیستیڤاڵی فیلمی بوسان لە کۆریای باشوور نمایشکرا. لە ساڵی ٢٠١٧ لەفیستیڤاڵی میامی نمایشکرا.

لەکاتی نمایشکردنی فیلمەکە لە فیستیڤاڵی فیلمی دھۆک، ئامادەبووانی ھۆڵەکە ناڕەزاییان لەناوەڕۆکی فیلمەکە دەربڕی و تووندووتیژی و ئاژاوە لەھۆڵەکە درووستبوو. ناڕەزاییەکە لەسەر چیڕۆکی کچە کارەکتەرێکی فیلمەکەبوو کە لەلایەن چەکدارانی داعشەوە دەگیرێت، دەفرۆشرێت، دەستدرێژی سێکسی دەکرێتە سەر و دواتریش دەکووژرێت لەفیلمەکە.

لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦، فیلمەکە لەفیستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی دوبەی خەڵاتی باشترین فیلمی خەیاڵی بەدەستدەھێنێت. دیمەن زەندیش، کچەئەکتەری فیلمەکە خەڵاتی باشترین کچەئەکتەری لەلایەن دەستەی ڕەخنەگرانی خەڵاتی فیستیڤاڵی فیلمی ئاسیای لۆس ئانجلەس بردەوە.

فیلمەکە وەک نوێنەری عێراق بۆ باشترین فیلمی بیانی بەشداریکرد لەخەڵاتەکانی ئۆسکار، بەڵام نەگەیشت بە پێنج پاڵێوراوی کۆتایی.

## چیڕۆک
فیلمەکە باس لە ژیانی دوو ئەوینداری ئێزدی دەکات لەکاتی ھاتنی داعش بۆ شنگال.

## ئەکتەرەکان
* ریکیش شاباز **بە ڕۆڵی** رەکۆ
* دیمەن زەندی **بە ڕۆڵی** پەرۆ
* مریەم بووبانی **بە ڕۆڵی** خەزال (دایکی پەرۆ)
* عادل عەبدولرەحمان **بە ڕۆڵی** رەسۆ
* عەبدولڵا تەرھان **بە ڕۆڵی** ھادی (باوکی رەکۆ)
* نالین کۆبانی **بە ڕۆڵی** دایکی رەکۆ
* عیماد باکوری **بە ڕۆڵی** ئیلیاس
* حەسەن حوسێن حەسەن **بە ڕۆڵی** ڕێباز
* ھەڵکەت ئیدریس **بە ڕۆڵی** نەرەڤ
* شێرزاد عەبدولڵا **بە ڕۆڵی** دکتۆر
* شاھین کیڤۆرک **بە ڕۆڵی** شێخ
* ھەڵدێر بامێرانی **بە ڕۆڵی** یاریدەدەری شێخ
* بەفرین ئیمەکتار
* مامە چەتۆ **بە ڕۆڵی** چەکدارێکی داعش

## سەرچاوەکان

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی نێردراوەکانی عێراق بۆ خەڵاتی باشترین فیلمی بیانی ئۆسکار

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ڕەشەبا لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

پۆل:فیلمە عێراقییەکان
پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
لەیلا خالید

**لەیلا خالید** (بە عەرەبی: لیلا خالد)، (٩ نیسانی ١٩٤٤ - ) ژنی شۆڕشگێڕی عەرەب خەڵکی وڵاتی فەلەستینە. لەیلا خالید ئەندامی بەرەی ڕزگاری گەلی فەلەستینە.

خالید بەھۆی ڕۆڵی لە ڕفاندنی فڕۆکەی پەروازی تەوەئا ٨٤٠ لە ساڵی ١٩٦٩ ناسراوەتەوە کە یەکێک لە چوار فڕۆکەڕفێنیەکانێک بوو ک لە ساڵێ دوایی بەشێوەێ ھاوکات وەکوو بەشێک لە ھێرشێک بە ناوی بە ناوی سیپتامبەری ڕەش (ئەیلوولی ڕەش) لە وڵاتی ئوردن قومیاو و بە ناوی فڕۆکەڕفێنیی داوسۆن فیلدز بەناوبانگ بوو. لەیلا خالید یەکەمین ژنی فڕۆکەڕفێنی جیھان بووە. ئەو دەستبەسەر کرا، بەڵام پاشان ھەڤالانی لە بەرەی گەل چەند شاروەندیکی سیڤیلیان بە بارمتە گرت و خالید لە گوڕینەوەی زیندانییەکان ئازاد کراو.

## لەیلا خالید و کوردستان
لەیلا خالید چەندین کەڕەت لە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازانەی کوردستان پشتگیری کردووەتە و سەردانی کوردستانی کردووەتەوە. لە ١ی حوزەیرانی ٢٠١٣ لەیلا خالید لە یەکەمین کۆنفڕانسی ژنانی رۆژھەڵاتی ناوین کە بە دەستپێشخەری تەڤگەری ژنانی ئازاد و دیموکراتیکی باکووری کوردستان و بە پشتیوانی پارتی ئاشتی و دیموکراسی (بەدەپە)، کۆنگرەى کۆمەڵگەى دیموکراتیک (کەجەدە)، ئەنجومەنی ژنانی کۆنگرەی دێمۆکراتیکی گەلان و بە بەشداری دەیان کەس لە نوێنەرانی بزووتنەوەی ژنان لە ٢٦ وڵاتی جیھان، لە ئامەدی باکووری کوردستان بەڕیوەچوو، وەکوو پێشەنگی بزووتنەوەی ژنانی فلستین بەشداریی کرد.

لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ کە گولتان کشاناک ھاوسەرۆکی شارەوانی ئامەد و ئەندامی پارتی دیموکراتی گەلان لە لایەن حکۆمەتی تورکیا گیرابوو، لەیلا خالید بە دەربڕینی نامەیەک پشتیوانیی خۆی لە گولتان کشاناک ڕایگەیاند و وتی: «داوا لە ھەمووان دەکەم کە لەبەرامبەر دەستگیر کردنی ھەڤاڵانمان بێدەنگ نەبن و دەست بە خۆپشاندان بکەن».

لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لەیلا خالید لە ڕێوڕەسمی دامەزراندنی لقی دەستەی ژنانی سوریای ئازاد لە گەڕەکی شێخ مەقسودی شاری حەلەب بەشداری کرد و وتاری خوێندەوە.

لە ڕۆژی ١٥ی نیسانی ٢٠١٩ لەیلا خالید لە ١٥٩ئەمین ڕۆژی مانگرتنی لەیلا گیوڤەن ھاوسەرۆکى کۆنگرەى کۆمەڵگەى دیموکراتیک (کەجەدە) و نوێنەری حەکاری لە پەرلمانی تورکیا لە پارتی دیموکراتی گەلان، سەردانی کردی. لەیلا خالید ئاماژەی بە پەیوەندی و ھاوتایی دوو گەلی کوردستان و فەلەستین کرد و پشتیوانیی خۆی لە بەرخۆدانی کوردەکان لەبەرامبەر حکۆمەتی تورکیا دەربڕیو.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
پۆل:بزووتنەوەی ناسیۆنالیستی عەرەب
پۆل:تاوانبارەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:سۆشیالیستە عەرەبەکان
پۆل:فڕۆکەڕفێنەکان
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی یاسادانەری فەلەستین
پۆل:ئاتێئیستە فەلەستینییەکان
پۆل:ناسیۆنالیستە عەرەبە فەلەستینییەکان
پۆل:مارکسیستە فەلەستینییەکان
پۆل:شەڕوانە فەلەستینییەکان
پۆل:ناسیۆنالیستە فەلەستینییەکان
پۆل:پەنابەرە فەلەستینییەکان
پۆل:سۆشیالیستە فەلەستینییەکان
پۆل:ژنە فەلەستینییەکان لە سیاسەت
پۆل:خەڵکی حەیفا
پۆل:ئەندامانی بەرەی ڕزگاری گەلی فەلەستین
پۆل:بەرھەڵستکاری فەلەستین
پۆل:ئاوارە فەلەستینییەکان
کۆشکی باڵندە غەمگینەکان

**کۆشکی باڵندە غەمگینەکان** ڕۆمانێکی کوردی لە نووسینی بەختیار عەلییە، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٩دا بڵاوکرایەوە و لەلایەن ناوەندی ڕەھەندەوە بڵاوکرایەوە، لە ساڵی ٢٠١٤دا، ناوەندی ئەندێشە چاپی دووەمی کتێبەکەی بڵاوکردەوە کە دیزاینی ناوەوەی کتێبەکە گۆڕابوو، وەک گەورەکردنی فۆنت و گۆڕینی قەبارەی فۆنت.

## ناوەڕۆک
لەکاتێکدا قەشەنگترین خانمی شار کە کچی «فیکرەت گوڵدانچی»ێیە و ناوی «سەوسەن»ە لە ناو کتێب و ئەنسکڵۆپیدیاکاندا وندەبێت و سێ کوڕی شار عاشقی دەبن و دێنە داوای. دوای ئەوە لەبەر بێپارەیی باوکی سەوسەن هەموو کتێبەکان دەفرۆشێت و سوێندی بۆ دەخوات کە تەنھا ئەنسکڵۆپیدیای باڵندەکان نەفرۆشێت. سەوسەن دەکەوێتە ململانێیەکی ئاڵۆزەوە و بڕیردەدات کە داواکارەکان ٨ ساڵ گەشت بکەن و باڵندە جۆراوجۆرەکانی ناو ئەنسکڵۆپیدیاکە بێنن. سەوسەن کێ هەڵدەبژێرێت؟

## وەرگێڕانەکانی ئەم کتێبە
### فارسی (''قصر پرندگان غمگین'')، ٢٠١٢
ئەم وەرگێڕانە لەلایەن ڕەزا کەریم موجاورەوە وەرگێڕدراێە سەر زمانی فارسی و لە ساڵی ٢٠١٢دا لەلایەن "نشر افراز"ەوە بڵاوکرایەوە.

### کورمانجی (''Qesra Balindeyên Xemgîn'')، ٢٠١٧
ژپنک: .

لە ساڵی ٢٠١٧دا کتێبەکە وەرگێڕدرایە سەر شێوەزاری کورمانجی لەلایەن بەسام مستەفاوە. کتێبەکە پێکدێت لە ٤١٦ لاپەڕە و لە تورکیا لەلایەن دەزگای "ئاڤیستا"وە  بڵاوکرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆمانەکانی بەختیار عەلی
پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان
پۆل:کتێبەکانی بەختیار عەلی
کەشتیی فریشتەکان (بەرگی یەکەم)

**بەرگی یەکەم**ی زنجیرەی **کەشتیی فریشتەکان**ە، کە ڕۆمانێکی خەیاڵییە لە نووسینی بەختیار عەلی، یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٢دا بڵاوبووەوە، دواتر ڕۆمانەکە درێژەی کێشا تا گەیشتە ٣ بەرگ.

پۆل:کتێبەکانی بەختیار عەلی
یوورۆپا (مانگ)

وێنۆک|مانگی یوورۆوپا
**یوورۆوپا** () یەکێکە لە ٧٩ مانگەکەی ھورمز. شەشەم مەزنترین ھەیڤە لە کۆمەڵەی خۆردا. یوورۆوپا لەلایەن گالیلێو گالیلەی لە ساڵی ١٦١٠دا دۆزرایەوە. یوورۆوپا ناوبانگی بە زەریا مەزنەکەی ژێری دەرکردووە کە ئەگەری زۆری ژیانی لەناودا ھەیە. ناوی یوورۆوپا لە خۆشەویستی خواوەندی گریکی زیۆس کە ناوی *یوورۆوپا*بوو ھاتووە
[وێنۆک| نەخشەیەکی خولانەوەی مانگەکانی [جانیمید و یوورۆوپا (مانگ) و ئایۆ (مانگ)]]

## سەرچاوەکان

پۆل:گەردوون
پۆل:کۆمەڵەی خۆر
پۆل:سیستمی خۆری
دەبلیوو دەبلیوو ئی

**ڕێکخراوی زۆرانبازیی جیھانی** (، ناوی بازرگانی **WWE** (**دەبلیوو دەبلیوو ئی**)، کۆمپانیایەکی ئەمریکی یەکخراوی میدیایی و کات بەسەربردنە کە سەرەتا بە زۆرانبازی پرۆفیشناڵ بەناوبانگ بووە. دەبلیوو دەبلیوو ئی چەند کارێکی دیکەش دەکات بێجگە لە زۆرانبازیی پرۆفیشناڵ وەک فیلم و چەند کارێکی دیکەی بازرگانی.

ناوی WWE خۆی لە ئەسڵدا ئەگەڕێتەوە بۆ بازرگانیی زۆرانبازیی پرۆفیشناڵ، لەلایەن جێس مەکمان و تووتس مۆندت دامەزراوە لە ساڵی ١٩٥٢ بەناوی دامەزراوەی زۆرانبازیی کاپیتۆڵ. بەپێی ٢٠١٩ بێت، گەورەترین کۆمپانیای زۆرانبازیی پرۆفیشناڵ لە جیهاندا، کە زیاتر لە ٥٠٠ یاد لەخۆدەگرێت لە ساڵێکدا، لەگەڵ کارنامە کەی کە دابەش کراوە بۆ چەندان براند کە بەردەوام لە گەشتدان، وە بەردەستە بۆ زیاتر لە ٣٦ ملیۆن بینەر لە زیاتر لە ١٥٠ وڵات. تاکە بارەگای سەرۆکایەتی و جیهانییەکەی ئەکەوێتە ستامفۆرد، کۆنێکتیکت، لەگەڵ چەندان ئۆفیس لە چەندان شار لە جیهاندا.

هەروەک کۆمپانیاکانی دیکەی زۆرانبازیی پرۆفیشناڵ، پەخشەکانی WWE کێبڕکێی ڕاستی نییە، بەڵام بەشێوازێکی وەرزشیی کات بەسەربردنە، کە بە چیرۆک بەڕێوە دەچێت، نووسراوە، و ئیداریی ڕاهێنان پێکراو و نمایشە، کە لە هەمان کاتدا یارییەکان بەزۆری پێکدێن لە چەند جوڵەیەک کە ئەتوانن یاریزانەکان بخەنە زیانێکی زۆرەوە و تووشی پێکان ببێت گەر بە دروستی نەکرێت. ئەم کۆمپانیا کە یەکەمجار دانی پێدادرا لەلایەن خاوەنەکەیەوە بوو بەناوی ڤینس مەکمان لە ساڵی ١٩٨٩ بۆ ئەوەی خۆی لە باجەکانی کۆمیسیۆنە وەرزشییەکان دووربخاتەوە. لە ١٩٨٠کانەوە،  WWE بەگشتی بەرهەمەکانیان بە کات بەسەربردنی وەرزشیی براندکرد، دا یان پێدانا ڕەگەکانی بەرهەمەکان لە وەرزشێکی کێبڕکێ و شانۆیەکی درامییە.

خاوەنی زۆرینەی کۆمپانیاکە سەرۆکی لیژنە و سەرۆکی جێبەجێکاری کۆمپانیاکەیە بەناوی ڤینس مەکمان، کە %٤٢ خاوەندارێتی سەرمایەی پلەبەرزی کۆمپانیاکە و %٨٣ هێزی دەنگدان دەگرێتەخۆ.

قەوارەی ئێستا، یەک راوە لە ٢١ی فێبریوەری ١٩٨٠، کە پێشتر ناسرابوو بە **ڕێکخراوی تایتن سپۆرتس**، کە هەمان ساڵ لە ساوث يارمۆث، ماساچوستس دامەزرا. ئەوە دامەزراوەی زۆرانبازیی کاپیتۆڵ، سنوورداری پەیداکرد، کە سامانی کۆمپانیای یەکێتی زۆرانبازیی جیهانییە (WWF)ـە، لە ساڵی ١٩٨٢. تایتن ناوەکەی گۆڕدرا بۆ **ڕێکخراوی یەکێتی زۆرانبازیی جیهانی (WWF)** لە ساڵی ١٩٩٨، وە دواتر گۆڕدرا بۆ **ڕێکخراوی کات بەسەربردنی یەکێتی زۆرانبازیی جیهانی (WWFE)** لە ١٩٩٩، وە لە کۆتاییشدا گۆڕدرا بۆ ناوی ئێستای **ڕێکخراوی زۆرانبازیی جیهانی (WWE)** لە ٢٠٠٢. لە ٢٠١١وە، کۆمپانیاکە بە فەرمی ناوەکەی کرد بە WWE بە تەنیا کە ناوی ڕاستەقینەی کۆمپانیاکە دەستکاری نەکرابوو تەنها کورت کرابووەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:ساڵی ١٩٨٠ لە ویلایەتی ماساشوستس دامەزراوە
پۆل:ساڵی ١٩٩٩ پێشکەشکردنی سەرەتایی گشتی
پۆل:ئەو کۆمپانیا ئەمریکیانەی کە لە ساڵی ١٩٨٠ دامەزراون
پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی کە لە شاری ستامفۆرد لە ویلایەتی کۆنێکتیکت نیشتەجێن
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە
پۆل:کەناڵەکانی یوتوب کە پەیوەندییان بە کات بەسەربردنەوە هەیە
پۆل:ئەندامانی هاوپەیمانی نیشتیمانی زۆرانبازی
پۆل:دەبلیو دەبلیو ئی
پۆل:کەناڵەکانی یوتوب کە پەیوەندییان بە کات بەسەربردنەوە ھەیە
پۆل:کۆمپانیا ڕاگەیاندنە گشتییەکانی ئەمریکا
پۆل:ئەندامانی ھاوپەیمانی نیشتیمانی زۆرانبازی
مانشت

**مانشت** ناوی کێوێکە لە ئیلام لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بەرزایی کێوەکە زیاتر لە ٢٦٠٠ مەترە و یەکێ لە شوێنە بەناوبانگە سروشتییەکانی ئیلامە. ئەم کێوە ژینگەی چەند جۆر گیانلەبەرە و گرنگیی ژینگەییشی ھەیە. 

## سەرچاوەکان

پۆل:کێوەکانی کوردستان
نایلسات

**نایلسات** (، ) کۆمپانیایەکی میسرییە. لە ساڵی ١٩٩٦دا وەک مانگێکی دەستکردی میسری دامەزرا. ئەم کۆمپانیایە لەلایەن یەکێتیی تەلەڤیزیۆن و ڕادیۆی میسری خاوەندارێتیی دەکرێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
غەزەلنووس و باغەکانی خەیاڵ

**غەزەلنووس و باغەکانی خەیاڵ** ڕۆمانێکی کوردییە لە نووسینی بەختیار عەلی. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٨دا بڵاوکرایەوە.

## وەرگێڕانەکان
### ئینگلیزی، (I Stared at the Night of the City)، ٢٠١٦
***I Stared at the Night of the City*** یاخود بە کوردی ***سەیری شەوی شارەکەم کرد*** وەرگێڕدراوی ئینگلیزیی ئەم ڕۆمانەیە کە لەلایەن پیشەگەری پێشووی بی بی سیی بەریتانی و وەرگێڕی کورد کەریم عەبدولڕەحمانەوە کاری وەرگێڕانی بۆکراوە. ئەم وەرگێڕانە لە ساڵی ٢٠١٦دا بڵاوکرایەوە و دەنگدانەوەیەکی گەورەی دوای خۆی بەچێھێشت بەھۆی ئەوەی یەکەم ڕۆمانی کوردی بوو لە مێژوودا کە کراوە بە ئینگلیزی. ئەمە یەکەم کتێبی درێژە کە کەریم عەبدولڕەحمان وەریگێڕاوەتە سەر ئینگلیزی. بۆ ماوەی زیاتر لە ھەشت ساڵ کاری لەگەڵ بی‌بی‌سیدا کردووە. لە ٢٠١٣دا، خەڵاتکرا بە جێیەک لە سەنتەری بەریتانی وەرگێڕانی ئەدەبی. جۆشوا کیتینگی وێبسایتی سلەیت ووتارێکی نووسی دەربارەی کتێبەکە، بە گشتی جەختی لەسەر وەرگێڕانی کتێبە کوردییەکان بۆ سەر زمانی ئینگلیزی دەکردەوە.
لە ٥ی سێپتەمبەردا، سەرھەنگ ھەرس ووتارێکی ھەواڵی لە ئێن ئاڕ تیی ئینگلیزی بڵاوکردەوە (دواتریش بڵاوکرایەوەیە لە ئی-کورد دەیڵی وە بوونە سەرچاوەی دوو ڕاپۆرتی دیکە کە پێکھاتبوون لە چاوپێکەوتن لەگەڵ ھەردوو بەختیار عەلی و کەریم عەبدولڕەحمان.

## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبەکانی بەختیار عەلی
پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان
پۆل:چاندی کوردی
پۆل:ڕۆمانەکانی ٢٠٠٨
نەزیر عومەر

**نەزیر عومەر عەلی** ناسراو بە **ئارام** (١٩٦٤ لە سمێڵ - ٢٥ ھەتا ٢٨ی تەممووزی ١٩٩٣) چالاکێکی سیاسیی کۆمۆنیستی کورد بوو کە لە لایەن کەسانێکی نەناسراو ڕفێندراو و کوژراو. کوژرانی نەزیر عومەر بە دوای تیرۆرەکانی گوماناویی دیکە لە شاری دھۆک بوو و بەر لە ئەو ڕووداوە، لانیکەم ڕەئووف ئاکرەیی، لازار میخۆ حەننا، فرانسیس یووسف تۆما و قەیس محەممەد ئەحمەد کوژرابوون. تا بە ئێستاکە بکوژی ھیچ کامیان نەناسراوەتەوە.

## ژیان
نەزیر عومەر لە ساڵی ١٩٦٤ لە شاری سمێڵ لە بنەماڵەیەکی کرێکار لە دایک بوو. بەدوای تەواوکردنی پەروەردەیی گشتی چوو بۆ زانکۆی مووسڵ و لە کۆلێژی کشتۆکاڵ لە ساڵی ١٩٩٠ بڕوانامەی وەرگرت.

لە ساڵی ١٩٨٨ لەو کاتە کە خوێندکاری زانکۆی مووسڵ بوو دەستی کرد بە چالاکیی سیاسی و لەگەڵ چەند ھەڤالێکی تریدا مەکۆیەکیان بە ناوی ھاوکاریی کرێکاران (التضامن العمال) دامەزراند و دەستیان کرد بە چالاکیی سیاسی دژ بە ڕەژیمی بەعس.

نەزیر عومەر لە ساڵی ١٩٨٩ لە گەڵ رێکخراوی رەوتی کۆمۆنیست و وەکوو ئەندامی ئەم ڕێکخراوە لە بادینان و مووسڵ چالاک بوو. کاتێک کە یەکێتی بێکاران دامەزرا، نەزیر عومەریش بوو بە یەکێک لە ئەندامانی ئەم یەکێتی و بەتایبەت لە ناوچەی بادینان لەپێناوی سەراسەری کردنی خەبات دەکرد.

## زیندان و لێپرسی
لە ساڵی ١٩٩١ بنکەی ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیست لەشاری زاخۆ داخراو و نەزیر عومەریش بە ماوەی یەک ڕۆژ دەستبەسەر کراو. لە ڕۆژی ٥ی ئابی ١٩٩١ لە لایەن بەرەی کوردستانیی شاری سمێڵ پێ ڕادەگەیێندرێت کە دەبێت دەست لە چالاکیی کۆمۆنیستی و کرێکاری بکیشێت. لە ڕۆژی ٨ی ئازاری ١٩٩٣ لە لایەن بەڕیوەبەرایەتیی ئاسایشی شاری سمێڵ بانگ دەکرێت و بەڕیوەبەری ئاسایش بە ناوی سەربەست باپیر لێپپرسی لێ دەکات. دیسانەوە لە ڕۆژی ٢٣ی نیسانی ئەو ساڵە لەلایەن ئاسایشی سمێڵ بانگ دەکرێت و جێگری ئاسایش بە ناوی عەبدوسەتتار حەسەن لێپرسی لی دەکات و وەستۆ لێ دەگریتەوە کە لە چالاکیی سیاسی و کۆمۆنیستی واز بھینێت.

## ھەڕەشە بە تیرۆر
چالاکانی مافی مرۆڤ دەڵێن چەند جار ھەڕەشە بە گیانی نەزیر عومەر کراوە و کاسانێکی چەکدار چوونەتەوە سەر ماڵەکەی بۆ تیرۆرکردنی. لە دوایین جاریش کەسێک لە ئەندامانی ئاسایش بە ناوی فەرەج جوندی کە ئەندامی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە ھەڕەشەی کوشتنی کردووەتەوە.

## کوشتن
نەزیر عومەر لە ڕۆژی ٢٥ی تەمممووزی ١٩٩٣ لە لایەن چەند چەکدارێکی نەناسراو ڕفێندراو. لە ڕۆژی ٢٨ی تەممووزی ئەو ساڵە تەرمەکەی دۆزراو کە سوتێندراوبوو. بکۆژەکەی نەزیر عومەر قەد دەستگیر نەکراو.

## سەرچاوەکان

پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:کوردە تیرۆرکراوەکان
پۆل:تیرۆرکراوانی کورد
پۆل:مردووانی ١٩٩٣
پۆل:سۆشیالیستە کوردەکان
پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان
پۆل:مارکسیستە کوردەکان
ھەڵسەنگاندنی بێژنگی

alt=|وێنۆک|نموونەی بێژنگە بەکارهاتووەکانی تاقیکاریەکە
alt=|وێنۆک|ئامێری تاقیکاریەکە کە تیایدا دوای ڕووکردنی بەردەکان لەسەری، دەستدەکات بە لەرزین تاکو بەردەکان لەنێو کونی بێژنگەکان بڕۆنە خوارەوە و دابەش بن، ئەمەش بۆ ئەوەی بزانرێت کە بەردە گەورەکان لەسەرەوە دەمێننەوە و بچووکەکان دەچنە خوارەوە، بەمشێوەیە قەبارەکان دیاری دەکرێن.

**ھەڵسەنگاندنی بێژنگی** یان **تاقیکردنەوەی دیاریکردنی قەبارەی تەنۆڵکە** () پڕۆسەیەکی باوە لە ئەندازیاری شارستانیدا، کە تایبەتە بە دیاریکردنی قەبارەی تەنۆڵکەکان. ئەم کارە لەڕێگای ھێنانی زنجیرەیەک بێژنگی ئاسنین کە تێیدا ھەر یەکەکەیان قەبارەی نێوانیان بچووکتر و بچووکتر دەبێتەوە و لێدەگەڕێین کەوا تەنۆڵکەکان بەنێو بێژنگەکەدا بڕۆنە خوارەوە و دواتر کێشی یەکە بە یەکەی بێژنگەکان تۆماردەکەین.

دابەشبوونی قەبارەی بەرد/تەنکۆڵکەکان ھەمیشە گرینگە بۆ ئەوەی بزانرێ کە ئەم تەنۆڵکەیە لەکاتی بەکارھێناندا چۆن خۆی دەگرێت. تاقیکردنەوەی بێژنگی دەکرێ بۆ ھەموو جۆرە ماددەیەکی ئەندامی و نائەندامی بکرێ وەک قوڕ، خۆڵ، بەردی ووردکراو، گڕانێت، تۆو و ئارد. بەھۆی سادەیی پڕۆسەی تاقیکاریەکە، ئەم جۆرە تاقیکاریە باوترین جۆرە لە بواری ئەندازیاریدا.

alt=|وێنۆک|گرافێکی لۆگاریتمی کە دەرخەری ئەنجامی تاقیکاریە بێژنگیەکەیە.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:نیشتووناسی
پۆل:ئەندازیاریی کیمیا
ڕێژەی لاستیکی

**ڕێژەی لاستیکی** یان **ڕێژەی جیڕی** () بریتییە لە پێوانەیەک کە ھەڵدەستێ بە لێکدانەوەی بەرھەڵستی ماددەیەک بەرامبەر بە گۆڕینی شێوەکەی کاتێ فشاری لەسەرە. ئەم ھاوکێشەیە لەسەر چەماوەی لێژی فشار (بڕی ئەو ھێزەی دەخرێتە سەر ماددەکە) بەرامبەر جێفشار (ئاستی قۆپانەوەی ماددەکە) دیاردەکرێت. ماددە چڕەکان بەشێوەیەکی گشتی خاوەن ژمارەیەکی گەورەتری ڕێژەکە دەبن بەھۆی زۆری ھەرھەڵستیان بەرامبەر گۆڕینی شێوەیان، ھاوکێشەی ڕێژەیی لاستیکی بەمشێوەیەی خوارەوەیە:

\lambda \ \stackrel{\text{def}}{=}\  \frac {\text{stress}} {\text{strain}}

stress واتا فشار، کە بریتییە لە ھێزێکی ئاراستەکراو بۆ یەکەیەکی ڕووبەر کەوا دەیەوێ شێوەی تەنەکە بگۆڕێت.

strain واتا جێفشار، بریتییە لەو گۆڕان لە شێوە یان قەبارەی تەنێک کە لەئەنجامی فشارەوە دروست دەبێت.

کە تێیدا سترێس ئەو ھێزەیە کە دەبێتە ھۆی دروستبوونی شێوە گۆڕین (دیفۆڕمەیشن) دابەشدەبێ بەسەر ئەو ڕووبەرەی کەوا ھێزەکەی لەسەرە و سترەین تێکڕای ئەو گۆڕانەیە کەوا بەھۆی شێوە گۆڕینەکەوە ڕوویداوە. ئەگەر سترێس بە یەکەی پاسکال ھەژمار بکرێت، بەھۆی بێ یەکەیی سترەین، یەکەی ھاوکێشەکەش دەبێتەوە پاسکال.

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لاستیکێتی (فیزیا)
پۆل:شێوە گۆڕین (میکانیکی)
سوبژەکتیڤیتە

**سووبژەکتیڤیتە** یا **زەینییەت** لە تانوپۆی فەلسەفیدا پێچەوانەی ئۆبژەکتیڤیتەیە. سەرچاوە جیاجیاکان بە شێوەگەلی جۆراوجۆر و ئاڵۆز ناساندوویانە و، بەدەگمەن بووە بە مژاری سەرەکی لە وتارێکی فەلسەفیدا.
ئەمما ھەر چۆنێک بێ، بەستراوە بە مانای تێگەیشتەگەلێک وەک واقیع و ڕاستی و فەلسەفەی زەین و وشیارییەوە. سێ پێناسەیەک کە زۆرتر برەویان پەیدا کردووە پێیان وایە کە سوبژەکتیڤیتە بریتییە لە چۆنیەتی یا بارودۆخی: 

* سووژە بوون؛ سووژەش لە مانا بەرتەسکەکەیدا تاکێکە کە خاوەن وشیارییە و، ئەو وشیارییەی ڕێگەی پێ دەدا ڕوانگە و ھەست و بڕوا و مەیل و داخواز تەجروبە بکات.
*

* سووژە بوون؛ سووژەش لە مانا بەربڵاوەکەیدا ئەو خاوەنبوونەیە کە کردەوەی لێ دەبێتەوە، یانی دەتوانێ کار بکاتە سەر خاوەن ھەبوونێکی تر (مەبەست ئۆبژەیە) یا ھێزی خۆی تێ بگرێت.

* شتێ (وەک فیکرێک یا زانیارییەک) کە تەنیا لە ڕوانگەی سووژەیەک یا چەن سووژەیەکەوە ڕاست و دروست بێت.

پێناسە لێکجیاوازەکانی سوبژەکتیڤیتە زۆربەی جارەکان لە پاڵ یەکتردا و بە جێگۆڕکێ لەگەڵ یەکتردا بە کار دەبردرێن. زاراوەکە زۆرتر بۆ ئاماژە بە ئەو شتە بە کار دەچێت کە داوەریی ئینسان لەبارەی واقیع و ڕاستییەوە دەستکاری دەکات و شێوەی پێ دەدات و بەرەو لایەک ڕایدەکێشێ. کە ئەوەش کۆمەڵەی ھەستەکان و ئەزموونەکان و ھیواکان و باوەڕەکانی سووژەیە.

سوبژەکتیڤیتە لە بەرامبەر فەلسەفەی ئۆبژەکتیڤیتەوە دەوەستێ. مەبەست لە ئۆبژەکتیڤیتەش بینینی واقیع یا ڕاستییە ئازاد لە ھەر چەشنە ھۆگرەتیی مرۆڤ.

## ئەمانەش ببینە
* سوبژە

## سەرچاوەکان

پۆل:خۆ
پۆل:فەلسەفەی زانست
پۆل:فەلسەفەی سیاسی
پۆل:فەلسەفەی مێژووی
پۆل:ھەبوونناسی
پۆل:فەلسەفەی دەروونناسی
ئەحمەد حەسەن بەکر

**ئەحمەد حەسەن بەکر** () (ماوەی ژیان: ١ی تەمموزی ١٩١٤ لە تکریت تاکوو ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٤ لە بەغداد).  سەرۆکی عێراقبوو، لەماوەی ١٧ی تەمموزی ١٩٦٧ تاکوو ١٦ی تەمموزی ١٩٧٩. ئەندامێکی دەستەی باڵای حیزبی بەعس بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤
پۆل:مردووانی ١٩٨٤
پۆل:عەرەبەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی عێراق
پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی
پۆل:مردووانی ١٩٨٢
پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق
پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق
پۆل:جێگرەکانی سەرۆک کۆماری عێراق
شۆڕەبی

وێنۆک|وێنەی شۆڕەبی
**شۆڕەبی** یا **شەنگەبی** () جۆرێک بییە کە لە ئاسیا و ئەورووپادا دەڕوێت. ئەم دارە لە ئەسڵدا لە باکووری چیندا گەورە بووە، بەڵام دواتر گەشتووەتە شوێنەکانی دیکەی ئاسیا و ئەورووپا. ئەم دارە بێبەرە بە زۆری لە سەیرانگا و پارکەکاندا دەنێژرێت.

## ناو
ناوی دارەکە، واتە شۆڕەبی و شەنگەبی، لە پەلە شۆڕبووەوەکانییەوە وەرگیراوە. لانیکەم لە سەدەی نۆزدە و بیستەمەوە وشەکە لە کوردیدا باو بووە. بۆ نموونە حەمدی لە شیعرێکدا دەڵێت:

یا حاجی قادری کۆیی دەڵێت:

## سەرچاوەکان

پۆل:بی
پۆل:گژوگیاکانی چین
پۆل:ڕوەکە باخییەکانی ئاسیا
پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣
پۆل:دارە ڕازاوەکان
پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە
ئێلی کۆھن

**ئیلایاھو بن-شاول کۆھن** (٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٤ – ١٨ی ئایاری ١٩٦٥) ناسراوە بە **ئێلی کۆھن**، سیخووڕێکی ئیسرائیلی بوو. ئیڵای بە کارە سیخووڕییەکانی لە سووریا لە نێوان ساڵانی ١٩٦١ بۆ ١٩٦٥ دەناسرێتەوە، کە لەوێدا پەیوەندییەکی پتەوی لەگەڵ سیاسەتمەدارانی وڵاتەکە دروستکردبوو، و بووە ڕاوێژکاری وەزیری بەرگری وڵاتەکەش.

دەزگای ھەواڵگری سووری توانیان سیخووڕییەکانی ئیڵای ئاشکرا بکەن و حوکمی مردنی بەسەربدەن لە ساڵی ١٩٦٥. ئەو زانیاریانەی ئیڵای دەستیکەوتبوو بە ھۆکارێکی وەچەرخانی سەرکەوتنی ئیسرائیل دادەنرێت لەکاتی جەنگی شەش ڕۆژدا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مردووانی ١٩٦٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤
پۆل:جووە میسرییەکان
پۆل:جووە ئیسرائیلییەکان
پۆل:سیخوڕانی ئیسرائیلی
فیفا (زنجیرە کایەی ڤیدیۆیی)

**فیفا** زنجیرە کایەیەکی ڤیدیۆیییە کە لەلایەن کۆمپانیای ئێلیکترۆنیک ئارتسەوە دێتە بەرھەمھێنان، بە بەناوبانگترین یاریی تۆپانی ڤیدیۆیی دادەنرێت. یەکەم بەشی گەمەی فیفا لە ساڵی ١٩٩٣ دەرچوو و ناوبانگی بەوە پەیداکرد کە مۆڵەتی فەرمی پێدرابوو ناوی *فیفا* بەکاربێنێت.

## یارییە سەرەکییەکان
یارییە سەرەکییەکانی فیفا لە ساڵی ١٩٩٣وە ھەموو ساڵێک جارێک بەشێکی نوێی لێ بڵاو دەکرێتەوە. یارییەکە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی وڵاتانی جیاجیا دەگرێتەوە، ھەروەھا خولی پلەیەکەمەکان و زۆربەی وڵاتان دەگرێتەوە. لە دوا وەشانیدا ١٩ ھەزار و ٦٤٤ یاریزان و ٧١٢ یانە زیادکردووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:فیفا
پۆل:یارییەکانی ئیسپۆرتز
ھۆت تۆپیک

**ھۆت تۆپیک** () پێکھاتووە لە فرۆشگەیەکی ئەمریکی کە پۆشاک و شمەکی جوانکاری و مۆسیقای چاندی پێچەوانە دەفرۆشێت. کۆمپانیاکە تیشک دەخاتە سەر ئەوانەی ئارەزوو بە مۆسیقای ڕۆک دەکەن و زۆرینەی کڕیارەکانیان ھەرزەکاران یان پێگەیشتووانی گەنجن. بەپێی سەرچاوەکان، ٤٠٪‏ی داھاتی ھۆت تۆپیک بە فرۆشتنی تیشێرتی گرووپە مۆسیقییە ڕۆکەکان دەست دەکەوێت.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:چاندی پێچەوانە
پۆل:ساڵی ١٩٨٩ لە کالیفۆرنیا دامەزراوە
پۆل:کلتووری گەمژە
پۆل:پەنک
دژەچاند

**چاندی پێچەوانە** () پێکھاتووە لە وردەفەرھەنگێک کە بەھا و خووڕەوشت و بیروباوەڕە گشتییەکانیان جیاوازە لە کۆمەڵگەی باو، زۆرجار لەبەر بەرپەرچدانەوەی خووڕەوشتە باوکراوەکانی کۆمەڵگە. جووڵانەوەی چاندی پێچەوانە یارمەتی لە دەربڕینی بۆچوون و باوەڕ و ئاوەتەکانی کۆمەڵەیەکی دیاریکراو دەدات. زۆرجار چاندی پێچەوانە دەتوانێت گۆڕانی دراماتیکی لە کۆمەڵگەدا بێنێتە بوون، نموونەی ئەو گۆڕانە مەزنانەی بەھۆی چاندی پێچەوانەوە ھاتوونەتە بوون پێکھاتوون لە: ڕۆمانتیزم (١٧٩٠-١٨٤٠)، بۆھیمیانیزم (١٨٥٠-١٩١٠)، بەرەی بیت (١٩٤٤-١٩٦٤)، ھیپییەکان (١٩٦٤-١٩٧٤)، لەگەڵ وردەفەرھەنگی پەنکی ١٩٧٠ و ٨٠کان.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:چاندی پێچەوانە
شەھوەت

وێنۆک|وێنەیەک کە پیاوێک نیشان دەدات لەکاتی دروستبوونی حەزی سێکسی بۆ ژنێک
**شەھوەت** () ھەستێکی دەروونییە کە دەلالەت لە ئارەزوویەکی زۆر بۆ ئەنجامدانی کرداری سێکس لەگەڵ کەسێک دەکات. بە گشتی شەھوەت لە ئایینەکاندا ڕوویەکی نەرێنی پێ دراوە. ئەگەر پەیوەندییەکی دوولایەنە لەلایەن ئەو دوو کەسەی کە ئەو ھەستەیان ھەیە نەبێت، لەوانەیە ئەمە ببێتە پاڵنەری دەستدرێژیی سێکسی.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:ھەست
پۆل:سۆزەکان
داگرتنی مۆسیقا

**داگرتنی مۆسیقا** پێکھاتووە لە گواستنەوەی مۆسیقا لە ئینتەرنێتەوە بۆ سەر ئامێرێکی وەک تەلەفۆنی زیرەک یان ئێم پی ٣، بۆ گوێگرتن. ئەم دەستەواژەیە داگرتنی مۆسیقا بە یاسایی و نایاساییش دەگرێتەوە.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:مۆسیقا
پۆل:ھاوبەشیی فایل
پۆل:مۆسیقا تۆمارکراوەکان
سەراوڵە

**سەراوڵە** شارێکە لە پارێزگای ئیلام.  ئەم شارە ناوەندی شارستانی چەرداوڕ و لە بەشی ناوین ئەم شارستانەدایە.

## ڕیشەی ناو
وشەی  «سەراوڵە» ناوێکی کوردیییە کە لە سەراو+وڵە پێک ھاتووە.

## ئابوور
بە زۆری کاری خەڵکی سەراوڵە وەرزێریە و بەرھەمەکانیان بریتییە لە گەنم، جۆ، نۆک و برنج. برنجی سەراوڵە بە ناوی برنجی عەنبەربۆ ناسراوە.

## زمان
خەڵکی سەراوڵە بە زمانی کوردی و زاراوەی کوردیی باشووری قسە دەکەن.

## بەرزایی
بەرزایی ئەم شارە لە  دەریا ١٠٥٠ مەترە. ئاووھەوای ئەم شارە کوێستانییە.

## ژمارەی دانیشتووان
بەپێی ئامارە فەرمییەکانی ئێران ژمارەی دانیشتووانی ٣٠٠٠٠ کەسە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای ئیلام
پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان