ھەینیی ڕەش (١٩٧٨)

**ھەینیی ڕەش** () ئەو ناوەیە کە بە ٨ی ئەیلوولی ١٩٧٨ (١٧ خەرمانانی ١٣٥٧ لە ڕۆژژمێری ئێران) دراوە کاتێک تەقە لە گۆڕەپانی ژاڵە () ڕوویداوە لە تاران لە ئێران . کوژراوان و کاردانەوەی وروژێنەریان وەک ڕووداوێکی سەرەکی لە ڕەوتی شۆڕشی ئیسلامی ئێران وەسف کراون، کاتێک ھەر «ھیوایەک بە یەکلاکردنەوە» لە نێوان بزووتنەوەی ناڕەزایەتی و ڕژێمی شادا کوژایەوە.

## پێشینەی مێژوویی و کۆمەڵکوژیی
لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان دژی دەسەڵاتی شا لە بەھار و ھاوینی ساڵی ١٩٧٨دا، حکوومەتی ئێران باری نائاسایی (حوکمی عورفی) ڕاگەیاند. لە ٨ی ئەیلوولدا، بە ھەزاران کەس لە گۆڕەپانی ژاڵەی تاران بۆ خۆپێشاندانێکی ئاینی کۆبوونەوە، سەرەڕای ئەوەی حکوومەت ڕۆژی پێشتر باری نائاسایی ڕاگەیاندبوو. سەربازەکان داوایان لە خەڵکەکە کرد بڵاوەی لێ بکەن، بەڵام ئەوان گوێیان بەمە نەدا. لە سەرەتادا، خۆپێشاندەران باوەڕیان نەدەکرد کە تەنھا بەھۆی ئەمەوە یان بەھۆی بەردەوامیی پاڵنانیان بەرەو ھێزەکانی سوپا، سوپا تەقەیان لێ بکات، کە ئەوەش بووە ھۆی کوژران و برینداربوونی ژمارەیەکی زۆر لە خەڵک.

بەڵام ڕاپۆرتە نوێیەکان دەریانخستووە کە ڕووماڵی میدیایی و ڕاپۆرتەکانی ئۆپۆزسیۆن نادروست بوون. بەپێی بەڵگە و ڕاپۆرتە نوێیەکان، خۆپێشاندەران لەلایەن ئاژاوەگێڕی پیشەگەرەوە کوژراون کە لە کەمپەکانی فەلەستین و لیبیا مەشقیان کردبوو. لەکاتی ئەم تەقەکردنەدا، ژمارەیەک سەرباز و پۆلیسی ئێرانیش کوژران. ھەندێک سەربازی بیانی جلی سەربازیی ئێرانییان پۆشیبوو و تەقەیان لە خۆپێشاندەران و سوپا دەکرد، بە مەبەستی دروستکردنی پشێوی و ڕق لێبوونی شا، ھەروەھا بۆ ئەوەی وەھا لە سوپا بگەیەنن کە لە ناو خۆپێشاندانەکەوە تەقەیان لێ دەکرێت تاوەکو سوپای ئێران ناچار بێت بە تەقەی تفەنگ وەڵام بداتەوە.

پێدەچێت «ھەینیی ڕەش» خاڵی وەرچەرخان و بێگەڕانەوەی شۆڕشەکە بووبێت، کە کەمتر لە ساڵێک دواتر بووە ھۆی ڕووخانی ڕژێمی پاشایەتی لە ئێران. ھەروەھا دەوترێت کە ھەینیی ڕەش ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەی ھەبووە لە ڕادیکاڵبوونی بزووتنەوەی ناڕەزایەتی و یەکخستنی ئۆپۆزسیۆن دژی شا و کۆکردنەوەی جەماوەر. لە سەرەتادا، ئۆپۆزسیۆن و ڕۆژنامەنووسانی ڕۆژاوا بانگەشەیەکی نادروستیان کرد کە سوپای ئێران بە ھەزاران خۆپێشاندەری کوشتووە، لە کاتێکدا سەرکردایەتییە ئاینییەکە ڕای گەیاند کە «بە ھەزاران کەس لەلایەن ھێزە زایۆنیستییەکانەوە کوژراون.»

ئەم ڕووداوانە بوونە ھۆی بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان بۆ ماوەی چوار مانگی تر. ڕۆژێک دوای ھەینیی ڕەش، واتە ٩ی ئەیلوولی ١٩٧٨، ھووەیدا وەک وەزیری دیوان دەستی لەکار کێشایەوە، سەرەڕای ئەوەی پەیوەندی بە بابەتەکەوە نەبوو. مانگرتنی گشتی لە مانگی تشرینی یەکەمدا بووە ھۆی پەکخستنی پیشەسازی نەوت کە بۆ مانەوەی ئیدارەی ئەو کاتە زۆر گرنگ بوو، و «چارەنووسی شای دیاری کرد». سەرەنجام بەردەوامیی خۆپێشاندانەکان بووە ھۆی جێھێشتنی ئێران لەلایەن شاوە لە کانوونی دووەمی ١٩٧٩، کە ئەمەش ڕێگەی بۆ شۆڕشی ئێران بە ڕێبەرایەتی ڕووحوڵڵا خومەینی خۆش کرد.

## ئەنجامەکان
لە سەرەتادا، میدیاکانی ڕۆژاوا و ئۆپۆزسیۆن ئاماژەیان بەوە کرد کە ژمارەی قوربانییان گەیشتووەتە «١٥،٠٠٠ لە نێوان کوژراو و برینداردا»، ھەرچەندە ڕاپۆرتی بەرپرسانی حکوومەتی ئێران باسیان لەوە کرد کە نزیکەی ٨٦ کەس لە تاران لەو ڕۆژەدا کوژراون. میشێل فۆکۆ، ڕۆژنامەنووسی فەڕەنسی کە ھەمیشە سەرچاوەی تایبەتی ھەبوو، ڕای گەیاند کە ژمارەی کوژراوان لە نێوان ٢٠٠٠ بۆ ٣٠٠٠ کەسە لە گۆڕەپانی ژاڵە، دواتر ڕەقەمەکە بەرزبووەوە بۆ ٤٠٠٠ کوژراو. پەیامنێری بی بی سی لە ئێران، ئەندرو وایتلی، ڕای گەیاند کە ژمارەی کوژراوان گەیشتووەتە ھەزاران کەس.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمەڵکوژیەکان لە ئێران
پۆل:کۆمەڵکوژی لە ١٩٧٨
پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران
پۆل:Pages using Lang-xx templates
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی