ئۆپەراسیۆنی فەتحولموبین

**ئۆپەراسیۆنی فەتحولموبین** () ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی ھێزە چەکدارەکانی ئێران لە دژی ھێزە چەکدارەکانی عێراق لە درێژەی شەڕی ئێران و عێراقدا بوو، کە لە ٢٢ ھەتا ٣٠ی ئازاری ١٩٨٢ درێژەی ھەبوو. لە ئەنجامدا ھێزەکانی ئێران سەرکەوتن و ھێزەکانی عێراق لە ناوچە داگیرکراوەکان پاشەکشەیان کرد.

## پێشینە
لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٨٠، سەددام حوسێن، بە ھەوڵدان بۆ دووبارەکردنەوەی سەرکەوتنی ھێرشە ئاسمانییە پێشوەختەکەی ئیسرائیل دژی ھێزە ئاسمانییەکانی عەرەب لە جەنگی شەش ڕۆژەدا، چەندین ھێرشی ئاسمانی کردە سەر فڕۆکەخانەکانی ئێران، بەو ھیوایەی ھێزی ئاسمانیی ئێران لەسەر زەوی تێکبشکێنێت. ھەرچەندە ئەو ھێرشانە شکستیان ھێنا، بەڵام ھێشتا سەددام دەستبەردار نەبوو لە بەدیھێنانی ئامانجەکەی بۆ سەپاندنی باڵادەستیی تەواوی عێراق بەسەر ڕێڕەوی ئاوی شەتەلعەرەبدا، کە لە ئێران بە ئەروەند ڕوود (بە فارسی: اروند ڕود) ناسراوە. ئەو ھێرشێکی زەمینی کردە سەر ئێران و سەرنجی خستە سەر باشووری وڵاتەکە.

سەددام توانی سەرکەوتن بەدەست بھێنێت و شاری گەورەی خوڕەمشاری ئێران کۆنترۆڵ بکات. ھەرچەندە عێراقییەکان نەیانتوانی شاری ئابادان بگرن، بەڵام بەھۆی ھەرەسھێنانی بەرگرییەکانی ئێرانەوە ڕێگا بەرەو تاران کراوە بوو.

## شەڕ
لە ٢٢ی ئازاری ١٩٨٢، ڕێک ١٨ مانگ دوای داگیرکارییەکەی عێراق، ئێرانییەکان ئۆپەراسیۆنی «فەتحولموبین»یان دەستپێکرد. ئەوان دەیانویست جووڵەی «پەنجەیی» (ھێرشکردن لە دوو لاوە) بەکاربھێنن بۆ گەمارۆدانی ھێزەکانی عێراق کە لە دەرەوەی شارۆچکەی شووشی ئێران وەستابوون. لەژێر فەرماندەیی سەرۆکی ئەرکانی سوپای ئێران، فەریق عەلی سەیاد شیرازی کە گەنج بوو، ئێرانییەکان لە شەوی ٢٢دا ھێرشێکی زرێپۆشیان دەستپێکرد و بەدوایدا ھێرشی «شەپۆلی مرۆیی» بەردەوام لەلایەن لیواکانی پاسداران و بەسیجەوە ئەنجامدرا، کە ھەر یەکەیان لە نزیکەی ١٬٠٠٠ جەنگاوەر پێکھاتبوون.

ھێزەکانی ئێران ھێشتا دەبوو ڕووبەڕووی سوپایەکەی عێراق ببنەوە کە لە بەرەکانی پێشەوەدا سەنگەریان لێدابوو و خاوەنی پشتیوانییەکی باشی تانک، تۆپخانە و ھێزی ئاسمانی بوون. ئێرانییەکان درێژەیان بە گوشارەکانیان دا دژی ھێزەکانی عێراق و، دوای زیانێکی زۆری عێراق، سەددام لە ٢٨ی مانگدا فەرمانی کشانەوەی دەرکرد.

## دەرەنجامەکان
شانبەشانی ئۆپەراسیۆنی «تەریق ئەلقودس» و ئۆپەراسیۆنی «بەیتوولموقەدەس»، ئێرانییەکان توانییان ھێزەکانی عێراق لە باشووری ئێران دەر بکەن. ئۆپەراسیۆنی فراوانتر بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی خوزستان بە ھەق وەک خاڵێکی وەرچەرخان دادەنرێت. ئێرانییەکان سەرکەوتوو بوون لە بەدیھێنانی ئامانجە جێگیرەکەیان لە پووچەڵکردنەوەی ئەو دەستکەوتانەی کە ھێزە چەکدارەکانی عێراق لە قۆناغەکانی سەرەتای شەڕی عێراق و ئێراندا بەدەستیان ھێنابوو. دواتر، توندڕەوەکانی ئێران، بە سەرۆکایەتیی ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران، داوای فراوانکردنی ئۆپەراسیۆنەکانی جەنگیان دەکرد بۆ ناو خاکی عێراق. سەرەنجام سەرکەوتوو بوون لە سەپاندنی بۆچوونەکەیان، و ئێرانییەکان چەندین ئۆپەراسیۆنیان دەستپێکرد بۆ داگیرکردنی خاک.

بەڵام لەکاتێکدا ئێرانییەکان بە سەرکەوتوویی ئۆپەراسیۆنی «چەکی ھاوبەش»یان بەکارھێنا بۆ سەرکەوتن بەسەر ھێزەکانی عێراق لە ناو ئێراندا، بۆ ھێرشەکانی تر (بۆ ناو عێراق) تەنھا پشتیان بە ھێرشی شەپۆلی مرۆیی بێ پشتیوانی دەبەست لەلایەن ھێزە کەم مەشق و کەم چەکەکانی پاسداران و بەسیجەوە، کە توانای لۆجیستیی پێویستیان نەبوو.

دواجار عێراقییەکان دوای کشانەوەیان لە ئێران، ھێزە چەکدارەکانیان جێگیر کردەوە (ڕێکخستەوە). ئەنجامەکە ئەوە بوو کە ئێرانییەکان نەیانتوانی بەردەوام بن لە ھێرشە پێداگر بەڵام بێھوودەکانیان دژی سوپای عێراق کە خۆی گرتبووەوە. عێراق لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکان و یەکێتیی سۆڤیەتەوە پشتیوانی دەکرا، کە ڕژێمەکەی سەددامیان بە بژاردەیەکی زۆر باشتر دەزانی لەچاو ڕژێمەکەی خومەینی.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی پارێزگای خووزستان
پۆل:شارۆچکەی شووش