ئۆمیپڕازۆڵ

وێنۆک|مۆدێلی ٣دی گەردێکی ئۆمیپڕازۆڵ
**ئۆمیپڕازۆڵ،** کە لەژێر ناوی بڕاندەکانی **پریلۆسیک** و **لۆسیک** دەفرۆشرێت، دەرمانێکە کە لە چارەسەرکردنی گەڕانەوەی ترشەڵۆکی گەدە (GERD)، نەخۆشی برینی گەدە و کۆنیشانی زۆڵنجەر-ئێڵسن بەکاردێت. ھەروەھا بەکاردێت بۆ پێشگیری لە خوێنبەربوونی سەرەوەی ڕێڕەوی ھەرس لەو کەسانەی کە لەژێر مەترسی زۆردان. ئۆمیپڕازۆڵ ڕێگری پەمپی پڕتۆنە (PPI) و کاریگەرییەکەی ھاوشێوەی (PPI)ەکانی ترە. دەتوانرێت بەکاربێت وەکو حەب لەڕێی دەمەوە یاخود دەرزیلێدان لە خوێنھێنەرێک.

کاریگەرییە لاوەکییە باوەکانی بریتین لە ھێڵنج، ڕشانەوە، سەرئێشە، ئازاری سک و زیادبوونی بای سک. کاریگەرییە لاوەکییە مەترسیدارەکان لەوانەیە خۆی ببینێتەوە لە ھەوکردن بە بەکتریای کڵۆستریدییەم دیفیسڵ، زیادبوونی مەترسی بۆ سیەسۆ، زیادبوونی مەترسی بۆ شکانی ئێسکەکان، و ئەگەری شاردنەوەی شێرپەنجەی گەدە. تا ئێستا ڕوون نییە کە ئایا سەلامەتە بۆ بەکارھێنان لە کاتی دووگیانیدا. ئەم دەرمانە کاردەکات بە بلۆککردنی دەردانی ترشی گەدە.

ئۆمیپڕازۆڵ لە ساڵی ١٩٧٨دا مافی مامەڵەکردنی وەرگرت، و لە ساڵی ١٩٨٨ پەسەندکرا بۆ بەکارھێنانی پزیشکی لە لیستی دەرمانە پێویستییەکانی ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانیدایە. وەک دەرمانی گشتیش بەردەستە. تێچووی کۆفرۆشیی لە وڵاتانی پەرەئەستێن لە ساڵی ٢٠١٤ ,  بۆ ٠٫٠٧ دۆلاری ئەمریکییە بۆ ھەر ژەمێک. لە ئەمریکا بە تێکڕا نرخی ھەر حەبێک ٠٫٥٠ دۆلاری ئەمریکییە. لە ساڵی ٢٠١٧دا، حەوتەم باوترین دەرمانی نووسراوی ئەمریکا بوو، بە زیاتر لە ٥٨ ملیۆن ڕەچەتە. ھەروەھا لە ئەمریکا بەبێ ڕەچەتەی پزیشک بەردەستە.

## بەکارھێنانە پزیشکییەکان
ئۆمیپڕازۆڵ دەتوانرێت بەکاربێت لە چارەسەری گەڕانەوەی ترشەڵۆکی گەدە، ھەرسەبرینەکان، ھەوکردنی سوورێنجک، و کۆنیشانی زۆڵنجەر-ئێڵسن.

### ھەرسەبرینەکان
ھەرسەبرینەکان دەکرێت چارەسەربکرێن بە بەکارھێنانی ئۆمیپڕازۆڵ. تەشەنا بە بەکتریای *[[ئێچ پایلۆری|ھێلیکۆباکتەر پایلۆری]]* (ئێچ. پایلۆری) دەتوانرێت چارەسەربکرێت بە وەرگرتنی ئۆمیپڕازۆڵ، ئەمۆکسیسیلین، و کلاریترۆمایسین بەیەکەوە بۆماوەی ٧–١٤ ڕۆژ. دەتوانرێت ئەمۆکسیسیلین بگۆڕدرێتەوە بە مێتڕۆنیدازۆڵ لەو کەسانەی ھەستیارن بە پەنیسیلەکان.
[وێنۆک|قوتووی ئۆمیپڕازۆڵ ئەکتاڤێسی ٢٠مگ لە [سوێد]]

## کاریگەرییە نەخوازراوەکان
کاریگەرییە نەخوازراوەکان لانیکەم لە ١٪ ی خەڵکدا دەردەکەون. ئەوانیش خۆیان دەبیننەوە لە:
* ناوەندەکۆئەندامی دەمار: سەرئێشە (٧٪)، سەرگێژبوون (٢٪)
* کۆئەندامی ھەناسە: تەشەنای ڕێڕەوی سەرەوەی ھەناسە (٢٪)، کۆکە (١٪)
* کۆئەندامی ھەرس: سک ئێشە (٥٪)، سکچوون (٤٪)، ھێڵنجدان (٤٪)، ڕشانەوە (٣٪)، بای سک (٣٪)، ترش ھێنانەوە (٢٪)، قەبزی (٢٪)
* ئێسک و ماسوولکە کۆئەندام: ئازاری پشت (١٪)، لاوازی (١٪)
* کۆئەندامی پێست: لیر (٢٪)

نیگەرانییەکانی تر دەربارەی کاریگەرییەکانی بریتین لە:
* سەرھەڵدانەوەی سکچووی پەیوەست بە کڵۆستریدییەم دیفیسڵ
* شکان بەھۆی ئێسکەنەرمەوە
* مەگنیسیۆم کەمی

ھەروەھا نیگەرانیش دەربڕاوە دەربارەی بەدمژینی ڤیتامین بی١٢  و ئاسن، بەڵام کاریگەرییەکانی وادەردەکەوێت جێبایەخ نەبن، بەتایبەتی ئەگەر تەواوکەرەکانی خۆراک دابینکرابن.

لەوەتەی ناساندنیانەوە، پڕۆتۆن-پەمپ ڕێگرەکان (بەتایبەتی ئۆمیپڕازۆڵ) پەیوەستبوونە بە چەند کەیسێکی ھەوکردنی نیفڕۆنەکان و گورچیلەش کە زۆربەی جار ڕوودەن لە ئەنجامی کارلێکی نەخوازراوی دەرمانەکان لەگەڵ یەکدی.

### دووگیانی و شیرپێدان
سەلامەتیی بەکارھێنانی ئۆمیپڕازۆڵ بۆ خانمانی دووگیان و شیرپێدەر ھێشتا نەچەسپاوە. ئامارەکانی پەتازانی مەترسییەکی ئەوتۆ پیشان نادەن لەسەر کۆرپەلە پاش بەکارھێنانی ئۆمیپڕازۆڵ لەلایەن دایکی دووگیانەوە، بەڵام دەبێت پزیشکی پسۆڕ ڕەزامەندی بدات لەسەر بەکارھێنانی.

## کارلێکەکان
کارلێکە گرنگەکانی دەرمان بە دەگمەن ڕوودەدەن. لەگەڵ ئەوەشدا، پڕبایەخترین نیگەرانی لە کارلێکی دەرمان بریتییە لە کەمبوونەوەی چالاکیی کلۆپیدۆگرێڵ کاتێک وەردەگیرێت لەگەڵ ئۆمیپڕازۆڵ بەیەکەوە. ھەرچەندە ھێشتا جێی وتووێژە، بەڵام دەکرێت مەترسیی تووشبوون بە جەڵدەی دڵ یان مێشک زیادبکات لەو کەسانەی کە کلۆپیدۆگرێڵ بەکاردەھێنن بۆ ڕێگری لەو دۆخانە.

ئەم کارلێکە ڕێتێچووە چونکە ئۆمیپڕازۆڵ ڕێگری لە ئەنزیمەکانی CYP2C19 و CYP3A4 دەکات، کە ئەوەی یەکەمیان کلۆپیدۆگرێڵ پێویستی پێیەتی بۆ چالاککردنی دەرمانەکە لە شێوە سەرەتایییەکەی.

مێتابۆلیزمی نزیکەی ھەموو بەنزۆدایەزیپینەکان بە ڕێگاکانی CYP3A4 و CYP2D6 دەکرێت، و ڕێگریکردن لەو ئەنزیمانە دەبێتە ھۆی درێژبوونەوەی ماوەی چالاکیی ئەو دەرمانانە. نموونەی تر لەو دەرمانانەی کە پشت بە CYP3A4 دەبەستن بۆ مێتابۆلیزمەکەیان بریتییە لە: ئیسیتالۆپڕام، وارفارین، ئۆکسیکۆدۆن، تڕامادۆڵ، و ئۆکسیمۆڕفۆن. خەستییەکانی ئەو دەرمانانە دەکرێت زیادبکات ئەگەر ھاوکات لەگەڵ ئۆمیپڕازۆڵ بەکاربھێنرێن.

ئۆمیپڕازۆڵ ھەروەھا ڕکابەرە ڕێگری پ-گلایکۆپڕۆتینیشە ھاوشێوەی پڕۆتۆن-پەمپ ڕێگرەکانی تر.

ئەو دەرمانانەی پشت دەبەستن بە ژینگەیەکی ترشی گەدە (وەک کیتۆکۆنازۆڵ یان ئەتازاناڤیر) لەوانەیە بەکەمی بمژرێن، لەکاتێکدا ئەو دژەزیندەییانەی کە خۆنەگرن بە ترش (وەک ئیریترۆمایسین) لەوانەیە بە ڕێژەیەکی بەرزتر لە ئاسایی بمژرێت بەھۆی ئەو ژینگە تفتەی گەدەوە.

پڕۆتۆن-پەمپ ڕێگرەکان وەک ئۆمیپڕازۆڵ دەرکەوتووە کە خەستیی پلازمای مێتۆترێکسەیت زیاد دەکەن.

## دەرمانناسی
ئۆمیپڕازۆڵ سیستەمی ئەنزیمی دیوارەخانەکان بە ھەمیشەیی دادەخات کە پێویستن بۆ دەردانی ترشی گەدە، واتا ڕێگری تایبەتیی H+/K+ATPase، کە ئەو ئەنزیمەیە بۆ دوا ھەنگاوی دەردانی ترشی گەدە پێویستە.

### میکانیزمی کارکردن
ئۆمیپڕازۆڵ ڕێگری ھەڵبژێر و ھەمیشەییی پڕۆتۆن-پەمپە. واتا ترشی گەدە قەتیس دەکات لە ڕێی داخستنی سیستەمی H+/K+ATPase کە دەکەوێتە ڕژێنەڕووی دیوارەخانەکانی گەدە، و لەبەرئەوەی ئەم سیستەمە بە پەپمی ترش ناسراوە لەناو لینجەماددەی گەدە، بۆیە ئۆمیپڕازۆڵ دوا ھەنگاوی دەردانی ترش دەوەستێنێت.

ھەروەھا ئۆمیپڕازۆڵ ڕێگری لە دەردانی سەرەتاییی ترش و دەردانی ھاندراو دەکات بێ گوێدانە ھاندەرەکە چونکە ئەو دوا ھەنگاو دەوەستێنێت. دەرمانەکە بێ-ڕکابەرانە دەنوسێت بە وەرگرەکەوە ھەر بۆیەش کاریگەرییەکەی ژەم-پەیوەستە.

ڕێگرە کاریگەرییەکەی ئۆمیپڕازۆڵ لە ١ کاتژمێری دوای وەرگرتن بە دەم دەردەکەوێت. لووتکەی کاریگەرییەکەشی لە ٢ کاتژمێردا دەردەکەوێت. ماوەی ڕێگریکردنەکەی تا ٧٢ کاتژمێر دەخایەنێت. کاتێک واز لە ئۆمیپڕازۆڵ دەھێنرێت، ڕێژەی سەرەتاییی دەردانی ترشی گەدە وەک خۆی لێدێتەوە دوای ٣–٥ ڕۆژ. کاریگەری ئۆمیپڕازۆڵ دەگاتە ڕێژەی پێوانەیی خۆی دوای ٤ ڕۆژ وەرگرتنی لەسەریەک.

### دەرمانەجووڵە
وێنۆک|وێنەیەکی ڕوونکەرەوەیە، مێتابۆڵیزمی ئۆمیپڕازۆڵ پیشاندەدات بە ڕێڕەوی ھەرس و جگەردا.
مژینی ئۆمیپڕازۆڵ دەکەوێتە ڕیخۆڵەباریکە و بەزۆری لە ٣–٦ کاتژمێردا تەواودەبێت. زیندەئامادەییی (Bioavailability) ئۆمیپڕازۆڵ لە لەشدا دوای چەند ژەمێکی دووبارە دەگاتە نزیکەی ٦٠٪، و قەبارەی بڵاوبوونەوەشی ٠٫٤ لتر/کگ. ڕێژەیەکی بەرزی نوسان بە پڕۆتینی پلازماشی ھەیە کە ٩٥٪.

ئۆمیمپڕازۆڵ و بەھەمان شێوە پڕۆتۆن-پەمپ ڕێگرەکانی تریش، تەنھا کاریگەری لە پەمپە چالاکەکان دەکەن. ئەم پەمپانەش دەوروژێنرێن لە کاتی بوونی خۆراکدا بۆ ئەوەی یارمەتی کرداری ھەرس بدەن. لەبەر ئەم ھۆیەشە نەخۆشەکان پێویستە ئامۆژگاری بکرێن بە وەرگرتنی ئۆمیپڕازۆڵ لەگەڵ پەرداخێک ئاودا، پێش ژەمی دیاریکراو. ھەروەھا، زۆربەی سەرچاوەکان پێشنیازدەکەن کە لانیکەم ٣٠ خولەک تێبپەڕێت بەسەر قوتدانی ئۆمیپڕازۆڵ ئینجا نان بخورێت.

ئۆمیپڕازۆل بە تەواوی میتابۆلیزە دەکرێت لەلایەن سیستەمی سایتۆکڕۆم پ٤٥٠، بە شێوەی سەرەکی لە جگەردا، لەلایەن ھاوئەنزیمەکانی CYP2C19 و CYP3A4. نزیکەی ٧٧٪ی ژەمێکی بە دەم وەرگیراو دەردەدرێت وەک پاشماوە لە ڕێی میزەوە، و بەرماوەکەی لە پیساییدا دەبینرێتەوە، کە بە بنچینەیی لە دەردراوەکانی زراوەوە ھاتووە. ئۆمیپڕازۆڵ نیوەتەمەنەکەی ٠٫٥ تا ١ کاتژمێر دەبێت.

## مێژوو
ئۆمیپڕازۆڵ بۆ یەکەمجار لە ١٩٧٩ دروست کرا لەلایەن (AB Hässle)ی سوێدییەوە، کە بەشێکە لە (Astra AB). ئەمە یەکەم پڕۆتۆن-پەمپ ڕێگربوو (PPI).ئەستڕا ئەی بی، واتا ئەستڕازێنیکەی ئێستا، بەرھەمەکەی خستە بازاڕەوە وەک چارەسەری زووخاو (Ulcer) لەژێر ناوی لۆسیک لە سوێد. لەژێر ناوی ھەمان بڕاند و بۆ یەکەمجار لە ١٩٨٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان فرۆشرا. لە ساڵی ١٩٩٠، لەسەر داوای دامەزراوەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا، ناوی بڕاندی لۆسیک گۆڕدرا بۆ پریلۆسیک بۆ ئەوەی تێکەڵ نەکرێت لەگەڵ میزپێکەر لاسیکس (فیوڕۆسیماید). ناوە نوێیەکە بووە ھۆی لێتێکچوون لەنێوان ئۆمیپڕازۆڵ (پریلۆسیک) و فلۆکسیتین (پڕۆزاک)، دەرمانێکی دژەخەمۆکی.

### ناوە بڕاندییەکان
ناوە بڕاندییەکانی ئۆمیپڕازۆڵ ئەمانە دەگرێتەوە: Losec, Prilosec, Zegerid, Miracid, and Omez.

## سەرچاوەکان

پۆل:پزیشکی
پۆل:دەرمانە گرنگەکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی
پۆل:دەرمانەکان