ئاڵای کوردستان

**ئاڵای کوردستان** (، یان *Ala rengîn*، *ئاڵا ڕەنگین*) ئاڵای فەرمیی ھەرێمی کوردستانە. لە تەواوی ئەو ناوچانەی لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی ھەرێمی کوردستانن، لە دامودەزگا حکوومییەکان و دامەزراوە فەرمییەکان شەکاوەیە. ئەم ئاڵایە بەگشتی وەک ئاڵای کورد و کوردستانی گەورەش دەبینرێت.

## مێژوو
### شانشینی کوردستان
#### ئاڵای بەریتانیا
لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩١٨ و نزیک کۆتایی جەنگی جیھانیی یەکەم، مەحموود بەرزنجی لە دەوڵەتی عوسمانی جیابووەوە و دەوڵەتی کوردی دامەزراند. بەو پێیەی سەرەتا لەژێر فەرمانی بەریتانیا بوو، دەبوو ئاڵای یوونیەن جاک (ئاڵای بەریتانیا بوو کە لە ناوچە ژێرفەرمانییەکانی بەریتانیا ھەڵدەکرا) لە دەوڵەتەکەی ھەڵبکات، تا لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩١٩ ڕاپەڕینی کرد و ئاڵایەکی نوێ بۆ دەوڵەتەکەی دیاریکرا.

#### ئاڵای مانگیلە
لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩١٩ دەوڵەتی کوردی لە دژی ئیمپراتۆرییەتی بەریتانیا ڕاپەڕی، و ئاڵایەکی مانگیلەی گرتەبەر، بەڵام ئیمپراتۆرییەتیی بەریتانیا لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩١٩ دەوڵەتی کوردی داگیرکرد.

وێنۆک|ئاڵای دەوڵەتی کوردی و دواتر شانشینی کوردستان

دوای دامەزراندنی شانشینی کوردستان لە ساڵی ١٩٢١، دیسان ئاڵا مانگیلەییەکە لە سلێمانی لەلایەن شێخ مەحموودی حەفید ھەڵکرایەوە. بە گوتەی مێژوونووس ڕەفیق حیلمی، شانشینی کوردستان ئاڵای مانگیلەی بە ئاڵای نەتەوەیی کورد دەزانی؛ زیاتر دەڵێت: «کۆبوونەوەیەکی گەورە لە ماڵی شێخ قادر، سەرۆکی ئەنجوومەنی نیشتمانی بەڕێوەچوو و مۆڵەتی فەرمی درا بە ئاڵاکە و وەک ئاڵای فەرمیی کوردەکان بەرزکرایەوە، بە ئامادەبوونی نزیکەی ١٠ ھەزار کەس لە ڕۆژی کۆبوونەوەکەدا لە مزگەوتی گەورە».

### CTK و خۆیبوون
لە ساڵی ١٩٢٠ لەلایەن کۆمەڵەی سەرھەڵدانی کوردستان (CTK) ئاڵایەکی دیکە بۆ کوردستان دروستکرا. دوای ماوەیەکی کەم لەلایەن پارتی ناسیۆنالیستی خۆیبوونەوە بەکارھێنرا، کە لە کاتی ڕاپەڕینی ئاگریدا ئاڵاکەی لە شاری ئاگری ھەڵکرد.

وێنۆک|ئاڵای کوردیی کۆماری ئارارات

ئاڵای نەتەوەیی کوردی، لە ساڵانی ١٩٢٧ لەلایەن سەرکردەکانی بزووتنەوەی خۆیبوونەوە ھەڵبژێردرا بۆ نوێنەرایەتیکردنی ئەو کوردانەی کە لە دژی دەوڵەتی عوسمانی خەبات بۆ سەربەخۆیی دەکەن.

### گۆڤاری ھاوار
وێنۆک|چەپ|بەرگی گۆڤاری ھاوار بە ئاڵای کوردستانەوە
ئاڵای کوردی لە ساڵی ١٩٣٢ بە ژمارە ١١ (١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٣٢) لەسەر ھەردوو بەرگی گۆڤاری ھاوار بە ڕەنگی چاپ بڵاوکرایەوە. ڕەنگەکانی ئاڵاکە لە سەرەوە بۆ خوارەوە سوور، سپی و سەوز بوون و خۆرێکی زێڕین بە ١٨ تیشکەوە لە ناوەڕاستیدا بوو.

### کۆماری مەھاباد
کۆماری مەھاباد دووەم دەوڵەتی سەربەخۆی کوردی بوو لەدوای کۆماری ئارارات، ئەو کۆمارەی کە لە ساڵی ١٩٢٧ ڕاگەیەندرا و دواتر لە ساڵی ١٩٣٠ لەلایەن سوپای تورکیاوە شکستی پێ ھێندرا. کۆماری کوردیی مەھاباد لە ٢٢ی مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٤٦ و پێنج مانگ دوای کۆتایی ھاتنی جەنگی جیھانیی دووەم لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان دامەزرا، وەک دەوڵەتێکی بووکەڵەیی یەکێتیی سۆڤیەت. ئەم کۆمارە کەمتر لە ساڵێک توانی بەرگە بگرێت؛ بەڵام ئاڵاکەی ھێشتا وەک ھێمایەک بۆ سەربەخۆیی کورد سەیر دەکرێت.

لە ساڵی ١٩٤٥، کاتێک کچێکی ١٤ ساڵان بە ناوی فاتیمە ئەسەد شاھین، لە شارۆچکەیەکی بچووکی باشووری کوردستان لەگەڵ نەھمان عیسا ھاوسەرگیری دەکات، لە ئاھەنگی ھاوسەرگیرییەکەدا، مەلا مستەفا بارزانی بەشداری دەکات. لەو کاتەدا مستەفا بارزانی لە پلانیدا بوو بەشداری شۆڕشیی کوردانی ڕۆژھەڵات بکات و پشتگیری لە قازی محەممەد، سەرکردەی شۆڕشەکە بکات. لە ئاھەنگەکەدا مەلا مستەفا پرسیار لە نەھمان عیسا دەکات کە «ئایا ھاوسەرەکەی دەتوانێت ئاڵایەک دروست بکات؟» فاتیمە بە داواکارییەکە ڕازی دەبێت، و داوا لە مەلا مستەفا دەکات کە شێوە و ڕەنگەکانی پێ بدات.

لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٤٦دا کۆماری مەھاباد ڕاگەیەنرا و قازی محەممەد وەک سەرۆککۆمار دەستنیشان کرا.

ئاڵاکەی فاتیمە جیاواز بوو لەگەڵ ئەو ئاڵایەی کە ئێستا بە ئاڵای کۆماری مەھاباد دادەنرێت، تەنیا ڕۆژێکی کوردی ١٦ تیشکی لە ناوەندیدا بوو، بە پشتبەندێکی سێ ڕەنگیی ئاسۆیی سوور، سپی و سەوز.

### کوردستانی سوور
لە ساڵی ١٩٩٢ کاتێک ھەوڵی دووبارە دامەزراندنەوەی ئیدارەی کوردستانی سوور دەدرا، ئاڵاکەی خۆییبوون دیاریکرا وەک ئاڵای کۆماری کوردیی لاچین.

## پێناسەی ئاڵای کوردستان
ئاڵای کوردستان پێک ھاتووە لە سێ ڕەنگی سوور، سپی، سەوز و دروشمێک لە ناوەندی.

### ڕەنگەکان
ئاڵای کوردستان لە لاکێشەیەکی ئاسۆیی پێکھاتووە، لاکێشەی سەرەوە ڕەنگی سوورە، ناوەند ڕەنگی سپییە، و لاکێشەی خوارەوە ڕەنگی سەوزە. بەرینی ئاڵا دوو لەسەر سێ درێژییەکەیەتی.

### ھێمای نەتەوەیی
دروشمی نەتەوەیی ئاڵای کوردستان خۆری زێڕینە، ئەم خۆرە ٢١ تیشکی یەکسان و ھاوشێوەی ھەیە کە ڕێکەوتی ٢١ی ئازار دەگەیەنێت کە نەورۆز و سەرەتای ساڵی ڕۆژژمێری کوردییە.

بە لەبەرچاوگرتنی دوو لەسەر سێیەتی قەبارەی ئاڵا، خۆری زێڕین بە تیشکەکانییەوە یەک پێوەرە و بەبێ تیشکەکان نیو پێوەر، ئەم تیشکانە شێوەیان ڕاستە و لە دەرەوە خاڵێکی تیژ دروست دەکەن. خۆرەکە دەبێ ڕێک لە ناوەندی ئاڵای کورستان جێگیر بێت. خۆر بەشێوەیەک جێگیر کراوە کە ستوونی ناوەندی ئاڵا بە ناو خاڵی تیژی بەرزترین تیشک تێدەپەڕێت.

### ڕەنگەکان، کۆدەکانیان و واتا باوەکانیان
[وێنۆک|170px|[ڕۆژی کوردی (٢١ تیشکی ھەیە)]]

## شێوازەکانی بەکارھێنانی ئاڵا
* ھەڵواسین بە دار (ستوون)؛ پێویستە خۆرەکەی لە ھەردوو ڕووەوە دیار بێت.
* بەرزکردنەوەی لە باری پانی؛ ڕەنگی سوور لە سەرەوە و ڕەنگی سەوز لە خوارەوە.
* بەرزکردنەوەی لە باری درێژی؛ ڕەنگی سوور لە لای چەپ و ڕەنگی سەوز لە لای ڕاست.
* لە یەخەدانی وەک ڕۆزێت لەسەر سینگ؛ لە لای چەپ لەسەر دڵ دەدرێت.
* دانان لەسەر مێز؛ پێویستە بە لای چەپ بشکێتەوە.

### شێوازە ھەڵەکانی بەکارھێنانی ئاڵا
* نابێت بە ھیچ جۆرە شێوەیەک ئاڵا لوول بکرێت.
* نابێت بە ھیچ جۆرە شێوەیەک ئاڵا بە پێچەوانەوە هەڵبکرێت یان دابندرێت.
* ھەر جۆرە سووکایەتییەک بە ئاڵا سزای زیندانە.

## ڕۆژی ئاڵا
لە ساڵی ٢٠٠٩دا پەرلەمانی کوردستان بڕیاریدا، ڕۆژی ١٧ی کانوونی یەکەمی ھەموو ساڵێک، ڕۆژی ئاڵای کوردستان لەسەرجەم شار و شارۆچکەکانی ھەرێمی کوردستان بکرێتەوە.

## ئاڵاکانی کوردستان
### ئاڵا کوردییەکان

پەڕگە:De facto SA-NES Flag.svg|alt=The Autonomous Administration's new emblem superimposed on a white field|ئاڵای خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا (٢٠١٨–ئێستا).
پەڕگە:Flag of Rojava.svg|ئاڵای نافەرمی ڕۆژاوای کوردستان، (٢٠١٣–ئێستا)
پەڕگە:Flag of the Emirate of Soran.svg|ئاڵای میرنشینی سۆران، (١٨١٦–١٨٣٥)
پەڕگە:Flag of kurdistan-1922 1924.svg|ئاڵای شانشینی کوردستان، (١٩٢٢–١٩٢٤)
پەڕگە:Kurdish flag (Khoiboun).svg|ئاڵای کۆماری ئارارات و ڕێکخراوەی خۆیبوون، (١٩٢٧–١٩٣٠)
پەڕگە:Flag of the Republic of Mahabad.svg|ئاڵای کۆماری کوردستان (مەھاباد)، (١٩٤٦)
پەڕگە:Yezidi Flag.svg|ئاڵای کوردانی ئێزیدی (تا ئێستا)
پەڕگە:Mahabad Republic sunburst flag.svg|یەکەمین وەشانی ئاڵای کۆماری مەھاباد کە فاتیمە ئەسەد شاھین دروستیکرد (٢٢ی کانوونی دووەمی ١٩٤٦)


### ئاڵاکانی پەیوەست بە کورد

پەڕگە:Flag of Ayyubid Dynasty.svg|ئاڵای ئەییووبییەکان
پەڕگە:Zand Dynasty flag.svg|ئاڵای دەوڵەتی زەندی (١٧٥٠–١٧٩٤)
پەڕگە:Flag of Iraq (1959–1963).svg|ئاڵای عێراق، کە ڕۆژی کوردی لە ناوەندیدا دەردەکەوێت (١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٩ – ٣١ی تەمموزی ١٩٦٣)
پەڕگە:Safavid Flag.svg|ئاڵای سەفەوییەکان
پەڕگە:Derafsh kaviani.svg|ئاڵای ئیمپراتۆریەتیی ساسانی (دروشمی کاویانی)


## ئەمانەش ببینە
* سیمبوولە کوردییەکان
** ڕۆژی کوردی
** ئەی ڕەقیب
* ڕەنگی پان ئێرانیزم

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ئاڵا و سروودی نیشتیمانی – ماڵپەڕی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
* ئاڵای کوردستان بە کوالیتی بەرز بۆ چاپکردن 

پۆل:ئاڵای وڵاتانی ئاسیا
پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان
پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی کوردستان
پۆل:ھێمای نیشتمانی کوردان
پۆل:مێژووی کورد
پۆل:کوردستان
پۆل:سیاسەتی کوردستان
پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان