open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
داگیرکاری ژاپۆن بۆ سەر کۆریا

alt=Siege of Busanjin (1592)|وێنۆک|302x302پیکسڵ|تابلۆیەکی کێشراو کە باس لە شەڕەکە دەکات لە ساڵی ١٥٩٢.
**داگیرکاری ژاپۆن بۆ سەر کۆریا** **لە ١٥٩٢ تا ١٥٩٨** یان **جەنگی ئیمجین** کە تیایدا دوو داگیرکاری تیایدا ڕوویدا یەکیان لە ١٥٩٢، و دووەم داگیرکاری لە ١٥٩٧ (جەنگی چۆنگیو) ڕوویدا. پێکدادانەکە لە ١٥٩٨ بە کشانەوەی سووپای ژاپۆن تەواو بوو. لە نیمچەدوورگەی کۆریا.

داگیرکارییەکە لەلایەن تۆیۆتۆمی ھیدێیۆشی دەستی پێکرد بە ئامانجی گرتنی کۆریا و چین، کە لەلایەن جۆسۆن و ئیمپراتۆریەتیی مینگەوە فەرمانڕەوایەتییان دەکرا. ژاپۆن بە خێرایی سەرکەوتوو بوو لە داگیرکردنی بەشێکی نیمچەدوورگەی کۆریا، بەڵام جۆسۆن بەیەکەوە لەگەڵ ئیمپراتۆریەتیی مینگ و نەبوونی خۆراک و پێویستییەکان بۆ سووپای ژاپۆن لە جەنگەکە وایکرد کێشە دروستبێت، وە ھێزە دەریاییەکانی کۆریا کە لەلایەن (یی سون-سین فەرماندەیی دەکرا) وایکرد ھێزە ژاپۆنییەکان لە پیۆنگیانگ و پارێزگاکانی باکووری وڵات بکشێنەوە بەرەو باشوور کە دەکاتە بوسان و ناوچەکانی دەوروبەری دواتر سوپای ناوخۆیی دروست بوو (میلیشیا - گەریلا - پێکھاتووە لە کەسی خۆبەخۆش)  درووست بوو دەستیان بە جەنگ کرد دژی ھێزەکانی ژاپۆن کە لە ١٥٩٢ تا ١٥٩٦ خایاند.

لە ١٥٩٧ ژاپۆن دووبارە بۆ دووەم جار شاڵاوێکی تری بۆ کۆریا برد. کە شاڵاوی دووەمەکە بە زۆری وێنەدانەوەی یەکەم شاڵاوی ژاپۆن بوو، لە جاری دووەم ژاپۆن سەرکەوتوو بوو لە داگیرکردنی چەندین شار و ناوچە، وە لەلایەن ھێزەکانی وڵات زۆری لێکرا پاشەکشە بکات بۆ باشووری ڕۆژھەڵاتی ناوچەکانی کەناری نیمچەدوورگەکە، ھەرچۆنێک بێت، بە ھەردوو ھێزی جۆسۆن و مینگیشەوە نەتوانرا ژاپۆن بە سەرکەوتوویی لە خاکەکە بکەنە دەرەوە و لە بەشی باشووری وڵات مانەوە، ئەمەش ھەردوو سایدەکەی قفل کرد و جەنگێکی درێژ خایەنی ١٠ مانگەی پێکردن.

بە مردنی تۆیۆتۆمی ھیدێیۆشی لە ١٥٩٨، وایکرد پەرەسەندنی ھێزەکانی ژاپۆن خاو، و سنووردار بێتەوە، و فشاری کۆنترۆل و نەھێشتنی گەیشتنی پشتیوانی، لەلایەن ھێزی دەریایی جۆسۆنەوە، ھێزەکانی ژاپۆن لە کۆریا فەرمانیان پێکرا بۆ ئەوەی بگەڕێنەوە بۆ ژاپۆن لەلایەن حکوومەتی نوێی ئەنجوومەنی پێنج پیرەکە. دووبارە پێکەوە کارکردن و ئاشتی لەنێوان پارتەکان لە دواتر ڕوویدا و بۆ چەندین ساڵ بەردەوام بوو و بە تەواوی وایکرد بارودۆخ و پەیوەندییەکان ئاسایی ببنەوە.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:دەیەی ١٥٩٠ لە ژاپۆن
پۆل:خانەدانی جۆسۆن
داگیرکاری جینی دواتر بۆ سەر جۆسۆن

وێنۆک
**داگیرکاری جینی دواتر** لە سەرەتای ١٦٢٧ دەستی پێکرد کاتێک کە شازادەی جینی دواتر شازادە ئامین پێشڕەوی سووپایەکی کرد بەرەو شانشینی جۆسۆن. جەنگەکە دوای ئەوەی جین خۆی فەرمانڕەواییەکی باج سەپێنەر بەسەر جۆسۆن سەپاند. ھەرچۆنێک بێت جۆسۆن بەردەوام بوو لە پەیوەندییەکانی لەگەل ئیمپراتۆریەتیی مینگ و ملکەچ نەبوو بە و باجە کە جین سەپاندبووی بەسەری. کە ئەمەش دواتر ڕووداوی داگیرکاری چینگ بۆ سەر شانشینی جۆسۆنی بەدوای خۆی ھێنا لە ١٦٣٦.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان
گوانگھایگوینی جۆسۆن

**گوانگھای-گون** یان شازادە گوانگھای (لەدایکبووی ٤ی حوزەیراینی ١٥٧٥ تا ٧ی ئابی ١٦٤١) ناوی کەسی **یی ھۆن** (ھانگول: 이혼, ھانجا: 李琿), ١٥مین فەرمانرەوای جۆسۆن بوو، و دواتر بە کودەتاییەک دورخرایەوە لە فەرمانڕەوایەتی.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧٥
پۆل:مردووانی ١٦٤١
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٦یەم
پۆل:ڕاسپێردراوەکانی شا لە کۆریا
پۆل:فەرمانڕەوا لابراوەکان
پۆل:خەڵکی سێئول
بریان ئۆگستین

**بریان ئۆگستین** (لەدایکبووی ٢ی تشرینی دووەمی ١٩٥٤ – ١ی شووباتی ٢٠٢٢) نووسەر و دەستکاریکەری پەرتووکی کۆمیکی ئەمریکی بوو. بەھۆی کارەکانی لەگەل کۆمیکەکانی دی سی ناسراوە. لە کۆتاییەکانی دەیەی ١٩٨٠ و سەرەتای ١٩٩٠ ئۆگستین سەرنووسەر بوو بۆ کۆمیکەکانی دی سی و ھەروەھا نووسەریش بوو، ئۆگستین کاری لەسەر چەن بەرھەمێک دەکرد وەک (The flash - فلاش، و دەستەی دادپەروەری) و کۆمیکەکانی تری پەیوەندیدار بە باتمان.
ئۆگستین لە ١ی شووباتی ٢٠٢٢ لە تەمەنی ٦٧ ساڵی بەھۆی جەڵدەی مێشکەوە کۆچی دوایی دەکات.
## ژیانی پیشەیی
## مۆنتاژ
ئۆگستین لە ساڵی ١٩٨٦ وەک سەرنوسەر لە کۆمپانیای ترۆلۆردز لە کۆمپانیای ترو ستۆدیۆز دەستی پێکردووە.  پاشان لە ساڵی ١٩٨٧دا مۆنتاژکردنی فیلمی (Syphons) و (پێشبڕکێکاری خێرایی-Speed ​​Racer) بۆ کۆمپانیای (ناو کۆمیک) کرد، لە ساڵی ١٩٨٨ پەیوەندی بە کۆمپانیای دی سی کۆمیک کرد، دەستیکرد سەرنوسەرێکی بەژداربوو لە بەرنامەی  (Action comics) لە ماوەی کارکردنیدا وەک ناونیشانێکی ھەفتانە، و دواتر ھێڵی ناونیشانەکانی فلاش و جاستیس لیگ و ئیمپاکت کۆمیکس.

وەک سەرنووسەری ڕۆژنامەی فلاش کە لە ساڵی ١٩٨٩ دەستی پێکرد، ئۆگستین لە ساڵی ١٩٩٢ مارک وایدی وەک نووسەر بەکرێ گرت، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە بۆ ماوەی ھەشت ساڵ بەشداری بکات و ستایشی زۆری لێکرا. لە ساڵی ١٩٩٤ خەڵاتی ھەوادارانی جادووگەری بەدەستھێنا بۆ سەرنووسەری دڵخواز.

وەک سەرنووسەری بەڕێوەبەری ستۆدیۆی کۆمیکسی ڤیزۆنەری کاری کردووە. وەک سەرنووسەری چیرۆک بۆ بڵاوکەرەوەی (Red Giant Entertainment) و ھێڵی (Giant-Size Comics) کە بۆ ناونیشانی پەرتووکی کۆمیکی چاپکراوی بێبەرامبەر بوو کە لە ساڵی ٢٠١٤ بۆ یەکەمجار دەرکەوت.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
پۆل:نووسەرانی کۆمیکی ئەمریکی
ھیۆجۆنگی جۆسۆن

**ھیۆجۆنگی جۆسۆن** (لەدایکبووی ٣ی تەمموزی ١٦١٩ تا ٢٣ی حوزەیرانی ١٦٥٩) ١٧مین پاشای جۆسۆن بوو. لە ١٦٤٩ تا ١٦٥٩.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٦١٩
پۆل:مردووانی ١٦٥٩
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٧یەم
ئازەرمیدوخت

**ئازەرمیدۆخت** (بە فارسی نوێ:آزرمی‌دخت,) شاژنێکی سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی ساسانی بوو لە ئێران لە ٦٣٠ تا ٦٣١. کچی پاشا خەسرەوی دووەم بوو. وە دووەم شاژنی ئیمپراتۆرییەتەکە بوو; خوشکەکەی بۆران پێش ئەو، وە دوایش ئەویش فەرمانڕەوایەتی دەکات.  ئازەرمیدۆخت دێتە سەر دەسەڵات لە ئێران دوای ئامۆزاکەی شاپوری یەکەمی شەھروراز کە لەسەر کار لادەبرێت لەلایەن پیروز خەسرەو، کە یارمەتی  ئازەرمیدۆختی دا بێتە سەر تەخت، ھەرچۆنێک بێت ساڵێک دواتر لەلایەن ڕۆستەم فاروخزاد لەناو دەبردرێت و لەلایەن خوشکەکەی بۆرانەوە شوێنی دەگیریتەوە.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:مردووانی ٦٣١
پۆل:خانمەئیمپراتۆرە ئێرانییەکان
پۆل:فەرمانڕەوا ساسانییەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ٧ەم
بۆران

**بۆران** شاژنێک بوو لە ئیمپراتۆریەتیی ساسانی لە ئێران لە ٦٣٠ تا ٦٣٢،  کچی پاشا خەسرەوی دووەم و  شازادەحاتوونی ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی ماریا. سێیەم کەس بوو لەو ژنانەی کە فەرمانڕەواییەتی ئێران بکەن لە مێژووی ئێراندا، ئەوانی تر بریتی بوون لە موزا، و خوشکی بۆران ئازارمیدۆخت بوو.

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:بەشی ژیاننامە
پۆل:مردووانی ٦٣٢
پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:خانمەئیمپراتۆرە ئێرانییەکان
پۆل:فەرمانڕەوا ساسانییەکانی سەدەی ٧ەم
پاوۆلۆ گرازیۆسی

پاوۆلۆ گرازیۆسی (لەدایکبووی ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٤٠ تا ١ی شووباتی ٢٠٢٢) ئەکتەرێکی ئیتاڵی بوو کە ڕۆلی مارکیوشیۆی گێڕا لە وەشانێکی بەناوبانگی ڕۆمیۆ و جولیەت کە لەلایەن فرانکۆ زفیرێلی دەرھێنانی بۆکرابوو. وە ڕۆلی کارلۆی گێڕا لە فیلمی چین نزیکە.

گرازیۆسی کە شێرپەنجەی ھەبوو، بە کۆرۆنا دەمرێت لە ١ی شووباتی ٢٠٢٢ ئیتاڵیا.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
پۆل:ئەکتەرە ئیتاڵییەکانی فیلم
پۆل:ئەکتەرە ئیتاڵییەکانی ناو تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئەکتەرە ئیتاڵییەکانی سەر شانۆ
مارکیوشیۆ

**مارکیوشیۆ** کارەکتەرێک بوو لە ڕۆمیۆ و جولیەتی ویلیام شێکسپیر. کوڕێکی گەنج و ھاورێی ڕۆمیۆ بوو. کاتێک ڕۆمیۆ ڕەتی دەکاتەوە بەشداری بکات لە ڕووبەڕووبوونەوەیەک دژی دووژمنانی خێزانەکەی. مارکشیۆ دەچێتە شوێنی ڕۆمیۆ و لە شوێنی ئەو لەناو دەبردرێت و دەیەوێت ڕووبەروو بونەوەکە کۆتایی پێبێنێت. 

## سەرچاوەکان

* 


پۆل:ویلیام شێکسپیر
پابلۆ نێرودا

**پابلۆ نێرودا** (لەدایکبووی ١٢ی تەممووزی ١٩٠٤ تا ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٧٣)  شاعیرێکی چیلی بوو. کە خەڵاتی نۆبێلی لە وێژە بردەوە لە ١٩٧١. بە زمانی ئیسپانی دەینووسی و زۆربەی کارەکانی وەرگێردراون بۆ زمانەکانی تریش.

## گرنگی
زۆربەی زانا و ئەکادیمیاوانەکان شیعرەکانی نێرودا بە یەکێک لە گرنگترین و پڕخوێنەرترینی دەیەی ١٩٠٠ دادەنێن. زۆربەیان بە شێوەیەک باسی دەکەن کە بیخەنە ڕێز ویلیام شێکسپیر و دانتێ ئەلیگیێری. ئەمە لەوانەیە لەبەر ئەوە بێت کە نێرودا شیعری لەسەر ھەموو بابەتێک دەنووسی. کە بۆ حەز و خوولیای ھەموو جۆرە تەمەنێک دەبوو. وەکوو شیعر دەربارەی خۆشەویستی،و خەڵکی ڕەسەن و جەنگ  سروشت، و شتە سادەکان.

زۆربەی شیعرەکانی لە فیلمەکان و مۆسیقا بەکارھاتوون، وەک مۆسیقا کلاسیکییەکان. وە زۆرێک لە کەسە بەناوبانگەکان شیعرەکانی ئەویان بەشێوەی تۆمار گێڕاوەتەوە (Narration) وەکوو جولیا ڕۆبێرتس، مادۆنا، وە نێرودا تەواوی ژیانی خۆی بۆ ئازادبوونی ئەوانی تر بەسەربردووە.

= سەرچاوەکان =

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:براوەکانی نۆبێڵ لە وێژە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٤
پۆل:مردووانی ١٩٧٣
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە
پۆل:شاعیرە چیلییەکان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە
ھێنری پێنجەمی ئینگلتەرا

وێنۆک
**ھێنری پێنجەم** (لەدایکبووی ١٦ی ئەیلوولی ١٣٨٦ تا ٣١ی ئابی ١٤٢٢) پاشای ئینگلتەرا بوو لە ١٤١٣ تا ١٤٢٢. لە مۆنمۆوس لە وێڵز لە دایکبووە. وە بە تەواوی نازانرێت کە ئایا لە ٩ی ئابی ١٣٨٧ لەدایکبووە یان ١٦ی ئەیلوولی ١٣٨٧

ھێنری پێنجەم کوری ھێنری بۆلینگبرۆک (ھێنری چوارەم) و ماری دێ بۆن بوو. لە سەردەمی فەرمانڕەواییەتی ئەودا، دەسەڵاتی خۆی وەک پاشا زیاد کرد و ناونیشانی پاشای فەڕەنسای بەدەست ھێنا، کە پاشاکانی پێشوو نەیان توانی بوو.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٣٨٧
پۆل:پاشا و شاژنەکانی ئینگلتەرا
پۆل:مردووانی ١٤٢٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٣٨٦
پۆل:بەخاک سپاردن لە وێستمینستەر ئەبی
سارا سیدۆن

**سارا سیدۆن** (لەدایکبووی ٥ی تەممووزی ١٧٥٥ تا ٨ی حووزەیرانی ١٨٣١) خانمەکتەرێکی خەڵکی وێڵز بوو. بەباشترین شێوە بەھۆی ئەو ڕۆلە تراژیدیانەی ناسراوە کە لە سەدەی ١٨یەم گێڕاویەتی. خوشکی گەورەی جۆن فلیپ کێمبل، چارلس کێمبڵ، ئان ھاتۆن و ئێلیزابێت ویتلۆک بوو. زۆر بەناوبانگ بوو بەھۆی ئەو ڕێگاییەی لە ڕۆلگێرانی کارەکتەری ویلیام شێکسپیر (خاتوو ماکبێت) دەیکرد. و خۆی زۆر حەزی بە ڕۆلەکەی بوو.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٥
پۆل:مردووانی ١٨٣١
پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیجی ئینگلیزی
سەدبێری، سافک

**سەدبێری** شارۆچکەیەکە لە ناوچەی بەیبورگ، لە سافک، ئینگلتەرا. وە شوێنی لەدایکبوونی وێنەکێش تۆماس گەینسبرایە

## سەرچاوەکان


پۆل:شارۆچکەکانی سافک
بەیبورگ

**ناوچەی بەیبورگ** ناوچەیەکە لە سافک، ئینگلتەرا. کە دوو شارۆچکەی تێدایە: سەدبێری و ھادلی، کە ناوەندێکی بەڕێوەبەری بوو تاوەکوو ٢٠١٧ ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە لە  ٢٠١١،  ٨٧،٧٤٠ بووە، ڕێژەی تەواوی ڕووبەری شارەکە ٦٠٠ کلیۆمەتر دووجایە.

## سەرچاوەکان


پۆل:بەیبورگ
تۆماس گەینسبرا

**تۆماس گەینسبرا** (لەدایکبووی ١٤ی ئایاری ١٧٢٧ تا ٢ی ئابی ١٧٨٨) وێنەکێشێکی ئینگلیزی سەدەی ١٨یەم بوو لە کێشانی تابلۆ و وێنەی سروشت. لە سەدبێری، سافک، ئینگلتەرا لە دایکبووە. بچووکترین کوڕی جۆن گەینسبرایە. کە ١٣ ساڵان بوو باوکی سەرسام کرد کە چەن بە جوانی ئەیتوانی بە قەلەم وێنە بکێشێت. باوکی سەرسام بوو، و ھێشتی بچێت بۆ لەندەن بۆ ئەوەی لە ھونەر بخوێنێت لە ١٧٤٠. لە دەیەی ١٧٤٠ ھاوسەرگیری لەگەل مارگارێت بور کرد و دەستی بە کاری وێنەکێشان کرد زیاتر وێنەی سروشت. وە دوو کچی ھەبوو. لە ١٧٧٤ گاینسبرا لەگەڵ خێزانەکەی دەچن بۆ لەندەن لە ١٧٨٠ وێنەی پاشا جۆرجی سێیەم دەکێشێت.

مردنی لە لەندەن لە ٢ی ئابی ١٧٨٨ لە تەمەنی ٦١ ساڵی بەھۆی شێرپەنجەوە دەبێت.

لە کێشانی تابلۆکان ھەنێکجار فڵچەی بەکاردەھێنا لەسەر دارێک کە شەش پێ بەرز بوو، ئەمەش نێوانێکی باشی پێدەدا لەنێوان بابەتەکەی و کەلوپەلەکان، و لە ئاستێکی گوونجاوی وێنەکێشان بۆی ڕێک دەکەوت.

## پێشانگا

پەڕگە:Thomas Gainsborough - Landscape in Suffolk - Google Art Project.jpg|وێنەی سروشت لە سافک (١٧٤٨)
پەڕگە:|وێنەی خۆی (1754)
پەڕگە:The Painter's Daughters with a Cat, by Thomas Gainsborough 017.jpg|دوو کچەکەی لەگەڵ پشیلەیەک (c. 1759)
پەڕگە:Thomas Gainsborough 025.jpg|خۆرئاوا بوون (1760)
پەڕگە:Thomas Gainsborough 019.jpg|وێنەی کچەکانی مۆلی و پێجی (1760)
پەڕگە:Johann Christian Bach by Thomas Gainsborough.jpg|یۆھان کریستیان باخ
پەڕگە:Thomas Gainsborough 001.jpg|The Harvest Wagon c. 1767
پەڕگە:Gainsb7.jpg|خانمێک لەناو شین (c. 1770)


## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٧٢٧
پۆل:مردووانی ١٧٨٨
پۆل:وێنەکێشە ئینگلیزەکان
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئینگلستان
پۆل:ھونەرمەندەکانی سروشت
سافک

وێنۆک|لەسەر نەخشە
سافک دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی ئەنجلیا لە ئینگلتەرا، شانشینی یەکگرتوو.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان
ئیمپراتۆر کۆگیۆکو

وێنۆک
**ئیمپراتۆر کۆگیۆکو** (皇極天皇, کۆگیۆکو-تێنۆ، لەدایکبووی ٥٩٤ تا ٦٦١) ھەروەھا وەک ئیمپراتۆر سایمێی (斉明天皇,سایمێی-تێنۆ) ناسراوە، ٣٥مین و ٣٧مین فەرمانڕەوای ژاپۆن بوو، سەردەمی فەرمانرەوایەتییەکەی لە ٦٤٢ تا ٦٤٥ دەبێت. وە دووبارە وەک ئیمپراتۆر سایمێی لە ٦٥٥ تا ٦٦١ دەبێت.

بە ماناییەکی تر 

* ٦٤٢: ھاتۆتە سەر تەخت وەک ئیمپراتۆر کۆگیۆکو.
* ٦٤٥: وازی لە تەخت ھێناوە بۆ براکەی ئیمپراتۆر کۆتۆکو.
* ٦٥٤: براکەی دەمرێت و تەخت بە بەتاڵی دەمێنێتەوە.
* ٦٥٥: دووبارە دێتەو سەر تەخت، وەک ئیمپراتۆر سایمێی
* ٦٦١: دەمرێت بەھۆی ئەمەش تەخت دوبارە بەتاڵ دەبێتەوە

لە مێژووی ژاپۆن، ئیمپراتۆر کۆگیۆکو/سایمێی دووەم بوو لەو ھەشت ژنەی کە فەرمانڕەواییەتی ژاپۆن بکەن.  تاکە ئیمپراتۆر پێش کۆگیۆکو/سایمێی ئیمپراتۆر سویکۆ بوو. شەشەکەی تر دوای خۆی بریتی بوون لە ئیمپڕاتۆر گێنمێی. ئیمپراتۆر گێنشۆ، ئیمپراتۆر مێیشۆ و ئیمپراتۆر گۆ-ساکوراماچی

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی ژاپۆن
پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان
پۆل:خەڵکی سەردەمی ئاسوکا
پۆل:مردووانی ٦٦١
پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٧ەم
پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:ژنە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:ژنە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٦ەم
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:لەدایکبووانی ٥٩٤
پۆل:شاعیرە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٦ەم
ئیمپراتۆر ھۆنگ وو

وێنۆک
**ئیمپراتۆر ھۆنگ وو** (لەدایکبووی ٢١ تشرینی یەکەمی ١٣٢٨ تا ٢٤ی حوزەیرانی ١٣٩٨) ناوی کەسی ژو یوانژانگ (چینی: 朱元璋;) ئیمپراتۆری دامەزرێنەری زنجیرە فەرمانرەوایەتی مینگ بوو، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ١٣٦٨ تا ١٣٩٨ دەبێت.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ئیمپڕاتۆریەتی مینگ
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ١٤یەم
پۆل:مردووانی ١٣٩٨
پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر
پۆل:لەدایکبووانی ١٣٢٨
پۆل:بەشی ژیاننامە
تیۆریی فۆرمەکان

**تیۆریی فۆرمەکان** یا **تیۆریی ئیدیاکان** ئەو تیۆرییە یا ئەو جیھانبینییە فەلسەفییەی ئەفلاتوونە کە دەڵێ جیھانی فیزیکی لە چاو جیھانی ئیدیاگەلی ھەمیشەیی و بنچینەیی و نەگۆڕدا، کەمتر ڕاستەقینە و واقیعییە. بە پێی ئەم تیۆرییە، ئیدیاکان یا فۆرمەکان زاتی ناماددیی شتەکانن. یانی، ھەموو شتە ماددییەکانی جیھانی ئێمە کۆپی و دەمەلاسکەی ئەوانەن. ئەفلاتوون تەنیا لە زمانی کەسایەتییەکانی ناو دیالۆگەکانیەوە (پێش ھەموو کەس لە زمانی سوقراتەوە) باسی ئیدیا و فۆرم دەکا. قسەکانی وانیش ئەوە دەخاتە مێشکەوە کە تەنیا شتانی ھێژای توێژینەوە کە دەتوانن ناسیاری و زاناییمان بۆ بەرھەم بێنن ھەر ئەم ئیدیا و فۆرمانەن.  

تیۆریی فۆرمەکان بە چارەسەرێکی کلاسیکی پرسی تێکڕایییەکان ڕەچاو دەکرێ.

## فۆرم
فەیلەسووفە پێشسوقراتییەکان، لە تالیسەوە بەم لا، کە سەرنجی جیھانیان دا، زوو بۆیان دەرکەوت ھەموو شت دەگۆڕدرێ (لانی کەم لە ڕواڵەتدا وا دیارە). بۆیە، دەستیان کرد بە لەخۆپرسین کە ئەو شتەی دەگۆڕدرێ «لە واقیعدا» چییە؟ بۆ دۆزینەوەی وەڵامی ئەم پرسیارە تێگەیشتەی جەوھەریان داھێنا، واتە ئەو شتەی بەڕاستی ھەیە و دەبیندرێ و لە بنی گۆڕانکارییەکاندا جێی گرتووە. ئەمە دۆخ و پێگەی شێوە و ڕواڵەتی شتەکانی کرد بە بابەتی باس و لێوردبوونەوەی زیاتر. ئێستە پرسیار ئەمە بوو بەڕاستی فۆرم و شێوە چین و چۆناوچۆن بۆ سەر جەوھەر دەبردرێنەوە؟

ھۆی ئەوە کە ئەفلاتوون لە دیالۆگ و لە قسە ئاسایییەکانیدا باسی فۆرم دەکا و دەیەوێ ڕوونی بکاتەوە، ئەوەیە کە لە واقیعدا، ھەر شتێ یان ھەر چۆنایەتییەک فۆرمێکی ھەیە: سەگ، مرۆڤ، کێو، ڕەنگ، بوێری، خۆشەویستی و، باشی. فۆرم پرسیاری «ئەوە چییە؟» وەڵام دەداتەوە (فۆرم ھەمان چییەتییە). ئەفلاتوون ھەنگاوێک بەرەو پێشتر چوو و پرسی «ئەدی فۆرم خۆی چییە؟» ئەو پێی وا بوو شت لە زات و لە واقیعدا فۆرمە و دیاردەکان سێبەر و لاساییی فۆرمن. وێنە و نموونەگەلێکی تیژپەڕ و کەمدەوام لە فۆرمەکەن لە ھەلومەرجگەلی جیاجیادا. بە قەبووڵکردنی ئەوە کە فۆرم شتێکی ھەڵاواردەی تاقانەیە بەڵام دەتوانێ خۆی زۆرتر لە یەک جار لە شتگەلی تایبەتدا بنوێنێتەوە، پرسی تێکڕایییەکانیش - ئەوەی کە چۆن شتێک کە گشتی و تێکڕایییە دەتوانێ چەند شتی تاک و تایبەت بێ - چارەسەر دەبێ.

## بەستەرە دەرەکییەکان
کورتە باسێک لەسەر تیۆریی فۆرمەکان **(فارسی)**

## سەرچاوەکان

پۆل:دەرھەستکاری
پۆل:ھۆشیاری
پۆل:فەلسەفەی سروشتی
پۆل:ئەفلاتوونیزمی نوێ
پۆل:ھەبوونناسی
پۆل:ئەفلاتوونیزم
پۆل:واقیع
پۆل:ئاوەزان
پۆل:سوقرات
پۆل:ھزر
پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
پۆل:تیۆرە ئیپیستمۆلۆژییەکان
پۆل:ناسیاریناسی
پۆل:مێژووی لۆژیک
پۆل:مێژووی بیرۆکەکان
پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
ئیمپراتۆر جیتۆ

وێنۆک
**ئیمپراتۆر جیتۆ** (持統天皇, جیتۆ-تینۆ، لەدایکبووی ٦٤٥ تا ١٣ی کانوونی دووەمی ٧٠٣) ٤١مین فەرمانڕەوای ژاپۆن بوو، سەردەمی فەرمانڕەواییەکەی لە ٦٨٦ تا ٦٩٧ دەبێت.

لە مێژووی ژاپۆندا جیتۆ سێیەمین کەس بوو لەو ھەشت ژنەی کە فەرمانڕەوایەتی ژاپۆن بکەن. دوو کەسەکەی پێش خۆی ئیمپراتۆر سوکیۆ و کۆگیۆکو/سایمێی بوو. پێنج ژنەکەی تر ئیمپڕاتۆر گێنمێی، ئیمپراتۆر گێنشۆ، ئیمپراتۆر کۆکێن/شۆتۆکو، ئیمپراتۆر مێیشۆ و ئیمپراتۆر گۆ-ساکوراماچی.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ٦٤٥
پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٧ەم
پۆل:مردووانی ٧٠٣
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:ژنانی سەدەی ناوەڕاستی ژاپۆن
پۆل:کچی ئیمپراتۆرە ژاپۆنییەکان
پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان
پۆل:ژنە نووسەرە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:ژنە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:ژنە شاعیرە ژاپۆنییەکان
پۆل:ئیمپراتۆر تێنمو
پۆل:ژنە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:خەڵکی سەردەمی ئاسوکا
ئابرام خاسین

**ئابرام خاسین** (بە ڕووسی: Абрам Иосифович Хасин; لەدایکبووی ١٥ی شووباتی ١٩٢٣ تا ٦ی شووباتی ٢٠٢٢) یاریزانێکی پسپۆری یاری شەتڕەنج بوو بە شێوەیەکی نێونەتەوەیی  لە زاپۆرژیا، ئۆکرانیای کۆماری یەکێتی سۆڤەیت، یەکێتی سۆڤیەت لەدایکبووە. بووبە پسپۆر لە یاری شەتڕەنج لە ساڵی ١٩٦٤ و پسپۆڕی باڵا لە ١٩٧٢. 

مردنی ئابرام لە ٦ی شووباتی ٢٠٢٢ لە ئێسن، ئەڵمانیا لە تەمەنی ٩٨ دەبێت.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی شەتڕەنجی ڕووس
پۆل:بەشی ژیاننامە
بۆریڤۆج دۆڤنیکۆڤیک

**بۆریڤۆج دۆڤنیکۆڤیک** (لەدایکبووی ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٠ تا ٨ی شووباتی ٢٠٢٢) دەرھێنەری فیلم و بەرھەمھێنەری ئەنیمێی کرواتی بوو. ئەندامی قوتابخانەی زاگرێبی ستایلی فیلمەکانی ئەنیمێ بوو. لە ١٩٧٧ تا ١٩٨٢ ئەندامی یەکێتی فیلمی ئەنیمێی نێودەوڵەتی بوو

مردنی لە ٨ی شووباتی ٢٠٢٢ لە تەمەنی ٩١ دەبێت.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
پۆل:بەرھەمھێنەرانی ئەنیمێ
پۆل:سربەکانی کرواتیا
لیۆی چوارەم

وێنۆک
**لیۆی چوارەم** (لەدایکبووی ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٧٥٠ تا ٨ی ئەیلوولی ٧٨٠) ئیمپراتۆرێکی ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی بوو لە ٧٧٥ تا ٧٨٠ی زایینی.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئیمپراتۆرە بێزەنتییەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:لەدایکبووانی ٧٥٠
پۆل:مردووانی ٧٨٠
کۆنستانتینی پێنجەم

وێنۆک
**کۆنستانتینی پێنجەم** (بە یۆنانیΚωνσταντῖνος, لەدایکبووی ٨ی تەممووزی ٧١٨، تا ١٤ی ئەیلوولی ٧٧٥ی زایینی) ئیمپراتۆرێکی ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی بوو لە ٧٤١ تا ٧٧٥. سەردەمەکەی تۆکمەیی ئاسایشی ئیمپراتۆریەتەکەی بەخۆیەوە بینی بەھۆی ئەو ھەڕەشانەی لە دەرەوە لەسەری بوو.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:مردووانی ٧٧٥
پۆل:لەدایکبووانی ٧١٨
پۆل:ئیمپراتۆرە بێزەنتییەکانی سەدەی ٨ەم
خازاریا

خازاریا (بە یۆنانی:Τζιτζάκ) (مردن ٧٥٠) شازادەیەکی خازار بوو، کچی خان بیھار بوو. کە دواتر دەبێتە ئیمپراتۆر بە ھاوسەرگیری لەگەڵ ئیمپراتۆری ڕۆمانی کۆنستانتینی پێنجەم.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٨ەم
پۆل:مردنەکان لەکاتی مناڵبوون
پۆل:مردووانی ٧٥٠
بیھار (خازار)

**بیھار** خانێک بوو لە سەردەمی خازارەکان لە ساڵانی دەیەی ٧٣٠. و باوکی خازاریا بوو. کە شازادەیەک بوو ھاوسەرگیری لەگەڵ ئیمپراتۆری بێزەنتی کۆنستانتینی پێنجەم دەکات.

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان
ڕەوەند

**ڕەوەند** یان **کۆچەر** یاخوود **گەڕۆک**، **دەشتەکی**  ئەندامی کۆمەڵگەیەکن کەوا جێگیر و نیشتەجێ نین لەیەک شوێن و بەشێوەیەکی بەردەوام لە شوێنێک بۆ شوێنیکی تر گەشت دەکەن. ئەم گروپانە ڕاوچی و ئاژەڵدارن و بازرگانن و لەسەر ئەم کارانە دەژین. لە سەدەی بیستەم، ڕێژەی دانیشتووانی خەڵکی کۆچبەری شوانکار بەھێواشی ڕوو لە کەمبوونەوە بوو، دەگەیشتە ٣٠-٤٠ ملیۆن لە جیھان لە ١٩٩٥.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان
ڕووسیای ئەورووپی

**ڕووسیای ئەورووپی** (بە ڕووسی:Европейская Россия, европейская часть России) ڕۆژاوا و زۆربەی بەشی دانیشتووانی ڕووسیایە، کە بە شێوەیەکی جوگرافی لە ئەوروپا ھەڵکەوتووە، 

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ڕووسیای ئەورووپی
پۆل:جوگرافیای ئەورووپا
ئۆبلاستەکانی ئوکراینا

**ئۆبلاست** (بە ئۆکرانی:область)، لە ئینگلیزی ئاماژەیە بۆ پارێزگا، ئاماژەکردنە بە یەکێک لە و ٢٤ یەکە بەرێوەبەرییەی ئوکراینا. ئوکراینا وڵاتێکی مەرکەزییە بەمەشەوە ناوچەکان ھیچ دەسەڵاتێکی یاسایان نییە جگە لەوەی لە دەستووری ئوکراینا دامەزراوە لەلایەن یاساوە. وتارەکانی ١٤٠ تا ١٤٦ لە بەرگی ١١ی دەستووری ئوکراینا ھاتووە دەستووری وڵات بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ مامەلە لەگەڵ بەرپرسە ناوخۆکان و دەسەڵاتیان دەکات.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئاستی یەکەمی وڵاتان
پۆل:دابەشکاری وڵاتەکان لە ئەورووپا
پۆل:ئۆبلاستەکانی ئوکراینا
خەزەرەکان

وێنۆک
**خەزەرەکان** گەلێکی تورکی بوون کە لە کۆتایی سەدەی ٦ەم ئیمپراتۆریەتێکی بازرگانیان دامەزراندبوو بەشی ڕۆژھەڵاتی باشووری مۆدێرنی ڕووسیای-ئەورووپی، باشووری ئوکراینا، کریمیا و کازاخستانی دادەپۆشی. ئەوان بەهێزترین ئیمپراتۆریەتیان دروستکرد کە زۆربەی خاکەکانی ئیمپراتۆریەتیی گۆکتورکی ڕۆژئاوا کۆنترۆڵکرد دوای ڕووخانی ئیمپراتۆریەتی گۆکتورکی ڕۆژئاوا. ئیمپراتۆریەتی قەزوین بووە یەکێک لە گەورەترین ئیمپراتۆریەتی بازرگانی، بەشی ڕۆژئاوای ڕێگای ئاوریشمی کۆنترۆڵکرد و ڕۆڵی سەرەکی وەک گۆڕەپانێک لە نێوان چین و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەوروپادا گێڕا. خەزارەکان زۆرتر تەنگریستی و جوولەکە بوون، بەڵام هەندێک بودایی و مەسیحی هەبوون. 

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:تورک
یەکسانی (پلاتفۆرم)

**یەکسانی** () یەکەمین پلاتفۆرمی میدیاییە بە زمانی کوردی کە تایبەت بێت بە کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە. پلاتفۆرمەکە لە ١٤ی شوباتی ٢٠٢١ دامەزراوە، بەڵام بەپێی وێبگەکە، ستافی پرۆژەکە لە ٢٠١٧وە چالاکیان کردووە، سەرەتا وەک ڕێکخراوەی لاڤە، و دواتریش لە ٢٠٢١ وەک یەکسانی. پلاتفۆرمەکە بە شێوەیەکی سەرەکی تیشکی خستووەتە سەر ئەو کێشانەی کە پەیوەندیان بە کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینەوە ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وێبگە کوردییەکان
پۆل:ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێرینە
پۆل:ڕێکخراوەکانی تڕانسجێندەر
پۆل:ڕێکخراوە ناحکوومییەکانی کوردستان
ژیریی دەستکردی باڵا

**ژیریی دەستکردی باڵا** () بریتییە لە توانای گریمانەیی بریکارێکی زیرەک بۆ تێگەیشتن یان فێربوونی ھەر ئەرکێکی فیکری کە مرۆڤ بتوانێت بیکا. ئەمە ئامانجێکی سەرەکییە لە ھەندێک توێژینەوەی ژیریی دەستکرد و بابەتەکانی ھاوبەش لە زانستی خەیاڵی و خوێندنی داھاتوو.

ژیریی گشتیی دەستکرد ھەروەھا دەتوانرێت بە *«ژیریی دەستکردی بەھێز»*، *«ژیریی دەستکردی تەواو»*، یان *«کاری زیرەکی گشتی»* ناوببرێت (ھەرچەندە ھەندێک لە سەرچاوە ئەکادیمییەکان زاراوەی «ژیریی دەستکردی بەھێز» بۆ ئەو بەرنامە کۆمپیوتەرانە بە کار دەھێنن کە ئەزموون لە ڕووی ئاگایی دەکەن). بەپێچەوانەی ژیریی دەستکردی بەھێزەوە، *«ژیریی دەستکردی لاواز»* یان «ژیریی دەستکردی تەسک» بەنیاز نییە توانای گشتیی مەعریفی ھەبێت، بەڵکوو ژیریی دەستکردی لاواز ھەر بەرنامەیەکە کە دیزایین کراوە بۆ چارەسەرکردنی یەک کێشە (سەرچاوە ئەکادیمییەکان ژیریی دەستکردی لاواز بە کار دەھێنن بۆ ئەو بەرنامانەی کە ئەزموون لە ڕووی ئاگایی ناکەن بە ھەمان مانا کە خەڵک دەیکەن یان مێشکیان نییە بە ھەمان مانا کە خەڵک ھەیانە).

## سەرچاوەکان

پۆل:ژیریی دەستکرد
پۆل:تەکنۆلۆژیای گریمانەیی
ئەرینەی ئەتینا

وێنۆک
**ئەرینەی ئەتینا** (بە یۆنانی:Εἰρήνη, Eirénē;، لەدایکبوون ٧٥٢ تا ٩ی ئابی ٨٠٣) خانمە ئیمپراتۆر و ھاوسەری لیۆی چوارەم بوو لە ٧٧٥ تا ٧٨٠، لە سەردەمی کوڕەکەی کۆنستانتینی چوارەم ڕاسپێردراوی شا بوو لە ٧٨٠ تا ٧٩٠، دواتر لە ٧٩٢ تا ٧٩٧ دەبێتە ئیمپراتۆر، وە لە کۆتایدا لە ٧٩٧ بە تەواوی دەبێتە ئیمپراتۆر و تاکە فەرمانڕەوای ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆریەتی ڕۆم لە ٧٩٧ تا ٨٠٢.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٧٥٠
پۆل:مردووانی ٨٠٣
پۆل:دەیەی ٧٨٠ لە ئیمپراتۆریەتی بێزەنتی
پۆل:دەیەی ٧٩٠ لە ئیمپراتۆریەتی بێزەنتی
پۆل:دەیەی ٨٠٠ لە ئیمپراتۆریەتی بێزەنتی
پۆل:ئیمپراتۆرە بێزەنتییەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:ئیمپراتۆرە بێزەنتییەکانی سەدەی ٩یەم
پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ٩یەم
پۆل:ژنە بێزەنتییەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:ژنە بێزەنتییەکانی سەدەی ٩یەم
پۆل:خەڵکی یۆنانی لە سەدەی ٩یەم
پۆل:فەرمانڕەوا لابراوەکان
ئەنگۆلا لە ئۆڵۆمپیاد

**[[ئەنگۆلا]]** لە ساڵی ١٩٨٠ بۆ یەکەم جار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد. تا ئێستا ٩ جار بەشداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کردووە و ھێشتا نەیتوانیوە بەشداری ئۆڵۆمپیادی زستانە بکات. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە لە سەرجەم بەشدارییەکانیان لە پاڵەوانییەتییەکان تا ئێستا نەیانتوانیوە مەدالیای ئۆڵۆمپی بەدەست بھێنن. باشترین ئەنجامی لە ئۆڵۆمپیاد، لەلایەن ھەڵبژاردەی تۆپی دەستی خانمانی ئەنگۆلا بەدەست ھێنراوە ئەویش پلەی ٧ لە ئۆڵۆمپیادی ١٩٩٦و پلەی ٨ لە ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٦ بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەنگۆلا لە ئۆڵۆمیادەکان
پۆل:وەرزش لە ئەنگۆلا
ئاریۆس محەممەد سەعید

**ئاریۆس محەممەد سەعید** ناسراو بە **ئاریۆس حەمە سەعید** ئاوازدانەر، بەرھەمھێنەری مۆسیقا و ئەندازیارێکی دەنگیی کوردە و خاوەن ستۆدیۆی تایبەت بەخۆیەتی. مامۆستای بەشی ئەلیکترۆنیک میوزیکی کۆلێژی ھونەرە لە زانکۆی سلێمانی و کاری موزیکی و ڕیکلامی لە ناوەوە و دەرەوەی عێراق ئەنجام داوە. کاری ئاواز و مۆسیقای بۆ زۆربەی ھونەرمەندە کوردەکان ئەنجامداوە وەک ماریا ھەورامی، چۆپی فەتاح، ھانی، نەوید زەردی، سەنا بەرزنجی، لۆکە زاھیر، دینا، ئاراس، عەممار کوفی، پەیوەند جاف، میران عەلی، تارا ڕەسووڵ، عەزیز وەیسی، حەمید عوسمان، ئەحمەد خەلیل و سەباح جەوھەر.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

پۆل:ئاوازدانەرانی کورد
پۆل:زیندووان
نیکەفۆرۆسی یەکەم

وێنۆک
**نیکەفۆرۆسی یەکەم** (یۆنانی: Νικηφόρος; لەدایکبووی ٧٥٠ تا ٢٦ی تەممووزی ٨١١) ئیمپراتۆرێکی بێزوەنتی بوو لە ٨٠٢ تا ٨١١. وە وەک وەزیری دارایی "گشتی" خزمەتی ئەرینەی کردووە، دواتر زۆر لە ئەرینە دەکات واز لە دەسەڵات بێنێت و خۆی دێتە شوێنی، ھەرچۆنێک بێت نیکەفۆرۆس چەن جەنگێک دژی عەرەبەکان و بولگارییەکان دەکات، بە ئامانجی تێکەڵ (براوە و شکست)، ھەرچۆنێک بێت شکست دێنێت لە گرتنی بولگاریا و لە جەنگەکە دەمرێت.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٧٥٠
پۆل:مردووانی ٨١١
پۆل:ئیمپراتۆرە بێزەنتییەکانی سەدەی ٩یەم
پۆل:ئیمپراتۆرە بێزەنتییەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٨ەم
پۆل:فەرمانڕەوا مەسیحییەکان
پۆل:دەیەی ٨٠٠ لە ئیمپراتۆریەتی بێزەنتی
پۆل:دەیەی ٨١٠ لە ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی
زنجیرە فەرمانرەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس

**زنجیرە فەرمانرەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس** ئاماژەیە بۆ یەکەم پێنج ئیمپراتۆرەکەی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمان ئەوانیش: ئەگوستوس، تایبیریەس، کالیگولا، کلاودیوس، نیرۆ.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ١ەمی پ.ز
پۆل:زنجیرە فەرمانڕەوایی جولیۆ-کلاودیان
نیرۆ کلاودیوس دروسوس

وێنۆک
**نیرۆ کلاودیوس دروسوس** (لەدایکبووی ١٤ی کانوونی یەکەمی ٣٨ی پێش زاین تا ھاوینی ٩ی پێش زایین) فەرماندەرێکی سەربازی بوو لە ڕۆمان، برای ئیمپراتۆر تایبیریەس و باوکی ھەردوو ئیمپراتۆر  کلاودیوس و ئەگوستوس بوو ھەروەھا باپیرەی باوکی ئیمپراتۆر کالیگولا بوو. و باپیرەی دایکی ئیمپراتۆر نیرۆ بوو.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٣٨ی پێش زایین
پۆل:مردووانی ٩ی پێش زایین
پۆل:زنجیرە فەرمانڕەوایی جولیۆ-کلاودیان
ئەنتۆنیا مینۆر

وێنۆک
**ئەنتۆنیا مینۆر** (لەدایکبووی ٣١ی کانوونی یەکەمی ٣٦ی پێش زایین تا ١ی ئایاری ٣٧ی زایینی) کچی دوو کچە ڕزگاربووەکەی مارک ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیا مینۆر بوو. خوشکەزای ئیمپراتۆر ئەگوستوس و برا ژنی تایبیریەس بوو، ھەروەھا داپیرەی باوکی ئیمپراتۆر کالیگولا و ئیمپراتۆر ئەگریپینا بوو. دایکی کلاودیوس، و دایکی داپیرە گەورەی ئیمپراتۆر نیرۆ بوو. ھەروەھا ھاوسەری دروسوس بوو.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:مردووانی ٣٧
پۆل:لەدایکبووانی ٣٦ی پێش زایین
پۆل:زنجیرە فەرمانڕەوایی جولیۆ-کلاودیان
لوگدنوم

**کۆلۆنیا کۆپیا کلاودیا ئۆگەستا لوگدنوم** (مۆدێرن: لیۆن، لە فەڕەنسا) شارێکی گرنگ بوو لە ڕۆمان لە گال.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:مێژووی لیۆن
پۆل:شوێنە شوێنەوارییەکان لە فەڕەنسا
پۆل:لیۆنی ڕۆمان
پۆل:دامەزراوەکانی دەیەی ٤٠ی پێش زایین
پۆل:شار و شارۆچکەکانی ڕۆمان لە فەڕەنسا
پۆل:٤٣ی پ.ز
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١ەمی پ.ز
پاسەوانی پریتۆرین

**پاسەوانی پریتۆرین** (بە لاتینی:Cohortēs praetōriae) تا ساتی سوپای شاھانەی ڕۆم وەک پاسەوانی تایبەتی ئیمپراتۆرەکانی ڕۆمان خزمەتیان دەکرد. لە سەردەمی کۆماری ڕۆم پۆستەکە  پلەیەکی بەرز بوو بۆ ئەفسەرە بەرزەکانی وڵات.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان
تیۆدۆر

تیۆدۆر (یۆنانی:Θεοδότη; لەدایکبووی ٧٨٠ تا ٧٩٧) خانمە ئیپمراتۆر و دووەم ھاوسەری کۆنستانتینی شەشەمی ئیمپراتۆری ئیمپراتۆریەتی بێزەنتی بوو، ئەندامی خێزانێکی ناسراوی قوستەنتینە بوون

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٧٨٠
پۆل:مردووانی سەدەی ٩یەم
پۆل:ژنە بێزەنتییەکانی سەدەی ٨ەم
کۆنستانتینی شەشەم

وێنۆک
**کۆنستانتینی شەشەم** ((بە یۆنانی: Κωνσταντῖνος, Kōnstantinos; لەدایکبووی ١٤ی کانوونی یەکەمی ٧٧١ تا ٨٠٥) ئیمپراتۆرێکی بێزەنتی بوو لە ٧٨٠ تا ٧٩٧. تاکە مناڵی ئیمپراتۆر لیۆی چوارەم بوو بوو، لە سەردەمی مناڵی ئەودا دایکی ئەرینە فەرمانڕەوایی دەکرد تا ٧٩٠ و فەرمانڕەوایی دایکی کۆتایی پێدێت کاتێک خۆی دەگاتە تەمەنی ھەرزەکاری بوون،  بەڵام دایکی ھەر چالاک دەبێت لە کاروبارەکانی حکوومەت دا و بەشداری تێدا دەکات، دوای سەردەمێکی تەواوی تاک-فەرمانڕەوایی، کۆنستانتین لە ٧٩٢ ناو لە دایکی دەنێت ئیمپراتۆر و بە فەرمی دەیکات بە ھاوکاری خۆی.

کۆنستانتین کێشەی شکستی سەربازی ھەبووە و بڕیاری کێشەلەسەری داوە، وەکوو نابیناکردن و لێسەندنەوەی چاوی ژەنەڕالەکەی ئەلێکسیۆس مۆزێلی، تیۆدۆر ئەمەی بەھەل زانی و سوودی ئیمپراتۆر وەردەگرت، بەمەشەوە دایکی ئیمپراتۆر (خانمە ئیپمراتۆر ئەرینە) ئیمپراتۆری لە فەرمانڕەوایی دوورخستەوە و زیندانی کرد لە ٧٩٧ و خۆی ھاتە سەر تەخت و فەرمانڕەوایی کرد و یەکەم خانمە ئیمپراتۆر بوو کە بەتەنھا فەرمانڕەوایی ئیمپراتۆریەتی بێزەنتی کردبێت. ھەرچۆنێک بێت ئەرینە دوای کەمێک پاش ئەمە دەمرێت.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٧٧١
پۆل:ئیمپراتۆرە بێزەنتییەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:فەرمانڕەوا مناڵەکان لە سەدەکانی ناوین
پۆل:مردووانی ٧٩٧
پۆل:مردووانی دەیەی ٨٠٠
پۆل:دەیەی ٧٨٠ لە ئیمپراتۆریەتی بێزەنتی
پۆل:دەیەی ٧٩٠ لە ئیمپراتۆریەتی بێزەنتی
پۆل:بەشی ژیاننامە
کلاودیوس

وێنۆک
**کلاودیوس** (/ KLAW-dee-əs; تیبێریوس کلاودیوس قەیسەر ئۆگوستس جێرمانیکوس، لەدایکبووی ١ی ئابی ١٠ی پێش زایین تا ١٣ی تشرینی یەکەمی ٥٤ی زایینی) چوارەم ئیمپراتۆری ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمان بوو، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ٤١ی زاینیی تا ٥٤ دەبێت، ئەندامی زنجیرە فەرمانڕەوایی جلویۆ-کلاودیوس بوو، لە دروسوس و ئەنتۆنیا مینۆر لە لودگنوم لە گال لەدایکبووە، یەکەم ئیمپراتۆری ڕۆمانی بوو کە لە دەرەوەی ئیتاڵیا لەدایک بێت. کلاودیوس بەھۆی تەندرووستی بیستنی و نەخۆش کەوتنی لە تەمەنێکی گەنج لەلایەن خێزانەکەی دووخرایەوە و لە ئۆفیس لابرا تا بە کۆنسول بوونی (کە لەگەڵ کالیگولا لە ٣٧ ھاوبەشی پێکرا)

نەخۆشییەکەی کلاودیوس لەوانەیە رزگارکەری ژیانی بوو بێت لەو ڕووداوانەی بەسەر خانەدانەکانی تر ھات لەکاتی پاکردنەوەکەی سەردەمی فەرمانڕەوایەتی تایبیریەس و کالیگولا بە ھەڕەشە نەیان بینی لەسەر خۆیان. ڕزگاربوونەکەی وایکرد وەک ئیمپراتۆر دەستنیشان بکرێت لەلایەن دوای ئەوەی کالیگولا لەناو دەبردرێت، بەمەش ئەو دەبێتە دوایین کەس لە خێزانەکەی بۆ پۆستی ئیمپراتۆر، ئەگەرچیش شارەزایی کەم بوو، بەڵام کلاودیوس ئەوەی سەلماند کە بەرپرسێکی لێھاتوو و کاریگەرە بۆ کارەکەی. بیروکراسی ئیمپراتۆریەتەکەی فراوانتر کرد و یارمەتی گەڕاندنەوەی بارودۆخی دارایی وڵاتی کرد دوای ئەوەی گەیشتبووە سنوور لە سەردەمی فەرمانڕەوایەتی کالیگولا ھەروەھا بنیادنەر بوو کە زۆربەی ڕێگاکان، شێوەکاری ئاوەڕۆکان، و کەناڵەکانی بەناو ئیمپراتۆرییەتەکە لە سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زنجیرە فەرمانڕەوایی جولیۆ-کلاودیان
پۆل:لەدایکبووانی ١٠ی پێش زایین
پۆل:مردووانی ٥٤
پۆل:مێژووناسانی سەدەی یەکەم
پۆل:ئیمپراتۆرە ڕۆمانییەکانی سەدەی یەکەم
پۆل:فیرعەونە ڕۆمانییەکان
ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە

**ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە**، ٦٩ی زایینی، یەکەم شەڕی سڤیل بوو لە ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی، لە سەردەمی چوار ئیمپراتۆرەکە کە بە سەرکەوتوویی فەرمانڕەوایەتییان کردووە وەک: گالبا، ئۆسۆ، ڤیتیلیوس، ڤیسپاسیان

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:٦٩
پۆل:ئیمپراتۆرە ڕۆمانییەکانی سەدەی یەکەم
گالیا ئاکویتانیا

وێنۆک
**گالیا ئاکویتانیا** ھەروەھا وەک ئاکویتانیا یان ئاکویتانیا گال ناسراوە، پارێزگاییەکی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی بوو، لە ئەمڕۆدا دەکەوێتە ڕۆژاوای باشووری فەڕەنسا، کە ناوی مۆدێرنی ئاکویتانیایە. سنووردارە لەگەڵ پارێزگاکانی گالیا لودگوننسس، گالیا ناربۆننسس، و ھیسپانیا تراکۆننسس.

## سەرچاوەکان


پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٥ەم
پۆل:دامەزرانەکانی ٢٧ی پ.ز
ئاکویتانیا

وێنۆک
**ئاکویتانیا** ناوچەیەکی مێژووییە لە باشووری رۆژاوای فەڕەنسا و ناوچەیەکی بەڕێوەبەری پێشووتری وڵاتەکەیە. لەوەتەی ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ بەشێکە لە ناوچەی نۆوڤیلا-ئاکویتن

## ئەمانەش ببینە

* ئوکسیتانیا
* گالیا ئاکویتانیا

## سەرچاوەکان


پۆل:ناوچەکانی پێشووی فەڕەنسا
پۆل:پارێزگاکانی پێشووی فەڕەنسا
نۆوڤیلا-ئاکویتن

وێنۆک
**نۆوڤیلا-ئاکویتن** گەورەترین ناوچەی بەڕێوەبەرییە لە فەڕەنسا بەشی ڕۆژاوا و باشووری ڕۆژاوای خاکەکە دەورە دەدات، ناوچەکە بەھۆی چاکسازییەکی ناوچەکان لە فەڕەنسا دروستکرا بۆ ساڵی ٢٠١٤ کە تیایدا سێ ناوچە کرانە یەک وەکوو: ئاکویتانیا، لیمۆوزن، پواتو-شرانت. ڕووبەرەکەی بە ٨٤ کلیۆمەتر دووجا خەمڵینراوە کە یەک لەسەر ھەشتی وڵاتەکەی پێک دەھێنێت.وە ٥ ملیۆن و ٩٥٦ ھەزار نیشتەجێبووی ھەیە (لەوەتەی ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧) ناوچە نوێیەکە لە ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ دامەزراوە، لەدوای ھەڵبژاردنی ناوچەکان بۆ ساڵی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥.

## سەرچاوەکان


پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٠١٤
پۆل:ھەرێمەکانی فەڕەنسا
ناوچەکانی فەڕەنسا

**فەڕەنسا** دابەشبووە بەسەر نۆزدە ناوچەی بەڕێوەبەری کە سێزدە دانەیان دەکەونە مێترۆپۆلیتیانی فەڕەنسا و پینجەکەی لە دەرەوەی فەڕەنسان ھەرچۆنێک بێت بەپێی دەستوور و یاسای فەڕەنسا ئەم ناوچانە ھەمان بارودۆخ و مافیان ھەیە وەک ناوچەکانی ناوەوەی فەڕەنسا وەک: کۆدەکانی شارستانی، یاسا بەڕێوەبەرایەتییەکان، یاسا کۆمەڵایەتییەکان، یاساکانی باج و ھتد لەسەریان جێبەجێ دەبێت بەڵام دەبێت بەپێی پێویستییەکانی ناوچەکان بێت

## سەرچاوەکان


پۆل:ھەرێمەکانی فەڕەنسا
پۆل:دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئاستی یەکەمی وڵاتان
پۆل:دابەشکارییەکانی فەڕەنسا
پۆل:دابەشکاری وڵاتەکان لە ئەورووپا
ئۆتۆ

وێنۆک
**مارکوس ئۆتۆ** (لەدایکبووی ٢٨ی نیسانی ٣٢ تا ١٦ی نیسانی ٦٩ی زایینی) ئیمپراتۆرێکی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی بوو بۆ ماوەی سێ مانگ، لە ١٥ی کانوونی یەکەم تا ١٦ی نیسانی ٦٩ی زایینی، دووەم ئیمپراتۆری ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە بوو.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٣٢
پۆل:مردووانی ٦٩
پۆل:ئیمپراتۆرە ڕۆمانییەکانی سەدەی یەکەم
پۆل:خەڵکی دێرینی کۆمەڵگەی پەلکە زێڕینە
پۆل:ئەندامی خێزانی شاھانە پەیوەست بە کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە
پۆل:فیرعەونە ڕۆمانییەکان
چاوۆ روی

**چاوۆ روی** (لەدایکبووی ٢٠٤ یان ٢٠٦ تا ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٣٩)  دووەم ئیمپراتۆری ویلایەتی چاوۆ وێی بوو لە سەردەمی سێ شانشینەکە. زانیاری سەبارەت بە باوانی ناکۆکی لەسەرە: دایکی خاتوو ژێن، ھاوسەری یوان سی بوو، بەڵام دواتر ھاوسەرگیری لەگەڵ چاوۆ پی کردەوە کە یەکەم فەرمانڕەوای وێی بوو. بەگوێرەی ناکۆکی لەسەر تەمەنەکەی، پێی سۆنگژی وای ھەژمار کردووە، بۆ ئەوەی ببێتە کوڕی چاوۆ پیی، چاوۆ رووی نەدەبووە ٣٣ ساڵ کە مرد، بەمەش تۆمار لەسەر تەمەنەکەی ھەڵەی تێدایە; لو بی و مۆو گوانگشێنگ دەمەقاڵییان لەسەر ئەوە بوو کەوا چاوۆ رویی کوڕی یوان سییە.

فەرمارەوایی چاوۆ روی بە زۆر شێوە بینراوە لە مێژووی چین، چاوۆ روی زۆر سەرچاوەی بەکارھێناوە بۆ بنیادنان  کۆشکەکان و پەرستگای خێزانی. چونکە ھیچ کوڕێکی نەبوو لەدوای خۆی کوڕە ھەڵگیراوەکەی چاوۆ فانگ دەچێتە سەر تەخت

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٥
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٣یەمی زایینی
پۆل:ئیمپراتۆرەکانی چاوۆ وێی
پۆل:ستراتیژیدانەرانی سەربازی
خاتوو ژێن

**خاتوو ژێن** (لەدایکبووی ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٨٣ تا ٤ی ئابی ٢٢١) یەکەم ھاوسەری چاوۆ پی بوو (یەکەم فەرمانڕەوای چاوۆ وێی لە سەردەمی سێ شناشینەکە) لە ٢٢٦، ناوی دوای مردنی خاتوونە ئیمپراتۆر وێنژاوۆی وەرگرت  کاتێک کوڕەکەی چاوۆ روی دەبێتە ئیمپراتۆر و شوێنی چاوۆ پی دەگرێتەوە

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣
پۆل:مردووانی ٢٢١
پۆل:ژنە چینییەکان لە سەدەی دووەمی زایینی
پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی دووەمی زایینی
پۆل:ژنە چینیەکانی سەدەی سێیەم
پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی سێیەم
پۆل:خێزانی چاوۆ چاوۆ
فان یێ (مێژووناس)

**فان یێ** (لەدایکبووی ٣٩٨ تا ٤٤٥ یان ٤٤٦) مێژووناسێک بوو لە زنجیرە فەرمانڕەوایی لیو سۆنگ لە سەردەمی زنجیرە فەرمانڕەواکانی باشوور و باکوور نووسەری کتێبی مێژوویی ھانی دواتر بوو. وە کوڕی فان تای (范泰), بوو. لە شوێنێک لەدایکبووە ئەمڕۆ دەکەوێتە شاوۆسینگ، ژێجیانگ.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٣٩٨
پۆل:مردووانی ٤٤٥
پۆل:مێژووناسە چینییەکانی سەدەی ٥ەم
پۆل:مێژووناسەکانی ژێجیانگ
پۆل:مێژووناسەکانی ئیمپراتۆریەتی جین (٢٦٦-٤٢٠)
پۆل:مێژووناسەکانی لیو سۆنگ
پۆل:نووسەرانی شاوۆسینگ
پۆل:فەیلەسووفە چینییەکانی سەدەی ٥ەم
گالبا

وێنۆک
**گالبا** (لەدایکبووی ٢٤ کانوونی یەکەمی ٣ی پێش زایین تا ١٥ی کانوونی یەکەمی ٦٩ی زایینی) ئیمپراتۆرێکی ڕۆمانی بوو، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ٦٨ی زایینیی تا ٦٩ بوو. یەکەم ئیمپراتۆر بوو لە ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە و بووبە ئیمپراتۆر کاتێک نیرۆ مرد.

لە خێزانێکی سەرمایەدار لەدایکبووە، چەندین پۆستی گرنگی لە وڵات ھەبووە لەسەر پارێزگاکانی وەک ئاکویتانیا، سەرەوەی ئەڵمانیا، ئەفریقا لە سەرەتای نیوەی سەدەی یەکەمی زایینی. ھەرچۆنێک لە بەشێکی کۆتایی سەردەمی کلاودیوس لە پۆستەکانی خانەنشین دەبێت بەڵام نیرۆ دواتر دەیکاتە بەرپرسی ھیسپانیا. لەدوای شکستی کلاودیوس لە کپکردنەوەی کودەتاییەک و مردنی نیرۆ، گالبا دەبێت بە ئیمپراتۆر بە پشتگیری پریتۆرینەکان. لەدوای ئەو ئۆتۆ دێتە شوێنی و دەبێتە ئیمپراتۆر.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:مردووانی ٦٩
پۆل:لەدایکبووانی ٣ی پێش زایین
پۆل:ئەندامی خێزانی شاھانە پەیوەست بە کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە
پۆل:خەڵکی دێرینی کۆمەڵگەی پەلکە زێڕینە
پۆل:ئیمپراتۆرە ڕۆمانییەکانی سەدەی یەکەم
پۆل:فیرعەونە ڕۆمانییەکان
سێکسی کۆمی

200px|وێنۆک|سێکسی کۆم
**سێکسی کۆم** ،**کرداری جنسیی کۆم** یان **پەیوەندیی کۆمی** بە گشتی دانان نێرینەی بۆ ناو کۆمی کەسێک یان ڕیخۆڵەی ڕاست، بۆ چێژ و خۆشی سێکسی. شێوەکانی تری سێکسی کۆم بریتین لە پەنجە نیشانەدان، بەکارھێنانی یاری سێکسی بۆ چوونە ناوەوە، سێکسی زارەکی کە لەسەر ئەنینجۆس ئەنجام دەدرێت، و ھەڵکۆڵین.
ھەروەھا پەیوەندی سێکسی زارەکی کە لەسەر ئەم ناوچەیە ڕوودەدات ھەروەھا جۆرێکی ترە لە سێکس. زیاتر ناوی سێکسی کۆم بۆ ئاماژەکردن بە چوونەژوورەوەی نێرینە لە کۆمە.

لەکاتێکدا سێکسی کۆم بە شێوەیەکی باو پەیوەندی بە ھاوڕەگەزخوازی نێرەوە ھەیە، توێژینەوەکان دەری دەخەن کە ھەموو پیاوە ھاوڕەگەزخوازەکان سێکسی کۆم ناکەن و لە پەیوەندیی جیاڕەگەزەکاندا شتێکی نا ئاسایی نییە. ھەروەھا جۆرەکانی سێکسی کۆم دەتوانن بەشێک بن لە کردارەجنسییەکانی ھاوڕەگەزخوازانی ژن (لێزبییەن).

## ئەمانەش ببینە
* کۆم بۆ دەم

## سەرچاوەکان

پۆل:پۆرنۆگرافی
پۆل:کرداری جنسی
ڕیچارد بێنز

**ریچارد بێز** (لەدایکبووی ١٢ی حوزەیرانیی ١٨٨٤، تا ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٦٦) مێژووناس و نووسەر بوو. کە لە ١٩٠٢ ھاتووە بۆ ھایدلبێرگ. لەوێدا بووە بە دانیشتوویەکی ڕێزلێنراو. لەوێدا ھایدلبێرگ بێنز دەستی بە خوێندنی فەلسەفە و چاندی مێژوو کردووە لە زانکۆ.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٤
پۆل:مردووانی ١٩٦٦
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھایدلبێرگ
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییەکانی ئەڵمانیا
ھایلبرۆن (ناوچە)

**لاندکرایس ھایلبرۆن** ناوچەیەکە لە باکووری بادن-ڤویرتمبێرگ، ئەڵمانیا ناوچە ھاوسێکانی بریتین لە نکار-ئۆدنوالد، ھوھنلوھە، ھۆلی شوبیش، رێمس-مور، لودویگسبورگ، ئێنز، کارلسروھ، راین-نکار.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان
کتێبی دواتری ھان

**کتێبی دواتری ھان** ھەروەھا وەک **کتێبی مێژوویی دواتری ھان** ناسراوە وە بە ناوە چینییەکەی **ھۆو ھانشو** (چینی: 後漢書),  یەکێک بوو لە بیست و چوار تۆمارە مێژوویەکە وتۆماری مێژووی ھانی تێدایە لە ٦ تا ١٨٩یی زایینی. ھەورەھا وەک دواتر یان ڕۆژھەڵاتی ھان ناسراوە. کتێبەکە لەلایەن فان یێ و ئەوانی ترەوە لە سەدەی پێنج داڕێژراوە لە سەردەمی لیو سۆنگ، لە ڕیگەی بەکارھێنانی ژمارە و سەرچاوەی مێژووناسەکانی پێش خۆیان.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئیمپراتۆریەتیی لیو سۆنگ
پۆل:کتێبە مێژووییەکان دەربارەی زنجیرە فەرمانڕەواییی ھان
بێنین لە ئۆڵۆمپیاد

**[[بێنین]]** یاخود کۆماری بێنین بۆیەکەم جار لە ساڵی ١٩٧٢ بەشداری ئۆڵۆمپیادی کرد. لەو ساڵە بەدواوە جگە لە ساڵی ١٩٧٦ بەشداری سەرجەم ئۆڵۆمپیادەکانی ھاوینەی کردووە. لە دوازدە دەرکەوتن وەرزشوانانی بێنین نەیانتوانیوە تا ئێستا مەدالیا بۆ وڵاتەکەیان بەدەست بھێنن. جگە لەوەی ھیچ وەرزشوانێکیان بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی نەکردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وەرزش لە بێنین
پۆل:ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٧٢
پۆل:بێنین لە ئۆڵۆمپیادەکان
قوتابخانەی نەمسایی

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jean-baptiste_Say.jpg|وێنۆک|140x140پیکسڵ|ژان باپتیست سەی. قوتابخانەی ئازادی خوازی فەڕەنسیی ئابووریی سیاسیی یەکێک لە باپیرە ھزرییەکانی قوتابخانەی ئابووریی نەمسایییە.

**قوتابخانەی نەمسایی** () قوتابخانەیەکی ھزری ئابووریی دژبیرە کە بەپێی تاک گەرایی شێواز ناسانەیە، چەمکێک بە واتای ئەوەی کە دیاردە کۆمەڵایەتییەکان تەنیا ئاکامی ویست و کردەوەکانی تاکەکانن.

قوتابخانەی نەمسایی لە ڤیێنای کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەیەم و سەرەتاکانی سەدەی بیستەمدا لەگەڵ کارەکانی کارل مێنگەر و یووگێن فان بارک، فریدریک فان ویزر و کەسانێکی تردا سەری ھەڵدا. ئەو قوتابخانەیە لە بواری شێواز ناسییەوە بەرھەڵستی قوتابخانەی مێژوویی گەنجترەوە بوو (کە لە ئەڵمانیا سەری ھەڵدا). ئابووریزانەکانی ئێستا کە لەسەر ئەم نەریتە کار دەکەن خەڵکی وڵات گەلێکی جۆراوجۆرن بەڵام ھێشتاش کارەکانیان بە ئابووریی نەمساییی ناو دەبرێت.

## مێژوو
### شەپۆلی یەکەم
ئەم قوتابخانەیە لە ڤیێنایە لە ئیمپراتۆریەتیی نەمساییی سەری ھەڵدا. کتێبەکەی ساڵی ١٨٧١ی کارل مێنگەر بە ناوی بنەماکانی ئابووری بە گشتی بە بناغەی قوتابخانەی نەمساییی دادەنرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:قوتابخانەکانی بیری ئابووری
تێھسیل

**تێھسیل** (ھەروەھا وەک **ماندال**، **تاھسل**، **تاھاسیل**، **تالوکا**، **تالوک**، **تالوق**) یەکەیەکی حکوومەتە لە پاکستان و کۆماری ھیندستان -  وەکوو وڵات وایە - بە زۆری شارۆچکە و گوندی تێدایە. لە پاکستان، تێھسیلەکان دووەم بەشی بەڕێوەبەرین.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:بەشی شوێنەکان
پۆل:جۆرەکانی دابەشکارییەکانی وڵاتەکان
بۆتسوانا لە ئۆڵۆمپیاد

**[[بۆتسوانا]]** لە ساڵی ١٩٨٠ بۆ یەکەم جار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد. لەو ساڵەوە بە شێوەیەکی بەردەوام یاریزانانی ئەم وڵاتە بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەیان کردووە. لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ لەندەن لە یاری گۆڕەپان و مەیدان پێشبڕکێی ڕاکردنی ٨٠٠ مەتری پیاوان یەکەم مەدالیای ئۆڵۆمپیادی بەدەست ھێنا دوای بەدەست ھێنانی پلەی دووەم. لە ئۆڵۆمپیادی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ بۆ جارێکی دیکە لە یاری گۆڕەپان و مەیدان ڕاکردنی ٤*١٠٠ مەتری پیاوان مەدالیای بڕۆنزی بەدەستھێنا. وەرزشوانانی بۆتسوانا تا ئێستا بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەیان نەکردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وەرزش لە بۆتسوانا
پۆل:ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢
پۆل:بۆتسوانا لە ئۆڵۆمپیادەکان
ھایدلبێرگ

**ھایدلبێرگ** شارۆچکەیەکی زانکۆیە لە ویلایەتی بادن-ڤویرتمبێرگ کەوتۆتە سەر ڕووباری نکار لە باشووری-رۆژاوای ئەڵمانیا. بەپێی سەرژمێری ٢٠١٦ دانیشتووانی بە ١٥٩،٩١٤ خەملێنراوە کە چارەگی دانیشتووانەکەی لە قوتابی پێکھاتووە

بە نزیکەیی ٧٨ کیلۆمەتری دەکەوێتە فرانکفورت، پێنجەم گەورەترین شاری بادن-ڤویرتمبێرگە. 

زانکۆی ھایدلبێرگ لە ١٣٨٦ دامەزراوە، یەکێک لە کۆنترینی ئەڵمانیا و یەکێکە لەو زانکۆیانەی زۆر بەناوبانگە لە ئەورووپا

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شارۆچکەکانی بادن-ڤویرتمبێرگ
پۆل:شوێنەکانی ھۆلۆکۆست لە ئەڵمانیا
پۆل:شارەکانی بادن-ڤویرتمبێرگ
پۆل:بادن
تیانانمێن

**تیانانمێن** (天安门), مۆنۆمێنتێکە لە پەکین، چین. وەک ھێماییەک بۆ نیشاندانی ھێمای نەتەوەیی چین ناسراوە. لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی مینگ لە ١٤٢٠ بنیادنراوە.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ھێما نەتەوەیییەکان بەپێی نەتەوە
پۆل:دامەزراوەکانی ١٤٢٠
پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی چین
لین ھیون

وێنۆک
**لین ھیون** (چینی: 林徽因, لەدایکبووی ١٠ی حوزەیرانی ١٩٠٤ تا ١ی نیسانی ١٩٥٥) تەلارساز و نووسەرێکی چینی بوو، ناسراوە بەھۆی ئەوەی یەکەم ژنە تەلاساز بووە لە چینی مۆدێرن و ھاوسەرەکەی بەناوبانگە بە "باوکی تەلاسازی مۆدێرن" لیانگ سیتچێنگ

## وێژە
لین ھیون خاوەنی چەندین شیعر و کورتە وتارە و بەھۆیانەوە ناسراوە، کورتە وتارەکانی پڕبوو لە ھەستی نیان و ناسک تێکەڵکرابوو لەگەڵ ھەستی میوزیکی لە شیعری دێرینی چینیدا. ڕۆمانەکانی پربوون لە ناوەرۆکی مۆدێرن. وەکوو "تۆ نیسانی ئەم جیھانەی".

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٤
پۆل:مردووانی ١٩٥٥
پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نژیاروانە چینییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ژنە ھونەرمەندە چینییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ھونەرمەندە چینییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نژیاروانە ژنە چینییەکان
پۆل:شاعیرە ژنە چینییەکان
پۆل:مێژووناسە نژیاروانە چینییەکان
پۆل:شاعیرانی کۆماری چین
پۆل:شاعیرانی کۆماری گەلی چین
پۆل:نووسەرانی ھۆنگ ژۆو
پۆل:ھونەرمەندانی ھۆنگژۆو
پۆل:شاعیرانی ژێجیانگ
پۆل:ژنە مێژووناسە چینییەکان
پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ٢٠ەم
چای یان

چای جینگیی (لەدایکبووی سەدەم ١٧یەم) شاعیر و وێنەکێشێکی چینی بوو. دوو کۆمەڵە شیعری بەرھەمھێنا، وە ھەروەھا بەھۆی وێنەکێشانی وێنەی گوڵ بەناوبانگ بوو.

## سەرچاوەکان

* 


پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:مردووانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:وێنەکێشەکانی زنجیرە فەرمانڕەوایی چینگ
پۆل:شاعیرە ژنە چینییەکان
پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی چینگ
پۆل:ژنە چینییە ھونەرمەندەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:وێنەکێشە چینییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:ژنە چینییە نووسەرەکانی سەدەی ١٧یەم
ڕێن بۆنیان

**ڕین یی**  (چینی: 任頤;لەدایکبووی ١٨٤٠ تا ١٨٩٦) ھەروەھا وەک **رێن بۆنیان** ناسراوە، وێنەکێش و کوڕی بازرگانێکی بازرگانی برنج بوو لە ژێجیانگ لەدایکبوو. دوای مردنی باوکی لە ١٨٥٥، لە شانگھای ژیا.

## کارەکان

پەڕگە:'Portrait of Gao Yong's Wife', ink on paper by Ren Yi (1840-1896), 1886, Honolulu Academy of Arts.jpg|*وێنەی ھاوسەری گاوۆ وانگ لەلایەن ڕێن*
پەڕگە:Ren Bonian - Playing the Flute - Walters 35101C.jpg|*ژەنینی فلوت، ١٨٦٠ - ١٨٨٠*


## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٠
پۆل:مردووانی ١٨٩٦
پۆل:ھونەرمەندانی شاوۆسینگ
پۆل:وێنەکێشەکانی ژێجیانگ
پۆل:وێنەکێشە چینییەکانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:وێنەکێشەکانی زنجیرە فەرمانڕەوایی چینگ
سوکجۆنگی جۆسۆن

**سوکجۆنگی جۆسۆن** (لەدایکبووی ٧ی تشرینی یەکەمی ١٦٦١ تا ١٢ تەممووزی ١٧٢٠) ١٩مین پاشای جۆسۆن بوو. سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ١٦٧٤ تا ١٧٢٠ بوو. لە یاسادا شارەزا بوو. بەھۆیەوە چەندین گۆڕانکاری لە بەڕێوەبردنی ولاتدا کرد لە سەردەمی خۆیدا.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:مردووانی ١٧٢٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٦١
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٨یەم
ژێجیانگ

وێنۆک
**ژێجیانگ** پارێزگایەکی سەر کەناردەریایە لە ڕۆژھەڵاتی کۆماری گەلی چین. پایتەختەکەی ھانگژۆوە. ھاوسنوورە لەگەل جیانگسو و شانگھای بەرەو باکوور، ئانھوی بەرەو ڕۆژاوای باکوور، جیانگسی بەرەو ڕۆژاوا و فوجیانیش بەرەو باشوور. گەر بەرەو ڕۆژھەڵات برۆی دەگەیت بە ڕۆژھەڵاتی دەریای چین، کەلە سەرەوە دوورگەکانی ڕیووکیوو درێژ بۆتەوە. ڕێژەی دانیشتووانی ژێجیانگ ٦٤،٦ ملیۆن کەس خەملێنراوە، ھەشتەم بەرزترینە لە چین. شارە بەناوبانگەکانی تری بریتین لە نینگبۆ و وێنژۆو. پێی دەوترێت "بڕبڕەی پشتی چین" بەھۆی ئەو کاریگەرییە ئابوورییەی و شوێنی لەدایکبوونی چەندین کەسی بەناوبانگ.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:پارێزگاکانی کۆماری گەلی چین
پۆل:ڕۆژھەڵاتی چین
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٣٦٨
پۆل:وو (ناوچە)
پۆل:ژێجیانگ
سو گو

**سو گو** (دێرین: 虛谷, چینی سادەکراو: 虚谷) (لەدایکبووی ١٨٢٤ تا ١٨٩٦) وێنەکێش و شاعیر بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی چینگ

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٨٢٠
پۆل:مردووانی ١٨٩٦
پۆل:وێنەکێشەکانی ئانھوی
پۆل:وێنەکێشەکانی زنجیرە فەرمانڕەوایی چینگ
پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی چینگ
پۆل:شاعیرانی ئانھوی
پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:بوزییە ھونەرمەندەکان
پۆل:وێنەکێشە چینییەکانی سەدەی ١٩یەم
باخچەکان و پارکەکان

***باخچەکان و پارکەکان*** (هەروەها بە ***پارکس و ڕێک*** ناسراوە) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی سیتکەمی دێکۆمەنتەری گاڵتەجاڕانەی گاڵتەجاوەی سیاسیی ئەمریکییە لەلایەن گرێگ دانیڵز و مایکڵ شۆر دروستکراوە. زنجیرەکە لەسەر ئێن بی سی لە ٩ی نیسانی ٢٠٠٩ەوە بۆ ٢٠ی شوباتی ٢٠١٥ بۆ ١٢٥ ئەڵقە بە درێژایی حەوت وەرز پەخشکرا.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 

پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە خەڵاتی پیبۆدییان وەرگرتووە
پۆل:بەرنامەکانی تۆڕی ئێن بی سی
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە تاک-کامێرا ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
گوانگژۆو

**گوانگژۆو** (چینی سادەکراو:广州، چینی دێرین:廣州;) پایتەخت و گەورەترین شاری پارێزگای گوانگدۆنگە لە باشووری چین. دەکەوێتە ڕووباری مرواری بە نزیکەیی ١٢٠ کلیۆمەتر بەرەو ھۆنگ کۆنگ و ١٤٥ کلیۆمەتر بەرەو باکووری ماکاو، گوانگژۆو مێژووییەکی درێژخایەنی ٢٢٠٠ ساڵەی ھەیە وە ڕێگاییەکی سەرەکی بوو بۆ ڕێگای ئاوریشم وە تا ئێستاش بەردەوام وەک بەندەرێکی سەرەکی و ڕێگای گواستنەوە ەبکاردێت، ھەروەھاش وەک یەکێک لە گەورەترین شارەکانی چین 

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:بەشی شوێنەکان
پۆل:ناوچە شارییەکانی چین
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١ەمی پ.ز
پۆل:پایتەختە پارێزگاکانی چین
گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ

**گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ** لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە **پێنج** گوندەواری ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ لە شارستانی بیجاڕ، لە پارێزگای کوردستان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی جەنگیزقەڵایە.

## ناو

## دانیشتووان
بەپێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندەوارە (٣,٣٥٢) کەس و (١,٦٨٧)نێر و (١,٦٦٥)مێ و (١,٠٦٢)خێزان پێکھاتووە. دانیشتووانی ئەم گوندەوارەیە لە کورد پێکھاتووە.
* دانیشتووانی ئەم گوندەوارە سەرجەمیان لە کورد پێکھاتووە.

## جوگرافیا

**گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندەوارانە: 
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندەواری سیامەنسور.
* لە باشوورەوە لەگەڵ شارستانی خەسراوا.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندەواری باوەڕەشانی و گوندەواری خوڕخوڕە. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندەواری نەجەفاوا و گوندەواری قەرەتەورە.

## دابەشی کارگێڕی
 
لە (٤٤) گوند پێکھاتووە:

* **[[جەنگیزقەڵا]]** (ناوەند)
* ئاغاموڕاد
* ئاڵەکەو
* ئەڵوەنقولی
* باراماوا
* باوەسوورخە
* بورجگە
* پەینەبڕ
* چل ئەمیران
* چەشمە ئەیاز
* چەشمە کازم
* حوسێناوای کەمەرزەرد
* حوسێناوای گورگان
* خاناقولی
* خورەماوا
* خوشاو
* خێراوا
* دەوڵەتاوا
* ڕەحمەتاوا
* زەردەکەمەر
* سایل و مایل
* سەعداوا، بیجاڕ
* سەڵواتاوا
* شەریفاوا، بیجاڕ
* عەلی بەدەڵ
* قازی قوچی
* قەرەبولاخ
* قەرەتەوەرە
* قەواسورخ
* قومدەرە
* قەیسە
* قیشڵاخ نەورۆز
* کانی جانقولی
* گوڵبوڵاخی خوارێ
* گوڵبوڵاخی سەرێ
* گوڵسانا
* گومبەدەحاجی
* موخور
* موقلی
* نەوری
* نیعمەتاوای خوارێ
* نیعمەتاوای سەرێ
* وەیسمیری
* وەینسار

## ئەمانەش ببینە
* گوندەواری خوڕخوڕە
* گوندەواری سێڵاوتان
* گوندەواری نەجەفاوا
* گوندەواری سیامەنسور
* گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ
* پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ
* ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ

## سەرچاوەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «دھستان حومھ»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:شارستانی بیجاڕ
پۆل:پارێزگای کوردستان
چێن شیزێنگ

**چێن شیزێنگ** (چینی: 陈师曾; لەدایکبووی ٢ی ئازاری ١٨٧٦ تا ١٢ی ئەیلوولی ١٩٢٣) وێنەکێش و ڕەخنەگرێکی چینی بوو لە سەدەی ٢٠ەم لە چین لەو ساتەدا ھونەرمەندە چینییەکان وێنەکێشیی دێرینی چینییان ڕەت دەکردەوە و شوێن ستایلە کاریگەرییەکانی ڕۆژاوا دەکەوتن.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وێنەکێشەکانی زنجیرە فەرمانڕەوایی چینگ
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٦
پۆل:مردووانی ١٩٢٣
کون چان

**کون چان** (髡殘) (لەدایکبووی ١٦١٢ تا ١٦٧٤) وێنەکێشێک بوو لە سەردەمی مینگ و چینگ. لە ھونان گەورە بووە بەڵام زۆربەی ژیانی لە نانجینگ بەسەربردووە. ستایلی وێنەکێشیی سروشت ئەو کاریگەری لەسەر وانگ مێنگ بەجێھێشتووە، وە یەکێک بووە لە **چوار مامۆستا قەشەکە** لە سەرەتای ئیمپراتۆریەتیی چینگ. ئەوانی تر بریتیی بوون لە ژوو دا، ھۆنگ رێن و شایتاوۆ.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وێنەکێشە چینییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:بوزییە ھونەرمەندەکان
پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپڕاتۆریەتی مینگ
پۆل:وێنەکێشەکانی زنجیرە فەرمانڕەوایی چینگ
ھونان

**ھونان** پارێزگاییەکی داخراوی چینە. بەشێکە لە ناوەندی باشووری چین. ھاوسنوورە لەگەڵ ھوبێی بەرەو باکوور، جیانگسی بەرەو ڕۆژھەڵات، گوانگدۆنگ و گوانگسی بەرەو باشوور، گویژۆو بەرەو رۆژاوا و چۆنگچینگ بەرەو باکووری ڕۆژاوا  پایتەخت و گەورەترین شارەکەی چانگشایە،  ڕێژەی دانیشتووانەکەی ٦٧ ملیۆن کەس خەملێنراوە (سەرژمێری ٢٠١٤)، ڕووبەرەکەی ٢١٠،٠٠٠ کیلۆمەتر دووجایە، حەفتەم چڕترین پارێ.گای چینە.

ناوی ھونان بە مانای "باشووری دەریاچەکە" دێت دەریاچەکەش ئاماژەیە بۆ دەریاچەی دۆنگتینگ،

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ناوەڕاستی چین
پۆل:پارێزگاکانی کۆماری گەلی چین