کاریگەرییە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانی پەروەردەی مێینە

**کاریگەرییە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانی پەروەردەکردنی مێینە** لایەنێكی گەورە و سەرەکی لێكۆڵێنەوەکان پێكدەهێنێت لە گەشەسەندنە نێودەوڵيتییەکان دا. بەرزبوونەوە و زیادبوونی ڕێژەی وەرگرتنی پەروەردە لەلایەن کچان و ژنانەوە لە ناوچەکەدا پەیوەستە بە بەرزبوونەوەی بەرچاوەی گەشە و بەرەوپێشچوون کە هەندێك لە بەرەوپێشچوونەکان پەیوەستن بە گەشەی ئابوورییەوە. پەروەردەکردنی کچان دەبێتە هۆی زیادکردنی داهاتی کچان و گەشەی (تێکرای بەرهەمی ناوخۆیی - Gross domestic product - GDP ) وە هەروەها سوودی کۆمەڵایەتی و بەهێزکردنی کچان و ئافرەتان. 

وڵاتان و تاکەکەسان سوودبەخش دەبن لە پەروەردەی کچان. ئەو کەسانەی پارە و کات لە خوێندن و پەروەردەدا خەرج دەکەن لە بەرامبەردا بەشێوەیەکی تێکرایی داهاتێكی زیاتریان دەست دەکەوێت بە درێژایی ژیانیان. بەپێی ئابووریناسانی بانکی جیهانی سوودی پەروەردە لەسەر ئاستەکانی تاکەکەسی سوودێكی حاشاهەڵنەگر، جیهانی و گەردوونییە، بەتایبەتی بۆ کچان. بۆ نموونە دابینکردنی ساڵێكی زیادە بۆ کچان لە ئەنجام دا دەبێتە هۆی زیادکردنی داهات و مووچەکەیان بەڕێژەی ٪١٠-٢٠  بەڵام لە بەرامبەردا دابینکردنی سالێکی خوێندن بۆ کوڕان دەبێتە هۆی زیادکردنی داهات بە ڕێژەی لە ٪٥.

پەروەردەکردنی کچان دەبێتە هۆی بەرەوپێشچوونێکی کۆمەڵایەتی بەرچاو. دیاردترین سوودە کۆمەڵایەتییەکان بریتییە لە کەمبوونەوەی ڕێژەکانی دووگیانیی، گیانلەدەستدانی کۆرپەلە و گیانلەدەستدانی دایکانی دووگیان. کەم کردنەوەی مەودای ڕەگەزیی لە پەروەردەدا ئاسانکاری دەکات بۆ یەکسانی ڕەگەزیی  کە دەبێتە هۆی خستنەوەی دەرفەتی یەکسان بۆ هاونیشتمانیان بەبێ گوێدانە ڕەگەز. پەروەردە سوودی هۆشداری و زیرەکی بەدەستهاتوویشی هەیە بۆ نموونە ڕاستییەکی زانراوە کە کچ و ژنانی پەروەردەکراو توانایەکی باشتریان هەیە لە کردەی بڕیاردان بۆ خۆیان و منداڵەکانیان لەو هەڵبژاردانەی پەیوەندی بەسەر لایەنی تەندروستییەوە هەیە. ئەم جۆرە زیرەکییە بەهەمان شێوە هانی ئافرەتان دەدات بەشێوەیەکی زیاتر بەژداری سیاسیی بکەن. چەند نموونەیەكی جۆراوجۆر هەیە کە ئافرەتانی خوێندەوار و پەروەردەکراو لە وڵاتانی پێشکەوتوودا توانویانە لەڕێگەی جوڵانە و چالاکی سیاسییەوە چەند پێگە و سوودێك بۆ خۆیان بگۆزنەوە. بەڵگەکان پیشانی دەدەن کە کۆمەڵگەیەکی خاوەن ئافرەتی باش پەروەردەکراو ئەگەرێكی زیاتری هەیە حکومەت و دەسەڵاتێكی دیکموکراتیانە هەڵبژێرن.

پەروەردەکردنی ئافرەتان چەند سوودێکی دیکەی هەیە لە ناو ماڵ دا. ئافرەتانی پەروەردکراو چ خاوەنی کار بێت یان بێ کار بێت کەمتر پەنا دەبەنە بەر توندوتیژی خێزانی و ناوخۆیی. ئافرەتانی پەروەردەکراو زیاتر بەژدارن لە کردەی بڕیاردان لە خێزانەکەیان دا. لە ماڵێك دا کە دایکەکە پەروەردەکراو و خوێندەوارە ئەوا ئەگەرێكی زیاتر هەیە کە منداڵەکانی و بەتایبەتی منداڵە کچەکانی بچنە بەر خوێندن و قوتابخانە. لەو ماڵانەی کە دایکەکە پەروەردەکراو نییە و خوێندەواری نییە ئەوا بەرنامەکانی خوێندن بۆ پێگەیشتووان دەکرێت بەناراستەوخۆ دایکان فێری نرخی پەروەردە بکات و هانیان بدات کە منداڵەکانیان بخەنە بەر خوێندن. 

سەرەڕای هەموو ئەم سوودانە هەندێك بارودۆخ هەیە کە پەروەردەکردنی ئافرەتان کاریگەرییەکی کەمتری هەیە لەسە گەشە و بەرەوپێشچوون. لەڕووی ئابوورییەوە لەو ناوچانەی خاوەنی هەژارییەکی زۆر بەرزن سوودەکانی وەبەرهێنان کردن لە ئافرەتان دا زۆر کەمە. لە چەند بارێكیش دا ئەو پەروەردەیەی ئافرەتان وەریدەگرن لەڕووی ئاست و چۆنییەتییەوە زۆر کەمتر و نزمترە بە بەراورد بەوەی کوڕان وەریدەگرن کە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی گرنگی و کاریگەریی خوێندنەکە. ئەم دیاردەیە دەکرێت بە "بەرنامەی خوێندنی نادیار" ناوبنرێت کە تێیدا پاڵپشتی هەندێك بەها و کردەوە دەکرێت بۆ نموونە جەخت کردنەوە لەسەر باڵادەستیی و باشتربونی کوڕان کە لە ئەنجام دا دەبێتە هۆکار بۆ ئەوەی کچان قایل بن بەو دەرفەتە کارە باوانەی داهاتەکانیان کەمە و بۆ ئافرەتە زیاتر. کە هەندێك دیاردەی تردا بەرنامەی خوێندن بە تەواوی جیاوازە بۆ کچان و کوڕان. بۆ نموونە لە وڵاتی سعودییەی عەرەبی، بەپێی سیاسەتی حکومەتی وڵاتەکە بەرنامەی خوێندن جیاوازە بۆ دوو ڕەگەزەکە و هەر ڕەگەزێك بواری پێدراوە لە چەند بوارێكی دیاریکراودا بخوێنن. لە قوتابخانە سەرەتاییەکان دا، قوتابییە کچەکان دوورینی جلوبەرگ، زانستی خێزانی و پەروەردەی منداڵ دەخوێنن و کوڕان دارتاشی و ئاسنگەریی دەخوێنن. دواتر لە قوتابخانە ناوەندییەکان دا خوێندکارە کوڕەکان دەرفەتی مەشقی پیشەیی و کردارییان پێ دەدرێت لە بەرامبەردا کچان ئەو جۆرە دەرفەتەیان نییە. 

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنان و پەروەردە
پۆل:گەشەپێدانی ئابووری