مایک گراوێل

**مۆریس ڕۆبێرت مایک گراوێل** (؛ ١٣ی ئایاری ١٩٣٠ – ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١) نووسەر و سیاسەتوانێکی ئەمریکی و ئەندامی پارتی دیموکرات بوو کە لە ساڵی ١٩٦٩ ھەتا ١٩٨١ وەکوو سیناتۆری ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئالاسکا خزمەتی کردووە.

## کێشە ئەتۆمییەکان و جەنگی سارد

لە کۆتایییەکانی شەستەکان و سەرەتای حەفتاکانی سەدەی بیستەمدا، وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا تاقیکردنەوەی لەسەر مووشەکی ئەتۆمیی دژە بالیستیک ئەنجام دەدا. دوو تاقیکردنەوە بە ناوەکانی «میرلۆ» و «کانیکین» پلانیان بۆ داڕێژرابوو، کە ھەریەکەیان تەقاندنەوەی بۆمبی ئەتۆمی لە ژێر دوورگەی ئەمچیتکا لە ئالاسکا لەخۆ دەگرت. تاقیکردنەوەی میرلۆ ڕاھێنانێک بوو بۆ پێوانەکردنی یەک مێگاتەن، لە پێناو تاقیکردنەوەی دووەم و گەورەتر کە کانیکین بوو بە بڕی پێنج مێگاتەن، کە کاریگەریی مووشەکەکانی پێ دەپێورایەوە. گراوێل دژی تاقیکردنەوەکان بوو. پێش ئەنجامدانی تاقیکردنەوەی میرلۆ لە تشرینی یەکەمی ١٩٦٩، نووسی کە مەترسییەکی گەورەی بوومەلەرزە و لێکەوتە زیانبەخشەکانی دیکە ھەیە و داوای پێکھێنانی لیژنەیەکی نیشتمانیی سەربەخۆی کرد بۆ سەلامەتیی ئەتۆمی و بوومەلەرزە؛ پاشان بە کەسیی داوای لە سەرۆک نیکسۆن کرد تاقیکردنەوەکە ڕابگرێت.

دوای ئەنجامدانی میرلۆ، فشارێکی بەردەوام لەلایەن گرووپە ژینگەییەکانەوە ھەبوو دژی بەردەوامبوون لە تاقیکردنەوەی کانیکین، لە کاتێکدا یەکێتیی زانایانی ئەمریکا بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە ئەو مووشەکەی تاقی دەکرێتەوە مۆدێلی نەماوە. لە ئایاری ١٩٧١دا، گراوێل نامەیەکی بۆ ئەو دانیشتنانە نارد کە کۆمیسیۆنی وزەی ئەتۆمیی ئەمریکا لە ئەنکۆراج سازی کردبوو و تێیدا ڕایگەیاندبوو کە مەترسیی تاقیکردنەوەکە شایەنی ئەنجامدان نییە. لە کۆتاییدا، گروپێک کە گراوێلی تێدا نەبوو کەیسەکەیان برد بۆ دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە ئەویش دەرکردنی بڕیارێکی دژی تاقیکردنەوەکە ڕەتکردەوە، و تاقیکردنەوەی کانیکین وەک ئەوەی بڕیاری لێدرابوو لە تشرینی دووەمی ١٩٧١ ئەنجامدرا. گراوێل نەیتوانی تاقیکردنەوەکان ڕابگرێت (ھەرچەندە دواتر لەکاتی کەمپەینی سەرۆکایەتیی ساڵی ٢٠٠٨دا بانگەشەی ئەوەی دەکرد).

لە ساڵی ١٩٧١دا، گراوێل دەنگی دژی سیستمی مووشەکی دژە بالیستیک دا کە ئیدارەی نیکسۆن پێشنیازی کردبوو، کە بەرنامەی پاراستنی «سەیفگارد» بوو، ئەمەش دوای دوودڵی لە پێشتردا سەبارەت بەم پرسە، کە ئاماژە بوو بۆ ئەوەی ڕەنگە ئامادە بووبێت پشتگیری لە بەرنامەکە بکات لە بەرامبەر کردنەوەی زەوییە فیدراڵییەکان لە ئالاسکا بۆ گەڕان بەدوای نەوتدا لەلایەن کەرتی تایبەتەوە. ئەم دەنگدانەی وای کرد سیناتۆر ھێنری «سکۆپ» جاکسۆن لێی دوور بکەوێتەوە، کە پارەی پێویستی بۆ کەمپەینە سەرەتایییەکەی گراوێل کۆکردبووەوە.

وزەی ئەتۆمی وەک جێگرەوەیەکی ژینگەیی پاک بۆ بەرھەمھێنانی کارەبای بازرگانی دەبینرا و بەشێک بوو لە سیاسەتێکی نیشتمانیی جەماوەری بۆ بەکارھێنانی ئاشتییانەی وزەی ئەتۆم لە پەنجاکان و شەستەکانی سەدەی بیستەمدا. گراوێل بە ئاشکرا دژی ئەم سیاسەتە وەستایەوە، چونکە جگە لە مەترسیی تاقیکردنەوە ئەتۆمییەکان، ڕەخنەگرێکی سەرسەختی کۆمیسیۆنی وزەی ئەتۆمی بوو کە سەرپەرشتیی ھەوڵە ئەتۆمییەکانی ئەمریکای دەکرد، ھەروەھا ڕەخنەی لە لیژنەی ھاوبەشی بەھێزی کۆنگرێسی ئەمریکا بۆ وزەی ئەتۆم دەگرت، کە کۆتوبەندیان بەسەر سیاسەتی ئەتۆمیدا سەپاندبوو و گراوێل ھەوڵی دەدا لێیان دەرباز بێت. لە ساڵی ١٩٧١دا، گراوێل سپۆنسەری پڕۆژەیاسایەکی کرد بۆ سەپاندنی قەدەغە لەسەر دروستکردنی وێستگەکانی وزەی ئەتۆمی و بەرپرسیارکردنی دامەزراوەکانی وزە بەرامبەر ھەر ڕووداوێکی ئەتۆمی، و لە ساڵی ١٩٧٥دا ھێشتا پێشنیازی ڕاگرتنێکی ھاوشێوەی دەکرد. تا ساڵی ١٩٧٤، گراوێل لەگەڵ ڕێکخراوی ڕاڵف نادەر ھاوپەیمان بوو لە دژایەتیکردنی وزەی ئەتۆمیدا.

شەش مانگ پێش ئەرکە نھێنییەکەی ھێنری کیسینجەر، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، لە تەممووزی ١٩٧١دا بۆ کۆماری گەلی چین، گراوێل یاسایەکی پێشکەش کرد بۆ دانپێدانان و ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکان لەگەڵ چین، لەوانەش پێشنیازێک بۆ گفتوگۆکردن لەسەر دراو لە نێوان کۆماری گەلی چین و کۆماری چین (تایوان) سەبارەت بە کورسیی چین لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان. ھەڵوێستی خۆی لە پشتگیریکردنی دانپێدانان، لەگەڵ چوار ئەندامی دیکەی ئەنجومەنی پیران، لەکاتی دانیشتنەکانی ئەنجومەنی پیران لە حوزەیرانی ١٩٧١دا دووپات کردەوە. 

## سیاسەتی ناوخۆیی
لە ساڵی ١٩٧٠دا، گراوێل بەشداری کرد لە سپۆنسەرکردنی یاسایەک بۆ دیاریکردنی کەمترین داھاتی مسۆگەرکراو، کە بڕی ٦٣٠٠ دۆلاری ساڵانەی بە خێزانە ھەژارەکان دەبەخشی (کە یەکسانە بە ٤٢٠٠٠ دۆلار لە ساڵی ٢٠١٩دا دوای ئەژمارکردنی ھەڵاوسان). دواتر دەنگی بە بەرنامەی «پاداشتی کار» دا، کە تێیدا خێزانە کارکەرە کەمداھاتەکان کە منداڵیان لەسەرە، ئەگەر باجی دڵنیاییی کۆمەڵایەتی یان خانەنشینی ھێڵی ئاسنیان بدایە، مافی وەرگرتنی پاداشتێکی بێ باجیان دەبوو کە دەگەیشتە ١٠٪ی مووچەکانیان. ھەروەھا گراوێل پشتگیری لە فراوانکردنی دڵنیاییی کۆمەڵایەتی کرد بۆ ئەوەی ھەموو فەرمانبەرانی فیدراڵی بگرێتەوە، و پڕۆژەیاسایەکی بۆ چاکسازی لە داراییی کەمپەینەکان لە ساڵی ١٩٧١دا پێشکەش کرد کە یاسای بۆ ئاشکراکردنی تەواوی داراییی کەمپەینەکان و سەپاندنی سنوور بۆ بەخشینە گەورەکان و خەرجییەکانی میدیا و خەرجییە تاکەکەسییەکانی کاندیدەکان دادەنا.

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:سۆسیالیستە ئەمریکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠
پۆل:مردووانی ٢٠٢١
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو
پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دیسلێکسیان هەیە
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم