تاوگۆزی

**تاوگۆزی** ناوی ھۆزێکی کوردە، یەکێکیشە تیرەکانی هۆزی جاف لە ھەردوو کوردستانی ڕۆژھەڵات و باشوور.
وێنۆک|کۆمەڵێک خەڵکی تاوگۆزی
ناوچەکەیان کە پێی دەوترێت "ناوچەی تاوگۆزی" دەکەوێتە سەر سنووری ھەردوو ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستان، لە ڕۆھەڵات دەکەوێتە بەر ھەردوو شارستانی جوانڕۆ بەخشی کڵاش - شەروێنە، و سەلاسی باوەجانی بەخشی ناوەندیی تازاوە لە پارێزگای کرماشان، دراوسێیە لەگەڵ ھۆزەکانی باوەجانی، قوبادی، ئیمامی، کڵاشی و گوندی مزران. ھەرچی لە باشووریشە ناوچەکەیان دەکەوێتە سنووری ناحیەی بەمۆ لە پارێزگای ھەڵەبجە و قەزای دەربەندیخانی سەر بە پارێزگای سلێمانی و ناحیەی سیروان لە پارێزگای ھەڵەبجە، لەگەڵ ھۆزەکانی شەمێرانی، باوایی، شەرەفبەیانی، نەورۆڵی، ھارونی و گڵێجاڵی ھاوسنوورن. شاعیری بەناوبانگی کورد،مەولەوی لەم ھۆزەیە، و گۆڕەکەی لە گوندی سەرشاتەی سەرووە لە ناوچەکەیان لە باشووری کوردستان.

## گوندەکان
ھۆزی تاوگۆزی خاوەنی نزیکەی ٣٥ گوندە، و نزیکەی ٢٠ گوند لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ١٥ گوندیش لە باشووری کوردستان.

### ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئەم حەوت گوندەی خوارەوە دەکەونە دەڤەری تاوگۆزی تاوگۆز:
* ملەڕەش
* قەڵاجێ
* دۆڵی گوێزی
* لاپیرسا
* بڕی مەلا عەلی
* دۆڵەتا
* بانی لوان

ئەم شەش گوندەی خوارەوە دەکەونە ناوچەی دۆڵی دەرە:
* بەشی ناوخاس
* ئالیخانی
* ھۆزی ستە
* ھەماجگە (ئاوایی بەشی حەمەجان)
* ملەکەوە
* پوینە (ئاوایی دەسێردی لە کوێستان، ناکەوێتە دۆڵی دەرە، بەڵام نزیکە) ئەم حەوت گوندەی خوارەوە دەکەونە گەرمەسێر:
* گەزەنە (ئاوایی بەشی ئەلیوەیس)
* دڕێمی
* بانینار (ئاوایی بەشی مەحموود)
* ئەشکێ (ئاوایی ھۆزی کوێخا)
* بناوەچ (ئاوایی دەسێردی لە گەرمەسێر)
* خازنۆک (ئاوایی ڕەجەوی)
* شێخ سێڵە (ئاوایی شێخ سێڵە گەورەدێیە، زۆربەی دانیشتووەکانی لە دەسێردی و ھۆزی کوێخا و دڕێمی پێک دێن)

### باشووری کوردستان
* گمە
* پشتە
* قەڵپ
* مۆرتکە
* بانی بۆڵان
* زارێن
* کانی ژەنان
* سەرشاتەی خواروو
* سەرشاتەی سەروو
* پشتقەڵا
* گورگەچیا (ئەم گوندە دەکەوێتە دەڤەری شارەزوور)
* بێمارۆک
* بەشی عەلی
* گەڕاو
* دێ سوتک یان دێ سوتاو (ئەو گوندەیە کە کتێبخانەکەی مەولەوی تێدا سوتا).

ئەگەرچی گوندەکانی ناوچەی تاوگۆزی بە شێوەیەکی بەرچاو ئاوەدانن و تاوگۆزییەکان زۆرێکیان گوندنشینن، بەڵام ژمارەیەکی زۆریشیان بە شار و شارۆچکەکانی کوردستاندا بڵاون و نیشتەجێن. لە ڕۆژھەڵات زۆربەی تاوگۆزییەکانی دانیشتووی شارەکانی: کرماشان، جوانڕۆ و تازاوەی سەلاس، لە باشووریش لە شارەکانی: ھەڵەبجە، سلێمانی، دەربەندیخان، سیروان، ھەڵەبجەی تازە و لە ھەولێریش: بنەسڵاوە، کەسنەزان و کەلار، بەڵام بە شێوەیەکی فراوان لە زەڕایەن کە زۆربەی دانیشتووانی ئەو شارۆچکەیە تاوگۆزین.

لەمەڕ جوگرافیای سروشتییەوە دەوڵەمەندە و خاوەنی سەرجەم ڕەگەزەگانی جوگرافیایە وەک چیا، زنجیرەچیا، گرد، چەم و دۆڵ، دەشت، کانی و دەریاچە، ڕووبار، دورگە و ڕووەک و گژوگیای سروشتی، چیای بێزەل و سورمەر و زنجیرەچیاکانی زەواڵی و خۆشک و بەمۆ بەسنوری ڕۆژھەڵاتی دەڤەرەکەدا و ھتد.. و لوتکەچیاکانی سورمەر و دووبرا دەکەونە ئەم ناوچەیەوە.
ڕووبارەکانی زمکان، کاسمان و سیروان بە ناوچەی تاوگۆزیدا تێپەڕ دەبن و ھەر لە ناوچەی تاوگۆزیدا یەک دەگرن لە[دورگەی ملەھاڵە] کەپێشتر پێی وتراوە (شەتەکە) کەناوی ھەردوو گوندی سەرشاتەکان لەو ناوەوە وەرگیراوە بۆ پێکھێنانی دەریاچەی دەربەندیخان.
ھەروەھا خاوەنی چەندین ھاوینەھەوارە وەک: ھاوینەھەواری پوینە، ھووکانی و تاریکە، لە ڕۆژھەڵات، لە باشووری: بێمارۆک، پشتقەڵا و.. ھتد.
لەڕوی ئابوریشە دەڤەرێکی باشە بۆ لەوەڕداری و بەخێوکردنی ئاژەڵ و کشتوکاڵ کردن و بەدەست ھێنانی بەرھەمە خۆڕسکە وەرزیەکانی ساڵ جگە لە بەرھەمی بنێشت و ڕاوەماسی و زۆری تر.
وە [مەرزی پشتە] حاڵی حازر لە ھەوڵی ئەوەدان بکرێت بە نێو دەوڵەتی دەکەوێتە ئەم سنورەوە.
لەڕوی نیشتمانپەروەری و گیانفیدای نیشتمان خاوەنی سەدان شەھیدە بۆ ئازادی و ڕزگاری گەلی کورد لە ژێر دەستەیی و ستەمی وڵاتە دراوسێکانی...

## سەرچاوەکان

کوردیپیدیا
سەیید عەبدول‌قادر تاوگۆزی پیرخدری

پۆل:ھۆزە کوردییەکان
پۆل:جاف