open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مێرنێر ٤

**مێرنێر ٤** () لەگەڵ مێرنێر ٣، دوو کەشتیی ئاسمانیی سەر بە دەزگای ناسان کە مەبەستیان ناردن بوو بۆ ھەسارەی مەریخ. کەشتییە ئاسمانییەکە تەقێندرا لە ٢٨ تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٦٤، و کەشتی ئاسمانی مێرنێر ٤ بووە چوارەمین کەشتی ئاسمانی کە بچێتە دەرەوەی زەوی بە مەبەستی لێکۆڵینەوە لەسەر ھەسارەی مەریخ.

مێرنێر ٤ یەکەمین کەشتی ئاسمانی بوو کە توانی لە نزیکترین خاڵ وێنەی مەریخ بگرێ و بینێرێتەوە سەر زەوی.
مێرنێر ناردرا بوو بۆ ئاشکراکردنی زانیاری نوێ و تازە لەسەر ھەسارەی مەریخ. دوای ھەوڵدانێکی زۆر، لە کۆتاییدا لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٦٧ پەیوەندی لەگەڵ زەوی بچرا.

## مێرنێر٤ و مێرنێر ٣
کەشتی ئاسمانی مێرنێر٤ و مێرنێر ٣، دوو کەشتی بوون چوونە نزیک ھەسارەی مەریخ و وێنەی ھەسارەکەشیان ناردەوە سەر زەوی.

ھەردووکیان لەسەر مووشەکی (ئەتڵەس د) رەوانەی دەرەوە کران
*کێش و توانایان نزیکی ٢٦٠ کیلۆگرام بوو
*٨ ھەتا ١٥ کیلۆگرام ئامێری جیاوازی لەسەرە
* وزەی خۆری بۆشایییەکەی ٦ھەتا٩ مەترە و وە بەرزیەکەشتی ٩و٢ مەترە
* ھەردوو کەشتیەکە کامێرایەکی تەلەفزیۆنی پێوەیە
ھەر وێنەیەک کە بەو کامێرانەی سەری بیگرێت ٨ کاژێری دەویست ھەتا دەگەیشتەوە سەر زەوی.

لە ٢٠ کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٦٧ پەیوەندیی لەگەل زەوی پچڕا.

## گالێری

پەڕگە:Mars (Mariner 4).jpg|وێنۆک|یەکەمین وێنەی مەریخ لە نزیکەوە، لە ناوچەی ٣٣٠. لە دووری ١٢٠٠ کیلۆمەتر
پەڕگە:M04 12.jpg|وێنۆک|بینینی کەشوھەوای مەریخ
پەڕگە:M04 0910.jpg|
پەڕگە:M04 1112.jpg|



## سەرچاوەکان

پۆل:ناسا
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان
پۆل:گەردوون
مێرنێر ٣

**مێرنێر٣** (بە ئینگلیزی: Mariner 3) مانگێکی دەستکرد بوو کە دەزگای ناسا لە ٢٨ تشرینی یەکەمی سالی ١٩٦٤ ڕەوانەی دەرەوەی زەوی کرد بە مەبەستی لێکۆڵینەوە لەسەر ھەسارەی مەریخ، لە ڕێکەوتی ١٥ تەممووزی ساڵی ١٩٦٥ گەیشتە ھەسارەی مەریخ. ئامێرەکە پێوانەیەکی نوێی تۆمار کرد و توانی یەکەمین کەشتی ئاسمانی مرۆڤایەتی بێ کە لە دووری ٩,٨٤٤ لە ماوەی ٢٢ خوولەک ٢٢ وێنە بگرێت و دوای یەک رۆژ وێنەکان بنێرێتەوە سەر زەوی.
لە ٢٠ کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٦٧ پەیوەندی لەگەل زەوی پچڕا.

## ئامێرەکانی سەر کەشتیی ئاسمانیی مێرنێر ٣
# کامێرای تەلەفزیۆنی
# پێوانی مووگناتیسی
# پلازما (فیزیک)
# تەلیسکۆپ تیشکی گەردوونی
# ئاشکراکردنی پشتێنەی تیشکی فان ئالن
# ژووری ئایۆناندن تیشکی گەردوونی
# ئامێری ئاشکراکردنی دووکەلی گەردوونی

## سەرچاوەکان
* لاپەرەی  مێرنێر٣ لە مالپەری فەرمی ناسا
* پلانی کەشتی ئاسمانیەکانی مێرنێر لەبۆ ناردنی مەریخ
* باسکردن و زانیاری دەربارەی مێرنێر ٣

پۆل:ناسا
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان
پۆل:گەردوون
مێرنێر ٦ و ٧

وێنۆک|ناردنی مێرنێر ٧ لەبۆ دەرەوەی زەوی
**مێرنێر٦ و مێرنێر ٧ ** () دوو کەشتیی ئاسمانیی دەزگای ناسا بوون. ڕەوانەی دەرەوەی زەوی کران لە ساڵی ١٩٦٩، ئەو ٢ کەشتییەش لە چوارچێوەی بەرنامی مێرنێر بوون، هەردووکیان بە مەبەستی لێکۆڵینەوە لەسەر هەسارەی مەریخ نێردرا بوون. 

## ئەمانەش ببینە
# مێرنێر ١
# مێرنیر ٢
# مێرنێر ٣
# مێرنێر ٤
# مێرنێر ١٠

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی
مارینەر مارس ١٩٦٩ کەوتە بازاڕەوە

پۆل:ناسا
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان
پۆل:گەردوون
مێرنێر ٩

وێنۆک|ناردنی مێرنێر ٩ لۆ دەرەوەی زەوی
**مێرنێر ٩ ** () کەشتیەکی ئاسمانیە و دەزگای ناسا لەبۆ ئاشکراکردن و زانیاری دەربارەی ھەسارە مەریخ رەوانی کردیە لە چارچێوەی بەرنامەی 'مێرنێر'

مێرنێر٩ رەوانەی دەرەوەی زەوی کرا لە رۆژی ٣٠ ئایاری سالی ١٩٧١ لە ناوچەی کیپ کانیڤیرال لە فلۆریدا

گەیشتە ھەسارەی مەریخ لە مانگی تشرینی دووەمی ھەمان سال، ئامێری مێرنێر٩ یەکەم ئامێری تەنھا  بوو کە بتوانێ لەسەر ھەسارەی مەریخ دەوارن بکا 
پێشتر یەکێتی سۆڤیەت ئامێری مارس ٣ رەوانەی مەریخ کردبوو بەلام ئەو بە ٢ ئامێر توانی دەوران بکا بەلام (مێرنێر٩) یەکەم ئامێر بوو توانی بە تەنیا دەوران بکا. 
## ئامانجی کەشتیەکە
ئامانجی ئامێری مێرنێر٩ ئەوە بوو کە بکۆلێتەوە لەسەر ھەسارەی مەریخ ھەر وەک ئامێرەکانی مێرنێر ٦ و مێرنێر ٧ ، وە وێنەگرتنی لە %٧٠ ھەسارەی مەریخ لە دووری ١٥٠٠ کیلۆمەتر، بەلام بە بەرزترین کوالێت.

## ئامێرەکانی سەر ئەو کەشتیە

* ئامێرێکی تیشکی سەروو وەنەوشەیی
* ئامێرێکی تیشکی ژێر سوور
* ئامێرێک لۆ پێوانی نێوان بۆشاییەکان (لەرینەوەی دەنگ)
* ئامێری تیشکی ژێر سوور
* چەندین کامێرای پێشکەوتوو

## وێنەکان

 
پەڕگە:Scamander Vallis from Mars Global Surveyor.jpg|وێنۆک|ئەوە وێنەی دۆڵی سکاماندەرە کە ئاماژە بە بوونی ئاو دەکا
پەڕگە:Warrego Valles from Mars Global Surveyor.jpg|وێنۆک|ئەوە وێنەیەکە کە مێرنێر گرتویەتی دۆڵی Warrego Valles نیشان ئەدا

 

## سەرچاوە
* کتێبی (Jonathan's Space Report) نووسەر (جوناثان ماکدویل) بلاوکراوە لەلایەن (زانکۆی بۆشایی نێودەولەتی)

## سەرچاوەکان

پۆل:ناسا
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان
پۆل:گەردوون
عەلی سادقی

**عەلی عەباس سادقی** (؛ لەدایکبووی ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٠ لە تاران، ئێران) ئەکتەرێکی کۆمێدیای ئێرانییە کە لە بواری تەلەڤیزیۆن و سینەمادا چالاکی دەکات.

## ژیانی ھونەری
لە زنجیرەی «بهترین تابستان من» کە بە شێوازێکی کۆمێدی دەڕوانێتە جەنگی ئێران و عێراق و کاروانی ژیانی ھونەری عەلی سادقی دەستی پێکرد، کە چەند ساڵ دواتر و بە ھاوکاری ڕەزا عەتاران و بە بەشداری لە زنجیرە دراماکانی «متھم گریخت»، «خانە بە دوش (ماڵ بە کۆڵ) و «بزنگاە» گەیشتە لووتکە. جگە لە کاری ھونەریش، لە ئێستادا خاوەنی دوو سوپەرمارکێتی بچووکە.

عەلی خاوەنی خەڵاتی سینەمایی ئێرانە، و کاندیدیش کراوە بۆ باشترین ئەکتەری جیھان.

## فیلمۆگرافی
### سینەمایی

### فیلمی تەلەڤیزیۆنی

### درامای تەلەڤیزیۆنی

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* عەلی سادقی  لە سورەسینەما

پۆل:ئەکتەرە ئێرانییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
پۆل:کۆمێدییە ئێرانییەکان
ئاڕاستەکەر

**ئاڕاستەکەر** (بە ئینگلیزی: **Vector**) لە زیندەزانیدا، هۆکارێکە وەک پلازمید یان ڤایرۆس، دەتوانێت دی ئێن ئەییەکی نامۆ تێکەڵ بە دی ئێن ئەی تایبەت بەخۆی بکات و لە زیندەوەرێکەوە بۆ زیندەوەرێکی دیکە بگوازرێتەوە.

## ئەمانەش ببینە
لەبەرگیراوە

## سەرچاوەکان
پەرتووکی زیندەزانی ١٢، چاپی شەشەم - ٢٠١٥، «وەزارەتی پەروەردەی ھەرێمی کوردستان».

پۆل:ژینناسیی گەردی
یاساکانی ئیروین شارگاف

**یاساکانی ئیروین شارگاف** یان **یاسای بەجووتەبوونی تفتەکان** (بە ئینگلیزی: Base-paring rules یان Chargaff's rules) ئەو یاسایەیە کە دەڵێت سایتۆسین جووت دەبێت لەگەڵ گوانین، و ئەدینین جووت دەبێت لەگەڵ سایمین لە دی-ئێن-ئەیدا، و ئەدینینیش جووت دەبێت لەگەڵ یوڕاسیل لە ئاڕ-ئێن-ئەیدا.

## سەرچاوەکان
* پەرتووکی زیندەزانی ١٢، چاپی شەشەم - ٢٠١٥، «وەزارەتی پەروەردەی ھەرێمی کوردستان».

پۆل:زیندە-تەکنۆلۆژیا
پۆل:دی ئێن ئەی
پۆل:زیندەکیمیا
پۆل:ژینناسیی خانەیی
پۆل:ئەندازیاریی ژینناسانە
پۆل:ژینناسیی گەردی
ناحیەی سیروان

**ناحیەی سیروان** ناحیەیەکە کەوتووەتە ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
ناحیەی سیروان لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ ناحیەی خورماڵ و ناحیەی بیارە لە باشورەوە لەگەڵ گوندستانی ماکوان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندستانی سیروان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لەڕۆژاواوە لەگەڵ ناحیەی وارماوا .

## گوندەکانی ناحیەی سیروان
لە ٦٧ گوند پێکھاتووە.

* سیروان (ناوەند)
* ئیمامی زامن
* بانەبانان
* باوەکۆچک
* بەشارەتی خواروو
* بەشارەتی سەروو
* بەشی پیرک
* بەکراوا
* بۆین
* بیاوێڵە
* بێژاوا
* بێلەنگە
* پریسی خواروو
* پریسی سەروو
* پێگە
* تریفە، ھەڵەبجە
* تلەوەرێ
* تەپەتۆڵەکە
* تەپەگوڵاوی
* تەپەسەرقوڵە
* تەوەنەبەل
* تونی حاجی حەسەن
* جەلیلە، ھەڵەبجە
* چاوگی کۆکۆیی
* چروستانی خواروو
* چروستانی سەروو
* چنارەی کۆکۆیی
* حەسەن ئاوا
* حەمەوغان
* خاک و خۆڵ، ھەڵەبجە
* دەڵەمەڕ
* دەڵێنی
* دوانزەئیمام
* ڕیشاو
* زەلەکێ
* زەمەقی خواروو
* زەمەقی سەروو
* سازان، ھەڵەبجە
* سەراو، ھەڵەبجە
* سەرچاوگی کۆکۆیی
* عەبابەیلێ
* عەنەب
* غوڵامی خواروو
* غوڵامی سەروو
* قارەمانی
* قشڵاغەڕووتە
* قوڵی متکان
* کاگردەڵ
* کانی توو، ھەڵەبجە
* کانی گوێز، ھەڵەبجە
* کانی شێخ
* کەوتە
* کۆساوا
* گردەناوێ
* گردی گۆ
* گورگەچیا، ھەڵەبجە
* گوندە
* لامەرکەزی، ھەڵەبجە
* لمە
* مامەشەیی
* مۆردین
* میراولی، ھەڵەبجە
* نەوەر
* نەیجەڵە
* نێرگزەجاڕ
* ھانەژاڵە(کانی کەروێشکان)
* ھانەسوورە

## سەرچاوە

پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەڵەبجە
ناحیەی بیارە

**ناحیەی بیارە** ناحیەیەکە کەوتووەتە ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
ناحیەی بیارە لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ گوندستانی سیروان لە باشورەوە لەگەڵ ناحیەی سیروان و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندستانی سیروان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لەڕۆژاواوە لەگەڵ ناحیەی خورماڵ .

## گوندەکانی ناحیەی بیارە
لە ٢٨ گوند پێکھاتووە.

* بیارە (ناوەند)
* باخەکۆن
* بنجەودڕەی
* بەڵخە
* پاڵانیان
* تاوێرە
* تەوێڵە
* جاوری
* خارگێڵان
* خەرپانی
* دەرەتفێ
* درەکێ
* دەرەقەیسەر
* دەرەی مەڕ
* دەگاشێخان
* دۆڵبیان
* زەردەھاڵ
* سەرگەت
* سۆسەکان
* کولیژی
* گریانە
* گەچێنە
* گوڵپ
* نارنجڵە
* ھانەنەوتێ
* ھانەودنی
* ھاوار
* ھاوارەکۆن

## سەرچاوە

پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بیگ مام

**چارلۆت لینلین** (Charlotte Linlin, シャーロット・リンリン, Shārotto Rinrin) بریتییە لە یەکێک لە کەسایەتییەکانی ئەنیمێ و مانگای وەن پیس، و ناسراوە بە ناوی **بیگ مام** (Big Mom ,ビッグ・マム, Biggu Mamu). ئەو سەرکردەی چەتەکانی بیگ مامە، و بە یەکێک لە یۆنکۆکان دادەنرێت (چوار یۆنکۆکە: شانکس، مارشاڵ دی تیچ، کایدۆ، **بیگ مام**) و ھەروەھا ئەو تاکە ژنە لە کۆمەڵەکەدا.

## شێوە
بیگ مام ژنێکی قەبارە گەورەیە و پێکەنینێکی زۆر فراوانی ھەیە، گوبەکانی ئاوساون، چرچ و لۆچی کەمە، عەزییەکی پەمەیی درێژ لە بەر دەکات لەگەڵ کڵاوێک، و ملپێچێکی بەستراو لە سەرییەوە بۆ ملی، و ھەروەھا مستیلە لە ھەموو پەنجەکانی و پێڵاوەکەیدا ھەیە.

## ھێز
* خاوەنی میوەی ڕۆحە لەگەڵ ھێزێک کە یارمەتی کۆنترۆڵکردنی کەش دەدات، ھەروەھا دەتوانێت ھەموو جۆرەکانی ھاکی ئەنجام بدات.
* چەند فەرمادەیەکی بەھێزی ھەیە:
کراکەر: بەکارھێنەری میوەی پسکویت و ھاکی خۆ چەک کردن و پێشبینی.

سمۆسی: بەکارھێنەری میوەی سەدە لەگەڵ ھەموو جۆرەکانی ھاکی.

کاتاکۆری: ھکی پێشبینییەکەی ئەوەندە بەھێزە کە تەنانەت ڕێگە دەدات داھاتوو ببینێ، ھەروەھا میوەی موچی موچی نۆ می لە جۆری پارامیسا.
* چەند ھاوپەیمانێکی بەھێزی ھەیە.

## نیشتیمان
وازی لێ ھێنراوە لەلایەن دایک و باوکییەوە لە دوورگەی ئیلباف کە بیستوییانە دەربارەی دایکی پیرۆز دایکە کرامیل.

پۆل:کەسایەتییەکانی وەن پیس
ئاوایی حەمەی فەرەج

**ئاوایی حەمەی فەرەج** گوندێکە، کەوتووەتە  ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
ئاوایی حەمەی فەرەج لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ گوندی تەکیە و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی گۆمەلار و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ شاری خورماڵ و لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی تازەدێ، خورماڵ .

## سەرچاوە

پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئەحمەداوا، خورماڵ

**ئەحمەدئاوا** گوندێکە، کەوتووەتە  ناحیەی خورماڵ، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
گوندێکە لە ھەورامانی عێراق. یەکێکە لە گوندەکانی ھەورامان دزڵی لە بەشی باشوری کوردستان 
لە دامێنی چیای بابازەردەڵە و چیا سەرکەشەکانی ھەورامان دا ھەڵکەوتووە.

## دانیشتوان
نزیکەی ٢٠٠ ماڵی تێدایە و زیاتر لە ١١٥٠ کەس لەم گوندەدا ژیان دەگوزەرێنن کە بە کاروباری جۆراو جۆرەوە خەریکن ، بە شێوەزاری ھەورامی دەئاخفن.

## جوگرافیا
ئەحمەدئاوا لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ گوندی زەڵم و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی ئاوایی ڕۆستەم بەگ و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی سەرگەت و لەڕۆژاواوە لەگەڵ ناحیەی خورماڵ .
دەکەوێتە ٧٨ کم خۆرھەڵاتی سلێمانی و ١٨ کم باکوری ھەڵەبجە و ٢٬٥ کم خۆرھەڵاتی ناحیەی خورماڵەوە.
چواردەوری ئەحمەدئاوا بە زنجیرە چیایەک دەور دراوە کە بریتین لە (بابا زەردەڵە و گردە و و نەیجەکۆڵە و سێداران لە ڕۆژھەڵاتیەوە و دەرەسولان لە باشوریەوە و ملەی قۆنەرە لە باکورەوە.

## گەشت و گوزار
خاوەنی یەکێک لە بەناوبانگترین سەیرانگاکانی کوردستان و عێراقە بەناوی (سەیرانگای ئەحمەدئاوا)  کە ساڵانە بە ھەزاران کەس لەسەرانسەری عێراق و تەواوی ناوچەکانی کوردستان و گەشتیاری بیانی ڕووی تێدەکەن بەھۆی بوونی ئاوێکی سازگارو بوونی ڕێژەیەکی یەکجار زۆری سەوزایی و باخات و سرووشتی شاخاوی جوانی ناچەکەوە.
حکومەتی ھەرێمی کوردستان بەمەبەستی خزمەتکردنی ناوچەکەو ئاسانکاری بۆ ئەو گەشتیارانەی کە ڕوو لەم سەیرانگا بەناوبانگە دەکەن ، گوندێکی گەشتیاری بەناوی ( کابینەی گەشتیاری ئەحمەدئاوا)لەناو گوندی ئەحمەدئاوادا درووست کردووە بەمەبەستی مانەوەی شەوانەی گەشتیاران کە گەشتیاران دەتوانن بە شێوەی بە کرێ گرتن سودیان لێ ببینن.

## ئایین
خەڵگی گوندی **ئەحمەدئاوا** سەر بە ئایینی ئیسلامن و دوو مزگەوتی تێداھەن ، وە خاوەنی دوو قوتابخانەیە و بنکەیەکی تەندروستیشی تێدا ھەیە.

## سەرچاوە

پۆل:گوندەکانی ھەورامان
پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بانی بنۆک

**بانی بنۆک** گوندێکە، کەوتووەتە  ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای هەڵەبجە، باشووری کوردستان، ئەکەوێتە ٤۹ کیلۆمەتر ڕۆژهەڵاتی شاری سلێمانییەوە.

بەرزترین لوتکە چیا لوتکەی هەیان ٢٥٥٥ مەتر بەرزە،

## جوگرافیا
بانی بنۆک لە باکورەوە هاوسنورە لەگەڵ گوندی چۆمەڕەسی و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی گەرچێنەی بانی بنۆک و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی سیاناو لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی قەڵبەزە و بەردەبەل.
## سەرچاوەی ئاو
گوندی بانی بنۆک کۆمەڵێک سەرچاوەی زۆری ئاوی کانیاو و چەمی تێدایە،لەوانە:
چەمی نەوێ
چەمی قامیشڵە
کارێزی ناودێ
کارێزی قایلە خان
کانی سیرەکان ( سەروو-خواروو)
کانی گاگەل
کانی شاتران
کانی خوگان
کانی دارمازوو
کانی حمەلێ
لەگەڵ کۆمەڵێکی تری زۆری ئاوی بەهاراو کە تەنها لە وەرزی بەهاردا هەیە

## سەرچاوە

پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
تازەدێ، خورماڵ

**تازەدێ** گوندێکە، کەوتووەتە  ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای هەڵەبجە، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
تازەدێ لە باکورەوە هاوسنورە لەگەڵ گوندی ئاوایی حەمەی فەرەج و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی گۆمەلار و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی ئاوایی حەمەی فەرەج و لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی کوڵکنی فەقێ کەرەم .

## سەرچاوە

پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نێوانەدەماخ

**نێوانە دەماخ** (بە ئینگلیزی: **Diencephalon**) ئەو بەشەیە کە دەکەوێتە نێوان مێشک و قەدی دەماخ. ئەمەش ناوەندەکانی گەیاندنی دەمارە ڕاگەیاندنە ھاتووەکان و دەرچووەکانی دەماخی تێدایە، کە ئەمانە دەگرێتەوە: لانک، کە زۆربەی ھەستە دەمارە ڕاگەیاندنەکان ئاڕاستەی ناوچەی تایبەتمەند لە توێکڵی مێشکدا دەکات. ھەروەھا ژێرلانک، دەگرێتەوە کە یارمەتی پاراستنی ھاوسەنگی ناوەکی دەدات، وە دەست دەگرێت بەسەر دەردانی زۆربەی لەشە ھۆرمۆنەکان بە ڕێگەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ.

## پێکھاتن

### چەنەپاڵەکان

## فرمان

## وێنە سەربارەکان

## ئەمانەش ببینە

## سەرچاوەکان
پەرتووکی زیندەزانی ١٢، چاپی شەشەم - ٢٠١٥، «وەزارەتی پەروەردەی ھەرێمی کوردستان».

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زیندەزانی گەشەی ئاژەڵ
قەزای خورماڵ

**قەزای خورماڵ** قەزایەکە کەوتووەتە پارێزگای ھەڵەبجەوە، باشووری کوردستان.شارۆچکەی خورماڵ ناوەندی قەزاکەیە.

## جوگرافیا
قەزای خورماڵ لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزای پێنجوێن لە باشوورەوە لەگەڵ قەزای ھەڵەبجە و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ شارستانی مەریوان و شارستانی سەوڵاوا و لەڕۆژاواوە لەگەڵ قەزای سەید سادق .

## گوندەکانی قەزای خورماڵ

لە ٤٦ گوند پێکھاتووە:

* خورماڵ (ناوەند)
* ئاوایی حەمەی فەرەج
* ئاوایی ڕۆستەم بەگ
* ئەحمەدئاوا، خورماڵ
* ئێڵانپی
* بانی بنۆک
* بانی شار
* بەردەبەل
* تازەدێ، خورماڵ
* تەپەڕێزینە
* تەپەسەرقوڵە
* تەپەکوڕە
* تەپی سەفای خواروو
* تەپی سەفای سەروو
* تەکیە، خورماڵ
* چنارە، خورماڵ
* خێڵی حەمە
* دەرەشیشی خواروو
* دەرەشیشی سەروو
* دەرەگوڵان
* دێکۆن، خورماڵ
* ڕیشێن
* زەڵم
* سەرکەن
* شەشکی خواروو
* شەشکی سەروو
* شەکڕاڵی
* شیرەمەڕ
* عامورە
* قاجر
* قەڵبەزە
* قول خورد
* کانی ئاسکان
* کشەدەری
* کوڵکنی ئیسماعیل خەسرەو
* کوڵکنی حەمەسوور
* کوڵکنی فەقێ کەرەم
* گردی قازی
* گەرچێنەی بانی بنۆک
* گوڵەخانە
* گۆمەلار
* گێلەک
* مەلاوەیسە
* میری سوور
* ناوباخان
* نەوێ
* ھانەوقوڵی

## سەرچاوە

پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەڵەبجە
پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
تەپەکوڕە

**تەپەکوڕە** گوندێکە، کەوتووەتە  ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای هەڵەبجە، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
تەپەکوڕە لە باکورەوە هاوسنورە لەگەڵ گوندی شەشکی خواروو و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی قشڵاغەڕووتە و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی خێڵی حەمە لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی بەشارەتی سەروو .

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
تەپی سەفای سەروو

**تەپی سەفای سەروو** گوندێکە، لەڕووی ئیدارییەوە سەر بە ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان. گوندی شەشک دەکەوێتە باشووری، گوندی تەپی سەفای خواروو دەکەویتە باکووری، لە ٤٠ ماڵ پێکدێت، ژمارەی دانیشتووانەکەی نزیکەی ١٥٠ کەس دەبێت، بە کشتوکاڵەوە سەرقاڵن.

## جوگرافیا
تەپی سەفای سەروو لە باکوورەوە ھاوسنورە لەگەڵ گوندی تەپی سەفای خواروو و لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی شەشکی سەروو و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی تازەدێ لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی شەکڕاڵی.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
تەکیە، خورماڵ

**تەکیە** گوندێکە، کەوتووەتە  ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای هەڵەبجە، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
تەکیە لە باکورەوە هاوسنورە لەگەڵ گوندی شیرەمەڕ و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی تازەدێ و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ ناحیەی خورماڵ لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی کوڵکنی ئیسماعیل خەسرەو .

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
فێستیڤاڵی گوڵی پاکستان

**ڤیستیڤاڵی گوڵی پاکستان** ڤیستیڤاڵێکی ساڵانەی پیشاندانی گوڵە کە ھەموو ساڵێک لە کەراچی، پاکستان نمایشدەکرێت. پیشاندانەکە لە پارکی دیمەنی دەریا ئەبێت کە ڕێکدەخرێت لەلایەن کۆمەلگای باخەوانی لە پاکستان. مێژوو و دامەزراندنی ئەم نەریتە ئەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٤٨، کە ھەموو ساڵێک لە مانگی شوباتدا دووبارە دەکرێتەوە. کۆتا جار لە ساڵی ٢٠١٧ دا شەست و شەشەمین دانەی پێشکەشکرا.

## سەرچاوەکان

*
دێکۆن (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **دێکۆن** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** دێکۆن، ماوەت، ناوی گوندێکی شارەدێی ماوەتە لە قەزای ماوەت.
** دێکۆن، خورماڵ، ناوی گوندێکی شارەدێی خورماڵە لە قەزای ھەڵەبجە.
** دێکۆنی بابەعەلی، ناوی گوندێکی شارەدێی بەکرەجۆە لە قەزای سلێمانی.
** دێکۆنی عەلی ئەفەندی، ناوی گوندێکی شارەدێی بەکرەجۆە لە قەزای سلێمانی.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
دێکۆن، خورماڵ

**دێکۆن** گوندێکە، کەوتووەتە  ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای هەڵەبجە، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
دێکۆن لە باکورەوە هاوسنورە لەگەڵ ناحیەی خورماڵ و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی خارگێڵان و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی ئاوایی ڕۆستەم بەگ لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی گۆمەلار .

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
گێلەک

**گێڵەک** گوندێکە، کەوتووەتە  ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای هەڵەبجە، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
گێڵەک لە باکورەوە هااوسنورە لەگەڵ گوندی گوڵەخانە و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی کوڵکنی حەمەسوور و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی شیرەمەڕ لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی گردی قازی .

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سینتسز (ئەلبومی ئێڤەنێسنس)

**سینتسز** چوارەم ئەلبومی گرووپی ڕۆکی ئەمریکی ئێڤەنێسنسە کە لە پاییزی ساڵی ٢٠١٧ بڵاودەکرێتەوە. دەیڤد کامپبێڵ دەرھێنەری ئەلبومەکەیە و ڕێکخستنەکانی بەڕێوەبردووە لە پاڵ ھەردوو ئەندامانی گرووپ ئەیمی لی و ویڵ ھەنت. گرووپەکە شێوازێکی مۆسیقای کلاسیکییان ھەڵگرتووە لە ئەلبومەدا و
دووبارە بە شێوازێکی نوێ بنیاتناوەتەوە. لە پاڵ کارە کۆنەکاندا، ئەم ئەلبومە دوو گۆرانی نوێ لەخۆ دەگرێت.

## پێڕستی تراکەکان

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

کارەکانی پێشوویان
بارامی پێنجەم

وێنۆک

**بارامی پێنجەم** یان **وەهرامی پێنجەم** یان **بارامی گوور** لە نێوان ساڵانی ٤٢١ هەتا ٤٣٨ی زایینی شای ساسانی بوو. بارام بە هۆی زێدە بوونی شیعر و چیرۆکی لە ئەدەبی فارسیدا بەناوبانگە. ئەو زۆر حەزی لە ڕاوی گوورەکەر بووە و لە ئەفسانەکاندا هاتووە کە لە کاتی ڕاوی ئەم حەیوانە تێداچووە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای فارسی

پۆل:لەدایکبووانی ٤٠٠
ترافەلگار لاو

**ترافەلگار لاو** ( Trafalgar Law トラファルガー ロー ) ناوی ڕاستەقینەی بریتییە لە **ترافەلگار دی واتەر لاو**، ئەو کەسایەتییەکی ناو ئەنیمێ و مانگای وەن پیسە. ئەو سەرکردەی چەتەکانی دڵە و نازناوی نەشتەرگەری مەرگە لە شینی باکوورەوە، وە ئەو یەکێکە لەو یانزە کەسەی کە لە لایەن خەڵکەوە پێیان دەوترێت "خراپترین نەوە"، وە هەروەها ئەو هەڵگری پۆستی چیچیبۆکای بوو دوای ئەوەی ۱۰۰ دڵی دا بە حکوومەتی جیهان، دواتر لە گەڵ لوفی لە دوورگەی بانک هازارد یەکیان بینی و بڕیاریان دا هاوپەیمانییەک ئەنجام بدەن لە پێناو خستنی یەکێک لە چوار یۆنکۆکە "کایدۆ"، وە هەر لەبەر ئەمە پیلانی خستنی چیچیبۆکای دۆفلامینگۆی دانا و لە گەڵ لوفی جێبەجێی کرد، ئەمەش وەک تۆڵە کردنەوەیەک بۆ کوشتنی کورا_سان لە لایەن دۆفلامینگۆوە بوو.

هەروەها لاو یەکێکە لە بنەماڵەی "**دی"** کە تا ئێستا لێڵی سەر ئەم بنەماڵەیە لانەچووە.

## سەرچاوەکان
* پەرتووکەکانی زنجیرەی وەن پیس

پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:کەسایەتییەکانی وەن پیس
دوورگەکانی دایمید

**دوورگەکانی دایمید** کە بە ناوی گۆزدێفیش ناسراون، دوو دوورگەی بەردینن کە لە نێوان تەنگاوی برینگ دا هەڵکەوتوون. ئەو دووڕگانە بریتین لە دوو دوورگەی دایمیدی گەورە کە هی وڵاتی ڕوسیایە و دووڕگەی دایمیدی بچووک کە بەشێکە لە خاکی ویلایەتی ئالاسکای ویلایەتە یەکگرتووەکان.

ئەم دوورگانە لە ناو تەنگاوی برینگ و ناوەڕاستی هەردوو خاکەکانی ئالاسکا و سیبری دا هەڵکەوتوون. دەریای چووکچی لە باکور و دەریای برینگ لە باشووری ئەم دووڕگانە دان. لە ٩٠٣ کیلۆمەتری باشوری هەردوو دووڕگەکە فێیروەی ڕۆک هەڵکەوتووە کە بەشێک لەم دووڕگانە هەژمار ناکرێ. لەگەڵ ئەوەیئەم دوو دوورگەیە بە هێڵی ڕێکەوتی نێودەوڵەتی لێک جیا بوونەتەوە، لە ڕووی کاتەوە دوورگەی دایمیدی گەورە نزی بە یەک ڕۆژ لە پێش دووڕگەی دایمیدی بچووکە. هەر ئەوەش وایکردووە هەندێک کەس بەم دوورگانە بڵێن *دوورگەی سبەی(دایمیدی گەورە)* و *دووڕگەی دوێنێ(دایمیدی بچووک)*.

## سەرچاوەکان

* [//fa.wikipedia.org/wiki/ جزایر دایمید - ویکی فارسی]

پۆل:دوورگەکانی ئالاسکا
پۆل:دووڕگەکانی چووکۆتکا
پۆل:دوورگەکانی ڕووسیا
پۆل:دوورگەکانی دەریای برینگ
پۆل:دوورگەکانی دەریای چووکچی
زمانی ئینۆپیات

**زمانی ئینۆپیات**  یان زمانی **ئالاسکا ئینۆت**، زاراوەیەکی زمانی ئینۆت کە لە باکووری ڕۆژاوای ئالاسکا قسەی پێ دەکرێ.

## سەرچاوەکان

ویکی ئینگلیزی

پۆل:زمانی ئینۆپیات
پۆل:زمانە ڕەسەنەکانی ئالاسکا
پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان
پۆل:زمانەکانی ڕووسیا
تەنگاوی برینگ

**تەنگاوی برینگ**  () بە تەنگاوێک دەوترێ کە ئالاسکا لە کۆتاییترین بەشێ ڕۆژھەڵاتی سایبێریا جیا دەکاتەوە. بەرینی ئەم تەنگاوە ٥٦ کیلۆمەترە. دوورگەکانی دایمید لەم تەنگاوە دا ھەڵکەوتوون کە بریتین لە دوورگەی دایمیدی گەورە کە ھی ڕووسیایە و دوورگەی دایمیدی بچووک کە ھی ئالاسکای ویلایەتە یەکگرتووەکانە.

نێوی ئەم تەنگاوە وەکوو شانازییەک بۆ دەریاپێوی دانمارکی (برینگ) کە ژێردەستی ڕووسیای تێزاری دابوو و ئالاسکای دۆزیەوە دانرا. دەماخەی دێژنۆ لە لای سایبێریا و دەماخەی پڕێینس ئۆف وێڵز لە لای ئالاسکای ئەم تەنگاوە دایە.

ئەم تەنگاوە دەریای چووکچی (بەشێک لە ئۆقیانووسی بەستەڵەکی باکوور) لە باکوری خۆی دا تێکەڵی دەریای برینگ (بەشێک لە ئۆقیانووسی ئارام) لە باشووری خۆی دا دەکات.

## وتارە پەیوەندی دارەکان
* دوورگەکانی دایمید

## سەرچاوەکان
* [//fa.wikipedia.org/wiki/تنگه_برینگ ویکی فارسی]

پۆل:تەنگاوەکانی ئالاسکا
پۆل:تەنگاوەکانی ئۆقیانووسی ئارام
پۆل:تەنگاوەکانی ئۆقیانووسی ئارکتیک
پۆل:تەنگاوە نێودەوڵەتییەکان
پۆل:تەنگاوەکان
پۆل:تەنگاوەکانی ڕووسیا
پۆل:جووگرافیای ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:جووگرافیای چووکۆکتکا
پۆل:جووگرافیای باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
پۆل:دەریای برینگ
پۆل:جوگرافیای ئەمریکای باکوور
پۆل:جوگرافیای باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
کیپ کانیڤیرال

چەپ|وێنۆک|300x300پیکسڵ|کیپ کانیڤیرال لە بۆشایی ئاسمانەوە، لە سالی ١٩٩١
چەپ|وێنۆک|430x430پیکسڵ|نەخشەی کیپ کانیڤیرال.
**کیپ کانیڤیرال** (لە ئیسپانیەوە: Cañaveral) بەشێکە لە پارچەی ناوچەی بریفارد لە فلۆریدا، لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە سالی ١٩٥٠ تاوەکو ئێستاش ناوەندێکی سەرەکی بوە لەبۆ کار و چالاکی گەردوونی بۆشایی، وە زۆربەی ئامێرە گەردوونیەکان لێرەوە رەوانەی دەرەوەی زەوی کراون، وە دەکەوێتە رۆژھەڵاتی میریت کە لەنگەری ئۆقیانووسی ئاتلانتیکە

لە ساڵی ١٩٦٤ ناوی ئەو شوێنە (کیپ کەنەدی) بوو، وەک رێزێک لەبۆ سەرۆکی ئەمەریکاجان ئێف. کێنیدی کە بەرنامەی ئەپۆلۆی دەستپێکرد لۆ سەر مەریخ، بەلام ئەو ناوە دەگەرێتەوە بۆ شەستەکانی سەدەی رابردوو، بەلام دوای دەیان سال ئاماژە بە ناوێک کرا ئەویش (کیپ کانیڤیرال) بوو، ھەر چی ناوی کەنەدی مایەوە لەبۆ ناوەندێکی کەنەدی بۆشایی لە ژێر دەزگای ناسا 

## سەرچاوەکان
* ناوچەی کیپ کانیڤیرال لە گۆگل

پۆل:واڵایی
پۆل:فلۆریدا
گۆرانیناسیی ئێڤەنێسنس

**[[ئێڤەنێسنس]]** گرووپێکی مۆسیقی ڕۆکی ئەمریکییە کە لە لیتل ڕاک، ئارکنساس دامەزراوە لە ساڵی ١٩٩٥ لە لایەن ئەیمی لی و بێن موودییەوە. ئەم گرووپە چەند جارێک گۆڕانکاری بەسەر ئەندامەکانیدا ھاتووە و لە ئەنجامیشدا ھەر یەکێک لە ئەلبومەکانی گرووپ جێ دەستی ئەندامێکی پێوە دیارە؛ لی کۆنترین ئەندام و بەڕێوەبەری گرووپەکەیە. ئەم گرووپە چوار ئەلبومی ستودیۆ: کەوتوو (٢٠٠٣)، دەرگا کراوەکە (٢٠٠٦)، ئێڤەنێسنس (٢٠١١)، لەگەڵ سینتسز (٢٠١٧)، یەک ئەلبومی ڕاستەوخۆ: ھەرشوێنێک جگە لە ماڵەوە (٢٠٠٤)، ١١ تاکەگۆرانی، و ١١ ڤیدیۆکلیپیان بڵاوکردۆتەوە. تاوەکو ئێستا گرووپەکە ٢٥ ملیۆن ئەلبومی فرۆشتووە لە جیھاندا.

کۆنترین بەرھەمەکانی ئێڤەنێسنس لە ١٩٩٠ەکاندا بڵاوکرانەوە لە لایەن کۆمپانیای تۆمارکردنی سەربەخۆوە *بیگویگ ئینتەرپرایسز*. ئەوان لە تۆمارێکی درێژخایەنەوە دەستیان پێکرد بە ناوی گرووپەکەوە: *[[ئێڤەنێسنس (تۆماری درێژخایەن)|ئێڤەنێسنس]]* کە لە ١٩٩٨ بڵاوبۆوە، دواتریش *[[لە خەوتوو دەچێت]]* ھات بەدوایا ساڵێک دواتر لە ١٩٩٩دا. لە ساڵی ٢٠٠٠یشدا، گرووپەکە ئەلبومێکی دێمۆیان بڵاوکردەوە بە ناوی *[[ئۆریجن (ئەلبومی ئێڤەنێسنس)|ئۆریجن]]*، کە لە کۆنسێرتەکانیان دەیان فرۆشت. کەمینەیەک لە وەشانەکانی ئۆریجن خێرا لەبەرگیرانەوە و لە سەر ئینتەرنێت بە بڕە پارەیەکی زۆر دەفرۆشرانەوە دوای بەناوبانگبوونی گرووپەکە لەگەڵ بڵاوبوونەوەی *کەوتوودا*. کاتیک لی و موودی ئەمەیان بیست ھانی گوێگرانی گرووپەکەیان دا کە لەسەر ئینتەرنێتەوە بە خۆڕایی دایبگرن و ئەو سیدییە گرانانە نەکڕن.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:ئێڤەنێسنس
مێرنێر ٨

وێنۆک|مێرنێر ٩.. کە هاوشێوەی مێرنێر ٨ە

**مێرنێر٨** ()، ھەروەھا بەناوبانگە بە مێرنێر_H و بە مێرنێری هەسارەی مەریخ ٧١ (لەبەر ئەوە نزیک بوو بوو لەگەل مێرنێر٩ لەو پرۆژەیە).
ئامانجی ئەو ئامێرە ئەوە بو بگاتە سەر هەسارەی مەریخ و وێنە و داتای نوێ و زانیاری زیاتر دەربارەی هەسارەکە بدرکێنێ. بەڵام دوای دەرچوون لە پشتێنەی کەشوهەوای زەوی ئەوە بوو لەسەر ئۆقیانووسی ئارام بە هۆکارێکی تەکنیکی تەقیەوە، کە دوور بوو بە ٥٦٠ کیلۆمەتر لە باشووری ولاتی پۆرتۆرویک ، کە چەند خوولەکێک بوو رەوانە کرا بوو.

## سەرچاوە
*لێکۆلینەوە لەسەر کەشتی مێرنێر٨ لە مالپەری فەرمی ناسا 

پۆل:ناسا
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان
پۆل:گەردوون
لامەرکەزی (ڕوونکردنەوە)

* لامەرکەزی، یەکێکە لە شێوازەکانی دەسەڵات.
* لامەرکەزی، ھەڵەبجە، ناوی گوندێک لەشاری ھەڵەبجە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
دەماخە

**دەماخە**  بە پێشوەچوونی وشکانی دەوتری بۆ نێو ئاو، پێچەوانەی ئەم کەنداو ناو دەبرێ کە پێشوەچوونی ئاو بۆ ناو وشکانی دەردەخات.

ھەندێ لە دەماخەکانی جیھان، بەرزایییان ھەیە.

## سەرچاوەکان
* [//fa.wikipedia.org/wiki/ دماغە -ویکی فارسی]

پۆل:زاراوەکانی جوگرافیا
پۆل:جوگرافیای کەناراوی
پۆل:جوگرافیای فیزیکی
پۆل:دەماخەکان
بەرتەنگ، شارۆچکە

**بەرتەنگ** شارۆچکەیەکی شارستانی ڕۆشانە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٨٥٤ کەسە.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی شارۆچکەکانی تاجیکستان

## سەرچاوەکان


پۆل:شارەکانی تاجیکستان
بۆسکێن، ڕانیە

**بۆسکێن** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ڕانیە(ناوەند)، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا

**بۆسکێن** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ڕەسواجین و لە باشوور لەگەڵ گوندی تۆپاوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قوڕەگۆ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ ڕانیە.

## ئەمانەش ببینە

* گوندەکانی پارێزگای سلێمانی

## پەراوێزەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
گەڵاڵە، چۆمان

**گەڵاڵە** شارەدێیەکە، دەکەوێتە سنووری باڵەکایەتی، سەر بە قەزای چۆمانە، بەنزیکەیی ٣ کلیۆمەتر لە چۆمانەوە دوورە، و زیاتر لە ١٠٠ ماڵی تێدا نیشتەجێیە، و گەڵاڵە لە ساڵی ١٨٩٠ بووەتە ناحیە، و ئەم ناحیەیە  سەرەتا ناوی (باڵەک) بووە، بەڵام لە ساڵی ١٩٧٠ ناوەکەی گۆڕدراوە بۆ گەڵاڵە، و ڕووبەری ئەم ناحیەیە بریتییە لە ٤٤٦،٦ کم دووجا، کە بەم شێوەیە دابەشبووە (دەشت: ١٥٪، گرد: ١٠٪، چیا: ٢٥٪).

## گوندەکان
گوندەکانی گەڵاڵە ژمارەیان ١٠ گوندە، ئەمانەی خوارەوەن:
* ڕەشەکەڵ
* پاشکۆز
* ناوکێلەکان
* ئۆمەراوە
* رەزان مەلا برایم
* کانی سماق
* کانی زیل
* دارسلام
* گوێزان
* بێرەش

## شوێنە گەشتییارییەکان
* کانی زیل
* بێرەش

## سەرچاوە
* ماڵپەڕی پارێزگای ھەولێر

پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
میراوا، مەریوان

**میراوا** گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی میراوا بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٩٣ کەس لە ٦٠ بنەماڵەدا بووە.

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
قامیش (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **قامیش** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** قامیش، ماوەت، ناوی گوندێکی شارەدێی ماوەتە لە قەزای ماوەت.

## گژ و گیا
* **قامیش** ناوی گیایەکە.
** قامیش، گیا، قامیش یان قەڕەم گیایەکی خۆڕسکە لە دەم ڕوبار و چەم و مەرگەکاندا دەڕوێت.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
شەکراو (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **شەکراو** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** شەکراو، ماوەت، ناوی گوندێکی شارەدێی ماوەتە لە قەزای ماوەت.

## گیراوە
* **شەکراو** پێکھاتەی کیمیایی.
** شەکراو، تێکەڵەیەکە لە گرتنەوەی شەکر و ئاو.

## بۆنە
* **شەکراو** یان **شەکراوخواردنەوە** بۆنەیەکە.
** شەکراوخواردنەوە، لەکاتی ھاوسەرگیریدا بۆنەیەکی کلتورییە دەکرێت.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
قەڵاتە، چیا

**قەلاتە** یان **قەڵاتێ** یەکێکە لە چیاکانی شاری میراوەی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا له ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ١٩٥٣ مەتر له ئاستی دەریا بەرزه و جوانیەکی بێ وێنەی ھەیە کە بۆ شاری میراوە وەکوو سیمبۆلێکی لێ ھاتوە.

ھەروەھا ئەو چیایە لە کاتی سەرکەوتنی شاخەوانان بۆ سەر چیای سەری گۆمێ کە له قەڵاته زۆر دوور نیە،  وەکوو خاڵی یەکەمی پشوودان ھەڵدەبژێردرێ.

ئەو چیایە شوێنێکی سەرنج ڕاکێشی ھەیەو لەوێوە شەوانە ڕووناکی شاری پیرانشار دیارە، ھەروەھا بە ھۆی زاڵ بوونی بەسەر ناوچەکەدا زۆر خاڵ و سەنگەری پێشمەرگەی لێ درووست کراوە کە ئێستاش ئاسەواریان ماوە.

## ھەروەھا بڕوانە
* میراوە
* گوێزیلە
## سەرچاوە
* ماڵپەری شارەوانی میراوە

پۆل:کێوەکانی کوردستان
پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:چیاکانی کوردستان
پۆل:میراوە
پۆل:کۆلکەوتارەکانی جوگرافیا
دارەبەن (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **دارەبەن** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** دارەبەن، سەرکەپکان، ناوی گوندێکی شارەدێی سەرکەپکانە لە قەزای ڕانیە.
** دارەبەن، دۆڵەڕووت، ناوی گوندێکی شارەدێی بەکرەجۆیە لە قەزای سلێمانی.
** دارەبەن، ماوەت، ناوی گوندێکی شارەدێی ماوەتە لە قەزای ماوەت.

## كشتوکاڵ
* **دارەبەن** ناوی جۆرێکی درەختە.
** دارەبەن، جۆرێکی درەختە لە جیھاندا بڵاوە و لەکوردستانیش زۆرە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
ڕۆرۆنۆوا زۆرۆ

**رۆرۆنۆا زۆرۆ** () ئەو یەکێکە لە کەسایەتییە سەرەکییەکانی مانگای وەن پیس کە لە لایەن ئییچیرۆ ئۆداوە دروست کراوە. ئەو دووەم ئەندامی تیمی کڵاو شەپقەیە لە ڕووی زوو ھاتنە ناوەوە، وە وەک یەکەم یارمەتیدەری لوفی سەیر دەکرێت. ئەو تاکە شمشێربازی تیمەکەیە و شێوەی سێ شمشێری بەکاردێنێت لە شەڕدا کە لە لایەن خۆیەوە دروست کراوە و پەرەی پێدراوە، ھەروەھا ئەو ھێزێکی جەستەیی گەورەی ھەیە لەگەڵ توانایەکی زەبەلاحی بەرگەگرتن.

سیفەتە تایبەتەکان: ھەستی سەرکێشی، ھێز، زیرەکی لە شەڕدا، بوێری، گرنگی پێنەدان، خەو، توانای ئاڕاستەکاری نییە.

## سەرچاوەکان
* http://onepiece.wikia.com/wiki/Roronoa_Zoro

پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:کەسایەتییەکانی وەن پیس
پۆل:بێدینە خەیاڵییەکان
پۆل:کارەکتەرە خەیاڵیەکان چاوێکیان لەدەستداوە
پۆل:کەسایەتییە وریاییەکان لە کۆمیکەکان
پۆل:ڕاوچییە بەکرێگیراوە خەیاڵییەکان
ئامادین

**ئامادین** گوندێکە، کەوتووەتە قەزای ماوەت، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
ئامادین لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی چنارە و لە باشوور لەگەڵ گوندی کونجرین و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کوڕەداوێی گەورە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بەزەڕو.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئەزمەک

**ئەزمەک** گوندێکە، کەوتووەتە قەزای ماوەت، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
ئەزمەک لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی بۆسکێن (ڕوونکردنەوە) و لە باشوور لەگەڵ گوندی مۆڵان و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی سەرگەڵو، ماوەت و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئاوەکورتێ.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
خەزێنە، ماوەت

**خەزێنە** گوندێکە، کەوتووەتە قەزای ماوەت، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
خەزێنە لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی گەماڵانی سەروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی درەوشاوێ و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی گڵۆمان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بەرگورد.

## ئەمانەش ببینە
* گوندەکانی پارێزگای سلێمانی

## پەراوێزەکان

پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
زەروون

**زەرون** گوندێکە، کەوتووەتە قەزای ماوەت، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## ناو
ناوی زەرون لەوەوە سەرچاوەی گرتووە، کە کانیەک لەگوندەکەدا بووە ئاوی زۆرکەم بووە وە زەرووی زۆربووە.

## جوگرافیا
زەرون لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی وەیسە و لە باشوور لەگەڵ گوندی سەفرە و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی بەرگورد و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی کیژ.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
چەتەکانی سووپەرنۆڤا

**سوپەرنۆڤا** بریتییە لە یازدە چەتە، و دەرکەوتوون لە ئەنیمێ و مانگای وەن پیسدا، و هەروەها ئەوان ئەو چەتە سەرکەوتووانەن کە لە یەک کاتدا گەیشتوونەتە دوورگەی شاپۆندی و خەڵاتەکانی سەریان ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰ بیلی تێپەڕاندووە، کە ئەوان بریتیین لە: یوستاس کید، ترافەلگار لاو، مۆنکی دی لوفی، سکراچمین ئاپۆ، باسیڵ ھوکنز، ئێکس درەیک، کیلەر، جۆلری بۆنی، کابوونی بیجی، رۆرۆنۆ زۆرۆ و ئاوروج. نازناوی سوپەرنۆڤا بە هەر چەتەیەکی سەرکەوتوو ناوترێت (بۆ نموونە وەک بارتۆلۆمیۆ)، هەروەها هەموو سوپەرنۆڤاکان سەرکردەی تیمی خۆیانن بێجگە لە زۆرۆ و کیلەر کە سەرکردە نین و هەروەها لە بخۆرانی میوەی شەیتانی نین. 

## ئەندامەکان
مێرنێر ٥

**مێرنێر٥** (بە ئینگلیزی: Mariner 5) ئامێرێکی زانستی دەزگای بۆشایی ئاسمان ناسایە، و نێردراوە بۆ لێکۆڵینەوە و زانیاری نوێ دەربارەی ھەسارەی ڤینوس لە چارچێوەی بەرنامەی 'مێرنێر'. کەشتی بۆشایی مێرنێر ٥ کەشتییەکی ئاسایی بوو، لە ڕووی ڕووپۆش و دروستکردنەکەی ھەر وەک کەشتی ئاسمانی مێرنێر ٣ و مێرنێر ٤ بوو، بەلام تاکە شت کە لەو ئامێرە زیاد کرا بوو ئەویش ئەوە بوو کە (مێرنێر ٥) وزەی خۆری بۆشایی بۆ زیاد کرا بوو، و تەنھا ئەوەشی جیاوازی ھەبوو لەگەل مێرنێر ٣ و مێرنێر ٤،

## کەشتی ئاسمانی
شایەنی باسە ئەو ئامێرە کێشی (٢٤٥) کیلۆگرام بوو، و وزەی خۆری بۆشاییەکەی نزیکی ٥–٥ مەتر بوو و درێژییەکەشی ٢مەتر و ٩٠ سانتیمەتر بوو، و مێرنێر٥ نزیکی ١٥ کیلۆگرام ئامێری زانستی لەسەر بوو، و ئامێرەکانیش ھیچ جیاوازییەکیان نییە لەگەڵ مێرنێر ٣ و مێرنێر ٤، بەڵام ناسا ھەڵسا بە گۆڕین و بەھێزکردنی کامێرای تیشکی سەروو وەنەوشەیی.
[وێنۆک|ناردنی مێرنێر٥ بۆ سەر ھەسارەی [ڤینوس لە ١٤ حوزەیرانی سالی ١٩٦٧]]

## ناردن
کەشتی ئاسمانی (مێرنێر٥) لە ڕۆژی ١٤ حوزەیرانی سالی ١٩٦٧ ڕەوانەی دەرەوەی زەوی کرا، لە ناوچەی کیپ کانیڤیرال لە فلۆریدا
گەیشتە ھەسارەی ڤینوس لە ١٩ تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵ؛ واتا ساڵی ١٩٦٧ بە دووری ٣٩٩٠ کیلۆمەتر، و لەژێر ٤٩٠ پلەی گەرمی سەر ئەو ھەسارەیە.

کەشتی ئاسمانی مێرنێر ٥ کۆتایی بە ئەرکەکەی ھێنا لە تشرینی دووەمی سالی ١٩٦٧

## ئەمانەش ببینە
# مێرنێر ١
# مێرنیر ٢
# مێرنێر ٣
# مێرنێر ٤
# سپیریت
# ئاپرتوونتی
# مێرنێر ٦ و مێرنێر ٧
# مارس ٣
# پایەنیر ١٠
# پایەنیر ١١

## بەستەرە دەرەکییەکان
{{پۆلی کۆمنز}]

پۆل:ناسا
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان
پۆل:گەردوون
شێخ عەلی خان زەنگەنە

**شێخ عەلی خان زەنگەنە** سیاسیی کوردی سەدەی حەڤدە و وەزیری شا سلێمانی سەفەوی بوو. وەک لە ناوەکەیەوە دیارە خەڵکی ئیلی زەنگەنەی ناوچەی کرماشان بوو.

## سەرچاوەکان
کردستانی، ماھشرف، «تاریخ کردھای اردلان،» تصحیح سیامند خلیلی. انتشارات کردستان، ١٣٩٢

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:وەزیرەکانی حکوومەتی سەفەوی
پۆل:کەسایەتییەکانی پەندەکانی پێشینان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٦١٠
پۆل:مردووانی ١٦٨٩
پۆل:مێژووی پارێزگای کرماشان
پۆل:زەنگەنە
دەریای چووکچی

**دەریای چووکچی** کە  یان *چوکۆتسکۆیا مۆریا*ی پێ دەگووترێ، بەشێکە لە ئاوەکانی ئۆقیانووسی بەستەڵەکی باکوور کە لە نێوان ھەردوو کیشوەری ئاسیا و ئامریکای باکوور   و لە باکووری ڕۆژھەڵاتی سیبری و باکووری ڕۆژاوای ئالاسکا دا ھەڵکەوتووە. تەنگاوی برینگ لە باشووری ئەم دەریایە دایە، ھەروەھا لە ڕۆژاوا دا لەگەڵ دوورگەی رانگل و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ دەریای بوفۆڕت دا ھاوسنوورە.

ئەم دەریایە شتێک لە نێوان ٥١٨،٠٠٠ بۆ ٥٨٢،٠٠٠ کیلۆمەترچوارگۆشە پانتایی ھەیە و نزیک بە ٧٧ مەتر قووڵە. دەریای چووکچی تەنیا بۆ ماوەی ٤ مانگ لە ساڵ دا و لە نێوان تەممووز بۆ تشرینی یەکەم و لە ڕێگای تەنگاوی تەنکی برینگ دا بۆ کەشتیوانی دەبێ. ھەروەھا چەندین جۆری فۆک و بەرازی دەریایی تیایدا دەژین. لە ھاوینان دا نەھەنگەکانیش لەم دەریایە دا دەبیندرێن.

## سەرچاوەکان
* [//fa.wikipedia.org/wiki/ دریای چوکچی - ویکی فارسی]

پۆل:دەریای چووکچی
پۆل:جوگرافیای ئالاسکا
پۆل:چوگرافیای چوکۆتکا
پۆل:دەریاکان
پۆل:دەریاکانی ئۆقیانووسی بەستەڵەکی باکوور
پۆل:دەریاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
سەرگەڵو (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **سەرگەڵو** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** سەرگەڵو، ماوەت، ناوی گوندێکی شارەدێی ماوەتە لە قەزای ماوەت.
** سەرگەڵو، سورداش، ناوی گوندێکی شارەدێی سورداشە لە قەزای دووکان.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
مێرلن مانسن

**برایان ھیوو وارنەر** (لەدایکبووی ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٦٩)، ناسراو بە **مێرلن مانسن**، گۆرانیبێژ، گۆرانینووس، مۆسیقاژەن، ئاوازدانەر، ئەکتەر، وێنەکێش، نووسەر، و ڕۆژنامەنووسێکی مۆسیقیی پێشووی ئەمریکییە. ئەو وەک ئەندامی گرووپی مێرلن مانسن بەناوبانگە و ناسراوە بە کەسایەتییەکەی سەر شانۆی کاتێک نماییش لەگەڵ ئەم گرووپە دەکات. لە کاتی دامەزرانی گرووپەکەوە، ئەو تەنھا ئەندامی ڕەسەنە. ناوەکەی، مێرلن مانسن، دروست بووە بە تێکەڵکردنی ھەردوو کەسایەتی بەناوبانگ: مێرلن مۆنڕۆ و چارڵز مانسن، کۆمەڵکوژ و نوێنەری گرووپی کۆمەڵایەتی.

## سەرچاوەکان

پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ئەمریکی
پۆل:گۆرانینووسانی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:کوڕە وێنەکێشە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:زیندووان
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە فلۆریدا
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:ڕەخنەگرانی مەسیحییەت
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نیگارکێشە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نیگارکێشە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی شاری کانتۆن، ویلایەتی ئۆھایۆ
پۆل:ھونەرمەندانی بەرگە ئەلبومەکان و پۆستەرە کۆنسێرتییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
کانی بی، ماوەت

**کانی بی** گوندێکە، کەوتووەتە قەزای ماوەت، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
کانی بی لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی چنار و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی بێوکە و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی ژاژڵە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی درەوشاوێ.

## ئەمانە ببینە
* کانی بی، ئاغجەلەر
* کانی بی، ماوەت
* کانی بی، پێنجوێن
* کانی بی، گەرمک
* کانی بی، کۆیە
* کانی بی، دێگەڵە
* کانی بی شێخ عەبدوڵا
* کانیبی

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کانی چنار

**کانی چنار** گوندێکە، کەوتووەتە قەزای ماوەت، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
کانی چنار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی عیساوێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی درەوشاوێ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گڵۆمان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خەزێنە.

## ئەمانەش ببینە
* گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* کانی چنار ھەمان ناو گوندێکە لە قەزای دووکان.
 

## پەراوێزەکان

پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شانکس

**شانکسی قژ سوور** ئەو کەسایەتییەکی ناو ئەنیمێ و مانگای وەن پیسە. ئەو سەرکردەی چەتەکانی قژ سوورە و یەکێکە لە چوار یۆنکۆکە، هەروەها ئەو لە ڕاهێنراوەکانی فەرمانڕەوای چەتەکان گۆڵد دی ڕۆجەرە، هەروەها ئەو نموونە و خۆشەویسترین هاوڕێی لوفییە، وە ئەو یەکێکە لە بەهێزترین کەسایەتییەکانی وەن پیس، هەروەها ئەو خەڵکی شینی ڕۆژئاوایە.

## شەڕەکانی
* شانکس دژی چاوی هەڵۆ میهوک
ئەنجام: شەڕەکە بە یەکسانی تەواو بوو.
* شانکس دژی ڕیش ڕەش مارشاڵ دی تیچ
ئەنجام: ئەنجامەکەی هێشتا نەزانراوە بەڵام شانکس لێدانێکی ئازار بەخشی بەرکەوتووە لە لایەن تیچەوە کە بۆتە هۆی دروست بوونی برینێک لەسەر دەم و چاوی، وە هەروەها تیچ لێدانێکی بەرکەوت کە بووە هۆی شکانی دانی.
* شانکس و چەتەکانی دژی ڕێگرەکان
ئەنجام: بردنەوەی شانکس و چەتەکانی بە ئاسانی.
* شانکس دژی ڕیش سپی ئێدوارد نیوگەیت
ئەنجام: بەریەککەوتنێکی بچووک ڕوویدا و بە یەکسانی تەواو بوو.
* شانکس دژی کایدۆ
ئەنجام: براوە نەزانراوە بەڵام شانکس توانی بگات بە مارینفۆرد و کایدۆش دەر نەکەوت.

پۆل:کەسایەتییەکانی وەن پیس
گەماڵانی خواروو

**گەماڵانی خواروو** گوندێکە، کەوتووەتە قەزای ماوەت، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
گەماڵانی خواروو لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی زەردەکانی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و لە باشوور لەگەڵ گوندی گەماڵانی سەروو و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی دزگان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بەرگورد.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
دەنگەواری فیکە

**** () پێکھاتووە لە بەرزترین تۆماری دەنگ کە مرۆڤێک لە توانایدا بێت دەری بکات. ئەم جۆرە دەنگە لە سەروو تۆماری مۆدال و فاڵسێتۆوەیە. ھۆکاری ناوەکەی ئەوەیە کە دەرکردنی ئەم دەنگە لە فیکە دەچێت. بە تەمرینی دروست، ھەموو ژنێک بە ھەموو جۆرە دەنگێک دەتوانێت فێربێت لەسەر تۆماری فیکە گۆرانی بڵێت، ھەرچەندە زۆرینەیان ناڕەحەت دەبن بە لێدانی ئەم نۆتانە. ھەروەھا لە مناڵەکانیشدا (خوار تەمەنی ھەرزەکاری) ئەمە شتێکی باوە، و بە شێوەیەکی زۆر دەگمەنیش، ھەندێک پیاو دەتوانن نۆتەکانی ئەم تۆمارە لێبدەن. ئەمە شتێکی سەخت نییە بۆ سۆپرانۆکان.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:جۆرەکانی دەنگ
پۆل:دەنگی مرۆڤ
سۆپرانۆی کوڕ

**سۆپرانۆی کوڕ** () پێکھاتووە لە دەنگی کوڕێکی گەنج کە تۆماری دەنگی ھێشتا لە ئاستی سۆپرانۆدایە و دەنگی نەگۆڕاوە. لەوانەیە ئەم جۆرە دەنگە لەم کەسانەدا بە ترێبل و کوڕیکۆرس (یان کوایەربۆی) ناوببرێت، بەڵام دەستەواژەی سۆپرانۆی کوڕ بە زۆری بۆ ئەو کوڕانە بەکاردێت کە نمایش و گۆرانیبێژی ئەنجام دەدەن.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:جۆرەکانی دەنگ
کاستراتۆ

**کاستراتۆ** () پێکھاتووە لە جۆرێکی دەنگی کلاسیکی پیاوان کە یەکسانە بە، یان ھەمان مەودای دەنگەکانی کۆنتراڵتۆ، مێزۆ-سۆپرانۆ، یان سۆپرانۆی ھەیە. ئەم جۆرە دەنگە لەو پیاوانەدا ھەیە کە پێش گەیشتنە ھەرزەکاری، گونیان لەدەست دەدەن (جا بە ھۆکاری پزیشکی بێت یان ھەر شتێکی تر) کە وا لە کەسەکە دەکات دەنگی نەگۆڕێت.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:جۆرەکانی دەنگ
پۆل:ژنمێردی
پۆل:مێژووی ئۆپێرا
دەریای ئاندامان

**دەریای ئاندامان** پانتاییەکی ئاوییە لە باشووری رۆژھەڵاتی کەنداوی بەنگال، باشووری میانمار، ڕۆژاوای تایلەند و ڕۆژھەڵاتی دوورگەکانی ئاندامان. ئەم دەریایە بەشێکە لە ئۆقێانووسی ھیند. لە باکوور بۆ باشوور ١٢٠٠ کێلۆمەتر درێژە و لە ڕۆژھەڵات بۆ ڕۆژاوا ٦٥٠ کیلۆمەتر پانتایی ھەیە و ڕووبەری نزیک بە ٧٩٧٧٠٠ کێلۆمەتری چوارگۆشەیە.  مامناوەندی قووڵی ێەم دەریایە ٨٧٠ مەتر و قووڵترێن خاڵی بریتییە لە ٣٧٧٧ مەتر.

دەریای ئاندامان لە باشووری رۆژھەڵاتی دا تەنگ دەبێتەوە و تەنگاوی مالاکا درووست دەکات کە نیمچە دوورگەی مالایا لە دوورگەی سوماترای ئیندۆنیزیا جیا دەکاتەوە.

دوورگە بەنێوبانگەکانی لانگکاوی  مالیزیا لەم دەریایە دان.

## سەرچاوە

* [//fa.wikipedia.org/wiki/ دریای ئاندامان - ویکی فارسی]

پۆل:دەریای ئاندامان
ئاندامان
پۆل:جوگرافیای باشووری رۆژھەڵاتی ئاسیا
پۆل:کەنداوی بەنگال
پۆل:دەریاکانی ئیندۆنیزیا
ئاندامان
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی میانمار
پۆل:دەریاکانی ئیندونیزیا
دەریای عەرەب

**دەریای عەرەب** پانتاییەکی ئاوییە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئۆقیانووسی ھیند، نێوان نیمچەدوورگەی عەرەبی و ھیندوستان، لە باکوور دا تێکەڵی دەریای عوممان و کەنداوی فارس بووە.

ئەم دەریایە بەشێکە لە ئۆقیانووسی ھیند. ئەوپەڕی پانتایی دەریای عەرەب ٢، ٤٠٠ کێلۆمەتر و قووڵییەکەی ٥٠٠٠ مەتر بەراورد کراوە. مەزنترین ڕووبار کە دەڕژێتە ئەم دەریایەوە ڕووباری سیندە.

ئەو وڵاتانای کە کەنارییان لەسەر ئەم دەریایە ھەیە بریتین لە؛ عوممان، ئێران، یەمەن، پاکستان، ھیندستان و میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان. ھەروەھا ھەردوو شاری مومبای لە ھیند و کەراچی لە پاکستان ھاوسنووری ئەم دەریایەن.

## سنوور

ئەمڕۆکە دەریای عەرەب بە پێی لێکدانەوی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کەشتیوانی، پانتاییەکی ئاوییە کە لە کەنداوی عوممان تاکوو تەواوی کەنارەکانی ھیند و پاکستان و بەشیک لە کەنارەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئێران و ھەروەھا کەنارەکانی جیبووتی لە قۆچی ئەفریقا لە خۆ دەگرێ.
[thumb|چەپ|300px|وێنەی دەریای عەرەب و شاخی ئەفریقا، لە [١٩٩٣ لە لایەن ناسا وە گیراوە]]

لە سەدەکانی ١٨ و ١٩ بە کەنارەکانی یەمەن و باشووری عوممان دەوترا. بەڵام ئەمڕۆکە درێژێ و پانی و سنووری ئەم دەریایە بە پێی ڕاگەیاندنی ڕێکخراوی ئاوپێوی نێودەوڵەتی بەم شێوەیەی خوارەوە وتراوە:

لە ڕۆژھەڵاتەوە لە سنووری خەلیجی عەدەن و باشووری نیمچەدوورگەی عەرەبی تا ڕۆژھەڵاتی کەنارەکانی ئێران و گشت کەنارەکانی پاکستان ھەروەھا تا کەنارەکانی ھیند و کۆتاییترین بەشی باشووری دوورگەی وڵاتی مالدیڤ

## سەرچاوەکان

* [//fa.wikipedia.org/wiki/ دریای عرب - ویکی فارسی]

پۆل:دەریای عەرەب
پۆل:ئاسیا
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی میرنشینی یەکگرتووی عەرەبی
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی ئێران
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی پاکستان
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی سومالی
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی عوممان
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی مالدیڤ
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی ھیند
پۆل:دەریاکانی ئۆقیانووسی ھیند
پۆل:دەریاکان
پۆل:نیمچەدوورگەی عەرەبی
پۆل:کۆما ئاوییەکانی ئێران
کەنداوی عومان

thumb|left|300px|کەنداو یان دەریای عومان

**کەنداوی مەکوران**، **دەریای مەکوران** یان **کەنداوی عومان** ()، لە جوگرافیای ئێستە دا بەم پانتاییە ئاوییە دەوترێ کە کەنداوی فارس لە ڕێگای ڕۆژاوای تەنگاوی ھورمز تێکەڵ بە دەریای عەرەب دەکات. کەنارەکانی باشووری رۆژھەڵاتی ئێران لە باکووری ئەم دەریایە و کەنارەکانی باکووری عومان و بەشێکی بچووک لە ئیمارات لە باشووری ئەم دەریایە دان. بە شێوەیەکی گشتی لە ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان و زمانەکانی تر دا وەکوو کەنداوی عوممان نێو دەبرێ، بەڵام لە جوگرافیای ئیسلامی پێی دەوترێ دەریای عوممان کە پێشتر ناوچەی ئێستاکەی دەریای عەرەبیشی لەخۆی گرتووە و ھەندێ جار پێیان وتووە دەریای مەکوران و دەریای سەوز (ئەخزەر).

## سەرچاوەکان

* [دەریای مەکوران - persian gulf studies](http://www.persiangulfstudies.com/userfiles/file/Mokran(Oman)sea.pdf)
* Gedrosia - Livius 
* [//fa.wikipedia.org/wiki/ دریای عمان - ویکی فارسی]

پۆل:دەریای مەکوران
پۆل:میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی میرنشینی یەکگرتووی عەرەبی
پۆل:کۆما ئاوییەکانی ئێران
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی پاکستان
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی عوممان
پۆل:تەنگاوەکانی ئۆقیانووسی ھیند
پۆل:کەنداوی فارس
عوممان
پۆل:دەریای عەرەب
پۆل:جوگرافیای پارێزگای سیستان و بەلۆچستان
پۆل:جوگرافیای پارێزگای ھورمزگان
پۆل:جوگرافیای بەلۆچستان
پۆل:سنوری ئێران-پاکستان
ھاوس (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

**ھاوس** () بریتییە لە زنجیرە درامایەکی پزیشکی ئەمریکی پەخش کراوە لەسەر ھێڵی تەلەڤیزیۆنی فۆکس بۆ ماوەی ٨ وەرز لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ بۆ ٢١ی ئایاری ٢٠١٢. چیرۆکەکە باسی پزیشکێک دەکات بە ناوی گریگۆری ھاوس (ھیو لۆری)، و ئەو ئاڵوودەی مادە ھۆشبەرەکانە، سەیر و سەمەرەیە و ڕقی لە مرۆڤەکانە، بەڵام ئەو پزیشکێکی بلیمەتە و سەرکردایەتی بەشی دۆزینەوەی پزیشکی دەکات لە نەخۆشخانەی برینیستۆن بلینزبۆروی فێرکاری لە ویلایەتی نیوجێرسی. بیرۆکەی سەرەکی زنجیرەکە لەلایەن پۆڵ ئاتاناسیووھ دروست کراوە، ئەمەش لەکاتێکدا دەیڤد شۆر گرنگی بە پێشخستنی کەسایەتی سەرەکی زنجیرەکە دەدا.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وێبگەی فەرمی

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:زنجیرە دراما ئەمریکییەکان
پۆل:پەخشەکانی ھێڵی فۆکس
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە خەڵاتی پیبۆدییان وەرگرتووە
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە پزیشکییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان
دەیڤد شۆر

**دەیڤد شۆر** (بە ئینگلیزی: David Shor) (لەدایک بووە لە ۳ تەمووزی ۱۹٥۹) ئەو نووسەرێک و بەرهەمهێنەرێکی کەنەدییە و پارێزەرێکی پێشووشە، بەناوبانگ بووە بە هۆی کارکردنی لە بواری تەلەڤیزیۆندا، وە ئەو دروست کەری کەسایەتی گریگۆری هاوسە کە دەرکەوتووە لە زنجیرە درامای House دا.

## ژیانی سەرەتایی
شۆن لەدایک بووە لە لەندەن (ئۆنتاریۆ) لە بنەماڵەیەکی جوو، لەگەڵ برا دووانەکەی. 

### فێربوون

شۆر خوێندوویەتی لە زانکۆی ویستەرن ئۆنتاریۆ دوای دەرجوونی لە قوتابخانەی A.B. Lucas دوا ناوەندی بە نایاب. وە دواتر خوێندوویەتی لە زانکۆی تۆرنتۆ بۆ بە دەستهێنانی بڕوانامە لە یاسادا لە ۱۹٨۲.

## سەرچاوەکان
* وەرگیراوە لە کتێبخانەی نیشتیمانی فەڕەنسا:
http://data.bnf.fr/15570545/david_shore/

## سەرچاوە دەرەکییەکان
* دەیڤد شۆر لەسەر بنکە دراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
پۆل:زیندووان
پۆل:نمایشكاران
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
مارس پاتفایندەر

وێنۆک|وێنەیەکی خەیالی کەشتی ئاسمانی مارس پازبێندەر و رۆبۆتی سیجورنر

**مارس پازفێندەر** کەشتیەکی ئاسمانی دەزگای ناسایە و رەوانەکراوە و تایبەتە بە لێکۆلینەوە لەسەر ھەسارەی مەریخ
لە ٤ کانوونی یەکەمی سالی ١٩٩٦ لە کاژێر (٠٦:٥٨:٠٠)بە کاتی جیھان لە ناو دلی مووشەکی (دەڵتا ٢)رەوانەی دەرەوەی زەوی کرا، کەشتی ئاسمانی مارس توانی دوای ٧ مانگ بگاتە سەر ھەسارەی مەریخ و لە ناوچەی (Ares Vallis) نیشتەوە و جێگیر بوو. 
وێنۆک| لە نزیکەوە کامێرای پاتفایندەر
## پاشەبنەما
*ئەو کەشتیە لەلایەن دەزگای ناسا رەوانە کراوە
* بڕی ١٥٠ میلیۆن دۆلاری بۆ خەرج کراوە
* بۆ ئامانجی لێکۆلینەوە لەسەر کەشوھەوا پلەی گەرمی و ھێزی با بکات
* کامێرایەکی ١٦٠ پلەی لەسەر جێگیرکرا بوو. 

700px|وێنۆک|وێنەیەکی پانۆرامای مەریخ لە لایەن کەشتی ئاسمانی مارس پازفێندەر |center|alt=A

## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
ماڵپەری فەرمی تایبەت بە کەشتی ئاسمانی مارس پازفایندەر

پۆل:ناسا
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان
پۆل:گەردوون
پۆل:ڕۆبۆتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
دەریای لاکادیڤ

**دەریای لاکادیڤ** یان **دەریای لاکشادویپ** لە ئۆقیانووسی ھیندی دایە و بەشێکە لە ئاوەکانی ھیند (دوورگەکانی لاکشادۆیپ)، مالدیڤ و سریلانکا کە لە ڕۆژاوای کرالا دا ھەڵکەوتووە. ئەم دەریایە ٧٨٦،٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە پانتایی ھەیە و مامناوەندی قووڵیەکەی ١،٩٢٩ و مەتر و ئەوپەڕی قووڵییەکەی ٤،١٣١ مەترە. ئاوی دەریای لاکادیڤ گەرمە و بە درێژایی ساڵ ھەمان پلەی گەرمی ھەیە، بەشێوەیەک لە ھاوین دا مامناوندی پلەی گەرمی ئاوەکان ٢٨-٢٦ پلەی سیلیزیە و لە زستان دا ٢٥ پلەیە.

سوێری ئاوەکە لە ناوەند و بەشە باکوورییەکان ٣٤ لە ھەزار دایە و لە بەشەکانی باشوور دەگاتە ٣٥ لە ھەزار. کەنارەکانی دەریای لاکادیڤ لە ڕووێ زیندەوەرناسییەوە دەوڵەمەندە و تەنیا لە کەنداوی مانار ٣،٦٠٠ چۆری تێدایە.

## سەرچاوەکان

* [//fa.wikipedia.org/wiki/ دریای لاکادیو - ویکی فارسی]

پۆل:ئۆقیانووسی ھیند
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی سریلانکا
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی مالدیڤ
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی ھیند
پۆل:جوگرافیای لاکشادویپ
پۆل:دەریاکان
پۆل:دەریاکانی ئۆقیانووسی ھیند
پۆل:سنووری ھیند و سریلانکا
کەنداوی بەنگال

**کەنداوی بەنگال** کەنداوێکە کە بەشی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئۆقیانووسی ھیند پێکدێنێ.

شێوەی ئەم کەنداوە سێگۆشەیە، لە لای ڕۆژھەڵاتەوە بە نیمچەدوورگەی مالایا و لە لای ڕۆژاواوە بە ھیند ەوەیە.
لە گۆشەی باکووری ئەم کەنداوە، ناوچەی بەنگال ھەڵکەوتووە. ئەم ناوچەیە وڵاتی بەنگلادیش و ویلایەتی بەنگالی ڕۆژاوا لە وڵاتی ھیند لەخۆ دەگرێ، لە باشوورەوە سنوری ئەم کەنداوە دەگاتە وڵاتی دوورگەیی سریلانکا و دوورگەکانی ئاندامانن و نیکۆبار لە ھیند.

## سەرچاوەکان

* [//fa.wikipedia.org/wiki/ خلیج بنگال - ویکی فارسی]

پۆل:کەنداوی بەنگال
پۆل:شوێنەوارناسی دەریایی
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی بەنگلادیش
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی سریلانکا
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی میانمار
پۆل:کەنداوەکانی ئاسیا
پۆل:کۆما ئاوییەکانی بەنگلادێش