open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دیبیان

**دیبیان** () () سیستمێکی کارپێکردن، دابەشکراوەیەکی ی یونیکس-ئاسا'یە کە بە تەواوی لە نەرمەکاڵای خۆڕایی پێکھاتوە، وە پێچراوەتەوە لەلایەن کۆمەڵێ خەڵکەوە کە بەشدارن لە پرۆژەی دیبیاندا. پرۆژەی دیبیان یەکەمجار لە ٦ی ئابی ١٩٩٣دا لەلایەن ئیان مێردۆکەوە بڵاوکرایەوە.  وەشانی دیبیانی ٠٫٠١ لە ١٥ی ئەیلولی ١٩٩٣دا بڵاوکرایەوە. یەکەم وەشانی جێگیریش لە ساڵی ١٩٩٦دا دروستکرا. دابەشکراوەی دیبیان بەناوبانگە بەوەی کە تۆکمە و پارێزراوە بۆ بەکارھێنان وەک ڕاژەکار. 

## مێژوو
دیبیان دابەشکراوێکی لینوکسە کە لە پڕۆگرامە ئازادەکان بە زۆری لە سەر رێگە پێدراوی گشتی گنۆ پێک ھاتووە. دیبیان بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٩٣بە دەست ئایان مورداک (Ian Murdock) ئاشکرا کرا. ناوی دیبیان بە تێکەڵ کردنی ناوی دەزگیرانی (Debra Lynn) وناوی خۆی پێک ھاتووە. پڕۆژەی دیبیان لە سەرەتادا بە ئارامی پەرەی پێ دەدرا وە یەکەمین ڤێرژنەکانی (x9/0) لە ساڵەکانی ١٩٩٤ وە ١٩٩٥ بڵاوبوویەوە. لەو ماوەیەدا پڕۆژەی گنۆ و دامەزراوەی پڕۆگرامە ئازادەکان پشتگیری لێ دەکرد وە سپۆنسەری بوو. وە یەکەمین ڤێرژنی 1.x  دیبیان لە ساڵی ١٩٩٦ بڵاوکرایەوە. لەم ساڵەدا برۆس پرینز لە باتی ئایان مۆرداک بوە رابەری پڕۆژەی دیبیان.  دابەشکراوی دیبیان کۆنترین و باوترین دابەشکراوی لینوکسە کە لە کۆمپیوتەری دیسکتۆب و سەرڤێر بەکار ھاتوە. دیبیان  زیاتر لە ھەر دابەشکراوێکی تر بەکار ھاتووە بوتە بناغە بۆ پەرەپێدانی دابشکراوێکی لینوکسی نوێ. وێب سایتی دیسترو وواچ دەلێت کە تا ساڵی ٢٠١٤ زاینی ١٣٨ دابەشکراو لە سەر بنچینەی دبیان دروست بوون وە چالاکن. ھیچ یەکە لە دابشکراوەکانی دبیان بە شێوەێکی فەرمی سەر بە پڕۆژەی دیبیان نین. پڕۆژەی دیبیان بە ئەرکی خۆی دەزانێت کە جگە لە بڵاوکردنەوەی ئاپدێتە سکۆرێتێەکان، زانیاری ورد لە بارەی کێشە سکورێتێەکانی سیستمی کارپێکردنەکە بڵاوو بکاتەووە. دیبیان لە ئەساسەوە بۆ بەکار ھێنان لە سەر سەرڤێر پەرەێپێدراوە کە بێ گومان بۆ بەکارھێنان لە سەر کۆمپیوتەری دیسکتۆب موناسیبە. لە ئێستادا دبیان ڤێرژنی ٨ بڵاو بووتەوە کە بە (جسی) ناسراوە وە ڕووکارە دیسکتۆپێکەی گنومی لە سەرە. Dpkg  پڕۆگرامی سەرەکیە بۆ بەرێوبەری پاکەیجەکانی (deb) لە دیبیان. APT لەم پڕۆگرامە بۆ دابەزاندنی پرۆگرامەکانی کە بە کاری دێنێت. APT پڕۆگرامێکی پێشکەوتوە بۆ پشکنینی پاکێیجەکانی دیبیان کە خۆی چەند پڕۆگرامێک لە خو دەگرێت وەک (apt-get, apt-cache, apt-cdrom...) دیبیان لە سەر ھەموو پرۆسەسەرێک ئێش دەکات وە پشتگیری لە ھەموو ھاردوێرێک دەکات دیبیان بۆ دابەزاندن لە سەرتاوە پێویستی بە ٢٠ مێگابایت رام ھەیە بۆ پرۆسەسەری (s390(کۆمپیوتەریibm system z) یان ٤٨ مێگابایت بۆ پرۆسەسەری(x86)  وە پێویستی بە ١ گێگا بایت جێگا لە ھارد دیسکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٣
پۆل:دابەشکراوەی لینوکس
یوونیکس

**یونیکس **(ئینگلیزی: Unix) بە خێزانێک لە سیستمی کارگێڕیی فرەبەکارهێنەر، فرەکردار ئەوترێ کەوا لە بنەمادا لە سیستمێک بەناوی "یونیکس" لە کۆمپانیای ئەیتی ئاند تی AT&T دروستکرا لە ١٩٧٠ لەلایەن کێن تۆمسن و دێنیس ڕیچی و خەڵکانی ترەوە. بەهۆی شێوازی لەیەکچوون و بوونی زۆرێک لە پرۆگرامۆکەی خۆڕایی گرنگ لەسەر سیستمە جیاوازەکان، بەم خێزانە سیستمە ئەوترێ "یونیکس-ئاسا" (Unix-like) کە ئەم سیستمانە ئەگرێتەوە: لینوکس، ماک، فری بی ئێس دی و هتد.

## سەرچاوەکان

پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٦٩
پۆل:خێزانەکانی سیستمی کارپێکردن
پۆل:یوونیکس
سێر (نازناو)

**سێر** () نازناوێکی ڕێزلێنانە لە کاتی وتووێژ کردن لەگەڵ پیاودا بەکاردێت و لە کوردیدا "بەڕێز" و لە عەرەبیدا "سەیدی" و لە تورکیدا "ئەفەندی" بەکاردێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:نازناوی خانەدانەکان
پۆل:ڕێزلێنان
لینوکس لایت

وێنۆک|پەڕەی یارمەتی
وێنۆک|پەڕەی یارمەتی بابەت
وێنۆک|تویکسی لایت
وێنۆک|نەرمەکالی لایت بۆ دامەزراندنی نەرمەکالای بەرچاوکراوە.
وێنۆک|زانیاریلایت، بۆ بەڕۆژکردن و زانیاری ڕەقەکالی سیستەم
**لینوکس لایت** () دابەشکراوەیێکی لینوکسە، کە لە سەر بنەمای دێبیان و ئوبونتو بە خولقاندنی جێری بێزێنکۆ(Jerry Bezencon) دروستدەکرێت. ئەم دابەشکراوە لینکوسێکی سووکەلە بە ژینگە ڕوومێزی Xfceیمان پێ نیسان دەدا..بۆ ژیانێک و ئیشێکی سادەتر بەم دابەشکراوە لینوکس لایت لە نەرمەکالای سووک کەڵکی وەرگرتووە.
لینوکس لایت سیستەمێکی کارپێکردنی سادەیە، ھۆکار دەگەڕێتەوە بۆ ئەوە کە بەکارھێنەران ئاسانتر بتوانن لە ویندۆزەوە کۆچ بکەنە سەر لینوکس. لینوکس لایت بە شوێن فەلسەفەی یونیکس بۆ بەھرەبردن لە نەرمەکالایە لە جیھانی پێشکەوتوو. بەرنامەکان یەک شت ئەنجام بدەن بەڵام بە باشی.
ئەم دابەسکراوە لە سەر بنەمای ئوبونتوی قایم(Ubuntu LTS) خۆی نواندووە.LTS کورتکراوەی پاڵپشتی درێژ خایەنە واتە Long Term Support، ئەمەش بەو مانایەیە کە ھەر دابەشکراوەیێک بە مەودای ٥ ساڵ پشتیوانی دەکرێت. لەم مەودایە دابەشکراوە بە ڕیزبەندی پێویست بەرۆژ دەبێتەوە.

## تایبەتمەندی ڕەقەکالا
### کەمینەی پێشنیاری بۆ ڕەقەکالا
* ڕێکخەری ناوکی: ١ گیگ.
* ڕام: ٧٦٨ مێگ.
* پەپکە: ٨گیگ.
* ڕووناکی: VGA ڕومێزی ١٠٢٤x٧٦٨.
* میدیا: درایڤی دی ڤی دی یا  دەرگای USB بۆ ISO image.

### پێشنیاری تایبەت
* ڕێکخەری ناوکی: ١٫٥GHz
* ڕام: ١٠٢٤مێگ
* پرپکر: ٢٠گیگ
* رووناکی: VGA, DVI یا HDMI رومێز ١٣٦٦x٧٦٨
* میدیا: درایڤی دی ڤی دی یا  دەرگای USB بۆ ISO image

## نەرمەکالای بەردەست
لینوکس لایت بۆ ھەستێک خۆش بە بەکارھێنەرانی ویندۆز وشێندرا. بۆیە لە پێرستی خوارەوە ژمارەیێک لە نەرمەکالاکانی دامەزراوە لەم دابەشکراوە دەبینن.

* فایرفۆکس
* موزیلا تاندێر بێرد
* VLC پلەیەری
* گیمپ
* لیبرەئۆفیس
ئەتوانن نەرمەکالاکانی دیکەی پێ زیاد بکەن
* کرۆمیوم (ویبگەڕ)
* درۆپبۆکس (ڕاژەی)
* کۆدی (بەرنەکالا)
* سکایپ (بیت٦٤-تەنھا)
* سپۆتیفی
* ستیم (نەرمەکال)
* تیمڤیڤێر
* تۆڕ (نەناسراو لە تۆڕ)#وێبگەڕی تۆڕ
* ڤیرچواڵ بۆکس

## مێژوو
لەساڵێ ٢٠١٣ یەکەم وشانی لینوکس لایت لە سەر بنەمای ئوبونتو بە ژمارەی ١٫٠. ٠بە کۆدناوی ئامێسیست (یاقووت) وشێندرا.
Linux Lite began in 2013 with the release of Linux Lite 1.0.0, code-named "Amethyst",بیرۆکەی سەرەکی ئەوە بوو کە بەکارھێنەرانی ویندۆز بۆ لای لینوکس ڕابکێشیت و لە دژواری کارپیکردن بە لینوکس کەم بکاتەوە.

## وشانی لینوکس لایت
لینوکس لایت بە سیستەمی ژمارەیی وشێندرا بە مجۆرە کە ١٫٠. ٠ واتە ١ نیشانەی کۆدی فەرمی ئوبونتویە، واتە ئوبونتوی ١٢٫٠٤ی قایم. ژمارەیدووەم واتە ٠ نیشانەی وشاندنی کاتی ئوبونتویە واتە ئوبونتوی ١٢٫٠٤٫١ ژمارەی سێھەم واتە ٠ نیشانی پاش وشاندنە.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
*

پۆل:لینوکس
پۆل:دابەشکراوەی لینوکس
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٢
نیوترۆن

200px|وێنۆک|نیۆتڕۆن
**نیۆتڕۆن** تەنۆلکەیەکی بێ بارگەیە و بارستاییەکەی ١٨٠٠ ئەوەندەی ئێلێکتڕۆنە. نیۆتڕۆن بەشدارە لە ناوکی گشت گەردیلەیەک جگەلە یەکێک لە ئایزۆتۆپەکانی ھایدرۆجێن. لە گەردیلە قورسەکاندا بەھۆی زیادبوونی ھێزی کۆڵۆم ژمارەی نیۆتڕۆنەکەن زیاترن لە ژمارەی پڕۆتۆنەکان. بەم ھۆیەشەوە ھێزی ناوەکی زیاد دکات و بەرگری دەکات لە ھەڵوەشاندنی ناوکە گەردیلە بە ھۆی ھێزی کۆڵۆم.

پۆل:وزەی ناوکی
پۆل:نیوترۆن
لینوکسی زێن واڵک

**لینوکسی زەینواڵک** (پێشتر Minislack، ) لە سەر بنەمای سیستەمی کارپێکردنی گنو/لینوکسی Slackware پەڕەی سەندووە. مەبەست لە پەرە پێدانی ئەم سیستەمی کارپێکردنە خێرایی و ئەنجامدانی تەنھا کارێک بە باشی، ھەروەھا گرنگیدان بە رووخساری گرافیکی ڕومێزیەکەیەتی.
ئەم دابەشکراوە بە توانایی دوایین وشانەی لینوکس و کتێبخانەکانی بۆ بەرنامەنووسەرانی کۆمپیوتر خۆی ڕازانەتەوە. ھەروا ئێوە بە ئاسانی دەتوانن کە ئەم دابەشکراوە بگۆرن بە سێرڤێرێکی بە ھێزی لینوکس بە دامەزراندنی LAMP و ھابەسکرانی فایلەکان و ….
زۆرتری نەرمەکالا پێداویستیەکانی لە خۆگرتووە. ھەروا لە ژینگەی GTK+ 3 سوود دەبینێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:لینوکس
پۆل:دابەشکراوەی لینوکس
مسز

**مسز.** () نازناوێکی ئینگلیزییە بۆ ئاماژە کردن بۆ ژنە ھاوسەردارەکان بەکاردێت.

## ئەمانەش ببینە
* مستەر
* مەدام

پۆل:ڕێزلێنان
پۆل:زمانی ئینگلیزی
لینوکسی ئۆراکڵ

**لینوکسی ئۆراکل** () لە لایەن کۆمپانیای ئۆراکڵ پاڵپشتی دەکرێت و لە سەر بنەمای گنولینوکسی رێدھەت پەرەی سەندووە واتە (Red Hat Enterprise Linux (RHEL. زۆر یەک لە تواناییەکانی ئەم دابەشکراوە کە بە سەختی و دژوارە ئازموونی لە ناوەرۆکی خۆی وەرگرتووە، ناسراوە بە “Oracle Unbreakable Kernel”. گەشەپێدەران زۆرتر لەسەر بنەکەدراوە واتە داتابەیس سوودیان گرتووە واتە لە بواری نەرمەکالا و ڕەقەکالا بۆ ئەم بنکە کاری بەھێزیان ئەنجام داوە.
لە وشانی نوێ لە بووتی UEFI پاڵپشتی دەکات و ھەروا دەتوانین بڵێین کە ئەم دابەشکراوە لە دوو ناوەرۆکی تیکڵاو سوود دەگرێت. بەکارھێنەری ئازیز دەتوانن بە داگرتنی فایلی ISOـی ئەم نەرمەکالا لە سەر ماشینی خەیاڵی دایمەزرێنن. ھەروا بۆ زانیاری ئۆراکڵ لەبواری بنکەدراوە زۆر ھاوکاری یاھووی کردووە بەتایبەت لە دووایین گرێبستیان، نیم میڵیۆن دولار بەھای بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لینوکس
پۆل:دابەشکراوەی لینوکس
لینوکسی سڵاکس

**لینوکسی سلاکس** () سیستەمێکی کارپێکردنی خێرا، پێشکەوتوو، بەھێز، ھەڵگر(portable) و چکۆلە کە بەرنامەی زۆر پاڵپشتی دەکات. تەواوی ئەم بەرنامانە توانایی داگرتنیان لە ماڵپەڕی دیزاینێری ئەم سیستەمە ھەیە. slax لە لایەن بەرێز Tomas Matejiiccek لە کۆماری چەک پەرەپێدراوە. ئەم بەرنامە بە فۆرماتی sb لە بەردەستە کە تایبەت بەم دابەشکراوەیە. ھەر چەندە قەبارەی ئەم سیستەمە زۆر کەمە(٢١٦ مێگابایت) بەڵام بەرنامەی زۆری لە سەرە کە بەکارھێنەر کاری ڕۆژانەی خۆی ئەنجام بدات. روخسارێکی گرافیکی ھەیە کە زۆر بە ئاسانی ھاوئاھەنگ بووە و بەرنامەی بۆ بەرێوەبەرانی سیستەم ھەیە.
پاش داگرتنی ئەم سیستەمی کارپێکردنە ئێوە دەتوانن بەرنامەکانتان لە نێو slax ڕوونوس (Copy)بکەن واتە ھیچ دامەزراندنێک نییەو کانفیگێکئەنجام نادەن، ئینجا دەتوانن سوودی لێبگرن. بۆ ئەو بەکارھێنەرانە کە خێرایی ئینتەرنێتیان زۆر باش نییە دەتوانن زۆر بە باشی کەڵکی لێوەرگرن. کاتیک ئێوە بەرنامەیێک دادەگرن دەتوانن لە نێو ھاردەکەتان پاشکەوتی بکەن ئینجا پاش دامەراندنی slax بەرنامەکان لە نێو سیستەمی کارپێکردنی slax روونوس بکەن و سوودی لێبگرن ئیتر دووبارەبەرنامەکان دانەگرن.
ڕوومێزی ئەم سیستەمی کارپێکردنە KDE4ـە و لە جۆرەکانی ئەندازیاری ٣٢ و ٦٤ بیتی پاڵپشتی دەکات. تەنھا بە ٢٥٦ مێگا بایت ڕام دێتە سەر ھەر چەندە بە مۆدی دەق (text mode)بە ٤٨ مێگابایتیش ئیشدەکات. راستی دەتوانن بە جێگای ڕاژەش سوودی لێبگرن. ئەم سیستەمی کارپێکردنە لە سەر ھارد دادەمەزرێت و لە سەر فلاش مێمۆری(Flash Drive) و سی-دیـش ئیش دەکات. ھەر بەم بۆنەیەوە slax بە عینوانی live Disk دەناسن. تەواو فایل سیستەمە گرنگەکان دەناسێت بۆ وێنە EXT (ext2,ext3,ext4), btrfs, و FAT وە NTFS.
رەقەکالای پێداویستی بۆ دوو جۆری ٦٤ و ٣٢ بیت بەم شێوازەیە:

ئەم دابەشکراوە بۆ ئەو بەکارھێنەرانە کە بە تازەیی لەگەڵ لینوکس ئاشنا بوون زۆر بەسوودەو دەتوانین بڵێن زۆربەی بەرنامەکان کە لە نەرمەکالاکای سەرچاوەکراوە و سەرچاوە داخراوە لە بەردەستە لە خۆی گرتووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لینوکس
پۆل:دابەشکراوەی لینوکس
مادھاوس

**مادھاوس** (؛ بە رۆماجی: Kabushiki-gaisha Maddohausu) ستۆدیۆیەکی ژاپۆنییە بە بەرھەمھێنانی فیلم و زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان ھەڵدەستێت، لە ساڵی ۱۹۷۲ دروستبووە و بنکەکەی دەکەوێتە تۆکیۆ.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*  
* 

پۆل:کۆمپانیای مادھاوس
پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشن لە تۆکیۆ
پۆل:ستۆدیۆ ئەنیمەیشنە ژاپۆنییەکان
پۆل:سۆنی پیکچەرز ئێنتەرتەینمنت
تیۆریی زەین

**بیردۆزی زەین** () کە ھەندێ جار بە کورتی پێی دەڵێن ToM، لە دەروونناسی بریتییە لە توانایی وەدەرخستنی دۆخە ھزری و زەینییەکان وەکوو بڕواکان، ئامانجەکان، داواکان، چەواشەکارییەکان و زانست و ھتد بە خۆت و خەڵکی، و ھەروەھا تێگەیشتن لەوەی کە خەڵکی بڕواکانیان، داواکارییەکان و مەبەستەکانیان جیاوازە لەوەی ئێمە. ناڕێکییەکانی پەیوەندیدار لەگەڵ ڕوانگەی ھزر، لە کەسانی تووشبوو بە ئاڵۆزییەکانی/ناڕێکییەکانی خەیاڵ پەرستی، شیزۆفرێنیا، ناڕێکی بەچالاکی ڕادەبەدەر(ADHD)، ھەروەھا لە ژەھراویبوونی دەماری بە ھۆی‌ بەکارھێنانی نابەجێی ئەڵکۆڵ (کحول) ڕوو دەدات.
## ئەمانەش ببینە
*فەلسەفەی زەین
## سەرچاوەکان
*

پۆل:کۆلکەوتارەکانی دەروونناسی
پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
پۆل:ھەبوونناسی
پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک
پۆل:تیۆریی زەین
سیستمی پۆتانە جوگرافییەکان

وێنۆک|گۆی زەوی تەنھا ھێڵی سفری پانی و درێژی نیشاندراوە بە کوردی.
[وێنۆک|ھێڵەکانی [ھێڵی درێژی|درێژی ستونن لەسەر ھێڵەکانی پانی و ئەوانیش تەریبن لەگەڵ ھێڵی کەمەرەیی زەوی (ئیستیوایی).]]
**سیستمی پۆتانە جوگرافییەکان **بریتییە لە سیستمێکی پۆتانەکان تایبەت بە جوگرافیا کە وا دەکات جێگایەک لەسەر زەوی دیاری بکرێت بە کۆمەڵێ ژمارە، پیت یان ھێما. پۆتانەکان پێکدێن لە ژمارەیەک کە ئاستی بەرزی دیاری دەکات، دوو یان سیانی تریش کە ئاستی ئاسۆیی و شوێنی جوگرافییەکە دیاری دەکات. سیستمێکی باوی پۆتانەکان بریتییە لە ھێڵەکانی درێژی، پانی و بەرزیی. بۆ ئەوەی بتوانی شوێنێک لەسەر نەخشەیەک دیاری بکەی بە دوو ڕەھەند «شکاندنەوەی نەخشە» پێویستە.

## پێکھاتە
ھێڵەکانی پانی بە φ (فای) یۆنانی، ھێڵەکانی درێژیش بە λ (لامدا) نیشانە ئەکرێن. ھێڵی کەمەرەیی زەوی بە ھێڵی سفری پانی دا ئەنرێ. ھێڵی گرینیچ'یش بە ھێڵی سفری درێژی دا ئەنرێ. ھێڵەکانی پانی ٩٠ ھێڵی باکووری ھێڵی کەمەرەیی (بەرەو ئەورووپا) و ٩٠یش بۆ خوارەوە - باشور- بەرەو ئەفریقا ئەژمێردرێن. ھێڵی درێژیش لە ڕۆژھەڵاتی لەندەنەوە ١٨٠ و لە ڕۆژاوای لەندەنیشەوە ١٨٠ ھێڵن. ھێڵەکانی درێژی کاتی سەرزەویان پێ دیاری ئەکرێت و ھێڵەکانی پانیش توانای نیشاندانی گەرمیان ھەیە لەسەر زەوی چونکە ھێڵی کەمەرەیی زۆرترین خۆرەتاوی بەر دەکەوێت. لە نێوان ھێڵەکانیشدا لە ١ بۆ ١٠٠ جارێکی تر ورد ئەکرێنەوە. بەپێی «شکانەوەی نەخشە» دووری ھێڵێک نزیک ١١١کم'ە. دوو شێوازی دەربڕین باوە بۆ ھێڵەکان، دەیی و «پلە (کاژێر)، خولەک، چرکە» (پخچ) کە لە ئینگلیزیدا بە DMS کورتکراوەتەوە. لە شێوازیی دەییدا ڕۆژھەڵات موجەب و ڕۆژاوا سالب، باکوور موجەب و باشوور سالبن، لە «پخچ» یشدا دەبێ دیاری بکرێ ئایا ڕۆژھەڵات، ڕۆژاوا، باکوور یان باشوورە.

نموونە، بە شێوازی پلە، خولەک و چرکە: ھێڵی درێژی ٤٥° ٥٨′ ٢٦″ ڕۆژھەڵات و ھێڵی پانی ٣٥° ١١′ ١١″ باکوور ناوەندی شاری ھەڵەبجە'یە. ھێماکانی ناو نموونەکە: ٣٥° پلە ١١(′) ھێمای خولەک ١١(″) ھێمای چرکەن. بە شێوازی دەییش: ٣٥٫١٨٦٣٨٩ی پانی و ٤٥٫٩٧٣٨٨٩ی درێژی. تا ژمارەکانی دوای خاڵ گەورەتر بن ئاستی «دیقەت» وردیی سیستمەکە بەرزتر دەبێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:جیۆدیسیا
پۆل:ڕێدۆزی
پۆل:نەخشەکێشی
لینوکسی سالیکس

**سیستمی کارپێکردنی سالیکس** () دابەشکراوەیێکی گنو لینوکسییە لەسەر بنەمای Slackware، کە خێراو سادەو کارپێکردنێکی سانا دەبەخشێتە بەکارھێنەرانی. سالیکس بە تەواوی گەراوەتەوە بۆ باوانی خۆی واتە سلەکوێر(Slackware). ھەر وا بەکارھێنەرانی سلاکوێر زۆر سوود لە کانگاکانی سالیکس وەردەگرن. ھەر چەند کە سەرچاوەکانی سالیکس زۆر سووک و خێران.

## تایبەتمەندییەکانی ئەم دابەشکراوە بریتین لە
* دامەزراندن لە سەر فایلی ISO.
* بەتەواوی لەگەڵ Slackware ھاوئاھەنگە.
* کانگاکانی بە کوالێتییکی زۆر بە پاڵپشتیێکی باش بڵاو دەبن.
* ئامرازەکانی زۆر خێران.
* ئامرازەکانی بەرێوەبردنی تۆر بەباشی خۆماڵی کراوەن.
* جوانکاری و قەشەنگی فرە.
* پاڵپشتی لە سیستەمی کارپێکردنی ٣٢ و ٦٤ بیت.

## دامەزراندن
بە ژینگەی دەق دادەمزرێت بەڵام بۆ جوانکاری دەتوانن لە شێوازی گرافیکی کەڵک وەر بگرن کە لە ٥ خولەک دەتوانن دایبمەزرێنن. ئەم دامەزراندنە بە سێ شێواز ئەنجام دەدرێت:
تەواو (Full): بە تەواوی لێرە دەتوانن سالیکس دامەزرێنن ھەر وا روومێزیێکی جوان لەگەڵ تەواو ئامرازەکان کە بەکارھێنەر کاری پێدەکات. سەرەتایی (Basic): تەنھا روومێزیێکی سادەو سووک لە گەڵ چەند ئامرازی دیکە وەک وێبگەرێک و پاکەتی دامەراندنیgslapt، بۆ ئەو کەسانە باشە کە پێیان خۆشە سیستەمەکەیان سووک و خێرایێکی باشی ھەبێت.
ناوەرۆک(Core): بریتییە لە ناوەرۆکی سیستەم کە تایبەتمەندی خۆی ھەیە بە شێوازی دەق و بە کەمترین ئامرازەکان دێتە سەر. ژینگەی روومیزی گرافیکی لەم دامەزراندنە بوونی نییە. گەر ئێوە کاربەرێکی پێشکەوتوون و چالاک ئەم دامەزراندنە پێشنیارێکی بە ھێزە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لینوکس
پۆل:دابەشکراوەی لینوکس
مەگری کۆرپەکەم

**مەگری کۆرپەکەم** یەکەمین ئەلبوومی ئەحمەد کایا بوو، لەساڵی ١٩٨٥ دەرچوو.

## تراکەکان
# "Ağlama Bebeğim" مەگری کۆرپەکەم: هۆنراوە، ئاواز: کایا
# "Kara Yazı" نوسراوی ڕەش: هۆنراوە سەلاحەدین عەلی،  ئاواز: کایا
# "Suskun" کز: هۆنراوە: ئەحمەد عارف،  ئاواز : کایا
# "Geçmiyor Günler" ڕۆژان تێناپەڕن: هۆنراوە: سەباحەدین عەلی، ئاواز: کایا
# "Hasretinden Prangalar Eskittim": هۆنراوە : ئەحمەد عارف، ئاواز: کایا
# "Kız Kaçıran" کچ فڕێنەر: هۆنراوە: سەباحەدین عەلی، ئاواز : کایا
# "Şahin Gibi" وەک هەڵۆ: هۆنراوە : قەرەجەئۆغڵان، ئاواز: کایا
# "Aynı Daldaydık" لەهەمان لق بووین: هۆنراوە :نازم حیکمەت، ئاواز :کایا
# "Maviye Çalar Gözlerin" (Ay Karanlık) چاوت شین ئەنوێنێ (تاریکی): هۆنراوە ئەحمەد عارف ,ئاواز: کایا
# "Bırak Beni" لێم گەڕێ: هۆنراوە :دەمار عارف ئاواز: کایا
# "Hikâyemiz" حیکایەتەکەمان: هۆنراوە , ئاواز : کایا
# "Karanlıkta" لە تاریکیدا: هۆنراوە و ئاواز: کایا
# "Kurtuluş Savaşı Destanı" داستانی شەڕی سەربەخۆیی: هۆنراوەو ئاواز : گشتی 
# "Uğurlar Ola" بەخێر چی: هۆنراوە : محەممەد عاکیف ئەرسۆی, ئاواز: کایا

## ژێدەرەکان

پۆل:ئەلبومەکانی ١٩٨٥
لۆرد

**لۆرد** نازناوی کەسێک یان خودایە کە خاوەنی دەسەڵات، و کۆنتڕۆڵە، یان دەسەڵاتی بەسەر کەسانی تردا ھەیە وەک گەورە، سەرۆک، فەرمانڕەوا.

## سەرچاوەکان

پۆل:نازناوی خانەدانەکان
پۆل:دەرەبەگایەتی
پۆل:زاراوە ئایینییەکان
لیبرە ئۆفیس

**لیبرە ئۆفیس(LibreOffice) **(گووتن:/li:.brəˈɒ.fɪs/)نەرمەکالایێکی سەرچاوەکراوەیە بۆ ئیشی ئیداری، ھاوشێوەی مایکرۆسۆفت ئۆفیسە. ئەم نەرمەکالا ئازادە لە ژێر مۆپڵەتدانی  GNU LGPL پەرەی سەندوو لە لایەن بونیاتی دۆکیۆمێنت(The Document Foundation). خۆدی ئەم نەرمەکالا لە کۆی نەرمەکالاکانی ئۆپێن ئۆفیس لە ساڵی ٢٠١٠. ز داڕێژرا. مەبەست لە خولقاندنی ئەم نەرمەکالا ئەوە بوو کە کۆی سەربەخۆی نەرمەکالای ئیداری بۆ درووستکردنی دۆکیومێنت دروست بکەن کە پاڵپشتی لە ODF بکا ھەر بۆیە ھیچ مافێکی بڵاوکردنی نەبێ. وشەی لیبرەئۆفیس لە وشەی لیبرە (سپانیش یان فرانسە) بە مانای ئازدی گیردراوە و وشەی ئۆفیس (ئینگلیزی) بەمانای ئیدارە ھاتووە.
کۆی لینرەئۆفیس بریتییە لە نەرمەکالاکانی دەستکاریکەری وشە(Writer)، دەستکاریکەر و دروستکەری پەرەکانی دەرخستن(Impress)، بنکەدراوەکان(Base)، نیگارکێشی ھێڵ(Draw)، ژمێرەر(Calc)، فرموڵەکانی بیرکاری(Math).
لیبرە ئۆفیس بە زمانەکانی سی++،جاڤا و پایسۆن نووسراوە.
لیبرە ئۆفیس لە سەر بنەمای ستانداردی ISO/IEC پەڕگەی OpenDocument بە فۆرماتی(ODF) پشتیوانی بۆ پاشکەوتکردن و نیشاندانی پەڕگەکان بۆ خۆی دەکا. ھەروەھا لیبرە ئۆفیس لە فۆرماتە جیاوازەکانی پەڕگە، بەتایبەت لە پەڕگەکانی ئۆفیسی مایکرۆسۆفتیش پشتیوانی و جێبەجێیان دەکان.
لیبرەئۆفیس لە سەر زۆر یەک لە سیستەمی کارگێڕیەکان دادەمەزرێ، لەوانە دەتوانین ئاماژە بە  ماک،ویندۆز،لینوکس (ھەروا بۆ ئەندرۆیدیش لەبەردەستە) تەنانەت  بی ئێس دییەکانبکەین.). بە شێوازی سەرھێڵێش لەبەردەستە. لیبرەئۆفیس نەرمەکالای دۆکیومێنتی فەرمی زۆر یەک لە دابەشکراوە بەناوبانگەکانی لینوکسە.
کۆی نەرمەکالاکان لیبرەئۆفیس یەکێک لە چالاکترین کۆی نەرمەکالای سەرچاوەکراوەیە کە ٥٠٪ی لە لایەن Apache OpenOffice یەکێک لە بەرەکانی OpenOffice.org ئەنجام دەبێ.
لە ٢٨ خەرمانانی ٢٠١٠ ئەم پرۆژە راگەیێنرا، لە نێوان  مانگی یەکی ٢٠١١ (بۆ وشانی جێگیری) و مانگی ١٠ی ٢٠١١، لیبرە ئۆفیس نزیکەی ٧٫٥ بار دابەزی. لە نێو مانگی ١٠ی ساڵەکانی ٢٠١١ تا ٢٠١٥ ئەم پرۆژە نزیکەی ١٢٠میلیۆن بار لە نێو دابەشکراوە جیاوازەکان لینوکس ناونیشانی داگرتنی بۆ تۆمار بووە. وە لە مانگی ١٠ی ٢٠١٤ تا ٢٠١٥، نزیکەی ٥٥ میلیۆن بەکارھێنەری پێ زیاد بووە.

## کۆی نەرمەکالاکانی لیبرە ئۆفیس

## مێژوو

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

لیبرە ئۆفیس
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١١
پۆل:نەرمامێرەکانی یوونیکس
نووسینی بزماری

**نووسینی بزماری** () بەو چینە لە ڕێنووسانە دەوترێت کە ھێمایەکی وەکوو پواز، یان بزماریان ھەیە. سوومەرییەکان بۆ گەیاندنی مەبەستیان وێنە و ھێماکانیان بەکار دەھێنا و ئەو ھێمایانە بە پێنووسێکی لە قامیش دروستکراو، کە لە ڕووی شێوەوە نووکەکەی لە پوازک دەچوو، لەسەر تاتەقوڕ دەنووسران و پاش وشکبوونەوەی تاتەقوڕەکان ئەم ھێمایانە لە وێنەی بزمار دەردەکەوتن، ھەر بۆیە بەم شێوە نووسینە دەوترێت، نووسینی بزماری.
ڕێنووسە بزمارییەکان چەشنگەلێکی جۆراوجۆریان ھەیە کە بۆ نووسینی زمانە جیاوازەکان بەکار دێن. لەو چەشنانەی ڕێنووسی بزماری دەکرێ ئاماژە بکەین بە ڕێنووسی پارسی کۆن، سوومەری، ئەکەدی، ئیلامی، بابلی، ئووگاریتی. ئاڕاستەی ھەموو ڕێنووسە بزمارییەکان کە تا ئێستا کراونەتەوە لە چەپەوە بۆ ڕاست نووسراون. ئەم ڕێنووسە کە ھەندێ کەس بڕوایان وایە کە کۆڵەکەی بیرۆکەییان ھەیە، لە ھەموو وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیا کەڵکی لێ وەرگیراوە. توێژەران، سوومەرییەکان بە داھێنەری نووسینی بزماری دادەنێن.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ئەلفوبێکان
پۆل:زمانی ئەکەدی
پۆل:زمانی سۆمەری
پۆل:زمانی پارسیی کۆن
پۆل:زمانی ھیتی
پۆل:مانگیلەی بەپیت
پۆل:مێژووی نووسین
دووچاوەکی

**دووچاوەکی** یاخود **جیاکاری** () بە گشتی بەمانای جیاکردنەوە، سەرنج پێدان، یان قاییل بوون بە جیاوازی لە نێو شتەکان دایە. بە واتەیێکی سەرزارەکی بریتییە لە بەربەستگەلێکی یاسایی، نەریتی یان قەرار و بریاری ناڕەسمی بە دژی گرووپیکی تایبەت بۆ وێنە گرووپی ئایینی یا ئەنتیکی جیاواز.

## سەرچاوەکان

پۆل:نایەکسانیی کۆمەڵایەتی
پۆل:جیاکاری
پۆل:یەکسانیی کۆمەڵایەتی
پۆل:کەڵکاژۆ
بێوڵاتی

**بێوڵاتی** () زاراوەیەکی یاساییە کە ئاماژەیە بۆ ئەو دۆخەی کە کەسێک بەپێی یاسا نیشتمانییەکەی وەک ھاووڵاتی ھیچ وڵاتێک دانپێدانەنرێت و وەک بیانی مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت. یەکەمین پەیماننامەی نێونەتەوەیی بۆ پێناسەکردنی بێوڵاتی لە ساڵی ١٩٥٤ لە نیویۆرک پەسەندکرا، دواتر ڕێککەوتننامەی ساڵی ١٩٦١ کە داوای کردبوو بۆ کەمکردنەوەی حاڵەتی کەسانی بێوڵات.

بە کەسێک دەگوترێ کە ڕەگەزنامەی ھیچ وڵاتێکی نەبێت ئەم حاڵەتەش لەم ھەلومەرجانەی خوارەوەدا ڕوو ئەدات:

# کۆچکردن.
# بە پێی یاسای نەتەوایەتی ھەندێ لە وڵاتان.

## سەرچاوەکان

پۆل:فەرھەنگی زانستی سیاسی
پۆل:ڕامیاری
پۆل:چەمکەکانی یاسا
پۆل:ڕەگەزنامە
گۆبنیزم

**گۆبنیزم** () بیروبڕوای ژۆزێف گۆبینیۆ(١٨١٦-١٨٨٢) دیپلۆمات و ڕۆژھەڵاتناسی فەڕەنسی کە لە کتێبەکەی خۆی بەناوی"نایەکسانی ڕەگەزی مرۆڤ"، لە سەر بنەمای باڵادەستی  ڕەگەزی ئاریایی داڕێشتووە. ئەم بیرو بڕوایە دواتر کاریگەری زۆری لە سەر"ئەفسانەی باڵادەستی ڕەگەزی نۆردیک"وە فەلسەففەی ئاڵمانیای نازی داناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:فەرھەنگی زانستی سیاسی
پۆل:ڕامیاری
مافیا

**مافیا** () ناوی ڕێکخراوەیێکی تیرۆریستی نھێنی نێودەوڵەتییە کە لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە ھەستاوە بە دژایەتیکردنی دەسەڵاتی یاسایی وڵاتان. مافیا لە زۆبەی وڵاتەکانی  جیھان بەتایبەت ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ھەڵدەستێ بە کرداری تیرۆریستی و قاچاخی مادە سڕکەرەکان و باج وەرگرتن و ڕفاندنی مرۆڤ و... بۆ ماوەیێکی زۆر سەرچاوەی ئەم ڕیکخراوەیان دەگەڕاندەوە بۆ ئیتالیا، بەڵام ئیمرۆکە  گرووپی مافیایی و نیمچە مافیایی، زۆربەی وڵاتانی جیھانی تەنییوەتەوە. بۆ وێنە کاربەدەستێکی پۆلیسی ئەمریکا گوتوویە کە مافیای رووسیا لە مافیای ئیتالیا پێشکەوتووترە. گرووپە مافیاییەکان ئەغڵەب[زۆر کات]  لە سێ بەشی سەرمایەدانان، قاچاخی مادەسڕکەرەکان و سێکس چالاکی دەنوێنن.

## بابەتی پەیوەندیدار
* سەرەتای دروستبوونی مافیا

## سەرچاوەکان

پۆل:فەرھەنگی زانستی سیاسی
مافی خاک

**مافی خاک** () تیۆرییەکی یاسایی کەنەتەوایەتییە. لەدایبوونی منداڵ لە قەڵەمڕەوی [دەسەڵاتی] حاکەمیەتی دەوڵەتێک دەزانێ. واتە ھەرکەسێک پەیڕەوی وڵات  و شوێنی لەدایکبوونی خۆیەتی. ئەگەر بێتوو کەسێک لە فرۆکە یان پاپۆر لەدایک بێت، لێرەدا چونکا بە پێی نەریتی نێو دەوڵەتی  پاپۆڕ لەدەریای ئازاد و فرۆکە  لە ئاسماندا سەر بەو وڵاتەن کە ئاڵاکەی ھەڵگرتووە کەواتە پاپۆر یان فرۆکە  لەگوێن خاکی ئەو دەوڵەتە  لە ئەژمار دێن. بۆ نمونە، ئەگەر منداڵێک لە پاپۆڕێکی ئەمریکی  لەدایک بێت، بە پێی بنەمای مافی خاک ئەو منداڵە سەر بە دەوڵەتی ئەمریکا دەبێت. وە ڕەگەزنامەی ئەمریکی وەردەگرێت. ئەمرۆ زۆربەی وڵاتانی جیھان ماڤی خاک لە یاسا مەدەنییەکاندا لەبەر چاو دەگرن وە بەو پێیە ھەڵسووکەوت دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:فەرھەنگی زانستی سیاسی
پۆل:ڕامیاری
وڵاتانی دواکەوتوو

250px|وێنۆک|ئەو وڵاتانەی دواکەوتوون لە ھەموو ڕووێکەوە
وڵاتانی دواکەوتوو ()، پێناسەیەکی ترە بۆ ئەو وڵاتانەی کە لە پەرەسەندن دواکەوتن. نیشانەکانی ئەم جۆرە وڵاتانە بریتییە لە:
* ئاستی نزمی تەندروستی و خواردن و خۆراک.
* نەخوێندەواری.
* کەمبوونی سەرمایە و دارایی.
* جیاوازی چینایەتی.
* دووفاقی و چەند فاقی ئابوور.
* زاڵبوونی کشت و کاڵ بە سەر پیشەسازی.
* نالەباری سیستەمی پارەو دراو.
* بێ متمانەیی بە سەرمایەدانان.
* نەبوونی شێوازی پێشکەوتووی تەکنۆلۆژی و بێ موبالاتی [کەمتەر خەمی] بۆ پەرەسەندن.

## سەرچاوەکان

پۆل:فەرھەنگی زانستی سیاسی
پۆل:قەرز
پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن
پۆل:گەشەپێدانی ئابووری
پۆل:گەشەپێدانی ناونەتەوەیی
وڵاتانی کەمتر پێشکەوتوو

**وڵاتانی کەمتر پێشکەوتوو** ()، ئەم زاراوە بۆ وڵاتانی ھەژار  و دەست کورتی جیھانی سێھەم (ئەفریقا، ئاسیا، ئەمریکای لاتین) بەکار دەبرێت. ھەندێ لە زانایان، ھەوڵیان داوە وڵاتانی ھەژار بە وڵاتانی جیھانی چوارەم پیناسە بکەن. بۆ ھەڵاوردنی وڵاتێکی دواکەوتوو لە بواریی پەرەسەندوویی دا  سەیری پێوانگەلێکی ئابووری وەک بەرزبوونەوەی داھاتی سەرانە و وەبەرھێنانی ئاڕاستەوخۆ دەکەن. ئەم وڵاتانە چاویان لە یارمەتی وڵاتانی دیکەیە وە لە بازرگانی جیھانیدا دەورێکی زۆر بچووک دەبینن.

## سەرچاوەکان

پۆل:فەرھەنگی زانستی سیاسی
پۆل:ڕامیاری
قیژە (تابلۆ)

وێنۆک|چەپ|قیژە بەرهەمی ئێدوارد مۆنک
**قیژە** () کۆمەڵەوێنەیەکە (چوار تابلۆی ڕەنگی و ڕشتەیەک لە شێوەگەلی قەڵەمی و خەڵووزی لەخۆ دەگریت) بەرھەمی ئێدوارد مۆنک، کە لە نێوان ساڵەکانی ١٨٩٣ تا ١٩١٠ کێشراون.
قیژە بەناوبانگترین بەرھەمی ئێدوارد مۆنکە و لە ھێماکانی ئیکسپێرسیۆنیزم (Expressionism) دێتە ئەژمار.
## ناساندن
قیژە، بەرھەمی ئێدوارد مۆنک ھونەرمەندی نۆروێژی بە پردی پێوەندییەک لەنێوان ئاسەوارەکانی ھونەرمەندانی بزووتنەوەی دوای ئێمپێرسیۆنیسم وەکوو ڤان گۆخ و گوگن و بزووتنەوەی ئیکسپێرسیۆنیزمی ئاڵمان لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا دادەنرێت. بەرھەمەکانی مۆنک کاریگەریی ھەرە بەرچاویان ھەبووە بەسەر پەرەپێدانی بزووتنەوەی ئیکسپێرسیۆنیزم.
نگارینەکانی مۆنک ھەرچەندە بە ڕوونی نمایشتی ڕاستەقینەکانە بەڵام لە ڕووشاندن و زیادەپێوەنانی ڕەنگەکان بۆ ڕوونکردنەوەی دونیایەکی ناوخۆییتر کەڵک وەردەگرێت.
مۆنک شێوەی سووڕاندن و ڕەنگەتۆخەکانی لە ڤان گۆخەوە وەرگرتووە تاکوو بە ئاسەوارەکانی خۆی وزە و شڵەژان بدات. گەڕاندنی گێژاویی فرچۆکەکەی ناوبراو (مۆنک)، کاردانەوەیەکی لەبەرچاو لە دەوروبەری کەسایەتییەکانی تابلۆکانی پێک دێنێت.
ئەم شێوازە یارمەتی مۆنک دەدات تا بەرھەمێک وەکوو قیژە تژی لە ھەستی ترس بکات و وزەیەکی کاولکەر بێنێتە پێش‌چاو کە نەکرێ ڕا بگیردرێت.
قیژە بەشێک لە سێ تاقمی بەرھەمەکانی مۆنک بە ناوەرۆکەکانی ئەوین، ئازار و مەرگە کە مۆنک خۆی ئەوانەی بەتێکڕایی «کەتیبەی ژیان» ناو دەبرد.
ئێدوارد مۆنک لەبارەی تابڵۆی قیژەوە دەڵێت:

## پێشانگا

File:Skrik 1893.jpg|
File:The Scream by Edvard Munch, 1893 - Nasjonalgalleriet.png|
File:"The scream". Wellcome L0011212.jpg|
File:The Scream Pastel.jpg|
File:Edvard Munch - The Scream - Google Art Project.jpg|

## سەرچاوەکان

*
پەردە

250px|وێنۆک|پەردەیەکی نیمچەڕوون بەسەر پەنجەرەیەک.
**پەردە** پارچەقوماش یان پارچەی ماددەیەکی ترە. بۆ بەربەستنی ڕووناکی، ھەوا، یان تەپوتۆز بەکاردێت. ھەندێک جاریش بە مەبەستی ڕێگری لە بینینی شوێنێک بەکاردێت. پەردە بەشێوەیەکی فراوان بەسەر پەنجەرەکانەوە دەدرێت، لە دیوی ناوەوەی بیناکان. ھەروەھا لەسەر سەکۆی شانۆ و حەمامیش بەکاردێن، لە سەر سەکۆکان بۆ بەربەستنی دیمەنی سەر سەکۆیەکەیە لە بینەرەکان، و لە حەمامەکانیش بۆ ڕێگری لە دەرپەڕینی دڵۆپەئاوەکان. پەردەکان گەلێک جۆریان ھەیە، بەپێی جۆری ماددە، شێوە، ڕەنگ، و نەخشەکانیان. 

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ناوماڵی
پۆل:قوماش
پۆل:پەنجەرەکان
دانا ستریکلەند

**دانا ستریکلەند** (؛ لەدایکبووی ٢٧ی ئایاری ١٩٥٩) فیزیکزانێکی وەرگری خەڵاتی نوبێلی خەڵکی کەنەدایە. دانا لە ساڵی ٢٠١٨دا خەڵاتی نۆبێلی فیزیکی بەدەست ھێنا. ئەو سێھەمین ژنێک بوو کە لە مێژوودا توانی ئەم خەڵاتە بۆ خۆی دەستەبەر بکات. بەر لە ئەو ماری کووری و ماری جۆپێرتمایەر تەنیا ژنانێک بوون کە خەڵاتی نۆبێلیان بردبووەوە. دانا ستریکلەند لە زانکۆی واتەرلووی ئانتەریۆ مامۆستای فیزیکە.

## وتاری ویکیپیدیا
ستریکلەند بەر لەوەی کە خەڵاتی نۆبێل بباتەوە، وتارێکی لە ویکیپیدیای ئینگلیزیدا نەبوو. لەڕاستیدا ئەو وتارەی کە لەسەر ئەو لە ساڵی ٢٠١٤دا نووسرابوو، لە لایەن بەکارھێنەران و بەڕێوەبەرانی ویکیی ئینگلیزییەوە سڕابووەوە. ھۆکاری سڕینەوەکەی نەناسراو بوونی کەسایەتییەکە و نەبوونی سەرچاوەی جێگەی بڕوا بوو. ھەندێک ئەم ڕووداوەیان وەکوو بەرھەمی پشتگوێ و پەراوێزخرانی ژنان لە زانستدا لە قەڵەم دا. ئەم ھەواڵە تەنانەت لە ماڵپەڕی فەرمیی ویکیمیدیادا ڕەنگدانەوەی ھەبوو.

## سەرچاوەکان

دەیلی مەیل: تازەترین وەرگری نۆبێلی کەنەدا تەنیا دەیویست کەمێک بە خۆشی ڕابوێرێت (بە ئینگلیزی)

پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:فیزیکزانانی ژن
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:زیندووان
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
پۆل:ژنە زانستخوازە کەنەدییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ژنە زانستخوازە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١ەم
لیۆپۆلد کرۆنێکێر

**لیۆپۆلد کرۆنێکێر** (لەدایکبوون ٧ی کانوونی یەکەمی ١٨٢٣-کۆچی دوایی ٢٩ی کانوونی یەکەمی ١٨٩١) ماتماتیکزان و لۆژیکزانی ئاڵمانی بوو و لە بوارەکانی بیردۆزی ژمارەکان، جەبر و لۆژیکدا کاری کردووە. ناوبراو لەسەر ئەم باوەڕە بوو کە دەبێت ژمێرە و شیکاری لەسەر بنەمای ژمارە تەواوەکان بنیات بنرێن. لە یەکێک لە وتەکانیدا کە زۆر بەناوبانگە دەڵێت: **خودا [[ژمارەی تەواو|ژمارە تەواوەکانی]] خوڵقاند، مرۆڤ دروستکەری ھەموو شتەکانی ترە.** کرۆنێکر یەکێک لە خوێندکاران و ھاوڕێیەکی کۆنی  ئێرنێست کۆمێر بوو.
زۆرتر لەسەر جەبر و لۆژیکی بیرکارانە کاری کردووە. ھەندێک لە ھێماکان و ھاوکێشە بیرکارییەکان وەکوو دێلتای کرۆنێکێر، بەناوی کرۆنێکێرەوە ناونراون و ناسراون.
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*

پۆل:ماتماتیکزانانی ئاڵمانی
پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٣
پۆل:مردووانی ١٨٩١
پۆل:جووە ئاڵمانییەکان
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:گۆڕین بۆ مەسیحییەت
لینوکسی ئوبونتو کایلن

**ئوبونتو کایلن(Ubuntu Kylin)** وەشانێکی فەرمی چینییە لە سیستمی کارپێکردنی ئوبونتو. لە لایەن چینییەکان وەکوو بەردەوامی لە وشانی کالین ئۆ ئێس ناسراوە.ئوبونتو کە خۆی لە سەر بنەمای دێبیان دروست کرا لە نێو ھۆگرانی لینوکس خۆی زۆر بەھێز نواند. ھەر بۆیە زۆر دابەشکراوەی لێکەوتەوە. یەکێک لەو دابەشکراوانە ئوبونتو کایلینە (Ubuntu Kylin) کە لە لایەن گەشەپێدەرانی وڵاتی چین بەرھەم ھێنراوە. ھەروا کە لەماڵپەڕی فەرمی نووسراوە ژێدەرکراوەیەو لە دوو ئەندازیاری i386, x86_64 پاڵپشتی دەکات. ڕوخساری ڕوومێزیەکەی یونیتییە و بە شێوازی زیندوو و دامەزراندنی ڕوومێز دەتوانی سوودی لێبگریت. لەم پارتیشینانە Btrfs, ext3, ext4, JFS, ReiserFS, XFS پاڵپشتی دەکات. دوایین وشانی تا رێکەوتی ٢٠١٧-٠٧ پایدارە.

پەرەپێدەرانی زۆرتر ھەوڵیان وابووە کە سیستمێکی کارپێکردن دروست بکەن کە لەگەڵ کلتور و فەرھەنگی بەکارھێنەرێکی چینی بگونجێت. ھەر بۆیە ئێمە Ubuntu Kylin دەبینین.

دەتوانین بڵێن کە گۆڕانکاری زۆری لە بەشی ناوەندی نەرمەکلاو گرافیک دراوە. ھیوادارین ئێمەش ڕۆژێک سیستمێکی دابەشکراوەی خۆماڵی لینوکسمان ھەبێت.

## مێژووی وشاندن
وشانی ئێستا ١٧٫١٠, وشانی قیم لەسەر ئوبونتوی ١٨٫٠٤ دایە

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* Ubuntu Kylin, wiki of the Ubuntu Kylin Team at wiki.ubuntu.com.
* 

پۆل:لینوکس
پۆل:دابەشکراوەی لینوکس
زرینگانەوەی گوێ

alt=|وێنۆک|200px
**زرینگانەوەی گوێ** ( • گۆکردن:  یان )، لە وشەی لاتینی تینۆتس ھاتوە کەبەواتای دەنگدانەوە دێت بریتییە لە دەنگێک لەناوەوەی گوێی مرۆڤ کەلەکاتی نەبونی دەنگی دەرەکی ھەستی پێ دەکرێت.

زرینگانەوە بەنەخۆشی ھەژمارناکرێت، بەڵکو کاردانەوەی چەند بارێکی نەخۆشیە کە گوێ تووشی ھەوکردن دەکەن بەھۆی بونی تەنی نامۆ لەگوێ دا یان کەلەکەبوونی شەمێ لەگوێ دا، ھەروەھا ھەستەوەری لە لوت دا، ھەستەوەری لە لوت دا دەبێتە ھۆی زیاد کۆبوونەوەی شەمێ لەگوێدا، ھەروەھا زرینگانەوەی گوێ بەھۆی لاوازبوونی دەماری بیستن بەشێوەیەکی سرووشتی درووست دەبێت، ھەروەھا لەئەنجامی وەرگرتنی ھەندێک دەرمانیش درووست دەبێت، بەشێوەیەکی گشتی نیشانەیەکی لاوازبوونی بیستنە لەمڕۆڤدا مەگەر ھۆکارێکی تایبەت نەبێت.

لەڕاستیدا ناتوانرێت زرینگانەوەی گوێ دەستنیشان بکرێت، وەسەختە ھەڵسەنگاندنی، تەنھا خودی نەخۆش نەبێت، ئەویش بەھەست ڕاگرتن و بەراوردکردنی دەنگەکەی بە دەنگە دەرەکیەکان، ھەروەھا لەڕێگای ھێلکاری بیستن پزیشک دەتوانێت بە ئەنجامێک بگات،

ئەم زرینگانەوەیە ئەستەمە ھەستی پێبکرێت تەنھا لەشوێنی ئارام و بێ ژاوەژاوە نەبێت.

زرینگانەوە بە دیاردەیەکی بەربڵاودادەنرێت بەجۆرێک لە ھەرپێنج کەسێک کەسێک تووشی ئەم بارە دەبێت بەتایبەت لەتەمەنی نێوان ٥٥بۆ٦٥، بەڕێژەی ٪١١٫٧لە تووشبوان ھەستی پێدەکەن.

دەکرێت لە گوێیەک ھەستی  پێبکرێت یان ھەردوو گوێچکە، یان لەناو کەلـلەی سەر، بەسرووشتی خۆی کەسی تووش بوو وا ھەست دەکات لەناو گوێیەکانی یاخود لەناو مێشکی دەنگێکی بێزارکەر یاخود بە ژاوەژاو یان بەشێوەی تسەتس یان وەک دەنگی با یاخود وەک شەپۆڵی ڕادیۆیی یان ھەندێک کەس وەک فیکەیەک لەناو گوێیان ھەستی پێدەکەن، ئەم زرینگانەوەیە دەکرێت بەشێوەی پچڕ پچڕبێت یان بەشێوەی ھەمیشەیی و بەرەوام لەناو گوێ ھەستی پێبکرێت یانیش لەکاتی بەکارھێنانی ئەندامێکی جەستە نزیک بەگوێ ھەستی پێبکرێت وەک بەکارھێنانی زمان یان ددان یان شەویڵاگ یاخود لوت یان تروکاندنی چاوەکان....

## چارەسەر
ئەم کەسایەتیانەی خوارەوە بەدەست زرینگانەوەی گوێ دەیان ناڵاندیان:

* ئامێری بیستن
* گوێ
* نابیست
* کۆنیشانی فلامەر

## سەرچاوەکان
* طنین والموسیقیین 
* 2007 المادة  فی سیاتل تایمز
* Groopman، Jerome (02/09/09). "That Buzzing Sound". الوسیط &#x7C;تاریخ الوصول= تم تجاھلە (مساعدة); الوسیط &#x7C;الصفحات= تم تجاھلە (مساعدة); الوسیط &#x7C;الأخیر= تم تجاھلە (مساعدة); الوسیط &#x7C;الأول= تم تجاھلە (مساعدة); الوسیط &#x7C;التاریخ= تم تجاھلە (مساعدة); الوسیط &#x7C;المسار= تم تجاھلە (مساعدة); الوسیط &#x7C;العنوان= تم تجاھلە (مساعدة); الوسیط &#x7C;العمل= تم تجاھلە (مساعدة); تحقق من التاریخ فی: &#x7C;date= (مساعدة)
* *Tinnitus: A Multidisciplinary Approach*. Whurr Publishers, Ltd. 2005. ISBN&nbsp;1-86156-403-1.
* *Tinnitus: Turning the Volume Down (Revised & Expanded)*. Network 3000. 2007. ISBN&nbsp;1-93426-603-5.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
*  

پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی
پۆل:دەنگناسی (فیزیک)
سێ بە چوار

**سێ بە چوار** () زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی کەناڵ یەکی کۆماری ئیسلامیی ئێرانە. دەرھێنەری زنجیرەکە ئەکتەر، دەرھێنەر، نووسەر و بەرھەمھێنەری ئێرانی، مەجید ساڵحییە. ڕەزا عەتاران ڕاوێژکاری دەرھێنەرەکەیە، محەممەد حوسەین لەتیفی ڕاوێژکاری پرۆژەکەیە و بەھرام بەھرامیانیش بەڕێوەبەری ھونەرییە.

## چیڕۆک
چیڕۆکی زنجیرەکە پەیوەندیدارە بە دوو ھەرزەکار و بنەماڵەکانیان کە بڕیار دەدەن کە کۆمپانیایەکی خزمەتگوزاری دابمەزرێنن تا یارمەتیی خەرجییەکانیان بدەن تا بژین، و ئەمە تووشی سەرکێشییان دەکات.

## پەخشکردن
### ئێران
بڵاوبوونەوەی زنجیرەکە لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨ دەستیپێکرد و لە ١٩ی ئابی ٢٠٠٨ کۆتاییی پێھات، کە لە کەناڵ یەک پەخشکرا.

### کوردستان
بۆ یەکەم جار لە کەناڵی یەکگرتوو تیڤی ژێرنووسی کوردیی بۆ کرا و پەخشکرا، دواتر کەناڵی ئاسمانیی سپێدە دۆبلاژی کردە سەر زمانی کوردی و ھەر لەڕێگەی کەناڵەکەشەوە پەخشکرا.

## ئەکتەران
* محەممەد کاسبی (ڕەحمان)
* میھران ڕەجەبی (سیرووس)
* شۆھرە لورستانی (حەنا)
* عەلی سادقی (بیژەن)
* نادیا دالدارگولچین (تەلا)
* ئاناھیتا ئەفشار (مەرزیە)
* شەھرام قائیدی (ئەندازیار)
* ئەشکان ئەشتیاق (کەیوان)
* مەجید یاسر (سەمیر)
* سۆلماز ئاقامقانی (لەیلا)
* شەمسی فازوڵڵاھی (دایە گەورە)
* مریەم سوڵتانی (مریەم)
* مەجید شەھریاری (مولازم)
* محەممەدڕەزا حەقگو (موحیبی)
* عەلیڕەزا مەسعوودی
* مختار سائقی
* مەجید ساڵحی (ئەمیر)

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* سێ بە چوار لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان
* سێ بە چوار لە وێبگەی جام جەم ئۆنلاین

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی کەناڵ یەکی ئێران
ناوبەستی بەرنامەسازیی بەرنامەی بەکاربەری

لە بەرنامەسازیدا، **ناوبەستی بەرنامەسازیی بەرنامەی بەکاربەری** (، کورت دەکرێتەوە بۆ **API**) دەستەیەکە لە ڕێنمایی پێناسەکراو، پرۆتۆکۆلی ڕاگەیێنی، وە ھەروەھا کەرەستە بۆ دروستکردنی نەرمامێر. بەگشتی، دەستەیەکە لە نەخشەی باش پێناسەکراوی ڕاگەیێنیی بۆ پێکەوە بەستنی پێکھاتە جیاوازەکان. APIی باش یارمەتی دەدات کە ئاسانتر بەرنامەی کۆمپیوتەر گەشەپێبدرێت ئەمەش بە بەردەستخستنی ھەموو پایە سەرەکییەکان کە دواتر پێکەوە گرێ دەدرێن لەلایەن بەرنامەسازەوە.

دەکرێت API ھی سیستمی وێب، سیستمی بەکارخەری، ڕەقەکاڵا، یان ژێدەرگەی نەرمامێر بێت.

تایبەتمەندییەکانی API دەکرێت فرەچەشن بێت، بەڵام زۆرینەی کات ھەریەک لە سەبڕوتین، داتا سترەکچەر، کڵاسەکانی تەن، گۆڕاو، یان نەخشەی لەدوورەوە کۆنترۆڵکراو لەخۆ دەگرێت. POSIX و Windows API و ASPI نموونەی جیاوازی APIن. بەڵگەنامە (Documentation) زۆربەی جار دەستەبەر دەکرێت بۆ ئاسانکردنی بەکارھێنانی APIیەکە و جێبەجێکردنی.

## سەرچاوەکان

پۆل:پەیوەندیبەستنی تەکنیکی
سەکۆی پێژمێری

**سەکۆی پێژمێری** یان **سەکۆی دیجیتاڵ**، ژینگەیەکە کە تێیدا نەرمامێر دەخرێتە کار. دەشێت رەقەکاڵاکە یان سیستمی بەکارخەرییەکە بێت، تەنانەت دەشێت وێبگەڕ و ناوبەستی بەرنامەسازیی بەرنامەی بەکاربەری  یان ھەر نەرمامێرێکی دیکەی بنچینەیی بێت کە بتوانرێت لە ڕێگایەوە کۆدەکانی بەرنامەکە بخرێتە گەڕ. سەکۆکانی پێژمێریی دەکرێت چەندە ئاستێکی جیاوازی ئابستراکشنیان ھەبێت، لەنێویاندا تەلارسازی کۆمپیوتەر، سیستەمی بەکارخەر، وەھەروەھا ژێدەرگەکانی ماوەی جێبەجێکردن. سەکۆی پێبژمێریی ئەو سەکۆیەیە کە بەرنامەکانی کۆمپوتەر لەسەری ھەڵدەسووڕێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەکۆکانی کۆمپیوتەر
مەجید ساڵحی

**سەید مەجید ساڵحی** () (لەدایکبووی ١٧ی ئەیلوولی ١٩٧٥ لە تاران) ئەکتەر، دەرھێنەر، نووسەر و بەرھەمھێنەری ئێرانییە.

## ژیانی ھونەری
سەید مەجید ساڵحی لە ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٧٥ لە ئیمامزادە حەسەنی تاران لەدایکبووە. دوای تەواوکردنی بڕوانامەی دبلۆمی ماتماتیک و فیزیکەکەی لە تەمەنی ھەژدە ساڵی، لەنزیکەوە دوای پیشەکە کەوت بە بەشداریکردن لە پۆلەکانی پەیمانگای ھونەر و نواندن بە مامۆستاییی حەمید سەماندیان.

مەجید ساڵحی، لە گفتوگۆکردن لەگەڵ فەرەیدوون جیرانی، لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٦ لە 'بیست و پێنج پیلانی زیندوو' لە زۆر لە بەشەکانی ژیانییەوە و لە پەیوەندی بە فیلم و زنجیرەکانەوە قسەی کرد. ھەروەھا دەربارەی ئەو شوێنانەی کە ئەو ڕۆڵی تێدا گێڕاوە قسەی کرد.

بە ڕۆڵبینین لە دکتۆرە جادووگەرەکە و دژە شانۆ  دەستی بە پیشە ھونەرییەکەی کرد، و پاشان چووە ناو تەلەڤیزیۆن، نووسین و دەرھێنانی چەند زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکی جۆراوجۆر، زۆرجاریش بە بابەتی پێکەنیناوی و کاری منداڵان. زۆر زوو بە کەسایەتیی "مەجید دێلبەندەم" ناودار دەبێت و  بەم ئاستەش لە بەرنامەکانی تردا بەردەوام بوو.

وازھێنانی حەمید جەبەلی لە فیلمی "یەکێ بوو یەکێ نەبوو" وای لەم کرد شوێنەکەی لەگەڵدا بگۆڕێت، و ئەم فیلمە یەکەم ھەوڵدانی بوو بۆ چوونە ناو مەیدانی سینەما. سەرەڕای ڕۆڵگێڕان لە ھەندێ لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی، نووسەر و دەرھێنەریش بووە. زۆرینەی فیلمەکانی ساڵحی کە ڕۆڵی تێدا گێڕاوە تا ئێستا فرۆشتنێکی بەرزیان ھەبووە، فیلمەکانیش وەکوو: سەگەکانی پاشنیوەڕۆ، سەڵتەکان، تەمەن چل ساڵ و ... و ئەمە ئەوە نیشاندەدات کە ئەو ئەکتەرێکی بەناوبانگ و متمانەپێکراوە، لە وشەکانی خۆیدا، ئەکتەرێکی بەبەختە. ھەروەھا چەند کورتە فیلمێکیشی بەرھەمھێناوە.

لە ٢٠٠١، بڕوانامەیەکی بەکالۆریۆسی لە نواندن و دەرھێنانی شانۆکەی لە کۆلێژی ھونەرەکان و تەلارسازی لە تاران وەرگرت، و لە ٢٠١٥ بڕوانامەی کارناسیی باڵاکەی لە ھەمان بوار و زانکۆدا وەرگرت. ئێستاکە لە پەیمانگای ھونەر و ڕۆشنبیری لە مەھان و لەژێر سەرپەرشتیی ئەمیر دیژاکام وانە دەڵێتەوە.

## کاریگەرییەکان

### سینەما

### فیلمی ڤیدیۆیی

### تەلەڤیزیۆن

### شبکه نمایش خانگی

### تئاتر و تئاتر تلویزیونی

## خەڵات و ڕێزلێنانەکان

## سەرچاوەکان

* مەجید ساڵحی  لە سورەسینەما
* 
* 
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی
پۆل:کۆمێدییە ئێرانییەکان
پۆل:ئەکتەرە ئێرانییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکان
ملیۆن

وێنۆک|220px|چەپ
**ملیۆن، ملیۆن** یان **ملیۆن** ژمارەیەکی سروشتییە، بریتییە لە ھەزار ھەزار، بە یەکێک و شەش سفر دەنووسرێت:١٠٠٠٠٠٠، بە شێوەی زانستی بە ١٠٦ دیاری دەکرێت. دوای ژمارە ٩٩٩٩٩٩ دێت و پێش ١٠٠٠٠٠١ دێت. وشەکە لە وشەی *millione*ی ئیتالییەوە ھاتووە کە لە *mille*ی لاتین و پاشگری *one*ی ئیتالییەوە داتاشراوە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٠٠٠ (ژمارە)

**هەزار** ژمارەیەکی سروشتیە و دوای ۹۹۹ دێت و پێش ۱٠٠۱، وشەکە لە وشە جێگیرەکانی زمانی کوردیە وەک "یەک"، "دە" و "سەد".

پۆل:ژمارە تەواوەکان
پۆل:١٠٠٠ (ژمارە)
لێکدانی دێکارتی

وێنۆک|لێکدانی دیکارتی <math>\scriptstyle A \times B</math> دوو کۆمەڵی <math>\scriptstyle A=\{x,y,z\}</math> و <math>\scriptstyle B=\{1,2,3\}</math>

لە بیرکاریدا **لێکدانی دێکارتی** یان **ئەنجامی لێکدانی دێکارتی** ، () کردارێکی بیرکارانەیە لەسەر دوو کۆمەڵ و بۆ بەرھەمھێنانی جووتە ڕێکخراوەکان بەکار دێت، بە دەستەواژەیەکی تر، لێکدانی دێکارتی دوو کۆمەڵە، کۆمەڵێکە کە ئەندامەکانی جووتە ڕێکخراون. لەو جووتە ڕێکخراوانەی کە لە ئەنجامی لێکدانی دێکارتیدا بەرھەم دێن، ژمارەی یەکەم لە کۆمەڵی یەکەم و ژمارەی دووھەم لە کۆمەڵی دووھەم ھەڵدەبژێردرێن. ئەم لێکدانە بەناوی ڕێنێ دێکارت بیرکاریزانی فەڕەنسی ناونراوە.
## پێناسە

ئەنجامی لێکدانی دیکارتی دوو کۆمەڵی A و B بەم شێوە  A \times B \! ھێما دەکرێت و بە زمانی بیرکاری بەم شێوە پێناسە دەکرێت:

: A\times B = \{\,(a,b)\mid a\in A \ \mbox{ and } \ b\in B\,\}.

## نموونە
وا دابنێ

: 
   A =
   \{1, 2, 3, 4\}


و

: 
   B =
   \{a,b\}


لێکدانی دێکارتی دوو کۆمەڵی A و B، بریتییە لە

: 
   \begin{array}{r|cccc}
        b & (1,b) & (2,b) & (3,b) & (4,b) \\
        a & (1,a) & (2,a) & (3,a) & (4,a) \\
      \hline
      A \times B  & 1     & 2     & 3 & 4 \\    
   \end{array}


لە بیرکاریدا بەم شێوەیە دەریدەبڕن:

: 
   A \times B =
   \{ (1, a), (1, b), (2, a), (2, b), (3, a), (3, b), (4, a), (4, b) \}


ھەروەھا لێکدانی دیکارتی B و A بریتییە لە، 

: 
   \begin{array}{r|cc}
        4 & (a,4) & (b,4)  \\
        3 & (a,3) & (b,3)  \\
        2 & (a,2) & (b,2)  \\
        1 & (a,1) & (b,1)  \\
      \hline
      B \times A  & a & b \\    
   \end{array}


لە بیرکاریدا، بەم شێوە دەریدەبڕن:

: 
   B \times A =
   \{ (a, 1), (a, 2), (a, 3), (a, 4), (b, 1), (b, 2), (b, 3), (b, 4) \}


تێبینی ئەوە دەکەین

: 
   (1, a) \neq (a, 1)


## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:چەمکە بنەڕەتییەکانی تیۆریی کۆمەڵە
سیستمی پۆتانی دێکارتی

وێنۆک|250px|نواندنی سێ خاڵی:(٢٬٣) بە ڕەنگی سەوز. (٣٬١-) بە ڕەنگی سوور. (٢٫٥-،١٫٥-) بە ڕەنگی شین و خاڵی بنەڕەت (٠٬٠) بە ڕەنگی بنەوش لەسەر ڕووتەختی پۆتان.
**سیستمی پۆتانی دێکارتی** یان **سیستمی پۆتانی کارتێزیەن** () سیستمێکی پۆتانە بۆ نواندنی خاڵەکان لەسەر ڕووتەختی پۆتان بە شێوەی جووتەڕێکخراوێک (دوو ژمارە) بەکار دێت. جووتەڕێکخراو پێکدێت لە دوو ژمارە، ژمارەی یەکەم X و ژمارەی دووھەم Y. لە سیستمی پۆتانی دێکارتیدا دوو تەوەرەکان ئەستوونن لەسەر یەک، ھەر بۆیە بە **سیستمی ستوون لەسەر یەکەکان**یش  ناسراوە. ناوی ئەم سیستمە لە ناوی ماتماتیکزان و فەیلەسووفی فەڕانسەوی ڕێنێ دێکارت (١٥٩٦-١٦٥٠) وەرگیراوە کە ئەم شێوازەی داھێنا بۆ نواندنی خاڵەکان لەسەر ڕووتەختێک. ئەم سیستمە بۆ کێشانی گرافی هاوکێشە جەبرییەکان بە شێوەی هێڵ یان چەماوە یان ئەژمێرکردنی گۆشە و دوورییەکان لەسەر ڕووتەختێک گرینگی و جێبەجێکردنی زۆری هەیە.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
*

پۆل:ڕەھەند
پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی
پۆل:ڕێنێ دێکارت
پۆل:ئەندازەی شیکارانە
دەسەڵات: شیکارییەکی کۆمەڵایەتیی نوێ

**دەسەڵات: شیکارییەکی کۆمەڵایەتیی نوێ** (ئینگلیزی: Power: A New Social Analysis) کتێبێکی بێرتراند ڕەسڵە (چاپی یەکەمی لەندەن ١٩٣٨ کۆمپانیای ئالەن ئاند ئەنوین ٣٢٨ پەڕەیە) بریتیە لە کارێکی فەلسەفەی کۆمەڵایەتیی. دەسەڵات، لای ڕەسڵ، توانای کەسێکە بۆ ئەوەی ئامانج بەدەست بهێنێت. لای ڕەسڵ، هێزی کۆمەڵایەتیە، دەسەڵات بەسەر خەڵکیدا.

ڕەسڵ ئەڵێ کۆمەڵێک مرۆڤ هەن کە خۆیان حەزی دەسەڵاتیان ئەوەندە بەهێز نیە ببنە دەسەڵاتدار بەڵکوو شوێن سەرۆکێک ئەکەون کە خەوەکانی ئەمان بهێنێتە دی. بۆیە ڕەسڵ لە کتێبەکەیدا باسی دوو جۆر مرۆڤ ناکات وەک هەندێ لە فەیلەسوفەکانی پێش خۆی لە ئەرستۆوە تا ڕەسڵ وتویانە کە مرۆڤ دوو جۆرن: کۆیلە و خاوەن.

## ناوەڕۆک
کتێبەکە لە چەن بەشێک پێکهاتوە، لەوانە:

* پاڵنەری دەسەڵات
* سەرکردە و شوێنکەوتوو
* جۆرەکانی دەسەڵات
* دەسەڵاتی پیاوی دینی
* دەسەڵاتی ڕووت
* دەسەڵاتی شۆڕشگێڕانە
* دەسەڵاتی ئابووی
* دەسەڵات بەسەر بۆچووندا

[ڕاست|وێنۆک|204x204پیکسڵ|یەکێ لە ئامانجەکانی ڕەسڵ پوچەڵکردنەوەی قسەکانی [فریدریش نیچە|نیتشەیە.]]

## وەرگێڕان بە کوردی
ئەم کتێبە وەرگێڕاوەتەوە سەر زمانی کوردیی سۆرانی و بە ناونیشانی ژێرەوە چاپ و بڵاو کراوەتەوە:
* *دەسەڵات: شیکردنەوەیەکی کۆمەڵایەتیی نوێ*، وەرگێڕانی سیدۆ داود عەلی.

## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبەکانی بێرتراند ڕەسڵ
پۆل:کتێبەکان بە زمانی ئینگلیزی
١٠٠ (ژمارە)

**١٠٠** (**سەد**) (**100**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٩ و ١٠١.

## سەرچاوەکان
*ویکیپیدیای ئینگلیزی، حوزەیرانی ٢٠١٦.

پۆل:ژمارە تەواوەکان
پۆل:١٠٠ (ژمارە)
میتۆلۆژیای یۆنانی

وێنۆک
وێنۆک
**میتۆلۆژیای یۆنانی** () ناواخنی ئەو ئەستوورانەیە کە لە لایەن یۆنانییە گۆنەکانەوە گێڕدراونەتەوە. ئەو چیرۆکانە گرنگی بە بنچە و سرووشیتی گەردوون دەکەن، ژیان و کارەکانی خواوەند، پاڵەوانەکان و بوونەوە ئەفسانەیی و بنچینە و تایبەتمەندییەکانی کاڵت و ڕێوڕەسمییە ئایینەکانی یۆنانییە کۆنەکان دەدەن. ئەکادیمییە ھاوچەرخەکان ئەو ئەستوورانە دەخوێنن وەک ھەوڵدانێک بۆ تیشک خستنە سەر ئایین و دامەزڕاوە ڕامیارییەکانی یۆناییە کۆنەکان و سارشتانییەکانیان، بۆ ئەوەی لە ماھییەتی و سرووشتی دروستنی بوونی ئەو ئەستوورانە تێبگەن.
دیارترین خوداوەندەکانی‌‌‌‌‌:
.زیوسzeus
پاشای هەمو خوداوەندەکانی یۆنان بوە
پۆسایدنposiden
خوداوەندی ێاو و زەریاکان بوە
هیلیۆسHelios
خوداوەندی ڕۆژ بوە
هێرمسHerms
خوداوەندی گەیاندن بوە
هەیدیسHedis
خوداوەندی دۆزەخ بوە
کاتێک زیوس منداڵی دەبێت ناوی دەنێ کرەیتۆسKreatos وە ئەو یۆنان لەناو دەبات

پۆل:وێژەی یۆنانی کۆن
پۆل:ئایینی یۆنانی کۆن
پۆل:میتۆلۆژیای ئەورووپی
پۆل:میتۆلۆژیای یۆنانی
کەسێک نامەیەک بۆ سەرھەنگ نانووسێت

**کەسێک نامەیەک بۆ سەرھەنگ نانووسێت** (بە ئیسپانیایی:El coronel no tiene quien le escriba) کورتە ڕۆمانێکە لەلایەن گابریێل گارسیا مارکێز نووسراوە.
گابریێل لە پاریس لە ساڵی ١٩٥٧ لە کاتێکدا ئەم کتێبەی نووسی کە لەباری ئابووری لە دۆخێکی خراپدا بوو. ئەم بەرھەمە لە ساڵی ١٩٦١ی زایینی بڵاو کرایەوە.
## کورتە
ئەم کورتەچیڕۆکە، چیرۆکی چاوەڕوانیی خەڵک، بۆ پێکھێنانی ئاڵوگۆڕی ناھومێدانە لە ژیانیاندایە.
کارەکتەرە سەرەکییەکانی ڕۆمانەکە ناویان نەهێنراوە، چیرۆکی باسەکە سەردەمی ژیانی سەرھەنگێکی بەساڵاچووە کە ساڵانێکە لە چاوەڕوانیی گەیشتنی نامەیەک لەلایەن حوکمەتەوە بەسەر دەبات تاکوو بۆ بەشداری و خزمەتەکانی لە شەڕێکی ناوخۆیی زۆر کۆندا پارەیەک بەنێوی مووچەی بۆ دابین بکرێت.
لە کاتێکدا سەرھەنگ لە بارودۆخێکی ئابووریی خراپدایە (وەکوو بارودۆخی مارکێز لە کاتی نووسینی کتێبەکەی) ویستی وایە کە بەو مووچەی کە چاوەڕوانیەتی؛  جگە لە پێکھێنانی ژیانێکی ھەتکدارانە بۆ خۆی و ھاوژینەکەی، کەڵەبابەشەڕانییەکەی کوڕەکەشی کە لە چەن مانگی ڕابردوودا لە کاتی بڵاوکردنەوەی نھێنیی ئاگادارینامەگەلی دژەحوکمەت کوژرا، بەخێو بکات.
چاوەڕوانیی ئەو (سەرھەنگە) بۆ وەرگرتنی نامەی ئاماژەپێکراو درێژەی دەبێت و ئەو نامەیش ھیچکات بە دەستی ناگات. گەندەڵی بەرپرسانی ناوخۆیی و نیشتمانی دیارە و ئەمەش بابەتێکە کە گارسیا مارکێز بە درێژایی ڕۆمانەکە لێی دەکۆڵێتەوە، بە بەکارهێنانی ئاماژەدان بە سانسۆر و کاریگەریی حکومەت لەسەر کۆمەڵگا.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:ڕۆمانەکانی گابریێل گارسیا مارکێز
پەرەپێدەری کایەی ڤیدیۆیی

**پەرەپێدەری  کایەی ڤیدیۆیی** یان **گەشەپێدەری  کایەی ڤیدیۆیی** (بەئینگلیزیی: Video Game Developer) پەرەپێدەرێکی نەرمامێرە کە تایبەتمەندە لە بواری پەرەپێدانی  کایەی ڤیدیۆییدا کە بریتییە لە پرۆسەی بەرھەمھێنانی کایەی ڤیدیۆیی. پەرەپێدەری کایەی ڤیدیۆیی دەکرێت تاکەکەسێک یان گرووپێک بێت لە کارمەندی کۆمپانیایەکی دیاریکراو کە لەنێوان خۆیاندا ئەرکەکانیان دابەش کردووە بۆ چەند بوارێکی جیاواز، لەوانە بەرنامەسازی، شێوەسازی، ھوونەری، تێستکردن و ھتد. زۆرینە کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی خاوەنی پاڵپشتی ماددیی و بەبازاڕکردنن لەلایەن بڵاوکەرەوەکانی کایەی ڤیدیۆیی. ئەو پەرەپێدەرانەی کە پاڵپشتی ماددی خۆیان بۆخۆیان دابین دەکەن پێیان دەگووترێت سەربەخۆ و زۆرینەی کات کایەی ڤیدیۆیی سەربەخۆۆ درووست دەکەن.

## سەرچاوەکان
بڵاوکەرەوەی کایەی ڤیدیۆیی

**بڵاوکەرەوەی کایەی ڤیدیۆیی** () کۆمپانیایەکە کە کایەی ڤیدیۆ بڵاودەکاتەوە کە دەشێت بەشێوەیەکی ناوخۆیی پەرەی پێدرا بێت یان لەلایەن پەرەپێدەرێکی کایەی ڤیدیۆییەوە. ھەروەک بڵاوکەرەوەی کتێب یان دی ڤی دی، بڵاوکەرەوەی کایەی ڤیدیۆ بەرپرسە لە بەرھەمھێنانی بەرھەم و بازاڕبۆکردنی، لەنێویاندا توێژینەوەی بازاڕی و لایەنەکانی دیکەی ڕیکلامکردن.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان
بیری ئازاد و پروپاگەندەی فەرمی (کتێب)

**"بیری ئازاد و پروپاگەندەی فەرمی"** وتارێک (و دواتریش بڵاوکراوەیەکە) لە ساڵی ١٩٢٢دا لەلایەن بێرتراند ڕەسڵەوە بڵاوکراوەتەوە لەسەر بایەخی ئازادی بێسنوری ڕادەربڕین لەناو کۆمەڵگادا، ھەروەھا کێشەی دەوڵەت و پۆلێنی سیاسی بە دەستخستنە ناو ئەمەوە لەڕێگای کۆنترۆڵکردنی پەروەردە، سزادان، فشاری ئابووری و شێواندنی بەڵگەوە.

## ویستی گومانکردن
ڕەسڵ باسی گرنگی ویستی گومانکردن ئەکات. لە ١٨٩٦دا ویلیام جەیمس، فەیلەسوفی ئەمریکی نوسیبووی دەربارەی "ویستی باوەڕکردن" ڕەسڵ بەم وتەیە پێچەوانەی ئەمە دەخاتە ڕوو. جەیمس ئەوکات ئەنوسێت کە مرۆڤ ئازادە لەوەی کاتێک بەڵگەشی لەبەردەستدا نەبێت یان کەمێک ھەبن، بیەوێت باوەڕ بە شتێک بکات، بۆ نمونە مەسیحەیەت، تەنھا لەبەر ئەوەی کە کەسەکە وابزانێت باوەڕدارێتیەکەی لەوانەیە سودی ھەبێت.

ڕەسڵ و چەن کەسێکی تر، بۆ نمونە ئالفرێد ھێنری لۆید، وەڵام ئەدەنەوە بەوەی کە نەخێر مرۆڤ دەبێت ویستی دۆزینەوەی ھەبێت نەک باوەڕکردن، لەبەر ئەوەی مانەوە بە "گومانگەرایی" دۆخێکی لۆجیکی و ئەقڵانیترە، چونکە وا دەکات مرۆڤ بەدوای ڕاستی و زانیاری زیاتردا بگەڕێت نەک یەکسەر باوەڕ بکات کە دەکرێت کەوتبێتە ھەڵەوە. بۆیە وتەکەی سەرەوە مەبەست لێی ئەوەیە کە مرۆڤ دەبێت ھەوڵی زیاتر زانین بدات نەک یەکسەر باوەڕکردن.

## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبەکانی بێرتراند ڕەسڵ
پۆل:ئازادیی قسەکردن
پۆل:ئازادیی ئایین
پۆل:وێژەی سیاسی
پۆل:ئازادیی دین
١- (ژمارە)

**١-**، **یەکی نەرێنی** یان **سالب ١** ژمارەیەکی تەواوە، لە ھێڵی ژمارە تەواوەکاندا لە نێوان  و ژمارە ٠ دایە.  دژی ژمارە یەکە و ئەگەر لەگەڵ یەک کۆ بکرێتەوە ئەنجامەکەی دەکاتە ٠.
## تایبەتمەندییە جەبرییەکان
[وێنۆک|چەپ|٠, ١, , '''''[یەکەی خەیاڵی|i**', و i- لەسەر ڕووتەختی ئاوێتە]]
* ئەنجامی لێکدانی ھەر ژمارەیەک لە ١- دەکاتە دژی ھەمان ژمارە، ئەمە بە بەکارھێنانی سیفەتی بەشینەوە بەم شێوە دەسەلمێنرێت بۆ ھەر ژمارەیەکی ڕاستەقینە وەکوو x:

:x+(-1)\cdot x=1\cdot x+(-1)\cdot x=(1+(-1))\cdot x=0 \cdot x=0

لەمەوە دەردەچیت:

:x+(-1)\cdot x=0 \, 

ئەگەر نەزانراوی x بخەیتە لایەکەی تری ئەم ھاوکێشە ئەوا:

:(-1)\cdot x=-x \, 

* دووجای  (ئەنجامی لێکدانی ژمارەکە لە خۆی) یەکسانە بە ۱.

:(-1)\cdot (-1)=1

* ڕەگی دووجای ١- یەکسانە بە یەکەی خەیاڵی.

:\sqrt{-1}=i

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ژمارە تەواوەکان
پۆل:١ (ژمارە)
پلەیر ئەنناونز بەتڵگراوندز

**پلەیر ئەنناونز بەتڵگراوندز** (کورت دەکرێتەوە بۆ **پەبجی** یان **پوبجی**) (، کورت دەکرێتەوە بۆ PUBG) یارییەکی بڵاوی سەر ھێڵی ئینتەرنێتە لەلایەن کۆمپانیای پەبجییەوە، کە کۆمپانیایەکی سەر بە بلو ھۆڵی کۆرییە، پەرەی پێ دەدرێت و بڵاو دەکرێتەوە. یارییەکە لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧دا لەسەر ئامێری ویندۆز بڵاوکرایەوە، و لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨دا لەسەر ئامێری ئێکس بۆکس بڵاوکرایەوە. دواتر بۆ ھەردوو سیستمی ئای ئۆ ئێس و ئەندرۆید لە ١٩ی ئازاری ٢٠١٨ بڵاوکراوەتەوە بۆ پلەی ستەیشن ٤ لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە.

## شێوازی یاری
سەرەتای یارییەکە دەست پێ دەکات لەناو فڕۆکەدا کە یاریزانەکان لەناو دورگەیەک دادەبەزێنرێن و پێویستە بگەڕێن بەدوای چەک و دواتر یەکتر بدۆزنەوە بۆ لەناوبردن.

شێوازی یارییەکە بەجۆرێکە کە ١٠٠ یاریزان بەشێوەی گروپی ٢ یان ٣ یان ٤ کەسی دەچنە مەیدانێکەوە و پێویستە بەرەنگاری یەکتر ببنەوە و یەکتر بکوژن بەو چەک و ئامێرانەی کە کۆی دەکەنەوە.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٧
پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید
پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:گەمەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:گەمەکانی ویندۆز
پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان
پۆل:یاری ڤیدیۆیی فرە یاریزان
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:یارییە ڤیدیۆیییەکان کە تێپەڕبوونی شەڕ لەخۆدەگرێت
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:یارییەکانی ئیسپۆرتز
پۆل:یارییە ڤیدیۆیییە خۆڕایییەکان
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە کۆریای باشوور پەرەیان پێدراوە
پۆل:کایەکانی ستادیا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی کایەکان
پۆل:کایە بەرزکراوەکانی ئێکس بۆکس وەن ئێکس
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە جیھان کراوەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکانی مانەوە
پۆل:تەقەکەرانی کەسی سێیەم
پۆل:کایەکانی ئێکس بۆکس کڵاود گەیمینگ
پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن ٥
پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس
کەیپ ھۆرن

وێنۆک|300x300پیکسڵ|ترۆپکی ھۆڕن
وێنۆک|300x300پیکسڵ|
**کیپ ھۆڕن**یان**تۆپکی ھۆڕن** (بەھۆڵەندی: Kaap Hoorn) (بەئیسپانی: Cabo de Hornos) دواھەمین بەشی خوارەوەی ئەمەریکای باشورە، لەبەشی ژێرەوەی چیلی.پ فیلم شۆتین دەریاوانی ھۆڵەندی ناوی ھۆڕنی لێنا ئەمەش بەھۆی ناوی ئەوشاڕۆچکەوە کەخۆی تێدا لەدایک بوو لە ھۆڵەندا لەساڵی ١٦١٦ز، بەشێکی زۆڕ ڕووبەری کیپ ھۆڕن دەڕوانێتە دەریا، وە بەرزایی و چاڵی زۆڕ تێدایە بەجۆرێک ھەندێک ناوچەی دەگاتە بەرزی ١٨٠ بۆ ١٥٠ مەتر.
بەھۆی خراپی کەشە کەوە ڕێژەیەکی کەم ڕوەکی لێ دەڕوێت، زریانی گەورەی ھەیە، لەگەڵ ئەوەش دەریاوانان ڕووی تێدەکەن لەڕێگای نۆکەندی پەنەما وە، بەھۆی ئەوەی کیپ ھۆڕن خاڵی بەیەک گەیشتنی ھەردوو ئۆقیانوسی گەورەی جیھان ئەتلەسی و ھێمنە بوەتە جێگای درووستبوونی و بەریەک کەوتنی شەپۆڵە مەزنە زەریای یەکان. 

## سەرچاوەکان

پۆل:سەردەمی زێڕینی ھۆلەند
پۆل:چیلی
١٠٠٠٠٠٠٠٠٠ (ژمارە)

thumb|300px|left|وێناکردنی توانەکانی دە لە یەکەوە تا ١ ملیار
**١٬٠٠٠٬٠٠٠٬٠٠٠** (**یەک ملیار**) ژمارەیەکی سروشتییە کە دوای  ٩٩٩٬٩٩٩٬٩٩٩ و پێش ١٬٠٠٠٬٠٠٠٬٠٠١ دێت.

بە ھێمای زانستی، بەم شێوە دەنووسرێت ١٠٩.
## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ژمارە تەواوەکان
جی ئێس ئێم

[وێنۆک|هێمای جی ئێس ئێم کە بۆ نیشاندانی ئامێرە گونجاوەکان بەکاردێ. سێ خاڵ، نیشاندانی سێ ئامێری ناوخۆ و یەک خاڵی تریش نیشاندەری [ڕۆمینگ|ڕۆمینگە.]]
**جی ئێس ئێم** ()؛ کورت دەکرێتەوە بۆ (Global System for Mobile Communication سیستمی جیھانی بۆ پەیوەندیکردنی تەلەفۆنی) ستانداردێکی جیھانی پەرەپێدراوە لەلایەن پەیمانگا ستانداردەکانی تۆڕەکانی پەیوەندیی ئەورووپا ETSIیەوە بۆ ڕوونکردنەوەی پرۆتۆکۆڵە بەکارھێنراوەکان لەلایەن نەوەی دووەمی مۆبایلی دەستییەوە یان تابلێت. یەکەمجار لە فینلەندا لە مانگی ١٢ی ساڵی ١٩٩١دا دروستکرا.

## سەرچاوەکان