open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئیحسان ئامێدی

**ئیحسان ئامێدی** (: **ئیحسان عەبدوڵڵا قاسم**) سیاسەتوان، نووسەر و کەسایەتییەکی ڕۆشنبیریی کوردە کە خەڵکی پارێزگای دھۆکە لە ھەرێمی کوردستانی عێراق. ئەو بەتایبەتی وەک ئەندامی پێشووی پەرلەمانی کوردستان ناسراوە، کە لە خولی دووەمی پەرلەماندا لە ساڵانی ٢٠٠٥ تا ٢٠٠٩ کاری کردووە. ھەروەھا بە ڕۆڵی وەک سەرۆکی ناوەندی خانی بۆ ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن و وەک نووسەرێک لەسەر بابەتە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان ناسراوە.

## ژیان و پیشە
### ژیانی سیاسی
گرنگترین ڕۆڵی سیاسیی ئامێدی، ئەندامێتیی بوو لە پەرلەمانی کوردستان. ئەو بۆ خولی دووەمی پەرلەمان ھەڵبژێردرا، کە لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ تا ٢٠٠٩ چالاک بوو.

### کاری ڕۆشنبیری و میدیایی
ئامێدی وەک سەرۆکی ناوەندی خانی بۆ ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن لە ناوچەی بادینان کار دەکات. ئەو نووسەر و شیکەرەوەیەکی بەبەرھەمە لەسەر ئەو بابەتە سیاسی و کۆمەڵایەتییانەی کە کاریگەرییان لەسەر ھەرێمی کوردستان و عێراق ھەیە. وتار و شیکارییەکانی لە چەندین ماڵپەڕی ھەواڵ و شیکاریی کوردیدا بڵاو کراونەتەوە، لەوانە کوردستان ٢٤، KDP.info, و Wishe. کارەکانی بەزۆری لەسەر بابەتەکانی وەک شوناسی نەتەوەییی کورد، سیاسەتی ھەرێمی، و ھۆشیاریی کۆمەڵایەتین.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووە زیندووەکان
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:خەڵکی پارێزگای دھۆک
پۆل:زیندووان
پردی ئالبێرت، مانچستەر

**پردی ئالبێرت, مانچستەر **  (بە ئینگلیزی: Albert Bridge , Manchester) پردێکی مێژووییە کە بەسەر ڕووباری ئیروێڵدا ھەردوو شاری مانچستەر و سالفۆرد لە ئینگلتەرا پێکەوە دەبەستێتەوە. پردەکە لە ساڵی ١٨٤٤ کراوەتەوە و وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم تۆمار کراوە.

**ئەم پردە جێگەی پردێکی کۆنتر بە ناوی "پردی نیو بەیلی" گرتەوە کە لە ساڵی ١٧٨٥ دروست کرابوو.**

**پردی ئالبێرت یەکەم پرد بوو بەسەر ڕووباری ئیروێڵدا کە لە ساڵی ١٨٤٨ باج وەرگرتنی لەسەر ھەڵگیرا.**

**دیزاینەکەی بە کەوانەیەکی تاک و بە بەردی ئەشلار داڕێژراوە و ھەڵگری نیشانەی ھەردوو شاری مانچستەر و سالفۆردە.**

**لە ٢٠ی حوزەیرانی ١٩٨٨، خرایە لیستی باڵەخانە پارێزراوەکانی پۆلی دووەمەوە.**
چەپ|وێنۆک|پردی ئالبێرت لە ساڵی ١٨٥٤، دە ساڵ دوای کردنەوەی.

## مێژوو
پێش دروستکردنی پردی ئالبێرت، پردێکی بەردینی تر بە ناوی "پردی نیو بەیلی" لە ھەمان شوێندا ھەبوو کە لە نێوان ساڵانی ١٧٨٣ بۆ ١٧٨٥ بە بەخشینی گشتی دروست کرابوو. بەڵام لەگەڵ گەشەکردنی شارەکاندا، ئەو پردە بەھۆی باریکی و لێژییەکەیەوە نەیدەتوانی پێداویستییەکانی ھاتوچۆ دابین بکات. بۆیە بڕیار درا پردێکی نوێ دروست بکرێت. پردی نوێ، کە بە ناوی شازادە ئالبێرت، ھاوسەری شاژن ڤیکتۆریا، ناونرا، لە ٢٦ی ئابی ١٨٤٤ بە فەرمی کرایەوە. پردی ئالبێرت بووە یەکەم پرد بەسەر ڕووباری ئیروێڵدا کە ئەنجومەنی شارەوانییەکانی مانچستەر و سالفۆرد لە ساڵی ١٨٤٨دا باج وەرگرتنیان لەسەر ھەڵگرت و کردیان بە پردێکی خۆڕایی.

## نەخشەسازیی و پاراستن
پردەکە لە یەک کەوانەی بەردین پێکھاتووە کە بە بەردی ئەشلار (sandstone ashlar) ڕووپۆش کراوە. دیزاینەکەی چەندین وردەکاریی جوان لەخۆدەگرێت، وەک بەردی لێوارکراو (rusticated voussoirs) و پەرژینی بەردین بە ستوونی باڵستەر. لەسەر ھەردوو دیوی پردەکە، نیشانەی فەرمیی ھەردوو شاری مانچستەر و سالفۆرد ھەڵکۆڵراون. لە ڕابردوودا، پردەکە بە چرای ڕازاوە ڕووناک کرابووەوە، بەڵام لە ساڵانی شەستەکانی سەدەی بیستەمدا ئەو چرایانە لابردران. بەھۆی گرنگیی مێژوویی و نژیاروانییەکەیەوە، پردەکە لە ٢٠ی حوزەیرانی ١٩٨٨ وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم دیاری کرا. لە ئێستادا، پردەکە ھاتوچۆی یەک-سایدی لەسەرە و ڕێگای "بریدج ستریت" دەگوازێتەوە.

## سەرچاوەکان
ڕووباری ئیدن، کامبریا

**ڕووباری ئیدن، کامبریا** (بە ئینگلیزی: River Eden, Cumbria) یەکێکە لە ڕووبارە سەرەکییەکانی باکووری ئینگلتەرا کە بە تەواوی لەناو پارێزگای مێژوویی کامبریا ھەڵکەوتووە. ئەم ڕووبارە بە سروشتە جوانەکەی، بایەخی ژینگەیی و ڕۆڵی لە ژیانی دانیشتووانی ناوچەکەدا ناسراوە. بەھۆی گرنگییەکی زۆرییەوە، وەک ناوچەیەکی پارێزراوی تایبەت (Special Area of Conservation - SAC) دەستنیشان کراوە.

## ڕێڕەو و جوگرافیا
ڕووباری ئیدن لە بەرزاییەکانی نێوان کامبریا و یۆرکشایەری باکوور، لە ناوچەیەک بە ناوی "بلاک فێڵ مۆس" لە گردەکانی مالەرستانگ سەرچاوە دەگرێت. یەکێک لە تایبەتمەندییە سەرنجڕاکێشەکانی ئەوەیە کە بە پێچەوانەی زۆربەی ڕووبارەکانی دیکەی ئینگلتەرا، بەرەو باکوور دەڕوات. ڕێڕەوەکەی بە درێژایی نزیکەی ١٤٥ کیلۆمەتر (٩٠ میل) بەناو دۆڵێکی بەپیت و جواندا تێدەپەڕێت کە بە "دۆڵی ئیدن" ناسراوە.

ڕووبارەکە بەلای چەندین شار و شارۆچکەی گرنگدا گوزەر دەکات، لەوانە:

**[[کێربی ستیڤن]]**

**[[ئاپڵبی-ئین-وێستمۆرلەند]]**

**[[کارلایل]]**

لە کۆتاییدا، دوای ئەوەی چەندین لقی دیکەی وەک ڕووبارەکانی ئیمۆنت، ئیرتینگ و کاڵدیوی تێکەڵ دەبێت، دەڕژێتە ناو کەنداوی سۆڵوەی. جوگرافیای ناوچەکە بە بەردی لمینی سوور (Red Sandstone) ناسراوە، کە بووەتە ھۆی دروستبوونی چەندین قەراغی بەردینی جوان، وەک ئەشکەوتەکانی لاسی (Lacy's Caves).
وێنۆک|ڕووباری ئیدن لە نزیک گوندی نەیتبی، کە سروشتی دەوروبەری بە جوانی نیشان دەدات.

## ژینگە و گیانلەبەران
ڕووباری ئیدن بە یەکێک لە پاکترین ڕووبارەکانی ئینگلتەرا دادەنرێت و ماڵێکی گرنگە بۆ کۆمەڵگەیەکی دەوڵەمەندی گیانلەبەران. ئاوی خاوێنی ڕووبارەکە ژینگەیەکی لەباری بۆ ژیانی چەندین جۆری ماسی، شیردەر و بێبڕبڕەکان ڕەخساندووە. بەھۆی ئەم بایەخە ژینگەییەوە، وەک "ناوچەیەکی بایەخی زانستیی تایبەت" (Site of Special Scientific Interest) پۆلێن کراوە.

ھەندێک لەو گیانلەبەرە گرنگانەی کە لەم ڕووبارەدا دەژین بریتین لە:

**ماسی سەلەمۆنی ئەتڵەسی**: ڕووبارەکە بە یەکێک لە باشترین شوێنەکانی ماسیگرتنی سەلەمۆن لە ئینگلتەرا ناسراوە.

**قڕژاڵی چنگ-سپی**: جۆرێکی دەگمەن و پارێزراوی قڕژاڵە کە بوونی ئاوی زۆر پاکی دەوێت.

**سەگی ئاوی (Otters**): بوونی ئەم گیانلەبەرە نیشانەی تەندروستیی سیستەمی ژینگەیی ڕووبارەکەیە.

**ماسی مارماھی و لامپری**: دوو جۆری ماسیی کۆن و گرنگن لە زنجیرەی خۆراکی ڕووبارەکەدا.

ڕێکخراوی "Eden Rivers Trust" ئاماژە بەوە دەکات کە ڕووبارەکە وەک "ڕێگایەکی خێرای گیانلەبەران" کار دەکات، کە یارمەتیی جووڵە و مانەوەی جۆرە جیاوازەکان دەدات.
وێنۆک|ڕووبارەکە بەناو دۆڵی ئیدندا تێدەپەڕێت و ژینگەیەکی سروشتیی دەوڵەمەندی دروست کردووە.

## گەشتیاری و کات بەسەربردن

وێنۆک|ڕووباری ئیدن لە خوارووی دارستانی بارۆن (Baron Wood).

دۆڵی ئیدن و ڕووبارەکە خۆی شوێنێکی بەناوبانگە بۆ گەشتیاران و چالاکییەکانی دەرەوە. جوانیی سروشتیی ناوچەکە وای کردووە کە ببێتە شوێنێکی دڵخواز بۆ پیاسەکردن، ڕاوەماسی و چێژوەرگرتن لە دیمەنەکان.

یەکێک لە پڕۆژە ھونەرییە ناوازەکانی کەناری ڕووبارەکە بریتییە لە "پەیکەرەکانی ئیدن" (Eden Benchmarks)، کە زنجیرەیەک لە ١٠ پەیکەری بەردینن و لەلایەن ھونەرمەندانی جیاوازەوە دروست کراون و بە درێژایی ڕووبارەکە دابەش بوون. ئەم کارە ھونەرییانە گەشتیاران ھان دەدەن کە بەناو دیمەنە جیاوازەکانی ڕووبارەکەدا بگەڕێن و جوانییەکەی بدۆزنەوە.

## سەرچاوەکان
تیمساح (فیلم)

**تیمساح** فیلمێکی کوردییە لە دەرهێنانی سەید کەمال. هەریەکە لە هەردی سەلامی، دیمەن زەندی، ئەیام ئەکرەم و محەممەد شێروانی ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. فیلمەکە لە ڕۆژی ٢٨ی ئابی ٢٠٢٥ لە سینەماکانی هەرێمی کوردستان نمایشکرا. ناوەڕۆکی فیلمەکە دەربارەی بازرگانی و کاریگەرییەکانی ماددەی هۆشبەرە.

## کاست

* هەردی سەلامی
* دیمەن زەندی
* ئەیام ئەکرەم
* محەممەد شێروانی
* حەمید یووسف
* سۆنیا ئاوات
* حەمە ڤاینەر
* محەممەد شوانی

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٥
فیرقەی دووەم (عێراق)

**فیرقەی دووەم** پێکھاتەی سوپای عێراق بوو. لە ڕووی تیۆرییەوە بنکەکەی لە مووسڵ بوو، بەڵام لەلایەن داعشەوە دەرکرا. لە مانگی حوزەیران و تەممووزی ٢٠١٤ەوە تا ئێستا ھیچ ڕاپۆرتێکی باوەڕپێکراو لەبارەی بەردەوامبوونی بوونی نەبووە. پێشتر فیرقەی دوو یەکێک بوو لە پێکھاتە بەئەزموونەکانی ناو سوپای عێراق.

فیرقەی ٢ی پێشوو یەکێک بوو لە چوار فیرقە ڕەسەنەکەی سوپای عێراق، و لە ساڵی ١٩٤١ چالاک بوو. ئەو فیرقەیە لە ساڵی ١٩٤١ لە کەرکوک جێگیر بوو، کاتێک شەڕی ئینگلیز و عێراق سەریھەڵدا، لەوێ بوو. لە سەردەمی سەددام حوسێن، لە ساڵی ١٩٦١ تا ١٩٧٠ شەڕی کوردی کرد، لە پاییزی ساڵی ١٩٦١دا توانی زۆربەی دەستکەوتەکانی کورد لە ھێرشی سەرەتاییدا پێچەوانە بکاتەوە؛ بەڵام پاشان تووشی کێشە و ھەڵھاتن بوو. ساڵی ١٩٦٣ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان چڕبووەتەوە و ڕەنگە لە ھێرشەکانی دواتردا بەشداری کردبێت. شەڕی یەکەمی کورد بە پێدانی ئۆتۆنۆمی بە کورد کۆتایی ھات. لە ساڵی ١٩٧٧ تا ١٩٧٨ لە باکوور بوو، بنکەکەی لە کەرکوک بوو وەک بەشێک لە فەیلەقی یەکەم، لەنێویاندا پێنج لیوا (دوو یەدەگ) بەپێی ڕاپۆرتە سەربازییەکانی بەریتانیا ئێستا دەستدەکەوێت لە ئەرشیفی نیشتمانی، کیو. دواتر ئەو فیرقەیە لە کاتی ئۆپەراسیۆنی زریانی بیابان لە کووەیت جێگیر بوو. سەرەتا لە ناوەڕاستی مانگی یەکی ساڵی ١٩٩١ لە فەیلەقی دووەم لە ناوچەی کۆشکی سوبیە دامەزرا، ٢٤ی شوباتی ١٩٩١دا تەنھا لە باکووری جەھرا گواسترایەوە.

ھێشتا لە باکوور بوو وەک بەشێک لە فەیلەقی یەکەم لە ساڵی ٢٠٠٢، پێکھاتبوو لە لیواکانی ٢ و ٤ و ٣٦ی پیادە. سوپای عێراق دوای لەشکرکێشی عێراق لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٣ ھەڵوەشایەوە.

ئەو فیرقەیە دوای دروستکردنی سوپای نوێی عێراق لەلایەن دەسەڵاتی کاتی ھاوپەیمانییەوە پێکھێنرایەوە. لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦دا بەرپرسیارێتی ئۆپەراسیۆنی لە ئۆپەراسیۆنەکانی بەرەنگاربوونەوەی یاخیبوون لە شاری مووسڵ وەرگرت و لە ئەستۆی گرت. کەتیبەکانی فیرقەی ٢ یەکەکانی پێشووی پاسەوانی نیشتمانی عێراق بوون، و زۆربەیان لە ھێزە کوردییەکان پێکھاتبوون، کە بەشێکی زۆریان یەکەکانی میلیشیای پێشمەرگەی پێشوو بوون.

سێ کەتیبەی ئەوکاتەی کە بە لیوای چوارەمی سوپای عێراق ناسرابوو، لە مەراسیمێکی «پەیوەندیکردن» دا لە بنکەی مەشقی سەربازیی کاسیک لە ڕۆژاوای مووسڵ، لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤، لە مەشقی سەرەتایی دەرچوون. ڕاپۆرتەکانی ساڵی ٢٠٠٥ ئاماژەیان بەوە دەکرد کە لیوای ٤ی ئەوکات پێکھاتەیەکی پێش پێشمەرگە بووە. لیوای ٢، فیرقەی ٢، پێشتر بە لیوای ٧ ناسرابوو، پێش ڕێکخستنەوەی سوپای عێراق. لیوای ٢ی فیرقەی ٢ لە فەوجی یەکەم و ٢ و ٣ پێکدێت.

فیرقەی دووەم لە مانگی ئازاری ٢٠٠٨ەوە بارەگاکەی لە بنکەی ئاسمانی ئەلکیندی بوو، و فەرماندەیی فەریق موتاویع ئەلخەزرەجی بوو.

ئەو فیرقەیە بووە بەشێک لە فەرماندەیی نوێ دوای دروستکردنی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی نەینەوا لە ساڵی ٢٠٠٨.

ئەو دابەشبوونە دوای ٦–٧ی حوزەیرانی ٢٠١٤ داڕما، کاتێک ڕێکخراوی داعش دەستی بەسەر ناوچەیەکی بەرفراوان لە ناوچەکانی باکووری عێراقدا گرت، لەنێویاندا مووسڵ.

## سەرچاوەکان

پۆل:شەڕی ئێران و عێراق
محەممەد ئیسماعیل

وێنۆک
**محەممەد ئیسماعیل** سیاسەتوانێکی کوردی ڕۆژاوای کوردستانە، کە لە **٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥** وەک سەرۆکی ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد لە سووریا (ENKS/KNC) ھەڵبژێردرا، دوای سولەیمان ئۆسۆ، وەک بەشێک لە خولانەوەی شەش لایەنی پەسەندکراو لە کۆنفرانسە ناوخۆییەکانی ئەنجومەنەکەدا. 

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
ستیڤ (ماینکرافت)

**ستیڤ** () کارەکتەری یاریزانە لە یاریی ڤیدیۆیی سانبۆکسی ساڵی ٢٠١١ی *[[ماینکرافت]]*. ستیڤ، کە لەلایەن پەرەپێدەری یاریی ڤیدیۆیی سویدی مارکوس «نۆچ» پێرسنەوە دروست کراوە و لە وەشانی ئەسڵی جاڤای ساڵی ٢٠٠٩دا ناسێنراوە، یەکەم و بنەڕەتیترین سکینی بەردەستە بۆ یاریزانانی وەشانی ھاوچەرخی *ماینکرافت*. ستیڤ چیرۆکێکی فەرمی نییە چونکە مەبەست لێی ئەوەیە کە ئەڤەتارێکی یاریزانی خۆگونجێنەر بێت نەک کارەکتەرێکی پێشوەختە دیاریکراو. ھاوتا مێینەکەی، **ئەلێکس**، لە ئابی ٢٠١٤ بۆ وەشانی جاڤای کۆمپیوتەری *ماینکرافت* ناسێنرا، و حەوت کارەکتەری تریش لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢دا لە وەشانی جاڤای یارییەکەدا دەرکەوتن. بەپێی وەشانی *ماینکرافت*، یاریزانان ھەڵبژاردەیان ھەیە کە بە شێوەی بنەڕەتی یان ستیڤ یان ھەر سکینێکی تری جۆراوجۆر ھەڵبژێرن کاتێک ھەژمارێکی نوێ دروست دەکەن؛ بەڵام، سکینەکە ئاسانە لەناو یارییەکە خۆیدا یان لە وێبسایتەکەوە بگۆڕدرێت.

ستیڤ دوای سەرکەوتنی ڕەخنەیی و بازرگانیی فرەنچایزی *ماینکرافت* بووە کارەکتەرێکی بەربڵاو ناسراو لە پیشەسازیی یارییە ڤیدیۆیییەکاندا. لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەک ماسکۆتێک بۆ مافی فیکری *ماینکرافت* دادەنرێت، وێنەکەی لە ڕیکلام و کاڵاکاندا دەرکەوتووە، لەوانەش جلوبەرگ و شتومەکی کۆکراوە. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠دا، ستیڤ وەک کارەکتەرێکی یاریپێکراو بۆ *سوپەر سماش برۆس ئۆڵتیمەیت* زیادکرا، کە لەوێدا بە گشتی وەک باشترین کارەکتەری یارییەکە پۆلێن دەکرێت و مشتومڕی لێکەوتووەتەوە بەھۆی ھێزە نایەکسانەکەیەوە، کە بووەتە ھۆی ئەوەی زۆرجار لە چەندین پاڵەوانێتیی یارییەکەدا قەدەغە بکرێت. ڕۆڵەکەی لەلایەن جاک بلاکەوە لە وەرگێڕانە فیلمییەکەی *[[ماینکرافت (فیلم)|فیلمی ماینکرافت]]*دا گێڕدرا، کە لە نیسانی ٢٠٢٥دا بڵاوکرایەوە. ھەروەھا دیزاینی ستیڤ لە میدیای نافەرمیدا بەکارھێنراوە، وەک کریپیپاستای «ھیرۆبراین».

## سەرچاوەکان

پۆل:دەیەی ٢٠١٠ مۆد و ڕەوتەکان
پۆل:دەیەی ٢٠١٠ مۆد و رەوتەکان
شەڕی لێزان (١٨٣٤)

**شەڕی لێزان** لە ساڵی ١٨٣٤ ڕوویدا، کاتێک محەممەد پاشای ڕەواندز ھێرشی کردە سەر ئاشوورییەکانی تیاری لە نزیک گوندی لێزان. ھەرچەندە لە ژمارەدا کەمتر بوون، بەڵام ئاشوورییەکان بە سەرکەوتوویی دەرچوون. میرنشینی سۆران تووشی شکست بوو.

## پێشینە
لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەمدا گرژییەکانی نێوان ئاشوورییەکانی تیاری و پێکھاتە کوردییەکانی دراوسێ بەشێوەیەکی بەرچاو پەرەی سەند. تیارییەکان بە پشتبەستن بە شوێنە شاخاوییە قەڵادارەکانیان، زۆرجار ھەڵیاندەکوتایە سەر قەزاکانی بەرواری و ئامێدی و بەبێ جیاوازی گوندە کوردییەکانیان تاڵان دەکرد. لە کاتێکدا کە ھاومەسیحییەکانی خۆیان بەقوربانی دا، بەڵام بە کوشتنی زۆرێک لە پیاوانی کوردیان کوشت، ھەرچەندە بە گشتی ژنانیان نەدەکوشت. ھێرشە دووبارەکانیان بووە ھۆی چۆڵکردنی گوندەکانی وەک ئۆری و دروستکردنی تاوەری چاودێری لە سەرووی بێدۆنەوە بۆ پاراستن.

پەرەسەندنیان لە کاتی ھەڵمەتەکانی بەگی ڕەواندزدا گەیشتە لووتکە کە لە سنووری فارسەوە تا مووسڵ ناوچەکەیان گرتبووەوە. لە بەرامبەردا ئاشوورییەکانی تیاری ھێرشێکیان لە نزیک ئامێدی ئەنجامدا و سەری پانزدە کەسیان بڕی. بەردەوام بوون بە ڕێپێوان بە درێژاییی ٧٠ میل و گوندێکی کوردییان گەمارۆ دا و سووتاندیان.

دوای شەش ڕۆژ لە ھەڵمەتی سەرەتایی، ئاشوورییەکان جارێکی دیکە ھێرشیان کردەوە، ئەمەش وایکرد بەگی ڕەواندز ھێز لەگەڵ کوردانی ئامێدی و بەروار کۆبکاتەوە. ئەم زنجیرە ڕووداوە بووە ھۆی ڕووبەڕووبوونەوە لە گوندی لێزان لە نزیک ڕووباری زێی گەورە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شەڕەکان
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:مێژووی کورد
پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان
پۆل:ئاشوورییەکان
پۆل:میرنشینی سۆران
پۆل:سۆران
پۆل:١٨٣٤


پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران
لێجندەری ئینتەرتەینمێنت

**لێجندەری ئینتەرتەینمەنت، ئێڵ ئێڵ سی** () (ھەروەھا ناسراوە بە **لێجندەری پیکچەرز** یان بە سادەیی **لێجندەری**) کۆمپانیایەکی میدیای گشتی و بەرھەمھێنانی فیلمی ئەمریکییە کە بنکەکەی لە بێربانک، کالیفۆرنیایە و لەلایەن تۆماس توڵەوە دامەزراوە. کۆمپانیاکە زۆرجار ھاوکاریی لەگەڵ ستۆدیۆ گەورەکاندا کردووە، لەوانە وارنەر برۆس پیکچەرز، یوونیڤەرساڵ پیکچەرز، سۆنی پیکچەرز و پاراماونت پیکچەرز، ھەروەھا خزمەتگوزارییەکانی ستریمینگ وەک نێتفلیکس و ھولو.

لە ساڵی ٢٠١٦دا، لێجندەری بووە لقێکی کۆمپانیای گەورەی چینی واندا گرووپ، و کۆمپانیای پشکی تایبەتی ئەمریکی ئەپۆلۆ لە ساڵی ٢٠٢٢دا پشکێکی کەمینەی کڕی. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، لێجندەری ئینتەرتەینمەنت پشکی واندای کڕییەوە، کە وای کرد لێجندەری و ئەپۆلۆ ببنە ھاوبەشی یەکسان.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا
پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی بنکەکەیان لە بێربانک، کالیفۆڕنیایە
پۆل:لقی کۆمپانیا ئەمریکییەکان لە کۆمپانیا بیانییەکان
پۆل:یەکگرتنەوە و دەستخستن لە ساڵی ٢٠١٦
شاخەکانی ئارارات

لە کتێبی سەرەتای بەدیھێنان، **شاخەکانی ئارارات** ( عیبری ئینجیلی تبری: **، سێپتواجینت:  Ἀραράτ )  ئەو زاراوەیەیە کە بەکاردێت بۆ دیاریکردنی ئەو ناوچەیەی کە کەشتی نووح دوای لافاوی گەورە تێیدا پشوو دەدات.  ھاوتایە لەگەڵ زاراوەی کۆنی ئاشووری ئورارتوو کە ناوێکی دەرەکییە بۆ شانشینی ئەرمەنستانی وان.

لە سەدەکانی ناوەڕاستەوە «شاخەکانی ئارارات» دەستیان کرد بە ناسینەوە لەگەڵ شاخێک لە تورکیای ئێستا کە بە ماسیس یان ئاگری داخی ناسراوە؛ شاخەکە بە چیای ئارارات ناسرا.  دانیشتوانی کورد بە پلەی یەکەم لەسەر بەرزایی وان چڕبوونەتەوە، کە چەندین ھۆز لێیەوە تیشک دەخەنە سەر ڕووبەرێکی فراوان، لەنێویاندا خاکەکان کە بەرەو چیای ئارارات درێژدەبنەوە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
بەتاڵانبردنی چیای مەقلووب

**بەتاڵانبردنی چیای مەقلووب** لە ساڵی ١٨٢٠ تاڵانکردنێک بوو لەلایەن کورد، بە سەرۆکایەتیی میر محەممەد پاشای ڕەواندز کە میرێکی کورد بوو. ھێرشەکە لە چوارچێوەی ھەڵمەتێکی بەرفراوانتر بوو بۆ چەسپاندنی دەسەڵات و نفوزی کورد لە باکووری میزۆپۆتامیا دژی پێکھاتە ئاشوورییەکانی ناوچەکە. ئەو بەتاڵانبردنە بووە ھۆی وێرانکارییەکی بەرفراوان و لەدەستدانی ژیان و ئاوارەبوونی زۆرێک لە ئاشوورییەکان لە گوندەکانیان.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی کورد
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان
پۆل:میرنشینی سۆران
پۆل:سۆران
پۆل:١٨٢٠


پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران
قەرەج (فیلم)

**قەرەج** فیلمێکی کوردییە لە دەرهێنانی سەرکەوت مەجید، نووسین و سیناریۆی شێرزاد حەسەن. فیلمەکە لە ساڵی ١٩٩١ لە باشووری کوردستان وێنەی گیراوە.

## کاست

* نیاز لەتیف
* فەرهاد محیەددین
* ڕووبار ئەحمەد

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمەکانی ١٩٩١
دووەم شەڕی سۆران و عوسمانی

**شەڕی دووەمی عوسمانی و سۆران** لە ھاوینی ساڵی ١٨٣٦، دوای سەرکەوتنی کورد لە ململانێی پێشوودا سەریھەڵدا. میری ڕەواندز سوودی لە لاوازبوونی کاتیی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی وەرگرت کە خەریکی شەڕێک بوو دژی خێدیڤاتی میسر کە میسر بەردەوامبوو لە فراوانبوونی خۆی لە ئەنادۆڵ، دەستی بەسەر خاکە ستراتیژییەکانی عوسمانیدا گرت. بەڵام ھەر کە ئاشتی لەگەڵ محەممەد عەلی بەسترا بەھۆی زلھێزەکانی ئەورووپاوە، سوڵتان مەحموودی دووەم سوپاکانی بەرەو بەرەی کوردستان ئاڕاستە کرد.

لە سەرەتای ھاوینی ساڵی ١٨٣٦دا، دەنگۆی نزیکبوونەوەی ھەڵمەتێکی عوسمانی بووە ھۆی ئەوەی میر بکشێتەوە بۆ ڕەواندز و لەوێ بەرگرییەکانی بەھێزتر کرد. لە ڕووی دیپلۆماسییەوە گۆشەگیر ببوو، ھەوڵی بەکارھێنانی کارتی فارسی قاجاڕیی دا، پێشنیارێکی ھاوپەیمانیی لە دژی عوسمانییەکان بۆ شای فارس نارد لە بەرامبەر داننان بە سەروەریی ئێران. بەڵام نیگەرانتر لەوە، دادگای تاران بە حوکمدان بە ھەڕەشەی کورد لە ناکۆکییە سنوورییەکانی لەگەڵ باب ئەلعالی، ئەو پێشنیازەی ڕەتکردەوە.

لە کۆتاییی مانگی تەممووزی ساڵی ١٨٣٦ شەڕ دەستی پێکردەوە. ئەحمەد بەگی برای میر، سەرکردایەتیی سوپای کوردیی ٤٠ ھەزار کەسەی کرد کە ھێرشێکی سەرەتاییی عوسمانییان بەرپەرچ دایەوە. لە بەرامبەر ئەم بەرخۆدانەدا، فەرماندەییی عوسمانی ستراتیژێکی ئایینیی بەکارھێنا: فەتوایەک کە لەلایەن مەلا خەتێ بەدیاریکراوییەوە دەرچوو، ڕایگەیاند کە ھەرکەسێک شەڕی سەربازانی خەلافەت بکات، کافرە (کوفر). ئەم بڕیارە لایەنگرانی میری دابەش کرد کە لە ژێر کاریگەریی مەلاکانی لایەنگریی ئیمپراتۆریەت بوون. 

## تەسلیمبوون و تیرۆرکردن
سەرەڕای بێمتمانەییی بە فەتواکە، میر نەیدەوێرا بە ئاشکرا دژایەتیی دەسەڵاتی ئایینی بکات، لە ترسی لەدەستدانی پشتیوانیی جەماوەر. گۆشەگیر و جێھێڵراو، ڕازی بوو بە تەسلیمبوون. بردراوە بۆ ئەستەنبوڵ و لەلایەن سوڵتان مەحموودی دووەمەوە بە شەرەفەوە پێشوازی لێکرا کە دیاری پێشکەشی کرد و وتارێکی لەسەر برایەتیی ئیسلامی پێشکەش کرد لە کاتێکدا سوپای عوسمانی کوردستانیان وێران کرد و سووتاندیان بەتاڵانیان برد.

دوای شەش مانگ لە دەربەدەری، میر ڕێگەی پێدرا بگەڕێتەوە ماڵەوە، بەڵام لە ساڵی ١٨٣٧ لە ترابزۆن بە فەرمانی سوڵتان تیرۆر کرا. مردنەکەی شەپۆڵێکی ڕاپەڕینی کورد لە سەرانسەری کوردستانی لێکەوتەوە: لە ئەرزنجان، ئەرزەڕۆم، بایەزید، و لە پارێزگای بەدلیس، و لە شارە باشوورییەکانی دیکە و لە کولپ و چیای بادینانیش.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەیەی ١٨٣٠
پۆل:مێژووی کورد
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:١٨٣٦
پۆل:١٨٣٧
پۆل:١٨٣٨
پۆل:میرنشینی سۆران
پۆل:سۆران
پۆل:شەڕەکان
پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی


پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران
فەتحکردنی موکریان لەلایەن میر محەممەدەوە

لە ساڵی ١٨٢٩ محەممەد پاشای ڕەواندز ھەڵمەتێکی سەربازیی دژی ئێرانی قاجاڕ دەستپێکرد و لە قووڵاییی خاکەکانی ژێر دەستی فارسەکاندا پێشڕەویی کرد. تا ساڵی ١٨٣٥ ھێزەکانی بە سەرکەوتوویی تەواوی ناوچەی موکریانیان گرت، کە ناوچەیەکی مێژووییی کورد بوو و شارەکانی وەک مەھاباد، بۆکان، پیرانشار و شنۆ لەخۆدەگرێت.

## ھەڵمەتەکان
لە سەرەتای ساڵانی ١٨٣٠دا، ھەڵمەتە سەربازییەکان بە سەرۆکایەتیی محەمەد پاشای ڕەواندز، ھەردوو ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و فارسی قاجاڕی تووشی شۆک کرد. فراوانبوونی بەرەو ڕۆژھەڵات و دەستدرێژکردنە سەر خاکی فارس بووە ھۆی گرژییەکی بەرچاوی دیپلۆماسی لە نێوان ئەو دوو ئیمپراتۆریەتەدا. ئەم کردەوانە وەک تەحەددای ڕاستەوخۆ بۆ سەروەری فارس بەسەر ناوچە سنوورییە کوردییەکان سەیر دەکرا.لە ساڵی ١٨٢٩ ئەمیر نیزام (بەرپرسێکی بەھێزی قاجاڕ) نامەیەکی بۆ محەممەد ڕەشید پاشا [وەزیری گەورەی عوسمانی، لە ساڵی ١٨٢٩-١٨٣٣] نارد، لەوێدا دڵەڕاوکێ و توڕەییی خۆی دەربڕی سەبارەت بە کارەکانی سۆران و  پاشاکانی کە چەندین گوندی کوردیی ئێرانیان گرتبوو، کە ھەندێک ناوچەی موکریانیان لەخۆگرتبوو لەوانەش ھەندێک گوندی لاجان، سابڵاغ (مەھاباد) و سەردەشت. محەممەد پاشای ڕەواندز بە دەستدرێژکردنە سەر دیوی سەڵماس و ورمێوە، شای ئێرانی توڕە کرد.ئەم ھێرشانە پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان ئێرانی قاجاڕ و ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیی زیاتر تێکدا. فراوانخوازیی شەڕانگێزانەی محەممەد پاشا نەک تەنھا وەک ھەڕەشەیەک بۆ سەر بەرژەوەندییەکانی فارس بوون بەڵکوو وەک ھۆکارێکی ناسەقامگیرکەر لە ناوچەکەشدا سەیر دەکران.

## ئەمانەش ببینە

* شەڕی سۆران و قاجاڕی (١٨٢٩–١٨٣٤)

## سەرچاوەکان

پۆل:شەڕەکان
پۆل:مێژووی ئێران
پۆل:مێژووی کورد
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:سۆران
پۆل:میرنشینی سۆران
پۆل:١٨٢٩
پۆل:١٨٣٠
پۆل:١٨٣١
پۆل:١٨٣٢
پۆل:١٨٣٣
پۆل:١٨٣٤
پۆل:١٨٣٥
پۆل:قاجاڕەکان


پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران
فەتوا

**فەتوا** () بریتیە لە فەرمانێکی ئایینی لە ئیسلامدا کە زانایانی ئیسلامی لەسەر بنەمای بەڵگەی یاساییی قورئانی پیرۆز و سوننەت دەریدەکەن. دەرکردنی فەتوا لە ئیسلامدا بەرپرسیارێتییەکی گەورەی ھەڵگرتووە. ھەندێک کەس ئەو کەسەی فەتوا دەردەکات بە واژۆکارێکی خۆبەخشی بەناوی خوداوە لە بابەتە مشتومڕاوییەکانی وەک فەرمان و قەدەغەکردن و بەکارھێنانی زاراوەی وەک حەڵاڵ و حەرام، موستەحەب و مەکرووھ، لەنێو ئەوانی تردا دەزانن. بەزۆری فەتوا لە غیابی وەڵامێکی ڕوون و دووفاقیدا دەردەچێت کە زۆرینە لەسەری ڕێککەوتوون سەبارەت بە بابەتێکی فیقھیی ئیسلامی، کە بە شێوەیەکی گشتی پەیوەندیی بە پرسێکی ئاڵۆزەوە ھەیە کە ڕەھەندی سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئابووری، یان ئایینی ھەیە. نازناوی «موفتی» بەو کەسە دەدرێت کە فەتوا دەدات. لە ئیسلامدا یەک دەسەڵاتی ناوەندی نییە بۆ دەرکردنی فەتوا. مەرج نییە دەرکردنی فەتوا بەو مانایە بێت کە ھەموو موسڵمانان دەتوانن جێبەجێی بکەن. ھەندێک لە زانایانی موسڵمان پێیان وایە ھەندێک فەتوا لەلایەن کەسانێکەوە دەردەچن کە بە شایستە نازانرێت بۆ دەرکردنی فەتوا. میدیاکانی ڕۆژئاوا دوای دوو ڕووداو کە بە شێوەیەکی بەرفراوان ڕووماڵ کرابوون، سەرنجیان بۆ دەستەواژەی فەتوا بەرز بووەوە. یەکەمیان ئەو فەتوایە بوو کە ئایەتوڵڵا ڕووحوڵڵا خومەینی لە ساڵی ١٩٨٩دا دەریکرد کە داوای مردن یان کوشتنی ڕۆماننووسی بەریتانیی بە ڕەچەڵەک ھیندی سەلمان ڕوشدی دەکرد دوای ئەوەی ڕۆمانی ئایەتەکانی شەیتانی بڵاوکردەوە، کە لەلایەن زۆرینەی ڕەھای موسڵمانانەوە بە سووکایەتیکردن بە پێغەمبەری ئیسلام، محەممەدﷺ دادەنرا. دووەمیان فەتوای ئوسامە بن لادن بوو لە ساڵی ١٩٩٨ کە شەڕی دژ بە ئەمریکا ڕاگەیاند.

## مەرجەکانی [[موفتی]]
بە پشتبەستن بە کتێبەکەی وائیل حەللاق بە ناوی “مێژووی تیۆرییە یاسایییە ئیسلامییەکان”https://web.archive.org/web/20021014124527/http://www.alibris.com/search/search.cfm?S=R، مەرجی سەرەکی ھەیە کە دەبێت موفتی جێبەجێی بکات، گرنگترینیان بریتین لە:

* دەبێت موجتەھید بێت (زانای فیقھی ئیسلامی) بە مانای ئیسلامیی ئیجتیھاد. موجتەھید زانایەکی ئایینییە کە توانای شیکارییەکی قووڵ و لۆژیکی ھەیە بۆ دەقەکانی قورئان و وانەکانی سوننەتی پێغەمبەر، ئەمەش وای لێدەکات حوکم لەسەر بابەتە ئاڵۆزەکان وەربگرێت و بیدات.
* تێگەیشتن لە مانا و لێکدانەوە و ھۆکارەکانی لانیکەم ٥٠٠ ئایەتی قورئانیی پەیوەست بە پرسە یاسایییەکان.
* زانیاریی بەرز و باش لەسەر فەرموودە.
* شارەزاییی بەرزی زمانی عەرەبی.
* شارەزاییی بەرز لەسەر ئایەتەکانی ناسخ و مەنسووخی قورئان.
* ئەزموونی لە شەریعەتی ئیسلامیدا ھەبێت.

## سەرچاوەکان


پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:فیقھی ئیسلامی
پۆل:شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:ئوسوڵی فیقھ
پۆل:ئیسلام
پۆل:فەتوا
ڕەشید محەممەد پاشا

وێنۆک
**ڕەشید محەممەد پاشا**، ناسراو بە **کووتاھی** (١٧٨٠–١٨٣٦)، دەوڵەتمەدار و ژەنەڕاڵێکی عوسمانی بوو کە لە نیوەی یەکەمی سەدەی نۆزدەھەمدا گەیشتە پۆستی وەزیری گەورە، ڕۆڵێکی گرنگی لە شەڕی سەربەخۆییی یۆناندا گێڕا.

## ھەڵمەتەکانی لە ئەیالەتی دیاربەکر
لە ساڵی ١٨٣٤ والی ئەیالەتی دیاربەکر و ئەیالەتی ڕەققە دەستنیشانکرا و بەدواوە سەرکردایەتیی ھەڵمەتە سەربازییەکانی دەکرد دژی ھۆزە کوردە ناوخۆیییەکانی بارزان و بەدرخان و ئێزیدییەکان لە شنگال. ساڵی ١٨٣٥ خێڵی میللیی کوردی لە ماردین شکست پێھێنا. لە ساڵی ١٨٣٦ دوای گرتنی میر محەممەد پاشای ڕەواندز شکستی بە میرنشینی سۆران ھێنا. لە ساڵی ١٨٣٦ کۆچی دواییی کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٨٣٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٠
پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
ماینکرافت (فرەنچایز)

**ماینکرافت** () فرەنچایزێکی میدیایییە کە لە یارییە ڤیدیۆیییەکەی ھەمان ناوەوە پەرەی پێدراوە و لە دەوریدا چڕبووەتەوە. ئەم فرەنچایزە، کە لەلایەن مۆجانگ ستۆدیۆز (پێشتر ناسراو بە *مۆجانگ ئەی بی*) و ئێکس بۆکس گەیم ستۆدیۆزەوە پەرەی پێدراوە و خاوەندارێتییان دەگەڕێتەوە بۆ کۆمپانیای مایکرۆسۆفت، لە پێنج یاریی ڤیدیۆیی پێکدێت، لەگەڵ چەندین کتێب، کاڵا، بۆنە، یاریی تەختە، و فیلمێکی سینەمایی. مایکرۆسۆفت لە ساڵی ٢٠١٤دا مۆجانگ ئەی بی کڕی، شانبەشانی یاریی *ماینکرافت* و وەشانەکانی.

## ماینکرافت
*ماینکرافت* یارییەکی سانبۆکسی مانەوەی سێ ڕەھەندییە کە لەلایەن مۆجانگ ستۆدیۆزەوە پەرەی پێدراوە و خاوەندارێتییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ مایکرۆسۆفت، و لە چەندین پلاتفۆرمدا بەردەستە. یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن دیزاینەری سەربەخۆی یارییە ڤیدیۆییەکان مارکوس پێرسنەوە بڵاوکرایەوە، پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠١١دا دوای نوێکردنەوەی تەواوی ١٫٠ی یارییەکە، پەرەپێدانەکەی بداتە یێنس بێرگنستن. یارییەکە ھیچ ئامانجێکی دیاریکراوی نییە بۆ بەدەستھێنان، کە ڕێگە بە یاریزانان دەدات ئازادییەکی زۆریان ھەبێت لە ھەڵبژاردنی شێوازی یاریکردن. یاریکردنەکە لە ڕوانگەی کەسی یەکەمەوەیە، لەگەڵ ئەوەی کە شێوازە سەرەکییەکانی یاریکردن بریتین لە مانەوە، کە تێیدا یاریزانان دەبێت سەرچاوەکان بەدەستبھێنن بۆ دروستکردنی جیھان و پاراستنی تەندروستی (بە شێوەیەکی ھەڵبژاردەیی لەگەڵ سنوورێکی "ھاردکۆر"، کە جیھانەکە دەسڕێتەوە دوای مردنی یاریزانەکە)؛ و داھێنان، کە تێیدا یاریزانان سەرچاوەی بێسنووریان ھەیە، برسێتییان نییە و دەتوانن بفڕن. جیھانی یارییەکە لە ڤۆکسڵ—سێجا، کە بە گشتی پێیان دەوترێت "بلۆک"—پێکھاتووە کە نوێنەرایەتیی ماددەی جۆراوجۆر دەکەن، وەک خۆڵ، بەرد، کانزاکان، قەدی دار، ئاو، و لاڤا، کە لە تۆڕێکی سێ ڕەھەندیدا ڕێکخراون. یاریکردنەکە لە دەوری ھەڵگرتن و دانانی ئەم شتانە دەسوڕێتەوە بەپێی ئارەزووی یاریزان، لە ھەمان کاتدا دەتوانێت بە ئازادی لەناو جیھاندا بجوڵێت.

## سەرچاوەکان
داگیرکردنی بەغدا لەلایەن زولفیقار کوردی

**داگیر کردنی بەغدا لەلایەن زولفیقار کوردی**، ئەم شەڕە ڕوویدا لە ساڵی ١٥٢٣ لەلایەن زولفیقار کوردی و براکانی کە ناویان ئەحمەد و محەممەد بوو. بە هۆکاری نەزانراو ھێرشی کردە سەر شاری بەغدا و بۆ ماوەی چل رۆژ گەمارۆدانی بەغدای کرد، و توانای شارەکە بگرێت و توانی زۆرینەی عێراق بگرێت. لە دوای گەمارۆدانەکە مامی لە بەغدا ھەڵدێت و زولفیقار خان لە ناو خێمەیەک دەیکوژێت. پاش ئەوە، زولفیقار کوردی کە کەسێکی زیرەک و زانا بوو، زانی کە ناتوانێت دژی سەفەوییەکان شەڕ بکات. بۆیە داوای یارمەتی لەلایەن سولتان سولەیمان کرد، و دەولەتێکی کوردی سەربەخۆی دامەزراند. 

## سەرچاوەکان
کۆچۆ

**کۆچۆ**   گوندێکە دەکەوێتە قەزای شنگال باشووری چیای شنگال لە پارێزگای نەینەوا لە عێراق. بە یەکێک لە ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق دادەنرێت و ئێزیدییەکان تێدا نیشتەجێن. ئەو گوندە لە ساڵی ٢٠١٤ بەھۆی ئەو جینۆسایدانەی داعش لە دژی ئێزیدییەکان ئەنجامیاندا، سەرنجی نێونەتەوەیی بەدەستھێنا. 

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ
خولی پلە یەکی ئایرلەند

**خولی پلە یەکی ئایرلەند** (بە ئینگلیزی: League of Ireland First Division، بە ئایرلەندی: Céad Roinn Sraith na hÉireann) یان  کە بەھۆی سپۆنسەرەوە بە **خولی SSE Airtricity League First Division** ناسراوە، ، دووەم ئاستی باڵای تۆپی پێی یانەکانە لە ڕێکخستەکانی خولی تۆپی پێی کۆماری ئایرلەند. ئەم خولە لە ساڵی ١٩٨٥ دامەزرا کاتێک خولی تۆپی پێی ئایرلەند بۆ دوو بەش دابەش کرا: خولی نایابی ئایرلەند و خولی پلە یەک. خولەکە وەک دەرفەتێک بۆ یانەکان سەیر دەکرێت تا بجەنگن بۆ بەدەستھێنانی شوێنێک لە بەرزترین ئاستی تۆپی پێی ئایرلەندیدا.
## مێژوو
پێش ساڵی ١٩٨٥، خولی تۆپی پێی ئایرلەند تەنھا لە یەک ئاست پێکدەھات. لە ساڵی ١٩٨٥دا، بڕیار درا کە سیستەمی خولەکە فراوان بکرێت و بکرێت بە دوو ئاستی پیشەگەرانە. ئەم دابەشکردنە جووڵەیەکی ستراتیژی بوو بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی کێبڕکێ، ڕێکخستنی زیاتری تۆپی پێی ناوخۆیی و دروستکردنی سیستمێکی ڕوونی سەرکەوتن و دابەزین لە نێوان ئاستەکاندا. ئەم ھەنگاوە یارمەتیدەر بوو بۆ گەشەسەندنی یانەکان و بەرزکردنەوەی ئاستی گشتیی تۆپی پێ لە وڵاتەکەدا.

## خول و سەرکەوتن
سیستەمی خولی پلە یەکی ئایرلەند لە چەند قۆناغێک پێکدێت بۆ دیاریکردنی یانە سەرکەوتووەکان:

**پاڵەوانی خول:** ئەو یانەیەی کە لە کۆتایی وەرزدا پلەی یەکەم بەدەست دەھێنێت، ڕاستەوخۆ و بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ سەردەکەوێت بۆ خولی نایابی ئایرلەند.

**یارییەکانی پاشکۆ (Play-offs):**

* ئەو یانانەی کە پلەکانی دووەم، سێیەم، چوارەم و پێنجەم بەدەست دەھێنن، دەچنە ناو زنجیرەیەک یاریی پاشکۆوە.
* یانەی پلەی چوارەم و پێنجەم پێکەوە یاری دەکەن، ھەروەھا یانەی پلەی دووەم و سێیەمیش ڕووبەڕووی یەکتر دەبنەوە. براوەی ئەم دوو یارییە، یارییەکی کۆتایی ئەنجام دەدەن بۆ دیاریکردنی پاڵەوانی پاشکۆکان.
* لە کۆتاییدا، پاڵەوانی پاشکۆکان ڕووبەڕووی ئەو یانەیە دەبێتەوە کە لە خولی نایابی ئایرلەند پلەی پێش کۆتایی (نۆیەم)ی بەدەستھێناوە. براوەی ئەم یارییە شوێنێک لە خولی نایابی وەرزی داھاتوودا مسۆگەر دەکات.
## یانە سەرکەوتووەکان
چەندین یانە لە مێژووی خولەکەدا نازناوەکەیان بەدەستھێناوە. ئەو یانانەی کە زۆرترین جار بوونەتە پاڵەوان بریتین لە:

* یانەی تۆپی پێی کۆرک سیتی (٣ نازناو)
* لیمِریک (٣ نازناو) یو سی دی (٣ نازناو)
* درۆیدا یونایتد (٢ نازناو) دوندالک (٢ نازناو)
* واتەرفۆرد (٢ نازناو)
* شێڵبۆرن (٢ نازناو)
* برەی واندەرەرز (٢ نازناو)

## گۆڵکارە مێژووییەکان
ئەم خولە چەندین گۆڵکاری بەھرەمەندی بەخۆیەوە بینیوە. لە خوارەوە لیستی گۆڵکارە ھەرە دیارەکانی مێژووی خولەکە خراوەتەڕوو:

## یانەکانی وەرزی ٢٠٢٤
لە وەرزی ٢٠٢٤دا، ئەم ١٠ یانەیە لە خولەکەدا بەشداری دەکەن:

# ئاسلۆن تاون
# برەی واندەرەرز
# کۆڤ ڕامبلەرز
# کۆرک سیتی
# فین ھارپس
# کێری
# لۆنگفۆرد تاون
# تریتی یونایتد
# یو سی دی
# وێکسفۆرد

## سەرچاوەکان

پۆل:خوولەکانی تۆپی پێ لە کۆماری ئایرلەند
پۆل:دامەزراندنەکانی ساڵی ١٩٨٥ لە ئایرلەند
چەلکێ

**چەلکێ** ( )  گوندێکە لە پارێزگای دھۆک لە ھەرێمی کوردستان. دەکەوێتە کەناری ڕووباری خابووری بچووک لە قەزای ئامێدی و ناوچەی بەرواری مێژوویی.
گوندەکە بەسەر دوو بەشدا دابەشکراوە، سەرەوە و خوارەوە.  لە گوندەکەدا کڵێسای مار شمۆنی  ھەیە و پێشتر کڵێسای مار موشێ ھەبووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک
ڕێخراوی ڕزگارکردنی منداڵی لە کوردستان

**ڕێکخراوی ڕزگارکردنی منداڵی لە کوردستان** (بە کورتی: ) ڕێکخراوێکی قازانج نەویستە و لە ساڵی ١٩٩١ لە ھەرێمی کوردستان دامەزراوە. ئەرکی پشتگیریکردنی منداڵانە لە ھەموو پێشینەکانەوە بە دابینکردنی پێداویستییە تەندروستی و کۆمەڵایەتی و ئابووری و پەروەردەییەکانیان. 

## سەرچاوەکان
وادی جوەیدە

وێنۆک|Wadie Jwaideh
**وادی ئیلیا جوەیدە** (١ی تەممووزی ١٩١٦ – ٩ی ئازاری ٢٠٠١) پڕۆفیسیۆريکی مێژووی ئەمریکی-عێراقی بوو کە بە کارەکانی لەسەر کورد ناسراوە.

## ژیاننامە
جوەیدە لە شاری بەسڕە لە باشووری عێراق لەدایکبووە، لە بنەماڵەیەکی مەسیحیی عەرەب زمان کە دواتر ڕوویان لە بەغدا کردووە. ساڵی ١٩٤٢ بڕوانامەی یاساییی لە زانکۆی بەغدا وەرگرتووە و لە ساڵی ١٩٦٠ بڕوانامەی دکتۆرای وەرگرتووە لە قوتابخانەی ماکسوێڵ بۆ ڕەگەزنامە و کاروباری گشتی زانکۆی سیراکیوز. لەم ماوەیەدا پۆستی مامۆستای زمانی عەرەبی لە زانکۆی جۆنز ھاپکنز ھەبووە. دوای تەواوکردنی خوێندن پەیوەندیی بە زانکۆی ئیندیانا کردووە وەک مامۆستای مێژوو، لەوێ بەشی زمان و ئەدەبیاتی ڕۆژھەڵاتی نزیکی دامەزراندووە. لە ساڵی ١٩٨٥ خانەنشین بووە و ڕووی لە سان دیێگۆ کردووە و تا ساڵی ١٩٩٠ مامۆستای یاریدەدەری مێژوو بووە لە زانکۆی کالیفۆرنیا لە سان دیێگۆ.  ساڵانە وتارێک بۆ ڕێزلێنان لە زانکۆی ئیندیانا بۆی دەدرێت.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

* Indiana Daily Student
* Kurdish Academy of Language
* Kurdish Institute of Paris 

پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا
پۆل:مردووانی ٢٠٠١
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٦
مزگەوتی گەورەی ئامێدی

**مزگەوتی گەورەی ئامێدی** (   )، ھەروەھا بە **مزگەوتی گەورەی عەمادییە**ش دەناسرێت، مزگەوتێکە لە شارۆچکەی ئامێدی لە کوردستان. لە ساڵی ١١٧٧ی زایینی لە سەردەمی عەبباسییەکان دامەزراوە، و بە درێژاییی مێژوو چەندین جار نۆژەن کراوەتەوە.

## وەسف
منارە ئایکۆنییەکە، کە دەگاتە  بەرزە، لە سەردەمی دەسەڵاتی سوڵتان حوسێن ئەلوالی لە سەدەی ١٥ی زایینیدا دروستکراوە. منارەکە پلیکانەی خولگەیی تێدایە تا دەگاتە سەرەوە. زۆرجار بەراورد دەکرێت بە منارەی مزگەوتی گەورەی ئەلنووری لە مووسڵ، کە لە بەرواری دروستکردن و ھەندێک تایبەتمەندی وەک بناغەی شێوە چوارگۆشە و پێکھاتەی ستوونی دەچێت. لە ماوەی سەدەی ١٨دا لە کاتی ھەڵمەتێکدا قوبەی منارەکە زیانێکی زۆری پێگەیشت و دواتر نۆژەنکرایەوە. لە ساڵی ١٩٦١ مزگەوتەکە کەوتە بەر بۆردوومانی فڕۆکەکانی حکوومەتی عێراقەوە و زیانی بە بەشی سەرەوەی منارەکە گەیاند. دواتر بە بەکارھێنانی بەردی ڕەسەن دروستکرایەوە.

مزگەوتەکە حەریم و چەند قوبەیەکی تێدایە کە لە قوڕ و بەرد دروستکراون. حەریمەکە بەسەر دوو بەشدا دابەشکراوە؛ بەشێکی سەرەوە کە لەلایەن سوڵتان حوسێنەوە دروستکراوە، و بەشی خوارەوە کە ژووری نوێژکردنە بۆ ژنان. مزگەوتەکە بە گشتی قەبارەی ڕووبەرەکەی ـە و دەتوانێت تا ٣٠٠ نوێژکەر لەخۆبگرێت.

مزگەوتەکە مەدرەسەیەکی مێژووییی ھەیە کە سەردەمانێک گەورەترین دامەزراوەی پەروەردەییی شارۆچکەکە بووە. مەدرەسەکە تێیدا فێربوونی بابەتی پەیوەندیدار بە ئایینی تێیدا دەخوێندرا، لەوانە فیقھ و زمانی عەرەبی. لەلایەن سوڵتان حوسێنەوە نۆژەنکرایەوە. لە باشوور مزگەوتێکی ھەیە کە کەوانە و قوبەیەکی ھەیە، کتێبخانەیەکیشی ھەیە کە بەرھەمە پەیوەندیدارەکان بە فیقھەوە لەخۆدەگرێت.

## پێشانگا

پەڕگە:Minbar_of_Great_Mosque_of_Amedî.jpg|alt=Minbar of the mosque, currently at the Iraqi National Museum| مینبەری مزگەوتەکە، کە ئێستا لە مۆزەخانەی نەتەوەییی عێراقدایە


## سەرچاوەکان

پۆل:ئامێدی
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی
پۆل:مزگەوتەکان
پۆل:ئیسلام لە کوردستان
مسرج

**مسرج** یان **مسرجێ** یان **کورتالان** (،  یان ، *گارزان*) شارەوانییەکە لە قەزای مسرج لە پارێزگای سێرت لە تورکیا. تا ساڵی ١٩٣٨ ناوی **گارزان** بوو کە دواتر ناوەکەی گۆڕدرا. ئەم شارەوانییە دانیشتووانی کوردانی عەشیرەتی کوردیی پەنجەنارییە و ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٢١دا ٣٦ ھەزار و ٢٧٣ کەس بووە.

## دیمۆگرافیا
بەپێی زانیارییەکانی ڤیتال کوینێت، قەزاکانی گارزان لە ساڵی ١٨٩١دا ١٣ ھەزار کەسی ھەبووە، کە ٨٨٠٠ کەسیان موسڵمان بوون، ٣٦٠٠ کەسیان ئەرمەنی بوون و ئەوانی دیکەش ٦٠٠ کەس بوون. ھەروەھا کاسۆلیکیی سریانیش لەو ناوچەیەدا دەژیان. جگە لە چەند دەیان کەس، ھەموو ئەرمەنییەکان لە کاتی جینۆسایدی ئەرمەنەکاندا کۆمەڵکوژ کران. چارەنووسی سریانییەکان ھاوشێوەی چارەنووسی ئەرمەنییەکان بوو لە سەردەمی کۆمەڵکوژیی سەیفۆ.

## حکوومەت
لە ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی ساڵی ٢٠١٩ باران ئاکگول بە سەرۆکی شارەوانی ھەڵبژێردرا.

## کەسانی دیار

* باران ئاکگول - سەرۆکی شارەوانی و سیاسەتمەدار

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پۆل:شارەوانییەکان
پۆل:باکووری کوردستان
فەتحکردنی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات لەلایەن میر محەممەدەوە

**داگیرکردنی ئەناتۆڵیای ڕۆژھەڵات لە ساڵی ١٨٣٣** ھەڵمەتێکی سەربازیی گەورە بوو بە سەرکردایەتیی میر محەممەد پاشای ڕەواندز، فەرمانڕەوای میرنشینی سۆران، لە چوارچێوەی فراوانکردن و فەتحکردنە گەورەکانی لە سەردەمی شۆڕشی ڕەواندزدا. ھەڵمەتەکە بە ھێرشێکی چاوەڕواننەکراو بۆ سەر میرنشینی بۆتان دەستی پێکرد، کە بەدرخان بەگ، ڕێبەری زلھێزی کورد بەڕێوەی دەبرد.

## شەڕەکە
دوای زنجیرەیەک سەرکەوتنی خێرا، محەممەد پاشا بەدرخانی ناچار کرد پاشەکشە بکات و دواجار کۆنتڕۆڵی ناوچەی بۆتان بداتە دەست ھێزەکانی سۆران. ئەمەش گۆڕانکارییەکی بەرچاوی لە دەسەڵاتی ناوچەییی کورددا بەدیکرد، چوونکە خاکە گرنگەکانی بۆتان لە ڕووی ستراتیژییەوە کەوتنە ژێر دەسەڵاتی ڕەواندز.

لەگەڵ ململانێی بۆتان، محەممەد پاشا زیاتر پێشڕەویی کرد بۆ ناو ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ و ڕووبەڕووی بەرخۆدانی پارێزگارە ناوخۆیییەکانی عوسمانی بووەوە. دیارترین پێکدادان لە ماردین ڕوویدا، کە ھێزەکانی میرنشینی سۆران ڕووبەڕووی سوپایەکی گەورەتری عوسمانی بە سەرۆکایەتیی ڕەشید محەممەد پاشا بوونەوە. سەرەڕای ئەگەرەکان، سوپای سۆران سەرکەوتنێکی تاکتیکیی بەدەستھێنا و دەسەڵاتی محەممەد پاشای بەسەر میزۆپۆتامیاى سەروو و بەشێک لە ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵدا چەسپاند.

## سەرچاوەکان


## خوێندنەوەی زیاتر

* Gürbüz, S. Aslıhan (2010). *The Transformation of Ottoman Kurdistan: Ethno-Religious Identity and the Administrative Reforms of the Nineteenth Century*. Master's thesis, Bilkent University.

پۆل:شەڕەکان
پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
پۆل:دەیەی ١٨٣٠
پۆل:مێژووی کورد
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:١٨٣٣
پۆل:١٨٣٤
پۆل:١٨٣٥
پۆل:میرنشینی سۆران
پۆل:سۆران
پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران
بەندەری غەززە

**بەندەری غەززە** بەندەرێکی بچووکە لە نزیک قەزای ڕیمال لە شاری غەززە لە کەرتی غەززە. بەندەری بەلەمەکانی ماسیگرتنی فەلەستینە و بنکەی پۆلیسی دەریایی فەلەستینە کە لقێکی ھێزەکانی ئاسایشی نیشتمانی فەلەستینە. بەپێی ڕێککەوتنی ئۆسلۆی دووەم، چالاکییەکانی پۆلیسی دەریایی فەلەستین بە دووری ٦ میلy دەریایی لە کەناراوەکانەوە سنووردارە. لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە بەندەری غەززە لەژێر گەمارۆی دەریاییدایە کە لەلایەن ئیسرائیلەوە سەپێنراوە وەک بەشێک لە گەمارۆی کەرتی غەززە و چالاکییەکانی بەندەرەکە سنووردارکراون بە ماسیگرتنی بچووک.
وێنۆک|ئەو سنووردارکردنانەی کە لە کاتی گەمارۆدانی ئیسرائیل بۆ سەر غەززە سەپێنراون بۆ چوونە ژوورەوەی دەریایی، بەندەرەکە لە بەکارھێنانی سنوورداردا قەتیس دەکەن.
وێنۆک|ماسیگرەکان لە بەندەرەکە لە ساڵی ٢٠١٩

## سەرچاوەکان

## کتێبنامە

* 
* 
* 
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ''وێنەی بەندەر و دەریای غەززە لە فەیسبووک''
* ڕووپێوی ڕۆژاوای فەلەستین، نەخشەی ١٩: IAA , [//commons.wikimedia.org/wiki/File:Survey_of_Western_Palestine_1880.19.jpg Wikimedia commons]

پۆل:مێژووی فەلەستین
واندا گرووپ

**واندا گرووپ** () (بە چینی: 万达集团؛ پینین: Wàndá Jítuán)، یان **دالیان واندا گرووپ** (大连万达)، کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی چینییە کە لە دالیان، لیاوۆنینگ دامەزراوە و بارەگا سەرەکییەکەی لە پەکینە. کارە سەرەکییەکانی کۆمپانیاکە بریتین لە گەشەپێدەری موڵکی تایبەت و کۆمپانیایەکی کات بەسەربردن، کە بە شێوەیەکی کاریگەر وەک خاوەنی سینەماکانی واندا و زنجیرە سینەماکانی ھۆیتس گرووپ کاردەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمپانیا تەکنۆلۆژیاکانی چین
پۆل:لقەکانی چین
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی
ئەپۆلۆ گڵۆباڵ مانێجمێنت

**ئەپۆلۆ گڵۆباڵ مانێجمێنت، ئینکۆپۆرەیتد** () کۆمپانیایەکی بەڕێوەبردنی سامانی ئەمریکییە کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە سامانی جێگرەوەدا وەبەرھێنان دەکات. ، کۆمپانیاکە ٨٤٠ ملیار دۆلاری وەک سامانی بەڕێوەبراوی ھەبووە، لەوانەش ٣٩٢ ملیار دۆلار کە لە قەرزدا وەبەرھێنراوە، لەوانەش سەرمایەی مێزانین، سندوقەکانی پەرژین، قەرزە کارانەکراوەکان، و پابەندبوونە قەرزییە دڵنیاکراوەکان، ٩٩ ملیار دۆلار کە لە پشکی تایبەتدا وەبەرھێنراوە، و ٤٦٫٢ ملیار دۆلار کە لە سامانی ڕاستەقینەدا وەبەرھێنراوە، کە خانووبەرە و ژێرخان لەخۆدەگرێت. کۆمپانیاکە پارە لەبری سندوقەکانی خانەنشینی، بەخشینە دارایییەکان، و سندوقەکانی سامانی سەروەری، ھەروەھا وەبەرھێنەرانی دامەزراوەیی و تاکەکەسیی دیکە وەبەرھێنان دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە
پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکان کە لە ساڵی ١٩٩٠ دامەزراون
مارکوس پێرسۆن

**مارکوس ئەلێکسی پێرسن** () (ناسراو بە **نۆچ**)، بەرنامەساز و دیزاینەرێکی یارییە ڤیدیۆییەکانی سویدییە. ئەو دروستکەری *[[ماینکرافت]]*ە، کە پڕفرۆشترین یاریی ڤیدیۆییە لە مێژوودا. لە ساڵی ٢٠٠٩دا کۆمپانیای پەرەپێدانی یارییە ڤیدیۆییەکانی مۆجانگ ستۆدیۆزی دامەزراند. پێرسن لە تەمەنێکی زووەوە دەستی بە پەرەپێدانی یارییە ڤیدیۆییەکان کرد. سەرکەوتنە بازرگانییەکەی دوای ئەوە دەستیپێکرد کە وەشانی سەرەتایی *ماینکرافت*ی لە ساڵی ٢٠٠٩دا بڵاوکردەوە. پێش بڵاوکردنەوەی فەرمی بازرگانیی یارییەکە لە ساڵی ٢٠١١دا، زیاتر لە دە ملیۆن دانەی لێ فرۆشرابوو. دوای ئەم خاڵە، پێرسن وەک دیزاینەری سەرەکی وازی ھێنا و دەسەڵاتی داھێنەرانەی خۆی گواستەوە بۆ یێنس بێرگنستن. لە ئەیلوولی ٢٠١٤دا، پێرسن لە وێبسایتی تایبەتیی خۆیدا ڕای گەیاند کە گەیشتووەتە ئەو ئەنجامەی کە "[ئەو پەیوەندییەی لەگەڵ ھەوادارانیدا نییە کە پێی وابوو ھەیەتی]"، و "[بووەتە ھێمایەک]"، و نایەوێت بەرپرس بێت لە کارە بەردەوام گەورەبووەکەی مۆجانگ. ئەو لە تشرینی دووەمی ئەو ساڵەدا مۆجانگی بەجێھێشت، و کۆمپانیاکەی بە مایکرۆسۆفت فرۆشت کە بەپێی ڕاپۆرتەکان بە ٢٫٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی بوو، ئەمەش وای لێکرد ببێتە ملیاردێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:براوەکانی بافتا (خەڵک)
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
ماینکرافت: ستۆری مۆد

**ماینکرافت: ستۆری مۆد** () یارییەکی ڤیدیۆیی ئەڵقەیی پۆینت-ئاند-کلیکە کە لەلایەن تێڵتەیڵ گەیمزەوە پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە، لەسەر بنەمای یارییە ڤیدیۆیییە سانبۆکسەکەی مۆجانگ ستۆدیۆز، *[[ماینکرافت]]*. پێنج ئەڵقەی یەکەم لە نێوان تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ تا ئازاری ٢٠١٦ بڵاوکرانەوە و سێ ئەڵقەی زیادە وەک ناوەڕۆکی دابەزێنراو (دی ئێڵ سی) لە ناوەڕاستی ٢٠١٦دا بڵاوکرانەوە. وەرزێکی دووەم کە لە پێنج ئەڵقە پێکھاتبوو لە ساڵی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان
پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
پۆل:کایەکانی پلەی ستەیشن ڤیتا
پۆل:یارییەکانی تۆڕی پلەیستەیشن
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣
پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ
پۆل:کایەکانی مەک ئۆئێس
پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:کایە سەرکێشییەکان
پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٥
ھێرۆبراین

**ھیرۆبراین** () ئەفسانەیەکی شاری و کریپیپاستایەکی یارییە ڤیدیۆیییە سانبۆکسەکەی *[[ماینکرافت]]*ە. زۆرجار وەک وەشانی کارەکتەری *ماینکرافت* ستیڤ وێنا دەکرێت، بەڵام بە چاوی سپی تەواو کە بیلبیلەیان نییە، و ڕەفتارێک کە بە شێوەیەکی سەرەکی لەناوبردنی جیھانی یاریزانەکە لەخۆدەگرێت. چیرۆکەکە لە پۆستێکی نەناسراوەوە لەسەر بۆردی /v/ی فۆرچان لە ساڵی ٢٠١٠دا سەریھەڵدا، کە تێیدا نووسەرەکە باسی لە ڕووبەڕووبوونەوەی کەسایەتییەکی سەیر کردبوو لە جیھانێکی تاک-یاریزاندا، و دواتر نامەکانی سڕدرابوونەوە کاتێک ھەوڵی دابوو لەگەڵ یاریزانانی تردا قسە لەسەر بینینەکە بکات. چیرۆکەکە دواتر زیاتر بەناوبانگ بوو دوای ئەوەی ستریمەرە ئۆنلاینەکانی وەک کۆپلاند و پاتیموس وەشانی خۆیان دروست کرد. ھیرۆبراین بووەتە بەشێکی بەناوبانگی کولتووری ئۆنلاینی دەوروبەری *ماینکرافت*، ھەروەھا بە شێوەیەکی کاریگەر بووەتە میمێکی ئینتەرنێتی. گرنگیدان بە کارەکتەرەکە ئیلھامی بە زۆر کەس بەخشی بۆ دروستکردنی چیرۆک و بینینە بانگەشە بۆ کراوەکانی خۆیان لە دەوری ھیرۆبراین، ھەروەھا دروستکردنی مۆدی ماینکرافت کە ئەو بۆ ناو یارییەکە زیاد دەکەن. گرنگیدان بە کارەکتەرەکە تا دەیەی ٢٠٢٠ بەردەوام بوو، کە بووە ھۆی دووبارە دۆزینەوەی ئەو میدیایانەی پێشتر ون بوون و پەیوەندییان بە بینینە ڕەسەنەکانەوە ھەبوو. ھیرۆبراین وەک یەکێک لە دیارترین ئەفسانەکانی یارییە ڤیدیۆیییەکان دادەنرێت، و ناوبانگەکەی بووەتە ھۆی ئەوەی لە ڕاپرسییەکی *[[ئینسایکڵۆپیدیای گینس|تۆمارە جیھانییەکانی گینس]]*دا بۆ باشترین خراپەکارەکانی یارییە ڤیدیۆیییەکان پلەی بەدەستبھێنێت، سەرەڕای ئەوەی کە ھەرگیز بەڕاستی لەناو *ماینکرافت*دا بوونی نەبووە. کارەکتەرەکە چەندین جار لەلایەن پەرەپێدەرانی *ماینکرافت*ەوە ئاماژەی پێکراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەفسانە شارییەکان
گەمارۆدانی ئامێدی

**گەمارۆدانی ئامێدی** لە ساڵی ١٨٣٣ ڕوویدا، کاتێک میر محەممەد پاشای ڕەواندز، فەرمانڕەوای بەھێزی کوردی میرنشینی سۆران، ھەڵمەتێکی بۆ فراوانکردنی دەسەڵاتی خۆی بەسەر میرنشینی بادینانی دراوسێیدا دەستپێکرد.

## دەرئەنجام
میرنشینی بادینانی دراوسێی میرنشینی سۆران دەسەڵاتی لەدەست چوو و سەربەخۆییی لاواز بوو و نەما.

میر محەممەدی ڕەواندزی بەگی سۆرانی ناسراو بە میر کۆرە، مووسا پاشای کردە حاکمی ئامێدی.

لە دوای دووەمین شەڕی سۆران و عوسمانی و سەرکەوتنی عوسمانییەکان و لەناوچوونی میر محەممەد، ئیسماعیل پاشای بادینان ھاتە مەیدان و میرنشینەکەی گرتە دەست؛ بەڵام زۆری پێ نەچوو، سەدری ئەعزەم مستەفا ڕەشید پاشا بەخۆی و لەشکرەکەیەوە ھاتە سەری و گەمارۆی ئامێدییدا و ناردییە بەغدا و لەوێ حەپسکرا و لە حەپسخانەدا گیانی لەدەستدا و میرنشینی بادینان بە تەواوەتی ھەڵوەشایە و لەناوچوو لە ساڵی ١٨٤٣.

## سەرچاوەکان

پۆل:شەڕەکان
پۆل:گەمارۆدانەکان
پۆل:دەیەی ١٨٣٠
پۆل:١٨٣٢
پۆل:میرنشینی سۆران
پۆل:سۆران
پۆل:مێژووی کورد
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
پۆل:میرنشینی بادینان
پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران
پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی بادینان
دروستکردنی ڕێکارانە

وێنۆک|یەکێک لە نموونەکانی دروستکردنی ڕێکارانە، لێرەدا سیستەمی ئێڵ بەکارھێنراوە بۆ دروستکردنی مۆدێلی داری واقیعی. مۆدێلی جیاواز دەتوانرێت دروست بکرێت بە گۆڕینی ھەردوو پارامیتەری دیاریکراو و تۆوێکی ھەڕەمەکی.
لە کۆمپیوتەرکاریدا، **دروستکردنی ڕێکارانە** () شێوازێکی دروستکردنی داتایە بە شێوەی ئەلگۆریتمی بە پێچەوانەی شێوازی دەستییەوە، کە بە شێوەیەکی گشتی لە ڕێگەی تێکەڵەیەک لە ناوەڕۆکی دروستکراوی مرۆڤ و ئەلگۆریتمەکانەوە دەبێت کە لەگەڵ ھەڕەمەکیی دروستکراوی کۆمپیوتەر و ھێزی پرۆسێسکردندا جووت کراون. لە گرافیکی کۆمپیوتەریدا، بە گشتی بۆ دروستکردنی تێکستچەر و مۆدێلی سێ ڕەھەندی بەکاردێت. لە یارییە ڤیدیۆییەکاندا، بۆ ئەوە بەکاردێت کە بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی بڕێکی زۆر ناوەڕۆک لەناو یارییەکدا دروست بکات. بەپێی جێبەجێکردنەکەی، سوودەکانی دروستکردنی ڕێکارانە دەتوانن بریتی بن لە قەبارەی بچووکتری فایل، بڕی زۆرتری ناوەڕۆک، و ھەڕەمەکی بۆ یاریکردنێکی کەمتر پێشبینیکراو.

## سەرچاوەکان
مۆزەخانەی تاوەر - دێری

**مۆزەخانەی تاوەر** (بە ئینگلیزی: Tower Museum) مۆزەخانەیەکی مێژوویی ناوخۆییە و دەکەوێتە شاری دێری لە ئایرلەندی باکوور. مۆزەخانەکە لە ساڵی ١٩٩٢ کراوەتەوە و چیرۆکی مێژوویی و پڕ لە ڕووداوی شارەکە دەگێڕێتەوە. مۆزەخانەکە بەشێکە لە "خزمەتگوزارییەکانی مۆزەخانە و سەردانکەران"ی سەر بە ئەنجومەنی شاری دێری و ناوچەی سترابان.

## مێژوو و باڵەخانە
مۆزەخانەی تاوەر دەکەوێتە ناو دیواری مێژوویی شارەکەوە و لە باڵەخانەیەکدایە کە شێوەی "تاوەری ئۆ'دۆھێرتی" (O'Doherty Tower) لێ وەرگیراوە، کە قەڵایەکی مێژوویی سەدەی شازدەیەمی ناوچەکە بووە. شوێنە گرنگەکەی لەناو شارە کۆنەکەدا وای کردووە ببێتە یەکێک لە گرنگترین شوێنە گەشتیارییەکانی دێری. ئەم مۆزەخانەیە چەندین خەڵاتی بەدەستھێناوە بەھۆی شێوازی پێشکەشکردنی مێژووی ناوچەکەوە.

## پێشانگەکان
مۆزەخانەکە دوو پێشانگەی سەرەکی و ھەمیشەیی لەخۆدەگرێت، لەگەڵ چەندین پێشانگەی کاتی کە بەدرێژایی ساڵ دەگۆڕدرێن.

### چیرۆکی دێری
ئەمە پێشانگەی سەرەکیی مۆزەخانەکەیە و بە شێوەیەکی ورد و زنجیرەیی مێژووی شاری دێری دەگێڕێتەوە. گەشتەکە لە سەردەمی پێش مێژووەوە دەست پێدەکات و بە قۆناغە گرنگەکاندا تێدەپەڕێت، وەک:

دامەزراندنی شارەکە.

قۆناغی نیشتەجێکردنی ئۆلستەر (The Plantation of Ulster).

گەمارۆدانی دێری (The Siege of Derry) لە ساڵی ١٦٨٩.

مێژووی کۆچبەری و شۆڕشی پیشەسازی.

کێشە سیاسییەکانی ئەم دواییە کە بە "The Troubles" ناسراوە.

پێشانگەکە کەلوپەلی مێژوویی، نموونەی بچووککراوە، و شاشەی کارلێککردن بەکاردەھێنێت بۆ گەیاندنی زانیارییەکان.

### کەشتییەکی تێکشکاو: لا ترینیداد ڤالێنسێرا
ئەم پێشانگەیە تایبەتە بە چیرۆکی یەکێک لە کەشتییە گەورەکانی "ئەرمادای ئیسپانی" بە ناوی "لا ترینیداد ڤالێنسێرا" (La Trinidad Valencera). کەشتییەکە لە ساڵی ١٥٨٨ لە کەناراوەکانی دۆنیگال نوقم بوو. لەم پێشانگەیەدا ژمارەیەکی زۆر لەو کەلوپەل و پارچە دەگمەنانە نمایش کراون کە لە پاشماوەی کەشتییەکەدا دۆزراونەتەوە و چیرۆکی دۆزینەوەکەیان دەگێڕدرێتەوە.

## تایبەتمەندییەکانی تر
یەکێک لە تایبەتمەندییە سەرنجڕاکێشەکانی مۆزەخانەکە، سەکۆی بینینی کراوەیە کە دەکەوێتە نھۆمی سەرەوەی باڵەخانەکە. لەم شوێنەوە، سەردانکەران دەتوانن دیمەنێکی پانۆرامایی ٣٦٠ پلەیی شاری دێری، ڕووباری فۆیل، و دیوارە مێژووییەکانی شارەکە ببینن.

## سەرچاوەکان

پۆل:مۆزەخانەکانی ئایرلەندی باکوور
پۆل:دێری
پۆل:بیناسازیی تەواوبوو لە ١٩٩٢
ھەڵمەتەکانی ڕەواندز

**شەڕی ڕەواندز** یان **ھەڵمەتی ڕەواندز** زنجیرە ململانێ و شەڕێک بوو لە ساڵی ١٨٣٢ لەنێوان میر محەممەدی پاشای ڕەواندزی میر و حکومڕانی میرنشینی سۆران و عوسمانییەکان و کۆمەڵێک ھۆز و عەشیرەتە کوردە ناوخۆیییەکان کە بەرەنگاریی میر محەممەد و دەسەڵات و گەشەسەندنەکەی و یەکخستنی کوردستان دەبوونەوە.

شاری ڕەواندز ھەر لە کۆنەوە پایتەخت و دڵی میرنشینی سۆران بووە، بەڵام لەساڵی ١٨٣٢ میر محەممەد ناسراو بە پاشای گەورە حوکمڕانیی خۆی لەوێ بەھێزتر کرد و شارەکەی نوێ کردەوە و قەڵای لە دەوروبەری ڕەواندز دروست کرد و شارەکەی کردە سەربازگەی سەرەکیی خۆی. بەم شێوەیەش ڕکابەری ناوخۆییی لەناوبرد و دەستی کرد بە فراوانکردنی میرنشینەکەی. سەرەتا دیوارەکانی شاری ڕەواندوزی بەھێزتر کرد و قەڵایەکی لەسەر گردێکی دەرەوەی شار دروست کرد.

## شەڕەکە
شەڕی ڕەواندز لە ساڵی ١٨٣٢ ململانێیەکی بەرچاو بوو لە ناوچە کوردییەکان لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا. میر محەممەدی پاشای سۆران سەرکردایەتیی ھێزەکانی کرد دژی ھۆزە کوردە ناوخۆیییەکان و گرووپە ھاوپەیمانەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بۆ ئەوەی کۆنترۆڵی ڕەواندز دووپات بکاتەوە. سەرکەوتنی ڕەواندز ھەنگاوێکی چارەنووسساز بوو لە ھەوڵەکانی میر محەممەد پاشا بۆ یەکخستنی خاکە کوردییەکان لە ژێر میرنشینەکەیدا.

لە شەڕەکەدا ھەندێک لە ھۆزەکانی نزیک و سەرکردە ڕکابەرەکانی دژایەتییان کرد و ھەربۆیە بووە ھۆی شەڕێک لە نزیک شارەکە. میر محەممەد شکستی بەو ھێزانە ھێنا، ئەمەش ڕێگەی پێدا دەسەڵاتی خۆی لە ڕەواندز بە تەواوی مسۆگەر بکات و وەک ناوەند بۆ فراوانبوونی خۆی بەکاری بھێنێت و ڕەواندزی پاک کردەوە لە عوسمانییەکان و پاشماوە و لایەنگرەکانی و ئەو ھۆزانەی کە دژایەتیی میر و یەکخستنی خاکی کوردییان دەکرد.

## دەرئەنجام
دوابەدوای ئەو شەڕە، میر محەممەد پاشا دەسەڵاتی خۆی بەسەر ڕەواندزدا چەسپاند و نفووزی خۆی لە سەرتاسەری ناوچەکەدا فراوانتر کرد. بەڵام زیادبوونی دەسەڵاتی ئەو، دەسەڵاتدارانی عوسمانیی نیگەران کرد و لە کۆتاییدا بووە ھۆی ھەڵمەتە سەربازییەکان بۆ کەمکردنەوەی دەسەڵاتەکەی و شەڕ لەنێوان عوسمانییەکان و سۆران زیاتر بوو. ئەو شەڕە خاڵێکی بەرزی ھەوڵەکانی کورد بۆ ئۆتۆنۆمیی ناوچەیی لە سەردەمی عوسمانیدا دیاری کرد. شارۆچکەی ڕەواندز لەلایەن بنەماڵەی ڕەوادییەوە لە سەدەی ١٠یەمدا دامەزرا. ئەم ناوچەیە لە دوای شەڕی چاڵدیران لە ساڵی ١٥١٤ کەوتە ژێر دەسەڵاتی میرنشینی برادۆست، دواتر شارۆچکەکە چووە ناو سۆران بەتەواوەتی دەچووە ژێر دەسەڵاتی میرنشینی سۆران تا ساڵی ١٨٣٦.

## میرات و یادکردنەوە
شەڕی ڕەواندز وەک ڕووداوێکی ڕەمزی لە مێژووی کورددا دەمێنێتەوە، نوێنەرایەتیی بەرخۆدان و ھەوڵەکانی کورد بۆ گەیشتن بە یەکڕیزیی سیاسی و ئۆتۆنۆمی دەکات. میر محەممەد پاشای سۆران وەک کەسایەتییەکی سەرەکی لە ناسیۆنالیزمی کوردی (کوردایەتی) و بنیاتنانی دەوڵەتدا یادی دەکرێتەوە. ئەو شەڕە لە مێژووە ناوچەیییەکان و یادەوەریی کولتووریدا ھەر یاد دەکرێتەوە.

## سەرچاوەکان


پۆل:شەڕەکان
پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
پۆل:ھەڵمەتە سەربازییەکان
پۆل:میرنشینی سۆران
پۆل:سۆران
پۆل:ڕەواندز
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:مێژووی کورد
پۆل:١٨٣٢
پۆل:دەیەی ١٨٣٠
پۆل:مێژووی سەربازیی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران
حافز محەممەد پاشا

**حافز محەممەد پاشای چەرکەسی** (٣ی ئایاری ١٨٦٦ کۆچی دواییی کردووە) ئەفسەرێکی سەربازی و دەوڵەتمەدارێکی عوسمانی بووە و بە ڕەچەڵەک چەرکەسی بووە.

لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٨٣٦ پلەی بەرزکرایەوە بۆ پلەی *[[وەزیر]]* و کرا بە پارێزگاری کوردستان و سێواس. لە سەرەتای ساڵی ١٨٣٩ *بە سەردار-ئەکرەم* دەستنیشان کرا بۆ سەرکردایەتیکردنی سوپای عوسمانی لە دژی میسر. ھەرچەندە ئەم ھەڵمەتە بووە ھۆی شکستھێنان لە شەڕی نەزیپ لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٨٣٩، بەڵام پارێزگاری سێواسی پاراست و دواتر لە ئەیلوولی ١٨٣٩ بوو بە پارێزگاری ئەرزەڕۆم، لە شوباتی ١٨٤١ لە ئەرزڕۆم دوورخرایەوە.

لە شوباتی ساڵی ١٨٤٢، بۆ ماوەیەکی کورت وەک *[[سەرعەسکەر]]* (فەرماندەی گشتی) بە وەکالەت کاری کردووە، و لە مانگی یەکی ساڵی ١٨٤٣دا لە کارەکەی دوورخرایەوە کاتێک ئەو پۆستە ھەڵوەشایەوە. لە نیسانی ١٨٤٣ بوو بە حاکمی قەڵای بەلگراد. لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ١٨٤٥ وەک پارێزگاری مووسڵ دەستنیشانکرا و لە مانگی ئازاری ساڵی ١٨٤٦ بوو بە یەکەم بەرپرسی وەزارەتی تازە دامەزراوی زابتییە (ڕێکخراوی گشتی). تا مانگی شوبات-ئازاری ١٨٤٧ ئەو پۆستەی بەدەستەوە بوو.

دواتر لە مانگەکانی نیسان-ئایاری ١٨٤٧ وەک پارێزگاری یانیا، لە مانگی ئازاری ١٨٤٨ی ئوسکوپ، لە مانگی حوزەیران-تەمموزی ١٨٤٩ بۆسنە و لە مانگی ئەیلول-تشرینی یەکەمی ١٨٤٩ وەک حاکمی ئەدیرنە دەستنیشانکرا. لە لە تەممووزی ١٨٥١ پۆستی لە پارێزگاری ئەدیرنە دوورخرایەوە.

لە نیسانی ساڵی ١٨٥٢ بووەتە حاکمی شاری کۆنیا و لە تەممووزی ١٨٥٤ بووەتە حاکمی ئەیالەتی ترابزۆن. لە سەرەتای ساڵی ١٨٥٥ لە کاتی جەنگی کریمیادا سەرکردایەتیی سەربازانی پارێزگاکانی کرد بۆ پشتگیریکردنی بەرگری لە ئەرزڕۆم و قەرس. دوای گەڕانەوەی بۆ ترابزۆن، کێشە ئیدارییە ناوخۆیییەکان و ھەڵسوکەوتی نادروست لەلایەن کەسایەتییە ناودارە ناوخۆیییەکانەوە بووە ھۆی دەرکردنی لە ساڵی ١٨٥٥/١٨٥٦.

لە ساڵی ١٨٥٩/٦٠ وەک سەرۆکی کۆمیسیۆنی موھاجیرین دەستنیشانکرا کە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ نیشتەجێکردنی کۆچبەرانی چەرکەس لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا پێکھێنرا. لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٨٦٢ لە شاری مەدینە وەک *شەیحولحەرەم* (سەرۆکی مزگەوتی پیرۆز) دەستنیشانکرا. لە نیسانی ساڵی ١٨٦٤ لە کارەکەی دوورخرایەوە بەڵام تا کۆچی دواییی لە ٣ی ئایاری ١٨٦٦ لە مەدینە مایەوە.

## پارێزگارییەکان
پارێزگاریی حافز محەممەد پاشا کە لەو پێڕستەی خوارەوە ھاتووە:

* ئەرزڕۆم (١٨٣٩-١٨٤١)
* قەڵای بەلگراد (١٨٤٣-١٨٤٦)
* سەرۆکی زاپتییە (١٨٤٦-١٨٤٧)
* یانیا (١٨٤٧-١٨٤٨)
* ئوسکۆپ (کۆسۆڤۆ) (١٨٤٨-١٨٥٠)
* بۆسنە (١٨٥٠)
* ئەدیرنە (١٨٥٠-١٨٥١)
* کۆنیا (١٨٥٢-١٨٥٤)
* ترابزۆن (١٨٥٤-١٨٥٥)

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی
پۆل:مردووانی ١٨٦٦