open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
لویس بۆس

**لویس بۆس** (بە ئینگلیزی : Lewis Boss ) (لە دایک بووی ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٨٤٦ - ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩١٢ کۆچی دوایی) فەلەکناسی ئەمریکییە. وەک بەڕێوەبەری ڕوانگەی دودلی لە شاری شنێکتادی لە ویلایەتی نیویۆرک کاری کردووە.

## سەرەتای ژیان
بۆس لە شاری پرۆڤیدێنس لە ویلایەتی ڕۆد ئایلەند لەدایکبووە، لە دایک و باوکی ناویان ساموێل پی و لوسیندا (لەدایکبووی جۆسلین) بۆس بووە، و لە قۆناغی ناوەندی لە پەیمانگای لافام لە نۆرس سیتوات  و پەیمانگای نیو هامپتۆن لە نیوھەمپشیر خوێندوویەتی. لە ساڵی ١٨٧٠ لە کۆلێژی دارتمۆس دەرچووە، پاشان چووەتە سەر کار وەک فەرمانبەر بۆ حکومەتی ئەمریکا.
## پیشە
وەک یاریدەدەری فەلەکناسی بۆ گەشتێکی حکومەت بۆ ڕووپێوی سنووری ئەمریکا و کەنەدا و ئەمریکا کاری کردووە. لە ساڵی ١٨٧٦ بوو بە بەڕێوەبەرایەتی ڕوانگەی دودلی لە شاری شنێکتادی لە نیویۆرک.

بۆس بەهۆی کارەکانی لە کەتەلۆگکردنی شوێن و جووڵەی دروستی ئەستێرەکاندا ناوبانگی دەرکردووە. هەروەها سەرکردایەتی گەشتێکی کرد بۆ شیلی لە ساڵی ١٨٨٢ بۆ چاودێریکردنی ڤینۆس و زانیارییەکانی تایبەت بە خولگەی گەڕەستێرۆچکەکانی کەتەلۆگ کرد. لە ساڵی ١٨٨٩ بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستی ئەمریکا هەڵبژێردرا. گرنگترین دۆزینەوەی ئەو حیسابکردنی خاڵی یەکگرتنی پۆلی ئەستێرەکانی هیادس بوو. لە ساڵی ١٩٠٥دا میدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی پێبەخشرا.

لە ساڵی ١٩٠٩ بووە سەرنووسەری گۆڤاری فەلەکناسی، ساڵی دواتر کەتەلۆگی گشتی سەرەتایی ٦١٨٨ ئەستێرە بۆ سەردەمی ١٩٠٠ی بڵاوکردەوە، کە کۆمەڵێک جووڵەی دروستی ئەستێرەکانە. لە ساڵی ١٩١١ بۆ هەردوو پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست و کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی هەڵبژێردرا. دوای مردنی، بەرپرسیارێتی گۆڤاری فەلەکناسی گوازرایەوە بۆ کوڕەکەی، بنیامین بۆس. بنیامین تا ساڵی ١٩٤١ بەردەوام بوو لە دەستکاریکردنی گۆڤارەکە و هەروەها کەتەلۆگی ئەستێرەکانی باوکی فراوانتر کرد و لە ساڵی ١٩٣٦دا کەتەلۆگی گشتی بۆسی بڵاوکردەوە.
## مردن و میرات
بۆس لە ٥ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩١٢ لە شاری ئەلبانی لە ویلایەتی نیویۆرک کۆچی دوایی کرد. ناوی کانیاوی مانگ بۆس بە شەرەفی ئەو ناونراوە.
## ژیانی خێزانی
بۆس لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٨٧١ لەگەڵ هێلین ئێم هاچینسۆن هاوسەرگیری کرد. هەروەها کوڕەکەیان بنیامین بۆس فەلەکناسێکی دیار بوو.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* ژیاننامەی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان
* ڕوانگەی دودلی

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٦
پۆل:مردووانی ١٩١٢
پۆل:ئەستێرەناسانی ئەمریکی
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی لالاند
سپۆتنیک (موشەک)

موشەکی **سپۆتنیک** موشەکێکی هەڵگری خولگەیی بێ تیم بوو کە لەلایەن سێرگی کۆرۆلێڤ لە یەکێتی سۆڤیەت دیزاین کرابوو و لە فڕۆکەی R-7 Semyorka ICBM وەرگیراوە. لە ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٧ بەکارهێنرا بۆ ئەنجامدانی یەکەم هەڵدانی مانگی دەستکرد لە جیهاندا، کە *[[سپوتنیک-١|فڕۆکەی سپۆتنیکی یەکەمی]]* خستە ناو خولگەیەکی نزم لە زەویدا .

دوو وەشانی سپۆتنیک دروستکرا، سپۆتنیک-PS (GRAU index 8K71PS) کە بەکارهێنرا بۆ خستنەبازاڕی سپۆتنیک 1 و دواتر سپۆتنیک 2، هەروەها سپۆتنیک (8A91) کە لە مانگی نیسانی ساڵی 1958دا نەیتوانی مانگی دەستکردێک بخاتە خوارەوە، دواتر خرایە خوارەوە سپۆتنیک ٣ لە ١٥ی ئایاری ١٩٥٨.

ئەندامێکی دواتر لە خێزانی R-7 کە ناوی Polyot بوو هەمان پێکهاتەی موشەکی سپۆتنیکی بەکارهێنا، بەڵام لە پێکهاتەکانی ڤۆسخۆد دروستکرا. بەهۆی لێکچوونەکەیەوە، پۆلیۆت هەندێک جار بە سپۆتنیک 11A59 ناسرابوو.

## سپۆتنیک 8A91
سپۆتنیک 8A91 بزوێنەری بەهێزتری 8D76 و 8D77ی دانرابوو، بەمەش توانای باری سوودبەخشی زیاد کرد، هەروەها ڕێگەی پێدا مانگی دەستکردی زۆر قورستر لە سپۆتنیک 1 و سپۆتنیک 2 هەڵبدات، دووجار خرایە خوارەوە، لە ساڵی 1958. یەکەم هەڵدانی، لە 27ی نیساندا، شکستی هێنا بەهۆی ئەو لەرزینانەی کە بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو لە کاتی فڕینەکەدا بە درێژایی میحوەر درێژخایەنی موشەکەکە ڕوویانداوە. لە ١٥ی ئایاردا بە سەرکەوتوویی سپۆتنیکی ٣ی خستە بازاڕەوە.

## سەرچاوە

پۆل:گەردوون
کێوی حاجی ئیبراھیم

**کێوی حاجی ئیبراھیم** بەرزترین لوتکەی کوێستانی قەندیل و بەشێک لە زنجیرەچیاکانی زاگرۆسە. ئەم کێوە لە نێوان سنووری ئێران و عێراقدا ھەڵکەوتووە. بەرزاییی کێوی حاجی ئێبراھیم ٣٥٨٧ مەتر لە ئاستی دەریایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زنجیرەچیاکانی ئێران
پۆل:زنجیرەچیاکانی عێراق
پۆل:چیاکانی کوردستان
پۆل:کێوەکانی کوردستان
پۆل:جوگرافیای ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
پۆل:سنووری ئێران–عێراق
پۆل:کێوەکانی ئێران
کارل فریدریش کۆستنەر

**کارل فریدریش کوستنەر** (بە ئەڵمانی: Karl Friedrich Küstner) (لەدایکبووی ١٨٥٦ - ١٩٣٦ کۆچی دوایی ساڵی زایینی)، زانای فەلەکناسی ئەڵمانییە. لە شاری گرێلیتز لەدایک بووە. ساڵی ١٨٧٩ دوکتۆرای لە زانکۆی ستراستبورگ وەرگرتووە. ئەندامی ئەکادیمیای زانستیی پرۆشیا بووە. لە تەمەنی ٨٠ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە.
[وێنۆک| کوستنەر لە ساڵی ١٩١٠ لە چوارەمین کۆنفرانسی نێودەوڵەتی یەکێتی ھاوکاری لە توێژینەوەی خۆر لە [ڕوانگەی چیای ویڵسۆن.]]

## خەڵات
چەند خەڵاتی وەرگرتووە، لەوانە:
* دکتۆرای فەخری لە زانکۆی لیدن (١٩٢٨)
* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاھانەی فەلەکناسی (١٩١٠)

## سەرچاوەکان

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٦
پۆل:مردووانی ١٩٣٦
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
دڕاگۆن کوێست

**دڕاگۆن کوێست** ()یەکێکە لە زنجیرەکانی ڕۆڵگێڕانی کایەی ڤیدیۆیی لەلایەن کۆمپانیای [ئینێکس پەرەی پێدراوە کە ئێستا بەشێکە لە  سکوەیر ئینێکس. زنجیرەکە لەلایەن یوجی ھۆرییەوە دروست کراوە و لەلایەن ئاکیرا تۆریاما دیزاین کراوە و لەلایەن کۆی چی سوگیاما ئاوازی بۆ دانراوە. یەکەم یاری خۆی لە ساڵی ١٩٨٦ بە بڵاوکردنەوەی یەکەم یاری ئەنجامدا، کە ناونیشانێکی گرینگ بوو لە چەشنی کایەی ڕۆڵگێڕان و ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبوو لە بەناوبانگکردنی ژانرەکە لە ژاپۆن و لە سەرانسەری جیھاندا.  زنجیرەی دراگۆن کوێست بە ڕێکخستنە فانتازیا کلاسیکییەکانی و چیرۆکگێڕانی سەرنجڕاکێش و شەڕی لاسایی لەسەر بنەمای نۆرە ناسراوە. زۆرجار لە یارییەکاندا پاڵەوانێک دەبینرێت کە لە ھەوڵی ڕزگارکردنی جیھان لە ھێزێکی خراپە، حزبێک لە کارەکتەرەکان بەشداری پاڵەوانەکە دەکەن لە گەشتەکەیاندا. زنجیرەکە بەھۆی شێوازە ھونەرییە دڵڕفێن و ڕەنگاوڕەنگەکانییەوە ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێناوە، ھەروەھا ئەھریمەن و کارەکتەرە یادگارییەکانی کە لەلایەن ئاکیرا تۆریاما، دروستکەری مانگا و زنجیرە ئەنیمەی دراگۆن بۆڵ دیزاین کراون. یەکێک لە تایبەتمەندییە دیاریکەرەکانی زنجیرەی دراگۆن کوێست پابەندبوونییەتی بە بەرزڕاگرتنی میکانیکی لاسایی کایەی ڕۆڵگێڕان لە ھەمان کاتدا داھێنانە مۆدێرنەکان لەخۆدەگرێت. ئەم ھاوسەنگییەی نێوان نۆستالژیا و داھێنان یارمەتی زنجیرەکە داوە کە سەرنجڕاکێشی خۆی بپارێزێت بۆ ھەردوو ھاندەرانی ماوە درێژ و یاریزانە نوێیەکان. دڕاگۆن کوێست کاریگەری قووڵی لەسەر پیشەسازی یاریکردن ھەبووە، ئیلھامبەخش بووە بۆ چەندین کایەی ڕۆڵگێڕان ی تر و کاریگەری لەسەر دیزاینی یارییەکان و چیرۆکگێڕان ھەبووە. ھەروەھا زنجیرەکە ناونیشانی وەرچەرخان و مانگا و وەرگێڕانی ئەنیمێ و کاڵای بازرگانی لێکەوتووەتەوە، ئەمەش زیاتر پێگەی خۆی وەک دیاردەیەکی کولتووری چەسپاندووە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی
پۆل:یارییە ڤیدیۆیییە نایابەکان
پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ فیلمدا گونجاون
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان گونجێنراون
ئینێکس

**کۆمپانیای ئێنیکس** () کۆمپانیایەکی گەشەپێدەر و بڵاوکەرەوەی کایەی ڤیدیۆیی ژاپۆن بوو کە ڕۆڵێکی بەرچاوی لە مێژووی پیشەسازی یارییەکاندا ھەبوو. کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٩٧٥ دامەزراوە و بە زنجیرە کاریگەر و گەورەکانی ناسرا، کە دیارترینیان دڕاگۆن کوێست بوو. ھەروەھا کۆمپانیای ئینێکس بەرپرسیار بوو لە بڵاوکردنەوەی کۆمەڵێک یاری بەرفراوان لە سەرانسەری پلاتفۆرمە جیاوازەکاندا، لەوانە سیستەمی کات بەسەربردنی نینتێندۆ (NES)، سیستەمی کات بەسەربردنی سوپەر نینتێندۆ (SNES) و پلەیستەیشن. ئایکۆنیترین دروستکردنی ئینیکس بەناوی دڕاگۆن کوێست لە ساڵی ١٩٨٦ بۆ یەکەمجار دەرکەوت و بە خێرایی بوو بە بەردی بناغەی چەشنی یاری ڕۆڵگێڕان (RPG). زنجیرەکە لەلایەن تیمێکی بەتواناوە پەرەی پێدراوە کە بریتین لە یوجی ھۆری، دروستکەر و سیناریۆنووس، ئاکیرا تۆریاما، ھونەرمەندی بەناوبانگی مانگا کە بەرپرسیارە لە دیزاینی کارەکتەرەکان، ھەروەھا کۆی چی سوگییاما کە مۆسیقای یارییەکانی ئامادەکردووە. بە چیرۆکگێڕانی سەرنجڕاکێش و ڕێکخستنە فانتازیا کلاسیکەکانی و شەڕی لاسایی لەسەر بنەمای نۆرە، دڕاگۆن کوێست دڵی یاریزانانی لە سەرانسەری جیھاندا گرت و جێپەنجەیەکی نەسڕاوەی لەسەر چەشنی کایەی ڕۆڵگێڕان بەجێھێشت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان
دڕاگۆن کوێست (کایەی ڤیدیۆیی)

**دڕاگۆن کوێست** () کە لە ئەمریکای باکوور بە دڕاگۆن واریۆر ناسراوە، کایەیەکی ڤیدیۆییی ڕۆڵگێڕانە کە لەلایەن کۆمپانیای ئینێکس پەرەی پێدراوە و لە ساڵی ١٩٨٦ بۆ سیستەمی کات بەسەربردنی نینتێندۆ (NES) بڵاوکراوەتەوە. لەلایەن یوجی ھۆرییەوە دروست کراوە، بە دیزاینی کارەکتەری ئاکیرا تۆریاما و مۆسیقای کۆی چی سوگییاما، دراگۆن کوێست بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک یەکێک لە کاریگەرترین و ئایکۆنیترین کایەی ڕۆڵگێڕان لە ھەموو سەردەمێکدا دادەنرێت. یارییەکە دوای ئەو پاڵەوانە دێت کە یاریزانەکان کۆنتڕۆڵی دەکەن، کە دەست دەکات بە ھەوڵێک بۆ شکستپێھێنانی ئەژدیھای خراپەکار و ڕزگارکردنی شازادە گوایلین ڕفێنراو. یاریزانەکان جیھانێکی فانتازیایەکی فراوان و غوڵامکەر دەڕۆن، شەڕ لەگەڵ ئەھریمەنەکان دەکەن، ئاستی کارەکتەرەکانیان بەرز دەکەنەوە و کارلێک لەگەڵ کارەکتەرە غەیرە یاریزانەکان دەکەن بۆ ئەوەی لە چیرۆکەکەدا پێشبکەون.  میکانیکی یاریکردنی دڕاگۆن کوێست ستانداردێکی بۆ چەشنی کایەی ڕۆڵگێڕان دانا، شەڕکردن لەسەر بنەمای نۆرە و گەڕان بەدوای جیھانێکی کراوە و گێڕانەوەی سەرنجڕاکێش کە یاریزانەکانی سەرسام کرد. جەختکردنەوەی یارییەکە لەسەر چیرۆکگێڕان و پەرەپێدانی کارەکتەرەکان یارمەتی دامەزراندنی چەندین ڕێکەوتنی دا کە دەبنە تایبەتمەندی چەشنێ کایەی ڕۆڵگێڕان. 

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید
پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
پۆل:یارییەکانی سیستەمی سووپەر نێنتێندۆ ئینتەرتەیمێنت
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
پۆل:کایەکانی چەنسۆفت
پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ
دڕاگۆن کوێست ڤی

**دڕاگۆن کوێست ڤی** () کایەیەکی ڤیدیۆیییە لەلایەن کۆمپانیای چەنسۆفت پەرەی پێدراوە و لەلایەن ئینێکس بڵاوکراوەتەوە کە ئێستا بەشێکە لە خێزانی سکوەیر ئینێکس. لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٩٢ بۆ سووپەر فامیکۆم لە ژاپۆن بڵاوکرایەوە، دڕاگۆن کوێست ڤی بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک یەکێک لە کاریگەرترین و گەورەترین کایەکانی زنجیرەی دڕاگۆن کوێست دادەنرێت.  گێڕانەوەی یارییەکە بە تایبەتی بەھۆی چیرۆکگێڕانی گەورە مەبەست و قووڵی سۆزدارییەوە جێگەی سەرنجە. دڕاگۆن کوێست بەدوای پاڵەوانەکەدا دەگەڕێت لە منداڵییەوە تا گەورەیی، مێژووی گەشتەکەیان بە تاقیکردنەوە و تەنگانە جۆراوجۆرەکاندا دەگێڕێتەوە. پێکھاتەی داھێنەرانەی یارییەکە «چیرۆکی ھەڵبژێردراوەکان» کە چەندین نەوە دەگرێتەوە، لەو کاتەدا پێشکەوتوو بوو و لەو کاتەوە بووەتە تایبەتمەندییەکی زنجیرەکە. یەکێک لە تایبەتمەندییە جیاوازەکانی دڕاگۆن کوێست ڤی بریتییە لە تێکەڵکردنی دامەزراندنی ئەھریمەن و بەڕێوەبردنی ئاھەنگەکان. یاریزانان توانای وەرگرتنی ئەو ئەھریمەنانەیان ھەیە کە لە شەڕدا ڕووبەڕوویان دەبێتەوە، ئەمەش چینێکی ستراتیژی و خۆکارکردن بۆ یارییەکە زیاد دەکات. ئەم میکانیکە لەو کاتەوە بووەتە بەشێکی سەرەکی لە زنجیرەی دڕاگۆن کوێست و لە چەندین کایەی ڕۆڵگێڕانی تردا وەرگیراوە. 

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ١٩٩٢
پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید
پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
پۆل:یارییەکانی سیستەمی سووپەر نێنتێندۆ ئینتەرتەیمێنت
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
پۆل:کایەکانی چەنسۆفت
پۆل:کایەکانی نینتێندۆ دی ئێس
سپایک چەنسۆفت

**سپایک چەنسۆفت** () پەرەپێدەر و گەشەپێدەری کایەی ڤیدیۆییی ژاپۆنییە و بە دروستکردنی کۆمەڵێک یاری بەرفراوان لە سەرانسەری چەشنە جیاوازەکاندا ناسراوە. کۆمپانیاکە لە ڕێگەی یەکگرتنی نێوان سپایک و چونسۆفت لە ساڵی ٢٠١٢ پێکھێنرا، کە شارەزایییەکانیان لە پەرەپێدان و بڵاوکردنەوەی یارییەکاندا کۆکردەوە. سپایک چەنسۆفت بەھۆی پۆرتفۆلیۆی یارییە جۆراوجۆرەکانییەوە ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێناوە، لەوانە ڕۆمانی بینراو، یارییە ڕۆڵگێڕانەکان و ناونیشانی ئەکشن-سەرکێشی. کۆمپانیاکە بەشداری کردووە لە دروستکردنی چەندین زنجیرەی ڕەخنەگران و سەرکەوتوو لە ڕووی بازرگانییەوە، وەک زنجیرەی "Danganronpa" کە بە چیرۆکگێڕانی سەرنجڕاکێش و میکانیکی یاریکردنی ناوازە ناسراوە کە توخمەکانی ڕۆمانی بینراو و یارییە نھێنییەکانی کوشتن تێکەڵ دەکات. جگە لە کایەی "Danganronpa"، سپایک چەنسۆفت بەرپرسیار بووە لە پەرەپێدان و بڵاوکردنەوەی ناونیشانە دیارەکانی دیکە، لەوانە زنجیرەی "Sero Escape" کە گێڕانەوەی ئاڵۆز و یارییەکی ئاڵۆزی چارەسەرکردنی مەتەڵەکانی تێدایە. ھەروەھا کۆمپانیاکە دەستی خۆی فراوانتر کردووە بۆ بواری موڵک و ماڵی مۆڵەتپێدراو، پەرەی بە یارییەکان داوە کە لەسەر بنەمای زنجیرە ئەنیمێ و مانگای بەناوبانگ دامەزراوە، وەک "وەن پیس: خوێنی سووتاو" و "ھێرش بۆ سەر زەبەلاحەکان".

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
پۆل:بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان
جولی ھاگەرتی

**جولی ھاگەرتی** (؛ لەدایکبووی ١٥ی حوزەیرانی ١٩٥٥) ئەکتەری ئەمریکییە.

## سەرەتای ژیانی
ھاگەرتی لە شاری سینسیناتی ویلایەتی ئۆھایۆ لەدایکبووە، کچێکی ھاریەت یوێلیگە کە مۆدێل و گۆرانیبێژە، ھەروەھا جیراڵد ویلیام "جێری" ھاگەرتی جونیۆر کە مۆسیقاژەنە. ھەروەھا مایکل ھاگەرتی برای بووە.

## ژیانی تایبەتی
ھاگەرتی لە ساڵی ١٩٨٦ لەگەڵ پیتەر بورکی ھاوسەرگیری کردووە، لە ساڵی ١٩٩١دا ئەو دوو ھاوسەرە جیابوونەتەوە.

لە ساڵی ١٩٩٩ لەگەڵ بەڕێوەبەری بیمە ڕیچارد کاگان ھاوسەرگیری کردووە.

ئەو کچە لایەنگری حیزبی دیموکراتییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
٩٩٩: نۆ کاتژمێر، نۆ کەس، نۆ دەرگا

٩٩٩**: نۆ کاتژمێر، نۆ کەس، نۆ دەرگا** ()یەکەم قۆناغی زنجیرەی «ھەڵھاتنی سفر»ە، کە لەلایەن کۆمپانیای سپایک چەنسۆفتەوە پەرەی پێدراوە. یارییەکە لە ساڵی ٢٠٠٩ بۆ نینتێندۆ دی ئێس بڵاوکرایەوە و دواتر گواسترایەوە بۆ پلاتفۆرمەکانی تر، یارییەکە ڕۆمانێکی بینراو و سەرگەرمی مەتەڵە کە یاریزانەکانی بە گێڕانەوەی ئاڵۆز و میکانیکی یارییە ناوازەکانی سەرسام کرد. چیرۆکەکە بەدوای جونپێی پاڵەواندا دەگەڕێت کە خۆی لەگەڵ ھەشت تاکی دیکەدا لەناو کەشتییەکی نوقمبوودا گیری خواردووە. ناچارن بەشداری لە یارییەکی کوشندەدا بکەن کە لەلایەن کەسایەتییەکی نھێنی بەناوی سفرەوە ڕێکدەخرێت. گرووپەکە دەبێت زنجیرەیەک مەتەڵە ئاڵۆزەکان چارەسەر بکەن و بڕیاری ژیان یان مردن بدەن بۆ ئەوەی لە ماوەی نۆ کاتژمێردا لە کەشتییەکە ڕزگاریان بێت. یەکێک لە تایبەتمەندییە سەرنجڕاکێشەکانی کایەی "٩٩٩" پێکھاتەی گێڕانەوەی لقدارییەتی. یاریزانەکان ھەڵبژاردەیەکیان پێشکەش دەکرێت کە کاریگەرییەکی بەرچاویان لەسەر ئاراستەی چیرۆکەکە ھەیە، کە دەبێتە ھۆی چەندین کۆتایی و دەرئەنجام. یارییەکە ھانی دووبارە یاریکردنەوە دەدات لەکاتێکدا یاریزانەکان ھەوڵدەدەن ھەموو ڕێگاکانی چیرۆکی ئەگەری ئاشکرا بکەن و ئەو نھێنییانەی لەناو گێڕانەوەکەدا شاراوەن، ھەڵبکەنەوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٩
پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:کایەکانی پلەی ستەیشن ڤیتا
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان
پۆل:کایەکانی چەنسۆفت
پۆل:کایەکانی نینتێندۆ دی ئێس
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سپایک چەنسۆفت
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە کایەکانی مەرگ
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە تەلەپاتی
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە گەشتی کات
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لەلایەن شینجی ھۆسۆی تۆمارکراون
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ٢٠٢٧ داندراون
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە نێڤادا داندراون
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داندراون
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە وێنەی سێ ڕەھەندیی پێشوەخت-ئامادەکراو
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لەلایەن کۆتارۆ یووچیکۆشی نووسراون
پۆل:کایەکانی ئێکس بۆکس کڵاود گەیمینگ
پۆل:زیرۆ ئیسکەیپ
دووڕیانەی کاتی سفر

**دووڕیانەی کاتی سفر** () سێیەم قۆناغە لە زنجیرەی «سفر ھەڵھاتن» کە لەلایەن سپایک چەنسۆفتەوە پەرەی پێدراوە. یارییەکە لە ساڵی ٢٠١٦ بۆ نینتێندۆ ٣ دی ئێس و پلەیستەیشن ڤیتا و دواتر بۆ پلاتفۆرمەکانی دیکە بڵاوکرایەوە، یارییەکە بەردەوامە لەو یارییە ئاڵۆز و گێڕانەوەیە کە وای کردووە یارییەکانی پێش خۆی زۆر خۆشەویست بن. چیرۆکی «دووڕیانەی کاتی سفر» لە دامەزراوەیەکی ژێرزەمینیی نھێنیدا ڕوودەدات کە نۆ تاک خۆیان دەبیننەوە کە گیریان خواردووە و ناچارن بەشداری لە یاری بڕیاردانی ژیان یان مردندا بکەن.  وەک لە یارییەکانی پێشووی زنجیرەکەدا، یارییەکە ھێڵی چیرۆکی لقدار و چەندین دەرئەنجامی ئەگەری ھەیە لەسەر بنەمای ئەو ھەڵبژاردنانەی کە یاریزانەکە ئەنجامی دەدات، ئەزموونێکی قووڵی سەرنجڕاکێش و گەورە دروست دەکات.  یەکێک لە زیادکردنە دیارەکانی «دووڕیانەی کاتی سفر» جێبەجێکردنی شێوازێکی چیرۆکگێڕانی سینەمایی و پارچەپارچەیە. یارییەکە گێڕانەوەکە بە شێوەیەکی ناھێڵکاری دەخاتە ڕوو، ڕووداوەکان بە شێوەیەکی ڕێکوپێک ڕوودەدەن، یاریزانەکان تەحەدای دەکەن کە چیرۆکی سەرتاسەری لە ڕوانگەی جیاوازەوە پارچە پارچە بکەن. ئەم ڕێبازە چینێکی سەرنجڕاکێشی ئاڵۆزیی بۆ چیرۆکگێڕانی یارییەکە زیاد دەکات و توانای دووبارەکردنەوەی یارییەکە بەرز دەکاتەوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٦
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:کایەکانی پلەی ستەیشن ڤیتا
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە گەردوونە ھاوتەریبەکان لەخۆدەگرن
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سپایک چەنسۆفت
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە کایەکانی مەرگ
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە گەشتی کات
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لەلایەن شینجی ھۆسۆی تۆمارکراون
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لەلایەن کۆتارۆ یووچیکۆشی نووسراون
پۆل:زیرۆ ئیسکەیپ
نینتێندۆ ئیشۆپ

**نینتێندۆ ئیشۆپ** () پێشانگایەکی دیجیتاڵی ئۆنلاینە بۆ پلاتفۆرمی کایەی ڤیدیۆییی نینتێندۆ، لەوانە نینتێندۆ سویچ، نینتێندۆ ٣ دی ئێس و وی یو. ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات جۆرەھا یاری دیجیتاڵی و ناوەڕۆکی دابەزێنراو (DLC) و نەرمەکاڵاکانی تر. یەکێک لە تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی نینتێندۆ ئیشۆپ، دەستڕاگەیشتنییەتی، کە بەکارھێنەران دەتوانن ڕاستەوخۆ لە کۆنسۆڵەکانی نینتێندۆوە بچنە ناو ئیشۆپ، ئەمەش وا دەکات گەڕان و کڕین و دابەزاندنی یارییەکان ئاسان بێت بەبێ ئەوەی پێویست بە میدیای فیزیکی بکات. ئەم ئاسانکارییە وای کردووە کە دوکانی ئەلیکترۆنی ببێتە شوێنێکی بەناوبانگ بۆ ھەردوو گەشەپێدەرانی یارییە ئیندی و گەورەکان بۆ دابەشکردنی ناونیشانەکانیان بەسەر بینەرێکی بەرفراوان. دوکانی ئەلیکترۆنی ھەڵبژاردنی یارییە جۆراوجۆرەکان پێشکەش دەکات، لە ناونیشانی لایەنی یەکەمی بلۆکباستەرەوە کە لەلایەن نینتێندۆوە پەرەی پێدراوە تا یارییە سەربەخۆکان کە لەلایەن ستۆدیۆ بچووکەکانەوە دروستکراون. ئیشۆپ سەکۆیەک بۆ یارییە ڕیترۆکان لە کۆنسۆڵە کلاسیکەکانی نینتێندۆوە دابین دەکات، ھەروەھا چەندین ئەپ و سوودمەندی کات بەسەربردن.

## سەرچاوەکان
*
ناوچە کەتەلۆنییەکان

**ناوچە کەتەلۆنییەکان** (بە کەتەلۆنی: *Països Catalans*) ئەو خاکانەن کە بە زمانی کەتەلۆنی تێیدا قسە دەکرێت. ئەو خاکانەش ناوچەکانی ئیسپانیا لە کەتەلۆنیا، دوورگەکانی بالیاریک، کۆمەڵگەی ڤالێنسیا و بەشێک لە ئەراگۆن (*لا فرانجا*) و مورسیا (کارچە) و ھەروەھا شانشینی ئەندۆرا، بەشی پایرێنس-ئۆریێنتالیس (ناسراوە بە باکووری کەتەلۆنیا) لەخۆدەگرن (لەوانەش کەرداگنە، ڕۆوسیلۆن، و ڤاڵەسپر) لە فەرەنسا، و شاری ئالگێرۆ لە سەردینیا (بەشی ئیتاڵیا). زۆرجار وەک زاراوەیەکی کۆمەڵایەتی و زمانەوانی بەکاردێت بۆ وەسفکردنی ئەو ناوچە کولتووری‒زمانەوانییەی کە زمانی کەتەلۆنی تێیدا زۆرینەیە و قسەی پێدەکرێت. لە چوارچێوەی ناسیۆنالیزمی کەتەلۆنیدا، ھەندێک جار ئەم زاراوەیە بە شێوەیەکی سنووردارتر بەکاردەھێنرێت بۆ ئاماژەکردن بە تەنھا خاکی نیشتیمانیی کەتەلۆنیا، کە ڤالێنسیا و دوورگەکانی بالیاریش دەگرێتەوە. ناوچەکانی کەتەلۆنیا لەگەڵ ھیچ یەکەیەکی سیاسی یان کارگێڕی ئێستا یان ڕابردوودا ناگونجێن، ھەرچەندە زۆربەی ناوچەکە سەر بە تاجی ئەراگۆن بووە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا؛ و بەشێک لە ڤالێنسیا (ئیسپانی) و کەتەلۆنیا (ئۆسیتی) زمانی کەتەلۆنی نازانن.

## ئەمانەش ببینە
* بزووتنەوەی سەربەخۆیی کەتەلۆنیا
* زمانی کەتەلۆنی
* کەتەلۆنییەکان
* ئۆکسیتانیا
* پان ناسیۆنالیزم

## بەستەرە دەرەکییەکان
* *وڵاتانی کەتەلۆنی* لە وەشانی ئینگلیزیی *[https://web.archive.org/web/20150924025407/http://www.grec.net/cgibin/dificil.pgm?USUARI=&SESSIO=&PGMORI=E&NDCHEC=0048266 ھیپەرێنسایکلۆپیدیای]*
* ئەدەبیاتی کەتەلۆنی بە شێوەی ئۆنلاین 
* ڕۆحی کەتەلۆنیا
* وڵاتانی کەتەلۆنی

## سەرچاوەکان

پۆل:زمان
پۆل:زمانەکان
پۆل:زمانەکانی ئیسپانیا
پۆل:کەتەلۆنیا
پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان
پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان
پۆل:بارسێلۆنا
پۆل:ساردینیا
پۆل:ئیتالیا
پۆل:ئیسپانیا
پۆل:فەڕەنسا
پۆل:ئەندۆرا
پۆل:ڤالێنسیا
بێڵی ئایشنەر

**بیلی ئایشنەر** (؛ لەدایکبووی ١٨ی ئەیلوولی ١٩٧٨) ئەکتەری کۆمیدی ئەمریکییە.

## سەرەتای ژیانی
ئایشنەر خەڵکی شاری کوینزە و لە شاری فۆڕێست ھیڵز گەورە بووە، لە خێزانێکی جولەکە لەدایکبووە و لەسەر لایەنی بار میتزڤایەکی لەسەر تەوەرەی مادۆنایە. لە ساڵی ١٩٩٦ لە ئامادەیی ستویڤسانت دەرچووە، و لە ساڵی ٢٠٠٠ لە زانکۆی نۆرس وێستەرن بە بڕوانامەی بەکالۆریۆس لە شانۆ وەرگرتووە. ئەکتەری ناوداری ئەمریکی ڕۆبن لۆرد تایلۆر ھاوژووری کۆلێژەکەی بوو.

## ژیانی تایبەتی
ئایشنەر جولەکە و ھاوڕەگەزبازە. لە شاری لۆس ئەنجلۆس دەژی.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:سیناریۆنووسە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەری کۆمیدی پیاوی ئەمریکی
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:سیناریۆنووسە جولەکەکانی ئەمریکا
پۆل:دەرچووانی زانکۆی قوتابخانەی نۆرسوێسترن بەشی گەیاندن
پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا
پۆل:سیناریۆنووسانی ئێڵەنۆی
پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)
پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم
سفر ھەڵھاتن (زنجیرەی کایەی ڤیدیۆیی)

**ھەڵھاتنی سفر** () زنجیرەیەکی کایەی ڤیدیۆییە کە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە ستایشی کراوە و لەلایەن سپایک چەنسۆفت پەرەی پێدراوە، بە گێڕانەوەی ئاڵۆز و مەتەڵە ئاڵۆزەکان و تەوەرە دەروونییەکانی ناسراوە. زنجیرەکە بە پلەی یەکەم لە دەوری چەمکی گیرخواردنی یاریزانان لە دۆخێکی مەترسیدار بۆ سەر ژیان و ناچاربوون مەتەڵە ئاڵۆزەکان چارەسەر بکەن و بڕیاری قورس بدەن بۆ ھەڵھاتن. یەکەم یاری زنجیرەکە بەناوی «نۆ کاتژمێر، نۆ کەس، نۆ دەرگا» (زۆرجار کورتکراوەی بە ٩٩٩)، چیرۆکی نۆ تاکەکەسی بەدوای خۆیدا دەھێنێت کە دەڕفێنرێن و ناچارن لە یارییەکی کوشندەدا بەشداری کەشتییەکی نوقمبوو بکەن. یاریزانان دەبێت پاڵەوانەکە لە ژوورە جۆراوجۆرەکانی ھەڵھاتندا ڕێنمایی بکەن و ھەڵبژاردن بکەن کە کاریگەرییان لەسەر دەرئەنجامی چیرۆکەکە ھەبێت. یارییەکە چەندین ھێڵی چیرۆک و کۆتایی لقدارەکانی تێدایە، کە ئاستێکی بەرزی دووبارە یاریکردنەوە دابین دەکات. بەدواداچوونەکەی بە ناوی «سفر ھەڵھاتن: دوا پاداشتی فەزیلەت»، درێژە بە گێڕانەوەی سەرتاسەری دەدات، کارەکتەری نوێ و پێکھاتەیەکی گێڕانەوەی ئاڵۆزتر دەناسێنێت. یارییەکە فراوانتر دەکات لەسەر میکانیکی ژووری ھەڵھاتن و سیستەمێکی بڕیاردان دەخاتە ڕوو کە کاریگەری لەسەر پێشکەوتنی یارییەکە و دەرئەنجامی چیرۆکەکان دەبێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە گەردوونە ھاوتەریبەکان لەخۆدەگرن
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سپایک چەنسۆفت
پۆل:زیرۆ ئیسکەیپ
تارا فارس

**تارا فارس شەمعوون عاشا** (١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦ – ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨)، مۆدێل و فەشنیست و کەسایەتییەکی سۆشیال میدیای عێراقی بوو. لە سۆشیال میدیادا ناوبانگی دەرکرد دوای ئەوەی وەک دووەمین شاجوانی عێراق بۆ ساڵی ٢٠١٤ ھەڵبژێردرا، ھەروەھا بە جلوبەرگی بوێرانەی ناوبانگی دەرکرد. ڕۆژی پێنجشەممە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨ لە ناوچەی کەمپی سارا لە بەغدا کوژرا و وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی عێراق گوتی کە بەھۆی تەقە لەسەر و سنگی گیانی لەدەستدا.

## ڕووداوەکانی کوشتن
تارا فارس لە قۆناغێکدا کوژرا کە تێیدا مردن و کوشتنی چالاکوان و کەسایەتییە ناودارەکان لە عێراقدا زۆر بوو و ئەوەش بە مردنی گوماناوی ڕەفیف ئەلیاسیری دەستی پێکرد کە تارا فارس لە یادکردنەوەیدا وتی: «ئەوان پێشوون و ئێمە دواترین». پاشان تارا دوای مانگێک کوژرا، دوای ئەوەی گەڕایەوە عێراق کاتێک لە گەشتێکدا بوو لە تورکیا. پارچەیەکی ڤیدیۆیی تیرۆرکردنی بڵاوکرایەوە، کە لەلایەن کامێرای چاودێرییەوە لە ماڵێکدا گیرا کە دەوروبەری شوێنی تاوانەکە بوو.
## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦
پۆل:مردووانی ٢٠١٨
پۆل:شیعە عێراقییەکان
پۆل:خەڵکی بەغدا
ڕوپەرت دیگاس

**ڕوپەرت دیگاس** (؛ لەدایکبووی ١٧ی ئابی ١٩٧٠) ئەکتەری بەریتانی- ئوسترالییە.

## پیشە
زیاتر بە دەنگی زوومەر و سکرامبلەر لە فیلمی بۆبی کرێکار ناسراوە لە ساڵی ٢٠٠٤ تا ٢٠١١، کارەکانی دیکەی ئەنیمەیشنی بریتین لە چۆپ سۆکی چوکس، ڕۆبۆتی کوڕ، تۆماس و ھاوڕێکانی.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئوسترالی
پۆل:ئەکتەرەکانی تیاتری پیاوی ئوسترالی
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لەندەن
تاجی ئەراگۆن

**تاجی ئەراگۆن** یان **تاجی ئاڕاگۆن** پاشایەتییەکی پێکھاتوو بوو کە لەلایەن یەک پاشاوە فەرمانڕەوایی دەکرا، سەرچاوەکەی یەکێتی خانەدانی شانشینی ئەراگۆن و بەڕێوەبەرایەتی بارسێلۆنای کەتەلۆنیا بوو. لە لووتکەی دەسەڵاتی خۆیدا لە سەدەی ١٤ و ١٥، تاجی ئەراگۆن تالاسۆکراسییەک بوو کە بەشێکی زۆری ڕۆژھەڵاتی ئیسپانیای ئێستای کۆنترۆڵ کرد، بەشێک لە ئەو شوێنەی کە ئێستا باشووری فەرەنسایە، و ئیمپراتۆرییەتێکی دەریای ناوەڕاست کە دوورگەکانی بالیار، سیسیلیای لەخۆ گرتبوو، ھەروەھا کورسیکا، سەردینیا، ماڵتا، باشووری ئیتاڵیا (لە ساڵی ١٤٤٢) و بەشێک لە یۆنان (تا ساڵی ١٣٨٨).

کایەی پێکھاتەکانی تاج لە ڕووی سیاسییەوە یەکگرتوو نەبوون، بێجگە لە ئاستی پاشایەتی، کە بەپێی یاساکانی خۆی حوکمڕانی بەسەر ھەر سیاسەتێکی سەربەخۆدا دەکرد، لەژێر ھەر پێکھاتەیەکی باجدا پارەی کۆ دەکردەوە، بە جیا مامەڵەی لەگەڵ ھەر *کۆرتسێکدا* (سەرۆکایەتی) دەکرد، بەتایبەتی شانشینی ئەراگۆن، میرنشینی کەتەلۆنیا، شانشینی مایۆرکا و شانشینی ڤالێنسیا.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ئەرشیفی تاجی ئەراگۆن
* ئەدەبیاتی کەتەلۆنی لە تاجی ئەراگۆن

## سەرچاوەکان

پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا
پۆل:مێژووی کەتەلۆنیا
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کەتەلۆنی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەراگۆنی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی
پۆل:کەتەلۆنیا
پۆل:شانشینی یەکگرتوو
پۆل:ئیسپانیا
پۆل:ماڵتا
پۆل:فەڕەنسا
پۆل:یۆنان
سیمۆن نیوکۆمب

**سیمۆن نیوکۆمب** (بە ئینگلیزی: Simon Newcomb)، فەلەکناسی ئەمریکی، لە ١٢ی ئازاری ١٨٣٥ لە شارۆچکەی واڵاس (نیوشۆت لاند) لەدایک بووە و لە ١١ی تەمموزی ١٩٠٩ لە واشنتۆن کۆچی دوایی کردووە، بە تایبەتی لێکۆڵینەوەی بەرفراوانی لەسەر جوڵەکانی هەسارەکان و گەڕەستێرۆچکە و مانگ، هەروەها نیوکۆمب بە کتێبی فەلەکناسی بەناوبانگە.بۆ هەمووان کە لە ساڵی ١٨٧٨ دەرچوو و دوای ئەوە چەندین چاپی بڵاوکرایەوە تا چاپی هەشتەمی ساڵی ١٩٤٨.

هەرچەندە نیوکۆمب خوێندنی قوتابخانەی ئاسایی کەمی هەبوو، بەڵام بڕوانامەی بەکالۆریۆسی تەواو کرد. لە زانکۆی ھارڤارد ساڵی ١٨٥٨، هەروەها لە بوارەکانی دیکەی بیرکاری کارپێکراودا، وەک ئابووری و ئامار، وە شارەزای چەندین زمانە، هەروەها چەندین کتێبی زانستی باو و ڕۆمانێکی زانستی خەیاڵی نووسیوە و چاپی کردووە.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* لاپەڕەی سیمۆن نیوکۆمب لە  Encyclopædia Britannica Online
* لاپەڕەی سیمۆن نیوکۆمب لە  NNDB people

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٥
پۆل:مردووانی ١٩٠٩
پۆل:ئابوورزانانی ئەمریکی
پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی خەیاڵی زانستیی ئەمریکی
پۆل:گومانباوەڕە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
ماکس وۆڵف

**ماکسیمیلیان فرانز جۆزێف کۆرنێلیۆس وۆڵف** (بە ئەڵمانی: Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf) (لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٨٦٣ و لە ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٢ کۆچی دوایی کرد) فەلەکناسی و پێشەنگێکی ئەڵمانی بوو لە بواری وێنەگرتنی فەلەکناسی. بەرپرسی بەشی فەلەکناسی لە زانکۆی هایدلبێرگ و سەرۆکی ڕوانگەی هایدلبێرگ-کۆنیگستۆشێل بووە لە ساڵانی ١٩٠٢-١٩٣٢.
## ژیانی سەرەتایی
لە ٢١ی حوزەیرانی ١٨٦٣ لە شاری هایدلبێرگ لەدایک بووە و کوڕی پزیشکە. باوکی هانی داوە کە گرنگی بە زانست بدات و ڕوانگەیەکی بۆ دروست کردووە لە باخچەی ماڵی خێزانەکەدا. هەر لەم شوێنەیە کە یەکەم دۆزینەوەی فەلەکیی بۆ کلکداری (گورگ/١٤ب) لە ساڵی ١٨٨٤ دەگەڕێتەوە بۆ ئەو.
## ژیانی ئەکادیمی
لە ساڵی ١٨٨٨ لە تەمەنی بیست و پێنج ساڵیدا بڕوانامەی دکتۆرای لە زانکۆی هایدلبێرگ بەدەستهێناوە. دوای تەواوکردنی خوێندن ساڵێک لە ستۆکهۆڵم خوێندنی بەسەر برد، کە تاکە کاتە لە ژیانیدا لە دەرەوەی شارەکەی خۆی بەسەری برد. لە ساڵی ١٨٩٠ گەڕایەوە. ساڵی ١٩٠٢ وەک بەرپرسی بەشی فەلەکناسی و بەڕێوەبەری ڕوانگەی هایدلبێرگ-کۆنیگستۆشێل دەستنیشانکرا و تا کۆچی دوایی لەو دوو پۆستەدا مایەوە.

ماکس وەک سەرپەرشتیاری دروستکردنی ڕوانگە نوێیەکە و سەرپەرشتیکردنی ئامێرە فەلەکییەکانی دەستنیشانکرا. هەروەها سەرکەوتوو بوو لە کۆکردنەوەی پارەی پێویست بۆ تەواوکردنی پڕۆژەکە.

## کارەکانی
وۆڵف ژیانی خۆی وەک دۆزەرەوەی کلکدار دەستپێکرد و بەدرێژایی ژیانی بەردەوام بوو لەسەری، چەندین کلکداری دۆزیەوە یان بەشداری کرد لە دۆزینەوەی کلکدارەکانی وەک (Wolff/14b و Wolff-Harentig/43b). هەروەها لەگەڵ ئێدوارد ئیمێرسۆن بارنارد بێرنارد بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩١٠دا چاودێری کلکداری ھاڵیی دەکرد.

هەروەها سوپەرنۆڤای دۆزیەوە هەر یەک لە سوپەرنۆڤای: SN 1895A، 1909A، 1920A، 1926A.

بەشدارییەکانی لە دیاریکردنی سروشتی تەمەئەستێرەی تاریکدا بە یەکێک لە گرنگترین بەرهەمەکانی دادەنرێت. ناوچەیەکی ئاسمانە کە ویلیام ھێرشل پێیوابوو کونەکانی ئاسمانە. هیچ ئەستێرەیەک لەم ناوچانەدا نابینرێت و تەنها ڕەشایی دەبینرێت. بە هاوکاری لەگەڵ ئیمێرسۆن سەرکەوتوو بوو لە شیکردنەوەی وێنە فەلەکییەکان و بەو ئەنجامە گەیشتن کە ئەم ناوچانە هەوری گەورەن کە بڕێکی زۆر تۆز و خۆڵیان تێدایە.

هەروەها یەکەم کەس بوو کە یەکێک لە هەسارۆکەی ترۆجان بە ناوی ئەکیل ٥٨٨ دۆزیەوە و ژمارەی ئەو هەسارۆکانەی کە دۆزیویەتیەوە گەیشتە ٢٤٨ هەسارۆکە.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* لاپەڕەی ماکس ووۆڵف لە ماڵپەری  Encyclopædia Britannica Online

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٣
پۆل:مردووانی ١٩٣٢
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھایدلبێرگ
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی لالاند
چۆنییەتی سێکسکردن (فیلم)

**چۆنییەتی سێکسکردن** () فیلمێکی بەریتانییە کە لە ساڵی ٢٠٢٣ بڵاو بووتەوە. مۆڵی مانین وۆکەر نووسەر و دەرھێنەری ئەم فیلمەیە. میا کینابروس، لارا پیکێ، ساموێل بۆتۆملی، شاون تۆماس، ئینڤالویس، لەگەڵ لاورا ئامبلەر ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن.

چۆنییەتی سێکسکردن بۆ یەکەم جار لە فێستیڤاڵی کانێس بۆ فیلم لە ١٩ی ٥ی ٢٠٢٣ پەخش کرا و خەڵاتی un certain regardی وەرگرت و لە ٣ی مانگی یازدەی ٢٠٢٣ لەلایەن موبییەوە پەخش کرا.

موبی مافی پەخشکردنی فیلمەکەی بەردەست کردبوو بۆ ئەمریکای باکوور، بەریتانیا، ئێرلاند، ئیتاڵیا، ئەمریکای لاتین، تورکیا و بینیلوکس. ھەروەھا بانگھێشت کرا لەلایەن ٢٨ەمین فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی بوسانی، لە بەشی فلاش بۆ پێشەوە لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣.

لە مانگی ١٠ی ٢٠٢٢، میا مەکێنا بروس، لارا پیک، شۆن تۆماس، ساموێل بۆتۆملی، ئینڤا لویس و لاورا ئامبلەر بەشداریان کرد لە کاستی فیلمەکە، و دەرھێنەر مۆڵی مانین وۆکەر دەرھێنەری فیلمەکە.

## ناوەرۆک
چەند ھاوڕێیەکی تەمەن شازدە ساڵان تارا، ئێم لەگەڵ سکای بۆ ڕێوڕەسمێکی ئایینی بەرەو ھاوینەھەواری مالیا لە دوورگەی کریتی یوونان ڕۆیشتن کچەکان بەدوای ھاوینێکدا دەگەڕان لەناو یانەکان و خواردنەوە و ڕابواردن بۆ ئەوەی ببێتە خۆشترین ھاوینی تەمەنیان. تاراتەنھا پاکیزە بوو لەناو ئەم سێ ھاوڕێیەدا، ھەستی بە فشار دەکرد کاتێک ئەزموونی سێکسی ھاوڕێکانی دەبیست.

## کاست
* میا مەکێنا بروس (تارا)
* شۆن تۆماس (بادجەر)
* لارا پیک (سکای)
* ئینڤا لویس (ئیم)
* ساموێل بۆتۆملی (پادی)
* لۆرا ئەمبلەر (پێج)
* ئیلید لوان (فای)
* دەیسی جیلێی (جێما)
 
## خەڵاتەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە دراماییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی کچێنی
پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی بەریتانیا
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٣
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە بەریتانییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی بەلجیکا
پۆل:فیلمە بەلجیکییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە یۆنانییەکان بە زمانی ئینگلیزی
شۆ ئایکاوا

**شۆ ئایکاوا** (؛ لەدایکبووی ٢٤ی ئایاری ١٩٦١) ئەکتەری ژاپۆنییە. 

## پیشە
شۆ ئایکاوا لە شاری تۆکوشیما لەدایکبووە و لە کاگۆشیما گەورە بووە. ئایکاوا لە ژمارەیەک فیلمی کیۆشی کورۆساوا بەشداری کردووە، لەوانە چاوی جاڵجاڵۆکە، ڕێگای مار، مۆڵەتی ژیان، سینس، پەلس.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە ژاپۆن
باکووری کەتەلۆنیا

**باکووری کەتەلۆنیا** یان **کەتەلۆنیای فەڕەنسی** خاکێکی کەتەلۆنی زمان و چاندی کەتەلۆنییە، کە لەلایەن فەڕەنساوە لە ڕێگەی واژووکردنی پەیماننامەی پیرینیس لە ساڵی ١٦٥٩ لە بەرامبەر دەستبەرداربوونی کاریگەری پاراستنی کەتەلۆنییەکان لەلایەن فەرەنسا، فەرمی بەخشراوە بە فەڕەنسا، بەھۆی دامەزراندنی کۆماری کەتەلۆنیا. ناوچەکە بە نزیکەیی ھاوتایە لەگەڵ فەڕەنسای مۆدێرن لە پایرەنی ئۆریێنتال کە لە مێژوودا بەشێک بووە لە کەتەلۆنیا لە ناوچەی کۆنی بارسێلۆنا، و لە سەردەمی تاجی ئەراگۆن و میرنشینی کەتەلۆنیا ناوچەکە لەژێر ھەژموونی کەتەلۆنییەکاندا بوو، تاوەکو لەلایەن ئیسپانیاوە درا بە فەرەنسا.

## جوگرافیا
وێنۆک|چیای کانیگۆ (٢٧٨٥م)
*باکووری کەتەلۆنیا* سێگۆشەیەک لە نێوان پیرینیس لە باشوور و کۆربیێر ماسیف لە باکووری ڕۆژاوا و دەریای ناوەڕاست لە ڕۆژھەڵات پێکدەھێنێت. دەشتی ڕۆسیلۆن لە ڕۆژھەڵات، بە زۆرترین ڕێژەی دانیشتووانی ناوچەکە دادەنرێت.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* "کەتەلۆنیای باکوور"  لە *ئینسایکلۆپیدیای کەتەلۆنی*

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کەتەلۆنی
پۆل:کەتەلۆنیا
پۆل:ئیسپانیا
پۆل:فەڕەنسا
پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان
پۆل:ھەرێمەکانی ئەورووپا
ئەلیزابێس دێبیکی

**ئەلیزابێس دێبیکی** (؛ لەدایکبووی ٢٤ی ئابی ١٩٩٠) ئەکتەری ئوسترالییە. 

## سەرەتای ژیانی
دێبیکی لە پاریس لە دایکبووە، باوکێکی پۆڵەندییە و دایکی ئوسترالییە و بە ڕەچەڵەک ئێرلەندییە.دایک و باوکی ھەردووکیان سەماکاری بالێ بوون، کە لەکاتی نمایشکردندا لە نمایشێکدا پێکەوە یەکتریان بینیوە. کاتێک تەمەنی پێنج ساڵ بوو، خێزانەکەی ڕوویان لە شاری گلێن وەڤەرلی لە شاری مێلبۆرن لە ئوسترالیا کرد. گەورەترینی سێ منداڵە، خوشکێکی بچووک و برایەکی ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکان
پۆل:ئوسترالییەکانی بەڕەگەز ئیری
پۆل:ئەکتەرە ژنە ئوسترالییەکانی تیاتر
پۆل:ئەکتەرە ژنە ئوسترالییەکانی تی ڤی
پۆل:خانمەکتەرانی پشتگریکەر لە بردنەوەی خەڵاتی ئێمی بۆ پێشکەرکردنی ناوازە
جۆن لویس ئیمیل درایەر

وێنۆک| جۆن لویس ئیمیل درایەر.
**جۆن لویس ئێمیڵ درەیەر** (١٣ی شوباتی ١٨٥٢ - ١٤ی ئەیلوولی ١٩٢٦) ، هەروەها **یۆهان لودڤیگ ئێمیڵ درەیەر** ئەستێرەناسێکی دانیمارکی بوو کە زۆربەی ژیانی لە ئیرلەندا بەسەر برد. &nbsp; دەیەی ژیانی  ئۆکسفۆرد، ئینگلتەرا بەسەر بردووە.

## ژیان
درایەر لە شاری کۆپنهاگن لەدایکبووە . باوکی، لیوا جۆن کریستوفر درایەر،  وەزیری جەنگ و هێزی دەریایی دانیمارک بووە. کاتێک تەمەنی ١٤ ساڵ بوو حەزی لە فەلەکناسی بوو و بەردەوام سەردانی هانس شێلێرپی دەکرد لە ڕوانگەی کۆپنهاگن.  لە کۆپنهاگن خوێندوویەتی و لە ساڵی ١٨٧٢ بڕوانامەی ماجستێری بەدەستهێناوە. لە کاتێکدا هەمان زانکۆ دواتر دکتۆرای پێبەخشی، لە ساڵی ١٨٧٤.  بەڵام لە ساڵی ١٨٧٤ لە تەمەنی ٢٢ ساڵیدا چووە شاری پارسۆنستاون لە ئێرلەندا . لەوێ وەک یاریدەدەری لۆرد ڕۆس (کوڕ و جێنشینی لۆرد ڕۆس کە تەلەسکۆپی لیڤیاتانی پارسۆنستاونی دروستکردووە) کاری کردووە.

لەماوەی ساڵی ١٨٧٨دا گواستەوە بۆ دۆنسکنک شوێنی چاودێری کۆلێژی ترینیتی زانکۆی دوبلین بۆ کارکردن بۆ ڕۆبەرت ستاوێڵ بۆڵ. لە ساڵی ١٨٨٢دا دیسان گواسترایەوە، ئەمجارە بۆ ئەرما، کە لەوێ وەک بەڕێوەبەری کاری کردووە تا ئەو کاتەی خانەنشین بوو لە ساڵی ١٩١٦. لە ساڵی ١٨٨٥ بوو بە هاوڵاتیەکی بەڕیتانی. لە ساڵی ١٩١٦، ئەو و هاوسەرەکەی کەیت گواسترانەوە بۆ ئۆکسفۆرد کە لەوێ دڕەیەر کاری دەکرد لەسەر دەستکاریکردنی کارەکانی تیکۆ براھێ.

لە ساڵی ١٩١٦دا میدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ١٩٢٣ تا ١٩٢٥ وەک سەرۆکی کۆمەڵەکە بووە. لە ١٤ی ئەیلوولی ١٩٢٦ لە ئۆکسفۆرد کۆچی دوایی کردووە و لەوێ لە گۆڕستانی وۆڵڤەرکۆت بە خاک سپێردراوە.

کانییەک لە دیوی دووری مانگ بە ناوی ئەوەوە ناونراوە.

## کار دەکات
دڕەیەر *کەتەلۆگی گشتی نوێ بۆ هەورە و کۆمەڵەی ئەستێرەکان* کۆکردەوە، لەسەر بنەمای کەتەلۆنی هەورە لەلایەن ویلیام هێرچڵەوە، هەروەها دوو کەتەلۆنەی زیادکراو. ناسنامەی NGC و IC ھێشتا بە شێوەیەکی بەربڵاو بەکاردەھێنرێن.

هەروەها درایەر مێژوونووسی فەلەکناسی بووە. لە ساڵی ١٨٩٠ ژیاننامەی گەردوونناسی دانیمارکی تایکۆ براهی بڵاوکردەوە و لە ساڵانی دواتریدا دەستکاری بڵاوکراوەکانی تایکۆ و نامەنووسییە بڵاونەکراوەکانی کرد. ئەمانە لە چاپێکی ١٥ بەرگدا بە ناوی ئۆپێرا ئۆمنیا بڵاوکرانەوە کە دوا بەرگی دوای مردنی بڵاوکرایەوە.

کتێبی مێژووی سیستەمی هەسارەکان لە تالیزەوە تا کەپلەر (١٩٠٥)، لە ئێستادا بە ناوی مێژووی فەلەکناسی لە تالیزەوە تا کەپلەر چاپکراوە.

ئەو لەگەڵ هێربێرت هۆڵ تۆرنەر، مێژووی کۆمەڵەی فەلەکناسی شاهانەی ١٨٢٠-١٩٢٠ (١٩٢٣، چاپکرایەوە ١٩٨٧) بە هاوبەشی دەستکاری یەکەمین مێژووی فەرمی کۆمەڵەی فەلەکناسی شاهانەی کردووە.

## چەک

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* ژیاننامە لەگەڵ وێنە

پۆلگەردوون

پۆل:ژیاننامە
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:مردووانی ١٩٢٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٢
شانشینی مایۆرکا

**شانشینی مایۆرکا** (بە کەتەلۆنی: *Regne de Mallorca*؛ ؛ ؛ ) ناوچەیەک بوو لە کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی ئیسپانیا، کە ھەندێک دوورگەی دەریای ناوەڕاستی لەخۆ گرتبوو، و لەلایەن جەیمسی یەکەمی ئەراگۆن دامەزرا، کە بە *جەیمسی داگیرکەر* ناسراوە. لە وەسیەتنامەیەکدا کە لە ساڵی ١٢٦٢ دوای مردنی کوڕە یەکەمی، ئەلفۆنسۆ نووسیویەتی، «شانشینییەکەی داوە بە جەیمسی کوڕی». جەیمسی یەکەم لە ساڵی ١٢٧٦دا کۆچی دوایی کرد، تاجی ئەراگۆن بۆ کوڕە گەورەکەی، بە ناوی پیتەر درا کە بە پیتەری سێیەمی ئەراگۆن یان *پیتەری گەورە* ناسراوە.

## جوگرافیا
شانشینییەکە دوورگەکانی بالیاری لەخۆ گرتبوو: مایۆرکا، مێنۆرکا، ئیبیزا و فۆرمێنتێرا. ھەروەھا دەسەڵاتی پاشایەتی بەسەر ناوچە وشکانییەکانی ڕۆسیلۆن و سەردینیا ھەبوو، و ئەو خاکانەی کە جەیمسی یەکەم لە ئوکسیتانیا ھێشتبوویەوە: بە واوژووی مۆنپیلییە، ڤیسکۆنتی کارلات لە ئۆڤێرن، و بارۆنی ئاومێلاس، خستبوویە سەر شانشینەکەی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* —Genealogía, Reyes y Reinos: Reino de Mallorca 
* —La Conquista de Mallorca en mapas y cuadros

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا
پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کەتەلۆنی
پۆل:کەتەلۆنیا
پۆل:ئیسپانیا
جۆن ستانلی پلاسکێت

**جۆن ستانلی پلاسکێت**  (١٧ی تشرینی دووەمی ١٨٦٥ &#x2013; ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٤١  فەلەکناسی کەنەدی بووە.

## پیشە
جۆن ستانلی وەک ماشینگەر کار دەکات و کارێکی وەک میکانیک لە بەشی فیزیا لە زانکۆی تۆرۆنتۆ پێشکەش کرا، دروستکردنی ئامێر و یارمەتیدانی نمایشەکان لە کاتی وتارەکاندا رەچاوکردبوو، ئەمە ئەوەندە سەرنجڕاکێش بوو کە لە تەمەنی ٣٠ ساڵیدا وەک خوێندکاری بەکالۆریۆس لە بیرکاری و فیزیا ناوی خۆی تۆمار کرد و دەرچوو. هەتا ساڵی ١٩٠٣ لەو زانکۆیە ماوەتەوە و چەندین لێکۆڵینەوەی لەسەر وێنەگرتنی ڕەنگاوڕەنگ کردووە.

کاری فەرمی فەلەکناسی تا ساڵی ١٩٠٣ دەستی پێنەکرد، کاتێک لە ستافی ڕوانگەی دۆمینیون لە ئۆتاوا لە ئۆنتاریۆ دامەزرا. خێراییەکانی تیشکی پێوانە کرد و دووانەی سپێکترۆسکۆپیکی لێکۆڵیەوە، و یەکەم شیکاری وردی پێکهاتەی گەلەئەستێرەی ئەنجامدا.  پێشینەی میکانیکی ئەو زۆر بەسوود بوو بۆ دروستکردنی ئامێری جۆراوجۆر. لە ساڵی ١٩١٧ بووە بەڕێوەبەری یەکەمی ڕوانگەی فیزیای فەلەکی دۆمینیون لە ڤیکتۆریا لە ویلایەتی کۆڵۆمبیاى بەریتانی (نابێت لەگەڵ ڕوانگەی کۆنى دۆمینیون لە ئۆتاوا تێکەڵ بکرێت).
[ناوەڕاست|وێنۆک|350x350پیکسڵ| پلاسکێت لە کۆنفرانسی چوارەمی یەکێتی نێودەوڵەتی بۆ هاوکاری لە توێژینەوەی خۆر لە [ڕوانگەی چیای ویڵسۆن|ڕوانگەی ماونت ویلسۆن ، ١٩١٠]]

## خێزان و میرات
کوڕەکەی، هاری هێملی پلاسکێت ، هەروەها کارێکی زۆر سەرکەوتووی لە بواری فەلەکناسیدا بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٦٣دا میدالیای زێڕی کۆمەڵەی فەلەکی شاهانەی بەدەستهێنا، بەمەش خێزانی پلاسکێت بووە یەکێک لەو خێزانە زۆر کەمانەی کە شانازی بە زیاتر لە براوەیەکی میدالیایەوە بکەن. 

ژیاننامەیەکی دەسەڵاتداری جەی ئێس پلاسکێت لە ساڵی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە،  کە هاوکاتە لەگەڵ سەدەمین ساڵیادی ڕوانگەی فیزیای ئەستێرەیی دۆمینیون .

## ڕێزلێنان

### خەڵاتەکان

* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی فەلەکناسی شاهانە (١٩٣٠) 
* خەڵاتی ڕامفۆرد (١٩٣٠) 
* مەدالیای بروس (١٩٣٢) 
* مەدالیای هێنری دراپەر لە ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانەوە (١٩٣٤) 
* CBE

### ڕێزلێنان

* هەڵبژێردراوی ئەندامی نێودەوڵەتی کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی (١٩٣٠) 

### ناوی لێنراوە

* یارمەتی پلاسکێتی NRC-HIA 
* کانیاوی پلاسکێت لەسەر مانگ
* ماونت پلاسکێت 
* مەدالیای پلاسکێت 
* ئەستێرەی بچووک ٢٩٠٥ پلاسکێت (لەگەڵ کوڕەکەی ئێچ ئێچ پلاسکێت)
* ئەستێرەی پلاسکێت
* پلاسکێت پلەیس (شەقامێک کە ماڵەکەی لەسەر دروست کردووە، لە ئێسکیمالت، کۆڵۆمبیاى بەریتانی )

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

### کۆچی دوایی

* MNRAS '''102''' (1942) 70
* Obs '''64''' (1941) 183 (یەک بڕگە)
* پاسپ '''53''' (1941) 323

پۆلگەردوون

پۆل:ژیاننامە
پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆرنتۆ
پۆل:مردووانی ١٩٤١
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٥
ئەمازیغییەکان و ئیسلام

ئەمازیغییەکان (یان بەربەرەکان) گرووپێکی ڕەسەنی ناوچەی مەغریبن لە باکووری ئەفریقا. دوای داگیرکاریی موسڵمانان لە مەغریب، زۆربەی ھۆزە ئەمازیغییەکان بوون بە موسڵمان. لە ئێستادا نزیکەی یەک لەسەر شەشی دانیشتووانی مەغریب بە زمانی ئەمازیغی قسە دەکەن (زۆربەیان لە جەزائیر و مەغریبن)، بەڵام زۆربەشیان جۆرێک لە زمانی عەرەبیش قسە دەکەن. ئەمازیغییەکان یەکەمین خەڵکی ناعەرەبن کە دەوڵەتی ئیسلامییان دامەزراندووە.

## کورتە
ناوچەی باکووری ئەفریقا چەندین ئایینی پەیڕەو دەکرد لەوانە جۆرە جیاوازەکانی ڕێوڕەسمی بتپەرستان و ئایینی جوولەکە و ئایینی مەسیحی؛ یەکەم ھێزی ئیسلام ڕووبەڕووی دژایەتییەکی توند بووەوە لەلایەن دەوڵەتە شارە جیاوازەکانەوە کە لە ئەنجامی ڕۆیشتنی ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتییەکانەوە ھاتنە دەسەڵاتیان بۆ ڕەخسا. لاوازترینیان لە بەشەکانی باشوور و باشووریی ڕۆژاوای خاکی ئەمازیغییەکان، ئەمازیغییەکان یەکەم کەس بوون کە کەوتنە دەست سەربازە ئیسلامییەکانی ژێر دەستەی خەلیفەی میسر. ئەمە یەکەم ھەوڵە لە کۆتایی سەدەی حەوتەم (٦٦٠ ز) شکستی یەکلاکەرەوەی سەربازانی ئیسلامی لێکەوتەوە. شاژنی ئەمازیغ دیحیا (یان کاھینا) سەرکردایەتی بەرخۆدانی گەلەکەی کرد بۆ داگیرکردنی موسڵمانانی مەغریب. بۆ ماوەی پێنج ساڵ حوکمڕانی دەوڵەتێکی ئازادی ئەمازیغی کرد لە چیای ئاورێسەوە تا داگیرکارییەکانی گادامێس (٦٩٥–٧٠٠ی زایینی) بەڵام دواجار لە شەڕدا لە نزیک بیرێک کوژرا کە تا ئێستاش ناوی ئەوی لەسەرە (*بیر ئەل کاھینا*) لە ئاورێس.

## ئەمانەش ببینە
* مۆرۆکان

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی ئەفریقای باکوور
پۆل:مەغریب
پۆل:جەزائیر
پۆل:ئیسلام بەپێی شوێن
پۆل:باکووری ئەفریقا
ویلم دی سیتەر

**ویلم دی سیتەر** (بە ئینگلیزی : Willem de Sitter ) (لە دایک بووی ٦ی ئایاری ١٨٧٢ &#x2013; ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٩٣٤ کۆچی دوایی کرد) بیرکار و فیزیازان و گەردوونناسی هۆڵەندی بووە.

## ژیان و کار
دی سیتەر لە شاری سنیک لەدایکبووە و لە زانکۆی گرۆنینگن بیرکاری خوێندووە و دواتر پەیوەندی بە تاقیگەی فەلەکی گرۆنینگنەوە کردووە و لەوێ خزمەتی کردووە، لە ڕوانگەی کیپ لە باشووری ئەفریقا (١٨٩٧-١٨٩٩) کاری کردووە و خزمەتی کردووە. پاشان لە ساڵی ١٩٠٨ دی سیتەر وەک سەرۆکی فەلەکناسی لە زانکۆی لایدن دەستنیشانکرا و بووە بەڕێوبەری ئەوێ. لە ساڵی ١٩١٩ تا کۆچی دوایی بەڕێوەبەری ڕوانگەی لیدن بووە.

دی سیتەر بەشدارییەکی گەورەی لە بواری گەردوونناسی فیزیکیدا کردووە . لە ساڵی ١٩٣٢دا لەگەڵ ئەلبێرت ئەنیشتاین توێژینەوەیەکیان نووسیوە کە تێیدا باسیان لە کاریگەرییەکانی داتا گەردوونییەکان کردووە بۆ کێشانی گەردوون. هەروەها چەمکی فەزای دی سیتەر و گەردوونی دی سیتەری هێنایە ئاراوە، کە چارەسەرێکە بۆ ڕێژەیی گشتی ئەنیشتاین کە تێیدا هیچ ماددەیەک نییە و نەگۆڕێکی گەردوونی ئەرێنی هەیە. ئەمەش دەبێتە هۆی فراوانبوونی ڕێژەیی و گەردوونێکی بەتاڵ. دی سیتەریش بەناوبانگ بوو بۆ لێکۆڵینەوەکانی لەسەر جووڵەی مانگەکانی موشتەری . 

ویلم دی سیتەر دوای نەخۆشییەکی کورت و زۆر نەخایەن لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٣٤ کۆچی دوایی کرد   

## ڕێزلێنان
لە ساڵی ١٩١٢ بووەتە یەکێک لە ئەندامێکی ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا و لەوێ خزمەتی کردووە . 

## خەڵاتەکان

* میدالیای جەیمس کرایگ واتسۆن (١٩٢٩)
* مەدالیای بروس (١٩٣١)
* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی (١٩٣١)
* Prix Jules Janssen, بەرزترین خەڵاتی کۆمەڵەی فەلەکناسی فەرەنسا, کۆمەڵگەی فەلەکناسی فەرەنسی (١٩٣٤)

## ناوی لێنراوە

* کانیاوی دی سیتەر لەسەر مانگ
* ئەستێرەی بچووک ١٦٨٦ دی سیتەر
* دی سیتەر گەردوون
* دی سیتەر فەزای
* فەزای دژە دی سیتەر
* ڕێژەیەکی تایبەتی نەگۆڕی دی سیتەر
* گەردوونی ئەنیشتاین-دی سیتەر
* تاقیکردنەوەی دوو ئەستێرەی دی سیتەر
* دی سیتەر پێشکەوتن
* دی سیتەر-شوارزشیڵد metric

## خێزان
یەکێک لە کوڕەکانی بە ناوی ئولبۆ دی سیتەر (١٩٠٢ – ١٩٨٠)، جیۆلۆجی هۆڵەندی بووە و شارەزایی هەبووە، یەکێک لە کوڕەکانی ئولبۆش کۆمەڵناسێکی هۆڵەندی بووە و شارەزایی هەبووە، ئولبۆ دی سیتەر (١٩٣٠ – ٢٠١٠).

کوڕێکی دیکەی ویلم، ئارنۆت دی سیتەر (١٩٠٥ – ١٥ی ئەیلوولی ١٩٤٤  )، بەڕێوەبەری ڕوانگەی بۆشا بوو لە لێمبانگ لە ئەندەنوسیا (ئەوکات هیندستانی ڕۆژهەڵاتی هۆڵەندی)، لەوێ لێکۆڵینەوەی لە پۆلی گۆشەیی مێسیەر ٤ کرد.

## بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان
چەپ|وێنۆک|346x346پیکسڵ| ئەنیشتاین، ئێهرنفێست، ویلم دی سیتەر، ئێدینگتۆن و لۆرێنتز لە فیلمی لایدن (١٩٢٣)

* 
* 
** 
* 
* 

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

*  
* P.C. van der Kruit ''Willem de Sitter (1872 &#x2013; 1934)'' in: History of science and scholarship in the Netherlands.
* A. Blaauw, ''Sitter, Willem de (1872–1934)'', in Biografisch Woordenboek van Nederland.
* Bruce Medal page 
* Awarding of Bruce Medal: PASP '''43''' (1931) 125
* Awarding of RAS gold medal: MNRAS '''91''' (1931) 422
* de Sitter's binary star arguments against Ritz's relativity theory (1913)  Archived 2009-01-29 at the Wayback Machine (four articles)

پۆلگەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:مردووانی ١٩٣٤
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٢
ئێژنار ھێرتزسپرونگ

**ئێژنار هێرتزسپرۆنگ** ( ٨ی تشرینی یەکەمی ١٨٧٣ – ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٧) کیمیازان و فەلەکناسی دانیمارکی بووە.

## پیشە
هێرتزسپرۆنگ لە شاری فرێدریکسبێرگ لە دانیمارک لەدایکبووە، کوڕی سێڤرین و هێنریتە. لە پەیمانگای پۆلیتەکنیکی کۆپنهاگن ئەندازیاری کیمیایی خوێندووە، لە ساڵی ١٨٩٨ دەرچووە. دوای ئەوەی دوو ساڵ وەک کیمیاکار لە سانت پترسبۆرگ کاری کرد، لە ساڵی ١٩٠١ بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی لایپزیگ فۆتۆکیمیای خوێند.  باوکی فەلەکناسی ئاماتۆر بووە، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی کە ئەجنار حەزی لەو بابەتە بێت. لە ساڵی ١٩٠٢ دەستی بە چاودێریکردنی فەلەکی لە فرێدریکسبێرگ کرد و لە ماوەی چەند ساڵێکدا تێبینی ئەوەی کردبوو کە ئەستێرەکان کە جۆری سپێکتراڵیان هاوشێوەیە دەتوانن قەبارەی ڕەهای جیاوازی زۆریان هەبێت. لە ساڵی ١٩٠٩ پۆستێکی لە ڕوانگەی گۆتینگن لە ژێر دەستی بەڕێوەبەر کارل شوارزشیڵد وەرگرت. 

لە ساڵی ١٩١١ هێرتزسپرۆنگ دیاگرامی هێرتزسپرۆنگ-ڕاسێلی پەرەپێدا، کە بە شێوەیەکی سەربەخۆ لە ساڵی ١٩١٣ لەلایەن هێنری نۆریس ڕوسیلەوە پەرەی پێدرا.

لە ساڵی ١٩١٣ هێرتزسپرۆنگ مەودای چەند ئەستێرەیەکی گۆڕاوی سیفیدی بە پارالاکس دیاری کرد،  و بەم شێوەیە توانی پەیوەندییەکە، کە لەلایەن هێنریتا لیڤیتەوە دۆزرایەوە، لە نێوان سەردەمی سیفاید و ڕووناکیدا قەبارەبکات. لەم ئیرادەدا هەڵەیەکی کرد، لەوانەیە خلیسکانی قەڵەمەکە بێت، ئەستێرەکانی ١٠ هێندە زۆر نزیک کردەوە. ئەم پەیوەندییەی بەکارهێنا بۆ خەمڵاندنی مەودای هەوری بچووکی ماگلانیک . لە ساڵی ١٩١٩ تا ١٩٤٦، هێرتزسپرۆنگ لە ڕوانگەی لایدن لە هۆڵەندا کاری کردووە، لە ساڵی ١٩٣٧ وەک بەڕێوەبەر. لە نێو خوێندکارە دەرچووەکانی لە شاری لیدن جیرارد کویپەر بوو .

ڕەنگە گەورەترین بەشداریی لە فەلەکناسیدا پەرەپێدانی سیستەمێکی پۆلێنکردن بووبێت بۆ ئەستێرەکان بۆ دابەشکردنیان بەپێی جۆری سپێکتراڵ و قۆناغی گەشەکردنیان و ڕووناکی. ئەو لە کارەکانیدا سیستەمی پۆلێنکردنی پێشووی کە لەلایەن ئەنتۆنیا مۆری پەرەی پێدراوە بەکارهێناوە. ئەو شتەی کە پێی دەوترێت "هێڵکاری هێرتزسپرونگ-ڕاسێل" لەو کاتەوە وەک سیستەمێکی پۆلێنکردن بۆ ڕوونکردنەوەی جۆرەکانی ئەستێرەیی و پەرەسەندنی ئەستێرەیی بەکارهاتووە. هەروەها دوو ئەستێرە بچووکی دۆزیەوە کە یەکێکیان 1627 Ivar کە ئەستێرەیەکی ئەمۆرە.

هێنریتا هاوسەرەکەی (١٨٨١-١٩٥٦) کچی فەلەکناسی هۆڵەندی جاکۆبۆس کاپتین بوو. هێرتزسپرۆنگ لە ساڵی ١٩٦٧ لە شاری ڕۆسکیلدە کۆچی دوایی کردووە. ناوی ئەستێرە بچووکەکەی 1693 Hertzsprung بۆ ڕێزلێنان لێنرا. 

## ئەستێرە بچووکەکان دۆزرایەوە

* ١٦٢٧ ئیڤار (٢٥ی ئەیلوولی ١٩٢٩)
* ١٧٠٢ کالاهاری (٧ی تەمموزی ١٩٢٤)

## ڕێزلێنان

; خەڵات و ڕێزلێنان

* لە ساڵی ١٩٢٧ بۆ ئەکادیمیای هونەر و زانستی ئەمریکی هەڵبژێردرا 
* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی لە ساڵی ١٩٢٩
* مەدالیای بروس لە ساڵی ١٩٣٧
* لە ساڵی ١٩٤١ بۆ کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی هەڵبژێردرا 

; ناوی لێنراوە

* کانیاوی کاریگەری مانگ *Hertzsprung*
* ئەستێرەیەکی پشتێنەی سەرەکی 1693 Hertzsprung

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* 
* Bruce Medal page 
* Awarding of Bruce Medal: PASP '''49''' (1937) 65
* Awarding of RAS gold medal: MNRAS '''89''' (1929) 404

پۆلگەردوون

پۆل:ژیاننامە
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:مردووانی ١٩٦٧
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٣
منارە

[وێنۆک| منارەی مزگەوتێکی ئومەوییەکان لە [دیمەشق]]
**منارە** (; ، یان ) جۆرێکە لە تاوەر کە بە شێوەیەکی گشتی لەناو مزگەوتەکاندا دروست کراوە یان تەنیشت مزگەوتەکان. منارەکان بەگشتی بەکاردەھێنرێن بۆ بانگکردن و بانگەوازی موسڵمانان بۆ نوێژکردن (*[[بانگ]]*) ھەروەھا وەک ھێما و سیمبولێکی ئیسلام داندراوە. دەتوانرێت شێوە و شێوازی جۆراوجۆریان ھەبێت، لە تاوەری ئەستوور و بچووکەوە تا دەگاتە تاوەرە بەرز و تەنکە قەڵەمییەکان.

## وشەناسی
دوو وشەی عەرەبی بۆ دیاریکردنی تاوەری منارە بەکاردێت: *manara* و *manār*. بە بێژە کردنی ئینگلیزی "minaret"، وشەکە لە ڕێگەی وشەی تورکی () و وشەی عەرەبی (*manārāt*) کە لە بنەڕەتدا بە واتای «وەستان» دێت، سەرچاوەی گرتووە؛ کە ھاوتای (*menorah*)ی عیبرییە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* "منارە، ھێمای شارستانیەتییەک"

## سەرچاوەکان

پۆل:نژیاروانیی ئێرانی
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:نژیاروانیی عەرەبی
پۆل:موسڵمانان
ویلیام ھامۆند ڕایت

**ویلیام هامۆند ڕایت** (بە ئینگلیزی : William Hammond Wright ) (لە دایک بووی ٤ی تشرینی دووەمی ١٨٧١ &#x2013; ١٦ی ئایاری ١٩٥٩ کۆچی دوایی) فەلەکناسی ئەمریکی و بەڕێوەبەری ڕوانگەی لیک بووە لە ساڵی ١٩٣٥ تا ١٩٤٢ 

ڕایت لە شاری سانفرانسیسکۆ لەدایکبووە .  دوای ئەوەی لە ساڵی ١٨٩٣ لە زانکۆی کالیفۆرنیا دەرچوو، بووە یاریدەدەری فەلەکناسی لە ڕوانگەی لیک. لە ساڵی ١٩٠٣ تا ١٩٠٦ کار لەسەر دامەزراندنی " وێستگەی باشوور "ی ڕوانگە لە سێرۆ سان کریستوباڵ لە نزیک سانتیاگۆ دی شیلی کردووە . تەنها ٦ مانگی پێچوو تا بە چاودێریکردن لەم شوێنە نوێیە دەستی پێکرد، و زنجیرەیەکی گەورەی پێوانەکردنی خێرایی تیشکی ئەستێرەکانی لە ئاسمانی باشوور تۆمارکرد. لە ساڵی ١٩٠٨ پلەی بەرزکرایەوە بۆ فەلەکناس. لە ساڵی ١٩١٨ تا ١٩١٩ لە گۆڕەپانی سەلماندنی ئابەردین جێگیر بوو و بۆ بەشی تەقەمەنی سوپای ئەمریکا کاردەکات . پاشان گەڕایەوە بۆ ڕوانگەی لیک و تا خانەنشینبوونی لەوێ کاری کردووە.

ویلیام ڕایت زۆرتر بەناوبانگە بە کارەکانی لەسەر خێرایی تیشکی ئەستێرەکان لە گەلەئەستێرەکەمان و کارەکانی لەگەڵ وەشانی تایبەتی خۆی لە سپێکترۆگراف کە خۆی دیزاینی کردووە. سپێکتری نۆڤا و سحری بەدەستهێنا . لە ساڵی ١٩٢٤ چاودێری وێنەگری لەسەر مەریخ بە درێژایی چەندین شەپۆل ئەنجامدا . لەم وێنانەدا گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە بەرگەهەوایهەسارەی بارام نزیکەی ٦٠ میل) قووڵ.

ڕایت لە ساڵی ١٩٢٢ بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستی ئەمریکا و لە ساڵی ١٩٣٥ بۆ کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی هەڵبژێردرا   لە ساڵی ١٩٢٨ ڕایت مەدالیای هێنری دراپەری لە ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان وەرگرت،  و لە ساڵی ١٩٣٨ مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی فەلەکی شاهانەی وەرگرت .  کانیاوی مەریخ *ڕایت* و هەسارەی بچووک ١٧٤٧ ڕایت بە ناوی ئەوەوە ناونراوە.   کانیاوی مانگ *ڕایت* بە هاوبەشی ناوی لێنراوە بۆ ڕێزلێنان لە ئەو. 

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* وێنەی ویلیام هامۆند ڕایت لە ئەرشیفی دیجیتاڵی تۆمارەکانی ڕوانگەی لیک، کۆکردنەوەی دیجیتاڵی کتێبخانەی یو سی سانتا کروز 

پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:ئەستێرەناسانی ئەمریکی
پۆل:مردووانی ١٩٥٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧١