ھەڵھاتن و دەرکردنی ئەڵمانییەکان (١٩٤٤–١٩٥٠)

[چەپ|وێنۆک|[ئابی ساڵی ١٩٤٨، منداڵانی ئەڵمانی کە لە خاکی ئەڵمانیاوە دیپۆرتکرانەوە کە لەلایەن پۆڵەندا لکێندرابوون گەیشتنە ئەڵمانیای ڕۆژاوا.]]
**ھەڵھاتن و دەرکردنی ئەڵمانەکان** لە قۆناغەکانی دواتری جەنگی جیھانیی دووەم و قۆناغی دوای جەنگدا، ھاووڵاتیانی ئەڵمانی و خەڵکی بە ڕەچەڵەک ئەڵمانی لە وڵاتە جیاوازەکانی ئەورووپای ڕۆژھەڵات دەرکران و ڕەوانەی ئەو خاکانە کران کە مابوونەوە لە ئەڵمانیا و نەمسا. لە دوای ساڵی ١٩٥٠ ھەندێکیان کۆچیان کرد بۆ ئەمریکا و ئوسترالیا و وڵاتانی دیکە. ئەمەش ناوچە زیانلێکەوتووەکانی وەک ناوچەکانی پێشووی ڕۆژھەڵاتی ئەڵمانیا دەگرێتەوە کە دوای کۆتایی ھاتنی جەنگ لەلایەن پۆڵەندا و یەکێتیی سۆڤیەتەوە لکێندرابوون، ھەروەھا ئەو ئەڵمانییانەی کە لە سنوورەکانی پێش جەنگ لە پۆڵەندا، چیکۆسلۆڤاکیا، مەجارستان ، ڕۆمانیا ، یوگۆسلاڤیا، و دەوڵەتانی باڵتیک دەژین. نازییەکان پلانیان دانابوو، کە تەنیا بەشێکی تەواو بووبوو پێش شکستی ئەڵمانیا بۆ دوورخستنەوەی زۆرێک لە گەلانی سلاڤی و جوولەکەکان لە ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا و نیشتەجێکردنی ناوچەکە بە ئەڵمانییەکان. دەرکردنی ئەڵمانییەکان لە دوای جەنگ بەشێکی سەرەکی بوو لە دووبارە داڕشتنەوەی جوگرافیای سیاسی و نەتەوەیی ئەورووپای ڕۆژھەڵات لە دوای جەنگی جیھانیی دووەم کە ھەوڵیدا دەوڵەتی یەکسانی نەتەوەیی لە چوارچێوەی سنوورە کێشراوەکان و پێناسەکراوەکاندا دروست بکات. لە نێوان ساڵانی ١٩٤٤ بۆ ١٩٤٨، نزیکەی ٣١ ملیۆن کەس لە نێویاندا نەژادی ئەڵمانی ('فۆڵکسدۆش') و ھەروەھا ھاووڵاتیانی ئەڵمانی ('ڕایخسدۆش')، بە شێوەیەکی ھەمیشەیی یان کاتی لە ئەورووپای ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتەوە کۆچیان کرد. تا ساڵی ١٩٥٠ نزیکەی ١٢ ملیۆن ئەڵمانی لە ئەورووپای ڕۆژھەڵات و ناوەڕاستەوە ھەڵھاتبوون یان دەرکرابوون بۆ نەمسا و ئەڵمانیای داگیرکراو لەلایەن ھاوپەیمانانەوە. حکوومەتی ئەڵمانیای ڕۆژاوا سەرژمێرییەکی کۆکردەوە کە کۆی گشتی ١٤ ملیۆن کەسی تێدابوو، لەنێویاندا کۆچبەرانی بەڕەچەڵەک ئەڵمانی بۆ ئەڵمانیا لە دوای ساڵی ١٩٥٠ و ئەو منداڵانەی لە دایک و باوکێکی کۆچبەرەوە لەدایکبوون. زۆرترین ژمارە لە خاکەکانی پێشووی ئەڵمانیاوە ھاتووە کە دراوە بە پۆڵەندا و یەکێتیی سۆڤیەت (نزیکەی ٧ ملیۆن)، ھەروەھا لە چیکۆسلۆڤاکیا (نزیکەی ٣ ملیۆن). ھەروەھا لە کاتی جەنگی سارددا، حکوومەتی ئەڵمانیای ڕۆژاوا یەک ملیۆن دانیشتووی بیانی وەک پەنابەر لە حیساباتەکانیدا جێگیر کردبوو کە پێشتر لەو خاکانەدا نیشتەجێ بووبوون کە ئەڵمانیای نازی لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا داگیریان کردبوو.

ژمارەی کوژراوان کە دەگەڕێتەوە بۆ گەشت و دەرکردن، جێی مشتومڕ بووە و خەمڵاندنەکان لە نێوان ٥٠٠ ھەزار کەسەوە بووە تا خەمڵاندنێکی دیمۆگرافیای ئەڵمانیای ڕۆژاوا لە ساڵانی ١٩٥٠دا کە زیاتر لە دوو ملیۆن کەس بووە. خەمڵاندنەکانی ئەم دوایییەی ھەندێک لە مێژوونووسان کۆی ژمارەی مردنەکان لە نێوان ٥٠٠ بۆ ٦٠٠ ھەزار کەسدا دادەنێن. ئەوان جەخت لەوە دەکەنەوە کە ژمارەکانی حکوومەتی ئەڵمانیای ڕۆژاوا پشتیوانییەکی تەواویان نییە و لە کاتی جەنگی سارددا ژمارەیەکی زیاتری بۆ پڕوپاگەندەی سیاسی بەکارھێناوە. *مۆزەخانەی مێژوویی ئەڵمانیا* ئەو ژمارەیەی ٦٠٠ ھەزار کەسی داناوە و جەخت لەوە دەکاتەوە کە ئاماری دوو ملیۆن مردن لە توێژینەوەکانی پێشووی حکوومەتدا نەتوانراوە پشتگیری بکرێت. ھەڵوێستی فەرمی ئێستای حکوومەتی ئەڵمانیا ئەوەیە کە ژمارەی کوژراوان لە ئەنجامی گەشت و دەرکردن لە نێوان ٢ بۆ ٢٫٥ ملیۆن ھاووڵاتی مەدەنی بووە.

دوورخستنەوەکان لە سێ قۆناغی سەریەککەوتوودا ڕوویدا، یەکەمیان چۆڵکردنی سیستماتیکی ئەڵمانییە نەتەوەییەکان بوو لەلایەن حکوومەتی نازییەوە لە بەرامبەر پێشکەوتنی سوپای سوور، لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٤٤ تا سەرەتای ساڵی ١٩٤٥. قۆناغی دووەم ھەڵاتنی ناڕێکخراوانەیی نەژادە ئەڵمانەکان بوو دوای شکستی ھێزەکانی وێرماخت. قۆناغی سێیەم زیاتر لە دوای *ڕێککەوتنی پۆتسدام* لەلایەن سەرکردەکانی ھاوپەیمانانەوە ڕێکخرابوو، کە سنوورەکانی ئەورووپای ناوەڕاستی پێناسەکردەوە و ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر دەرکردنی ئەڵمانییەکان لە پۆڵەندا و چیکۆسلۆڤاکیا و مەجارستان. زۆرێک لە ھاووڵاتیانی مەدەنی ئەڵمانی ڕەوانەی کۆمپەکانی دەستبەسەرکردن و کار کران و لەوێ لە کاری زۆرەملێدا بەکاردەھێنران وەک بەشێک لە قەرەبووکردنەوەی ئەڵمانیا بۆ وڵاتانی ئەورووپای ڕۆژھەڵات. دەرکردنە سەرەکییەکان لە ساڵی ١٩٥٠ تەواو بوون. خەمڵاندنەکان بۆ کۆی ژمارەی ئەو کەسانەی بە ڕەچەڵەک ئەڵمانی لە ساڵی ١٩٥٠ لە ئەورووپای ناوەڕاست و ڕۆژھەڵات دەژیان لە نێوان ٧٠٠ ھەزار بۆ ٢٫٧ ملیۆن کەسەوەیە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:دەیەی ١٩٤٠ لە ئەڵمانیا
پۆل:پێشێلکردنی مافی مرۆڤ