open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
لیختنشتاین لە ئۆڵۆمپیاد

لیستاینشتاین بۆ یەکەم جار بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد لە ساڵی ١٩٣٦، و لەو کاتەوە وەرزشوانەکانی ناردووە بۆ بەشداریکردن لە زۆربەی یارییەکانی ئۆڵیۆمپیادی هاوین و یارییەکانی ئۆلیۆمپیادی زستانە. لیژنەی لیستاینشتاین لە ساڵی ١٩٣٥ دامەزرا. لیستاینشتاین بچووکترین وڵاتە لە جیهاندا بەگوێرەی دانیشتوان و دووەم بچووکترین وڵات بەگوێرەى ڕووبەر (دوای بەرمۆدا، بەڵام بچووکترین لە هەموو دەوڵەتێکی *سەربەخۆ*) کە مەدالیای زێڕینی ئۆڵۆمپیاد یبردووەتەوە.  وەرزشوانانی لیستاینشتاین بە گشتی دە مەدالیایان بردۆتەوە، هەموویان لە خلیسکێنەی سەر بەفرن. ئەمە تاکە وڵاتێکە کە مەدالیای وەرگرتبێت لە یارییەکانی ئۆلۆمپیادی زستاندا. بەلام هیچ مەدالیایەکی لە ئۆڵۆمپیادی هاوینە بەدەستنەهێنابێت. حەوت لە دە مەدالیا لەلایەن ئەندامانی هەمان خێزانەوە بەدەستھێنراون: خوشک و براکانی ھانی و ئاندریاس ڤێنزێل، و کچی ھانی تینا وێراتەر. هەروەها، برایان ویلی و پۆڵ فرۆمڵت دوو لە سێ براوەی تریان بردۆتەوە؛ تەنها ئورسۆلا کۆنستیتت مەدالیای بۆ وڵاتەکەی بەدەستهێناوە بەبێ ئەوەی پەیوەندی هەبێت بە ڤێنزڵس یان فۆرمێڵتز. زێڤەر فرێک، ئەندامی دامەزرێنەری لیژنەی ئۆڵۆمپیادی لیستاینشتاین ، تاکە وەرزشوانە کە لە هەردوو یارییەکانی ئۆڵۆمبیای هاوین و زستاندا پێشبڕکێی کردووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 

پۆل:لیختنشتاین لە ئۆڵۆمپیاد
قەزیەی کاتەگۆریک

**قەزیەی کاتەگۆریک** (بە ئینگلیزی: categorical proposition) یا **قەزیەی حەملی** (بە عەرەبی: ) قەزیەیەکە کە دەیەوێ بە پشتڕاستکردنەوە یا بە حاشاکردن ئەوە بگەیێنێ کە دەکرێ ھەموو یا ھەندێ لە ئەندامانی کاتەگۆرییەک (دانراو یا مەوزووعی قەزیەکە) بخرێنە ناو کاتەگۆرییەکی تر (ھەڵگیراوی قەزیەکە). وەک «پشیلەکان ھەموویان چوارپێن» یا «بەعزێ لە پشیلەکان کلکیان قرتاوە».

## شێوازەکان
چوار جۆر قەزیەی کاتەگۆریکمان ھەیە. ئەگەر دانراو بە «د» و ھەڵگیراو بە «ھ» نیشان بدەین، ئەم چوار جۆرە بریتین لە:

* **تێکڕا ئەرێ (universal affirmative):**  «د» تێکڕا «ھ»یە. یا، ھەموو «د»کان «ھ»ن. وەک «ھەموو مرۆڤەکان گیاندارن».

* **تێکڕا نەرێ (universal negative):** ھیچ «د»یەک «ھ» نییە. وەک «ھیچ مرۆڤێک بەرد نییە».

* **تاکوتووک ئەرێ (particular affirmative):** ھەندێ لە «د»کان «ھ»ن. وەک «ھەندێ لە مرۆڤەکان پیاون».

* **تاکوتووک نەرێ (particular negative):** ھەندێ لە «د»کان «ھ» نین. وەک «ھەندێ لە مرۆڤەکان پیاو نین».

## چەندایەتی و چۆنایەتی
**چەندایەتیی قەزیە** دەچێتەوە سەر ژمارەی ئەندامانی پۆلی دانراو کە لە قەزیەکەدا بە کار ھاتوون. ئەگەر قەزیەکە ئاماژە بە ھەموو ئەندامانی پۆلی دانراو بدات، *تێکڕایی* -یە. ئەگەر نا، *تاکوتووک* -ە.

**چۆنایەتیی قەزیە** -ش دەگەرێتەوە بۆ ئەوە کە ئاخۆ قەزیەکە «ئەرێنی»یە یا «نەرێنی»یە. یانی ئاخۆ بوونی دانراو لە ناو پۆلی ھەڵگیراودا پشتڕاست دەکاتەوە، یا نە، حاشای لێ دەکات.

## ئەمانەش ببینە

* چوارگۆشەی بەرامبەری

## سەرچاوەکان

پۆل:پێشنیار
نوسەیر مازراوی

نوسەیر مازراوی (بە  لەدایکبووی ١٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩٧)یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری مەغریبییە کە یاری دەکات وەک بەرگری باڵی ڕاست بۆ یانەی بۆندسلیگا بایەرن میونشن و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەغریب.

## کاروانی یانە
### ئەیاکس
مازراوی لە ئالفێن ئان دی ڕین (شارێک لە ڕۆژاوای ھۆلەند) گەورە بوو و لە تەمەنی ٤ ساڵیدا دەستی بە یاریکردن کرد بۆ یانەی ئاڤ ئالفێن. دوای سێ ساڵ گواسترایەوە بۆ یانەی ئەلفێنس بۆیس، کە تەنھا بۆ ماوەی ساڵێک یاری کرد پێش ئەوەی بانگھێشت بکرێت بۆ یاریکردن لە ئەکادیمیای لاوانی ئەیاکس. یەکەم یاری پیشەگەری خۆی لەگەڵ لاوانی ئەیاکس لە ١٢ی ئابی ٢٠١٦ ئەنجامدا لە یارییەکی خولی پلە دووی ھۆڵەندی بەرامبەر ئاڵمێر سیتی، لە جێگەی ڕیچایرۆ زیڤکۆڤیچ چووە یاریگا دوای ٨٦ خولەک. لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، مازراوی یەکەم گۆڵی پیشەگەری تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–١ بەرامبەر میجتیلاند لە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا. یەکەم گۆڵی لە یانەی لیگادا تۆمارکرد لە بردنەوەی ٥٠ بەرامبەر N.E.C.

### بایەرن میونشن
لە ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٢، مازراوی گرێبەستێکی بۆ ماوەی چوار ساڵ لەگەڵ بایەرن میونشن واژوو کرد، کە لە ١ی تەممووزەوە دەستی پێکرد.

## کاروانی نێودەوڵەتی
مازراوی یاریزانێکی لاوانی نێودەوڵەتی مەغریب بوو. یەکەم جار بۆ پێکھاتەی یەکەمی ھەڵبژاردەی مەغریب یاری کرد لە ساڵی ٢٠١٨.

لە ٢٠ی تشرینی دووەمدا، مازراوی ڕای گەیاند کە پەیوەندییەکانی نێوان خۆی و ڕاھێنەری پێکھاتەی مەغریب ڤەھید ھالیلۆدجیچ لێک ترازاون. لە ١٣ی ئازاری ٢٠٢٢، مازراوی و ھاوتیمی مەغریبی حەکیم زیاش، ھەردووکیان بانگھێشتی ھالیلۆدزیچیان ڕەتکردەوە بۆ نوێنەرایەتی مەغریب لە قۆناغی سێیەمی پاڵاوتنەکانی جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢ بەرامبەر کۆنگۆ.

## ئاماری کاروانی وەرزشی
### یانە

### نێودەوڵەتی

:

## خەڵاتەکان
**ئەیاکس**
* خولی نایابی ھۆڵەندا: ٢٠١٨–١٩، ٢٠٢٠–٢١، ٢٠٢١–٢٢
* جامی ھۆڵەندا: ٢٠١٨–١٩، ٢٠٢٠–٢١
* قەڵغانی یۆھان کرۆیف: ٢٠١٩

**بایەرن میونشن**
* جامی سوپەری ئەڵمانیا: ٢٠٢٢

**تاکەکەسی**
* بەھرەی مانگی خولی نایابی ھۆڵەندا: تشرینی دووەمی ٢٠١٨
* بەھرەی ساڵی ئەیاکس: ٢٠١٩
* گۆڵی مانگی ئەیاکس: کانوونی دووەمی ٢٠٢٢
* گۆڵی وەرزی ئەیاکس: ٢٠٢١
* پێکھاتەی ساڵی خولی نایابی ھۆڵەندا :٢٠٢١–٢٢

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ھۆڵەندی
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٩
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
کۆمەڵەی دووەمی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢

کۆمەڵەی دووەم یاخود کۆمەڵەی B یەکێکە لە ھەشت کۆمەڵەی جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢، کە ھەر کۆمەڵەیەک چوار ھەڵبژاردەی تێدایە. کۆمەڵەکە لە ئینگلتەرا، ئێران، ویلایەتە یەکگرتووەکانی و وێڵز پێکھاتووە. یارییەکانی گرووپی B لە ٢١ بۆ ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بەڕێوەدەچن. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکە سەردەکەون بۆ قۆناغی دواتر، سێیەم و چوارەم لە خولەکە دەچنە دەرەوە.کۆمەڵەی دووەم بە شێوەیەکی بەربڵاو بە " کۆمەڵەی مردن " ئەم خولەی جامی جیھانی وەسفکراوە، ئەوەی زیاتر ئەم کۆمەڵەیەی بەرچاوترکردووە و جێگای مشتومڕە دوژمنایەتی سیاسی نێوان ئێران و شانشینی یەکگرتوو و نێوان ئێران و ویلایەتە یەکگرتووەکان.
## یارییەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

## سەرچاوەکان

پۆل:جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢
کۆمەڵەی سێیەمی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢

**کۆمەڵەی سێیەم** یاخو**د کۆمەڵەی C** یەکێکە لە ھەشت کۆمەڵەکەی **[[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢]]** لە ٢٢ بۆ ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ یارییەکانی بەڕێوە دەچێت. کۆمەڵەکە پێک دێت لە ئەرجەنتین، عەرەبستانی سعوودی، مەکسیک و پۆڵەندا. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکە سەردەکەون بۆ قۆناغی ١٦، سێیەم و چوارەم لە خولەکە دەچنە دەرەوە.

## یارییەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

## سەرچاوەکان

پۆل:جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢
ئەنتۆنی (یاریزانی تۆپی پێ، لەدایکبووی ٢٠٠٠)

**ئەنتۆنی ماتیۆس دۆس سانتۆس** (؛ لەدایکبووی ٢٤ی شوباتی ٢٠٠٠) بە سادەیی بە **ئەنتۆنی** ناسراوە، یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری بەڕازیلییە کە  وەک ھێرشبەرێک یاری بۆ یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتدی پرێمیەرلیگ و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل دەکات.

ئەنتۆنی دەرچووی سیستەمی لاوانی ساو پاولۆیە و شەش گۆڵی لە ٥٢ یاریدا بۆ یانەکەی تۆمارکردووە. لە ساڵی ٢٠٢٠ چووە یانەی ئەیاکس و دوو نازناوی خولی نایابی ھۆڵەندا و یەک جامی ھۆڵەندای بردووەتەوە.

ئەنتۆنی بوو بە خاوەنی مەدالیای زێڕین لەگەڵ تیمی خوار ٢٣ ساڵانی بەڕازیل لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینی ٢٠٢٠. لە یەکەمین یاری نێودەوڵەتییدا بەرامبەر ڤەنزوێلا لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ گۆڵی تۆمارکرد.

## کاروانی یانە
### ساو پاولۆ
لە شاری ئۆساسکۆ لەدایکبووە، ئەنتۆنی لە ساڵی ٢٠١٠ چووە سیستەمی لاوانی یانەی ساو پاولۆ. لە ساڵی ٢٠١٨، تیپەکەی بووە براوەی پاڵەوانێتی جەی لیگ لە ژاپۆن و بە باشترین یاریزانی پاڵەوانێتییەکە ھەڵبژێردرا.

لە ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨، ئەنتۆنی لەگەڵ ھێلینۆ و ئیگۆر گۆمێس بەرزکرانەوە بۆ پێکھاتەی یەکەمی یانەکە، و گرێبەستێکی واژوو کرد بۆ ماوەی پێنج ساڵ و تا ئەیلوولی ٢٠٢٣. لە ١٥ی تشرینی دووەمدا، یەکەمین یاری خۆی بۆ پێکھاتەی یەکەم ئەنجامدا، وەک یەدەگ لە جێگەی ھێلینۆ ھاتە یاریگاوە لە یارییەکدا کە ١–١ بەرامبەر بوون لەگەڵ گرێمیۆ.

### ئەیاکس
لە ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٠، ئەیاکس گرێبەستێکی پێنج ساڵەی لەگەڵ ئەنتۆنی واژوو کرد بە ١٣ ملیۆن پاوەند، کە ڕەنگە زیاد بکات بۆ ١٨٫٢ ملیۆن پاوەند. لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠، یەکەم گۆڵی بۆ ئەیاکس تۆمارکرد لە بردنەوەی ١–٠ بەرامبەر سپارتا ڕووەتەردام. لە یارییەکی خولدا بەرامبەر ڤیتێسێ، دووەم گۆڵی بۆ ئەیاکس تۆمارکرد. لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠، ئەنتۆنی یەکەم گۆڵی تۆمارکرد لە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا لە بردنەوەی ٢–١ی لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە بەرامبەر میجتیلاند لە وەرزی ٢٠٢٠–٢١.

## کاروانی نێودەوڵەتی
لە ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١، ئەنتۆنی بۆ تیمی خوار ٢٣ ساڵانی بەڕازیل لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینی ٢٠٢٠ بانگھێشت کرا. ئەو لە ھەموو شەش یارییەکی بەرازیل بە شێوەی سەرەکی یاری کرد. لە یاری کۆتایی بەرامبەر ئیسپانیا، ئەسیستی گۆڵەکەی مالکۆمی کرد لە کاتی زیاد کراودا و بەھۆیەوە بەڕازیل نازناوەکەی بردەوە.

یەکەمین یاری خۆی بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل ئەنجامدا لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ لە پاڵاوتنی جامی جیھانی بەرامبەر ڤەنزوێلا. لە خولەکی ٧٧ ھاتە یاریگاوە و گۆڵێکی تۆمارکرد لە کاتی زیادکراودا و بە ئەنجامی ٣–١ بۆ بەڕازیل کۆتایی ھات.

## ئاماری کاروانی وەرزشی
### یانە



### نێودەوڵەتی

## خەڵاتەکان
**ئەیاکس**
* خولی نایابی ھۆڵەندا: ٢٠٢٠–٢١، ٢٠٢١–٢٢
* جامی ھۆڵەندا: ٢٠٢٠–٢١

**بەرازیل خوار ٢٣ ساڵان**
* ئۆڵۆمپیادی ھاوینە: ٢٠٢٠

**تاکەکەسی**
* یاریزانی مانگی خولی نایابی ھۆڵەندا: کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠
* بەھرەی مانگی خولی نایابی ھۆڵەندا: کانوونی یەکەمی ٢٠٢١

## سەرچاوەکان

پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆلۆمپیای ھاوینەی ٢٠٢٠
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ھۆڵەندا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی بەڕازیلی
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەڕازیلی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
کۆمەڵەی پێنجەمی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢

**کۆمەڵەی پێنجەم** یاخود **کۆمەڵەی E** یەکێکە لە ھەشت کۆمەڵەکەی **[[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢]]** کە یارییەکانی لە ٢٣ی تشرینی دووەم تا ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ بەڕێوەدەچێت. کۆمەڵەکە پێک دێت لە ئیسپانیا، کۆستا ڕیکا، ئەڵمانیا و ژاپۆن. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکە سەردەکەون بۆ قۆناغی ١٦، سێیەم و چوارەم لە خولەکە دەچنە دەرەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢
کۆمەڵەی ھەشتەمی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢

**کۆمەڵەی ھەشتەم** یاخود **کۆمەڵەی H** یەکێکە لە ھەشت کۆمەڵەکەی **[[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢]]** کە یارییەکانی لە ٢٤ی تشرینی دووەم تا ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ بەڕێوەدەچێت.کۆمەڵەکە پێک دێت لە پورتوگال، گانا، ئورووپا و کۆریای باشوور. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکە سەردەکەون بۆ قۆناغی ١٦، سێیەم و چوارەم لە خولەکە دەچنە دەرەوە.

## یارییەکان

### ئۆروگوای vs  کۆریای باشوور

### پورتوگال vs گانا

### کۆریای باشوور vs   گانا

### پورتوگال vs  ئۆروگوای

### گانا vs ئۆروگوای



### کۆریای باشوور vs پورتوگال

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

## سەرچاوەکان

پۆل:جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:گانا لە جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:پورتوگال لە جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:کۆریای باشوور لە جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢
کۆمەڵەی چوارەمی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢

**کۆمەڵەی چوارەم** یاخود **کۆمەڵەی D** یەکێکە لە ھەشت کۆمەڵەکەی **[[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢]]** کە یارییەکانی لە ٢٢ بۆ ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بەڕێوەدەچێت. کۆمەڵەکە پێک دێت لە فەڕەنسا، ئوسترالیا، دانیمارک و تونس. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکە سەردەکەون بۆ قۆناغی ١٦، سێیەم و چوارەم لە خولەکە دەچنە دەرەوە.ھەریەکە لە ئوسترالیا، دانیمارک و فەڕەنساپێکەوە لە کۆمەڵەی C بوون لە خوولی پێشوو.

## یارییەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢
قۆناغی کۆتاییەکانی جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢

**قۆناغی کۆتایییەکان** ی **[[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢]]** دووەم و کۆتا قۆناغی پێشبڕکێکەیە، دوای قۆناغی طرووثةکان. لە ٣ی کانوونی یەکەم دەست پێ دەکات بە خولی ١٦ دةستثیدةکات و لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ کۆتایی دێت بە دةستثیکدرنی یاری کؤتایی جامةکة، کە لە یاریگای لۆزایڵ ئایکۆنیک لە لوسێل بەڕێوەدەچێت. دوو باشترین ھەڵبژاردەکانی کۆمەڵەکان (١٦ھەڵبژاردە) دەگەنە قۆناغی ١٦. لەم قۆناغە دۆراو لە پێشبرکێکە دەچێتە دەرەوە. ھەروەھا یاریی پلەی سێیەم لەنێوان دووھەڵبژاردەی دۆراوی یاری پێش کۆتای ئەنجام دەدرێت.

## یاسا
لە قۆناغی کۆتایییەکان، ئەگەر یارییەک یەکسان بێت لە ٩٠ خولەکی لە کاتی ئاسایی، ئەوە پەنا بۆ کاتی زۆرکراو دەبرێت (دوو گێمی ١٥ خولەکی). ئەگەر ھێشتا دوای کاتی زیادکراو یارییەکە یەکسان بێت ئەوە لە کۆتاییدا پەنا بۆ لێدانەکانی یەکلاکەرەوە دەبرێت، بۆ دیارکردنی براوەی یارییەکە

## پاڵێوراوەکان
یەکەم و دووەمی ھەر ھەشت کۆمەڵەکان، دەگەنە قۆناغی کۆتایییەکان.

## خشتەی یارییەکان


## چارەکی کۆتایی

## نیو کۆتایی

## پلەی سێیەم

## کۆتایی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:پورتوگال لە جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:کۆریای باشوور لە جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢
فرمێسک حافزی

**فرمێسک حافزی** گۆرانیبێژێکی پۆپی کوردی خەڵکی مەھابادی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە و ئێستا لە ئەڵمانیا دەژی. فرمێسک بە شیعری کلاسیک و بەوانەی ھەژار و ھێمن دەستی بە گۆرانیبێژی کردووە و زیاتر لە ١٢ ساڵیشە سیدی و کلیپەکانی بڵاو دەکاتەوە. دوای بڵاوکردنەوەی کلیپی یەکەمی بە ناوی «مەی» کە لە شیعری ھەژارە و لە ساڵی ١٩٥٢ نووسیویەتی، توانیی ھەوادارێکی زۆر لە خۆی کۆ بکاتەوە. فرمێسک لەوەتەی خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران چەند بەرھەمێکی بۆ ژن و دروشمی ژن، ژیان، ئازادی بڵاو کردووەتەوە. لە یەکەمین ساڵیادی مردنی ژینا ئەمینی، بەرھەمێکی بە ناوی *تارمایی* بۆ بڵاو کردەوە کە لە شیعری ڕەنج سەنگاوی بوو، و ساڵێک دواتر بەرھەمێکی تری بۆ ژینا بە ناوی *تەوار* کە لە شیعری ناسڕ حیسامی بوو، و بە وتنی «پێشکەشە بە ھەموو ژیناکان. بە ھیوای ئازادی بۆ ژن، ژیان، ئازادی» بڵاو کردەوە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:خەڵکی مەھاباد
پۆل:زیندووان
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی کورد
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی کورد
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی
قەزای شەھبوز

**قەزای شەھبوز** (ئازەربایجانی: Şahbuz rayonu)یەکێکە لە ٧ قەزاکانی کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان. ئەم قەزایە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزاکانی جوولفە و بابەک و پارێزگاکانی سیونیک و ڤایۆتس دزۆر لە ئەرمینیا. پایتەخت و گەورەترین شارەکەی شەھبوزە. ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە لە ساڵی ٢٠٢٠دا ٢٥ ھەزار و ٣٠٠ کەس بووە.

## ئیتیمۆلۆژی
وەشانە جیاوازەکانی ئیتیمۆلۆژیای ناوی شەھبوز ھەیە. لە سەرچاوە مێژوویییەکان، بۆ یەکەمجار دەتوانرێت ناوی «شاھبوز» لەسەر نەخشەکە بدۆزرێتەوە کە گەنجینەی دراوی مسی ویلایەتی ئێلدیگوزیدەکان و لە بەرھەمی مێژوویی شەرەف ئەددین عەلی یەزدی «زەفەرنامە»، مێژوونووسی ئەمیر تەیموردا نیشان دەدات.

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزای شەھبوز
شەھبوز

**شەھبوز** شار و شارەوانییەکە لە و پایتەختی قەزای شەھبوز، لە کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە لە ساڵی ٢٠٢٠دا ٣١٢٧ کەسە.

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزای شەھبوز
جەعفەرگولو خان ناخچیڤانسکی

**جەعفەرگولو خان ناخچیڤانسکی** (بە ئازەری: Cəfərqulu xan Naxçıvanski، ؛ ٥ی شوباتی ١٨٥٩، نەخچیڤان – ١٩٢٩، شوشا) ئەفسەرێکی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا بووە و دواتر دەوڵەتمەدارێکی ئازەربایجانی بووە. برای ژەنەڕاڵ-ئەدجوتان حوسێن خان ناخچیڤانسکی و باوکی مەیجر ژەنەڕاڵ جەمشید ناخچیڤانسکی بووە. لە ساڵی ١٨٨٥ بەرزکرایەوە بۆ کاپتنی سوارە و خانەنشین کرا. ساڵی ١٩٠٣ بووە سەرۆکی شارەوانی نەخچیوان. لە ساڵی ١٩١٢ تا ١٩١٧ دادوەری فەخری ئێریڤان بووە.

لە ھاوینی ١٩٢٠ لە دوای لکاندنی سۆڤیەت بە ئازەربایجان، ئەرمەنەکانی نەخچیڤان شۆڕشیان کرد. سوپای سۆڤیەت چووە ناو نەخچیڤانەوە و بە خێرایی سەرکوتێکی دیکەی ڕاپەڕینەکەی کرد. جەعفەرگولو خان ناخچیڤانسکی لەلایەن بەلشەفییەکانەوە دەستگیرکرا کە گوایە بەھۆی «بڵاوکردنەوەی پڕوپاگەندەی دژە سۆڤیەت»ەوە بووە. ناوبراو لە باکو زیندانی کرابوو و لەو داواکارییانەی کە بۆ کۆمیتەی شۆڕشگێڕی کاتی ئازەربایجان ناردبوو، ئیدیعای بێتاوانیی کرد. تانەکەی ڕەتکرایەوە؛ بە تاوانبار زانرا و گواسترایەوە بۆ زیندانێکی شووشە، لەوێ لە ساڵی ١٩٢٩ کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٩
پۆل:مردووانی ١٩٢٩
جەعفەرگولو خان ناخچیڤانسکی
قەزای شارور

**قەزای شارور** (بە ئازەری: Şərur rayonu)یەکێکە لە ٧ قەزاکانی کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان. ئەم قەزایە ھاوسنوورە لەگەڵ ناحیەکانی کەنگەرلی، سەداراک، ھەروەھا پارێزگاکانی ڤایۆتس دزۆر و ئارارات لە ئەرمینیا و پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوای ئێران. پایتەخت و گەورەترین شاری شارورە. ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە لە ساڵی ٢٠٢٠دا ١١٧ ھەزار و ٦٠٠ کەس بووە

ناوچەکە کۆمەڵێک شوێنەوار و نیشتەجێبوونی شوێنەوار لەخۆدەگرێت کە دەوڵەمەندن بە نەخشەکانی کولتوری ماددی کە ڕەنگدانەوەی چالاکیی و شێوازی ژیانی مرۆڤە کۆنەکانن. ئەمانە دێرین و نیشتەجێبوون و تاوەر و گۆڕستان و کورگان و شوێنەوارە تەلارسازییەکانن. توێژینەوەکانی ساڵانی ١٩٨٠–١٩٩٠ پاشماوەی کولتووری دەشکەوتە ھەڵکەندراوەکەی سەردەمی بەردیان ئاشکرا کرد لەنێویاندا کۆمەڵێک ئامێری زۆر کە لە بەرد و دار شەراب دروستکراون. شوێنەوارەکانی ناوەڕاستی سەردەمی برۆنزی لە ڕووباری ئاراز و ئارپاچای و لقەکانی (شۆرتەپە، شاخی خلێدج، کولتەپە، دجێنێتتێپە و ئەوانی تر) ئاشکرا بوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزای شارور
شارور

**شارور** (بە ئازەربایجانی: Şərur) شارێکە لە کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان. ناوەندی کارگێڕی ناحیەی شارورە. ئەم شارە بە دووری ٦٦ کم لە باکووری ڕۆژاوای شاری نەخچیڤان، لەسەر دەشتی شارور ھەڵکەوتووە. ەپێی زانیارییە فەرمییەکانی لیژنەی ئاماری دەوڵەتی ئازەربایجان، لە ١ی کانوونی دووھەمی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی شارەکە نزیکەی ٧٤٠٠ کەس بووە

## مێژوو
شارور لە ئیمپراتۆریەتی ڕووسیادا، شارۆچکەکە ناوەندی ئیداری شارور-دەرالایز ئویەزد بووە لە پارێزگای ئێریڤان و ناوی باش-نۆراشێن بووە.

لە ساڵی ١٩٤٨ شارەکە پێگەی نیشتەجێبوونی جۆری شارستانی وەرگرت و لە ٢٦ی ئایاری ١٩٦٤ ناوەکەی لە نۆراشنەوە گۆڕدرا بۆ ئیلیچێڤسک، بە ناوی ڤلادیمێر ئیلیچ لینین. لە ساڵی ١٩٨١ ئیلیچێڤسک پێگەی شارێکی وەرگرت و لە ساڵی ١٩٩١ ناوی شارەکە بەپێی ناوی مێژوویی ناوچەکە گۆڕدرا بۆ شارور.

## سەیری ئەمانەش بکە
* شەڕی شارور
* ئازەربایجان
* شا ئیسماعیلی یەکەم

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزای شارور
پۆل:پارێزگای ئێریڤان
قەزای کەڵبەجار

**قەزای کەڵبەجار** (بە ئازەربایجان: Kəlbəcər rayonu)یەکێکە لە ٦٦ قەزای ئازەربایجان. دەکەوێتە ڕۆژاوای وڵاتەکە و سەر بە ھەرێمی ئابووری ڕۆژھەڵاتی زەنگەزوورە. ئەم قەزایە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزاکانی لاچین، خوجەلی، ئاگدەم، تارتار، گۆرانبۆی، گۆیگۆل و دەشکەسانی ئازەربایجان، ھەروەھا پارێزگاکانی گەغارکونیک و ڤایۆتس دزۆر لە ئەرمینیا. پایتەخت و گەورەترین شاری کەڵبەجارە. پێشتر قەزایێکی کوردنیشین بووە، تا ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی ناوەکی قەزاکە ٩٤ ھەزار و ١٠٠ کەس بووە

## شوێنەوارە کولتوورییەکان
قەزاکە نزیکەی ٧٥٠ شوێنەواری کولتووری ئەرمەنی ھەیە، کە خانەقا، کڵێسا، کەنیسە، قەڵا، خاچکار و نووسراوەکان لەخۆدەگرن. ناسراوترینیان خانەقاکانی دادیڤانک و گەندەسارە.

## ئابوری
لە ساڵی ٢٠٢٢دا، وێستگەی بچووکی کارەبای ئاوی کەلباجار-١ بە توانای ٤٫٤ مێگاوات خراوەتە بواری جێبەجێکردنەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزای کەڵبەجار
دادیڤانک

**دادیڤانک** ()خانەقایەکی نێردراوی ئەرمەنییە لە قەزای کەڵبەجاری ئازەربایجان ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگای مارتاکێرت لە کۆماری ئارتساخ کە خۆبەناو دەزانێت. لە نێوان سەدەی نۆیەم و ١٣ دروست کراوە و یەکێکە لە کۆمەڵگە خانەقایە سەرەکییەکانی ئەرمینیای سەدەی ناوەڕاست.

لە ئازەربایجان بە خانەقا ناودەبرێت دادیڤەنگ یان شوداڤینگ دەوڵەتەکە میراتی نێردراوی ئەرمەنی خانەقاکە ڕەتدەکاتەوە، لەبری ئەوە بە "ئەلبانی قەوقازی" ناوی دەبات."

## سەرچاوەکان

پۆل:نژیاروانیی ئەرمەنی
پۆل:قەزای کەڵبەجار
پارێزگای موچینگا

**پارێزگای موچینگا** یەکێکە لە دە پارێزگاکانی زامبیا. دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکە و لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ تانزانیا، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ مالاوی، لە باشوورەوە لەگەڵ پارێزگای ڕۆژھەڵات، لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ پارێزگای ناوەڕاست، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ پارێزگای لواپولا، لە باکووری ڕۆژاواوە لەگەڵ پارێزگای باکوور ھاوسنوورە. ناوەندی ئیداری پارێزگاکە بریتییە لە چینسالی. ناوی پارێزگاکە لە بەرزایییەکانی موچینگاوە سەرچاوەی گرتووە کە بە زۆری لەسەری دانیشتووە.

دروستکردنی پارێزگایەک لەلایەن سەرۆک مایکل ساتا لە تشرینی یەکەمی ٢٠١١ ڕاگەیەندرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای موچینگا
موچینگا
بۆستن داینامیکس

alt=|وێنۆک|ڕۆبۆتی بۆستن داینامیک لە بواری سەربازی
**بۆستن داینامیک** کۆمپانیایەکی ئەندازیاری ئەمریکییە بە داھێنانەکانی لە بواری ڕۆبۆتدا ناسراوە، کە لە ساڵی ١٩٩٢ دامەزراوە دوای دابەشبوونی پەیمانگای تەکنۆلۆژیای ماساچوس. بنکەی سەرەکی لە واڵتامە لە ماساچوس، بۆستن داینامیک لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ەوە لەلایەن گروپی ھیوندای مۆتۆرەوە خاوەندارێتی دەکرێت، بەڵام لە حوزەیرانی ٢٠٢١ کڕینەکەی تەواو کراوە.

بۆستن داینامیک ناسراوە بە پەرەپێدانی زنجیرەیەک ڕۆبۆتێکی داینامیکی فرە جووڵە، لەوانە BigDog, Spot, Atlas، و Handle. لە ساڵی ٢٠١٩ ەوە ڕۆبۆتی جۆری Spot بەردەستە بۆ بازرگانی، ئەمەش بووە یەکەم ڕۆبۆتی بۆستن داینامیک کە بەردەست بێت لە بواری بازرگانی، لەکاتێکدا کۆمپانیاکە ڕای گەیاند کە دەیەوێت ڕۆبووەتەکانی تر بە بازرگانی بکەن، لەوانە Handle.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆبۆتەکان
پۆل:ئەمریکای باکوور
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:تەکنەلۆژیای نانۆ
پۆل:لقی کۆمپانیا ئەمریکییەکان لە کۆمپانیا بیانییەکان
یاریی کۆتایی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢

یاری کۆتایی جامی جیهانی فیفای ٢٠٢٢ ئەو یارییە بوو کە براوەی نازناوی  ٢٢هەمین خولی پاڵەوانێتی تۆپی پێی فیفای دیارکرد. یارییەکە لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢  لە یاریگای نیودەوڵەتی لوسێل لە شاری لوسێل بەڕێوەچوو کە هاوتایە لەگەڵ ڕۆژی نیشتمانی دەوڵەتی قەتەر . لە کۆتاییدا هەردوو هەڵبژاردەی ئەرژەنتین و فەرەنسای پاڵەوانی خوولی پێشوو گەیشتنە ئەم قۆناغە . ئەم خوولە دوا خوولە کە  ٣٢ هەڵبژاردە بەشداری تێدا دەکەن. لە جامی جیهانی ٢٠٢٦ ژمارەی هەڵبژاردە بەشداربووەکان دەبێتە ٤٢ هەڵبژاردە. لە ڕێگەی گەیشتن بە یاری کۆتایی، ئەرژەنتین بە دوو بردنەوە و دۆڕانێک پلەی یەکەمی کۆمەڵەی سێیەمی بەدەستهێنا، پێش ئەوەی لە قۆناغی ١٦دا لە ئوسترالیا بباتەوە، لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا بە لێدانە یەکلایکەرەوەکان لە هۆڵەندا بباتەوە، لە قۆناغی پێش کۆتاییشدا لە کرواتیا بباتەوە. فەرەنسا بە دوو بردنەوە و دۆڕانێک پلەی یەکەمی کۆمەڵەی چوارەمی بەدەستهێنا، لە قۆناغی ١٦ لە پۆڵەندا و لە قۆناغی چارەکی کۆتایی ئینگلتەرا و لە قۆناغی پێش کۆتاییدا لە مەغریبی بردەوە. یاری کۆتایی بە ناوبژیوانی پۆڵەندی شیمۆن مارچینیاک بەڕێوەچوو و لە بەردەم ٨٨ هەزار و ٩٦٦ بینەر ئەنجامدرا. لە نیوەی یەکەمدا ئەرجەنتین بە دوو گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێک پێشەنگی گرت، بەڵام هاتریکێک بۆ فەرەنسا لەلایەن کیلیان مباپێ و گۆڵێکی زیادە بۆ ئەرجەنتین لەلایەن لیۆنێل مێسیەوە یارییەکە بە سێ گۆڵ بەرامبەر بە سێ گۆڵ یەکسان کردەوە. ئەرژەنتین لە لێدانەیەکلایکەرەوەکان  بە ئەنجامی ٤-٢ سەرکەوتنی بەدەستهێنا و سێیەم نازناوی مۆندیالی بەدەستهێنا و یەکەم نازناوی دوای ساڵی ١٩٨٦ەوە بەدەستهێنا .

## شوێن
یاری کۆتایی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ لە یاریگای لوسێل لە شاری لوسێل بەڕێوەچوو کە دەکەوێتە نزیکەی ١٥ کیلۆمەتر لە باکووری ناوەندی شاری دەوحە.یاریگاکە وەک بەشێک لە پرۆژەی داواکاری قەتەر بۆ میوانداری کردنی جامی حیھانی دەستنیشانکرابوو. لە ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٠ وەک شوێنی بەڕێوەچوونی یاریی کۆتای پشتڕاستکرایەوە.یاریگای لوسێل میوانداری نۆ یاری دیکەی پاڵەوانییەتییەکە دەکات، کە شەش یاری لە قۆناغی کۆمەڵەکان و سێ یاری لە قۆناغەکانی ١٦ و ھەشت و پێش کۆتایییە.

یاریگاکە کە خاوەندارییەتی دەگەرێتەوە بۆ یەکێتی تۆپی پێی قەتەر، لەلایەن کۆمپیانیا بەریتانی Foster + Partners و Populous دیزاین کراوە، ھەروەھا لەلایەن کۆمپیانیای MANICA Architecture پشتگیری کراوە.لە یاریگاکە سوود لە وزەی خۆر وەردەگیرێت بۆ سیستەمی فینککەرەوە. لە نیسانی ٢٠١٧ دەستکراوە بە دروستکردنی، ھەرچەند بڕیاربوو لە ساڵی ٢٠٢٠ کارەکانی تەواو بکرێت، بەڵام لە تشرینی دووەمی ٢٠٢١ تەواو کرا.

یاریگاکە میوانداری ھیچ یارییەکی نەکردبوو پێش جامی جیهانی،  یەکەم یاری لەم یاریگایە ئەنجام درا لە قۆناغی کۆمەڵەکان، یاری نیوان ئەرژەنتین و عەرەبستانی سعودی بوو.

## ڕێگای گەیشتن بە کۆتایی

## سەرچاوەکان

پۆل:جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢
محەممەد ڕەئووف کەرکووکی

وێنۆک|محەممەد ڕەئووف کەرکووکی
**محەممەد «حەمە» ڕەئووف کەرکووکی** (لەدایکبووی ١٩٥٦ لە کەرکووک، عێراق) ھونەرمەندێکی ناسراوی کوردی کوردستانە. خەڵکی شاری کەرکووکە و لە شاری سلێمانی دادەنیشێت. لە ساڵانی ھەشتاکانەوە لەنێو ئاھەنگی قوتابخانەکاندا گۆرانیی وتووە تا لە ١٩٨٦دا یەکەمین گۆرانیی بۆ تەلەڤیزیۆنیی کەرکووک بە ناوی «شەوانە» تۆمار کردووە. لە دوای ڕاپەڕینەوە لە شاری سلێمانی نیشتەجێ بووە و بەردەوامی بە کاری ھونەریی داوە، یەکەمین گۆرانیشی لە سلێمانی بە ناوی «ئەی خەجی خەجان» تۆمار کردووە. لە گۆرانییەکانی تری: «ئاسەوار»، «ناڵەی دڵ» و «سیاپۆش» و خاوەنی کاسیەتی «عاشقی بێ دڵە». چەندین کۆنسێرتی لە وڵاتانی ئەورووپادا ساز کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی کەرکووک
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی ناوەندی
مێتاکۆگنیزم

**مێتاکۆگنیزم** بریتییە لە پرۆسەی بیرکردنەوە و تێگەیشتن لە شێوازەکانی پشتیان. ڕەگی زاراوەکە لە وشەی مێتاوە ھاتووە، کە بە واتای «لە سەرەوە» یان «لە سەرەوەی» دێت. مێتاکۆگنیزم دەتوانێت چەندین شێوە وەربگرێت، وەک بیرکردنەوە لە شێوازی بیرکردنەوە و زانینی ئەوەی کە کەی و چۆن ستراتیژی دیاریکراو بەکاربھێنێت بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان. بەگشتی دوو پێکھاتەی مێتاکۆگنیزم ھەیە: (١) زانین دەربارەی تێگەیشتن و (٢) ڕێکخستنی تێگەیشتن.

مێتامۆری، پێناسە کراوە بە زانینی بیرەوەری و ستراتیژی بیرەوەری، جۆرێکی زۆر گرنگە لە مێتاکۆگنیزم. توێژینەوەی ئەکادیمی لەسەر پرۆسەی میتۆکۆگینیڤ لە نێوان کەلتورەکاندا لە قۆناغە سەرەتایییەکانە، بەڵام چەند ئاماژەیەک ھەن کە کارکردنێکی زیاتر لەوانەیە ئەنجامێکی باشتر لە فێربوونی cross-cultural لەنێوان مامۆستایان و خوێندکاران دابین بکات.

نووسینەکان لەسەر مێتاکۆگنیزم لانیکەم دەگەڕێنەوە بۆ دوو کار لەلایەن فەیلەسوفی یۆنانی ئەرستۆ (٣٢٢ – ٣٨٤ پێش زایین): *لەسەر ڕۆح* و *پارڤا* نۆرالیا.

## سەرچاوەکان
ئەپۆفیس ٩٩٩٤٢

وێنۆک| ڤیدیۆ: گەڕەستێرۆچکەی ئەپۆفیس لە ساتی نێزیکترین خاڵی لە زەوی بەپێی پێشبینیەکان لە نیسانی ساڵی ٢٠٢٩، ڕەنگی فیروزی ئاماژە بە هەبوونی مانگە دەستکردەکانی دەرەوەی زەوی دەکا، ڕەنگە پەمبەکەش ئاماژەیە بە وێستگەی بۆشایی نێونەتەوەیی

**ئەپۆفیس** (بە ئینگلیزی : Apophis)کاتێک لۆ یەکەمجار دۆزرایەوە، ئەو تەنە ناوی کاتی **2004 MNی**  وەرگرتووە و هەواڵ و بابەتە زانستییە سەرەتاییەکان بە شێوەیەکی سروشتی بەو ناوە ئاماژەیان پێکردووە، ئەپۆفیس یەکێکە لە گەڕەستێرۆچکە نێزیکەکانی هەسارەی زەوی ئەو گەڕەستێرۆچکەیە ئاشکرا کرایە لە ساڵی ٢٠٠٤، قەبارەکەی دەگاتە ٣٧٠ مەتر (١٢١٠ پێ)، پێکهاتەکەی لە ئاسنە و کێشی دەگاتە ٢٠ ملیۆن تەن، وە خوولگەکەی نێزیکە لە خوولگەی زەویە. 
## دۆزینەوە و ناونان
ئەپۆفیس لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٤ لەلایەن ڕۆی ئەی تاکەر، دەیڤید جەی تۆلێن و فابریزیۆ بێرناردی لە ڕوانگەی نیشتمانی لوتکەی کیت دۆزرایەوە، هەروەها لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٤ ئاشکرا کرا لە لە ئوستورالیا لەلایەن دکتۆر گۆردۆن کاراد، هەروەها کاتێک خولگەی بە ڕادەیەکی پێویست باش حیساب کرا، ژمارەی هەمیشەیی ٩٩٩٤٢ی وەرگرت(تەنها ١٠ هەزار تەن ژمارەیی هەمیشەییان هەیە لە گەردوون، هەر تەنێک لە سەرەتای دۆزینەوەی لەلایەن یەکێتی فەلەکناسانی نێودەوڵەتی ناوێکی کاتی پێدەدرێت کە پێکدێ لە ساڵی دۆزینەوە و دوو پیت لەگەڵی لۆ نمونە "1992 KD" ژمارەی هەمیشەیی کاتێک دەدرێتە تەنێک کە حیسابی وردی خوولگەکەی لۆ کرابێت و زانیاری تەواو هەبێت لەسەری) ئەپۆفیس لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ پاشی وەرگرتنی ژمارەیەکی هەمیشەیی وای لێکرد کە شایستەی ناونانی لەلایەن دۆزەرەکانییەوە بێت، و لە ١٩ی تەمموزی ٢٠٠٥دا ناوی "ئەپۆفیس"یان هەڵبژارد. 
وێنۆک| قەبارەی گەڕەستێرۆچکەی ئەپۆفیس بەراورد بە تاوەری ئیڤڵ و باڵاخانەی ئیمپایەر ستێت
## تایبەتمەندی جەستەیی
بە پشتبەستن بە ڕووناکی چاودێرکراو، تیرەی ئەپۆفیس لە سەرەتادا بە ٤٥٠ مەتر (١٤٨٠ پێ) خەمڵێندرا، خەمڵاندنێکی وردتر لەسەر بنەمای چاودێری سپێکترۆسکۆپی لە دامەزراوەی تەلیسکۆبی ژێر سووری ناسا لە  دوورگەی هاوایی لەلایەن بینزێل و ریڤکین پاس و تۆکوناگا لە ساڵی ٢٠٠٥ نیشانیدا کە ئەپۆفیس٣٥٠ مەترە (١١٥٠ پێ). لاپەڕەی مەترسی کاریگەری ناسا تیرەی ٣٣٠ مەتر (١٠٨٠ پێ) دەخاتە ڕوو و بە بارستەی ٤×١٠١٠ کیلۆگرام دەخاتە ڕوو بە پشتبەستن بە چڕی گریمانەکراو کە ٢.٦ گم/سم3 خەمڵاندنی بارستە نزیکترە لە خەمڵاندنی تیرە، بەڵام دەبێت وردتر بێت، هەروەها پێشبینی دەکرێ لە ساڵی ٢٠٢٩ ئەپۆفیس بە چاووی ڕووت ببیندرێ. 

## سەرچاوە

پۆل:گەڕەستێرۆچکەکانی نێزیک زەوی
پۆل:ئەو شتە ئەستێرەوانیانەی لە ٢٠٠٤ دۆزراونەتەوە
پۆل:گەڕەستێرۆچکە
پۆل:گەڕەستێرۆچکەکان
ئەتڵەس (ڕۆبۆت)

وێنۆک

**ئەتڵەس** ڕۆبۆتێکی دوو پێیە کە بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن کۆمپانیای ڕۆبۆتی ئەمریکی بۆستن داینامیکەوە پەرەی پێدراوە لەگەڵ پاڵپشتی و چاودێری دەزگای پڕۆژەی توێژینەوەی پێشکەوتووی بەرگری ئەمریکا (DARPA). لە ١١ی تەممووزی ٢٠١٣ بۆ ڕای گشتی ئاشکرا کرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆبۆتەکانی ٢٠١٣
پۆل:ڕۆبۆتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
منداڵباز (ڕۆمان)

**منداڵباز** ڕۆمانێکی کوردییە لە نووسینی فەرھاد پیرباڵ. بۆ یەکەم جار لە ساڵی ٢٠٠٣ بڵاو کرایەوە. ڕۆمانەکە باس لە دیاردەی منداڵبازی لە دەیەکانی ڕابردووی گەڕەکەکانی ھەولێر دەکات.

## چیڕۆک
ڕۆژێکیان یووسف، کە نەوجەوانێکی ١٥ ساڵانە، لە بەیانییەکی زوو دەچێتە کڕینی سەموون، بەڵام ناگەڕێتەوە. ھەر لەو ڕۆژەدا پیرەژنێک و کوڕە لاوێک لە ھەمان ئەو سەموونخانەی کە یووسف بۆی چووە گەواھیدەری ڕووداوێکی منداڵبازی دەبن. کوڕە لاوەکە ھاوار دەکات تاکو پۆلیس بگەن، بەڵام کاتێک پۆلیس دەگاتە شوێنەکە ئەوان لەوێ نەماون، بە گوتەی پۆلیس منداڵباز و منداڵەکە لە سەربانەوە ھەڵاتوون. ھەر لەدوای ئەم ڕووداوەوە چیتر یووسف نەگەڕاوەتەوە ماڵ. خێزانی یووسف (باوک و دایک و براکەی) گومان دەکەن ئەو ڕووداوە بەسەر یووسفدا ھاتبێت، ھەر بۆیەش سکاڵا لەسەر خاوەنی سەموونخانەکە، کە مەلایەکە، لەگەڵ چەند منداڵبازێکی ناسراوی دەوروبەری ناوچەکە تۆمار دەکەن. پۆلیس و دادگا دەست بە لێکۆڵینەوە دەکەن لەسەر ئەم بابەتە. دواتر ڕووداوێکی دیکە دێتە گۆڕێ، کە لە ھەمان ڕۆژدا حاڵەتێکی دیکەی منداڵبازی تۆمار کراوە، تێیدا باوکی منداڵە قوربانییەکە کوڕەکەی و ھەروەھا منداڵبازێکی کوشتووە، و دواتریش ھاتووە و خۆی ڕادەستی پۆلیس کردووە. لە درێژەی بابەتەکەی یووسف، دایکی بەرەو شێتبوون دەچێت، ھەروەھا باوک و براکەی چاوەڕێی ئەنجامەکانی پۆلیس دەکەن و ڕۆژ بە ڕۆژ لەو چاوەڕوانییەش بێ ھیوا دەبن، چونکە دەنگۆی ئەوەش دێتە کایەوە کە یووسف دەستدرێژی نەکراوەتە سەر، بەڵکو لەلایەن بەعسەوە ڕفێندراوە چونکە پێشتر بینراوە کە ڕاگەیەندراوەکانی پێشمەرگەی بەناو شاردا بڵاو کردووەتەوە.

## چاپەکان
ڕۆمانەکە لە ساڵی ٢٠٠٣ لەلایەن ماڵی شەرەفخانی بەتلیسی بڵاو کرایەوە. چاپی دووەمیش لە ئازاری ٢٠٠٦. نوێترین چاپی ڕۆمانەکەش لە ساڵی ٢٠٢٢ لە خانەی کەلتوور بڵاو کرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان
پۆل:کتێبە کوردییەکان
پۆل:ڕۆمانەکان
پۆل:کتێبەکانی فەرھاد پیرباڵ
بڵێندەر

alt=ھونەر لەلایەن ئۆکسانا دۆبرۆڤۆڵسکا|وێنۆک|304x304px|شاشەی دەستپێکی بڵێندەری ٣.٢.٠**بڵێندەر** بەرنامەیەکی خۆڕایی و سەرچاوەکراوەی گرافیکی سێ ڕەھەندیی کۆمپیوتەرە کە بەکار دێت بۆ دروستکردنی فیلمی ئەنیمەیتکراو، کاریگەری دیداری، ھونەر، مۆدێلی چاپکراوی سێ ڕەھەندی، گرافیکی جووڵاو، بەرنامەی سێ ڕەھەندیی کارلێکییانە، ڕاستیی مەجازی، و، پێشووتر، کایەی ڤیدیۆیی. تایبەتمەندییەکانی بڵێندەر پێکدێن لە نموونەسازیی سێ ڕەھەندی، نەخشەھەڵگریی یوو ڤی، تێکچەرکردن، کێشانی دیجیتاڵی، دەستکاریکردنی وێنەی ڕاستەر، ئەنیمەیشنی ئێسکی، لاساییکردنەوەی شلە و دوکەڵ، لاساییکردنەوەی تەنۆلکە، لاساییکردنەوەی تەنی نەرم، پەیکەرسازی، ئەنیمەیشن، ھاوتاکردنی جووڵە، پوختەکردن، گرافیکی جووڵاو، دەستکاریکردنی ڤیدیۆ، و ڕێکخستن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٥
نامەی خۆکوشتن

وێنۆک|تابلۆی خۆکوژی (١٨٧٧) لەلایەن ئێدوارد مانێت کێشراوە
**نامەی خۆکوشتن**، **یاداشتنامەی خۆکوشتن** یان **نامەی مردن** ئەو پەیامەیە کە ئەو کەسانە بەجێی دەھێڵن کە خۆیان دەکوژن یان بەنیازی خۆکوشتنن.

مەزەندە دەکرێت کە ٢٥–٣٠٪ی کردارە خۆکوژییەکان پەیامی خۆکوشتنی لەگەڵدا بێت. بە گوتەی گیلدەر و مایۆ و گێدێس لە ساڵی ٢٠٠٥دا، لە ھەر شەش خۆکوژییەک یەکێکیان یاداشتێکی خۆکوژی بەجێدەھێڵێت.

توێژینەوەیەک کە پشکنینی تێبینییە خۆکوژییەکانی ژاپۆنی کردووە، مەزەندەی کردووە کە ٢٥–٣٠٪ی کردارە خۆکوژییەکان نامەی لەگەڵدایە. بەڵام ڕێژەی ڕوودان لەوانەیە پشت بە جیاوازی نەتەوەیی و کولتووری ببەستێت، و لەوانەیە لە ھەندێک دیمۆگرافیدا بگاتە ڕێژەی بەرزی ٥٠٪.

## سەرچاوەکان

پۆل:خۆکوشتن
پۆل:مردن
پۆل:مرۆڤ
پۆل:مەرگ
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٤

**پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٤** پێکدێت لەو ولاتانەی بوونەتە خاوەنی یەکێک لە مەدالیاکانی، سێیەمین خولی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە. کە لە شاری سانت لویسی ویلایەتی میسۆری، ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا لە نێوان لە ١ی تەممووز تا ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٠٤ بەڕێوەچوو.٦٥١ وەرزشوان لە ١٢ وڵاتی جیاواز ڕکابەریان لە ٩٥ یاری لە ١٦ وەرزشدا ئەنجامدا. نۆ وڵات توانیان یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیاد بەدەست بێنن.

## پێرستی مەدالیاکان
ئەمە پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٤، بە پشت بەستن بە سەرچاوەکانی لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی (IOC)، جگە لە لێژنەی ئۆڵۆمپیاد چەندین سەرچاوەی دیکە ھەیە باس لە ئاماری جیاوازتر دەکەن، بەڵام دەستەی بەرێوەبەری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد بە سەرچاوەی فەرمی دادەنرێت بۆ ئەم بابەتە. ڕیزبەندییەکە بەپێی مەدالیاکانی زێر دانراون، لە کاتی یەکسان بوون لە زیرەکان مەدالیای زیو لە بەرچاو دەگیرێت، ھەروەھا لە یەکسان بوون لە مەدالیای زیو، مەدالیای بڕۆنز لە بەرچاو دەگێریت، لە ئەگەر یەکسان بوون لە سەرجەم زێر و زیو و بڕۆنز یەکسان بێت ئەوە ڕیزبەندییەکە بەپێی ئەلف و بێ دەبێت، ئەمەش سیستەمێکە IOC پەیرەوی دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە
پۆل:ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٤
ئۆلیڤەر واردرۆپ

**ئۆلیڤەر واردرۆپ** (١٠ی تشرینی یەکەمی ١٨٦٤ – ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٨) دیپلۆماتکار و گەشتیار و وەرگێڕێکی بەریتانی بوو، بە پلەی یەکەم بە یەکەم کۆمیساری سەرەکی ترانسقاوقازی بەریتانیا لە جۆرجیا ناسرابوو، ١٩١٩–٢١، ھەروەھا وەک دامەزرێنەر و خێرخوازی توێژینەوەکانی کارتڤێلی لە زانکۆی ئۆکسفۆرد

لە ساڵی ١٩٠٦ تا ١٩١٠ واردرۆپ وەک کونسوڵ لە ڕۆمانیا لە بوخارێست کاری کردووە و لە ساڵی ١٩١٤ وەک کونسوڵ لە بێرگن دەستنیشانکرا دواتر کونسوڵ و دواتر کونسوڵی گشتی بۆ ڕۆژاوای نەرویج، لە بێرگن مایەوە

لە تەممووزی ١٩١٩ وەزیری دەرەوەی بەریتانیا لۆرد کورزۆن پۆستی یەکەم کۆمیساری سەرەکی ترانسقەفقازی بەریتانیا لە تفلیس پێشکەش بە واردرۆپ کرد. حکوومەتی جۆرجیا سەربەخۆ و سەرۆکەکەی نۆ ژۆردانیا پێشوازییان لە گەڕانەوەی سێر ئۆلیڤەر کرد بۆ جۆرجیا. واردرۆپ کە دیپلۆماتکارێکی بەتوانا بوو، لەژێر ھەڕەشەی دەستدرێژیی بەلشەڤیکەکاندا ھەوڵیدا بەرەوپێشبردنی کولتوری جۆرجیا و ھەموو پشتیوانییەکانی ڕۆژاوا بۆ ئەو وڵاتە تازە پێکھاتووە کۆبکاتەوە. بەڵام لە شوباتی ساڵی ١٩٢١ سوپای سووری ڕووسیای سۆڤیەت ھێرشی کردە سەر جۆرجیا و کۆتایی بە کۆماری دیموکراتیکی کورتخایەن ھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٤
پۆل:مردووانی ١٩٤٨
پۆل:نووسەرانی پیاوی بەریتانی
پۆل:دیپلۆماتە بەریتانییەکان
ھێنتای

**ھێنتای** یان ئەنیمی سێکسی یاخود پۆڕنی ئەنیمی، جۆرێکە لە جۆرەکانی پۆڕن، ھاوشێوەی ئەنیمی لە یابان دروست دەکرێت، بە شێوازی مانگای یابانی ھەروەھا ڤیدیۆ لە وێبسایتەکان یاخود با سیدی سەیر دەکرێت.
وێنۆک|پێشانگایەکی ھێنتای لە یابان ٢٠١٠
ئەوە دیارە کە لەگەڵ بەرەپێشچوونی بازاڕی ئەنیمی بازاڕی ھینتایش وردە وردە گەشەی بەخۆوە بینیوە.

= زانیاری =
#### ئەم خشتەیەی خوارەوە بە نزیکەیی بینەرانی ھێنتای لە ساڵی ١٩٩٠ بۆ ٢٠٢٥ دەردەخات.

ھیچ داتایەکی ورد لەبەردەست نییە کە بەتەواوی گەشەی بینەرانی ھێنتای ئەوە دەربخات؛ ئەوەی کە لەبەردەستە لەژێر تیشکی بینەرانی ئەنیمە و بینەرانی پۆڕن پێشبینی کراوە.

## سەرچاوەکان
* antitrentz 2024 data of hentai
* pornhub 2019 data of visitors

پۆل:چەشنەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆڕن

وێنۆک|هەندێک جار هێمای XXX بۆ پۆڕن بەکاردێت**پۆڕن** یان **پۆرنۆگرافی** فیلمی ڕووت بریتییە لە نیشاندانی ئەندام و توخمی سێکسیی لە پێناو ورووژاندن. پۆرن دەکرێت لە ڕێی وێنەی گۆڤارەکان، ئەنیمەیشن، نووسین، فیلم، ڤیدیۆ یان یاری بڵاوبکرێتەوە، پۆرن جیاوازە لەگەڵ هەندێک لە نمایشە ڕاستەوخۆکان وەک شۆوە سێکسییەکان و ستریپەرەکان. لەلایەن بەشێک لە کۆمەڵگاوە ئاڵوودەبوون و سەیرکردنی بەرهەمە پۆرنۆگرافییەکان بە خراپ و قێزەوەن دەبینرێت.

لەگەڵ هاتنی ئینتەرنێت، پیشەسازی پۆرن پەرەی سەند کە ساڵانە ملیاران دۆلار قازانج دەکەن. تەنها لە ئەمریکا قازانجی پیشەسازییەکە خۆی لە ٢٫٥ ملیار دۆلار دەبینێتەوە، لە ئاستی جیھانیش گەیشتۆتە ١٠-١٢ ملیار دۆلاری ئەمریکی.

## سەرچاوەکان


پۆل:پۆرنۆگرافی
خانکێ

**خانکێ** یان **خانک** یەکێکە لە شارەدێیەکانی كوردستان لە پارێزگای دھۆک لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. خانکێ ناوەندی ناحیەی خانکێیە. 

شارەدێی خانکێ لە شارۆچکەی سێمێل (١٣)کم دوورە، وە دووری لە شاری دھۆک (٢٠) کیلۆ مەتر دەبێت.

## ناو
* وشەی خانک بە واتای خانوو یان ماڵ دێت.
* وشەی خانکێ لە زمانی کوردیدا بە واتای (خان)ی بچووک دێت.

## جوگرافیا
شارەدێی **خانکێ** ھاوسنوورە لەگەڵ؛
* لە باکوورەوە گوندی مەم شڤان.
* لە باشوورەوە گوندی خێراڤا.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی ڕبێبی.
* لە ڕۆژاواوە گوندی کەموونا.

## مێژوو

* لە ساڵی ١٩٨٥ کۆمەڵگەی خانکێ لە چەند گوندێک پێکدەھات، لەگەڵ بەنداوی مووسڵ گەورەکرا و چەند گوندێکی ژێر ئاو کەوتن، دانیشتووانی ئەو گوندانە ھاتنە ناو کۆمەڵگەی خانکێ. ھەروەھا ساڵی ١٩٨٨ کە ئەنفالی گوند و ناوچەکان دەستیپێکرد، خەڵکێکی زیاتر ڕوویان تێکرد و بوو بە کۆمەڵگەیەکی گەورە تا دوا جار بریاردرا بە ھێنانەکایەی ناحیەی خانکێ لە بەرواری (١٥ ئەیلوول ٢٠٢٢). خانکێ بووە شارەدێ و بووە ناوەندی.
* دوای کۆچی بەکۆمەڵی ئێزیدییەکان لە دەڤەری شنگال لە ساڵی ٢٠١٤، کەمپێکی ئاوارەکان بۆ ئێزیدییەکان لە خانکێ دانرا. کەمپی پەنابەران لە خێمە پێکدێت کە لەنێو ئەوانی تردا لەلایەن کۆمیساریای باڵای پەنابەرانی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە دابینکراوە. زۆرێک لە ئێزیدییەکان پەنایان بۆ ئەم ئۆردوگایە بردووە، کە تا ئێستاش لەوێ دەژین. لە ئێستادا زیاتر لە ٨٠ ھەزار ئاوارەی ئێزیدی شەنگال لە خانکێ نیشتەجێن.

## شینوارەکان
زاخیکۆ" شارەکی کۆنی میتانییەکان و دەکەوێتە گوندی "کەمۆنە" لەسەر لێواری ڕۆژھەڵاتی ڕووباری "دیجلە" لە شارەدێی "خانکێ سەر بە شارۆچکەی "سێمێل. کە بۆ ٣ ھەزار و ٨٠٠ ساڵ پێش دەگەڕێتەوە و دەوترێت بۆ سەردەمی "میتانییەکان" دەگەڕێتەوە کە لە ساڵەکانی ١٤٠٠ تا ١٨٠٠ی پێش زایین ئەم شارەیان بە دەستەوە بووە، کە پاش ھاتنی ئاشوورییەکان، شارەکە سووتێندراوە و لەنێو چووە. لە لێکۆڵینەوەکانی تیمێکی کوردی- ئاڵمانیدا، ١٠٠ نووسراوەی بزمارییان دۆزیوەتەوە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی "میتانەکان" و لە ڕێگەی ئەو کەتیبانەوە زانیویانە پاش کونترۆڵکردنی ئەو ناوچانە بە دەست ئاشوورییەکان، شاری "زاخیکۆ"، دەسووتێنن کە شارەکە دواتر بووەتە ژیر خۆڵەوە و ون بووە و بووەتە بەشێک لە بەنداوی مووسڵ.

## ئەمانەش ببینە
* قەزای سێمێل
* ناحیەی خانکێ
* ئێزیدییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
زەنگێزور

**زەنگێزور** () ناوچەیەکی مێژوویی و جوگرافییە لە ڕۆژھەڵاتی ئەرمەنستان لەسەر بناری چیای زەنگێزور کە تا ڕادەیەکی زۆر ھاوتایە لەگەڵ پارێزگای سیونیکی کۆماری ئەرمەنستان. بەپێی پەیمانی گوڵستان لە ساڵی ١٨١٣ لەلایەن ئێرانی قاجارەوە بە ڕووسیا بەخشرا، لە سەردەمی سۆڤیەتدا ناوچەکانی گۆریس، کاپان، مێغری و سیسییەکانی کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان لە چوارچێوەی زەنگێزوردا بوون، کە لە ساڵی ١٩٩٥دا بوو بە بەشێک لە پارێزگای سیونیکی ئەرمەنستان.

## مێژوو
لە کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٢٠دا ڕێککەوتنێک لە نێوان کۆماری سۆسیالیستی فیدراڵی سۆڤیەتی ڕووسیا وئەرمەنستان ئەنجامدرا، بەپێی ئەو ڕێککەوتنە زەنگێزور بە کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان ڕاسپێردرا.

دوای شکستی ڕاپەڕینی شوبات لە ناوەڕاستی ئەرمینیا بەشێک لە یاخیبووان ڕوویان لە زەنگەزوور کرد و چوونە نێو ھێزەکانی نژدە. لە ٢٧ی نیسانی ١٩٢١دا کۆماری شاخاوی ئەرمەنستان لەو خاکەدا ڕاگەیەندرا کە لەلایەن یاخیبووانەوە کۆنتڕۆڵکرابوو، کە تێیدا نژدە پۆستی سەرۆک وەزیران و وەزیری جەنگ و وەزیری دەرەوەی گرتە ئەستۆ.

لە پەیوەندی لەگەڵ گواستنەوەی یەکەکانی سوپای سوور بۆ ھێرش، لە ٩ی تەممووزی ١٩٢١دا، نژدە دوای ئەوەی گەرەنتی لە سەرکردایەتی ئەرمەنستانی سۆڤیەت سەبارەت بە پاراستنی زەنگێزور وەک بەشێک لە ئەرمەنستان دەستەبەر کرد، لەگەڵ ئەو یاخیبووانەی کە مابوونەوە، چووە ئێران.

بەپێی سەرژمێری کشتوکاڵی ساڵی ١٩٢٢، ژمارەی دانیشتووانی ئەو بەشەی قەزای زەنگێزور کە لە SSRی ئەرمەن جیابووەتەوە ژمارەیان ٦٣ ھەزار و ٥٣٣ ھەزار کەس بووە، کە ٥٦ ھەزار و ٨٨٦ ھەزار (٨٩٫٥٪) ئەرمەنی و ٦٤٦٤ ھەزار (١٠٫٢٪) تورکە-تاتار (ئازەربایجانی) و ١٨٢ (٠٫٣٪) ڕووس.

خراپبوونی دیکەی پەیوەندییەکانی نێوان نەتەوەکان لەم ناوچەیەدا لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا ڕوویدا، لە پاشخانی ململانێی قەرەباخدا، کە لەو ماوەیەدا ھەموو ئازەربایجانییەکانی دانیشتووی زەنگێزور و بەشەکانی دیکەی ئەرمینیا ھاوکات لەگەڵ ھەڵاتنی ئەرمەنییەکان لە ئازەربایجانەوە بۆ ئەرمینیا بەرەو ئازەربایجان ھەڵھاتن.

لە سەردەمی سۆڤیەتدا ھێڵی ئاسنی ئۆردوباد-ئاگاراک-مێغری-مینجیڤان و کاپان-زەنگێلان-مینجیڤان بە خاکی زەنگێزوردا تێدەپەڕی. پەیوەندییەکانی ھێڵی ئاسن لەم بەشەدا لەگەڵ دەستپێکی یەکەم جەنگی قەرەباخدا وەستا. پەیوەندی زەوینی ناخیچێڤان لەگەڵ ئازەربایجان لە ڕێگەی ئەرمینیاوە پچڕا.

## پێشانگا

File:456 La ville de Goris Autre vue.JPG|گۆریس
File:Վահանավանք 114.jpg|ڤاھاناڤانک، خانەقای سەدەی ١٠-١١
File:Bridge Kapan.jpg|پردی سەدەی چوارەم-٦ لە نزیک شارۆچکەی کاپان.
File:Սբ.Աստվածածին ԵԿԵՂԵՑԻ.JPG|مێگری، کڵێسای دایکی پیرۆزی خودا، ١٦٧٣
File:Manuscript of Gladzor University, 13-14th century, village Vernashen, Vayots Dzor, Armenia, 12.jpg|دەستنووسێکی ئەرمەنی سەدەی ١٣ لە زەنگێزورەوە
File:Momik.jpg|خاچکار لەلایەن تەلارسازێکی ئەرمەنی مۆمیک، ١٣٠٦
File:Tatevi Anapat.jpg|دەروێشی تاتێڤ، سەدەی ١٧-١٨
File:Zorats Karer 2008, part of the interior.jpg|ڕوانگەی پێش مێژوو زۆراتس-کارێر. ھەزارەی سێیەم-٥ی پێش زایین


## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی ئەرمەنستان
پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان
ڤاھاناڤانک

**ڤاھاناڤانک** () کۆمەڵگەیەکی خانەقای سەدەی ١٠–١١ی ئەرمەنییە کە دەکەوێتە نزیکەی ٥ کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای شارۆچکەی کاپان لە پارێزگای سیونیکی ئەرمینیا، دەکەوێتە دامێنی چیای تیگراناسار بەدرێژایی کەناری ڕاستی ڕووباری ڤۆغدجی. لە ساڵی ١٩٧٨ ھەوڵەکانی نۆژەنکردنەوەی خانەقاکە دەستی پێکرد و لە ساڵی ١٩٩٠ پێش تەواوبوونیان کۆتایی ھات.

## سەرچاوەکان

پۆل:بینا و پێکھاتەکان لە پارێزگای سیونیک
پۆل:بینا و پێکهاتەکان لە پارێزگای سیونیک
پەیمانی مۆسکۆ (١٩٢١)

**پەیمانی مۆسکۆ** یان **پەیمانی برایەتی** (، ) ڕێککەوتنێک بوو لە نێوان ئەنجومەنی نیشتمانیی گەورەی تورکیا (TBMM)، بە سەرکردایەتی مستەفا کەمال، و ڕووسیا، بە سەرکردایەتی ڤلادیمیر لێنین، لە ١٦ی ئازاردا واژوو کرا ١٩٢١. ئەو کاتە نە کۆماری تورکیا و نە یەکێتی سۆڤیەت دامەزرابوو. حکوومەتی تورکیا لەو سەردەمەدا کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دانپێدانراو بوو، حکوومەتی سوڵتان محەممەدی شەشەم بوو، بەڵام ئەو حکوومەتە لایەنێکی پەیمانی مۆسکۆ نەبوو. حکوومەتی سوڵتان پەیمانی سیڤەری واژوو کردبوو کە لەلایەن بزووتنەوەی نەتەوەیی تورکیاوە ڕەتکرابووەوە.

## خاڵە سەرەکییەکان
بەپێی پەیمانی مۆسکۆ ھەردوو حکوومەت بەڵێنیان دا پەیوەندی دۆستانە لە نێوان وڵاتەکاندا دروست بکەن. لە پەیماننامەکەدا ھاتووە کە زاراوەی «تورکیا» تێیدا بە واتای ئەو خاکانە دێت کە لە سوێندی نیشتمانیدا ھاتووە، کە لە ٢٨ی ژانویەی ١٩٢٠دا لەلایەن پەرلەمانی عوسمانییەوە پەسەندکرابوو، مادەی شەشەم ھەموو ئەو پەیمانانەی کە لە نێوان ڕووسیا و تورکیادا ئەنجامدراون بە پووچەڵ ناسێندرا. بەتاڵ. بەپێی مادەی دووەم، تورکیا باتوم و ناوچەی تەنیشت لە باکووری گوندی سەرپ دایە دەست جۆرجیای سۆڤیەت (ئۆبڵاستی قەرس چووە تورکیا).

مادەی سێیەم قەزایەکی ئۆتۆنۆمی ناخیچێڤانی لەژێر دەسەڵاتی پارێزراوی ئازەربایجانی سۆڤیەت دامەزراند. بەپێی مادەی پێنجەم، لایەنەکان ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی وردەکاری کۆتایی لەبارەی دۆخی دەریای ڕەش و گەرووی تورکیا بسپێردرێت بۆ کۆنفرانسی داھاتووی نوێنەرانی دەوڵەتانی کەناراوەکان ئەگەر "سەروەری تەواو" و ئاسایشی تورکیا و "شارە پایتەختەکەی قوستەنتینییە". " بریندار نەبوون.

## پەیمانی قەرس

سنوورەکانی تورکیا و ھەروەھا سنوورەکانی جۆرجیا و ئەرمەنستان و ئازەربایجان، وەک لە پەیماننامەکەدا پێناسە کراوە و ھەروەھا پەیمانی قەرس کە نزیکەی یەکسانە (لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٢١ واژوو کراوە)، ھێشتا لە ئارادان.

## گرژییەکانی نێوان ڕووسیا و تورکیا لە ساڵی ٢٠١٥
دوای کەوتنەخوارەوەی کەشتیی سوخۆی سو-٢٤ی ڕووسی بەسەر سنووری نێوان سووریا و تورکیا لە تشرینی دووەمی ٢٠١٥ و سەرھەڵدانی گرژییەکانی نێوان ڕووسیا و تورکیا، ئەندامانی حیزبی شیوعی ڕووسیا پێشنیاری ھەڵوەشاندنەوەی پەیمانی مۆسکۆیان کرد. سەرەتا وەزارەتی دەرەوەی ڕووسیا ئەو کارەی بە ناردنی پەیامێکی سیاسی بۆ حکوومەتی ڕەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا زانی. بەڵام لە کۆتاییدا مۆسکۆ لە ھەوڵەکانیدا بۆ کەمکردنەوەی گرژییەکان لەگەڵ ئەنقەرە بڕیاری دژی ئەو بیرۆکەیە دا.

## سەرچاوەکان

پۆل:پەیماننامەکانی تورکیا
پۆل:پەیماننامەکانی یەکێتیی سۆڤیەت
پۆل:پەیماننامەکانی شەڕی جیھانیی یەکەم
پۆل:پەیماننامەکانی سنوور
پۆل:مێژووی قەرس
پۆل:مێژووی ھاوچەرخی تورکیا
پۆل:مستەفا کەمال ئاتاتورک
پۆل:ڤلادیمیر لێنین
ھەرێم سەڵاح

وێنۆک|ھەرێم سەڵاح
ھەرێم سەڵاح (لەدایكبووی ڕانیە، عێراق) لە خێزانێکی ھونەریدا ژیاوە، ژەنیار و گۆرانیبێژێکی ناسراوی کوردستانە. سەرەتای کاری ھونەریی لە ڕێی ژەنینی ئامێری (نەی)یەوە بووە. ناوبراو سێ برای دیکەشی بە ناوەکانی "ھەردی، ھەڵبەست و ھێژا"یە کە ئەوانیش كاری ھونەریی دەكەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی ڕانیە
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی ناوەندی
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٨

**پێرستی مەدالیاکانی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٨]]** پێکدێت لەو ولاتانەی بوونەتە خاوەنی یەکێک لە مەدالیاکانی چوارەمین خولی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە، کە لە شاری لەندەنی شانشینی بەریتانیا لە ٢٧ی نیسان تا ٣١ تشرینی یەکەمی ١٩٠٨ یارییەکانی بەڕێوەچوو. وەرزشوانانی بەریتانیا پلەی یەکەمیان بەدەست ھێنا لە وەرگرتنی مەدالییە جیاوازەکان، ئەمەش باشترین ئەنجامی بەریتانیایە لە سەرجەم بەشداریییەکانی لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد.

## پێرستی مەدالیاکان
[وێنۆک|ساتی دۆڕانی [دۆراندۆ پیتری، بەھۆی یارمەتیدانی بەرپرسانی چاودێری وەرزشوانان لە ھەڵسانەوە و دەستگرتنی بۆ تێپەڕاندنی ھێڵەکە.]]
ئەمە پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٨، بە پشت بەستن بە سەرچاوەکانی لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی (IOC)، جگە لە لێژنەی ئۆڵۆمپیاد چەندین سەرچاوەی دیکە ھەیە باس لە ئاماری جیاوازتر دەکەن، بەڵام دەستەی بەرێوەبەری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد بە سەرچاوەی فەرمی دادەنرێت بۆ ئەم بابەتە. ڕیزبەندییەکە بەپێی مەدالیاکانی زێر دانراون، لە کاتی یەکسان بوون لە زیرەکان مەدالیای زیو لە بەرچاو دەگیرێت، ھەروەھا لە یەکسان بوون لە مەدالیای زیو، مەدالیای بڕۆنز لە بەرچاو دەگێریت، لە ئەگەر یەکسان بوون لە سەرجەم زێر و زیو و بڕۆنز یەکسان بێت ئەوە ڕیزبەندییەکە بەپێی ئەلف و بێ دەبێت، ئەمەش سیستەمێکە IOC پەیرەوی دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٠٨
پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە
چینسالی

**چینسالی** شارۆچکەیەکە لە زامبیا، کە ھەم بارەگای قەزای قەزای چینسالییە و ھەم بارەگای پارێزگای پارێزگای موچینگایە.

## شوێن
تەنھا لە دەرەوەی ڕێگای نێوان مپیکا و ئیسۆکا دایە (ڕێگای تانزام؛ ڕێگای گەورەی باکووری زامبیا)، نزیکەی ٩٠ کیلۆمەتر (٥٦ میل) باشووری ڕۆژاوای ئیسۆکا دوورە. ئەمەش نزیکەی ١٧٦ کیلۆمەتر (١٠٩ میل) لە باکووری باکووری ڕۆژھەڵاتی مپیکا دوورە.

چینسالی دەکەوێتە نزیکەی ٨٢٤ کیلۆمەتر (٥١٢ میل)، لە ڕێگەی ڕێگاوبانەوە، لە باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری لووساکا، پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتەکە.

شارۆچکەکە لە بەرزایییەکی تێکڕای ١٣٨٣ مەتر (٤٥٣٧ پێ) لە ئاستی مامناوەندی دەریاوە ھەڵکەوتووە.

## تێڕوانینێکی گشتی
چینسالی بە شێوەیەکی سەرەکی ماڵی گەلی بێمبایە، و سەرۆکی باڵایان نکولا کە شایستەی سەرکەوتنە بۆ سەر تەختی سەرۆکی باڵای گەلی بێمبا کە بنکەکەی لە قەزای مونگوی لە پارێزگای باکوورە. کەسانی دیار کە لە چینسالییەوە سەرچاوەیان گرتووە بریتین لە سیمۆن موانسا کاپوێپوێ و کینێس کاوندا، یەکەم سەرۆکی زامبیا. کاوندا (١٩٢٤–٢٠٢١)، لە ٢٨ی نیسانی ١٩٢٤ لە لوبوا میشن لەدایکبووە، نزیکەی ٩ کیلۆمەتر (٦ میل)، باشووری ڕۆژاوای ناوەندی شاری چینسالی دوورە.

## سەرچاوەکان

پۆل:چینسالی
پۆل:ناوەندی پارێزگاکانی زامبیا
دەروونناسیی ئەزموونی

وێنۆک
**دەروونناسیی ئەزموونی** یەکێکە لە لقە سەرەکییەکانی دەروونناسی کە ئامانجی داھێنانی شێوازی نوێی توێژینەوەی زانستی و پەرەپێدانی تەکنیک و ئەنجامدان و دیزاینکردنی تاقیکردنەوە زانستییەکانە، کە دەبێتە ھۆی پێشکەوتن و پەرەسەندنی شێوازی توێژینەوە لە بواری دەروونناسیدا.

## سەرھەڵدانی دەروونناسی ئەزموونی
دەتوانین بڵێین دەروونناسی ئەزموونی زانستێکی تاڕادەیەک تازەیە، بەڵام لەگەڵ ئەمەشدا لەناکاو سەری ھەڵنەداوە کە کاتێک فۆنت Wundt یەکەم تاقیگەی دەروونناسی لە زانکۆی لایپزیگ لە ئەڵمانیا لە ساڵی ١٨٧٩ دامەزراند، بۆیە پەرەسەندنی ھەر زانستێک پەرەسەندنێکی پلەپلەیە.

لە کاتی دەسپێکردنی دەروونناسی ئەزموونی مۆدێرن لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەمدا شێوە فۆرمێکی بلوری وەرگرتنی، پێش ئەوە مێژوویەکی دوور و درێژی ھەبوو. دەتوانین ڕەگ و ڕیشەی لە فەلسەفەدا بدۆزینەوە، کە لە سەردەمی ئەرستۆوە دەست پێدەکات، یان لە فەلسەفەی دیکارتەوە، کە جیھانی ئەزموونی بەسەر ماددە و عەقڵدا دابەش کرد. ئەم دووانەیە بۆ ماوەی سێ سەدە دەروونناسانی تووشی سەرسووڕمان کرد.

## سەرچاوەکان

* Mayr, U., & Keele, SW (2000). Guhertina astengiyên navxweyî yên li ser çalakiyê: Rola astengkirina paşverû. Journal of Experimental Psychology: Giştî, 129, 4-26

پۆل:دەروونناسیی ئەزموونی
قەزای بەدرە

**قەزای بەدرە** قەزایەکی سەر بە پارێزگای واسیتە لە باشووری کوردستان لە عێراق، ناوەندی قەزاکە شارۆچکەی بەدرەیە، ژمارەی دانیشتووانەکەی زۆرینەی کورد و کەمینەی عەرەبن.

بە یەکێک لە بەناوبانگترین شارۆچکەکانی عێراق دادەنرێت بەھۆی ئەو ڕووداوانەی کە لە کاتی شەڕی نێوان عێراق و ئێراندا بەدی ھێناوە، لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، یەکێک لە گرنگترین دەروازە سنوورییەکان لەخۆدەگرێت، کە ناوی “دەروازەی سنووری بەدرە”یە. لەڕووی ئایین و مەزھەبەوە موسوڵمانی شیعەن.

## مێژوو
بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان، بەدرە یەکێکە لە شارە زۆر کۆنەکان، ھەرچەندە ڕووبەرەکەی لە (٤٠٠٠کم) تێناپەڕێت و ژمارەی دانیشتووانەکەی نزیکەی (٥٠ ھەزار) کەسە، بەپێی خەمڵاندنەکانی بەشی ئامار لە پارێزگای واست، لەم شارەوە ئەو داریان کۆکردەوە بۆ ئەوەی بنێردرێت بۆ ناوچەی "کوتی"، لەوێ نەمرود کە یەکێک بوو لە یەکەم پاشا دێرینەکانی بابل، ئاگرێکی داگیرساند بۆ سووتاندنی پێغەمبەر ئیبراھیم.

ڕووباری "ئەلکیلال" کە ڕووبارێکی بچووکە و لە خاکی ئێرانەوە سەرچاوەی گرتووە، شارەکە دەکاتە دوو بەش، جەعفەر عەبدولجەبار، سەرۆکی شارەوانی ئەو شارە دەڵێت، بەدرە شارێکی دێرینە و ژمارەیەک شوێنی شوێنەواریی لەخۆ گرتووە وەک وەک گردەکانی "ماریس و ئاکەر"، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ قۆناغە مێژووییە جیاوازەکانی مێژووی عێراقی کۆن و مۆدێرن.

ئەو دووپاتی دەکاتەوە کە زیاتر لە نیوەی دانیشتوانی شارەکە لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا جێیان ھێشتووە، کاتێک شارەکە بووە شانۆی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان، بەو پێیەی زۆرێک لە خەڵکی مەدەنی لە شەڕەکەدا کەوتن، بۆیە وەک شارۆچکەیەکی جنۆکە بووە پێش ئەوەی وردە وردە شانۆی خۆی بەدەستبھێنێتەوە دانیشتووان ساڵانێک دوای کۆتایی ھاتنی جەنگەکە.

عەبد المناف ھێدایە یەکێکە لەو کوردانەی کە لەسەر جوڵەی نێوان شارەکانی بەدرە و زورباتیە کە لە باکوورەوە ھاوسنوورە ژیاوە، لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا ڕووی لە بەدرە کردووە و لە کاتی جەنگدا بەجێی ھێشتووە، لە کاتێکدا ھەندێک... لە کەسوکارەکەی لە شارەکەدا مانەوە و کاریگەرییەکانی بۆردومانی تۆپخانەکانی ئێران بۆ سەر شارەکە ھەڵگرتبوو.

ھەڵکۆڵینەکان بۆ تەرمی سەربازانی عێراقی و ئێرانی لە کەرتی سنووری بەیەکەوە بەستنەوەی زورباتیە و بەدرە ھێشتا بەردەوامە، بەوپێیەی ٧٢ تەرم لەو شوێنە دەرھێنراون، تا ئێستاش گەڕان بەدوای تەرمەکانی دیکەدا بەردەوامە کە خاوەنەکانیان لەماوەی شەڕەکانی ئەو دوو سوپایە ون بوون .

بەگوێرەی مەقام، ئەوەی بەدرە لە باقی شارەکان جیادەکاتەوە، تێکەڵبوونی دانیشتووانەکەیە لە ڕەگەز و ئایین و مەزھەبەکان، کوردانی فەیلی و تورکمان و عەرەبی عەشیرەتی جیاواز نیشتەجێ بوون، بەڵام زۆرینەی ڕەھایان کوردی شیعەن کە ھەیانە کارەکتەری تائیفی شیعە بەسەر کارەکتەری نەتەوەیی کورددا، بۆیە ئارەزووی بەشداریکردنیان ھەیە لە فێستیڤاڵەکان شەقێکی قورس دەدەن و شیعەکان ھەڵدەبژێرن بۆ نوێنەرایەتیکردنیان لە ئەنجومەنی پارێزگاکان و پەرلەمان.

## جوگرافی

شاری بەدرە یاخود "بەیرە" وەک دانیشتوانی کوردەکەی دەیڵێن، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ شاری مێھرانی ئێران ھاوسنوورە، لە ڕۆژاوا لەگەڵ شاری کووت، لە باکوورەوە بە زورباتیە و لە باشوورەوە لەگەڵ پارێزگای میسان ھاوسنوورە.

## دابەشی کارگێڕی
ئەم قەزایە لە سێ ناحیەپێکھاتووە:
* ناحیەی بەدرە(ناوەند).
* ناحیەی جەسان.
* ناحیەی زورباتیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کووت
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای واسیت
پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق
پۆل:قەزاکانی عێراق
پۆل:دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئاستی دووەم بەپێی وڵات
پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق