open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پارێزگاری قوتابخانە

**پارێزگاری قوتابخانە** (ئینگلیزی School Governor) لە ئینگلتەرا، وەیڵز و باکوری ئێرلەندا ئەو کەسانەن کە سەرپەرشتیی بەڕێوەبردنی قوتابخانە دەوڵەتیەکان ئەکەن و ئەرکەکانیان بە یاسا ڕێکخراوە. بە لیژنەکە ئەوترێت "لیژنەی بەڕێوەبردنی قوتابخانە". وشەی پارێزگار بەکار دێت لەبەر ئەو بەرپرسیارێتیە یاساییەی بە ئەندامانی لیژنەکە سپێردراوە.

## ئامانج و پێکهاتە
لە قوتابخانە دەوڵەتیەکاندا ئەم ئەرکانەیان پێ سپێردراوە: پێدانی دیدێکی ڕوون بە قوتابخانەکە، لێپێچینەوە لە بەڕێوەبەری قوتابخانە و سەرپەرشتی کردنی خەرجی و داهاتی قوتابخانە. هەموو کەسانی خۆبەخشن و ئەوترێ گەورەترین هێزی خۆبەخشن لە وڵاتدا، بەپێی سەرچاوەیەک نزیک ٣٥٠ هەزار کەسی خۆبەخشن. داتابەیسێکی تایبەتیش هەیە بۆ ئەو کەسانەی ئەبنە "پارێزگاری قوتابخانە".

پێکهاتەی لیژنەکە بە گشتی لانی کەم نۆ کەسێکن و دابەشکراون بەسەر لایەنی جیاوازدا کە هەموو بەپێی یاسا ڕێژەیەکیان بۆ دیاری کراوە. لایەنەکانیش بە گشتی ئاوایە:

* ئەندامی نوێنەری دایک و باوکان
* ئەندامی نوێنەری کارمەندانی قوتابخانە
* ئەندامانی کەسانی دەسەڵاتدار، ئەکرێ کەسانی شارەوانی یان دەزگای بەڕێوەبردنی قوتابخانەکان بن
* دامەزراوەی پشییوانیکەری قوتابخانەکە یان هەر لایەنێکی تری پەیوەندیدار.
ئەندامەکان کەسانی ئاسایی ناو کۆمەڵگان بەتایبەتی نوێنەرانی دایک و باوکی قوتابیان. چەندین توێژینەوە کراوە لەسەر شێوازی بەڕێوەبردنەکە و ئەوترێ بەشدار بوان هەرچەندە خۆبەخشن بەڵام بەرامبەر ئەوەی بەشداری ئەکەن چەندین توانای تایبەتیان دەست ئەکەوێ کە لە ژیانی پیشەگەری خۆیاندا ئەتوانن سودی لێ وەرگرن. هەروەها چەندین کۆرسی تایبەت بە پارێزگاران هەیە و نەرمەکاڵای تایبەت دروست کراوە تا ئاسانکاری بکرێ بۆ باشتر بەشداری کردنی ئەندامان.

## کورتەی مێژوویی
لە سەرەتای سەدەی نۆزدەدا، قوتابخانە سەرەتاییەکان بەردەوام پشتیان بەستبو بە یەک پشتیوان - بە گشتی کەسێکی ئاینی بوو بۆ قوتابخانە نیشتیمانیەکان. بەڵام، کاتێ دەسەڵاتی ناوچەییەکان دەستیان کرد بە پێدانی پشتیوانی بۆ قوتابخانەکان لایان باشتر بوو کە گروپێک هەبێت لەبری کەسێکی دینی تا بەرەو سێکولارتر بچن. یاسای پەروەردەی ساڵی ١٨٧٠ دەسەڵاتی دا بەڵام ناچاری نەکردن کە لیژنە قوتابخانەییەکان بەرپرسیارێتیەکەیان وەک قوتابخانەی دەروەی کەنیسە بگوازنەوە بۆ لیژنەیەکی بەڕێوەبردن نەک تاکەکەس. هەندێک ئەمەیان کرد و هەندێکیش نەخێر. ئەم ئازادیە ڕێگەی پێدرابوو تا ساڵی ١٩٠٢ کە یاسای نوێی پەروەردە هات و قوتابخانە ئامادەییەکان ناچار کران کە لیژنەی پارێزگارانیان هەبێت.

## پێڕست


پۆل:پەروەردە لە بەریتانیا
پۆل:فێرکاری لە شانشینی یەکگرتوو
پۆل:پیشەی پەروەردە و ڕاهێنان
پۆل:پیشەی پەروەردە و ڕاھێنان
ھێرشی ١٧ی خەرمانان

**ھێرشی ١٧ی خەرمانان** بریتییە لە ھێرشی مووشەکی کۆماری ئیسلامیی ئێران بۆ سەر بنکە و بارەگاکان و کەمپی نیشتەجێبوونی بنەماڵەکانی حیزبەکانی دێموکراتی کوردستان و دێموکراتی کوردستانی ئێران لە ڕێکەوتی شەممە ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨ی زایینی، بەرامبەر لەگەڵ ١٧ی خەرمانانی ٢٧١٨ی کوردی. ئەوە یەکەم جار بوو لە مێژوودا کە حکوومەتێک دژی ئۆپۆزیسیۆن خۆی مووشەک بەکار بێنێت.

## ڕووداەکە
سەعات دە و چل و پێنج خولەکی بەیانی سپای پاسداران لە پێگەی ھەوافەزای خۆی لە ورمێیەڕا، حەوت مووشەکی کورتھاوێژی زەوی بە زەوی ڕەوانەی قەڵای دێموکرات کرد؛ کە شوێنی کۆبوونەوەی ئەندامانی ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستان لە کاتی بەستنی پلینۆمدا، فێرگەی سیاسیی نیزامیی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران و شوێنی بنەماڵەی دێموکراتەکان کرانە ئامانج.

## قوربانیان
لە ئاکامی ھێرشەکەدا ٦ ئەندامی سەرکردایەتی و ٨ کادڕی حدک و ٢ مامۆستای فێرگەی حدکا شەھید بوون؛ ھەروەھا نزیک بە ٤٠ ژن و منداڵ و پێشمەرگەش بریندار بوون.

## شەھیدان
# ڕەحمان پیرۆتی
# سۆھەیلا قادری
# نەسرین حەداد
# برایم ئیبراھیمی (برایم زێوەیی)
# محەممەد حەسەنپوور
# کەریم مەھدەوی (کەریم سەقزی)
# ھاشم عەزیزی
# عوسمان عوسمانی
# کەریم ڕەسوڵزادە (مام شێرکۆ)
# قادر عیزەتی
# مەنسوور ئەکبەرپوور
# جەمال ئەکبەری
# پێشەوا عەزیزپوور
# ھاوڕێ کارساز (ھاوڕێ شێخانی)
# فاڕووق حەسەنخەیات
# موختار قادرپوور

## کاردانەوەکان
* ٢١ی خەرمانانی ھەمان ساڵ مانگرتنێکی گشتی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەڕێوە چوو.
* حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ھێرشەکەی مەحکووم کرد و سەرەخۆشی لە بنەماڵەی شەھیدان کرد.
* ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران وێڕای مەحکوومکردنی ھێرشەکە، ھاوخەمیی خۆیان بۆ شەھیدکەوتنی ھاوسەنگەرانیان دەربڕی و ھیوای چاکبوونەوەیان بۆ برینداران خواست.

## ئەمانەش ببینە
* زانیار مورادی
* لوقمان مورادی
* ڕامین حوسێن پەناھی
* مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان

## سەرچاوەکان

پۆل:حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران
پۆل:حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شەھیدانی کورد
پۆل:ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بە بەشداریی ئێران
پۆل:کۆیە
تاقی داروین

**تاقی داروین** (، ) تاقێکی بەردی سروشتی لە دوورگەی داروین لە دوورگەکانی گالاپاگۆس لە ئۆقیانووسی ئارام بوو. ئەم تاقە لەبەر ھۆکاری سروشتیی ڕاماڵین لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢١ ڕوخا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:چارڵز داروین
فڕۆکەخانەی گورگان

**فڕۆکەخانەی گورگان** فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری گورگانی ناوەندی پارێزگای گوڵستان لە ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
پۆل:گورگان
١٠١ (ژمارە)

**١٠١** (**سەد و یەک**) (**١٠١**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٠٠ و ١٠٢.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٠٣ (ژمارە)

**١٠٣** (**سەد و سێ**) (**١٠٣**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٠٢ و ١٠٤.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٠٢ (ژمارە)

**١٠٢** (**سەد و دوو**) (**١٠٢**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٠١ و ١٠٣.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٠٤ (ژمارە)

**١٠٤** (**سەد و چوار**) (**١٠٤**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٠٣ و ١٠٥.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٠٥ (ژمارە)

**١٠٥** (**سەد و پێنج**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٠٤ و ١٠٦.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٠٨ (ژمارە)

**١٠٨** (**سەد و ھەشت**) (**١٠٨**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٠٧ و ١٠٩.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١١٠ (ژمارە)

**١١٠** (**سەد و دە**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٠٩ و ١١١.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١١١ (ژمارە)

**١١١** (**سەد و یازدە**) (**١١١**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١١٠ و ١١٢.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١١٣ (ژمارە)

**١١٣** (**سەد و سێزدە**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١١٢ و ١١٤.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٠٦ (ژمارە)

**١٠٦** (**سەد و شەش**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٠٥ و ١٠٧.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١١٤ (ژمارە)

**١١٤** (**سەد و چواردە**) (**١١٤**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١١٣ و ١١٥.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١١٥ (ژمارە)

**١١٥** (**سەد و پازدە**) (**١١٥**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١١٤ و ١١٦.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١١٦ (ژمارە)

**١١٦** (**سەد و شازدە**) (**١١٦**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١١٥ و ١١٧.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١١٨ (ژمارە)

**١١٨** (**سەد و ھەژدە**) (**١١٨**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١١٧ و ١١٩.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
پەشێوی گشتی خەمۆکی

**پەشێوی گشتی خەمۆکی** (**MDD**) پەشێویەکی دەروونیە کە بەلایەنی کەم بۆ ناسینەوەی پێویستە ماوەکەی دوو ھەفتە بێت کە ئەمانە دەبینرێت لە کەسەکە وەک ھەست کردن بە کەم بەھایی، ئەنھێدۆنیا لەو چالاکیانەی ڕۆژانە چێژی ھەبوو بۆ کەسەکە، کەم وزەیی، و ئێش بەبێ ھەبوونی ھۆکار و نیشانەیەکی ڕوون و دیار

## سەرچاوەکان
١٢١ (ژمارە)

**١٢١** (**سەد و بیست و یەک**) (**١٢١**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٢٠ و ١٢٢.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٢٢ (ژمارە)

**١٢٢** (**سەد و بیست و دوو**) (**١٢٢**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٢١ و ١٢٣.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٢٣ (ژمارە)

**١٢٣** (**سەد و بیست و سێ**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٢٢ و ١٢٤.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٢٥ (ژمارە)

**١٢٥** (**سەد و بیست و پێنج**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٢٤ و ١٢٦.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١١٩ (ژمارە)

**١١٩** (**سەد و نۆزدە**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١١٨ و ١٢٠.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٢٠ (ژمارە)

**١٢٠** (**سەد و بیس**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١١٩ و ١٢١.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٢٦ (ژمارە)

**١٢٦** (**سەد و بیست و شەش**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٢٥ و ١٢٧.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٢٨ (ژمارە)

**١٢٨** (**سەد و بیست و ھەشت**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٢٧ و ١٢٩.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٢٩ (ژمارە)

**١٢٩** (**سەد و بیست و نۆ**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٢٨ و ١٣٠.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٣٠ (ژمارە)

**١٣٠** (**سەد و سی**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٢٩ و ١٣١.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٣٢ (ژمارە)

**١٣٢** (**سەد و سی و دوو**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٣١ و ١٣٣.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٣٣ (ژمارە)

**١٣٣** (**سەد و سی و سێ**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٣٢ و ١٣٤.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٣٤ (ژمارە)

**١٣٤** (**سەد و سی و چوار**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٣٣ و ١٣٥.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٣٥ (ژمارە)

**١٣٥** (**سەد و سی و پێنج**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٣٤ و ١٣٦.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٣٦ (ژمارە)

**١٣٦** (**سەد و سی و شەش**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٣٥ و ١٣٧.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٣٧ (ژمارە)

**١٣٧** (**سەد و سی و حەفت**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٣٦ و ١٣٨.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٣١ (ژمارە)

**١٣١** (**سەد و سی و یەک**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٣٠ و ١٣٢.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
دەیڤد ئاتنبۆرۆ

سێر دەیڤد فرێدریک ئاتنبۆرۆ (بە ئینگلیزی: Sir David Frederick Attenborough) لەدایکبووی ٨ی ئایاری ١٩٢٦  کەسایەتییەکی تەلەڤیزیۆنی بەریتانییە کە کارەکانی بەزۆری لەسەر ژینگەیە. ئاتنبۆرۆ لە لەندەن لەدایکبووە و لە لیستەر گەورە بووە. ئەو یەکێکە لە بەناوبانگترین سروشتناسانی جیھان. ئەو چەندین بەرنامەی سرووشتی پێشکەش دەکات لەگەڵ باسکردنی ژیانی ئاژەڵان و وای کردووە ملیۆنان کەس بوەستن لە پیسکردنی زەریاکان. ئەو ژمارەیەکی زۆر خەڵاتی بردووەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦
پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای لێنیانی لەندەن
پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی خۆژیاننامە بەریتانییەکان
پۆل:دۆزەرەوە بریتانییەکان
پۆل:زانایانی بریتانی
پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان
پۆل:زانایانی ئینگلیز
پۆل:کەسایەتییە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزەکان
پۆل:وێنەگرەکانی سروشت
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
پۆل:نووسەران دەربارەی ئایین و زانست
پۆل:نووسەران دەربارەی دین و زانست
١٣٨ (ژمارە)

**١٣٨** (**سەد و سی و ھەشت**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٣٧ و ١٣٩.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٣٩ (ژمارە)

**١٣٩** (**سەد و سی و نۆ**) (**١٣٩**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٣٨ و ١٤٠.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٤٢ (ژمارە)

**١٤٢** (**سەد و چل و دوو**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٤١ و ١٤٣.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٤٣ (ژمارە)

**١٤٣** (**سەد و چل و سێ**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٤٢ و ١٤٤.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٤٤ (ژمارە)

**١٤٤** (**سەد و چل و چوار**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٤٣ و ١٤٥.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٤٥ (ژمارە)

**١٤٥** (**سەد و چل و پێنج**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٤٤ و ١٤٦.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٤٦ (ژمارە)

**١٤٦** (**سەد و چل و شەش**) (**146**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٤٥ و ١٤٧.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٤٧ (ژمارە)

**١٤٧** (**سەد و چل و حەفت**) (**147**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٤٦ و ١٤٨.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٤١ (ژمارە)

**١٤١** (**سەد و چل و یەک**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٤٠ و ١٤٢.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٤٠ (ژمارە)

**١٤٠** (**سەد و چل**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٣٩ و ١٤١.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٤٨ (ژمارە)

**١٤٨** (**سەد و چل و هەشت**) (**148**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٤٧ و ١٤٩.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٤٩ (ژمارە)

**١٤٩** (**سەد و چل و نۆ**) (**149**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٤٨ و ١٥٠.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٥٢ (ژمارە)

**١٥٢** (**سەد و پەنجا و و دوو**) (**152**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٥١ و ١٥٣.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٥٣ (ژمارە)

**١٥٣** (**سەد و پەنجا و سێ**) (**153**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٥٢ و ١٥٤.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٥٤ (ژمارە)

**١٥٤** (**سەد و پەنجا و چوار**) (**154**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٥٣ و ١٥٥.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٥٥ (ژمارە)

**١٥٥** (**سەد و پەنجا و پێنج**) (**155**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٥٤ و ١٥٦.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٥٦ (ژمارە)

**١٥٦** (**سەد و پەنجا و شەش**) (**156**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٥٥ و ١٥٧.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٥٧ (ژمارە)

**١٥٧** (**سەد و پەنجا و حەفت**) (**157**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٥٦ و ١٥٨.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٥٠ (ژمارە)

**١٥٠** (**سەد و پەنجا**) (**١٥٠**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٤٩ و ١٥١.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٥١ (ژمارە)

**١٥١** (**سەد و پەنجا و یەک**) (**151**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٥٠ و ١٥٢.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٥٨ (ژمارە)

**١٥٨** (**سەد و پەنجا و هەشت**) (**158**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٥٧ و ١٥٩.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٥٩ (ژمارە)

**١٥٩** (**سەد و پەنجا و نۆ**) (**159**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٥٨ و ١٦٠.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٦٠ (ژمارە)

**١٦٠** (**سەد و شەست**) (**160**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٥٩ و ١٦١.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
فڕۆکەخانەی مەسجێد سولەیمان

**فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مەسجێد سولەیمان** فڕۆکەخانەیەکی کۆن و مێژویی لە ئێران و ڕۆژھەڵاتی ناوینە، کە لە شاری مەسجێد سولەیمان، پارێزگای خووزستان، ئێران ھەڵکەوتووە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
پۆل:مەسجێد سولەیمان
فڕۆکەخانەی کاشان

**فڕۆکەخانەی کاشان** فڕۆکەخانەیەکی کۆنە کە لە ١٢ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژھەڵاتی شاری کاشان، پارێزگای ئەسفەھان، ئێران ھەڵکەوتووە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:کاشان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
سیما ژێن

**سیما ژێن** (بە چینی:司馬貞 ٦٧٩ تا ٧٣٢ ی زاینی) مێژووناسێکی ئیمپراتۆریەتی تانگ بوو. کە لە جیھانی مۆدێرنی ئەمرۆ جیاۆزوۆ، ھێنان

سیما ژێن یەکێک بوو لە سەرچاوە گرنگەکانی شیجی

## سەرچاوەکان


پۆل:مردووانی ٧٣٢
پۆل:لەدایکبووانی ٦٧٩
پۆل:مێژووناسە چینییەکانی سەدەی ھەشتەم
پۆل:مێژووناسانی ھێنان
پۆل:مێژووناسەکانی ئیمپراتۆرییەتی تانگ
ژوی سیا

ژو (بە چینی:杼 و ئەوانی تریش(予, 宁, 佇, یان 宇, ) بەگوێرەی سیما ژێن) حەوتەم پاشای ئیمپراتۆریەتی سیا بوو، چووە سەر تەخت لە ساڵی جی سی وە لە یوان ژیاوە (جیھانی مۆدێرن: جییوان) باوکی پاشا  شائۆ کانگ.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشاکانی شانشینی سیا
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی بیستەم
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٢٠می پێش زایین
پێشبڕکێی گۆرانیی یورۆڤیژن

وێنۆک|لۆگۆی پڕۆگرامەکە.

**پێشبڕکێی گۆرانیی یورۆڤیژن** () پێکھاتووە لە پێشبڕکێیەکی گۆرانیی نێودەوڵەتی کە ساڵانە لەلایەن یەکێتیی پەخشکردنی ئەورووپی پەخش دەکرێت. بەشداربووانی پڕۆگرامەکە بە شێوەیەکی سەرەکی نوێنەرایەتی وڵاتە ئەورووپییەکان دەکەن. ھەر وڵاتێک بییەوێت بەشداری بکات، پێویستە گۆرانییەکی ڕەسەن تۆمار بکات بۆ پەخشکردن لەسەر تەلەڤیزیۆن و ڕادیۆ، کە دواتر لەلایەن یەکێتیی پەخشکردنی ئەورووپییەوە بەسەر کەناڵە ناوخۆییەکاندا دابەش دەکرێت، دواتر ئەو وڵاتانەی بەشداربوون دەنگ بە گۆرانییەکانی وڵاتەکانی تر دەدەن تاکوو براوەکە دیاری بکەن.

## سەرچاوەکان
* ویکیی ئینگلیزی

پۆل:پێشبڕکێی گۆرانیی یورۆڤیژن
پۆل:پێشبڕکێ مۆسیقییەکان
پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

وێنۆک|نەخشەی فڕۆکەخانەکانی ئێران
ئەمە **پێڕستی [[فڕۆکەخانە]]کان لە [[ئێران]]**، کە بەپێی پارێزگا ڕێزبەندی کراوە.

لە ساڵی ٢٠١٣دا، ئێران ٣١٩ فڕۆکەخانەی ھەبوون کە ئێرانی گەیاندە بیست و دووەمین وڵاتی جیھان بەپێی ژمارە فڕۆکەخانەکان.

## پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات
* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی تەورێز
* فڕۆکەخانەی سەھەند

## پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
* فڕۆکەخانەی ورمێ
* فڕۆکەخانەی خۆی
* فڕۆکەخانەی ماکۆ

## پارێزگای ئەردەوێڵ
* فڕۆکەخانەی ئەردەوێڵ
* فڕۆکەخانەی پارساباد

## پارێزگای ئەسفەھان
* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەسفەھان 
* فڕۆکەخانەی کاشان

## پارێزگای ئەلبورز
* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی پەیام
* فڕۆکەخانەی ئازادی

## پارێزگای ئیلام
* فڕۆکەخانەی ئیلام

## پارێزگای بووشێھر
* فڕۆکەخانەی بووشێھر
* فڕۆکەخانەی عەسەلوییە
* فڕۆکەخانەی کەنداوی فارس
* فڕۆکەخانەی خارگ
* فڕۆکەخانەی بەھرەگان
* فڕۆکەخانەی جەم

## پارێزگای تاران
* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مێھرئاباد
* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئیمام خومەینی

## پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری
* فڕۆکەخانەی شەھری کورد

## پارێزگای خۆراسانی باشوور
* فڕۆکەخانەی بیرجەند
* فڕۆکەخانەی تەبەس

## پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی
* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مەشھەد
* فڕۆکەخانەی سەبزەوار
* فڕۆکەخانەی کاشمەر
* فڕۆکەخانەی سەرەخس
* فڕۆکەخانەی گوڵبەھار
* فڕۆکەخانەی نەیشابوور

## پارێزگای خۆراسانی باکوور
* فڕۆکەخانەی بوژنۆرد
* فڕۆکەخانەی جاجەرم

## پارێزگای خووزستان
* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەھواز
* فڕۆکەخانەی ئابادان
* فڕۆکەخانەی دژپێڵ
* فڕۆکەخانەی ماھشەھر
* فڕۆکەخانەی مەسجێد سولەیمان
* فڕۆکەخانەی ئاغاجاری

## پارێزگای زەنگان
* فڕۆکەخانەی زەنگان
* فڕۆکەخانەی خورەمدەرە

## پارێزگای سمنان
* فڕۆکەخانەی سمنان
* فڕۆکەخانەی شاھڕوود

## پارێزگای سیستان و بەلۆچستان
*فڕۆکەخانەی زاھیدان
*فڕۆکەخانەی ئێرانشەھر
*فڕۆکەخانەی سەراوان
*فڕۆکەخانەی چابەھار
*فڕۆکەخانەی زابۆل

## پارێزگای فارس
* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شیراز
* فڕۆکەخانەی جەھروم
* فڕۆکەخانەی لامێرد
* فڕۆکەخانەی لارستان
* فڕۆکەخانەی فەسا
* فڕۆکەخانەی داراب
* فڕۆکەخانەی زەرقان
* فڕۆکەخانەی ئابادە

## پارێزگای قەزوین
* فڕۆکەخانەی قەزوین

## پارێزگای قوم
* فڕۆکەخانەی قوم

## پارێزگای کوردستان
* فڕۆکەخانەی سنە
* فڕۆکەخانەی سەقز

## پارێزگای کرمان
* فڕۆکەخانەی کرمان
* فڕۆکەخانەی سیرجان
* فڕۆکەخانەی جیرۆفت
* فڕۆکەخانەی ڕەفسەنجان
* فڕۆکەخانەی بەم

## پارێزگای کرماشان
* فڕۆکەخانەی کرماشان

## پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد
* فڕۆکەخانەی یاسووج
* فڕۆکەخانەی گەچساران

## پارێزگای گوڵستان
* فڕۆکەخانەی گورگان
* فڕۆکەخانەی کەلالە

## پارێزگای گێڵان
* فڕۆکەخانەی ڕەشت

## پارێزگای لوڕستان
* فڕۆکەخانەی خورەماوە

## پارێزگای مازەندەران
* فڕۆکەخانەی ساری
* فڕۆکەخانەی ڕامسەر
* فڕۆکەخانەی نەوشەھر

## پارێزگای مەرکەزی
* فڕۆکەخانەی ئەراک

## پارێزگای ھورمزگان
* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەندەر عەباس
* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی کیش
* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی قەشم
* فڕۆکەخانەی بەندەری لەنگە
* فڕۆکەخانەی ئەبوومووسا
* فڕۆکەخانەی لاڤان
* فڕۆکەخانەی جاسک
* فڕۆکەخانەی سیری

## پارێزگای ھەمەدان
* فڕۆکەخانەی ھەمەدان
* فڕۆکەخانەی مەلایێر

## پارێزگای یەزد
* فڕۆکەخانەی یەزد

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان


ئێران
مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان

**مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان** بریتییە لە وەدەنگھاتنی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ڕۆژی چوارشەممە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨دا، لە ھەمبەر ڕووداوەکانی ڕۆژی شەممە ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨. بەھۆی بەربڵاوی و پەیامە ڕوون و ئاشکراکەی کە گەیاندی، ئەو مانگرتنە بە ڕێفراندۆم ناوی لێ دەبردرێ.

## ھۆکاەرکان
بەرەبەیانی ڕۆژی شەممە ١٧ی خەرمانانی ١٣٩٧ی کۆچیی ھەتاوی سێ بەندکراوی سیاسیی کورد بە ناوەکانی زانیار مورادی، لوقمان مورادی و ڕامین حوسێن پەناھی لە زیندانی ڕەجایی شاری کەرەج لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە لە سێدارە دران؛ چەند کاتژمێر دواتر، پێش نیوەڕۆی ھەمان ڕۆژ سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی ھێرشی مووشەکی کردە سەر بنکەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران (حدکا) و حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک) و کارەساتی ١٧ی خەرمانان ڕوویدا.

## ڕاگەیاندن
ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران لە ڕاگەیەدراوێکدا داوای لە خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان کرد بۆ مەحکوومکردنی ئیعدامی سێ لاوی کورد و پیلانی تیرۆرستی و پەلاماری مووشەکی ھێزێکی سیاسی لە خاکی ھەرێمی کوردستاندا، لەژێر دروشمی «من کەرامەتی نەتەوەییم دەپارێزم و لە ماڵ نایەمە دەرەوە» مان بگرن و دووکان و بازاڕ دابخەن.

## مانگرتنەکە
* زیاتر لە ٢١ شاری ڕۆژھەڵات وەکوو: ورمێ، بۆکان، مەھاباد، کرماشان، سنە، شنۆ، سەوڵاوا، سەردەشت، پیرانشار، پاوە، سەرپێڵ، کەنگاوەر، سەلاس، جوانڕۆ، کرماشان، سەقز، دێولان، قوروە، دیواندەرە، بانە و مەریوان بەرەوپیری مانگرتنەکە چوون و لە ماڵ مانەوە و شەقام و بازاڕیان چۆڵ کرد.
* لە زۆربەی وڵاتە ئەورووپاییەکان لەبەر دەرکی سەفارەتی ئێران خۆپێشابدان بەڕێوەچوو.
* لە باشووری کوردستانیش لەبەر دەرگای نەتەوە یەکگرتووەکان خەڵک ناڕەزایەتییان دەربڕی.

## کاردانەوەکان
* ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران سپاسی بەشداریی جەماوەری خەڵکی کرد.
* خەڵک خۆشحاڵیی خۆیان لە سەرکەوتنی مانگرتنەکە دەربڕی.
* ڕووداوەکە لە میدیا جیھانییەکان دەنگی داوە.

### کاردانەوەی ئێران
* ڕژیمی ئێران بە بابگھێشتکردن و تەلەفۆن پەیوەندی بە بازاڕییان و خاوەن پیشەکانەوە کرد کە بێتوو بەشداری لەم ناڕەزایەتییەدا بکەن مۆڵەتیان لێ دەستێندرێتەوە.
* دواتریش ھەوڵی دا لە ڕێگەی فیلمھەڵگرتنەوە و ڕەنگکردن، دووکانە داخراوەکان دیاری بکات و بەم شێوەیە ھەڕەشە لە دووکانداران بکات.
* ھەروەھا ھەوڵی دا بە زۆرەملی ھەندێک دووکان بکاتەوە.
* ناوەندە ئەمنییەکان ھەر لەو پەیوەندییەدا زیاتر لە ٤٠ ھاووڵاتی مەدەنییان لە شارە جیاجیاکان دەستبەسەر کرد و بۆ شوێنێکی نادیار ڕایگوێزتن؛ دەیان چالاکی مەدەنی دیکەشیان بۆ لێپرسینەوە بانگ کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:مێژووی کورد
سیێی سیا

**سیێ** (بە چینی:泄 خوێندنوە:سیێ) دەیەم پاشای ئیمپراتۆریەتی سیا بوو، کوڕی پاشا مانگ بوو، لەوانەیە ٢٥ ساڵ فەرمانڕەوایی کردبێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٢٠می پێش زایین
پۆل:پاشاکانی شانشینی سیا
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٩می پێش زایین
بو جیانگ

**بو جیانگ** (بە چینی:不降) یانزەم پاشای ئیمپراتۆریەتی سیا بوو لە مێژووی دێرینی چین، پاشا بو جیانگ بۆ ماوەی ٥٩ ساڵ فەرمانڕەوایی کرد

## خێزان
بو جیانگ کوڕی پاشا سیێ بوو، و نەوەی پاشا مانگ و برای پاشا جیۆنگە

کوڕێکی ھەبوو بەناوی کۆنگ جیا و برازاکەی پاشا جین بوو

## سەرچاوەکان

پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٩می پێش زایین
پۆل:پاشاکانی شانشینی سیا
ھوایی سیا

ھوایی پاشای سیا ھەشتەم پاشای ئیمپراتۆریەتی سیا بوو لە مێژووی دێرینی چین:槐، پاشا ھوایی بۆ ماوەیی نزیکەیی ٤٤ ساڵ فەرمانڕەوایی کرد، ناوێکی تری بریتیە لە فێن (芬). 

لەدوایی کۆچی داویی باوکی دەبێتە فەرمانڕەوا.

پاشا ھوایی دەستی بە دروستکردین شیعر و مۆسیقای ھوانتو کرد لە ٣٦ مین سەردەمی فەرمانڕەوایی خۆی. بە گوێرەی شیجی پاشا ٢٢ ساڵ فەرمانڕەوایی کردووە بەڵام بە گوێرەی بامبو ٤٤ ساڵ

## سەرچاوەکان


پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٢٠می پێش زایین
پۆل:پاشاکانی شانشینی سیا
مانگی سیا

**پاشا مانگ** (بە چینی:芒 خوێندنەوە: **وانگ** بە گوێرەی سیما ژێن) نۆیەم پاشای ئیمپراتۆریەتی سیا بوو، ئەکرێت ١٨ ساڵ فەرمانڕەوایی کردبێت، ھەروەھا وەک ھوانگ (荒) ناسراوە 

## خێزان
باوکی مانگ پاشا ھوای کوڕی پاشا ژوی سیا. سەبارەت بە دایکی تۆمارێکی مێژوویی لەسەر نییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٢٠می پێش زایین
پۆل:پاشاکانی شانشینی سیا
گاوۆی سیا

**گاۆ** (بە چینی:皋) پاشایەکی دێرینی مێژووی چین بوو، پانزەم پاشای ئیمپراتۆریەتی سیا بوو، ئەکرێت بۆ ماوەی ١١ ساڵ فەرمانڕەوایی کردبێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشاکانی شانشینی سیا
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٨یەمی پێش زاین
جینی سیا

**جین** (بە چینی:**廑**) سیانزەم پاشای ئیمپراتۆریەتی سیا بوو لە مێژووی دێرینی چین، ناوێکی تری بریتی لە ینجیا (**胤甲**).

## سەرچاوەکان


پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٨یەمی پێش زاین
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٩می پێش زایین
پۆل:پاشاکانی شانشینی سیا
کۆنگی جیا

**کۆنگ جیا** (بە چینی:孔甲) پاشایەکی دێرینی چین بوو، لە خێزانی سی چواردەم پاشای ئیمپراتۆریەتی سیا بوو، ئەکرێت بۆ ماوەی ٣١ ساڵ فەرمانڕەوایی کردبێت

## سەرچاوەکان


پۆل:پاشاکانی شانشینی سیا
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٨یەمی پێش زاین
فای سیا

**فا** (بە چینی:發) شانزەم پاشای ئیمپراتۆریەتی سیا بوو، باوکی پاشا جیێ بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٨یەمی پێش زاین
پۆل:پاشاکانی شانشینی سیا
جیێی سیا

**پاشا جیێ** (بە چینی:桀 لە ١٧٢٨ تا ١٦٧٥ ی پێش زاین) حەڤدەم پاشای ئیمپراتۆریەتی سیا بوو، لە مێژوودا بە ڕووخێنەری ئیمپراتۆریەت ناسراوە

لە نێوان ١٦٠٠ ی پێش زاین، جیێ لەلایەن پاشا تانگی ئیمپراتۆریەتی شانگ شکستی ھێنا و بووە ھۆی رووخانی ئیمپراتۆریەتی سیا و لەپاش ئەو ئیمپراتۆریەتێکی نوێ لە مێژووی چین بە ناوی شانگ سەری ھەڵدا.

## سەردەمی سەرەتایی
جیێی بە گشتی وەک سیا جیێ(夏桀) ناسراوە یان وەک جیێی سیا، ناوی کەسی خۆی لو گویی (履癸) بوو جیێ چووە سەر تەختی شاھانە لە ساڵی ڕێنچێن(壬辰)  پایتەخەتی ئیمپراتۆریەتەکە ناوی ژێنسون بوو، کە پاشا جیێی لەوێدا ژیا بۆ ماوەی سێ ساڵ و دواتر دەستی بە نۆژەنکردنەوەی کۆشکەکەی کرد دوای تێپەربوونی کەمێک لە سەردەمەکەی ھەڕەمی ڕۆنگی(容台) ڕوخاند وە کودەتایەکی بەناوی چوانیی وەستان کە لەلایەن خەڵکانی چوانیی کرابوو (ئاکا فێی خەڵکانی بەربەری) وا دیارە کودەتاکە لە کاتی چوونیان بۆ چی، لە نزیک فێی دەستی پێکردبوو

باوکی جێی پاشا فای بوو.

#### شێوازی فەرمانڕەواییکردن
وا دیارە جیێ بەوە ناسراوە کە لە ژیانێکی شاھانەدا ژیابێت و دەستی بە ڕابواردن و گوێنەدان و وەلانانی وڵات کردبێت بە شێوەیەکی گشتی رقی لەم کەسانە بوو کە قسەیان پێ دەوت و سەرزەنشتی پاشا جیێیان ئەکرد، و زۆربەی کەسەکانیش لێی ئەترسان.لە شەشەم ساڵی فەرمانڕەوایەتی ئاھەنگێکی لە کۆشک ئامادەکرد و نوێنەری وڵاتانی دراوسێ و شانشینەکانی بانگھێشت کرد، وە لە یانزەم ساڵی فەرمانڕەوایەتی بانگھێشتی نوێنەری کەسانی بەربەری خەڵکانی چیژۆنگ کرد، بەڵام ئەوان نەھاتن بۆیە جیێ ھێرشی کردنە سەر و داگیری کردند

لە سیانزەم ساڵی فەرمانڕەوایی کردن، یایتەختەکەی لە ژێنسون بۆ ھێنان گواستەوە، وە لەم ساتەدا دەستی بە بەکارھێنانی کورسی نی یان (輦) یان سێدان کرد کە لەلایەن کارگوزارەکانیەوە ھەڵدەگیرا.

ساڵی دواتر پێشڕەوی ھێزێکی سەربازی کرد بۆ مینشان و لەوێدا دوو کچەکەی پاشا مینشانی دۆزیەوە، کە بریتی بوون لە وان و یان، و ئەوان ھاوسەرگیریان نەکردبوو بۆیە جیێ لەگەل خۆی بردنی وەک ھاوسەری خۆی و ناوی گۆڕین بۆ ژاۆ و ھوا  ھەرچۆنێک بێت پاشا جیێ ھاوسەرە سەرەتاکەی واز لێھێنا (مۆ سی - *妹喜*) و ھەڕەمێکی بۆ دروست کرد لە سەرەوەی کۆشکەکەی تا لەوێدا بژیەت

#### دەریاچەی ئەلکحول
بە گوێرەی سەرچاوەیەکی کتێبی لیو سیانگ (کتێبی لیێنو ژوان) کە لە نێوان ساڵانی ١٨ی پێش زاین نوسراوەتەوە، پاشا جین گەندەڵی کردووە و بە ڕابواردن دروستکردنی مەلەوانگەیەکی ئەلکحول بۆخۆی و تیایدا.

## سەرچاوەکان


پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٨یەمی پێش زاین
پۆل:پاشاکانی شانشینی سیا
١٦١ (ژمارە)

**١٦١** (**سەد و شەست و یەک**) (**161**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٦٠ و ١٦٢.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٦٢ (ژمارە)

**١٦٢** (**سەد و شەست و دوو**) (**162**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٦١ و ١٦٣.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٦٣ (ژمارە)

**١٦٣** (**سەد و شەست و سێ**) (**163**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٦٢ و ١٦٤.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٦٤ (ژمارە)

**١٦٤** (**سەد و شەست و چوار**) (**164**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٦٣ و ١٦٥.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٦٥ (ژمارە)

**١٦٥** (**سەد و شەست و پێنج**) (**165**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٦٤ و ١٦٦.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
ئیمپراتۆر یوانی ھان

**ئیمپراتۆر یوانی ھان** (لەدایکبوون ٧٥ ی پێش زاین تا ٨ی تەمموزی ٣٣ی پێش زاین) ئیمپراتۆری ئیمپراتۆریەتی ھان بووە لە مێژووی دێرینی چین، لە ساڵی ٤٨ تا ٣٣ی پێش زاین چووە سەر تەخت، ئیمپراتۆر گرنگی و پەرەی بە کۆنفووشیزم دا و وەک پێگەیەکی فەرمی حکومەت ناساندی.

پۆل:لەدایکبووانی ٧٥ی پێش زایین
پۆل:مردووانی ٣٣ی پێش زایین
پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆژاوای ھان
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ١ەمی پێش زایین
پۆل:ئیمپراتۆرەکانی سیان
لیو سیانگ (زانا)

**لیو سیانگ** (لەدایکبووی ٦ تا ٧٧ ی پێش زاین) وەکوو لیو گێنگشینگ لە دایکبووە، ئەستێرەناس، شاعیر، سیاسەتمەدار، مێژووناس، نوسەر، کتێبناسی رۆژھەڵاتی ئیمپراتۆریەتی ھان، لەنێوان زانستەکانی لە نێوان بوارە جیاجیاکان تایبەتمەند بووە لە بواری مێژوو، کتێبناسی، ئەستێرەناسی، بە تایبەتیش لە بواری کتێبناسی ناسراوە کە لەسەر کتێبەکانی کۆشکی شاھانە کاری کردووە و پۆلێنکردن و ڕێکخستنەوە و دەستکاری بۆ کتێبەکان کردووە.

## ژیان
لیو گێنگشێنگ لە سوژۆو لە دایک بووە، کە خزمی دووری لیو بانگ دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەتی ھان بووە، یەکێک بووە لە ئەندامانی خێزانی شاھانە  (خێزانی لیو) باوکی لیو سیانگ (لیو گێنگشێگ) خانەدانێکی شانشینەکە بووە. کوڕەکەی لیو سیانگ کە ناوی لیو سینە، گرنگی و پەرە بە کارەکەی باوکی ئەدات و لەسەری ئەڕوات.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:مێژووناسە چینییەکان لە سەدەی یەکەمی پێش زایین
پۆل:ئەستێرەناسە دێرینەکانی چین
پۆل:کتێبناسە چینییەکان
پۆل:مێژووناسانی ئیمپراتۆریەتی ھان
پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتی ھان
پۆل:نووسەرە زانستخوازەکانی ئیمپراتۆریەتیی ھان
پۆل:مێژووناسەکانی جیانگسو
پۆل:نووسەرەکانی سوژۆو
پۆل:شاعیرە چینییەکان لە سەدەی یەکەمی پێش زایین
١٦٦ (ژمارە)

**١٦٦** (**سەد و شەست و شەش**) (**166**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٦٥ و ١٦٧.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٦٧ (ژمارە)

**١٦٧** (**سەد و شەست و حەفت**) (**167**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٦٦ و ١٦٨.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٦٨ (ژمارە)

**١٦٨** (**سەد و شەست و هەشت**) (**168**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٦٧ و ١٦٩.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٦٩ (ژمارە)

**١٦٩** (**سەد و شەست و نۆ**) (**169**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٦٨ و ١٧٠.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٧٠ (ژمارە)

**١٧٠** (**سەد و حەفتا**) (**170**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٦٩ و ١٧١.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٧٣ (ژمارە)

**١٧٣** (**سەد و حەفتا و سێ**) (**173**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٧٢ و ١٧٤.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٧٤ (ژمارە)

**١٧٤** (**سەد و حەفتا و چوار**) (**174**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٧٣ و ١٧٥.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٧٥ (ژمارە)

**١٧٥** (**سەد و حەفتا و پێنج**) (**175**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٧٤ و ١٧٦.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٧٦ (ژمارە)

**١٧٦** (**سەد و حەفتا و شەش**) (**176**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٧٥ و ١٧٧.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٧٧ (ژمارە)

**١٧٧** (**سەد و حەفتا و حەفت**) (**177**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٧٦ و ١٧٨.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٧٢ (ژمارە)

**١٧٢** (**سەد و حەفتا و دوو**) (**172**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٧١ و ١٧٣.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٧٨ (ژمارە)

**١٧٨** (**سەد و حەفتا و هەشت**) (**178**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٧٧ و ١٧٩.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٧١ (ژمارە)

**١٧١** (**سەد و حەفتا و یەک**) (**171**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٧٠ و ١٧٢.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٨٠ (ژمارە)

**١٨٠** (**سەد و هەشتا**) (**180**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٧٩ و ١٨١.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
ڕۆژی قودس

**ڕۆژی قودس** (، ) خۆپیشاندانێکی ساڵانەیە کە لە کۆتا ھەینیی مانگی ڕەمەزان بەڕێوەدەچێت، مەبەست لە ئەو خۆپیشاندانە پشتگیری لە خەڵکی فەلەستین و دژایەتی لەگەڵ زایۆنیزم و حکوومەتی ئیسرائیلە کە یەک ساڵ لە دوای شۆڕشی ئیسلامیی ئێران تاکوو ئێستا بەڕێوەدەچێت.

## مێژوو
لە ساڵی ١٩٨٠ی زایینی ڕووحوڵڵا خومەینی دوایین ھەینیی مانگی ڕەمەزان وەک ڕۆژی جیھانیی قودس ڕاگەیاند، کە ئێستا زیاتر لە چل ساڵی تێدەپەڕێت. بێجگە لە ئێران لە ٨٠ وڵاتی جیھان ڕۆژی قودس بەڕێوەدەچێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:ئورشەلیم
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٩ لە ئێران
پۆل:مێژووی ئورشەلیم
پۆل:ڕۆژەکان
پۆل:ڕۆژە جیھانییەکان
پۆل:دژە زایۆنیزم
پۆل:سیاسەت لە فەلەستین
١٨١ (ژمارە)

**١٨١** (**سەد و هەشتا و یەک**) (**181**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٨٠ و ١٨٢.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٨٢ (ژمارە)

**١٨٢** (**سەد و هەشتا و دوو**) (**182**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٨١ و ١٨٣.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٨٣ (ژمارە)

**١٨٣** (**سەد و هەشتا و سێ**) (**183**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٨٢ و ١٨٤.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
پۆل:١٨٣
١٨٤ (ژمارە)

**١٨٤** (**سەد و هەشتا و چوار**) (**184**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٨٣ و ١٨٥.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٨٥ (ژمارە)

**١٨٥** (**سەد و هەشتا و پێنج**) (**185**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٨٤ و ١٨٦.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٨٦ (ژمارە)

**١٨٦** (**سەد و هەشتا و شەش**) (**186**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٨٥ و ١٨٧.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٨٧ (ژمارە)

**١٨٧** (**سەد و هەشتا و حەفت**) (**187**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٨٦ و ١٨٨.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٨٨ (ژمارە)

**١٨٨** (**سەد و هەشتا و هەشت**) (**188**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٨٧ و ١٨٩.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
فڕۆکەخانەی پارساباد-موغان

**فڕۆکەخانەی پارساباد-موغان** فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە شاری پارسئاباد، پارێزگای ئەردەوێڵ، ئیران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
پۆل:پارسئاباد
١٨٩ (ژمارە)

**١٨٩** (**سەد و هەشتا و نۆ**) (**189**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٨٨ و ١٩٠.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٩١ (ژمارە)

**١٩١** (**سەد و نەوەد و یەک**) (**191**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٩٠ و ١٩٢.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٩٢ (ژمارە)

**١٩٢** (**سەد و نەوەد و دوو**) (**192**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٩١ و ١٩٣.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٩٣ (ژمارە)

**١٩٣** (**سەد و نەوەد و سێ**) (**193**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٩٢ و ١٩٤.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٩٤ (ژمارە)

**١٩٤** (**سەد و نەوەد و چوار**) (**194**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٩٣ و ١٩٥.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٩٥ (ژمارە)

**١٩٥** (**سەد و نەوەد و پێنج**) (**195**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٩٤ و ١٩٦.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٩٦ (ژمارە)

**١٩٦** (**سەد و نەوەد و شەش**) (**196**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٩٥ و ١٩٧.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٩٠ (ژمارە)

**١٩٠** (**سەد و نەوەد**) (**190**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٨٩ و ١٩١.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٩٧ (ژمارە)

**١٩٧** (**سەد و نەوەد و حەفت**) (**19ٚ7**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٩٦ و ١٩٨.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٩٨ (ژمارە)

**١٩٨** (**سەد و نەوەد و هەشت**) (**198**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٩٧ و ١٩٩.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٩٩ (ژمارە)

**١٩٩** (**سەد و نەوەد و نۆ**) (**199**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٩٨ و ٢٠٠.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
ھێزی کار

**ھێزی کار** یان **دەستی کار** () ئەو دەستەیەی خەڵکن کە توانای کارکردنیان ھەیە چ ئەوەی کاریان ھەبێت یان بێکار بن. زاراوەکە بەگشتی بەکاردێت بۆ وەسفکردنی ئەوانەی بۆ کۆمپانیایەک یان پیشەسازییەک کار دەکەن، بەڵام دەکرێت بۆ ئەوانەش بەکاربێت کە لە ناوچەیەکی جوگرافی وەک شار، پارێزگا، یان وڵاتێک کار دەکەن.

## ئەمانەش ببینە
* سەرمایەی مرۆڤ
* چینی کرێکاران

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ھێزی کار
ڕێوی

250px|وێنۆک|چەند ڕەگەزی جیاوازی ڕێوییەکەکان
**ڕێوییەکان** گیانلەبەری ئەندازە مامناوەندن. شیردەری ھەمووشتخۆرن، دەگەڕێنەوە بۆ چەند ڕەگەزێک لە خێزانی سەگ. کەللەسەرێکی پان، گوێی قیتی سێگۆشەیی، لمووزێکی سەر تیژ و کلکێکی پڕی درێژیان ھەیە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ڕێوییەکان
پۆل:گرووپە پارافایلێتیکەکان
٢١٣ (ژمارە)

**٢١٣** (**دووسەد و سێزدە**) (**213**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٢١٢ و ٢١٤.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
٢١٦ (ژمارە)

**٢١٦** (**دووسەد و شازدە**) (**216**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٢١٥ و ٢١٧.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژمارە تەواوەکان
ئاگربەست

**ئاگربەست** ڕاگرتنی کاتی شەڕێکە تێیدا ھەر دوو لایەن ڕێکدەکەون تاکوو ھێرشی سەر یەکتری بخەنە دواوە.

## ئەمانەش ببینە
* پەیمانی ئاشتی

## سەرچاوەکان

پۆل:ئاگربەستەکان
پۆل:ئاشتی
چیاوانی

[250px|وێنۆک|دوو چیاوان لەسەر لوتکەی [ئیمجا چێ لە نیپال]]
**چیاوانی** یان **شاخەوانی** () کۆمەڵێک چالاکی دەگرێتەوە کە پەیوەستن بە سەرکەتن بەسەر چیاکان. چالاکییەکانی پەیوەندیدار بە چیاوانی بریتین لە ھەڵگەڕان، خلیسکێنەی سەر بەفر، و ڕۆیشتن بەگوێرەی پەتی سەر چیاکان.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی چیاوانەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:چیاوانی
ھەڵگەڕان

[250px|وێنۆک|پیاوێک لە کاتی ھەڵگەڕان بەسەر [چیایەک لە سویس]]
**ھەڵگەڕان** یان **سەرکەوتن** () بریتییە لەو چالاکییەی کە کەسێک دەستەکان، پێیەکان، یان ھەر ئەندامێکی دیکەی جەستەی بەکاردێنێت بۆ سەرکەوتن بەسەر تەنێکی تۆپۆگرافیکیی لێژ. خەڵک ئەو کارە دەکەن بۆ گەیشتن بە شوێنێک، پێشبڕکێکردن، یان تەنیا خۆشی وەرگرتن. ھەروەھا لە ھەندێک پیشەش دەکرێت لە کاتی فریاکەوتنی گیرخواردووێک یان لە ئۆپراسیۆنە سەربازییەکان.
دەکرێت ئەم چالاکییە ھەم لە ژوورەوە و ھەم لە دەرەوە، لە سروشت یان پێکھاتە دەستکردەکان بکرێت.

## ئەمانەش ببینە
* چیاوانی
* دیواری ھەڵگەڕان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ھەڵگەڕان
شوگا

**مین یوونگی** ناوی سەر ستەیجی:**شوگا** (بە ئینگلیزی:Min Yoongi-suga) (بە کۆری:민윤기)(لەدایکبووی ٩ی ئاداری ١٩٩٣) ڕاپەر و نوسەری گۆرانی و بەرھەمھێنەری کۆریای باشوورە کە یەکێکە لە ئەندامانی (بی تی ئێس) ی سەربە کۆریای باشوور کە لەژێر سەرپەرشتی (Big Hit Music) کاردەکات لەوەتەی ٢٠١٣.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەندامەکانی بی تی ئێس
پۆل:گۆرانیبێژانی زمانی ئینگلیزی لە کۆریای باشوور
پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی
پۆل:خەڵکی دایگو
پۆل:کوڕە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور
پۆل:گۆرانیبێژ-نوسەری گۆرانی لە کۆریای باشوور
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێم نێتی مۆسیقا لە ئاسیا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی میلۆنی مۆسیقا
جەی ھۆپ

**جۆنگ ھۆسۆک** (ناوی سەر ستەیج: **جەی ھۆپ**، ، بە کۆری: 제이홉؛ لەدایکبووی ١٨ی شوباتی ١٩٩٤) ڕاپەر، ئاوازدانەر، سەماکەر و بەرھەمھێنەرێکی دەنگیی کۆریای باشوورە، کە لە ٢٠١٣ یەکەم کاری وەک ئەندامێکی بی تی ئێس لەژێر سەرپەرشتیی Big Hit Music پێشکەش کرد.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤
پۆل:ئەندامەکانی بی تی ئێس
پۆل:گۆرانیبێژانی زمانی ئینگلیزی لە کۆریای باشوور
پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی
پۆل:خەڵکی گوانگجو
پۆل:کوڕە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور
پۆل:گۆرانیبێژ-نوسەری گۆرانی لە کۆریای باشوور
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێم نێتی مۆسیقا لە ئاسیا
تانگی شانگ

**چێنگ تانگ** (چینی: ١٦٧٥ تا ١٦٤٦ ی زاینی) ناوی کەسی: زی لو (بە چینی: خوێندنەوە: زی لو) یەکەم پاشا و دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەتی شانگە لە مێژووی دێرینی چین، تانگ شکستی بە پاشای پێشوو جیێی سیا ھێنا.

## دامەزراندنی شانگ
سەرەتا تانگ فەرمانڕەوایەتی شانگی ئەکرد وەک فەرماندەی شانشینەکە بۆ ماوەی ١٧ ساڵ، کە ئەوکات شانشینێکی بچووک بوو لە پاڵ ھەر ٤٠ شانشینەکەی تر لە سەردەمی ئەوساتی چین، ھەرچۆنێک بێت لەو سەردەمە پاشا جیێی سیا بەخراپی مامەڵەی لەگەل خەڵکەکەی ئەکرد و خەریکی خراپ بەکارھێنانی دەسەڵات بوو، ئیمپراتۆریەتەکەی بە خراپی بەکار دەھێنا ھەرچۆنێک بێت، چێنگ (پاشا تانگ) بەم شتە دڵخۆش نەبوو، وە ھەنگاو بە ھەنگاو شانشینەکەی واتا شانگ بەرەو گەشەسەندن و بەھێزبوون دەچوو، و ئیمپراتۆر جیێش خەریکی خراپ بەکارھێنان و ستەمکردن بوو، تەنانەت چیتر ژەنەڕالە سەربازییەکانی خۆی گوێرایەلی فەرمانەکانی ئەو نەدەبوون، پاشا تانگ (فەرماندە چێنگی ئەوسای شانشینی شانگ) بە بینینی ئەمانە، ھێرشێکی سەربازی ڕێکخست سەرەتا ناوچەیەکی گرت بۆ چەن ساڵی دواتر ناوچەکانی تریشی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆی چونکە پێشوو تر پشتگیری ٤٠ شانشینەکەی ئەوساتی وەرگرتبوو، تا دواتر ئیمپراتۆریەتی شانگی دامەزراند.

## سەرچاوەکان


پۆل:کۆنفووشیوس
پۆل:پاشاکانی ئیمپراتۆریەتی شانگ
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٧یەمی پێش زایین
پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتی سیا
پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٧یەمی پێش زایین
پۆل:مردووانی ١٦٤٦ی پێش زایین
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئابادان

**فڕۆکەخانەی ئابادان** فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری ئابادان، پارێزگای خووزستان، ئیران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
پۆل:ئابادان
یونیەن پێرسۆن ئێکسپرێس

**یونیەن پێرسۆن ئێکسپرێس** (بە ئینگلیزی؛**The Union Pearson Express**) یان ( **UP Express or UPX** ) بەستەرێکی هێڵی ئاسنینی فرۆکەخانەی پێرسۆن تۆرۆنتۆیە بە وێستگەی یونیەن (وێستگەی سەرەکی ناوشاری تۆرۆنتۆ). لە ٦ حوزەیرانی ٢٠١٥ لەبەر بەڕێوەچوونی یاریەکانی گۆڕەپان و مەیدانی ئەمەریکی لە تۆرۆنتۆ درووستکرا. ئەم هێڵە ئاسنینە گەشتی نێوان فڕۆکەخانەکە و ناوەندی شاری تۆرۆنتۆ بەیەک دەبەستێتەوە لەماوەی ٢٥ خولەک کە بەشێوەی ٢٤کاتژمێری لەهەر حەوت ڕۆژی هەفتەدا خزمەتگوزاریەکانی پێشکەش دەکات. لە راگەیەندراوی دەستپێکردنەکەدا، هاتووە  کە پرۆژەکە بۆ ئەوە کراوە کە ساڵانە ٢,٣٥ ملیۆن سەرنشین هەڵبگرێت و لە ساڵی یەکەمدا نزیکەی ١,٢ ملیۆن گەشتی ئۆتۆمبێل کەم بکەنەوە یان نەهێڵن.

وەک دابەشکارییەکی سەربەخۆی (میترۆلینکس) و (گۆ ترانزێت) کاردەکات. بەستەری هێڵی شەمەندەفەری فڕۆکەخانە یەکێک بوو لەو پڕۆژە لەپێشینەکانی تۆرۆنتۆ کە لەپلانی گواستنەوەی هەرێمی میترۆلینکس دا بەناوی " The Big Move " دیاری کرابوو. دروستکردنەکە لە ساڵی ٢٠١١ دا دەستی پێکرد وەک بەشێک لە پڕۆژەی جۆرجتاونی باشوور، ئەم هێڵە  بەشی سەرەوەی ڕێچکە ئاسنینەکانی  GO Transit و Via Rail. UP Express چەند یەکەیەکی دیزڵ (DMU) بەکاردەهێنێت. بەهۆی ئەوانیشەوە بە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەبەسترێتەوە، لە سەرەتاوە ڕەخنەی زۆری لێگیرا کە شەمەندەفەری کارەبایی بەکارنەهێناوە و نرخی کرێی سەرەتایی کە بە بەراورد لەگەڵ پەیوەندییەکانی دیکەی فڕۆکەخانە – شار لە باکوری ئەمریکا بەرز ترە.

## مێژوو

### پێشنیارە پێشوەختەکان
لەکۆتایی هەشتاکان سێ لێکۆڵینەوەی فەرمی ئەنجام درا ، لە ١٩٨٩ ، ١٩٩٠ و ١٩٩١کە تیایدا دوو دیزاین هەڵبژێردران بۆ بەستنەوەی فڕۆکەخانە بە GO Georgetown (ناونرا بوو چیچنتەر) دیزاینی دووەم بریتی بوو لە بەستنەوەی فڕۆکەخانە بە هێڵی ٢ بلوور دانفۆرت لە کۆمسیۆنی گواستنەوەی تۆرۆنتۆ.

### سەردەمی SNC-Lavalin

((گواستنەوەی کەنەدا)) داواکارییەکی پێشکەش کرد بۆ بەستەری هێڵی شەمەندەفەری فڕۆکەخانە لە نیسانی ٢٠٠١ و لە ئایاری ٢٠٠٣ دا، پێشکەشکردنەکان بۆ چوار کۆنسێتۆری تایبەتی بوو، کە دواتر فراوانکران  بۆ  کەیسی بازرگانی ناسەرەکی SNC- لاڤەلین بەناوی یەکێتی گروپی پیرسۆن ئێرلینک وەک وەڵامدەرێکی سەرکەوتوو لەهەموو بوارەکانی دارایی، دیزاین، ئاسانی دروستکردن، کارپێکردنی و پاراستنی. بۆیە  بەستەری هێڵی شەمەندەفەری فڕۆکەخانەکە  لە ١٣/١١/٢٠٠٣ دەستنیشان کرا و خرایە بواری جێبەجێ کردنەوە،بریاربوو تاوەکو ٢٠٠٨ بۆ ٢٠١٠ تەواو بکرێت.بەڵام لە٦حوزەیرانی ٢٠١٥ تەواوکراو خرایە خزمەتەوە.
## سەرچاوەکان

پۆل:ژێرخانی فڕۆکەخانە
فڕۆکەخانەی ئەراک

**فڕۆکەخانەی ئەراک** فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری ئەراک، ناوەندی پارێزگای مەرکەزی لە ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەراک
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
بان ژاوۆ

**بان ژاو** (بە چینی:班昭) مێژووناس و سیاسەتمەدار و فەیلەسوف بوو لە مێژووی دێرینی چین. پەرەی بە مێژوونووسی دا کە براکەی دەستی پێکردبوو لەسەر مێژووی رۆژاوای ئیمپراتۆریەتی ھان، بۆ کتێبی ھان، ھەروەھا کتێبێکی بەناوی وانە بۆ ئافرەتان نوسی، کتێبێکی کاریگەر بوو بۆ ئافرەتان، ھەروەھا خولیایەکی نایابی ھەبوو لە ئەستێرەناسی و بیرکاریزانی و لە نوسینی شیعر، و چەندین کاری بە نوسین بڵاوکردەوە بووە یەکێک لە بەناوبانگترین زانا ژنەکان لە مێژووی دێرینی چین.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٤٩
پۆل:مردووانی ١٢٠
پۆل:مێژووناسە چینییەکانی سەدەی یەکەمی زاینی
پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی یەکەمی زایینی
پۆل:فەیلەسووفە چینییەکان لە سەدەی یەکەمی زایینی
پۆل:نووسەرە ژنە چینییەکان لە سەدەی یەکەمی زایینی
پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی دووەمی زایینی
پۆل:فەیلەسووفە چینییەکان لە سەدەی دووەمی زایینی
پۆل:نووسەرە ژنە چینییەکان لە سەدەی دووەمی زایینی
پۆل:نووسەرە چینییەکان لە سەدەی دووەمی زایینی
پۆل:نووسەرە ژنە چینییەکان
پۆل:فەیلەسووفە ژنە چینییەکان
پۆل:مێژووناسانی ئیمپراتۆریەتی ھان
پۆل:سیاسەتمەدارانی ئیمپراتۆریەتی ھان لە شێنسی
پۆل:فەیلەسووفەکانی شێنسی
پۆل:سیاسەتمەدارەکانی سیانیانگ
پۆل:ژنە مێژووناسە چینییەکان
پۆل:نووسەرەکانی سیانیانگ
پۆل:ژنە چینییەکان لە سەدەی دووەمی زایینی
پۆل:ژنە چینییەکان لە سەدەی یەکەمی زایینی
پۆل:نووسەرە چینییەکان لە سەدەی یەکەمی زایینی
پۆل:مێژووناسەکانی شێنسی
پۆل:چینییە ئەفسانەییەکان
فڕۆکەخانەی ڕەفسەنجان

**فڕۆکەخانەی ڕەفسەنجان** فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە شاری ڕەفسەنجان، پارێزگای کرمان، ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی_ئێران
فڕۆکەخانەی ئازادی

**فڕۆکەخانەی ئازادی** فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە نزیکەی شاری نەزەرئاباد، پارێزگای ئەلبورز، ئیران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
بانگو

**بانگو** (٣٢ تا ٩٢ ی زاینی) مێژووناس و سیاسەتمەدار و شاعیری چینی بوو لە مێژووی دێرینی چین، ناسراوە بەھۆی شیعرەکانی لە کتێبی ھان، دووەم کتێبی مێژوویی چین کە ٢٤ زنجیرە فەرمانڕەوایی تیا تۆمارکراوە.

## خێزان
خێزانی بان لە ویلایەتی چوو ژیاون لە سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ٣٢
پۆل:مردووانی ٩٢
پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی یەکەمی زایینی
پۆل:مێژووناسە چینییەکانی سەدەی یەکەمی زاینی
پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتی ھان
پۆل:سیاسەتمەدارانی ئیمپراتۆریەتی ھان لە شێنسی
پۆل:مێژووناسەکانی شێنسی
پۆل:سیاسەتمەدارەکانی سیانیانگ
پۆل:نووسەرەکانی سیانیانگ
پۆل:شاعیرانی شێنسی
پۆل:مێژووناسانی ئیمپراتۆریەتی ھان
بان بیاوۆ

**بان بیاوۆ** (بە چینی:班彪 خوێندنەوە: بان بیاوۆ ) مێژووناس و سیاسەتمەدارێکی چینی بوو لە مێژووی دێرینی چین کە لە سیانیانگ، شێنسی لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتی ھان لە دایک بووە. بان بیاوۆ دەستی بە دروستکردنی کتێبی مێژوویی ھان کرد کە دواتر لەلایەن کچ و کوڕەکەیەوە تەواو کرا، و براکەشیان ژەنەڕالێکی بەناوبانگ بوو کە بە چیرۆکەکانی بەشداری لە کتێبی ھان کرد.

## سەرچاوەکان

* 
* کتێبی دواتری ھان بەرگی ٤٠ بەشی یەک
* زیژی تۆنگجیان بەرگەکانی ٣٣، ٤٠ ، ٤١، ٤٢، ٤٤

پۆل:لەدایکبووانی ٣ی زاینی
پۆل:مردووانی ٥٤
پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی یەکەمی زایینی
پۆل:مێژووناسە چینییەکانی سەدەی یەکەمی زاینی
پۆل:مێژووناسانی ئیمپراتۆریەتی ھان
پۆل:سیاسەتمەدارانی ئیمپراتۆریەتی ھان لە شێنسی
پۆل:مێژووناسەکانی شێنسی
پۆل:سیاسەتمەدارەکانی سیانیانگ
پۆل:نووسەرەکانی سیانیانگ
بانچاوۆ

**بانچاو** (بە چینی:班超 شێوازی خوێندنەوە:بان چاو) ناو:ژۆنگشێنگ، ژەنەڕال و دیپلۆماتکار و دۆزەرەوەیەکی ئیمپراتۆریەتی ھانە لە مێژووی دێرینی چین سێ لە ئەندامی خێزانەکەی لە چین بە کاری مێژووناسی ناسراون لە چین وەک  باوکی بان بیاۆ و برا گەورەکەی بانگو و خوشکەکەی بان ژاو.

پۆل:لەدایکبووانی ٣٢
پۆل:مردووانی ١٠٢
پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی یەکەمی زایینی
پۆل:دیپلۆماتکرەکانی ئیمپراتۆریەتی ھان
پۆل:سیاسەتمەدارانی ئیمپراتۆریەتی ھان لە شێنسی
پۆل:سیاسەتمەدارەکانی سیانیانگ
پۆل:چینییە ئەفسانەییەکان
ڕۆژی ڤیکتۆریا

**ڕۆژی ڤیکتۆریا** (بە ئینگلیزی:)( بە فەرەنسی : Fête de la Reine ، lit . 'Celebrate of the Queen ' ) ڕۆژێکی پشووی گشتی فەرمیە لە کەنەدای فیدراڵ، کە دەکەوێتە دواهەمیین دووشەممەی پێش ٢٥ ی ئایار.هەموو ساڵێک بە شکۆمەندیەوە یادی لەدایک بوونی شاژن دەکرێتەوە هەروەها هاوکات بە شێوەیەکی نافەرمی بە سەرەتای وەرزی هاوین لە کەنەدا دادەنرێت.

پشووەکە لە کەنەدا لە ساڵی ١٨٤٥ ەوە یادی دەکرێتەوە کە لە بنەڕەتدا دەکەوێتە ڕۆژی لەدایکبوونی ڕاستەقینەی ڤیکتۆریا (٢٤ی ئایار) .ئەم پشووە بۆنەیەکی تایبەت و جیاوازە لەکەنەدا، بەردەوام لە سەرانسەری وڵاتەکەدا ئاهەنگی بۆ دەگێردرێتەوە. دەکەوێتە ڕۆژی دووشەممەی نێوان ڕۆژانی ١٨ و ٢٤ی ڕۆژی دووشەممەی کۆتایی مانگی ئایار ( ٢٤ ی ئایاری ٢٠٢١ و ٢٣ ی ئایاری ٢٠٢٢ ).

ڕۆژی ڤیکتۆریا پشووی فەرمی و دەستوری فیدراڵییە لەکەنەدا، هەروەها پشووە لە شەش پارێزگای کەنەدا و هەر سێ پارێزگاکەی هەرێمی کیبێک پێش ساڵی ٢٠٠٣ ، ڕۆژی دووشەممە پێش ٢٥ ی ئایاری هەموو ساڵێک بە شێوەیەکی نافەرمی بوو، کە ئەم یادکردنەوەیە لەنێو فەرەنسیەکان لەیادی ئادەم دۆلار دێ ئۆرمیو لە ساڵی ١٩٢٠ دا دەستی پێ کرد بۆ ئەوەی هاوکات بێت لەگەڵ ڕۆژی ڤیکتۆریا. لە ساڵی ٢٠٠٣ دا یاسای پارێزگاکان بە فەرمی ڕۆژی نیشتمانی (ڤیکتۆریادەی)ی  لە هەمان ڕێکەوتدا پەسەندکرد.

## مێژوو
ڕۆژی لەدایکبوونی شاژنە ڤیکتۆریا ڕۆژێک بوو بۆ ئاهەنگگێڕان لە کەنەدا زۆر پێش لە ( کلێوندەر ) ، لەگەڵ یەکەم یاسادانان سەبارەت بەو بۆنەیەی کە لە ساڵی ١٨٤٥ دا لە لایەن پەرلەمانی پارێزگاکانی کەنەداوە تێپەڕکرا، بۆ ئەوەی ڕۆژی ٢٤ ی ئایاری هەموو ساڵێک بە فەرمی وەک ڕۆژی لەدایکبوونی شاژن بناسرێ. تێبینی ئەوە کرا کە لەو ڕێکەوتەی ساڵی ١٨٥٤ دا یادی ئەو ڕۆژە کرایەوە هاوکات بوو لەگەڵ ٣٥ هەمین ساڵڕۆژی لەدایکبوونی شاژنە ڤیکتۆریا، نزیکەی ٥٠٠٠ دانیشتووی کەنەدا وێست لەبەردەم ماڵی حکومەت ( نزیک لە شەقامی کوین و سیمکۆی ئێستا لە تۆرۆنتۆ ) کۆبوونەوە بۆ " تەمەن درێژی شاژنەکەیان " . جوانترین و نموونەیی ترین ئاهەنگی یادکردنەوەی شاژن لە سەدەی ١٩دا لە ٢٤ی ئایاری ١٨٦٦ بوو  لە شاری ئۆمێمی، هەروەها لە ڕۆژئاوای کەنەدا، ئەم شارە، کە فیتێیەکی بە درێژایی رۆژ بۆ دیاریکردنی ئەو بۆنەیە دانا، لەوانە سڵاوی چەک لە نیوەشەودا، سێنەری بوومەڵێڵ و بەرەبەیان و سەیران و پێشبڕکێی وەرزشی و نیشاندانی ڕووناکی و هەروەها کردنەوەی قوللەی ئاگرین. ئەم جۆرە ڕووداوانە لەوکاتدا باوبوو،تا ساڵی ١٨٩٠ ئەو ڕۆژە بوو بە "پشووی نیشتیمانی".

دوای مردنی شاژنە ڤیکتۆریا لە ساڵی ١٩٠١ دا، ٢٤ی ئایار بە یاسا کرا بە ڕۆژی ڤیکتۆریا، کە ڕێکەوتێک بوو بۆ بیرکەوتنەوەی شاژنی کۆچکردوو، کە بە "دایکی کۆنفیدراڵی" دەزانرا، لە ساڵی ١٩٠٤ دا هەمان ڕێکەوت بە بڕیاری ئیمپریالی بوو بە پشوو لەسەرجەم هەرێمەکانی ژێر ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا.

## ئەمانەش ببینە

## سەرچاوەکان

پۆل:شاژن ڤیکتۆریا
پۆل:پاشایەتی لە کەنەدا
فڕۆکەخانەی تەبەس

**فڕۆکەخانەی تەبەس** فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە شاری تەبەس، پارێزگای خۆراسانی باشوور، ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
تای جیا

**تای جیا** (بە چینی:太甲) دا جیا، ناوی کەسی "زی ژی"، کوڕی شازادە "دا دینگ" بوو وە سێیەم پاشای ئیمپراتۆریەتی شانگ بوو لە مێژووی دێرینی چین.

پۆل:پاشاکانی ئیمپراتۆریەتی شانگ
پۆل:فەرمانڕەواکانی ١٦ی پێش زایین
بو بینگ

**بو بینگ** یان **وای بینگ**، ناوی کەسی زی شێنگ، چوارەم پاشای ئیمپراتۆریەتی شانگ بوو لە مێژووی دێرینی چین بە گوێرەی شیجی کە لەلایەن سیما چیانەوە نوسراوە، بو بینگ وەک دووەم پاشای ئیمپراتۆریەتەکە شوێنی پاشا تانگی باوکی گرتۆتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشاکانی ئیمپراتۆریەتی شانگ
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٧یەمی پێش زایین
سیاوۆ جیا

**سیائۆ جیا** ناوی کەسی زی گاو، پاشایەک بوو لە ئیمپراتۆریەتی شانگ لە مێژووی دێرینی چین. بە گوێرەی شیجی کە لەلایەن سیما چیانەوە نوسراوە، سیاۆ حەوتەم پاشای ئیمپراتۆریەتەکەیە کە شوێنی براکەی تای گێنگی گرتۆتەوە سیاۆ جیا لەلایەن یۆنگ جی شوێنی گرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشاکانی ئیمپراتۆریەتی شانگ
تای وو

**تای وو** (بە چینی:太戊) یان **دا وو** ناوی کەسی **زی می**، پاشایەکی ئیمپراتۆریەتی شانگ بوو لە مێژووی دێرینی چین، بە گوێرەی شیجی کە لەلایەن سیما چیانەوە نوسراوەتەوە نۆیەم پاشای ئیمپراتۆریەتەکە بوو کە شوێنی یۆنگ جی (太庚) براکەی گرتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشاکانی ئیمپراتۆریەتی شانگ
تای گێنگ

**تای گێنگ** (بە چینی: 太庚) یان دا گێنگ ناوی کەسی:زی بیان (子辨)، پاشایەکی ئیمپراتۆریەتی شانگ بوو لە مێژووی دێرینی چین بە گوێرەی شیجی کە لەلایەن سیما چیانەوە نوسراوە: تای شەشەم پاشای ئیمپراتۆریەتەکە بوو کە شوێنی براکەی ۆ دینگ (小辛) ی گرتەوە و بۆ ماوەی ٢٥ ساڵ فەرمانڕەوایی کرد (ھەرچۆنێک بێت بەپێی بامبۆ ٥ ساڵ فەرمانڕەوایی کردووە).

## سەرچاوەکان


پۆل:پاشاکانی ئیمپراتۆریەتی شانگ