مەلا محەممەدی شەڵماشی

**محەممەد کوڕی حەمەئەمین کوڕی مستەفا** ناسراو بە **مەلا محەممەدی شەڵماشی** (١٩٣٢ لە شەڵماش، ئێران – ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ لە سلێمانی) زانایەکی ئایینیی ناودار، نووسەر، وەرگێڕ و کەسایەتییەکی دیاری کورد بوو. ئەو بە یەکێک لە دەگمەنترین ئەو زانایانەی کوردستان دادەنرێت کە ھاوشانی زانستە ئیسلامییەکان، لە بوارەکانی ئەدەب، ڕۆمان، فەرھەنگنووسی و کەلەپووردا کاریگەرییەکی بەرچاوی ھەبووە. شەڵماشی بەھۆی وەرگێڕانی ڕۆمانی بەناوبانگی (*[[بێنەوایان]]*)ی ڤیکتۆر ھوگۆ بۆ سەر زمانی کوردی، ناوبانگێکی فراوانی لەنێو خوێنەرانی کورددا پەیدا کرد.

## ژیانی سەرەتایی و خوێندن
مەلا محەمەد لە ساڵی ١٩٣٢ لە گوندی شەڵماشی سەر بە شاری سەردەشتی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە بنەماڵەیەکی ئایینیدا لەدایک بووە. لە تەمەنی شەش ساڵییەوە لەلای باوکی دەستی بە خوێندن کردووە و قورئانی پیرۆز و کتێبە سەرەتاییەکانی خوێندنی فارسی و کوردی، وەک (*ئەحمەدی*، *سمایل نامە*، *گوڵستان* و *بوستان*)ی تەواو کردووە.

بۆ درێژەدان بە خوێندن، گەشتێکی درێژ و پڕ زەحمەتی بە ناوچەکانی ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستاندا دەست پێکردووە. سەرەتا لە ساڵی ١٩٤٧ لە گوندی ھەنداوێ لای مەلا حەسەنی سێی سێری خوێندوویەتی، پاشان گەڕاوەتەوە ناوچەی سەردەشت و لەلای مەلا ڕەشید ئەواخیری و دواتر لە شوێنانی وەک ھەناوێ لای سەید جەلال و کانی ڕەش لای شێخ عیزەددین درێژەی بە خوێندن داوە. گەشتەکەی بردوویەتی بۆ بۆکان و لەلای مەلا سدیق ئاخ کەندی خوێندوویەتی، ھەروەھا بۆ جڵدیان لەلای مەلا عەبدولقادری عەبباسی کتێبی *جامی* خوێندووە. یەکێک لە مامۆستا کاریگەرەکانی قازی عەلی بووە لە سەردەشت، کە چەندین کتێبی وەک *گڵنبووی ئاداب* و *عەبدوڵڵا یەزدی* لەلا خوێندووە. ھەروەھا لە گوندی دولکان لای مەلا عەلی مەحموودی کتێبی *موختەسەر* و لە گەناو لای مەلا ساڵحی نەجیب زادە کتێبەکانی *جمع الجوامع* و *شەرحی تەھزیب*ی خوێندووە. دوای ئەم گەشتە دوورودرێژە، دواجار گەڕاوەتەوە خزمەت مامۆستا قازی عەلی و کتێبەکانی (*گڵنبووی بورھان*، *تشریح الافلاک* و *رسالە الحساب*)ی تەواو کردووە.

لە ساڵی ١٩٥٧دا، دوای تەواوکردنی ئەم قۆناغە زانستییانە، لەسەر دەستی مامۆستا قازی عەلی ئیجازەی مەلایەتی پێ بەخشرا.

## ژیانی پیشەیی و کۆمەڵایەتی
### نیشتەجێبوون لە سلێمانی
مەلا محەمەدی شەڵماشی لە ساڵانی شەستەکانی سەدەی بیستەمەوە ڕووی لە شاری سلێمانی کرد و لەوێ نیشتەجێ بوو. ئەو بە درێژایی ژیانی لە خزمەتی ئایینی ئیسلام، پێشنوێژی و وتاردان لە مزگەوتەکاندا بووە. لەگەڵ ئەوەشدا، بەھۆی کەسایەتیی کراوە و ڕۆشنبیرانەی، بووە یەکێک لەو مامۆستا ئایینییانەی کە پەیوەندییەکی پتەوی لەگەڵ نووسەران، شاعیران و کەسایەتییە سیاسییەکانی کورددا ھەبوو.

### پەیوەندییەکان
مەلا محەمەد ھاوڕێ و دۆستێکی نزیکی ھەردوو شاعیری گەورەی کورد، ھێمن و ھەژار بوو. ھەروەھا پەیوەندیی لەگەڵ کەسایەتییە سیاسییەکانی وەک عەبدولڕەحمان قاسملوو و جەلال تاڵەبانیشدا ھەبووە و مام جەلالی بە "پیاوێکی گەورە" دەزانی کە "سەد ساڵ جارێک لەنێو میللەتێکدا ھەڵدەکەوێت."

### بنەماڵە
مەلا محەممەد برای ھەردوو کەسایەتیی ناسراوی ڕۆژھەڵاتی کوردستان (مەلا ئاوارە)ی شەھید و شۆڕشگێڕ و (مستەفا شەڵماشی)ی ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانە.

## بەرھەم و نووسینەکان
مامۆستا شەڵماشی خاوەنی زیاتر لە ٣٦ کتێبی چاپکراو و دەستنووسە لە بوارەکانی ئایین، ئەدەب، مێژوو، فەرھەنگ و وەرگێڕان. دیارترین بەرھەمەکانی بریتین لە:

### نووسینەکان
* *مەجلیسی ئەولیا*
* *تیشکی مینبەر*
* *دەنگی مینبەر*
* *وتاری ڕەمەزان*
* *کۆڕی ئامۆژگاری*
* *مەجلیسی ئامۆژگاری*
* *دیمەنی مەرگ*
* *داستانەکانی قورئان*
* *ئێش و ئازارەکانی مەلا سەدرەددین*
* *با سەر لە نوێ پێغەمبەر بناسین*
* *خەرمان لۆغە* (فەرھەنگ)
* *خاپەرۆ*
* *ھەگبەی شەڵماشی*
* *سەوزە و میوەی شیفابەخش*
* *ئاوێنە (مەسنەویی جەلالەددینی ڕۆمی)*
* *شەرحی سەبعەی موعەلەقە*

### وەرگێڕانەکان
* *بێنەوایان* (ڕۆمانی ڤیکتۆر ھوگۆ، لە فارسییەوە)
* *فەتحوڕڕەبانی* (بەرھەمی شێخ عەبدولقادری گەیلانی)

## مردن
مامۆستا مەلا محەمەدی شەڵماشی لە بەرەبەیانی ڕۆژی پێنجشەممە، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، لە تەمەنی نزیکەی ٩٢ ساڵیدا لە شاری سلێمانی کۆچی دوایی کرد. تەرمەکەی لە گۆڕستانی ھەواری شار لە سلێمانی بەخاک سپێردرا و پرسەکەشی لە مزگەوتی عومەری کوڕی خەتاب لە گەڕەکی ئیسکان دانرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:وەرگێڕانی کورد
پۆل:خەڵکی سەردەشت
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢
پۆل:مردووانی ٢٠٢٤
پۆل:خەڵکی سلێمانی