open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تەنی کەوانەبڕ

لە بیرکاریدا، **تەنی کەوانەبڕ** یان **تەنی بڕگەھاوتا** () ڕوویەکە لە ئەنجامی سووڕانەوەی کەوانەبڕ بەدەوری خۆیدا پێکھاتووە. دوو جۆر تەنی کەوانەبڕ ھەن، تەنی کەوانەبڕی ھێلکەیی، تەنی کەوانەبڕی ڕووی بڕگەزیادی:

:
\left( \frac{x}{a} \right) ^2 + \left( \frac{y}{b} \right) ^2 + 2z = 0 
 (تەنی کەوانەبڕی ھێلکەیی)،

و

:
\left( \frac{x}{a} \right) ^2 - \left( \frac{y}{b} \right) ^2 + 2z = 0 
 (تەنی کەوانەبڕی ڕووی بڕگەزیادی). 

لە ڕووی شێوەوە تەنی کەوانەبڕی ڕووی بڕگەزیادی، لە وێنەی کورتانی ئەسپ دەچێت و کەوانەبڕی ھێلکەیی شێوەی قاپێک دەدات.
## ئەمانەش ببینە
* کەوانەبڕ
* ڕووی بڕگەزیادی
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*

پۆل:شێوەگەلی ئەندازەیی
پۆل:ڕووەکان
یەکتربەستن

وێنۆک|<math>(x\circ y)\circ z = x\circ(y\circ z)</math>.

**یەکتربەستن**  () لە بیرکاریدا، خاسیەتێکە پێناسە دەکرێت لەسەر کردارێکی دوانی. بە کەلکوەرگرتن لە یەکتربەستن دەتوانی پێناسەی پێکھاتەیەکی جەبری بکەیت، ئەم خاسیەتە یەکێکە لە چوار مەرجی سەرەکیی بیردۆزیی گرووپەکان و لە جەبری پەتیدا ڕۆڵێکی گرینگ دەگێڕێت.
## پێناسە
وا دابنێ \star کردارێکی دوانی لەسەر کۆمەڵی **<math>A</math>** بێت، (A بەتاڵ نییە) \star کردارێکی یەکتربەستنە ئەگەر بۆ ھەر a و b و c لە کۆمەڵی**<math>A</math>**،

(a \star b) \star c = a \star ( b \star c)

## نموونە
وێنۆک|کۆکردنەوەی ژمارە ڕاستەقینەکان کردارێکی یەکتربەستنە.
* کۆکردنەوە و لێکدان لە  (ژمارە ڕاستەقینەکان و ئاوێتەکاندا) دوو کرداری یەکتربەستنن. لەبەر ئەوەی ھەمیشە 

: 
   a + (b + c) =
   (a + b) + c

و
: 
   a \cdot (b \cdot c) =
   (a \cdot b) \cdot c



:بەڵام  لێدەرکردن کردارێکی یەکربەستن نییە. بۆ نموونە:

: 
   5 - (3 - 2) \neq(5 - 3) - 2


*ئاوێتەکردنی فانکشنەکان، کردارێکی یەکتربەستنە
ئەگەر
 و  و  ئەوا

:: (f\circ g)\circ h=f\circ(g\circ h)=f\circ g\circ h


## ئەمانەش ببینە
* ئاڵوگۆڕ
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*

پۆل:شیکاریی فانکشنی
پۆل:جەبری پەتی
پۆل:جەبری سەرەتایی
ھاوڕێیانی ئەنگوستیلە

**ھاوڕێیانی ئەنگوستیلە** () یەکەم بەشی ڕۆمانی شای ئەنگوستیلەکانە کەلەلایەن نوسەری ئینگلیز جەی ئاڕ ئاڕ تۆلکین نوسراو. هەردوو بەشی دوو بورجەکە و گەڕانەوەی پاشاکە بەدوایدادێت. کە باس لە جیهانێکی خەیاڵی خاکی ناوەڕاست دەکات. لە 29/7/1954 لە شانشینی یەکگرتوو بڵاوکراوەتەوە. ئەم قەبارەی پێکهاتووە لە پێشەکییەک دەربارەی هۆبێت و ماددەکانی تریش وە هەروەها چیرۆکە سەرەکییەکان پەرتووکی یەکەم و پەرتووکی دووەم
## سەرچاوەکان

*

پۆل:ڕۆمانە بریتانیایییەکان کە کراونەتە فیلم
پێش سەردەمی کۆڵومبس

**پێش سەردەمی کۆڵومبس** باس لە مێژوو و پێش-مێژووی ئەمریکاکان پێش کاریگەرییە گرینگەکانی ئەورووپییەکان لەسەر کیشوەری ئەمریکا دەکات. وشەی پێش-کۆڵومبس بۆ سەردەمی پێش کریستۆفەر کۆڵومبس دەگەڕێتەوە. ھەروەھا پێش-کۆڵومبس دەتوانێت باس لە کلتووری ھەر کام لە شارستانییەتە گەورەکانی ئەمریکا وەک: ئەزتێکەکان، مایاکان و ھەروەھا ئینکاکان بکات.

## پێشانگا

File:Yaxchilan 1.jpg|وێنەی یەک لە ھەرەمەکانی ئاستی سەرەوەی شاری یاخجیلان
File:Telamones Tula.jpg|پەیکەرەکان لە توولا، ھیدالگۆ
File:Uxmal-mexico.jpg|نژیاروانیی شارستانییەتی مایا لە شاری ئوکسمال


## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزیی سادە

پۆل:مێژوو
پۆل:سەردەمە مێژووییەکان
پۆل:مێژووی دانیشتووانی سەرەکیی ئەمریکاکان
جایرۆسکۆپ

چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ|وێنەی جایرۆسکۆپێک
چەپ|وێنۆک|جایرۆسکۆپێک لە کاتی کارکردندا. تێبینی بکە لە جوڵەکەی کە بە ھەر سێ تەوەری سوڕانەوەدا ئەسوڕێتەوە. پەپکە خولاوەکەی ناوەڕاست تەوەری سوڕانەوەی خۆی ناگۆڕێ بێ گوێدانە ئاراستەی سوڕانەوەی چوارچێوەکەی دەرەوەی.
جایرۆسکۆپ، (لە لاتینییەوە وشەی سوڕانەوە و تەماشاکردن) ئامێرێکە بەکاردێ بۆ پێوانەکەکردنی «ئاراستە» و گۆشە خێرایی جووڵە. ویل یان پەپکەیەکی خولاوەیە کە بۆخۆی ئاراستەی خولانەوەی خۆی دیاری ئەکات بە ئازادانە. لە کاتی خولانەوەیدا، تەوەری سوڕانەوەکەی ناگۆڕێت بێ ئەوەی کاریگەری بکرێتە سەر بە لارکردنەوەی بنکەکەی یان سوڕاندنەوەی بنکەکەشی، ئەمەش بەگوێرەی یاساکانی ھێشتنەوەی «بەردەوامیی گۆشەیی» فیزیایی.
ئێرۆمانگا سێنسێ

**ئێرۆمانگا سێنسێ** () زنجیرە ڕۆمانێکی سووکی ژاپۆنییە لە لایەن تسوکاسا فوشیمی نووسراوە و لە لایەن ھیرۆ کانزاکی کێشراوە. ئەی ئێس سی دەبڵ ئێڵ میدیا وۆرکس نۆ کتێبی لە ژێر سەرپەرشتی دێنگیکی بونکۆدا لە کانوونی یەکەمی ۲۰۱۳ بڵاو کردەوە. مانگاکەی کە لە لایەن رین کێشراوە لە دێنگیکی دایۆ لە ئایاری ۲۰۱٤ دەستی بە بڵاوکردنەوە کرد، و بۆ ئەنیمێیەک لە لایەن ستۆدیۆی ئەی-١ پیکچەرز گۆڕدرا و لە ۹ی نیسانی ۲۰۱۷ پەخشکرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*  
*  
*  لەسەر دێنگیکی بونکۆ 
*  لەسەر *[[دێنگیکی دایۆ]]* 
* 

پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:ئەنیمێی ڤیز میدیا
پۆل:ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانسی کۆمیدی
پۆل:ئەی-١ پیکچەرز
پۆل:ڕۆمانە سووکەکان
پۆل:زنجیرە ڕۆمانەکان
پۆل:شۆنن مانگا
پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ
پۆل:مانگای شوئیشا
پۆل:مانگای ڤیز میدیا
پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت
پۆل:مانگای کارەکانی ڕاگەیاندنی ئاسکی
پۆل:مانگاکانی ٢٠١٨
پۆل:مانگاکانی ٢٠١٤
پۆل:ئەنیپلێکس
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٧ دەستیان پێکردووە
پۆل:دێنگێکی بونکۆ
پۆل:زنجیرەڕۆمانەکان
ئیمپراتۆریەتیی ئینکا

وێنۆک|290x290پیکسڵ|شوێنی ئیمپراتۆریەتیی ئینکا
چەپ|وێنۆک|290x290پیکسڵ|دیمەنێک لە ماچوو پیکچوو، "شاری ونبووی ئینکاکان" ئێستە یەکێک لە شوێنە شوێنەوارییەکانە.
**ئیمپراتۆریەتیی ئینکا**، شارستانییەت و ئیمپراتۆری پێش سەردەمی کۆڵومبس لە ئەندێزی ئەمریکای باشوورە. وشەی ئینکا ھەروەھا دەتوانێت بە واتای ئیمپڕاتۆر یان پاشای خەڵکی ئینکا بێت. ئەوە گەورەترین ئیپڕاتۆریی لە ئەمریکاکانە، و حەتتا بەپێی ستانداردە جیھانییەکان گەورە بووە. ئەو تا ماوەیەکی کورت پێش ئەوەی کە کریستۆفەر کۆڵومبس بگاتە ئەمریکاکان بەردەوام بوو.

## سەرچاوەکان
وەرگێڕان لە ویکی ئینگلیزیی سادەوە

پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
پۆل:مێژووی ئێکوادۆر
پۆل:مێژووی پێروو
پۆل:مێژووی دانیشتووانی سەرەکیی ئەمریکاکان
پشتوێنی کویپێر

وێنۆک|Artist's rendering of the Kuiper Belt and hypothetical more distant Oort cloud
**پشتوێنی کویپێر** ناوچەیەکی کۆمەڵەی خۆرە کە دەکەوێتە دوای خولگەی نێپتۆن (لە مەودای ٣٠ یەکەی ئەستێرەناسیەوە) تا ٥٠ یەکەی ئەسێرەناسی لە خۆرەوە.

ژمارەیەکی زۆر تەن وەک ھەسارەی بچکۆلە لە پشتوێنی کویپێردا ھەن کە زۆر لە تەنەکانی پشتێونی ھەسارۆکەکان گەورەترن.

دوای ئەوەی کە پشوێنی کویپێر لە ساڵی ١٩٩٢ەوە دۆزرایەوە، ژمارەی تەنە ناسراوەکانی پشتوێنی کویپێر بۆ زیاتر لە ھەزار دانە بەرز بۆوە. وا دەزانرێت زیاتر لە ٧٠٬٠٠٠ تەنی پشتوێنی کویپێر(KBOs) لە تیرەی زیاتر لە ١٠٠ کیلۆمەتردا ھەن.
وێنۆک|پشتێنی کویپێر کە ڕێژەی تەنە ئاسمانییەکان لە سنووری پشتێنەکە بە ڕەنگی سەوز ڕوون دەکاتەوە

## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزیی ساکار

پۆل:کۆمەڵەی خۆر
پۆل:گەردوون
پۆل:سیستمی خۆری
بۆشاییی سێ-ڕەھەندی

چەپ|وێنۆکک|300px

لە بیرکاریدا **بۆشاییی سێ-ڕەھەندی** بۆشایییەکی ئاڕاستەکراوە خاوەن سێ ڕەھەند، دەشێت وەک مۆدێلەکی ئەندازەیی لەو جیھانە فیزیکییە کە تێیدا دەژین، سەیر بکرێت. ئەم سێ ڕەھەندە بریتیین لە پانی، درێژی، بەرزی.
## 
لە فیزیکدا، جیھان کە سێ ڕەھەندییە T لەگەڵ کات تێکەڵ دەکرێ، و بۆشاییەکی چوار ڕەھەندی پێکدێت کە ناسراوە بە بۆشایی مینکوفسکی.
لە ئەندازەی شیکارانەدا ھەر خاڵێک لە بۆشایی سێ ڕەھەندی لە سیستەمی پۆتاندا بە سێ ژمارەی x،y و z  
دیاری دەکرێت. چەند سیستەمی تر بۆ دیاریکردنی خاڵ لە بۆشاییی سێ ڕەھەندیدا ھەن ناسراوترینیان بە سیستەمی پۆتانی گۆیی و سیستەمی پۆتانی لوولەکی دادەنرێت.

## گالەری

File:Tetrahedron.svg|
File:Hexahedron.svg|
File:Octahedron.svg|
File:POV-Ray-Dodecahedron.svg|
File:Icosahedron.svg|


## سەرچاوەکان
* Three-dimensional space. (2010, October 27). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 10:05, November 1, 2010, from http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Three-dimensional_space&oldid=393204882

پۆل:٣ (ژمارە)
پۆل:ڕەھەند
پۆل:ئەندازەی ئیقلیدسی سێ ڕەھەندی
پۆل:ئەندازەی شیکارانە
دوو بورجەکە

**دوو بورجەکە** یان **دوو تاوەرەکە** () دووەم بەشی ڕۆمانی شای ئەنگوستیلەکانە کەلەلایەن نوسەری ئینگلیز جەی ئاڕ ئاڕ تۆلکین نوسراو. بەشی ھاوڕێیانی ئەنگوستیلە لە پێشیدایە و گەڕانەوەی پاشاکە بەدوایدادێت. کە باس لە جیھانێکی خەیاڵی خاکی ناوەڕاست دەکات. لە ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٥٤ لە شانشینی یەکگرتوو بڵاوکراوەتەوە. ئەم قەبارەی پێکھاتووە لە چیرۆکی دوای ھەردوو کتێبەکەی بەشی یەکەم، وە لە دوو کتێب پێکھاتووە.

## پێشوازی
دۆناڵد بار لە «نیویۆرک تایمز»دا پێداچوونەوەیەکی ئەرێنی بۆ کتێبەکە کرد و بە «کارێکی نائاسایی – ورووژاندنی پاک، گێڕانەوەیەکی بێ کۆسپ، گەرمییەکی ئەخلاقی، دڵخۆشییەکی ڕووکەشانە لە جوانی، بەڵام زیاتر لە ھەمووی ورووژاندنێک» ناوی برد.

ئانتۆنی بوچەر، لە پێداچوونەوەی بەرگەکەدا لە «گۆڤاری فەنتازیا و زانستی خەیاڵی» نووسیویەتی کە «دوو تاوەرەکە» «داواکارییەکی زۆر لە ئارامی خوێنەرانی دەکات» بەھۆی ئەو بەشانەی کە «دەکرێت لاببرێن بەبێ کاریگەری لەسەر شێوە و ناوەڕۆک». سەرەڕای ئەوەش، ستایشی بەرگەکەی کرد و وتی «ھیچ نووسەرێک جگە لە ئی. ئاڕ. ئێدیسۆن ھەرگیز ئەفسانەی خۆی بەم شێوەیە بە ڕەزامەندی و بەھێزی دروست نەکردووە و بە زیندوویی نەھێناوەتەوە کە بە ھەندێک لە جوانترین پەخشانی ڕووت کە ئەم دەیەیە سەختە بە چاپی بینیوە وەسف کراوە».

«تایمس لیتەراری ساپڵمێنت» بە «داستانێکی پەخشان لە ستایشی ئازایەتیدا» ناوی برد و ڕای گەیاند کە «وێستێرنێس»ی تۆڵکین «لە خەیاڵی خوێنەردا لەگەڵ ئاسگارد و کاملۆتدا ڕیز دەکرێت».

جۆن جۆردن، کە سەرسام بوو بە گێڕانەوەی کتێبەکە لە «ئایریش پرێس»دا، نووسیویەتی دەربارەی «چنینی داستان، ڕۆمانسی پاڵەوانێتی، نواندن، و چیرۆکی پەریان، و جۆرە سەرکێشیترەکەی چیرۆکی لێکۆڵینەوە، بۆ ناو نەخشێک کە لە ھەمان کاتدا نامۆ و بە شێوەیەکی سەیر ئاشنایە بە ئەزموونی ئێمە». ئەو مردن و دووبارە دەرکەوتنەوەی جادووگەر گانداڵفی بە زیندووبوونەوەی مەسیح بەراورد کرد، و نووسی کە ئەمە دەکرێت «بەبێ بێڕێزی» بکرێت بەھۆی جددییەتی تۆڵکینەوە دەربارەی چاکە و خراپە.

مەحموود مەزلاوی، لە «ئیجپشن گازێت»دا، نووسیویەتی کە کتێبەکە «خوێنەرانی ڕۆمانی دەروونیی مۆدێرنی سەرەکی دڵخۆش نەکردووە»، بەڵام ئەوە نیشانەی ئاراستەیەکی نوێ بووە لە ئەدەبیاتدا.

لە «ئۆبزێرڤەر»دا، شاعیری سکۆتلەندی ئێدوین مویر، کە ستایشی «ھاوڕێیەتیی ئەنگوستیلە»ی کردبوو، داھێنانی ئێنتەکانی تۆڵکین و گێڕانەوەی شەڕی ھێڵم دیپی بە نایاب ناوبرد. ئەو نووسی کە بە پێچەوانەی گریمانەی ھەندێک کەسەوە، مرۆڤ ناتوانێت ئەنگوستیلەکە بە بۆمبی ئەتۆمی یەکسان بکات؛ بەڵکو، ڕاستەوخۆ نوێنەرایەتی خراپە دەکات.

## وەرگێڕانەکان
فیلمی ساڵی ٢٠٠٢ی پیتەر جاکسن «شای ئەنگوستیلەکان: دوو تاوەرەکە» لەسەر بنەمای «دوو تاوەرەکە» دروستکراوە. ھەندێک بابەتی نوێی بۆ زیاد کراوە، وەک ئەو دیمەنەی کە ئاراگۆرن بەسەر قەراغێکی بەردیندا دەکەوێت؛ ھەندێک بابەتی لە بەرگی پێشوو، «ھاوڕێیەتیی ئەنگوستیلە»، ھێناوەتە ناوەوە، وەک ھێرشی وارگەکان بۆ سەر پەنابەرانی ئێدۆراس؛ و ھەندێک بابەتی بۆ فیلمی دواتر بەجێھێشتووە، وەک دیمەنەکە لەگەڵ جاڵجاڵۆکە زەبەلاحەکە شیلۆبدا. فیلمەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە ستایش کرا و لە بۆکس ئۆفیسدا زۆر سەرکەوتوو بوو.

## سەرچاوەکان

  ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:ڕۆمانە بریتانیایییەکان کە کراونەتە فیلم
مەمی ئالان

***مەمی ئالان*** زنجیرە درامایەکی ڕۆمانسی و تراژیدیی کوردییە، لە دەرھێنانی ناسر حەسەن. مەمی ئالان لە مەم و زینی ئەحمەدی خانی وەرگیراوە. بۆ یەکەم جار لە مانگی ڕەمەزانی ٢٠٠٢ لە کوردستان تیڤی پەخشکرا.

## ئەکتەران

* نزار سەلامی وەک **مەم**
* تەلار نوری وەک **زین**
* یونس کاکە وەک **پیران**
* محەممەد ئەترووشی وەک **سیامەند**
* مەسعوود عارف وەک **سەردار**
* حەمەسەعید ئیبراھیم وەک **حەکیم**
* سەباح عەبدولرەحمان وەک **بەکۆ**
* سەلام کۆیی وەک **سواوروو**
* ئیسماعیل قادر وەک **چەکۆ**
* ئوسامە جەمیل وەک **میر ئیزین**
* ڕێبوار حەسەن وەک **تاجەددین**
* ئاواز ئەحمەد وەک **مەحۆ**
* شیلان ڕەحیم وەک **سیتی**
* کارزان نەجمەدین وەک **شەم**
* دەریا قادر وەک **ژنی ئیزین**
* ئاری ڕەشید وەک **دەسکۆ**
* عەلی جومعە وەک **میرۆ**
* ڕووبار ئەحمەد وەک **سێوێ**
* سروە ژاژڵەیی وەک **گوڵشەن**
* شۆخان ئەبوبەکر وەک **بەھار**
* خەتاب کاروانی وەک **یاوەر**
* عوسمان ڕەحمان وەک **ورچۆ**
* بەیان محەممەد وەک **ڕووخۆش**
* نیاز لەتیف وەک **کاوس**
* بەھمەن حاجی وەک **بەنگین**
* کۆچەر نوری وەک **پەری خان**
* گەشاو نوری وەک **سینەم**
* تەھا ئاغاجان وەک **زیخۆ**
* ئەیام ئەکرەم وەک **ئاکۆ**
* خەتاب کاروانی وەک **یاوەر**
* شەھلا محەممەد وەک **کەنیزە**
* ئیدریس سەنجاوی وەک **پاسەوان**
* بەشدار ئیسماعیل وەک **باخەوان**

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی
* تایتڵی درامای مەمی ئالان، بڵاوکراوەتەوە لە یوتیووب لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢.

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کوردییەکان
پۆل:میدیای بەکۆمەڵ بە زمانی کوردی
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٢
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە ڕۆمانسییەکان
خاڵی بنەڕەت (ماتماتیک)

frame|خاڵی بنەڕەت لە سیستەمی پۆتانەکانی کارتێزیەندا
**خاڵی بنەڕەت**  () لە بۆشاییی ئیقلیدسیدا، بەو خاڵە دەوترێت کە بە ***O*** ھێما دەکرێت و ئەو شوێنەیە کە تەوەرەکانی سیستمی پۆتان لەوێدا یەکتر دەبڕن. خاڵی بنەڕەت ھەر یەک لە تەوەرەکان دووبەش دەکات، بەشێکی ئەرێنی و ئەوەی تریان نەرێنییە.
## پۆوتان
وێنۆک|
بۆ بەدەستھێنانی شوێنی خاڵەکانی تر لە دووریی نێوان جێکەوتی خاڵەکان لەسەر تەوەری ئیکس و ئیگرێگ ھەتا خاڵی بنەڕەت کەلک وەردەگیرێت و پێی دەوترێ **پۆوتان**ی خاڵەکە.
پۆوتانی خاڵی بنەڕەت ھەمیشە سفرە، بۆ نموونە لە بۆشاییی دوو ڕەھەندیدا بەم شێوە (٠٬٠) دیاری دەکرێت و لە سێ ڕەھەندیدا بریتییە لە (٠٬٠٬٠).
خاڵی بنەڕەت لە ڕووتەختی ئاوێتەدا ئەو شوێنەیە کە تەوەرەی ڕاستەقینە و خەیاڵی لەوێدا یەکتر دەبڕن.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*

پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی
بەرزی (سێگۆشە)

وێنۆک|سێ بەرزییەکانی سێگۆشە
**بەرزی**  لە سێگۆشەدا بریتییە لەو پارچەھێڵەی ئەستوونە لەسەر بنکەی سێگۆشە. ھەر سێ بەرزییەکانی سێگۆشە لە خاڵێکدا یەکتر دەبڕن. بەرزیی لە ھەژمارکردنی ڕووبەری سێگۆشەدا بەکار دێت، ڕووبەری سێگۆشە یەکسانە بە : ٢ ÷ ( بنکە × بەرزی )
## سەلمێنراوەکان
### بەرزی و چێوەی سێگۆشە
بۆ ھەر سێگۆشەیەک کە لاکانی *a، b، c* بن، نیوەی چێوە یەکسانە بە  *s* = (*a+b+c*) / 2 ، درێژیی ئەو بەرزییەی بە سەری *a*دا دەڕوات یەکسانە بە:

:h_a=\frac{2\sqrt{s(s-a)(s-b)(s-c)}}{a}.

ئەم پەیوندییە یەکێک لە دەرئەنجامەکانی ھاوکێشەی ھێرۆنـە.
### ناوە بازنە
وا دابنێ *a، b، c* سێ لایەکانی سێگۆشەیەک و *h**a*, *h**b*, و *h**c* سێ بەرزییەکانی سێگۆشە بن. ئەگەر *r* نیوەتیرەی بازنەی دەوردراوی سێگۆشە بێت، ئەوا:

:\displaystyle \frac{1}{r}=\frac{1}{h_a}+\frac{1}{h_b}+\frac{1}{h_c}.

### دەرە بازنە
ئەگەر ئەو بەرزییەی بە سەری aدا دەڕوات بەم شێوە *h<sub>a</sub>* دیاری بکرێت و *b* و *c* دوو لایەکانی تری سێگۆشە بن و *R* نیوەتیرەی بازنەی دەوردەری سێگۆشەکە بێت ئەوا:

:h_a=\frac{bc}{2R}.

### ڕووبەر
ئەگەر *a*، *b* و *c* سێ سەری سێگۆشەیەک و h_a، h_b, و  h_c بریتی بن لە هەر یەک لەو بەرزییانەی بەم سێ سەرەی سێگۆشەدا دەڕۆن، بە زانینی  H = (h_a^{-1} + h_b^{-1} + h_c^{-1})/2، ئەوا :

:\mathrm{Area}^{-1} = 4 \sqrt{H(H-h_a^{-1})(H-h_b^{-1})(H-h_c^{-1})}.

## ئەمانەش ببینە
*ناوەڕاستە
*لەتکەری گۆشە
*تەوەری پارچەڕاستەھێڵ

## سەرچاوەکان

*

پۆل:سێگۆشەکان
تەواوکاریی ڕیمان-ئێستیلتێس

لە بیرکاریدا، **تەواوکاریی ڕیمان–ئێستیلتێس** گشتاندنی تەواوکاریی ڕیمان ـە. ناوی ئەم جۆرە تەواوکارییە لە ناوی بێرنارد ڕیمان و توماس یوھانس ئێستیلتێس دوو ماتماتیکزانی ئاڵمانییەوە وەرگیراوە. لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەمی زایینیدا، چەندین گشتاندنی تر لە تەواوکاری بڵاو کرایەوە کە تەواوکاری لێبێگ بە ناسراوترین و کاراترینیان دادەنرێت.
## سەرچاوەکان
*

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:تەواوکارییەکان
پۆل:بێرنارد ڕیمان
تۆرادۆرا!

**تۆرادۆرا!** () ڕۆمانێکی سووکی ژاپۆنییە لە لایەن یویوکۆ تاکێمییا نووسراوە و لە لایەن یاسو کێشراوە. دە کتێب لە زنجیرەکە لە نێوان ۱۰ی ئازاری ۲۰۰٦ بۆ ۱۰ی ئازاری ۲۰۰۹ لە لایەن ئەی ئێس سی دەبڵ ئێڵ میدیا وۆرکس لەژێر پەنجەی دێنگیکی بونکۆ بڵاو کراوەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەنیمێ و مانگای قوتابخانە
پۆل:ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانسی کۆمیدی
پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی
پۆل:ڕۆمانە سووکەکان
پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:شۆنن مانگا
پۆل:مانگای کارەکانی ڕاگەیاندنی ئاسکی
پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٧
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٩
پۆل:زنجیرەڕۆمانە ژاپۆنییەکان
پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ
پۆل:زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی دەربارەی هەرزەکاران
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
پۆل:دێنگێکی بونکۆ
پۆل:جەی.سی.ستاف
تیۆریی گراف

وێنۆک|چەپ|270px|وێنەی گرافێک بە ٦ سەر و ٧ لێوار

**تیۆریی گراف** لقێکە لە زانستی بیرکاری کە گرافەکان تاوتوێ دەکات. تیۆریی گراف لە ڕاستیدا بە لقێکی تۆپۆلۆژی دادەنرێت کە پەیوەندییەکی پتەوی لەگەڵ جەبر و بیردۆزی ماتریکسەکانەوە ھەیە. خاڵی دەسپێکی بیردۆزیی گراف دەگەڕێتەوە سەر وتارێکی لیۆنارد ئۆیلەر سەبارەت بە شیکردنەوەی کێشەی پردەکانی کۆنیگسبێرگ لە ساڵی ١٧٣٦.
## پێناسە

گراف بریتییە لە کۆمەڵێک سەر، و کۆمەڵێک لێوار کە سەرەکان پێکەوە دەلکێنن. دەگونجێت لێوارەکان سادە یان ئاڕاستەدار بن.
گرافی G کە لە کۆمەڵێک سەر بە V دیاری دەکرێت و کۆمەڵێک لێوار E پێکھاتووە، بەم شێوە G = (V,E) ھێما دەکرێت. سەرەکانی گراف بە بازنە یان خاڵێک دیاری دەکرێن و بۆ دیاریکردنی لێوارەکان، لە ڕاستەھێڵ یان کەوانە کەلک وەردەگیرێت. 
## پەیوەندییەکان و ماتریکسەکان
چەپ|وێنۆک|300px
دەکرێت پەیوەندیی نێوان سەرەکانی گرافێک بە یارمەتی ماتریکسێکی سفر و یەک نیشان بدرێت. بەم شێوە کە بەرامبەر بە ھەر گرافێک ماتریکسێک دادەنرێت، بەم ماتریکسە ماتریکسی تەنیشت یان ھاوسێیی دەوترێت. بۆ نموونە لە وێنەی بەرانبەردا گرافێک لەگەڵ ماتریکسی ھاوسێیی گرافەکە دیاری کراوە:

## ئەمانەش ببینە
*گراف
## سەرچاوەکان
*

پۆل:تیۆریی گراف
ڕۆژژمێری چینی

thumb|Chinese Calendar of 2017
وێنۆک|لاپەڕەیەک لە ڕۆژژمێری چینی
**ڕۆژژمێری چینی**، جۆرێک ڕۆژژمێری ھەتاوی-مانگییە، واتە ھاوکات ھەڵگری تایبەتمەندییەکانی ھەتاوی و مانگییە.
بەپێی ئەم ڕۆژژمێرە ھەر مانگ لە ڕۆژی ھیلالی (ھێڤکی) مانگی نوێوە دەست پێ دەکا. دەسپێکی ساڵی چینیش بەپێی شوێنی مانگ دیاری دەکرێ، واتە ئەو کاتەی مانگ دەکەوێتە نێوان ھەڵگەڕانەوەی زستانی (کورتترین ڕۆژی ساڵ و شەوی یەڵدا) و ھاوسانیی بەھاری.
بە فەرمی لە وڵاتی چیندا ڕۆژژمێری زایینی دانراوە بەڵام ڕۆژژمێری چینیش بۆ بۆنە و جێژن و پشووەکان کەڵکی لێ وەردەگیرێ.
سەرەتای ساڵی نوێی چینی دەکەوێتە نێوان ٢١ی کانوونی دووەم و ٢١ی شوبات. ڕۆژژمێری ئاماژەپێدراو ١٢ مانگی قەمەری ھەیە و ھەر مانگەش لە نیوەشەوی ئەو ڕۆژەوە کە مانگ تاریک دەبێت دەست پێدەکا. ھەر مانگ ٢٩ یان ٣٠ ڕۆژە و ھەر چەند ساڵ یەک جار مانگێک زیاد دەکرێتە سەر مانگە ئاساییەکانی ڕۆژژمێرەکە تا ڕۆژژمێری چینی بەرامبەری لەگەڵ ڕۆژژمێری ھەتاوی لە باری زەمەنەوە بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:چاندی چینی
پۆل:ڕۆژژمێرەکان
سێگۆشەی پاسکاڵ

وێنۆک|ھەر ڕیزێک لە ڕیزەکانی سێگۆشەی پاسکاڵ لە ھاوکۆلکەی کراوەی دوو تێرمی پێکدێت.
لە بیرکاریدا **سێگۆشەی پاسکاڵ**، **سێگۆشەی خەییام** یان **سێگۆشەی خەییام-پاسکاڵ** بەو سێگۆشەیە دەوترێت کە لە ڕیزکردنی سێگۆشەیی ھاوکۆلکەکانی کراوەی دوو تێرمی یان کراوەی دوو ڕادەیی پێکدێت. ئەم سێگۆشەیە لە زۆرێک لە وڵاتانی ڕۆژاواییدا بەناوی ماتماتیکزانی فەرانسەوی بلێز پاسکاڵ بە سێگۆشەی پاسکاڵ ناونراوە، ئەگەر چی ماتماتیکزانانی ھیندی، ئێرانی، چینی، ئاڵمانی و ئیتالیایی
، چەندین سەدە بەر لە پاسکاڵ لەم سێگۆشەیان کۆڵیوەتەوە. ھەر بەم ھۆیەوە لە وڵاتانی جۆراوجۆردا، ناوی جیاوازی لەسەر دانراوە، لە ئیتالیا، بە «سێگۆشەی تارتالیا»، لە چین بە سێگۆشەی «یانگ ھویی» و لە ئێراندا بە «سێگۆشەی خەییام»، یان «خەییام-پاسکاڵ» دەناسرێت.

## شرۆڤە
وێنۆک|چەپ|300px
سێگۆشەی پاسکاڵ، تارتالیا یان، سێگۆشەی خەیام-پاسکاڵ، بریتییە لە ڕیزکردنی سێگۆشەیی ھاوکۆلکەکانی کراوەی دوو تێرمی.

:(a + b)^0 =1
:(a + b)^1 = a + b\,
:(a + b)^2 = a^2 + 2ab + b^2\,
:(a + b)^3 = a^3 + 3a^2b + 3ab^2 + b^3\,
:(a + b)^4 = a^4 + 4a^3b + 6a^2b^2 + 4ab^3 + b^4\,
:(a + b)^5 = a^5 + 5a^4b + 10a^3b^2 + 10a^2b^3 +5ab^4 + b^5\,

لە کاتی کردنەوەی (a + b)^n ، توانی a لە nـەوە بۆ سیفر کەم دەبێتەوە و توانی b لە سیفرەوە بۆ n زیاد دەبێت و کۆی ھەر دوو توانەکانی a و b لە ھەر تێرمێکدا، دەکاتەوە n.

(a+b)^n=\binom{n}{0}a^n+\binom{n}{1}a^{n-1}b+...+\binom{n}{n}b^n

ھاوکۆلکەکانی کراوەی دوو تێرمی لە ڕێگەی ئەم ھاوکێشە دەدۆزرێنەوە:

\binom{n}{k}=\frac{n!}{k!(n-k)!}

\binom{n+1}{k}=\binom{n}{k-1}+\binom{n}{k}

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:بلێز پاسکاڵ
گەلەستێرەی لوولپێچ

وێنۆک|نموونەیەک لە گەلەستێرەیەکی لوولپێچ، گەلەستێرەی پینویل (ناسراو بە تەنی مێسییەی ١٠١ یان ئێن جی سی ٥٤٥٧)
وێنۆک|A barred spiral galaxy
گەلەستێریەکەی لوولپێچ جۆرێکگەلەستێرەیە کە وەک پەپکەیەکی خولاوە وایە کە ناوەندەکەی ماسیوە. ئەستێرەکان و گاز، تۆز، ماددەی تاریک و کونی ڕەشی زۆر قورس لە خۆ دەگرێت.

گەلەستێرەکان سەرەتا لە سەدەی ١٨ی زایینی بە دەستی ویلیام ھێرشل تۆمار کران. گەلەستێرەی لوولپێچ یەکەم جار بە دەستی ئێدوین ھابل لە بەرھەمەکەی لە ساڵی ١٩٣٦دا پێناسە کرا.  ئەوان بەپێی شێوەکانیانەوە ناونراون. قۆلەکانی لوولپێچ، ئەو شوێنەن کە ئەستێرە گەرمە کەمتەمەنەکانی لێ ساز دەبێت، کە ئەوەش ھۆکاری ڕووناکتربوونی ئەوان بەرانبەر بە ناوەندی گەلەستێرەیە. ھەندێک لە گەلەستێرە لوولپێچەکان، قۆلی کۆن و زەردییان ھەیە کە ئەستێرە بەتەمەنترەکان لە خۆ دەگرێت.

نزیکەی ٦٠%ی گەلەستێرەکانی گەردوون لە نزیک ئێمە گەلەستێرەی لوولپێچ و بێڕێسان.  ئەوانە زۆرتر لەو شوێنانەی گەردوون پەیدا دەبن کە چڕیی کەمیان هەیە، و لە هێشووەکانی ناوەندی گەلەستێرەکان زۆر کەمن. 

## سەرچاوەکان

پۆل:گەردوون
پۆل:گەلەستێرەکان
پۆل:لوولپێچەکان
کراوەی دوو تێرمی

[چەپ|وێنۆک|200px| هەر ڕیزێک لە ڕیزەکانی [سێگۆشەی پاسکاڵ لە ھاوکۆلکەی کراوەی دوو تێرمی پێکھاتووە.]]
لە بیرکاری و ھەروەھا لە جەبری سەرەتاییدا٬ **کراوەی   دوو تێرمی**
() یان **تیۆرمی دوو تێرمی** یان **کراوەی دوو [[تێرم|ڕادەیی]]** بە کردنەوەی جەبریی توانە بەرزەکانی دوو تێرمی دەوترێت. بەپێی ئەم سەلمێنراوە:

:(a + b)^2 = a^2 + 2ab + b^2\,
:(a + b)^3 = a^3 + 3a^2b + 3ab^2 + b^3\,
:(a + b)^4 = a^4 + 4a^3b + 6a^2b^2 + 4ab^3 + b^4\,
:(a + b)^5 = a^5 + 5a^4b + 10a^3b^2 + 10a^2b^3 +5ab^4 + b^5\,

لە کاتی کردنەوەی (a + b)^n ، توانی a لە nـەوە بۆ سیفر کەم دەبێتەوە و توانی b لە سیفرەوە بۆ n زیاد دەبێت و کۆی ھەر دوو توانەکانی a و b لە ھەر تێرمێکدا، دەکاتەوە n.

(a+b)^n=\binom{n}{0}a^n+\binom{n}{1}a^{n-1}b+...+\binom{n}{n}b^n

## سەلماندن
بۆ سەلماندنی ڕاستیی کراوەی دوو تێرمی، بۆ ھەر بەھایەکی سروشتی وەک **n** لە ڕێگەی دەرئەنجامی بیرکاری ئەم ھەنگاوانە پەیڕەو دەکرێت:
# یاساکە ڕاستە کاتێک *n* = ۰* 

:<math> (a+b)^0 = 1 = \sum_{k=0}^0 { 0 \choose k } a^{0-k}b^k.</math>

#وا دابنێ دەستەواژەکە بۆ m ڕاستە.
#بەم شێوە بۆ  *n* = *m'' + 1 دەسەلمێنرێت:

: (a+b)^{m+1} = a(a+b)^m + b(a+b)^m \,

:: = \sum_{k=0}^m { m \choose k } a^{m-k+1} b^k + \sum_{j=0}^m { m \choose j } a^{m-j} b^{j+1}

:: = a^{m+1} + \sum_{k=1}^m { m \choose k } a^{m-k+1} b^k + \sum_{j=0}^m { m \choose j } a^{m-j} b^{j+1}

:: = a^{m+1} + \sum_{k=1}^m { m \choose k } a^{m-k+1} b^k + \sum_{k=1}^{m+1} { m \choose k-1 }a^{m-k+1}b^{k}

:: = a^{m+1} + \sum_{k=1}^m { m \choose k } a^{m-k+1}b^k + \sum_{k=1}^{m} { m \choose k-1 }a^{m+1-k}b^{k} + b^{m+1}
:: = a^{m+1} + b^{m+1} + \sum_{k=1}^m \left[{ m \choose k } + { m \choose k-1 } \right] a^{m+1-k}b^k

:: = a^{m+1} + b^{m+1} + \sum_{k=1}^m { m+1 \choose k } a^{m+1-k}b^k

:: = \sum_{k=0}^{m+1} { m+1 \choose k } a^{m+1-k}b^k

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*

پۆل:جەبر
ڕێکخراوەی ھەواڵگریی نیشتمانی (تورکیا)

**ڕێکخراوەی ھەواڵگریی نیشتمانی** (بە تورکی:Millî İstihbarat Teşkilatı**MIT**) کە بە سەرناوی **میت** ناسراوە، ڕێکخراوەی ھەواڵگریی حکوومەتی تورکیایە. ئەو ڕێکخراوە لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزرێنراوە تا لەجێگای خزمەتگوزاریی ئاسایشی نیشتمانی دابنرێت.

پۆل:ڕێکخراوە ھەواڵگرییەکانی تورکیا
پۆل:ھێزی سەربازیی تورکیا
ئاکرۆپۆلیسی ئەتینا

وێنۆک|چەپ

ئاکرۆپۆلیس (Ακρόπολη Αθηνών؛ بە زمانی یۆنانی کۆن: بەرزەشار یان قەڵای شار). دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی پارتێنۆن لە ئەتینا، پایتەختی یۆنان و بەرزایی لە ئاستی دەریاوە ١٥٠ مەترە.
کۆمەڵەی مێژوویی ئاکرۆپۆلیس بۆ خەڵکی یۆنان ھێمایەکی نەتەوەییە و ھەر لەسەر ئەم بنەمایەش ھەر شارێکی یۆنان دژ یان قەڵایەکی پتەو و ڕاسای ھەبووە. کۆمەڵەی ئاماژەپێدراو بە وردبینی و وردەکاریی بەپێی ڕێساکانی ئەندازیاری و بیرکاری ساز کراوە.
ئاکرۆپۆلیس بە فەرمی وەک بینایەکی تایبەت و بێوێنە لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٠٧ لە ڕێکخراوەی کەلەپوورە کەلتووریەکانی ئەورووپادا تۆمار کراوە.
## ئاکرۆپۆلیسی ئەتینا
پێشتر ئاکرۆپۆلیس بە ناوی «سکروپیا» وەرگیراو لە ناوی دیرۆکیی «پیاوی
ماری»، بە ناوی «ککروپس» یان «سکروپس» یەکەمین پادشای ئەتینا ناو دەبردرا.
بەشی ھەرەگەورەی ئەم بینایە لە ساڵەکانی ٤٢٩ تا ٤٦١ی پێش زایین، لەکاتی دەسەڵاتداریی پریکلس و ھاوکات لەگەڵ ڕۆژانی گەشەکردنی بیر و ھونەر لە ئەتینا، لەسەر بەشی قسڵانیی ئەو شوێنەدا تەختی ئەتینا دروست کرا. لەدوای ئەودا و لەسەردەمە جوربەجۆرەکاندا 
ھەندێ لە بیناگەلی «ئاکرۆپۆلیس» بەشێوەی کۆشکگەلی فلورانسی، مزگەوتگەلی ئیسلامی و نزاخانەگەلی تورکی ئاڵو‌گۆڕیان بەسەردا ھات.
ئەم شوێنە تامی تاڵی شەڕیشی چێشتووە: کاتێکە سەربازە بەریتانیاییەکان لەساڵی ١٩٤٤دا چەکەکانی خۆیان لەنێوان کۆڵەکەکانی پارتێنۆن جێگر کرد.
ئەمڕۆکە نزاخانەی ئارختێئۆم بە تێکۆشانێکی زۆر لەلایەن بەشی چاودێری سەرچاوەسرووشتییەکان بەشێوەیەکی تەواو، نۆژەن کراوەتەوە و نوێکردنەوەی «پارتێنون» و «پێش دروازە» لە ئاخرین دۆخەکانی خۆیدایە.
تەنانەت بەوەی کە نۆژەنکردنی ئاکرۆپۆلیس نزیک بەتەواوبوونە،
ئەم شارەکۆنە یاد و بیری ئەو خودادیرۆکیانەی کە ڕۆژگارێک دەیانپەرەستین بۆمان زیندوو دەکەنەوە.

## سەرچاوەکان

*

پۆل:ئاکرۆپۆلیس
پۆل:چاندی یۆنانی کۆن
پۆل:چاندی یۆنانی
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە یۆنان
لە جیھانێکی تر لەگەڵ مۆبایلە زیرەکەکەم

**لە جیھانێکی تر لەگەڵ مۆبایلە زیرەکەکەم** (異世界はスマートフォンとともに Isekai wa Sumātofon to Tomo ni) زنجیرە ڕۆمانێکی سووکی ژاپۆنییە لە لایەن پاتۆرا فویوھارد نووسراوە و لە لایەن ئیجی یوساتسوکا کێشراوە. جەی نۆڤڵ کڵەب مافی وەرگێڕانی زنجیرەکەی بۆ ئینگلیزی وەرگرت، و ھەموو ڕۆمانەکانی لە شەش بەشی ھەفتانەییدا لە شوباتی ۲۰۱۷وە بڵاو کردەوە. مانگاکە لە لایەن سۆتۆ لە کادۆکاوا شۆتێن کامپ ئایسدا لە تشرینی دووەمی ۲۰۱٦دا دەستی بە بڵاوکردنەوە کرد. زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی ئەنیمێ لە لەیەن پڕۆدکشن ڕید بەرھەمھێنراوە و لە تەممووز بۆ ئەیلوولی ۲۰۱۷ پەخشکرا. زنجیرەکە لە لایەن کرانچیڕۆڵ مۆڵەتنامەی وەرگرتووە.

## چیرۆک
تۆیا کوڕێکی پازدە ساڵانە و لەپڕ بە بریسکەیەک بە ھۆی خوداوە دەیکوژێت، و بۆ قەرەبوو کردنەوەی لە جیھانێکی تر زیندووی دەکاتەوە و ڕێگە دەدات لەگەڵ خۆی شتێک بھێنێت، ئەویش مۆبایلە زیرەکەکەی ھەڵدەبژێرێت، و لەگەڵیشیدا ھەروەھا ھێزی جەستەی زیاد دەکات و توانای ئەنجامدانی جادووی پێ دەدات.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*  
*  
* 

پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی
پۆل:جادوو لە خەیاڵدا
پۆل:پاشایەتی لە خەیاڵدا
پۆل:پڕۆدکشن ڕید
پۆل:ڕۆمانە سووکەکان
پۆل:سێینن مانگا
پۆل:ئەنیمێ و مانگای ئیسێکای
پۆل:فەنیمەیشن
پۆل:مانگا
پۆل:کڕەنچیڕۆل
پۆل:مانگاکانی ٢٠١٦
پۆل:ئەنیمێ و مانگای حەریم
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٧ دەستیان پێکردووە
پۆل:جەی.سی.ستاف
پۆل:ئەو ڕۆمانە سووکانەی سەرەتا لەسەر ئینتەرنێت بڵاوکراوەتەوە
ئۆدری ھەپبێرن

**ئۆدری ھەپبێرن** () (لەدایکبووی ٤ی ئایاری ١٩٢٩ – کۆچی دوایی: ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣) ئەکتەر، مۆدیل، سەماکەر و مرۆڤدۆستی بریتانیایی و لەدایکبووی بەلجیکا بوو.

لە ساڵەکانی ١٩٥٠دا هەپبێرن دوو پرۆگرامی بە دەنگ خوێندەوە بۆ یونیسێڤ، کە باسی چیرۆکی منداڵانی ناو جەنگیان ئەکرد.  لە ساڵی ١٩٨٩دا دیاری کرا وەک باڵیۆزی نیازپاکی ڕێکخراوی یونیسێف. کە پۆستەکەی پێدرا، وتبووی کەوا شانازی پێوە ئەکات بەو پۆستەوە بۆ ئەوەی بتوانێ یارمەتی بگەیەنێتە منداڵانی تر وەک کەسێک کە خۆی بە منداڵی دووچاری داگیرکاری ئەڵمانەکان بۆتەوە، وە پێی خۆشبوە کە سوپاسگوزاری ڕێکخراوەکە بێت.

## سەرەتای ژیان
**ئۆدری  ھەپبێرن** ناوی ڕاستیی خۆی **ئۆدری کاتلین روستۆن** () لە ۴ ئایاری ۱۹۲۹ لە شاری برۆکسل پایتەختی بەلجیکا لەدایکبوو. باوکی جۆزیف ویکتۆر ئانتۆنی روستۆن ()، بانکدارێکی دەوڵەمەندی بریتانیایی و دایکی بارونێس ئێلا ڤان ھیمسترا (Ella van Heemstra) ھۆلەندی بوو. سەردەمی مناڵی ھاوکات بوو لەگەڵ شەڕی جیھانی دووەم. لە تەمەنی شازدە ساڵیدا بۆ ھەمیشە ھۆڵەندی بەجێھێشت و کۆچی کرد بۆ ئینگلستان.

## پێشانگا

پەڕگە:Audrey Hepburn Hollywood Star.jpg|ئەستێرەی ئۆدری هەپبێرن لە شەقامی بەناوبانگی "ناوبانگ" لە لۆس ئەنجلس، کالیفۆرنیا.
پەڕگە:Grave of Audrey Hepburn, Tolochenaz, Switzerland - 20080711.jpg|گڵکۆی ئادری هێپبێرن لە سوویس


## سەرچاوەکان

*

پۆل:ئادری هێپبێرن
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩
پۆل:مردووانی ١٩٩٣
پۆل:ئەکتەرەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر
پۆل:ئادری ھێپبێرن
پۆل:خەڵکی بەریتانی دوور لە وڵاتی خۆیان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە سویس
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی
پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف
پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
پۆل:خەڵاتی دەستکەوتی ژیانی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە
دابەشبوون

وێنۆک|
**دابەشبوون**، یان **بەشینەوە**،() لە بیرکاریدا، خاسیەتێکە پێناسە دەکرێت لەسەر کردارێکی دوانی.

## پێناسە
وا دابنێ * و \circ دوو کرداری دوانی لەسەر کۆمەڵی **A** پێناسە کرابن. کرداری * بەسەر \circ دا خاوەن خاسیەتی دابەشبوون یان بەشینەوەیە ئەگەر بۆ ھەر *a* و *b* و *c* لە کۆمەڵی **A**، پاسادانی ئەم دوو ھاوکێشە بکەن:

a * (b \circ c) = (a * b) \circ (a * c)
(b \circ c) * a = (b * a) \circ (c * a)
پەیوەندیی یەکەم بەشینەوە لە چەپ و پەیوەندی دووھەم بریتییە لە بەشینەوە لە ڕاست.

## نموونە
* لە کۆمەڵی ژمارە ڕاستەقینەکان و ژمارە ئاوێتەکاندا کرداری لێکدان بەسەر کۆکردن و لێدەرکردندا خاوەن خاسیەتی بەشینەوەیە. واتە

(a×(b+c) = (a×b)+(a×c
و
(a×(b-c) = (a×b)-(a×c

* لە لۆژیکدا، **و** (∧) بەسەر **یا**دا (∨) خاوەن خاسیەتی بەشینەوەیە و بەپێچەوانەوە.
(P \land (Q \lor R)) \equiv ((P \land Q) \lor (P \land R))
(P \lor (Q \land R)) \equiv ((P \lor Q) \land (P \lor R))

## ئەمانەش ببینە
* یەکتربەستن
* ئاڵوگۆڕ
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*

پۆل:شیکاریی فانکشنی
پۆل:جەبری پەتی
پۆل:جەبری سەرەتایی
پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی
لابرادۆر ڕیتریڤر

وێنۆک|لابرادۆر ڕیتڕیڤەڕێکی مێ
**لابرادۆر ڕیتڕیڤەڕ** () یان لاب سەگێکی کۆمەلایەتییە، کە بەزۆری لە نیوزلەندا و بەڕیتانیا و ئەمریکای باکوور و ئوستڕالیا و کەنەدا زۆرە. حەزێکی سروشتی ھەیە بۆ گەڕاندنەوەی شت. حەزی لە ڕاھێنانە و بەئاسانیش دەتوانیت ڕایبھێنیت. زۆر ئاو دەخواتەوە و مەلەوانێکی باشە. سێ ڕەنگی جیاوازی ھەیە: زەرد، قاوەیی و ڕەش.

## سەرچاوەکان
*
کورتەچیرۆک

**کورتەچیرۆک** یان **چیرۆکی کورت** جۆرێک لە ئەدەبیاتی بەسەرھاتە کە لەچاو ڕۆمان یا چیرۆکی درێژ بارسایی زۆر کەمتری ھەیە و نووسەر لەوێدا کوورتەیەک لە ژیان یا ڕووداوەکان دەنووسێت، جیاوازیەکی زۆری ھەیە لەگەڵ ڕۆمان (چیرۆکی درێژ) بەوەی لە ڕۆماندا ژمارەی کەسەکان و ڕووداوەکان زیاترن.

لە حاڵێکدا لە چیرۆکی درێژ یا ڕۆمان، نووسەر چوارچێوەی جۆراوجۆری ژیانی یەک یا چەند کەسایەتی ڕەچاو دەکات و دەستی بۆ بەکارھێنانی وشە ئاوەڵاترە. بەم ھۆیەوە ناوەرۆک و گەیاندنی مەبەست لە چیرۆکی کورت گرینگە و نووسەر نابێت لە چوارچێوەی بابەتی چیرۆک لادات.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:خەیاڵ
پۆل:کورتەچیرۆکەکان
پۆل:زاراوەناسیی وێژە
ھەسکی

thumb|250px
**ھەسکی** یان **ھاسکی** () جۆرێکی سەگە. زۆربەی کات بۆ ڕاکێشان لەناو بەفردا بەکاردێن.

## جۆرەکان
* ھەسکی سیبێریان کە ڕووسییە
* ھەسکی لابرادۆر کە کەنەدییە
* ھەسکی ساکھالین کە ژاپۆنی و ڕووسییە
* سپیتسی ژاپۆنی کە ژاپۆنییە
* ئاکیتا ئینو کە ژاپۆنییە

## پێشانگا

File:Woody Puppy.jpg

File:Huskiesatrest.jpg

File:Husky 3.JPG

File:Husky lying on the ground.jpg


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:سەگەکان
سپیتزی ژاپۆنی

**سپیتسی ژاپۆنی** (بە ژاپۆنی: 日本スピッツ) (بە ئینگلیزی: Japanese Spitz).
جۆرێکی سەگی ژاپۆنییە. قەبارەکەی مامناوەند و بچووکە. لە ۱۹۲۰ەکان تا ۱۹٤۰ەکان پەرەیپێدراوە لە ژاپۆن.

## سەرچاوە

https://curlie.org/Recreation/Pets/Dogs/Breeds/Spitz_Group/Japanese_Spitz/ 
https://en.wikipedia.org/wiki/DMOZ
https://en.wikipedia.org/wiki/Japanese_Spitz
پێکھاتەی وشە لە کوردیی سۆرانیدا

وێنۆک|چەپ|وێنەی سەربەرگی چاپی یەکەم
پێکھاتەی وشە لە کوردیی سۆرانیدا (، ) ناوی کتێبێکی زمانەوانییە بە زمانی فارسی، کە محەممەد ڕەحیمی لەبارەی پێکھاتەی وشەکانی زمانی کوردیی سۆرانییەوە نووسیویەتی. ئەم کتێبە لە پێنج بەش پێکھاتووە و ١٦٠ لاپەڕەیە. ٢١٠٠ وشەی کوردی کە بە گۆترە و ھەڕەمەکی لە دەقی کوردی ھەڵبژێردراون لەم کتێبەدا شی کراونەتەوە و لە باری پێکھاتەناسییەوە لێک دراونەتەوە. ئەم کتێبە ساڵی ٢٠١٢ی زایینی چاپ کراوە و مەنسوور ڕەحمانی پێیدا چووەتەوە.

محەممەد ڕەحیمی، کە نووسەری کتێبەکەیە خاوەنی بڕوانامەی کارناسیی باڵایە و مامۆستای قوتابخانەی دواناوەندییە لە شاری سنەدا.

## سەرچاوەکان
* توصیف ساختواژەی گویش سورانی زبان کردی، محمد رحیمی.
ڕۆمانی سووک

**ڕۆمانی سووک** (ライトノベル رایتۆ نۆبیرو) شێوازێکی ڕۆمانی ژاپۆنییە بە شێوەیەکی سەرەکی قوتابییەکانی سەرەتایی و ئامادەیی (دیموگرافیای گەنجە پێگەیشتووەکان) دەکاتە ئامانج، ڕۆمانی سووک (Light Novel) واسێی ئێیگۆیە کە واتە دەستەواژەیەکی ژاپۆنی و لە وشە ئینگلیزییەکانەوە دروستبووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وێژەی ژاپۆنی
پۆل:ڕۆمانە سووکەکان
پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا
مانیفست

**مانیفست** لە ڕیشەی لاتینی (manifetus) بە واتای ڕاگەیاندراو وەرگیراوە. مانیفست دەتوانێت ئاماژە بە ھەر کام لەم بەشانەی خوارەوە بکات.

## سیاسەت
لە زاراوەی سیاسیدا بریتییە لە ڕاگەیاندراوێک کە لە لایەن کۆمەڵە، گرووپ یان ڕێکخراوەیەک بۆ دەربڕینی بیر و بڕوای سیاسی خۆیان بڵاو دەبێتەوە. ڕاگەیاندراوی سەرۆکی وڵاتان یا کاربەدەستانی باڵا لە پێوەندی لە گەڵ ڕووداوی گەورەی سیاسی وڵاتێک یاخود لە ئاستی نێودەوڵەتیش بە مانیفست لە قەڵەم دراوە. یەکەمین بەرنامەی کۆمۆنیستەکان کە لە لایەن مارکس و ئەنگڵس لە ساڵی ١٨٤٨ بڵاو کرایەوە، بە مانیفستی حیزبی کۆمۆنیست ناوبانگی دەرکرد.

## بازرگانی
ناوی کۆمپانیایەکە لە ئینگلستاندا

## کۆمپیوتەر
پەڕگەی مانیفست پەڕگەیەکی کۆمپیوتەرییە کە پەڕگەگەلی بەستەیەک دەژمێرێت.

## ھونەر و میدیا
مانیفست، فێستیڤاڵێکی ئەنیمەیشنە لە مێلبۆرندا

مانیفست، ناوی زنجیرەیەکی تەلەڤزیۆنیی ئەمریکییە

## سەرچاوەکان

* فەرھەنگی زانستی سیاسی ئەحمەد شەبانی
پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە
مەرکەزی

**مەرکەزی** یان **ناوەندگەرێتی** یان **سەنتراڵیزم** لە وشەی لاتینی «centrum» بە واتای ناوەند وەرگیراوە. لە زاراوەی سیاسیدا بە سیستمێکی دەسەڵاتداری دەگوترێ کە ھەموو کاروبارە ئابووری و سیاسی و ئیدارییەکان لە ناوەندی وڵاتدا کۆدەبێتەوە و ھەموو دامودەزگا ناوچەیی و پارێزگاکان دەبێ ملکەچی دەسەڵات و بڕیارەکانی ناوەند بن. ڕژێمی ھیتلەر نموونەیەکی تۆخی ئەم سیستمەیە بە چەشنێک کە لەم حکوومەتەدا پلە و پایە ناوچەیییەکان تاکوو ئاستی دەزگا نزمەکانی حکوومەتی ناوەندی داکشا بوون.

لە بەرامبەر ناوەندگەرێتیدا سیستمی لامەرکەزی (دیسەنتراڵیزم) لە ئارادایە لەم جۆرە حکوومەتانەدا بە پێچەوانەوە، ھەموو دەسەڵاتەکان لە ناوەند چەق نابەستێ بەڵکوو دەڤەرە ئۆتۆنۆمی یا فیدراڵییەکان لە سەرانسەری وڵاتدا ئەرکەکانی خۆیان جێبەجێ دەکەن و لە چوارچێوەی ھەندێک یاسای دیاریکراو لە کاروباری ناوخۆییدا سەربەخۆییان پێ ئەدرێت. نموونەی بەرچاوی ئەم جۆرە حکوومەتە، سیستمی فیدڕاڵیزمە.

## بەکارھێنانی لە لایەن حیزب و وڵاتەکانەوە
حیزبی بزووتنەوەی پاکستان بۆ دادپەروەری (پاکستان تەحریک ئینساف) دامەزراو لە لایەن عیمران خانەوە، خۆی بە حیزبێکی ناوەندگەرا دەزانێت. لە دوای ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠١٣، ئەم حیزبە لە ڕووی ژمارەی دەنگەکانەوە بوو بە دووەمین حیزبی گەورەی پاکستان. لە تەمووزی ٢٠١٨دا ئەم حیزبە بوو بە براوەی ھەڵبژاردنەکانی پاکستان و عیمران خان، سەرۆکی حیزبەکە بوو بە سەرۆک وەزیران.

## سەرچاوەکان
* فەرھەنگی زانستی سیاسی، ئەحمەد شەبانی
* 

پۆل:زاراوەکانی کاسبی
پۆل:چاندی سیاسی
پۆل:سیاسەتڕێژی
پرۆژەی گاپ

**پڕۆژەی باشوری خۆرھەڵاتی ئەنادۆڵ** () کورت دەکرێتەوە بۆ [GAP]

بریتییە لە پڕۆژەیەک بۆ گەشەکردن و گەشەپێدانی دارایی باشووری خۆرھەڵاتی ئەنادۆڵ لە وڵاتی تورکیا. ئامانجی پڕۆژەکە
بریتییە لە فراوانکردن و گەورەکردنی خاکی کشتوکاڵی و دروستکردنی کارەبا لەڕێگەی بونیادنانی ٢١ بەنداو و تونێلی ئاوی لەسەر ڕوباری دیجلە و فوڕات و ھەروەھا وا پێشبینی دەکرا کە لە ساڵی ٢٠١٠ تەواو بکرێت بە تێچووی ٣٢ میلیارد دۆلاری ئەمریکی، بەڵام تائێستا تەواو نەکراوە. ھەروەھا ئەم پڕۆژەیە ١٧ وێستگەی دروستکردنی کارەبای لەسەرە، لەڕێگەی ئاوەوە و واپێشبینی دەکرێت بە تەواوکردنی ئەم پڕۆژەیە ٪٢٢ی پێداویستی تورکیا بۆ کارەبا پڕبکێتەوە بە بەرھەمھێنانی ٨٩٠٠ گێگاوات لە کارەبا لە کاتژمێرێکدا بەم شێوەیە دەبێتە گەورەترین پڕۆژەی دروستکردنی کارەبا لە ھەموو جیھاندا.

## مێژوو
یەکەم بیرکردنەوەکان بۆ سوود وەرگرتن لە ئاوی ڕوباری دیجلە و فوڕات دەگەڕێتەوە بۆ مستەفا کەمال ئەتاتورک، دامەزرێنەری کۆماری تورکیا چونکە پێویستی بۆ کارەبا لە ٢٠ەکان و ٣٠یەکانی سەدەی بیستەم زۆر زۆر بوو، و دەزگای لێکۆڵینەوەی کارەبایی لە ساڵی ١٩٣٦ بۆ لێکۆڵینەوە لە چۆنیەتی سوود وەرگرتن لە ئاوی ڕوبارەکانی ناوخۆی تورکیا بۆ دروست کردنی کارەبا دروستکرا؛ ئەو دەزگایە لێکۆڵینەوەکانی لەگەڵ دەستپێکردنی پرۆژەی بەنداوی کیبان دەستپێکرد، و ھەروەھا دەزگایەک دروستکرا بۆ چاودێریکردنی ھێزی ھەڵقوڵانی ئاو لە ڕوباری فوڕات، و لێکۆڵینەوە لە تایبەتمەندی ڕوبارەکە. پرۆژەی بەنداوی کیبان لە ناوەڕاستی ٦٠ەکانی سەدەی ڕابردوو واتە ساڵی ١٩٦٦ دەستکرا بە دروستکردنی و لە ساڵی ١٩٧٤ تەواوکراوە.
درێژییەکەی ٢٠٧ مەترە و ڕێژەی ھەڵگرتنی ئاو تێیدا بریتییە لە ٣٠٫٦ میلیارد مەتر چوارگۆشە، و لەسەر بەنداوەکە ٨ تۆرباین ھەیە بۆ دروستکردنی کارەبا بە بڕی ١٣٣٠ مێگاوات.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:فورات
پۆل:ناوچەی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات
پۆل:باکووری کوردستان
پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو
ھەشتڕوو

left|وێنۆک|250px
لە ئەندازەدا **ھەشتڕوو**، () تەنێکی داخراوە و خاوەنی ھەشت ڕووە. ھەشتڕووی ڕێک تەنێکی سێ ڕەھەندیی ئەفلاتوونییە و لە ھەشت سێگۆشەی ڕێک و ھاوتا پێکھاتووە. چوار دانە لەو سێگۆشانەی پێکھێنەری ھەشتڕوو لە سەرێکدا پێک دەگەن.

## سەرچاوەکان

*

پۆل:ئەندازە
چوارڕوو

وێنۆک|چەپ|230px|چوارڕوو.
لە ئەندازەدا، **چوارڕوو** یان **چوارپاڵوو** یان **ھەرەمی سیانی**  () تەنێکی داخراوە لە چوار ڕووی سێگۆشەیی پێکدێت.
بەو چوارڕوویەی ھەر چوار ڕووەکانی جووتن، دەوترێت چوارڕووی ڕێک.

## گالەری

Image:CubeAndStel.svg|
Image:Compound of five tetrahedra.png|
Image:Compound of ten tetrahedra.png|

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*

پۆل:فرەڕووەکان
پۆل:تەنە ئەفلاتوونییەکان
دوازدەڕوو

thumb|چەپ|دوازدەڕوویەکی ڕاخستراو
**دوازدەڕوو** () لە ئەندازەدا تەنێکی داخراوە لە دوازدە ڕووی تەخت پێکدێت. دوازدەڕوو یەکێک لە ناسراوترین فرەڕووە ڕێکەکانە و یەکێک لە تەنە ئەفلاتوونییەکان دێتە ئەژمار. دوازدەڕووی ڕێک پێکھاتووە لە دوازدە پێنجلای ڕێک. سەرەکانی دوازدەڕوو بریتیین لە سەرەکانی ئەو پێنجلایانەی، دوازدەڕووەکەیان پێکھێناون.
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*

پۆل:فرەڕووەکان
پۆل:تەنە ئەفلاتوونییەکان
شەشلای عیرفانی

وێنۆک|سەلمێنراوی پاسکاڵ.
thumb|250px|چەپ
لە جێکەوتە ئەندازەدا، بلێز پاسکاڵ سەلمێنراوێکی پێشکەش کرد کە ناسراوە بە **سەلمێنراوی پاسکاڵ** یان **شەشلای عیرفانی**، بەپێی ئەم سەلمێنراوە ئەگەر شەش خاڵی دڵخواز لەسەر بڕگەیەکی قووچەکی وەک (بازنە، بڕگەی ناتەواو، کەوانەبڕ یان بڕگەی زیاد) ھەڵبژێریت، و لە A تا F ناویان بنێیت، (شەشلایەک دروست دەبێت) خاڵی یەکتربڕینی AB  لەگەڵ DE و BC لەگەڵ EF و CD لەگەڵ FA دەکەونە سەر ڕاستەھێڵێک (پێی دەوترێت ڕاستەھێڵی پاسکاڵ) و پێچەوانەکەی. 
پاسکاڵ لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا سەرەتا لەسەر بازنەیەک ئەمەی سەلماند، و پاشان وتی دەشێت ئەم بیرۆکە بۆ ھەموو بڕگە قوچەکییەکان بگشتێنرێت و لێی بکۆڵڕێتەوە.
## تایبەتمەندییەکی شەشلای عیرفانی
لە شەشلای ABCDEF، ئەگەر AC لەگەڵ BD لە Gدا، BE لەگەڵ CF لە Hدا و AE لەگەڵ DF لە Iدا یەکتر ببڕن ئەوا:
 \frac{\overline{GB}}{\overline{GD}} \times \frac{\overline{ID}}{\overline{IF}} \times \frac{\overline{HF}}{\overline{HC}} \times\frac{\overline{GC}}{\overline{GA}} \times \frac{\overline{IA}}{\overline{IF}} \times \frac{\overline{HE}}{\overline{HB}}=1

## شێوەکانی تری سەلمێنراوی پاسکاڵ
450px|وێنۆک
ئەگەر ٥،٤ و ٣ خاڵ لەسەر بڕگەیەکی قووچەکی ھەڵبژێریت دیسان سەلمێنراوی پاسکاڵ ساغ دەکەنەوە.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
*

پۆل:بڕگە قوچەکییەکان
پۆل:بلێز پاسکاڵ
توتکە

**توتکە** یان **توتکە سەگ** () بەچکە سەگە، کە ھەندێکیان کێشیان لە ١ بۆ ١٫٥ کیلۆگرامە لەکاتێکدا ھەندێکیان کێشیان ٧ بۆ ١١ کیلۆگرامە. توتکەیەکی تەندروست دەتوانێت زووتر گەورە بێت بە بەراورد بە توتکەیەکی ناتەندروست. ڕەنگی تووکی توتکەکان دەگۆڕێن بە تێپەڕبوونی کات و گەورەبوونیان. بەزۆری ئەو توتکانەی کە زۆر منداڵن زۆربەی کاتیان بە خەوتن و خواردنەوە بەسەر دەبەن. کاتێک لەدایک دەبن ھەستی بۆنکردیان زۆر چاکە، بەڵام ناتوانن چاویان بکەنەوە و لە سێ مانگی یەکەمدا زۆر زوو گەورە دەبن.

## پێشانگا

File:Golde33443.jpg
File:New born pups.JPG
File:Pupplies loving.jpg
File:Westie pups.jpg
File:Puppy on Halong Bay.jpg
File:Chihuahua puppy 001.jpg


## سەرچاوەکان
*

پۆل:سەگەکان
ئیپ چون

ناوێکی چینییە وە ناوی خێزانەکەی *ئیپ* یان *یەپ*ە، ھەروەھا ناسراوە بە ئیپ چون یان یەپ جون، ئیپ چون لەدایک بووی ، تایبەتمەندە لە ھونەرە جەنگییەکانی وینگ چون، کوڕە گەورەی ئیپ مانی مامۆستای بروس لی ییە.

## ژیانی پێشوو
لە ساڵی ١٩٤٩، دوای ئەوەی کە کۆمەنیستەکان خەڵکی کۆماری چینیان دامەزراند لە بەشێکی خاکی چیندا، باوکی ئیپ چوو بۆ ھۆنگ کۆنگ و ئیپ دوای ٢٤ ساڵ گەڕایەوە بۆ فۆشان بۆ بەردەوامبوون لە توێژینەوەکانی لە زانکۆ. ھەرچۆنێک بێت لە ساڵی ١٩٦٢ ئیپ لەگەڵ برا بچوکەکەی ئیپ چینگ ناچار بوون بگەڕێنەوە بۆ لای باوکیان لە ھۆنگ کۆنگ.

## پەروەردە
ئیپ لێکۆڵینەوەی لە بواری *مێژووی چین*  و *[[فەلسەفە]]* و *[[شیعر]] و [[ھۆنراوە]]* و *موزیکە تەقلیدییەکان* وە ھەروەھا *بوزییەتی* کرد. لەساڵی ١٩٥٠ کۆتایی بە لێکۆڵینەوەکانی ھات وە پیشەی فێرکدنی ھەڵبژارد. سەرباری فێرکاری مێژووی چین وە موزیک و زانست، ئیپ بەشێکی ئۆپێرای ڕێکخست بۆ ئاسوودەیی چینیەکانی فۆشان. لەوماوەیەدا خەڵاتی "کسێک لەگەڵ زۆرترین شارەوەیەکانی ھونەری  چینی" وەرگرت بەھۆی دۆزینەوەکانی لە بواری موزیکدا.

## کار و پیشە
ئیپ لە ھۆنگ کۆنگ کاری ژمێریاری و پەیامنێری ڕۆژنامەی دەکرد لە ڕۆژدا وە لە ئێوارانیشدا ڕاھێنانی وینگ چونی دەکرد لەژێر سەرپەرشتی باوکیدا. لەو گونجاوییەیدا لەگەڵ ویستەکانی باوکیدا، لە ١٩٦٥بەشداریکرد لە کێشەی *کۆمەڵەی وەرزشی ڤینگ تسون* وە بوو بە یەکێک لە دامەزرێنەرانی ئەندامان دوای ئەوەی بەڕەسەمی لە ساڵی ١٩٦٨ دامەزرا. لە سێ ساڵی یەکەمدا لە کۆمەڵەکەدا پۆستی گەنجینەوانی وەرگرد وە دواتر وەک سەرۆکی کۆمەڵە ھەڵبژێردرا.

## تەواوکردنی فێرکارییەکان
لە ساڵی ١٩٦٧ دەستیکرد بە فێرکاری وینگ چون لە ھۆنگ کۆنگ وە ھەندێک قوتابی سەرەتایی ھەبوو وەک لیون چانگ-وەی و ھۆ کای ھۆ کای، ئەمانە بۆماوەی سی ساڵ قوتابی سەرۆکی وینگ چون و پەیمانگای ئیپ چون بوون. بەھێمنی مەشقی بە قوتابییەکان دەکرد.
باوکی ئیپ لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٧٢ کۆچی دوایی کرد وە متمانەی پێیبوو کە درێژە بە فیلەمەکانی *سیو نیم تاۆ* وە *چوم کیو* ھەروەھا *موک یان جۆنگ*. وە ئێستا مافی بڵاوکردنەوەی ھەموویان گیراوە لە لایەن ئیپ چون و ئیپ چینگ و لیونیگ تینگ.
لە ساڵی ٢٠١٤ ئیپ چون دیاریکرا وەک پاڵێوراوی پیشاندەرەی وینگ چون وەک میراتگرێکی سپاردەی ستایلی وینگ چون. ئیپ چون سیمینار و فێرکاری لە زۆربەی سایتەکان کردووە، کە وڵاتانی تریشی دەگرێتەوە وەک ئوستورالیا وە ئینگلتەرا وە نەتەوە یەکگرتووەکان. ئیپ پەلی ھاویشتووە بۆ وڵاتە دورەکان، لە شانشینی یەکگرتوو بە ڕەسمی پەخش دەدرێت لە لایەن شاون ڕیکلیف وە لە ئوسترالیا لە لایەن فیلیکس لانگ.

## فیلم
ئیپ لە فیلمەکانی ئیپ مان وەک ڕاوێژکارێک خزمەتی کردووە، کە لە ساڵی ٢٠٠٨ لە ھۆنگ کۆنگ بوو دەربارەی ژیانی باوکی، وە دەورێکی تایبەتی ھەبوو کە ڕۆلی لیون بێگ کوڕی لیون جان ی دەبینی لە فیلمی **ئەفسانەکە لەدایک بوو**، وە لە ساڵێ ٢٠١٣ دا دەورێکی بەھاداری بینی لە فیلیم **شەڕی کۆتایی**.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی فۆشان
تەلەڤیزیۆنی فوجی

**فوجی تیڤی** یان **تۆڕی تەلەڤیزیۆنی فوجی** () و بە تەلەڤیزیۆنی فوجی (フジ テレビ) یان CX لەبەر نیشانەی وێستگەکە "JOCX-DTV" دەناسرێت. کەناڵێکی ژاپۆنی تایبەتە بەرنامەی جیاواز پەخش دەکات و بنکەکەی لە دیبا لە شاری میناتۆ لە تۆکیۆیە، و بە بنکەی سەرەکی تۆڕی ھەواڵی فوجی (FNN) سیستەمی ھێڵی فوجی دادەنرێت.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 

پۆل:کۆمپانیا ئەنیمێیەکان
زەبیبە و پاشا

***زەبیبە و پاشا*** () ڕۆمانێکی ڕۆمانسییە، کە بۆ یەکەم جار بە بێ ناوی نووسەر لە عێراق لە ٢٠٠٠دا بڵاوکرایەوە، کە لەلایەن سەددام حوسێنەوە نووسراوە.

## کەسایەتییەکان
* **عارەب** – کەسایەتیی سەرەکیی چیرۆکەکە، ڕۆمانەکە باسی عارەب دەکات کە دەبێتە پاشای عێراق. ئەم کەسایەتییە سەددام حوسێن بەرجەستە دەکات.
* **زەبیبە** (زبيبة) – ژنێکی ھەژار کە لە ھاوسەرگیرییەکی نادڵخۆشکەرانەدایە، عارەب خۆشیدەوێت. زەبیبە خەڵکی عێراق بەرجەستە دەکات.
* **ھاوسەری زەبیبە** – پیاوێکی زاڵم. ئەم کەسایەتییە ناونەنراوە ئاماژەدانە بە ویلایەتە یەکگرتووەکان.
* **حەزکەل** – ئەمیرێکە و دوژمنی عارەبە. زەبیبە لە خانووێکی بچووکی نزیک تەلارەکەی حەزکەلدا دەژیێت. حەزکەل ئیسرائیل بەرجەستە دەکات.
* **شامیل** – دوژمنێکی تری عارەب، شامیل جووەکان و بازرگانەکان بەرجەستە دەکات.
* **نووری جەلەبی** – دوژمنێکی عارەب و پاشایەکی ناکۆک. کەسایەتییەکە ئەحمەد جەلەبی بەرجەستە دەکات، کە سەرۆکی کۆنگرەی نەتەوەیی عێراقییە.

## چیرۆک
پوختەی چیرۆکەکە باسێکی ئەڤینداری حاکمێکی بەھێزی عێراقییە لەسەدەکانی ناوەڕاست دا لەگەڵ ئافرەتێکی شۆخ بەناوی زەبیبە، مێردی زەبیبە پیاوێکی نەگریس و ڕەزاقورسە کە کاتی خۆی دەستدرێژی کردووەتە سەر زەبیبەی شۆخ و کردیتییە ژنی خۆی، کاتی چیرۆکەکە لەسەدەی حەوت و ھەشتی تکریت ڕووی داوە لەماڵی حوسێن، ڕووکاری ڕۆمانەکە ئەڤیندارییە بەڵام ھێمادار و دروشمی زۆر لەخۆ دەگرێت لەبارەی گەلی عێراقەوە کە عارەب و زەبیبەی.

مێردی زەبیبەش ڕواڵەتی ئەمریکا نیشان دەدات کە دەست درێژی کردووەتە سەر زەبیبە مەبەست لێی جەنگی یەکەمی کەنداوە کە ئەمریکا کردییە سەر عێراق، ڕێکەوتی دەستدرێژییەکە ١٧ژانیوەری بووە کە ھاوکاتە لە گەڵ ڕێکەوتی ھێرشی ئەمریکا بۆسەر عێراق لەکاتی دەرکردنی عێراق لە کوێت لە ساڵی ١٩٩١، لە ڕۆمانەکە پاشا دەمرێت دوای ئەوەی تۆڵەی زەبیبە دەکاتەوە لە دەستدرێژیکارانی سەر زەبیبە.

## ڕوونکردنەوە
پڕفرۆشترین پەرتوکی عێراق بوو کە زیاتر لەیەک ملیۆن دانەی لێ فڕۆشرا، نرخەکەی ١٬٥٠٠دیناری عێراقی ئەوکات بوو کە دەیکردە ٠٫٥٠$،
لەسەر بەرگی پشتەوەی وێنەی منداڵانی ناکام و ھەژاران و بەش مەینەت و ڕێکخراوە خێرخوازییەکانی کێشابوو، دەزگاپەخشکەرە عێراقییەکان چوار تابلۆی نیگارکێشی کەنەدی جۆناسان ئێرل یان بەکارھێنابوو بۆ بەرجەستەکردنی چیرۆکەکە، و ھیچ ئاماژەیەکیشی دانەنابوو لەبارەی نووسەری پەرتووکەکە یان پاراستنی مافی بڵاوکردنەوە.

## دانان و دارشتنی
دەزگای ھەواڵگری ئەمریکی ئەوەی پشتراستکردەوە کە نووسەرێکی نادیار لەژێر کاریگەری سەددام حوسێن نوسراوەتەوە.

### لەخۆگرتنی
زنجیرەیەکی تەلەڤژیۆنی لەسەر دەرھات کە لە بیست ھەلقە پێک ھاتبوو، لەگەڵ زنجیرە تیپێکی مۆسیقاییش.

ڕۆڵگێری خەندەئامێزی ئەمەریکایییەکان ساشا باڕۆن کۆھین فیلمی دیکتاتۆر the Dictatorی لەسەر دەرھێنا لە ساڵی ٢٠١٢.

## ئەمانەش ببینە
* سەددام حوسێن

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*وێنەی سەربەرگی ''زەبیبە و پاشا''

پۆل:کتێبەکانی ٢٠٠٠
پۆل:ڕۆمانەکانی ٢٠٠٠
پارە سپیکردنەوە

**پارە سپیکردنەوە** () پرۆسەی گۆڕینی پارەیەک کە سەرچاوەی بەدەستھێنانەکەی نایاسایی بێت بۆ دارایی و داھاتێکی یاسایی. بۆ وێنە پارەیەک کە لە ڕێگای قاچاخی کردن بە ماددەسڕکەرەکان، خواردنەوەی کھولی، تیرۆریزم، بەرتیلدان و کاری ناڕەوای دیکە بەدەست ھاتووە. ئاریشەی سپی کردنەوەی پارە، کاتێک سەر ھەڵ دەدا کە ئەم جۆرە پارانە لە سیستەمی ئابووریی و دامودەزگا ماڵییەکانی وڵاتێکدا بکەونە گەڕ. سەرچاوەی بەکارھێنانی ئەم زاراوە یەکەم جار، دەگەڕێتەوە بۆ دەسەڵاتی مافیا بەسەر تۆڕێکی جلشۆریی مەکینەیی ئەمریکی لە دەیەی ١٩٣٠. لەو ساڵانەدا گانگسترێک بە ناوی ئال کاپۆن، پارەیەکی زۆری کە لە ڕێگای دەسبڕی و چەتەیی، قومار، تاوان، قەحبەگەری و قاچاخ کردن بە مادەھۆشبەرەکان وەدەستی ھێنابوو، لە جلشۆرخانەکان خستییە گەڕ تاکوو سەرچاوەی بەدەستھێنانەکەی ون بکات و کەس نەزانێ چۆن ئەو پارەی بەدەست ھێناوە.

## سەرچاوەکان
* فەرھەنگی زانستی سیاسی، ئەحمەد شەبانی

پۆل:تیرۆریزم
پۆل:تاوانەکان
پۆل:تاوانی ڕێکخراو
گوڵێکی سوور بە ھەر ناوێکەوە بۆنخۆشە

**گوڵێکی سوور بە ھەر ناوێکەوە بۆنخۆشە** (
ڕستەیەکە لە شانۆنامەی ڕۆمێئۆ و ژوولیێت بەرھەمی ویلیام شێکسپیر شانۆنووسی بەناوبانگی ئینگلیزی وەرگیراوە.
لێرەدا وەھا ھەست دەکەی کە ژوولیێت دەیھەوێت ئەوە بڵێت، ئەوەی کە ڕۆمێئۆ ئەندامێک لە بنەماڵەی ڕکەبەرەیە (مۆنتاگیو)، ئیدی مۆنتاگیو دێتە ئەژمار و بە مۆنتاگیو ناو دەبرێت، گرینگ نییە. بەشێوەیەکی ئاسایی ئەم ڕەستەیە لە شوێنک کەڵکی لێ وەردەگیرێت کە وێژەر بیھەوێت سوور ڕایگەیەنێت کە ناوی شتەکان کاریگەریی بەسەر بنەمای ڕاستەقینەی ئەواندا نییە.
## سەرچاوەکان
*

پۆل:کارەکانی ویلیام شێکسپیر
پۆل:وێژە
پۆل:فەلسەفەی ئەوین
پۆل:ڕۆمیۆ و جولیەت
ئەلیتا ئۆشن

**ئەلیتا ئۆشن** لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٧ لەدایکبووە، ناوێکی خوازراوی بواری کارکردنیێتی لە فیلمی ڕووت و گرتە سێکسیەکان، ئەلیتا بە ڕەسەن ھەنگاریە و لەساڵی ٢٠١٠خەڵاتی AVNی بەدەست ھێنا وەک باشترین ڕۆڵگێری وڕوژێنەر، وە باشترین ڕۆڵگێری ئەمەریکایی ناڕەسەنە کە لەبواری دەرھێنان و سیناریۆی فیلمی ڕووت کاردەکات.

یەکێک بوە لە جوانترین شەش شاجوانی ھەنگاریەکان، ھەروەھا لەبواری جووت بون و چێژی جەستەیش بەشێوەیەکی یاسایی کاردەکات بەرامبەر١٠٠٠$بۆ ھەرکاژێرێک.

## ژیانی پێشینەی
ئەلیتا ئۆشن لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٦ دەستی بە مۆدێل کردن کرد و خۆی بە شاجوانی هەنگاریا ناساند کە گەیشتە کۆتایی. ئەو تەمەنی ٢٠ ساڵ بوو لە ساڵی ٢٠٠٧ کاتێک دەستی کرد بە پیشەیەک وەک ئەکتەری فیلمی پۆرنۆگرافی کە لەو کاتەدا لەلایەن دۆستەکانیەوە هاندرا لەم کارە بەردەوام بێت، ھەروەھا شەش مانگ دواتر بڕیاری دا بیکاتە پیشەی خۆی و واز لە خوێندن بهێنێت، بەتایبەتی دوای ئەوەی لەنێو قوتابخانەکەی بڵاو بوویەوە.
هەرچەندە فیزیکی جەستەیی بێ کێشەبوو لە پیشەسازی فیلمی ڕووت، بەڵام بڕیاری دا لێوەکانی بئاوسێنێت، لووتی بچوکتر بکاتەوە و گۆی مەمکەکانی پڕتر بکات. لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩، بە هەبوونی پرۆستیزی ٨٠٠ ١٢ملمی مەمک، کە کاریگەری لە هێنانی بازنەی سنگی بۆ "100D1" ئەنجام دا. دەستتێوەردانەکە ٤٠٠٠ یۆرۆی تێدەچێت
ئەو پێنج مانگی بەسەر برد بۆ گەشتی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٩ وە بۆ ١٢ هەمین سەرنجڕاکێشترین ئافرەت کاندید کرا و بە باشترین ئەستێرەی ئەورووپی دانرا،لە کانوونی دووەمی ٢٠١٠ دوو خەڵاتی ئەی ڤی ئێنی بردەوە.

## بەرهەمەکانی

* 2007: French Kiss
* 2007: Private Xtreme 38: Teens
* 2008: Barcelona Sex Secrets
* 2008: Dirty Santa
* 2008: Party Babes
* 2008: Russian Institute: Lesson 10
* 2008: SEXth Element
* 2008: Slutty and Sluttier 7
* 2009: All Internal 10
* 2009: Billionaire 2
* 2009: Blow Me Sandwich 14
* 2009: Pornochic 18: Aletta
* 2009: Rocco: Animal Trainer 29
* 2009: Baby Got Boobs 2
* 2009: Russian Institute: Lesson 11: Pony Club
* 2009: Story of Laly
* 2010: Geisha
* 2010: Octopussy: A XXX Parody
* 2010: Private Gold 110: Miss Private – Battle Of The Big Boobs
* 2010: Private Specials 42: Aletta's Amazing Big Boobs
* 2011: Passport
* 2011: Sound of Love
* 2014: Tug Jobs 35
* 2015: Big Tits in Uniform 14
* 2016: Farid Bang Musikvideo: Russische Diät
* 2016: Nazar Musikvideo: Zackig die Patte
* 2016: Lost in Brazzers (Webserie, 1 Folge)
* 2016: Storm of Kings (Webserie, 1 Folge)

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
پۆل:زیندووان
ئەستوونبوون (ئەندازە)

وێنۆک|250px|ڕاستەهێڵی AB ئەستوونە لەسەر CD، لەبەر ئەوەی دوو گۆشەی وەستاو پێکدێنن (بە ڕەنگی نارنجی و شین دیاری کراوە).
لە ئەندازەی سەرەتاییدا، وشەی **ئەستوون** () ئاماژە دەکا بە پەیوەندی نێوان دوو ھێڵ. کاتێک دەڵێن ھێڵێک ئەستوونە لەسەر ئەوەی تر ئەگەر گۆشەکانی ئەنجامی یەکتربڕینی دوو ھێڵەکە وەستاو (لە پێوانەی ٩٠) بن.
ئەستوونبوون، پەیوەندییەکی ھاوتایە، واتە ئەگەر ھێڵی  ١ ئەستوون بێت لەسەر ٢، ئەوا ھێڵی ٢ ئەستوونە لەسەر ھێڵی ١.
## ھێڵە ھاوبەرەکان
وێنۆک|236px|چەپ
ئەگەر دوو ڕاستەھێڵی *a* و *b* ئەستوون بن لەسەر ڕاستەھێڵی *c* ئەوا ھەموو ئەو گۆشانەی لە ئەنجامی یەکتربڕینی ھێڵەکان پێک دێن، وەستاو دەبن. لە ئەندازەی ئیقلیدسیدا، ئەگەر دوو ھێڵ ئەستوون بن لەسەر ھێڵی سێھەم، ئەوا دوو ھێڵەکە ھاوبەر دەبن. 
کەوایە ئەگەر ڕاستەھێڵێک ئەستوون بێت لەسەر دوو ڕاستەھێڵی تر، لە ھەمان ڕووتەخت، ئەوا دوو ڕاستەھێڵەکە ھاوبەر دەبن و لەگەڵ ڕاستەھێڵەکە ٨ گۆشەی وەستاو پێکدێنن.

## ئەمانەش ببینە
* ھاوبەر (ئەندازە)

## سەرچاوەکان

*

پۆل:ئەندازەی سەرەتایی
پۆل:ڕەخەکانی ئەردنیگاری
فەنتازیای تاریک

**فەنتازیای تاریک** () لقێکی لاوەکی فەنتازیایەوە و بۆ ئەو کارە سینەمایی و وێژەیی و ھونەرییانەی کە بابەتی تاریک و ترسناکتر لە فەنتازیای ئاسایی تێدایە ئاماژەیە. زۆربەی کات فەنتازیا لەگەڵ یەکێک لە پێگەکانی وێژەی تۆقێنەر تێکەڵ دەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:فەنتازیای تاریک
پۆل:فەنتازیا
پۆل:جۆرەکانی فەنتازیا
پۆل:چەشنەکانی ترسناک
تەنە ئەندازە

[وێنۆک|237x237px|[ڕووی بڕگەزیادی یەکپارچە]]
**تەنە ئەندازە**  () جۆرێک ئەندازەی ئیقلیدسییە لە بۆشایی ‌سێ ڕەھەندیدا. ئەو سیستەمەی جیا لە درێژایی و پانایی، خاوەنی بەرزیشە.
خوێندن و لێکۆڵینەوە لەو بەشەی ئەندازە، پێویستی بەوە ھەیە، مرۆڤ لە خەیاڵکردن و وێناکردنی شتەکاندا زۆر بەتوانا بێت. ھەموو ئەو جیھانەی ئێمە تێیدا دەژین، سێ ڕەھندییە و ھەر قەبارەیەکی ناسراو لە ئەندازەدا، تایبەتمەندییەکانی لە تەنە ئەندازەدا، تاوتوێ دەکرێت. شێوەگەلێکی ئەندازەیی وەکوو گۆ، قووچەک، و لوولەک لەوانەن.
## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ئەندازەی ئیقلیدسی سێ ڕەھەندی
ئەندازەی جەبری

وێنۆک|235px|چەپ
**ئەندازەی جەبری** () لقێکی زانستی بیرکارییە، لە ئاوێتەکردنی چەمکەکانی جەبری پەتی بە تایبەت جەبری ئاڵوگۆڕ، لەگەڵ ئەندازە دێتە ئاراوە. ئەندازەی جەبری، پەیوەندییەکی پتەوی ھەیە لەگەڵ شیکاریی ئاوێتە، تۆپۆلۆژی و بیردۆزی ژمارەکان.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:جەبر
پۆل:ئەندازەی جەبری