open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پارتەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کورد

**پارتەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کورد** یان **پارتیێن یەکیتیا نیشتمانی یا کورد** یان **پەیەنەکە** (بە کوردیی کرمانجی: Partiyên Yekîtiya Niştimanî ya Kurd, PYNK) ھاوپەیمانییەک لە نێوان ٢٥ پارتی و ڕێکخراوە و تەڤگەری کوردی ڕۆژاوای کوردستانە کە بۆ یەکڕێزی و نزیکبوونەوەی ھەڵویستەکانیان دامەزراوەتەوە.

لە ڕۆژی ١٨ی ئایاری ٢٠٢٠ لە شاری قامیشلۆ لە ڕۆژاوای کوردستان ٢٥ پارتی و تەڤگەری سیاسی کووبوونەوە و یەکرێزیی خۆیان بە داخوویانیەک ڕاگەیاند. ئەم پارتیانە بەدوای دامەزراندنی ئەم ھاوپەیمانییە خاوەنی نوێنەری ھاوبەش بوون و رایانگەیاند کە ھەوڵ دەدەن تا بە یەک ھەڵویست قەیرانی سیاسیی سووریا و ڕۆژاوای کوردستان تێپەڕێنن.

## ئەندامەکانی پەیەنەکە
٢٥ پارتی و بزووتنەوەیەک کە داخوویانیی دامەزراندنی پارتەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کورد (پەیەنەکە)یان واژۆ کردووە بریتین لە:

* پارتی یەکێتیی دیموکرات (پەیەدە)
* پارتی دیموکرتی کوردی سووریا (پەدەکەسە)
* پارتی ‌ئاشتیی دیموکراتی کوردستان
* کۆنگرەی ستار
* پارتی کەسکی کوردستان
* پارتی چەپی دیموکراتی کورد لە سووریا
* پارتی چەپی کورد لە سووریا
* پارتی لیبرالی کوردستان
* پارتی برایەتیی کوردستان (پەبەکە)
* پارتی نیشتمانیی کورد لە سووریا
* پارتی گۆڕانی دیموکراتی کوردستان
* تەڤگەری نووژەنی کوردستان-سووریا
* پارتی تێکوشینی دیموکرات
* پارتی ئازادیی کوردستانی ئازاد
* پارتی یەکێتیی نیشتمانیی ئازاد-ڕۆژاوا
* پارتی کۆماریی کوردستانی-سووریا
* تەڤگەری چاکسازی-سووریا
* پارتی کۆمۆنیستی کوردستان (کەکەپە)
* پارتی ڕۆژی دیموکراتیک لە سووریا
* شەپۆلی پێشەڕۆژی کوردستان
* پارتی دیموقراتی کوردستانی-سووری
* یەکێتیی کرێکارانی کوردستان (یەکەکە)
* پارتی کۆبوونی نیشتمانیی کوردستانی
* پارتی ڕێکەوتنی دیموکراتی کوردی لە سووریا
* پارتی دیموکراتی کورد لە سووریا (پارتی)

## ئەمانەش ببینە
* تەڤگەری کۆمەڵگای دیموکراتیک (سووریا) (تەڤ-دەم)
* ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد (سووریا) (ئەنەکەسە)
* ھاوپەیمانیی نیشتمانیی کورد لە سووریا (ھەنەکەسە)
* پێڕستی نەتەوەی دیموکراتیک
* ھاوپەیمانیی نیشتمانیی  دیموکراتی سوریا

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠٢٠
پۆل:حیزبەکانی ڕۆژاوای کوردستان
پۆل:پۆل:کوردایەتی لە ڕۆژاوای کوردستان
پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:ھاوپەیمانییەکانی حزبە سیاسیەکانی کورد
پۆل:حیزبە سیاسییەکانی دامەزراوی ٢٠٢٠
پۆل:ھاوپەیمانییەکانی حزبە سیاسیەکانی سووریا
پۆل:سیاسەتی خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا
پۆل:سیاسەتی کوردستان
پۆل:بزووتنەوەکانی دیموکراسی لە سوریا
سیمپۆزیوم

وێنۆک|سمپۆزیوم
**سیمپۆزیوم** لە زمانی یۆنانیی کۆن بە مانای ھاونشینی لەگەڵ ھاوڕێکان و خواردنەوەیە، بەڵام لە سەردەمی نوێدا زیاتر بۆ شێوە کونفڕانسێک لە زانکۆکان دەوترێت کە تێیدا باس لەسەر بابەتێک دیاریکراو دەکرێت.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:چاندی یۆنانی کۆن
عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ

**عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ** (لەدایکبووی ٢١ی ئازاری ١٩٣٤ لە گەڕەکی دەرگەزێن، سلێمانی، عێراق – مردووی ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ لە سلێمانی) شاعیر و نووسەرێکی کورد بوو.

## ژیاننامە
عیزەدین کوڕی مەلا مستەفای سەفوەت کوڕی حاجی مەلا ڕەسووڵی دێلێژەیە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:مردووانی ٢٠١٩
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
پۆل:نووسەرانی کورد
دارول نەدوە

**دارول نەدوە** () شوێنێک بووە بۆ ڕێکخستن و بەڕێوەبردنی شاری مەککە، ڕیش سپی و دانایانی مەککە لەوێدا کۆدەبوونەوە و بڕیاریان دەدا، ئەندامەکان لە ھۆزەکانی قوڕەیش، خوزاعە و غینا بوون، ئەوەی تەمەنی لە سی ساڵ زیاتر بووایە دەیتوانی بەشداری کۆبوونەوەکان بکات بەمەبەستی دەربڕینی بۆچوون و ڕاوێژ پێکردن. ھەروەھا جێگای بەڕێکردنی کاروانە بازرگانییەکان و جێگا خستنیان بوو لەکاتی گەڕانەوەدا، شوێنی دەرچوونی سوپا بوو لەکاتی جەنگدا، دەکەوێتە ڕۆژاوای کەعبە لەلایەن قوسەی کوڕی کیلاب پاپیری پێنجەمی پێغەمبەر محەممەد لە ساڵی ٤٦٠ دامەزرێندراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مەککە
ھەمان بڕی مووچە بۆ ھەمان کار

ئەم دەستەواژەیەی سەرەوە بەشێکە لە یاسای مافەکانی کرێکاران کە دەڵێت ئەو کەسانەی کە ھەڵدەستن بە ھەمان جۆری کار دەبێت ھەمان بڕە مووچە وەربگرن، پڕۆژە یاسەکە ھەریەک لەم بڕگانە لەخۆ دەگرێت یەکسانی لە ھەریەک لە مووچە، سەرموچە، پاداشت ھەروەھا مۆڵەت بۆ ھەردوو ڕەگەزەکە، لەم ڕووەوە ھەندێک وڵات ھەنگاوی لەپێشتریان ناوە بۆ ئەم مەبەستە.

## مێژووی یاساکە
لە سەردەمی شۆڕشی پیشەسازیدا ژنان مووچەیەکی کەمتریان وەردەگرت لە پیاوان جا بە ھۆکاری ئەوەبێت کە مێ بوون یان نا ئەم جۆرە لە مووچە وەرگرتن ببوە دیاردە بەڵام لەگەڵ سەرھەڵدانی یەکەمین بیروڕای فێمینیزم دا بابەتی یەکسانی مووچە ھاتە ئاراوە. دوا بە دوای ئەمەش دوای جەنگی جیھانی دووەم یەکێتی بازرگانی جیھان بابەتی یەکسانی لە مووچەدا بە ھەند وەرگرت لەمەشەوە زۆرینەی وڵاتانی جیھان کەوتنە ئەوەی دانبنێن بە یاسای یەکسانی مووچەدا و لەم ساڵانەی دوایشدا یەکێتی بازرگانی ئەورووپا کەوتنە پێداگرتن لە پەیڕەوکردنی یاساکە.

## یەکێتی ئەورووپا و گۆڕانکارییە ئابورییەکان
ئەورووپا لە دوای جەنگی جیھانی دووەمەوە گۆڕانکارییەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی لە ڕووی ھەوڵدان بۆ یەکسان کردنی مووچەی ھەردوو ڕەگەزی نێر و مێ. لە ساڵی ١٩٥٧ دا کۆمەڵگایەکی مەدەنی دروست بوو بەناوی کۆمەڵگای ئابووری ئەورووپا (EEC)ئەم کۆمەڵگا یان ئەنجومەنە ھەستا بە ھەموارکردنەوەی کۆمەڵە یاسایەک یەکێک لەوانە یاسای مووچەی یەکسان بوو بۆ ھەردوو ڕەگەزەکە لە بەشێکی یاساکەدا ھاتووە کە ھەریەک لەڕگەزی نێر و مێ پێویستە ھەمان بڕە مووچە وەربگرن لەبەرامبەر ھەمان جۆر و ماوەی کار کردندا. ئەوەی جێی سەرنجە کۆمەڵێک وڵات پێش دروستبوونی کۆمەڵگای ئابووری ئەورووپا دەسپێشخەربوون لە ھەوڵدان بۆ یەکسانکردنی مووچەی ھەردوو ڕەگەزەکە. لە دوای دروستبوونی ئەم کۆمەڵگایە ھەر یەکە لە وڵاتانی ئەورووپا لە چەند ساڵێکی جیا جیادا یاساکەیان پەیڕەوکرد بە نموونە سوید – ١٩٨٠، ئینگلتەرا – ١٩٧٠، نەرویج ١٩٧٨، ئێرلەندا- ١٩٧٧. ئەوەی گرنگە ئەم یاسایە پێکھاتبوو لە چەند بەشێک بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٦ دا جارێکیتر یاساکە ھەموارکرایەوە و لە یەک بەشی تەواودا کۆکرایەوە.

کۆمەڵێک وڵاتی تر ھەن کە یاسای یەکسانی مووچە پەیڕەو دەکەن بەڵام بەجۆرێکیتر لێرەدا ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە نموونە وەردەگرین. لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ یەکەمین جار یاسای یەکسانی مووچە لە نێوان نێر و مێ دا لە ساڵی ١٩٦٤ دا تاوتوێ کرا ئەویش بە جۆرێک بوو کا یاساکە لە بنەڕەتدا یاسایکی سەربەخۆ نەبوو لەبارەی یەکسانی لە مووچەدا بەڵکو یاساکە دەربارەی مافەکانی مرۆڤ بوو و بەشێکی یاساکە تەرخان کرابوو بۆ یەکسانی لە مووچەدا بەڵام لە ساڵی دواتر یاساکە تایبەتکرا بە یەکسانی لە مووچەدا.

لەسەدەی ٢٠ دا ژنان لە سەدا ٢٥ ی ھەموو ئەو فەرمانبەرانەیان پێکدەھێنا کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کریان دەکرد بەڵام بە مووچەیەکی کەمتر لە پیاوان. تەنانەت لە ھەندێک لە ویلایەتەکاندا یاسای جیا جیا ھەبوو لەسەر چۆنییەتی کارکردنی ژنان بە نموونە ژنان بۆیان نەبوو بە شەو کاربکەن بەڵام کەمبوونەوەی ڕێژەی پیاوان لە دوای جەنگی جیھانی دووەمەوە وای کرد کە ژنان زیاتر بچنە کارگە و چەندەھا کاری جیاوازبکەن و بە ھەمان بڕی مووچەی کەم بە بەراورد بە مووچەی پیاوان. یەکەمین ھەوڵ بۆ نەھێشتنی ئەو جیاوازییە لە ساڵی ١٩٤٤ دا بوو کاتێک ھەوڵدرا ژنانیش بە ھەمان بڕی مووچە کار بکەن و دوای ٢٠ ساڵ واتە لە ١٩٦٤ دا یاساکە بە تەواوی ھەموارکرایەوە بەم یاسایە کە دەبێت ئەو کەسانەی کە ھەڵدەستن بەھەمان جۆری کار لە ھەمان کات و ماوەدا دەبێت ھەمان بڕی مووچە وەربگرن بە بێ ڕەچاو کردنی جێندەر، دین، ڕەنگی پێست و بنەچە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئابووری گشتی
کانیاوی گڕاوان

وێنۆک|کانیاوی گڕاوان
وێنۆک|کانیاوی گڕاوان لە زستاندا
**کانیاوی گڕاوان** سەرچاوەیەکی ئاوی لە ناوچەی ڕەبەت لە شارستانی سەردەشتە کە بەھۆی تایبەتمەندیی دەرمانی و سروشتی سەرسەوزی دەوروبەری ناوبانگی ھەیە. گڕاوان لە دەشتێکی یەکدەست سەوز و سەرنجڕاکێش لە نزیک گوندی کانی گوێز لە مەودای دوو کیلۆمەتریی شاری ڕەبەت و لە دوازدە کیلۆمەتریی باکووری رۆژھەڵاتی شاری سەردەشت ھەڵکەوتووە کە خاوەن ئاوی کانیاوییە. ڕووباری زێی بچووک لە تەنیشت ئەو کانیاوە تێدەپەڕێت کە لە وەرزی بەھاردا یەکێک لە پڕئاوترین ڕووبارەکانی ناوچەیە. ئاوی ئەو کانیاوە دەڕژێتە ناو ڕووباری کەڵوێ کە بەشێک لە زێی بچووک دێتە ھەژمار. ھەروەھا گڕاوان کانیاوێکە ئاوەکەی کانزانییە و ھەڵگری خوێیە. ئەو کانیاوە ١٢٠٦ مەتر بەرزە لە ئاستی دەریا. ڕۆژانە ژمارەیەکی زۆر گەشتیار لە شارەکانی ئێران، ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ھەروەھا باشووری کوردستان سەردانی ئەو کانیاوە دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:زێی بچووک
پۆل:شارستانی سەردەشت
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی کوردستان
حاڵەتی ستێندال

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Stendhal.jpg|وێنۆک|حاڵەتەکە دوای ماری-ھێنری ناوی لێنرا ستێندال
**نیشانەی ستێندال** یان **کۆنیشانەکانی فلۆرێنس** حاڵەتێکی دەروونی جەستەیییە کە تێیدا نەخۆش دڵی بەشێوەیەکی بەردەوام و زۆر لێدەدات، بوورانەوە، گێژبوون، خەیاڵکردن ببێت ھەستیاری باروودۆخەکە بەدیاردەکەوێت کاتێک نەخۆش ھەستیار دەبێت بە کەلوپەلەکان، کارە ھونەرەیییەکان، بەتایبەت لەو کارە ھونەرییانەی دەربارەی جوانی و ئەنتیکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھونەرەکان
پۆل:ستێندال
پۆل:حاڵەتە سایکۆپاسۆلۆژییەکان
فەردین ڕابیت

**فەردین ڕابیت** (لەدایکبووی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١ لە پیرانشار) یاریزانێکی تۆپی پێی کوردە کە وەکوو وینگەر  یاریی دەکات.

**فەردین ڕابەت** (لەدایکبووی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١ لە پیرانشار) یاریزانی فۆتبۆلی کورد و ئێرانییە، کە لە پۆستی فەرمیسکەری چەپ و ڕاست یاری دەکات. ئێستا بۆ یەکێک لە تەیمەکانی  ی قبرس یاری دەکات، کە لە یاریزانی پۆلی دووەمی قبرسە.

## ژیانی یاریگری
فەردین فۆتبۆلی پڕۆفیشنال لە ئاستقلالی ته‌هران دەستپێکرد، پاشان بە قەرزی چووە نەفت مەسجیدسلیمان و شەهر خودڕۆ. لە ساڵی ٢٠٢٢ چووە ئەورووپا و یاری کرد بۆ دالکورد لە سوید. بە دوای ئەوە ساڵی ٢٠٢٤ بۆ ئۆلمپیا گرودزیاژدزی له‌ له‌هستان گواسترا و دواتر بۆ TSV Neudrossenfeld لە ئه‌ڵمانیا.

لە تەممووزی ٢٠٢٥، ڕابەت پەیوەندیدا بە کەڵەکەی  لە قبرس. ئەم یاریگاکە لە پۆلی دووەمی یارییەکاندا لەو وڵاتە کار دەکات، وە پێشمه‌رگه‌ی ژمارەی ٤٢ی یەکە.

## ئامارەکانی یاریگری

## یارییە نەتەوەیییەکان
ڕابەت لە تەیمە نەتەوەیییە بنەماڵەییەکانی ئێران یاری کردووە، بە تایبەتی لەژێر ٢٠ و ٢٣ ساڵ.

## شێوازی یاری کردن
یاریزێکی خێرایە، تەکنیکییە، و توانای هەیە بە هەردوو پەیەکەوە یاری بکات. ئەو بە تایبەتی لە فەرمیسکە و شیکردنی برێکی بەرگری یەکەمانە ناسراوە.

## سەرچاوەکان

* فەردین ڕابەت لە Transfermarkt 
* فەردین ڕابەت لە SofaScore
* بڵاوکراوەیەکی فەرمی لە لایەن یاریگاکە APEA Akrotiri

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* فەردین ڕابیت لە ئینستاگرام
* فەردین ڕابیت لە ساکروێی

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:وەرزشکارانی کورد
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئێرانی
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە سوێد
نگین ئاڵتوونی

**نگین ئاڵتوونی** (لەدایکبووی ١ی ئازاری ٢٠٠١ لە ئیلام) کاراتێکارێکی کوردە. ئەو لە ئۆڵۆمپیادی گەنجانی ٢٠١٨ میدالیای برۆنزی بردەوە، میدالیای زێڕی لە یارییەکانی قارەمانی کاراتێی گەنجانی ئاسیای ٢٠١٨ لە ژاپۆن وەرگرت و ھەروەھا لە یارییەکانی قارەمانی خولی کاراتێی یەکەمی گەنجانی ٢٠١٨ لە کرواتیا پلەی سێیەم ھاتەوە و پشکی ئۆڵۆمپیادی گەنجانی ٢٠١٨ی بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* نگین ئاڵتوونی  لە فیدراسیۆنی جیھانی کاراتێ
* نگین ئاڵتوونی لە ئینستاگرام
* نگین ئاڵتوونی لە فەیسبووک
*نگین ئاڵتوونی لە توویتەر
* نگین ئاڵتوونی لە یووتیووب

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١
پۆل:خەڵکی ئیلام
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:وەرزشکارانی کورد
مەنسوور بارزانی

**مەنسوور بارزانی** (؛ لەدایکبووی حوزەیرانی ١٩٧٣ لە ھەولێر، عێراق) کوڕی سەرۆکی پێشووی ھەرێمی کوردستان مەسعوود بارزانی و برا بچووکی مەسروور بارزانییە. فەرماندەی ھێزەکانی تایبەتی یەکەم و گوڵانە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بنەماڵەی بارزانی
پۆل:زیندووان
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
ئەلێکسی ناڤاڵنی

**ئەلێکسی ناڤاڵنی** (٤ی حوزەیرانی ١٩٧٦ – ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤) یاساناس، سیاسەتوانێکی ڕووس و ڕەخنەگری سیاسی–ئابووری دەسەڵاتی ڤلادیمیر پوتین بوو. ئەو یەکێک لە سەرکردەکانی خۆپیشاندانەکانی ٢٠١١–٢٠١٢ لە ڕووسیا بوو. ناڤاڵنی دوای ئەوەی لە ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١دا لە ئەڵمانیا چارەسەری ژەھراویبوونەکەی کرد، گەڕایەوە ڕووسیا و لە فڕۆکەخانە دەستگیرکرا و سزای سێ ساڵ و نیو زیندانی بەسەردا سەپێندرا، ئەمەش بووە ھۆی دەربڕینی ناڕەزایەتیی خەڵکی ڕووسیا و چەندین خۆپیشاندانیان ئەنجامدا. ناڤاڵنی لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١، لەلایەن پەرلەمانی ئەورووپاوە خەڵاتی ساخارۆڤی پێبەخشرا. ئەو لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤، لە بەندیخانەیەک لە باکووری ڕووسیا کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:مردووانی ٢٠٢٤
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ساخارۆڤ
پۆل:ڕووسییەکانی بە ڕەگەز ئوکراینی
ڤێدا

**ڤێدا** (بە سینھالی:වැද්දා، بە تامیلی:வேடர்) گروپێکی کەمینەی سریلانکان لە پاڵ گروپەکانی تر.

## سەرچاوەکان


پۆل:دانیشتووە ڕەسەنەکانی باشووری ئاسیا
بازنەکانی پارێزگای ھەولێر لە ھەڵبژاردنی پێشوەختەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢١

بازنەکانی پارێزگای ھەولێر لە ھەڵبژاردنی پێشوەختەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢١ سەرجەم ئەو ناوچانە دەگرێتەوە کە دەکەونە سنووری جوگرافیایی پارێزگای ھەولێر. ئەمەش دوای ئەوەی یاسای ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق گۆڕانکاری تێداکرا و بازنەکانی ھەڵبژاردنی لە ١٨ بازنە بۆ ٨٣ بازنە دابەشکرد. لەم ھەڵبژاردنە پارێزگای ھەولێر دابەشکراوە بەسەر ٤ بازنەی سەرەکی، ژمارە و ناوی کاندیدەکانیش لە بازنەیەک بۆ بازنەیەکی دیکە جیاوازی ھەیە و دەنگی ھیچ کەسێک لە بازنەیەک بۆ بازنەیەکی دیکە ناچێت. بە شێوەیەکی گشتی بەربژێرەکان بۆ بەدەست ھێنانی ١٥ کورسی پەڕلەمانی عێراق پێشبڕکێ دەکەن. لە پارێزگای ھەولێر ١٬٢٣٨٬٣٧٩ کەس مافی دەنگانی ھەبوو.

## بازنەکان

## ئەنجامەکان
### دەنگدانی تایبەت
حسژشۆ

### دەنگدانی گشتی
## سەرچاوەکان
فانی

**مەمەند ئاغا کوڕی ڕەسووڵ ئاغا** ناسراو بە **مەمەند ئاغای قایمەقام** (١٩١٠ لە مەرگە، سلێمانی – ٣ی کاتوونی یەکەمی ١٩٧٣ لە مەرگە) نازناوی شیعریی **(فانی)یە**. شاعیرێکی کوردی سەدەی بیستەم بوو. لە تیرەی میراودەلییە، شەش کوڕی لە پاش بەجێماوە، ئەوانیش بە ناوەکانی: سەلیم، محەممەد، ئەنوەر، کەمال، فەرەیدوون و پشتیوان.

وێنۆک|وێنەیەکی فانی شاعیر
## ژیان
ماوەیەکی کەم لە حوجرە خوێندوویەتی، تا فێری خوێندنەوە و نووسین بووە، ئینجا بەھەوڵ و کۆششی خۆی فێری زمانی فارسی بووە، وەک ڕۆشنبیرێکی تەواو خۆی پێگەیاندووە. لە ساڵی ١٩٥٧ەوە تا ساڵی ١٩٦٤ بە سەرۆکی شارەوانی مەرگە ھەڵبژێردراوە.

لە ساڵی ١٩٤١ لە مەرگە ڕێکخراوێکی دامەزراندووە بەناوی «قۆمیتە» واتە کۆمیتە بۆ ڕێکخستن و سەرپەرشتی ھەندێ لە کاری کۆمەڵایەتی. ئەو کۆمیتەیە نزیکەی شەش مانگێک لە ناوەوە بووە. چەند ئاغایەکی نەخوێندەوار و کۆنەپەرست لە پێناوی بەرژەوەندی خۆیان بوو بەدژی و بەربەرەکانییان کرد. ئەمە بووە ھۆی لەناوچوونی ڕێکخراوەکە.

لە ساڵی ١٩٤٢ بەھۆی جەنگی جیھانیی دووەمەوە دانەوێڵە بەتایبەتی جۆ بەسەر خەڵکیدا دابەش دەکرا وەک ئازووقە، زۆری لەلایەن ئاغایان و مووچەخۆرە گەورەکانەوە دەدزرا. فانی دزییەکەی ئاشکرا دەکرد. ناحەزانی لەناو ئاغایاندا زۆر بوون، خوێندەوار لە کۆمەڵگای مەرگە کەم بوو، ئەوەی ھەبوو لەناو مەلا و شێخەکانیان فانییان خۆش نەدەویست. یەکێک لەو ڕۆشنبیرە دەگمەنانەی بیروڕایان لەگەڵ فانی یەکترییان گرتبووەوە، تەنیا مەلا حەسەنی مەرگەیی بوو کە لە ھاوڕێیە نزیکەکانیی بوو.

شاعیر شێخ مەحموودی حەفیدی خۆش ویستووە، بەتایبەتی لە کاتی تەنگانەدا شیعری بەسەردا کردووەتەوە. بۆ لە سێدارەدانی چوار ئەفسەرە کوردەکە ماتەمنامەی نووسیوە.

## مردن
لە ڕۆژی ٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٣ لە گوندی مەرگە کۆچیی دواییی کردووە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
بەشی یەکەم: بەسەرھاتی فانی شاعیر

## سەرچاوەکان
* دیوانی فانی، بەرگی یەکەم، کەمال میراودەلی، چاپخانەی ڕاپەڕین – سلێمانی، ١٩٧٥.
* مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی حەوتەم، مارف خەزنەدار، لاپەڕەکانی ١٤١ تا ١٦٦، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر:٢٠٠٦.

پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠
پۆل:مردووانی ١٩٧٣
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
پۆلیس

[وێنۆک|پۆلیسێکی [ئەڵمانی لە ھامبورگ]]
[وێنۆک|پۆلیسێکی کوردی شیعە لە [شنگال]]
**پۆلیس** ڕێکخراوەیەکی دەوڵەتییە بۆ ئاگاداری کردن لە سەلامەتی، تەندروستی و دارایییەکانی خەڵک و پێشگری کردن لە تاوان و ئاڵۆزیی مەدەنی. ئەم ناوە لە وشەی یۆنانی «πόλις» بە مانای شار وەرگیراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
پۆل:ئاسایش
تۆپی پێ لە ئەفغانستان

تۆپی پێ لە بەناوبانگترین یارییەکانە لە ئەفغانستان لە دوای یاری کریکێت، لە ساڵی ١٩٢٢ یەکێتی تۆپی پێ ئەفغانستان پێکھێنرا و لە ساڵی ١٩٤٥ بووە ئەندامی فیفا. ئەفغانستان خاوەنی ھەڵبژاردەی نیشتیمانی خۆیەتی لە سەر ئاستی پیاوان و خانمان لە پاڵەوانێتییە نێودەوڵەتییەکان بەشداریدەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:تۆپی پێ لە ئەفغانستان
ھێرشەكانى ٢٠١٧ی تاران

لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧ دوو ھێرش لە پەرلەمانی ئێران و گۆڕی ڕووحوڵڵا خومەینی لە یەک کاتدا ڕوویدا، ئەمەش بووە ھۆی گیان لەدەستدانی ١٧ کەس و برینداربوونی ٤٠ کەس، دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام بەرپرسیارێتی خۆی لە ئەنجامدانی دوو ھێرشەکە ڕاگەیاند. ئەو تەقەکردنانە یەکەم ھێرشە لە تاران لە ماوەی زیاتر لە دە ساڵی ڕابردوودا.

## سەرچاوەکان

پۆل:مرۆڤکوژی لە ئێران
پۆل:کۆمەڵکوژیەکان لە ئێران
ھایپۆسێرمیا

**ھایپۆسێرمیا** حاڵەتێکە کاتێک مرۆڤ پلەی گەرمی لەدەست دەدات و دەچێتە خوار ٣٥٫٠ سیلیزی ھایپۆسێرمیا کە ڕوودەدات مرۆڤەکە زیاتر پلەی گەرمی لەدەست دەدات لەوەی بەرھەمی بھێنێت لە ئاستی ناوەند کەسەکە تووشی لەرزین و گێژبوون دەبێت، لە ئاستی بەرز کەسەکە تووشی حاڵەتێکی نائاسایی دەبێت ئەویش بە ھەستکردن بە گەرما لە کەشوھەوای سارد و لابردنی جلەکانی ئەمەش مەترسی وەستانی دڵ و مردن زیاد دەکات

ھایپۆسێرمیا بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ دوو جۆر جیاکراوەتەوە تا ئێستا یەکیان بەھۆی چوونەناو کەشوھەوای سارد و بەرکەوتنی ساردییەکی زۆر و یان ھەر شتێکی تر کە وادەکات لاشە پلەی گەرمی زیاتر لەدەست بدات لەوەنەی بەرھەمی بھێنێت بەشێوەیەکی دووبارەیانە دەکرێت بەھۆی ژەھراوی بوون بەھۆی ئەلکحولەوە، دابەزینی شەکر لەخوێن ڕووبدات و بەتەمەن داچوون لایەنێکی نەرێنییە بۆ ھایپۆسێرمیا.

دەکرێت نەخۆشییەکە بەھۆی نیشانەکانییەوە لە کەسێک بناسرێتەوە، بۆ ڕێگەگرتن لە ھایپۆسێرمیا پێویستە جلی گونجاو بە کەش وھەوای سارد بپۆشرێت و دووربیت لەھەر شتێک کە پلەی گەرما نزم دەکاتەوە. چارەسەری ھایپۆسێرمیا بریتییە لە خواردن و خواردنەوەی گەرم، پۆشینی پۆشاکی گەرم و کردنی چالاکی فیزیکی،

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:فیزیۆلۆژیا
پۆل:گواستنەوەی گەرمی
لی جونگ-جای

**لی جونگ-جای** (بە کۆری:이정재; لەدایکبووی ١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٢) ئەکتەر و مۆدێلی کۆریای باشوورە، کە بەشداری لە یاریی سکوێد ھەیە.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 

پۆل:باشترین ئەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن)
پۆل:باشترین ئەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (فیلم)
پۆل:باشترین ئەکتەرە نوێیەکان لە بردنەوە خەڵاتی فیلمی بلو دراگۆن
پۆل:باشترین ئەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی گراند بێڵ
پۆل:باشترین ئەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتی درامای ئێس بی ئێس
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
پۆل:زیندووان
پۆل:باشترین ئەکتەری پشتگیریکەر لە بردنەوەی خەڵاتی پایکسانگی ھونەری (فیلم)
پۆل:باشترین ئەکتەری پشتگیریکەر لە بردنەوەی خەڵاتی بلو دراگۆن لە فیلم
پۆل:یاریی سکوید
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
پۆل:دەرچووانی زانکۆی دۆنگگوک
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکان لە سێئول
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی پرایم تایم بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری سەرەکی لە زنجیرەدراما
پۆل:کوڕە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور
پارک ھای-سوو

**پارک ھای-سوو** (بە کۆری:박해수;، لەدایکبووی ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩٨١) ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە، بە ڕۆلەکانی لە فیلم و دراماکانی وەک ئەفسانەی دەریای شین لە ٢٠١٦ و یاریی سکوێد لە ٢٠٢١ ناسراوە.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 

پۆل:باشترین ئەکتەرە نوێیەکان لە بردنەوە خەڵاتی فیلمی بلو دراگۆن
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی دانکوک
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕە میوزیکییەکانی شانۆ لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆل:خەڵکی سووۆن
وی ھا-جون

**وی ھا-جون** ( لەدایکبووی ٥ی ئابی ١٩٩١) مۆدێل و ئەکتەری کۆریای باشوورە بەھۆی ڕۆلەکانی لە فیلم و دراماکان، ناسراوە لە یاریی سکوێد لە ٢٠٢١.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:کوڕە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:خەڵکی باشووری پارێزگای جیۆلا
ھۆیۆن جونگ

**جونگ ھۆ-یۆن** (بە کۆری:정호연; لەدایکبووی ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٩٤) خانمەکتەر و مۆدێلی کۆریای باشوورە بەھۆی بەشداریکردنی لە فیلم و دراماکان ناسراوە وەک یاریی سکوێد لە ٢٠٢١

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

*  at Saram Entertainment 
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤
پۆل:خانمە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور
پۆل:خەڵکی سێئول
پۆل:خانمەکتەرانی سێئول
پۆل:مۆدێلەکانی سێئول
پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:یاریی سکوید
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ژنانی دۆنگدوک
پۆل:خانمەکتەرانی زنجیرەکانی سەر وێب
ئۆ یۆنگ-سو (ئەکتەر)

**ئۆ یۆنگ-سو** (بە کۆری:오영수، لەدایکبووی ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٤) ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە کە لە ١٩٦٧ دەستی بە ڕۆلگێران کرد لە شانۆ، بەگوێرەی وتەی خۆی لە زیاتر لە ٢٠٠ بەرھەمی سینەمایی دەرکەوتووە، وە بەھۆی ڕۆلگێرانەکەی لە یاریی سکوێد لە ٢٠٢١ ناسراوە. براوەی چەندین خەڵاتە لە فیلم و دراما وەک خەڵاتی ھونەری بێکسانگ لە ١٩٩٤

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکان لە سێئول
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:خەڵکی پارێزگای گیۆنگگی
ھیۆ سونگ-تای

ھیۆ سونگ-تای (بە کۆری:허성태، لەدایکبووی ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧) ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە کە بەشداری زیاتر لە ٦٠ فیلم و درامای تەلەڤیزیۆنی کردووە لەوان وەک یاریی سکوێد لە ٢٠٢١

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧
پۆل:دەرچووانی زانکۆی نیشتمانی پوسان
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکان لە بوسان
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:یاریی سکوید
ئەنوپام تریپاسی

**ئەنوپام تریپاسی** (بە کۆری:아누팜 트리파티، لەدایکبووی ٢ی تشرینی دووەمی ١٩٨٨) ئەکتەرێکی ھیندییە کە لە کۆریای باشوورە، لە چەندین فیلم و درامای کۆری بەشداری کردووە، وە یەکەم ڕۆلی سەرەکی لە زنجیرە درامای یاریی سکوێد دەبێت لە ساڵی ٢٠٢١

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی نیشتمانی کۆریا بۆ ھونەرەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی نیودێلھی
پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:یاریی سکوید
جونگ جای-ئیل

**جونگ جای-ئیل** (بە کۆری:정재일;، لەدایکبووی ٧ی ئایاری ١٩٨٢) ئاوازدانەرێکی کۆریای باشوورە کە بە بەشدارییەکانی لە ئاوازدانان بۆ زنجیرە دراما و فیلمەکانی کۆریای باشوور ناسراوە لەوانیش یاریی سکوێد لە ٢٠٢١.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢
پۆل:زیندووان
شیم سونگ-بۆ

**شیم سونگ-بۆ** (لەدایکبووی ١٩٧٢) دەرھێنەر و سیناریۆنووسی کۆریای باشوورە کە دەرھێنانی بۆ چەندین فیلم و درامای کۆریای باشوور کردووە.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:سیناریۆنووسەکانی کۆریای باشوور
پۆل:دەرچووانی زانکۆی نیشتمانی کۆریا بۆ ھونەرەکان
لی سۆ-یۆن (خانمەکتەر)

**لی سۆ-یۆن** (لەدایکبووی ١٦ی نیسانی ١٩٨٢) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە بەھۆی بەشدارییەکانی لە فیلم و دراماکان ناسراوە وەکوو زنجیرە درامای دۆنگ یی لە ٢٠١٠ لە ڕێگەی ئێم بی سی دراما.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* Lee So-yeon  at King Entertainment 
* 
* 
* 

پۆل:باشترین خانمەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتەکانی درامای ئێس بی ئێس
پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور
پۆل:دەرچووانی زانکۆی نیشتمانی کۆریا بۆ ھونەرەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھانیانگ
پارک ھان-بیول

**پارک ھان-بیول** (لەدایکبووی ١٧ی تشرینی دووەمی ١٩٨٤) خانمەکتەر و مۆدێلی کۆریای باشوورە.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 
* Star Focus: Park Han-byul  at Arirang

پۆل:باشترین خانمەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتەکانی درامای ئێس بی ئێس
پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور
پۆل:خانمە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور
پۆل:دەرچووانی زانکۆی کۆنکوک
پۆل:خانمەکتەرانی سێئول
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:مۆدێلەکانی سێئول
ھوانگ دۆنگ-ھیوک

**ھوانگ دۆنگ-ھیوک** (بە کۆری:황동혁,، بە ھانجا:黃東赫, لەدایکبووی ١٩٧١) سیناریۆنووس و دەرھێنەری فیلمی کۆریای باشوورە، بەناوبانگە بەھۆی بەشداریکردنی لە دەرھێنان و نووسینەوەی سیناریۆ بۆ فیلم و دراماکان، لەناویاندا یاریی سکوێد لە ساڵی ٢٠٢١. 

#### دەربارەی [[یاریی سکوێد]]
ھوانگ بیرۆکەی یاریی سکوێدی بەھۆی سەختی بارودۆخی ژیانی بۆ دروست بوو، لە ٢٠٠٨ سکرێپتی دراماکەی ئامادەکرد، بەڵام نەدەیتوانی ستۆدیۆییەک بدۆزێتەوە تا پشتگیری لە سکرێپتەکەی بکات و بەرھەم بھێنرێت، تا ئەوکاتەی نێتفلیکس پشتگیری دەکات لە دەوروبەری ٢٠١٩، زنجیرەکە لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ بڵاو دەکرێتەوە و  زۆرترین بینراوی دەبێت لە مێژووی نێتفلیکس دا

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 

پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:سیناریۆنووسەکانی کۆریای باشوور
پۆل:دەرچووانی زانکۆی نیشتمانی سێئول
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:یاریی سکوید
پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی هونەرە جوانەکانی زانکۆی یو ئێس سی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ھونەرە جوانەکانی زانکۆی یو ئێس سی
کوودەتای تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ی سوودان

لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ سوپای سوودان کودەتایەکی سەرکەوتوویانەی دژی حکوومەتی سودان دەستپێکرد کە بەلایەنی کەمەوە پێنج کەسایەتی باڵای حکوومەتی سوودان دەستگیرکران، کە لە ناویان سەرۆک وەزیرانی مەدەنی عەبدوڵڵا حەمدووک لە ماڵەکەی دەستبەسەرکرا. پێشتر لە ئەیلوولی ٢٠٢١ ھەوڵی کودەتا درا بەڵام نەتوانرا جێبەجێ بکرێت و ڕێگری لێکرا.

## ڕووداوەکە
ڕۆژی دووشەمە ٢٥ی تشیرینی یەکەمی ٢٠٢١ ھەواڵی کودەتا لەلایەن سوپای سوودان بڵاوبۆوە، بەپێی ھەواڵێکی کەناڵی ئەلحەداس تیڤی، ھێزە سەربازییەکان عەبدوڵڵا حەمدووک، سەرۆک وەزیرانی حکوومەتی ڕاگوزەری سوودانیان لە ماڵەکەی خۆی دەستبەرسەر کردووە و لەژێر چاودێریدایە، ھەروەھا ڕاگەیەندرا سوپا ھەریەک لە حەمزە بلوول، وەزیری ڕاگەیاندن، ئیبراھیم شێخ، وەزیری پیشەسازی و خالد عومەر، وەزیری کاروباری حکوومەتیان دەستگیر کردووە؛ ھاوکات فەیسەڵ محەممەد ساڵح، ڕاوێژکاری سەرۆک وەزیران دەستگیر کراوە. عەبدولفەتاح بورھان، بەرپرسی سەرەکی کودەتاکە و سەرۆکی ئەنجومەنی ڕاگوزەریی سوودان لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانی جگە لە ڕاگەیاندنی باری نائاسایی حکوومەتی هەڵوەشاندەوە، لە ھەمانکاتدا ڕایگەیاند تا ھەڵبژاردنی داھاتوو حکومەتێکی کاتی دادەمەزرێنن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سیاسەتی سوودان
ئاری

**نەجمەدین کوڕی مەلا ڕەسووڵی دێلێژە** ناسراو بە **ئاری** شاعیرێکی کوردی سەدەی بیستەم بوو. لە ساڵی ١٩١٠ لە سلێمانی لەدایکبووە. لە ٣ی تشرینی دووەمی ١٩٦٨ بەھۆی نەخۆشی دڵەوە لە سلێمانی کۆچی دوایی کردووە.

## ژیان
سەرەتای خوێندنی لە حوجرەی مزگەوت بووە. پاشان چووە بۆ قوتابخانەی سەرەتایی و شەش ساڵی خوێندنی لەوێ تەواو کردووە. لە سییەکانی سەدەی بیستەمدا ژنی ھێناوە و لە (کارگێڕی نەخۆشی ئاژەڵ و کشتوکاڵ) بە مووچەخۆر دامەزراوە، ماوەیەک لەم کارەیدا بووە لە ئاکرێ و لە چلەکاندا گەڕاوەتەوە سلێمانی و ئینجا گوێزراوەتەوە ھەڵەبجە. لە ساڵی ١٩٤٦ بەھۆی کوردایەتی و لایەنگریی کۆماری کوردستان لە مەھاباد ئاری یەکێک بوو لەوانەی لە باشووری کوردستان دەسگیر کران. ماوەیەک لە گرتووخانەی سلێمانی مایەوە، ئینجا ڕەوانەی بەغدا کرا. لەگەڵ ئەوەی لە دادگا تاوانبار نەکرا، بەڵام دوور خرایەوە بۆ باشووری عێراق و ماوەی سێ ساڵ بەدەستبەسەری لە شارەکانی حیللە و کەربەلا بووە.

لە دوای گەڕانەوەی لە ساڵی ١٩٤٩ لە کەرکووک لە (کارگێڕی کشتوکاڵ) بوو بە مووچەخۆر و لەم کارەیدا مایەوە تا ساڵی ١٩٥٩ خانەنشین کرا. پاش چەند ساڵێک گەڕاوەتەوە سلێمانی و لە (کارگێڕی ئیسکانی پارێزگای سلێمانی) دامەزرا.

## سەرچاوەکان
مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی حەوتەم، مارف خەزنەدار، لاپەڕەکانی ١٢٩ تا ١٣٨، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر:٢٠٠٦.

پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠
پۆل:مردووانی ١٩٦٨
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
بەختیار زێوەر

**فایەق کوڕی مەلا عەبدوڵڵای زێوەر** ناسراو بە **بەختیار زێوەر** شاعیرێکی دیاریی کوردی سەدەی بیستەم بوو. لە ساڵی ١٩٠٨ لە سلێمانی لەدایکبووە. بەھۆی نەخۆشییەوە نەشتەرگەرییەکی قورسی بۆ کرا، شەش مانگ دوای نەشتەرگەرییەکە لە ڕۆژی ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٢ لە سلێمانی کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی گردی جۆکا لە تەنیشت باوکییەوە نێژرا.

## ژیان
فایەق کوڕی زێوەری شاعیری کوردە. وەکو زۆربەی منداڵانی ئەو سەردەمە لە حوجرە خوێندوویەتی. پاشان چووە بۆ قوتابخانە و پۆلی شەشەمی سەرەتایی تەواو کردووە. پاشان قوتابخانەی برینپێچی ئاژەڵی تەواو کردووە. لە ھەندێ لە ئاوەدانییەکانی ناوچەی سلێمانی و شارۆچکەی پردێ (ئاڵتوون کۆپری) خەریکی ئەم کارە بوو. لە ساڵی ١٩٤٦ کاتێک قوتابخانەی ناوەندی شەو لە سلێمانی کرایەوە بووە قوتابی ئەوێ و ساڵی ١٩٤٨ پۆلی سێیەمی ناوەندی تەواو کردووە.

لە منداڵییەوە شوێنەواری ھەندێ نەخۆشی لە بەختیاردا دەرکەوتووە، لەوانە ڕۆشنایی چاوێکی کز بووە و لەو شتە پێویستییەی ژیان بێ بەش بووە. ھەروەھا گرفتاری کێشەیەکی تر بووە، ئەویش نەخۆشی مێشک. لە ساڵی ١٩٤٨ کە باوکی کۆچی دوایی کردووە، نەخۆشییەکە زیاتر تەشەنەی کردووە و بەدەست ئازاری دژوارەوە ناچار بووە پەنا بۆ پزیشکانی بەغدا ببات.

## مردن
دوای ئەوەی لە نەخۆشخانەی بەغدا نەشتەرگەریی مێشکیان بۆ کرد و کاسەی سەریان ھەڵدایەوە، پاش نەشتەرگەرییەکە بە شەش مانگ، لە ڕۆژی ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٢ کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی گردی جۆکا لە تەنیشت باوکییەوە نێژرا.

## نموونەی ھۆنراوە
**سەد شوکری خودا پاکە دەروونم لە عەداوەت**

### ھۆنراوەی نیشتمانپەروەری و کوردایەتی
لە ھۆنراوەیەکدا بە ناوی «فیدات بم خاکی کوردستان» لە ٢٢ تشرینی یەکەمی ١٩٤٣، بەختیار لەگەڵ کوردستان موناجات دەکات، سۆزی دەگاتە پلەیەک سۆفی بۆ کردگاری ھەڵدەڕێژێ:

فیدات بم خاکی کوردستان
نموونەی جەننەتی عەدنان
لەسەر تا خوار
گوڵ و گوڵزار
دڵی غەمبار ئەکا دەرمان
فیدات بم خاکی کوردستان
ھەوارگە و دیمەنی جوانت
لە گەرمێن و لە کوێستانت
بە بێگانە
وەکوو تانە
ئەڵێن گیانە منم لوبنان
فیدات بم خاکی کوردستان
بە سەیری تۆ منی مسکین
فەرەح دێتە دڵم چین چین
لەوێ دابەش
ئەبێ بۆ لەش
وەکوو ئاتەش ئەکا جەولان
فیدات بم خاکی کوردستان
بەڵێ گوڵ خۆی کە ئەنوێنێ
بینای ھەستێم ئەلەرزێنێ
بەڵام وەک تۆ
گوڵێکی نۆ
بە ڕەنگ و بۆ نییە قوربان
فیدات بم خاکی کوردستان
لە بیرمە وەک شتێ مەعلووم
مناڵ بووم عاشقی تۆ بووم
کە مامۆستام
لە ڕیز دای نام
وتی ئەی خام بنووسە جوان
فیدات بم خاکی کوردستان
ئەویش نەبوایە باوەڕکە
گڵ و بەردت کە مووفەڕکە
ئەیانکرد کێش
دڵی پڕ ئێش
وەک ئاسنکێش بەبێ تاوان
فیدات بم خاکی کوردستان
لەسەر من فەرزە تا مردن
لە وەسفی تۆ خەیاڵ کردن
بە شیعری جوان
وەیا پەخشان
دڵی ئینسان بکەم حەیران
فیدات بم خاکی کوردستان
بەڵام بۆ خزمەتت گیانە
ئومێدی من بە پیاوانە
ئەوان زۆرجار
ھەزاران کار
ئەکەن ڕزگار بەبێ دامان
فیدات بم خاکی کوردستان


## ئەمانەش ببینە
* زێوەر

## سەرچاوەکان
* دیوانی بەختیار زێوەر
* مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی حەوتەم، مارف خەزنەدار، لاپەرەکانی ٦٣ ٧٨، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر:٢٠٠٦.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* ئاڵەکۆک › دیوانی بەختیار زێوەر

پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨
پۆل:مردووانی ١٩٤٨
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
چیای دۆم

**دۆم** چیایەکە لە زنجیرەچیاکانی ئەلپ، دەکەوێتە نێوان ڕاندا و ساس-فیجی لە کانتۆنی ڤالیس لە سویسرا. ٤٥٤٥ مەتر لەئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە، ئەمە حەوتەمین لووتکەی بەرزە لە ئەلپ، بە گشتی بە پشت بەستن بە شکۆ، دەکرێت بە سێیەم چیای بەرز لە ئەلپ و دووەم بەرزترین لە سویسرا دابنرێت لە دوای مۆنتی ڕۆزا دا بناسرێت دۆم لووتکەی سەرەکی دەستەی میشابێلە (ئەڵمانی: میشابێلھورنەر) کە بەرزترین دەڤەرە بە تەواوی لە سویسرا

لەگەڵ ئەوەی دۆم دانایی ئەڵمانییە بۆ 'گۆم'، بەڵام ھەروەھا دەتوانێت بە واتای 'قەسدراڵ' بێت و چیاکە بە ناوی کانۆن بێرچتۆلد لە کاتێدراڵی سیتن ناونراوە، کە یەکەم کەسە کە ڕووپێوی دەوروبەری کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کێوەکانی سویس
بەڕێوەبردنی خزمەتگووزاریی ئایتی

وێنۆک|پەیوەندی نێوان فرەیموێرکەکانی بەڕێوەبردنی خزمەتگووزاریی ئایتی لەگەڵ هەندێ لە ستانداردەکانی بەڕێوەبردن.
**بەڕێوەبردنی خزمەتگووزاریی ئایتی** () بریتییە لە کۆمەڵە کردەیەک کە دامەزراوەیەک تێیدا دیزاین، بەڕێوەبردن، گەیاندن و کۆنتڕۆلی خزمەتگوزارییەکانی تەکنەلۆژیای زانیاری دەکات بۆ پێشکەشکردنی بەرهەم بە کڕیاران. 

بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی ساڵانەی (CIO WaterCoolers) لە بواری بەڕێوەبردنی خزمەتگووزاریی ئایتی ئەوا کۆمپانیاکان ئەو بوارە بەکاردەهێنن بۆ بەڕێژەی ٣٥٪ بۆ پاڵپشتیکردن لە ئەزموونی کڕیار هەروەها ڕێژەی ٤٨٪ بۆ باشترکردنی چۆنییەتی (کوالیتی) خزمەتگووزاری.

## چوارچێوە
وەک دیسپلین، ئەوا بواری بەڕێوەبردنی خزمەتگووزاریی ئایتی خواستی هاوبەشی هەیە لەگەڵ بابەتەکانی دیکەی پەیوەندیدار بە ئایتی و بەڕێوەبردنی گشتی وەک بەڕێوەبردنی ئاسایشی زانیاری و ئەندازیاریی نەرمامێر. لە دەرەنجامی ئەوەدا، ئەم بوارە بووەتە سەرچاوەیەک بۆ داڕشتنی چەند بچنینەیەک وەک (ISO 9000)، (ISO/IEC 27000) هەروەها (CMMI).

## فرەیموێرکەکان
### ئایتل
زۆربەی کات بەڕێوەبردنی خزمەتگووزاریی ئایتی بە ئایتل هاوتا دەکرێت، خۆی لە ڕاستیدا ئایتل تەنیا یەکێکە لەو فرەیموێرکانەی کە بۆ بەڕێوەبردنی خزمەتگووزاریی ئایتی بەکاردێت لە ناو کۆمەڵێک فرەیموێرکی دیکەدا. ئایتل لەلایەن حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو بەکاردێت و ڕێکخراوە. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤، خاوەندارییەتی ئایتل گواسترایەوە بۆ (AXELOS)، کە خاوەندارییەتییەکی هاوبەشە لە نێوان حکوومەتی بەریتانیا و گرووپی کاپیتا.

لە ١٨ی شووباتی ٢٠١٩، چوارەمین کتێبی ئایتل بڵاوکرایەوە. کتێبەکە پێنج بەشییە، هەر یەکێکیان باس لە قۆناغێکی بەڕێوەبردنی خزمەتگووزاریی ئایتی دەکات.

### فرەیموێرکەکانی دیکە
* ئی تۆم (eTOM)
* کۆبیت (COBIT)
* فیت ئێس ئێم (FitSM)
* ISO/IEC 20000
* MOF لەلایەن مایکرۆسۆفت سەرپەرشتی دەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەڕێوەبردنی تەکنۆلۆژیای زانیاری
پۆل:تەلەفۆن
بەرمال چەم

**بەرمال چەم** (بە کوردیی کرمانجی: Bermal Çem) ژنی گەریلا و سترانبێژی شۆڕشگێڕی کوردی خەڵکی باکووری کوردستانە کە بەھۆی گۆتنی سترانەکانی شۆڕشگێڕانە بە زمانی کوردی ناسراوە. بەرمال چەم ئەندامی گرووپی مۆسیقای ئاوازی چیایە.

## کارەکان
* لێ زینێ (Lê Zînê)
* ئەڤینا چیا مە (Evîna Çiya Me)
* ئۆخر بە (Oxir Be)
* داربەستا من (Darbesta Min)
* ھۆ چیاوۆ (Ho Çiyawo)
* ئەز ڕێویمە (Ez Rêwîme)
* ژیانا بێدەنگ (Jiyana Bêdeng)
* ئەی شەھید (Ey Şehîd)
* ئاخکەسەرا (Axkesera)
* ڤا یە ھاتم (Va Ye Hatim)
* بەرفینا گارزان (Berfîna Garzan)

## بەرنامەکان
بەرمال چەم لە نەورۆزی ساڵی ٢٠١٧ بەتەک چەند ھونەرمەندی کوردی دیکە لە ئاھەنگێک کە لە کەرکووک لەلایەن تەڤگەری ئازادی کۆمەڵگای کوردستان ڕێکخرابوو سترانی خوێند.

## ڕوانگەکان
بەرمال چەم لە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی تورکیا لە ساڵی ٢٠١٥ وەکوو ئەندامی ئاوازی چیا سروودی ھەدەپە'ئێ بۆ پارتی دیموکراتی گەلان خوێندبوو و لە پشتیوانی لە ئەم حیزبە گوتی: ئەگەر ئێمە بە سترانەکانمان بەم ھەڵبژاردن ڕۆح ببەخشینن، ئەمە وەکوو سوپاسێک لە ڕۆحی سرۆشت و کوێستانانە. خەڵکانیش ھەروەھا بە دەوری ئەم ڕۆحە ھەڵدەپەڕێن و لەگەڵ ئەم سترانانە ھاوڕێ دەبن و ئەمە بۆ ئێمە زۆر پیرۆزە … ئێمەش دەمانھەوێت بە سترانەکانمان پاڵپشتی لە ڕەوتی ھەڵبژاردن بکەین. سترانەکانی ئێمە بەکۆمەڵ و بە ڕۆحێکی بەتین و ئیمانێکی مەزن بەرھەم دەھێنرێت.

بەرمال چەم ھەروەھا سەبارەت بە کۆمەڵکوژیی چاندی و فیزیکیی خەڵکی کورد و ئەرکی ھونەرمەندانی کورد گوتبوو نابێت ھونەرمەندانی کورد وابزانن کە ھەر بە تەنیا بە خوێندنی ستران بە زمانی کوردی ئەرکی خۆیانیان جێبەجێ کردووە، بەڵکوو دەبێت وێڕای زمان، ھەست و ھزری خۆشیان تێکەڵی کارەکانیان بکەن … ئەگەر ھونەرمەندان ئەرکی خۆیان بە جێ بھێنن کاریگەرییەکی ھەرە زۆرترێکیان لە سیاسەتوانان لەسەر کۆمەڵگەدا ھەیە.

بەرمال چەم لە ژمارەی ١٧٠ی کۆڤاری نەوایا ژن لە ئایاری ٢٠١٩ وتارێک بە زمانی کوردی بە ناوی «ڕۆڵی ژنی کورد لە پێشخستنی وێژەدا» سەبارەت بە ھۆنراوەوانە ژنەکانی کورد لە ئەدەبی کلاسیکی کوردیدا نووسیوە. ھەروەھا لە ژمارەی ١٩٤ی ئەو کۆڤارە لە ئایاری ٢٠٢١ وتارێک بە زمانی کوردی سەبارەت بە ژیان، خەبات و ھونەری ھۆزان مزگین نووسیوە.

لە نیسانی ٢٠١٨ لە نووسینێک لە ڕۆژنامەی یەنی ئۆزگوور پۆلیتیکا بە زمانی تورکی سترانبێژەکانی وەکوو ئیبراھیم تاتلیسس و یاڤووز بینگۆل یا ئەو سترانبێژە تورکانە کە پاڵپشتییان لە ھێرشی حکوومەتی تورکیا بۆ سەر عەفرین دەکرد و ھاتبوون بۆ سنۆری سووریا و سترانیان دەخوێند، داردەستانی فاشیزم زانی کە لە شەڕێکی چەپەڵ بەشدار بوونە و بۆ بەدیھێنانی کۆمەڵگەیەکی فاشیستی یارمەتەیی ئەردۆغان دەدەن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی باکووری
پۆل:ئاوازی چیا
لوتفی

**لوتفی** نازناوی شیعریی شاعیری کلاسیکی کورد **شێخ لەتیف کوڕی شێخ ڕەزا شێتەی کوڕی شێخ مارف قوولەی کوڕی شێخ فەتاح قوولەی کوڕی شێخ حەسەن قوولەی کوڕی شێخ محێدین کەرکووکی کوڕی شێخ حەسەن گڵەزەردەی بەرزنجییە**. دایکی ناوی حەلاوە خانی کچی شێخ مەحموودی قوولەیە.

## ژیان
لوتفی لە ساڵی ١٩٠٥ لە دێی پەڵکانەی ناوچەی قەرەحەسەنی کەرکووک لەدایکبووە. کە تەمەنی گەیشتووەتە شەش ساڵان لە حوجرەی مزگەوتی گوندی قوێن پەڵک لە ناوچەی دووز (دووزخورماتوو)دا باوکی لەلای مەلا سەعیدی ملباز خستوویەتییە بەر خوێندنی قورئان و چەند کتێبێکی ئایینیی لەلای خوێندووە. پاشان چووەتە شاری دووز لە خزمەت مەلا جەلالەدین خوێندوویەتی. دواتر بەرەو شاری کەرکووک چووە و چووەتە مزگەوتی نائیب ئۆغڵی، لەلای شێخ سەتاری شێخ محەممەدی کەرەدان ماوەیەک بووەتە فەقێ. لە دواییدا لەسەر ڕاسپاردەی (شێخ عەبدولکەریمی دارەخورما)ی خاڵی لەگەڵ شێخ مستەفا کە ناودارە بە (شێخ کاکە) نێردراون بۆ دیبەگەی سەر بە قەزای مەخموور. دوو ساڵ لەلای (مەلا تاھیر عەبدوڵڵا)یان خوێندووە و دواتر گەڕاوەتەوە بۆ ئاوایی (لەیلان)ی سەر بە کەرکووک، ماوەیەک لەلای مەلا عەلائەدین ھەندێک کتێبی ئایینیی خوێندووە. پاشان ڕووی کردووەتە گوندی خاڵۆبازیانی و لەلای مەلا شەریفی مەنسووری چەند ساڵێکی خوێندووە. دواتر گەڕاوەتەوە کەرکووک و لە مزگەوتی ئیمام قاسم بووە بە موستەعید و لەلای (مەلا محەممەدی ھەورامی)دا ماوەیەک خوێندوویەتی. پاشان چووە بۆ خانەقای سەید ئەحمەد و لەلای مەلا سلێمانی تورک خوێندوویەتی، کە ئەم مامۆستایەشی کۆچی دواییی دەکات لەلای مەلا عەلی ئەفەندی مودەڕیس دوا بابەتی ئەم کتێبانەی وەکو «فەنناری» و «سەعدوڵڵا» و «ئیعانە» تەواو دەکات.

## مردن
لە ڕێکەوتی ٢٣ی ئایاری ١٩٨٩ لە نەخۆشخانەی ئازادی شاری کەرکووک کۆچی دوایی کرد و بە ئامادەبوونی کوڕەکانی و خەڵکی ڕەحیماوا و دراوسێ و خزم و کەسوکار و شاعیر و پیاو ماقووڵان و پیاوانی ئایینیی لە گۆڕستانی ڕەحیماوا بەخاک سپێردرا.

## سەرچاوەکان
* دیوانی لوتفی
* مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی حەوتەم، مارف خەزنەدار، لاپەڕەکانی ١٩ تا ٢٦، دەزکای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر:٢٠٠٦.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥
پۆل:مردووانی ١٩٨٩
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
ئەڤەلۆن

وێنۆک|تۆیۆتا ئەڤەلۆن، مۆدیلی ٢٠٢٠

**ئەڤەلۆن** ئۆتۆمبێلێکە کە کۆمپانیای تۆیۆتا مۆتۆر لە ئەمریکا لە ١٩٩٤ بەرھەمی ھێنا و دواتر لە کەنەدا و ڕۆژھەڵاتی ناوین دەستی بە بەرھەمھێنانی کرد. تۆیۆتا چەندین نەوەی ئۆتۆمۆبیلی ناساند وەک:
* لە ١٩٩٤ تا ١٩٩٩
* لە ١٩٩٩ تا ٢٠٠٤
* لە ٢٠٠٤ تا ٢٠١١
* لە ٢٠١١ تا ٢٠١٢
* لە ٢٠١٣ تا ٢٠١٨
* لە ٢٠١٩ تا ئەمڕۆ
لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بەرھەمھێنراوە بۆ پڕکردنەوەی شوێنی تۆیۆتا تاج، کە لە ساڵی ١٩٩٢ لە ئەمریکا بەرھەمەکەی وەستاند. مەکینەکەی ٦ سلیندەر ٣٫٥.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئۆتۆمۆبیلی سیدان
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی ئوسترالیا
ئاوازی چیا

**ئاوازی چیا** یان **ئاوازێ چیا** (بە کوردیی کرمانجی: Awazê Çiya) گرووپێکی مۆسیقای شۆڕشگێڕانەی کوردییە کە بەھۆی بەرھەمھێنانی سترانەکانی شۆڕشگێڕانە لەسەر بنەمای مۆسیقای ڕەسەنی کوردی و بە زمانی کوردی ناسراوە.
گرووپی ئاوازی چیا لە ساڵانی ناوێنی دەیەی ٢٠٠٠ەکان دامەزراوەتەوە. ھەموو ئەندامانی ئەم گرووپە گەریلان.

## ئەندامان
* تێکۆشین جوودی
* ئارگەش دەلیلا
* ڤیان کچی
* ھەدار ڕووبار
* بەرمال چەم

## بەرھەمەکان
### ئەلبومەکان
* سیا ژین (Siya Jîn)، ٢٠١٨.
* بۆتان (Botan)، ٢٠٢٠.

### تاکەگۆرانییەکان
* *ئۆرەمار* (Oremar)، ٢٠٠٧.
* *دەستانا زاپێ* (Destana Zapê)، ٢٠٠٨.
* *ھەدەپەئێ* (HDP'ê)، ٢٠١٥.
* *پەکەکەنە* (PKK ne)
* *شەھید ھاروون* (Şehîd Harûn)
* *مزگینا لەھەنگ* (Mizgîna Leheng)
* *بەریتان* (Berîtan)
* *ئاوازەک تێ* (Awazek tê)، ٢٠١٤.
* *جەنگا گارێ* (Cenga Garê)، ٢٠٢١.
* *دە پیرۆ* (De Pîro)، ٢٠٢١.
* *وێنەیەک* (Wêneyek)، ٢٠٢١.
* *بازێن زاگرۆسان* (Bazên Zagrosan)، ٢٠٢١.
* *[[دەستانا پەکەکە]]* (Destana PKK)، ٢٠٢٢.

## سزادان بۆ گوێگرتنی سترانەکانی ئاوازی چیا
لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤ دادگایەک لە قەیسەری بۆ ٥٠ سەربازی ئەرتەشی تورکیا کە لەسەری پۆستی خۆیان بە جڵوبەرگی سەربازی بە سترانەکانی گرووپی ئاوازی چیا وەکوو *دڵ دخوازێ ھەرە جەنگێ* و *زاپ، زاپ، زاپێ* ھەڵپەڕیبوون داوای لێکۆڵێنەوە سەبارەت بە تیرۆر کرد. مولکیە بیرتانە نوینەری پارتی دیموکراتی گەلان لە پەرلەمانی تورکیا لە جێگری سەرۆک وەزیران پرسیاری کرد کە ئایا ھەڵپەڕین بەم سترانانە قێخەیە و وەزیری بەرگریی نەتەوەیی تورکیا وەڵامی دایەوە کە لەسەر بنەمای بەندی ٢ی مادەی ٧ی یاسای ژمارە ٣٧١٣ی دژەتیرۆر ئەم کارە پرۆپەگەندە بۆ ڕێکخراوەی تیرۆریستی بە ئەژمار دێت و دەبێت دادگا لەم بابەتە لێبکۆڵێتەوە.

## سەرچاوەکان

*
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
محەممەدسادق موعتەمدیان

**محەممەدسادق موعتەمدیان** (لەدایکبووی ١٩٧١ لە کرماشان) سیاسەتوانێکی کوردی ئێرانییە کە لە ئێستادا وەک پارێزگاری تاران کار دەکات. ئەو پارێزگاری پێشووی ئازەربایجانی ڕۆژاوا، خۆراسانی باشوور و خۆراسانی ڕەزەوی بووە. موعتەمدیان کارناسیی ئابووری و کارناسیی باڵای بەڕێوەبردنی لە زانکۆی ورمێ وەرگرتووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
مۆنت بلان

**مۆنت بلان** (فەرەنسی: مۆن بلان [mɔ̃ blɑ̃]؛ ئیتاڵی: مۆنتی بیانکۆ، کە ھەردووکیان بە واتای «چیای سپی» دێت، بەرزترین لووتکە چیایە لەزنجیرەچیای ئەڵپ و ئەورووپای ڕۆژاوا، ٤٬٨٠٧٫٨١ مەتر لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزترە. دووەمین چیای دیاری ئەورووپایە، دوای چیای ئێلبرۆس و یازدەھەمین لووتکەچیا دیارەکانی جیھانە چیاکە لە نێوان ھەرێمەکانی دۆڵی ئاستۆی ئیتالیا و ساڤۆی و ھاوت ساڤۆی فەرەنسا ھەڵکەوتووە، ناوی فەرمی چیایەکە بریتییە لە ماسیف مۆنت بلان. شوێنی لووتکەی مۆنت بلان لەسەر ھێڵی ئاودێری نێوان دۆڵەکانی فێرت و ڤێنی لە ئیتالیا و دۆڵەکانی مۆنتجۆی و ئارڤ لە فەرەنسایە، لەسەر سنووری نێوان ھەردوو وڵات خاوەندارێتی لە ناوچەی لووتکە لەمێژە بووەتە بابەتی ناکۆکی مێژوویی نێوان ھەردوو وڵات.

مۆنت بلان ماسیف بەناوبانگە بۆ چالاکییەکانی شاخەوانی وەک پیاسەکردن، سەرکەوتن، ڕاکردن و وەرزشی زستانە وەک خلیسکانێ و تەختەی بەفرین. بەناوبانگترین ڕێگای سەرکەوتن بۆ لووتکەی مۆنت بلان ڕێگای گووەتەرە، کە بە شێوەیەکی ئاسایی دوو ڕۆژ دەخایەنێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەرزرترین شوێنی وڵاتەکان
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پۆل:حەوت لووتکە
پۆل:کێوەکانی فەڕەنسا
پۆل:کێوەکانی ئیتالیا
گۆنگ یو

**گۆتک جی-چیۆل** (بە کۆری:공지철، لەدایکبووی ١٠ی تەمموزی ١٩٧٩) گۆنگ یوو (بە کۆری:공유) ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە بەھۆی بەشدارییەکانی لە فیلم و دراماکان ناسراوە.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* Gong Yoo at Management Soop
* 
* 
* 

پۆل:باشترین ئەکتەران لە وەرگرتنی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن)
پۆل:باشترین ئەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتی درامای ئێس بی ئێس
پۆل:خەڵکی بوسان
پۆل:ھونەرمەندانی کۆمپانیای ئای ئێچ کیو
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:کوڕە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور
پۆل:دەرچووانی زانکۆی کیونگ ھی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:یاریی سکوید
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکان لە بوسان
لی ئیل

**لیل ئیل** (لەدایکبووی ٢٦ی حوزەیراینی ١٩٨٢) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە بەھۆی بەشداریکردنی لە فیلم و دراماکان ناسراوە.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور
پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:خانمەکتەرانی سێئول
پۆل:دەرچووانی زانکۆی سونگکیونکوان
کیم بیونگ-چول

**کیم بیونگ چول** (لەدایکبووی ٥ی تەمموزی ١٩٧٤) ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە بەھۆی بەشداریکردن لە فیلم و دراماکان ناسراوە.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور
پۆل:باشترین ئەکتەری پشتگیریکەر لە بردنەوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن)
پۆل:دەرچووانی زانکۆی چونگ-ئانگ
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
ئانتۆنیۆ کۆنتی

**ئانتۆنیۆ کۆنتی ** (;؛ لە دایکبووی ٣١ی تەممووزی ١٩٦٩) یاریزان و ڕاهێنەری پیشەیی تۆپی پێی ئیتاڵی یە.

کۆنتی وەک یاریزانی ناوەڕاست یاری دەکرد، و کاروانی وەرزشی لە یانەی لێچی ناوخۆیی دەستپێکرد، و دواتر بووە یەکێک لە کاریگەرترین و باشترین یاریزانەکان لە مێژووی یوڤێنتوس. سەرکردایەتی یانەکەی کرد و نازناوی چامپیۆنزلیگ، جگە لەوە پێنج نازناوی سێریا ئەی بە دەست هێنا لە نێوان نازناوەکانی تر. هەروەها یاری بو هەڵبژاردەی ئیتاڵیا ئەنجامداوە، و بەشداری جامی جیهانیی فیفای ١٩٩٤ و یۆرۆی ٢٠٠٠ کردووە، کە لەهەر دوو جاردا ئیتالیا بە پلەی دووەم کۆتایی پێ هێنا.

لە ساڵی 2006 دەستی بە ڕاهێنەرایەتی کرد، و بووە هۆی بردنەوەی سێریا بی بۆ یانەی باری، و سەرخستنی یانەی سیێنا لە هەمان خول دوای دوو ساڵ. لە ساڵی ٢٠١١ دەستی بە ڕاهێنەرایەتی یانەی یوڤێنتوس کرد، و سێ نازناوی خولی ئیتاڵی یەک لەدوای یەک بەدەست هێنا، و لە ساڵی ٢٠١٤ بەرپرسیاریەتی هەڵبژاردەی ئیتاڵیای گرتە ئەستۆ تا یۆرۆی ٢٠١٦. دوایی بووە ڕاهێنەری چێڵسی و سەرکردایەتی یانەکەی کرد بۆ بردنەوەی پریمەرلیگ لە یەکەم وەرزی، لە وەرزی دووەمی لە گەڵ یانەی چێڵسی FA cupی بەدەست هێنا. لە ساڵی ٢٠١٨ کۆنتی لە ڕاهێنەرایەتی یانەی چێڵسی لادرا، و دوای یەک ساڵ ڕووی کردە یانەی ئینتەر میلان. و لە دووەم و کۆتا وەرزی لەگەڵ ئینتەر خولی ئیتاڵی بەدەست هێنا.

کۆنتی بووە هۆکاری دووبارە بڵاوکردنەوەی پێکهاتەی 3-5-2 دوای ئەوەی، کە بەکارهێنانی زۆر سنوورداری بە خۆیەوە بینی لە سەرەتای دەرکەوتنی لە جامی جیهانیی فیفای ١٩٩٠.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
*Official page on فەیسبووک
 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیتالی
پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٠
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیتالی
پۆل:ڕاهێنەرانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠١٦
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:ڕاهێنەرانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:ڕاھێنەرانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:ڕاھێنەرانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠١٦
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا
بڕیار و ڕێکارەکانی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢١

بەپێی ئەو دەسەڵاتەی یاسا بەرکارەکانی عێراق بە کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردنەکان بەخشراوە، کۆمیسیۆن بۆ ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ژمارەیەک پەیڕەو و ڕێکار و بڕیاری دەرکردووە.

## بڕیارەکانی ئەنجومەنی کۆمیسیاران
ڕۆژی ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، ئەنجومەنی کۆمیسیاران پێشنیاری یونامی بۆ بەکارھێنانی کارتی نیشتمانیی یەکگرتوو لەجیاتی کارتی ئەلیکترۆنیی دەنگدەری تاوتوێکرد.

ڕۆژی ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، ڕێکارەکانی ھاوپەیمانی و یەکگرتن پەسەندکرا، پەیڕەوی سکاڵا و تانەی ھەڵبژاردن پەسەندکرا.

ڕؤژی ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١، ڕێنماییەکانی پشتبەستن بە چاودێرانی ناوخۆ و نوێنەرانی بریکارانی حیزبە سیاسییەکان پەسەندکرا.

ڕۆژی ١٠ی شوباتی ٢٠٢١، ماوەی تۆمارکردنی ھاوپەیمانێتی تا ٢٧ی شوبات درێژکرایەوە، لابردنی مەرجی پێشکەشکردنی سکاڵا لە ناوەندی وردبینی و ڕاگەیاندنی ئەنجامەکان و ڕاپۆرتەکان لە پەیڕەوی سکاڵای ھەڵبژاردن، ڕێنماییەکانی پشتبەستن بە چاودێرانی نێودەوڵەتی و ڕاگەیاندنکاران پەسەندکرا.

ڕۆژی ٢٤ی شوباتی ٢٠٢١، ڕێکارەکانی نوێکردنەوە و تۆمارکردنی دەنگدەرانی عێراقیی تاراوگەی پەسەند کرد، ھەرچەندە دواتر دەنگدانی تاراوگە ھەڵوەشێنرایەوە. دووبارە لێکۆڵینەوە لە نەخشەسازی و چاپکردنی پەڕەی دەنگدان.

ڕۆژی ٢٥ی شوباتی ٢٠٢١، ماوەی تۆمارکردنی ھاوپەیمانێتی تا ١ی ئایاری ٢٠٢١ و ماوەی پێشکەشکردنی لیستی پاڵێوراوان تا ١٧ی نیسانی ٢٠٢١ درێژکرایەوە، تا ئەم ڕێکەوتە تەنھا ١ ھاوپەیمانێتی و ١ حیزب لیستی پاڵێوراوانیان و ٨٦ پاڵێوراوی تاکەکەسی خۆیان تۆمارکردووە.

ڕۆژی ٣ی ئازاری ٢٠٢١، کارگێڕیی ھەڵبژاردن ڕاسپێردرا بۆ ڕێکخستنەوەی دەوامی ناوەندەکانی تۆمارکردن لەژێر ڕۆشنایی ڕێکارەکانی خۆپاراستن.

ڕۆژی ٨ی ئازاری ٢٠٢١، پەیڕەوی دەنگدان و ھەژمارکردن و جیاکردنەوە و ڕێکارەکانی دەنگدان و ھەژمارکردن و جیاکردنەوەی دەنگدانی گشتی و تایبەت پەسەند کران.

ڕۆژی ٢٢ی ئازاری ٢٠٢١، دەنگدانی دەنگدەرانی دەرەوە ھەڵوەشێنرایەوە، بەھۆی ئەوەی دەنگدانی تاراوگە بەکارتی بایۆمەتریی دەنگدەر دەبێت و ڕێکارەکانی کۆرۆنا و بچووکی ڕووبەری باڵیۆزخانە و کۆنسۆڵخانەکانی عێراق ڕێگرن لەجێبەجێکردنی ڕێکارەکانی دەنگدان.

ڕۆژی ٣٠ی ئازاری ٢٠٢١، درێژکردنەوەی ماوەی نوێکردنەوەی تۆماری دەنگدەران تا ١٥ی نیسانی ٢٠٢١.

ڕۆژی ١٤ی نیسانی ٢٠٢١، ڕێگەدان بە حیزبەکانی نێو ھاوپەیمانێتیەکان بەپارێزگاریکردن لەپاڵێوراوەکانیان، بەوەی مەرجەی نابێت ژمارەی پاڵێوراوانی ھاوپەیمانێتیەکە لە ژمارەی کورسیەکانی بازنەی ھەڵبژاردن زیاتر بێت.

ڕۆژی ١٥ی نیسانی ٢٠٢١، درێژکردنەوەی ماوەی پێشکەشکردنی لیستی پاڵێوراوان و تۆمارکردنی ھاوپەیمانی تا ١ی ئایاری ٢٠٢١.

## پەیڕەو و ڕێکارەکانی ھەڵبژاردن

## بڕیارەکانی تایبەت بە پاڵێوراوان

## بڕیارەکانی تایبەت بە سکاڵاکانی ھەڵبژاردن

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق
ئەمینی عەبدال

**ئەمین کوڕی عەبدال باسۆرە** نووسەر، زانا و شاعیری کوردی قەفقاسی ڕوسیا بوو. لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٦ لە گوندی یەمانچایر لە ناوچەی قەرس کە ئەو کاتە لەژێر دەستی ڕووسیا بووە ھاتووەتە دونیاوە. لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٦٤ لە یەریڤان کۆچی دوایی کردووە.

## ژیان
تەمەنی سێزدە ساڵ بووە لە دوای جەنگی جیھانیی یەکەم دایک و باوکی زێدی باوباپیرانیان بەجێ ھێشتووە و خۆیان لە پەلاماری تورکە کەمالییەکان ڕزگار کردووە. ئەمین لە ساڵی ١٩٢٠ وەکو گەلێ لە منداڵە ئاوارەکانی کوردستانی عوسمانی لە مردن ڕزگاری دەبێت بەوەی لە ھەتیوخانەی ئەمریکییەکان لە شاری ئەلێکساندرۆپول (لینینەکان)ی بەخێو دەکرێ. لە ساڵی١٩٢٣ ئەمین ڕوو دەکاتە شاری تفلیس و لەلای مامی دەژی. خوێندنی قوتابخانەی سەرەتایی و خانەی پەروەردە تەواو دەکات و دەگەڕێتەوە ئەرمەنستان. لە ساڵی ١٩٢٦ دەستی بە مامۆستایەتی کرد لە گوندەکانی ئێزدی سەر بە ناوچەی چیایی ئەلەگەز. لە ساڵی ١٩٣١ دەبێتە قوتابیی لە بەشی زمانناسی زانکۆی یەریڤان و لە ساڵی ١٩٣٦ تەواوی دەکات. لەو کاتەدا (١٩٣١) دەبێتە یەکێک لە ئەندامانی دەستەی نووسەرانی ڕۆژنامەی *ڕیا تازە* خەریکی نووسینی وتار و بڵاوکردنەوەی دەقی ئەدەبی میللی (فۆلکلۆر) دەبێت.

بەبێ ئەوەی واز لەو جموجۆڵییە ڕۆشنبیرییەی بێنێت جارێکی دیکە دەگەڕێتەوە سەر خوێندنی باڵا. ماوەیەک خەریکی خوێندن و لێکۆڵینەوە دەبێت لە ئەدەبی کوردیدا تا لە ساڵی ١٩٤٤ دکتۆرای لە ئەدەب وەرگرتووە. ماوەیەک بووەتە مامۆستا لە زانکۆی یەریڤان، لە پاشان کراوە بە کارگەری زانستی لە ئەکادیمییەی ئەرمەنستان و خەریکی کوردناسی بووە بەتایبەتی لە ئەنتۆگرافیا و فۆلکلۆری کوردی کۆڵیوەتەوە.

## بەرھەمەکان
* جاسم و تۆسن، کۆما چیرۆکێن کورت، ١٩٢٤.
* کتێبا زمانێ کورمانجی بۆنا کۆما چارا، ١٩٣٣.
* کتێبا زمانێ کورمانجی بۆنا کۆما پێنجا، ١٩٣٤.
* بھار، کۆما ھەلبەستان، ١٩٣٥.
* کتێبا زمانێ کورمانجی بۆنا دەرسخانا چارا، ١٩٣٦.
* مێتۆدیکا حینکرنا خوەندن و نڤیساندنێ، ١٩٣٦.
* فۆلکلۆرا کورمانجا، د گەل *حەجیێ جندی*، ٦٤٤ پپ.، ١٩٣٦.
* مێتۆدیکا زمانێ کورمانجی، ١٩٣٧.
* کتێبا زمانێ کورمانجی، بۆنا دەرسخانا شەشا، دگەل *جاسمێ جەلیل*، ١٩٣٧.
* تۆلھلدانا خوونێ ل ناڤ کوردادا و دەویئا نینا بەرمایێن وێ ل ئەرمەنستانا سۆڤێتێ، ١٩٥٢.
* دەبا کوردێن ئەرمەنستانا سۆڤێتێ، ١٩٥٣.
* گولیزەر، ب ئەرمەنیێ، ١٩٥٦.
* پاترۆنیما جەم کوردێن ئەرمەنستانێ د سەدسالا ١٩ دا، ١٩٥٧.
* دەبا کوردێن پشکۆڤکازێ، ١٩٥٧.
* چیرۆکێن گەلێ کورد، ب ئەرمەنیێ، ١٩٥٧.
* فەرھەنگا کوردیێ راستنڤیساریێ، ١٩٥٨.

## سەرچاوەکان

* مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی حەوتەم، مارف خەزنەدار، لاپەڕەکانی ٢٩ تا ٣٧، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر:٢٠٠٦.
* 

پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٦
پۆل:مردووانی ١٩٦٤
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:ئێزیدییەکانی ئەرمەنستان
پۆل:نووسەرانی سۆڤیەت
پۆل:خەڵکی قەرس
پۆل:کوردەکانی ئەرمەنستان