شەڕی غەززە (٢٠٠٨–٢٠٠٩)

**شەڕی غەززە** کە بە **شەڕی یەکەمی غەززە** ناسراوە، **ئۆپەراسیۆنی کاست لید** (: מִבְצָע עוֹפֶרֶת יְצוּקָה)، یان **کۆمەڵکوژیی غەززە** () 
، و بە **شەڕی ئەلفورقان** لەلایەن حەماس، ململانێیەکی چەکداری سێ ھەفتەیی بوو لە نێوان گرووپە نیمچە سەربازییەکانی فەلەستینی کەرتی غەززە و ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل (IDF) کە لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ دەستیپێکرد و لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ بە ئاگربەستێکی تاکلایەنە کۆتایی ھات. ئەم ململانێیە بووە ھۆی گیانلەدەستدانی ١١٦٦–١٤١٧ فەلەستینی و ١٣ ئیسرائیلی. لە غەززە زیاتر لە ٤٦ ھەزار ماڵ وێران بوون و زیاتر لە ١٠٠ ھەزار کەس بێ ماڵ و حاڵ بوون.

ئاگربەستێکی شەش مانگە لە نێوان ئیسرائیل و حەماس لە ٤ی کانوونی یەکەم کۆتایی ھات، کاتێک ھێزەکانی ئیسرائیل ھەڵیانکوتایە سەر دێر بەلەح لە ناوەڕاستی غەززە بۆ لەناوبردنی توونێلێک و چەندین چەکداری حەماس کوژران. ئیسرائیل وتی ھەڵمەتەکە ھێرشێکی پێشوەختە بووە و حەماس بەنیازە سەربازانی ئیسرائیلی زیاتر بفڕێنێت، لەکاتێکدا حەماس وەک پێشێلکردنی ئاگربەست دایناوە، و بە تەقاندنی موشەک وەڵامی ئیسرائیلی دایەوە. ھەوڵەکان بۆ نوێکردنەوەی ئاگربەستی نێوان ئیسرائیل و حەماس سەرکەوتوو نەبوون. لە ٢٧ی کانوونی یەکەمدا ئیسرائیل دەستی بە ئۆپەراسیۆنەکە کرد بە ئامانجی ڕاگرتنی موشەک. لە ھێرشی ئاسمانی سەرەتاییدا ئیسرائیل ھێرشی کردە سەر بنکەکانی پۆلیس و ئامانجە سەربازییەکان لەوانەش کۆگاکانی چەک و تیمە گومانلێکراوەکانی تەقاندنی موشەک، ھەروەھا دامەزراوە سیاسی و ئیدارییەکان، ھێرشیان کردە سەر شارە چڕەکانی غەززە و خان یوونس و ڕەفەح کە دانیشتووانیان زۆرە. دوای ئەوەی شەڕ و پێکدادانەکان سەریان ھەڵدا، گرووپە فەلەستینییەکان وەک تۆڵەی بۆردوومان و ھێرشە ئاسمانییەکان موشەکیان تەقاند. کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی ھێرشی بێ جیاوازی بۆ سەر ھاووڵاتییانی مەدەنی و پێکھاتە مەدەنییەکان کە جیاکاری لە نێوان ھاووڵاتیانی مەدەنی و ئامانجە سەربازییەکان ناکەن بەپێی یاسا نێونەتەوەیییەکان بە نایاسایی دەزانێت.

ھێرشێکی زەمینی ئیسرائیل لە ٣ی کانوونی دووەمی دەستی پێکرد. لە ٥ی کانوونی دووەم، ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل لە ناوەندە شارییە چڕەکانی غەززە دەستی بە چالاکییەکانی کرد. لە ماوەی ھەفتەی کۆتایی ھێرشەکەدا (لە ١٢ی کانوونی دووەم) ئیسرائیل زیاتر ئەو ئامانجانەی لێدا کە پێشتر زیانیان پێگەیشتبوو و یەکەکانی ھەڵدانی موشەک ھەڵدانی فەلەستینییان لێدا. بزووتنەوەی حەماس ھێرشە موشەک و ھاوەنەکانی بۆ سەر ئامانجە زۆرینە مەدەنییەکان لە باشووری ئیسرائیل چڕتر کردەوە و بۆ یەکەمین جار لەکاتی شەڕەکەدا گەیشتە شارە گەورەکانی بێرشیبا و ئەشدۆد. سیاسەتمەدارانی ئیسرائیل لە کۆتاییدا بڕیاریاندا دژی لێدانی قووڵتر لە ناو غەززەدا لەکاتێکدا نیگەرانی زیاتری قوربانییەکانی ھەردوولا و بەرزبوونەوەی ڕەخنە نێونەتەوەییەکان.ململانێکان لە ١٨ی کانوونی دووەمی کۆتایی ھات، کاتێک کە ئیسرائیل بۆ یەکەمجار ئاگربەستی تاکلایەنەی ڕاگەیاند، دواتر حەماس دوای دوازدە کاتژمێر ئاگربەستی یەک ھەفتەیی ڕاگەیاند. ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل لە ٢١ی کانوونی دووەمی کشانەوەی خۆی تەواو کرد.

لە ئەیلوولی ٢٠٠٩، نوێنەرایەتییەکی تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان کە دادوەری ئەفریقای باشوور ڕیچارد گۆڵدستۆن سەرۆکایەتی دەکرد، ڕاپۆرتێکی بەرھەمھێنا کە ھەردوو چەکداری فەلەستینی و سوپای ئیسرائیلی بە تاوانی جەنگ و ئەگەری تاوانەکانی دژی مرۆڤایەتی تۆمەتبار کرد، و پێشنیازی کرد کە بەرپرسیارەکان بدرێنە دادگا. لە ساڵی ٢٠١١ گۆڵدستۆن نووسیوویەتی کە باوەڕی بەوە نییە کە ئیسرائیل بە مەبەست خەڵکی مەدەنی لە غەززە کردبێتە ئامانج وەک سیاسەتێکی ئاشکرا. نووسەرانی دیکەی ڕاپۆرتەکە بە ناوەکانی ھینا جیلانی و کریستین چینکین و دێسمۆند تراڤێرس ڕایان گەیاندووە کە ھیچ بەڵگەیەکی نوێ کۆنەکراوەتەوە کە ناکۆکی لەسەر دۆزینەوەکانی ڕاپۆرتەکە ھەبێت. ئەنجومەنی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان فەرمانی بە ئیسرائیل کرد کە چاکسازی جۆراوجۆری زیانەکان ئەنجام بدات. لە ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٢ ئەنجومەنی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە ٧٥٪ی ئەو ماڵانەی مەدەنی کە لە ھێرشەکەدا وێران بوون، ئاوەدان نەکراونەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:Articles containing Hebrew-language text
پۆل:Articles containing Arabic-language text
پۆل:Articles containing Arabic-language text
پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٩
پۆل:ململانێی بریکاریی ئێران و ئیسرائیل