open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جێگری سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن

**جێگری سەرۆکی حکوومەت** (副総理، فکو-سۆری) دووەم بەرزترین پلەی ئۆفیسە لە ژاپۆن لقێکی فەرمی سەربە حکوومەتی ژاپۆنە بۆ بەرێوەبردن و جێبەجێکردنی ئەرکەکانی وڵات لەدوای سەرۆک وەزیرانەوە، و یەکەم پلەیە بۆ ڕۆلگێران وەک سەرۆک وەزیران کە لەھەر حاڵەتێکی لەناکاو سەرۆک وەزیران نەیتوانی رۆلەکەی خۆی بگێرێت.  ئۆفیسی جێگری حکوومەت بۆ ماوەییەکی کاتییە و ھەمیشەیی نییە

جێگری سەرۆکی حکوومەت لەلایەن سەرۆک وەزیرانەوە ھەڵدەبژێردرێت و بۆ ئەو پاڵاوتنەکەش پێویستە کەسەکە ئەندامی کابینە بێت، بۆ ئەوەی بپالێورێت جێگری سەرۆک وەزیران لە ژاپۆن بەھەمان سیستمی ویلایەتە یەکگرتووەکان کارناکات، و ناتوانێت بە شێوەیەکی خۆگەر ببێت بە سەرۆک وەزیران، پێویستە پێشووتر بەڵگەنامەیەکی فەرمی لەلایەن سەرۆک وەزیرانەوە واژوو کرابێت کە سەرۆک وەزیران توانای نییە، یان لە بارودۆخی دەست لەکار کێشانەوەی سەرۆک وەزیراندا دەتوانرێت بە فەرمی ببێت بە سەرۆک وەزیران

## پێرستی سەرۆک وەزیرەکانی ژاپۆن

## سەرچاوەکان

* 


* *Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary*, Kenkyusha Limited, Tokyo 1991, 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:بەشی فەرمانڕەوایەتی
پۆل:سیاسەتی ژاپۆن
پۆل:جێگرەکانی سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن
تارۆ ئاسۆ

**تارۆ ئاسۆ** (麻生 太郎، لەدایکبووی ٢٠ی ئەیلوولی ١٩٤٠) سیاسەتمەدار و سەرۆک وەزیرانی ژاپۆنە و ھەروەھا وەزیری دارایی ژاپۆنە لە وەتەی ٢٠١٢وە، تارۆ ئاسۆ درێژترین ماوەی ھەبووە لە ئۆفیسی جێگری سەرۆکی حکوومەت و وەزیری کاروباری دارایی وڵات لە مێژووی ژاپۆن، ھەروەھا لە پێشووتردا بۆ ماوەی یەکساڵ وەک سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن خزمەتی کردووە لە ٢٠٠٨ی ئەیلوول بۆ ٢٠٠٩ی ئەیلوول، و ھەروەھا وەزیری کارووبارەکانی دەرەوە و ناوخۆ و پەیوەندییەکان بوو.

تارۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٩ ھەڵبژێردرا بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی وڵات، دواتر چەندین ڕۆلی لە حکوومەت گێرا لەوانەش سکرتێری گشتی پارتی دیموکراتی لیبرالی لە ٢٠٠٨، پێشووتریش بۆ ماوەیەکی کاتی لە ٢٠٠٧ ڕۆلەکەی ھەبووە.

دواتر لە ھەڵبژاردنەکەی ٢٠١٢ پاڵێورا بۆ ئەوەی ببێتە جێگری سەرۆکی حکوومەت و بەمەش جێگای شینزۆ ئابێ ی جێگری پێشووتری حکوومەتی گرتەوە وەک ھەردوو ڕۆلی جێگری سەرۆک وەزیران و وەزیری دارایی.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی گاکوشوین
پۆل:خەڵکی ژاپۆن دوور لە وڵاتی خۆیان لە شانشینی یەکگرتوو
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن
پۆل:جێگرەکانی سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن
پۆل:سیاسەتمەدارانی ژاپۆنی سەدەی ٢١ەم
پۆل:سەرۆک وەزیرەکانی سەدەی ٢١ەم لە ژاپۆن
پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ژاپۆن
پۆل:ئەندامانی نیپۆن کایگی
پۆل:ئەندامانی ئەنجوومەنی نوێنەران (ژاپۆن)
پۆل:سەرۆک وەزیرانی دارایی ژاپۆن
پۆل:وەزیرانی کاروباری ناوخۆی ژاپۆن
پۆل:سەرۆکی پارتی دیموکراتی لیبڕاڵ (یابان)
شێرپا

**شێرپا** یان **شێرپایییەکان** یەکێکن لە گرووپە ڕەگەزییەکانی تێبت، بە ڕەسەن خەڵکی ناوچە شاخاوییەکانی نیپالی ئەمڕۆن، ناوچەی تینگری لە ناوچەی خۆسەری تێبتی چین دەژین. زاراوەی شێرپا یان شێروا لە وشەی زمانی شێرپا ཤར شار ("ڕۆژھەڵات") و པ pa ("people") سەرچاوە دەگرێت، کە ئاماژە بە بنەچە جوگرافییەکەی ڕۆژھەڵاتی تێبت دەکات.

زۆربەی خەڵکی شێرپا لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی نیپال و ناوچەی تینگری دەژین لەگەڵ ئەوەشدا ھەندێکیان لە ڕۆژاوا لە دۆڵی ڕۆڵوەلینگ و لە ھەرێمی ھێلامبو لە باکووری کاتماندو نیپال دەژین، شێرپاس گۆمپاس دادەمەزرێنن لەو شوێنەی کە نەریتە ئایینییەکانیان دەکەن. تێنگبۆچە یەکەم سەمەرە لە سۆلو-خومبو بوو ھەروەھا خەڵکی شێرپا لە ناوچەی تینگری، بۆتان و ویلایەتەکانی ھیندی سیکیم و بەشی باکووری بەنگالی ڕۆژاوا دەژین، بە تایبەتی ناوچەی دارجیلینگ. زمانی شێرپا سەر بە لقی باشووری زمانەکانی تبتو بورمانە، تێکەڵە لەگەڵ تێبتی ڕۆژھەڵات (خامبا) و شێوەزاری تێبتی ناوەندی. ھەرچۆنێک بێت، ئەم زمانە جیایە لە لھاسا تێبتی و ناتەبا بۆ قسەکەرانی لھاسا.

ژمارەی کۆچکردنی شێرپایییەکان بۆ وڵاتانی ڕۆژاوا لەم ساڵانەی دواییدا زۆر زیادی کردووە، بەتایبەتی بۆ ئەمریکا و شاری نیویۆرک گەورەترین کۆمەڵگەی شێرپا لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لەخۆ دەگرێت، کە نزیکەی ١٦٬٠٠٠ کەس دەبن، و بەپێی سەرژمێریی ٢٠١١ی نیپال ٤٩٥٨٤٦ شێرپایی لە سنووری نیپال دەژین. ھەندێک لە ئەندامانی دانیشتووانی شێرپا بە لێھاتوویی لە شاخەوانی ناسراون و ئەم لێھاتوویەیان وەک بژێوی ژیان ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:چیاوانی
پۆل:شاخەوانە نیپاڵییەکان
کیجورۆ شیدێھەرا

**کیجورۆ شیدێھەرا** (幣原 喜重郎,، شیدێھەرا کیجورۆ، لەدایکبووی ١٣ی ئەیلوولی ١٨٨٧٢ - ١٠ی ئازاری ١٩٥١) سیاسەتمەدارێکی ژاپۆنی بوو، دیپلۆماتکار بوو لە سەردەمی جەنگی جیھانی دووەم لە ژاپۆن، وە سەرۆک وەزیران بوو لە ١٩٤٥ بۆ ١٩٤٦، پێشڕەوی ئاشتیخوازی بوو لە پێش جەنگ و دوای جەنگی جیھانی دووەمیش، ھەروەھا دوایین سەرۆک وەزیران بوو کە ئەندامی کازۆکو بێت، ھاوسەرەکەی مەساکۆ چوارەم کچی ئیواساکی یاترۆ بوو، دامەزرێنەری کۆمپانیای میتسوبیشی

## سەرچاوەکان

* 


* Kenpou daikyuujou ga toikakeru. Kokka shuken no seigen—kakkoku kenpou to hikaku shi nagara (Investigating Article 9. Limitations of national sovereignty—a comparison with other constitutions), The SEKAI (Tokyo, Iwanami), 3 (2006 March, no. 750), pp.&nbsp;172–83
* Bix, Herbert P. (2001). *[[:en:Hirohito_and_the_Making_of_Modern_Japan|Hirohito and the Making of Modern Japan]]*, Harper Perennial. 
* Brendon, Piers (2002). *The Dark Valley: A Panorama of the 1930s*. Vintage; Reprint edition. 
* Dower, John W. (2000). *[[:en:Embracing_Defeat:_Japan_in_the_Wake_of_World_War_II|Embracing Defeat: Japan in the Wake of World War II]]*, W. W. Norton & Company. .
* Schlichtmann, Klaus (1995). 'A Statesman for The Twenty-First Century? The Life and Diplomacy of Shidehara Kijûrô (1872–1951)', Transactions of the Asiatic Society of Japan, fourth series, vol. 10 (1995), pp.&nbsp;33–67
* Schlichtmann, Klaus (2001). 'The Constitutional Abolition of War in Japan. Monument of a Culture of Peace?'‚  Internationales Asienforum – International Quarterly for Asian Studies, vol. 32 (2001), no. 1-2, pp.&nbsp;123–149
* Schlichtmann, Klaus (2009). *Japan in the World: Shidehara Kijűrô, Pacifism and the Abolition of War,* Lanham, Boulder, New York, Toronto etc., 2 vols., Lexington Books.
* Schlichtmann, Klaus, “Article Nine in Context – Limitations of National Sovereignty and the Abolition of War in Constitutional Law”  The Asia-Pacific Journal, Vol. 23-6-09, June 8, 2009. - See more at: http://japanfocus.org/-klaus-schlichtmann/3168#sthash.6iVJNGnx.dpuf 
* Shiota, Ushio (1992). *Saigo no gohoko: Saisho Shidehara Kijuro*, Bungei Shunju. 
* Takemoto, Toru (1979). *Failure of Liberalism in Japan: Shidehara Kijuro's Encounter With Anti-Liberals*, Rowman & Littlefield. 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٢
پۆل:مردووانی ١٩٥١
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆکیۆ
پۆل:جێگرەکانی سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن
پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ژاپۆن
پۆل:ئەندامانی ئەنجوومەنی نوێنەران (ژاپۆن)
یاریی سکوید

**یاریی سکوید** (، ) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی کۆریای باشوورە کە لە نێتفلیکس بڵاوکرایەوە. نووسەر و دەرھێنەری زنجیرەکە ھوانگ دۆنگ-ھیوک و زنجیرەکە لە چەشنی زیندوومانەوەیە؛ گرووپێکی پێکھاتوو لە خەڵکی ئاسایی کە ژمارەیان ٤٥٦ کەسە بانگھێشت دەکرێن تاکوو بۆ بەدەستھێنانی ٧٬٣٨ ملیۆن دۆلار، بەشداری لە کۆمەڵە یارییەکی منداڵانەدا بکەن کە تێپەڕاندنیان ھەڕەشەی مەرگی بەدواوەیە.
یاریی سکوید بۆ یەکەمجار لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١دا بۆ ھەموو جیھان بڵاو بووەوە و بوو بە یەکەمین زنجیرەی درامیی کۆری کە پلەی یەکەم بھێنێت لە «دە لە پڕبینەرترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییەکانی حەوتە».

## کاست
* لی جونگ-جای: سونگ گی ھان (یاریزانی ژمارە ٤٥٦)
* پارک ھای-سوو: چۆ سەنگ وو (یاریزانی ژمارە ٢١٨)
* یانگ ھۆ یەن: کانگ سەی بیاک (یاریزانی ژمارە ٠٦٧)
* ئۆ یۆنگ-سو : ئۆ ییل نام (یاریزانی ژمارە ٠٠١)
* ھیۆ سونگ-تای: جانگ داک سوو (یاریزانی ژمارە ١٠١)
* ئەنوپام تریپاسی: عەبدولعەلی (یاریزانی ژمارە ١٩٩)
* کیم جوو ڕیۆنگ: ھان می نیۆ (یاریزانی ژمارە ٢١٢)
* وی ھا-جون: ھوانگ جان ھۆ

## ئەڵقەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* ''Squid Game'' at Daum 

پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان
پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت
پۆل:یاریی سکوید
پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠٢١ دەستیان پێکردووە
پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩
پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی دیستۆپی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)
پۆل:باو و ڕەوتەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:ڕەخنە لە سەرمایەداری
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان کە لە ساڵی ٢٠٢٠ داندراون
پۆل:میمی تەلەڤیزیۆن و فیلمەکان
سەھۆڵبەند

**سەھۆڵبەند** یان **ڕووباری سەھۆڵین** () جەستەیەکی سەھۆڵی چڕە لەشێوەی ڕووبار یان شەپۆڵی ئاو کە بەردەوام لەژێر کێشی خۆیدا دەجوڵێت. شێوەیەکی سروشتییە کە کەڵەکەبوونی بەفرە کە بۆ چەندین ساڵ لەسەر یەک کەڵەکە بووە، زۆرجار سەدەیەک یان زیاتر. بەزۆری لە بناری چیا بەرزەکان بەدی دەکرێن کاتێک بەفرێکی زۆر دەڕمێت لەسەر یەک کۆ دەبنەوە یان وەک ڕووبارێک بۆ خوارەوە لێژ دەبنەوە بەھۆی نزمی پلەی گەرما دووبارە دەبەسترێنەوە پاشان بەھۆی قورسی و زیادی کێشیان پاڵ بە یەکتری دەنێن بۆ خوارەوە بەمە تووشی ترازان و شکان دەبن لە یەکتری دواتر بەھۆی سەرماوە دیسان دەیبەستێتەوە بەم شێوەیە بەردەوام دەبێت بە ھێواشی.
وێنۆک|225px|
لەسەر زەوی ٩٩٪ ی سەھۆڵبەند لە ناو شیتی سەھۆڵی فراواندا (ھەروەھا بە "زەرفەی کیشوەری") لە ناوچە جەمسەرییەکان ناسراوە، ھەروەھا لە بناری چیاکانی ھێمالایە و ئەندێز و چەند چیایەکی بەرز لە خۆرھەڵاتی ئەفریقا بەدی دەکرێن. پاکستان لە ھەموو وڵاتێکی دەرەوەی ناوچە جەمسەرییەکان سەھۆڵبەندی زیاتری ھەیە. سەھۆڵبەندەکان نزیکەی ١٠٪ لە زەوی داپۆشیوە. سەھۆڵبەندە کیشوەرییەکان نزیکەی ١٣ ملیۆن کیلۆمەتری دووجا یان نزیکەی ٩٨٪ ی ئەنتەرکتیکا داپۆشیوە، بە تێکڕای ئەستووری ٢٬١٠٠ مەتر. گرینلاند و پاتاگۆنیا ھەروەھا فراوانییەکی گەورەیان ھەیە لە سەھۆڵبەندی کیشوەرەکان. قەبارەی سەھۆڵبەندانەکان، بە شیتی سەھۆڵی ئەنتەرکتیکا و گرینلاندەوە، ١٧٠٬٠٠٠ کیلۆمەتر مەزەندە کراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
ھاوپەیمانیی کوردستان

**ھاوپەیمانیی کوردستان** لیستێکی ھاوبەشی نێوان بزووتنەوەی گۆڕان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە بۆ ھەڵبژاردنی پێشوەختەی پەرلەمانی عێراق کە لە ڕۆژی ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بەڕێوەدەچێت. جێگری سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کورستان، قوباد تاڵەبانی سەرۆکی ھاوپەیمانیی کورستانە. دروشمی ھاوپەیمانییەتییەکە «بەیەکەوە بەھێزترین» لەکاتی بانگەشەی ھەڵبژاردن دەردەبڕن. لە سەرجەم بازنەکانی ھەرێمی کورستان، ناوچە جێناکۆکەکان و چەند ناوچەیەکی دەرەوەی ئیدارەی ھەرێم کاندیدایان ھەیە.

## پێشھاتەکان
یەکێتی نیشتیمانی کوردستان لە ساڵی ١٩٧٥ لەلایەن کۆمەڵێک کەسایەتیی سیاسیی کورد لە ناویاندا جەلال تاڵەبانی و نەوشیروان مستەفا دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٠٩، نەوشیروان مستەفا بەفەرمی لە یەکێتیی جیابوویەوە لە ڕێی دامەزراندنی بزووتنەوەی گۆڕان. لە ماوەی ساڵانیی ٢٠٠٩ بۆ ٢٠١٣، گۆڕان وەک لایەنێکی ئۆپۆزسیۆن بەرامبەر حکوومەتی ھەرێمی کوردستان (یەکێتی و پارتی) چالاکییە سیاسییەکانی دەستپێکرد. دواتر لە ساڵانی ٢٠١٣ بەدواوە گۆڕان چیتر وەک ئۆپۆزسیۆن نەمایەوە بوو بەشێک لە حکوومەتە ھاوبەشەکەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان.

لە ساڵی ٢٠١٦، جەلال تاڵەبانی و نەوشیروان مستەفا لە دەباشان کۆبوونەوە لە پێناو کەمکردنەوەی جیاوازییەکان و کارکردنی ھاوبەش. لەو کۆبوونەوەیاندا واژوویان لەسەر ڕێککەوتنێک کرد، وا دەخوێندرایەوە ئەم ڕێککەوتنە بۆ بەھێزبوونی ھەردوو حیزب بێت بەرامبەر پارتی دیموکراتی کوردستان، دواتر ڕێککەوتنەکە جێبەجێ نەکرا و پەکخرا.

## دروستبوون
لە دوای ماوەیەک لە مردنی ھەریەکە لە جەلال تاڵەبانی و نەوشیروان مستەفا، ھەردوو حیزبی یەکێتیی و گۆڕان بە سەرکردەی نوێوە دەستیان بەکارکردن کرد. سەرەتا گۆڕان، عومەری سەید عەلی وەک سەرۆکی بزووتنەوەکە دیاری کرد. دواتر یەکێتی ھەریەکە لە بافل تاڵەبانی و لاھور شێخ جەنگی وەک ھاوسەرۆکەکانی حیزب ھەڵبژارد.

لە ڕۆژی ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١، یەکێتیی نیشتمانی کوردستان و بزووتنەوەی گۆڕان ڕێککەوتنێکی نوێیان واژووکرد بۆ دامەزراندنی ھاوپەیمانیی کوردستان بەمەبەستی بەشداریکردن لە ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٢١ی پەرلەمانی عێراق. لە کۆنگرەی ڕاگەیاندنەکەش، بافل تاڵەبانی ئاماژەی بەوەدا ئەوان مەبەستیانە ئەم ڕێککەوتنە بۆ ھەڵبژاردنەکانی داھاتووش بەردەوامی ھەبێت. لاھور شێخ جەنگی ئەم بەیەکەوە کارکردنەی گۆران و یەکێتی بۆ ڕێککەوتننامەکەی دەباشان گەڕاندەوە.

لە سەرەتادا، لاھور شێخ جەنگی وەک سەرۆکی ھاوپەیمانییەکە دانرا. بەڵام دوای ئەوەی لاھور لە پۆستی ھاوسەرۆکایەتیکردنی یەکێتیی نیشتمانی کوردستان دوورخرایەوە، ئەوا لە ڤیدیۆیەکدا دەستیشی لە سەرۆکایەتیکردنی ھاوپەیمانیی کوردستان کشاندەوە. دوابەدوای ئەوەش قوباد تاڵەبانی شوێنی ئەوی گرتەوە و بوو بە سەرۆکی ھاوپەیمانییەکە.

## ئەنجامی دەنگەکان

## ئەمانەش ببینە
* یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
* بزووتنەوەی گۆڕان

## سەرچاوەکان

پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان
پۆل:کوردایەتی
پۆل:پارتە سیاسییەکان لە ھەرێمی کوردستان
پۆل:ھاوپەیمانییەکانی حزبە سیاسیەکانی کورد
پەڕ

**پەڕ** بریتییە لەو چڵانەی کە باڵندەی پێ داپۆشراوە، ھەر پەڕێک پێکھاتووە لە چڵێک، کە سەرەتای چڵەکە پێی دەوترێت (قامیش) و لە سەروو قامیشەوە پێی دەوترێت (تیرەگەی پەڕ) بە ڕاست و چەپی تیرەگەی پەڕەوە (ڕیشاڵ)ی پێوەیە و زۆر چڕە، و بە ڕاست و چەپی ھەر ڕیشاڵێکەوە (مووی ورد)ی زۆر ھەیە، ھەر یەکێک لەو مووە وردانەش (دڕک)ی پێوەیە، و ھەمووی پێکەوە پێی دەوتریت (پەڕ).

## شێوەی ئیشکردنی ئەندامەکانی پەڕ
# قامیش لەژێر پێستی باڵندەکەوەیە کە پەڕەکە دەبەستێتەوە بە باڵندەکەوە.
# تیرەگەی پەڕ ڕیشاڵەکان دەپارێزێت.
# ڕیشاڵ مووەکان بەرهەم دەهێنێت.
# موو لە ڕاست و چەپیەوە دڕک بەرهەم دەهێنێت.
# دڕک بەتووندی مووەکان دەبەستێتەوە بەیەکەوە کە تەنانەت ئاویشی پێدا ناڕوات، بەڵام بە ئاسانی لێک جیا دەبنەوە.

## سوودی پەڕ
بۆ داپۆشینی باڵندە و پارێزگاریکردن لە گەرمیی جەستەی باڵندە، و بۆ جوانترکردنی باڵندە و توانای فڕینیان.

## سەرچاوەکان
بوومەلەرزەی ٩٥٧ی دەریای قەزوین

**بوومەلەرزەی ٩٥٧ی دەریای قەزوین** بوومەلەرزەیەک بوو کە ناوچەی دەریای قەزوینی لە ساڵی ٩٥٧ (٣٤٦ی ھیجری) گرتەوە. بوومەلەرزەکە لەلایان چەندین مێژوونووس و نووسەری عەرەبی و ئاشووری ئاماژەی پێکراوە، کە دەڵێن بە شێوەیەکی سەرەکی بوومەلەرزەکە کاریگەری کردووەتە سەر ناوچەی عێراقی عەجەم. لەرزینەوەکە ٤٠ ڕۆژ بەردەوام بووە بە شێوەیەک بۆ چەند ساتێکی چەندجارە وەستاوە و دووبارە ڕوویداوەتەوە. لەکاتی ڕوودانی بوومەلەرزەی سەرەکی زیان گەیشتووە بە شارەکانی ڕێی، تلیکان و حەلوان، ھەروەھا نووسراوەکان ئاماژە بەوەدەکەن کە ١٥٠ گوند وێران بوون بەھۆی بوومەلەرزەکەوە.

## وەسفکردنی لەلایان مێژوونووسان
بوومەلەرزەکە وەسفکراوە لەلایان کۆمەڵێک کەسەوە وەک: ئیبن مسکەوی (لە سەدەی ١١)، ئیبن جووزی (لە سەدەی ١٢)، ئیبن عیبری (لە سەدەی ١٣)، ئیبن ئەسیر (لە سەدەی ١٣)، جرجیس بن ئەلعەمید (لە سەدەی ١٣)، ئەبوو فیدا (لە سەدەی ١٤)، ئەلسویوتی (لە سەدەی ١٥) و کاتب چەڵەبی (لە سەدەی ١٧).

## لە تۆمارەکاندا
لە باس و تۆمارەکانی «ئەلسویوتی» ھاتووە کە بوومەلەرزەکە چەند لەرینەوەیەکی بەھێزی یەک لەدوای یەک بووە کە ماوەیەک لە نێوانیاندا ھەبووە و دەڵێت چیایەک لە نزیک شاری ڕێی بە تەواوەتی ڕووخاوە و درزی و کەلەبەری گەورە بەھۆی بوومەلەرزەکەوە دروستبوون کە ئاوی پیس و دووکەڵی لێدەھاتە دەرەوە، و چەندەھا گوند بە تەواوەتی نوقم بوون لەناو چاڵەکان و لەناوچوون بە دانیشتووانەکەیەوە؛ و لەنووسراوەکانیدا ئاماژە بەوەدەکات شاری تلیکانیش خاپووربووە و تەنیا ٣٠ کەس ڕزگاریان بووە لە دانیشتووانی شارەکە، ھەروەھا شاری حەلوانیش نقوم بووە و ڕووخاوە و بوومەلەرزەکە بووەتە ھۆکاری ئەوەی ئاو لە ھەموو درز و کەلەبەرەکان بێتە دەرەوە و شارەکەی کردە گۆڕستانێکی گەورە بۆ دانیشتووانەکەی.
بە گوێرەی ئەلسویوتی و ئەبوو فیدا و ئیبن عیبری، دەریای قەزوین (لە کۆندا پێیدەگوترا دەریای مەزن) ئاستی ئاوەکەی ١٥ مەتر نزم بووەتەوە و ٤٦٠ مەتریش کشاوەتەوە پاش، ئەوە بووەتە ھۆکاری ئەوەی بەردی نوێ و دوورگەی نوێ دەرکەون لەناو ئاوەکە. مسکەوی لە نووسراوێکدا ئاماژە بەوە دەکا بەھۆی گۆڕانی کەناراوەکانی دەریاکە، دەریاوانەکان شڵەژاون و ترساون کە لەو کاتەدا خەریکی دەریاوانی بوون.
ھەر بەپێی ھەندێک تۆماری تری مێژوونووسان وادەردەکەوێت دەریای قەزوین بووبێتە مەڵبەندی دروستبوونی بوومەلەرزە و لەرینەوەکان لەوێوە دەستی پێکردبێت لەکاتی کارەساتەکەدا.

## مێژوونووسانی نوێ
مێژوونووسان یووھان جەیکەب ڕیسکی لە سەدەی ١٨ و واڵیس بوودج لە سەدەی ٢٠ ڕوونیان کردەوە و گوتیان سەرچاوەی شوێنی دروستبوونی بوومەلەرزەکە کەنداوی فارس بووە نەک دەریای قەزوین، بەڵام ڕۆبێرت ماڵێت لە سەدەی ١٩ گوتی سەرچاوەی شوێنی دروستبوونی بوومەلەرزەکە دەریای قەزوین بووە. لەگەڵ ئەوەشدا ھەندێک سەرچاوە ئاماژە بەوەدەکەن کە بوومەلەرزەکە کاریگەری کردووەتە سەر ھەرێمی جیبا لە خەلافەتی عەباسیدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:بوومەلەرزەکانی ئێران
پۆل:٩٥٧
١٢٩٠

## ڕووداوەکان
### ئەورووپا
* ساڵێک بەبێ زستان، لەڕووداوێکی دەگمەن و نامۆدا کە بەسەر بەریتانیا و وڵاتەکانی ڕۆژاوای ئەورووپا داھات ئەوە بوو لەپایزی ١٢٨٩ تا بەھاری ١٢٩٠ وەرزی زستان نەھات و ئەو ساڵە بەبێ زستان تێپەڕی.
* ١ی ئازار، زانکۆی کۆیمبرا دامەزرێنرا لە شاری لیشبۆنە لەلایان پاشا دینیس پاشای پورتوگال.
* ١٠ی تەمموز (لادیسلاوسی چوارەمی ھەنگاری) تیرۆرکرا لەقەڵای کۆرۆسزیک لەڕۆمانیا لەلایەن سێ کەس بەناوەکانی ئاربۆک ـ تۆرتیل ـ کیمینس.
* ١٨ی تەممووز، پاشا ئێدواردی یەکەم بڕیاری دەرکردنی جووەکانی دەرکرد لەئینگلترا کە ژمارەیان ئەوکات ٢ھەزار کەسێک دەبوو، و پێی ڕاگەیاندن تا ١ی تشرینی دووەم دەبێ ئینگلترا جێبھێڵن.
* ٢٣ی تەممووز، ئەندریۆی سێیەم تاجی پاشایەتی سیکشفھریفاری لەسەرنرا لەلایان لۆدۆمیر.
* ١ی ئاب وڵاتێک دامەزرا بەناوی ڤالاچیا.
* قەڵای ئەکریشوس دروست کرا لە شاری ئۆسڵۆ.

### ئاسیا
* ٢٧ی ئەیلوول، بوومەلەرزەیەک بەپلەی ٦٫٨ پلەی ڕێختەر وڵاتی چین و بەتایبەت پارێزگای ھێبێی گرتەوە، کە لە ئەنجامدا نزیکەی ١٠٠ ھەزار کەس بوونە قوربانی.
* زنجیرە فەرمانڕەوایی مەمولیک ڕووخا دوای ئەوەی شکستیان ھێنان بەرامبەر جەلالەدین فەیروزی ئیمپڕاتۆریەتی خەلجی.

## لەدایکبوونەکان
* ٤ی ئاب، لیۆپۆڵدی یەکەم دۆقی نەمسا لەدایکبوو.
* مارگرێت یۆھان مۆریس فەیلەسووف و بیرکاریزانی فەڕەنسی لەو ساڵەدا لەدایکبوو.

## مردنەکان
* ١٠ی ئایار، ڕۆدۆڵفی دووەم دۆقی نەمسا.
* ٨ی حوزەیران، بێتریس پۆرتینەری.
* ١٠ی تەممووز، لادیسلاوسی چوارەم پاشای مەجارستان.
* ٢٦ی ئەیلوول، مارگرێت شاژنی سکۆتلاند.
* ١٨ی کانوونی یەکەم، ماگنۆسی سێیەم پاشای سوێد.

## سەرچاوەکان


پۆل:ساڵەکان
وەستانی فەیسبووک (٢٠٢١)

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Facebook_is_down_-_Oct_4th_2021_12_06_13.jpg|وێنۆک|پەڕەی دەستپێکی فەیسبووک لەماوەی لەکارکەوتنیدا.
لە ڕۆژی ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١، لە کاتژمێر ١٥:٣٩ بە کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو، تۆڕی کۆمەڵایەتیی فەیسبووک لەپاڵ ژێر پڕۆژەکانی وەک مێسنجەر، ئینستاگرام، واتس ئەپ، ماپیلاری و ئۆکولۆس بە تەواوی لە گشت جیھان بۆ ماوەی ٧ کاتژمێر لەکار کەوت. لەپاڵ ئەوانەشدا، بەکارھێنەران نەیان دەتوانی لەڕێی ئەپلیکەیشنی لایەنی سێیەم بچنە ھەژمارەکانیانەوە. لەماوەی لەکارکەوتنی فەیسبووک، زۆرێک لە بەکارھێنەرانی ئەو تۆڕە ڕژانە تۆڕەکانی توویتەر، دیسکۆرد و تەلەگرام و لە ئەنجامدا بارێکی زۆر کەوتە سەر ئەم ئەپڵیکەیشنانەش. ھۆکاری لەکارکەوتنی فەیسبووک دەگەڕێتەوە بۆ لەدەستدانی ئایپی ڕاوتینگ بۆ ڕاژەی سیستمی ناوی پاوان (DNS). دواتر لە کاتژمێر ٢٠:٥٠، پرۆتۆکۆلی دەرەڕێی سنووری گەڕایەوە، دوای ئەوەش لە کاتژمێر ٢١:٠٥، خزمەتگوزاریی دی ئێن ئێس گەڕایەوە، لەگەڵ ئەوەشدا بەشێوەیەکی ھێواش و دوای کاتژمێرێک ئەپڵیکەیشن لایەر گەڕایەوە بۆ فەیسبووک، ئینستاگرام و واتس ئەپ، کۆی پڕۆسەی دووبارە کارکردنەوەی فەیسبووک ٧ کاتژمێری خایاند.

## کاریگەرییەکان
لەگەڵ دەستپێکی لەکارکەوتنی فەیسبووک، کارمەندانی کۆمپانیاکە تووشی کێشەی پەیوەندیکردن بوونەوە بەوەی نەیاندەتوانی ئیمەیڵی دەرەکی بنێرن و وەربگرن، ھەروەھا دەستیان نەدەگەیشت بەکۆمەڵێک خزمەتگوزاریی تریش وەک دەستگەیشتن بە پەڕگەکانی گووگڵ دۆکس و بەرنامەی زووم. بەپێی ڕاپۆرتێکی نیویۆرک تایمز، کارمەندانی فەیسبووک لەڕێی باجەکانیانەوە نەیان دەتوانی بچنە ژووری کۆنفرانسەوە.

لەکاتی ڕووداوەکە، خزمەتگوزاریی دی ئێن ئێسی گووگڵ تووشی ھێواشبوونەوە بوو، ھەربۆیە بەکارھێنەرانی تۆڕەکانی تیک تۆک، جیمەیڵ و سناپچات ھەستیان بە ھێواشی لە بەکارھێنانی ئەو خزمەتگوزارییانە دەکرد. لە ماوەی کاتژمێرەکانی داخرانی فەیسبووک، پشکی کۆمپانیاکە بە ڕێژەی ٥٪ دابەزی، سامانی بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیاکە مارک زوکەربێرگ، بە ٦ ملیار دۆلار زیانی بەرکەوت.

## سەرچاوەکان

پۆل:فەیسبووک
چاکسازییەکانی کێنمو

**چاکسازییەکانی کێنمو** (، *کێنمو نۆ شینسێی*) سەردەمێکی خێزانی شاھانە بوو کە سێ ساڵی خایاند لە مێژووی ژاپۆن، کەوتە نێوان ھەردوو سەردەمی کەماکورا و مرۆمۆچی لە ١٣٣٣ بۆ ١٣٣٦.

چاکسازییەکانی کێنمو لەلایەن ئیمپڕاتۆر گۆ-دایگۆ دامەزرا، ئەنجامەکەی لاوازکردنی پێگەی زنجیرە شۆگنی کەماکورا و بەھێزکردنەوە و گێڕانەوەی دەسەڵاتی خێزانی شاھانە بوو، لەبەر ئەوەی بۆ چەن سەدەیەک شۆگنەکان بوون دەسەڵاتی تەواویان لەسەر ژاپۆن ھەبوو، و ئیمپراتۆریش تەنھا ناونیشان بوو، خێزانی شاھانە کاریگەرییەکی نەبوو لەسەر وڵات.

لە ١٣٣٣، کاتێک دادگای باکوور لەلایەن ئیمپڕاتۆر گۆ-دایگۆ دامەزرا، چاکسازییەکانی کێنموی دامەزراندوو ڕکابەرایەتی زنجیرە شۆگنی کاماکورای کرد، ئەوە بوو جەنگێک ھەڵگیرسا، ئەنجامی جەنگەکە بە شکستی ئیمپڕاتۆر شکایەوەو دوورخرایەوە بۆ دوورگەکانی ئۆکی، دواتر لە ١٣٣٣ ئیمپڕاتۆر دووبارە جەنگێکی تری دەستپێکردەوە بە یارمەتی ژەنەڕال ئەشیکاگا تاکاوجی، ئەنجامەکەی بە سەرکەوتنی ئیمپڕاتۆر تەواو بوو، بەمەش خێزانی شاھانە جارێکی تر توانی فەرمانڕەوایی ژاپۆن بکات، ھەرچۆنێک بێت دوای فەرمانڕەوایەتی کردن ئیمپڕاتۆر شکست دەھێنێت لەوەی بەسەرکەوتوویی وڵات بەرێوەبەرێت و داواکاری و پێداوییستی خەڵکەکەی پڕبکاتەوە، بەمەش پشتگیری لایەنگرانی ساموراکانی دەوربەری و زۆربەی خەڵکی ژاپۆن لەدەست دەدات، ئەنجامەکەی کۆتایی ھاتنی فەرمانڕەوایی خێزانی شاھانە دەبێت، بەمەشەوە کاتێک تەکاوجی دەبێت بە شۆگن و کۆتایی دەھێنێت بە فەرمانڕەوایی ئیمپڕاتۆر و خێزانی شاھانە، ھەموو ئەمانە سەرەتایەک دەبن بۆ دەستپێکی جیابوونەوەی دادگای وڵات «دادگای باشوور، باکوور».

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:بەشی سەردەم
پۆل:دامەزراوەکانی دەیەی ١٣٣٠ لە ژاپۆن
پۆل:دامەزراوەکانی ١٣٣١ لە ئاسیا
فومیۆ کشیدا

|1blankname1=|office2=وەزیری دەرەوە|successor1=|predecessor1=یۆشیھیدێ سوگا|term_end1=|term_start1=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|1namedata1=ئەکیرا ئاماری|vicepresident1=تارۆ ئاسۆ|caption=لە ٢٠٢١|office1=President of the Liberal Democratic Party|primeminister2=شینزۆ ئابێ|successor=|term_end=|term_start=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|monarch=ناروھیتۆ|office=سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن|office9=ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران|predecessor8=*Office created*|honorific-prefix=پایەبەرز|office4=Minister of State for Okinawa and the Northern Territories|office5=Minister of State for Space|successor4=Motoo Hayashi|predecessor4=سەنایێ تاکایچی|term_end4=١ی ئابی ٢٠٠٨|term_start4=27 August 2007|primeminister4=Shinzō AbeYasuo Fukuda|successor3=تسونۆری ئۆنۆدێرا
|term_start5=6 February 2008|predecessor3=تۆمۆمی ئینادا|term_end3=3 August 2017|term_start3=٢٨ی تەمموزی ٢٠١٧|primeminister3=شینزۆ ئابێ|office3=وەزیری بەرگری (ڕۆل)|successor2=تارۆ کۆنۆ|term_start9=١٨ی تەمموزی ١٩٩٣|primeminister5=Yasuo Fukuda|term_end5=1 August 2008|term_end8=1 August 2008|primeminister7=Shinzō AbeYasuo Fukuda|term_start8=27 August 2007|office8=Minister of State for Science, Technology and Quality of Life|successor7=Kaoru Yosano|predecessor7=Yoshimi Watanabe|term_end7=1 August 2008|term_start7=27 August 2007|office7=Minister of State for Regulatory Reform|predecessor5=* Office created*|successor6=Seiko Noda|predecessor6=*Office created*|term_end6=1 August 2008|term_start6=18 June 2008|primeminister6=Yasuo Fukuda|office6=Minister of State for Consumers|successor5=Seiko Noda|alma_mater=Waseda University (LLB)}}

**فومیۆ کشیدا** (岸田 文雄, کشیدا فومیۆ، لەدایکبووی ٢٩ی تەمموزی ١٩٥٧) سەرۆک وەزیرانی ئێستای ژاپۆنە لەوەتەی ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١وە، ھەروەھا وەک سەرۆکی پارتی لیبرالی دیموکرات خزمەت دەکات لەوەتەی ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١وە، ھەروەھا ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانیشە، پێشووتر وەک وەزیری کارووبارەکانی دەرەوەی ژاپۆن خزمەتیکردووە لەنێوان ساڵانی ٢٠١٢ بۆ ٢٠١٧، ھەروەھا وەک وەزیری بەرگری ڕۆلیگێراوە لە ٢٠١٧، لە ٢٠١٧وە بۆ ٢٠٢٠ سەرۆکایەتی ئەنجومەنی LDP کردووە، لە ھەڵبژاردنەکەی ٢٠٢١ بە ڕێژەی %٦٠،٢ دەنگی بەدەست ھێنا بەمەش چووە جێگای سەرۆک وەزیری پێشوو یۆشیھیدێ سوگا و لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ وەک سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن دەستبەکار دەبێت.

## سەرچاوەکان

* 



## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی
* وێبگەی فەرمی وەزیری دەرەوە (بە ئینگلیزی)
* تویتەر
* ئینستاگرام
* یوتوب

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن
پۆل:دەرچووانی زانکۆی واسێدا
پۆل:زیندووان
پۆل:سیاسەتمەدارانی ژاپۆنی سەدەی ٢١ەم
پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ژاپۆن
پۆل:ئەندامانی نیپۆن کایگی
پۆل:سەرۆک وەزیرەکانی سەدەی ٢١ەم لە ژاپۆن
پۆل:سەرۆکی پارتی دیموکراتی لیبڕاڵ (یابان)
بنکەدراوەی ناسێنەری توێژینەوەی جیھانی

**بنکەدراوەی ناسێنەری توێژینەوە جیھانییەکان** () وێبگەیەکە لە جۆری کۆمەڵەی بنکەدراوەیی، بنکەدراوەی ئینتەرنێت و بنکەی ناسێنراو. ئەو بنکەدراوە لە ساڵی ٢٠١٥ دروست کرا، و بنکەی سەرەکیی لە شانشینی یەکگرتووە، بڵاوکراوەکانی بە زمانی ئینگلیزییە و گرنگیی سەرەکی بە پەیمانگا تایبەتەکانی تایبەت بە گرنگیپێدەرانی زانایان و دامەزراوە زانستییە تایبەتەکان دەدات.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:تەکنۆلۆژیای زانیاری
پۆل:تەونی بەربڵاوی جیھانی
پۆل:کەتەلۆگکردن و پۆلێنکردنی کتێبخانە
عەباس کەریمی

**عەباس کەریمی** ناسراو بە **ھەڵۆ** (١٩٧٩ لە سەقز - ٢٠٠١ لە سەقز) ھونەرمەند و پێشمەرگەی کۆمەڵە بوو. عەباس ساڵی ١٩٧٩ (١٣٥٨ی ھەتاوی) لە شاری سەقز لەدایک بوو، تا ناوەندی دەرسی خوێند و ساڵی ١٩٩٥ پەیوەندی بە کۆمەڵەوە گرت و بۆ ماوەی ساڵێک لە سەقز و دەوروبەری ئەوێ خەریکی کاری تەشکیلاتی و ڕێکخستن بوو و ساڵی دواتر (١٩٩٦)، چوو بۆ ناو ڕیزی پێشمەرگەکانی کۆمەڵە و ماوەی پێنج ساڵ لە گوردانی شواندابوو. ھەڵۆ لەناو حیزبدا سەرپەل، جێگرپەل و بەرپرسی کتێبخابە بوو و لە بەشی فەنیی ڕادیۆشدا ھەر چالاک بوو.

عەباس کەریمی نیسانی ٢٠٠١ (گوڵانی ١٣٨٠ی ھەتاوی) دەستبەسەر کرا و یەک ھەفتە دواتر (لە ٣٠ی نیسان - ١٠ی بانەمەڕ) بەبێ ئەوەی دادگایی بکرێت، بە تۆمەتی ئەندامبوون لە کۆمەڵەدا، لەگەڵ «باقی کەریمی» لە زیندانی ناوەندیی سەقز، لەدار درا.

### تێبینی
بە گوێرەی سەرچاوەی تر، عەباس لە ١ی ئاب بەرامبەر بە ١٠ی گەلاوێژی ھەمان ساڵ لەسێدارە دراوە.

## ھونەر
شەھید ھەڵۆ چەندین سروودی شۆڕشگێڕانەی وتووە کە تاوەکوو ئێستاش لەسەر زاری خەڵکن، بەشێک لەوان بریتین لە:
* بانگەواز (سروودی فەرمیی کۆمەڵە)
* ڕێی خەباتمان
* وڕ و کاس و سەرگەردان نیم
* تۆ نامری چاوەکانم
* من ڕەنجدەرم
* ئینتەرناسیۆنال

## سەرچاوەکان

پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
پۆل:مردووانی ٢٠٠١
پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان
پۆل:مارکسیستە کوردەکان
پۆل:خەڵکی سەقز
پۆل:شەھیدانی کورد
ڕێی خەباتمان

**ڕێی خەباتمان** یان **ڕێی خەبات** سروودێکی شۆڕشگێڕانەی کوردییە کە ئاوازەکەی ڕووسییە و لە ڕاستیدا وەشانی کوردیی سروودی کاتیۆشایە و شەھید ئارام لە ڕووسییەوە وەریگێڕاوەتە سەر کوردیی ناوەندی؛ گەلێک ھونەرمەند وەکوو: ئازاد ھەورامی، شەھید ھەڵۆ، شۆڕش قەرەداخی و ھتد ئەم سروودەیان وتووە یان ژەنیوە و ئێستاکانێش لە زۆر یاد و کۆبوونەوەدا دەگوترێتەوە. جوان حاجۆیش سروودی ڕێی خەباتی بە کورمانجی خوێندووە و لە ئاڵبۆمی  بەناوی کازاجۆک بڵاوی کردووەتەوە.

## دەقی سروود
### دەقی سروودەکە بە کوردیی ناوەندی

### دەقی سروودەکە بە بەدرخانی

### دەقی سروودەکە بە کورمانجی

## سەرچاوەکان

پۆل:سروودە کوردییەکان
نەجاشی (نازناو)

**نەجاشی** وشەیەکی حەبەشییە بە واتای پاشا و دەسەڵاتدار دێت، ئەو نازناوە بۆ ئەوانە بەکارھاتووە کە دەسەڵاتداری شانشینی ئەکسیوم بوون لە ئەسیوبیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەسەڵاتدارانی ئەسیوبیا
پۆل:نازناوی خانەدانەکان
پۆل:سەرۆکی دەوڵەتەکان
دەنووک

[وێنۆک|دەنووکی دوو [ماسیخۆرەی باکوور]]
**دندووک** ئەندامێکی دەرەکییە کە دەکەوێتە بەشی پێشەوەی سەری ھەموو باڵندەیەک، بەڵام جۆرەکەی لە باڵندەیەک بۆ باڵندەیەکی دی دەگۆڕێت. ھەروەھا بێجگە لە باڵندەکان چەندین جۆر گیانلەبەری تریش دندووکیان ھەیە. دندووک بەکاردێت بۆ خواردن، جەنگان، گەڕان بۆ خۆراک، گۆڕانکاریکردن لە کەلوپەلەکان.

## دندووک قەوسەکان
جۆرە دندووکێک ھەیە کە قەوسە و زیاتر ئەو باڵندانە خاوەنین کە میوە خۆرن یان گۆشت خۆرن، لە میوە خۆرەکان وەک(کۆکاتۆ، ماکاو، باڵندەی خۆشەویستی، دوڕە و کۆنور... ھتد)، گۆشت خۆرەکانیش وەک (کوندە پەپو، ھەڵۆ، واشە، داڵ و باز... ھتد).

## دندووک تیژەکان
جۆرە دندووکێک ھەیە کە تیژە زیاتر ئەو باڵندانە خاوەنین کە مێروو خۆرن، وەک (چۆلەکە، خورمایی، کاردیناڵ، مینا و فنس... ھتد). 

## سوودەکانی
باڵندە دندووک بەکار دەھێنێت بۆ

١ خواردنی خۆراک.

٢ ھەڵگرتنی پووش و دروستکردنی ھێلانە.

٣ کونکرنی دار، وەک (دارکونکەرە).

٤ شەڕکردن.

٥ پێدانی خواردن بە بەچکەکانی.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:بەشەکانی دەنووکی باڵندە
کاکتوو

وێنۆک|توتیی کاکتوو
**کاکتوو** () پێکھاتووە لە جۆرێک تووتی، یەکێکە لە ٢١ جۆرە توتییەکەی خێزانی «کاکاتویدەی». بە شێوەیەکی گشتی، پەڕەکانی کەمتر ڕەنگینە بەراورد بە توتییەکانی تر، بەڵام بە تاجەکەی سەریان و دەنووکیان بەناوبانگن. ئەم جۆرە توتییە حەز بە حەشەرات و میوە و گوڵ و تۆو دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:پەلەوەران
مەکۆی ئاسمانی

وێنۆک| وێنەیەکی فڕۆکەیەکی ئایەرباسی A380 کە گەورەترین فڕۆکەی سەرنشینە لە جیهان

**مەکۆی ئاسمانی** (بە ئینگلیزی :Aircraft ئایرکرافت) فڕۆکەیەک  ئۆتۆمبێلەک یان ئامێرەک کە توانای فڕینی هەیە بە بەدەستهێنانی پشتگیری لە هەواوە، یاخوود پێکدێ لە فڕۆکەیەک کە بفڕێ لە بەرگەھەوای زەوی یان لە چارچێوەی هەر بەرگەھەوایەک بێت.

## سەرچاوە
ئایەتی شمشێر

**ئایەتی شمشێر** () زاراوەیەکی ئیسلامییە و ئاماژەیە بە ئایەتی پێنجی سوورەتی تەوبە، کە تێیدا خوای گەورە داوا لە موسڵمانان دەکات دوای تەواوبوونی مانگە حەرامەکان لەگەڵ بێباوەڕان بجەنگن تاوەکوو باوەڕ دێنن، نوێژ دەکەن و زەکات دەدەن. .

## سەرچاوەکان

پۆل:ئایەت
پۆل:ئایەتەکانی قورئان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:زاراوە قورئانییەکان
پۆل:قورئان
پۆل:جیھاد
پۆل:تەفسیری قورئان
مانگە حەرامەکان

**مانگە حەرامەکان** () لە ئیسلامدا بە ھەر چوار مانگی موحەرەم، زولحەجە، زولقەعدە و ڕەجەب لە ڕۆژژمێری کۆچیدا دەڵێن چونکە جەنگکردن لەو مانگانەدا حەرامە تەنیا بۆ بەرگریکردن نەبێت. .

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:ڕۆژژمێری کۆچی
پۆل:مانگەکان
پۆل:شەریعەتی ئیسلامی
ئەی وەن پیکچەرز

**ئەی وەن پیکچەرز** (بە ژاپۆنی:株式会社A-1، خوێندنەوە: کابوشکی گایشا ئێ-وان پیکچازو) ستۆدییەکی ئەنیمەیشنە لەلایەن بەرھەمھێنەری پێشووی کۆمپانیای سەن ڕایسەوە میکیھیرۆ ئیواتا و کۆمپانیاکەی ژێری سۆنی میوزیک ئینتەرینمێنتی بەرھەمھێنەری ئەنیمێ دامەزراوە.

## مێژوو
ستۆدیۆکە لە لە ٩ی ئایاری ٢٠٠٥، لەلایەن بەشی SMEJ Animation دامەزراوە، بۆ کارەکانی لە بەرھەمھێنانی زنجیرە ئەنیمەیشن و بەرھەمەکانی. لە ٢٠٠٦ دەستی بە بەرھەم ھێنانی زنجیرەیەکی مناڵان کرد، وە لە تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵ ستۆدیۆیەکی لە ئەساگایا لە ژاپۆن دامەزراند، لە سالی دواتر لە ٢٠٠٧ ستۆدیۆ دامەزراوەکە یەکەم زنجیرەی خۆی بڵاو کردەوە بەناوی ئۆکیکو فریکابوتێ.

بەشێوەیەکی سەرەکی بۆ ئەوە دامەزرابوو بۆ ئەوەی تەنھا تیشک بخاتە سەر بەرھەمھێنانی زنجیرەکانی کۆمپانیای Aniplex، دواتر ستۆدیۆکە گەشەی سەند و بە شێوەیەکی فراوان کار و چالاکی لە بەرھەمھێنانی ئەنیمێ و میدیاکانی تر ئەنجام دا،

## سەرچاوەکان


پۆل:بەشی گشتی
پۆل:ئەی-١ پیکچەرز
پۆل:کۆمپانیا ڕاگەیاندنەکان کە لە ٢٠٠٥ دامەزراون
پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشن لە تۆکیۆ
پۆل:ستۆدیۆ ئەنیمەیشنە ژاپۆنییەکان
موعەویزەتان

وێنۆک|سوورەتی فەلەق
وێنۆک|سوورەتی ناس
**پارێزەرەکان**، **موعەویزەتان** () زاراوەیەکە بۆ سوورەتی فەلەق و سوورەتی ناس بەکاردەھێندرێت، کە دوو سوورەتی کۆتایین لە ڕیزبەندی قورئاندا.

## دەقی سوورەتەکان
.

.

## پلە و پایەیان
 واتا (عوقبەی کوڕی عامر دەڵێت: پێغەمبەر پێیگووتم دوو لەباشترین سوورەتەکانت پێنەڵێم؟ گووتم بەڵێ. گووتی سوورەتی فەلەق و سوورەتی ناس).

 واتا (عوقبەی کوڕی عامر دەڵێت: پێغەمبەر گووتی ئەمشەو کۆمەڵێک ئایەتم بۆ دابەزیوون ھەرگیز وێنەیان نەبینراوە، سوورەتی فەلەق و سوورەتی ناس).

 واتا (عەبدوڵڵای کوڕی خوبەیب دەڵێت: پێغەمبەر پێی گووتم بەیانیان و ئێواران سێ جار سوورەتی ئیخلاس و فەلەق و ناس بخوێنە لەھەموو شتێک پارێزراو دەبیت).

## سەرچاوەکان

پۆل:سوورەتەکانی قورئان
پۆل:ئایەت
پۆل:ئایەتەکانی قورئان
پۆل:قورئان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
دەزگای دژەتیرۆر

**دەزگای دژەتیرۆر** ھێزێکی تایبەت و سەر بە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە. بارەگای ئەو دەزگا حکوومییە لە شاری سلێمانی، باشووری کوردستان ھەڵکەوتووە.

## مێژوو
بەگژداچوونەوەی گرووپە تیرۆریستییەکان لە ناوچەی ھەورامان لە ھەرێمی کوردستان، سەرەتا ھێزەکانی دژەتیرۆر کەم بوون و پاشان زیادیان کرد وەک یەکینەیەکی گەورە و گرینگ بۆ بەگژداچوونەوەی تیرۆر، ھەروەھا ھێزەکانی دژەتیرۆر لەژێر سەرکردایەتیی لاھور تاڵەبانیدا بەرەوپێش چوو و بووەتە ھێزێکی چالاک لە ھەرێمی کوردستان و عێراقدا لە نەھێشتنی تیرۆر. لە ساڵی ٢٠١٣دا، لاھور تاڵەبانی بووە بەڕێوەبەری دەزگای زانیاری کە دەزگای ھەواڵگیری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە، لاھور تاڵەبانی دەزگای زانیاری و دژەتیرۆری تێکەڵکردەوە، ئەم کارە کارێکی نوێ لە ھەرێمی کوردستاندا بوو کە دەزگایەکی ھەواڵگری و سەربازی تێکەڵبکرێت. لە ئێستادا  دەزگای دژەتیڕۆر لەلایەن فەرماندە وەھاب ھەڵەبجەیی بەڕیوە دەچیت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
پۆل:ھێزە تایبەتەکان
پۆل:سەربازیی عێراق
ئوسامە جەمیل

**ئوسامە جەمیل عەلی** (لەدایکبووی ٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٥) سیاسەتوان، نووسەر، ئەکتەر و دەرھێنەرێکی کوردە. 

لەساڵی ۱۹۹٤ تاکو ۲۰۰۰ بەڕێوەبەری رادیۆو تەلەفزیۆنی یەکگرتوو بووە.

لە ماوەی ساڵانی ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٤ لەسەر لیستی یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان ئەندامی پەرلەمانی عێراق بوو. بەر لەوەش لە چەند کارێکی ھونەری وەک ئەکتەر، نووسەر و دەرھێنەر بەشداریی کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٢، لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی *[[مەمی ئالان]]* بە ڕۆڵی میر ئیزین دەرکەوت.

ئوسامە بەشێکی زۆری ئەزموونی ھونەریی لە کەناڵی ناوخۆییی یەکگرتوو بەدەستھێنا، ھەروەھا زۆربەی کارەکانی لە کەناڵی سپێدە کە سەر بە ھەمان حیزبە پەخش کراوەتەوە. ئوسامە کوڕی جەمیل عەلییە، کە کەسایەتییەکی ئیسلامیی ناسراو بوو لە ھەولێر.

## بەرھەمەکان

**نوسینی سیناریۆ و دەرھێنانی بۆ ئەم زنجیرانە کردووە:**
* کۆچ ۱
* کۆچ ۲
* ئازارەکانی بارام

**وەک ئەکتەر بەشداری ئەم درامایانەی کردووە:**
* مەمی ئالان
* گرێ

**ئەو ڕۆمانانەی کە نووسراون و چاپنەکراون**:
* ڕاو
* سکرتێرە
* قوماش
* سەمای مارەکان

**ئەو ڕۆمانانەی ھێشتا لە نووسیندان:**
* عەدێ و مەدێ
* باژۆ

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان
پۆل:ئیسلامییەکانی کورد
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد
پۆل:زیندووان
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:سیاسییەکانی یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥
پۆل:نووسەرانی عێراقی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرانی عێراقی
بورھان جاھید

**بورھان محەممەد عەبدولڕەحمان دۆغرەمەچی** (١٩١٨ لە ھەولێر، عێراق – ٢١ی کانوونی دووەمی لە ١٩٩١ ھەولێر) لە شیعردا بە **جاھید** ناسراوە، شاعیرێکی خەڵکی ھەولێر بوو. ژیانێکی سەختی پڕ لە نائومێدی تووشی مەی و مەیخانەی کردووە، لە ژیانیدا بە زۆری سەرخۆشی بە خۆیەوە دیوە، بەڵام زیانی جگە لە خۆی بۆ کەسی تر نەبووە.

## ژیان
جاھید لە ساڵی ١٩١٨ لە ھەولێر لەدایکبووە. قۆناغی خوێندنی سەرەتایی لە قوتابخانەی ئوولای (یەکەمی) ھەولێر تەواوکردووە. لە تەمەنی منداڵیدا باوکی کۆچی دوایی کردووە. دایکی شووی بە شوبرای خۆی کردووەتەوە کە جەبار ئاغای کانی شاعیرە، واتە مامی جاھید، لەبەرئەوە لە ماڵی مامیدا گەورە بووە. لە دوای خوێندنی سەرەتایی لە قوتابخانەی ناوەندی ھەولێر خوێندوویەتی. لە پۆلی دووەم لە ساڵی ١٩٣٤ لە قوتابخانە دوورکەوتووەتەوە، لەو سەردەمەدا دایکی کۆچی دوایی کردووە، بێ داڵدە ماوەتەوە، تووشی دەست کورتی و ئاوارەیی بووە. کە ناوی بۆ خزمەتی سوپا ھاتووە خۆی نەدزیوەتەوە، ساڵی ١٩٣٧ تا ١٩٤٠ سەرباز بووە لە ئۆردووگاکانی کەرکووک و سلێمانی و کۆیە و ڕواندز. ھەر لەو کاتەی لە سەربازی ڕزگاری بووە خووی داوەتە سەرخۆشی و ژیانێکی بێ سەروبەری بردووەتە سەر. زۆربەی ژیانی ڕۆژانەی بە سەرخۆشی بەسەر بردووە. بەڵام بێوەی بووە زیانی بۆ خۆی نەبێت بۆ کەسی دیکە نەبووە.

ساڵی ١٩٤٥ جاھید یەکێک بوو لەوانەی بەر لێشاوی حکوومەتی ئەو کاتی عێراق کەوتن بەھۆی بزووتنەوەی ئەو سەردەمەی بارزانییان و ماوەیەک لە گرتووخانە مایەوە. لە پەنجەکانی سەدەی بیستەم ژنی ھێنا، ماوەی سەرخۆشی و ئاوارەیی لە ژیانیدا تا پلەیەک بەسەرچوو و ھەندێ ئۆقرەی گرت. لەو کاتەدا بووە مووچەخۆر لە بەڕێوەبەرایەتیی کاروباری ڕێگاوبان و ھاتوچۆی ھەولێر. لە پاشاندا کارگێڕی نامەخانەی ناوچەیی عەنکاوەی پێ سپێردرا لە ھەولێر. لە دوای ماوەیەک خانەنشین کرا.

## مردن
لە ڕۆژی ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ لە ھەولێر کۆچی دوایی کرد و ھەندێ شیعری جوان و بەپێزی لە دوای خۆی بۆ نەتەوەکەی بەجێھێشت.

## ھۆنراوەکان
**یەکەم شیعری بورھان جاھید:**

### وەسف و دڵداری
لە شیعرێکیدا جاھید بە ناوی «یادی ڕۆژانی ڕابردوو» لە ساڵی ١٩٣٣ ھۆنیوەتییەوە دەڵێ:

### چوارین

لە چوارینێکدا بۆ ئەو کەسەی تەنیا بیر لە خۆی دەکاتەوە دەڵێ:

بە لای شاعیرەوە قسەی بێ نەبێ چاکترە، ھەموو کەسێک ئەگەر شوێنی خۆی لە کۆمەڵگادا دیاری نەکات، وەکو ئەو کەسە وایە دەھری بێ و باوەڕی بە ھیچ کردگارێک نەبێ:

بە لای جاھیدەوە پیاو ئەو پیاوەیە بە گژ زۆرداردا بچێ نەک ھەژار بڕووتێنێتەوە:

شاعیر لەسەر ئەو باوەڕەیە پیاو دەبێت ڕاست بێت. دەروێشی لەسەر ڕاستی دامەزراوە، پیاو ئەوەیە بە خۆیەوە بنازێ نەک باب و باپیرانی:

### تاک

عاقیبەت ئەڕزێ لەشم ھەرچەند بە نازی گەورەکەم
خزمەتی زگ چەند بکەم موحتاجی یەک نانم دەکا


## سەرچاوەکان
* مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی حەوتەم، مارف خەزنەدار، لاپەڕەکانی ٣٢١ تا ٣٤٣، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر: ٢٠٠٦.

پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨
پۆل:مردووانی ١٩٩١
پۆل:خەڵکی ھەولێر
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
تۆھۆ

**تۆھۆ** () کۆمپانیایەکی سازکەر و بڵاوکەرەوەی فیلم و ئەنیمەیشنە لە ژاپۆن. ئەو کۆمپانیایە سازکەری سەرەکیی فیلمەکانی کورۆساوا و زنجیرە فیلمەکانی گوودزیلایە.

## پێشانگا

Toho logo.svg|لۆگۆی کۆمپانیای تۆھۆ
Toho logo (text).svg|لۆگۆی تۆھۆ


## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* تۆھۆ لە یووتیووب
* تۆھۆ لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

*
پۆل:کۆمپانیا ئەنیمێیەکان
پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلمی ژاپۆن
پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان
بازنەکانی ھەڵبژاردنی پێشوەختەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢١

بەپێی سیستەمی نوێی ھەڵبژاردنی عێراق پارێزگاکانی عێراق بەسەر ١٨ بازنە دابەشکراوە ھەربازنەیەکیش بۆ چەند بازنەیەکی بچووکتر لە ناوخۆیدا دابەشکراوە. بە شێوەیەکی گشتی سەرجەم بازنەکانی عێراق ٨٣ بازنەیە. ژمارە و ناوی کاندیدەکانیش لە بازنەیەک بۆ بازنەیەکی دیکە جیاوازی ھەیە و دەنگی ھیچ کەسێک لە بازنەیەک بۆ بازنەیەکی دیکە ناچێت. بەپێی سیستەمە ھیچ کاندیدێک ڕێگای پێنەدرا لە دوو بازنەی یەک پارێزگا خۆی کاندید بکات. ژمارەی بازنەکان بەپێی زۆری ژمارەی دانیشتووان دیارکراوە. پارێزگای موسەنا کەمترین بازنەی ھەیە کە دوو بازنەیە، پارێزگای بەغدا زۆرترین بازنەی ھەیە کە ١٧ بازنەی ھەڵبژاردنە. لە ھەریەکێک لە بازنەکان کورسییەک بۆ پاڵێوراوی مێینە دانراوە کە دەکاتە ٨٣ کورسی.

## خشتەی پارێزگاکان

## بازنەکان

### بازنەکانی پارێزگای بەغداد

### بازنەکانی پارێزگای نینەوا

### بازنەکانی پارێزگای بەسرە

### بازنەکانی پارێزگای زیقار

### بازنەکانی پارێزگای سلێمانی

### بازنەکانی پارێزگای دیالە

### بازنەکانی پارێزگای بابل

### بازنەکانی پارێزگای ئەنبار

### بازنەکانی پارێزگای هەولێر

### بازنەکانی پارێزگای میسان

### بازنەکانی پارێزگای واست

### بازنەکانی پارێزگای کەربەلا

### بازنەکانی پارێزگای سەلاحەدین

### بازنەکانی پارێزگای دهۆک

### بازنەکانی پارێزگای قادسییە

### بازنەکانی پارێزگای نەجەف

### بازنەکانی پارێزگای کەکووک

### بازنەکانی پارێزگای موسەنا

## سەرچاوەکان
شیعیا

**شیعیا** بە (عیبری: ישעיהו) بە (عەرەبی: شِعِیِا).

یەکێکە لە پێغەمبەرانی خودا بە پێی ئایینی یەهوودییەت و باوەڕی مەسیحییەت و  ئایینی ئیسلام.

## بنەچە
ناوی تەواو/ شیعیا کوری ئەمسیا کوری نیریا کوری ئەفنیا کوری بەھشەت کوری عازر کوری بەرخیا کوری پێغەمبەر سولەیمان کوری پێغەمبەر داوودە.

## پێغەمبەرایەتی
**شیعیا** یەکێکە لە پێغەمبەرەکانی نەتەوەی خێڵی بەنی ئیسرائیل یان نەتەوەی خێڵی (جوولەکە).

## کات و شوێنی لە دایکبوونی و شەهیدکردنی و شوێنی ناشتنی
لە ساڵی ٧٦٥ی پ. ز لە شاری (قودس/ئۆرشەلیم) لە وڵاتی (فەڵەستین) لە دایکبووە. لە دوایی پێغەمبەری خودا (سولەیمان) بووەتە پێغەمبەر

پێغەمبەر شیعیا ناوی لە قورئانی پیرۆزدا نەھاتووە بەڵکو ناوی لە (آحادیث یان فەرموودەکان)دا ھاتووە. شیعیای پێغەمبەر لە کتێبی ئینجیلدا ناوی بە (ئیشایا) ھاتووە.

پێغەمبەر شیعیا (س. خ)یەکێکە لە پێغەمبەرە کوژراوەکان، کە لە ساڵی ٦٧٩ی پ. ز لە شاری (قودس/ئۆرشەلیم)، لە تەمەنی ٨٦ ساڵیدا شەھیدکراوە. بە دەستی سوپای (**ئاشۆری یەھوود**) بە (عیبری: אשרי יהוד) بە فەرمانی پاشایەکی دڕندە کە ناوی (حەزقیا) بوو.

پێغەمبەر شیعیا (س. خ) لە شاری (قودس/ئۆرشەلیم) لە وڵاتی (فەڵەستین) نێژراوە…

## سەرچاوەکان
خولی نەتەوەکانی ئەورووپا

**خولی نەتەوەکانی ئەورووپا - نەیشنزلیگ** پێشبڕکێیەکی فەرمی تۆپی پێی نێودەوڵەتییە، تێیدا تیپە نیشتمانییەکانی ئەندامانی یەکێتی ئەورووپا بەشداری دەکەن، یەکەم پاڵەوانێتی لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٨ دەستی پێکرد، دوای جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ کە لە ڕووسیا بەڕێوەچوو، و ھەڵبژاردەی پورتوگال لە ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩ بوو بەیەکەم براوەی پاڵەوانێتییەکە، دوای ئەوەی لە یاری کۆتاییدا لە ھەڵبژاردەی ھۆڵەندای بردەوە. ئەم پێشبڕکێیە لە ھەندێک کاتدا ئەنجام دەدرێت کە پێشتر بۆ یارییە دۆستانە نێودەوڵەتییەکان تەرخانکرابوو و پێی دەگوترا ھەفتەی فیفا.ئێستا ھەڵبژاردەی پوڕتووگال براوەی پاڵەوانێتییەکەیە دوای ئەوەی لە یاری کۆتایی لە ھەڵبژاردەی ئیسپانیای بردەوە بەلێدانە یەکلاکەرەوەکان (٥–٣) دوای تەواوبوونی ھەردوو کاتی ئاسایی و زیادکراو بەدوو گۆڵ یەکسانبوون بۆ هەردوولا

## براوەکان

## سەرچاوە

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
مۆتۆھیرۆ ھەتا

**مۆتۆھیرۆ ھەتا** (؛ لەدایکبووی ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٠) گۆرانیبێژ و گۆرانینووسێکی ژاپۆنییە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* وێبگەی کۆمپانیای تۆمارکردنی سۆنی میوزیک

پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
پۆل:گۆرانیبێژەکان بە زمانی ژاپۆنی
پۆل:گۆرانیبێژە کوڕەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژاپۆنییە مۆسیقاژەنەکانی پۆپ
پۆل:ژاپۆنییە ئاوازدانەرەکان
پۆل:گۆرانیبێژە کوڕە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم
بازنەکانی پارێزگای دھۆک لە ھەڵبژاردنی پێشوەختەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢١

وێنۆک|پارێزگای دھۆک
بازنەکانی پارێزگای دھۆک لە ھەڵبژاردنی پێشوەختەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢١ سەرجەم ئەو ناوچانە دەگرێتەوە کە دەکەونە سنووری جوگرافیایی پارێزگای دھۆک. ئەمەش دوای ئەوەی یاسای ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق گۆڕانکاری تێداکرا و بازنەکانی ھەڵبژاردنی لە ١٨ بازنە بۆ ٨٣ بازنە دابەشکرد. لەم ھەڵبژاردنە پارێزگای دھۆک، یەکێک لە پارێزگاکانی ھەرێمی کوردیستان دابەشکراوە بەسەر ٣ بازنەی سەرەکی، ژمارە و ناوی کاندیدەکانیش لە بازنەیەک بۆ بازنەیەکی دیکە جیاوازی ھەیە و دەنگی ھیچ کەسێک لە بازنەیەک بۆ بازنەیەکی دیکە ناچێت. بە شێوەیەکی گشتی ١٥٠ کاندید بۆ بەدەست ھێنانی ١١ کورسی پەڕلەمانی عێراق پێشبڕکێ دەکەن. لە پارێزگای دھۆک ٨٢٢٬٧٠٣ ھەزار کەس مافی دەنگانی ھەیە.

## بازنەکان
دابەشکردنی بازنەکان بەپێی ژمارەی دانیشتووانی ناوچەکە دەستنیشانکراوە، پارێزگای دھۆک بەسەر سێ بازنە دابەشکراوە ھەر بازنەیەک ناوچەو شوێنی تایبەت دەگرێتەوە دانیشتووانی ھەر بازنەیەک تەنھا دەتوانن دەنگ بدەن بەو کاندیدانەی ناو بازنەکەی خۆی، ئەمەش بەپێی سیستەمی نوێی ھەڵبژاردنی عێراق دەبێت.

## ئەنجامەکان
### دەنگدانی تایبەت
### دەنگدانی گشتی
## سەرچاوەکان

پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق
کۆمیکس وەیڤ فیلمز

ستۆدیۆیەکی فیلمی ئەنیمەیشنی ژاپۆنی و کۆمپانیایەکی دابەشکردن و بڵاوکردنەوەیە، کە بنکەکەی کەوتووەتە شایۆودا، تۆکیۆ، ژاپۆن. ستۆدیۆکeerە بە فیلمە ئەنیمێ تایبەتمەندەکان، کورتەفیلمەکان، و بازگانییە تەلەڤیزیۆنییەکان، بەتایبەتیش ئەوانەی کە لەلایەن دەرھێنەر ماکۆتۆ شینکای دروست کراون، ناسراوە. لە ئازاری ٢٠٠٧ کاتێک کە لە کۆمیکس وەیڤ ئینک. جیا بوویەوە دامەزرا، کە سەرەتا لە ١٩٩٨ لە ئیتاچوو کۆرپۆرەیشن، ئاساتسوو (ئێستا ئەی دی کەی)، و چەند کۆمپانیایەکی تر پێکھاتبوو.

## بەرھەمھێنانەکان
### زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیەکان

### فیلمە ئەنیمێیەکان

### ئەنیمەیشنە ڤیدیۆیییە ڕەسەنەکان

### ئەنیمەیشنە نێتە ڕەسەنەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*  
* 

*
پۆل:ئەو کۆمپانیا ڕاگەیاندنانەی لە ٢٠٠٧ دامەزراون
پۆل:ئەو کۆمپانیا ژاپۆنییانەی لە ٢٠٠٧ دامەزراون
پۆل:ئیتاچوو
پۆل:ستۆدیۆ ئەنیمەیشنە ژاپۆنییەکان
پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشن لە تۆکیۆ
پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلمی ژاپۆن
بێرتۆلد وۆڵتز

**بێرتۆلد وۆڵتز** (لەدایکبووی ٢٤ی ئابی ١٨٢٩، لە ھاڤێڵبێرگ، ٢٩ی ئەیلوولی ١٨٩٦ لە وێ ڤایمار) وێنەکێش، تابلۆکێش، نەخشەکێشی سەدەی ١٨ی ئەڵمانیا بوو.

بێرتھۆڵد پڕۆفیسۆر بوو لە قوتابخانەی ھوونەری ڤایمەر ساکسۆن گراند دوکاڵو لە ١٨٧١ بۆ ١٨٧٨دا چەندین لە کارەکانی بڵاوکردەوە لە ڕۆژنامە، یەکێک لە کارە بەناوبانگەکانی بریتیە لە (Der lästige Kavalier، کە وەک "پیاوە ڕق ھەڵسێنەرەکە" یان وەک "پیاوە بێزارکەرەکە" مانا دەکرێت)

باوکی نژیاروانی وێنەکێشە پیتەر وۆڵتز (١٧٦٠-١٩٢٥)

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

* The irritating Gentle man (بە ئینگلیزی)

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٩
پۆل:مردووانی ١٨٩٦
پۆل:وێنەکێشە ئاڵمەنییەکان
زانستی شەمائیل

**زانستی شەمائیل** یاخود **زانستی شەمائیلە محەممەدیەکان** () یەکێکە لەزانستە ئیسلامییەکان گرینگی بە هەموو لایەنەکانی ژیانی پێغەمبەر محەممەد دەدات، هەڵسوکەوت، شێوازی ژیان، پەرستش، سیفاتەکانی و ژیاننامەی باس دەکات. موسڵمانان گرینگیان داوە بەم زانستە، هەر لە هاوەڵەکانی پێغەمبەر محەممەد تاوەکوو سەردەمی ئێستامان باسی ئەو هەواڵانە دەکرێت و  فێری خەڵکی دەکرێت بەتایبەتی منداڵان . سەعد کوڕی ئەبوو وەقاس دەڵێت: () واتا (ئێمە مداڵەکانمان فێری غەزاکانی پێغەمبەر دەکرد هەر وەک چۆن قورئانمان فێردەکردن).

## سوودەکان

# دەبێتە هۆی خۆشویستنی پێغەمبەر.
# زانینی ئەو زانستە هۆیەکە بۆ شوێنکەوتنی پێغەمبەر کە یەکێکە لە واجبەکان.
# هۆکاری زیادبوونی ئیمانە.

## ناسراوترین کتێبەکان
.

## سەرچاوەکان

پۆل:زانستە ئیسلامییەکان
پۆل:محەممەد
فەڕز

**فەڕز** () لە فیقھی ئیسلامیدا بۆ کارێک بەکاردەھێندرێت لەسەر ھەموو موسڵمانێک بێت ئەنجامی بدات، و ئەو کەسەش وازی لێبێنێت گوناھبار دەبێت، دوو جۆری ھەیە فەڕزی کیفایە و فەڕزی عەین.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:زاراوە یاساییەکانی شەریعەت
قشڵەی کۆیە

**قشڵەی کۆیە**، **قەڵای کۆیە** یان **سەرای کۆیە** شوێنەوارێکی مێژوویییە دەکەوێتە قەزای کۆیە، پارێزگای ھەولێر. ئەم قەڵایە پێشتر وەک زیندان و سەربازخانە بەکارھاتووە، لە ئێستادا بووەتە شوێنێکی گەشتیاریی، مۆزەخانە و قاوەخانەی لەناودا کراوەتەوە.

گۆڕی دڵداری شاعیر دەکەوێتە قشڵەکەوە.

## مێژوو
مێژووی شوێنەوارەکە ڕوون نییە، دەگوترێت لە سەردەمی ئاشوورییەکان لەژێر دەستی میر محەممەد، میری سۆران دروست کراوە. دواتریش لەلایەن عوسمانییەکان وەک قەڵایەکی سەربازیی بەکارھاتووە، ھەر لەوکاتەوەش وشەی قشڵە کە وشەیەکی تورکییە خراوەتە پێشگری ناوەکەی. ھەندێک لە سەرچاوە مێژوویییەکانی دیکەش، مێژووی دروستبوونی ئەم شوێنە دەگەڕێننەوە بۆ سەردەمی عوسمانی، ئەم سەرچاوانە ئاماژە بەوە دەدەن کە قەڵاکە لەلایەن والی بەغدا، مدحەت پاشا دروست کراوە.
قه‌ڵای کۆیه‌، كە ‌به‌ 'قشڵه‌ی کۆیه'‌‌ و 'سه‌را' ناسراوه، یه‌کێکه‌ له‌ شوێنەوارە‌ مێژووییه‌کانی شاری کۆیه‌ی سەر بە پارێزگای هەولێر، که‌ له‌ سه‌رده‌می ئاشورییەوە تاوەکو عوسمانییه‌کان به‌مه‌به‌ستی سه‌ربازی به‌کارهاتووه‌. قەڵاکە مێژووی دروستکردنەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئاشورییەکان. دواتر میر محەممەد پاشای رەواندز لەسەر شوێنەواری قەڵای ئاشوورییەکان، قەڵایەکی دروستکرد.
 
له‌گه‌ڵ داگیرکردنی کوردستان له‌لایه‌ن عوسمانییه‌کانەوە، قه‌ڵای کۆیه‌ كرایە بنكەیەكی سەربازی و لەوكاتەوە نازناوی قشڵەی وەرگرتووە، بەو پێیەی قشڵه‌ وشه‌یه‌کی تورکییه‌ و به‌ واتای بنکه‌ی سه‌ربازی دێت.
 
لە سەردەمی والی عوسمانی (مەدحەت پاشا) ساڵی (1869 - 1872) کە فەرمانڕەوای بەغدا بووە. قشڵەی کۆیە بە مەبەستی سەربازی بەکارهێندرا. 
 
هەڵكەوتەی شوێنی قەڵای كۆیە بەرزه‌، رووبەری قه‌ڵاکه‌ 7000 مەترە، بە قسڵ و بەرد دروستکراوە، 23 ژووری هەیە، لەناوەڕاستیدا گۆڕەپانێکی گەورە هەیە کە لەسەردەمانی پێشوو بۆ مەشقی سەربازی بەکاردەهات، پانی دیوارەکانی قەڵای كۆیە 120 سانتیمەترە.
 
قه‌ڵای كۆیە‌‌ 750 تاقی هه‌یه‌، کە پێی دەڵێن کونە مەتەرێز، لە ناوەڕاستی بەشی رۆژهەڵاتی قەڵاكە دوو پلیكانە هەن، كە لەرێگەیانەوە سەردەكەویت بۆ نهۆمی دووەم، لەو نهۆمە پێنج ژوور و سێ هەیوان هەن، هه‌روه‌ها هۆڵێکی گەورەی تێدایه‌ کە درێژییەکەی 90 مەترە و پانییەکەی شەش مەترە، كە لەسەردەمی عوسمانییەكاندا بۆ نووستن بەكارهاتووە.
 
قشڵەکە بەمدواییە نۆژەنکرایەوە، قاوەخانەیەکی کولتووریشی تێدا کرایەوە، لەگەڵ مۆزەخانەی رەهبەری سەید برایم، بەڵام ئێستا داخراون. لە ناوەڕاستی گۆڕەپانی قشڵەکە پەیکەرێکی هونەرمەند تایەر تۆفیق دانراوە، لەگەڵ مۆنۆمێنتێکی شەهیدان.
https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0702202113

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆیە
پۆل:قەڵاکانی کوردستان
کۆمەڵکوژیی زیلان

**کۆمەڵکوژیی زیلان** (، ) کۆمەڵکوژیی هەزاران سڤیلی کوردە لەلایەن ھێزی تورکیا لەسەر فەرمانی عیسمەت ئینۆنو لە دۆڵی زیلان لە ناوچەی ئەردیش لە پارێزگای وان لە ١٢–١٣ تەممووزی ١٩٣٠، لەکاتی ڕاپەڕینی ئاگری لە پارێزگای ئاگری.
بەگوێرەی ئامارە فەرمییەکانی تورکیا ١٥ ھەزار کەس کوژراون و بە سەدان ماڵ و گوند سووتێنراون و ڕووخێنراون، بەڵام گەواھیدەران دەڵێن ٤٥ ھەزار کەس کۆمەڵکوژکراون. ئەوانەشی لە کۆمەڵکوژییەکە ڕزگاریان بوو ڕاگوێزران.

## ئەمەش ببینە
* زیلان

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمەڵکوژییەکان لە تورکیا
پۆل:ڕەگەزپەرستی لە تورکیا
پۆل:مێژووی پارێزگای وان
پۆل:کۆمەڵکوژییەکانی کوردەکان
پۆل:یاخیبوونی ئارارات
پۆل:چەوساندنەوەی کوردەکان لە تورکیا
پارێزگای تۆتۆمی

وێنۆک|نەخشەی پاڕێزگاکانی پێشووتری ژاپۆن، لەناویدا پارێزگای تۆتۆمی دەستنیشان کراوە (١٨٦٨)
**پارێزگای تۆتۆمی** (遠江国، تۆتۆمینۆ کنی) پارێزگایەکی پێشووتری ژاپۆن بوو کە لە ئەمڕۆدا دەکەویتە ڕۆژھەڵاتی پارێزگای شیزوۆکا پارێزگاکە ھاوسنوور بوو لەگەڵ پارێزگاکانی میکاوا، سروگا، شیناوۆ.

## سەرچاوەکان

* 
* Nussbaum, Louis-Frédéric and Käthe Roth. (2005). ''Japan encyclopedia''. Cambridge: Harvard University Press. ; OCLC 58053128
* Papinot, Edmond. (1910). *Historical and Geographic Dictionary of Japan*. Tokyo: Librarie Sansaisha. OCLC 77691250
*  Tōtōmi on "Edo 300 HTML" 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:ئەو ویلایەت مەڵبەندانەی لە ١٨٧١ ھەڵوەشێنراونەتەوە
پۆل:پارێزگاکانی پێشووی ژاپۆن
پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی ١٨٧١ لە ژاپۆن
دۆجا کات

**ئەمالا ڕاتنا زاندیلێ دلامینی** (لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥)، ناسراو بە **دۆجا کات**، ڕاپەر، گۆرانیبێژ، و گۆرانینووسێکی ئەمریکییە. لەدایکبوو و گەورەبوو لە لۆس ئانجلەس، ئەو دەستی بە دروستکردن و بڵاوکردنەوەی مۆسیقا کرد لە ساوند کلاود کاتێک ھەرزەکار بوو. گۆرانیی «زۆر مەست» سەرنجی کیمۆسابی و ئاڕ سی ئەی ڕیکۆردزی ڕاکێشا، و دۆجا ڕێککەوتنامەیەکی تۆماری ھاوبەشی لەگەڵ واژوو کردن لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا، دواتر یەکەم تۆماری درێژخایەنی بڵاوکردەوە لە ٢٠١٤ بە ناوی *پررر!*.

دوای دابڕانێک لە مۆسیقای بازرگانی و بڵاوبوونەوە ئاسایییەکەی یەکەم ئەلبوومی ستۆدیۆی، *ئەمالا* (٢٠١٨), دۆجا کات سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا وەک میمێکی ئینتەرنێت بە تاکە گۆرانیی ٢٠١٨ی «مووو!»، گۆرانییەک کە تێیدا دۆجا خەیاڵی بوون بە مانگا دەکات. دووەم ئەلبوومی ستۆدیۆی، *پەمەییی تۆخ* (٢٠١٩)، گەیشتە ١٠ باشترینی *بیڵبۆرد* ٢٠٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و بووە ھۆی دروستبوونی تاگە گۆرانیی «سەی سۆ»، کە سەرکەوتوو بوو لە خشتەی *بیڵبۆرد* ھۆت ١٠٠ دوای بڵاوبوونەوەی ڕیمیکسێک کە نیکی میناجی تێدا بوو. دوای ئەم ئەلبوومە، ئەلبوومی *ھەسارەی ئەو* (٢٠٢١) بڵاوبوویەوە، کە سێ ھەفتە دوا بەدوای یەک لە پلەی دووەمدا مایەوە *بیڵبۆرد* ٢٠٠ و بووە ھۆی دروستکردنی ٢٠ باشترین تاکە گۆرانییەکانی «زیاتر ماچم بکە» (لەگەڵ سیزا)، «پێویستە بزانم» و «تۆ ڕاستیت» (لەگەڵ دە ویکند).

دۆجا کات بە دروستکردنی میوزک ڤیدیۆ و گۆرانی ناسراوە کە ناوبانگ پەیدا دەکەن لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی وەک تیک تۆک و یووتیووب. خۆیشی لە ئینتەرنێتدا شارەزایە، و بە کەسایەتییە گاڵتەئامێزەکەی بەناوبانگە. ئەو چەندەھا خەڵاتی وەرگرتووە بەدرێژاییی پیشەکەی، کە پێکدێن لە خەڵاتێکی مۆسیقای *بیڵبۆرد*، دوو خەڵاتی مۆسیقای ئەمریکی و سێ خەڵاتی مۆسیقای ئێم تی ڤی ڤیدیۆ، و سێ پاڵاوتن بۆ خەڵاتی گرامی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:ئەمریکییە گۆرانیبێژەکانی سەدەی ٢١م
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژانی جوو
پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:تۆماری بەرهەمهێنەرانی هیپ هۆپی ئەمریکی
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:مۆسیقاژەنە جووە ئەمریکییەکان
پۆل:تۆماری بەرھەمھێنەرانی ھیپ ھۆپی ئەمریکی
پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی خەڵکی لۆس ئانجلەس
پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی لۆس ئانجلەس
ئاپڵ میوزیک

**ئاپڵ میوزیک** () پێکھاتووە لە خزمەتگوزارییەکی پەخشکردنی مۆسیقا کە لەلایەن کۆمپانیای ئاپڵەوە بەڕێوە دەبرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:خزمەتگوزارییەکانی پەخشی مۆسیقا
پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:نەرمەکاڵای تی ڤی ئۆ ئێس
ساوند کلاود

**ساوند کلاود** () کۆمپانیایەکی دابەشکردنی دەنگە، وەک مۆسیقا و فۆرمەکانی تری دەنگ. کۆمپانیاکە لە ئەسڵدا لە سوید دامەزرا و ئێستا لقی سەرەکی لە بەرلینە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خزمەتگوزارییەکانی پەخشی مۆسیقا