open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دە سی ڤی

**زە سی ڤی** (The CV) بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنیی تۆڕی میدیاییی ڕووداو بوو، لە «ڕووداو تیڤی» پەخش کرا. لەم بەرنامەیەدا ژمارەیەک لە کچ و کوڕی لاوی کورد لە ھەر چوار پارچەی کوردستان پێشبڕکێیان دەکرد بۆ ئەوەی بەھرە و تواناکانی خۆیان نیشان بدەن.

براوەی بەرنامەکە ئۆتۆمۆبیلێکی وەک خەڵات پێ درا، و لە یەکێک لە کۆمپانیاکان بە مووچەی مانگانە «٢٫٥٠٠ دۆلار» دامەزرا، ئەم بەرنامەیە لە ١٤ بەش «ئەڵقە» پێکدێت. دروشمی بەرناکە بریتییە لە «کاری خۆماڵی، بۆ خەڵکی خۆماڵی».

بەرنامەکە لەلایەن دوو پێشکەشکار بە ناوەکانی ئاوارە بەختیار و محەممەد عەبدوڵڵا پێشکەش دەکرا، کە ھەردووکیان پسپۆڕییان لە بواری بەڕێوەبردن و ئابوورییە، کە ھەڵگری بڕوانامەی ماستەرن و مامۆستای زانکۆی سەلاحەدینن. .

## کاتی پەخشکردن
یەکەم ئەڵقەی ئەم بەرنامەیە لە ڕۆژی ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ *(ھەینی)*، کاتژمێر ٢٢:٠٥ بە کاتی ھەولێر پەخش کرا.

## سەرچاوەکان

# «ئەمشەو رووداو The Cv پەخش دەکات»، ڕووداو نێت، ٧/١١/٢٠١٤.
# 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان
پۆل:بەرنامەکانی تۆڕی میدیاییی ڕووداو
پۆل:سیڤی
پۆل:زە سی ڤی
پۆل:نامەی داواکاری
ئۆتۆکاد

**ئۆتۆکاد** نەرمەکاڵایەکی بازرگانییە بەکاردەھێنرێت بۆ ئەنجامدانی دیزاینکردنی دوو ڕەھەندی 2D و سێ ڕەھەندی 3D بەیارمەتی کۆمپیوتەر ھەروەھا بۆ سازکردنی ڕەسمە ئەندازیاری یە جۆراوجۆرەکان. ئەم نەرمەکاڵایە لە ساڵی ١٩٨٢ ە و وەکو نەرمەکاڵایەکی دێسکتۆپ کاری پێدەکرێت و لە ساڵی ٢٠١٠ شەوە وەکو ئەپلیکەیشنێکی مۆبایلە ھۆشمەندەکان و ئەنتەرنێتی لە ژێر ناوی AutoCAD 360 خراوەتە بەردەست.

ئەم نەرمەکاڵایە لەلایەن کۆمپانیای ئۆتۆدێسکەوە پەرەی پێدراوە و خراوەتە بازاڕەوە. ئۆتۆکاد یەکەمجار لە کانوونی یەکەمی ١٩٨٢ دا بڵاوکرایەوە و ئەو کاتە لەسەر کۆمپیوتەرە بچووکەکان microcomputers کاری دەکرد. پێش بڵاوبوونەوەی ئۆتۆکاد زۆربەی نەرمەکاڵا بازرگانیەکانی کە دیزاینکردنیان بەیارمەتی کۆمپیوتەر ئەنجام دەدا لەسەر کۆمپیوتەرە زەبەلاحەکان Mainframe computer یان کۆمپیوتەرە بچووکترەکان minicomputers کاریان دەکرد.

ئۆتۆکاد لە چەندین بواری بەرھەمھێنان و پیشەسازی یە جۆراوجۆرەکاندا لەلایەن ئەندازیار و تەلارساز و بەڕێوەبەری پڕۆژەکان و دیزاینکەرەکان و چەندین خاوەن پیشەی ترەوە بەکاردەبرێت. وەکو دیارترین بەرھەمی کۆمپانیای ئۆتۆدێسک ئۆتۆکاد لە ساڵی ١٩٨٦ ە و لە ھەموو جیھاندا بووەتە پێشەنگی نەرمەکاڵا ئەندازیاریەکانی تر. لەساڵی ٢٠١٤ دا کە وەچەی بیست و نۆیەمینی بڵاوکرایەوە و لەگەڵ ھەموو جۆرەکانیدا بەردەوامە لە بوونی وەکو بەربڵاوترین نەرمەکاڵای ئەندازیاری لە زۆربەی شوێنەکانی دنیادا.

## مێژوو
ئۆتۆکاد لە نەرمەکاڵایەکەوە بەناوی Interact CAD ە و (پێشی دەوترا MicroCAD) داتاشرا کە لە ساڵی ١٩٧٧ دا دەستی پێکرا و لە ساڵی ١٩٧٩ دا بڵاوکرایەوە. ئەم نەرمەکاڵایە لەلایەن داھێنەر مایکل ڕیدڵەوە لە ساڵی ١٩٧٧ دا بە زمانی ئێس پی ئێڵ SPL نووسرا بۆئەوەی لەسەر کۆمپیوتەرێکی کۆمپانیای مارین چیپ سیستەمز Marinchip Systems کاربکات. ئەم کۆمپانیایە موڵکی دوو بەشداربووی دامەزرێنەری کۆمپانیای ئۆتۆدێسک جۆن ووکەر و دریک دان بوو و ئەم نەرمەکاڵایەش بووە یەکەم نەرمەکاڵای دیزاینکردن بەیارمەتی کۆمپیوتەر کە لەسەر کۆمپیوتەرە بچووکەکان minicomputer کاربکات. دواتر لە ساڵی ١٩٨١ دا جۆن ووکەر و دریک دان لەگەڵ چەند بەشداربوویەکی تردا کۆبوونەوە و ڕێکەوتن لەسەر دامەزراندنی کۆمپانیای مارین سۆفتوێر پارتنەرز Marin Softwares Partners کە دواتر ناوەکەی گۆڕا بۆ ئۆتۆدێسک Autodesk. ھەر لەو کاتەوە دامەزرێنەرانی کۆمپانیا نوێ یەکە بڕیاریاندا کە نەرمەکاڵای Interact CAD بە زمانی C دابڕێژنەوە بۆئەوەی لەگەڵ ئامێرەکانی IBM ە نوێکاندا بگونجێت و ناوی نەرمەکاڵاکەشیان گۆڕی بۆ MicroCAD و پاشانیش بۆ ناوەکەی ئێستای ئۆتۆکاد AutoCAD.

## دیزاینی نەرمەکاڵا
### فۆرماتی پەڕگەکان و وەشانەکانی نەرمەکاڵاکە
فۆرماتی ڕەچەڵەکی ئۆتۆکاد بریتیە لە DWG. تاڕادەیەکی کەمتریش DXF. کە ئەمەیان فۆرماتی تایبەتە بە ئاڵوگۆڕکردن لەگەڵ نەرمەکاڵاکانی تری CAD دا.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:ئۆتۆکاد
پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٨٢
پەیامبەری ڕووسی

وێنۆک|بەرگی گۆڤارەکە، ژمارە ٣٣
**پەیامبەری ڕووسی** یان **پەیکی ڕووسی** ( بە ڕووسی: Ру́сский ве́стник، ڕووسکی ڤێستنیک) سەرناوی سێ گۆڤاری بەنرخی ڕووسیا بووە لە سەدەی نۆزدەیەم و سەرەتاکانی سەدەی بیستەم.  لە ساڵی ١٩٩١ەوە بڵاوکراوەیەکی ھەفتانەی نوێ لە مۆسکۆ لەژێر ناوی پەیامبەری ڕووسیدا دەرکەوتووە، سەرنووسەرەکە لە ساڵی ١٩٩١ تا ٢٠١٣ لەلایەن ئەلێکسی سینین سەرۆکایەتی دەکرا، و سەرنووسەری ئێستای ئۆلێگ پلاتۆنۆڤە لە ساڵی ٢٠١٤ەوە. چەند ڕۆمانێکی ڕووسی لە وەشانی وێژەیی گۆڤارەکە بەشێوەی زنجیرە بڵاوکراونەتەوە لەوانەش  و برایانی کارامازۆڤ کە لەنووسینی فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکین.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ئەنوبیس

وێنۆک|ئەنوبیس خوداوەندی مردووەکان.
**ئەنوبیس** () خوداوەندی مردووەکان بوو لە میسری کۆن، ئەنوبیس پاسەوانی گۆڕەکان و ڕاسپێردراوە بۆ گەیاندنی مردووەکان بۆ جیھانەکەی دی، لە ڕێوەڕەسمی مۆمیاکردن ئامادە دەبوو. ھەروەھا شێوەی سەریشی وەک ئاژەڵی «کانیدا» بوو. کە پێی دەڵێن Golden Jackal واتە شوغالی زێرین. ھەروەھا پێی دەڵێن گورکی کۆنی ئەفریقیای واتە ئەو ئاژەڵە گورگ بووە کە لە شێوازی سەری Anubis بووە.

## سەرچاوەکان
* ئینسکلۆپێدیای مێژوویی وێنەدار - نووسینی فلیپ لامارک - وەرگێڕانی ھەورەمان وریا قانع

پۆل:خوداوەندە میسریەکان
پۆل:خوای مەرگ
کەلانە

180px|وێنۆک|چەپ|کەلانە
**کەلانە** نانێکی تایبەتی کوردەوارییە کە لە سەر ساج دروست دەکرێت. کەلانە وەکوو نانی تیری پان دەکرێتەوە و نێوانی بە تەڕەپیاز، پیچک، کنیواڵ یان کەوەری جنراو پڕ دەکرێتەوە. دواتر بە کەرە چەور دەکرێ و بە زۆری لەگەڵ دۆدا دەخورێ. کەلانە زیاتر لە وەرزی بەھاردا دروست دەکرێ و دەخورێ.

که‌لانه‌ بە کۆنترین خواردنی خێرا ناسراوە لە جیهاندا. 

کلانه‌ لە شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان هەوادارێکی زۆری هەیە.

## سەرچاوەکان
*کوردیپیدیا
*ماڵپەڕی بۆنەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:چێشتی کوردی
پۆل:نانە کوردییەکان
پۆل:وشە و دەستەوشە کوردییەکان
پۆل:چێشتی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست
ڕیچارد دۆکینز

**کلینتۆن ڕیچارد دۆکینز** (؛ لەدایکبووی ١٩٤١) زانای ئیسۆلۆجی، زانای ژینناسیی توخمەگەشە و نووسەرە. لە ساڵانی ١٩٩٥ تا ٢٠٠٨ مامۆستای زانکۆی ئۆکسفۆرد بووە و ئێستا خانەنشینە.

ساڵی ١٩٧٦ بە نووسینی کتێبی «جینی خۆپەرست» (The Selfish Gene) ناوبانگی دەرکرد. ڕیچارد دۆکینز بێ باوەڕە و بەھۆی ڕەخنە گرتن لەوانەی بڕوایان بە خیلقەت و خوایە زۆر بەناوبانگە.  ساڵی ٢٠٠٦ لە کتێبی خەیاڵی خودا (The God Delusion) باسی ئەوە دەکات کە خالقی سەروو سروشتی ھەبوونی نییە و ئەو بڕوا دینییە وەھم و خەیاڵە. تا سەرەتای ساڵی ٢٠١٠ زیاتر لە ٢ ملیۆن لە وەشانی ئینگلیزیی ئەو کتێبە فرۆشراوە و بۆ ٣١ زمانیش وەرگێڕراوەتە.
## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ماڵپەری ڕیچارد دۆکینز

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:بێدینەکان
پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان
پۆل:ڕەخنەگرانی ئیسلام
پۆل:پیاوە فێمینیستەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١
پۆل:زیندووان
پۆل:ڕەخنەگرانی کڵێسەی کاتۆلیک
پۆل:ژینناسانی ئینگلیز
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور
پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە
پۆل:فەیلەسووفانی زانست
پۆل:ڕەخنەگرانی بەریتانیا لە ئیسلام
پۆل:مولحیدانی بریتانیا
پۆل:نووسەران دەربارەی ئایین و زانست
پۆل:نووسەران دەربارەی دین و زانست
پۆل:بێخوایانی بەریتانی
وێژەی کوردی

**وێژەی کوردی** یان **ئەدەبی کوردی** بریتیە لە ئەو ھەڵبەست، چیرۆک، بەیت، مەتەڵ و گۆرانیانەی کە بە شێوەزار و زاراوە جۆراوجۆرەکانی زمانی کوردی نووسراوە. وێژەی کوردی بە یەک شێوەزاری تایبەت نیە و بە ھەمووی شێوەزارەکانی کرمانجی، سۆرانی، ھەورامی و کەلھوڕی نووسراوە لە کوردان بە جێ ماوە. شیاوی باسە کە لە مێژووی وێژەی کوردیدا بە زۆری ھۆنراوە بە سەر پەخشاندا زاڵ بووە.

## سەردەمی فەھلەویات
ڕەنگە کۆنترین نموونەکانی وێژەی کوردی بریتی بێ لە ئەو ھۆنراوانەی کە بە کوردیی باشووری نووسراوە و شوێنکەوتوانی ئایینی یارسان وەکوو باڵووڵی مادی و بابا تاھیری ھەمەدانی بێت.

## وێژەی کرمانجی
لە وێژەی کرمانجیدا کەسانێک وەکوو مەلای جزیری و ئەحمەدی خانی شێعریان داناوە و لە شاعیرانی ھاوچەرخیش کەسانی وەکوو جگەرخوێن بەناوبانگن. لە چیرۆکنووسانی کرمانجی جان دۆست بەناوبانگە.

## وێژەی ھەورامی
بێسارانی، مەولەوی و مەستوورە ئەردەڵان لە شاعیرانی بەناوبانگن کە شێعریان بە ھەورامی نووسیوە. کێشی شێعری ھەورامی بە زۆری بڕگەییە و عەرووزیان کەمتر بە کار ھێناوە. زۆرێک لە ھۆنراوەکانی ئایینی یارسانیش بە ھەورامی نووسراوە.

## وێژەی سۆرانی
[300px|وێنۆک|وێنەی دەستنووسێکی عەقیدەی مەرزییەی مەولەوی کە لە ئەرشیڤی کۆمیتەی کەلەپووری [ناوەندی فەرھەنگی ھونەریی ڤەژین|ڤەژین وەرگیراوە. دەستنووسەکە لە ساڵی ١٨٦٤دا نووسراوە.]]
یەکێ لە نووسراوە زۆر کۆنە سۆرانییەکان شێعری مەھدی نامەی نووسراوەی ئیبن حاجە کە لە سەدەی ھەژدەدا نووسراوە. وێژەی سۆرانی لە سەدەی نۆزدەھەمەوە بە سەرھەڵدانی نالی بەرچاو دەکەوێت و لە سەردەمی نالیدا شاعیرانی تری وەکوو سالم، کوردی و مەولەوی شێعریان بە کوردیی ناوەندی نووسیوە. دواتر کەسانی وەک حاجی قادری کۆیی، مەحوی، ناری و قانع و بێکەس زیاتر ئەم ئەدەبەیان دەوڵەمەند کردوە. لە ھاوچەرخانی بەناوبانگی وێژەی سۆرانی ھێمن و ھەژار، شێرکۆ بێکەس و عەبدوڵڵا پەشێو، جەلال مەلەکشا، لەتیف ھەڵمەت و بەختیار عەلی دەتوانین ناو ببەین.

## ئەمەش ببینە
* وێژەی کوردیی مناڵان

## سەرچاوەکان
* ئاکادیمیای کوردی
* دەقەکانی ئەدەبی کوردی، عەلائەدین سەجادی، ١٩٨٤، بەغدا.

پۆل:وێژەی کوردی
پۆل:زمانی کوردی
عەلی حەمەساڵح

**عەلی حەمە ساڵح** (لەدایکبووی ١٦ی نیسانی ١٩٨٤ لە دەربەندیخان لە ھەرێمی کوردستان) کەسایەتییەکی سیاسی و سەرۆکی ڕەوتی ھەڵوێستی نیشتیمانییە و لەوەتەی ھەڵبژاردنەکانی ئەیلوولی ٢٠١٣ی پەرلەمانی کوردستان، ئەندامی پەرلەمانی کوردستانە. عەلی پێشتر بەھۆی بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی لە کەناڵی کەی ئێن ئێن بەناوی *زمانی ژمارەکان* لە باشووری کوردستان ناسرا، کە ئەمەش بووە ھۆکارێک بۆ ئەوەی لە ھەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی ٢٠١٣ توانیی زۆرترین دەنگ لەناو کاندیدەکان بەدەست بھێنێت کە ١٣٩٬٧٦٧ دەنگ بوو. دوای ھەڵبژاردنەکانیش، بەرنامەیەکی بە ناوی *ئێمە و ئەوان* ھەر لە کەی ئێن ئێن پێشکەش کرد. لە ناوی پەلەمانی کوردستان، عەلی جێگری سەرۆکی لیژنەی دارایی و ئابووری و ئەندامی لیژنەی پیشەسازی و وزەیە. وێڕای کارکردنی لە بابەتی دارایی و ئابووری، بەڵام خۆی ھەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە زمانی کوردی. ھەر بەھۆی بەرنامە ئابوورییەکانی، بە حاسیبەی گۆڕان ناوی دەرکردووە. بەر لەوەی ببێتە پەرلەمانتار، لە ناو بزووتنەوەی گۆڕان ڕێکخەری ژووری لێکۆڵینەوەی ئابووری بزووتنەوەی گۆڕان و ئەندامی جڤاتی نیشتمانی گۆڕان بوو. پێشتریش لە ڕۆژنامەی ڕووداو وەک ڕۆژنامەوان و ستووننووس کاری کردووە.

## ڕەوتی ھەڵوێستی نیشتیمانی
عەلی دوای جیابوونەوە لە بزووتنەوەی گۆڕان، وەک کەسایەتییەکی سەربەخۆ لەسەر کارەکانی  بەردەوام بوو و لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دژی دەسەڵاتدارانی ھەرێم وتار و بۆچوونەکانی بڵاو دەکردەوە. لە ١٩ی ئازاری ٢٠٢٤ بە مەبەستی بەشداریکردنی لە ھەڵبژاردنی خولی شەشەمی پەرلەمانی کوردستان، ڕەوتی ھەڵوێستی نیشتیمانیی دامەزراند. چوار کورسی پەڕلەمانی مسۆگەر کرد لە یەکەم کۆنگرەی حیزبەکە بە بڕیاردەری حبزبەکە دەستنیشان کرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤
پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان
پۆل:پێشکەشکارە کوردەکان
پۆل:سیاسییەکانی بزووتنەوەی گۆڕان
پۆل:خەڵکی ھەولێر
پۆل:پێشکەشکارانی پێشووی کەی ئێن ئێن
جەیمز کامێرۆن

thumb|جەیمز کامیرۆنە
**جەیمز کامێرۆن** لەدایکبووی ١٦ی ئابی ١٩٥٤ لە ئۆنتاریۆ لە کەنەدا، دەرھێنەر و بەرھەمھێنەر و سەرنووسەر و سیناریۆنووسیفیلمە، دوو لە فیلمەکانی لە پڕ داھاتترین فیلمەکانی جیھانە کە ئەوانیش فیلمەکانی ئەڤەتار و تایتانیک ن فیلمی ئاڤەتار کە لەساڵی ٢٠٠٩ نیشاندرا تاکوو ئێستا سەرووی ڕیزبەندی پڕ داھاتترینی فیلمە لە جیھان کە توانیویەتی $٢٬٧٨٧٬٩٦٥٬٠٨٧ کۆبکاتەوە، وە فیلمی تایتانیک کە لەساڵی ١٩٩٧ نیشاندراوە بە پلەی دووەم دێت لە پڕ داھاتترین فیلم لە جیھان کە توانیویەتی $٢٬١٨٦٬٧٧٢٬٣٠٢ کۆبکاتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کەنەدی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنەر
پۆل:کۆچبەرە کەنەدییەکان بۆ ئەمریکا
پۆل:داھێنەرانی کەنەدی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا
پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا
پۆل:بێدینەکان
پۆل:براوەی باشترین دەرهێنەری گۆڵدن گڵۆب
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا
پۆل:بەرهەمهێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی زانستی خەیاڵی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمە ئەکشنییەکان
پۆل:براوەی باشترین دەرھێنەری گۆڵدن گڵۆب
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا
پۆل:بەرھەمھێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب
پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
پۆل:جەیمز کامێرۆن
گلڤانۆمیتەر

300px|وێنۆک

**گلڤانۆمیتەر** (بە ئینگلیزی: Galvanometer) دەزگایەکە، بەکاردەھێنرێت بۆ دروستکردنی ھەر یەکە لە ڤۆڵتمیتەر (بۆ پێوانی جیاوازیی ئەرک) و ئەمیتەر (بۆ پێوانی توندیی تەزوو).

## پێکھاتەکانی گلڤانۆمیتەر و چۆنیەتیی ئیشکردنی
ڕێگەی ئیشکردنی گلڤانۆمیتەر بەندە لەسەر ئەو ھێزە موگناتیسییەی کە بواری موگناتیسی کاری پێدەکاتە سەر تەلی تەزووھەڵگر. دەزگاکە لە تەلێکی ھەڵپێچراو لەسەر پارچە ئاسنێکی گونجاو پێکدێت، دەتوانێت بە ئاسانی لەناو ئەو بوارەدا بخولێتەوە کە لە موگناتیسێکی ھەمیشەیییەوە پەیدابووە، ئەو زەبرەی کار لە کۆیلەکە دەکات لەگەڵ توندیی تەزووەکەدا ڕاستەوانە دەگۆڕێت، واتە ھەتا تەزووی تێپەڕبوو زیاتر بێت، زەبری خولێنەری کۆیلەکە زیاتردەبێت، پێش ئەوەی زەبرە گەڕێنەرەوەکەی سپرینگەکە بیوەستێنێتەوە. بۆیە لادانی نیشاندەری دەرزی گلڤانۆمیتەرەکە لەگەڵ توندیی ئەو تەزووەی کە پێیدا تێپەڕدەبێت ڕاستەوانە دەگۆڕێت، ئەگەر ھیچ تەزوویەک بە کۆیلەکەدا نەڕوات ئەوا سپرینگەکە دەرزییەکە دەگەڕێنێتەوە سەر سفر. دوای ڕێکخستنی پێوەری دەزگاکە دەکرێت لەگەڵ بەشی تری سووڕی کارەبایی وەک ئەمیتەر یان ڤۆڵتمیتەر بەکاربھێنرێت.
گلڤانۆمیتەر تەزووە زۆر لاوازەکان دەپێوێت بەیەکەی (مللیئەمپێر) یان (مایکرۆئەمپێر)، بەڵام دەکرێت گلڤانۆمیتەر بکرێت بە ئەمیتەرێک کە تەزووی بەرز بپێوێت، ئەویش بە بەستنی بەرگرییەکی زۆر بچووک بە ھاوڕێکی لەگەڵیدا، ئەم بەرگرییە پێی دەوترێت تەزووبەشکەر «shunt»، ئەم دووانە بە شێوەیەک ڕێکدەخرێن زۆربەی تەزووەکە بە بەرگرییەکەدا بڕوات و تەزوویەکی زۆر کەم بە گلڤانۆمیتەرەکەدا بڕوات، کە بتوانرێت بپێورێت. ھەروەھا دەکرێت گلڤانۆمیتەر بگۆڕدرێت بۆ ڤۆڵتمیتەر ئەویش بەبەستنی بەرگرییەکەی زۆر گەورە بەدواییەک لەگەڵیدا.
لەبەرئەوەی جیاوازی ئەرک  لەگەڵ بەرگریدا ڕاستەوانە دەگۆڕێت بۆیە زۆرترین جیاوازیی ئەرک لەنێوان جەمسەرەکانی بەرگرییەکەدا دەبێت و جیاوازییەکەی ئەرکی زۆر کەم لەسەر جەمسەرەکانی گلڤانۆمیتەرەکە دەبێت، بەوەش تەزووی ئەم لقە زۆر لاوازدەبێت چونکە نرخی بەرگرییە دواییەکەکە زۆر گەورەیە.

## سەرچاوە
*پەرتووکی فیزیا ١٢، چاپی دووەم - ٢٠١٢، «وەزارەتی پەروەردەی ھەرێمی کوردستان».

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گلڤانۆمیتەرەکان
پۆل:کەلوپەلە زانستییە مێژوویییەکان
بێجی

**بێجی** () یەکێکە لە شارەکانی پارێزگای سەلاحەددین لە عێراق و لە ٢٠٠ کیلۆمەتری باکووری بەغدا پایتەختی عێراق لە سەر ڕێگای سەرەکی بۆ مووسڵ ھەڵکەوتووە. بە ڕای زھێر ئەلقیسی زمانزانی عێراقی ناوی بێجی لە وشەی «پێچ»ی کوردییەوە ھاتووە چونکە لەم شوێنە زێی دجلە پێچی کردووە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شارەکانی عێراق
پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق
پۆل:پارێزگای سەلاحەددین
مەحموود سامی ئەلباڕوودی

وێنۆک|مەحموود سامی ئەلباڕوودی

**مەحموود سامی ئەلباڕوودی** (بە عەرەبی: محمود سامي البارودي)، (٦ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٩ – ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٤) شاعیرێکی میسری بوو.

## ژیان
لە ساڵی ١٨٣٩ لەدایکبووە، خێزانەکەیان تێکەڵاوییان ھەبووە لە کاری فەرمانڕەوایی و سیاسی، لە ڕیزی سەربازیدا پۆستی گرنگی بەدەستھێناوە، خۆی ڕۆشنبیرکردووە بە خوێندنەوەی کەلەپووری عەرەبی، بەتایبەت دیوانی شاعیرە گەورەکان، شعرەکانیانی لەبەرکردووە ھەر لە منداڵی، کاریگەربووە بە شاعیرە مەزنەکانی وەکوو *(أبي تمام، البحتري، أبن المعتز، المتنبي، الشريف الرضي)*، دیوانێکی چاپکراوی ھەیە بە ناوی *(ديوان البارودي)*، لە ساڵی ١٩٠٤ کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان
*پەرتووکی (الغة العربية)ی پۆلی دوازدەھەم، چاپی حەفتەم - ٢٠١٢. «وەزارەتی پەروەدەی ھەرێمی کوردستان».

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شاعیرانی عەرەب
پۆل:شاعیرانی میسری
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٩
پۆل:مردووانی ١٩٠٤
پۆل:میسرییەکانی بە ڕەگەز یۆنانی
پۆل:سەرۆک وەزیرانی میسر
ڕەبیعە

**ڕەبیعە** () شارۆچکەیەکە لە قەزای تەلەعفەر، پارێزگای مووسڵ لە عێراق. لەسەر سنووری عێراق لەگەڵ سووریا و  لە نێوان ڕێگای قامیشلۆ بۆ مووسڵ ھەڵکەوتووە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای مووسڵ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ
حافز ئیبراھیم

وێنۆک|حافز ئیبڕاھیم

**حافز ئیبراھیم** (بە عەرەبی: حافظ إبراھیم)، (١٨٧١ – ١٩٣٢) شاعیرێکی میسری بوو.

## ژیان
حافز ئیبراھیم لە ساڵی ١٨٧١ لە خێزانێکی ھەژار ھاتۆتە دنیاوە، بە ھەتیوی گەورە بووە، دوای تەواو کردنی خوێندنی دواناوەندی، بووەتە فەرمانبەر لە پەرتووکخانە، دەستی کردووە بە خوێندنەوە، خۆشەویستیی ئەدەبی لادروستبووە. کاریگەر بووە بە شێخ محەممەد عەبدە، خاوەنی دیوانێکی شعری چاپکراوە و پەخشانێکی ھەیە بە ناوی *(لیالی سطیح)*، وەرگێڕانی *(البؤساء)*ی ڤیکتۆر ھوگۆی کردووە لە فەڕەنسییەوە. لە ساڵی ١٩٣٢ کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان
* پەرتووکی (الغة العربیة) ی پۆلی دوازدەھەم، چاپی حەفتەم - ٢٠١٢. «وەزارەتی پەروەدەی ھەرێمی کوردستان».

پۆل:شاعیرانی عەرەب
پۆل:شاعیرانی میسری
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧١
پۆل:مردووانی ١٩٣٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٢
مورتەزا پاشایی

**مورتەزا پاشایی** (؛ ١٣ی ئابی ١٩٨٤–١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ لە تاران، ئێران) مۆسیقاژەن، ئاوازدانەر، گیتارژەن و گۆرانیبێژێکی پۆپی ئێرانی بوو.

مورتەازا لە تاران لەدایکبووە و ھەر لەوێش گەورە بووە. دەرچووی بەشی گرافیک دیزاین بووە؛ و ھەر لە منداڵییەوە ئارەزوومەندێکی مۆسیقا بووبوو کاتێک دەستی بە ژەنینی گیتار کرد، و دواتر دەبێت بە گۆرانیبێژ. کەمتر لە دوو دەیە (بیست ساڵ) و لە ٢٠١٣دا نەخۆشی شێرپەنجەی گەدەی لێ دەستنیشانکرا و تووشی ئەو نەخۆشییە بوو و لە ڕۆژی ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بۆ وەرگرتنی دەرمان گەیەندرایە نەخۆشخانەی بەھمەن لە تاران و لەوێ خەوێندرا و ھەر لەوێ چارەسەرکردن بە ماددەی کیمیاوی دژ بە شێرپەنجە پەلاماردەرەکەی بۆ ئەنجام درا، بەڵام ھەوڵەکە بۆ ھێواشکردنەوەی شێرپەنجەکە شکست دەھێنێت. تەندروستیی پاشایی لەبار دەکەوێت و لە بەیانی ھەینیی ڕۆژی ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤دا لە نەخۆشخانەی بەھمەن لە تەمەنی ٣٠ ساڵیدا مرد.

## سەرەتای ژیان
مورتەزا لەوەتەی منداڵییەوە ئارەزووی لە مۆسیقا بووە و لە تەمەنی ١٤ ساڵییەوە دەستی بە گیتارژەنین کردووە. سەرەڕای ژەنینی گیتار، پیانۆشی ژەنیوە و زۆربەی گۆرانییەکانی خۆیی نوسی. گرافیک دیزاینی لە زانکۆی ئازادی ئیسلامی خوێند و لە ٢٠٠٨ تەواوی کرد.

## پیشەی مۆسیقا
پاشایی لە ٢٠٠٩دا، لەڕێگەی بڵاوکردنەوەی گۆرانییەکانی لەسەر ئینتەرنێت بەتایبەتی یووتیووب، دەستی بە پیشەی مۆسیقای پیشەگەری کرد. وەکوو ھونەرمەندێک، بە ھونەرمەندێکی زۆر نوێ ناسرابوو. زیاتر بە تراکی *یکی ھست*ی ساڵی ٢٠١٢ دەناسرێت.

## شێرپەنجە
لە کۆتایییەکانی ئەیلوولی ٢٠١٣دا، ڕاگەیەندرا کە پاشایی نەخۆشیی شێرپەنجەی گەدەی لێ دەستنیشانکراوە. کەسوکاری ھەواڵەکەیان ڕەتکردەوە، بەڵام وێبگەی فەرمیی مورتەزا ڕای گەیاند کە بەھۆی نەخۆشیی مورتەزاوە پلانی ئاھەنگەکە ھەڵوەشاوەتەوە.
مانگێک دواتر مورتەزا بە کڵاوێکەوە لە بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی دەرکەوت و لەبارەی نەخۆشییەکەیەوە قسەی کرد. پێش ڕاگەیاندنی ھەواڵەکە مورتەزا نەشتەرگەرییەکی گەورەی چەشت.

لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤، پاشایی گوێزرایەوە بۆ نەخۆشخانەی بەھمەن و بۆ چارەسەرکردن لە ئای-سی-یوو خەوێندرا.

## مردن
مورتەزا لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ لە تەمەنی ٣٠ ساڵیدا مرد. لە ١٦ی تشرینی دووەم لە ھۆڵی ڕوودکی پرسەی بۆ دانرا و لە گۆڕستانی بەھەشتی زەھرا نێژرا. لەو کاتەی کە نێژرا ھەزاران لە ھەوادارانی لە پرسەکەی بە ڕێپێوانێکی نائاسایی و وتنەوەی گۆرانییەکانی ئامادەبوون. مەرگی ئەو دووبارە ئێرانییەکانی گردکردەوە چونکە ئەوان خەفەتباربوون بە مردنی. بەخاکسپاردنی قەرەباڵغییەکی گەورەی لە ئێران دروست کرد. ھێشتا پاش تێپەڕبوونی چەندین ھەفتە، ھەزاران خێزان، ھاوڕێ و ھەوادارانی بە گوڵ، مۆم و وێنەکانی مورتەزاوە سەردانی گۆڕەکەی دەکەن. سەرەڕای ئەوەش، ئەو ھەوادارانەی کە لە دەرەوەی ئێران دەژین، خۆشەویستی خۆیان بۆ مورتەزا لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی وەکوو: فەیسبووک، ئینستاگرام و توویتەر پیشاندا.

## ئەلبومەکان
# گوڵی بێھاوتا (گل بیتا) - ٢٠٠٩
# یەکێک ھەیە (یکی ھست) - ٢٠١٢
# ناوی ئیشقە (اسمش عشقە) - ٢٠١٥
# باڵندە (پرندە) - ٢٠١٥

## ئەمانەش ببینە
* دیسکۆگرافیی مورتەزا پاشایی
* مردن و پرسەی مورتەزا پاشایی
* یەکێک ھەیە

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:ئاوازدانەرانی ئێرانی
پۆل:پیاوە گۆرانیبێژەکان
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:خەڵکی فارس
پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی گەدە
پۆل:مردووانی ٢٠١٤
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئێران
پۆل:مۆسیقاژەنەکان لە تاران
پۆل:گۆرانیبێژانی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تاران
مەحموود تەیموور

**مەحموود تەیموور** (بە عەرەبی: محمود تيمور) ئەدیبی چیرۆکنووس مەحمود کوڕی ئەحمەد تەیمور لە ۱٦ی حوزەیرانی ساڵی ۱۹٨٤ هاتۆتە جیهانەوە لە شاری قاهیرەی وڵاتی میسڕ دەچێتە خوێندنگای باڵای کشتوکاڵ لە جیزە بەڵام نەخۆشی پەکی بەردەوام بوونی لە خوێندن دەخا، هەوادار و ئارەزومەندی ئەدەب دەبێت لە پێشەوای کورتە چیرۆکنووسان بووە لەسەرەتاوە چیرۆکەکانی بە زمانی رەشۆکی میسری (عامە) نووسیوە پاشان زمانی ڕەوانی ڕێزمانی بە باشی فێر دەبێت و دەیکاتە کەرەستەی نووسینەکانی و تێیدا باڵا دەست دەبێت لەسەردەمی لاوێتیدا شیعری پەخشانی هۆنیوەتەوە و چەندین پارچەی ئەدەبی و لێکۆڵینەوەی لە فەڕەنسیەوە وەرگێڕاوەتە سەر زمانی عەرەبی مەحموود تەیموور لە کانوونی یەکەمی ساڵی ۱۹٤۹ هەڵبژێردرا بە ئەندامی کۆڕی زمانەوانی عەرەبی لە میسڕ هەروەها ئەندامی پەیامنێر لە کۆڕی زانیاری لە عێراقدا لە ۱۹٦۱ لەساڵی ۱۹٤۷ خەڵاتی کۆڕی زانیاری زمانی عەرەبی و هی مەلیک فوئادی یەکەم ۱۹٥۰ و خەڵاتی واسف پاشا ۱۹٥۱ و خەڵاتی پەسەندکاری دەوڵەت لە ئەدەبی گشتی دا لە ۱۹٦۳ دا پێی بەخشراوە ، هونەرکاری چیرۆک نووسانی فەڕەنسی کاریان تێکرد بوو لەسەر ڕێبازی ئەوانیش دەڕۆیی بەڵام چۆتە ناخی ژیانی واقیعی گەلی میسڕی و دەربڕینی هەست و ئازارەکانی و هەوڵی بەرچاوخستنی کەم و کورتیە کۆمەڵایەتیەکانی داوە دکتۆر شەقی زەیف ی ڕەخنەگر بە دامەزرێنەری کورتە چیرۆکی ئەدەبی نوێی عەرەبی داناوە سەرجەم بەرهەمەکانی لە چل کتێبی ئەدەبی و کۆمەڵە چیرۆک تێپەڕی کردووە ، مەحموود تەیموور لە ۲٥ی نیسانی ۱۹۷۳ لەکاتی گەشت و گوزارد لە شاری لۆزانی وڵاتی سویسڕا کۆچی دوایی کرد. 

## سەرچاوە
*پەرتووکی (الغة العربية)ی پۆلی دوازدەھەم، چاپی حەفتەم - ٢٠١٢. «وەزارەتی پەروەدەی ھەرێمی کوردستان».

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:چیڕۆکنووسە عەرەبەکان
پۆل:چیڕۆکنووسانی میسری
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٤
پۆل:مردووانی ١٩٧٣
تەھا حوسێن

**تەھا حوسێن** (بە عەرەبی: طە حسین) ڕۆماننووسێکی میسڕییە (١٨٨٩–١٩٧٣).

## ژیان
لە میسر لە ساڵی ١٨٨٩ لەدایکبووە، ھەر لە منداڵییەوە توانای بینینی لەدەستداوە، سەرەڕای ئەمەش لە خوێندن بەردەوامبووە، توانیویەتی بڕوانامەی دکتۆرا لە ئەدەب بەدەستبێنێت، دواتر سەردانی فەڕەنسای کرد و توانی لە زانکۆی سۆربۆن دکتۆرایێکی تر بەدەست بێنێت، دواتر گەڕایەوە وڵاتەکەی و بەردەوامبوو لە کاری ئەدەبی، لە ساڵی ١٩٧٣ کۆچی دوایی کردووە. تەھا حوسێن چواردەجار پاڵێوراوی خەڵاتی نۆبێل لە ئەدەبیات بووە.

## سەرچاوەکان

* پەرتووکی (الغة العربیة) ی پۆلی دوازدەھەم، چاپی حەفتەم - ٢٠١٢. «وەزارەتی پەروەدەی ھەرێمی کوردستان».

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ڕۆماننووسە عەرەبەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی میسری
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩
پۆل:مردووانی ١٩٧٣
پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:وەرگێڕە میسرییەکان
پۆل:نووسەرانی موسڵمان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
ئەحمەد کۆری موکریانی

**شێخ ئەحمەد کۆر** (١٢٢٦ شنۆ - ١٢٨٦ ھەتاویی لە بۆکان) ئاڵقەیەکی گرنگی پێوندەیی لە نێۆان دوو زاراوەی سەرەکی کوردی واتە کرمانجی ژوورو و خواروویە. ئەحمەد کۆر بە ڕەگەز خەڵکی ناوچەی دھۆکە کە لە گوندێکی دەوروبەری شاری شنۆ لە دایک بووە و لە ناوچەی بۆکان گیرساوتەوە و لە گوندی عەمباری بۆکان کۆچی دوایی کردووە و لەوێش نێژراوە.

شعیرکانی شێخ ئەحمەد ھەر دوو عونسوری کرمانجی ژوورو و خوارووی تێدایە و لە ژێر کارتێکەری زۆری ئەدەبی عەرەب و عەجەمدا دارماڵی وشە و زاراوەی عەرەبی و فارسییە، شێخ موکریانی نوێنەری سەردەمێک لە ئەدەبی کوردییە کە ھێشتا لە زمانی کوردی سەربەخۆیی تەواوی وەدەست نەھێنابوو. دیوان و ژیاننامەی شێخ ئەحمەد کۆری موکریانی لە ساڵی ١٩٩٩ بەچاپ گەیشتووە.

## نموونە شیعر
مەکەن مەنعی عاشقان، عەشق کارێ دژوارە

ھەرچی عەشقی لە دڵ دبێ،  بێ سەبر و بێ قەرارە

دائیم لەبەر ھیجرانێ، رەنگ زەرد و لێوبەبارە

دە عەشقدا سووتاوم، خەمم لە چوار کنارە

لەبەر دەرد و حەسرەتان، گریانم دێن ھەزارە

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:خەڵکی بۆکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ورچ

وێنۆک|ورچی قاوەیی سووری
**ورچ** گیانلەبەرێکی گواندارە کە لە ئاسیا و ئەورووپا و ئەمریکا دەژین. ورچەکان بە شێوەی زانستی بنەماڵەی Ursidae پێک دێنن و ئێستا ٨ جۆری سەرەکیی ورچ لە جیھاندا دەژین.

پۆل:گواندارن
پۆل:ورچەکان
پۆل:نێچیرگران
کەو

وێنۆک
وێنۆک|نەخشەی بڵاوبوونەی کەو لە جیھاندا
**کەو** یان **خاسەکەو** (ناوی زانستی: *Alectoris chukar*) باڵندەیەکە لە تۆرەمەی قەرقاوڵ. ٣٣ سانتیمەترە، پشتی بۆرە، باڵی ڕێ ڕێیە، دندووک و قاچی سوورە. زۆرتر بە جووت یان لە دەستەی بچووکدا دەبینرێت. زستانان دەستەکەیان زۆرتر دەبێت. لە کاتی مەترسیدا کەمتر ھەڵدەفڕێت و یان خۆی حەشار دەدات یان بەرەو ھەوراز ڕا دەکات، ئەم کۆترە بە باشی داری ڕەش و سپی لە لایەنەکانیەوە نیشانە کراوە و باندێکی ڕەشی لە پێشەوەی چاوەوە دەڕوات و بە سەردا دەڕوات بۆ خوارەوە بۆ ئەوەی گۆرەوییەک دروست بکات کە قوڕگێکی سپی دەگرێتەوە. ئەم جۆرە لە ئاسیایە، ئەم جۆرە لە زۆر شوێنی دیکەدا هاتۆتە ناوەوە و دانیشتوانی دڕندە لە بەشێک لە ئەمریکای باکوور و نیوزلەندا خۆیان جێگیر کردووە. ئەم باڵندەیە لە بەشێکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ناوچە مامناوەندەکانی ئاسیا دەبینرێت.

## وەسف
کەو شێوەیەکی گۆڕاوە و درێژییەکەی ٣٢-٣٥ سم (١٣-١٤ ئینچ)ە، پشتێکی قاوەیی سووک و سکی شێوەی چەقۆیی هەیە. کەوەکان لە سەرانسەری دانیشتوانی جیاوازدا جیاوازن. دەموچاوی سپییە و گەرووی ڕەشە. لایەکانی هێڵکاریە و قاچەکانی سوورە و بڕبڕەی سووری مەرجانی هەیە. ڕەگەزەکان هاوشێوەن، مێینەکە لە قەبارەدا کەمێک بچووکترە و سپێری نییە. کلکەکەی ١٤ پەڕە، سێیەم سەرەتایی درێژترینە لە کاتێکدا یەکەمیان یەکسانە لەگەڵ پێنجەم و شەشەمی سەرەتایی.

## دابەشبوون و شوێنی نیشتەجێبوون
ئەم کۆترە لە ئاسیادا مەودای ڕەسەنی خۆی هەیە، لەوانە ئوردن، ئیسرائیل، عێراق، لوبنان، سوریا، تورکیا، ئێران، ئەفغانستان، تاجیکستان، پاکستان و هیندستان، بەدرێژایی مەودای ناوەوەی ڕۆژئاوای هیمالایا تا نیپاڵ. لە ڕۆژئاوا زیاتر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا جێگەی دەگرێتەوە بە کۆترە قاچ سوورەکە، بەزەحمەت دەگاتە ئەفریقا لە نیمچە دوورگەی سینا. شوێنی نیشتەجێبوون لە زنجیرە ڕەسەنەکەدا بناری کراوەی بەردین کە چیمەن یان ڕوەکی پەرش و بڵاو یان چاندنی تێدایە. لە ئیسرائیل و ئوردن لە بەرزاییە نزمەکاندا دەبینرێت، لە ٤٠٠ م (١٣٠٠ پێ) لە خوار ئاستی دەریاوە دەست پێدەکات لە ناوچەی دەریای مردوو، لە کاتێکدا لە ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتتر بە شێوەیەکی سەرەکی لە بەرزی ٢٠٠٠ بۆ ٤٠٠٠ م (٦٦٠٠ بۆ ١٣١٠٠) دەبینرێت جگە لە پاکستان، کە لە 600 م (2,000 پێ) ڕوودەدات. لەو ناوچانەدا نابینرێت کە شێداری زۆرە یان بارانبارینیان هەیە.
بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک باڵندەیەکی یاری ناسێنراوە و دانیشتوانی لە ئەمریکا جێگیر بوون (چیاکانی بەردین، حەوزی گەورە، ناوچە بیابان بەرزەکانی کالیفۆرنیا)، کەنەدا، شیلی، ئەرجەنتین، نیوزلەندا و هاوایی. ناساندنی سەرەتایی بۆ ئەمریکا لە دانیشتوانی پاڵێوراوەوە بوو کە لە ئەفغانستان و نیپاڵ کۆکرابوونەوە. هەروەها هێنراوەتە نیو ساوس وێڵز لە ئوسترالیا بەڵام دانیشتوانی لە زاوزێ بەردەوام نەبوون و ڕەنگە لەناوچووبن. دانیشتووانێکی کەم لە دوورگەی ڕۆبن لە باشووری ئەفریقا بوونی هەیە لەوەتەی لە ساڵی ١٩٦٤ لەوێ ناسێنراوە.

کەو بە ئاسانی لەگەڵ کۆترە قاچ سوورەکان تێکەڵ دەبێت، هەروەها پراکتیزەی بەخێوکردن و ئازادکردنی جۆرە تێکەڵە بەخێوکراوەکانی دیل لە وڵاتانی جیاواز لەنێویاندا بەریتانیا قەدەغە کراوە، چونکە مەترسییە بۆ سەر دانیشتوانی ئاژەڵانی کێوی.

## سەرچاوەکان



پۆل:مەلەکانی کوردستان
پۆل:کەو (باڵندە)
پۆل:مەلەکانی ئازەربایجان
سو گاردنر

thumb|سو گاردنر
**سو گاردنر** لەدایکبووی ١١ی ئایاری ١٩٦٧ ، ڕۆژنامەنووسی کەندەییە ، لەماوەی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ تاکوو ئایاری ٢٠١٤ بەڕێوبەری جێبەجێکاری ڕێکخراوی ویکیمیدیا بوو , بەر لەوکارەشی بەڕێوبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای پەخشی کەنەدی بووە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:زیندووان
کوردماکس پەپوولە

**'کوردماکس پەپوولە** کەناڵێکی کوردییە و تایبەتە بە منداڵان، سەر بە کەناڵی کوردماکس، لەوەتەی ٢٠١٤ دەستی بە وەشانی خۆی کردووە. کەناڵەکە بە ھەر دوو شێوەزاری سۆرانی و کورمانجی وەشانی خۆی

دەکات. کەناڵەکە لەسەر ھەردوو مانگە دەستکردی نایلسات و تورکسات پەخشی خۆی دەکات.

## بەستەرە دەرەکییەکان
*ماڵپەڕی کوردماکس پەپوولە
*پەخشی ڕاستەوخۆی کەناڵ
*پەڕەی فەرمی کوردماکس پەپوولە لە فەیسبووک

پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی
پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی مناڵان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ماس میدیا لە ھەولێر
چەقەڵ

**چەقەڵ** یان **تۆڕک** گیانلەبەرێکی گۆشتخۆری گواندارە.

## جۆرەکانی چەقەڵ
وێنۆک|نەخشەی بڵاوبوونەوەی جۆرەکانی چەقەڵ
ئێستا ٣ جۆری سەرەکیی چەقەڵ لە جیھاندا دەژین:

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
چەقەڵەکان
پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پۆل:گواندارانی ئەفریقا
زڕەکەو

وێنۆک

**زڕەکەو** (ناوی زانستی: *Perdix perdix*) باڵندەیەکە لە تۆرەمەی قەرقاوڵ. درێژییەکەی ٣٠ سانتیمەترە، باڵی کورتە و کلکلی خورمایی ڕەنگ و کورتە.

## سەرچاوەکان


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مەلەکانی ئەورووپا
پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
زەینەل دۆغان

**زەینەل دۆغان** دەرھێنەر و ئەکتەری کوردی باکوورە ، باشترین فیلمی ئەو لەساڵی ٢٠١٢ بەناوی **[[دەنگی باوکم]]** بوو (Voice of My Father) کە خۆی وەک ئەکتەر و دەرھێنەر تیایدا بەشداربوو، زەینەل ڕۆژنامەوانی خوێندووە لە زانکۆی ئەنادۆل لە تورکیا.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
باوکە (فیلم)

**باوکە** کورتەفیلمێکە بە زمانی کوردی - نەرویژی و کاری نووسین و دەرھێنانی لەلایەن دەرھێنەری کورد ھیشام زەمانەوە بۆ کراوە، فیلمەکە لە ١٥ خولەک پێک دێت و ساڵی ٢٠٠٥ دەرھێنراوە؛ گرتەکانی فیلمەکە لە نەرویژ بەرھەم ھێنراون.

## چیرۆک
کوڕ و بابێک لە باشووری کوردستانەوە، بە قاچاغی دەگەنە شوێن و وڵاتی مەبەست؛ پۆلیس ھەدووکیان دەستبەسەر دەکات و دەیاننێرێتە کەمپی پەنابەران. لەوێ بڕیار دەدرێت بابەکە بگەڕێننەوە و ئەویش بۆ ئەوەیکە کوڕەکەی ھەر لەو وڵاتە بمێنێتەوە و لەگەڵ وی نەینێرنەوە، خۆی لێ نەناس دەکات و لەو کاتەدا کە کوڕەکەی بانگی دەکات، پۆلیس لێی دەپرسێت: منداڵەکە دەناسێت؟ باوکەکەش وڵامی نەرێنییان پێ دەدات.

## خەڵاتەکان
* باشترین کورتەفیلم، خەڵاتەکانی ئاماندا، نەرویژ، ٢٠٠٥
* خەڵاتی UIP Grimstad (کورتەفیلمی ئەورووپایی)، فێستیڤاڵی کورتەفیلمی نەرویژ، ٢٠٠٥
* خەڵاتی نایابی بەفتا، کۆلۆرادۆ، ٢٠٠٥
* خەڵاتی دادوەرانی لاو، فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی کورتەفیلمی کلێرماند فێرند، ٢٠٠٦
* خەڵاتی لاوان، فێستیڤاڵی فیلمی مافەکانی مرۆڤی سەن سێباستیەن، ٢٠٠٦
* باشترتن کورتەفیلمی ڕاستەوخۆ، فێستیڤاڵی جیھانی کورتەفیلم، تۆرۆنتۆ، ٢٠٠٦

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* باوکە لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٥
پۆل:کورتەفیلمە نەرویژییەکان
دی ساکارید

چەپ|300px|وێنۆک
**دی ساکارید** , دای سه‌کراید (کوردی: دووشه‌کره‌ ،  ئینگلیسی: disaccharide ) جۆرێک دیمه‌ر ( پۆلیمه‌رێک که‌ له‌ دوو مۆنۆمه‌ر دروست بووه‌) له‌ خێزانی کاربۆهیدراته‌کانه‌.

هه‌ر دی ساکاریدێک له‌ دوو شه‌کری ساده‌ له‌ ده‌سته‌ی پێنتۆز (شه‌کری پێنج کاربۆنه‌) و هێگتۆز (شه‌کری شه‌ش کاربۆنه‌) پێک دێت.
## پێکهاتنی دی ساکاریده‌کان

دی ساکاریده‌کان له‌ ڕه‌وتی سه‌نتێزی ئاودان (ده‌هایدرۆته‌یشن) له‌ تێکه‌ڵ بوونی دوو شه‌کری ساده‌ به‌رهه‌م دێن که‌ له‌م ڕه‌وته‌دا له‌ شه‌کرێکی ساده‌ هایدرۆکساید(OH-) و له‌ شه‌کرێکی تر پرۆتۆنێک( H-) جیا ده‌بێته‌وه‌ و پێکه‌وه‌ مۆلکوولێکی ئاو پێک ده‌هێننن.

پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌ له‌‌ ڕه‌وتی شی بوونه‌وه‌ی دی ساکارید بۆ‌ مۆنۆساکارید (هایدرۆلیز)، دی ساکارید به‌ وه‌رگرتنی مۆلکوولێکی ئاو  و شی بوونه‌وه‌ی به‌ دوو ده‌سته‌ی هایدرۆکسیل و هایدرۆجین، ده‌بێته‌ دوو مۆلکوولی شه‌کری ساده‌. 
## جۆره‌کانی دی ساکارید
*لاکتۆز (شه‌کری شیر) که‌ له‌ تێکه‌ڵ بوونی گالاکتۆز و گلووکۆز پێک دێت.
*ماڵتۆز (شه‌کری چه‌که‌ره‌ی گه‌نم) که‌ له‌ تێکه‌ڵ بوونی دوو مۆلکوولی گلووکۆز دروست ده‌بێت.
*ساکارۆز (شه‌کر) که‌ له‌ فرۆکتۆز و گلووکۆز پێک دێت.

## سه‌رچاوه‌
http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%8C_%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AF

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
مەھدینامە

**مەھدی نامە** شێعرێکی نووسراوەی زانای کورد ئیبن حاجە کە لە سەدەی ھەژدەدا بە سۆرانی نووسراوە. ئەم شێعرە، کە ڕەنگە لە کۆنترین نووسراوە سۆرانییەکان بێت، کێش و قافیەی ھەیە و لە سەر ھاتنی مەھدی لە ئاخر زەماندا نووسراوە.

## سەرچاوە
دەقەکانی ئەدەبی کوردی، عەلائەدین سەجادی، ١٩٨٤، بەغدا.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:وێژەی سۆرانی
پۆل:وێژەی کوردی
زانستگای پەیامی نووری کوردستان

**زانستگای پەیامی نووری کوردستان** لقی زانستگای پەیامی نوورە لە پارێزگای کوردستانی ئێراندا کە لە ساڵی ٢٠٠٧دا دامەزراوە.

زانستگای پەیامی نووری کوردستان لەم شارانەدا بنکەی ھەیە:
* سنە
* سەقز
* بیجاڕ
* مەریوان
* قوروە
* کامیاران
* بانە
* دیواندەرە

## گرێدەر بۆ دەرەوە
* ماپەڕی ڕەسمیی زانستگای پەیامی نووری کوردستان (بە فارسی)

پۆل:زانکۆکانی ئێران
پۆل:پارێزگای کوردستان
پۆل:سنە
پۆل:زانکۆکانی کوردستان
بێتووشی

**مەلا عەبدوڵڵا کوڕی مەلا محەممەد** ناسراو بە **عەلامە بێتووشی** زانای ئایینی، نووسەر و شاعیرێکی کوردی سەدەی ھەژدەیە. بێتووشی لە شاگردانی ئیبن حاج زانای گەورەی کورد بووە. کەسانێک وەکوو قانع و حاجی قادری کۆیی لە شیعرەکانیاندا وەکوو شاعیر و زانایەکی گەورە ناوی بێتووشییان بردوە. بێتووشی بە تایبەت لە شیعری عەرەبیدا دەستێکی بەرزی بووە. ئەو شیعر و نووسینەکانی بە سێ زمانی عەرەبی، کوردی و فارسی بڵاو کردوەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی سەردەشت
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:مامۆستا ئایینییەکانی کوردستان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:نووسەرانی کورد
قادر ئەلیاسی

**قادر ئەلیاسی** (١٩٦١ لە گوندی ئەلیاسیی بەردیعەلی (قەرەحەسەن ـ قەرەسەنی ـ خەلیفە حوسەین) لە نزیکی سەرپێڵی زھاو)، ھونەرمەندی گۆرانیچڕ، خەڵکی مەڵبەندی سەرپێڵی زھاو لە ڕۆژئاوای پارێزگای کرماشانە.

## ژیان
قادر ئەلیاسی لە ساڵی ١٩٦١ی زایینی لە ئاواییەکی سەر بە ناوچەی زەھاو، بە ناوی *ئەلیاسیی بەردیعەلی* (قەرەسەنی ـ  قەرەحەسەن ـ خەلیفە حوسەین) لە دایک بووە. بەھۆی نەبوونی قوتابخانە لە گوندەکەیاندا نەیتوانیوە لە کاتی خۆیدا بچێتە مەدرەسە و بخوێنێ. بۆیە لە تەمەنی ١٠ تا ١٢ ساڵانیدا دەرگای قوتابخانەی بە ڕوودا کراوەتەوە و لە ماوەی ٢ ساڵدا توانیویەتی ٥ پۆلی سەرەتایی تەواو بکات. دەورانی سێ ساڵی ناوەندیشی لە قوتابخانەی ناوەندیی سەعدی لە میرئەحمەدی شاری سەرپێڵی زەھاو و ساڵەکانی یەکەم و دووھەمی دواناوەندی لە قوتابخانەی حەکیم نیزامی ھەمان شاردا بە سەرکەوتنەوە تەواو کردووە. لەگەڵ ئەوەی هێرشی کۆماری ئیسلامیی ئێران بۆ سەر ڕۆژھەڵاتی کوردستان بە هاتنە سەر دەسەڵاتی ئەو ڕێژیمە دەستی پێ کردبوو و دوای فیوای جیهادی خومەینی (هاوینی ١٩٧٩) گەیشتبووە ئەوپەڕی دڕندەیی خۆی، قادر تا دووهەمی دواناوەندی درێژەی بە خوێندن دا و هاوینی ١٩٨٠ ناوی خۆی  بۆ ساڵی سێھەمی دواناوەندی نووسیبوو کە شەڕی نێوان عێراق و ئێران هاتە ئاراوە.  ناوبراویش ڕێگایەکی دیکەی بێجگە لە پێشمەرگایەتی بۆ نەمایەوە.  بۆیە ساڵی ١٩٨١ تێکەڵ بە تێکۆشەرانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بوو.

قادر ئەلیاسی تاکوو پلەی ئەندامەتی کۆمیتە شارستان لەو حیزبەدا پێش چوو. ئەلیاسی دەستێکی زۆر گرینگ و بنەڕەتی لە دانان و پێکھێنانی کۆمیتە و ھێزی داڵەھۆدا ھەبووە. لە ساڵی ١٩٨٨، لەگەڵ ڕ*ەعدە پاڵانی* ھاوسەرگیریی کردووە و ئەنجامی ئەو ژینە هاوبەشە دوو منداڵ بە ناوەکانی *تۆڵە* و *تەوار*ە. قادر ئەلیاسی ساڵی ١٩٩٢ لەگەڵ ڕەعدە پاڵانی و یەکێک لە براکانی بە ناوی سامرەند چوونە وڵاتی نوروێژ و لەوێ گیرسانەوە.

## گۆرانیبێژی
قادر ئەلیاسی هەر لە منداڵییەوە لە ڕێگای چالاکیی قوتابخانەكانەوە دەستی بە گۆرانیوتن کرد و لە کاتی پێشمەرگایەتیشدا گۆرانیی بۆ هاوڕێ پێشمەرگەکانی چڕیوە. دوای گەیشتنی بە ئورووپا بە شێوەیەكی ڕەسمی دەستی بە کاری هونەری کرد و تا ئێستا خاوەنی  یەک کاسێت و دە CDی  تۆمار کراوە.

## نووسین
ھەر چەند قادر ئەلیاسی زۆرتر وەک ھونەرمەندی دەنگبێژ ناوبانگی دەرکردووە بەڵام لە کاری نووسینی ئەدەبی و وەرگێڕانیشدا ڕۆڵی هەبووە. هەر وەها لە سەرەتای ١٩٩٥ەوە دەستی کردووە بە نووسینی بیرەوەرییەکانی کە تا ئێستا دوو بەرگی لێ چاپ و بڵاو بووەتەوە.

## تەلەڤیزیۆن
قادر ئەلیاسی چەند ساڵێک لە تەلەفزیۆنی تیشک کە ناوەندەکەی لە پاریس بوو بەرنامەیەکی ھونەری بە ناوی *زەریاو*  بەڕێوە دەبرد.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## ژێدەر
* ماڵپەڕی کوردیپێدیا: قادر ئەلیاسی

پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:خەڵکی کرماشان
مۆسیقای ترانس

**مۆسیقای ترەنس** یان **ترانس** (بە ئینگلیزی: trance music) یان مۆسیقای جەزبە و خەلسە ژانرێکی مۆسیقای دیلانی ئەلەکترۆنیکە کە لە نەوەدەکاندا لە ئاڵمانیادا دروست بوو. لەم مۆسیقایەدا دەستەواژە مێلۆدیکەکان چەن پات دەکرێنەوە و دەوترێنەوە. ترانس بۆ خۆی ژانرێکی مۆسیقایە بەڵام لەگەڵ ژانرەکانی دیکە وەکوو مۆسیقای پۆپ، تێکنۆ و کلاسیکدا ھاوبەشیی ھەیە.

## سەرچاوە
[مۆسیقای ترەنس، ویکیی ئینگلیزی، نۆڤەمبری ٢٠١٤](http://en.wikipedia.org/wiki/Trance_(music_genre))

پۆل:شێوازەکانی مۆسیقایی بریتانی
نەوال سەعداوی

**نەوال ئەلسەعداوی** (٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٠ – ٢١ی ئازاری ٢٠٢١) پزیشکی نەخۆشییەکانی سنگ و پزیشکی دەروونی، نووسەر و ڕۆماننووسێکی میسری بوو. هەروەها داکۆکیکاری مافەکانی مرۆڤ بوو، بەتایبەتی مافەکانی ژنان. چەندین کتێبی دەربارەی ژن لە ئیسلامدا نووسیوە و بە خەباتی دژی دیاردەی خەتەنەکردنی کوڕان و کچان ناسراوە.

## ژیان
نەوال ئەلسەعداوی لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٠ لە عەباسیەی قاهیرە لەدایک بووە. لە کانوونی دووەمی ١٩٥٤دا کۆلێژی پزیشکیی زانکۆی قاهیرەی تەواو کرد و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە پزیشکی و نەشتەرگەریدا بەدەست هێنا. لە ساڵی ١٩٥٥دا پسپۆڕیی لە نەخۆشییەکانی سنگدا وەرگرت. لە هەمان ساڵدا وەک پزیشکێکی پلەبەرز لە نەخۆشخانەی قەسر ئەلعەین دەستی بە کار کرد.

لە ماوەی ژیانی کاریدا، ئەلسەعداوی چەندین پۆستی گرنگی وەرگرت. لە ساڵی ١٩٦١دا بوو بە بەڕێوەبەری بەشی ڕاگەیاندن و پەیوەندییە گشتییەکان لە وەزارەتی تەندروستی. لە ساڵی ١٩٦٤دا وەک ئەندامی لیژنەی ژنان لە وەزارەتی کاروبارە کۆمەڵایەتییەکان هەڵبژێردرا. لە ساڵی ١٩٦٥دا سەفەری کردە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ خوێندنی "ڕۆشنبیریی تەندروستی". لە ساڵی ١٩٦٦دا گەڕایەوە بۆ قاهیرە پاش وەرگرتنی بڕوانامەی ماجستێر لە ڕۆشنبیریی تەندروستی و ڕاگەیاندنی جەماوەریدا.

ئەلسەعداوی زیاتر لە ٤٠ کتێبی لە بوارەکانی ئەدەب و زانستدا نووسیوە. بەرهەمەکانی بۆ زیاتر لە ٣٥ زمان وەرگێڕدراون. هەروەها ناوبراو ڕەخنەگر و داکۆکیکارێکی مافەکانی مرۆڤ و ژنانە. لە ژیانیدا، ئەلسەعداوی ڕووبەڕووی چەندین گرفت و ئاستەنگ بووەتەوە. لە ساڵی ١٩٧٢دا لە وەزارەتی تەندروستی لەسەر کارەکەی لابرا بەهۆی بڵاوکردنەوەی کتێبی "ژن و سێکس". لە ساڵی ١٩٨١دا لە سەردەمی سەرۆک ساداتدا زیندانی کرا. هەروەها چەندین جار هەڕەشەی کوشتنی لێ کراوە لەلایەن گرووپە توندڕەوەکانەوە و لە ساڵی ٢٠٠٨دا داوای لێسەندنەوەی ڕەگەزنامەی میسری لەسەر تۆمار کرا.

لە ساڵی ١٩٨٢دا ئەلسەعداوی کۆمەڵەی هاوپشتیوانانی ژنی عەرەبی دامەزراند کە گرنگی بە کاروباری ژنان دەدات لە جیهانی عەرەبیدا. ئەم بیرمەندە و چالاکوانە بەناوبانگە لە ٢١ی ئازاری ٢٠٢١ لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.

## بەرهەمەکان

* دوو ژن لە ژنێکدا 
* پیاو و سێکس 
* ژن و سێکس 
* لاپەڕەکانی ژیانم 
* ژنێک لە خاڵی سفردا 
* یادەوەریەکانم لە گرتووخانەی ژناندا 
* زینە
* مێ بنەڕەتە 
* گۆرانییەکی بازنەیی
* یادەوەرییەکانی ژنە پزیشکێک
* کەوتنی ئیمام
* خۆشەویستی لە سەردەمی نەوتدا

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:چالاکوانانی میسری
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠
پۆل:مردووانی ٢٠٢١
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١
پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی
پۆل:ڕۆماننووسانی میسری
پۆل:نووسەرانی فێمینیست
پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:پزیشکە میسرییەکان
پۆل:سۆسیالیستە میسرییەکان
پۆل:پزیشکانی تەندرووستی گشتی ژنان
زانکۆی ئیسلامی جیھانی (مالیزیا)

**زانکۆی ئیسلامی جیھانی** (مالیزیا)(بەئینگلیزی:"International Islamic University Malaysia "بەمالیزی "Universiti Islam Antarabangsa Malaysia ") زانکۆیەکی حوکومیە یەکێکە لەو دامەزراوانەی کە دەگەرێتەوە بۆ خوێندنی باڵا کامپی سەرەکی زانکۆ دەکەوێتە شاری جومباک کەدەکەوێتە باکوری پایتەختی مالیزیا کە شاری  کوالالومپورە وەکامپی پزیشکی دەکەوێتە کوانتان ، لە رۆژی ٢٣ ی مانگی ٥ ی سالی ١٩٨٣ دروست کراوەبەپشتگیری چەند دەولەتێکی ئیسلامی لەوانە مالیزیا و سعودیە و تورکیا و پاکستان و بەنگلادیش و دوورگەی ماڵدێف وە رێکخراوی کۆنگرەی ئیسلامی جیهانی دەگرێتەخۆ ، وەلەم زانکۆیەدا زانستی ئیسلامی لەگەڵ زانستی سروشت و زانستی کۆمەلایەتی و زانستەکانی تر دەخوێندرێت.
 
## مێژووی
مهاتیر محمد (سەرۆک وەزیرانی پێشوی مالیزیا)خاوەنی بیرۆکەی دروستکردنی ئەم زانکۆیە ، کردنەوەی ئەم زانکۆیە بەشێوەی فەرمی لەسالی ١٩٨٣ دا بوو داوی رێکەوتن لەگەل حوکومەتی  ئەو ولاتە ئیسلامیانەی کەپشتگیری ئەم زانکۆیەدەکەن ولەگەل رێکخراوی هاوکاری ئیسلامی ،وەوەک یەکەم زانکۆی ئیسلامی مالیزی ناسراوە کەرێگە بە خوێندکارانی دەرەوەی مالیزیادەدات بۆ خوێندن لەو زانکۆیەدالەسەرەتای دروستبوونیەوە.
## شار
سەرەتاای دروست بوونی لەسالی ١٩٨٣ کەمپی سەرەکی  زانکۆکە لە شاری بیتالینگ بووە دواتر گواستراوەتەوە بۆ جۆمباک لە سالی ٢٠٠١ 
## کەمپی زانکۆ لە جومباک
ئەم کەمپە لەسالی ٢٠٠١ کراوەتەوە وە بارەگای زانستی و بەرێوبەرایەتی سەرەکی زانکۆ لەخۆدەگرێت وە بارەگای زۆربەی کۆلێژو ناوەندەکانی زانکۆکەیە کەبریتین لە 
*کۆلێژی ئەحمەد ئیبراهیم بۆ یاسا 
*ناوەندی زمانەوانی و ئامادەکاری زانکۆ 
*کۆلێژی پەروەردە
*کۆلێژی تەلارسازی و دیزاین 
*کۆلێژی ئەندازیاری
*کۆلێژی ئابوری و زانستی بەرێوەبردن 
*کۆلێژی زانستە ئیسلامی و مرۆڤایەتیەکان 
*کۆلێژی تەکنەلۆژیای زانیاری (IT)
*کتێبخانەی سەرەکی زانکۆ 
*مزگەوتی سوڵتان ئەحمەد شاه  
*دووکۆمەڵگەی وەرزشی 
*سەنتەری توێژینەوەی زانستی 
*سەنتەری هارون هاشم بۆ یاسا
## کەمپی پزیشکی زانکۆ لە کوانتان
*کۆلێژی پزیشکی گشتی
*کۆلێژی پزیشکی ددان
*کۆلێژی دەرمان سازی 
*کۆلێژی زانست
*کۆلێژی زانستی تەندروستی
*کۆلێژی پەرستاری

## شێوازی بیناسازی زانکۆ
شێوازی دروستکردنی زانکۆ بەوەجیادەکرێتەوە کەکاریگەرە بە هونەری بیناسازی ئیسلامی ئەندەلوسی بەروویەکی شین و ناوەراستەکەی رووبارێکی قاوەی ڕەنگە

## زمانی بەکارهێنراو لەزانکۆ
*زمانی ئینگلیزی وەک زمانی سەرەکی زانکۆدەردەکەویت وەزۆربەی دەرسەکان بەم زمانە دەخوێنرێت .
*زمانی عەرەبی بەکاردێت لەکاتی خوێندنی زانستە ئیسلامیەکان و زمانی عەرەبیدا.
*زمانی مالیزی بەشێوەیەکی رەسمی بەکارنایەت بەلام دەخوێندرێت تەنانەت رێگە بە خوێندکارە بێگانەکانیش دەدرێت بیخوێنن.
## خوێندکاران
ساڵانە زیاتر لە ٣٠٠٠٠ خوێندکاری کوڕو کچ دەخوێنن لەم زانکۆیەدا (رێژەی ٪١٠ بێگانەیە)کەلە ١٠٠ وڵاتی جیاوازەوە لەم زانکۆیە دەخوێنن  زۆربەی مالیزین وە خوێندکاری عەرەب وە خوێندکاری ئە و وڵاتانەی کەموسوڵمانی کەمە وەک تایلەند و هندستان و جگەلەمانیش  وەوەرگرتنی خوێندکار لەم زانکۆیەدا تایبەت نیە بە موسوڵمان بەلکو  خوێنکاری ئاینەکانی تریش وەردەگرێت .
## سەرچاوەکان
*[ویکی عەرەبی](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%A9_(%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D8%A7))
*سایتی سەرەکی زانکۆ
*The Star online

ٍٍٍ

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زانکۆ و کۆلێجە ئیسلامییەکان
پۆل:زانکۆکانی مالیزیا
باراک ئۆباما (باوک)

**باراک حوسێن ئۆباما** (١٨ی حوزەیرانی ١٩٣٦ - ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٨٢) ناوبراو ئابووریزانێکی کینیایی و ھەروەھا باوکی باراک ئۆباما چل و چوارەمین سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بوو. ئەو بابەتی سەرەکی کتێبی خەونەکانی باوکم کە باراک ئۆبامای کووڕی نووسیویەتی.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:مردووانی ١٩٨٢
پۆل:ئابوورزانانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد
بەنداوی مووسڵ

**بەنداوی مووسڵ** (پێشتر: *سەدی سەددام*) گەورەترین بەنداوی عێراقە و لە سەر ڕووباری دیجلە دروست کراوە.

پۆل:عێراق لە دەیەی ١٩٨٠
پۆل:جوگرافیای عێراق
پۆل:پارێزگای موسڵ
ڕەمەزان شکور

**ڕەمەزان شکور حوسێن محەممەد** لەدایکبووی ١٨ی ئابی ١٩٧٦ لە مانگی ڕەمەزانی ساڵی ١٣٩٦ کۆچی، ڕیشەیان دەگەڕێتەوە بۆ ھۆزی جەباری، ڕەمەزان شوکر کەسایەتی بانگخواز و وتاربێژی ئیسلامییە، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ شەهیدکرا.

## پەروەردە و گەشەکردن
لە خێزانێکی ھەژار و ڕەنجەبەردا چاوی بە دونیا ھەڵھێنا، خێزانێکی موسڵمان و کاسب، لە شاری کەرکووک لە گەڕەکی شۆرجە گەورە بوو تێیدا تاوەکو دەستی داری گرت، ئەویش وەک برایانی تری شانیدا بە کرێکاری کردن بۆ پەیداکردنی پارووی ژیان.

## سیفاتی لاشەیی
پیاوێکی باڵابەرز بوو، دەنگێکی زوڵاڵی ھەبوو، ڕیشێ چڕو پڕێ ڕەشی ھەبوو.

## تێکۆشان و زەحمەتکێشانی بۆ دابین کردنی ژیانی
خەریکی کرێکاریبوو، وەک بلۆک بارکردن و حەماڵی و کاری بیناسازی. ھەردەم بە جوانی کارەکانی خۆی ئەنجام ئەدا.

## خێزان
مامۆستا دایک و باوکی ماوە و پێنج براو چوار خوشکی ھەیە،
ھەروەھا سێ ژنی ھێنابوو لە دوای خۆی دوو خێزانی بە جێ ھێشتبوو، لەگەڵ شەش منداڵ کە چواریان کوڕن (زوبێر، عەبدوللەتیف، داود و موسا) ئەوانی تر کچن (خەدیجە و زەھرا).

### ھەوڵ و کۆششی بۆ بە دەستھێنانی زانستی شەرعی
مامۆستا خاوەنی ھیمەتێکی بڵند بوو لە فێربوونی عیلمی شەرعیدا.
لە سەرەتادا ھەوڵی تەرخان کردبوو بۆ فێربوونی قورئانی پیرۆز، تاوەکو شارەزایەکی باشی پەیدا کرد.
ھەروەھا ھەندێک زانستی سەرەتایی فێربوو دەربارەی (تەوحید و سوننەت). ھەروەھا شارەزای دیاردە شیرکی و بیدعەکان بوو، کە لە ناوخەڵکیدا بەربڵاوبوون.

مامۆستاکانی:
* مامۆستا مەلا عەبدوڵڵای تەپەلو، قورئانی لا خوێند.
* مامۆستا ئیبراھیم مەلا عومەر (عەقیدە، فیقھـ، لەبەرکردنی قورئان، فەرائض، نحو) لا خوێند.
* مامۆستا مەلا جومعە عەلی (فیقھـ، نحو، ، عەقیدە،  و ).
* مامۆستا دکتۆر عەبدوللەتیف ئەحمەد، ھەندێک لە پەرتووکی ().
* مامۆستا مۆفەق باوکی ھەمزە ھەندێک لە پەرتووکی ().
* مامۆستا سەعدون زانستی جوان خوێندنەوەی قورئان.
* مامۆستا ئیبراھیم محەممەد حەسەن، ().
* مامۆستا ڕێبوار محەممەد ئەحمەد ().
لە گەڵ ئەوەی کە خوێنکار بوو لە (پەیمانگای زانستە ئیسلامییەکان) ھەروەھا وتار خوێن و پێش نوێژ و خاوەنی مۆڵەتی زانستی بوو.

### قوتابییەکان
مامۆستا قوتابییەکی زۆری ھەبوو کە ناژمێردرێن لە ڕێگای وتار و دەرس و ئامۆژگارییەکانیدا، ھەروەھا کۆمەڵێک لە قوتابی فێرخوازی شەرعی دەرسیان لای دەخوێند.

### بانگەواز
دەرس و وتارەکانی لە زۆربەی شار و شارۆچکەکانی کوردستان بڵاوبۆوە، کە بوو بەھۆی ھیدایەتی خەڵکانێکی زۆر.

## مردن
 
لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣، لە ڕۆژی سێ شەممە کاتژمێر ٩:٤٥ خولەکی شەو لە کاتی گەڕانەوەیدا لە (پەیمانگای زانستە ئیسلامییەکان) لە (چیمەن) لەسەر ڕێگای سەرەکی سلێمانی – کەرکووک لەلایەن چەند چەکدارێکی نەناسراوەوە تەقەی لێ کراو لە ئەنجامدا گیانی لەدەستدا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:مردووانی ٢٠١٣
پۆل:موسڵمانانی کورد
پۆل:سەلەفی
بەنداوی شەھید کازمی

وێنۆک|280px|وێنەی بەنداوی شەھید کازمی لە ئاسمانەوە
**بەنداوی شەھید کازمی** (، پێش شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران: سد کوروش کبیر)، **بەنداوی بۆکان**   یەکێک لە گەورەترین بەنداوەکانی باکووری ڕۆژاوای ئێرانە کە لە نێوان پارێزگاکانی سنە و ورمێدا ھەڵکەوتووە و ئاوی شارەکانی سەقز، بۆکان، میاندواو، مەراغە و تەورێز دابین دەکات. پڕۆژەی سازکردنی ئەم بەنداوە لە ساڵی ١٩٦٧ دەستی پێکرد و لە ساڵی ١٩٧١ کۆتاییی پێھات. ئاوی پشت ئەو بەنداوە لە ڕووبارەکانی خوڕخوڕە، سارۆقامیش، جەغەتوو و سەقز لە شاخەکانی نەکەرۆز و چلچەمە و کێلەشین لە نێوان ناوچەی سەقز و بانە دابین دەکرێت و دەگاتە ٨٠٠ ملیۆن مەتری شەشپاڵوو.

## ناو
لە ساڵی ١٩٦٧ لە سەردەمی پەھلەویدا ھەوڵی دروستکردنی ئەم بەنداوە درا و لە ساڵی ١٩٧١، بەناوی «بەنداوی کورووشی کەبیر» کرایەوە. دوای سەرکەوتنی شۆڕشی ١٩٧٩ لە ھەمان ساڵدا ناوەکەی گۆڕدرا بۆ «بەنداوی زەرینەروود».  دواتر لە دەیەی ١٩٨٠دا ناوەکەی بۆ جارێکی تر گۆڕدرا بۆ «بەنداوی شەھید کازمی».

## ئەمانەش ببینە
* بەنداوەکانی کوردستان

## سەرچاوەکان

پۆل:بەنداوەکانی کوردستان
پۆل:شارستانی بۆکان
پۆل:بەنداوەکانی ئێران
موەتتەئی مالیک

**مۆتە** (بەعەرەبی ) پەرتووکی مالیک کوڕی ئەنەسە. کە کۆنترین پەرتووکە کە سەبارەت بە فەرموودەکانی محەممەد، پێغەمبەری ئیسلام نووسرابێت.

## موەتتەئ
موەتتەئ لە گرنگترین دانراوەکانی مالیک کوڕی ئەنەسە کە بە دەستی خۆی نووسیویەتی و نزیکەی چل ساڵ خەریکی نووسینی بووە. ھەموو پێشەواکان دانیان پێدا نابوو بە یەکەمی لە ناو ھەموو کتێبەکانی فەرموودەدا لە سەردەمی خۆی و دوای سەردەمەکەی تا سەردەمی ئیمامی بوخاری.

## دەربارەی دانەرەکەی
مالیکی کوڕی ئەنەس، (٩٣ک/٧١٥ز – ١٧٩ک/٧٩٦ز)، یەکێکە لە چوار پێشەوا ناودارەکەی سوننە. مەزھەبی مالیکی لە فیقھی سوننەدا ئەگەڕێتەوە بۆی و یەکێکە لە گرنگترین پێشەواکانی فەرموودەکانی پێغەمبەر.

## وتەی زاناکان لە سەر مۆتە
*ئیمام شافعی وتوویەتی؛ لە سەر ڕووی زەوی کتێبێک دەرنەکەوتووە لە دوای کتێبی خوا ڕاستتر بێت لە کتێبەکەی مالیک، و ئەم وتەیەش پێش دەرکەوتنی بوخارییە.
*ئیمامی بوخاری وتوویەتی؛ ڕاستترین موسنەد مالیکە.
*
*
*
## ئەمانەش ببینە
*مەزھەبی مالیکی
*چوار پێشەواکەی سوننە
*سەحیحی بوخاری
*سەحیحی موسلیم
*سونەنی نەسائی
*سونەنی ئەبوداوود
*سونەنی ترمزی
*سونەنی ئیبن ماجە
*سونەنی دارمی
*

## سەرچاوە
#
#ویکی عەرەبی

پۆل:فەرموودە
پۆل:فەرموودەزانی
پۆل:کتێبەکانی فەرموودە
پۆل:کتێبەکانی ئەهلی سونە و جەماعە
پۆل:کتێبەکانی ئەھلی سونە و جەماعە
بابەکر زێباری

**بابەکر بەدرخان شەوکەت زێباری**  کەسایەتی سەربازی و سوپاسالاری (سەرۆک ئەرکان) عێراق بوو لەماوەی ٢٠٠٣ تاکوو ٢٠١٤. لەساڵی  ١٩٦٣ زانکۆی سەربازی لە بەغدا تەواودەکات، سالی ١٩٧٠ چالاکی سەربازی دەستپێکردووە، ئەویش دوای دەرچوونی لە ئاکادیمیایی سەربازی رۆستەمییە لە بەغدا. بابەکر زێباری کەسایەتییەکی سیاسیی و سەربازی ناو پارتی دیموکراتی کوردستان.

## سەرچاوە
*بابەکر زێباری کێییە - کوردپرێس

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان
پۆل:خەڵکی ھەولێر
پۆل:یاخیبوونی عێراق (٢٠٠٣-٢٠١١)
سونەنی داریمی

سونەنی دارمی (بە عەرەبی) کتێبێکی فەرموودەیە دانراوی شێخی ئیسلام لەسەمەرقەند باوکی محەممەد عەبدوڵڵای کوری عەبدولڕەحمانی تەمیمی داریمیە

## سونەنی داریمی
## دەربارەی دانەرەکەی
## وتەی زاناکان لەسەری
## سەرچاوەکان
# ویکی عەرەبی

پۆل:فەرموودە
پۆل:فەرموودەزانی
پۆل:کتێبەکانی فەرموودە
پۆل:کتێبەکانی ئەھلی سونە و جەماعە
کەناڵی ئاسمانیی ئامۆژگاری

کەناڵی ئامۆژگاری (بەعەرەبی : )، کەناڵێکی کوردی سەربەخۆیە و تایبەتە بەبابەتە ئیسلامییەکان لەسەر بنەماکانی شەریعەتی ئیسلامی و سوننەت.

## کەنالی ئامۆژگاری
کەناڵی ئامۆژگاری، کەناڵێکی سەربەخۆیە ،نوسینگەی سەرەکی لە شاری سلێمانیە لە گەڕەکی ئیبراهیم ئەحمەد. 

نزیک مزگەوتی بەهەشت

## دامەزراندن
کەنالی ئامۆژگاری سەرەتا یەکەم پەخشی لە ٥ی ئایاری ٢٠١٣ دا دەست پێکرد بە ناوی کەناڵی مینبەری ئەسەر دواتر گۆڕدرا بۆ کەنالی ئامۆژگاری لە سەر پێشنیاری چەند مامۆستایەک.

## ئامانج
بانگەواز کردن بۆ ئایینی ئیسلام و بەو شیوەیەی کە پێغەمبەر (صلى الله علیه وسلم) و هاوەڵە بەرێزەکانی لە سەر بوون.

## بابەتەکانی
بابەتەکانی بریتین لە قورئان، فەرموودە، وتەی زانایان، وتار و دەرسی زانایان و مامۆستایانی ئەهلی سوننەو جەماعە .

## بەرنامەکانی
#قورئانی پیرۆز
#وتاری مامۆستایان
#گوزەرێک بەناو وتارەکاندا
#بەرنامەی زانستی تەجوید
#بەرنامەی ئیسلام چارەسەرە
#بەرنامەی خێزان لە ئیسلام
#بەرنامەی دیداری تایبەت
#ئامۆژگاری و فەرموودە و وتەی زانایان 
#بابەتی منداڵان
#بەشی راستەو خۆ
#وانەی شەرعی مامۆستایان
#بابەتی تورکمانی - هەورامانی - کرمانجی -ئێستە بەردەستە
## سەرچاوەکان
ماڵپەری کەناڵی ئامۆژگاری

پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی
مڵک

لە بوارەکانی ماف و یاسادا، **مڵک** یان **داژدە** ئەو شتەیە کە ھیی کەسێکە. شتەکە  ئەتوانێ فیزیکی (ماددی) بێ، ئەشتوانێ دەرھەست و ناماددی بێ. ئەو کەسە کە مڵک ھیی ئەوە، «خاوەنمڵک» (داژدار)ی پێ ئەوترێ و، ئەتوانێ تاکەکەسێک یا چەند کەسێک بن پێکەوە، ئەشتوانێ بنکەیەکی یاسایی وەکوو کۆمپانیایەک بێ.

خاوەنمڵک کۆمەڵێ مافی ھەیە بەرامبەر بە مڵکەکەی، بۆی ھەیە بەکاری ببا، بیکا بە شتێکی تر،  بیداتە دەست کەسانی ترەوە، بیناسێنێتەوە، بە کرێی بدا، بینێتە گرەو، بیفرۆشێ، بیگۆڕێتەوە لەگەڵ شتی تردا، بیگوازێتەوە بۆ شوێنی نوێ، بیبەخشێ، لە ناوی ببا و، ھەروەھا ئەوتران بێبەش بکا لە گشت ئەم شتانە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:نایەکسانیی کۆمەڵایەتی
لاری سانگر

وێنۆک|لاری سانگەر
**لاری سانگر** ناوی تەواوی **لورانس مارک**، لەدایکبووی ١٦ی تەممووزی ١٩٦٨ لە بالیفۆ-واشینگتن. گەشەپێدەری پڕۆژەی ئینتەرنێتییە. لەگەڵ جیمی وەیڵز لەساڵی ٢٠٠١ ویکیپیدیای دامەزراند ھاوکات پێشتر لەگەڵ جیمی ئینسایکلۆپێدیای Nupedia دامەزراندبوو بەڵام ئەویان کە لە ٢٠٠٠ دەستی پێکرد بەڵام تا ٢٠٠٣ بەردەوام بوو چونکە پڕۆژەی ویکیپیدیا لەو سەرکەوتوو تر بوو. لاری دامەزرێنەری ماڵپەڕی (Citizendium)ە. لاری ھەڵگری سێ بڕواننامەیە بەکالۆریۆس و ماستەر و دوکتۆرایە لە فەلسەفە. لاری لەچەندەھا ئینسایکلۆپێدیا کاری کردووە. لاری ستاریژییشی بۆ ماڵپەڕی ئینسایکلۆپێدیای زەوی داناوە (Encyclopedia of Earth). لاری سانگەر لە پڕۆژەی پەروەردەیی (watchknowlearn)یشدا بەشداربوو. لاری دیزاینی ماڵپەڕێکی سادەشی کردووە بەناوی Reading Bear کە منداڵان فێری چۆنییەتی خوێندنەوە دەکات.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨
پۆل:زیندووان
پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
پۆل:بلۆگەرە ئەمریکییەکان
پۆل:خوێندکارێکی پێشووی زانکۆی ویلایەتی ئۆهایۆ
پۆل:خوێندکارێکی پێشووی زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم