open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئەم ڕۆژە

وێنۆک|لۆگۆی ئەم ڕۆژە

**ئەم ڕۆژە** () خزمەتگوزاری کۆکەرەوەی ھەواڵە لەبارەی پرس و کاروباری عێراق و کوردستان بە ھەر سێ زمانی عەرەبی، کوردی و ئینگلیزی.

لە ساڵی ٢٠١١ بە بوونی پێنج سەرچاوەی سەرەکی خرایە کار. بەگوێرەی میدیا ناوخۆیییەکانی عێراق، لە ماوەی چەند ساڵی ڕابردوو، ئەم خزمەتگوزارییە بۆ شەش ھەزار سەرچاوە بڵاوکراوەتەوە بە ماڵپەڕە فەرمییەکانی عێراقی و کوردییەکانەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ئەم ڕۆژە

پۆل:وێبگە کوردییەکان
پۆل:وێبگە عەرەبییەکان
ژمارەی سەرەتاییی مێرسێن

**ژمارەی سەرەتاییی مێرسێن **() بەو ژمارە سەرەتایییانە دەوترێت کە لەسەر شێوەی M_n=2^n-1 دەنووسرێن. ناوەکەیان لە ناوی کشیکێکی فەڕانسەوییەوە وەرگیراوە بە ناوی مارین مێرسێن (Marin Mersenne).
توانەکانی  کە ژمارە مێرسێنەکانی لێ دەردەچێت بریتین لە ٢، ٣، ٥، ٧، ١٣، ١٧، ١٩، ٣١، &nbsp;...  و ئەنجامەکەی ئەم ژمارە مێرسێنانەمان دەداتێ ٣، ٧، ٣١، ١٢٧، ٨١٩١، ١٣١٠٧١، ٥٢٤٢٨٧، ٢١٤٧٤٨٣٦٤٧،&nbsp;... .

## تیۆرمەکان

* **[[سەلماندن (ماتماتیک)|سەلماندن]]**: بۆ سەلماندنی ئەم تیۆرمە ڕێگەی ناکۆکی (contradiction) بەکار دەھێنین، واتە وا دادەنێین پێچەوانەی ئەم قسەیە ڕاستە، کاری لەسەر دەکەین ھەتا دەگەینە شوێنێک کە ناکۆکیمان بۆ دروست دەبێت. وا دادەنێین  سەرەتایی نییە، واتە ژمارەیەکی دابەشە، لەمەوە دەردەچێت  و  و . کەوایە

   

واتە   دابەشە، لێرەوە ناکۆکییەک پەیدا بوو کەوایە ئەگەر 
سەرەتایی بێت، ئەوا pیش سەرەتایییە.

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* وێبگەی ژمارە سەرەتایییەکان
* http://www.isthe.com/chongo/tech/math/prime/mersenne.html

پۆل:پاشیەکیی ژمارە تەواوەکان
پۆل:پرسیارە شی نەکراوەکانی ماتماتیک
پۆل:کێشەکانی ماتماتیک
پۆل:ژمارە سەرەتایییەکان
چەماوەی پەپوولە

thumb|250px|چەماوەی پەپوولەیی.

**چەماوەی پەپوولە** () چەماوەیێکی ڕووتەختیی ناجەبرییە تێمپڵ فای دۆزیویەتەوە.

## ھاوکێشە
وێنۆک|200px|ئەنیمەیشنی چەماوەی پەپوولە
چەماوەی پەپوولە لەڕێگەی ھاوکێشەی پارامەتری خوارەوە پێناسە دەکرێت:

:x = \sin(t) \left(e^{\cos(t)} - 2\cos(4t) - \sin^5\left({t \over 12}\right)\right)

:y = \cos(t) \left(e^{\cos(t)} - 2\cos(4t) - \sin^5\left({t \over 12}\right)\right)
:0\le t \le 12\pi

یان لە ڕێگەی ھاوکێشەی جەمسەری:

:r=e^{\sin \theta} - 2 \cos (4 \theta ) + \sin^5\left(\frac{2 \theta - \pi}{24}\right)

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:چەماوەکان
پەیماننامەی سەعداباد

**پەیماننامەی سەعداباد** (، ) ناوی پەیماننامەیەکە کە لە ساڵی ١٩٣٧ لە نێوان ئێران، عێراق، تورکیا و ئەفغانستان لە کۆشکی سەعدابادی تاران بەسەرپەرشتی بەریتانیا بە مەبەستی دۆستایەتی و دەستدرێژی نەکردن بۆ سەر خاکی یەکتر و ڕێگریکردن لە گەشەکردنی بیری کۆمۆنیزم مۆرکرا. لە دەخاڵ پێک ھاتبوو ناوەرۆکی ئەم پەیماننامەیە ھاورای و پشتیوانی ئەم وڵاتانەبووە لە ھەڵوێستە سیاسییەکان -یەکگرتنیان لە کاتی مەترسی و شەڕدا. بەپێ* ئەم پەیماننامەیە بەلێنیان بەیەکتر دا بوو ھێرش نەکەنە سەر یەک و دەستوەردان لەکاروباری ناوخۆی یەکتر وەرنەدەن و سنورەکانی یەکتر نەبەزێنن. تا سالی ١٩٧٩ کارا بوو.

## پەیماننامەی سەعداباد و کاریگەری لەسەر کورد
ئەم پەیماننامەیە کاریگەری ڕاستەوخۆی ھەبوو لەسەر کوردەکان بەھۆی ئەوەی لە زۆربەی ئەم وڵاتانە کوردەکان لە تێکۆشان بوون بۆ بەدەست ھێنانی مافەکانیان بەتایبەت دوای دابەشکردنی کوردستان بەسەر چوار دەوڵەت چەندین بزوتنەو و شۆرش دژی ئەم دەوڵەتانە ئەنجامدرا سەرسنورەکان شوینی نیشتەجێ بوون و مانەوەیان بوو بەپێی بەندی دووەم لەم پەیماننامەیە ئەو وڵاتانە پاپەندن بە پاراستنی سنورەکانیان وە بە پێی بەندی حەوتەمی ئەم ڕێکەوتنامەیە " دەوڵەتە ھاوپەیمانەکان لە بەرامبەر یەکدا بەرپرسن کە لە سنورەکان ڕێگە لە سازبوونی ڕێکخراوی چەکداری و چالای ئەوان بگرن کە خوازیاری ئەوە ڕێکخراو و دامەزراوەکانی ئێستا لە نێو بەرن و چالاکی ئەنجام دەدەن " لەم دووبەندە ھەرچەنە بە شێوەیکی ڕاستەخۆ باسی کورد و بزوتنەوەکانی نەکراوە بەڵام بەپێی ئەوەی کە سنوری ئەم وڵاتانە کەوتبووە ناو خاکی کوردستان لە دژی کورد نوسراون.

## سەرچاوەکان
* کتێبی فەرھەنگی سیاسی نوسینی ئەحمەد شەبانی سالی چاپ ١٣٨٩ی کۆچی خۆری
* لێکۆڵینەوەیەک لەسەر مێژووی ژینۆساید لە کوردستان

پۆل:ئاسیا لە ١٩٣٧
پۆل:پەیماننامەکانی تورکیا
پۆل:تورکیا لە ١٩٣٧
ئازادیی سیاسی

**ئازادیی سیاسی** () بریتییە لە ھاتنە مەیدان و ھاوبەشێتی تاک لە کۆمەڵگا بۆ بەڕێوەبردنی وڵات بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ یان لەڕێی ھەڵبژاردنی نوێنەر. ئازادیی سیاسی یەکێکە لە مەرجەکانی سیستەمی دیموکراسی. چەمکێکی تایبەتی تاکە لە کۆمەڵگادا ماف دەدات بە تاک کە بیروباوەڕی سیاسی بە شێوەیەکی ئازادانە و دوور لە زۆرەملێ و توندوتیژی ھەبێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:چەمکە سیاسییەکان
پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان
پان تورکیزم

وێنۆک|کۆبوونەوەیەکی پان تورکیزم
**پان تورکیزم** (، ) بزاڤێکی سیاسیی و نەتەوەیییە بە دوای دامەزراندنی یەکەیەکی سیاسییە لەسەر بنەمای پەیوەندی کەلتووری تورکەکان، ھەموو خەڵکانی بەڕەچەڵەک تورک دەخاتە ناو بازنەی خۆیەوە.

ئامانجی پان تورکیزم ئەوەیە ئەو دەوڵەتانەی کە تورکی تێدایە وەکوو کازاخستان، قرغیزستان، ئوزبەکستان، عێراق، ئێران، ئەفغانستان، تورکمانستان، ئازەربایجان، تورکستانی ڕۆژھەڵات، قەوقاز و باڵکان لەژێر فەرمانڕەوایی دەوڵەتێکی یەکگرتووی تورکیا بێت.

## ئەمانەش ببینە
* پان توورانیزم

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان
پۆل:ناسیۆنالیزمی تورکی
ئینسایکڵۆپیدیای سەرھێڵی پاشیەکییە تەواوەکان

**ئینسایکڵۆپیدیای سەرھێڵی پاشیەکییە تەواوەکان** ( کورت دەکرێتەوە بۆ **OEIS** یان **Sloane's**) بنکەدراوەیەکی سەرھێڵی پاشیەکییە تەواوەکانە کە تایبەتمەندی گەڕانی ھەیە و بەخۆڕایییە. ئەم ئینسایکڵۆپیدیایە زانیاری جۆراوجۆری تێدایە سەبارەت بە پاشیەکییە تەواوەکان، کە بەکاری ماتماتیکزانان و خوێنەرانی بواری ماتماتیک دێت. زۆرتر لە ١٨٠٠٠٠، پاشییەکیی ماتماتیکی لەخۆ دەگرێت، لەمەشەوە گەورەترین بنکەدراوەی لە جۆری خۆی دێتە ئەژمار.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* Sloane, N. J. A. (2003)، "The On-Line Encyclopedia of Integer Sequences ", Notices of the American Mathematical Society 50 (8): 912–915

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* ویکی لە OEIS

*
پۆل:وێبگە ماتماتیکییەکان
پۆل:ماڵپەڕە فرەزمانەکان
پان سلاڤیزم

**پان سلاڤیزم** () ڕاپەرینێکی سیاسی و کەلتورییە کە لە سەدەی نۆزدە لە سۆڤیەت و وڵاتانی ئەوروپای ڕۆژھەڵات بە مەبەستی یەک خستنەوەی ئەو نەتەوانەیی کە خاوەنی ڕەگەز و زمان و کەلتووری ئسلاڤی بوون. ساڵی ١٨٤٨ پاش لاوازبوونی ئیمپراتۆرییەتی نەمسا کۆنگرەی ئسلاڤی لە پڕاگ بەرێوەچوو. ئامانجی ئەم کۆنگرەیە ھاریکاریی ھەموو نەتەوە ئسلاڤییەکان بوو بۆ ڕازیکردنی ئیمپڕاتۆ کە سوڵتەی خۆی بدا بە فیدراسیۆنێک کە لە سەرجەم نەتەوەکان پێک ھاتبێت.

## سەرچاوەکان
* کتێبی فەرھەنگی سیاسی نوسینی ئەحمەد شەبانی سالی چاپ ١٣٨٩ی کۆچی خۆری

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:پان سلاڤیزم
پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان
پۆل:ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان
تیۆرمی ئیقلیدس

**تیۆرمی ئیقلیدس** () یەکێک لە تیۆرمە سەرەکییەکانە لە تیۆریی ژمارەکاندا و دەڵێت، ژمارە سەرەتایییەکان کۆتایی نەھاتوون، واتە بێکۆتا لە ژمارەی سەرەتایی ھەیە. ئەم تیۆرمە لە چەندین ڕێگەی جیاواز دەسەلمێنرێت. یەکەم جار لەلایەن ئیقلیدس لە کتێبی توخمەکانی ئیقلیدسدا سەلمێندرا.

ئیقلیدس بۆ سەلماندنی ئەم تیۆرمە ڕێگەی ناکۆکی یان دژیەکی (contradiction) بەکار ھێنا.

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* Euclid's Elements, Book IX, Prop. 20 (Euclid's proof, on David Joyce's website at Clark University)

پۆل:تیۆرمەکانی ژمارە سەرەتایییەکان
تاوانی سیاسی

**تاوانی سیاسی** () لە زانستی تاوانناسی کردارێکی تاوانبارانەیە کە بەمە بەستی ڕوخانی سیستەمی سیاسی و کۆمەڵایەتی و خراپکردنی بەرێوەبەرایەتی سیاسی ئەنجام بدرێت. کۆنترین تاوانە لە مێژووی مرۆڤایەتی. وڵاتانی جیھان بۆ دەستنیشانکردنی ئەم تاوانە یاسا و مەرجی تایبەتیان بۆ داناوە لە دەستوری وڵاتەیان ٠

## تاوانی سیاسی لە عێراق
وڵاتی عێراق لە مادەی ٢١ یاسای سزاکانی خۆیدا پێناسەی تاوانی سیاسی کردووە بەم شێوەیە " تاوانی سیاسی بریتییە لە ھەر تاوانێک کە بەھۆی پاڵنەرێکی سیاسی ئەنجام بدرێت یان دژی مافە سیاسییە گشتییەکان یان تاکە کەسییەکان ئەنجام دەدرێت جگە لەوانە تاوانی ئاسایین.
بەم شێوەیە کەسی تۆمەتباری تاوانی سیاسی دەست نیشان ئەکرێت
# پاڵنەرێکی سیاسی لە پشت بێت
# تاوانەکە دژی مافە سیاسییەکان بێت
# دژی مافە تاکە کەسییەکان ئەنجام بدرێت

ھەر لەو مادەیە ئەم تاوانە بە تاوانی سیاسی دانانرێن:
# ئەو تاوانانەی بە ھۆی پاڵنەرێکی خۆپەرستی پیس ئەنجام دەدرێت
# ئەو تاوانانەی زیان بە ئاسایشی دەرەوەی دەوڵەت دەگەیەنن
# تاوانی کوشتنی بە ئەنقەست و دەستپێکردنی ئەو تاوانە
# تاوانی دەستدرێژیکردنە سەر ژیانی سەرۆکی دەوڵەت
# تاوانی تیرۆریستی
# ئەو تاوانانەی زیان بە ئابڕو دەگەیەنن وەک (فێلبازی -بەرتیل- ساختەکردن -بردنی سەروەت و سامانی دەوڵەت - دەست پیسی)

### سزای تاوانباری سیاسی لە عێراق
زیندانی کردن بۆ ماوەی کورت - زیندانی کردنی ھەتا ھەتایی

## تاوانی سیاسی لە ئێران
تاوانی سیاسی لە حکومەتی کۆماری ئیسلامی ئێران تا ساڵانێکی زۆر دیارینەکراو بوو بەڵام سالی ٢٠١٦ پرۆژە یاسایەک بۆ ناساندنی تاوانی سیاسی پەسەند کرا لەم یاسا ئەم کارانە بە تاوانی سیاسی دادەنرێت
# ناوزڕاندنی ھەرسێ سەرۆکی پەرلەمان، حکومەت، دەسەڵاتی دادوەری
# ناوزڕاندنی سەرۆکی ئەنجومەنی دیاری کردنی بەرژەوەندییەکان
# ناوزڕاندنی ئەندامانی ھەردوو ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری و پارێزەری دەستور
# بێرێزی کردن بە دیپلۆماتکارانی بیانی
# بەرتەسک کردنەوەی ئازادییە گشتییەکان
# تۆمەت لێدان و پڕوپاگەندا لە دژی نیزام
# یاساشکێنی ناو ھەڵبژاردنەکان

**ئەوانەی تاوانی سیاسی نین**
# ھەڕەشە کردن لە بەرپرسان
# ڕفاندن و بەدیلگرتن
# تەقینەوە یان ھەڕەشەی تەقینەوەکردن
# سیخوڕی و ئاشکرا کردنی نھێنییەکان
# ھاندان بۆ جیابوونەوە و شەڕخوازی
# دزی و ئاگرتێبەردانی شوێنە گشتییەکان

## سەرچاوەکان

* دەقی مادەکانی تاوانی سیاسی لە ئێران
* تێگەیشتن لە تاوانی سیاسی لە یاسای سزادان

پۆل:تاوان بەپێی جۆر
پۆل:تاوانی سیاسی
گەریلا

وێنۆک|250px|وێنەی گەریلاکانی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە)

**گەریلا** () بەو چەکدارانە دەوترێت کە لە ڕیزەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان، پارتی ژیانی ئازادی کوردستان و یان گرووپەکانی نزیک لەمانە ئەندامن. ئەم ناوە لە ساڵی ١٩٧٩ی زایینی بۆ ئەم ھێزانە دانراوە. گەریلا بە واتای شەڕوان، چریک یان پارتیزانە. تورکیا وەکوو گەورەترین دوژمنی گەریلا دادەنرێت. گەریلاکان لە ئایدۆلۆژیای کوردایەتی و کۆنفیدراڵیزمی دیموکراتیک (ئاپۆییزم) پەیڕەوی دەکەن.

## ھێزەکان
ئەو ھێزانە کە لە وشەی گەریلا کەڵک وەردەگرن بریتین لە:
* پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە)
* ھێزەکانی پاراستنی گەل (ھەپەگە)
* یەکینەکانی ژنانی ئازادی کوردستان (یژا-ستار)
* یەکینەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان (یەرەکە)
* یەکەکانی پاراستنی ژنان (ھەپەژە)
* پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک)

جگە لە ئەمانە بە ھێزە چەکدارەکانی یەکەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە)، یەکەکانی پاراستنی ژنان (یەپەژە) و ھێزەکانی سووریای دیموکرات (ھەسەدە) کە لە ڕۆژاوای کوردستان و سووریا خەبات دەکەن شەڕڤان دەڵێن.

## پێشانگا

Kurdish PKK guerilla.jpg|وێنەی گەریلایەکی پەکەکە لە قەندیل


## ئەمانەش ببینە
* پێشمەرگە
* شەڕی چریکی

## سەرچاوەکان

* http://www.gerilatv.com/mbl/ 
* https://rojnews.news

پۆل:پارتی کرێکارانی کوردستان
پۆل:وشە سیاسییەکان
گاری ئۆڵدمن

**گاری لیۆنارد ئۆڵدمن** (لەدایکبووی ٢١ی ئازاری ١٩٥٨) ئەکتەرێکی بەڕیتانییە. ئۆڵدمن لە ڕیزی ئەو ئەکتەرانەیە کە زۆرترین خەڵاتیان بۆ کارەکانیان بردووەتەوە لەنێویاندا خەڵاتێکی ئۆسکار، سێ خەڵاتی بافتا، دوو خەڵاتی ھەڵبژاردەی ڕەخنەگران، خەڵاتێکی گۆڵدن گڵۆب و ساگ، لەگەڵ پاڵاوتنی بۆ خەڵاتەکانی ئێمی و پالمێدۆر. ئۆڵدمن بە یەکێک لە باشترین ئەکتەرەکانی سەردەمی خۆی دادەنرێت کە بە نواندنە جیاواز و ناوازەکانی دەناسرێتەوە.

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 


پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئینگلیز
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨
پۆل:ئەندامەکانی کۆمپانیای ڕۆیال شکسپیر
پۆل:باشترین ئەکتەرانی براوەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ئەی ئەی سی تی ئەی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری بافتا
پۆل:ڕێبازەکانی ئەکتەران
پۆل:براوەکانی خەڵاتی نمایشی نایاب لەلایەن ئەکتەری پیاو لە ڕۆڵێکی پێشەنگی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە
پۆل:ئەکتەرەکان کە خەڵاتی شوڕشگێڕیان پێبەخشراوە
پۆل:ئەکتەرە پیاوە تاراوگەنشینە ئینگلیزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:ئەکتەرە دەنگییە پیاوە ئینگلیزەکان
پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لەندەن
پال ئێردۆش

**پال ئێردۆش** (٢٦ی ئازاری ١٩١٣–٢٠ی ئەیلوولی ١٩٩٦) ماتماتیکزانێکی مەجارستانی بوو. زۆرترین ژمارەی لە توێژینەوە و وتاری ماتماتیکی بڵاو کردووەتەوە و لەگەڵ زۆرێک لە ماتماتیکزانان ھاوکاری کردووە.
پال یەکێک لە پڕکارترین ماتماتیکزانانی سەدەی بیستەم بوو و ژمارەیەکی زۆر مەزندەی ماتماتیکی خستەڕوو.
و ١٥٠٠ وتار و کتێبی ماتماتیکی بە تەنیا یان بە ھاوکاریی ماتماتیکزانانی تر نووسیوە.
یەکەم وتاری لە تەمەنی ١٨ ساڵی نووسی کە لەوێدا بۆ یەکێک لە تیۆرمەکانی چیبیشۆف سەلماندنێکی نوێی پێشکەش کردبوو.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣
پۆل:مردووانی ١٩٩٦
پۆل:جووە مەجارییەکان
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:جووە ئەگنۆستیکەکان
بیڵی جۆڵ

**ویلیەم ماڕتن جۆڵ** (لەدایکبووی ٩ی ئایاری ١٩٤٠) گۆرانیبێژ، ئاوازدانەر و پیانۆژەنێکی ئەمریکییە. جۆڵ نازناوی «پیاوی پیانۆکە»ی پێدراوە بەھۆی سەرکەوتنە مەزنەکەی گۆرانی Piano Man کە بە گۆرانی ناوبراو ناسرا. ئەو خاوەنی ١٢ ئەلبوومە کە لەنێوان ساڵانی ١٩٧١ بۆ ١٩٩٣ بڵاوی کردۆتەوە. جۆڵ یەکێک لە پرفرۆشترین ھونەرمەندانی مێژوو بە فرۆشتنی ١٥٠ میلیۆن بەرھەم لەسەرتاسەری جیھان.

جۆڵ لە ساڵی ١٩٤٩ لە بڕۆنکسی نیویۆڕک لەدایکبووە و لە لۆنگ ئایلند گەورە بووە، کە ئەم شوێنانە کاریگەرییان بەسەر شێوازی مۆسیقا و گۆرانییەکانیانەوە ھەبوو. لە تەمەنێکی بچووکدا، دایکی وانەی پیانۆیی پێداوە. دوای وازھێنانی لە قوتابخانە بە مەبەستی کاری ھونەری، جۆڵ لەگەڵ ھەندێ باندی گۆرانیگوتن بەشداربووە بۆ ماوەیەکی کات، بەرلەوەی لە ساڵی ١٩٧١ یەکەمین ئەلبوومی خۆی بڵاوبکاتەوە. لە ساڵی ١٩٧٢، جۆڵ سەرنجی کۆڵۆمبیا پیکجەرزی بەلای خۆیەوە ڕاکێشا کاتێک گۆرانی "Captain Jack"ی لە ڕادیۆ گوتبوویەوە و ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کۆمپانیاکە دووەمین و بەناوبانگترین ئەلبوومی بۆ بڵاوبکاتەوە بەناوی Piano Man و دوای ئەوەش دوو ئەلبوومی دیکەی بەناوەکانی Streetlife Serenade و Turnstiles بڵاوکردەوە. دواتر لە ساڵی ١٩٧٧لە بەناوبانگترین و پڕفرۆشترین ئەلبوومەکانی بڵاوکردەوە بەناوی The Stranger. ئەلبوومەکە زیاتر لر ١٠ میلیۆن کۆپی لێ فرۆشراو تا ئەمڕۆژەش بە باشترین و سەرکەوتووترین ئەلبوومی جۆڵ دادەنرێت.

ئەلبوومی داھاتووی جۆڵ بەناوی "شەقامی ٥٢ەمین - 52nd Street" لە ساڵی ١٩٧٨ بڵاوکرایەوە و بووە یەکەمین ئەلبوومی کە بچێتە ڕیزبەندی ئەلبوومەکانی ھەفتەی بیلبۆرد. ئەلبوومەکانی داھاتووی جۆڵ دوورکەوتنەوە لە شێوازی ئاسایییەکەی خۆی و ھەوڵێکی جدی جۆڵ بوو بە یادکردنەوەی سەردەمی لاویەتی خۆی و گوتنەوەی گۆرانی ژانرەی ڕۆک بە گۆرانییەکانی "Rock and Roll To Me" و "The Longest Time" و "Uptown Girl". دوای بڵاوکردنەوەی ھەردوو ئەلبوومی The Brige و Storm Front لەساڵەکانی ١٩٨٦ و ١٩٨٩، جۆڵ ھەڵسا بە بڵاوکردنەوەی دوازدەھەمین و دوایین ئەلبوومی خۆی بەناوی River of Dreams لە ساڵی ١٩٩٣.

لە ماوەی بیست ساڵ کاروانی ھونەری، جۆڵ خاوەن ٣٣ گۆرانی بووە کە پلەی یەکەمیان لە ڕیزبەندی گۆرانییەکانی ھەفتانە وەرگرتووە. جۆڵ بۆ ٢٣ خەڵاتی گڕامی پاڵێوراوە و پێنچ دانەی بردۆتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
*


پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژانی جوو
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی
پۆل:ئاوازدانەرانی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئاوازدانەرە کلاسیکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی سەدەی ٢١ەم
پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو
پۆل:مۆسیقاژەنە جووە ئەمریکییەکان
پۆل:گۆرانیبێژەکانی شاری نیویۆرک
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئاوازدانەرانی سەدەی ٢١ەمی ئەمریکی
پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی ئەمریکی
پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی نێری ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییە کوڕە گۆرانیبێژە پۆپەکان
پۆل:گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:بێخوایانی ئەمریکی
ھێزی نەتەوەیی

**ھێزی نەتەوەیی** () بە کۆی ھەموو سەرچاوەکان کە بۆ گەیشتن بە ئامانجی نەتەوەیی لە یەکەیەکی جوگرافی و سیاسی بە ناوی وڵات دا ھەیە دەوترێت. ھێزی نەتەوەیی لە پێکھاتەی جیاواز پێک دێت کە بەپێی سەرچاوە و کاریگەرییان لە دوو گرووپ سروشتی و کۆمەڵایەتی دابەش دەبێ.
* سروشتی:
** جوگرافیا
** سەرچاوەکان
** پێکھاتە
* کۆمەڵایەتی:
** ئابووری
** ڕامیاری
** نیزامی
** دەروونناسی
** زانیاری

## ئەمانەش ببینە
* جیۆپۆلەتیک

## سەرچاوەکان
ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی

چوارچێوە|لۆگۆی ڕێکخراوە

**ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی** () ڕێکخراوەیەکی جیھانی و ئیسلامییە ساڵی ١٩٦٩ لە وڵاتی مەغریب دامەزراوە، بنکەی سەرەکی لە شاری جەدەی وڵاتی عەرەبستانی سعوودییە کە ئەندامی ھەمیشەی نەتەوە یەکگرتووەکانە. پاڵنەری سەرەکی دروستکردنی ئەم ڕێکخراوە بۆ چارەسەرکردنی ئەو کێشە و گرفتانە بوو کە لە ئەنجامی شکستی وڵاتانی عەرەبی بەرامبەر ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٦٧ ھاتنە ئاراوە کە لە چەند کۆمیتەیەکی تایبەت پێکھاتووە.

## ئامانجەکانی ڕێکخراوەی کۆنفرانسی ئیسلامی
# ھاوکاری کردن و یەکگرتووی و گەشەپێدانی پەیوەندی نێوان وڵاتانی ئیسلامی لە ھەموو بوارەکانی ئابووری، کۆمەڵایەتی و کەلتووری
# سڕینەوەی پاکتاوکردنی ڕەگەزی
# پشتیوانی کرد لە ئاشتی نێودەوڵەتی
# پشتگیری موسڵمانان لە خەباتیان بۆ پاراستنی شەرەف و سەربەخۆیی و مافە نەتەوەیییەکانیان
لە سەرەتادا وڵاتە ئەندامەکانی ئەم ڕێکخراوە یەک ھەڵوێست و یەک دەنگ بوون دژی ئیسرایل وپشتیوانی مافی فەڵەستینیەکان بوون بەڵام وڵاتی میسر پەیوەندی لەگەل ئیسرائیل ئاسایی کردەوە و ڕێکەوتنامەی ئاشتی لەگەڵ بەست ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی ناکۆکی نێوان وڵاتە ئەندامەکانی ئەم ڕێکخراوە ساڵی١٩٧٨ وڵاتی میسر لە ڕێکخراوە دەرکرا بەڵام لە سالانی دواتر ھاتەوە ناو ڕێکخراوەکە.

### وڵاتانی ئەندام
وێنۆک|کۆبوونەوەی ڕێکخراوەی ھاوکاری ئیسلامی لە ئەستەمبوڵ ساڵی ٢٠١١ بە ئامادەبوونی ھیلاری کلینتۆن

**ئاسیا**

**ئەفریقا**

### کۆمیتەکانی ڕێکخراوەی کۆنفڕانسی ئیسلامی
لە پەراوێزی ئەم ڕێکخراوەدا چەند کۆمیتەیەک پێکھاتووە لەوانە:
# کۆمیتەی کاروباری ئابووری بەمەبەستی بەرەو پێش بردنی ھاوکاری ئابووری و پاراستنی یەکگرتووی لە نێوانان وڵاتانی ئیسلامی دامەزراوە
# کۆمیتەی زانستی فێرکاری و فەرھەنگی
# ناوەندی لێکۆلینەوەی مێژووی ھونەری و ئیسلامی
# کۆمیتەی نێونەتەوەیی و پاراستنی جێماوەی ئیسلامی

## سەرچاوەکان
* کتێبی فەرھەنگی سیاسی نوسینی ئەحمەد شەبانی سالی چاپ ١٣٨٩ی کۆچی خۆری
* ماڵپەری فەرمی رێکخراوی ھاریکاری ئیسلامی
ژمارەی دابەش

وێنۆک|چەپ|بەراوردکردنی ژمارە دابەشەکان و ژمارە سەرەتایییەکان
**ژمارەی دابەش**، () بە ژمارەیەکی سروشتی گەورەتر لە یەک (ژمارە یەک، نە دابەشە و نە سەرەتایییە) دەوترێت، کە سەرەتایی نەبێت.
ھەر ژمارەیەکی تەواوی ئەرێنی، یان دابەشە، یان سەرەتایییە و یان ژمارە یەکە. واتە دەتوانین بڵێین، ژمارەیەکی دابەش، ژمارەیەکە، نە سەرەتایییە و نە ژمارە یەکە.
ژمارە دابەشەکان، لە ئەنجامی لێکدانی دوو ژمارەی سروشتی گەورەتر لە یەک، پێک دەھێنرێن.
بۆ نموونە، ١٤ ژمارەیەکی دابەشە، لەبەر ئەوەی ئەنجامی لێکدانی دوو ژمارەی بچووکتر لە خۆیەتی واتە ٢×٧.

لە خوارەوە، ژمارە دابەشەکانی بچووکتر لە ١٥٠ پێڕست کراون.
:٤, ٦, ٨, ٩, ١٠, ١٢, ١٤, ١٥, ١٦, ١٨, ٢٠, ٢١, ٢٢, ٢٤, ٢٥, ٢٦, ٢٧, ٢٨, ٣٠, ٣٢, ٣٣, ٣٤, ٣٥, ٣٦, ٣٨, ٣٩, ٤٠, ٤٢, ٤٤, ٤٥, ٤٦, ٤٨, ٤٩, ٥٠, ٥١, ٥٢, ٥٤, ٥٥, ٥٦, ٥٧, ٥٨, ٦٠, ٦٢, ٦٣, ٦٤, ٦٥, ٦٦, ٦٨, ٦٩, ٧٠, ٧٢, ٧٤, ٧٥, ٧٦, ٧٧, ٧٨, ٨٠, ٨١, ٨٢, ٨٤, ٨٥, ٨٦, ٨٧, ٨٨, ٩٠, ٩١, ٩٢, ٩٣, ٩٤, ٩٥, ٩٦, ٩٨, ٩٩, ١٠٠, ١٠٢, ١٠٤, ١٠٥, ١٠٦, ١٠٨, ١١٠, ١١١, ١١٢, ١١٤, ١١٥, ١١٦, ١١٧, ١١٨, ١١٩, ١٢٠, ١٢١, ١٢٢, ١٢٣, ١٢٤, ١٢٥, ١٢٦, ١٢٨, ١٢٩, ١٣٠, ١٣٢, ١٣٣, ١٣٤, ١٣٥, ١٣٦, ١٣٨, ١٤٠, ١٤١, ١٤٢, ١٤٣, ١٤٤, ١٤٥, ١٤٦, ١٤٧, ١٤٨, ١٥٠.
ھەر ژمارەیەکی دابەش، دەتوانرێت بەشێوەی ئەنجامی لێکدانی دوو یان زۆرتر لە دوو ژمارەی سەرەتایی بنووسرێت. (پێویست ناکا ژمارەکان لێک جیاواز بن)
بۆ نموونە ٢٩٩ دەتوانرێت بەم شێوەیە بنووسرێت ١٣×٢٣ و ژمارەی ٣٦٠ بەم شێوەیە
23 × 32 × 5;
ئەم ڕاستییە دەسەلمێنرێت و لە تیۆریی ژمارەکاندا بە تیۆرمی سەرەکیی ژمێرە، ناسراوە.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

ئاوێتە
پۆل:پاشیەکیی ژمارە تەواوەکان
پۆل:ژمێرە
حکوومەتی کاتی

**حکوومەتی کاتی** () حکومەتێکە یان دەوڵەتێکە کە لەبەر زەختێکی سیاسی واتە لە کاتی گواستنەوەی دەسەڵات لە سیتەمێکی سیاسییەوە بۆ سیستەمێکی دیکە دروست ئەبێ و تا پەسەندکردنی دەستووری بنچینەی نوێ و دانانی دامودەزگای نوێی سیاسی، کاروباری وڵات لە ئەستۆ ئەگرێ. ھەندێک کات حکوومەتی کاتی لە دەرەوەی وڵات دروست ئەکرێت لەکاتێکدا کە ئەو وڵاتە داگیرکرابێت یان سەرقاڵی شەڕ و شۆرش بێت. ھەروەھا ئەم جۆرە حکوومەتە بە حکوومەتی ئازاد ناودەبرێت.

## پێڕستی حکوومەتە کاتییەکان
* حکوومەتی کاتی لە عێراق دوای ڕووخانی سیستەمی سیاسی بەعس بۆ کۆماری فیدڕاڵی لە ساڵی ٢٠٠٥
* حکوومەتی کاتی لە ئێران دوای ڕووخانی سیستەمی پاشایەتی بۆ کۆماری ئیسلامی لە ساڵی ١٩٧٩
* حکوومەتی کاتی لە میسر ساڵی (٢٠١٣–٢٠١٤) لە کاتی شۆرش بۆ ڕووخانی سیستەمی سیاسی حکومەتی حوسنی موبارەک
* حکوومەتی کاتیی سوریا (٢٠١٧-ئیستا) بەھۆی دروست بوونی شۆرش و جەنگی ناوخۆی لە وڵاتی سوریا بەمەبەستی ڕووخانی حکومەتی بەشار ئەسەد

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:حکوومەت
حیزبوڵڵای عێراق

وێنۆک|ئاڵای حیزبوڵڵای عێراق
**حیزبوڵڵای عێراق** () گرووپێکی چەکدارییە کە نزیکن لە ئێران و سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی، ژمارەیان نزیکەی ٣٠٫٠٠٠ سەرباز دەبێت، کە لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە بە تیرۆریست ناسێنراوە. ڕابەر و سەرکردەی ئەم گرووپە عەلی خامنەیییە. حیزبوڵڵای عێراق لەناوخۆیدا خاوەنی گروپێکی پڕچەککراوە بەناوی سەرایە .د. شەعبی.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:حەشدی شەعبی
پۆل:تیرۆریزم لە عێراق
پۆل:سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی
پۆل:گرووپە ئیسلامییە شیعەکان
پۆل:حیزبوڵڵای لوبنان
پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون
پۆل:یاخیبوونی عێراق (٢٠٠٣-٢٠١١)
پرشتینا

وێنۆک|شاری پرشتینا: گۆڕی ئیبراھیم ڕۆگۆڤا
**پرشتینا** یان **پرستینا** (بە ئەلبانی: Prishtina یان Prishtinë) پایتەخت و گەورەترین شاری کۆماری کۆسۆڤۆیە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە بەپێی ئاماری ساڵی ٢٠١٦، ٢٠٤٫٧٢١ کەسە. خەڵکی ئەم شارە زۆرینەی بە زمانی ئەلبانی دەدوێن و زۆرینە موسڵمانن.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی کۆسۆڤۆ
سکاڵا (ھانی)

**سکاڵا** تاکەگۆرانییەکی هونەرمەند هانییە کە لە ساڵی ٢٠١٩دا بڵاویکردووەتەوە.
## سەرچاوەکان
فەرھاد گۆچەر

**فەرھاد گۆچەر** (؛ لەدایکبووی ١١ی ئایاری ١٩٧٠) گۆرانیبێژی پۆپ و پزیشکی کوردی خەڵکی باکووری کوردستانە. گۆچەر بە زمانی تورکی گۆرانی دەڵێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:پزیشکە کوردەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی تورک
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:تورکیاییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
یەڵماز ئەردۆغان

**یەڵماز ئەردۆغان** (؛ لەدایکبووی ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٦٧) دەرھێنەر، ئەکتەر و شاعرێکی کوردی خەڵکی باکووری کوردستانە کە زیاتر بە ھۆی کۆمیدیای پڕفرۆشی بە ناوی ڤیزۆنتەلە (٢٠٠١) و زنجیرە درامای تەلەڤیزیۆنیی شانۆیەکی بەکۆمەڵ (١٩٩٢–٢٠٠٢/٢٠٠٦–٢٠٠٧) لە تورکیا ناوبانگی دەر کردووە. یەڵماز ئەردۆغان خەڵاتی باشترین ئاکتەری پشتگیریکاری لە چوارەمین خەڵاتی ئەکادیمیای ھونەرەکانی سینەما و تلەڤیزیۆنی ئوسترالیا بۆ فیلمی ئاودۆز (٢٠١٤) بە دەست ھێناوەتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* شیعرەکانی یەڵماز ئەردۆغان 
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:خەڵکی جۆلەمێرگ
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی تورک
پۆل:تورکیاییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی ئەی ئەی سی تی ئەی
عالیشان

**عالیشان سەرکان تەکتاش** () ناسراو بە **عالیشان** یان **عەلیشان**، (لەدایکبووی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٧٦) ئەکتەر و گۆرانیبێژێکی خەڵکی تورکیایە کە بە ڕەگەز زازایە.

عالیشان لە سەردەمێک کە قوتابیی پۆلی ئامادەیی بوو لە ساڵی ١٩٩٧ یەکەمین ئەلبومی بە ناوی *ھیچ شتێکت بۆ نەقەوماوە* بڵاو کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی تورک
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
تیمۆن و بۆمبا

**تیمۆن و بۆمبا** () دوو گیانداری ھاوڕێن کە بەدرێژایی چیرۆکەکە گەشت بەدارستانەکاندا دەکەن

کە بەرھەمی فیلم کارتۆنی کۆمپانیای دیزن ئەنیمەیشنە

بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٩٤ پەخش کرا بەناوی The Lion King

## سەرچاوەکان

پۆل:ھاوکارانی فیلم
ڤیزە

وێنۆک
**ڤیزە** () بەڵگەنامەیەکی باوەرپێکراوە بریتییە لە وەرگرتنی ڕەزامەندی فەرمی لەلایەن کارمەندێکی بڕواپێکراوی وڵاتێک بۆ ڕێ پێدان بۆ ھاتنە ناوەوە یان دەرچوون لە وڵاتێک. ئەم ڕێگادانە لە سەر پەڕەکانی پاسپۆرت یان شوناسی تایبەت مۆر دەکرێت

## چەند جۆرێک لە ڤیزە
* ڤیزای گەشتیاری: بۆ ئەو کەسانەی کە بۆ گەشت و گوزار دەچنە وڵاتێکی دەرەکی
* ڤیزای ھاتنە ناوەوە: بۆ ئەو کەسانەی کە بۆ بازرگانی یان بۆ کارێکی تایبەت دەچنە وڵاتێک
* ڤیزای سیاسی: (دیپۆلۆماتیک) تایبەتە بە کارمەند و ڕاسپاردە سیاسییەکانە

## سەرچاوەکان
* کتێبی فەرھەنگی سیاسی نوسینی ئەحمەد شەبانی سالی چاپ ١٣٨٩ی کۆچی خۆری

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:کۆچی مرۆڤ
جەرەن مۆرای

**جەرەن مۆرای** (؛ لەدایکبووی ٥ی حوزەیرانی ١٩٨٥) ئەکتەرێکی ژنی کوردی خەڵکی باکووری کوردستانە، جەرەن مۆرای بە ھۆی شیوەی سرۆشتییەک کە خۆی دەنوێنێت ناسراوە و بە ھۆی ڕۆڵەکانی لە زنجیرە درامای واکانی سپێدار و ئەوە ژیانی منە ناوبانگی دەر کردووە،

## ژیانی زوو
مۆرای لە ٥ی حوزەیرانی ١٩٨٥ لە دیاربەکر لە دایکبووە، باوکی خەڵکی دیاربەکرە چەند ساڵێک دوای لەدایکبوونی لەگەڵ خێزانەکەی بەرەو ئەستەمبووڵ کۆچیان کرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*جەرەن مۆرای لە ئینستاگرام

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:خەڵکی ئامەد
پۆل:تورکیاییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥
پۆل:خانمە ئەکتەرە تورکەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە تورکەکانی فیلم
پۆل:خانمەکتەرە تورکەکانی تەلەڤیزیۆن
یەڵدیز تلبە

**یەڵدیز تلبە** (؛ لەدایکبووی ١٦ی تەممووزی ١٩٦٦) گۆرانیبێژێکی ژنی کوردی زازا خەڵکی تورکیایە کە یەکێک لە پڕفرۆشترین گۆرانیبێژانی ئەو وڵاتە بە ئەژمار دێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی تورک
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:خەڵکی زازا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پەپوولەی زێڕین
پۆل:تورکیاییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
ماکیاڤیلیزم

**ماکیاڤیلیزم** () تیۆرێکی سیاسیە لەلایەن سیاسەتمەداری ئیتاڵی نیکۆلۆ مەکیاڤێلی (١٤٦٩–١٥٢٧) داڕێژراوە لە کۆمەلێک ڕێنمایی و بۆچوون پێک ھاتووە سەبارەت بە حکومڕانی. لەم تیۆرە گەیشتن بە دەسەڵات بە ئامانجی کردەوەی سیاسی دەزانێ و بەھیچ بەربەرستێکی ئەخلاقی نابەسترێتەوە، لە ڕوانگەی ماکیان ڤیلیستییەوە بۆ گەیشتن بە ئامانجەکان ئەتوانرێت پشت بە ھەر ئامرازێک ببەسترێ تەنانەت ئەگەر ناپەسەند و دزێو بێت. پابەندی بە ئەخلاق و مرۆڤایەتی لەم تیۆرەدا ھیچ بایەخێکی نییە.
ئەم تیۆرە پاشان بۆ ئەو دەسەڵاتدارانە بەکارھات کە بۆگەیشت بە ئامانجەکانیان لە ئەنجام دانی ھیچ تاوانێک سڵیان نەدەکردەوە لەگەل ئەوەش ھەندێک جار ئەم زارەوە بۆ دەسەڵاتدارە دیکتاتۆری و ستەمکارەکان بەکاردێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە سیاسییەکان
پۆل:مەکیاڤێلیسم
پۆل:مێژووی سیاسی
دوورگەکانی تورکس و کایکۆس

وێنۆک|ئاڵای دورگەکانی تورکس کایکۆس
**دوورگەکانی تورکس و کایکۆس** () زنجیرە دورگەیەکی بچووکە کە دەکەوێتە دەریای کاریبی ھەرێمێکە سەر بە شانشینی یەکگرتووی بەڕیتانیا پایتەختی ئەم دورگەیە کۆکبوورن تاونە لە بەشی تورکسی گەورە.
وێنۆک|وێنەی ھەموو دورگەکانی تورکس کایکۆس

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٣
پۆل:لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو لە دورگەی تورک و کای
پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٩٧٣ لە ئەمریکای باکوور
پۆل:ساڵی ١٩٧٣ لە ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا
پۆل:هەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا
پۆل:دوورگەکانی تورک و کایکۆس
گوادلۆپ

وێنۆک|(ئاڵای گوادیلۆپێ)
**گوادلۆپ** یان **گوادیلۆپێ** () ھەرێمێکی سەر بە وڵاتی فەڕەنسایە، کە دەکەوێتە بەشی باکووری خۆرھەڵاتی ئەمریکای باشوور و باشووری دەریای کاریبی.

پایتەختەکەی باسێ-تێرییە. خەڵکەکەی بە زمانی فەڕەنسی قسە دەکەن و مەسیحییەتیش ئایینی زۆرینەیە لەم دورگەیەدا. بەرزترین شوێن لەم دورگەیەدا شاخی لا گراندێ سۆوفرێییە.
وێنۆک|وێنەی گوادلۆپ لە ئاسمانەوە

## تێبینییەکان


## سەرچاوەکان
* 
* https://worldatlas.mediaz.net 

پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
پۆل:گوادلووپ
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:ھەرێمەکانی فەڕەنسا
ھێزی چەکداری بەلجیکی

وێنۆک|ھێمای ھێزە چەکدارەکانی بەلجیکا
**ھێزی چەکداری بەلجیکی** یان **ھێزە چەکدارەکانی بەلجیکیا** () ھێزێکە بۆ پاراستنی وڵاتی بەلجیکا، کە لە ساڵی ١٨٣٠ی زایینییەوە دروست بووە. ئەم ھێزە چالاکی لە وڵاتانی دەرەوەش وەک ئەفغانستان و سۆماڵ ھەبووە و بەشداریی لە جەنگی جیھانیی یەکەم و دووەمیش کردووە. حکوومەتی بەلجیکا بڕی ٤٫٣٠٣ یۆرۆی بۆ ئەم ھێزە تەرخان کردووە، وە لەساڵی ١٩٤٨دا چووە ناو ناتۆوە.

## مێژوو
سەرەتای دروستبوونی لەوکاتەوە بوو کە بەلجیکییەکان دەیان ویست لە ھۆڵەندا جیاببنەوە و وڵاتێکی سەربەخۆ بۆ خۆیان دروستبکەن، ئەمەش بە یارمەتی ھێزێکی چەکدار بوو.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

*   و
ھێزە چەکدارەکانی سلۆڤاک

وێنۆک|ھێمای ھێزە چەکدارەکانی سلۆڤاک
**ھێزە چەکدارەکانی سلۆڤاک** یان **ھێزی چەکداری سلۆڤاکیا** () ھێزێکی تایبەتی کۆماری سلۆڤاکیایە، کە
لە ١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣دا ڕۆیشتووەتە ناو ناتۆوە. لە ئێستادا ئەم ھێزە ژمارەیەک چەکداری لە نێوان سنووری قوبرسی باکوور و قوبرس ھەیە.

## مێژوو
ھەر لەسەرەتای دروستبوونییەوە دژی چێکۆسلۆڤاکیا بووە ھەر ئەمەش وای کرد کە سلۆڤاکیا لە کۆماری چیک جیا ببێتەوە، و لە ساڵی ١٩٣٩دا ھێزی تایبەتی بە ئاسمان دانا.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
لازار میخۆ حەننا

**لازار میخۆ حەننا** ناسراو بە **ئەبوونەسیر** (أبو نصیر)، (؟ - مردووی ١٤ی حوزەیرانی ١٩٩٣) سیاسەتوانێکی ئاشووریی خەڵکی باشووری کوردستان بوو کە وەکوو ئەندامی ئەندامی لیژنەی نێوەندیی حیزبی شیوعی عێراقی-ھەرێمی کوردستان چالاکی دەکرد. لازار میخۆ حەننا لە ڕۆژی ١٤ی حوەیرانی ١٩٩٣ لە شاری دھۆک بە شێوەیەکی گوماناوی تیرۆر کرا و کوژراو. کوژرانی لازار میخۆ حەننا چوار ڕووژ بە دوای تیرۆری فرانسیس یووسف تۆما و زۆرتر لە دوو ھەفتە بە دوای تیرۆری ڕەئووف ئاکرەیی ڕوویدا و تا بە ئێستاکە بکوژی ھیچ کامیان نەناسراوەتەوە.

## ئەمانەش ببینە
* مارگرێت جۆرج
* فرانسیس یووسف تۆما

## سەرچاوەکان

* منظمة‌ العفو الدولیة‌: نقض العهود و اهدار حقوق الانسان فی کردستان العراق منذ ١٩٩١، الطبعة الاولی، لندن، ایلول ١٩٩٥.	
* هاوڕێنامە بۆ مێژووی کوردستان و کورد، دانانی: هاوڕێ باخەوان، چاپی یەکەم، بنکەی چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (١٦)، چاپخانەی روون، سلێمانی، ١٩٩٩.	

پۆل:ئاشوورییەکانی باشووری کوردستان
پۆل:مردووانی ١٩٩٣
پۆل:خەڵکی دھۆک
پۆل:مەسیحییەکانی عێراق
پۆل:ئاشوورییەکانی عێراق
فراکسیۆن

**فراکسیۆن** لە وشەی لاتینی fracito و fractum بە واتایی وردکراو وەرگیراوە و لە ڕووی زمانزانییەوە بە واتای کەرتێکی بچووک لە گشتییەوە دێت بەڵام لە زارەوەی سیاسیدا بە گروپێک یان باڵێک دەڵێن کە لە ناو ڕێکخراوە یان حیزبێکی سیاسی یان پەرلەمان چالاکی دەکات و ئەندامەکانی پێکەوە لە بابەت چۆنییەتی جێبەجێکردنی بەرنامە و پیلانەکانیان ڕاوێژ و گفتوگۆ دەکەن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وشە سیاسییەکان
پۆل:سیستەمی وێستمینستەر
چاڤگا

**چاڤگا** یان **ترێی چاڤگا** (Çavga یان Tiriyê Çavga) جۆرێک ترێیە کە شەراب لێ بەرھەم دەھینرێت. چاڤگا یەکێک لە دوو جۆرەکانی ترێیە کە بە شێوەیەکی تایبەت لە پارێزگای خارپێت لە کێوەکانی تۆرۆس لە باکووری کوردستان دەکاڵدرێت. سەرچەمەکانی ڕۆباری فورات لەو ناوچەیە زەختیی کەشوھەوایی ئەو بەش لە کوردستانە نەرمتر دەکەنەوە.

تورکەکان بە ئەم جۆرە ترێیە ئۆکووزگۆزوو () دەڵێن کە بە واتای چەوی گایە و وشەی کوردیی چاڤگایش ھەر بەم واتایە. دانەکانی چاڤگا خڕ و ڕەنگیان تارە و لە نێوی جۆرەکانی ترێ کە لە وڵاتی تورکیا دەکاڵێندرێن، گەورەترین دانەکانی ھەیە.

## ئەمانەش ببینە
* شەرابی

## سەرچاوەکان

پۆل:شەرابی کوردی
شەرابی

**شەرابی** (Şerabî)، جۆرێک ترێیە کە شەراب لێ بەرھەم دەھینرێت. ترێی شەرابی لە پارێزگای دیاربەکر لە نزیکیی ڕۆباری دیجلە و ھەروەھا پارێزگای خارپێت لە باکووری کوردستان دەکاڵدرێت. دانەکانی ترێی شەرابی بە ڕەنگی سووری تارە و تامی شەرابەکەش وەکوو ھەنجیر و میوە وشکەکانە.

تورکەکان بەم ترێیە بۆغازکەرە (بە تورکی: Boğazkere) دەڵێن و مارکەێکیش بۆ شەراب بەم ناوە لە تورکییە ھەیە کە ناوی خۆی لە ئەم جۆرە ترێیە وەرگرتووەتەوە.

شەرابی کە لەم ترێیە وەردەگێڕدرێت بەھێز و مەستییەکەی درێژخایەنە، و ڕەنگی سووری تار و شینە، و بوونی میوەکانی وشکی سوور لێ دێت. ھەروەھا بۆ بار ھینان بۆ زۆرتر لە ١٠ ساڵ شیایە و خواردنی وێڕای کەبابی گۆشت و قەلەموونە و ماسی، پەنیر بە تایبەت پەنیری کوردی یان سویسی پێشنیار کراوەتەوە.

## ئەمانەش ببینە
* چاڤگا

## سەرچاوەکان

پۆل:شەرابی کوردی
حیزبوڵڵای کورد (تورکیا)

**حیزبوڵڵای کورد** یان **سۆفیک** گرووپێکی ناسیۆنالیست و ئیسلامیی کوردە کە لە تورکیا ھەڵکەوتووە. دژی تورکیا و پەکەکە شەڕ دەکات.

## مێژوو
ئەم گرووپە لەلایەن حوسێن وەلیئۆغلو ئیسلامیی کوردەوە دامەزراندووە و تا ئێستاش گرووپێکی موسڵمانی کوردە کە ڕەگ و ڕیشەی لە باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیا و لە نێو ئەو کوردانەدا ھەیە کە کۆچیان کردووە بۆ ئەورووپا یاخود شارەکانی ڕۆژاوای تورکیا. گرووپەکە لە ساڵی ١٩٧٩ دروست کراوە و تا ئێستاش چالاکە. گرووپەکە ئایدۆلۆژیایەکی ھەیە کە بە کوردایەتی ئیسلامی ناسراوە کە ناسیۆنالیزمی کوردی و ئیسلام تێکەڵ دەکات.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ڕێکخراوە جیھادییەکان
پۆل:ڕێکخراوە کوردییە ئیسلامییەکان
پۆل:حیزبوڵڵای لوبنان
بەسیج

[وێنۆک|ھێمای میلیشیا خۆبەخشەکانی [ئێران (بەسیج)]]
**میلیشیاکانی ئێران** ناسراو بە **بەسیج** () بناغەدانەری ئەم ھێزە ڕووحوڵڵا خومەینی بوو. لە ساڵی ١٩٨١دا لەشەڕی ئێران و عێراقدا دروست بووە و لقێکی/بەشێکی سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی ئێران چووە سەر ئەم میلیشیایە، و بەشداری لە شەڕی ناوخۆی سووریادا کردووە، لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە بە تیرۆریست ناونراوە.

## سەرچاوەکان

## ئەمانەش ببینە
* سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی

## بەستەر دەرەکییەکان

پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون
پۆل:تەوەری بەرگری
پۆل:مافەکانی مرۆڤ لە ئێران
قەیس محەممەد ئەحمەد

**قەیس محەممەد ئەحمەد** ناسراو بە **ڕێناس**، (؟ - مردووی ٢٩ی تەممووزی ١٩٩٣) سیاسەتوانێکی کوردی خەڵکی باشووری کوردستان بوو کە وەکوو لێپرسراوی لقی دھۆکی حیزبی زەحمەتکێشانی کوردستان چالاکی دەکرد. قەیس محەممەد ئەحمەد لە ڕۆژی ٢٩ی تەممووزی ١٩٩٣ لە شاری دھۆک بە شێوەیەکی گوماناوی تیرۆر کرا و کوژراو. کوژرانی قەیس محەممەد ئەحمەد بە دوای تیرۆرەکانی گوماناویی دیکە لە شاری دھۆک بوو و بەر لە ئەو ڕووداوە، لانیکەم ڕەئووف ئاکرەیی، لازار میخۆ حەننا و فرانسیس یووسف تۆما کوژرابوون. تا بە ئێستاکە بکوژی ھیچ کامیان نەناسراوەتەوە.

## ئەمانەش ببینە
* ڕەئووف ئاکرەیی
* لازار میخۆ حەننا
* فرانسیس یووسف تۆما
* نەزیر عومەر

## سەرچاوەکان

پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:کوردە تیرۆرکراوەکان
پۆل:تیرۆرکراوانی کورد
پۆل:مردووانی ١٩٩٣
پۆل:سۆشیالیستە کوردەکان
لاھور تاڵەبانی

**لاھور تاڵەبانی** ناسراو بە **لاھور شێخ جەنگی** (لەدایکبووی ١٩٧٦ لە کۆیە - ) سیاسەتوانێکی کوردی باشووری کوردستان و سەرۆکی بەرەی گەل، ھاوسەرۆکی پێشووی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، بەڕێوەبەری پێشووی دەزگای زانیاری و بەڕێوەبەری ھێزی دژە تیرۆری کوردستانە. ڕاستەوخۆ سەرکردایەتی چەندین جەنگی دژی تیرۆر کردووە و بەتایبەتی جەنگ دژی چەکدارانی داعش، ھەروەھا تاڵەبانی جێگری سەرۆکی پەیمانگای نێودەوڵەتی بۆ لێکۆڵینەوە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و بەڵکانە(IFIMES).

## ژیان و خوێندن
* تاڵەبانی ھەر لەسەرەتای منداڵییەوە چووەتە وڵاتی بەڕیتانیا و لەوێ لە شارۆچکەی بێکینھام لە لەندەن ژیاوە.
* تاڵەبانی خوێندنی ئامادەیی لە کرۆفتۆن پارک تەواو کردوە و پاشان خوێندنی لە کارگێڕی کاردا لە زانکۆی گرین وویچ تەواوکردووە.

## ڕامیاری و سەربازی
تاڵەبانی لە ساڵەکانی ١٩٩٩ بۆ ٢٠٠١ نوێنەری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بووە لە وڵاتی تورکیا، پاشان گەراوەتەوە بۆ ھەرێمی کوردستان دەزگای دژەتیرۆری دامەزراندووە لە ساڵی ٢٠٠٢ دا، تالەبانی دەورێکی گرنگ دەگێڕێت لە نەھێشتنی تیرۆردا، تالەبانی کەسێکی بەرێز و باشە لە ڕامیاری و سەربازی و ھەواڵگری عێراقدا، بووەتە کەسێکی پێشەنگ بۆ دۆزی کورد و کەسێکی سەرکردە بۆ نەوەی نوێی حیزبەکەی و ھەروەھا کەسێکی بەھەڵوەست بۆ کوردستان و عێراق و ناوجەکە، ھاوپەیمانێکی بەھێزی ئەمریکا و ڕۆژاوایە، تاڵەبانی کەسێکی کاریگەر و یەکلاکەرەوەیە لە بوارەکانی ئاسایش و ڕامیاری لە کوردستان و عێراق و ناوجەکەدا، بناغەیەکی بەھێزی دامەزراند لەگەڵ کەسایەتییەکان لە کوردستان و عێراق، تاڵەبانی پارێزگاری لە پەیوەندییەکانی دەکات لە سەرکردە عەرەبە دیارەکان و سەرکردەکانی ناوچەکە و ڕۆژاوا.

### گرووپی دژەتیرۆر
بە گژداچوونەوەی گرووپە تیرۆریستییەکان لە ناوچەی ھەورامان لە ھەرێمی کوردستان، سەرەتا ھێزەکانی دژەتیرۆر کەم بوون و پاشان زیادیان کرد وەک یەکینەیەکی گەورە و گرنگ بۆ بە گژداچوونەوەی تیرۆر، ھەروەھا ھێزەکانی دژەتیرۆر لەژێر سەرکردایەتی تاڵەبانیدا بەرەوپێش چوو و بووەتە ھێزێکی چالاک لە ھەرێمی کوردستان و عێراقدا لە نەھێشتنی تیرۆر.

### ئەنسارولئیسلام و کردەوەی ڤایکینگ ھاممەر
تاڵەبانی دەوری سەرەکی و یەکلاکەرەوەی بینی لە کردەوەی ڤایکینگ ھاممەر دژی ئەنسارولئیسلام، کە ھێزێکی تۆقێنەر بوون بۆ سەر ئاسایشی ھەرێمی کوردستان. و سەرکەوتنی ئەم کردەوەیە وەھای لە تیرۆریستان کرد کە لاواز بن لە بەرامبەر ئاسایشی ھەرێمی کوردستان.

### ھاوسەرۆکی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان
لە شوباتی ٢٠٢٠ دا لەکۆنگرەی چوارەمی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستاندا بە دەنگدان بووە ھاوسەرۆکی ئەم حیزبە لەگەڵ ھاوتاکەی بافڵ تاڵەبانی.

### دەزگای زانیاری
لە ساڵی ٢٠١٣دا تاڵەبانی بووە بەڕێوبەری دەزگای زانیاری کە دەزگای ھەواڵگیری یەکێتی نیشتمانی کوردستانە، ھەرکە بووە بەڕێوبەر تاڵەبانی دەزگای زانیاری و دژەتیرۆری تێکەڵکرد، ئەم کارە کارێکی نوێ بوو کە دەزگایەکی ھەواڵگری و سەربازی تێکەڵبکرێت لە ھەرێمی کوردستان کە تاڵەبانی کردی، بەم ڕێگا تازەیە کە لە ھەواڵگریدا دروستی کرد بەرەو پێشچوونێکی باشی بە بواری ھەواڵگریدا.

## ژیانی تایبەتی
تاڵەبانی ژیانی ھاوسەرگیری پێکھێناوە و خاوەنی سێ منداڵە دووکوڕ و کچێک، و پێنج برا و دوو خوشکی ھەیە. بەڕەوانی بە زمانەکانی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزی و تورکی و فارسی دەدوێت، تاڵەبانی خولیای تۆپی پێی ھەیە و لایەنگری یانەی لیڤەرپوڵە، گرنگییەکی زۆر دەدات بە مێژووی کۆن و چێژ لە تابلۆ وەردەگرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
پۆل:بنەماڵەی تاڵەبانی
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
تەمەستێرە

[وێنۆک| لەدایک بوونی ئەستێرەیەک لە بورجی دروستکەر لە [تەمەئەستێرەی هەڵۆ]]

**تانەی گازی** (بە ئینگلیزی: Nebula) ناوی دووەمی لە زمانی کوردی (تەمەستێرە) یاخوود (پەڵە-تەمومژ) لە زانستی فەلەکناسی، تەنێکی سەلمێندرا و بیندراوە لە گەردووندا، کە بە شێوەیەکی پەرت و بڵاو وە شێوەیەکی نا رێکخستوو بەدیار ئەکەون، هەروەها پێکهاتەی سەرەکی ئەو تانە گازیانە پێکدێ لە گازی تێکەڵکرای (ناوی زانستی: گازی ترشی) کە هایدرۆجین و ھیلیۆم و تۆزی گەردوونین، هەروەها زانایانی فەلەکی لێکۆڵینەوە لەسەر تەمەئەستێرەکان دەکەن لە ڕێگایی لێکۆڵینەوە لەسەر بۆشایی نێوان ئەستێرەکان و بە تایبەت ئەو ئەستێرانەی لە گەلەستێرەی خۆمان بوونیان هەیە.

هەروەها دەتانین بە شەو لە ئاسمانی زەوی سەیری زۆرەک لە تانە گازیەکانی گەردوون بکەین لە ڕێگای تەلیسکۆپی گچکە بە رێگای بورجی ڕاوچی یاخوود جەبار، هەروەها یەکەک لە بەناوبانگترین تانە گازیەکان تەمەئەستێرەی ڕاوچییە یاخوود ناوی دووەمی مسیە٤٢، هەروەها ئەو تەمەئەستێرانە رووناکی لە خوودی خۆیانەوە نیە بەڵکو بەهۆکاری ئەستێرەکانی نێزیکیان دەتانن رووناکی تیشکبدەنەوە ئەمەش لەسەر زەوی دەیانبینین.

## جۆرەکانی تەمەئەستێرە
لە گەردووندا چەندین جۆری تانەی گازی هەیە بە تایبەت لە گەلەستێرەکەمان ئەویش گەلەستێرەی ڕێگای شیری ئەوانیش:
### تانەی گازی تاریک
وێنۆک| وێنەی تانەی گازی سەری ئەسپ
تانەیەکی گازیە نە رووناکی لە خوودی خۆی هەیە هەروەها نە رووناکی لە ئەستێرەکانی نێزیکی وەردەگری.
### تانەی گازی ڕەنگدەرەوە
تانەیەکی گازیە هاوشێوەی تانەی گازی تاریکە بەڵام جیاوازیەکەیان ئەوەیە کە تانەی گازی ڕەنگدەرەوە رووناکی لە ئەستێرەکانی نێزیکی تیشک ئەداتەوە.
### تانەی گازی تیشکاوەر
ئەو تانە گازیە رووناکی لە خوودی خۆیدا هەیە و لە ئەستێرەکانی نێزیکیشی رووناکی تیشکدەداتەوە، ئەو خۆرەیان چەند لقێکی هەیە ئەوانیش:
### تانەی گازی هەسارەیی
تانەیەکی گازی تیشکاوەرە، ئاماژە بە کۆتایی هاتنی ژیانی ئەستێرەیەک دەکا کە بارستاییەکەی کەمبی، هەروەک لە داهاتوو ئەستێرەی خۆر تووشی دەبی، هەروەها زانایان لەبەر ئەوە ناویان لەو تانە گازیە نایە هەسارەیی لەبەر ئەوەی زۆرترین جار شێوەی لەسەر شێوەی هەسارەییە
### ناوچەی هایدرۆجینی
تانەیەکی تیشکاوەرە، هەروەها یەکجار گەورە و شاهانەیە، پێکدێ لە ناوچەیەکی پڕ لە ئەستێرەی گەنج، هەروەها ناوچەیەکە پێی دەگۆترێ (باخچەی ئەستێرەکان) هەروەها ناوچەی هایدرۆجینی دابشکرایە لۆ ٢ ناوچە ئەوانیش: ناوچەی هایدرۆجین ١ کە زۆرتر پێکدێ لە هەوری هایدرۆجینی گەردیلەی تاک، ناوچەی هایدرۆجینی ٢ کە پێکدێ لە هەورەکی گەردی هایدرۆجینی 
### تانەی گازی سوپەرنۆڤا
تانەیەکی تیشکاوەرە، زۆر گەورەیە لە ئەنجامی تەقینەوەی ئەستێرەیەک کە بارستاییەکەی گەورەی هەیە بەو رادەیەیی بگاتە باری تەقینەوەکە پەیدا بووە 
## ڕۆڵی تانەی گازی لە دروستبوونی ئەستێرە
تانە گازیەکان رۆڵەکی گرنگیان هەیە لە پەیدابوون و دروستبوونی ئەستێرەی نوێ، هەروەها بە ملیۆن و ملیاران سار پێش ئێستا سەرچاوەیەک بوونە لۆ دروستبوونی ئەستێرە، کە ئەستێرەی خۆر لە پێشتردا لە ئەنجامی تانەیەکی گازی هاتیتە بوونی کە پێیدەگۆترێ (تەمەئەستێرەی سەرەتایی- تەمەئەسستێرەی خۆر).
## پێشانگا

پەڕگە:Messier-42-10.12.2004-filtered.jpeg|وێنۆک|تانەی گازی ڕاوچی یان مسیە٤٢
پەڕگە:Nord America.png|وێنۆک|تەمەئەستێرەی ئەمریکای باکور
پەڕگە:Fairy of Eagle Nebula.jpg|وێنۆک|تانەی گازی هەڵۆ لەلایەن تەلیسکۆبی هەبڵەوە وێنەی گیرایە.

## سەرچاوە
* تەمەئەستێرە لە لاپەرەی مسیە
* زانیاری دروستبونی ئەستێرە لە تانەی گازیەکانەوە لە ماڵپەری geocities.com
* زانیاری گشتی لەسەر تانەی گازی لە ماڵپەری britannica.com

پۆل:چەمکەکان لە زانستی گەردوونناسیدا
پۆل:چەمکەکان لە ئەستێرەناسی
زمانی فینلاندی

وێنۆک|زمانی فینلاندی لە ئەورووپا

**زمانی فینلاندی** زمانێکە لە بنەماڵەی زمانەکانی ئۆرالی کە ٩٢٪ خەڵکی فینلاند پێی قسە دەکەن. زمانی ڕەسمی وڵاتی فینلاندە. زمانی فینلاندی لە وڵاتی سوید و نەرویژ زمانی ڕەسمیی کەمینەیە. ژمارەی ئاخێوەرانی ئەم زمانە لە نێوان ساڵآنی ٢٠٠٩–٢٠١٢ زایینی بە ٥٬٤ میلیۆن کەس خەمڵێنراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان
پۆل:زمانەکانی ئەستۆنیا
پۆل:زمانەکانی فینلاند
پۆل:زمانەکانی نەرویژ
پۆل:زمانەکانی ڕووسیا
پۆل:زمانەکانی سوید
پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار
ئیمۆجی

وێنەی ئەندێشەیی و دەم بە خەندەن کە لەناو پەیامە ئەلیکترۆنییەکان و پەڕەکانی وێب بەکارھێندراون. 😃، 😭، و 😈 چەند نموونەیەکی ئیمۆجین. ئیمۆجی ھێمای دەربڕینی ھەستی ئەو کەسە دەردەخات کە ئیمۆجییەکە بەکاردەھێنێت. لە بنەڕەتدا ئیمۆجی وشەیەکی ژاپۆنییە، و یەکەم دەرکەوتنی ئیمۆجییەکان لە ساڵانی نەوەدەکاندا بوو و بۆ یەکەمین جار لە نێو ئەو مۆبایلانەی کە لەلایەن کۆمپانیا ژاپۆنییەکانەوە دروست کرابوون، بەڵام تەنھا لە وڵاتی ژاپۆن، دواتر خواست لەسەر ئیمۆجییەکان زیادی کرد و لە ساڵی ٢٠١٠ خرایە ناو مۆبایلە زیرەکەکانی تر. ئیمۆجیی پێکەنینی **فرمێسک لەچاو** لە ساڵی ٢٠١٥دا لەلایەن فەرھەنگی ئۆکسفۆردەوە بە وشەی ساڵ ناسرا.

## ھەندێک لە فەیس ئیمۆجییەکان
**مانای ھەندێک لە ئیمۆجییەکان**
# 😂👈بە مانای پێکەنینێکی زۆر دێت کەوا دەکات بگریت
# 😢👈بۆ ئەوە بەکاردێت کە خەمبار بیت بۆ ئەو شتەی تێدڕوانیوە
# 😍👈واتا خۆشویستنی ئەو شتەی تێیدەڕوانیت
# 😠👈بە مانای توڕەبوون دێت لە کەسێک یان شتێک.. ھتد
# 😮👈نیشانەی سەرسوڕمان ئەمە لە جیاتی (!) بەکاردێت
# 😷👈واتا نەخۆشکەوتن زیاتر بۆ ئەوە بەکاردێت کە بە کەسێک بڵێیت نەخۆشم
# 😴👈بە مانای خەوتن یان خەواڵویی دێت
# 🙄👈واتا خۆ دزینەوە لە شتێک
# 🤭👈با مانای شەرم کردنن دێت

## ئیمۆجییە کەم بایەخەکان
ئەو ئیمۆجیانەن کە زۆر بەکارناھێنرێن لە چاو فەیس ئیمۆجییەکان.

**ھەندێک لە ئیمۆجیی ئاژەڵەکان**

# 🐒مەیموون
# 🐕ڕێوی
# 🐈پشیلە
# 🐅پڵنگ
# 🐄مانگا
# 🐖بەراز
# 🐑مەڕ
# 🐘فیل
# 🐁مشک
# 🐇کەروێشک
# 🐔مریشک
# 🐓کەڵەشێر
# 🦆مراوی
# 🐊تیمساح
# 🦋پەپوولە
# 🦈قرش
# 🐟ماسی
# 🐬دۆڵفین
# 🐝ھەنگ
# 🦂دووپشک
# 🕷️جاڵجاڵۆکە
# 🐛کرم

**ھەندێک لە ئیمۆجی خواردنەکان**

# 🍇ترێ
# 🍈کاڵەک
# 🍉شوتی
# 🍊پرتەقاڵ
# 🍅تەماتە
# 🥔پەتاتە
# 🍎سێو
# 🧀پەنیر
# 🍞نان
# 🍭مژمژە
# 🎂کیک
# 🥛شیر
# 🍲چێشتلێنان
# 🍕پیتزا
# 🍔ھەمبەرگر

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:چاندی ئینتەرنێت
پۆل:داھێنانە ژاپۆنییەکان
پۆل:سیستمی نوسینی ژاپۆنی
پۆل:زمانی بازاڕیی ئینتەرنێت
زمانی ئەستۆنی

وێنۆک|زمانی ئەستۆنی لە ئەورووپا

**زمانی ئەستۆنی** زمانێکە لە بنەماڵەی زمانەکانی ئۆرالی کە زمانی ڕەسمی وڵاتی ئەستۆنیا و یەکێتیی ئەورووپایە. ژمارەی ئاخێوەرانی ئەم زمانە لە نێوان ساڵانی ٢٠١٢ زایینی بە ١٬١ میلیۆن کەس خەمڵێنراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان
پۆل:زمانەکانی ئەستۆنیا
پۆل:زمانەکانی فینلاند
پۆل:زمانەکانی لاتڤیا
پۆل:زمانەکانی ڕووسیا
پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار
سەید ئەبولقاسم کاشانی

**سەید ئەبولقاسم کاشانی** (١٨٨٢ – ١٩٦٢) سیاسەتمدار و زانای ئایینی ئێرانی بوو کە لە ساڵانی پێش لە کوودەتای ١٩٥٣ی ئێران لە پڕۆسەی نەتەوەیی کردنی نەوتی ئێران ڕۆڵێکی بەرچاوی بوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢
پۆل:مردووانی ١٩٦٢
پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد
ئیمۆتیکۆن

وێنۆک|ئیمۆتیکۆنی دەم بە خەندە

**ئیمۆتیکۆن** یان **ئیمۆوتیکۆن** (، ، جاروبار بە  گۆ دەکرێت)، درێژ دەکرێتەوە بۆ "emotion icon"، بە جێگرەوەی ئیمۆجییەکان دادەنرێت و لە ئیمۆجییەکانیش کۆنترە، لە ساڵی ١٩٧٢دا لەلایەن سکۆت فالمانەوە بیرۆکەی دروستکردنی ئیمۆتیکۆنی بۆ ھات و لە ساڵی ١٩٨٢دا خرایە سەر کۆمپیوتەری جۆری PLATO IV و بەردەست خرا. دیارترین ئیمۆتیکۆن دوو دانەن ئەویش `:-)` و `:-(`ن. ئیمۆتیکۆنەکان جۆری زۆریان ھەیە لەوانەش:
# پێکەنین
# گریان
# توڕە
# خەمبار
# زەردەخەنە

## کامۆجی
وێنۆک|ھەندێک لە کامۆجییەکان
کامۆجییەکانیش وەکو ئیمۆتیکۆنەکانن بەڵام شێوەی زیاتر و جۆری زیاتریان ھەیە وەک لە ئیمۆتیکۆنەکان،

## جۆرەکان

* :)
* :|
* :( 
* :-)
* :-|
* :-(
* ⁦:^)⁩⁩
* ⁦^_^⁩
* ⁦(^^)⁩
* ⁦:,-)⁩
* ⁦8-)⁩
* ⁦B-)⁩
* ⁦o:-)⁩
* ⁦:-D⁩
* ⁦}:‑)⁩
* ⁦;)⁩
* ⁦;-)⁩
* ⁦:-*⁩
* ⁦:-P⁩
* ⁦:-!⁩
* ⁦:-$⁩
* ⁦:‑X⁩
* ⁦:-|⁩
* ⁦:-\⁩
* ⁦:-[⁩
* ⁦⁦:'(⁩
* ⁦(TT)⁩
* ⁦=_=⁩
* ⁦>.⁩
* ⁦(*´ω｀*)⁩
* ⁦( ꈍᴗꈍ)⁩
* ⁦(✿^‿^)⁩
* ⁦^_________^⁩
* ⁦(◡ ω ◡)⁩
* ⁦⁦( ´◡‿ゝ◡`)⁩
* ⁦(｡•̀ᴗ-)✧⁩
* ⁦(◠‿◕)⁩
* ⁦(◠‿・)—☆⁩
* ⁦✧◝(⁰▿⁰)◜✧⁩
* ⁦(人*´∀｀)｡*ﾟ+⁩
* ⁦(ﾉ◕ヮ◕)ﾉ*.✧⁩
* ⁦(●♡∀♡)⁩
* ⁦(๑♡⌓♡๑)⁩
* ⁦(｡♡‿♡｡)⁩
* ⁦(✿ ♡‿♡)⁩
* ⁦(◍•ᴗ•◍)❤⁩
* ⁦( ◜‿◝ )♡⁩
* ⁦(｡･ω･｡)ﾉ♡⁩
* ⁦(•ө•)♡⁩
* ⁦(♡ω♡ ) ~♪⁩
* ⁦꒰⑅ᵕ༚ᵕ꒱˖♡⁩
*⁦ ♡˖꒰ᵕ༚ᵕ⑅꒱⁩ 
* ⁦♡(ӦｖӦ｡)⁩
* ⁦ෆ╹ .̮ ╹ෆ⁩
* ⁦(´∩｡• ᵕ •｡∩`)
* ⁦♡(> ਊ `)～～～⁩
* ⁦…ᘛ⁐̤ᕐᐷ⁩
* ⁦くコ:彡⁩
* ⁦-ᄒᴥᄒ-⁩
* ⁦/╲/\╭(•‿•)╮/\╱\⁩
* ⁦Ƹ̵̡Ӝ̵̨̄Ʒ⁩
* ⁦(･o･;) ⁩
* ⁦(・o・)⁩
* ⁦(゜o゜;⁩
* ⁦w(°ｏ°)w⁩
* ⁦(☉｡☉)!⁩
* ⁦(@_@)⁩
* ⁦ヽ((◎д◎))ゝ⁩
* ⁦＼(°o°)／⁩
* ⁦ヽ(｡◕o◕｡)ﾉ.⁩
* ⁦＼(◎o◎)／⁩
* ⁦ヾ(*’Ｏ’*)/⁩
* ⁦✧\(>o0⌐■-■⁩
* ⁦(⌐■-■)⁩
* ⁦[̲̅$̲̅(̲̅ ͡ಠ_ಠ)̲̅$̲̅]⁩
* ⁦ಠ ل͟ ಠ⁩
* ⁦(ノಠ益ಠ)ノ⁩
* ⁦(ಠ_ಠ)━☆ﾟ.*･｡ﾟ⁩
* ⁦¯\_ಠ_ಠ_/¯⁩
* ⁦ರ_ರ⁩
* ⁦ರ╭╮ರ⁩
* ⁦(눈‸눈)⁩
* ⁦(ب_ب)⁩
* ⁦ತ_ತ⁩
* ⁦ತ_ʖತ⁩
* ⁦ಠಿ_ಠಿ⁩
* ⁦ಠಿ_ಠ⁩
* ⁦ಠಿヮಠ⁩
* ⁦•́  ‿ ,•̀⁩
* ⁦ಥ‿ಥ⁩
* ⁦ʕ´• ᴥ•̥`ʔ⁩
* ⁦༎ຶ‿༎ຶ⁩
* ⁦( ；∀；)⁩
* ⁦(´；ω；｀)⁩
* ⁦(･ัω･ั)⁩
* ⁦(╯︵╰,)⁩
* ⁦Ó╭╮Ò⁩
* ⁦(っ˘̩╭╮˘̩)っ⁩
* ⁦( ･ั﹏･ั)⁩
* ⁦(｡ŏ﹏ŏ)⁩
* ⁦(๑´•.̫ • `๑)⁩
* ⁦(´ . .̫ . `)⁩
* ⁦(｡•́︿•̀｡)⁩
* ⁦(｡ﾉω＼｡)⁩
* ⁦ಥ╭╮ಥ⁩
* ⁦(ᗒᗩᗕ)⁩
* ⁦( ≧Д≦)⁩
* ⁦.·´¯`(>▂▽<)ﾉ⁩
* ⁦←(*꒪ヮ꒪*)⁩
* ⁦(☞^o^) ☞⁩
* ⁦(╭☞•́⍛•̀)╭☞⁩
* ⁦〈(•ˇ‿ˇ•)-→⁩
* ⁦←(*꒪ヮ꒪*)⁩
* ⁦(☉｡☉)!→⁩
* ⁦(ﾉﾟ0ﾟ)ﾉ→⁩
* ⁦(´⊙ω⊙`)→⁩
* ⁦(☞ﾟヮﾟ)☞⁩
* ⁦(☞ ͡° ͜ʖ ͡°)☞⁩
* ⁦´◔‿ゝ◔`)━☞⁩
* ⁦( ՞ਊ ՞）→⁩
* ⁦(　･ω･)☞⁩
* ⁦(*❛‿❛)→⁩
* ⁦╰( ･ ᗜ ･ )➝⁩
* ⁦(✧Д✧)→⁩
* ⁦(｡◕‿◕｡)➜⁩
* ⁦<(￣︶￣)↗⁩
* ⁦*･゜ﾟ(^O^)↝⁩

## ئەمانەش ببینە
* ئیمۆجی

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت
پۆل:ئیمەیل
پۆل:زمانی بازاڕیی ئینتەرنێت
ناتەبایی

لە لۆژیکدا، **ناتەبایی** بریتییە لە نەسازان یان بەیەکنەھاتنی دوو یان چەند قەزیە. کاتێک ڕوو دەدا کە قەزیەکان بە دوو ئاکامی یەکنەگر یان پێچەوانە بگەن، واتە ئەگەر یەکیان بە دروست وەربگیرێ، دەبێ ئەوی تریان بە زڕ دابنرێ. بۆ نموونە، قەزیەکانی «ھەموو زانایان پیاون» و «بڕێ لە زانایان پیاو نین» ناتەبان.

یاسا یان بنەواشەی ناتەبایی کە ھەر لە کۆنەوە لۆژیکزانان وەکوو بنچینەییترین پرەنسیپ دەیناسن، دەڵێ: «ھەم پێبڕیان و ھەم پێنەبڕیانی ھاوکاتی ھەمان ھەڵگیراو بە ھەمان دانراو لە ھەمان پەیوەندیدا، نەشیاوە».

## سەرچاوەکان

پۆل:پێشنیار
پۆل:لۆژیک
پۆل:لۆژیکی ماتماتیکی
پۆل:تیۆریی مارکسیستی
فرانک ستیفنسۆن

**فرانک ستیفنسۆن** (؛ لەدایکبووی ١٩٥٩) بە کاریگەرترین دیزاینەری ئۆتۆمۆبیل دادەنرێت لە ڕۆژگاری ئەمڕۆماندا و بە دیزاینەری مینی، فێراری، مازێراتی، فیات و مەک لارین دادەنرێت. 

لە ئێستادا ستیفنسۆن خاوەندارێتیی کۆمپانیاکەی خۆی دەکات، کە تایبەتە بە دیزاین و پرۆژەی داھێنان. فرانک ستیفنسۆن خاوەنی چەندین خەڵاتی جیھانییە لە بواری دیزاین و داھێناندا.

## ژیاننامە
فرانک ستیفنسۆن لە تشرینی یەکەمی ١٩٥٩ لە باوکێکی ئەمریکی و دایکێکی فەڕەنسی لە کازابلانکا لە مەغریب لەدایک بووە. لە تەمەنی ١١ ساڵی چوونەتە ئەستەمبوڵ لە تورکیا و پاش ٢ ساڵیش لەوێ چوونەتە مەدرید لە ئیسپانیا، و لەوێ خوێندنی ئامادەیی تەواو کردووە. فرانک ھەر لە تەمەنی ھەرزەکارییەوە خولیای دیزاینکردنی ئۆتۆمۆبیلی ھەبووە و ئەمەش بووەتە پاڵنەرێک بۆی کە لە بەشی دیزاینکردنی ئۆتۆمۆبیل لەکالیفۆرنیا بخوێنێت.

فرانک بەڕێوەبەری دیزاین بووە لە مینی، فێراری، مازێراتی، فیات، لانسیا، ئەلفا ڕۆمیۆ و مەک لارین. پاشان چووەتە لیلیۆم ئەڤیەیشن (Lilium Aviation) کە تایبەتە بە بەرھەمھێنانی فڕۆکەی تەکسی، پاشان چووەتە کۆمپانیایەکی چینی و لەوێ بەڕێوەبەری بەشی دیزاین بووە. لەگەڵ ئەوەشدا فرانک ستۆدیۆیەکی سەربەخۆی تایبەت بە خۆی داناوە و خۆی سەرپەرشتیی بەشی دیزاینی ئەو ستۆدیۆیە دەکات.

## دیزاین و کارەکان
ستیفنسۆن لە چەندین کۆمپانیا ناودارەکانی ئۆتۆمۆبیل لە ئەورووپا کاری کردووە. لە سەرەتادا لەگەڵ کۆمپانیای فۆرد لە کۆلن لە ئەڵمانیا دەستی بە کارکردن کردووە، پاشان چووەتە گرووپی بی ئێم دەبلیوو و لەوێ بۆ ماوەی ١١ ساڵ کاری کرووە و دیزاینی بۆ بی ئێم دبلیوو ئێکس ٥ (X5) کردووە کە یەکەم ئۆتۆمۆبیلی مۆدێل بەرزی(UV) کۆمپانیای بی ئێم دەبلیوو بووە، و هەر لەوێش دیزاینی بۆ مینی دەکرد.


پەڕگە:BMW X5 3.0d (E53) front.JPG|بی ئێم دەبلیوو ئێکس ٥، یەکەم ئۆتۆمۆبیلی مۆدێلی بەرزی SUV ئەو کۆمپانیایە کە فرانک ستیفنسۆن دیزاینی بۆ کردووە.
پەڕگە:Mini Cooper blue.JPG|مینی کوپەر کە لەلایەن فرانک ستیفنسۆنەوە دیزاینی بۆ کراوە.


وێنۆک|مازێراتی ئێم سی ١٢
وێنۆک|مەک لارین پی ١
لە ساڵی ٢٠٠٢، ستیفنسۆن دەبێتە بەڕێوەبەری سەرەکیی بەشی دیزاین لە فێراری-مازەراتی لە ئیتاڵیا و دوای سەرکەوتنی لەوێ، لەگەڵ کۆمپانیای دایک–کۆمپانیای فیات پەرە بە کارەکانی دەدات و لەوێ ھەڵستا بە دووبارە ڕێکخستنەوەی ئەو کۆمپانیایە. لە ساڵی ٢٠٠٨، ستیفنسۆن کۆمپانیا ئیتاڵییەکەی جێھێشت و بوو بە بەڕێوەبەری مەک لارین، لە ساڵی ٢٠١٧، ستیفنسۆن گەڕایەوە بۆ گرووپی بی ئێم دەبلیوو و بوو بە بەڕێوەبەری بەشی دیزاین لە مینی. لە ساڵی ٢٠١٨ەوە ستیفنسۆن لە بواری دیزاینکردن لەگەڵ چەندین کۆمپانیا کار دەکات لەوانەش کۆمپانیای لیلیۆم ئەڤیەیشنی ئەڵمانی بۆ دروستکردنی فڕۆکەی کارەبایی.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
پۆل:زیندووان
پۆل:کۆچەرانی ئەمریکی لە شانشینی یەکگرتوو
ھێزە چەکدارەکانی ڕووسیا

**ھێزە چەکدارەکانی ڕووسیا** یان **ھێزی چەکداری ڕووسی** () ناوی فەرمی ئەو دامەزراوە سەربازییە لە ڕووسیا کە دوای ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت دامەزراوە. ئەمەش دوای ئەوە بوو کە بۆریس یێڵتسین لە ٧ی ئایاری ١٩٩٢دا فەرمانێکی سەرۆکایەتی واژووکرد کە وەزارەتی بەرگری ڕووسیای دامەزراند و سەرجەم سوپاکانی ھێزە چەکدارەکانی سۆڤیەت لەسەر خاکی ڕووسیای سۆڤیەت خستە ژێر دەسەڵاتی نوێی ڕووسیا. سەرۆکی ئەرکانی گشتیی ھێزە چەکدارەکانی ڕووسیا سەرۆکی ڕووسیا دەبێت. ھەرچەندە ھێزە چەکدارەکانی ڕووسیا لە ساڵی ١٩٩٢ پێکھێنراون، بەڵام ڕەگ و ڕیشەی خۆی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی یەکێتیی کیێڤ ڕووسی سلاڤەکانی ڕۆژھەڵات.

بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی دامەزراوەی توێژینەوەی ئاشتی نێونەتەوەییی ستۆکھۆڵم، ڕووسیا لە ساڵی ٢٠١١ نزیکەی ٧٢ ملیار دۆلاری بۆ ھێزی چەکداری خەرجکردووە، ڕووسیا بەنیازە خەرجییە سەربازییەکانی زیاتر بکات، لەگەڵ ڕەشنووسی بوودجەدا دەریدەخات بەھای ڕاستەقینەی خەرجیییە سەربازییەکان بە ڕێژەی ٥٣٪ تا ساڵی ٢٠١٤ بەرزبووەتەوە. بەڵام پەیمانگاکە دەشڵێت زۆرێک لە شرۆڤەکاران پرسیار دەکەن کە ئایا پیشەسازی ڕووسیا دەتوانێت پلانێکی لەو شێوەیە بەدیبھێنێت دوای دەیان ساڵ لە سستی ئابووری دوای داڕمانی یەکێتیی سۆڤیەت.

## مێژوو
یەکێتیی سۆڤیەت لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ بە فەرمی ھەڵوەشایەوە، ساڵی دواتر گەواھیدەری شکستی زۆرێک لە ھەوڵەکان بوو بۆ پاراستنی یەکێتیی ڕووسیا و خستنەڕووی لە یەکێتیی وڵاتانی سەربەخۆدا.  بە تێپەڕبوونی کات ھەندێک یەکە کە لە کۆمارە تازە سەربەخۆکاندا جێگیر بوون، سوێندی ملکەچییان بە میرییە نیشتمانییە نوێیەکانیان خوارد لە کاتێکدا زنجیرەیەک پەیماننامە کە لەلایەن وڵاتە تازە سەربەخۆکانەوە واژووکرابوون، و سەروەت و سامانی سەربازییان دابەشکرد.

ھێزەکان:

# ھێزی ئاوی ڕووسی
# ھێزی موشەکی و ستراتیجی
# ھێزی ئاسمانی ڕووسی
ھێزە چەکدارەکانی ڕووسیا بێجگە لەو ھێزانە ھێزی دیکەشی ھەیە وەک:
# ھێزی تایبەتی ئۆپراسیۆنی ناوخۆیی
# ھێزی چەکداری زەمینی
# ھێزی تایبەتی دەرەوەی ڕووسیا
بەگشتی ھەموو سەرباز و ئەندامانی ئەم ھێزانە تەمەنیان لەنێوان ٢٧–١٨ ساڵیدایە، میری ڕووسیا بڕی ٦٥٫١ بلیۆن دۆلاری بۆ ئەم ھێزانە خەرجکردووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
لافاوی کیوشو ٢٠٢٠

وێنۆک| وێنەیەکی نەخشەیی کە نیشان دەدا لێشاوی لافاوەکە بە چ ئاراستەیەک بووە.

**لافاوی کیوشو ٢٠٢٠** لافاوێک بوو لە باشووری ژاپۆن. ڕووداوی لافاوەکە کاریگەریی تەواوی لەسەر پارێزگاکانی کۆماموتو و کاگۆشیما لە دوورگەی کیووشو لە باشووری وڵاتی ژاپۆن لە ٤ی تەممووزی ٢٠٢٠، لە وەرزی بارانە لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، ئەو ڕووداوە بوە ھۆی مردنی ٥٣ کەس و ١٤ کەس لە زیانپێگەیشتوان کە ناوچەیەکی خانەی بەساڵاچوانی تێدا گرتیتەوە.

## سەرچاوەکان
* خانەی بەساڵاچوان زیانی پێگەیشت ھەواڵەکە لەلایەن نیۆرک تایمزەوە.
* ١٥ کەس بوونە قوربانی ٩ کەس بێ سەر و شوێنن بە ھۆکاری باران و لافاو لە باشووری خۆرئاوای ژاپۆن ھەواڵ لەلایەن KYODO