ڕۆژی جیھانی ھۆشیاری ئۆتیزم

**ڕۆژی جیھانی ھۆشیاری [[ئۆتیزم]]** ڕۆژێکی ناسراوە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ساڵانە لە ٢ی نیساندا، ھانی وڵاتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان دەدات بۆ گرتنەبەری ڕێکاری پێویست بۆ بەرزکردنەوەی ھۆشیاری سەبارەت بە کەسانی ئۆتیزم لە سەرانسەری جیھاندا. بە بڕیارنامەی کۆڕی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان (A/RES/62/139) دەستنیشان کراوە، لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ لە ئەنجومەن تێپەڕێنرا، و لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ پەسەندکرا. لەلایەن مۆزا بنت ناسر ئەلمیسند نوێنەری نەتەوە یەکگرتووەکان لە قەتەرەوە پێشنیار کراوە و لەلایەن ھەموو وڵاتانی ئەندامەوە پشتگیری کراوە.

ئەم بڕیارنامەیە بەبێ دەنگدان لە کۆڕی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکاندا تێپەڕی و پەسەندکرا، بە شێوەیەکی سەرەکی وەک تەواوکەرێک بۆ دەستپێشخەرییەکانی پێشووی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ باشترکردنی مافەکانی مرۆڤ.

ڕۆژی جیھانی ئۆتیزم یەکێکە لە تەنھا حەوت ڕۆژە فەرمییەکەی نەتەوە یەکگرتووەکان کە تایبەتە بە تەندروستی.

زاراوەی «ڕۆژی ھۆشیاری ئۆتیزم» و «مانگی ھۆشیاری ئۆتیزم» زۆرجار لەلایەن داکۆکیکارانی مافەکانی ئۆتیزمەوە مشتومڕی لەسەر دەکرێت، کە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ئەم ناوانە پەرە بە ھەستی جیاکاری دەدەن دژی کەسانی ئۆتیزم. ئەم جۆرە گرووپانە، لەوانەش تۆڕی خود داکۆکیکەری ئۆتیزم، بانگەشە بۆ بەکارھێنانی زاراوەی «ڕۆژی قبوڵکردنی ئۆتیزم» دەکەن وەک جێگرەوەیەک بۆ ھەردوو بۆنەکە لەژێر ئەو باوەڕەی کە ئەمە یارمەتی زاڵبوون بەسەر جیاکاری دژی ئۆتیزم دەدات نەک بە سادەیی زیادکردنی ھۆشیاری ئۆتیزم.

## پێکھاتەکان
بڕیارە ڕەسەنەکە چوار پێکھاتەی سەرەکی ھەبوو:
* دابینکردنی دووەم ڕۆژی مانگی نیسان وەک ڕۆژی جیھانی ھۆشیاری ئۆتیزم، کە لە ساڵی ٢٠٠٨ دەستی پێکرد
* بانگھێشتنامە بۆ وڵاتانی ئەندام و ڕێکخراوە پەیوەندیدارەکانی دیکە بە نەتەوە یەکگرتووەکان یان سیستەمی کۆمەڵایەتی نێودەوڵەتی، لەوانەش ڕێکخراوە ناحکومییەکان و کەرتی تایبەت، بۆ ھەنگاونانی دەستپێشخەر لە بەرزکردنەوەی ھۆشیاری گشتی سەبارەت بە ئۆتیزم
* ھانی وڵاتانی ئەندام دەدات بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ھۆشیاری لەبارەی ئۆتیزم لە ھەموو ئاستەکانی کۆمەڵگەدا
* داوا لە سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان دەکات ئەم پەیامە بگەیەنێتە وڵاتانی ئەندام و ھەموو ڕێکخراوەکانی تری نەتەوە یەکگرتووەکان

## دروشمەکان
لە ساڵی ٢٠١٢ەوە ھەر ڕۆژێکی جیھانی ھۆشیاری ئۆتیزم سەرنجی لەسەر بابەتێکی دیاریکراو بووە کە لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە دیاری کراوە.
* ٢٠١٢: "وەشاندنی مۆری فەرمی "بەرزکردنەوەی ھۆشیاری" نەتەوە یەکگرتووەکان"
* ٢٠١٣: «ستایشکردنی تواناکان لەناو کەمئەندامی ئۆتیزمدا»
* ٢٠١٤: "کردنەوەی دەرگاکان بۆ پەروەردەی لەخۆگر "
* ٢٠١٥: «دامەزراندن: سوودی ئۆتیزم»
* ٢٠١٦: "ئۆتیزم و کارنامەی ٢٠٣٠: لەخۆگرتن و دەمارە ھەمەجۆری "
* ٢٠١٧: «بەرەو ئۆتۆنۆمی و خود-بڕیاری»
* ٢٠١٨: «بەھێزکردنی ژنان و کچانی تووشبوو بە ئۆتیزم»
* ٢٠١٩: «تەکنەلۆژیای ھاریکار، بەشداری چالاک»
* ٢٠٢٠: «گۆڕانکاری بەرەو پێگەشتوویی»
* ٢٠٢١: «لەخۆگری لە شوێنی کاردا»
* ٢٠٢٢: «پەروەردەی بە کوالێتی گشتگیر بۆ ھەمووان»
* ٢٠٢٣: «ھەڵگێرانەوەی باسەکە **:** بەشدارییەکان لە ماڵەوە، لە شوێنی کار، لە ھونەر و لە داڕشتنی سیاسەتدا»

## ئۆنێسی چوارشەممە
لە ساڵی ٢٠١٤دا، WAAD ھاوکات بوو لەگەڵ چوارشەمەی ئۆنیسی، کە ڕۆژێکە لەلایەن کۆمەڵەی نیشتمانی ئۆتیزمەوە دروست کرا بۆ ھاندانی خەڵکی ئینگلتەرا و وێڵز و ئێرلەندای باکوور بۆ ئەوەی پشتگیری خۆیان بۆ ھەر کەسێک لە شەبەنگی ئۆتیزمدا دەربڕن. بەشداربووان بە لەبەرکردنی بەدلەیەک یان بیجامە دەڵێن کە «ھیچی تێدانییە کە جیاوازبیت».

## دەرئەنجامەکان لە ئەمریکا
سەرۆک ئۆباما لە بەیاننامەی سەرۆکایەتی ساڵی ٢٠١٥دا تیشکی خستە سەر ھەندێک لەو دەستپێشخەریانەی کە حکوومەتی ئەمریکا دەیکات بۆ دەستەبەرکردنی مافەکان بۆ ئەو کەسانەی ئۆتیزمیان ھەیە و ھۆشیارکردنەوەی خەڵک بۆ ئەو نەخۆشییە. ئەو تیشکی خستە سەر شتەکانی وەک یاسای چاودێری بە نرخێکی گونجاو کە کۆمپانیاکانی بیمەی تەندروستی قەدەغە دەکات لە ڕەتکردنەوەی بیمەی تەندروستی لەسەر بنەمای حاڵەتێکی پێشتر ھەبوو وەک ئۆتیزم. ھەروەھا ئاماژەی بە یاسای چاودێری ئۆتیزمی ئەم دوایییەی ساڵی ٢٠١٤ کرد، کە ڕاھێنانی ئاستی بەرزتر بۆ ئەو کەسانە دابین دەکات کە خزمەت بە ھاووڵاتیان دەکەن لە شەبەنگی ئۆتیزم.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆژەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ھۆشیارکردنەوەی تەندروستی
پۆل:ئۆتیزم