open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مێژووی ساسانییەکان

وێنۆک|300x300پیکسڵ| چیرگی شاپووری یەکەم بەسەر ڤالێرییەن (ئیمپراتۆری ڕۆمانی) و فلیپی عەرەب، و فلیپ کە لەبەردەم شای ئێراندا ئەژنۆی داوە
زیاتر لە چوار سەدە حکومەتی ساسانییەکان یەکێک بوو لە دوو حکوومەتە گەورەکانی جیھانی شارستانی لەو سەردەمەدا (لە ئاسیای ڕۆژاوا) کە سنوورەکانی درێژکرابوونەوە بۆ دۆڵی ئیندوس و پێشەوا لە ڕۆژھەڵات و ھەندێکجاریش بۆ کەشگار لە باکووری ڕۆژھەڵات. لە باکووری ڕۆژاوا دەگەیشتە چیاکانی قەفقاز و دەربەند لە کەنارەکانی دەریای خەزەر و ھەندێکجاریش تا دەریای ڕەش و لە ڕۆژاواش ڕووباری فورات بە گشتی سنووری ئەم دەوڵەتە بووە لەگەڵ حکوومەتی ڕۆم و جێنشینی ئەو دەوڵەتە کە ڕۆژھەڵاتییە ڕۆما، لەگەڵ بیزەنتین. بێگومان ھەندێک جار ئەم سنوورە زۆر لە ڕووباری فورات تێپەڕی و ھەندێکجاریش بەرەو ئەم دیوی فورات دەچوو، بەڵام بەبێ گوێدانە گرژی و پاڵەپەستۆ، دەکرێ ڕووباری فورات بە سنوورێکی سروشتی نێوان دەوڵەتانی بیزەنتین و ساسانی ھەژمار بکرێت.

 یەکێک لە توخمە گرنگەکانی پێکھاتنی ئەم چەمکە سەرھەڵدانی خودانامەیە لە سەردەمی ساسانییەکاندا. ئەمە ئەو کتێبەیە کە شاھنامی لێیەوە سەرچاوەی گرتووە. کاک مارییە دەڵێ: گرنگییەکی دیکەی ساسانییەکان ئەوەیە کە لە سەردەمی خوسرەو ئەنوشیروان لە ھەمان سەدەی سێھەمدا مێژووی نەتەوەیی ئێران لەژێر ناوی خودانامەوە کۆکرایەوە؛ و ئەو مێژووە بیرھێنانەوەی ڕابردووە، ئێرانییەکان چی بوون، لە کوێوە ھاتوون، جیھان چۆن دەستی پێکردووە، تا ڕووخانی ئیمپراتۆرییەتی ساسانی.»

## پەیوەندی لەگەڵ بیزەنتین
حکوومەتی بیزەنتین کە مامەڵەی لەگەڵ حکوومەتێکی بەھێزی وەک حکوومەتی ساسانی لە ڕۆژھەڵاتی خاکەکانیدا دەکرد و بە بەھێزترین دوژمنی خۆی دەزانی، چ لە ڕۆژاوا و چ لە باکووری خاکەکانیدا، بە تایبەت لە ئەورووپا کێشەی زۆری ھەبوو. ئەم گرفتانە وای کرد حکوومەتی بیزەنتین ھەموو بایەخی خۆی بە سنوورەکانی ڕۆژھەڵاتی خۆی بدات و ھەر لەبەر ئەم ھۆکارەش حکوومەتی ساسانییەکان ھاوشێوەی حکوومەتی پارتی توانی پایتەختەکەی تیسفۆن لە تەنیشت دیجلە دابنێت و لە نزیکییەکەی نەترسێت لە پایتەخت تا سنوورەکانی دوژمن. حکوومەتی ساسانی لە ڕۆژھەڵات و باکووری سنوورەکانیدا کێشەی زۆری ھەبوو، کە ھەندێک جار دەگەیشتە قۆناغێکی مەترسیدار و ھەڕەشەئامێز. بەم شێوەیە سیاسەتی دەرەوەی حکوومەتی ساسانی بە درێژایی ئەم چوار سەدەیە لە «پەیوەندی لەگەڵ ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا» دا کورتکرایەوە؛ بەڵام حکوومەتی ساسانی لەو ماوەیەدا خۆی نیشان دا کە بە ڕادەی پێویست بەھێزە و توانی وڵاتی ئێران لە زیانە وێرانکەر و مەترسیدارەکان بپارێزێت و ژیانێکی خۆشگوزەران و سەلامەت بۆ خەڵکی ئێران لە ناوخۆی وڵاتدا دابین بکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە
بۆینگ ٧٤٧

**بۆینگ ٧٤٧**   فڕۆکەیەکی چوار بزوێنەرە و جەستەی پان و فراوانە و لەلایەن کۆمپانیای بۆینگی ئەمریکییەوە دروستکراوە. فڕۆکەی بۆینگ 747 دووەم گەورەترین فڕۆکەی نەفەرهەڵگری جیھان  لە دوای فڕۆکەی ئەیرباس A380 . 

دروستکردنی فڕۆکەی بۆینگ ٧٤٧ لە سەردەمی خۆیدا بە شۆڕشێکی گەورە لە پیشەسازی فڕۆکەی نەفەر هەڵگر دادەنرا و یارمەتی ھەموو چین و توێژەکانی خەڵکی دا بۆ ئەوەی بتوانن گەشتە ئاسمانییەکان بەکاربهێنن.  ئەم فڕۆکەیە بۆ ماوەی چل ساڵ گەورەترین فڕۆکەی نەفەر هەڵگر بوو لە جیھاندا. فڕۆکەی بۆینگ ٧٤٧ بە چوار بزوێنەر و پێکهاتەیەکی دوو نھۆمی دەتوانێت تا ٥٥٠ سەرنشین هەڵبگرێت، بەڵام لە یەک گەشتدا ئەم فڕۆکەیە زیاتر لە ١٠٠٠ سەرنشینی ھەڵگرتبوو. بە پێچەوانەی فڕۆکەی ئەیرباس A380، نھۆمی دووەمی فڕۆکەی بۆینگ 747 تەواو نییە و سنووردارە بە پێشەوەی فڕۆکەکە. لە نهۆمی دووەمی فڕۆکەی بۆینگ ٧٤٧، بەزۆری پلەی یەکەمی فڕۆکەکە ھەیە.

بیرۆکەی دروستکردنی فڕۆکەی ٧٤٧ لەلایەن کۆمپانیای بۆینگەوە لە ناوەڕاستی شەستەکاندا پێشنیارکرا، دوای ئەوە سوپای ئەمریکا گرێبەستێکی لەگەڵ کۆمپانیای بۆینگ واژۆکرد بۆ کڕینی ژمارەیەکی زۆر لەو فڕۆکانە بۆ باشترکردنی بەلەمەکانی. دوای ئەوە کۆمپانیای بۆینگ دیزاینی مۆدێلی سەرنشینی خۆی ڕاگەیاند، کە لە ئەنجامدا فڕۆکەی 747-100 لە ساڵی 1969دا فڕی. دوای ساڵێک لە ساڵی ١٩٧٠ ئەم مۆدێلە ٧٤٧ یەکەم خزمەتگوزاری خۆی بۆ هێڵی ئاسمانی جیهانی پان ئەمریکی دەستپێکرد.

دوای وەستاندنی بەرهەمهێنانی فڕۆکەی ئەیرباس A380 ، کۆمپانیای بۆینگ ھەروەھا ڕایگەیاند کە لە ساڵی 2022 فڕۆکەکانی 747 فڕۆکەکانی ڕادەگرێت.

دوایین فڕۆکە کە بۆینگ ٧٤٧-٨ ئێف بوو بۆ کۆمپانیای ئەتڵەس ئایر، لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ لە هێڵی بەرهەمهێنانەوە کەوتە خوارەوە بۆ ئەوەی لە ساڵی ٢٠٢٣دا بگەیەنرێت.
## سەرچاوەکان

پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە
مێژووی ڕۆمانی

**مێژووی ڕۆمانی** (    ) مێژوویەکی فرە بەرگی ڕۆمای کۆنە لەلایەن مێژوونووسی ئەڵمانی تیۆدۆر مۆمسن (١٨١٧-١٩٠٣) سێ بەرگی ئەم کۆمەڵەیە بۆ یەکەمجار لە نێوان ساڵانی ١٨٥٤ بۆ ١٨٥٦ لە شاری لایپزیگ بڵاوکراونەتەوە کە پەیوەندییان بە کۆماری ڕۆمانییەوە ھەبووە. ئەم بەرھەمە لەلایەن خوێنەرانەوە پێشوازی لێکرا و لە شەوێکدا مۆمسنی بەناوبانگ کرد. بەرگەکانی دواتری پەرتووکەکە کە باسی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمیان دەکرد، لە ژیانیدا بڵاونەکراونەتەوە، بەڵکو لە وتارەکانی دوای مردنی کۆکراونەتەوە.

مێژووی ڕۆمان تا ئێستاش یەکێکە لە پەرتووکە ئاماژەپێکراوەکانی ئەکادیمی. ناوی ئەم بەرھەمە بە تایبەتی لە بەیاننامەی بەخشینی خەڵاتی نۆبڵدا ھاتووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە
مێژووی دیموکراسی لە ئێرانی کۆن

ئێرانییە سەرەتاییەکان ئەنجوومەنی ناوخۆیی ھەڵبژێردراوی خۆیان ھەبوو. لە سەردەمی مادەکاندا شارەکان بە شێوازی دیموکراسی بەڕێوەدەبرا.

لە سەردەمی هەخامەنییەکاندا ، لەو مشتومڕەی کە بۆ دامەزراندنی سیستمی سیاسی ئێران دروست بوو، ئوتانس بە قازانجی سیستمی دێموکراتی دەدا، بەڵام ھەرچۆنێک بێت نەیتوانی سەرکەوتوو بێت. پێنج تایبەتمەندی بۆ سیستەمی دیموکراسی خستەڕوو کە بریتین لە: ١- یەکسانی مافەکان بۆ ھەموو مرۆڤەکان؛ 2- ڕەتکردنەوەی دەسەڵاتی ڕەها کە بەزۆری لەلایەن پاشاکانی ڕۆژھەڵاتەوە پیادە دەکرا؛ 3- دانانی کەسانی زیاتر بۆ بەرپرسیارێتی کارگێڕی 4- بەرپرسیارێتی لە فەرمانگەکان 5- ڕاوێژکاری گشتی و یاسادانان لە مەجلیسی گشتیدا.

لە سەردەمی پارتیدا ، پاشاکان لە ڕێگەی هەڵبژاردنەوە لە پەرلەمانی پارتی، مەجلیس مێهستان دادەنران. بەم شێوەیە پاشا وەک نوێنەری هەموو نەتەوە دادەنرا.

## ئێرانییە سەرەتاییەکان
لە کۆمەڵگا سەرەتاییەکانی هیندستان-ئێراندا، بوونی ئەنجوومەنە ھەڵبژێردراوەکانی ناوچەیی تۆمار کراوە. 

لە گاتاکانی زەردەشتدا هاتووە کە بۆ ئەوەی ئاشتی و سەقامگیری و پێشکەوتن و بەختەوەری بۆ ژیان لە جیھاندا دروست بکات، پێویستە مرۆڤەکان تەنها کەسانی شایستە هەڵبژێرن.  سروودی شانزەھەمی گاتاکان تەرخانکراوە بۆ تەوەری هەڵبژاردنی شایستە و پێشنیاری ئەوە دەکات کە حکومەتێکی ئایدیاڵ دەبێ هەڵبژێردراو بێت. 

لە نوێژی ئەهوناوەر (بە واتای هەڵبژاردنی خودا)، زەردەشتیەکان فێر دەکرێن کە سەرکردەکەیان بە بەکارهێنانی ڕۆحێکی باش و بە پێی مافی تاکەکەسی هەڵبژێردرێت، کە چوار هەزار ساڵ لەمەوبەر بناغەکانی دیموکراسی سیاسی دانا. 

پێغەمبەری ئێرانی زەردەشت ئامۆژگاری خەڵکی کرد کە گوێ لە قسەی هەموو لایەنەکان بگرن بۆ ئەوەی باشترینیان هەڵبژێرن. دەیگوت ( یاسنا ٣٠ بڕگەی ٢): "ئەی خەڵک گوێ لە کەسانی تر بگرن و باشترینیان هەڵبژێرن و بە بیرکردنەوەیەکی ڕوون و قووڵ سەنگیان بکەن". هەموو ژن و پیاوێک خۆیان ڕێگای باش و خراپ هەڵبژێرن”.    پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت جیاوازی لە نێوان ژن و پیاودا نەکردووە.  لە یەسنا ٣٠دا دەڵێت: گوێ لە باشترین وشە و ئامۆژگارییەکان بگرن، بە حوکمێکی ڕۆشنگەرانە بیریان لێبکەنەوە. با هەر مرۆڤێک بەو ئازادییە هەڵبژاردنە بۆچوونی خۆی هەڵبژێرێت کە پێویستە هەر مرۆڤێک لە ڕووداوە گەورەکاندا هەیبێ. 

## مێینەکان
دیۆدۆرۆس (مێژوونووسی یۆنانی) ئاماژە بەوە دەکات کە دوای حوکمڕانی ئاشوورییەکان لە ئاسیا بۆ ماوەی پێنج سەد ساڵ، مادەکان خاکەکەیان داگیرکرد و دوای ئەوە بۆ چەند نەوەیەک هیچ پاشایەکی ئیدیعاکەری بەهێز سەریهەڵنەدا، بەڵکو حکومەتەکانی شارەکان هەریەکەیان سیستەمی سیاسی خۆیان هەبوو و بنکەیان لەسەر بوو لەسەر شێوازە دیموکراسیەکان بەڕێوەدەبرا 

## هەخامەنییەکان
هێرۆدۆت زۆر جەخت لەسەر پێشنیارەکانی پەیوەست بە دامەزراندنی سیستەمی دێموکراتیک لە ئێراندا دەکاتەوە. هێرۆدۆت لە کتێبی مێژوودا باس لە ڕاپۆرتی مشتومڕێک دەکات لەسەر پرسی بڕیاردان لەسەر جۆری حکومەتی ئێران لە ساڵی ٥٢٢ پێش زایین، کە تیایدا ئۆتانیس بە قازانجی دیموکراسی و پرەنسیپی یەکسانی لەبەردەم یاسا و حکومەتی لێپرسینەوەدا قسە دەکات .  ئۆتانێس یەکێک بوو لەو حەوت کەسەی کە گاوماتیان ڕووخاند.
## سەرچاوەکان

پۆل:ئایینی زەردەشت
پۆل:دیموکراسی
پۆل:مێژووی ئێران
پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە
ئاشوورییەکانی سووریا

**ئاشووری و سریانی و کلدانییە سوورییەکان** (بە سریانی: ܐܬܘܪܝܐ ܕܣܘܪܝܐ) شوێنکەوتووی نەتەوەی ئاشوورین و سەر بە ئایینی کریستیانی سریانین. ئاشوورییەکان نزیکەی یەک لەسەر سێی کریستیانەکانی سووریا و ٤٪ی کۆی دانیشتوانی وڵاتەکە پێکدەھێنن،  و زۆرینەیان سەر بە چوار کڵێسای جیاوازن: کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سووریا، کلێسای کاسۆلیکی سووریا، کڵێسای ئاشووری ڕۆژھەڵات و کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی. ئاشوورییەکان بە شێوەیەکی سەرەکی لە باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا لە ناوچەی جزیرەی سووریا چڕبوونەتەوە، بەتایبەتی لە شار و شارۆچکەکانی حەسەکە، قامیشلۆ، ڕاس ئەلعەین، ئەلمالیکیە، عامودە و تەلتەمر. ھەندێکیان لە شارە گەورەکانی وەک حومس و حەلەب و دیمەشقییشدا ھەن.    

## سەرچاوەکان

پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی سووریا
مێژووی یەکێتیی سۆڤیەت

[وێنۆک|165x165پیکسڵ| ئاڵای فەرمی [یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]]
**مێژووی سۆڤیەت** لە ساڵانی نێوان ساڵانی 1922 بۆ 1991 بە شێوەیەکی سەرەکی مێژووی کۆمارە سۆسیالیستییەکانی **یەکێتی سۆڤیەت** . ئەم یەکێتییە ئایدیۆلۆژییە لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٢٢ لەلایەن سەرکردەکانی پارتی کۆمۆنیستی یەکێتی سۆڤیەت دامەزراوە کە تا ڕادەیەک تەنیشت ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا بوو. لەو کاتەدا ئەم وڵاتە نوێیە لە چوار کۆماری هەڵبژێردراو پێکهاتبوو: ڕووسیا (SFSR)، ئۆکرانیا (SSR)، بێلاڕووس (SSR) و ترانسکۆقازیا (SFSR).

دەستوورێک لە ساڵی ١٩٢٤ داڕێژرا، و سیستەمێکی حکومەتی فیدراڵی دامەزرا لەسەر بنەمای زنجیرەیەک ئەنجومەن کە لە گوندەکان و کارگە و شارۆچکەکان لە ناوچە گەورەکان پێکھاتوون؛ وە ئەم هەرەمی ئەنجومەنە لە ھەریەک لە کۆمارە هەڵبژێردراوەکاندا لە کۆنگرەی گشتی یەکێتی سۆڤیەتدا گەیشتە لوتکەی خۆی. بەڵام لە کۆتاییدا ئەوە ڕوون بووەوە کە ئەم کۆنگرەیە لە ژێر چاودێری دەسەڵاتی دەسەڵاتداردایە، و کە ئەم دەسەڵاتە لە ڕاستیدا لەلایەن حزبی کۆمۆنیستی یەکێتی سۆڤیەت بەڕێوەدەبرا، کە لەبری ئەوە لە ڕێگەی مەکتەبی سیاسی لە مۆسکۆ پایتەختی یەکێتی سۆڤیەت، کۆنترۆڵکرابوو. کە لە ژێر چاودێری پیتەری گەورەدا بوو .ئەوە تزارەکان بوون.

## کۆمۆنیزمی جەنگ و سیاسەتی ئابووری نوێ
[وێنۆک|408x408پیکسڵ| ڕوبڵی زیو، [١٩٢٤|ساڵی ١٩٢٤]]
قۆناغی چەسپاندنی شۆڕشی بەلشەفیک لە نێوان ساڵانی 1917 بۆ 1921 بە قۆناغی کۆمۆنیزمی جەنگ ناسراوە . بانکەکان و هێڵی ئاسن و هێڵەکانی کەشتیوانی بە نیشتمانی کران و ئابووری دراویش سنووردار کرا. زۆری نەخایاند دژایەتی جددی بڵاوبووەوە. ڕەعیەتەکان ( گوندنشینەکان) دەیانویست داهاتی فرۆشتنی بەرهەمەکانیان بە شێوەی کاش وەربگرن، و ناڕەزاییان دەربڕی لەوەی کە داهاتی زیادەیان لەلایەن حکومەتەوە دەستی بەسەردا دەگیرێت بۆ دابینکردنی دارایی شەڕی ناوخۆ لە ڕووسیا. لە بەرامبەر دژایەتی جووتیاران، لینین لە ژێر سیاسەتی ئابووری نوێ (NEP) دەستی بە پاشەکشەی ستراتیژی کرد بۆ ناو کۆمۆنیزمی جەنگ. خەڵکی گوندەکە لە پێدانی باجی جوملە بۆ بەرھەمەکانیان ئازاد کران و ڕێگەیان پێدرا بەرهەمی زیادەیان لە بازاڕی کراوەدا بفرۆشن. بازرگانی لە ئەنجامی ڕێگەدان بە بازرگانی تاکەکەسی تایبەت گەشەی کرد. ھەروەھا حکومەت بوو بە بەرپرسیار لە بانکی و گواستنەوە و پیشەسازی قورس و خزمەتگوزارییە گشتیەکان.

ھەرچەندە مانەوەی دژایەتی لە نێو کۆمۆنیستەکاندا بووە ھۆی ڕەخنە لە کۆڵبەرە دەوڵەمەندەکان، یان کوڵەکەکان ، کە سوودمەند بوون لە سیاسەتی ئابووری نوێ، بەڵام ئەو بەرنامەیە سەلماندی کە زۆر بەسوود بوو و ئابووری ڕووسیای زیندوو کردەوە. دوای مردنی لینین لە سەرەتای ساڵی ١٩٢٤ ، سیاسەتی ئابووری نوێ لەگەڵ زیادبوونی دژایەتی لە نێوان ئەندامانی ناو پارتی کۆمۆنیستی یەکێتی سۆڤیەتدا بەرەوڕوو بووەوە.
## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی ڕووسیا
پۆل:یەکێتیی سۆڤیەت
پۆل:مێژووی یەکێتیی سۆڤیەت و ڕووسیای سۆڤیەت
پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە
ژووری ھۆلۆکۆست

وێنۆک|دەرگای چوونە ژوورەوەی مۆزەخانە

**ژووری ھۆلۆکۆست** (بە عیبری: מרתף השואה، Martef HaShoa, lit. "زەوی کارەسات") مۆزەخانەیەکی بچووکی ھۆلۆکۆستە کە دەکەوێتە سەر چیای سیۆن لە ئورشەلیم لە ئیسرائیل. یەکەم مۆزەخانەی ھۆلۆکۆستی ئیسرائیل بوو.

## مێژوو
وێنۆک|ڕاست|ژووری ھۆلۆکۆست چیای سیھۆنی ئورشەلیم
یادەوەرییەکە لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٩ لەلایەن وەزارەتی ئایین و بەڕێوەبەری گشتی، ڕابی دکتۆر ساموێل زەنگڤیل کاھانێ، کە ئەرکی شاخی سیھۆنی لەخۆگرتبوو، کرایەوە. ھەر لەو ساڵەدا، کاھانێ سەرپەرشتی ناشتنی خۆڵەمێشی قوربانیانی کەمپی کۆکردنەوەی ئۆرانینبێرگی لە شوێنی خۆیدا کرد لەگەڵ پەرتووکە پیسەکانی تەورات کە لە ئەورووپای نازی وەرگیرابوونەوە.

بە پێچەوانەی یاد ڤاشێم، مۆزەخانەی فەرمی حکوومەت بۆ یادگاری ھۆلۆکۆست کە لە ساڵی ١٩٥٣ لەسەر چیای ھێرزل دامەزراوە – شوێنێکی نوێی ھێمای لەدایکبوونەوە دوای لەناوچوونە – سەرۆک ڕابینەکان چیای سیھۆنی وەک شوێنی ژووری ھۆلۆکۆست ھەڵبژارد بەھۆی نزیکی لە گۆڕی داود، کە بە شێوەیەکی ڕەمزی مێژووی کۆنی جوولەکەکان و بەڵێنی ڕزگارکردنی مەسیحی (لە ڕێگەی مەسیحی کوڕی داودەوە) دەگەیەنێت.

زانایان ئاماژەیان بەوە کردووە کە کەشوھەوای تاریکی مۆزەخانەکە کە ژوورە تەڕ و ئەشکەوتییەکانی بە ڕووناکی مۆمەوە ڕووناک دەکرێنەوە، مەبەست لێی ئەوەیە کە ھۆلۆکۆست وەک درێژەپێدەری ئەو «مەرگ و لەناوچوونە» نیشان بدات کە بە درێژایی کۆمەڵگا جوولەکەکانی تووشی ئازار بووە مێژوو.

## ئەمانەش ببینە
* مۆزەخانەی ماڵی سووتاو

## سەرچاوەکان

پۆل:مۆزەخانەکان لە ئورشەلیم
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٤٨
مۆزەخانەی ماڵی سووتاو

وێنۆک|دەرگای چوونە ژوورەوە بۆ مۆزەخانەی ماڵی سووتاو.
**مۆزەخانەی ماڵی سووتاو** (بە ناوی ماڵی کاترۆس) مۆزەخانەیەکە کە خانوویەکی ھەڵکەندراو لە سەردەمی پەرستگای دووەمدا پێشکەش دەکات کە دەکەوێتە ٦ م (٢٠ پێ) لە خوار ئاستی شەقامی ئێستا لە گەڕەکی جوولەکەکانی شاری کۆن لە ئورشەلیم.

## ھەڵکۆڵینە شوێنەوارییەکان
وێنۆک|دیمەنی خانووە ھەڵکەندراوەکە.
دوای یەکگرتنەوەی ئورشەلیم لە ساڵی ١٩٦٧ گەڕەکی جوولەکەکان ئاوەدانکرایەوە و ھەڵکۆڵینی شوێنەواریی بەرفراوان لە ناوچەکەدا ئەنجامدرا. ھەڵکۆڵینەکان لە ساڵی ١٩٦٩ تا ١٩٨٢ بە سەرپەرشتی پەیمانگای شوێنەوارناسی زانکۆی عیبری ئورشەلیم و کۆمەڵەی گەڕان بەدوای ئیسرائیل و بەشی دێرینەکانی ئیسرائیل (ئەمڕۆ دەسەڵاتی دێرینەکانی ئیسرائیل) ئەنجامدراون. ھەڵکۆڵینەکان لەلایەن دکتۆر نەحمان ئەڤیگادەوە سەرپەرشتی دەکرا.

## پاشماوەی مرۆڤەکان
لە ژوورەکەدا کە وەک چێشتخانە ناسراوە، ئێسکی پێشەوەی قۆڵ لە نوکی پەنجەوە تا جومگەی ئەژنۆی ژنێک دۆزرایەوە کە تەمەنی نزیکەی ٢٥ ساڵە. بەو پێیەی ئێسکەکە نزیکەی بە دڵنیایییەوە ھی ژنێکی جوولەکە بێت، بەپێی یاسای جوولەکە نێژراوە، بەڵام وێنەی دۆزینەوەکان نمایشکراون.

## ئەمانەش ببینە
* مۆزەخانەی ھێڵی ئاسنی ئیسرائیل
* مۆزەخانەی نیشتمانی دەریایی ئیسرائیل

## سەرچاوەکان

ماڵی سووتاو
ئەفشین ئیسماعیل قادرزادە

**ئەفشین ئیسماعیل قادرزادە** (لەدایکبووی ١٣ی تەممووزی ٢٠٠٢) کەسایەتییەکی ئینتەرنێتیی کوردە کە باڵاکورتترین پیاوە لە جیھاندا. لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، لە ڕیکۆردەکانی جیھانیی گینسدا وەک کورتترین پیاوی جیھان ناوی تۆمار کرا. باڵای ٦٥٫٢٤ سامتیمەترە کە ٧ سانتیمەتر لە کەسی پێشوو کورتترە.

## ژیاننامە
قادرزادە لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٢، لە بنەماڵەیەکی کورد لە شاری بۆکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایک بوو. بەھۆی بارودۆخی جەستەیییەوە وازی لە خوێندن ھێنا، بەڵام بە پشتیوانی لێژنەی تۆمارکردنی تۆمارە نیشتمانییەکانی ئێران ئەو سەرەتا ناوی وەک کورتترین پیاوی زیندوو لە ئێران تۆمار کرا و دواتر لە ئاستی جیھانیدا وەک کورتترین پیاوی زیندوو ناسێندرا. قادرزادە لە زمانەکانی کوردی و فارسی شارەزایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی بۆکان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢
پۆل:زیندووان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئاوەتەماتە

وێنۆک|ئاوەتەماتە
**ئاوەتەماتە** یان **دۆشاوی تەماتە** گیراوەکی خەستی گوشراوی تەماتەیە کە لە ھەموو پەلک و تۆوەکەی دەپاڵێورێت کە لەنێوی دایە. لەنێو مەتبەخی ماڵان بەکاردەھێندرێت، و دەکرێت لە دروستکردنی کەچەپ یان پیشەسازییە خۆراکییەکانی دی بەکار بێت. کەڵکی تەندروستی زۆری ھەیە، و لە بازاڕ بە شێوە و قەبارەی جودا دەست دەکەوێت.

## مێژوو و نەریتەکان
دۆشاوی تەماتە پێکھاتەیەکی خۆراکیی نەریتییە کە لە زۆرێک لە چێشتخانەکاندا بەکاردێت. یەکێک لە کارە نەریتییەکان ئەوە بوو کە سۆسی تەماتەی زۆر چڕکراوە لەسەر تەختەی دار بڵاودەکرایەوە و لە دەرەوە لەژێر خۆری گەرمدا دادەنرا بۆ وشککردنەوەی دۆشاوەکە تا ئەو کاتەی بە ڕادەی پێویست ئەستوور دەبوو، پاشان کۆدەکرایەوە و وەک بارستەیەکی چڕ دەھێڵدرایەوە. لە بەرھەمھێنانی بازرگانیدا ئەو تەماتانە بەکاردەھێنرێن کە دیواری بەرھەمەکەیان ئەستوورە و ڕێژەی شێیان کەمترە.

## بەکارھێنانەکان
دۆشاوی تەماتە بۆ خواردنەکان زیاد دەکرێت بۆ بەخشینی تامێکی بەھێز، بەتایبەتی تامی سروشتیی «ئومامی» کە لە تەماتەدا ھەیە. نموونەی ئەو خواردنانەی کە بە شێوەیەکی باو دۆشاوی تەماتەیان تێدا بەکاردێت بریتین لە سۆسی پاستا، شۆربا، و گۆشتی کوڵاو. دۆشاوەکە بەزۆری لە سەرەتای پرۆسەی لێنانی خواردنەکەدا زیاد دەکرێت و کەمێک سوور دەکرێتەوە بۆ ئەوەی بگاتە قۆناغی «کارامێلبوون».

## سەرچاوەکان

پۆل:خۆراک
پۆل:بەرھەمەکانی تەماتە
پۆل:پێکھاتەکانی خۆراک
گرێندایزەر

ناسراو بە ***گرێندایزەر***، مانگا و زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمێی سووپەر ڕۆبۆتی ژاپۆنییە کە لە لایەن مانگاکا گۆ ناگای دروست کراوە. سێیەم سەروشەی زنجیرەی *[[مازینگێر|مازینگێرە]]*. زنجیرە ئەنیمێیەکە لە لایەن تۆوێی ئەنیمەیشن و داینامیک پلانینگ بەرھەم ھێنراوە. لە ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥ بۆ ٢٧ی شوباتی ١٩٧٧ لە فوجی تی ڤی پەخش کراوە، و لە ٧٤ ئەڵقە پێک ھاتووە. لە ڕۆژھەڵاتی ناوین و جیھانی عەرەبی ناوبانگێکی زۆری پەیدا کردووە.

## چیرۆک
دووک فلید زیندووماوێکی ھەسارەی فلیدی سیستمی ئەستێرەییی ڤێگایە، کە پاش کاولکردنی نیشتمانەکەی لە لایەن سپاکانی شا ڤێگا، بۆ سەر زەوی ھەڵھاتووە. لەوێ دکتۆر ئومۆن وەک کوڕی خۆی گەورەی دەکات، و بە دایسوکێ ئومۆن ناسراوە. دوای چەند ساڵێک لە گەیشتنی، دووبارە ڕووبەڕووی ھەڕەشەی شا ڤێگا و سپاکانی دەبێتەوە، کە دەیانەوێت زەوی داگیر بکەن. لەگەڵ ھاوڕێکانی کۆجی و ھیکارو (و دواتر خوشکە بچووکەکەی ماریا گرەیس)، دووک بڕیار دەدات بە بەکارھێنانی باشترین چەکی خۆی—گرێندایزەری بەتوانا، بەرپەرچیان بداتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*  
* 
* 

پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:مانگای ١٩٧٥
پۆل:فیلمە ئەنیمێیەکانی ١٩٧٥
پۆل:مانگای ١٩٧٦
پۆل:فیلمە ئەنیمێیەکانی ١٩٧٦
پۆل:کورتەفیلمە ئەنیمەیشنەکانی دەیەی ١٩٧٠
پۆل:ڕۆبۆتە خەیاڵییەکان
پۆل:مانگای ئاکیتا شۆتێن
پۆل:کورتەفیلمە ئەنیمێیەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان سەبارەت بە ڕۆبۆتەکان
پۆل:مانگا و ئەنیمێی سووپەر ڕۆبۆت
پۆل:تەلەڤیزیۆنی تۆوێی ئەنیمەیشن
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکانی فوجی
پۆل:مانگاکانی ٢٠١٤
پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٥
پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٦
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٢٣
پۆل:مانگاکانی کۆدانشا
پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ
کۆمەڵکوژی دۆمەکان

[وێنۆک|کۆکردنەوەی دۆمەکان لە [ئەڵمانیا بۆ ئۆردووگاکانی بەندکردن]]
**کۆمەڵکووژی دۆمەکان** (بە ڕۆمانی: Porajmos) کۆمەڵکوژی و پاککردنەوەی نەتەوەیی دۆمەکان لە ئەورووپا لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا، لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٣ تا ١٩٤٥ لە پۆڵەندا، ڕۆمانیا، ئەڵمانیا، فەڕەنسا، ژمارەی کوژراوان ٢٠٠ ھەزار کەسی تێپەڕاندووە، بەپێی ئامارە فەرمییەکان.

کۆمەڵکووژی گەلی ڕۆمانی یان ھۆلۆکۆستی ڕۆمانی پێی دەوترێت پوریمۆس بە واتای نێچیر و ھەروەھا پێی دەوترێت فرایمۆس بە واتای وردکردن یان لەناوبردن، یان سامۆداریبین بە واتای کوشتنی بەکۆمەڵ. لە سەردەمی ئەدۆلف ھیتلەردا، فەرمانێک کە تەواوکەری یاساکانی نورنبێرگ بوو لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ١٩٣٥، ڕۆما یان دۆمەکان وەک دووژمنی دەوڵەتی لەسەر بنەما ڕەگەزی پۆلێن کرد، بەم شێوەیەش دەیانخستە ھەمان پۆلی جوولەکەکان. بەم شێوەیە چارەنووسی دۆمەکان لە ئەورووپا لە ھەندێک ڕووەوە ھاوشێوەی چارەنووسی جوولەکەکانی ھۆلۆکۆست بوو. 

مێژوونووسان مەزەندە دەکەن کە ئەڵمانییەکان و ھاوکارەکانیان لە نێوان ٢٢٠ بۆ ٥٠٠ ھەزار کەسی بە ڕەگەز دۆمیان کوشتووە، واتە لە نێوان ٢٥٪ و تەنانەت زیاتر لە ٥٠٪ی نزیکەی یەک میلیۆن دۆم لە ئەورووپا لەو کاتەدا، و ئیان ھانکۆک دەڵێت کە ڕەنگە ژمارەی کوژراوەکان دەگاتە یەک میلیۆن و ٥٠٠ ھەزار کەس. لە ساڵی ١٩٨٢ ئەڵمانیای ڕۆژاوا بە فەرمی دانی بە ئەنجامدانی کۆمەڵکووژی ئەڵمانیادا نا لە دژی دۆمەکان و پۆڵەندا بە فەرمی ٢ی ئابی ساڵی ٢٠١١ی پەسەند کرد بۆ یادکردنەوەی کۆمەڵکووژانی دۆم.

## ھۆکارەکان
ھیتلەر گومانی لە دڵسۆزی دۆمەکان ھەبوو و وەک ڕەگەزێکی نامۆ بۆ ئەڵمانیا پۆلێنی کرد و وەک ھەڕەشەیەک بۆ سەر وڵاتەکەی دەیبینی، بۆیە فەرمانی بە ئامێرە سەرکوتکەرەکانی کرد کە بیانکوژن و لەناویان ببەن.
## داننان بە کۆمەڵکووژی
[220x440px|وێنۆک|مۆنۆمێنتێک یادی قووربانیانی کۆمەڵکووژییەکانی [دۆم لە پۆڵەندا دەکاتەوە.]]
لە ٢ی شوباتی ٢٠١١ پەرلەمانی ئەورووپا دانی بەوەدانا کە ئەو کۆکووژییانەی لە دژی دۆمەکان ئەنجامدراون، یەکسانە بە کۆمەڵکووژی و پاکتاوکردنی نەتەوەیی، یاساکە بەو ئەنجامە گەیشتووە کە پێویستە لە ڕووی مێژووییەوە لەبەرچاو بگیرێت و لە پەیمانگاکاندا بخوێنرێتەوە.

## لەدەستدانی ڕەگەزنامە
یاسای ڕەگەزی نورنبێرگ لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٣٥ ڕاگەیەندرا، «یاسای پاراستنی خوێن و ئابڕووی ئەڵمانی» ھاوسەرگیری و جووتبوونی دەرەوەی ھاوسەرگیری نێوان جوولەکە و ئەڵمانییەکانی قەدەغە کرد و «یاسای ڕەگەزنامەی ڕایخ» ڕەگەزنامەی ئەڵمانی لە جولەکەکان سەندەوە.  لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ١٩٣٥ ئەڵمانیا یاساکانی نورنبێرگ درێژکردەوە و دۆمەکانیش بگرێتەوە. ھەروەھا دۆم و جوولەکەکان لە ٧ی ئازاری ١٩٣٦ مافی دەنگدانیان لەدەستدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی ١٩٤٥ لە ئەڵمانیا
نەحمان ئەڤیگاد

**نەحمان ئەڤیگاد** (بە عیبری: נחמן אביגד، ٢٥ی ئەیلوولی ١٩٠٥ – ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢)، لە شاری زاوالۆوی پایتەختی گالیسیا (ئەوکات نەمسا-مەجارستان، ئێستا زاڤالیڤ، ئوکراینا) لەدایکبووە، شوێنەوارناسێکی ئیسرائیلی بووە.

ئاڤیگاد لە ساڵی ١٩٥٢ دکتۆرای بەدەستھێناوە، بە دیزەرتەیشنێک لەسەر گۆڕەکانی دۆڵی کیدرۆن لە ئورشەلیم. لە ساڵی ١٩٤٩ و تا خانەنشینبوونی لە ساڵی ١٩٧٤ لە زانکۆی عیبری وانەبێژ بووە.

ئەو دەرھێنەری ھەڵکەندنەکەی بوو لە بەیت شەعریم کە لە ساڵی ١٩٥٣ دەستی پێکرد. ھەروەھا ئەڤیگاد کاری لەسەر ھەڵکۆڵینەکانی مەسادا کردووە، کە کۆمەڵگەی لووتکەی شاخەکانە و لەلایەن ھیرۆدی گەورەوە دروست کراوە. بەشداربووە لە گەڕان بەدوای ئەشکەوتەکانی بیابانی جوولەکەدا، و یەکێک لە پەرتووکەکانی دەریای مردووی بڵاوکردەوە.

ئاڤیگاد لەسەر زۆر بابەت بڵاوی کردەوە، بەتایبەتی لەسەر مۆری عیبری. یەکێک لەو مۆرانەی کە لە ساڵی ١٩٦٤دا دۆزیویەتییەوە، بە شێوەیەکی تاقیکاری ناسێنراوە کە ھی شاژنە ئیزابێل بووە کە لە کتێبی پیرۆزدا باسی لێوە کراوەبەڵام ئەم ناسینەوەیە لەلایەن کەسانی دیکەوە کێبڕکێی لەسەرە. بەپێی زانای کتێبی پیرۆز فرانک مۆر کرۆس، ئەڤیگاد “بەرزترین ئەپیگرافیستی ئیسرائیل بووە لە نەوەی خۆیدا، و یەکێک بووە لە کەسایەتییە گەورەکانی مێژووی ئەپیگرافی عیبری و جوولەکەکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥
پۆل:مردووانی ١٩٩٢
پۆل:شوێنەوارناسە ئیسرائیلییەکان
پۆل:جووە نەمسایییەکان
مۆزەخانەی ھێڵی ئاسنی ئیسرائیل

**مۆزەخانەی ھێڵی ئاسنی ئیسرائیل** (بە عیبری: מוזיאון רכבת ישראל) مۆزەخانەی نیشتمانی شەمەندەفەری ئیسرائیلە، دەکەوێتە شاری حەیفا. مۆزەخانەی ھێڵی ئاسن خاوەندارێتی ھێڵی ئاسنی ئیسرائیلە و دەکەوێتە وێستگەی شەمەندەفەری ڕۆژھەڵاتی حەیفا کە لەم سەردەمەدا خزمەت بە سەرنشینەکان ناکات.

## کاتی کارکردن
مۆزەخانەکە یەکشەممە تا پێنجشەممە لە کاتژمێر ٨:٣٠ تا ١٥:٣٠ کراوە دەبێت. پارەدان بە پارە یان چێک لە دەرگاکەدایە.

مۆزەخانەکە لە وێستگەی شەمەندەفەری حەیفا ڕۆژھەڵاتە بەڵام شەمەندەفەرە نەفەر ھەڵگرەکان لەوێ ناوەستن؛ بەڵام بە ڕێککەوتنی پێشوەختە لەگەڵ بەڕێوەبەری مۆزەخانەکە، گرووپەکانی ٢٥ کەسی یان زیاتر کە سەردانی مۆزەخانەی شەمەندەفەر دەکەن، دەتوانن ڕێکبخەن بۆ ئەوەی شەمەندەفەرێکی نێوان شارەکان لە حەیفا ڕۆژھەڵات بوەستێت.

## ئەمانەش ببینە
* مۆزەخانەی نیشتمانی دەریایی ئیسرائیل
## سەرچاوەکان

پۆل:مۆزەخانەکان لە حەیفا
کوڕەکان (فرەنچایز)

وێنۆک
**زنجیرەی دەستەی ھاوڕێکان** () زنجیرەفیلمێکی درامیی-کۆمیدیای ڕەشە. ئەم زنجیرەیە باس لە کۆمەڵێک پاڵەوانی سووپەرھیرۆ دەکات کە بۆ کۆمپانیای ڤاوت ئینتەرناشناڵ ناسراوە، کە لە ژێرەوە بە نھێنی کاری بازرگانی بە ماددەی کیمیایی و ڤایرۆسی دەکات. سووپەرھیرۆۆکانی ئەم کۆمپانیایە لەژێڕ ناوی پاڵەوان کەسانی خۆپەرست و گەندەڵکارن. لەسەر بنەمای زنجیرە کتێبی کۆمیک بە ھەمان ناو لەلایەن گارس ئینیس و داریک ڕۆبەرتسۆنەوە، کە لە سەرەتادا لەلایەن کۆمپانیای دی سی کۆمیکس لەژێر چاپی Wildstorm بڵاوکرایەوە، یەکەمجارە کە ئەم زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سەرکەوتنی بەدەستھێناوە ھەم لە ڕووی دارایی و ھەم لە ڕووی ڕەخنەگرانەوە. وەرزی یەکەمی فیلمی دەستەی ھاوڕێکان کە لەلایەن ئێریک کریپکەوە لەگەڵ بەرھەمھێنەرانی جێبەجێکار سێس ڕۆگن و ئیڤان گۆڵدبێرگ پەرەی پێدراوە، لە مانگی تەممووزی ٢٠١٩دا بڵاوکرایەوە، بە ڕزڵی چەند کەسێک و بە سەرۆکایەتی جاک کواید، ئێرین مۆریارتی، کارڵ ئۆربان و ئەنتۆنی ستار.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:پاشکۆکانی سۆنی پیکچەرز
پۆل:دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرە)
پۆل:بەرنامەە ڕەسەنەکانی ئەمازۆن پرایم ڤیدیۆ
پۆل:داینامیت ئینتەرتەیمێنت
پۆل:خەیاڵی زانستی بەپێی زنجیرەفیلم
پۆل:فرەنچایزی تەلەڤیزیۆن
پۆل:کوڕەکان (فرەنچایز)
ھێرۆگازم

وێنۆک
**ھێرۆگازم** () زنجیرەیەکی سنووردارە لە کتێبی کۆمیکدا کە شەش ژمارەیە و لەلایەن گارس ئینیس و جۆن مەککری و کیس بێرنزەوە نووسراوە. لە سەرەتادا وەکو بەشێک لە فیلمی دەستەی ھاوڕێکان بڵاوکرایەوە، کە لە نێوان ژمارەکانی #٣٠ و #٣١ دانرابوو، ھێرۆگازم بە شێوەی «کاغەزیی بازرگانیی» لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ وەک بەرگی پێنجەمی دەستەی ھاوڕێکان کۆکرایەوە، بە ناونیشانی دەستەی ھاوڕێکان: ھێرۆگازم. ھێرۆگازم وەک ئەڵقەی شەشەمی وەرزی سێیەمی وەرگێڕانی تەلەڤیزیۆنی ئەمازۆن پرایم ڤیدیۆی ستریمینگ لە فیلمی دەستەی ھاوڕێکان وەرگیرا، جێنسن ئاکلز ڕۆڵی سۆڵجەربۆی دەگێڕێت، کارەکتەرێکە کە لە فیلمی ھێرۆگازم ناسێنراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو زنجیرە چیرۆکە نەخشێندراوانەی تیراژەکانیان دیاریکراوە
پۆل:کۆمیکەکانی سوپەرهێرۆ
پۆل:ناونیشانەکانی داینامیت ئینتەرتەیمێنت
پۆل:کۆمیکەکانی سوپەرھێرۆ
پۆل:دەستەی ھاوڕێکان (کۆمیکەکان)
کوڕەکان (کۆمیک)

وێنۆک|160px
**کۆمیکی دەستەی ھاوڕێکان** () زنجیرە کتێبە کۆمیکێکی ئەمریکییە لە نووسینی گارس ئینیس و وێنەکێشانی داریک ڕۆبەرتسۆن. لە سەرەتادا لەلایەن کۆمپانیای ویڵدستۆرمی سەر بە کۆمپانیای کۆمیکەکانی دی سی بڵاوکراوەتەوە، پێش ئەوەی بچێتە کۆمپانیای داینامیت ئینتەرتەیمێنت. زنجیرەکە لە مانگی ١٠ی ٢٠٠٦ بۆ یەکەمجار دەرکەوت و لە تشرینی دووەمی ٢٠١٢ بە بڵاوکردنەوەی ژمارەی ٧٢ و کۆتایی ھات. زنجیرەکە لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٦ و ٢٠٠٨ جێگیرکراوە و لە گەردوونی پاڵەوانە سەرەکییەکان ڕوودەدات. لە لایەکی ترەوە زۆربەی پاڵەوانەکانی ئەم گەردوونە بەھۆی ناوبانگیانەوە گەندەڵن و گرنگی بە سەلامەتی کۆمەڵگا نادەن. زنجیرەکە لە بنەڕەتدا باس لە سەرکێشییەکانی تیمێکی نھێنی دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی دەکات بە ناوی «ھاوڕێکان»، ئەم تیمە چاودێری و سەرپەرشتی پاڵەوانە سەرەکییەکان دەکەن، بە سەرۆکایەتی بێڵی بەچەر. دەستەی ھاوڕێکان زۆرجار لەگەڵ تیمەکانی تری سووپەرھیرۆ شەڕی خوێناوی دەکەن. ھاوتەریب لەگەڵ ئەم سەرکێشییانەدا، چیرۆکی سووپەرھیرۆی گەنج بەناوی ئانی ژانوی «ستارڵایت» کە پەیوەندی بە تیمی سووپەرھیرۆکانی ڤاوتەوە دەکات، بەڵام دواتر دەچێتە تیمی ھاوڕێکان لەبەر خراپی سووپەرھیرۆکانی کۆمپانیای ڤاوت.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمیکەکانی سوپەرهێرۆ
پۆل:ناونیشانەکانی داینامیت ئینتەرتەیمێنت
پۆل:کۆمیکەکانی سوپەرھێرۆ
ئێریک کرێپک

وێنۆک
**ئێریک کرێپک** () (لەدایکبووی ٢٤ی نیسانی ١٩٧٤ لە ویلایەتی ئۆھایۆ) نووسەر و دەرھێنەر و بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە، بە بەرھەمھێنان و دروستکردنی زنجیرەی Supernatural ناسراوە. ئێریک کرێپک دەرچووی ئامادەیی سیلڤانیا ساوسڤیۆیە. لە ھەرزەکاریدا زۆرجار لەگەڵ ھاوڕێکانی فیلمی ماڵەوەی دروست دەکرد بۆ ئەوەی پیشانی خوێندکارانی دیکە بدات. دوای تەواوکردنی لە زانکۆی باشووری کالیفۆرنیا، کریپک بووە ئەندامی کۆمەڵەی گاما. کرێپک نووسەری دوو فیلمە لە ساڵی ١٩٩٧ بە ناوەکانی شەڕی ڕەگەزەکان و پابەندی ڕاستەقینە. لە ساڵی ٢٠٠٣دا زنجیرەی "تارزان"ی نووسیوە، کە دوای ٨ ئەڵقە ھەڵوەشایەوە، دوای ئەوەش سیناریۆی فیلمی ترسناک "بووگیمان"ی لە ساڵی ٢٠٠٥ نووسیوە، کە بەشی دووەمیش ناوی "بووگیمان ٢" بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:نمایشكاران
پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی هونەرە جوانەکانی زانکۆی یو ئێس سی
پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ھونەرە جوانەکانی زانکۆی یو ئێس سی
تۆڕی ھەواڵەکانی ڤاوت (زنجیرە)

**تۆڕی ھەواڵەکانی ڤاوت** () زنجیرەیەکی دیجیتاڵی خەیاڵی ئەمریکییە بۆ کاروباری ساختەکارییەکانی ئێستا کاردەکات، و ھەروەھا وەک ناوەندی چەندین ھەڵمەتی بازرگانی ڤایرۆسی کاردەکات کە لەلایەن ئەمازۆن ڤیدیۆ بۆ زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی دەستەی ھاوڕێکان دروست کراوە. ئەم کۆمپانیایە لەسەرەتای زنجیرەکە دەرەکەوێت تا کۆتایی، کۆمەڵێک سووپەرھیرۆی لەخۆ گرتووە بۆ پارێزگاریکردن لەخەڵک، بەڵام لەڕاستیدا کەسانی ساختەکارن و خراپ لە کۆمەڵگا مامەڵە دەکەن، خەڵکی بەمانە نازانن، بەڵام دەستەیەک کە لە کۆمەڵێک کەس پێکھاتووە دەیانەوێت ئەو سووپەرھیرۆیانە بکوژن.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە دروستکراوەکان لەسەر چیرۆکە نەخشێندراوەکانی دی سی کۆمیکس
پۆل:دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرە)
پۆل:ئەو زنجیرە وێبانەی لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢١ دەرکەوتن
پۆل:بەرنامەە ڕەسەنەکانی ئەمازۆن پرایم ڤیدیۆ
پۆل:داینامیت ئینتەرتەیمێنت
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە خەیاڵییەکان
پۆل:دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرەفیلم)
پۆل:کوڕەکان (فرەنچایز)
جێن ڤی

**جێن ڤی** () زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی سووپەرھیرۆی ئەمریکییە، کە لە داھاتوودا دەردەکەوێت، لەلایەن میشێل فازێکاس و تارا باتەرزەوە پەرەی پێدراوە، وەکو بەشێک لە فیلمی دەستەی ھاوڕێکان لەلایەن ئێریک کرێپکەوە کاری پێدەکرێت، و لەسەر بنەمای چیرۆکی کتێبی کۆمیکی "The Boys "We Gotta Go Now". زنجیرەکە ھاوکات لەگەڵ وەرزی چوارەمی زنجیرەی ھاوڕێکان دانراوە و بڕیارە لە ساڵی ٢٠٢٣ بۆ یەکەمجار لە بەرنامەی ئەمازۆن ڤیدیۆ نمایش بکرێت.

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە دروستکراوەکان لەسەر چیرۆکە نەخشێندراوەکانی دی سی کۆمیکس
پۆل:دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرە)
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ڕەشە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە سووپەرھیرۆییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:بەرنامەە ڕەسەنەکانی ئەمازۆن پرایم ڤیدیۆ
پۆل:داینامیت ئینتەرتەیمێنت
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان تایبەت بە ستۆدیۆکانی ئەمازۆن
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنیانەی لە تۆرۆنتۆ وێنەیان گیراوە
پۆل:دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرەفیلم)
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠٢٣
پۆل:کوڕەکان (فرەنچایز)
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان
دێریک ڕۆبێرتسن

120px|وێنۆک
**دێریک ڕۆبێرتسن** () ھونەرمەندێکی ئەمریکییە کە بە کارەکانی وەک وێنەکێشی کتێبی کۆمیک ناسراوە لەسەر زنجیرەیەک کە بە ھاوبەشی دروستی کردووە، بەتایبەتی ترانسمێترۆپۆلیتان (١٩٩٧–٢٠٠٢) و دەستەی ھاوڕێکان (٢٠٠٦–٢٠١٢؛ ٢٠٢٠). ڕۆبێرتسۆن لە ماوەی بیست ساڵ زیاتری کارکردنیدا لە پیشەسازییەکەدا سەدان کۆمیکی وێنا کردووە. جەستەی کارەکانی لە کارەکتەرە زانستییە خەیاڵییەکانەوە دەست پێدەکات کە خۆی دروستی کردووە تا کارکردن لەسەر کارەکتەرە کلاسیکە بەناوبانگەکانی مارڤڵ و دی سی کۆمیکس.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:زیندووان
شەمەندەفەری بێکۆتایی

***شەمەندەفەری بێکۆتایی*** () زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە لە لایەن ئۆون دێنیس دروست کراوە، کە پێشتر نووسەر و وێناکاری *[[نمایشی ئاسایی]]* بووە. ھەتا ٢٠٢٢، چوار وەرز و زنجیرەیەک ئەڵقەی کورتی لێ پەخش کراوە.

ئەڵقەی تاقیکردنەوەییی زنجیرەکە لە لایەن کارتوون نێتوۆرک لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ بڵاو کرایەوە، پێش ئەوەی بەھۆی ئەو پێشوازییە ئەرێنییەی کە لێی کرا، کورتەزنجیرەیەکی تەواوی لێ دروست بکرێت کە بۆ یەکەم جار لە ٥ی ئابی ٢٠١٩ لە کارتوون نێتوۆرک پەخش کرا، دوای کۆتاییھاتنی وەرزی یەکەم، کارتوون نێتوۆرک ڕای گەیاند کە زنجیرەکە وەک زنجیرەیەکی ئەنتۆلۆژی بەردەوام دەبێت. وەرزی دووەم بۆ یەکەم جار لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ لە کارتوون نێتوۆرک پەخش کرا. وەرزی سێیەم لە ١٣ی ئابی ٢٠٢٠ لە ئێچ بی ئۆ ماکس دەستی پێ کرد و دە ئەڵقەی لە ماوەی سێ ھەفتەدا پەخش کرا، و تەواوی وەرزی چوارەم لە ١٥ی نیسانی ٢٠٢١ بڵاو کرایەوە.

ڕووداوەکانی زنجیرەکە لەسەر شەمەندەفەرێکی زەبەلاح، پڕنھێنی و بەڕواڵەت بێکۆتا ڕوو دەدات کە بەنێو دیمەنێکی بێبەردا دەڕوات، گالیسکەکانی چەندین ژینگەی سەیروسەمەرە، خەیاڵیی بێھاوتا و مەحاڵیان تێدایە. سەرنشینانی شەمەندەفەرەکە بە تەواوکردنی ئەو ئاستەنگییانەی کە یارمەتیی چارەسەرکردنی دەروونبرینداری و کێشە سۆزدارییەکانیان دەدات لە گالیسکەیەکەوە بۆ گالیسکەیەکی تر دەڕۆن. ھەموو وەرزێکی *شەمەندەفەری بێکۆتایی* (کە بە «کتێب» ناو دەبرێت، ھەریەکەیان ژێرنووسی جیاوازی خۆیان ھەیە) شوێنی چیرۆک و دەستەی کەسایەتیی خۆی دەکەوێت، ھەرچەندە ھەندێک کەسایەتی لە چەندین وەرزدا دەردەکەون.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
*  (کورتەفیلمی ٢٠١٦)
*  (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
* 

پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:شەمەندەفەرە خەیاڵییەکان
پۆل:شەمەندەفەری بێکۆتایی
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە پشیلەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە ڕۆبۆتەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە کیسەڵەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی سەگەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان کە لە ساڵی ٢٠١٩ داندراون
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان کە لە ساڵی ٢٠٢٠ داندراون
سەرۆک کۆماری ئەرژەنتین

**سەرۆک کۆماری ئەرژەنتین**() بە فەرمی بە **سەرۆکی نەتەوەی ئەرژەنتین** ناسراوە، سەرۆکی حکوومەت و دەوڵەتی ئەرژەنتینە. بەپێی دەستووری نیشتمانی، سەرۆکی جێبەجێکاری حکوومەتی فیدراڵی و فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ElHistoriador.com.ar (presidents and ministries of the Argentine Nation).
* Apodos: la historia también tiene sentido del humor 

پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئارجەنتین
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی پۆرتووگالی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی
گارس ئێنیس

وێنۆک|130px
**گارس ئێنیس** () (لەدایکبووی ١٦ی کانوونی دووەمی ١٩٧٠) نووسەرێکی کۆمیکی ئێرلەندی باکووری-ئەمریکییە، بە زنجیرەی Preacher لەگەڵ ھونەرمەند ستیڤ دیلۆن ناسراوە، کە نۆ ساڵە لە فیلمی سزادەری کۆمیکەکانی ماڕڤڵ بەشداری کردووە، و ھەروەھا لە کتێبی کۆمیکی دەستەی ھاوڕێکان لەگەڵ ھونەرمەند دێریک ڕۆبێرتسن کاری کردووە. ئینیس لە ساڵی ١٩٨٩ لە نۆزدە ساڵەی ژیانیدا دەستی بە کاری نووسینی کۆمیک کردووە، بە زنجیرەی ڕۆحە کێشەدارەکان لە ئەنتۆلۆژیایەکی بەریتانیدا. لە ساڵی ١٩٩١ ئینیس زنجیرە ترسناکەکەی Hellblazerی گرتە ئەستۆ، کە لە چاپی ڤێرتیگۆی کۆمپانیای دی سی کۆمیکسەوە وەرگیرا

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
کاسیدی (کەسایەتی کۆمیک)

120px|وێنۆک
**کاسیدی** () کەسایەتی خەیاڵی و دژە پاڵەوانە لە زنجیرە کتێبە کۆمیکەکانی گارس ئێنیس بەناوەکانی دەستەی ھاوڕێکان و Preacher کە بەڕیز لەگەڵ ستیڤ دیلۆن و دێریک ڕۆبێرتسن بە ھاوبەشی دروستکراون. لە وەرگێڕانی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەی AMC لە ساڵی ٢٠١٦–٢٠١٩، جۆ گیلگون ڕۆڵی کارەکتەرەکە دەگێڕێت. بە پێچەوانەی زنجیرە کۆمیکییەکان، کاسیدی بەزۆری بەبێ چاویلکەی خۆری ھێما بازرگانییەکەی دەردەکەوێت، و چاوی ئاسایی ھەیە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی بەڕیتانیا
پۆل:کەسایەتییەکان کە لەلایەن گارس ئینیسەوە دروستکراون
پۆل:کەسایەتییەکانی دی سی کۆمیکس کە دەتوانن بە خێرایی سەرووسورشتی بجوڵێن
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە چاکبوونەوەی خێرا
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە ھێزێکی سەرووسروشتی
پۆل:گەورەخراپەکاری نێری کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:کۆمیکەکانی دی سی گەورەخراپەکارەکان
پۆل:کارەکتەرەکانی تەلەفیزیۆنی کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:کەسایەتییەکانی داینامیت ئینتەرتەیمێنت
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای دەستکاریکردنی وزەیان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە تووشی نەخۆشی فشاری دەروونی دوای کارەسات بوون
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان بە ھەستە سەرووسروشتییەکان
پۆل:کۆچبەرە خەیاڵییەکان بۆ ئەمریکا
پۆل:بکوژە خەیاڵییەکان
پۆل:بکوژە خەیاڵیەکانی منداڵان
پۆل:کەسایەتییەکانی زنجیرەی دەستەی ھاوڕێکان
پۆل:کەسایەتییەکانی ویڵدستۆرم
سۆڵجەربۆی

وێنۆک
**سۆڵدەربۆی** (خوێندنەوە: سۆڵجەربۆی) () ناوی کەسایەتییەکی سووپەرھیرۆیە لە زنجیرە کتێبی کۆمیک ھێرۆگازم و دەستەی ھاوڕێکان کە لەلایەن گارس ئێنیس و دێریک ڕۆبێرتسن دروست کراوە. لە کۆمیکەکاندا، سۆڵجەربۆی ئەندامی تیمێک بوو بە ناوی پەیباک شانبەشانی ستۆرمفڕۆنت. ھەرچەندە ستۆرمفڕۆنت بەھێزترین ئەندامی تیمەکە بوو، بەڵام سۆڵجەر بۆی بە سووپەرھیرۆی ڕەسەن دادەنرا و وەک سەرکردەی ھەڵبژێردراویان کاری دەکرد. ھەرگیز پەنای بۆ جنێودان نەبرد و تا ڕادەیەکی زۆر خۆی لە بەشداریکردن لە یارییە سێکسییە خراپەکانی ھاوڕێکانی بەدوور دەگرت. ھەروەھا سۆڵجەربۆی وەک ترسنۆک و ئیرادەیەکی زۆر لاواز پۆلێن کرا لە یەکێک لە کتێبە کۆمیکییەکانی دەستەی ھاوڕێکان. سۆڵجەربۆی لەلایەن کۆمپانیای ڤاوتەوە فێڵی لێ دەکرێت و سێکس لەگەڵ یەکێک لە کەسایەتییەکانی کۆمپانیای ڤاوت دەکات بە بەھانەی ئەوەی پێیان وتووە کە لە ڤاوت وەردەگیرێیت و بۆ وەرگرتن پێویستە ئەم یاسایە جێبەجێ بکەیت. سۆڵجەربۆی کەسایەتییەکی نیشتیمانپەروەر بووە لە جەنگی جیھانی دووەمدا ھەمیشە دەیوست ناوی وڵاتی ئەمریکا لەسەر دەمی بێت و پاشان بجەنگێت، ئەم کەسایەتییە بە نھێنی لەلایەن کۆمپانیای ڤاوتەوە دەکرێتە نێو ئامێرێکی گەورەی بێ ھۆشکەر لە ڕووسیادا پارێزگاری دەکرێت لێی، دوای چەندین ساڵ، لەلایەن دەستەی ھاوڕێکان کە بێڵی بەچەر سەرکردایەتی تیمەکە دەکات، ڕزگار دەکرێت و دژی ڤاوت دەوەستێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کەسایەتییەکانی کۆمیکە ئەمریکییەکان
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی بەڕیتانیا
پۆل:کەسایەتییەکان کە لەلایەن گارس ئینیسەوە دروستکراون
پۆل:کەسایەتییەکانی داینامیت ئینتەرتەیمێنت
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە دەتوانن دەستکاری ڕووناکی بکەن
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای دەستکاریکردنی وزەیان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ناوەکی یان تیشکدانەوەیان هەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە تووشی نەخۆشی فشاری دەروونی دوای کارەسات بوون
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان بە ھەستە سەرووسروشتییەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی زنجیرەی دەستەی ھاوڕێکان
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ناوەکی یان تیشکدانەوەیان ھەیە
ئێم ئێم (کەسایەتی کۆمیک)

وێنۆک
**ئێم ئێم** کورتکراوەی ناوی مەزەرس میڵکە/دایکی شیردەر () کەسایەتییەکی خەیاڵییە ناو کۆمی کە و لەلایەن گارس ئێنیس، لە زنجیرەی دەستەی ھاوڕێکان دەردەکەوێت و ھاوڕێی نزیکی بێڵی بەچەرە و سەر بە تیمی دەستەی ھاوڕێکانە، ئەم تیمە سەر بە دەزگای ھەواڵگریی ناوەندیە (سی ئای ئەی). پێکەوە لەگەڵ تیمی دەستەی ھاوڕێکان دژی کۆمپانیای ڤاوت و سووپەرھیرۆ خراپەکارەکان دەوەستنەوە کە کاریان تەنھا تێکدانی کۆمەڵگایە و لەژێڕ ناوی سووپەرھیرۆ کاری خراپ ئەنجام دەدەن. ئێم ئێم کەسایەتییەکی ئەفریقی-ئەمریکییە، و کەسێکی زۆر لەسەرخۆو ھێمنە، بۆ یەکەمجار لە کۆمیکدا لە ژمارە #٢ دەرکەوتووە. ئەو ناوەی کە ھەیەتی لە کۆمیکی ژمارە #٣٥ باسکراوە، بەھۆی دڵپاکی و باشییەکەیەتی لێیان ناوە دایکی شیردەر/ بەکورتکراویی بریتییە لە ئێم ئێم.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کەسایەتییەکان کە لەلایەن گارس ئینیسەوە دروستکراون
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٦ ناسێنراون
پۆل:کەسایەتییەکانی دی سی کۆمیکس کە دەتوانن بە خێرایی سەرووسورشتی بجوڵێن
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە چاکبوونەوەی خێرا
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە ھێزێکی سەرووسروشتی
پۆل:کەسایەتییەکانی داینامیت ئینتەرتەیمێنت
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان بە ھەستە سەرووسروشتییەکان
پۆل:بکوژە خەیاڵیەکانی منداڵان
پۆل:کەسایەتییەکانی زنجیرەی دەستەی ھاوڕێکان
پۆل:خەڵکە ئەفریقی-ئەمریکییە خەیاڵییەکان
پۆل:بۆکسەرە خەیاڵییەکان
پۆل:کەسایەتییە وریاییەکان لە کۆمیکەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی ویڵدستۆرم
مۆزەخانەی نیشتمانی دەریایی ئیسرائیل

**مۆزەخانەی نیشتمانی دەریایی** (بە عیبری: המוזיאון הימי הלאומי) مۆزەخانەیەکی دەریایی و شوێنەوارە لە شاری حەیفا لە ئیسرائیل.

مۆزەخانەکە لە ساڵی ١٩٥٣ دامەزراوە، لەسەر بنەمای کۆکردنەوەی تایبەتی دامەزرێنەر و بەڕێوەبەری یەکەمی، ئارییە بن ئێلی. لە ساڵی ١٩٧٢ مۆزەخانەکە گواسترایەوە بۆ شوێنی ئێستای لە نزیک سەری کەنار دەریای باکووری چیای کارمێل، لە نێوان گەڕەکەکانی ستێلا ماریس و بات گالیم. لە نزیکەوە مۆزەخانەی نھێنی کۆچبەری و دەریایی ئیسرائیل و ئەشکەوتی ئیلیا هەیە .

وۆرکشۆپی دەریایی پەیمانگای لیۆن ڕێکاناتی بۆ توێژینەوەی دەریایی کە سەر بە زانکۆی حەیفایە، دەکەوێتە مۆزەخانەکە. وۆرک شۆپەکە خزمەتگوزاری غەواس و ڕووپێوی مەیدانی پیشەیی پێشکەش دەکات بۆ توێژینەوە مەیدانییەکان کە لە پەیمانگاکەدا ئەنجام دەدرێن.

دۆزراوە شوێنەوارییەکان کە بۆ ھەمیشە لە مۆزەخانەکەدا نمایشکراون بریتین لە ئاتلیت ڕام، کە بەرخێکی برۆنزی کەشتییەکی جەنگی سەدەی دووەمی پێش زایین بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مۆزەخانەکان لە حەیفا
زانکۆی حەیفا

**زانکۆی حەیفا** (بە عیبری: אוניברסיטת חיפה عەرەبی: جامعة حیفا) زانکۆیەکە دەکەوێتە سەر چیای کارمێل لە شاری حەیفا لە ئیسرائیل. زانکۆی حەیفا لە ساڵی ١٩٦٣ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٧٢ باوەڕپێکراوی تەواوی ئەکادیمی وەرگرتووە و بووەتە شەشەمین دامەزراوەی ئەکادیمی ئیسرائیل و چوارەم زانکۆ. زانکۆکە گەورەترین کتێبخانەی زانکۆی لە ئیسرائیل ھەیە. تا ساڵی ٢٠١٩ نزیکەی ١٨ ھەزار خوێندکار لە زانکۆی حەیفا وەرگیراون. لە نێوان دامەزراوە باڵاکانی ئیسرائیل زانکۆی حەیفا زۆرترین ڕێژەی (٤١٪)ی خوێندکارانی عەرەب-ئیسڕائیلی ھەیە.

## پەیمانگای زینمان بۆ شوێنەوارناسی
پەیمانگای شوێنەوارناسی زینمان پەیمانگایەکی توێژینەوەیە لەژێر فاکەڵتی زانستە مرۆیییەکانی حەیفا. لە ساڵی ١٩٨٨ بە ھاوکاری بێتی و فیلیپ زینمان دامەزراوە و تایبەتە بە شوێنەوارناسی باکووری ئیسرائیل، بە تایبەت ناوچەی دەوروبەری چیای کارمێل.
## سەرچاوەکان

پۆل:زانکۆی حەیفا
پۆل:بیناکانی ئۆسکار نیمێر
پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩٦٣
حامید ئیسماعیلیوون

**حامید ئیسماعیلیوون** (؛ لەدایکبووی ١٢ی ئازاری ١٩٧٧) ددانپزیشک، چالاکوان و نووسەرێکی ئێرانی-کەنەدییە. ئەو سەرۆک و وتەبێژی پێشووی ئەنجومەنی خێزانەکانی قوربانییانی فڕینی پی ئێس ٧٥٢ بووە. ھاوسەر و کچەکەی لە فڕینی ٧٥٢ی ھێڵی ئاسمانیی نێونەتەوەییی ئوکراینادا گیانیان لەدەستدا.

## ژیاننامە
دایک و باوکی حامید ئیسماعیلیوون لە بنەڕەتدا خەڵکی ئەراک بوون و دواتر کۆچیان کردە کرماشان کە حامید لەوێ لەدایک و گەورە بوو. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٥ ھەتا ٢٠٠٠ لە زانکۆی تەورێز، ددانپزیشکی خوێندووە و دواتر بۆ ماوەی چەند ساڵێک لە ناوچە جۆراوجۆرەکانی ئێران، وەکوو گوڵستان، مازەندەران و تاران کاری کردووە و ژیانی بەسەر بردووە.  لە ساڵی ٢٠١٠ لەگەڵ خێزانەکەی کۆچیان کردە کەنەدا. 

### مردنی ھاوسەر و کچەکەی

پەریسا ئیقبالیان (ھاوسەری ئیسماعیلیوون) و ڕیرا ئیسماعیلیوون (کچە تەمەن ٩ ساڵەکەی) لە فڕینی ٧٥٢ی ھێڵی ئاسمانیی نێونەتەوەییی ئوکراینادا بوون و لە ڕێکەوتی ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، تارانیان بەرەو کیێڤ بێجێھێشت تاوەکوو بگەڕێنەوە کەنەدا. ئەم فڕۆکەیە ماوەیەکی کورت دوای ھەڵفڕینی لەلایەن سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامییەوە بە دوو مووشەک کرایە ئامانج و تەواوی ١٧٦ سەرنشینەکانی گیانیان لەدەستدا کە ھاوسەر و کچی ئیسماعیلیوونیش لەگەڵ بوون. ئەم ڕووداوە لە کاتێکدا ڕوویدا کە دەبوو ئاسمانی ئێران بەھۆی ئۆپەراسیۆنی ئەوکاتی ئێران لە دژی ویلایەتە یەکگرتووەکان دابخرێت. ئەم فڕینە کە بڕیار بوو لە کاتژمێر ٥:١٥ (کاتی ناوخۆیی) ھەڵبفڕێت دواکەوت و لە کۆتاییدا لە کاتژمێر ٦:١٢ ھەڵفڕی و دوای چەند خولەکێک کرایە ئامانجی دوو مووشەکی سپای پاسداران و لە نزیک شاری پەرەند کەوتە خوارەوە.

## دژایەتیی حکوومەتی ئێران

وێنۆک|حامید ئیسماعیلیوون لە کۆبوونەوەی بەرلیندا دەدوێت
لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢، ئیسماعیلیوون خۆپیشاندانێکی جیھانی لە دژی کۆماری ئیسلامی بۆ ئێرانییەکانی دانیشتووی دەرەوەی وڵات، لە دوای کوشتنی ژینا ئەمینی بۆ پشتیوانیکردنی خۆپیشاندانەکانی ناوخۆی ئێران ڕێکخست. ئەم خۆپیشاندانانە لە زیاتر لە ١٥٠ شاری سەرتاسەری جیھان لە دژی کۆماری ئیسلامی بەڕێوە چوو. گەورەترین کۆبوونەوەکان لە شارەکانی سیدنی، مێلبۆرن، لەندەن، ئێدینبەرە، ستۆکھۆڵم، بروکسێل، بەرلین، ڕۆما، لۆس ئانجلەس و تۆرۆنتۆ بەڕێوە چوون. مەزەندە دەکرێت کە لە ڕیچمۆند ھیڵ، ئانتاریۆ زیاتر لە ٥٠ ھەزار خۆپیشاندەر بەشدارییان لە کۆبوونەوەکەدا کردبێت. ئیسماعیلیوون لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢، خۆپیشاندانێکی لە بەرلین ڕێکخست و بانگھێشتی ئێرانییەکانی ئەورووپای کرد بۆ ئەوەی دەنگی خۆپیشاندەرانی ناوخۆی ئێران بن. ژمارەی خۆپیشاندەران بە ٨٠ ھەزار بۆ ١٠٠ ھەزار کەس مەزندە کرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧
پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران
پێڕستی کەسایەتییەکانی کوڕەکان

ئەم پێڕستەی خوارەوە کەسایەتییەکانی ناو زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی دەستەی ھاوڕێکان نیشان دەدات، ھەڵبەت لەگەڵ ئەو کەسانەی کە ڕۆڵی کەسایەتییەکان دەگێڕن، و چالاکی ھەریەکێکیان لە زنجیرەکەدا. ئەم زنجیرەیە لەسەر بنەمایی کتێبی کۆمیکی دەستەی ھاوڕێکان دەرھێنراوە کە لەلایەن گارس ئێنیس و دێریک ڕۆبێرتسن درووستکراوە، و لەلایەن ئێریک کرێپک بڵاوکراوەتەوە.

## کەسایەتییەکان

## سەرچاوەکان
* 


## ئەمانەش ببینە
*دەستەی ھاوڕێکان (کۆمیک)
*دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرە)
*دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
*دەستەی ھاوڕێکان: شەیتان (ئەنیمەیشن)

پۆل:کەسایەتییەکانی زنجیرەی دەستەی ھاوڕێکان
پۆل:کەسایەتییەکان کە لەلایەن گارس ئینیسەوە دروستکراون
پۆل:کەسایەتییەکانی داینامیت ئینتەرتەیمێنت
پۆل:پێڕستی کەسایەتییە تەلەڤیزیۆنییە ئەکشنییەکان
پۆل:پێڕستی کەسایەتییەکانی کۆمیک
پۆل:پێڕستی کەسایەتییە تەلەڤیزیۆنییە درامییەکان
پۆل:پێڕستی کەسایەتییە تەلەڤیزیۆنییە زانستییە خەیاڵییەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی ویڵدستۆرم
ھاوسەرگیریی سپی

**ھاوسەرگیریی سپی** یەک لە شێوازەکانی پێکھێنانی بنەماڵەیە کە وەک ڕێگایەکی چارەسەر و ڕێککەوتن لەگەڵ کێشە و گرفتەکانی جیھان و ژیانی نوێ ھاتووەتە ئاراوە. لەم جۆرە ژیانە ھاوبەشەدا ژن و پیاو بەبێ ئەوەی کە پێوەندیی ھاوسەرگیریی خۆیان بەشێوازی فەرمی و یاسایی تۆمار بکەن، تەنیا بەپێی ڕێککەوتنی نێوان خۆیان ژیانی ھاوبەش پێک دێنن.

ھاوسەرگیریی سپی ئەو کاتەی ڕوو دەدات کە لایەنەکانی ھاوسەرگیری پێیان خۆشە پێکەوە پێوەندیی سۆزدارانە، سێکسی، لۆژیکاڵ و ئەخلاقییان ھەبێت، بەڵام لەبەر ھۆکاری جۆراوجۆر توانای بەجێھێنانی بەڵێنە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانی ھاوسەرگیریی ھەمیشەیی و فەرمییان نییە و بۆیە بڕیار دەدەن ھاوسەرگیریی سپی بکەن.

## پێناسە
دەستەواژەی ھاوسەرگیریی سپی دوو واتای کۆن و نوێی ھەیە: دەکارھێنانی نوێ نموونەی فارسییەتی کە بۆ وەسفکردنی ژیانی ھاوبەش بەبێ تۆمارکردنی ھاوسەرگیریی فەرمی دەکاردەھێنرێ.

دەکارھێنانی کۆنی «ھاوسەرگیریی سپی» لە زمانەکانی فەڕەنسە () و ئینگلیزیدایە () کە بە واتای ھاوسەرگیریی بەبێ پێکگەیشتن، یان تۆمارکراو و یاسایییە بەڵام لەبەر ھۆکاری جۆراوجۆر ھیچ جۆرە پێوەندییەکی سێکسی تێدا نییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھاوسەرگیری
پۆل:پەیوەندیی مرۆیی
ئەی ترەین (کەسایەتی خەیاڵی)

**ئەی ترەین** () کەسایەتییەکی خەیاڵیی سووپەرھیرۆیە لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)، ئەندامە لە دەستەی حەوتی سەر بە کۆمپانیای ڤاوت لە زنجیرەکەدا. ھێزەکانی بریتیین لە خێرایییەکی لە ڕادەبەدەر، ئەم خێرایەی وەک ھەر یەکێک لە ئەندامەکانی حەوت بۆ کاری خراپ بەکار دێنێت، و بووە ھۆی کووشتنی خۆشەویستەکەی ھیوی کامبێڵ لە زنجیرەکەدا لە وەرزی یەکەم. برایەکی ھەیە کە تووشی ئیفلیجی دەبێت، و ھەروەھا ئەی ترەین زۆری ڕق لە ستارڵایت دەبێتەوە و دژی دەجەنگێت.

## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
دیپ (کەسایەتی خەیاڵی)

**دیپ** () کەسایەتییەکی خەیاڵیی سووپەرھیرۆیە لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی دەستەی ھاوڕێکان، و ئەندامە لە دەستەی حەوتی سەر بە کۆمپانیای ڤاوت لە زنجیرەکەدا. ھێزەکانی ئەم کەسایەتییە بریتیین لە خێرایییەکی بێ سنوور لەژێر دەریادا، و ھەروەھا توانای قسەکردن و تێگەیشتنی ھەیە لە ئاژەڵە دەریایییەکاندا. دیپ بە پاشای دەریاکان ناسراوە و ھێزەکانی بەزۆری لەژێر دەریادان.

## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
کوین مەیڤ

**کووین مەیڤ** () کەسایەتییەکی خەیاڵیی سووپەرھیرۆیە لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیدەستەی ھاوڕێکان، بەشێوەیەکی گشتی لە وەرزی یەکەمەوە دەرکەوتووە و کەسێکی ھاوڕەگەزبازە، ئەندامی دەستەی حەوتە لە کۆمپانیای ڤاوت. ئەو زۆر ڕقی لە سەرکردەی تیمی حەوت (ھۆمڵاندەر) و ھەروەھا ئەندامەکانی نێو ئەو تیمە دەبێتەوە، بەھۆی ئەوەی کاری خراپ دەکەن و گەندەڵن، بەڵام کووین مەیڤ کەسێکی میھرەبان و باشە، و زۆربەی جار خەڵکی لە مەترسی ڕزگار دەکات و بۆ وڵاتەکەی دڵسۆزە. پاش ئەوەی لەلایەن ستارڵایت ڕازی دەبێت و دەچێتە دەستەی ھاوڕێکان و لەوێ لەگەڵ ئەوان دژی کۆمپانیای ڤاوت دەوەستێتەوە. تواناکانی بەزۆری بریتیین لە فڕین و ھێز، ھەروەھا ھیچ گولەیەک کاری لێ ناکات.

## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
شاتیلی

وێنۆک|ڕاست
**شاتیلی** ( بە لاتینی : Shatili ) ناوچەیەکی نیشتەجێبوونە لە جۆرجیا, دەکەوێتە شاری متساختە-متیاناتی .  شاتیلی ژمارەی دانیشتووانی ٢٢ کەسە.

## سەرچاوەکان


## بەستەری دەرەکی

پۆل:کۆشک و قەڵاکانی جۆرجیا
پۆل:ناوچەی نیشتەجێبوون
پۆل:ڕاکێشی گەشتیاری
کیمیکۆ

**کیمیکۆ** () کەسایەتییەکی کچی خەیاڵیی سووپەرھیرۆیە لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی دەستەی ھاوڕێکان، و ئەندامە لە دەستەی ھاوڕێکان، لە زنجیرەکەدا. ھێزەکانی ئەم کەسایەتییە بریتیین لە ھێزێکی زۆر کە توانای تێکشکانی دەیان کەسی ھەیە، خەڵکی ژاپۆنە و لە ئەمریکا لەگەڵ مافیادا پێشتر دەستی تێکەڵ کردووە. دەبێتە خۆشەویست و ھاوڕێی فرێنچی.

## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
مادلین ستیلوێڵ

**مادلین ستیلوێڵ** () کەسایەتییەکی خەیاڵییە لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی دەستەی ھاوڕێکان، دایکی کوڕێکی بچووکە بەناوی تێدی، ھەروەھا بەڕێوەبەرەی کۆمپانیای ڤاوتە، کەسێکی زۆر نزیکی ھۆمڵاندەرە، بەڵام بەھۆی ئەوەی گرینگی زۆر بە ھۆڵاندەرە نادات لەبەر منداڵە بچووکەمەی و لەبەر ئەوەی ترسی بەرامبەری ھەیە، بۆیە لەلایەن ھۆمڵاندەرەوە دەکوژرێت.

## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
ئاشلی بارێت

**ئاشلی بارێت** () کەسایەتییەکی خەیاڵییە لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی دەستەی ھاوڕێکان، کارمەندێکی گەورەیە لە کۆمپانیای ڤاوت، یارمەتی سووپەرھیرۆکانی ئەو کۆمپانیایە دەدات و کارە نھێنییەکانی ئەو کۆمپانیایە بەرێوە دەبات.

## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
سوپای ڕزگاریخوازی گەلی چین

220x440px|وێنۆک|ئاڵای سوپای ڕزگاری خوازی گەلی چین
وێنۆک|200x200پیکسڵ|ئاڵای سوپای ڕزگاری خوازی گەل.
**سوپای ڕزگاریخوازی گەل** (چینی سادەکراو: 中国人民解放军، چینی نەریتی: 中國人民解放軍) سوپای کۆماری چینی گەلە و گەورەترین ھێزی چەکداری جیھانە و لقە سەرەکییەکانی لە ھێزی زەمینی، ھێزی دەریایی، ھێزی ئاسمانی و ھێزی مووشەکی و ھێزی پشتیوانی ستراتیژی. سوپای ڕزگاری خوازی گەل لە ١ی ئابی ١٩٢٧ وەک ھاوپەیمانێکی سەربازی پارتی شیوعی چین دامەزراوە و تا مانگی حوزەیرانی ١٩٤٦ ناوی سوپای سوور بووە.

نیشانەی سوپای ڕزگاری گەل پێکدێت لە بازنەیەک کە ئەستێرەیەکی سووری لەسەرە کە پیتەکانی چینی بۆ «یەک ھەشت»ی لەسەرە، ئاماژەیە بۆ یەکی ئابی ١٩٢٧، کە ڕێکەوتی ڕاپەڕینی نانچانگ بووە، کە بە داری گەنم و ئامێرێکی تایەی پیشەسازی دەورە دراوە.

یاسای کۆماری گەلی چین بە ڕاشکاوی سەرکردایەتیی پارت لە ھێزە چەکدارەکانی چین دووپات دەکاتەوە و کۆمیسیۆنی سەربازی ناوەندی وەک فەرماندەیی سەربازی کۆماری گەلی چین دیاری دەکات. کۆمیسیۆنی سەربازی ناوەندی پارت لەژێر ناوی کۆمیسیۆنی سەربازی ناوەندی دەوڵەت بۆ ئەرکە یاسایی و حکوومییەکان کاردەکات و وەک وەزارەتی شانازی بەرگری نیشتمانی (MOD) بۆ ئەرکە دیپلۆماسییەکان کاردەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:سیاسەتی چین
بەیان عوسمان

**بەیان عوسمان** (٢٨ی ئەیلوولی ١٩٨٨ لە سلێمانی، عێراق) خانمەکتەرێکی بە ڕەگەز کوردیی باشووری کوردستانە. خوشکی خانمەکتەر ھەواڵ عوسمانە. بەشی شانۆی پەیمانگای ھونەرە جوانەکانی سلێمانی تەواو کردووە و ماوەیەکیش وەک پێشکەشکار لە کەناڵی کۆڕەک تی ڤی کاری کردووە. لە ٢٠ کاری شانۆدا بەژداری کردووە. بە کارەکتەری «وەنەوشە» لە بەشی دووەمی زنجیرە درامای "گەردەلوول" ناوبانگی ھونەریی پەیدا کرد و ھەر بەم ناوە ناسرا، کار گەیشتە ئەوەی بە ناوی یەکێک لە گرانبەھاترین ئۆتۆمبێلەکان بکرێت کە (لاندکرۆزەرە). دواتر لە فیلمی سینەمایی "شیرین" دەرکەوت و لە درامای "ھەنگاوەکانی سەرخۆلەمێش" ڕۆڵی سەرەکی ھەبووە، کۆتا کاری ھونەریشی کە بۆ پێشمەرگە بوو کە فیلمێکی دێکۆمێنتاری بوو بە ناوی "خۆشەویستییەک بۆ پێشمەرگە".
 لە ساڵی ٢٠١٤ەوە لەگەڵ ھاوسەرەکەی لە ئەورووپا دەژی، و لە ئێستاشدا لە وڵاتی بەریتانیا لەگەڵ ھاوسەر و منداڵەکانی ژیان بەسەر دەبات.

## سەرچاوەکان

پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی کوردستانی
پۆل:خانمەکتەرە کوردەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
ڕیاڵی سعوودی

**ڕیاڵ** (بە عەرەبی: ریال سعودي) یەکەی بنەڕەتی دراوی سعوودیە، ڕیاڵیش لە ١٠٠ ھەلەلە پێکدێت، لەلایەن بانکی ناوەندی سعوودیەوە دەردەچێت، دەگۆڕدرێت بۆ دراوی بیانی و ھیچ سنوورێک بۆ گواستنەوەی نەختینەیی دراوەکە نییە بۆ شانشینی سعوودیە و دەرەوەشی. دۆلاری ئەمریکی یەکسانە بە ٣.٧٥ ڕیاڵ. لە ساڵی ١٩٨٦ەوە نرخی ڕیاڵ بەرامبەر دۆلاری ئەمریکی بە ٣.٧٥ ڕیاڵ بەستراوەتەوە. 

## سەرچاوەکان

پۆل:دراوەکانی ئاسیا
کچە باشەکە بە خراپ دەرچوو

کچە باشەکە بە خراپ دەرچوو (بە ئینگلیزی: ***Good Girl Gone Bad)*** ناوی ئەلبۆمێکی ڕیانا، ژنە گۆرانیبێژی باربادۆسییە. ئەم ئەلبۆمە ڕۆژی 31ی ئایاری 2007 لە لایەن Def Jam Recordings و SRPەوە بڵاو کراوەتەوە.

پۆل:ئەلبومەکانی ٢٠٠٧
پۆل:ئەو ئەلبوومانەی لە ستۆدیۆی تۆمارکردنی وێستلەیک تۆمارکراون