open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
محەممەد کوڕی سەلمان

**محەممەد کوڕی سەلمان** (لەدایکبووی ٣١ی ئابی ١٩٨٥) شازادەی جێنشین و جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی سعودیایە.

## ژیان
محەممەد کوڕی سەلمان کوڕی عەبدولعەزیز ئال سعود، دایکی ناوی شاژنە فەھدە کچی فەلاح کوڕی سوڵتان کوڕی حووسەیلین. باپیری لە دایکیەوە، سەرۆکی ھۆزی عەجمان بووە، ساڵی ٢٠٠٨ ھاوسەرگیری کردووە لەگەڵ شاژنە سارە کچی مشھور کوڕی عەبدولعەزیز ئال سعود، ئێستا باوکی سێ منداڵە.

## خوێندن
قۆناغەکانی خوێندنی لە قوتابخانەکانی ڕیاز تەواوکردووە، یەکێک بووە لە دە دەرچووە یەکەمەکان لەسەرئاستی سعودیە، بەکالۆریۆسی لە یاسا لە زانکۆی پادشا سعود لە ڕیاز وەرگرتووە.

## پلە و پۆست
* لەدوای دەرچوونی لەزانکۆ، ژمارەیەک کۆمپانیای بازرگانی دامەزراندووە.
* ڕێکخراوێکی خێرخوازی بەناوی خۆیەوە ھەیە، ئامانجی ئەم ڕێکخراوە ھاوکاریکردنی پرۆژەکانی پەرەپێدانە لەوڵاتەکەیدا.
* سەرۆکی ئەنجومەنی بەڕیوەبردنی پادشا سەلمانە بۆ کاروباری گەنجان.
* یەکێکە لەدامەزرێنەرانی ناوەندی بن باز بۆ ئاسانکاری ھاوسەرگیری لە سعودیەدا.
* لە ٢٠٠٩وە کراوەتە ڕاوێژکاری تایبەتی شا سەلمانی باوکی.
* ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ کراوەتە وەزیری بەرگری. ھەروەھا کراوەتە سەرۆکی دیوانی پادشای سعودیەو ڕاوێژکاری تایبەتی پادشا.
* تەنھا دوو مانگ لە دوای وەرگرتنی پۆستی وەزیری بەرگری، ئۆپەراسیۆنەکانی «گەردەلولی پێداگری» لەدژی حوسییەکانی یەمەن دەستپێکردووە. دیدگای خۆی بۆ گەشەپێدانی سعودیە بەناوی دیدگای ٢٠٣٠ بڵاوکردووەتەوە.
* ٢٩ی نیسانی ٢٠١٥ فەرمانی پادشایی دەرچووەو پۆستی جێنشینی پادشای سعودیەی پێدراوە.
* لە ساڵی ٢٠١٧دا کراوەتە جێنشینی تەختی سعودی، دووەم منداڵترین وەزیری بەرگرییە لە مێژووی سعودیەدا. سەرۆکایەتی ئۆپەراسیۆنەکانی «گەردەلولی پێداگری» کردووە، کە سعودیە لە دژی حوسییەکانی یەمەن ئەنجامی دەدات.

## ئەمانەش ببینە
* تیرۆرکردنی جەمال خاشقچی
* سەلمان کوڕی عەبدولعەزیز

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:شاکانی سعوودیە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥
پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عەرەبستانی سعوودی
مێژووی قرغیزستان

وێنۆک
**مێژووی قرغیزستان** باسکردنە لە مێژووی وڵاتی قرغیزستان و ئەو ڕوودا و و پێشھاتانەی لە سەدەکانی ڕابردوو لەم ناوچەیە ڕوویداوە، بەمەبەستی ئاشناکردنی نەوەکانی ئێستا بەڕابردووی ئەم وڵاتە لە سەدەی سێزدەھەم و چواردەھەم پارچەیەک بووە لە ئیمپڕاتۆرییەتی مەگۆلی بەڵام لە ساڵی ١٧٨٥ کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئیمپڕاتۆرییەتی چینی میللی لە ساڵی ١٨٧٦ تێکەڵ بوو بە ئیمپڕاتۆرییەتی قەیسەری ڕووس. لە سەدەی بیست و بەتایبەت بەھۆی جەنگی جیھانیی یەکەم بەشێکی زۆری گەلی قرغیزس ڕوویان لە چینی میللی کرد، دواتر بەھۆی شۆرشی ناوخۆی سوپای سووری ڕووسیای نوێ زۆربەی شۆرشگێرەکانی قرغیزستان ڕووبەروویان بوونەوە. لە ساڵی ١٩١٧ تا ١٩٢٤ قرغیزستان بووە بەشێک لە کۆماری تورکمانستان لە ساڵی ١٩٢٤ مافی ئۆتۆنۆمی پێ درا و لە ساڵی ١٩٢٦ بووە یەکێک لە کۆمارەکانی یەکێتیی سۆڤیەت. لە ساڵی ١٩٩١ بەھۆی ئەو دۆخەی یەکێتی سۆڤیەتی بەسەریدا ھات قیرغیستان سەربەخۆی تەواوەتی و جیابوونەوەی لە یەکێتی سۆڤیەت ڕاگەیاند.
وێنۆک|تاوەری بورانە کە دروستکردنی دەگەرێتەوە بۆ سەدەی ١١

## مێژووی قرغیزستان لە ٢٠٠٠ تا ئێستا
### شۆرشی تولیپ ٢٠٠٥
### سەرۆکایەتی باکیڤس ٢٠٠٥–٢٠١٠
### شۆرشی قرغیزستان٢٠١٠
## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مێژوو
پۆل:مێژووی قرغیزستان
پۆل:مێژووی ئاسیا
ڕۆژپەرست

**ڕۆژپەرست** یا **حەربا** () لە جۆری مارمێلکە کۆنەکانن، و بە شێوەیەکی زۆر بە مارمێلکەی جیھانی کۆن تایبەتمەندن، لەگەڵ ٢٠٢ جۆر کە لە حوزەیرانی ٢٠١٥ وەسف کراوە. ئەم جۆرانە لە مەودایەکدا ڕەنگی خۆیان دەگۆڕن، و زۆر جۆریشیان توانای گۆڕینی ڕەنگیان ھەیە.

[وێنۆک|وێنەی حەربایەک لە [ھیندستان]]

حەرباکان بەپێی «زیگۆداتیلۆکانیان» جیادەکرینەوە، زۆربەی جۆرەکانی، گەورەترەکان بەتایبەتی، کلکی پێش بینییان ھەیە، چاوی حەرباکان بە شێوەیەکی سەربەخۆ وەک مۆبایلن، بەڵام بە ئامانجی ئەوەی کە نێچیرێک لە تەنیشتیدا پێشبکەوێت، بینایی «ستیرۆسکۆپی» ئاژەڵی دابین دەکات. حەرباکان بۆ سەرکەوتن و ڕاوکردنی بینراو خۆیان دەگونجێنن، ئەوان لە ئەو جۆرە کەشە گەرمەکاندا دەژین، کە لە دارستانی بارانەوە تا دۆخی بیابانی یورەکان، جۆرەھا جۆریان لە ئەفریقا، ماداگاسکار، باشووری ئەورووپا و لە سەرتاسەری باشووری ئاسیا تا سریلانکا دەژین، ھەروەھا لە ھاوایی و کالیفۆرنیا و فلۆریدا ناسرابوون، و زۆر جاریش وەک ئاژەڵێکی ماڵی دەپارێزرێت.

## پۆڵێنکردن
ئەم خێزانی حەربایانە بوون بە دوو خێزانی لاوەکی، برۆکسینا و چامەلێۆنینا، لەلایەن کلاڤەر و باھۆمێ لە ساڵی ١٩٨٦. لەژێر ئەم پۆلێنکردنەدا بروکسینا جەنەرا برۆکیسیا و ڕامپولۆونی لەخۆ گرت، ھەروەھا دواتر جەنەرالەکە لێیان جیابۆوە (پاللیۆن و ڕیپیلیۆن)، لەکاتێکدا چامەلێۆنینا جەنارا برادیپۆدیۆنی، کلاوما، چەمەیلۆ، فورسیفەر و تریۆسێرۆسی لەخۆ گرت، ھەروەھا جەنەرانە دواتر لێیان جیابۆوە (ئارکیەیوس، نادیسامبیە و کینیونگیا). بەڵام ڕەوابوونی ئەم دیزاینە لاوەکییە، بابەتی مشتومڕی زۆر بووە، ھەرچەندە زۆربەی توێژینەوە فیلۆلۆجییەکان پشتگیری ئەو بیرۆکەیە دەکەن، کە چامەخانەی خێزانی لاوەکی بروکسینا گروپێکی مۆنۆفیلتیکی نین. لەکاتێکدا پێشتر ھەندێک لەدەسەڵاتداران حەزیان کردووە، ئەم پۆلێنکردنە لاوەکییە لەسەر بنەمای نەبوونی بەڵگە بەکاربھێنن، بەڵام ئەم دەسەڵاتدارانە دواتر وازیان لەو دابەشبوونە لاوەکییەیان نا، چیتر ھیچ بنەماڵەیەکی لاوەکی لەگەڵ حەرباکان ناناسینەوە.

## گۆڕینی ڕەنگ
ھەندێک جۆری حەرباکان دەتوانن، ڕەنگی پێستیان بگۆڕن، و جۆری چەمیلەی جیاواز، توانای جیاوازی ڕەنگی و شێوازیان ھەیە، لە ڕێگەی تێکەڵەکانی پەمەیی و شین و سوور و پرتەقاڵ و سەوز و ڕەش و قاوەیی و شینی کاڵ و زەرد و پیرۆزە و مۆر. پێستی حەربا چینێکی ڕوکەشی ھەیە، کە ڕەنگیان تێدایە، و لەژێر چیندا خانەی کریستاڵی «گوانینە»، حەرباکان ڕەنگ دەگۆڕن، بە گۆڕینی بۆشایی نێوان کریستاڵی گوانینە کە درێژی شەپۆلی ڕووناکی ڕەنگیدانەوە لە کریستاڵەکان کە ڕەنگی پێست دەگۆڕێت. گۆڕینی ڕەنگی حەرباکان کاری لە تایمکردندا ھەیە، بەڵام تەنھا لە نیشانەدانی کۆمەڵایەتیدا و لە کاردانەوەدا بۆ پلەی گەرما و دۆخی تر. گرنگی ڕێژەیی ئەم کردارانە لەگەڵ ھەلومەرجدا دەگۆڕدریت، ھەروەھا لەگەڵ جۆرەکانیان.

## ڕجیم
حەرباکان بە گشتی مێروو دەخۆن، بەڵام جۆرە گەورەترەکان وەک چەمینە باوەکان، لەوانەیە مارمێلکە و باڵندە گەنجەکانی دیکەش بخۆن. مەودای خۆراکی لەم خاڵانەی خوارەوە دەبینرێت:
* حەربای کالیپتراتی، سەر بە عەرەبستانە، لە گۆشتخۆرە، بەڵام کاتێک سەرچاوەکانی دیکەی ئاو بەردەست نین گەڵا دەخوات. دەتوانرێت پارێزگاری لەخۆی بکات، لەسەر ڕێجیمێکی کریکەیتەکان (سیسرک ھتد..).
* حەربای جاکسۆن (تریۆسێرۆس جاکسۆنی)، بەزۆری لە کینیا و باکووری تانزانیا ھەیە، جۆرەھا ئاژەڵی بچووک لە جۆری زۆر گەورە دەخوات، لەوانە مێروولە، پەپوولە، نینۆک، کرم، مارمێلکە، ھەروەھا ماددەی ڕوەکی وەک گەڵا و شانەی تەندەر و توو دەخوات. دەتوانرێت پارێزگاری لەخۆی بکات، لە ڕێجیمێکی تێکەڵ کە بریتیبێت لە کاڵو گەڵای داندلیۆن و قەتوو مۆز و تەماتە و سێو و کریکەیتەکان.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
کەتیبەکانی کوردستان

**کەتیبەکانی کوردستان **ڕێکخراوێکی ئیسلامیی کوردی چەکدارە کە لە بنەڕەتدا لە سنووری باکووری ئێران و عێراق چالاکن. سەر بەرێکخراوی تیرۆریستی ئەلقاعیدەن کە چەندین ھێرشیان بۆ سەر حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ئەنجام داوە و ئەم گرووپە لە ۱ی کانوونی دووەمی ۲۰۱۲ لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا بە ڕێکخراوێکی تیرۆریستی پۆلێن کرا.

## مێژوو
کەتیبەکانی کوردستان لە ساڵی ٢٠٠١ لە چیای حەمرین دامەزراون، وەک فراکسیۆنێکی فەرمی قاعیدە. لەلایەن چەکدارانی پێشووی ئەنسارولئیسلامەوە دامەزراوە. بەڵام دروستکردنی لیواکانی کوردستان بە گرتەیەکی ڤیدیۆیی بە ناوی "گەڕانەوە بۆ شاخ" ڕاگەیەندرا کە لە مانگی ئازاری ٢٠٠٧ لەلایەن ڕێکخراوی قاعیدە بڵاوکرایەوە. لە ٢٠٠٧ تا ٢٠١٠ یاخیبوونێکیان لە دژی حکومەتی هەرێمی کوردستان ئەنجامدا بە هێرشێکی زۆر دژی دەسەڵاتداران. لە کوردستانی ئێرانیشدا چالاک بوون. لە نیسانی ٢٠١٤ لیواکانی کوردستان بەیاننامەیەکیان بڵاوکردەوە کە تیایدا ڕەخنەیان لە دەوڵەتی ئیسلامی گرت و داوایان لە کوردەکان کرد نەچنە پاڵ دەوڵەتی ئیسلامی.

ئەم گروپە چەندین هێرشیان کردووە و زۆربەی هێرشەکانیان دژی وەزارەتی ناوخۆی حکومەتی هەرێمی کوردستان بووە لە هەولێر کە لە مانگی ئایاری ۲۰۰۷ دا ۱۹ کەس کوژران و ۷ پاسەوانی سنوور و ئەفسەرێکی ئاسایشی یەکێتیان لە پێنجوێن لە مانگی تەمموزی ۲۰۰۷ شەهید کرد. لە ئەیلولی ۲۰۱۰ دا دوو ئەفسەری پۆلیس بەهۆی هێرشێکی خۆکوژی شکستخواردوو له سلێمانی بریندار بوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون
پۆل:ڕێکخراوە کوردییە ئیسلامییەکان
پۆل:جوگرافیای عێراق
پۆل:ڕێکخراوە جیھادییەکان
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠٠٧
پۆل:ڕێکخراوەکان لە عێراق
مێژووی کازاخستان

وێنۆک

**مێژووی کازاخستان** باسکردنە لە مێژووی وڵاتی کازاخستان و ئەو ڕوودا و و پێشھاتانەی لە سەدەکانی ڕابردوو لەم ناوچەیە ڕویداوە بەمەبەستی ئاشنا کردنی نەوەکانی ئێستا بە ڕابردووی ئەم وڵاتە. کازەخستانییەکان لە سەرەتادا وەک ھەر نەتەوەیەکی دیکە ڕەوەند یاخود کۆچ بەر بوونە خەریکی بەخێوکردنی ئاژەڵ بوون پاشان وردە وردە بەرەو نیشتەجێ بوون چوون لە مێژووی خۆیدا چەندین جار توشی داگیرکاری و ھەڵمەتی ھێرشی نەتەوەکانی دیکە بووەتەوە لە سەردەمی دەسەڵات دارییەتی مەغۆلەکان ناوچەکەیان بوو بە بەشێک لە ئیمپڕاتۆرییەکەیان لە سەدەی سێزدەھەم ھەروەھا کەوتنە ژێر دەستی تەتەرەکان بۆ ماوەیەکی زۆر پاشان دەکەوێت دەست ڕووسەکان.
لە ساڵی ١٩١٦ کازەخستانییەکان دژی دەسەڵاتداران ڕاپەرین بەڵام ڕووسیا توانی کۆنتڕۆلی بکات و ژمارەیەکی زۆری ڕاپەریوی کوشت و بریندار کرد. لە ساڵی ١٩٢٠ مافی ئەتۆنۆمی وەرگرت لە ساڵی ١٩٣٦ بووە یەکێک لە کۆمارەکانی یەکێتیی سۆڤیەت. لە ساڵی ١٩٩١ کازەخستان سەربەخۆ بوونی خۆی ڕاگەیاندن سیستەمی کۆماری چەسپاند و ھەمان ساڵ ئەمریکا دانی پێدانا. لە ساڵی ١٩٩٢ بووە ئەندام لە نەتەوە یەکگرتووەکان لە ١٩٩٢ دەستوری نوێ دانرا و نازار باییف بووە سەرۆک کۆمار وە لە ساڵی ١٩٩٨ شاری ئاستان بووە پایتەختی ئەم وڵاتە لە ساڵی ١٩٩٩ دوویارە نازار باییف وەک سەرۆک کۆمار ھەڵبژێردرایەوە

## مێژووی کازەخستان ٢٠٠٠تا ئێستا

## سەرچاوەکان

* 

*
پۆل:مێژووی ئاسیا
پۆل:مێژوو
ئامانج بابانی

**ئامانج بابانی** (٢٥ی ئابی ١٩٧٩–١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩) ڕۆژنامەوانێکی کورد بوو. وەک پێشکەشکار لە کەناڵی ئێن ئاڕ تی کاری دەکرد.

## مردن
لە شەوی ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ لەگەڵ ھاوسەر و منداڵە تەمەن پێنج ساڵانەکەی لە ڕووداوێکی نادیاردا کوژران. پۆلیسی سلێمانی لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ئامانج بابانی بە بکوژی خۆی و خێزانەکەی دانا. لە ساڵی ٢٠٢١، کەیسی ئامانج بابانی هەڵدەدرێتەوە لە لایەن سەرۆکایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان و دوای دووبارە پێداچوونەوە بەو کەیسەکە کرا. لەم بارەیەوە، جووتیار عادل ڕایگەیاند کە هیچ کەیسێک لە کوردستان پشتگوێ ناخرێت "لەوانە کەیسی رادەستکردنەوەی مستەفا سەلیمی و تیرۆرکردنی ئامانج بابانی و هاوژین و منداڵەکەی".

## سەرچاوەکان
 

پۆل:پێشکەشکارە کوردەکان
پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
پۆل:مردووانی ٢٠١٩
پۆل:پێشکەشکارانی پێشووی ئێن ئاڕ تی
پیاوان لە مەریخەوە ھاتوون، ژنانیش لە ڤینۆسەوە

**پیاوان لە مەریخەوە ھاتوون، ژنانیش لە ڤینۆسەوە** () کتێبێکە ساڵی ١٩٩٢ لەلایەن نووسەری ئەمریکایی جۆن گرەی نووسراوە کە لەبارەی گرفت و کێشەکانی نێوان ژن و پیاوانە لە ژیانی ھاوسەریدا. ئەم کتێبە کێشە باوەکانی نێوان ژنان و پیاوان دەستنیشان دەکات و دەڵێت زۆربەی ئەم کێشانە لە جیاوازی دەروونی نێوان ڕەگەزی ژن و پیاو سەرچاوە دەگرێت، وەکوو ئەوە وایە کە ژنان و پیاوان لە دوو ھەسارەی جیاوازەوە ھاتبن و ھەندێک ڕێنمایی دەخاتە ڕوو بۆ پێکھێنانی پەیوەندییەکی سەرکەوتوو و باشتر تێگەیشتنی ھەر یەک لە ژنان و پیاوان لە ڕەگەزی بەرامبەریان و کەمکردنەوەی ناکۆکی لە نێوانیاندا.

ئەم کتێبە زۆرتر لە ١٥ میلیۆن دانەی لێ فرۆشراوە و بەپێی ڕاپۆرتی سی ئێن ئێن بەرزترین پلەی لەنێوان کارە ناخەیاڵییەکانی دەیەی ١٩٩٠ بەدەستھێنا.

## ڕا نەرێنییەکان
نووسەر جولیا تی وود لە ساڵی ٢٠٠٢ وەڵامێکی ڕەخنەیی بڵاوکردەوە سەبارەت بەم کتێبەوە
*.
لە بەرگی یەکەمی کتێبی جیاوازی بنەڕەتیدا، [[سیمۆن بارۆن - کۆھین]] سەبارەت بەم کتێبەوە دەڵێت: «ئەو ڕوانگەیەی کە پیاوان خەڵکی مەریخن و ژنان ڤینۆس جیاوازی نێوان دوو ڕەگەز زۆر توندڕەوانە پێشان دەدات. دوو ڕەگەز جیاوازن، بەڵام ئەوەندە جیاواز نین کە نەتوانن لە یەکتری تێبگەن».

== وەرگێڕانەکان ==
ئەم کتێبە لەلایەن سێ وەرگێڕی جیاوازەوە کە بریتین لە پاسار شێرکۆ، دڵشاد شارباژیری، ئیبراھیم بەھائوددین، وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی.

== سەرچاوەکان ==

* 

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [http://www.marsvenus.com/ *Men are from Mars, Women are from Venus*]
* [http://www.wikisummaries.org/wiki/Men_Are_From_Mars%2C_Women_Are_From_Venus *Men Are From Mars, Women Are From Venus'']  on WikiSummaries

پۆل:دەروونناسیی گشتی
پێڕستی وڵاتان بەپێی ڕێژەی خۆکوژی

وێنۆک|نەخشەی ڕێژەی خۆکوشتن (ستانداردکراوی تەمەن، بۆ هەر ١٠٠ هەزار دانیشتوو) لە جیھاندا تا ساڵی ٢٠١٠.
ئەمانەی خوارەوە پێڕستی ئەو وڵاتانەن کە ڕێژەی خۆکوژییان هەیە وەک هەر داتایەک کە ڕێکخراوەی تەندروستیی جیهانی و چەند سەرچاوەیەکی تر بڵاویان کردووەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خۆکوشتن
پۆل:پێرستەکانی وڵاتەکان
جۆرج کارلین

**جۆرج دێنیس پاتریک کارلین** (١٢ی ئایاری ١٩٣٧–٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٨) ئەکتەر، ڕەخنەگری کۆمەڵایەتی و نووسەرێکی ئەمریکی بوو. بە شێوەیەکی بەربڵاو بە یەکێک لە کۆمیدیا ھەرە گرنگ و کاریگەرەکانی وەستانی ھەموو کاتێک دائەنا، جارێک بە " ڕاگری کۆمیدیاکانی دژە کولتوور " ئەو بە کۆمیدیا تاریکەکەی و ڕەنگدانەوەی لەسەر سیاسەت و زمانی ئینگلیزی و سایکۆلۆژیو ئایین و بابەتە تابوو جۆراوجۆرەکان بە باشی ناسرابوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:بێدینەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان
پۆل:ڕەخنەگرانی کڵێسەی کاتۆلیک
پۆل:ڕەخنەگرانی مەسیحییەت
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧
پۆل:مردووانی ٢٠٠٨
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
پۆل:کۆمیدیاکارەکان لە شاری نیویۆرک
پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو
پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)
پۆل:ئەکتەری کۆمیدی پیاوی ئەمریکی
پۆل:گومانباوەڕە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک
پۆل:نووسەرانی مانھاتن
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:بێخوایانی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی کالیفۆڕنیا
کنگر

وێنۆک
**کنگر** يان **که‌نگر** () ڕوەکێکی سروشتییە بە زۆری لە ناوچە شاخاویەکاندا لە وەرزی بەھاردا دەڕوێت، وەک سەرچاوەیەکی وزەبەخشی خۆراکی بەکاردێت، بەڵام کە نزیک دەبینەوە لە وەرزی ھاوین گوڵێکی وەنەوشەیی دەردەکات و پیر دەبێت و بە کەڵکی خواردن نایەت، بەژنی ئەم ڕووەکە لە نێوان ٣٠ بۆ ٩٠ سم دایە.

## کانزا و ڤیتامینەکان
* پۆتاسیۆم
* ئاسن
* کاربۆھیدرات
* پڕۆتین
* ڤیتامین (A,B,C,K)
* سیمالارین (چارەسەری سەرەکی جگەر)
* ھیستامین (چارەسەری ھەستیاری)

## سوودەکان
* خواردنی کنگر ڕۆڵی گرنگی لە پرۆسەی ھەرسکردنی خۆراکەکانی ناو گەدە دەبێت.
* خواردنی کنگر ھێز و توانای زۆر بە جەستە دەبەخشێت.
* خواردنی کنگر سوودی زۆری لە چارەسەربوونی نەخۆشییەکانی کەمخوێنی و ھەناو و زەردوویی دەبێت.
* خواردنی کنگر دەبێتە ھۆی دروستبوونی بەکتریا سوودبەخشەکان لە جەستەی مرۆڤ و بەکتریا زیانبەخشەکانیش لە ناو دەبات.
* کنگر دەوڵەمەندە بە دژە ئۆکسید کە ڕێگری لە تووشبوون بە شێرپەنجەی پێست دەکات.
* ڕێژەی چەوری خوێن کەمدەکاتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:گژوگیاکانی یۆنان
پۆل:گژوگیاکانی ئەفغانستان
پۆل:گژوگیاکانی ئەرمەنستان
پۆل:گژوگیاکانی ئازەربایجان
پۆل:گژوگیاکانی لوبنان
پۆل:گژوگیاکانی تورکیا
بەتەنیا لە ماڵەوە ٢: ونبوو لە نیویۆرک

**بەتەنیا لە ماڵەوە ٢: ونبوو لە نیویۆرک** فیلمێکی کۆمیدیی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٩٢ بەرھەمھێندراوە و لە نووسینی جۆن ھیوزە و لە دەرھێنانی کریس کۆڵۆمبەسە. دووەمین زنجیرەی فیلمی بەتەنیا لە ماڵەوەیە و ئەکتەران مەکاڵی کەڵکن، جۆ پێشی، دانیەڵ ستێرن، جۆن ھێرد، تیم کەری، برێندا فریکەر، و کاترین ئۆھارا بە ڕۆڵی سەرەکی بەشدارن.

## چیرۆک
فیلمەکە دوای ئەوە دەست پێ دەکات کاتێک کێڤن (مەکاڵی کەڵکن)، کە کوڕێکی تەمەن ١٠ ساڵە، جارێکی تر دەبێت دوو دز بە ناوەکانی ھاری و مارڤ (جۆ پێشی و دانیەڵ ستێرن) لە کۆڵ خۆی بکاتەوە، دوای ئەوەی بە ھەڵە لە پشووی کریسمسدا لە خێزانەکەی جیا دەبێتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 
* 

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس
پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٢
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی ئەمریکا
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جۆن ویلیامزەوە تۆمارکراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شیکاگۆ داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون
پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ١٩٩٢ داندراون
پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:فیلمە کۆمدییەکانی ١٩٩٢
بەرزکەرەوە

250px|وێنۆک|ڕووی دەرەوەی دەرگاکانی چەند بەرزکەرەوەیەک لەنێو بینایەک
**بەرزکەرەوە** یان **ئاسانسۆر** جۆرە ئامێرێکی بەرزکردنەوەی ستوونییە کە خەڵک و کەلوپەل دەباتە سەر و دەھێنێتە خوار لەنێوان ئاست و نھۆمەکانی بیناکان. زۆربەی بەرزکەرەکان بە توانای کارەبایی ئیش دەکەن.

## ئەمانەش ببینە
* سیستەمەکانی گواستنەوەی بینا
* کارپێکەری بەرزکەرەوە

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:بەرزکەرەوەکان
پۆل:داھێنانەکانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:داهێنانەکانی سەدەی نۆزدەهەم
پۆل:داھێنانەکانی سەدەی نۆزدەھەم
بەرزکەر

**بەرزکەر** یان **کرێن** مەکینەیەکە بەکاردێت بۆ جوڵاندنی کەرەستەکان بە ھەردوو شێوەی ڕاست و ئاسۆیی، کەڵک لە سیستەمێکی درێژ، بەرزکردن، پەتی تەل یان زنجیر بۆ بەرزکردنەوە و گواستنەوەی شتە قورسەکان لەناو وەرچەرخانە درێژەکەیدا بەکاردێت. ئەم ئامرازە یەک یان چەند ئامێرێکی سادە بەکاردەھێنێت، وەکو نوێڵ و خلۆکە، بۆ دروستکردنی کایەی میکانیکی بۆ ئەنجامدانی کارەکانی.

## سەرچاوەکان

پۆل:تەکنۆلۆژیا
پۆل:مەکینەکان
پۆل:داھێنانە دێرینەکان
پەشمەک

alt=|وێنۆک
**پەشمەک** (، ) جۆرێکە لە شیرینی کە ھاوشێوەی پرچە، و بە ئامێرێکی تایبەت لە شەکر دروست دەکرێت. زۆر جار دەستگێڕەکان دەیفرۆشن.

## سەرچاوەکان

پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
پۆل:دێسێرەکان
قەنەفە

thumb|left
**قەنەفە**، **کاناپە** یان **سۆفە** () کورسییەکە کە ژێر و پشتی دۆشەکی ھەیە و بۆ دانیشتنی سێ، چوار یان زۆرتر کەس بە کەڵک دێت. قەنەفە ھەروەھا بۆ ڕاکەوتن و ھەڵاژین بە کار دێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:کەلوپەل
مێژووی بروونای

وێنۆک
**مێژووی بروونای** باسکردنە لە مێژووی وڵاتی بروونای و ئەو ڕوودا و و پێشھاتانەی لە سەدەکانی ڕابردوو لەم ناوچەیە ڕویداوە بەمەبەستی ئاشنا کردنی نەوەکانی ئێستا بە ڕابردووی ئەم وڵاتە.

## پوختەیەک لە مێژووی بروونای
لە سەدەی پانزەھەم شانشینی ئیسلامی ڵی دامەزرا کە مالیزییەکان دەسەڵاتیان گرتە دەست لە بڕونای لە ساڵی ١٩٠٦ لەلایەن بەریتانییەکان داگیرکرا و کەوتنە ژێر دەستیان لە ساڵی ١٩٢٩ نەوت لەم وڵاتە دۆزرایەوە لە ساڵی ١٩٤١ تا ١٩٤٥ لەلایەن ژاپۆنەوە حکوم دەکرا دوای داگیرکردنی لە جەنگی جیھانی دووەم لە ساڵی ١٩٥٩ دەستوری خۆی ڕاگەیاند و بەریتانییەکان کار و باری بەرگری و دەرەوەی گرتە دەست لە ساڵی ١٩٧٥ نەتەوە یەکگرتووەکان بڕیاری سەربەخۆی بڕۆنای دا و لە بەریتانیا جیابووەوە لە ساڵی ١٩٨٤ و سەربەخۆی خۆی ڕاگەیاند

## سەرچاوەکان
* کتێبی فەرھەنگی ڕووداوەکانی کوردستان و وڵاتانی جیھان لە ئامادەکردنی علی کەندی چاپ ٢٠٠٥

پۆل:مێژووی بروونای
کۆسرۆف مەلوول

**کۆسرۆف مەلوول** (١٨٨٤ لە ئامەد - ١٩٧١ لە و.ی. ئەمریکا) گۆرانیبێژێکی ئاشوورییە. ئەو یەکەمین گۆرانیبێژی ئاشووری بوو کە دەنگی خۆی بە شێوەی مۆدێرن لە سەر پەڕەکانی فۆنۆگراف بڵاو کردەوە. کۆسرۆف ئەگەرچە کورد نەبوو، بەڵام یەکەمین گۆرانیی کوردیش بە دەنگی ئەو لە سەر پەڕەی فۆنۆگراف لە ساڵی ١٩١٦ بڵاو کرایەوە.

## ناو
ناوی کۆسرۆف مەلوول بە شێوەکانی جۆراوجۆر نووسراوە؛ خوورسۆف مەلوول، خۆسرۆف مەلوول، خوسرف ئەفەندی، کۆسرۆف مەڵۆل، خۆسرەو مەلوول، کۆسرۆف مەلوول، کۆسرۆف ئەف. شێوەکانێکە ک ناوی ئەم گۆرانیبێژە لە سەرچەمەکانی جۆراوجۆر نووسراوەتەوە.

## ژیان
کۆسرۆف مەلوول لە ساڵی ١٨٨٤ لە ئامەد لە باکووری کوردستان لە دایک بوو. ئەو وڵاتەکەی بە جێ ھێشت و بە دوای سەفەرێکی دژوار و درێژخایەن لە ساڵی ١٩٠٤ گەیشت بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، و ھاوسەرەکەی مادام ھرپسم و دوو منداڵەکەی بە ناوەکانی ئانتۆن و ئدوارد لە ساڵی ١٩٠٨ ھاتن بۆ لای. کۆسرۆف لە ئەیاڵەتی نیوجێرزی نیشتەجێ بوو و لەورەدا دوکانی میوەفرۆشیی دامەزراند.

کۆسرۆف لە نێوان ساڵانی ١٩١٣ ھەتا ١٩١٥ سەرۆکی ئەنجمەنی قوتابخانەی نەتەوەییی ئاشوورییەکان بوو و ڕۆلێکی گرێنگ لە ئاشوورییەکانی تاراوگە گرت بە ئەستۆ.

کۆسرۆف لە گۆرانی وەتن و ڕێک و پێک کردنی مۆسیقا کارامە بوو و بە زمانەکانی تورکی و کوردی گۆرانی دەگۆت. ئەو یەکەمین گۆرانیی کوردیی لە ساڵی ١٩١٦ لە سەڕ پەڕەکانی فۆنۆگراف بڵاو کرد.

ئەگەرچە کۆسرۆف یەکەمین گۆرانیبێژی ئاشووری بوو کە دەنگی خۆی بە شێوەی مۆدێرن تۆمار کرد، بەڵام ھیچ گۆرانییەک بە زمانی ئاشووری لێ بە جێ نەماوەتەوە. ئەمە گەھا بە ھۆی پەیرەوی کردن لە فەرمانی کڵێسا لە ساڵی ٥٠٢ی زایینی بووە کە ئاناستاسیۆس خوێندنی گۆرانی و دیلان بە قێخە زانیوە.

کۆسرۆف مەلوول لە ساڵی ١٩٧١ لە و.ی. ئەمریکا کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٩٧١
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٤
پۆل:مەسیحییەکانی کوردستان
پۆل:ئاشوورییەکانی باکووری کوردستان
پۆل:ئاشوورییەکانی تورکیا
پۆل:ئاشوورییەکانی عوسمانی
مزگەوتی سەعید نوورسی (ھەولێر)

**مزگەوتی سەعید نوورسی** () مزگەوتێکە لە شاری ھەولێر، کەوتووەتە گەڕەکی فەرمانبەران، سەر ڕێگای نوێى بنەسڵاوە، لە ٢٤ی شوباتی ٢٠٠٩ دەست کراوە بە دروستکردنی مزگەوتەکە.

## پێکھاتەی مزگەوت
ڕووبەرەکەی ٣٠٠٠ مەتر دووجایە، بە ئەندازەی ٢٥ × ١٨ مەتر و بەرزیی شەش مەتر، حەڕەمێکی لاکێشەیی بۆ دروستکراوە، ژووری مەلای ھەیە، لەگەڵ دوو ھۆڵی بۆنە ئاینییەکان بۆ ژنان و پیاوان،
مزگەوتەکە دوو باخچەی ھەیە، گەراجێکی گەورەی ھەیە بۆ وەستانی ئۆتۆمۆبیل.

## پێشنوێژ و وتارخوێنەکان
ئەو مەلایانەی تا ئێستا پێشنوێژ و وتارخوێن بوونە لەو مزگەوتە:
* مەلا تاریق نانەکەلی
* مەلا فەرمان خەرابەیی

## ئەمانەش ببینە
* مزگەوتی جەلیل خەیات
* مزگەوتی خانەقای سلێمانی

## سەرچاوەکان

پۆل:مزگەوتەکانی ھەولێر
پۆل:مزگەوتەکانی کوردستان
پۆل:شوێنەکانی ھەولێر
ھەرێم

**ھەرێم** () زاراوەیەکی جوگرافییە بەشێوازێکی جیاواز لە نێوان لقە جیاوازەکانی جوگرافیا بەکار دەھێنرێت.

لە جوگرافیای ھەرێمەکان بە شێوەیەکی فراوان دابەش دەکرێن بە تایبەتمەندی فیزیکی (جوگرافیای سروشتی)، تایبەتمەندییەکانی کاریگەری مرۆڤ(جوگرافیای مرۆڤ)، کارلێکردن لە نێوان مرۆڤایەتی و ژینگە (جوگرافیای ژینگەیی). ھەرێمە جوگرافی و لاوەکییەکان زۆرجار بە سنوورە دیاریکراوەکانیان پەسن دەکرێن، ھەندێک جار سنووری گواستنەوە، جگە لە جوگرافیای مرۆڤ، کە ھەرێمە دادوەرییەکانی وەک سنووری نەتەوەیی لە یاسادا پێناسە دەکرێن. جگە لە ھەرێمی کیشوەرەکان، ھەرێمە ئاوییەکان و کەشوھەوا و زەریاکان، کەشوھەوای جیا لەسەر زەوی بە ھەرێم جیا دەکرێنەوە. زەوی جیھان و ھەرێمە ئاوییەکان دابەشکراون بۆ ھەرێمە ژێربەژێرەکان لە ڕووی جوگرافییەوە سنووردار کراوە بەتایبەتمەندی جیۆلۆجی. کاریگەری زۆری کردووەتە سەر سیستەمی ژینگە وەک دەشت و نیشانەکان. وەک شێوازێک بۆ باسکردنی ھەرێمە شوێنییەکان، چەمکی ھەرێمەکان گرنگە و بە شێوەیەکی فراوان لە نێوان چەند لق لە جوگرافیا بەکاردێت، ھەرکەسێک دەتوانێت وشەی ھەرێم بەکار بھێنێت بەرامبەر بە پەسنی ھەرێمێک وەک ناونان، بۆ نموونە ھەرێمی ژینگەیی زاراوەیەکە لە جوگرافیای ژینگەیی بەکار دەھێنرێت، ھەرێمی ڕۆشنبیری لە جوگرافیای ڕۆشنبیری و جوگرافیای ژیانی و ھتد.

بواری جوگرافیا کە ھەمان ناوی ھەرێم دیراسە دەکات پێی دەوترێت جوگرافیای ھەرێمایەتی.
لە بوارەکانی:
* جوگرافیای سروشتی
* ئیکۆلۆژیا
* بایۆجوگرافی
* جوگرافیای ئاژەڵی
* جوگرافیای ژینگەیی
ھەرێمەکان بەپشت بەستن بە تایبەتمەندییە سروشتییەکان وەک:
* سیستەمی ژینگەیی یان بایۆلۆجی
* ھەرێمە زیندەیییەکان
* حەوزی ئاوەڕێژگە
* ھەرێمە سروشتییەکان
* زنجیرە چیاکان
* جۆرەکانی خاک

جوگرافیای مێژوویی، بریتییە لە خوێندنی مێژووی مرۆڤ لە پەیوەندی بە شوێن و ھەرێمەکان یان خوێندنی چۆنییەتی گۆڕینی شوێن و ھەرێمەکان بەدرێژایی کات.

## ڕەچەڵەکناسی
لە بواری ڕەچەڵەکناسی و زانستی دراوسێیەتیدا، ھەرێم جوگرافیایەکی تایبەتمەندی ھەیە. لە وڵاتی کوردان گەلێک ھەرێم ھەیە، لە ھەرێمە سەرنج ڕاکێشەکان وەک موکریان و شارباژێڕ و ھەوشار و پشدەر و گەرمیان و دەرسیم و ھەورامان و سۆران و بادینان و لەکستان و لوڕستان و … ھتد. لەم ھەرێمانەدا بە زاراوە و شێوەزاری تایبەت دەدوێن، لەڕووی مێژوویی و ئایینی و جوگرافیاوە تایبەتمەندی خۆیان ھەیە بۆ نموونە لە ھەرێمی دەرسیمدا بە زاراوەی کرمانجی قسەدەکەن و بە ئایین عەلەوین و جوگرافیاکەیان زۆر تەنگ و تەسکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:جوگرافیا
پۆل:زاراوەکانی جوگرافیا
پۆل:ھەرێمەکان
جوگرافیای لوبنان

وێنۆک
**لوبنان** یەکێکە لە وڵاتەکانی کیشوەری ئاسیا و بەیرووت پایتەختەکەیەتی لەڕووی جوگرافیاوە دەکەوێت باشووری ڕۆژئاوای ئاسیاوە لە ڕۆژئاواوە دەریایی ناوەڕاستە وە لەڕۆژھەڵاتیشەوە بەستراوە بە زنجیرە چیا و وڵاتی (فەڵەستین یاخوود ئیسڕائیل) وە. خاوەنی کەشوھەوایەکی مام ناوەندە ھاوینانی گەرم و زستانانی سارد و باراناوییە ڕووبەری ئەم وڵاتە ١٠٤٥٢کم چوارگۆشەیە ڕووبەری وشکانی (%٩٨٫٤) ڕووبەری ئاوی (%١٫٦) یەکێکە لە خاوەن ڕووبەرە بچووکەکان لوبنان شەش پارێزگا و لەگەڵ ٢٥ قەزا ھەیە

## بەرزی و نزمی
## ڕووبارە کەنارییەکان
* ڕووباری گەورەی باشوور
* ڕووباری ئەستوان
* ڕووباری ئەرقا
* ڕووباری سارد
* ڕووباری ئەبوو علی
* ڕووباری ئیبراھیم
* ڕووباری الکلب
* ڕووباری بەیرووت
* ڕووباری دەموور
* ڕووباری یەکەم
* ڕووباری سینیق
* ڕووباری زەھرانی
* ڕووباری قاسیم

## جوگرافیای سروشتی
## جوگرافیای مرۆیی
## سەرچاوەکان
* 

پۆل:جوگرافیای لوبنان
گەڕەکی چینی

250px|وێنۆک|شارۆچکەی چینی
**گەڕەکی چینی** ئاماژە بە گەڕەکە چینییەکان دەکات لە شارەکانی ئەو وڵاتانەی جگە لە ناوچە چینییەکان. گەڕەکی چینی تەنیا بە شەقامێکی دیاریکراوەوە سنووردار نییە، بەڵکو دەتوانرێت درێژبکرێتەوە بۆ شارێک، زیاتر بە شێوەیەکی پڕ لە کێشە پێی دەوترێت شارۆچکەی چینی یان گەڕەکی چینی. گەڕەکی چینی لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، ئوسترالیا و ئەمریکای باکوور بەھۆی ھۆکاری مێژوویی یان بارودۆخی تایبەتەوە باوە.
گەڕەکی چینی بۆ یەکەم جار لە ئەمریکا و کەنەدا لە سەدەی ١٩دا دروست بوو لەو کاتەدا یاسای جیاکراوەی زەوی خەڵکی لە ڕەنگ قەدەغە کرد، وەک چینییەکان، لە دەستێوەدان لە بازاڕی وشکانی یان ڕێگەدان بە تەنیا چینی بۆ کڕینی زەوی لە چەند ناوچەیەک، بەم شێوەیە یەکەم نەوەی کۆچبەری چینی بۆ نیشتەجێ بوون لە ناوچەکەدا دروست کرد. پێکھێنانی شارۆچکەی چین بۆ ئەوە دەبووە ھۆی ئەوەی کە چینی سەرەتایی کۆچی یان بۆ دەرەوەی وڵات کردووە و بووەتە گروپێکی کەمینە لە ناوچەکەدا و وەک ئەوەی کە دەبوایە ھەمان بەلەم لە ژینگەی نوێدا ھاوبەش بکەن لە ناوچەیەکدا نیشتەجێ بوون. ھەروەھا لە ژاپۆن و کۆریا، شارۆچکەی چین-یش بە شارۆچکەی چین ناسراوە، وەک یوکۆھاما چینتاون.

## سەرچاوەکان

پۆل:چاندی چینی
نوتێلا

**نوتێلا** () براندێکی سپرێدی بندوقی کاکاوی شیرینە. نوتێلا لەلایەن کۆمپانیای فێرێرۆوە بەرهەم دەهێنرێت و یەکەم جار لە ١٩٦٤ خرایە بازاڕەوە، یەکەم دانەی لە ١٩٦٣ دروستکرا.

## پێکھاتەکان
* ڕۆنی خورما
* شەکەر
* بندوق
* ھاڕاوەی کاکاو
* شیری وشک

## زیانەکانی نوتێلا
ڕێکخراوی ئەورپی بۆ پاراستنی ماددە خۆراکییەکان، لە ساڵی ٢٠١٦ ڕایگەیاند ڕۆنی خورما لە پێکھاتەی نوتێلادا دەبێتە جۆرێک لە شێرپەنجە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:تەشەنەکان (خۆراک)
ڕۆکستار گەیمز

**ڕۆکستار گەیمز** () کۆمپانیای بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆیییەکانی ئەمەریکایە، وە بنکەی لە شاری نیویۆرکە، کۆمپانیاکە لە کانوونی یەکەمی ١٩٩٨ وەک کۆمپانیای لاوەکی Take-Two Interactive دامەزراوە. ئەندامانی دەستەی دامەزراندنی کۆمپانیاکەش سام، دان ھاوسر، تێری دۆنۆڤان، جەیمی کینگ بوون، کە لەو کاتەدا کاریان بۆ Take-Two دەکرد، کە پێشتر براکانی ھاوسر لە BMG Interactive جێبەجێکار بوون، سام ھاوسر وەک سەرۆک سەرۆکایەتی ستۆدیۆکە دەکات.

وێنۆک|لۆگۆی کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمز

لە ساڵی ١٩٩٩ چەندین کۆمپانیا پەیدابوون، یان لەژێر دەستی Take-Two دامەزراون، بوونەتە بەشێک لە یارییەکانی ڕۆکستار کەنەدی، ڕۆکستار کەنەدا پێی دەڵێن (ڕۆکستار تۆرنتۆ)، لە ساڵی ١٩٩٩ بووە یەکەم کۆمپانیا، ھەروەھا ڕۆکستار ھندستانیش تازەترینیانە لە ساڵی ٢٠١٦. ھەموو ئەو کۆمپانیایانەی لەژێر سایەی یاری ڕۆکستار ڕێکدەخران، ھەڵگری ناو و لۆگۆی «ڕۆکستارن» لەم چوارچێوەیەدا، یاری ڕۆکستار ھەندێک جار بە ڕۆکستار نیویۆرک، ڕۆکستار ئێن وای، ڕۆکستار ئێن وای سی ناودەبرێت.

## مێژوو
لە ١٢ی ئازاری ١٩٩٨ Take-Two Interactive دەستکەوتنی خۆی لە سەرمایەکانی پەخشی یاری ڤیدیۆیی بێم جی ئۆڵتۆڕلەیشن لە BMG Entertainment ڕاگەیاند. لە ئاڵوگۆڕدا Take-Two بۆ ئەوە بوو کە ١٬٨٥ میلیۆن پشک (دەوروبەری ١٦٪) دەربکات، لە پشکی باوی خۆی بۆ بی ئێم جی ئینتەرتێمێنت لە ڕێگەی ئەم دەستکەوتەوە، Take-Two چەند تایبەتمەندییەکی فکری پێشووی بی ئێم جی ئینتەرێکتیڤی بە دەست کەوت، لەوانە دی ئێم ئەی دیزاین، گەورە دزی سەیارەکان، وێستگەی بۆشایی لە دۆڵی سلیکۆن.

## فەلسەفەی کۆمپانیا
لە تشرینی یەکەمی ٢٠١١ دان ھاوسر بە فامیتسوی ڕاگەیاند، کە یارییەکانی ڕۆکستار بە ئەنقەست خۆیان لە پەرەدان بە یارییەکان لە ژانری یەکەم تەقەکەر دەدزێتەوە چونکە ئەوە لە دی ئێن ئەی ئێمەدایە بۆ خۆلادان لەوەی کە کۆمپانیاکانی تر ئەنجامی دەدەن، خاڵی گۆڵکردنی ڕۆکستار ئەوەیە کە یاریزانەکان بەڕاستی ھەست بەوە بکەن کە ئێمە ھەوڵی بۆ دەدەین. ھاوسر بەردەوام بوو لەسەر ئەوەی بڵێت: یارییەکانمان تا ئێستا جیاواز بوون لە ھەر ژانرێک کە لەو کاتەدا ھەبوو، ئێمە بە خۆمان ژانری نوێمان دروست کرد، لەگەڵ یاری وەک زنجیرەی جی تی ئەی ئێمە پشتمان بە وتەوتە نەبەستوە لە کتێبی بازرگانیدا بۆ ئەوەی ئەو کارە بکەین کە کردومانە ئەگەر ئێمە ئەو جۆرە یاریانە بکەین کە دەمانەوێت بیکەین، ئەوا باوەڕمان وایە خەڵک دەیانکڕن.

## بەرنامە
**ڕەیج** بزوێنەری یاری پێشکەوتووی ڕۆکستار (RAGE) بزوێنەرێکی یارییە و لەلایەن گروپی تەکنەلۆژیای ڕۆک ستار سان دیێگۆ - INTERNAL RAGE پەرەی سەندووە، دروستکراوە بۆ ئاسانکاری گەشەی یاری لەسەر پلەی ستەیشن ٣، پلەی ستەیشن ٤، ئێکس بۆکس ٣٦٠، ئێکس بۆکس ١، مایکرۆسۆفت ویندۆز.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:کۆمپانیای یارییە ڤیدیۆییەکان لە ئەمریکا
پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
پۆل:بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان
مێژووی لوبنان

220x440px|وێنۆک
**مێژووی لوبنان** باسکردنە لە مێژووی وڵاتی لوبنان و ئەو ڕوودا و و پێشھاتانەی لە سەدەکانی ڕابردوو لەم ناوچەیە ڕویداوە بەمەبەستی ئاشنا کردنی نەوەکانی ئێستا بە ڕابردووی ئەم وڵاتە. خاکی لوبنان لە سەدەکانی ڕابردوو جێگای نیشتەجێ بوونی چەنیدن نەتەوەی جیاواز بووە ھەروەھا بە درێژایی مێژوو تووشی ھێرش و داگیرکاری بووەتەوە وەک داگیرکاری فینیقییەکان و بێزەنتینییەکان و ڕۆمانییەکان و فەتحکردنی لەلایەن ئیسلامییەکان و پاشان ئینتیدابی فەڕەنسییەکان و ھێرشی ئیسرائیل و سوریا بۆسەر ئەم ناوچەیە

## سەردەمی ئیسلامی
وێنۆک
لە دوای ئەوەی پێغەمبەری ئیسلام کۆچی دوای دەکات و ئەبووبەکر دەبێتە جێنشین و خەلیفەی یەکەمی موسڵمانان بڕیار لەوە دەدات کە سنوری قەڵمڕەوی دەوڵەتی ئیسلامی فراوانتر بکات ئاینی ئیسلام بە ناوچەکانی دیکەش بگەیەنێت بۆ ئەو مەبەستەش ناوچەی شام و عێراق بریاری فەتحکردنیان درا سەبارەت بە شام کە لەژێر دەستی بێزەنتینییەکان بوو وە لوبنانیش بەشێک بوو لە سنوورەکەی ھێزێک بە سەرکردایەتی خالیدی کوری وەلید نێردرا لە شەڕێک دا کە بە جەنگی یەرمووک ناسراوە لە ساڵی ٦٣٦ ی زاینی توانیان لە شکری بێزەنتینی بشکێنن و پاشەکشەیان پێ بکەن بۆ ھەمیشە دەسەڵاتیان لەو ناوچەیە کۆتایی پێ بھێنن شام کەوتە ژێر دەستیان پاشان موعاویە کوڕی ئەبووسوفیان بووە والی شام بەم شێوەیە لوبنان بۆ ماوەیەکی زۆر لەژێر دەستی سەردەمە جیاوازەکانی دەوڵەتی ئیسلامی بوو وە لە ساڵی ١٥١٦ دەوڵەتی عوسمانی توانی دەست بگرێت بەسەر ئەم ناوچەیە تا دوای جەنگی جیھانیی یەکەم کە ئەم دەوڵەتە ھەڵوەشایەوە.

## ڕێکەوتنامەی سایکس بیکۆ
دوای ئەوەی لە جەنگی جیھانی یەکەم دەوڵەتی ئیسلامی شکستی ھێنا وڵاتانی ڕووسیا و فەڕەنسا و بەریتانیا ڕێکەوتنامەیەکیان مۆرکرد بۆ دابەشکردنی ناوچەکانی عێراق و سوریا بە سەر خۆیاندا ئەوە بوو سوریا و لوبنان کە بەشێک بوون لە ویلایەتی شام کەوتە ژێر ئینتیدابی فەڕەنسییەکان

## ئینتیدابی فەڕەنسییەکان ١٩٢٠–١٩٤٦
## سەربەخۆی لوبنان
## مێژووی لوبنان لە ١٩٤٣ بۆ ٢٠٠٠
## مێژووی لوبنان لە ٢٠٠٠ بۆ ٢٠٢٠
## ئەمانەش ببینە
* تەقینەوەکانی ٢٠٢٠ی بەیرووت

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مێژووی لوبنان
سووریا|لوبنان
پارکی ئۆتۆمۆبیل

وێنۆک

**پارکی ئۆتۆمۆبیل** یان **گەراجی ئۆتۆمۆبیل** () شوێنێکی تایبەتکراوە بۆ وەستانی ئۆتۆمۆبیل، بە تایبەت لە نزیک سوپرمارکێت، نەخۆشخانە، مزگەوت، زانکۆ، فەرمانگەکان و شوێنە قەرەباڵغەکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئۆتۆمۆبیل
پلەیستەیشن ٥

**پلەیستەیشن ٥** () ئامێرێکی کایەی ڤیدیۆییی ماڵەوەیە کە لەلایەن کۆمپانیای سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنتەوە پەرەی پێدراوە. لە نیسانی ٢٠١٩دا وەک جێگرەوەی پلەیستەیشن ٤ ڕاگەیەنرا و لە ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا لە وڵاتەکانی ئوسترالیا، ژاپۆن، نیووزیلەندا، ئەمریکای باکوور و کۆریای باشوور خرایە بازاڕەوە. ھەفتەیەک دواتر لە سەرتاسەری جیھاندا بڵاوکرایەوە. پلەیستەیشن ٥ بەشێکە لە نەوەی نۆیەمی ئامێرەکانی یاری ڤیدیۆیی، لەگەڵ ئامێرەکانی ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێسی مایکرۆسۆفت، کە لە ھەمان مانگدا خرانە بازاڕەوە.

مۆدێلە سەرەکییەکەی لەخۆگری خوێنەرێکی دیسکی ئۆپتیکییە کە لەگەڵ دیسکەکانی بلو-ڕەی ئەڵترا دەگونجێت. وەشانی دیجیتاڵ ئەم خوێنەرەی تێدا نییە و وەک مۆدێلێکی کەمتر تێچووە بۆ کڕینی یارییەکان تەنھا لە ڕێگەی داگرتنەوە. ھەردوو جۆرەکە پێکەوە خرانە بازاڕەوە. لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٣دا، وەشانی نوێی باریکتری ھەردوو مۆدێلەکە جێگەی مۆدێلە ئەسڵییەکانیان گرتەوە لە فرۆشتندا. پلان وایە کە مۆدێلێکی پلەیستەیشن ٥ پرۆ لە ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا بخرێتە بازاڕەوە، کە خێرایییەکی زیاتری یەکەی پرۆسێسکردنی گرافیکی، باشترکردنی لەبەرگرتنەوەی تیشک و ناساندنی تەکنەلۆژیای گەورەکردنەوەی وێنە بە بەکارھێنانی ژیریی دەستکرد لەخۆ دەگرێت.

تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی ئامێری پلەیستەیشن ٥ بریتین لە دیسکێکی ڕەق کە بە تایبەت ڕێکخراوە بۆ گواستنەوەی خێرای زانیاری، ئەمەش دەبێتە ھۆی باشترکردنێکی بەرچاو لە کارایی ھەڵگرتن و بەکارھێنانی زانیارییەکان. ھەروەھا یەکەی پرۆسێسکردنی گرافیکی کۆمپانیای ئەی ئێم دی کە توانای نیشاندانی وێنەی بە ڕوونی فۆڕ-کەی ھەیە بە خێرایی ١٢٠ چوارچێوە لە چرکەیەکدا. تایبەتمەندییەکی گرنگی تر بریتییە لە خێراکردنی لەبەرگرتنەوەی تیشک بەھۆی ئامێرەوە، کە دەبێتە ھۆی دروستکردنی ڕووناکی و ڕەنگدانەوەی زۆر ڕاستەقینە لە یارییەکاندا. لەگەڵ ئەمانەدا، ئامێری تێمپێست ھەیە بۆ خێراکردنی کاریگەری دەنگی سێ ڕەھەندی. تایبەتمەندییەکانی تر بریتین لە کۆنترۆڵەری دۆڵسێنس کە ھەستی بەرکەوتنی ھەیە، توانای بەکارھێنانی زۆربەی یارییەکانی پلەیستەیشن ٤ و پلەیستەیشن ڤی ئاڕ، ھەروەھا کڵاوی پلەیستەیشن ڤی ئاڕ ٢ ھەیە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:کۆنسڵی یارییە ڤیدیۆییەکانی ماڵەوە
پۆل:پلەیستەیشن (بڕاند)
پۆل:کۆنسڵەکانی سۆنی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن جۆیستیک
نەخۆشخانە

وێنۆک|نەخۆشخانێکی قەدیمی
**نەخۆشخانە** یان **خەستەخانە** (، ) شوێنێکی تایبەتکراوە بۆ چارەسەری نەخۆش، لەلایەن تاقمی پزیشکی شارەزا چارەسەری نەخۆش دەکرێت، نەخۆشخانە یان لەلایەن حکوومەتەوە بە بەڕێوە دەبرێت یان لەلایەن کەرتی تایبەت بەڕێوە دەبرێت.

## ئەمانەش ببینە
* نەخۆشی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

; بنکەدراوە
* نەخۆشخانەکانی ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی
جوگرافیای ئەفغانستان

وێنۆک
**ئەفغانستان** دەکەوێتە باشوری کیشوەری ئاسیا و کابول پایتەختەکەیەتی لەباکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ تورکمانستان وئۆزبەکستان و تاجیکستان، لەڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنورە لەگەڵ چین و پاکستان لەباشورەوە ھاوسنوری پاکستان و لەڕۆژئاواوە ھاوسنورە لەگەڵ ئێران. خاکی (ڤاخان) وڵاتی ئەفغانستان دەبەستێت بە وڵاتی چین. ئەفغانستان وڵاتێکی شاخاوییە. گەورەترین و سەرەکیترین زنجیرە چیای (ھیندوکوش) ە لە باکووری ڕۆژھەڵات کە بەرزییەکەی ٦٢٩٨ مەترە. بە گشتی کەشوھەوایەکی وشکی ھەیە لەگەڵ زستانی سارد و ھاوینی گەرم. ڕووبەری ئەم وڵاتە ٦٥٢٬٢٣٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە. ژمارەی دانیشتوانی بەپێی خەمڵاندنی ساڵی ٢٠١٤ (٣١٬٨٢٢٬٨٤٨)کەسە.

## مەودای سنوور لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ
* پاکستان- ٢٬٤٣٠ کیلۆمەتر
* تاجیکستان- ١٬٢٠٦ کیلۆمەتر
* تورکمانستان - ٧٤٤ کیلۆمەتر
* ئێران - ٩٣٦ کیلۆمەتر
* ئۆزبەکستان - ١٣٧ کیاۆمەتر
* چین - ٧٦ کیلۆمەتر

## سەرچاوەکان
* جوگرافیای سروشتی ئەفغانستان (بە فارسی)
مێژووی تایلەند

وێنۆک
**مێژووی تایلەند** باسکردنە لە مێژووی وڵاتی تایلەند و ئەو ڕوودا و و پێشھاتانەی لە سەدەکانی ڕابردوو لەم ناوچەیە ڕویداوە بەمەبەستی ئاشنا کردنی نەوەکانی ئێستا بە ڕابردووی ئەم وڵاتە. پێشتر ناوی سیام بوو دواتر ناوەکەی گۆڕا بۆ تایلەند بەپێی ئەو بەڵگەنامانەی بەردەست کەوتوون دەرکەوتووە کە ٤٠٠٠ ساڵ پێش زاین برونزییەکان ھاتوونەتە ئەم ناوچەیە و تێیدا نیشتە جێ بوون پاشان ھەردوو نەتەوەی تایون و سیامیون لە کیشوەری ئاسیا بەرەو خوار ھاتن و لە تایلاند نیشتەجێ بوون. دوای کۆتایی ھاتنی سەدەی سێزدەھەم حوکمی ڕۆژئاوای ئەم وڵاتەیان دەکرد بە درێژایی مێژوو چەندین شەڕ لە نێوان نەتەوە جیاوازەکانی ئەم ناوچەیە ڕوویداوە. ساڵی ١٥١١ بازرگانە پرتووگالییەکان بۆ یەکەم جار گەیشتنە تایلەند. لە دوای سەدەی حەڤدە بازرگانی برەوی زیاتر پێ درا لەسەر دەستی چینییەکان و ژاپۆنیەکان و ئەوروپایییەکان. لە ساڵی ١٧٥٧ لەلایەن بۆرمییەکان ھێرشیان کرایە سەر و پایتەختەکەیان گیرا و سەرۆکەیان کوشت بەڵام پاش ماوەیەک لێی کشانەوە لە ساڵی ١٧٨٢ ژەنەڕاڵ فاری لەشکری توانی ئەم وڵاتە یەکبخات و شانشینێک دابمەزرێنێت و بانکۆک بکات بە پایتەختی و خۆشی کرد بە پاشا و بە ناوی ڕامای یەکەم بەم شێوەیە قۆناغێکی نوێ لە مێژووی تایلەند دەست پێدەکات نەوە لە دوای نەوە وڵاتی تایلەند بەرێوەدەبنە تا ئێستا.
ناوی ئەم وڵاتە لە ساڵی ١٩٣٩ لە سیام گۆڕا بۆ تایلەند و سیتەمەکەی بووە پاشایەتی دەستوری و تا ئێستاش بەردەوامە بەڵام لە ساڵەکانی ١٩٤٥ بۆ ١٩٤٩ لە دوای داگیرکردنی لە لەلایەن ژاپۆنەوە کرایەوە بە سیام بەڵام دووبارە دوای نەمانی دەسەڵاتی ژاپۆنییەکان کرا بە تایلەند. لە ساڵی ١٩٣٢ تا ١٩٩٦ چەندین کودەتایی سەربازی تێیدا ڕوویدا کە بووە ھۆی دروست بوونی چەندین شەڕ و جەنگی ناوخۆی ئەمەش بارودۆخی وڵاتی تێکدابوو وە لە ساڵی ٢٠٠٦ شۆرشێک دژی حکومەت دروست بوو وە لە ساڵَی ٢٠٠٨ تا ٢٠١٠ کێشە و ململانێی سیاسی تووند لەم وڵاتە سەری ھەڵدا.

## شانشینەکانی تایلەند
وێنۆک|کۆمەڵیک سەرباز لە کاتی شۆرشی ١٩٣٢ کە تێیدا سیستەمی پاشایەتی دەستوری بۆ تایلەند چەسپا
* شانشینی شوخوتای ماوەی حکوم (١٢٣٨ز–١٤٣٨ز)
* شانشینی ئەیوتایا ماوەی حوکم (١٣٥١ز-١٧٦٧ز)
* شانشینی تەنبووری ماوەی حوکم (١٧٦٧ز–١٧٨٢ز)
* شانشینی سیام ماوەی حوکم (١٧٨٢–١٩٣٢) دوای گۆرینی سیتەمی حوکم بۆ پاشایەتی دەستووری (١٩٣٢- تا ئێستا)
نەوەکانی ئەم شانشینە تا ئێستا لە حکومکردنی تایلەند بەردەوامن

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مێژوو
پۆل:مێژووی تایلەند
پۆل:ئاسیا
جوگرافیای تایلەند

وێنۆک
**تایلەند** وڵاتێکە لە باشوری ڕۆژھەڵاتی کیشوەری ئاسیا و لە باشورەوە سنوری لەگەڵ ولاتی مالیزیا ھەیەو لە باکورو ڕۆژھەڵاتەوەش دراوسێی وڵاتی میانمار ە، ڤێتنام و کامبۆدیا و لاوس لەلای ڕۆژھەڵاتەوە دەوریان داوە. پایتەختەکی شاری بانکۆکە. ڕووبەری ئەم وڵاتە ٥١٣٫١١٥ کم دووجایە ژمارەی دانیشتوانی زیاترە لە ٦٤ ملوێن کەسە لە ڕووی کارگێری دابەش بووە بۆسەر ٦ ناوچەی سەرەکی وە ئەو ناوچانەش خۆی لە چەندین پارێزگا و قەزا و ناحیە دەگرێتەوە. ھەروەھا ٣٢١٩ کیلۆمەتر لە سنورەکەی دەکەوێتە سەر ڕووبەری ئاوی.
وێنۆک

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:جوگرافیای تایلەند
پۆل:جوگرافیا
تەقینەوەکانی ٢٠٠٥ی عەممان

**تەقینەوەکانی عەممان** بریتی بوو لە زنجیرەیەک تەقینەوە کە لە چوارشەممەی ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ سێ تەقینەوەی تیرۆریستی بە بەکارھێنانی پشتێنی تەقینەوە ڕوویدا کە ٣ ھۆتێلیان کردبووە ئامانج کە دەکەونە ناوەندی عەمانی پایتەختی ئوردنەوە یەکەمیان کاتژمێر ٩:٣٠ خولەک بە کاتی ناوخۆیی لە عەممان لە دەروازەی ھۆتێل ڕادیسۆن ساس ڕوویدا، پاشان دووەمیان لە ھۆتێل ھایات عەممان دا و پاشان چەند خولەکێک دواتر ھۆتێلی دەیس ئین کرایە ئامانج مەزەندەی سەرەتایی قوربانییەکان ٥٧ کەس بوون و ١١٥ بریندار بوون ھۆکاری سەرەکی ئەو زۆریی ژمارەی مردنانە، بۆردومانکردنی ھۆتێل ڕادیسۆن بوو لە کاتی ئاھەنگێکی ھاوسەرگیریی خێزانێکی ئوردنیی. ڕێکخراوی ئەلقاعیدە بەرپرسیارێتی خۆی لە تەقینەوەکان لە ئەستۆ گرت.

## سەرچاوەکان
جوگرافیای عومان

وێنۆک
**عومان** یەکێکە لە وڵاتەکانی کیشوەری ئاسیا دەکەوێتە بەشی ڕۆژاوا لەسەر ھێڵی پانی ١٢–٢٨ باکوور و ھێڵی پانی ٥٢–٦٠ ڕۆژھەلات وە یەکێکە لە وڵاتە گەورەکانی نیمچەدوورگەی عەرەبی. لە ڕۆژئاوای ھاوسنورە لەگەڵ ئیمارات و سعوودیە لە باشوور ھاوسنورە لەگەڵ یەمەن. بیابانی (حصی السھل واسع) زۆربەی ناوەراستی وڵاتی عومان دادەپۆشێت، لەگەڵ کۆمەڵێک زنجیرە چیا بە درێژایی باکووری (ال جبال الحجر) و کەناری باشووری ڕۆژھەڵات، شارە سەرەکییەکانی لێیە؛ پایتەختی وڵات مەسقەت، «سەحار»، «صور» لە باکوور، «سەلالە» لە باشوور. ڕووبەری ئەم وڵاتە ٣٠٩٬٥٠٠ کم دوجایە شاخی شمس یاخود شاخی خۆر بەرزترین لووتکەی شاخە لە عومان کە بەرزییەکەی  ٢٬٩٩٧ بۆ ٣٬٠٠٩ مەترە. کەش وھەوای عومان وشکە لە ناوچەکانی ناوەوەی وڵات. وە لە ناوچەیەک بۆ ناوچەیەکی دیکە جیاوازی ھەیە لە کەشوھەوا. ھەریەکە لە دەریای عەرەب و کەنداوی عوممان و کەنداوی فارس یاخود عەرەب دەکەوێتە سەر سنورەکەی. سیستمی حوکومرانی لە عومان سیستمی پاشایەتی ڕاستەوخۆیە. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی عومان ٣٬٩٢٦٬٤٩٢ کەس بووە.
وێنۆک|شاخی شمس

## مەودای سنوری لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ
* سعودیە ٦٧٦ کم
* ئیمارات ٤١٠ کم
* یەمەن ٢٨٨ کم

## سەرچاوەکان
* جوگرافیای عومان (بە فارسی )
* سایتی دەنگی عومان (بە عەرەبی) 

پۆل:جوگرافیای عومان
جوگرافیای قەتەر

وێنۆک
**قەتەر** وڵاتێکی عەرەبییە یەکێکە لە وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی نیمچەدوورگەی عەرەبی و باشووری ڕۆژئاوای کیشوەری ئاسیا کە دەروانێتە کەنداوی فارس یاخود کەنداوی عەرەب پایتەختەکەی دەوحەیە. ڕووبەرەکەی ١١٫٤٣٧ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە. شێوەی ڕووبەرەکەی بە نیمچە دورگە دەچێت بەھۆی ئەوەی بە ئاوی کەنداو دەورە دراوە بەڵام لەگەڵ ئەوەش خاکەکەی بیابانییە و کەمتر ڕووەکی لێ دەڕوێت. کەشوھەوایەکی بیابانی ھەیە. لە ڕۆژئاوای ھاوسنورە لەگەڵ سعودیە و لە باشووریش ھاوسنورە لەگەڵ ئیمارات بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی قەتەر ٢٬٢٦٧٬٩١٦ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٠٣ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣١٫٧ ساڵە. ھەروەھا ٩٩ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## سەرچاوەکان
* ڕاپۆرتێک سەبارەت بە قەتەر (بە عەرەبی ) 

پۆل:قەتەر
پۆل:جوگرافیای ئاسیا
پۆل:جوگرافیای قەتەر
جوگرافیای ئێران

وێنۆک
**ئێران** وڵاتێکە لە باکووری ڕۆژاوای ئاسیا و لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا. پایتەختەکەی تارانە لە باکوورەوە لەگەڵ کۆماری ئازەربایجان، ئەرمەنستان، و تورکەمەنستان ھاوسنورە؛ لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ئەفغانستان و پاکستان ھاوسنورە؛ و لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ تورکیا و کۆماری فێدراڵی عێراقدا سنووری زەمینی ھەیە. ھەروەھا لە باکوورەوە سنووری دەریایی لە دەریای قەزوین (خەزەر) و لە باشوورەوە لە کەنداوی فارس و دەریای عەممان دا ھەیە. ئەو دوو ناوچەیە گرینگترین شوێنەکانی دونیا بۆ دەرھێنانی نەوت و گازن. ڕووبەری ئێران (١٬٦٤٨٬١٩٥) کیلۆمەتر دووجایە بە یەکێک لە وڵاتە خاوەن گەورەترین ڕووبەرەکانی جیھان دادەنرێت کەشوھەواکەی لە ناوچەیەک بۆ ناوچەیەکی دیکەی دەگۆڕێت و زستانان بەفر و بارانێکی زۆر دەبارێت بە شێوەیەکی گشتی کەشوھەوایەکی باشی ھەیە بۆ کشتوکاڵ کردن. ھەروەھا  خاوەنی ناوچەی شاخاوی و دەشتایی زۆرە کە بەشێکی دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. ئێران دابەشبووە بەسەر (٣١) ھەرێمدا. ھەر ھەرێمێک دەسەڵاتدارێک بەرێوەی دەبات. ھەرێمەکان دابەش بوون بەسەر پارێزگاکاندا، دواتر دابەش دەبن بەسەر ناوچە و ناحیەکاندا. ئێران یەکێکە لەو وڵاتانەی کە بەرزترین ڕێژەی گەشەکردنی شارەکانی ھەیە. لە نێوان ساڵانی (١٩٥٠–٢٠٠٢) ڕێژەی بە شاریبوونی دانیشتوان لە (٢٧٪) بۆ (٦٠٪) بەرزبوەتەوە. بەپێی پێشبینییەکانی وڵاتە یەکگرتووەکان لە ساڵی (٢٠٣٠) لە (٨٠٪)ی دانیشتوانی ئێران دەبنە شاری. زۆربەی کۆچکەرە ناوخۆیییەکان دانیشتوی نزیک شارەکانی تاران، ئەسفەھان، ئەھواز، قومن.

## مەودای سنوور لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ
*  ١٤٥٨ کم
*  ٩٣٦کم
*  ٩٩٢کم
*  ٩٠٩کم
*  ٤٢٣
*  ٣٥ کم

## ئەمانەش ببینە
* کەنداوی فارس
* دەریای قەزوین
* دەریای عومان
* باکووری ئێران
* ناوەندی ئێران

## سەرچاوەکان
*
بێخواییی مەسیحی

[وێنۆک|گۆشەی وتاردەران، ھاید پارک، شاری [وێستمینستەر، بەریتانیا]]
**بێخواییی مەسیحی** یان **بێباوەڕیی مەسیحی** سیستمێکی ئەخلاقی و مەزھەبییە لەسەر بنەمای ژیان و فێرکردنەکانی عیسا کە لە پەیمانی نوێ دا ئاماژەی پێکراوە و ھەرچەندە پەیڕەوکارەکانی باوەڕیان بە خودای مەسیحی نییە و پەیڕەوی بیروباوەڕی ئایینی مەسیحی یی نین، بەڵام پەیڕەوی لە فێرکردنە ڕەوشتییەکانی مەسیح دەکەن ھەرچەندە مەسیحییە بێدینەکان باوەڕیان بە ئەلوھییەتی عیسا نییە، بەڵام خاڵێکی ناوەندی لە چەمکی ئەوان داگیر دەکات، چونکە زۆربەی بێدینانی مەسیحی عیسا بە مامۆستایەکی ڕەوشت بەرز و نموونەیەکی باڵا تر دەزانن و فێرکردنەکانی قبوڵ دەکەن، بەڵام ڕەتکردنەوەی بیرۆکەی خوانەناسی، چونکە باوەڕیان بە خودا نییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بێخوایی
پۆل:ئایین
پۆل:مەسیحیەت و دینەکانی تر
جوگرافیای ڤیێتنام

وێنۆک
**ڤێتنام** وڵاتێکە لە کیشوەری ئاسیا و دەکەوێتە بەشی باشوری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا ھانۆی پایتەختەکەیەتی سنورێکی بەرفراوانی ئاوی ھەیە لەسەر کەناری نیمچە دورگەی ھیندی و چینی و دەریای چینی باشوورە بە درێژایی ١٠٠٠ میل. ڕووبەرەکەی ٣٣١٫٢١٠ کم چوارگۆشەیە بە پلەی ٦٥ دێت لە گەورەی ڕووبەرەکەی لەسەر ئاستی وڵاتانی جیھان. لە باکوور ھاوسنورە لە گەڵ چین لە ڕۆژاوا ھاوسنورە لەگەڵ ھەریەکە لە لاوس و کەمبۆدیا بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی ڤیێتنام ٩٧٬٣٣٨٬٥٧٩ کەس بووە.

## سەرچاوەکان
* کۆمەڵیک زانیاری لەسەر ڤێتنام (بە عەرەبی )
* Vietnam Population (LIVE) retrieving data (ئینگلیزی )

پۆل:جوگرافیای ئاسیا
پۆل:جوگرافیای ڤێتنام
پۆل:جوگرافیای ڤیێتنام
جوگرافیای سووریا

وێنۆک
**سووریا** یەکێکە لە وڵاتە عەرەبییەکان لە کیشوەری ئاسیا لە بەشی باشووری ڕۆژھەڵات لە ھەمان کاتیش یەکێکە لەو وڵاتانەی دەکەوێتە ڕۆژھەلاتی ناوەڕاست بەشێکیش لە سنورەکەی دەکەوێتە سەر دەریای ناوەڕاست. لەگەڵ چەند وڵاتێک ھاوسنورە لە باکوورەوە لەگەڵ تورکیا و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ عێراق و لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ لوبنان و دەریای ناوەڕاست و لە باشوورەوە لەگەڵ ئەردەندا (لە ئێستادا سنوری ئیسرائیلە بەهۆکاری سیاسی)سنووری ھەیە. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری دیمەشقە. ڕووبەرەکەی ١٨٥٫١٨٠کیلۆمەتر چوارگۆشەیە بەرترین لوتکەی شاخ لە سوریا شاخی شێخە (جبل الشیخ) کە بەرزییەکەی ٢٬٨١٤ مەترە و دەکەوێتە سەر سنوری نێوان سوریا و لوبنان. ڕووباری فورات بە خاکی سوریا دەچێتە خاکی عێراق.

## مەودای سنور لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ
*  ٨٢٢کم
*  ٦٠٥ کم
*  ٣٧٠ کم
*  ٣٧٥ کم
*  ٧٦ کم

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:جوگرافیای سووریا
کایەی مناڵان (زنجیرەفیلم)

**کایەی مناڵان** هەروەها ناسراوە بە **چەکی** () زنجیرەیەکی ترسناکی ئەمریکییە کە ھەشت فیلمی سلیکەر پێک ئەھینێت کە لەلایەن دۆن مانسینی دروست کراوە فیلمەکان بەشێوەیەکی سەرەکی تیشک دەخەنە سەر چەکێ (دەنگی بڕاد دۆریف لە فلیمە ڕەسەنەکان و مارک ھامیل لە ڕیبووتکردنەوەدا)، بکوژێکی زنجیرەیی بەدناو کە زۆر جار لە مردن ڕادەکات بە ئەنجامدانی ڕیتوێژی ڤۆدۆ بۆ گواستنەوەی ڕۆحی بۆ بووکەڵەیەکی " ھاوڕی چاک ". فیلمی ئەسڵیی، شانۆی منداڵ، لە ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٨٨ دا، بڵاوکرایەوە. فیلمەکە شەش پاشکۆی دروست کردووە، دووبارە دروستکردنەوە، کتێبی کۆمیدی، یارییەکی ڤیدیۆیی، بازرگانی یبەستن و زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی داھاتوو فیلمی یەکەم و دووەم و چوارەم سەرکەوتنی بۆکس ئۆفیس بوو لەگەڵ ئەو ھەموو فیلمانەی کە لەسەروی ١٨٢ ملیۆن دۆلار ەوە لە سەرتاسەری جیھاندا بەدەست دەھینرێن لەوانە داھاتەکانی فرۆشتنی ڤیدیۆ، دی ڤی دی، ڤی دی ڤی دی و کەلوپەل، مافی دەستووری زیاتر لە ٢٥٠ ملیۆن دۆلاری دەست کەوت ھەروەھا خەڵاتی ساتۆڕنی بردەوە بۆ باشترین فیلمی ترسناک.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا
پۆل:مافە دەستوورییەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە بووکەڵەکان
ئێدوارد دەست مەقەست

**ئێدوارد دەست مەقەست** () فیلمێکی ڕۆمانسی و فانتاسیای تاریکە و لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەرھەم ھێنراوە و لە ساڵی ١٩٩٠ دا بڵاوکراوەیە فیلمەکە لە دەرھێنانی تیم بۆرتۆنە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 
* 
* 

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس
پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:فیلمە درامییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە کەمتوانی
پۆل:فیلمە ڕیالییزمییە جادووییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە فلۆریدا داندراون
جوگرافیای سلۆڤاکیا

وێنۆک
**سلۆڤاکیا** یان **کۆماری سلۆڤاکیا** وڵاتێکە دەکەوێتە ئەورووپای ناوەڕاست. ھیچ سنوورێکی ئاوی نییە، واتە وڵاتێکی داخراوە. سلۆڤاکیا لەبەر گرنگیی پێگە جوگرافییەکەی کە کەوتووەتە ناوەڕاستی ئەورووپا، بووەتە ئەڵقەی بەیەکگەیاندنی وڵاتانی دەوروبەری، سەرەڕای بوونی چەندین شوێنەواری دێرین و سەیرانگای خۆش، ئەمەش بووەتە ھۆکاری ھاتنی گەشتیاران بۆ ئەم وڵاتە. لە باکووری ڕۆژاوا ھاوسنوورە لەگەڵ کۆماری چیک، لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ پۆڵەندا، لە خۆرھەڵات لەگەڵ ئوکراینا، لە باشوور لەگەڵ مەجەرستان، و لە باشووری ڕۆژاوا لەگەڵ نەمسا.

ڕووبەرەکەی ٤٩٠٣٥ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە. بەسروشتی شاخاوی جیادەکرێتەوە، زنجیرەچیای کارباسیان دەکەوێتە بەشی ڕۆژاوای، ئەم زنجیرەچیایە زۆر سەختە، ھەروەھا زنجیرەچیای کارباسیانی بچووک دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای وڵات، زنجیرە چیای تاتراسی بەرز بەدرێژایی سنووری باکووری ئەم وڵاتە دەکشێت.
ڕووباری دانوب بە باشووری ئەو وڵاتە تێدەپەڕێت، بووەتە سنوور بۆ ئەو ھەرێمە و زەوییە نزمەکانیشی دەکەونە ئەو ناوچەیە، ئەو ناوچانەشی پاراو کردووە کە بۆ کشتوکاڵ زۆر بەپیتە، ئەم ڕووبارە و چەند ڕووباری تر لە سلۆڤاکیا پێچاوپێچن و ڕێڕەوەکانیان بەرز و نزمی تێدەکەوێت، وەک ڕووباری ھۆرنادا، ھەرونو فاخ. لە ھەمان کاتدا ئەم ڕووبارانە جگە لەوەی بۆ کشتوکاڵ کردن سوودیان لێوەردەگیرێت، بوونەتە ڕێڕەو و دەرچەی ئاویی سلۆڤاکیا، چونکە ئەم وڵاتە ڕێگای ئاوی نییە و ھیچ دەریایەک ناکەوێتە سەر سنوورەکانییەوە.

لوتکەچیای گرلانچۆفکا کە بەرزییەکەی ٢٦٥٥ مەترە بەرزترینە لەو وڵاتە. سلۆڤاکیا دابەش دەبێت بەسەر ھەشت یەکەی کارگێڕیدا، پێی دەڵێن (kraje) کە ئەمانەن: بانسکا بیستریتسا، براتیسلاڤا، کۆچیتسە، نیترا، ترینچین، بریچۆف، ترناڤا، و جیلینا. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی سلۆڤاکیا ٥٬٤٥٤٬١٥٤ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٠٨٪ی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٨.٦ ساڵە. ھەروەھا ٥٥٪ی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین. ئاووھەوای سلۆڤاکیا بەشێوەیەکی گشتی بە ئاووھەوایەکی مامناوەند دادەنرێت، لە ھاوینان ئاووھەواکەی سارد و باراناوییە، و لە زستانان زۆر ساردە و ئاسمانەکەشی تەماوییە، ھەروەھا زۆر بەچڕیش بەفر دەبارێت.
وێنۆک

## مەودای سنوور لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ
*  ٢١٥ کم
*  ٤٤٤ کم
* ٩٧ کم
* ٦٦٧ کم
* ٩١ کم

## سەرچاوەکان
* جوگرافیای سلۆڤاکیا (بە فارسی) 

پۆل:جوگرافیای ئەورووپا
پۆل:جوگرافیای سلۆڤاکیا
دوێرد

وێنۆک|وێنەی دوێردێکی ئاسایی بۆ بڕینی کاغەز و پەڕۆ
وێنۆک|برینگی مەڕ بڕینەوە جۆرێکی تایبەتی دوێردە.
**دوێرد**، **دوێردگ**، **مەقەس** یا **قەیچی** ئامرازێکە بۆ بڕینی پەڕۆ، کاغەز و شتی تر بەکار دێت. دوێرد لە دوو تێخی ئاسن پێک ھاتووە کە بە جەڕێک پێکەوە بەستراونەتەوە. ئەم ئامرازە چەند جۆری ھەیە کە ھەرکام بۆ بڕینەوەی شتێک کەڵکیان لێ وەردەگیرێت. بۆ نموونە **برینگ** جۆرە دوێردێکە بۆ ھەڵپاچینی خوریی مەڕ (یا بڕینەوەی مەڕ) کەڵکی لێ وەردەگیرێت. دوێرد ھەیە بۆ باخ بڕین (واتە داپاچینی دارمێو) بەکار دێت. ھەروەھا دوێردی تایبەتی بڕینی تەنەکەش ھەیە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:ئامرازەکانی بڕین
جوگرافیای پورتوگال

وێنۆک
**پورتوگال** وڵاتێکە لە کیشوەری ئەورووپا. دەکەوێتە باشووری خۆرئاوای ئەم کیشوەرە پایتەختەکەی لیسبۆنە. ھاوسنورە لەگەڵ ئیسپانیا لەخۆرھەڵات و باکوور، سنورەکانی تری دەکەوێتە سەر زەریای ئەتڵەسی. ڕووبەرەکەی ٩٢٫٠٩٠کیلۆمەتر گوارگۆشەیە لە ڕووی گەورەری ڕووبەر لە پلەی ١١٠ دێت لەسەر ئاستی جیھان. (پرتوگال) دەکەوێتە نیوە دورگەی (ئیبرییا) ڕووباری (تییۆ = تیخۆ) ئەو وڵاتە دەکاتە دوو بەشەوە، بەشی باکووری کە بەرزی و نزمی زەویەکەی ئاست بەرزەو ئاوھەواکەی ساردوشێدار کردووە، چەندین دەشتی ھەیەو بەشی باشووری سروشتێکی تەخت‌و لیتایییە‌و ئاو و ھەواکەی گەرمترە و بارانیشی کەمترە، گرنگترین ڕووبارەکانی تری (ئەلدوور، مینھو، گوادیاناو موندیگۆ) یە کە ھەموویان لەخاکی ئیسپانیاوە ھەڵدەقوڵێن جگە لەڕووباری (موندیگو) کە لەڕیزە چیایی (ئەستریلا) دا ھەڵدەقوڵێت کە بەرزترین ڕیزەچیای پرتوگالە، بەرزترین لوتکە چیاش لوتکەی (بیکۆ) یە کە بەرزییەکەی دەگاتە (٢٣٥١)م کە دەکەوێتە دوورگەکانی (ئەزوەر) ی پورتوگالی، ئەم دوورگەو دوورگەی (مادیرا) دەکەونە زەریای ئەتڵەسی‌یەوە کە چالاکی دەماری گڕکانە ئاگرینەکان چالاکەکانی پێدا تێدەپەرێت، واتە دەکەونە سەر ھێڵی گرکانی. پرتوگال بەیەکێک بەگەرمترین وڵاتانی ئەورووپا ھەژمار دەکرێت، کە پلەی گەرمی تێکڕای لەھاویندا دەگاتە (٣٠) پلە، لەباکووری دەگاتە (١٣) پلەو لەباشووریش (١٨) پلەیەو بەدەگمەن پلەی گەرمی لە(٥) پلەی سەدی کەمتر دەبێتەوە، لەدوورگەکانی (ئەزەوەرو مادیرا) ش کەشوھەوا بەوە جیا دەکرێتەوە کە ڕەشەبای ھەیە‌و بارانی زۆرە. لەگەڵ ئەوەش کە پرتوگال ڕووبەرێکی بچووکی ھەیە، بەدەر لەوە خاوەن ڕژێمێکی کارگێڕی ئاڵۆزە لەھەندێک کاروبار، (٥) ناوچەی ھەیە، لەگەڵ (١٨) ھەرێم، دوو ناوچەی بەئۆتۆنۆمی شاد بوون، (٢٨) بەڕێوەبەرایەتی تریشی ھەیە لەدابەشکردنی بواری کارگێڕیدا، (٣٠٠) فەرمانگە و نزیکەی (٤٢٠٠) شارەوانییشی ھەیە.

## سەرچاوەکان
* پورتوگال(عەرەبی)
* دۆسیە: ئینسکلۆپیدیا-دەوڵەتەکان/ پورتوگال

پۆل:جوگرافیای پورتوگال