open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
محەممەد کوڕی مووسا خوارزمی

**خوارزمی** (بە عەرەبی: الخوارزمی) ناوی تەواوی (**دەبوو عەبدوڵڵا محەممەد کوڕی مووسا خوارزمی قورتبی**) زانایەکی موسڵمانی فارس بووە. وتراوە کە لە ساڵی (٧٨٠ز - ١٦٣ە) لە دایکبووە و لە ساڵی (٨٥٠ز - ٢٣٥ە) کۆچی دوایی کردووە. خوارزمی زانایەکی گەورە بوو لە بوارەکانی (بیرکاری، گەردوونناسی، جوگرافیا) و ھەروەھا یەکێک بوو زاناکانی (دار الحکمة) لە شاری بەغدا. یەکێک لەو زانا فارسانەی کە لە ڕیزی پێشەوە دێت لە بواری بیرکاریدا و ئەو کارانەی ئەو کردی بووە ھۆی بەرەو پێشبردنی زانستی بیرکاری لەو سەردەمەدا. لەو سەردەمەدا پەیوەندی بە خەلیفەی عەبباسی (مەئمون) کردووە و چووە بۆ (دار الحکمة) لە بەغدا.

یەکەم کەسە کە کتێبی لەسەر جەبر داناوە، کە ئەم ناوە خۆی داینھێناوە، توانی ھاوکێشە دووجاکان شیکاری بکات، گرنگترین کتێبەکانی بریتین لە: (کتاب الزیج) کە دوو بەرگە و (کتاب العمل بالإسطرلاب) لە گەردوونزانیدا و (صورة الأرض) و (تقویم البلدان) لە جوگرافیادا و (جەبر و موقابەلە|الجبر و المقالبة) و (کتاب الھندسة) و (الحساب الھندی) لە بیرکاریدا، کە تێیدا ڕووبەری شێوەکانی وەک: بازنە و سێگۆشە و چوارگۆشە و مەعین و بڕگەکەی دیاری کردووە، یاسای لۆگاریتمی گشتی داناوە کە تا ئەمڕۆ بەناوی ئەوەوەیە، و ئەو بنەما بیرکارییانەی کە دایناون لە زۆرێک لە زانستەکانی ئەمڕۆدا بەکاردێن بە تایبەتی لە زانستی فەزا و فڕۆکەوانیدا، زانایانی ڕۆژاواش دانیان بە لە پێشدەستی و کارە گەورەکانیدا ناوە.

خوارزمی یەکەم کەس بووە کە بە وردی (سفر)ی بەکارھێناوە لە شیکارکردنی ھاوکێشە بیریکارییەکاندا، کە کەسانی ماتماتیکی سوودیان لێ وەرگرت و وایلێکردن کە بتوانن ھاوکێشە درێژەکان شیکار بکەن، و یەکەم کەس بووە کە پەیوەندی نێوان (جەبر) و (ئەندازە)ی دۆزیوەتەوە، ھەروەھا بەکارھێنانی ھاوکێشە جەبرییەکان بۆ شیکارکردنی بابەتە ئەندازەیییەکان، و یەکەم کەس بووە بنچینەکانی شیتەڵکردنی ئەندازەیی داناوە.

## ژیانی
خوارزمی لە خێزانێکی فارس ھاتووەتە ژیانەوە.
وەلە بەغداد نشتەجێبووە

## سەرچاوەکان
*ویکیپیدیای عەرەبی
*ویکیپیدیای ئینگلیزی

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٧٨٠
پۆل:مردووانی ٨٥٠
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٧٨٠
پۆل:مردووانی دەیەی ٨٥٠
پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ٩یەم
پۆل:مێژووی زانستی ئیسلامی
پۆل:مێژووی ئەستێرەناسی
پۆل:مێژووی ماتماتیک
پۆل:مێژووی زانست
پۆل:مێژووی بیرۆکەکان
پۆل:سەردەمی زێڕینی ئیسلام
پۆل:داھێنەرە موسڵمانەکان
پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
پۆل:نووسەران دەربارەی ئایین و زانست
پۆل:نووسەران دەربارەی دین و زانست
تێنس

وێنۆک|یاریکەری تێنسی سەرزەوی بۆ ھەڵبژاردەی ئیسپانیا ڕافایل نادال

**تێنس** ئەو یارییە کە دوو تا چوار وەرزشوان یاری دەکەن بەمەبەستی بە دەست ھێنانی خاڵی زۆرتر لە وەرزشوابەکەی بەرامبەر.

## جۆرەکانی تێنس
تێنس دوو جۆری ھەیە
* ١- تێنسی سەر زەوی
ئەم تێنسەش خۆی دابەش دەبێت بەسەر دوو جۆردا:تێنسی سەر خۆڵ- تێنسی سەر چیمەن
* ٢-تێنسی سەرمێز

## کورتەی مێژوویی
بۆ یەکەم جار کایەی تنێس لە سەدەی شازدەھم و حەڤدەدەھەمی زایینی لە وڵاتی فەڕانسە بووە، بەڵام دواتر لە وڵاتی بریتانیا پێشکەوتنێکی ئەوتۆی بەخۆوە بینی کە ناوی نریا سەردەمی نوێی تێنس. ئەم گۆڕانکارییە لە ساڵی ١٨٧٣ زایینیدا دەستی پێ کرد.

## پێداویستییەکان
### تۆپ
120px|وێنۆک|ڕاست|تۆپی تنێس
قورسایی ئەم تۆپە دەبێت ٥٦ تا ٥٩/٤ گرەم بێت.

### ڕاکت
120px|وێنۆک|ڕاست|ڕاکتی تنێس
قورسایی و ئەندازەی ئەم ڕاکتە لە لاێین فدراسیۆنی نێودەوڵەتییەوە دیاری دەکرێت.

## یاساکانی تێنس
پاڵەوانییەتی ھەیە پێکدێت لە دوو کۆمەڵە ھەیە پێک دێت لە سێ کۆمەڵە.
بەبێ خولەکە و بەبێ کارتی زەرد و سوورە بە گوێرەی یارییەکە تەواو دەبێت ئینجا ھەرچەند کات بێتن.
پاڵەوانییەتییەکان نابێت لەشەوان ئەنجام بدرێتن.
ھەر کۆمەڵەو شەش خاڵە ھەر خەڵەو بەو شێوەیە:١٥٫٣٠٫٤٠
کە شەش خاڵ یاریزانێک تۆماری کرد ئەوکات ئەو یاریزانە دەبێتە یەک کۆمەڵە.
تەنھا لەوکاتە کە دەبێتە حەوت خاڵ کە خالەکان بوونە ٥–٥
تەنھا لەو کاتەی زیاتر لە خاڵ دەبێت کە ٤٠بە٤٠بوو
ھەر سێ خاڵەو پشوێکە درێژترین پشوو پشووی نێوان کۆمەڵەکانە.
ھاندەرەکان تەنھا بۆیان ھەیە چەپڵە لێبدەن نابێت ھاندەر ھاوار بکاتن ئەگەر ھاواری کرد ئەوا دەردەکرێت لە یاریگادا.
حەوت نابژیوانی ھەیە کە یەکێکیان لە ناوەراستی یاریگایە ناوبژیوانی سەرەکییە سێش لەلای چەپی ڕایگایە سێش لەلای ڕاستی یاریگادایە.
ئەگەر لە یارییەکدا بووە شەو ئەوا یارییەکە دەوەستێت دەبێت بەیانی تەواو بکرێتەوە.
ھەر یاریزانێک دەبێت ڕاھێنەری خۆی ھەبێتن.

## سەرژمێری
## پاڵەوانییەتییەکان
## یاریزانان
ھەندێ یاریزانە بەناوبنگەکانی جیھان بۆ پیاوان:
ڕافایل نادال
ڕۆجێر فێدرێد
داڤد فەرێر
نۆڤاک جۆکۆفیج
ئەندی مورای
دیمپرۆتیڤ
تسۆنگا
بۆ ژنان:
سرینا ولیامز
ماریا شەرەپۆڤا

پۆل:وەرزش
پۆل:تێنس
پۆل:یاریەکانی تۆپ
پۆل:وەرزشەکانی ئۆڵۆمپیادی هاوین
پۆل:وەرزشەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوین
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق

100px|وێنۆک
ھەڵبژاردەی عێراق لە ساڵی١٩٤٨ز دامەزراوە، یەکێتی توَپی پێی عێراق سەرپەرشتیاری ھەڵبژاردەکە بووە، ئەم ھەڵبژاردەیە لە ساڵی ١٩٥٠ز چووەتە ڕیزی یەکێتی نێودەوڵەتی یەوە (فیفا) و لە ساڵی ١٩٧١ز چووەتە ڕیزی یەکێتی ئاسیا، ئەم ھەڵبژاردەیە یەکێکە لە بەناوبانگترین ھەڵبژاردەکانی یەکێتی ئاسیاو عەرەب.

## ڕیکۆرد و زانیاری لەسەر ھەڵبژاردەکە
* ساڵی دامەزراندن ١٩٤٨ز
* گۆڵکاری مێژوویی ھەڵبژاردەی عێراق حوسین سعید
* زۆرترین یاری بۆ ھەڵبژاردەکە حوسین سعید
* یەکەم یاری نێودەوڵەتی ھەڵبژاردەی عێراق مەغریب ٢ – ٢ عێراق بەیروت، لوبنان؛ ١٩ ئۆکتوَبەر، ١٩٥٧ز
* گەورەترین بردنەوە عێراق ١٣-٠ ئەسیوبیا ١٩٩٢ز
* گەورەترین دۆڕاندن بەڕازیل ٦–٠ عێراق لە ساڵی ٢٠١٢ز
* تەنیا یەک جار بەشداری لە جامی جیھانی کردووە ئەویش لە مۆندیالی ١٩٨٦ز کە لەمەکسیک بەڕێوەچووبوو
* پێنج جار بەشدار بووە لە پاڵەوانییەتی جامی ئاسیا، و لە ساڵی ٢٠٠٧ز بۆیەکەمینجار توانی نازناوی پاڵەوانییەتی جامی ئاسیا بباتەوە
* جارێک بەشداری کردووە لە پاڵەوانییەتی کیشوەرەکان لە ساڵی ٢٠٠٩ز کە لە قۆناغی کۆمەڵەکان چووەتە دەرەوە
وێنۆک|گرتەیەک لەیاری ھەڵبژاردەی عێراق و ئوستڕالیا لەجامی ئاسیای ٢٠٠٧

## نازناو و دەسکەوت
* سەرکەوتن بۆ کۆتای جامی جیھانی: (١) جار ساڵی (١٩٨٦)
* سەرکەوتن بووَ کۆتای یارییە ئوَڵومپییەکان: (٤) جار
* ئۆڵەمپیادی مۆسکۆ: ساڵی (١٩٨٠) چارەکی کوَتای
* ئۆڵەمپیادی لۆس ئەنجلس: ساڵی (١٩٨٤) خولی یەکەم
* ئۆڵەمپیادی سیئۆل: بەبێ یاریکردن لە خاکی خوَیدا ساڵی (١٩٨٨) خولی یەکەم
* ئۆڵەمپیادی ئەسینا: بەبێ یاریکردن لە خاکی خۆیدا ساڵی (٢٠٠٤) نیوەی کۆتای
* جامی یەکێتی ئاسیا: (١) جار پلەی یەکەم ساڵی (٢٠٠٧)
* پلەی چوارەم ساڵی (١٩٧٨)
* خولی یارییەکانی ئاسیا: (٣) جار
* ١. مەدالیای زێڕ (نیودەلھی) ساڵی (١٩٨٢)
* ٢. مەدالیای زیو (دەوحە) ساڵی (٢٠٠٦)
* ٣. پلەی چوارەم ساڵی (١٩٧٨)
* پاڵەوانێتی ڕۆژاوای ئاسیا:
* ١. پلەی یەکەم ساڵی (٢٠٠٢)
* ٢. پلەی دووەم ساڵی (٢٠٠٧)
* جامی ئاسیا بۆ گەنجان: پلەی یەکەم ٥ جار سالاَنی (١٩٧٥, ١٩٧٧, ١٩٧٨, ١٩٨٨, ٢٠٠٠)
* خولی یارییەکانی ڕۆژاوای ئاسیا: مەدالیای ئاڵتوونی ١ جار ساڵی (٢٠٠٥)
* جامی ئاسیا بۆ تازە پێگەیشتووان :٢ جار
* ١. پلەی سێیەم ساڵی (١٩٨٥)
* ٢. پلەی چوارەم ساڵی (١٩٨٨)
* جامی جیھانی بۆ گەنجان: خولی چارەکی کۆتای (١) جار ساڵی (١٩٨٩)
* جامی عەرەب: پلەی یەکەم ٤ جار سالاَنی (١٩٦٤, ١٩٦٦, ١٩٨٥, ١٩٨٨)
* خولی یارییە عەرەبییەکان: ٤ جار
* ١. مەدالیای زێڕ ساڵی (١٩٨٥)
* ٢. مەدالیای زیو ساڵی (١٩٩٩)
* جامی کەنداوی عەرەب: پلەی یەکەم (٤) جار ساڵانی (١٩٧٩, ١٩٨٤, ١٩٨٨ , ٢٠٢٣)
* پاڵەوانێتی جامی سەربازی: پلەی یەکەم ٣جار ساڵانی (١٩٧٢, ١٩٧٧, ١٩٧٩)
* جامی ئاسیا بە پێنج تۆپی: خولی چارەکی کۆتای ١ جار ساڵی (٢٠٠٢)

## دەستەی ڕاھێنەرانی پێشووی ھەڵبژاردەی عێراق

## سەرچاوەکان

* ماڵپەڕی یەکێتی تۆپی پێی عێراقی

پۆل:تۆپی پێ لە عێراق
پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق
پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێیەکانی ئاسیا
پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
ئەنۆنیمۆس

**ئەنۆنیمۆس** (بێناو)(بە ئینگلیزی: Anonymous) گرووپێکە، لە ساڵی ٢٠٠٣ دامەزراوە، لە ڕووی ھاککردنەوە بە بەھێزترین و بەتواناترین گرووپی ھاک دادەنرێـت. لەم ساڵانەی دواییدا و ئەو کارانەی ئەوان کردوویانە لەوەو پێش نەکراوە و بەھێزترینیشیان ھاککردنی ماڵپەری پلەی ستەیشتن و پنتاگۆنی ئەمریکی بوو، ھەروەھا ھاککردنی ماڵپەری ئێف بی ئای بوو، ئەمە جگە لەوەی سەدان ماڵپەری تری حوکوومییان لە سەرانسەری جیھان ھاک کردووە. ئەنۆنیمۆسەکان داوای شتی وادەکەن کە ئەستەم بێ بۆنمونە داوای ئەوە دەکەن کەلە ئەمازۆن ھەمووشت خۆڕایی بێ واتە ئەگەر کەسێ بییەوێ دەتوانێ یەک پاکەتی گەورەی تلیاک بکڕن بەڵام ئەنۆنیمۆسەکان دەڵێن کەسی ئاقڵ تلیاکی ناوێت.

## ھەڕەشەکردن
ئەم گرووپە تا ئێستا چەندەھا ھەڕەشەی لە دام و دەزگاکانی ئەمریکا کردووە، بەتایبەتی دوای پڕۆژە یاسای مافی بڵاوکردنەوە و داخستنی ماڵپەڕی بەناوبانگ مێگا ئەپڵۆد، چەندین ھەڕەشەی لە دەزاگاکانی ئەمریکا کرد، ماڵپەڕی وەزارەتی ناوخۆی ئەمریکای ھاککرد، لە ساڵی ٢٠١١دا گرووپی ناوبراو ھەڕەشەی لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی فەیسبووک کرد کە ماڵپەڕی ناوبراو ھاکدەکەن، بەڵام دواتر بەڕێوبەری فەیسبووک ماڕک زوکوربێرک ھەستا بە دانانی پارێزگاری پاراستنی فەیسبووک لە ھاککردن بۆیە ھێرشەکانی گرووپەکەی پووچەڵ کردووە.
لە ساڵی ٢٠١٣دا ئەم گروپە چەند ھێرشێکی گەورەیان کردە سەر پێگە حوکوومییەکانی ئیسرائیل و ئەنۆنیمۆس کەسانێکی زیرەکن لەبواری دۆزینەوە ھەڵەی سایت و ھێرشە ئەلکترۆنییەکان کە بەخێرای ٤٠گێگا بایت ھێرش دەکەن ئەمەش بە گەورەترین ھێرشی ئەلکترۆنی دا ئەنرێ لە جیھان.

### دروشم
گروپی ئەنۆنیمۆس ھەر لەسەرەتای دروستبوونیانەوە دروشمێکیان ھەیە. "ئێمە نەناسراوین. ئێمە گرووپین. ئێمە لە کەس نابورین. ئێمە ھەرگیز لەبیرناکەین. پێشبینی ئێمە بکەن"
" We are anonymous, We are legion, We do not forgive, we do not forget, expect us"

### گرنگترین کارەکانیان
* ھاککرنی ماڵپەڕ پلەی ستەیشتن
* ھاککرنی ماڵپەڕی پنتاگۆنی ئەمریکی
* ھاککرنی زۆرینەی دام و دەزگاکانی سووریا لەپاش خۆپشاندان و کاولکارییەکەی بەشار ئەسەدی سەرۆکی سووریا، گرووپەکە ئیمێڵی فەرمی بەشار ئەسەدیان ھاککرد.
*ھێرشکردنە سەر تۆڕی کۆمەڵایەتی فەیسبووک
*ھاککردنی کاناڵە ئاسمانییەکانی ئەمریکا وەک (Fox news) لینکی ڤیدیۆ ھاککردنی کەناڵی (Fox news)لەپەخشی ڕاستەوخۆ ھاککردنی (Fox news)
*ھاککردنی دەزگای (Nasa)

*لە ساڵی ٢٠١٢ گۆڤاری تایم ئەنۆنیمۆس لە لیستی ١٠٠ کەسی ھەرە کاریگەر لە جیھاندا دانا.
*ئەنۆنیمۆس لە ساڵی ٢٠١٦ ڤیدیۆیەکی لە یوتوب بڵاوکردەوە و بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە بەڵگەی ھەیە لەسەر ئەوەی کە جەنگی جیھانی سێیەم نزیکە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ئەنۆنیمۆس
پۆل:کۆمەڵگای زانیاری
پۆل:چاندی ئینتەرنێت
پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠٠٣
پۆل:ھاککردن لە دەیەی ٢٠١٠
ڤلادیمیر پوتین

**ڤلادیمیر پوتین** (لەدایکبووی ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٢ لە سەنت پیتەرزبورگ) کەسایەتییەکی سیاسی و سەرۆک کۆماری ئێستای ڕووسیایە. ناوبراو لە بنەماڵەی پوتین لەدایکبووە بۆیە نازناوی پوتینی بۆ خۆی ھەڵبژاردووە. لەوەتەی ٧ی ئایاری ٢٠١٢ سەرۆک کۆماری ڕووسیایە، پێشتریش ھەمان پلەی ھەبوو لە ماوەی ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٩ تاکوو ٧ی ئایاری ٢٠٠٠. ئەو ھەروەھا پێش ئەوەی ببێتە سەرۆک کۆمار لە ئایاری ٢٠١٢، پلەی سەرۆک وەزیرانی ڕووسیای پێبوو کە ئەویان لەماوەی ٨ی ئایاری ٢٠٠٨ تاکوو ٧ی ئایاری ٢٠١٢ بوو. لە ماوەی ٢٠٠٨ تاکوو ٢٠١٢ سەرۆکی حیزبی ڕووسیای یەکگرتوو بوو. پوتین لەسەرەتای لاویدا واتە ١٩٧٥ تاکوو ١٩٩١ لەناو حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەتدا بوو.

## ژیانی سەرەتایی
باوکی ناوی ڤلادیمیر سپایەروۆنیچ پوتینە و دایکی ناوی ماریا لۆناڤانا یە دایک و باوکی سەر بەخێزانی پوتیننن، دایکی چێشلێنەری سەرۆکەکانی یەکێتی سۆڤیەتی جاران بووە لەوانە ڤلادیمیر لێنین و دوای مردنی ڤلادیمیر لێنین لە ساڵی ١٩٢٤ز دایکی پوتین کاری چێشتلێنەری بۆ خێزانەکەی لێنین کە ناوی لێدینژدە کردووە دواتر دووبارە بووەتە چێشتلێنەری سەرۆکی گەڕاوە ئەو جارەیان چێشت لێنەری بۆ جۆزێف ستالینکردووە بەگشتی خێزانەکەی لەبارێکی باش نەبووە

## ڤلادیمیر پوتین و سیاسەت
پوتین کە ئێستا سەرۆکی ڕووسیایە بەیەکێ کە لە کەسیایەتییە دیارەکانی ناوی سیاسەتی ئێستادا ھەژمار دەکرێت
و پوتین وەرزشکارە و پشتوێنی ڕەشی ھەیە لە یاری جۆدۆ. ئەو ناترسێت لەوەی کە بچێتە ناو کافتریایەکی شەوانەو لەگەڵ ھاوڵاتیانی ئاسایی مۆسکۆدا تەماشای یاری تۆپی پێ بکات.
بە نیوەروتی وێنە دەگرێ و باکی نییە لەوەی کە لە ڕاگەیاندنەکاندا بڵاو بێتەوە. پۆتن متمانەی بە خۆی ھەیە و یەکێک لەو سەرۆکانەی جیھانە کە جاربەجارجلوبەرگی ڕەسمی لەبەرناکات، لە پەیوەندییە دیپلۆماتییەکانیدا بۆینباخ نابەستی و جاری واش ھەیە کە جاکەتەکەی دەدات بەسەر شانیدا. ئەمەش ئەو پیاوەیە کە بوەتە پاڵەوانی سەردەمی بوژانەوەی ڕووسیا.
پوتین لەبارەی شۆڕشی سووریاوە وتی دەبێ تەنیا گەلی سووریا بڕیاردەر بێ نابێ ھیچ ھێز و لایەنێ دژیان بوەستێت ھەر بۆیەش ڕووسیا لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرووەکاندا ڤیتۆیی خۆی بەکارھێنا دژی ھێرشکردنە سەر سووریا.
* لەدوای ھەڵبژاردن لە ٧ی مەی ساڵی ٢٠٠٠ز بەڕەسمی پارتەکەی پوتین سەرکەوتنی بەدەست ھێنا بۆیەکەمینجار ئەو خولەش چوار ساڵی خایاند لەنێوان ساڵانی ٢٠٠٠ بۆ ٢٠٠٤ بوو
* خولی دووەمیش بۆ دووەمینجار لەسەر یەک پوتین ھەڵبژێردرایەوە بۆ سەرۆکایەتی ڕووسیا ئەو خولەش لەنێوان ساڵانی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠٠٨ بوو
* لە ساڵی ٢٠١٢ پوتین بۆ سێیەم خولی بۆوە بە سەرۆکی ڕووسیا بەڵام ئۆپۆزسیۆنی ڕووسیا پەنجە بۆ پوتین درێژ دەکەن بەتۆمەتی ساختەکاری لە ھەڵبژاردنەکان

## خەڵاتەکان
* خەڵاتی تایبەت و مەزن لە ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠١ وەری گرتووە
* لە ساڵی ٢٠٠٦ خەڵاتی ڕێزلێنانی لە فەڕەنسا پێ بەخشرا
* لە ساڵی ٢٠٠٧ لەلایەک گۆڤاری تایم خەڵات کرا و بە ١٠٠ کاریگەرترین سیاسەتمەداری جیھان دەست نیشانکرا لەلایەن ھەمان گۆڤارەوە

## خەڵات و ڕێزلێنانەکان

لانی کەم ١٥ وڵات لە ساڵی ٢٠٠١ەوە نیشانەی ڕێزلێنانی مەدەنییان بە ڤلادیمێر پوتین بەخشیوە. پوتین بڕوانامەی دکتۆرای فەخری و چەندین خەڵاتی دیکەی لەلایەن ڕێکخراوەکانی جیهانەوە پێبەخشراوە، بەڵام هەندێک لەو خەڵاتانە دوای داگیرکردنی ئۆکرانیا لە ساڵی ٢٠٢٢ لەلایەن ڕووسیا هەڵوەشێنرانەوە. 
## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:ڤلادیمیر پوتین
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ڕووسیا
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ڕووسیا
پۆل:بیلیۆنێرە ڕووسەکان
پۆل:دەسەڵاتخوازی
پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)
زانکۆی ئەلبێرتا

**زانستگای ئالبێرتا**، زانستگایەکی گشتیه له شاری ئێدمونتونی، پارێزگای ئالبێرتای وڵاتی کەنەدا. زانستگای ئالبێرتا که ساڵی ١٩٠٨ی زایینیدا بینا نراوه و ئێسته هەژده زانکۆی جیاوازی هەیه و نزیک به سی و پێنج هەزار کەس خوێندکاری له لقه جۆراوجۆرەکانی زانستدا وەکوو ئەندازیاری، پزیشکی و هونەردا هەیه.

## سەرچاوەکان
ماڵپەڕی زانستگای ئالبێرتا

پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩٠٨
پۆل:زانکۆکانی کەنەدا
پۆل:زانکۆی ئەلبێرتا
سورەیا بەدرخان

**سوورەیا بەدرخان** (بە بەدرخانی: Sureya Bedirxan) (١٨٨٣، ئەستەمبوڵ – ١٩٣٨، پاریس)یەکێک لە ئەندامانی بنەماڵەی بەدرخان و نووسەر و سیاسەتوانی کورد بوو. ئەو لە نووسینەکانیدا بە «عەزیز ئەحمەد» و دکتۆر «بلیچ شێرکۆ» ناسراوە؛ بەدرخان بەگی باپیری دواھەمین میری میرنیشنی بۆتان بووە.

## ژیان
سورەیا یەکەمین کوڕی ئەمین عالی بەدرخان و لە ژنە چەرکەزییەکەی بووە. سورەیا لە ئەستەمبوڵ خوێندوویەتی و کۆلێژی کشتوکاڵی تەواو کردووە. ناوبراو لە نێوان ساڵەکانی ١٩٠٦ بۆ ١٩٠٨ وەکو ئەندامانی دیکەی خێزانەکەی لە ئەستەنبوول بەھۆی گومانی تێوەگلان لە کوشتنی «ڕەزوان پادشا» دوور خراوەتەوە. کامەران لە ھەر یەک لە شارەکانی «ئیسپارتا» و «ئاککۆن» ژیاوە.

پاش شۆڕشی گەنجەتورکەکان و لابردنی سوڵتان عەبدولحەمەیدی دوو و دەستکردن بە کاری دەستووریی «ایکنجی مشروگیت»، لە ساڵی ١٩٠٨دا ڕێگا بە ئەمین عەلی و خێزانەکەی دەدرێت، دووبارە بۆ ئەستەمبوڵ بگەڕێنەوە. پاش گەڕانەوەی سورەیا بۆ ئەستەمبوڵ دەست بە دەرکردنی ڕۆژنامەی «کوردستان» دەکات. لە نێوان ساڵەکانی ١٨٩٨ بۆ ١٩٠٢دا مامی، میقداد میدحەت بەدرخان، ڕۆژنامەیەکی بە ھەمان ناو بڵاو کردووەتەوە. ساڵی ١٩٠٩ پێش بە دەرچوونی ڕۆژنامەی «کوردستان» گیراوە و سورەیا خراوەتە گرتووخانە و بەھۆی بڵاوکردنەوەی ناڕەوا دژی «جۆن تورکلێر» سزای کوشتنی بۆ دەرکراوە.

وێنۆک|لە چەپەوە بۆ ڕاست: کامەران و سورەیا و جەلادەت بەدرخان.

لە ساڵی ١٩١٠دا بە دوورخستنەوەی لە وڵات، فەرمانی لێخۆشبوونی بۆ دەرچووە. لە ساڵی ١٩١٢دا دووبارە گەڕاوەتەوە بۆ ئەستەنبوڵ و کۆمیتەیەکی کوردیی نھێنی دامەزراندوە. دووبارە گیراوەتەوە و سزای کوشتنی بۆ دەرکراوە. ساڵی ١٩١٣ لە گرتووخانە ھەڵ ھاتووە و بۆ ھەمیشە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بەجێ ھێشتووە.
بە ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانیی یەکەم لەژێر ناوی «عەزیز ئەحمەد» ڕۆژنامەی «کوردستان»ی لە قاھیرە بڵاو کردووەتەوە. ھەر لە قاھیرە «کۆمیتە بۆ سەربەخۆیی کوردستان» دامەزراندووە.
لە ساڵی ١٩١٩دا بڕیار بووە لە کۆنگرەی ئاشتیی پاریسدا بەشداریی بکات، کە تێیدا ویستوویەتی بۆ دامەزراندنی وڵاتێکی کوردیی سەربەخۆ، ھەوڵ بدات؛ بەڵام پێشتر لەلایەن بەریتانییەکانەوە لەکاتی جەنگدا گیراوە.

لە تشرینی یەکەمی ١٩٢٧دا لە بەیرووت چووەتە ڕیزی ڕێکخراوی خۆیبوون. ساڵی ١٩٢٩ گەڕاوەتەوە سووریا و لە کاری ڕامیاریدا بەردەوام بووە.
کاتێک لە ساڵی ١٩٣٠دا کەمالییەکان ڕاپەڕینی ئاگرییان سەرکوت کردووە، ڕێکخراوی خۆیبوون لە پشت ئەم سەرھەڵدانەوە بووە، ئەوکات سووریا لەژێر دەسەڵاتی فەڕەنسییەکاندا بووە، ھەر بۆیە فەڕەنسییەکان گرتوویانە و بەرەوو پاریس ڕەوانەیان کردووە.
سورەیا بەدرخان لە ساڵی ١٩٣٨دا کۆچی دوای کردووە و لە پاش خۆی کوڕ و کچێکی بە ناوەکانی «قودرەت» و «حەقی» جێ ھێشتووە.

بەپێی «باسیل نیکیتین» سورەیا بەدرخان یەکەمین ڕامیاریناسی کورد بووە، کە توانیوویەتی ڕامیاریی کوردی لە بەرنامەی حیزب و شێوازی مۆدێرندا بە نووسین و ئاخافتن دابڕێژێت.

## سەرچاوەکان

* https://web.archive.org/web/20170529091716/http://xozga.com/

پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد
پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد
پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٣
پۆل:مردووانی ١٩٣٨
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
فارووق ڕەفیق

**فاروق ڕەفیق** نووسەر و توێژەری بواری فەلسەفەیە.

## بەرهەمەکان
# پاکس ئەمەریکانا (سەردەمی هەیمەنەی ئەمەریکی - چاوپێکەوتن لەگەڵ فاروق رەفیق، سازدانی ناسک قادر) - ٢٠٠٢
# غەمە جڤاتیەکان (٢ بەرگ) ٢٠٠٦-٢٠٠٨
# ئاشتکردنەوەی عەقڵ و عیشق (پەروەردەی لیبڕاڵ و ئاکاری مەدەنی)
# یەک کاتژمێری ماوە بۆ نیوە شەو - ٢٠٠٩  
# هوونەری عیشق - ٢٠١٠  
# داستانەکانی خۆرهەڵات لەبەردەم ئاوێنەی زاتی خوادا (شێعر)- ٢٠٠٦
# فەلسەفە و ژیان- ٢٠٠٩
# هوونەری فەلسەفە (هوونەری فەلسەفە وانەیەکی مێتافیزیکیانەیە) - ٢٠١٠
#وێستگەیەک لە گەشتێکی فەلسەفی - ٢٠١١

Asht krdnaway.jpg|رووبەرگی کتێبی «ئاشتکردنەوەی ئە‌قڵ و عیشق».
hwner.jpg|رووبەرگی کتێبی «هوونەری عیشق»
xeme.jpg|رووبەرگی کتێبی «غەمە جڤاتیەکان» بەرگی ١
katjmer.jpg|رووبەرگی کتێبی «یەک کاتژمێری ماوە بۆ نیوە شەو»
Dastanekan-xor-helat.jpg|رووبەرگی کتێبی «داستانەکانی خۆرهەڵات لەبەردەم ئاوێنەی زاتی خوادا»
Pax-americana.jpg|رووبەرگی کتێبی «پاکس ئەمەریکانا»، ناسکە قادر و فاروق رەفیق
شۆڕش

**شۆڕش** (بە ئینگلیزی: Revolution وشەکە لە لاتینیدا بەمانەی وەرچەرخان دێ) جگە لە چەمک و واتای کۆمەڵناسی کە بریتیە لەگۆڕینی (ژێرخانی کۆمەڵایەتی = Structure sociale)، لە واتا سیاسیەکەیدا بریتیە لە گۆڕینی دامەزراوەی سیاسی و دەسەڵات. شۆڕش مافی دیاریکردنی دەسەڵات (فەرمانڕەوایی) و بەرپرسیاریەتیە. شۆڕش زۆر جار کاتێک ڕوو ئەدات کە خەڵکانێک هەبن وابزانن یان وادیاربێت ئەچەوسێنرێنەوە (لە ڕووی سیاسی، کۆمەڵایەتی یان ئابووریەوە).

ئەرستۆ لە کتێبی چواری "پۆلیتیک"دا دوو جۆر شۆڕش دەستنیشان ئەکات:

١. گۆڕانکاری تەواو لە دامەزراوەیەک بۆ دامەزراوەیەکی تر

٢. گۆڕینی دامەزراوەی ئێستا

## سەرچاوە


پۆل:شۆڕش
پۆل:شۆڕشەکان
پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان
مەلا تەھای مایی

**مەلا تەھای مایی** ناوی تەواوی مەلا تەھای کوڕی شێخ مەزھەری کوڕی شێخ تەھایە، یەکێکە لە شاعیرەکانی کوردستانی باکوور کە لە ساڵی ١٩٢٤ لە گوندی مایێ سەر بە کوردستانی باشوور لە دایک بووە. باوکو و باپیرانی بە بنەچە دەچنەوە سەر میر و بەگزادەکانی ئەلکێ و باپیرە گەورەشی دەچێتەوە سەر شێخەکانی تەریقەتی نەقشبەندی. مەلا تەھا پەیوەندییەکی پتەوی ھەبوو لەگەڵ شاعیری ناسراوی کورد ئەحمەدی ناڵبەند.

## سووتاندنی گوندی مایێ لەلایەن ئینگلیزەوە
* ھەر لە ساڵی (١٩٢٤)دا گوندی مایێ و گوندی ئەلکێ و کتێبخانەی (شێخ تەھا) لەلایەن ھێزێکی ئینگلیزەوە دەسووتێندرێت.
* بۆیە بنەماڵەکەیان کۆچیان کرد بۆ قەزای (چەلێ) کە یەکێک لە قەزاکانی کوردستانی باکوورە، بۆ ماوەی سێ ساڵ لەو قەزایەدا مانەوە.
* دواتر گەڕانەوە گوندی ئەلکێ و لەوێ مەلا تەھا دەچێتە بەر خوێندن تەنھا تا پۆلی شەشی سەرەتایی دەخوێنێت، چونکە لە سەرەتای ساڵی (١٩٤٠) بارودۆخی سیاسی و کولتووری کاری کردە سەر ھەست و ھزر و بیری مەلا تەھا مایی.

## پەڕتووکخانە و ھۆنینەوەی شیعر و بەشداریکردنی لە چەند کۆمەڵەیەکدا
* دوای نووسینەوەی چەند ھۆنراوەیەک، مەلا ئەنوەری مایی کاریگەرییەکی زۆری ھەبووە لەسەری و بووەتە ھاندەری سەرەرەکی بۆ نووسینی شیعر.
* پاشان، چووەتە ناو ڕیزی کۆمەڵەی (ھیوا) و دەستی بەکاری سیاسی کردووە.
* و پاشان چووەتە ناو حیزبی (پارتی دیموکراتی کوردستان) و زۆری حەز لە خوێندن کردووە.
* پەرتوکخانەکەی کە ناوی (شێخ تەھا) بووە نزیکی (١٥٠٠) پەرتوکی تێدابووە، ئەوجا زانیارییەک و ڕۆشنبیرییەکی باشی پەیدا کردووە و لەگەڵ زانا و ڕۆشنبیر و ئەدیبانی ئەو وەختە تێکەڵییەکی باشی ھەبووە.

## پەیوەندی لەگەڵ بنەماڵەکان و بڵاوکردنەوەی چەند گۆڤارێک
* لە ساڵی (١٩٤٣ز) دا پەیوەندی بە بنەماڵەی (بەدرخان)ەوە کرد و (جەلادەت بەدرخان) کە پەیوەندییەکی پتەوی لەگەڵدا ھەبوو لە (شام) ھەردوو گۆڤاری (ڕوناھی) و (ھاوار)ی بڵاوکردەوە، و لە ڕێی پۆست (بەرید)ەوە دەگەیشتنە دەستی مەلا لە گوندی مایی.
* و ھەروەھا دکتۆر (کامیران بەدرخان) بەھەمان شێوە ھەردوو گۆڤاری (ستێر) و (ڕۆژانو)ی بڵاوکردووەتەوە، و لە ڕێی پۆست (بەرید)ەوە دەیگەیاندە مەلا.
* ھاوڕێیەتییەکی زۆری لەگەڵ ھەڵبەستوان و ھۆنەری ناوداری کورد (ئەحمەدی ناڵبەند)دا ھەبووە.

## مردن
لە ڕێکەوتی (٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠)دا لە تەمەنی (٧٦) ساڵیدا لە شاری دھۆک کۆچی دوایی دەکات.

## سەرچاوەکان

* زمان و ئەدەبی کوردی قۆناغی دەیەم پۆلی دەیەم http://www.mediafire.com/file/hpsz21crhtm9y5p/%25D8%25B2%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2586_%25D9%2588_%25D8%25A6%25D9%2587%25E2%2580%258C%25D8%25AF%25D9%2587%25E2%2580%258C%25D8%25A8%25DB%258C_%25DA%25A9%25D9%2588%25D8%25B1%25D8%25AF%25DB%258C_-_10%25D8%25A8%25D9%2586%25DB%2595%25DA%2595%25DB%2595%25D8%25AA%25DB%258C.pdf/file

پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
ئەسپسواری

**ئەسپسواری** یارییەکی کۆنی وەرزشییە. لە ڕیزی ئەو یارییانەیە کە لە ئۆڵەمپیاد دەکرێن.
مێژوونووسان مێژووی ئەم یارییە دەگەڕێننەوە بۆ شاری بابل و وڵاتانی میسر و سووریا. ئەم یارییە لەلایەن پاشا کۆنەکانی ڕۆم و یۆنانییەکانەوە گرنگی پێدراوە.

وێنۆک|دوو ئەسپسوار لە پێشبڕکێیەکی ئەسپسواری، ٢٠٠٧
گۆڵف

گۆڵف یارییەکی تاکەکەسییە، وەرزشکارەکە بەمەبەستی خاڵ تۆمارکردن تۆپەکە ھەڵدەدات بۆ خاڵی مەبەست، یاری گۆڵف ناسراوە بەیاری پیاوە دەوڵەمەندەکان لەبەر ئەوەی لەپێشوودا
زۆرینەی پیاوە دەوڵەمەندەکان ئەم یاریەیان کردووە، درێژی یاریگای گۆڵف زۆر جار دەگات بە ٣ بۆ ٧ کیلۆ مەتر تێیدا ٨ بۆ ١٩ کوونی تیایە بۆ ئەوەی یاریکەرەکە تۆپەکەی بۆ ھەڵدا

thumb|وەرزشکارێک لەکاتی یاری گۆلف

thumb|دار و تۆپەکەی یاری گۆڵف

پۆل:گۆلف
پۆل:وەرزشەکانی ئۆڵۆمپیادی هاوین
پۆل:وەرزشەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوین
کوروونی

**کوروونی** یان **کورانی** ناوی شێوەزارێکی زاری کوردیی باشووریی زمانی کوردییە و لە پارێزگای فارسی وڵاتی ئێران و لە نزیک کازروون و نێوان شیراز و سپیدان لە ناو ھۆزی کورانی قسەی پێ‌دەکرێ. ئەم ھۆزە لە لایەن کەریم خانی زەندوە لە کوردستانەوە کۆچ دراونە بۆ فارس لە ماوەی ١٧٦٠دا.

## ڕێزمان
### کردارەکان
*نیشانەی چاوگ: -ان، -ین، -ن

### ناوەکان
*نیشانەی ناسراوی: -ەکە:
چراغ (چرا) → چراغەکە (چرایەکە)

*نیشانەی نەناسراوی: -ی:
ملال (منداڵ) → ملالی (منداڵێ، منداڵێک)

*نیشانەی کۆ: -ەل:
سیف (apple) → سیفەلەکە (سێوەکان)

## وشەکان

## ڕستەکان

## ئەمانەش ببینە
* لەکی
* کوردیی باشووری
* زمانی کوردی

## پەراوێز

پۆل:زمانی کوردی
پۆل:زمانەکانی ئێران
پۆل:پارێزگای فارس
پۆل:زمانەکانی پارێزگای فارس
مستانی

**مستانی**، **شەڕەمشت**، یان **شەڕەمست** () کایەیەکی تاکەکەسییە لە ڕیزی کایە ئۆڵەمپییەکانە. مێژووی کایەکە دەگەڕێتەوە بۆ ٦٨٨ ساڵ پێش زایین کە لەلایەن یۆنانییەکانەوە ئەنجام دراوە، و لە ساڵی ١٩٢٧ خول و پاڵەوانییەتیی بۆ سازکرا، ئەم کایەیە لەلایەن دوو وەرزشکارەوەیە و ھەردوو وەرزشکارەکە بە مەبستی لێدان یان مست لە وەی تر کایە دەکات بۆ ئەوەی سەرکەوێ لە کایەکە، و دەبێ لەکاتی کایەکە ھەردوو وەرزشکارەکە دەسکێشیان لەدەست کردبێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مستانی
پۆل:وەرزشەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوین
پۆل:وەرزشە شەڕانگێزەکان
سەری کانی، پارێزگای حەسیچە

**سەرێکانیێ** (بە عەرەبی: Ras al-Ayn)، یەکێک لە شارەکانی ڕۆژاوای کوردستانە کە لە پارێزگای حەسکە ھەڵکەوتووە.
بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ٢٤٫٢٤٢ کەس بووە.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شارەکانی سووریا
پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی ڕۆژاوای کوردستان
پۆل:پێکھاتە کوردییەکان لە سووریا
جزیر

وێنۆک|جزیر (٢٠١٢)
**جزیر** (بە کورمانجی:Cizîra Botan)، ھەروەھا ناسراوە بە **جەزیرەی ئیبن عومەر** یان **جەزیرەی بۆتان** یەکێک لە شارەکانی باکووری کوردستانە کە لە پارێزگای شرنەخ ھەڵکەوتووە. ئەم شارە لەسەر سنووری تورکیا و سووریا و لە نزیک خاڵی بەیەک گەیشتنی سێ وڵاتی تورکیا و عێراق و سووریا ھەڵکەوتووە.

بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ١١٣٫٠٤١ کەس بووە.

## ناودارانی جزیر
لە مێژووی جزیردا ھەندێک مرۆڤی پایەبەرز و گەورە دەرکەوتوون کە لە نێوان ئەواندا دەکرێت ئاماژە بە مەلای جزیری بکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای شرنەخ
پۆل:کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٩یەم
پۆل:شارەکانی پارێزگای شرنەخ
دلێر گەرمیانی

**دلێر ئەحمەد** ناسراو بە **دلێر گەرمیانی** ئەندامی سەرکردایەتی کۆمەڵی دادگەریی کوردستانە و ئێستا ئەندامی مەکتەبی سیاسیی ئەو حیزبەیە. ھەروەھا بانگخوازێکی ئیسلامییە و ئیجازەی خوێندنەوەی ھەر بیست قیرائەکەی قورئان خوێندنەوەی ھەیە.

پۆل:زیندووان
ئەرسەلان باییز

**ئەرسەلان باییز ئیسماعیل**، لەدایکبووی ساڵی ١٩٥٠ لە گوندی کاریتانیی سەر بە ‌ناحیەی دیبەگەی پارێزگای ھەولێر، ئەندامی مەکتەبی سیاسی یەکێتیی نیشتمانی کوردستان و سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان بووە.

## ژیاننامە و چالاکییەکان

ئەرسەلان بایز ساڵی ١٩٥٠ لەگوندی کاریتانی سەر بە ناحیەی دیبەگەی پارێزگای ھەولێر لەدایک بووە، بکالۆریۆسی لە زمانی کوردی لە ‌زانکۆی بەغدا تەواوکردووە، لەساڵی ١٩٧٠دا پەیوەندیکردووە بە ‌کۆمەڵەی مارکسیی لینینی کوردستانەوە، لەساڵی ١٩٧٤ بۆ ساڵی ١٩٧٥ بوە بەپێشمەرگە لە ‌شۆڕشی ئەیلوولدا، لە ساڵی ١٩٧٥دا لەگەڵ خاڵە شیھاب و جەعفەر و چەند سەرکردەیەکی دیکەی کۆمەڵەدا لەلایەن رژێمی بەعسەوە زیندانیی کراوەو تا ساڵی ١٩٧٨ لەزینداندا بووە.  ساڵی ١٩٧٩ پاش ئەوەی ئازاد دەکرێت، دەبێتەوە بەپێشمەرگە تا راپەڕینی کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان.

ساڵی ١٩٩٢ یەکەم سەرنووسەری ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ بووە کە رۆژنامەیەکی رۆژانەیە.  لەیەکەم کۆنگرەی یەکێتی نیشتمانیی کوردستانیشدا لەساڵی ١٩٩٢دا  بەئەندامی سەرکردایەتی ھەڵبژێردرا.

ساڵی ١٩٩٣  تا ساڵی ١٩٩٦ لێپرسراوی مەڵبەندی رێکخستنی ھەولێر بووە، پاشان بۆ ماوەی ١٠ ساڵ لێپرسراوی مەکتەبی رێکخستنی بووە. ھەر لەساڵانی نەوەتەکاندا چەند ساڵێک وەزیری پەروەردە بوو. ساڵی ٢٠٠٠ بڕوانامەی ماستەری لە زانکۆی سلێمانی بەدەستھێناوە،  ساڵی ٢٠٠٣ش لە ‌ئەدەبی کوردییدا بڕوانامەی دکتۆرای لەھەمان زانکۆ بەدەستھێناوە.

## توێژینەوە و بەرھەمەکانی
# ڕاپەڕینی ئاگری - وەرگێڕان.
# فاشیزم - ١٩٨٨.
# ڕاگەیاندنی شۆڕش و بزووتنەوەی شیعری کوردی - ٢٠٠١.
# ڕۆژانی سەخت.
# سیمای شیعری کوردی دوای ڕاپەڕین - ٢٠٠٣.
# پرؤسترۆیکا.
# پێگەی سیاسیی کورد لەڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست - ٢٠٠٨.
# سەمای دۆلفینەکان - ٢٠١١.
لەگەڵ دەیان وتار و لێکۆڵینەوە لەڕۆژنامەکان...

## سەرچاوەکان

* د. ئە‌رسە‌لان بایز - ماڵپە‌ڕی پە‌رلە‌مانی کوردستان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠
پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان
پۆل:سەرۆکەکانی پەرلەمان کوردستان
پۆل:زیندووان
داودی

**ھۆزی داودە** یان **ھۆزی داودی** یەکێک لە ھۆزەکانی کوردە کە نزیکەی ٤ھەزار خێزان بوون لە ساڵی ١٩٢٠ لە دەوروبەری کەرکووک، خانەقین، کفری، کەلار، تاوق و گل نیشتەجێن. لەنێوان ڕووباری ڕۆخانە و دۆڵی ھۆمربل – عمربیل و کەوتوەتە نێوان ھۆزەکانی
شێخان و جاف و تاڵەبانی و زەنگنە و دەلۆ و بەیات؛ و ھەرێمێکی فراوانی گرتووەتەوە، داودە لە ھۆزە دێرینەکانی کوردە و ژمارەیان دەگاتە ٤٠٠٠ خێزان.

سەرچاوەیەکی دیکە باس دەکات کە چوار ھەزار خێزانن. ھۆزێکی کوردی جەونگاوەری نیمچە کۆچەرە لەسەر ڕۆخەکانی گچکە نیشتەجێن.
مەلەوانی چاکیان تێدایە. سوارەی ھەژاریشیان زۆرە. لە کوردەکانی بەبەن. ئەم ھۆزە لە دەوروبەری ئاوەسپی نزیک خورماتوو نیشتەجێ بوونە، بایەخ بە کشتوکاڵ و ماڵات بەخێوکردن دەدەن.

ئەم ھۆزە دابەشی سەر دوو بەش دەبن کە بە داودەی کوێستان و داودەی گەرمیان ناسراون، کە داودەی کوێستان لە دەوروبەری مووسڵ ھەن توانایەکی باشیان ھەیە و گوندەکانیان زۆرە. ئەو شارانەی ئێستا ھۆزی داودەی تێدایە: دوزخورماتوو، کفری، قادرکەرەم، خانەقین،قۆرەتوو،داقوق، کەرکووک و کەلار ئێستا ژمارەیان زیاتر لە ١٠٠ھەزار کەسە.

پۆل:ھۆزە کوردییەکان
ئایپۆد

**ئایپۆد** یەکێکە لە بەرهەمە سەرکەوتووەکانی کۆمپانیای ئەمریکی ئەپڵ ، یەکەم بەرهەمی **ئایپۆد** لە ٢٣ ی ئۆکتۆبەری ساڵی ٢٠٠١ دەرچووە سەرەتا بەشێوەیەکی 
سادە وەشێنرا کەتەنیا دەیتوانی پەڕگەی میوزیکی بەکاربهێنرێت 
thumb|خێزانی ئایپۆد
## وەشێنراوەکان
ئایپۆد کۆمەڵێ وەشانی بۆ وەشێنراوە یەکەم وەشان کە ناودەبرێت بە ئایپۆد کلاسیک کەبەشێوەیەکی سادە و ساکار وەشێنرا کە تەنیا پەڕەگەی دەنگی دەتوانرا کارپێبکرابوایە بەڵام دواتر کۆمپانیای ئەپڵ هەستا بە وەشاندنی جۆرێکی تر بەناویئایپۆد نانۆ  کە لەم وەشانەدا دەتوانرا پەڕگەی دەنگ و ڕەنگ لەسەری کارپێکرێت وە لەکۆتایدا ئەپڵ ئایپۆد تەچی دروستکرد کە دەیتوانی فایلی دەنگ و ڕەنگ بخوێنێتەوە بەشێوەی کارامەتر وە جگە لەوەش پەڕگەی یاری و ئەپڵێکەیشنی ئایفۆنیش لەسەری کار دەکات بەگشتی ئایپۆد تەچ هەمان شێوەی ئایفۆنی هەیە تەنیا ناتوانرێت پەیوەندی تەلەفۆنی پێوە ئەنجامدرێت بەڵام دەتوانرێت تەکنەلۆژیای وایەرلێسی و وایفای لەسەر کارپێکرێت وە ئەپڵ تا ئێستائایپۆد تەچ ٤ وەشانی تایبەتی لێوەدەرچووە لەلایەن ئەپڵەوە وە ئایپۆد تەچ هاڕدی ناوەکیشی هەیە کە لەتوانی زەخیرەکردنی ٨گێگا و ١٦گێگا و ٣٢ گێگای هەیە 
 thumb|چوارەم وەشانی تایبەتی ئایپۆد تەچ
## پەڕگەکان
*ئایپۆد شەفڵ دەتوانرا تەنیا فایلی دەنگی mp3 و wmv لەسەری کارپێکرێت 
*ئایپۆد کلاسیک لەسەر جۆرەها پەڕگە کاردەکات وەک ACC,Wav,aiff,MP3
*ئایپۆد نانۆ سەرجەم پەڕگەکانی ئایپۆد کلاسیکی دەخوێنێتەوە وە جگەلەوەش فایلی دەنگ و ڕەنگ بەیەکەوە دەخوێنێتەوە وەک wma وە mpeg4
*ئایپۆد تەچ نوێکاری زۆری لێکراوە دەتوانێ پەڕگەی یاری ipa وە زۆربەی پەڕگە دەنگ و ڕەنگەکانیش لەسەر کار دەکات

## ئەمانەش سەیر بکە
*ئەپڵ
*ئایفۆن
*ئایپاد

## سەرچاوە
ماڵپەڕی سەرەکی ئەپڵ

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئایپۆد
پۆل:ئایتیوونز
پۆل:دەیەی ٢٠٠٠ لە مۆسیقا
مدیاد

**مدیاد** (بە کورمانجی:Midyad)، یەکێک لە شارەکانی باکووری کوردستانە کە لە پارێزگای مێردین ھەڵکەوتووە.
بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٥٤٫٧٩٩ کەس بووە.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای مێردین
ماڵپەڕی خەندان

**خەندان** وێب سایتێکی کوردییە کە لەلایەن دەزگای خەندان بەڕێوەدەبرێت. ماڵپەڕی خەندان لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ لەلایەن دەزگای خەندانەوە خرایەگەڕ. سایتی خەندان گرنگی بەھەواڵی کوردستان و عێراق و دەرەوە دەدات لەلایەن ڕاپۆرتی پەیامنێرەکانییەوە و بۆ ھەواڵی جیھانیش گرێبەستی لەگەڵ ئاژانسی فرانس پرێس بۆ وەرگرتنی ھەواڵ و وێنە ھەیە. سایتی خەندان پەڕەیەکی لاوەکیان بۆ بەشی وەرزشی کردووەتەوە بەناوی خەندان سپۆڕت.

دەزگای خەندان لەئێستا خاوەنی کەناڵێکی ناوخۆیی و وێب سایتێک و ڕادیۆیەکە کە بەرھەم ئەحمەد ساڵح خاوەنداریی دەکات. خەندان لە پێشدا ڕۆژنامەی ئاسۆ بوو کە ئەوکات گۆڤارێکی ھەفتانەشیان ھەبوو.

## سەرنووسەرەکان
سایتی خەندان چەند سەرنوسەرێکی ھەبووە، لەوانە: عارف قوربانی، سیروان غەریب، ئاراس جەمال، خەڵەف غەفوور، فازڵ ھەورامی، پشتیوان زاھیر.

## بەستەرە دەرەکییەکان
*ماڵپەڕی خەندان
*خەندان سپۆڕت

پۆل:وێبگە کوردییەکان
جولیوس سێزار

thumb|سەرە پەیکەری یولیۆس کایسەر

**گایوس یولیۆس کایسەر** یەکێک بوو لە ژەنەڕال و سیاسەتمەداری رۆمانی. لە ١٢ی تەممووزی ١٠٠ی پێش لەدایکبوونی مەسیح لە دایکبووە تا لە ١٥ ی ئازاری ٤٤ی پێش لەدایکبوونی مەسیح) لە لایەن کۆمەڵێک سیناتۆری رۆمانیەوە کوژرا. ئەو ڕۆڵێکی گەورەی گێڕا لە گۆڕانی کۆماری رۆم بۆ ئیمپراتۆری ڕۆم.

## ژیان
جولیوس سێزار ئیمبڕاتوڕ و  ژەنەڕاڵ و سەرکردەیەکی سیاسیی و نووسەرێکی ڕۆمانی بووە، یەکەم کەس بووە کە نازناوی ئیمبڕاتۆڕی لەخۆی ناوە. جولیوس سێزارر  لەباڵاترین کەسایەتیە سەربازیەکانی مێژووە و بەھۆی شۆڕشەکەیەوە دەسەڵاتی ڕۆمای لەکۆماریەوە گۆڕیوە بۆ ئیمبڕاتۆڕیتی، وەکو لەمێژوودا ھاتووە خەڵکی ڕۆما بەڕێز و گەورەییەوە سەیریان کردووە و واباسیان لێوە کردووە و کە پیاوی داھاتووی ڕۆما و ئیمبڕاتۆرە چاوەڕوانکراوەکەی ڕۆمایە.
جولیوس سێزار ھەر لەمنداڵیەوە حەزی لەزانست بووە و لەوڵاتی یۆنان ژمارەیەکی زۆر لەزانستەکانی خۆێندووە، چونکە ئەو کاتە یۆنان ناوەندی زانست بووە و کوڕە خاوەندەسەڵات و زەنگینەکان دەچون بۆ یۆنان بەمەستی خوێندن و دواتر کاری سیاسیان کردووە، ھەر لەسەرەتای ژیانێوە لەبواری سیاسەتدا کاری کردووە و  چۆتە نێو ڕیزی سووپای ڕۆمانیاوە و وەکو ئەفسەر و ژمێریار بۆ حکومەتی ڕۆمانیا کاری کردووە دواتر بۆتە سەرکردەی سووپای ڕۆمانیاو و سووپاکەی بەباشترین سووپا ناسراوە.
لە ساڵی ٧١ پێش زایین جولیوس سێزار  و بۆمبی و کراسوس یەکەم حکومەتی سێ قۆڵیان پێکھێناوە، جولیوس سێزار توانیوێتی لە شاڵاوەکانیدا لەھەموو شوێنە جیاجیاکانی ژیان سەرکەوتوبێت و وڵاتەکانی فەڕەنسا  و ئیسپانیا و سووریا و میسڕ  و چەند وڵاتێکی دیکە بخاتە سەر ڕۆما و ھەوڵی داوە بارودۆخی ھاوڵاتیانی ڕۆمان باش بکات و حکومەت چالاکبکات و بیخاتە خزمەتی ھاوڵاتیانەوە.
جولیوس سێزار زۆر وابەستەبووە بەشەرەفەوە و پێی وابووە واتای شەرەف ئەوەیە کە لەڕادەبەدەر دڵسۆز و بەوەفابێت بۆ ھاوڕێیان و ھاوەڵانی و تەنانەت بۆ ئەو کەسانەش کە خزمەتێکی بچووکی پێشکەش دەکەن... لەم بارەیەوە وتوێتی ((ئەگەر چەتە و ڕێگرەکان و پیاوکوژەکانیش داکۆکی لەشەرەفم بکەن بەھەمان جۆر خەڵاتیان دەکەم وەکو چۆن کەسانی دیکە خەڵات دەکەم)).
جولیوس سێزار  خاوەنی بەھەرەیەکی زۆربووە لەوانە نووسین و داھێنان و زۆر کتێبی بەناوبانگیشی لەو سەردەمەی ڕۆمادا بڵاوکردۆتەوە، زۆر نەرم و نیانیش بووە بەرامبەر بەڕۆڵەی وڵاتەکانی، لە ١٥ ئازاری ساڵی ٤٤ پێش زایین بەدەستی نەیارەکانی تیرۆرکراوە و کوشتویانە.

## سەرچاوەکان

پۆل:نووسەرانی ڕۆمای کۆن
پۆل:جولیوس سێزار
پۆل:نووسەران بە زمانی لاتینی
پۆل:مردووانی ٤٤ی پ. ز
پۆل:لەدایکبووانی ١٠٠ی پ. ز
پۆل:لەدایکبووانی ١٠٠ی پ.ز
پۆل:مردووانی ٤٤ی پ.ز
پۆل:زنجیرە فەرمانڕەوایی جولیۆ-کلاودیان
پۆل:وتارە قسەکراوەکان
پۆل:پاشاکان
ئاشتیی سەوز

thumb|لۆگۆی ڕێکخراو
رێکخراوەی **ئاشتیی سەوز** (بە ئینگلیزی: *Greenpeace*) رێکخراوەیەکی سەرانسەریی جیھانییە و کار بۆ پاراستنی ژینگە دەکات، ساڵی ١٩٧١ لە وڵاتی کەنەدا دامەزرا و لە ٤١ وڵاتی دنیادا نوسینگەی ھەیە و نوسینگەی سەرەکیشی لە ئەمستردامی ھۆڵەندایە.

## مێژوو
ھۆکاری سەرەکی دامەزراندنی ئەم رێکخراوە ئەو تاقیکردنەوە ئەتۆمیە بوو کە ئەمەریکا بە نیازبوو لە کەنارەکانی ئالاسکا ئەنجامی بدات، بۆ ئەم مەبەستە پاش دامەزرادنی رێکخراوەکە ھەموو ئەندامەکانیان بە گروپی بچووک بچووک و بە بەلەم لە ناوچەی مەبەست کۆبوونەوە.

ئەم ڕیکخراوە لە ریگای کارە باش و کاریتاسەکانیەوە بە تایبەت بۆ پاراستنی نەھەنگ و سەگی زەریا ناوبانگی زۆر باشی بۆ خۆی پەیا کردووە و لە لایەن سیاسییەکان و میدیاکانیشەوە زۆرترین بایەخ بە چالاکیەکانی دەدرێت، ھەموو چالاکیەکانی ئەم رێکخراوە ئاشتیانە و دوور لە توندوتیژیە.

لەمانگی گەلاوێژی ١٩٨٥دا کاتێک ئەندامانی ئەم گرووپە بە کەشتییەکی مەزنی خۆیان بە تەمابوون لە نزیک نیوزەیلاندەوە ڕیگا لە ئەنجامدانی تاقیکردنەوەیەکی ئەتۆمی فەرەنسی بگرن، لە لایەن ھێزەکانی فەرەنساوە دەستدرێژی کرایە سەر کەشتییەکەیان و بە ھۆی گولەبارانەوە نغرۆی ئاو بوو، لە ئاکامدا ئەندامێکی گرووپەکە کوژرا، ئەم سکانداڵە فەرەنسای ھەژاند و بووە ھۆی ئەوەی وەزیری بەرگری دەستکێشانەوە ڕاگەیەنێت و وڵاتی فەرەنساش لێپرسراوی خۆی بەرامبەر بەو ھێرشە راگەیەنێت.

پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٧١
پۆل:ڕیکخراوە نادەوڵەتییەکان
پۆل:ئاشتیی سەوز
کەلانی-عەبدوویی

**کەلانی-عەبدوویی** یا **کەلونی-عەبدوویی** ناوی شێوەزارێکی زاری کوردیی باشووریی زمانی کوردییە و لە پارێزگای فارسی وڵاتی ئێران و لە نزیک کازروون و  لە دوو گوندی کەلانی و عەبدوویی قسەی پێ‌دەکرێ.

## ڕێزمان
### کردارەکان
*نیشانەی چاوگ: -تەن، -دەن، -سەن

### ناوەکان
*نیشانەی کۆ: -ەل، -گەل، -و، -یو:
سیب (سێو) ← سیبیو (سێوەکان)
مۆرب (مریشک) ← مۆربو (مریشکەکان)
ئادەم (مرۆڤ) ← ئادەمگەل (مرۆڤەکان)

## وشەکان

## ڕستەکان

## ئەمانەش ببینە
* لەکی
* کوردیی باشووری
* زمانی کوردی

## پەراوێز

پۆل:زمانی کوردی
پۆل:زمانەکانی ئێران
پۆل:پارێزگای فارس
پۆل:زمانەکانی پارێزگای فارس
زمانی بیلاڕووسی

**زمانی بیلاڕووسی** زمانێکە لە بنەماڵەی زمانە ھیندوئەورووپایییەکان کە ئێستا زمانی فەرمیی وڵاتی بیلاڕووسە.

پۆل:زمانی بیلاڕووسی
پۆل:زمانەکانی بیلاڕووس
پۆل:زمانەکانی ئەستۆنیا
پۆل:زمانەکانی لاتڤیا
پۆل:زمانەکانی لیتوانیا
پۆل:زمانەکانی پۆڵەندا
پۆل:زمانەکانی ڕووسیا
پۆل:زمانەکانی ئوکراینا
زمانی ئەمازیغی

زمانی **ئەمازیغی** یان **بەربەر** ھەروەھا ناسراوە بە **تەمازیغت** (بە ئەمازیغی: ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ، ⵜⵎⵣⵗⵜ یان Tamaziɣt) زمانێکە سەر بە لقی زمانەکانی ئەفرۆ-ئاسیایی، قسەی پێدەکرێ لەلایەن گەلی ئەمازیغی، کە نیشتەجێی باکوری ئەفریقان زمانەکە لە سەردەمی کۆندا بە شێوە نووسینی لیبکۆ-بەربەر دەنووسرا کە لەئێستادا بەشێکە لە شێوە نووسینی تیفیناغ.

## سەرچاوەکان

پۆل:زمانەکانی ئەفریقی-ئاسیایی
پۆل:زمانی ئەمازیغی
پۆل:زمانەکانی جەزائیر
پۆل:زمانەکانی گیبرالتار
پۆل:زمانەکانی مالی
پۆل:زمانەکانی مۆریتانیا
پۆل:زمانەکانی مەغریب
پۆل:زمانەکانی نیجەر
پۆل:زمانەکانی توونس
زمانی بۆسنی

**زمانی بۆسنی** زمانێکە لە بنەماڵەی زمانە ھیندوئەورووپایییەکان کە ئێستا لە وڵاتی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا زمانی فەرمییە.

پۆل:زمانەکانی کرواتیا
پۆل:زمانی بۆسنی
پۆل:زمانەکانی ئالبانیا
پۆل:زمانەکانی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
پۆل:زمانەکانی کۆسۆڤۆ
پۆل:زمانەکانی مۆنتینیگرۆ
پۆل:زمانەکانی سربیا
پۆل:زمانەکانی تورکیا
زمانی بیسلاما

**زمانی بیسلاما** لە وڵاتی ڤانوواتوودا زمانی فەرمییە. زیاتر لە ٩٥% وشەکانی ئەم زمانە لە زمانی ئینگلیزییەوە وەرگیراوە.

پۆل:زمانەکانی کالیدۆنیای نوێ
پۆل:زمانەکانی ڤانواتوو
زمانی بولگاری

وێنۆک|خوێندوارەکانی زمانی بولگاری لە جیھاندا:
**زمانی بولگاری** () زمانێکە لە بنەماڵەی زمانە ھیندوئەورووپایییەکان کە ئێستا لە وڵاتی بولگاریادا زمانێکی فەرمییە. ھەروەھا زمانی بولگاری لەلای پەنابەران و کەمایەتییەکانی ھەندێک لە وڵاتانی تر بەکاردەھێنرێت.

## ئەمانەش ببینە
* بولگاریا
* خەڵکی بولگار

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
پۆل:زمانەکانی ئوکراینا
پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار
پۆل:زمانەکانی بولگاریا
پۆل:زمانەکانی تورکیا
پۆل:زمانەکانی ڕۆمانیا
پۆل:زمانەکانی سربیا
پۆل:زمانەکانی کۆماری مەقدوونیا
پۆل:زمانەکانی مۆلدۆڤا
پۆل:زمانەکانی یۆنان
پۆل:زمانەکانی ڕووسیا
جامی نەتەوەکانی ئەورووپا

**جامی نەتەوەکانی ئەورووپا - یۆڕۆ** (بە ئینگلیزی: UEFA European Championship - UEFA Euro Championship) لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا «یوفا»وە سەرپەرشتی دەکرێت تا ئێستا ١٧ جار ئەم پاڵەوانییەتیە بەڕێوەچووە هەر چوار ساڵ جارێك (بێجگە لە پاڵەوانێتی ساڵی ٢٠٢٠) ، ئەم پاڵەوانیەتییە بیرۆکەی پیاوێکی فەڕەنسی بوو بەناوی ھێنری دیلانی، بۆ یەکەمجار ئەم پاڵەوانیەتییە لەساڵی ١٩٦٠ لە وڵاتی فەڕەنسا بەڕێوەچوو کە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی یەکێتیی سۆڤیەت جامەکەی بەدەست ھێنا، **[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|هەڵبژاردەی ئیسپانیا]]** براوەی ئێستایه کاتێ توانی بۆ جاری چوارەم لە مێژووی خۆیدا بیباتەوە.

## براوەکان

 توانی لەسەر خاکی خۆی نازناوەکە بەدەستبھێنێت

### ڕیزبەندی پاڵەوانی نازناو بە پێی ژمارەی نازناو

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕووداوە وەرزشییەکان، دامەزرانی ١٩٦٠
پۆل:جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێ
یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا

**یەکێتی تۆپی پێ ئەورووپا** (بە ئینگلیزی: *Union of European Football Associations*) ئەرکی سەرپەرشتی پاڵەوانیەتیەکانی تۆپی پێی لە کێشوەری ئەورووپا لەژێردەستە بەتایبەتی پاڵەوانیەتیەکانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا و خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا و یۆڕۆ لیگ. ئەم یەکێتیە بەفەرمی لەساڵی ١٩٤٥ دەستی بەکارەکانی کرد و ھەنووکە مێشێل پلاتینی سەرۆکی ئەم یەکێتییەیە.

## ئەو خوولانەی کە سەرپەرشتی دەکات
* جامی نەتەوەکانی ئەورووپا کە لەساڵی ١٩٦٠ - تاوەکوو ئێستا بەردەوامە
* جامی تازەپێگەیشتووانی ئەورووپا
* جامی لاوانی ئەورووپا
* خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا کە لەساڵی ١٩٥٦- تائێستا بەردەوامە
* یۆڕۆ لیگ کەپێشتر ناوی جامی یەکێتی ئەورووپا بوو 
* جامی سووپەری یانەکانی ئەورووپا کە پاڵەوانی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بەرامبەر پاڵەوانی خوولی یۆڕۆ لیگ یاری دەکات 

## سەرچاوە
ماڵپەڕی سەرەکی یەکێتی تۆپی پێ ئەورووپا

پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٥٤
پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکانی ئەورووپا
خەڵاتی باشترین یاریزانی ساڵ

تۆپی زێڕین (بە  ئینگلیزی: *FIFA World Player of the Year*) خەڵاتێکە لەلایەن فیفاوە دەبەخشرێتە باشترین یاریزانی تۆپی پێ ی جیهان ئەم خەڵاتە لە ١٩٩١ تاوەکوو ئێستا دەبەخشرێتە باشترین یاریزانی جیهانی ،
## چۆنیەتی پاڵاوتن و دەنگدان
سەرەتا فیفا هەڵدەستێ بە دیاری کردنی لیستێک لەناوی باشترین وەرزشکاری تۆپی پێی ساڵ دواتر لەم لیستەدا هەریەکە لە ڕاهێنەری وەرزشی و وەرزشکاران و ڕۆژنامەوانی وەرزشی یەوە سێ  دەنگ دەدرێت هەر دەنگێکیش خاڵی خۆی هەیە 
*دەنگی یەکەم یاریزان بە سێ خاڵ بۆیاریزانی هەڵبژێردراو دەژمێردرێت
*دەنگی دووەم بە دوو خاڵ دەژمێردرێت بۆیاریزانی هەڵبژێردراو
*دەنگی سێهەم بەتەنیا خاڵێک دەژمێردرێت بۆ یاریزانی جیهانی
*مەرجیش بۆ ئەم کەسەی دەنگدەر ئەوەیە کە نابێ یاریزانێک هەڵبژێردرێت کە هاونیشتیمانی دەندەرەکە بێت! بۆئەوەی لایەنی سۆزەوە دەنگ نەدرێت .
*مەرجیشە یاریزانەکە لە خوولەکانی ئەوڕووپا یاری بکات ، هەرچەندە ئەمە فیفای تووشی ڕەخنەی زۆرکردەوە

## ئەو [[وەرزشکار]]انەی کە خەڵاتەکەیان بردۆتەوە

پۆل:خەڵاتەکان، دامەزرانی ٢٠٠٩
پۆل:خەڵاتەکان، دامەزرانی ١٩٩١
پۆل:خەڵاتەکان، دامەزرانی ٢٠٠١
پۆل:فیفا
پۆل:پاداشت و خەڵاتەکانی فیفا
ڕۆژنامەوانی وەرزشی

ڕۆژنامەوانی وەرزشی یان ڕۆژنامەنووسی وەرزشی بەکەسێک دەوترێت کە کاری ڕۆژنامەگەری وەرزشی بێت کە سەبارەت بە ڕووداوەکان، پێشھاتەکان و گۆڕانکارییە وەرزشییەکان زانیاری کۆبکاتەوە و دواتر پەخشی بکات.
[thumb|ڕۆژنامەوان و وێنەگرانی وەرزشی لە پاڵەوانیەتی [جامی نەتەوەکانی ئەورووپا|جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ساڵی ٢٠٠٨]]
## جۆرەکانی ڕۆژنامەوانی وەرزشی
*هەواڵنووسی وەرزشی: ئەو کەسەیە هەواڵ دەنووسێت بۆ دەزگایەکی نووسراو یان دەنگ و ڕەنگ بێت 
*ستووننووسی وەرزشی : ئەو کەسەیە کە خاوەن ستوونێکە کە ڕۆژانە یان هەفتانە یان مانگانە لە ڕۆژنامەیەک یان گۆڤارێکی وەرزشی بنووسێت
*وێنەگری وەرزشی : ئەو کەسەیە وێنە یان دەنگ و ڕەنگی هەواڵێ دەگرێت بۆ ئەوەی لە دەزگاکەی پەخش بکرێت
*هەواڵنێری وەرزشی: ئەو کەسەیە لەلایەن دەزگایەکەوە دەنێردرێت بۆ ئامادەکردنی هەواڵێ یان پێشهاتێکی وەرزشی

پۆل:ھەواڵەکان
سامسۆنگ

|industry=* ئەلکترۆنیات
* ئەلکترۆنیاتی بەکاربەر
* نیوە ڕێبەرەکان
* ڕەقە ئامێری کۆمپیوتەر
* ئامێری ناوماڵ
* ئینتەرنێتی شتەکان
* ئامێری پزیشکی
* پەیوەندییەکان|products=بڕوانە لیستی بەرهەمەکان|owners=* خزمەتگوزاری خانەنشینی نیشتمانی (8.69%)
* بیمەی ژیانی سامسۆنگ (8.51%)
* کۆمپانیای سامسۆنگ سی ئەند تی|revenue=٢٣٢.٥٦ ملیار دۆلاری ئەمەریکی|operating_income=|net_income=|assets=|equity=|num_employees=٢٦٦،٦٦٣ بەفرانباری ٢٠٢١|parent=سامسۆنگ|subsid=* فرۆشگای ئەزموونی سامسۆنگ
* سامسۆنگ مێدیسۆن
* پەیوەندییەکانی سامسۆنگ
* شتە زیرەکەکان
* هەرمان ئینتەرناشناڵ
* Viv|footnotes=|homepage=}}

**کۆمپانیای سامسۆنگ** ئەلیکترۆنیز (بە کۆری: 삼성전자؛ هانجا: 三星電子؛ RR: Samseong Jeonja; lit. Tristar Electronics، هەندێکجار کورتکراوەتەوە بۆ SEC و ستایلەکەی بە SΛMSUNG) کۆمپانیایەکی ئەلیکترۆنی فرەنەتەوەیی کۆریای باشوورە و بارەگا سەرەکییەکەی لە، یۆنگتیۆن-گیو-سوونە لە کۆریای باشوور ئێستادا لوتکەی مۆبایلی سامسۆنگ chaebol ە و ٧٠٪ی داهاتی گروپەکەی لە ساڵی ٢٠١٢ پێکدەهێنێت. ئەمەش گۆڕانکارییەکی بەرچاو لە کارکردنی ناوەوەی چایبۆڵدا دەکات.کۆمپانیای سامسۆنگ دوەمین گەورەترین کۆمپانیای جیهانە لەبەرهەمە ئەلیکتڕۆنیەکان لەدوای کۆمپانیای ئەپڵی ئەمەریکی وە یەکەمین گەورەترین و باشترین کۆمپانیایە لە کۆریای باشوور بەرهەمەکانی کۆمپانیای سامسۆنگ زۆرن لە بەناوبانگترینیان مۆبایلە زیرەکەکانی [سامسۆنگ گالاکسی]ن کە لە بەربڵاوترین مۆبایلە زیرەکەکانە لە جیهان کە بەربەرەکانێ دەکا لەگەڵ مۆبایلە زیرەکەکانی ئایفۆنی کۆمپانیای ئەپڵ وەبێجگەلە مۆبایلە زیرەکەکان بەرهەمەکانی سامسۆنگ بریتین لە کەل و پەلە کارەباییەکانی ناو ماڵ کە بریتین لە تەلەڤزیۆنەکان،جل شۆر و قاپ شۆر،سپلێت و فێنک کەرەوەکان،بەفرگر و فڕنەکان و هتد….. کە لە ڕیزی باشترین کەل و پەلە کارەباییەکانی ناوماڵن لە جیهان وە سامسۆنگ بێبەش نیە لە دروستکردنی کۆمپیوتەر و لاپتۆپەکان کە ناودەبرێن بە گالاکسی بووک واتا [پەڕتوکی گالاکسی] وە دروستکردنی کیبۆرد و کۆمپیوتەر و دێسکتۆپەکان وە هەموو تابلێت و ئایپاد و مۆبایل و لاپتۆپ و کۆمپیوتەرەکانی سامسۆنگ سیستەمی ئەندرۆیدیان هەیە.

## سەرچاوەکان


پۆل:کۆمپانیایانەی کەوتوونەتە سێئول
پۆل:کارگەکانی موبایل
ئەندرۆید

**ئەندرۆید** سیستەمێکی کارپێکەری مۆبایلە کە لەسەر ناوکی لینوکس ٢٫٦ بنچینە کراوە و لەلایەن ھەریەک لە ئاندی ڕۆبن، ڕیچ ماینەر، نیک سێرس و کریس وایتەوە لەژێر ناوی کۆمپانیای ئەندرۆید (.Android Inc) لە ساڵی ٢٠٠٣ لە کالیفۆرنیا لە ناوچەی Palo Alto دامەزرا، کاریان پەرەپێدان و بەرھەمھێنانی نەرمەکاڵا software بوو بۆ ئامێری مۆبایل، پلانیشیان ھەبوو کە سیستەمێکی کارگێڕی برەو پێبدەن، لە ساڵی ٢٠٠٥ کۆمپانیای گۆگڵ کۆمپانیاکەی کڕییەوە، بەو ئامانجەی کە دەسەڵاتی خۆی لە بواری تەکنۆلۆژیای مۆبایلدا فراوان بکات.
سیستەمی کارپێکەری ئەندرۆید بۆ یەکەمجار لەسەر مۆبایلی کۆمپانیای ئێچ تی سی HTC تایوانی بەناوی HTC Dream یەکەم وەشانی لە ساڵی ٢٠٠٨ بڵاوکرایەوە، لەو کاتەوە زۆر بەخێرایی گەشەی کردووە و بەرفراوانترین کۆمەڵەی پەرەپێدەری لە پشتەوەیە کە نزیکەی سێ ملیار و نیو پڕۆگرامی بۆ دروست کراوە.

## تایبەتمەندی
* پرۆگرام و یاری زۆری ھەیە کە بەکارھێنەر دەتوانێت دایبەزێنێتە سەر ئامێرەکەی.
* نرخی ھەندێک لە ئامێرەکان زۆر ھەرزانن ئەگەر بەراورد بکرێن لەگەڵ ئامێری دیکە کە بەھەمان شێواز کاردەکەن.
* زۆر بە باشی و ئاسانی تێکەڵاوی ڕاژەکانی گۆگڵە و کاروباری ڕۆژانە زۆر ئاسان دەکاتەوە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی کە لە کار و ژیانی ڕۆژانەیاندا ڕاژەکانی گۆگڵ بەکار دەھێنن.
* سیستەمەکە بە شێوەیەکی گشتگیر دەتوانرێ ڕێکبخرێت و گۆڕانکاری تێدا بکرێ بەپێی ویستی بەکارھێنەر.

## ماناکەی
مانای وشەی ئەندرۆید Android، بە زمانی ئینگلیزی واتە ڕۆبۆتێکی زیرەک کە لەسەر شێوەی مرۆڤ دروست کرابێت.

## کۆگای گۆگڵ پلەی
گۆگڵ پلەی کۆگایەکی گەورە و پڕ لە پرۆگرام و یاری تایبەت بە سیستەمەکەیە کە ھەتا شوباتی ساڵی ٢٠١٧ زیاتر لە ٢٫٣ ملیۆن پرۆگرامی جیاوازی تێدا بەردەست خراوە کە ھەردوو جۆری خۆڕایی و بە پارە لە خۆ دەگرن، کۆمپانیای گۆگڵ ساڵی ٢٠٠٨ ماڵپەڕی Google Play و بەرنامەی Play Store بەردەست خست بۆ ئامێرەکانی سیستەمی ئەندرۆید بۆ دابەزاندانی بەرنامە و یارییەکان.

## وەشانەکانی ئەندرۆید

 و پێش بڵاوکردنەوەی ئەندرۆید ١٢، وەشانی ئەندرۆیدی ١١ پڕ بەکارھێنەرترین و بەناوبانگترین وەشانی سیستەمی ئەندرۆید بوو لەسەر مۆبایلە زیرەکەکان و تابلێتەکان.

## داوانامەکان لە ئەندرۆید
داوانامەکان کە ئەوانەی دەبینرێن لە مارکێتی ئەندرۆید بڵاو دەکرێنەوە، بە چەند شێوەیەک دروست دەکرێن بەڵام سەرەکی تریان بریتییە لە بەکارھێنانی زمانی پرۆگرامکردنی Java بەکاردێنن بە یارمەتی Android SDK، یان بەھۆی بەکارھێنانی ئامرازی NDK، و لە کۆتایدا یان بە بەکارھێنانی App Inventor کە ئەمەش لەلایەن گووگڵەوە بۆ ئەو کەسانە بۆیە ئاسان کاری کە زمانەکانی پرۆگرام کردن نازانن بەڵکو بە ئاسانی دەتوانن داوانامە دروست بکەن و پێکی ببستنەوە لەگەڵ ھاندی ئەندرۆیدەکەیان.

## سەرچاوەکان

* ماڵپەڕی کوردۆید
* ویکی چاوگ | ئەندرۆید 
* Google Play
*  Android Games

*
پۆل:خێزانەکانی سیستمی کارپێکردن
پۆل:سەکۆکانی کۆمپیوتەر
پۆل:سیستمە بەکارخەرییەکانی مۆبایل
پۆل:سیستمی کارپێکردنی ARM
پۆل:کۆمپانیاکانی ماونت ڤیوو، کالیفۆرنیا
پۆل:لینوکس
پۆل:نەرمامێرەکانی گووگڵ
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٨
پۆل:سیستمی کارپێکردنی IA-32
پۆل:سیستمی کارپێکردنی ئێکس٦٦-٦٤
بلاکبێری

thumb|لۆگۆی ئامێرەکە
**بلاکبێری** ناوی موبایلێکه که کۆمپانیای کەنەدی (Research in Motion) دروستکەریەتی کە لە ساڵی ١٩٩٩ تاوەکوو ئێستا بەرهەمی دەهێنێت. مۆبایلی بلاکبێری زیاتر ناوبانگی لەبەر شێوەی ئاسانی پۆستی ئەلیکتڕۆنی و تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان و ھەروەھا چەندەها خزمەتگووزاری تر دەرکردووە. وشەی بلاکبێری بەمانای توو کە جۆرێکە لە میوە بۆ خواردنە بەکاردێت. 

## خزمەتگوزارییەکان
thumb|یەکەم دەرچووی بلاکبێری تۆخەکە (بۆڵد) وەشانی ٩٠٠٠
*بوونی کۆگای یاری App Store
*بوونی خزمەتگوزاری گەڕان لە جیھان وەک ڕێنیشاندەر GPS
*بوونی تەکنەلۆژیای وای فای Wifi
*بلووتوس
*مێمۆری کارد
*تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان

## بەرهەمە هاتووەکان
### بەهەمەکانی کۆمپانیا لە نێوان ساڵانی [[٢٠١٠]] بۆ [[٢٠١١]]
*BlackBerry Torch series (2010): BlackBerry Torch 9800
*BlackBerry Curve series (2010): BlackBerry Curve 9300/9330
*BlackBerry Style 9670 (2010)
*BlackBerry Pearl series (2010): BlackBerry Pearl 3G 9100/9105
*BlackBerry Bold series (2010-2011): BlackBerry Bold 9780/9788

### بەهەرمەکان لە نێوان ساڵانی [[٢٠٠٨]] بۆ [[٢٠١٠]]
*BlackBerry Bold series (2008-2010): BlackBerry Bold 9000/9700/9650
*BlackBerry Tour series (2009): BlackBerry Tour (9630)
*BlackBerry Storm series (2009): BlackBerry Storm2 (9520/9550)
*BlackBerry Storm series (2008): BlackBerry Storm (9500/9530)
*BlackBerry Curve series (2009-2010): BlackBerry Curve 8900 (8900/8910/8980)
*BlackBerry Curve series(2009): BlackBerry Curve 8520/8530

### وەشانە کۆنەکانی بلاک بێڕی
*BlackBerry 8800 series (2007): BlackBerry 8800/8820/8830
*BlackBerry Pearl series (2006): BlackBerry Pearl 8100/8110/8120/8130
*BlackBerry Pearl Flip series (2008): BlackBerry Pearl Flip 8220/8230
*BlackBerry Curve series (2007): BlackBerry Curve 8300 (8300/8310/8320/8330/8350i)
*Early pager models: 850, 857, 950, 957
*Monochrome Java-based series: 5000, 6000
*First color series: 7200, 7500, 7700
*First SureType phone series: 7100

## سیستەم
تا ئێستا کۆمپانیا کەنەدەیەکە سیستەمی Operating system بەکاردەهێنێت کە ئەم سیستەمە پەرەی پێدراوە لەلایەن RIM.

## سەرچاوەکان
*ماڵپەڕی سەرەکی بلاک بێری
*ویکی ئنگلیزی

پۆل:ناساندنەکانی ١٩٩٩
پۆل:داھێنانە کەنەدییەکان
پۆل:نەرمامێرەکان بە زمانی سی++
تۆپ (یاری)

**تۆپ** یان **گۆگ** یان **تال** کەرەستەیەکە لە یارییە وەرزشییەکان بەکاردەھێنرێت بۆ یاریکردن لە نێوان دوو تیپ یان دوو کۆمەڵەوە، تۆپ لە یاری بۆ یاری یاسای یاریکردنی دەگۆڕدرێت  و ھەروەھا تۆپی یاری لە یارییەک بۆیارییەکی تری وەرزشی لە ڕووی کێش و قەبارەوە لە گۆڕانکاریدایە.
[thumb|ئەو تۆپەی لە [جامی جیھانیی فیفای ساڵی ٢٠٠٦ بەکارھات لەیاریی تۆپی پێ.]]

## یاساکانی بەکارھێنانی تۆپ
*لە تۆپی پێ : تەنیا گۆڵپارێز بۆی ھەیە تۆپ بەدەست بگرێت ئەویش تەنیا لە ناوچەکەی خۆی ، وە تۆپ بەکاردێت بۆ گۆل تۆمارکردن لە تیپ ی بەرامبەر
*لە تۆپی باسکە : لەم یارییەدا ھەموو یاریزانان دەتوانن تۆپ بەدەست بگرن بەڵام ناتوانن بە پێ یاری پێبکەن وە لەم یاریە تۆپ بەکاردێت بۆ خاڵ تۆمارکردن لە سەبەتەی تیپی بەرامبەر
*لە بالە : لەم یارییەدا ھەموو یاریزانان دەتوانن تۆپ بە قاچ و دەست بەکاربھێنن بەمەبەستی خاڵ تۆمارکردن بەڵام نابێ تیپ لە سێ جار زۆرتر تۆپ لەناوچەی یاریگای خۆی یاری پێ بکات
*لە تۆپی دەست : لەم یارییەشدا تۆپ بەدەست یاری پێ دەکرێت وە نابێ بە قاچ یاری پێ بکرێت وە بۆ مەبەستی گۆل کردن بەکاردێت
*لە تێنس : لەم یارییەشدا تۆپ بۆ مەبەستی خاڵ تۆمارکردن بەکاردێت ، کاتێ یاریزانەکە بە دارەکەی تۆپەکە بۆ ناوچەی یاریگای یاریزانەکەی تر ھەڵداوێت
*لە گۆڵف : لەم یارییەدا تۆپ بەکاردێت بۆ خاڵ تۆمارکردن کە وەرزشکارەکە تۆپەکە بەدارەکە ھەڵدەدات بۆ ئەوەی تۆپەکە بخاتە خاڵی مەبەست
* لە بلیارد :تۆپ بەکاردێت بەمەبەستی خاڵ تۆمارکردن دوای ھاوێشتنی تۆپە سپیەکە لەلایەن یاریزانەکە بەھۆی دارەوە بۆ ئەو مەبەستەی بەتۆپێکی تر بکەوێت و بچێتە خاڵی مەبەست

پەڕگە:Tennisball.JPG|تۆپی تێنس
پەڕگە:Billiards balls.jpg|تۆپەکانی بلیارد
پەڕگە:Wilson American football.jpg|تۆپی یاری تۆپی پێی ئەمریکایی


پۆل:واوشە تورکییەکان
پۆل:تۆپەکان (یاری)
حافز

**حافز** (بە فارسی: *حافظ*) شاعیری ناسراوی فارس، ناوی کامڵی خواجە شەمسەددین حافزی شیرازییە. حافز لە شیعری فارسی و بە تایبەت لە غەزەل نووسیندا دەستی باڵای ھەبووە. دیوانی حافز یەکێک لە ناسراوترین و خۆشەویستترین دیوانە شیعرییەکانە لە فارسیدا تا ڕادەیەک کە فاڵی پێ دەگرنەوە و نیازی لێ دەخوازن. غەزەلی حافز لەوپەڕی تەڕوبڕی و نەرمونیانیدان و، ھاوکات بیری فەلسەفی و کۆمەڵایەتی و ڕووناکبیرانەشی لەگەڵ لێک‌ داون. دیارترین شاعیرێک کە حافزی شیرازی کەڵکی لە شیعرەکانی وەرگرتووە و جێپەنجەی بە سەر شێعرەکانی حافزەوە ڕوون و ئاشکرایە «خاجووی کرمانی»یە. خاجوو شاعیرێکی ھاوچەرخ و بەتەمەنتر لە حافز بووە و، لێکۆلەران کۆڵێک لێکچوونیان لە نێواندا دۆزیونەتەوە. ھەڵبەت حافز بیرۆکەکانی لە خاجوو وەرگرتووە و بە سیحری قەڵەمی خۆی نەخشاندوونی و شیعری خاجووی خستووەتە پەراوێزەوە.

## ژیان
حافز لە سەدەی ھەشتەمی کۆچی لە شیرازدا لە دایک بووە و زانیاری لە بارەی ژیانی زۆر کەمە. حافز زۆر سەفەری نەکردووە و لە شیرازدا ماوەتەوە و ھەر لەوێش کۆچی دواییی کردووە و گۆڕەکەشی ھەر لەو شارەدایە. مەزارەکەی یەکێک لە ڕازاوەترین مەزارەکانی شاعیرانی دنیایە و ڕۆژانە سەدان گەشتیار و وێژە و ئەدەبیاتدۆست سەردانی دەکەن و، ئێستا کەوتووەتە نێو شاری شیرازەوە.

## کاریگەری لەسەر شاعیرانی کورد
حافز لەو شاعیرانەیە کە جێپەنجەی لەسەر زۆرێک لە شاعیرانی کورد داناوە و قەدر و حورمەتی زۆر بووە لەلایان. لەو شاعیرانە دەتوانین ئاماژە بکەینە سەر ناری، مەحوی و مەلای جزیری کە لە شیعرەکانیاندا بە ڕاستەوخۆ یا ناڕاستەوخۆ ئاماژەیان بە شیعری حافز کردووە.

## وەرگێڕان بە کوردی
ئەم بەرھەمانە لە حافز کراونەتە کوردی:
* شەونم، وەرگێڕانی سەد غەزەلی حافز بە کوردی سۆرانی، عەباس حەقیقی، ورمێ: پەخشانەی سەلاحەدینی ئەییووبی.
* تاڤگەی ئەوین، وەرگێڕانی کۆی غەزەلەکانی حافز بە کوردی سۆرانی، عومەر ساڵحی ساحێو، سنە: زانکۆی کوردستان.

## سەرچاوەکان

* خرّمشاھی، بھاءالدّین. *ذھن و زبان حافظ*، چاپ ھفتم، انتشارات ناھید، تھران، ١٣٨٠، ISBN 964-6205-18-6
* *دیوانی ناری*، لێکۆڵینەوەی کاکەی فەلاح، سلێمانی، ١٩٨٦

پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٤یەم
پۆل:مردووانی سەدەی ١٤یەم
پۆل:شاعیرانی ئێرانی
پۆل:ھۆنراوەنووسانی فارس
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٣٢٠
پۆل:مردووانی ١٣٩٠
پۆل:خەڵکی شیراز