شیعرەکانی سیدی بوسحاقی

**شیعرێکی سیدی بوسحاقی**، () شیعرێکی ڕێزمانی عەرەبییە کە لەلایەن ئیلاھیاتی مالیکی و زمانناسە عەرەبی سیدی بوسحاقی (١٣٩٤–١٤٥٣) نووسراوە.

## دەربارەی سیدی بوسحاقی
ئەبو ئیسحاق ئیبراھیم بن فەید زەواویە، تەفسیری قورئان و فەقەناس و زمانناسە، لە گوندی سومعە لە نزیک شارۆچکەی تینییە لە بەرھەمەکانی دجورجورە لە ساڵی ٧٩٦ کۆچی لەدایکبووە و لە ساڵی ٨٥٧ کۆچی کۆچی دوایی کردووە و دواتر بەخاک سپێردرا بۆ ڕووباری مێرالدێنە لە زەوییەت سیدی بوسحاقی لە ناو چیای خاچنە.

خاوەنی چەندین کتێبە کە بەناوبانگترینیان بریتین لە:
* تەفسیرێکی قورئانی پیرۆز بە ناوی «تەفسیر الزواوی» (بە عەرەبی: تفسیر الزواوی).
* سێ تەفسیری موختاسەر خەلیل لەسەر فیقھی مالیکی (بە عەرەبی: مختصر خلیل).
* «تلخیس التلخیس»، ڕوونکردنەوەیەکی کتێبی تەلخیس المفتە لەسەر ڕیتۆریک و مانا و قسە (بە عەرەبی: تلخیص التلخیص).

## وەسف
شیعری سیدی بوسحاقی بە یەکێک لە بەناوبانگترین کتێبەکانی زمانی عەرەبی لە جیھانی ئیسلامی دادەنرێت کە بە ڕوونکردنەوەی دەقی نۆسینی دەربڕینی ڕێساکانی ڕێزمانی عەرەبی کە لەلایەن ئیبن ھیشامی ئەنسارییەوە نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ ڕێزماندا کردووە.

لە نێو کتێبەکانی سیدی بوسحاقیدا بە یەکێک لە ناودارترین نووسراوەکانی تایبەت بە ڕێزمانی عەرەبی دادەنرێت، ھەروەھا چەندین دەستنووس و کتێبی چاپکراو ھەیە کە ئەم شیعرە لێکدانەوە و ڕوون دەکاتەوە لەژێر ناونیشانی «ئەرگوزەت الزواوی لە ڕێزماندا» (بە عەرەبی: أرجوزة الزواوی فی النحو).

## ناوەڕۆک
ڕێزمانناس سیدی بوسحاقی شیعرەکەی بە ١٥٠ بەیت بەپێی پێوەری شیعری عەرەبی بە ناوی ڕەجاز ئامادە کردووە.

لەم دەقەدا سەبارەت بە شارەزایی خۆی لە پرۆسۆدی و شیعری عەرەبیدا نمایشی کرد، کە قبوڵکردن و سەرسامی و بڵاوبوونەوەی لە جیھاندا بە شیعرەکە بەخشی.

## پوختە
نووسەر شیعرە درێژەکەی بەسەر سێ بەشی سەرەکیدا دابەش کردووە، ئەوانیش پێشەکی و پاشان جەستە و دواجار کۆتایی.

نووسەر لە شەش بەیتەکەی یەکەمدا پوختەیەکی لە ناوەڕۆکی شیعرەکەدا خستووەتە ڕوو، کە ئامانجی فێرکردنی ڕێزمانی عەرەبی و پارسکردن بەپێی جۆری ڕەجازە، کە دەربڕینێکی ئاسانە بۆ لەبیرکردن لەلایەن خوێندکارانی زمانی عەرەبییەوە.

پاشان دەقی شیعرەکە ھات بە ١٣٨ بەیت دابەشکرا بەسەر چوار بەشدا، یەکەم بابەتی تایبەتە بە ڕستەی (عەرەبی: الجملة)، بەشی دووەم تایبەتە بە پێشگر و پاشکۆی (عەرەبی: الجار والمجرور)، بەشی سێیەم باس لە وشە ناوازەکانە لە شیکردنەوەدا، بەشی چوارەمیش باس لە دەستەواژە تایبەتەکانە لە شیکردنەوەدا.

نووسەر لە بابەتی کۆتایی شیعرەکەیدا کۆتایی پێھێنا، کە تێیدا شەش ئایەتی تایبەت کرد بۆ کورتکردنەوەی پێکھاتەکەی و ستایشکردنی اللە و دوعاکردن لە محمد.

## تەفسیری
چەندین زمانناس کتێبیان لەسەر ڕوونکردنەوەی شیعری سیدی بوسحاقی نووسیوە، بەھۆی سادەیی و ئاسانی پاراستنی لە قوتابخانەکاندا. لە نێو ئەم گێڕانەوە و تەفسیرانەدا دەتوانین ئاماژە بەوە بکەین:
* ڕێزمان لە ڕوونکردنەوەی سیستمە زەواوییەکان (بە عەرەبی: القبس النحوی فی شرح نظم الزواوی).
* المنحل الأزب الحوی، ڕوونکردنەوەی ئەرجوزی ئیمامی زەواوی (بە عەرەبی: المنھل العذب الحاوی شرح أرجوزة الإمام الزواوی).
* ئەو وتە نوێیەی لە ڕوونکردنەوە بەسوودەکەی زەواویدا (بە عەرەبی: القول الجدید فی شرح الزواوی المفید).
* المرشید العوی و موعین النوی بۆ تێگەیشتن لە شیعری الزواوی (بە عەرەبی: المرشد الآوی ومعین الناوی لفھم قصیدة الزواوی).
* چەواشەکاریی خوێندکاران لە ڕوونکردنەوەی سیستمە زەواوییەکانی پەیڕەوی دەربڕین (بە عەرەبی: ضالة الطلاب فی شرح نظم الزواوی لقواعد الإعراب).
* نوێ لە ڕوونکردنەوەی سیستمە زەواوییەکان بۆ دەربڕینی بێژەکردنی عەرەبی (عەرەبی: الجدید فی شرح نظم الزواوی لإعراب اللفظ العربی).
* شیعری الزواوی (بە عەرەبی: نظم الزواوی).

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

پۆل:وێژەی عەرەبی
پۆل:ڕێزمان
پۆل:کتێبەکان
پۆل:ڕێزمانی عەرەبی
پۆل:قەسیدە عەرەبییەکان