open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جۆن سینا

جۆن فێڵێکس ئەنتۆنی سینا (لەدایکبووی ٢٣ی نیسانی ١٩٧٧) زۆرانبازی پڕۆفیشناڵی ئەمریکی و ڕاپەر و یەکێکە لە ئەکتەرە بەناوبانگەکانی ھۆلیوود. یەکێکە لە متمانەپێکراوەکانی ڕێکخراوی دەبلیوو دەبلیوو ئی لە ساڵی ٢٠٠١ەوە مافی خزمەت کردنی ئەو ڕێکخراوەی دراوەتێ و تاوەکو ئێستا کاری زۆرانبازی دەکات، خاوەنی ریکۆردی ١٧ جار پاڵەوانی WWE.

**جۆن سینا** لە ڕۆژئاوای نیوبۆری لە ماسیچوسیتس لە ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا لە دایک بووە،
کوڕی کاڕۆڵ و سینایە و دووەمین گەورەترین برایە لە ماڵەوە، براکانی: دان، مات، ستیڤ، سین
باپیری (واتا باوکی دایکی) یاریزانی بەیسبۆڵ بووە بەناوی تۆنی لوپین،
دوای دەرچونی لە ئەکادیمی کوشینگ جۆن سینا چوەتە کۆلێژی سپرینگ فێڵد کە لە شاری سپرینگ فێلدە لە ماسیچوسیتس، لە کۆلێژەکە چوەتە نێو تیمێکی فوتبۆڵی ئەمریکی و ژمارە ٥٤ی پۆشیووە، زۆر جار لە نمایشەکانی WWEیش ژمارە ٥٤ لە کەلوپەلەکانی بەکاردێنێ.
 ئەو دەرچوی سپرینگ فێڵد بوو لە ساڵی ١٩٩٨ لەگەڵ بڕوانامەی ڕاھێنانی فیسیۆلۆجی دواتر دەستی کردووە بە کاری لەش جوانی وە کاریکردووە وەک شۆفێری کۆمپانیای Limousine
ژیانی ھاوسەری پێکھێناوە لەگەڵ ئیلیزابێت ھیوبەردی لە ساڵی ٢٠١٢ وە پەیوەندی لەگەڵ نیکی بێڵای ئەکتەری زنجیرە کۆمیدی درامای "Total Divas" ھەبوو بەڵام لە ناکاو لە ساڵی ٢٠١٨ پەیوەندییەکەی نێوانیان پچڕا
جۆن سینا بەرزی باڵای ١٬٨٥ مەترە لە تویتەر زیاتر لە ٧٫٥٨ میلیۆن فۆڵۆی ھەیە وە لە فەیسبوک زیاتر لە ٣٩ ملیۆن ڵایکی ھەیە ، ن

نوێترین دەرکەوتنی جۆن لە فیلمە کۆمێدیەکان بووە
لەنێویاندا فیلمی (Trainwreck) کە جۆن ڕۆڵی "ستیڤن" دەبینێت و فەکانیلی  (Block , 12 Rounds) بەشێکن لەوانەی کە ڕۆڵی تیایدا بینیوەێت.

## فیلمۆگرافیا
### فیلمەکان

..

## سەرچاوەکان
[//en.wikipedia.org/wiki/John_Cena ویکیی ئینگلیزی]
ڕۆتن تۆمەیتۆسی ئینگلیزی 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧
پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:مۆسیقاژەنانی هیپ هۆپی کەناری ڕۆژهەڵات
پۆل:کەسایەتییە تەلەفزیۆنییەکانی فلۆریدا
پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت
پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرەکانی فلۆریدا
پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان
پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز
پۆل:مۆسیقاژەنانی ھیپ ھۆپی کەناری ڕۆژھەڵات
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
ئایرۆن مان (فیلم)

**پیاوی ئاسن** (بە ئینگلیزی:Iron Man) فیلمێکی سینەمایی ھۆڵیوودە، لە چیڕۆکی کۆمیکەکانی ماڕڤل سەرچاوەی گرتووە، لە دەرھێنانی جان فاڤیراوە و لە نواندنی ڕۆبێرت داونی کوڕ، تێرێنس ھاوارد، جێف بریدجس، شۆن تۆبە. فیلمەکە لە ٢ی ئایاری ٢٠٠٨ لە ئەمریکا نمایشکرا.

## چیڕۆک
فیلمەکە باس لە تۆنی ستاڕک دەکات کەوا خاوەنی کۆمپانیایەکی دروستکردنی چەکە، پاش ئەوەی دەچێتە ئەفغانستان بۆ تاقیکردنەوەی چەکێکی نوێ، لە ڕێگای گەڕانەوەدا ھێرش دەکرێتە سەر کاروانی ئۆتۆمبێلەکان و تۆنی ستارک دەڕفێنرێ لەلایەن تیرۆرستەکانەوە، داوای ئەوەی لێ دەکرێ کە چەکێکی ھاوشێوەی دواترین چەکی دروستبکا کە پێشکەشی سوپای ئەمریکای کردووە. تۆنیش ڕازی دەبێت بەڵام دواتر تیرۆرستەکان بۆیان بەدەردەکەوێ کە تۆنی خەریکی دروستکردنی شتێکی ترە.
ھەروەھا بەھۆی ئەوەی لە کاتی ھێرشکردنە سەر کاروانەکەیان بەر تەقینەوەیەک کەوتووە تۆنی ستاڕک چەند ساچمەیەک دەکەوێتە ناو لەشییەوە و لەوێش کەسێک بە ناوی ینسن ئامێرێکی بۆ دروست دەکات کە ئەو ئامێرە دەخرێتە ناو لاشەیەوە و ناھێلێت ساچمەکان نزیکی دڵی بکەونەوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٨
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز
پۆل:فیلمی ئەکشنی خەیاڵی زانستی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی قاچاغیی چەک
پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی ئاڤی ئاراد
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون
پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن
پۆل:فیلمەکانی ئایماکس
پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە سووپەرھیرۆکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان کە لە لاس ڤێگاس ڤالی ڕوودەدەن
پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی
پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە تەکنۆلۆژیا
وێنەگری کاتبڕ

[200px|وێنۆک|فیلمە کاتبڕێک لە بارین [بەفر]]
**وێنەگری کاتبڕ** یان **تایم-لەپس** (تایم لاپس) () بە جۆرێ لە وێنەگری دەڵین کە تێیدا هەندێ لە ڕووداوەکان کە زۆر بە ئارامی ئەجوڵێن، تونن و تێژی دەکاتەوە و بە جۆرێکی توند نیشانی دەدات.

## سەرچاوە
بەکارهێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «تصویربرداری زمان‌گریز» لە ویکیپیدیای فارسی، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد (٢٦ی کانوونی یەکەم ٢٠١٥) 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:وێنەگری
پۆل:تەکنیکە سینەمایییەکان
پۆل:کات
سیگۆرنی ویڤەر

**سیگۆرنی ویڤەر**  (لەدایکبووی ٨ـی ١٩٤٩) ژنە ئەکتەری ئەمریکییە کە چەن جار نامزەد کراوە بۆ بردنەوەی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:خانمەکتەرانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج
پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی
پۆل:باشترین خانمەکتەرە پشتگریکەرەکان لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی بەریتانی بافتا
پۆل:باشترین خانمەکتەر لە بردنەوەی خەڵاتی گۆلدن گڵۆب (فیلم)
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
تایگەر وودز

**تایگەر وودز** لەدایکبووی ٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٥. یاریکەری پڕۆفیشنالی گۆڵفە. یەکێکە لەباشترین و دەوڵەمدنترین یاریزانەکانی ئەو یارییە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:ئەو کەسانەی ناویان لە کاغەزەکانی پەنەمادا هاتووە
پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان
پۆل:کەسایەتییە وەرزشیییەکانی بی بی سی کە براوەی ئەستێرەی وەرزشی جیھانیین
پۆل:ئەو کەسانەی ناویان لە کاغەزەکانی پەنەمادا ھاتووە
پردی سیخوڕەکان (فیلم)

**پردی سیخوڕەکان** () فیلمێکی ساڵی ٢٠١٥ی ئەمریکی مێژوویی و درامی ھەستبزووێنە. لەلایەن دەرھێنەر ستیڤن سپیلبێرگەوە دەرھێنراوە، ئەکتەرەکانی فیلمەکە بریتیین لە: تۆم ھەنکس، ماڕک ڕایلانس، ئامی ڕایان. چیرۆکی فیلمەکە لە ڕووداوێکی ڕاستەقینەوە وەرگیراوە لە سەردەمی شەڕی ساردی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٦٢.

## چیرۆک
ڕۆدۆڵف ئایبڵ سیخوڕێکە کە کار بۆ یەکێکی یەکێتیی سۆڤیەت دەکات، لەو کاتەی کە نامەیەکی نھێنی بۆ دێت بریکارانی حکومی ئەمریکی دێن و دەستگیری دەکەن، لە دادگادا پارێزەرێکی سەربەخۆ بەناوی جەیمس دۆناڤان پارێزگاری لێدەکات و دەبێتە ھۆی ئەوەی کە سزای مردنی بۆ دەرنەچێت. لەھەمان کاتدا لە ھەوڵێکی دەزگا سیخوڕییەکانی ئەمەریکادا بۆ سیخوڕی کردن لەسەر ناوچەکانی یەکێتیی سۆڤیەت، فڕۆکەکەیان دەپێکرێت و فڕۆکەوانەکەش بە دیل دەگیرێت. لەم بارودۆخەدا حکومەتی سۆڤیەتیی داوا دەکات لە ڕۆژھەڵاتی بەرلینەوە زیندانییەکانیان ئاڵوگۆر بکەن، لەم ناوەندەدا گەنجێکی خوێندکار بە ناوی فرێدرێک پرایۆر لەلایەن ھێزەکانی ئەڵمانیاوە دەستگیر دەکرێت و پارێزەر جەیمس ھەوڵدەدات و سووردەبێت کە ئەویش ڕزگار بکات.

## ڕۆڵەکان
*تۆم ھەنکس لە ڕۆڵی جەیمس دۆناڤان.
*ماڕک ڕایڵانس لە ڕۆڵی ڕۆدۆڵف ئایبڵ.
*ئامی ڕایان لە ڕۆڵی ماری دۆناڤان.
*ئۆستن ستۆوێڵ لە ڕۆڵی فڕانسس پاوەرس.
*سکۆت شیپھێرد لە ڕۆلی ھۆفمان.
*ویڵ ڕۆجەرس لە ڕۆڵی فرێدرێک پرایۆر.

## بڵاوکردنەوە
فیلمەکە لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ لە ھەموو سینەماکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا نمایش کرا و توانی ١٣٧ ملیۆن دۆلاری ئەمەریکی کۆبکاتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس
پۆل:فیلمەکانی درامای سیاسی ئەمریکی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە بەرلین دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی-ئەڵمانی
پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە سیخوڕییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە سیخووڕییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە درامییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان)
پۆل:فیلمەکانی ستۆدیۆی بابێلسبێرگ
پۆل:فیلمەکانی درێم وۆڕکس پیکچەرز
پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی دەزگای ھەواڵگری ناوەندی
پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی مارک ئی پلات
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن تۆماس نیومانەوە تۆمارکراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشنت داندراون
پۆل:فیلمەکان کە لە بەرلین وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکان کە لە ئەڵمانیا وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکانی ڕێلیەنس ئینتەرتەیمێنت
پۆل:فیلمەکانی تی ئێس جی ئینتەرتەیمێنت
پۆل:فیلمەکانی ئامبلین ئینتەرتەیمێنت
پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون
پۆل:فیلمە درامییەکانی ٢٠١٥
پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ھیندییەکانی دەیەی ٢٠١٠
دەزگای پەروەردەیی فەزالار

**دەزگای پەروەردەیی فەزالار** دەزگایەکی پەروەردەیی تورکی یە لە ساڵی ١٩٩٤ لە هەولێر دامەزراوە. هەروەها لە ساڵی ٢٠٠٨ بە فەرمی زانکۆی ئیشک ی کردەوە کە دەکەوێتە شاری هەولێر، لە هەمان کاتدا چەند قوتابخانەیەک لە عێراق سەر بە دەزگای پەروەردەیی فەزالارە وەک قوتابخانەکانی ڕوناکی لە هەولێر و دهۆک وە قوتابخانەکانی صلاح ئەدينی ئەیوبی وە کۆلێژی کەرکووک بۆ کچان.

## سەرچاوە
*https://web.archive.org/web/20160117012923/http://www.fezalar.org/

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
مۆزەخانەی ئاغا خان

وێنۆک|دیوی دەرەوەی مۆزەخانەی ئاغا خان

**مۆزەخانەی ئاغا خان** () مۆزەخانەیەکە لە شاری تۆرنتۆی وڵاتی کەنەدادا کە میراتی شارستانییەتی ئیسلامیی تێدایە. پێشەکیی دروست کردنی ئەم مۆزەخانەیە لە ساڵی 2002دا بە ئەرکی ڕێکخراوی ئاغا خان دەستی پێ کردووە. لە ساڵی 2010دا پرۆژەی کردنەوەی بیناکەیان دەست پێ کردووە و لە 2014دا بە فەرمی مۆزەخانەکە کراوەتەوە.  
## وێنەکان

Quran manuscript, 5th century.jpg|وێنەی دەستنووسێکی قورئانی سەدەی پێنجەم، بە جەوھەر و زێڕ
A blood measuring device by Al-Jazari.jpg|وێنەی دەزگایەک کە ئەلجەزەری دروستی کردووە بۆ پێوانی خوێن


## بەستەرە دەرەکییەکان
ماڵپەڕی مۆزەخانەی ئاغا خان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مۆزەخانەکان لە تۆرنتۆدا
پۆل:چاندی ئیسلامی
پۆل:مۆزەخانەکان کە لە ساڵی ٢٠١٤ دامەزراوە
جاکلین فێرناندێز

**جاکلین فێرناندێز** لەدایکبووی ١١ی ئابی ١٩٨٥ لە مەنامە، بەحرەین. جاکلین خانمەکتەری بۆلیوود و نمایشکاری پێشووی جلووبەرگە. لە ساڵی ٢٠٠٦ بووەتە شاجوانی گەردوونی سریلانکا. لە ساڵی ٢٠٠٩ بۆیەکەمینجار ڕۆڵی گێڕا لەفیلمی عەلائەدین (Aladin) کە شانبەشانی ڕیتیش دیشموک و ئەمیتاب باچان دەرکەوت. بۆ ساڵی دواتر واتە ساڵی ٢٠١٠ بۆجارێکی دیکە لەفیلمی (Jaane Kahan Se Aayi Hai) لەگەڵ ڕیتیش دیشموک دەردەکەوێتەوە ھەمان ساڵ لەگۆرانییەکی تایبەتی لەفیلمی ھاوسفوول (Housefull) دا دەردەکەوێت.

ساڵی ٢٠١١ لەفیلمی Murder 2 دادەرکەوێت و لەم فیلمە سەرکەوتنێکی باشبەدەستدەھێنێت. بەڵام باشترین فیلمی جاکلین بۆساڵی ٢٠١٤ەیە ئەوکاتەی لەفیلمی Kick لەگەڵ سەلمان خاندا دەردەکەوێت و لەئێستادا لەڕیزی حەوتەمی پڕداھاتترین فیلمی بۆلیوودە

لە ساڵی ٢٠١٥ ساڵێکی شکست بوو بۆ جاکلین چونکە لەفیلمەکانی Roy و Bangistan تووشی شکست ھاتن. دواتر لە ٢٠١٦ لەفیلمی ھاوس فوول ٣ دووبارە لەگەڵ ئاکشەی کومار دەرکەوتەوە و سەرکەوتنێکی باشێ بەدەستھێنا وە ھەمان ساڵ لەفیلمی دیشووم لەگەڵ جۆن ئەبرەھام و ڤارون داڤان دەرکەوت لەوێشدا فیلمەکە پلەی ناوەند بوو لە بۆکس ئۆفیس.

## سەرچاوەکان
* ویکی ئینگلیزی

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی
پۆل:دەرچوانی زانکۆی سیدنی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ئیان مێردۆک

وێنۆک|ئیان مورداک
**ئیان مێردۆک** (٢٨ی نیسانی ١٩٧٣ - ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥) ئەندازیاری نەرمەواڵەی ئەمریکی بوو. دامەرزرێنەری پڕۆژەی دیبیانە کە دابەشکراوەیەکی بنەڕەتی لینوکسە. لەساڵی ١٩٩٦ بەکالۆریۆسی لە زانستی کۆمپیوتەر لە زانکۆی پێردۆ لە ویلایەتی ئیندیانای ئەمریکا وەرگرتووە. لە تشرینی دوەمی ٢٠١٥ەوە بۆ کۆمپانیای دۆکەر ئیشی ئەکرد.

## سەرچاوەکان


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
پۆل:مردووانی ٢٠١٥
پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا
مێدالیای کۆپلی

**مێدالیای کۆپلی** ()، خەڵاتێکی زانستییە کە لەلایەن ئەنجومەنی شاھانەی لەندەنەوە دەبخشرێت و بۆ ڕێزگرتن لە دەسکەوتە ھەرە دیارەکانی توێژینەوە لە لقەکانی زانستی فیزیایی و زیندەوەرناسییە (بایۆلۆجی). ئەم مێدالیایەی کە ھەر ساڵە دەبەخشرێت، کۆنترین مێدالیای ئەنجومەنی شاھانەیە و ڕەنگە کۆنترین خەڵاتی زانستی جیھانیش بێت و بۆ یەکەم جار ساڵی ١٧٣١ز، بە ستێفەن گرای بۆ " تاقیکردنەوەی کارەبای نوێی "خۆی بەخشرا.

## مێژوو
ئەم مێدالیایە بە باربۆی ١٠٠ پاوەندی بەریتانی بۆ یارمەتی تاقیکردنەوەکان، بۆ چەند ساڵ بەکار دەھێنرێ، لە لایەن سێر گادفرەی کۆپلی بەرھەڤ کرا. مەرجەکان بۆ بەدەستھێنانی ئەم مێدالیایە چەندین جار گۆڕانی بەسەردا ھاتووە؛ ساڵی ١٧٣٦، پێشنیار کرا، ئەم مێدالیایە یان خەڵاتە شانازییەکانی دیکە دەبێ بە کەسێک ببەخشرێت کە تاقیکردنەوەکەی بە باشترین شێوە پەسەند کرابێت، ئەم یاسایە تا ساڵی ١٨٣١ مایەوە، کاتێ کە مەرجەکان بەم شێوەی گۆڕدرا، مێدالیا دەتوانرێ بەو کەسانەی ببەخشرێت کە نوێنەرانی ئەنجومەنی شاھانە، بە پێی بڕیاری خۆیان بە ھێژای بردنەوەی ئەو خەڵاتەی دەزانن. دووھەمین باربۆ بە بڕی ١٦٦٦ پاوندی بەریتانی لەلایەن سێر ژۆزەف ویڵیام کۆپلی ساڵی ١٨٨١ بەرھەڤ کرابوو و قازانجی ئەمە بۆ دانی مێدالیا، بەکار دێت. مێدالیا بە بیچمی ئێستای لە زیوی بە زێڕ داپۆشراو و خەڵاتکردنی ٥٠٠٠ پاوندی بریتانی دەبەخشرێت.

ھەر لە سەرەتاوە تا ئێستا، ئەم خەڵاتە بە زۆرێک لە زانایانی بەناوبانگی جیھان بەخشراوە کە بریتین لە ٥٢ براوەی خەڵاتی نۆبێل؛ ١٧ کەس لە فیزیا، ٢١کەس لە فیزیۆلۆژی و پزیشکی و ١٤ کەس  لە کیمیا. جۆن تیۆفلوس دەساگولەرس، توانیویە بۆ چەندین جار لە ساڵانی ١٧٣٤ و ١٧٣٦ و ١٧٤١ ئەم خەڵاتە بباتەوە. ساڵی ١٩٧٦دۆرۆتی ھۆدگین،  یەکەم و ساڵی٢٠١٥ تەنیا ژنێکە کە ئەم خەڵاتەی پێ بەخشراوە.

## پەراوێزەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان

پۆل:خەڵاتەکانی فیزیک
زانکۆی سەنعا

**زانکۆی سەنعا** یەکەمین زانکۆیە لە **یەمەنی باکوور** دامەزراوە هەروەها پێکهاتووە لە ٢٢ کۆلێژ ، ١٢ کۆلێژ لە شاری سەنعا وە ١٠ ی تر لە شارەکانی تری یەمەن.

## کۆلێژەکان
*کۆلێژی پزیشکی
*کۆلێژی دەرمانسازی
*کۆلێژی ئەندایاری
*کۆلێژی کۆمپیوتەر و تەكنۆلۆژيای زانیاری
*کۆلێژی زانست
*کۆلێژی کشتوکاڵ
*کۆلێژی زمان
*کۆلێژی پەروەردە
*کۆلێژی ئاداب
*کۆلێژی ڕاگەیاندن
*کۆلێژی شەریعە و یاسا

## هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان

## سەرچاوە
* ماڵپەڕی زانکۆی سەنعا

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:سەنعا
زانکۆی حودەیدە

**زانکۆی حودەیدە** زانکۆیەکی یەمەنی یە لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە لە شاری حودەیدە لە یەمەن.

## مێژوو
لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە کە لقێک بوو لە زانکۆی سەنعا یەکەم جار بە ٦ کۆلێژ:
* کۆلێژی پەروەردە حودەیدە.
* کۆلێژی پەروەردە زوبەید.
* کۆلێژی ئابووری و کارگێڕی.
* کۆلێژی شەریعەت و یاسا.
* کۆلێژی ئاداب.
* کۆلێژی زانستی دەریاکان و ژینگە.

لە پاشان ٧ کۆلێژ بۆ ئەم زانکۆیە کراوە:
* کۆلێژی پەروەردەی وەرزش (١٩٩٨).
* کۆلێژی ھونەرە جوانەکان (١٩٩٨).
* کۆلێژی زانست و ئەندازیاری کۆمپیوتەر (٢٠٠٠).
* کۆلێژی پزیشکی ددان (٢٠٠٥).
* کۆلێژی پزیشکی (٢٠١٠).
* کۆلێژی پەروەردە و زانستە جێبەجێکراوەکان لە شاری ڕیمە (٢٠١٠).
* کۆلێژی خوێندنە باڵاکان (٢٠١١).
* کۆلێژی پەروەردە و زانستە تەکنیکی جێبەجێکراوەکان لە شاری باجل (٢٠١١).

## ئەمانەش ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان

## سەرچاوەکان
* www.hoduniv.net.ye ماڵپەڕی زانکۆی حودەیدە 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دامەزراوە پەروەردەیییەکانی دامەزراوی ١٩٩٦
زانکۆی تەعز

**زانکۆی تەعز** زانکۆیەکی یەمەنی یە لە ساڵی ١٩٩٣ دامەزراوە هەروەها پێکهاتووە لە ٨ کۆلێژ ، و ١٧ سەنتەری زانستی و ئەکادیمی.

## کۆلێژەکان
*کۆلێژی پەروەردە
*کۆلێژی زانستە جێبەجێکراوەکان.
*کۆلێژی ئاداب
*کۆلێژی زانستە بەڕێوەبەرایەتیەکان.
*کۆلێژی یاسا.
*کۆلێژی پزیشکی
*کۆلێژی پەروەردە و زانست و ئاداب.
*کۆلێژی ئەندایاری تەكنۆلۆژيای زانیاری.
*کۆلێژی دەرمانسازی
*کۆلێژی ئەندایاری
*کۆلێژی کۆمپیوتەر و تەكنۆلۆژيای زانیاری

## هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان

## سەرچاوە
* ماڵپەڕی زانکۆی تەعز

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دامەزراوە پەروەردەیییەکانی دامەزراوی ١٩٩٦
زانکۆی حەزرەمەوت

**زانکۆی حەزرەمەوت** زانکۆیەکی یەمەنی یە لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە لە شاری حەزرەمەوت لە یەمەن. وە لە ١٤ کۆلێژ پێکهاتووە.

## کۆلێژەکان
*کۆلێژی پزیشکی و زانستە تەندروستیەکان (HUCOM)
*کۆلێژی ئەندازیاری و پێترۆل.
**ئەندازیاری کیمیاوی.
**ئەندازیاری پەیوەندی و ئەلیکترۆنی.
**ئەندازیاری شارستانی.
**ئەندازیاری تەلارسازی.
**ئەندازیاری کۆمپیوتەر.

## هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان

## سەرچاوە
* ماڵپەڕی زانکۆی حەزرەمەوت

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دامەزراوە پەروەردەیییەکانی دامەزراوی ١٩٩٦
مۆریس جار

**مۆریس جار** (ماوەی ژیان: ١٣ی ئەیلوولی ١٩٢٤ تاکوو ٢٨ی ئازاری ٢٠٠٩)، مۆریس ئاوازدانەرێکی فەڕەنسییە. مۆریس ئاوازدانەرێکی سەرکەوتووی فیلمە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤
پۆل:مردووانی ٢٠٠٩
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا
پۆل:دوور لە وڵاتانی فەڕەنسی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
پۆل:باشترین تۆماری مۆسیقای ڕەسەنی براوەی خەڵاتی ئۆسکار
پۆل:ھونەرمەندانی کاپیتۆڵ ڕیکۆردز
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ڕێزلێنانی سیزار
زانکۆی ئیب

**زانکۆی ئیب** پێنجەمین زانکۆیە کە دروستکراوە لە یەمەن لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە.

## کۆلێژەکان
*کۆلێژی پەروەردە-ئیب.
*کۆلێژی پەروەردە-ئەلنادیرە.
*کۆلێژی ئاداب.
*کۆلێژی بازرگانی.
*کۆلێژی زانست.
*کۆلێژی کشتوکاڵ و پزیشکی.
*کۆلێژی ئەندازیاری.
*کۆلێژی پزیشکی ددان.

## سەنتەرەکان
*سەنتەری کۆمپیوتەر و تەكنۆلۆژيای زانیاری.
*سەنتەری زمان و وەرگێڕان.
*سەنتەری ڕابەری دەروونی. 
*سەنتەری ڕابەر و خوێندنی زانکۆیی.

## هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان

## سەرچاوە
* ماڵپەڕی زانکۆی ئیب

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دامەزراوە پەروەردەیییەکانی دامەزراوی ١٩٩٦
زانکۆی ئیمان

**زانکۆی ئیمان** قوتابخانەیەکی ئایینی یە لە ساڵی ١٩٩٣ دامەزراوە لە شاری سەنعا پایتەختی یەمەن، لەسەر دەستی عەبدولمەجید زیندانی، هەروەها چەند لقی هەیە لە ناو ووڵاتی یەمەن.

## سیستەمی زانکۆ
ژمارەی قوتابیان دەگاتە ٤٠٠٠ قوتابی لەم زانکۆیە هەروەها زانکۆیەکە هەموو پێداویستیەکان دابین دەکات بۆ ئەو قوتابیانەی کە لە زانکۆیەکە دەخوێنن. لەگەل ئەوەی بەشێکی تایبەت هەیە بۆ ئەو کەسانە هەیە کە ئارەزووی فێربوونی زمانی عەرەبی یان هەیە.

## هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان

## سەرچاوە
ماڵپەڕی فەرمی زانکۆی ئیمان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زانکۆ و کۆلێجە ئیسلامییەکان
زانکۆی نێونەتەوەیی لوبنان (یەمەن)

**زانکۆی لوبنانی نێودەوڵەتی (یەمەن)** () لقێکە لە **زانکۆی لوبنانی نێودەوڵەتی** لە ساڵی ٢٠٠٧ دامەزراوە وە سیستەمی ئەمەریکی بەکاردێنی هەروەها خوێندن بە زمانی ئینگلیزی یە لەم زانکۆیە.

## کۆلێژەکان
*کۆلێژی دەرمانسازی.
*کۆلێژی ئەندازیاری(کارەبا، کۆمپیوتەر،پەیوەندی،میکانیک،کیمیا، شارستانی).
*کۆلێژی بەڕێوەبردنی کار.
*کۆلێژی هونەر و زانست.

ئەم زانکۆیە ٤ لقی هەیە لە سەنعا ،تەعز، حەزرەمەوت و عەدەن .

## هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان

## سەرچاوە
*ماڵپەڕی فەرمی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
زانکۆی عەدەن

**زانکۆی عەدەن** یەکەمین زانکۆی یەمەنی یە، لە **یەمەنی باشوور** درووست کراوە وە لە ساڵی ١٩٧٠ کۆلێژی پەروەردە دامەزرا وەکوو یەکەمین کۆلێژ بۆ ئەم زانکۆیە لە پاشان کۆلێژی ناسر بۆ کشتوکاڵ دامەزرا لە ساڵی ١٩٧٢. وە لە ساڵی ١٩٧٥ بە فەرمانی کۆماری، زانکۆی عەدەن وەکوو دەزگایەکی زانستی فەرمی دامەزرا.

## کۆلێژەکان
*کۆلێژی پەروەردە-عەدەن.
*کۆلێژی پزیشکی.
*کۆلێژی  ئەندازیاری.
*کۆلێژی کشتوکاڵ.
*کۆلێژی ئابووری.
*کۆلێژی زانستە بەڕێوەبەرایەتیەکان.
*کۆلێژی یاسا.
*کۆلێژی پێترۆل و کانزاکان.
*کۆلێژی ئاداب.
*کۆلێژی پەروەردە- سەبر.
*کۆلێژی پەروەردە- زەنجەبار.
*کۆلێژی پەروەردە-شەبوە.
*کۆلێژی پەروەردە-یافع.
*کۆلێژی پەروەردە-زالع.
*کۆلێژی پەروەردە-لوودر.
*کۆلێژی پەروەردە- توور ئەلباحە.
*کۆلێژی پەروەردە-رەدفان
*کۆلێژی دەرمانسازی.
*کۆلێژی پزیشکی ددان.

## هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان

## سەرچاوە
* ماڵپەڕی زانکۆی عەدەن

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
نمر ئەلنمر

**نمر باقر ئەمین ئەلنمر** (؛ لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٩ – ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦) زانایەکى مەزھەبی شیعە و یەکێک لە کەسایەتییەکانی ئۆپۆزیسیۆنی عەرەبستانی سعوودی بوو کە دژی *بنەماڵەى ئالی سعوود* چالاکیی دەکرد.

## ژیان و ڕامیاری
وێنۆک|نمر ئەلنمر ٢٠٠٩
لە ساڵی ١٩٨٠ چووەتە ئێران بۆ خوێندنى لێکۆلینەوەى ئایینى و نزیکەی ١٠ ساڵ لەوێ‌ ماوەتەوە و دواتر چووەتە سووریا. لەژیانى دا چەندین جار لە لایەن دەسەڵاتدارانى سعوودییە دەستگیرکراوە لە ساڵى (٢٠٠٨ و ٢٠٠٩)  و  خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠١١ ى سعوودیە، شێخ نمر لە گوتارێکیدا داوایکرد، ناوچەی ڕۆژھەڵاتی سعوودیەی زۆرینە شیعەنشین لە سعوودیە جیابکرێتەوە و بە بەحرەینەوە بلکێندرێت،‌ کە شیعە مەزھەبەکان خۆپیشاندانیان دژی دەسەڵاتی بەحرەین تێدا ئەنجامدەدا. ئەلنمر لە مانگی تەممووزى ساڵى ٢٠١١ دەستگیرا، چەند تۆمەتێکی رووبەڕووکرابوونەوە، لەوانە: نانەوەی ئاژاوە، دەرچوون لە فەرمانی وەلی ئەمر، دروستکردنی شانەی تیرۆریستی بۆ کوشتنی کارمەندانی دەزگا ئاسایشەکان لە شارۆچکەی عوامییە لە پارێزگای قەتیفی ڕۆژھەڵاتی سعوودیە.

## مردنى
لە ١٥ی تشرینی یەکەم ٢٠١٥دا نمر بەتۆمەتی دەستخستنە نێو کاروباری سعوودیەوە ڕووبەڕووی دادگا کراوەتەوە و دواجار لە ٢ی تشرینی دووەم ٢٠١٦ لە سعوودیە بە تۆمەتی ھاوکاریکردنی تیرۆریستان لەگەڵ ٤٧ کەسی دیکەدا لە سێدارە درا.

## کاردانەوەى ھەرێمەى و نێودەوڵەتى  کوشتنى
* 
*
*
*
**حوسێن جابر ئەنساری وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی كۆماری ئیسلامی ئێران رایگەیاند، حكومەتی سعودیە پاڵپشتی تیرۆر و توندڕەوان دەكات لەهەمانكاتدا رەخنەگران و بەرهەڵستكارانی ناوخۆ سەركوت دەكات و لەسێدارە دەدات.
*
* 
* 
*
* 

## ژێدەرەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
پۆل:مردووانی ٢٠١٦
ڕێبازی پراگ

**ڕێبازی پراگ** (بە ئینگلیزی: *Prague school* یان *Prague linguistic circle*) ڕێبازێکی زمانەوانییە کە پاش بڵاوبوونەوەی بۆچوونەکانی فردینان دێسوسور لە پەرتووکی «Course»دا لە شاری پراگ لە چیکۆسلۆڤاکیا پەیدابوو.

ئەمیری ڕووسی کۆچبەر نیکۆلاس سێراجنیش ترۆبتسکۆی (١٩٨٣-١٨٩٠) و زمانناسی بە ڕەچەڵەک پۆڵەندی ڕۆمەن جاکۆبسن (١٩٨٢-١٨٩٠) داهێنەری ئەم ڕێبازە بوون، هەروەها لە کەڵەپیاوانی ئەم ڕێبازە، زمانناسی بە ڕەچەڵەک چیکی ولیم ماسیوس (١٩٤٥-١٨٨٢) و جان موکارۆفسکی کە فەیلەسوفێک بوو پڕەنسیپەکانی جوانناسی بۆ ڕێبازی پراگ دانا.

بونیاتنەرانی ئەم ڕێبازە چەند دیدارێکی ڕێکیان ئەنجام دا و بەرنامەی کاری ڕێبازەکەیان بۆ کۆنگرەی یەکەمی زانایانی زمانناس لە لاهای هۆڵەندا لە ساڵی ١٩٢٨ پێشکەش کرد، کە لە ژێر ناونیشانی «کاروبارە بنەڕەتییەکانی زنجیرەی زمانەوانی پراگ» بەڕێوەچوو، کە جەختی لەسەر بوونی کرداری زمان کردەوە.

جا ئەم کۆنگرەیە ئەو بەیاننامەیەی خوێندەوە کە ڕابەرانی ئەم ڕێبازە لە کۆنگرەی زمانە سلاڤییەکان لە ساڵی ١٩٢٩ دەریان کرد، کە لە دوو توێیدا فۆڕمەلەی تیۆرە بونیادگەرییەکەیان لە ئاست دەنگی زمانییەکەیدا خستە ڕوو، لە هەمان کاتیشدا جەختیان کردەوە لەسەر ئەوەی کە بنەچەی زمان لەوەوە هاتووە کە بونیادێکە و دادەمەزرێ؛ وەکو یەکەیەکی تەواو بەرەو پێش دەچێت، نەک بە شێوەی زنجیرەی پێشڤەچوونی تاکی کە لە مێشکدا دروست دەبێت و پەیوەندی لە نێوانیان نییە.

## سەرچاوەکان
* خۆشناو، نەریمان؛ محەممەد، کامران(٢٠٠٨)؛ قوتابخانە زمانەوانییەکان، چاپی یەکەم: هەولێر

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
زانکۆی سوڵتان قابوس

**زانکۆی سوڵتان قابوس** زانکۆیەکی عومانی حکومی یە لە ساڵی ١٩٨٦ دامەزراوە.

## بڕوانامە پەسندکراوەکان

**زانکۆی سوڵتان قابوس** بڕوانامەی بکالۆریۆس لەم بەشانە دەبەخشێت
*سامان ووزە و ژینگە.
*زانست و ئەندازیاری بایۆلۆجی.
*ئەندازیاری ماتماتیک.
*زانستی کۆمپیوتەر.
*کیمیا.
*ئەندازیاری میکانیک.
*پەروەردە.
*زانستە پزیشکیەکان.
*بازرگانی.
*ژمێریاری.

هەروەها بڕوانامەی دکتۆرا لە ٢٩ بەش دەبەخشێت جگە لە بەشەکانی پەرستاری و یاسا.

## هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان

## سەرچاوە
*ماڵپەڕی زانکۆی سوڵتان قابوس

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
زانکۆی زەمار

**زانکۆی زەمار** زانکۆیەکی حکومی نوێی یەمەنی یە، لە شاری زەمار لە ووڵاتی یەمەن دامەزراوە، ھەروەھا ٦٠،٠٠٠ قوتابی لە خۆ دەگرێت.

## کۆلێژەکان
*کۆلێژی پزیشکی
*کۆلێژی پزیشکی ددان
*کۆلێژی دەرمانسازی
*کۆلێژی پەرستاری
*کۆلێژی تاقیگاکان
*کۆلێژی ئەندازیاری
*کۆلێژی کۆمپیوتەر و سیستەمی زانیاری
*کۆلێژی زانستە بەڕێوەبەرایەتیەکان
*کۆلێژی زانستە جێبەجێکراوەکان
*کۆلێژی کشتوکاڵ
*کۆلێژی ڤیتێرنەری
*کۆلێژی ئاداب و زمان
*کۆلێژی شەریعە
*کۆلێژی هونەرە جوانەکان
*کۆلێژی پەروەردە
*کۆلێژی پەروەردە-شاری بەیزا
*کۆلێژی پەروەردە-شاری رەداع
*پەیمانگای پزیشکی ددان
*پەیمانگای فێرکردنی بەردەوام

## هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان

## سەرچاوە
*ماڵپەڕی فەرمی زانکۆی زەمار

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دامەزراوە پەروەردەیییەکانی دامەزراوی ١٩٩٦
باھوبەلی: دەستپێک

وێنۆک|پۆستەری باھوبەلی
**باھوبەلی: دەستپێک** () فیلمێکی ھیندی داستانئامێز و مێژووییە لە دەرھێنانی (S. S. Rajamouli)یە. ھەریەکە لە پرابھاس و ڕانا دەگووبەتی و ئەنوشکا شیتی و تەمەنا ڕۆڵی سەرەکی تێدادەگێڕن. فیلمەکە بۆیەکەمجار لە ڕۆژی ١٠ی تەممووزی ٢٠١٥ نمایشکرا. تێچوونی فیلمەکە ١٨ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی بوو لە بەرامبەردا داھاتی فیلمەکە ٩٠ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی بوو. فیلمەکە لە بنەڕەتدا بە زمانەکانی تیلوگویی و تامیلییە و بەدۆبلاژی ھیندیش نمایشکراوە.

## سەرچاوەکان
* کوردیش بۆلیوود: باھوبەلی: دەستپێک

پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥
پۆل:فیلمە ھیندییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی
پۆل:فیلمە ھیندییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە
پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٥
پۆل:فیلمەکان بە زمانە خەیاڵییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە بولگاریا وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ھیندییەکان
پۆل:فیلمی فرە زمانی ھیندی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئالاپوژە وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری چالاکودی وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تریسوور وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمە نایابە ھیندییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی نەتەوەییی باشترین فیلمی درێژ
زانکۆی سوحار

**زانکۆی سوحار** یەکەمین زانکۆی تایبەت بوو لە ووڵاتی عومان لە ساڵی ٢٠٠١ درووست کرا. وە پەیوەندی ئەکادیمی هەیە لەگەل زانکۆی کوینزلاند ی ئوستورالی.

## بڕوانامەکان
ئەم زانکۆیە چەند بڕوانامەی دەبەخشێت بۆ ئەو قوتابیانەی کە ئارەزووی خوێندن لەم زانکۆیە دەکەن وەکو: بڕوانامەی دبلۆم و دبلۆم ی پێشکەوتوو وە بڕوانامەی بکالۆریۆس و ماستەر لە بەشە جۆراوجۆرەکان.

## کۆلێژەکان
*کۆلێژی بەڕێوەبردنی کار
*کۆلێژی ئەندازیاری
*کۆلێژی کۆمپیوتەر و تەکنەلۆژیای زانیاری
*کۆلێژی پەروەردە و ئاداب
*کۆلێژی زمانی ئینگلیزی و زمانەکان
*کۆلێژی یاسا

## هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان

## سەرچاوە
*ماڵپەڕی فەرمی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
دەلتا (جوگرافیا)

[وێنۆک|وێنەی دەلتای [نیل]]
**دەلتا** یان **دێلتا** (بە ئینگلیزی: *delta*) لە ئەنجامی نیشتنی، نیشتنییە ئاوییەکان لە ناوەندی ڕووبەرە ئاوییەکاندا دروست دەبێت و بە مانایەکی دیکە ڕووبارەکان هەڵدەستن بە گواستنەوەی نیشتنییەکان لە نیشتنی نەرم و لم بۆ ئاوڕێژگەی ڕووبارەکان، ئەمەش دەبێتە هۆی کۆبوونەوەی ئەم نیشتنییانە و کەڵکە بوونی لەسەر یەک تا دەگاتە ڕووی ئاستی ئاوی دەریاکان و لە کاتی ڕوودانی لافاودا ئاستەکەی بەرزتر دەبێتەوە و دەبێتە هۆی دروست بوونی دەلتا و ئەگەری دروست بوونی دەلتا زیاتر دەبێت ئەگەر ئاوی ڕووبار بە هێواشی بڕژێتە ئاوڕێژگە یان ئەو ناوچەیە ڕووبەڕووی تەوژمە دەریایییەکان نەبێتەوە، چونکە خێرایی ڕۆشتنی ئاو و بوونی تەوژمی دەریایی یارمەتیدەر نین بۆ دروست بوونی دەلتا، و پێویستە پلەی لێژی ناوچەکە زۆر نەبێت و بڕی لەبەر ڕۆشتنی ئاو و نیشتنییەکان گەورە بێت.

## سەرچاوەکان
* ئەبووسمور، حەسەن؛ غانم، عەلی؛(٢٠١٢)، دەروازەیەک بۆ زانستی جوگرافیای سروشتی، وەرگێڕان ئوسامە هەڵەبجەیی، هەولێر: چاپی نارین.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زاراوەکانی جوگرافیا
پۆل:کۆما ئاوییەکان
پۆل:جوگرافیای کەناراوی
پۆل:ژینگەناسی
پۆل:نیشتووناسی
پۆل:ئاو
تاوان

**تاوان** کارێکە کە لەلایەن کەسێکەوە دژ بە یاساکانی وڵات یان ناوچەیەک دەکرێت. ئەو کەسە کە ئەو کارە دەکات بە *تاوانبار* دەناسرێت.

سەرەکیترین شتانێک کە بە تاوان ناو دەبرێن ئەوەیە کە وادەزانرێت ئەو شتە دەبێتە ھۆی درووستبوونی کێشە بۆ کەسێکی تر. شتانێک وەک کوشتنی کەسێکی تر، ئازارگەیاندن بە کەسێکی کە یان دزین لە کەسێکی تر لە زۆربەی وڵاتەکان تاوان دێنە ئەژمار. ھەروەھا دەکرێت خواردنی خواردنێکی تایبەت، وەک گۆشتی گیانلەبەرێکی سەیری نایاب، گەڵای کەنگر، تاوان بن.

کاتێک کە ھەندێ لە تاوانبارەکان لەو تاوانانە پارەیان پەیدا کردووە ھەوڵ دەدەن بۆ ڕێگر بوون لە دۆزینەوەیان لەلایەن پۆلیسەوە دەست دەکەن بە پارەشۆری! (کڕین و فرۆشتن بەو پارە کە پەیدایان کردووە.)

## ئاستەکانی تاوان
چەند ئاست بۆ تاوانەکان دادەنرێت کە لە ھەندێ لە دەسەڵاتە دادوەرییەکاندا ئەمانەن:
* *سەرپێچی* - تاوانێکی بچووک کە بە باج یان کەمتر لە یەک ساڵ بەند بوون سزا دەدرێن.
* *جەنایەت* (یان *تاوانی گەورە*) - تاوانێکی گەورە کە بەند بوون لە زیاتر لە یەک ساڵ سزا دەدەرێن.
وڵاتانی جیاواز ڕای جیاوازیان سەبارەت بەوە کە چ شتانێک تاوانن و چ کەسانێک خراپەن، ھەیە. ھەندێ شت کە لە وڵاتێک تاوانن لە وڵاتانی تر تاوان نین. زۆرێک لە وڵاتەکان ڕای خۆیان لەم بابەتەدا لە ئایین یان ڕووداوە ورووژێنەرەکان، کە خێرا بوونەتە ھۆی دانانی یاسایەک، وەردەگرن. بۆ نموونە، ئایینێک خواردنی چێشتێکی تایبەت بە تاوان دەزانێت.کاتێک کە ئۆتۆمۆبیلەکان زۆر بوون، خەڵکانێکی زۆریان لە ڕووداوەکانی جادەکان دەکوشت و بریندار دەکرد، بۆیە یاسای نوێیان بۆ دانان.

لە زۆرێک لە وڵاتەکان، ئەگەر کەسانێک بڵێن کە فیلمێک، کتێبێک، گۆرانییەک یان ماڵپەڕێکیان درووست کردووە یان نووسیوە کە لە ڕاستیدا وانەبووبێت، ئەوە تاوانێک بەرانبەر بە یاسای مافی دانەرە.

لە زۆربەی وڵاتەکان پۆلیس ھەوڵ دەدات کە تاوانەکان بوەستێنێت و تاوانبارەکان پەیدا بکات. ھەر کات کە پۆلیس کەسێک پەیدا دەکات کە پێ دەچێت تاوانبار بێت، بەندی دەکات. دوایە، دادگا یان دادوەرێک سەبارەت بە تاوانبار بوونی ئەو کەسە بڕیار دەدات. ئەگەر بڕیاری دادگا یان دادوەر لەسەر تاوانبار بوونی ئەو کەسە بێت، ئەوا دەبێت یان پارە بدات یان ببرێتە بەندیخانە. ھەندێ جار شایەد دادوەر بڕیاری لەسێدارە دانی ئەو کەسە بدات. ئەمە بە سزای مەرگ ناو دەبرێت. وڵاتانێک ھەن کە تاوانباران لە سێدارە دەدەن و وڵاتی تریش ھەن کە وا ناکەن.

تاوان
پۆل:تاوانناسی
پۆل:یاسای تاوانی
پۆل:ئەخلاق
پۆل:گوناھ
زانکۆی نەزوا

**زانکۆی نەزوا** دەزگایەکی ئەکادیمیەکی تایبەتە کە دەکەوێتە شاری نەزوا لە ووڵاتی عومان. لە ساڵی ٢٠٠٤ درووست کراوە.

## کۆلێژو پەیمانگاکان
ئەم زانکۆیە ٤ کۆلێژ و ٣ پەیمانگایە 
### کۆلێژەکان
*کۆلێژی زانست و ئاداب.
*کۆلێژی ئابووری و بەڕێوەبردن و سیستەمی زانیاری.
*کۆلێژی ئەندازیاری.
*کۆلێژی دەرمانسازی وپەرستاری.

### پەیمانگاکان
*پەیمانگای دامەزراندن.
*پەیمانگای ضاد بۆ فێربوونی زمانی عەرەبی.
*پەیمانگای فێربوون بە درێژی تەمەن.

## هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان

## سەرچاوەکان

*ماڵپەڕی زانکۆی نەزوا

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
زانکۆی جیبووتی

**زانکۆی جیبووتی** زانکۆیەکی  میللی یە لە ووڵاتی جیبووتی وە لە ساڵی ٢٠٠٦ دامەزرا.

## مێژوو
**زانکۆی جیبووتی** لە ساڵی ٢٠٠٦ بە فەرمانی کۆماری دامەزرا. وە لە ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی قوتابیان ٢،٥٠٠ قوتابی بوو هەروەها لە ساڵی ٢٠١٥ ژمارەی قوتابیان گەیشتە ٧،٠٠٠ قوتابی.

## کۆلێژەکان
*کۆلێژی یاسا، بەڕیوەبردن و ئابووری.
*کۆلێژی زانست.
*کۆلێژی زانستە مرۆڤایەتیەکان، زمان و زانستە کۆمەڵایەتیەکان.
*کۆلێژی پزیشکی.
*کۆلێژی ئەندازیاری.

## هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان

## سەرچاوە
*زانکۆی جيبووتی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
سەگی ھەوشار

**سەگی ھەوشار** سەگێکی کوردییە و لە باشووری کوردستان لە ناوچەی پشدەردا زۆرە. ئەم سەگە ناوبانگێکی جیھانیی ھەیە و یەکێکە لە گەورەترین سەگەکانی جیھان. لە باکووری کوردستان پێی دەگوترێت سەگی کەنگالی کوردی.
کێشی ئەم سەگە ٧٠–٨٥ کیلۆگرامە و درێژییەکەی نزیکەی یەک مەترە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پادشا

alt=Bust of Charlemagne in the Aachen cathedral treasury. Aachen, Germany.|وێنۆک|290x290پیکسڵ|ئاماژە کردن بە پادشا.
**پادشا** یان **پاشا** یان **شا** بە کەسێک دەوترێت کە وڵاتێک بەبۆنەی میراتگرییەوە فەرمانڕەوایی دەکات. پاشایەک کاتێک ھێزی دەکەوێتە دەست کە شای پێشوو، کە ئەندامێکی بنەماڵەی ئەمە، مردبێت. ھەندێ جار شایەد یەکێک بە بۆنەی دەست لەکار کێشانەوەی شای پێشوو ببێت بە پادشا وەک: جۆڕجی شەشەم. لە زۆرترین بەشی مێژوودا، زۆرتری وڵاتەکان، بە تایبەت لە ئەورووپادا، بەم شێوە فەرمانڕەوایی کراون. ھەندێ لە وڵاتەکان وەک فەڕەنسا دەمێکە پاشایەتی نەماون. ھەندێک وەک بریتانیا ھێشتا بنەماڵەی پادشایەتییان ھەیە. لە ھەندێک لە وڵاتەکان، خەڵک پاشای نوێ لە نێوان کەسانێکی تر کە بڕیارە لەوان بێت، ھەڵدەبژێرن.

ژنی پادشایەک بە شاژن ناودەبرێت. ژنێکیش کە بە بۆنەی میراتگرییەوە دەبێتە فەرمانڕەوا بە شاژن ناو دەبرێت.

ئەگەر وڵاتێک پادشا یان شاژنی بێت، ئەوە بەو واتایە کە پاشایەتییە. بە وڵاتێک کە لەلایەن پاشا یان شاژنەوە فەرمانڕەوایی دەکرێت، شانشین دەوترێت.

## پەڕەی پەیوەندیدار
* ئیمپڕاتۆڕ
* شازادە
* شاژن
* کچە شازادە

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پاشاکان
پۆل:نازناوی خانەدانەکان
مەلا سەدرا

**سەدرەدین محەممەد کوڕی ئیراھیم قەوامی شیرزای** () (١٥٧٢ز-١٦٤٠ز) ناسراو بە مەلا سەدرا فەیلەسۆفی ئێرانییە کە ھاوکات لەگەڵ پاشایەتیی سەفەوییەکان و شا عەباسی دووھەمدا ژیاوە.

پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧٢
پۆل:مردووانی ١٦٤٠
پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان
پۆل:فەیلەسووفانی ئێرانی
پۆل:نووسەرانی ئێرانی
پۆل:توێژەرانی ئایینی ئیسلام
پۆل:خەڵکی شیراز
پۆل:سۆفیەکانی ئێران
ڕۆژژمێری لەکی

**ڕۆژژمێری لەکی**: ساڵی لەکی ، ھەر وەک ساڵی ئێرانی، ساڵێکی ھەتاوییە. واتە بەگوێرەی سووڕی زەوی بە دەوری ھەتاوە. ژمارەی مانگەکان و دەستپێک و کۆتاییی ساڵەکان و ساتی گۆڕان بۆ ساڵی نوێ، کتومت ھەر وەک ساڵی ئێرانییە.

مانگەکانی لەکی ئائین ئێران باستان و میترائیسم ئەمەنە .لەکەگان  یەکم  مانگ  آبان لە ڕۆژژمێری ئێرانی و خەزەڵوەر لە ڕۆژژمێری  کوردی ، زستانە .

یەکم مانگ دی ئێرانی (لە فارسی: شب یلدا) نوڕووژ واتن ،نیشان لە ئائین میتراێە
## مانگەکان

## سەرچاوەکان
* نجف زاده  قبادی ، امیدعلی ،ادبیات عامه لکی.ناشر: شاپور خواست،خرم آباد،1391، شابک:978-600-260-029-5
* اکرمی، موسی. *گاه‌شماری ایرانی*. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، ۱۳۸۰. شابک ۹۶۴‐۵۷۹۹‐۴۲‐۲.
*محرر،ایرج .* پیوند واژه های لری با دیگر زبان های آریایی*
* موسوی،سیدحشمت الله.*گویش لکی*
* صدیق صفی‌زاده،. *مشاهیر اهل حق*. ج. نخست. تهران: طهوری، 1360.
* Kurdish Academy of Language: Laki
* Language family of Laki on Ethnologue

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ڕۆژژمێرەکان
زانکۆکانی ئیمارات

ئەمە لیستێکە بە ناوی زانکۆکانی ئیمارات بەپێی میرنشین لیست کراوە

## میرنشینی ئەبوو زەبی
* زانکۆی ئەبوو زەبی.
* زانکۆی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان.
* زانکۆی حیسن.
* زانکۆی خەلیفە بۆ زانست و تەکنۆلجیا لقی ئەبوو زەبی.
* زانکۆی زاید لقی ئەبوو زەبی.
* زانکۆی عەین بۆ زانست و تەکنۆلجیا.
* زانکۆی نیویۆرک ئەبوو زەبی.
* کۆلێژی ئیمارات بۆ تەکنۆلجیا.
* کۆلێژی ئیمارات بۆ گەشەپێدانی پەروەردەیی.
* کۆلێژی تەکنیکی باڵا لقی عەین .
* پەیمانگای پێترۆلی.
* پەیمانگای مەسدەر بۆ زانست و تەکنۆلجیا.
* پەیمانگای نیویۆرک بۆ تەکنیکی NYIT.

## میرنشینی دوبەی

### زانکۆ میللییەکان
* زانکۆی زاید لقی دوبەی.
* کۆلێژی ئیمارات بۆ بەڕیوەبردن و تەکنۆلۆجیای زانیاری.
* کۆلێژەکانی تەکنیکی باڵا لقی دوبەی.
* کۆلێژی دوبەی زانکۆیی بۆ خوێندنەکانی جێبەجێکردن.

### زانکۆ تایبەتەکان
* زانکۆی شەھید بەھەشتی لە دوبەی.
* زانکۆی غەریر.
* زانکۆی ئەمریکی لە دوبەی.
* کۆلێژی ئەمریکی لە دوبەی.
* زانکۆی بەریتانی لە دوبەی.
* زانکۆی جومەیرا.
* زانکۆی کەنەدی دوبەی.
* کۆلێژی دوبەی زانکۆیی.
* کۆلێژی دوبەی پزیشکی.
* کۆلێژی دوبەی بۆ بەڕێوەبردنی میللی
* زانکۆی دوبەی.
* ئەکادیمیای ئیمارات بۆ بەڕێوەبردنی میوانداری.
* کۆلێژی ئیمارات بۆ فڕین.
* زانکۆی حەمدان بن مەحەمد ئەلیکترۆنی (زانکۆی حەمدان بن مەحەمد ی زیرەک).

## میرنشینی شاریقە
* زانکۆی شاریقە.
* زانکۆی ئەمریکی لە شاریقە.

## میرنشینی عەجمان
* زانکۆی عەجمان.

## میرنشینی عەین
* زانکۆی عەین.

## میرنشینی فوجەیرە
* زانکۆی زانست ی بەھرەداری.
* کۆلێژی فوجەیرە.

پۆل:زانکۆکان بەپێی وڵات
عەلی ڕوخزادی

**عەلی ڕوخزادی** (١٩٤٦-١٧ی ئایاری ٢٠٠٧، بە فارسی: *علی رخزادی*) زمانناسێکی کورد و مامۆستای زانستگای کوردستان بوو که له گوندی میشیاو نزیک بە سەرسێف لە ناوچەی سنووری سەرشیو سەر به شاری سەقز له ڕۆژھەڵاتی کوردستان له دایک بوو.

## ژیان
عەلی ڕوخزادی لە شارەکانی سەقز و سنه چووەتە بەرخوێندن و خوێندن سەرەتایی، ناوەندی و دواناوەندی تواو کردووه. له  ساڵی ١٩٦٣ له سنە بوو به مامۆستا. له دوای چەن ساڵ مامۆستایی و هاوکات خوێندن له زانستگا، دکتۆرای زمان و ئەدەبی فارسیی لە زانکۆی تاران وەرگرتووە و ئەندامی کۆڕی زانستیی زمانی کوردی بووە.
عەلی ڕوخزادی لە ساڵی ٢٠٠٧ له بەر نەخۆشی دڵ و گورچیله له شاری سنە کۆچی دوایی کرد.

## بەرھەمەکان
بە فارسی:
* *دستور زبان فارسی*، ناشر آموزش و پرورش سنندج ١٩٨٥
* *گزیده‌ی صناعات ادبی و نیازهای سخن در ادب فارسی*، ناشر آموزش و پرورش ١٩٨٧
* *نوای شعر فارسی ( قافیه و عروض )*، نشر ژیار، سنندج ١٩٩٩
* *آواشناسی و دستور زبان كردی*، تهران، ترفند ٢٠٠٠
* *مطابقت آوایی و دستوری زبان كردی و فارسی*، ناشر: مؤلف، سنندج ٢٠٠٤
* *مطابقت آوایی و واژگانی زبان كردی (گویش سورانی) با زبان فارسی معیار و پهلوی*، ناشر: مؤلف، سنندج ٢٠٠٥
* *آموزش زبان كردی سورانی (دستور زبان، گفتگو، لغات كاربردی)*، انتشارات كردستان ٢٠٠٧
* *تطبیق حدیقهٔ سنایی و منطق‌الطیر عطار و جام جم اوحدی (از دیدگاه جلوه‌های عرفانی، تمثیلات، شیوهٔ داستان‌پردازی وآرایه‌های ادبی و هنری)*.

بە کوردی:
* *ڕێزمانی كوردی سورانی* (لە دوای خۆی چاپ کرا).
* *گوارەی کوردەواری (پەند و قسەی پێشینیان)*، سنە، انتشارات كردستان، ٢٠٠٢

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی سەقز
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:مردووانی ٢٠٠٧
پۆل:زمانەوانانی کورد
پۆل:زمانەوانانی کوردی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
جوگرافیای شاری

وێنۆک|چەپ|شاری نیۆیۆرک یەکێک لە گەورەترین ناوچە شارییەکانی جیهان
توێژینەوەی جوگرافیایی فەزای شار و شێوەی هەبوونی شارەکانە و جوگرافیای شار، لێکۆڵینەوە و توێژینەوە سەبارەت بە شوێن و ناوچە شارییەکانە و وەکوو لقێکی جوگرافیای مرۆڤی لە ساڵانی ١٩٥٠ و ١٩٦٠ دەرکەوت و بە خێرایی ناوبانگی ئەم بەشە پەرەی ستاند و گەشەی کرد. لە کۆتایی ساڵانی١٩٧٠، جوگرافیای شار بەشێکی پسپۆڕیی پێشەنگ لە ئەنجومەنی جوگرافیناسانی ئەمەریکا بوو کە دامەزراوەیەکی پسپۆڕانی جوگرافیایە. جوگرافیای شار تا کۆتایی ساڵانی ١٩٩٠ پێگەی خۆی پاراست، تا ئەو کاتەی بواری سیستەمی زانیاریی جوگرافی بە خێرایی گەشەی کرد و ژمارەیەکی زۆر لەم بوارە، پسپۆڕی خۆیان تۆمار کرد.

جوگرافیای شار، دوو تەوەری گرنگی لێکۆڵینەوەی هەیە:  یەکەم لەسەر شێوازی بڵاوبوونەوەی ناوچە شارییەکان و پەیوەندی ئەوان لەگەڵ یەکتر جەخت دەکاتەوە. کریستالەر بیردۆزی شوێنی ناوەندیی(Central Place) بۆ ناوچە شارییەکانی لەم بوارە داناوە. لە بیردۆزی شوێنی ناوەندی، شوێنەکان(شار و گوند)، بۆ دەستنیشان کردنی پەیوەندییەکانیان لەگەڵ یەکتر لە سیستەمێکی پلە بەرزبوونەوە(زنجیرە قۆناغ – Hierarchy) ڕێکخراون و لێیان دەکۆڵدرێتەوە. دووهەمین تەوەری توێژینەوەی جوگرافیای شار، سەرنج دەداتە شێوازەکانی بڵاوبوونەوەی ناو شار و ناوچە شارییەکان؛ واتە لێکدانەوە و شیکردنەوەی بیچم و فۆڕمی ناوەندە شارییەکان و کردی(Function) ناوخۆیی ئەم ناوەندانەیە. سێ مۆدێلی پێکهاتەی شار(Urban Structure)، نموونەیەکن بۆ تەوەری لێکۆڵینەوە لە جوگرافیای شار:

١- مۆدێلی بازنەی تاک ناوەند

٢- مۆدێلی کەرتی

٣- مۆدێلی چەند ناوکی

ئەم سێ مۆدێلە، شێوە جیاوازەکانی پێکهاتەی ناوخۆیی ناوچە شارییەکان پێناسە دەکەن. خوێندنەوە و توێژینەوەکانی جوگرافیای شار بە شێوەیەکی نزیک لەگەڵ بواری نوێی بیردۆزی شوێنی(Location Theory) پەیوەندییان هەیە، و ئەمەش بوو بە پێگەیەکی گرنگ بۆ بەکارهێنانی مۆدێلە ئاماری و بیرکارییەکان لە سەردەمی شۆڕشی چەندایەتی(Quantitative Revolution) لە جوگرافیای شار.

## سەرچاوە

Pitzl, Gerald R. (2004), Encyclopedia of Human Geography, Greenwood Press; USA.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لقەکانی جوگرافیای مرۆڤی
پۆل:جوگرافیای شاری
شەفیق قەزاز

**شەفیق قەزاز** (١٩٣٤-٢٠٢٠) نووسەر و لێکۆڵەری سیاسیی کورد و ئەندامی کارای ئەکادیمیای کوردییە. پێشتر وەزیری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان و سەرۆکی ئەکادیمیای کوردی بووە.

## بەرھەمەکان
* *فەرھەنگی شارەزوور (کوردی - ئینگلیزی)*، چاپی یەکەم، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر ٢٠٠٠

## سەرچاوەکان

پۆل:وەزیرەکانی چوارەمین کابینەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:مردووانی ٢٠٢٠
نەخشە مێژویییەکانی کوردستان

لەم پێرستەدا ئەو نەخشە مێژویییانەی کە ناوی کورد و کوردستانیان تێدایە ھاتوون.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:جوگرافیای کوردستان
جوگرافیای فیمێنیستی

**جوگرافیای فیمێنیستی** یەکێکی دیکە لە بیرۆکە رادیکاڵەکان کە لە چوارچێوەی جوگرافیا لەم ساڵانەی دواییدا سەری ھەڵداوە فێمینیزمە.

جوگرافیای فێمینیستی گرنگی بەلایەنی پڕاکتیکی دەدات، پرسیاری بنچینەیی لە پەیوەندی لەگەڵ ئۆنتۆلۆجی، ئێپیستێمۆلۆجی، میتۆدۆلۆجی دەپرسێت. لە سەرەتای ساڵانی ١٩٨٠ و ١٩٩٠ رێگەی زانین، پرسین، لێکدانەوە  و نووسینیان ھێنایە بەرباس. لە ئامانجە سەرەکییەکانی ئەم بیرۆکە گەیشتن بە یەکسانی بەتایبەت لە روانگەی رەگەزییەوەیە.
 
جوگرافیای فیمێنیستی ئاماژە بەو رێگایانە دەکات کە لەواندا رەگەزەکان و فەزا جوگرافیاییەکان بەشێوەی دوولایەن دروست دەبن و لەو رێگایانە دەکۆڵێتەوە کە لەناویاندا فەزاکان دەبن بە فەزای تایبەتی رەگەزێک و ھەروەھا رەگەزەکان تایبەتمەندی فەزایی دەگرن. لەلایەکی دیکەوە لەڕووی دەسەڵاتەوە، جوگرافیای فێمێنیستی جەخت لە ناھاوسەنگی لە پێوەندیەکانی دەسەڵات لە کۆمەڵگا دەکات، بەڵام نەک ھەر لە پەیوەندییە باوکسالارەکاندا ھەروەھا لایەنی فێمێنیستی نەک ھەر لێکۆڵینەوە لەو پێوەندییانە، بەڵکو ئەوان دەخاتەژێر پرسیار و گومان.

## سەرچاوە
http://govarikoch.com/%28A%28JhcpwGIPzwEkAAAANzNjN2JhOGYtMzM5ZC00NTcxLTgzNGMtYjk2ODMwZTY2ZGQ4HuUtct2QN1t3t--PNOVrvuA7ZiA1%29%29/Detail.aspx?id=254&LinkID=3&AspxAutoDetectCookieSupport=1 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فێمینیزم
پۆل:جوگرافیای مرۆیی
بازاڕ

**شوێنی کڕین و فرۆش**  بە بۆچوونی Justi Ferdinand، وشەی بازاڕ (واجار-پەھلەوی) دە بنەڕەتدا بە مانای " شوێنی ھاتووچۆی زۆر" بووە. شێوەی وشەکە دە زمانی پەھلەویدا و ھەروەھا ئەسڵی ماناکەی گومان لەوەدا ناھێڵێتەوە کە وشەکە خزمە دەگەڵ بزاوتنBizawtin و مەبەست لە بازاڕ "شوێنی جموجۆڵی زۆر" یان بە وتەی Justi  "شوێنی ھاتووچۆی زۆر بووە. بنە وشەی بز Biz (Vaz(Avestayi), Vac(Pehlewi)) نەک ھەر بە گشتی مانای "بزووتن و جووڵان" دەگەیێنێ، بەڵکوو ھەروەھا مانای  "ڕێگا وھاتووچۆ" ش دەردەبڕێ و ئەم مانایە لە وشەی باز Bazی کوردمادی بە مانای "ڕێگا" دا پارێزراوە[پردەباز، بازی بێریان].

## ئەمانەش ببینە
* ئابوری
* دراو

## سەرچاوە

* فەرھەنگی ئیتیمۆلۆژی ڕامان
*دیجیتال مارکتینگ 
*مشاوره کسب و کار 

پۆل:فۆلکلۆری ئێرانی
پۆل:چاندی ئیسلامی
پۆل:وشە و دستەوشە فارسییەکان
پۆل:وشە و دەستەوشە فارسییەکان
کوڕبازی

**کوڕبازی** یان **نێربازی** () جۆرە ڕەفتارێکی سێکسییە کە پیاوێک، یان نێرێکی پێگەیشتوو، ھەیەتی بەرامبەر بە کوڕێکی پێنەگەیشتوو. ئەم ڕەفتارە جیایە لە مناڵبازی، چون لە مناڵبازیدا کەس ھەستی سێکسی بەرامبەر بە مناڵ (چ کوڕ چ کچ) ھەیە، بەڵام لە نێربازی یا کوڕبازیدا ھەستی سێکسی یا کردەوەی سێکسی لە نێوان پیاوێک و کوڕێکدایە. نێربازی ئەگەرچی جۆرێک لە ڕەفتاری ھاوڕەگەزخوازانەیە، بەڵام ئەوەی کە لە ھاوڕەگەزخوازی جیای دەکاتەوە یەکەم تەمەنی دوو کەسەکەیە، دووھەم بوونی کردەوەی فیزیکیی سێکسی لە نێربازیدا. واتە نێربازی بە پێچەوانەی ھاوڕەگەزخوازیی گشتی زیاتر کردەوەیەکی فیزیکییە لە نێوان دوو نێردا، ھەتا ناسنامەی سێکسیی کەسێک. 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مێژووی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
پۆل:توندوتیژی دژی پیاوان
ئێرۆس

وێنۆک|چەپ|
**ئێرۆس** کوڕی ئافرۆدیت، لە بنەڕەتدا کوڕی خودای خۆشەویستی یۆنانی کەونارایە (وشەی ئێرۆس لەلای ڕۆمانییەکان بووە بە وشەی ئامۆر). بە پێی نووسراوەکان ھەندێ جار ئێرۆس زۆرزان بووە، بەڵکوو تا ڕادەیەکیش نیەتی خراپیی بووە؛ کوڕێکی گەنج و جوانە، یان بە تیروکەوانێکەوە یان بە مەشخەڵێکەوە دەسووڕێتەوە. ھیچ کەسێک لە بەرامبەریدا ھەست بە دڵنیایی ناکات، لەوانەیە ئەم حاڵەتەش لایەنێکی جوانی سیحری خۆشەویستیی پێک بھێنێت. دواتر لایەنە مرۆڤایەتییەکەیان لە ئێرۆس داماڵی و لێرەشەوە بارە دەمدەمییەکەی لەدەست دا؛ پلاتۆن ئێرۆس دەکاتە ھێزێکی پاکی جوانیناسی (ئێرۆس واتە گەڕان بە دوای ئەو شتە جوان و باشانەدا کە مرۆڤ دەگەیێنێتە پیرۆزی). بەڵام بێگومان پیرۆزیش (بەپێی ئەم فەیلەسوفە) دەبێ لە شتێکەوە بەرەو شتێکی تر سەرکەوێت؛ دەبێت لە قووڵایی ھەستەکانەوە بۆ سەر ترۆپکی چیای ڕۆح بەرز بێتەوە، لەوێدا مرۆڤ بە چاکی دیمەنی جیھانی بیر و ئەندێشە دەبینێت.

## سەرچاوەکان
*بیوھمە، ئۆتە(؟)، فەرھەنگی سۆفیا، وەرگێڕان لە دانیمارکییەوە بەھرووز حەسەن.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:میتۆلۆژیای یۆنانی
قسەی نەستەق

**قسەی نەستەق** (لە «نسق»ی عەرەبییەوە بە مانای «ڕێکوپێککردن»، «پوختکردن») یا **ئەفۆریزم** (لە ἀφορισμόςی یۆنانییەوە بە مانای «دیاریکردنی سنوور»، «جیاکردنەوە»)، بریتییە لە ئاخاوتنێکی چڕی مانادار کە دەدرێتە پاڵ کەسێک، نووسەرێک یان مرۆڤێکی ناودار. شێوەی سەردەستووری ھەیە، بەڵام وەکوو ئەویش نییە. نووسەر یان ھەر مرۆڤێک لە ڕێگای قسەی نەستەقەوە ھەموو بیروڕای خۆی لە ڕستەیەکدا کۆ دەکاتەوە، بە چەشنێک کە ڕستەکە وەکوو ئاوێنەیەک بیروڕاکە بنوێنێتەوە.

خاسییەتی قسە نەستەقەکان ئەوەیە مرۆڤ لە ڕێگای ئەمانەوە تێبینیی بیر و بیرکردنەوەی خۆی دەکات. جیاوازیی سەردەستوور و قسەی نەستەق دەگەڕێتەوە بۆ لایەنە گشتییەکەی و تێبینی یەکێک بۆ بیر و بیرکردنەوەی یەکێکی دیکە. بەکورتی قسەی نەستەق پەندێکە یان چڕکردنەوەیەکی مانادارە مرۆڤ بە تێبینی ناوەوەی خۆی دەری دەبڕێ. ھەرچی سەردەستوورە زیاتر تێبینییە بۆ دەرەوە، بۆ سەر ئەوانی دیکە. 

یەکێک لە قسە نەستەقەکانی ھەرە ناودارەکانی ئەدەب قسەیەکی نەستەقیی ڕەخنەگری فەڕەنسی سان بۆڤ -ە کە دەڵێ «مرۆڤ خۆی شێوازە.»

قسەی نەسەق یەکێک لە جۆرەکانی وێژەی کوردییە کە بە شێوازی زارەکیی سینە بە سینە گەڕاوە.

## سەرچاوەکان
* عەلی نانەوازادە، فەرھەنگی ڕیشەی وشەی کوردی
* ئەحمەد عومەر، موحسین(٢٠٠٥)، فەرهەنگی زاراوەی ئەدەبی،بەرگی یەکەم، ئاراس.
* سجادی، علاءالدین، (1951)، مێژووی ئەدەبی کوردی، چاپخانەی مەعارف، بەغدا.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:جوانکاریی ئەدەبی
پۆل:وێژەی کوردی
پۆل:دەستەواژەکان
گوندێ ڕزگە

گوندێ رەزگە ژلایێ جوگرافی ڤە دکەڤیتە ناڤەراستا روژھەلاتا عەشیرەتا رێکان ڤە کو ھەر چار لایێن گوندی ئەڤ گوندێن خارێنە ژلایێ روژھەلاتی گوندێ ھولی و دەعلکی و ژلایێ روژئاڤایی ڤە گوندێ شامکێ یە ژلایێ باکوری گوندێ پیرەسنایە و ژلایێ باشوریڤە ژی گوندێ مێریەڤایە .

سەبارەت ناڤ و رامانا ناڤێ گوندێ رزگە ھاتیە کو دبێژن رامانا وی ب ‌‌‌( رەشگەھـ ) ھاتی یە، ئانکو گوند زیکا رەش دبوو ژ بەفرێ ژ بەر ھندێ ئەف ناڤە ب گوندی ناف کریە .

گوند ژلایێ ژێدەرێن ێاڤێ ڤە گەلەکێ دەولەمەندە چونکی سێ کانیێن مەزن لێ ھەنە وەکی کانیا رەنگین و کانیا بیشکی و کانیا فەقیا یە چونکی گوند ل سەردەمێ باب و کالێن مە بھیڤیا چاندنێ ڤە بوو ژ بەر ھندێ مفا ژ ڤێ ئاڤێ ھاتە وەرگرتن چ بو چاندنا برنجی یان کونجی م و ماشا و ئەرزن و  گارس ژی گەلەک جاران د ھاتە چاندن چونکی گوند جھەکێ کشتوکالی بوو ژبەرکو ژیانا خەلکێ گوندی لسەر بەرھەمێن چاندنێ بوو .

ژلایێ شینوارێن کەڤنار ڤە گەلەک شینوارێن کەڤن لێ ھەنە وەکی تەمتەمینکا گوندی کو شینوارەکە دکەڤیتە ژێریا گوندی ئەڤ تەمتەمینکە وەکی ژورەکا یچیک و ب شێوەکێ ئەندازەیی ھاتیە دروستکرن و ھەروەسا ھەتا نوکە ژی شینوارێن قەسرا رەزگە لێ ماینە ، بو زانین ئەف قەسرە بورجە ھاتیە دروستکرن ب فەرمانا شێخێ نێریێ بو ئاغایێن رێکانیا ( تەتوی و تەموی ) ژبو حوکمرانیا دەڤەرا رێکان ل ڤی گوندی .

ھەروەسا گەلەک شکەفت ژی ل گوندی ھەنە لێ یێن ژ ھەمیان ناڤدارتر شکەفتا ( ھــەشتا و شکەفتا دەریێ بەرازا ) .

گوند ب چەند بنەمالا پێکھاتیە ژ وان :-
١- بنەمالا زاھێر ( ئاغایێن رێکانیانە ) کو د ئەسل دا  خالکینە و بنەمالا عەمەر و بنەمالا عەدێ و بنەمالا میرخان .

ژیانا خەلکێ گوندی لسەر چاندنێ بوو  خودانکرنا ئاژەلا بوو ، نوکە گوند نە یێ ئاڤایە زوربەیا خەلکێ گوندی ئاکنجینە ل ناحیا شێلادزێ و کومەلگەھا سیریێ و ھندەک ژی ل دھوکێ ژی دژین .

ژێدەر : م/ نوری حسن بلو

نڤیسین ‌‌/ م . عمر احمد

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
شەڕەکانی ناپلیۆن

**شەڕەکانی ناپلیۆن** (بە فەڕەنسی: Guerres napoléoniennes) زنجیرەیەک شەڕە کە لە سەردەمی ناپلیۆن بۆناپارتدا بەسەر فەڕەنسادا لە نێوان ئیمپراتۆریەتیی یەکەمی فەڕەنسا و ھاوپەیمانەکانی لە لایەک و ھێزەکانی ھاوپەیمانە گۆڕاوەکان لەلایەکی دیکە لە نێوان ساڵانی ١٨٠٣ بۆ ١٨١٥. لە ڕووداوە گرنگەکانیدا ڕووخانی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز و دروستکردنی یەکێتیی ڕاین و داگیرکردنی بەرلین و ڤییەنایە.

دەسەڵاتی فەڕەنسا بە داگیرکردنی زۆربەی وڵاتانی ئەورووپا بە خێرایی فراوان دەبوو، بەڵام لە ساڵی ١٨١٢ دۆخەکە گۆڕا. شکستی فەڕەنسا لە ھێرشکردنە سەر ڕووسیا لە ساڵی ١٨١٢ بەزۆری بووە ھۆی لاوازبوونی دەسەڵاتی فەڕەنسا. لە ئایاری ساڵی ١٨١٤، دواجار ناپلیۆن تووشی شکستێکی سەربازی تەواو بوو. و ئەم شکستە بووە ھۆی دوورخستنەوەی بۆ دوورگەی ئەلبا و گەڕانەوەی بنەماڵەی بۆربۆن بۆ سەر دەسەڵاتی فەڕەنسا و گەڕانەوەی پادشایەتی.

## جەنگی لەگەڵ نەمسا
ناپلیۆن دوای پەیمان بەستنی سێیەمی ئەوروپا دوای ئەوەی لەوکاتە(ولیام پت)
هاتە سەرحوکم توانی بەرەیەک لە (بەریتانیا-نەمسا-ڕوسیا-سوید)لەدژی فەڕەنسا پێک بێنێ کەبە پەیمان بەستنی سێیەم ناسرا.ناپلیۆن وازی لەداگیرکردنی بەریتانیا هێنا و لەگەڵ نەمسا جەنگا لەشەڕی ئولم بەسەر نەمسا 
سەرکەوت لەتشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٠٥ چووە ناو ڤیەنا.بەڵام لەهەمان کاتدا لەدەریادا بەسەرکردایەتی فەرماندە(لۆرددنلسۆن)لەشەڕی ترافلگار بەسەر کەشتیگەلی فەرەنسا زاڵبوو.

## شەڕی ئوستەرلیتز
لە شەڕی ئوستەرلیتز ناپلیۆن بەردەوام بوو لە بەرهەڵستی کردنی دووژمنەکانی و لەم جەنگەدا سوپاکانی فڕەنسیسی دووەم و ئەسکەندەری یەکەم قەیسەری ڕووسیا لە کانوونی یەکەمی ١٨٠٥ بەزاند.

## شەڕی جێنا
لە شەڕی جێنا ناپلیۆن سوپای فریدریک ویلیەمی سێیەم پادشای پڕووسیای شکاند لە ساڵی ۱۸۰٦. پاشان ناپلیۆن بەردەوامبوو لە جەنگ لە ڕووسیا لە پڕووسیای ڕۆژھەڵات بە سوپای ڕووسیا گەیشت و لە ساڵی ۱۸۰۷ بەسەریدا سەرکەوت و پەیماننامەی (تلست) لەنێوان ناپلیۆن و ئەسکەندەر بەسترا.

## تێکشکانی ناپلییۆن
ناپلیۆن لەساڵی ۱۸۱۲ خۆی بۆ ھێرش بۆ سەر ڕووسیا ئامادەکرد زیاتر لە ٦۰۰،۰۰۰ سەربازی بۆ ھێرشەکە ئامادەکرد ناپلیۆن لە حوزەیرانی ۱۸۱۲ ھێرشی بۆسەر ڕووسیا برد. قەیسەری ڕووسیا بڕیاری شەڕی بەرامبەر ناپلیۆن نەدا. بەڵکو کشانەوەی بەباش زانی تا دووژمنەکەی راکێشێتە دەشتە سارد و سڕەکانی ڕووسیا. ناپلیۆن ھەتاوەکو ناو شاری مۆسکۆ چوو سەربازانی مۆسکۆ شاری مۆسکۆیان سوتاند و ھەموو کەلوپەل و خواردەمەنییەکانی سوپاکەی ناپلیۆن سوتا و فەوتا. ناپلیۆن بە ناچاری گەڕایەوە بۆ فەڕەنسا لەرێگای گەڕانەوەیدا نیو ملیۆن سەربازی سوپاکەی ناپلیۆن مردن.

## شەڕی لایپزیگ
شەڕی لایپزیگ ئەم جەنگە لە تشرینی یەکەمی ساڵی ۱۸۱۳ روویدا و ناونرا بە «شەڕی میللەتان»، ناپلیۆن لەو جەنگە زۆر بەخراپی شکا و خۆیدا بەدەستەوە و پەیماننامەیەکی مۆرکرد. دواتر ناپلیۆن لەلایان ھاوپەیمانان دورخرایەوە بۆ دوورگەی ئەلبا.

## جەنگی واترلۆ
ناپلیۆن لە دوورگەی ئەلبا زانیبووی گەل ھێشتا ئەویان دەوێت بۆیە بەدزییەوە ھەڵھات لە ساڵی ۱۸۱٥. دواتر ناپلیۆن گەڕایەوە سەر دەسەڵات لە ۱۸حوزەیرانی ۱۸۱٥ پاشان چووە ناو بەلجیکا و جەنگی واترلۆی بەرپاکرد بەڵام لەم جەنگە تووشی شکست بوو و کۆتا جەنگی ناپلیۆن بوو. دواتر لەلایان ھاوپەیمانان دورخرایەوە بۆ دوورگەی سانت ھێلانە دوای پێنچ ساڵ و نیو لەو دوورگەیە لەساڵی ۱۸۲۱ کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

٭ پەرتووکی مێژووی پۆلی ۱۱ی وێژەیی

٭ پەرتووکی مێژووی ئەورووپای ھاوچەرخ

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ململانێکانی جیھانی
مەدالیای جوگرافیایی کوڵوم

**مەدالیای جوگرافیایی کوڵوم**( Cullum Geographical Medal) یەکێک لە کۆنترین خەڵاتەکانی کۆمەڵەی جوگرافیی ئەمریکا یە، کە لەسەر خواستی جەنەڕاڵ جۆرج واشنگتۆن کوڵوم دانرا و لەلایەن جێگری سەرۆکی کۆمەڵە، بە کەسانێک پێشکەش دەکرێت کە بە دۆزینەوە جوگرافییەکانی خۆیان یان لە پێشکەوتنی زانستە جوگرافییەکان دەردەکەون. یەکەم براوەی ئەم خەڵاتە ساڵی١٨٩٦، ڕۆبێرت. ئی پێری بوو. ئەم مەدالیای زێڕە لەلایەن لیدیا فیلد ئەممەت دیزاین کراوە.
لە ڕووی مەدالەکە، بیچمی پیاوێکی لاوی ڕاوەستاوی کەوان بەدەستەوە لە ناو بەلەمێکدایە. ئەو سەوڵەکانی خۆی پاش دۆزینەوەی زەوی فڕێ داوە .  سێبەری بۆ چاوانی بە دەست دروست کردووە و لە ناو بەلەمەکەوە پێشڤەچوون لە ڕێگەی شەپۆلەکانەوە دەبینێ. باڵندەیەکی دەریایی لە ئاسمان دەسووڕێتەوە، ئاماژەیە بۆ نزیکبوونەوە لە زەوییە. هەمووی ئەمانە وا دانراوە کە نیشاندەری پڕۆژە و ڕوحی دۆزینەوەیە. لەسەر ڕووی مەدالەکەش ئەمە هەڵکەندراوە: "The American Geographical Society of New York."

**براوەکانی مەدالیای جوگرافیایی کوڵوم:**

* ڕۆبێرت. ئی پێری(١٨٩٦)
* 
* فریدجۆف نانسەن(١٨٩٧)
* 
* سر جۆن مورای(١٨٩٩)
* 
* تۆماس سی. مەندەنهاڵ(١٩٠١)
* 
* ئا. دۆناڵدسۆن سمیت(١٩٠٢)
* 
* H.R.H. Duke of the Abruzzi (١٩٠٣)
* 
* گیۆرگ ڤۆن نیمایەر، سڤەن هەدین(١٠٩٤)
* 
* ڕۆبێرت بێل، ڕۆبێرت فاڵکۆن سکۆت(١٩٠٦)
* 
* ویڵیەم مۆریس دەیڤیس (١٩٠٨)
* 
* فرانسیسکۆ پ. مۆرێنۆ، سر ئەرنێست شاکلتۆن(١٩٠٩)
* 
* هەرمان واگنەر(١٩١٠)
* 
* جین ب. شارکۆت(١٩١١)
* 
* سر جۆن سکۆت کەلتی، ئەلێن چرچیڵ سەمپڵ (١٩١٤)
* 
* جۆرج و. گۆزالس(١٩١٧)
* 
* فرەدریک هاینەس نەوەڵ(١٩١٨)
* 
* ئەمانویل دە مارگەریە، هەنری فایرفیڵد ئۆزبۆرن(١٩١٩)
* 
* Albert I, Prince of Monaco (١٩٢١)	
* 
* ئەدوارد ئا. ریڤەس(١٩٢٢)
* 
* ژۆڤان سڤیژیچ(١٩٢٤)
* 
* لوسیەن گاڵۆیس، هارڤەی هایەس، پێدرۆ. سی سانچێز(١٩٢٥)
* 
* جین برونهەس، ئالفرەد هێتنەر، هوگ ڕۆبێرت میل، جولیس چۆکالسکی(١٩٢٩)
* 
* کورتس فلەچەر ماربوت(١٩٣٠)
* 
* مارک جێفەرسۆن(١٩٣١)
* 
* بەرترام تۆماس(١٩٣٢)
* 
* دۆگلاس جۆنسۆن(١٩٣٥)
* 
* لویس ئارنەر بۆید(١٩٣٨)
* 
* ئەمانویل دە مارتۆن(١٩٣٩)
* 
* ڕۆبێت کوشمان مورفی(١٩٤٠)
* 
* ئارتور ڕۆبێرت هینکس(١٩٤٣)
* 
* هوگ هاممۆند بەنێت(١٩٤٨)
* 
* هانس ویلهێلمسۆن ئاهلمەن(١٩٥٠)
* 
* ڕۆبێرتۆ ئالماگیا(١٩٥٢)
* 
* British Everest Expedition (١٩٥٤)
* 
* جەی. ڕوسێل سمیت(١٩٥٦)
* 
* چارڵز وارەن سۆرنسوایت(١٩٥٨)
* 
* ئالبرت پادۆک کراری(١٩٥٩)
* 
* ویلیام موریس ئەوینگ(١٩٦١)
* 
* ڕیچارد جۆیل ڕوسڵ(١٩٦٢)
* 
* ڕاچێل لویس کارسۆن(١٩٦٣)
* 
* جۆن لەیگلی(١٩٦٤)
* 
* کرتلەی فلەچەر ماسێر(١٩٦٥)
* 
* پیتەر هاگێت (١٩٦٧)
* 
* لونا بی. لیۆپۆلد(١٩٦٨)
* 
* نەیل ئارمسترانگ، ئەدوین ئاڵدرن، میچێل کۆلینز(١٩٦٩)
* 
* بروس هیزان(١٩٧٣)
* 
* ڕێنە دوبۆس(١٩٧٥)
* 
* چانسی هەریس (١٩٨٥)
* 
* ئێف. کینس هارە، یی. فو. توان (١٩٨٧)
* 
* ئێم گۆردۆن وۆلمەن(١٩٨٩)
* 
* جاک دانگەرمۆند، دەیڤید لۆوەنتاڵ (١٩٩٩)
* 
* ویلبر زلینسکی  (٢٠٠١)
* 
* پیتەر سمیت، ماتیۆ هەنسۆن(٢٠٠٩)
* 
* لی شوارتز(٢٠١٤)

**سەرچاوە**

* https://en.wikipedia.org/wiki/Cullum_Geographical_Medal
*  The Cullum Geographical Medal (PDF). American Geographical Society

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٩٦ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان