open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ھیلاری کڵینتن

وێنۆک|ژنە سیاسەتزانی ئەمریکی '''ھیلاری کلینتۆن'''
**ھیلاری ڕۆدھام کلینتۆن** ژنە سیاسەتزانی ئەمریکی لەدایکبووی ٢٦ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٤٧ لە ویلایەتی شیکاگۆ لە ئەمریکا، ھیلاری کلینتۆن ٦٧ەمین وەزیری دەرەوەی ئەمریکایە لە کابینەکەی باراک ئۆباما، ناوبراو لەساڵانی ٢٠٠١ تاوەکوو ساڵی ٢٠٠٩ سیناتۆری ویلایەتی نیۆیۆڕک بووە وەھەروەھا ھیلاری کلینتۆن خێزانی بیل کلینتۆن ٤٢ەمین سەرۆکی ئەمریکا بووە، لە ساڵی ٢٠٠٨ خۆی پاڵاوت بۆ سەرۆکایەتی ئەمریکا وەک پاڵێوراوی کۆمارییەکان بەڵام لەکۆتایی و ئاشکراکردنی ئەنجامی ھەڵبژاردنەکان دەریان خست ناوبراو پلەی دووەمی بەدەست ھێنا دوای بەشکست ھاتنی بەرامبەر بە باراک ئۆباما لەوکات ئینجا دوای ئەو ھەڵبژاردنەی پۆستی وەزیری دەرەوەی ئەمریکا وەرگرت.

## بەستەرە دەرەکییەکان
*ماڵپەڕی تایبەتی '''ھیلاری کلینتۆن'''
* کتێبی نووسراو لەلایەن ھیللاری کلینتۆن (ھەڵبژاردە قورسەکان).

پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:زیندووان
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢١ەم
پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرانی ژنی ئەمریکی
پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ژن
پۆل:ھیلاری کلینتۆن
پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی
پۆل:بیل کلینتۆن
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:ژنە نووسەرەکانی خۆژیاننامە
پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئەمریکی
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:ژنە بیرەوەرییە ئەمریکییەکان
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
بەرەجۆ

**بەرەجۆ** (Bereco)،  دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٦٧ کەس لە ٣٦ بنەماڵەدا بووە.

## ئەمانەش ببینە
* گوندستانی کانی بازاڕ
* ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد
* شارستانی مەھاباد

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد
پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
مەریوان وریا قانع

**مەریوان وریا قانع** لەدایک بوو ساڵی ١٩٦١ لە شاری سلێمانی، مەریوان نووسەر و ڕەخنەگرە لە زانستی سیاسیەکان ، لەساڵی ١٩٩٣ چۆتە ھۆڵەندا ھەرلەوێش زانکۆی تەواو کردووە، لە ئیستادا مەریوان بابەتەکانی لە ھەردوو ھەفتەنامەی کوردی ھاوڵاتی و ئاوێنەدا دەنووسێت.

## بەرھەم
# دەسەڵات و جیاوازی
# فەلسەفە، ئیسلام و ڕۆشەنگەری
# کۆمەڵگای خەونەکان
# ناسیۆنالیزم و کۆچکردن (کورد لە دیاسپۆرا)
# دڵخۆشی و بێدەنگی
# دین و دونیا
# کتێب و دونیا
# سیاسەت و دونیا
# فيكر و دونيا
# شوناس و ئاڵۆزی
*چەندان بەرھەمی تریشی ھەیە...

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## بەستەر بۆ دەرەوە
*بلاگی مەریوان وریا قانع
*زانیاری نامەی مەریوانی وریا قانع؛ ماڵپەڕی زانکۆی ئەمستەردام

پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد
عەبدوڵڵا ئەقدەسی ڕەزاوی

**عەبدوڵڵا ئەقدەسی ڕەزاوی** (ناوی تەواوی عەبدوڵڵای کوڕی فەتحوڵڵا ئاغای ڕەزاوە؛ لەدایکبووی ساڵی ١٩٢٢ لە ڕەزاو)، دەستی بە خوێندن کردووە و پاشان چووەتە سنە لای زانای بەرزی کورد ئایەتوڵڵا مەردۆخی خەریکی خوێندنی ئیسلامی بووە. دواتریش لای چەند زانایەکی تر ڕێزمان و ڕەوانبێژی خوێندووە. ئیتر گەڕاوەتەوە زێدو مەڵبەندەکەی خۆی و بووەتە نووسەری تایبەتی (حەسەن خانی ڕەزاو) و ئیتر بە میرزا عەدوس ناسراوە و پاشان لە کاری دەوڵەتیدا دامەزراوە و دواتر بووە بە بەڕێوەبەری شارەوانی مەریوان. لە ساڵی ١٩٨٥ لە سلێمانی کۆچی دوایی کردووە و لە گردی سەیوان نێژراوە.

## سەرچاوەکان
کتێبی سەربوردێکی ھەورامان و سەردانێکی تەوێڵە، نووسینی: عبدالرزاق عبدالرحمن محمد. لاپەڕە/٢٥٣.

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢
پۆل:مردووانی ١٩٨٥
فەرەیدوون بیگلەری

**فەرەیدون بیگلەری** (لەدایکبووی ٩ی ئازاری ١٩٧٠ لە قەسری شیرین) شوێنەوارناسی کورد (ھۆزی جاف، تیرەی نیرژی)، خاوەن دکتۆرای شوێنەوارناسی کۆنەبەردی لە زانستگای (بوردۆ)ی فەرەنسایە و بەرپرسی بەشی کۆنەبەردی مۆزەخانەی نەتەویی ئێرانە. لە شوێنەوارناسی خولەکانی کۆنەبەردی قەدیم و ناوەندی ئێران و عێراق پسپۆرایەتی ھەیە و لەم بوارەدا لێکۆڵینەوە و پشکنینی لە شوێنە جۆراوجۆرەکانی ئێراندا ئەنجامداوە کە دەتوانین ئاماژە بکەین بە لێکۆڵینەوە لە دوو ئەشکەفتە، پشکنین لە ئەشکەوتی مە ڕتاریک (بیستون، کرماشان)، پشکنین لە ئەشکەوتی یافتە (لورستان)، پشکنین لە ئەشکەوتەکانی قلعە بزی (ئیسفەھان) و لەم دواییانەشدا پشکنین لە ئەشکەوتی دەربەند (گیلان). ھەروەھا لێکۆڵینەوەی شوێنەوارناسی زۆری لە ئێراندا بەتایبەت کرماشاندا ئەنجامداوە. لەکاتی لێکۆڵینەوەی شوێنەوارناسی ناوچەی کرماشان لە ساڵەکانی ٢٠٠٩ و ٢٠١٠، بە ھاوکاری سۆنیا شیدرەنگ (پسپۆری شوێنەوارناسی کۆنەبەردی نوێ) زۆرتر لە ١٥٠ ئەشکەوت و پەناگەی بەردییان لە پارێزگای کرماشان بەتایبەت لە ھەورامان و سەلاس باباجانی ناسیوەتەوە. لە ساڵی ٢٠٠٨دا یەکەمین مۆزەخانەی تایبەتی کۆنەبەردی ئێرانی بە ھاوکاری ڕێکخراوەی میراتی کولتوری و شوێنەوارناسی کرماشان بەناوی «مۆزەخانەی کۆنەبەردی زاگرۆس» لەم شارەدا ڕێستووە. ئێستا سەرنووسەری گۆڤاری نێونەتەوەیی شوێنەوارناسی ئێرانی بەئەستۆیە.

ھەروەھا بیگلەری تا ئێستا سەپەرشتیاری سێ لێژنەی شوێنەوارناسی ھاوبەشی ئێران-فەرەنسا و ئێران-بەلجیکا و ئێران-ژاپۆنی بەئەستۆبووە کە ھەندێک پشکنینیان لە کرماشان و لورستان و ھەندێک لێکۆڵینەوەیان لە پارێزگاری فارس ئەنجامداوە. لە ساڵی ٢٠٠٦دا بە ھاوکاری دوو شوێنەوارناسی فەرەنسی و بەلجیکی یەکەمین گردبوونەوەی پسپۆرانەی شوێنەوارناسی کۆنەبەردی ئێرانیان لە کۆنگرەی نێونەتەوەیی پێش لە مێژووی جیھان لە وڵاتی پۆرتوگال پێکھێنا کە وتەبێژەکانی ناوەند و ڕێکخراوەکانی تۆژینەوەیی ئێران و ئەڵمانیا و بەلجیکا و ئەمریکا و چەند وڵاتی تر ئەنجامی نوێترین تۆژینەوەکانی خۆیان لەم بوارەدا پێشکەشکرد و ئەنجامەکانی لە پەرتووکێکدا لە ھاوینی ساڵی ٢٠٠٩ لە بەریتانیا چاپ و بڵاوکراوەتەوە. سەرەڕای ئەمانە تا ئێستا نزیک سی وتاری لە گۆڤارە پسپۆرانە نێونەتەوەیییەکاندا وێنەی ئەڵمانیا، ئینگلیز، ئەمریکا، فەرەنسا، کۆماری چیک، ژاپۆن و مەکسیک بڵاوکراوەتەوە و لە ئێران و فەرەنسا و سویسرا و ژاپۆنیش ھەندێک لێدووانی سەبارەت بە شوێنەوارناسی کۆنەبەردی ئێران پێشکەشکردووە.

لە ساڵی ٢٠١٣، جۆرێکی تازەی ماسییەزەڵات کە پاشماوەی بەردینەکەی لە کوردستان دۆزرابوو، لەلایەن تیمێکی توێژەرەوەی بەلجیکی و بەریتانییەوە لە گۆڤاری زیندەوەرزانی "بایۆلۆجی لێتەرز" ناسێندرا. ئەم جۆرە تازەیە ناونراوە *ملوانیا ئاناکرۆنۆس* کە تێکەڵەیەکە لە وشەی کوردی "مەلاوان" بە واتای مەلەوان و "ئاناکرۆنۆس" بە واتای بێ کات. تیمی توێژەرەوەکان بۆ دیاریکردنی ناوی ئەم جۆرە تازەیە، یارمەتیان لە بیگلەری وەرگرت.

بیگلەری تا ئێستا چەند کۆنفرانسی شوێنەوارناسی لە مۆزەخانەی نەتەوەیی ئێران پێکھێناوە کە دەتوانین ئاماژە بکەین بە کۆبوونەوەی زانستی یەکڕۆژە بە ناوی «شوێنەوارناسی و خەڵکناسی گەلە کۆچەرەکان لە ئێراندا» لە بەفرانباری ساڵی ٢٠١٢ی و کۆبوونەوەی زانستی یەکڕۆژە بە ناوی «لێکۆڵینەوەی پێوەندی مرۆڤ و گیانلەبەرەکان لە ڕوانگەی شوێنەوارناسی و جۆراوجۆری زیندەوەری» لە خەرمانانی ٢٠١٤.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی جوگرافیای نەتەوەیی ئە مریکا
* ماڵپەڕی ئاکادیمیا
* دوو ئە شکە فتە شوێنە وارێکی چاخی کۆن بە ردی لە دە شتی کرماشان

پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:جاف
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی قەسری شیرین
پۆل:شوێنەوارناسانی ئێرانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:شوێنەوارناسی
پاسەوانێک لە مەزرا

وێنۆک|بەرگی پەرتووکی پاسەوانێک لە مەزرا بە ئینگلیزی

**پاسەوانێک لە مەزرا** () ناوی ڕۆمانێکە کە لە ساڵی ١٩٥١دا لە لایەن نووسەری ئەمریکی جێرۆم دێڤید سالینجەرەوە نووسراوە.

## کورتەی چیرۆک
چیرۆکی نێو ڕۆمانەکە، چیرۆکێکی سێ ڕۆژیی ھەرزەکارێکی حەڤدە ساڵی تەنیایە «هۆڵدن کۆڵفیڵد»، کە بۆ جاری سێیەم و لە سێیەمین خوێندنگەی دەردەکرێت، بە ھۆی ناچالاکی لەتەک وانەکانی و بێباکیی بەرانبەر ھەموو شتەکانی تری ناو خوێندنگە. لەمەوە ڕێڕەوی ژیانی ڕووداوگەلێک لەخۆ دەگرێت، کە ھۆڵدن خۆی تیایاندا چیرۆکخوانە و لە سووچێکی ترەوە بە تەکنیکی تا ڕادەیەک ئاڵۆز و زمانێکی نەخشێنراو بە باسی ھەست و ئازارەکان، چیرۆکەکەمان بە ودەکارییەکانیەوە بۆ دەگێڕێتەوە. ئەو بەدەم ڕابواردن بەو قەشمەرجاڕییەی دنیاوە، وردە وردە و تراژیدیایانە بەسەرھاتە تراژیدییەکەی خۆی بەیان دەکات.

کۆڵفیڵد پاش دەرکرانی لە خوێندنگەکەی، بە ھۆی بەشەڕھاتن لەگەڵ ھاوڕێ و ھاوژوورێکیدا، زووتر لە وادەی خۆی ئەو ناوە چۆڵ دەکات، بەڵام ناگەڕێتەوە بۆ ماڵەوە؛ ئەوەش بۆ ئەوەی خۆی بەدوور بگرێت لە لێپرسینەوەی دایکوباوکی، ھەتا نامەی ئاگادارکردنەوەیان لە لایەن بەڕێوەبەری خوێدنگەکەوە پێ دەگات. دواتر وەک بێکەس و بێماڵێک ملی ڕێ دەگرێت، لە بەشەناوخۆیی خوێندنگەوە ڕوو دەکاتە کوچەکانی شار؛ سواری شەمەندەفەر و تاکسی دەبێت، شەقامەکانی نیو یۆرک تەی دەکات، لە ھۆتێل دەمێنێتەوە و دەڕواتە باڕ، حەز لە جگەرەکێشان، مەیخواردنەوە و ئافرەتبازی دەکات. لە شەوی کۆتاییدا، بە نھێنی و دوور لە چاوی خێزانەکەی دەچێتەوە ماڵەوە، بۆئەوەی فیبی، خوشکە بچکۆلەی ببینێت، چونکە بیری دەکات و دەشیەوێت ھەندێک پارەی بە قەرز لێ وەربگرێت بۆ جێبەجێکردنی پلانەکەی ناو مێشکی. لە ڕۆژی پاشتردا، ھۆڵدن نەخشەی جێھێشتنی شارەکە و ھەڵھاتن بەرەو دارستان دادەڕێژێت، تا لەوێ بۆ ھەتاھەتایە بە تەنیا ژیان بەسەر ببات، بەڵام فیبیی زرنگ و خەمخۆر، پلانەکەی تێک دەدات، ئەویش بە خاتری ئارامکردنەوەی خوشکە بچکۆلە خۆشەویستەکەی، دەست لەو خەون و ئامانجەی ھەڵدەگرێت و ناڕوات بۆ ئەو کوخەی کە لە خەیاڵدانیدا ھێناویەتە پێشچاوی. لێرەدا چیرۆکەکە کۆتایی دێت.

## وەرگێڕان
ئەم ڕۆمانە لە ئینگلیزییەوە وەرگێڕدراوەتە سەر کوردی لەلایەن ژوان جەلال و لە ساڵی ٢٠١٢، لەلایەن دەزگای غەزەلنووس چاپ و بڵاوکراوەتەوە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* پاسەوانێک لە مەزرا لە گودڕیدز

## سەرچاوەکان

* کتابلاگ
* ھۆمۆلۆنۆس

پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٥١
پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی ئینگلیزی
عەبدوڵڵا بەگی ھەورامان

**عەبدوڵڵا بەگی ھەورامان** ناوی تەواوی عەبدوڵڵا بەگ کوڕی حەمە شەفیع بەگە، کە شۆڕشگێڕێکی سەرەدەمی حەسەن سانی ھەورامانی تەخت بووە. لە ساڵی ١٨٧٩ لەدایکبووە و لە ساڵی ١٩٤٤ کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی ١٩٣٠ دا بۆ ماوەی ١٠ ساڵ زیندان دەکرێ لەو حوزن و زاخەدا ئیلھام بۆ ھۆنراوەکانی دەچنێتەوە. زۆربەی ھۆنراوەکانی لە بەندیخانەدا وتونی.

## سەرچاوە
کتێبی : سەربوردێکی ھەورامان و سەردانێکی تەوێڵە ، نووسینی : عبدالرزاق عبدالرحمن محمد. لاپەڕە/٢٣٨.

پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
فەتحوڵڵا بەگی جافرسان

**فەتحوڵڵا بەگی جافرسان** لە نۆدشە لە ساڵی ١٨٩٣ لەدایکبووە، لە سەردەمی جافرسان دا حاکمی بەلەبزان بووە. هۆنراوەی زۆری هەبووە ، بەڵام کەمیان دەستکەوتوون.

## سەرچاوە
کتێبی : سەربوردێکی هەورامان و سەردانێکی تەوێڵە ، نووسینی : عبدالرزاق عبدالرحمن محمد. لاپەڕە/٢٤٠.

پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
ئێدگار ئالن پۆ

**ئێدگار ئالان پۆ** () لە ساڵی ١٨٠٩ زایینی لە بۆستۆنی ئامریکا لە دایک بووە، و لە کۆتایی دا لە ساڵی ١٨٤٩ لە بالتیمۆری ئەو وڵاتە مردووە. ئەم پیاوە یەکێکە لە گەورەترین نووسەران و شاعیرانی سەردەمی خۆی، کە زۆربەی کەرەکانی ئەم ھونەرمەندە بریتییە لە کورتە چیرۆک کە زۆربی ئەم چیرۆکانە ترسناکن و ھەر بە ھۆی ئەم دانستەوە بەناوبانگن.

## ژیان
پۆ لە باژاری بۆستن لە دایک بووە وە ھەتا تەمەنی گەنجی ھەر لەو شارە ژیاوە. لە گەنجی دا لەگەڵ کچی مامەی خۆیدا ژیانی ھاوسەری پێک دێنێت، بەڵام ئەم ژیانە ھاوبەشە زۆر ناخایێەنێت و بە زوویی کۆتایی پێ دێت، بە ھۆی ڕووداوی مردنی ھاوسەرەکەیەوە *پۆ* تووشی لاوازی و پەژارە دەبێت.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:شاعیرانی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی خەیاڵی زانستیی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٩
پۆل:مردووانی ١٨٤٩
پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:شاعیرە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرانی شاری فیلادلفیا
ئەلێکساندەر پۆپ

**ئەلێکساندەر پەوپ** (٢١ ئایاری ١٦٨٨ – ٣٠ ئایاری ١٧٤٤) یەکێکە لە ھۆنەرە بەناوبانگەکانی ئینگلیز و بەناوبانگترینی سەدەی ھەژدەیەمە.

## کارەکان

* 1709: *Pastorals*
* 1711: *[[An Essay on Criticism]]*
* 1712: *[[Messiah (Latin poem)|Messiah]]*
* 1712: *[[The Rape of the Lock]]* (enlarged in 1714)
* 1713: *[[Windsor Forest]]*
* 1715&ndash;1720: Translation of the *[[Iliad]]*
* 1717: *[[Eloisa to Abelard]]*
* 1717: *[[Three Hours After Marriage]]*, with others
* 1717: *[[Elegy to the Memory of an Unfortunate Lady]]*
* 1723&ndash;1725: *The Works of [[ویلیام شێکسپیر|Shakespear]], in Six Volumes*
* 1725&ndash;1726: Translation of the *[[Odyssey]]*
* 1727: *[[Peri Bathous, Or the Art of Sinking in Poetry]]*
* 1728: *[[The Dunciad]]*
* 1733&ndash;1734: *[[Essay on Man]]*
* 1735: *[[The Prologue to the Satires]]* (see the *[[Epistle to Dr Arbuthnot]]* and *[[Who breaks a butterfly upon a wheel?]]*)

## سەرچاوەکان

پۆل:شاعیرانی ئینگلیز
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٨٨
پۆل:مردووانی ١٧٤٤
پۆل:سەدەی ١٨
ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن

وێنۆک|وێنەیەکی ئێمەرسۆن، ساڵی ١٨٥٧
**راڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن** (٢٥ی ئایاری ١٨٠٣ - ٢٧ی نیسانی ١٨٨٢) () فەیلەسۆف، نووسەر و شاعیری ئەمریکیی سەدەی نۆزدەیە. ئێمەرسۆن بە ڕێبەری جوڵانەوەی ترانسێندێنتاڵیزم ناسراوە. ھاوچەرخی شاعیران و نووسەرانی وەکوو ئێمیلی دیکینسۆن و ھێنری دەیڤید سۆرۆ بووە و کاریگەریی لەسەر ئەوان و باقیی ھاوچەرخانی خۆی داناوە. لە ماوەی ژیانیدا وەکوو شاعیر و بیرمەندێکی گرنگی ئەمریکا دەناسرا. دواتریش کاریگەریی ھەر ماوە و بە یەکێ لە گرنگترین فەیلەسۆفانی ئەمریکا دادەنرێت.

## بڕێک لە کارەکانی
* وتارەکانی ئێمەرسۆن
* پیاوە ھەڵبژاردەکان
* کۆمەڵگە و تەنیایی
* ھۆنراوەکانی ئێمەرسۆن
### وتارە تاکەکان
*وتاری سروشت
* وتاری متمانە بە خۆ
* وتاری ئەزموون

## پەراوێزەکان

## سەرچاوە
راڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن لە ئینسایکلۆپیدیای فەلسەفەدا (بە ئینگلیزی)

پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:شاعیرانی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی ئایینیی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٣
پۆل:مردووانی ١٨٨٢
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:فەیلەسووفانی سیاسیی ئەمریکی
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:تاکەکەسێتی
پۆل:فەیلەسووفانی سروشتی
پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور
پۆل:ڕالف والدۆ ئێمەرسۆن
پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:ڕۆژنامەنووسە ئەمریکییەکان
پۆل:شاعیرە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرانی دینیی ئەمریکی
دێنزڵ واشینگتن

**دەنزڵ واشینتۆن هایەس** (بە ئینگلیزی: Denzel Hayes Washington) ئەکتەر و دەرهێنەر و بەرهەمهێنەرێکی ئەمریکییە. لە ساڵی ١٩٥٤ لە ماونت ڤەرنۆن لە ویلایەتی نیویۆرک لە ئەمریکا لەدایکبووە. تا ئێستا دوو خەڵاتی ئۆسکاری بە دەست هێناوە و دوو جاریش خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بە دەست هێناوە و یەک جاریش خەڵاتی تۆنی بە دەست هێناوە. لە ساڵی ٢٠٠١یشدا خەڵاتی ئۆسکاری وەرگرتووە بۆ ڕۆڵ بینینی لە فیلمی (Training Day).

## ژیانی
دەنزڵ واشینتۆن لە ماونت ڤەرنۆن لە نزیک شاری نیویۆرک سەر بە ویلایەتی نیویۆرک لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٤ لەدایکبووە. دەنزڵ تا ساڵی ١٩٦٨ لە قوتابخانەی مامناوەندی (Pennington-Grimes) خویندوویەتی. کاتێک گەیشتە تەمەنی ١٤ ساڵی دایک و باوکی لە یەک جیابوونەوە هەر لەبەر ئەوە دایکی دەینێریت بۆ قوتابخانەیەکی نموونەی بە ناوی (Oakland Military Academy) لە نیو ویندسۆر لە ویلایەتی نیویۆرک. دەنزڵ خۆی دەربارەی ئەم قوتابخانەیە دەڵێت "ئەم قوتابخانەیە ئاڕاستەی ژیانمی گۆڕی چونکە من بە شێوەیەکی زۆر ناڕێک و نابەجێ ژیانم بەسەردەبرد ، ئەو کەسانەی کە لەم قوتابخانەیە یارمەتییان دام کەسانی زۆر باش بوون بۆم."

دیزل واشنتن لە سالی 1954 لە نیویۆرک لە  دایک بوەو ئەکتەری ئەمریکیە و ناوی تەواوی دینزل هایس واشنتنە و لە لە سالی 1977 لە زانکۆی هارفارد لە بەشی راگەیاندن و دراما بروانامەی بە دەست هێنا پاشان لە سان فرانسیسکۆ لە پەیمانگای ئەمریکی بۆ هونەری شانۆ دەی خوێند  بەڵام لە دوای یەک ساڵ وازی لە خوێندن هێناو بو بە ئەکتەر

دینزل بە چەند کارێکی تەلەفزیۆنی دەست بە کاری نواندن کرد و  یەکەم کاری بە ناوی کاربۆن کۆپی بو لە ساڵی 1981 و پاشان لە درامایەکی تەلەفزیۆنی بە ناوی ستریت ئیلسی وێر بۆ ماوای ٦ ساڵ 
لەساڵی 1987 لە فیلمی کرای فری دۆم وەک ئەکتەری پالپشت  بەشداری کرد و بۆ خەڵاتی ئۆسکار دەست نیشان کرا ئەوەش کە وای کرد سەرنجی زۆرێک لە درهێنەرانی بۆ لای خۆی را بکێشێ هەر زوش دوای ئەوە بە ٢ سال  لە فیلمی گلۆری وەکو ئەکتەری پالپشت بەشداری کردو خەڵاتی ئۆسکاری بە دەست هێنا

## سەرچاوەکان
http://en.wikipedia.org/wiki/Denzel_Washington

## پەراوێزەکان

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری یارمەتیدەر
پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی
پۆل:مەسیحی ئەفریقی-ئەمریکی
پۆل:یاریزانانی تۆپی سەبەتەی پیاوانی ئەمریکا
پۆل:پاسەوانانی خاڵ
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی گۆڵدن گڵۆب (فیلم)
پۆل:براوەکانی خەڵاتی نمایشی نایاب لەلایەن ئەکتەری پیاو لە ڕۆڵێکی پێشەنگی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە
پۆل:براوەکانی ورچی زیوین بۆ باشترین ئەکتەر
پۆل سێزان

**پۆل سێزان** وێنەکێشێکی گەورەی فەڕەنسییە کە لە (۱۹ی ژانوییەی۱۸۳۹) لە «ئیکسن پروانس» هەڵکەوتووە و لە باشووری فەڕەنسا لەدایک بووە و لە (۲۲ی ئۆکتۆبەری ۱۹۰٦) لە شوێنی لەدایکبوونەکەی ماڵاواییی لە ژیان کردووە. باوکیشی سەروەت و سامانێکی کەڵەکە کردبوو و خەریکی بانکداری بوو و ژیانێکی ئاسوودەیان هەبوو. پۆل لە خوێندنگەی «ئێکس» بوو کە «ئێمیل زۆلا»ش لەوێ دەیخوێند و پەیوەندییەکی دۆستانە لەنێوان ئەو دوانەدا دەستی پێ کرد. باوکی حەزی دەکرد کەکوڕەکەی بکاتە جێگری خۆی و لەگەڵ «پۆل» کە زۆر هۆگری وێنەکێشان بوو، دژایەتیی دەکرد، وە هەر ئەم دژایەتییە بووە هۆی ئەوەی کە «پۆل» بچێتە ناو کۆلێژی یاسا و هەروەها لەبانکەکەی باوکیشیدا خەریکی کارکردن بێت. لە تەمەنی ۲۷ ساڵیدا بۆ یەکەمین جار تابلۆیەکی ڕەوانەی «هۆڵی پاریس»کرد، بەڵام چونکە زۆریان گوێ نەدایە، لە نامەیەکی ناڕەزایەتیدا نووسیی: 

«زۆلا» لە پاریس کە دوای شەڕی (۱۸۷۰) کەسایەتییەکی تازەی بە خۆیەوە گرتبوو، ناوبانگی دەرکرد و دەوڵەمەند بوو. بەڵام سزان بێجگە لە سەرکۆنەکردن و بێمتمانەیی هیچی دیکەی بەدەست نەهێنا. سەرەڕای هەمووی ئەوانەش، «سزان» لەوڕێگایە پەشیمان نەبووەوە کە گرتبوویە بەر و هەوڵە بەردەوامەکانی بۆ بەدیهێنانی ئەو خۆزگەیەی کە لە وێنەکێشاندا هەیبوو، ئەوی هیلاک نەکرد.

## تابلۆ ناودارەکانی
وەرق بازەکان ، پیاوێک بە سەبیلەوە ، خانمی سزان لە گوڵخانە ، با و تۆفان ، سپیدارەکان ، وەزیری بەساڵاچوو ، سروشتی بێ گیان ، پەیکەری عەشق و کەرەستە بێ گیانەکان ، ژەنیاری پیانۆ ، ئێمبل زۆلا و پۆل ئالێکسیس...

پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان
پۆل:مردووانی ١٩٠٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٩
پۆل:ھونەرمەندەکانی سروشت
دەیل کارنیگی

**دەیل کارنیگی** (بە ئینگلیزی: Dale Carnegie) (٢٤ی تشرینی دووەمی ١٨٨٨ - ١ی تشرینی دووەمی ١٩٥٥)  نووسەر و وانەبێژی ئەمەریکی کە کتێبی زۆری دەربارەی خۆچاککردن (slef-improvement) و وتاردان لە شوێنی گشتیدا نووسیوە  و خاوەنی چەند کتێبێکە لەوانە *How to Win Friends and Influence People* (1936), . *How to Stop Worrying and Start Living* (1948), *Lincoln the Unknown* (1932), and several other books.

پۆل:مردووانی ١٩٥٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٨
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە نیویۆرک
واڵت ویتمەن

**واڵت **(واڵتەر)** ویتمان** (٣١ی ئایاری ١٨١٩ - ٢٦ی ئازاری ١٨٩٢ ) شاعیر و وتارنووس و رۆژنامەنوسی ئەمەریکی بوو، زۆر کاریگەر بوە لە ئەدەبی ئەمەریکیدا و ناسراوە بە باوکی کێشی ئازاد لە شیعردا. لە کارە ناسراوەکانی  leaves of the grass ,

چەپ|250px|وێنۆک|واڵت ویتمان
## لە کارەکانی

*Franklin Evans (1842)
*Leaves of Grass (1855)
*Drum-Taps (1865)
*Memoranda During the War
*Specimen Days
*Democratic Vistas (1871)

پۆل:شاعیرانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئەمریکی
پۆل:شاعیرانی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی ئایینیی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٩
پۆل:مردووانی ١٨٩٢
پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی
پۆل:شاعیرە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
ڤلادیمیر نابۆکۆڤ

**ڤلادیمێر نابۆکۆڤ** (٢٢ی نیسانی ١٨٩٩ - ٢ی تەمموزی ١٩٧٧) ڕۆماننووس، شاعیر و نووسەری کورتەچیرۆکی ڕووسە.

## سەرچاوەکان

*ناوەندی غەزەلنووس- بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە، ڕۆمانی "لۆلیتا"ـی نابۆکۆفی، لە ٢٠١٤ـدا، بە وەرگێڕانی توانا حەمەنووری- لە عەرەبییەوە، بڵاو کردووەتەوە.

پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:شانۆنامەنووسانی ئەمریکی
پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی
پۆل:شانۆنامەنووسانی ڕووس
پۆل:مردووانی ١٩٧٧
پۆل:شاعیرانی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئەمریکی
پۆل:وەرگێڕە ئەمریکییەکان
پۆل:وەرگێڕەکانی ئینگلیزی–ڕووسی
پۆل:دوور لە وڵاتانی ڕووس لە فەڕەنسا
پۆل:دوور لە وڵاتانی ڕووس لە ئاڵمانیا
پۆل:دوور لە وڵاتانی ڕووس لە سویس
پۆل:شاعیرانی ڕووس
پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ڕووس
پۆل:وەرگێڕەکان لە ئینگلیزی
پۆل:وەرگێڕەکان لە فەڕەنسی
پۆل:وەرگێڕەکان لە ڕووسی
پۆل:وەرگێڕەکانی ئەلێکساندر پوشکین
پۆل:ڤلادیمیر نابۆکۆڤ
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩
پۆل:ڕۆماننووسانی ڕووس
پۆل:شاعیرانی ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:یاریزانانی شەتڕەنجی ئەمریکی
پۆل:ستافەکانی زانکۆی ھارڤارد
پۆل:یاریزانانی شەتڕەنجی ڕووس
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:شاعیرە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
تۆماس نۆیل

**تۆماس نۆیل** (١١ی ئایاری ١٧٩٩ - ٢٢ی ئایاری ١٨٦١) شاعیری بەریتانییە.

پۆل:شاعیرانی ئینگلیز
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٩
پۆل:مردووانی ١٨٦١
تۆماس پەین

thumb|تۆماس پەین
**تۆماس پاین** (٢٩ی کانوونی دووەمی ١٧٣٧ – ٨ی حوزەیرانی ١٨٠٩) چالاکوانێکی سیاسیی ئەمریکی-ئینگلیسی بوو. یەکێک لە باوکە دامەزرێنەرانی ویلایەتە یەکگرتوەکان و کەسایەتییەکی لیبرال بوو.

پۆل:تۆماس پەین
پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٣٧
پۆل:مردووانی ١٨٠٩
پۆل:نووسەرانی ئینگلیز
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:نووسەرانی ئینگلیزی سەدەی ١٩یەم
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:فەیلەسووفانی سیاسیی ئەمریکی
پۆل:ڕەخنەگرانی مەسیحییەت
پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان
پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور
پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە
پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان
پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
کاران جۆھەر

**کاران جۆھەر** ناوی تەواوی ** کاران دارما کاما جۆھەر** (بە ئینگلیزی: Karan Johar)لەدایکبووی ٢٥ی ئایاری ١٩٧٢ لە [مۆمبای لە مەھاراشترا لە ھیندستان  دەرھێنەر و بەرھەمھێنەر و سکرین نووسەر و دیزاینەرێکی فیلمە ھیندییەکانی [بۆڵیوودە لە وڵاتی ھیندستان. کاران کوڕی وەبەرھەمێنەری فیلمی ھیندی یاش جۆھەرە، جگە لەکاری فیلم کاران پێشکەشکاری تەلەفزیۆنییە و بەرنامەی (Koffee with Karan)ە. یەکەم چالاکی فیلمی کاران لەساڵی ١٩٩٥ بوو کاتێ یاریدەدەری دەرھێنەری فیلمی (Dilwale Dulhania Le Jayenge) بوو، وە  یەکەم فیلمی کاران لەساڵی ١٩٩٨ بوو بەناوی کوچ کوچ ھۆتا ھای (Kuch Kuch Hota Hai) کە کاران لەم فیلمە دەرھێنەر و سیناریۆنووس بوو و لەیەکەم ئەزموونیدا کاران سەرکەوتنێکی باشی بەدەستھێناو لە بۆکس ئۆفیس ١٦ میلیۆن دۆلاری بەدەستھێنا. کاران داھێنانێکی لە سینەمای ھیند ھێنایە کایەوە ئەویش خۆشەویستی سێگۆشەیی بوو کە بینەر لەسەیرکردنی فیلمەکانی کوچ کوچ ھۆتا ھای (Kuch Kuch Hota Hai و کەل ھۆ ناھۆ (Kal Ho Naa Ho) وە (Kabhi Alvida Naa Kehna)وە تەنانەت فیلمی (Student of the Year)یش بۆی ڕووندەبێتەوە. لەساڵی ٢٠١٠ لە فیلمی من ناوم خانە سەرکەوتنێکی دی مەزنی بەدەستھێنا کە کاران جۆھەر کاری دەرھێنان و بەرھەمھێنان و سیناریۆی بۆ کردبوو کە لەداھاتی بۆکس ئۆفیسدا ٢٠٠ کۆڕی ھیندی بەدەسھێنا و ھاوکات بە ھۆی ھەمان فیلم کاران خەڵاتی باشترین دەرھێنەری لە زنجیرە خەڵاتی فیلم فەیر دەستکەوت.

## فیلمەکانی

;ئەکتەر
* *[[Dilwale Dulhania Le Jayenge]]* (1995) – Rocky
* *[[Main Hoon Na]]* (2004) – Credits
* *[[Home Delivery: Aapko... Ghar Tak]]* (2005) – Himself
* *[[Alag]]* (2006) – (himself/voice in the song "Sabse Alag")
* *[[Salaam-e-Ishq]]* (2007) – (himself/voice)
* *[[Om Shanti Om]]* (2007) – (cameo as himself)
* *[[C Kkompany]]* (2008) – (cameo as the Game show host)
* *[[Fashion (film)|Fashion]]* (2008) – (cameo as himself)
* *[[Luck by Chance]]* (2009) – (cameo as himself)

## سەرچاوە
* http://en.wikipedia.org/wiki/Karan_Johar

پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ھیندی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
پۆل:سینەمای ھیندی
پۆل:بەرھەمھێنەری فیلم
پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی خەڵکی مۆمبای
پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی
پۆل:پەنجابییەکان
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمە ئێڵ جی بی تییەکان
دەرھێنەری فیلم

**دەرھێنەری فیلم** () بەو کەسە دەوترێت کە سەرپەرشتی ئەکتەرەکان یان بەشداربووانی ناو فیلمێک بکات لە کاتی دەرھێنانی فیلمی سینەماییدا. دەرھێنەر ڕۆڵی سەرەکی دەبینێت لە دیاریکردنی ئەندامانی کاست و دیزاینی بەرھەمھێنان و ھەموو لایەنەکانی داھێنەرانەی پیشەسازی فیلم. بەپێی یاسای یەکێتی نێودەوڵەتی، دەرھێنەر وەک نووسەری فیلمەکە تەماشا دەکرێت.

دەرھێنەری فیلم ڕێنمایی بە ئەکتەر و ستاف دەدات و بینینێکی گشتگیر دروست دەکات کە لە ڕێگەیەوەوە فیلمەکە ھەستی پێ دەکرێت یان چاودێری دەکرێت، پێویستە بەڕێوەبەرەکان توانای ناوبژیکردنی جیاوازی لەبینینەکانی داھێنەرانە و مانەوەیان لەناو بودجەدا ھەبێت. زۆر ڕێگا ھەیە بۆ بوون بە دەرھێنەری فیلم، چەند فیلمسازێک وەک سیناریۆنووس، سینەماکار، بەرھەمھێنەر، سەرنووسەری فیلم، یان ئەکتەر دەستیان پێکرد، دەرھێنەرانی دیکە ئامادەی قوتابخانەیەکی فیلم بوون. بەڕێوەبەرەکان ڕێگای جیاواز بەکاردێنن. ھەندێکیش پلانی گشتی پێناسە دەکەن و ڕێگە بە ئەکتەرەکان دەدەن دیالۆگەکە لەبەر بکەن، ھەندێکی دیکەش یان ھەر لایەکیان کۆنترۆڵ دەکەن و داوا لە ئەکتەر و ستاف دەکەن بە وردی ڕێنمایییەکان پەیڕەو بکەن.

## سەرچاوکان

پۆل:دەرھێنەرانی فیلم
پۆل:دەرھێنەران
پۆل:پیشەکانی میدیای بەکۆمەڵ
پۆل:پیشەکانی فیلمسازی
ئەکسێنتور

**ئەکسێنتور** یەکێکە لە کۆمپانیاکانی بواری تەکنۆلۆژیا ، کۆمپانیاکە لەساڵی ٢٠٠١ دامەزراوە ، بەرھەمی کۆمپانیاکە لە ١٢٠ ووڵاتی جیھانی بڵاودەکرێتەوە ، کارەکانی کۆمپانیا تەکنەلۆژیای زانیاری و بازرگانی کار و چەند کارێکی ترە.

## بەستەر بۆ دەرەوە
* ماڵپەڕی کۆمپانیای '''ئەکسێنتور'''

## سەرچاوە
* http://en.wikipedia.org

پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٨٩
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە
ئەتۆس

یەکێکە لە کۆمپانیاکانی بواری تەکنۆلۆژیا.

## سەرچاوە
*http://en.wikipedia.org

پۆل:کۆمپانیاکانی فەڕەنسا
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ٢٠٠٠
بووز ئالەن ھەمیلتۆن

thumb|بووز ئالەن ھەمیلتۆن
**بووز ئالەن ھامیلتۆن** () یەکێکە لە کۆمپانیاکانی بواری تەکنۆلۆژیا، لە ساڵی ١٩١٤ دامەزراوە لەلایەن ئیدوین بووز و جەمیز ئالین.

## بەستەر بۆ دەرەوە
* ماڵپەڕی '''بووز ئالەن ھامیلتۆن''' 

## سەرچاوەکان
* http://en.wikipedia.org

پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩١٤
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە
پۆل:کۆمپانیاکانی بەرگری ئەمریکا
کۆنبەردی

**چاخی کون به ردی** له گه ل سازکردنی یه کمین ئامیره کان به ردی ده س پی ده کا که ده گه ریته وه بو 2/7 میلیون سال به ر له ئیستا و له 10 هه زار سال پیش ئه مرو، ناوی ده گوری بو چاخی نوی به ردی که له و چاخه دا مروو ناژه ل داری و زراعت شروع ده کا و له گونده کان نیشته جی نه بی. 
وێنۆک|ئەشکەوتى شانەدەر
له ماوه ی ئه م چاخه دوور و دریژه دا چه ند جوره شیوه مرو له سه ر زه وی ژیاون که له سه ره تای چاخی کون به ردی کونار، شیوه مرووه کان پتر راو وه نیچیر وانی، به رگی ره وه ک و گیا یا بوونه وه ره ورده کان ده ژیان نامیر و که لو په له به ردینه کانیان وه ک ساتوور له خرکه به رد و ته له زمی به رد به شیوه یه کی ساکارانه بووه.

به ناو بانگ ترین شوینه واری مروی چاخی کوون به ردی له کوردیستان ئه ما نه ن:
ئەشکەوتی شانەدەر

ئەشکەوتى شانەدەر (Şaneder) دەکەوێتە قەزای مێرگەسۆر و سەر بە پارێزگای ھەولێرە. ٢٢٠٠ پێ بەرزە لە ئاستی ڕووی زەریاوە، دەکەوێتە سەر بەرزایی لوتکەی چیای برادۆست و مێژووی ئەم ئەشکەوتە دەگەرێتەوە بۆ سەردەمی کۆن به ردی ناوندی بۆ ١٠٠٠٠٠ هه زار ساڵ تا  ١٠٠٠٠ هه زار ساڵ له مه و بەر و بە کۆنترین و گەورەترین ئەشکەوت دادەنرێت لە کوردیستاندا. لەساڵی ١٩٥١ تا ١٩٦١ ھەڵکۆڵینی کونینه ناسی تێدا کراوە لە لایەن زانا (ڕالف سولیکی). ديتنه‌وه‌ی کومه‌لیک ئیسکلیتی مرؤفه‌کانی نياندرتال له توی موستری  ئه‌م ئه‌شکه‌وته، وه‌ک خالیکی گرينگ ره‌چاوده‌کری له لیکولينه‌وه‌کانی چاخی کؤن به‌ردی زاگرؤس و رؤژهه‌لاتی ناوه‌راست. ئه‌م دؤزرانه‌وه‌يه ره‌نگ دانه‌وه‌يه‌کی زؤری بوو: تا ئه‌و راده‌يه که نیوی شانه‌ده‌ر بؤ کؤنينه‌ناسه‌کان و ته‌نانه‌ت بؤ خه‌لکی ئاسايی وه‌بير هینه‌ره‌وه‌ی نيئاندرتاله‌کان بووه و هه‌يه.

*دوو ئەشکەوت
دوو ئەشکەوت دەکەوێتە کرماشان، نزیکی تاق وه سان
*ئەشکەوته کانی بێستون
*ئەشکەوتی هه زار مێرد
*ئەشکەوتی زه رزی
*ئەشکەوتی پاله گه وره
*ئەشکەوتی وه ر واسی
*ئەشکەوتی قوبه
*ئەشکەوتی کوولیان

پۆل:کۆنبەردی
کۆگنیزانت

یەکێکە لە کۆمپانیاکانی بواری تەکنۆلۆژیا ، کۆمپانیاکە لەساڵی ١٩٩٤ دامەزراوە لەلایەن کومار مەھادیڤا

## سەرچاوە
* http://en.wikipedia.org

پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٩٤
پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧
پۆل:کۆمپانیاکان لە ناسدەک-١٠٠
دیلۆیت

[چەپ|200px|وێنۆک|وێنەی نووسینگەی کۆمپانیا لە [لۆس ئانجلەس]]
یەکێکە لە کۆمپانیاکانی بواری تەکنۆلۆژیا.

## سەرچاوە
*http://en.wikipedia.org

پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٨٤٩
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٤٩ لە ئینگلستان
پۆل:دیلۆیت
فوجیتسوو

**فوجیتسو** کۆمپانیای خزمەتگوزاری فرەنەتەوەیی تەکنەلۆژیای زانیاری و پەیوەندیکردنە کە بنکەی سەرەکییەکەی لە تۆکیۆ لە ساڵی ١٩٣٥ دامەزراوە. دوایی کۆمپانیاکانی ئای بی ئێم و ئەکسێنتەر و (AWS) چوارەم گەورەترین کۆمپانیا بوو لە بواری دابینکەری خزمەتگوزاری ئایتی بوو لە ٢٠١٨

بەپێی گۆڤاری دارایی فوجیتۆرا وەک یەکێک لە باشترین کۆمپانیاکانی جیھان دانرا لە پێرستی ٥٠٠ کۆمپانیا جیھانییەکان دایە

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:فوجیتسوو
پۆل:کۆمپانیاکانی ژاپۆن
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٣٥
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٣٥ لە ژاپۆن

پۆل:تۆپیکس ١٠٠
پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری
پۆل:کارگەکانی موبایل
پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان
پۆل:کۆمپانیا تەکنۆلۆژیاکانی ژاپۆن
گرووپی سی جی ئای

یەکێکە لە کۆمپانیاکانی بواری تەکنۆلۆژیا.

ئەم بەرنامەیە بەکاردئێت بو دروست کردنی فیلم و لوگو و زور تشتانێن دیتر کە چێتر کار دئینن بو مونتاج.
## سەرچاوە
*http://en.wikipedia.org

پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٧٦
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە
کۆڕەک تیلیکۆم

**کۆڕەک تیلیکۆم** کۆمپانیایەکی ئەھلی گەیاندن و ڕاژەکانی پەیوەندیکردنە (سیستەمی GSM) لە عێراق. لە ساڵی ٢٠٠٠ دامەزراوە. کۆمپانیاکە لەلایەن سیروان بارزانی دامەزراوە و خاوەندارێتی دەکرێت، ھەروەھا ناوبراو بەڕێوبەری جێبەجێکاری کۆمپانیاکەیە. لە ١٧ی ئابی ٢٠٠٧ کۆڕەک یەکێک بوو لەو سێ کۆمپانیایەی کە مۆلەتی کارکردنی لە سەرانسەری عێراقی پێدرا بۆ پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییەکانی مۆبایل.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:کۆمپانیاکانی تۆڕی مۆبایل لە عێراق
پۆل:پارێزگای ھەولێر
ئێچ سی ئێڵ

**ئێچ سی ئێڵ** یەکێکە لە کۆمپانیاکانی بواری تەکنۆلۆژیا.

## سەرچاوەکان
* http://en.wikipedia.org

پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٩١ لە ھیندستان
پۆل:ساڵی ١٩٩٩ پێشکەشکردنی سەرەتایی گشتی
ھیتاچی

[260px|وێنۆک|چەپ|باڵەخانەی هیتاچی لە [چیۆدا، تۆکیۆ]]

**ھیتاچی** یەکێکە لە کۆمپانیاکانی بواری تەکنۆلۆژیا لە ژاپۆن. لە بوارەکانی ئەندازیاری، دروستکردنی ئامرازە ئەلەکترۆنییەکان، ڕەقامێرەکان، سیستمەکانی زانیاری و دوورپەیوەندی، ئامرازەکانی وزەی ناوکی، ھەروەھا لە بواری دروستکردن و داڕشتنی ئامرازەکانی پیشەسازی چالاکی دەکات.
کۆمپانیای ھیتاچی ساڵی ١٩١٠ لەلایەن نامیھی ئۆدیرا لە شاری ھیتاچی، ئیباراکی دامەزرا.
## وشەکە
وشەی **ھیتاچی** لە زمانی ژاپۆنیدا لە دوو بەش پێکھاتووە. **ھی**: بەواتای خۆر و **تاچی**: بەواتای ھەڵھاتن، بە گشتی وشەکە لە زمانی کوردیدا دەبێتە: **خۆڕھەڵات** یان **ڕۆژھەڵات**. ئەم وشەیە ئاماژە دەکات بە، ئاڵای ڕۆژی تابان واتە ئاڵای نیزامیی ئیمپراتۆری ژاپۆن.
## پێشانگا

File:Hitachi Zaxis 470LCH p2.JPG
File:Hitachi p3.JPG
File:Site of Bolingbroke Castle and Rout Yard, Old Bolingbroke - geograph.org.uk - 1534174.jpg
File:JGSDF Type92 Mine clearing vehicle 20120408-03.JPG
File:Tama Monorail with Hitachi ad 20060604.jpg
File:Excavator owned by Loon op Zand pic2.JPG
File:Kiso River Electric Power Museum Tsumago hydroelectric power station Hitachi Pelton turbine.jpg
File:Hitachi FLORA 270GX NW2.jpg
File:Hitachi camera SK-H5000 of NHK.jpg
File:Taiwan Hitachi separated aircon outside unit.jpg
File:HK Yuen Long 元朗 千色廣場 Citimall interior Hitachi Escalator.jpg
File:HITACHI, Magnetic Resonance Imaging System, ECHELON OVAL,.jpg
File:Hitachi, Ultrasound Diagnostic Scanner, Noblus,.jpg
File:Hitachi VHS Recorder.JPG
File:Hitachi RA-71BQ.jpg
File:2008 Hitachi aircon outdoor unit RAM-5DNS.jpg


## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
*
## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩١٠ لە ژاپۆن
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩١٠
پۆل:ھیتاچی
پۆل:کارگەکانی موبایل
پۆل:تۆپیکس ١٠٠
پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان
پۆل:پێشکەشکردنە سەرەتایییە گشتییەکانی دەیەی ١٩٤٠
گێترۆنیکس

**گێترۆنیس** (بە ئینگلیزی: *Getronics*) یەکێکە لە کۆمپانیاکانی بواری تەکنۆلۆژیا. ئەم کۆمپانیایە چەندین بەشی تری لێ دەبێتەوە و بەشی سەرەکی کۆمپانیا دەکەوێتە شاری میونخ لە وڵاتی ئەڵمانیا. ئەم کۆمپانیایە تا ئێستا نزیکەی ٤٠٠٠ فەرمانبەری هەیە لە وڵاتانی ئەورووپا و ئاسیا و ئەمریکای باشوور. 

## سەرچاوە
*http://en.wikipedia.org
جۆن میلتۆن

**جۆن میلتۆن** (٩ی کانوونی یەکەمی ١٦٠٨ - ٨ی تشرینی دووەمی ١٦٧٤) شاعیری ئینگلیسی ، زۆر ناسراوە بە شیعری paradise lost

## نوسینە سیاسی و فەلسەفەی و ئاینیەکانی
**[[Of Reformation]]* (1641)
**[[Of Prelatical Episcopacy]]* (1641)
**[[Animadversions]]* (1641)
**[[The Reason of Church-Government Urged against Prelaty]]* (1642)
**[[Apology for Smectymnuus]]* (1642)
**[[Doctrine and Discipline of Divorce]]* (1643)
**[[Judgement of Martin Bucer Concerning Divorce]]* (1644)
**[[Of Education]]* (1644)
**[[Areopagitica]]* (1644)
**[[Tetrachordon]]* (1645)
**[[Colasterion]]* (1645)
**[[The Tenure of Kings and Magistrates]]* (1649)
**[[Eikonoklastes]]* (1649)
**[[Defensio pro Populo Anglicano]]* [*First Defence*] (1651)
**[[Defensio Secunda]]* [*Second Defence*] (1654)
**[[A treatise of Civil Power]]* (1659)
**[[The Likeliest Means to Remove Hirelings from the Church]]* (1659)
**[[The Ready and Easy Way to Establish a Free Commonwealth]]* (1660)
**[[Brief Notes Upon a Late Sermon]]* (1660)
**[[Accedence Commenced Grammar]]* (1669)
**[[History of Britain (John Milton)|History of Britain]]* (1670)
**[[Artis logicae plenior institutio]]* [*Art of Logic*] (1672)
**[[Of True Religion]]* (1673)
**[[Epistolae Familiaries]]* (1674)
**[[Prolusiones]]* (1674)
**A brief History of Moscovia, and other less known Countries lying Eastward of Russia as far as Cathay, gathered from the writings of several Eye-witnesses* (1682)
**[[De Doctrina Christiana (Milton)|De Doctrina Christiana]]* (1823)

## سەرچاوەکان

پۆل:نووسەران بە زمانی لاتینیی سەدەی ١٧یەم
پۆل:نووسەرانی مەسیحی
پۆل:شاعیرانی ئینگلیز
پۆل:جۆن میلتۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٠٨
پۆل:مردووانی ١٦٧٤
پۆل:نووسەری پیاوی ئینگلیزی سەدەی ١٧
پۆل:بەخاک سپاردن لە وێستمینستەر ئەبی
پۆل:ڕەخنەگرانی کڵێسەی کاتۆلیک
پۆل:مردن بەهۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان
پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:مرۆڤدۆستانی مەسیحی
پۆل:مردن بەھۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
خزمەتگوزاری ئابووری ئێچ پی

یەکێکە لە خزمەتگوزییەکانی کۆمپانیای ئێچ پی لە بواری تەکنۆلۆژیای زانیاری.

## سەرچاوە

*http://en.wikipedia.org

پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی لە ١٩٦٢ دامەزراون
پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە
ئینفۆسیس

thumb|لۆگۆی '''ئینفۆسیس'''
**ئینفۆسیس** یەکێکە لە کۆمپانیاکانی بواری تەکنۆلۆژیا.

## نووسینگە جیھانیەکان
ئیفۆسیس چەندین نووسینگەی ھەیە لە ئەورووپا ،ئەمریکای باشوور،ئەمریکای باکوور و بەنگالور.

File:India Technology.jpg|ئینفۆسیس, نووسینگەی شاری پونە 
Image:Mangalore infosys.jpg| نووسینەگەی شاری مانگالور 
File:Thiruvananthapuram Infosys Building.JPG|بینایەک لە نووسینگەی تریواندروم.
File:Infosys_India.JPG|نووسینگەی بەنگالور 
File:Bangalore.JPG|نووسینگەی بەنگالور



## سەرچاوە
*http://en.wikipedia.org

پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٨١
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە
لۆجیکا

یەکێکە لە کۆمپانیاکانی بواری تەکنۆلۆژیا.

## سەرچاوە
*http://en.wikipedia.org

پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٦٩
خزمەتگوزاری بازرگانی ئۆرەنج

یەکێکە لە خزمەتگوزارییەکانی فرانس تیلیکۆم لە بواری تەکنۆلۆژیادا.

## سەرچاوە
*http://en.wikipedia.org
خزمەتگوزاری جیھانی ئای بی ئێم

یەکێکە لە خزمەتگوزارییەکانی کۆمپانیای ئای بی ئێم لە بواری تەکنۆلۆژیای زانیاریدا.

## سەرچاوە
*http://en.wikipedia.org

پۆل:ئای بی ئێم
پۆل:ئای بی ئێم
جەیمز وات

thumb|وێنەی'''جەیمس وات'''
**جەیمس وات** (١٩ی کانوونی دووەمی ١٧٣٦ - ٢٥ی ئابی ١٨١٩ ) داهێنەرو ئاندازیاری میکانیکی سکۆتلەندی
بەناوبانگە بە دروستکردنی بزوێنەری هەڵمی.
وەک فەخرێک بۆ ئەم زانایە، یەکەی توانا ناونراوە بە (وات) کە بریتیە لە یەک جوڵ لە سەر چرکە. هەروەها یەکەیەکی تریش بەکار دەهێنرێت بە ناوی ئەسثی بوخار کە یەکسانە بە ٧٤٦ وات.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٣٦
پۆل:مردووانی ١٨١٩
پۆل:چەند زانایەکی بەریتانی لە سەدەی ١٨
یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان

**پاریس سان جێرمان** یانەیەکی تۆپی پێی فەڕەنسییە بەشداربووی خولی وەنی فەڕەنسایە، یانەکە لە ١٢ی ئابی ساڵی ١٩٧٠ دامەزراوە کە لە سەرەتادا یانەکە ناوی **پاریس** بووە ئینجا گۆڕدرا بۆ **پاریس سان جێرمان** (PSG)یانەکەش لەدوای چوار ساڵ چوونە نێو خولی فەڕەنسی توانی دوو جار لەسەر یەک خولەکە بەدەست بھێنێت، دەسەڵاتی سەرمایەگوزاری قەتەری (Qatar Investment Authority) خاوەنی یانەیەکەیە لەئێستادا وەھەروھا ناسر خەلیفەش سەرۆکی یانەکەیە.

## دەستکەوتەکان
### جامە ناوخۆیییەکان
لیگ یەک دوازدە جار: ١٩٨٥–١٩٨٦، ١٩٩٣–١٩٩٤، ٢٠١٢–٢٠١٣، ٢٠١٣–٢٠١٤، ٢٠١٤–٢٠١٥، ٢٠١٥–٢٠١٦، ٢٠١٦–٢٠١٧، ٢٠١٧–٢٠١٨، ٢٠١٨–٢٠١٩ ٢٠١٩–٢٠٢٠, ٢٠٢٠–٢٠٢٠, ٢٠٢١–٢٠٢٢, ٢٠٢٣–٢٠٢٤

لیگ دوو یەک جار: ١٩٧٠–١٩٧١

جامی فەرەنسا ١٢ جار: ١٩٨١–٨٢, ١٩٨٢–٨٣, ١٩٩٢–٩٣, ١٩٩٤–٩٥, ١٩٩٧–٩٨, ٢٠٠٣–٠٤, ٢٠٠٥–٠٦, ٢٠٠٩–١٠, ٢٠١٤–١٥, ٢٠١٥–١٦, ٢٠١٦–١٧, ٢٠١٧–١٨

جامی یەکێتی فەرەنسا ٨ جار: ١٩٩٤–٩٥, ١٩٩٧–٩٨, ٢٠٠٧–٠٨, ٢٠١٣–١٤, ٢٠١٤–١٥, ٢٠١٥–١٦, ٢٠١٦–١٧, ٢٠١٧–١٨

جامی سووپەری فەرەنسا ٨ جار:١٩٩٥, ١٩٩٨, ٢٠١٣, ٢٠١٤, ٢٠١٥, ٢٠١٦, ٢٠١٧, ٢٠١٨

### جامە ئەورووپییەکان
جامی براوەکانی ئوفا یەک جار:١٩٩٥–٩٦

جامی ئینتەرتۆتۆ یەک جار:٢٠٠١

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٠ لە فەڕەنسا
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی فەڕەنسا
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی پاریس
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٧٠
پۆل:پاریس
گیرۆنیمۆ

thumb|وێنەی '''گیرۆنیمۆ'''
**گیرۆنیمۆ** (١٦ی حوزەیرانی ١٨٢٩ - ١٧ی شوباتی ١٩٠٩ ) سەرکردەیەکی خێڵی ھیندیەکانی ئەمەریکا بوو ، بە یەکێ لە ھەرە ترسناکترین جەگاوەر و خوێنرێژەکانی مێژووی نوێ دادەنرێ، شەڕی کردوە لەگەڵ ھەدوو دەوڵتی مەکسیک و ویلایەتە یەکگرتوەکان کردووە. لە ساڵی ٢٠١١ ،FBI ئەرکی کوشتنی سەرکردەی ڕێکخراوی ئەلقاعیدە ئوسامە بن لادنی ناونا ئەرکی گێرۆنیمۆ یان geronimo mission.

پۆل:مردووانی ١٩٠٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٩
پۆل:مێژووی مەکسیک
ئۆڵمپیک لیۆن

**ئۆڵمپیک لیۆن** بە ئینگلیزی (**Olympique Lyonnaise**) یان (**OL**) یانەیەکی تۆپی پێی فەڕەنسیە و بەشدارە لە خولی پلە یەکی فەڕەنسی ، یانەکە لە ساڵی ١٨٩٩ دۆزراوەتەوە بەڵام بە شێوەیەکی فەرمی لە ساڵی ١٩٥٠ دامەزرا. یانەی لیۆن لە سەرەتای سەدەی ٢١ سەرکەوتنێکی باشی بەدەست ھێنا و لە ساڵی ٢٠٠٢ بۆ یەکەمین جار خولی فەڕەنسای بەدەست ھێنا کە توانی ٧ ساڵ لەسەر یەک و تا ساڵی ٢٠٠٩ نازناوەکە لە ژێر ڕکێفی خۆی بھێلێتەوە.

## دەستکەوتەکان
*خولی فەڕەنسی (٧) جار لەساڵانی  ٢٠٠٢ - ٢٠٠٣ -٢٠٠٤ - ٢٠٠٥ - ٢٠٠٦ - ٢٠٠٧ - ٢٠٠٨
*جامی فەڕەنسا (٥)جار لەساڵانی ١٩٦٤ - ١٩٦٧ - ١٩٧٣ - ٢٠٠٨ - ٢٠١٢
*جامی ڕابیتەی فەڕەنسی ١ جار لەساڵی ٢٠٠١
*جامی یوفا ئینتڕۆ کاپ (١)جار لەساڵی ١٩٩٧

## بەستەر بۆ دەرەوە
*ماڵپەڕی یانەی لیۆن

پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٩٩ لە فەڕەنسا
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی فەڕەنسا
پۆل:وەرزشی لیۆن
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٨٩٩
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٥٠
پۆل:ئۆڵمپیک لیۆن
ویلیام بلەیک

چەپ|250px|وێنۆک|ویلیام بلەیک
**ویلیام بلەیک** (٢٨ی تشرینی دووەمی ١٧٥٧ - ١٢ی ئابی ١٨٢٧) شاعیرو وێنەکێشی بەریتانی لە سەردەمی رۆمانتیک.

## لە کارەکانی

### Illuminated books
* c.1788:* [[All Religions are One]]*
** *[[There is No Natural Religion]]*
* 1789: *[[Songs of Innocence]]*
** *[[The Book of Thel]]*
* 1790–1793: *[[The Marriage of Heaven and Hell]]*
* 1793–1795: *[[Continental prophecies]]*
* 1793: *[[Visions of the Daughters of Albion]]*
** *[[America a Prophecy]]*
* 1794: *[[Europe a Prophecy]]*
** *[[The First Book of Urizen]]*
** *[[Songs of Experience]]*
* 1795: *[[The Book of Los]]*
** *[[The Song of Los]]*
** *[[The Book of Ahania]]*
* c.1804–c.1811: *[[Milton a Poem]]*
* 1804–1820: *[[Jerusalem The Emanation of the Giant Albion]]*

### Non-illuminated
* 1783: *[[Poetical Sketches]]*
* 1784-5: *[[An Island in the Moon]]*
* 1789: *[[Tiriel (Blake)|Tiriel]]*
* 1791: *[[The French Revolution (Blake)|The French Revolution]]*
* 1792: *[[A Song of Liberty]]*
* 1797: *[[Vala, or The Four Zoas|The Four Zoas]]*

### Illustrated by Blake
* 1791: ماری ویلستۆنکرافت, *[[Original Stories from Real Life]]*
* 1796: Gottfried August Bürger, *[[Lenore (ballad)|Leonora]]* (not engraved by him)
* 1797: Edward Young, *[[Night Thoughts (poem)|Night Thoughts]]*
* 1805–1808: Robert Blair, *The Grave*
* 1808: جۆن میلتۆن, *[[Paradise Lost]]*
* 1819–1820: John Varley, *Visionary Heads*
* 1821: R.J. Thornton, *Virgil*
* 1823–1826: *[[William Blake's Illustrations of the Book of Job|The Book of Job]]*
* 1824–1827: John Bunyan, *[[The Pilgrim's Progress]]* (Not finished)
* 1825–1827: Dante, *[[The Divine Comedy]]* (Blake died in 1827 with work on these illustrations still unfinished. Of the 102 watercolours, 7 had been selected for engraving)

## سەرچاوەکان

پۆل:شاعیرانی ئینگلیز
پۆل:مردووانی ١٨٢٧
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٧
پۆل:پێغەمبەران
پۆل:پیاوە فێمینیستەکان
پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان
پۆل:ویلیام بلەیک
پۆل:شاعیرە مەسیحییەکان
١٢٧ سەعات

**١٢٧ سەعات** (بە ئینگلیزی:127 Hours)، فیلمێکی سینەماییە و ساڵی ٢٠١٠ بەرھەمھێنراوە، جیرۆکی فیلمەکە لە کتێبی (Between a Rock and a Hard Place)ەوە وەرگیراوە کە چیرۆکێکی ڕاستیە، ئەم فیلمە پالێوراوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار لە ڕووی باشترین فیلم و باشترین ئەکتەر و باشترین بەرھەمھێنان.

## چیرۆک
چیرۆکی شاخەوانێکە بەناوی ئارۆن ڕالستۆن کە ڕۆژێک بێ ئەوەی بە کەس بڵێ ڕێگەی شاخێک دەگرێتە بەر. لەوێ بەردێکی گەورەی بە سەر دەستیدا دەکەوێت و دەستی لە بن بەردەکە گیر دەکات بۆ ماوەی ١٢٧ سەعات لەو شوێنە، لە جێگەیەک کە دەستی ھیچ بوونەوەرێکی پێ ڕاناگات دەمێنێتەوە. لەو ماوەیەدا بیر لە خۆی دەکاتەوە. لە خۆشەویستەکەی، لە دایکی، لە خێزانەکەی. دەیان جار لە زیندوو مانەوە بێ ھیوا دەبێت و دیسان ھەوڵی بۆ دەدات. لە نێوان ئاسمان و زەوی دا ھەڵواسراوە. کاتێک بیر دەکاتەوە دەزانێت کە چەند حەزی لە خۆشەویستەکەیەتی. ئەو خۆشەویستەی کە ماوەیەک لەمەوبەر بەبێ ھیچ ھۆکارێک بەجێی ھێشتووە. لە ئاکام دا بە چەقۆیەک کە پێیەتی دەستی دەبڕێت و ڕزگاری دەبێت.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ 127 Hours

پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ٢٠٠٣
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی ساڵی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە سەربەخۆیییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی مانەوە
پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی بەریتانیا
پۆل:فیلمەکانی دیوون ئینتەرتەیمێنت
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە کەمتوانی
پۆل:فیلمەکان کە لە ویلایەتی یوتا دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە شاری سالت لەیک وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکانی فۆکس سێرچلایت پیکچەرز
پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس
پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان
بوگاتی

**بووگاتی** (بە ئینگلیزی: Bugatti) بەیەکێک لە گرانبەھاترین و خێراترین ئۆتۆمۆبێلی جیھان دادەنرێت. لە ئەورووپا بە یەکێک لە قارەمانانی کێبڕکێی ئۆتۆمبێل (پێشبڕکێ)دادەنرێت. سەرکەوتنە گەورەکانی لە کێبڕکێکاندا و درووستکردنی ئۆتۆمبێلی (لیموزین) بوگاتی فەیرون کە تا ئیستاش ھەر گران بەھا و خیرایە کە دەگاتە ٤٢٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا
بەرھەمەکانی کۆمپانیاکە لەلایەن گرووپی فۆکسڤاگنەوە سەرپەرشتی دەکرێت و بەرھەم دەھێنرێن.

## مێژوو
وێنۆک|چەپ|200px|نموونەی ئۆتۆمبێلی پێشبڕکێ
وێنۆک|چەپ|200px|نموونەی ماتۆڕێکی ٨ پستۆنی ١٩٣٨

* لەژێر ناوی (Ettore Bugatti) تا ساڵی ١٩٤٧

درووستکەری ئۆتۆمبێلسازی،(Ettore Arco Isidoro Bugatti) لە ١٥/سێپتەمبەری ١٨٨١ لە شاری (میلان/ئیتالیا)دروستکرا. لەلایەن خێزانێکی پڕکلتوورەوە کە خۆیان خاوەنی کارگەی (Möbel)بوون ئەو بیرۆکەیە درووست بوو.
ھەرچەندەش لە ئیتالیا دامەزرا. بەڵام کارگەکەی لەلایەن (Ettore Bugatti)ـەوە لە (Molsheim)  کە ئەوکاتە ئەڵمانیا دەسەڵاتدارێتی دەکرد تا دوای جەنگی جیھانی یەکەم، دواتر بوبە فەڕانسا.

* دواتر (Bugatti) لەژێر ناوی (Romano Artioli) ١٩٨٧-١٩٩٨

لە ساڵی ١٩٨٧دا بازرگانێک بە ناوی (Romano Artioli)ھەستا بە کڕینی (Bugatti). دووبارە (Bugatti)گوازرایەوە بۆ ئیتالیا و سەرلەنوێ کارگەیەکی درووستکردنی (Bugatti) لە شاری (Campogalliano) دامەزرا.
لە ساڵی (١٩٨٩)دا بە پیشاندانی مۆدێلێکی نوێی ئەم کۆمپانیایە دەستی بە کارەکانی کردەوە. کە دیزاینەکەی لەلایەن  دیزاینەرێکی (Lamborgini)بە ناوی (Paolo Stanzani) دیزاینکرا و ناوی مۆدێلەکەشیان نا (Bugatti EB110 GT).

* دواتر بەدەوامبوونی (Bugatti) لەلایەن (Volkswagen AG)دا لەساڵی ١٩٩٨ـەوە
وێنۆک|چەپ|200px|نموونەی ڤێرۆن دوای ساڵی ٢٠٠٠
(Volkswagen AG)کۆمپانیای گەورەی ئاڵمانی و ٣ـیەم کۆمپانیای گەورەی جیھان، ھەستا بە کڕینی (Bugatti) لە ساڵی ١٩٩٨.
بەڵام دوای ٢ ساڵ توانیان  کارگەکەی درووست بکەن و دەست بکەن بە کارەکانیان کۆپانیاکە دووبارە گەڕایەوە بۆ فەڕاسان و لەوێ بەردەوام بوو کارەکانی لە لایەن (volkswagen gruop)ە وە بەڕئوە دەبرێت.

بوگاتی لەساڵی ٢٠١٣دا توانی مۆدێلێک  بەناوی (bugatti veryon super sport) درووست بکات کە توانای خێرایی ٤٦٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا دەبوو کە بە ١٢٠٠ ھێزی ئەسپ  و ٤ توربۆ(دینەمۆی خێراییکەر) پشتیوانی ماتۆڕەکەی  دەکرئ لە ئیستەدا خێراتین ئۆتۆمبێلی جیھانە.

## تایبەتمەندی
بە ٢٫٢ چرکە    خێرایی ١٠٠
بە ٣٫٧چرکە    خێرایی ٢٠٠
بە ١٦٫٨چرکە   خێرایی ٣٠٠

## بەستەرەکان
* گرووپی فۆکسڤاگن

## پەروێزەکان
* [//en.wikipedia.org/wiki/Bugatti ویکیپیدیای ئینگلیزی.]

پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٠٩
پۆل:کۆمپانیاکانی فەڕەنسا
ھیوندای مۆتۆر

وێنۆک|لۆگۆی کۆمپانیای '''ھۆندای'''
**ھۆندای** کۆمپانیایەکی کۆرییە بۆ بەرھەمھێنانی ئامێری گواستنەوەی ئۆتۆمبێل و مانتۆڕ و پاسکیل و پاسی نەفەرھەڵگر و چەندانی تر، کۆمپانیاکە لە دێسەمبەری ساڵی ١٩٦٧ەوە دامەزراوە، داھاتی کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠١٠ گەیشتووەتە سەرووی ٣٫٦ ملیۆن دۆلار

## ئوتۆمبێل

پەڕگە:Hyundai ix35 China 2012-07-29.JPG|ھۆندای تەکسۆن ٢٠١١
پەڕگە:2010 Hyundai Santa Fe GLS -- 09-24-2010.jpg|ھۆندای سەنتافی ٢٠١٠
پەڕگە:2011 Hyundai Sonata Hybrid -- 07-20-2011.jpg|ھۆندای سەنتافی ھایبێرد ٢٠١١
پەڕگە:Hyundai i40 Kombi – Frontansicht, 16. August 2011, Düsseldorf.jpg|ھۆندای i40 
پەڕگە:2011 Hyundai Sonata -- 01-17-2011.jpg|ھیوندای سۆناتا ٢٠١١
پەڕگە:2011 Hyundai Elantra GLS -- 06-02-2011 2.jpg|ھیوندای ئیلانتڕا ٢٠١١
پەڕگە:2012 Hyundai Veloster -- 01-20-2012 2.jpg|ھیوندای ڤیلۆستەر ٢٠١٢
پەڕگە:2010 Hyundai Tucson GLS 1 -- 01-06-2010.jpg|ھیوندای توکسۆن ٢٠١٠
پەڕگە:2007-2009 Hyundai Santa Fe -- 04-22-2010.jpg|ھیوندای مۆتۆڕ سانتافی ٢٠١٠


## پاس

پەڕگە:2012 Universe of SK Wyverns.JPG|ھۆندای ئەیرۆ (پاس)


## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٦٧
پۆل:لقەکانی کۆریای باشوور
وی

thumb|وی
**وی** () ئامێرێکی ڤیدیۆیی یارییە لەلایەن کۆمپانیای بەرھەمھێنەری نینتێندۆوە بەرھەم دەھێنرێت و پەرەی پێدراوە، یارییەکە لە تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٦ـەوە تاکوو ئێستا بەردەوامە، وی ڕکابەری ھەردووک لە پلەی ستەیشتنی سۆنی و ئێکس بۆکس ٣٦٠ ی مایکرۆسۆفت دەکات، تاوەکوو ئێستاش ئامێرەکە ٧ جۆرە وەشانی لێ دەرچووە.

پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:وی
پۆل:ئەو بەرھەمانەی لە ٢٠٠٦ ناسێنراون
پۆل:کۆنسڵی یارییە ڤیدیۆییەکانی ماڵەوە
کۆڵ ئۆڤ دیووتی

**کۆڵ ئۆڤ دیووتی** () زنجیرە یارییەکی ڤیدۆیییە کە لەلایەن کۆمپانیای ئاکتیڤشن بڵاو دەکرێتەوە و
ھەروەھا ستودیۆیییەکانی ئینفینتی وارد و ترێی ئارک وسلێچ ھامەر گەشەی پێدەری یاریی یەکەن، یارییەکە سەرەتا بۆ کۆمپیوتەری کەسی بڵاوکرایەوە ئینجا دواتر بۆ مۆبایلە ھۆشمەند و ئامێری یارییە ئەلیکترۆنییەکان بلاوکرایەوە.
کۆڵ ئۆڤ دیووتی لە جۆری یاریی ئاکشنە و نیشاندانەکەی جۆری بینا ھاوێژی کەسی یەکەمە (First person shooter) و جۆری میشنەکانی بریتییە لە ھەستان بە بەئەنجامگەیاندنی چەن ئەرکێک کە پێت دەسپێردرێت و بە تەواوبوونی ھەمووی دەگەیت بە مشنێکی تر
یەکەم بەشی لە ڕۆژی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٣ بڵاوکرایەوە بۆ ویندۆس کە چیرۆکەکەی باسی
سەرەتاکانی جەنگی جیھانیی دووەمی دەکرد بەشەکانی چیرۆکەکە بەسەر ٣ سوپادا دابەش بووبوو ئەوانیش سوپای ولایەتە یەگرتووەکان و
سوپای شاھانەی بەریتانیا و سوپای سووری ڕووسیا
تاکوو ئەو کاتە ھیچ یارییەک نەبوو لەسەر شێوازی کۆڵ ئۆڤ دیووتی جگە لە میدال ئۆڤ ھۆنەری کۆمپانیای ئەلیکترۆنیک ئارتس
بۆیە ھەر لەسەرەتاکانی دەرچوونییەوە فرۆشێکی باشی پەیا کرد و ناوبانگی بۆخۆی دروست کرد و لەو کاتەوە بەرھەمھێنەرکانی بەردەوامن لە گەشەپێدانی
و تاکوو گەشتووە بەوەی کە ئەمرۆ دەیبینین.
ھەر زنجیرەیەک لە چیرۆکەکانی باسی کاتێکی دیاری کراو دەکات لە مێژوودا بە پشت بەستن بە ڕووداوەکانت ئەو کاتە لە مێژوودا
بەتایبەت لە بەشی بلاک ئۆپس دا کە ھەموو ڕووداوەکان پشتیان بەستوە بە بەلگەنامە و دۆکۆمێنتاری نھێنیی دەزگای ھەواڵگری ئەمریکا
ھەروەھا لە بەکارھێنانی چەک و ئامێری جەنگی و ھەلیکۆپتەر و فرۆکە و تانک و کەشتی.

## وەشانەکان

## ئامێرەکان
ئەو ئامێرانەی وەشانی تایبەتیان بۆ سازکراوە
# ویندۆز
# مەک ئۆ ئێس
# نێتیندۆ ئۆ ئێس
# نێتیندۆ گەیم کیوب
# نۆکیا ئێن - گەیگ
# پلەی ستەیشتن ٢ و ٣ و ٤ و ٥ و پڕووەتەبڵ
# ئێکس بۆکس ٣٦٠ و ١
# وی
# ئەندرۆید
# ئێکس بۆکس
# ئای ئۆ ئێس
# بلاکبێری

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی


پۆل:گەمەکانی ویندۆز
پۆل:تێنسێنت
پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم
پۆل:یارییەکانی ئیسپۆرتز
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکانی جەنگی جیهانی دووەم
کەلکان

**کەلکان** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خدران، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا

**کەلکان** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ بەنداوی دووکان و لە باشوور لەگەڵ گوندی شوشکە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ بەنداوی دووکان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شێخ مەنسوریان. گرنگترین هۆزەکانی ناوچەی کەلکان بریتین لە دوو هۆزی عەزیزکوێری (عەزەکوێری) و قادرسیمانی (قالەسیمانی).

## کەسایەتیە ناودارەکانی
* مام جەلال

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* مام جەلال

## پەراوێزەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
باینجان

thumb|وێنەی '''باینجان'''
**باینجان** ()، ناوی زانستیەکەشی **Solanum melongena**، بەشێوەیەکی گشتی باینجان سەوزەیەکی ڕەنگ مۆرە و ڕەشە.

## سودی باینجان
جگە لە چەندین ڤیتامین و کانزا، گەلێک مادەی سوودبەخشی تری تێدایە کە لە کۆمەڵێک نەخۆشی دەمانپارێزن، بۆ نموونە مادەی ناسونین Nasunin پەردەی خانەکانی مێشک لە نەخۆشی دەپارێزێت و فرمانەکانی مێشک باشتر دەکات. ھەروەھا مادە فینۆلیکەکانی باینجان دژی شێرپەنجە و دژی میکرۆبیشن بە تایبەتی ڤایرۆسەکان کاردەکەن، سەرەڕای دابەزاندنی ئاستی کۆلیستیرۆلی خراپ LDL لە خوێندا. ھەندێک جار لەبەر زیاد بەکارھێنانی کانزای ئاسن بە شێوەی دەرمان (بە تایبەتی دەرزی) بۆ چارەسەرکردنی کەمخوێنی، رێژەی کانزای ئاسن لە لەشدا زیاد دەبێت بەتایبەتی لە پیاوەکان و ئافرەتان لە پاش تەمەنی وەستانی سووڕی خوێنی مانگانەیاندا، ئەمەش ئەگەر چارەسەر نەکرێت زیانی زۆر بە تەندروستی دەگەیەنێت، خواردنی باینجان لەش رزگار دەکات لەم زیادبوونەی رێژەی ئاسن. لە ھەندێک کەسدا، خواردنی باینجان بە ھەر شێوەیەک دەبێتە ئەگەری جۆرێک ھەستەوەری بە شێوەی خورشتی پێست ک بە گشتی سادەیە، بۆیە پێویستە کە ئەوانەی ھەستەوەرییان بە خواردنی باینجان ھەیە، خۆیان لە خواردنی باینجان بپارێزن، بەڵام خۆراکیان بە سەوزەکانی تر جۆراوجۆر بکەن.

## ڕێژەی ھەبوون
# کاربۆ ھایدرات ٣١٫٢٤
# شەکر ١٢٫٨٨
# پڕۆتینەکان ٥٫٥٣

## سەرژمێری

## سەرچاوەکان


پۆل:گژوگیاکانی مالدیڤ
پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣