شەقاقی

**شەقاقی**، یەکێک لە خێڵاتی بە ڕەسەن کوردى شیعەن، کە ئێستا زۆربەیان لە ئازەربایجانى رۆژهەڵات لە میانە و سەراب و هەشتروود لە (دەڤەری تەورێز و پارێزگای ئەردەوێڵ) بڵاو بوونەتەوە.
ئەم خێڵە هەنووکە لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژهەڵات، لە ناوچەى خاڵخاڵى سەر بە پارێزگای ئەردەوێڵ، لە قۆچان لە پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی و لە بوجنورد لە پارێزگای خۆراسانی باکوور لە ئێرانێ دەژین. 

ئەم هۆزە لە سەردەمى قاجارەکان رۆلێکى گرینگیان دەگێڕا و عەلیخانى شەقاقى و کوڕەکەى صادق خانى شەقاقى زۆر لە پێش بوون لاى شاهانى ئێران و حوکمرانیەکەیان بە خاننشینى سەراو (خاناتى سەراب) دەناسرا. 

هۆزی شەقاقی بە ڕەچەڵەک کوردن و دەگەنەوە هۆزى گەورەى شکاک کە ئێستا لە ورمێ و وان و جۆلەمێرگ و عەفرین دەژین و لە بنەڕەتدا کۆچەر بوون لە ناوچەى دەشتى ماردین و هەسکیف و فنیک و بۆتان دەژیان. لە گەرمەى شەڕى  سەفەوی و  عوسمانی  لە هەرێمى بۆتان و کلیسى  کوردستانەوە کۆچیان پێکرا بۆ دیوى سنوورەکانى ئێران هاوشێوەى هۆزەکانى زەعفەرانلو  و شادلو و کیکانلو. بەشێکیان لە شارەکانی سەراب، هەشتروود، میانە، خەڵخاڵ دامەزران و بەهۆی تێکەڵاویان لەگەڵ  ئازەرییەکان، وردە وردە زمانى خۆیان جێهێشت و بە تورکى ئازەرى ئاخاوتن دەکەن، بەڵام ژمارەیەکی کەمیان لە شاری خاڵخاڵ لە ڕۆژهەڵاتی **سنجەباد**  کە نزیکەی بیست گوندە بە ناوەکانی:  میل ئاغەردان، بەلەکانلو، مستەفا لو، پیرانلو، ئۆجغاز، مورستان، گوڵستانی سەرەوە، حاجی ئاباد، گوڵستانی خواروو، لانبەر، نەواشناق، ئاقبڵاغى کورد، غەفوور ئاباد، کەلار، چالانبەر، داودخانی، خوداگولی قشڵاق، دەلیلەر ، ئەلنەکش، زاویە کورد) و چەند گوندێکی بەشی شەهرود خاڵخاڵ تا ئێستاش بە زمانی کوردی قسە دەکەن. هەروەها بەشێکیان لە شاهیندژ و تیکابى کوردستانن و شیعە مەزهەبن و بە کرمانجى دەدوێن.

هەروەها لە فەلەستین ماڵباتێک بە ناوی شەقاقی و لە سەر ڕێبازی شیعە هەیە کە ڕەنگە پەیوەندییان بە خێڵی شەقاقییەوە هەبێ.

تیرەکانى سەر بە هۆزى شەقاقى  (شکاکى):

* *دلیکانلو  (لە هۆزى *'دەلیکان*' لە [[کلیس]] و [[دیلۆک|عەنتەب]]) هەروەها لە ناوچەى ئاسپاران و [[تاڵش]]*
* *ئاروانلو* 
* *زەفەرانلو* (*اکرانلو*) یاخود زاخوران (دیر زعفران) لە ماردین کە بەشێکیان لە شاهیندژن و تێکڕا بە کوردى چەمشکەزەک ناسراون
* *بەلەکانلو* (*پالکانلو*) لە هۆزى بەلەکان لە ئامەد و بدلیس
* *پسیرانلو* (*پسیانلو*) لە هۆزى پسیان لە بدلیس و ناوەڕاستى ئەنادۆل
* *بادانلو* (*بادلانلو*)، (*بهادری*) لە هۆزى بادلان لە ئورفاو سەرحەدان.
* *گورانلو* (*کورانلو*)، (*گورکانلو*) لە هۆزى کووڕان لە وێرانشار و ماردین هەروەها کوردانى گۆران لە کرن و کرماشان
* *یار ئەحمەدلو*
* *میرسولتانلو (کریم زاده)*
* *مووسانلو  بەشێکیان بە ناوى مووسان لە سەر سنوورن لە پارێزگاى [[باشقەلا]]ى [[وان]]* 
* *فەتح عەلیخان لو*
* *توشماللو لە* *<nowiki/>بنەڕەتدا  کوردى [[لەک]] (توش مال)*
* *ئەسپارلو*
* *شاترانلو لە هۆزى شاتران / [[شاتر|شاترى]]  کوردستان*
* *میرزالو (میرزالی)*

## ناودارانى شەقاقى

* عەلی خان شەقاقی: یەکەم خان بوو لە خانەنشینی (خانات) سەراب ، کە لە ساڵی  (١٧٤٧ تا ١٧٨٦ز) هاتە سەر دەسەڵات.

* سدیق خان شەقاقی: بیگلەربەگی سەراب و یەکێک لە ژەنەڕاڵەکانی سەفەوی ( نادر شا ئەفشار و فەتح عەلی خان قاجاریش یەکێک بوون لە ژەنەڕاڵەکانی سوڵتان حوسێن خان سەفەوی لە هەمان کاتدا)
* عەزیز خان شەقاقی: یەکێکە لە نەوەکانی سدیق خان شەقاقی و یەکێک لە رۆشنبیران و چاکسازیخوازانی سەردەمی دەستوری/ مەشروتیەت.
* میرزا مەهدی خان شەقاقی: کە نازناوی مومتەن ئەلدەوللە بوو، یەکەم تەلارساز لە ئێران
* هادی خان شەقاقی (حوصن ئەلدەوللە): کوڕی میرزا مەهدی خان شەقاقی
* هۆشەنگ خان شەقاقی: دیزاینەر و دروستکەری یەکەم تاوەر و بینای بەرز لە ئێران و کوڕی هادی خان شەقاقی
* ئیمامیار کەربەلایی شەقاقى شاترانلو: شاعیری تورکزمانى ئازەربایجانی
* مەهدی بەگ شەقاقی: شاعیر، لە خێڵی ئەسپارلوى سەراب
* میرزا محەمەد حسێن بەلەکانلو: شاعیر
* مەهدی خان موهەندس: مێژوونووس لە خێڵی شەقاقی سەراب
* محەممەد کەریم شەقاقی گەرمروودی: نووسەری فەرهەنگی (بورهان جامع) و هەروەها مامۆستای محەممەد شای قاجار کوڕی عەباس میرزا
* میرزا حەسەن ڕوشدیە: یەکێک لە پێشەنگەکانی بزووتنەوەی فەرهەنگی ئێران و یەکەم دامەزرێنەری قوتابخانە نوێیەکانی تەبرێز کە بە باوکی فەرهەنگی نوێی ئێران ناسراوە؛ کوڕی سارا خانم شەقاقی نەوەى سدیق خان شەقاقی بووە.
* سەرلەشکر عەزیزوڵڵا زەرغامی شەقاقی: کوڕی حوسێن پاشا خان شەقاقی؛ سەرۆکی ئەرکانی سوپاى ڕەزا شا ١٩٣٤-١٩٤١ و فەرماندەی کۆلێژی ئەفسەر لە ڕۆژانی سەرەتای محەممەد ڕەزا پەهلەوی
* د. مەهدی زەرغامی شەقاقی: کوڕی فەرماندەی سوپا عەزیزوڵڵا زەرغامی شەقاقی؛ پرۆفیسۆری ئەندازیاری شارستانی و یەکێک لە سەرۆکەکانی زانکۆی تەکنەلۆجیای ئاریامیهر
* ئەسەدولا خان شەقاقی: ناسراو بە سالار موزەفەر، یەکێک لە سەرکردەکانی ناوەندی ئیتیحاد و جەمیعەتی خێرخوازی نیشتمانی لە شارى میان، کە دژی بزووتنەوەی فرقەى دیموکرات لە میانە و تاوانەکانی غولام یەحیا وەستابوو، نازناوی سالار موزەفەری لێنا و لە ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٤٥دا تەقەی لێکرا ، لەگەڵ کوڕەکەی حەبیب شەقاقی.
* ڤیدا شەقاقی: زمانناسی ئێرانی و مامۆستای یاریده‌ده‌ری ​​زانکۆی تەباتەبائی.

## سەرچاوەکان
ویکى فارسى 

ویکیی کورمانجی

ویکیی ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ھۆزە کوردییەکان