بیجاڕ

**بیجاڕ** شارێکی کوردنشینی پارێزگای کوردستانی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە، ناوەندی شارستانی بیجاڕ و لە کۆنترین شارەکانی ئێرانە:
* ناوەندی ناوچەی گەڕووسە.

## جوگرافیای سروشتی
بیجاڕ ناوچەیەکی کوێستانییە. ١/٣ پانتای ئەم ناوچەیە کوێستانە. کەشوھەوای ئەم ناوچەیە سارد و وشکە. بەرزی ئەم شارە ١، ٩٤٠ میتر لە ئاست دەریایە، کە دوای شاری کورد، دووھەمین شاری بەرزی ئێرانە. ٧٧٠ م لە تاران و ٤٢٥ م لە سنە بەرزترە.

بیجاڕ لە ڕۆژھەڵاتی باکوورەوە بە پارێزگای زەنگان و لە ڕۆژاوای باکوورەوە بە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، لە ڕۆژھەڵاتەوە بە پارێزگای ھەمەدان و لە ڕۆژاواوە بە ناوچەی دیواندەرە و سنە و لە باشوورەوە دەگاتەوە بە شاری قوروە.

### کێوەکان
کێوەکانی ئەم ناوچەیە بریتییە لە:

### چەمەکان
چەمەکانی ناوچەی بیجاڕ بریتییە لە:

### ژینگە
ناوچەی بیجار ژینگەیەکی بەپێزە کە دەکەوێتەN3600 تا N3612 بەری باکووری و E4725 تا E4753 درێژی ڕۆژھەڵاتەوە. پانتایییەکەی ٣١،٦١٢ ھێکتارە. ئەم ناوچەیە لە گرنگترین ژینگەکانی پارێزگای کوردستانە. بەھۆی کوێستانی بوون و کاریگەری شەپۆلە شێدارەکانەوە، ڕێژەیەکی باشی بەفر و باران دەیگرێت. لەم ژینگەدا ژمارەیەکی زۆر ئاژەڵی کێوی، پەلەوەر، خزۆک و ماسی دەژین؛ وەک: مەڕ و بەرانی ئەرمەنی، ئاسک، ورچ، بەراز، پشیلە کێوی (گورواسە)، کەروێشک و پەلەوەری جۆراوجۆر وەک: شاوە سوڵتانی، کەو، چوڕە و گیانداری ئاوژی وەک: سەگاو، بووکەماسی، سیاماسی و ھتد.

## جوگرافیای مرۆڤی
### ژمارە، زمان و پێکھاتە
* ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە بە گوێرەی سەرژمێری ساڵی (٢٠١٢–١٣٩٠) ٥٢، ٢٨٣ کەس و ١٤، ٩٧٠ خێزانە. ژمارەی گوندنشینەکانی ناوچەی بیجاڕ ٤١، ٤٣١ کەسە.
* خەڵکی بیجاڕ بە زمانی کوردی، زاراوەی گەڕووسی و سۆرانی قسە دەکەن. لە بڕێ ناوچەدا، بە ڕێژەیەکی کەم، زمانی تورکیش ھەیەکە بە زمانی کوردیش دەتوانن قسە بکەن
* شارستانی بیجاڕ، ٧شارەدێ و ٢٦٧ گوندی ھەیە.
* زۆربەی خەڵکی شاری بیجاڕ، سوننە و شیعە
* مێژوونووسان، مێژووی ئەم شارە بۆ ٣ھەزار ساڵ پێش زایین دەگەڕێننەوە.

## ناودارانی بیجاڕ
* ئەمیر نیزامی گەڕووسی: سیاسەتوان، ئەدیب و خۆشنووسی سەردەمی قاجار
* زوبەیدە خانم ئەمینە ئەقدەس: لە ھاوسەرانی ناسرەدین شای قاجار
* فازڵ خان گەڕووسی: شاعیر و نووسەری دەرباری فەتحعەلی شا
* ئیسمایل خانی ئاوەجیانی گەڕووسی: مونشی ناەرەدین شا
* عەلیڕەزاخان گەڕووسی
* میرزا حسێن عەلی گەڕووسی
* شێخ عەبدولحسێن فازڵ گەڕووسی
* شێخ عەبدولمەجید گەڕووسی
* عەلی ئەوسەتی ئەنساری گەڕووسی
* شێخ محەممەد نەبی شەریعەت
* غوڵامعەلی بایەندۆر: سەرکردەی ھێزی دەریایی شاھەنشاھی ئێران
* یەدوڵا بایەندۆر
* عەلی ئەسغەر ئەمیرانی: ڕۆژنامەوان
* نەسروڵا بەنی سەدر
* عیزەتوڵا ڕیازی: یەکەمین پزیشکی پسپۆڕ لە پارێزگای کوردستان
* عەبدوڵڵا ڕەمەزانزادە: سیاسەتوان، مامۆستای زانکۆ
* فەرھاد ئەسڵانی: شانۆکاری شانۆ و سینەما
* سەعید ئاغاخانی: نووسەر، دەرھێنەر و شانۆکاری شانۆ و سینەما و تێلڤزیۆن
* ئیحسان ھۆشمەند: چالاکی نەتەوەیی مەزھەبی، لێکۆڵەر
* محەممەدعەلی کووشا: دەرسبێژی حەوزەی عیلمییەی قوم
* جەمشید فەرەجوەند: وێنەگر
* بەیتوڵا عەباسپوور: قارەمانی جیھانی وەرزش
* مەحموود دینی
* مەحموود شەھریاری: پێشکەشکاری تەلەڤیزیۆنی ئێران

### چێشت و خۆراکە خۆماڵییەکان
خۆراکە خۆماڵییەکانی ناوچەی بیجاڕ بریتییە لە:
* ترشی حەفتەبیجاڕ
* بەرخێڵە
* ئاش تورش
* دۆشاو
* ھەڵوای پورشکە و گژنیز
* خۆرشتی گیلاخە
* خۆرشتی کنگر
* کووکووی سەوزی بە سەوزەی (تەڕگ خانەگان)
* قەیماخ
* شەلەم
* چێشتی قازیاخە
* کالویچ
* ھەڵوا سۆھانی
* ئاشدۆ
* کۆماج

### پیشەسازی
### پیشە دەستییەکان
ناوچەی بیجاڕ لە پیشە دەستییەکاندا، بە تایبەت قاڵی(مافوورە) و بەڕە (گڵیم) ناوبانگی زۆری ھەیە، پیشەدەستییەکانی ئەم ناوچەیە بریتییە لە:
* قاڵی
* قاڵیچە (دووسێ)
* بەڕەی کوردی
* جاجم

## گەشتیاری
### شوێنەوارەکان
* قەڵای قەمچوقە
* پردی سەڵواتاوا
* یاسووکەند و ئیمامزا عەقیل
* مزگت خەسراوای گەڕووس
* تەپەی قەواسوور
* ئووچە گونبەد
* دنگز قەڵا
* تەپەی سەراو گورگین
* چاڵ تەپە
* بورجی خشتی ئەشقون بابا
* زیارەتگای ھەمزەی ڕۆ
زیارەتگای ساحیبەخاتوون
* حەمامی یاسووکەند

### شوێنی گەشتیاری
* پیستی ئیسکی نسار
* بازاڕی کۆنی بیجاڕ
* تیمچەی ئەمیر توومان
* تیمچەی حاجی شاباز

## گەڕەکەکانی شاری بیجاڕ

## خوێندنگاکان
* زانکۆی ئەندازیاری و زانستی پایەی بیجاڕ
* زانستگای ئازادی بیجاڕ
* زانستگای پەیام نوور
* پەیمانگەی عیلمی -کاربردی بیجاڕ

## ئەمانەش ببینە
* کوردستان
* ڕۆژھەڵاتی کوردستان
* پارێزگای کوردستان (سنە)
* شارستانی بیجاڕ
* پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
* ویکی فارسی

پۆل:بیجاڕ
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارستانی بیجاڕ
پۆل:شارەکانی پارێزگای کوردستان
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ
پۆل:پەرتبوونی کورد