open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شەڕی تورکیا و ئەرمەنستان

**شەڕی تورکیا و ئەرمەنستان** ()، لە تورکیا بە بەرەی ڕۆژھەڵات ناسراوە () وەک بەشێک لە جەنگی سەربەخۆیی تورکیا و ململانێیەک لە نێوان کۆماری یەکەمی ئەرمینیا و بزووتنەوەی نیشتمانی تورکیا، دوای نەمانی پەیمانی سیڤەر لە ساڵی ١٩٢٠ ڕوویدا. دوای ئەوەی حکوومەتی کاتی ئەحمەد تەڤفیق پاشا نەیتوانی پشتیوانی بۆ پەسەندکردنی پەیماننامەکە بەدەست بھێنێت، پاشماوەی فەیلەقی پازدەی سوپای عوسمانی بە فەرماندەیی کازم کارابەکر ھێرشیان کردە سەر ھێزەکانی ئەرمینیا کە ناوچەی دەوروبەری قەرسیان کۆنترۆڵ کردبوو، لە کۆتاییدا زۆربەی خاکی قەوقازیان کۆنترۆڵ کردەوە کە پێش جەنگی ڕووسیا‒تورکیا (لە ١٨٧٧–١٨٧٨) بەشێک بوو لە ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی و دواتر لەلایەن ڕووسیای سۆڤیەت وەک بەشێک لە پەیمانی برێست‒لیتۆڤسک دەستی بەسەردا گیرا.

کارابەکر فەرمانی لە حکوومەتی ئەنقەرەوە ھەبوو کە لە ڕووی سەربازی و سیاسییەوە دەتوانێت ئەرمینیا لەناوببات، ئەمەش بەھۆی ئەوەی لە کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان دانیشتووانی ئەرمەنی بە ڕێژەیەکی بەرچاو کەم ببوونەوە. بە گوتەی مێژوونووس ڕیمۆند کیڤۆرکیان، تەنیا داگیرکردنی ئەرمینیا لەلایەن سۆڤیەتەوە ڕێگری لە کۆمەڵکوژییەکی دیکەی ئەمەنییەکان کرد.

## ئەمانەش ببینە
* سنووری ئەرمەنستان و تورکیا
* جەنگی نێوان یۆنان و تورک (١٩١٩-١٩٢٢)

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو شەڕانەی کە ئەرمینیای تێدابوو
پۆل:ئەرمەنستان لە ١٩٢٠
پۆل:ئەرمەنیەکانی سۆڤیەت
پۆل:تورکە عوسمانییەکان
پۆل:تورکیا
پۆل:شەڕەکان
پۆل:ململانێ
ئۆن (کۆمپانیا)

**کۆمپانیای ئۆن** کۆمپانیایەکی پێڵاوی وەرزشی و جلوبەرگی وەرزشی نمایشییە و سەرچاوەکەی لە سویسرایە و دیزاین و بازاڕی جلوبەرگی وەرزشی و پێڵاوی ڕاکردن دەکات.تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوەتاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە

تا ساڵی ٢٠١٩ کۆمپانیاکە ٤٠%ی بازاڕی پێڵاوی ڕاکردنی لە سویسرا و ١٠%ی لە ئەڵمانیا بەدەستەوە بوو.  تا ساڵی ٢٠٢٠ بەرهەمەکانی ئۆن لە ٦ هەزار فرۆشیاری تاکەکەسی لە ٥٥ وڵاتدا دەفرۆشران؛ ئەمریکا گەورەترین بازاڕی تاکەکەسییە، کە ٦.٦%ی پۆلی پێڵاوی ڕاکردنی کارایی لە ئەمریکادا پێکدەهێنێت. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوەتاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە

کۆمپانیای ئۆن بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٠ وەک کۆمپانیایەکی کەلوپەلی وەرزشی دامەزراوە. کۆمپانیاکە لەلایەن ئۆلیڤیێر بێرناردی پاڵەوانی پێشووی یانەی ئایرۆنمانی سویسری بە هاوبەشی لەگەڵ دەیڤید ئەلیمان و کاسپار کۆپێتی دامەزراوە. لە ساڵی ٢٠١٢، کۆمپانیای ئۆن بەرهەمی پێڵاوی کلاودرەیسەری بڵاوکردەوە، کە بەرهەمێکی پێڵاوی کاراییە و لەلایەن سێ وەرزشکاری پیشەگەری سویسری و براوەی میدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیادی لەندەن ٢٠١٢ نیکۆلا سپیریگەوە پێشنیاری بۆ کراوە.  کۆمپانیاکە ئیدیعای تەکنەلۆژیای کوشنکردنی تایبەت بە پێڵاوەکانی دەکات کە خاڵی فرۆشتنی ناوازەی خۆیەتی.تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوەتاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە
بوونەوەرە ئاسمانییەکان (فیلم)

وێنۆک
**بوونەوەرە ئاسمانییەکان** () فیلمێکی ئەکشنی زانستی خەیاڵییە لە ساڵی ١٩٨٦ لە نووسین و دەرھێنانی جەیمس کامیرۆنە. درێژەی فیلمی ترسناکیی زانستی خەیاڵی بوونەوەرە ئاسمانییەکانە لە ساڵی ١٩٧٩ و دووەم فیلمە لە زنجیرەی بوونەوەرە ئاسمانییەکان. فیلمەکە لە داھاتوویەکی دووردا ڕوودەدات و سیگۆرنی ویڤەر ڕۆڵی ئیلین ڕیپلی دەگێڕێت، کە تاکە ڕزگاربووی ھێرشێکی نامۆیە بۆ سەر کەشتییەکەی. کاتێک پەیوەندییەکان لەگەڵ کۆلۆنییەکی مرۆیی لەسەر مانگ کە تیمەکەی بۆ یەکەمجار بوونەوەرە نامۆکانیان بینیوە لەدەست دەچێت، ڕیپلی ڕازی دەبێت بگەڕێتەوە بۆ شوێنەکە لەگەڵ یەکەیەکی دەریایی کۆلۆنیالیزم بۆ لێکۆڵینەوە. مایکل بیھن و پاوڵ ڕیزەر و لانس ھێنریکسن و کاری ھێن لە ڕۆڵی پاڵپشتدا بەشدارن.

سەرەڕای سەرکەوتنی *فیلمەکە*, بەدواداچوونەکەی ساڵانێکی زۆری خایاند بۆ پەرەپێدان بەھۆی داوای یاسایی و کەمی حەماسەت لەلایەن فۆکسی سەدەی ٢٠ەم، و گۆڕانکاری دووبارەی بەڕێوەبردن. ھەرچەندە تاڕادەیەک کەم ئەزموون بوو، بەڵام کامیرۆن لە ساڵی ١٩٨٣دا بەکرێ گیرا بۆ نووسینی چیرۆکێک بۆ *بوونەوەرە ئاسمانییەکان* .

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جەیمس کامیرۆن
پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین کاریگەری بینراو بەدەستھێناوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئینگلتەرا وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون
پۆل:فیلمەکان کە لەسەر مانگە خەیاڵیەکان دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس ھۆرنەرەوە تۆمارکراون
پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی گەیڵ ئان ھێرد
پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی جەیمز کامیرۆن
پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان)
پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە خەیاڵییە زانستییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەھریمەنە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس
پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٦
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٨٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٨٠
بنیامین مارشەمعوون

**بنیامین مارشەمعوونی نۆزدەیەم** (١٨٨٧ &#x2013; ٣ی ئازاری ١٩١٨) () یان **بنیامین XIX شەمعوون**، و بە **مارشەمعوون** ناسراوە؛ وەک ١١٧یەمین کاسۆلیکۆس‒پاتریارکی کەنیسەی ڕۆژھەڵات کاری کردووە.

## ژیان
لە ساڵی ١٨٨٧ لە گوندی قۆچانیس لە پارێزگای ھەکاری، ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی (ئێستا باکووری کوردستان) لەدایکبووە. باوکی ناوی ئێشای بوو، برای شەمعوونی شازدەیەم بوو، دایکی ناوی ئاسیات بوو، شەش خوشک و برای ھەبوو: ئیشایا، زایا، پاولۆس (کە شوێنی گرتەوە وەک پاتریارک)، داود، ھورمز، سوورما.

لە یەکەمی ئازاری ١٩٠٣ لەلایەن مامی، پاتریارکی کاسۆلیکەوە، وەک میترۆپۆلیتانێک پیرۆز کرا، کە ئەویش لە ١٦ی ئازاری ١٩٠٣ کۆچی دوایی کرد. تەمەنی ھەژدە ساڵ بوو کاتێک ئەو پۆستەی بەدەست ھێنا و بۆ ماوەی ١٥ ساڵ مایەوە.

## کوژران
وێنۆک|سمکۆ ئاغای شکاک ڕێبەری هۆزی شکاک لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان
لە ٣ی ئازاری ١٩١٨ مارشەمعوون لەگەڵ ١٥٠ پاسەوانەکەی لەلایەن سمکۆی شکاک (ئیسماعیل ئاغا شکاک) سەرکردەی کورد، لە شارۆچکەی کوھناشەھر لە سەڵماس (ڕۆژھەڵاتی کوردستان) لەژێر ئاڵاکەی خۆیدا کوژرا (بڕوانە کۆمەڵکوژی ئاشوورییەکان).

## وتەکانی
* «مەحاڵە من و گەلەکەم دوای بینینی ئەو ھەموو دڕندەییانەی کە لەلایەن حکومەتەکانەوە بەرامبەر گەلی ئاشووری کراوە، ڕادەست بین؛ براکەم یەکە، گەلەکەم زۆرە، پێم باشترە براکەم لەدەست بدەم بەڵام نەتەوەکەم ھەر بوونی ھەبێت».

## بەستەرە دەرەکییەکان
* پێگەی فەرمی کەنیسەی ئاشووری ڕۆژھەڵات
* پاتریاک مارشەمعوون

## سەرچاوەکان

پۆل:ئاشوورییەکانی عوسمانی
پۆل:مردووانی ١٩١٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧
پۆل:ئاشوورییەکان
پۆل:ئاشوور
پۆل:ئێران
پۆل:عێراق
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بورکینا فاسۆ

**هەڵبژاردەی تۆپی پێی بورکینا فاسۆ** (   ) نوێنەرایەتی بورکینا فاسۆ دەکات لە تۆپی پێی نێودەوڵەتی پیاوان و لەلایەن فیدراسیۆنی تۆپی پێی بورکینابییەوە سەرپەرشتی دەکرێت. تا ساڵی ١٩٨٤ بە هەڵبژاردەی تۆپی پێی ڤۆڵتای سەرەوە ناسرابوون، کاتێک ڤۆڵتایسەرەوە بوو بە بورکینافاسۆ. لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ساڵی ١٩٩٨ پلەی چوارەمی بەدەستهێنا، کاتێک میوانداری پاڵەوانێتیەکەیان کرد. باشترین کۆتاییان لە پاڵەوانێتییەکەدا لە ساڵی 2013 بوو و گەیشتنە یاری کۆتایی .یەکەم یاری نێودەوڵەتییان لە ١٣ی نیسانی ١٩٦٠ لە یاریگای جیۆس دی لا کۆمۆنۆت لە ماداگاسکار ئەنجامدرا و توانی بە ئەنجامی ٥-٤ لە گابۆن بباتەوە.وڵاتەکە یەکەم یاری خۆی لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقا لە ساڵی ١٩٧٨ ئەنجامدا، بەڵام تا ساڵی ١٩٩٦ نەگەڕایەوە پاڵەوانێتییەکە. دواتر لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠٤دا سەرکەوتن بۆ پێنج پاڵەوانێتی لەسەریەک، لە ژێر دەستی ڕاهێنەر فیلیپ ترۆسێر گەیشتنە قۆناغی پێش کۆتایی کاتێک پاڵەوانێتییەکە لە ساڵی ١٩٩٨ لەسەر خاکی خۆیان بەڕێوەچوو بورکینا فاسۆ بۆ یەکەمجار لە پاڵاوتنەکانی ساڵی 1978 هاتە مۆندیال و لە قۆناغی سەرەتاییدا لە مۆریتانیا بردەوە پێش ئەوەی بە ئەنجامی 1-3 بە کۆتدیڤوار دۆڕا . دواتر لە ساڵی ١٩٩٠ چوونە ناو پاڵاوتنەکانی جامی جیھانیی فیفای و لە قۆناغی یەکەمدا بە ئەنجامی ٢-٣ بە لیبیا دۆڕا. بورکینا فاسۆ لە ساڵی 1994 کشایەوە بەڵام لە ساڵی 1998 گەڕایەوە و جارێکی دیکە لە مۆریتانیا بردەوە و گەیشتە قۆناغی کۆتایی پاڵاوتنەکانی کۆمەڵەکان، بەڵام نەیانتوانی یەک خاڵ بەدەستبهێنن. لە ساڵی ٢٠٠٢ لە ئیتیۆپیایان بردەوە بەڵام سەرکەوتنیان بەدەست نەهێنا و تەنها یەک یارییان بەرامبەر مالاوی بردەوە.تیپەکە لە هەڵمەتی پاڵاوتنەکانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ دا ئاستێکی بەهێزی هەبوو، گەیشتە قۆناغی کۆتایی پاڵاوتنەکان و لەوێ ڕووبەڕووی جەزائیر بووەوە. لە ئۆاگادۆگۆ بە ئەنجامی 3-2 سەرکەوتنی بەدەستهێنا، بەڵام لە بلیدا بە ئەنجامی 1-0 دۆڕا. سەرەڕای کۆی گشتی 3-3، بورکینا فاسۆ بەهۆی یاسای گۆڵەکانی دەرەوەی یاریگای خۆیەوە بەشداری جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ نەکرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* L'actualité du Burkina  Archived  
* بورکینا فاسۆ لە CAF
* بورکینا فاسۆ لە فیفا

پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٨٢

**جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ساڵی ١٩٨٢** ١٣ھەمین خولی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا ڕێکدەخرێت. لە وڵاتی لیبیا بەڕێوەچوو. ھەشت ھەڵبژاردە بەشداری ئەم خولەی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا کرد و دابەشکران بەسەر دوو کۆمەڵەدا، ھەر کۆمەڵەیەک لە چوار ھەڵبژاردە پێکھاتبوو. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکان گەیشتنە یاریی پێش کۆتایی. غانا چوارەم پاڵەوانێتی خۆی بەدەستھێنا و بە لێدانی سزای ٧–٦ لە لیبیای بردەوە، دوای ئەوەی بە ئەنجامی ١–١ یەکسانبوون.

## پاڵاوتەکان
}
| براوەی قۆناغی دووەم
|  (١٩٦٢، ١٩٦٣، *[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٥|١٩٦٥]]*، ١٩٧٨)
|}

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وردەکارییەکان لە RSSSF
* وێنەی یارییە کۆتاییە جیاوازەکانی ACN (لیبیا ٨٢ لەخۆدەگرێت)
* ١٩٨٢ جامی نەتەوەکانی ئەفریقا لە www.world-results.net
* ١٩٨٢ جامی نەتەوەکانی ئەفریقا بۆ تۆپی پێی جیھانی 
## سەرچاوەکان
ئارت بەتڵەر

**ئارت بەتڵەر**، یەکێکە لە ئەکتەرەکانی سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان (ھۆڵیوود)، کە بەشداری چەندین فیلمی کردووە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی کالیفۆڕنیا
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ژاپۆنی
پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکان بە ڕەچەڵەک مەکسیکی
پێڕستی ئاڵاکان

وێنۆک| ئاڵاکانی مارشال فۆچ، ئاڵای سەرکەوتن ‒ ٨ی حوزەیرانی ١٩١٩
ئەمە کۆمەڵێک لە **پێڕستی ئاڵاکانە**، لەوانەش ئاڵای وڵاتەکان، خاکەکان، گرووپەکان، بزووتنەوەکان و تاک کەسەکان. ھەروەھا پێڕستی ئاڵای مێژوویی و گەلەری ئاڵای سەربازیشی تێدا ھەیە. زۆرێک لە وێنەی ئاڵاکان لە کۆمنزی ویکیمیدیان.

## لە ویکیمیدیا کۆمنز
* گەلەری ئاڵاکان بەپێی دیزاین
* * پێڕستی دابەشکردنی وڵاتان
* پێڕستی ئاڵا مێژوویییەکان بەپێی ساڵ

### دەوڵەتان یان خاکەکان
* ئاڵای دەوڵەتە لەناوچووەکان
* ئاڵای شار
* ئاڵای پایتەختەکان
* ئاڵا گەردوونییەکان
* ئاڵای دەوڵەتە دانپێدانەنراوەکان

### پۆلەکان دەربارەی ئاڵاکان
* ئاڵاکان بەپێی ناوەڕۆک
* ئاڵا بەپێی وڵات
* دابەشکردنی ئاڵا
* توخمەکانی ئاڵا
* ئاڵای دابەشکاریی وڵات
* ئاڵای مێژوویی
* ئاڵای دەوڵەت
* ئاڵا و نیشانی دەوڵەت
* ئاڵای تایبەت و خەیاڵی
* ئاڵای سوپا و ھێزی زەمینی
* ئەفسەرانی ھێزی ئاسمانی
* ئاڵای ھێزی پاسەوانی سنوور و کەناراوەکان
* ئاڵاکانی وەزارەتی بەرگری
* کاغەزی دەریایی
* ئاڵای دەریایی
* ئاڵای پۆلیس
* ئاڵای ئاسمانی مەدەنی
* ئاڵای ھێزی دەریایی مەدەنی و بازرگانی
* ئاڵا و نیشانی فڕۆکەوانی
* ئاڵا و نیشانی یەختەکان
* ئاڵای ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان

### گرووپ یان بزووتنەوە
* ئاڵای کولتووری و نەتەوەیی
* ئاڵای بزووتنەوە چالاکە ئۆتۆنۆمیخواز و جوداخوازەکان
* ئاڵای ئەمریکییە ڕەسەنەکان لە ئەمریکا
* ئاڵای گەلانی ڕەسەن لە کەنەدا
* ئاڵای فەڕەنسی زمان لە ئەمریکای باکوور
* ئاڵای سیاسی
* ئاڵای ئایینی
* ئاڵای نێودەوڵەتی
* ھێما و دەستەواژە سێکسییەکان (لەوانەش ئاڵا)
* ئاڵای نەتەوە بچووکەکان

### ستانداردە کەسییەکان
* ستانداردی سەرۆکایەتیی دەوڵەت

### ئاڵای مێژوویی
* ئاڵا مێژوویییەکان
* ئاڵاکانی یوگۆسلاڤیا
* ئاڵای کۆمارەکانی یەکێتیی سۆڤیەت
* ئاڵای مێژوویی بەپێی وڵات

### گەلەری ئاڵای سەربازی
* ئاڵاکانی ھێزە چەکدارەکانی ئەمریکا

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ئاڵاکانی جیھان (FOTW)
* ئاڵای نیشتمانی و ناوچەیی
* کۆمەڵەی نیشان و ئاڵاکانی ئەمریکای باکوور
* پێڕستی ئاڵاکان لە بنکەدراوەی ئاڵاکانی جیھان 
* جیھانی ھەموو ئاڵا نیشتمانییەکان 
* دیزاینی ئاڵای ئۆتۆمبێل
* پەڕتووکی ڕاستییەکانی جیھانیی سی ئای ئەی 
* پێڕستێکی بەرفراوانی ئاڵا ھاوشێوەکان لە سەرانسەری جیھان
* بلۆگێک کە ئاڵای ئەنیمەیشنی (GIF) تێدایە

پۆل:ئاڵاکان
پۆل:پێڕستەکانی پێڕستەکان
ھێنری درەیپەر

**ھێنری درەیپەر** (؛ ٧ی ئازاری ١٨٣٧ – ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٨٨٢) پزیشک و ئەستێرەناسێکی ئاماتۆری ئەمریکی بوو. ئەمڕۆ بە پێشەنگی ستێروێنەگری ناسراوە.

## ژین
ھێنری درەیپەر لە ٧ی ئازاری ١٨٣٧دا، لە شارستانی پرینس ئێدوارد، ڤیرجینیا، ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دایک بووە. باوکی، جۆن ویلیام درەیپەر، پزیشک، کیمیازان، ڕوەکناس و مامۆستای زانکۆ بوو. ھەروەھا، یەکەم کەس بوو کە بە تەلەسکۆپ وێنەی مانگی گرت. دایکی، ئەنتۆنیا گاردنێر، کچی پزیشکی کەسیی ئیمپراتۆری بەڕازیل بوو. خوشکەزاکەیشی، ئەنتۆنیا مۆری، ئەستێرەناس بوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٧
پۆل:مردووانی ١٨٨٢
پۆل:فۆتۆگرافەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:ئەستێرەناسانی ئەمریکی
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
جەژنی سووپاسگوزاری (فیلمی ٢٠٢٣)

**چەژنی سووپاسگوزاری** ()، (بە کوردیی کۆن: عیدی شوکرانە) فیلمێکی ساڵی ٢٠٢٣یە لە دەرھێنانی ئێلی ڕۆت. لەم فیلمەدا ڕۆڵگێڕانی وەک پاتریک دێمپسی، ئەدیسۆن ڕەی، مایلۆ مانھیم، جالین تۆماس بورۆس، نێل وۆرالکیۆ، ڕیک ھۆفمان، جینا گێرشان، کارین کلیش و تای ئۆلسۆن ڕۆڵیان تێدا بینیوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٣
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە
پۆل:فیلمە وەچەرخانەکان
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ڕۆجەر بیرنباومەوە بەرھەم ھێنراوە
پۆل:فیلمەکان کە لە ساڵی ٢٠٢٢ داندراون
پۆل:فیلمەکان کە لە ساڵی ٢٠٢٣ داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ماساشوستس دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ھامیڵتن وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆرنتۆ وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکانی سپایگلاس ئینتەرتەینمەنت
پۆل:فیلمە سپلاتەرە ئەمریکییەکان
کریستیان ئاگۆست فریدریش پیتێرز

کریستیان ئۆگست فریدریش پیتەرز (بە زمانی ئەڵمانی:  Christian August Friedrich Peters) (لەدایکبووی ١٨٠٦ - ١٨٨٠ زاینی) فەلەکناس و مامۆستای زانکۆیە و خەڵکی ئەڵمانیایە. لە شاری هامبۆرگ لەدایک بووە، ئەندامی ئەکادیمیای شاهانەی سوید بۆ زانستەکان، پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست، ئەکادیمیای شاهانەی دانیمارکی بۆ زانست و نامە، ئەکادیمیای زانستی ڕووسیا و ئەکادیمیای زانستی پرۆس بووە. لە شاری کیل کۆچی دوایی کردووە، لە تەمەنی ٧٤ ساڵیدا.
## پێیگە
زانکۆی کیلی بەڕێوەبردووە.
## خەڵات
خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە:

* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی فەلەکی شاهانە (١٨٥٢).
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* کۆچی دوایی (1880Obs....3)

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٦
پۆل:مردووانی ١٨٨٠
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
ئاھەنگ

وێنۆک|300x300پیکسڵ| ''"ھیپ، ھیپ، ھورا!"'' (١٨٨٨) تابلۆیەک کە ئاھەنگێکی ھونەرمەندانانی دانیمارک لە سەدەی نۆزدەھەم نیشان دەدات، دروستکەر: پێدەر سێڤرین کڕۆیەر
[وێنۆک|300x300پیکسڵ| ئاھەنگێکی شەقام، ئەیلوولی ١٩٤٥ لە شەقامی سێلبۆرن، [ئینگلتەرا؛ کە ئاھەنگیان گێڕا بۆ سەرکەوتنی ھاوپەیمانان لە جەنگی جیھانیی دووەم]]
**ئاھەنگ** بریتییە لە کۆبوونەوەی ئەو کەسانەی کە لەلایەن خانەخوێیەکەوە بانگھێشت کراون بۆ مەبەستی پتەو کردنی پەیوەندی کۆمەڵایەتی، گفتوگۆ، کات بەسەربردن، یان وەک بەشێک لە فێستیڤاڵێک یان یادکردنەوەیەکی تر یان ئاھەنگ گێڕان بۆ بۆنەیەکی تایبەت. زۆرجار لە ئاھەنگەکاندا خواردن و خواردنەوە پێشکەش دەکات، و گفتوگۆ، مۆسیقا، سەما، یان جۆرەکانی تری کات بەسەربردن پەیڕەو دەکرێن.

ھەندێک ئاھەنگ بۆ ڕێزلێنان لە کەسێک، ڕۆژێک، یان بۆنەیەکی دیاریکراو بەڕێوەدەچن، وەک ئاھەنگی لەدایکبوون یان وەک ئاھەنگی ڕۆژی سەینت پاتریک. مەرج نییە بۆنەی حیزبەکان تایبەت بێت، ھەندێک جار ئاھەنگی گشتی لە چێشتخانە، مەیخانە، باخچەکان و یانە شەوانەکان بەڕێوەدەچێت و ئەو کەسانەی کە بەشداری لەو جۆرە ئاھەنگانە دەکەن لەوانەیە لەلایەن خانەخوێوە پارەی چوونە ژوورەوەیان لێ وەربگیرێت. ڕەنگە ئاھەنگە گەورەکان لە شەقامە گشتییەکان ئاھەنگ بگێڕن بۆ ڕووداوەکانی وەک ماردی گراس یان واژوو کردنی پەیمانی ئاشتی کە کۆتایی بە شەڕێکی درێژخایەن ھێنا.

## ئاھەنگەکان لە ڕۆژانی تایبەتدا
وێنۆک|300x300پیکسڵ| '''"ئاھەنگێک لە ھەوای کراوەدا"''' لە نووسینی ئیسحاق ئۆلیڤەر، ١٥٩٠

## نێونەتەوەیی
* کریسمس
* ھاڵۆوین
* ڕۆژی ڤالانتاین
* ڕۆژی ھاوڕێیەتی
* ڕۆژی جیھانیی ژنان
* ڕۆژی جیھانیی کرێکاران
* دیوالی
* ڕۆژی جیھانیی بەرەنگاربوونەوەی جگەرەکێشان
* سەری ساڵ
* ڕۆژی جیھانیی کتێب

## کلتوورییەکان
* نەورۆز
* نەورۆزی کوردەواری
* ڕۆژی سەربەخۆیی
* ڕۆژی جیھانی حیجاب
* ڕۆژی جیھانیی کۆبانی
* ڕۆژی جیھانیی زمانی دایک

## ئایینییەکان
### ئیسلام
* جێژنی قوربان
* جێژنی ڕەمەزان

### مەسیحی
* جەژنی زیندووبوونەوە
* ڕۆژی سەینت پاتریک
* کریسمس

### ئایینی جوولەکە
* خەنوکە

## وێنەکان

پەڕگە:Morjim,_Goa,_Trance_music_party,_deep_twilight_hour.jpg|alt=Party on the beach late at night, Goa|ئاھەنگێک لە کەنار دەریا کاتی خۆرئاوا بوون
پەڕگە:Kazantip,_Crimea,_Party.jpg|alt=Costume party at Kazantip Festival, Crimea|ئاھەنگی جلوبەرگ لە فێستیڤاڵێک
پەڕگە:This_is_my_church_(2006-08-108)_(327847300).jpg|alt=Music party in the club, Kazantip Festival, Crimea|ئاھەنگی مۆسیقا لە یانەیەک
پەڕگە:Nightlife,_dancing,_Koh_Chang,_Thailand.jpg|alt=Dance party on the beach, Thailand|ئاھەنگی سەما کردن لە کەناری دەریا
پەڕگە:Kids_and_cake_3.jpg|alt=Children at a birthday party|منداڵان لە ئاھەنگی لە دایکبوون
پەڕگە:House_party_in_Denver_Colorado.JPG|alt=A house party in Denver|ئاھەنگێکی ماڵەوە لە شاری دێنڤەر
پەڕگە:Beach_Party_-_Wikimania_2011_P1040340.JPG|alt=Beach party - Haifa, Israel (2011)|ئاھەنگی کەنار دەریا - حەیفا، ئیسرائیل (٢٠١١)


## سەرچاوەکان

پۆل:ڕووداوە کۆمەڵایەتییەکان
جۆن ڕوسیل ھیند

**جۆن ڕوسیل هیند** (بە ئینگلیزی : John Russell Hind ) (١٢ی ئایاری ١٨٢٣ – ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٨٩٥) فەلەکناسی ئینگلیزی و ئەندامی کۆمەڵەی شاهانە بووە.
## ژیان و کارەکانی
جۆن ڕوسیل هیند لە ساڵی ١٨٢٣ لە شاری نۆتینگام لەدایکبووە، کوڕی جۆن هیند بووە کە دانتێل ساز بووە و لە قوتابخانەی ئامادەیی نۆتینگام خوێندوویەتی. لە تەمەنی حەڤدە ساڵیدا دەچێتە لەندەن بۆ ئەوەی وەک ئەندازیاری شارستانی کار بکات، بەڵام لەڕێگەی هاوکاری چارڵز ویتستۆن ئەندازیاری جێهێشتووە و پۆستێکی لە ڕوانگەی ڕۆیاڵ گرینویچ لە ژێر دەستی جۆرج بیدل ئایری وەرگرتووە. هیند لە ساڵی ١٨٤٠ تا ساڵی ١٨٤٤ لەوێ مایەوە، لەو کاتەدا شوێنی (و. ڕ. داوس) بەڕێوەبەری ڕوانگەی قەشە جۆرج. لە ساڵی ١٨٥٣ هیند بوو بە کۆنتڕۆڵکەری ئەلماناکی دەریایی، ئەو پۆستەی تا ساڵی ١٨٩١ بەدەستەوە بوو.

شایەنی باسە هیند یەکێک بووە لە یەکەم کەسەکان کە هەسرۆکەکانی دۆزیوەتەوە. هەروەها ئەستێرە گۆڕاوەکانی (R. Liporis) (کە بە ئەستێرەی پشتەوەی ڤێرمیلیۆن ناسراوە)، وە Gemenorium U و Tori Tu (کە پێی دەوترێت تانەی گۆڕاوی پشتەوە) دۆزیەوە و چاودێری کرد، و ناهاوسەنگییەکەی لە ئەستێرەی (بڵێسەی سەماکەردا) دەستنیشان کرد. هیند لە ساڵی ١٨٤٨دا نۆڤای مفیوشی دۆزیەوە، کە یەکەم نۆڤای مۆدێرن بوو لە دوای سوپەرنۆڤای کەپلەرەوە.)

هیند ناوی هەسارۆکەی ١٢ ڤیکتۆریای ناوە، ئەمەش هەندێک مشتومڕی لێکەوتەوە. لەو سەردەمەدا بڕیار نەبوو ناوی ئەستێرە بچووکەکان بە ناوی مرۆڤە زیندووەکانەوە بنرێت. هیند بە فێڵبازانە ئیدیعای کرد کە ناوەکە ئاماژەیە بۆ شاژن ڤیکتۆریا، بەڵکو ئاماژەیە بۆ کەسایەتی ئەفسانەیی ڤیکتۆریا.

لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٨٦٣ بۆ کۆمەڵەی شاهانە و لە ساڵی ١٨٨٠ بە سەرۆکی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی هەڵبژێردرا.

هیند لە ساڵی ١٨٩٥ لە شاری تویکنهام لە لەندەن کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی ١٨٤٦ لەگەڵ فانی فۆلەر هاوسەرگیری کردووە و شەش منداڵیان بووە.
## شەرەف و میرات
* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی (١٨٥٣)
* ئەندامی کۆمەڵەی شاهانە (١٨٦٣)
* کانیاوی هیند لەسەر مانگ بە ناوی ئەوەوە ناونراوە
* هەسارۆکەی ١٨٩٧ هیند بە ناوی ئەوەوە ناونراوە
* کلکدارەکانی C/1847 C1 (هیند) و C/1846 O1 (دی ڤیکۆ هیند).
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکت
* نێمیرۆف، ڕ.؛ بۆنێل، ج.، وەرگێڕان. (١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧). "سحری گۆڕاوی هیند". فەلەکناسی وێنەی ڕۆژ. ناسا. وەرگیراو لە ٢٠ی ئایاری ٢٠٠٨. – بە T Tauri ناسراوە
* لاپەڕەی جۆن ڕوسیل هیند لە  Encyclopædia Britannica Online 

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٣
پۆل:مردووانی ١٨٩٥
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی لالاند
کارل لودویگ کریستیان

کارل لودڤیگ کریستیان (بە ئەڵمانی:  Carl Ludwig Christian Rümker)، لە ساڵانی ١٧٨٨ - ١٨٦٢ زایینی، لە شاری بۆرگ ئەشتارگارد لەدایکبووە، ئەندامی کۆمەڵەی شاهانە بووە. لە شاری لیسبۆن لە تەمەنی ٧٤ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە.

## خەڵات
خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە:

مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی فەلەکناسی شاهانە (١٨٥٤).
## سەرچاوە

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٨
پۆل:مردووانی ١٨٦٢
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی لالاند
ویلیام ڕوتەر داوس

ویلیام ڕوتەر داوس (بە ئینگلیزی: William Rutter Dawes)، زانای فەلەکناسی خەڵکی بەریتانیا لە ساڵانی ١٧٩٩ - ١٨٦٨ زاینی لەدایک بووە، لە لەندەن لەدایکبووە. ئەندامی کۆمەڵەی شاهانە بووە، لە شاری هودنهام لە تەمەنی ٦٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە.
## خەڵات
خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە:

* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی (١٨٥٥)
* هاوڕێی کۆمەڵەی شاهانە
## سەرچاوە

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٩
پۆل:مردووانی ١٨٦٨
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
ڕۆبێرت گرانت (کریکێت)

**ڕۆبێرت جۆن گرانت** لەدایکبووی ٢٨ی تەمموزی ١٩٦٥، یاریزانی پێشووی کریکێتی ئینگلیزییە، گرانت یاریزانێکی دەستی ڕاست بوو کە بە خێرایی مامناوەند لە قۆڵی ڕاستەوە بۆولی دەکرد، لە (شاری لیمنگتۆن سپا) لە ویلایەتی وارویکشایر لەدایکبووە.

گرانت یەکەم یاری خۆی لەگەڵ یانەی ستافۆردشایر لە ساڵی ١٩٨٩ لە جامی (MCCA Knockout Trophy) بەرامبەر چێشایر ئەنجامدا، گرانت لە ساڵی ١٩٨٩ تا ١٩٩٠ یاری کریکێتی ناوچەی بچووکی بۆ ستافۆردشایر کردووە، یارییەکی دیکەی MCCA Knockout Trophyی بەرامبەر شرۆپشایر لە ساڵی ١٩٩٠ ئەنجامداوە،  لە کاتێکدا یەک یاری پاڵەوانێتی کاونتی بچووکی لە ساڵی ١٩٨٩ بەرامبەر بێدفۆردشایر ئەنجامداوە.  لە ساڵی ١٩٨٩ یەکەم یاری خۆی (لە لیستی ئەی) بەرامبەر گلامۆرگان لە جامی ناتوێست ئەنجامدا. یارییەکی دیکەی لیستی Aی بەرامبەر نۆڕثامپتۆنشایر لە جامی ناتوێست لە ساڵی ١٩٩٠ ئەنجامدا.  لە دوو یارییەکەیدا لە لیستی A، گرانت هیچ ڕەنێکی تۆمار نەکرد  و ٢٤ ئۆڤەری بێ ویکێتی بۆول کرد. 

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* Robert Grant at ESPNcricinfo

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
ھاینریچ شۆپ

**ساموێل هاینریچ شۆپ**  ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٧٨٩ - ١١ی نیسانی ١٨٧٥) فەلەکناسی ئەڵمانی بووە و کار لەسەر لێکۆڵینەوە لە پەڵەی خۆر دەکات. شۆپ لە شاری دێساو لەدایکبووە . شاوب خوێندنی لە بواری دەرمانسازیدا کردووە، بەڵام لە ساڵی یەکەمیدا، ئارەزووی ڕووی لە زانستی فەلەکناسی کردووە، لە ساڵی ١٨٢٦ دەستی بە چاودێریکردنی کرد لەسەر پەڵەی خۆر، شاوب هەوڵی دەدا هەسارەیەکی نوێ لەناو خولگەی زاوە بدۆزێتەوە، کە بە شێوەیەکی تاقیکاری ناوی ڤولکان بوو. بەهۆی نزیکبوونەوەی لە خۆر, چاودێریکردنی ڤولکان زۆر قورس بوو، بۆیە شاوب پێیوابوو کە تەنها یەک ئەگەر هەیە بۆ دەستنیشانکردنی ئەم هەسارەیە، ئەویش ئەوەیە کە وەک پەڵەیەکی تاریک سەیری بکات کاتێک لەبەردەم خۆردا تێدەپەڕێت. بۆ ماوەی ١٧ ساڵ (١٨٢٦-١٨٤٣)، پەڵە خۆرەکانی ڕەی شۆپ هەموو ڕۆژێک دیار بوون، بۆیە ڕووپێوی کرد و تۆماری کرد لە هەوڵێکدا بۆ دەستنیشانکردنی ڤولکان لە نێوان پەڵە خۆرەکاندا، بەڵام ئەم هەسارەیەی نەدۆزیەوە، بەڵام سەرنجی جیاوازییەکی ڕێکوپێکی لە ژمارەی پەڵەی خۆر، و ئەنجامەکانی لە وتارێکی کورتدا بە ناوی " تێبینییەکانی وزەی خۆر لە ماوەی ساڵی ١٨٤٣دا" بڵاوکرانەوە. وتیشی، لەمبارەیەوە ئەگەری ئەوە هەیە لەماوەی دە ساڵدا ژمارەی پەڵە لە هەر ساڵێکدا لەو دە ساڵەدا بگاتە ئەوپەڕی. ئەم توێژینەوەیە سەرەتا سەرنجێکی کەمی ڕاکێشا، بەڵام ڕودۆڵف وۆڵف کە لەو کاتەدا بەڕێوەبەری ڕوانگەی بێرن بوو، ئەوەندە سەرسام بوو بەو تێبینییە کە دەستی کرد بە کۆکردنەوە و لێکۆڵینەوە لە چاودێریکردنی بەردەوامی پەڵە خۆرەکان. دواتر تێبینییەکانی شاوب لە ساڵی ١٨٥١ لەلایەن ئەلێکساندەر ڤۆن هومبۆڵتەوە لە بەرگی سێیەمی کتێبی نووسینی گەردوون بەکارهێنران. ئێستا فرێکوێنسیی پەڵەی خۆر لە ڕووی زانستییەوە ناسراوە و بەم شێوەیە شاوب بە یەکێک لە گرنگترین دۆزینەوەکانی فەلەکناسی دەناسرێتەوە.

## سەرچاوەکان

 
 
 
 

پۆل:گەردوون
پۆل:مردووانی ١٨٧٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٩
پۆل:گەردوونناسانی ئاڵمانی
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
ڕۆڵف سێدان

**ڕۆلف سێدان** یان **ئێدوارد سێدان** (٢٠ی ژانویەی ١٨٩٦ &#x2013; ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٢) ئەکتەری کەسایەتی ئەمریکی بوو، بە دەرکەوتنی لە  ناسرا بوو، زۆرجار ڕۆڵی سەرەکی نەبووە، بەزۆری ڕۆڵی کارمەندان، بەڕێوەبەری شەمەندەفەر، پۆستەچی، چێشتلێنەر، گارسۆن، ھتد.. ھەبووە.

## سەرەتای ژیان
ئێدوارد سێدان لە شاری نیویۆرک لەدایکبووە، دایکی دیزاینەری جلوبەرگی شانۆی بڕۆدوەی بووە و باوکی بەڕێوەبەری ئۆرکێسترا بووە.

## پیشە
سێدان دەستی بە کاری ھونەری کردووە لە بواری نمایشدا وەک ئەکتەری ڤۆدڤیل و یانە شەوانەکان و دەستی بە نواندن کردووە لە شانۆی کەناری ڕۆژھەڵات بەشداری کردووە. سێدان لە ساڵی ١٩١٦ بۆ یەکەمجار لە فیلمی بڕۆدوەی دەرکەوت و لە ساڵی ١٩٢١ لە یەکەم فیلمی جووڵاویدا بۆ کۆمپانیای میترۆ پیکچەرز دەرکەوت. لە ساڵانی ١٩٢٢ و ١٩٢٣، سێدان ئەکتەری دیار بووە لەگەڵ یاریزانانی لیس مارش لە ویلایەتی تەکساس.

سێدان کێشەی زۆری ھەبوو بۆ ئەوەی وەک ئەکتەرێک لە ڕادیۆدا وەربگیرێت، دوای شەش مانگ لە ناو تۆمارکردنی، سەرکەوتوو نەبوو. یەکەم ڕۆڵی بەدەست ھێنا، ھەرچەندە تا ئەو کاتە بۆ ماوەی ٢٢ ساڵ ڕۆڵی لە فیلمەکاندا گێڕابوو. ڕۆڵی سەرەتایی پەخشکردنی لە ئەڵقەیەکی *فیلمی بیگ تاوندا* بوو کاتێک دەنگی بە باشترین شێوە لەگەڵ بەشێکی دیاریکراوی بەرنامەکەدا دەگونجا. دواتر لە دراما ڕادیۆیییەکان ڕۆڵی گێڕا.

## مەرگ
سێدان لە ساڵی ١٩٨٢ لە شاری پاسیفیک پالیسادس لە ویلایەتی کالیفۆرنیا، بەھۆی نەخۆشی دڵەوە لە تەمەنی ٨٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:مردووانی ١٩٨٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٦
جۆرج فیلیپس بۆند

**جۆرج فیلیپس بۆند** (٢٠ی ئایاری ١٨٢٥١٧ی شوباتی ١٨٦٥) فەلەکناسی ئەمریکی بووە، کوڕی ویلیام کرانچ بۆند بووە . هەندێک سەرچاوە ساڵی لەدایکبوونی بە ساڵی ١٨٢٦ دەزانن.

سەرەتای حەزی لە سروشت و باڵندەکان بوو، بەڵام دوای مردنی برا گەورەکەی ویلیام کرانچ بۆند جونیۆر هەستی بە ناچاری کرد بەدوای ڕێچکەی باوکیدا بچێتە بواری فەلەکناسی . دوای باوکی وەک بەڕێوەبەری (ڕوانگەی کۆلێژی هارڤارد) لە ساڵی ١٨٥٩ هەتاوەکوو کۆچی دوایی کرد هەر لەو پۆستە مایەوە، ئامۆزاکەی ناوی ئێدوارد سینگڵتۆن هۆڵدن بوو کە یەکەم بەڕێوەبەری ڕوانگەی لیک بوو .

جۆرج بۆند یەکەم وێنەی ئەستێرەی لە ساڵی ١٨٥٠ ( ڤێگا ) و وێنەی ئەستێرەیەکی دووانە لە ساڵی ١٨٥٧ ( میزار ) پێشنیاری کرد کە دەتوانرێت فۆتۆگرافی بەکاربهێنرێت بۆ پێوانەکردنی گەورەیی ئەستێرە و چەندین کلکلدار دۆزیەوە و خولگەی کلکدارەکانی حیساب کرد، هەروەها جۆرج بۆند لێکۆڵینەوەی لە کەیوان و تانەی ئۆریۆن کردووە، ئەو و باوکی بە هاوبەشی مانگەکانی زوحەلیان دۆزیەوە کە هایپریۆن بوو (کە هەروەها بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن ویلیام لاسێلەوە دۆزرایەوە). جگە لە بەشدارییە فەلەکناسییەکانی، جۆرج بۆند ڕووپێوی چیای سپی نیو هامپشایریشی کردووە.

بەهۆی نەخۆشی سیلەوە کۆچی دوایی کردووە .

## ڕێزلێنان

* لە ساڵی ١٨٦٥دا میدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی بەدەستهێنا.
* چیای بۆند و وێست بۆند و بۆندکلیف لە نێوان شاخەکانی سپیدا هەموویان بە ناوی ئەوەوە ناونراون.
* کانییەکەی جی بۆند لەسەر مانگ بە ناوی ئەوەوە ناونراوە، هەروەها کانییەکەی بۆند لەسەر مەریخ . 
* هەروەها ناوی The Bond albedo, کە گرنگە بۆ وەسفکردنی هاوسەنگی وزەی تەنێکی هەسارەیی، بە ناوی ئەوەوە ناونراوە.
* ناوچەیەک لەسەر هایپەریۆن پێی دەوترێت "بۆند-لاسێل دۆرسوم".
* ئەستێرەی بچووک (٧٦٧) بۆندیە بە هاوبەشی ناوی خۆی و باوکی لێنراوە.
* بۆشایی بۆند لەناو ئەڵقەی C ی زوحەلدا بە هاوبەشی ناوی ئەو و باوکی لێنراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* http://messier.seds.org/xtra/Bios/gpbond.html (سەرنج بدە بە بەرواری هەڵەی لەدایکبوون و مردن)
* MNRAS '''9''' (1848) 1: دۆزینەوەی مانگی دەستکردێکی نوێی زوحەل
* پێشکەشکردنی میدالیای زێڕی RAS
* ئاگادارییەکی کورتی مردن
* پەیوەندییەکان: پێشەنگانی فەلەکناسی ئەمریکی

پۆل:گەردوون
پۆل:چاودێرانی کۆلێژی ھارڤارد
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد
پۆل:دۆزەرەوەکانی مانگەکان
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:ستافەکانی زانکۆی ھارڤارد
پۆل:مردووانی ١٨٦٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٥
ویلیام ئالن میلەر

**ویلیام ئالن میلەر** '''ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگایی شاھانە''' (بە ئینگلیزی &#x2013; William Allen Miller FRS ) زانایەکی بەریتانی بووە.

## ژیان
ویلیام میلەر لە شاری ئیپسویچ لە ویلایەتی سۆفۆلک لەدایکبووە و لە قوتابخانەی ئاکوۆرس و کۆلێژی کینگ لە لەندەن خوێندوویەتی.

لە مردنی جۆن فرێدریک دانیێلدا بووە سەرۆکی کیمیا لە کینگز، هەرچەندە بە پلەی یەکەم پیشەی سەرەکی کیمیازانە، بەڵام ئەو بەشدارییە زانستیانەی کە ویلیام میلەر ئەمڕۆ بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆیەوە ناسراوە لە بواری سپێکترۆسکۆپی و ئەستێرەکیمیادایە ، کە بوارە نوێیەکانن لەو سەردەمەی تێیدا ژیایە.

میلەر کتێبی دەرسی *توخمەکانی کیمیا، تیۆری و پراکتیکی، بەشی یەکەم فیزیای کیمیایی* لە ساڵی ١٨٥٥ نووسی  لە پێشەکییەکەیدا دان بە هاوکارییەکانی چارڵز تۆملینسۆندا داناوە.

لە ساڵی ١٨٦٧ بە هاوبەشی لەگەڵ زانا ویلیام هاگینز مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی فەلەکی شاهانەی بەدەستهێناوە بەهۆی لێکۆڵینەوەیەکی سپێکترۆسکۆپییان لە پێکهاتەی ئەستێرەکان .  لە ساڵی ١٨٤٥ وەک هاوڕێی کۆمەڵەی شاهانە هەڵبژێردرا. 

ویلیام میلەر لە ساڵی ١٨٧٠ دەستنووسێکی بۆ *پێشەکی بۆ لێکۆڵینەوە لە کیمیای نائۆرگانیک* تەواو کردبوو پێش ئەوەی نەخۆش بکەوێت، ئەویش گواستەوە بۆ چارڵز تۆملینسۆن تا ئامادەی بکات بۆ بڵاوکردنەوە. 

بەپێی نامەی مردنی،  ویلیام میلەر لە ساڵی ١٨٤٢ لەگەڵ ئەلیزا فۆڕێست لە بیرمینگهام هاوسەرگیری کردووە، لە ساڵی ١٨٧٠ کۆچی دوایی کردووە، ساڵێک دوای هاوسەرەکەی و هەردووکیان لە گۆڕستانی وێست نۆروود بە خاک سپێردراون. لە دوای خۆیان کوڕێک و دوو کچیان بەجێهێشتووە.

کانییەکەی میلەر لەسەر مانگ بە ناوی ئەوەوە ناونراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:دەرچووانی کۆلێجی کینگز لەندەن
پۆل:مردووانی ١٨٧٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٧
ئێرکۆل دێمبۆڤسکی

وێنۆک| هێرکولێس دێمبۆڤسکی
**ئێرکۆل** (هێرکۆلیس) **دێمبۆڤسکی** (١٢ی کانوونی دووەمی ١٨١٢ &#x2013; ١٩ی کانوونی دووەمی ١٨٨١) فەلەکناسێکی ئیتاڵی بووە.

لە شاری میلانۆ لەدایکبووە، نازناوی "بارۆن"ی بە میرات وەرگرتووە وەک کوڕی یان دێمبۆڤسکی (Dębowski) کە یەکێک بوو لە ژەنەڕاڵەکانی پۆڵەندییەکانیسەردەمی ناپلیۆن، تا ساڵی ١٨٤٣ لە هێزی دەریایی نەمسا-مەجارستان خزمەت دەکات و بەهۆی هۆکاری تەندروستی خانەنشین بووە بۆ ناپۆلی . 

چاودێرێکی ماندوونەناسانەی دوو ئەستێرە بوو و دەیان هەزار مایکرۆمەتری پێوانە دەکرد، بە تایبەتی زۆرێک لە ئەستێرە دووانەییەکانی لە *کەتەلۆگی دۆرپات* لەلایەن فریدریش سترۆڤەوە پێوانە کردەوە، ئاماژەی بەوەدا کە چۆن هەندێکیان بەدرێژایی ساڵان شوێنیان گۆڕیوە بەهۆی خولگەی یەکتریان وەک ئەستێرەی دووانەیی .

لە ساڵی ١٨٧٨ میدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی بەدەستهێناوە.

کانیاوی (Dembowski) لەسەر مانگ بەناوی ئەوەوە ناونراوە، هەروەها هەسارەی بچووک 349_Dembowska بە ناوی ئەوەوە ناونراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* بەخشینی مەدالیای زێڕی RAS: MNRAS '''38''' (1878) 249
* کۆچی دوایی: MNRAS '''42''' (1882) 148
* وێنەی ئێرکۆل دێمبۆڤسکی لە ئەرشیفی دیجیتاڵی تۆمارەکانی ڕوانگەی لیک، کۆکردنەوەی دیجیتاڵی کتێبخانەی یو سی سانتا کروز 

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:مردووانی ١٨٨١
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٢
ئارسەر ئاوێرز

**جۆرج فریدریش جولیۆس ئارسەر ڤۆن ئۆوەرز** (١٢ی ئەیلوولی ١٨٣٨ – ٢٤ی ژانویەی ١٩١٥) فەلەکناسی ئەڵمانی بووە. ئاوێرس لە شاری گۆتینگن لەدایکبووە، لە دایک و باوکی ناویان گۆتفرید دانیال ئۆوەرز و ئیما کریستیان سۆفی (لەدایکبووی بۆرکنشتاین) بوونە. 

لە زانکۆی گۆتینگن خوێندوویەتی و لە زانکۆی کۆنیگسبێرگ کاری کردووە، ئەو پسپۆڕ بوو لە ئەستێرەپێوانی, پێوانەکردنی زۆر وردی شوێن و جووڵەی ئەستێرەکان دەکرد، ئەو ئەستێرەی سیریوس و پرۆسیۆنی لە کاریگەرییەکانیان لەسەر جوڵەی ئەستێرە سەرەکییەکە دەستنیشان کرد، پێش ئەوەی تەلەسکۆپەکان ئەوەندە بەهێز بن کە بتوانن بە شێوەیەکی بینراو چاودێرییان بکرێن، جۆرج لە ساڵی ١٨٦٦ەوە سکرتێری ئەکادیمیای بەرلین بووە، و ڕێنماییەکانی گەشتەکانی کردووە بۆ پێوانەکردنی ترانزێتەکانی زوحەل, بە مەبەستی پێوانەکردنی مەودای زەوی بۆ خۆر بە وردیتر، و هەربۆیە بتوانێت ڕەهەندەکانی کۆمەڵەی خۆر بە وردیتر حیساب بکات و بە وردبینییەکی زیاتر، دەستی بە پڕۆژەیەک کرد بۆ یەکخستنی هەموو هێڵکارییەکانی ئاسمانی بەردەست، بەرژەوەندییەک کە لە کەتەلۆگی تەمەئەسێرە دەستی پێکرد کە لە ساڵی ١٨٦٢دا بڵاویکردەوە. جۆرج لە بەرلین کۆچی دوایی کردووە . گۆڕەکەی لە *فریدۆفی* پرۆتستانت پارێزراوە.

کوڕەکەی کارل ڤۆن ئاوێرس بوو بە کیمیاکارێکی ناسراو و دۆزینەوەی دروستکردنی ئاوێرس .

## ڕێزلێنان
**خەڵاتەکان**

* ئەندامی فەخری بیانی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی ئەمریکی, *١٨٨٠* 
* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی فەلەکی شاهانە ، *١٨٨٨*
* مەدالیای جەیمس کرایگ واتسۆن ، *١٨٩١*
* Pour le Mérite (چینی مەدەنی)، *٣١ی ئایاری ١٨٩٢* 
* مەدالیای بروس ، *١٨٩٩*
* کانیاوی ئاوێرس لەسەر مانگ بە ناوی ئەوەوە ناونراوە

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* لاپەڕەی مەدالیای بروس 
* خەڵاتکردنی مەدالیای بروس
* خەڵاتکردنی میدالیای زێڕی RAS
* وێنۆک| ئۆلگێماڵدە (١٩٠٠) دژی پڕۆفیسۆر ئێرنست هیلدێبراند (١٨٣٣-١٩٢٣)، بەرلین

پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:مردووانی ١٩١٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٨
مۆریس لۆوی

وێنۆک| مۆریس لۆوی
وێنۆک| ڕووی مانگ، وێنەی لەلایەن لۆوی و پویزۆکەوە لە ساڵی ١٨٩٤ گیراوە
**ماوریس (مۆریتز) لۆوی** (بە ئینگلیزی: Maurice (Moritz) Loewy) (١٥ی نیسانی ١٨٣٣ – ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٧) ئەستێرەناسێکی بە ڕەگەز فەڕەنسی بووە.

لۆوی لە شاری ڤییەننا لەدایکبووە، دایک و باوکی جوولەکەکانی لۆوی لە ساڵی ١٨٤١دا ڕوویان لە ڤییەننا کرد بۆ ئەوەی لە دژە جوولەکەگەرایی شارەکەی خۆیان ڕزگاریان بێت، لۆوی بوو بە یاریدەدەر لە ڕوانگەی ڤییەننا، کار لەسەر میکانیکی ئاسمانی دەکرد، بەڵام دامەزراوەکانی نەمسا-مەجارستان ڕێگەیان نەدەدا جوولەکەیەک پێشبکەوێت بۆ پۆستێکی باڵا بەبێ ئەوەی دەستبەرداری باوەڕەکەی بێت و ئایینی کاسۆلیکی لە باوەش بگرێت. بەڕێوەبەری ڕوانگە کارل ئێڵ لیترو پەیامنێری ئۆرباین لی ڤێریێر بوو، بەڕێوەبەری ڕوانگەی پاریس و لەوێ پۆستێکی بۆ لۆوی لە ساڵی ١٨٦٠ مسۆگەر کرد. دوای چوونی بۆ فەڕەنسا، لۆوی دەبێتە ھاوڵاتییەکی فەڕەنسی بە ڕەسەنایەتی.

بە تایبەت کاری لەسەر خولگەی ئەستێرە بچووکەکان و کلکدار و پێوانەکردنی درێژایی کردووە و وردییەکەی *کۆنیسانس دی تێمپس* باشتر کردووە، ھەروەھا کاری لەسەر بینایی و نەھێشتنی لادان لە ڕووناکی کردووە.

لە ساڵی ١٨٧٢ بوو بە ئەندامی نووسینگەی درێژخایەنەکان و لە ساڵی ١٨٧٣ بە ئەندامی ئەکادیمیای زانستەکان ھەڵبژێردرا.

ماوریس لۆوی لە ساڵی ١٨٩٦ بووە بەڕێوبەری ڕوانگەی پاریس و دامەزراوەکەی سەرلەنوێ ڕێکخستەوە و بەشی فەلەکناسی فیزیکی دامەزراند، زیاتر دە ساڵ لەگەڵ پیێر پویزۆس کاریان کرد لەسەر ئەتڵەسێکی مانگ کە لە ١٠ ھەزار وێنە پێکھاتبوو، (١٩١٠)، کە بنەمای یەکلاکەرەوە بوو بۆ جوگرافیای مانگ بۆ زیاتر لە نیو سەدە. کانیاوی لۆوی لەسەر مانگ بەناوی ئەوەوە ناونراوە و گەڕەستێرۆچکەی ٢٥٣ ماتیڵد پێدەچێت بەناوی ھاوسەرەکەیەوە ناونرابێت.

لە پاریس لە کۆبوونەوەیەکی تایبەتی حکوومەتدا بەھۆی وەستانی دڵەوە لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٧ کۆچی دوایی کرد.

## ڕێزلێنان

* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی فەلەکناسی شاهانە, (1889)

## سەرچاوەکان





## بەستەری دەرەکی

*  
*  
* Obituaries of M. Loewy in the Astrophysics Data System
* Atlas photographique de la Lune, on the digital library of Paris Observatory

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست
پۆل:مردووانی ١٩٠٧
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٣
گاستۆن گلاس

**گاستۆن گلاس** (ناوی فەرمی: **جاک گاستۆن ئۆسکار گلاس**؛ ٣١ی کانوونی دووەمی ١٨٩٩ &#x2013; ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٦٥) ئەکتەر و بەرھەمھێنەرێکی فیلمی فەڕەنسی‒ئەمریکی بوو.
وێنۆک| ئەلما ڕوبێنس و گلاس لە ''فیلمی Humoresque'' (١٩٢٠).

## کورتەی ژیان
وێنۆک|250x250پیکسڵ| لەگەڵ ڤیۆلا دانا لە ''فیلمی The Are No Villains'' (1921)
وێنۆک| گلاس لەگەڵ واندا ھاولی لە ''فیلمی The Midnight Limited'' (1926)
وێنۆک|317x317پیکسڵ| لەگەڵ نینا کوارتێرۆ، لە ''فیلمی The Red Mark'' (١٩٢٨)
گلاس بەھرەی خۆی لەسەر شاشەکانی ھۆڵیوود نیشان دا، بە شێوەیەکی گشتی لە پێرستێکی درێژی فیلمە سەرکەوتووەکاندا دەرکەوت. گلاس دەستی بە کاری نواندن کرد لە فیلمە جیاوازەکاندا دەرکەوتووە. لە نیوەی کۆتایی ژیانی ھونەریدا، ڕۆڵی لە فیلمە ژیاننامەیییەکانی بینیوە؛ دوایین جار لە فیلمی «ونبوو لە بۆشایی ئاسمان» کاری کردووە. لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٦٥ لە تەمەنی ٦٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* Gaston Glass

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:مردووانی ١٩٦٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩
پۆل:CS1: Julian–Gregorian uncertainty
پۆل:ئەکتەرەکان
پۆل:بەرھەمھێنەران
پۆل:بەرھەمھێنانی فیلم
ھاینریچ لویس دی ئارێست

**هاینریچ لویس دی ئارێست** (١٣ی ئابی ١٨٢٢ – ١٤ی حوزەیرانی ١٨٧٥ ) فەلەکناسێکی ئەڵمانی بووە، لە شاری بەرلین لەدایکبووە، هەندێک جار ناوی بە **هاینریچ لودویگ دی ئارێست** ناودەبرێت .

## ژیاننامە
لە کاتێکدا کە هێشتا خوێندکاری زانکۆی بەرلین بوو، دی ئارێست بەشێک بوو لە گەڕانەکانی یۆهان گۆتفرید گال بۆ نەپتون . لە ٢٣ی ئەیلوولی ١٨٤٦، پێشنیاری کرد کە هێڵکارییەکی ئاسمانی کە بەم دواییە کێشراوە، لە ناوچەی شوێنی پێشبینیکراوی ئۆربان لی ڤێریێر ، دەتوانرێت بەراورد بکرێت لەگەڵ ئاسمانی ئێستا بۆ گەڕان بەدوای تایبەتمەندی ئاوارەبوونی هەسارەیەکدا ، بە پێچەوانەی ئەستێرەیەکی وەستاو، هەر لەو شەوەدا هەسارەی نەپتون دۆزرایەوە.

کارەکانی دواتری دی ئارێست لە ڕوانگەی لایپزیگ وای لێکرد، لە ساڵی ١٨٥١، ئەو کلکدارە بدۆزێتەوە کە ناوی لێنراوە (بە فەرمی ناوی ٦P/d'Arrest ). هەروەها لێکۆڵینەوەی لە گەڕەستێرۆچکەکان کردووە، ٧٦ فرێیا و تەمەئەستێرە و گەلەئەستێرەی دۆزیوەتەوە، لە ساڵی ١٨٦١دا NGC ١ و لە ساڵی ١٨٦٥دا NGC ٢٦ و NGC ٣٥٨ ی دۆزیوەتەوە.

لە ساڵی ١٨٦٤ دی ئارێست گەڕانێکی سەرکەوتوو نەبوو بەدوای مانگەکانی مەریخدا، و بە نزیکەیی سەرەوەی ٧٠ خولەکی کەوانەیی وەک ئەو مەودایە لە مەریخەوە دانا کە پێویستە بەدوای مانگێکدا بگەڕێت. 

لە ساڵی ١٨٧٥دا میدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی بەدەستهێناوە.

لە ساڵی ١٨٥٧ لەگەڵ ئۆگست ئێمیلی مۆبیۆس، کچی هاینریچ سەرپەرشتیاری ئەوکاتی، ئۆگست فێردیناند مۆبیۆس هاوسەرگیری کرد.  لە شاری کۆپنهاگن لە وڵاتی دانیمارک کۆچی دوایی کردووە.

### ڕێزلێنان
هەر یەک لە کانی (*D'Arrest)* لەسەر مانگ، مانگی *[[فۆبۆس (مانگ)|فۆبۆس]]* کە مانگێکی هەسارەی مەریخە، هەروەها گەڕەستێرۆچکەی 9133 d'Arrest بە ناوی ئەوەوە ناونران.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* لایپزیگ 35//0000265.000.html پێدانی مەدالیای زێڕی RAS: MNRAS '''35''' (1875) 265 &#x5B; *[[ویکیپیدیا:بەستەری مردوو|<span title="Dead link tagged January 2018">بەستەری مردووی هەمیشەیی</span>]]* &#x5D;

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی لالاند
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:مردووانی ١٨٧٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٢
خواحافیز تا نازانم کەی

**خواحافیز تا نازانم کەی** شانۆیەکی کوردیی بەرھەمی کۆڕی شانۆی بایە، ئەم شانۆیە لە نووسینی محەممەد یەعقووبییە کە مەریوان ھەڵەبجەیی لە فارسییەوە وەریگێڕاوەتەوە و کاری دەرھێنانیشی لەلایەن محەممەد مستەفاوە بۆ کراوە.

## ناوەرۆک
شانۆکە خەریکی گێڕانەوەی دوو چیرکۆکی پەیوەندیدار بە یەکە: نووسەرێک کە بەردەوام بەھۆی نووسینەکانییەوە ھەڕەشەی کوشتنی لێ دەکرێت و بەسەرھاتی خێزانێک لە نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوودا، کە ھاوکات خەریکە بەدەستی نووسەرەکەوە دەنووسرێت؛ بینەر لەم ڕێگەوە ئاگاداری دۆخی سیاسی، ئابووری و کۆمەلایەتیی ئەم سەردەمە دەبێت.

## نواندن
* ڕۆزا ئومێد
* زەریا سامی
* دیاری عومەر
* سۆما قاسم
* بێساران جاسم
* دیدار عومەر

## نمایشکردن
لە ١٠ی شوباتی ٢٠١٦ەوە تاوەکوو ٢٠ی مانگ لە تەلاری ھونەری سلێمانی

## سەرچاوەکان

پۆل:شانۆ کوردییەکان
جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٨٤

**جامی نەتەوەکانی ئەفریقا لە ساڵی ١٩٨٤** ١٤ەمین خولی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا ڕێکدەخرێت. لە وڵاتی کۆتدیڤوار بەڕێوەچوو.ھەشت ھەڵبژاردە بەشداری ئەم خولەی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا کرد و دابەشکران بەسەر دوو کۆمەڵەدا، ھەر کۆمەڵەیەک لە چوار ھەڵبژاردە پێکھاتبوو. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکان گەیشتنە یاریی پێش کۆتایی. کامیروون یەکەم پاڵەوانێتی خۆی بەدەستھێنا و لە یاری کۆتاییدا بە ئەنجامی ٣–١ لە نێجیریای بردەوە.

## پاڵاوتەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وردەکارییەکان لە RSSSF
## سەرچاوەکان
ناسیۆنالیزمی نەتەوەیی

**ناسیۆنالیزمی نەتەوەیی**، (Nasiyonalîzmî Neteweyî) کە بە **ئیتنۆ ناسیۆنالیزمیش** ناسراوە، جۆرێکە لە ناسیۆنالیزم کە تێیدا نەتەوە و ڕەگەزایەتی لە ڕووی نەتەوەیییەوە پێناسە دەکات، بە جەختکردنەوە لەسەر ڕوانگەیەکی ئیتنۆ سەنتەری (ناوەندیی نەتەوەیی) بۆ پرسە جۆراوجۆرە سیاسییەکانی پەیوەست بە دووپاتکردنەوەی گرووپێکی نەتەوەیی دیاریکراو.

بنەمای سەرەکی ناسیۆنالیستە نەتەوەیییەکان ئەوەیە کە «گەلان بە میراتێکی ھاوبەش پێناسە دەکرێن، کە زمانێکی ھاوبەش و باوەڕێکی ھاوبەش و ڕەچەڵەکی نەتەوەیی ھاوبەش لەخۆدەگرێت». ھەروەھا «ئەوانەی لە نەتەوەکانی ترن و لە ئێمە نین دەبێت وەک ھاووڵاتی پلە دوو پۆلێن بکرێن».

پێناسەکردنی نەتەوە بە شێوەیەکی بەرفراوان دەتوانێت ببێتە ھۆی ئەوەی کە ناسیۆنالیزمی نەتەوەیی لە جۆری پان ناسیۆنالیزم دروست بکات، وەک لە ڕووداوەکانی سەرھەڵدانی پان ئەڵمانیزم یان پان سلاڤیزمدا ڕوویانداوە.

## پەرەپێدانی چەمکەکە
ناسیۆنالیزمی نەتەوەیی (کە دەشتواندرێت بە *نەتەوەپەرستی نەتەوە* بانگ بکرێت) لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا لە قۆناغی نێوان جەنگە جیھانییەکانی یەکەم و دووەمدا سەریھەڵدا، لەگەڵ دووبارە کێشانەوەی نەخشەی سیاسیی ئەورووپا، و بەشێکی زۆری نەتەوە و نیشتمانەکان مافی چارەی خۆنووسینییان پێدرا، بووە سەرەتای ھەستکردنی گەلان بە بوونی خۆیان لە خاکەکەیاندا.

ھەروەھا زیاد بوونی کۆچ و تێکەڵ بوونی نەتەوەکان بە یەکتر، لە خاکی نەتەوەی یەکەم یانیش لە خاکی نەتەوەی دووەم، بووە ھۆی ڕق لێبوونەوە و جۆرێک لە سەرھەڵدانی ڕەگەزپەرستی ھەردوو نەتەوەکە بەرامبەر یەکتری، کە ھەردووکیشیان لە پێشبڕکێدان بۆ زیندوو ھێشتنەوەی ناسنامەیی خۆیان.

## ئەمانەش ببینە
* زایۆنیزم
* ناسیۆنالیزم
* ناسیۆنالیزمی نوێ

## بەستەرە دەرەکییەکان
* سەرھەڵدانی ناسیۆنالیزمی نەتەوەیی و داھاتووی دیموکراسی لیبراڵ.
* ئەنجومەنی پەیوەندییەکانی دەرەوە. ٢٤ی ئایاری ٢٠١٧

## سەرچاوەکان

پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان
پۆل:ناسیۆنالیزمەکان
پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:ڕەگەزپەرستی
پۆل:ڕەگەزناسی
پۆل:نیشتمانپەروەری
پۆل:نیشتووناسی
وارن دی لا ڕو

**وارن دی لا ڕو** (١٨١٥ – ١٨٨٩ز)  فەلەکناس و کیمیازان و وێنەگرێکی خەڵکیشانشینی یەکگرتوو بووە. لە شاری گێرنسی لەدایکبووە. ئەندامی کۆمەڵەی شاهانە و ئەکادیمیای زانستی ڕووسیا بووە. لە لەندەن کۆچی دوایی کردووە، لە تەمەنی ٧٤ ساڵیدا.

## خەڵات
خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە:

* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی (١٨٦٢)
* هاوڕێی کۆمەڵەی شاهانە
* خەڵاتی لالاندێ
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* لاپەرەی  وارن دی لا ڕو لە  Encyclopædia Britannica Online

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٥
پۆل:مردووانی ١٨٨٩
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی لالاند
چارڵز یوجین دیلاونی

**چارڵز یوجین دیلاونای** ( ٩ی نیسانی ١٨١٦ &#x2013; ٥ی ئابی ١٨٧٢) فەلەکناسی و ماتماتیکزانی فەرەنسی بووە، توێژینەوەکانی لەسەر جووڵەی مانگ گرنگ بوون لە پێشخستنی هەردوو تیۆری جوڵەی هەسارەکان و بیرکاری. 

## ژیان
لە شاری لوسینی سور بارس لە فەرەنسا لەدایکبووە، لە دایک و باوکی ناویان جاک هیوبێرت دیلاونی و کاترین چۆیسلاتە،  دیلاونی لە ژێر دەستی ژان باپتیست بیۆت لە سۆربۆن خوێندوویەتی، چارڵز بە تایبەت کاری لەسەر میکانیکی مانگ کردووە وەک حاڵەتێکی تایبەتی کێشەی سێ تەنەکە، لە ساڵانی ١٨٦٠ و ١٨٦٧دا دوو بەرگی کتابی لەسەر ئەو بابەتە بڵاوکردەوە کە هەریەکەیان ٩٠٠ لاپەڕە بوو، کارەکە ئاماژە بە تێکچوونی لە سیستەمەکەدا دەکات، و بە ڕوونی کێشەی ئەو شتانەی کە پێیان دەوترێت "پارچە بچووکەکان" لە تیۆری تێکچووندا نیشان دەدات، دەربڕینی زنجیرە بێکۆتاییەکەی بۆ دۆزینەوەی شوێنی مانگ زۆر بە هێواشی کۆبووەوە بۆ ئەوەی سوودی پراکتیکی هەبێت بەڵام کاتالیستێک بوو لە پەرەپێدانی شیکاری کارایی  و جەبرای کۆمپیوتەر . 

چارڵز دیلاونی لە ساڵی ١٨٧٠ بووە بەڕێوەبەری ڕوانگەی پاریس بەڵام دوای دوو ساڵ لە ڕووداوێکی نقووم بوونی بەلەم لە نزیک شاری شێربۆرگ لە فەرەنسا خنکا.  پیتەر گوتری تایت لە کتێبەکەیدا *کە ڕیساڵی سەرەتایی لەسەر کواترنیۆنەکان* چاپی ١٨٦٧ لە لاپەڕەی ٢٤٤دا ناوی دیدۆنیای ناوە بۆ ڕێزلێنان لە دێلاونی.

## ڕێزلێنان

* ئەندامی *[[ئەکادیمیای فەرەنسی بۆ زانست|ئەکادیمیای زانستەکان]]*, (١٨٥٥) 
* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی فەلەکناسی شاهانە, (1870) 
* ناوی چارڵز یەکێکە لەو ٧٢ ناوەی کە لەسەر تاوەری ئیڤڵ نووسراوە .

## سەرچاوەکان

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:مردووانی ١٨٧٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٦
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
دژە نیشتمانپەروەری

alt=|وێنۆک| ''چوار قوربانی نیشتمانپەروەری ھەرزان'' (١٩١٠). بێوەژنێک نیشان دەدات کە خەمباری مردنی ھاوسەرەکەیەتی شانبەشانی منداڵەکانی کە یاری بە تفەنگەی گاڵتینە دەکەن.
**دژە نیشتمانپەروەری** ئەو ئایدۆلۆژیایەیە کە دژایەتی نیشتمانپەروەری دەکات؛ بەزۆری ئاماژەیە بۆ ئەو کەسانەی کە دیدگای شارستانیی تەواویان ھەیە کە نایانەوێت مرۆڤ بە نەتەوە و نیشتیمان و خاکەوە سەرقاڵ بێت؛ ھەڵگرانی ئەم چەمکە بە زۆری سروشتی ئینتەرناسیۆنالیستی و دژە ناسیۆنالیستیشیان ھەیە. بە شێوەیەکی گشتی، دژە نیشتیمانپەروەری لەو باوەڕە سەرچاوە دەگرێت کە نیشتیمانپەروەری ھەڵەیە، لەبەرئەوەی ئەو کەسانەی لە وڵاتێکدا لەدایکبوون، حەزیان لێبێت یان نا و بەبێ گوێدانە تاکایەتی خۆیان، ھاندەدرێن وڵاتیان خۆشبوێت یان خۆیان بەخت بکەن لە پێناویدا؛ لە ئەنجامدا، ئەو کەسانەی دژایەتی نیشتیمانپەروەری دەکەن، ڕەنگە دژی دەسەڵاتخوازییەتی ھەستپێکراوی ئەو بن، لە کاتێکیشدا ھەندێکی تریان پێیان وایە کە نیشتیمانپەروەری ڕەنگە ببێتە ھۆی شەڕ بەھۆی ناکۆکی جیۆپۆلەتیکییەوە. بەگشتی ئەم زاراوەیە بە شێوەیەکی سووکایەتی پێکردن لەلایەن ئەو کەسانەی کە بەرگری لە نیشتیمانپەروەری یان ناسیۆنالیزم دەکەن بەکاردەھێنرێت. ھەروەھا بیرۆکەی فرە کولتوری و تێکەڵاوبوون وەک دژە نیشتیمانپەروەری خراوەتە ژێر پرسیارەوە.

## دژایەتیی ئەنارکیستەکان بۆ نیشتمانپەروەری
ئەنارکیستەکان (دیارترینیان ئەنارکۆ‒کۆمۆنیستەکان) بە چەند ھۆکارێک مەیلیان ھەیە دژی نیشتمانپەروەری بوەستنەوە، لەوانە:
* باوەڕ بە یەکسانی بۆ ھەموو مرۆڤەکان
* بەکارھێنانی نیشتیمانپەروەری بۆ ملکەچ پێکردنی چینی کرێکار
* پەیوەندی نێوان نیشتیمانپەروەری و میلیتاریزم
* بەکارھێنانی نیشتیمانپەروەری بۆ ھاندانی دڵسۆزی بۆ دەوڵەت

## ئەمانەش ببینە
* ئینتەرناسیۆنالیزم
* ناسیۆنالیزم
* دژە ناسیۆنالیزم
* پان ئیسلامیزم

## سەرچاوەکان

پۆل:دژە ناسیۆنالیزم
پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان
پۆل:نیشتمانپەروەری
پۆل:ناسیۆنالیزمەکان
پۆل:ناسیۆنالیزم
فریدریش ویلھێلم ئارگێلاندەر

**فریدریش ویلهێلم ئۆگست ئارگێلاندەر** (بە زمانی ئەڵمانی: Friedrich Wilhelm August Argelander) فەلەکناسی ئەڵمانییە، لە ڕۆژى ٢٢/١٧٩٩ لە شاری مێمێل (ئێستا کلایپێدا) لە دایکبووە و لە ڕۆژى ١٧\٢\١٨٧٥ لە شارى بۆن کۆچى دوایى کردووە، لە ساڵى ١٨٢٣ەوە چاودێر بووە لە تۆکۆ و هێلسنکی و فینلاند و پاشان لە ساڵی ١٨٣٧ەوە بووەتە پرۆفیسۆر، لە شاری بۆن و وەک بەڕێوەبەری ڕوانگەی لەوێ کاری کردووە، ئارگلاندەر لە سەرەتای کاری فەلەکناسیدا لە بواری جووڵەی ناوەکی ئەستێرەکان و جوڵەی نائاسایی خۆر کاری دەکرد، لە ساڵی ١٨٤٣ ئەتڵەسی ئەستێرەی “ئورانۆمێتریانۆڤا”ی بڵاوکردەوە، هەروەها لە ماوەی ١٨٥٩ تا ١٨٦٢ کتێبی کاری بۆنەری بڵاوکردەوە، کە تا ئەمڕۆش وەک ئاماژەیەکی ستاندارد بەکاری دەهێنێت.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* لۆگۆی ویکیسۆرس کارەکانی لەلایەن یان دەربارەی فریدریش ویلهێلم ئارگێلاندەر لە ویکیسۆرسپ
* یۆرانۆمێتریا نۆڤا، بەرلین ١٨٤٣

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٩
پۆل:مردووانی ١٨٧٥
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
ڕەگەزنامە

**ڕەگەزنامە** بریتییە لە پێگەیەک کە سەر بە نەتەوەیەکی دیاریکراوە، وەک ئەوەی پێناسەی کۆمەڵێک کەس کە لە وڵاتێکدا ڕێکخراون، لەژێر یەک دەسەڵاتی یاساییدا دەژین، یان وەک کۆمەڵێک کەس لەسەر بنەمای کولتوور، یەکگرتوون.

لە یاسا نێودەوڵەتییەکاندا، ڕەگەزنامە ناسنامەیەکی یاسایییە کە ئەو کەسەی ھەڵگرییەتی، بە تەواوی بەشێکە لە *نەتەوە* و *نیشتیمانەکەی*، لە چوارچێوەی دەوڵەتێکی سەروەردا. دەسەڵاتی دادوەری دەوڵەت بەسەر کەسی ھەڵگردا دەچەسپێت و پاراستن و مافەکانی دەبنە ئەرکی دەوڵەت، و لە دەوڵەتەکانی تریش دەتوانێت مافەکانی وەربگرێت.

لە ماددەی ١٥ی بانگنامەی جیھانیی مافەکانی مرۆڤدا ھاتووە کە «ھەموو کەسێک مافی ڕەگەزنامەی ھەیە»، ھەروەھا «نابێت ھیچ کەسێک بە ئارەزووی خۆی لە ڕەگەزنامەی خۆی بێبەش بکرێت و مافی گۆڕینی ڕەگەزنامەی خۆی لێ بێبەش بکرێت». کەسێک کە ڕەگەزنامەی ھیچ دەوڵەتێکی نەبێت بە کەسێکی بێ دەوڵەت ھەژمار دەکرێت، بەپێی یاسا و ڕێسا و ڕێککەوتنە نێودەوڵەتییەکان، مافی ھەر دەوڵەتێکە کە دیاری بکات کە خەڵکی وڵاتەکەی کێن، ئەم جۆرە دیاریکردنانە بەشێکن لە یاسای نەتەوەیی. لە ھەندێک حاڵەتدا، دیاریکردنی نەتەوەیی بە یاسای نێودەوڵەتی گشتی بەڕێوە دەچێت، بۆ نموونە بە پەیماننامەکانی بێ دەوڵەتی و ڕێککەوتننامەکان.

پرۆسەی بەدەست ھێنانی ڕەگەزنامە پێی دەوترێت ناسنامەدان. ھەر دەوڵەتێک لە یاسای ڕەگەزنامەی خۆیدا ئەو مەرجانە دیاری دەکات کە بەپێی ئەو مەرجانە، دەوڵەت کەسەکان وەک ھاووڵاتی خۆی دەناسێنێت. ھەندێک وڵات ڕێگە بە ھاووڵاتیانی خۆیان دەدەن کە چەندین ڕەگەزنامەیان ھەبێت و ھەندێکی تر پێداگری لەسەر بوونی یەک ڕەگەزنامەی تایبەتدا دەکەن.

## ئەمانەش ببینە
* خەڵک
* نەتەوە

## وردتر بخوێنەوە
* ڕەگەزنامە چییە؟ 
* ''ڕەگەز و گشتگیری نیشتمانی''
* لۆرد ئاکتن، نەتەوە (١٨٦٢)

## سەرچاوەکان

پۆل:ماف
پۆل:کۆچی مرۆڤ
پۆل:ڕەگەزناسی
پۆل:وڵاتان