open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شەبەنگی خووە كەرتبوون

**شەبەنگی خووە کەرتبوون** کە پێشی دەوترێت ناڕێکی شەبەنگی خووە کەرتبوون بوارێکی ناڕێکی دەروونییە لە جۆری گەشەکردنی دەماری وە خووە کەرتبوون و نەخۆشی ئەسپێرجەر دەگرێتەوە

ئەو کەسانەی دووچاری ئەم نەخۆشیە دەبن کێشەی پەیوەندی و تێکەڵاوبوونی کۆمەڵایەتی و دووباەبوونەوەی ھەڵسوکەوت و چالاکیان.

نیشانەکانی ئەم نەخۆشیە لە تەمەنی یەک بۆ دوو ساڵیدا دەردەکەوێت. مانەوەی نەخۆشیەکە بۆ ماوەیەکی زۆر دەبێتە ھۆی سەختکردنی جێبەجێکردنی کاروباری ڕۆژانە و دروستکردن و مانەوەی پەیوەندییەکان و ئیش و کارەکان.

ھۆکاری سەرەکی ئەم نەخۆشییە جێگەی گوومانە. ئەو ھۆکار و مەترسیانەی تووشبوونی ئەم نەخۆشییە زیاتر دەکەن دایک و باوکی بە تەمەن و مێژووی خێزانی نەخۆشی خووە کەرتبوون و چەند ھۆکارێکی بۆماوەیی.

دەرکەوتووە کە نزیکەی ٪٦٤ بۆ ٪٩١ ھۆکارەکان دەگەڕێنەوە بۆ مێژووی خێزانی.

دەستنیشانکردنی نەخۆشیەکە دەکەوێتە سەرنیشانەکانی. ھەوڵدان بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشیەکە بە گشتی ئەگۆڕێت لە نەخۆشێکەوە بۆ نەخۆشێکی تر، ئەمەش چارەسەرکردنی نەخۆشیەکەو فێرکردنی چەند شتێک بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی زیرەکی نەخۆشەکە. ھەندیکجار دەرمان بەکاردێت بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکانی نەخۆشیەکە. لێکۆڵینەوەکان دەریانخستووە بەکارھێنانی دەرمان سوودێکی ئەوتۆی نییە.

دووچاربوون بە نەخۆشی شەبەنگی خووە کەرتبوون لە نزیکەی ٪١ی خەڵکییە (٪٦٢٫٢ میلیۆن لە جیھاندا) لە ساڵی ٢٠١٥. ڕەگەزی نێر زیاتر تووشی نەخۆشیەکە دەبن وەک لە ڕەگەخی مێ.

یەکێک لە ماکە دیارەکانی ئەم نەخۆشییە لاوازی بواری کۆمەڵایەتییە و کە دەبێتە ھۆی کێشەی ھاوڕێیەتی و پەیوەندی سۆزداری و ژیانی ڕۆژانە.

چەند لێکۆڵینەوەیەک دەریخستووە کە ئەم نەخۆشییە دەبێتە ھۆی گەورەبوونی مێشک لە ھەندێ شوێن وە بچوکبوونەوەی لە ھەندێ شوێنی تری مێشکدا. ھۆکاری ئەم نەخۆشییە دەگەڕێتەوە بۆ گەشەکردنی نائاسایی دەمارە خانەکان لە قۆناغی گەشەکردنی مێشک لە کۆرپەلەدا.

چڕکردنەوەی بەرنامەی تایبەتی ڕۆشنبیری و چارەسەری ھەڵسوکەوت لە سەرەتای تەمەندا ھۆکارێکی سەرەکییە بۆ یارمەتیدانی منداڵ بۆی ئاگاداری خۆی بکات.

## سەرچاوەکان
*
سوورێژە

**سورێژە** () یەکێکە لە دیارترین نەخۆشیە ڤایرۆسیە گوازراوەکان کە بەھۆی ڤایرۆسی سورێژە (Measles virus) دەگوازرێتەوەو تووش ئەبێت. ئەگەری تووشبوونی ھەیە لەھەر تەمەنێکدا، بەڵام لە تەمەنی منداڵی تایبەت لە نێوان ٩ مانگ بۆ ٥ ساڵی باوترە وەک لە تەمەنەکانیتر. ساڵانە نزیکەی ٢٠ ملێون کەس تووشی ڤایرۆسی سورێژە ئەبێت بەتایبەتی لە ووڵاتەکانی کیشوەری ئاسیاو ئەفریقیا.
نیشانەکان:
نیشانەکان بۆماوەی ١٠–١٢ ڕۆژ دوای تووشبوون بە ڤایرۆسەکە دەرئەکەون و بۆماوەی ٧–١٠ ڕۆژ ئەمێننەوە. نیشانە سەرەتاییەکان بریتین لە؛ بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی لەش (ڕەنگە بۆ سەروو ٤٠ پلەی سیلیزی بەرزبێتەوە)، کۆکە، پەسیو، ھەوکردن و سووربوونەوەی چاو، دەرکەوتنی برینی بچووکی سپی کە پێی ئەوترێت(koplik spots) لە ناو دەم، پەیدابوونی پەڵەی سوور لەسەر پێست دوای نزیکەی ٣–٥ ڕۆژ لەدەرکەوتنی نیشانە سەرەتاییەکان دەرئەکەوێت سەرەتا لە دوم و چاوو و پشت گوێ کان دەست پێ ئەکات ئینجا بەشی خوارەوەی لەش ئەگرێتەوە.
چارەسەرکردن:
چارەسەری ڤایرۆسی سورێژە بریتیە لە: چارەسەری نیشانە سەرەتاییەکان وەک تا، کۆکە.. ، لەگەڵ پێدانی ڤیتامین A بەتایبەت لە ووڵاتانی تازەگەشەسەندوو، لەگەڵ چارەسەرکردنی ھەوکردنی سیەکان و گوێ و پەردەی مێشک لەکاتی ڕوودانی أن کە ڕەنگە لە ھەندێ تووشبوو ڕووبدەن.
خۆپاراستن لە ڤایرۆسی سورێژە:
باشترین ڕێگە بۆ خۆپاراستن لە ڤایرۆسی سوورێژە لە ڕێگەی کوتان (vaccination) ەوەیە، کە بەشێوەیەکی بەرچاوو دراماتیکی ڕێژەی تووشبووانی بە بڕی ٨٠٪ کەمکردۆتەوە.

## سەرچاوەکان
*
کۆنیشانی ھێلكەدانی فرەکیسەیی

ھێلکەدانی فرە تورەکە

نیشانەکانی ھێلکەدانی فرە تورەکە پێکھاتووە لەکۆمەلێ نیشانە بە ھۆی بەرزبوونی ئەندرۆجین (ھۆرمونی نێر) لە مێ.

نیشانەکانی ھێلکەدانی فرە تورەکە پێکھاتووە لە نارئکی لە سوری مانگانەی خەست ’ زۆربوونی مو لە گیان و دەم و چاو. دەرچوونی زیبکە، ئازاری لەگەنەیی، گرانی لە دووگیان بوون.

جۆری دووەمی شەکرە، قەلەوی، نەخۆشی دل، شیواوی باری دەروونی.

ھیلکەدانی فرە تورەکە روودەدات بەھۆی کۆبوونەوی ھۆکاری بۆماوەیی ژینگەیی. ھۆکاری مەترسی پێکدێت قەلەوی کەم جولەیی مێژووی خێزان لەگەل حالەتەکە.

ناسینەوەی نەخۆشیەکی بەندە لەسەر نەبوونی ھێلکەکردن بەرزبوونی ئەندرۆجین’ و تورەکەی ھێلکەدان.

تورەکە دەبینرێت لە رێگایی ئەلترەساوند.

ھیلکەدانی فرە تورەکە چارەی نییە بەلام ضارە دەکرێت بە گۆرین شێوازی گیان وەکو دابەزینی کێش و مەشق کردن’ دەرمانی وەچە رێکخستن کە لەوانەیە یارمةتی دەربێ بۆ رێککردنی سوری مانگانە، زۆربوونی مو لەگەل زیبکە دژە ئەندرۆجین.

## نیشانەکان
شێواوی لە سوری مانگانە

- ھێلکەدانی فرە تورەکە دەبیتە ھۆی کەم کردنی ژمارەیی سوری مانگانە لە سالێکدا یان نەبوونی سوری مانگانە بۆ ماوەیی سێ مانگ یان زیاتر لەدوای یەک. ھەروەھا شێواوی تر لە سوری مانگانە.

- نەزۆکی: کە ئەمیش بە ھۆی نەبوونی ھێلکە کردنە

- ستۆکی مێتابولی: وەکو قەلەوی ناوەکی دەردەکەوی لەگەل نیشانەی تر کە پەیوەندی ھەیە لەگەل بەرگری ئنسۆلین

## ھۆکارەکان
ھێلکەدانی فرە تورەکە شێوەکانی لێکنچوە و ھۆکارەکەی نەزانراو.

ھەندێ بەلگە ھەیە کە پەیوەندی ھەیە بە نەخۆشی بۆ ماوەیی ھەروەھا کەوتنە بەر ئاستێکی بەرز لە ئەندرۆجین دەبێتە ھۆی زۆربوونی مەترسی لە توشبوونی ھێلکەدانی فرە تورەکە.

## ناسینەوە
ھەر کەسێک کە نەخۆشی ھێلکەدانی فرە تورەکە ھەبێت تورەکەی ھێلکةدانی نییە’ ھەروەھا ھەرکةسێک کە تورەکەی ھێلکەدانی ھەبێت نەخۆشە ھێلکەدانی فرە تورەکە نییە، ھەر چەندە ئەلترەساوندی موژیە ئامێریەکی باشە.

## بەڕێوبردن
چارەسەر سەرەکیەکان بۆ نەخۆشی ھێلکەدانی فرە تورەکە پێک دێت لە گۆرانی شێوازی ژیان و دەرمان.

ئامانجەکانی ئەم چارەسەرانە پێکدێت لە پێنج جۆر:

* کەم کردنی بەرگری ئنسۆلین.
* چارەسەر کردنی نەزۆکی.
* چارەسەر کردنی مو زۆری.
* چارەسەر کردنی زیبکە.
* رێکخستنی سوری مانگانە.

### خواردەمەنی
نەخۆشی ھێلکەدانی فرە تورەکە بەستراوە بە قەلەوی بۆیە داگرتنی کێش باشترین رێگایە بۆ چاک کردنی ھێلکە کردن

نەزۆکی.

ھەموو ئافرةتێک کە نەخۆشی ھێلکەدانی فرە تورەکە ھەیە کێشەی نییە لە دوو گیان بوون، بەڵام ئەو ئافرةتانەی بە دەگمەن ھێلکە دەکەن کێشەی دوو گیانبوونیان ھەیە.

نەشتەرگەری رێگایەکە بۆ چارەسەر کردنی نەخۆشی دان ھیێلکەدانی فرە تورەکە، نەشتەرگەریەکە ناوی کون کردنی ھێلکە دانە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کێشە پەیوەندیدارە تەندروستییەکانی ژنان
ھاڕە

[چەپ|وێنۆک|ھاڕەی [برنج]]
**ھاڕە** یان **بەرداش** بەردێکە کە لە ئاشەکاندا بۆ ھاڕینەوەی گەنم بە کار دەھێندرێ. بە گوێرەی شوێن و کات، شێوازی جیاواز بۆ بە کارھێنانی ھاڕە و سازکردنی دابین کراوە. لەمێژەوە، ھاڕەکان بەردین بوون و بۆ دروستکردنی ئارد و شەکر بەکار ھێندراون. ھەروەھا، لە ھاڕە بۆ سازکردنی چیمەنتۆ، قسڵ و فوسفات کەڵک وەردەگیرێ. زۆر جار ھاڕە وەکوو کۆنترین کەرەستەی مێژووی مرۆڤایەتی دەناسێنن.
ھایپەرسیرۆیدیزم

وێنۆک|وێنەیەک باس لە گەورە بوونی سیرۆید دەکات کە لەوانەیە پەیوەندی ھەبێت بە hyperthyroidism  غوودەی سامە
**ھایپەرسیرۆیدیسم** یان **غودەی سامە** حاڵەتێکە لە کاتی زیاد لەپێویست بەرھەمھێنانی ھۆرمۆنە سیرۆیدیەکان ( T3 , T4) لەلایەن تایرۆیدا،( **Thyrotoxicosis** ) حاڵەتێکە لە کاتی زیاد بەرھەمھاتنی ھۆرمۆنە سیرۆیدیەکان بەھەر ھۆکارێک بێت نیشانەکانی لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگۆرێ لەوانەیە نیشانەکان بریتی بن لە (زوو تورە بوون، بێ ھێزی ماسولکە، کێشەی خەوتن ،خێرایی لێدانی دڵ، سکچوون، گۆیتەر، لەدەست دانی کێش )

## نیشانەکان
نیشانەکان ئەکرێ لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر جیاواز بن ھەنێک لە نیشانەکانی ھایپەرسیرۆیدیسم لەوانەیە بریتی بن لە زوو ئارەق کردن ، تورە بوون،خێرایی لێدانی دڵ، کێشەی خەوتن، بێ ھێزی ماسولکە ، سکچوون ، ھەستیاری بۆ گەرما ، بەزەحمەت خەوتن ھەستکردن بە ماندووبوون لە زۆربەی کاتەکان ، کێشە لە چاوەکان (سووربوونەوە ،وشکبوونەوە ،لاوازی یان کێشەی بینین) 

## سەرچاوەکان


پۆل:نەخۆشییەکانی پشیلە
ماکوان ئەمیرخانی

**ماکوان ئەمیرخانی** (لەدایکبووی ٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٨) یاریزانێکی کوردی فینلاندییە  پیشەگەری ھونەرە جەنگییەکانە کە لە کۆمپانیای یوو ئێف سی دا شەڕ دەکات. ماکوان لە بنەڕەتدا خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە، بەڵام بنەماڵەکەی دواتر چوون بۆ عێراق، ئوردون، فەرەنسا و دواتر فینلاند. ئەو لە ساڵی ٢٠١٩دا پشتیوانیی خۆی بۆ ڕۆژاوای کوردستان دەربڕی. ئەو ھەروەھا بە نازناوی میستەر فینلاندیش دەناسرێت.

ماکوان لە کوردەکانی یارسانە و کاتی سەرکەوتن لە یارێکانی دا ئاڵای کوردوستان و فیندلاندی پێکەوە بەرز دەکاتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وەرزشکارانی کورد
پۆل:وەرزشکارانی فینلاندی
پۆل:یارسانییەکان
پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
پۆل:زیندووان
پۆل:ھونەرمەندانی جەنگی تێکەڵ بە سوود وەرگرتن لە بۆکسینگ
پۆل:پەنابەرە ئێرانییەکان
چەسپانی

چەسپانی پێوانەیەکە کە بۆ هەڵسەنگاندنی رادەی بەرگریی شلە لە خێرایییەکی تایبەتدا بە کار دەهێندرێ. چەسپانیی شلە بەرانبەری خەستییە کە زۆرتر لە گوتندا باوە. بۆ نموونە، شلەیەک بە چەسپانیی زۆرەوە، وەکوو هەنگوین، بە خێراییەکی کەمەوە دەڕێژێ کەچی ئاو کە چەسپایی کەمە، بە خێراتر دەڕوا.

پۆل:زانستی ماددە
شاری گۆتام

**شاری گۆتام** ( )، یان «گۆتام»، شارێکی خەیاڵییە کە زۆر جار دەردەکەوێت لە کۆمیکەکانی دی سی، زۆرتر ناسراو بە ماڵی باتمان. شارەکە بۆ یەکەم جار دەناسرا بە شوێنی نیشتەجێبوونی باتمان لە ساڵی ١٩٤٠ و ھەتا ئێستا بە شوێنی نیشتەجێبوونی سەرەکی کەسایەتییەکە ماوەتەوە.

شاری گۆتام دەکەوێتە ویلایەتی نیوجێرزی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. لە چەند ساڵانی رابردوودا، شاری نیو یۆڕک و شیکاگۆ کاریگەرییان ھەبووە لەسەر شێواز و کەشی گۆتام.

ئەو شارانەی کە وەک ئیلھامێک بەکارھاتوون بۆ کاری وێنەگری شوێنەکانی شاری گۆتام لە فیلم و زنجیرە تەلەڤیزیۆنەکانی باتمان پێکھاتوون لە نیو یۆڕک، شیکاگۆ، دیتڕۆیت، پیتسبەر، لۆس ئانجلەس و لەندەن.

## سەرچاوەکان
شلەی نانیۆتنی

شلەی نانیۆتنی بە شلەیەک دەکوترێ کە لەگەڵ یاسای چەسپانیی نیۆتن یەک ناگرنەوە. لە شلە نانیۆتنییەکاندا، چەسپانیی شلەکە گۆڕانگاری بە سەردا دێ بە شێوازێک کە کاتێ هێزێک بە سەریدا بێ، وەکوو شلە یان رەقی لێ دێ. بۆ نموونە، کەچاپ شلەیەکی نانیۆتنییە کە ئەگەر زۆری لێ بکرێ دەبێتە شلە دەنا لە جێگای خۆیدا رادەوەستێ و وەکوو رەق دەچێ.

پۆل:پۆلیمەرەکان
پۆل:میكانیكی بەردەوام
ئیفریستن

**ئیفریستن** یەکێکە لە گەڕەکە گەورەکانی شاری ئۆلدنبورگی وڵاتی ئەڵمانیا. ژمارەی دانیشتوانەکەی زیاتر لە ٢٥٬٠٠٠ کەسە.
ئەندرێ گۆمێز

وێنۆک|336x336پیکسڵ|ئەندرێ گۆمێز لەگەڵ ھەڵبژاردەی پورتوگال لە ساڵی ٢٠١٧.
**ئەندرێ فیلیپی تاڤارێس گۆمێز** (لە دایکبووی ٣٠ی تەممووزی ١٩٩٣) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی پورتووگالییە کە یاری بۆ یانەی ئینگلیزی ئیڤەرتۆن و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پورتوگال لە ڕۆلی یاریزانی ناوەڕاست.

ئەو بۆ سێ ساڵ یاریدەکرد لە یانەی بەنفیکا، کە توانی سێ جام دوا بە دوای یەک بەرزبکاتەوە لە وەرزی ٢٠١٣–٢٠١٤. لە تەممووزی ٢٠١٤، ئەم پەیوەندی بە یانەی ڤالەنسیاوە کرد و دوای دوو ساڵ، پەیوەندی بە یانەی بارسێلۆناوە کرد. دوای ساڵێک لەوەی بە شێوەیەکی خواستن پەیوەندی بە یانەی ئیڤەرتۆنەوە کرد، ئەو ڕێککەوت لەگەڵ یانەکە بۆ گرێبەستێکی ھەمیشەیی.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣
پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیل
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ڤالێنسیا
ئۆلدنبورگ

**ئۆلدنبورگ** شارۆچکەیەکە لە باکووری وڵاتی ئەڵمانیا؛ دەکەوێتە ویلایەتی ساکسۆنیای خواروو بە دووریی ٣٠ کیلۆمەتر لە شاری برێمن. ڕێژەی دانیشتوانی لە ساڵی ٢٠١٩دا زیاتر لە ١٦٨ ھەزار کەس بووە.

## سەرچاوەکان


پۆل:شارەکانی ساکسۆنیای خواروو
پۆل:شوێنەکانی ھۆلۆکۆست لە ئەڵمانیا
تۆپی پێ لە بەڕازیل

[وێنۆک|243x243پیکسڵ|[یاریگای ماراکانا لە حوزەیرانی ٢٠١٣.]]
تۆپی پێ بەناوبانگترین وەرزشە لە بەڕازیل و بەشێکی دیارە لە وڵاتەکە. ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل جامی جیھانی فیفایان بۆ ٥ جار بەرزکردۆتەوە، زیاتر لە ھەر ھەڵبژاردەیەک، لەوانە ١٩٥٨، ١٩٦٢، ١٩٧٠، ١٩٩٤، ٢٠٠٢. بەڕازیل تاکە ھەڵبژاردەیە کە بەشداری لە ھەموو جامی جیھانییەکان کردبێت. دوای ئەوەی ھەڵبژاردەکە بۆ سێیەمین جار جامی جیھانییان بردەوە لە ساڵی ١٩٧٠، ئەوان دیاریکران بە جامی ژول ریمێ بە شێوەیەکی ھەمیشەیی. بەڕازیل مەدالیای زێڕییان بەدەستھێنا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دی ژانێرۆ.

بە پێی ئامارەکاندا، پێلێ سەرکەوتووترین یاریزانی تۆپی پێیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:تۆپی پێ لە بەڕازیل
یاریگای ماراکانا

**یاریگای ماراکانا** (بە پورتووگالی: Estádio do Maracanã) یاریگایەکی تۆپی پێیە لە شاری ڕیۆ دی ژانێرۆ، بەڕازیل. یاریگایەکە لە ساڵی ١٩٥٠ درووسترکرا بۆ جامی جیھانی ١٩٥٠، کە بەڕازیل بە ئەنجامی ٢–١ بەرامبەر ئوروگوای شکستیان ھێنا.

یاریگایەکە لە ساڵی ١٩٥٠ کرایەوە بۆ میوانداریکردنی جامی جیھانیی فیفا، کاتێک بەڕازیل بە ئەنجامی ٢–١ شکستییان ھێنا بەرامبەر ئۆروگوای لە پێش ١٩٩٬٨٥٤ بینەر لە ١٦ی تەممووزی ١٩٥٠.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی ئۆڵمپیک
ماراکانازینھۆ

**گیناسیۆ گیلبێسۆ کاردۆسا** یان **گیناسیۆ دۆ ماراکانازینھۆ،** ھەندێکجار نابراو بە **ماراکانازینھۆ** ("ماراکانای بچووک")، گۆڕەپانێکی ژوورووە کە دەکەوێتە ماراکانا لە باکووری ڕیۆ دی ژانێرۆ لە بەڕازیل. گۆڕاپانەکە بە زۆری بۆ یاری بالە بەکاردێت. ناو ڕەسمییەکەی، گیناسیۆ گیلبێرتۆ کاردۆسۆ، ناوی لێنراوە لەدوای یەکێک لە سەرۆکەکانی یانەی فلامینگۆ. قەبارەی گۆڕەپانەکە دەکاتە ١١٬٨٠٠. گۆڕەپانەکە کراوەتەوە لە ساڵی ١٩٥٤. گۆڕەپانەکە دەکەوێتە تەنیشت یاریگای ماراکانا.

## سەرچاوەکان
ماراکانا، ڕیۆ دی ژانێرۆ

**ماراکانە** (بە پورتووگالی: [maɾakɐˈnɐ̃]) گەڕەکێکە کە دەکەوێتە باکووری ڕیۆ دێ ژانێرۆ. یاریگای ماراکانا و ماراکانازینھۆ دەکەونە گەڕەکەکە. ماراکانا ھاوسنوورە لەگەڵ گەڕەکانی: پراچا دا باندێرا، تیجوکا و ڤیلا ئیزابێل.

دانیشتوانی گەڕەکەکە دەکاتە ٢٥٬٢٥٦.

## سەرچاوەکان
کۆترەباریکە

وێنۆک|263x263پیکسڵ|کۆتری پرسە.
**کۆتری پرسە** (***زینەیدا ماکرۆرا***) ئەندامێکە لە تیرەی کۆتر (کۆڵەمبیدەی). کۆتری پرسە ٥ جۆرەی ھەیە و ژمارەیان دەگاتە ٤٧٥ میلیۆن. کۆتری پرسە لە ئەمریکای باکوور دەدۆزرێنەوە. ڕەنگی کۆتری پرسە خۆڵەمێشییەکی کاڵ و قاوەییە و نێر و مەییەکانیان لە یەک دەچن.

جۆرەکە زۆرجار یەک ھاوبەشیان دەبێت لە کاتێکدا. ھەردووک لە دایک و باوکەکە تروکان دەکەن و سەرپەرشتی جوجکەکانیان دەکەن. کۆترەباریکەی پێگەییشتوو زۆرجار تەنھا تۆو دەخۆن.

پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پۆل:مەلەکانی هایتی
پۆل:مەلەکانی مەکسیک
پۆل:مەلەکانی کۆماری دۆمینیکان
پۆل:مەلەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
زەرد (گۆرانی)

**زەرد** گۆرانییەکە لە باندی سەرچەشنی ئاڵتەرنەتڤ ڕۆکی ئینگلیزی کۆڵدپلەی. باندەکە گۆرانییەکەیان نووسی و بەرھەمیانھێنا لەگەڵ بەرھەمھێنەری تۆماری، کێن نێڵسن. گۆرانییەکە بۆ یەکەم ئەلبومیان بوو بە ناوی «پەڕەشووتەکان».

گۆرانییەکە بە شێوەیەکی نێودەوڵەتی لە حوزەیرانی ٢٠٠٠ بڵاوکرایەوە.

## باکگراوند و ئیلھام
«زەرد» نووسرابوو لە ستودیۆی ڕۆکفیڵد لە باشووری وێڵز، کاتێک کۆڵدپلەی دەستییان بە کارکرد کرد بۆ یەکەم ئەلبوومیان بە ناوی «پەڕەشووتەکان».

## سەرچاوەکان

پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ٢٠٠٠
پۆل:گۆرانییەکانی ٢٠٠٠
ماڵی کورد

**ماڵی کورد**  یان **ماڵی ئاسف وەزیری** یەکێکە لە بینا سەرەنجڕاکێش و مێژووییەکانی شاری سنە کە لە سەردەمی سەفەوی بنیات نراوە و ھەندێک بەش و پێکھاتەی تری لە سەردەمی قاجاڕ و پەھلەوی پێ زیاد کراوە.
## کورتەمێژوو
بنیاتنانی کۆشکەکە بەسەر چوار ماوەدا دابەش دەبێت، یەکەم بەشی باکووری کۆشکەکە، وەکوو ھۆڵی بۆنەکان و ژوورەکان و ڕاڕەوەکانی ھەردوولا و بەشێک لە فەزای بەشی خۆرھەڵات، دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی سەفەوییەکان. ماوەی دووەمی پێکھێنانی کۆشکی ئاسف دەگەڕێتەوە بۆ نیوەی یەکەمی سەردەمی قاجاڕیەوە، لەم ماوەیەدا لایەنەکانی ڕۆژھەڵات و ڕۆژئاوای حەوشەی دەرەوە و حەمامی کۆشکەکە دروست کران. ماوەی سێیەم کە دروستکردنی بۆشاییەکانی ناوەوە و ئاوەدانکردنەوەی بەشی ڕۆژئاوای ھۆڵی بۆنەکان دەگرێتەوە، دەگەڕێتەوە بۆ ساڵەکانی ١٩٣٣ تا ١٩٣٧. ماوەی چوارەمی پێکھێنانی کۆشکی ئاسف لە ساڵەکانی ١٩٩٩ تا ٢٠٠٣ یە کە بریتییە لە نۆژەنکردنەوەی ھەموو بەشەکانی کۆشکەکە.
## پێشانگا

File:Asef Vaziri Building (kurdish house) 05.jpg|
File:Asef Vaziri House 5.jpg|
File:Khane kurd (113).jpg|
File:Asef Vaziri House 7.jpg|
File:Asef Vaziri Building (kurdish house) 09.jpg|
File:Asef Vaziri Building (kurdish house) 10.jpg|
File:Asef Vaziri Building (kurdish house) 01.jpg|


## پەراوێزەکان

*Asef Vaziri mansion; Biggest Museum of Anthropology in Iran - IMNA
## سەرچاوەکان

*

پۆل:باڵەخانە کۆنەکانی سنە
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کوردستان
پۆل:سنە
درکێنەر

**درکێنەر** بە کەسێک دەگوترێ کە زانیاریی شاردراو و نھێنی کە گێڕانەوەی بۆ کەسی دیکە نایاسایییە دەردەخا. ئەو زانیارییانە دەتوانن بە شێوەگەلێکی جیاواز بن، وەکوو سەرپێچی لە یاساکانی کۆمپانیایەک یا دژایەتی لەگەڵ کۆمەڵگای مەدەنی بۆ زیان گەیاندن بە خەڵک.

لە ھەندێک لە وڵاتان، یاسای تایبەت بۆ پاراستنی مافی درکێنەران دابین کراوە.

پۆل:ئازادیی قسەکردن
پۆل:وشە سیاسییەکان
پۆل:یاسای کار
سینیستیزیا

وێنۆک|ئەوانەی سینیستیزیایان ھەیە، ئەگەرچی ژمارەکان ھەر بەو رەنگە دەبینن کە ھەن، لە نێوان ژمارەکاندا پێوەندییەکی دیکەش ساز دەکەن کە ھەستێکی دیکە دەخوڵقێنێ. |285x285پیکسڵ
**سینیستیزیا** () بە دیاردەیەک لە تێگەیشتن دەگوترێ کە ھەستێک دەبێتە ھۆی راچڵەکانی ھەستێکی دیکە.

لە نموونەیەکی بەنێوبانگ، ئەو کەسەی سینیستیزیای ھەیە رەنگەکان و ژمارەکان پێکەوە پێوەندی دەدا و ئەگەرچی وەکوو ھەموو کەسێک دەیانبینێ، ھەستیکی دیکەشی بۆ ساز دەبێ.

پۆل:ھۆشیاری
بەھارات

**بەھارات**، **ئەدوا** یان **ئاڵەت** تۆو، میوە، ڕەگ، توێکڵی دار یان ھەر پێکھاتەیکی ڕووەکی دیکەیە کە بەکاردێت بۆ چێژبەخشین یان ڕەنگکردنی خواردن.

## سەرچاوەکان

پۆل:چێشتکەری
پۆل:بەھارات
پۆل:بەرھەمە ڕوەکییەکان
زمانی بازاڕی

**زمانی بازاڕی** زمانێکی (وشە، دەستەواژە) ناڕەسمییە کە بەکاردێت لە نێوان ئەندامانی کۆمەڵەیەک.

پۆل:زمانەوانیی کۆمەڵایەتی
پۆل:چاندی لاوی
خەیاڵ

[وێنۆک|200px|
پەیکەری خەیاڵ کە ساڵی ١٨٩٦ بە دەستی [ئۆلین لێڤی وارنەر دروست کراوە و ئێستا لە کتێبخانە کۆنگرێسی ئەمریکایە.]]
**خەیاڵکردن** بەو لێھاتوویییە دەوترێت کە بەبێ ئەوەی ھیچ پێدراوەیەکی دەمودەست لە ھەستەکانەوە بوونی ھەبێت (کە ھاندەر بێ بۆ زەین) لە زەیندا شتی تازە بێتە بەرھەم یا بە لاساییکردنەوە دروست بێت. بەو شتە کە بەم چەشنە لە زەیندا دروست بووە دەوترێت **خەیاڵ**. ھەروەھا، ئەوەش وتراوە کە خەیاڵکردن پێکھاتن و شێوەگرتنی بەسەرھاتێکە لە ناو زەیندا کە لەوانەیە بەسەرھاتەکانی ڕابردوو کە بەڕوونی لە بیردا ماونەتەوە خولقاندبێتیانەوە، یان ئەوەی کە زەین خۆی بەتەواوی دای ھێنابێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناسیاری
ناروتۆ ئوزوماکی

کەسایەتییەکی خەیاڵییە لە زنجیرە 
مانگا و ئەنیمێی *[[ناروتۆ]].* ناروتۆ لەلایەن ماساشی کیشیمۆتۆدا درووستکراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:کەسایەتییەکانی ناروتۆ
پۆل:سەربازە منداڵە خەیاڵییەکان
بارگن

**بارگن** یا **بێرگێن** (بە نۆرویژی: Bergen) شار و شارەوانیێکە لە ناوچەی ھۆردالاند لە کەنار ڕۆژئاوای نەرویژ. جەماوەری شارەکە لە ساڵی ٢٠١٨دا ٢٨٠٬٢١٦ کەس بووە. شاری بارگن مێژوویەکی دێرینی ھەیە و لە چەندین سەدە لەمەوپێشەوە شۆرەتی لە بڕێک لە کارەکاندا وەک ماسیگیری ھەبووە. بارگن لە سەدەی نۆزدەھەمەوە شارەوانیی خۆی ھەیە و وەک شارێک دەناسرێت. لە شەڕی جیھانیی دووھەمدا وەک زۆرێک لە شارەکانی ئەورووپا لە لایەن نازییەکانەوە داگیر کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شار و شارۆچکەکانی نۆرویژ
پۆل:پایتەختە پێشووەکان
پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ١١یەم لە نۆرویژ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١١یەم
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی نۆرویژ
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی دەریای باکوور
کاڵبوو (گۆرانی)

**کاڵبوو** تاکەگۆرانییەکە لەلایەن دی جەی و بەرھەمھێنەری تۆماری نەرویژی ئالان واکەر. کاری دەنگی لەلایەن گۆرانیبێژ ئیسێلین سۆلھێیم کرابوو. ڕیکەوتی بڵاوکردنەوەی گۆرانییەکە دواخرا لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ بۆ ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥. گۆرانییەکە سەرکەوتوو بوو، گۆرانییەکە پلەی ١٠ھەمی ھێنا لە زۆر لە ڕیزبەندی باشترین گۆرانییەکانی وڵاتان و پلەی یەکەمی بەدەستھێنا لە زیاتر لە ١٠وڵات. گۆرانییەکە لە ئێستادا ١٨ھەم زۆر بینراوترین ڤیدیۆیە لە یوتیووب بەوەی ٢٫٥ میلیار بینەر، ١٧ میلیۆن لایک و ٤٧٣ ھەزار دیسلایکی ھەیە. گۆرانییەکە بۆ زیاتر لە ١ میلیار جار ستریمکراوە لە سپۆتیفای کە دەیکات بە ٢٨ھەمین زۆرترین گۆرانی ستریمکراو لە ڕیزبەندی زۆرترین ستریمەکانی سپۆتیفای.

واکەر گۆرانی «کاڵبوو» ی بە شێوەی ڵایڤ پێشکەشکرد لەگەڵ ئیسێلین سۆلھێیم لە ٢٧ی شوباتی ٢٠١٦ لە ئاھەنگی ساڵانەی ئێکس گەیمس لە ئۆسلۆ.

## سەرچاوەکان

پۆل:تاک گۆرانیەکانی ٢٠١٥
پۆل:گۆرانیەکانی ٢٠١٥
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی نەمسا
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی فینلاند
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی ئەڵمانیا
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی نۆرویژ
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی ئیسپانیا
پۆل:گۆرانییەکانی ٢٠١٥
گرافیک دیزاین

وێنۆک|327x327پیکسڵ
**گرافیک دیزاین** () بریتییە لە ھونەری دروستکردنی ناوەڕۆکی بینراو بۆ گەیاندنی پەیامەکان. دیزاینەران توخمەکانی وەک تایپۆگرافی (دەق) و وێنە بەکاردەھێنن بۆ دابینکردنی پێداویستییە تایبەتەکان و گرنگیدان بە چۆنییەتی پێشکەشکردنی ئەم توخمانە بۆ باشترکردنی ئەزموونی بەکارھێنەر. بەشێکە لە پەیوەندی بینراو و زۆرجار بە شێوەیەکی گۆڕاو لەگەڵ دیزاینی پەیوەندیکردندا بەکاردەھێنرێت.

## مێژوو
گرافیک دیزاین لە سەرەتای فۆرمەکانی پەیوەندی مرۆڤەوە ھەبووە، وەک تابلۆی ئەشکەوت و ھیرۆگلیفی میسری. دیزاینی گرافیکی مۆدێرن لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەم بە داھێنانی چاپخانە و شۆڕشی پیشەسازی دەستی پێکرد، کە ڕێگەی بە بەرھەمھێنانی بەکۆمەڵی کەرەستەی چاپکراو دا. قوتابخانەی باوھاوس کە لە ساڵی ١٩١٩ دامەزراوە، ڕۆڵێکی گەورەی ھەبووە لە داڕشتنی بنەماکانی دیزاینی مۆدێرن، جەختی لەسەر کارایی و سادەیی کردەوە، ئەو کەسانەی دیزاین دەکەن پێیان دەووترێت گرافیک دیزاینەر لە مێژوودا چەندین گرافیک دیزاینەرمان هەبووە و هەیە، نموونەی گرافیک دیزاینەری کورد بەرەکات قورتاس

## توخم و بنەماکان
دیزاینی گرافیک توخم و بنەمای جۆراوجۆر بەکاردەھێنێت بۆ دروستکردنی دیزاینی سەرنجڕاکێش و کاریگەر لە ڕووی بینراوەوە. توخمە سەرەکییەکان بریتین لە:
* ھێڵ: توخمە بنەڕەتییەکەی دیزاینە، ھێڵەکان دەتوانن شێوە پێناسە بکەن و پێکھاتە دروست بکەن و چاوی بینەر ڕێنمایی بکەن.
* شێوە: شێوەکان بە سنوور پێناسە دەکرێن و دەتوانن ئەندازەیی بن (وەک بازنە و چوارگۆشە)یان ئۆرگانیک بن (وەک گەڵا و ھەور).
* ڕەنگ: ڕەنگ دەتوانێت ھەستەکان ورووژێنێت و پەیامەکان بگەیەنێت و سەرنجی بینراو دروست بکات.
* پێکھاتە: دەتوانرێت کوالیتی ڕووی دیزاینێک لە ڕێگەی نەخش و تەکنیکە بینراوەکانەوە ئاماژە پێبکرێت.
* بۆشایی: بۆشایی ئەرێنی و نەرێنی کاریگەری لەسەر ھاوسەنگی و پێکھاتەی دیزاینێک ھەیە.
* تایپۆگرافی: شێواز و ڕێکخستن و دەرکەوتنی دەق.

بنەماکانی گرافیک دیزاین بریتین لە:
* ھاوسەنگی: دابەشکردنی کێشی بینراو لە دیزاینێکدا.
* جیاوازی: جیاوازی نێوان توخمەکان بۆ دروستکردنی جەختکردنەوە.
* جەختکردنەوە: ئەو خاڵە سەرەکیانەی کە سەرنج ڕادەکێشن.
* جووڵە: چۆن چاوی بینەر لە ڕێگەی دیزاینەکەوە ڕێنمایی دەکرێت.
* کێش: دووبارەبوونەوەی توخمەکان بۆ دروستکردنی یەکگرتوویی و بەرژەوەندی.
* یەکێتی: توخمە ھاوسەنگەکان کە پێکەوە کاردەکەن.

## ئامراز و نەرمەکاڵاکان
* (ئەدۆبی فۆتۆشۆپ - ئەدۆبی ئیلسترەیتۆر - ئەدۆبی ئیندیزاین: نەرمەکاڵایەکی ستانداردی پیشەسازی بۆ دروستکردن و دەستکاریکردنی گرافیکی دیجیتاڵی و وێنەکێشان و نەخشە.
* CorelDRAW: مۆنتاژکەرێکی گرافیکی ڤێکتەرییە کە بۆ کاری دیزاینی پیشەیی بەکاردێت.
* فیگما: ئامرازێکی ھاوبەشی دیزاینی ڕووکارە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:دیزاینی پەیوەندی بەستن
پۆل:گرافیک دیزاین
وەرمیشان

**وەرمیشان** (Wermîşan، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی پیرانشار. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٦ کەس لە ٨ بنەماڵەدا بووە.

## ئەمانەش ببینە
* گوندەواری مەنگوڕی ڕۆژاوا
* ناوچەی ناوەندیی شارستانی پیرانشار
* شارستانی پیرانشار

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پیرانشار
پۆل:گوندەکانی شارستانی پیرانشار
دیواری گەوری

**دیواری گەوری** دیوارێکی مێژوویییە کە لە نزیکی سەرپێڵ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە نزیکی سنۆری ئێران و عێراق لە ئاراستەی باکووری-باشووری دروست کراوە. دیار نییە کە دیوارەکە بە چ مەبەستێک کەڵکی لێ وەرگیراوە، بەڵام لەوانەیە بۆ بەرگری یا دیاریکردنی سنووری ئیمپراتۆرییەک بووبێت. ھەروەھا ھەتا ساڵی ٢٠١٩ سەردەمی دروستکردنی دیوارەکە دیار نییە، بەڵام گریمانەکان دەیگەڕێننەوە بۆ سەردەمی ئیمپراتۆرییەتیی پارتەکان یا ساسانییەکان.

## ناودانان
ئەگەرچی ئاسەوارناسەکان ھەتا ساڵی ٢٠١٩ ئاگایان لەم دیوارە کۆنە نەبوو و تەنیا بە وێنەکانی سەتەلایت دۆزییانەوە، بەڵام خەڵکی کوردی ناوچەکە لە ساڵانی زووەوە ھەر *دیواری گەوری*یان پێ وتووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران
پۆل:مێژووی ئێران
پۆل:مێژووی کورد
پۆل:دیوارەکان
پۆل:نژیاروانیی ئێرانی
ڤینیسیۆس جۆنیۆر

وێنۆک|ڤینیسیۆس جۆنیۆر لەگەڵ یانەی فلامینگۆ لە جامی لیبەرتادۆسی ساڵی ٢٠١٨
**ڤینیسیۆس خۆسێ پایژاو دی ئۆلیڤێرا جۆنیۆر** (لەدایکبووی ١٢ی تەممووزی ٢٠٠٠)، زیاتر ناسراو بە **ڤینیسیۆس جۆنیۆر** یان **ڤینیسیۆس جر** (بە پورتووگالی: [viˈnisjus ˈʒũɲoʁ])، یاریزانێکی پیشەگەری بەڕازیلییە کە یاری بۆ یانەی ڕیال مەدریدی ئیسپانی دەکات لە ڕۆلی ھێرشبەردا.

لەدایکبووی ساو گۆنچالۆ، شارێک لە ڕووبەری پەیوەندی بە شاری ڕیۆ دێ ژانێرۆ، ڤینیسیۆس کاروانی پیشەگەری تۆپی پێی دەستیپێکرد لە یانەی فلامینگۆ، کە یەکەم یاری پیشەگەری خۆی ئەنجامدا لە ئایاری ٢٠١٧، لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا. دوای چەند ھەفتەیەک، دەنگۆی پەیوەندیکردنی ڤینیسیۆس جۆنیۆر بە یانەی ڕیال مەدرید دەستیپێکرد کە لە دەرئەنجام ڤینیسیۆس پەیوەندی بە یانەکەوە کرد بە بڕی ٤٥ میلیۆن دۆلار.

## کاروانی تۆپی پێ
### دەستپێک
کاروانی تۆپی پێی ڤینیسیۆس دەستیپێکرد لە ساڵی ٢٠٠٦، کە باوکی ڤینیسیۆس بردە یەکێک لە لقەکانی یانەی فلامینگۆ، لە گەڕەکەکانی موتوا لە ساو گۆنچالۆ کە لێی دەژیا. یانەکە ڤینیسیۆسیان دەستنیشانکرد لە ڕۆڵی باڵی چەپی بەرگری.

لەدایکبووی خێزانێکی ھەژار، ڤینیسیۆس ڕۆیشتە ئەبۆلیچاو لەگەڵ خاڵی، ئولیسێس، بۆ کورتکردنەوەی دووری نینھۆ دۆ ئوروبا. یانەی فلامینگۆ بە شێوەیێکی دارایی یارمەتی خێزانی ڤینیسیۆسیاندا.

لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، ڤینیسیۆس بەشداری لە وانە فووتساڵەکان دەکرد لە قوتابخانەی فلامینگۆ لە ساو گۆنچالۆ لە کانتۆ دۆ ریۆ، قوتابخانەیەکی بەناوبانگ لە ناوەڕاستی تیتێرۆی.

لە ساڵی ٢٠٠٩، کاتێک ڤینیسیۆس ٩ ساڵ بوو، بەشداری کرد لە تاقیکردنەوەیەکی فووتساڵ لە فلامینگۆ. یانەکە تواناکانی ڤینیسیۆسیان بینی بەڵام چونکە ڤینیسیۆس تەنھا ٩ ساڵ بوو، داوای لێکرا کە ساڵێکی تر بێتەوە. بەڵام، ئەو بڕیاریدا کە دەیویست یاری تۆپی پێ بکات نەوەک فووتساڵ و نەگەڕایەوە. لە ئابی ٢٠١٠، ڤینیسیۆس دەرچوو لە تاقیکردنەوەکانی تۆپی پێی فلامینگۆ.

### فلامینگۆ
ڤینیسیۆس یەکەم یاری خۆی بۆ فلامینگۆ ئەنجامدا لە ١٣ی ئایاری ٢٠١٧ کە لە خوولەکی ٨٢ وەک یاریزانی یەدەگ ھاتە نێو یاریگا لە یاریێکی یەکساندا لەگەڵ یانەی ئەتلەتیکۆ مینیێرۆ (١–١). دوو ڕۆژ دواتر، ئەو گرێبەستەکەی لەگەڵ یانەکە نوێکردەوە لە ساڵی ٢٠١٩ بۆ ٢٠٢٢، کە مووچەکەی بە شێوەیەکی دیار بەرزکراوە. ئەم ڕێککەوتنە

## ئامارەکان
### یانە

### نێودەوڵەتی

## دەستکەوتەکان
### ڕیال مەدرید
* جامی جیھانی یانەکانی فیفای ٢٠١٨

**بەڕازیلی ئاستی تەمەنی ژێر ١٥ سالان**
* جامی ئەمریکای باشووری ئاستی تەمەنی ژێر ١٥ ساڵان

**بەڕازیلی ئاستی تەمەنی ژێر ١٧ ساڵان**
* جامی ئەمریکای باشووری ئاستی ژێر ١٧ ساڵان

**دەستکەوتە کەسییەکان**
* جامی ساو پاوڵۆی جۆنیۆر: باشترین یاریزان لە ڕۆڵی باڵی چەپی ھێرشبەردا
* باشترین یاریزانی جامی ئەمریکای باشووری ئاستی تەمەنی ژێر ١٧ ساڵان
* گۆڵکاری جامی ئەمریکای باشووری ئاستی تەمەنی ژێر ١٧ ساڵان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی بەڕازیلی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەڕازیلی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن بی
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
دەرشیل سەفاری

**دەرشیل سەفاری** (لەدایکبووی ٩ی ئازاری ١٩٩٧) ئەکتەری فیلم و تەلەڤزیۆنییە. دەرشیل یەکەم ڕۆڵی خۆی لە فیلمی تارێ زەمین پار بینی، فیلمەکە یەکەم کاری دەرھێنانی عامر خان بوو. دەرشیل توانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری فیلمفەیر بباتوەوە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە.

## پیشە
لە ٢٠٠٧، دەرشیل یەکەم ڕۆڵی خۆی ئەنجامدا لە فیلمی تارێ زەمین پار، کە تێیدا ڕۆڵی کەسایەتی سەرەکی فیلمەکە، ئیشان ناندکیشۆر ئاواستی بینی. ئامۆل گوپتێی سیناریۆنووس دەرشیلی دۆزییەوە لە درەنگانی ٢٠٠٦ کاتێک بەدوای ئەکتەری سەرەکی فیلمی تارێ زەمین پار دەگەڕا.

## فیلمۆگرافی
### فیلم

### تەلەڤیزیۆن

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای
کلیمین لینگلێت

وێنۆک|لینگلێت لەگەڵ یانەی سیڤیلیا لە ساڵی ٢٠١٧
**کلیمین نیکۆلاس لۆرێنت لینگلێت** (؛ لەدایکبووی ١٧ی حوزەیرانی ١٩٩٥) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێیە کە یاری بۆ یانەی بارسێلۆنا و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا دەکات لە ڕۆلی بەرگری ناوەندیدا. لینگلێت پیشەی خۆی دەستپێکرد لە یانەی نانسی، ئەو ٨٥ دەرکەوتنی لەگەڵ یانەکە ھەبوو و توانی خوولی فەڕەنسی ئاستی پلە دوو بەرزبکاتەوە لەگەڵ یانەکەدا لە وەرزی ٢٠١٥–١٦.
## یانە
### نانسی
لەدایکبووی بوڤایس، ئۆیس، لینگلێت یەکەم یاری خۆی لە خوولی فەڕەنسی ئاستی پلە دوو ئەنجامدا لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣ لە یاریێکی یەکسانی بێ گۆڵ بەرامبەر ئەی سی ئارلێس-ئەڤیگنۆن. ئەو لە خوولەکی ٣٢ ھاتە نێو یاریگا لە شوێنی یاریزان ڕێمی واڵتەر.

## ئامارەکان
### یانە

### نێودەوڵەتی

### گۆڵی نێودەوڵەتی

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەتلەتیکۆ مەدرید
پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی لیگ ٢
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
دەستنووسی عەرەبی

alt=|وێنۆک|دەستنووسی عەرەبی لەلایەن فاتیمە ھەبنە
**دەستنووسی عەرەبی** کرداری ھونەریی دەست و خەت و دەستنووسییە کە لەسەر بنەمای ئەلفەبێی عەرەبییە بەکاردەھێنرێت. لە عەرەبی، بە خەت (عەرەبی: خط) دەناسرێت، وشەکە وەرگیراوە لە وشەی ئینگلیزی 'line' ,'design'، یان 'construction'. 'کوفیک' کۆنترین جۆری نوسراوی عەرەبییە. ھەرچەندە زۆربەی دەستنووسی ئیسلامی لە عەرەبی ھەیە و زۆربەی دەستنووسی عەرەبیش لە دەستنووسی ئیسلامی ھەیە، ئەوان ھاوشێوە نین.

## سەرچاوەکان

پۆل:خۆشنووسی
ئایندھۆڤن

**ئایندھۆڤن** پێنجەمین شاری پڕنیشتەجیی وڵاتی ھۆلەندە کە لە بەشی باشووری ئەو وڵاتەدایە. لە ساڵی ٢٠١٩، ژماری نیشتەجێ بوونی ٢٣١٬٤٦٩ کەسە. ئەم شارە لە وڵاتەکانی ئەڵمانیا و بێلژیکەوە نزیکە.

پۆل:شارەکانی ھۆڵەندا
ئێدی باوەر

**ئێدی باوەر** () ھاوبەشگایەکی ئەمەریکاییە لەجۆری ھاوبەشگای بەرپڕسیارێتی سنوردار، بارەگای سەرەکی لە بالەڤیو واشنتۆنە، کۆگا و کارگەکانی جلوبەرگی لە وڵاتی چینە، بە سێ جۆری سەربەخۆ کاڵاکانی دەفڕۆشێت:
* کاڵای نایاب و گرانبەھا لەکۆگا جوان بەنرخەکان
* کاڵای ناوەند و کەم نرخ لەکۆگا گشتی شوێنە لابەلاکان.
* فڕۆشتنی ھەردوو جۆڕ لەڕێگای ئەنتەرنێت لە ماڵپەڕەکان، بارەگایان کەوتۆتە گرۆڤپۆرت، ئۆھایۆ.

ھاوبەشگاکە دامەزراوە لە ١٩٢٠ لە سیەتڵی باکوری خۆرئاوای زەریای ھێمن لەلایەن کەسێک بەناوی ئێدی باوەر(١٨٩٩–١٩٨٦) لەساڵی ١٩٤٠ کاتێک قەمسەڵەیەکی لە خوری ولۆکە و توک دروست کرد بوە یەکەم کەس کە قەمسەلەیەکی گەرم دروستبکات لە لۆکە، کەدواتر توانی پەرەیان پێبدات و چەندین شێوازیان لێ دروست بکات، پاشان بووە یەکەم ھاوبەشگا کەبتوانێت ڕاستەوخۆ قەمسەڵەی سەربازی بۆ سوپای ئەمریکا دروست بکات.

کاتێک باوەر خانەنشین بوو لە ١٩٦٨ ھاوبەشگایەکەی فڕۆشت، دواتر لە ١٩٧١ ژەنەڕاڵ میڵز ئێدی باوەری کڕیەوە، پاشان ھاوبەشگای سپیگەڵ لە ١٩٨٨ئێدی باوەری کڕیەوە، لە ٢٠٠٣سپیگەڵ مایەپوچ بوونی خۆی ڕاگەیاند، کەسەرجەم پشکەکانی فرۆشت جگە لە ئێدی باوەر، لە ٢٠٠٥ ھاوبەشگای سپیگەڵ ڕزگاربوونی لە مەترسی و مایەپوچی ڕاگەیاند و ھاوبەشگایەکەی بە. "Eddie Bauer Holdings, Inc.". ڕاگەیاند. لە ١٧یۆنۆی ٢٠٠٩ پاڕێزبەندی لەمایەپوچی لەلایەن ولایەتی دێلاوێر وەرگرت، پاشان لەلایەن Golden Gate Capital کڕدرایەوە.

جگە لە سێ ڕێگاکانی فڕۆشتنی ھاوبەشگاکە فڕۆشگایەکی ڕاستەوخۆش بەڕێوەدەبات لە گرۆڤپۆرت، ئۆھایۆ. ھەروەھا لەڕێگای بازاڕی ئەلیکترۆنیەوە کۆگایەکی لە وێستمۆنت ھەیە، لە ھەرێمی ئۆنتاریۆی کەنەداش لە شاری ڤان مەڵبەندێکی دابەشکاری کاڵاکانی ھەیە. ئێدی باوەر لە ئەڵمانیا و ژاپۆن فرۆشگاو ناوەندی بازارکردنی ھەیە جگە لە بازاڕی ماڵپەرەکانی ئەنتەرنێت. [١] ئێدی باوەر نیشانە و دروشمی خۆی خستۆتە سەر گەلێک لەکاڵای تریش وەک چاویلکە و پایسکڵ و پێداویستیەکانی تری جوان پۆشی و کەسی.

بارەگای سەرەکی Eddie Bauer کەوتۆتە کۆمەڵگای Bellevue Square ی بازرگانی لە شاریBellevue. لەناوەڕاستی ئابی ٢٠١٠ لە ئیستن تاون لە ناوەندی کۆڵۆمبۆس کردەوە لە ئۆھایۆ.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:بازرگانی
پۆل:ئەمریکای باکوور
پۆل:کاڵا
پۆل:جلوبەرگ
پۆل:نیشانی بازرگانی
وێرنەر ڤۆن بڕاون

وێنۆک|276x276پیکسڵ|وێرنەر ڤۆن بڕاون.
**وێرنەر ماگنەس ماکسیمیلیان فرێیھەر ڤۆن بڕاون** (٢٣ی ئازاری ١٩١٢–١٦ی حوزەیرانی ١٩٧٧) ئەندازیار و زاناستیاری ئەڵمانی بوو. ئەو وەک دیزاینەری مووشەک کاری دەکرد لە نێوان ساڵانی ١٩٣٠یەکان بۆ ١٩٧٠یەکان. ھەندێک خەڵک پێیان وایە کە ئەو گرنگترین ئەندازیاری مووشەکی سەدەی ٢٠م بوو. ئەو کاری دەکرد لەگەڵ نازییەکان لە جەنگی جیھان دووەم. دوای جەنگی جیھانی دووەم، ئەو گەشتیکرد بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. لەوێدا، ئەو کاریکرد لە ئاژانسی ناسا. لە ساڵی ١٩٥٥، دە ساڵ دوای گەییشتن بە وڵاتەکە، ڤۆن بغۆن بوو بە ھاووڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

ئەو یەکێک بوو لە دامەزرێنەری مووشەکی ڤی-٢، یەکەم مووشەک کە گەییشت بە بۆشایی ئاسمان. ھاوکات، مووشەکی ساتەرن ڤی دامەزراند، کە خەڵکی بردە سەر مانگ لە ساڵی ١٩٦٩.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢
پۆل:مردووانی ١٩٧٧
پۆل:نیشانی فەرماندە سوارچاکە ناوازەکانی کۆماری فیدڕالی ئەڵمانیا
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی مەدالیای نیشتمانی بۆ زانست
پۆل:مردنەکان بە شێرپەنجەی پەنکریاس
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:بەرنامەی ئەپۆلۆ
پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە
پۆل:پارێزەرانی بۆشایی ئاسمان
پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست ھێناوە
پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پێپا پیگ

وێنۆک|247x247پیکسڵ|دەرکەوتنی پێپا پیگ لە شانشینی یەکگرتوو.
***پێپا پیگ*** زنجیرە ئەنیمەیشنێکی تەلەڤیزیۆنی منداڵانەیە لە دەرھێنانی ئاستلی بەیکەر دەیڤیس لەگەڵ میدیای ئینتەرتەینمێنت وۆرک، نیک جۆنیۆر و چانەڵ ٥. زنجیرەکە باس لە بەرازێک دەکات بە ناوی پێپا، خێزانەکەی و ھاوڕێکانی. زنجیرەکە بۆ یەکەم جار لە ٣١ی ئایاری ٢٠٠٤ پەخشکرا، و لە ئێستادا ٦ وەرزی پێپا پیگ بڵاوکراونەتەوە، نوێترینیان کە لە شوباتی ٢٠١٩ بوو لە شانشینی یەکگرتوو. زنجیرەکە لە ١٨٠ ناوچە لە شانشینی یەکگرتوو و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بڵاوکراوەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ یارییە ڤیدیۆیییەکان گونجاندووە
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان سەبارەت بە منداڵ
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەربارەی خێزان
پۆل:میمی تەلەڤیزیۆن و فیلمەکان
پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی لاینزگەیت کەنەدا
ئێدمنتن گرادز

**ئێدمنتن گرادز** () تیپێکی کەنەدی خانمانەیە بۆ تۆپی دەست، تیپەکە خاوەنی بەرزترین ئاستی تۆماربووە لە ئەمەریکای باکوور بۆ ماوەیەکی درێژ، توانیویانە ڕکابەری ھەموو تیپە بەرھەڵستەکانیان بکەن ھەروەھا بگەن بە ڕێزبەندی دووەم لەHarlem Globetrotters بۆ تۆماری ساڵ لە ١٩٢٠ دا، ھەروەھا خاوەنی یەکەم نازناوی تیپی سەبەتەی خانمانە لە جیھاندا.

## مێژووی تیپەکە
### بنەچە
لە ساڵی ١٩١٢ مامۆستا جۆن پێرسی لە ئۆنتاریۆوە گوازرایەوە بۆ ئێدمنتن (ئەلبێرتا)، لە خوێندنگەی ناوەندی بابەتە بازرگانیەکانی داوەتەوە، لەناوەندی ماکدوگال، کاتێک بڕیاردرا تیپێکی تۆپی سەبەتە بۆ قوتابخانە دروست بکرێت، مامۆستا جۆن قوتابیە کچەکانی ھەڵبژارد بۆ ڕاھێنان، کە لە ھەفتەیەک دوو جار ڕاھێنانی پێدەکردن، لەکاتێکدا ھیچ ھۆڵێکی ڕاھێنانیان نەبوو، یاریزانەکان وەک دڵسۆزیان لە ھۆڵە کراوەکان ڕاھێنانیان دەکرد لەژێڕ کاریگەری سەرمای زستانی کەنەدا، لە ساڵی ١٩١٤ وەک یەکەم ئەزموونیان نازناوی پاڵەوانێتی تۆپی سەبەتەی کچانیان بۆ قوتابخانەی ناوەندی ماکدۆگال بەدەست ھێنا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:وەرزش
پۆل:وەرزشی کەنەدا
پۆل:کەنەدا
پۆل:تۆپی سەبەتە
شەبەنگی ئۆتیسم

شەبەنگی خودتەنیایی (Autism Spectrum) کە پێشی دەوترێت ناڕێکی شەبەنگی خودتەنیایی بوارێکی ناڕێکی دەروونییە لە جۆری گەشەکردنی دەماری و نەخۆشی خودتەنیایی و ئەسپێرجەر دەگرێتەوە.

ئەو کەسانەی دووچاری ئەم نەخۆشییە دەبن کێشەی پەیوەندی و تێکەڵاوبوونی کۆمەڵایەتی و دووباەبوونەوەی ھەڵسوکەوت و چالاکیان.

نیشانەکانی ئەم نەخۆشییە لە تەمەنی یەک بۆ دوو ساڵیدا دەردەکەوێت، مانەوەی نەخۆشییەکە بۆ ماوەیەکی زۆر دەبێتە ھۆی سەختکردنی جێبەجێکردنی کاروباری ڕۆژانە و دروستکردن و مانەوەی پەیوەندییەکان و ئیش و کارەکان.
ھۆکاری سەرەکی ئەم نەخۆشییە جێگەی گوومانە. ئەو ھۆکار و مەترسیانەی تووشبوونی ئەم نەخۆشییە زیاتر دەکەن دایک و باوکی بە تەمەن و مێژووی خێزانی نەخۆشی خودتەنیایی و چەند ھۆکارێکی بۆماوەیی.

دەرکەوتووە کە نزیکەی %٦٤ بۆ %٩١ ھۆکارەکان دەگەڕێنەوە بۆ مێژووی خێزانی.

دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە دەکەوێتە سەرنیشانەکانی، ھەوڵدان بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییەکە بە گشتی دەگۆڕێت لە نەخۆشێکەوە بۆ نەخۆشێکی تر، ئەمەش چارەسەرکردنی نەخۆشییەکەو فێرکردنی چەند شتێک بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی زیرەکی نەخۆشەکە. ھەندیکجار دەرمان بەکاردێت بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکانی نەخۆشییەکە. لێکۆڵینەوەکان دەریان خستووە بەکارھێنانی دەرمان سوودێکی ئەوتۆی نییە.
دووچاربوون بە نەخۆشی شەبەنگی خودتەنیایی لە نزیکەی %١ی خەڵکییە (%٦٢٫٢ ملیۆن لە جیھاندا) لە ساڵی ٢٠١٥. ڕەگەزی نێر زیاتر تووشی نەخۆشییەکە دەبن وەک لە ڕەگەخی مێ.

## پەیوەندی کۆمەڵایەتی
یەکێک لە ماکە دیارەکانی ئەم نەخۆشییە لاوازی بواری کۆمەڵایەتییە و کە دەبێتە ھۆی کێشەی ھاوڕێیەتی و پەیوەندی سۆزداری و ژیانی ڕۆژانە.

## نەخۆشی و کارئەندامزانی
چەند لێکۆڵینەوەیەک دەری خستووە کە ئەم نەخۆشییە دەبێتە ھۆی گەورەبوونی مێشک لە ھەندێ شوێن و بچووکبوونەوەی لە ھەندێ شوێنی تری مێشکدا، ھۆکاری ئەم نەخۆشییە دەگەڕێتەوە بۆ گەشەکردنی نائاسایی دەمارە خانەکان لە قۆناغی گەشەکردنی مێشک لە کۆرپەلەدا.

## چارەسەرکردن
چڕکردنەوەی بەرنامەی تایبەتی ڕۆشنبیری و چارەسەری ھەڵسوکەوت لە سەرەتای تەمەندا ھۆکارێکی سەرەکییە بۆ یارمەتیدانی منداڵ بۆی ئاگاداری خۆی بکات.
تۆرنتۆ ئیتن سەنتەر

وێنۆک|یەکێک لە دەروازەکانی ئیتن سەنتەر
**مەڵبەندی ئیتن تۆرەنتۆ** () کە لە ئەیلوولی ٢٠١٥ سەرلەنوێ بنیات نرایەوە لەلایەن ھاوبەشگای سی فێ تۆرەنتۆ ئیتن، بە کورتیەکەی مەڵبەندی ئیتن (ئیتن سەنتەر). شاباژێرێک یان ناوەندێکی بازارکردنە لە تۆرەنتۆ، ئۆنتاریۆ، کەنەدا. لەلایەن ھاوبەشگای کادیلاک فێرڤیو خاوەنداریەتی دەکرێت، ھەر بەھەمان ناوی کۆنی ئیتن نوێ کرایەوە کە لە کۆتایی نەوەدەکان مۆلەتی کارکردنی وەرگرتبوو.

ئیتن سەنتەر بەسەرنج ڕاکێشترین شوێنی تۆرەنتۆ دادەنرێت، کە لەھەر شوێنێکی تری گەشتیاری زیاتر سەردانیکەری ھەیە، یەکێکە لەھەرە قەڵەباڵغترین شاباژێڕەکانی ئەمەریکای باکور، ئەمەش بەھۆی ھەڵکەوتەی شوێنەکەیەوەیە کە کەوتۆتە ناوجەرگەی شار. تەنھا لەماوەی ساڵی ٢٠١٥ ڕێژەی ٤٨٬٩٦٩٬٨٥٨ کەس سەردانیان کردوە. ئەمەش ڕێژەکەی زیاترە بەبەراورد بەھەریەکێک لەھەرە قەڵەباڵغترین شاباژێڕەکانی ئەمێریکا وەک (شاباژێڕی ئەمریکا، ئاڵا موانا سەنتەر، سەنتراڵ پارک).

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:تۆرنتۆ
پۆل:کەنەدا
پۆل:بازرگانی
گووگووش

**فائیقە ئاتەشین**، بەناوی ھونەریانەی **گووگووش** بانگ دەکرێت (لەدایکبووی ٥ی ئایاری ١٩٥٠ لە تاران) گۆرانیبێژ و ڕۆڵگێرێکی سینەمایی ئێرانییە. یەکێکە لە ھەرە بەجەماوەرترین گۆرانیبێژانی ئێرانە کە توانیویەتی ھەوادارێکی زۆر لە ئێران و خۆرھەڵاتی ناوەڕاست و ئاسیای نزیک لەخۆی کۆبکاتەوە.

لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو لەسەردەمی پێش کودەتای ئیسلامی ئێران کاری کردووە و ناوبانگێکی زۆری ھەبووە «لەدوای شۆڕشی ئیسلامی ئێران و جێھێشتنی ئێران بەرەو ئەمریکا دووبارە ئەم نازناوە ھاتەوە ناو گۆڕەپانی ھونەری ئێران.

## ژیاننامە
چەپ|وێنۆک|100x100پیکسڵ|گوگوش (فائیقە ئاتەشین) لەسەردەمی دەستپێکی کارەکانی لەساتی منداڵیەوە، بەھاوکاری باوکی سابیر لەسەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو.
فائیقە ئاتەشین لە تاران لەدایکبووە. ماڵباتەکەی بەڕەگەز ئازەری بووینە کە لە ئازەربێجانەوە بۆ ئێران کۆچیان کردووە. باوکی گووگووش خەڵکی شاری سەراب بوو، کاتێک گووگووش لەتەمەنی دووساڵی دابوە دایک و باوکی لێک جیابوونەتەوە.

### ناوبانگ
گووگووش ناوێکی ئەرمەنی کوڕانەیە. لەتەمەنی منداڵیدا ئەرمەنییەکان بەم ناوە بانگیان دەکرد چونکە منداڵێکی کوڕانە بووە، کەدواتر بۆکاری ھونەری ھەڵیدەبژێرێت. ھەندێک دەڵێن ئەم ناوەی لەکوڕێکی دراوسێی ئەرمەنی وەرگرتووە کە یەکەم خۆشەویستی بووە، گووگووش لەژێر کاریگەری خۆشەویستیە منداڵانیەکەی کاری کردووە، بۆچوونی تر ھەیە کە دەڵێن باوکی ئەم ناوەی بۆ ھەڵبژاردووە، بەڵام بەھۆکاری ڕامیاری لەفەرمانگەی تۆماری لەدایکبوان داوا لەباوکی دەکەن مەناوێکی فارسی یان عەرەبی ھەڵبژێرێت باوکیشی ناوی فائقە لەناسنامەکەی تۆماردەکات، بەڵام لەماڵ و کۆڵان ھەر بە گووگووش بانگیان کردووە.

## ئەزموونی ھونەری
ھەر لەتەمەنی منداڵیەوە بەھاوکاری باوکی دەستی بەکاری ھونەری کرد بە بەشداریکردنی کاری شانۆ و سینەما و گۆرانی، لەتەمەنی حەوت ساڵی بەشداری چەندین فیلم کرد وەک «پرتگاه مخوف» (١٩٦٣)، «شیطون بلا» (١٩٦٥) و «پنجره» (١٩٧٠). ھەروەھا لەگوتنی چەندین گۆرانی بەشدار بووە.

## گۆرانییەکان
چەپ|وێنۆک|352x352پیکسڵ|پۆستەری فیلمی  بی‌تا کە وێنەی گوگوشی لەسەرە.

* مسبب (همراه با داریوش)
* نیمهٔ گمشدهٔ من
* فصل تازه
* همسفر
* جاده
* مرداب
* کویر
* کوه
* اگه بمونی، اگه نمونی
* پل
* ستاره آی ستاره
* من و گنجشکای خونه
* لحظهٔ بیداری
* در امتداد شب
* دو ماهی
* دو پنجره
* شناسنامه ۱
* شناسنامه ۲

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:خەڵکی فارس
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئێرانی
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەگۆرانیبێژە ئێرانییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تاران
پۆل:مۆسیقاژەنە پۆپە مناڵەکان
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فەڕەنسی
زانستگای پاریس دێکارت

**زانستگای پاریس دێکارت** (بە فەڕەنسی: Université Paris Descartes) یەکێک لە زانستگاکانی پاریسە کە بە پاریس ٥یش ناسراوە. ئەم زانستگایە لە گەڕەکی شەشەمی پاریسدایە و یەکێک لە بەشەکانی زانستگای پاریسە.

زانستگای پاریس دێکارت زۆرتر لە بواری پزیشکی و زانستەکانی تەندرووستیدا کار دەکا و ھەروەھا لە بواری بیرکاری و کومپیۆتردا لە پەروەردە و لێکۆڵینەوەدا خوێندکاری ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٠ لە فەڕەنسا
پۆل:قوتابخانە پزیشکییەکان
پۆل:زانکۆی پاریس
پۆل:زانکۆکانی فەڕەنسا
گەڕەکی شەشەمی پاریس

**گەڕەکی شەشەمی پاریس** یەکێک لە ٢٠ گەڕەکی شاری پاریس لە وڵاتی فەڕەنسایە. لە قسە کردندا بە فەڕەنسی بەم گەڕەکە دەگوترێ شەشەم (*sixième*).

بەشێک کە پێی دەگوترێ لووکزامبوورگ (گۆکردن بە فەڕەنسی: لووکزامبووغ) لە کەناری چەپی چۆمی سێندایە. گەڕەکی شەشەمی شاری پاریس چەندین بنکەی خوێندکاریی بەنێوبانگی دنیا وەکوو خوێندنگەی نەتەوەیی باڵای ھونەرە جوانەکان، ئاکادێمی فەڕەنسی، سێنای فەڕەنسا و خوێندنگەی خوێندکارییە باڵاکان لە زانستە کۆمەڵایەتییەکان لە خۆ دەگرێ. ھەروەھا، چەندین شوێنی بەرچاوی شاری پاریس وەکوو مەیدان و پەرستگای سەن-ژێرمەن، مەیدان و کڵێسەی سەنت سوولپیس، باخی لووکزامبوورگ و پۆن دێز ئار لەم گەڕەکەدان. زانستگای پاریس دێکاریش لەم گەڕەکەدایە.

## سەرچاوەکان
نەخۆشیی مەنێیر

وێنۆک|210x210پیکسڵ|ھێڵکاری گوێچکەی ناوەوە

**نەخۆشیی مەنێیر** () بریتییە لە ناڕێکی و شێواوی لە گوێچکەی ناوەوە، سکاڵا سەرەکیەکانی ئەم نەخۆشییە بریتییە لە ھەستکردن بە:
# گێژی و سەرەسووڕە.
# بەوەی وەک گشت شتێک بە گەرددا بخولێتەوە یان نەخۆشەکە خۆی خول دەخوات لە بۆشاییدا.
# زرنگانەوەی گوێچکە.
# لەدەستدانی بیستن.

ئاساییانە، لە سەرەتادا تەنھا کاریگەری لەسەر یەک گوێ دەبێت؛ ھەرچەندە، لەگەڵ کاتدا ھەر دوو گوێ دەکرێت تووش ببێت.

بە گشتی سکاڵاکان ماوەی ٢٠خوولەک بۆ کاتژمێرێک دەخایەنێت،

وە بە پێی تیپەربوونی کات لە دەستدانی بیستن و زرنگانەوە لە گویچکەدا لەوانەیە سەقامگیر ببێت.

ھۆکاری نەخۆشیی مەنێیر نادیارە بەلام ھەر دوو ھۆکارەکانی بۆماوەیی و ژینگەیی بەشداری دەکات لە توشبوون بە نەخۆشیی مەنێیر. ژمارەیەک لە بیردۆز ھەن بۆ دۆزینەوەی ھۆکاری روودانی نەخۆشی مەنێیر، کەوا نزیکی بە ڕێژەی ١٠٪ کەیسەکان لەناو خانەوادەکاندا بۆماوەییە.

وا باوەڕ پیکراوە کەوا کۆ نیشانەکان ڕوودەدەن لە ئەنجامی زیاد بوونی درووست بوونی شلەمەنی لە توونی ناو خۆی گوێچکەدا.

دەستنیشانکردن و ناسینەوەی نەخۆشییەکە بەندە لەسەر کۆ نیشانەکان وە زۆر جار بە ئەنجامدانی پشکنینی بیستن.

بار و دۆخی دیکەش کە دەکرێت ھەمان کۆنیشانەکانی نەخۆشیی مەنێیر درووست بکەن بریتین لە نەخۆشییەکانی داڵانی ژانی نیوەی سەر (vestibular migraine) و کاتی ھێرشی ئیسکێمیا (transient ischemic attack).

ھێرشەکان بە زۆری لە لایەن دەرمانەوە چارەسەر دەکرێن، بۆ یارمەتی دان لە دڵ تێکەڵھاتن و دڵەراوکێ و بێ تاقەتی. پێوانەکان بۆ رێ گرتن لەم ھێرشە بە گشتی بە شیوەیەکی خراپ پالپشتی دەکرێن لە لایەن ئەم بەڵگەیەوە. وە خۆراکێکی کەم خوێ، دەرمانی میز پێکەرە، و ھۆرمۆنی کۆرتیکۆستیرۆیدس وەک چارەسەر دەتوانرێن بەکار بھینرێن.

دەرزی دان لەناو گوێجکە و نەشتەرگەریش دەتوانرێت تاقی بکرێتەوە بە ئەگەر پێوەرەکانی تر کاریگەری نەبوو.

نەخۆشیی مەنێیر بۆ یەکەمجار لە چاخە دێرینە زووەکانی ساڵی ١٨٠٠ەکان دیاری کرا لە لایەن (پرۆسپێر مەنێیر)، کە بە زۆری دەستپێ دەکات لە نێوان کەسانی تەمەن ٤٠ بۆ ٦٠ ساڵ، وە ڕەگەزی مێینە بە گشتی زیاتر تووش دەبن وەک لە رەگەزی نێرینە. لە دوای ٥ بۆ ١٥ ساڵ لە کۆ نیشانەکان، ڕووداوی سەرەسوورێ بە گشتی دەوەستێت و کەسەکە بەجێ دەمێنیت لەگەڵ نەمانی ڕاگرتنی ھاوسەنگی، بیستن بە خراپی لە گویچکە تووشبوویەکەیەوە و زرنگانەوە لە گوێچکەیدا.

## نیشانەکان
نەخۆشی مەنێیر تایبەت دەکرێت لە لایەن گەرانەوەی نیشانە و ھەستکردن بە سەرەخولێ و سەرگێژبوون، کە دەکرێت تەواو بکرێت بە سەر ئێشە و ھەست کردن بە قورسای لە گوێچکەکاندا.

کەسەکان ھەروەھا لەوانەیە ئەزموونی کۆمەڵێک نیشانە بکەن کە پەیوەندی ھەیە بە کاردانەوەی نارێکی ئەو بەشەی مێشک کە لێپرسراوی ئەندامە خۆبزوێنەکانە (Autonomic nervous system).

## نەشتەرگەری
ئەگەر نیشانەکان چارەسەر نەکرا لە لایەن چارەسەرە ئاساییەکان ئەوا لەوانەیە نەشتەرگەری ڕەچاو بکرێت. نەشتەرگەری بۆ شیتەڵکردنەوەی توورەکەی لیمفەکی ناوەوە (Endolymphatic sac) یەکیکە لە ھەڵبژاردەکان.

پێداچوونەوەیەکی پۆلینزانی لە ساڵی ٢٠١٥، ٣ شێوازی پەستان کەمکردنەوەیان دۆزیەوە کە بەکار ھینراون کە بریتیین لە:
# پەستۆ لابردنی سادە.
# چەقاندنی لادەرە.
# لابردنی توورەکەکە.
ھەندیک بەلگە دۆزراونەتەوە کەوا ھەر ٣ شێوازەکە بەسوود بوون بۆ کەم کردنەوەی سەرەخولێ و سەرەگیژیەکە، بەلام ئاستی بەلگەکە نزمە.

وا نرخێندراوە کەوا ریژەی ٣٠٪ کەسانی تووشبوو بە نەخۆشی مەنێیر تێکچوون و لەکارکەوتنی بۆری ئوستاکی'یان ھەیە. گوێی ناوەوە خۆی دەتوانرێت بە نەشتەرگەری لاببرێت لەڕێگەی بڕینی دەماری ڤێستیبیولار.

## سەرچاوەکان
*
مەنجەڵی توانەوە

**مەنجەڵی توانەوە** مێتافۆرێکە بۆ کۆمەڵگایەکی ناھاوچەشنە کە بە توانەوەی بەشە جۆر بە جۆرەکانی ھاوچەشن دەبێتەوە. مەنجەڵی توانەوە زۆرتر بۆ ڕاڤەکردنی کۆچبەرەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە کار دێ کە ھەموویان بە ئایین و زمان و تۆرەمەی جیاوازەوە یەک ڕەنگ دەبنەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:چاندی ئەمریکی
پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:لەخۆگرتنی کولتووری
یووکان

وێنۆک|چەپ|200px|Застава|ئاڵا
**ھەرێمی یۆکان**ی کەنەدی، ھەرێمێکی فیدرالیە و بەیەکێک لە ھەرێمەکانی باکوری خۆڕئاوای کەنەدا ھەژماڕ دەکرێت، لە ١٨٩٨ بوە ئەندام لە یەکێتی کەنەدا ،ئەلەسکا کەوتۆتە خۆڕئاوای و ھەرێمی بریتش کۆلۆمبیا کەوتۆتە باشوری، ڕووبەرەکەی ٤٨٢٬٤٣٣ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە، ژماڕەی دانیشتوانی ٣١٬٢٢٧ کەسە بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٥، پایتەختەکەی شاری وایت ھۆرسە و گرنگترین وگەورەترین شاری ھەرێمەکەیە ھەروەھا شارەکانی ڤاڕۆ و داوسن لەیک یەکێکن لە شارە گرنگەکانی.

ھەرێمی یۆکان بە سامانە کانزاییەکانی بەناوبانگە بەتایبەت لەبەرھەم ھێنانی قورقشم و زێڕ و زەنک و زیو ھەروەھا خاوەنی ڕووبەرێکی فراوان لە دارستانە و دار تەختەکانی لەھەرە باشترین جۆرەکانە،ناوی ھەرێمەکە لە ڕووباری یووکان خواسترایە کە درێژترین ڕووباری ھەرێمەکە و ئەلاسکایە.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٩٨
پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
پۆل:جوگرافیا
پۆل:تەندرا
پۆل:ئەمەریکای باکور
پۆل:پارێزگاکانی کەنەدا
پۆل:ئۆقیانووسی ئارکتیک
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
ساسکاچوان

**ساسکاچوان** () ھەرێمێکی کەنەدیە ناوەکەی لەناوی ڕووباری ساسکاچوانەوە وەرگیراوە، کە بە واتای ڕووباری ھێمن دێت ئەم ناوەش ھیندیەسورەکان لێیان ناوە. لەسەرەتادا شا چارلی دووەم ھەرێمەکەی داوەتە جێنشین رۆبێرت لە ساڵی (١٦٧٠)، دوای ئەوەی ھاوبەشگای ھێدسن بەی دامەزراوە ناوی ساسکاچوانیش بەسەر ھەرێمەکە بڕاوەتەوە، لەساڵی ١٩٠٥ بوەتە ئەندام لە یەکێتی کەنەدا، ڕووبەرەکەی ٦٥١٬٩٠٠کیلۆمەتری چوارگۆشەیە، ژمارەی دانیشتوانی ١٬١ کەسە، شاری ریجانە پایتەختی ھەرێمەکەیە، ھەریەک لەشارەکانی ساسکاتون و موسەجا و ستێڤن و پرێنس ئەلبێرت و سوێفت کۆرنێت و نۆرس باتلفۆرد و وپرن و یۆرکتن گرنگترین شارەکانیێتی.

## ھەڵکەوتەی شوێن
ھەرێمی ئەلبێرتا کەوتۆتە خۆڕئاوای و ھەرێمی مانیتۆبا کەوتۆتە خۆڕھەڵاتی و ھەرێمەکانی باکوری خۆرئاوا کەوتۆتە باکوری ولاتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکاش کەوتۆتە باشوری.

## زەویەکەی
زەویەکانی ئەم ھەرێمە بە دەشت داپۆشراوە لەگەڵ ھەندێک تەپۆڵکەی نزم و زۆڕگ دەریاچە و دورگەی زۆری ھەیە ھەر بۆیە خاکێکی تەڕوشێداری ھەیە.

## کەشوھەوا
کەشوھەوایەکی کیشوەری سڕی ھەیە، زستانێکی سارد و درێژ و بەستووی ھەیە، ھاوینێکی کورت و فێنکیشی ھەیە، کە دەتوانرێت کشتوکالی لێبکرێت ھەرەھا جۆرەھا ڕووەکی بەسودی لێدەروێت کەسەرچاوەی گرنگی ڕۆن و دەرمانن، خاوەنی سامانی سروشتی زۆرە وەک نەوت و گاز و زێڕ و زیو و مس و قورقوشم و زەنک و خوێیەکان.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ئینسایکلۆپیدیای ساسکاچوان 
* 
* Royal Canadian Mounted Police

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٠٥
پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
پۆل:کۆلکەوتارەکانی جوگرافیا
پۆل:جوگرافیا
پۆل:پارێزگاکانی کەنەدا
نۆڤا سکۆشیا

وێنۆک|
ھەرێمی **نۆڤاسکۆشیا** (، خوێندنەوە  بە ڕۆمی و) یەکێکە لە ھەرێمەکانی کەنەدا، دەکەوێتە خۆڕھەڵاتی ئەمەریکای باکور، لەسەدەی حەڤدەھەم فەڕەنسیەکان دۆزیویانەتەوە، بەڵام ئینگلیزەکان لە رێککەوتنامەی ئەوترێخت وەریانگرت (١٧١٣)

ڕووبەری ھەرێمەکە ٥٥٬٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتوانەکەی یەک میلیۆن کەس دەبێت، شاری ھالیفاکس پایتەختی ھەرێمەکەیە و شارە گرنگەکانی بریتین لە دارتمۆت و سێدنی و مێنز، زەویەکی کشتوکالی بەپیتی ھەیە کە بۆ کشتوکال باش دەگونجێت.

کەشوھەوایەکەی لەھەموو ھەرێمەکانی تری کەنەدا خۆشترە ئەمەش بەھۆی کاریگەری دەریاوەیە، ھاوینی گەرم و درێژە، ڕووبەری دارستانەکانی نزیکەی ١٥٬٥٥٥کیلۆمەتری چوارگۆشەیە، سالانە بڕی ٢٦٣ میلیۆن دۆلاری دەست دەکەوێت لە سامانی ماسیدا، کۆی داھاتی تاکەکەسی ٣١ میلیارد دۆلارە بۆ ساڵێک.

## ئەمانەش ببینە
* شۆڕشی ئەمریکی
* ئیمپراتۆریەتی ئینگلیز

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧
پۆل:نۆڤا سکۆشا
پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
پۆل:وتارەکان بە دەقی گادێلیی سکۆتی
پۆل:جوگرافیا
پۆل:پارێزگاکانی کەنەدا
مانیتۆبا

چەپ|200x200پیکسڵ
وێنۆک|200x200پیکسڵ|ئاڵای مانیتۆبا
**ھەرێمی مانیتۆبا** لە کەنەدا، سەرەتا ناوچەیەک بوو لەژێڕ ڕکێفی ھاوبەشگای ھێدسن بەی وەک بەشێک لە ڕووباری سوور (١٨١٢) ھەربۆیە بە ھەرێمی ڕووباری سوور بانگ دەکرا، پاشان بوو بە ئەندام لە یەکێتی کەنەدا لە (١٩٨١)وڕووبەرەکەی (٦٤٩٬٠٤٦)کم چوارگۆشەیە، ژمارەی دانیشتوانەکەی ١٬٠١٧٬٣٢٣کەسە بەپێی سەرژمێری ١٩٨١، پایتەختەکەی شاری وینیپیگە، ھەریەک لەشارەکانی براندن و تامپسن گرنگترین شارەکانیێتی.

## ھەڵکەوتەی شوێن
ھەرێمی ساسکاچوان لەبەشی خۆڕئاوایتی، ھەرێمی ئەنتاریۆ لەبەری خۆرھەڵاتیەتی ئاودری ھێدسن لەباکوریێتی و وڵاتەیەکگرتوەکانی ئەمەریکاش لە باشوریەتی.

## زەوی
زۆرینەی زەویەکانی باشوری دەشتەنیە تا تێکەڵ بەدەشتەکانی ئەمریکا دەبێت ئەم دەشتانە بەرەو خۆڕئاوا بەرزدەبنەوە و چەندین تەپۆڵکە دروست دەکەن ئاوی ڕوبارەکانی ئەم ھەرێمە لە باشورەوە بەرەو باکور دەڕۆن تا دەرژێنە ئاودری ھێدسن.

## کەشوھەوا
کەشێکی ساردی ھەیە لە زستاندا بەفر تەواوی زەویەکانی دادەپۆشێت، ھەرچەندە ھاوینی کورتە بەڵام بەکاری کشتوکاڵی دێت و چەندین ڕووەکی بەنرخی لێدەڕوێت جگە لەھەبونی دارستانی چڕ لەباشورەکەی.

## سەرچاوەکان
*

## بەستەرە دەرەکییەکان

* حکومەتی مانیتۆبا
* 

پۆل:پارێزگاکانی کەنەدا
پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
پۆل:جوگرافیا
پۆل:کەنەدا