open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دادگا

وێنۆک

**دادگا** پێکھاتەیەکی دادوەرییە، کە بە بەشداریی یاساناسان ھەوڵ دەدرێت تێیدا لە سکاڵا، گومان، تاوان، و نادادپەروەرییەکان بکۆڵرێتەوە و ھەق و ناھەق لێک جیا بکرێتەوە.

## جۆرەکانی دادگاکان
بەپێی سیستەمی دادی ھەر وڵاتێک شێوازی کار و جۆری دادگاکان جۆربەجۆرن. لێرە دەتوانین ئاماژە بکەینە چەند جۆرێک لە دادگاکان کە لە وڵاتە عەرەبییەکاندا باون، کە لەگەڵ دادگاکانی ئێران و ھەروەھا لەگەڵ دادگاکانی ئەورووپاشدا جیاوازییان ھەیە.

### باشووری کوردستان - عێراق
ئەو دادگایانەی کە لە عێراقدا باون لە باشووری کوردستانیشدا پێڕەوییان لێ دەکرێت و بریتین لە:

* دادگای بەرایی / دادگای سەرەتایی (محکمة بدا‌ءة)
* دادگای تێھەڵچوونەوە (محکمة الاستئناف)
* دادگای پێداچوونەوە، دادگای تەمیز، دادگای جیاکاری، دادگای ھەڵاواردن (محکمة تمیز)
* دادگای باڵا (محکمة علیا)
* دادگای باری شارستانی (محکمة الاحوال المدنیة)
* دادگای باری کەسی (محکمة الاحوال الشخصیة)
* دادگای باڵای دەستووری (محکمة علیا دستوریة)
* دادگای تاوانکار (محکمة جنایات)
* دادگای تاوانکاریی تایبەت (محکمة الجنائیة الخاصة)
* دادگای تایبەت (محکمة خاصة)
* دادگای پێکھێنانەوە (محکمة صلح)
* دادگای ڕێکخستنی بازرگانی (محکمة التنظیم التجارة)
* دادگای سەربازی (محکمة عسکریة)
* دادگای سەرپێچی (محکمة المخالفة)
* دادگای سزادان (محکمة جزائیة)
* دادگای گەورە (محکمة کبری)
* دادگای کار (محکمة العمل)
* دادگای کەتن (محکمة جنح)
* دادگای لاھای (محکمة لاھای)
* دادگای لێکۆڵینەوە (محکمة تحقیق)
* دادگای لێکۆڵینەوەی نەوجەوانان (محکمة تحقیق الاحداث)
* دادگای نەوجەوانان، دادگای مێردمنداڵان (محکمة الاحداث)
* دادگای ھاتووچۆ (محکمة المرور)
* دادگای ھەڵوەشاندنەوە (محکمة النقض)
* دادگای یاسایی (محکمة قانونیة)

### ڕۆژھەڵاتی کوردستان - ئێران

لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانیشدا پێڕەوی لە دادگاکانی ئێران دەکرێت و ئەو دادگایانەی لە ئێران باون بریتین لە:

* دادگا گشتییەکان (دادگاەھای عمومی) ئەمانە خۆیان پێک ھاتوون لە:
# دادگای گشتیی مافی (دادگاە عمومی حقوقی)
# دادگای گشتیی سزایی (دادگاە عمومی جزایی)
# دادگای بنەماڵە/خێزان (دادگاە خانوادە)
# دادگای منداڵان (دادگاە اطفال)
# دادگای سزاییی پارێزگا (دادگاە کیفری استان)

ھەروەھا ھەندێ دادگای تریش بریتین لە:
* دادگای تێھەڵچوونەوە (دادگاە تجدیدنظر)
* دادگای سوپایی (دادگاە نظامی)
* دادگای شۆڕش (دادگاە انقلاب)
* دادگای تەکووزیی دادوەران (دادگاە انتظامی قضات)
* دادگای باڵای کارگێڕی (دیوان عدالت اداری)
* دادگای تایبەتیی ڕۆحانییەت (دادگاە ویژە روحانیت)

## سەرچاوەکان
* فەرھەنگی ھیوا؛ دیاکۆ ھاشمی
* دادگاکانی عێراق؛ «فەرھەنگی یاسا»، دادوەر «سەردار عەزیز خۆشناو»

پۆل:دادگاکان
پارێزگای دایکوندی

**دایکوندی** (فارسی: دایکندی؛ پەشتۆ: دايکندي ولايت) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە ناوەڕاستی ئەو وڵاتە. لە ٨ قەزا پێکدێت.

## ژێدەرەکان

دایکوندی
پۆل:پارێزگای دایکوندی
پارێزگای غەزنی

**غەزنی** (فارسی: غزنی؛ پەشتۆ: غزنی‎)یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە ڕۆژھەڵاتی ئەو وڵاتە. لە ١٩ قەزا پێکدێت.

## سەرچاوەکان

غەزنی
پۆل:پارێزگای غەزنی
پارێزگای غۆر

**غۆر** () یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە ناوەڕاستی ئەو وڵاتە. لە ١٠ قەزا پێکدێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

غۆر
پۆل:پارێزگای غۆر
پارێزگای فەراھ

**فەراھ** (فارسی / پەشتۆ: فراە) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە ڕۆژاوای ئەو وڵاتە. لە ١١ قەزا پێکدێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

فەراھ
پۆل:پارێزگای فەراھ
پارێزگای فاریاب

**فاریاب** (فارسی: فاریاب) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە باکووری ئەو وڵاتە. لە ١٤ قەزا پێکدێت.

## ژێدەرەکان

فاریاب
پۆل:پارێزگای فاریاب
تۆماس مان

وێنۆک|تۆماس مان لە ساڵی ١٩٣٧دا

توماس مان
توماس مان براوەی خەلاتی نوبلی ئەدەبیات سالی ١٩٢٩ یە نووسەرو رەخنەگریکی ئەلمانییە توماس مان لە ڕوژی ١٨٧٥ی حوزەیرانی ٦ لەشاری لویبیک ی باکووری ئەلمانیا لەدایک بووە، برایەکشی نووسەرە بەناوی ھاینریش مان، لەخیزانیکی بورژوادا لەدایک بوونە و پیگەیشتن، باوکیان بازرگانیکی گەورە و ئەندامی ئەنجوومەنی پیران بووە، یەکەمین چوونە ناو دونیای ئەدەبی دەگەریتەوە بوو ڕومانی کومەلایەتی مالباتی بودنبورک، خاوەنی دوو چیروکی بەناوبانگە کە بریتین لە مردن لە ڤینیسیادا و تونیو کروجەر، پیش جەنگی جیھانی یەکەم زور لەیەنگری ئەلمانیای دەکرد بەلام دوای شکستی ئەلمانیا ڕاو بوچوونی خوی دەگوریت بویە لەسالی ١٩٢٢ دژایەتی لەنیوات توماس مان و نازییەکان دروست دەبیت، زانکوی بوون کەلەسالی ١٩١٩ بروانامەی دکتورای شەرەفی فەلسەفەی پی بەخشی بوو بەلام دواتر لیی سەنرایەوە، لەکاتی چوونە سەر دەسەلاتی ھیتلەر مان ناچارکرا ئەلمانیا جیبھیلیت ھەربویە لەسالی ١٩٣٣ ڕوو لەسویسرا کرد لەسالی ١٩٣٦ توماس رەگەزنامەی ئەلمانیای لیدەسەنریتەوە مولک و مالەکەی لەئەلمانیا داگیر دەکەن، ئەو رومانەی وای لە توماس کرد ببیتە ھەلگری خەلاتی نوبل بریتییە لەچیای جادوو، لة ١٢ي ئابي ١٩٥٥ لەزیورخ وڵاتی سویسرا کۆچی دوایی دەکات.

## سەرچاوەکان
* كتيبي لةلووتكةي ئةدةبي ئةلمانةوة

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٥
پۆل:مردووانی ١٩٥٥
پۆل:نووسەرانی ئاڵمانیی سەدەی ١٩یەم
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی
پۆل:ڕۆماننووسانی ئاڵمانی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە
پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان
جۆن کارتەر (فیلم)

**جۆن کارتەر** (بە ئینگلیزی: *John Carter*) فیلمێکی فانتازی ئەمریکییە کە لە ساڵی ٢٠١٢ بەرهەم هێنراوە. ئەم فیلمە باس لە پیاوێکی سەرکێش دەکات لەناو سجندا ڕادەکات و دەچێتە ئەشکەوتێکەوە پاشان بونەوەرێکی فەزای بۆیدێت و جۆن دەیکوژێت و مەدالیایەکی پێیە و بونەوەرەکە پێش ئەوەی بمرێت ناوێک دەڵێت و جۆنیش ناوەکە دەڵێیتەوە کە چاو هەڵدێنیت لە مەریخە، لەوێ مەدالیایەکەی لێ ون دەبێت و هەوڵدەدات بۆ دۆزینەوەی بۆ ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ زەوی.

## ژێدەرەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢
پۆل:فیلمە فانتازییەکان
پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٢
پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی شێوەگۆڕین
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون
پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەهێنن
پۆل:فیلمەکانی ئایماکس
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانە خەیاڵییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ستۆدیۆکانی لۆنگکرۆس وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکان کە لە شاری سوری وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن مایکل جیاکینۆوە تۆمارکراون
پۆل:مەریخ لە فیلم
پۆل:فیلمە خەیاڵییە زانستییەکانی چەشنی ڕۆژاواییی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە سەرکێشییە فەنتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە خەیاڵییە زانستییەکانی چەشنی ڕۆژاواییی ئەمریکی
پۆل:فیلمەکان کە لە ئەریزۆنا داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو مەکسیکۆ وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکان بە ژێرچەشنی فڕینی بۆشاییی ڕۆژاوایی
میراندا (مانگ)

**میراندا** یان **ئورانوسی ٤** بچووکترین و نزیکترین مانگی سروشتی لە ٥ مانگی ئورانوسە.
میراندا لە ١٦ی شوباتی ١٩٤٨ز لەلایەن جڕاڵد کوویپێرە دۆزرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گەردوون
ئەی ئار ڕەحمان

**ئەی ئار ڕەحمان** لەدایکبووی ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦٧ لەمادرەس لە تامیل نادو لە ھیندستان، ئاوازدانەر و گۆرانیبێژ و بەرھەمھێنەری میوزیک و ھۆنراوەنووسی گۆرانی ھیندییە. ئەی ئار ڕەحمان بەیەکێ لەباشترین میوزیکوانەکانی ھیندستان دادەنرێت و ھەڵگری دوو خەڵاتی ئۆسکار لەبواری میوزیک وە گۆڵدن گڵۆبێکیش. لەناوخۆی ھیدنیش ١٥جار خەڵاتی فیلم فەیری بەدەستھێناوە. زۆرجار بە مۆزارتی مادرەس ناوی دەبەن. جگە لەفیلمە ھیندییەکان ئەی ئار ڕەحمان بۆچەندین سینەمای وڵاتانی دیکەش کاری کردووە لەوانە بۆ فیلمێکی ٢٠١٥ی ئێرانی «محەممەد، پێغەمبەری خودا»، وە ھەر ساڵی ٢٠١٥ کار لەفیلمێکی ھۆلیوود دەکات لەسەر ژیانی یاریزانی بەڕازیلی پێلێ پێشتریش لەساڵانی ڕابردوو لەچەندین فیلمی ئینگلیزی ڕۆڵی ھەبووە لەوانە (The Hundred-Foot Journey), (Million Dollar Arm), (People like Us), (Couples Retreat) وە چەندان فیلمی دیکەی ئینگلیزی ھاوکات ناوبراو کاری کردووە لەچەندین فیلمی ھیندی سەرکەوتوو لەدیارترین ئەو فیلمانەش لاگان، ڕۆکستار، سوادیس، ڕەنگ دی باستانی، جۆدا ئەکبەر، ھای وەی(ڕێگای خێرا، تەماشا.

## سەرچاوەکان
* ویکی ئینگلیزی
* ویکی ئینگلیزی - دیسکۆگرافی ئەی ئار ڕەحمان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:زیندووان
پۆل:ئاوازدانەرانی ھیندی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:موسڵمانانی ھیندی
پۆل:خەڵاتی فیلم فەیر براوەی باشوور
پۆل:ئاوازدانەرانی هیندی لە تۆمارکردنی فیلمدا
پۆل:گۆرانیبێژانی نێری پەخشکردنەوە لە هیندستان
پۆل:باشترین تۆماری مۆسیقای ڕەسەنی براوەی خەڵاتی ئۆسکار
پۆل:باشترین گۆرانی ڕەسەنی گۆرانیبێژانی خاوەن خەڵاتی ئۆسکار
پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز
پۆل:ئاوازدانەرانی ھیندی لە تۆمارکردنی فیلمدا
پۆل:گۆرانیبێژانی نێری پەخشکردنەوە لە ھیندستان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب
مێژووی زەوی

**مێژووی [[زەوی]]** دەگەڕێتەوە ملیارەھا ساڵ بەر لە ئێستا. زاناکان گەیشتوونەتە ئەو ڕاستییەی کە زەوی لە وردە مادەی لە ژمارە نەھاتوو پێکھاتووە کە بە تینێکی یەکجار زۆر تەقیوەتەوە، و ئاسەواری ئەو تەقینەوەیە ھێشتا ھەستی پێ دەکرێت. زاناکان سەرەتا دەیانوت ئەو تەقینەوەیە ٢ ملیار ساڵ بەر لە ئێستا بووە، بەڵام لێکۆڵینەوە وردەکان دەریان خست کە ئەو تەقینەوەیە نزیکەی ١٥ ملیار ساڵ بەر لە ئێستا بووە.

## دۆزینەوەیەکی گرینگ
ساڵی ١٩٥٤، زانای ئەمریکی ئیلسۆسترنبورگ بارگ ھۆڕن توانی لە ناو گابەردە کۆنەکاندا شوێنەواری بەکتریایەک بدۆزێتەوە کە لە ٣ ملیار و ٥٠٠ ملیۆن ساڵ بەر لە ئێستا لەسەر زەوی ژیاوە، بەمەش زاناکان بۆیان دەرکەوت کە تەمەنی زەوی لەوە زیاترە کە ئەوان بۆی دەچوون.

## دروستبوونی ژیان لەسەر زەوی
نزیکەی ٢ ملیار ساڵ لەمەوبەر، ھیچ بوونەوەرێک جگە لە بەکتریا لەسەر زەوی بوونی نەبوو. خانە گەشەکراوەکان، کە ئێمەی مرۆڤیشی لێ دروستبووین، نزیکەی ١ ملیار و ٤٠٠ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر پەیدابوون، کە ناونراون «ئەکارپوت». یەکەم چەند خانەیەکان ٨٠٠ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر لەسەر زەوی پەیدابوون. چەند خانەی کۆمەڵە خانەیەکە ھەر بوونەوەرێک بەچاو ببینرێت لە چەند خانەیی پێک ھاتووە. لەو کاتەوەی خانەکان پەیدابوون، فیلۆم پەیدابوون، کە ئێمەی مرۆڤی لێ دروستبووە، و بریتییە لە بڕبڕەدارەکان، کە یەکەم نموونەیان ٥٥٠ ملیۆن ساڵ بەر لە ئێستا لەسەر زەوی پەیدابوون.
٤٥٠ ملیۆن ساڵ بەر لە ئێستا، گیا لەسەر زەوی ڕواوە. ڕوانی گیا واتا بوونی دار و درەخت و لق و پۆپ، کە یەکەم گیانداری سەر زەوی ھێلانەیان لەناو کردووە. لەو سەردەمەدا بڕبڕەدارەکان، لە ھەموویان زیاتر ماسییەکان، گەشەیان کردووە. نزیکەی ٣٧٠ ملیۆن ساڵ بەر لە ئێستا، گۆڕانێکی بنەڕەتی ڕوویدا؛ بەشێک لە خشۆکەکان لەنێو ئاو ھاتنە دەرەوە تا بتوانن خۆیان لەسەر زەوی بگونجێنن. دایناسۆڕەکان، کە ئێمە بە خشۆکیان دەناسێنین، نزیکەی ٢٢٠ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر بەدیار کەوتوون. نزیکەی ٧٠ ملیۆن ساڵ بەر لە ئێستا، یەکەمین جۆری شیردەر لەسەر زەوی پەیدابوون بە ناوی «ڕەدە»، کە ئێمە سەر بە ئەوانین.
نزیکەی ٦٥ ملیۆن ساڵ بەر لە ئێستا، دایناسۆڕەکان لەناوچوون. تا ئێستا ھۆی ڕوونی لەناوچوونیان دیار نییە، تەنیا ئەوە نەبێت کە زاناکان دەڵێن گابەردێکی گەورە بەر زەوی کەوتووە بەتینێکی یەکجار زۆر، ئاوی دەریاکانی بڵند کردووەتەوە و وشکانی زەویی داپۆشیوە و تەپوتۆزێکی زۆری کردووە، کە بۆ ماوەیەک تیشکی خۆر نەھاتووەتە سەر زەوی، سەرەڕای ئەوەش، ھەندێک گیاندار، کەمێشکیان لە گیاندارانی تر، گەورەتر بوون و توانیویانە خۆیان لەم کارەساتە ڕزگار بکەن.

## [[سەردەمی بەستەڵەک]]
زەوی، بەپێی لێکدانەوەی زاناکان، ملیۆنان ساڵ زۆربەی خاکەکەی بەستەڵەک بووە، ئەو بەستەڵەکە تا دروستبوونی مرۆڤیش بەردەوامی ھەبووە، کە بەھۆی ئەو بەستەڵەکانە مرۆڤ کۆچی بەردەوامیان کردووە تا شوێنێکی شیاو بۆ ژیان بدۆزنەوە.

## سەرچاوەکان
*
*

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زەوی
پۆل:زەویناسیی مێژوویی
پۆل:مێژووی جیھان
پارێزگای ھێلمەند

**ھێلمەند** (فارسی / پەشتۆ: هلمند) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە باشووری ئەو وڵاتە. لە ١٣ قەزا پێکدێت.

## ژێدەرەکان

ھێلمەند
پۆل:پارێزگای ھێلمەند
بێرتۆلت برێشت

وێنۆک|بێرتۆلت برێشت

**بێرتۆلت برێشت** (بە ئەڵمانی (۱۸۹۸ - ۱۹۵۶)، شانۆنووس، دەرهێنەری شانۆ و شاعیر ئەڵمانی بوو. برێشت هۆگری سۆسیالیزم و کۆمۆنیزمبوو. بێرتۆلت برێشت بە هۆی شانۆنامەکانیەوە بەناوبانگە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای فارسی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ
پۆل:مردووانی ١٩٥٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٨
پۆل:شاعیرانی ئاڵمانی
پۆل:شانۆنامەنووسانی ئاڵمانی
پۆل:نووسەرانی ئاڵمانی
پۆل:نووسەرانی مارکسیست
پۆل:دەرھێنەرانی ئاڵمانی
پۆل:کۆمۆنیستە ئاڵمانییەکان
پۆل:پێرستی ڕەشی ھۆلیوود
پۆل:بیردۆزە مارکسییەکان
ڕاجستان

**ڕاجستان** () گەورەترین پارێزگای ھیندستانە کە وەکوو خاکی پادشاکان ناسراوە و لە کۆندا *ڕاجپووتانا*ی پێ دەوترا.

ویلایەتی ڕاجستان لە باکووری ڕۆژاوای ھیندە. لە ڕۆژاوای ئەم ویلایەتە پاکستان، لە باشووری ڕۆژاوای، گۆجەرات، لە باشووری ڕۆژھەڵات مادیا پرادێش، لە باکووری ڕۆژھەڵات ئۆتار پرادێش و لە باکووریشی پەنجاب، ھیند ھەڵکەوتووە.

پانتایی ڕاجستان برییتیە لە ٣٤٢،٢٣٩ کیلۆمەتر دووجار و ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری جایپوورە.  بیابانی تار بەشێکی زۆری ئەم ویلایەتەی داپۆشییوە. ناوچەی ڕاجستان پێش ٢٥٠٠ ساڵ بەر لە زایینی مەسیح و پێشتریش ژیانی تێدابووە.

ھۆزەکانی بەھیل و مینا بە یەکەم دانیشتوانی ئەم ناوچەیە ناوزەد دەکرێن، ئارییەکان نزیک ١٤٠٠ ساڵ بەر لە زایین ھاتنە ڕاجستان و بە دوورخستنەوەی خەڵکانی خۆجێی بەرەو باشوور، بۆ ھەتایی خۆیان لە ڕاجستان جێگیر کرد.

پەشتوونەکان، توورکەکان، ئێرانییەکان و مەغۆلەکانیش دواتر ھاتنە ناوچەکە و لەگڵ خەڵکانی وێ تێکەڵ بوون.

## سەرچاوەکان
* ویکیی ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ڕاجستان
پۆل:پارێزگاکانی ھیند
پۆل:ویلایەتەکانی ھیند
پۆل:شار و شارۆچکەکانی ھیند
چەندیگەر

**چەندیگەر** یا **ناوچەی یەکگرتووی چەندیگەر** (بە ئینگلیزی: Chandigarh پەنجابی: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ٬ ھیندی: चण्डीगढ़ ٬ ئوردوو: چندی گڑە) بە دانیشتوانی ١،٠٥٤،٦٨٦ کەس (لە ساڵی ٢٠١١) ناوەندی دوو ویلایەتی پەنجاب و ھاریانایە لە وڵاتی ھیند.

ئەم شارە ھەندێ جار وەکوو «شاری جوان» یش ناوی دێت.
ناوی چەندیگەر لە پەرستگایەی کۆنی چەندی یان «چەندی مەندیر»ەوە ھاتووە و بە مانای «قەڵای چەندی»ە.

چەندیگەر یەکەم شاری دارێژڕاوی ھیندە و بەھۆی ذارشتنە شاریەکەی لە جیھان دا ناسراوە.

چەندیگەر ناوەندی  چەندین پرۆژەی بیناسازیە کە بەدەستی ئەندازیارە بەناوبانگەکانی وەکوو لو کۆربوزیێ، پیر جانرێت، میتۆ نوویکی، و ئالبێرت مایێر جێ بە جێ کراون.

ئەم شارە لە لایەن ھیندەوە با پاکێژترین شاری ئەم وڵاتە دەناسرێ.

## ئەلبۆم

image:Corbu Chandigarh Palais Justice.JPG|
Image:Gandhi_Bhawan_at_Punjab_University.jpg|
File:Arch Museum 16.JPG|
File:Arch Museum 46.JPG|
Image:Chandigarh hockey stadium.JPG|
File:Chandigarh - Bus Tata Marcopolo.png|
File:IT-Park-at-Chandigarh.Jpg|
Image:sambar-deer-in-forest.jpg|


## سەرچاوەکان

* / - ویکی فارسی

پۆل:شار و شارۆچکەکانی ھیند
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٤٨
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان
پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان
چە پان لو

[**چه پان لو**] (زمانى فارسى: [چپانلو‎]، هەروەها رۆمانيزەد هەروەك [چاپانلū]؛ هەروەها ناسراو بە [چاپپەه] و [چاپەه]) [پارەنته٣١پارەنته٤] گوندێكە لە [سيڤكانلو] قەزاى لادێيى، لە قەزاى ناوەنديى [شيرڤان] ناوچە، باكوور [كسۆراسان] ويلايەت، ئێران. لە ٢٠٠٦ سەرژمێرى، دانيشتوانى ١٤٩ بوون، لە ٤٧ خێزان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
کیسمار

وێنۆک|کیسمار لە هاوین

**كيسمار** یەکێکە لە چیاکانی شاری شيرڤان دەکەوێتە ناوچەی سيڤكانلو.

## سەرچاوە
*ویکی ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کێوەکانی ئێران
گەورەشار

[وێنۆک|300px|[تۆکیۆ، یەکێک لە گەورەشارەکانی وڵاتی ژاپۆن و جیھان]]
[[ھەولێر، یەکێک لە گەورەشارەکانی باشووری کوردستان و عێراق|thumb|300px]]
**گەورەشار** یان **مێترۆپۆلیس** () ناوێکە کە بۆ شارە گەورە و پڕ دانیشتووەکان بە کار دێت. گەورە شارەکان لە شارێکی ناوەندی و چەند شاری بچووکتری دەوەرووبەریان پێک ھاتوون. گەورە شارەکان گرینگی سیاسی، ئابووری، بازرگانی و کلتووری زۆریان ھەیە و وەکوو ناوچەی گرینگی بازرگانی ھەر وڵاتێک ھەژمار دەکرێن. ھەروەھا گەورە شارەکان شوێنی وەرزشی، کلتووری، فێرکاری و گەشتیاری زۆریان تێدایە و بەو ھۆیەشەوە میوانی زۆری شار و وڵاتانی تریان ھەیە.

## سەرچاوەکان
* / ویکی فارسی - کلان شھر

پۆل:شار
پۆل:پێرستی شارەکان
پۆل:شوێنە پڕ دانیشتووانە شارییەکان
پۆل:پێرستەکانی شارەکان
چێسواف میڤۆش

وێنۆک|چێسواف میڤۆش

**چێسواف میڤۆش** (١٩١١-٢٠٠٤) شاعیر، وەرگێڕ و مامۆستای زانکۆی خەڵکی پۆڵەندا بوو کە لە ساڵی ۱۹۸۰ بوو بەبراوەی خەڵاتی نۆبێل وێژەدا.
وە لە ساڵی ۱۹٨۰ لە ئیلحادەوە بۆتە کریستیانی کاسۆلیک.

## بەرهەمەکان
* سێ زستان (۱۹۶۳)
* بیری دیل (۱۹۵۳)
* نەجات (۱۹۴۵) 
* مێژووی وێژەی پۆڵەندا (۱۹۶۹) 
* ئیمپراتۆری زەوی (۱۹۷۷)
* ئاهەنگی مرواری
* ئاهەنگی هەسارەی زەوی
* نیشتمان
* هەڵبژاردەی شیعرەکان
* شیعری سەردەمی دوای شەڕی پۆڵەندا

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای فارسی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:مردووانی ٢٠٠٤
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١١
پۆل:شاعیرانی پۆڵەندی
پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی پۆڵەندی
پۆل:شاعیرانی ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:وەرگێڕە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانست و ھونەری سربیا
پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست ھێناوە
پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
شیرڤان

**شێرڤان** یان **شێروان**  دووەمین شاری گەورە و گرینگی پارێزگای خۆراسانی باکوورە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠٢٠دا نزیکەی ٢٠٠،٠٠٠ کەس بووە.

لە سەردەمی سەفەوییەکان، چل هەزار بنەماڵەی کورد، بە زۆر بۆ شێرڤان کۆچێنران. لە دوای ئەم کۆچەوە کۆمەڵەیەکی گەورە لە کوردەکان لە ناوچەی شێرڤان و دەڤەری ئەو بوونیان هەیە.

## پێگەی جوگرافیایی
شێروان بە پانتاییی ٣٧ پلە و ٤٠ خولەک و درێژی جوگرافیایی ٥٧ پلە و ٩٣ خولەک بە بەرزی ١٠٩٧ مەتر لە ئاستی دەریاوە و ڕووبەرەکەی ٣٧٨٩ مەتر چوارگۆشەیە. لە باکوورەوە بە عەشقئابادی پایتەختی تورکمانستان و لە باشوورەوە بە شاری ئەسفرەین و لە ڕۆژهەڵاتەوە بە شاری فارووج و لە ڕۆژئاواوە بە شاری بۆجنۆردەوە دەورە دراوە. شاری شێروان دراوسێی ڕووباری ئەتراکە. شێروان بە مەودای 22 کیلۆمەتر نزیکترین شارە بە  عەشقئابادی پایتەختی تورکمانستان. (هەڵبەت هیچ ڕێگایەک نییە لە نێوان  شێروان و تورکمانستان)
## ناو
ناوی شێروان پەیوەندی بە وێنە یان نەخشی شێرێکەوە هەیە کە شکڵ و شێوەکەی لە بناری چیاکەدا دەبینرێت، کە چەند کیلۆمەترێک لە باشووری شارەکەوە دوورە. ئەم شاخە بە شیرکۆش ناسراوە. ئەو بەردانەی شێوەی شێر پێکدەهێنن، جیاوازن لە بەردەکانی دیکەی شاخەکانی باشووری شارەکە، لە ڕووی ڕەگەز و جۆر و ڕەنگەوە، ئەمەش وا دەکات هەموو بینەرێک ئەم جیاکارییە (شێوەی شێر) بە ڕوونی ببینێت. 
## ناوی شێروان
ناوی شێروان پەیوەندیی بە وێنە یان نەخشی شێرێکەوە هەیە، لە بناری چیاکەدا دەبینرێت کە چەند کیلۆمەترێک لە باشووری شارەکەوە دوورە. ئەم شاخە بە شێرکۆش ناسراوە. ئەو بەردانەی شێوەی شێرەکە پێکدەهێنن جیاوازن لە بەردەکانی دیکەی شاخەکانی باشووری شارەکە؛ لە ڕووی ڕەگەز و جۆر و ڕەنگەوە، ئەمەش وا دەکات هەموو بینەرێک ئەم جیاکارییە (شێوەی شێر) بە ڕوونی ببینێت. 
## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای خۆراسانی باکوور
* شارستانی شیرڤان

## سەرچاوەکان



پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شارەکانی پارێزگای خۆراسانی باکوور
پۆل:شارەکانی ئێران
پادینگتن (فیلم)

**پادینگتن** (ئینگلیزی: Paddington) فیلمێکی کۆمێدیی ٢٠١٤ی بەریتانی–فەڕەنسییە. لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بڵاوکراوەتەوە. ئەم فیلمە لەبارەی ورچێکی گەنجە لە پێروو کە گەشتێک دەکات بۆ لەندەن بەمەبەستی دۆزینەوەی ماڵێک.

## چیڕۆک

## ژێدەرەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*ماڵپەڕی فەرمی
*پادینگتن لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان
*پادینگتن لە ڕوتن تۆمیتۆز

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە کۆمێدییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە بەریتانییەکان
پۆل:فیلمە کۆمێدییە بەریتانییەکان
پۆل:فیلمە فەڕەنسییەکان
پۆل:فیلمە کۆمێدییە فەڕەنسییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەهێنن
پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە کۆمیدییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٤
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە بەڕیتانییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئینگلتەرا وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن
پۆل:فیلمە فەرەنسییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کتێبی منداڵان
پۆل:فیلمی فانتازیا-کۆمیدییەکانی ٢٠١٠
پۆل:مشتومڕی فیلمەکان
پشووی مستەر بین

**پشووی مستەر بین** (ئینگلیزی: Mr. Bean's Holiday) فیلمێکی کۆمێدیی خێزانیی بەریتانییە، فیلمەکە لە ٢٤ی ئاداری ٢٠٠٧ بڵاوکراوەتەوە لەلایەن یوونیڤەرساڵ پیکچەرز. ئەکتەری سەرەکیی فیلمەکە ڕۆوان ئەتکینسۆنە. پشووی مستەر بین دووەمین فیلمە کە لەسەر بنەمای زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی میستەر بین دروستکرابێت.

## خەڵاتەکات

## ژێدەرەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمە بەریتانییەکان
پۆل:فیلمە کۆمێدییە بەریتانییەکان
پۆل:فیلمە کۆمێدییە فەڕەنسییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە کۆمێدییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:مستەر بین
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان
پۆل:ڤستیڤاڵی فیلمی کان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کەنار دەریاکان دانراون
پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز
پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان
پۆل:فیلمەکان کە لە فەڕەنسا داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمە پاشکۆیە بەڕیتانییەکان
پۆل:فێستیڤاڵی فیلمی کان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە پاریس داندراون
بیانسێ

**بیانسێ جیزێل نۆلێز** (به ئینگلیزی: Beyoncé Giselle Knowles) له دایک بووی ٤ی ئەیلوولی  ١٩٨١ ، گۆرانیبێژ و خانمەئەکتەری ئەمریکایی شێوازی ئار ئەند بی ه.

## ژیان نامه
بیانسێ له شاری هیووستنی ویلایەتی تێکساسی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا له دایک بوو. ئەو له سەرەتادا به هۆی ئەوەی گۆرانیبێژی یەکەمی گرووپی دێستینیز چایلد بوو ناوبانگی پەیدا کرد. دوای چەند کارێکی سەرکەوتوو لەگەڵ ئەم گرووپه، بیانسێ ئەلبۆمی یەکەمی خۆی به ناوی «شێتانه له خۆشەویستی دا» (crazy in love)ی خسته بازار. ئەو ئەلبۆمه بوو به یەکێک له گەورەترین ئەلبۆمەکانی ئەو ساڵه و بیانسێ ٥ خەڵاتی گرامی بەو هۆیەوه بردەوه. دەرکەوتنی دووهەم ئەلبۆمی ئەم خانمەگۆرانیبێژه  به ناوی B'day (ڕۆژی له دایک بوون) هاوکات بوو لەگەڵ ساڵیادی ٢٥ ساڵەی له دایک بوونی و بۆیەش ئەو ناوەیان بۆ هەڵبژارد.

بیانسێ هەروەها له سینەماش دا دەسکەوتی زۆری بەدەست هێنا و له چەند فیلمی هۆلیوودی وەکوو، پلینگی پەمەیی و کچه خەیاڵاوییەکان دا ڕۆڵی گێڕاوه. هاوسەرەکەی جێی-زێی ڕاپەر و گۆرانیبێژی هیپ هۆپه، ئەوان له ساڵی ٢٠٠٨ هاوسەرگیریان کردووه.

له بەرنامەی خه‌ڵاتەکانی مووزیک ڤیدیۆی ئێم‌تی‌ڤی له ساڵی ٢٠١١ له حاڵێک دا که خه‌ریکی گۆرانی وتن بوو، جلکی خۆی کردەوه و دەریخست که دووگیانه. باوکی مناڵەکه جێی-زێی ڕاپەری به‌ناوبانگه.

ئەو له بەرنامەی پێدانی خەڵاتی ئێم‌تی‌ڤی ٢٠١٤، خەڵاتی *پێشەنگی ڤیدیۆی مایکڵ جاکسن*ی بردەوه.

نوێترین ئه‌لبۆمی له ١٣ی کانوونی یه‌که‌می ٢٠١٣ بڵاو بۆیه‌وه، لە لایەن ڕەخنه‌گرانه‌وه سەرسووڕهێنه‌ر ناوزه‌د کرا و ته‌نانه‌ت چه‌ند ئه‌کته‌ری به‌ناوبانگ لەسەر لاپەڕه کۆمەڵایەتییەکانیان بڵاویان کردەوه.
ئەوه له حاڵێک دایه که ئەو ئەلبۆمه به ئاگادارکردنەوی پێش وەخت بڵاو کرایەوەو هەر یەوەش هەوادارانی تووشی سەرسووڕمان کرد.

ئەو دانی بەوەدانا که شاردنەوەی کاری ئەلبۆمەکه زۆر زەحمەت بووه.
لەو ئەلبۆمەدا جگه لە ١٤ تراکی دەنگی ، ڤیدیۆ کلیپی ئەوانیش دانراوه.

## سیاسه‌ت

بیانسێ و هاوسەرەکه‌ی پەیوەندییەکی باشیان لەگەڵ ئۆباما و میشێلی هاوسه‌ری هه‌یه. هەروەها باس کراوه که  بیانسێ و جێی-زێی له پرۆپاگاندای هەڵبژاردن دا لایەنگری ئۆباما بوون.

## سه‌رچاوه

* / ویکی ئینگلیزی - Beyoncé

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گۆرانیبێژانی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:زیندووان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:بازرگانانی ئەفریقی- ئەمریکی
پۆل:نمایشکارانی جلوبەرگی ئەمریکی
پۆل:تۆماری بەرهەمهێنەرانی هیپ هۆپی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:دیزاینەری پێڵاو
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی بریت
پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز
پۆل:میوزیکژەنە سەماکەرە-پۆپەکان
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:بەڕێوەبەرانی پیشەسازی مۆسیقایی ئەمریکی
پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم
ئیبراھیم کوڕی ئەدھەم

**ئیبڕاهیمی کوڕی ئەدهەم** «باوكی ئیسحاق»یشی پێ دەگوترێت، ناوی تەواوی ئیبراهیمی كوڕی مەنسوری كوڕی زەیدی كوڕی جابری عەجلی كە بە تەمیمیش ناسراو بووە،،یەكێكە لە عارفانی سۆفیگەری ئیسلامی - سونه‌. خەڵكی بەڵخە.

## وتەكانی
*خودا..ئەوەی بەتۆ ئاشنايە تۆی نەناسيوە.،!دەبێ حاڵی ئەوە چۆن بێت كە پێت ئاشنا نيە..!

left|thumb|دوانگەی مزگەوتی ئیبراهیمی كوری ئەدهەم لە سوریا.

## ژیان
ئیبراهیمی كوری ئەدهەم كەسێكی بێدەنگ بوو بە بەردەوامی خەریكی تێفكرین بوو ئەو دوور بوو لە ژیانی دونیا و خۆشەویستی دونیایی،دوور بوو لە حەزەكانی دونیاش وەكو ناوبانگ و پارە و ماڵ، ئیبراهیم بە بەردەوامی خەریكی زوهد بوو بەڵام لەگەڵیشیدا لە هەوڵی وەدەستهێنانی پارووی حەڵاڵ بوو، 
ئیبراهیمی كوری ئەدهەم لە لایەن زۆرێكەوە بە سوڵتانی عارفان دەناسرا چونكە هەمیشە لە یاد و زیكری خودا دابوو بۆیە یەكێكە لەو عارفە گەورانەی بە پایەبەرزەكانی سۆفیگەری گەیشتووە.

## وەفات
ئیبراهیمی كوری ئەدهەم لە ساڵی ١٦٢ ی كۆچیدا وەفاتی كرد،دەگێردرێـتەوە كەوا لە یەكێ لە شەرەكانی جیهادكردن بووە لە دژی رۆمەكان و شەهید بووە..
ئێستاش گڵكۆی ئەو لە شاری جەبلەی سوریایە و بۆتە مەزارێكی گەورە و مزگەوتێكی لەسەر بونیاتنراوە و ئەهلی تەصەوف بە شكۆوە لە مەرقەدەكەی دەروانن.. 

## سەرچاوەكان


# سوود لە بابەتی (پایەبەرزانی سۆفیگەری)نوسینی.:-(یاد نورسی) وەرگیراوە..
# كتێبی "كه‌سایه‌تیه‌ مه‌زنه‌كانی نێو دونیای ته‌سه‌وف" نوسینی :- یاد نورسی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەولیا
پۆل:مردووانی سەدەی ٨ەم
پۆل:لەدایکبووانی ٧١٨
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم
جەلال نەسیری

**جەلال نەسیری** ناسراو بە **جەڵاڵ کرماشانی** (بە فارسی: *جلال نصیری*) ھونەرمەندی گۆرانیبێژێکی کوردی خەڵکی شاری کرماشان بوو کە بە زاراوەکانی کوردیی کرماشانی و فارسیی کرماشانی گۆرانیی خوێندووە.
جەلال نەسیری لە دەھەی ١٩٧٠ بە تۆمارکردنی چەند گۆرانیی کوردی لە ناوی خەڵکی کرماشان بەناوبانگ بوو. ناسراوترین گوورانیی پەروینە کە ھێشتا لە ناسراوترین گۆرانیەکان بە زاراوەی کوردیی باشووریە. جەلال نەسیری لە ساڵەکانی شەڕی نێوان ئێران و عێراق لە کرماشان کۆچ کرد و چوو بۆ تاران و ھەر لەو شارەیش کووچی دوایی کرد.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* داگرتنی گۆرانیەکانی جەلال نەسیری لە ماڵپەڕی کوردمووزیک

پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری
ئیسماعیل پیرخدری

**ئیسماعیل پیرخدری** (١٩٤٩ لە کرماشان - ١٩٨٥ لە کرماشان)، (بە فارسی: *اسماعیل پیرخدری*) ھونەرمەندی گۆرانیبێژێکی کوردی خەڵکی شاری کرماشان بوو کە بە زاراوەکانی کوردیی کرماشانی و فارسی گۆرانیی خوێندووە.

## ژیان و چالاکیی ھونەری
ئیسماعیل پیرخدری لە دەھەی ١٣٥٠ی ھەتاوی بە یارمەتیی دۆستەکانی وەکوو ئەبوڵقاسم پەرەندیان و موجتەبا میرزادە دەستی کرد بە ھاوکاری لەگەڵ ئۆرکسێترای ڕادیۆی کوردیی کرماشان و  بە بڵاوکردنی چەندین گۆرانیی کوردی لە نێو خەڵکی کرماشان بەناوبانگ بوو. ناسراوترین گۆرانیەکانی *وێنەی پەروانە*، *چەمەن یکبارە خامووشە* (بە فارسی)، و *چشەگەم* (بە زاراوەی فارسیی کرماشانی)ن ک ھێشتا لەسەر زاری گەلی کرماشان ماونەتەوە. ئیسماعیل پیرخدری بێجگە لە گوورانیبێژی لە شێوەکاری و خۆشنووسیش شارەزا بوو. پیرخدری ھەروەھا لە ھاوڕێیە نزیکەکانی حیشمەتوڵڵا لوڕنەژاد بوو و پێکەوە چەندین گوورانیان بە شێوەی دودەنگی ئجرا کردووە.

پیرخدری لە ساڵەکانی دوای شۆڕشی ئیسلامیی ئێرانیش ھاوکاریی لەگەڵ «ناوەندی پارێزکردنەوە و گەشەکردنەوەی مووسیقای کرماشان» بەردەوام کرد، بەڵام بە دوای ماوەێک دیتر کارێکی تازە لێ بڵاو نەکرا. پیرخدری لە ساڵەکانی دوایینی ژیانەکەی دەنگکپ بوو، بەڵام لە ساڵی ١٩٨٥ یەکجارە لە تەمەنی ٣٦ ساڵی بە شێوەیەکی گوماناوی بە دەستی کەسانێکی نەناسراو کوژرا. سابرەت بە کوژرانی پیرخدری ئەو دەنگۆیە لە نێوان خەڵک بڵاو بووەوە کە بە دەستی ھێزە ئەمنییەکان یان گرووپی شیت کوژراوە، بەڵام بکوژەکەی قەد ئاشکرا نەکرا و نەزانرا ئامانجی لە کوشتنی پیرخدری چی بووە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوە
* ژیاننامە و گۆرانی ''چشەگەم'' لە ئیسماعیل پیرخدری لە ماڵپەڕی کرماشان نگا. 

پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری
دوایین پادشای سکۆتلاند (فیلم)

**دوایین پادشای سکۆتلاند** (بە ئینگلیزی: The Last King of Scotland) فیلمێکی بەریتانییە کە لە ساڵی ٢٠٠٦ بەرهەم هێنراوە.

## چیڕۆک
ئەم فیلمە باس لە خوێندکارێکی دوا قۆناغی پزیشکی دەکات کە پاش تەواو کردنی خوێندنەکەی بڕیاری ئەوە دەدات کە بچێت بەرەو دەرەوەی وڵاتەکەی خۆی و بە کارەکەیەوە خەریک بێت. دەچێتە ئۆگەندا، بەڵام ئەم وڵاتە ئەفریقییە و کێشە و قەیرانی خۆی هەیە و ململانێی دەسەڵاتیش دەیگرێتەوە. ڕووداوێک دەبێتە هۆی ئەوەی کە لە (عەیدی ئەمین)ی سەرۆکی ئەو وڵاتە نزیک ببێتەوە و بینەر بە قەیرانەکانی ئەو وڵاتە و کەسایەتی سەرۆک ئاشنا بکات.

## ژێدەرەکان
* https://en.wikipedia.org/wiki/The_Last_King_of_Scotland_(film)
* کتێبی: فەرهەنگی سینەما، ئامادەکردنی: ئەبوبەکر کاروانی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمە بەریتانییەکان
پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە دراماکانی بەریتانیا
پۆل:فیلمەکان لەبارەی دیکتاتۆرەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٦
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی-ئەڵمانی
پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان)
پۆل:براوەکاتی خەڵاتی بافتا بۆ باشترین فیلمی بەریتانی
پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی کودەتا
پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆر لە ئەفریقا
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە بەڕیتانییەکان
پۆل:فیلمەکان بە براوەی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین نمایشی ئەکتەری درامیی
پۆل:فیلمەکانی فۆکس سێرچلایت پیکچەرز
پۆل:یەکەم فیلمە دەرھێنراوەکانی ساڵی ٢٠٠٦
زانکۆی ئاکسارای

**زانکۆی ئاکسارای** () زانکۆیەکی حکومییە لە ئاکسارای لە وڵاتی تورکیا کە لە ساڵی ٢٠٠٦ دامەزراوە. ئەم زانکۆیە چوار بەشی تێدایە کە بریتین لە (زانستەکان و ئەندازیاری و پەروەردە و کارگێری و ئابووری). 

## ئەمانەش ببینە
*تورکیا

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

## بەستەری دەرەکی
*ماڵپەڕی فەرمی زانکۆی ئاکسارای 

پۆل:زانکۆ و کۆلێجە حکوومییەکانی تورکیا
پۆل:زانکۆکان و کۆلێجەکانی تورکیا
پێڕستی شارەکانی ئالبانیا

**[[ئالبانیا]]** یان ئەلبانیا، بە فەرمی: کۆماری ئالبانیا بە زمانی ئالبانی: Republika e Shqipërisë)، وڵاتێکە لە ناوچەی باڵکان لە ئورووپادا. وڵاتی مۆنتینیگرۆ دەکەوێتە باکوری رۆژئاوای وە هەروەها کۆسۆڤۆ لە باکوری رۆژهەڵاتی ، وە مەقدوونیا لە رۆژهەڵات و یۆنانیش لە باشوور و باشووری رۆژهەڵات ، کەناری دەریای هەیە بۆ دەریای ادریاتحج لە رۆژئاوای.

## شارەکان بە پێی ژمارەی دانیشتوان

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
توان (فیزیک)

**توان** یان **توانایی** (بە ئینگلیزی: *Power*) لە فیزیادا واتە ڕێژەی کردنی کارێک. توان یەکسانە بە وزەی بەکاربراو لە کاتێکی دیاریکراودا. بەپێی سیستەمی یەکە جیھانییەکان (SI) یەکەی توان بریتییە لە جووڵ لەسەر چرکە (J/s) کە دەکاتە یەک وات؛ کە لە ناوی جەیمز واتەوە ھاتووە کە یەکێکە لە زانا بەناوبانگەکانی سەدەی ھەژدەیەم و داھێنەر و پەرەپێدەری مەکینەی ھەڵمییە.

## یاسا

:P=\frac{W}{t}

*P: توان
*W: کار
*t: کاتی خایێنراو

## سەرچاوەکان
* https://en.wikipedia.org/wiki/Power_(physics)

پۆل:وتارە ھەتیوەکان

پۆل:ھێز
پۆل:چەندێتییە فیزیکییەکان
شەھاب جەزایری

**شەھاب جەزایری** (بە فارسی: *شھاب جزایری*) ھونەرمەندی گۆرانیبێژێکی کوردی خەڵکی شاری کرماشانە کە بە زاراوەی کوردی کرماشانی و فارسی گۆرانیی خوێندووە.

شەھاب جەزایری لە دەھەی ١٣٥٠ چەندین ئاڵبۆمی گۆرانیی کوردی و فارسی تۆمار کرد. ناسراوترین گوورانیی *شیرین و شیرین*ە ک بە ناوی *لە بێستوون وارانە*یش ناسراوە و مۆسیقاکەی بەرھەمی ھاشم ڕەبیعی بووە و چەندین جار لە لایەن گوورانیبێژە بەناوبانگەکانی کورد بازخوێنی کراوە و ھێشتا یەکێکە لە ناسراوترین گۆرانیەکانی کوردیی باشووری. گۆرانی شیرین و شیرین لە زەمانی خۆیدا ڕیکوردی فرۆشی سەفحەکانی گرامافۆنی لە ئێراندا داشکاند و ناوی شەھاب جەزایریی خستە سەری زمانەکان. شەھاب جەزایری وەکو گوورانیبێژەکانی دێکەی بەر لە شۆڕشی ١٣٥٧ی ئێران، بە دوای شۆڕش ئیزنی بۆ کار وەرنەگرت و کارێک بڵاو نەکرد. شەھاب جەزایری لە ساڵەکانی دەھەی ١٣٦٠ لە تاران کۆچی دوایی کردووە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* داگرتنی گۆرانیەکانی شەھاب جەزایری
* داگرتنی گۆرانیەکانی شەھاب جەزایری لە ماڵپەڕی ھونەری ھەوتەم

پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری
ئەتڵەسی (ڕوەک)

250px|وێنۆک|چەپ|وێنەی گوڵی ئەتڵەسی
**ئەتڵەسی** (بە ئینگلیزی: *Petunia*) گوڵێکی زۆر جوانە لە ڕەگەزی Petunia و لە تیرەی "باینجانەکان" Solanaceae، کە گوڵەکانی شێوەی شەیپووریان ھەیە و بۆنیشیان زۆر خۆشە. ڕەنگی گوڵەکانی چەرموو، سوور و بەنەوش و ڕەنگاوڕەنگن. گوڵێکی یەک ساڵە و لە ھێندیک شوێشدا چەند ساڵەیە و لە کەشوھەوای سازگاردا تا ٦٠ سانیمیتر بالا دەکا.

## گالێری

File:Floral arrangement of petunias in Columbus, Ohio.JPG|
File:Petunia-Weizmann001.jpg|
File:Petunia axillaris-White Petunia.JPG|
File:Petunia Hybrid Bi Color.jpg|
File:Petunia leaves.JPG|


## سەرچاوەکان
* کوردفلۆرا - ئەتڵەسی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گوڵەکان
پۆل:ڕوەکە باخییەکان
پۆل:گژوگیاکانی پاکستان
چۆرلو

**چۆرلو** () شارێکی تورکیایە و دەکەوێتە باکووری ڕۆژئاوا کە دەکەوێتە پارێزگای تەکیرداغ.

## مێژوو

## کلتوور

## گالەری

## ئەمانەش ببینە
*پێرستی شارەکانی تورکیا

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شارەکانی تورکیا
پۆل:چۆرلو
پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا
ناڵپارێز

**ناڵپارێز** شارۆچکەیەکە، کەوتووەتە ناحیەی ناڵپارێز، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

ئەم شارۆچکەیە ناوەندی ناحیەی ناڵپارێزە.

## جوگرافیا
**ناڵپارێز** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھەرزەڵە و لە باشوور لەگەڵ گوندی گوڵانی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی یاساماڵ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گوڵانی خواروو.

 
## مێژوو
دروست بوونی ناحیەی ناڵپارێز ئەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٧٨ و لەو کاتەدا ڕژێم ئەو شوێنەی کرد بە ئۆردووگای زۆرەملێ و ئیدارەی ناحیە و شارەوانی بۆ دانا. 
یەکەم بەڕێوەبەری ناحیەکە لە ساڵی ١٩٨٨ دابوو بە ناوی (ئەحمەد) ناسراو بە (ئەحا لەیلێ) وە یەکەم مدیر بەلەدیە کە کاری کرد ئەویش ناوی (ئەحمەد) بوو. بەھۆی شەڕی عێراق-ئێرانەوە ساڵی ١٩٨٣ چۆڵ کرا و ڕوخێنرا و ئاوەدانی تیا نەما. پاش ڕاپەڕین لە ساڵی ١٩٩١ و کۆڕەو جارێکی تر ناڵپارێز ئاوەدانی بۆ گەڕایەوە٠ ئەو کاتە ئیدارە نەبو رێکخراوەجیھانیەکان ھاتنە ناو کوردستانە وە لە ساڵی ١٩٩١ ڕێکخراوی مانگی سووری نێو دەوڵەتی (ICRC) یەکێک لە خوێندنگەکانی ناو ناڵپارێزیان نۆژەن کردەوە.

نەخۆشخانەیەکیش تا ساڵی ١٩٩٢ ئەو ڕێکخراوە بەڕێوەی دەبرد پاشان لە ساڵی ١٩٩٣ حکومەتی ھەرێمی کوردستان و وەزارەتی تەندروستی بەڕێوەی دەبرد تا ساڵی ١٩٩٧ کۆی نەشتەرگەری گەورە و بچووک بریتی بوو لە (١٠٠٠٠) دە ھەزار نەشتەرگەری.

## فەرمانگە حکومییەکان
# فەرمانگەی باری شارستانی لە مانگی (٦/١٩٩٩) تیا دامەزرا. 
# لقی کشتوکاڵی لە ساڵی (٢٠٠٠) دا دامەزرا.
# شارەوانی لە ساڵی (٢٠٠٠)دا تیایدا ھەڵبژاردن کراو دامەزرا.
# بنکەی پۆلیسی دارستان لە ساڵی (٢٠٠٤) دا دامەزرا.
# بنکەی سامان و دروستی ئاژەڵ لە (١/٤/٢٠٠٢) دا دامەزرا.

## سەرچاوەکان
* کوردیپێدیا - ناڵپارێز

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کرۆم ئۆ ئێس

**سیستەمی کارپێکەریی کرۆم** یان **کرۆم ئۆ ئێس** () سیستمێکی کارپێکەرییە کە لەسەر بنچینەی ناووکی لینوکس دامەزراوە و لەلایەن گووگڵەوە دیزاین کراوە. ئێستا زۆر کۆمپیوتەر سیستمی کرۆم ئۆ ئێسییان لەسەر دامەزراوە، کە پێیان دەوترێت کرۆمبووک. یەکەم وەشانی کرۆم ئۆئێس دەگەڕێتەوە بۆ ٥ـی حوزەیرانی ٢٠١١، ھەر لە تەممووزی ھەمان ساڵ کۆمپانیاکانی سامسۆنگ و ئەیسەر کۆمپیوتەریان خستە بازاڕەوە کە کڕۆم ئۆ ئێسییان لەسەر دامەزرابوو.

## سەرچاوەکان
* کڕۆم ئۆئێس

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١١
پۆل:گووگڵ
پۆل:نەرمامێرەکانی گووگڵ
پۆل:لینوکس
پۆل:سیستمە بەکارخەرییەکانی مۆبایل
پۆل:سیستمی کارپێکردنی ARM
پۆل:سیستمی کارپێکردنی ئێکس٦٦-٦٤
پێڕستی شارەکانی ئەنگۆلا

ئەم پەڕەیە بریتییە لە پێرستی شار و شارۆچکەکانی وڵاتی **[[ئەنگۆلا]]**

[alt=|وێنۆک|250x250پیکسڵ|[Huambo]]

## پەراوێزەکان

*World Gazetteer: Angola
*City Population: Angola

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پێڕستەکانی شارەکان بەپێی وڵات
پۆل:پێرستەکانی شارەکانی ئەفریقا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ئەنگۆلا
سامسۆنگ گالاکسی نۆت ٥

250px|بێچوارچێوە|چەپ

**سامسۆنگ گالاکسی نۆت ٥** (بە ئینگلیزی: Samsung Galaxy Note 5) مۆبایلی ژیری ئەندرۆیدە، دروستکراوی کۆمپانیای سامسۆنگە، ئەم مۆبایلە بڵاوکراوەتەوە لە ٢١ی ئابی ٢٠١٥.

## تایبەتمەندییەکان
* کامێڕای دواوەی: توانای گرتنی ١٦ مێگاپیکسلی ھەیە و ڤیدیۆی کوالێتی 4K.
* کامێڕای پێشەوەی: توانای گرتنی ٥ مێگاپیکسلی ھەیە.
* پرۆسێسەر: ھەشت کرۆک (٢٬١ گێگاھێرتز چوارکڕۆک + ١٬٥ گێگاھێرتز چوارکڕۆک)
* سیستەمی کارپێکەری: ئەندرۆیدی ٥٬١٬١ ڵۆڵیپۆپ
* بارستایی: ١٧١ گرام
* بیرگەی ناوەکی: ٣٢ گێگابایت، ٦٤ گێگابایت
* بیرگەی دەرەکی: نییە

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Samsung Galaxy Note 5

پۆل:ئامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان
پۆل:مۆبایلەکانی سامسۆنگ
پۆل:مۆبایلەکانی ٢٠١٥
پۆل:سامسۆنگ گالاکسی
پارێزگای ھێرات

**ھێرات** (پەشتۆ/دەری: هرات) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە ڕۆژاوای ئەو وڵاتە. لە ١٥ قەزا پێکدێت.

## ژێدەرەکان

ھێرات
پۆل:پارێزگای ھێرات
پارێزگای جۆزجان

**پارێزگای جۆزجان** (فارسی/پەشتۆ: جوزجان) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە باکووری ئەو وڵاتە. لە ٩ قەزا پێکدێت.

## ژێدەرەکان

جۆزجان
پۆل:پارێزگای جۆزجان
پارێزگای کابول

**کابول** (پەشتۆ/فارسی: کابل) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە ڕۆژھەڵاتی ئەو وڵاتە. لە ١٨ قەزا پێکدێت.

## ژێدەرەکان

کابول
پۆل:پارێزگای کابول
ساوا

وێنۆک

**ساوا** مرۆڤێکی تازە لەدایکبووە، پەیدادەبێت بەھۆی کرداری لەدایکبوونەوە، ساوا تا تەمەنی ٣ مانگی پێی دەوترێ تازەلەدایکبوو.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ساوایی
بەلەم

200px|وێنۆک|بەلەمێکی چارۆکەدار
200px|وێنۆک|بەلەمێک لە دەریاچەی ئەنتاریۆ
**بەلەم** یان **کەڵەک** ئامرازێکی لێخوڕینە بەکاردێت بۆ گواستنەوە لەناو ئاودا، بەلەم ھاوشێوەی کەشتییە. ھەندێک لە بەلەمەکان چارۆکەیان ھەیە، و ھەندێکی تریان توانا بەکاردێنن بۆ سەوڵلێدان، و ھەندێکیشیان کەڵک لە بزوێنەرەکان وەردەگرن.

بەلەمەکان بەزۆری لە دار دروست دەکرێن، و ھەندێک لە پارچەکانیشیان لە کانزاکانی ئاسن و ئەلەمنیۆم. بەلەمە گرانبەھاکان پارچەی وایان تێدایە کە لە فایبەرگلاس و ماددەی تێکەڵەوە دروستکراون.
ھەندێک جۆری بەلەم ھەیە کە توانای چوونە ژێر ئاوی ھەیە، پێیان دەوترێت ژێردەریایییەکان.

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
پارێزگای قەندەھار

**قەندەھار** (پەشتۆ: کندهار؛ فارسی: قندهار) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە باشووری ئەو وڵاتە. لە ١٦ قەزا پێکدێت.

## ژێدەرەکان

قەندەھار
پۆل:پارێزگای قەندەھار
پاتیالا

شاری *'پاتیالا* (به ئینگلیزی : Patiala )  به ژماره‌ی دانیشتوانی ٣٥٦،٩٣٦ کەس ، له پارێزگای پەنجابی هیندستان هەلکەوتووه.

شاری پاتیالا یەکێک له شانشینه پێشووەکانی پەنجاب بووه. ئەو شاره له باشووری ڕۆژهەڵاتی پارێزگایەو ٦٥ کیلۆمەتر له چەندیگەری ناوەندی پارێزگاکه دووره.

## وتاره پەیوەندی دارەکان
* هیند
* ئامریتسار
* پەنجاب
* چەندیگەر

## سەرچاوه
* [ویکی ئینگلیزی](http://en.wikipedia.org/wiki/Patiala_(Stadt))

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پاتیالا
پۆل:پایتەخته مێژووییه‌کانی هیند
پۆل:شار و شارۆچکەکانی ھیند
پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان
پارێزگای کاپیسا

**کاپیسا** (فارسی/پەشتۆ: کاپيسا) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەو وڵاتە. لە ٧ قەزا پێکدێت.

## ژێدەرەکان

کاپیسا
پۆل:پارێزگای کاپیسا
ئامریتسار

**ئامریتسار'' یان ''ئامریتسر** به (پەنجابی: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ) به مانای *ڕووباری شەڕابی پیرۆز، ناوەندی شارستانی(قەزای) ئامریتساره له ویلایەتی [[پەنجاب، ھیند|پەنجاب]]ی [[هیندستان]]ه. دانیشتوانی شارەکه به پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١ی هیند، ١٥٠٠،٠٠٠ و دانیشتوانی ویلایەتەکه‌ش بریتیه له ٣،٦٩٥،٠٧٧ کەس.

ئامریتسار له ٣٧٨ کیلۆمەتری باکووری ڕۆژاوای [[دێهلی]] و ٥١ کیلۆمەتری ڕۆژهەڵاتی [[لاهوور، پاکستان|لاهوور]]ی [[پاکستان]]ه. هەندێ کەس پێیان وایه ناوی ئامریتسار له *ئامریتساگار* به مانای *زەریای خواردنه‌وه‌ی نەمری''یه‌وه هاتووه.

شاری ئامریتسار له شوێنێکی دەشتی هەڵکەوتووه و کەشوهەوای وشکه.

پەرستگای سەرەکی شوێنکەوتووانی ئایینی سیکیزم به ناوی دەربار ساحیب یان پەرستگای زێڕین لەو شاره هەڵکەوتووه، که ناوبانگێکی زۆری هه‌یه.

## مێژوو
شاری ئامریتسار، له شاره گه‌وره‌کانی ویلایەتی پەنجابی هیندستانه. گووروو رام داس لەسەر وەسیەتی گووروو ئامرداس له ساڵی ١٥٧٤ زایینی دەستی کرد به بنیادنانی ئەم شاره. ئەو زەوی شارەکەی به ٧٠٠ ڕووپیەی هیندی له سەرۆکی گووندی تونگی کڕی.
رام داس یەکەم جار ڕێوڕەسمی ئایینی سیکەکانی لەو گوونده جێ‌به‌جێ کرد.

## ئەلبۆم

Image:Golden_Temple_4000.jpg|
Image:Maharaja_Ranjith_Singh_Garden_Amrithsar__2020.jpg|
Image:Harimandir.jpg|
Image:Kothe-da-mela.jpg|
Image:Kothe-da-mela-2.jpg|


## سەرچاوه
* ویکی ئینگلیزی

پۆل:ئامریتسار
پۆل:پایتەخته مێژووییه‌کانی هیند
پۆل:شار و شارۆچکەکانی ھیند
پۆل:شارەکانی ڕێگای ئاورێشم
پۆل:شوێنە پیرۆزەکان
پۆل:شارە پیرۆزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٧٤
پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان
پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان
مینجۆنگی گۆگۆریۆ

پاشا **مینجۆنگی گۆگۆریۆ** یان **مینجۆنگ** (بە هانگۆل: 민중왕؛ بە ھانجا: 閔中王)، لە دایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٤٨ز مردووە، ماوەی فەرمانڕەوایی لە نێوان ساڵانی (٤٤ز-٤٨ز)ی بووە، چوارەم فەرمانڕەای گۆگۆریۆـبووە لە باکووری سێ شانشینەکەی کۆریا.

## پوختە
بەپێی کتێبی سامگووک ساگی، برا بچووکی پاشا دایموشینـبوو، وە پێنجەم و بچووکترین کوڕی دووەم پاشای گۆگۆریۆ یوریـبوو، بوو بە پاشا چونکە لە ساڵانی زووی تەمەنی بوو بە شازادەی جێنشین، برازاکەی وە کوڕی داموشین (های یو) بوو بە پاشا.
: هەرچۆنێک بێ، بەپێی کتێبی سامگووک یوسا، مینجۆنگ کوڕی دایموشین بوو وە برا بچووکی موبۆن (های یو)

## فەرمانڕەوایی
هەرچەندە ماوەی فەرمانڕەوایی **مینجۆنگ** درێژ نەبوو، بەتوانا بوو بۆ دوورکەوتنەوە لە ناکۆکی سەربازای وە پاراستنی ئاشتی لە زۆربەی شانشینەکە. هەندێ کارەساتی سروشتی فەرمانڕەوایی پێکا. لە دووەم ساڵی فەرمانڕەوایی **مینجۆنگ**دا لافاوێک ڕوویدا لە چەند هەرێمێکی ڕۆژهەڵاتدا بووە هۆی کاول بوونی چەندین خانووی هاوڵاتیان و مردنیان بە هۆی برسیێتی

## مردن
لە ٤٨ز دا،  دوای پێنج ساڵ لە فەرمانڕەوایی **مینجۆنگ** نەخۆشکەوت و مرد، لە جێی مردن، داوای کرد کە بنێژرێت لە شوێنێک، ئەو شوێنەی کە تیایدا ئەحەسایەوە و ئەو بابەتانەی ئاواتی پێئەخواست بیان هێنێتەدی. ئەو نێژرا لە بەردێکی ئەشکەوت لەناو (مینجۆنگ-وۆن) بەمجۆرە ئەو دوای مردنی ناوی **مینجۆنگ**ی پێبەخشرا.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Minjung of Goguryeo

پۆل:کۆریا
پۆل:ئاسیا
پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا
پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا
پۆل:پاشاکانی گۆگۆریۆ
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١ەم لە ئاسیا
پۆل:فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەم
ئەندرۆید کیت-کات

[250px|وێنۆک|ڕووکاری سەرەکی [ئەندرۆیدی کیت-کات (٤٬٤)]]

**ئەندرۆید ٤٫٤ "کیت‌کات"** وەشانێکی ئەندرۆیدی سیستەمی کارپێکەری مۆبایلـە، گەشەپێدراوە لەلایەن ئەندرۆید، بڵاوکرایەوە لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Android KitKat

پۆل:سیستەمی کارپێکەری مۆبایل
پۆل:ئەندرۆید
پۆل:گووگڵ
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٣
سەعەد فەیلی

**سەعەد فەیلی** (بە عەرەبی: *سعد الفیلی*)، ھونەرمەندی گۆرانیبێژی خەڵکی بەغدایە ک بەرھەمەکانی بە زاراوەی کوردیی باشووری تۆمار دەکات.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری
پۆل:خەڵکی بەغدا
موبۆنی گۆگۆریۆ

پاشا **موبۆنی گۆگۆریۆ** (بە هانگۆل: 모본왕؛ بە ھانجا: 慕本王)، لە دایکبووی (٣٠ز - ٥٣ز)ـە، ماوەی فەرمانڕەوایی لەنێوان ساڵانی (٤٨ز بۆ ٥٣ز)ـبوو. وە پێنجەم فەرمانڕەوای گۆگۆریۆـبوو، لە باکووری سێ شانشینەکەی کۆریا.

## پوختە و فەرماڕەوایی
بەپێی سامگووک ساگی، کە سەدەی ١٢ـەمی مێژووی سێ شانشینەکەـیە. **موبۆن** کوڕە گەورەی سێەم پاشای گۆگۆریۆ، پاشا دایموشینـە. هەرچەندە **موبۆن** شازادەی جێنشین بوو لەو کاتەی دایموشین مرد، بەهۆی گەنجیەتی موبۆن. برا گەورەی موبۆن، مینجۆنگ تەختی پاشایەتی پێبەخشرا. موبۆن بوو بە پاشا لەپاڵ ئەوەی مینجۆنگ مرد. هەرچۆنێک بێ، لە سامگووک یوسا موبۆن باسکرا هەروەک برا گەورەکەی مینجۆنگ

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی Mobon of Goguryeo

پۆل:کۆریا
پۆل:ئاسیا
پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا
پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا
پۆل:پاشاکانی گۆگۆریۆ

پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١ەم لە ئاسیا
پۆل:لەدایکبووانی ٣٠
پۆل:فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەم
جەلەندەر

شاری **جەلەندر** (به ئینگلیزی : Jalandhar) به دانیشتووانی ٨٨٠،٥١٣ کەس یەکێکه له شارەکانی ویلایەتی پەنجابی هیندستان .

## ووتاره پەیوەندی دارەکان
* هیند
* پەنجاب، ھیند

## سەرچاوه
* ویکی‌ ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:جەلەندەر
پۆل:شارو شارۆچکەکانی هیند
پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان
داروی بایکجی

پاشا **"دارو"ی بایکجی**، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٧٧ی زایینی مردووە، دووەم فەرمانڕەوای شانشینی بایکجیبوو، کە یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا. ماوەی فەرمانڕەوایی لە نێوان ساڵانی ٢٩ی زایینی تا ٧٧ی زایینی بوو.

## پوختە
کوڕە گەورەکەی پاشای دامەزرێنەر ئۆنجۆ بووە و لە تەمەنی ١٠ ساڵیدا بووەتە میراتگری تەختی پاشایەتی، لە ساڵی ٢٨دا لەگەڵ مردنی ئۆنجۆ بووە پاشا کە ٤٦ ساڵەی حوکمڕانی بووە. سامگووک ساگی تۆمار دەکات کە "*پیاوێکی بەخشندە بووە و ئامادەیی و ڕێزی هەبووە*".

## فەرمانڕەوایی
بەپێی سامگووک ساگی چەند شەڕیکی دژی هۆزی "ماگال" تۆمارکردووە لە ماوەی فەرمانڕەوایی **دارو،** ڕوون نییە کە ئەمە ئاماژەیە بۆ کێ، چونکە وا بیردەکرێتەوە کە هۆزەکانی مۆهی مانچوریایان لە باکووری ڕۆژئاوای شانشینی باکووری کۆریای گۆگۆریۆ داگیرکردووە، کە دوورە لە پایتەختی بایکجی (بەگشتی وا گریمانە دەکرێت لە ناوچەی سیئۆلی ئێستادا بووبێت). پێناچێت "مالگال" ئاماژە بە گەلی بویۆ بکات کە بایکجیان دامەزراندووە، هەروەها ئاماژە بە هۆزەکانی کۆنفیدڕاڵی ماهان کە لەلایەن بایکجیەوە ژێردەستە بوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٧٧
پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی
پۆل:پاشاکانی سەدەی ١ەم لە ئاسیا
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١ەم لە ئاسیا
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەم
سامسۆنگ گالاکسی نۆت ئێج

250px|بێچوارچێوە|چەپ
250px|وێنۆک|سامسۆنگ گالاکسی نۆت ئێج لە ڕەنگی سپی

**سامسۆنگ گالاکسی نۆت ئێج** (بە ئینگلیزی: Samsung Galaxy Note Edge) مۆبایلی ژیری ئەندرۆیدە، دروستکراوی کۆمپانیای سامسۆنگە، ئەم مۆبایلە بڵاوکراوەتەوە لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤.

## تایبەتمەندییەکان
* کامێڕای دواوەی: توانای گرتنی ١٦ مێگاپیکسلی هەییە و ڤیدیۆی کوالێتی 4K.
* کامێڕای پێشەوەی: توانای گرتنی ٣،٧ مێگاپیکسلی هەییە.
* پرۆسێسەر: هەشت کرۆک (١،٣ گێگاهێرتز چوارکڕۆک + ١،٩ گێگاهێرتز چوارکڕۆک)
* سیستەمی کارپێکەری: ئەندرۆیدی ٥،٠،١ ڵۆڵیپۆپ
* بارستایی: ١٧٤ گرام
* بیرگەی ناوەکی: ٣٢ گێگابایت، ٦٤ گێگابایت
* بیرگەی دەرەکی: تا ١٢٨ گێگابایت

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Samsung Galaxy Note Edge

پۆل:ئامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان
پۆل:مۆبایلەکانی سامسۆنگ
پۆل:مۆبایلەکانی ٢٠١٤
پۆل:سامسۆنگ گالاکسی
سامسۆنگ گالاکسی نۆت ٣ نیۆ

250px|بێچوارچێوە|چەپ
250px|وێنۆک|سامسۆنگ گالاکسی نۆت ٣ نیۆ لە ڕەنگی سپی

**سامسۆنگ گالاکسی نۆت ئێج** (بە ئینگلیزی: Samsung Galaxy Note Edge) مۆبایلێکی ھۆشمەندی ئەندرۆیدە، دوستکراوی کۆمپانیای سامسۆنگە، ئەم مۆبایلە بڵاوکراوەتەوە لە ١ی شوباتی ٢٠١٤.

## تایبەتمەندییەکان
* کامێڕای دواوەی: توانای گرتنی ٨ مێگاپیکسلی هەییە و ڤیدیۆی کوالێتی ١٠٨٠P واتا Full HD.
* کامێڕای پێشەوەی: توانای گرتنی ٢ مێگاپیکسلی هەییە.
* پرۆسێسەر: شەش کرۆک (١،٧ گێگاهێرتز  + ١،٣ گێگاهێرتز چوارکڕۆک)
* سیستەمی کارپێکەری:ئەندرۆیدی ٤،٤ کیت‌کات
* بارستایی: ١٦٢،٥ گرام
* بیرگەی ناوەکی: ١٦ گێگابایت، ٣٢ گێگابایت
* بیرگەی دەرەکی: تا ٦٤ گێگابایت

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Samsung Galaxy Note 3 Neo

پۆل:ئامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان
پۆل:مۆبایلەکانی سامسۆنگ
پۆل:مۆبایلەکانی ٢٠١٤
پۆل:سامسۆنگ گالاکسی
جۆزێف کۆنراد

200px|وێنۆک|چەپ|جۆزێف کۆنراد
**جۆزێف کۆنراد** (بە ئینگلیزی: *Joseph Conrad*) (٣ی کانوونی یەکەمی ١٨٥٧ - ٣ی ئابی ١٩٢٤) ڕۆماننووس و چیرۆکنووسێکی بەتوانای زمانی ئینگلیزی بوو. لە ساڵی ١٨٥٧دا لە تیۆدری ئوکراینای ڕووسیادا لەدایک بووە. دایک و باوکی لە بنەڕەتدا پۆڵەندین. لە ساڵی ١٨٧٤دا سواری کەشتییەکی فەڕەنسی بوو و دەستی دایە کاری دەریاوانی و ئەم کارە بیست ساڵێکی خایاند. لەیەکەم دە ساڵی ئەو کارەیدا فێری زمانی ئینگلیزی بوو و ئەو زمانەی لەھەموو نووسین و بەرھەمە ئەدەبییەکانیدا بەکارامەیی بەکارھێنا. لەساڵی ١٨٨٤دا بۆیەکەمجار وەکو کابتن بەناو دەریا و گەشتی دەریاوانی کەوت. پاش دە ساڵان خانەنشین بوو. یەکەم رۆمانی بەناوی (کەوجێتی مایر) لەساڵی ١٨٩٥دا بڵاویکردەوە پاش ئەوە زنجیرەیەک رۆمانی دی بڵاوکردەوە لەوانە:(نەفیکراوانی دورگەکان-١٨٩٦، زەنگییەکانی نارسیسیۆن-١٨٩٨، لۆرد جیم-١٩٠٠،لاوان١٩٠٢، گەرداو-١٩٠٣، کاری نھێنی-١٩٠٧، بەخت-١٩١٣، سەرکەوتن-١٩١٥، زێڕ-١٩١٩،دزانی دەریایی-١٩٢٣) ئەمە جگە لەچەندین کنتێبی ھەمەجۆری کورتە چیرۆک و ئۆتۆبیۆگرافییەک کەلەساڵی ١٩١٢دا لەئینگلتەرا بەناوی “ھەندێ بیرەوەرییان لەئەمەریکادا بەناوی ”تۆمارێکی تایبەت” بڵاوبوەوە.

چیرۆکەکانی ڕەنگدانەوەی ئەزموونە میلۆدرامییەکانی خۆیەتی لەناو دەریا، ھەروەھا رەنگدانەوەی گەشت‌و سەفەرەکانیەتی بۆ ھەندەران و وڵاتانی بیانی، ھەڵبەتە لەم کارو بەرھەمانەیدا زۆر رۆمانسی دەنوێنێ: نووسەرێکی یەجگار بەتوانا بووە لە خوڵقاندن و ئەفراندنی ھاماجی پیرۆکدا،ئیدی چ گەرداوی دەریا بووبێ یان تەم‌و مژی بێشەو دارستانان بووبێ، جائەو مەسەلەیەی زۆر بەتێروتەسەلی و وردبینیەوە،وەکو ھەر نووسەرێکی واقیعی، چارەسەرو مالیجە کردووە دیارە ئەم نووسەرە جۆرێک لەپەرش و بڵاوی دەروونی ھەبووەو ھەموو رووداوەکانی لەمیانی بارە دەروونییەکەی خۆیەوە دیتووە، ئەمەش جۆرە تەنیاییەکی لەلا دروست کردووە، ھەربۆیە دەبینین ھەموو کاراکتەرو قارەمانەکانی دووچاری ھەستکردن بەگۆشەگیری و تەنیایی بوون، و بەعەزرەتی ھۆگری و دۆستایەتییەوە بوون و زیاتر خەڵکی نامراد بوون.

## سەرچاوەکان
* ئینسایکلۆپیدیای کوردی نووسین

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٧
پۆل:مردووانی ١٩٢٤
پۆل:نووسەرە ڕووسەکان
پۆل:نووسەرە ئینگلیزەکان
پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان
خیتان

[320px|وێنۆک|[خانەدانی لیاو ساڵانی (٩٠٧ - ١١٢٥)]]
[320px|وێنۆک|[ئیمپراتۆریەتی مەغۆل لە ساڵی ١٢٠٧]]

خەڵکی **خیتان** (بە چینی:契丹؛ بە ئینگلیزی: Khitan people)، خەڵکانێکی کۆچبەر بوون کە لە بنەڕەتدا خەڵکی مەنگۆلیا و مەنچوریا بوون (لە ئێستا دەکەوێتە باکووری ڕۆژهەڵاتی چین) لە سەدەی ٤ەوە بە زمانێک قسەیان دەکرد کە پەیوەندی بە زمانی مەنگۆلی هەبوو. وەک خانەدانی لیاو.

## سەرچاوەکان
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Khitan people

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئاسیا
پۆل:خیتانەکان
پۆل:هاوڵاتی مەنگۆل
پۆل:چین
مێرکیت

**مێرکیت** هۆزێکی مەغۆل بوون لە باکوری چین و ناوەڕاستی ێاسیادا فەرمانڕەواییان بەسەر چەند ناوچەیەکی مەنگۆلیادا هەبوو لە هێرشی جاموخای برای جەنگیزخان زەبرێکی کوشندەیان بەرکەوت و هەمیشە دەموچاوی ترسناکیان لە دەموچاو کردووە بۆ ترساندنی دوژمن.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:تورک
پۆل:خەڵکی مەغۆل
ئەبوو زەید بەلخی

**ئەبو زەید بەڵخی** ناوی تەواوی **ئەبوزەید ئەحمەد کوڕی سەهلی بەڵخییە** (بە عەرەبی: *أبو زيد البلخي*) جوگرافیاناس و بیرکاریزان و فیزیکزان و دەروونناس و زانایەکی فارسی موسوڵمان بوو. لە ساڵی ٨٥٠ز لە شامیستیان لە بەڵخ لە ناوچەی خۆراسان (ئەفغانستانی ئەمڕۆ) لەدایکبووە. یەکێک بووە لە قوتابییەکانی زانا کیندی. یەکێک لە کارە گرنگەکانی بریتی بوو لە دامەزراندنی (قوتابخانەی بەڵخی) لە شاری بەغداد.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:لەدایکبووانی ٨٥٠
پۆل:مردووانی ٩٣٤
پۆل:زانایانی خۆراسان
پۆل:زانایانی سەردەمی زێڕینی ئیسلام
پۆل:زانا موسوڵمانەکان
پۆل:بیرکاریزانە فارسەکان
پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
سوپای بایک جی

**سوپای بایک جی** سوپایەکی بەهێزی هەر سێ شانشینەکەی کۆریا بوو ژمارەی سەربازەکانی نزیکەی سەد بۆ سەدوپەنجا هەزار سەرباز دەبوو وە ئەم سوپایە لە سەر دەستی هاوپەیمانی (تانگ و شیلا) تێکشکێنرا وە سوپای بایک جی ڕۆڵێکی گەورەی گێڕا بەڵام نەیتوانی بەرگەی سوپای سەدان هەزاری تانگ و شیلا بگرێت کە لە سێ لاوە گەمارۆی بایک جیان دابوو وە یارمەتییەکانی وایش نەیتوانی تانگ و شیلا بوەستێنێت.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
دۆن برادمان

وێنۆک|دۆن برادمان
**دۆن برادمان** (ماوەی ژیان:٢٧ی ئابی ١٩٠٨ تاکوو ٢٥ی شووباتی ٢٠٠١) یاریکەری کریکێتی  ئۆسترالییە، بەباشترین تۆپلێدەری کریکێت مەزەندە دەکرێت بۆ هەمیشە. کەڕێژەی تۆپلێدانی بۆ هەریارییەک ٩٩.٩٤ لێدانبووە.

## پەراوێزەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨
پۆل:مردووانی ٢٠٠١
پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئوسترالیا
پۆل:کەسایەتییە سەربازییەکانی جەنگی جیھانیی دووەم
پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز
شرادھا کاپوور

**شرادھا کاپوور** (لەدایکبووی ٣ی ئازاری ١٩٨٩) لە مومبای، مەھاراشترا لە ھیندستان، خانمەکتەری بۆلیوود و گۆرانیێژە. کچی ئەکتەری دیاری بۆلیوود (شاکتی کاپوور)ە، شرادھا لە ساڵی ٢٠١٠ لە فیلمی (Teen Patti) دەرکەوت. لە ساڵی ٢٠١٣ بەشداری لە بەشی دووەمی فیلمی ئاشقای (Aashiqui 2) دەکات، لەو فیلمەدا سەرکەوتنێکی باش بەدەست دەھێنێت، و ناوبانگێکی باشی لەسینەمای بۆلیوود پێدەبەخشێت. لە ساڵی ٢٠١٤ بەردەوامی دەدات بەسەرکەوتنەکانی ئەویش بەبەشداریکردنی لە فیلمەکانی (Ek Villain) و حەیدەر (Haider). بۆ ساڵی ٢٠١٥ بەشداریکرد لەفیلمی (ABCD 2) کەلەمیشییان سەرکەوتووبوو بەوەی فیلمەکە لەھیند گەیشتە ١٠٠ کرۆر لەوکاتەی پێشتر شرادھا دوو فیلمی دیکەشی گەیشتبووە ١٠٠ کرۆر ئەوانیش ئاشقای ٢ و ئێک ڤیلیان وە بڕیاریشوایە بۆساڵی ٢٠١٦ لەگەڵ تایگەر شرۆف لە فیلمێک بەناوی (Baaghi: A Rebel For Love) بەشداریبکات.

## سەرچاوەکان
* شرادھا کاپوور - کوردیش بۆلیوود | وەرگێڕدراوی ویکی ئینگلیزی

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی مومبای
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی
پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خەڵکی پەنجاب
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان
پۆل:پەنجابییەکان