open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فێرمیۆن

[وێنۆک|بۆزۆنەکان، [ھادرۆنەکان و فێرمیۆنەکان|331x331پیکسڵ]]
لە فیزیکی تەنۆکەکاندا، **فێرمیۆن** تەنۆکەیەکە کە شوێنی ئاماری فێرمی–دیراک دەکەوێت. بەگشتی، سپینی نیوەتەواوی ھەیە: سپینی  سپینی  و ھتد. ئەم تەنۆکانە پەیڕەویی بنەمای وەدەرنانی پاولی دەکەن. فێرمیۆنەکان ھەموو کوارکەکان و لێپتۆنەکان و ھەموو تەنۆکە پێکھێنراوەکان کە لە ژمارەیەکی تاک لەمانە دروست بوون، وەکوو ھەموو باریۆنەکان و گەلێک گەردیلە و ناوک، دەگرێتەوە. فێرمیۆنەکان لە بۆزۆنەکان جیاوازن. بۆزۆنەکان پەیڕەویی ئاماری بۆز-ئاینشتاین دەکەن.

بڕێک لە فێرمیۆنەکان تەنۆکەی سەرەتایین (وەکوو ئەلێکترۆنەکان)، بڕێکیشیان تەنۆکەی پێکھێنراون (وەکوو پرۆتۆنەکان). بۆ وێنە، بەگوێرەی تیۆرمی سپین–ئامار لە تیۆریی بواری کوانتۆمیی ڕێژەییدا، ئەو تەنۆکەیەی کە سپینی تەواوی ھەیە، بۆزۆنە. بەڵام، ئەو تەنۆکەیەی کە سپینی نیوەتەواوی ھەیە، فێرمیۆنە.

فێرمیۆنە پێکھێنراوەکان، وەکوو پرۆتۆنەکان و نیوترۆنەکان، ماکەی ئاسایی پێک دەھێنن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:فێرمیۆنەکان

پۆل:تیۆریی بواری کوانتۆمی
پۆل:ئێنریکۆ فێرمی
فائیق ھۆشیار

**فائيق هۆشيار :**(١٩٢١-٢٠٠٢) نووسەر و پارێزەر و یاساناس

## سەرەتای ژیان و خوێندنی
وێنۆک|فائیق ھۆشیار
فائیق (فایەق) ناسناوی ھۆشیار و کوڕی مستەفا کوڕی ئەحمەد کوڕی حاجی مەحموود ئاغا کوڕی عوسمان ئاغایە. ڕەحمە خانمی دایکی، کچی حاجی تۆفیق "پیرەمێرد"ە. ١٩٢١ لە سلێمانی لەدایکبووە. ١٩٢٩ خراوەتە بەر خوێندنی سەرەتایی، ١٩٣٥ تەواوی کردووە. ١٩٣٨ قۆناغی ناوەندیی ھەر لە سلێمانی بڕیوە. ١٩٤٠ سانەویی مەرکەزیی بەغدا و ١٩٤٤ کۆلێجی حقووقی لە بەغدا تەواوکردووە.

## وەزیفەكانی
ماوەی نێوان ١/٨/١٩٤٤ - ٢٥/٧/١٩٤٧ پارێزەریی کردووە لە سلێمانی. 

**وەزیفەکانی:** 

* ٢٦/٧/١٩٤٧ - ٢٣/٢/١٩٥٠ حاکمی سوڵح لە کەرکووک، چەند مانگێک پاش دەستبەکاربوون کراوە بە حاکمی لێکۆڵینەوەیش. 
* ٢٩/١١/١٩٤٩ گواستراوەتەوە بۆ کفری، لەبەر تێکچوونی لەگەڵ حاکمی عەسکەری. ٢٣/٢/١٩٥٢ ئەندامی دادگای بیدایەت لە کەرکووک. 
* ئەوەبەدوا تا ١٠/٨/١٩٥٢ حاکم بووە لە سلێمانی.
* پاشان تا ١٠/٨/١٩٥٤ حاکم لە کەرکووک. 
* ئەمجا تا ١٨/٧/١٩٥٦ بە سیفەتی حاکمی ماوەتەوە و کراوە بە سەرۆکی شارەوانیی سلێمانی.
* ١٩/٧/١٩٥٦ - ٢٧/٨/١٩٥٩ حاکم لە سلێمانی. 
* ٢٨/٨/١٩٥٩ - ١٧/٣/١٩٦٣ بەڕێوەبەری گشتیی دەست بەسەرداگرتن و دابەشکردن- وەزارەتی کشتوکاڵ.
* ٨/٦-٢/٩/١٩٦٣ گیراوە و خراوەتە زیندان. دوایی تا ٢٣/١٠/١٩٦٣ حاکم لە سلێمانی.
* ئەوەبەدوا تا ٢٠/٣/١٩٦٦ حاکم و قانووننووس لە بەشی قانووننووسیی وەزارەتی داد. 
* ٢١/٣/١٩٦٦ - ٢٦/٦/١٩٧١ حاکم و بەڕێوەبەری گشتیی تاپۆ.
* گۆڕانێکی زۆری لەو دەزگایە و قانوونەکانیدا کرد و ناوی تاپۆی کردە (تۆمارکردنی خانووبەرە). تا ٤/٧/١٩٧١ حاکمی ھەمیشەیی لە دادگای تەمیزی عیراق
* دووبارە تا ١٤/٣/١٩٧٧، کە خانەنشین کراوە، ھەمان وەزیفە و بەڕێوەبەری گشتیی تاپۆ. ئەوەبەدوا پارێزەریی کردووە.

## گۆڤاری گەلاوێژ
فایەق ھوشیار، دوای شەش مانگی ھەووەڵی "گەلاوێژ"، کە برایم ئەحمەد نیسانی ١٩٤٠ کراوەتە ئەفسەری ئیحتیات، لەگەڵ قادر قەزاز ئەو گۆڤارەیان دەرھێناوە تا ١٩٤٢ کە ئیتر عەلائەدین سەجادیی بۆ ھێنراوەتە مەیدان.

## حوکمی زاتی
پێشتر چەند جارێک داوای لێ کراوە ببێتە وەزیر، سەرۆکی ئەنجومەنی جێبەجێکردن و یاسادانانی ناوچەی حوکمی زاتی، نەیکردووە. دەستی لە گەڵاڵەکردنی پڕۆژەی (حوکمی زاتی)دا ھەبووە. 

## یانەی سەلاحەدین
لە ٥/٣/١٩٧٣ بەدواوە تا ٣١/١٢/١٩٧٩ بە جێگر یا سەرۆکی یانەی سەلاحەدین ھەڵبژێردراوە لە بەغدا.

## كۆچی دوایی
١٩٩٥ جەڵتەی دەماخ لێی داوە و چەند ساڵێک لە جێدا کەوتووە تا لە ١/٥/٢٠٠٢دا کۆچی دواییی کردووە و تەرمەکەی ھێنراوەتەوە بۆ سلێمانی و ڕۆژی دوایی لە (گردی مامەیارە) بە خاک سپێردراوە.

## بەرهەمەكانی
فایەق ھۆشیار، دادوەرێکی بوێری توانا بووە. نووسینی، جگە لە "گەلاوێژ"، لە ڕۆژنامە و گۆڤاری دیکەیشدا بڵاوبووەتەوە. بیرەوەرییەکانی لە ٢٠٠٠دا لە لەندەن لەچاپ دراوە.

## سەرچاوەکان
ئەرک: مەحاڵ - گریمانەی مردوو

**ئەێک: مەحاڵ - گریمانەی مردوو** () فیلمێکی ئەکشنی سیخوڕی ئەمریکییە لە نووسین و بەرھەمھێنان و دەرھێنانی کریستوفر مەککۆری، کە لە ساڵی ٢٠٢٣ بڵاوکرایەوە.*گریمانەی مردوو* درێژەی *فیلمی ئەرک: مەحاڵ - فۆڵ ئاوت (٢٠١٨)ی*ە و حەوتەمین فیلمە لە زنجیرەی *[[ئەرک: مەحاڵ (زنجیرەفیلم)|ئەرک: مەحاڵ]]*. دوای *فیلمی ڕۆگ ناشن* و فۆڵ ئاوت، ئەمە سێیەم فیلمە لە زنجیرەکەدا کە لەلایەن کریستوفر مەککۆری دەرھێنراوە، بەمەش دەبێتە یەکەم کەس کە زیاتر لە فیلمێک دەرھێنەری زنجیرەکە بێت. تۆم کرووز ڕۆڵی خۆی وەک ئیتان ھانت دووبارە دەکاتەوە، ھەروەھا ڕیبێکا فێرگسۆن و ڤینگ ڕیمز و سیمۆن پێگ و ڤانێسا کیربی ھایلی ئاتوێڵ و پام کلیمەنتیف و شیا ویگام و ھێنری چێرنی ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە

دوای سەرکەوتنی بەشی شەشەم لە گێژا و بە ڕای ڕەخنەگران، دۆسیەی دروستکردنی بەشی حەوتەم لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ دا کراوەتەوە. ئەندامانی نوێی ئەکتەرەکان بەمزوانە ڕاگەیەندران و لۆرن بالف کە مۆسیقاژەنی بەشی فۆڵ ئاوت بوو، گەڕایەوە بۆ سازکردنی مۆسیقای فیلمەکە. وێنەگرتنی لە ساڵی ٢٠٢٠ لە ئیتاڵیا دەستیپێکرد، بەڵام بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ و دەرەنجامەکانییەوە دواکەوت. فیلمسازی لە کۆتایی ئەو ساڵەدا دەستیپێکرد و لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢١ کۆتایی پێھات. نەرویژ، بەریتانیا، ئیتالیا و ئیمارات لە ناو ئەو شوێنانە بوون کە فیلمەکە وێنەی تێ گیرا. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە

## کورتە
ئیتان و تیمەکەی پێویستە شوێن چەکێکی تەواو مەترسیدار بکەون و بیدۆزنەوە پێش ئەوەی بکەوێتە دەستی کەسێکی ھەڵەوە

## ئەکتەرەکان
* تۆم کروز لە ڕۆڵی ئیتن ھانت
* سیمۆن پگ
* ڕەبکا فرگوسن
* ڤینسا کربی
* ھیلی ئەتۆڵ
* پێشمەرگەی کلیمنتیف
* شیعە ویگام
* نیکلاس ھۆڵت
* ھەنری چەرنی
* ئاسای مورالەس

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەمستەردام داندراون
پۆل:فیلمەکان کە لە بەرزایییەکانی ئەلبدا ڕوودەدەن
پۆل:فیلمەکان کە لە نەرویج وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ڤێنیز وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ڕۆما وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکان کە لە شاری سووری وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئەبووزەبی وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون
پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٣
پۆل:فیلمە ئەکشنە سیخوڕییە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ بەرھەمھێنانیان ڕاگیرابوو
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن لۆرن بالفەوە تۆمارکراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە شاری لیڤسدن وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی کریستۆفەر مەککواری
پۆل:فیلمەکانی ئایماکس
پۆل:فیلمەکانی سکایدانس میدیا
کەرکووک تیڤی

**کەناڵی ئاسمانیی کەرکووک** کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنی و میدیایییە کە سەر بە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە. کەناڵەکە لە ٢١ی ئازاری ٢٠٠٤دا لە شاری کەرکووک دامەزرا و ئێستا بە چوار زمانی کوردی، عەرەبی، تورکی و سوریانی بەرنامەکانی پەخش دەکاتەوە.

## بەرنامەکان
لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٤دا بەرنامەکانی کەرکووک تیڤی ئەمانە بوون:
* ڕێبەری ھاتوچۆ
* میوان
* بەسەرھات
* پێشڕەوان
* ھەڵۆکان
* بەرنامەی تایبەت
* بەیانی باش
* بەدواداچوون
* تیک تاب
* وەرزش
* کڵاوێن
* ئایتی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 
* 
* 

پۆل:ڕاگەیێنەرەکانی باشووری کوردستان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشووری کوردستان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی
پۆل:کۆمپانیاکانی میدیای بەکۆمەڵ لە عێراق
فائیز

**فائيز:** (١٨٩٢-١٩٧٠) مامۆستا و شاعیر و سەرباز 

## سەرەتای ژیان و خوێندنی
وێنۆک|'''فائيز'''
بەوەدا کە لە خانەقینەوە شیعری ناردووە بۆ گەلاوێژ، دەبێ ئەحمەد فائیز کوڕی حاجی مەلا ڕەسووڵی دێلێژە بێ. ناوبراو، ١٨٩٢ لە سلێمانی لەدایک بووە. سەرەتا لای باوکی و ئەمجا ماوەیەک فەقێ بووە لە کۆیە. سەروبەندی یەکەم جەنگی جیھانی، لە بەرەی قەفقاس شەڕی ڕووسی کردووە. پاشان گەڕاوەتەوە بۆ دێی (سۆڵە). دیسان لای مەلا عارف زڵزڵەیی و حاجی مەلا سەعید زڵزڵەیی و مەلا بەھادین و مەلا حسێن پیسکەندی خوێندوویە و ئیجازەی مەلایەتیی لە شێخ عومەر قەروداعی وەرگرتووە. 

## مەلایەتی
١٩٣٣ لە (مزگەوتی بن تەبەقی عیرفان) پێشنوێژ و مامۆستا بووە. ١٩٣٨ بووە بە واعیز لە شێروان مەزن، دواتر پێشنوێژ و مامۆستای مزگەوتی (بلە)ی ناوەندی قەزای زێبار. دواجار بە ھەمان وەزیفەوە ھێنراوە بۆ (مزگەوتی گەورە)ی شاری خانەقین.

## كۆچی دوایی
ڕۆژی ٦/٤/١٩٧٠ لە خانەقین کۆچی دواییی کردووە و تەرمەکەی لە (گردی سەیوان) بە خاک سپێردراوە. 

## ژیانی هاوسەرگیریی
**دوو ژنی ھێناوە:**

* لە خاتوو "حەمدییە عەبدوڵڵا"، عەبدولقادر، جەلال، سەبیحە  
* لە خاتوو "ئاتوول"، ڕەسووڵی ھەیە.

## بەرهەمەكانی
دیوانێکی شیعری لەچاپنھدراویشی لە پاش بەجێماوە.

## سەرچاوەکان
دووم (کایەی ڤیدیۆییی ٢٠١٦)

وێنۆک|پۆستەر
**دووم** () کایەیەکی ڤیدیۆییی تەقەکەری کەسی یەکەمە، لە ساڵی ٢٠١٦ لەلایەن ئید سۆفتوێر پەرەی پێدراوە و لەلایەن بێتێسدا سۆفتوۆرکس بڵاوکراوەتەوە. یارییەکە یەکەم قۆناغی گەورەی زنجیرەی دوومە لە دوای دووم ٣ لە ساڵی ٢٠٠٤ و ڕیبووتی ئەم یارییە بوو. لە مانگی ئایاری ٢٠١٦ بۆ پلەیستەیشن ٤ و مایکرۆسۆفت ویندۆز و ئێکس بۆکس وەن بڵاوکرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٦
پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان دەربارەی جنۆکەکان
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان
پۆل:کایەکانی بیتێسدا سۆفتوۆرکس
پۆل:کایەکانی سێرتەین ئافینیتی
پۆل:دووم (فرەنچایز)
پۆل:خەیاڵ کە لە دەیەی ٢١٤٠ داندراوە
پۆل:کایەکانی ئید سۆفتوێر
پۆل:کایەکانی ئید تێک
پۆل:کایە سەرھێڵییە فرەیاریزانییەکان
پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ
پۆل:کایەکانی پانیک بەتن (کۆمپانیا)
پۆل:کایەکانی پێرمادێت
پۆل:کایە بەرزکراوەکانی پلەیستەیشن ٤ پرۆ
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە فەنتازییە زانستییەکان
پۆل:کایەکانی ستادیا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی کایەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ڕیبووتەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لەلایەن میک گۆردن تۆمارکراون
پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیانەی لە سەدەی ٢٢ ڕوودەدەن
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لەسەر مەریخ ڕوودەدەن
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە ناوەڕۆکی یاریکردن کە بەکارھێنەر دروستی کردووە
پۆل:کایە بەرزکراوەکانی ئێکس بۆکس وەن ئێکس
فائیق کاکەمین

**فائیق کاکەمین :**(١٨٩٧-١٩٥٥) ئەفسەر و نووسەر 

## سەرەتای ژیان و خوێندنی
وێنۆک|فائیق كاكەمین
فایەق کوڕی کاکەمین کوڕی عەبدولکەریم کوڕی حاجی عەباسی سیوەیلییە، ساڵی ١٨٩٧ لە سلێمانی لەدایک بووە. قوتابخانەی ڕوشدییەی عەسکەریی سلێمانی و ئەعدادیی عەسکەریی بەغدا و پاشان مەکتەبی حەربییەی ئەستانەی لە ١٩١٤دا تەواوکردووە. 

## خولی سەربازی
براوەتە لیوای ٧٨ی چەناق قەلعە و بەشداری شەڕەکانی بووە. ئەمجا بەشداریی لە چەند خولێکی مەشقی قوتابخانەی گوللەپژێنی قورس و سووک (الرشاشات الثقیلە والخفیفە) و قوتابخانەی بۆمبای گڕگرتوو (المائعات المشتعلە) و قوتابخانەی فڕۆکەوانیدا کردووە لە ئەیاستەفانۆس و بە ئەفسەری فڕۆکەوان دەرچووە. گواستراوەتەوە بۆ فەوجی دووەمی ھێرشبردن. 

## بەشداری لە جەنگدا
بەشداری شەڕەکانی ڕۆما و بوخاریست بووە و بریندار کراوە. چەند مەدالیایەکی لەسەر ئازایەتی وەرگرتووە و کراوە بە مولازمی یەکەم. 

## ئەفسەر ناو حکوومەتی کوردستان
کۆتاییی جەنگ ھاتووەتەوە بۆ وڵات، بووە بە ئەفسەرێکی ناو حکوومەتی کوردستان بە پلەی مولحەقی قوماندانی عەسکەری کوردستان، تا ١٩٢٣ ماوەتەوە. 

## چەند خولێکی سەربازی دیكە
پاشتر چووەتە ناو سپای عیراق. لە قوتابخانەی یاریدەدەرانی تایبەت بە ئەفسەراندا بە ئیمتیاز دەرچووە. بەشداریی لە چەند خولێکی گوللەپژێن و پیادە و دەستڕێژکردن و ھەواڵگری و فڕۆکەوانی و قوتابخانەی پێشکەوتووانی تایبەت بە فەرماندەکانی کولێجی ئەرکاندا کردووە و بە پلەی ئیمتیاز سەرکەوتووە. دوا پایەی لە سوپادا سەرھەنگ (عقید) بووە. ١٩٤١ خانەنشین کراوە. 

## کۆمەڵی پشتیوانی کوردان
١٩٢٧ بە ئەندامێکی (کۆمەڵی پشتیوانی کوردان) ھەڵبژێردراوە. 

## كۆچی دوایی
لە ١٩٤٦ بەدواوە خەریکی بازرگانی بووە. ساڵی ١٩٥٥ کۆچی دواییی کردووە. 

## نووسینەكانی
نووسینی بڵاوکراوەی لە گۆڤاری "گەلاوێژ" و "دەنگی گێتیی تازە"دا ھەیە.

## سەرچاوەکان
ئید سۆفتوێر

**ئایدی سۆفتوێر** گەشەپێدەرێکی یاری ڤیدیۆیی ئەمریکییە و بنکەکەی لە شاری ڕیچاردسۆن لە ویلایەتی تەکساسە. لە یەکەمی شوباتی ١٩٩١ لەلایەن چوار ئەندامی کۆمپانیای کۆمپیوتەر Softdisk دامەزراوە: پرۆگرامەر جۆن کارماک و جۆن ڕۆمیرۆ، دیزاینەری یارییەکان تۆم ھۆڵ، و ھونەرمەند ئادریان کارماک.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
بێتێسدا سۆفتوۆرکس

**بێتێسدا سۆفتوۆرکس** کۆمپانیایەکی بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆیییەکانی ئەمریکییە و بنکەکەی لە شاری ڕۆکڤیل لە ویلایەتی میریلاندە. کۆمپانیاکە لەلایەن کریستوفر ویڤەرەوە لە ساڵی ١٩٨٦ وەک بەشێک لە کۆمپانیای میدیا تەکنەلۆجی لیمیتەد دامەزراوە. لە ساڵی ١٩٩٩ بووە لقێکی کۆمپانیای زینماکس میدیا. لە ١٥ ساڵی یەکەمیدا گەشەپێدەری یارییە ڤیدیۆیییەکان بووە و ناونیشانەکانی خۆی بڵاوکردووەتەوە. لە ساڵی ٢٠٠١، کۆمپانیای Bethesda تیمی پەرەپێدانی ناوخۆیی خۆی جیاکردەوە بۆ بێتێسدا گەیم ستۆدیۆز، بێتێسدا سۆفتوۆرکسی بەجێھێشت بۆ ئەوەی سەرنجی لەسەر کارەکانی تری بڵاوکردنەوە بێت.
## سەرچاوەکان

* 

پۆل:بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان
پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
پانیک بەتن

**پانیک بەتن** کۆمپانیایەکی گەشەپێدەری یارییە ڤیدیۆیییەکانی ئەمریکییە و بنکەکەی لە شاری ئۆستن لە ویلایەتی تەکساسە. ستۆدیۆکە لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠٧ دامەزراوە و بە دەرچەی یارییە ڤیدیۆیییەکانی AAA لە پلاتفۆرمەکانی دیکەوە تا کۆنسۆلی نینتێندۆ سویچ ناسراوە. ھەروەھا پانیک بەتن کاری گرێبەست لە پلاتفۆرمەکانی تردا دەکات، لەوانە نوێکردنەوەی فۆڕ کەی بۆ پلەیستەیشن ٤ و ئێکس بۆکس وەن.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
٧٧ەمین خەڵاتەکانی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی

**٧٧ەمین خەڵاتەکانی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی** کە زیاتر وەکوو بافتا ناسراوە، لە ١٨ی شوباتی ٢٠٢٤دا لە ھۆڵی ڕۆیاڵ فێستیڤاڵ، ناوەندی ساوسبانک، لەندەن بەڕێوەچوو، کە تێیدا ڕێز لە باشترین فیلمە نیشتمانی و بیانییەکانی ساڵی ٢٠٢٣ گیرا. لەلایەن ئەکادیمیای ھونەرەکانی فیلم و تەلەڤیزیۆنی بەریتانی ڕێزلێنان بۆ باشترین فیلمی درێژ و بەڵگەنامەیی لە ھەر نەتەوەیەکدا دابەشکرا کە لە ساڵی ٢٠٢٣دا لە سینەماکانی بەریتانیا نمایش کرابوون.

ئاھەنگەکە بۆ یەکەمجار لەلایەن دەیڤید تێنانتەوە میوانداری کرا؛ تێنانت ڕای گەیاند: «دڵخۆشم کە داوام لێکرا میوانداریی خەڵاتەکانی فیلمی بافتا بکەم و یارمەتیدەر بم لە ئاھەنگگێڕان بەبۆنەی باشترین فیلمەکانی ئەمساڵ و ئەو کەسە درەوشاوانەی کە ئەوانە بەدیدێنن». پەخشەکە ڕاستەوخۆ لە کەناڵەکانی بی بی سی وان و ئایپلەیر لە بەریتانیا لە کاتژمێر ١٩:٠٠ بۆ ٢١:٠٠ بە کاتی گرێنچ پەخش کرا، ھەروەھا لە بریتبۆکس ئینتەرنەشناڵ لە کەنەدا، دانیمارک، فینلاند، نەرویژ، ئەفریقای باشوور، سوێد و ویلایەتە یەکگرتووەکان پەخش کرایەوە.

پێڕستە درێژەکانی بافتا لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤دا پەردەیان لەسەر لادرا. پاڵێوراوەکان لە ڕێگەی لایڤستریمەوە لەلایەن پاڵێوراوانی پێشووی خەڵاتی ئەستێرەی دەرکەوتوو، نائۆمی ئاکی و کینگسلی بن عەدیر لە ناوەندی خێرخوازیی ھونەر لە ١٩٥ پیکادیلی لە لەندەن لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤دا ڕاگەیەندران؛ ھەروەھا لایڤستریمەکە لە ھەژمارەکانی تویتەر و یووتیووبی بافتا بۆ بینین بەردەست بوو. پاڵێوراوانی ئەستێرەی دەرکەوتوو کە تاکە پۆلە کە لەلایەن خەڵکی بەریتانیاوە دەنگی پێدراوە، لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤دا پەردەیان لەسەر لادرا. براوەکان لە ١٨ی شوباتی ٢٠٢٤دا ڕاگەیەندران.

فیلمی *[[ئۆپنھایمەر (فیلم)|ئۆپنھایمەر]]* بە سێزدە پاڵێوراو، زۆرترین پاڵێوراو و بە حەوت سەرکەوتن، زۆرترین سەرکەوتنی بەدەستھێناوە.

## براوەکان
[وێنۆک|212x212پیکسڵ|[کریستۆفەر نۆلان، ھاوبراوەی باشترین فیلم و براوەی باشترین دەرھێنەر]]
[وێنۆک|219x219پیکسڵ|[کیلیان مێرفی، براوەی باشترین ئەکتەر]]
[وێنۆک|206x206پیکسڵ|[ئێما ستۆن، براوەی باشترین خانمەکتەر]]
[وێنۆک|213x213پیکسڵ|[ڕۆبێرت داونی جوونیەر، براوەی باشترین ئەکتەری پاڵپشت]]
[وێنۆک|190x190پیکسڵ| [داڤین جۆی ڕادندۆلف، براوەی باشترین خانمەکتەری پاڵپشت]]
[وێنۆک|225x225پیکسڵ|[مستیسلاڤ چێرنۆڤ، ھاوبراوەی باشترین فیلمی بەڵگەنامەیی]]
[وێنۆک|185x185پیکسڵ|[جۆناتان گلازێر، باشترین فیلمی زمانی نائینگلیزی و ھاوبراوەی فیلمی نایابی بەریتانی]]
[وێنۆک|200x200پیکسڵ|[لودوینگ گۆرانسۆن، براوەی باشترین نمرەی سەرەکی]]
[وێنۆک|206x206پیکسڵ|[میا مەکینا برووس، براوەی خەڵاتی ئەستێرەی دەرکەوتوو]]

پێڕستە درێژەکانی بافتا لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا. کاندیدایەکان لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ ڕاگەیەندران. براوەکان لە ١٨ی شوباتی ٢٠٢٤ ڕاگەیەندران.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*
ڤۆلفنشتاین: دە نیوو ئۆردەر

**ڤۆلفنشتاین: نیوو ئۆردەر** () یارییەکی ڤیدیۆیی تەقەکەری کەسی یەکەمی ئەکشن و سەرکێشییە لە ساڵی ٢٠١٤ کە لەلایەن ماچینگەیمزەوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن بێتێسدا سۆفتوۆرکس بڵاوکراوەتەوە. لە ٢٠ی ئایاری ٢٠١٤ بۆ پلەیستەیشن ٣ و پلەیستەیشن ٤ و ویندۆز و ئێکس بۆکس ٣٦٠ و ئێکس بۆکس یەک بڵاوکرایەوە. یارییەکە حەوتەمین یاریی سەرەکییە لە زنجیرەی *وۆڵفینستین*، کە لە مێژوویەکی جێگرەوەی ساڵانی شەستەکانی ئەورووپادا ڕوودەدات کە نازییەکان لە جەنگی جیھانی دووەمدا سەرکەوتنیان بەدەستھێنا. چیرۆکەکە باس لە ویلیام «بی جەی» بلازکۆڤیچ، جەنگاوەرە دێرینەکانی جەنگ و ھەوڵەکانی دەکات بۆ ئەوەی نازییەکان لە حوکمڕانی بەسەر جیھاندا بوەستێنن.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان
پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە ئەڵمانیا دانراون
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە سووید پەرەیان پێدراوە
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣
پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە دیستۆپییەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٤
پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی
پۆل:کایەکانی بیتێسدا سۆفتوۆرکس
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە داھاتوو-کۆنەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ڕیبووتەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لەلایەن میک گۆردن تۆمارکراون
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لەساڵی ١٩٦٠ داندراون
پۆل:کایەکانی ئێکس بۆکس کڵاود گەیمینگ
میک گۆردن

**مایکل جۆن گۆردن** (لەدایکبووی ٧ی تەممووزی ١٩٨٥)، ئاوازدانەر و بەرھەمھێنەری تۆمار و مۆسیقاژەن و دیزاینەری دەنگی ئوسترالییە، بە پلەی یەکەم مۆسیقا بۆ یارییە ڤیدیۆیییەکان ئامادە دەکات.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥
پۆل:زیندووان
دووم (کۆکراوە)

**دووم** () زنجیرەیەک کایەی ڤیدیۆیی تەقەکەری کەسی یەکەمە کە لەلایەن ئید سۆفتوێرەوە دروست کراوە. یارییە ڕەسەنەکەی دووم لە ساڵی ١٩٩٣ بڵاوکرایەوە و بە یەکێک لە ناونیشانە پێشەنگەکانی ئەم چەشنە دادەنرێت. یارییەکە بەدوای دەریاوانێکی بۆشایی ئاسمانەوە دێت کە بە دوومگای ناسراوە کاتێک شەڕی کۆمەڵێک جنۆک دەکات لە دۆزەخەوە لەسەر مەریخ و زەوی. سەرکەوتنی کایەی دوومی ڕەسەن بووە ھۆی چەندین بەدواداچوون و وەرچەرخان، ئەم فرەنچایزە بە یاریکردنی خێرا و ئەکشنی چڕ و چەکی ئایکۆنی وەک (BFG 9000) ناسراوە. دووم کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر پیشەسازی یاریکردن ھەبووە، کاریگەری لەسەر زۆرێک لە یارییەکانی تری تەقەکەری کەسی یەکەم ھەبووە کە دواتر ھاتبوون. ھەروەھا ئیلھامبەخش بووە بۆ کۆمەڵگەیەکی تایبەت بە ھەواداران کە بەردەوامن لە دروستکردنی مۆد و ئاست و ناوەڕۆکی تایبەت بۆ یارییەکان.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان دەربارەی جنۆکەکان
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ فیلمدا گونجاون
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە فەنتازییە زانستییەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لەسەر مەریخ ڕوودەدەن
ئید تێک ٦

**ئید تێک ٦** () بزوێنەرێکی یاری فرە پلاتفۆرمە کە لەلایەن ئید سۆفتوێر پەرەی پێدراوە. جێنشینی ئید تێک ٥ە و بۆ یەکەمجار بۆ دروستکردنی یاری ڤیدیۆیی *[[دووم (کایەی ڤیدیۆییی ٢٠١٦)|دووم]]* لە ساڵی ٢٠١٦ بەکارھاتووە. ھەروەھا لە ناوخۆدا تیمی پەرەپێدان ناوی کۆد *ئید تێک ٦٦٦* یان بەکارھێناوە بۆ ئاماژەدان بە بزوێنەرەکە. وەشانی کۆمپیوتەری بزوێنەرەکە لەسەر بنەمای (Vulkan API و OpenGL API) دامەزراوە.
## سەرچاوەکان

* 

پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٦
گووگڵ ستادیا

**گووگڵ ستادیا** () خزمەتگوزارییەکی چەشنی یاریکردنی ھەورە کە لەلایەن گووگڵەوە پەرەی پێدراوە و بەڕێوەدەبرێت. لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ بە فەرمی خراوەتە بازاڕەوە و توانای پەخشکردن و یاریکردنی یارییە ڤیدیۆیییەکان لەسەر چەندین ئامێری جیاواز لەوانە کۆمپیوتەر و لاپتۆپ و مۆبایلە زیرەکەکان و تەلەڤیزیۆنی زیرەک پێشکەش بە بەکارھێنەران دەکات، بەبێ ئەوەی پێویستیان بە ڕەقەکاڵای ئاست بەرز ھەبێت. یەکێک لە تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی گووگڵ ستادیا ژێرخانەکەیە کە لەسەر بنەمای ھەورە، کە ڕێگە دەدات یارییەکان لەسەر سێرڤەرەکانی گووگڵ بەڕێوەبچێت و لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە بۆ ئامێری بەکارھێنەر بگوازرێنەوە. ئەمەش پێویستی بە دابەزاندن یان دامەزراندنی یارییەکان بە شێوەیەکی ناوخۆیی بەکارھێنەران نامێنێت، چونکە ھەموو پرۆسێسکردنەکان لە دوورەوە مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت.

گووگڵ ستادیا کتێبخانەیەکی گەشەسەندوو لە یارییەکان پێشکەش دەکات کە دەتوانرێت بە تاک بکڕدرێت یان لە ڕێگەی خزمەتگوزارییەکی بەشداریکردنەوە بە ناوی ستادیا پرۆ دەستی پێبگات. بەشداربووان مانگانە دەتوانن دەستیان بە ھەڵبژاردنی یارییە بێبەرامبەرەکان بگات، ھەروەھا داشکاندن لەسەر ناونیشانەکانی دیکەشیان بۆ دەکرێت. جگە لە یاریکردن، گووگڵ ستادیا تایبەتمەندییەکانی وەک ستەیت شەیر پێشکەش دەکات کە ڕێگە بە یاریزانەکان دەدات سات یان ویلایەتی دیاریکراو لە یارییەکدا لەگەڵ کەسانی تردا ھاوبەش بکەن، ھەروەھا کرۆود پلەی کە بینەران دەتوانن بەشداری دانیشتنێکی یاری بکەن لەگەڵ ستریمەرە دڵخوازەکانیان. لەکاتێکدا گووگڵ ستادیا لە دوای دەستپێکردنییەوە ڕووبەڕووی ھەندێک دژایەتی بووەتەوە، لەوانە نیگەرانییەکان سەبارەت بە کاتە شاراوەکان و بەردەستبوونی یارییەکان، بەڵام بەردەوامە لە پەرەسەندن و فراوانکردنی پێشکەشکردنەکانی. خزمەتگوزارییەکە نوێنەرایەتی ھەنگاوێکی بەرچاو دەکات بەرەو داھاتووی یاریکردن، کە یاریزانەکان دەتوانن چێژ لە ئەزموونی یاریکردنی کوالێتی بەرز وەربگرن بەبێ ئەوەی پێویستیان بە ڕەقەکاڵای گرانبەھا ھەبێت.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:خزمەتگوزارییەکانی گووگڵ
سەرۆکی پەرستاری کلینیکی

وێنۆک| لۆگۆ بۆ پرۆگرامی بڕوانامەدانی سەرکردەی پەرستاری کلینیکی.

**سەرکردەی پەرستاری کلینیکی** (CNL) ڕۆڵێکی پەرستاری تاڕادەیەک نوێیە کە لە ئەمریکا پەرەی پێدراوە بۆ ئامادەکردنی پەرستارانی لێهاتوو کە سەرنجیان لەسەر باشترکردنی دەرئەنجامەکانی کوالیتی و سەلامەتی بۆ نەخۆشەکان یان دانیشتوانی نەخۆشەکانە. CNL پەرستارێکی تۆمارکراوە، خاوەنی ماستەر لە زانستە لە پەرستاری کە کاری کۆرسی پێشکەوتووی پەرستاری تەواو کردووە، لەوانە پۆلەکانی فیزیۆلۆژیای نەخۆشی، هەڵسەنگاندنی کلینیکی، بەڕێوەبردنی دارایی، پەتا، سەرکردایەتیکردنی سیستەمی چاودێری تەندروستی، زانیاری کلینیکی، و دەرمانزانی. CNLs پسپۆڕانی سیستەمی چاوەدێری تەندروستین کە سەرپەرشتی هەماهەنگی چاودێری نەخۆش دەکەن، مەترسییە تەندروستییەکان هەڵدەسەنگێنن، ستراتیژییەکانی باشترکردنی کوالیتی پەرەپێدەدەن، پەیوەندی تیمەکان ئاسان دەکەن، و چارەسەرەکانی بنەمادار بە بەڵگە لە ئاستی یەکەی (مایکرۆسیستەم) جێبەجێ دەکەن. زۆرجار CNL لەگەڵ پسپۆڕانی پەرستاری کلینیکی کاردەکەن بۆ یارمەتیدانی پلاندانان و هەماهەنگی چاودێری ئاڵۆزی نەخۆش.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
کۆمیسیۆنی بڕوانامەی پەرستار.
دەرچوانی پەرستاری

وێنۆک|خوێندکارانی پەرستاری چیک، کە هەموویان ئامێری گوێگرتنیان لە دەست گرتووە.

**پەرستاری دەرچووی زانکۆ** (GN) پەرستارێکە کە خوێندنی ئەکادیمی تەواو کردووە بەڵام مەرجەکانی بۆ بوون بە پەرستارێکی تۆمارکراو (RN) تەواو نەکردووە. بەپێی وڵات، ویلایەت، پارێزگا یان دەزگای مۆڵەتدانی هاوشێوە، پەرستاری دەرچووی زانکۆ دەتوانێت مۆڵەتی پەرستاری کاتی پێبدرێت. پەرستارێکی دەرچووی زانکۆ هێشتا لە تاقیکردنەوەی مۆڵەتی ئەنجومەنی نیشتمانی (NCLEX-RN) دەرنەچووە بۆ ئەوەی ببێتە پەرستارێکی تۆمارکراو (RN).

لە هەندێک ویلایەتی ئەمریکادا، پەرستاری دەرچووی زانکۆ دەتوانێت لە ژێر دەستی پەرستارێکی تۆمارکراودا پەرستاری بکات. بۆ ئەوەی وەک پەرستارێکی دەرچووی زانکۆ کاربکەن، دەبێت لەلایەن دابینکەری تاقیکردنەوەکە مۆڵەتیان پێدرابێت بۆ ئەوەی بۆ تاقیکردنەوەی مۆڵەتپێدراو دابنیشن و بەڵگەنامەیان بۆ دابینکرابێت بۆ شایستەیی خۆیان بۆ ئەنجامدانی تاقیکردنەوەکە. ئەوانەی کە لەلایەن دەستەی پەرستاری ویلایەتەوە دانپێدانراون و پەسەندکراون دەتوانن "G.N." دۆخی وەک بەشێک لە ناسینەوەیان.
 لە کەنەدا و تەکساس، خوێندکارێک کە خوێندنی پەرستاری بە سەرکەوتوویی تەواو کردووە، دەتوانێت مۆڵەتێکی جیاواز وەک پەرستارێکی دەرچووی زانکۆ بەدەستبهێنێت. ئەم دەستنیشانکردنە تا ئەو کاتەی کە پەرستاری دەرچووی زانکۆ بە سەرکەوتوویی لە تاقیکردنەوەی پەرستارێکی تۆمارکراو دەردەچێت و دەمێنێتەوە. لە ئوسترالیا پەرستارانی دەرچووی زانکۆ تووشی هەندێک کێشە بوون کە لە قۆناغی بەکالۆریۆسەوە دەگۆڕدرێن بۆ پەرستاری تۆمارکراو.
## سەرچاوە
پەرستاری زانا

**زانای پەرستار** پەرستارێکی تۆمارکراوە و خاوەنی خوێندنی پێشکەوتووە و شارەزایی لە توێژینەوەی پەرستاریدا هەیە. ئەم پیشەییانە ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە پێشخستنی زانیاری پەرستاری، باشترکردنی چاودێری نەخۆش و داڕشتنی داهاتووی پیشەی پەرستاری. زانایانی پەرستاری کە خوێندەواری بەرز و پسپۆڕن، توێژینەوە ئەنجام دەدەن بۆ دروستکردنی زانیاری نوێ سەبارەت بە چاودێری پەرستاری، بە بەکارهێنانی تێگەیشتنێکی قووڵ لە تیۆری پەرستاری، شێوازەکانی توێژینەوە و پراکتیکی کلینیکی. زانایانی پەرستار بەشدارێکی سەرەکین لە پەرەپێدانی دەستێوەردان و پراکتیزە نوێیەکانی پەرستاری. لێهاتووییەکانیان لە شوێنە ئەکادیمییەکان زیاترە و ئەم پەرستارە پێشکەوتووانە لە نەخۆشخانەکان و پەیمانگاکانی توێژینەوە و ڕێکخراوە کۆمەڵایەتییەکان کاردەکەن. لە ڕێگەی هەوڵەکانیانەوە، زانایانی پەرستاری کاریگەری قووڵیان لەسەر کوالیتی چاودێری تەندروستی هەیە، بەشدارییەکی بەرچاویان هەیە لە باشترکردنی چاودێری نەخۆش و پێشکەوتنی گشتی پیشەی پەرستاری. ئەوان خاوەنی بڕوانامەی پێشکەوتوون، بە شێوەیەکی گشتی خاوەنی بڕوانامەی دکتۆرایە. لە پەرستاری یان بوارێکی پەیوەندیدار، نیشاندانی شارەزایی نەک تەنها لە بنەما و میتۆدۆلۆژیای توێژینەوە بەڵکو زانیاری قووڵی ناوەڕۆک لە بوارێکی کلینیکی دیاریکراودا. گرنگی سەرەکی ڕۆڵەکە بریتییە لە پێشکەشکردنی سەرکردایەتی لە پەرەپێدان، هەماهەنگی و بەڕێوەبردنی توێژینەوەکانی توێژینەوەی کلینیکی؛ دابینکردنی ڕاهێنەرایەتی بۆ پەرستاران لە توێژینەوەدا؛ سەرکردایەتی چالاکییەکانی هەڵسەنگاندن کە دەرەنجامەکان باشتر دەکەن بۆ ئەو نەخۆشانەی کە بەشدارن لە توێژینەوەکانی توێژینەوەدا؛ بەشداری دەکەن لە ئەدەبیاتی گشتی زانستە تەندروستییەکان، زانایانی پەرستار وەک دەڵاڵی زانیاری سەیر کراون، ئەوان بەشداری لە توێژینەوەکانی پەرستاریدا دەکەن.
## سەرچاوە

پۆل:پیشە زانستییەکان
پسپۆڕی پەرستاری کلینیکی

**پسپۆڕی پەرستاری کلینیکی** (CNS) پەرستارێکی پێشکەوتووی پراکتیکییە کە دەتوانێت ئامۆژگاری پەیوەست بە حاڵەتە تایبەتەکان یان ڕێڕەوی چارەسەرکردن پێشکەش بکات. بەپێی ئەنجومەنی نێودەوڵەتی پەرستاران (ICN)، پەرستارێکی پراکتیکی پێشکەوتوو پەرستارێکی تۆمارکراوە کە بنکەی زانیاری پسپۆڕ و لێهاتوویی بڕیاردانی ئاڵۆز و لێهاتوویی کلینیکی بۆ پراکتیکی فراوانتر بەدەستهێناوە، کە تایبەتمەندییەکانی بەهۆی چوارچێوە و/ یان وڵاتێک کە بڕوانامەی تیایدا هەیە بۆ پراکتیزەکردن.

پسپۆڕانی پەرستاری کلینیکی ئەو پەرستارانەن کە تۆمارکراون کە ئامادەکاری پەرستاری ئاستی دەرچوونیان لە ئاستی ماستەر یان دکتۆرادا وەک پسپۆڕی پەرستاری کلینیکی هەبووە. ئەوان پسپۆڕی کلینیکین لە پراکتیکی پەرستاری لەسەر بنەمای بەڵگە لە ناوچەیەکی پسپۆڕیدا، چارەسەرکردن و بەڕێوەبردنی نیگەرانییە تەندروستییەکانی نەخۆشەکان و دانیشتووان. ڕەنگە پسپۆڕی پسپۆڕی پەرستاری کلینیکی لەسەر تاکەکان، دانیشتووان، شوێنەکان، جۆری چاودێری، جۆری کێشە، یان پسپۆڕی لاوەکی سیستەمی دەستنیشانکردن بێت. پسپۆڕی پەرستاری کلینیکی بە شێوەیەکی سەربەخۆ پراکتیزە دەکەن و زانیاری لەسەر نەخۆشی و چارەسەرە پزیشکییەکان لە هەڵسەنگاندن، دەستنیشانکردن و چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی نەخۆشەکاندا تێکەڵ دەکەن. ئەم پەرستارانە هەردوو بەرنامەی چاودێری تایبەت بە نەخۆش و دانیشتووان داڕێژن، جێبەجێی دەکەن و هەڵدەسەنگێنن.

پسپۆڕی پەرستاری کلینیکی سەرکردایەتی لە پراکتیکی پێشکەوتووی پەرستاریدا دابین دەکات بۆ بەدەستهێنانی دەرئەنجامە کوالیتی و کاریگەرەکانی نەخۆش و هەروەها سەرکردایەتی گروپە فرە پسپۆڕییەکان لە دیزاینکردن و جێبەجێکردنی چارەسەرە بەدیلەکانی داهێنەرانەدا کە کێشەکانی سیستەم یان کێشەکانی چاودێری نەخۆش چارەسەر دەکەن. لە زۆرێک لە دەسەڵاتەکانی دادوەریدا، پسپۆڕی پەرستاری کلینیکیەکان، وەک دابینکەرانی چاوەدێری ڕاستەوخۆ، هەڵسەنگاندنی تەندروستی گشتگیر ئەنجام دەدەن، دەستنیشانکردنی جیاواز پەرەپێدەدەن و لەوانەیە دەسەڵاتی ڕێنمایییان هەبێت. دەسەڵاتی ڕێنماییکردن ڕێگەیان پێدەدات چارەسەری دەرمانسازی و نادەرمانسازی پێشکەش بکەن و فەرمانی پشکنینی دەستنیشانکردن و تاقیگەیی بکەن لە چارەسەرکردن و بەڕێوەبردنی کێشە تەندروستییە تایبەتەکانی نەخۆشەکان و دانیشتووان. پسپۆڕی پەرستاری کلینیکی وەک داکۆکیکار، ڕاوێژکار و توێژەر لە نەخۆشەکان لە شوێنە جیاوازەکاندا کاردەکەن.

## تێڕوانینێکی گشتی
پسپۆڕی پەرستاری کلینیکی لەگەڵ پەرستارانی تر کاردەکات بۆ پێشخستنی پراکتیکەکانی پەرستارییان، باشترکردنی دەرەنجامەکان، و پێشکەشکردنی شارەزایی کلینیکی بۆ کاریگەری گۆڕانکاری لەسەر ئاستی سیستەم بۆ باشترکردنی بەرنامەکانی چاوەدێری. CNS لە پسپۆڕییەکاندا کاردەکەن کە بە یەکێک لەم پۆلانەی خوارەوە پێناسە دەکرێن:

* دانیشتووان (بۆ نموونە پزیشکی منداڵان، پزیشکی پیر، تەندروستی ژنان)
* ڕێکخستن (بۆ نموونە چاوەدێری مەترسیدار، بەشی فریاکەوتن، چاودێری درێژخایەن)
* نەخۆشی یان پسپۆڕی لاوەکی پزیشکی (بۆ نموونە شەکرە، ئۆنکۆلۆژی، پاڵاتیڤ)
* جۆری چاودێری (بۆ نموونە دەروونی، چاکسازی)
* جۆری کێشەکە (بۆ نموونە ئازار، برین، پاڵاتیڤ)
## سەرچاوە
پەرستاری ھۆشبڕی

وێنۆک| پەرستارێکی بێهۆشکەر لە سوپای ئەمریکا کە بێهۆشکردنی سەربەخۆ لە تیمێکی نەشتەرگەری پێشەوە دابین دەکات.

**پەرستاری بێهۆشکەر** پەرستارێکی پێشکەوتووە کە بێهۆشکەر بۆ نەشتەرگەری یان ڕێکارە پزیشکییەکانی تر بەڕێوەدەبات. ئەوان لە زۆرینەی وڵاتاندا بەشدارن لە بەڕێوەبردنی بێهۆشکردن، کە ئاستی سەربەخۆیی جیاوازیان هەیە.

لە ڕاپرسییەکدا کە لە ساڵی ١٩٩٦ بڵاوکرایەوە، ڕایگەیاند کە ١٠٧ وڵات هەن کە پەرستاران بە جۆرێک لە جۆرەکان بێهۆشکردنیان تێدا بەڕێوەدەبەن، نۆ وڵاتی دیکەش کە پەرستاران وەک یاریدەدەر لە بەڕێوەبردنی بێهۆشکردندا کاردەکەن،بەپێی وڵات یان ناوچەکە، ڕۆڵیان لەوانەیە سنووردار بێت بە چاوەدێری ناو نەشتەرگەری لە کاتی بێهۆشکردن خۆیدا یان لەوانەیە پێش و دوای بێهۆشکردن درێژ بێتەوە (بۆ هەڵسەنگاندنی پێش بێهۆشکردن و بەڕێوەبردنی دەستبەجێی دوای نەشتەرگەری). ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا یەکێکە لەو وڵاتانەی کە پەرستاران دەتوانن بێهۆشکردن پێشکەش بکەن بەبێ چاودێری پزیشکی پزیشکی کە لە بواری بێهۆشکردندا ڕاهێنراوە، کە بە پزیشکی بێهۆشکەر ناسراوە.

فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی پەرستارانی بێهۆشکەر لە ساڵی ١٩٨٩ وەک مەکۆیەک بۆ پەرەپێدانی ستانداردەکانی پەروەردە، پراکتیک و کۆدی ئەخلاقی دامەزراوە.
## مێژوو
یەکەم قوتابخانەی بێهۆشکردنی پەرستار لە ساڵی ١٩٠٩ لە نەخۆشخانەی سانت ڤینسێنت لە شاری پۆرتلاند لە ویلایەتی ئۆریگۆن پێکهێنرا. خولەکە لەلایەن ئەگنێس مەکگی دامەزراوە و ماوەی حەوت مانگ بوو، و خولی تایبەت بە ئەناتۆمی و فیزیۆلۆژی، دەرمانناسی و بەڕێوەبردنی ئەو چەند ماددە بێهۆشکەرە باوانەی کە لەو کاتەدا بەردەست بوون لەخۆگرتبوو، لە ماوەی دەیەی داهاتوودا نزیکەی ١٩ قوتابخانە کرایەوە. هەموویان پێکهاتبوون لە ڕاهێنانی بێهۆشکردنی پۆست گریجوەی بۆ پەرستاران و درێژییەکەی نزیکەی شەش مانگ بوو. ئەمانە بریتی بوون لە پرۆگرامەکانی کلینیکی مایۆ، نەخۆشخانەی جۆنز هۆپکینز، نەخۆشخانەی بارنز، نەخۆشخانەی نیویۆرک دوای دەرچوون، نەخۆشخانەی خێرخوازی لە نیو ئۆرلینز، نەخۆشخانەی گرەیس لە دیترۆیت و چەندانی تر، لەم ڕۆژە سەرەتاییانەی بەکارهێنانی دەرمانی بێهۆشکەردا، زانیاری و بژاردەی بێهۆشکەری بەردەست زۆر سنووردار بوو و بەرنامەکان ئەوەی کە دەیانتوانی پەروەردەیەکی کەمیان بۆ هەموو ئاستەکانی دابینکەرانی تەندروستی دابین دەکرد. بۆ نموونە لە ساڵی ١٩١٥، ئاگاتا هۆدگینز، سەرۆکی پەرستاری بێهۆشکەر، قوتابخانەی بێهۆشکردنی نەخۆشخانەی لەیکساید لە شاری کلیڤلاند لە ویلایەتی ئۆهایۆ دامەزراند. ئەم بەرنامەیە کراوە بوو بۆ پەرستاران و پزیشکان و پزیشکانی ددان. مەشقەکە تەنها شەش مانگ بوو و کرێی خوێندن ٥٠ دۆلار بوو. لە ساڵی یەکەمیدا شەش پزیشک و یازدە پەرستار و دوو پزیشکی ددانی دەرچووە.
## سەرچاوە
سپای بەیتولموقەدەسی کوردستان

300px|وێنۆک|ھێزەکانی سپای بەیتولموقەدەسی کوردستان لە سنە لە ساڵیادی شەڕی ئێران و عێراق لە ساڵی ٢٠١٩
**سپای بەیتولموقەدەسی کوردستان** () یەکەیەکی سەربازیی ژێر دەسەڵاتی سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامییە، کە بارەگاکەی لە شاری سنە ھەڵکەوتووە. ئەم یەکەیە بەرپرسایەتیی فەرماندەیی و بەڕێوەبردنی ھەموو یەکەکانی سپای پاسداران و بەسیجی پێیە کە لە پارێزگای کوردستاندا ھەڵکەوتوون.

مێژووی پێکھێنانی ئەم یەکەیە بۆ ساڵی ١٩٨٣ و کاتی پێکھێنانی لیوای ٦٦٢ی بەیتولموقەدەس لە سەردەمی شەڕی ئێران و عێراقدا دەگەڕێتەوە. سپای بەیتولموقەدەسی کوردستان لە ساڵی ٢٠٠٧دا، دوای جێبەجێکردنی پلانی گۆڕانکارییە پێکھاتەییەکانی سپای پاسداران، یەکگرتنی ھێزی وشکانیی سپا و بەسیج و پاشان پێکھێنانی سپاکانی پارێزگاکان دامەزرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی
پۆل:پارێزگای کوردستان
پۆل:شەڕی ئێران و عێراق
فازڵ نیزامەدین

وێنۆک|فازڵ نیزامەدین
**فازڵ نیزامەدین :**(١٩٣٠-٢٠٠٤) نووسەر و فەرھەنگنووس و چالاكی سیاسی 

## سەرەتای ژیان و خوێندنی
فازڵ کوڕی نیزامەدین کوڕی جەلالە، یەک دوو مانگ بەر لە ٦/٩/١٩٣٠ لە گەڕەکی (سەرشەقام)ی شاری سلێمانی ھاتووەتە دنیاوە. کە خراوەتە قوتابخانەی سەرەتایی، ھەم بچووکترین قوتابی و ھەم بەھرەی ئەدەبیی ھەبووە و شیعری خوێندووەتەوە، لەوانە (ئەستێرەگەشە)، بۆیە ناوی (ئەستێرەگەشە)ی بەسەردا بڕاوە. تا قۆناغی ناوەندیی خوێندنی لە سلێمانی و ئامادەییی کشتوکاڵی لە بەغدا تەواوکردووە. ئەمجا بە فەرمانبەر دامەزراوە لە وەزارەتی کشتوکاڵ و تاسەر لە دائیرەی کشتوکاڵی بەکرەجۆ وەزیفەی دیوە.

## فەرھەنگ
لە ساڵی ١٩٥٠ بەدواوە دەستی داوەتە فەرھەنگنووسی.

## زیندانی كردنی
١٩٥١ ماوەی سێ مانگ خراوەتە زیندان. ١٩٦٣ ماوەیەک زیندانی بووە سەربازێک برینداری کردووە و پتر لە ساڵێکیش لەبەر ھۆی سیاسی لە وەزیفە دەرکراوە. چەند جارێکیش دوورخراوەتەوە بۆ شارۆچکە دوورەکان. 

## كۆچی دوایی
١٧/٧/٢٠٠٤ ئوتومبیل لێی داوە و گیانی لەدەست داوە.

## ژیانی هاوسەرگیریی
کوڕێک "شەماڵ" و دوو کچ (شیرین و نەدا)ی لە پاش بەجێماوە.

## بەرهەمەكانی
فازڵ، نووسینی لە "گەلاوێژ" و "دەنگی گێتیی تازە"دا بڵاوبووەتەوە.

**ئەم بەرھەمە لەچاپدراوانەیشی ھەن:** 

# فەرھەنگی کوردی- عەرەبیی ئەستێرەگەشە، چاپخانەی الاجیال- بەغدا، ١٩٧٣ (چەند جارێک لە چاپ دراوەتەوە)
# فەرھەنگی عەرەبی- کوردیی شیرین
# فەرھەنگی عەرەبی- کوردیی شیرینی نوێ 
# کەشکۆڵەکەی ئەستێرەگەشە (کۆمەڵێ بەرھەمی وێژەیی جۆراوجۆرە)، سلێمانی، ٢٠١٣

## سەرچاوەکان
حامد سۆھراب نەژاد

**حامد سۆھراب نەژاد** لەدایکبووی ٧ ئایاری ١٩٨٣ لە شاری سنە. ئەو یاریزانی پێشوو و ئەندامی هەڵبژاردەی تۆپی سەبەتەی ئێرانە. سۆهراب نەژاد هاوزاوای حامد ئافاقە. شارەزایی لە تەقەکردنی هەرێمی و گەڕانەوەی سۆهراب نەژاد یەکێکە لە تایبەتمەندییەکانی یارییەکەی. لە ساڵی ۲۰۱۹ لەگەڵ یانەی گورگان شارداری بوو بە جێگری سەرۆکی خولی باسکە.

لە دوایین ڕۆڵی خۆیدا سۆهراب نەژاد وەک ڕاهێنەری هەڵبژاردەی نیشتمانیی تۆپی سەبەتەی لاوانی ئێران هەڵبژێردرا.
## سەرچاوەکان

پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:خەڵکی سنە
پۆل:یاریزانانی تۆپی سەبەتەی ئێرانی
پۆل:وەرزشکارانی کورد
پۆل:زیندووان
ئیمان

**ئیمان** بریتییە لە بڕواپێکردن یان متمانە بە کەسێک، شتێک، یان چەمکێک. لە چوارچێوەی ئاییندا، ئیمان بریتییە لە «باوەڕبوون بە خودا یان بە ڕێبازەکان یان ڕێساکانی ئایین». بەپێی فەرھەنگی مەریام-وێبستەر، ئیمان چەندین پێناسەی ھەیە، لەوانەش «شتێک کە بە تایبەتی بە سەرنجێکی بەھێزەوە باوەڕی پێدەکرێت»، «متمانەیەکی تەواو»، «باوەڕ و متمانە بە خودا و دڵسۆزی بۆ خودا»، ھەروەھا «باوەڕێکی پتەو بە شتێک کە بەڵگەیەکی نییە لەسەر ھەبوونی».

زیاتر کەسانی ئایینی بیر لە ئیمان دەکەنەوە وەک متمانە بە پشتبەستن بە پلەیەکی ھەستپێکراوی خۆشبەختی، لە کاتێکدا ئەوانەی کە زیاتر گومانیان لە ئایین ھەیە، مەیلیان ھەیە بیر لە ئیمان بکەنەوە وەک تەنھا باوەڕێک بە شتێک کە بەڵگەیەکی نییە بۆ ھەبوونی.

لە سەردەمی ڕۆمانیدا، 'ئیمان' (بە لاتینی: fides) بەبێ پەیوەندییەکی تایبەت بە خوداوەندەکان یان بیروباوەڕەکانەوە سەیر دەکرا. بەڵکو وەک کۆمەڵێک بیرۆکەی بەرامبەری نەرێنیکراو دەبینرا، جۆرێک لە ھەستی خۆبەخشانە و مانادارکردنی باوک بەسەر خێزان یان خانەخوێ بەسەر میواندا.

## ئەمانەش ببینە
* باوەڕ
* بێ باوەڕی
* خوا

## سەرچاوەکان

پۆل:باوەڕ
 پۆل:ڕاستی
 پۆل:زاراوە فەلسەفییەکان
 پۆل:زاراوەکانی کۆمەڵناسی
 پۆل:سەرچاوەکانی زانین
 پۆل:فەلسەفە کۆمەڵایەتییەکان
 پۆل:فەلسەفەی کۆمەڵایەتی
 پۆل:ناسیاریناسی
 پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
 پۆل:چەمکەکانی دەروونناسی
فەوزی ڕەشید نامیق

وێنۆک|فەوزی ڕەشید نامیق
**فەوزی ڕەشید نامیق :** (١٩٣٠) چالاكی سیاسی ، بەڕێوەبەری گشتیی دوانی وەزارەتی تەندروستیی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ، لە نەتەوەی كورد بووە .

## سەرەتای ژیان و خوێندنی
فەوزی کوڕی ڕەشید نامیق کوڕی مەحموود کوڕی ڕەسووڵە، ١٩٣٠ لە سلێمانی ھاتووەتە دنیاوە. ١٩٣٨ لە سوورداش خراوەتە قوتابخانەی سەرەتایی، کە شێخ محەمەد زوھدی بەڕێوەبەری بووە. پولی دووەم لە قوتابخانەی گۆیژە بووە، کە لە خانوویەکی گەڕەکی قەزازەکاندا بووە. پۆلی سێیەم و چوارەمی لە پێنجوێن و پێنجەم و شەشەمی لە ماوەت خوێندووە. ١٩٤٤-١٩٤٥ کە ماڵیان لە ڕانیە بووە، لە پۆلی شەشەمدا کەوتووە. ساڵی دوایی نمرەی دووەمی لیوای سلێمانیی بەدەست ھێناوە. ئەمجا یەک دوو مانگێک لە کوللییەی دووەمی مەلیک فەیسەڵ خوێندوویە، لەبەر ئەوەی باوکی وەزیفەکەی گواستراوەتەوە بۆ دھۆک، وازی لێ ھێناوە و لە پۆلی یەکەمی ناوەندیی دھۆک وەرگیراوە. پۆلی دووەمی ناوەندیی لە سلێمانی و پۆلەکانی سێیەم تا پێنجەمی لە کەرکووک تەواوکردووە.

## کۆمپانیای نەوتی کەرکووک
ئەو ساڵانە کارمەندی کۆمپانیای نەوتی کەرکووکیش بووە. ھەرچەندە لە کۆلیجی بازرگانی و ئابووریی زانکۆی بەغدا وەرگیراوە، نەچووە و تا ١/١/١٩٥٣ لە کۆمپانیا دەوامی کردووە. 

**وەزیفەکانی دیکەی:**

* ٨/٢/١٩٥٣-١٤/١/١٩٥٥ کاتب لە سەرۆکایەتیی تەندروستیی لیوای سلێمانی،
* ١٥/١/١٩٥٥-٤/٧/١٩٥٩ کاتب لە سەرۆکایەتیی تەندروستیی لیوای ھەولێر، 
* ٥/٧/١٩٥٩وە بووە بە یاریدەدەری ژمێریار لە ھەمان سەرۆکایەتی تا ١٩/٩/١٩٦٠،
* ٢٠/٩/١٩٦٠ەوە بە ھەمان ناونیشان لە سەرۆکایەتیی تەندروستیی سلێمانی تا ٦/٤/١٩٦٥،
* ٧/٤/١٩٦٥ەوە ھەر لەوێ ناونیشانی بووە بە یاریدەدەری تێبین (ملاحض) تا ٣/١/١٩٦٦، ٤/١/١٩٦٦ گواستراوەتەوە بۆ سەرۆکایەتیی تەندروستیی عیمارە تا ١٢/١١/١٩٦٦، ١٣/١١/١٩٦٦ ھێنراوەتەوە بۆ تەندروستیی سلێمانی تا ١/٥/١٩٧٠،
* ٢/٥/١٩٧٠-٣٠/٥/١٩٧٠ تەندروستیی پارێزگای موسەننا (المثنی)، 
* ٣١/٥/١٩٧٠ تەنسیب کراوە بۆ تەندروستیی پایتەخت تا ٢/٦/١٩٧١، ١٢/٩/١٩٧٠ ناونیشانی کراوە بە سەرتێبین (رئیس الملاحضین)، 
* ٣/٦/١٩٧١ گواستراوەتەوە بۆ تەندروستیی ھەولێر تا ٢٥/٤/١٩٧٤، لەو ڕۆژە بەدواوە لەبەر چوونە پاڵ شۆڕشی ئەیلوول، بە دەستلەکارکێشراوە دانراوە. 

* ١٠/٤/١٩٧٥، پاش شکستی شۆڕش، ھاتووەتەوە بۆ ھەولێر و تا ٢٤/٥/١٩٧٥ لەوێ ماوەتەوە. ٢٥/٥/١٩٧٥ دوورخراوەتەوە بۆ تەندروستیی پارێزگای ئەنبار (ڕومادی) تا ٣/١٠/١٩٧٨. ٤/١٠/١٩٧٨ کراوە بە بەڕێوەبەر لە تەندروستیی سلێمانی تا ٣٠/٩/١٩٨١. ٣١/١٠ خزمەتەکەی گواستراوەتەوە بۆ ئەمانەتی گشتیی بەڕێوەبردنی کاروباری کۆمەڵایەتی لە ھەولێر و لە ١٧/١٠/١٩٨٥دا خانەنشین بووە. 
* پاش ڕاپەڕین لە ٩/١١/١٩٩٢ەوە تا ٦/٦/١٩٩٥ بەڕێوەبەری گشتیی دوانی وەزارەتی تەندروستیی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بووە. 
* ٧/٦/١٩٩٥- ١٧/٤/٢٠٠٠ ڕاوێژکار بووە. ١٨/٤/٢٠٠٠ بووە بە ئەندامی ئەنجومەنی ڕاژە لە سلێمانی،
* ٢١/٦/٢٠٠٠ کە بە ناونیشانی شارەزای کارگێڕی لە وەزارەتی پیشەسازی و وزە دانراوە تا لە ڕۆژی ٣٠/١١/٢٠٠٠دا خانەنشین بووەتەوە.

## ئەلبوومی وێنەكانی

پەڕگە:فەوزی ڕەشید نامیق ١.jpg|١. حەسەن عەبدولڕەحمان، ٢. فەوزی ڕەشید نامیق، یەکەم ڕۆژی جەژنی قوربان، دووشەممە، ١٩٦٤/١١/٣.
پەڕگە:فەوزی ڕەشید نامیق.jpg|دانیشتوو: ٢. عیزەت نەجیب، ٣. ڕەشید نامیق، ٤. فەوزی ڕەشید نامیق


## سەرچاوەکان
گەنین

**گەنین ( FERMENTION)**

بریتیە لە شەکرە شیبوونەوە و ڕێچکەی کیمیای زیندەی کە بەهۆی نەبوونی ئۆکسجین لەناو سایتۆسۆڵی خانەدا ترشی پایرۆڤیک دەگۆڕێت بۆ ئاوێتەی ئەندامی دیکە.

و NAD+ پەیدا دەبێ کە بەکاردێتەوە بۆ بەردەوامی شەکرە شیبوونەوە و پەیداکردنی ATP زیاتر.

سەرچاوە: کتێبی زیندەزانی پۆلی یانزەیەمی ئامادەیی.

پۆل:ھاندان
پۆل:مێتابۆلیزم
پۆل:زانستی خۆراک
جیھاد

**جیھاد** یان **جیھاد لە پێناو خودادا** زاراوەیەکی ئیسلامییە کە بە واتای ھەموو ئەو کردارانە یان قسەیانە دێت کە بۆ بڵاوکردنەوەی ئیسلام ئەنجام دەدرێن، یان بۆ بەرپەرچدانەوەی دووژمنێک کە موسڵمانان دەکاتە ئامانج، بۆ ڕزگارکردنی خاکێکی موسڵمان، یان بۆ یارمەتیدانی موسڵمانێک و موسڵمانان بە گشتی. ئەم دەستەواژەیە لە سەرەتای ئیسلامدا ھاتووە کاتێک لە قورئانی پیرۆزدا باسی شەڕی گەورەی بەدر کراوە، پاشان ئەم دەستەواژەیە گشتگیر کراوە بۆ ئەوەی ھەر کارێک یان لێدوانێک کە لە بەرژەوەندی ئیسلام بێت بۆ بەرپەرچدانەوەی دووژمنێک کە ئیسلام و موسڵمانان دەکاتە ئامانج، بگرێتەوە لە کردار، وشە، یان ھەردووکیدا.

و جیھاد ئاستی ھەیە، ھەندێکیان واجبە بۆ ھەموو کەسێکی موکەلەف، ھەندێکیان فەڕزێکی کیفایەیە، ئەگەر ھەندێک لەو موکەلەفانە ئەنجامی بدەن، ئەوا لەسەر ئەوانی دیکە لادەچێت، ھەندێکیان خوازراو (موستەحەب)ن، جیھاد دژی نەفس و جیھاد لە دژی شەیتان بۆ ھەموو موکەلەفێک واجبە، جیھاد لە دژی مونافیق و کافر و کەسانی نادادپەروەر و بیدعەچی و مونکیرەکان واجبێکی تاکەکەسییە، و ڕەنگە جیھادکردن لە دژی کافرەکان بە دەست واجب بێت بۆ ھەموو کەسێک کە توانای ھەیە لە ھەندێک حاڵەتدا. ئیبن قەییم دەفەرمووێت: جیھاد چوار ئاستی ھەیە: جیھاد دژی نەفس،، جیھاد دژی شەیتان، جیھاد دژی کافران، جیھاد دژی مونافیقەکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:جیھاد
پۆل:زاراوە یاساییەکانی شەریعەت
عەبدولقادر مستەفا

وێنۆک|عەبدولقادر مستەفا
**عەبدولقادر مستەفا :**(١٩٢٦) چالاكی سیاسی ، پارێزەر ، ڕاوێژكار ، لەنەتەوەی كورد بووە.

## سەرەتای ژیان و خوێندنی
ناوی عەبدولقادر کوڕی مستەفا کوڕی فەتاح کوڕی ئەحمەدە، ١٩٢٦ لە گەڕەکی (دەرگەزێن)ی شاری سلێمانی ھاتووەتە دنیاوە. شەش مانگێک لە حوجرەی بەرخانەقا خوێندوویە. دوایی خراوەتە قوتابخانەی سەرەتاییی ئەیوبییە. پاش پۆلی چوارەم، چووەتە قوتابخانەی فەیسەڵییە. قوناغەکانی ناوەندی و سانەویی ھەر لە سلێمانی بڕیون. ئەمجا لە کۆلیجی حقووق وەرگیراوە و ١٩٤٨ تەواوی کردووە.

## پارێزەری
دوو ساڵێک پتر پارێزەری و بەدەمیەوە کاسبیی وەک کڕین و فرۆشتنی زەویی لە سلێمانی کردووە.

**وەزیفەكانی تری:**

* ٧/١١/١٩٥٩ بە (رئيس ملاحظين) دامەزراوە لە دائیرەی چاککردنی کشتوکاڵی لیوای ھەولێر. تا ١٢/٧/١٩٦٠ ھەمان پلەی ھەبووە. 
* لە ١٣/٧/١٩٦٠ەوە تا ١٣/٧/١٩٦٥ بووە بە بەڕێوەبەری کشتوکاڵ. ئەو ماوەیە دوو ساڵ لە مووسڵ وتا ١٩٦٣ لە سلێمانی ئەو وەزیفەیەی دیوە.
* لە ٢٧/٩/١٩٦٥ەوە بە پلەی بەڕێوەبەر گواستراوەتەوە بۆ بەڕێوەبەرێتیی گشتیی یارمەتی و بەرھەم ھێنانی کشتوکاڵی.
* ٣١/١٠/١٩٦٨ وەک بەڕێوەبەری چاککردنی کشتوکاڵ گواستراوەتەوە بۆ بەڕێوەبەرێتیی گشتیی ئیدارە و دارایی و ٩/١١/١٩٦٨ دەست بەکار بووە. 
* وا ماوەتەوە تا ٢٠/١٢/١٩٧٦. ٢١/١٢ی ئەو ساڵە کراوە بە ڕاوێژکار لە دیوانی وەزارەتی کشتوکاڵ تا ٢١/١٢/١٩٧٧. ساڵی ١٩٧٧، پاش ٢٨ ساڵ و ٤ مانگ و ٢٠ ڕۆژ خزمەت خانەنشین بووە. لە ژیانی وەزیفەیشیدا چوار سپاسنامە و ڕێزڵینانی وەرگرتووە. 

## بەرهەمەكانی
عەبدولقادر، بابەتی لە (گەلاوێژ، نزار، ژین)دا بڵاوبووەتەوە. ئەو سەردەمەیش کە نووری ئەمین بەگ بووە بە بەڕێوەبەر و بەرپرسی ڕۆژنامەی "ژین"، یارمەتیی داوە و ھەڵەبڕیی بابەتەکانی بۆ کردووە. زمانەکانی عەرەبی و ئینگلیزیشی زانیون.

## چالاكی سیاسی و زیندانی كردنی
لە لاویدا چووەتە ناو حیزبی (ڕزگاری) و دواتر حیزبی شیوعیی عیراق. لە بەدارداکردنی فەھد و ھاوڕێکانیدا سێ چوار ڕۆژێک دەستگیرکراوە. لە پۆلی سێیەمی حقووق بووە، کە سێ چوار مانگێک گیراوە. لە ١٩٥٢دا بەشداری خۆپیشاندانی دژی سەرۆکی شارەوانیی سلێمانی بووە، کە کێشاویەتەوە بۆ لابردنی و دانانی فایەق ھۆشیار لە جێی، خۆیشی گیراوە و براوەتە کەرکووک.

## ساڵانی دواییی تەمەنیی
وێنۆک|عەبدولقادر مستەفا
ساڵانی دواییی تەمەنیی بە دانانی -سەرەتا- مەکینەی جووچکھەڵێن (مفقێ) لە بەغدا، پاشان کارگەی ئاڵفی بەخێوکردنی مریشک و کارگەی دایبیی منداڵ خەریک کردووە. 

## ژیانی هاوسەرگیریی
لە ١٩٥٠یشدا خاتوو "سەبیحەی محەمەد سەعید"ی ھێناوە و ئەمانەی لێ بووە: ساکار، ئامانج، ئاراس، سۆزان.

## سەرچاوەکان
برا ڕەشەکان (ڕۆمان)

**برا ڕەشەکان** () ڕۆمانێکی جیھانییە بۆ منداڵان، لە نووسینی نووسەری ئەڵمانی لیزا تێتزنەر، ڕۆمانەکە ڕێژەیەکی بەرزی فرۆشی بەدەست ھێناوە و کرا بە زنجیرە کارتۆنێکی ژاپۆنی بۆ منداڵان بە ناوی «ڕۆمیۆ»، و سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا کاتێک پەخشکرا، ڕۆمانەکە بە ناوی ئەو منداڵانەوە ناونراون کە پاڵەوانی ڕۆمانەکەن.  
## سەرچاوەکان
مەعرووف سەمەدی

**مەعرووف سەمەدی** (لەدایکبووی ١٩٦٣ لە گەرماش، سنە) سیاسەتوانێکی چاکسازیخوازی کوردە.

ئەو پێشتر ئەندامی ئەنجومەنی ناوەندیی حیزبی ئیرادەی ئێران بووە. ھەروەھا خاوەنی پێشینەی نوێنەرایەتیی شارەکانی سنە، دیواندەرە و کامیاران لە خولی پێنجەم (٢٠٠٠-١٩٩٦) و چوارەم (١٩٩٦-١٩٩٢)ی ئەنجومەنی ئیسلامیدا هەیە.  پێشتر فەرمانداری مەھاباد بووە.

سەمەدی بەهۆی لێسەندنەوەی شایستەیی ئەنجوومەنی پارێزەران لە هەڵبژاردنی خولی دەیەمی ئەنجوومەنی ئیسلامیدا نەیتوانی بەشداری لە هەڵبژاردنەکاندا بکات، سەمەدی لە خولی پێنجەمی ئەنجومەنی ئیسلامیی تاران (٢٠١٨) کاندید کرا و بۆ یەکەمجار خرایە لیستی ئومێدەکانەوە، بەڵام دواتر مورتەزا ئەلڤیری جێگەی گرتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:خەڵکی سنە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
پۆل:زیندووان
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
محەممەد ئەمین حەسەنی

**محەممەد ئەمین حەسەنی** لە ساڵی ۱۹۲٥ لەدایکبووە. لە خولی یەکەمی ئەنجومەنی ڕاوێژکاری ئیسلامی بۆ نوێنەرایەتیکردنی خەڵکی سنە هەڵبژێردرا. ئەو لە هەڵبژاردنەکانی ناوەڕاستدا بۆ پەرلەمان هەڵبژێردرا بە ١٠٧،٣٥١ دەنگ کە یەکسانە بە ٥١٪ی کۆی دەنگەکان.
## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥
پۆل:خەڵکی سنە
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:سیاسەتوانانی ئێرانی
عیددە (ئیسلام)

**عیددە** ئەو ماوەیەیە کە ژن چاوەڕێی دەکات و لەو ماوەیەدا دروست نییە ھاوسەرگیری بکات دوای مردنی ھاوسەرەکەی یان ڕوودانی تەڵاق (تا تەواوبوونی عیددە)، زانایانی ئیسلامی بە کۆی دەنگ لەسەر ئەوە کۆک بوون کە بەپێی قسەی خودا واجبە: {وَٱلۡمُطَلَّقَٰتُ يَتَرَبَّصۡنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلَٰثَةَ قُرُوٓءٖۚ} (بەقەرە: ٢٢٨) بە کوردی: ئافرەتانی تەڵاق دراو سێ (قورء) واتە: سێ حەیز چاوەڕێ ئەکەن ئەوە عیددەکەیانە ئافرەتێک کە تەڵاق بدرێ عیددەکەی سێ حەیزە.
## جۆرەکانی عیددە
# ماوەی چاوەڕوانی بۆ ئافرەتێک کە تووشی حەیز دەبێت سێ حەیزە.
# ماوەی چاوەڕوانی بۆ ئەو ئافرەتەی کە لە حەیز بێ ھیوا بووە و ھێشتا تووشی حەیز نەبووە سێ مانگە.
# ماوەی چاوەڕوانی ژنێک کە مێردەکەی مردووە چوار مانگ و دە ڕۆژە، گەر دووگیان نەبێت.
# و عیددەی ژنێکی دووگیان تا ئەو کاتەیە کە منداڵی دەبێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
ڕێکخراوی یاریکورد

رێکخراوی یاری کورد alt=ڕێکخراوی یاری کورد |وێنۆک|ڕێكخراوی یاری کورد  

رێکخراوی یاری کورد رێکخراوێکی کوردیە پێکهاتووە لە خەباتکارانی کوردی یارسانی بە مەبەستی بەرگری لە مافە ڕەواکانی کۆمەڵگای یارسان و نەتەوەی بندەستی کورد. 

رێکخراوی یاری کورد لە ساڵی ٢٠٠٨وە دەستی بە خەبات و تێکۆشان کردووە و لە ٣١ی ٧ی ساڵی ٢٠١٠ یەکەم کونگرەی خۆی بە سەرکەوتوویی کۆتایی پێ هێنا و وەک هێزێکی کوردستانی دەستی بە خەبات و تێکۆشان کرد بە مەبەستی گرێدانی ناوچەکانی خوڕەم ئاواو، ئیلام و کرماشان بە ناوچەکانی دیکەی کوردستان کە لە لایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە وەک کورد کەوتبوونە ژێر زوڵم و زۆرداری و لە لایەن کوردیشەوە بە هۆی ئایینی جیاواز و زاراوەی جیاواز پشت گوی خرابوون و ئیستاش دەولەتی ئیرانی هەر ئەو کارە دەکات بەلام بە خۆشێوە لە کۆمەلگای کوردی ئەو جیاوازیە ئیستا زۆر کەم بۆتەوە

رێکخراوی یاری کورد دوهەمین کونگرەی خۆی بە بەشداری هێز و لایەنە سیاسییەکانی کوردستان لە ٣١ی ٧. ٢٠١٦ بە سەرکەوتوویی کۆتایی پێ هێنا و دوای کونگرەی ٢ پێوەندی دۆستانەی لە گەڵ تێکڕای هێزە سیاسییەکانی چوار پارچەی کوردستان دروست کرد و هەتاکوو ئەورۆ ئەو پێوەندییە بەردەوامە.

یاری کورد بڕوای بە خەباتی نەتەوەیی هەیە و  دژی هەموو ئەو دەوڵەتانەیە وڵات و خاکی پیرۆزی کوردستانیان داگیر کردووە .

رێکخراوی یاری کورد ئەندامە لە کونگرەی نەتەوەیی کورد k.N.K کە تەنیا ساختارێکی سیاسی و نەتەوییە ئەورۆکە توانیویەتی زۆربەی هێز و لایەنە سیاسییەکانی کوردستان و کەسایەتییە دیار و نەتەوەییەکانی کوردستان لە دەوری یەک کۆ بکاتەوە .

یاری کورد لە ساڵی ٢٠١٩ لە گەڵ یەکێتی شۆڕشگێڕانی کوردستان هاوپەیمانی پێک هێنا و ئەو هاوپەیمانیە هەتاکوو ئەورۆ بەردەوامە و یەکێتی شۆڕشگێڕانی کوردستان و یاری کورد وەک یەک ڕێکخراوی سیاسی لە دو جەستەدا پێکەوە کار و خەبات دەکەن.

رێکخراوی یاری کورد بە مەبەستی پتەو کردنی خەباتی نەتەوەیی لە ساڵی ٢٠٢٢ لە گەڵ چوار لایەنی کوردستانی کە بڕوایان بە سەربەخۆیی کوردستان هەبوو  هاوپەیمانیکیان پێک هێنا لە ژێر ناوی هاوپەیمانی سەربەخۆیی خوازانی کوردستان کە زۆر بە داخەوە ئەو هاوپەیمانیە دوای ساڵێک لە بەریەک هەڵوەشایەوە  و نەیتوانی لەئەرکی پیرۆزی خۆی بەردەوام بێت.

ئەورۆ رێکخراوی یاری کورد و یەکێتی شۆڕشگێڕانی کوردستان شانبەشانی یەکتر  بە  باوەڕ بەخۆبوون لە پێناو مافە ڕەواکانی گەلی کوردستان تێدەکۆشن و وەک دو هێزی سیاسی کوردستانی لە مەیدانی خەباتدان. 

ماڵپەڕی رێکخراوی یاری کورد لە ساڵی ٢٠١٠ بە دواوەی زمانحاڵی یاری کوردە و لە ساڵی ٢٠١٩وە بابەت و  بەڵاو کراوەکانی یەکێتی شۆڕشگێڕانی کوردستان و ڕێکخراوی یاری کورد بەڵاو دەکاتەوە. 

سایتی ڕێکخراوی یاری کورد   https://www.yarikurd.net/

کاناڵی تەلگرامی                  https://t.me/YARIKURD           https://t.me/rukurdistan

تویتەر                             https://twitter.com/yarsan43
توێکڵ (زەویناسی)

وێنۆک|300x300پیکسڵ|پێکھاتەی نێوەکیی زەوی
لە زەویناسیدا، **توێکڵ** دەرەکیترین توێکڵی ڕەقی گەڕەستێرەی بەردین، گەڕەستێرەی گرگن، یان مانگێکی سروشتییە. توێکڵی زەوی، زاوە، ناھی، بارام، ئایۆ، مانگ و تەنە گەڕەستێرەیییەکانی تر لە ڕێی پێواژۆ ئاگرینەکانەوە دروست بوون. زەوی دوو جۆر توێکڵی ھەیە: توێکڵی کیشوەری و توێکڵی ئۆقیانووسی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:تێکتۆنیکە پەڕەیییەکان
پۆل:پێکھاتەی زەوی
قادر ساڵح خەفاف

وێنۆک|'''قادر ساڵح خەفاف'''
**قادر ساڵح خەفاف :**(١٩٢٢-١٩٩٣) لە زانکۆی ئەمریکایی لە بەیرووت، کۆلیجی ئەندازەی تەواوکردووە، بووە بە ئەندازیار. لە نەتەوەی كورد بووە.

## سەرەتای ژیان و خوێندنی
ساڵی ١٩٢٢ لە شاری سلێمانی ھاتووەتە دنیاوە. خوێندنی تا قۆناغی ناوەندیی لە سلێمانی تەواوکردووە. پاشان کە لەتەک دایکی بە ماڵەوە چوونەتە بەغدا و لە ناوچەی (ئەعزەمییە) نیشتەجێ بوون، لەوێ سانەویی ساڵی ١٩٤٥ بە سەرکەوتوویی بڕیوە و پلەی یەکەمی سەرتاسەری عیراقی لە پۆلی پێنجەمدا بەدەست ھێناوە. ئەمجا نێردراوە بۆ زانکۆی ئەمریکایی لە بەیرووت، کۆلیجی ئەندازەی تەواوکردووە، بووە بە ئەندازیار.

## ئەركی لە دەوڵەت
وەزیفەی ئەندازیاری و ڕاوێژکاریی ھەر لە وەزارتی ئەشغاڵ و نیشتەجێکردن دیوە، تا لە ساڵی ١٩٦٤ یا ١٩٦٥دا خانەنشین بووە.

## كۆچی دوایی
ژنی نەھێناوە و ساڵی ١٩٩٣ لە بەغدا کۆچی دواییی کردووە.
ڕەقەی دەریایی

**ڕەقەی دەریایی** یان ڕەقەی زەریایی بەو ڕەقانەی دەگوترێت کە لە ئاوی سوێردا دەژین، واتە ئەو ئاوانەی کە سوێرییان لە سەرەوەیە وەک ئاوی دەریا. ڕەقەی دەریایی حەوت جۆری ھەیە: پشتتەخت، سەوز، دەنووکواشەیی، پشتچەرم، ڕیدلیی کەمپ، و ڕیدڵیی زەیتوونی. لەم حەوت جۆرە شەشیان لە ئاوەکانی دەوری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا پەیدا دەبن و ھەمووشیان بەپێی یاسا پارێزراون.
ڕەقەی دەریایی ڕەنگە بکەونە دەستەی کیسەڵە پشتڕەقەکان یان کیسەڵە پشتچەرمەکان. لەڕاستیدا تەنیا جۆرێکیان کە دەکەوێتە گەورەبنەماڵەی کیسەڵە پشتچەرمەکانەوە ڕەقەی دەریاییی پشتچەرمە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕەقە دەریاییەکان
پۆل:گیانلەبەرە مەترسیلەسەرەکان
پەرستاری مامان

وێنۆک| مامانێکی هێزی دەریایی ئەمریکا پشکنینی دایکێک دەکات.

**مامانێکی پەرستار** هەم پەرستار (بەزۆری پەرستارێکی تۆمارکراو) و هەم مامانە، کە خوێندنی پەرستاری و مامان تەواو کردووە و دەبێتە هۆی ئەوەی کە وەک مامانێکی پەرستار کار بکات و هەندێکجاریش بڕوانامەی لە پسپۆڕییەکەدا هەیە. مامانە پەرستارەکان لە ماوەی تەمەندا چاودێری ژنان دەکەن، لەوانەش لە کاتی دووگیانی و ماوەی دوای منداڵبوون، و چاودێریکردنی ژنان و کۆنترۆڵکردنی لەدایکبوون.
## پەیڕەوکردن
مامانە پەرستارەکان دەتوانن وەک دابینکەری چاودێری تەندروستی سەرەتایی بۆ ژنان کاربکەن و زۆربەی کات چاودێری پزیشکی بۆ ژنانێکی تاڕادەیەک تەندروست دابین بکەن، کە تەندروستی و لەدایکبوونیان بە نائاڵۆز دادەنرێت، ئەو ژنانەی کە دووگیانن و مەترسی زۆریان هەیە، دەتوانن سوودەکانی چاودێری مامان لە مامانێکی پەرستارەوە بە هاوکاری پزیشک وەربگرن، پەرستارێکی مامان لەوانەیە لە نزیکەوە یان بە هاوکاری لەگەڵ پزیشکی منداڵبوون و ئافرەتان کار بکات کە ڕاوێژکاری و یارمەتی پێشکەش بەو نەخۆشانە دەکات کە تووشی ئاڵۆزییەکان دەبن یان نەخۆشیەکیان هەیە، ئەوان چاودێری تەندروستی بۆ تەندروستی سێکسی ڕێنمایی دەدەن، بەو پێیەی ژنانیش دەبینن بۆ پشکنینی ڕۆتینی و توانای دەستپێکردنی هەموو جۆرەکانی ڕێگریکردن لە دووگیانییان هەیە.

مامانە پەرستارەکان لە نەخۆشخانەکان و کلینیکەکانی پزیشکی تایبەتدا کاردەکەن و هەروەها لەوانەیە لە ناوەندەکانی لەدایکبووندا کاربکەن، هەندێکیان وەک پرۆفیسۆر لەگەڵ دامەزراوە ئەکادیمییەکان کاردەکەن. توانای ئەوەیان هەیە دەرمان و چارەسەر و ئامێری پزیشکی و ڕێوشوێنی چارەسەری و دەستنیشانکردن بنووسن. هەروەها توانای دابینکردنی چاودێری پزیشکییان هەیە بۆ ژنان لە تەمەنی باڵغبوونەوە لە ڕێگەی وەستانی سوڕی مانگانەوە، لەوانەش چاودێریکردنی منداڵە تازە لەدایکبووەکان (تازە منداڵبوون)، پێش منداڵبوون، لە کاتی منداڵبوون، دوای منداڵبوون و چاودێری ژنانی نەشتەرگەری.
 لە هەندێک حاڵەتدا، مامانە پەرستارەکان لەوانەیە چاودێری هاوبەشی پیاوی نەخۆشە مێینەکەیان بکەن لە بوارەکانی نەخۆشییە سێکسییە گواستراوەکان و تەندروستی زاوزێدا. لە ئەمریکا کەمتر لە سەدا یەک لە مامانە پەرستارەکان پیاون.
## سەرچاوە

پۆل:پیرکی