گوستاڤ کلیمت

**گوستاڤ کلیمت** (؛ ١٤ی تەممووزی ١٨٦٢ – ٦ی شوباتی ١٩١٨) نیگارکێشێکی ھێماخوازی نەمسایی بوو، و یەکێک بووە لە دیارترین ئەندامانی بزووتنەوەی جیاخوازیی ڤیێنا. کلیمت بە تابلۆ و دیوارەکێشان و سکێچ و بابەتە ھونەرییەکانی دیکە ناوبانگی دەرکرد. بابەتی سەرەکی نیگارەکانی کلیمت جەستەی مێینە بوو و بەرھەمەکانی بە ئیرۆتیزمێکی ڕاشکاو دیاری دەکرێن. لە نێوان کارە ھێماکارییەکانیدا کە نواندن و پۆترەیت لەخۆ دەگرێت، دیمەنی سروشتی کێشاوە. لە نێو ھونەرمەندانی جیاخوازیی ڤیێنا، کلیمت زۆرترین کاریگەری ھونەری ژاپۆنی و شێوازەکانی ئەو ھونەرەی لەسەر بووە.

لە سەرەتای کارکردنیدا، نیگارکێشێکی سەرکەوتووی دیزاینی تەلارسازی بووە بە شێوەیەکی ئاسایی. لەگەڵ دەستپێکردنی پەرەپێدانی شێوازی کەسێکی تر، کارەکانی بووە جێگەی مشتومڕ کە گەیشتە لووتکە کاتێک ئەو تابلۆیانەی کە لە دەوروبەری ساڵی ١٩٠٠ بۆ بانی ھۆڵی گەورەی زانکۆی ڤیێنا تەواو کردبوو، ڕەخنەیان لێگیرا و بە کاری پۆڕنۆگرافی داندرا. دواتر ئیتر ھیچ کۆمیسیۆنێکی گشتی ئەویان وەرنەگرت، بەڵام سەرکەوتنێکی نوێی بەدەستھێنا بە تابلۆکانی «قۆناغی زێڕین»ی خۆی. کارەکانی کلیمت کاریگەرییەکی گرنگ بوو لەسەر ھاوتەمەنە گەنجەکەی ئیگۆن شیل.

لە ساڵانی نەوەدەکانەوە یەکێک بووە لەو ھونەرمەندانەی کە تابلۆکانی لە زیادکردنەکاندا نرخی زۆریان بۆ دادەنرێت.

## ژیان
### سەرەتای ژیان
وێنۆک| گوستاڤ کلیمت لە ساڵی ١٨٨٧
وێنۆک| ''کلیمت لە خۆ نقومکردنی شینیی کاڵدا'' لە نووسینی ئیگۆن شیل، ١٩١٣
گوستاڤ کلیمت لە بۆمگارتن لەدایکبووە، لە نزیک ڤیێنا لە ئیمپراتۆریەتیی نەمسا، دووەم منداڵ بووە لە حەوت منداڵ (سێ کوڕ و چوار کچ). دایکی، ئانا کلیمت (لەدایکبووی فینستەر). باوکی، ئێرنست کلیمتی گەورە، خەڵکی بۆھێمیای بوو، نەخشێنەرێکی زێڕ بوو. ھەر سێ کوڕەکەیان لە سەرەتاوە بەھرەی ھونەرییان تێدا دەرکەوتبوو.

کلیمت لە ژیانێکی ھەژارانەدا ژیاوە؛ لە ڤیێنا، لە قوتابخانەیەکی ھونەریی پیشەسازی خوێندوویییەتی، لەوێ لە ساڵی ١٨٧٦ تا ١٨٨٣ نیگارکێشانی تەلارسازی خوێندووە، ئەو ڕێزی لە پێشەنگی نیگارکێشی مێژوویی ئەو سەردەمەی ڤیێنا دەگرت. کلیمت ئامادەی ڕاھێنانە کۆنەپەرستانەکانی ئەوکات بوو؛ ڕەنگە کارە سەرەتایییەکانی وەک کەسێکی ئەکادیمی پۆلێن بکرێن. لە ساڵی ١٨٧٧ براکەی بە ناوی ئێرنست کە وەک باوکی دەبێتە نەخشێنەر، وەک کلیمت ناوی خۆی لە قوتابخانەکەدا تۆمار کرد. ئەو دوو برایە و ھاوڕێکەیان فرانز ماتش دەستیان بە کارکردن کرد و تا ساڵی ١٨٨٠ وەک تیمێک چەندین کۆمیسیۆنیان دامەزراند کە ناویان لێنا «کۆمپانیای ھونەرمەندان». ھەروەھا یارمەتی مامۆستاکەیان دا لە نیگارکێشانی دیوارەکانی مۆزەخانەی کونستیستۆریشێس لە ڤیێنا. کلیمت دەستی بە کاری پیشەیی خۆی کرد بە نیگارکێشانی دیواری ناوەوە و بانەکان لە بینا گشتییە گەورەکانی شاری ڕینگستراس.

لە ساڵی ١٨٨٨ کلیمت خەڵاتی زێڕینی شایستەیی لەلایەن ئیمپراتۆر فرانز جۆزێفی یەکەمی نەمسا وەرگرت بەھۆی بەشداریکردنی لە دیوارە ڕەنگاوڕەنگە کێشراوەکانی شانۆیی بورگ لە ڤیێنا. ھەروەھا بووەتە ئەندامی شانازی زانکۆی میونشن و زانکۆی ڤیێنا. لە ساڵی ١٨٩٢ باوکی کلیمت و ئێرنستی برای ھەردووکیان کۆچی دواییان کرد و ناچار بوو بەرپرسیارێتی دارایی خێزانی باوک و براکەی لە ئەستۆ بگرێت. ھەروەھا کارەساتەکان کاریگەرییان لەسەر دیدگای ھونەری ئەو ھەبووە و بەم ھۆیەوە بەرەو شێوازێکی نوێی کەسایەتی ھەنگاو دەنێت. لە سەرەتای ساڵانی ١٨٩٠دا کلیمت دیزاینەری جلوبەرگی نەمسایی ئێمیل لویس فلۆگ. تابلۆکەی بە ناوی  (١٩٠٧–١٩٠٨)، وا لێکدەدرێتەوە کە وێنەیەکی کلیمت و ھاوسەرەکەی بێت وەک خۆشەویستییەک. چەندین جلوبەرگی دیزاین کردووە کە ئەو بەرھەمی ھێناوە و لە کارەکانیدا شێوازی نوێی بۆ داھێناوە.

### ساڵانی جیاخوازیی ڤیێنا
[ڕاست|وێنۆک| تابلۆیەکی کلیمت، [ڤیێنا، ١٩٠٢]]
کلیمت بوو بە یەکێک لە ئەندامانی دامەزرێنەر و سەرۆکی *جیاخوازیی ڤیێنا* لە ساڵی ١٨٩٧ و نووسەری گۆڤاری خولیی کۆمەڵەکە. تا ساڵی ١٩٠٨ لەگەڵ ئەو کۆمەڵەیەدا مایەوە. ئامانجی گرووپەکە بریتی بوو لە دابینکردنی پێشانگا بۆ ھونەرمەندانی گەنجی تازەپێگەیشتو، ھێنانی بەرھەمی باشترین ھونەرمەندانی بیانی بۆ ڤیێنا، ھەروەھا بڵاوکردنەوەی گۆڤاری تایبەت بۆ نمایشکردنی کاری ئەندامەکان. گرووپەکە ھیچ بەیاننامەیەکی تایبەتیان ڕانەگەیاند و ھیچ ھاندانێکیان نەبوو بۆ شێوازێکی تایبەتیی ھونەری. حکوومەت پشتگیری لە ھەوڵەکانیان کرد و بەکرێدانی زەوییە گشتییەکانی پێدان بۆ ئەوەی ھۆڵێکی پێشانگە دروست بکەن. ھێمای کۆمەڵەکە پالاس دەتینا بوو، خوداوەندێکی یۆنانی.
alt=|وێنۆک|215x215پیکسڵ| ''یودیتی دووەم'' (١٩٠٩)
لە ساڵی ١٨٩٤ کلیمت ڕاسپێردرا سێ تابلۆ دروست بکات بۆ ڕازاندنەوەی سەقفی ھۆڵی گەورەی زانکۆی ڤیێنا. تا وەرچەرخانی سەدەی نوێ، سێ تابلۆی بە ناوەکانی *فەلسەفە* و *پزیشکی* و *دادەری* ڕەخنەیان لێگیرا بەھۆی بابەت و ماددە ڕادیکاڵەکانیانەوە و ناویان لێنرا «پۆڕنۆگرافی». کلیمت نواندن و ھێماسازیی نەریتی گۆڕیبوو بۆ زمانێکی نوێ کە زیاتر بە ئاشکرا سێکسی بوو و لێرەوە زیاتر بۆ ھەندێک کەس جێی ڕەخنە بوو. ھاوار و ناڕەزایی گشتی لە ھەموو لایەنەکانەوە دژی دەگوترا، سیاسی، جوانیناسی و ئایینی. لە ئەنجامدا تابلۆکان *(کە لە پێشانگاکەی خوارەوەدا دەبینرێن)* لەسەر بانی ھۆڵە گەورەکان لابران. ھەر سێ تابلۆکە لەناوچوون کاتێک ھێزە پاشەکشەکراوەکانی ئەڵمانیا لە مانگی ئایاری ١٩٤٥دا سووتاندیان، لەگەڵ ١٠ تابلۆی دیکە، لەوانە *شوبێرت لە پیانۆدا*، *ھاوڕێ کچەکان*، *دیوارەکە* و *مۆسیقا*.**

*کتێبی نودا ڤێریتاس*ی (١٨٩٩) کە پێناسەی ھەوڵەکانی کردووە بۆ زیاتر کاریگەریی کۆمەڵەکەی کلیمت. تابلۆی ژنێکی سەر سووریی ڕووتی تێدایە، کە بە توندی ئاوێنەی ڕاستییەکانیی بەدەستەوە گرتووە، لە سەرەوەی ئەودا وەرگێڕانێکی فریدریش شیلەر بە شێوازێکی لار ھاتووە: «ئەگەر ناتوانیت بە کردەوەکانت و ھونەرەکەت دڵی ھەمووان ڕازی بکەیت، تکایە تەنھا چەند کەسێکیان دڵخۆش بکە. دڵخۆشکردنی زۆر کەس خراپە».

لە ساڵی ١٩٠٢ کلیمت *فریزی بیتھۆڤن* بۆ چواردەھەمین پێشانگای جیابوونەوەی ڤییەنا تەواو کرد، کە مەبەست لێی ئاھەنگگێڕان بوو بۆ ئاوازدانەرەکە و پەیکەرێکی فرەڕەنگی مۆنۆمێنتالی ماکس کلینگەری تێدابوو. تەنھا بۆ پێشانگاکە دانرابوو، فریزەکە ڕاستەوخۆ لەسەر دیوارەکان بە کەرەستەی سووک بۆیاخ کرابوو. دوای پێشانگاکە تابلۆکە پارێزراو بوو، ھەرچەندە جارێکی تر نمایش نەکرایەوە تا لە ساڵی ١٩٨٦ نۆژەنکرایەوە. دەموچاوی وێنەی بیتھۆڤن لە ئاوازدانەر و دەرھێنەری ئۆپێرای ڤییەنا کۆرت گوستاف مالەر دەچوو.

تابلۆکانی کلیمت لە دەریاچەی ئاتەرسی ژمارە و کوالیتییەکی ئەوتۆیان ھەیە کە دەتوانن تایبەتمەندیی تابلۆیەکی تەواو پڕبکەنەوە. بە شێوەیەکی فەرمی دیمەنەکان بە ھەمان پاڵاوتنی دیزاین و نەخشی جەختکردنەوە تایبەتمەندن وەک پارچە فیگەرییەکان. بۆشایی قووڵی ناو کارەکانی ئاتەرسی ئەوەندە بە شێوەیەکی کارا تەخت کراوە بۆ یەک تەختە کە پێدەچێت کلیمت تەلەسکۆپی تێدا بەکارھێنابێت.

### قۆناغی زێڕین و سەرکەوتنی ڕەخنەگرانە
[ڕاست|وێنۆک| ''[ماچەکە (کلیمت)|ماچەکە* ١٩٠٧–١٩٠٨، زەیت لەسەر کانڤاس، [[ڤیێنا]]]]
لە ساڵی ١٩٠٠ەوە گوستاڤ کلیمت لە سەرووی ھەموو شتێکەوە وەک «نیگارکێشی ژنان» ناوبانگی دەرکرد. ساڵانە نزیکەی یەک وێنەی گەورەی ژنێکی دروست دەکرد، کە تێیدا بنەماکانی ھونەری نۆڤۆ تەختی، ڕازاندنەوە، بەکارھێنانی گەڵای زێڕی جێبەجێ دەکرد. ئیرۆس، سێکس و مێینەیی لەلایەن ئەوەوە بە شێوەیەکی جۆراوجۆر وەک مەترسییەکی سەرنجڕاکێش لێکدەدرایەوە. دەکرێ ژیان، خۆشەویستی و مردن وەک تەوەری گرنگی کارەکانی کلیمت دیاری بکرێت. 'قۆناغی زێڕین'ی کلیمت بە کاردانەوەی ڕەخنە ئەرێنییەکان و سەرکەوتنی دارایی دیار بوو. زۆرێک لە تابلۆکانی ئەم سەردەمەی کلیمت گەڵای زێڕیان لەخۆگرتبوو. کلیمت پێشتر لە تابلۆکانی *پالاس ئەتین* (١٨٩٨) و *یودیتی یەکەم* (١٩٠١)دا زێڕی بەکارھێناوە، ھەرچەندە ئەو بەرھەمانەی کە زۆرترین پەیوەندییان بەم قۆناغەوە ھەیە بریتین *لە تابلۆکانی ئادێل بلۆخ-باوەری یەکەم* (١٩٠٧) و *ماچەکە* (١٩٠٧–١٩٠٨).

=== ساڵانی کۆتایی و کۆچی دوایی ===
لە ساڵی ١٩١١ تابلۆی *مردن و ژیان* خەڵاتی یەکەمی لە پێشانگەی جیھانی لە ڕۆما وەرگرت. لە ساڵی ١٩١٥ ئانای دایکی کۆچی دوایی کرد. کلیمت دوای سێ ساڵ لە ٦ی شوباتی ١٩١٨ لە ڤیێنا کۆچی دوایی کرد، دوای ئەوەی تووشی [[جەڵدەی مێشک]] و [[سیەسۆ]] بوو کە بەھۆی ئەنفلۆنزای ئیسپانییەوە تووشی ببوو. لە گۆڕستانی ھیتزینگەر لە شاری ھیتزینگ لە ڤیێنا بە خاک سپێردرا. ژمارەیەکی زۆر لە تابلۆکانی بە تەواونەکراوی مانەوە.

== بەرھەمە ھەڵبژێردراوەکان ==
[[پەڕگە:Gustav_Klimt_058.jpg|وێنۆک| *سۆنیا نیپس*، ١٨٩٨]]
[[پەڕگە:Gustav_Klimt_-_Rosebushes_under_the_Trees_-_Google_Art_Project.jpg|وێنۆک| *گوڵەکان لەژێر دارەکاندا،* نزیکەی ١٩٠٥]]
[[پەڕگە:Klimt_-_Oberösterreichisches_Bauernhaus.jpeg|وێنۆک| *ئۆبێرۆستێرایشێش باوێرنھاوس*، ١٩١١]]
[[پەڕگە:Gustav_Klimt_-_Dame_mit_Fächer.jpeg|وێنۆک| *خانمێک بە باوەشێنێکەوە،* نزیکەی ١٩١٧–١٨١٨، دوا تابلۆی کلیمت]]

== سەرچاوەکان ==


== چاوگنامە ==
* *کلیمت و ڕۆدین: ڕووبەڕووبوونەوەیەکی ھونەری*، کتێبەکانی دێلمۆنیکۆ – چاپخانەی پرێستێل، میونشن ٢٠١٧–٢٠١٧، .
* *گوستاڤ کلیمت: تابلۆ تەواوەکان*، کۆڵن ٢٠١٢، .
* *خانمە زێڕینەکە، چیرۆکی نائاسایی شاکارەکەی گوستاڤ کلیمت، وێنەی ئەدێل بلۆخ-باوەر*، نیویۆرک،.
* *کلیمت و* *ئیلھام وەرگرتن لە ڤان کۆخ*، [[ISBN (identifier)|ISBN]] .

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [http://www.adeleswish.com/ فیلمی دۆکیۆمێنتەریی *ئاواتەکانی ئەدێل* لەسەر دۆسیەی دادگایی بلۆخ–باوەر (*کۆماری نەمسا دژی ئاڵتمان*)]
* [https://web.archive.org/web/20000830111408/http://www.adele.at/ دۆسیەی دادگای بلۆخ-باوەر]
* [https://web.archive.org/web/20130512234218/http://forward.com/articles/11974/klimt-s-last-retrospective-/ دوا گەڕانەوەی کلیمت لە نووسینی مۆنیکا شتراوس]
* 
* [https://web.archive.org/web/20190512095115/http://secession.nyarc.org/ «ئەم ماچە بۆ ھەموو جیھان» *کلیمت و جیاخوازیی ڤیێنا* (NYARC)]
* [http://www.iklimt.com/ *کلیمت،'' ژیان و کاری گوستاڤ کلیمت]
* کلیمت دژی کلیمت: پێشانگای گیرفانیی گووگڵ، لەنێویاندا بڕوانە سێ تابلۆی ڕەنگاوڕەنگکراویی زیرەکیی دەستکرد.
* زیرەکی دەستکرد بە شێوەیەکی دیجیتاڵی سێ تابلۆکانی گوستاڤ کلیمت زیندوو دەکاتەوە

پۆل:وێنەکێشە کوڕەکانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:مردووانی ١٩١٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٢
پۆل:نەمسایییەکان
پۆل:نەمسا
پۆل:١٨٦٢
پۆل:١٩١٨
پۆل:نیگارکێش
پۆل:ڤیێنا
پۆل:جەنگی جیھانیی یەکەم
پۆل:ھونەرەکان
پۆل:ھونەرمەندان
پۆل:ھونەرمەندان بەپێی نەتەوە