ڤۆیجر ١

وێنۆک|ڤۆی ئەگێڕ١. گەشتکەر١
**گەشتکەر ١** (بە ئینگلیزی: voyager 1) کەشتییەکی گەردوونییە (لەنێو بۆشایی ئاسمان) لە چارچێوەی بەرنامەی گەشتکەر،
ڕوەکەی جوان پۆشەکرایە لەلایەن (Jet Propulsion Laboratory) تاقیگەی پاڵنەرەکانی جێت (ھەوا) کە کوورتکراوەی (JPL) کە سەر بە دەزگای ناسا ی ئەمریکییە.

## درێژەی کارەکانی ئەو ئامێرە
وێنۆک|وێنەیەکی خەیالی گەشتکەر١

### ناردنی کەشتییەکە
ئەو ئامێرە لەلایەن ناساوە دروست کراوە، و لەلایەنی تاقیگەی جوولاندنی ھەوا جوان پۆش کرایە…

لە ٥ ئەیلوولی سالی ١٩٧٧ ناسا ئامێری گەشتکەر١_ voyager1, ناردە دەرەوەی زەوی.

لە ناو دڵی مووشەکی تیتان-٣ ئەی سنتاوەر(Titan IIIE) ڕەوانی کرد.
90px|بێچوارچێوە|ڕاست|گەشتکەر١ لە نێو مووشەکی تیتان لە ٥ ئەیلوولی ١٩٧٧

دوو ھەفتە پێش گەشتکەر١_voyager1، ناسا ئامێری گەشتکەر٢_voyager2, ی ڕەوەنەی دەرەوەی زەوی کردبوو.

کە گەشتکەر ئەو کات لۆ زوحەل و مووشتەری ڕەوانەکرابوو و دواتریش چوونە دەرەوە لە کۆمەلەی خۆر.

ناسا ھێزی ڕۆیشتنی ئەو مووشەکەی بە ٩ کیلۆمەتر لە یەک چرکە دانابوو بەلام لۆ ئەوەی ئەو کەشتییە ئاسمانییە زووتر نێوانی ئەستێرەکان ببرێت یان بگاتە نێوانی ئەستێرەکان کە دەرەری کۆمەڵەی خۆرە دەبوایە خێرایەکەی زیادی بکا و زیادیشی کرد لۆ ١٩ کیلۆمەتر لە یەک چرکە لەسەر زەوی…

### ھێزە ئەتۆمییەکەی
گەشتکەر١ بە سێ مۆلیدە کاردەکا کە لە کار کەوتنیان دیار نییە، و لە ھەر مۆلیدەیەک ١٤ بەش ھەیە لە ئۆکسیدی پلاتۆنیۆم_٢٣٨ ی نوێ و کەپس، و ھەر مۆلیدەیەکیش ٤٨٠ وات کارەبا بەرھەم دەینیتن لە یەک کاتدا، و ئەو ھێزە کارەبایییەش بەرھەمدەینیتن لە ڕێگەی وەرگرتنی گەرمییەک، کە سەرچاوەکەی شیبوونەوەی تیشکی پلاتینۆمە-٢٣٨ کەیە، و وە ھێزە گەرمییەکەی دەگوازێتەوە بە ھۆکاری *گەرمی دوو ڕووی*(گەرمی دوورووی:ئامێرێکە کە پلە و گۆرانی گەرمی ڕێکدەخا)، پلاتینیۆم-٢٣٨ تەمەنی دەگاتە ٨٧ ساڵ و ٧ مانگ و پشبینی دەکرێ ھەر پلاتینیۆمی تا ساڵی ٢٠٢٥ بەردەوام بێ...
250px|بێچوارچێوە|ناوەڕاست
250px|بێچوارچێوە|ناوەڕاست|وێنەی پاترییەکە (زەخیرکراوی کارەبا)

**بەرامبەری مووشتەری**:
وێنۆک|وێنەی مووشتەری لە چاوی کەشتی ئاسمانی گەشتکەر١
یەکەمین وێنەی مووشتەری کە ئامێری گەشتکەر١ گرتی لە ساڵی ١٩٧٩ بوو، گەیشتە نێزیکترین خالی مەودا (٣٤٩٫٠٠٠ کیلۆمەتر) ھەسارەی مەریخ لە ٥ مانگی ئازاری ساڵی ١٩٧٩، وێنەی جوان و ڕێک و خەیاڵی مانگ و ئەڵقە قەشەنگە جوانەکەی مووشتەری و وێنەی مووشتەریشی گرت، گەشتەکەی لەلایان ھەسارەی مووشتەری کۆتای ھات و بەرەرو زووحەل بەرێکەوت،
کوشتی ئاسمانی گەشتکەر١ تانی بازنەکانی کەیوان (مووشتەری) ئاشکرا بکا، و تانی چۆنییەتی بوورکان لەسەر مانگی کەیوان (مووشتەری) ئاشکرا بکە کە مانگی ئایۆ یە، کە پێشتر ئامێرەکانی (پیوونێر١٠_پیونێر١١) نەیان تانی ئاشکرای بکەن…

### وێنەکانی کەیوان (مووشتەری)

پەڕگە:Great Red Spot From Voyager 1.jpg|وێنۆک|پەڵەی قاوەی کەیوان کە بە چاووی گەشتکەر١ گیرایە
پەڕگە:Jupiter from Voyager 1.jpg|وێنۆک|رەنگی جیاوازی کەشوھەوای ھەارەی کەیوان
پەڕگە:Volcanic crater with radiating lava flows on Io.jpg|وێنۆک|بوورکان لەسەر مانگی ئایۆ
پەڕگە:Vulcanic Explosion on Io.jpg|وێنۆک|کاریگەری و مانەوەی بوورکان لەسەر مانگی ئایۆ کە مانگێکی ھەسارەی کەیوانە (مووشتەری) پەڕگە:Ganymede - PIA02278.jpg|وێنۆک|رووی مانگی جانیمید (یەکێکە لە مانگەکانی کەیوان) لە دووری ٢٥٣٫٠٠٠ ھەزار کیلۆمەتر کەشتی ئاسمانی گەشتکەر گرتیتی
پەڕگە:Jupiter from Voyager 1 PIA02855 thumbnail 300px max quality.ogv|وێنۆک|کاتێک گەشتکەر١ لە ھەسارەی کەیوان نێزیک بۆوە

وێنۆک|گەیشتنە ھەسارەی ئۆرانوس (زوحەل)
**بەرامبەر ئۆرانووس (زوحەل)**

لە ڕۆژی ١٠ تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٨٠ گەیشتە ھەسارەی زووحەل، ڕۆژەک پاش گەیشتنی وێنەی مانگی تیتانی نارد کە مانگێکی ھەسارەی زوحەلە و ئاشکرای کرد کە گازی میسان ھەیە لەسەر مانگەکە، دواتر دەست بە وێنە گرتنی مانگەکانی (میماس و دیون و ڕەھیا) و وێنەی بازنە نایابەکانی گرت، ئاشکرای کرد کە ئەو بازنانە لە یەک ئاست نینە ھەموو کات…

### وێنەکانی زوحەل

پەڕگە:Crescent Saturn as seen from Voyager 1.jpg|وێنۆک|زوحەل لە دووری ٥، ٣ میلیۆن کیلۆمەتر
پەڕگە:Saturn rings Voyager-1.gif|وێنۆک|وێنەیەکی روونی بازنەکانی زوحەل
پەڕگە:Dione Voyager-1.png|وێنۆک|مانگی (دیون) پەڕگە:Voyager 1 - view of Saturn's moon Mimas.jpg|وێنۆک|مانگی زوحەل کە ناوی (میماس) ە
پەڕگە:Titan's thick haze layer-picture from voyager1.jpg|وێنۆک|مانگی (تیتان) و پشتێنەی کەشوھەواکەی
پەڕگە:Voyager flight path Saturn.jpg|وێنۆک|کەشتی ئاسمانی گەشتکەر١ و گەشتکەر٢ لە خوولگەی زوحەل



## دەرچوون لە کۆمەلەی خۆر
وێنۆک|گەشتکەر١ ئەو ھێلە سۆرە چۆنییەتی ڕۆیشتنی لە ناو کۆمەلەی خۆر نیشان دەدا ئەو وێنەیە ھی ١٥ی شوباتی ساڵی ٢٠٠٩ یە
لە کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠١٠ گەشتکەر نیزبویەوە لە خالی کۆتای دەرچوون لە کۆمەڵەی خۆر، ناسا ڕایگەیاند کە گەشتکەر١ زۆر نزیک بوە لە پشتێنەی ئەستێرەی خۆر و بەو خێرایەی ئێستا دوای ٤ ساڵی دیکە لە پشتێنەی خۆر دەردەچێ و دەچێتە دەرەوەی سیستەمی ئەستێرەی خۆر و دەکەوێتە ناوچەی نێوان ئەستێرەکان.

**داھاتووی گەشتکەر١**:
لە ئابی ساڵی ٢٠١٠ گەشتکەر گەیشتە ناوچەی (ھلیوسھیث) پشتێنەی کۆمەلەی خۆر، دوای دەچێتە ناوچەی (Oort cloud) کە ناوچەیەکە بە ھەزاران پاشکۆی ھەسارەکانی لێیە (نەیزەک) ئەوەش سنووری کۆمەڵەی خۆرە،
ھێزی ھیدرایزن کە بەکاردێت لۆ کەل و پەلە کیمیایەکان و کشتووکاڵ و مووشەک بەکاردێ، تواناکەی تا ٤٠ ساڵە، بەس ئامێری زەخیرکردنی نەوەوییەکە بەردەوامی بە گەشتکەر١ دەدا…

## گەشتکەر١ و گەشتکەر٢ لە ساڵی ٢٠١١
دوای تەقاندنیان ھەتا سالێ ٢٠١١ کە لە ساڵی ١٩٧٧ەوە تەقێندرا، لەو کاتەوە ھەتا ساڵی ٢٠١١ دەکاتە ٣٤ ساڵ ھەردوو گەشتکەر١ و گەشتکەر٢ بەرێگەوەن لە نێو سیستەمی کۆمەڵەی خۆر، کە بنامەی دروستکردن و ناردنیان لۆ کۆمەڵەی خۆر ناردنیان بوو لۆ ھەردوو ھەسارەی (مووشتەری، زوحەل) و ھەردوو ھەسارەی (ئۆرانۆس، نیپتۆن)، کەشتی ئاسمانی گەشتکەر٢ گەیشتە بەرامبەر ھەسارەی نیپتۆن لە ساڵی ١٩٨٨، بەڵام گەشتکەر١ ناردرابوو لۆ لێکۆڵینەوە لە مانگەکەی زوحەل، مانگی تیتان،

گەشتکەر١ زۆۆر دوورکەوتبۆوە لە کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠١١ گەشتکەر١ (١٨) ملیارد کیلۆمەتر لە زەوەیەوە دوور بوو، کاتەک نامەی دەنارد لە ٤ ھەتا ١٣ کاژێری پێویست بوو ھەتا دەگەیشتەوە سەر ھەسارەی زەوی، و پێوانەش لەسەر سالەکان گەشتکەر١ ساڵانە نێزیکی ٥٣٠ دوورکەوتیتەوە، و نزیکە لە پشتێنەی خۆر بە ١٩ ملیارد کیلۆمەتر.

بەڵام گەشتکەر٢ دوورکەوتنەوەکەی کەمتر بوو لە گەشتکەر١، بە نێزیکی ١٤ ملیارد کیلۆمەتر دوورکەوتبۆوە.

گەشتکەر١:دوورترین ئامێرە لە زەوی خۆمان و تا ئێستا بە ٤ ساڵی ڕووناکی لێمان دوورکەتیتەوە کە بە خێرای ئێستای ٦١٫٠٠٠ کیلۆمەتر لە کاژێردا.

## ڕووپۆشە زێرییەکەی گەشتکەر
وێنۆک|نەخشە زێرینەکەی ھەردوو کەشتییەکە
زانایان ھەستان بە دروستکردنی ڕووپۆشێکی وەکوو (سی دی) کە زانیاری دەربارەی زەوی لەسەر بوو لەسەر ھەردوو کەشتی ئاسمانی (گەشتکەر١، گەشتکەر٢) دانران، و ڕووپۆشەکە دروست کرابوو لە زێر لۆ ئەوەی ژەنگ و تێکچوونی تێدا ڕوونەدا،
بێچوارچێوە|ناوەڕاست|لە کاتی دروستکردنی ڕووپۆشە زێرییەکە لە دەستی زانا جەیمس لی |150px دروستکردنی ڕووپۆشەکە لە دەستی زانا جەیمس لی

لەو ڕووپۆشە زانیاری دەربارەی:زەوی، مرۆڤ، گەردوون ھەیە لەگەل ھەبوونی ١١٦ وێنە و وێنەی (دی ئێن ئەی) مرۆڤ و و نامەیەکی دەنگی بە نزیکەی ١٥٠ زمان، کە بە شێوەیەک وێنەی لاشەی مرۆڤ و کێش و ئاماژەدان بە خۆری خۆمان و دوا ئەوەش ئاماژەدان بە زەوی، واتا لەسەر ڕووپۆشەکە نەخشەی گەلەستێرەی خۆمان و کۆمەلەی خۆری خۆمان دا ھەیە و ئاماژەی بە ئەستێرەی خۆر واتا خۆری خۆمان کردییە و دواتریش ئاماژی بە ھەسارەی زەوی، لۆ ئەوەی ئەو کەشتییە بگات بە بوونەوەرێکی زیندووی تێگەیشتوو بە جۆرێک لەو نەخشانە بگات و بەرێبکەوێت و پەیوەندیمان پێوەبکەن و بکەن بە ئیمە، لە تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٥ گەشتکەر١ (٢٠) ملیارد کیلۆمەتر دوورکەوتبۆوە و ناساا ڕایگەیاند کە گەشتووەتە دەرەوەی کۆمەڵەی خۆر، بە خێرای ٦١٫٠٠٠ کیلۆمەتر لە کاژێرێکدا و پەیوەندیکردن بە ئێمەوە لە ڕێگەی خێرای ڕووناکی بە ٤ ھەتا ١٨ کاژێر دەگاتەوە بە ئێمە…

و گەشتکەر٢:دورکەوتیتەوە بە ١٦ ملیارد کیلۆمەتر و پەیوەندییەکانی بە ١٥ کاژێر دەگاتە زەوی)


پەڕگە:Voyager disc.jpg|وێنۆک|رووپۆشە زێرییەکە لەسەر کەشتی ئاسمانی گەشتکەر
پەڕگە:Record is attached to Voyager 1.jpg|وێنۆک|زانایان لە کاتی بەستنی رووپۆشە زێرینەکە بە کەشتی ئاسمانی گەشتکەر
پەڕگە:Voyager Sounds of Earth record - Udvar-Hazy Center.JPG|وێنۆک|کۆپییەک لەو شریتەی کە دەنگی مرۆڤی تێدایە



## سەرچاوەکان
# لاپەرەی پرۆژەی گەشتکەر١ لە مالپەری ناسا
# داتاکان لەگەڵ مێژووی ڕوودانی
# دووری گەشتکەر١ ھەتا ئێستا ھەموو چرکەیەک داتای نوێ ھەیە تیمێکی تایبەت سەرپەرشتی دەکا و چرکە بە چرکە داتاکان دەژمێردرێ
# گەشتکەر١ گەشتە کۆتای کۆمەلەی خۆر _ ڕۆیتەرز
#زاناکان دلنیای دەکەنەوە کە گەشتکەر١ چوویتە ناوچەی نێوان ئەستێرەکان

پۆل:ناسا
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان
پۆل:گەردوون
پۆل:ئاسمانگەڕی
پۆل:پرۆگرامەکانی ناسا
پۆل:بەرنامەی ڤۆیجر