ماریا ھەورامی

**ماریا کەمال مستەفا** (١٩٩٠ لە سلێمانی، عێراق)، ناسراو بە **ماریا ھەورامی**، خانمە گۆرانیبێژێکی کوردە. ئەو دەرچووی بەشی میوزیکی پەیمانگای ھونەرە جوانەکانی سلێمانییە و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە دەستی بە کاری ھونەری کردووە. ماریا بە گرنگیدان بە گۆرانیی ھەورامی و نوێکردنەوەی بەرھەمە فۆلکلۆرییەکان ناسراوە. گۆرانیی «دڵەکەم» لە ساڵی ٢٠١٩دا بووە ھۆی مشتومڕێکی بەرفراوان و ناوبانگی ئەوی زیاتر کرد.

## ژیانی سەرەتایی و خوێندن
ماریا کەمال مستەفا لە ساڵی ١٩٩٠ لە گەڕەکی ڕیعایەی شاری سلێمانی لەدایک بووە، بەڵام دایک و باوکی خەڵکی ناوچەی ھەورامانن. ئەو دەرچووی بەشی میوزیکی پەیمانگای ھونەرە جوانەکانی سلێمانییە. پێش دەستپێکردنی کاری ھونەریی سەربەخۆ، ئەندامی «گرووپی کیژانی سلێمانی» بووە.

## کاروانی ھونەری و بۆچوونەکان
ماریا لە ساڵی ٢٠٠٩ بە فەرمی دەستی بە کاری ھونەری کردووە. لە ساڵی ٢٠١٤، یەکەم بەرھەمی خۆی بە شێوەی دوێت لەگەڵ خاڵی، عادل ھەورامی، بڵاوکردەوە کە نوێکردنەوەی گۆرانییەکی فۆلکلۆری ھەورامی بوو.

لە ماوەی کارکردنیدا، چەندین گۆرانیی ھونەرمەند عەباس کەمەندی نوێ کردووەتەوە. لە ساڵی ٢٠١٦ گۆرانیی «بەینی من و تۆ»ی کەمەندیی لەژێر ناوی «مەیلی جودایی» بەشێوەی ڤیدیۆکلیپ بڵاوکردەوە. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٧، لە دەرکەوتنێکی تەلەڤیزیۆنیدا گۆرانیی «کاڵێ بارمەکە»ی بە ھاوکاریی ژەنیار کاروانی نەی وتەوە، کە ڤیدیۆکەی بینەرێکی زۆری لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان ھەبوو. لە ساڵی ٢٠١٨، یەکەم ڤیدیۆکلیپی تایبەت بە خۆی بەناوی «لە یاد ناچێت» بڵاوکردەوە، کە تێکستی گۆرانییەکە لەلایەن ئیسماعیل خورماڵییەوە نووسرابوو و ئاوازی بورھان موفتیزادە بوو.

ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٢١، بەرھەمی «گیانەکەم»ی لە شاری ھەولێر تۆمار کرد، کە بەپێی دەرھێنەری کارەکە، بیرۆکەکەی وەک وەڵامێک بووە بۆ ھێرشە مووشەکییەکانی سەر شارەکە و پەیامێکی ھونەری بووە دژی نەیاران. لە ٢٠ی ئاداری ٢٠٢٢، بەبۆنەی نەورۆزەوە، گۆرانییەکی دوێتی لەگەڵ ھونەرمەند ھەردی سەلامی بەناوی «کراس» بڵاوکردەوە. تێکستی گۆرانییەکە لەلایەن حەمەسەعید ئیبراھیم نووسرابوو و کاری دەرھێنانی لەلایەن ھەردی سەلامی خۆیەوە کرابوو.

ماریا ئامانجی خۆی بە «خزمەتکردنی ھونەری ھەورامان» وەسف کردووە و زۆربەی کات لەگەڵ ئاریۆس حەمەسەعید کاردەکات. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٢١، بەرھەمی «گیانەکەم»ی لە شاری ھەولێر تۆمار کرد، کە بەپێی دەرھێنەری کارەکە، بیرۆکەکەی وەک وەڵامێک بووە بۆ ھێرشە مووشەکییەکانی سەر شارەکە و پەیامێکی ھونەری بووە دژی نەیاران.

جگە لە کارە ھونەرییەکانی، ماریا لە لێدوانێکدا ستایشی ھونەرمەند زەکەریا عەبدوڵای کردووە و بە «ئیمپراتۆری ھونەری کوردی» و «کازم ساھیری کورد» ناوی بردووە، کە ئەمە تێڕوانینی ھونەریی ئەو دەردەخات.

## کێشەی ڤیدیۆکلیپی «دڵەکەم»
لە ١٠ی ئابی ٢٠١٩ و وەک جەژنانەی جەژنی قوربان، ماریا ڤیدیۆکلیپی گۆرانیی «دڵەکەم»ی بڵاوکردەوە. کلیپەکە لە شەقامی سالم (سەھۆڵەکە) لە سلێمانی وێنەگیرابوو و تێیدا خەڵکی ئاسایی بەشدارییان لە ھەڵپەڕکێدا دەکرد. لە کاتی وێنەگرتنی کلیپەکەدا، ھاتووچۆ لە شەقامەکەدا بۆ ماوەی ١٣ خولەک وەستێنرا. ئەم بەرھەمە دەنگدانەوەیەکی گەورەی لەنێو کۆمەڵگادا دروست کرد و بووە ھۆی مشتومڕێکی بەرفراوان.

### سەرەتا و ڕەخنەکان
پێش بڵاوکردنەوەی تەواوی کلیپەکە، بەشێکی لێ بڵاوکرایەوە کە ڕووبەڕووی ڕەخنە بووەوە؛ ھەندێک پێیان وابوو بیرۆکەی کلیپەکە لە ھیی گۆرانیبێژی لوبنانی نەجوە کەرەم وەرگیراوە. ھەروەھا، ئەکتەری کۆمیدی حەمکۆ ڤیدیۆیەکی تەنزئامێزی لەسەر بڵاوکردەوە.

### ھێرشەکەی مەلا ھەڵۆ
کێشەکە گەورەتر بوو کاتێک تۆمارێکی دەنگیی مەلا ھەڵۆ حەمەڕەشید بڵاوبووەوە، کە تێیدا بە زمانی «نەشیاو و دوور لە دابونەریت» ھێرشی کردبووە سەر ماریا و کارە ھونەرییەکەی. ئەمە بووە ھۆی کاردانەوەی تووندی چالاکوانان و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی، کە داوایان لە داواکاریی گشتی کرد ڕێکاری یاسایی دژی ناوبراو بگرێتەبەر.

### کاردانەوەکان
بڵاوبوونەوەی تۆمارە دەنگییەکە شەپۆلێکی گەورەی لە پشتیوانی بۆ ماریا و دژایەتی بۆ قسەکانی مەلا ھەڵۆ دروست کرد.
* **بنەماڵەکەی:** بێستون ھەورامی، برای ماریا، ڕایگەیاند کە سکاڵای یاسایی تۆمار دەکەن و وتیشی: «ئەو بەڕێزە بە ھیچ شێوەیەک بە خزمی خۆمانی نازانین و ناشی ناسین». ماریا خۆشی ڕایگەیاند کە داوای لێبوردنەکەی قبوڵ نییە و پەنا بۆ یاسا دەبات.
* **وەزارەتی ڕۆشنبیری:** وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە ڕاگەیەندراوێکدا پشتیوانیی تەواوی خۆی بۆ ماریا دووپات کردەوە و قسەکانی مەلا ھەڵۆی بە «زمانێک کە لە کەسێکی ئاسایی و ھەرزەکارێک ناوەشێتەوە» وەسف کرد.
* **سەرۆکی پەرلەمان:** ڕێواز فایەق، سەرۆکی ئەوکاتی پەرلەمانی کوردستان، لە تویتێکدا ڕایگەیاند: «پیاوی ئایینی دەبێت لە ھەموو ھەلومەرجێکا گوڵاوپرژێنی ڕۆحی گوێگرەکانی بکات... خۆ ئەگەر وانەبوون ئەوە داوای لێبوردنیش جوانی خۆی  إِنْ ‌شَاءَ اللّٰه ھەر ھەیە».
* **ھونەرمەندان و چاڵاکوانان:** لە ١٨ی ئابی ٢٠١٩، سەندیکای ھونەرمەندانی کوردستان لقی سلێمانی، بە مەبەستی پشتگیری لە ماریا و ئازادیی کاری ھونەری، گردبوونەوەیەکیان لە ھەمان شوێنی وێنەگرتنی کلیپەکە (شەقامی سالم) ئەنجامدا.

ناکۆکییەکە پەرەی سەند و بووە ھۆی دروستبوونی کێشە لەنێوان مەلا ھەڵۆ و مەلا فاتیح شارستێنیشدا، دواتر کێشەی نێوان ئەو دوو مامۆستا ئایینییە لەلایەن یەکێتیی زانایانەوە چارەسەر کرا.

### ئاشتەبوونەوە و دەرەنجامەکان
دوای کاردانەوەکان، مەلا ھەڵۆ لە تۆمارێکی دەنگیی تردا پەشیمانیی خۆی لە شێوازی دەربڕینەکەی ڕاگەیاند و وتی کە قسەکانی «نەشیاو» بوون و تۆبە دەکات، بەڵام ھێشتا کارەکەی بە «ناشەرعی» دەزانی. دواتر، لە ١٩ی ئابی ٢٠١٩، سەردانی ماڵی ماریا ھەورامی کرد و داوای لێبوردنی لێکردن.

لە ھەمان ڕۆژدا، ماریا ھەورامی ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند کە داوای لێبوردنەکەی مەلا ھەڵۆ قبوڵ دەکات. ھۆکاری بڕیارەکەی گەڕاندەوە بۆ ڕێزگرتن لە دابونەریتی کوردی کاتێک کەسێک دێتە ماڵەوە، و ھەروەھا بۆ کۆتاییھێنان بەو «دابەشبوون و لێکترازانەی» کە لەنێو کۆمەڵگادا دروست ببوو، کە بەلای ئەوەوە «زۆر لە بابەتە سەرەکییەکە زیاتر ئازاریدا». لەگەڵ ئەوەشدا، ئاماژەی بەوەدا کە «مافی تۆمارکردنی داوای یاسایی لە دادگا ڕادەگرێت».

لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، مەلا ھەڵۆ لەسەر سکاڵایەکی پێشووتری پەیمانگای ھونەرە جوانەکانی سلێمانی دەستگیرکرا؛ سکاڵاکە پەیوەست بوو بە وتارێکی ساڵی ٢٠١٧ کە تێیدا پەیمانگاکەی بە «پەیمانگای ھونەرە سۆزانییەکان» ناو بردبوو و بەپێی ماددەی ٤٣٣ی یاسای سزادانی عێراقی (ناوزڕاندن) دەستگیرکرا.

سەرەڕای کێشەکان، کلیپی «دڵەکەم» سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا و لە ماوەی سێ ڕۆژدا زیاتر لە یەک ملیۆن بینەری ھەبوو و تا مانگی ئەیلوولی ٢٠١٩، بینەری گەیشتە نزیکەی ھەشت ملیۆن. تا ساڵی ٢٠٢١، ٢٤ ملیۆن بینەری تێپەڕاندبوو.

## ژیانی تایبەت
دایک و باوکی ماریا خەڵکی ھەورامانن. گۆرانیبێژ عادل ھەورامی خاڵیەتی و لە سەرەتای کارەکانیدا ھاوکاریی کردووە. لە ساڵی ٢٠٢٤ ڕایگەیاند کە سەرقاڵی ژیانی تایبەتی خۆیەتی و کاتەکانی بۆ وەرزشکردن تەرخان کردووە. بەپێی سەرچاوەیەک لە ساڵی ٢٠١٨، ھاوسەرگیریی نەکردووە.

## بەرھەمەکان
* «مەیلی جودایی» (٢٠١٦)
* «کاڵێ بارمەکە» (٢٠١٧)
* «لە یاد ناچێت» (٢٠١٨)
* «دڵەکەم» (٢٠١٩)
* «گیانەکەم» (٢٠٢١)
* «کراس» (دوێت لەگەڵ ھەردی سەلامی) (٢٠٢٢)

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:ژنە کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی