open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڕایان گراڤنبێرچ

**ڕایان جیڕۆ گراڤنبێرچ** (لەدایکبووی ١٦ی ئایاری ٢٠٠٢)یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ھۆڵەندییە کە وەک یاریزانێکی ناوەندی یاری دەکات بۆ یانەی بۆندسلیگا بایەرن میونشن و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا.

## کاروانی یانە
### ئەیاکس
گراڤنبێرچ لە ساڵی ٢٠١٠ چووە ئەکادیمیای لاوانی ئەیاکس و بەرەو ئاستەکانی تری لاوان ڕۆیشت. لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨، یەکەم خەڵاتی «عەبدولحەق نوری»ی وەرگرت، کە دەدرێت بە باشترین بەھرەی ئەکادیمیای ئەیاکس. لە ھەمان ڕۆژدا یەکەمین گرێبەستی پیشەگەری خۆی لەگەڵ ئەیاکس واژوو کرد و کە ھەتا ساڵی ٢٠٢٣ بوو. گراڤنبێرچ یەکەم یاری پیشەگەری خۆی لەگەڵ لاوانی ئەیاکس ئەنجامدا لە بردنەوەی٥–٢ لە خولی پلە دووی ھۆڵەندی بەرامبەر دۆدرێخت لە ٢٤ی ئابی ٢٠١٨.

گراڤنبێرچ یەکەمین یاری خۆی لەگەڵ ئەیاکس لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ ئەنجامدا، لە دۆڕاندنیان ٣–٠ لە خولی نایابی ھۆڵەندی بەرامبەر ئاییندھۆڤن. گراڤنبێرچ بوو بە لاوترین یاریزانی ئەیاکس کە لە تەمەنی ١٦ ساڵ و ١٣٠ ڕۆژیدا لە خولی نایابی ھۆڵەندا یاری کردبێت، کە ڕیکۆردی ١٦ ساڵ و ٢٤٢ ڕۆژ لەلایەن کلێرنس سیدۆرفەوە تێپەڕاند.

لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠، گراڤنبێرچ یەکەم گۆڵی خۆی لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا تۆمارکرد لە بردنەوەی٣–١ لە بەرامبەر میدتیلاند لە وەرزی ٢٠٢٠–٢١.

لە ١٨ی نیسانی ٢٠٢١، گراڤنبێرچ گۆڵی یەکەمی بردنەوەی ٢–١ تۆمار کرد لە بەرامبەر ڤیتێسێ لە یاری کۆتایی جامی ھۆڵەندا ٢٠٢١.

### بایەرن میونشن
لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢، گرێبەستێکی پێنج ساڵەی لەگەڵ یانەی بۆندسلیگا یانەیبایەرن میونشن واژوو کرد. بڕی ١٨ ملیۆن یۆرۆ درا بە ئەیاکس وەک گرێبەستەکە، لەگەڵ ٥ ملیۆن یۆرۆی تری زیادە کە بەپێی ئاست و ئەنجامەکان دەبەخشرێت.

## کاروانی نێودەوڵەتی
گراڤنبێرچ یاریزانێکی لاوانی نێودەوڵەتی ھۆڵەندایە، لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا، نوێنەرایەتی ھۆڵەندای خوار ١٩ ساڵانی کرد لە یارییەکی دۆستانەدا کە ٤–١ دۆڕان بەرامبەر ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار ١٩ ساڵان لە ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨.

ڕایان بانگھێشت کرا بۆ پێکھاتەی یەکەمی ھۆڵەندا لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٠. یەکەم یاری ئەنجامدا لە ٢٤ ئازاری ٢٠٢١ لە یارییەکی پاڵاوتن بۆ جامی جیھانی لە دژی ھەڵبژاردەی تورکیا. لە ٦ حوزەیرانی ٢٠٢١، گراڤنبێرچ لە یارییەکی نێودەوڵەتی دۆستانەدا لە بەرامبەر جیۆرجیا گۆڵی تۆمار کرد کە ھۆڵەندا ٣–٠ یارییەکەی بردەوە.

## ژیانی کەسی
گراڤنبێرچ لە ھۆڵەندا لەدایکبووە و لە ڕەچەڵەکی سوورینامە. ھەروەھا برا گەورەی گراڤنبێرچ، بە ناوی دانزل گراڤنبێرچ وەک خۆی یاریزانی پیشەگەری تۆپی پێیە.

## ئاماری کاروانی وەرزشی
### یانە



### نێودەوڵەتی

: *لە یارییەکە لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١ ئەنجامدرا. ھۆڵەندا پلەی یەکەمی تۆمارکردووە، ستوونی پلەی یەکەم ئاماژە بە پلەی یەکەم دەکات دوای ھەر گۆڵێکی گراڤنبێرچ.*

## ڕێزلێنان
**ئەیاکس**
* خولی نایابی ھۆڵەندا: ٢٠١٨–١٩، ٢٠٢٠–٢١، ٢٠٢١–٢٢
* جامی ھۆڵەندا: ٢٠١٨–١٩، ٢٠٢٠–٢١

**بایەرن میونشن**
* جامی سوپەری ئەڵمانی: ٢٠٢٢
* پاڵەوانێتی ئەورووپا بۆ خوار ١٧ ساڵان: ٢٠١٨

**تاکەکەسی**
* بەھرەی ئەیاکس لە داھاتوودا (خەڵاتی عەبدولحەق نوری): ٢٠١٨
* بەھرەی ساڵ (خەڵاتی مارکۆ ڤان بەستن): ٢٠٢١
* خەڵاتی یۆھان کرۆیف: ٢٠٢٠–٢١

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ھۆڵەندی
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤
ھەمەزاسپ بابادژانیان

**ھەمەزاسپ خاچەتوری بابادژانیان** (, ) ١٨ی شوباتی ١٩٠٦ – ١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧) سەرۆکی مارشاڵی ئەرمەنی سۆڤیەت بوو لە سەربازە زرێپۆشەکان. وەرگری پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەت بووە (١٩٤٤).

لە ١١ی تەممووزی ١٩٤٥، بابادژانیان پلەی جەنەڕاڵی سەرەکی لە ھێزەکانی تانکی سۆڤیەت بەرزکرایەوە. لە ساڵی ١٩٤٨ لە ئەکادیمیای سەربازی ئەرکانی گشتی تەواو کردووە، و بۆ پۆستە بەرپرسیارەکانی فەرماندەیی دامەزراوە. بابادژانیان لە ساڵی ١٩٥٠ تا ١٩٥١ وەک جێگری یەکەمی فەرماندەی ناوچەی سەربازی کارپات کاری کردووە

لە ساڵی ١٩٦٧ تا ١٩٦٩ سەرۆکی ئەکادیمیای سەربازی ڕۆدیۆن مالینۆڤسکی بۆ ھێزە زرێپۆشەکان بووە و لە مانگی ئایاری ١٩٦٩ سەرۆکی ھێزەکانی تانک بووە. بابادژانیان لە ماوەی شەشەمین و حەوتەمین بانگھێشتکردنیدا جێگری سۆڤیەتی نەتەوەکان بوو، نوێنەرایەتی کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەت لە مۆڵداڤیا مۆڵداڤیا دەکرد. لە ساڵی ١٩٦٩ تا ١٩٧٧ بەرپرسی ھێزە زرێپۆشەکانی سوپای سۆڤیەت بووە. بابادژانیان لە ٢٩ی نیسانی ١٩٧٥ بوو بە سەرۆکی مارشاڵی سەربازانی تانک و زرێپۆش (یەکێکە لەو دوو پیاوەی کە بەم پلەیە گەیشتبووە) و تا مردنی ئەو پۆستەی بەدەستەوە بوو

لە ١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧ لە مۆسکۆ کۆچی دوایی کرد و بە ڕێزلێنانێکی تەواو لە گۆڕستانی نۆڤۆدیڤیچی بە خاک سپێردرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٦
پۆل:مردووانی ١٩٧٧
ھەمەزاسپ بابادژانیان
ھەمەزاسپ بابادژانیان
ھەمەزاسپ بابادژانیان
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
نەوەکان ٣ (فیلمی ٢٠١٩)

**نەوەکان ٣** () فیلمێکی تەلەڤیزیۆنی فانتازیا مۆسیقی ئەمریکییە، ھەروەھا سێیەم بەشی زنجیرەی نەوەکانە، دوای فیلمی نەوەکان و نەوەکان ٢. لە نووسینی سارا پاریۆت و جۆسان مەکگیبۆنە، و لە دەرھێنانی کێنی ئۆرتێگایە. ئەم فیلمە لە ٢ی ئابی ٢٠١٩ لە کەناڵی دیزنی بۆ یەکەمجار نمایشکرا، ھەروەھا لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ لە ناوچەکانی دیکەی جیھان نمایشکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە تەلەڤیزیۆنییە میوزیکییەکان
پۆل:فیلمە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە فانتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە میوزیکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٩
پۆل:نەوەکان (فرەنچایز)
پۆل:فیلمەکانی کەناڵی دیزنی ئۆرجیناڵی فیلمی
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای چیرۆکی ئەفسانەیی
پۆل:فیلمەکان لە دەرهێنانی کێنی ئۆرتێگا
پۆل:فیلمەکان لە ڤانکۆڤەر وێنەگیراون
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی کێنی ئۆرتێگا
پۆل:فیلمە پاشکۆکانی تەلەڤیزیۆن
پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی نەفرەت
پۆل:فیلمەکان دەربارەی شێوەگۆڕین
پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییەکانی ٢٠١٦
پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری
پارێزگای ئێریڤان

**پارێزگای ئێریڤان** (، ) گوبەرنیا («پارێزگاری»)ی جێگری پاشایەتی قەفقاز بوو لە ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی کە ناوەندەکەی لە ئێریڤان (یەریڤان) بوو. ڕووبەرەکەی ٢٧٨٣٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە بووە، بە نزیکەیی ھاوتایە لەگەڵ ئەوەی کە ئێستا زۆربەی ناوچەکانی ناوەڕاستی ئەرمینیا و پارێزگای ئیدر لە تورکیا و ئیکسکلیڤی ناخیچەڤانی ئازەربایجان. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا، لە باکوورەوە ھاوسنوور بوو لەگەڵ ئیدارەی تیفلیس، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ پارێزگای ئەلیزاڤێتپۆل، لە ڕۆژاوا لەگەڵ ئۆبلاستی قەرس، لە باشوورەوە لەگەڵ فارس و ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا بوو. چیای ئارارات و دۆڵی بەپیتی ئارارات لە ناوەندی پارێزگاکەدا جێگیرکرابوون.

لە ساڵی ١٨٢٨ خانەکانی ئێریوان و ناخیچەڤان لەلایەن ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا لە ڕێگەی پەیمانی تورکمانچای لە فارسەوە لکێنران. ئەو خاکانەی کە تازە لکێنراون، لە یەک یەکەی ئیداریدا یەکخران کە بە ئۆبلاستی ئەرمەنستان ناسرابوو. لە ساڵی ١٨٤٩دا، ئۆبلاستەکە ڕێکخرایەوە بۆ پارێزگایەک. و لە ساڵی ١٨٧٢ تا دامەزرانی، لە حەوت ئوزد (پارێزگا) پێکھاتبوو.

## دابەشکردنی کارگێڕی
تا ساڵی ١٨٧٢، قەزا جۆراوجۆرەکانی پارێزگای ئێریڤان ھێشتا بە ناوی فارسیەکەیان محل ("ناحییەی بچووک") ئاماژەیان پێدەکرا. لە دوای ساڵی ١٨٧٢، ڕووسەکان پارێزگای ئێریڤانیان دابەش کرد بۆ حەوت ئوزد ("پارێزگا"). حەوت ئوێزدەکە بریتی بوون لە: ئێریڤان، ئێچمیادزین، سوورمالو، ناخیچێڤان، ئەسکەندەرپۆل، شارور-دارالایاز و نۆر بایازێت. نۆر بایەزێت گەورەترین ئوێزدی پارێزگاکە بوو، لەکاتێکدا شارور-دەرەلایەز بچووکترین بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای ئێریڤان
پارێزگای ئێریڤان
پارێزگای ئێریڤان
پۆل:ئەرمەنستان لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئازەربایجان لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:جێگری پاشایەتی قەوقاز (١٨٠١–١٩١٧)
ئەلێکساندەر میاسنیکیان

**ئەلێکساندەر فیۆدۆری میاسنیکیان** (٢٨ی کانوونی دووەمی (ساڵنامەی جوولیانی ٩ی شوبات) ١٨٨٦ – ٢٢ی ئازاری ١٩٢٥)، بە ناوی شۆڕشگێڕی خۆی ناسراوە شۆڕشگێڕ و سەرکردە سەربازی و سیاسەتمەدارێکی بۆلشێڤیکی ئەرمەنی بووە. لە کاتی شەڕی ناوخۆی ڕووسیادا، لە ساڵی ١٩١٨ تا ١٩١٩ وەک سکرتێری یەکەمی حیزبی شیوعی بیلەڕووسیا کاری کردووە، وەک سەرۆکی ئەنجومەنی کۆمیساری گەلی ئەرمینیا لە ساڵی ١٩٢١ تا ١٩٢٢، شانازیی بە دووبارە بنیاتنانەوەی کۆماری ئەرمەنستان لە سەرەتای ساڵی ١٩٢٢ کردووە سیاسەتی ئابووری نوێی لێنین (NEP).

## مردن
میاسنیکیان لە ٢٢ی ئازاری ١٩٢٥ لە کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەیەکی نھێنیدا کوژرا، لەگەڵ سۆلۆمۆن مۆگیلێڤسکی، جۆرجی ئاتاربیکۆڤ، فڕۆکەوان و ئەندازیاری فڕین. ئەوان بۆ کۆنفرانسی کۆمۆنیست لە ئەبخازیا لە ڕێگادا بوون بۆ سوخومی. دوای ماوەیەکی کەم لە ھەڵفڕینی فڕۆکەی جۆری Junkers F 13 لە تیفلیسەوە ئاگری گرت. بەپێی زانیارییەکانی شایەتحاڵەکان، خەڵک بینراون بۆ ئەوەی لە فڕۆکە سووتاوەکە ڕزگاریان بێت، بازیان دا و گیانیان لەدەستدا.

ھۆکاری ئاگرەکە ھەرگیز جێگیر نەکرا، سەرەڕای کۆمیسیۆنی لێکۆڵینەوەی جیاواز کە لاڤرێنتی بێریا (یەکەم) و کارل پاوکەر (دووەم و سێیەم) سەرۆکایەتییان دەکرد. ھیچ شتێک نەدۆزراوەتەوە کە لە ڕووی میکانیکییەوە لە فڕۆکەکەدا ھەڵە بێت. لیۆن ترۆتسکی کە سوخومی بەجێھێشت بۆ پرسەی شاری تیفلیس، گومانی لە ھۆکاری کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکە ھەبوو. ھەندێکی تر کە پێیانوابوو بە ئەنقەست بووە گومانیان لەوە دەکرد کە بێریا خۆی ڕێکیخستبێت.

ئەناستاس میکۆیان لە وتارەکەیدا لە مانگی ئازاری ١٩٥٤ لە یەریڤان، داوای زیندووکردنەوەی یادەوەری میاسنیکیان کرد، شانبەشانی نووسەران رافی، ڕفائیل باتکانیان و یەغیشە چارێنتس.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٦
پۆل:مردووانی ١٩٢٥
ەلێکساندەر میاسنیکیان
پۆل:بەلشەفییە کۆنەکان
ڤاغارشاپات

**ڤاغارشاپات** () چوارەمین گەورەترین شارە لە ئەرمینیا و پڕ دانیشتووانترین کۆمەڵگەی شارەوانییە لە پارێزگای ئارماڤیر کە دەکەوێتە نزیکەی ١٨ کم (١١ میل) لە ڕۆژاوای یەریڤانی پایتەخت، و ١٠ کم (٦ میل) لە باکووری سنووری داخراوی تورکیا و ئەرمینیا. بەگشتی بە ئێجمیاتسین ناسراوە کە ناوی فەرمی بوو لە نێوان ساڵانی ١٩٤٥ بۆ ١٩٩٥. تا ئێستاش بە شێوەیەکی باو بە شێوەی ئاخاوتنی و لە بیرۆکراسی فەرمیدا بەکاردەھێنرێت.
ئەم شارە بە شوێنی کاتدراڵی ئێچمیادزین و کۆشکی دایکی ئێچمیادزینی پیرۆز ناسراوە کە ناوەندی کەنیسەی نێردراوی ئەرمەنییە. بەم شێوەیە لە سەرچاوە ڕۆژاوایییەکان بە شێوەیەکی نافەرمی بە «شارێکی پیرۆز» ناسراوە یەکێک بوو لە شارە گەورەکان و پایتەختی ئەرمینیای گەورەی کۆن بوو. لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بچووککرایەوە بۆ شارۆچکەیەکی بچووک، لە سەردەمی سۆڤیەتدا فراوانبوونی گەورەی بەخۆیەوە بینی و بە شێوەیەکی کاریگەر بوو بە گەڕەکێکی یەریڤان. ژمارەی دانیشتووانەکەی بە پشتبەستن بە خەمڵاندنی ساڵی ٢٠١٦ کەمێک زیاتر لە ٣٧ ھەزار کەسە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڤاغارشاپات
پۆل:شارە پیرۆزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٧ەمی پ.ز
ئۆدێسا

**ئۆدێسا** سێیەم شار و شارەوانی زۆرترین دانیشتووی ئوکراینایە و بەندەرێکی گەورەی دەریایی و ناوەندێکی گواستنەوەیە کە دەکەوێتە باشووری ڕۆژاوای وڵاتەکە، لە کەناری باکووری ڕۆژاوای دەریای ڕەش. ھەروەھا شارەکە ناوەندی کارگێڕی ئۆدێسا ڕایۆن و ئۆبلاستی ئۆدێسایە، ھەروەھا ناوەندێکی کولتووری فرە نەتەوەیییە. ھەندێک جار بە ئۆدێسا ناودەبرێت "مرواری لە لای دەریا", "پایتەختی باشوور"", «ئۆدێسا-ماما» و «پایتەختی نوکتە»، ھەروەھا «پاڵمیرا باشوور». ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٢١دا ١٠١٥٬٨٢٦ کەس بووە (٢٠٢١)

## سەرچاوەکان

پۆل:ئۆدێسا
پۆل:شارەکانی ئوکراینا
بەریتانیای مەزن لە ئۆڵۆمپیاد

بەریتانیای مەزن یاخود شانشینی یەکگرتوو لە ساڵی ١٨٩٦ بۆ یەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، لەو ساڵەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی (ھاوینە، زستانە)کردووە، وەرزشوانانی ئەم وڵاتە خاوەنی ٩٥٠ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن، کە ٢٩٦مەدالیای زێڕە. بەریتانیا سێجار (١٩٠٨ ،١٩٤٨ ،٢٠١٢)میوانداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەریتانیای مەزن لە ئۆڵۆمپیاد
یەغیشێ چارێنتس

**یەغیشێ چارێنتس** (؛ ١٣ی ئازاری ١٨٩٧ – ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٩٣٧) شاعیر، نووسەر و چالاکوانێکی گشتیی ئەرمەنی بوو. بابەتەکانی ئەدەبی چارێنت لە ئەزموونەکانی لە جەنگی جیھانی یەکەم و شۆڕشی سۆسیالیستی و زۆرجاریش ئەرمینیا و ئەرمەنییەکانەوە دەست پێدەکات.. لە ئەرمینیا وەک «شاعیری سەرەکی سەدەی بیستەم» ناسراوە.

چارێنتەکان کە لایەنگری سەرەتایی کۆمۆنیزم و یەکێتی سۆڤیەت بوو، پەیوەندی بە حیزبی بەلشەڤیکەوە کرد و بوو بە لایەنگری چالاکی ئەرمینیای سۆڤیەت، بە تایبەت لە سەردەمی سیاسەتی ئابووری نوێی لینین (NEP). بەڵام بێھیوا بوو لە دەرھێنانی یەکێتی سۆڤیەت لە سەردەمی جۆزێف ستالین. لە کاتی پاککردنەوەی گەورەدا لەلایەن NKVD دەستگیرکرا، و لە ساڵی ١٩٣٧دا کوژرا یان کۆچی دوایی کرد، بەڵام دوای مردنی ستالین لە وتارێکی ساڵی ١٩٥٤ لەلایەن ئەناستاس میکۆیانەوە بێتاوان دەرکرا و لە ساڵی ١٩٥٥ لە کاتی شلبوونەوەی خرۆشۆڤدا لەلایەن دەوڵەتی سۆڤیەتەوە بە ەرمینۆژەنکرایەوە.

## ژیانی تایبەت
ھاوسەری یەکەمی ناوی ئارپێنیک تێر-ئاستڤادزاتریان بوو کە لە ساڵی ١٩٢٧ کۆچی دوایی کرد، لە ساڵی ١٩٣١ چارێنتس لەگەڵ ئیزابێلا کۆداباشیان ھاوسەرگیری کرد. دوو کچیان بووە بە ناوەکانی ئارپێنیک و ئاناھیت (لەدایکبووی ١٩٣٥).

## چاکسازی
وێنۆک|ڕاست|١٠٠٠ درامی ئەرمەنی ڕێزگرتن لە چارێنتس.
دوای مردنی ستالین، ئەناستاس میکۆیان لە وتارێکدا لە یەریڤان لە ١١ی ئازاری ١٩٥٤ داوای نۆژەنکردنەوەی چارێنتس کرد. وتارەکە دوو ساڵ پێش «وتاری نھێنی» نیکیتا خروشچۆڤ کەوت و زەمینەسازی بۆ نۆژەنکردنەوەی فەرمی چارێنتس لە ٩ی ئازاری ١٩٥٥ دانا، ھەروەھا ھەوڵەکانی میکۆیان بۆ نۆژەنکردنەوەی پشت پەردە لەگەڵ سەرکردەکانی ئەرمەنی سۆڤیەت. ماڵی چارێنتس لە ١٧ مەشتۆتس ئەڤینۆ لە یەریڤان لە ساڵی ١٩٧٥ لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئەرمەنی سۆڤیەتەوە کرایە مۆزەخانەی یەغیشێ چارێنتس. شاری ئەرمەنی چارێنتساڤان بەناوی ئەوەوە ناونراوە.

دوای نۆژەنکردنەوەی، دەسەڵاتدارانی سۆڤیەت مۆرێکی یادگارییان دەرکرد کە ٤٠ کۆپێکیان تێدابوو لە ساڵی ١٩٥٨دا بۆ ڕێزلێنان لە چارێنتس. مۆرێکی دیکەی یادکردنەوە لە ١٥٠ درامی ئەرمەنی ھەروەھا دراوێکی یادگاری لە ١٠٠ درامی ئەرمەنی لەلایەن کۆماری ئەرمینیا لە ساڵی ١٩٩٧ دەرکرا. کۆماری نوێی. دراوی ئەرمینیا بۆ ١٠٠٠ درام لە یەکێک لە دوو لای خۆیەوە وێنەی چارێنتس و وەرگێڕانێکی بەناوبانگی بە زمانی ئەرمەنی لە یەکێک لە شیعرەکانی ھەڵگرتبوو: (من خۆشم دەوێت خۆر تامی شیرینی ئەرمینیا). پاپا فرانسیس لە سەردانەکەیدا بۆ ئەرمینیا لە ساڵی ٢٠١٦ بڕگەیەکی لەو شیعرەی چارێنتس خوێندەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧
پۆل:مردووانی ١٩٣٧
پۆل:شاعیرانی سۆڤیەت
پۆل:خەڵکی قەرس
کۆماری سۆڤیەت فیدراڵی سۆسیالیستی ترانسقەوقاز

**کۆماری سۆڤیەت فیدراڵی سۆسیالیستی ترانسقەوقاز** ھەروەھا بە **کۆماری سۆسیالیستی فیدراڵی سۆڤیەتی ترانسقاوقاز** ناسراوە یان بە سادەیی **ترانسقاوقازیا** کۆمارێکی یەکێتی سۆڤیەت بووە کە لە ساڵی ١٩٢٢ تا ١٩٣٦ بوونی ھەبووە.
جۆرجیا، ئەبخازیا پەیوەندی بە کۆماری سۆڤیەت فیدراڵی سۆسیالیستی ترانسقەوقاز کرد و سەرەتا لەسەر یەکسان بوو لەگەڵ کۆمارەکانی تری فیدراسیۆنەکە

## مێژوو
کۆماری سۆڤیەت فیدراڵی سۆسیالیستی ترانسقەوقاز لە ئەرمەنستان، ئازەربایجان و جۆرجیا پێکھاتبوو، کە بە شێوەیەکی نەریتی بە «کۆماری ترانسکاوقاز» ناسراون چونکە بەھۆی چیای قەفقازەوە لە ڕووسیا جیاکرابوونەوە. کۆماری سۆڤیەت فیدراڵی سۆسیالیستی ترانسقەوقاز یەکێک بوو لەو چوار کۆمارەی کە پەیمانی دروستکردنی یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٢٢دا واژوو کرد.

جۆرجیا، ئەبخازیا پەیوەندی بە کۆماری سۆڤیەت فیدراڵی سۆسیالیستی ترانسقەوقاز کرد و سەرەتا لەسەر یەکسان بوو لەگەڵ کۆمارەکانی تری فیدراسیۆنەکە. لە ١٩ی شوباتی ١٩٣١دا، پێگەی کۆماریخوازی ئەبخازیا بۆ کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئۆتۆنۆم لە ناو کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی جۆرجیادا دابەزی.

کۆمارەکە لە ٣٠ی کانوونی یەکەممدا بوو بە ئەندامی دامەزرێنەری یەکێتی سۆڤیەت لەگەڵ کۆماری سۆسیالیستی فیدراڵی سۆڤیەتی ڕووسیا، کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئوکراینا و کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەت لە بێلەڕووس. لە کانوونی یەکەمی ١٩٣٦، کۆماری سۆڤیەت فیدراڵی سۆسیالیستی ترانسقەوقاز ھەڵوەشایەوە و دووبارە لە نێوان کۆمارەکانی سۆسیالیستی سۆڤیەت لە جۆرجیا و ئەرمەنستان و ئازەربایجان دابەشکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی قەوقاز لەژێر دەسەڵاتی یەکێتی سۆڤیەت
کۆماری سۆڤیەت فیدراڵی سۆسیالیستی ترانسقەوقاز
پۆل:کۆمارە سۆسیالیستییەکانی پێشوو
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئەرمەنی ئاخێو
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئازەربایجانی ئاخێو
پۆل:مێژووی قەوقاز لە ژێر دەسەڵاتی یەکێتی سۆڤیەت
پۆل:کۆمارەکانی یەکێتی سۆڤیەت
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا
ئیڤان ئیساکۆڤ

**ئیڤان ستێپانۆڤیچ ئیساکۆڤ** (,  (٢٢ی ئاب (ساڵنامەی جوولیانی ١٠ی ئابی) ١٨٩٤ – ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٧)) لەدایکبووی **ھۆڤانێس تێر-ئیساھاکیان** بووە فەرماندەی سەربازی ئەرمەنی سۆڤیەت بووە، سەرۆکی ئەرکانی ھێزی دەریایی سۆڤیەت بووە، جێگری وەزیری ھێزی دەریایی یەکێتی سۆڤیەت بووە، پلەی دەریاوانی بەلەمەکانی یەکێتی سۆڤیەت بووە. ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە داڕشتنی ھێزی دەریایی سۆڤیەت بەتایبەتی فلۆتیلاکانی دەریای باڵتیک و ڕەش لە کاتی جەنگی جیھانی دووەمدا. ئیساکۆڤ جگە لە کاری سەربازی، لە ساڵی ١٩٥٨ بووەتە ئەندام و نووسەری لیژنەی ئۆقیانوگرافی ئەکادیمیای زانستی یەکێتی سۆڤیەت و لە ساڵی ١٩٦٧، بووەتە ئەندامی فەخری ئەکادیمیای زانستی کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەت لە ئەرمەنستان.

ھەردوو یەکێتی سۆڤیەت و ئەرمەنستان مۆری پۆستەیان دەرکردووە کە تایبەتە بە ئیساکۆڤ. شەقامێک لە یەریڤان بە ناوی ئەوەوە ناونراوە، ھەروەھا کروزەرێکی پێشووی سۆڤیەت و فڕۆکەیەکی فرێگاتی ڕووسی.

## پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەت
بە فەرمانی سۆڤیەتی باڵای یەکێتی سۆڤیەت لە ٧ی ئایاری ١٩٦٥، "بۆ سەرکردایەتی بەتوانای سەربازان و بوێری و ئازایەتی و قارەمانێتی لە شەڕی دژی داگیرکەرانی نازی، و لە یادی بیستەمین ساڵیادی سەرکەوتن لە مەزندا". جەنگی نیشتمانپەروەری"، دەریاوان ئیساکۆڤ بەلەمەکان نازناوی پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەت پێبەخشرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٤
پۆل:مردووانی ١٩٦٧
ئیڤان ئیساکۆڤ
ئیڤان ئیساکۆڤ
پۆل:خەڵکی قەرس
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ستالین
ئاغاسی خنجیان

**ئاغاسی خنجیان** (، ؛ ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠١ – ٩ی تەممووزی ١٩٣٦) سکرتێری یەکەمی حیزبی شیوعی ئەرمەنستان بووە لە مانگی ئایاری ١٩٣٠ تا تەممووزی ١٩٣٦.

## ژیاننامە
خنجیان لە شاری وان لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی (ئەمڕۆ ڕۆژھەڵاتی تورکیا) لەدایکبووە. لەگەڵ ھێرشی جینۆسایدی ئەرمەنییەکان، خێزانەکەی لە ساڵی ١٩١٥ لە شارەکە کۆچیان کرد و لە ئەرمینیای ڕووسی نیشتەجێ بوون، لەوێ پەنایان بۆ کاتدراڵی ئێچمیادزین برد. خنجیان لە مەدرەسەی جیڤۆرگیان ناوی تۆمار کرد، بەڵام وردە وردە سیاسەتی مارکسی شۆڕشگێڕانە سەرنجی ڕاکێشا. لە ساڵەکانی ١٩١٧–١٩١٩ یەکێک بوو لە ڕێکخەرانی سپارتاک، یەکێتی خوێندکاری مارکسی ئەرمینیا. دواتر وەک سکرتێری کۆمیتەی ژێرزەمینیی بەلشەفی ئەرمەنی کاری کردووە.
لە ئەیلوولی ١٩١٩ خنجیان بۆ کۆمیتەی ناوچەیی ترانسقاوقازی کۆمسۆمۆڵ ھەڵبژێردرا. لە ساڵی ١٩٢١ لە زانکۆی سڤێردلۆڤ ناوی تۆمار کرد. دوای تەواوکردنی خوێندن وەک بەرپرسێکی حزبی لە لێنینگراد کاری کرد، لەوێ پشتگیری لە جۆزێف ستالین کرد لە دژی سەرۆکی حیزبی شارەکە، گریگۆری زینۆڤیێڤ. ھەروەھا ھاوکارێکی نزیکی سێرگی کیرۆڤ بووە. خنجیان لە نیسانی ١٩٢٨ گەڕایەوە ئەرمینیا و لە ساڵانی ١٩٢٨–٢٩ وەک سکرتێری حزبی شیوعی ئەرمەنستان کاری کردووە، سکرتێری یەکەمی کۆمیتەی شاری یەریڤانی حیزبی شیوعی ئەرمینیا، (ئازار ١٩٢٩-ئایار ١٩٣٠)؛ و لە مانگی ئایاری ١٩٣٠دا، سکرتێری یەکەمی حزبی شیوعی ئەرمەنستان بوو.

خنجیان لەکاتێکدا سەرکردایەتی حیزبی ئەرمەنی گرتە دەست کە کۆڵبەرەکان ناچار دەبوون دەستبەرداری زەوییەکانیان بن و بە ڕێنمایی لە مۆسکۆ بە ئۆتۆمبێل دەبرێنە سەر کێڵگە بەکۆمەڵەکان. ئەمەش بەرخۆدانی بەرفراوانی لێکەوتەوە. چاپەمەنی سۆڤیەت لەو کاتەدا ئاشکرای کرد کە کۆمۆنیستەکان کۆنترۆڵی بەشێک لە ئەرمینیایان لەدەستداوە کە بۆ چەند ھەفتەیەک لە مانگی ئازار و نیسانی ١٩٢٠ لە دەستی یاخیبوواندا بوون. لە سەردەمی خانجیاندا، بەبێ ئەوەی ھیچ ڕاپۆرتێک لەبارەی پێکدادانی چەکداری لەنێوان یاخیبووان و دەزگا ئەمنییەکان بڵاوبکرێتەوە، پرۆسەکە تەواو بوو. سەلماندی کە سیاسەتمەدارێکی سۆڤیەتێکی کاریزماتیکە و لە نێو دانیشتووانی ئەرمەنستاندا زۆر بەناوبانگ بوو.

لە ڕووی سیاسییەوە، خنجیان «ھێندەی ئەو کاتە کۆمۆنیستێک بە سەلامەتی دەیتوانی ناسیۆنالیستێک بوو - و ڕەنگە کەمێک زیاتریش بێت.» بۆ ئەو)، ئەکسێل باکونتس و گورگێن مەھاری (ھەر سێ کەسەکە دوای مردنی خنجیان تووشی سەرکوتی سیاسی بوون). لە نامەیەکی ساڵی ١٩٣٥دا کە ئاراستەی ستالین کراوە و ڕەخنەی لە خەنجیان گرتووە، ئارامیی یەرزنکیانی بەلشەفی ئەرمەنی پشتگیریی خنجیان بۆ یەکخستنی قەرس، ناگۆرنۆ-قەرەباغ و ناخیجەڤان لەگەڵ ئەرمەنستانی سۆڤیەت وەک بەڵگەیەک لەسەر «ناسیۆنالیزم»ی ئەم دووەمیان ھێناوەتە ئاراوە

## مردن
وێنۆک|ڕاست|تابلۆی یادی ئاغاسی خنجیان لە شاری یەریڤان
خنجیان لە ٩ی تەممووزی ١٩٣٦ لە شاری تفلیس (تبلیس) لە بارودۆخێکی ناڕووندا کۆچی دوایی کرد، بە فەرمی مردنەکەی بە خۆکوژی ناسێندرا بەڵام بەپێی زۆرێک لە گێڕانەوەکان لە ئەنجامی ململانێیەکی سیاسی لەگەڵ لاڤرێنتی بێریا کوژراوە. خەنجیان بە ئاشکرا دژایەتی بڕیاری ستالینی کردبوو بۆ بەرزکردنەوەی بێریا بۆ سەرکردایەتی کۆماری سۆڤیەت فیدراڵی سۆسیالیستی ترانسقەوقاز لە ساڵی ١٩٣١دا و بێریاش پێش مردنی خنجیان خەریکی گۆڕینی زۆرێک لە ھاوپەیمانەکانی خنجیان بوو لە ئەرمەنستان بە ھاوپەیمانەکانی خۆی

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١
پۆل:مردووانی ١٩٣٦
ئاغاسی خنجیان
ئاغاسی خنجیان
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
ھەرێمی خۆبەڕێوەبەریی تبت

وێنۆک
**ھەرێمی خۆبەڕێوەبەریی تبت** یان **ھەرێمی خۆبەڕێوەبەریی زیزانگیش** ھەروەھا بە **تبت** یان **زیزانگیش** ناوی دەھێنرێت (، بە پین-ین: زیزانگ، بە تبتی: བོད) ھەرێمێکی سەربەخۆیە لە کۆماری گەلی چین، دەکەوێتە سەر بەرزترین بان لە جیھاندا، چەندین ڕووباری تێدا ھەڵدەقوڵێ و ژمارەی دەریاچەکانی دەگاتە ١٥٠٠ دەریاچە، ھەرێمی ئۆتۆنۆمیی تبت لە ڕووی ڕووبەرەوە بە دووەم گەورەترین ھەرێم دادەنرێت لە دوای ھەرێمی سنجان.

بەڵام ھەرێمەکە خاوەنی کەمترین چڕی دانیشتووانە لە چین، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ناھەمواری و بەرزونزمی جوگرافیایی و کەشوھەوای سەختی ناوچەکە.

تبت ھەرێمێکە لەباشوری ڕۆژاوای دەوڵەتی چین لەناو چیندا سنووری لەگەڵ ھەرێمی شینجیانگ و ھەرسێ ویلایەتی چینگھای و سیشوان و یونان ھەیە لەدەرەوەی چینیش سنووری لەگەڵ ھەرێمی کشمیرو دەوڵەتی ھندستان و دەوڵەتی نیپاڵ و دەوڵەتی بۆتان و دەوڵەتی بۆرما ھەیە ڕووبەرەکەی ١٢٠٠٠٠٠ کیلۆ مەتر چوارگۆشەیەو لە ١٢٫٨٪ی خاکی چین پێکدەھێنێت ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣ ملیۆن و
١٨٠ ھەزار کەسەو شاری لاھاسا پایتەختییەتی لە ٩٠٪ی تبتین و لە ٨٪ی ھانن و لە ٠٫٣٪ی مۆنپان و لە ٠٫٣٪ی ھوین و لە ١٫٤٪ی ئەوانی ترن لەڕووی ئایینیشەوە لە ٧٨٫٥٪ی بووزین و لە ١٢٫٥٪ی بۆنین و لە ٨٫٥ی ئایینە چینییەکانیان ھەیەو لە ٠٫٤٪ی ئیسلامن و لە ٠٫١٪ی مەسیحین زمانی تبتی و مەندرانیان ھەیە لەشارەکانیشی لاھاساو شیگاچی و قامدو و نینگچی و شانانە.

## مێژوو
مێژووی تبت دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە ١٨ ھەزار ساڵ پێش زایین. سەرۆک ھۆزێک بەناوی سۆنگزان گانپۆ لە ساڵی ٦٢٠ی زایینیدا شانشینەکەی لە دۆڵی تسینگبۆ (لە نێوان بانی ناوەڕاست و باشووری تبت) دامەزراند، ھەروەھا کۆشکی بوودالای دروست کرد و ٩٩٩ ژووری لەخۆگرتبوو، بۆ ئەوەی ھاوسەرگیری لەگەڵ شازادە وێن چێن بکات کە کچی ئیمپراتۆرێکی چینی بوو لە خێزانی تانگی شاھانە.

و لە سەدەی ھەشتەمدا تبت بوو بە دەوڵەتێکی سەربازی گرنگ لە ئاسیا، تا ئەو کاتەی مەغۆلەکان داگیریان کرد و دەسەڵاتی پاشایەتی تێکچوو و سیستەمێکی سیۆکراسی (حوکمی ئایینی) لەو وڵاتە دامەزرا کە تا ئێستاش بەردەوامەی ھەیە.

لە مێژووی نوێدا (١٩١٣–١٩١٤) کۆنفرانسێک لە شاری سمیلا لە باکووری ھیندستان بەسترا بۆ ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی نێوان بەریتانیا و تبت و چین، و لە ئەنجامەکانی دیاریکردنی سنووری نێوان ھیندستان و تبت بوو، کە بە ھێڵی مەکماھۆن ناسرابوو (نوێنەری بەریتانیا لە کۆنفرانسەکە)، بەڵام چین واژووی لەسەر نەکرد، بۆیە پرسەکە لە نێوان چین و ھیندستان بە کێشەلەسەری مایەوە.

تبت بە سەربەخۆیی مایەوە تا لە ساڵی ١٩٥٠ لەلایەن چینی کۆمۆنیستەوە داگیرکرا، بەڵام تبتییەکان بە بە ئازایانە بەرگرییان لە ناوچەکە کرد و پایتەختەکەیان لاسا سەرسەختانە بۆ ماوەی دوو ساڵ بەرەنگاری ئەو لەشکرکێشییە بووەوە.

دوای ڕووخانی پایتەخت ناوچەکە بوو بە ھەرێمێکی ئۆتۆنۆمی لە چوارچێوەی کۆماری گەلی چیندا، تا ساڵی ١٩٥٩ ڕاپەڕینێکی جەماوەری بەرفراوان سەریھەڵدا و داوای سەربەخۆییان دەکرد، شۆڕشگێڕەکان پەلاماری سوپای چینیان دا و لە ١٩ی ئازاری ١٩٥٩ سەربەخۆییان ڕاگەیاند، بەڵام چین کۆتایی بە ڕاپەڕینەکە ھێنا و سەرکردەی ڕۆحی ھەرێمەکە دالای لاما دیارنەما و بەرەو ھیندستان ھەڵھات، پاشان چین «باشان لاما»ی وەک جێنشین دەستنیشان کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆژاوای چین
پۆل:ناوچە خۆبەڕێوەبەرییەکانی چین
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٥
پۆل:تبت
چێکا

**کۆمیسیۆنی نائاسایی سەرتاسەری ڕووسی** ( و بە شێوەیەکی باو بە **چێکا** ناسراوە )یەکەم ڕێکخراو بوو لە یەک لە دوای یەک ڕێکخراوەکانی پۆلیسی نھێنی سۆڤیەت. لە ٥ی کانوونی یەکەم (ساڵنامەی جوولیانی)ی ١٩١٧ لەلایەن سۆڤنارکۆمەوە دامەزراوە لەژێر سەرکردایەتی فێلیکس دزەرژینسکی ئەرستۆکراتێکی پۆڵەندی بوو کە بوو بە بۆلشێڤیک. تا کۆتایی ساڵی ١٩١٨، سەدان کۆمیتەی چێکا لە کۆماری سۆسیالیستی فیدراڵی سۆڤیەتی ڕووسیا لە ئاستی ئۆبلاست، گوبەرنیا، ڕایۆن، ئویەزد و ڤۆلۆستدا سەریان ھەڵدابوو.
بەڕواڵەت بۆ پاراستنی شۆڕش لە ھێزە کۆنەپەرستەکان، واتە «دوژمنە چینایەتییەکان» وەک بۆرژوازی و ئەندامانی ڕۆحانییەکان دامەزرابوو، ھەر زوو بوو بە ئامرازی سەرکوتکردن لە دژی ھەموو نەیارانی سیاسی ڕژێمی کۆمۆنیستی. چێکاکان بە ئاڕاستەی لینین دەستبەسەرکردنی بەکۆمەڵ و زیندانیکردن و ئەشکەنجەدان و لەسێدارەدانیان بەبێ دادگاییکردن ئەنجامدا.

لە ساڵی ١٩٢١ ژمارەی سەربازەکانی بەرگری ناوخۆیی کۆمار (لقێکی چەکا) لانیکەم ٢٠٠ ھەزار کەس بوون. پۆلیسی ئۆردوگاکانی کاریان دەکرد، سیستەمی گوڵگیان بەڕێوە دەبرد، داوای خۆراکیان دەکرد، یاخیبوون و ئاژاوەی کرێکاران و کۆڵبەرانیان دانا و یاخیبوون لە سوپای سووردا.

ڕێکخراوەکە لە ساڵی ١٩٢٢ ھەڵوەشایەوە و بەڕێوەبەرایەتی سیاسی دەوڵەت یان GPU شوێنی گرتەوە.

## میراتی ڕێکخراوەکە
کۆنستانتین پرێۆبراژێنسکی ڕەخنەی لە بەردەوامی ئاھەنگگێڕانی جەژنی پیشەیی خزمەتگوزارییە ئەمنییەکانی ڕووسیای کۆن و مۆدێرن گرت لە ساڵیادی دروستکردنی چێکا، بە ڕەزامەندی سەرۆکەکانی ڕووسیا. (ڤلادیمیر پوتین، ئەفسەری پێشووی کەی جی بی، وادەی نەگۆڕی بۆ ڕۆژێکی دیکە ھەڵبژارد): "ھێشتا جێنشینەکانی کەی جی بی دەستبەرداری ھیچ شتێک نەبوون؛ تەنانەت ھەمان ڕۆژ، وەک لە کاتی سەرکوتکردندا، لە ٢٠ی کانوونی یەکەم ئاھەنگی جەژنی پیشەیی خۆیان دەگێڕن." وەک ئەوە وایە دەزگای ھەواڵگری و دژە سیخوڕی ئێستای ئەڵمانیا یادی ڕۆژی گێستاپۆ بکەنەوە. دەتوانم بیھێنمە پێش چاوم کە ڕۆژنامەکانمان چەندە تووڕە دەبن!"!"

## ئەمانەش ببینە
* مارتن لاتسیس
* گریگۆری پترۆڤسکی

## سەرچاوەکان

پۆل:چێکا
پۆل:ڕێکخراوەکانی شۆڕشی ڕووسیا
پۆل:تیرۆری کۆمۆنیست
ئەکسێل باکونتس

**ئەکسێل باکونتس** ( ئەلێکساندەر ستێپانی تێڤۆسیان؛ ٢٥ی حوزەیران (ساڵنامەی جوولیانی) ١٣ی حوزەیرانی ١٨٩٩ – ٨ی تەممووزی ١٩٣٧) نووسەری نۆسراو، فیلمنووس، وەرگێڕ و چالاکوانی گشتی ئەرمەنی بووە.

## مۆزەخانە
وێنۆک|ڕاست|مۆزەخانەی ماڵی ئەکسێل باکونتس
ئەو خانووەی لە گۆریس لە ئەرمینیایە، کە باکونتس تێیدا گەورە بووە، مۆزەخانەیەکە تایبەتە بە ژیان و کارەکانی، وەک لقێکی مۆزەخانەی ئەدەب و ھونەری یەغیشێ چارێنتس کاردەکات. باکونتس لە منداڵیدا لەوێ ژیاوە، ھەروەھا لە کاتەکانی دیکەی ژیانیدا. مۆزەخانەکە چوار ژووری بچووکی تێدایە کە مۆبیلیات و نامەنووسی و کتێبەکانی باکونتس نمایش دەکەن، ھەروەھا کەلوپەلی ناوماڵ و وێنەی بەنرخ و بەڵگەنامە و چیرۆک و ڕۆمان کە لە گۆڤارەکانی دەوریدا بڵاوکراونەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩
پۆل:مردووانی ١٩٣٧
ئەکسێل باکونتس
ئەکسێل باکونتس
ئەکسێل باکونتس
ئەکسێل باکونتس
پۆل:نووسەرانی پیاوی ئەرمەنی
گورگێن مەھاری

**گورگێن مەھاری** (١٤ی ئاب (ساڵنامەی جوولیانیی ١ی ئاب)، ١٩٠٣ لە وان – ١٧ی حوزەیرانی ١٩٦٩ لە یەریڤان) نووسەر و شاعیرێکی ئەرمەنی بووە. گرنگترین بەرھەمەکانی بریتین لە ڕۆمانی نیمچە ژیاننامەیی «تەلی دڕکاوی لە گوڵدا» (١٩٦٨) و ڕۆمانی باخەکانی سووتاوی (١٩٦٦) کە لە سەروبەندی جینۆسایدی ئەرمەنییەکان لە زێدی نووسەری وان ڕوودەدات. گورگێن لە ساڵی ١٩١٥ لە کاتی کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکاندا بەرەو ڕۆژھەڵاتی ئەرمینیا ھەڵھات و لە ھەتیوخانەکانی ئێچمیادزین و دیلیجان و یەریڤان پەنای بردەوە. یەکەم کتێبی بە ناوی تایتانیک لە ساڵی ١٩٢٤ بڵاوکرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣
پۆل:مردووانی ١٩٦٩
گورگێن مەھاری
پۆل:نووسەرانی سۆڤیەت
پۆل:نووسەرانی پیاوی ئەرمەنی
پاڵەوانی یەکێتیی سۆڤیەت

نازناوی **پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەت** () بەرزترین جیاوازی بوو لە یەکێتی سۆڤیەت، کە لەگەڵ فەرمانی لینین بە شێوەیەکی شەخسی یان بەکۆمەڵ بەھۆی کارە قارەمانەکانی خزمەت بە دەوڵەت و کۆمەڵگەی سۆڤیەت بەخشرا.

## تێڕوانینێکی گشتی
ئەم خەڵاتە لە ١٦ی نیسانی ١٩٣٤ لەلایەن کۆمیتەی بەڕێوەبەری ناوەندی یەکێتی سۆڤیەتەوە دامەزراوە. یەکەم وەرگرانی نازناوەکە لە سەرەتادا تەنھا فەرمانی لینینیان وەرگرت کە بەرزترین خەڵاتی سۆڤیەت بوو، لەگەڵ بڕوانامەیەکی (грамота، gramota) کە باس لە کارە قارەمانەکەی دەکرد لە سەرۆکایەتی سۆڤیەتی باڵای یەکێتی سۆڤیەتەوە. لەبەر ئەوەی دەتوانرا فەرمانی لێنین بدرێت بەو کارانەی کە شایستەی نازناوی پاڵەوان نین، و بۆ جیاکردنەوەی پاڵەوانەکان لە ھەڵگرانی تری فەرمانی لینین، مەدالیای ئەستێرەی زێڕین لە یەکەمی ئابی ١٩٣٩دا ناسێندرا..

پاڵەوانەکانی پێشووتر بە شێوەیەکی پاشەکشەیی شایستەی ئەم بابەتە بوون.پراکتیزەکردنی پێدانی فەرمانی زیادەی لینین کاتێک چەندین جار نازناوەکە پێبەخشرا لەلایەن سۆڤیەتی باڵای یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٨٨ لە سەردەمی پێرێسترۆیکادا ھەڵوەشایەوە چل و چوار ھاووڵاتی بیانی ئەو نازناوەیان پێبەخشرا.

## ئیمتیازاتەکان
ئەو کەسانەی خەڵاتەکەیان وەرگرتووە مافی ئیمتیازاتی تایبەتیان ھەبووە، لەوانە:
* خانەنشینییەک کە یارمەتی ڕزگاربووی تێدایە لە ئەگەری مردنی خاوەن نازناوەکە.
* ئەولەوییەت لە لیستی خانووبەرەدا بە کەمکردنەوەی ٥٠٪ کرێ، , بێبەری لە باج و ٤٥ مەتر چوارگۆشە (٤٨٠ پێی چوارگۆشە) زیادە لە شوێنی ژیان.
* ساڵانە گەشت و گەڕانەوە بلیتی فڕۆکەی پلە یەک
* گواستنەوەی گشتی ناوخۆیی بەخۆڕایی
* سەردانی ساڵانە بەخۆڕایی بۆ سەناتۆریۆم یان ماڵی پشوودان
* سوودی پزیشکی
* سوودەکانی کات بەسەربردن

## v سەرچاوەکان

پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەت
پۆل:خەڵات و دیکۆراتی سەربازی یەکێتی سۆڤیەت
پۆل:خەڵاتی بوێری
پۆل:خەڵات و دیکۆراتی مەدەنی یەکێتی سۆڤیەت
سروودی کوردی

***سروودی کوردی*** یەکێکە لە سروودە کوردییەکان کە لە کاتی ڕژێمی بەعسدا دادەنران بۆ بەرزکردنەوەی ھیوا و پشتی پێشمەرگە لەڕێی ھونەرەکانیانەوە، و شۆڕشکردنی بە ھونەر کە لە بەناوبانگ ترینیان (ئەی ڕەقیب، ئەی شەھیدان، خوایە واتەن ئاواکەیت، ساڵێکی تریش وادەھاتەوە، ڕاپەڕین، شەھید، من پێشمەرگەی کوردستانم، کوردستان نیشتیمانی کورد، چەند شیرینە لام، واوەتەن)ە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سروودە نیشتمانییەکان
ئیڤان باگرامیان

**ئیڤان خریستۆفۆرۆڤیچ باگرامیان** ھەروەھا بە **ھۆڤانێس خاچاتوری باگرامیان** ناسراوە، ٢ی کانوونی یەکەم (ساڵنامەی جوولیانی ٢٠ی تشرینی دووەم) ١٨٩٧ – ٢١ی ئەیلوولی ١٩٨٢)، فەرماندەی سەربازی سۆڤیەت و مارشاڵی یەکێتی سۆڤیەت بووە بە ڕەچەڵەک ئەرمەنی.

لە جەنگی جیھانی دووەمدا باگرامیان دووەم ئەفسەری سەربازی غەیرە سلاڤی بوو، دوای ماکس ڕیتەری لاتڤی، کە بوو بە فەرماندەی بەرەیەک. ئەو لەنێو چەند ئەرمەنییەکدا بوو لە سوپای سۆڤیەت کە لە کاتی جەنگدا زۆرترین ڕێژەی ئەفسەری پلە باڵایان لە سوپای سۆڤیەتدا ھەبووە.

لە ساڵی ١٩٥٢ بوو بە کاندید بۆ چوونە ناو کۆمیتەی ناوەندی و لە ساڵی ١٩٦١ وەک ئەندامێکی تەواو دەستنیشانکرا. بەھۆی بەشدارییەکانی لە کاتی جەنگدا، بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەتپاڵەوانێکی نیشتمانی لە یەکێتی سۆڤیەتدا سەیر دەکرا، و تا ئەمڕۆش بەردەوامە لە ھەڵگرتنی پێگەیەکی وەھا بەڕێز لە نێو ئەرمەنییەکاندا.

## پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەت
حکوومەتی یەکێتی سۆڤیەت دوو مەدالیای جۆری پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەت بە مارشال باگرامیان بەخشی بەھۆی ڕۆڵی گەورەی لە شەڕەکانی یەکێتی سۆڤیەتدا، یەکەم مەدالیای لە ٢٩ی تەممووزی ١٩٤٤ بەخشرا، دووەم مەدالیای لە مانگی کانوونی یەکەم ساڵی ١٩٧٧ بەخشرا

## ژیانی کەسایەتی
لەگەڵ گەشەکردنی ژیان لە ئەرمینیا لەژێر دەسەڵاتی سۆڤیەتدا تاڕادەیەک جێگیرتر بوو، باگرامیان ھەوڵیدا شوێنی ژنێک بدۆزێتەوە کە چەند ساڵێک پێشتر ناسیبووی بە ناوی تامارا حەمایاکۆڤنا. تامارا کە لەم کاتەدا لەگەڵ خێزانەکەیدا لە ناخیچێڤان دەژیا، ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەفسەرێکی ئەرمەنی کردبوو کە لە کاتی جەنگی تورکیا و ئەرمەندا کوژرابوو، بەو ھۆیەوە لەگەڵ کوڕە یەک ساڵانەکەیان بە ناوی مۆڤسێس بەجێی ھێشتبوو. باگرامیان سەردانی دەکات و ئەو دووانە لە کۆتایی ساڵی ١٩٢٢ بڕیاریاندا ھاوسەرگیری بکەن، جگە لە کوڕەکەیان مۆڤسێس کە دواتر بوو بە نیگارکێش، کچێکیان ھەبوو بە ناوی مارگاریت کە دواتر بوو بە پزیشک. تامارا تا مردنی لە ساڵی ١٩٧٣ لە تەنیشت باگرامیان مایەوە.

## مردن
دوای مردنی مارشال ڤاسیلی چویکۆڤ لە ١٨ی ئازاری ١٩٨٢، دوا مارشاڵی سۆڤیەت بوو کە لە ژیاندا مابوو کە لە جەنگی جیھانی دووەمدا فەرماندەیی باڵای ھەبوو. بەڵام باگرامیان نەخۆش دەکەوێت و دوای چەند مانگێک لە ٢١ی ئەیلوولی ١٩٨٢ لە تەمەنی ٨٤ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧
پۆل:مردووانی ١٩٨٢
ئیڤان باگرامیان
ئیڤان باگرامیان
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
سەرکیس کاسیان

**سەرکیس ھۆڤەنەسی کاسیان** یان **کاسیا** ( , ٢٨ی کانوونی دووەمی (ساڵنامەی جوولیانی ١٦ی کانوونی دووەمی) ١٨٧٦، شووشە - ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٧) دەوڵەتمەدار و سیاسەتمەدار و بانگەشەکار و ڕۆژنامەنووسێکی سۆڤیەت بووە. لە کاتی پاککردنەوەی گەورەدا، کاسیان دەستگیرکرا و تۆمەتبارکرا بە ڕێکخستنی «ڕێکخراوێکی تیرۆریستی ڕاستڕەو و گرووپە چەکدارەکان» لە تفلیس بە مەبەستی تیرۆرکردنی سەرکردایەتی حزب و حکوومەت. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٧ تەقەی لێکرا. دوای مردنی چاککرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٦
پۆل:مردووانی ١٩٣٧
ھیۆ جون

وێنۆک
**ھیۆ جون** (허준, لەدایکبووی ١٥٤٦ تا ٩ی تشرینی یەکەمی ١٦١٥) پزیشکێکی کۆری بوو. پزیشکێکی دادگای شاھانەی جۆسۆن لە سەردەمی پاشا سیۆنجۆی جۆسۆنی شانشینی مێژوویی کۆریا.

## پێشینە
لە تەمەنی ٢٩ ساڵی دەبێت بە پزیشکی شاھانە. چەندین دەقی پزیشکی نووسیوە، بەڵام لە نێوان گرنگترین و باشترین کارەکانی کتێبی پزیشکی دۆنگی بۆگام بوو  (واتا "ئاوێنەی پزیشکیی ڕۆژھەڵات") کە بە زۆری وەک پزیشکیی دێرینی کۆری ئاماژەی پێدەکرێت. کارەکەی دکتۆر ھۆرجۆن لە وڵاتانی ئاسیا بڵاو بوویەوە لەناویان چین، ژاپۆن، ڤیێتنام کە تا ئێستاش و ئەمڕۆش وەک یەکێک لە کتێبەکە گرنگی خۆی ھەیە ئەگەرچیش ھیۆ جون بۆ خێزانی شاھانە کاری دەکرد، ھەوڵێکی گەورەی دا بۆ ئەوەی کارەکانی و چارەسەرییەکانی لە نێوان خەڵکیش بڵاوە بسەنێت و ئەوانیش بتوانن دەستیان پێی بگات. لەو شوێنەی دکتۆر ھۆرجۆن کاری تێدا دەکرد (کۆشکی شاھانە) کە دەتوانرا کەلوپەلە و ڕووەکە گرانبەھاکان بدۆزرێنەوە، بەڵام لەجیاتی ئەوە دکتۆر تیشکی خستە سەر ڕێگای چارەسەری ئەو ڕووەکانەی کە بە ئاسانی خەڵکی کۆریا دەیان توانی دابینی بکەن و بەدەستیان بگات و چارەسەرییەکانیشی کاریگەر بوون. لە کاتی تۆمارکردنی ناوی ڕووەکەکان پیتی ھانگولی سادەی بەکارھێنا لە نووسینەوەیان لە جیاتی بەکارھێنانی ھانجا (پیتی چینی) کە ئەستەم بوو و خەڵک نەیان دەتوانی لێی تێبگەن.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٥٣٠
پۆل:پزیشکە کۆرییەکانی سەدەی ١٦یەم
پۆل:مردووانی ١٦١٥
پۆل:پزیشکە کۆرییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:خەڵکی سێئول
پۆل:نووسەرە کۆرییەکانی سەدەی ١٦یەم
پۆل:نووسەرە کۆرییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:پزیشکانی کۆشک
پۆل:نووسەرانی پزیشکیی کۆری
جۆجی

؛ لەدایکبووی ١٨ی ئەیلوولی ١٩٩٢)، بە **جۆجی** ناسراوە و پێشتریش بە **فیڵتی فرانک** و **پینک گای** دەناسرا، گۆرانیبێژ، ڕاپەر، کۆمیدیان و یووتیووبەرێکی پێشووی ژاپۆنییە. مۆسیقای میڵەر وەک تێکەڵەیەک لە نێوان ئاڕ ئاند بی، لۆ-فای و تریپ ھۆپ وەسف کراوە.

## ژیانی سەرەتایی
جۆرج کوسونۆکی میڵەر لە شاری ئۆساکا، ژاپۆن لە باوکێکی ئوسترالی و دایکێکی ژاپۆنی لەدایک بووە. لە خوێندنگەی نێونەتەوەییی ئەکادیمیای کەنەدی، لە شاری کۆبێ خوێندوویەتی و لە ٢٠١٢ لەوێ دەرچووە. لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا ژاپۆنی بەجێ ھێشت و ڕووی لە ئەمریکا کرد.

## دیسکۆگرافی

### ئەلبوومی ستۆدیۆیی

#### وەک جۆجی
* *[[باڵادز ١]]* (٢٠١٨)
* *[[نێکتار]]* (٢٠٢٠)
* *[[وردوخاش]]* (٢٠٢٢)

#### وەک پینک گای
* *[[پیاوی پەمەیی]]* (٢٠١٤)
* *[[وەرزی پەمەیی]]* (٢٠١٧)

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢
پۆل:زیندووان
پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت
پۆل:نووسەرە ژاپۆنییەکان
پۆل:یوتیووبەرە کوڕەکان
پۆل:یووتیووبەرە مۆسیقییەکان
پۆل:یوتیووبەرە ژاپۆنییەکان
پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی پیاوی ئوسترالی
پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ئوسترالی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣
ئاڤێتیک ئیساحاکیان

**ئاڤێتیک سەحاک ئیساحاکیان** (,; ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٨٧٥ – ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٧) شاعیرێکی لیریکی دیار و نووسەر و چالاکوانی گشتی ئەرمەنی بووە. ئیساحاکیان لە ساڵی ١٨٧٥ لە شاری ئەلێکساندرۆپۆل لەدایکبووە، لە مەدرەسەی کیڤۆرکیان لە ئێچمیادزین خوێندوویەتی، دواتر لە زانکۆی لایپزیگ خوێندوویەتی و لەوێ فەلسەفە و ئەنترۆپۆلۆژیای خوێندووە.

ئاڤێتیک ئیساھاکیان لە ساڵی ١٩٥٧ لە یەریڤان کۆچی دوایی کردووە، لە کۆمیتا پانتێۆن بە خاک سپێردراوە کە دەکەوێتە ناوەندی شاری یەریڤان.

## میراتی شاعیر ئیسحاقیان
یەکێکە لە قەرەباڵغترین شەقامەکانی یەریڤان، کە بە درێژایی ١٫١ کیلۆمەتر لە شەقامی نالبەندیانەوە تا شەقامی باغرامیان لە ناوچەی کێنترۆن لە یەریڤان درێژ دەبێتەوە، ناوی ئیساحاکیان لێنراوە. پەیکەری برۆنزی گڕانیتی ئاڤێتیک ئیساحاکیان لەلایەن پەیکەرتاش سەرگیس بەغداسەریان و تەلارساز لیپاریت سادۆیان لە ساڵی ١٩٦٥ لە پارکە بازنەیییەکەی یەریڤان کرایەوە یەکەم کتێبخانەی گشتی یەریڤان کە لە شەقامی ئەمیریان لە ساڵی ١٩٣٥ کرایەوە، لە ساڵی ١٩٥٥، لە ٨٠ی مانگدا بەناوی ئاوێتیک ئیساحاکیانەوە ناونرا ساڵیادی وەستا.

وێنەی ئیساحاکیان لەسەر پارەی ١٠ ھەزار درامی ئەرمەنی دەردەکەوێت، ھەروەھا لەسەر مۆری پۆستەی ئەرمەنی ساڵی ٢٠٠٠ و یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٧٥دا ھاتووە. مۆری پۆستە.


File:Isahakyan grave Komitas Pantheon.jpg|گۆڕی ئاڤێتیک ئیساحاکیان لە یەریڤان
Image:1975 CPA 4493.jpg|ئاڤێتیک ئیساھاکیان لەسەر مۆری پۆستەی ساڵی ١٩٧٥ی یەکێتی سۆڤییەت.
Image:Stamp of Armenia m194.jpg|ئاڤێتیک ئیساحاکیان لەسەر مۆری پۆستەی ئەرمەنی ساڵی ٢٠٠٠.
Image:10,000 Armenian dram - 2003 (obverse).png|ئاڤێتیک ئیساحاکیان لەسەر دراوێکی ئەرمەنی بە بڕی ١٠ ھەزار درام.



## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٥
پۆل:مردووانی ١٩٥٧
ئاڤێتیک ئیساحاکیان
ئاڤێتیک ئیساحاکیان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ستالین
زیپ٢

**زیپ٢** (بە ئینگلیزی: Zip2)  کۆمپانیایەکە دامەزراوە لەلایەن ھەر یەک لە ئیلۆن مەسک و کیمبال مەسک و گریک کوری لە ساڵی ١٩٩٥، ئامانجی کۆمپانیایەکە یارمەتی میدیای بەکۆمەڵ بدات لە پەرەپێدانی ھاتنە ناوەوەیان بۆ وێب و ئینتەرنێت

## سەرچاوەکان

پۆل:ئیلۆن مەسک
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٥ لە کالیفۆرنیا
پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
ناوچەی کێنترۆن

**ناوچەی کێنترۆن** ()، یەکێکە لە ١٢ ناوچەی یەریڤانی پایتەختی ئەرمینیا. لە ناوەندی شار پێکدێت، ناوەندی بازرگانی شارەکە. ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١ ١٢٥ ھەزار و ٤٥٣ کەسە.

کێنترۆن لە ڕۆژاواوە لەگەڵ ناوچەکانی ئاجاپنیاک و مالاتیا-سێباستیا، لە باشوورەوە لەگەڵ ناوچەکانی شێنگاویت و ئێرەبونی، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ نۆر نۆرک و لە باکوورەوە لەگەڵ ئەرەبکر و کاناکەر-زەیتون ھاوسنوورە. ڕووباری ھرازدان بە بەشی ڕۆژاوای قەزاکەدا تێدەپەڕێت.

## سەرچاوەکان

کێنترۆن
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ئەرمەنستان
کیمبال مەسک

**کیمبال مەسک** لە ٢٠ی ئەیلوولی ساڵی ١٩٧٢ لە ئەفریقای باشوور لە دایک بووە، کیمبال بزنسمان و خاوەنی کۆمەڵە چێشتخانەیەکی گەورەیە لە شیکاگۆ، کۆلۆرادۆ، کلیڤلاند، ئیندیاناپۆلیس، ھەروەھا لەگەڵ برایەکەی ھەستان بە دامەزراندنی کۆمپانیای زیپ٢.

## ژیانی سەرەتایی
کیمبۆڵ لەگەڵ براکەی ئیلۆن و خوشکەکەی تۆسکا و چەند ئامۆزایەکی گەورە بووە. دایکی بە ناوی مای ماسک پسپۆڕێکی دیاری خۆراک بووە و باوکی پیشەی ئەندازیاری بووە، دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە شاری پریتۆریای باشووری ئەفریقا، ماسک ڕۆیشت لۆ ئەوەی لە شاری کینگستۆن لە ویلایەتی ئۆنتاریۆ لە کەنەدا چاوی بە براکەی بکەوێت و ناوی خۆی لە کۆلێژ تۆمارکرد بۆ ئەوەی بڕوانامە لە بواری بازرگانی لە زانکۆی کوینز وەربگرێت. ماسک لە قوتابخانەدا بۆ یەکەمجار لە بانکی نۆڤا سکۆتیا کاری کردووە، لە ساڵی ١٩٩٥ لە زانکۆی کوین دەرچووە.

## ژیانی تایبەتی
کیمبال لەگەڵ جەین لۆین ھاوسەرگیری کرد، ئەو دوو ھاوسەرە خاوەنی سێ منداڵن، بەڵام دواتر جیابوونەوە. لە ساڵی ٢٠١٥ەوە کیمباڵ لە شاری بۆڵدەر لە ویلایەتی کۆلۆرادۆ دەژی. لە مانگی نیسانی ٢٠١٨ ھاوسەرگیری لەگەڵ کریستیانا وایلی کرد کە چالاکوانی ژینگە و کچی ملیاردێر سام وایلییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژیاننامە
پۆل:دامەزرێنەرانی زیپ٢
پۆل:خێزانی مەسک
پۆل:بازرگانانی ئەفریقای باشوور لە سەدەی بیستەم
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:بازرگانان لە نەرمەواڵەدا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:بازرگانانی کەنەدا لە سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:بازرگانانی ئەفریقای باشوور لە سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کەنەدی
پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک پێنسیلڤانیای ھۆڵەندین
پۆل:خەڵکی کەنەدای بە ڕەچەڵەک بەریتانی
پۆل:خەڵکی کەنەدا بە ڕەچەڵەک ئەفریقای باشوور
پۆل:زیندووان
پۆل:ھاوڵاتیە سروشتیەکانی کەنەدا
پۆل:خەڵکی پریتۆریا
پۆل:کۆچبەرانی ئەفریقای باشوور بۆ ئەمریکا
پۆل:خەڵکی ئەفریقای باشوور بە ڕەچەڵەک بەریتانی
پۆل:خەڵکی ئەفریقای باشوور بە ڕەچەڵەک کەنەدی
پۆل:خێرخوازانی باشووری ئەفریقا
پۆل:خەڵکی سپەیس ئێکس
پۆل:خەڵکی سپی پێستی ئەفریقای باشوور
پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک پێنسیلڤانیای هۆڵەندین
پۆل:هاوڵاتیە سروشتیەکانی کەنەدا
پۆل:كۆچبەرانی ئەفریقای باشوور بۆ ئەمریكا
پۆل:خەڵکی ئەفریقای باشور بە ڕەچەڵەک کەنەدی
پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو ئەمریکییانەی خاوەنی چێشتخانەن
تۆسکا مەسک

*تۆسکا مەسک*' لە ٢٠ی تەممووزی ساڵی ١٩٧٤ لە دایک بووە، تۆسکا مەسک سینەماکارێکی ئەفریقای باشوورە، بەرھەمھێنەری جێبەجێکار و بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری فیلمە درێژەکان و بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان و ناوەڕۆکی وێبە. تۆسکا خوشکی بازرگانان ئیلۆن مەسک و کیمبال مەسکە و کچی مای مەسکە. ئەو ھاوبەشە لە دامەزراندنی خزمەتگوزاری ستریمینگی **Passionflix**ە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* تۆسکا لە ماڵپەری IMDB ئینگلیزی
* تۆسکا لە ماڵپەری  AlloCiné فەڕەنسی
* تۆسکا لە ماڵپەری AllMovie ئینگلیزی

## سەرچاوەکان

پۆل:ژیاننامە
پۆل:خێزانی مەسک
پۆل:دەرھێنەران
پۆل:بەرھەمھێنەران
پۆل:دامەزرێنەرانی Passionflix
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤
پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک پێنسیلڤانیای ھۆڵەندین
پۆل:ژنە ئەمریکیە دەرھێنەرەکانی فیلم
پۆل:ژنە ئەمریکییە بەرھەمھێنەرەکانی فیلم
پۆل:خەڵکی کەنەدای بە ڕەچەڵەک بەریتانی
پۆل:خەڵکی کەنەدا بە ڕەچەڵەک ئەفریقای باشوور
پۆل:زیندووان
پۆل:کۆچبەرانی ئەفریقای باشوور بۆ ئەمریکا
پۆل:خەڵکی ئەفریقای باشوور بە ڕەچەڵەک بەریتانی
پۆل:خەڵکی ئەفریقای باشوور بە ڕەچەڵەک کەنەدی
پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک پێنسیلڤانیای هۆڵەندین
پۆل:كۆچبەرانی ئەفریقای باشوور بۆ ئەمریكا
پۆل:خەڵکی ئەفریقای باشور بە ڕەچەڵەک کەنەدی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
جێن لوین

**جێن لوین** ھونەرمەندێکی کارلێکە و خاوەنی ستۆدیۆیە و بنکەکەی لە شاری نیویۆرکە و پسپۆڕە لە ڕێکخستنە گەورەکان لە فەزای گشتیدا، بەزۆری توخمەکانی وەک ڕووناکی و دەنگ و ئەندازەیی ئاڵۆز تێکەڵ دەکات. کارلێکێکی ڕووناکی نیشاندابە ناوی (The Pool) لە ساڵی ٢٠٠٨ بۆ یەکەمجار نمایشکرا و لە سەرانسەری جیھان نمایش کراوە، لە شارەکانی وەک سینگاپوور، سیدنی، دێنڤەر، مۆنتریال و پراگ، ھەروەھا لە بۆنە و ئاھەنگەکانی وەک ساوس بای ساوسوێست و بورنینگ مان کە ئاھنەگی ساڵانەن ئەنجامدەدرێ.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھونەرمەندان
پۆل:ھوونەری گشتی
پۆل:پەیکەرتاشانی سەردەم
پۆل:ھونەرمەندان لە کۆلۆرادۆ
پۆل:ھونەرمەندانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤
پۆل:زیندووان
نیکۆلا کۆرپورەشین

وێنۆک

نیکۆلا کۆرپورەیشن (بە ئینگلیزی Nikola Corporation) کۆمپانیایەکی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٦ چەند ئۆتۆمۆبیلێکی کارەبای ڕاگەیاند و پلانی ھەیە لە داھاتوودا بەرھەمیان بێنێت، بنکەی سەرەکی کۆمپانیاکە دەکەوێتە فینیکس، ئەرزۆنا، ناوی کۆمپانیاکەش بەھۆی نزیکی لە ناوی (نیکۆلا تێسلا) و ناونراوە.
## سەرچاوەکان

پۆل:بەرھەمھێنەرانی ئۆتۆمۆبێلی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧
پۆل:بەرھەمھێنەرانی ئۆتۆمبێلی کارەبایی ئەمریکا
پۆل:بەرھەمھێنەرانی بارھەڵگری ئەمریکا
ئەلێکساندەر سڤانیدزێ

**ئەلێکساندەر سێمیۆنۆڤیچ «ئەلیۆشا» سڤانیدزێ** (١٨٨٦ – ٢٠ی ئابی ١٩٤١) بەلشەڤیکی کۆن و سیاسەتمەدار و مێژوونووسێکی جۆرجیا بووە. ھاوڕێیەکی شەخسی جۆزێف ستالین بوو و برای کاتۆی ھاوسەری یەکەمی ستالین بوو. سەرەڕای ئەوەش ستالین لە کاتی پاککردنەوەی گەورەدا لە ساڵی ١٩٣٧دا دەستگیری کرد و لە ساڵی ١٩٤١ لە زیندان تەقەی لێکرا.

## ژیان و پیشە
سڤانیدزێ لە خێزانێکی بچووکی ئاغا لە گوندێکی بچووکی باجی لە ڕۆژاوای جۆرجیا لەدایکبووە، ئەوکات بەشێک بوو لە ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا، لە تیفلیس و دواتر لە شاری جینا خوێندنی خوێندووە و لەوێ فێری ئەڵمانی و ئینگلیزی بووە و سەرقاڵی لێکۆڵینەوەی مێژوویی شارستانییەتەکانی کۆن بووە.

لە ساڵی ١٩٠١ پەیوەندی بە پارتی کرێکارانی سۆسیال دیموکراتی ڕووسیاوە کردووە و دواتر لە ساڵی ١٩٠٤ پەیوەندی بە پارتی بەلشەفییەکانەوە کردووە. لە ژێرزەمینیی بەلشەفییەکان کاری کردووە تاوەکو لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە ناچارکرا لە ساڵی ١٩١٩ جۆرجیا سەربەخۆ بەجێبھێڵێت. لە ساڵانی ١٩٢٠–١٩٢١ بۆ ئۆفیسی دەرەوەی سۆڤیەت کاری کردووە و دواتر لە ساڵانی ١٩٢١دا وەک کۆمیساری گەل بۆ دارایی کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی جۆرجیا و کۆماری سۆڤیەت فیدراڵی سۆسیالیستی ترانسقەوقاز کاری کردووە –١٩٢٢. لە ساڵی ١٩٢٤ وەک نێردەی بازرگانی سۆڤیەت بۆ ئەڵمانیا دەستنیشانکرا و لەگەڵ گەڕانەوەی بۆ یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٣٥ بوو بە جێگری سەرۆکی بانکی دەوڵەتی سۆڤیەت. بۆ زۆربەی ساڵانی ١٩٣٠ سەرۆکی بانکی بازرگانی دەرەوەی سۆڤیەت بووە.

لە ھەمان کاتدا سڤانیدزێ درێژەی بە سکۆلەرشیپەکەی دا؛ گۆڤاری مێژووی کۆنی دامەزراند، زمانەکانی ئالارۆدی خوێندەوە و شاعیری سەدەی ناوەڕاستی جۆرجیا شۆتا ڕوستاڤێلی وەرگێڕایە سەر زمانی ڕووسی.

لە لووتکەی پاکتاوکردنی گەورەدا، ستالین لە ساڵی ١٩٣٧دا فەرمانی دەستگیرکردنی سڤانیدزەی دەرکرد. سڤانیدزێ ڕەتیکردەوە دان بەوەدا بنێت کە سیخوڕی ئەڵمانی بووە لە بەرامبەردا، وەک ئەوەی NKVD پێشکەشی کردبوو، بۆ ژیانی. لە زاری ستالینەوە ھاتووە: «ئەو جۆرە شانازییە ئەرستۆکراتییە». سڤانیدزێ و خوشکەکەی ماریکۆ لە ساڵی ١٩٤١ لە سێدارە دران، لەگەڵ پێشڕەوی ئەڵمانییەکان. ماریا ھاوسەرەکەی (لەدایکبووی کۆرۆنا؛ ١٨٨٩–١٩٤١)، گۆرانیبێژ لە شانۆی ئۆپێرا و بالێی تبلیس لە دۆلینسکۆیە، کەمپێکی زیندانی ژنان لە کازاخستان سزای دە ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا. ئەو ژنە بەھۆی جەڵتەی دڵەوە گیانی لەدەستدا لەگەڵ ئاگادارکردنەوەی لە لەسێدارەدانەکە. کوڕەکەی ئیڤان (لەدایکبووی دژۆنرید بۆ ڕێزلێنان لە جۆن ڕید) لە ساڵی ١٩٥٧ تا ١٩٥٩ لەگەڵ کچەکەی ستالین سڤێتلانا ئەلیلویڤا ھاوسەرگیری کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٦
پۆل:مردووانی ١٩٤١
پۆل:قوربانییەکانی پاککردنەوەی گەورە لە گورجستان (وڵات)
پۆل:بنەماڵەی ستالین
پۆل:بەلشەفییە کۆنەکان
کوژرانی ئەیمەن زەواھیری

**[[ئەیمەن زەواھیری]]** سەرۆکی ڕێکخراوی ئەلقاعیدە لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە ھێرشێکی ئاسمانی لەلایەن فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوان لە ماڵەکەی خۆیدا لە کابوول لە ئەفغانستان کوژرا، ئەم کردەوەیە بەسەرپەرشتی و لە جێبەجێکردنی دەزگای ھەواڵگری ناوەندیبوو، لە ١ی ئابی ٢٠٢٢ کوژرانی ئەیمەن زەواھیری لەلایەن جۆ بایدن سەرۆکی ئەمریکا ڕاگەیندرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەرۆکایەتیی جۆ بایدن
پۆل:کابول
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
پۆل:مردنەکان بەپێی کەس
یەڤگێنی ژوگاشڤیلی

**یێڤگێنی یاکۆڤلێڤیچ دژوگاشڤیلی** (١٠ی کانوونی دووھەمی ١٩٣٦ – ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦) عەقیدێکی ھێزی ئاسمانی سۆڤیەت بووە. ئەو کوڕی یاکۆڤ دوگاشڤیلی بوو کە کوڕە گەورەکەی جۆزێف ستالین سەرکردەی سۆڤیەت بوو و وەک بەرگریکارێک لە ناوبانگی باپیری سەرنجی زۆری بەدەستھێنا. لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ١٩٩٩ی دومای دەوڵەتی ڕووسیا یەکێک بوو لە ڕوخساری بلۆکی ستالین – بۆ یەکێتی سۆڤیەت، خولێک لە پارتە کۆمۆنیستەکان. لە جۆرجیا نیشتەجێ بوو کە زێدی باپیرەی بوو. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ لە نزیک ماڵەکەی خۆی لە مۆسکۆ بە کوژراوی دۆزرایەوە.

## دوگاشڤیلی - نۆڤایا گازێتا
لە ئەیلوولی ٢٠٠٩دا، دوگاشڤیلی بووە مانشێتی ڕۆژنامە نێودەوڵەتییەکان کاتێک سکاڵای لەسەر ڕۆژنامەی نۆڤایا گازێتای ڕووسی تۆمارکرد، دوای ئەوەی گۆڤارەکە بابەتێکی بڵاوکردەوە و ئیدیعای کرد کە باپیرەی بە شێوەیەکی شەخسی فەرمانی لەسێدارەدانی لە دژی ھاووڵاتیانی مەدەنی واژوو کردووە. لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩، دادگای ڕووسیا دۆسیەی ژوگاشڤیلی ڕەتکردەوە و ڕای گەیاند کە ھۆکارەکانی لە ڕۆژێکی دواتردا ئاشکرا دەکرێن. ژوگاسڤیلی پێنج ڕۆژ مۆڵەتی پێدرا بۆ ئەوەی تانە بدات.

## ڕەخنەگرتن لە پوتین
لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٥، لە وەڵامی ڤلادیمێر پوتین سەرۆکی ڕووسیا لە گرتەیەکی ڤیدیۆیدا، کە بێ کراس دەردەکەوێت و دەبینرێت کە ڕام دەکات و سواری ئەسپ دەبێت، ژوگاشڤیلی وتی "ھەموو شتێکی بانگەشەکردنە و تەنھا نیشانی داوە کە چۆن سەرۆک کۆماری ڕووسیا بەبێ مێشک سەرکردایەتی وڵاتەکەی دەکرد".  ڕۆژنامەی ئیندیپێندێنت ئاماژەی بەوەشکردووە، «ئەگەر ستالین بۆ ماوەی پێنج ساڵی دیکە بژیایە، ئەو فەسادە لە ڕووسیادا دوور دەخرایەوە».

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦
پۆل:مردووانی ٢٠١٦
پۆل:بنەماڵەی ستالین
پۆل:کۆمۆنیستە ڕووسەکان
پۆل:ئەفسەرەکانی ھێزی ئاسمانی سۆڤیەت
کەکێ گێلادزێ

**ئیکاتێرین جۆرجیس ئاسولی گێلادزێ** (١٨٥٦/١٨٥٨ – ٤ی حوزەیرانی ١٩٣٧)، بە شێوەیەکی گشتی بە "کەکێ" ناسراوە، دایکی جۆزێف ستالین بووە.

## سەرەتای ژیان
گێلادزێ لە بنەماڵەیەکی کۆیلەی مەسیحی ئۆرتۆدۆکسی جۆرجیا لە گامبارێولی لە نزیک گۆری لە ساڵی ١٨٥٦ یان ١٨٥٨ لەدایکبووە باوکی بە ناوی جۆرجی (یان گلاخا) گێلادزێ، یان خشتچی بوو یان کوزەچی بوو، و کۆیلێک بوو کە سەر بە شازادە ئیڤان ئەمیلاخڤاری بوو. لە دەوروبەری کاتی لەدایکبوونی گێلادزێ کۆچی دوایی کرد، ھەرچەندە میلانیا دایکی دڵنیای کردەوە کە گێلادزێ فێری خوێندنەوە و نووسین دەبێت، ئەمەش بۆ ژنان لەو کاتەدا نائاسایی بوو. دوو برای ھەبووە: جۆرجی (جیۆ) و ساندالا میلانیا لە کاتی گەنجیدا گێلادزێ کۆچی دوایی کرد، منداڵەکانی بەجێھێشت بۆ ئەوەی لەلایەن براکەی میلانیا پەروەردە بکرێن، کە لە دەوروبەری ساڵی ١٨٦٤ گواستیانەوە بۆ گۆری، کاتێک کۆیلەکان لە قەفقاز ئازاد کران (لە ساڵی ١٨٦١ لە ڕووسیا ئازاد کرابوون).

## ھاوسەرگیری و دایکایەتی
گیلادزێ لە ساڵی ١٨٧٢ یان لە ساڵی ١٨٧٤ کاتێک تەمەنی ١٦ ساڵ بوو، لەگەڵ بێساریۆن جوغەشڤیلی ھاوسەرگیری کرد کە یەکێک بوو لە خەنجەربازێکی ناوچەکە. سێ منداڵیان بوو، ھەموویان کوڕ بوون، ھەرچەندە دوو منداڵی یەکەم، میخائیل (١٤–٢١ی شوباتی ١٨٧٥) و جۆرجی (٢٤ی کانوونی دووەمی ١٨٧٦ – ١٩ی حوزەیرانی ١٨٧٧)، بە ڕێککەوت لە تەمەنی دوو ھەفتە و شەش مانگدا کۆچی دواییان کرد. سێیەم و کۆتا کوڕیان بە ناوی یۆسێب (جۆزێف ستالین) لە ٦ی کانوونی یەکەمی ١٨٧٨ لەدایکبووە پێش لەدایکبوونی یۆسێب، گێلادزێ بە توندی ئاییندار بوو، بەڵێنیدا ئەگەر منداڵەکە لە ژیاندا بمێنێتەوە، زیارەتێک بکات بۆ کڵێسایەک لە گێری، بەڵێنێک کە ئەو و جوغەشڤیلی پشتگیری دەکرێت

لە ساڵی ١٩٢٢ گێلادزێ لەسەر پێداگری سەرکردایەتی کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی جۆرجیا ڕووی لە شاری تیفلیس کرد، چونکە ھەستیان دەکرد دایکی یەکێک لە پێشەنگەکانی بەلشەفییەکان دەبێ ئاگاداری بکرێتەوە. لە کۆشکی جێگری پێشووی پاشای قەفقاز ژوورێکی پێدرا؛ ھەروەھا ئەنجومەنی کۆمیساری گەلی جۆرجیا کۆشکەکەی بەکارھێنا. لەلایەن لاڤرێنتی بێریای سەرکردەی جۆرجیا و ھاوپەیمانێکی نزیک لە ستالین چاودێری دەکرا و زۆرجار لەلایەن نینۆ ھاوسەرەکەیەوە سەردانی دەکرا. گێلادزێ بە جلێکی ڕەشەوە بوو، کە ئاماژەیە بۆ ئەوەی بێوەژنە، زۆرجار لە بازاڕەکانی تفلیسدا دەبینرا، لەلایەن پۆلیسی نھێنییەوە کە لەژێر کۆنترۆڵی بێریادا بوون، لە نزیکەوە پاسەوانی دەکرا.

ستالین بە بیستنی ئەوەی کە دایکی نەخۆشە، بۆ دواجار لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٥ سەردانی دەکات، بەپێی بیرەوەرییەکی بڵاونەکراوەی دکتۆری گێلادزێ، ئەو دووانە کورتە باسێکیان لەسەر ھەڵوێستی ستالین کردووە: "مامە تزارەکەمان لەبیرە؟ باشە من". 'م شتێکم وەک تزار"، کە گێلادزێ وەڵامی دایەوە "باشتر دەبوویت ببیتە قەشە."

## مردن
گێلادزێ لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٣٧ کۆچی دوایی کرد، لە ڕاپۆرتی پزیشکیدا ھۆکاری مردنەکەی بە سستبوونی دڵ ھاتووە. بە سەرقاڵبوون بە پاکتاوکردنی گەورەی بەرپرسانی کۆمۆنیست و سوپای سوور، بە تایبەتی دەستگیرکردن و لێکۆڵینەوە لە میخائیل توخاچێڤسکی، ستالین بەشداری لە پرسەکەدا نەکرد؛ بێریا لە جیاتی ئەو نێردرا، بە تاجە گوڵینەیەکەوە کە پەیامی "بۆ دایکێکی ئازیز و خۆشەویست، لە کوڕەکەتەوە یۆسیف جوغاشڤیلی (ستالین)" لەسەر بوو کە بە زمانی جۆرجیی و ڕووسی نووسرابوو. ستالین وای لێکرد لە پانتێۆنی متاتسمیندا بنێژرێت کە ڕووی لە تفلیس بوو، کە نەکرۆپۆلیسێک بوو کە پڕ بوو لە کەسایەتییە دیارەکانی جۆرجیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٨٥٠
پۆل:مردووانی ١٩٣٧
پۆل:بنەماڵەی ستالین
پۆل:خەڵکی پارێزگای تیفلی
پۆل:ژنە نووسەرەکانی یادەوەری
پۆل:نێژراوان لە پانتیۆنی متاتسمیندا
مۆرمۆنی

**مۆرمۆنیسم** یان **مۆرمۆنی** () بزوتنەوەیەکی ئاینییە جۆزیف سمیث ساڵی ١٨٣٠ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دایمەزراند «کەنیسەی یەسووعی مەسیح بۆ قەشەکانی کۆتا رۆژەکان» بیروباوەڕەکەی لەسەر خوێندنەوەی کتێبی پیرۆز و (کتێبی مۆرمۆن) کە پێشبینییەکانی دامەزرێنەرەکەی تێدایە، دامەزراوە. بنەما بنچینەکانی مەسیحییەت قبوڵ دەکات لەوانە سیانینە، لە ھەندێک شتدا لە ئیسلام دەچێت وەک فرەژنی «ساڵی ١٨٩٠ دەستبەرداری فرەژنی بوو تا حکومەتی فیدراڵی دانی پێدا بنێت» بزوتنەوەکە پێغەمبەرێک سەرکردایەتیی دەکات کە کۆڕێکی موریدان دەوریان داوە، کاھینی نییە چونکە ھەموو مرۆڤێکی پێگەیشتوو دەتوانێت دروشمەکانی ئەنجام بدات، کەنیسەیەکە بەھۆی چالاکیی تەبشیری بەھێزەوە لە فراوانبووندایە، ژمارەی شوێنکەوتوانی لە جیھاندا نزیکەی ٩ ملوێن کەسە، دوو لەسەر سێیان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئایینە ئیبراھیمییەکان
پۆل:دینە ئیبراھیمییەکان
پۆل:فرەخوایی
گەشتی ۱۱ی ھێڵی ئاسمانیی ئەمریکی

**گەشتی ١١ی ھێڵی ئاسمانیی ئەمریکی** () گەشتێکی سەرنشینی ناوخۆیی بوو کە لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١ لە چوارچێوەی ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول لەلایەن پێنج ئەندامی رێکخراوی تیرۆریستی ئەلقاعیدەوە ڕفێندرا. محەممەد عەتا، رفێنەری فڕۆکەکە، بە ئەنقەست فڕۆکەکەی کێشا بە تاوەری باکووری ناوەندی بازرگانیی جیھانی لە شاری نیویۆرک و ھەر ٩٢ کەسی ناو فڕۆکەکە گیانیان لەدەستدا و ١٤٠٢ کەس مردن بەھۆی کاریگەری ھێرشی فڕۆکەکە.

## پێکدادان

لە کاتژمێر ٠٨:٤٦:٤٠عەتا بە ئەنقەست گەشتی ١١ی ھێڵی ئاسمانیی ئەمریکیی کێشا بە ناو ڕووبەری باکووری تاوەری (تاوەری ١)ی ناوەندی بازرگانیی جیھانی.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر
پۆل:ویلایەتی نیۆیۆرک لە ٢٠٠١
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ٢٠٠١
پۆل:سووتمانەکانی خانووبەرە لە نیویۆرک
پۆل:کۆمەڵکوژی لە ٢٠٠١
پۆل:تیرۆریزمی ئیسلامی
پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ٢٠٠١
پۆل:جیھاد
پۆل:ئوسامە بن لادەن