open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
باشووری ئەفریقا

thumb|300px|باشوری ئەفریقا
**باشووری ئەفریقا** یان **ئەفریقای باشوور**، ناوچەی باشوری قاڕەی ئەفریقا ئەگرێتەوە، و ناوچەیەکی دەوڵەمەندە بە کانزا بەنرخەکانی وەک شاڵتون و ئەڵماس و یۆرانیۆم، ناوچەکە بە گەورەترین ناوچە دادەنرێت لە گەشەی دیمۆگرافیدا کە نزیکەی چل ملیۆن ھەژار لە خۆ ئەگرێت کە بووە بەھۆی بڵاوبوونەوەی نەزانی لە ھەندێک لە وڵاتەکانیدا و زۆربەیان ئەچنە ڕیزی جیھانی سێیەم.

باشوری ئەفریقا جیا دەکرێتەوە کەش وھەوایەکی بیایانی کە ئەمەش بۆتە ھۆی دروستبوونی ژینگەیەکی بیابانی، کە ئەمەش بۆتە ھۆی کەمبوون لە بەرھەمە خواردەمەنیەکاندا و زۆربەی دەوڵەتەکانی دانەوێڵە لە دەرەوەی وڵاتەکەیان ئەھێنن، بەم شێوەیە ئەم دەوڵەتانە بە دەست ھەژاریەوە ئەناڵێنن.

ڕووبەرەکەی ئەگاتە ٢.٦٩٣.٤١٨کم٢ و ژمارەی دانیشتوانی ئەگاتە ٥٠.٣٩١.٣٦٥ کەس.

باشووری ئەفریقا، ئەم وڵاتانەی خوارەوە ئەگرێتەوە؛

* 
* 
* 
* 
* 

پۆل:ھەرێمەکانی ئەفریقا
پۆل:ئەفریقا
پۆل:ناوچەکانی جیھان
باشووری ئاسیا

وێنۆک|باشووری ئاسیا

**باشووری ئاسیا** یان **ئاسیای باشوور**، ناوچەیەکی جوگرافی و سیاسیە ئەکەوێتە باشووری کیشوەری ئاسیا، ئەو زەویانە ئەگرێتەوە کە ئەکەونە سەر نیمچە کیشوەری هیندی و دەوروبەری، ئەم ناوچەیە لە ڕۆژئاوەوە بۆ ڕۆژهەڵات دەوورە دراوە بە: ڕۆژئاوای ئاسیا، ئاسیای ناوەڕاست، ڕۆژهەڵاتی ئاسیا، و باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا.

ئەو ناوچانەی ئەکەونە باشووری ئاسیا ئەمانە خوارەوەن:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

ئاسیای باشوور دیاری کراوە لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکان بەوەی کە ئەو ناوچانەی سەرەوە ئەگرێتەوە لەگەڵ ئەفغانستان و ئێران.

پۆل:باشووری ئاسیا
پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا
ئەمریکای ناوەندی

وێنۆک|300px|نەخشەی سروشتی ئەمریکای ناوەندی

**ئەمریکای ناوەندی**، ناوچەیەکە دەکەوێتە ناوەڕاستی ھەردوو کیشوەری ئەمریکاکە، درێژ دەبێتەوە لە مەکسیک لە باکوورەوە ھەتا کۆڵۆمبیا لە باشوورەوە، لە ڕووی جوگرافییەوە دەناسرێت بە بەشی باشووری کیشوەری ئەمریکای باکوور، دەریای کاری بی دەوری ناوچەکەی داوە لە ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵاتییەوە و کەنداوی مێکسیک لە باکوورەوە دەوری داوە و زەریای ھیندی لە ڕۆژاوا و باشووری ڕۆژاوایەوە.

وڵاتەکانی ئەمریکای ناوەندی ئەمانەی خوارەوەن؛
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

بەپێی پێناسەی نەتەوە یەکگرتووەکان ناوچەکە مەکسیکیش لە خۆ دەگرێت بەڵام پێناسەی یەکێتی ئەورووپا بەلیز و مەکسیکی لێدەرئەکات.

لە ساڵی ١٨٢٣ز گواتیمالا و ئێلسالڤادۆر و کۆستاریکا و نیکاراگوا و ھۆندووراس یەکیان گرت لەژێر ناوی کۆماری ئەمریکای ناوەڕاستی فیدراڵی، کە زۆری نەبرد ھەڵوەشایەوە لە ساڵی ١٨٤٠ز.

پۆل:ئەمریکای ناوەندی
پۆل:ئەمریکا
پۆل:ناوچەکانی جیھان
ڕۆژاوای ئەفریقا

thumb|دەوڵەتەکانی ڕۆژاوای ئەفریقا|300px

ڕۆژاوای ئەفریقا بەشی ڕۆژاوای کێشوەری ئەفریقا دەگرێتەوە، کە ئەم وڵاتانەی خوارەوە لە خۆ ئەگرێت.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

ھەموو ئەم وڵاتانە بێجگە لە مۆریتانیا ئەندامی کۆمەڵەی ئابوری دەوڵەتەکانی ڕۆژاوای ئەفریقان.

## بەستەرە درەکییەکان

پۆل:ھەرێمەکانی ئەفریقا
پۆل:ئەفریقا

پۆل:ناوچەکانی جیھان
ئەورووپای ناوەندی

**ئەورووپای ناوین** ناوچەی ناوەڕاستی کیشوەری ئەورووپایە. ئەورووپای ناوین لە خاکە یەک لە دوای یەکەکان پێکدێت کە ھەندێک جار بە بەشێک لە ئەورووپای ڕۆژاوا و باشوور و ڕۆژھەڵات دادەنرێت. چەمکی ئەورووپای ناوین لەسەر بنەمای ناسنامەیەکی مێژوویی و کۆمەڵایەتی و کولتووری ھاوبەش دامەزراوە و تێکەڵەیەک لە خاکەکانە کە بە شێوەیەکی نەریتی کاسۆلیکی و پرۆتستانتین. شەڕی سی ساڵەی نێوان کەنیسەی کاسۆلیکی و پرۆتستانت پرۆسەیەکی بەرچاو بوو لە داڕشتنی مێژووی ئەورووپای ناویندا و ھیچ کام لەم دوو لایەنە نەیانتوانی لە تەواوی ناوچەکەدا زاڵ بن.

## وڵاتەکان
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### ھەندێک جار ئەم ناوچانەش دەگرێتەوە
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### ھەندێکی تر ئەم وڵاتانەی لەسەر ھەژمار دەکەن لەگەڵ ئەوەی دەوڵەتی ئەورووپای ڕۆژاوان
* 
* 
* 

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەرێمەکانی ئەورووپا
پۆل:ئەورووپای ناوەندی
پۆل:ئەورووپا
پۆل:ناوچەکانی جیھان
ڕۆژھەڵاتی ئاسیا

thumb|300px|ڕۆژھەڵاتی ئاسیا

**ڕۆژھەڵاتی ئاسیا** یان **ئاسیای ڕۆژهەڵات**، ئەو ناوچەیە کە ئەکەوێتە ڕۆژهەڵاتی کیشوەری ئاسیا، لە ڕووی جوگرافیەوە ڕووبەرەکەی ٦٦٤۰۰۰۰ كم2، یان نزیکەی %١٥ کیشوەری ئاسیا ئەگرێتەوە، ڕۆژھەڵاتی ئاسیا و ئاسیای ڕۆژهەڵات ئەو دوو دەربڕینەن کە نەتەوە یەکگرتووەکان بەکاری دەهێنێت بۆ ناوچەی ڕۆژهەڵاتی دوور.

ناوچەکانی ئەکەونە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا ئەمانەی خوارەوەن:

*  لەگەڵ هۆنگ کۆنگ و ماکاو
* 
* 
* 
* 
* 

پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا
پۆل:ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
باکووری ئەفریقا

thumb|300px|

باکووری ئەفریقا یان ئەفریقای باکوور، ناوچەکانی باکووری قاڕەی ئەفریقا ئەگرێتەوە بەسەر کەنارەکانی دەریای ناوەڕاست ئەڕوانێت لە باکورەوە و دەریای سوور لە ڕۆژهەڵاتەوە و زەریای ئەتڵەسی لە ڕۆژهەڵاتەوە، بە پێی پێناسەی نەتەوە یەکگرتووەکان حەوت وڵات ئەگرێتەوە کە ئەمانەن؛
* 
* 
* بیابانی ڕۆژئاوا
* 
* 
* 
* 

زۆربەی کات ئەم ناوچەیە وڵاتەکانی ڕۆژئاوای عەرەبی ئەگرێتەوە کە ئەوانیش هەریەک لە مۆریتانیا و مەغریب و جەزائیر و تونس و لیبیا و میسر و ناوچەی بیایانی ڕۆژئاوا، هەروەها لە ڕووی زاراوەوە ناوچەی نیمچەدوورگەی سینا لە میسر  ئەگرێتەوە لەگەڵ ئەوەی نیمچەدوورکەی سینا لە ڕووی جوگرافیەوە بە]یکە لە ئاسیا.

ئەم ناوچەیە چەندین شارستانی بینیووە بە خۆیەوە لە مێژوودا، هەروەک ناوچەی گەیاندنی پێک هیناوە لەگەڵ ئەوروپادا لە ڕێگەی دەریای ناوەڕاستەوە.

پۆل:باکووری ئەفریقا
پۆل:ھەرێمەکانی ئەفریقا
پۆل:ئەفریقا
پۆل:ناوچەکانی جیھان
کاریبی

نەخشەی کاریبی|وێنۆک|250px
**کاری بی** (بە ئینگلیزی: *Caribbean*)، ناوی ناوچەیکی جوگرافیایییە لە جیھانی نوێدا، پێک دێت لە دەریای کاری بی و دوورگەکانی و ناوچەکانی دەوروپشتی، ناوچەکە دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەمریکای باکوور و ڕۆژھەڵاتی ئەمریکای ناوەڕاست و باکوور و ڕۆژاوای ئەمریکای باشوور.

لە کاریبیدا نزیکەی ٧٬٠٠٠ دوورگە ھەیە، دوورگەی ھیندی ڕۆژاوایی پێک دێت لە دوورگەی ئەنتیڵی گەورە و دوورگەی ئنتیڵی بچووک لەگەڵ باھاماس، لە ڕووی جیۆسیاسییەوە دوورگەی ھیندی ڕۆژاوایی (بە مانایەکی تر؛ ناوچەی کاری بی) لەسەر ئەمریکای باکوور دادەنرێت و دابەش دەبێت بۆ ٢٨ بەش لە نێویاندا دەوڵەتی سەربەخۆ ھەیە و ئەوانی تر سەر بە ئەورووپا و ئەمریکان، لە ساڵی ١٩٥٨ دەوڵەتێک دامەزرا بە ناوی یەکێتی دوورگەکانی ھیندی ڕۆژاوایی کە لە ساڵی ١٩٦٢ ھەڵوەشایەوە، و ئەم یەکێتییە لە ١٠ دەوڵەت پێک ھاتبوو کە بە ئینگلیزی ئەدوێن لە کاریبیدا.
## سەرچاوەکان

پۆل:کاریبی
پۆل:ھەرێمەکانی ئەمریکاکان
پۆل:ئەمریکا
پۆل:ناوچەکانی جیھان
ڕێبین ھەردی

**رێبین ئەحمەد ھەردی** لەساڵی ١٩٦٦ لەشاری سلێمانی لەدایکبووە. ڕۆژنامەنووس و نووسەری کوردە.

خوێندنی ناوەندی لەوڵاتی ئێران تەواو کردووە و پەیمانگای تەکنەلۆژیای لە ‌بەغدا تەواو کردووە.

ڕێبین ھەردی لە کۆتایی ھەشتاکاندا بووەتە پێشمەرگە لە ریزەکانی پاسۆکدا. لە دوای ڕاپەڕینەوە دەستی داوەتە نووسینی فیکری و تا ئێستاش بەردەوامە. ئەو یەکێکە لەدامەزرێنەرانی ناوەندی ڕەھەند بۆ لیکۆڵینەوەی کوردی.

## سەرچاوەکان


پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
پۆل:نووسەرانی کورد
پارتی داد و گەشەپێدان (تورکیا)

**پارتی داد و گەشەپێدان** ()، ناسراو بە **ئاک پارتی** (بە تورکی: AK PARTI)، بە کورتە **ئاکەپە** یان **ئەکەپە** (بە تورکی: AKP)، پارتێکی شۆپپارێزە لە تورکیا کە لە سیاسەتدا وەکوو پارتێکی ڕاستڕەوی توندڕەو دەناسرێت. ئەم لە ھەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی تورکیا توانی زیاتر لە ٣٥٪ی دەنگەکان بەدەستبھێنێت و بەوھۆیەوە بە ٢٦٥ کورسی لە ٦٠٠ کورسییەکانی پەرلەمان، وەکوو یەکەمین پارتی پەرلەمان بمێنێتەوە. سەرۆکی ئەم پارتە ڕەجەب تەییب ئەردۆغانە.

## دامەزراندن
لە ١٤ی ئابی ٢٠٠١ پارتی داد و گەشەپێدان لەلایەن ڕەجەب تەییب ئەردۆغان و عەبدوڵڵا گول و ئیدریس شاھین و بینالی یلدرم و بڵند ئارینج دامەزرێندرا.

## ھەڵبژاردنە گشتییەکانی پەرلەمانی تورکیا
پارتی داد و گەشەپێدان لە ساڵی ٢٠٠٢ بە سەرۆکایەتی ڕەجەب تەییب ئەردۆغان، بۆ یەکەمجار بەشداری لە ھەڵبژارنی گشتی تورکیا کرد و توانی ٣٤،٦٣% دەنگەکان بەدەستبێنێ کە نزیکەی دوو لەسەر سێی کورسییەکانی پەرلەمانی تورکیا بوو. پاش ئەم ھەڵبژاردنە عەبدوڵڵا گول حکوومەتی ٥٨ی پێکھێنا و بوو بە سەرۆک وەزیرانی تورکیا.

لە ھەڵبژاردنی ٢٢ی تەمووزی ٢٠٠٧، ئاک پارتی بۆ جاری دووھەم بەشداری ھەڵبژاردنەکانی کردەوە و دووبارە توانی بە ڕێژەی ٤٧%ی دەنگەکان زۆرینەی کورسییەکانی پەرلەمان مسۆگەر بکات بەڵام بەھۆی تێپەڕکردنی ڕێژەی ١٠%ی پارتی بزوتنەوەی نەژادپەر‌ستی تورکیا (مەھەپە) ژمارەی سەندەڵییەکانی ئاکەپە نەختێک کەم بووە.

لە ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١١ بۆ جاری سێھەم ئاکەپە بەشداری لە ھەڵبژاردنەکانی پەرلەمان کرد و ئەم جارەش توانی بە ڕێژەی ٤٩.٩%ی دەنگەکان، پلەی یەکەمی ھەڵبژاردنەکان مسۆگەر بکا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ماڵپەڕی فەرمی پارتی داد و گەشەپێدان (تورکی)
* ماڵپەڕی پارتی داد و گەشەپێدان (ئینگلیزی)

پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠١ لە تورکیا
پۆل:حیزبەکانی تورکیا
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ٢٠٠١
پۆل:دەسەڵاتخوازی
پۆل:سانسۆر لە تورکیا
پێڕستی پایتەختەکان

پێڕستی خوارەوە، ناوی وڵاتانی جیھان و پایتەختەکانیانی لەخۆگرتووە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی دەوڵەتانی جیھان

## سەرچاوەکان

پۆل:پێرستەکانی پایتەختەکان
پۆل:پێرستەکانی وڵاتەکان
پۆل:دەوڵەتەکان
توو

وێنۆک|240x240پیکسڵ|تووی سوری لێکراوە
توو ناوی 16جۆر دارە لە تیرەی گەزنەکان (Morus alba)کە شاتوو یەکێ لەوانە. ڕەشەتوو ئەگەرچی زۆر لە شاتوو دەچێ بەڵام بەپێچەوانەوە بەرەکەی شیرین و لینجە. 

تووە سپی لە ناوەند و ڕۆژھەڵاتی چیندا بە خۆڕسکی ھەیە، ئەم دارە سەدان ساڵ لەمەوپێش براوە بۆ ئەورووپا . لە ئەمریکا  لە سەرەتاکانی سەربەخۆیی وڵاتدا  بۆ بژیوی کرمی ھاورێشم بەکار دەھات. جۆڕیک تووە سوورە بە شێوەی خۆڕسک لە ئەمریکادا دەبینرێت.

تووە ڕەشەش خۆڕسکی ڕۆژاوای ئاسیایە کە پێش لە سەردەمی ڕۆمییەکان براوە بۆ ئەورووپا.

ئەم دارە وەک دارێکی کۆن لە زۆربەی وڵاتاندا بەرچاو دەکەوێت ، تەمەنی بۆ دووسەد تا سێسەد ساڵ دەگەڕێتەوە. پێستی دارەکە زەردی نارنجییە.  ئەم دارە خۆڕاگر و کەم قنیاتە و لە زۆربەی کەش و ناوچەکاندا ھەڵدەکا و تا 25 میتریش باڵا دەکا. 

بڕێک لە دارتووەکان نێرن و تەنیا گوڵی نێر بەرھەم دەھێنن و بەر ناگرن . ئەم دارانە زۆرتر بۆ سێبەر و جوانی بەکار دێن 
چەپ|200px|وێنۆک|میوە و گەڵای دارتوو
مێژوویەکی کۆنی ھەیە ، وا مەزەندە دەکرێت کە سەرچاوەکەی ئاسیا بێت بە تایبەتیش ھەردوو وڵاتی فارس و چین. ئەم درەختە بە شێوەیەکی کێوی لە باکووری ئاسیا و ئەرمینیا و باشووری ناوچەکانی قەوقاز بۆ وڵاتی فارس گەشە دەکات . ئێستا لە ھەموو ئەوروپا دەڕوێنرێت . چاندنی ئەم درەختە لە سەرەتای سەدەی شازدەھەم لە بەریتانیا دەستی پێکرد.

## تایبەتمەندییەکانی تووە سپی
تووە سپی تژییە لە خوێ کانییەکان، چەوری و ڤیتامینی D و C. 

شەکری تووە سپی لە جۆری گلووکۆز و فرووکتۆز نییە، شیرینی توو بە ھۆی سۆربیتۆڵەوەیە

## ناوەکانی تر
**تی، تفی، تیت، شمی، تفە**

## پێکھاتەکەی
*شەکر لە شیرینی توو کەمترە .
* پەکتین
* ماددەی ڕەنگا و ڕەنگ
* Tartaric Malic Acid
* خۆڵەمێش
* ماددەی چەوری
* گۆگرد
* فۆسفۆر
* کلۆر
* خوێیە کانزاییەکان ، پۆتاسیۆم ، سۆدیۆم ، ماتیزیۆم ، کالسیۆم ، ئاسن ، مس ، Vitamin C , Carotine.

## سەرچاوەکان
* کتێبی خۆراک و چارەسەری
*http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D9%88%D8%AA

پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان
پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە
ھەنگوین

چەپ|250px|وێنۆک|شانەی ھەنگوین
چەپ|250px|وێنۆک|
چەپ|250px|وێنۆک|
**ھەنگوین**، **ھەسەڵ** یەکێکە لە بەرھەمەکانی ھەنگ، ئەویش لە ڕێگای مژینی شیلەی گوڵەکان دروستی دەکات.

## سوودی ھەنگوین
* زۆر یارمەتی گەدە دەدات بۆ ھەرسکردن.
* گەدە زۆر بە ئاسانی و خێرای وەری دەگرێت.
* لەشی مرۆڤ زۆر بەھێز دەکات و دەرونی (‌آحصاب) ی ھێمن دەکاتەوە.
* ژانی جومگەکان کەم دەکاتەوە و ئەگەر پێستی پێ چەور بکرێت ھەو کردنەکانی ناھێڵێت.
* وەک شیرینیەکانی تر زیان بە ددان ناگەیەنێت.
* بۆ حەساسیەتی چاو زۆر بەسوودە، ئەگەر وەک مەڵھەم بەکار بھێنرێت.
* بۆ قژ کاریگەری زۆری دەبێت ئەگەر لەگەڵ ئاو تێکەڵ بکرێت و لێی بدرێت.
* ڕەنگی دەموچاو جوان دەکات، ئەگەر لەگەڵ ڕونی زەیتون تێکەڵ بکرێت و پێی چەور بکرێت.
* لەگەڵ ئاوی گێزەر تێکەڵ بکرێت بۆ زیپکەی دەموچاو بەسوودە.
* زۆر باشە بۆ برین، ڕۆژی ٣ جار چەور بکرێت بۆ ماوەی ٤١ ڕۆژ.
* بۆ وشکەبیرۆ بەکار دەھێنرێت ڕۆژی ٣ جار چەور بکرێت.

## ھەندێک لە تایبەتمەندیەکانی ھەنگوین
١ کیلۆ ھەنگوین بەرامبەر بە ٥ لیتر شیر و ٢٦ کیلۆ مۆز و ٦٠ کیلۆ پرتەقاڵ و ٥٠ ھێلکە و ١١ کیلۆ گۆشت و ١٢ کیلۆ سەوزە سودی ھەیە.

ھەنگوینی ساغ توانای ھەیە ٢٠٠٠ ساڵ بمێنێتەوە و تێک نەچێت ، ئێستا لە مۆزەخانەی میسر ھەنگوینی تێدایە کە تەمەنی زیاتر لە ٢٠٠٠ ساڵە.

## ھەنگ چۆن ھەنگوین دروست دەکات
* ٢٤٠,٠٠٠ کیلۆمەتر دەبڕێت تا ١ کیلۆ ھەنگوین دروست دەکات، ئەمەش بەرامبەرە بە ٦ ئەوەندەی زەوی.
* ٤٨,٠٠٠ جار لە شان و خانووەکەی خۆی دەردەچێت تا ١ کیلۆ ھەنگوین دروست دەکات.
* نزیکەی ١ ملیۆن جۆرە گوڵ و شتی چاک دەمژێت تا ١ کیلۆ ھەنگوین دروست دەکات.
* بۆ ئەوەی شوێن کەم بگرێت خانەکانی شانەی ھەنگوینەکەی بە شێوەی شەشپاڵو دروست دەکات.
* باشترین خۆری ھەنگوین ئەوەی کە لە چیا و شاخەکان دەرھێنرابێت چونکە شتی سروشتی دەخوات.

## سەرچاوە
* ماڵپەڕی کوردژین

پۆل:ئەردەوێڵ
پۆل:بەرھەمی مێرووەکان
ئەبووجا

شاری ئابوجا پایتەختی وڵاتی نێجیریا یە و دەکەوێتە ناوەڕاستی وڵاتەکەوە. شاری ئابوجا بە فەرمی لە ساڵی ١٩٩١ بووە پایتەختی نێجیریا لە جێی پایتەختی پێشوو شاری لاگۆس . لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦ دا شاری ئابوجا دانیشتوانەکەی ٧٧٦،٢٩٨ کەس بوو.

## بابەتی پەیوەندیدار
پایتەختی دەوڵەتانی جیھان

پۆل:ئەبووجا
پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان
دبلن

**دبلن** یان **دوبلن** یان **دەبلن**  (بە ئێرلەندی: Baile Átha Cliath) پایتەخت و پڕ دانیشتووترین شاری ئێرلەندایە. دبلن دەکەوێتە نزیک خاڵی ناوەڕاستی کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی ئێرلەندا، لە دەمی ڕووباری لیفی. ناوی ئینگلیزی شارەکە لە وشەی ئێرلەندی «Dubhlinn»ەوە وەرگیراوە کە بە واتای «دەریاچەی ڕەش» دێت.

لە بنەڕەتدا وەک شارۆچکەیەکی ڤایکینگەکان دامەزراوە، دواتر شارەکە گەشەی کردووە و بووەتە «شانشینی دبلن». دوای داگیرکردنی ئێرلەندا لەلایەن نۆرمانەکان بوو بە شارۆچکەی سەرەکی دوورگەکە. شارەکە لە سەدەی حەڤدەھەمەوە بە خێرایی فراوان بوو. بۆ ماوەیەکی کورت دووەم گەورەترین شاری ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا بوو، ھەروەھا پێنجەم گەورەترین شاری ئەوروپا بوو. دبلن دوای یاساکانی یەکێتیی لە ساڵی ١٨٠٠دا چووە قۆناغێکی وەستانەوە، بەڵام سەرەڕای ئەوەش وەک پێشەنگی ناوەندی ئابووری دوورگەی ئێرلەندا مایەوە. دوای دابەشبوونی ئێرلەندا لە ساڵی ١٩٢٢، دبلن بوو بە پایتەختی کۆماری ئازادی ئێرلەندا، کە دواتر گۆڕدرا بۆ کۆماری ئێرلەندا.

## بابەتی پەیوەندیدار
پایتەختی دەوڵەتانی جیھان
## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی کۆماری ئیرلەند
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٩یەم
پۆل:دامەزرانەکانی ٨٤١
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
ئەمستەردام

**ئەمستردام** گەورەترین شار و پایتەختی وڵاتی ھۆڵەندایە. ژمارەی دانیشتوانی بریتییە لە ٧٨٠،١٥٢ کەس.

## بابەتی پەیوەندیدار
پایتەختی دەوڵەتانی جیھان

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:ئەمستەردام
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ھۆڵەندا
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی دەریای باکوور
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٣یەم
پۆل:یاریگاکانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٢٨
پۆل:شارەکانی ھۆڵەندا
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
ئەتینا

**ئەتینا** (، ) گەورەترین شار و پایتەختی وڵاتی یۆنانە. ئەم شارە یەکێکە لە ھەرە شارە کۆنەکانی جیھان کە پێی ئەو مێژووەی نووسراوەتەوە دەگەڕێتەوە بۆ ٣،٤٠٠ ساڵ. بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١ دانیشتووانی ئەم شارە بریتیە لە ٧٤٥،٥١٤ کەس.

## ئەمانەش ببینە
* پایتەختی دەوڵەتانی جیھان
* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەتینا
* گۆڕەپانی کۆتزیا

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن
پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە یۆنان
پۆل:گەشتیاری لە یۆنان
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە یۆنان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٣یەمی پ.ز
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی یۆنان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٥ەمی پ.ز
باکوو

**باکوو** یان **باکۆ** () گەورەترین شار و پایتەختی وڵاتی ئازەربایجانە. ئەو شارە لە ڕۆژاوای ئەورووپا، و کەناری دەریای کاسپیەن ھەڵکەوتووە.
لە ساڵی ٢٠٢٠دا ژمارەی دانیشتووانی شاری باکوو ٣،١٢٥،٠٠٠ کەس بووە و بە دەوروبەری دەگاتە ٥،١٠٥،٢٠٠ کەس، ھەروەھا پڕ لە دانیشتووترین شاری قەوقازە.

## پێشانگا

File:Baku Maiden Tower.jpg
File:Azerbaigian-baku3.jpg|
File:View_of_Baku,_2004_(2).jpg|

File:İsmailiyye palace 2006.jpg|
File:Azerbaigian-baku.jpg|

File:Azerbaigian-baku4.jpg
File:Hajji Gayyib bathhouse 2010.jpg
File:Bay in Baku.JPG


## ئەمانەش ببینە
* سومگایت
* پایتەختی دەوڵەتانی جیھان
* کاتنامەی باکوو

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

*
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ئازەربایجان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دەریای کاسپیەن
پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئازەربایجان
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئازەربایجان
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
بانکۆک

**بانکۆک** (بە ئینگلیزی:Bangkok) گەورەترین شار و پایتەختی وڵاتی تایلەندە. ناوی ئەم شارە بە مانای (شاری فریشتەکان) دێت. لە ساڵی ١٧٨٢ بووە پایتەختی ئەم وڵاتە.


Bangkok-Dusit-Halle 1976-04-gje.jpg
Bangkok-Wat Saket 1976-08-Blick auf Bangkok-gje.jpg
Bangkok-Wat Benchamabophit 1976-08-Hof-gje.jpg
Bangkok-Wat Arun 1976-04-gje.jpg
Bangkok-Wat Arun 1976-07-Daemonen-gje.jpg
Bangkok-Tempeltaenzerinnen-06-1976-gje.jpg
Bangkok-Wat Pho 1976-10-Bot-gje.jpg
Bangkok-Chinatown-18-Durian-Fruechte-1976-gje.jpg
Bangkok-Khlongfahrt-14-schwimmender Laden-1976-gje.jpg


## بابەتی پەیوەندیدار
پایتەختی دەوڵەتانی جیھان

پۆل:بانکۆک
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تایلەند
پۆل:پارێزگاکانی تایلەند
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:کەنداوی تایلەند
عەممان

**عەممان** پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی ئوردنە. ئەم شارە مەڵبەندی کلتووری و سیاسی ئەم ناوچەیەیە و یەکێکە لە شارە هەرە کۆنەکانی جیهان. ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١١ گەیشتە ٢،٨٤٢،٦٢٩ کەس.

## بابەتی پەیوەندیدار
پایتەختی دەوڵەتانی جیھان

پۆل:مانگیلەی بەپیت
پۆل:گەشتیاری لە ئوردن
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:عەممان
پۆل:شام
ئیسلاماباد

**ئیسلام‌ئاباد** پایتەختی وڵاتی پاکستانە و ١٠یەم گەورەترین شاری وڵاتەکەیە. ڕێژەی دانیشتوانی ئەم شارە لە ١٠٠،٠٠ کەسەوە لە ساڵی ١٩٥١ بۆ ١.٢١ ملیۆن کەس لە ٢٠٠٩ بەرز بووەتەوە. ڕێژەی خوێندنی ئیسلام‌ئاباد لە ھەموو شارەکانی تری پاکستان بەرزترە.

## بابەتی پەیوەندیدار
پایتەختی دەوڵەتانی جیھان

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانەکانی دەیەی ١٩٦٠
پۆل:ئیسلاماباد
پۆل:ناوچە شارییەکانی پاکستان
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٩٦٠
کابول

**کابول** گەورەترین شار و پایتەختی وڵاتی ئەفغانستانە. بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی شاری کابول بریتییە لە ٣٬٩ ملیۆن کەس.

## ئەمانەش ببینە
* پایتەختی دەوڵەتانی جیھان

پۆل:ئەفغانستان
پۆل:شارەکانی ئەفغانستان
پۆل:کابول
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٢یەمی پ.ز
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کابول
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
داکا

شاری دەکا بە ئینگلیزی (Dhaka) پایتەختی وڵاتی بەنگلادیشە. ئەم شارە بە ژمارەی دانیشتوانی زیاتر لە ١٢ ملیۆنەوە گەورەترین شاری وڵاتی بەنگلادیشە. ئەم شارە ٩یەم گەورەترین شارە لە جیھاندا.

## بابەتی پەیوەندیدار
پایتەختی دەوڵەتانی جیھان

پۆل:مێژووی بەنگال
پۆل:باشووری ئاسیا
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
خەرتووم

[چەپ|250px|وێنۆک|شاری [خەرتوم]]
**خەرتووم** () پایتەختی وڵاتی سوودانە. شاری لە ساڵی ١٨٢١ لەلایەن ئیبراھیم پاشای کوڕی فەرمان ڕەوای میسر محەممەد عەلی پاشا سەربەخۆ بوو.

## بابەتی پەیوەندیدار
پایتەختی دەوڵەتانی جیھان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢١
پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سوودان
پۆل:خەرتووم
مەنامە

چەپ|250px|وێنۆک|شاری مەنامە
**مەنامە** پایتەختی وڵاتی بەحرەینە و گەورەترین شاری ئەو وڵاتەیە. ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە دەگاتە ١٥٥،٠٠٠ کەس . ئەم شارە سەنتەری بازرگانیە لەسەر کەنداوی فارس.

## بابەتی پەیوەندیدار
پایتەختی دەوڵەتانی جیھان

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی بەحرەین
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی کەنداوی فارس
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:مەنامە
پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو
ڕەبات

**ڕەبات** () پایتەخت و سێھەمین شاری گەورەی وڵاتی مەغریبە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٥٨٠,٠٠٠ کەس بووە.

## ئەمانەش ببینە
* مەغریب

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی مەغریب
پۆل:ناوچە شارییەکان لە مەغریب
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٣یەمی پ.ز
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە مەغریب
پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
پۆل:ڕەبات
ڕێکیاڤیک

**ریکیاویک** پایتەختی وڵاتی ئایسلەندە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١٢٠,١٦٥ کەسە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٨٦
پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئەورووپا
پۆل:ڕێکیاڤیک
پۆل:شارەکانی ئایسلەند
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
تاڵین

**تاڵین** پایتەختی وڵاتی ئەستۆنیایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٤٣٤٬٥٦٢ کەسە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:شار و شارۆچکەکانی ئیستۆنیا
پۆل:تاڵین
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئیستۆنیا
پۆل:شارەکانی ئەستۆنیا
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک
نیکۆسیا

**نیکۆسیا** پایتەختی وڵاتی قوبرسە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٣١٣,٤٠٠ کەسە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:نیکۆسیا
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:شارەکانی قوبرسی یۆنان
ئەیمەن زەواھیری

**ئەیمەن محەممەد ڕەبیع زەواھیری** (؛ ١٩ی حوزەیرانی ١٩٥١ لە میسر - ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە کابول، ئەفغانستان) ڕێبەری ڕێکخراوی ئەلقاعیدەیە بوو. ئەیمەن زەواھیری دووەمین جیھادی ئیسلامیی میسرە بوو. ھاوسەر و سێ لە شەش مناڵی زەواھیری لە ھێرشەکانی ساڵی ٢٠٠١ی وڵاتە یەکگرتووەکان لە قەندەھاری ئەفغانستان کوژران. ئەو لە پاش کوشتنی ئوسامە بن لادەن لەلایەن سەربازانی ئەمریکا ناوبراو بووە ڕابەری قاعیدە. لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٢دا، بە ھێرشێکی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئەمریکی لە کابوول کوژرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:موسڵمانانی میسری
پۆل:پزیشکە میسرییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١
پۆل:ڕەخنەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:ئەو کەسانەی لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە وەک تیرۆریست دەستنیشان کراون
پۆل:ڕەخنەگرانی شیعە
پۆل:توێژەرانی ئایینی ئیسلام
پۆل:خەڵکی قاھیرە
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
پۆل:سەرکردە تیرۆرکراوەکانی ئەلقاعیدە
پۆل:تیرۆریزم لە ئەفغانستان
پۆل:توێژەرانی دینی ئیسلام
دوین

thumb|250px|وێنەیەک کە شارۆچکەی دوین لە سەدەکانی ناوەڕاستدا نیشان دەدا.
**دوین** یان **دڤین** شارێکی گەورەی بازرگانی بوو کە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا بە پایتەختی ئەرمەنستان دەژمێردرا. دوین لە باکووری ئارتاشاتەوە (پایتەختە دێرینەکەی ئەرمەنستان) ھەڵکەوتبوو. ئێستاکە لەو شارە جگە لە تەپۆڵکەیەک ھیچ ئاسەوارێکی تر بەجێ نەماوە.

باوک و مامی سەلاحەددینی ئەییووبی لەدایکبووی شاری دوین بوون. گەرچی سەلاحەددین بۆخۆی لە تکریتی ئێراقدا لەدایکبووە.

## مێژوو
### شەڕی دوین
شەڕی دوین لە ساڵی ١٠٤٥ ھەوڵێکی شکستخواردووی بیزەنتییەکان بوو لە سەردەمی قوستەنتینی نۆیەمی مۆنۆماکۆس بۆ گرتنی شاری دوین کە ئەوکات کوردەکان حوکمڕانیان دەکرد. بیزەنتییەکان ھێزێکی زۆریان لە ژێر فەرمانی مایکل ئیاسیتس و قوستەنتین ئالان کۆکردەوە و لە ژێر فەرمانی ڤەھرام پەھلەونی و لیپاریت ئۆربلیان لەگەڵ ئەرمەنییەکان ھاوپەیمان بوون. بۆ بەرگریکردن لە شارەکە ئەبووئەسوار شاڤور کوڕی فەزل ھەستا بە ژێر ئاوکەتنی دەوربەری کێڵگەکان وایکرد جوڵەی سوپای ھێرشبەری سنووردار کرد و ببێتە قوربانی تیری بەرگریکاران. ھێرشبەرەکان بەتەواوی لەلایەن کوردەوە کوژران و تێکشکێنران، ڤەھرامیش کوژرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ئەرمەنستان
پۆل:شارە مێژووییەکان
پۆل:مێژووی دڤین
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئارارات
بیروباوەڕی ئیسلامی

**بیروباوەڕ**، بە عەرەبی (**العقیدة**) لە چاوگی (عَـقـْـد)ەوە وەرگیراوە، کە لە زمانی عەرەبی بە واتای گرێدان و بەستن دێت، لەمەوە ھەرشتێک لە بیروڕاوبۆچوونەکان کە دڵی مرۆڤی لەسەر ببەسترێت بەجۆرێک پەسندی کات و ئارامی بۆی ھەبێت ئەوترێت عەقیدە، جا ئەم بیروبۆچوونانە ڕاست بن یان ھەڵە،‌ جیاوازی ناکات.

بەڵام لەزاراوەدا عەقیدە بریتیە لە بڕواھێنانێکی تەواو بە بابەتە غەیبیەکان، کە باسەکانیان لە ڕێگای قورئان و فەرموودەکانی پێغەمبەر بە ڕێ پێ بردنی پێشینەکانی ئەم نەتەوەیە بەدەست گەیشتون، وەک بڕواھێنان بە خوای تاک و تەنھا و فریشتەکانی و کتێبەکانی و پێغەمبەرانی و ڕۆژی دوایی و قەزاوقەدەر، ھەروەھا بڕواھێنان بە ھەموو بابەتەکانی تری پەیوەست بەمانەوە، وەک؛ باسەکانی پەیوەست بە ژیانی ناوگۆر، کە لە ڕواڵەتا بۆ مرۆڤ وون و نادیارن.
## سەرەتا
شتێکی ڕوون و ئاشکرایە کە لە سەردەمی پێغەمبەر و ھاوەڵەکانی شتێک نەبووە کە پێی بوترێت (زانستی عەقیدە) ھەروەک زانستە شەرعیەکانی تر، بەڵکو ھاوەڵەکانی پێغەمبەر ئەوەی لەم زانستانەوە مەبەست بووە ڕاستەوخۆ لە قورئان و سوننەتەوە وەریان ئەگرت و لێی تێ ئەگەیشتن، بەڵام دوابەدوای سەردەمی ئەوان و لەبەر چەند ھۆکارێکی تری وەک فراوانبوونی قەوارەی جیهانی ئیسلام، بە تایبەتی بە موسوڵمان بوونی گەلانێکی زۆر، بۆ رێگرتن لە دروستبوونی جیاوازی و ناکۆکی لەسەر بیروباوەڕە بنچینەییەکان، زانایان ھەستان بە ڕووبوڕوونەوەیان و لە ئەنجامدا ئەم زانستە شەرعیانە ھاتنە کایەوە.

## ناوەکان
زانستی عەقیدە ھەر لەسەرەتای سەرھەڵدانییەوە تا ئەم سەردەمەش چەند ناوێکی تری ھاومانای بۆ بەکارھێنراوە، لەوانە:
*زانستی یەکتاپەرستی
*زانستی ئوسوڵی دیین
*سوونەت
*شەریعەت
*فیقھی گەورە
*ئیمان
## سەرچاوەکانی
عەقیدە لە لای ئەھلی سوننەت و جەماعەت تەنھا دوو سەرچاوەی سەرەکی ھەیە؛
*قورئان
*سوونەت؛ مەبەست لەمە فەرموودە سەحیحەکانی پێغەمبەری ئیسلام ئەکات. 

هەروەها ھەندێک جار ئیجماع واتە (کۆبوونەوەی ڕای ھەموو) ئوومەتی وەک سەرچاوەیەک ئەخرێتە پاڵیانەوە.

## پایەکانی بیروباوەڕ
پایەکانی بیروباوەڕ لە ئیسلامدا شەشە پایەن؛
*باوەڕبوون بە خوا
*باوەڕبوون بە فریشتەکان
*باوەڕبوون بە کتێبەکان
*باوەڕبوون بە پێغەمبەرەکان
*باوەڕبوون بە ڕۆژی دوایی
*باوەڕبوون بە قەزاو قەدەر
## پایەکانی ئیسلام

پایەکانی ئیسلام پێنج پایەن؛
*شایەتمان
*نوێژ
*زەکات
*ڕۆژوو
*حەج

## سەرچاوەکان
*سەرەتایەک بۆ چوونە نێو زانستی عەقیدە، نوسینی؛ خطاب
*ویکی عەرەبی

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:بیروباوەڕی ئیسلامی
پۆل:خواناسی ئیسلامی
سان مارینۆ (شار)

**سان مارینۆ** پایتەختی وڵاتی سان مارینۆیە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٣ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٤,٤٩٣ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە سان مارینۆ
پۆل:دامەزرانەکانی ٣٠١
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی سان مارینۆ
پۆدگۆریتسا

**پۆدگۆریسا** پایتەختی وڵاتی مۆنتینیگرۆیە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١٨٧,٠٨٥ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:شارەوانییەکانی مۆنتینیگرۆ
پۆل:پۆدگۆریتسا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی مۆنتینیگرۆ
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی مۆنتینیگرۆ
تۆرشاون

**تۆرشاون** پایتەختی وڵاتی دوڕگەکانی فارۆیە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٧ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١٩,٠٠٠ کەسە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دوورگەکانی فارۆ
پۆل:بەندەرەکان و لەنگەرگاکانی دوورگەکانی فارۆ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی دوڕگەکانی فارۆ
پۆل:تۆرشاون
ڕیگا

**ریگا** پایتەختی وڵاتی لاتویایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٧٠٦,٤١٣ کەسە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:شارەکانی لاتڤیا
پۆل:شارە بەندەرییەکانی لاتڤیا
پۆل:ڕیگا
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە لاتڤیا
پۆل:شارەکانی لاتویا
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک
ڕۆما

**ڕۆما** پایتەختی وڵاتی ئیتالیایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٢,٧٦١,٤٧٧ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:ڕۆما
پۆل:شارە کۆنەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەمی پ.ز
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئیتالیا
پۆل:شارە پیرۆزەکان
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شوێنەکانی حەجی کاتۆلیک
بێرن

**بێرن** پایتەختی وڵاتی سویسرایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١٢٣,٤٦٦ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:شارەکانی سویس
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە سویس
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی سویسرا
پۆل:بێرن
ڤالێتا

**ڤالێتا** () پایتەختی وڵاتی ماڵتایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ١٩٩٥دا ٧٫٢٦٢ کەس بووە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا گەییشتووەتە بە ٦٫٣١٥ کەس.

## ئەمانەش ببینە
* پێرستی شارەکانی ماڵتا

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٦٦
پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا
پۆل:ڤالێتا
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ماڵتا
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان
تیرانا

**تیرانا** پایتەختی وڵاتی ئەڵبانیایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٦١٨,٤٣١ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:تیرانا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٦١٤
پۆل:شارەکانی ئەڵبانیا
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
بێلگراد

**بێلگراد** پایتەختی وڵاتی سربیایە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١,٢١٣,٠٠٠ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:شومادیا
پۆل:بێلگراد
پۆل:ناوچە شارییەکانی سربیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دانووب
پۆل:شارە بەندەرییەکانی سربیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٣یەمی پ.ز
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
لیوبلیانا

**لیوبلیانا** پایتەختی وڵاتی سلۆڤێنیایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٢٧١,٨٨٥ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:شار و شارۆچکەکانی سلۆڤێنیا
پۆل:لیوبلیانا
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی سلۆڤێنیا
براتسیلاڤا

**براتسیلاڤا** پایتەختی وڵاتی سلۆڤاکیایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٤٧١,٠٦١ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:براتسیلاڤا
پۆل:شار و شارۆچکەکانی سلۆڤاکیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دانووب
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی سلۆڤاکیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:سلۆڤاکیا
زاگرێب

**زاگرێب** پایتەختی وڵاتی کرواتیایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ٧٧٩،١٤٥ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شاری زاگرێب
پۆل:زاگرێب
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١١یەم
ڤادوتس

**ڤادوز** پایتەختی وڵاتی لیختنشتاینە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٥,٣٤٢ کەس بووە.

## ئەمانەش ببینە
* مۆزەخانەی پۆست (لیختنشتاین)
## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:شارەوانییەکانی لیختنشتاین
پۆل:ڤادوتس
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی لیختنشتاین
بوداپێست

**بوداپێست** پایتەختی وڵاتی مەجارستانە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١,٧٢١,٥٥٦ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دانووب
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە مەجارستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٧٣
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی مەجارستان
پۆل:بوداپێست
لەندەن

**لەندەن** پایتەختی ئینگلەند و شانشینی یەکگرتوویە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٧ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٧,٥٥٦,٩٠٠ کەس بووە. شاری لەندەنی سەر ئاوی تایمزی خوارووی شانشینی بەریتانیا، یەکێکە لە شارە گەورەکانی ئەورووپا و جیھان، ئەو شارە کە مێژوویەکی کۆن و دێرینی ھەیە، لەساڵی (١١٠٠)دا نزیکەی (١٨٠٠٠) کەسی تێدا ژیاوە، (٢٠٠) نەتەوە و کەلتووری جیاواز تێدایە. بەریتانیا کە لەماوەی (١٥٠) ساڵی رابردوودا ناوەندێکی گرنگی بواری (سیاسی و ئابووری و رۆشنبیریی) جیھان و ئەوروپا بووە، ژمارەیەکی زۆر زانکۆو پەیمانگەو شانۆو مۆزەخانەو یاریگای جۆراوجۆر لەخۆدەگرێت، ھەروەھا بنکەی زۆرێک لەڕێکخراو و ئۆفیسە جیھانییەکانی تێدایە، جگە لەوەش وڵاتەکە شوێن و مەنزڵی زۆرینەی پاشا و سەرکردە و زانا و فەیلەسوف و نووسەر و ھونەرمەندە جیھانییەکان و نموونەی جیھانی کۆن و نوێیە لە شارستانییەتی ئەم سەردەمەدا.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی
*

## پەراوێزەکان

پۆل:لەندەن
پۆل:پایتەختەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئینگلستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١ەم
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی ئینگلستان
لوکسەمبورگ (شار)

**شاری لوکسەمبورگ** پایتەختی وڵاتی لوکسەمبورگە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٨٨,٥٨٦ کەسە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:شارۆچکەکانی لوکسەمبورگ
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە لوکسەمبورگ
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی لوکسەمبورگ
لیسبۆن

**لیسبۆن** پایتەخت و گەورەترین شاری پورتوگالە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ٢٠٢٢، دانیشتووانی شارەکە نزیکەی ٥٤٨٬٧٠٣ کەسە و ڕووبەرەکی دەکاتە ١٠٠٫٠٥ کیلۆمەتر دووجا. لیسبۆن دەکەوێتە ڕۆژاوای نیمچەدوورگەی ئیبیریا، لە باکووری کەناری ڕووباری تاگوس.


Lissabon-Largo das Portas do Sol-42-Meerblick-Schiff-2011-gje.jpg
Lissabon-Sao Vicente de Fora-20-2011-gje.jpg
Lissabon-Sao Vicente de Fora-34-Kircheninneres-2011-gje.jpg
Lissabon-Ascensor da Bica-08-2011-gje.jpg
Lissabon-Travessa do Sequeiro-02-2011-gje.jpg
Lissabon-208-alt und neu-2011-gje.jpg
Lissabon-Santa Engracia-08-Panteao Nacional-2011-gje.jpg
Lissabon-Largo Trindade Coelho-02-Grillstand-2011-gje.jpg


## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:لیسبۆن
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی پورتوگال
پۆل:دامەزرانەکانی ھەزارەی ٢یەمی پ.ز
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٢یەمی پ.ز
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە پورتوگال
بروکسێل

**بروکسێل** پایتەختی وڵاتی بەلجیکایە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ١٤٤٬٧٨٤ کەس بووە. برۆکسل لە ھەرێمی بروکسێل جیاوازە ھەر بەو جۆرە کە شاری لەندەن لە ھەرێمی لەندەن جیاوازە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:بروکسێل
پۆل:شارەکانی بەلجیکا
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ١ەم
پۆل:ناوچەکانی بەلجیکا
پۆل:ئینکلاڤ و ئێکسکلیڤ
پۆل:ھەرێمە خودموختارەکان
مینسک

**مینسک** پایتەختی وڵاتی بیلاڕووسە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١,٨٣٦,٨٠٨ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:مینسک
پۆل:دابەشکارییەکانی بیلاڕووس
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١١یەم
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی بیلاڕووس
کیشیناو

**کیشینێڤ** پایتەختی وڵاتی مۆلدۆڤایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٦٦٤٬٧٠٠ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:کیشیناو
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٤٣٠
پۆل:دامەزرانەکانی ١٤٣٦
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی مۆلدۆڤا
بوخارێست

**بوخارێست** پایتەختی وڵاتی ڕۆمانیایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١,٩٤٤,٣٦٧ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی ڕۆمانیا
پۆل:بوخارێست
پۆل:شارۆچکەکانی ڕۆمانیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٤٥٠
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٨
نوورسوڵتان

**نوورسوڵتان** کە ناوی پێشووی **ئاستانا** بووە (هەتا ساڵی ٢٠١٩)، پایتەختی وڵاتی کازاخستانە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٧٠٨،٧٩٤ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیسی

## بەستەرە دەرەکییەکان

 

*
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی کازاخستان
پۆل:پارێزگاکانی کازاخستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢٤
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کازاخستان
پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٠
سۆفیا

**سۆفیا** پایتەختی وڵاتی بولگاریایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١،٣ ملیۆن کەس بووە. سۆفیا گەورەترین شارە لە بولگاریا وە چواردەمین گەورەشاری وڵاتانی یەکێتیی ئەورووپایە. زۆرینەی زانکۆکان و پەیمانگا کلتوورییەکان و ناوەندە بازرگانی و کۆمپانییاکانی بولگاریا لەشاری سۆفیایە.
## ئەمانەش ببینە
* زانکۆی سۆفیا
* مۆزەخانەی نیشتمانی پۆلیتەکنیکی

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:سۆفیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەمی پ.ز
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی بولگاریا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٧ەمی پ.ز
کیێڤ

**کیێڤ** (، ) پایتەخت و گەورەترین شاری ئۆکراینایە کە دەکەوێتە ناوەندی باکووری وڵاتەکە و لەناو ڕووباری دنیپەر ھەڵکەوتووە. دانیشتووانی شارەکە لە ساڵی ٢٠١٠دا، بەرامبەر لەگەڵ ٢٬٧٩٧٬٥٥٣ کەس بووە. دوای ڕووخانی یەکێتیی سۆڤیەت و سەربەخۆیی ئۆکرانیا لە شارەکەدا لەلایەن کەشتیی ڤێرخۆڤنا ڕادا لە ۲٤ی ئابی ١٩٩١ کیێڤ وەک بە پایتەختی ئۆکرانیای سەربەخۆ ڕاگەیەندرا.

کیێڤ ناوەندێکی گرنگی پیشەسازی و پەروەردەیی و رۆشنبیرییە لە ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا، شوێنی پیشەسازیی و تەکنەلۆژییە بەرزەکان و چەندین دامەزراوەی خوێندنی باڵای تێدایە، ھەروەھا شوێنی چەندین شوێنی شوێنەواری بەناوبانگە. شارەکە ژێرخانی بەرفراوانی ھەیە و سیستمێکی گواستنەوەی گشتی بە باشی گەشەسەندووە، لەنێویاندا میترۆی کیێڤ.

دەوترێت ناوی کیێڤ لە ناوی «کی»ەوە وەرگیراوە کە یەکێکە لە چوار دامەزرێنەری ئەفسانەیی شارەکە. کیێڤ یەکێکە لە کۆنترین شارەکانی ئەوروپای ڕۆژھەڵات، و بە چەند قۆناغێکی شکۆمەندی و داڕمانی گەورەدا تێپەڕیوە.  ڕەنگە ئەم شارە پێش سەدەی پێنجەمی زایینی ناوەندێکی بازرگانی بووبێت، تاوەکو لە ناوەڕاستی سەدەی نۆیەمدا لەلایەن فرانکەکانەوە (ڤایکینگەکان) دەستی بەسەردا گیرا. لە سەردەمی فرانکەکاندا ئەم شارە بووە پایتەختی ڕووسەکان، ھەروەھا یەکەم دەوڵەتی سلاڤەکانی ڕۆژھەڵات بوو. شارەکە لە کاتی لەشکرکێشی[مەغۆلەکان لە ساڵی ١٢٤٠ بە تەواوی وێران بوو، و لە سەدەکانی دواتردا زۆربەی کاریگەرییەکانی لەدەستدا.

کیێڤ جارێکی دیکە لە سەردەمی شۆڕشی پیشەسازیدا لە ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا سەرفرازی کردەوە، پاشان لە ساڵی ١٩١٧ دوای ئەوەی کۆماری گەلی ئۆکرانیا سەربەخۆیی لە ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا بەدەستھێنا بوو بە پایتەختی کۆماری نوێ، لە ساڵی ١٩٢١ وە کیێڤ بوو بە شارێکی گرنگ لە کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئۆکرانیا و لە ساڵی ١٩٣٤ بوو بە پایتەختی ئەو شارە، لە جەنگی جیھانیی دووەمدا جارێکی دیکە شارەکە زیانێکی بەرچاوی بەرکەوت، بەڵام لە ساڵانی دوای جەنگدا بە خێرایی چاکبووەوە، و کاتی خۆی سێیەم گەورەترین شار بوو لە یەکێتیی سۆڤیەت، کیێڤ دوای ڕووخانی یەکێتیی سۆڤیەت و سەربەخۆیی ئۆکرانیا لە ساڵی ١٩٩١ وەک پایتەختی ئۆکرانیا مایەوە.

## مێژوو
کیێڤ یەکێکە لە شارە کۆنەکانی ئەوروپای ڕۆژهەڵات، و ڕۆڵێکی سەرەکی هەبووە لە پەرەپێدانی شارستانیەتی سلاڤی ڕۆژهەڵاتی لە سەدەی ناوەڕاست، هەروەها لە ئۆکرانیای مۆدێرن.

## جوگرافیا

## میری

## دانیشتوان

## ئابووری

## گواستنەوە و گەیاندن

## گەشتیاری

## کەلتوور

## تەرە دەرەکییەکان

*
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٥ەم
پۆل:شارە پیرۆزەکان
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی ئوکراینا
بیاتریکس ھۆڵەندا

[thumb|بئاتریکس شاژنی وڵاتی [ھۆڵەندا]]
**بئاتریکس ھۆڵەندا** یان **بئاتریکس ویلھێملمینا ئارمگارد** (بە ھۆڵەندی: *Beatrix Wilhelmina Armgard van Oranje-Nassau*؛ لەدایکبووی ١٣ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٣٨)، شاژنی وڵاتی ھۆڵەندایە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨
پۆل:شاژنەکان
ئەبخازیا

thumb|left|250px
thumb|right|200px|Abkhazia
**ئەبخازیا** هەرێمێکە لە ڕۆژئاوای قەوقاز و کەنارەی ڕۆژھەڵاتی دەریای ڕەش. پایتەختی ئەم کۆمارە شاری سوخومییە.

پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا
پۆل:ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانیان پێنەدراوە یان دانپێدانانیان سنووردارە
پۆل:جیاییخوازی لە گورجستان

پۆل:قەوقاز
خوا لە ئیسلامدا

**خوا لە ئیسلامدا**، زاتێکی بێ ھاوتا و دادپەروەرە، نەمرە و ھیچ ھاوەڵ و ھاوبەشێکی نییە، پەرستراوی حەقی ھەموو دروستکراوانە، و موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە خوا تاک و تەنھایە و جێی ڕاز ونیازە، بەخشندە و میھرەبانە، لە گوناە خۆش دەبێت و گەڕانەوە وەر دەگرێت و جیاوازی ناکات لە نێوان خەڵکدا تەنھا بە کردەوەی چاک نەبێت. دروستکەری گەردوونە و باڵادەستە بەسەر ھەموو شتێکیا، جیاوازە لە ھەموو دروستکراوانی و دوورە لە پێشبینی بەشەر…
یەکەم بنەمای بیروباوەڕ یان عەقیدەی ئیسلام باوەڕبوونە بە بوونی خوا (ﷲ). کە ئەمەش باوەڕی تەواو دەگریتەوە بە خوا وەک پەروەردگاری پەرستراوی تاک و بێ ھاوەڵ، و ھەروەھا باوەڕبوون بە ھەموو ناو و سیفەتەکانی خوا کە لە قورئان و سوننەتی پێغەمبەردا ھاتوون.

## باوەڕبوون بە خوا
باوەڕبوون بە خوا یەکەم پایەیە لە پایەکانی باوەڕ وەک پێغەمبەری ئیسلام ڕوونی کردووەتەوە لە وەڵامی پرسیارێکی جوبڕەیلدا لەسەر باوەڕ، فەرموویەتی (باوەڕت بە خوا و فریشتەکانی و کتێبەکانی و پێغەمبەرەکانی ھەبێت…)

و باوەڕ بە خوا ڕۆحی ئیسلامە، و گرنگنرین پایەی بیروباوەری ڕاستە، و مانای باوەربوون بە خوا ئەوەیە کە موسڵمان باوەری ھەبێت بەوەی کە خوا پەروەردگاری ھەموو بوونەوەرە، و ھیچ پەروەردگارێک نییە بێجگە لە ئەو، بەدیھینەری ھەموو بوونەوەرە و بەدیھینەر نییە بێجگە لە ئەو، و خاوەن ڕەھایی تەواوە، و بڕیاردان و خاوەنێتی بە دەستە، و پەرستراوی حەقە و ھاوبەشی نییە، و موسڵمانان لەو باوەرەدان کە خوا خاوەنی ھەموو سیفەتێکی تەواوە، لە کەس نەبووە و کەسی لێ نابێت و ھاوبەشی نییە. بەم شێوەیە باوەربوون بە خوا چوار بوار ئەگرێتەوە؛
* یەکەم/ باوەڕبوون بە بوونی خوا.
* دووەم/ باوەربوون بە پەروەردگارێتی خوا
* سێیەم/ باوەربوون بە پەرستراوێتی خوا
* چوارەم/ باوەڕبوون بە ناو وسیفەتەکانی.

## سیفەتەکانی خوا

لە ئیسلامدا، خوا پەرستراوی حەق و تاک و تەنھایە، زانا و بەدیھێنەرە و ڕۆزی دەری ھەموو زیندەوەرانە، بەتوانا و بەخشندە و بە بەزییە لە گوناە خۆش دەبێت و گەڕانەوە وەردەگرێت و لێبوردە و لێخۆشبووە و کار بەجێ و لێزانە و جێی ڕاز و نیازە، ھەروەھا خوا نەوەد و نۆ ناوی ھەیە کە موسڵمانان باوەڕیان پێی ھەیە.

## بابەتە پەیوەندیدارەکان
* بیروباوەڕی ئیسلامی
* پایەکانی باوەڕ

## سەرچاوەکان

* باوەڕبوون بە خوای گەورە، وەرگێڕانی/ محمد عبدالرحمن لطیف
* https://web.archive.org/web/20160306085431/http://islam.aljayyash.net/encyclopedia/book-١١-٤

پۆل:پایەکانی باوەڕ لە ئیسلامدا
پۆل:ئیسلام
پۆل:بنەماکانی ئیسلام
پۆل:خواناسی ئیسلامی
پایەکانی باوەڕ لە ئیسلامدا

بۆ ئەوەی مرۆڤ موسڵمان بێت پێویستە لەسەری باوەڕی بە پایەکانی باوەڕ ھەبێت کە لە ئیسلامدا بە شەش پایە ناسراون؛ وەک لە قورئاندا ھاتووە؛ ﴿آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللّهِ وَمَلآئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لاَ نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ وَقَالُواْ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ) واتە؛ پێغەمبەر و ئیمانداران باوەڕیان ھەیە بەوەی لەلایەن پەروەردگاریانەوە ھاتووەتە خوارەوە، ھەموویان باوەڕیان ھەیە بە خوا و فریشتەکانی و کتێبەکانی و پێغەمبەرەکانی (دەڵێن) ھیچ جۆرە جیاوازییەک ناکەین لە نێوان ھیچ پێغەمبەرێ لە پێغەمبەرەکانی خوادا.

و کاتێک لە پێغەمبەر محەممەد پرسراوە لەسەر باوەڕ، لە وەڵامدا فەرموویەتی؛ {أن تؤمن بالله وملائكته وكتبه ورسله واليوم الآخر, وتؤمن بالقدر خيره وشره}
واتە؛ باوەڕت بە خوا و فریشتەکانی و کتێبەکانی و پێغەمبەرەکانی و و ڕۆژی دوایی ھەبێت، ھەروەھا باوەڕت بە قەدەر ھەبێت بە باش و خراپییەوە.

## پایەکانی باوەڕ
پایەکانی باوەڕ لە ئیسلامدا ئەمانەی خوارەوەن؛

### باوەڕبوون بە خوا

باوەڕبوونی تەواوە بە بوون و پەروەردگارێتی و پەرستراوی خوای تاک و بێ ھاوەڵ، ھەروەھا باوەڕبوون بە ناو و سیفەتەکانی خوا دەگرێتەوە کە لە قورئان و فەرموودەکانی پێغەمبەردا ھاتوون.

### باوەڕبوون بە فریشتەکان
مەبەست لە باوەڕبوون بە فریشتە باوەڕبوونی تەواوە بە بوونی فریشتە و خوا دروستی کردوون لە نوور (ڕوناکی)، و گوێڕایەڵی خوان و دەرناچن لە فەرمانەکانی خوا، و ھەڵدەستن بە جێبەجێکردنی فەرمانەکانی خوا.

### باوەڕبوون بە کتێبە ئاسمانییەکان
مانای ئەمەش باوەڕبوونە بەو کتێبانەی خوا بۆ پێغەمبەر و نێردراوەکانی خۆی ڕەوانە کردووە، ئەمانەش ئەو کتێبانە دەگرێتەوە کە لە قورئاندا ناویان ھاتبێت یان نا، لەو کتێبانەش کە لە قورئاندا ناویان ھاتووە، تەورات و ئینجیل و سوحفی ئیبراھیم و زەبوور و قورئانە، تەورات بۆ مووسا نێردراوە و ئینجیل بۆ عیسا و زەبوور بۆ داوود و سوحف بۆ ئیبراھیم و قورئانیش معجیزەی پێغەمبەری ئیسلام محەممەدە.

### باوەڕبوون بە پێغەمبەران
باوەڕبوونە بەو پێغەمبەر و نێردراوانەی خوا کە لە قورئاندا ناویان ھاتووە، و ھەروەھا باوەڕبوون بەوەی کە پێغەمبەری تر ھەن لە قورئاندا ناویان نەھاتووە، و ھیچ کەس ناو و ژمارەی تەواوی پێغەمبەرەکان نازانێت خوا نەبێت.

خوا لە قورئاندا ناوی بیست و پێنج پێغەمبەری ھێناوە کە ئەمانەن؛
ئادەم، نووح، ئیدریس، ساڵح ئیبراھیم، ھود، لووت، یوونس، ئیسماعیل، ئیسحاق، یەعقوب، یووسف، ئەییووب، شوعەیب، مووسا، ھاروون، یەسع، زولکەفل، داود، زەکەریا، سولەیمان، ئیلیاس، یەحیا، عیسا و موحەممەد، و پێویستە لەسەر موسڵمان باوەڕی بە پێغەمبەرایتی و پەیامەکانیان ھەبێت.

### باوەڕبوون بە ڕۆژی دوایی
باوەڕبوون بە ھەموو ئەو باس و زانیارییانە دەگرێتەوە کە خوا و پێغەمبەری ئیسلام دەربارەی ناو گۆڕ و زیندوو بوونەوە و حەشر و لێپرسینەوە و بەھەشت و ئاگرن، و خوا ھەموویانی ئامادەکردووە.

### باوەڕبوون بە قەدەر
باوەڕبوونە بەوەی بەدیھێنەری ھەموو شتێک خوایە، موسڵمانانی سونە لەو باوەڕەدان کە ھەموو شتێک نوسراوە پێش دروستبوونی بەشەر وئەمەش خوا بە تەنھا دەیزانێت،  کە ئەمەش وەکو زاراوە ھەموو کردار وھەڵسوکەوتێک دەگرێتەوە کە مرۆڤ دەسەڵاتی نەبێت بە سەریا وەک گەردەلوول و بوومەلەرزە و ڕووداوە ھاوشێوەکانیان.

## بابەتە پەیوەندیدارەکان
* بیروباوەڕی ئیسلامی

## سەرچاوەکان

* http://www.islamhouse.com/
* https://web.archive.org/web/20100717101756/http://web.macam.ac.il/~ltami/abed/index.htm

پۆل:ئیسلام
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
مۆسکۆ

**لەدوای مردنی کۆتا قەیسەری ڕووسیا. مۆسکۆ** بوو بە پایتەختی یەکێتی سۆڤیەت و دواتریش ڕووسیا. کە شارێکە تاریخێ کۆنی ھەیە بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ١١٬٥١٤٬٣٠٠ کەس بووە. ھەروەھا وەک مەڵبەندێکی سیاسی، ئابووری، دارایی، ڕۆشنبیری، ئایینی و پەروەردەیی ھەژمار دەکرێت لە جیھاندا.

مۆسکۆ بە گەورەترین شار دادەنرێت لە سەرانسەری جیھاندا (ھەم لەڕووی دانیشتووان و ھەم لەڕووی ڕووبەرەوە)، ھەروەھا بە یەکێ لە ساردترین شارەکانی گۆی زەوی دادەنرێت.

## ئەمانەش ببینە
* ئۆبلاستی مۆسکۆ
* شانۆی بۆلشۆی
* تامبۆڤ
* پارکی زەریادێ

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:مۆسکۆ
پۆل:دامەزرانەکانی ١١٤٧
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:شار و شارۆچکەکانی ڕووسیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٢یەم
مارک ڕوتێ

[وێنۆک|مارک روتێ سەرۆک وەزیری وڵاتی [ھۆڵەندا]]
**مارک روتێ** (بە ھۆڵەندی:*Mark Rutte*) سیاسەتمەدارێکی ھۆڵەندی و ٤٢هەمین سەرۆک وەزیرانی هۆڵەندا .لە هەڵبژاردنی ساڵی ٢٠١٠دا، ڕوتێ سەرکردایەتی پارتی خەڵک بۆ ئازادی و دیموکراسی کرد بۆ بەدەستهێنانی زۆرترین ژمارەی کورسی ئەنجوومەنی نوێنەران ، لە ئەنجامدا بۆ یەکەمجار لە مێژووی پارتەکەدا بوو بە گەورەترین هێز لە ئەنجومەنی نوێنەران. ڕوتێ لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ وەک سەرۆکوەزیرانی هۆڵەندا سوێندی یاسایی خوارد، بووە یەکەم  لیبراڵ لە دوای ٩٢ ساڵدا وەک سەرۆکوەزیرانی هۆڵەندا دەستنیشانکرا، هەروەها دووەم گەنجترین سەرۆکوەزیرانی  بوو لە مێژووی هۆڵەندا.لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ دەستی لە کار کێشایەوە.بەڵام دواتر بەردەوامی بە سیاسەتکردن دا و بۆ خوولی چوارەم وەک سەرۆک وەزیران دیاریکرایەوە. لە ٧ی تەمموزی ٢٠٢٣، ڕوتێ   دەستلەکارکێشانەوەی حکومەتەکەی ڕاگەیاند دوای ئەوەی شکستییان هێناوە لە ڕێککەوتن لەسەر ڕێوشوێنەکانی سنووردارکردنی کۆچکردن. حکومەتەکەی ڕۆڵی چاودێر دەگرێتە ئەستۆ تا دامەزراندنی کابینەی داهاتوو دوای هەڵبژاردنەکان لە پاییزی ٢٠٢٣.لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣ وازهێنانی لە سەرۆکی پارتی خەڵک بۆ ئازادی و دیموکراسی هێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
کتێبە پیرۆزەکان لە ئیسلامدا

**کتێبە ئاسمانییەکان**، بە پێی ئیسلام ئەو کتێب و پەیامانەن کە خوا دایبەزاندوون بۆ پێغەمبەر و نێردراوەکانی، وەک لە قورئاندا هاتووە؛  

## باوەڕبوون بە کتێبە ئاسمانییەکان
باوەڕبوون بە کتێبە ئاسمانییەکان لە ئیسلامدا یەکێکە لە پایەکانی باوەڕ، وەک لەم ئایەتەدا هاتووە؛ "و الذين يؤمنون بما أُنزل إليك وما أُنزل من قبلك وبالآخرة هم يوقنون"،  واتە؛ (له هه‌مان كاتدا) ئه‌وانه باوه‌ڕ ده‌هێنن به‌و (په‌یامه‌ی) كه بۆ تۆ (ئه‌ی محمد) دابه‌زێنراوه و به‌و په‌یامانه‌ش كه بۆ (پێغه‌مبه‌رانی‎ پێش تۆ) دابه‌زێنراوه‌، دڵنیاش ده‌بن كه ڕۆژی دوایی پێش دێت و قیامه‌ت هه‌ر به‌رپا ده‌بێت.

باوەڕبوون بە کتێبەکان چوار بوار دەگرێتەوە؛
***یەکەم؛** باوەڕبوون بەوەی کە بەڕاستی دابەزینیان لای خواوەیە.
***دووەم؛** باوەڕبوون بەوانەی ناوەکانیان ئەزانرێت وەک؛ قورئان کە دابەزیووە بۆ پێغەمبەری ئیسلام، و زەبوور دابەزیووە بۆ داوود و ئینجیل دابەزیووە بۆ عیسا و تەورات دابەزیووە بۆ موسا و سوحفی ئیبراهیم، و هەروەها باوەڕبوون بەو کتێبانەی ناوەکانیان نازانرێت.
***سێیەم؛** بەڕاست دانانی ئەوەی ڕاستە لە هەواڵەکانیان، وەک هەواڵەکانی قورئان، و ئەو هەواڵانەش کە نەگۆڕاوون یان دەستکاری نەکراون لە کتێبەکانی پێشوو.
***چوارەم؛** کردەوەکردن بەو حوکمانەی کە هەڵنەوەشێنراوەتەوە تیایاندا، ڕازی بوون و مل کەچبوون پێیان.
## ئەو کتێبانەی لە قورئاندا ناویان هاتووە
### یەکەم/ زەبوور
زەبوور ئەو کتێبەیە کە خوا بۆ داوودی دابەزاندووە وەک لەم ئایەتەدا هاتووە؛  
### دووەم/ تەورات
بە پێی بیروباوەڕی ئیسلامی تەورات ئەو کتێبەیە کە بۆ موسا دابەزێنراوە، کە کتێبەکی مەزن بووە و ڕوناکی و ڕێنمایی لە خۆ گرتووە، لە قورئاندا دەربارەی هاتووە؛
*  
* 

و خوا لە قورئاندا ئاماژە بەوە دەکات کە تەورات دەستکاری کراوە و تێکدراوە، لەبەرئەوە جارێکی تر خوا پێغەمبەر عیسای ناردووە بۆ ڕێنمایی کردنی یەهود بۆ ڕاستیەکان جارێکی تر.

### سێیەم/ ئینجیل
بە پێی بیروباوەڕی ئیسلامی، ئینجیل ئەو کتێبەیە کە خوا دایبەزاندووە بۆ مەسیح (عیسا) وەک تەواوکەرێک بۆ تەورات، و پاڵپشت کردنی و بانگەواز کردن بۆ پەرستنی خوا بە بێ هاوەڵ.

بەڵام ئینجیل بە پێی بیروباوەری مەسیحی کتێبی پیرۆزی مەسیحیەکانە و تەورات و ئنجیل ئەگرێتەوە، و چوار ئینجیل هەیە؛
#ئینجیلی یوحەنا
#ئینجیلی مرقس
#ئینجیلی مەتتا
#ئینجیلی لووقا

خوا لە قورئاندا ئاماژەی بەوەکردووە کە ئینجیل گۆڕانکاری و دەسنکاری تێدا کراوە، لەبەر ئەوە پێغەمبەرمحەمەدی ناردووە بۆ ڕێنماییکردنەوەی خەڵک جارێکی تر.
### چوارەم/ قورئانی پیرۆز

قورئان، ووتە و گوڤتاری خوایە، خوا لەسەر ڕاستیەکان پێی ئەدوێت و دایبەزانووە بۆسەر پێغەمبەر محەمەد، و باوەڕداران باوەڕی تەواویان پێیەتی و بە ووتەی خوای ئەزانن.

و بە پێی بیروباوەری ئیسلامی قورئان دوایین کتێبی ئاسمانییە، لە هەموویان درێژتر و کشتگیرترە، دەربارەی قورئان چەند ئایەتێک لە قورئاندا هاتووە؛

*
* 
* 

و قورئان پارێزراوە لە هەر دەستکاریکردن و تێکدان و گۆڕانکارییەک و هەموو جیهانی ئیسلامی یەک نوسخەی قورئان کۆیان دەکاتەوە تا ئێستا.

## بابەتە پەیوەندیدارەکان
*قورئان
*پایەکانی باوەڕ
## سەرچاوەکان

*سایتی تەنزیل
*باوەڕبوون بە کتێبەکان، سایتی فەرموودە.
* http://www.islamhouse.com/ ئیسلام لە نێو دەستی ملیۆناندا
* http://www.islamhouse.com/p/50111
* http://www.islamhouse.com/p/50383
* لێکۆڵینەوە لەسەر سەردەمی دێرین و نوێ
* کتێبەکانی سەردەمی دێرین و نوێ 
* ئامۆژ\اری لە کتێبەکانی سەردەمی دێرین و نوێ
* کتێبە ئەلکترۆنیەکان
* وەرگێڕانی کتێب

پۆل:دەقە ئیسلامییەکان
پۆل:کتێبە ئیسلامییەکان
پۆل:کتێبە ئاسمانییەکان
پۆل:دەقە ئایینییەکان
ڕاژەی وێب

**ڕاژەی وێب** میتۆدێکی ئاڵوگۆڕکردنی پەیام و دامەزراندنی پێوەندییە لەنێوان دوو کەرەستەی ئەلەکترۆنیکی سەر تۆڕێکی کۆمپیوتەری. 

W3C بەم شێوەیە "ڕاژەی وێب" پێناسە دەکا: سیستەمێکی نەرمەکاڵایی کە داڕێژراوە بۆ پشتیوانی لە ئاڵوگۆڕی زانیاری لەنێوان دوو ئامێری کارلەیەکپەژیر (interoperable) -ی سەر تۆڕێکی کۆمپیوتەری. ڕاژەی وێب ناوبەستێکی ھەیە کە بە فۆرماتێکی شیاوی پێوەئاژۆتن بۆ ئامێر (واتە بە زمانی ڕاڤەی ڕاژەکانی وێب) ڕاڤە کراوە. سیستەمەکانی تر بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ڕاژەی وێب لە پەیامگەلی SOAP کەڵک وەردەگرن و بەو شێوازەی کە لە ڕاڤەکەدا نوێندراوە بەکاریان دێنن. زۆرتر پەیامگەلی SOAP لە ڕێگای HTTP-یەوە دەگوازرێنەوە.

## سەرچاوەکان
پیر ئەحمەدی کەرکووکی

**پیر ئه‌حمه‌دی که‌رکووکی** ناوی تەواو، **ئەحمەد کوڕی نەسەی کەرکووکی**، ھۆنراوەنووس و تەنبوورژەنێکی کوردی یارسان بووە کە لە سەدەی شەمەمی کۆچی ژیاوە. کۆنترین دەقی ئایینی کە بە زاراوەی کورمانجی خواروو نووسراوە، سروودە ئایینییەکانی پیر ئەحمەدی کەرکووکییە.

## نموونەی ھۆنراوە

## سەرچاوەکان

پۆل:ھونەرمەندانی کورد
تاشکەند

**تاشکەند** پایتەختی وڵاتی ئۆزبەکستانە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتو,انی ئەم شارە ٢,٢٠٠,٠٠٠ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:شارەکانی ئۆزبەکستان
پۆل:دامەزرانەکانی ھەزارەی ١ەمی پ.ز
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ١ەمی پ.ز
پۆل:تاشکەند
دوبەی

**دوبەی** (بە عەرەبی:) یەکێک لە میرنشینەکانی وڵاتی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکانە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٢,٢٦٢,٠٠٠ کەس بووە. دوبەی بە خۆشترین شار دادەندرێت.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیسی

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ناوچە شارییەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
پۆل:کەنداوی فارس
پۆل:میرنشینەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
پۆل:دوبەی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:شوێنە کەناراوییەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
پۆل:شارەکانی بەندەری عەرەبی
سەنعا

**سەنعا** (بە عەرەبی:) پایتەختی وڵاتی یەمەنە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٤ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١,٧٤٧,٦٢٧ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی یەمەن
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە یەمەن
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:سەنعا