ڕۆژی شەھیدانی تورکمان

**ڕۆژی شەھیدانی تورکمان** ڕۆژێکی ساڵانەی یادکردنەوەیە کە بۆ یادی لەسێدارەدانی ڕۆشنبیرانی تورکمانی عێراق لەلایەن ڕژێمی سەددام حوسێن لە ١٦ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠.

## تێڕوانینی گشتی
ساڵانە لە گۆڕی قوربانییەکان ئاھەنگ دەگێڕدرێت. زۆرێک لە ڕێکخراوە تورکمانییەکان و کۆشکەکانی تورکی خودی ئەتاتورک سەرەخۆشییان بۆ ئەو ڕۆژە دەکەن.

## ڕۆشنبیران
حکوومەتی عێراق ٧٠ سەرکردەی تورکمانی عێراقی دەستگیرکرد و لەسێدارەیان دا. دیارترینیان بریتی بوون لە:
* عەبدوڵڵا عەبدوڕەحمان، یەکەم کەس کە کوژراوە، لە ساڵی ١٩١٥ لە قەزای برایدی شاری کەرکووک لەدایکبووە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە کەرکووک تەواو کردووە. ساڵی ١٩٣٨ لە ئەکادیمیای سەربازی بە پلەی مولازم دەرچووە. لە ساڵی ١٩٦١ «یانەی برایەتی تورکمانی»ی دامەزراندووە، لە ساڵی ١٩٦٣ بە سەرۆکی یانەکە ھەڵبژێردرا، ھەروەھا چالاکوانی گەنجی تورکمانی لە نووسەران، ڕۆشنبیران، زانایان و بازرگانان کۆکردەوە، بۆ ڕۆڵی نیشتمانی و خەباتیان بۆ تورکمانەلی. ھەر کە سەددام حوسێن لە تشرینی یەکەمی ١٩٧٩دا ھاتە سەر دەسەڵات، سەرکوتکردنی یانەی برایەتی تورکمانی ڕوویدا و سەرکردەکانیان بە تۆمەتی خیانەت و ناپاکی لە عێراق دەستگیرکران. عەبدولڕەحمان لە ١٦ی ١ی ساڵی ١٩٨٠ لەسێدارە دراوە، پێش لەسێدارەدانی، لە زینداندا ئەشکەنجە دەدرێت تا ئاستی بینایی لەدەست دەدات. ناوبراو لەلایەن دادگای ئینقلابەوە کە بە لایەنگری زۆر ناسرابوو، دادگایی کرا و بەپێی ماددەکانی ١٥٧ و ٤٧ و ٤٨ و ٤٩ی یاسای سزادان بە ھەڵواسین سزای بەسەردا سەپێندرا و سەرجەم موڵک و ماڵی دەستی بەسەردا گیرا و درا بە حکوومەت.
* نەجدەت کۆجاک لە ساڵی ١٩٣٩ لە شاری کەرکووک لەدایکبووە. خوێندنی سەرەتایی لە قوتابخانەکانی کەرکووک تەواو کردووە، بڕوانامەی دکتۆرای لە زانکۆی ئەنقەرە لە کۆلێژی ئامێری کشتوکاڵی و ئەندازیاری میکانیکی تەواو کردووە، دوای تەواوکردنی خوێندنی دکتۆرا لە ئەنقەرە گەڕاوەتەوە کەرکووک. وەک ئەندازیار کاری کردووە و وەک بەرپرسی کۆلێژی ئەندازیاری میکانیکی لە زانکۆی بەغدا دەستنیشانکراوە و لەلایەن سەرۆک کۆماری عێراقەوە خەڵاتی پێبەخشراوە بەھۆی لێھاتوویی و دەستکەوتە زانستییەکانی لەم بوارەدا. ھاوکارەکانی وەک پیاوێکی ڕاستگۆ و دڵسۆز و زانا و نیشتمانپەروەر دەیانناسی. نەجدەت کۆچاک بەردەوام سەرکردایەتی خوێندکاران و گەنجانی تورکمانی دەکرد، ھانی دەدا بۆ شەڕی حکوومەتی عێراق بۆ مافەکانیان. لە ١٦ی ١ی ساڵی ١٩٨٠ لەسێدارە دراوە، لە شاری کەرکووک بەخاک سپێردراوە.
* ڕەزا دەمیرچی لە ساڵی ١٩٢٦ لە شاری کەرکووک لە دایکبووە، خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی لە کەرکووک تەواو کردووە، خوێندنی زانکۆش لە ئەنقەرە تەواو کردووە. خاوەنی بڕوانامەی دکتۆرایە. لە ئەندازیاری کشتوکاڵی و دارستان. دوای تەواوکردنی خوێندنی زانکۆ گەڕایەوە عێراق. گە ڕانەوە بۆ عێراق بە ڕۆحی نیشتمانپەروەری و ناسیۆنالیزمەوە ھانی گەنجانی تورکمانی دەدا کە یە کتریان خۆش بووێت و نیشتمان و گەلەکەیان خۆش بووێت و شانازی بە زمانی زگماکی تورکمانی خۆیان بکەن. یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی یانەی برایەتی تورکمانی و بۆ ماوەی چەند ساڵێک ئەندامی دەستەی کارگێڕی بووە. سێ کوڕی ھەبوو بە ناوەکانی مەحموود، سەعید، ئەسڵان و کچێک بە ناوی ئۆکلێر، کە ھەموویان دەرچووی زانکۆ بوون و لە ئەستەنبوڵ لە تورکیا دەژیان. ڕەزا دەمیرچی لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٧٩ لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانی عێراقەوە دەستگیرکرا و لەژێر ئەشکەنجەدا گیانی لەدەستدا. تا ئێستا تەرمەکەی ڕادەستی بنەماڵەکەی نەکراوە. دەوترێت کە فڕێدراوەتە ناو حەوزێکی ترشەوە کە یەکێکە لە باوترین شێوازەکانی ئەشکەنجەدانی ڕژێمی سەددام دژی ناڕازییان. ھەر لەبەر ئەم ھۆکارە، ١٦ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠، وا گریمان دەکرێت کە ڕۆژی کۆچی دوایی ئەو بێت.
* عادل شەریف لە ساڵی ١٩٣٠ لە شاری کەرکووک لەدایکبووە و سەرقاڵی بازرگانی ئازاد بووە و بازرگانێکی پێشەنگ بووە. دەنگەکەی بووە ھۆی ئەوەی ناوبانگێکی بەھێزی لە کۆمەڵگای تورکماندا ھەبێت. عەبدوڵڵا عەبدوڕەحمان کە یەکەم کەس بوو کە کوژرا دەیگووت: «دایک نییە بتوانێت پاڵەوانێکی وەک عادل شەریف بھێنێتە دوونیا»، لە یەکێک لە کۆبوونەوەکانیان پێش لەسێدارەدان. ناوبراو لە ٢٨ی شوباتی ١٩٧٩ لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیرکراوە و دوای مانەوەی ١١ مانگ لە زیندانە ئەمنییەکان، ڕۆژی سێشەممە ١٥ی ١ی ١٩٨٠، بەڕێوەبەرایەتی گشتی ئاسایش لە بەغدا قسەی بۆ برای عادل شەریف کرد و گوتی: «سبەی بەیانی، چوارشەممە، زیندانی ئەبوغرێب، پێویستە ئامادە بیت». ئەبووغرێب زیندانێکی ئەشکەنجە بوو کە حکوومەتی سەددام بەکاری دەھێنا. دوای پێگەیشتنی ئەو ھەواڵە، براکەی و بەشێک لە ھاوڕێکانی دەچنە زیندانی ئەبووغرێب و لەگەڵ عادل شەریف و ڕۆشنبیرانی تری تورکمان کۆدەبنەوە، کە بە وتەی خۆیان ھەموویان بوونەتە شتێکی نەناسراو. عادل شەریف لە ١٦ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠ لەگەڵ ڕۆشنبیرانی تردا بە تاوانی دژایەتی ڕژێمی سەددام و خەبات بۆ مافەکانی گەلی تورکمان لە سێدارە درا. لە بەغدا بەخاک سپێردرا، چونکە ھێزە ئەمنییەکانی عێراق ڕێگەیان نەدا لە کەرکووک بنێژرێت بۆ ئەوەی دەسەڵاتەکەی نەگات بە ھیچ تورکمانێک.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان