open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تۆم سایزمۆر

**تۆم ئێدوارد سایزمۆر **(٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٦١ – ٣ی ئازاری ٢٠٢٣) ئەکتەرێکی ئەمەریکی بوو. ئەو لە ژمارەیەکی بەچاو فیلمدا ڕۆڵی گێڕا و ھەروەھا بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب پاڵێوراو بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەمریکییەکانی پەیڕەوی کلێسەی کاسۆلیکی ڕۆم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی
پۆل:زیندووان
پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە میشیگن
پۆل:مردووانی ٢٠٢٣
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
خوێنگەرم

**خوێنگەرم** یان **ئێندۆتێرم** () ئەو گیانەوەرەیە کە دەتوانێ پلەی گەرمی بەرھەمھاتوو لە کاردانەوە کیمیایییەکانی ناو خانەکانی لەشیدا بەکاربھێنێت بۆ پاراستنی پلەی گەرمی لەشی بەجێگیری.

## سەرچاوەکان
* کتێبی زانست پۆلی ١٢

پۆل:فیزیۆلۆژیای گیانلەبەری
گەیملۆفت

thumb|لۆگۆی ئێستا کۆمپانیاکە
كۆمپانیای گه‌یم لۆفت كۆمپانیایه‌كی فه‌ره‌نسیه‌ و تایبه‌ته‌ به‌ گه‌شه‌ پێدانی ڤیدیۆ گه‌یم و لقی سه‌ره‌كیان له‌ شاری پاریس له‌ فه‌ره‌نسا‌ و زیاتر له‌ 31 لقیان هه‌یه‌ له‌ سه‌رتاسه‌ری جیهان له‌ ولاته‌ به‌ناوبه‌نگه‌كانی دنیادا.

ئه‌و سیسته‌مانه‌شی كه‌ ئه‌م كۆمپانیایه‌ گه‌یمیان بۆ دروست ده‌كات ئه‌مانه‌ن:
Java, BREW and Symbian OS, the Sony PlayStation 3, PlayStation Portable, Nintendo DS, Nintendo 3DS, Wii, Xbox 360, Zeebo, iOS, WebOS, Android, Windows Phone, Bada, BlackBerry OS, Mac OS X, and Windows PCs.

په‌شانیش ئه‌م كۆمپانیایه‌ له‌ گه‌ڵ زۆرترین كۆمپانیاكان به‌شداری (إشتراك)ی كردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی گه‌یمه‌كانی لێوه‌ بفرۆشێت، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ گه‌یم لۆفت زیاتر له‌ 80 لقی سه‌ره‌كی هه‌یه‌ بۆ دابه‌شكردنی به‌رهه‌مه‌كانی خۆی له‌ 80 وڵاتدا.

## سەرچاوە
https://www.facebook.com/kitn.net/photos/a.259767930714349.67144.259756770715465/269822836375525/?type=3&theater پەیجی تۆڕی تەکنەلۆژیای کوردی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:یەکگرتنەوە و دەستخستن لە ساڵی ٢٠١٦
پۆل:کۆمپانیاکانی یاریی مۆبایل
پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
پۆل:بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان
ئەی سی/دی سی

**ئەی سی/دی سی** () گرووپێکی هارد ڕۆکی ئوسترالیاییە کە لە نۆڤەمبری ١٩٧٣ لە لایان هەردوو برا مەڵکۆم و ئەنگۆس یانگ لەشاری سیدنی ئوسترالیا درووست بوو. برایانی یانگ هەردووکیان ژەنیاری گیتاری ئەلەکترۆنین هەردوو ئەم برایە ئەندامی بەردەوامی گرووپەکە بوون تاکوو لە ٢٠١٤ دا مەڵکۆم نەخۆش کەوت و وازی لە گرووپەکە هێنا.

هەرچەندە ئەم گرووپە وەکوو گرووپێکی هارد ڕۆک یان بلووز ڕۆک دەردەکەوێ بەڵام وەکوو داهێنەرانی شێوازی مێتاڵیش دەناسرێن و لەسەرەتا ئەو کەسانە بوون کە بەم شێواازه کاریان کردووە بەم حاڵەشەوە بەردەوام شیوازی خۆیان وەکوو ڕۆک ئەند ڕۆڵ ناوبردووە.

ئەم گرووپە لە دەیەی ٧٠ تاکوو ئێستا یەکێک بووە لە کاریگەرترین گرووپەکانی ڕۆکی مێژوو. گرووپێک کە زۆر کەس وەکوو *گەورەترین گرووپی ڕۆکی جیهان*  (The World's Greatest Rock Band) نێوی دەبەن.

## سەرچاوە
* ویکی فارسی
* ویکی ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٣ لە ئوسترالیا
پۆل:ئەی‌سی/دی‌سی
پۆل:گرووپە مۆسیقییە ڕۆکەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە ڕۆکە ئوسترالییەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە ھێڤی مێتاڵە ئوسترالییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ١٩٧٣
پۆل:گرووپە مۆسیقییە پێنج کەسییەکان
پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز
کایلی مینۆگ

**کایڵی ئان مینۆگ** () (لەدایکبووی ٢٨ی مەی ١٩٦٨) گگۆرانیبێژی پۆپ، و خانمە ئەکتەری ئوسترالیە، و ھەروەھا خووشکی دەنی مینۆگە.

## سەرچاوە
*ویکی فارسی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئوسترالییەکانی بەڕەگەز ئیری
پۆل:ئوسترالیە دوورە نیشتیمانەکان لە بریتانیا
پۆل:زیندووان
پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز
پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرە ژنە ئوسترالییەکانی تی ڤی
پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨
پۆل:خەڵکی مێلبۆرن
پۆل:براوەکانی خەڵاتی بریت
پۆل:ھونەرمەندانی کاپیتۆڵ ڕیکۆردز
پۆل:میوزیکژەنە سەماکەرە-پۆپەکان
یارانی ئەشکەوت (زنجیرە)

**یارانی ئەشکەوت** بە فارسی:(مردان آنجلس) بە عەرەبی:(أصحاب الكهف). زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنی ئێرانییە بە دەرھێنانی  فەرەجوڵا سەلاحشور بەرھەمی ساڵی ١٣٧٧ لە کاناڵی (١ سیما)ی کۆماری ئیسلامی ئێران.
## ئەکتەران

## سەرچاوەکان

*

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی کەناڵ یەکی ئێران
پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان
تاھیر ئەلچی

**تاھیر ئەلچی** () (لەدایکبووی ١٩٦٦ لە جزیر − مەرگ ٢٠١٥ لە ئامەد) پارێزەری چالاکی کورد بوو. تاھیر ئەلچی لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە ئامەد کوژرا. تاھیر ئەلچی جەن جارێک برایە دادگا لەسەر ئەوەی کە دەیگوت من ناتوانم بڵێم پەکەکە ڕێکخراوێکی تیرۆریستین. لە چاوپێکەوتنی دا لەگەڵ جۆناسان ڕەگمانی ھەواڵنێری کەناڵ٤ی بەریتانیدا پێش کوژرانی گوتبوی کە ھەڕەشەی لێکراوە لە تویتەر ھەروا ھەڕەشەکان شێوازی کوشتنەکەشی تێدا باسکراوە.

تاھیر ئەلچی ھاوسەری خاتوو تورکان ئەلچی و باوکی دوو منداڵ بوو.

## مەرگ
لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە کاتی خوێندنەوەی بەیاننامەیەک لە ناوچەی سووری ئامەد کوژرا بەھۆی دروستبوونی گرژی لەنێوان پۆلیسی دەوڵەت و تەڤگەڕی گەنجانی وڵاتپارێز و شۆڕشگێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:کورد
پۆل:پارێزەران
پۆل:تیرۆرکراوانی کورد
پۆل:مردووانی ٢٠١٥
پۆل:کوردەکانی تورکیا
پۆل:پارێزەرە تورکەکان
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:سیاسەتمەدارە کوردە تیرۆرکراوەکان
چەند دڵخۆشە ئەو کەسەی دەڵێت من تورکم

[220px|وێنۆک|چەپ|درۆشمی «''چەند دڵخۆشە ئەو کەسەی دەڵێت من تورکم''»، و ئاڵای [کۆماری تورکی قوبرسی باکوور لەسەر کێوەکانی بەشپارماک لە قوبرسی باکوور.]]
**چەند دڵخۆشە ئەو کەسەی دەڵێت من تورکم** (، نێ موتڵو تورکوم دییەنێ)، درووشمی کۆماری تورکیایە. ئەم ڕستەیە بۆ یەکەم جار لە لایەن موستەفا کەمال ئاتاتورک لە ڕێوڕەسمی دەھەمین ساڵوەگەڕی دامەزراندنی کۆماری تورکیا لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٣ (ڕۆژی کۆمار) گوتراوە. لە ساڵی ١٩٧٢دا، وەزارەتی پەروەردەی نەتەوەییی کۆماری تورکیا ئەم درووشمەی وەکوو سوێندی خوێندکارەکان دابین کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:مستەفا کەمال ئاتاتورک
پۆل:ناسیۆنالیزمی تورکی
پۆل:مێژووی کۆماری تورکیا
فریسلاند

وێنۆک|فریسلاند
**فریسلاند** (بە زمانی ھۆلەندی: *Friesland*) پارێزگایەکە لە باکووری هۆڵەندا و پایتەختەکەی شاری لێواردنە. لەو ناوچەیەدا لەپاڵ زمانی هۆڵەندیدا، زمانی فریسیش، زمانی فەرمییە. فریسلاند خاوەنی ٢٤ شارەوانییە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پارێزگاکانی ھۆڵەندا
مانگای فریزی

وێنۆک|مانگای فریزی
**مانگای فریزی** مانگایەکی گەورەیە بەڕەچەڵەک دەگەڕێتەوە بۆ باکوری ڕۆژئاوای ئەڵمانیا، ناوەکەشی دەگەڕێتەوە بۆ ناوچەی فریزلاندی ھۆڵەندا.

مانگای فریزی باشترین و شیردارترین مانگایە، ڕۆژانە ٣٠ کیلۆ شیری چەور دەدات کە ڕێژەی چەورییەکەی ٣.٧٥٪.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پەرشبوونەوەی گەرمی

**پەرشبوونەوەی گەرمی** سیفەتی فیزیایی ماددەیەکە، کە ڕێژەی توانای ماددەکە بەرامبەر بە گواستتەوەی وزە بۆ تواناکەی بۆ پاشەکەوتکردنی وزە. ئەوە ھۆکارێکی گرنگە بۆ کرداری تێپەڕاندنەکانی ڕۆیشتنی گەرمی و پێناسەکردنی ڕێژەی گۆڕان لە پلەی گەرمیدا.

بەگشتی، کانزا ڕەقەکان پەرشبوونەوەی گەرمی بەرزیان ھەیە، لەکاتێکدا ناکانزاکان، وەک پارافین، پەرشبوونەوەی گەرمی نزمتریان ھەیە. ئەو ماددانەی کە پەرشبوونەوەی گەرمیی بەرزیان ھەیە، وەڵامی خێرایان ھەیە بۆ گۆڕانکارییەکان لە کەشی گەرمدا، لەکاتێکدا ئەو ماددانەی کە پەرشبوونەوەی گەرمیی نزمیان ھەیە، زۆر بە ھێواشی وەڵامیان ھەیە، کاتێکی زیاتر دەخایەنێت بۆ گەیشتن بە حاڵەتێکی ھاوسەنگی تازە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گواستنەوەی گەرمی
پۆل:چەندێتییە فیزیکییەکان
پۆل:تایبەتمەندی گەرمی داینامیکی
زانکۆی ئەمریکی لە بەیرووت

زانکۆی ئەمریکایی بەیرووت ()، زانکۆیەکی ئەمریکییە، ساڵی ١٨٦٦ی زایینی لە شاری بەیرووتی پایتەختی لوبنان دامەزراوە. زانکۆی ئەمریکایی بەیرووت زانکۆیەکی کەرتی تایبەت، نائایینی و سەربەخۆیە. ئەو پلە و بڵگەنامەی خوێندنانەش کە لە لایەن ئەم زانکۆوە دەبەخشرێنە دەرچووان، بە فەرمی لەلایەن دەستەی باوەڕپێکراوی نیویۆرک تۆمار دەکرێن. ئەم زانکۆیە لەلایەن پلەبەندی کیواسەوە (کیواس: یەکێک لە ناوەندەکانی پلەبەندی جیهانی زانکۆکان)، یەکەم زانکۆیە لە لوبنان و لە نێوان ٢٥٠ زانکۆی یەکەمی جیهان دایە و هەروەها وەک یەکەمین زانکۆی ئەمریکایی لە دەرەوەی ئەو وڵاتە ناسراوە.

زانکۆی ئەمریکایی بەیرووت لە لایەن دەستەی بەڕێوەبەر و باوەڕپێکراوی تایبەت و سەربەخۆ بەڕێوە دەچێ و پلەکانی بەکالۆریۆس، ماستەر و دکتۆری پزیشکی و دکتۆری زانستی پێشکەش دەکات. هەروەها لەگەڵ زۆرێک لە زانستگەکانی جیهان ئاڵوگۆڕی زانستی هەیە و بەتایبەت لەگەڵ زانستگای کۆلۆمبیا، کۆلێژی پزیشکی زانستگەی واشینگتۆن، کۆلێژی پزیشکی زانستگەی جان هاپکینگز و زانستگەی پاریس.

زمانی وانەگوتنەوەی ئەم زانکۆ ئینگلیزییە.

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
قەڵاچوالان

**قەڵاچوالان** گوندێکە، کەوتووەتە شارەدێی چوارتا (ناوەند)، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
قەڵاچوالان لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی شەمساوا و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی وەیسە و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی سامان، شارباژێڕ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گەنکاوا.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ڕۆجەر بانیستەر

وێنۆک|ڕاست
**ڕۆجەر بانیستەر** (لەدایکبووی ١٩٢٩) یاریزانێکی ڕاکردنی بەریتانی بوو، لە ساڵی ١٩٥٤دا یاساکانی یاری گۆڕەپان و مەیدانی تێکشکاند. دەیان ساڵبوو، شارەزایانی وەرزشی و تەنانەت پزیشکەکانیش پێیان وابوو کە ئەستەمە ھیچ مرۆڤێک بتوانێت لە کەمتر لە ٤ دەقیقەدا، یەک میل (1,609.344 مەتر) ببڕێت، چونکە جەستەی مرۆڤ بەرگەی ئەوە ناگرێت.
ئەم تێڕوانینە بۆ چەندین ساڵ وەکو ڕاستیەکی حاشاھەڵنەگر تەماشا دەکرا و خەریکبوو وەکو بیروباوەڕێکی نەگۆڕ بناغەی خۆی دادەکوتا. بەڵام بانیستە، لەساڵی ١٩٥٤دا، تەواوی ئەو تێڕوانینانەی قڵپکردەوە و توانی بۆ یەکەمجار لە مێژوودا ئەو ڕیکۆردە بشکێنێت و لە کەمتر لە ٤ دەقیقەدا، میلێک ببڕێت.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩
پۆل:مردووانی ٢٠١٨
پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە
پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:دەرچووانی کۆلێژی مێرتن، ئۆکسفۆرد
پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆلێژی مێرتن، ئۆکسفۆرد
گەرمک

**گەرمک** شارۆچکەیەکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

ئەم شارۆچکەیە ناوەندی ناحیەی گەرمکە.

## جوگرافیا
گەرمک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تاتان و لە باشوور لەگەڵ گوندی ھەنگەژاڵ، گەرمک و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی نەرزەنە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بیستان.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
فاننی کەدێو

**فاننی کەدێو** (بە ئیتالی: Fanny Cadeo؛ لەدایکبووی ١١ی ئەیلوولی ١٩٧٠) نمایشکاری جلوبەرگ و ئەکتەرێکی ئیتالییە.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرە ئیتاڵییەکان لە سەدەی بیستەم
فەرھاد (گوند)

**فەرهاد** گوندێکی شارستانی نێیشابوورە لە پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی، ئەم گووندە لە سنووری کارگێڕی گوندستانی ڕیڤەند دایە و بە دووری ١٠ کیلۆمەتر دەکەوێتە باشووری شاری نێیشابوورەوە.

## سەرچاوە

* [فرهاد(فارسی)](https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%AF_(%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7))

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گوندەکانی ئێران
پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان
پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی پارێزگا
ئەنجومەنی ئەدەبیی بۆکان

**ئەنجومەنی ئەدەبیی بۆکان** ڕێکخراوەیەکە لە شاری بۆکان چالاکیی ئەدەبی دەکات.

## مێژوو
بیرۆکەی دامەزرانی ئەنجومەنی ئەدەبیی بۆکان بۆ ساڵانی بەر لە ١٩٩٠ەکان دەگەڕێتەوە، بەڵام ئەوان سەردەمان بارودۆخ و ھەلومەرج بە شێوەیەک بوو کە نووسەران و شاعیران دەرەتانی ئەوەیان نەبوو کە لە دووتوێی ئەنجومەنێکدا کۆ ببنەوە. برایمی ئەفخەمی یەکەم کەس بوو کە بێ ھەڵبژاردن ناوی ئەنجومەنی ئەدەبیی ڕاگەیاند بەڵام ھیچکات کۆڕ و کۆبوونەوەیەک نەھاتە ئاراوە.

ساڵی ١٩٩٣ لقێکی ئیدارەی ئیرشادی ئیسلامی لە شاری بۆکان لە کتێبخانەی گشتیی سەلاحەدین ئەیووبی دامەزرا کە بەرپرسەکەی ئاغای سەعیدی کیا بوو و داوای لە شاعیران و نووسەرانی ئەوکات کرد کە ئەنجومەن دابمەزرێنن. ئەو سەردەمە شاعیران و نووسەرانێکی وەک: عەباس حەقیقی، ئەفخەمی، مەلا ڕەحمان ناسری، حەسەنخاڵی، ھونەرپەژوو، نووری، ئەحمەد مەولانی، محەممەد سەعید نەججاڕی، ئەمین گەردیگلانی، محەممەد ڕەمەزانی، فەتاح ئەمیری، مەلا محەممەد قزڵجی، مستەفا ئیلخانیزادە، ناسر وەحیدی، حوسێن شێربەگی، حەمەدەمین شامحەممەدی، ئیرەج ناھید، ڕەحمان تەرەغە، قادر ئازمەند، قادر فەرامەرزی و ھتد بەرھەمەکانیان ناوبەناو لە گۆڤار و بڵاڤۆکەکانی ئەو سەردەمەدا بۆ وێنە گۆڤاری سروە بڵاو دەبوونەوە.

## بەرپرسانی خولی یەکەم
لە یەکەم ھەڵبژاردنی ئەنجومەندا ٥٣ کەس بەشدار بوون کە دوازدە کەس ناودێر کران و بە دەنگی شاراوە حەوت کەس وەک دەستەی بەڕێوەبەریی ئەنجومەن دەستنیشان کران. ئاکامی ھەڵبژاردنەکە بەم شێوەیە بوو:١- محەممەد سەعید نەججاڕی، ٢- فەتاح ئەمیری، ٣- ناسر وەحیدی، ٤- محەممەد ڕۆستەمزادە، ٥- محەممەد ڕەمەزانی، ٦- ئیرەج ناھید، ٧- قادر فەرامەرزی.

پاش ئەوەی ئەنجومەن بە فەرمی دامەزرا کار و چالاکییەکان دەستی پێ کرد و لە ماوەی ٥ ساڵدا ١١ کەس لە ئەندامان شوێنەواریان لێ بڵاو بووەوە. ناوبانگی ئەنجومەن سنوورەکانی بەزاند و ڕێژەی ئەندامان بۆ ١٠٤ کەس بەرز بۆوە. دواتر ڕەسووڵ چووپانی (شوانە) و ئەنوەر عەرەب ھەرکام بۆ ماوەی خولێک بەرپرسایەتیی ئەنجومەنیان لە ئەستۆ بوو. بەڵام لە ساڵەکانی دواییدا ئەو قۆناغە زێڕینە ڕووی لە جۆرێک نزمبوونەوە ناوە و دوای ھەندێک ھەوڵ بۆ ساز دانەوەی دووبارەی ئەنجومەن ھەر جێی خۆی نەگرتەوە و ئەنجومەن تەنیا وەک نێو لەملاولا دەدرکا. ئەو دۆخە تا بەھاری ساڵی ٢٠١٥ درێژەی ھەبوو تا ئەوەی کە لەلایەن کۆمەڵێک لاوی قەلەم بە دەستەوە ھەنگاوێکی جیددیتر بە نیسبەتی ڕابردوو بۆ بووژاندنەوەی ئەنجومەن ھاتە ئاراوە. لێژنەی بەڕێوەبەریی خولی نوێی ئەنجومەنی ئەدەبیی بۆکان بریتین لە: ١- جەلال نەججاڕی، ٢- ڕووبار بووداغی، ٣- مەحموود محەممەدیان، ٤- کەماڵ کەریمی.

## تۆمار کرانی ڕەسمی
ئەنجومەنی ئەدەبیی بۆکان لەلایەن چالاکانی فەرھەنگی «سولەیمان ئیبڕاھیمزادە» و «کامڕان جەوھەری» یەوە لە ڕێکەوتی ٨ی جۆزەردانی ١٣٩٥ی ھەتاوی (٢٠١٦)دا لەژێر ناوی «ئەنجومەنی فەرھەنگی، ھونەری، ئەدەبیی بۆکان» بە ژمارە شناسەی میللی ١٤٠٠٥٨٧٤١١٦١ و ژمارە سەبتی ١٠٧ وەک ڕێکخراوەیەکی ڕەسمی تۆمار کرا.

## سەرچاوەکان
* دەربارەی ئێمە، ماڵپەڕی ئەنجومەنی ئەدەبیی بۆکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* eebokan.com ماڵپەڕی ئەنجومەنی ئەدەبیی بۆکان

پۆل:شارستانی بۆکان
پۆل:بۆکان
تانجەرۆ

**تانجەرۆ** ڕووبارێکە لە نزیکی شاری سلێمانییەوە دەست پێ دەکات و دەڕژێتە سەر دەریاچەی بەنداوی دەربەندیخان. 
تانجەرۆ ھەروەھا بە ناحیەیەکی قەزای سلێمانیش دەوترێت کە ناوەندەکەی شاری عەربەتە.
## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ڕووبارەکانی کوردستان
پۆل:پارێزگای سلێمانی
بێن موودی

**بێنجمن ڕۆبێرت «بێن» موودی** (لەدایکبووی ٢٢ی کانونی دووەمی ١٩٨١) گۆرانیبێژ و گۆرانی نووسێکی ئەمریکییە، چەند ئامێرێکی مۆسیقا دەژەنێت وەک: تەپڵ، گیتار، پیانۆ، هەروەها ئەکتەریشە.
ناسراوە بە دۆزەرەوە و گیتارژەنی سەرەکی گرووپی ڕۆکی ئێڤەنێسنس. دوای وازهێنانی لە ئێڤەنێسنس، ئەو لەگەڵ چەند هونەرمەندی جیاجیا کاری کردووە و ئێستا ئەندامی گرووپی ڕۆکی وی ئار زە فۆڵێن و «زە ھەیڵۆ میتد»ە.

## پیشە
### ئێڤەنێسێنس

موودی لە لیتل ڕۆکی ئارکنساس لە دایک بووە، ئەیمی لی لە کەمپێکی گەنجان ناسی و دواتر بوون بە هاوڕێ. دواتر بەیەکەوە دەستیان کرد بە گۆرانی وتن لە بازار و قاوەخانە ناوخۆییەکان. کاتێک دەستیان کرد بە فرۆشتنی سیدی دێمۆکانیان، کۆمپانیای تۆمارکردنی وایند-ئەپ بووبە سپۆنسەریان و یەکەم ئەلبومی دەرکەوتنی  بۆ بڵاو کردنەوە بە ناوی فۆڵێن کە سەرکەوتنێکی بێ وێنەی تۆمار کرد. دواتر لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣ موودی گرووپەکەی بەجێھێشت و وتیان کە بەهۆی "جیاوازی هونەرییەوەیە." لە کاتی چاوپێکەوتنێکی ئەیمی لی لەگەڵ MTV وتی "من نازانم من پێشبینی ئەمەم ئەکرد، ئەو کەسێکە کە حەزی بە ناوبانگە و دەیویست کە کارەکانمان بە دڵی خەڵکی بێت، بەڵام من ئەوەم نە ئەویست، من ئەمویست شتێک بکەم کە بە دڵی خۆم بێت، ڕاستییەکەشی ئێستە زۆر خۆشترە کە ئەو ڕۆیشتووە لەبەر ئەو ناخۆشییەی کە لە گروپەکە دروستی کردبوو. بەڵام ئێستا زۆر خۆشترە کە ئەوی لێنییە، بە دڵی خۆمان کار دەکەین."

## سەرچاوەکان
*

پۆل:زیندووان
پۆل:پیانۆژەنان
پۆل:ھونەرمەندانی کۆمپانیای تۆمارکردنی وایند-ئەپ
پۆل:پیاوە گۆرانیبێژەکان
پۆل:ژەنیارانی ڕۆک
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:گۆرانیبێژان
پۆل:ئەندامەکانی ئێڤەنێسنس
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دوو جەمسەرییان ھەیە
کای بار

**کای بار** (بە دانمارکی: *Kaj Barr*، ١٨٩٦-١٩٧٠) ڕۆژھەڵاتناسێکی دانمارکی بوو. بار مامۆستای زانکۆی کۆپنھاگن بوو و لەسەر زمانە ئێرانییەکان وەکوو زمانی پاڵەوی و کوردی لێکۆڵینەوەی کردووە.

## بەرھەمەکان
* پیاچوونەوەی بەشی کوردیی Iranische Dialektaufzeichnungen, Berlin: Weidmann, 1939.
* Aufzeichnungen über kurdische Dialekte. Abhandlungen der Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen. 3. ser., No. 11, 111-497.
* Lingvistkredsen i København’s Aarsberetning for 1934, pp.&nbsp;13–14

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مردووانی ١٩٧٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٦
پۆل:زمانناسان
کۆمپانیای تۆمارکردن

**کۆمپانیای تۆمارکردن** (به‌ ئینگلیزی Labels) ده‌بێته‌ سپۆنسه‌ری هونه‌رمه‌ندێکی دیاریکراو، بۆ ئه‌وه‌ی هونه‌رمه‌ند بتوانێت کاریان له‌گه‌ڵ بکات ده‌بێت ڕێکه‌وتن نامه‌یه‌ک واژۆ بکات که‌ پێک هاتووه‌ له‌ چه‌ند هه‌لو مه‌رجێک، ده‌بێت هونه‌رمه‌ند بیانخوێنێته‌وه‌ و پێیان ڕازی ببێت، دواتر له‌ کاتێکی دیاری کراودا کاتی هونه‌رمه‌نده‌که‌ ته‌واو ده‌بێت له‌گه‌ڵ کۆمپانیاکه‌ و ده‌بێت هونه‌رمه‌ند جارێکی تر ڕێکه‌وتن نامه‌ واژۆ بکاته‌وه‌.

## یاساکان
له‌ کاتێکدا که‌ هونه‌رمه‌ند ڕێکه‌وتن نامه‌ی به‌ست له‌گه‌ڵ کۆمپانیایه‌ک، ئه‌و کۆمپانیایه‌ به‌ شێوه‌یه‌کی یاسایی بۆی هه‌یه‌ گۆڕانکاری له‌ کاره‌ داهاتووه‌کانی ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ بکات و هه‌ر کارێک ئه‌م هونه‌رمه‌ندا له‌ ستوديو دا له‌گه‌ڵ کۆمپانیا ڕیکۆردێک تۆمار بکات مافی بڵاوکردنه‌وه‌ی ده‌پارێزرێت بۆ ئه‌و کۆمپانیایه‌و هه‌ڵگری مافه‌که‌ هونه‌رمه‌نده‌که‌ خۆی ئه‌بێت.
له‌ کاتێکدا ئه‌گه‌ر کۆمه‌ڵه‌ هونه‌رمه‌ندێک بوون و گروپ بوون، ته‌نها یه‌کێک له‌ ئه‌ندامه‌کان ده‌توانێت ببێت به‌ هه‌ڵگری مافه‌که‌، ئه‌گه‌ر ئه‌م هونه‌ر مه‌نده‌ش له‌ داهاتوودا گروپه‌که‌ جێبێڵێت، مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ به‌ شێوه‌یه‌کی یاسایی به‌کاری بهێنێت.

## جۆره‌کانی تۆمارکردن
هه‌موو هونه‌رمه‌نده‌کان یه‌ک جۆر کۆمپانیای تۆمارکردن نابێته‌ سپۆنسه‌ریان، زۆرتر له‌ یه‌ک دانه‌ هه‌یه‌.
وه‌ هه‌روه‌ها تۆمار کردن به‌ گشتی ده‌بێت به‌ دوو به‌شی سه‌ره‌کییه‌وه‌:
 
١. تۆمارکردنی گه‌وره‌ (به‌ ئینگلیزی Major Label)
٢. تۆمارکردنی سه‌ربه‌خۆ (به‌ ئینگلیزی Independent Label)

## هه‌ندێک کۆمپانیای تۆمارکردن

*(Bartelsmann Music Group (BMG
*(Decca Records
*(Electric and Music Industries (EMI
*(Gramophon-Philips Group (GPG
*(Music Corporation of America (MCA
*(Music Publishers Holding Company (MPHC
*Wind-Up Records

ئه‌مانه‌و چه‌نده‌ها  کۆمپانیای به‌ناوبانگی تر هه‌ن، ئه‌مانه‌ تۆمارکردنی گه‌وره‌ن، به‌ڵام تۆمارکردنی سه‌ربه‌خۆ ئه‌رکه‌کانی ده‌که‌وێته‌وه‌ سه‌ر شانی هونه‌رمه‌نده‌کان خۆیان و خۆشیان باجی بڵاوکردنه‌وه‌ی کاره‌کانیان ده‌ده‌ن.
زۆر زه‌حمه‌ته‌ که‌ هونه‌رمه‌ندان به‌بێ کۆمپانیای تۆمارکردن بناسرێن و له‌ ساڵی ١٩٩٠-تاکو ئێستا ئه‌مه‌ ته‌نها جارێک ڕویداوه‌.
بەزمی بەزم

**بەزمی بەزم** شانۆگەرییەکی کۆمیدی وە پڕۆگرامێکی تەلەفزیۆنی شانۆیی کوردی بوو لەهۆڵی میدیا لەشار هەولێر و کەناڵی کوردماکس نمایش دەکرا. شانۆگەرییەکە لەسیناریۆ و دەرهێنانی بارزان سنجاوی و لەنووسینی ئومێد کەمال بوو . ئامانجی شانۆگەرییەکە ڕەخنەگرتنە لە کەمووکوڕییەکانی کۆمەڵگەی کوردی لەڕێگای کۆمێدیاوە.

## بەشداربووان
لەئەکتەرە بەشداربووەکانی بەزمی بەزم:

*عیرفان محەممەد (حەمە دەمبڵ)
*ئەحمەد ڕەئووف (ئەحە)
*عەلی عەبدولباقی (عەبۆ)
*گۆڤار ئەنوەر
*سامرەند دارا
*محەممەد نەجات
*فورات محەممەد
*سەرکار ستار
*ئەحمەد ئازاد
*هانا شکور
*شلێر حوسنی
*ئەیام ئەکرەم

### پێشتر
ئەوانەی پێشتر لەپڕۆگرامەکە بەشدرابوون
*دڵشاد شەهاب
*چنوور مەحموودی
*سۆران ئیسماعیل
*زیاد کەریم

## سەرچاوەکان
*ئەکتەرە بەشداربووەکان
*ئەکتەرە بەشداربووەکانی پێشوو
*ئامانجی بەزمی بەزم

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شانۆ کوردییەکان
B

وێنۆک|پیتی B لەگەڵ شێوەی کێشانەوەی
**B** (وەکوو **بی** دەخوێنرێتەوە) دووەم پیتی ئەلفبێی لاتینییە، ھەروەھا دووەم پیتی ئەلفبێی لاتینیی کوردییە. پیتێکی بێدەنگە.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پیتە لاتینیەکان
چوارتا

**چوارتا** شارۆچکەیەکە، کەوتووەتە ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

ئەم شارۆچکەیە ناوەندی ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ و قەزای شارباژێڕە.

## ناو
لە سەر ناوی چوارتا چەند بۆچوونێک ھەیە:
* گوایە لەوەتەی چوارتا ئاوەدانکراوەتەوە چوار شوێنی جوگرافی گۆڕیوە(کانی ساردکێ، ناومێرگان، دەشتی باخی و چوارتای ئێستا) بووەتە ھۆی ناونانی چوارتای ئێستا.
* کردنەوەی ئاگر لە چوارتاق لە ناو چوارتادا یان لە چوارتاقی ئەشکەوتێکدا لە سەردەمی زەردەشتییەکاندا.
* وشەی چوارتا لە دوو وشەی(چوار + تا) پێکھاتووە، وشەی چوار ژمارەیە و وشەی (تا) لە زمانی کوردیدا چەند واتایەکی ھەیە، یەکێک لەوانە بە واتای لق و پۆپی دار دێت. ئەم شوێنەی چوارتای تیادا ئاوەدان کراوەتەوە کە ناوەڕاستی چیای سەرسیرە کە بە دارێکی زۆر داپۆشراوە، ئەگەری زۆرە لە و چڕ و دارەوە ھاتبێت.

## جوگرافیا
چوارتا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەرسیر و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەڵاچوالان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی خمانێ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دڕەڵەی حاجی.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سیتەک

**سیتەک** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سیتەک، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
گوندی سیتەک ناوەندی ناحیەی سیتەکە.

## جوگرافیا
سیتەک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی زەردەبی و لە باشوور لەگەڵ گوندی بناویلەی گۆیژە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گەڕەدێ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ھەراسان.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
چەشنی مۆسیقا

**چەشنی مۆسیقا** (به‌ ئینگلیزی Music genre) پێکھاتووە لە پۆلێک بۆ جیاکردنەوە و ڕێکخستنی جۆرە جیاوازەکانی مۆسیقا، کە ھەریەکەیان تایبەتییەکیان ھەیە و زۆربەیجار تایبەتن بە نەتەوەیەک. بە گشتی، ھەموو چەشنەکانی مۆسیقا دەکەونە ژێر سێ پۆلەوە کە پێکھاتوون لە:

## چەشنی مۆسیقای بەناوبانگ
ھەریەکێک لەو چەشنانە دەگرێتەوە کە بەشێوەیەکی بەرچاو و فراوان بەناوبانگ بوون (ھەندێکجار بۆ ماوەیەکی کەم)

## چەشنی مۆسیقای کرۆسۆڤەر
بە جۆرە مۆسیقاییەکی نوێ دەوترێت کە دروست بووە لە تێکەڵکردنی دوو جۆرە چەشن یاخود سەرچەشنی مۆسیقای تر (بەتایبەتی بەناوبانگەکان) بە مەبەستی ئەوەی سەرنجی گوێگران ڕابکێشێت، یاخود بۆ مەبەستی ھونەری.

## چەشنی مۆسیقای دەربڕی
پێکھاتووە لە دەربڕینی تایبەتی کەسێک یاخود گرووپێک، باشترین نموونە لەسەر ئەمە گرووپی ڕۆکی ئێڤەنێسنسە کە کێشە ھەیە لە دیاریکردنیاندا لە پۆلێکی تایبەتدا و دەنگەکەیان بە درێژایی کات گۆڕاوە.

## چەشنەکان

*بلوز
*مۆسیقای بۆرۆک
*فیوگ
*مۆسیقای کلاسیک (دەمی کلاسیک)
*ئاریا
*کنچێرتۆ
*ئۆپێرا
*سیمفۆنی
*سۆناتا
*مۆسیقای بلووگراس
*مۆسیقای وڵات
*دیسکۆ
*مۆسیقای ئەلیکترۆنیک
*مۆسیقای فۆڵک
*فەنک
*گامڵان

*ھیپ ھۆپ
*چانتی گریگۆری
*ھیمن
*جاز
*ڕاگتایم
*بۆسا نۆڤا
*مۆسیقای پاپ
*ڕێگەی
*ڕیتم و بلوز
*مۆسیقای سۆڵ
*مۆسیقای ڕۆک
*ئاڵتەرنەتڤ ڕۆک
*مۆسیقای ھێڤی مێتاڵ (بۆ سەرچەشنەکان سەیری چەشنەکانی ھێڤی مێتاڵ بکە)
*پەنک ڕۆک
*ڕۆک ئێند ڕۆڵ

پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا
پایتۆن (زمانی بەرنامەسازی)

**پایتۆن** () زمانێکی گشتی، ئاست بەرزی بەرنامەسازییە. فەلسەفەی دیزانی زمانەکە تەرکیز دەکاتە سەر ئاسانی خوێندنەوە، سینتاکسی زمانەکەش کارئاسانی دەکات کەوا بەرنامەسازان بابەتەکان بە ژمارەیەکی کەمتر لە دێڕی نوسراو کۆد بکەن بەراورد بە زمانەکانی تری وەک سی++ یان جاڤا. زمانەکە "دروستکەر"ی تێدایە کە مەبەست لێیان ئاسانکاری پرۆگرامی ڕوونە لە هەردوو ئاستی بچووک و گەورەدا.

## سەرچاوەکان



پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:داھێنانە ھۆڵەندییەکان
پۆل:زمانە بەرنامەسازییەکان
پۆل:زمانە بەرنامەسازییە ئاستبەرزەکان
پۆل:زمانە نووسراوەکان
پۆل:پایتۆن (زمانی بەرنامەسازی)
شارۆت ڕامپلینگ

وێنۆک|شارلۆت
**شارۆت ڕامپلینگ** (لەدایکبووی ٥ی شوباتی ١٩٤٦). خانمەکتەری ئینگلیزە. لە سینەمای ئینگلیزی، فەڕەنسی و ئیتالی دەرکەوتووە. چوار جار بۆ خەڵاتی سیزار پاڵێوراوە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمە ئینگلیزییەکان
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ئیتالیا
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ئیسپانیا
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:خانمە نمایشکارە ئینگلیزەکان
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فەڕەنسی
پۆل:باشترین خانمەکتەران لە وەرگری خەڵاتی ورچی زیو
پۆل:کوپی ڤۆلپی بۆ باشترین خانمەکتەران
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ڕێزلێنانی سیزار
پۆل:براوەکانی خەڵاتی دەبلیوو ئێف تی ڤی
پۆل:ئەفسەرانی نیشانی ئیمپڕاتۆریەتی بەڕیتانی
داروینیزمی کۆمەڵایەتی

**داروینیزمی کۆمەڵایەتی** ناوێکی مۆدێرنە بەکاردێ بۆ بیردۆزی جیاوازی کۆمەڵگا کە لە شانشینی یەکگرتوو، ئەمریکای باکور و ڕۆژاوای ئەوروپاوە سەری هەڵدا لە 1870کانەوە. بانگەشەی ئەوە ئەکا کە بابەتەکانی هەڵبژاردنی سروشتی و مانەوەی شیاوترینی زیندەوەرزانی بەسەر کۆمەڵناسی و سیاسەتدا جێبەجێ ئەکرێت. لە ڕووی ئابووریەوە، داروینیستە کۆمەڵایەتیەکان ئەڵێن کەوا کەسانی بەهێز هەقە سەروەت و هێزیان زیاتر بێت و کەسانی بێهێزیش سەروەت و هێزیان کەمتر بکات. داروینیستە کۆمەڵایەتیەکان خۆشیان لەناو خۆیاندا ڕای جیاوازیان هەیە لەسەر ئەوەی کەوا کام گروپ خاوەنی هێز و کام گروپیش بە بێهێز دا ئەنرێت، هەروەها ڕای جیاوازیشیان هەیە لەسەر میکانیزمی پاداشت دانەوەی بەهێزەکان و سزادانی بێهێزەکان.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:سەدەی ١٩یەم
پۆل:سەدەی ٢٠ەم
پۆل:شۆپپارێزی
پۆل:لیبرالیزم
پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان
پۆل:بیردۆزە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:تیۆرییەکانی مێژوو
پۆل:زڕزانست
ئۆریجن (ئەلبومی ئێڤەنێسنس)

ئەلبومی **ئۆریجن** () ئەلبومێکی گرووپی ڕۆکی ئێڤەنێسنسە. لە ٤ی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٠دا بڵاو کراوەتەوەو ٢.٥٠٠ کۆپی لێ فرۆشراوە. ئەم ئەلبومە لە ١١ تراک پێک ھاتووە و گۆرانی *چرپە* و *خەیاڵ*ی تێدا بووە کە دواتر لە ئەلبومی فۆڵێن نوێ کراونەتەوە و بەکار ھێنراون. ئەلبومەکە بەرھەمھێنراوە بۆ دابەشکردن لەلایەن ھاوڕێیەکی لی و موودی، بەڵام تەنھا چەند ھەزار دانەیەکی کەمی لێ بەرھەمھێنرا و دوای ماوەیەکی کورت لەدوای ئەوەی جیھان گرووپەکەی ناسی، ڕاستەوخۆ دوای بڵاوکردنەوەی فۆڵێن، ئەم ئەلبومە لەسەر ئینتەرنێت دەفرۆشرا و بەھۆی دەگمەنییانەوە، نرخی ھەر دانەیەیان دەگەیشتە سەرو ٤٠٠ دۆلار. ھەرچەندە بە ئەلبومێکی تەواو ناودەبرێت، ئەیمی لی بە دێمۆ ئەم ئەلبومە ناودەبات و ھانی گوێگرانی ئێڤەنێسنس دەدات کە لە ئینتەرنێتەوە دایبگرن لەجیاتی ئەوەی بیکڕن. ئەلبومەکە وەشانی کۆنتری گۆرانییەکانی وەک: *چرپە*، *ئەفسانەیی* و ''نەمرەکەم لەخۆ دەگرێت، کە دواتر دەرکەوتن لەسەر یەکەم ئەلبومی دەرکەوتنی گرووپەکە بەناوی فۆڵێن.

## لیستی تراکەکان
#Anywhere 
#Origin
#Whisper
#Imaginary
#My Immortal
#Where Will You Go
#Field of Innocence 
#Even in Death
#Anywhere 
#Lies
#Away from Me
#Eternal

## سه‌رچاوه‌کان
*[ ویکیپیدیای ئینگلیزی](https://en.wikipedia.org/wiki/Origin_(Evanescence_album))

پۆل:ئەلبومەکان بە پێی ساڵ
پۆل:مۆسیقا لە ٢٠٠٠
پۆل:ئەلبومەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:کارەکانی ٢٠٠٠
پۆل:ئەلبومەکانی ئێڤەنێسنس
پۆل:ئەلبومەکانی ٢٠٠٠
فایەرفڵای (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

**فایەرفڵای** یان **گوڵەئەستێرە** () زنجیرەیەکی خەیاڵی زانستی و ڕۆژاوایی ئەمریکییە. لە نووسین و دەرھێانی جۆس ویدۆن، [تیم مینیەر و جۆس ویدۆن بەرھەمھێنەرانی فیلمەکەن.

چیڕۆکی زنجیرەکە باس لە ساڵی ٢٥١٧ دەکات، کاتێ مرۆڤەکان بەشێوەیەکی نوێی گەردوونی دەژین و باسی تاقمی کەشتیی ئاسمانی «فایەرفڵای» دەکات کە پێکھاتوون لە «کاپتن مالکم ڕێینۆلدس، زۆوی، واش، شێپێرد بووک، جەین کۆب، دکتۆر سایمن، ڕیڤەر تام و کەیلی و ئینارا»، کاری ئەم تاقمە گەڕانە و گەشتکردنە بەدەوری ھەسارەکان بەمەبەستی پەیداکردنی بژێوی ژیانیان کە بەمھۆیەشەوە ڕووبەرووی چەندین سەرکێشی جۆراوجۆر دەبنەوە.

فایەرفلاس لەسەر تۆڕی فۆکسی ئەمریکی یەکەم ئەڵقەی پەخش کرا، لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٢. زنجیرەکە بۆ ھەر ئەڵقەیەکی ٧٫٤ ملیۆن بینەری ھەبوو، دوای پەخشکردنی ١٤ ئەڵقە لە وەرزی یەکەم بڕیار درا زنجیرەکە ھەڵبوەشێتەوە و ئەڵقەی نوێی لێدەرنەچێ، دوای ئەوە زنجیرەکە توانی ژمارەیەکی بەرچاوی دیڤیدی بفرۆشێ و بووە ھۆی ئەوەی ھەوادارێکی زۆر داوای نوێکردنەوەی زنجیرەکە بکەن، زنجیرەکە خەڵاتی ئێمی ئەوکاتی بردەوە بۆ باشترین کاریگەرییە ڤیدیۆیییەکانی نێو زنجیرە، وێبسایتی تیڤی گاید زنجیرەکەی لە پلەی پێنجەمی زنجیرە ھەڵوەشێنراوەکانی مێژوو داناوە، لەنێو ٦٠ زنجیرەی جیاواز و بەیەکێک لە سەرکەووترین زنجیرە خەیاڵییە زانستییەکان دادەنرێت.

بەھۆی داواکارییەکی بەرچاوی ھەوادرانەوە، کۆمپانیای یوونیڤێرسال پیکچەرز داوای لە جۆس ویدن کرد کە فیلمی (Serenity) بەرھەمبھێنی و فیلمەکەش لە ساڵی ٢٠٠٥ دەرچوو وەک تەواوکەری زنجیرەکە بەردەوام بوو.

وێنۆک|''لەلای چەپەوە بۆ ڕاست، سەرەوە بۆ خوارەوە): ''ڕۆن گلاس، سەمەر گلاو، ئالان تودیک، شۆن ماھیر، ئادام بالدوین، مۆرێنا باکارین و نەیثن فیلیۆن کە ھەش ئەکتەری سەرەکی فیلمەکە بوون (وێنەکە گیان تۆرێسی تیایە نییە کە ڕۆڵی زۆوی دەبینێ).

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان
پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییەکانی فۆکس لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ کۆمیکدا گونجاندووە
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە خەیاڵییە زانستییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:کۆتا زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی ساڵی ٢٠٠٢
پۆل:پەخشەکانی ھێڵی فۆکس
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە وەرگیراون بۆ فیلم
بەندایەتیی سروشتی

**بەندایەتیی سروشتی** دەستەواژەیەکە بەکار هێنراوە لەلایەن ئەرستۆوە لە بەرهەمی پۆلیتیکسدا (فەلسەفەی ڕامیاریی ئەرستۆ) بۆ دەربڕینی ئەو باوەڕەی کەوا هەندێ خەڵک بە سروشت بەندەن، بۆ ئەوەی جیایان بکاتەوە لەوانەی کە بە یاسا یان نەریت کراون بە بەندە.

## ژێدەرەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەرەستوو
پۆل:کۆیلایەتی
شەڕی گۆگەمیلا

وێنۆک|وێنەیەکی خەیاڵی لە شەڕی گۆگەمیلا کە لە سەدەی ١٨ی زایینیدا کێشراوە.
**شەڕی گۆگەمیلا** (بە یۆنانی: *Γαυγάμηλα*) یان **شەڕی ئاربیلا**،(بەکوردی :جۆگەمەلە)، شەڕێک بووە کە لە نێوان سوپای ئەسکەندەری مەزن و سوپای ھە‌خامە‌نشیە‌کان لە ساڵی ٣٣١ی پێش زایین و لە نزیکیی شاری ئێستای ھەولێردا ڕووی داوە. ئەگەرچی ژمارەی ھێزەکانی ئەسکەندەر زۆر کەمتر بووە بەڵام بە ھۆی ھاریکاری خەڵکانی پاشماوەی مادەکان لەھەولێر و شارەزایی لە تەکنیکەکانی شەڕدا سەرکەوتن. کاتێک لەشکری ئەسکەندەر لە نەینەوا بەرەو ھەولێر ھات خەڵکەکە ھانی شەرکەرانیان دا کە لە زێی کەلەک بپەرنەوە بێ ترس بەمەلە وە وەک ھاندانێک زێیەکەیان وەک جۆگەلە داناساند و ھاواریان دەکرد جۆگەمەلە ھەربەم ھۆیەوە جەنگەکەیان بە جۆگەمەلە یاخود گۆگەمێلە ناونا ئەم سەرکەوتنە بووە ھۆی لەناوچوونی ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی.

لەئەنجامی ئەم شەڕەدا ناوچەکە کە کوردستان دەگرێتەوە تا ساڵی ٢٢٦ زایینی واتە بۆماوەی ٥٥٧ ساڵ لەژێر حوکمڕانی یۆناییەکان مایەوە.

## سەرچاوەکان
* کرۆنۆلۆجیای کوردستان ٦٢٥ پ. ز - ١٩٣٢ لە نووسینی فەرھاد پیرباڵ، چاپی یەکەم ساڵی ٢٠١١.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شەڕەکانی ئەسکەندەری مەزن
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:مێژووی عێراق
پۆل:ھەولێر
ئورارتوو

وێنۆک|نەخشەی ئورارتوو لە سەدەی ٩ تا ٦ی پێش زاییندا
**ئورارتوو** یان **ئوورارتوو** یان **شانشینی ئارارات**، شانشینێک بووە کە لە سەردەمی ئاسندا دەسەڵاتی کێوستانەکانی دەورووبەری دەریاچەی وانی بە دەستەوە بووە.

## مێژوو
کۆنترین بەڵگە کە ئاماژەی بە ناوی ئورارتوو کردبێت نووسراوەیەکە لە «شەلمانسەری یەکەمی ئاشووری» لە ساڵی ١٢٧٤ی پێش زایین کە دەڵێت «ئورارتری» کە بەشێکی «نایری» (یەکێتییەک لە چەند ھۆزی ناوچەی کێوستانی ئەرمەنستان) بووە بە دەستی ئاشوور داگیر کراوە.

لاوازبوونەوەی کاتیی ئاشوور لە نیوەی یەکەمی سەدەی ٨ی پێش زاییندا، بوو بە ھۆی پەرە گرتنی ئورارتوو و لە ماوەیەکی کەمدا بوو بە بەھێزترین دەسەڵاتی ناوچەکە. شای ئورارتوو «ساردووریی یەکەم» (٨٣٢-٨٢٠ پێش زایین) شاری «تووشپا»ی (شاری ئێستای وان) کرد بە پایتەختی خۆی و شاکانی دوای ئەویش دەسەڵاتیان زۆرتر کرد و ناوچەیەکی گەورەیان خستە ژێر ھێزی خۆیان.

لە ٧٤٥ی پێش زایینەوە، تێکشاندنەکانی ئورارتوو دەستی پێ کرد و لە ٧١٤ی پێش زاییندا لە باکوورەوە لە لایەن کیمیرییەکان (Cimmerians) و لە باشوورەوە  لە لایەن ئاشوورییەکانەوە ھێرش کرایە سەری. ئورارتوو دۆڕا و دواتر لەگەڵ ئاشووردا پەیمانی ئاشتیی بەست. لە کۆتاییدا لە دەورووبەری ساڵی ٦٠٠ی پێش زاییندا بە دەستی کیمیرییەکان و سەکاکان و ھاوپەیمانە نوێکەیان واتە مادەکان لە ناوچوو.

## زمان
وێنۆک|نووسراوەیەکی بزماری بە زمانی ئورارتوو
لە زمانی ئورارتوویی چەند بەردەنووسێک بە خەتی بزماری بە جێ ماوە و دەرکەوتووە کە نە لە بنەماڵەی زمانە سامییەکان بووە و نە لە بنەماڵەی زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان.

## ھونەر

Khaldi.JPG|خالدی یەکێک لە خوداکانی ئورارتوو
Urartu_Helmet_Fragment_1.jpg|
Urartian_Fresco07.jpg|
UrartianCaldron02.jpg|
Tushpuea01.jpg|


## سەرچاوەکان

* URARTU IN IRAN ، ئیرانیکا
* Urartu، بریتانیکا

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:ئورارتوو
پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین
پۆل:ویلایەت و ناوچە ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین
پۆل:ویلایەت و ناوچانەی لە ٩ی پێش زاین دامەزراون
پۆل:ڕۆژھەڵاتی نزیکی دێرین
پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا
ڕەقە

وێنۆک|وێنەی ڕەقەی پشتئەڵماسی کە ژینگەکەی دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی ئەمریکا
**ڕەقە** خشۆکێکە کە لە ئاودا دەژی. ئەم گیانلەبەرە لە بنەماڵەی کیسەڵەکانە. ڕەقەکان وەک کیسەڵەکان پشتێکی ڕەقیان پێوەیە کە لەگەڵ پەراسووەکانیان یەکێکە و نەرمایییەکەی جەستەیان دەپارێزێت.

## لە کوردستاندا
ئەو جۆرە ڕەقانەی لە کوردستان دەژین لە ڕەقەی دەریایی بچووکترن و درێژایییەکەیان دەگاتە ٢٠ سانتیمەتر. ڕەقەکانی کوردستان لە ئاوی سازگاردا (یان ئاوی شیرین) دەژین، واتە ئاوی وەک چەم و زرێچە و کانی، بۆیە دەکرێت بگوترێت جۆرێک لە ڕەقەی ئاوی سازگار (تێراپین)ن و فەرقیان لەگەڵ ڕەقەی دەریایی ھەیە کە تایبەت بە زەریاکان و ئوقیانووسەکانە.

## سەرچاوەکان
پلەیستەیشن ٤

thumb|ئامێری پلەی ستەیشن ٤
**پلەی ستەیشتن ٤** () ئامێرێکی یارییە ڤیدیۆییەکانە لە درووستکراوی کۆمپانیای 
(Sony Computer Entertainment)ە و جێگرەوەی پلەی ستەیشن ٣ەیە ، ئامێرەکە لە ٢٠ی شووباتی ٢٠١٣ ڕاگەیندرا و لە ١٥ی نۆڤەمبەری ٢٠١٣ لە باکووری ئەمەریکا خرایە بازاڕ و لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ خرایە بازارەکانی
ئەوڕوپا،باشووری ئەمریکا و ئوستورالیا.ئامێرەکە ڕکابەری 
سەرەکی ئامێری ئێکس بۆکس وەنە و نەوەی ھەشتەمی ئامێری یاریە ڤیدیۆییەکانە.

ئامێرەکە پرۆسێسەری کۆمپانیای AMD بەکاردەھێنێ کە پشت دەبەستێ بە دارشتنی ھەردوو جۆری (ئێکس ٨٦ و ئێکس ٦٤) ، کۆمپانیایەی AMD ئەوەی ڕایگەیاند کە ئەو پرۆسێسەرانەی باشترین پرۆسێسەر بووە کە درووستیان کردبێت لەمێژووی کۆمپانیاکەیان.ئامێری پلەی ستەیشن ٤ توانایەکی تەواو دەداتە بەکارھێنەرانی لە بەستنی پەیوەندی لەگەڵ یاریکەرانی تر بەشێوەی ئۆنڵاین و ھەروەھا پشتگیری مۆبایلی (سۆنی ئێکسپریا)ش دەکات کە دەتوانی لەو ڕێگایەوە بەبێ تەل یاری پێبکەیت و ڤیدیۆی پێ پەخش بکەیت.دەسکی ئامێرەکەش دووبارە دیزاین کراوەتەوە و پادێکی تایبەت ھەیە وەک ماوس دەکرێ بەکاربھێنرێ و شوێنی پلەگی مایکڕۆفۆنیشی ھەیە. لەگەڵ دەرچوونی ئامێرەکەش ، شارەزایانی بوارەکە بەگشتی ڕای ئەرێنیان ھەبوو لەسەر ئامیرەکە و بەو ئامێرەیان ناوبردووە کە یاریکەر پێویستە ھەیبێ. ژمارەی فرۆشتنەکانی ئامێری پلەی ستەیشتن ٤ زۆر بەرچاو بووە و بەپێی دوایین ئامار لە ٦ی دیسێمبەر  نزیکەی  ٥٠ ملیۆن دانەی لێفرۆشراوە.پێشبنی ئەوەش دەکرێ ئامێری پلەی ستەیشن ٤ تاکو ساڵی ٢٠٢١ پشتگیری تەواوی بمێنێ و یاری تازەی بۆ دەربچێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:بەرھەمەکان، ناساندنی ٢٠١٣
پۆل:کۆنسڵی یارییە ڤیدیۆییەکانی ماڵەوە
پۆل:پلەیستەیشن (بڕاند)
پۆل:کۆنسڵەکانی سۆنی
شارستانی ئاودانان

**شارستانی ئاودانان** () یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای ئیلامە. ناوەندەکەی شاری ئاودانانە و ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٥٨٣٠ کەس لە ٩٣٥٨ بنەماڵەدا بووە. ئەم شارستانە لە ٣ بەخشی ناوەندی، کەلات و سەراوباغ پێک ھاتووە و سێ شارۆچکەی ئاودانان و سەراوباغ و مورموریی تێدایە.

زۆربە دانیشتووانی بە کوردیی باشووری و لەکی و لوڕی قسە دەکەن.

پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ئیلام
پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پەیکوڵی

وێنۆک|بورجی پەیکوڵی
**پەیکوڵی** کە خەڵکی ناوچەکە **بتخانە**یان پێ وتووە، شوێنەوارێکی سەردەمی ساسانیەکانە کە دەکەوێتە نزیکی گوندی بەرکەل لە قەزای دەربەندیخانی پارێزگای سلێمانی. گرنگیی پەیکوڵی لەوەدایە کە بە سەر دیوارەکانیدا نووسراوەی بە ھەر دوو زمانی پاڵەویی ئەشکانی و زمانی پاڵەوی ھەبووە و یەکێک لە درێژترین دەقەکانی ئەو زمانانەیە. دیوارە نووسراوەکان چەند بلۆکی بەردین بوون کە ھەندێکیان ون بوونە و ئەو بەردانەی کە نووسراوەیان ھەبووە ئێستا لە مۆزەخانەی سلێمانیدان.  لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە تیمێکی شوێنەوارناسی ئیتالی کاریان لە سەری کردووە.

لە وەرگێڕانی نووسراوەکان لە لایەن Ernst Herzfeldەوە وا دەردەکەوێت کە لە ساڵی ٢٩٣ی زایینیدا، «نەرسێ» کە دەسەڵاتی پارێزگای ئەرمەنستانی ساسانیی بە دەستەوە بووە، شۆڕش دەکات و برازایەکەی خۆی واتە «وەھرامی سێیەم» کە چەند مانگێک شای ئێران بووە لادەبات و خۆی دەبێت بە ٧ەم شاھانشای ساسانی. پەیکوڵی مۆنومێنتێک بووە کە لە سەر سنووری ئاسوورستان (بابل) و لە سەر ڕێگای ئەرمەنستان بۆ تیسفۆنی پایتەختی ساسانیدا کراوەتەوە. 

## وێنەکان

Stone block with Paikuli inscription.JPG|یەکێک لە بەردە نووسراوەکانی پەیکوڵی لە مۆزەخانەی سلێمانیدا
Bust of the Sassanian king Narseh.JPG|پەیکەری نەرسێ شای ساسانی لە مۆزەخانەی سلێمانیدا


## سەرچاوەکان
* سەردانی بورجی پەیکوڵی، ئوسامە شوکر محەممەد ئەمین (بە ئینگلیزی)

پۆل:پارێزگای سلێمانی
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق
ناتالی پۆرتمان

**ناتالی پۆرتمان** (؛ ناوی لەدایکبوون: ناتالی ھێرشلاگ، لەدایکبووی ٩ی حوزەیرانی ١٩٨١) ئەکتەر و بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی – ئیسرائیلییە. لە ژیانی ھونەریدا چەند خەڵاتێکی بەدەستھێناوە لە نێویاندا خەڵاتێکی ئۆسکار ھەروەھا خەڵاتێکی گۆڵدن گلۆب. ناتالی بەیەکێک لە گرانترین خانمەئەکتەرانی جیھان دادەنرێت.

ناتالی لە ساڵی ١٩٩٤، بە فیلمی لیۆن:پیشەگەرەکە (*Léon: The Professional)* دەرکەوت. کە لە چەندین فیلم بەشداری کردووە و بەناوبانگترینی فیلمی (V for Vendetta) بوو کە لە ساڵی ٢٠٠٥ دەرچوو. ئەو توانیویەتی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەکتەر لە ساڵی ٢٠١١ دا بباتەوە بۆ ڕۆڵەکەی لە فیلمی (Black Swan). ناتالی ئەکتەرێکی جیھانی سینەمایی مارڤڵە کە ڕۆلی لە فیلمەکانی (Thor) بینیوە. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٨، کاری دەرھێانی بۆ کورتە فیلمی *ئیڤی* (*Eve)* کرد، ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٥ جارێکی دیکە وەک دەرھێنەر دەرکەوتەوە بە فیلمی *داستانێکی خۆشەویستی و تاریکی* (*A Tale of Love and Darkness).*

## ژیانی کەسی و خێزان
ناتالی لە خێزانێکی جوولەکە لە ئوورشەلیم لە دایکبووە، ناوەکەشی ھەر ناوێکی جوولەکانە و بەمانای «بۆمن بیچێنە» دێت. کاتێک ١٠ ساڵان بووە پێشنیاری بۆ کاری مۆدێلکردنی بۆ ھاتووە، بەڵام پێشنیارەکەی ڕەتکردووەتەوە و ئەم پەیوەندییەی بەکاری ھێناوە بۆئەوەی بێتە ناو بواری نواندنەوە.

پۆرتمان لە زانکۆی ھارڤارد لە بەشی دەروونناسی خوێندوویەتی. ناتالی زۆر جار لە بابەتە سیاسییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل دەدوێت، ئەو چالاکوان و پارێزەری مافەکانی ئاژەڵان و ژینگەیە، ئەو لە تەمەنی ھەشت ساڵانیدا بووەتە ڤێگتریان (سەوزەخۆر). ئەو لە ٤ی ئابی ٢٠١٢، ھاوسەرگیری لەگەڵ سەماکەری فەڕەنسی بێنیامین میلیپێد کرد، لەگەڵ ئەودا کچ و کوڕێکیان ھەیە بەناوەکانی ئەلف (کوڕ؛ ٢٠١١) و ئەمالیا (کچ؛ ٢٠١٧).

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆل:زیندووان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس
پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک
پۆل:جووە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج
پۆل:ژنە ئەمریکییە بەرھەمھێنەرەکانی فیلم
پۆل:باشترین خانمەکتەر لە بردنەوەی خەڵاتی گۆلدن گڵۆب (فیلم)
پۆل:دەرچووانی زانکۆی عیبری لە ئورشەلیم
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:ژنە مۆدێلە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە جووە ئەمریکییەکان
پۆل:چالاکوانە جووەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئیسرائیلی
پۆل:ئەکتەری شانۆی ئیسرائیل
پۆل:براوەکانی خەڵاتی بافتای باشترین خانمەکتەر
پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری مێ لە ڕۆڵێکی پێشەنگ
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەمسا-جولەکە
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە
ئاریستارخۆس

وێنۆک|200px|چەپ
**ئاریستارخۆس**  (نزیک ٣١٠ تا ٢٣٠ پ.ز) گەردوونناس و بیرکار یۆنانی بەناوبانگ لە یۆنانی کۆن بوو.

ئەو یەکەم زانای ناسراوە کە بڕوای بە کۆمەڵەی خۆر و خولانەوەی زەوی و ھەسارەکانی تر لە دەور خۆردا بوو. بیر و بۆچوونەکانی ئەو لەو کاتەدا بڕەوی نەبوو و دنیای زانیاری تا ماوەیەک دوای بیردۆزی ناوەندی بوونی زەوی و گەردوونناسیی بەتڵیمۆس کەوتبوو. ١٨٠٠ ساڵ دواتر نیکۆلاس کۆپەرنیکۆس دیسان باسی ناوەندی بوونی خۆری کردەوە. ئاریستارخۆس لە ژێر کاریگەری فیلۆ لائۆسدا بوو بەڵام ھەسارەکانی بە شێوەیەکی درووست لە سەر بنەمای مەودای نێوان ئەوان و خۆر ڕیز کرد. ئەو لە یۆنانییەکانی لەدایک بووی دوڕگەی سامۆس بوو.

## سەرچاوەکان

*

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ماتماتیکزانانی یۆنانی
پۆل:مردووانی دەیەی ٢٣٠ی پ.ز
پۆل:ماتماتیکزانەکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین
پۆل:ماتماتیکزانە یۆنانییە دێرینەکان
لیام نیسن

**ڵیام جۆن نیسن** (بە ئینگلیزی:Liam Neeson) کە هاوکات بە (OBE) یش دەناسرێت، کەمانای (ئەفسەری پێشووی سووپای بەریتانیا).
(لەدایکبوون: ٧ی حوزەیرانی ١٩٥٢) ئەکتەرێکی ئێرلەندییە کە لە ساڵی ١٩٧٦ـەوە دەستی بە نواندن کردووە، بەناوبانگترین فیلمی (Schindler's List) بوو لە ساڵی ١٩٩٣ دەرچوو کە ٧ ئۆسکاری بردەوە و ڵیام خۆشی پاڵێورابوو بۆ باشترین ئەکتەر لە ڕۆلی سەرەکی بەڵام نەیتوانی بیباتەوە. دەرکەوتنەوەی ڵیام لە زنجیرە فیلمی (Taken) بوو کە یەکەم بەشی ٢٠٠٨ دەرچوو و کۆتا بەشی ٢٠١٤ دەرچوو.
لیام، دوای بەشداری لە  فیلمەکانی (Tanken) وە بەتاییبەتی فیلمی (Taken 3)کە بەشێکی فیلمەکە لە شاری ئیستەنبۆڵ، تۆمار کراوون، دوای کۆتایی هاتنی فیلمەکە موسوڵمان بوونی خۆی ڕاگەیان.

## سەرچاوەکان
*ویکی ئینگلیزی
*بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
پۆل:ئەکتەرانی سەدەی ٢١
پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:مشتومڕەکانی ٢٠١٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:براوەکانی جامی ڤۆڵپی بۆ باشترین ئەکتەر
پۆل:ئەفسەرانی نیشانی ئیمپڕاتۆریەتی بەڕیتانی
ژێرکەوتن (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)

**ژێرکەوتن** (بە ئینگلیزی Going Under) گۆرانییەکی گرووپی ڕۆکی ئەمریکی ئێڤەنێسنسە. ئەم گۆرانییە لە ٩ی ئەلیوولی ٢٠٠٣ دەرچوو کە یەکێکە لە ھەرە سەرکەوتووترین گۆرانیەکانی گرووپەکە، لە ئەلبوومی فۆڵێن بەدی دەکرێت، گۆرانییەکە لە لایەن گۆرانیبێژ و بەڕێوەبەری گرووپەکە ئەیمی لی و گیتارژەنی پێشوو بێن موودی و دەیڤد ھاجێز نوسراوە. ئەم گۆرانییە دەنگێکی بەھێزی ھەیەو بەوە ناسراوە کە "ترس دەکات بە توڕەیی"
ئەیمی لی بە دەنگێکی "سۆپرانۆ" ئەم گۆرانییە دەڵێت. ئەو سەرکەوتنەی بەدەست نەھێنا کە گۆرانی بمگەڕێنەوە بۆ ژیان بە دەستی ھێناو نەگەیشتە "١٠٠ باشترین گۆرانییەکان" بەڵام لە ژمارە پێنجی "ئاڵتەرنەیتڤ مێتاڵ" مایەوە.

## پەڕاوێز

پۆل:مۆسیقای ڕۆک
پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤەنێسێنس
پۆل:دەیەی ٢٠٠٠ لە مۆسیقا
پۆل:٢٠٠٣
پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤەنێسنس
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ٢٠٠٣
پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤانێسێنس
واتاناسی

**واتاناسی** (بە ئینگلیزی: *semantics* کە لە یۆنانی کۆنەوە وەرگیراوە وشەی sēmantikós کە بەمانای "گرنگ" دێت) بریتیە لە خوێندنی واتا (مانا). ورد دەبێتەوە لە پەیوەندی نیشاندەرەکانی وەک وشە، ھێما و نیشانە لەگەڵ ئەو واتایەی ھەیانە؛ ئەو مانایەی دەیبەخشن. واتاناسی زمانناسی بریتیە لە خوێندنی ئەو واتانەی کە بەکاردێن بۆ دەربڕینی مرۆڤ لەڕێگای زمانەوە. شێوازەکانی تری واتاناسی ھەروەھا واتاناسیەکانی زمانەکانی پرۆگرامکردن، ژیربێژی فەرمی و سیمیۆتیکیش (نیشانناسی) دەگرێتەوە. لە زاراوە فەرمیەکاندا وشەی واتاناسی (سێمانتیکس) بە *semasiology*یش ناسراوە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ڕێزمان
پۆل:فەلسەفەی کۆمەڵایەتی
بمھێنە بۆ ژیان

**بمھێنە بۆ ژیان** (ئینگلیزی: Bring Me To Life) گۆرانییەکی گرووپی ڕۆکی ئەمریکی ئێڤەنێسنسە.
ئەم گۆرانییە یەکێکە لە ھەرە سەرکەوتووترین گۆرانیەکانی گرووپەکە، لە ئەلبومی فۆڵێن بەدی دەکرێت، گۆرانییەکە لە لایەن گۆرانیبێژ و بەڕێوەبەری گرووپەکە ئەیمی لی و گیتارژەنی پێشوو بێن موودی و دەیڤد ھاجێز نوسراوە.
ئەیمی لی گوتوویەتی کە گۆرانییەکە چەند مانایەک دەبەخشێت، لەکاتێکدا یەکێک لە ھاوڕێکانی پرسیاری لێ دەکات کە ئایا دڵی خۆشە لەو پەیوەندییە خۆشەویستییەی کە تێیدایە، دواتر ئەو لە مێشکی خۆی دەڵێت "نەخێر" و ئەم گۆرانییە دەنوسێتەوە تاکو ھەستەکانی خۆی دەرببڕێت.
لە گۆرانییەکەدا ئەیمی لی دەڵێت "بەبێ ڕوح، جەستەم لە شوێنێکی سارد خەوتووە" و "لەم تاریکییە ڕزگارم بکە."

## سەرچاوەکان

*https://web.archive.org/web/20170903210743/http://www.evanescence.com/
*http://evthreads.proboards.com

پۆل:مۆسیقای ڕۆک
پۆل:دەیەی ٢٠٠٠ لە مۆسیقا
پۆل:٢٠٠٣
پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤەنێسنس
پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤانێسێنس
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی ئۆسترالیا
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی ئیسپانیا
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:گۆرانییەکانی ٢٠٠٢
ئەدۆبی پریمێر پرۆ

وێنۆک|لۆگۆی ئەدۆبی پرێمەری

**ئەدۆبی پریمێری پرۆ** یەکێکە لەبەرهەمەکانی کۆمپانیای ئەدۆبی، بەرنامەیەکی تایبەتە بە دەستکاریکردنی ڤیدیۆ. بەشێک لەکەناڵە تەلەفزیۆنییەکانی وەک بی بی سی و سی ئێن ئێن بەرنامەکە بەکاردەهێنن. وە چەندین فیلم بەرنامەکەیان بۆ دەستکاری (Edit) بەکارهێناوە وەک فیلمی Monsters لەساڵی ٢٠١٠. ئەدۆبی پریمێری پرۆ بۆ سیستەمی کارگێری مایکرۆسۆفت ویندۆز و ماک ئۆ ئێس بەردەستە. مێژووی بەرنامەکە بۆ کانوونی یەکەمی ١٩٩١ دەگەڕێتەوە کەئەوکاتە تەنیا پاڵپشتی لە ماک ئۆ ئێس دەکرد وە لە ئەیلوولی ١٩٩٣یەوە پاڵپشتی لەو مایکرۆسۆفت ویندۆزکرد.

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەدۆبی کرییەیتیڤ سویت
پۆل:نەرمامێرەکانی ئەدۆبی
پۆل:نەرمامێری دەستکاریکردنی ڤیدیۆ
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٣
بارزان

**بارزان** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بارزان سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر. بارزان لە ناوچەیەکی شاخاوی ھەڵکەوتووە.
گوندەکە ١٢٠ کم لە ھەولێر دوورە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە
بنەماڵەی بارزانی

**بارزان** کۆنفدراسیۆنێکە بریتییە لە یەکگرتنی نێوان ٧ ھۆزی کوردستان، پێکھاتوون لە ھۆزەکانی:( بەڕۆژی، مزوری، نزاری ،هەرکی، دوڵەمەری، شێروانی، گەردی )

ئەم ھۆزانە دانیشتووی ناوچەکانی باکووری پارێزگای ھەولێرن لە سەرەتای سەدەی ٢٠ لەلایەن شێخ عەبدولسەلامی دووەمی بارزانی کران بە یەک کۆنفدراسیۆن لە پێناو ئامانجی نەتەوەیی دا ھەموویان بڕیاڕیان دا لە دەوری شێخ عەبدولسەلام کوببنەوە. زۆرجار ئەم کۆنفیدراسۆنە بە عەشیرەت ناو دەبرێت بەڵام ئەمە بۆچوونێکی ھەڵەیە بەڵکو کۆنفیدراسیۆنی بارزان ھاوپەیمانییەتییە و زیادتر لە ١٢٥ ساڵە لە نێوان ٧ ھۆز پێکھێنراوە ناویان لە ناوی گوندی بارزان سەر بە ھۆزی بەڕۆژی وەرگیراوە و نازناویان بارزانی-یە و بە جامانەی سوور کە لەگەڵ جلی کوردی لەسەردەکرێت دەناسرێنەوە.

ھاونیشتیمانییانی کۆنفیدراسیۆنی دەڤەری بارزان لە نێوان ١٥٠،٠٠٠ بۆ ١٧٥،٠٠٠ کەسدایە. بنەماڵەی بارزانی لە ئێستادا وەک یەکێک لە بەھێزترین بنەماڵە کوردییەکان ھەژمار دەکرێن.

## کەسایەتییە دیارەکان
* وێنۆک|333x333پیکسڵ|خشتەی کەسایەتییە دیارەکانی بارزانی بە کورتیشێخ عەبدولسەلام بارزانی (١٨٨٧–١٩١٤): سەرکردەیەکی کورد.
* ئەسینات بارزانی (١٥٩٠–١٦٧٠): یەکەم ژنی جوو کە لە مێژوودا ناوی ھاتبێت.
* ئەیووب بارزانی: نووسەر و سیاسەتوان.
* ئەحمەد بارزانی (١٨٩٦–١٩٦٩): سەرۆکی بنەماڵەی بارزانی لە باشووری کوردستان.
* مەلا مستەفا بارزانی (١٩٠٣–١٩٧٩): دروستکەری پارتی دیموکراتی کوردستان.
* مۆشێ بارزانی (١٩٢٨–١٩٤٧): ئەندامی ڕێکخراوەی لحا.
* دلۆڤان بارزانی (١٩٦٦–٢٠١٨): سیاسەتوان و برای دوانەی نێچیرڤان بارزانی.
* ئیدریس بارزانی (١٩٤٤–١٩٨٧): یەکەم شۆفێری فرۆکەی کورد.
* مەسعوود بارزانی (١٩٤٦): سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان (١٩۷۹-ئێستا).
* ئەدھەم بارزانی (١٩٦٢): ئەندامی پەرلەمانی کوردستان.
* مەسروور بارزانی(١٩٦۹): کوڕی مەسعود بارزانی، سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان (۲٠۱۹ - ئێستا)
* نێچیرڤان بارزانی (١٩٦٥): سەرۆکی ھەرێمی کوردستان (٢٠١٩-ئێستا).
* ڕەوان بارزانی (١٩٨١): پێشمەرگە و سیاسەتوان و برای نێچیرڤان بارزانی.
* سیروان بارزانی (١٩٧١): فەرماندەیەکی پێشمەرگە و بازرگان.
* مەنسوور بارزانی (١٩٧٣): پێشمەرگە.
* نەبیلە بارزانی: هاوسەری نێچیرڤان بارزانی و کچی مەسعوود بارزانی یە.

## سەرچاوەکان

*
پۆل:ھۆزە کوردییەکان
پۆل:پەرتبوونی کورد
پۆل:باشووری کوردستان
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:مانگیلەی بەپیت
پۆل:سۆفییەکان
بەوەرز

وێنۆک|بەوەرز

**بەوەرز** یان **مشکەخۆرە** یان دەڵەك  (ناوی زانستی: *mustela nivalis*) گیانەورێکی بچوکی شیردەر و گۆشتخۆرە لاشەیەکی درێژکۆلە و دەستو پێ بچوکە، چڕنوکی ھەیە و توانای ھەڵبەزین و دابەزینی بۆ سەردرخت و شوێنە بەرزەکان ھەیە، ملی درێژکۆلە و دەمی بەرز و پڕ مووە (سمێڵ)، جۆرەکانی بەوەرز ١٢- ٤٥ سم درێژن. گوێی کورت و خڕ و کەوانەیە، ڕەنگی مووی پشتی قاوەیی سورباوە، ژێر مل و سکی سپیە، ھەندێکیان خۆڵە مێشیە، کلکی توکنە و لە کلکی سمۆرە بجوکتر و کورتترە و کۆتاییەکەی ڕەشە، فەروی ھەندیکیان بە زستانان بە تەواوی سپی دەبێت بە تایبەت ئەو جۆرانەی کە لە شوێنە کوێستان و بەفراویەکان دەژین، (ڕەنگەکان بەپێ شوێن و ژینگە گۆڕانکاری بەسەر دێت) واتە ئەوەی سەروە سیفەتی بەوەرزی کوردستانە بۆیە ڕەنگەکان لە وڵاتانی تر جیاوازن.

بەوەرز لە خێزانی موستیلایە کە چەندین جۆرن بە پێی پۆلێنکردنی شارەزایانی بواری گیانەوەر نزیکەی ٥٧ جۆر ھەیە لەسەر زەوی (سمۆرە و بۆنکە و چالەکە و تا سەگڵاویش) دەگرێتەوە، بەوەرز لە ھەمویان بچوکترە، کەسیفەتەکانیم لەسەروە باس کردوە، ھەشیانە گەوەرەیە نزیکەی یەک مەتر درێژەو، نزیکەی ٢٠کگم قورسە، لەزۆربەی ولاتانی جیھان ھەیە، ئاسیا، ئەوروپا، ئەمریکای باکور، باکوری ئەفریکا، ھەروەھا لەکوردستان ھەیە، تەنیا لە ئوسترالیاو تەوەری باشور دا نیە.

بەوەرز بە گیانەوەرێکی ڕاوچی دێتە ئەژمار واتە ڕاوی نێچیرەکانی دەکات، مشک، کەروێشک، مار، مارمێلکە و باڵندەکان ڕاو دەکات، ھەروەھا ھێڵکەی باڵندەو مریشک و سیسرگ و کولە دەخوات، لەھەندێ شوێنی باشوری ئێران مشکی خورمای پێ دەڵێن.

ژیانی بەوەرز ئاسایی نزیک گوند و گوزەرانی خەڵک و کێڵگە کان دەژی، لە ناو کون و کەڵکە بەرد ھێلانەی خۆی دەکات، ھەر بۆیە ڕاوی مریشک و کەڵەشێرو جوجکەو باڵندە ماڵیەکانی تریش دەکات، من بەچاوی خۆم لە گوندەکەی خۆمان بینیومە کەچۆن جوجکەی مریشکی مل شکاندوەو خوێنەکەی مژیوە، واتە بەوەرز بە گازگرتن لەژێر کەلەی سەر یان جومجمەی نێچیرکەی و ملی دەشکێنێت و خوێنەکەی دەخوات، ئەم گیانەوەرە ڕاوچیە بەدرێژایی شەو ڕۆژ چالاکە، توانای بۆنکردنی بەھێزە و بەوشیوە نێچیرەکانی دەدۆزێتەوە، ھەروەھا ھەستی بینین و بیستنیشی بەھێزە، بەوەرز ماڵی دەکرێ وەک سمۆرە.

زاوزێی بەوەرز لە وەرزی گەرمادا ڕوو ئەدات، دوو جار سک و زا دەکات، ماوەی ئاوسی ٣٥ ڕۆژە (٣-١٠) بەچکەی دەبێت، بەچکەکانی سەرەتا کوێرن و دوای سێ ھەفتە چاویان دەکەنەوە (چاویان ئەترەکێ)، تا تەمەنی سێ مانگی بەشوێن دایکیانەوە دەبن و دایکی بەخێویان دەکات، دواتر وردەوردە لەدایکیان جیا دەبنەوە خۆیان فێری خواردن و ژیان دەبن، لەیەک ساڵیدا باڵق دەبن، بەوەرزی کەژی تەمەنیان کورتترە لەچاو ئەوانەی کە ماڵی دەکرێن کە نزیک دەساڵ دەژین.

مرۆڤ و ھەڵۆ کان مێمڵ و دوژمنی بەوەرزن زۆر لێان دەترسێ بۆیە لەکاتی ھێرش دا بۆ سەری بۆنێکی ناخۆش بەرئەداتەوە وەک پەرجەکردار و بەرگری لەخۆی، چونکە جەندین گلاند (ڕژێن) لەبن کلکی زۆربەی گیانەوەررەکنی ئەم خیزانە وەک سمۆرەو بەوەرز.. ھتد، شارەزایان دەلێن بۆنە ناخۆشەکە دەبێتە ھۆی کوێر بونی کاتی ھێرش بەرەکان، بەو جۆرە خۆی قوتار دەکات.

فەرو ی خیزانی موستیلا لە دێرزەمانەوە لەلای خەڵکی سەر زەوی جیگای سەرنج بوە بۆیە ڕاویان کردوە تا سودی لێ ببین بە تایبەت سمۆرە و سەگڵاو (سمۆرەی دەریا) جۆرەکانی تریان.

## سەرچاوەکان
* وتارێکی د. ناجح گوڵپی، پزیشکی ڤ‌ێترنەری ڕاوێژکاری، ٢٠/٧/٢٠١٥

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گیانلەبەران
پۆل:شیردەرەکانی ئەوڕووپا
پۆل:شیردەرەکانی ئاسیا
پۆل:یۆکای
پۆل:شیردەرەکانی ئەمریکای باکوور
پۆل:شیردەرەکانی ئەمریکای باشوور
پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پۆل:گواندارانی ئەورووپا