شەڕی ئێران و ئیسرائیل

ململانێیەکی چەکدارییە لە نێوان ئێران و ئیسرائیل کە لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ بە ھێرشی ئیسرائیل بۆ سەر دەیان ئامانج لە سەرانسەری ئێران بە ئامانجی وەستاندنی بەرنامەی ئەتۆمی ئێران دەستیپێکرد. لە سەعاتەکانی سەرەتای جەنگدا، ھێزەکانی ئیسرائیل بەشێک لە سەرکردە سەربازییەکانی ئێران، زانایانی ناوەکی، و سیاسەتوانانیان، تیرۆر کرد زیانیان بە بەرگرییە ئاسمانییەکانی ئێران و بەشێک لە دامەزراوە ئەتۆمی و سەربازییەکانی گەیاند یان لەناوی بردن. ئێران بە ھەڵدانی مووشەک لە شوێنە سەربازییەکان و شارەکانی ئیسرائیل تۆڵەی کردەوە. ھەروەھا حوسییەکانی ھاوپەیمانی ئێران لە یەمەن چەندین مووشەکیان ئاراستەی ئیسرائیل کردووە، ئەمریکا کە بەرگری لە ئیسرائیل کرد لە بەرامبەر مووشەک و فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی ئێران، لە نۆیەمین ڕۆژی جەنگدا بە لێدانی سێ شوێنی ئەتۆمی ئێران، ھەنگاوی ھێرشبەری گرتەبەر. حوسییەکان ھێرشەکانی ئەمریکایان وەک "راگەیاندنی شەڕ" وەرگرت و تاکلایەنە کۆتاییان بە ئاگربەستەکەیان لەگەڵ ئەمریکا ھێنا.

ناوی کۆدی ئیسرائیل بۆ ھێرشەکە **ئۆپەراسیۆنی شێری ھەستاو** بوو. ھێرشەکان لەلایەن ھێزەکانی بەرگری ئیسرائیل و مۆسادەوە ئەنجامدراون و شوێنە ئەتۆمییەکان و سەربازییەکان و بیناکانی نیشتەجێبوونی بەرپرسانی کردە ئامانج. ھێرشی ئیسرائیل گەورەترین ھێرش بوو بۆ سەر ئێران لە دوای شەڕی ئێران و عێراقەوە. لە ئێوارەی ١٣ی حوزەیران، ئێران تۆڵەی کردەوە و مووشەکی بالیستی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی بۆ سەر شوێنە سەربازییەکان و شوێنە ھەواڵگرییەکان و ناوچەکانی نیشتەجێبوون ھەڵدا. ناوی کۆدی ئێران بۆ ھێرشەکە *ئۆپەراسیۆنی بەڵێنی ڕاستەقینەی٣* بوو. ململانێکەبە درێژکراوەی کێشەکانی ڕابردووی نێوان ئەو دوو وڵاتە دادەنرێت کە؛ پێشتر ئێران و ئیسرائیل لە مانگی نیسانی ٢٠٢٤ و تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ ھێرشیانکردبووە سەر یەکتر. شەڕەکە لە سەردەمی قەیرانەکاندا دەستیپێکرد لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کە دوای ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل ھات، لەوانە شەڕی غەززە و ململانێی ئیسرائیل و حزبوڵڵا و قەیرانی دەریای سوور.

ھێرشەکانی ئیسرائیل چەندین سەرکردەی باڵای سەربازی ئێران و سەرکردە باڵاکانی سپای پاسدارانی ئێران و زانایانی باڵای ئەتۆمی کردە ئامانج. بەپێی ئاماری وەزارەتی تەندروستی ئێران و چالاکانی مافی مرۆڤ لە ئێران، زۆرینەی قوربانییەکان خەڵکی سڤیل بوون.لەو ھێرشانەدا حوسێن سەلامی فەرماندەی سوپای پاسدارانی ئێران محەممەد باقری، سەرۆک ئەرکانی ھێزە چەکدارەکانی ئێران کوژرا. ھەروەھا زانایانی بواری ئەتۆمی فەریدوون و محەممەد مێھدی تارانچی بە گوێرەی میدیای دەوڵەتی ئێران کوژراون. لەو ھێرشانەدا ھەم ئەندامانی سەربازیی ئێران و ھەم خەڵکی مەدەنی ئێرانی کوژران. ھێرشە ئاسمانییەکان دامەزراوەی ئەتۆمی نەتەنزیان لەناوبرد و زیانیان بە دامەزراوەی گۆڕینی یۆرانیۆمی ئیسفەھان گەیاند، بەڵام وادیارە نەیانتوانی زیان بە وێستگەی پیتاندنی سووتەمەنی فۆردۆی ژێر زەوی بگەیەنن. ھەروەھا ئیسرائیل کۆمەڵگەیەکی مووشەکی لە نزیک تەورێز و بنکەیەکی مووشەکی لە کرماشان و دامەزراوەکانی سوپای پاسداران لە نزیک تاران و پیرانشار کردە ئامانج. ھەروەھا ھێرشەکان زیانیان بە ژێرخانی گشتی گەیاندووە. ڕێکخراوی IDF مەزەندەی کردووە کە ئێران لە کاتی ھێرشەکانی بۆ سەر ئیسرائیل نزیکەی ١٥٠ مووشەکی بالیستی و نزیکەی ١٠٠ فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ھەڵداوە و چەندینکە بەشێکیان ئانانجەکانیان پێکاوە. لە تێل ئەڤیڤ بەھۆی کاریگەریی مووشەکێکی ئێرانییەوە، وەزارەتی بەرگری ئیسرائیل زیانی بەرکەوت. بە گوتەی حکوومەتی ئیسرائیل، سەرجەم ئەو کەسانەی کە بە تۆڵەی ئێران کوژراون، خەڵکی سڤیل بوون، ھەرچەندە حەوت سەربازیش بریندار بوون.

ھێرشەکانی ئیسرائیل لەلایەن ھەندێک گرووپی ئۆپۆزسیۆنی ئێران و دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکاوە ستایشی کرا و داوای لە ئێران کرد بەپەلە بە ڕێککەوتنی ئەتۆمی ڕازی بێت. ئەم ھەڵمەتە لەلایەن ڕووسیا و چین و وڵاتانی سەرانسەری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقا ئیدانە کرا. یەکێتیی ئەورووپا ئێرانیان وەک ھێزێکی ناسەقامگیر شەرمەزار کرد و دووپاتیان کردەوە کە ئێران ھەرگیز نابێت چەکی ئەتۆمی بەدەست بھێنێت و داوایان لە ئیسرائیل و ئێران کرد کە گرژییەکان کەم بکەنەوە.

لە چەند مانگی پێش ھێرشەکەدا، ئێران و ئەمریکا دانوستانیان لەسەر ڕێککەوتنی ئەتۆمی نوێ کردبوو، دوای ئەوەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا بەشداری ئەمریکای لە ڕێکەوتنامەی ئەتۆمی ئێران لە یەکەم خولی سەرۆکایەتی کشایەوە. ئێران لە ئێستادا سەرقاڵی پیتاندنی یۆرانیۆمە تا ٦٠٪ پاکی و نزیکە لە پلەی چەک و بە دانانی سەنتەرفیوجی پێشکەوتووتر پێشکەوتنە ئەتۆمییەکانی خێراتر کردووە. ڕۆژێک پێش ھێرشەکە، ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی بۆ یەکەمجار لە ماوەی ٢٠ ساڵدا ئێرانی بە پابەندنەبوونی بە پابەندبوونە ئەتۆمییەکانی زانی.

ھێرشەکان لەلایەن بۆلیڤیا و بەرازیل و چین و کوبا و ڕووسیا و ئەفریقای باشوورەوە ئیدانە کران. ھێرشە سەرەتاییەکانی ئیسرائیل لەلایەن وڵاتانی جیھانی ئیسلامییەوە ئیدانە کرا، لەوانە میسر، ئوردن، پاکستان، و تورکیا. ھێرشەکانی ئیسرائیل لەلایەن ئەڵمانیا و ئوکراینا و و ئەمریکاوە ڕەزامەندییان لەسەر بوو، کە ڕایان گەیاند ئێران پێویستە بەپەلە بە ڕێککەوتنی ئەتۆمی ڕازی بێت. ژمارەیەک وڵاتی ڕۆژاوایی ئیدانەی توندوتیژییەکانیان کرد، و داوایان لە ئیسرائیل و ئێران کرد کە توندوتیژییەکان کەمبکەنەوە، ئەرژەنتین و کەنەدا و فەرەنسا و بەریتانیا پشتگیرییان لە ھێرشەکانی ئیسرائیل کرد و ڕایان گەیاند ئیسرائیل «مافی بەرگریکردن لە خۆی ھەیە». لەھەمان کاتیش ڕووسیا ڕای گەیاند کە ئێران مافی بەرگری لە خۆی ھەیە. نەتەوە یەکگرتووەکان نیگەرانی خۆی دەربڕی و داوای دانبەخۆداگرتنی لە ھەردوو وڵات کرد.

لە ٢٣ی حوزەیران ترەمپ ڕای گەیاند کە ئیسرائیل و ئێران لەسەر ئاگربەست ڕێککەوتوون. سەرەڕای پێشێلکارییە سەرەتاییەکانی ئێران و ئیسرائیل، ئاگربەستەکە تا ٢٦ی حوزەیران بەردەوامە.

## پێش ڕووداو
ئیسرائیل تا شۆڕشی ئێران پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ دەسەڵاتی پاشایەتی پەھلەوی ھەبووە، کاتێک دەسەڵاتی پاشایەتی لەکار لابرا و کۆمارێکی ئیسلامی سیۆکراسی دژە ڕۆژاوایی بە سەرۆکایەتی ڕوحوڵڵا خومەینی جێگەی گرتەوە. لەو کاتەوە حکوومەتی ئێران دژایەتی خۆی بۆ ئیسرائیل و جوولەکە ڕاگەیاندووە و بەلێنی لەناوبردنیان داوە خومەینی کۆتایی بە ھاوکارییەکانی لەگەڵ ئیسرائیل ھێنا و داگیرکارییەکانی بۆ سەر خاکەکانی فەلەستین ئیدانە کرد. لەگەڵ تێپەڕبوونی کاتدا، ئێران ھەوڵیدا بە دژایەتیکردنی ئیسرائیل زیاتر پشتیوانی عەرەبەکان بەدەستبھێنێت. عەلی خامنەیی ڕێبەری باڵای ئێران، پێشتر بە «وەرەمێکی شێرپەنجەیی» ناوی ئیسرائیلی ھێناوە و داوای لەناوبردنی کردبوو. ئیسرائیل بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران بە مەترسی بۆ سەر خۆی دەزانێت.

لە ساڵی ٢٠٢٤دا دوو وڵات بۆ یەکەمجار بە ئاشکرا و ڕاستەوخۆ ھێرشیان کردە سەر یەکتر دوای دەیان ساڵ ململانێی بە وەکالەت. لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٤، ھێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیل بۆ سەر کونسوڵخانەی ئێران لە دیمەشق، ئەفسەرانی ئێرانی کوژران. ئێران لە مانگی نیسانی ٢٠٢٤ بە لێدانی ئیسرائیل تۆڵەی کردەوە و دواتر ئیسرائیل بە ھێرشکردنە سەر ئێران تۆڵەی کردەوە. لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٤ ئیسرائیل ئیسماعیل ھانییەی سەرۆکی حەماسی لە تارانی پایتەختی ئێران تیرۆر کرد و

ھەرچەندە ئێران و ئیسرائیل لە مێژە ململانێی بە وەکالەتیان ھەبووە، بەڵام ساڵی ٢٠٢٤ یەکەمجار بە ئاشکرا و ڕاستەوخۆ ھەردووکیان ھێرشیان کردە سەر یەکتر. لە ١ی نیسانی ٢٠٢٤، ھێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیل بۆ سەر کونسوڵخانەی ئێران لە دیمەشق، چەندین ئەفسەری ئێرانی کوژران. ئێران لە مانگی نیسانی ٢٠٢٤ بە لێدان لە ئیسرائیل تۆڵەی کردەوە و دواتر ئیسرائیل ھەمان مانگ بە لێدانی ئێران تۆڵەی کردەوە. لە مانگی تەممووزی ساڵی ٢٠٢٤، ئیسرائیل ئیسماعیل ھەنییە، ڕێبەری بزووتنەوەی حەماسی لە تارانی پایتەختی ئێران تیرۆر کرد. دواتر لە ئەیلوولی ٢٠٢٤ حەسەن نەسروڵڵا سەرۆکی حزبوڵڵا و عەباس نیلفوروشان فەرماندەی دیاری سوپای پاسداران لە لوبنان تیرۆر کرد. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ ئێران ھێرشی کردە سەر ئیسرائیل، ئیسرائیلیش ھێرشی کردە سەر ئێران. دوایین ھێرشەکانی ئیسرائیل سیستەمی مووشەکی بەرگری ئێس ٣٠٠ ی ئێرانی لەناوبرد کە لەلایەن ڕووسیا دابینکرابوو، ئەمەش ڕێگەی خۆشکرد بۆ ھێرشە ئەگەرییەکانی ئیسرائیل لە داھاتوودا.

### بەرنامەی ئەتۆمی ئێران
بێنیامین نێتانیاھو، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، بەرنامەی ئەتۆمی ئێرانی وەک ھۆکاری سەرەکی ھێنایەوە کە ئیسرائیل بڕیاریدا پێشوەختە ھێرش بکاتە سەر ئێران. ئیسرائیل بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران بە ھەڕەشەیەکی ستراتیژی دەزانێت، ھەرچەندە ئیسرائیل خۆی خاوەنی چەکی ئەتۆمییە. ئیسرائیل دەڵێت مافی خۆیەتی ڕێوشوێنی سەربازی لەدژی بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران بگرێتەبەر ئەگەر پێیوابێ ئەو بەرنامە ئەتۆمییە مەترسی بێت بۆ سەر ئاسایشی وڵاتەکە. تیرۆرکردنی پێنج زانای ناوکی ئێرانی لە تاران لە ساڵی ٢٠١٠ەوە بە شێوەیەکی باو بۆ ئیسرائیل دەگەڕێتەوە.

لە ساڵی ٢٠١٥ ئێران پلانی ھەمەلایەنەی ھاوبەشی کاری (JCPOA)ی واژوو کرد، کە لەلایەن سەرۆک باراک ئۆباما و ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان و ئەڵمانیا دانوستانیان لەسەر کرا بۆ بەڕێوەبردنی گەشەپێدانی ئەتۆمی مەدەنی ئێران لە ئاستێکی سنوورداردا. لە ساڵی ٢٠١٨ دۆناڵد ترامپ سەرۆککۆماری ئەمریکا لە کاتی یەکەم سەرۆکایەتیدا بەشداری وڵاتەکەی لە ڕێککەوتنەکەدا ھەڵپەسارد و سزا ئابوورییەکانی سەر ئێران دەستپێکردەوە، سەرەڕای ڕاپۆرتی ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی کە ئێران پابەندە بەو ڕێککەوتنە. ئێران تۆڵەی وازھێنانی ترامپ لە ڕێککەوتنەکەی دایەوە، بە زیادکردنی وردە وردە پیتاندنی یۆرانیۆم.

دوای تیرۆرکردنی قاسم سولەیمانی لە ساڵی ٢٠٢٠ لەلایەن ئەمریکاوە، کە ژەنەراڵێکی ئێرانی بوو، ئێران ڕای گەیاند کە چیتر پابەند نابێت بە سنووردارکردنی پیتاندنەکان. تا ساڵی ٢٠٢١ ئێران خەریکی پیتاندنی یۆرانیۆم بوو تا ٦٠٪ پاکی، ھاوشێوەی یۆرانیۆمی پلە چەک. لە مانگی ئایاری ٢٠٢٥ ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی ڕای گەیاند کە ئێران ٤٠٩ کیلۆگرام یۆرانیۆمی پاکی ٦٠٪ی کۆکردۆتەوە، کە زیاترە لەوەی کە پێویستە بۆ بەکارھێنانی مەدەنی و نزیکە لە پلەی سەربازی. لە بەرامبەردا ئێران دامەزراوەیەکی نوێی پیتاندنی ئەتۆمی (سێھەمی خۆی) ڕاگەیاند، کە دەخرێتە ژێر چاودێری ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی. مایکل کوریلا فەرماندەی فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکا (CENTCOM) لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ ھۆشداریدا لەوەی ئێران «'چەند ھەفتەیەک' لە چەکی ئەتۆمی دوورە». ڕۆژێک پێش ڕوودانی ھێرشەکانی ئیسرائیل، ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی بۆ یەکەمجار لە ماوەی ٢٠ ساڵدا ئێرانی بە پابەندنەبوونی بە ڕێکەوتنە ئەتۆمییەکان زانی. ئێران پێداگری دەکات کە بەدوای چەکی ئەتۆمیدا ناگەڕێت و خامنەیی ڕێبەری ئێران دەرکرد و ڕای گەیاند چەکی ئەتۆمی نائەخلاقییە و ئێران ھەوڵی دروستکردنی نادات.

لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٥ دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمریکا دانوستانەکانی نێوان ئەمریکا و ئێرانی سەبارەت بە بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران ڕاگەیاند. کۆشکی سپی ڕای گەیاند کە ئێران دوو مانگی ماوە بۆ دەستەبەرکردنی ڕێککەوتنێک؛ وادەی دوو مانگەکە ڕۆژێک پێش لێدانەکانی ئیسرائیل کۆتایی ھات.

### میحوەرەکەی بەرگری
ئیسرائیل لە دوای شەڕی لوبنان لە ساڵی ١٩٨٢ ەوە لەگەڵ بریکارەکانی ئێران شەڕی کردووە لەنێویاندا حزبوڵڵا. لە ھێرشەکانی حەوتی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٢٣دا، حەماس کە وەکالەتێکی ئێرانییە لە غەززە، شەڕی غەززەی دەستپێکرد، دواتر ئیسرائیل حەماس و حزبوڵڵای لاواز کرد، ھاوکات ھێرشی کردە سەر حوسییەکانی یەمەن. دەوترێت ئەمە بووەتە ھۆی لاوازبوونی ئێران.

### شەڕی غەززە
ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران لە کاتی شەڕی غەززە و کاریگەرییە بەرفراوانەکانی ناوچەکەدا بووە، لەوانە چالاکییە سەربازییەکانی ئیسرائیل لە لوبنان، یەمەن، سووریا و کەناری ڕۆژاوا. ھەروەھا لە چوارچێوەی مەترسی برسێتی و قەیرانی مرۆیی لە کەرتی گەمارۆدراوی غەززەدا ھاتوون کە ژمارەیەکی بەرچاو لە زانایان و ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ بە کۆمەڵکوژی وەسفیان کردووە.

### بەرنامەی مووشەکی بالیستیکی ئێران
ھاوکات لەگەڵ بەرنامەی ئەتۆمی ئێران، بەرنامەی مووشەکی بالیستیکی ئێران بە ھەڕەشە بۆ سەر ئیسرائیل دادەنرێت. لە وتارێکی *[[نیویۆرک تایمز]]دا* ئاماژە بەوە کراوە کە ئیسرائیلییەکان پێیان وایە ئێران دەتوانێت مانگانە ٣٠٠ مووشەکی بالیستی دروست بکات و بەم شێوەیەش بێتە جێگای مەترسی بۆ سەر ئیسرائیل.

## کاتھێڵ
**١٣ی حوزەیران**

لە کاتژمێرەکانی سەرەتای کاتژمێر ١٣ حوزەیرانی ٢٠٢٥، ھێزکانی ھێزی سەربازی ئێران ھێرشی کردە سەر دەیان بنکەی ئەتۆمی ئێران و بنکە سەربازییەکان و دامەزراوە و ژێرخانەکانی ئێران و فەرماندە باڵاکانی ئێران کە ھەندێکیان دووربوون لە چاوەڕوانی ئێران تا کاتژمێر ٠٦:٣٠, ھێزی ئاسمانی ئیسرائیل پێنج شەپۆلی ھێرشی ئاسمانی دەستپێکردبوو، بە بەکارھێنانی زیاتر لە ٢٠٠ فڕۆکەی ئیسرائیل بۆ فڕێدانی زیاتر لە ٣٣٠ تەقەمەنی بۆ سەر نزیکەی ١٠٠ ئامانج. ھاوکات مۆساد سیستمی بەرگریی ئاسمانی و ژێرخانی مووشەکی ئێرانی تێکدا. بەرپرسێکی ئیسرائیلی گوتی مۆساد چەکی وردی بە قاچاخ بردووە و بنکەیەکی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی نھێنی لە نزیک تاران دامەزراندووە، کە بۆ لەکارخستنی بەرگریی ئاسمانی بەکارھێنراوە، ئەمەش سەروەریی ئاسمانی بۆ فڕۆکە ئیسرائیلییەکان مسۆگەر کردووە. نزیکەی کاتژمێر ٠٣:٠٠ بە کاتی ناوخۆ، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل، باری نائاسایی لەسەر ئاستی وڵات ڕاگەیاند و ھۆشداریدا لە تۆڵەسەندنەوەی ئێران بە مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان. ئاگادارکەرەوەی ھۆشداری لە سەرانسەری ئیسرائیل چالاک کرا، ھەرچەندە ئێران تا ئێوارەی دواتر ھیچ مووشەکێکی بالیستیکی ھەڵنەدا. وەزیری بەرگریی زیاتر ھێرشی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران بە «لێدانی پێشوەختە» وەسف کرد.

بەگوێرەی ئاماری ئیسرائیل، ئەو چالاکییە بەھۆی زانیارییە ھەواڵگرییەکانەوە بووە کە ئاماژەیان بەوە کردووە، ئێران ئەوەندە یۆرانیۆمی پیتێنراوی کۆکردووەتەوە کە بتوانێت لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا چەکی ئەتۆمی بەرھەمبھێنێت. بۆردوومانەکان زۆربەی بنکە سەربازییەکان و گەڕەکەکانی نیشتەجێبوونی فەرماندە باڵاکان لە تاران گرتەوە. شایەتحاڵەکان باسیان لە بڵێسەی زەبەلاح و تەقینەوە دووبارەبووەکان کردووە. ئاژانسی ھەواڵی فارس کە پەیوەندی بە سوپای پاسدارانەوە ھەیە، بڵاوی کردەوە، لە کاتی ھێرشەکەدا ھەندێک کۆمەڵگەی نیشتەجێبوون بەرکەوتوون. ھەروەھا ڕاگەیەندرا کە لە شاری نەتەنز لە پارێزگای ئیسفەھان کە یەکێک لە گرینگترین دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران لێیە، بەھەمان شێوە بۆردوومانکراوە. تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتی ئێران «تەقینەوەیەکی بەرز»ی لە نزیک ئەو شوێنە پشتڕاستکردەوە کە دوو وێستگەی پیتاندنی تێدایە: وێستگەی گەورەی پیتاندنی سووتەمەنی ژێر زەوی (FEP) و وێستگەی پیتاندنی سووتەمەنی تاقیکاری (PFEP) لە سەرووی زەویەوە. ھەروەھا شوێنە ئەتۆمییەکانی خۆنداب و خوڕەماوە کرانە ئامانج.

**١٤ی حوزەیران**
[وێنۆک|266x266پیکسڵ|پاشماوەی دوای ھێرشەکەی [نەرمەک لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥

]]
بەرەبەیانی ١٤ی حوزەیران، میدیاکانی ئێران ھەواڵی دەنگی تەقینەوە بەھێزەکانی فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مێھرئاباد و دروستبوونی ئاگرێکی گەورە بڵاوکردەوە. بەپێی ڕاپۆرتی ئاژانسی ھەواڵی فارس، دوو موشەک بەر ناوچە نزیکەکان کەوتووە. ھەروەھا سیستمی بەرگریی ئاسمانی ئێران بەرپەرچی ھێرشە مووشەکیەکانی ئیسرائیلی داوەتەوە لە ئاسمانی ئەسفەھاندا. ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ھێزە سەربازییەکانی ئێران چەند فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی ئیسرائیلیان لە ئەرکەکانی سیخوڕی لە باکووری ڕۆژاوای ئێران خستووەتە خوارەوە سوپای ئیسرائیل ڕای گەیاند کە دامەزراوەیەکی ژێرزەمینی لە ڕۆژاوای ئێران کە بۆ ھەڵگرتنی دەیان مووشەکی بالیستیک و کروز بەکاردەھێنرا، بۆردومان کراوە.ئێران ھەواڵی کوژرانی ھەریەکە لە ژەنەڕاڵ غوڵامڕەزا مێھرابی جێگری سەرۆکی ئیتلاعات بۆ ئەرکانی گشتیی ھێزە چەکدارەکان و ژەنەڕاڵ مەھدی ڕەبانی جێگری سەرۆکی ئۆپەراسیۆنەکان پشتڕاستکردەوە. ئێران بانگەشەی ئەوەی کرد کە سێ فڕۆکەی ئێف ٣٥ی ئیسرائیلی خستووەتە خوارەوە و دوو فڕۆکەوانیشی گرتووە. وەزارەتی نەوتی ئێران ڕای گەیاند کە ھێرش کراوەتە سەر دوو کێڵگەی نەوتی لە پارێزگای بووشێھر کە بریتین لە پلاتفۆرمی کێڵگەی غازی قۆناغی ١٤ی پارسی باشوور و پاڵاوگەی غازی فەجر جەم. ھێرشەکان ئاگری بەرفراوانیان لێکەوتەوە کە بەرھەمھێنانی لانیکەم ١٢ ملیۆن مەتر سێجا غازی داخست. تا ئەو کاتە، بەپێی ئاماری مانگی سوور، ھێرشەکانی ئیسرائیل کاریگەرییان لەسەر ١٨ پارێزگای ئێران ھەبووە لە کۆی ٣١ پارێزگا و ھەزار و ٤١٤ لە کارمەندانی ڕێکخراوەکەش لە ئۆپەراسیۆنە فریاگوزارییەکاندا بەشدار بوون. کاتژمێر ١١:١١ی پاشنیوەڕۆ. بە کاتی ناوخۆ، سوپای ئیسرائیل ڕای گەیاند کە شەپۆلێکی نوێی ھێرش بۆ سەر «ئامانجە سەربازییەکان» لە تاران دەستیپێکردووە. ھێرش کرایە سەر کۆگاکانی نەوت و بەنزین لەو شارە و بەھۆیەوە کارەبا لە گەڕەکی شەھران پچڕان. دواتر لەو شەودا ئاژانسی ھەواڵی تەسنیم بڵاوی کردەوە کە ھێرشەکانی ئیسرائیل لە پایتەخت بارەگاکانی وەزارەتی بەرگریی و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان کردووەتە ئامانج.

لە وەڵامی ھێرشەکانی ئیسرائیل ھێزەکانی ئێران سەرلەبەیانی ھەمان ڕۆژ دەیان مووشەکی ھاویشت و حەوت کەسیش لە ھێرشەکەدا برینداربوون. پاشان پێنجەمین ھێرشی مووشەکی لەلایەن ئێرانەوە ئاراستەی ئیسرائیل کرا و بە ھاوکاری ئەمریکا ڕێگری لە مووشەکەکان کرا. ژمارەی بریندارانی مەدەنی٦٠ کەسی تێپەڕاندووە، چەندین ماڵیش زیانی زۆریان بەرکەوتووە و لانیکەم دوو ھاووڵاتی مەدەنی گیانیان لەدەستداوە و زیاتر لە ٢٠ کەسیش برینداربوون. دواتر ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل ڕای گەیاند کە ئێران لە ماوەی شەوێکدا ٢٠٠ مووشەکی بالیستیکی تەقاندووە و ھەروەھا لە ناوچە کراوەکانیشی داوە. جەختی لەوە کردەوە کە «ژمارەیەکی کەم» لە مووشەکەکان سیستەمی بەرگری ئاسمانی ئەو ولاتەیان بڕیوە و لە ناوچەکانی نیشتەجێبوونی خەڵکی مەدەنی کەوتوونەتەخوارەوە، بەھۆیە زیانی گیانی و مادی لێکەوتووەتەوە.

بەپێی ئاژانسی ھەواڵی شینھوا، چەندین مووشەکی ئێرانی ئاسمانی سوریایان تێپەڕاندووە و لانیکەم دوو مووشەک لە پارێزگای دەرعا (باشووری سووریا) کەوتوونەتە خوارەوە. بەپێی زانیارییەکان، چەند دەوڵەتێکی عەرەبی بەشدارییان کردووە لە خستنەخوارەوەی فڕۆکە بێ فڕۆکەوانەکانی ئێران، یان ھاوبەشکردنی زانیاری ڕادار وەک یارمەتری دەرێک بۆ خستنەخوارەوەیان.

لە شەودا ئێران ھێرشێکی دیکەی بەرەو باکووری ئیسرائیل تەقاند بەو ھۆیەوە پێنج کەس کوژران و لانیکەم ٢٣ کەسی دیکەش بریندار بوون. ھەروەھا ئاگر لە نزیک پاڵاوگەی نەوتی بازان لە شاری لە حەیفا کەوتەوە و زیانێکی زۆری بە بۆری و ھێڵەکانی گواستنەوە گەیاندووە.

**١٥ی حوزەیران**
[link=[:en:File:Iranian missile strike in Bat Yam, 15 June 2025. III.jpg|وێنۆک|دوای ھێرشەکانی ئێران لە بات یام]]
بەیانی ١٥ی حوزەیران، ئێران و حوسییەکان لە یەمەن لە یەک کاتدا مووشەکی بالیستیکیان ھەڵدا و بیناکانی بات یام و ڕێھۆڤۆت کە مۆڵێکە لە کیریات ئەکرۆن و تەل ئەڤیڤ کەوتوونەتەخوارەوە. لە بات یام، بەپێی وتەی سەرۆکی شارەوانی تزڤیکا برۆت، ٦١ بینا زیانیان بەرکەوتووە. بەپێی ئامارەکان ٩ کەس گیانیان لەدەستداوە و نزیکەی ٢٠٠ کەسیش برینداربوون. دواتر ئیسرائیل ڕای گەیاند ڕێگری لە مووشەکانی ئێران کردووە و ئەوانەی کە ماونەتەوە نەیانتوانیوە بچنە ناو خاکی ئیسرائیلەوە.

لە شاری ڕێھۆڤۆت، مووشەکەکانی ئێران پەیمانگای زانستی ڤایزمانیان داوە و دەیان بینای دیکەش زیانیان بەرکەوتووە. ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل (IDF) لە ڕاپۆرتێکدا ڕای گەیاند کە ناوەڕاستی ئیسرائیل لەلایەن مووشەکەکانی یەمەنەوە ھێرشی کراوەتە سەر کە دواتر لەلایەن حوسییەکانەوە پشتڕاستکرایەوە و ڕای گەیاند کە بە ھەماھەنگی لەگەڵ سوپای ئێران مووشەکی بالیستیکی فەلەستین ٢یان تەقاندووە. ھەروەھا پاشماوەی مووشەکەکانی ئێران دوو شوێنی کەناری ڕۆژاوا بەرکەوتووە. مووشەکێکی شەھاب بووە ھۆی ئاگرکەوتنەوە لە شاری ئەلبیرە کە نزیکە لە مەحمود عەباس سەرۆکی دەسەڵاتی فەلەستین. سێ منداڵ لە دەرەوەی سەعیر بەھۆی پاشماوەی مووشەکێکی ڕێگریکراو برینداربوون. ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل ھۆشداریی بە ھاووڵاتیانی مەدەنی ئێران دا کە ناوچەکانی دەوروبەری کارگەی چەک و بنکە سەربازییەکانی شیراز چۆڵ بکەن. ئێران لە ڕێگەی عومان و قەتەرەوە داوای نێوەندگیری کردووە بۆ دانوستان لەگەڵ ئەمریکا بۆ ڕاگرتنی ھێرشەکان و زیندووکردنەوەی دانوستانە ئەتۆمییەکان. ئێران ڕای گەیاند کە دوو کەسی دەستگیر کردووە بە تۆمەتی ئەندام بوون لە مۆساد. ئیسرائیل بنکە سەربازییەکانی ئێرانی کردە ئامانج و ھەروەھا ھێرشی کردە سەر وەزارەتی دەرەوەی ئەو وڵاتە. لە ھێرشە موشەکییەکان محەممەد کازمی سەرۆکی ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران و جێگرەکەی کوژران. ھاوکات لەگەڵ ھێرشە ئاسمانییەکان پێنج ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژکراو لە تاران تەقینەوە و تەقینەوەکان لە نزیک شوێنە حکومییەکان و ئەوانەی پەیوەندییان بە بەرنامەی ئەتۆمیەوە بووە. ئاژانسی ھەواڵی دەوڵەتی ئێران، ئێرنا، بە پشتبەستن بە سەرچاوە ئاگادارەکان بانگەشەی ئەوەی کردووە کە ئۆپەراسیۆنەکە لەلایەن ئیسرائیلەوە ئەنجامدراوە، ھەرچەندە بەرپرسێکی ئیسرائیلی ڕەتیکردەوە ھیچ تێوەگلانێکی ھەبێت. ناتانیاھۆ گوتی ئیسرائیل ھیچ بژاردەیەکی تری نییە جگە لە ھێرشکردنە سەر ئێران بۆ ڕێگریکردن لە ھۆلۆکۆستی ئەتۆمی. حکوومەتی ئێرانی بە سەرکوتکردنی گەلی ئێران تۆمەتبار کرد و ڕای گەیاند کە ئەوە کاری گەلی ئێرانە کە «ڕاپەڕن»یان نا.

**١٦ی حوزەیران**
[وێنۆک|ھێرشی ئیسرائیل بۆ سەر [ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە تاران لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥]]
ڕۆژی ١٦ی حوزەیران ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل ھێرشیان کردە سەر ناوەندی فەرماندەیی سوپای قودس لە تاران. بەرپرسێکی ئیسرائیلی *بە ڕۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵی* ڕاگەیاندووە کە نیشانەکانی «ڕووخان» لە دامەزراوە ئەتۆمییەکەی ژێرزەمینیی ناتانزدا ھەیە. ئێران ئینتەرناشناڵ بڵاوی کردەوە کە دەنگی تەقینەوەکان لە نزیک دامەزراوەی ئەتۆمی فۆردۆ بیستراوە. فەیلەقی پاراستنی ئەنسارولمەھدی بڵاوی کردەوە، لە ھێرشێکدا لە شارستانی ئیجروود لە پارێزگای زەنگان، یەکێک لە فەرماندەکانی یەکەکە بە ناوی ڕەزا نەجەفی و سەربازێک بە ناوی حەسەن ڕەسووڵی کوژراون.

ئاژانسی ھەواڵی ئیرنا بڵاوی کردەوە، ھێزەکانی ئیسرائیل ھێرشیان کردە سەر نەخۆشخانەی فارابی لە کرماشان و زیانێکی بەرچاوی لێکەوتەوە و لانیکەم ١٥ باڵەخانە لە کاریگەری مووشەکانی ئیسرائیل زیانیان بەرکەوتووە. ئیسرائیل لە میانی پەخشێکی ڕاستەوخۆدا، ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران بۆردومان کرد. لانیکەم کارمەندێک لە ھێرشەکەدا کوژرا،ئیسرائیل فەرمانی چۆڵکردنی دانیشتووانی بەشێک لە ناوچەی تاران دەرکرد و مووشەکھاوێژەکانی ئێرانی لە ڕۆژاوای ئێران کردە ئامانج. ھێزەکانی ئاسایشی نێودەوڵەتی ڕای گەیاند یەکێک لە فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانیان دوو فڕۆکەی ئێف ١٤ ی ئێرانی لەناوبردووە. نور نیووز بڵاوی کردەوە، ھێزەکانی ئێران بانگەشەی ئەوە دەکەن کە فڕۆکەیەکی جۆری ئێف ٣٥یان لە ئاسمانی تەبرێز خستۆتە خوارەوە. محەممەد کازمی و حەسەن محاقق و محەممەد خاتەمی بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکان کوژراون. بەپێی ھەواڵێکی ئێران ئینتەرناشناڵ، خامنەیی لەگەڵ بنەماڵەکەی گواسترایەوە بۆ بنکەرێک کە دەکەوێتە شارۆچکەی لاڤیزان.
وێنۆک|ھێرشی ئێران بۆ سەر پاڵاوگەکانی نەوتی حەیفا لە شەوی ١٥ تا ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥
ئێران ھێرشێکی دیکەی مووشەکی دوورمەودای بۆ سەر ئیسرائیل دەستپێکردەوە و پارچە مووشەکەکانیش زیانیان بە ئۆفیسی لقی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە تێل ئەڤیڤ گەیاند. ھەروەھا لە ئەنجامی کەوتنەخوارەوەی موشەکەکان ھەشت ھاوڵاتی مەدەنی کوژران و زیاتر لە ٩٠ کەسیش بریندار بوون. ئیسرائیل رایگەیاند کە ٢٨٧ کەس لە ماوەی شەوێکدا لە نەخۆشخانە خەوێندراون. ھەروەھا پاڵاوگەی نەوتی حەیفا کرایە ئامانج، زیانی بەرچاوی لێکەوتەوە و سێ کرێکاریش گیانیان لەدەستدا. بەپێی وتەی تریتا پارسی جێگری سەرۆکی جێبەجێکاری دامەزراوەی کوینسی بۆ بەرپرسیارێتی ستاتکرافت، ڕەنگە ھێرشە موشەکییە یەک لە دوای یەکەکانی ئێران بەرگرییەکانی ئیسرائیلیان لەناوبردبێت، ئەمەش ڕێگەی بە ڕێژەیەکی زیاتری مووشەکەکان داوە لە چاو پێشووتر تێیدا تێپەڕن. دوابەدوای ھێرشەکان، ئیسرائیل تا ئێستا ٢٤ کوژراوی پشتڕاستکردەوە. سەرەڕای ئەوەش، فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوان کە ئاراستەی کونسوڵخانەی ئەمریکا لە ھەولێر لە عێراق تەقێندرابوو، ڕێگری لێکرا. ئێران جارێکی دیکە مووشەکی بالیستیکی ئاراستەی پێتا تیکوا کرد و بەھۆیەوە چوار کەس کوژران و ١٥ کەسیش بریندار بوون. لەنێو قوربانییەکان ئیڤێت شمیلۆڤیتز، ڕزگاربووی ھۆلۆکۆست ھەبوو. ئاژانسی ھەواڵیی سەر بە دەسەڵاتی دادوەری ئێران بڵاوی کردەوە، ئیسماعیل فیکری تۆمەتبار بە ھاوکاری لەگەڵ ئیسرائیل لە سێدارە دراوە. ئاژانسە ھەواڵییەکە بڵاوی کردەوە، ئیسماعیل پێش دەستگیرکردنی لەگەڵ دوو ئەفسەری مۆساد پەیوەندی ھەبووە.

**١٧ی حوزەیران**

بەرەبەیانی ١٧ی حوزەیران ئێران نزیکەی ٢٠ مووشەکی ئاراستەی ئیسرائیل کرد و پێنج کەسی بە سووکی بریندار کرد و ئامانجەکانی لە سەرانسەری ئیسرائیلی گرتەوە. ئاژانسی نێودەوڵەتی ئێران ڕای گەیاند، لە شەوێکدا ٣٠ فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی ئێرانی خستووەتە خوارەوە. سوپای پاسداران بانگەشەی ئەوەی کرد کە لە ناوەندێکی ھەواڵگری سەربازی و ناوەندێکی پلاندانانی ئۆپەراسیۆنەکانی مۆسادیان داوە. لە ئیوارەدا ئیران ھێرشی موشەکی بالیستیکی بەرەو باکووری ئیسرائیل دەستپێکرد بەڵام لەلایەن ھێزی بەرگرییەوە سەرجەمیان خرانە خوارەو و و ڕێگریان لێ کرا.سوپای ئیسرائیل تەنھا چەند ڕۆژێک دوای دەستنیشانکردنی وەک فەرماندەی بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا، عەلی شەدمانی تیرۆر کرد. دوای ئەوەی شادمانی لە شوێنی لیوا غوڵامعەلی ڕەشید گرتەوە بەپێی ھەواڵێکی *ڕۆژنامەی ئۆرشەلیم پۆست*، شادمانی شانبەشانی دەیان ئەفسەری سوپای پاسداران کوژراوە.ئیسرائیل ڕای گەیاند کە «چەندین ھێرشی بەرفراوان»ی بۆ سەر ئامانجە سەربازییەکان لە ڕۆژاوای ئێران ئەنجامداوە و مووشەکھەڵگرەکان و دامەزراوەکانی عەمبارکردنی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی کردووەتە ئامانج. ھێزەکانی ئاسایشی نێونەتەوەیی گرتەیەکی ڤیدیۆیی فڕۆکەکانیان بڵاوکردەوە کە فڕۆکە جەنگییەکانی ئێف ١٤ی ئێرانی لەسەر زەوی لەناو دەبەن. ھەروەھا گرتەیەکی ڤیدیۆیی ئەوانیش دەرکەوتووە کە موشەکھاوێژێکیان تێکشکاندووە کە سێ مووشەکی تێدابووە.جێگری سەرۆککۆمار جەی دی ڤانس ئاماژەی بەوەدا کە ڕەنگە ئەمریکا بەشداری شەڕی دژی ئێران بکات.

**١٨ی حوزەیران**

ئیسرائیل ڕای گەیاند کە ٥٠ فڕۆکەی شەڕکەر دەوروبەری ٢٠ لە باڵەخانەکانی تارانیان پێکاوە کە کارگەکانی بەرھەمھێنانی کەرەستەی خاو و پێکھاتە و سیستەمی بەرھەمھێنانی مووشەکی بالیستیکی تێدایە. میدیاکانی ئێران ڕایان گەیاند زانکۆیەکی سەر بە سوپای پاسداران و کارگەیەکی مووشەکی لە خوجیر ھێرشی کراوەتە سەر. ئیسرائیل ھەروەھا ھێرشی کردە سەر شوێنەکانی بەرھەمھێنانی سەنتەرفیوجی ئەتۆمی و ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی ھێرشەکانی بۆ سەر کۆمەڵگەی تێسا لە کەرەج و کۆمەڵگەی توێژینەوەی تاران پشتڕاستکردەوە.

بەرەبەیانی ئیسڕائیل فەرمانی چۆڵکردنی خەڵکی ناحیەی ١٨ی تاران دەرکرد. بەپێی ڕاپۆرتی ئیسرائیل، بارەگای ئاسایشی ناوخۆی ئێران لە کاتی ھێرشەکاندا وێران کرا. ھەروەھا دەوترێت باڵەخانەیەکی مانگی سووری ئێرانیش کەوتووەتە بەر لێدان. میدیاکانی ئێران بڵاویان کردەوە کە ھێزەکانی ئێران فڕۆکەیەکی «دوژمنکارانە»ی جۆری ئێف ٣٥یان لە ناوچەی جەوادئاباد لە وەڕامین خستووەتە خوارەوە.

لە شەودا ئیسرائیل سێ فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی ئێرانی خستە خوارەوە. ئێوارە ئێران یەک مووشەکی بالیستیکی ئاراستەی ئیسرائیل کرد. بەپێی ئامارەکانی سوپای پاسداران، لە ھێرشەکەدا مووشەکی دوورمەودای سەجیل بەکارھێنراوە و کەسێک بە سووکی بریندار بووە. تا ١٨ی حوزەیران، ھێزی ئاسمانی ئیسڕائیل مەزەندەی کرد کە ئێران لە سەرەتای دەستپێکردنی شەڕەکەوە ٤٠٠ مووشەک و ١٠٠٠ فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی ئاراستەی ئیسرائیل کردووە. ئاماژەی بەوەشکردووە، تەنھا ٢٠ مووشەک کاریگەرییان لەسەر ناوچە شارییەکان ھەبووە و کەمتر لە ٢٠٠ فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان چوونەتە ناو ئاسمانی ئیسرائیلەوە.

**٢٠ی حوزەیران**

**٢١ی حوزەیران**

**٢٢ی حوزەیران**

**٢٣ی حوزەیران**

**٢٤ی حوزەیران**

## بۆردوومانی ئەمریکا بۆ سەر شوێنە ئەتۆمییەکانی ئێران
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە بەرەبەیانی ڕۆژی یەکشەممە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥، ھێرشی کردە سەر سێ پێگەی ئەتۆمی لە ئێران کە بریتین لە فۆردۆ، نەتەنز و ئەسفەھان. ناوبراو لە ڕێگەی ھەژماری خۆیەوە لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی (ترووت سۆشیال) زیادی کردووە: «ئێستا ھەموو فڕۆکەکان لە ئاسمانی ئێران دەرچوون، بارێکی تەواو لە بۆمب لە شوێنی سەرەکی فۆردۆ فڕێدراون».

## زیانی گیانی
دەگوترێ فەرماندە باڵاکانی ئێران کوژراون. ئاژانسی نێودەوڵەتیی فڕۆکەوانی ڕای گەیاندووە، ئەگەری زۆرە جەنەڕاڵ محەممەد باغری، سەرۆکی ئەرکانی ھێزە چەکدارەکانی ئێران لەو ھێرشانەدا کوژرابێت. ئەو ئیدیعایە لەلایەن میدیای دەوڵەتی ئێرانی ئیرنا، ڕەتکرایەوە، بەڵام لەلایەن ئاژانسی ھەواڵی فارس نیمچە فەرمییەوە پشتڕاستکرایەوە. لەلایەکی دیکەوە میدیای دەوڵەتی ئێران ھەواڵی مردنی حسێن سەلامی بڵاوکردەوە کە دواتر لەلایەن سوپای پاسداران و فەرماندەی باڵای سوپای پاسداران غوڵام عەلی ڕەشید پشتڕاستکرایەوە. عەلی شەمخانی ڕاوێژکاری ئایەتوڵڵا خامنەیی ڕێبەری کۆماری ئیسلامی ئێران بە سەختی بریندار بووە و دواتر بەھۆی برینەکانیەوە گیانی لەدەستداوە.ھەروەھا زانایانی ئەتۆمی فێریدون عەباسی و محەممەد مێھدی تارانچی بە گوێرەی میدیای دەوڵەتی ئێران کوژراون.ھاووڵاتی مەدەنی لەنێویاندا ژن و منداڵ، لەلایەن میدیا ناوخۆییەکانەوە لە نێو قوربانییەکاندا بڵاوکراونەتەوە. دواتر ئاژانسی ھەواڵی تەسنیم بڵاوی کردەوە کە زیاتر لە ٥٠ کەس لە قەزای تەجریش لە باکووری تاران برینداربوون کە ٣٥ کەسیان ژن و منداڵ بوون و گواستراونەتەوە بۆ نەخۆشخانەی چەمران.

## کاریگەرییەکان
دوای ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران، نرخی نەوت بەڕێژەی زیاتر لە ١٠٪ بازدانی بەخۆیەوە بینی، ئەمەش لەکاتێکدایە ترسی زیادبوونی گرژییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و کاریگەرییەکانیان لەسەر دابینکردنی نەوت ھەیە.

ھەر بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت بە ڕێژەی ٦٫١٩٪ بەرزبووەوە و گەیشتە ٧٤ دۆلار و ٦٠ سەنت، ھاوکات نەوتی خاوی ڕۆژاوای تێکساسی ئەمریکا بە ڕێژەی ١٣٫٤٩٪ بەرزبووەوە و گەیشتە ٧٧ دۆلار و ٢٢ سەنت، ھەردووکیان گەیشتنە بەرزترین ئاستی خۆیان لە ماوەی زیاتر لە دوو مانگدا.

کۆمپانیای جەی پی مۆرگان ئاماژەی بەوەدا کە ئەگەر گەرووی ھورمز دابخرێت ئەگەری ھەیە نرخی نەوت بۆ نێوان ١٢٠ بۆ ١٣٠ دۆلار بەرزبێتەوە، ھەرچەندە ئەم سیناریۆیەی بە ئەگەرێکی کەم زانی.

## فێڵی ڕاگەیاندن
ڕۆژنامەی ئورشەلیم پۆست ئاشکرای کردووە، ئیسرائیل پێش ھێرشە سەربازییەکەی بۆ سەر ئێران، فێڵێکی میدیایی وردی ئەنجامداوە، بە ئامانجی بەرزکردنەوەی توخمە کتوپڕەکە و دواخستنی وەڵامدانەوەی ئێران. بەگوێرەی ئەم ڕاپۆرتە، ئیسرائیل لە ڕێگەی دزەپێکردنی میدیاکانەوە سەبارەت بە پشووەکەی بێنیامین نێتانیاھو، و گۆمانی ناکۆکی لەگەڵ سەرۆکوەزیرانی ئەمریکا دۆناڵد ترەمپ، و ئامادەکارییەکان بۆ ئاھەنگی ھاوسەرگیری کوڕەکەی، کەشێکی «ئارامی دەستکرد»ی بەرەوپێش بردووە. ھەروەھا کۆبوونەوەی ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانیی لەژێر پەردەی تاوتوێکردنی پرسی زیندانییانی غەززەی ڕاگەیاند. ھەروەھا ئیسرائیل بانگەشەی ئەوەی کرد کە شاندێک بۆ واشنتۆن دەنێرێت پێش خولێکی نوێی دانوستانە ئەتۆمییەکان، بە ئامانجی فریودانی تاران کە ھیچ نیازێکی نییە بۆ پەرەسەندنی سەربازی.

لە واقیعدا حکوومەتی ئیسرائیل خەریکی کۆتایی ھێنان بە ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی بوو لە قووڵایی ناوخۆیی ئێراندا و کابینەکەش لە کۆبوونەوەیەکی نھێنیدا بە کۆی دەنگ پەسەندی کرد. ڕووماڵی چەواشەکارانەی میدیاکان وای کرد ئیسرائیل لە بەرەبەیاندا لێدانەکە ئەنجام بدات و لە ئەنجامدا سەرکردە باڵاکانی ئامێری ئەمنی و سەربازیی ئێران لەوانە کەسایەتییە دیارەکانی بەرنامە ئەتۆمییەکە گیانیان لەدەستدا.

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئیسرائیل لە دەیەی ١٩٨٠
پۆل:ئێران لە دەیەی ١٩٨٠
پۆل:سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی
پۆل:شەڕەکانی ئێران
پۆل:شەڕەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:عەلی خامنەیی