زمانی تبتی

**لاسا تبتی**   یان **تبتی ستاندارد**  زاراوەیەکی ستانداردی تبتییە قسەی پێدەکرێ لەلایەن خەڵکی لاسا لە ھەرێمی خۆبەڕێوەبەری تبت، لەھەمانکاتدا زمانێکی فەرمیە لە ھەرێمی تبت

لە پۆلێنکردنی نەریتی "سێ لق"ی زمانە تبتییەکان ، زاراوەی لاسا سەر بە لقی ناوەڕاستی تبتییە (دووەکەی دیکە بریتین لە خامس تبتییەکان و ئامدۆ تبتییەکان ).  لە ڕووی تێگەیشتنی یەکترەوە ، قسەکەرانی زمانی تبتی خەمس توانای پەیوەندیکردنیان هەیە لە ئاستێکی بنەڕەتیدا لەگەڵ زمانی تبتیی لاسا، لە کاتێکدا قسەکەرانی ئامدۆ ناتوانن.  هەردوو زمانی تبتی لاسا و تبتی خەمس پەرەیان سەندووە بۆ ئەوەی ببنە تۆناڵی و پۆلەکانی بزوێنە سەرەتاییەکانی وشە ناپارێزن، ئەمەش وایان لێدەکات زۆر دوور بن لە تبتی کلاسیک ، بە تایبەت کاتێک بەراورد دەکرێن بە تبتی ئامدۆ کۆنەپەرستتر .  

## تۆمارکردن
وەک زۆرێک لە زمانەکان، زمانی تبتی تۆماری زمانی جۆراوجۆری ھەیە لەوانە:

*  (Wylie: , literally " language"): the vernacular speech.
*  (Wylie: , "honorifics or deference, courtesy"): the formal spoken style, particularly prominent in Lhasa.
*  (Wylie: , literally "letters language" or "literary language"): the written literary style; may include   below.
*  (Wylie: , literally "doctrine language" or "religious language"): the literary style in which the scriptures and other classical works are written.

## ڕێزمان

### ڕستەسازی و ڕێزبەندی وشەکان
زمانی تبت زمانێکی ئیرگاتیڤە ، لەگەڵ ئەوەی کە دەتوانرێت بە شێوەیەکی شل ناوی لێ بنرێت ڕێزبەندی وشەکانی بابەت-شت-بکەر (SOV) . پێکهێنەرە ڕێزمانییەکان بە شێوەیەکی بەرفراوان ڕیزبەندی وشەکانی سەر-کۆتایییان هەیە:

تبتی کەڵک لە تەنۆلکەیەکی تایبەتی پەیوەستکەر وەردەگرێت بۆ یەکەکانی سەرووی ھەر چەند جارێکی دە لە نێوان ١٠٠ بۆ ١٩٩، پەیوەستکەر  *dang،* بە واتای وشەیی "و"، لە دوای بەشی سەد بەکاردێت لە سەرەوە  *saya* ملیۆن، ژمارەکان وەک ناو مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت و بەمجۆرە چەندەھاکانیان بەدوای وشەکەدا ھەیە

* پێداگر
* ئیگۆفۆریکی بە مەبەستی ئالۆسەنتریک
* ئیگۆفۆریکی بە مەبەست/مەترسی نزیک
* ئیگۆفۆریکی ئەزموونی
* جەختکەرەوەی خوو/گشتی
* دەرئەنجامی
* ئیگۆفۆریکی بە مەبەست
* ئیگۆفۆریکی بە مەبەست/عادەت
* ئیگۆفۆریکی وەرگر
* شایەتحاڵی

## ژمارەکان

چەپ|وێنۆک|تەختەی بەردین لەگەڵ نزاکانی کاتی پەرستش بە زمانی تبتی لە پەرستگایەک لە شاری مەکلۆد گانج
چەپ|وێنۆک|''پێچاس'', کتێبە پیرۆزەکانی ئایینی بودای تبت، لە کتێبخانەیەک لە دارامسالا، ھیندستان
بە پێچەوانەی زۆرێک لە زمانەکانی دیکەی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا وەک بۆرمایی ، چینی ، ژاپۆنی ، کۆری و ڤێتنامی، ھیچ یارمەتیدەرێکی ژمارەیی یان وشەی پێوانە نییە کە لە ژماردنی زمانی تبتیدا بەکاردەھێنرێت، بەڵام وشەکانی دەربڕینی دەستەجەمعی یان ئینتیگراڵ زۆرجار لە دوای دەیانەوە بەکاردەھێنرێن، ھەندێکجاریش دوای ژمارەیەکی کەمتر

ژمارە نووسراوەکان جۆرێکە لە سیستەمی ژمارەیی ھیندۆسی-عەرەبی ، کە سیستەمێکی ژماردنی شوێنی بنەڕەتی-10 پێکدەھێنن  کە لە سەرەتاوە لە دەقە کلاسیکییەکانی تبتدا پشتڕاستکراوەتەوە.

ژمارە ئاساییەکان بە زیادکردنی پاشگرێک بۆ ژمارەی کاردیناڵ دروست دەبن،  ( *-pa* )، جگە لە ژمارەی ڕیزبەندی "یەکەم"، کە لێکسێمی تایبەتی خۆی هەیە،  ( *دانگ پۆ* ). 

## سیستەمی نووسین

زمانی تبتی بە ڕێنووسی ھیندی نووسراوە، لەگەڵ ڕێنووسی کۆنی مێژوویی کە ڕەنگدانەوەی فۆنۆلۆژیای تبتی کۆنە و یارمەتی یەکخستنی ناوچەی زمانی تبتی دەدات، ھەروەھا یارمەتیدەرە لە بنیاتنانەوەی پرۆتۆ چینی-تبت و چینی کۆن

پێکهاتەی بزوێنە ڕێنووسیەکانی تبت بریتییە لە (C 1 C 2 )C 3 (C 4 )V(C 5 C 6 )  هەموو پێکەوەگرتنەکان یاسایی نین.

## دەقی نموونەیی
لە مادەی یەکەمی جاڕنامەی جیھانی مافی مرۆڤ بە زمانی تبتی، کە بە ڕێنووسی تبتی نووسراوە : 

## ئەمانەش ببینە

* تبتی ناوەڕاست
* ئامدۆ تبتی
* خەمس تبتی
* زمانەکانی بوتان

## تێبینی
 

## سەرچاوەکان

## خوێندنەوەی زیاتر

* 
* 
* 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
*  " ... contains a facsimile of the original publication in manuscript, the first printed version of 1883, and the later Addenda published with the Third Edition."—P. [4] of cover.
* 
* 
* 
*  
*  
* 
* 
* 
*  

## بەستەری دەرەکی

* وەرگێڕانی دەقەکانی تبت، خولەکانی زمانی تبتی و بڵاوکراوەکان لەلایەن ئێریک تسیکنۆپۆلۆس و لیژنەی وەرگێڕانی تریکایا. ئەرشیفکراو

پۆل:زمانی تبتی
پۆل:زمانەکانی کۆماری گەلی چین
پۆل:زمانەکانی نیپاڵ
پۆل:زمانەکانی بووتان
پۆل:زمانەکانی تبت
پۆل:زمانی بۆدی