ڕووسەکان لە ئۆکرانیا

[وێنۆک|ناوەندی زانستی و ڕۆشنبیری ڕووسی لە [کیێڤ]]
ڕووسەکان گەورەترین کەمینەی نەتەوەیین لە ئۆکرانیا. کە گەورەترین کۆمەڵگەی دەرەوەی ڕووسیایە لە جیھاندا. لە سەرژمێرییەکەی ئۆکرانیا لە ساڵی ٢٠٠١، ٢ ملیۆن و ٣٣٤ ھەزار و ١٠٠ کەس بە ڕەچەڵەک نەتەوەیی ڕووسی بوون (١٧.٣٪ی دانیشتوانی ئۆکرانیا)؛ ئەم ژمارەیە ئەو کەسانە کۆدەکاتەوە کە بە ڕەچەڵەک ڕووسی نەتەوەن لە دەرەوەی ئۆکرانیا ھاتوون، و لەنێویاندا ئەوانەی لە ئۆکرانیا لەدایکبوون. 
## مێژووی کۆن
یەکێک لە دیارترین ڕووسەکانی سەدەی ناوەڕاستی ئۆکرانیا (کۆمۆنوێڵتی پۆڵەندی-لیتوانیا) لەو کاتەدا ئیڤان فیۆدۆرۆڤ بوو کە بەشداری لە بڵاوکردنەوەی ئینجیلی ئۆسترۆگدا کرد و خۆی بە "مسکۆڤی" ناوبرد.

لە ساڵی ١٥٩٩، تزار بۆریس گۆدونۆڤ فەرمانی دامەزراندنی تساریبۆریزۆڤی لە کەناری ڕووباری ئۆسکۆڵ دا، کە یەکەم شار و یەکەم قەڵایە لە ڕۆژھەڵاتی ئۆکرانیا.  بۆ پاراستنی زەوییەکان لە ھێرشەکانی تاتار، ڕووسەکان ھێڵی بەرگری بێلگۆرۆدیان دروست کرد (١٦٣٥-١٦٥٨) و ئۆکراینییەکان دەستیان کرد بە کۆچکردن بۆ ئەوێ بۆ ئەوەی لە ژێر پاراستنی ئەواندا بن.

لە کۆتایی سەدەی ١٧دا لە دوای ڕاپەڕینی چمێلنیکی بە سەرۆکایەتی بۆھدان خمێلنیتسکی، زۆرێک لە ڕووس زمانەکان ڕوویان لە خاکەکانی باکوور و ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتی ئۆکرانیا کرد. ڕاپەڕینەکە بووە ھۆی جووڵەیەکی بەرفراوانی دانیشتووانی ئۆکرانی بۆ ناوچەی سلۆبۆدا لە ئۆکرانیا، کە لە ناوچەیەکی سنووری کەم دانیشتووانەوە گۆڕا بۆ یەکێک لە ناوچە سەرەکییەکانی ڕووسیای قەیسەری کە دانیشتوویان تێدایە. دوای پەیمانی پێرێاسلاڤ، خاکی کۆزاکەکانی ئۆکرانیا، لەوانەش بەشە نوێیەکانی باکوور و ڕۆژھەڵاتی ئۆکرانیا، کەوتە ژێر دەستی ڕووسیا. ئەمەش بووە ھۆی یەکەم شەپۆلی گەورە، بەڵام بچووک بوو لە دانیشتووانانی ڕووسەکان بۆ ناوەڕاستی ئۆکرانیا (بە شێوەیەکی سەرەکی چەند ھەزار سەربازێک لە سەربازگەکاندا جێگیر بوون، لە کۆی ژمارەی دانیشتووانەکەی نزیکەی ١.٢ ملیۆن کەسی نا ڕووسی بوون).

تا کۆتایی سەدەی ١٨، ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا دەستی بەسەر زەوییە گەورە بێ دانیشتووەکاندا گرتبوو لە خاناتی پێشووی کریمیا. داگیرکردنی بەرنامەیی زەوییەکان لەو شوێنەی کە بە نۆڤۆرۆسیا ناسرا (بە شێوەیەکی سەرەکی لە کریما و تاوریدا و دەوروبەری ئۆدێسا) کۆچبەران لە زۆرێک لە نەتەوەکانەوە (زۆربەی ئۆکرانی و ڕووسی لە ڕووسیاوە) ھاتبوونە ناوچەکە. لە ھەمان کاتدا دۆزینەوەی خەڵوز لە حەوزی دۆنێت (دۆنباس) سەرەتای کۆمەڵگەیەکی پیشەسازیی بەرفراوان بوو، لەگەڵ لێشاوی کرێکارانی ناوچەکانی دیکەی ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیادا.

نزیکەی ھەموو شارەکانی باشوور و ڕۆژھەڵاتی ئۆکرانیا لەم قۆناغەدا دامەزراون: ئەلێکساندرۆڤسک (ئەمڕۆ زاپۆریژیا؛ ١٧٧٠)، یکاتێرینۆسلاڤ (ئەمڕۆ دنیپرۆ؛ ١٧٧٦)، خێرسۆن و ماریۆپۆل (١٧٧٨)، سێڤاستۆپۆل (١٧٨٣)، سیمفێرۆپۆل و نۆڤۆئەلکساندرۆڤکا (مێلیتۆپۆل؛ ١٧٨٤)، نیکۆلایڤ (میکۆلایڤ؛ ١٧٨٩)، ئۆدێسا (١٧٩٤) و لوھانسک (لوھانسک؛ دامەزراندنی وێستگەی کارەبای گەرمی لوھانسک لە ساڵی ١٧٩٥).

ڕووسەکان و ئۆکراینییەکان زۆرترین ڕێژەی کۆچبەرانیان پێکھێناوە کە بە ڕێژەی ٣١.٨٪ و ٤٢٪. لە کۆتاییدا دانیشتوانی نۆڤۆرۆسیا لە ڕووی نەتەوەییەوە تێکەڵاو بوون و لەگەڵ ئەوەی ڕامیاری ڕووسیا بوو بە ڕامیاری وڵات، ناسنامەی ڕووسی ھاتە سەر بنەماڵە و پێکھاتە تێکەڵەکاندا. ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا بە فەرمی ئۆکرانیا و بێلاڕووسی بە پرووسیای بچووک و ڕووسیای گەورە کە بەپێی گریمانەی پەسەندکراوی فەرمی ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا سەر بە یەک نەتەوەی ڕووسیین؛ و ھەموویان خەڵکی کیێڤ ڕووسن.

لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، ڕووسەکان گەورەترین گرووپی نەتەوەیییان لەم شارانەدا پێکھێنا: کیێڤ (٥٤.٢٪)، خارکیڤ (٦٣.١٪)، ئۆدێسا (٤٩.٠٩٪)، میکۆلایڤ (٦٦.٣٣٪)، ماریپۆل (٦٣.٢٢٪)، و لوگانسک (٦٨.١٦٪)، بێردیانسک (٦٦.٥٪)، خێرسۆن (٤٧.٢١٪)، مێلیتۆپۆل (٤٢.٨٪)، یکاتێرینۆسلاڤ (٤١.٧٨٪)، کرۆپیڤنی (٣٦.٦٤٪)، لۆھراد (٣٤.٣٦٪)، سیمفێرۆپۆل (٤٥.٦٤)، فیۆدۆسیا (٤٦.٨٤٪)، و یاڵتا (٦٦.١٧٪)، کێرچ (٥٧.٨٪)، سیڤاستۆپۆل (٦٣.٤٦٪) و ژھۆی (٨٦٪).

## جوگرافیا
[220x440px|وێنۆک|گەورەترین نەتەوەکانی شار و ناوچەکانی [ئۆکرانیا، بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١. ڕووسەکان بە ڕەنگی شینن.]]
ڕووسییە نەتەوەییەکان لە سەرانسەری ئۆکرانیا دەژین. بەشێکی بەرچاو لە کۆی دانیشتووانی ڕۆژھەڵات و باشوور و کەمینەیەکی گەورە لە ناوەند و کەمینەیەکی کەم لە ڕۆژاوا پێکدەھێنن.
ڕۆژاوا و ناوەندی وڵاتەکە بە ڕێژەیەکی زیاتری ڕووسەکان لە شارەکان و ناوەندە پیشەسازییەکان و ڕێژەیەکی زۆر کەمتر لە ناوچە گوندنشینەکان کە زۆرینەیان بە زمانی ئۆکرانی قسە دەکەن، تایبەتمەندە بەھۆی چڕبوونەوەی ڕووسەکان لە شارەکاندا، ھەروەھا بە ھۆکاری مێژوویی، زۆربەی شارە گەورەکانی ناوەڕاست و باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکە (لەوانەش کیێڤ کە ١٣.١٪ی دانیشتووانەکەی ڕووسین) تا ساڵی ٢٠٠٣ تا ڕادەیەکی زۆر ڕووسۆفۆنی ماونەتەوە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان