میرنشینی مەگرەلیا

**میرنشینی مەگرەلیا** (بە جۆرجیی: სამეგრელოს სამთავრო، ڕۆمانی: samegrelos samtavro)، ھەروەھا بە ئۆدیشی و بە سامێگرێلۆ ناسراوە، دەوڵەتێکی مێژوویی بووە لە جۆرجیا کە لەلایەن شانشینی دادیانیەوە فەرمانڕەوایی دەکرا.

## مێژوو
میرنشینەکە لە پەیمانێکی دەستدرێژی نەکردن و پەیماننامەیەکی دواترەوە سەریھەڵدا کە لەلایەن کۆنستنتین دووەمی کارتلی و ئەلێکساندەری کاخێتی و قڤارقڤاری دووەم، ئەتابەگی سامتشکەوە واژۆکرا، کە جۆرجیایان بەسەر سێ شانشینی و ژمارەیەک میرنشینیدا دابەشکرد. مەگرەلیا وەک میرنشینێکی سەربەخۆ لە ساڵی ١٥٥٧ دامەزرا و لیڤانی یەکەم دادیانی وەک متاڤاری بۆماوەیی (شازادە) خزمەت دەکات. سەربەخۆ بوو تا لە ساڵی ١٨٠٣ بوو بە ژێردەستەی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی. ئەمەش دوای ئەوە ھات کە پەیماننامەی پاترۆناژی لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا واژۆ کرد، کە لە بەرامبەر پاراستنی ڕووسیا لە بەرامبەر ھەراسانکردنی دراوسێ بەھێزەکانی مەگرەلیا، ئیمێرتیا و ئەبخازیا، کۆتایی ھات. لە کۆتاییدا میرنشینی کۆتایی ھات کاتێک شازادە نیکۆی یەکەم دادیانی لە پۆستەکەی لابرا و میرنشینەکە ھەڵوەشایەوە، لەلایەن ڕووسیا لە ساڵی ١٨٦٧. شازادە نیکۆ لە ساڵی ١٨٦٨ بە فەرمی دەستبەرداری مافەکانی لەسەر تەختی پاشایەتی بوو و دەوڵەتەکە تا ساڵی ١٩١٧ بوو بە ناوچەیەکی ڕووسیا.

لە ساڵی ١٥٥٧دا لێڤانی یەکەم دادیانی سەربەخۆیی تەواوەتی لە دەرباری شاھانەی ئیمێرێتی بەدەستھێنا. دواتر شازادەکانی مەگرەلیا نازناوی "دادیانی سەروەر"یان ھەڵگرت. لە سەدەی ١٦ و ١٧دا سنوورەکە پاشەکشەی کرد بۆ بەشی باکووری ڕۆژئاوای میرنشینی مەگرەلیا تا ڕووباری کێلاسۆری، لە کاتێکدا سنووری ڕۆژھەڵات وەک خۆی مابووەوە. لە سەدەی ١٦دا سنوورەکانی میرنشینی سامێگرێلۆ لەلایەن ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیەوە کەوتە بەر ھەڕەشە. لە ساڵی ١٥٧٨ عوسمانییەکان پۆتییان گرت و لەشکرەکەیان لە قەڵای ئەوێ دانا. میرنشینی سامێگرێلۆ بە تایبەتی لە سەردەمی لیڤانی دووەم دادیانیدا بەھێز بوو، کە ھەوڵیدا خۆی لە پشتبەستن بە عوسمانییەکان ڕزگار بکات، بەڵام لە ساڵی ١٦١٥دا ناچار بوو دان بە سەروەری سوڵتاندا بنێت و باج لە بەرژەوەندی ئەو بدات (پەیماننامەی مەگرەلیا و عوسمانی ساڵی ١٦١٥). لە ساڵی ١٦٤٠دا لیڤانی دووەم دادیانی پۆتی لە دەستی عوسمانییەکان ڕزگار کرد و سەربەخۆیی دیفاکتۆی بەدەستھێنا. ھەروەھا لێڤانی دووەم دادیانی چەند جارێک ئەبخازیای گرت، بەڵام ھێشتا ناچار بوو سیستەمێکی قەڵا (دیواری کێلاسۆری) دروست بکات بۆ ڕێگریکردن لە ھێرشەکانی فیۆداڵی ئەبخاز، کە بە یەکەوە لەلایەن فیۆداڵی مەگرەلیاوە بەرگرییان لێدەکرا.

سامورزاکانۆ لەلایەن لقێکی شانشینی شێرڤاشیدزێوە فەرمانڕەوایی دەکرا و بە پلەی یەکەم وابەستەی شازادەکانی مەگرەلیای بوو. لە سەدەی ١٨دا میرنشینی مەگرەلیایان لێچخومی و کڤێمۆ (خوارەوە) سڤانێتی گرتەوە. لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٧دا، دەسەڵاتی عوسمانی لە ڕۆژئاوای جۆرجیا چڕتر بووەوە، ئەمەش بووە ھۆی ڕاپەڕینی جۆرجیا لە ساڵی ١٧٠٣. میرنشینی مەگرەلیا ڕۆڵێکی چالاکانەی لە ڕاپەڕینەکەدا بینی. لە بەرامبەردا سوپای عوسمانی ھێرشی کردە سەر ڕۆژئاوای جۆرجیا. تورکەکان قەڵاکانی پۆتی و ئەناکلیا و ڕوحییان داگیرکرد. بەڵام ھەر زوو ڕاپەڕین لە ئەستەمبوڵ سەریھەڵدا و حکومەتی عوسمانی سەربازەکانی لە ڕۆژئاوای جۆرجیا کشاندەوە. لە ساڵی ١٧٢٣ عوسمانییەکان پێگەیەکیان لە کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی دەریای ڕەش دامەزراند. لەشکرەکانی عوسمانی قەڵاکانی پۆتی و ئەناکلیا و ڕوحییان داگیرکرد. لە بنەڕەتدا میرنشینی مەگرەلیا لە دەریادا بڕاوە. دەسەڵاتی عوسمانی لە ڕۆژئاوای جۆرجیا ناڕەزایی بەرفراوانی لێکەوتەوە. سەرۆکی ئۆپۆزسیۆن شازادەی مەگرەلیایان بێژەن دادیانی بوو کە لە ساڵی ١٧٢٨ لە لایەن تورکەکانەوە تیرۆر کرا.

لە ساڵی ١٧٣٠ تورکەکان گەشتێکی گەورەیان لە پۆتیەوە دەستپێکرد بۆ داگیرکردنی ناوچەی باکووری ڕۆژھەڵاتی دەریای ڕەش. سەرکردەی مەگرەلیاییەکان ئۆتیا دادیانی ڕەتیکردەوە بەشداری ئەو گەشتە بکات. لە ئەنجامدا تورکەکان ھێرشیان کردە سەر میرنشینی مەگرەلیا و کەنیسەی ئیلۆرییان سووتاند و پێشڕەوییان کرد بۆ ناو ئەبخازیا. زۆری نەخایاند ڕاپەڕینێکی دژە عوسمانی لەوێ سەریھەڵدا و ئەو گەشتەی تورکیای پووچەڵ کردەوە. تورکەکان نەیانتوانی میرنشینی مەگرەلیا بگۆڕن بۆ ئەیالەتی خۆیان یان دەسەڵاتی جۆرجیا لەوێ بڕوخێنن.

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی
پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا
پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٢
پۆل:ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٥
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٩٦٠
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٤
پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨١٧
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٧