open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
خولی پلە دووی ئیسپانی

**پاڵەوانییەتی خولی پلە دووی نیشتمانی** زیاتر ناسراوە بە **لا لیگا ٢** یان **خولی پلە دووی ئیسپانی** لە ڕووی بازرگانییەوە بە **لالیگا سمارت بانک** ناسراوە بەھۆی سپۆنسەری بانکەکەوە، دووەم بەشی تۆپی پێی پیشەگەرانەی پیاوانە لە خولی تۆپی پێی ئیسپانیادا، کە لەلایەن لیگا ناسیۆناڵ دی فوتبۆڵ پرۆفیشناڵییەوە بەڕێوەدەبرێت و ٢٢ تیپ کێبڕکێی بەدەستھێنانی جامەکە دەدەن، لە کۆتایی خولەکەدا سێ یانەی یەکەم سەردەکەون بۆ خولی پلە یەک لا لیگا و سێ تیپی کۆتایی ڕیزبەندی خولی پلە یەک جێگەیان دەگرنەوە.

## لە مێژوودا
ئەم پاڵەوانێتییە لە ساڵی ١٩٢٩ لەلایەن فیدراسیۆنی شاھانەی تۆپی پێی ئیسپانیاوە دامەزراوە، پاشان لە ساڵی ١٩٨٤ەوە لەلایەن لیگا ناسیۆناڵ دی فوتبۆڵ پیشەگەرەوە بەڕێوە دەبرێت.

## شێوازی خولەکە
خولەکە ٢٢ تیپ لەخۆدەگرێت کە لە یاریگای خۆیان و لە دەرەوەی یاریگا یاری بەرامبەر یەکتر دەکەن بۆ ماوەی وەرزێک کە لە ٤٢ ھەفتە پێکدێت، ساڵانە سێ تیپی پلەی یەکەم و دووەم و سێیەم سەردەکەون بۆ خولی پلە یەکی ئیسپانیا لا لیگا.

## پاڵەوانەکان و براوەکان
## ڕوومالی میدیایی
### ئیسپانیا

## ناوی سپۆنسەر بەپێی وەرزەکان
* لیگا بی بی ڤی ئەی (٢٠٠٦–٢٠٠٨)
* لیگا ئەدێلانتی (٢٠٠٨–٢٠١٦)
* لا لیگا ١ |٢| ٣ (٢٠١٦–٢٠١٩)
* لا لیگا سمارت بانک (٢٠١٩–ئێستا)

## تێبینی

## سەرچاوەکان

پۆل:خولەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:وێبگەی فەرمی لە ویکیدراوە و ویکیپیدیا جیاوازە
مۆزەخانەی لەندەن

**مۆزەخانەی لەندەن** () مۆزەخانەیەکە لە لەندەن، مێژووی شارەکە لە پێش مێژووەوە تا سەردەمی مۆدێرن دەگرێتەوە، بە تایبەتی گرنگی بە مێژووی کۆمەڵایەتی دەدات. لە ساڵی ١٩٧٦ بە تێکەڵکردنی ئەو کۆمەڵانەی کە پێشتر لەلایەن کۆمپانیای شارەوە لە مۆزەخانەی گیڵدھۆڵ (لە ساڵی ١٨٢٦ دامەزراوە) و مۆزەخانەی لەندەن (لە ساڵی ١٩١١ دامەزراوە) پێکھاتبوو. لە ساڵی ١٩٧٦ تا ٢٠٢٢، شوێنی سەرەکییەکەی لە شاری لەندەن بوو لەسەر دیواری لەندەن، نزیک لە سەنتەری باربیکان، وەک بەشێک لە کۆمەڵگەی باربیکان لە بیناکان کە لە ساڵانی شەست و حەفتاکان دروستکرابوون بۆ دووبارە گەشەپێدانی ناوچەیەکی شارەکە کە بەھۆی بۆمبەوە زیانیان پێگەیشتبوو. لە مانگی ئازاری ٢٠١٥ مۆزەخانەکە پلانی گواستنەوەی بۆ بینای بازاڕی گشتی لە شوێنی نزیک سمیسفیڵد ئاشکرا کرد. ھۆکارەکانی ھەنگاوە پێشنیار کراوەکە بریتی بوون لە ئیدیعای ئەوەی کە شوێنی ئێستا بۆ سەردانکەران دۆزینەوەی ئەستەمە و بە فراوانکردنی، لە ١٧ ھەزار مەتر چوارگۆشە بۆ ٢٧ ھەزار مەتر چوارگۆشە، دەتوانرێت بەشێکی زیاتر لە کۆکردنەوەی مۆزەخانەکە بخرێتە نمایشەوە. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ مۆزەخانەکە بۆ ھەمیشە شوێنەکەی لە دیواری لەندەن داخست وەک ئامادەکارییەک بۆ کردنەوەی لە ساڵی ٢٠٢٦ لە بازاڕی سمیسفیڵد وەک مۆزەخانەی لەندەن.

## سەرچاوەکان
*
شەڕی مەککە (١٨١٣)

**شەڕی مەککە (١٨١٣)** چەند ڕۆژێک دوای گرتنی جەدە لەلایەن عەرەبستانی سعوودییەوە لەکاتی شەڕی وەھاببی ڕوویدا.

سوپای سعوودیە کە لە ھەزار میلیشیا پێکھاتبوو، بە شەڕێکی بچووک خۆیان ڕادەستی سووپای چەند ھەزار کەسی محەممەد عەلی پاشا کرد.
## کوورتە مێژوو
بانگەوازەکە سەلەفییەکەی محەممەد کوڕی عەبدولوەھاب لە نەجد سەرکەوتنی بەدەستھێنا، دوای ئەوەی لەلایەن میری دەرعییە ئیمام محەممەد کوڕی سعوود کوڕی محەممەد کوڕی موقرینەوە پەسەند کرا، و بانگەوازەکە گەیشتە ھەندێک ناوچەی حیجاز و یەمەن و عەسیر و ھەندێک ناوچەی عێراق و شام و سعوودییەکان مەککە و تایف و مەدینەیان لکاند بەخۆیانەوە، تا ھەڕەشەکانی وڵاتی سعوودییە ڕوون بووەوە لەگەڵ ھەبوونی دەسەڵاتی عوسمانی لە شوێنەکانی ڕۆژھەڵاتی عەرەبی و جیھانی ئیسلامی بە گشتی، و وڵاتی عوسمانی ھەستی بە مەترسی ئەو بزووتنەوەیە کرد و تێگەیشت کە سەرکەوتنەکەیان دەبێتە ھۆی جیابوونەوەی حیجاز و لەدەستدانی دوو مزگەوتە پیرۆزەکە، کە وا دەکات ئەو سەرکردایەتییە لەدەست بدات کە لە جیھانی ئیسلامیدا ھەیەتی بەھۆی بەڕێوەبردنی ئەم دوو مزگەوتە پیرۆزە، لە سەردەمێکدا کە دەستیان کردبوو بە ھەوڵدان بۆ بەزاندنی ھۆکارە ناوخۆییە لاوازیەکان و بەھێزکردنی پەیوەندییەکانی نێوان خۆیان و بەشەکانی جیھانی ئیسلامی کە وەکو ناوەندی خەلافەتی ئیسلامی خۆی وەسف کردبوو. ھەموو ئەم ھۆکارانە ھاندەرێک بوون بۆ وڵاتی عوسمانی بۆ وەستانەوە بەرامبەر بانگەوازی سەلەفییەکان و ڕووبەڕووبوونەوەی بۆ سنووردارکردنی بڵاوبوونەوەیان، بۆیە سەرەتا لە ڕێگەی پارێزگارەکانی بەغدا و دیمەشقەوە ھەوڵیدا، بەڵام شکستی ھێنا، بۆیە محەممەد عەلی پاشای ھەڵبژارد، ئەویش ھەڵمەتێکی سەربازی ئامادە کرد بە سەرۆکایەتی ئەحمەد تۆسۆنی کوڕی.
## ھەڵمەتی گەورەی میسر
محەممەد عەلی و ئیبراھیمی کوڕی لە ڕامیاری تۆسۆن ڕازی نەبوون، بۆیە پارێزگارێکی بۆ تۆسۆن نارد بۆ گەڕانەوە و ئیبراھیمی کوڕی ئەو بابەتە دەگرێتە خۆیەوە، و پێش ئەوەی گەشتی حیجاز بکات وتی:

(ئەی والی، کلیلەکانی دەرعییەت بۆ دەھێنم).

لە ٢٣-٩-١٨١٦ی زایینی ئیبراھیم پاشا میسری بەجێھێشت، بە یاوەری شارەزایانی باڵای سەربازی بیانی لە سوپادا، وەک: سکۆتۆ، جەنتیل، تۆدێسکینی و سۆشیۆ، پێی وابوو کە تەنیا ئەم سەرکردە و سەربازانە توانای چوونە ناو شاری دەرعییەیان ھەیە، لەبری ئەوەی وەک شەپۆل لە کەنارەکانی حیجازدا شەڕ بکەن، لە ٣٠-١٠-١٨١٦ی زایینی ئیبراھیم پاشا گەیشتە یەنبووع، پاشان حەناکییەی کردە ناوەندێک بۆی، دڵخۆش بوو کە لە ١٩ی کانوونی دووەم ١٨١٧ پلەی پاشای بەدەستھێنا و بە خاڵی دەستپێکی دەزانی.

## سەرچاوەکان


پۆل:مێژووی مەککە
ناوەندی باربیکان

**ناوەندی باربیکان** () ناوەندێکی ھونەری نمایشییە لە ئیستێت باربیکان لە شاری لەندەن و گەورەترین ناوەندە لە جۆری خۆی لە ئەورووپا. ناوەندەکە میوانداری کۆنسێرتەکانی مۆسیقای کلاسیک و ھاوچەرخ، نمایشی شانۆ، نمایشکردنی فیلم و پێشانگای ھونەری دەکات. ھەروەھا کتێبخانە و سێ چێشتخانەی تێدایە. سەنتەری باربیکان ئەندامی تۆڕی ناوچە کولتوورییە جیھانییەکانە.

## سەرچاوەکان
*
مەلاویان (شەمزینان)

**مەلاویان**  گوندێکی وابەستەی قەزای ناوچیای شەمزینانە و لەسەر سێ سنوورە  هاوسای گوندی گەلێشم و  گارە یە.  گوندی مەلاویان لە كەندێكی قووڵدا هەلاكەوتووە و ڕووبارێک دەیبڕێت. لەلایەن بنەماڵەی محەمەد ئاوەدان كراوەتەوەو تا ئێستا چۆڵ نەبووە.  لە وەرزی زستاندا بەفری زۆرە و ژیان تیێیدا  زۆر سەختە بەهاری زۆر خۆش و رەنگینە هاوینی فێنکە. لێڕی زۆری لێ هەیە و پڕە لە کانیاوی سازگار. هەموو ماڵەكان بیری ئاوی خۆیان هەیە.
## دانیشتووان

دانیشتووانی گوندەكە لە هۆزێ زەرزان و سەر بە گوندستانی گارە (تەكەلی) یە كە پێكهاتووە *ماسیرۆ* و *شاوتێ* و *گەلێشم* و *مەلەویان*.
ناوەكە بە مەلەیان یان مەلەویانیش گۆ دەكرێ لە تۆماری دەوڵەتی تورك بە ئۆغڵكلی ( ) ناسراوە.
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە نین
بانکی ئینگلتەرا

**بانکی ئینگلتەرا** () بانکی ناوەندی بەریتانیایە و ئەو مۆدێلەیە کە زۆربەی بانکە ناوەندییە مۆدێرنەکان لەسەری بنیات نراون. لە ساڵی ١٦٩٤ دامەزراوە بۆ ئەوەی وەک بانکداری حکومەتی ئینگلیزی کاربکات، و تا ئێستاش یەکێکە لە بانکدارەکانی حکوومەتی بەریتانیا، ھەشتەمین کۆنترین بانکی جیھانە. لە ساڵی ١٦٩٤ لە دامەزراندنییەوە تا لە ساڵی ١٩٤٦ لەلایەن وەزارەتی ئاتلییەوە بە نیشتمانی کرا لەلایەن خاوەن پشکەکانەوە بە شێوەیەکی تایبەت خاوەندارێتی کرا.

بانکی ناوەندی لە ساڵی ١٩٩٨ بوو بە ڕێکخراوێکی گشتی سەربەخۆ، بە تەواوی لەلایەن پارێزەری گەنجینەی ئەمریکاوە بەناوی حکوومەتەوە خاوەندارێتی دەکرا، بە ئەرکی پشتگیریکردن لە سیاسەتە ئابوورییەکانی حکوومەتی ئەو ڕۆژە، بەڵام سەربەخۆیی لە پاراستنی سەقامگیری نرخەکاندا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی بنکەکەیان لە لەندەنە و خاوەنداریەتی شاھانەیان ھەیە
پۆل:ئابووری شانشینی یەکگرتوو
پۆل:بانکە ناوەندییەکان
حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو

**حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو** () حکوومەتی ناوەندی شانشینی یەکگرتووی بەریتانیا و ئێرلەندای باکوورە. ئەم حکوومەتە سەرۆک وەزیرانێک سەرۆکایەتی دەکات. بەپێی دەستووری شانشینی یەکگرتوو، دەسەڵاتی جێبەجێکردن لەدەستی حاکمدایە، بەڵام ئەم دەسەڵاتە تەنھا لەلایەن سەرۆکوەزیران و کابینەی حکوومەتەوە یان بە ڕاوێژی ئەوان جێبەجێ دەکرێت. ئەندامانی کابینە وەک ئەندامی ئەنجومەنی تایبەت ئامۆژگاری فەرمانڕەوا دەکەن. حکوومەتی ئێستای بەریتانیا لەلایەن ڕیشی سوناک (سەرۆک وەزیران)ەوە سەرۆکایەتی دەکرێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:سیستەمی وێستمینستەر
پۆل:حکوومەت بەپێی وڵات
ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو (٢٠١٠)

**ھەڵبژاردنی گشتی شانشینی یەکگرتوو لە ساڵی ٢٠١٠** بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥٠ ئەندامی پەرلەمانی بەریتانیا لە ٦ی ئایار بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکانی پێشوو لە ساڵی ٢٠٠٥ بەڕێوەچوو. کاتی دەنگدان لە کاتژمێر ٧:٠٠ بۆ ٢٢:٠٠ بوو. ھەروەھا ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ناوخۆیی لە ھەندێک شوێن لە ھەمان کاتدا لەگەڵ ئەم ھەڵبژاردنانەدا بەڕێوەچوو. پارتی دەسەڵاتدار، پارتی کرێکاران، ویستی درێژە بەم کارە بدات. پارتی کۆنەپەرست ھەوڵی دەدا وەک پارتی دەسەڵاتدار ھەڵبژێردرێت و لە ھەڵبژاردنەکاندا سەربکەوێت. ھەروەھا لیبراڵ دیموکراتەکان ھەوڵیاندا کورسی زیاتر لە پارمان بەدەستبھێنن و ھاوسەنگی ھێز تێیدا دروست بکەن.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان
خۆبەدەستەوەدان

[وێنۆک|دوایین پاشای [گرانادا، ئەبوو عەبدوڵڵا محەممەدی دوازدەهەم گرانادا کە دوا قەڵای موسڵمانان بوو لە ئەندەلوس ڕادەستی پاشای کاتۆلیکی فێردیناند دووەم کرد.]]
وێنۆک|تەسلیمبوونی فەرماندەیەکی ئیسرائیلی بە هێزەکانی میسر لە ساڵی ١٩٧٣
**خۆبەدەستەودان** یان **تەسلیم بوون** لە ڕووی سەربازییەوە، وازهێنانە لە کۆنترۆڵی خاک، قەڵا، کەشتی یان چەک و تەقەمەنی بۆ زلهێزێکی دیکە. ڕەنگە تەسلیمبوون بە شێوەیەکی ئاشتیانە یان لە ئەنجامی شکست لە شەڕدا ئەنجام بدرێت. دەوڵەتێکی خاوەن سەروەر دەتوانێت دوای شکست لە شەڕێکدا خۆی ڕادەست بکات کە ئەمەش ڕوودەدات بەزۆری بە واژۆکردنی پەیماننامەی ئاشتی یان ڕێککەوتنی تەسلیمبوون. تەسلیمبوون لە مەیدانی شەڕ یان لەلایەن تاکەکانەوە یان کاتێک فەرمان لەلایەن ئەفسەرەکانەوە دەدرێت ئەمانە دەبێتە هۆی ئەوەی ببنە دیلی شەڕ.

## سەرچاوەکان

پۆل:شەڕ
ئۆون سمیت

**ئۆون سمیت** () (لەدایکبووی ٢ی ئایاری ١٩٧٠) سیاسەتمەداری پێشووی پارتی کرێکارانە و لۆبیستێکی بەریتانییە، کە لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە بەڕێوەبەری پەیوەندییەکانی حکوومەتی بەریتانیا بووە بۆ کۆمپانیای دەرمانسازی بریستۆڵ مایرێس سکویب. سمیس لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٩ ئەندامی پەرلەمان بووە لە پۆنتیپرید.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ڕۆژنامەوانان بەریتانی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
گارە (شەمزینان)

**گارە** (    )، گوندێکە سەر بە قەزای ناوچیا شەمزینان. دانیشتووانی ئەو گوندە کوردانی هۆزی زەرزانن و لە ساڵی ٢٠٢٣ ژمارەی دانیشتووانی دوو هەزار و ٢٦٨ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
بەڕۆژ (شەمزینان)

**بەرۆژ** ، گوندێکە لە قەزای شەمزینان سەر بە جۆلەمێرگە .

پۆل:لیستی گوندەكانی شەمزینان
ئەندامی پەرلەمان (شانشینی یەکگرتوو)

لە بەریتانیا **ئەندامی پەرلەمان** (**MP**) کەسێکە کە ھەڵبژێردراوە بۆ خزمەتکردن لە ئەنجومەنی کۆمۆنەکانی پەرلەمانی بەریتانیا. ھەر ٦٥٠ ئەندامی ئەنجومەنی کۆمۆنەکانی بەریتانیا بە بەکارھێنانی سیستەمی دەنگدانی یەکەم لە پۆستەکە لە بازنەکانی ھەڵبژاردنی تاکە ئەندام لە سەرانسەری بەریتانیا ھەڵدەبژێردرێن، کە ھەر بازنەیەک تاکە نوێنەری تایبەتی خۆی ھەیە.

## سەرچاوەکان
*
پەرلەمانی شانشینی یەکگرتوو

**پەرلەمانی شانشینی یەکگرتوو**  دەزگای باڵای یاسادانانە  ی شانشینی یەکگرتووە، و ھەروەھا لەوانەیە یاسا بۆ وابەستەیییەکانی تاج و خاکەکانی دەرەوەی بەریتانیا دەربکات. لە کۆشکی وێستمینستەر، لەندەن کۆدەبێتەوە. خاوەنی باڵادەستی یاسادانان و بەو ھۆیەوە دەسەڵاتی کۆتایی بەسەر ھەموو ئۆرگانە سیاسییەکانی دیکەی بەریتانیا و ناوچەکانی دەرەوەی وڵاتدایە.

## سەرچاوەکان

### تێبینی


پۆل:پەرلەمانەکانی سیستەمی وێستمینستەر
پۆل:سیاسەتی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:ئەنجومەنەکانی یاسادانانی دوو ئەنجومەنی
پۆل:پەرلەمانەکان بەپێی وڵات
غوڵامڕەزا حەسەنی

**غوڵامڕەزا حەسەنی** (؛ ٢١ی تەمموزی ١٩٢٧ – ٢١ی ئایاری ٢٠١٨) پێشنوێژی ھەینی و یەکەم ئیمامی مزگەوتی جامیعی ورمێ لە دوای شۆڕشی ١٩٧٩ بوو. ئەو ھەروەھا نوێنەری ورمێ لە ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی لە خولی یەکەمدا و نوێنەری ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا بوو.

حەسەنی بە یەکێک لە کۆنەپەرستترین دەنگەکان لە ئێران و جیھانی ئیسلامی شیعە ناسراوە. ئەو بەھۆی ھەڵوێستە ئایینی و سیاسییە توندەکانی و دژایەتیکردنی خەلافەت و سوننە ناسراوە کە بانگەشەی لە وتەکانی ھەینیدا بۆ دەکردن و بەپێی زانیارییەکان ڕەخنەی زۆر کەسی لێکەوتووەتەوە. سەرکردە سوننەکان، چاکسازیخوازانی ئێرانی، پان تورکەکان، ڕێکخراوە چەپە توندڕەوەکان، ناسیۆنالیستە کوردە سوننەکان و ھەندێک لایەنی دیکە تۆمەتبار کراوە. ھەروەھا ئەو زۆر جاران وەکوو کەسێکی دژە مەسیحی، دژە سوننە و دژە کورد دەناسرێت و دەگوترێت کە ڕۆڵی سەرەکی لە کۆمەڵکوژیی قاڕنێدا ھەبووە. لە دوای شۆڕشی ١٩٧٩ لە ئێران، سەرکردایەتیی میلیشیای جەوانمەردان لە شەڕی دژی کورد دەکات و ناوی لەگەڵ تاوانبارانی کۆمەڵکوژیی قاڕنێ تێکەڵاوە. دوای ئەوەی ھەوڵێکی تیرۆرکردنی حەسەنی لە ساڵی ١٩٨١ سەرنەکەوت، بە فڕۆکە بۆ چارەسەرکردن ڕەوانەی ئیرلەند کرا. حەسەنی لە ساڵی ١٩٨٣، دەسەڵاتداران لە حەشارگەی کوڕەکەی بەناوی ڕەشید، کە ئەندامی ڕێکخراوەی چریکەکانی فیداییی گەلی ئێران بوو ئاگادار دەکاتەوە، کە دواتر بە ڕەزامەندی حەسەنی بە تەقەکردن لە سێدارە درا. لە قسەکانی حەسەنی بە ڕۆژنامەنووسێکی ئەمریکی دەڵێت؛ «ئیبراھیم کوڕەکەی نەکردە قوربانی، بەڵام من کردم، ئەمڕۆش پەشیمان نیم».

لە ساڵی ٢٠٠١، بابەتگەلێک لە میدیاکانی زمانی ئینگلیزیدا سەبارەت بە وتاری ھەینی دەرکەوتن کە حەسەنی خاوەندارێتی و ڕاگرتنی سەگی بچووکی وەک کارێکی نائیسلامی ئیدانە کرد. نیویۆرک تایمز لە ڕایگەیاند کە حەسەنی دەڵێت: «سپاسی پۆلیس و دادوەرە بەڕێزەکان و ھەموو ئەو کەسانە دەکەم کە کاریان کردووە بۆ دەستگیرکردنی سەگدۆستان و دەستبەسەرداگرتنی سەگە لاق کورتەکان لەم شارەدا»، دوای چەند ساڵێک لە تاران سەرکوتکردنی سەگ و خاوەن سەگەکان دەستیپێکرد. ھەروەھا لە زاری ناوبراوەوە ھاتووە کە «ئەو ژنانەی ڕێز لە حیجاب و مێردەکانیان ناگرن شایەنی مردنن. ئەم ژنانە و مێردەکانیان و باوکیان دەبێت بمرن».

لە ساڵی ٢٠١١، *میدالیای ئازایەتی*ی لەلایەن سەرۆک کۆمار مەحموود ئەحمەدینەژاد پێبەخشرا، کە یەکێک لە گرنگترین میدالیا فەرمییەکانە کە لە ئێراندا بەخشراوە. دەگوترێت ئەو میدالیایە بەھۆی خۆڕاگری لە دژی حکوومەتی پەھلەوی لە پێش شۆڕشی ١٩٧٩، دژایەتیی بەرامبەر ئۆپۆزسیۆنی کوردی لە ساڵانی یەکەمی دوای شۆڕش و بەشداریکردنی لە شەڕی ئێران و عێراقدا پێبەخشرا. لە شوباتی ٢٠١٤، وەکوو نوێنەری عەلی خامنەیی بەھۆی زۆربوونی تەمەن و نەخۆشی لە پۆستەکەی دوورخرایەوە.

ھەتا کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٤، حەسەنی خاوەنی دوو ژنی زیندوو بوو. ئەو خاوەنی حەوت کوڕ و چوار کچ بوو. غوڵامڕەزا حەسەنی لە ٢١ی ئایاری ٢٠١٨ لە تەمەنی ٩٠ ساڵیدا بەھۆی تەشەنای گورچیلە کۆچی دواییی کرد.

منداڵەکانی حەسەنی بوونەتە کەسایەتی ناسراو لە بوارە جیاجیاکاندا بە بیروڕای سیاسیی دژبەیەکەوە. لەم ساڵانەدا نەوە کچەکەی، ئانا دایمۆند بەھۆی چالاکی مافەکانی مرۆڤ لە شانشینی یەکگرتوو لە دوای بەبێ تاوان دادگاییکردن، زیندانیکردن و ئازادکردنی لەلایەن حکوومەتی ئێران ناوبانگی دەرکرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠١٨
پۆل:خەڵکی ورمێ
پۆل:مردووانی ٢٠١٨
گارۆ: بڵێسەی خودایی

**گارۆ: بڵێسەی خودایی** () فیلمێکی ئەنیمێیە لەلایەن ستۆدیۆی ماپا بەرھەم ھێنراوە و لە ٢١ی ئازاری ٢٠١٦ بڵاوکراوەتەوە، فیلمەکە بەدوای ڕووداوەکانی ئەنیمێی گارۆ: مۆری بڵێسە.  

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان لەسەر بنەمای زنجیرە ئەنیمەیشنییەکان
پۆل:فەنیمەیشن
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦
گارۆ: مۆری بڵێسە

**گارۆ: مۆری بڵێسە** () زنجیرە ئەنیمێیەکی ژاپۆنییە، لەلایەن ستۆدیۆی ماپا بەرھەم ھێنراوە، لە زنجیرە درامای گارۆ وەرگیراوە، ئەنیمێکە لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ تا ٢٧ی ئازاری ٢٠١٥ نمایشکراوە، و پێکھاتووە لە ٢٤ ئەڵقە + یەک ئۆڤا.  

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٤ دەستیان پێکردووە
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٥ دەستیان پێکردووە
پۆل:ئەنیمێ و مانگای فەنتازیای تاریک
پۆل:فەنیمەیشن
پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ
یویچیرۆ ھایاشی

**یویچیرۆ ھایاشی** (بە ژاپۆنی: 林祐一郎، ھێپبوورن: *Hayashi Yūichirō*) دەرھێنەرێکی وێنەی جووڵاوی ژاپۆنییە. دوای ئەوەی لەسەر داوای ھاوڕێیەکی پەیوەندی بە خوێندنگایەکی وێنەی جووڵاو کردووە، ھایاشی لە ساڵی ٢٠٠١ دەستی بە کارکردن کرد لە پیشەسازی وێنەی جووڵاودا لەگەڵ ئینویاشا و دواتر یەکەم ڕۆڵی خۆی وەک دەرھێنەرێک لە ساڵی ٢٠١٢ بەدەستھێنا، ھەندێک لەو زنجیرانەی کە بەرھەمیان ھێناوە بریتین لە گارۆ: وێنەی جووڵاو، کاکێگورووی، دۆرۆھێدۆرۆ، ھێرش بۆ سەر زەبەلاحەکان: وەرزی کۆتایی.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمێ
پۆل:وێنەکێشە ژاپۆنییەکانی ئەنیمێ
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ژاپۆنی
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنیی ژاپۆنی
پۆل:زیندووان
پێشگر

**پێشگر** بریتییە لە چەند پیتێکی بەستراو کە پێش بنەچەی وشەیەک دادەنرێت.  زیادکردنی بۆ سەرەتای وشەیەک، دەیگۆڕێت بۆ وشەیەکی تر. بۆ نموونە کاتێک پێشگرەکەی *un-* بۆ وشەی *happy* زیاد دەکرێت، وشەی *unhappy* دروست دەکات. بە تایبەتی لە لێکۆڵینەوە لە زمانەکاندا، پێشگرێک پێی دەوترێت **پێشوەختە**, چونکە فۆڕمی ئەو وشانە دەگۆڕێت کە پێیەوە لکێنراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:وشەکان
پۆل:پێشگرەکان
پۆل:پێشگرەكان
پاشگر

لە زمانەوانیدا **پاشگر** چەند پیتێکی بەستراوە کە لە دوای بنەچەی وشەیەک دادەنرێت. نموونەی باو بریتین لە کۆتایی کەیسەکان، کە ئاماژەن بۆ کەیسی ڕێزمانی ناو، سیفات و کۆتایی کردار، کە کۆکردنەوەی کردارەکان پێکدەھێنن. پاشگرەکان دەتوانن زانیاری ڕێزمانی (پاشگری وەرچەرخان)یان زانیاری وشەیی (پاشگری وەرگیراو / وشەیی *) ھەڵبگرن.*

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:پاشگرەکان
ڕاستەوخۆ بۆ ڤیدیۆ

[وێنۆک|فیلمی [دی ڤی دی]]
**فیلمێک کە ڕاستەوخۆ دابەشکراوە بۆ ڤیدیۆ** (و پێشی دەوترێت: DVD iTunes، VHS، digital و ھی دیکە) زاراوەیەکە بۆ وەسفکردنی فیلمێک کە بۆ خەڵک بڵاودەکرێتەوە لەسەر شریتی ڤیدیۆیی ماڵەوە (لە مێژوودا لەلایەن ڤی ئێچ ئێس بڵاوکراوەتەوە) بەبێ ئەوەی لە سینەماکاندا بڵاوبکرێتەوە یان پەخش بکرێت لەسەر تەلەڤیزیۆن. ھەروەھا ھەندێک جار ئەم زاراوەیە وەک سووکایەتیکردن بە فیلم یان بەدواداچوونی فیلمی کوالێتی نزم یان چاوەڕوان نەکراوە سەرکەوتنێکی دارایی ھەبێت بەکاردەھێنرێت. ئەو فیلمانەی کە دەکرێن بە ڤیدیۆ دەتوانن ببنە پەتێک بۆ  ڕزگاربوون بەلای بەرھەمھێنەرانی فیلمی سەربەخۆ و کۆمپانیای بچووک. 

## سەرچاوەکان

پۆل:تەکنۆلۆژیای فیلم و ڤیدیۆ
پۆل:زاراوەکانی فیلم و ڤیدیۆ
پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن
سورونس (شەمزینان)

**سورونس** (بەلاتینی:  Surunis  ,    ) گوندێکە لە قەزای شەمزینان لە پارێزگای هەکاری .  دانیشتووانی ئەو گوندە لە هۆزی خومارون و لە ساڵی ٢٠٢١ ژمارەی دانیشتووانی ٤٩٤ کەس بووە  

**گوندەواری سورونس** دوو ئاوایی لەسەرە بە ناوی دێرەبانی (  ) و دەرییا (  ) .   لە تۆماری دەوڵەتی توركیا ناوی گوندەكە كراوە بە Öveç.

## مێژوو
سورونس زێدی  هۆزی ناوچیایە كە هۆزێكی ئاشووریەكانە، لە ساڵی ١٨٧٧دا ٤٠ بنەماڵەی ئاشووری تێیدا نیشتەجێ بوو 

## دانیشتوان
ژمارەی دانیشتووان لە ساڵی ١٩٩٧ تا ٢٠٢٢:  

## سەرچاوەکان

پۆل:لیستی گوندەكانی شەمزینان
لاتینینووسیی ھێپبێرن

[220x440px|وێنۆک|[جەیمز کێرتیس ھێپبێرن، سەرچاوەی نووسینی لاتینی ھێپبێرن]]
**لاتینینووسیی ھێپبێرن** یان **نووسینی لاتینی ھێپبێرن** (بە ژاپۆنی:|ja ヘボン式ローマ字 Hebon-shiki Rōmaji) ئاماژەیە بۆ بەکارھێنانی پیتە لاتینییەکان بۆ نووسینی زمانی ژاپۆنی کە بە وێنەوشە (یان لۆگۆگرام) نووسراوە کە لە (کانجی) چینی و پیتە بزوێنەکانی تر (کانا) وەرگیراوە.   ئەم سیستەمە بۆ ئاسانکاری خوێندنەوەی دەقە ژاپۆنییەکان بەکاردێت بۆ ئەو کەسانەی کە زمانەکە نازانن، وەک ناو لەسەر نیگارەکانی شەقام و ڕەگەزنامە و فەرھەنگ و پەرتووکی خوێندن بۆ خوێندکارانی زمانی بیانی. ئەم سیستەمە لە ساڵی ١٨٨٧ لەلایەن جەیمز کێرتیس ھێپبێرن لەکاتی نووسینی فەرھەنگێکی ئینگلیزی بۆ زمانی ژاپۆنی دروستکراوە. لە سەرەتای دامەزراندنییەوە تا سەدەی بیست و یەکەم لە ھەموو سیستەمەکانی ڕۆمانکردنی زمانی ژاپۆنی کە بەکارھێنراون و بە بەناوبانگترین سیستەم ماوەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سیستمی نوسینی ژاپۆنی
جانتای دەستی

**جانتای دەستی** () جانتایەکی مامناوەند تا گەورەیە، و بەکاردێت بۆ ھەڵگرتنی شتومەکی کەسی. زیاتر لەلایەن خانمانەوە بۆ شوێنە گشتییەکان بەکاردەھێنرێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئامرازەکانی ناوماڵ
ئینگلیزیی ئەمریکای باکوور

**ئینگلیزی ئەمریکای باکوور** بەربڵاوترین جۆری ئینگلیزییە کە لە ئەمریکا و کەنەدا قسەی پێدەکرێت بەھۆی مێژوو و کولتووری پەیوەندیداریان، ھەروەھا لێکچوونی نێوان بێژەکردن (لەھجە)، وشەسازی و ڕێزمانی ئینگلیزی ئەمریکی و ئینگلیزی کەنەدی، زۆرجار ئەم دوو جۆرە قسەکردنە بەیەکەوە کۆدەکرێنەوە. کەنەدییەکان بەگشتی بەرگەی ھەردوو ڕێنووسی بەریتانی و ئەمریکی دەگرن.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زاراوەکانی ئینگلیزی
جەیمز کێرتیس ھێپبێرن

[چەپ|وێنۆک|225x225پیکسڵ|ھێپبوورن لە پەیکەری یادکردنەوەیدا لە زانکۆی میجی [ژاپۆن]]
**جەیمز کێرتیس ھێپبێرن** () (١٣ی ئازاری ١٨١٥ – ٢١ی ئەیلوولی ١٩١١) قەشەیەکی پرۆتێستانتی ئەمریکی بوو و یەکەم کەس بووە کە وەرگێڕانی دەنگە ژاپۆنییەکانی بە نووسینی پیتی لاتینی داھێناوە و زۆرترین کاریگەری لەسەر بەھێزکردنی پەیوەندییە ئەمریکییە - ژاپۆنییەکان ھەبوو.  

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٥
پۆل:مردووانی ١٩١١
یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧

**یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧** یارییەکی تۆپی پێ بوو بۆ دیاریکردنی براوەی جامی کیشوەرەکانی ساڵی ١٩٩٧. یارییەکە لە ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧ لە یاریگای نێودەوڵەتی شا فەھد، لە ڕیازی پایتەختی عەرەبستانی سعوودی، لە نێوان ھەڵبژاردەی ئوسترالیا و ھەڵبژاردەی بەڕازیل بەڕێوەچوو. بەڕازیل بە ئەنجامی ٦–٠ یارییەکەی بردەوە و بۆیەکەمجار نازناوەکەی بەرزکردەوە.

## سەرچاوەکان

* ڕاپۆرتی یارییەکە
سەدەف عەسگەری

**سەدەف عەسگەری** (بە ئینگلیزی: Sadaf Asgari)، لە دایکبووی ٥ی ڕەزبەری ١٩٩٧، خانمە نواندکارێکی ئێرانییە.  زیاتر بە ڕۆڵەکانی لە فیلمەکانی *دیارنەمان* (٢٠١٧)، *یەڵدا* (٢٠١٩) و *دەستەی کچان* (٢٠٢٢) ناسراوە.  خەڵاتی باشترین ڕۆڵگێڕی بەدەستھێنا لە کورتە فیلمێکدا لە فێستیڤاڵی فیلمی سەندەنس ساڵی ٢٠٢٠ بۆ *تاقیکردنەوە* (٢٠١٩).    لە ساڵی ٢٠٢٢ ڕۆڵی سەرەکی بینی لە فیلمی تا سبەنێ لە دەرھێنانی عەلی عەسگەری.
## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧
پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس
خۆشی (فیلم ٢٠٢١)

**فیلمی خۆشی** () فیلمێکی درامای ئیرۆتیکییە کە لە ساڵی ٢٠٢١ کە لەلایەن نینجا تایبێرگەوە نووسراوە و لە یەکەم دەرھێنانی درێژی نینجا تایبێرگ دەرھێنراوە. فیلمەکە لەسەر بنەمای کورتە فیلمی تایبێرگ لە ساڵی ٢٠١٣ بە ھەمان ناوە و باس لە ژنێکی گەنجی خەڵکی شارۆچکەیەکی بچووکی سوێد دەکات کە دەچێتە لۆس ئانجلەس بۆ ئەوەی ببێتە ئەستێرەی پۆڕن. لەم فیلمەدا سۆفیا کاپڵ، ڕێڤیکا ئان ڕۆستل، ئیڤلین کلێر، کریس کۆک، دانا دیئارمۆند و کێندرا سپێد ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن.
فیلمی خۆشی ھەڵبژێردرا بۆ فێستیڤاڵی فیلمی کان ٢٠٢٠ پێش ئەوەی بۆ یەکەمجار لە فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس ٢٠٢١ لە ١ی شوباتی ٢٠٢١ لە بەشی پێشبڕکێی دراماتیکیی جیھانی سینەما نمایش بکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی ھۆڵەندا
پۆل:فیلمە فرە زمانە ھۆڵەندییەکان
پۆل:فیلمە ھۆڵەندییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە فەرەنسییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە سویدییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون
پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی فەرەنسا
پۆل:فیلمە فرە زمانە فەرەنسییەکان
پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی سووید
پۆل:فیلمە فرە زمانە سویدییەکان
پۆل:فیلمە سوویدییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
کاری ھونەری

**کاری ھونەریی** () ھونەر لە سەرەتای شارستانییەتەوە بەشێکی دانەبڕاو بووە لە کولتوری مرۆڤایەتی. لە تابلۆی دەشکەوتی کۆنەوە بۆ پەیکەری مۆدێرن، بەرھەمە ھونەرییەکان بە چەندین شێوە دێن و بە چەندین ھۆکار دروستبوون، وەک دەربڕینی داھێنان و ھەست، بۆ گێڕانەوەی چیرۆک، یان بۆ گەیاندنی بیرۆکە و پەیام.

یەکێک لە گرنگترین لایەنەکانی ھەر کارێکی ھونەری توانای وروژاندنی ھەست و پەیوەندی لەگەڵ بینەراندایە. ئەمەش دەتوانرێت لە ڕێگەی بەکارھێنانی وردی ڕەنگ و پێکھاتە و تەکنیکەکانی ترەوە بەدەست بھێنرێت. ھەروەھا کارێکی ھونەری دەتوانێت تەحەدای تێڕوانینەکانمان بکات و ناچارمان بکات بیرکردنەوەیەکی ڕەخنەگرانە لەبارەی جیھانی دەوروبەرمانەوە بکەین. دەتوانێت وامان لێبکات ڕووبەڕووی ڕاستییە ناڕەحەتەکان ببینەوە و ئیلھامبەخش بێت بۆ گرتنەبەری ھەنگاو بۆ دروستکردنی گۆڕانکاری ئەرێنی.

لایەنێکی تری گرنگی ھونەر گرنگی مێژوویی و کولتوورییەتی. کارە ھونەرییەکان دەتوانن وردەکارییەک بۆ ڕابردوو پێشکەش بکەن، پەنجەرەیەک بۆ ژیان و ھەڵوێست و بیروباوەڕی کەسانی سەردەم و شوێنە جیاوازەکان دابین بکەن. ھەروەھا دەتوانن وەک بەردی گرنگی کولتووری کاریگەر بن، کە ڕەنگدانەوەی بەھا و نەریت و کۆمەڵگە جیاوازەکان بن. بە گشتی کارێکی ھونەری دەتوانێت کاریگەری قووڵی لەسەر بینەرانی ھەبێت، دەرفەتێک بۆ بیرکردنەوە و خۆڕاگری و ئیلھامبەخشین پێشکەش بکات

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:داڕشتن
پۆل:ھونەرە سۆماییەکان
پۆل:کارە ھونەرییەکان
بەرھەمھێنانی فیلم

**فیلمسازی** یان **بەرھەمھێنانی فیلم** () بریتییە لەو پرۆسەیەی کە فیلمێکی جووڵاو بەھۆیەوە بەرھەم دەھێنرێت. فیلمسازی کۆمەڵێک قۆناغی ئاڵۆز و جیاواز لەخۆدەگرێت، کە لە چیرۆکێکی سەرەتایی، بیرۆکەیەک، یان کۆمیسیۆنێکەوە دەست پێدەکات. پاشان بەردەوام دەبێت لە ڕێگەی سیناریۆنووسی، کاستینگ، پێش بەرھەمھێنان، وێنەگرتن، تۆمارکردنی دەنگ، دوای بەرھەمھێنان، و نمایشکردنی بەرھەمی تەواو لەبەردەم بینەردا. چەندین چوارچێوەی ئابووری و کۆمەڵایەتی و سیاسی لە سەرانسەری جیھاندا ڕوودەدات. چەندین تەکنەلۆژیا و تەکنیکە سینەمایییەکان بەکاردەھێنێت .

ھەرچەندە فیلمسازی لە سەرەتادا بەکارھێنانی "فۆتۆگراف"ی تێدابوو بەڵام ئێستا زۆربەی بەرھەمە فیلمییەکان دیجیتاڵین. ئەمڕۆ فیلمسازی ئاماژەیە بۆ پرۆسەی داڕشتنی چیرۆکێکی بینراو و بیستراو بە شێوەیەکی بازرگانی بۆ دابەشکردن یان پەخشکردن.

## سەرچاوەکان

پۆل:تەکنۆلۆژیای فیلم و ڤیدیۆ
پۆل:سینەماکاریی
پۆل:تەکنیکە سینەمایییەکان
پۆل:فیلمسازی
دەستەی فیلم

**دەستەی فیلم** یان **تیمی فیلم** () بریتییە لە کۆمەڵێک کەس، کە لەلایەن کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنانەوە بەکرێ دەگیرێن، بە مەبەستی بەرھەمھێنانی فیلم یان فیلمێکی جووڵاو. تیمەکە لە کاست جیا دەکرێنەوە، چونکە کاستەکە بەو ئەکتەرانە تێدەگەن کە لەبەردەم کامێرا دەردەکەون یان دەنگ بۆ کارەکتەرەکانی فیلمەکە دابین دەکەن. ھەروەھا تیمی فیلمەکە جیاوازن لە بەرھەمھێنەران، چونکە بەرھەمھێنەران ئەوانەن کە خاوەنی بەشێکن لە ستۆدیۆی فیلمەکە یان مافی خاوەندارێتی فیکری فیلمەکە. تیمێکی فیلم دابەش دەکرێن بەسەر بەشە جیاوازەکاندا، کە ھەریەکەیان تایبەتمەندن لە لایەنێکی دیاریکراوی بەرھەمھێنانەکەدا. پۆستەکانی تیمی فیلم بەدرێژایی ساڵان پەرەیان سەندووە، بەھۆی گۆڕانکاری تەکنەلۆژییەوە ھاندراوە، بەڵام زۆرێک لە کارە تەقلیدییەکان مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەدەی بیستەم و لە سەرانسەری دەسەڵاتەکانی دادوەری و کولتوورەکانی فیلمسازیدا باون.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فیلمسازی
پۆل:سینەماکاریی
پۆل:پیشەکانی فیلمسازی
بودجەی فیلم

وێنۆک|بودجەی فیلمی جۆکەر لە ساڵی ٢٠١٩
**بوودجەی فیلم** () ئاماژەیە بۆ ئەو پرۆسەیەی کە بەرھەمھێنەری ھێڵ، بەڕێوەبەری بەرھەمھێنانی یەکە، یان ژمێریاری بەرھەمھێنان بودجەیەک بۆ بەرھەمھێنانی فیلم ئامادە دەکات. ئەم بەڵگەنامەیە کە دەتوانێت زیاتر لە ١٣٠ لاپەڕە بێت، بۆ دەستەبەرکردنی دارایی بۆ فیلمەکە و دەبێتە ھۆی پێش بەرھەمھێنان و بەرھەمھێنانی فیلمەکە بەکاردەھێنرێت. ڕەنگە بۆ کەمکردنەوەی تێچوونەکان چەندین ڕەشنووسی بوودجە پێویست بێت. بوودجە بە شێوەیەکی گشتی دابەش دەکرێت بەسەر چوار بەشدا: *سەرووی ھێڵ* (بەھرەی داھێنەر)، *خوارەوەی ھێڵ* (تێچووی بەرھەمھێنانی ڕاستەوخۆ)، *[[قۆناغی دوای بەرھەمھێنان|دوای بەرھەمھێنان]]* (مۆنتاژ، کاریگەرییە بینراوەکان و ھتد)، و *ئەوانی تر* (بیمە، بۆندی تەواوکردن، ھتد). بوودجەکە بانگەشە و بەبازاڕکردنی فیلم ناگرێتەوە کە ئەمەش لە ئەستۆی دابەشکەری فیلمدایە. دەتوانرێت پارەدارکردنی فیلم لە وەبەرھێنەرێکی تایبەت، سپۆنسەر، دانانی بەرھەم، ستۆدیۆی فیلم، کۆمپانیای کات بەسەربردن، و/یان سندوقەکان بەدەستبھێنرێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:بودجە
بیردۆزی فیلم

**بیردۆزی فیلم** یان **تیۆری فیلم** کۆمەڵێک ڕێبازی زانستییە لەناو ڕێچکەی ئەکادیمی خوێندنی فیلم یان سینەمادا کە لە ساڵانی ١٩٢٠ بە پرسیارکردن لە تایبەتمەندییە بنەڕەتییە فەرمییەکانی فیلمە جووڵاوەکان دەستیپێکرد؛ و کە ئێستا چوارچێوەی چەمکی بۆ تێگەیشتن لە پەیوەندی فیلم بە واقیع، ھونەرەکانی تر، بینەرانی تاکەکەسی و کۆمەڵگا بەگشتی دابین دەکات. بیردۆزی فیلم نابێت لەگەڵ ڕەخنەی گشتی فیلم، یان مێژووی فیلم تێکەڵ بکرێت، ھەرچەندە ئەم سێ ڕێچکەیە پەیوەندییان بەیەکەوە ھەیە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:تەکنۆلۆژیای فیلم و ڤیدیۆ
پۆل:فیلمسازی
پۆل:تیۆریی ڕەخنەیی
پۆل:سینەماکاریی
پۆل:ھونەرەکان
پۆل:بیردۆزی فیلم
پۆل:پاش‌ نوێگەری
تەحیات

***تەشەھود*** (بە عەرەبی: تَشَھَّد، واتە "شایەتی باوەڕ"), ھەروەھا ناسراوە بە تەحیات (لە زمانی عەرەبی)، بەشێکە لە نوێژە کە لە ھەموو نوێژێک دەخوێندەرێت.

## تەحیات و ماناکەی بە کوردی
(**التَّحِیَّاتُ للھِ، وَالصَّلَوَاتُ، وَالطَّیِّبَاتُ، السَّلامُ عَلَیْکَ** (١) **أَیُّھَا النَّبِیُّ وَرَحْمَةُ اللھِ وَبَرَکَاتُھُ، السَّلامُ عَلَیْنَا وَعَلَی عِبَادِ اللھِ الصَّالِحِینَ، أَشْھَدُ أَنْ لاَ إِلھَ إِلاَّ اللھُ وَأَشْھَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُھُ وَرَسُولُھُ**)

واتە: (سەلامو موڵکو گەورەییو پەرستشو وشە و کردەوەی پاک و چاک ھەر بۆ خودایە، سڵاو و ڕەحمەتی خودات لەسەر بێت ئەی پێغەمبەری خودا (**ﷺ**) سڵاو لەسەر ئێمەش و لەسەر ھەموو بەندە چاکەکانی خودابێت، شایەتی دەدەم، کە ھیچ پەرستراوێک شایستەی پەرستن نییە، جگە لە (اللە)، شایەتیش دەدەم، کە محەممەد بەندە و نێردراوی خودایە).

**چۆنێتی [[سەڵاوات]]دان لەسەر پێغەمبەر (ﷺ) لە دوای تەحیات**

(**اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَعَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ، اللَّھُمَّ بَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَعَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ**)

واتە: (خودایە دروودو سەڵاوات بڕژێنە بەسەر محەممەدو خانەوادەی محەممەددا، ھەر وەکو چۆن دروودت ڕژاند بەسەر ئیبراھیمو خانەوادەی ئیبراھیمدا، بەڕاستی تۆ سوپاسو ستایش کراویتو خاوەن شکۆییت، خودایە پیرۆزی بڕژێنە بەسەر محەممەدو خانەوادەی محەممەددا، ھەر وەکو چۆن پیرۆزیت ڕژاند بەسەر ئیبراھیمو خانەوانەدەی ئیبراھیمدا، بەڕاستی تۆ سوپاسو ستایش کراویتو خاوەن گەورەییو شکۆییت).

(١) پێغەمبەر (**ﷺ**) بەو شێوەیە ھاوەڵانی فێرکردوە، بەڵام کاتێک، کە وەفاتی کرد ھاوەڵان ڕەزای خودایان لێبێت

بەم شێوەیان دەگوت: (السلام علی النبِیِّ ورحمە اللە وبرکاتە) وصححە اڵالبانی فی الإرواو (٢/ ٢٧).

## فەرموودەی پێغەمبەر ﷺ
لە ئەبوو ھورەیرە ڕەزای خوای لێبێت دەڵێت پێغەمبەر ﷺ نزای دەکرد و دەیفەرموو: «**اللَّھُمَّ إنی أعوذ بک من عذاب القبر، وعذاب النار، ومن فتنة الْمَحْیَا وَالْمَمَاتِ، ومن فتنة الْمَسِیحِ الدَّجَّالِ**»، واتە: «خودایە من پەنات پێدەگرم لە سزای گۆڕ، پەنات پێدەگرم لە سزای دۆزەخ، پەنات پێدەگرم لە فیتنەی ژیان وفیتنەی مردن، وپەنات پێدەگرم لە فیتنەی مەسیحی دەججال». و لە ڕیوایەتەکەی (موسلیم)دا: «ئەگەر یەکێک لە ئێوە بۆ تەشەھود (تەحیات) دانیشت لە کاتی نوێژ ئەوا با پەنا بە خوای گەورە بگرێت لە چوار شت بڵێت: «خودایە من پەنات پێدەگرم لە سزای دۆزەخ…». پاشان وەکو فەرموودەکەی پێشوو ئەوانی تری فەرموو.

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
پۆل:نوێژ لە ئیسلامدا
پۆل:زاراوەکانی نوێژ
زوومبی دۆس پالمارێس

220x440px|وێنۆک
**زوومبی** ()  (١ی کانوونی دووەمی ١٦٥٥ - ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٦٩٥) بە **زوومبی دۆس پالمارێس** ناسرابوو. سەرۆکێکی خەڵکی کویلۆمبۆلا بوو لە بەڕازیل و یەکێکە لە پێشەنگەکانی بەرەنگاربوونەوەی کۆیلەکردنی ئەفریقییەکان لەلایەن پورتوگالیەکانەوە لە بەڕازیلی داگیرکراودا. . ھەروەھا دوا فەرمانڕەوای کویلۆمبۆ دۆس پالمارێس بوو، کە کۆمەڵێک ئەفریقی-بەرازیلی بوون لە ویلایەتی ئەلاگۆاسی نوێ لە بەڕازیل کە خۆیان لە کۆیلایەتی ڕزگار کرد. زوومبی ئەمڕۆ لە نەریتی ئەفریقی-بەڕازیلیدا ڕێزی لێدەگیرێت و وەک ھێمای بەرخۆدان لە دژی کۆیلەکردنی ئەفریقییەکان لە بەڕازیل.
## ژیان
### لەدایکبوون و پەروەردەکردن
زوومبی لە ساڵی ١٦٥٥ لە شاری پالمارێس لە ویلایەتی بەھیا لە بەڕازیل لەدایکبووە، کە سەر بە کۆمەڵێک شاری ڕێکخراوی کۆمەڵایەتی بوون بە ناوی «پالمێریس»، کە یاساکانیان پشتی بە ئایینی ئیسلام و یاسای ئیسلام دەبەست لە فەرمانڕەوایەتیدا، جگە لە ھەندێک داب و نەریتی بۆماوەیی.  وەک شانشینە ئیسلامییەکان لە ڕۆژاوای ئەفریقا. و پێدەچێت زوومبی خەڵکی کۆنگۆ بێت.

کاتێک تەمەنی شەش ساڵ بوو لەلایەن پورتوگالییەکانەوە گیرا و ڕەوانەی مژدەدەرێکی گاور کرا کە ئەنتۆنیۆ مێلۆ بوو، کردی بە کۆیلەی خۆی و ناوی لێنا فرانسیسکۆ، زوومبی فێری نھێنییە پیرۆزەکان و پورتوگالی و لاتینی بوو، کۆمەڵگەیەکی کۆنگۆیی لە پالمارێس دامەزراند سەرەڕای ھەوڵدان بۆ ملکەچکردنی، بەڵام زوومبی لە ساڵی ١٦٧٠ ھەڵھات و لە تەمەنی پانزە ساڵیدا گەڕایەوە بۆ زێدی خۆی. زوومبی بە لێھاتوویی جەستەیی و فێڵبازی لە شەڕدا ناسرا و تا ئەو کاتەی تەمەنی لە سەرەتای بیستەکاندا بوو، ستراتیژیستێکی سەربازیی بەڕێز بوو.
### وەرگرتنی دەسەڵات
زوومبی دوای گەنگا زوومبای مامی دەست بەسەر دەسەڵاتدا گرت، بە دادپەروەری و یەکسانی بە پێی یاسا شارستانی و تاوانکارییەکان فەرمانڕەوایەتی وڵاتی کرد.

### بەرەنگاربوونەوەی داگیرکەران
لە ناوەڕاستی سەدەی حەڤدھەمدا، ئیمپراتۆریەتی ھۆڵەندا ھەوڵیدا پێگەیەک لە بەڕازیل بدۆزێتەوە و کێبڕکێی لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی پورتوگالدا دەکرد. ئەوان ناوچەکانی دەرەوەی کۆماری ئیسلامیی پالمێراسیان داگیرکرد و ھێرشێکی بەرفراوانیان کردە سەر پاڵمێراس، بەڵام بەڕازیلییەکان توانیان داگیرکەران بەرپەرچ بدەنەوە، تا ئەو کاتەی بە تەواوی بۆ دەرەوەی وڵات دەرکران. پورتوگالییەکان دوای شکستپێھێنانی ھۆڵەندییەکان پێشڕەوییان کرد و ھەڵمەتەکانی یەک لەدوای یەکیان نارد لە ھەوڵێکدا بۆ جڵەوکردنی زەوییەکانی کۆماری پالمێراسدا، کە نزیکەی پانزە نێردراو تێدا تۆمارکرا لە دژی کۆماری پالمێراس لەنێوان ساڵانی ١٦٧٠ بۆ ١٦٨٢. زوومبی لەگەڵ سوپای تازەپێگەیشتووەکەیدا بە شێوەیەکی زیرەکانە شەڕیان کرد. لە ساڵی ١٦٩٤ سەربەخۆیی وڵاتەکەی لە پورتوگال بەدەستھێنا، دوای فراوانکردن و لکاندنی زیاتر لە بیست ناوچەی ویلایەتی باھیا لە بەڕازیل.

### گەمارۆدانی پورتوگالییەکان و مردنی
ئەو وڵاتەی زوومبی فەرمانڕەوایەتیی دەکرد زیاتر لە ٥٠ ساڵ بەردەوام بوو. بە شکستە یەک لە دوای یەکەکانی ئیمپراتۆریەتی پورتوگالی لە بەڕازیل، ئیمپراتۆری پورتوگال بڕیاریدا خۆی دەستێوەردان بکات بۆ دامرکاندەوەی ئەو شۆڕشانەی لەوێ ڕوودەدەن. شۆڕشگێڕە بەڕازیلییەکان لە ساڵی ١٦٩٥دا گەمارۆدران و بەڕازیلییەکان ئازایانە شەڕیان لەگەڵ داگیرکەراندا کرد، بە سەرۆکایەتی فەرماندە زوومبی تا ئەو فەرماندەیە لەکاتی بەرگریکردن لە پایتەختی ماکاوسدا کوژرا، کە دواجار لەژێر بۆردوومانی تۆپخانەی قورس و بەھێزدا کەوتە دەست پورتوگالییەکان و برسیکردنی دانیشتوانی ناوچەکە، کە مێژوونووسی بەڕازیلی «ئیکلیدس دا کونھا» لە پەرتووکی شۆڕش لە ھەرێمە دوورەکاندا باسی کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٦٥٥
پۆل:مردووانی ١٦٩٥
پۆل:پاشا لە سێدارەدراوەکان
ئەریکا

**ئەریکا** ()یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی چیلی. ڕووبەرەکەی بریتییە لە (٤٬٧٩٩٫٤) کم دووجا، و ژمارەی دانیشتووانی بریتییە لە(٢٢٢٬٦١٩) کەس.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:شارەکانی چیلی
جەمال موبارەک

**جەمال موبارەک** یان **جەمال محمد حوسنی سەید موبارەک**، (لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٦٣) لە قاهیرە لەدایک بووە، سیاسەتمەدارێکی میسرییە و وەک یاریدەدەری سکرتێری گشتی و سکرتێری پێشووی سیاسەتەکانی پارتی دیموکراتی نیشتمانی کاری کردووە, کوڕی بچووکی حوسنی موبارەک سەرۆکی پێشووی میسر و سوزان موبارەک.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
پۆل:موسڵمانانی میسری
پۆل:زیندووان
ئامینە کارا

**ئەمینە کارا**, ناسراو بە ناوی جەنگی **ئەڤین گۆی** ، (١٩٧٤ – ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢)، چەکدار و چالاکوانی سیاسی کوردی تورکیا بووە و وەک سەرۆکی بزووتنەوەی *ژنانی کورد لە فەرەنسا* کاری کردووە.

بەڕەچەڵەک خەڵکی کوردستانی تورکیایە، لە ساڵی ١٩٩٤ دوای کۆمەڵکوژکردنی گوندەکەی بەرەو ھەرێمی کوردستان لە عێراق ھەڵاتووە. لە ساڵی ١٩٨٨ پەیوەندی بە دۆزی کوردەوە کردووە و لە ساڵی ٢٠١٤ لە شەڕی ئیدارەی خۆسەری باکور و ڕۆژھەڵاتی سوریا دژی دەوڵەتی ئیسلامی بەشداری کردووە. دوای ئەوەی لە شاری ڕەقە بریندار بوو، لە ساڵی ٢٠٢٠ بۆ چارەسەری پزیشکی ڕووی لە ئەوروپا کرد. لە تەقەکردنەکەی پاریس لە ساڵی ٢٠٢٢ کوژرا .

## ژیاننامە
ئامینە لە ساڵی ١٩٧٤  لە شاری ھیلال لە پارێزگای شرناخ لە تورکیا لەدایکبووە، چوارەم منداڵی پێنج منداڵ بووە. خێزانەکەی لە ساڵی ١٩٩٤ ڕوویان لە عێراق کردووە و لەوێ لە کەمپێکی پەنابەران لە زاخۆ نیشتەجێ بوون پێش ئەوەی بۆ ھەمیشە ڕوو لە مەخمور بکەن. 

### پیشەی سەربازی
کارا لە ساڵی ١٩٨٨ پەیوەندی بە بزووتنەوەی چەکداری کوردەوە کردووە.  لە تورکیا، عێراق، سوریا، ئێران شەڕی کردووە و بانگەشەی بۆ کوردستان کردووە.  لە ساڵی 2014 پەیوەندی بەو میلیشیایانە کرد کە بۆ بەرگریکردن لە ڕۆژئاڤا کە لەلایەن پارتی یەکێتی دیموکراتەوە پێکھاتبوو، کە پەیوەندییەکی نزیکیان لەگەڵ پارتی کرێکارانی کوردستانی تورکیا ھەبوو، لە کاتی شەڕی ناوخۆی سوریادا. بەشداری لە خەباتی دژی دەوڵەتی ئیسلامی لە کۆبانی و شەڕی ڕەقە کردووە . 

### دەربەدەری لە فەرەنسا
کارا لە ساڵی ٢٠١٩ لە شاری ڕەقە بریندار بوو و دوای ڕووخانی دەوڵەتی ئیسلامی جێی ھێشت، بۆ چارەسەری پزیشکی ڕووی لە فەرەنسا کرد، پاشان ئەڵمانیا بۆ چارەسەری پزیشکی، پێش ئەوەی لە ئەیلوولی ٢٠٢٠ بگەڕێتەوە پاریس . بوو بە مامۆستا و داوای مافی پەنابەری کرد بەڵام لە مانگی شوباتی ٢٠٢٢ لەلایەن فەرمانگەی پاراستنی پەنابەران و بێ دەوڵەتانی فەرەنسا ڕەتکرایەوە.

لە پاریس، کارا درێژەی بە پابەندبوونی خۆی بە دۆزی کورد دا و بوو بە سەرۆکی *بزووتنەوەی ژنانی کورد لە فەرەنسا* .  بە پێی ڕاپۆرتی ڕۆژنامەی  فەڕەنسی،  ئامینە پاڵەوانێک بوو لەناو ڕەوەندی کوردی ئەوروپیدا.  ئەو لە مانگەکانی کۆتایی ژیانیدا پشتگیری خۆی بۆ ناڕەزایەتییەکانی مەھسا ئەمینی دەربڕی. ئەو شانازیی بە بەناوبانگکردنی دروشمی ژن، ژیان، ئازادی کرد، کە باڵی ژنانی پارتی ئاشتی و دیموکراسی بەکاری دەھێنا. ھەروەھا دەستپێشخەری چەندین خۆپیشاندانی لە پاریس کرد بۆ پشتیوانی لە مەھسا ئەمینی. 

### مەرگ
لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، ئیمین کارا لە کردەیەکی تیرۆریستیدا کە لەلایەن توندڕەوێکی ڕاستڕەوی دژە کوردەوە ئەنجامدرا، کوژرا. ئەو بەشداری لە کۆبوونەوەیەکدا دەکرد بۆ ئامادەکاری بۆ ڕێپێوانێکی یادەوەری بۆ دەیەمین ساڵیادی کوشتنی سێ لایەنەی چالاکانی کورد لە پاریس. ھەروەھا لەو ھێرشەدا دوو پیاوی کوردیش کوژراون. ھەرسێکیان لەلایەن کوردەوە بە شەھید دادەنرێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:یەکەکانی پاراستنی گەل
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤
پۆل:ژنە کوردەکانی تورکیا
مەحمود ئێزیدی

**ھاشم ئیلیاس سایلۆ** (1944 – 18ی ئابی 1979) ناسراو بە **مەحمود عیزیدی** ، پێشمەرگەیەکی بەناوبانگی پێشمەرگەی ئێزیدی دڵسۆزی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو، کە سەرکردایەتی چەندین ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازی سەرکەوتووی دژی ڕژێمی کرد لە سەردەمی بەعسی عێراقدا.   

پێش ئەوەی لە ساڵی 1974 ببێت بە پێشمەرگە، لە تەمەنی 18 ساڵیدا لە سوپای عێراق وەرگیرابوو، دواتر بەھۆی پابەندبوونی بە جێبەجێکردنی ئەرکە سەربازییەکانی و ئاستێکی باشی لە مەشق و ڕاھێناندا پلەی بەرزکرایەوە بۆ جێگری ئەفسەر. لە ساڵی ١٩٦٣ بە نھێنی پەیوەندی بە پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کردووە و لەو کاتەوە ئەندام بووە. لە ساڵی 1970، دوای ڕێککەوتنی ئۆتۆنۆمی عێراق و کورد ، مەحمود ئێزیدی پەیوەندی خۆی لەگەڵ پارتی دیموکراتی کوردستان  ئاشکرا کرد، و دەستی کرد بە چالاکی ئاشکرا و ھەروەھا پەیوەندی ڕاستەوخۆی لەگەڵ کادرەکانی دیکەی حیزبەکەدا دامەزراند. لە ساڵی 1974 و دوای ڕووخانی ڕێککەوتنی ئۆتۆنۆمی عێراق و کورد لە ساڵی 1970 و بەھۆی گۆشەگیری لەلایەن ڕژێمی عێراقەوە ، مەحمود ئێزیدی پەیوەندی بە خەباتی کوردەوە کرد و دەستی کرد بە خزمەتکردن لە ھێزی پێشمەرگە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەربزێوانی کورد
پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:کوردانی باشووری کوردستان
پۆل:مردووانی ١٩٧٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ئێزدییەکانی عێراق
پۆل:پێشمەرگە
تۆکیۆ تیڤی

**تۆکیۆ تیڤی** یان **تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ** () وێستگەیەکی تەلەڤیزیۆنییە و دەکەوێتە شاری تۆکیۆ لە ژاپۆن.  ھەروەھا بە **تیلیتۆ** () ناسراوە، وشەیەکە لە ناوی ڕەسەنی دامەزراوەکەوە نەخشێندراوە. خاوەنی سەرەکی دامەزراوەکە نیھۆن کیزای شینبونە. تۆکیۆ تیڤی بچووکترین تۆڕی پەخشی تەلەڤیزیۆنییە لە تۆکیۆ و بەناوبانگە بە چەندین بەرنامە و زنجیرە ئەنیمێ.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمپانیا ئەنیمێیەکان
دەنگی ئاسمان

**دەنگی ئاسمان** () زنجیرەیەکی ئەنیمێی تەلەڤیزیۆنییە کە لەلایەن ستۆدیۆی ئەی وەن پیکچەرز بەرھەم ھێنراوە و لە دەرھێنانی مامۆرو کانبێ. ئەنیمێکە لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ بۆ یەکەمجار نمایشکرا و تا ٢٢ی ئازاری ٢٠١٠ لە کەناڵی تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ بەردەوام بوو، و لە ١٢ ئەڵقە پێکھاتبوو.  

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٠ دەستیان پێکردووە
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٠
پۆل:ئەی-١ پیکچەرز
پۆل:مانگای کارەکانی ڕاگەیاندنی ئاسکی
پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی سیناریۆی ڕەسەنیان ھەیە
پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:خەیاڵی پاش کۆتاییی جیھانی
پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی زانستی
پۆل:شۆنن مانگا
پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکانی دوای کۆتابیی جیھان
یاریی کۆتاییی جامی شا فەھد ١٩٩٢

**یاریی کۆتاییی جامی شا فەھد ١٩٩٢** یارییەکی تۆپی پێ بوو بۆ دیاریکردنی براوەی جامی شا فەهد لە ساڵی ١٩٩٢ . یارییەکە لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٢ لە یاریگای شا فەهد لە ڕیاز  پایتەختی عەرەبستانی سعوودی، لە نێوان  لە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عەرەبستانی سعوودی بەڕێوەچوو  . ئەرژەنتین بە ئەنجامی ٣-١ یارییەکەی بردەوە.

## سەرچاوەکان

* ڕاپۆرتی یارییەکە
درووز

وێنۆک
**درووزەکان** کە خۆیان بە **یەکتاپەرست** ناودەبەن، ڕێبازێکی ئیتنۆ-ئایینیین  عەرەب کە فێرکاریی بیروباوەڕی یەکتاپەرستی پەیڕەو دەکەن؛ سەرچاوەکانی دەگەڕێتەوە بۆ خوێندنگای بیری ئیسماعیلی کە یەکێکە لە خوێندنگا ھزرییە ئیسلامییەکان و بۆ دەوڵەتی فاتیمی لە سەدەی دەیەمدا و ڕەگ و ڕیشەی درووزەکان دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆژئاوای ئاسیا.   خۆیان بە گەلی **یەکتاپەرست** یان **یەکتاپەرستان** ناودەبەن. درووزەکان ڕێز لە پێغەمبەر شوعەیب دەگرن، کە یەکێکە لە پێغەمبەرە عەرەبەکان، کە بە دامەزرێنەری ڕۆحی و پێغەمبەری سەرەکی بیروباوەڕی یەکتاپەرستی دەزانن.     بیروباوەڕی یەکتاپەرستی لەسەر بنەمای فێرکارییەکانی حەمزەی کوڕی عەلی کوڕی ئەحمەد و خەلیفەی شەشەمی فاتیمی و حەکیم بەنی ئەمروڵڵا و فەیلەسووفە کۆنەکانی یۆنانی وەک ئەفلاتوون دامەزراوە ئەرستۆ، پیتاگۆرس و زینۆی ستۆیک.  ھەندێک لێکۆڵینەوە باس لەوە دەکەن کە ڕێبازی درووزەکان لە سەردەمی فاتیمیەکانی حەکیم بەنی ئەمروڵڵا (٤١١ کۆچی / ١٠٢٠ زایینی) لەسەر دەستی محەممەدی کوڕی ئیسماعیل دوورزی دامەزراوە، بەڵام ھەندێکیان باسیان کردووە کە دامەزرێنەری ڕاستەقینە حەمزەی کوڕی عەلی کوڕی محەممەد زەوزانی بووە، کە پەرتووکە ئایینییەکانیانی نووسیوە. و ئەو دوو پیاوە جیاوازییان ھەبوو، بۆیە یەکەمیان ( محەممەد کوڕی ئیسماعیلی درووزی) کۆچیان کرد بۆ شام، و ڕێبازەکەی بە ناوی ئەو ناسراوە، بەڵام درووزەکان ئەم ڕەچەڵەکیان بەدڵ نییە و دەڵێن لە مێژووی خۆیان و پەرتووکە پیرۆزەکانیاندا نەدۆزراوەتەوە. موقتەنی بەھائەدین بە یەکێک لە دامەزرێنەرانی ڕێبازەکە دادەنرێت و ئەو کەسەیە کە دەرگای کۆشش و داکۆکیکردنی تێیدا داخستووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئایینە ئیبراھیمییەکان
پۆل:درۆز
پۆل:قەومەکانی ئوردن
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی لوبنان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی سووریا
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:گرووپە ئەفسانییەکان
پۆل:عیرفان
پۆل:ئەفلاتوونیزمی نوێ
پۆل:دینە ئیبراھیمییەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی عەرەب
زمانەکانی ئێرانی ڕۆژاوا

**زمانەکانی ئێرانی ڕۆژاوا لە کۆنترین زمانەکانی دونیان کە تا ئێستا قسەیان پێ دەکرێ** لقێکن لە زمانە ئێرانییەکان   و لە فارسی کۆن و مادی ( سەدەی شەشەمی پێش زایین)ەوە لقیان لێ بوویەوە. کۆمەڵە زمانییەکانی ڕۆژاوای ئێران زۆربەی زمانە کۆنەکان لەخۆدەگرن کە لە فەلاتی ئێران و دەوورووبەریدا قسەیان پێدەکرێت، وەک فارسی کۆن و نوێ، زمانە کوردیەکان، و بەلۆچی، کە ھەموویان لە یەک ڕەگەوە سەرچاوە دەگرن.
## سەرچاوەکان
ئەبوو لوئلوئە

**ئەبوو لوئلوئە** و پێی دەوترێت: **فەیرووزی نەھاوەندی** (بە فارسی: پیروز نهاوندی) ناوی فەیرووز بووە، و نازناوی **ئەبوو لوئلوئە** بووە، بە ناوی کچەکەیەوە، و لەناو گەلەکەیدا ناوی لێ نراوە **بابا شوجاعەدین** بکوژی عومەر کوڕی خەتتابە. لوئلوئە لەلایەن ڕۆمەکانەوە گیرا پاشان موسڵمانان لە دەستی ڕۆمەکانەوە گرتیان، و لە ساڵی ٢١ی کۆچیدا بە دیل بردرا بۆ مەدینە، و کۆیلەی موغییرە کوڕی شوعبە بوو، و بۆ ڕێبازە زۆرینەکەی موسڵمانان کە سوننەکانن، بە خوانەناسێکی دەزانن کە موسڵمان نەبووە، و تاوانبار بووە بەھۆی کوشتنی عومەر کوڕی خەتتاب (خودا لێی ڕازی بێت) و شیعەکان بە موسڵمانێکی شیعەی دەزانن و پاڵەوانێکە بانگەشەی بەھەشت دەکات، و ئەبوو لوئلوئە بە بنچەکە فارسێکی خەڵکی نیاوەنە.
## مێژوو
زۆر شت لەبارەی ژیانی ئەوبوو لوئلوئە نازانرێت و تەنیا بە کوشتنی عومەری کوڕی خەتتاب ناسراوە. لە زانیارییەکانی ژیانی پێش کوشتنی عومەری کوڕی خەتتاب لە سەرچاوەکاندا زانیاری و لێھاتوویی لە بوارەکانی ئاسنگەری و وێنەکێشان و دارتاشی و ئاش ڕوون و ئاشکرایە.
## مردن
یەکێک لەو بابەتانەی کە لە سەرچاوەکانی مێژووی ژیانی ئەبوو لوئلوئەدا باسکراوە مردنەکەیەتی. زۆربەی سەرچاوە مێژووییەکان مردنەکەیان بە دەستی خۆی زانیوە، کە پاش ماوەیەکی کەم لە کوشتنی عومەری کوڕی خەتتاب بەدەستەکانی خۆیەوە. ئیبن سەعد و ئیبن ئەسیر و مەسعوودی و ئیبن خەلقان و عیمادەدینی تەبەری و ئیبن کەسیر دەگێڕنەوە کە کاتێک ئەبوو لوئلوئە لە مزگەوت ھەڵدێت پارچە قوماشێکی قورسی بەسەردا فڕێدراوە و پاشان خۆی کوشتووە. بەڵام تەبەری لە مێژووی خۆیدا کوشتنی ئەبوو لوئلوئە لەسەر دەستی پیاوێکی تەمیمی زانیوە، و یەعقووبی بکوژەکەی بە عەبدووڵڵای کوڕی عومەر دەزانێت. و ئەو سەرچاوانەی کە پێیان وایە ئەبوو لوئلوئە لە مەدینە ھەڵاتووە، باسی مردنی لە ئەنجامی ئاڵۆزییەکی تایبەت ناکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٦٤٤
وەرزشی بەکۆمەڵ

**وەرزشی بەکۆمەڵ** () ھەر وەرزشێک دەگرێتەوە کە کۆمەڵێک کەس لە تیپێک پێکھاتبێتن و پێکەوە بۆ بەرنگاربوونەوە و سەرکەوتن کار بکەن. ئەمەش دەتوانرێت بە کۆمەڵێک شێوە ئەنجام بدرێت وەک لە گۆڵکردن لە تیپی بەرامبەر وەرزشی تۆپی پێدا. ئەندامانی تیم ئامانج دادەنێن، بڕیار دەدەن، پەیوەندی دەکەن، ناکۆکی بەڕێوەدەبەن و کێشەکان لە کەشێکی پشتیوانی و متمانەپێکراودا چارەسەر دەکەن بۆ ئەوەی ئامانجەکانیان بەدیبھێنن. بۆ نموونە وەرزشەکان بریتین لە تۆپی باسکە و بالە و ڕەگبی و ئاوپۆلۆ و تۆپی دەست و لاکرۆس و کریکێت و بیسبۆڵ و جۆرە جیاوازەکانی تۆپی پێ و ھۆکی. وەرزشی تیمی پێویستی بە ھەماھەنگی ناوخۆیی ھەیە لە نێوان ئەندامانی تیمدا بۆ ئەوەی سەرکەوتن بەدەستبھێنێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:تیمە وەرزشیەکان
کۆمیکە ئەکشنییەکان

***کۆمی کە ئەکشنییەکان*** () زنجیرەیەکی کتێبی کۆمیک / گۆڤاری ئەمریکییە کە سوپەرمانی ناساند کە یەکێکە لە یەکەم کارەکتەرە سەرەکییەکانی سووپەرھیرۆ. بڵاوکەرەوەکە لە سەرەتادا بە بڵاوکراوەی ھاوپەیمانی نیشتمانی ناسرابوو، و دواتر بە بڵاوکراوەی نیشتمانی کۆمیکس و بە بڵاوکراوەی خولیی نیشتمانی ناسرابوو، پێش ئەوەی ناوی ئێستای خۆی بە دی سی کۆمیکس وەربگرێت. بڵاوبوونەوەی ڕەسەنی لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٢٠١١ بەردەوام بووە و وەک یەکێک لە درێژترین کتێبە کۆمیکییەکان وەستاوە کە ژمارەکانی یەک لە دوای یەک پەرەیان پێدراوە. بەرگی دووەمی کۆمیکە *ئەکشنییەکان* کە بە ژمارە #١ دەستی پێکرد لە ساڵی ٢٠١١ تا ٢٠١٦ بەردەوام بوو. *ئەکشن کۆمیکس* گەڕایەوە بۆ ژمارە سەرەتایییەکەی کە لە ژمارە #957 (ئابی ٢٠١٦) دەستی پێکرد.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کۆمیکەکانی سوپەرھێرۆ
پیاوی پۆڵا (کۆمیک)

***پیاوی پۆڵا*** ()  زنجیرەیەکی سنووردارە لە کتێبی کۆمیک لە ساڵی ١٩٨٦ کە کارەکتەری دی سی کۆمیکس سوپەرمانی تێدایە. زنجیرەکە لەلایەن جۆن بێرن نووسراوە و کێشراوە و لە شەش ژمارەدا پێشکەش کراوە کە لەلایەن دیک جۆردانۆوە ڕەنگ کراوە. زنجیرەکە چیرۆکی سەرچاوەی مۆدێرن و سوپەرمانی دەگێڕایەوە کە دوای زنجیرەی *قەیران لەسەر زەوییە بێکۆتاکان لە* ساڵانی ١٩٨٥–١٩٨٦ دووبارە دەستپێکرایەوە.

## سەرچاوەکان
*
بنەچەی سووپەرمان

**ڕەچەڵەکی سوپەرمان** و ھێزە سەروو مرۆیییەکانی لە سەرەتای دامەزراندنییەوە گێڕانەوەیەکی ناوەندی بووە بۆ سوپەرمان، لەگەڵ چیرۆکی لەناوچوونی ھەسارەکەی خۆی، ھاتنی بۆ سەر زەوی و دەرکەوتنی وەک سووپەرھیرۆیەک کە لە چیرۆکی ڕەسەنی جێری سیگڵەوە پەرەی سەندووە بۆ چیرۆکێکی فراوان گرینگترین گێڕانەوە لە ماوەی مێژووی ئەدەبی سوپەرمان و لەگەڵ بەردەوامبوونی فراوانبوونی بازنەی کارەکتەرەکە لە سەرانسەری کۆمیک، ڕادیۆ، تەلەڤیزیۆن و فیلمدا.

## سەرچاوەکان
*
ئیسماعیل کوڕی موسا مینک

**ئیسماعیل کوڕی موسا مینک** زانای ئیسلامی زیمبابوی بە ڕەچەڵەک هیندییە، زیاتر ناسراوە بە موفتی مینک. ئەو موفتی گەورەیە لە کۆمەڵگەی موسڵمانانی زیمبابویە، کە نزیکەی ٪١ی کۆی دانیشتوانی وڵاتەکە موسڵمانن، و سەرۆکی بەشی فەتوا بۆ ئەنجومەنی زانایانی ئیسلامی لە زیمبابوی.

## سەرەتای ژیان
مینک لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٧٥ لە شاری هەراری لە دایک و باوکێکی گوجاراتی لە دایکبووە، کوڕی مەولانا موسا ئیبراهیم مینک بووە کە بانگخوازێکی موسڵمان بووە لە زیمبابوی. موفتی مینک توانای قسەکردنی بە زمانی گوجاراتی و ئوردو هەیە، بەهۆی ئەوەی دایک و باوکی کۆچبەری هیندستان بوون، ئەمەش وەک نەریت لە کۆمەڵگەی بەراچی ڤۆهرادا کە تێیدا خوێندنی سەرەتایی لەگەڵ باوکی مەولانا موسا، لەبەرکردنی قورئان و فێربوونی زمانی عەرەبی ئەنجامداوە. بۆ خوێندنی باڵا چووە کۆلێژی سانت جۆن (هەراریر). پاشان خوێندنی ئایینی و خولی موفتی لە زانکۆی کانتاریا دارو لعولوم کە دەکەوێتە شاری گوجارات لە هیندستان تەواو کردووە. مینک لەلایەن سەرچاوە جیاوازەکانەوە وەک دیۆبەندی هەروەها وەک سەلەفی ناسێنراوە، هەرچەندە بە ئاشکرا دان بە بەشداریکردنی لە هیچ کام لە بزووتنەوانەی نەداوە.

مینک دژی تیرۆریزم و بەڵێنی یارمەتیدانی خۆی داوە بۆ سنووردارکردنی توندڕەوی ئایینی لە ماڵدیڤ.[22] لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٨دا داوای لە موسڵمانانی لیبێریا کرد کە خۆیان لە توندوتیژی موسڵمانان و مەسیحییەکان بەدوور بگرن بەو پێیەی موسڵمانان و مەسیحییەکان خوشک و برایەکی یەک باوکن کە پێغەمبەر ئادەمە. ئەو میدیای ڕۆژئاوا تاوانبار دەکات کە جیهانیان بەلاڕێدا بردووە بەوەی کە دەڵێن موسڵمانان تیرۆریستن. بەگوێرەی ڕاپۆرتی کەنداو نیوز مینک ڕایگەیاندووە کە هەموو کەسێک لەسەر ئەم زەوییە بەشێکە لە خێزانێک و دروستکەرێکی هەیە، بۆیە هیچ کەسێک مافی ئەوەی نییە هیچ باوەڕ و باوەڕێک بەسەر کەسێکی تردا ناچار بکات واتا زۆرکردن لە ئاییندا نییە.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:حەنبەلییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:قورئانخوێنان
کتێبی کۆمیکی ئەمریکی

**کتێبی کۆمیکی ئەمریکی** گۆڤارێکی تەنکە و سەرچاوەی لە ئەمریکایە و بە تێکڕا ٣٢ لاپەڕەیە و کۆمیک لەخۆدەگرێت. لە کاتێکدا ئەم فۆرمە لە ساڵی ١٩٣٣ سەریهەڵدا، کتێبە کۆمیکییەکانی ئەمریکا بۆ یەکەمجار ناوبانگێکی زۆری بەدەستهێنا دوای بڵاوکردنەوەی کتێبی *ئەکشن کۆمیکس* لە ساڵی ١٩٣٨ کە یەکەم دەرکەوتنی پاڵەوانی سەرەکی سوپەرمانی لەخۆگرتبوو. دواتر بووژانەوەی سووپەرهیرۆی بەدوای خۆیدا هێنا کە تا کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم بەردەوام بوو . دوای جەنگ، لە کاتێکدا پاڵەوانە سەرسوڕهێنەرەکان پەراوێزخران، پیشەسازی کتێبی کۆمیک بە خێرایی فراوانتر بوو و ژانرەکانی وەک ترسناک، تاوان، زانستی خەیاڵی و ڕۆمانسی بوونە جێی بایەخ. ساڵانی ١٩٥٠ وردە وردە دابەزینی بەخۆیەوە بینی، بەهۆی گۆڕانکاری لە میدیای چاپکراو لە دوای تەلەفزیۆن  و کاریگەرییەکانی دەسەڵاتی کۆدی کۆمیک .  کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٥٠ و شەستەکان بووژانەوەی پاڵەوانی سەرەکی بەخۆیەوە بینی و پاڵەوانە سەرەکییەکان بە درێژایی کۆتایی سەدەی بیستەم تا سەدەی بیست و یەکەم وەک گرینگترین کارەکتەری باڵادەست مانەوە. 

## سەرچاوەکان
* 


 

پۆل:فۆرماتی کۆمیک
خەیاڵی ئەکشن

**خەیاڵیی ئەکشن** ژانرێکی ئەدەبییە کە گرنگی بەو چیرۆکانە دەدات کە ڕووداوی گرەوکردن و وزەی بەرز و خێرا لەخۆدەگرێت. ئەم ژانرە کۆمەڵێک ژێر ڕەگەزی بەرفراوان لەخۆدەگرێت، وەک ڕۆمانی سیخوڕی، چیرۆکی سەرگەرمی، چیرۆکی تیرۆر و فیتنە (" پۆشاک و خەنجەر ") و نھێنییەکان. ئەم جۆرە چیرۆکە لە جێگیربوون بەکاردەھێنێت، ئەو گرژییەی کە کاتێک خوێنەر ئارەزووی ئەوە دەکات بزانێت کە چۆن ململانێی نێوان پاڵەوان و دژبەر چارەسەر دەکرێت یان چارەسەری مەتەڵەکەی فیلمێکی ھەستبزوێن چییە، دروست دەبێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:چیرۆکگێڕی
پۆل:ئاکشن (چەشن)
پۆل:چەشنەکانی دراما
خەیاڵی سیخوڕی

**خەیاڵیی سیخوڕی** () ژانرێکی ئەدەبیاتە کە سیخوڕی وەک بابەتێکی گرنگ یان ئامێرێکی چیرۆکی لەخۆدەگرێت. لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا سەریھەڵدا، بە ئیلھام لە ڕکابەری و فیتنەی نێوان زلھێزەکان، و دامەزراندنی دەزگا ھەواڵگرییە مۆدێرنەکان. لە پێش جەنگی جیھانی دووەمدا بەھۆی گەشەسەندنی فاشیزم و کۆمۆنیزمەوە پاڵنەرێکی نوێی پێدرا، لە کاتی جەنگی سارددا بەردەوام بوو لە گەشەکردن، و پاڵنەرێکی نوێی وەرگرت لە سەرھەڵدانی دەوڵەتە ناپاکەکان، ڕێکخراوە تاوانکارییە نێودەوڵەتییەکان، تۆڕە تیرۆریستییە جیھانییەکان، چەتەی دەریایی و تێکدانی تەکنەلۆژی و سیخوڕی وەک ھەڕەشەیەکی بەھێز بۆ سەر کۆمەڵگاکانی ڕۆژاوا. .

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ھەستبزوێنەکان
زەینەب کچی محەممەد

**زەینەب کچی محەممەد کوڕی عەبدوڵڵا** گەورەترین کچەکانی پێغەمبەر محەممەد لە ھاوسەرەکەی خەدیجە کچی خوویلید و دە ساڵ پێش مژدەی پێغەمبەرایەتی لەدایکبووە، و کۆچی کردووە بۆ مەدینە، لە ساڵی ٨ی کۆچی لەگەڵ ھاوسەرەکەی کۆچی دوایی کردووە وکوڕی ئامۆزاکەی ئەبوو عاس کوڕی ڕەبیع و تەمەنی لەو کاتەدا نزیکەی سی ساڵ بوو.
## مردن
زەینەب لە سەردەمی ژیانی پێغەمبەر محەممەد لە ساڵی ٧ی یان ٨ی کۆچی کە دەکاتە ٦٢٩ زایینی لە تەمەنی نزیکەی ٢٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە و دەگێڕدرێتەوە کە ھۆکاری مردنەکەی بەھۆی ئەوەی نەخۆش کەوتووە لەکاتی کۆچکردنی بۆ مەدینە بەھۆی لەبارچوونی دووگیانییەکەیەوە، و نەخۆشییەکەی کۆتایی نەھات تا مردنی نەبێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:محەممەد
پۆل:لەدایکبووانی ٥٩٩
پۆل:مردووانی ٦٢٩
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم
پۆل:ژنەکانی سەدەی ٦ەم
پۆل:مناڵانی محەممەد
پۆل:ژنە سەحابەکان
ئەبوو عاس کوڕی ڕەبیع

**ئەبوو عاس کوڕی ڕەبیع** هاوەڵ و زاوای پێغەمبەری خودایە، ھاوسەری کچەکەیەتی بەناوی زەینەب، و باوکی ئوومامە، کە پێغەمبەر لەکاتی نوێژەکانیدا ھەڵیدەگرت، و باوکی عەلی کوڕی ئەبی عاسە.
## بنەچە
ناوی ئەبوو عاس کوڕی ڕەبیع کوڕی عبدولعەزا کوڕی عەبدوو شەمس کوڕی عبدولمەناف کوڕی قوسەی کوڕی کیلاب کوڕی مەررە کوڕی کەعب کوڕی لوئەی کوڕی غالب کوڕی فەھر کوڕی مەلیک کوڕی ئەندر کوڕی کینانە، عەبشەمی ئەلقوڕەشی ئەلکینانی.

و ناوی ئەبی عاس: ئەلقاسم، و وترا: موقەیسم، و وترا: لەقیت، و گوترا: میھشەم، و گوترا: موھەشیم، و گوترا: ھوشەیم، و گوترا: یاسر، و گوترا: زوبەیر، و مورزبانی دەفەرموێت: (ناوی قاسم جێگیرە). و لەبارەی محەممەد کوڕی زەححاک، لەبارەی باوکی فەرموویەتی: «ناوی ئەبی عاس کوڕی ڕەبیع قاسم» زووبەیر فەرموویەتی: «و ئەمە لە ناوەکەیدا سەلمێنراوە».

## سەرچاوەکان

پۆل:محەممەد
پۆل:مردووانی ٦٣٤
پۆل:ھاوەڵەکان
بازرگان

**بازرگان** ئاماژەیە بۆ کەسێک کە کارەکەی مامەڵەی بازرگانییە و لەبەر ئەوەی مامەڵەی بازرگانی کڕین و فرۆشتنە بۆ مەبەستی قازانج، بۆیە ھەموو ئەو کەسانەی خەریکی کڕین و فرۆشتن یان بەکرێدانی موڵکی گواستراو بە بازرگان ناسراون. چونکە بەپێی ماددەی ٥٨٨ی یاسای بازرگانی، قەوارە یاساییەکانیش دەتوانن ئەو ماف و بەرپرسیارێتیانەیان ھەبێت کە یاساکە بۆ تاکەکان دایمەزراندووە، بۆیە کۆمپانیا بازرگانییەکانیش بە بازرگان دادەنرێت.

## سەرچاوەکان