عیرفان قانعی فەرد

**عیرفان قانعی فەرد** (؛ لەدایک بووی ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٦ لە مەریوان) چالاکی میدیا، وەرگێڕ و مێژوونووسی ئێرانییە.
 کەسایەتییەکی مشتومڕسازە و بڕێک بە جاشقەڵەم ناویان ھێناوە و بە ھاوکاری دەوڵەتی ئێرانیان داناوە بۆ کاڵکردنەوەی نەتەوەی کورد. کارەکانی لەسەر مێژوونووسی و وەرگێڕان ڕەخنەی زۆری لێگیراوە بەتایبەت ھەڵبەستنی کەسایەتیی ساختەی ڕووناک یاسین.

قانعی فەرد لەگەڵ بڕێک کەسایەتیی سیاسی وەک جەلال تاڵەبانی، فوئاد مەعسووم، نووری مالیکی، بەرھەم ساڵح و پەرویز سابیتی
 دیمانە و ھەڤپەیڤینی ھەبووە. ھەروەھا سەبارەت بە مژارانێک وەکوو سیاسەت و مێژووی خەڵکی کورد، ڕۆژھەڵاتی ناوین و تیرۆریزم وتووێژی لەگەڵ بڕێک لە میدیا فارسییەکانی ئێراندا کراوەتەوە.

 قانعی فەرد لە لایەن کەسایەتی و لایەنە جۆراوجورەکانەوە بە درۆ ھەڵبەستن و بەلاڕێدابردنی مێژوو تۆمەتبار کراوە.

 ھەروەھا چەندین کەس لە قانعی فەرد وەکوو کەسایەتییەکی ئەمنییەتیی کۆماری ئیسلامی ناویان بردووە کە بە ئەنقەست مێژووی کورد و ئێران وەردەگەڕێنێتەوە.

عایشە محەممەدی لە ماڵپەڕی بزووتنەوەی ڕێگای سەوزدا (جەرەس) ڕەخنەی لە قانعی فەرد گرتووە بۆ ھەڵبەستنی کەسایەتیی درۆیینی ڕووناک یاسین، بڕوانامە ھەڵبەستراوەکەی خۆی و بیرەوەرییەکانی جەلال تاڵەبانی. ئەو قانعی فەردی تاوانبار کردووە بە بە درۆ ھەڵبەستن لەو بوارانەدا.

 لە بەرامبەردا قانعی فەردیش لەگەڵ ڕادیۆ کووچە وتووێژی کردووە و بەرگریی لە خۆی کردووە.

جەلال تاڵەبانی بەدوای بڵاوبوونی کتێبی بیرەوەرییەکانی لە کۆنفرانسێکی میدیاییدا سەبارەت بە قانعی فەرد گوتی «ئەو کەسایەتییەکی ڕاستگۆ نییە.» خەسرەو موعتەزید مێژوونووسی ئێرانی، لە وتارێک لە ماڵپەڕی نەسیم ئانلایندا، قانعی فەردی تاوانبار کردووە کە لە ساواک بەرگری دەکات و مێژوو بە درۆ ھەڵدەبەستێت و وەردەگەڕێنێت. لە مێژوونووسیی ئەو ڕەخنەی زۆری دیکەیش گیراوەتەوە. یەکێک لەم ڕەخنەکان نامەی ٦٥ نووسەر و چالاکی چاندیی کورد (وەکوو محەممەد عەلی سوڵتانی و ئەحمەد قازی و سەڵاحەددین خەدیو) بوو کە ڕەخنەیان لە کتێبی «لە باھۆزی ڕووداوەکاندا» گرتووە.

## ژیان
عیرفان قانعی فەرد لە ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٦ لە مەریوان لە دایک بووە. باوکی بورھان قانعی فەرد کە ئەندامی مەکتەبی قورئان و لە پەیڕەوانی ئیسلامخوازەکان بوو، لە ئەیلوولی ١٩٧٩ ھاوکات بە سەرھەڵدانی کوردەکانی ڕۆژھەڵات و ھەڵمەتی ھێزەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران بۆ سەر کوردستان، لەلایەن محەممەد ڕەشید شەکیبا پارێزگاری کوردستان بوو بە شارداری مەریوان. چەند سەرچاوە لە باوکی وەکوو فەرمانداری مەریوان لەو سەردەمە ناو دەبەن کە دژ بە حیزبە کوردییەکان و خەڵکی کوردستان ھاوکاریی لەگەڵ کۆماری ئیسلامیی ئێران کردووە.

 ئەمە لە حاڵێکدایە کە ماڵپەڕی ئیسرائیلیی زایۆنیستیی ئاروتز شڤا (کەناڵی ھەفتەم) لە عیرفان قانعیفەرد وەکوو کوردێکی یەھوودی ناوی بردووە.

## درۆ ھەڵبەستنەکانی عیرفان قانعی فەرد
### کەسایەتیی ھەڵبەستراوی ڕووناک یاسین
عیرفان قانعی فەرد لە نووسینێک لە ڕۆژنامەی شەرقدا لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئابی ٢٠٠٦ سەبارەت بە کەسایەتییەکی ژنی زانای کورد بە ناوی ڕووناک یاسین قسەی کرد کە بە وتەی ئەو ڕێوڕەسمێک بۆ ڕێزگرتنی لە ڕۆژی ١٠ی ئابی ٢٠٠٦ لە کۆڵێژی ئادابی زانکۆی دەبڵین لە ئیرلەنددا بەڕێوەچووبوو و بە وتەی ئەو کەسایەتییەکی بەرجەستە لە زمانناسی، ئەستوورەناسی و کۆمەڵناسی بووە. ئەو کتێبێک و وتارێکی لەم نووسەرە بە زمانی فارسی وەرگێڕاوە. دوای ماوەیەک ئاشکرا بوو کە کەسایەتییەک بە ناوی ڕووناک یاسین بوونی نییە و ئەو کتێبانەش بریتی لە کتێبی «*بیرەوەرییەکانی ڕەعیەتێکی کورد*» و وتاری «*چەشنێک لە دیکتاتۆری و ڕواڵەتسازی بە فاشیزم*» نووسینی قانعی فەرد خۆی بوون. ئەو ھەروەھا دوو کتێبی دیکەشی لەم نووسەرە خەیاڵییە وەرگێڕابوو، کە ناویان «*مافیای ھێز و ناشتنی دیموکراسی لە کوردستان*» و «*ڕێزان، کچی بەفر*» بوو کە لە کتێبخانەی نەتەوەیی ئێران تۆمار کراوە بەڵام بە چاپ نەگەیشتوون. ئەمە لە حاڵێکدایە کە قانعی فەرد ئەو کتێبانە و وتارە وەکوو وەرگێرانێک لە نووسینەکانی ڕووناک یاسین چاپ یان تۆمار کردووە و لەم کتێبانەدا ناوی ڕووناک یاسین وەکوو نووسەر و ناوی عیرفان قانعی فەرد وەکوو وەرگێر ھاتووە. بەدوای تێپەڕینی ۱۰ ساڵ لە ڕێکەوتی چاپی کتێبەکە، لە ساڵی ٢٠١٠دا، حوسێن حوسێنی مامۆستای زانکۆی سلێمانی لە وتارێکدا ئاکامی ھەوڵدانی زۆری بۆ ناسینی کەسایەتیی ڕووناک یاسین (کە قانعی فەرد وەکوو مامۆستای زانکۆی ھارڤارد ناوی لێ ھێنابوو) ڕایگەیاند و ڕایگەیاند کە وەھا کەسایەتییەک بوونی نییە. بەدوای ئاشکرابوونی ھەڵبەستراوبوونی کەسایەتیی ڕووناک یاسین و دەرکەوتنی ئەم ڕاستییە کە ئەو وتار و کتێبانە کە قانعیفەرد لێی وەرگێڕاون ھەڵبەستڕاو و لەڕاستیدا نووسینی خۆیەتی، ئەو لە ھەڤپەیڤین لەگەڵ ئەردەوان ڕووزبێھ پێشکەشوانی ڕادیۆ کووچە بەرگریی لە خۆی کردی و سەبارەت بە کەسایەتیی ڕووناک یاسین وتی:

### ھەڵبەستنی بڕوانامە
عیرفان قانعی فەرد لە سەرەتادا سەبارەت بە خوێندەواریی خۆی ئیدیعا دەکرد کە بەدوای وەرگرتنی بڕوانامەی بەکاڵۆریۆس لە زانکۆی عەلامە تەباتەبایی چووەتە نەرویژ و لە زانکۆی ئۆسلۆدا درێژە بە خوێندنی خۆی بۆ ماستەر لە ڕشتەی وەرگێڕانی بەراوردی داوە و بەدوای وەرگرتنی بڕوانامەکەی چووەتە ئینگلتەرا و لە زانکۆی کامبریج دكتۆرای زمانەوانیی لە ئاراستەی فەرهەنگۆکنووسیدا وەرگرتووەتەوە. سەرەڕای ئەمە حوسێن حوسێنی تەنانەت سەبارەت بە ئیدیعای عیرفان قانعی فەرد بۆ ھەبوونی بڕوانامەی دکتۆرای زمانناسی لە زانکۆی کامبریجیش پرسیار دەکات و دەڵێت کە ئەو ڕشتەیە لە کامبریج لە دکتۆرا وانە نەدراوە و لە هیچیەک لە ڕیکوردەکانی ئەو زانکۆیەدا و ھەروەھا زانکۆی هارڤارددا ئاماژە بە ناوی قانعی فەرد نەکراوە.

سەرەڕای ئەمە قانعی‌فەرد کە پێشتر ئیدیعای ھەبوونی بڕوانامەی دکتۆرای زمانناسیی کامبریجی دەکرد، ئەم جارە لە ماڵپەڕی کەسیی خۆی کە لە ئازاری ۲۰۲۳ دەستیپێکردووە بێ ئەوەی کە ئەم ئیدیعایە دوپات بکاتەوە، ئیدیعایەکی تازەی کردووە کە دەرچووی دوو ڕشتەی خوێندنەوەکانی ئەمنیەت و خوێندنەوەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین لە زانکۆی میترۆپۆلیتەنی لەندەن و زانکۆی ویلایەتیی کالیفۆڕنیا لە لۆس ئانجلەسە. قانعی فەرد ئاماژەیەک بە ئاستی خوێندەواریی خۆی لەم دو ڕشتەیە نەکردووە. ئەو ھەروەھا ئیدیعا کردووە کە «سەرقاڵی کار لە یەکێک لە ناوەندە پەروەردەییەکانە»، بەڵام ناوێک لە شوێنی کار و پلەی خۆی لەو ناوەندەدا نەھێناوەتەوە.

### بیرەوەرییە ھەڵبەستڕاوەکەی جەلال تاڵەبانی
عیرفان قانعی فەرد هەروەھا لە ئایاری ٢٠٠٩دا کتێبێک لە ژێر سەردێری «دوای شەست ساڵ» گەیاندە چاپ کە بە ئیدیعای خۆی نووسینی جەلال تاڵەبانی سەرۆک کۆماری پێشووی عێراق و بیرەوەرییەکانی لە زمانی خۆیەتی. بۆ ئەم کتێبە دانیشتی پەردەلادان لە کتێخانەی نەتەوەیی ئێران بەڕێوەچوو، بەڵام ئامادەبووان سەبارەت بە ناوەڕۆکی کتێبەکە ناڕەزاییان دەربڕی و سادق زیباکەلام نمرەی نووسەرەکەی بە سفر زانی. دوای ماوەیەک نووسینگەی جەلال تاڵەبانی سەرۆک کۆماری پێشووی عێراق بەرھەڵستیی سەبارەت بە کتێبەکە نیشان دا و پەیوەندیی ئەوی لەگەڵ تاڵەبانی بە درۆ خستەوە. لە ڕاگەیندراوە فەرمییەکەی نووسینگەی جەلال تاڵەبانیدا، تەنانەت واژۆی تاڵەبانی لەسەر ڕووبەرگی کتێبەکەش بە ھەڵبەستڕاو زانراوە. جەلال تاڵەبانی خۆی پاشان لە کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی لە باشووری کوردستان لە وەڵامی ھەواڵنووسێکدا کە سەبارەت بە ڕوانگەی لە بابەتی ئەم کتێبە پرسیاری کردبوو وتی:

 

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی
* وتارەکانی عیرفان قانعی فەرد لە ماڵپەڕی زانستە مرۆڤییەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی سنە
پۆل:مێژووناسانی ئێرانی
پۆل:ھەڵبەستنی بەڵگە
پۆل:ھەڵبەستێنەرەکانی بڕوانامە
پۆل:ھەڵبەستێنەرەکان
پۆل:ھەڵبەستنەکانی وێژەیی
پۆل:ھەڵبەستنەکانی مێژوو
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان
پۆل:دەسبڕەکانی خەڵکی ئێران