خێوەت گەورە

لە سیاسەتدا، **خێوەت گەورە** جۆرە حیزبێکی سیاسییە کە بۆ دەنگدەر و لایەنگر لە ڕوانگە و ئایدیۆلۆژیگەلی جیاوازەوە دەگەڕێت. ئەمە لە بەرامبەری حیزبەکانی تردایە کە پشتگیری لە ئایدیۆلۆژییەکی دیاریکراو دەکەن و بۆ دەنگدەر و لایەنگرانێک دەگەڕن کە شوێنی ئەو ئایدیۆلۆلۆژییە دەکەون و خەڵک بەرەو لای ڕادەکێشن.

## نموونەکان
### فینلاند
حیزبی ڕاستی‌ناوەندیی ھاوپەیمانیی نیشتمانی وەکوو حیزبێکی خێوەت گەورە ناسراوە کە پشتگیری لە ویست و بایەخەکانی چینە ناوەندییە شارییەکان دەکات.

### فەڕەنسا
حیزبی لە ڕیپەبلیک ئەن مەرش کە سەرۆک ئیمانوێل ماکرۆن دایمەزراندووە، وەکوو حیزبێکی خێوەت گەورە وەسف کراوە.

### ئەڵمانیا
ھەردوو حیزبی یەکیەتی دێمۆکراتی مەسیحی ئەڵمانیا و یەکیەتی سۆسیال مەسیحی لە باڤاریادا و ھەروەھا حیزبی سۆسیال دیموکراتی ئەلمانیا وەکوو حیزبگەلێکی خێوەت گەورە لەبەرچاو دەگیرێن. ئەم حیزبانە لە ئەڵمانیادا ناسراون بە *Volksparteien* (حیزبەکانی خەڵک).

### ھیندستان
حیزبی کۆنگرێسی نەتەوەیی ھیندستان، لە ھەموو چین و دینەکانەوە پشتگیری کرا لە دژی ئیمپراتۆری بریتانیا.

حیزبی جاناتا لە ھیندستاندا کە لە ساڵی ١٩٧٧دا گەیشت بە دەسەڵات، حیزبێکی خێوەت گەورە بوو و لە خەڵکانێک بە ئایدیۆلۆژیگەلی جیاوازەوە پێک ھاتبوو.

### ئیرلەند
فاین جایل و فینە فایل وەکوو دوو حیزبی خێوەت گەورە دێنە ئەژمار. ھەردوویا لە لایەن خەڵکانێکەوە لە چینە کۆمەڵایەتی و ئایدیۆلۆژییە سیاسییە جیاوازەکانەوە پشتگیری دەکرێن. ئەگەرچی زۆربەی کات ھەردوو حیزبەکە وەکوو ڕاستی ناوەندی و کۆنەپارێزی لیبراڵ وەسف دەکرێن.

### ئیتالیا
لە ئیتالیادا، بزووتنەوەی پێنج ئەستێرە کە لە لایەن ئەکتەر و کۆمێدیکار بێپ گریڵۆوە بەڕێوە دەبرێت، وەکوو حیزبێکی ھەمووگر و «خێوەت گەورەی پۆست ئایدیۆلۆژیکی» وەسف دەکرێت، چونکە لایەنگرەکانی تەرجیحاتی سیاسی ھاوبەشیان نییە، لەسەر تەوەرە ئابووری و سیاسییە سەرەکییەکان مشتومڕیانە و زۆربەیان لەسەر ھەستگەلی «دژەبنەما» (anti-establishment) کۆک و یەکگرتوون.
شێوازی سەرکەوتووانەی ھەڵمەت و کەمپەینی بزووتنەوەی پێنج ئەستێرە، ھەستگەلی دژەبنەمای لەگەڵ ناڕەزایی دەربڕینی ئابووری و سیاسیدا تێکەڵ کرد کە لە سنوورەکانی ڕا سیاسییە نەریتییەکان زیاتر ڕۆیشت، بەڵام ئەم شێوازە خێوەتگەورە و ھەمووگریەی، تواناییەکەی بۆ ئەوەی ببێت بە حەریفێکی پێگەیشتوو، چالاک، کاریگەر و یەکگرتووی حکومەت سنووردار کردووە. حیزبی فرۆزا ئیتالیا و ئەو حیزبەی کە پێشتر لە جێیدا بوو کە ڕاستی ناوەندین و پارتی دێمۆکرات کە چەپی ناوەندییە وەکوو حیزبگەلێکی خێوەتگەورە و ھەمووگر لەبەرچاو دەگیرێن، ھەردوویان لە یەکگرتنی حیزبگەلی سیاسی بە پاشبنەماگەلی ئایدیۆلۆژیکی زۆرەوە دروست بوون.

### مەکسیک
پارتی شۆڕشگێڕیی دامەزراوەیی کە ٧١ ساڵی ڕەبەق و بەبێ مەودا دەسەڵاتی بەدەستەوە بوو، لە ساڵانی ١٩٢٩وە تا ٢٠٠٠ دامەزرابوو بە دوای شۆڕشی مەکسیکەوە بوو. پلوتارکۆ ئلیاس کاڵەس، سەرۆککۆماری مەکسیک ئەم حیزبەی دامەزراند، کە پاشان ناسرا بە حیزبی شۆڕشگێڕی نەتەوەیی لە ١٩٢٩دا، بەو ئامانجەوە کە دۆخێکی سیاسی وەھا ئامادە بکەن کە ھەموو ڕێبەرە زیندووەکان و شەڕوانەکانی شۆڕشی مەکسیک بتوانن تێیدا بەشدار بن، وە بۆ حەلکردنی قەیرانە سیاسییەکان کە لە ساڵی ١٩٢٨دا، لە کوشتنی سەرۆککۆماری تازەھەڵبژێردراو ئالڤارۆ ئۆبرەگۆنەوە سەریان ھەڵ دابوو. لە ماوەی ٩ دەیەی بوونیدا، پارتی شۆڕشگێڕیی دامەزراوەیی، کۆمەڵە ئایدیۆلۆژیگەلێ زۆر بەربڵاوی وەرگرتووە (کە زۆرتر لەلایەن سەرۆکی مەکسیکەوە لە ١٩٤٠ەکاندا و پیشەسازیی بانکدارییەوە لە ١٩٧٠کاندا دیاری دەکران). لە ١٩٨٠کاندا، حیزبەکە ھەندێک چاکسازیی بەخۆیەوە بینی کە بووە ھۆی دۆخ و شێوازی ئێستای، بە سیاسەتگەلێکەوە وەک ڕاستی ناوەندی وەسف دەکرێت، وەکوو تایبەتسازیی کۆمپانیاگەلی دەوڵەتی، پێوەندیی نزیکتر لەگەل کڵێسەی کاتۆلیکدا، وە وەرگرتنی سەرمایەداریی بازاڕئازاد و سیاسەتە نیۆلیبراڵییەکان.

بزووتنەوەی نەتەوەیی ژیانەوە، کە لەلایەن ئاندرێس مانوێل لۆپێز ئۆبادۆرەوە کە سەرۆکی ئێستای مەکسیکە دامەزراوە، زۆرجار وەکوو حیزبێکی خێوەتگەورە وەسف کراوە، لەبەر ئەو دەنگدەرە جۆراوجۆر و جیاوازانەی کە لە ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠١٨دا دەنگیان پێ دا.

### پورتوگال
حیزبی چەپی ناوەڕاستی سۆسیالیست و حیزبی ڕاستی ناوەڕاستی سۆسیال دێمۆکرات، وەکوو حیزبگەلێکی خێوەتگەورە و ھەمووگر وەسف کراون.

### ئیسپانیا
حیزبی ھاووڵاتیان (بە ئسپانیایی: Ciudadanos) وەکوو نموونەیەکی خۆبەخۆشەویست پیشاندەر (astroturfing) لە میدیاکاندا تا ٢٠١٥ لەبەر چاو گیراوە. لە بنەڕەتدا ئەم حیزبە وەکوو حیزبێکی ناوچەیی سۆسیال دێمۆکرات دژ بە نەتەوەگەرایی کاتالۆن دامەزرا، دواییا گۆڕیا بە حیزبێکی خێوەتگەورە بۆ ئەوەی لە ڕاستی توندڕەوەوە تا چەپی میانەڕەو دەنگ بەدەست بھێنێت لە ڕواڵەتیدا لە دیمەنی نەتەوەیی سیاسیدا. ھەڵوێستی ئەم حیزبە تێکەڵێکە لە لیبراڵیزم و ئورووپاخوازی، بەڵام ھەروەھا ڕوانگەکانی پۆپۆلیستەکانی لەسەر یاساییکردنەوەی دژ و ئۆپۆزیسیۆنە سیاسییەکانی و ڕوانگە کۆنەپارێزانەکان لەسەر بابەتگەلێک وەکوو سیستەمی تاوانباری و خاوەندارێتی کەسی و ھەڵوێستە ناسیۆنالیزمییە ئیسپانیاییەکان بە گەرمی قەبوڵ کردووە. ئەم حیزبە بە بێ کێشەی زۆر لەلایەن سەرۆکەکەی خۆیەوە، ئاڵبێرت ڕیڤێرا بووە بە یەکێک لە بەرچاوترین حیزبە خێوەتگەورەکان لە مێژووی وڵاتەکەدا. لە چەند ساڵی ڕابردوودا، دەرکەوتووە کە ئادیۆلۆژیی سەرەکی حیزبەکە بەرەو ڕاست چووە، بەوەی کە ئاڵبێرت ڕیڤێرا لەپاش ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠١٩ی ئیسپانیا گوتی بۆ دروستکردنی ھاوپەیمانی بە دوو حیزبی سەرەکی چەپی ناوەندی و حیزبە چەپەکانەوە بەبێ سەرنجدان بە ئەنجامەکان، ھاوڕایی و موافقەت ناکەن. سەرەڕای ئەمە، ھەندێک لە شرۆڤەکاران دەڵێن کە لەپاش ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠١٩ی ئیسپانیا، حیزبی ھاووڵاتیان ھەوڵی داوە بۆ ئەوەی ببێت بە حیزبی ڕاستی باڵادەست و ھێژمۆنیی لە جێگای حیزبی خەڵکدا کە تووشی کێشەی دابەزینی گەورە لە ڕێژەی دەنگ و کورسییەکانی کۆنگرێسی نوێنەران بووەتەوە.

### برازیل
بزووتنەوەی دێمۆکراتیکی برازیل حیزبێکی خێوەتگەورە و ناوەندگەرایە، وە گەورەترین حیزبی برازیلە.

### شانشینی یەکگرتوو
کاتێک گۆردۆن براون بوو بە سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا لە ٢٠٠٧دا، کەسانێکی زۆری لە دەرەوەی حیزبی کاردا بۆ حکوومەتەکەی بانگھێشت کرد. کەسانێک وەکوو دیگبای جۆنز، بەڕێوەبەری گشتیی سی بی ئای کە بوو بە وەزیرێکی دەوڵەت وە پادی ئاشداون سەرۆکی پێشووی لیبراڵ دێمۆکراتەکان کە پۆستی سکرتێری ئیرلەندی باکوورییان بۆ پێشنیار کردبوو (پێشنیارەکەی ڕەد کردەوە).میدیا و ڕاگەیەنەرەکان زۆربەی کات وەکوو «حکوومەتی ھەموو بەھرەکان» یا بە سادەیی «خێوەتگەورەکەی براون» لە وەزارەتەکەی براون ناو دەبەن.

حیزبی برێگزیت کە لەلایەن نایجل فەراژەوە دامەزراوە لەوانەیە وەکوو حیزبێکی یەکبابەتەی خێوەتگەورە لەبەرچاو بگیرێت، لەبەر ئەوەی کە لە ھەڵبژاردنی ٢٠١٩ی ئەورووپادا لە ئاستێکی بەربڵاودا بەربژێر و پاڵێوراوی ھەبوو، لە ئان ویدەکۆمبی کۆنەپارێزەوە بگرە تا دەگاتە کڵەیر فاکس کە پێشتر کۆمۆنیست بوو.

### ویلایەتە یەکگرتووەکان
پارتی دێمۆکرات کە لە ماوەی ھاوپەیمانیی دانوستاندنی نوێدا، دامەزرا بۆ پشتیوانی کردنی سیاسەتە نوێیەکانی دانوستاندنی نوێی فرانکلین د. ڕووسڤڵت لە ١٩٣٠یەکانەوە تا ١٩٦٠ەکان، حیزبێکی خێوەتگەورە بوو. ئەم ھاوپەیمانییە سەندیکاکان، دەنگدەرانی چینی کرێکار، ڕێکخراوەکانی مەزرا، لیبراڵەکان، دێمۆکراتە باشوورییەکان، ئەفریقاییە ئەمریکاییەکان، دەنگدەرە شارییەکان و کۆچەرەکانی یەک خست و لە دەوری یەکتری کۆ کردنەوە.

ھاوپەیمانی سەگی کەوە کۆمەڵ و ئەنجومەنێکی خێوەتگەورەیە لە ناوەندگەراکان و کۆنەپارێزەکان لە خانووی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، ھەندێکیان لە باری کۆمەڵایەتییەوە کۆنەپارێزن و لە باری ئابووری و داراییەوە پێشکەوتنخوازن یان بە پێچەوانەوە.  بۆ ماوەیەکی کورت بە دوای ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٠٦ و ٢٠٠٨دا، ئەو کاتەی کە دێمۆکراتەکان زۆرینەی پەرلەمانیان گرت، ئەم کۆمەڵە کاریگەری و باندۆری زیاتری لەسەر حیزبەکە ھەبوو، بەڵام دیسان کاریگەرییەکەی کەم بووەوە لە دوای ئەوەی کە زۆرێک لە ئەندامەکانی لە ھەڵبژاردنی ٢٠١٠دا یان بەزێندران یان خانەنشین بوون. ھاوشانە کۆماریخوازەکەی کۆمەڵەی ھاوپەیمانی سەگی کەوە، گروپی ھاوبەشیی خەڵکی ئاسایی کۆماریخواز (Republican Main Street Partnership)ە.

لە بەرامبەری ھاوپەیمانیی دانوستاندنی نوێدا، پارتی کۆماریخوازەکان فرە زۆرتر لە مێژووەکەیدا پارتێکی خێوەتگەورە بوو کە ڕادەیەکی بەربڵاوی لە باڵی ڕاست و ھۆیەکانی ڕاستی ناوەندی دەگرتە خۆی، لەخۆگری ڕادەیەکی بەربڵاوی سیاسەتوانان کە لە باری ئابوورییەوە کۆنەپارێز بوون و لە باری کۆمەڵایەتییەوە مامناوەند یا لیبراڵ بوون وە بە پێچەوانەوە. لە ماوەی ١٩٧٠کان و ١٩٨٠کاندا، پارتی کۆماریخوازەکان پشتیوانیی دەنگدەرە قەراغشارییە دەوڵەمەندەکان لە باشووری ویلایەتە یەکگرتووەکان و ڕۆژاوای ناوەڕاستی ویلایەتە یەکگرتووەکان، میانەڕەوەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان، ئازادیخوازەکانی ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکان و کۆنەپارێزە گوندییەکان لە سەرانسەری وڵاتدا بەدەست ھێنا. لە ١٩٦٨ تا ١٩٨٨، کۆماریخوازەکان لە ٦ ھەڵبژرادنی سەرۆکایەتی ٥ ھەڵبژاردنیان بردەوە، بە تەنیا دەرھاویشتن(exception)ەکەوە کە بەزینێکی بچووک بوو جیمی کارتری دێمۆکرات لە ١٩٧٦دا. شەڕی کەلتووری ١٩٩٠ەکان و کاریگەری ڕوولەزیادبوونی ڕاستی مەسیحی لە حیزبەکەدا، بەشە میانەڕەوە کۆمەڵایەتی و لیبراڵەکانی ھان دا بۆ دەستپێکردن بە تەرککردنی حیزبەکە بە قازانجی دێمۆکراتە میانەڕەوەکان یان سیاسییە سەربەخۆکان، بە تایبەت لە باکووری ڕۆژھەڵات و میدوێستی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا. 
وەکوو ئەنجام، کۆماریخوازەکان لە حەوت ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی تا ١٩٩٦ شەش ھەڵبژاردنیان دۆڕاندووە، لە حاڵێکدا کە سێ ھەڵبژاردنی بچووکی کۆلێژیان بردووەتەوە. ئەگەرچی کۆماریخوازە میانەڕەوەکان درێژەیان دا بە سەرکەوتن لە قۆناغی دەوڵەتدا تا سپێدەی سەدەی ٢١.

بە دوای ڕێککەوتنی داڵاس ئەکۆرد لە ١٩٧٤دا، حیزبی ڵیبرتریەن (LP) بیرۆکەی خێوەتگەورەی قەبووڵ کرد تا ئەو ڕادەیەی کە زەمانەت و گەرەنتی ئەوەی کرد کە ڕوانگەکانی ئانارکۆ-کاپیتالیزم لە حیزبی زۆرینەی مینارشیزم دەرنەکرێت و موستەسنا نەکرێت.

### نموونەکانی تر
* ئانۆ ٢٠١١، کۆماری چیک
* حیزبی خەڵکی نەمسا (ئوتریش)
* بزووتنەوەی دێمۆکراتیکی برازیل
* ئۆپۆزیسیۆنی دێمۆکراتیکی سربیا (٢٠٠٣_٢٠٠٠)
* پارتی دێمۆکراتیکی سۆسیالیستەکانی مۆنتینیگرۆ
* بزووتنەوەی پێنج ئەستێرە، ئیتالیا

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە سیاسییەکان
پۆل:حیزبەکان
پۆل:ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان
پۆل:لیبرالیزم