open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فانکشنە سێگۆشەیییەکان

**فانکشنە سێگۆشەیییەکان** بەو فانکشنانە دەوترێت کە ڕێساکەیان دەربڕەیێکی سێگۆشەیییە. لە بیرکاریدا شەش فانکشنی ساین، کۆساین، تانجێنت، کۆتانجێنت، سێکانت و کۆسێکانت بە فانکشنە سێگۆشەییەکان دەناسرێن، ئەم فانکشنانە پەیوەندی نێوان گۆشەکان و لاکانی سێگۆشەیەکی وەستاو دیاری دەکەن بەم ھۆیەوە ئەم ناوەیان بۆ دانراوە. مێژووی یەکەمین دەقە سێگۆشەییەکان دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی پێش زایین لە میسر و یۆنان. تالیس ماتماتیکزانی یۆنانی لە سەدەی شەشەمی پێش زایین، لە میسر سەلمێنراوی تالیسی پێشکەش کرد، کە بەناوی خۆیەوە ناسراوە. ھەروەھا سەلمێنراوی پیتاگۆرس بە بەردی بناغەی سێگۆشەزانی دادەنرێت.
فانکشنە سێگۆشەییەکان بەوە جیا دەکرێنەوە کە بەھایەکانیان بە شێوەیەکی خولی دووبارە دەبنەوە.

: 
\begin{align}
\tan\theta & = \frac{\sin\theta}{\cos\theta},\ \cot\theta = \frac{\cos\theta}{\sin\theta} = \frac{1}{\tan\theta} \\
\sec\theta & = \frac{1}{\cos\theta},\ \csc\theta = \frac{1}{\sin\theta}
\end{align}


## پوختەیەک لە بەھای فانکشنە سێگۆشەیییەکان
لە خشتەی خوارەوەدا بەھای فانکشنە سێگۆشەیییەکانی ھەندێک گۆشەی گۆشەتیژ، نووسراوە:

## گرتە و تەواوکاریی فانکشنە سێگۆشەییەکان
گرتەی دوو فانکشنی سەرەکیی ساین و کۆساین، بە بەکارھێنانی پێناسەی گرتە، ھەژمار دەکرێت. گرتەی یەکەمی فانکشنە سێگۆشەییەکان و فانکشنە بنەڕەتییەکەیان (تەواوکاری) لە خشتەی خوارەوەدا ڕوون کراوەتەوە:
:
\begin{array}
f(x) &
f'(x) &
\int f(x)\,dx \\
\hline
\sin x &
\cos x &
-\cos x + C \\
\cos x &
-\sin x &
\sin x + C \\
\tan x &
\sec^2 x = 1+\tan^2 x &
-\ln \left |\cos x\right | + C \\
\cot x &
-\csc^2 x = -(1+\cot^2 x) &
\ln \left |\sin x\right | + C \\
\sec x &
\sec x\tan x &
\ln \left |\sec x + \tan x\right | + C \\
\csc x &
-\csc x \cot x &
-\ln \left |\csc x + \cot x\right | + C 
\end{array}

## ھاوئەنجامە سێگۆشەییەکان

;تیۆرمی پیتاگۆرس

:  \cos^{2} a + \sin^{2} a = 1 

;سەرجەم و جیاوازی کۆساین:

: \cos (a \pm b) = \cos a. \cos b \mp \sin a. \sin b \,

سەرجەم و جیاوازی ساین:

: \sin (a \pm b) = \sin a. \cos b \pm \cos a. \sin b \,

;دوو ئەوەندەی گۆشە:

: \cos 2a = 1 - 2 \sin^2 a 
: \sin 2a = 2\sin a. \cos a 

### یاسای ساینەکان

### یاسای کۆساینەکان

## سەرچاوەکان
*

پۆل:سێگۆشەزانی
پۆل:گۆشە
پۆل:ژمارە بێ ڕەهەندەکان
پۆل:ژمارە بێ ڕەھەندەکان
سوخۆی سو-٣٥

وێنۆک|350px|سوخۆی سو-٣٥
**سوخۆی سو-٣٥** بە(ڕووسی: Сухой Су-35؛ ناوی ناسێنراوی ناتۆ:Flanker-E). فرۆکەیەکی جەنگی بەهێز و پێشکەوتووی وڵاتی ڕووسیایە.
فڕۆکەکە لە نەوەی (٥)ەو لە زنجیرە فرۆکە جەنگیەکانی کۆمپانیای (سوخۆی) ڕووسیە، هاوکات تەواوکەری جۆری (سوخۆی سو-٣٠ ئێم کەی ئەی)ی پێش خۆیەتی. 
فڕۆکەکە خاوەن *دوو بزوێنەر*ی سەرەکییە و تایبەتە بە هێزەکانی وڵاتی ڕووسیا.

## مێژوو
یەکەم فڕینی فڕۆکەی سوخۆی سو-٢٧، کەجۆری یەکەمین بوو لەساڵی ١٩٨٨ بوو، وەهەروەها فڕۆکەکە لە ساڵی ١٩٩٢ چووەتە بواری یەکێتی سۆڤیەت و کارابووە. بەڵام فڕۆکەی سوخۆی سو-٣٥ لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە چووەتە خزمەتی سەربازی، ، کە پێشتر فڕۆکەکە بە (سوخۆی سو-٢٧) دەناسرا، بەڵام دواتر گۆڕانکاری تێدا کراووە.
کە خۆی پێشتر فڕۆکەکە لە نەوەی(٤,٥) بوو تاساڵی ٢٠٠٣ کاتێک وڵاتی ڕووسیا هەڵسا بە پڕۆژەیەک و گۆڕینی نەوەکەی، بۆ نەوەی (٥)ەم.

## شێوازە جیاوازەکان
*Su-27M/Su-35
*Su-35UB
*Su-35BM 
*Su-37 
*Su-35S

## فەرمانبەری
*
*فڕۆکەخانەی دزیمگی - 24 دانە
*Centralnaya Uglovaya - 11
* بنکەی مەشی لیبێتکس - 6 
*Akhtubinsk - 6
*KnAAPO - 1
*
:*هێزە لیبڕالەکانی ئاسمانی چین.

## تایبەتمەندی
*دەستە: ١
* درێژی: ٢١.٩ م
*درێژی باڵ: ١٥.٣م
*بەرزی: ٥.٩م
*ڕووبەری باڵ: ٦٢ م٢
*کێشی بەتاڵ: ١٨،٤٠٠ کگ
*کێشی بارکردن: ٢٥،٣٠٠ کگ
*لووتکەی بارکردن: ٣٤،٥٠٠ کگ
### کارکردن

*زۆرترین خێرایی: 
:* لە بڵندی: ٢،٣٩٠ *کیلۆمەتر لە یەک کاژێر*
:* لە سەر دەریا: ١،٤٠٠ کم ک

*مەودا:
:* لە بڵندی: ٣،٦٠٠ کم
:* لە دەریا: ١،٥٨٠ کم

* توانای کەڵەک بوون: ٤،٥٠٠ کم
*توانای بەرزبوونەوە: ١٨،٠٠ م

## پڕجەککردن
thumb|ئیربیس-ئی ڕاداری تایبەت بە سوخۆی سو-٣٥
thumb|GSh-301 تۆپ هاوێژ Su-35, پێشانگای ئاسمانی پاریس ٢٠١٣

***تفەنگ**: 1× 30&nbsp;mm GSh-301 internal cannon with 150 rounds
***جەکی قورس**
:*ڕۆکێت:
::* S-25L ڕۆکێتی لیزەری
::*S-25 unguided rocket
::*B-8 unguided S-8 rocket pods
::*B-13 unguided S-13 rocket pods

:*مووشەک:
::*Vympel R-73E/M, and R-74M
::*Vympel R-27R/ER/T/ET
::*Vympel R-77 – the proposed R-77M, R-77T, K-77M
::*Vympel R-37M[161]
::*Kh-29T/L
::*Kh-31P/A
::*Kh-59ME

::*بۆمبەکان:
::*KAB-500L laser-guided bomb
::*KAB-1500L laser-guided bomb
::*FAB-250 250-kilogram (550 lb) unguided bombs
::*FAB-500 500-kilogram (1,100 lb) unguided bombs

* **تەکنەلۆزیا فڕین**:
:*Irbis-E passive phased array radar
:*OLS-35 infra-red search and track system
:*L265 Khibiny-M electronic warfare pod

thumb|upright=3.0|پێشاندانی  جیاوازی  قۆناغەکانی تایبەتی فڕینی فڕۆکەی ''سوخۆی سو-٣٥ لە لایەن فڕۆکەوان (سێرگی بۆگدان) لە پێشانگای پاریس

## ئەمانەش ببینە
*سوخۆی سو-٢٧
*سوخۆی تی ٥٠

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

## پەراوێزەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فڕۆکە جەنگیەکان
پۆل:فڕۆکە ڕووسیەکان
ڕودۆلف کارناپ

**ڕودۆلف یوهانس س. کارناپ** ساڵی١٨٩١ ز لە ڕۆنسدۆرفی بارمن(ئێستاکە شاری ڤوپەرتال) لە هەرێمی نۆرد راین ڤیستڤالن- ئەڵمانیا لە دایک بووە. لە ساڵی١٩١٤-١٩١٠ لە زانکۆی یینا فەلسەفە و بیرکاری وفیزیای خوێندووە. ساڵی١٩٢١ لە لێکۆڵینەوەیەکدا بە ناوی **جێگا** پلەی دکتوری وەرگرتووە. چالاکی فەلسەفی و زانستی لە پڕاگ و ڤیەننا دەست پێکردووە. یەکەم بەرهەمی کە بە دنیای ناساند (**بنیاتنانی مەنتیقی جیهان** ساڵی١٩٢٨) بوو کە بە هۆیەوە پلەی پڕۆفیسۆری پێ بەخشراوە. ئەندامێکی چالاکی کۆڕی ڤیەننا بووە. کە ناسیۆنال سۆسیالیستەکان نەمسایان گرت کۆڕەکەیان داخست و ناچار کرا وڵات بەجێ بهێڵێ و بە یەکجاری کۆچی کرد بۆ ئەمریکا و تا دواساتی ژیانی ١٩٧٠ لەوێ مایەوە. فەلسەفەکەی وەک بەرهەمەکانی دەکرێ بە دوو بەشەوە، پێش کۆچکردنی بە زمانی ئەڵمانی و دوای کۆچی بۆ ئەمریکا بە زمانی ئینگلیزی.

## سەرچاوە
عەزیز، حەمید(٢٠٠٥)، بنەماکانی فەلسەفەی شیکردنەوەی مەنتیقی، چاپی یەکەم؛دەزگای چاپ  و بڵاوکردنەوەی موکریانی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩١
پۆل:مردووانی ١٩٧٠
پۆل:سۆسیالیستە ئەمریکییەکان
پۆل:فەیلەسووفانی شیکارانە
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئاڵمانی لە نەمسا
پۆل:فەیلەسووفانی زمان
پۆل:فەیلەسووفانی بیرکاری
پۆل:فەیلەسووفانی زانست
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:فەیلەسووفانی ئەمریکی
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییەکانی ئەڵمانیا
پۆل:فەیلەسووفانی ئاڵمانی
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:کەسانی زانکۆی ھارڤارد
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:بێخوایانی ئەمریکی
فانکشنی ھەڵگەڕاوە

وێنۆک|چەپ|فانکشنی f و پێچەوانەکەی ƒ<sup>–١</sup>
لە بیرکاریدا ئەگەر f فانکشنێک بێت لە کۆمەڵی A بۆ B پێناسە کرابێت، ئەوا **فانکشنی ھەڵگەڕاوە** (**یان ھەڵگەڕاوەی**) f یا
f−١
فانکشنێکە لە B بۆ A و بۆ ھەر دانەی x کە لە بواری f دایە ئەو تایبەتمەندییەی ھەیە:

: f^{-1}\left( \, f(x) \, \right) = x

## پێناسە
ئەگەر  R پەیوەندییەک لە کۆمەڵەی  X بۆ Y بێت، ئەوا پێچەوانەی پەیوەندی  R بە R−١ ھێما دەکرێت و بریتییە لە:

:R^{ - 1} = \left\{ {\left( {y,x} \right):\left( {x,y} \right) \in R} \right\}

کە پەیوەندییەکە لە کۆمەڵەی  Y بە کۆمەڵەی  X .بە ھەمان شێوە پێچەوانەی فانکشنی f:X→Y بە f−١ ھێما دەکرێت و پەیوەندییەکە لە کۆمەڵەی  Y بە  X .

:f^{ - 1} = \left\{ {\left( {f(x),x} \right):x \in X} \right\}

## تایبەتمەندییەکان
ئەگەر f−١ پێچەوانەی فانکشنی f:X→Y بێت ئەوا پەیوەندی خوارەوە لە نێوان بوار و مەودای f و f−١ پاسادانە:

# \mbox{dom}f^{-1}=\mbox{ran}f
# \mbox{ran}f^{-1}=\mbox{dom}f

ھەروەھا ئەگەر (y=f(x ئەوا x,y)∈f) کەواتە y,x)∈f−١) کەواتە
(x=f−١(y و پێچەوانەکەی.

## ئەمانەش ببینە
*فانکشنە سێگۆشەییە ھەڵگەڕاوەکان
## سەرچاوەکان

*

پۆل:ژمێرەی جیاکاری و تەواوکاری
پۆل:فانکشنە بیرکارییەکان
پۆل:چەمکە بنەڕەتییەکانی تیۆریی کۆمەڵە
خانووەکەی مزگەوتێ

وێنۆک|بەرگی وەرگێڕانی کوردی
**خانووەکەی مزگەوتێ** ڕۆمانێکە بە زمانی ھۆڵەندی نووسراوە لە لایەن نووسەری بە ڕەگەز ئێرانی قادر عەبدوڵڵا و لە ساڵی ٢٠٠٥ بڵاوکراوەتەوە. ڕۆمانەکە باس لە ئێران و سەردەمی شا محەممەدڕەزا پەھلەوییەوە دەکات تاوەکو ڕووخانی ڕژێمی شا و ھاتنە سەر حوکمی ئایەتولڵا خومەینی و مردنی خومەینی لە ڕێگەی خێزانێکی خانووەکەی مزگەوتێ. ڕۆمانەکە لە ساڵی ٢٠٠٧ بە دووەم باشترین ڕۆمانی ھۆڵەندی مێژوو دیاریکرا. 

## چیڕۆکی ڕۆمانەکە
ڕۆمانەکە باس لە ژیانی سێ خێزانی ئامۆزای یەکدی دەکات: **ئاغاجان** کە بازرگانێکی مافووری شارە. **ئەلسابڕی** کە مەلای مزگەوتەکەیە و **ئاغا شۆجاع**یش کە بانگدەری مزگەوتێیە کە لە خانوێکی ٣٥ ھۆدەیی دا دەژین کە لە پاشخانی مزگەوتەکەی شاری **زەنجان**ە. چیڕۆکەکە ھەر لە کۆتایی شەستەکان و سەرەتای حەفتاکان دەستپێدەکا و بە درێژایی ساڵەکان و ڕووداوەکان لەگەڵ ئەو خێزانەدا دەڕوا. کاراکتەری سەرەکی ڕۆمانەکە ئاغاجانە کە ڕۆڵێکی گەورە و گرنگی ھەیە ھەم لە شار و بازاڕ و ھەم لە ماڵەوە و ناو خێزانیش. بەڵام دوای شۆڕشەکەی ئایەتولڵا خومەینی وڵات بە تەواوی دەگۆڕێ و ئەو گۆڕانانەش کار لە خێزانەکەی خانووەکەی مزگەوتێ دەکا و تووشی ھەرەسھێنان و دەرکردن و ناخۆشی دەبنەوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ژیانی نووسەری ڕۆمان؛ قادر عەبدولڵا، بە وێنەی خێزانەکەی مزگەوتێ بووە. باوکی مافوورچن بووە و خێزانەکەشی دیندار بوون. ھەر لە گەنجێتیشیدا چۆتە ڕیزی پارتێکی چەپی ئێرانی، ئەمەش وێنەدانەوەی لە کاراکتەری شاباڵی نێو ڕۆمانەکەیە، کە کوڕی ئاغا شۆجاعە. ھەرچەندە ڕۆمانەکە باس لە مێژووی ئێران دەکا، بەڵام قادر عەبدولڵا ھەندێک وردەکاری و ڕووداوی گۆڕیوە.

## کاراکتەرەکان
* ئاغاجان - سەرخێزان و بازرگانی شار.
* فەخری سادات - ھاوسەری ئاغاجان.
* ئەلسابڕی - مەلای مزگەوتێ.
* زیننەت - ھاوسەری مەلا ئەلسابڕی.
* ئەحمەد - کوڕی ئەلسابڕی و مەلای جێگرەوەی باوکی.
* سەدیقە - کچە گەورەی ئەلسابڕی و زیننەت خانم.
* خاڵخاڵی - ھاوسەری سەدیقە کە دواتر دەبێتە دەستەڕاستی ئایەتولڵا خومەینی و دادوەری ئیسلام.
* مارمێلکە - کوڕە کەمئەندام و ناتەواوەکەی خاڵخاڵی و سەدیقە.
* ئاغا شۆجاع - بانگدەری مزگەوتێ.
* شاباڵ - کوڕی ئاغا شۆجاع. ڕەنگدانەوەی نووسەر لە ڕۆمانەکە.
* گوڵبێ و گوڵبانوو - دادەکانی خانووەکە کە ھەموو شتێک بەڕێوە دەبەن.
* نوسڕەت - برا گچکەی ئاغاجان کە ھەر لە زووەوە خانووەکەی جێھێشتووە و لە تاران دەژی.
* کازم خان - مامی ئاغاجان.

## وەرگێڕانی کوردی
ڕۆمانەکە لە ساڵی ٢٠١٦دا لەسەر دەستی شەفیقی حاجی خدر لە ھۆڵەندییەوە وەرگێردڕاوەتە سەر زمانی کوردی و لەلایەن ناوەندی ئاوێرەوە بڵاوکراوەتەوە.

## سەرچاوەکان
* چاپی کوردی ڕۆمانەکە
* ویکی ئینگلیزی
* ویکی ھۆڵەندی
* لیستی باشترین ڕۆمانە ھۆڵەندییەکان.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کتێبەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:کتێبەکانی ٢٠٠٥
پۆل:ڕۆمانەکانی ٢٠٠٥
پێشمەرگە (فیلمی ٢٠١٦)

**پێشمەرگە** فیلمێکی دۆکیومێنتەری - شەڕییە لە دەرھێنانی بێرنارد ھێنری لێڤی. بەڵگەفیلمەکە بەرھەمی ساڵی ٢٠١٥یە و سازکردنەکەی نزیک ساڵێکی خایاندووە و زۆربەی شەڕەکانی تێدایە و لە جەلەولا ھەتاکوو شنگال کاری وێنەگری بۆ کراوە و ٢٠ی ئایاری ساڵی ٢٠١٦ لە شێست و نۆھەمین خۆلی فێستیڤاڵی فیلمی کان، دوو جار نمایش کراوە؛ ئاڵا ھۆشیار کە جگە لە کاری وێنەھەڵگرتنەوە، لە فیلمەکەشدا ڕۆڵی بینیوە، میوانداری کرابوو و وەکوو نوێنەری کورد بە جل و بەرگی کوردییەوە بەشدار ببوو؛ و دوای ئەوە لە فێستیڤاڵ و شار و وڵاتە جۆراوجۆرەکانی دونیا دونیا وەکوو: فەرانسە (٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦)، لەندەن، نیویۆرک (١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧) و سێربیا پیشان دراوە؛ ھەروەھا سەرەڕای دژایەتییەکی زۆری نوێنەرانی عێراق و تورکیا، لە ڕێکەوتی ٢٨–٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ لە بارەگای نەتەوە یەکگرتووەکانو لە ڕێکەوتی ٦ی ئازاری ٢٠١٨یش لە کۆنگرێسی ئەمریکا نمایش کراوە؛ ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩یش بە بەشداریی دیپلۆماتی زۆربەی وڵاتەکان، لە باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە هەولێر پیشان دراوە. فیلمەکە باس لە ھێز و خۆڕاگریی ھێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان لە ھەمبەر داعش دەکات و قارەمانە سەرەکییەکەی شەھید مەغدید ھەرکییە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* پێشمەرگە لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥
پۆل:بەڵگەفیلمەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
پۆل:چاندی کوردی
پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦
پۆل:فیلمە عێراقییەکان
پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:وشە و دەستەوشە کوردییەکان
خەڵاتی ساخارۆڤ

وێنۆک|بەخشینی خەڵاتی ساخارۆڤ لەساڵی ١٩٩٠ لە پەرلەمانی ئەورووپا
**خەڵاتی ساخارۆڤ بۆ ئازادی بیر** خەڵاتێکە لەلایە پەرلەمانی ئەورووپا دەبەخشرێت بەو کەسانەی لەپێناو مافی مرۆڤ و ئازادی بیروڕا دەجەنگن. ناوی خەڵاتەکە لە زانا و بەرھەڵستیکاری ڕووسی ئەندرێی ساخارۆڤەوە ھاتووە. چەندین کەسایەتی وەکو ماندێلا، لەیلا زانا، نادیە موراد وە لەمیا بەشار لەسەر کار و چالاکییە مرۆییەکانییان ئەم خەڵاتەیان بردۆتەوە.

## براوەکان

## تێبینییەکان

## ژێدەرەکان

## بەستەری دەرەکی
* خەڵاتی ساخارۆڤ بۆ ئازادی بیروڕا بەخشرایە نادیە موراد و لەمیا بەشیر - ئێن ئاڕتی
* پەرلەمانی ئەوروپا خەڵاتی “ساخارۆڤ”ی بەخشیە دوو کچی کورد - کوردسات 
* خەڵاتی ساخارۆڤ دەبەخشرێت بە دوو کچی کوردی ئێزدی  - ڕووداو

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ئایفۆن ٧

**ئایفۆن ٧** ()، یەکێکە لە بەرھەمە داھێنراوەکانی کۆمپانیای ئەپڵ. ئەم بەرھەمە لە ڕێککەوتی ٧ی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٦ ناسێنرا. لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦ەس بۆ یەکەمین جار خرایە بازاڕەکانەوە. لە ئایفۆنی ٧ بۆ یەکەمین جار لە بەرهەمەکانی دەرچەی بارگاوی و بیستۆکی گوێ کردە لەیەکشوێن دانا.

## تایبه‌تمه‌ندیه‌كانی
* توانای به‌رگه گرتنی ئاوی هه‌یه
* كامێرایه‌كی ١٢ مێگا-پێكسلی بۆ دواوه و ٧ مێگا-پێكسلی پێشه‌وه
* جگه له‌وه‌ی كه خاوه‌نی دوو كامێرایه له دواوه و له یه‌ك كاتدا وێنه ده‌گرن بۆ ده‌ركه‌وتنی وێنه‌كه به شێوه‌ی سێ دووری
* فلاشێكی ئێل ئی دی
* تایبه‌تمه‌ندی كه‌مكردنه‌وه‌ی جوڵه له كاتی وێنه‌گرتن
* سێ دووری به‌ركه‌وتن
* خێرایی دوو هێنده‌ی ئایفۆن ٦

وێنۆک|220x220پیکسڵ|ئايفۆن ٧ لە ڕەنگى گوڵ

## سەرچاوەکان

پۆل:ئایفۆن
پۆل:ئای ئۆ ئێس
پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان
پۆل:ناساندنەکانی ٢٠١٦
بی ئێم دەبلیوو ئای-٨

وێنۆک|250px

**بی ئێم دەبلیوو ئای-٨** بە (ئینگلیزی: BMW i8). بەرهەمێکی نوێی کۆمپانیای ئەڵمانی بی ئێم دەبلیووە درووستدەکرێت بەڵام بەشیوەیەکی بڵاو نیە.
کە یەکێکە لە دوا مۆدێلی ئۆتۆمبێلەکانی کۆمپانیاکە کە پشت بە وزەی سوتەمەنی تەواو نابەستێت،  ئۆتۆمبێلەکە بە هایبرید ناسراوە.
ئۆتۆمبێلەکە بە بزوێنەری  کارەبایی کار دەکات و توانای زیاتر لە ١٧٠ ئەسپی هەیە.
هەروەها کێشی ئەو ئۆتۆمبێلەکە بەشێوەیەک کەمە کە خێرایی لە هەشت چرکەی یەکەم دەگاتە سەد کیلۆمەتر لەیەک کاژێر.
وە لە داهێنانی نوێی کۆمپانیای (BMW) لە دیزاینی نێو ئۆتۆمبێلەکەدا سوود لە ئاسودەترین میکانیزم و سیستەمەکانی کۆشن و کورسیەکان وەرگیراوە.
لەو مۆدێلەی i8 دا تێکەلێک لە وزەی غازو کارەبا بۆ مەکینەی ئەو ئۆتۆمبێلە بەرهەم هێنراوە. بە شێوەیەک بۆ سەد کیلۆمەتر تەنیا پێویستی بە 2.7 لیتر غاز هەیە. هەروەها خێرایی ئەو مۆدێلەش لە سەد کیلۆمەتری یەکەم، تەنیا چوار چرکەیە.

## سەرچاوەکان
*ویکیپیدیای ئینگلیزی.
## پەراوێزەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکان
پۆل:بی ئێم دەبلیوو
پۆل:ئۆتۆمبێلە ئاڵمانیەکان
زەین مالیک

**زەین جەواد مالیک** (بە ئینگلیزی :Zain Javadd Malik) لەدایکبووی ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣ لەناوچەی برادفۆرد لە ڕۆژئاوای ئینگلتەرا. گۆرانیبێژ و ھۆنراوەنووسی گۆرانی بەریتانییە.

## ژیانی سەرەتایی
**زەین مالیک** لەدایکبووی ١٩٩٣ لەناوچەی برادفۆرد لەبەریتانیا لە باوکێکی پاکستانی بەریتانی بەناوی یاسر مالیک. دایکی مالیک ناوی تریسیا برانانە. دایکی لەدوای ھاوسەرگیریکردنی لەگەڵ باوکی زەین ئایینەکەی گۆڕیوە بۆ ئیسلام. زەین خوشکێکی لەخۆی گەورەتری ھەیە ناوی (دونیا) یە و دوو خوشکی لەخۆی بچووکتریشی ھەیە ناویان (والیھا) و (سەفا) یە.

## ژیانی تایبەتی
مالیک وەک موسڵمانێک پەروەردە کراوە و بە ئینگلیزی و بە زمانی ئوردووی قسە دەکات، وە دەتوانێت عەرەبی بخوێنێتەوە. لە ڕابردوودا بووە ئامانجی هێرشی دژە موسڵمانەکان. لە ۲۰۱۷، مالیک خۆی وەک موسڵمانێکی نا پراکتیزەکار ناساند و نایەوێ  بە باکگراوندی ئایینی یان کلتوری  پێناسە بکرێت.  لە تشرینی دووەمی ۲۰۱٨ لە چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ ڤۆگی بەریتانی ڕایگەیاند کە چیتر خۆی بە موسڵمان نازانێ.

## کاری ھونەری
زەین ھەر لە منداڵییەوە خولیای گۆرانی وتن بووە و کاتێک لە قوتابخانە بووە بەشداری چەندین کۆرسی ھونەری کردووە، و چەندین ڕاپی نوسیوە و زیاتر شارەزا بووە. لە ھونەر ئەمە جگە لە گوێ گرتن لە میوزیکی ھندی بۆلیوود (ھیپ ھۆپ، ڕیگەی، ڕیتمی گۆرانییەکان). دایک و باوکی زەین بیر لەوە دەکەنەوە کە کوڕەکەیان بەشداری بەرنامەیەکی دەنگ خۆشی پێبکەن بۆ ئەوەی دەنگی تاقیبکاتەوە بۆیە لە ساڵی ٢٠١٠. کاتێک زەین ١٧ ساڵ بوو لە مانچستەر بەشداری بەرنامەی (زە ئێکس فاکتۆر) ی کرد، کاتێک چووە سەر ستەیجی بەرنامەکە گۆرانی ڕێم بدە خۆشم بوێت (بە ئینگلیزی Let Me Love You) کە ئەو گۆرانییە گۆرانی ھونەرمەند (ماریۆ)بوو پێشکەشیلیژنەکەی کرد، زەین لەنیوەی گۆرانییەکەدا بوو سایمۆن. کاوڵ کە یەکێک بوو لە لیژنەکە گۆرانییەکەی بە زەین بڕی و بە (لویس) و (نیکۆل) ی وت دەنگ بدەن، و زەین (٣)بەڵێی بەدەستھێناو سەرکەوت بۆ قۆناغی داھاتوو. لە قۆناغی داھاتوودا (سایمۆن) و (نیکۆل) پێیان باش بوو زەین بخەنە گروپێکەوە لەپاڵ ھەریەک لە (ھاری ستایڵز) و (لیام پەین) و (لویس تۆملینسن) و (نایڵ ھۆرن) ەوەو گروپەکەیان ناونا وان دایرێکشن و لە کۆتایدا توانیان پلەی (سێیەم) بەدەست بھێنن. دوای کۆتایی بەرنامەکە سایمۆن کاوڵ بۆندێکی (دوو ملیۆن) پاوەندی لەگەل کۆمپانیای (سایکۆ ڕیکۆرد) بۆ واژۆکردن بۆ ئەوەی بتوانن گۆرانییەکانیان تۆماربکەن؛ و دوای ئەوە ڕوویان کردە (باکووری ئەمریکا) و بۆندیان لەگەڵ کۆمپانیای (کۆڵومبیا ڕیکۆرد) واژوو کرد.

## سەرچاوەکان

* ویکی ئینگلیزی، دوایین گۆڕانکارییەکانی ١٥ی ئابی ٢٠١٧

پۆل:زەین مالیک
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣
پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژانی ئینگلیز
پۆل:ئەندامانی وەن دایرێکشن
پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز
پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی
مەست قەلەندەر

**مەست قەلەندەر** فلیمێکی ھیندی ساڵی ١٩٩١یە. فیلمەکە لە دەرھێنان و بەرھەمھێنانی *ڕاھول ڕەوالی*یە. و ئەستێرەی فیلمەکە دارمەندرایە. ئەم فلیمە بەوە ناسراوە کە یەکەم فیلمی ھیندییە کە کەسایەتییەکەی ھاوڕەگەزبازی تێدابێت کە ناوی *پینکۆ* یان *پینکوو* یە، پینکۆ لەلایەن ئانوپام خێرەوە ڕۆڵەکەی بینرابوو.

## سەرچاوەکان
* [//en.wikipedia.org/wiki/Mast_Kalandar ویکیپیدیای ئینگلیزی.]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ١٩٩١
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی
پۆل:فیلمە ھیندییەکان
بۆب دیلان

وێنۆک|بۆب دیلان لە حوزەیرانی ٢٠١٠ لە ئیسپانیا
**بۆب دیلان** () لەدایکبووی ٢٤ی ئایاری ١٩٤١. گۆرانیبێژ و گیتاڕژەن و نووسەر و ھۆنراوەنووسی گۆرانی ئەمریکییە. بەیەکێ لە کەسایەتییە کاریگەرییەکانی مۆسیقا و کەلتوور دادەنرێت بۆ زیاتر لە پێنج دەیە. لەسەرەتای کارکردنی گۆرانییەکانی 'Blowin' in the Wind' وە 'The Times They Are a-Changin' بوون بە سروودێک بۆ مافی مرۆف وە بزووتنەوەی دژی شەڕ لە ئەمریکا. لەتشرینی یەکەمی ٢٠١٦ خەڵاتی خەڵاتی نۆبێلی وەگرت لە وێژە بەھۆی نووسینی ھۆنراوەیەک.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١
پۆل:زیندووان
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:گۆرانیبێژانی جازی ئەمریکی
پۆل:گیتارژەنانی ڕۆکی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک لیتوانیا-جوولەکە
پۆل:مۆسیقاژەنە جووە ئەمریکییەکان
پۆل:گۆرانیبێژەکانی شاری نیویۆرک
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئۆکراینی-جوولەکە
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:باشترین گۆرانی ڕەسەنی گۆرانیبێژانی خاوەن خەڵاتی ئۆسکار
پۆل:هونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز
پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی خەڵکی لۆس ئانجلەس
پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز
پۆل:ھونەرمەندانی بەرگە ئەلبومەکان و پۆستەرە کۆنسێرتییەکان
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ئەمریکی
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل
گرایندکۆر

**گرایندکۆر** (ئینگلیزی: Grindcore) لقێکی سەرەکییە لە چەشنەکانی ھێڤی مێتاڵ کە لە ناوەندەکانی ١٩٨٠کاندا دامەزرا. ئەم چەشنە ھان دراوە لەلایەن ھەندێک لە چەشنە بەھێزەکانی تری مۆسیقای ھێڤی مێتاڵ وەک: ھاردکۆر پەنک، سراش مێتاڵ، کرەست پەنک، ئیندەستریاڵ مێتاڵ و *نۆیس ڕۆک*. ئەم چەشنە ناسراوە بە تێمپۆ خێراکەی و دەنگی گیتارە نزم و بەھێزەکان و دەنگە گڕەکانی گۆرانیبێژەکان.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:چەشنەکانی ھێڤی مێتاڵ
ژمارەی ناڕێژەیی

وێنۆک|280px
لە سیستەمی ژمارەکاندا **ژمارەی ناڕێژەیی** () ژمارەیەکی ڕاستەقینەیە و ڕێژەیی نییە واتە ناتوانرێت لە ڕێگەی دابەشکردنی ژمارەیەکی سروشتی بەسەر ژمارەیەکی تری سروشتیدا دروست بکرێت. کۆمەڵەی ژمارە ناڕێژەییەکان کۆمەڵەیەکی نەژمێردراوە. لە ناو ژمارە ڕێژەییەکان کۆمەڵێک ژمارەی بەناوبانگ ھەن بریتین لە 
<math>\pi</math>، <math>e</math> و \sqrt{2} 
ژمارەی ناڕێژەیی، ژمارەیەکی دەیانەیە و ناکۆتای ڕەنووسی دووبارەنەبووی تیادابێ.
## ھەندێک ژمارەی ناڕێژەیی ناسراو

### ڕەگی دووەمی دوو:
چەپ|وێنۆک| <math>\scriptstyle\sqrt{2}</math> ژمارەیەکی ناڕێژەیییە.
وێدەچێت \sqrt{2} یەکەمین ژمارەی ناڕێژەیی بێت کە مرۆڤ دۆزیویەتەوە. ڕەگی دووەمی دوو درێژایی تیرەی چوارگۆشەیەک دەنوێنێت کە لایەکانی یەکسانن بە یەک و لە ھاوکێشەی a^{2} + b^{2} = c^{2} بەدەست دێت. 
وێنۆک|219x219پیکسل|ڕێژەی زێڕین

### ڕێژەی زێڕین
دوو بڕ لە حەنای یەکترا دەبنە خاوەنی **ڕێژەی زێڕین** ئەگەر ڕێژەی کۆی ئەو دوو بڕە بە بڕە گەورەترەکە یەکسان بێ بە ڕێژەی بڕە گەورەترەکە بە بچووکترەکە. ڕێژەی زێڕین نەگۆڕێکە لە بیرکاریدا کە مەزناھییەکەی نێزیکەی ١.٦١٨٠٣٣٩٨٨٧ دەبێ. بۆ نیشاندانی ئەم ڕێژەیە زیاتر پیتی یۆنانیی فی (**φ**) بەکار دەهێندرێ، ھەر بۆیە ھەندێک جار بە ژمارەی فی ناوی دەبەن، ئەگەر بمانەوێ بە کەڵکوەرگرتن لە جەبر ئەم ڕێژە دەرببڕین دەبێتە:

: \frac{a+b}{a} = \frac{a}{b} \equiv \varphi\,

ئەم ھاوکێشەیە یەک وەڵامی ھەیە کە ئەویش ئەمەیە:

:\varphi = \frac{1+\sqrt{5}}{2}\approx 1.61803\,39887\ldots\,

زۆرێک لە ھونەرمەندان و تەلارسازان، لانی کەم لە ڕێنێسانس بەم لاوە، ھەوڵیان داوە ڕێژەی زێڕین بە جۆرێک لە کارەکانیاندا بگونجێنن - بەتایبەت بە بەکارھێنانی لاکێشەی زێڕین، لاکێشەیەک کە تێیدا ڕێژەی لا درێژەکە بە لا کورتەکە ڕێژەی زێڕینە - چونکە باوەڕیان وایە کە ئەو ڕێژەیە لە باری جوانیناسییەوە بۆ مرۆڤ دڵخواز و دڵپەسەندە. بیرکارانیش لەبەر تایبەتمەندییە سەرنجڕاکێشەکانیەتی کە لە ڕێژەی زێڕین دەکۆڵنەوە.
وێنۆک|پای
### ژمارەی پای
پای (٣٫١٤١٥ = ∏) ژمارەیەکی ناڕێژەیییە. ئەم ژمارە لە دابەشکردنی چێوەی بازنەیەک بە سەر تیرەکەیدا بە دەست دێت و بە نزیکی دەکاتە: ٣٫١٤١٥٩ و ژمارەی ڕەنووسەکانی ناکۆتایە.
### ژمارەی نێپێر
وێنۆک|ژمارەی نێپێر
**[[ژمارەی e|e]]** ژمارەیەکی ناڕێژەیی و نەگۆڕە. ژمارەی e بە ناو ماتماتیکزانی سویسڕی لیۆنارد ئۆیلەر کراوە و بە ژمارەی ئۆیلەر دەناسرێت. ھەندێک جار بە ژمارەی نێپێر یان نەگۆڕی نێپێر ناوی دەبەن.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ژمارە ناڕێژەیییەکان
نیۆکلاسیکاڵ مێتاڵ

**نیۆکلاسیکاڵ مێتاڵ** (ئینگلیزی: Neoclassical metal) سەبچەشنێکی مۆسیقای ھێڤی مێتاڵە کە داھێنراوە بە تێکەڵکردنی ھەردوو چەشنی مۆسیقای کلاسیکی و سپید مێتاڵ.  گرووپی ئەپۆکالیپتیکا نموونەیەکی ئەم چەشنە مۆسیقایەیە.
## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:چەشنەکانی ھێڤی مێتاڵ
کرەست پەنک

**کرەست پەنک** (یان ھەر بە سادەیی **کرەست** – ئینگلیزی: Crust punk) چەشنێکی مۆسیقای ھێڤی مێتاڵە کە لە لایەن ھەردوو چەشنی مۆسیقا *ھاردکۆر پەنک* و ئێکستریم مێتاڵ ھاندراوە. ئەم شێوازە کە لە ناوەندی ١٩٨٠کاندا دامەزراوە لە ئینگلاند، زیاتر گۆرانی تاریک و ڕەشبینی ھەیە کە دەوران دەکەن بە دەوری سیاسەت و کۆمەڵگە.
## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:چەشنەکانی ھێڤی مێتاڵ
لاتین مێتاڵ

**لاتین مێتاڵ** (بە ئیسپانی: Heavy metal en español) چەشنێکی دووەمیی مۆسیقای ھێڤی مێتاڵە کە لە وڵاتە لاتینییەکان دامەزراوە. گۆرانیبێژەکانی ئەم چەشنە بە ئیسپانی یاخود لاتینی گۆرانی دەڵێن.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:چەشنەکانی ھێڤی مێتاڵ
ژمارەی ڕێژەیی

وێنۆک|
**ژمارەی ڕێژەیی** () بەو ژمارانە دەوترێت کە لە ئەنجامی دابەشکردنی ژمارەیەکی تەواو بەسەر ژمارەیەکی تری تەواو بە مەرجێک سیفر نەبێت دروست دەبن، واتە لەسەر شێوەی کەرتی دەنووسرێن. بە زمانی بیرکاری کۆمەڵەی ژمارەی ڕێژەیییەکان بەم شێوەیە پێناسە دەکرێت:

: \Q= \left\{\left.\frac{m}{n}\right|(m,n) \in \Z\times (\Z\setminus\{0\}) \right\}

بۆ نموونە \frac{3}{2} ژمارەیەکی ڕێژەیییە بەڵام \frac{\sqrt{3}}{2} شێوەی کەرتی ھەیە، بەڵام ڕێژەیی نییە.
[وێنۆک|کۆمەڵەی ژمارە تەواوەکان، کۆمەڵەی [ژمارەی سروشتی|ژمارە سروشتییەکان لەخۆ دەگرێت، کۆمەڵەی ژمارە ڕێژەیییەکان، کۆمەڵەی ژمارە تەواوەکان و ژمارە سروشتییەکان لەخۆ دەگرێت و کۆمەڵەی ژمارە ڕاستەقینەکان کۆمەڵەی ژمارە ڕێژەیییەکان و ژمارە تەواوەکان و سروشتییەکان لەخۆ دەگرێت]]
ژمارە تەواوەکان و ژمارە سروشتییەکان ژێرکۆمەڵێکن لە ژمارەی ڕێژەیییەکان لەبەر ئەوەی ژێرەی تەواوی ژمارە سروشتییەکان یەکە کەوایە ھەموو ژمارە سروشتییەکان شێوەی کەرتییان ھەیە.
ژمارە دەیییەکان لە ڕیزی ژمارە ڕێژەیییەکاندا ھەژمار دەکرێن لەبەر ئەوەی ھەر ژمارەی دەیی دەتوانرێت بە شێوەی کەرتێک بنووسرێت ژێرەکەی توانەکی ئەرێنی ١٠ و سەرەکەی ژمارەیەکی تەواو بێت. ژمارە ڕێژەیییەکان لە ئەنجامی دابەشکردنی دوو ژمارە (ژمارەیەکی تەواو بەسەر ژمارەیەکی سروشتی) دروست دەبن.
لە نێوان دوو ژمارەی ڕێژەیی ناکۆتا ژمارەی ڕێژەیی ھەیە. ژمارە ڕێژەیییە ئەرێنییەکان لە ژمارە ڕێژەیی نەرێنییەکان گەورەترن. یەکەمین پیتی وشەی ئینگلیزی Quotient واتە \mathbb{Q} ھێمایەکە بۆ دیاریکردنی ژمارە ڕێژەیییەکان.

## کردارەکان لەسەر ژمارە ڕێژەیییەکان
### بەراوردکردنی ژمارە ڕێژەیییەکان
بۆ بەراوردکردنی ژمارە ڕێژەیییەکان سەرەتا دەبێت ژێرەکانیان یەکسان بکرێت، پاشان سەرەی کەرتەکان بەراورد دەکەین، سەرەی کامیان گەورەتر بوو، ئەو ژمارە ڕێژەیییە گەورەترە، بۆ یەکسانکردنی ژێرەی کەرتەکان، سەرە و ژێرەی ھەر کام لە ژمارە ڕێژەیییەکان لە ژێرەی کەرتەکەی تر دەدەین.
*نموونە:* لەم دوو ژمارە ڕێژەیییە  \frac{5}{11} = \frac{3}{7} کامیان گەورەترە؟

*وەڵام:*

 \frac{5}{11} = \frac{5 * 7}{11 * 7} = \frac{35}{77} , \frac{3}{7} = \frac{3 * 11}{7 * 11} = \frac{33}{77}

لەبەر ئەوەی 33\frac{35}{77} > \frac{33}{77} واتە \frac{5}{11} > \frac{3}{7}

*تێبینی:*
لە ناو دوو ژمارەی ڕێژەیی ئەرێنی کە سەرەکانیان یەکسانە، ژمارەیەک کە ژێرەکەی چووکەترە، لە ژمارەکەی تر گەورەترە.

### کۆکردنەوە و لێدەرکردنی ژمارە ڕێژەیییەکان
بۆ ئەوەی دوو بڕی ڕێژەیی کۆ بکرێنەوە یان لێکدەر بکرێن، دەبێت بچووکترین ژێرەی ھاوبەش بدۆزینەوە

*شێوەی گشتی:*

\frac{a}{b} + \frac{c}{d} = \frac{ad+/-bc}{bd}.

*نموونە:*

\frac{4}{3} + \frac{2}{5} = \frac{20+6}{15} = \frac{26}{15}

\frac{5}{6} - \frac{5}{4} = \frac{20-30}{24} =\frac{-10}{24}

### لێکدان و دابەشکردنی ژمارە ڕێژەیییەکان.
لێکدانی دوو ژمارەی ڕێژەیی بەم شێوەیە کە سەرەکان لێک دەدرێت و ژێرەکان لێک دەدرێت، بۆ دابەشکردنی دوو ژمارەی ڕێژەیی، یەکەم جارانی دژەلێکدانی دووەم دەکرێت.
*شێوەی گشتی:*

\frac{a}{b} \cdot \frac{c}{d} = \frac{ac}{bd}.

\frac{a}{b} \div \frac{c}{d} = \frac{ad}{bc}.

*نموونە:*

\frac{2}{5} \cdot \frac{14}{35} = \frac{2 \cdot 14 }{5 \cdot 35} = \frac{28}{175}

\frac{5}{7} \div \frac{3}{5} = \frac{5 \cdot 5 }{7 \cdot 3} = \frac{25}{21}

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی
پۆل:ژمارە ڕێژەیییەکان
پۆل:ژمارە ڕاستەقینەکان
پۆل:کەرت (بیرکاری)
فۆڵک مێتاڵ

**فۆڵک مێتاڵ** (ئینگلیزی: Folk metal) تێکەڵەیەکی مۆسیقای ھێڤی مێتاڵ و مۆسیقای فۆڵکلۆرییە. ئەم چەشنە لە ساڵی ١٩٩٠ەکان لە ئەورووپا دامەزراوە. ناسراوە بە بەکارھێنانی ئامێرە مۆسیقییە فۆلکلۆرییەکان و بە ڕێژەیەک شێوازی گۆزانی وتنی فۆلکۆری.
## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:چەشنەکانی ھێڤی مێتاڵ
کلاسیکاڵ ھێڤی مێتاڵ

**ترادیشناڵ ھێڤی مێتاڵ** (ئینگلیزی: Traditional heavy metal) ھەروەھا ناسراوە بە **کلاسیک مێتاڵ** یاخود *مێتاڵی کلاسیکی*، ئەمە بە ھێڤی مێتاڵ دەوترێت دوای ئەوەی لقەکانی لێبۆوە و سەربەخۆ بوون. ترادیشناڵ ھێڤی مێتاڵ بە چەشنی سەرەکی مێتاڵ دادەندرێت.

## سەرچاوەکان
*ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:چەشنەکانی ھێڤی مێتاڵ
ئاڤانت-گارد مێتاڵ

**ئاڤانت-گارد مێتاڵ** (ئینگلیزی: Avant-garde metal) ھەروەھا ناسراوە بە **ئاڤانت مێتاڵ** یاخود «مێتاڵی تاقیکردنەوەیی» پێناسە دەکرێت بە بەکارھێنانی ئاراستەی نوێ لە گۆرانییەکاندا کە ئەم چەشنە بەکار دەھێنن، وەک گۆرانی وتن بە شێوازێکی ناستاندارد و بەکارھێنانی ئامێری نامۆ. ئاڤانت-گارد مێتاڵ ھاندراوە لەلایەن ئاڤانت-گارد و چەشنی مۆسیقای وەک *پرۆگرێسڤ ڕۆک*، ئێکستریم مێتاڵ، دێس مێتاڵ و وە ھەروەھا پەیوەندییەکی نزیکیشی ھەیە لەگەڵ پرۆگرێسڤ مێتاڵ. 
## سەرچاوەکان
*ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:چەشنەکانی ھێڤی مێتاڵ
ھەناسە مەدە (فیلم)

**ھەناسە مەدە** () فیلمێکی ئەمریکی ترسناکە لە دەرھێنانی *فێد ئەلڤارێز* و نووسینی *ئەلڤارێز* و *ڕۆدۆ سایاگیس*. فیلمەکە لەنواندنی جەین لێڤییە (کەوا پێشتریش لە فیلمی Evil Dead لەساڵی ٢٠١٣ لەگەڵ دەرھێنەر ئەلڤارێز کاریان کردبوو)، لەگەڵ دیلان مینێت، دانیێل زۆڤاتۆ و ستێفن لانگ. چیڕۆکی فیلمەکە باسی سێ ھاوڕێ دەکات بەناوی "ڕۆکی، ئەلێکس و مەنی" کەوا لە خانووی پیاوێکی کوێر گیردەخۆن دوای ئەوەی ھەوڵی دزین دەدەن.

فیلمەکە لە بەرھەمھێنانی گۆست ھاوس پیکچەرزە بە ھاوبەشی لەگەڵ کۆمپانیای گود یونیڤێرس. فیلمەکە لە ٢٦ی ئۆگەستی ٢٠١٦ کەوتە سینەماکانەوە، و کاردانەوەی ڕەخنەگران بەرامبەر فیلمەکە زۆربەی ئەرێنی بوو. وێبسایتی ڕۆتن تۆمەیتۆس ڕێژەی %٨٧ بە فیلمەکە دا و ھەروەھا فیلمەکە لەوێبسایتی IMDB نمرەی ٧. ٤ی ھەیە.
سەرەڕای تێچوونی بودجەیەکی ١٠ ملیۆن دۆلاری، بەڵام لەبەرامبەردا فیلمەکە داھاتی ١٥١ ملیۆن دۆلار بوو لە بۆکس ئۆفیسدا.

## سەرچاوەکان
* ویکی ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە ترسناکە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە دەستدرێژیی سێکسی
پۆل:فیلمە دانراوەکان لە ساڵی ٢٠١٦
کاسینۆ ڕۆیال (فیلم)

**کاسینۆ رۆیال** بە (ئینگلیزی:Casino Royale) فیلمێکی سوخوری ساڵی *٢٠٠٦*ە. فیلمەکە یەکێکە لە زنجیرە فیلمەکانی جەیمس بۆند، کە تێیدا ئەکتەر دانیێل کرەیگ رۆلێ سویخوور (جەیمس بۆند-007) دەبینێت.
فیلمەکە هاوبەشی هەریەکە لە وڵاتانی (سانشینی یەکگرتوو، ویلایەتە یەکگرتووەکان، کۆماری چیکئەڵمانیا)یە.

## سەرچاوەکان

*[ویکیپیدیای ئینگلیزی.](https://en.wikipedia.org/wiki/Casino_Royale_(2006_film))

## پەراوێزەکان

جەیمس بۆند

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمە بەریتانییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٦
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی جەیمس بۆند
پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی-ئەڵمانی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی دەکەونە پراگ
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کەنار دەریاکان دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون
پۆل:فیلمەکان لە کۆماری چیک وێنەگیراون
پۆل:ئەو فیلمانەی دووبارە دروست کراوەتنەوە
پۆل:فیلمە ئەکشنە سیخوڕییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە سیخووڕییە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان)
پۆل:فیلمە چێکییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆر
پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆر لە ئەفریقا
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە بەڕیتانییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە دوورگەکان داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ڤێنیز وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکانی جەیمز بۆند
پۆل:ئەو فیلمانەی لە وڵاتێکی خەیاڵی ڕوودەدەن
پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان
مێژووی نارنیا: شێرەکە، جادووگەرەکە و دۆڵابی جلەکە

**مێژووی نارنیا: شێرەکە، جادووگەرەکە و دۆلابی جلەکە** فیلمێکی ساڵی *٢٠٠٥*ی جۆری خایاڵی بەرزە. فیلمەکە هاوبەشی وڵاتانی بەریتانیا، ئەمریکایە. فیلمەکە لە دەرهێنانی (ئەندریو ئادەمسۆن)ە و لە بەرهەمهێنانی (ماڕک جۆهنسۆن، فیلیپ ستیور)ە.

## دەرهێنان
بیرۆکەی دروستکردنی فیلمەکە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٩٠ کاتێک هەریەکە لە بەرهەمهێنەران (فڕانک ماڕشاڵ، کاسلین کێنێدی) بیرۆکەی تۆمارکدنی فیلمەکەیان هەبوو بەڵام بەهۆی نەبوونی شوێنی گونجاو لەگەڵ چیرۆک و فیلمەکە. دەرهێنانی فیلمەکە دواکەوت بۆ (٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٤) کە دەستکرا بەدرووستکردنی فیلمەکە، لە وڵاتی نیوزلەندا.

## مۆسیقا
گۆرانیەکە لە ڕێکخستنی (هاری گریگسۆن)ە،کەخۆی پێشتر لەگەڵ دەرهێنەر (ئەندریو ئادەمسۆن) کاری کردووە لە فیلمەکانی *شڕێک (٢٠٠١)* و *[[شڕێک ٢]] (٢٠٠٢)*.
فیلمەکە چەند گۆرانیێکی تێدا دانراووە. 
و هەروەها یەکێک لە گۆرانیەکانی ئەیمی لی کە گۆرانیبێژ و ئەندامی گرووپی ڕۆکی ئێڤەنێسێنسەوە وترابوو بەڵام نەخرایە نێو فیلمەکە بەھۆی تاریکییەکەیەوە.

## بڵاوکردنەوە
فیلمەکە لە ڕێکەوتی ٧ی کانونی دووەمی ٢٠٠٥ بۆ یەکەمجار لە شاری لەندەن پیشاندرا. وەدواتر بەشێوەی گشتی لە شوێنەکانی تر بڵاوکرایەووە، وەلە ڕێکەوتی ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ بۆ یەکەمجار فرۆشرا و بڵاوکرایەوە. وەلە ٩ی هەمان مانگ لە باککوری ئەمریکا و وڵاتانی ئەورووپا دەستکرا بە فرۆشتنی فیلمەکە.

## بۆکس ئۆفیس
فیلمەکە لەسەرانسەری جیهاندا بڕی 745,013,115 دۆلاری بەدەستهێناووە، کەلە پلەی (*٥٥*ەمین بەرزترین داهات)ە لە جیهاندا.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

## پەراوێزەکان

پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٥
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە خەیاڵیەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە بەریتانییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیوزیلاند گیراون
پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز
پۆل:فیلمە داستانییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون
پۆل:فیلمەکان لە کۆماری چیک وێنەگیراون
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان)
پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە شاھانەکان
پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ئەندرۆ ئادەمسۆن
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھاری گرێگسۆن-ویلیامزەوە تۆمارکراون
پۆل:فیلمەکان کە لە قەڵاکاندا ڕوودەدەن
پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی ئەندرۆ ئادەمسۆن
پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی کریستوفر مارکوس و ستیڤن مەکفیلی
شەڕی لۆس ئانجلەس (فیلم)

**شەڕی لۆس ئانجلەس** (ئینگلیزی: Battle: Los Angeles)، ناوەکانی تر (World Invasion: Battle Los Angeles) ( Battle: LA). فیلمێکی ئەمریکی جۆری (جەنگی، زانستی)ی ساڵی ٢٠١١یە

## چیرۆک
هێزێکی تایەبتی مارێنزی ئەمریکی هەڵدەستن بە ئەنجامدانی جاڵاکی لەدژی بوونەوەرە ئاسمانیەکان، کە هێرشیان بۆسەر شاری لۆس ئانجلەس هێنابوو.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیزی

## پەراوێزەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە خەیاڵیەکان
پۆل:فیلمە جەنگیەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھێزە دەریاییەکانی ئەمریکا
پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی نیل ئێچ مۆریتز
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن برایەن تایلەر تۆمارکراون
پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ساڵی ٢٠٠٦ داندراون
پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون
پۆل:فیلمەکانی ئۆرجیناڵ فیلمز
پۆل:ڕیزبەندی فیلمە میدیاییەکان
پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییەکانی ٢٠١١
پۆل:فیلمەکان لە چەشنی کارەسات
پۆل:لەشکرکێشی بوونەوەرە ئاسمانییەکان لە فیلمەکاندا
٣٣ (فیلم)

**٣٣** بە (ئینگلیزی:The 33)، (ئیسپانی: Los 33). فیلمێکی (ژیانامەیی، مێژوویی)ی ساڵی *٢٠١٥*ەی هاوبەشی وڵاتانی (ویلایەتە یەکگرتووەکان، چیلی، کۆلۆمبیا)یە.

## چیرۆک
یەکێک لە کانەکانی وڵاتی چیلی، کەتێدا "٣٣" کرێکار کاری تێدا ئەنجام دەدەن، تووشی داڕمان و ڕووخان دەبێت.
وە ئەو ڕووداوەش وادەکات کە گشت کرێکارەکان لە زیاتر لە ١٠٠ مەتری ژێر زەویدا گیربخۆن و بۆ ماوەیەکی درێژ و دواتر تا ڕۆژی "٥٩"هەمینەوە ڕزگار بکڕێن، بەهۆی هەوڵی چەندین وڵاتانی جیهان.

## سەرچاوەکان

*[ویکیپیدیای ئینگلیزی.](https://en.wikipedia.org/wiki/The_33_(film))

## پەراوێزەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە چیلییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە کۆڵۆمبییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئیسپانییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە کارەساتییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی مانەوە
پۆل:فیلمە چیلییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە کۆڵۆمبییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی ئیسپانیا بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس ھۆرنەرەوە تۆمارکراون
پۆل:فیلمەکان لە شیلی دانراون
پۆل:فیلمەکانی فۆنیکس پیکچەرز
پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس
پۆل:فیلمە فرە زمانە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە درامییەکانی ٢٠١٥
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ی چەشنی کارەسات
ئەکادیمیای ھونەرە جوانەکانی فەڕەنسا

وێنۆک|300x300پیکسڵ|ئەنستیتوی فەڕەنسا؛ بارەگای ئەکادیمیای هونەرە جوانەکان
**ئەکادیمیای هونەرە جوانەکان**( بە فەڕەنسی:  Académie des Beaux-Arts) ناوەندێکی ئەکادیمی فەڕەنسییە و یەکێک لە پێنج ئەکادیمییەکانی ئەنستیتوی فەڕەنسایە. هەنووکە(٢٠١٦)، سەرۆکی ئەکادیمیا ئێریک دێمازیەیە کە نەخش هەڵکەن و شێوەکاری بۆیەی ئاوییە.

ئەکادیمیا ساڵی ١٨١٦ لە یەکگرتن و تێکەڵاوی **ئەکادیمیای شێوەکاری و پەیکەرەسازی**(بە فەڕەنسی:  Académie de peinture et de sculpture ساڵی ١٦٤٨.ز بنیات نرا)، **ئەکادیمیای مۆسیقا**( بە فەڕەنسی:Académie de musique ،ساڵی ١٦٦٩.ز بنیات نرا) و **ئەکادیمیای نژیاروانی**( بە فەڕەنسی: Académie d'architecture،ساڵی ١٦٧١.ز بنیات نرا) دروست بوو.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی
ئەبی ھیجا ھەزەبانی

**ئەبی هیجا کوڕی ڕەبیب ئەلدەولە هەزەبانی ** لە سەرکردە ناودارەکانی ھەزەبانی بوو. ئەبی هیجا سەرۆکی عەشیرەتی هەزەبانی بوو. ئەو دەسەڵات و حکومەتی ورمێ و دەوروبەری تا هەولێری بەدەستەوە بوو. پاش هێرشی تورکانی غوز بۆ سەر ئازەربایجان و کشتوبڕ و تاڵانکاری تورکان لەم ناوچەیە  ، ساڵی ٤٣٠ کۆچی مانگی لە شەڕی تورکان بە هانای خاڵی خۆی وەهسوودان ڕەوادییەوە هات توانیان سپای هێرشبەرانی تورک تێک بشکێنن و لە ئازەربایجان وەدەریان نێن.

## پەراوێز



## سەرچاوەکان
* مردوخ روحانی، &#x20;بابا. «خاندان ها». در *تاریخ مشاهیر کرد*. ج.&nbsp;۳، *امرا و خاندان ها*. تهران: انتشارات سروش، ۱۳۹۰.&nbsp;
* مشکور،  محمدجواد. «ترکان غز و مهاجرت ایشان به ایران (قسمت دوم)». *دو ماهنامه بررسی های تاریخی*، ش. ۲۹ (۱۳۴۹): ۶۱ تا ۷۴.&nbsp;
* مینورسکی، &#x20;ولادیمیر. «توضیحاتی درباره کردان در حکومت ایوبیان». در *نگاهی نو به مشرق قفقاز*. ترجمهٔ محسن خادم. تهران: کتاب مرجع، ۱۳۸۷.&nbsp;
* رضا،  عنایت‌الله. «اُرومیّه». در *دائرةالمعارف بزرگ اسلامی*.&nbsp;

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کورد
پۆل:ھەزەبانی
ھەزارئەسپ

**ھەزارئەسپ**، یان ئەتابەگی لوڕی مەزن (١٤٢٤–١١٥٥ز) خانەدانێکی کورد بوون کە حوکمی بەشێکی زنجیرە چیاکانی زاگرۆسی دەکرد لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان، بەتایبەت لوڕستان و بەشگەلی ئاقاری فارس کە پاش سەلجووقییەکان، ئێلخانییەکان، موزەفەرییەکان و سەردەمی تەیموورییەکان گەشایەوە، بەدەستەوە بوو.

## مێژوو
بنیاتنەری ماڵەمیرەکە ئەبی تاھیر کوڕی محەممەد بوو، لە تۆرەمەی شوانکارە سەرخێڵی فەزلەوییەی کورد، ئەو سەرەتا فەرماندەری سەلغورییەکانی فارس بوو و لەلایەن ئەوانەوە وەک پارێزگاری کوھگیلوویە دیاری کرابوو، بەڵام لە ئەنجامدا توانی لە لوڕستان سەربەخۆیی بەدەست بھێنێ و پەرە بە دەسەڵاتی خۆی تا نزیکی ئەسفەھان بدا و نازناوی شکۆمەندی ئەتابەگ بۆ خۆی مسۆگەر بکات. کوڕەکەی، مەلیک ھەزارئەسپ لە ھێرشێکی سەرکەوتووانە دژ بە سەلغوورییەکانی فارس شەڕی کرد و یارمەتی جەلالەدین خارەزمشای لە شەڕی دژ بە مەغۆل دا. تەکلە حاکم و میرێکی تری ھەزارئەسپی، لەگەڵ ھۆلاکۆ لە سپاکەی چوو بۆ بەغداد، بەڵام بەھۆی کوشتنی دوایین خەلیفەی عەبباسی ئەوی جێ ھێشت. لە ئەنجامدا ھەزارئەسپ لە سێدارە درا.

یووسف شای یەکەم لەلایەن ئیلخان ئەباقا وەرگیرا و حکوومەتی ئەو پەژرێندرا و چەسپا و خووزستان، کوھگیلوویە، فیرووزان (نزیک ئەسفەھان) و گوڵپایەیەگان بە ناوچەی ژێر دەسەڵاتی یووسف شای یەکەم زیاد کرا. ئەفراسیاوی یەکەم ھەوڵی دەدا دەسەڵاتی خۆی بۆ ڕۆخ و کەنارەکانی کەنداوی عەرەبی درێژ بکاتەوە بەڵام ڕووبەڕووی دژایەتی توندی مەغۆلەکان بووەوە و سپاکەی لە کوھرودی نزیک کاشان تێک شکێنرا. حکوومەتی ئەو لەلایەن ئیلخان گەیخاتوو دامەزراوە بەڵام لەلایەن غازانەوە لە تشرینی یەکەمی١٢٩٦ لە سێدارە درا.

پایتەختی ھەزارئەسپیان ئیزەج بوو کە ئەمڕۆکە لە باکووری خووزستان ھەڵکەوتووە. یووسف شای دووھەم شارگەلی شووشتەر، ھۆوەیزە و بەسرەی لە نیوەی یەکەمی سەدەی چواردە پەیوەستی خاکی خۆی کرد. لە ماوەی دەسەڵاتی شەمسەدین پەشەنگ، ھەزارئەسپیان ڕووبەڕووی ھێرش و تاڵانی موزەفەرییان بوونەوە و ئیزەجی پایتەخت بۆ ماوەیەک کەوتە دەستی ئەوان، تا ئەوەی کە داگیرکەران بەھۆی شەڕی ناوخۆی خۆیان ناچار بە پاشەکشێ بوون.

ساڵی١٤٢٤. ز، حاکمی تەیمووری شاھروخ میرزا دوایین حاکمی ھەزارئەسپی غیاسەدین دەبەزێنێت و لە ئەنجامدا کۆتایی بە دەسەڵاتی ئەم ماڵەمیرە کوردە دەھێنێ.

## حاکمانی ھەزارئەسپی
# ئەبی تاھیر کوڕی محەممەد (ماوەی حکوومەت. ١٢٠٣–١١٥٥. ز)
# مەلیک ھەزارئەسپ (ماوەی حکوومەت. ١٢٤٨–١٢٠٤. ز)
# عیمادەدین کوڕی ھەزارئەسپ (ماوەی حکوومەت. ١٢٥١–١٢٤٨. ز)
# نوسرەتەدین (ماوەی حکوومەت. ١٢٥٧–١٢٥٢. ز)
# تەکلە (ماوەی حکوومەت. ١٢٥٩–١٢٥٧. ز)
# شەمسەدین ئەلپ ئەرغوون (ماوەی حکوومەت. ١٢٧٤–١٢٥٩. ز)
# یووسف شای یەکەم (ماوەی حکوومەت. ١٢٨٨–١٢٧٤. ز)
# ئەفراسیاوی یەکەم (ماوەی حکوومەت. ١٢٩٦–١٢٨٨. ز)
# نوسرەتەدین ئەحمەد (ماوەی حکوومەت. ١٣٣٠–١٢٩٦. ز)
# ڕوکنەدین یووسف شای دووھەم (ماوەی حکوومەت. ١٣٤٠–١٣٣٠. ز)
# موزەفەرەدین ئەفراسیاوی دووھەم (ماوەی حکوومەت. ١٣٥٥–١٣٤٠. ز)
# شەمسەدین پەشەنگ (ماوەی حکوومەت. ١٣٧٨–١٣٥٥. ز)
# مەلیک پیر ئەحمەد (ماوەی حکوومەت. ١٤٠٨–١٣٧٨. ز)
# ئەبی سەعید (ماوەی حکوومەت. ١٤١٧–١٤٠٨. ز)
# شا حوسەین (ماوەی حکوومەت. ١٤٢٤–١٤١٧. ز)
# غیاسەدین (ماوەی حکوومەت. ١٤٢٤ز)

## ئەمانەش ببینە
* شوانکارە
* پێڕستی میرنشین و وڵاتە کوردییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:مێژووی کورد
پۆل:خانەدانە کوردییەکان
پۆل:خانەدانە موسڵمانە سوننەکان
پۆل:ئەتابەگییەکان
عەجەم

**عەجەم**(Ajam-Ajaam-Hajam) لە زمانی کوردی و زۆربەی زمانەکانی ئاسیا وەک زمانی هیندی، زمانی ئوردوو، زمانگەلی فارسی، زمانی پەشتۆ، زمانی بەلۆچی و تورکی بە مانای ئێرانی و فارسی دێت. بەڵام لە زمانی عەرەبی ئەمڕۆکە پتر بە مانای ناعەرەب دێت. ئەحمەدی خانی شاعیری مەزنی کورد لە مەم و زینەکەیدا زۆر جار ئاماژەی بە **عەجەم** داوە کە مەبەستی ئێران و ئێرانییە:

بفکر ژ عەرەب هەتانی ڤە گورجان   

کورمانج چ بوونە شوبهی بورجان

ئەڤ ڕۆم و **عەجەم** ب وان حەسارن

کورمانج هەمی ل چار کەنارن

یا:

گەر دێ هەبووا مە ئتتحادەک

ڤێکرا بکرا مە ئنقیادەک

ڕۆم و عەرەب و 	**عەجەم** تەمامی

هەمیان ژ مە را دکر غولامی. 

 لە هەندێک شوێن بەتایبەت مەبەست لە عەجەم و عەجەمی، شیعەیە. کوردەکان بە ئازەرباینجانی و کرمانشاهیشیان کوتووە عەجەم.

## پەراوێز

## سەرچاوەکان

پۆل:ئێران
پۆل:مێژووی ئێران
پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
پۆل:دەستنیشانکردنی ئیتنۆ-کلتووری
ئەنستیتوی فەڕەنسا

چەپ|وێنۆک|300x300پیکسڵ|ئەنستیتوی فەڕەنسا، لە pont des Arts ەوە
چەپ|وێنۆک|گونبەزی ئەنستیتوی فەڕەنسا
**ئەنستیتوی فەڕەنسا** ئەنجومەنێکی ئەکادیمییە،  لە پێنج ئەکادیمیا پێکهاتووە، کە بەناوبانگترینیان ئەکادیمیای فەڕەنسییە (Académie française).

شوێنی ئەنستیتو لە شاری پاریسە، نزیکەی ١٠٠٠ ڕێکخراو و دامەزراوە لەلایەن ئەنستیتووە بەڕێوە دەبرێن، هەروەها مۆزە و شاتووەکانی(شاتو: جۆرێک بینای فەڕەنسی) بۆ سەردان کراوەن. شایانی باسە نرخی خەڵات و یارمەتییە دارایییەکانی ئەنستیتو بە گشتی بۆ ساڵی ٢٠٠٢ ، بڕی €5,028,190.55 یۆرۆ بوو.

## مێژوو

چەپ|وێنۆک|سەیرانگەی بەر دەرکی ئەنستیتو، ١٨٩٨.
ئەنستیتوی فەڕەنسا ٢٥ی ئۆکتۆبەری ١٧٩٥، لە لایەن دەوڵەتی فەڕەنساوە بنیات نرا.

## ئەکادیمیاکان
وێنۆک|پلاکی کانزایی قەد دیواری باکووری ئەنستیتوی فەڕەنسا شوێنگەی کەون و مێژوویی  Tour de Nesle نیشان دەدا.
* ئەکادیمیای فەڕەنسی
* ئەکادیمیای بەردەنووسناسی و زمانە کەۆنەکانی فەڕەنسا
* ئەکادیمیای زانستی فەڕەنسا
* ئەکادیمیای ھونەرە جوانەکانی فەڕەنسا
* ئەکادیمیای شێوەکاری و پەیکەرەسازی فەڕەنسا
* ئەکادیمیای مۆسیقای فەڕەنسا
* ئەکادیمیای نژیاروانی فەڕەنسا
* ئەکادیمیای زانستی ئاکاری و سیاسی فەڕەنسا.

## کاریگەری
نەبجومەنی پادشایی کەنەدا، ساڵی ١٨٨٢ کرایەوە، پاش ئەنستیتۆی فەڕەنسا و ئەنجومەنی پادشایی لەندەن گەڵاڵە و دیزاین کرا. هەروەها ئەکادیمیای زانستەکانی لوبنان ژی لە ژێر کاریگەری ئەنستیتوی فەڕەنسا ڕێک خراوە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* Notes on the Institut de France from the Scholarly Societies project

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گومبەزەکان
قیر

وێنۆک|قیر لە دۆخی ڕەقیدا
[وێنۆک|لە خۆش کردنی ڕێگە و باندا زۆر سوود لە قیر وەردەگیرێت. شاڕێگەی 401، ڕێگەیەکی مۆدێرنی ئاسفاڵتی لە شاری [تۆرنتۆ]]
**قیر** یان **قیل** () ماتریاڵێکی ڕەشە کە لە کەشوھەوای ئاساییدا لە دۆخی ڕەقدایە. قیر لە ڕۆژگارانی کۆنەوە بۆ ئاوبەن کردن و دواتر بۆ خۆش کردنی ڕێگە و بان بە کار ھاتووە. قیر وەکوو ماتریاڵێکی تایبەت لە ئەندازیاریی شارستانیدا چاوی لێ دەکرێت و تاقیکاری و ستانداردی تایبەت بە خۆی ھەیە. قیرە جۆراوجۆرەکان لە گەرمای جۆراوجۆردا نەرم دەبنەوە و دەتوێنەوە. واتە خاڵی نەرم بوونەوە، توانەوە و گڕ گرتنی قیرە جۆراوجۆرەکان یەکێک نیە.

## سەرچاوە
Mallick, R. B., & El-Korchi, T. (2013). Pavement engineering: principles and practice. CRC Press.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:قیر
پۆل:ماددەکانی بینا
پۆل:ڕووی ڕێگە
پۆل:بەرھەمە نەوتییەکان
ئۆبژە

**ئۆبژە** زاراوەیەک لە زاراوەکانی فەلسەفەیە کە زۆرتر لە بەرامبەر سوبژەوە بەکار دێ. مەبەست لە ئۆبژە ئەو شتە دەرھەست یا بەرھەستەیە کە لە لایەن زەینی ناسکاری مرۆڤەوە (سوبژە) ئەکەوێتە بەر ناسین، ئەو شتەیە کە شیاوی نیشاندان و ڕاگەیاندن و ناساندنە بە زەین.

بە زمانی سادەتر، سوبژە ئەوەیە کە ئەڕوانێ و بیر ئەکاتەوە و قسە ئەکا، ئۆبژە ئەوەیە کە پیا ئەڕوانرێ و بیری لێ ئەکرێتەوە و قسەی لێ ئەکرێ.

لە ھەندێ قوتابخانەی فەلسەفیدا ئۆبژە ھەمان زەینە و لە ھەندێ قوتابخانەی تردا بەتەواوی لە زەین جیاوازە.

## وشەڕەتناسی
وشەی ئۆبژە لە وشەی objet -ی زمانی فەڕانسییەوە ھاتووە، کە ئەویش خۆی لە وشەی objectum -ی لاتینییەوە کەوتووە کە بە واتای "شتی لە پێشدا دانراو" دێت. لە فەرھەنگی شیکارانەی زاراوەی ئەدەبیدا وشەی **بەرناس** وەکوو بەرامبەرێکی کوردی بۆ ئۆبژە پێشنیاز کراوە.

## لە بوارەکانی تردا
### فیزیا
سنووردارکردنی گفتوگۆکان دەربارەی چییەتیی شت (objecthood) تەنھا بۆ بواری شتە فیزیاییەکان، لەوانەیە بابەتەکە سادە بکاتەوە. بەڵام، پێناسەکردنی شتە فیزیاییەکان لەڕێی تەنۆلکە بنەڕەتییەکانەوە (بۆ نموونە کوارکەکان) پرسیاری ئەوە بە کراوەیی دەھێڵێتەوە کە سروشتی تەنۆلکەیەکی بنەڕەتی چییە، و بەمەش دەپرسێت کە کام پۆلێنی بوون (categories of being) دەکرێت بەکاربھێنرێت بۆ ڕوونکردنەوەی شتە فیزیاییەکان.

### واتاسازی
ھێماکان نوێنەرایەتیی شتەکان دەکەن؛ چۆنیەتیی ئەنجامدانی ئەم کارە، کە بریتییە لە پەیوەندیی نێوان نەخشە و خاک (map–territory relation)، کێشەی بنەڕەتیی واتاسازییە.

## ئەمانەش ببینە

* ئۆبژەکتیڤیتە

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زاراوە فەلسەفییەکان
پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
پۆل:تەنەکان
پۆل:ھەبوونناسی
جوگرافیای ئاکاری

**جوگرافیای ئاکاری** (بە ئینگلیزی:Behavioral geography)، ڕوانگەیەکە بۆ جوگرافیای مرۆڤی کە ئاکاری مرۆڤ بە کەڵک وەرگرتن لە ڕوانگەیەکی جیاواز تاقی دەکاتەوە. جوگرافیناسانی ئاکاری لەسەر پڕۆسە ئیدراکییەکانی(cognitive processes) بناغەی لێکدانەوەی فەزایی(spatial reasoning)، دروستکردنی بڕیار و ئاکار چڕ دەبنەوە و توێژینەوە دەکەن. جگە لەمە، جوگرافیای ئاکاری ڕوانگە/ئایدۆلۆژییەکە لە جوگرافیای مرۆڤی کە لە میتۆد و گریمانەکانی ئاکارخوازی(behaviorism) بۆ دیاری کردنی پڕۆسە ئیدراکییەکانی پەیوەست بە تێگەیشتنی کەسی  و وڵامدانەوە و کاردانەوەی لە ژینگەیان سوود وەردەگرێ.

جوگرافیای ئاکاری لقێک لە زانستی مرۆڤییە کە لەسەر پڕۆسە ئیدراکییەکانی زەینی مرۆڤ و وڵامدانەوەکانی لە ژینگەی، لە ڕوانگەی ئاکارخوازییەوە، توێژینەوە دەکات.

## بابەتەکانی جوگرافیای ئاکاری
هەروا کە لە ناوەکەی بۆمان دەردەکەوێ وێدەچێ ڕیشەکانی ئەم بەشە  لە ڕوانگەی ئاکارخوازیدا بێ.ئەگەرچی هەندێک لە جوگرافیناسانی ئاکاری بە ئاشکرایی لە ژێرکاریگەری ڕوانگەی ئاکارخوازی دان. بە پێی جەخت کردنەوە لەسەر ئیدراک، زۆر دەتوانێ وەک  ئیدراکی خوازی ببینرێ. لە ڕاستیدا، وا دەردەکەوێ هۆگری بۆ ئاکارخوازی لەم دواییانەدا زۆرتر بووە و پەرەی ستاندووە.  ئەمەش بەتایبەت لە بواری دروستکردنی دیمەنە مرۆڤییەکان(human landscaping) ڕاست و ڕوونە.

جوگرافیای ئاکاری لە کارە سەرەتاییەکانی ئاکارخوازان وەک چەمکی نەخشەی ئیدراکی تۆڵمەن سوودی وەرگرتووە. پتر لە جوگرافیای ئاکاری، جوگرافیناسانی ئاکاری لەسەر پڕۆسە ئیدراکییەکانی(cognitive processes) بناغەی لێکدانەوەی فەزایی(spatial reasoning)، دروستکردنی بڕیار و ئاکار چڕ دەبنەوە و توێژینەوە دەکەن. زۆربەی جوگرافیناسانی ئاکاریخواز ماتریالیستن و سەرنجی ڕۆڵی پڕۆسە بنچنیەییەکانی فێربوون دەدەن و ئەوەی کە کاریگەری ئەوان لە سەر چەشنەکانی دیمەن(landscape patterns) یا بگرە هویەتی(شۆناسی) گرووپ چۆنە.

پڕۆسەی ئیدراک داگری تێگەیشتنی ژینگەیی و ئیدراک، ڕێگەدۆزینەوە(wayfinding)، پێکهاتەی نەخشە ئیدراکییەکان، هۆگری شوێن(place attachment)، پەرەسەندنی شێوەی بۆچوون سەبارەت بە فەزا و شوێن، بڕیارەکان و ئاکار بە پێی زانینی ناتەواو لە دەوروبەری کەس و ژمارەیەک بابەتی ترە.

ئەم ڕوانگەیەی جوگرافیای ئاکاری لە پێوەندیەکی نزیک لەگەڵ دەروونناسی بەڕۆژ و نوێ کراوەتەوە، بەڵام لە دەسکەوتە توێژینەوەییەکانی دیسیپلین و بەشەکانی تر وەک ئابووری، کۆمەڵناسی، پلاندانی گواستنەوە و زۆری تر سوودی وەرگرتووە

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:جوگرافیای مرۆیی
شەشپاڵوو

وێنۆک|چەپ|120px|شەشپاڵوویەکی ڕاخستراو
**شەشپاڵوو** () تەنێکی داخراوی سێ ڕەھەندییە کە لە ٦ چوارگۆشەی جووت دروست دەبێت. بە شێوەیەک کە ھەر لای ھەر یەک لە چوارگۆشەکان تەنیا لەگەڵ یەک چوارگۆشەی تەنیشتی لەو لایەدا ھاوبەشە و سێ چوارگۆشەی پێکھێنەری شەشپاڵوو لە سەرێکدا پێکدەگەن. ئەگەر ھەموو یان ھەندێک لە ڕووەکانی پێکھێنەری شەشپاڵوو لاکێشە بن، ئەوا شەشڕووەکە بریتییە لە ڕوولاکێشە تەریب  یان ڕووھاوبەرەی ڕاست گۆشە. قەبارەی شەشپاڵوو یەکسانە بە ڕووبەری بنکەکەی جاران بەرزی.

## ڕێساکان
[thumb|200x200px|گۆی دەوردەری شەشپاڵوو و [لوولەک]]

## ئەمانەش ببینە
* شەشپاڵووی ڕووبیک
* ڕوولاکێشە تەریب
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شێوە سەرەتایییەکان
پۆل:قەبارە
پۆل:شەشپاڵووەکان
دەنگی ئەمریکا

وێنۆک
[وێنۆک|بارەگای سەرکردایەتی دەنگی ئەمریکا لە [واشینگتن دی سی.]]

**دەنگی ئەمریکا** بە (ئینگلیزی:Voice of America یان VOA) سەرچاوەی ھەواڵی ڕەنگاڵەی حکومەتی ئەمریکا و دامەزراوەی بڵاوکردنەوەی فەرمی ئەو وڵاتەیە بۆ بینەران و بیسەران لە دەرەوەی ئەمریکا. دەنگی ئەمریکا بەرنامەکانی بۆ بڵاوکردنەوە لە ڕادیۆ، تەلەڤیزیۆن و ئینتەرنێت لە دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە زمانی ئینگلیزی و بڕێک زمانی بیانی تر ئامادە دەکات. پەیمانی بنیاتنانی دەنگی ئەمریکا بەپێی یاسایەک ساڵی ١٩٧٦ لەلایەن سەرۆکی ئەمریکا جێراڵد فۆرد واژوو کرا.

## زمانەکانی دەنگی ئەمریکا
وێبگەی دەنگی ئەمریکا لە ساڵی٢٠١٤ەوە، پێنج جۆر بڵاوکردنەوەی بە زمانی ئینگلیزی ھەیە (worldwide, Special English, Cambodia, Zimbabwe and Tibet). ھەروەھا، وێبگەی دەنگی ئەمریکا بە ٤٢ زمانی بیانی ھەیە و بڵاو دەبێتەوە (بەرنامەی ڕادیۆیی و تەلەفیزیۆنی). شایانی باسە زمانی کوردی یەکێک لەو ٤٢ زمانە بیانییەیە کە دەنگی ئەمریکا لە بەشی کوردیی بەرنامەکانی بۆ خەڵکی کوردزمان بڵاو دەکاتەوە.

## بەشی کوردیی دەنگی ئەمریکا
لە پاش شەڕی کەنداوی یەکەم و لە ٢٥ ی مانگی چواری ساڵی ١٩٩٢ بەشی کوردی دەنگی ئەمریکا دامەزرا. لە سەرەتادا، بەشی کوردی تەنھا ٥ کارمەندی ھەبوو و ماوەی پەخشی بەرنامەکانی لەسەر ڕادیۆ تەنھا ١٥ خولەک بوو، بەڵام لە پاش دوو مانگ ژمارەی کارمەندان بوو بە ٩ و ماوەی بەرنامەکانیش بۆ ٣٠ خولەک زیاد کران. لە مانگی یازدەی ھەمان ساڵ کارمەندان بوون بە ١١ و ماوەی بەرنامەکان بۆ یەک کاژمێر زیاد کران.

لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٠٣، واتە بەر لە شەڕی کەنداوی دووەم و ڕزگارکردنی عێراق بە چەند مانگێـک ماوەی بەرنامەکان بۆ ٤ کاژمێر زیادکران و ژمارەی کارمەندان بوو بە ٢٢ و لە مانگی چواری ھەر ھەمان ساڵدا بوو ٢٧ کارمەند. پاش شەڕی داعش و زۆربوونی ھەواڵەکانی ناوچەکە، لە ساڵی ٢٠١٥ وە ژمارەی کارمەندان گەیشتە ٣١ و لەگەڵیدا پەیامنێرانی بەشی کوردیش زیادیان کرد کە ژمارەیان گەیشتووەتە ١٢ و بوونەتە سەرچاوەی ھەواڵ نەک تەنیا بۆ بەشی کوردی بەڵکو بۆ تەواوی دەنگی ئەمریکا کە بە زمانی تر بەرنامەکانی پەخش دەکات.

لەگەڵ پـێشکەوتنی تەکنۆلۆژیا و کۆمپیوتەر و بڵاوبوونەوەی ئینتەرنێت بە جیھاندا، بەشی کوردی دەنگی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٣ وە ماڵپەڕی خۆی کردەوە بە ھەردوو زاراوە و ڕۆژ لە دوای ڕۆژ ڕێگەی نوێی دەگرێتەبەر بۆ بڵاوکردنەەی بابەتەکانی و پەیوەندی کردن لەگەڵ جەماوەرەکەیدا، لەوانە فەیسبووک و یوتیوب و تویتەر.

لە بواری تەلەڤیزیۆندا لە ٢٣ ی مانگی چواری ساڵی ٢٠١٢ دەستکرا بە پەخشکردنی بەرنامەکانی ڕادیۆ لە ڕێـگەی تەلەڤیزیۆنەوە تاکوو زیاتر خەڵـکی بە بەشی کوردی دەنگی ئەمریکا ئاشنا ببن. پاشان بەرەو بەرنامەی تەلەفیزیۆنی ھەنگاو نرا.

لە ئێستادا ھەفتانە دوو بەرنامەی ٣٠ خولەکی تەلەڤیزیۆنی ھەیە کە ڕۆژانی سێشەممە و ھەینی لە کەناڵی NRT پەخش دەکرێن.

ھەروەھا بەرنامەیەکی ٣٠ خولەکی تەلەڤیزیۆنی ھەیە کە ڕۆژانی چوارشەممە لە کەناڵی Ozgur Gun پەخش دەکرێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*وێبگەی فەرمی بەشی کوردیی دەنگی ئەمریکا
* 
* Voice of America newscasts, science programs, editorials (Internet Archive)

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٤٢