open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڕێسای گشتی

**ڕێسای گشتی** یان **ڕێسای باو** () سیستەمێکی یاسایییە کە لە سەدەی ناوەڕاستی ئینگلتەرا سەرچاوەی گرتووە و تایبەتمەندە بە بەکارھێنانی بڕیاری دادوەری و پێشینەی یاسایی بۆ لێکدانەوە و جێبەجێکردنی یاساکە، نەک تەنھا پشت بە یاسا یان کۆدی نووسراو ببەستێت. لە یاسای گشتیدا، ئەو بڕیارانەی کە دادوەرەکان لە کەیسەکانی پێشوودا دراون، بە پابەندکەر دادەنرێت بۆ کەیسەکانی داھاتوو کە ڕاستی ھاوشێوە یان پرسە یاسایییەکانیان ھەیە، ئەمەش جەستەیەکی پێشینەی یاسایی دروست دەکات کە بنەمای بڕیارە یاسایییەکان پێکدەھێنێت. یەکێک لە تایبەتمەندییە جیاوازەکانی یاسای گشتی، جەختکردنەوەیەتی لەسەر ڕۆڵی دادوەرەکان لە لێکدانەوە و جێبەجێکردنی یاسادا. بە پێچەوانەی سیستەمی یاسای مەدەنی کە زۆر پشت بە کۆد و پەیڕەوی نووسراو دەبەستێت، سیستەمی یاسای گشتی ڕێگە بە دادوەرەکان دەدات ڕۆڵێکی بەرچاو بگێڕن لە پەرەپێدانی یاسا لە ڕێگەی بڕیارەکانیانەوە لە کەیسەکانی تاکەکەسیدا. ئەمڕۆ زۆرێک لە وڵاتانی جیھان، لەوانە ئەمریکا، کەنەدا و ئوسترالیا، یاسای گشتی وەک سیستەمی یاسایی سەرەتایی خۆیان بەکاردەھێنن. لەکاتێکدا کە گۆڕانکاری لە چۆنییەتی جێبەجێکردنی یاسای گشتی لە دەسەڵاتە جیاوازەکاندا ھەیە، بنەما سەرەکییەکانی پێشینەی یاسایی و لێکدانەوەی دادوەری وەک ناوەندی ئەم سیستەمە یاسایییە دەمێننەوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:یاسای ھاوبەش
پۆل:مێژووی یاسا
یاسا

**یاسا** یان **قانوون** () ڕژێمێکە کە لەلایەن دەسەڵاتێکی فەرمانڕەواوە بۆ ڕێکخستنی ڕەفتاری مرۆڤ لەناو کۆمەڵگایەک یان نەتەوەیەکدا جێبەجێ دەکرێت. مەبەست لە یاسا دابینکردنی چوارچێوەیەک بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکی و پاراستنی ڕێکوپێکی و پاراستنی ماف و بەرژەوەندی تاک و کۆمەڵگایە. جۆرە جیاوازەکانی یاسا ھەن، لەوانە یاسای تاوان، یاسای شارستانی و یاسای نێونەتەوەیی. یاسای تاوانەکان مامەڵە لەگەڵ ئەو تاوانانە دەکات کە بە زیانبەخش بۆ کۆمەڵگا بە گشتی دادەنرێت، وەک دزی، کوشتن، یان دەستدرێژیکردن و سزای ئەم تاوانانە دەتوانێت زیندانیکردن، غەرامەکردن، یان سزای دیکە لەخۆبگرێت. لە بەرامبەردا یاسای شارستانی مامەڵە لەگەڵ ناکۆکی نێوان تاکەکان یان لایەنەکان دەکات، وەک پێشێلکردنی گرێبەست، ناکۆکی خاوەندارێتی و ماڵی، یان داواکاری برینداربوونی کەسی.

یاسای نێونەتەوەیی بریتییە لە دەستەیەک لە ڕێسا و بیروباوەڕەکان کە پەیوەندییەکانی نێوان دەوڵەتەکان و کارلێکەکانیان لەگەڵ ڕێکخراوە نێونەتەوەییەکان و بەشەکانی دیکە بەڕێوەدەبەن. پێکھاتووە لە پەیماننامە و کارپێکردنە نەریتییەکان و بڕیارە دادوەرییەکان کە یارمەتیدەرن بۆ دەستەبەرکردنی ئاشتی و سەقامگیری و ھاوکاری نێوان گەلان.

ڕژێمی یاسایی لە زۆربەی وڵاتان بە شێوەیەکی گشتی پلەبەندی دادگاکان لەخۆدەگرێت، وەک دادگاکانی بڕیاردان، دادگاکانی تێھەڵچوونەوە و دادگا باڵاکان، کە بەرپرسیارن لە لێکدانەوە و جێبەجێکردنی یاساکە بۆ ئەو کەیسانەی کە دەخرێنە بەردەمیان. جگە لە دادگاکان، زۆرێک لە وڵاتان شوێن و دەزگای ڕێکخەریان ھەیە کە یاسای تایبەت لە بوارەکانی وەک دارایی، پاراستنی ژینگە، یان مافی کاردا جێبەجێ دەکەن. یاسا بەردەوام لە پەرەسەندن و گۆڕاندایە بۆ ئەوەی گۆڕانکاری لە بەھا کۆمەڵایەتییەکان و پێشکەوتنە تەکنەلۆژییەکان و ھۆکارەکانی دیکەدا ڕەنگ بداتەوە. بەم شێوەیە، ڕژێمی یاسایی دەبێت گونجاو بێت و وەڵامدەرەوەی گۆڕانی بارودۆخەکان بێت، لە ھەمان کاتدا بنەماکانی دادپەروەری و بێلایەنی و دادپەروەری بپارێزێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:دادپەروەری
پۆل:یاسا
پۆل:بابەتە سەرەکییەکان
کوڕەکان (وەرزی ١)

**کوڕەکان** یان **ھاوڕێکان** زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی وێبی ئەمریکییە کە بۆ یەکەمجار لە مانگی تەممووزی ٢٠١٩ لە بەرنامەی ئەمازۆن پرایم ڤیدیۆ نمایشکرا، بەرنامەکە جیھانێک نیشان دەدات کە پاڵەوانە سەرسووڕھێنەرەکان دەسەڵاتەکانیان خراپ بەکاردەھێنن لەبری ئەوەی بۆ چاکەیەکی گەورەتر بەکاریان بھێنن. کۆمەڵێک تاک کە بە «کوڕەکان» ناسراون، ئامانجیان ئاشکراکردنی ڕاستییەکانی پشت ڕووبەری سوپەرکەسایەتییەکە و ڕێگریکردنە لەوەی زیانی زیاتریان پێبگەیەنن. وەرزی یەکەم باس لە ھیوگی کامپبێل دەکات کە دوای ئەوەی خۆشەویستەکەی بە ھەڵە لەلایەن سوپەرکەسایەتییەکەوە بەناوی A-Train دەکوژرێت، پەیوەندی بە گرووپەکەوە دەکات. کوڕان یەکدەگرن بۆ دابەزاندنی ئەو کۆمپانیایە بەھێزەی کە بە ڤۆت ئینتەرناشناڵ ناسراوە، کە بەڕێوەبردنی پاڵەوانە سەرەکییەکان و پەردەپۆشکردنی کارە ھەڵەکانیان.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنیانەی لە تۆرۆنتۆ وێنەیان گیراوە
پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی ڕووداوەکانی دەکەوێتە ناو شاری نیویۆرک
پارێزەری یاسا

**پارێزەری ڕێسا** ھەندێکجار بە **پارێزەر** ناودەبرێت () کەسێکی پیشەیی کە لەلایەن ویلایەتێک یان دەسەڵاتێکی دادوەرییەوە مۆڵەتی کارکردنی یاسایی و پێشکەشکردنی ئامۆژگاری یاسایی بۆ «موکلەکان» ھەیە. پارێزەرانی یاسا دەتوانن نوێنەرایەتی تاکەکان یان ڕێکخراوەکان بکەن لە ڕێوشوێنە یاسایییەکان، دانوستان بەناوی ئەوانەوە بکەن و بەڵگەنامەی یاسایی وەک گرێبەست و وەسیەتنامە ئامادە بکەن.

پارێزەرانی یاسا دەتوانن پسپۆڕ بن لە بوارە جیاوازەکانی یاسا وەک یاسای تاوان، یاسای خێزان، یاسای برینداربوونی کەسی، و یاسای کۆمپانیاکان. ئەوان بەرپرسیارن لە دڵنیابوون لەوەی کە مافە یاسایییەکانی موکلەکانیان پارێزراون و نوێنەرایەتییەکی دادپەروەرانە لە ڕێوشوێنە یاسایییەکاندا وەردەگرن. بوون بە پارێزەر لە یاسادا بە شێوەیەکی گشتی بریتییە لە تەواوکردنی بڕوانامەی بەکالۆریۆس، دواتر بەشداریکردن لە قوتابخانەی یاسا و دەرچوون لە تاقیکردنەوەی پارێزەری ویلایەتی. کاتێک مۆڵەتیان پێدرا، پارێزەران دەبێت پابەندبن بە ستانداردە ڕەوشتی و پیشەیییەکان لەکاتێکدا نوێنەرایەتی موکلەکانیان دەکەن.

پارێزەرانی یاسا ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە کۆمەڵگا بە پێشکەشکردنی نوێنەرایەتی یاسایی و ئامۆژگاری بۆ ئەو کەسانەی کە پێویستیان پێیەتی. کارەکانیان پێویستی بە تێگەیشتنێکی قووڵ لە یاسا و توانای پەیوەندیکردن و دانوستان بەھێز و خۆبەخشی ھەیە بۆ بەرەوپێشبردنی دادپەروەری و یەکسانی.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:پارێزەران
کوڕەکان (وەرزی ٢)

**دەستەی ھاوڕێکان** یان **کوڕەکان** لە وەرزی دووەمدا، ھاوڕێکان بەردەوامن لە ھەوڵەکانیان بۆ ئاشکراکردنی دەستەی حەوت و کۆمپانیای ڤاوت کە بەڕێوەیان دەبات. لەم وەرزەدا کارەکتەری نوێ دەناسێنرێت، لەنێویاندا ستۆرمفڕۆنت کە ئەندامێکی نوێی دەستەی حەوتە و شارەزای سۆشیال میدیایە. ھەروەھا لەم وەرزەدا لێکۆڵینەوەیەکی قووڵتر لە بابەتەکانی دەوروبەری فاشیزم و باڵادەستی سپی پێستەکان و دەسەڵاتی کۆمپانیاکان کە کۆنترۆڵ نەکراوە، دەخاتە ڕوو. بە گشتی ھەردوو وەرزی فیلمی «کوڕەکان» بە توندوتیژی و نوکتەی تاریک و شرۆڤە لەسەر جیھانی ھاوچەرخمان ناسراون، بەتایبەتی لەسەر کولتوری ناوداران و سیاسەت و تەماحی کۆمپانیاکان.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنیانەی لە تۆرۆنتۆ وێنەیان گیراوە
پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی ڕووداوەکانی دەکەوێتە ناو شاری نیویۆرک
شی ھاڵک: پارێزەر لە یاسادا

**شی ھاڵک: پارێزەری ڕێسا** () زنجیرەیەکی مارڤێڵ کۆمی کە کە جێنیفر واڵتەرز کە بە شی-ھاڵک ناسراوە. لە زنجیرەکەدا جێنیفر پارێزەرێکی سەرکەوتووە کە ھاوسەنگی لە نێوان کارەکانی لە ھۆڵی دادگا لەگەڵ سەرگەرمییەکانی سوپەرکەسایەتیدا دروست دەکات. جێنیفر واڵتەرز ئامۆزای بروس بانەرە کە بە ھالک ناسراوە. دوای ڕووداوێکی ھاتوچۆ خوێنی بروسی بۆ دەگوازرێتەوە و دەبێتە شی-ھالک کە سوپەرکەسایەتییەکی بەھێز و پێستی سەوزە؛ بەڵام بەردەوامە لە کارکردن وەک پارێزەر و دەسەڵاتەکانی خۆی بەکاردەھێنێت بۆ یارمەتیدانی موکلەکانی لە ھۆڵی دادگادا. زنجیرەکە باس لە دۆسیە یاسایییەکانی جێنیفر دەکات، کە تێیدا کەیسە باڵاکانی سوپەرکەسایەتییەکان دەگرێتە ئەستۆ، وەک بەرگریکردن لەو پاڵەوانانەی کە تۆمەتبارن بە تاوان. لێھاتوویی یاسایی و توانای شەڕکردنی وەک شێ-ھالک وای لێدەکات ببێتە نەیارێکی ترسناک لە ناوەوە و دەرەوەی ھۆڵی دادگا. زنجیرە کۆمیکەکە بەھۆی نووسینە ژیرانە و دۆسیە یاسایییە زیرەکەکانی و توانای تێکەڵکردنی کردارەکانی سوپەرھێرۆ لەگەڵ درامای یاساییدا ستایشی زۆری لێدەکرێت. جێنیفر واڵتەرز کارەکتەری ناوازە و ئاڵۆزە کە نوێنەرایەتی نموونەیەکی بەھێز و سەرکەوتووی ژن دەکات. زنجیرە کۆمیکییەکان وەرگێڕدراون بۆ میدیای جۆراوجۆر لەوانە زنجیرە ئەنیمەیشنەکان، یارییە ڤیدیۆیییەکان، زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ڕاستەوخۆکان. بە گشتی "She-Hulk: Attorney at Law" تێکەڵەیەکی سەرنجڕاکێشە لە کۆمیدیا و درامای یاسایی و چیرۆکگێڕانی سوپەرکەسایەتی کە ھەم سەرگەرمییە و ھەم بیرکردنەوە.

## کورتە
چیرۆکی فیلمی She-Hulk: Attorney at Law بەدوای جێنیفر واڵتەرزدا دەگەڕێت کە پارێزەرێکی بەتوانایە و بە سوپەرھێرۆ She-Hulk ناسراوە. جێنیفر پارێزەرێکی سەرکەوتووە، ھاوسەنگی لە نێوان پیشەکەی لە بواری یاسادا لەگەڵ ئەلتەر ئیگۆی بەرەنگاربوونەوەی تاوانەکانیدا دروست دەکات.

ژیانی جێنیفر گۆڕا کاتێک خوێنێکی بەپەلەی لە ئامۆزاکەی بروس بانەر (The Hulk) وەرگرت، کە دەسەڵاتی ھاوشێوەی The Hulk ی پێبەخشی؛ بەڵام جێنیفر بە پێچەوانەی ئەوەوە توانای ئەوەی ھەیە زیرەکی و کەسایەتی خۆی بھێڵێتەوە لەکاتێکدا گۆڕانکاری بەسەردا دێت. جێنیفر وەک پارێزەر و پاڵەوانێکی سەرەکی، چەندین کەیسی جۆراوجۆر دەگرێتە ئەستۆ، لەوانە ئەوانەی کە پاڵەوانە سەرەکییەکان دەگرێتەوە. ئەمەش دەبێتە ھۆی چەندین سیناریۆی سەرنجڕاکێش، وەک ئەوەی کە جێنیفر دەبێت بەرگری لە ھاوڕێ سوپەرکەسایەتییەکی بکات کە تۆمەتبارە بە تاوانێک. بە درێژایی زنجیرەکە جێنیفر لە سیستەمی یاساییدا دەگەڕێت لەکاتێکدا لە پشت پەردەوە بەرەنگاریی تاوان دەبێتەوە. مامەڵە لەگەڵ کێشە کەسییەکان دەکات، وەک پەیوەندی سۆزداری و کێشە خێزانییەکان، لە ھەمان کاتدا وەک پارێزەر و سوپەرکەسایەتییەک تایبەتمەند دەمێنێتەوە بۆ کارەکانی.

شی ھالک: پارێزەری یاسا ستایشی زۆری لێدەکرێت بەھۆی تێکەڵکردنی کۆمیدی و درامای یاسایی و چیرۆکگێڕانی سوپەرکەسایەتی. ھەروەھا زنجیرە کۆمیکییەکان چەندین بابەتی وەک ناسنامەی ڕەگەزی، ململانێکانی ھاوسەنگکردنی ژیانی کەسی لەگەڵ پیشەیەک و ئەخلاقی بوون بە سوپەرھێرۆدا تاوتوێ کردووە. بە گشتی جێنیفر واڵتەرز کارەکتەری سەرنجڕاکێشە کە نوێنەرایەتی ژنێکی سەرکەوتوو و سەربەخۆ دەکات لە ھەردوو ژیانی پیشەیی و کەسیدا

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە سووپەرھیرۆییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠٢٢
پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی دیزنی+
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنیانەی لە لۆس ئانجلەس داندراون
کوڕەکان (وەرزی ٣)

لە وەرزی سێیەمی زنجیرەی **دەستەی ھاوڕێکان** یان **کوڕەکان**، چەندین کارەکتەری نوێ دەرەکەون و دێنە نێو زنجیرەکە، بۆنموونە یەکێک بەناوی سۆڵجەربۆی، کە کەسایەتییەکی سەردەمی جەنگی جیھانی دووەمە. لەم نێوەندەدا کەسایەتییەکانی وەرزی دووەم بە ناوەکانی کیمیکۆ و فرێنچی و ئێم ئێم دەگەڕێنەوە. لە وەرزی سێ زیاتر باس لە تەوەری فاشیزم و باڵادەستی سپی پێستەکان دەکرێت. ھەروەھا شەڕ لەنێوان سووپەرھیرۆکاندا ڕوودەدات و نھێنی گەورە و ڕووداوی نوێ دەبینرێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنیانەی لە تۆرۆنتۆ وێنەیان گیراوە
پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی ڕووداوەکانی دەکەوێتە ناو شاری نیویۆرک
سامسۆنگ گالاکسی ئەی ٥١

**سامسۆنگ گالاکسی ئەی ٥١** () مۆبایلێکی زیرەکی ئەندرۆیدی ئاستی ناوەندییە و لەلایەن کۆمپانیای سامسۆنگ ئەلیکترۆنیکی بەرھەم ھێنراوە. بۆ یەکەمجار لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە و لەو کاتەوە پێداچوونەوەی ئەرێنی بەخۆیەوە بینی بەھۆی تایبەتمەندییە پێشکەوتووەکانی و دیزاینە مۆدێرنەکانی. مۆبایلەکە تایبەتمەندی شاشەیەکی ٦٫٥ ئینجیی Super AMOLED Infinity-O ی ھەیە بە ڕوونی ١٠٨٠ x ٢٤٠٠ پێکسڵ، ئەزموونێکی ڕوون و وردی بینین پێشکەش دەکات. لەسەر سیستەمی کارپێکردنی ئەندرۆید ١٠ کاردەکات، لەگەڵ One UI 2.0 ی سامسۆنگ، ڕووکارێکی بەکارھێنەر دۆستانە دابین دەکات.

مۆبایلی Galaxy A51 بە پڕۆسێسەری Exynos 9611 octa-core کاردەکات، خێرایی کاتژمێرەکەی دەگاتە ٢٫٣ گێگاھێرتز، ھەروەھا ڕامی ٤ گێگابایت یان ٦ گێگابایت لەگەڵدایە، بەپێی جۆرەکەی. ھەروەھا توانای ھەڵگرتنی ٦٤ گێگابایت یان ١٢٨ گێگابایت ھەیە، کە دەتوانرێت بە بەکارھێنانی کارتی microSD تا ٥١٢ گێگابایت فراوان بکرێت. ئامێرەکە لە پشتەوە ڕێکخستنی چوار کامێرای ھەیە، کە پێکھاتووە لە کامێرای سەرەتایی ٤٨ مێگاپێکسڵ و عەدەسەیەکی زۆر فراوانی ١٢ مێگاپێکسڵ و عەدەسەی ماکرۆ ٥ مێگاپێکسڵ و ھەستەوەری قووڵی ٥ مێگاپێکسڵ. ھەروەھا کامێرای پێشەوەی ٣٢ مێگاپێکسڵی ھەیە بۆ وێنەگرتنی سێڵفی و پەیوەندی ڤیدیۆیی کوالێتی بەرز.

تایبەتمەندییەکانی تری مۆبایلی سامسۆنگ گالاکسی A51 بریتین لە سکانەرێکی پەنجەمۆر لەناو شاشەکەدا بۆ دەستگەیشتن و ئاسایشی ئاسان، پاترییەکی ٤٠٠٠ میلی ئەمپێر بە توانای شەحنکردنەوەی خێرا، ھەروەھا بلوتوزی ٥٫٠ بۆ پەیوەندی بێ وایەر. بە کورتی، مۆبایلی سامسۆنگ گالاکسی A51 مۆبایلێکی زیرەکی بەھێزی ئاستی ناوەڕاستە و تایبەتمەندی پێشکەوتووی ھەیە و دیزاینێکی مۆدێرن ھەیە. شاشەیەکی کوالیتی بەرز و پرۆسێسینگێکی بەھێز و کامێرای ئاست بەرز و توانای شەحنکردنەوەی خێرا پێشکەش دەکات، ئەمەش وای کردووە ببێتە ھەڵبژاردەیەکی بەناوبانگ لەنێو بەکارھێنەرانی مۆبایلە زیرەکەکاندا.
## سەرچاوەکان

پۆل:ئامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:سامسۆنگ گالاکسی
زانیاری ماڵی

**زانیاری ماڵی** () بریتییە لە لێکۆڵینەوە، تەکووزی پارە، دراو و سەرمایە.زانیاری ماڵی پەیوەندی بە ئابوورییەوە ھەیە، بەڵام ھاوواتای ئابووری نییە، کە بریتییە لە لێکۆڵینەوە لە بەرھەمھێنان، دابەشکردن، بەکارھێنانی پارە، سەرمایە، کاڵا و خزمەتگوزارییەکان (تەکووزی ئابووری ماڵی پرد بۆ ھەردووکیان دروست دەکات).
چالاکییە دارایییەکان لە سیستەمی ماڵییدا لە بازنەی جیاوازدا ئەنجام دەدرێن، بەم شێوەیە دەتوانرێت بوارەکە بۆ زانیاری ماڵی کەسی، کۆمپانیا و دارایی گشتی دابەش بکرێت.

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:دارایی
پۆل:ئابووری
ئیرەم ساک

**ئیرەم ساک** () خانمەکتەرێکی تورکییە و بە کارەکانی لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنی و فیلمەکاندا ناسراوە. لە ساڵی ١٩٨٦ لەتورکیا لەدایکبووە. ساک بە زۆری لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی چوکور (چاڵ) ناوبانگی پەیدا کرد.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرە تورکەکانی فیلم
پۆل:خانمەکتەرە تورکەکانی سەر شانۆ
پۆل:خانمەکتەرە تورکەکانی تەلەڤیزیۆن
نیسان ئاڵتیما

**نیسان ئاڵتیما** () ئۆتۆمۆبیلێکی بەناوبانگی سیدان قەبارە ناوەندییە و لەلایەن کۆمپانیای نیسانی ژاپۆنی بەرھەمھێنراوە. لە ناوەڕاستی ساڵانی نەوەدەکاندا بۆ یەکەمجار دەرکەوت و لەو کاتەوە لە بەرھەمھێناندایە. ئاڵتیما بە یەکێک لە مۆدێلە مامناوەندە گونجاوەکان دادەنرێت و بە متمانەپێکراوی و ئاسوودەیی و دیزاینە شیکەکەی ناسراوە.

ئەلتیمای ئێستای نەوەی شەشەم لە ساڵی ٢٠١٩ نمایشکرا، دوو بژاردەی بزوێنەری پێشکەش دەکات، لەوانە بزوێنەرێکی ٢٫٥ لیتری چوار سلندر کە ھێزی ١٨٨ ئەسپ و ١٨٠ پاوەند-پێی تورکی بەرھەم دەھێنێت، ھەروەھا بزوێنەرێکی چوار سلندەری ٢٫٠ لیتری تۆربۆچارج کە ٢٤٨ ئەسپ و ٢٧٣ پاوەند-پێ تورکی بەرھەم دەھێنێت. ھەردوو بزوێنەرەکە جووت دەکرێن لەگەڵ گێڕێکی بەردەوامی گۆڕاو (CVT) کە ھێزێکی نەرم و کارا دەدات.

ئەلتیما دیزاینێکی دەرەوەی وەرزشی و مۆدێرن و ھێڵی تیژ و گڵۆپی پێشەوەی LED ی ھەیە. ناوەوەی ئۆتۆمبێلەکە فراوانە و بە باشی تەیارە بە تایبەتمەندییەکانی وەک سیستەمی زانیاری و یارییەکانی شاشەی تاچ ٨ ئینج، چوونە ژوورەوەی بێ کلیل، دەستپێکردنی دوگمەی پاڵدان و دەرچەی USB. ھەروەھا ئەلتیما کۆمەڵێک تایبەتمەندی سەلامەتی پێشکەوتووی پێشکەش دەکات، لەوانە ئاگادارکردنەوەی پێکدادانی پێشەوە، سووکانێکی فریاگوزاری ئۆتۆماتیکی، ئاگادارکردنەوەی ڕۆشتن لە ھێڵ و کۆنترۆڵی کروز گونجاو. ئەم تایبەتمەندیانە وای کردووە ببێتە بژاردەیەکی سەلامەت و متمانەپێکراو بۆ ئەو شۆفێرانەی کە ئۆتۆمبێلێکیان دەوێت کە سەلامەتی لە پێشینەی کارەکانیدا بێت. بە گشتی نیسان ئەلتیما ھەڵبژاردەیەکی نایاب و باشە بۆ ئەوانەی پێویستیان بە ئۆتۆمبێلێکی سیدان قەبارە ناوەندی ئارام و متمانەپێکراو و گونجاوە کە کارایی باش و تەکنەلۆژیای مۆدێرن پێشکەش دەکات

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئۆتۆمۆبیلی سیدان
بەڕێوەبەربردنی کار

**بەڕێوەبەربردنی کار** () کە بە بەڕێوەبردنی بازرگانیش ناسراوە، بریتییە لە بەڕێوەبردنی شەریکەی بازرگانی.ھەموو لایەنەکانی چاودێری و سەرپەرشتیکردنی کارەکانی بازرگانی ڕێکخراوێک لەخۆدەگرێت. لە ڕوانگەی بەڕێوەبردن و سەرکردایەتییەوە، ھەروەھا ئەو بوارانە دەگرێتەوە کە بریتین لە کارگێڕی بینای نووسینگە، ژمێریاری، ماڵی، گەڵاڵەداڕێژی، پەرەپێدان، دڵنیایی جۆرایەتی، شیکاریی دراوە، فرۆشتن، بەڕێوەبردنی پڕۆژە، بەڕێوەبردنی فەنیاری زانیاری، توێژینەوە، پەرەپێدان، و بازاڕدۆزی.

## سەرچاوەکان

پۆل:کاسبی
پۆل:بەڕێوەبردن بەپێی چەشن
ھیۆندای ئەکسێنت

**ھیۆندا ئەکسێنت** () ئۆتۆمۆبیلێکە لەلایەن کۆمپانیای ھیۆندای کۆریای باشوورەوە بەرھەم ھێنراوە. ئەم ئۆتۆمبێلە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٤ ناسێندرا، لە ئێستادا لە نەوەی پێنجەمدایە. نوێترین وەشانی ھیۆندا ئەکسێنت کارایی سووتەمەنی نایاب پێشکەش دەکات، ئەمەش وای کردووە کە گونجاو بێت بۆ ھاتوچۆی دوور و درێژ و لێخوڕینی شار. ئۆتۆمبێلەکە بە جۆرەکانی سیدان و ھاچباک بەردەستە، لەگەڵ ھەڵبژاردنی گێڕی دەستی و ئۆتۆماتیکی.

ئۆتۆمبێلی ھیۆندای ئەکسێنت کۆمەڵێک تایبەتمەندی لەگەڵدایە کە پێداویستییەکانی شۆفێری مۆدێرن دەگرێتەوە، وەک سیستەمی زانیاری و یارییەکانی شاشەی تاچ و کامێرای بینینی دواوە و پەیوەندی بلوتوز. ھەروەھا ئۆتۆمبێلەکە ناوەوەیەکی فراوان و ئاسوودەی ھەیە، ئەمەش وای کردووە سواربوونێکی ئارام بێت بۆ ھەردوو شۆفێر و سەرنشینەکان. لە ڕووی تایبەتمەندی سەلامەتییەوە، ھیۆندا ئەکسێنت ئامێری سەلامەتی ستانداردی لەگەڵدایە وەک سووکانەکانی دژە قفڵ و کۆنترۆڵی سەقامگیری ئەلیکترۆنی و کۆنترۆڵی ڕاکێشان. ھەروەھا تەکنەلۆژیای سەلامەتی پێشکەوتوو، وەک ئاگادارکردنەوەی پێکدادانی پێشەوە و ئاگادارکردنەوەی ڕۆشتنی ھێڵ، لە ئاستی بەرزتری ڕوپۆشکردندا بەردەستە. بە گشتی ھیۆندا ئەکسێنت ئۆتۆمبێلێکە کە نرخێکی گونجاوی ھەیە و کە ئابوورییەکی باشی سووتەمەنی و سواربوونی ئاسوودە و تایبەتمەندی مۆدێرن پێشکەش دەکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئۆتۆمۆبیلی سیدان
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی میسر
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی ئێران
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی مەکسیک
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی نایجیریا
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی تایوان
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی تورکیا
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی ئۆکرانیا
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی ڤێنزوێلا
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی ڤێتنام
شارۆچکەیەک لە نەبوونی مندا (مانگا)

**شارۆچکەیەک لە نەبوونی مندا** یان **سڕینەوە**، (بە ژاپۆنی: Boku dake ga Inai Machi, 僕だけがいない街 lit "ئەو شارۆچکەی تەنیا من تێیدا ونم" abbr. 僕街, BokuMachi) زنجیرەیەکی مانگای ژاپۆنییە کە لەلایەن کێی سانبێ نووسراوە و کێشراوە. لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٢ تا ئازاری ٢٠١٦ لە گۆڤاری یۆنگ ئەیس لە نووسینی کادۆکاوا شۆتێن بە شێوەیەکی زنجیرەیی بڵاوکراوەتەوە و کراوە، مۆڵەتی بە زمانی ئینگلیزی لەلایەن یێن پرێسەوە وەرگرتووە. وەرگێڕانی ئەنیمێ لەلایەن کۆمپانیای ئەی وەن پیکچەرز لە بلۆکی بەرنامەسازی نۆیتامینای فوجی تیڤی لە مانگی یەک تا ئازاری ٢٠١٦ پەخشکرا، و فیلمێکی ئەکشنی ڕاستەوخۆ لە مانگی ئازاری ٢٠١٦ بڵاوکرایەوە، زنجیرە درامایەکی ئەکشنی ڕاستەوخۆ لەلایەن نێتفلیکسەوە لە کانوونی دووەمی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە، مانگایەکی سپین ئۆف لە مانگی حوزەیران تا تشرینی دووەمی ٢٠١٦ و زنجیرە ڕۆمانێکی سپین ئۆف بڵاوکرایەوە. لەلایەن ھاجیمە نینۆمای لە گۆڤاری بونگەی کادۆکاوای کادۆکاوا لە تشرینی دووەمی ٢٠١٥ تا ئازاری ٢٠١٦.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:مانگاکانی ٢٠١٢
پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٦ دەستیان پێکردووە
پۆل:مانگاکانی ٢٠١٦
پۆل:ئەی-١ پیکچەرز
پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت
پۆل:ئەنیپلێکس
پۆل:تاوان لە ئەنیمێ و مانگا
پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە
پۆل:خەیاڵ لە ٢٠٠٣
پۆل:خەیاڵ لە ٢٠٠٦
پۆل:ئەو دراما تەلەڤیزیۆنییە ژاپۆنییانەی پشت بە مانگا دەبەستێت
پۆل:ئەو مانگایانەی گۆڕدراوە بۆ فیلم
پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:ئەنیمێ و مانگا لێڵەکان
پۆل:نۆیتامینا
پۆل:سێینن مانگا
پۆل:ئەنیمێ و مانگای وروژێنەر
پۆل:ئەنیمێ و مانگای قوتابخانە
پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس
تاج

**تاج** (وشەیەکی بە عەرەبکراوە و بنەچەکەی فارسییە لە «تاگ»ی پەھلەوی و لە فارسی نوێ «تاژ»ە) () ھێمای پاشایەتی و دەسەڵاتە. بە شێوەیەکی گشتی لە کانزا بەنرخەکانی وەک زێڕ و ئەڵماس یان زیو دروست دەکرێت و بە بەردی بەنرخ یان دیزاینی ئاڵۆز ڕازاوەتەوە. دیزاینی تاجەکە دەتوانێت جیاواز بێت بەپێی ئەو کولتوور و ماوەیەی کە لێیەوە ھاتووە. زۆرجار گەوھەرەکانی تاج بە نەوەکان دەگوازرێنەوە و بەھایەکی مێژوویی و کولتووری بەرچاویان ھەیە. بۆ نموونە گەوھەرەکانی تاجی بەریتانی ھەندێک لە بەناوبانگترین ئەڵماسەکانی جیھانن و شتگەلێکی وەک تاجی دەوڵەتی ئیمپریال لەخۆدەگرن کە زیاتر لە ٣٠٠٠ ئەڵماسی تێدایە. لەبەرکردنی تاج نوقم بووە لە نەریت و زۆرجار بۆ بۆنە ڕێوڕەسمییەکانی وەک تاجە گوڵینە و سەردانی وڵات تەرخان دەکرێت. ھێمای دەسەڵاتە و دەتوانرێت بگەڕێتەوە بۆ سەردەمی کۆن، کە پاشاکان تاجیان لەبەر دەکرد بۆ ئاماژەدان بە پێگەی خۆیان وەک سەرکردە. بۆیە تاج ھێمای شکۆ و دەسەڵاتە، دەوڵەمەندە بە مێژوو و نەریت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:پاشایەتی
کیمیاگەری

وێنۆک|507x507پیکسڵ|تابلۆی زمرد کە دەقێکی سەرەکی کیمیای ڕۆژاوایە، لە چاپێکی سەدەی ١٧دا.
[وێنۆک|''کیمیای بەختەوەری،'' پەرتووکێکە لەسەر [فەلسەفەی ئیسلامی|فەلسەفە و کیمیای ئیسلامی لەلایەن فەیلەسوفی فارس ئەبو حەمید ئەلغەزالی (سەدەی یازدەھەم).]]
**کیمیا**  لقێکی کۆن بوو لە فەلسەفەی سروشتی، نەریتێکی فەلسەفی و یەکێک بوو لە زانستە سەرەتاییە کۆنەکان  کیمیا لە ئەورووپا و ئەفریقا و ئاسیا ئەنجامدەدرا و لە سەدەکانی سەرەتای میسری ڕۆمانی سەرچاوەی گرتووە. 

کیمیازانەکان ھەوڵیان دەدا ھەندێک ماددە پێبگەیەنن و بگەن بە ڕادەی تەواو (کامڵ)     ئامانجە ھاوبەشەکان بریتی بوون لە "کریسۆپۆیا"، گۆڕینی "کانزا بنەڕەتییەکان" (وەک قوڕقوشم ) بۆ " کانزا بەرزەکان " (بەتایبەت زێڕ)؛ دروستکردنی ئەکسیری ژیان، دروستکردنی چارەسەرێکی گشتگیر کە توانای چارەسەرکردنی ھەر نەخۆشییەکی ھەبێت. و بەرھەمھێنانی "alkahest - ئەلکاھێست"، ماددەیەک کە توانای تواندنەوەی ھەر ماددەیەکی تری ھەیە.  پێیان وابوو کە کامڵبوونی جەستە و ڕۆحی مرۆڤ لە ئەنجامی "magnum opus"ەوە بێت و لە نەریتە ھێلینیستی و ڕۆژئاواییەکاندا لە ئەنجامی گەیشتن بە(gnosis - گنۆسیس)ەوە سەرچاوەی گرتووە. لە ئەورووپا بیرۆکەی دروستکردنی بەردی فەیلەسوفەکان بە جۆرێک پەیوەست بوو بە ھەموو ئەم ئامانجانە.

لە ئەورووپا، دوای ڕێنیسانس لە سەدەی دوانزەھەمدا کە بەشداری کرد لە وەرگێڕانی بەرھەمە زانستییە ئیسلامییەکانی سەدەی ناوەڕاست و دووبارە دۆزینەوەی فەلسەفەی ئەرستۆ، کیمیازانەکان ڕۆڵێکی گرنگیان لە سەرەتای زانستی مۆدێرن (بەتایبەت کیمیا و پزیشکیدا) بینی. کیمیازانە ئیسلامی و ئەورووپییەکان پێکھاتەیەکیان لە تەکنیکە سەرەتاییەکانی تاقیگە و گریمانە و زاراوە و شێوازە ئەزموونییەکان پەرەپێدا کە ھەندێکیان تا ئەمڕۆش بەکاردەھێنرێن. بەڵام بەردەوام بوون لە باوەڕبوون بەوەی کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی کۆن (چوار توخمەکە) و پشتیان بە بەکارھێنانی ھێماسازی شاراوە لە کارەکانیاندا بەستبوو. کارەکانیان بە بنەما ھێرمێتیکییەکانی جادوو و ئەفسانە و ئایین ڕێنمایی دەکران.
## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:کیمیاگەری
پۆل:مێژووی زانست
پۆل:فەلسەفەی سروشتی
تۆنی مۆنتانا

**تۆنی مۆنتانا** () کارەکتەرێکی خەیاڵییە و پاڵەوانی فیلمی "سکارفەیس"ە لە ساڵی ١٩٨٣. ئەم کارەکتەرە لەلایەن ئەل پاچینۆوە وێنا کراوە و بە شێوەیەکی بەرفراوان بە یەکێک لە ڕۆڵە ئایکۆنییەکانی دادەنرێت. تۆنی مۆنتانای کۆچبەرێکی کوبایە و لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا دێتە شاری میامی لە ویلایەتی فلۆریدا و تووشی ژیانی تاوانکاری و بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکان دەبێت. وەک جێبەجێکارێکی ئاست نزم بۆ ئاغایەکی ماددە هۆشبەرەکان دەست پێدەکات، بەڵام لە ڕێگەی تەماح و بێبەزەیییەکەیەوە، هەڵدەستێت بۆ ئەوەی خۆی ببێتە ئاغایەکی بەهێزی ماددە هۆشبەرەکان.

تۆنی مۆنتانای بە هەڵوێستی بێدەنگ و زمانی ناشرین و مەیلی توندوتیژی ناسراوە. ئەو بە ئارەزووی دەسەڵات و سامان و پێگە پاڵدەنرێت و بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی لە هیچ شتێکدا ناوەستێت. وەک کەسایەتییەکی کاریزماتیک و مەتەڵ وێنا دەکرێت، بەڵام وەک کەسایەتییەکی تراژیدیش کە دواجار زیادەڕەوی و تەماحی خۆی دەخوات. کارەکتەرەکە بووەتە ئایکۆنێک لە کولتوری باودا، و قسەی واژۆکراوی "سڵاو لە هاوڕێ بچووکەکەم بکە" بووەتە دەستەواژەیەکی گرنگ. هەروەها تۆنی مۆنتانای لە فیلم و بەرنامە تەلەفزیۆنی و کلیپە جیاوازەکاندا ئاماژەی پێکراوە.  تۆنی مۆنتانای کارەکتەری خەیاڵی یادگاری و ئاڵۆزە کە لایەنی تاریکی خەونی ئەمریکی بەرجەستە دەکات. کەسایەتییەکی تراژیدی و بێبەزەییە کە میراتێکی هەمیشەیی لە کولتوری باودا بەجێهێشتووە.
## سەرچاوەکان

پۆل:کۆچبەرە خەیاڵییەکان بۆ ئەمریکا
کابی لامێ

**کابی لامێ** () ئەستێرەی تیک تۆکی ئیتاڵییە و لە ساڵی ٢٠٢٠ ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا، بە ڤیدیۆ گاڵتەجاڕییەکانی ناسراوە، کە گاڵتە بە بارودۆخی ڕۆژانە و ڕەوتی سۆشیال میدیا دەکات بەبێ ئەوەی ھیچ وشەیەک بەکاربھێنێت. شێوازی واژووکردنی خابی لام بریتییە لە بەکارھێنانی دەربڕینی زیادەڕەوی و زمانی جەستە بۆ گەیاندنی پەیامەکەی، زۆرجاریش ڤیدیۆکانی بەھۆی ڤیدیۆی ڤایرۆسی کۆرۆناکەوە پڕ ملیۆنان بینەر دەبێت و ھەواداری زیاتر بەدەستدەھێنێت.

خەبی لامێ پێش ئەوەی ببێتە ئەستێرەی سۆشیال میدیا، لە کارگەیەکدا کاری کردووە. لە کاتی بەتاڵیدا دەستی کرد بە دروستکردنی ڤیدیۆ بۆ ڕوبەڕوبونەوەی بێزاری و سترێس و ڕۆژێک ڤیدیۆیەکی بڵاوکردەوە کە ڤایرۆسی کۆرۆنا بوو و لە شەوێکدا دەیان ھەزار فۆڵۆوەری بەدەستھێنا.

لەو کاتەوە خەبی لامێ بووەتە یەکێک لە کاریگەرە بەناوبانگەکانی تیک تۆک، بە ملیۆنان فۆڵۆوەر و بە ملیارەھا بینەری ڤیدیۆکانی بووە. ھەروەھا پلاتفۆرمی خۆی بۆ بڵاوکردنەوەی ئەرێنی و ئیلھامبەخشین بە کەسانی دیکە بۆ شوێنکەوتنی خەونەکانیان بەکارھێناوە. سەرەڕای سەرکەوتنەکانی، خەبی لەمێ بە خۆبەزلزانین و زەمینەسازی دەمێنێتەوە، و بەردەوامە لە ئیلھامبەخشین بۆ ھەوادارەکانی لە سەرانسەری جیھان.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠
پۆل:زیندووان
ڕۆنی کۆڵمان

**ڕۆنی کۆڵمان** ()یاریزانێکی خانەنشینکراوی لەشجوانی پیشەگەری ئەمریکییە و بە شێوەیەکی بەرفراوان بە یەکێک لە باشترین لەشجوانییەکانی ھەموو سەردەمێک دادەنرێت. لە ١٣ی ئایاری ١٩٦٤ لە شاری مۆنرۆی ویلایەتی لویزیانا لەدایکبووە. کۆڵمان ٨ جار پاڵەوانی مستەر ئۆڵۆمپیایە، کە بەرزترین شەرەفە لە لەشجوانی پیشەگەردا. کۆڵمان سەرەتا وەک ئەفسەری پۆلیس لە شاری ئارلینگتۆن لە ویلایەتی تێکساس کاری کردووە پێش ئەوەی سەرنجی بخاتە سەر لەشجوانی. لە ساڵانی نەوەدەکاندا دەستی بە ڕاھێنانی جددی کرد و بە خێرایی بەرەو سەرکەوتن بەرزبووەوە، یەکەم نازناوی مستەر ئۆڵۆمپیای لە ساڵی ١٩٩٨ بەدەستھێنا، لە ماوەی ٧ ساڵی داھاتوودا ساڵانە نازناوەکەی بەدەستھێنا، میراتەکەی وەک یەکێک لە گەورەترین لەشجوانی تا ئێستا چەسپاند. جەستەی سەرنجڕاکێشی کۆڵمان بە قەبارە و ھێزی باوەڕپێنەکراوی خۆی تایبەتمەند بوو، ھەروەھا گرنگیدانی بە وردەکارییەکان لە ڕێژیمی ڕاھێنان و خۆراکدانیدا. ئەو بە ڕاھێنانە چڕ و ماندووەکانی ناسرابوو، زۆرجار جەستەی پاڵ دەنا بۆ سنوورەکان لە پێناو بەدواداچوونی ئامانجەکانیدا. سەرەڕای دەستخۆشی زۆرەکانی، بەڵام ژیانی وەرزشی کۆڵمان بێ ئاستەنگ نەبوو. بەدرێژایی ژیانی وەرزشی تووشی چەندین برینداری سەخت بووە، لەوانە چەندین دیسکی فتق و دڕانی ماسولکەی سێ سەر؛ بەڵام لەم پاشەکشانەدا خۆڕاگر بوو و لە بەرزترین ئاستدا بەردەوام بوو لە کێبڕکێکردن تا لە ساڵی ٢٠٠٧ خانەنشین بوو. بەگشتی بەشدارییەکانی ڕۆنی کۆڵمان لە وەرزشی لەشجوانیدا بەرچاون، و تا ئێستاش وەک کەسایەتییەکی ڕێزدار و سەرسام دەمێنێتەوە لەنێو ھاندەران و ھاوڕێ وەرزشوانەکانیدا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
پۆل:وەرزشوانانی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی بیستەم
پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١
پۆل:مەسیحی ئەفریقی-ئەمریکی
پۆل:زیندووان
بەکتریاناسی

[وێنۆک|250x250پیکسڵ|وردەگرافێکی [ئیشریکیا کۆلای، نەخۆشخەرێکی باو.]]
**بەکتریاناسی** لق و پسپۆڕییەکی ژینناسییە کە لێکۆڵینەوە لە پێکھاتەناسی، ژینگەناسی، جێنەتیک و زیندەکیمیای بەکتریا و ھەروەھا چەندین لایەنی دیکەی پەیوەندیدار پێیانەوە دەکات. ئەم ژێربەشەی میکرۆبناسی ناسینەوە، پۆلێن و تایبەتمەندیی جۆرە بەکتیرییەکان دەگرێتەوە. بەھۆی لێکچوونی ھزر و کار لەگەڵ میکرۆبەکانی تر جگە لە بەکتریا، وەک سەرەتایی، کوارگ و ڤایرۆس، ویستێک ھەبووە بۆ ئەوەی بواری بەکتریاناسی وەک میکرۆبناسی فراوان بکرێتەوە. پێشتر زۆرجار ئەم زاراوەیانە ھاوواتایانە بە کار دەھێنران. ھەر چۆنێک بێت، دەتوانرێت بەکتریاناسی بە زانستێکی جودا پۆلێن بکرێت.

## پێشەکی
بەکتریۆلۆژی (زانستی بەکتریا) بریتییە لە لێکۆڵینەوە لە بەکتریا و پەیوەندیی بە پزیشکییەوە. زانستی بەکتریا لە ڕێگەی ئەو پزیشکانەوە پەرەی سەند کە پێویستیان بە جێبەجێکردنی تیۆری میکرۆب ھەبوو بۆ تاقیکردنەوەی نیگەرانییەکانی پەیوەست بە خراپبوونی خۆراک و شەرابەکان لە سەدەی نۆزدەھەمدا. ناساندن و وەسفکردنی ئەو بەکتریایانەی کە پەیوەندییان بە نەخۆشییەکانەوە ھەبوو، بووە ھۆی پێشکەوتن لە لێکۆڵینەوەی بەکتریا نەخۆشیھێنەرەکان. گریمانەکانی کۆخ ڕۆڵێکیان ھەبوو لە دیاریکردنی پەیوەندیی نێوان بەکتریا و ھەندێک نەخۆشیی دیاریکراو. لەو کاتەوە، زانستی بەکتریا چەندین سەرکەوتنی بەدەستھێناوە، وەک پێکوتە کاریگەرەکان، بۆ نموونە پێکوتەی گرانەتا (دیفتیریا) و پێکوتەی کزاز (تێتانۆس). ھەروەھا ھەندێک پێکوتە ھەبوون کە کاریگەر نەبوون و کاریگەریی لاوەکییان ھەبوو، وەک پێکوتەی تیفۆید. زانستی بەکتریا ھەروەھا بووە ھۆی دۆزینەوەی دژەزیندەیییەکان (ئەنتی بایۆتیکەکان).

## مێژوو
[وێنۆک|پەیکەری [ڕۆبێرت کۆخ لە بەرلین]]
[وێنۆک|[لویس پاستۆر لە تاقیگەکەی، لەلایەن ئەلبێرت ئیدێلفێڵت کێشراوە (١٨٨٥)]]
مێژووی دۆزینەوەی پەیوەندیی نێوان زیندەوەرە وردیلەکان (مایکرۆئۆرگانیزمەکان) و نەخۆشی دەتوانێت بگەڕێتەوە بۆ سەدەی نۆزدەھەم، کاتێک پزیشکی ئەڵمانی ڕۆبێرت کۆخ زانستی زیندەوەرە وردیلەکانی ھێنایە ناو بواری پزیشکییەوە. کۆخ بەکتریای وەک ھۆکاری نەخۆشییە گوازراوەکان و پرۆسەی ھەوێنکردن (تەخەمیر) لە نەخۆشییەکاندا دیاری کرد. زانای فەڕەنسی لویس پاستۆر تەکنیکی بۆ بەرھەمھێنانی پێکوتەکان پەرەپێدا. ھەردوو کۆخ و پاستۆر ڕۆڵیان ھەبوو لە باشترکردنی پاکژکردنەوە لە چارەسەری پزیشکیدا، و ئەمەش کاریگەرییەکی ئەرێنی گەورەی لەسەر تەندروستی گشتی ھەبوو و تێگەیشتنێکی باشتری لەبارەی لەش و نەخۆشییەکانەوە بەخشی. لە نێوان ساڵانی ١٨٧٠–١٨٨٥، شێوازە نوێیەکانی تەکنیکی زانستی بەکتریا لە ڕێگەی بەکارھێنانی زنجیرەکان (strains) و شێوازی جیاکردنەوەی تێکەڵەی زیندەوەرەکان لەسەر قاپە خۆراکییەکان (nutrient plates) خرایەڕوو. پاستۆر لە نێوان ساڵانی ١٨٨٠ و ١٨٨١ دوو پێکوتەی سەرکەوتووی بۆ ئاژەڵان دژی ئەو نەخۆشییانەی کە بەھۆی بەکتریاوە دروست دەبوون بەرھەمھێنا، و ئەمەش سەرکەوتوو بوو. گرنگیی بەکتریا ناسرا، چونکە بووە ھۆی لێکۆڵینەوە لە خۆپاراستن لە نەخۆشی و چارەسەرکردنی نەخۆشییەکان لە ڕێگەی پێکوتەکانەوە. زانستی بەکتریا پەرەی سەند و بووە بوارێکی خوێندن لە کشتوکاڵ، بایۆلۆژیای دەریایی، پیسبوونی ئاو، بۆماوەزانیی بەکتریایی، و تەکنەلۆژیای زیندەییدا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:بەکتریاناسی
بێلا پۆرچ

**دینەری تایلۆر** ناسراو بە **بێلا پۆرچ** () کەسایەتییەکی بەناوبانگی سۆشیال میدیا و گۆرانیبێژە. لە ڕێگەی ڤیدیۆکانی تیک تۆکەوە ناسنامەی بەدەستھێنا و بە خێرایی فۆڵۆوەرێکی زۆری کۆکردەوە بەھۆی کەسایەتی کاریزماتیک و ستایلە ناوازەکەیەوە. ھەروەھا بێلا پۆرچ گۆرانیبێژێکی بەتوانایە و چەندین کلیپی بڵاوکردووەتەوە کە ملیۆنان بینەری لە سۆشیال میدیادا بەدەستھێناوە. ھەروەھا بە دیمەنە جیاوازەکەی ناسراوە، لەنێویاندا تاتۆی گورگە ئایکۆنییەکەی کە بووەتە ھێمایەکی ناسراوی براندەکەی. بە گشتی بێلا پۆرچ ئەستێرەیەکە سەریھەڵدا لە جیھانی سۆشیال میدیا و بە بەھرە و کەسایەتی سەرنجڕاکێشی بینەرانی سەرسام کردووە

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
ئێی ئێس ئێم ئێڵ

**ئێی ئێس ئێم ئێڵ** کۆمپانیایەکی ئامێری لیتۆگرافییە کە ڕووناکی بەکار دەھێنێت بۆ چاپکردنی نەخشی ئاڵۆز لەسەر وەیفەری سیلیکۆن کە بنەمای چیپی کۆمپیوتەر پێکدەھێنن. ئەم کۆمپانیایە لە ساڵی ۱۹۸٤ دامەزراوە و لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە گەورەترین دابینکەرە بۆ پیشەسازی نیوەگەیەنەرەکان و تاکە دابینکەرە لە جیھانی ئامێرەکانی لیتۆگرافیی زۆر سەرووبنەوش کە بەکاردێت بۆ بەرھەمھێنانی پێشکەوتووترین چیپەکان. لە ساڵی ۲۰۲۳، ئێی ئێس ئێم ئێڵ گەورەترین کۆمپانیای تەکنەلۆژیای ئەوروپی بوو، کە سەرمایەی بازاڕی نزیکەی ۲۷۰ ملیار دۆلاری ئەمریکی بوو.

## بەرھەمەکان
کۆمپانیای ئێی ئێس ئێم ئێڵ ئەو ئامێرانەی فۆتۆلیتۆگرافی بەرھەم دەھێنێت کە لە بەرھەمھێنانی چیپی کۆمپیوتەردا بەکاردەھێنرێن.

پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧
پۆل:کۆمپانیاکان لە ناسدەک-١٠٠
پۆل:کۆمپانیا ئەلیکترۆنییەکانی ھۆڵەندا
پۆل:کۆمپانیاکانی نانۆتەکنەلۆژیا
پۆل:کۆمپانیا تەکنەلۆژیاکانی ھۆڵەندا
پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ھۆڵەندایە
پۆل:کۆمپانیا ھۆلدینگەکانی سەربە ھۆڵەندا
پۆل:کۆمپانیاکانی کۆمپیوتەر کە لە ساڵی ١٩٨٤ دامەزراون
پۆل:کۆمپانیا ئەلیکترۆنییەکان کە لە ساڵی ١٩٨٤ دامەزراون
پۆل:کۆمپانیا تەکنەلۆژیاکان کە لە ساڵی ١٩٨٤ دامەزراون
پۆل:کۆمپانیا ھۆڵەندییەکان کە لە ساڵی ١٩٨٤ دامەزراون
حکوومەتی مەقدۆنیا (شانشینی کۆن)

وێنۆک|دراوی مەقدۆنی
**حکوومەتی مەقدۆنیا** یان **میری مەقدۆنیا** یەکەم حکوومەتی مەقدۆنیا بوو لەلایەن شانشینی ئەرجەدەوە دامەزراوە لە سەردەمی شانشینی کۆن (سەدەی ھەشت و پێنجی پێش زایین). زانیاری زۆر کەم لەبارەی سەرچاوەی دامودەزگاکانی حکوومەتی مەقدۆنیا پێش سەردەمی شا فیلیپی دووەم (لە ٣٥٩ پێش زایین - ٣٣٦ پێش زایین فەرمانڕەوایەتیی کردووە) دەزانرێت بەھۆی نەبوونی تۆماری مێژوویی کە ئەمە بۆ دوا قۆناغی سەردەمی یۆنانی کلاسیکی (٤٨٠ پێش زایین - ٣٣٦ پێش زایین). ئەم دامەزراوانە لە سەردەمی ئەسکەندەری مەزنی جێنشینی فیلیپ و ئەم خانەدانانەی دواتر لە یۆنانییە ھێلینیستیەکان (٣٣٦ پێش زایین - ١٤٦ پێش زایین) بەردەوام بوون. دوای سەرکەوتنی ڕۆمەکان لە جەنگی سێیەمی مەقدۆنیا و سەپاندنی نیشتەجێبوونی زۆرەملێ بەسەر پەرسیۆسی مەقدۆنی لە ساڵی ١٦٨ پێش زایین، شانشینی مەقدۆنیا ھەڵوەشایەوە و چوار کۆمار لە شوێنیدا جێگیرکرا کە لێیەوە سەرچاوەیان گرتبوو. بەڵام دەسەڵاتی پادشایەتی لە مەقدۆنیا بۆ ماوەیەکی کورت لەسەر دەستی ئەندریسکۆس (١٥٠ پێش زایین - ١٤٨ پێش زایین) سەری ھەڵدایەوە.بەڵام دەسەڵاتەکەی دوای سەرکەوتنی ڕۆمەکان لە جەنگی چوارەمی مەقدۆنیا و دامەزراندنی پارێزگای مەقدۆنیای ڕۆمانی ڕووخا.  
## سەرچاوەکان و مێژوو
کۆنترین دەسەڵاتی ناسراو لە مەقدۆنیای کۆن دەسەڵاتی پادشایەتی بوو کە تا ساڵی ١٦٧ پێش زایین بەردەوام بوو تا لەلایەن ڕۆمەکانەوە ھەڵوەشایەوە. تۆمارە نووسراوەکانی دامەزراوە میرییەکانی مەقدۆنیا کە ماوەی پێش فیلیپی دووەمی مەقدۆنی بەڵگەدار دەکەن کەمن و تۆمارێکی نا مەقدۆنین. بەرھەمەکانی ھێرۆدۆت و توسیدیدس و دیۆدۆرۆس سیکولۆس و یۆستینیان سەرچاوەی سەرەکین بۆ مێژووی سەرەتایی مەقدۆنیا و ئەو گێڕانەوەی ھاوچەرخانەی کە لەلایەن کەسانی وەک دیمۆستینیسەوە دراون زۆرجار دژی مەقدۆنیایە و جێی متمانە نین، تەنانەت خودی ئەرستۆ کە لە مەقدۆنیا ژیاوە، کورتە باسێک لەبارەی دامەزراوە میرییەکانی مەقدۆنیامان پێ دەڵێت. پۆلیبیۆس ھاوچەرخی شانشینی مەقدۆنی کۆن بووە، لە کاتێکدا لیڤی، کوینتۆس کورتیۆس ڕوفۆس، پلۆتارک و ئاریان مێژوونووسانی دواترن. بە کۆی گشتی بەرھەمەکانی ئەم مێژوونووسانە دەسەڵاتی پاشایەتی بۆ ماوەیی مەقدۆنیا پشتڕاست دەکەنەوە، لەگەڵ ئەوەشدا تا ئێستا ڕوون نییە کە ئایا دەستوورێکی جێگیر بۆ میری مەقدۆنیا ھەبووە یان نا، بەو پێیەی یەکەم تۆماری دەقە مەقدۆنییەکان دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئەسکەندەری مەکدۆنی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
ھاکان فیدان

**هاکان فیدان** (لەدایکبووی ١٩٦٨) ئەفسەر و دیپلۆماتکاری پێشووی ھێزە چەکدارەکانی تورکیایە و ١٧ ھەمین بەڕێوەبەری ڕێکخراوەی ھەواڵگریی نیشتمانی سەرۆکایەتییەکانی پێشووی بریتی بوون لە پۆستی کارگێڕی لە نووسینگەی سەرۆکوەزیران و دەزگای هاوکاری و هەماهەنگی تورکیا و وەزارەتی دەرەوە.  لە ئاستی نێودەوڵەتیدا فیدان پۆستی دەستەی کارگێڕی لە دوو دەزگای تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکاندا هەبووە؛  ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی (IAEA) و ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ گەشەپێدانی پیشەسازی (UNIDO).

## ژیاننامە
ھاکان فیدان لە ساڵی ١٩٦٨ لە ئەنقەرە لەدایک بوو. فیدان باوکی کوردی خەڵکی گمگم و دایکی تورکی خەڵکی دەنیزلی بووە. ئەو لە عەشیرەتی کوردی حەسەنانە. ئەو کاتەی کە ھاکان فیدان سەرۆکی دەزگای میت بوو، کوڕێکی ئامۆزای بەناوی عەگید زیلان لە ڕیزی گەریلاکانی پەکەکەدا بوو کە لە ساڵی ٢٠٢٣دا بەھۆی نەخۆشی گیانی لەدەستدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨
پۆل:تورکیاییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
دانیێل کانێمان

**دانیێل کانێمان** ()دەروونناس و ئابووریناسێکی ئیسرائیلی-ئەمریکییە و بەھۆی کارەکانییەوە لەسەر دەروونناسی حوکمدان و بڕیاردان ھەروەھا ئابووریی ڕەفتار، خەڵاتی یادەوەری زانستە ئابوورییەکانی نۆبێلی ساڵی ٢٠٠٢ی پێبەخشرا. دۆزینەوە ئەزموونییەکانی ئەو بەرەنگاری گونجاوی ھزرمەندی مرۆڤ دەکەن کە لە تیۆری ئابووری مۆدێرندا زاڵە. کانێمان لەگەڵ ئەمۆس تڤێرسکی و ئەوانی دیکە بناغەیەکی زانستی بۆ ھەڵە مرۆڤییە باوەکان کە لە شوێنگێڕی ودەمارگرژییەوە سەرھەڵدەدەن دامەزراند و بیردۆزی ئاسۆی پەرەپێدا.
لە ساڵی ٢٠١١ لەلایەن گۆڤاری Foreign Policy وەک یەکێک لە باشترین بیرمەندانی جیھان دەستنیشانکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:جووە ئیسرائیلییەکان
پۆل:پیاوانی ئەمریکی
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک لیتوانیا-جوولەکە
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:دەرچووانی زانکۆی عیبری لە ئورشەلیم
پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئابووری
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل
پۆل:مردووانی ٢٠٢٤
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
کۆڵ ئۆف دیووتی: مۆدێرن وارفێر ٢

**کۆڵ ئۆف دیووتی: شەڕی نوێ ٢** ()یارییەکی ڤیدیۆیی تەقەکەری کەسی یەکەمە کە لەلایەن کۆمپانیای ئینفینیتی وارد پەرەی پێدراوە و لەلایەن ئاکتیڤیژن بڵاوکراوەتەوە. لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ لە سەرانسەری جیھان بۆ مایکرۆسۆفت ویندۆز و پلەی ستەیشن ٣ و ئێکس بۆکس ٣٦٠ بڵاوکرایەوە، یارییەکە قیستی شەشەمی زنجیرەی کۆڵ ئۆڤ دیووتی و بەدواداچوونی ڕاستەوخۆی یارییەکەی ساڵی ٢٠٠٧یە بەناوی کۆڵ ئۆڤ دیووتی ٤: مۆدێرن وارفەر.

ھەڵمەتی ئەم یارییە دوابەدوای تاسک فۆرس ١٤١ دێت کە یەکەیەکی ھێزی تایبەتە و شانبەشانی ڕێنجەرزەکانی سوپای ئەمریکا و SAS ی بەریتانیا کاردەکەن بۆ وەستاندنی ھەڕەشەیەکی سەروو نەتەوەیی لە ڕووسیا. فرە یاریزانی یارییەکە چەندین شێواز و نەخشەی تێدایە، لەنێویاندا نەخشەی "Nuke Town" کە ھاندەران زۆر حەزیان لێیە.

یاری کۆڵ ئۆف دیووتی: مۆدێرن وارفێر بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک یەکێک لە باشترین یارییەکانی زنجیرەی کۆڵ ئۆف دیووتی دادەنرێت، کە بە یاریکردنی خێرا و فرە یاریزانی و کەمپەینی یادگاری و ساتەکانی سێتپی ئیپیکی ناسراوە. ھەروەھا ڕەخنەی زۆری لێ گیراوە بەھۆی ئەرکی مشتومڕاوی «بێ ڕووسیا» کە ڕێگە بە یاریزانان دەدات بەشداری ھێرشی تیرۆریستی بۆ سەر فڕۆکەخانەیەک بکەن. بە گشتی یارییەکە پێویستە بۆ ھەوادارانی ژانری تەقەکەری کەسی یەکەم و بۆ ھەوادارانی زنجیرەی کۆڵ ئۆف دیووتی یاری پێبکرێت

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٩
پۆل:گەمە ڤیدیۆیییە ھەرەوەزییەکان
پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم
پۆل:کایەکانی مەک ئۆئێس
پۆل:ناکۆکییە ناشریینەکان لە یارییە ڤیدیۆییەکان
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣
پۆل:یاری ڤیدیۆیی تەقەکەری خەیاڵی زانستی
پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠
پۆل:کۆڵ ئۆڤ دیووتی
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکانی مێژووی جێگرەوە
پۆل:کایە سەرھێڵییە فرەیاریزانییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی کایەی ڤیدیۆیی سپایک
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ڤیرجینیا داندراون
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە واشینگتن دی سی داندراون
کێڵگەکانی ناوچەی لۆس ئانجلەس

**کێڵگەکانی ناوچەی لۆس ئانجلەس** () لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا، ئەو ناوچەیەی ئێستا بە ناوچەی لۆس ئانجلەس ناسراوە بە پلەی یەکەم کۆمەڵێک کێڵگە بووە، یان بەخشینی زەوییەکی گەورەی کە لەلایەن حکوومەتەوە دراوە بە دانیشتووانی ئیسپانی و مەکسیک. ئەم کێڵگەیانە فراوان بوون، زۆرجار ھەزاران دۆنم ڕووبەریان بوو، و بۆ بەخێوکردنی ئاژەڵ و مەڕ و ھەروەھا کشتوکاڵ بەکاردەھێنران. یەکێک لە دیارترین کێڵگەکانی ناوچەی لۆس ئەنجلۆس کێڵگەی سان پێدرۆ بوو کە لە ساڵی ١٧٨٤ بەخشرایە خوان خۆسێ دۆمینگێز، ئەم ڕەنجە گەورەیە زیاتر لە ٧٥ ھەزار دۆنم بوو و لە لۆنگ بیچی ئێستاوە تا نیمچە دوورگەی پالۆس ڤێردێس درێژبووەوە.

یەکێکی دیکە لە کێڵگەیە دیارەکان، کێڵگەی لا پوێنتێ بوو کە لە ساڵی ١٨٤٢دا بەخشرایە جۆن ڕۆلاند و ویلیام وۆرکمان، ئەم کێڵگەیە دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی ناوچەی لۆس ئەنجلۆسی ئێستا و زیاتر لە ٤٩ ھەزار دۆنم ڕووبەرەکەی بوو. سیستەمی میسیۆن کە میشن سان گابرێل ئارکانجێل لەخۆدەگرت، ھەروەھا ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە پەرەپێدانی کێڵگەکان لە ناوچەی لۆس ئەنجلۆس. ئەم ئەرکە بەرپرسیار بوو لە ھێنانەکایەی تەکنەلۆژیای نوێی کشتوکاڵی و شێوازی ئاودێری، کە ڕێگەی بە ڕانچۆکان دا کە جۆرەھا بەرھەمی فراوانتر بچێنن، لەوانە ترێ و زەیتوون و لیمۆ. ئەمڕۆ زۆرێک لە کێڵگە ڕەسەنەکان دابەشکراون یان فرۆشراون، بەڵام میراتەکەیان ھێشتا دەتوانرێت لە ناوی زۆرێک لە شار و شەقامەکانی سەرتاسەری لۆس ئەنجلۆس کاونتیدا ببینرێت، ھەروەھا لە چەندین شوێنەوار و بینا مێژوویییەکان کە خاڵی بە ناوچەکەدا گرتووە.

## سەرچاوەکان
*
ئەلێکسیس سۆیەر

**ئەلێکسیس سۆیەر** () چێشتلێنەرێکی بەناوبانگ و نووسەری خواردن بووە و لە سەدەی نۆزدەھەمدا ژیاوە. لە ساڵی ١٨١٠ لە فەڕەنسا لەدایکبووە و لە ساڵانی ١٨٣٠دا ڕووی لە ئینگلتەرا کردووە، لەوێ وەک سەرۆکی چێشتلێنەر لە چێشتخانە و ھۆتێلە بەناوبانگە جیاوازەکاندا کاری کردووە، لەوانە یانەی چاکسازی و کۆگای دامەزراوەی شاھانە.

سۆیەر لە زۆر ڕووەوە پێشەنگ بوو، کۆمەڵێک داھێنانی بە جیھانی چێشتلێنان ناساند. بۆ نموونە ئەو یەکێک بوو لە یەکەم چێشتلێنەرەکان کە سۆبەی غازی بەکارھێنا، کە جێگەی ئاگری کراوە و فڕنی خەڵوزی گرتەوە کە ئەو کاتە بە شێوەیەکی نەریتی لە چێشتخانەکاندا بەکاردەھێنرا. ھەروەھا سۆبەیەکی گەورەی دروست کردووە کە بە سۆبەی سۆیەر ناسراوە، کە سەربازەکان لە سەردەمی جەنگی کریمەدا بۆ لێنانی ژەمەکانیان بەکاریان دەھێنا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٠
پۆل:مردووانی ١٨٥٨
سەرۆک کۆماری بەڕازیل

**سەرۆک کۆماری بەڕازیل** ()، بە فەرمی **سەرۆکی کۆماری فیدراڵی بەڕازیل** ()، یان بە سادەیی *سەرۆک کۆمار*، سەرۆکی دەوڵەت و سەرۆکی حکوومەتی بەڕازیلە. سەرۆک کۆمار سەرکردایەتیی دەسەڵاتی جێبەجێکردنی حکوومەتی فیدراڵی دەکات و فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکانی بەڕازیلە.

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

بەڕازیل
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی بەڕازیل
ھێزی زەمینیی ڕووسیا

**ھێزی زەمینی ڕووسیا** () پێکھاتەی وشکانی ھێزی چەکداری ڕووسیایە، کە ئەرکی بەرگریکردن لە یەکپارچەیی خاکی فیدراسیۆنی ڕووسیایە. ھێزی زەمینی ڕووسیا یەکێکە لە گەورەترین و پێشکەوتووترین ھێزی زەمینی لە جیھاندا. سەرچاوەی ھێزی زەمینی ڕووسیا دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی پازدەھەم، کاتێک مۆسکۆ سوپای وەستاوی پێکھێنا بۆ بەرگریکردن لە خاکەکەی لە دژی ئیمپراتۆرییەتی مەغۆل. بە تێپەڕبوونی کات، سوپای ڕووسیا پەرەی سەند و فراوانتر بوو، دواجار لە دوای شۆڕشی ڕووسیا بوو بە سوپای سۆڤیەت. ئەمڕۆ ھێزەکانی زەمینی ڕووسیا لە کۆمەڵێک یەکەی جیاوازدا ڕێکخراون، لەوانە ھێزی پیادەی ماتۆڕ، سەربازی ئاسمانی، یەکە زرێپۆشەکان و ھێزی تایبەت. سوپای ڕووسیا کۆمەڵێک چەک و کەرەستەی پێشکەوتوو بەکاردەھێنێت، لەوانە دەبابە و تۆپخانە و سیستەمی مووشەکی و تەکنۆلۆژیای پێشکەوتووی پەیوەندی و چاودێری. 

ھێزی زەمینی ڕووسیا لە چەند ساڵی ڕابردوودا لە کۆمەڵێک ململانێدا تێوەگلاوە، لەوانە شەڕی ناوخۆی سووریا، ململانێی ڕۆژھەڵاتی ئوکراینا و شەڕی دۆنباس. ھەروەھا ڕووسیا لە چەند ساڵی ڕابردوودا بەشداری لە کۆمەڵێک مانۆڕی سەربازیدا کردووە، لەوانە مانۆڕەکانی ڤۆستۆک ٢٠١٨ کە بەشێک بوون لە گەورەترین مانۆڕەکانی سەربازی کە لە ماوەی دەیان ساڵدا لە ڕووسیا ئەنجامدراون. ڕووسیا زلھێزێکی سەربازی گەورەیە و ھێزی زەمینی ڕووسیا توخمێکی سەرەکی ھێزی سەربازی ئەو وڵاتەیە. سوپای ڕووسیا وەک ھێزێکی ترسناک دەمێنێتەوە کە دەبێت لە گۆڕەپانی جیھانیدا حسابی بۆ بکرێت.

## سەرچاوەکان
دۆکیومێنتاری زانستی

دۆکیۆمێنتاری زانستی یان بەڵگەفیلمی زانستی،بە ئینگلیزی(Documentary about scince)،جۆرێکە لە وێنەی جووڵاو یان فیلم یان ڤیدیۆی ناخەیاڵی کە بۆ گەیاندنی ڕاستییەکان بەتایبەتی بۆ مەبەستی پەروەردە و فێرکردن یان بۆ هێشتنەوەی تۆمارێکی مێژووی بەرهەمدەهێنرێت.

## سەرچاوەکان
کۆڵ ئۆف دیووتی: مۆدێرن وارفێر مۆبیلایزد

**کۆڵ ئۆف دیووتی: مۆدێرن وارفێر مۆبیلایزد** ()یارییەکی ڤیدیۆیی تەقەکەری کەسی یەکەمە کە لەلایەن n-Space پەرەی پێدراوە بۆ کۆنسۆلی یاری دەستی نینتێندۆ دی ئێس. لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ لە چوارچێوەی زنجیرەی کۆڵ ئۆڤ دیووتی بڵاوکرایەوە. یارییەکە ھەردوو شێوازی تاک یاریزان و فرە یاریزانی تێدایە، یاریزانەکان ڕۆڵی سەرباز لە ئەرکە جیاوازەکاندا لە سەرانسەری جیھاندا دەگرنە ئەستۆ. یارییەکە لە ھەمان گەردوونی زنجیرە سەرەکییەکانی یارییەکانی مۆدێرن وارفێردا دانراوە و ھەردوو کارەکتەری ئاشنا و نوێ لەخۆدەگرێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٩
پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان
پۆل:کایە سەرھێڵییە فرەیاریزانییەکان
پۆل:کایەکانی نینتێندۆ دی ئێس
ھاوەڵانی فەرموودە

**ئەھلی حەدیس** یان **ھاوەڵانی فەرموودە** یان **ھاوەڵانی شوێنەواران** یەکێکە لەو قوتابخانە سوننە ئیسلامیانەی کە بە گرنگیدان بە فەرموودەی پێغەمبەر جیاکرایەوە، کە لە سەرەتای ئیسلامدا لەسەر دەستی زانایانی فەرموودە دروست بوو. شەھرستانی (کۆچی دوایی ٥٤٨ کۆچی) لە پەرتووکەکەیدا (الملل والنحل) پێناسەی کردوون کە ئەوانەی پشت بە دەقەکان دەبەستن بۆ وەرگرتنی حووکمەکان، و ئاماژە بە لێکچوون ناکەن ئەگەر ھەواڵ یان شوێنەوارێک بدۆزنەوە، وەک باسکراوە کە ھاوەڵانی فەرموودە ھاوەڵانی مالیکی کوڕی ئەنەس و ھاوەڵانی محەممەدی کوڕی ئیدریس شافیعی و ھاوەڵانی سووفیان ئەلسەوری و ھاوەڵانی ئەحمەدی کوڕی حەنبەل و ھاوەڵانی داوود کوڕی عەلی زاھیری. ئیبن ئەلشەتی ئەلحەنبەلی (کۆچی دوایی ١٢٧٤ کۆچی) لە شیکردنەوەکەیدا بۆ باوەڕی سەفارینی (التبصیر القانع) پێناسەی کردوون و دەڵێت: «ھەندێک لە زانایان دەیانگوت ئەوان - واتە کۆمەڵە ڕزگاربووەکە - ھاوەڵانی فەرموودە، بە واتای شوێنەواران و ئەشعەری و ماتوریدییەکان».

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:فەرموودە
پۆل:مێژووی ئیسلام
پۆل:فیقھی ئیسلامی
پۆل:خواناسی ئیسلامی
خەونی پیاوێکی گاڵتەجاڕ

**خەونی پیاوێکی گاڵتەجاڕ** () کورتە چیرۆکێکە کە لەلایەن فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی لە ساڵی ١٨٧٧ نووسراوە.    ئەزموونەکانی ئەو پیاوە دەگێڕێتەوە کە بڕیار دەدات ھیچ شتێک لەم جیھانەدا بەھایەکی نییە، و بەم شێوەیەش ویستی خۆکوشتنی ھەیە، بە ڕێکەوت کچێکی گەنج دەبینێت کە داوای یارمەتی لێ دەکات بەڵام سەرزەنشتی دەکات و دەچێت بۆ ماڵی خۆی بۆ ئەوەی بکەوێتە خەوێکی قووڵەوە، پیاوەکە دەست بە خەون و گەشتێک دەکات کە تێیدا خۆشەویستی خۆی بۆ ھاومرۆڤەکەی دەچێنێت.
## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:کورتە چیرۆکانەی کراون بە فیلم
خەونی مام

**خەونی مام** (بە ڕووسی: Дядюшкин сон) کورتە ڕۆمانێکی نووسەری ڕووسی فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکییە. لە ساڵی ١٨٥٩ چاپ کرا و بڵاوکراوەتەوە.

ڕۆمانەکە وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی عەرەبی و زمانی کوردی و چەندین زمانی دیکە، بۆ زمانی عەرەبی لە وەرگێڕانی بەدر شوکری، و پێداچوونەوەی لەلایەن زیا ئەلمەسعوودەوە کراوە. و لەلایەن فەیسەڵ خەلیلەوە وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی.  ڕۆمانەکە لە ساڵی ٢٠١١ لە شانۆی ئەکادیمی ڕووسی کازان لە چوارچێوەی ڕۆژانی داب و نەریتی تاتاری لە مۆسکۆ نمایشکرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
خاتوونی خاوەن ماڵ (ڕۆمان)

**خاتوونی خاوەن ماڵ** (بە ڕووسی: Хозяйка) کورتە ڕۆمانێکی نووسەری ڕووسی فیۆدۆر دۆستۆیڤسکییە. لە ساڵی ١٨٤٧ دەستی بە نووسینی کردووە، و لە ٩ی ئەیلوولی ھەمان ساڵدا کۆتایی بە نووسینی ھێناوە، بەشی یەکەمی ڕۆمانەکە لە مانگی تشرینی یەکەمدا بڵاوکرایەوە، ئەمەش بۆ وەڵامی داواکارییەکەی دۆستۆیەڤسکی بوو، بەشی دووەمیش دوای مانگێک بڵاوکرایەوە. ڕۆمانەکە لە زۆر ڕووەوە ھاوشێوەی چیرۆکە فۆلکلۆرییەکانی ڕووسیایە، و ئەگەری ئەوە ھەیە کە دۆستۆیەڤسکی لە نووسینیدا گۆگۆل و ئۆدۆیڤسکی و هۆفمان کاریگەر بووبن و ئەلفرێد پیم پێی وایە کە توخمەکانی ڕۆمانەکە لە ژیاننامەی کەسیی نووسەرەوە ئیلھامیان وەرگرتووە. دوای بڵاوبوونەوەی، ڕۆمانەکە بۆچوونی جیاوازی بەدەستھێنا، دۆستۆیەڤسکی ڕەخنەی زۆری لێگیرا بەھۆی دزیکردنی بەرھەمەکانی دیکە، بە تایبەتی بەرھەمەکانی ھۆفمان، پلانسکی بە توندی ڕەخنەی لە ڕۆمانەکە گرت و بە "بێمانا و قێزەون" وەسفی کرد، بەڵام ڕێبازی ڕەخنەیی نوێ بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ڕۆماندا گۆڕانکارییەکی ئەرێنی بەسەردا ھاتووە، بەو پێیەی ئەم ڕۆمانە بەھۆی بەکارھێنانی بەرفراوانی میلۆدراما و نھێنی و ترسەوە وەک بەرهەمێکی جیاکراوە و تایبەت لەنێو بەرهەمەکانی دۆستۆیەڤسکیدا سەیر دەکرێت.
ڕۆمانەکە لە سەنت پیتەرزبورگ ڕوودەدات، و چیرۆکی گەنجێک دەگێڕێتەوە بەناوی "ڤاسیلی میخایلۆڤیچ ئۆردینۆڤ"، کە شەیدای کاترینا دەبێت کە ھاوسەری پیاوێکی لاوازی خەمۆک کە ئۆردینۆڤ وەک فاڵچییەکی بەدخوازی یان عیرفانییەکی نامۆ دەیبینێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
جۆن ویک: بەشی ٤

***جۆن ویک: بەشی ٤*** کورتکراوە JW4 () فیلمێکی ترسناک و ئەکشنی نیۆ نوار ھۆڵیوودە لە ساڵی ٢٠٢٣ لە دەرھێنانی چاد ستاھێلسکی و لەلایەن شیا ھاتن و مایکل فینچەوە نووسراوە. ئەم فیلمە درێژەی فیلمی جۆن ویک ٣: پارابلۆم (٢٠١٩) و بەشی چوارەمی زنجیرە فیلمی جۆن ویکە، و کیانوو ڕیڤز وەک کارەکتەری سەرەکی، لەگەڵ کۆمەڵێک ئەکتەری پاڵپشت لەوانە دۆنی یێن، بیڵ سکاشگارد، لاورێنس فیشبورن و ھیرۆیوکی سانادا و شامیر ئیت ڕۆڵی سەرەکی لە ئەندەرسۆن و لانس ڕێدیک (لە یەکێک لە دوایین ڕۆڵەکانیدا) و ڕێی نا ساوایاما و سکۆت ئەدکینز و ئیان مەکشەین دەگێڕن.

چوارەمین فیلمی *جۆن ویک* لە مانگی ئایاری ٢٠١٩ بە فەرمی لەلایەن کۆمپانیای ڵایەنسگەیت ڕاگەیەندرا پێش فیلمی پێش خۆی کە ھەروەھا گەڕانەوەی ڕیڤزی پشتڕاستکردەوە. یەکەم فیلمە لەم فرەنچایزەدا کە لەلایەن دروستکەری ڕەسەنی فرەنچایزەکەوە نەنووسراوە دێریک کۆلستاد, و ھاتن لە مانگی ئایاری ٢٠٢٠ بەکرێ گیرا، دواتر فینچ لە مانگی ئازاری ٢٠٢١. وێنەگرتنی سەرەکی لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢١ تا مانگی تشرینی یەکەم لە فەرەنسا و ئەڵمانیا و ژاپۆن و ھەروەھا شاری نیویۆرک ئەنجامدراوە.

*جۆن ویک: بەشی چوارەم* لە سەرەتادا بڕیار بوو لە ٢١ی ئایاری ٢٠٢١ بڵاوبکرێتەوە، بەڵام بەھۆی گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠ پاڵنرا بۆ دواوە. فیلمەکە لە ٦ی ئازاری ٢٠٢٣ لە گۆڕەپانی ئۆدیۆن لێستەر لە لەندەن بۆ یەکەمجار نمایشکرا، دواتر لە ٢٤ی ئازار لەلایەن کۆمپانیای لاینسگەیتەوە لە ئەمریکا نمایشکرا. فیلمەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت و بووەتە پێنجەم فیلمی زۆرترین داھاتی ساڵی ٢٠٢٣ بە زیاتر لە ٤١٦ ملیۆن دۆلار لە سەرانسەری جیھاندا.
## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە بەرلین دانراون
پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت
پۆل:فیلمەکان کە لە بەرلین وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری پاریس وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکانی سامیت ئینتەرتەیمێنت
پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ژاپۆن بەرھەمھێنراون
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٣
دڵێکی لاواز

220x400px|وێنۆک|پەرتووکی دڵێکی لاواز (١٨٦٥)
**دڵێکی لاواز** (بە ڕووسی: Слабое сердце) کورتە ڕۆمانێکی دۆستۆیەڤسکییە، لە ساڵی ١٨٤٨ لە ژمارەی دووەمی گۆڤاری «Отечественные записки»، کرایڤسکی بڵاوکرایەوە. و لە ساڵی ١٨٦٥ وەک چاپێکی جیاواز دەرچووە. و یەکێکە لە بەرھەمە ھزرییە قووڵەکانی دۆستۆیەڤسکی، باسی گەنجێک دەکات کە کارمەندێکی بچووکە و بەم چارەنووسەی ڕازییە ھەرچەندە پلەیەکی بچووک و دۆخێکی لاوازی ھەیە و بەڕێوەبەرەکەی کارێکی زۆری پێ سپاردووە بەڵام لەو ماوەیەدا شەیدای کچێک دەبێت، بۆیە بە خۆشەویستییەکەیەوە سەرقاڵ دەبێت و کارەکەی لەبیر دەکات، و ئەو گەنجە لەگەڵ ھاوڕێ دڵسۆزەکەیدا دەمێنێتەوە، کە زۆر خۆشی دەوێت، گەنجەکە ھەڵەکەی گەورەتر دەکات کە دواکەوتووە لە ڕادەستکردنی کارەکەی بۆ بەڕێوەبەرەکە، و ئەوە بە تاوان دەزانێت بەرامبەر بەڕێوەبەرەکەی، زیادەڕۆیی لە بابەتە دەکات و دەشڵەژێت، زۆر ھەڵدەچێت پاشان دەکەوێتە لێواری شێتی، و پێی وایە وەک سزایەک دەیبەنە خزمەتی سەربازی. 

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
شاژن کامیلا

**کامیلا** () شاژنی شانشینی یەکگرتوو و ١٤ ناوچەی دیکەی کۆمۆنوێڵسە وەک ھاوسەری شا چارڵزی سێیەم.  کامیلا لە ئیست ساسێکس و ساوس کێنسنگتۆن لە ئینگلتەرا گەورە بووە و لە ئینگلتەرا و سویسرا و فەرەنسا خوێندوویەتی. لە ساڵی ١٩٧٣ لەگەڵ ئەفسەری سوپای بەریتانیا ئەندرۆ پارکەر بۆولز ھاوسەرگیری کرد؛ لە ساڵی ١٩٩٥ جیابوونەوە. کامیلا و چارڵز جار جارە پەیوەندییەکی ڕۆمانسییان ھەبووە، چ پێش و چ لە کاتی ھەریەک لە یەکەم ھاوسەرگیرییەکانیاندا. پەیوەندییەکەی نێوانیان لە میدیاکاندا زۆر بانگەشەی بۆ کرا و لێکۆڵینەوەی جیھانی بەدوای خۆیدا ھێنا. لە ساڵی ٢٠٠٥، کامیلا لە ویندسۆر گیڵدھۆڵ لەگەڵ چارڵز ھاوسەرگیری کرد. لەگەڵ مردنی شاژنە ئەلیزابێسی دووەم لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، چارڵز بووە پاشا و کامیلا وەک ژنی پاشا. تاجە گوڵینەی کامیلا شانبەشانی چارڵز لە ٦ی ئایاری ٢٠٢٣ لە وێستمینستەر دەبی بەڕێوەچوو.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
ژنی پیاوێکی تر و مێردێک لەژێر جێگادا

**ژنی پیاوێکی تر و مێردێک لەژێر جێگادا** (بە ڕووسی: Чужая жена и муж под кроватью) کورتە چیرۆکێکی نووسەری ڕووسی فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکییە.  چیرۆکەکە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٤٨ بڵاوکرایەوە، لە بنەڕەتدا دوو چیرۆکی جیاواز بوو، یەکەمیان ناوی "ژنی پیاوێکی تر" و ئەوەی دیکەیان ناوی "مێردێکی ئیرەییبەر" بوو، ئەو دوو چیرۆکە بە جیا لە ساڵی ١٨٤٨ لە «بیرەوەرییەکانی نیشتیمان» (Отечественные записки) بڵاوکرانەوە. لە کاتی ئامادەکردنی کۆمەڵە بەرھەمە تەواوەکەی دۆستۆیڤسکی لە ساڵی ١٨٥٩دا، دۆستۆیڤسکی ئەو دوو چیرۆکەی لەژێر ناونیشانێکی نوێدا بە ناوی "ژنی پیاوێکی تر و مێردێک لە ژێر جێگادا" کۆکردەوە و کردی بە یەک چیرۆک، دۆستۆیەڤسکی لە چیرۆکی یەکەمدا، “ژنی پیاوێکی تر”، جگە لە چەند دێڕێک، زۆر گۆڕانکاری بەسەردا نەکرد، سەبارەت بە چیرۆکی دووەم، “مێردێکی ئیرەییبەر”، دووبارە نووسەر بەشێکی زۆری لێ نووسییەوە، و ناونیشانەکەی گۆڕی. لە چیرۆکەکەدا دۆستۆیەڤسکی ھەندێک لە تەکنیکەکانی ڤۆدێڤیلی بەکارھێناوە کە جۆرێکە لە شانۆگەری، بە تایبەت سەبارەت بە وتووێژ و دەستکاریکردنی زارەکی. وا دیارە دۆستۆیەڤسکی ناونیشانی چیرۆکەکەی بە ھاوشێوەی ناونیشانی شانۆنامەکانی ڤۆدڤیل داناوە، بۆ نموونە شانۆنامەی فیۆدۆر کۆنی "مێرد لە ئاگرە لە کاتێکدا ژنەکە لە سەرداندایە". دۆستۆیەڤسکی دواتر لە بەرھەمەکانی داھاتوودا ئەم شێوازەی بەکارھێناوە، وەک: " *[[خەونی مام]]* "، ھەروەھا لە " *[[مێردی ھەمیشەیی (ڕۆمان)|مێردی ھەمیشەیی]]* "، بەڵام لەگەڵ لێکدانەوەیەکی دەروونی قووڵدا، بە پێچەوانەی شانۆنامە باو و سادەکانی ڤۆدێڤیلی بوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:کورتە چیرۆکانەی کراون بە فیلم