میچیۆ کاکۆ

**میچیۆ کاکۆ** (بە ژاپۆنی: カク ミチオ, 加來 道雄, /ˈmi:tʃioʊ ˈkɑ:ku:/؛ *لەدایکبووی* ٢٤ ژانڤییەی ١٩٤٧)
زانای فیزیا و داھاتووناسی بەنێوبانگی ئەمریکییە. ئەو مامۆستای فیزیای تێئۆریی کۆلێژی نیۆیۆرک و ناوەندی "CUNY"یە.
کاکۆ ھەروەھا نووسەر و چالاکی بواری زانستییە و جگە لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان، لە چەندین بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی و ڕادیۆیی و تەنانەت فیلمیش، ڕۆڵی بینیوە.

## لەدایکبوون، مێرمنداڵی و خوێندن
کاکۆ لە ساڵی ١٩٤٧ لە شاری سان خۆسێ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لەدایک بووە. دایک و باوکی ھەردووکیان نەوەی دووەمی ژاپۆنی-ئەمریکی بوون. بەگوتەی کاکۆ، باپیرەی دوای بوومەلەرزەکەی ساڵی ١٩٠٦ی سانفرانسیسکۆ بۆ بەشداریکردن لە ئۆپەراسیۆنی پاککردنەوە ھاتووەتە ئەمریکا و باوکی و دایکی ھەردووکیان لە کالیفۆرنیا لەدایکبوون. ھەردوو دایک و باوکی لە سەنتەری گواستنەوەی دەریاچەی تول لە کاتی شەڕی جیھانیی دووەمدا زیندانی بوون، لەوێ یەکتریان ناسی و برا گەورەکەی لەوێ لەدایکبووە.

بە گوتەی کاکۆ، دوای بینینی وێنەیەکی مێزی ئەلبێرت ئایینشتاین لە کاتی مردنیدا، ئیلھامبەخش بووە بۆ ئەوەی کاری فیزیا بکات. کاکۆ سەرسام بوو کاتێک زانی ئایینشتاین نەیتوانیوە تیۆریی مەیدانی یەکگرتووەکەی تەواو بکات و بڕیاریدا ژیانی خۆی بۆ چارەسەرکردنی ئەم تیۆرییە تەرخان بکات. بۆ پێشانگای زانستی ئامادەیی، کاکۆ لە گەراجی دایک و باوکیدا "ئەتۆم شکێن"ێکی 2.3 MeV دروست کرد. بە بەکارھێنانی کانزای خراپ و ٢٢ میل (٣٥ کم) وایەر، ئامێرەکە ئەوەندە بەھێز بوو کە دژە ماددەی بەرھەم دەھێنا. ھەر لەم پێشانگایە نیشتمانییە زانستییەدا بوو لە شاری ئەلبوکێرکی ویلایەتی نیو مەکسیکۆ، سەرنجی فیزیازان ئێدوارد تێلەری بۆ خۆی ڕاکێشا، کە کاکۆی وەک پارێزەرێک وەرگرت و سکۆلەرشیپی ئەندازیاریی ھێرتزی پێ بەخشی.

کاکۆ لە کۆلێژی ھارڤارد خوێندوویەتی و لەوێ دانیشتووی لیڤێرێت ھاوس بووە. لە ساڵی ١٩٦٨ بە پلەی یەکەم دەرچووە و وەک یەکەم کەس لە پۆلی فیزیادا. لە تاقیگەی تیشکی بێرکلی لە زانکۆی کالیفۆرنیا خوێندوویەتی و دکتۆرای وەرگرتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ لە زانکۆی پرینستۆن خولی وانەبێژی وەرگرتووە.

لە ساڵی ١٩٦٨ لە کاتی شەڕی ڤێتنامدا، کاکۆ کە خەریک بوو بخرێتە سەربازگە، پێوەندی بە سوپای ئەمریکاوە کرد و تا ساڵی ١٩٧٠ مایەوە، مەشقی سەرەتایی خۆی لە فۆرت بێنینگ لە جۆرجیا تەواو کرد و مەشقی پێشکەوتووی پیادەی لە فۆرت لویس لە واشنتۆن تەواو کرد. بەڵام ھەرگیز لە ڤێتنام جێگیر نەکرا.

## پیشەی زانکۆیی
وێنۆک| میچیۆ کاکۆ لە فستیڤاڵی زانستی-ئەندازیاریی ئەمریکا، لە ٢٠١٤

لە چوارچێوەی پرۆگرامی توێژینەوە لە ساڵانی ١٩٧٥ و ١٩٧٧ لە بەشی فیزیا لە کۆلێژی سیتیی زانکۆی سیتی لە نیویۆرک، کاکۆ کاری لەسەر توێژینەوەی میکانیکی کوانتۆم کردووە. سەردانکەر و ئەندام بووە (١٩٧٣ و ١٩٩٠) لە پەیمانگای خوێندنی پێشکەوتوو لە پرینستۆن و زانکۆی نیویۆرک. لە ساڵی ٢٠١٤ەوە خاوەنی سەرۆکایەتی ھێنری سێمات و پرۆفیسۆری فیزیای تیۆری لە کۆلێژی سیتی نیویۆرکە.

لە نێوان ساڵانی ١٩٧٠ بۆ ٢٠٠٠، کاکۆ توێژینەوەکانی لە گۆڤارەکانی فیزیادا بڵاوکراونەتەوە کە بابەتەکانی وەک تیۆری سوپەرتارینگ، سوپەرکێشکردن، سوپەرسیمیتری و فیزیای ھادڕۆنیکی دەگرێتەوە. لە ساڵی ١٩٧٤ کاکۆ و پڕۆفیسۆر کیجی کیکاوا لە زانکۆی ئۆساکا بە ھاوبەشی یەکەم توێژینەوەیان نووسی کە تیۆری تاریان لە فۆرمێکی مەیدانیدا باس دەکرد.

کاکۆ نووسەری چەندین کۆپەڕ(کتێب)ی وانەی تیۆریی تار و تیۆریی مەیدانی کوانتۆمە. وەسفێکی ڕوون لە کوانتەکردنی دووەمی ڕیزەکەی گۆچکەی ڕووناکی لەلایەن کاکۆ و کیجی کیکاواوە کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد
پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:فیزیکزانانی ئەمریکی
پۆل:پارێزەرانی بۆشایی ئاسمان
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم