open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ھیتییەکان

**ھیتییەکان**، نەتەوەیەکی دێرینی ئاسیای بچووک و باکووری سووریان، لە ٣٠٠٠ پ.ز لە سووریا نیشتەجێبوون، لە ھەمان ئەو کاتانەی سۆمەرییەکان لە وڵاتی ڕافیدەین نیشتەجێبوون، ھۆز و تیرەی ئەنادۆڵ بوون ناسرابوون بە خەتا، وڵاتەکەیان لە ڕۆژانی شانشینی دووەمدا بە وڵاتی خاتتا یان حاتتا یان خاتی ناوئەبرد.

وڵاتەکەیان ئەنادۆڵ لەگەڵ بەشێکی عێراق و سووریای ئێستای دەگرتەوە لە سەردەمی ھیتییدا.

پۆل:مێژووی کەوناری تورکیا
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا
پۆل:مێژووی دەریای ناوین
پۆل:ھیتییەکان
پۆل:شارستانییەتەکان
پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
پۆل:ڕۆژھەڵاتی نزیکی دێرین
دەریای ئێژە

**دەریای ئێژە** یان **ئیجە**، یەکێکە لە لقەکانی دەریای ناوین، درێژییەکەی ٦٤٣.٥کم و پانییەکەی ٣٢٢کم، ئەکەوێتە نێوان نیمچەدوورگەی یۆنانی و ئەنادۆڵەوە، ئەگات بە دەریای مەڕمەڕە لە ڕێگەی گەرووی دەردەنیلەوە و بەسەر تورکیا و یۆناندا ئەڕوانێت.

ناوە دێرینەکەی ئەرخەبیلاجو بووە و ئێستا ئەو ناوە بە ژمارەیەکی زۆر لە دوورگەکانی ئەوترێت.

چەندیین شارستانی لە کەنارەکانییدا هەڵکەوتوون، لەوانە مینوسیو کریت، چەندین شاری تیا دامەزرێنراوە وەک ئەتینا و ئیسبڕتە، هەوەها چەندین نەتەوەی جیاواز لەم کەنارانەدا نیشتەجێبوون وەک فارس و ڕۆمان هەروەها ئیمپراتۆریەتییەکانی ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی و سەلجوقی و عوسمانی تێدا بووە.

پۆل؛دەریاکانی یۆنان

پۆل:کۆما ئاوییەکانی یۆنان
پۆل:کۆما ئاوییەکانی تورکیا
ئێژە
پۆل:دەریاکانی ئەورووپا
پۆل:دەریای ئێژە
پۆل:دەریاکانی دەوررەبەری مەدیتەرانە
پۆل:دەریاکانی یۆنان
قوستەنتینە

thumb|220px|محەممەد فاتیح کاتیک دەچێتە قوستەنتینەوە، بە فڵچەی '''فاوستو زونارو'''

**قوستەنتینە**، شاری ئیستەنبوڵی ئێستایە، پایتەختی ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی بوو لە ساڵانی ٣٣٠ تا ٣٩٥ و پایتەختی ئیمپڕاتۆڕی بیزەنتی بوو لە ٣٩٥ تا ١٤٥٣ز یان تا ئەو کاتەی عوسمانییەکان فەتحییان کرد و سوڵتان محەممەد فاتیح چووە ناویەوە و ناوی نا (ئیسلام بوڵ) یان ئەستانە و بەم فەتحەش بوو بە پایتەختی دەوڵەتی عوسمانی، و ساڵی ١٩٣٠ ناوەکەی گۆڕا بۆ ئیستەنبوڵ.

شارەکە ساڵی ٦٥٨ پ. ز بنیاتنراوە، و بە ناوی بیزەنتە ناسرابوو و لە ساڵی ٣٣٥ز ئیمپڕاتۆر قوستەنتین کردی بە پایتەختی ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی ڕۆژھەڵاتی (ئیمپڕاتۆڕی بیزەنتی) و ناو ئەبرا لە دوای ئەوە بە قوستەنتینە بە ناوی قوستەنتینی دامەزرێنەری ئیمپڕاتۆڕییەتەکە، و بارەگای کەنیسەی ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژھەڵاتی لێبوو (کەنیسەی ئایا سۆفیا)، بەڵام محەممەد فاتیح فەتحی کرد لە ساڵی ١٤٥٣ و ناوی شارەکەی کرد بە ئیسلام بوڵ واتە شاری ئیسلام.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:قوستەنتینە
پۆل:شارە پیرۆزەکان
پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان
مەتری چوارگۆشە

220x440px|وێنۆک|چوارگۆشەیەک کە لایەکی یەک مەتر بێت، یان یەک مەتر چوارگۆشە
**مەتری چوارگۆشە**، یەکێک لە گرنگترین یەکەکانی پێوانە، بەم ھێمایە (م²) ھێما دەکرێت، یەک مەتری چوارگۆشە یەکسانە بە:

١ مەتری چوارگۆشە = ٠،٠٠٠٠٠١ کیلۆمەتری چوارگۆشە = ٠،٠٠٠١ ھێکتار

## ئەمانەش ببینە
*مەتر

پۆل:یەکەکانی ڕووبەر
پۆل:ڕووبەر
پۆل:یەکە داڕێژراوەکانی ئێس ئای
زمانی فەرمی

**زمانی فەرمی** یان **زمانی دیوانی** زمانێکە کە لەلایەن حکوومەتێکەوە (ناوەندی یان ھەرێمی) ھەڵدەبژێردرێت و بەکاردەبرێت. حکوومەت بۆ نووسینی یاساکانی و لە ئەنجومەنە حکوومییەکان و لە دادگاکانی زمانی فەرمی بەکاردێنێت.

١٧٨ وڵات زمانی فەرمی خۆیان ڕاگەیاندووە، لە ناویاندا ١٠١ وڵاتیان زیاتر لە زمانێکیان کردووەتە زمانی فەرمی. ھەندێک لە وڵاتان بەم دواییانە زمانی فەرمیان ڕاگەیاندووە، لەوانە حکوومەتی ئیتالیا لە ساڵی ١٩٩٩ەوە زمانی ئیتالی کردووەتە زمانی فەرمی وڵاتەکەی. لە ھەندێک وڵاتدا زمانی فەڕمی لە ناوچەیەکدا ھەیە نەک لە ھەموو وڵاتەکەدا، بۆ نموونە زمانی کەتلانی لە ناوچەی کەتلۆنیای ئیسپانیادا زمانی فەرمییە، ھەندێک وڵات زمانی فەرمی نییە بۆ نموونە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا زۆربەی یاساکانی بە یەک زمان دەنووسرێت، ھەندێک وڵات زیاتر لە یەک زمانی فەرمییان ھەیە، و پێویستە یاساکان وەربگێڕدرێن بۆ زمانە فەڕمییەکان تیاییدا بۆنموونە قرغیزستان. لە ھەندێک وڵاتدا زمانی نیشتیمانی جیاوازە لە زمانی فەڕمی بۆ نموونە سینیگال و مالی. زۆرێک لە وڵاتان، لە ڕێی دەستوورەوە زیاتر لە زمانێکیان کردووەتە زمانی فەرمی یان زمانی نیشتمانی.

بەشێوەی دی فاکتۆ، زمانی ئینگلیزی بەربڵاوترین زمانە لەناو ئەو وڵاتانەی کە زمانی فەرمیان نییە. لە دوای ئەویشدا، زمانەکانی فەڕەنسی، ئیسپانی و عەرەبی بەربڵاون.

## سەرچاوەکان

## ئەمانەش ببینە
* لیستی زمانە فەرمییەکان

پۆل:سیاسەتی زمان
پۆل:زمانەکان
پۆل:وتارە قسەکراوەکان
خەڵاتی نژیاروانیی پریتزکەر

**خەڵاتی نژیاروانیی پریتزکێر** (بە ئینگلیسی: Pritzker Architecture Prize)، خەڵاتێکە کە ھەموو ساڵێ لە لایەن ڕێکخراوی ھایت دەدرێتە بە نژیاروانێکی زیندوو. ئەم خەڵاتە ساڵی ١٩٧٩ لە لایەن جەی ئا. پریتزکێر (Jay A. Pritzker) و ھاوسەرەکەی دامەزراوە و ئێستاش ھەر بنەماڵەی پریتزکێر بەڕێوەی دەبەن.

خەڵاتی نژیاروانی پریتزکێر بە گەورەترین خەڵاتی نژیاروانی نێو دەبردرێ و زۆرجار بە خەڵاتی نۆبڵی نژیاروانیش دەژمێردرێ.

ئەم خەڵاتە بێ چاولێکردن لە نەتەوە، تۆرەمە، باوەڕ و ئایدولۆژیای کەسایەتی دەبەخشرێ. بە ھەڵگری خەڵاتی نژیاروانی پریتزکێر ١٠٠٫٠٠٠ دۆڵاری ئەمەریکا دەدرێت.

## بەستەری دەرەکی
ماڵپەڕی فەرمی خەڵاتی تەلارسازی پریتزکێر

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیسی - نووسراوەی  August 2011 11

پۆل:خەڵاتەکان، دامەزرانی ١٩٧٩
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پۆل:خەڵاتەکانی نژیاروانی
فیلیپ جانسۆن

**فیلیپ جانسۆن** (؛ ٨ی تەممووزی ١٩٠٦ لە کێلیڤێلاند، چیۆ – ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥) تەلارسازێکی ئەمریکی بوو. ساڵی ١٩٣٠ گرووپی تەلارسازی و شێوەکاری لە مووزەی پێشکەوتووی ھونەر لە شاری نیویۆرکی دامەزراند و پاشان لە ساڵی ١٩٧٨ کاتێک کە لێژنەی باوەڕپێکراوانی ئەم مووزەیە بوو لەلایەن ڕێکخراوی تەلاسازانی ئەمریکا میداڵی زێڕی پێ بەخشترا و ساڵێک دواتر لە ساڵی ١٩٧٩ ھەوەڵین خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێری مسۆگەڕ کرت.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی - سەردانی 19 August 2011

پۆل:نژیاروانانی ئەمریکی
پۆل:مردووانی ٢٠٠٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٦
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پۆل:ئەندامانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینەی خەڵکی ئۆھایۆ
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی
لویس باڕاگان

**لویس باڕاگان مۆرفین** (بە ئینگلیزی: Luis Barragán Morfin)، لەدایکبووی ٩ی ئازاری ١٩٠٢ لە گوادالاخارا، و کۆچکردوو لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٨٨ لە مێکسیکۆ سیتی،  ناودارترین تەلارسازی سەدەی بیستەمی مەکسیک دەژمێردرێ کە ساڵی ١٩٨٠ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکەر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی - سەردانی 19 August 2011

پۆل:نژیاروانانی مەکسیکی
پۆل:مردووانی ١٩٨٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
جەیمز ستیرلینگ

**سێر جەیمز ستیرلینگ** (بە ئینگلیسی: Sir James Frazer Stirling)، لەدایکبووی ٢٢ی نیسانی ١٩٢٦ لە گلاسکۆ، و کۆچکردوو لە ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٩٢ لە لەندەن، تەلارسازی بریتانیایی، یەکێک لە ناودارترین و کاریگەرترین تەلارسازانی نیوەی دووھەمی سەدەی بیستەمە کە ساڵی ١٩٨١ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان

[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=James_Stirling_(architect)&oldid=429637700 ویکیپیدیای ئینگلیسی - سەردانی 17 May 2011]

پۆل:مردووانی ١٩٩٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
کێڤین ڕۆشێ

**کێڤین ڕۆشێ** (بە ئینگلیسی: Kevin Roche)، لەدایکبووی ١٤ی حوزەیرانی ١٩٢٢، تەلارسازی ئیرلەندی-ئەمریکایی سەدەی بیستەم، ھەڵگری خەڵاتی تەلارسازی بۆ کارە خولقێنەرەکانی بە شووشە. کێڤین ڕۆشێ ساڵی ١٩٨٢ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان

[//en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=440306577 ویکیپیدیای ئینگلیسی - سەردانی 19 July 2011]

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پۆل:مردووانی ٢٠١٩
سیستمی خۆگەڕێن (ڕوونکردنەوە)

* سیستمی خۆگەڕێن (ئینتەرنێت)
* سیستمی خۆگەڕێن (بیرکاری)
* ڕۆبۆتی خۆگەڕێن
پرۆتۆکۆلی دەرەڕێی سنووری

**پرۆتۆکۆلی دەرەڕێی سنووری** (بە ئینگلیزی: Border Gateway Protocol یان BGP) ئەو پرۆتۆکۆلەیە کە لە پشتەوەی بڕیارە سەرەکییەکانی ڕێدۆزی لە ئینتەرنێتدایە.
**بی جی پی** ھۆشی وا بە خشتەیەک لە تۆڕەکانی پرۆتۆکۆلی ئینتەرنێتەوە کە توانایی و شیاویی گەیشتن بە تۆڕێکی دیاریکراو لە ڕێگەی سیستەمە خۆگەڕێنەکانەوە دەسنیشان دەکا.

پۆل:نژیاروانیی ئینتەرنێت
پۆل:پرۆتۆکۆڵەکانی ئینتەرنێت
ئاخیلێس

**ئاخیلێس** یا **ئاخیلوس** (بە یۆنانی: *Ἀχιλλεύς*، بە ئینگلیسی: *Achilles* (ئەکیلیز)، بە فەڕانسەیی: *Achille* (ئاشیل)) یەکێکە لە قارەمانەکانی یۆنانی کۆن.

ئاخیلێس لە گرتنی شاری ترۆڤادا بەشداری کرد و ھەر لەوێشدا بە تیرێکی ژاراوی کە لە پاژنەی درا کوژرا.

دایکی ئاخیلێس کە ناوی تێتیس بوو، ئەو کاتەی کە ئاخیلێس مناڵ بوو، ژەندبووی بە ناو چەمی ئێستیکس (چەمی مردووەکان)دا و بەو بۆنەوە شمشێر لە لەشی ئاخیلێسدا کاریگەر نەبوو.  

## سەرچاوەکان
ایلیاد و ادیسە، ھومر، ترجمە سعید نفیسی

پۆل:میتۆلۆژیای یۆنانی
شەڕی ناوخۆییی لیبیا (٢٠١١)

**شەڕی ناوخۆیی لیبیا لە ساڵی ٢٠١١** (بە عەرەبی: )، بریتییە لە شەڕ و پێکدادانێک لە وڵاتی لیبیای باکووری کیشوەری ئافریقا، لە نێوان چەکدارانی موعەمەر قەزافی،ڕێبەری ئەم وڵاتە و ئەم شۆڕشگێرانەی کە داوای دەست لە کار کێشانەوەیان دەکرد. ئەم شەڕ و پێکدادانە بە دوای خۆپیشاندانەکانی سەر شەقام و پاشان شۆڕشی سەرانسەری دژی حکوومەتی لیبیا و ڕێبەری ئەم وڵاتە ڕوویدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی لیبیا
پۆل:سیاسەتی لیبیا
پۆل:شەڕەکانی فەڕەنسا
پۆل:شەڕەکانی ئیسپانیا
پۆل:شەڕەکانی سوید
پۆل:شەڕەکانی ھۆڵەندا
پۆل:شەڕەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:شەڕەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:٢٠١١ لە لیبیا
پۆل:ململانێکانی ٢٠١١
تۆپبارانی ناوچە سنوورییەکانی ھەرێمی کوردستان لەلایەن ئێران و تورکیاوە (٢٠١١)

**تۆپبارانی ناوچە سنوورییەکانی ھەرێمی کوردستان لە لایەن ئێران و تورکیاوە لە ساڵی ٢٠١١**، بریتییە لە بۆردومانی گوند و چیاکانی ھەرێمی کوردستان بە تۆپ و فرۆکەی جەنگییەوە بە بیانووی بوونی گەریلا و بنکەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان و پارتی ژیانی ئازادی کوردستان. ئەم تۆپبارانە لە ڕێکەوتی ١٦ی تەمموزی ٢٠١١ لە لایەن ئێرانەوە بە بیانووی شەڕ لەگەڵ چەکدارانی پژاک دەستیپێکرد و دوای مانگێک لە ڕێکەوتی ١٧ی ئابی ٢٠١١، تورکیاش، بە فرۆکە جەنگییەکانییەوە پاش چەند کاتژمێر لە کوژرانی ٨ سەربازی تورک لە نزیک سنوورەکانی عێراق، دەستی بە بۆردوومانی ناوچەکانی ھەرێمی کوردستان کرد.

## تۆپبارانەکانی تورکیا
لە ئێوارەی ڕۆژی چوارشەممە، ڕێکەوتی ١٧ی ئابی ٢٠١١ فڕۆکە شەڕکەرەکانی تورکیا، بە بیانووی بوونی گەریلا و بنکەکانی پەکەکە، دەستی بە بۆمبارانی چیای قەندیل و ناوچە سنوورییەکانی ھەرێمی کوردستان کرد. ئەم ھێرشانە بەدوای کوژرانی ٩ سەربازی تورک و برینداربوونی ١٤ سەربازی‌تر لە چالاکییە نیزامییەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان دژی ئەڕتەشی تورکیا ھاتە ئاراوە.

### کوژرانی حەوت ھاوڵاتی مەدەنی
thumb|تەرمی کوژراوەکانی بۆردومانی فرۆکە شەڕکەرەکانی تورکیا
ڕۆژی یەکشەممە، ڕێکەوتی ٢١ی ئابی ٢٠١١، بە ھۆی بۆردومانی فڕۆکە شەڕکەرەکانی تورکیا لە قەزای پشدەر، ٧ ھاوڵاتی کە لە ناو ئۆتۆمبێلێک‌دا بوون، لە کاتی گەڕانەوەیان بۆ گوندەکانیان، کە سەر بە بناری قەندیل بوون، دەبنە قووربانی. پاش ئەم ڕووداوە مەسعوود بارزانی سەرۆکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ئیدانەی ئەم کارەی کرد.

#### پەکەکە
لە بەرامبەر بۆردومانەکانی تورکیا، گەریلاکانی ھەپەگە (باڵی نیزامی پارتی کرێکارانی کوردستان) چەندین چالاکییان لە ناو خاکی تورکیا ئەنجام‌دا، کە بووە ھۆی کوژرانی و برینداربوونی چەندین سەربازی تورک و گەریلا.

ئەحمەد دەنیز وتەبێژی پارتی کرێکارانی کوردستان لە پاش کوژرانی سێ ئەندامی ئەو حیزبە لە ناوچەی بادینانی سەر بە پارێزگای دھۆک، لە لێدوانێک‌دا ھۆشداری‌دا ئەگەر تورکیا بەردەوام بێت لە ھێرشەکانی، شەڕ دەست پێدەکەنەوە، و سیاسەتی بەرگری کردن دەگۆڕن بۆ ھێرش کردن.

#### خۆپیشاندانەکانی شارەکانی کوردستان
thumb|خۆپیشاندانی شاری دھۆک، دژی تۆپبارانەکانی ئەڕتەشی تورک.
**سلێمانی**: لە دژی تۆپبارانەکانی فڕۆکە شەڕکەرەکانی تورکیا، لە ڕێکەوتی ٢٢ی ئابی ٢٠١١، لە شاری سلێمانی خۆپیشاندانێک ئەنجامدرا و ئاڵای تورکیا سوتێندرا.

**دھۆک**:پاش کوژرانی حەوت ھاوڵاتی مەدەنی، بە ھۆی تۆپبارانەکانی تورکیا، لە شاری دھۆک خۆپیشاندانێک ساز کرا و ئیدانە تۆپبارانەکانیان کرد.

**ھەولێر**: لە ڕۆژی چوارشەممە، ڕێکەوتی ٢٤ی ئابی ٢٠١١ لە شاری ھەولێر خۆپیشاندانێکی جەماوەری بە بەشداری زیاتر لە ٥٠٠ کەس و بە نێونەرایەتی زیاتر لە ٢٠٠ ڕێکخراو، دژی بۆردومانەکانی تورکیا لە بەردەم کۆنسولخانەی ئەم وڵاتە ئەنجام درا.

## بەستەری دەرەکی
* وێنه‌ و ناوی ئه‌و حه‌وت كه‌سه‌ی له‌ هێرشی فرۆكه‌ جه‌نگییه‌كانی توركیادا شه‌هیدبوون
* ڕێوڕەسمی بەخاکسپاردنی تەرمی ٧ شەھیدی بۆردومانەکان لە ڕانیە...بەوێنە

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی کۆماری ئیسلامی ئێران
دابینکاری ڕاژەی ئینتەرنێت

**دابینکاری ڕاژەی ئینتەرنێت** (بە ئینگلیزی: Internet Service Provider یان ISP) بە کۆمپانیایەک دەوترێ کە ڕێگایەک بۆ چوونەناو ئینتەرنێت دابین بکا.

ئینتەرنێت لە سەرەتای خۆیدا تۆڕێکی داخراوی نێوان تاقیگە حکوومەتییەکان و بەشە ھاوبابەتەکان لە زانکۆکاندا بوو. دواتر، وردە-وردە ھەموو لایەکی گرتەوە و بوو بە شتێکی گشتی. لە ئاکامدا، دابینکارانی ڕاژەی ئینتەرنێت وەکوو کۆمپانیایەکی بازرگانی سەریان ھەڵدا. یەکەم دابینکار کۆمپانیای The World بوو کە ساڵی ١٩٩٠ دامەزرا.
گەنگلیۆن

**گەنگلیۆن** (بە ئینگلیسی:Ganglion)، ئەو کیسەیە کە لە کەپسولی جومگە یان لە بەرگەژێ دەردەچێ.
 
## نیشانە
گرێیەکی پڕ شلەی لووسە، قەبارەکەی دەگۆرێ، بە زۆری لە مەچەک دێ بەس ھەندەک جار لە نزیک جومگە و ژێ‌یەکانی دیش دەبیندرێ ھەتا لە پشتی پێیش. شلەکەی ناوی پەیت و جلاتینییە.

## لێکۆلینەوە و چارەسەر
ھیچ مەترسیدار نییە، دەتانی کونی بکەی بە دەرزییەکی گەورە و دەرزی کۆرتیزۆنی لێ بدەی بەس زۆربەی جار ھەر زوو پڕدەبێتەوە، لۆیە ئەگەر نەخۆش سکاڵای زۆر بوو باشترە بە نەشتەرگەری لای دکتۆری شکست لای بەی.

## سەرچاوەکان

* www.pzishk.net

پۆل:کۆئەندامی دەمار
پۆل:پزیشکی
پۆل:شانەی دەماری
قائانی

**قائانی شیرازی** (١٨٠٨-١٨٥٦)، ناوی میرزا حەبیب، لە ئەسڵ‌دا کورد و لە ھۆزی زەنگەنە‌ی کرماشانە، بەڵام لە شیراز لەدایک بووە.

قائانی لە دەرباری قاجاڕەکان‌دا ھات و چۆی زۆری بووە و شێعری بۆ گوتون. قائانی لەگەڵ مستەفا بەگی ساحێبقران‏ (کوردی)دا پەیوەندی ھەبوە و تەنانەت شەڕە شێعریشیان کردووە.
 
## سەرچاوەکان

* مێژووی ئەدەبی کوردی نووسراوەی عەلائەدین سەججادی

پۆل:ھۆنراوەنووسانی فارس
پۆل:خەڵکی شیراز
پۆل:وێژەی فارسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٨
پۆل:مردووانی ١٨٥٤
ھانی موجتەھیدی

**ھانی موجتەھیدی** ناسراو بە **ھانی** ( لەدایکبووی ١٩٨٠ لە سنە، ئێران)، گۆرانیبێژێکی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە کە لە دەرەوەی وڵات دەژی.

## ژیاننامە
ھانی لە شاری سنە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایکبووە و ھەر لەو شارەش گەورە بووە. لە قۆناغی سەرەتایییەوە ھەر لەو شارە خوێندوویەتی تا گەورە بووە بەڵام ھانی لەگەڵ مناڵەکانی تر جیاواز بووە و ھەر بەتەنھا بووە و ھەر بەتەنھاش یاری کردووە. ھەر لە مناڵییەوە شانۆگەری کردووە و گۆرانی گووتوە وەک ھانی خۆشی دەڵێت ئێستاش ھەر بە خەیاڵی مناڵییەوە دەژیت، لە قۆناغی سەرەتایییەوە شیعر و پەخشانی نوسیوە و دەستی وێنەکێشانی ھەبووە و شانۆگەری ئەنجام داوە، ھانی دەڵێت:

## ژیانی تایبەتی
ھانی ژیانی ھاوسەری پێک ھێناوە بەڵام سەرکەوتوو نەبووە و جیابووەتەوە و دوو مناڵی ھەیە کوڕێک و کچێک، کە لای ھانی دەژین و ھەندێکجاریش سەردانی باوکیان دەکەن

## خوێندن لە تاران و ئەڵمانیا
ماوەیەک ھانی چوو بۆ تاران لە وێ چوو بۆ زانکۆ و دەرسی وێنەکێشان و گۆرانیوتنی خوێند، بەڵام کە چوو بۆ دەرەوەی وڵات ئیمکانیاتی مادی نەبوو بۆیە وازی لێ ھێناو، بەڵام لە دەرەوەی وڵات خولێکیان کردەوە بۆ ئەو کەسانەی کە بەھرەیان ھەیە لەم خولە ھەموو کەسێک وەر ناگرن تەنھا کھسی بەتوانا نەبێت. ھانیش چونکە بەتوانا بوو توانی لەم خولە وەر بگیرێ کە ئەم خولە تایبەت بوو بە گۆرانی، شانۆ، وێنەکێشان، ڕەقس و سەما.

## ژیانی ھونەری
لە ساڵی ٢٠٠٠ەوە دەستی بە گۆرانیوتن کردووە.
ھانی دەڵێت:

ھانی ساڵی ٢٠٠٤ چووە بۆ ئەڵمانیا و لەوێ نیشتەجێ بووە.
ھانی دەڵێت:

ھانی سەبارەت بە ڕەوشی ئێستای ھونەری کوردی دەڵێت:

## بەرھەمەکان
* سەندرێلا (٢٠٠٩)
ئەلبوومی یەکەمی کە ناوی ساندرێلایە لە ساڵی ٢٠٠٩ بڵاو کرایەوە کە سەرجەم ئاوازەکانی لەلایەن ھەڵکەوت زاھیرەوە داندرا کە ئەم ئەلبوومە لە ١١ تراک پێک دێت ئەم ئەلبوومەی سەندرێلا بوو بە پڕفرۆشترین ئەلبوومی ساڵی ٢٠٠٩ و دەنگدانەوەیەکی زۆر باشی ھەبوو ھەروەھا چەندین کلیپیشی بۆ کرا بۆ گۆرانی.
* دایک (٢٠١٠)
ئەلبوومی دووەمی بەناوی دایک کە لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاو کرایەوە کە سەرجەم ئاوازەکانی لەلایەن ھانی، خۆیەوە داندراوە و وەک ئەلبوومەکەی پێشووی ئەم ئەلبوومەشی لە ١١ تراک پێک ھاتوە لەم ئەلبوومەدا ھانی بەشێوازێکی نوێوە دەرکەوت کە ستایلێکی بەکار ھێنا کە بۆیەکەم جار بوو لەناو کورددا ئەم جۆرە ستایلە بەکاربێت.

## کۆنسێرت و فێستیڤاڵ
ھانی بەشداری چەندین فێستیڤاڵی جیھانی کردووە. ھەروەھا چەندین کۆنسێرتی لە ناوەوە و دەرەوەی کوردستان ئەنجام داوە. بەناوبانگترین ئاھەنگی ھانی ئەو ئاھەنگە بوو کە لە یادی ٣٦ ساڵەی دامەزراندنی یەکێتیی نیشتمانی کوردستاندا بەشدار بوو کە زیاتر لە ١٠٠ ھەزار کەس لەو ئاھەنگەدا ئامادە بوون لە شاری سلێمانی.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:خەڵکی سنە
پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی سنە
پۆل:مۆسیقای کوردی
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد
گرەند کەنیۆن

thumb|شوێنی گراند کەنیۆن
گراند کەنیۆن (بە ئینگلیزی:Grand Canyon)، دۆڵێکی قووڵ و کزە کە لە ویلایەتی ئاریزۆنای ویلایەتە یەکگرتووەکان ھەڵکەوتووە. ئەم دۆڵە تا سەرحەدێکی زۆر لە ناو سەیرانگای گراند کەنیۆن، کە یەکێک لە یەکەمین سەیرانگاکانی نەتەوەیی ویلایەتە یەکگرتووەکانە، ھەڵکەوتووە. تیئۆدۆر رووسێڤێلت سەرۆک کۆماری پێشووی ئەمریکا، لە گەورەترین لایەنگرانی پاراستنی ناوچەی گراند کەنیۆن بووە.

## سەرچاوەکان

* بەشداربوانی ویکیپیدیای ئینگلیسی, سەردانی ٢٧ی ئابی ٢٠١١.

پۆل:ئاریزۆنا
زەبیحی (باباسمایلی بەرزنجی)

**شێخ باباسمایلی بەرزنجی** ناسراو بە **زەبیحی** (١٨٨١–١٩٤١) شاعیرێکی کوردی خەڵکی ناوچەی موکریان بوو.

## ژیان
شێخ باباسمایلی بەرزەنجی ناسراو بە (زەبیحی)، کوڕی شێخ ئەحمەد، کوڕی شێخ سمایلی جاشێران بەناوبانگ بە شێخ سمایلی کڵاوقووچ، کوڕی شێخ محەمەدی ئۆتەمیش، کوڕی شێخ بابای لەگز، ساڵی ١٨٨١ لە گوندی غەوسابادیی مەھاباد لە دایک بووە. شێخ ئەحمەدی باوکی زەبیحی برای شێخ باباسەعیدی بەرزەنجی (١٨٥٩–١٩١٥) یە، شێخ باباسەعیدی بەرزەنجی بە ھۆی فتوای دژ بە تورکانی عوسمانی، بە فەرمانی بابی عالی و بە دەستی ئەفسەری سوپای عوسمانی (عومەر ناجی بەگ) لە زستانی ساڵی ١٩١٥ لە گوندی کەرێزەی گڵی لە دار درا. زەبیحی خاوەنی دوو کوڕ و شەش کچ بوو، لە ساڵی ١٩٤١ لە تەمەنی شەست ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە لە گوندی جاشێرانی نزیک شنۆ نێژراوە.

## ھۆنراوەکانی
زەبیحی شاعیرێکی بە توانا بووە و بە ھەردوو زمانی کوردی و زمانی فارسی شیعری بەرزی لەدوا بەجێماوە کە تا ئێستا چاپ و بڵاو نەکراونەتەوە. شیعرەکانی زەبیحی بە ھۆی پەیوەندی بنەماڵەیی بە تەریقەتەوە و پلەی شێخایەتی لە کوردستاندا، باری ئایینیان ھەیە و دەکەونە خانەی غەزەلەکانی بەرزی عیرفانی. ئەوەی تا ئێستا لە شیعرەکانی زەبیحی بەدەست کەوتبێ ھەر ئەوانەن کە لە تەکیە و خانەقاکاندا بە دەف لەلایەن دەنگخۆشانەوە گوتراون و بەھۆی وەرگرتنەوە لە زمانی ئەم و ئەو زۆر و کەم ھەڵەیان تێکەوتووە. دەستنووسێکی دیوانی زبیحی تا ئێستا بەدی نەھاتووە.

## نموونەیەک لە ھۆنراوەکانی

## سەرچاوەکان
زەبیحی شاعیری نەناسراوی موکریان، نووسینی (عەبدوڵڵا سەمەدی)، گۆڤاری مەھاباد، ساڵی دەیەم، ژمارە ١١٩، ساڵی ٢٠١١ی زایینی ١٣٨٩ی ھەتاوی.

پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨١
پۆل:مردووانی ١٩٤١
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
مامەڵەپەژیری

سیستم**مامەڵەپەژیری** یان **کارلەیەکپەژیری** (بە ئینگلیزی: Interoperability) تایبەتمەندییەکە ئاماژە دەکا بە تواناییی سیستم و ڕێکخراوە جیاوازەکان بۆ کارکردن بەیەکەوە. زاراوەکە زۆرتر لە واتایەکی تەکنیکیدا بەکار دەبردرێ کە پێوەندیی بە ئەندازیاریی سیستمەکانەوە ھەیە. لە واتا بەرینەکەیدا، ئەو ھۆکارە ڕێکخراوەیی و کۆمەڵایەتی و سیاسییانەی وا لەسەر پێکەوەکارکردنی سیستمەکان کاریگەرن، لە ژماردندا ڕەچاو دەکرێن و دەھێنرێنە کایەوە.

مامەڵەپەژیری لە بنەڕەتدا بۆ سیستمەکان و ڕاژەکانی ئای تی پێناسە کراوە و لە پێناسەکەشدا ئەوە تەنھا زانیارییە کە ڕێگەی ئاڵوگۆڕبوونی بۆ ڤەکراوە:

تواناییی دوو سیستم یان پێکھێنە بۆ ئاڵوگۆڕی زانیاری و بەکارھێنانی زانیارییە
ئاڵۆگۆڕکراوەکە.
یاسای مافی بڵاوکردنەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان

thumb|یاسای مافی بڵاوکردنەوەی ١٧٩٠ لە ڕۆژنامەی کۆلومبیەن سێنتینێل، تەواوی سەردێڕ "کارکردن بۆ تامەزرۆکردنی فێربوونی پارێزراویکردن لە دەقی نەخشەکان، پیشاندەرەکان، و کتێبەکان، بۆ نووسەر و خاوەنەکانی ئەم دەقانە، لە درێژایی کاتەکان باس کراوە".
**یاسای مافی بڵاوکردنەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان** (بە ئینگلیسی:Copyright law of the United States) کۆمەڵە یاسایەکە کە بە ئامانجی پشتیوانی لە کارە خولقێنەر و ھونەرییەکان دروست بووە و لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پێویستە جێبەجێ بکرێت.

یاسای مافی بڵاوکردنەوە لە ویلایەتە یەکگرتووکان بەشێک لە یاسای فیدراڵە، و لەلایەن یاسای بنەڕەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان ڕێپێدراوە.

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەری دەرەکی
### ویلایەتە یەکگرتووکان
* Cornell University: Guide to copyright terms in the U.S. 
* بەڕێوەبەرایەتی مافی بڵاوکردنەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان 
* لیستی بەخشنامەکانی بەڕێوەبەرایەتی مافی بڵاوکردنەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان
** Circular 21, Reproduction of copyrighted Works by Educators and Librarians
* USPTO Stopfakes.gov Small Business Resources 
* Congressional Research Service (CRS) Reports regarding copyright
* کڕۆنۆلۆژی مافی بڵاوکردنەوە:  مێژووی مافی بڵاوکردنەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.
* مافی بڵاوکردنەوە و کەلتوور لەلایەن Christopher D. Hunter
* دەقی ھەر نووسراوە لە یاسای مافی بڵاوکردنەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان  ١٩٩٠ تا ئێستا
* Flow-charts and tables  بۆ دیارییکردنی ڕەوشی مافی بڵاوکردنەوە

پۆل:یاساکانی مافی بڵاوکردنەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان
ئای. ئێم. پی

**یو مینگ پی** () (٢٦ی نیسانی ١٩١٧، ١٦ی ئایاری ٢٠١٩) تەلارسازێکێ ئەمریکایی بوو.

یو مینگ پی ساڵی ١٩٨٢ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەر بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧
پۆل:مردووانی ٢٠١٩
پۆل:نژیاروانانی ئەمریکی
پۆل:ئەندامانی لێژنەی ١٠٠
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:پەنابەرەکانی چین بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
ڕیچارد مایێر

**ڕیچارد مایێر** (بە ئینگلیسی: Richard Meier)، لەدایکبووی ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٤، تەلارسازی ئەمریکایییە.

ڕیچارد مایێر ساڵی ١٩٨٤ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:جووە ئەمریکییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:نژیاروانانی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:تەلارسازەکانی جوولەکە
ھانس ھۆڵاین

**ھانس ھۆڵاین** (بە ئینگلیسی: Hans Hollein)، لەدایکبووی ٣٠ی ئازاری ١٩٣٤، تەلارسازی ئۆسترالیایییە.

ھانس ھۆڵاین ساڵی ١٩٨٥ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مردووانی ٢٠١٤
پۆل:نژیاروانانی نەمسایی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
گۆتفرید بۆھم

**گۆتفرید بۆھم** (، ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩٢٠ – ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١) نژیاروانی ئەڵمانی بوو.

گۆتفرید بۆھم ساڵی ١٩٨٦ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:نژیاروانانی ئاڵمانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠
پۆل:مردووانی ٢٠٢١
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
کێنزۆ تانگێ

وێنۆک
**کێنزۆ تانگێ** (بە ئینگلیسی: Kenzo Tange، بە ژاپۆنی:丹下 健三)، (لەدایکبووی ٤ی ئەیلوولی ١٩١٣ و کۆچکردوو لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٠٥)، تەلارسازێکی ژاپۆنییە.

کێنزۆ تانگێ ساڵی ١٩٨٧ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣
پۆل:مردووانی ٢٠٠٥
پۆل:نژیاروانانی ژاپۆنی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پۆل:خەڵکی ساکی، ئۆسەکا
پۆل:وەرگرانی نیشانی گەنجینەی پیرۆز بە پلەی یەکەم
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆکیۆ
گۆردۆن بوونزھافت

**گۆردۆن بوونزھافت** (بە ئینگلیسی: Gordon Bunshaft)، (لەدایکبووی ٩ی ئایاری ١٩٠٩)، تەلارسازێکی ئەمریکایییە.

گۆردۆن بوونزھافت ساڵی ١٩٨٨ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٩
پۆل:مردووانی ١٩٩٠
پۆل:جووە ئەمریکییەکان
پۆل:نژیاروانانی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە
پۆل:تەلارسازەکانی جوولەکە
ئۆسکار نیمێر

**ئۆسکار نیمایێر** (بە ئینگلیسی: Oscar Niemeyer)، (لەدایکبووی ١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٧)، تەلارسازێکی بەڕازیلیایییە.

ئۆسکار نیمایێر ساڵی ١٩٨٨ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## ئەمانەش ببینە
* کاتدراڵی بەڕازیلیا
* مۆزەخانەی ئۆسکار نیمێر

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:نژیاروانانی بەڕازیلی
پۆل:مردووانی ٢٠١٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
فرانک گێھری

**فرانک گێھری** (بە ئینگلیسی: Frank Gehry)، (لەدایکبووی ٢٨ی شوباتی ١٩١٩)، تەلارسازێکی کەنەدایی-ئەمریکایییە.

فرانک گێھری ساڵی ١٩٨٩ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:جووە کەنەدییەکان
پۆل:نژیاروانانی کەنەدی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پۆل:کۆچبەرە کەنەدییەکان بۆ ئەمریکا
پۆل:نژیاروانیی ئۆرگانیک
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەری دەنگی پیاوی کەنەدی
پۆل:تەلارسازەکانی جوولەکە
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
ئالدۆ ڕۆسی

**ئالدۆ رۆسی** (بە ئینگلیسی: Aldo Rossi)، (لەدایکبووی ٣ی ئایاری ١٩٣١)، تەلارسازێکی ئیتالیایییە.

ئالدۆ رۆسی ساڵی ١٩٩٠ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.
## پێشانگا

Bonnefantenmuseum.jpg
Carlofelice.JPG
Quartier Schützenstrasse Berlin.jpg
140721 Mojiko Hotel Kitakyushu Japan02s3.jpg


## سەرچاوەکان
* 

پۆل:نژیاروانانی ئیتالی
پۆل:مردووانی ١٩٩٧
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پۆل:تەلارسازە نووسەرە ئیتاڵییەکان
ڕۆبێرت ڤێنتوری

**رۆبێرت ڤێنچووری** (بە ئینگلیسی: Robert Venturi)، (لەدایکبووی ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٢٥)، تەلارسازێکی ئەمریکایییە.
ساڵی ۲۰۱۸ بەھۆی نەخۆشیی ئەلزھایمەر کۆچی دوایی کرد.

رۆبێرت ڤێنچووری ساڵی ١٩٩١ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:نژیاروانانی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پۆل:مردووانی ٢٠١٨
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
ئالڤارۆ سیزا

**ئالڤارۆ سیزا** (بە ئینگلیسی: Álvaro Siza Vieira)، لەدایکبووی ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٣٣، تەلارسازی پۆرتوگاڵییە.

ئالڤارۆ سیزا ساڵی ١٩٩٢ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣
پۆل:زیندووان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
فوومیھیکۆ ماکی

**فوومیھیکۆ ماکی** (بە ئینگلیسی: Fumihiko Maki)، لەدایکبووی ٦ی ئەیلوولی ١٩٢٨، تەلارسازی ژاپۆنییە.

فوومیھیکۆ ماکی ساڵی ١٩٩٣ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:نژیاروانانی ژاپۆنی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:خەڵکی تۆکیۆ
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆکیۆ
پۆل:مردووانی ٢٠٢٤
تاداوۆ ئاندۆ

**تادائۆ ئاندۆ** (بە ئینگلیسی: Tadao Ando، بە ژاپۆنی:安藤 忠雄)، (لەدایکبووی ١٣ی ئەیلوولی ١٩٤١)، تەلارسازێکی ژاپۆنییە.

تادائۆ ئاندۆ ساڵی ١٩٩٥ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:نژیاروانانی ژاپۆنی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
ڕافایێل مۆنیۆ

**رافائێل مۆنێئۆ** (بە ئینگلیسی: Rafael Moneo)، لەدایکبووی ٩ی ئایاری ١٩٣٧، تەلارسازی ئیسپانیایییە.

رافائێل مۆنێئۆ ساڵی ١٩٩٦ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:نژیاروانانی ئیسپانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
کریستیان دێپۆرتزامپارک

**کریستیان دێپۆرتزامپارک** (بە ئینگلیسی: Christian de Portzamparc)، لەدایکبووی ٥ی ئایاری ١٩٤٤، تەلارسازی فەڕەنسی-مەغریبییە.

کریستیان دێپۆرتزامپارک ساڵی ١٩٩٤ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:نژیاروانانی فەڕەنسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
سڤێڕێ فێھن

**سڤێڕێ فێھن** (بە ئینگلیسی: Sverre Fehn)، لەدایکبووی ٤ی ئابی ١٩٢٤، تەلارسازی نەرویژییە.

سڤێڕێ فێھن ساڵی ١٩٩٧ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:نژیاروانانی نۆرویژی
پۆل:مردووانی ٢٠٠٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
ڕێنزۆ پیانۆ

**رێنزۆ پیانۆ** (بە ئینگلیسی: Renzo Piano)، لەدایکبووی ١٤ی ئەیلوولی ١٩٣٧، تەلارسازی ئیتالیایییە.

رێنزۆ پیانۆ ساڵی ١٩٩٨ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:نژیاروانانی ئیتالی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
نۆرمەن فۆستەر

**نۆرمەن فۆستەر** ()، لەدایکبووی ١ی حوزەیرانی ١٩٣٥، تەلارسازی بریتانیایییە.

کە پەیوەندیدارە لە گەشەپێدانی تەکنەلۆژیای-بەرزی تەلارسازی، دانانی تەکنیک بۆ بەرھەمھێنانی وزەی کارامە، فۆستەر وەک کەسایەتییەکی سەرەکی لە نوێگەری تەلاسازی بەریتانیا ناسراوە

نۆرمەن فۆستەر ساڵی ١٩٩٩ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە سویس
پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:نیشانی فەرماندە سوارچاکە ناوازەکانی کۆماری فیدڕالی ئەڵمانیا
ڕێم کۆلھاس

**رێم کوولھاس** (بە ئینگلیسی: Rem Koolhaas)، لەدایکبووی ١٧ی تشرینی دووەمی ١٩٤٤، تەلارسازی ھۆڵەندییە.

رێم کوولھاس ساڵی ٢٠٠٠ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:نژیاروانانی ھۆڵەندی
پۆل:ھونەرمەندانی ھۆڵەندی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
گلێن موورکات

**گلێن موورکات** (بە ئینگلیسی: Glenn Murcutt)، لەدایکبووی ٢٥ی تەمموزی ١٩٣٦، تەلارسازی ئینگلەندییە.

گلێن موورکات ساڵی ٢٠٠٢ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:نژیاروانانی ئۆسترالی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پۆل:خەڵکی سیدنی
یۆرن ئوتزان

**یۆرن ئوتزان** (بە ئینگلیسی: Jørn Utzon)، لەدایکبووی ٩ی نیسانی ١٩١٨، تەلارسازی دانمارکییە.

یۆرن ئوتزان ساڵی ٢٠٠٣ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨
پۆل:مردووانی ٢٠٠٨
پۆل:نژیاروانانی دانمارکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پۆل:وەرگرانی مەدالیای ئێکرس بێرگ
پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەی ھوونەرە جوانەکان
پۆل:خانەی ئۆپێرای سیدنی
تۆم مەین

**تۆم مەین** ()، لەدایکبووی ١٩ی کانوونی دووەمی ١٩٤٤، تەلارسازی ئەمریکایییە.

تۆم مەین ساڵی ٢٠٠٥ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێپەر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پائولۆ مێندێس دا ڕۆشا

**پائولۆ مێندێس دا رۆشا** (بە ئینگلیزی: Paulo Mendes da Rocha)، لەدایکبووی ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٨، تەلارسازی بڕازیلیایییە.

پائولۆ مێندێس دا رۆشا ساڵی ٢٠٠٦ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:نژیاروانانی بەڕازیلی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پۆل:مردووانی ٢٠٢١
ڕیچارد ڕۆجەرز

**ریچارد راجێرز** (بە ئینگلیسی: Richard Rogers)، لەدایکبووی ٢٣ی تەمموزی ١٩٣٣، تەلارسازی بریتانیایییە.

ریچارد راجێرز ساڵی ٢٠٠٧ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:نژیاروانانی ئیتالی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣
پۆل:نژیاروانانی بریتانی
پۆل:ڕیچارد ڕۆجەرز
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پۆل:مردووانی ٢٠٢١
پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دیسلێکسیان ھەیە
پۆل:تەلارسازەکانی جوولەکە
ژان نۆڤێل

**ژان نۆڤێل** (بە ئینگلیسی: Jean Nouvel)، لەدایکبووی ١٢ی ئابی ١٩٤٥، تەلارسازی فەڕەنسییە.

ژان نۆڤێل ساڵی ٢٠٠٨ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:نژیاروانانی فەڕەنسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پیتەر زومتۆر

**پێتێر زومتۆر** (بە ئینگلیسی: Peter Zumthor)، لەدایکبووی ٢٦ی نیسانی ١٩٤٣، تەلارسازی سویسییە.

پێتێر زومتۆر ساڵی ٢٠٠٩ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.
## پێشانگا

Image:Bregenz kunsthaus zumthor 2002 01.jpg|
Image:Bregenz kunsthaus zumthor 2002 02.jpg|
File:Therme_Vals_facade,_Vals,_Graubünden,_Switzerland_-_20051009.jpg|
File:St Benedict Chapel.jpg|
File:Wachendorf-Feldkapelle-Bruder-Klaus.jpg|
File:Wachendorf-Feldkapelle-Eingang.jpg|
File:Kolumba.jpg|
File:St. Kolumba Köln - Diözesanmuseum - Ausgrabungen 1.jpg|


## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:نژیاروانانی سویسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
کازوویۆ سێجیما

**کازوویۆ سێجیما** (بە ئینگلیسی: Kazuyo Sejima، بە ژاپۆنی:妹島 和世)، (لەدایکبووی ساڵی ١٩٥٦)، تەلارسازێکی ژاپۆنییە.

کازوویۆ سێجیما ساڵی ٢٠١٠ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:نژیاروانانی ژاپۆنی
پۆل:نژیاروانانی ژن
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
ڕیوئێ نیشیزاوا

**ریو نیشیزاوا** (بە ئینگلیسی: Ryue Nishizawa، بە ژاپۆنی:西沢 立衛)، (لەدایکبووی ساڵی ١٩٦٦)، تەلارسازێکی ژاپۆنییە.

ریو نیشیزاوا ساڵی ٢٠١٠ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:نژیاروانانی ژاپۆنی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
ئێدواردۆ سۆتۆ دێ مۆرا

**ئێدواردۆ سۆتۆ دێمۆرا** (بە ئینگلیسی: Eduardo Souto de Moura)، لەدایکبووی ٢٥ی تەمموزی ١٩٥٢، تەلارسازی پۆرتوگاڵییە.

ئێدواردۆ سۆتۆ دێمۆرا ساڵی ٢٠١١ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
پۆل:ستافەکانی زانکۆی ھارڤارد
ئایەت

**ئایەت** (بە عەرەبی: ) ئایەتەکان ناوی کۆیە، بەواتای نیشانە و بەڵگە دێت، پێویستە لەکۆتایی ئایەتەکەدا بوەستیت و ھەندێک ئایەتیش ھەیە پێویستی بەخوێندنەوەی چەند ئایەتێکی پاش یان پێشی ھەیە. ژمارەی ئایەتەکانی قورئان ٦٢٣٦ ئایەتە. یەکەمین ئایەت کە دابەزی بۆ سەر پێغەمبەر ئایەتی  بووە. دریژترین ئایەتی قورئان ئایەتی ٢٨٢ی سورەتی البقرةیە.
## سەرچاوەکان

پۆل:ئایەت
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
جزم

## جوزء (قورئان)
(بە عەرەبی جزء) قورئان بۆ سەر ٣٠ جوزء دابەشکراوە و ھەر جوزئێک ٢ حزبە و ھەر حزبێک و بۆ چوار پارچە (أرباع) دابەشکراوە. ھەموو جوزئێک بەناوێک ناسراوە ھۆکارەکەشی بۆ دەستپێکردنی ئەو وشەیە دەگەڕێتەوە، گرنگ ئەوەیە کە جوزئەکان ژمێردراون و دەست پێکردن و ناونا بە وشەی سەرەتا ھۆکارێکی گرنگ نییە.

## کەی قورئان جوزء جوزء کرا؟
دابەشکردنی قورئان بەسەر چەند جوزئێک سەرەتا لە عێراق لەسەردەمی حەجاجی کوڕی یوسفی سەقەفی دەگەڕێتەوە و پاشان لە جیھانی ئیسلامی بڵاو بووەوە.
قورئان بەسەر ٣٠ جوزء دابەشکراوە بەھۆی ئەوەی کە لەمانگی ڕەمەزاندا دابەزیوە و دابەشکراوە بە ژمارەی زۆرترین ڕۆژی مانگی ڕەمەزان کە ٣٠ ڕۆژە. ھۆکارێکی تریش بۆ ئەوەی کەسی خوێنەر بتوانێت لەماوەی مانگی ڕەمەزاندا قورئان تەواو بکات بەشێوەیەکی سووک و ئاسان.

## ناوی جوزئەکانی قورئان

# البسملة أو (الحمد لله) لە سەرەتای کتێب - الفاتحة.
# جزء (سيقول السفهاء)- البقرة.
# جزء (تلك الرسل)- البقرة.
# جزء (لن تنالوا البر)/ (كل الطعام)- آل عمران.
# جزء (والمحصنات)- النساء.
# جزء (لا يحب الله)- النساء.
# جزء (لتجدن)/ (وإذا سمعوا)- المائدة.
# جزء (ولو أننا نزلنا)- الأنعام.
# جزء (قال الملأ)- الأعراف.
# جزء (واعلموا)- الأنفال.
# جزء (يعتذرون) - التوبة.
# جزء (ومامن دابة)- هود.
# جزء (وما أبرئ نفسي)- يوسف.
# جزء (الـر)- الحجر.
# جزء (سبحان)- الإسراء.
# جزء (قال ألم)/ (أما السفينة) - الكهف.
# جزء (اقترب للناس)- الأنبياء.
# جزء (قد أفلح)- المؤمنون.
# جزء (وقال الذين لا يرجون)- الفرقان.
# جزء (فما كان جواب قومه)- النمل.
# جزء (ولا تجادلوا)- العنكبوت.
# جزء (ومن يقنت)- الأحزاب.
# جزء (وما أنزلنا)- يـس ھەروەھا پێی دەڵێن جزء يس.
# جزء (فمن أظلم)- الزمر.
# جزء (إليه يرد)- فصلت.
# جزء (حـم)- الأحقاف ھەروەھا پێی دەڵێن جزء الأحقاف.
# جزء (قال فما خطبكم)- الذاريات ھەروەھا پێی دەڵێن جزء الذاريات.
# جزء (قد سمع)- المجادلة.
# جزء (تبارك)- المـلك.
# جزء (عمّ)- النبأ.

پۆل:قورئان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پیتە پچڕاوەکان

**پیتە موقەتیعەکان** (بە عەرەبی الحروف المقطعات) ژمارەیان ١٤ پیتە نیوەی پیتەکانی زمانی عەرەبین و لەسەرەتای ھەندێک لە سورەتەکانی قورئاندا ھاتوون ئەمەش بۆ سەلماندنی گەورەی قورئانە بەوەی کە ھیچ کەسێک ناتوانێت بابەتێک دابنێت بە دەست پێکردنی پیت، تەنھا خوا واتا و مەبەستی ئەو پیتانە دەزانێت.

## سەرچاوە
ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:ئایەت
پۆل:قورئان
پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
حیزب (قورئان)

**حیزب** (بە عەرەبی حزب) لە قورئاندا، بە یەکێک لە دابەشکارییەکانی لاوەکی قورئان دەوترێت.

قورئان بەسەر ٣٠ جوزء دابەشکراوە و ھەر جوزئێک لە دوو حیزب پێکدێت، بەواتایەکی تر ھەموو قورئان لە ٦٠ حیزب پێکدێت.
گرنگی حیزب بۆ لەکاتێکدا دەردەکەوێت کە کەسێک ھەستێت بە لەبەرکردن یان پێداچوونەوەی قورئان.

پۆل:قورئان
ئایەتی قەرز

**ئایەتی قەرز** ()، درێژترین ئایەتی قورئانە لە سوورەتی بەقەرە ئایەتی ٢٨٢.

## دەق

## ھۆکارەکانی دابەزاندن
ھۆکاری گشتی بۆ دابەزاندنی ئەم ئایەتە بریتی بوو لەوەی کە ھەندێک کەس لە ھەندێکی تر قەرزیان وەردەگرتەوە و دواتر و لەکاتی دانەوەی قەرزەکەدا نەدەزانرا قەرزەکە چەندە واتە قەرزارەکە پارەی کەمتر یان زۆرتری دەدا بە خاوەن قەرزەکە ھۆکاری ئەمەش بۆ ئەوە کە لەکاتی قەرزداندا ھیچ بەڵگەنامەیەکی نوسراو یان شایەتحاڵێک نەبوو لەنێوانیان.

## تەفسیری ئایەتەکە
ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە ئەگەر قەرزێکتان کرد لە یەکتر تا ماوەیەکی دیاری کراو، ئەوە بینوسن و با نووسەرێک کە دادپەروەربێت بەڕاستی و دروستی لە نێوانتاندا بینوسێت، با ھیچ نوسەرێک سەرپێچی نەکات لە نوسین، ھەر وەک چۆن خوا فێری کردووە با بنووسێت، (خۆ ئەگەر کەسێک خوێندەوار نەبێت) ئەوەی کە حەقەکەی بەسەرەوەیە و قەرزەکەی لایە با بەدەمی خۆی (ئەندازەی قەرزەکەی) بە کاتبەکە بڵێت و لە خوای پەروەردگاری بترسێت و چاوپۆشی لە ھیچی نەکات و لێی کەم نەکاتەوە، خۆ ئەگەر ئەوەی قەرزەکەی لەسەرە ھەڵەشە بوو، یا لاواز بوو (منداڵ یان بەساڵاچوو بوو) یا نەیدەتوانی دان بە حەقەکەدا بنێت (کەڕوڵاڵ بوو) با بەخێوکەر، یا سەرپەرشتیارەکەی دادگەرانە حەقیقەت و ڕاستی قەرزەکەی بڵێت و با دوو پیاو لە خۆتان شایەتی لەسەر (قەرزو مامەڵە) بگرن، ئەگەر دووپیاو دەستنەکەوتن بۆ شایەتی، با پیاوێک و دوو ئافرەت شایەتییەکە بدەن لەو کەسانەی کە ڕازین بە شایەتیدانیان، نەوەکو یەکێک لە (ئافرەتەکان) بیری بچێت، با ئەوی تریان بیری بھێنێتەوە و شایەتەکان نابێت کە کاتێک داواکران خۆ وێڵ بکەن و ئامادە نەبن، بێزار مەبن لەوەی کە (قەرز) بنووسن، کەم بێت یان زۆر و تا ماوەی دیاری کراوی، بە ڕوونی با یاداشت بکرێت، ئەنجامدانی مەسەلەی قەرزتان بەو شێوە دادپەروەرانەیە و پەسەندترە لای خوا (لە نەنووسین)، ئەوسا چاکتر دەتوانن شایەتی ڕاگرن و نزیکترن لەوەی گومان و دوودڵی بە یەکتر نەبەن (مافی کەس تیا نەچێت)، مەگەر بازرگانیەک بێت لەبەر دەستانداو لە نێو خۆتاندا بیگێڕن و کڕین و فرۆشتن ئەنجام بدەن، ئەوە گوناھتان ناگات کە ناینووسن، (چونکە ئاسان نیەو مامەڵە دوادەخات، ھەتا بۆتان دەکرێت) شایەت بگرن کاتێک کڕین و فرۆشتنتان ئەنجامدا و نابێت نووسەرو شایەت ئازار بدرێن و بێزار بکرێن، خۆ ئەگەر شتی وابکەن ئەوە بەڕاستی مانای وایە ئێوە لە چەندەھا فەرمانبەرداری دەرچوون، جا لە خوا بترسن و خۆ پارێزبن و خوا فێری ئەو شتانەتان دەکات (کە خێری تیایە بۆ دنیاو پاداشتی قیامەتی لە دوایە) و خوا بە ھەموو شتێک زانایە. (٢٨٢)

## ئامار
* درێژترین ئایەتی قورئانە.
* ٢٨٩ ھەمین ئایەتی قورئانە.
* ئایەتی ٢٨٢ی سورەتی بەقەرەیە.
* زیاتر لە ٢٠ سورەتی بچووکە.

## سەرچاوە
[//ar.wikipedia.org/w/index.php?oldid=7373732 ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئایەت
پۆل:شیعە
پۆل:سوننە
زمانی بەلۆچی

[300px|وێنۆک|چەپ|زارەکانی جۆراوجۆری زمانی بەلۆچی لە [بەلۆچستاندا

]]
**زمانی بەلۆچی** زمانێکە لە گرووپی زمانە ئێرانیە ڕۆژاواییەکان کە نزیکایەکی زۆری لە‌گەڵ زمانەکانی کوردی، تاتی، گیلەکی و تاڵشی ھەیە. زمانی بەلۆچی لە شێوەزاری کوردیی زازاکی و ھەورامی نزیکە. ئەم زمانە نزیکەی ٢٠ ملیۆن کەس ئاخێوەری هەیە کە زۆربەیان لە پارێزگای سیستان و بەلۆچستانی ئێران، پارێزگای بەلۆچستانی پاکستان، باشووری ئەفغانستان و سوڵتانشینی عوممان دەژین. هەروەها بەلۆچی زمانی فەرمی ھەرێمی بەلۆچستانی پاکستانە.

## شێوەزارەکانی بەلۆچی
* بەلۆچیی ڕۆژاوا
* بەلۆچیی باشووری
* بەلۆچیی ڕۆژھەڵات

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای فارسی ڕێکەوتی ٥ مەی ٢٠١٥

پۆل:زمانی بەلۆچی
پۆل:بەلۆچستان
پۆل:زمانەکانی بەلۆچستان، پاکستان
پۆل:زمانەکانی عومان
پۆل:زمانەکانی پاکستان
پۆل:زمانەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
پۆل:زمانە ئێرانییەکان
پۆل:زمانەکانی تورکمانستان
پۆل:زمانەکانی ئێران
پۆل:زمانەکانی ئەفغانستان
پۆل:زمانەکانی ھیندستان
ئایەتەلکورسی

350px|وێنۆک|دەقی ئایەتەلکورسی
وێنۆک|350px|ئایەتەلکورسی بە دەنگی عبدالرحمن السدس

**ئایەتەلکورسی** یان **ئایەت کورسی** () «٢٥٥»ەم ئایەتی سوورەتی بەقەرەیە. ئایەتەکە دەربارەی ئەوەیە کە چۆن ھیچ شتێک ھاوشێوە و بەراورد بە خوا ناکرێت.

ئەم ئایەتە یەکێکە لە ناسراوترین ئایەتەکانی قورئان و بە شێوەیەکی بەرفراوان لە جیھانی موسڵماناندا لەبەر دەکرێت. زۆرجار بۆ دوورخستنەوەی شەیتان و جنۆکە دەووترێت.

## دەق و تەفسیری ئایەتەکە
وێنۆک|ئایەتەلکورسی لەسەر قاپێکی چینی سەدەی ١٨یەم

## گەورەییی ئایەتەکە
پێغەمبەر محەممەد دەڵێت: «گەورەی قورئان سوورەتی بەقەرە، گەورەترین ئایەتی سوورەتەکە ئایەتی الکرسییە، بەڕاستی شەیتان دوور دەکەوێتەوە لەماڵێک کە سوورەتی بەقەرە تێدا بخوێنرێت» إبن الحجر ڕیوایەتی کردووە.

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:خوا لە ئیسلامدا
پۆل:ئایەت
پۆل:خواناسی ئیسلامی
سووڕەت

thumb|250px|
**سورەت** (بە عەرەبی: سورة) بەشێکە لە قورئان، قورئان لە ١١٤ سورەت پێکھاتووە بە سورەتی "الفاتحة" دەست پێدەکات و سورەتی "الناس" دوا سورەتە، سورەت لە بنچینەدا وشەیەکی عیبری یان ئارامییە.

*
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
زانستی کتێبخانە

زانستی كتێبخانە، زانستێكی فروانە و لە زۆر بەوای تایبەت بە خۆی دەتوانێ خزمەت بكات و زۆر لق و پۆپی لێدەبێتەوە، ئەم زانستە لە وڵاتە ئەوروپی و پێشكەوتوەكان گرنگی زۆری پێدەدرێت و بە شێوەی كردارەكی لە ناو دام و دوزگا زانستیەكانی خۆیان بەكاردەهێنن. پێویستە لە سەر هەموو كەس شارەزایی و زانیاری لە بارەی ئەم زانستەوە هەبێت.... ئەمە تەنیا پێشەكیەكی كورتە لە بارەی ئەم زانستەوە لە ماوەی داهاتوو بەشەكانی و گرنگی ئەم زانستە دەخەمە روو....

پۆل:زانستی کتێبخانە
ستێفن ئیلۆپ

**ستێفن ئیلۆپ** (لەدایکبووی ١٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٣) بەڕێوەبەری جێبەجێکاری نۆکیایە. هاوڵاتییەکی کەنەدییە و یەکەم بەڕێوەبەری جێبەجێکاری نافینلاندیی نۆکیایە کە لە ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٠ شوێنی ئۆلی-پێکا کالاسڤو گرتەوە.

## پیشە
ستێفن بەڕێوەبەری جێبەجێکاری ماکرۆمێدیا بوو کاتێک کۆمپانیاکە بە ئەدۆب فرۆشرایەوە. لەپێش فرۆشتنی ماکرۆمێدیا، بۆ ماوەی ٧ ساڵ کاری لە ماکرۆمێدیا کردووە.

## خوێندەواری
لە ساڵی ١٩٨١ ستێفن کارگێڕی و ئەندازیاریی کۆمپیوتەری خوێندووە و لە ساڵی ١٩٨٦ بەکالۆریۆسی تەواو کردووە.

## ژیانی تایبەتی
ئیلۆپ لە ئۆنتاریۆ، کەنەدا لەدایک بووە. هاوسەرگیری لەگەڵ نانسی ئیلیپ پێکهێناوە کە خاوەنی ٥ منداڵە لێی، لەناویاندا سیانەیەک.

## بەستەری دەرەکی
* ستێفان ئیلۆپ لە تویتەر.

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
پۆل:بەڕێوەبەری جێبەجێکار
پۆل:بازرگانان
زیاد ئەسعەد

**زیاد ئەسعەد** (لەدایکبووی ١٩٦٦، ھەولێر) گۆرانیبێژ، ئاوازدانەر و ھۆنراوەنووسی ناسراوی کوردە. لە شاری ھەولێر لە گەڕەکی تەیراوە لە دایکبووە. لە ساڵی ١٩٨٣ بە گۆرانی دوعادەکەم (ئاواز و ھۆنراوەی قادر سەیاحی) دەستی کردووە بە گۆرانی و یەکەم کاسێتی لە ساڵی ١٩٨٨ بڵاو کردووەتەوە. تا ئێستا خاوەنی ٥ ئەلبوومە. ئەو لەوەتەی ١٩٩٣ کوردستانی جێھێشتووە و لە ئەورووپا لە سوێد دەژی. زیاد ئاوازی بۆ زۆرێک لە گۆرانیبێژە کوردییەکان داناوە، ژمارەیەکیش لە گۆرانیبێژان گۆرانییەکانی ئەویان گوتووەتەوە.

بەھۆی دەرنەکەوتنی لە شاشەکان و میدیاکانەوە، ماوەیەکی زۆرە مشتوومڕ لەسەر باری تەندروستی و دەروونی زیاد ئەسعەد دروست بووە. زۆرێک لە ھاوڕێ و کەسە نزیکەکانی باس لەوە دەکەن کە ئەو ھیچ کێشەیەکی تەندروستی نییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی ھەولێر
پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
خۆزێ موخیکا

**خۆزێ ئالبێرتۆ پیپی موخیکا کۆردانۆ**  (٢٠ی ئایاری ١٩٣٥ – ١٣ی ئایاری ٢٠٢٥) سیاسەتوانێکی ئوروگوایی بوو، کە لە ١ی ئازاری ٢٠١٠ەوە ھەتا ١ی ئازاری ٢٠١٥ وەک سەرۆک کۆماری ئوروگوای لەسەر کار بوو. ئەو ھەژارترین سەرۆک کۆمار لە جیھاندا بوو، بە جۆرێک کە سامانەکەی ئۆتۆمۆبیلێکی فولوکس ڤاگۆنی مۆدێل ١٩٨٧ بە بەھای تەنیا ١،٩٠٠ دۆلار بووە و ھەروەھا تراکتۆرێکی کۆنیشی ھەبووە. موخیکا ھیچ ھەژمارێکی بانکی نەبوو و لەگەڵ ھاوسەرەکەی لە ماڵێکدا ژیانیان بەسەر دەبرد، کە ھاوسەرەکەی خاوەنی بوو. ھەروەھا لەگەڵ کاری ڕامیاری، بە کاری کشتوکاڵی لە باخچەی ماڵەکەیدا سەرقاڵ بوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ژیاننامەی خۆزێ موخیکا

پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئوروگوای
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥
پۆل:پیاوە فێمینیستەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٢٥
قۆچان

**قۆچان** شارێکی سەر بە شارستانی قۆچان لە پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوییە و ناوەکەی لە «خبوشانەوە» ھاتووە.
ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە دەگاتە ١١٥٬٠٠٠ ھەزار کەس بەپێی سەرژمێری سالی ٢٠٠٦، زۆرینەی دانیشتووان کوردن و بە زاراوەی کورمانجی و فارسی کە زمانی ڕەسمی دەوڵەتە دەئاخڤن. پێکھاتەی کورد لە قۆچان بریتییە لە ھۆزی زەعفەرانلو و بێچرانلو و میلانلو کە کاتی خۆی لە سەرحەدانی کوردستانەوە بۆ ئەم شوێنە ڕاگوێزراون.
لە ناودارەکانی قۆچان کەلیمۆڵڵا تەوەحۆدییە کە نووسەرێکی ناوداری کوردی خۆراسانە. ھەروەھا لە ھەڵکەوتووانی ئەم شارە جەعفەر قولی کوڕی مەلا ڕەزا قولی لە دەروروبەری ساڵی ١٨١٤ لە گوندی شکافکۆی لە دایک بووە، ئەم گوندە کەوتووەتە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاوایی قۆچان. باوکی لە ئێلی کوردی زەنگەلانلوو بووە. لە ناو خەڵکی بەجافەر قولی زەنگلی، جافەر قولی بێچارە، جافەر قولی عەندەلیب، جافەر قولی موختار ناسراوە، ھەندێ لەم ناوانە خۆی بۆ خۆی داینابوون و لەناو شیعریدا بڵاوی کردوونەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارستانی قۆچان
ئێسفەرایێن

**ئێسفەرایێن** شارێکی ھەڵکەوتووی باکووری ڕۆژاوای پارێزگای خۆراسانی باکوورە و ناوەندی باژێری ئێسفەرایێنە. لە ڕۆژاوا بە باژێری سەبزوار و لە ڕۆژھەلات بە قۆچان و لە ڕۆژاوا بە بوژنوورت و شیروان دەوردراوە. باژێرەکە لە نۆزدە گەڕەک پێکھاتووە و بە بەرھەمی پیشەسازی ناسراوە.
دانیشتووانی زۆرینەی کوردن و لەگەڵ غەوارەیەکی تێکەڵە لە قەومی تات و تورک و ھەزارە و تەتار و بوربوری. ھۆزە ناودارەکانی کوردان بریتین لە شادلو، زعفرانلو، میلانلو، ئیزانلو، توپکانلو، دیرانلون کە بە گشتی لە باکووری دەڤەرەکە بڵاون و لە بنەڕەتدا لە سەرحەدانی کوردستان ڕاگوێزراون.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای خۆراسانی باکوور
* ئێسفەرایێن (شارستان)

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شارەکانی پارێزگای خۆراسانی باکوور
پۆل:شارەکانی ئێران
باجگران

**باجگران** (بە فارسی: باجگیران) شارێکی پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوییە لە ڕۆژھەڵاتی ئێران و سەر بە ناوچەی قۆچانە و پێگەی سەرسنووری نێوان ئێران و تورکمەنستانە.
دانیشتووانی باجگران نزیکەی ٨٣٧ کەس دەبن و دانیشتووان لە ھۆزی سێفکانن (سێوکانلو) کە لە بنەڕەتدا کوردی سەرحەدانی وانن و بە کورمانجی دەپەیڤن. کێوی سەمخەل کە ٢٢٦٠ مەتر بەرزە کەوتووەتە نزیک ئەم گوندە. ناوی باجگران لەوە ھاتووە کەئەم ئاوایییە کە بە بەردەر ناسرابوو ھەر لە ڕۆژگاری قاجارەوە بارەگای باج گرانی کالای نێوان عیشق ئاباد - ئێران بوو.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی
پۆل:شارستانی قۆچان
پارێزگای زیلفی

**پارێزگای زیلفی** (بە عەرەبی محافظة الزلفي) یەک لە پارێزگاکانی ناوچەی ڕیازی ھەرێمی نەجدی سعودیەیە (پارێزگای زیلفی دە کەوێتە باکووری ھەرێمی نەجد و لە باکووری خۆرئاوای ناوچەی ڕیازە).

شاری زیلفی گەورەترین شار و پایتەختی پارچەکەیە. نزیکەی ٢٦٠ کم لە ڕیاز دوورە.

سێیەمین شاری ناوچەی ڕیازە دوای پارێزگای خەرەج لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە و بچووکترین پارێزگای ناوچەکەیە لە ڕووی ڕووبەرەوە زیاتر لە ٩٥٪ی سەوزایییە..

پارێزگای زیلفی یەک لە پارێزگا گرنگەکان بەھۆی شوێنە ستراجییەکەیەوە کە وڵاتی سعودیە بە وڵاتانی ئەنجومەنی ھاوکاری کەنداو بەیەکەوە دەبەستێت.

لە باکوورەوە لەگەڵ بیابانی نفود و ناوچەی قەسیم لە خورئاواوە و لەباشورەوە پارێزگای غات و پارێزگای ئەرتاویە لە ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە و ڕووبەکەی ٥٥٤٠٠ کم² و ژمارەی دانیشتووانی زیاتر ٧٢،٠٠٠ کەسە.

## خزمەتگوزارییەکان
لەناو زیلفیدا زیاتر لە ٢٠ زانکۆ و ٦٠٠ مزگەوت و ٦ ناوەند ھەیە. بریتین لە:

ا/ ناوەندی جوری کەلوپەل: لەخزمەتگوزارییە ئامادەبووەکان (ناوەندی بەرگری شارستانی - ناوندی دەستەی فەرمانکرد بەچاکە و ڕێگری کردن لە خراپە - ناوەندی چاودێری تەندروستی - قوتابخانەکانی کوڕان بەھەر سێ قوناغ - قوتابخانەکانی کچان بەھەر سێ قوناغ - باخچەی ساوایان - خانەی نەسائی بۆ لەبەرکردنی قورئان - نووسینگە بۆ پۆستە - یانەی وەرزشی تەویق - ٢ زانکۆ و زیاتر لە ٣٠ مزگەوت - ژمارەیەک کێڵگە - خزمەتگوزارییەکانی کارەبا و مۆبایل - خزمەتگوزارییەکانی شارەوانی بۆ لێقەماوان و کۆچبەران).

ب/ناوەندی جۆری سویرات (الثویرات): لە خزمەتگوزارییەکانی: (ناوەندی بەرگری شارستانی - ناوەندی چاودێری تەندروستی - نووسینگە بۆ پۆستە - قوتابخانەی سەرەتایی بۆ کوڕان - قوتابخانەی سەرەتایی و ناوەندی بۆ کچان - پڕۆژەی ئاوی نیشتمانی - خزمەتگوزارییەکانی کارەبا و مۆبایل - خزمەتگوزارییەکانی شارەوانی - ٣ زانکۆ و ٦ مزگەوت).

ج/ناوەندی جۆری قوناغ: لەخزمەتگوزارییەکانی (زانکۆ - پڕۆژەی ئاو - پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری بۆ کۆچبەران و لێقەوماوان).

د/ناوەندی جۆری سیمنان: لەخزمەتگوزارییەکانی (زانکۆ و ژمارەیەک مزگەوت - خزمەتگوزارییەکانی شارەوانی - خزمەتگوزارییەکانی کارەبا و مۆبایل - قوتابخانە بەھەموو جۆرەکان - شوێنەوار و کۆن - ژمارەیەک کێڵگە).

ھـ/ناوەندی جۆری باخچە: لەخزمەتگوزارییەکانی (ناوەندی چاودێری تەندروستی - قوتابخانەی سەرەتایی بۆ کوڕان - قوتابخانەی سەرەتایی بۆ کچان - ٣ زانکۆ و ٣٠ مزگەوت - پڕۆژەی ئەمیر سەلمانی خێری بۆ نیشتەجێبوون - کارگەی ماست و ھەنگوین - پڕۆژەی بەخێوکردنی ئاژەڵ - تۆڕی ئاو - خزمەتگوزاری کارەبا و مۆبایل - خزمەتگوزارییەکانی شارەوانی - پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری بۆ کۆچبەران و لێقەوماوان).

و/ناوەندی جۆری توحم: لەخزمەتگوزارییەکانی (قوتابخانەی سەرەتایی و ناوەندی بۆ کوڕان - زانکۆ - گروپێکی وەزارەتی گواستنەوە - پڕۆژەی ئاو لەژێر دروستکردندایە **(لەوانەیە تەواو بوو بێت)** - پۆستە - پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری بۆ ژمارەی لێقەوماو و کۆچبەر).

## دیموگرافیا
### ژمارەی دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووان ١٠٩٫٠٠٠ کەسە.

### ئاین
ئیسلام و ١٠٠٪ موسڵمانی سوننەن و ئەھلی سوننە و جەماعەن.

### زمان
عەرەبی

### ناوی پارێزگارەکانی پارێزگاکە لەکاتی دامەزراندنی وڵاتەوە
# مەحەممەد دلێم
# عبداللە مەسعوود
# زەید خوسلان
# حەمەد خوسلان
# ھادی عامری
# عبداللە عومەری
# سولەیمان عەساف
# زەید حوسین (ئێستا پارێزگارە)

### کۆمپانیاکانی مۆبایل
* کۆمپانیای پەیوەندییەکانی سعودیە
* مۆبایلەکەم (موبایلي)

### ڕۆژە پشووەکان
# چەژنی ڕەمەزان
# چەژنی قوربان
# ڕۆژی نیشتمانی سعودیە (٢٣ی ئەیلوول)

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڕیاز
شاری زیلفی

**شاری زیلفی** پایتەختی پارچەی زیلفییە و گەورەترین شارەی پارچەکەیە. دەکەوێتە ناوەندی ناوچەکە و ژمارەی دانیشتوانی نزیکەی ٧٠٠٠٠ کەسە، یەکێکە لەشارە گەورەکانی ناوچەی ڕیازی سعودیە، ٢٦٠ کلم لە ڕیاز دوورە و ڕووبەرەکەی ٥٥٤٠ کلم٢ و نزیکەی ٩٥%ی سەوزاییە.

## دیمۆگرافیا

### ئەمیری شار
زەید حوسێن (ئێستا ئەمیرە)

### ئاین
ھەموو دانیشتوان پەیڕەوی ئاینی ئیسلام دەکەن و ئەھلی سووننە و جەماعەن و لەسەر بەرنامەی سەلەفی دروستن.

### ژمارەی دانیشتوان
نزیکەی ٨٠٠٠٠ کەس.

### سنووری شارەکە
لەباکورەوە لەگەڵ عەلەقە و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ شاخی تەویق و لەڕۆژئاواوە لەگەڵ نفود سویرات و لە باشورەوە لەگەڵ ناوەندی باخچە و پارێزگای غات ھاوسنوورە.

### کۆلیژەکان
* کۆلێژی زیلفی کوڕان.
* کۆلیژی زیلفی کچان.
* کۆلیژی زانست لە زیلفی.

### لەشەقامە گرنگەکانی
# شەقامی مەلیک عەبدولعەزیز
# شەقامی مەلیک فەھد
# شەقامی تەحلیە
# شەقامی عەلەقە

### ڕاگەیاندن
* نوسینگەی ڕۆژنامەی ریاز
* نوسینگەی ڕۆژنامەی جەزیرە

## سەرچاوە
ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڕیاز
شاری عوقدە

**عوقدە** (بە عەرەبی العقدة) یەکێکە لەشارەکانی پارچەی باخچە (الروضة)ی پارێزگای زیلفیی سعودیە. بەشێکی باکوری ڕۆژئاوای دەڕوانێتە سەر دۆڵی سەمنان.
## دیمۆگرافیا

### ژمارەی دانیشتوان
١٠٠٠٠ کەسە.

### ئەمیری شارەکە
سولەیمان عەبدوڵڵا

## سەرچاوە
ویکیپیدیای عەرەبی
ئیسلام لە عەرەبستانی سعوودی

[وێنۆک|مزگەوتی عەلعوەیزە، [ڕیاز]]
ئاینی ئیسلام ئایینی سەرەکی و ڕەسمی سعوودیەیە و نابێت ھیچ یاسایەک دژ بە یاسا نەگۆڕەکانی ئیسلام بێت (واتە دەقەکانی قورئان و فەرموودەکانی پێغەمبەری خوا موحەممەد بێت. ھەروەھا چەندین شوێنی گرنگ و پێرۆزی تێدایە ئەوانیش قیبلەی موسڵمان (کەعبە لەشاری مەککە) و مزگەوتی پێغەمبەری خوا موحەممەد (لە مەدینەی منەوەرە) و ڕێژەی موسڵمان لە سعودیە ١٠٠٪.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئیسلام لە عەرەبستانی سعوودی
پۆل:ئیسلام بە پێی وڵات
پۆل:ئیسلام لە ئاسیادا
تەھیمیە

**تەھیمییە** گوندێکی بچووکە لە پارێزگای ئیحسائی نزیکە لە شاخی قارە. نزیکەی ٤٠ مزگەوت و شوێنەواری کۆنی تێدایە کە بوو ٧٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە.

## سەرچاوەکان
*
خەتیم

**خەتیم** یەک لەناوچەکانی سعودیەیە بە ڕواڵەتی سروشتی شوێنێکی شاخاویی و بیابانییە، لە شاخی بەدەنەوە نزیکە و دەکەوێتە ڕۆژئاواوە و  دوورییەکەی ٣ کلم، شاخی تەمیە و قەتن لە باکوری ڕۆژئاوان و نزیکەی ٦٠ کلم دوورە، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ زنجیرە چیای ئابان ھاوسنوورە و ٤٠ کلم دوورە، دۆڵی رەمە و جەریر لە باکورەوەیە. ئێستا ناوەندێکە سەر بە ناوچەی قەسیمە و ژمارەیەک دەزگای حکومی تێدایە و کۆمەڵێک تێیدا نیشتەجێن و سەرۆک ناوەندەکەش **شیخ عەبدوڵڵا  تەنی**یە.