مەسخ (کورتەڕۆمان)

***مەسخ*** یان **وەرگۆڕان** () کورتەڕۆمانێکە لە نووسینی فرانتس کافکا کە بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩١٥ بڵاو کرایەوە. یەکێک لە بەناوبانگترین کارەکانی کافکایە، باس لە چیرۆکی گرێگۆر سامزای فرۆشیار دەکات کە بەیانییەک ھەڵدەستێت و گۆڕاوە بۆ مێروویەکی زەبەلاح (ئەڵمانی: *ungeheures Ungeziefer*، بە کوردی: "ڕمووزن")، و ھەوڵ دەدات خۆی بگونجێنێت لەگەڵ ئەم بارودۆخە نوێیەیدا. کورتەڕۆمانەکە لە ناو ڕەخنەگرانی ئەدەبیدا باسێکی زۆری لێکراوە.

## چیرۆک

گرێگۆر سامسا بەیانییەک لە خەو ھەڵدەستێت و دەبینێت کە گۆڕاوە بۆ «کرمێکی دڕندانە». سەرەتا وادەزانێت گۆڕانکارییەکە کاتییە و وردە وردە بیر لە دەرەنجامەکانی وەرگۆڕانەکەی دەکاتەوە. لەسەر پشتی گیری خواردووە و ناتوانێت ھەستێت و جێگاکەی جێبھێڵێت، گرێگۆر بیر لە کارەکەی دەکاتەوە وەک فرۆشیارێکی گەڕۆک و بازرگانێکی قوماش، کە بەوە وەسفی دەکات پڕە لە «ھەمیشە گۆڕانکاری، ھەرگیز پەیوەندییە مرۆییە بەردەوامنەبووەکان کە ھەرگیز نابنە نزیک».

ئەو خاوەنکارەکەی وەک دیکتاتۆرێک دەبینێت و زوو واز لە کارەکەی دەھێنێت ئەگەر تەنھا نانپەیداکەری خێزانەکەی نەبوایە و قەرزەکانی باوکە مایەپووچەکەی نەدایەتەوە. لەکاتێکدا ھەوڵی جووڵە دەدات، گرێگۆر دەبینێت کە بەڕێوەبەری نووسینگەکەی، سەرۆکی کارمەندان، ھاتووە بۆ ئەوەی لێی بپرسێتەوە، و تووڕەیە لە ئامادەنەبوونی بێ پاساوی گرێگۆر.

گرێگۆر ھەوڵدەدات ھەم لەگەڵ بەڕێوەبەرەکە و ھەم لەگەڵ خێزانەکەیدا قسە بکات، بەڵام ھەموو ئەوەی لە پشتی دەرگاکەوە دەیبیستن دەنگی تێنەگەیشتووە. گرێگۆر بە زەحمەت خۆی بەسەر زەوییەکەدا ڕادەکێشێت و دەرگاکە دەکاتەوە. کارمەندەکە، بە بینینی گرێگۆری گۆڕاو، لە شوقەکە ھەڵدێت. خێزانی گرێگۆر تووشی ترس دەبن، و باوکی بەرەو ژوورەکەی پاڵی پێوەدەنێت. گرێگۆر بریندار دەبێت کاتێک ھەوڵدەدات بە زۆر خۆی بە دەروازە تەسکەکەدا تێپەڕێنێت بەڵام کاتێک باوکی پاڵی پێوەدەنێت، لە گیربوون ڕزگاری دەبێت.

بەھۆی وەرگۆڕانە چاوەڕواننەکراوەکەی گرێگۆرەوە، خێزانەکەی لە سەقامگیریی دارایی بێبەش دەبن. ئەوان گرێگۆر لە ژوورەکەیدا قفڵ دەکەن، و ئەو دەست دەکات بە قبوڵکردنی ناسنامە نوێیەکەی و خۆگونجاندن لەگەڵ جەستە نوێیەکەیدا. خوشکەکەی گرێتێ تاکە کەسە کە ئامادەیە خواردنی بۆ بھێنێت، و دەبینێت کە گرێگۆر تەنھا حەزی لە خواردنی گەنیوە. ئەو زۆربەی کاتەکانی بە خشەکردن بەسەر زەوی و دیوار و بنمیچدا بەسەر دەبات.

بە دۆزینەوەی کاتبەسەربردنە نوێیەکەی گرێگۆر، گرێتێ بڕیار دەدات کەلوپەلەکانی لابدات بۆ ئەوەی شوێنی زیاتری بۆ بکاتەوە. ئەو و دایکی دەست دەکەن بە بەتاڵکردنی ژوورەکە لە ھەموو شتێک، جگە لەو قەنەفەیەی کە گرێگۆر خۆی لەژێریدا دەشارێتەوە ھەرکاتێک کەسێک دێتە ژوورەوە. ئەو کردەوانەیان زۆر دڵتەنگی دەکەن، و دەترسێت کە ڕابردووی خۆی وەک مرۆڤ لەبیر بکات، و بە بێھیواییەوە ھەوڵدەدات تابلۆیەکی تایبەت و خۆشەویستی سەر دیوارەکە ڕزگار بکات کە وێنەی ژنێکی تێدایە کە فەرووی لەبەردایە. دایکی لە ھۆش خۆی دەچێت بە بینینی ئەو کە بە وێنەکەوە خۆی ھەڵواسیوە بۆ ئەوەی بیپارێزێت.

کاتێک گرێتێ بەپەلە لە ژوورەکە دەچێتە دەرەوە بۆ ئەوەی ھەندێک ڕۆنی بۆنخۆش بھێنێت، گرێگۆر بەدوایدا دەڕوات و کەمێک بریندار دەبێت کاتێک بوتڵێکی دەرمان لە دەستی دەکەوێت و دەشکێت. باوکیان دەگەڕێتەوە ماڵەوە و بە تووڕەییەوە سێو ھەڵدەداتە گرێگۆر، یەکێکیان لە پشتیدا گیر دەبێت و بە سەختی برینداری دەکات.

گرێگۆر بەدەست برینەکانییەوە دەناڵێنێت و زۆر کەم دەخوات. باوک و دایک و خوشکەکەی ھەموویان کار دەدۆزنەوە و ڕۆژ بە ڕۆژ زیاتر پشتگوێی دەخەن، و ژوورەکەی بۆ کۆگاکردن بەکاردەھێنن. بۆ ماوەیەک، خێزانەکەی دەرگای ژووری گرێگۆریان لە ئێواراندا بە کراوەیی جێدەھێشت بۆ ئەوەی گوێی لە قسەکانیان بێت، بەڵام ئەمە کەمتر ڕوودەدات کاتێک ژوورێک لە شوقەکە بە کرێ دەدەن بە سێ کرێچی پیاو، کە پێیان ناگوترێت دەربارەی گرێگۆر.

ڕۆژێک، خزمەتکارە ژنەکە، کە ھەموو ڕۆژێک کاتێک دەگات و پێش ئەوەی بڕوات، کورتە سەیرێکی گرێگۆر دەکات، لەبیری دەچێت دەرگاکەی بە تەواوی دابخات. گرێگۆر، کە بەھۆی کەمانژەنینی گرێتێ لە ژووری میواندا سەرنجی ڕادەکێشرێت، بە خشەکردن دێتە دەرەوە و لەلایەن کرێچییە بێئاگاکانەوە دەبینرێت، کە سکاڵا لە بارودۆخی ناتەندروستی شوقەکە دەکەن و دەڵێن دەڕۆن، و ھیچ پارەیەک نادەن بۆ ئەو ماوەیەی کە ماونەتەوە، و ڕەنگە ڕێکاری یاسایی بگرنەبەر.

گرێتێ، کە لە چاودێریکردنی گرێگۆر ماندوو بووە و تێدەگات کە بوونی ئەو چ بارگرانییەکە لەسەر ھەر ئەندامێکی خێزانەکە، بە دایک و باوکی دەڵێت کە دەبێت لە «ئەوە» ڕزگاریان بێت ئەگینا ھەموویان تیا دەچن. گرێگۆر، کە تێدەگات چیتر نایانەوێت، بە زەحمەت ڕێگای خۆی بەرەو ژوورەکەی دەگرێتەبەر و پێش خۆرھەڵاتن لە برساندا دەمرێت. تەرمەکەی لەلایەن خزمەتکارە ژنەکەوە دەدۆزرێتەوە، کە خێزانەکەی ئاگادار دەکاتەوە و پاشان تەرمەکە فڕێ دەدات.

باوک و دایک و خوشکە دڵئاسودە و گەشبینەکە ھەموویان ئەو ڕۆژە پشوو وەردەگرن. ئەوان بە ترام گەشت دەکەن بۆ لادێ و پلانی ئەوە دادەنێن کە بچنە شوقەیەکی بچووکترەوە بۆ پاشەکەوتکردنی پارە. لە ماوەی گەشتە کورتەکەدا، بەڕێز و خاتوو سامسا تێدەگەن کە، سەرەڕای سەختییەکان کە ھەندێک کاڵبوونەوەیان ھێناوەتە ڕوومەتی، گرێتێ گەورە بووە و بووەتە کچێکی گەنجی جوان و خاوەن لەشولارێکی ڕێک و بیر لەوە دەکەنەوە ھاوسەرێکی بۆ بدۆزنەوە.
## لێکدانەوەکان
وەک زۆربەی کارەکانی کافکا، «وەرگۆڕان» زیاتر لێکدانەوەی ئایینی (ماکس برۆد) یان دەروونی بۆ دەکرێت. بەتایبەتی باو بووە کە چیرۆکەکە وەک دەرخستنی گرێی باوکی کافکا بخوێنرێتەوە، وەک چۆن بۆ یەکەمجار لەلایەن چارڵز نیدەرەوە لە کتێبی «دەریای بەستوو: لێکۆڵینەوەیەک لە فرانتس کافکا» (١٩٤٨) کرا. جگە لە ڕوانگەی دەروونی، لێکدانەوەکانیش کە تیشک دەخەنە سەر لایەنە کۆمەڵایەتییەکان، کە خێزانی سامسا وەک وێناکردنی بارودۆخی گشتی کۆمەڵایەتی دەبینن، ھەروەھا شوێنکەوتوویەکی زۆریان بەدەستھێناوە.

ڤلادیمیر نابۆکۆڤ ئەو جۆرە لێکدانەوانەی ڕەتکردەوە و ئاماژەی بەوەدا کە لە ئاستی ھونەری کافکادا نین. ئەو لەبری ئەوە لێکدانەوەیەکی ھەڵبژارد کە وردەکارییە ھونەرییەکان ڕێنمایی دەکرد بەڵام ھەموو مانا ھێمایی و مەجازییەکانی دوورخستەوە. لە دژی تیۆری باوی گرێی باوک، تێبینی کرد کە خوشکەکەیە نەک باوکەکە کە دەبێت وەک دڵڕەقترین کەسی چیرۆکەکە ھەژمار بکرێت، چونکە ئەو کەسەیە کە لە پشتی گرێگۆرەوە خەنجەری لێدەدات. لە ڕوانگەی نابۆکۆڤەوە، تێمی سەرەکی گێڕانەوەکە خەباتی ھونەرمەندە بۆ مانەوە لە کۆمەڵگایەکدا کە پڕە لە خەڵکی بیرتەسک کە ھەنگاو بە ھەنگاو لەناوی دەبەن. لەسەر ستایلی کافکا، دەنووسێت، «ڕوونیی ستایلەکەی جەخت لەسەر دەوڵەمەندییە تاریکەکەی جیھانی خەیاڵی دەکاتەوە. دژایەتی و یەکڕیزی، ستایل و وێناکراو، وێناکردن و ئەفسانە بە شێوەیەکی یەکپارچە تێکەڵ بوون».

لە ساڵی ١٩٨٩، نینا پێلیکن شتراوس لێکدانەوەیەکی فێمینیستی بۆ «وەرگۆڕان» نووسی، و تێبینی ئەوەی کرد کە چیرۆکەکە تەنھا باس لە وەرگۆڕانی گرێگۆر ناکات بەڵکو باس لە وەرگۆڕانی خێزانەکەشی دەکات، و بە تایبەتی خوشکە بچووکەکەی، گرێتێ. شتراوس پێشنیاری کرد کە دەنگدانەوە کۆمەڵایەتی و دەروونشیکارییەکانی دەقەکە پشت بە ڕۆڵی گرێتێ وەک ژن، کچ، و خوشک دەبەستن، و ئەوەی کە لێکدانەوەکانی پێشوو نەیانتوانیوە دان بە گرنگیی ناوەندیی گرێتێدا بنێن لە چیرۆکەکەدا.

لە ساڵی ١٩٩٩، گێرھارد ڕیک ئاماژەی بەوەدا کە گرێگۆر و خوشکەکەی، گرێتێ، جووتێک پێکدەھێنن، کە نموونەی زۆرێک لە دەقەکانی کافکایە: لە کەسێکی پاسیڤ، تا ڕادەیەک توند، و کەسێکی تری چالاک، زیاتر شەھوانی، پێکدێت. دەرکەوتنی کەسایەتیگەلێک بەم جۆرە کەسایەتییە نزیکەی ناتەبایانەوە کە جووت پێکدەھێنن لە کارەکانی کافکادا دیار بووە ھەر لەو کاتەوەی کورتە چیرۆکی «وەسفی ململانێیەک»ی نووسیوە (بۆ نموونە گێڕەرەوە/پیاوی گەنج و «ئاشناکەی»). ھەروەھا لە «دادگایی» (جیۆرگ و ھاوڕێکەی لە ڕووسیا)، لە ھەر سێ ڕۆمانەکەیدا (بۆ نموونە ڕۆبینسن و دێلامارچ لە ئەمریکا) ھەروەھا لە کورتە چیرۆکەکانی «پزیشکێکی لادێ» (پزیشکی لادێ و زاوا) و «ھونەرمەندێکی برسێتی» (ھونەرمەندی برسێتی و پڵنگ) دەردەکەون. ڕیک ئەم جووتانە وەک بەشێک لە یەک کەسی تەنھا دەبینێت (ھەر بۆیەش لێکچوون لە نێوان ناوەکانی گرێگۆر و گرێتێدا ھەیە) و لە شیکاریی کۆتاییدا وەک دوو پێکھاتەی دیاریکەری کەسایەتیی نووسەر دەیانبینێت. ڕیک نەک تەنھا لە ژیانی کافکادا بەڵکو لە بەرھەمەکانیدا وەسفی شەڕێک لە نێوان ئەم دوو بەشەدا دەبینێت.

ڕاینەر شتاخ لە ساڵی ٢٠٠٤دا وتی کە ھیچ لێدوانێکی ڕوونکەرەوە پێویست نییە بۆ وێناکردنی چیرۆکەکە و ئەوەی کە بە خۆی باوەڕپێکەر، لەخۆگر، و تەنانەت ڕەھایە. ئەو باوەڕی وایە کە ھیچ گومانێک نییە چیرۆکەکە بۆ ناو قانوونی ئەدەبیاتی جیھانی وەردەگیرا تەنانەت ئەگەر ھیچ شتێکیشمان دەربارەی نووسەرەکەی نەزانیایە.

بە گوێرەی پیتەر-ئاندرێ ئاڵت (٢٠٠٥)، شێوەی مێرووەکە دەبێتە دەرخستنێکی توندی بوونی بێبەشکراوی گرێگۆر سامسا. کورتکراوەتەوە بۆ جێبەجێکردنی بەرپرسیارێتییە پیشەییەکانی، نیگەرانە لە مسۆگەرکردنی پێشکەوتنەکەی و دڵتەنگە بە ترسی ئەنجامدانی ھەڵەی بازرگانی، ئەو بوونەوەری ژیانێکی پیشەیی کاراییخوازە.

لە ساڵی ٢٠٠٧، ڕاڵف سوداو نووسیویەتی کە دەبێت سەرنجێکی تایبەت بدرێتە مۆتیڤەکانی خۆنەویستی و پشتگوێخستنی واقیع. ڕەفتاری پێشووتری گرێگۆر بە خۆبەدەستەوەدان و شانازیکردن بەوەی کە توانیویەتی ژیانێکی ئارام و بێخەم بۆ خێزانەکەی دابین بکات، تایبەتمەند بوو. کاتێک دەبینێت پێویستی بە یارمەتییە و لە مەترسی ئەوەدایە ببێتە مشەخۆر، نایەوێت دان بەمەدا بنێت بۆ خۆی و بەھۆی ئەو مامەڵەیەی لە خێزانەکەیەوە وەریدەگرێت، کە ڕۆژ بە ڕۆژ بێباکتر و تەنانەت دوژمنکارانەتر دەبن بەرامبەری، دڵشکاو بێت. بە گوێرەی سوداو، گرێگۆر دەست دەکات بە خۆئینکاریکردن بە شاردنەوەی دیمەنە دڵتەزێنەکەی لەژێر قەنەفەکە و وردە وردە برسیبوون، بەمەش پابەند دەبێت بە ئارەزووی کەم تا زۆر ئاشکرای خێزانەکەی. لاوازبوونی وردە وردە و «خۆکەمکردنەوەی» نیشانەی مانگرتنێکی کوشندەیە لە خواردن (کە لەلایەن گرێگۆرەوە نائاگایانە و سەرنەکەوتووە، و لەلایەن خێزانەکەیەوە تێنەگەیشتووە یان پشتگوێ خراوە). سوداو ھەروەھا ناوی ھەندێک لێکدەرەوەی ھەڵبژاردەی «وەرگۆڕان» دێنێت (بۆ نموونە بیکن، سۆکڵ، ساوتەرمایستەر و شوارتز) کە لای ئەوان گێڕانەوەکە مەجازێکە بۆ ئەو ئازارەی لە گولییەوە سەرچاوە دەگرێت، ھەڵھاتنێکە بۆ ناو نەخۆشییەکە یان دەرکەوتنی نیشانەیەکە، وێنەی بوونێکە کە بەھۆی کارەوە ناشرین کراوە، یان نمایشێکی ئاشکراکەرە کە ڕووکەش و سادەیی بارودۆخە ڕۆژانەییەکان دەشکێنێت و جەوھەرە دڕندەکەی ئاشکرا دەکات. سوداو زیاتر ئاماژە بەوە دەکات کە ستایلی نوێنەرایەتی کافکا لە لایەکەوە بە تێکەڵبوونی تایبەتمەندانەی ڕیالیزم و فانتازیا، مێشکێکی جیھانی، عەقڵانییەت، و ڕوونیی تێبینی، و لە لایەکی ترەوە بە گەمژەیی، نامۆیی، و ھەڵە، تایبەتمەندە. ھەروەھا ئاماژە بە توخمە گرۆتێسکی و تراجیکۆمیدییەکان، کە لە فیلمی بێدەنگ دەچن، دەکات.

فێرناندۆ بێرمێخۆ-ڕوبیۆ (٢٠١٢) دەڵێت کە چیرۆکەکە زۆرجار بە نادادپەروەرانە وەک کۆتایی پێنەھاتوو سەیر دەکرێت. ئەو وەسفەکانی گرێگۆر و ژینگەی خێزانەکەی لە «وەرگۆڕان»دا بە شێوەیەک دەخوێنێتەوە کە یەکتری دەدەنەوە. وەشانی تەواو پێچەوانە ھەن سەبارەت بە پشتی گرێگۆر، دەنگی، ئەوەی کە ئایا نەخۆشە یان پێشتر دەستی بە وەرگۆڕان کردووە، ئایا خەون دەبینێت یان نا، شایەنی چ جۆرە مامەڵەیەکە، لە ڕوانگەی ئەخلاقییەوە (تۆمەتی درۆ کە لەلایەن گرێتێوە دەکرێت)، و ئەوەی کە ئایا خێزانەکەی بێتاوانن یان نا. بێرمێخۆ-ڕوبیۆ جەخت لەوە دەکاتەوە کە کافکا لە ساڵی ١٩١٥ فەرمانی کردبوو کە نابێت ھیچ وێناکردنێک بۆ گرێگۆر ھەبێت. ئەو دەڵێت کە ڕێک ئەم نەبوونی گێڕەرەوەیەکی بینراوەیە کە بۆ پڕۆژەکەی کافکا گرنگە، چونکە ئەو کەسەی گرێگۆر وێنا دەکات، خۆی وەک گێڕەرەوەیەکی ھەمووشتزان ستایل دەکات. ھۆکارێکی تری دژایەتیکردنی کافکا بۆ ئەم جۆرە وێناکردنە ئەوەیە کە خوێنەر نابێت بە ھیچ شێوەیەک پێش خوێندنەوە لایەنگری بکات. ئەوەی کە وەسفەکان لەگەڵ یەکتردا ناگونجێن، ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە نابێت متمانە بە لێدوانە سەرەتاییەکە بکرێت. ئەگەر خوێنەر بە ڕستەی یەکەم فریو نەدرێت و ھێشتا گرێگۆر وەک مرۆڤێک بیربکاتەوە، دەبینێت کە چیرۆکەکە کۆتایی پێھاتووە و تێدەگات کە گرێگۆر قوربانیی تێکچوونی خۆیەتی.

ڤۆڵکەر دروکە (٢٠١٣) پێی وایە کە وەرگۆڕانێکی گرنگ لە چیرۆکەکەدا ھی گرێتێیە، و ناونیشانی چیرۆکەکە ڕەنگە ئاراستەی ئەویش کرابێت ھەروەک گرێگۆر. وەرگۆڕانی گرێگۆر بە سیسبوون و لە کۆتاییدا مردنی بەدوادادێت. گرێتێ، بە پێچەوانەوە، لە ئەنجامی بارودۆخی نوێی خێزانەکەدا پێدەگات و بەرپرسیارێتی لە ئەستۆ دەگرێت. لە کۆتاییدا – دوای مردنی براکەی – دایک و باوکیش تێبینی دەکەن کە کچەکەیان، «کە ھەموو کاتێک زیاتر زیندوو دەبووەوە، ... لەم دواییانەدا چرۆی کردبوو و ببووە کچێکی جوان و ڕێک»، و دەیانەوێت ھاوبەشێکی بۆ بدۆزنەوە. لەم ڕوانگەیەوە وەرگۆڕانی گرێتێ لە کچێکەوە بۆ ژنێک، تێمێکی ژێردەقی چیرۆکەکەیە.

ئالان بێڤریج (٢٠٠٩) پێی وایە چیرۆکەکە کاریگەرییە دابڕێنەرەکانی جیاوازبوون لە دەوروبەرەکەت نیشان دەدات. ھەروەھا دەڵێت کە چیرۆکەکە «نیشانی دەدات چەندە ئاسانە بۆ چاودێران و کارمەندانی دەروونی کە بەبێ مەبەست دڵڕەق بن بەرامبەر بە نەخۆشەکان». کاردانەوەی خێزانەکە شانبەشانی ئازارەکانی گرێگۆر دەکرێت وەک مەجازێک بۆ بوونی تاکێکی خاوەن پێداویستی تایبەت لە خێزانەکەدا و ئەو ئاستەنگانەی لەگەڵیدا دێن، نەک تەنھا بۆ تاکەکە بەڵکو بۆ خودی خێزانەکەش، سەیر بکرێت.

ستانلی کۆرنگۆڵد دەڵێت کە گرێی ئۆدیپ ھاندەرێکی سەرەکییە بۆ تێخستنی ڕاکێشرانی گرێگۆر بەرامبەر بە خوشکەکەی لەلایەن کافکاوە، چونکە پەیوەندییەکەی دەکرێت وەک کەمێک مەحرەم-شکێنی سەیر بکرێت. کۆرنگۆڵد دەڵێت کە پەیوەندی کافکا لەگەڵ خوشکە بچووکەکەیدا، ئۆتلا، ڕەنگە ھاوشێوەی پەیوەندی گرێگۆر بێت لەگەڵ گرێتێ، چونکە ئۆتلا ڕێگەی دابوو فرانتس لەگەڵی بژی لە کاتێکدا نەخۆش بوو. کۆرنگۆڵد ھەروەھا دەڵێت کە خودی خێزانەکەش تووشی وەرگۆڕان دەبێت، بەتایبەتی گرێتێ، کە لەبەر پێویستی دەگۆڕێت بۆ چاودێرێک.

## چاپەکان
### بە کوردی
* ٢٠١١: پێشەوا فەتاح
** ٢٠١١ (چاپی یەکەم). *ڕموزنبوون و پاڤانا*، فرانس کافکا و ژۆن ماغی گوستاڤ لوکلێزیۆ. زنجیرەی کتێبی گۆڤاری ھەنار، ژمارە ٣٧. بەڕێوەبەرێتیی چاپ و بڵاوکردنەوەی سلێمانی. چاپخانەی کارۆ. ١٥٤ لاپەڕە.
** ٢٠١٤ (چاپی دووەم). *مەسخ*، فرانس کافکا. زنجیرە بڵاوکراوەکانی ناوەندی غەزەلنووس، ژمارە ٤١. ناوەندی غەزەلنووس. چاپخانەی تاران.
** ٢٠١٧ (چاپی سێیەم). *مەسخ*، فرانس کافکا. زنجیرە بڵاوکراوەکانی ناوەندی غەزەلنووس، ژمارە ١٧١. ناوەندی غەزەلنووس. چاپخانەی تاران. ١٢٤ لاپەڕە.

## سەرچاوەکان

ویکیی ئینگلیزی: ئەیلوولی ٢٠١٤

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کارەکانی فرانتس کافکا
پۆل:کتێبە ئەدەبییەکان
پۆل:کتێبەکانی ١٩١٥
پۆل:کتێبە ئەڵمانییەکان
پۆل:کورتەڕۆمانەکان
پۆل:خەیاڵ دەربارەی شێوەگۆڕین
پۆل:کورتە چیرۆکانەی کراون بە فیلم