فەرموودەناسی

**فەرموودەناسی** یان **زانستی فەرموودە** (، *زانستی حەدیس*) ئەو زانستەیە کە گرنگی بە فەرموودەکانی پێغەمبەری ئیسلام دەدات. فەرموودەکان بەپێی بەھێزی و لاوازی یان دروستی و ھەڵبەستراو جیادەکاتەوە. بنەمای جیاکردنەوەی فەرموودەکان بەپێی یاسا، باری دەروونی، زیرەکی و ڕاستگۆیی ئەو کەسەیە کە فەرموودەیەک دەگێڕێتەوە.

## مێژوو و سەرەتای ڕێسا و یاساکان
سەرەتاکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئیمامی شافعی لەھەردوو کتێبی (). پاش ئەویش ئیمامی موسلیم لە کتێبەکەیدا ھەندێک یاسای باسکردووە. پاش ئەویش ئیمامی ئەبو داودی سەجستانی و دوای ئەویش ئیمامی ترمزی. چەندین زانای تر نووسراوی تایبەت بەم زانستە نووسیوەتەوە.

## کتێبە تایبەتەکانی زانستەکە
لەساڵانی نیوەی یەکەمی سەدەی چوارەمی کۆچی یەکەم کتێبی تایبەت بەڕێسا و زاراوەکانی ئەو زانستە نووسرایەوە.
* یەکەم کتێب بەناوی () لەنووسینی () قازی محەممەدەلحەسەنی عەندولڕەحمانی ڕامەھورموزییە، زۆرێک لەبابەتەکانی تێدایە بەڵام گشتگر نییە.
* ئیمامی حاکم نەیسابوری کتێبێکی دانا و تێیدا باسی پەنجا جۆر زاراوەی فەرموودەی کرد و ناوی () بوو.
* ئەبووبەکر ئەحمەد عەلی سابت کەناسراوە خەتیبی بەغدادی کتێبێکی دانا بەناوی () و دواتر کتێبێکی تری دانا لەسەر ئادابی ئەو کەسانەی کە فەرموودە دەگێڕنەوە بەناوی ().
* ئیبن سەلاحی شارەزووری کتێبێکی نووسی بەناوی () و دواتر بە () ناوی دەرکرد.
* چەندین زانای تر ھەستاون بەکورتکردنەوەی کتێبەکەی ئیبن سەڵاحی شارەزووری و لەوانە حافزی عێراقی ھەستاوە کردوویەتی بەھۆنراوە و شتی تریشی بۆ زیادکردووە و بە () ناوی دەرکردووە.
* لەساڵانی سەدەی یانزدەیەمی کۆچی دا عومەر محەممەد بەیقوونی ھۆنراوەیەکی کورتی لەسەر زانستی فەرموودە دانا و بە () دانا.
* ئەمجەد محەممەد زاھید شێخ محەممەد کەدانشتووی شاری دەربەندیخانە ھۆنراوەیەکی کوردی لەسەر زانستەکە نووسیوە.

## ھۆنراوەی [[بەیقوونیە]]

**متن المنظمومة البيقونية**
بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ

## ھۆنراوە کوردییەکە

**دیاری دەربەندیخانی لەزانستی فەرموودە**

## لەزاراوەکانی فەرموودەزانی

## جۆرەکانی فەرموودە
جۆرەکانی فەرموودە زیاتر لە ٦٠ جۆرە لەھەندێک سەرچاوەدا و ئەمەش ھەندێک لەجۆرەکانی فەرموودەیە:
# فەرموودەی سەحیح.
# فەرموودەی حەسەن.
# فەرموودەی زەعیف.
# فەرموودەی مەرفوع.
# فەرموودەی موڕسەل.
# فەرموودەی مەوقوف
# فەرموودەی مەقتوع.
# فەرموودەی مونقەتیع.
# فەرموودەی موسنەد.
# فەرموودەی موتەسیل.
# فەرموودەی موسەلسەل.
# فەرموودەی عەزیز.
# فەرموودەی مەشھوور.
# فەرموودەی غەریب.
# فەرموودەی موتەواتر.
# فەرموودەی مودەبەج.
# فەرموودەی مەوزوع.
# فەرموودەی مونکەڕ.
# فەرموودەی مەتڕوک.
## فەرموودەی موزتەڕیب.
# فەرموودەی مودڕەج.
# فەرموودەی مەقلوب.
# فەرموودەی موعەلەل.
# فەرموودەی مودەلەس.
# فەرموودەی موڕسەلی خەفی.
# فەرموودەی موعەنعەن.
# فەرموودەی شاز.
# فەرموودەی موسەححەف.
# فەرموودەی مەعڕووف.
# فەرموودەی موعزەڵ.
# فەرموودەی موعەلەق.
#و چەندانی تریش…

## ڕێگاکانی وەرگرتنی فەرموودە
# : ئەوەیە کە مامۆستاکە فەرموودەکە دەخوێنێتەوە و قوتابییەکەش گوێی لێ دەگرێت، ئیتر بینوسێتەوە یان تەنھا گوێ بگرێت.
# : ئەوەیە کە قوتابییەکە ئەو فەرموودانەی کە مامۆستاکەی گێڕاوییەتییەوە، بیانخوێنێتەوە و مامۆستاکەش گوێی بۆ بگرێت و لێی ببیستێت.
# : ئەوەیە کە مامۆستاکە مۆڵەتی گێڕانەوەی فەرموودەیەک یان چەند فەرموودەیەک یان کتێبێکی فەموودەی بدات بە قوتابییەک، ئیتر ئەو مۆڵەت پێدانە زارەکی بێت یان نووسین.
# : دوو جۆرە:
## مۆڵەتی لەگەڵدایە، وەک ئەوەی مامۆستاکە کتێبێکی خۆی بدات بە قوتابییەکە و پێشی بڵێت: ئەمە ڕیوایەتی منە لە فڵانە مامۆستاوە، و تۆش لەمنی بگێڕەوە، لەوانەیە کتێبەکە پێشکەش بە قوتابییەکە بکات یان وێنەیەکی کتێبەکەی بداتێ.
## مۆڵەتی لەگەڵدا نییە، وەک ئەوەی کە مامۆستاکە کتێبێکی خۆی بدات بە قوتابییەکە و پێی بڵێت من ئەم کتێبەم لەمامۆستایەکی خۆم بیستووە.
# : دەکرێت بە مۆڵەتەوە بێت یان بێ مۆڵەت بێت، وەکو ئەوەی مامۆستاکە ئەوەی کەبیستوویەتی لەمامۆستایەکی خۆی بۆ یەکێک لەقوتابییەکانی.
# : وەکو ئەوەی کەمامۆستایەک بە قوتابییەکی خۆی ڕابگەیەنێت کە فڵانە فەرموودە یان فڵانە کتێبی لەمامۆستاکەی خۆیەوە بیستووە.
# : وەکو ئەوەی کە مامۆستایەک لەکاتی سەرەمەرگیدا یان لەکاتی گەشت و سەفەرێکیدا وەسیەت بکات بۆ کەسێک کەیەکێک لەو کتێبانەی بدرێتێ کە ئەو گێڕاوییەتییەوە.
# : وەکو ئەوەی کەسێک فەرموودەیەک یان چەند فەرموودەیەک یان کتێبێک بدۆزێتەوە کەدەستنووسی مامۆستایەکی ناسراو بێت و پێشتریش گێڕدرابێتەوە، کەچی ئەو کەسە نەبیستوویەتی لەو مامۆستایە و نەمۆڵەتی گێڕانەوەی لێ وەرگرتووە.

### کتێبی تایبەت
* بۆ ڕێگای زیاتر و چۆنییەتی پێ وەرگرتیان سەیری ئەمانە بکە:
#  - ١٠٤ ~ ١١٦.
#  - ٢٩٢ ~ ٣٣٦.

## سەرچاوەکان
* کتێبی (*فەرموودەناسی* ڕوونکردنەوەیەکی بەسوودە لەسەر (ھۆنراوەی بەیقوونی) لەزانستی فەرموودە) لە نووسینی (ئەمجەد محەممەد زاھید شێخ محەممەد) -- لاپەڕەکانی (٧ و ٨ و ١١ و ١٧ تا ٢٢ و ٣١)

## سەرچاوەکان

پۆل:فەرموودە
پۆل:فەرموودەزانی
پۆل:زانستە ئیسلامییەکان