open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئێدوارد سنۆدن

وێنۆک|ئێدوارد سنۆودن
**ئیدوارد جۆزێف سنۆودن** (لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٨٣) بەڵێندەرێکی تەکنیکی ئەمریکی و بریکاری دەزگای ھەواڵگری ناوەندی کە وەک بەڵێندەرێک بۆ دەزگای ئاسایشی نیشتمانی کاری کردووە پێش ئەوەی وردەکارییەکانی بەرنامەی سیخوڕی پریزم بۆ ڕۆژنامەکان دزەپێبکات. لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٣ سنۆودن زانیارییە نھێنییە سەرەکییەکانی دەزگای ئاسایشی نیشتمانیی دزەپێکرد، لەنێویاندا بەرنامەی پریزم، بۆ ڕۆژنامەکانی گاردیەن و واشنتۆن پۆست.
لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٣، دەسەڵاتی دادوەری ئەمریکا بە فەرمی تۆمەتی سیخوڕی، دزینی خاوەندارێتی و ماڵی میری، گەیاندنی زانیاری بەرگری نیشتمانی بەبێ مۆڵەت و گەیاندنێکی بە مەبەست بۆ زانیاری ھەواڵگری نھێنی بە کەسێک کە دەسەڵاتی بینینی نییە، تاوانبار کرد.

لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣، میری ھۆنگ کۆنگ ڕای گەیاند، «سنۆودن بەبێ ناچاری بە ڕێگەیەکی یاسایی و ئاساییەوە بەرەو وڵاتی سێیەم ڕۆیشت»، کە ڕۆژێک دوای ئەوەی ئەمریکا داواکارییەکی پێشکەش بە میری ھۆنگ کۆنگ کرد بۆ ڕادەستکردنەوەی خێرا. لە لێدوانێکیدا بۆ ڕۆژنامەی گاردیانی بەریتانی، سنۆودن وتی ھۆنگ کۆنگی وەک یەکەم شوێنی مەبەست ھەڵبژاردووە، چونکە «چوارچێوەیەکی گونجاوی چاند و یاسایی دابینکردووە بۆ ئەوەی ڕێگەم پێبدات کاربکەم بەبێ ئەوەی دەستبەجێ دەستگیربکرێم». و ئەمریکا ڕای گەیاند کە ڕەگەزنامەی سنۆودنی ھەڵوەشاندووەتەوە. سنۆودن دووپاتی کردەوە کە ھەموو ئەو بەڵگەنامانەی کە ھەیبوو ڕادەستی ڕۆژنامەنووسانی کردووە کە لە ھۆنگ کۆنگ بووە، پێش ئەوەی بەرەو ڕووسیا بڕوات. و کە توانی بەڵگەنامەکان لە ھەواڵگری چینی بپارێزێت بەھۆی ئەو ئەزموونەی کە لەسەریان بەدەستی ھێناوە لەکاتی کارکردن لە دەزگای ئاسایشی نیشتمانی ئەمریکا. لە ساڵی ٢٠١٣ سنۆودن خەڵاتی سام ئادەمزی وەرگرت. پاڵێوراوی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی بوو.

سنۆودن لەبەردەم دەسەڵاتدارانی ئەمریکادا بە ھەڵاتوو لە دادپەروەری دادەنرێت، کە بە سیخوڕی و دزینی خاوەندارێتی و ماڵی میری تاوانبار دەکەن. لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٤ چەند دەزگایەکی ڕاگەیاندن و ڕامیار داوای لێبووردنی گشتی سنۆودنیان کرد، ھەندێکی تریش داوای زیندانیکردن یان کوشتنی سنۆودنیان کرد. سنۆودن لە شوێنێکی ئاشکرا نەکراو لە ڕووسیا دەژی و بە گوتەی ڕامیاری ئەڵمانی ھانس کریستیان سترۆبل، سنۆودن ھێشتا ھەوڵدەدات پەنابەری ڕامیاری ھەمیشەیی لە وڵاتێکی «دیموکراسی» وەک ئەڵمانیا یان فەڕەنسا بەدەستبھێنێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە ڕووسیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:ئێدوارد سنۆدن
پۆل:ویکیلیکس
پۆل:زانیاریدەرە ئەمریکییەکان
ھێنری فۆندا

**ھێنری فۆندا** ناوی تەواوی **ھێنری جەینیس فۆندا**، (بە ئینگلیزی: Henry Fonda)، لەدایکبووی: ١٦ی ئایاری ١٩٠٥، ئەکتەرێکی ئەمریکی فیلم و سەر تەختەی شانۆ بوو. لە ساڵی ١٩٢٨ـەوە تا ١٩٨٢ خەریکی کاری نواندن بووە. فۆندا لە ١٩٣٨ لە شانۆکانی (White Plains) و (New York) لەگەڵ (ژۆن تۆمپکینس)دا دەرکەوت. فۆندا لە ساڵی ١٩٣٥ بۆ یەکەم جار لە ھۆلیوودـدا دەرکەوت. وە ھەروەھا دوای ئەوەی کە پاڵێورا بۆ وەرگرتنی خەڵاتی ئۆسکار بۆ فیلمی (The Grapes of Wrath) ناوبانگی دەرکرد. وە لە ١٢ی ئابی ١٩٨٢ـدا مرد.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Henry Fonda

پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما
پۆل:مردووانی ١٩٨٢
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی
پۆل:وەرگری خەڵاتی ڕێزلێنانی ئەکادیمیا
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری بیانیی بافتا
ھێرمەن ڤان ڕۆمپوی

thumb|هێرمان ڤان رۆمپوی
**هێرمان ڤان رۆمپوی** لەدایکبووی ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٧ کەسایەتی بولگاری و یەکەمین سەرۆک کونسڵی یەکێتیی ئەورووپا یە ئەمەش لەوەتەی ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ بوو ، هێرمان پێشتر سەرۆک وەزیرانی بولگاریاش بووە لەماوەی ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ تاکوو ٢٥ی تشرینی دووەمی  ٢٠٠٩ وەهەروەها وەزیری بودجەی بولگاریا بوو لەماوەی ٥ی ئەیلوولی ١٩٩٣ تاکوو ١٢ی تەمموزی ١٩٩٩

## سەرچاوە

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
پۆل:سیاسەتوانە بەلجیکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:کاسۆلیکییە ڕۆمانییە بەلجیکییەکان
نووری سەعید

**نووری پاشا سەعید** (؛ ١٨٨٨ – ١٥ی تەممووزی ١٩٥٨) سیاسەتمەدارێکی عێراقی بووە و ١٤ جار وەک سەرۆک وەزیرانی شانشینی عێراق کاری کردووە، لە وەزارەتەکەی ٢٣ی ئازاری ١٩٣٠ تا وەزارەتەکەی ١ی ئایاری ١٩٥٨، کەسایەتییەکی سیاسی مشتومڕاوی بووە تا ئێستاش، بۆچوونەکانیش لەبارەیەوە جیاواز بوون. بەھۆی ئەو کودەتایانەی کە لە دژی داڕێژراون، دووجار ناچار بووە لە عێراق ھەڵبێت. ناوبراو لە بەغدا لە گەڕەکی تەپە کورد لە نێوان گەڕەکی ئەلفەزل و ئەلمەیدان لەدایکبووە و دەرچووی ئەکادیمیای سەربازی لە ئەستەنبوڵ بووە و لەوێ لە سوپای عوسمانیدا خزمەتی کردووە و بەشداری لە ڕاپەڕینی عەرەبی کردووە و پەیوەندی بە شا فەیسەڵەوە کردووە لە سووریا. دوای شکستی شا فەیسەڵ لە دامەزراندنی شانشینی لە سووریا لەسەر دەستی سوپای فەڕەنسا، گەڕایەوە بۆ عێراق و بەشداری کرد لە دامەزراندنی شانشینی عێراق و سوپای عێراق.

## ژیاننامە
نووری سەعید سیاسەتمەداری عێراقی بوو لە سەردەمی ئیستعماری عێراق لەلایەن بریتانیاوە، سەرۆک وەزیرانی ئەو وڵاتە بوو. ئەو حەوت جار لە نێوان ساڵانی ١٩٣٠ ھەتا ١٩٥٨ بوو بە سەرۆک وەزیرانی عێراق. نووری سەعید بە لایەنگری بریتانیا ناسراوە و دوژمنی زۆری لە نێو عێراقدا ھەبووە. ئەو لە بەر لایەنگری بریتانیا دوو جار ناچار بوو، ڕا بکات بەڵام ھەر دوو جار گەڕایەوە سەر کار. لە ساڵی ١٩٥٨ و لە دوای کوودتای عەبدولکەریم قاسم، نووری سەعید ویستی لە وڵات ڕا بکات بەڵام بە گوللە پێکرا و کوژرا. دواتریش تەرمەکەی کەوتە دەستی خەڵکی عێراق و کوت کوت کرایەوە.

## بەرھەمەکانی
* أحادیث فی الاجتماعات الصحفیة.
* استقلال العرب وحدتھم.
* محاضرات عن الحرکات العسکریة للجیش العربی فی الحجاز وسوریا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٨
پۆل:مردووانی ١٩٥٨
پۆل:سەرۆک وەزیرانە ئیعدام کراوەکان
پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون
پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق
پۆل:خەڵکی بەغدا
کەمال حەسەن

thumb|چەپ|کەمال حەسەن - ٢٠١٣
**کەمال حەسەن** (بە ئینگلیزی: Kamal Hassan) (لەدایکبووی ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٥٤) ئەکتەر و سیناریۆنووس و گۆرانینووسێکی هیندییە. کەمال حەسەن چەندین خەڵاتی بۆ فیلمی هیندی وەرگرتووە. کەمال حەسەن لە ساڵی (١٩٥٩)ەوە کاری نواندن دەکات. کەمال حەسەن ناسراوە بەهۆی فیلمی  Nayagan (١٩٨٧) کە ئەم فیلمە لەلایەن گۆڤاری تایمەوە بە یەکێک لە فیلمەکانی هەموو کات دیاریکراوە.

## ٢٠١٠–ئێستا

## ١٩٩٩-٢٠٠٠

## ١٩٩٠-١٩٩٩

## ١٩٥٩-١٩٨٩

## سەرچاوە
http://en.wikipedia.org/wiki/Kamal_Haasan

## پەراوێز

پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ھیندی
پۆل:سیناریۆنووسانی ھیندی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی
پۆل:کەمال حەسەن
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی
پۆل:ئاوازدانەری هیندی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی هیندی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ھیندی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئاوازدانەری ھیندی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی نیشتمانیی باشترین ئەکتەر
پۆل:ئەکتەر-سیاسەتمەدارەکانی ھیندستان
دەزگای ناوەندیی ئامار

**دەزگای ناوەندیی ئامار و تەکنەلۆژیای زانیاری** ([) دەزگای ئاماری حکوومەتی عێراقە. ئیدارەی ناوەندیی ئەم دەزگایە لە بەغدا ھەڵکەوتووە.

## پەراوێز

## بەستەر بۆ دەرەوە
* دەزگای ناوەندیی ئامار 
* دەزگای ناوەندیی ئامار 

پۆل:حکوومەتی عێراق
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا

**فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا** کە بە **فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سەددام**یش ناسراوە، گەورەترین فڕۆکەخانەی عێراقە. ئەم فڕۆکەخانە کەوتووەتە ١٦ کیلۆمەتری ڕۆژاوای بەغدا. فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا بنکەی کۆمپانیای نەتەوەیی ھێڵە ئاسمانیەکانی عێراقە.

## سەرچاوەکان


پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی بەغدا
پۆل:فڕۆکەخانەکانی عێراق
پۆل:سەددام حوسێن
مۆزەخانەی نەتەوەییی عێراق

**مۆزەخانەی نەتەوەییی عێراق** () مۆزەخانەیەکە لە شاری بەغدا کە بە مۆزەخانەی بەغداش ناسراوە. لەم مۆزەخانەدا شتە بەنرخەکانی شارستانیەتەکانی مێزۆپۆتامیا وەکوو ئەکەدییەکان و سوومەرییەکان ھەڵدەگیرێن. ئەم مۆزەخانە لە ساڵی ١٩٢٦ەوە کراوەتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق
پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی بەغدا
شەڕی دمدم

**شەڕی دمدم** یان **شەڕی قەڵای دمدم** ئەو شەڕە بوو کە لە نێوان سەفەوییەکان و کوردانی ھۆزی برادۆستی سوننەەکان ڕوویدا. شەڕەکە لە تشرینی دووەمی ١٦٠٩ زایینی دەستی پێکرد وە لە ھاوینی ساڵی ١٦١٠ کۆتایی ھات، بەپێی سەرچاوەکان شەڕەکە لە ناوچەی برادۆست لە دەریاچەی ورمێ ڕووی داوە، لە بەرەی کوردەکان ئەمیر خانی لەپ زێڕین سەرکردە بووە کە سەرکردایەتی ڕاپەڕینی برادۆستی کردووە، و لە دژی ئەوانیش شا عەباسی سەفەوی و حاتەم بەگ سەرکردەی بەرەی سەفەوییەکان بوون تا ئێستاش ھیچ سەرچاوەیەکی زانستی ئاماری کوژراوانی شەڕەکەی نەسەلماندووە.

## پشت ڕووداوەکان
بە درێژایی سەدەی ١٧ شا و پادشا سەفەوییەکانی ئێران ڕێوشوێنی توندیان گرتووەتە بەر لە دژی ھۆزە کوردە ئازادیخوازەکان لە بەشی ڕۆژاوای وڵاتەکە. شا عەباسی یەکەم، بیری لەوە دەکردەوە کە ئایا سەرکوتکردن باشترە یان گفتووگۆ و ئاشتی لە نێوان کورد و تورکماندا بپارێزێت. خانی لەپ زێڕین، فەرمانڕەوای میرنشینی برادۆست، کە قەڵای دمدمی لە نزیک ڕۆژاوای دەریاچەی ورمێ دروستکرد و لە دژی سەفەوییەکان وەستایەوە، بووە بەھۆی دروست بوونی ململانێیەک لە نێوان سەفەوی و کوردەکان.

## گەمارۆدان
باسی مێژوویی بەڵگەدار ھەیە سەبارەت بە گەمارۆیەکی درێژخایەن لە ساڵی ١٦٠٩ تا ١٦١٠ لە نێوان کورد و سەفەوییەکان. کورد لە ڕووی ژمارەیی و پێشکەوتووییەوە لە دۆخێکی خراپدا بوو، بەڵام توانی سەنگەرەکانی بە پتەوی بھێڵێتەوە و بۆ ماوەیەکی درێژ بەرگری بکات؛ دوای گەمارۆدانەکە کە نزیکەی ساڵێکی خایاند، وەزیری باڵای سەفەوییەکان، حاتم بەگ ئاردوبادی، قەڵاکەی گرت و سەربازگە و پارێزەرانی قەڵا کوردییەکەی کۆمەڵکوژ کرد.

## دمدم لە وێژەی کوردیدا
لە وێژەی کوردیدا باسێکی زۆر لەبارەی دمدم کراوە، لەوانە:
* دمدم، لە نووسینی حاجی جندی
* دمدم، لە نووسینی عەرەبی شەمۆ
* دمدم، لە نووسینی ئۆردیخانی جەلیل
*بەردینە، لە نووسینی سەید قادر ھیدایەتی

## سەرچاوەکان

پۆل:ململانێکانی ١٦٠٩
پۆل:ململانێکانی ١٦١٠
پۆل:مێژووی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:مێژووی کوردستان
ھومایوون شەجەریان

**ھومایوون شەجەریان** (؛ لەدایکبووی ٢١ی ئایاری ١٩٧٥ لە تاران) گۆرانیبێژێکی مووزیکی میللیی ئێرانییە. لە بنەماڵەیەکی پڕ لە ھەستی مووزیک لەدایکبووە. ھومایوون کوڕی محەممەدڕەزا شەجەریانە. ھەر لە منداڵییەوە خۆشەویستی زۆری بۆ مووزیک و ڕیتم ھەبووە و دواتر لەڕێگەی باوکییەوە لەلای ناسر فەرھەنگفەر فێری تەکنیک و ناسینی ڕیتم بووە و بۆ چەندین ساڵ لای جەمشیدی مووحێبی بەردەوام بووە. لە تەمەنی ١٠ ساڵیدا لەگەڵ خوشکەکانیدا لای باوکیان گۆرانییان دەستپێکرد. دواتر بۆ پسپۆڕی خۆی کەمانچەی ھەڵبژارد، و لە ھەمان کاتدا لای ئەردەشیر کامکار فێری تار و سەنتوور بوو. دواتر لە کۆنسێرتەکانی باوکیدا بەشداریی کردووە. ھومایوون یەکەم ئەلبومی سەربەخۆی خۆی بەناوی «نەسیمی وەسڵ» لە ساڵی ٢٠٠٣دا بڵاو کردەوە و خاوەنی یەک کچە بەناوی یاسەمین شەجەریان.

## پیشە

ھومایوون لە ٢١ی ئابی ٢٠٢٢، لە کەناڵی فەرمیی خۆی لە یووتیووب دوو پارچەڤیدیۆی بە ناوەکانی «مینا» و «شیرین سەوزە» کە دوو گۆرانیی فۆلکلۆریی کوردین بڵاو کردەوە و ڕۆژی دواتریش تەواوی ھەردوو گۆرانییەکەی بڵاو کردەوە.

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:ژەنیارانی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژانی کلاسیکیی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تاران
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی
تەختی سلێمان

**تەخت سلێمان** شوێنێکی مێژوویی لە نزیکی شاری تیکاب و گوندی تەخت سلێمان (نوسرەتاوا) لە پارێزگای ورمێ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. تەخت سلێمان پێشتر ناوی *گنزک*، *گادزا*، *چئچست* و *شیچ* بووە؛ بەڵام لە ئەوڕۆدا ھەر بە تەخت سلێمان ناو دەبرێت. تەخت سلێمان بە درێژایی مێژوودا شوێنی فەرمانڕەوایی مادەکان، ھەخامەنشییەکان، ئەشکانییەکان، ساسانییەکان و مەغۆلان بووە. دوای ڕووخانی حکوومەتی ئەسکەندەر تەخت سلێمان بووەتە پایتەختی حکوومەتی مادی بچووک.

## سەرچاوەکان


پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران
پۆل:ئاورخانەکان
پۆل:مێژووی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:نژیاروانیی ئێرانی
پۆل:شارستانی تەکاب
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئێران
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:سولەیمان
پۆل:قەڵاکان لە ئێران
کارلۆ ئەنچێلۆتی

وێنۆک|کارلۆ ئەنچێلۆتی ڕاهێنەری یانەی ڕیال مەدرید.
**کارلۆ ئەنچێلۆتی** لەدایکبووی ١٠ی حوزەیرانی ١٩٥٩، یاریزان و ڕاھێنەرێکی تۆپی پێی بە ڕەگەز ئیتاڵییە و لە ئێستادا ڕاھێنەری هەڵبژاردەی بەڕازیلە **ئەنچێلۆتی** **کارلیتۆ** نازناوەکەیەتی و پێشتریش وەک یاریکەر لەیانەکانی پارما و ڕۆما و ئەی سی میلان یاری کردووە کە ھەرسێکیان یانەی ئیتاڵیین و لەگەڵ ھەڵبژاردەی نیشتیمانیی ئیتاڵیا لەکۆی ٢٦ یاری گۆڵێکی تۆمارکردووە لەگەڵ ئەوەش دەرکەوتنی ئەنچێلۆتی وەک یاریزانێک کەمتر بووە لەوەی وەک ئەرکی ڕاھێنەر ڕاھێنەرایەتی یانەکان کردبێت. ئەنچێلۆتی لەم ئەرکەیدا، ئەرکی ڕاھێنەرایەتی یانەکانی ڕێگینای ئیتاڵی، پاڕمای ئیتاڵی، یۆڤێنتوسی ئیتاڵی، ئەی سی میلانی ئیتاڵی، چێڵسیی ئینگلیزی، پاریس سان جێرمانی فەڕەنسی، بایڕن میونشنی ئەڵمانی کردووە.

## دەستکەوتەکان
### وەک یاریزان
وێنۆک|کارڵۆ ئەنشیلۆتی لەکاتی یاریکردنی بۆ یانەی ڕۆمای ئیتاڵی لە وەرزی (١٩٨٣–١٩٨٤)**[[یانەی تۆپی پێی ڕۆما|ڕۆما]]ی ئیتاڵی**
* خولی ئیتاڵی - ٣ جار
* جامی ئیتاڵیا - ٤ جار
* جامی جیھانی یانەکان - ٢ جار
* جامی ئەورووپا - ٢ جار
* جامی سووپەری ئەورووپی - ٢ جار
* جامی سوپەری ئیتاڵی - ١ جار

### ڕێبازی ڕاھێنەرایەتی
:**- [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یۆڤینتۆس]]ی ئیتاڵی (١٩٩٩–٢٠٠١)**
- دوو جار جامی ئینتەرتۆتۆ ساڵەکانی (١٩٩٩ و ٢٠٠٠)
:**- [[ئەی سی میلان]]ی ئیتاڵی (٢٠٠١–٢٠٠٩)**
:
:
* جامی ئیتاڵیا یەک جار وەرزی ٢٠٠٢–٢٠٠٣
* خولی ئیتاڵیا یەک جار وەرزی ٢٠٠٣–٢٠٠٤
* جامی سووپەری ئیتاڵی یەک جار ساڵی ٢٠٠٤
* خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا دوو جار وەرزەکانی ٢٠٠٢–٢٠٠٣ و وەرزی ٢٠٠٦–٢٠٠٧
* جامی سووپەری ئەورووپی ساڵەکانی ٢٠٠٣ و ٢٠٠٧
* جامی جیھانیی یانەکان یەک جار ٢٠٠٧

**- [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]] ئینگلیزی (٢٠٠٩–٢٠١١)**
:
* خولی نایابی ئینگلیزی ناسراو بە پڕیمەرلیگ یەک جار ٢٠٠٩–٢٠١٠
* جامی ئێف ئەی ناسراو بە جامی ڕابیتەی ئینگلیزی یەک جار وەرزی ٢٠٠٩–٢٠١٠

:
:**- [[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان|پاریس سان جێرمان]] ی فەڕەنسی (٢٠١١–٢٠١٣)**
:
* خولی فەڕەنسا یەک جار وەرزی ٢٠١٢–٢٠١٣
**
*
:
:**- [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایڕن میونخ]] ی ئەڵمانی (٢٠١٦–٢٠١٧)**
:- جامی سووپەری ئەڵمانیا - ٢٠١٦
:
:
:
:**[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]]** ی ئیسپانی (٢٠١٣–٢٠١٥ / خ١) - (٢٠٢١ - ئێستا / خ٢)
:
:
* خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا دوو جار وەرزی ٢٠١٣–٢٠١٤ و ٢٠٢١–٢٠٢٢
* جامی شای ئیسپانیا وەرزی ٢٠١٣–٢٠١٤ و ٢٠٢٣ - ٢٠٢٤
* جامی سووپەری ئەورووپی ساڵەکانی ٢٠١٤ و ٢٠٢٢
* جامی جیھانی یانەکان بۆ ساڵی ٢٠١٤ و ٢٠٢٢
*

پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیتالی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیتالی
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٨٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
پۆل:ڕاھێنەرانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
قەڵای دمدم

**قەڵای دمدم** قەڵایەکی مێژوویییە لە پارێزگای ورمێ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ڕۆژاوای دەریاچەی ورمێ. قەڵاکە شوێنی ڕووداوەکانی شەڕی دمدم بووە.

بە گوێرەی گێڕانەوە کوردییەکان، قەڵای دمدم بەر لە ھاتنی ئیسلام بنیاد نراوە. دواتر لە ساڵی ١٦٠٩ بەهۆی هێرشی سەفەوییەکان ڕووخاوە، لە هەمان ساڵدا لەسەر دەستی ئەمیرخانی لەپزێڕین نووژەنکراوەتەوە. بەپێی سەرچاوەی دیکە ئەوا قەڵاکە لە ساڵی ١٦١٠ نۆژەنکراوەتەوە.

## مێژوو
بەگوێرەی سەرچاوەکان لە سەردەمی *شا عەباسی سەفەوی شای ئێرانییەکان، * قەڵای دمدم لەلایەن *خانی لەب زێڕینەوە بنیاتنراوەتەوە* لەسەر بناغەی قەڵایەکی کۆنی ڕووخاودا. لە شەرەفنامەدا باس لە *قلعە داود* کراوە کە ئەوکات ١٥٩٥ز بەدەست میرانی برادۆستەوە بووە. ئێستا شوێنەواری قەڵاکە نزیکەی ١٥ کیلۆمەتر دوورە لە شاری ورمێ و لەسەر تەپۆڵکەیەک لە دۆڵی قاسملوو ھەڵکەوتووە. چیرۆکی خۆڕاگریی قەڵای دمدم لە نێو شێعری شاعیران، بەیتبێژ ڕەنگی داوەتەو و بووەتە ھەوێنی شێعری شاعیرە بەناوبانگەکان: *جگەر خوین* بە چەندین شیعر لەسەر خۆراگریی و قارەمانییەتیی خانی لەپزێڕین و کوردانی دمدم شیعری ھۆنیوەتەوە.

جودا لەوە ھەتا ئێستا بە شێوەیەکی سەربەخۆ، ٢ ڕۆمان و دیوانێکی شیعری لەلایەن ٣ نووسەری کورد *عەرەب شەمۆ* و *[[جان دۆست]]* و سەید قادر ھیدایەتی لەبەر ڕووداوی قەڵای دمدم و خۆڕاگریی خانی لەپ زێرین نووسراوە. ڕۆمانی قەڵای دمدمی عەرەب شەمۆ، دیوانی شێعری قەڵای دمدمی جان دۆست و ڕۆمانی بەردینەی سەید قادر ھیدایەتی لەو بەرھەمانەن. لەو ٣ کتێبەدا بە گشتی باس لە نەھامەتی و کوشتاری خەڵکی کورد بەدەستی سوپای شا عەباس کراوە.هەروەها یەکێک لە ڕاپەڕینە بەناو بانگەکانی قەڵاکە ڕاپەڕینی برادۆستە ساڵی (١٦٠٨) بەسەرکردایەتی (ئامیر خانی لەپ زێڕین) دژی دەسەڵاتی سەفەوی .

## پێکھاتە
قەڵای دمدم لە پێنج بەش پێکھاتبوو:بەشی (سەرەکی و خواروو و سلوک و ناوەند و دەروازەی ڕۆژھەڵات).

لە بەشی ڕۆژھەڵاتی قەڵاکە لە کۆتایی دۆڵەکەدا قولەیەکی زۆر بەرزی ھەیە کە بەتەواوی جڵەوی قەڵاکەی کردووە، و بۆ دابینکردنی ئاو بۆ قەڵاکە لەڕێگای کۆکردنەوەی ئاوی باراناو بووە لەناو ئەستێڵدا (حەوز).

لە بەشی باکووری قەڵاکە چەند کانییەکی ئاوی لێیە کە زۆر کەمە، بەگۆڕیچە ھێنراوە بۆ ناو قەڵاکە بۆ سەر ئەستێڵێک، و قولەیەکی تێدایە لە بەشی سەرەکی و دەڕوانێت بەسەر بەشی سلوکدا.

لە بەشی باشووری قەڵاکە ئەستێڵێک دروست کراوە، لەکاتی زستاندا بەفری تیا کۆدەکرایەوەو لەکاتی بێ ئاویدا بەکار دەھێنرا.

## ئەمانەش ببینە
* شەڕی دمدم
* ئیمپراتۆری عوسمانی
* ئیمپراتۆری سەفەوی
* ڕۆمانی بەردینە نووسینی سەید قادر ھیدایەتی

## سەرچاوەکان

پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان
پۆل:مێژووی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:قەڵاکان لە ئێران
ئۆپۆزیسیۆن

وێنۆک
**ئۆپۆزیسیۆن** یان **بەرھەڵستیکار** () زاراوەیەکی سیاسییە کە بریتییە لە پارتێک یان چەند پارتێک کە دژی سیستەمی بەڕێوەبردنی وڵاتن لەلایەن دەسەڵاتدارانی حکوومەت، وە ئەوان پێشیان وایە لەکاتی ھاتنیان بۆ دەسەڵات ئەوان کێشە و گەندەڵییەکان بنبڕ دەکەن، لەزۆربەی وڵاتانی جیھان ئۆپۆزیسیۆن بەشدار نابێت لە پێکھێنانی حکوومەت ئەوەش وەک جۆرێ لەھەڵوێستییان بەرامبەر بە پارتە دەسەڵاتدارەکان، لەزۆرێک لەوڵاتانیش ئۆپۆزیسیۆن بەشداری لەھەڵبژاردنەکان ناکات وەک شەرعییەت نەدان بە ھەڵبژاردنەکە بە گوومانی ساختەکاری لەلایەن لایەنی دەسەڵاتداران، لەزۆرێک وڵاتان دانان یان ڕێگە بەچالاکی گرووپە بەرھەڵستیکارەکان نادرێت لەوێنەی سعودیە و ئیمارات و عەممان ھتد وە ھەروەھا ڕژێمی تاک حیزبی کە لەلایەن گرووپە کۆمۆنیستەکان بەتایبەت کۆمۆنیستە کرێکارییەکان بەدامەزراندنی دیکتاتۆری پڕۆلیتاری بەھیچ شێوەیەک ڕێگە بەبەشداریکردنی حیزبی دیکە نادەن چجا ئەو حیزبە حیزبێکی بەرھەڵستیکاری بێت بەوەی ئەوان ڕێگر دەبن لە ھاتنی سیستەمی سەرمایەداری بۆ وڵات ئەوەش لە نموونەی چین و کووبا و لاوس ھیتریش.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زاراوە سیاسییەکان
پۆل:فەرھەنگی زانستی سیاسی
پۆل:وشە سیاسییەکان
ئالفۆنس دێ لامارتین

thumb|لامارتین
**ئالفۆنس ماریێ لویز دو پارت دو لامارتین** (٢١ی تشرینی یەکەمی ١٧٩٠–٢٨ی نیسانی ١٨٦٩) کەسایەتی نووسەر و شاعیری ڕۆمانسیزم و سیاسی فەڕەنسی بوو.

## دەربارەی محەممەد
لەکتێبی "Histoire de la Turquie" لامارتین سەرسامبوونی خۆی لەسەر محەممەد دەربڕیوە:
” کێ دەتوانێت یەکێک لە ناودارەکانی مێژوو لە بلیمەتیدا لەگەڵ موحەممەد بەراورد بکات؟ بەڵێ ئەمەیە موحەممەد فەیلەسوف وتاربێژ، یاسادانەرو شەڕزان، دامەزرێنەری بیری یەکتاپەرستی بە ھەموو پێوەدانگێک دەمەوێت بپرسم کەس ھەیە لە موحەممەد گەورەتر؟ ”:

دڵدار یەکەم نووسەری کوردە، کە دەربارەی ( لاماتین) وتاری نووسیبێ. وتارێکی پتر لە ١٢ لاپەڕەیی لە سەر لاپەڕەکانی گەلاوێژی ژمارە ( ٧و٨) ساڵی سێیەم، تەمووزو ئابی ١٩٤٢. هەر لە دوای ئەو وتارە چەند کۆپڵە شیعرێکی ئەوی کردۆتە کوردی، شایانی باسە نورەدین بەهائەدینی هاوڕێ دڵدار یەکەم کەس بووە شیعری لامارتینی بۆ کوردی وەرگێڕاوە بەناوی ( گوم)، کە لە گەلاوێژی ژمارە ٩و١٢ ساڵی ١٩٤١ بڵاوکراوەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی
پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٠
پۆل:مردووانی ١٨٦٩
زمانەکانی عێراق

**زمانەکان لە عێراق** لەعێراقدا کۆمەڵێ زمان بوونی هەیە ، بەڵام زۆرترین دانێشتووان بە زمانی عەرەبی و شێوەزاری عێراقی دەدوێن ، دووەم زمانیش لە عێراق ، زمانی کوردییە کە بەپێی چەند سەرچاوەیەک ٢٠%ی دانیشوانی عێراق بە کوردی قسە دەکەن وە ٥% بۆ ١٠% بە زمانی ئازەری باشووری (تورکمانی ناوخۆیی) قسە دەکەن وێڕای بوونی زمانی فارسی و ئەرمەنی کەژمارەیان لە ٢٥ هەزار بۆ ١٠٠ هەزار کەس دەخەملێنرێت ، بەپێی دەستووری عێراقی زمانی عەرەبی و کوردی دوو زمانی فەرمی و سەرەکی عێراقیین بەڵام تورکمانی (ئازەری باشووری) و ئارامی و ئاشووری چەندانی تر بە زمانی فەرمی دانەنراون.

## سەرچاوە
* https://web.archive.org/web/20130213175750/http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=azb
* https://web.archive.org/web/20120213155850/http://uniraq.org/documents/iraqi_constitution.pdf
* https://archive.today/20120708143923/findarticles.com/p/articles/mi_m1571/is_37_16/ai_65913589/pg_2/?tag=content;col1
* https://web.archive.org/web/20161015135408/http://unpo.org/article/7878

پۆل:زمانەکانی عێراق
پێڕستی پێگە مێژوویییەکانی کوردستان

## ڕۆژھەڵاتی کوردستان
* قەڵای دمدم لە پارێزگای ورمێ لە ورمێ
* مزگەوتی سوور لە پارێزگای ورمێ لە مەھاباد
* **[[قەڵای زێویە]]** (*کرمانجی: Qelay Zewiye),* لە پارێزگای کوردستان،  سەقز 

* **ئەشکەوتی کەرەفتوو**،پارێزگای کوردستان، نێوان سەقز و دیواندەرە
* قەڵای سەردار لە پارێزگای ورمێ له بۆکان
* قەڵای سنە لە پارێزگای کوردستان لە سنە
* تەختی سلێمان لە پارێزگای ورمێ لە تیکاب
* قەڵای یەزدگەرد لە پارێزگای کرماشان لە کرن
* کێوی بێستوون لە پارێزگای کرماشان لە کرماشان
* تەپەی حەسەنلوو لە پارێزگای ورمێ لە نەغەدە
* مەعبەدی ئاناهیتا لە پارێزگای کرماشان لە کەنگاوەر

## باشووری کوردستان
* قەڵای ھەولێر لە پارێزگای ھەولێر لە ھەولێر
* پردی دەلال لە پارێزگای دھۆک لە زاخۆ
* لالش لە پارێزگای نەینەوا لە شەنگال
* دەروازەی ئامێدی لە پارێزگای دھۆک لە ئامێدی
* ئەشکەوتی شانەدەر لە پارێزگای ھەولێر لە مێرگەسۆر

## باکووری کوردستان
* **[[خرابرەشک|خەرابرەشک]]** (بە کرمانجی: Xirabreşk) یان **گرێ ناڤۆکێ** (بە کرمانجی: Girê Navokê)  پێکھاتەیەکی ھەرە کۆنی بەردینە لە نزیکی شاری ئورفا  دیوارەکانی شار لە پارێزگای ئامەد لە ئامەد
* حەسکیف لە پارێزگای باتمان لە ئێلح
* قەڵای خۆشاب لە پارێزگای وان لە پاییزاوە
* کۆشکی ئیسحاق پاشا لە پارێزگای ئاگری لە بازید
* ڕحا
* چیای نەمرود
* خەلات
* قەڵای دارا

## ڕۆژاوای کوردستان
* عەفرین
* قەڵای کوردان
* قەڵای حەلەب

پۆل:چاندی کوردی
ڕوال ئاموندسن

**رۆوالد ئێنگلبرێت گراونینگ ئامووندسێن** (١٦ی جووڵای ١٨٧٢ - ١٨ی جوونی ١٩٢٨) شوێندۆز و جیھانگەڕی نۆرویژییە. ئامووندسێن یەکەمین کەس بوو کە لە نێوان ساڵیانی (١٩١٠-١٩١٢) یەکەمین سەفەری ئێکتشافی بۆ جەمسەری باکوور و باشوور ئەنجام دا.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٢
پۆل:مردووانی ١٩٢٨
پۆل:دۆزەرەوەکانی کەنەدا
پۆل:دۆزەرەوە نۆرویژییەکان
پۆل:وەرگرانی مەدالیای شیاوی (دانمارک)
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەسرە

thumb|فڕۆکەخانی نێودەوڵەتیی بەسرە
**فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی بەسرە** دووەمین گەورە فڕۆکەخانەی دەکەوێتەی باشووری شاری بەسرە ، فڕۆکەخانەکە ٢٠کم لە ناوەندی شاری بەسرە دوورە و فڕۆکەخانەکە لەساڵی ١٩٨٠ بنیادنراوە.

## کۆمپانیاکانی گواستنەوە
چەندین کۆمپانیای عەرەبی و بیانی لەم فڕۆکەخانەیە خزمەتگوزاری گواستەوە و گەیاندن پێشکەش دەکەن لەوێنەی 
*عەرەبییە ئێر بۆ شارقە
*ئەلنەسر ئێرلاین بۆ تبلیس
*ئیمارات  بۆ دوبەی 
*ئیتیحاد ئێرلاین بۆ ئەبوزەبی
*فلای دوبەی بۆ دوبەی
*عێراق ئێرلاین (هەولێر ، سلێمانی ، بەغداد ، عەممان ، دوبەی ، دیمەشق ، ئیسانبۆل ، نیودەهلی)
*ڕۆیال ئوردەنی ئێرلاین بۆ عەممان
*ماهان ئێرلاین بۆ مەشهەد
*قەتەڕ ئێرلاین بۆ دەوحە
*تورکیش ئێرلاین ئیسانبۆل
*زاگرۆز ئێرلاین بۆ مەشهەد

پۆل:فڕۆکەخانەکانی عێراق
ژاک کارتیێ

**ژاک کارتیێ** (٣١ی دێسەمبری ١٤٩١- ١ی سێپتەمبری ١٥٥٧) () شوێندۆز و جیھانگەڕی فەڕانسەوی بوو کە توانی بەشی فەڕانسەویی ئێستای کانادا بخاتە ژێر دەسەڵاتی فەڕانسە. ژاک کارتیێ یەکەمین کەس بوو لە کاری ناونان و نەخشە‌داڕێژی لە خاکی کانادا ئەنجام دابێت. کارتیێ ناوی شوێنەکانی بە پێی ناوە ڕەسەنەکان کە سوورپێستەکان کەڵکیان لێ‌وەردەگرت دەنا.

## سەرچاوەکان


پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٤٩١
پۆل:مردووانی ١٥٥٧
پۆل:کەنەدا لە سەدەی ١٦یەم
پۆل:دۆزەرەوەکانی کەنەدا
پۆل:دۆزەرەوە فەڕەنسییەکان
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی نەجەف

**فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی نەجەف** فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە دەکەوێتە ڕۆژهەڵاتی شاری نەجەف ، فڕۆکەخانەکە لە ٢٠ی تەمموزی ٢٠٠٨ ڕێوەڕەسمی کرانەوە بۆ ئەنجام درا.

## بەستەری دەرەکی
*ماڵپەڕی فەرمی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی نەجەف 

پۆل:فڕۆکەخانەکانی عێراق

پۆل:نەجەف
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مووسڵ

**فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مووسڵ** یەکێکە لە فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییەکانی عێراق دەکەوێتە شاری موسڵ، فڕۆکەخانەکە لەلایەن ھێزی ئاسمانیی شاھانەی بەریتانیا لەساڵی ١٩٢٠ بنیادنراوە، لەدوای پڕۆسەی ئازادکردنی عێراق لەلایەن ئەمریکاوە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی موسڵ سەرپەرشتی دەکرا تاکوو ساڵی ٢٠٠٨ درایەوە حکوومەتی عێراقی.

پۆل:مووسڵ
پۆل:فڕۆکەخانەکانی عێراق
چاند

**چاند** یان **فەرھەنگ** یان **کولتوور** کۆیێک لە زانست، باوەڕ، ھونەر، یاسا، ڕەوشت، خوو و ھەر شتێکی ترە کە مرۆڤ وەکوو ئەندامێکی کۆمەڵگا فێری دەبێت. ھەر بەشێک لە وڵاتێک دەتوانێت چاندێکی تایبەت بە خۆی ھەبێت. چاند لە ڕێگای فێرکارییەوە بە نەسڵەکانی داھاتوو فێر دەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:مرۆڤناسی
پۆل:چاند
پۆل:مێژووی بیرۆکەکان
پۆل:کۆمەڵگای چاندی
پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:بابەتە سەرەکییەکان
فەرھەنگ

وێنۆک|چەند فەرھەنگێکی ئینگلیزی-ئینگلیزی و ئینگلیزی-فارسی.
**فەرھەنگ** یان **قامووس** (بە ئینگلیزی: *Dictionary*، بە عەرەبی: *قاموس*) بە کۆمەڵێک وشەی زمانێک یان چەند زمان دەگوترێت کە بە ڕیزی پیتەکانی ئەلفوبێ لە دوای یەک ھاتوون و بە مەیەستی گەیاندنی زانیاری، واتا، شێوازی خوێندنەوە، وەرگێڕان و ھتد بە کاردێت.

## مێژوو
کۆنترین فەرھەنگێک کە تا ئێستا دۆزراوەتەوە لەسەر بەردێکدا نووسراوە و ھی ٢٣٠٠ ساڵ پێش زایینە کە فەرھەنگێکی ئەکەدی-سوومەرییە.

یەکەم فەرھەنگی کوردی فەرھەنگی نووبھارە کە لە ساڵی ١٦٨٣ی زایینی لەلایەن ئەحمەدی خانییەوە نووسراوە. ئەم فەرھەنگە لەبەرگرەوەی نزیکەی ٦ ھەزار وشەیە و بە شێوەی قەسیدە و ھەر قەسیدەیەکیشی لەسەر کێشێکە. فەرھەنگی نەوبەھار فەرھەنگێکی عەرەبی-کوردییە و بۆ یەکەمجار لەلایەن «یوسف ضیاءالدین پاشا الخالدی المقدسی» لە پاشکۆی «الهدية الحميدية في الغة الكردية» دا لە ١٨٩٢ لە ئەستەمبۆڵ چاپ کراوە.
نموونەی بەیتێکی:

«رجل» پێ و «رکبة» ئەژنۆ «بطن» سک
«صدر» سنگ و «جید» ئەستۆ «عین» چاڤ


## ئەمانەش ببینە
* فەرھەنگی ھەنبانەبۆرینە
* فەرھەنگی خاڵ
* فەرھەنگی باشوور
* فەرھەنگی ئۆکسفۆرد

## سەرچاوەکان

پۆل:فەرھەنگەکان
پۆل:کتێبە سەرچاوەیییەکان
جەیمز کوک

**جەیمز کووک** (١٧٢٨-١٧٧٩) زەریاپێو و شوێندۆزی بریتانیایی بوو کە چەندین جار بۆ دۆزینەوەی وشکاییە نوێکان ڕووی ئەرز ڕووی کردە ناوچەکانی ئۆقیانووسی ئارام و ئۆسترالیای ھاوچەرخ.

## سەرچاوەکان


پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٢٨
پۆل:جەیمز کوک
پۆل:مردووانی ١٧٧٩
پۆل:دۆزەرەوە ئوسترالیەکان
پۆل:دۆزەرەوە نیوزیلەندیەکان
خورماڵ

**خورماڵ** شارۆچکەیەکی باشووری کوردستانە کە لە پارێزگای ھەڵەبجە دایە و لە(٧٠) کیلۆمەتریی ڕۆژھەڵاتی شاری سلێمانی دایە. خورماڵ ناوەندی ناحیەی خورماڵە و لە دەشتی شارەزوور و نزیک بە ناوچەی ھەورامان دایە.

**ناحیەی خوڕماڵ** یەکێکە لە ناحیەکانی پارێزگای ھەڵەبجە لە عێراق. ناوەندەکەی ناحیەی خورماڵە. لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم ناحیەیە ١٨٬٦٢٨ کەس بووە.

## شوێنەواری شورای خورماڵ
ئەم شورایە یەکیکە لەکۆنترن شوینەوارەکانی میژووی خورماڵ بەشورای شاری خورماڵ ناسراوە ئەمەش لەسەر ئەوسیفەتەی کە ھەیبووە بۆ پاراستنی شوینی شارەکە لە دوژمنان .
بەرزی ئەم شورایە لە ئیستاو لە ڕابردووشدا لە ھەموو بەشەکانیدا دەگاتە ( 3 ) م پانی شورای شاری خورماڵ ( 2 ) م دەبیت کە بەشیوەیەکی ھەندەسی دیوارەکانی بنیات نراون .
دریژیەکەی  لە خاڵی دەست پیکردنیەوە کە لە قەڵای خورماڵ لەسەرەوە دەست پیدەکات تا دەگاتەوە بە دیوارەکانی ڕووی پیشەوەی قەڵاکە لەبەرزایەکانی پشت خورماڵ (2800) م دەبیت کە جۆریک ئەوبەشەی شوراکە کە ئیستا ماوەتەوە لە نیوان ھەر ( 50 ) م دا قولەیەکی سەربازی لە خۆ دەگریت کە ژمارەی قولەکان زۆرن کە ھەر قولەیەک بەشیوەیەکی نیوە بازنەی لە دیوی دەرەوەی شوراکە بە دیواری شوراکەوە بەستراونەتەوە کە ئەم قولە سەربازیانە پانی ھەرنیوە بازنەیەک یان پانی ھەرقولەیەک ( 4 ) م دریژی نیوە بازنەکە  ( 5 )  م دەبیت کە ئەمەش فراونیکی زۆرەو لەکۆندا جەنگاوەرەکان زۆر بە ئاسانی توانییانە لەسەر ئەم قولانە ھەتوچۆبکەن و بەرگری لە شوراکە بکەن .
بەشیوەیەکی گشتی پیوانەو ئەندازەی ھەموو قولەکانی ئەم شورایە وەک  و یەکە ، ئەمە سەرەڕای ئەوەی ژمارەیەک قولەی ترماونەتەوە کە دەکەونە بەشی ناوەوەی قەڵای خورماڵەوە ،
ھەمان دیزاینیان ھەیە لەدروست کردن بەڵام بەشیک لەقولەکانی قەڵای خورماڵ تاڕادەیەک بچوکترن ، ھەروەھا ئەم شورایە لەبەشی باشورەوە و لەم بەشەدا ( قاپی ) یەکی تیدابووە ھاوکات جۆریک لەپایەش بوونی ھەبووە بۆ ئەوەی شوراکە بپاریزیت لە ئاوی چەمەکە کەواتە دەرگایەک ھەبووە بۆ ئاوە لەژیرەوە ھاتوەتە ناو شوراکە وە و دەرگایەکیش ھەبووە بۆ ئەوەی دانیشتوان و 
سەربازانی ئەم شورایە بینەناوشوراکەوە .

## منارەی مزگەوتی گەورەی خوڕماڵ
منارەی مزگەوتی گەورەی خورماڵ 
منارەی مزگەوتەکە کەوتوەتە ناو حەوشەی مزگەوتی گەورەی  خورماڵ وە بەرزی منارەکە لەئیستایا ( 12 ) مەترە و  لە 8 لا پیک ھاتووە و زوریک لەلاکانی لە { 4_5 } چین لەخشت پیک ھاتووە و لەڕووی دەرەوەیشەوە تا کۆتایی منارەکە { 54 } چین خشت پیکھاتووە ، ئەم منارەیە لەسەر دەروازەی مزگەوتەکە دروست کراوە کە بەشی زوری ئەم دەروازەیە  ڕووخاوە و تەنھا چەند شوینکی کەمی ماوەتەوە منارەکە دروستکراوە لەڕەنگی خشتی سوری کاڵ کە ڕوویەکی جوانی داوە بەمنارەکە .

## ئەلبوومی وێنە

مسجد خرمال الكبير.jpg|منارەی مزگەوتی گەورەی خورماڵ
Khurmal Grand Mosque.jpg|دیوی ناوەوەی مزگەوتی گەورەی خورماڵ
1 خورماڵ.jpg|نزیک گڕاوی خورماڵ، ساڵی ١٩٥٦
پردی خورماڵ 1.jpg|پردی خورماڵ لە ساڵی ١٩٥٦


## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای ھەڵەبجە
فێردیناند ماگێلان

**فێردیناند ماجەلان** گەڕیدە و جیھانگەڕی پورتوگالییە. ماجەلان خزمەتی بە دەوڵەتی ئیسپانیا دەکرد. ماجەلان یەکەمین کەسە لە باری ڕۆژئاوادا بەرە و ئاسیا چووبێت و لە ئۆقیانووسی ئارامدا کەشتی لێخوڕیبێت. ماجەلان سەرۆکی یەکەمین دەستەیەک بوو کە بۆ مەبەستی دەوردانەوەی زەوی ڕێککەوتن، گەرچی ئەو لە نیوەڕێگەدا کۆچی دوایی کرد بەڵام دەستەکەی توانیان بە دەوری زەویدا بسووڕێنەوە و بگەڕێنەوە بۆ ئورووپا.

## نەخشە
نەخشەی ئەو شوێنانەی کە کەشتییەکەی ماژێلان بۆ دەوردانی جیھان پێیاندا ڕۆییشتووە:

720px|ناوەڕاست

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٤٨٠
پۆل:مردووانی ١٥٢١
فلیپی بەلجیکا

thumb|فلیپی پاشای بەلجیکا
**فلیپی بەلجیکا** (ناوی تەواوی:**لویز فلیپ لیۆپۆلد ماری**) لەدایکبووی ١٥ی نیسانی ١٩٦٠، فلیپ لەوەتەی ٢١ی تەمموزی ٢٠١٣ پاشای بەلجیکایە ئەمەش لەدوای ڕادەستکردنی دەسەڵاتی لەلایەن باوکییەوە ئالبێرتی دووەم ، فلیپ مەسیحییەکی کاسۆلیکییە

## نمرەی سەربازی





## سەرچاوە

*ماڵپەڕی فەرمی بنەماڵەی پاشایەتی بەلجیکا

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
پۆل:کاسۆلیکییە ڕۆمانییە بەلجیکییەکان
ئینگمار بێرگمەن

**ئێرنێست ئینگمار بێرگمەن** () (١٤ی تەممووزی ١٩١٨ – ٣٠ی تەممووزی ٢٠٠٧) دەرھێنەری سویدییە. بێرگمەن خاوەنی چەندین کاری بەناوبانگە لە جیھانی سینەمادا وەکوو "*Wild Strawberries*". وودی ئالێن دەرھێنەری بەناوبانگی ئامریکایی، بێرگمەن بە گەورەترین ئەکتەر، فیلمنامەنووس و دەرھێنەری مێژووی سینەما دەزانێت لە تەواوی بوارەکانی ھونەرییەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئاڵمانی
پۆل:گۆتلەند
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی سویدی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤
پۆل:مردووانی ٢٠٠٧
پۆل:دەرھێنەران لە بردنەوەی خەڵاتی گۆڵدن بێر
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
پۆل:دەرھێنەرانی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی
پارتی کرێکاران (بەریتانیا)

**پارتی کرێکارانی بریتانیا** پارتێکی سیاسییە بە ئایدۆلۆژیای سیاسی سۆسیالدیموکراسی، لەوەتەی سەدەی بیستەمەوە یەکێکە لە دووپارتە سەرەکییەکانی بریتانیا کە ھەمیشە لێی چاوەڕوانکراوە ھەڵبژاردن بباتەوە، پارتەکە لەساڵی ١٩٠٦ دامەزراوە ، پارتەکە چەندین جار براوە بووە و حکوومەتی پێکهێناوە بەڵام لەوەتەی ٢٠١٠ ەوە وەک پارتێکی ئۆپۆزسیۆن کار دەکات.

## براوەکانی پارتی کرێکاران بۆ پۆستی سەرۆکوەزیران

## بەرگری لە ئامادەبوونی نوێنەرە کوردەکان
لە کۆنفرانسی ساڵانەی پارتی کرێکارانی بریتانیا کە لە لیڤەرپوول بەڕێوەچوو، بەرگری لە ئامادەبوونی سێ کەس لە نوێنەرە کوردەکانی ئەم حیزبە لە کۆنفرانسەکە کرا. ئەمە لە حاڵێکدایە کە یەکێک لەم سێ نوێنەرە عەلیگوڵ ئۆزبەک کە کوردێکی عەلەوییە، وەکوو ئەندامی ئەو حیزبە لە نێوان ساڵانی ٢٠١٥ ھەتا ٢٠١٧ شارداری ناوچەی ھەرینگەی لە باکووری لەندەن بووە. نوێنەرێکی دیکە ئەلیف ساریجان بووە کە بڕیار بوو لە پەراوێزی کۆنفرانسەکە لە کەمپەینی یەکێتیی بازرگانی سەبارەت بە پشتیوانی لە ئازادکردنی عەبدوڵڵا ئۆجەلان وتار بدات. بە وتەی ھەواڵنێری ماڵپەڕی نۆڤارا میدیا، *[[بیرگە]]ی سیرکل* کە لەگەڵ حکوومەتی تورکیا پەیوەندیی ھەیە لەم کۆنفرانسە ئامادە بووە و بەم ھۆکارە بەرگری لە ئامادەبوونی نوێنەرە کوردەکان بە ھۆی پەیوەندییەکانی پارتی کرێکاری بریتانیا لەگەڵ حکوومەتی تورکیا ڕوویداوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٠ لە بریتانیا
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٠٠
پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکانی ئەورووپا
ئێرنان کۆرتێس

**ئێرنان کۆرتێس** (١٤٨٥-١٥٤٧) ژنڕاڵ، شوێندۆز و جیھانگەڕی ئیسپانی بوو کە ڕۆڵیێکی گرینگی بوو لە ڕووخانی ئیمپراتۆری ئازتێک و ئیستیعمار کردنی ناوچەکانی مەکسیکی ھاوچەرخ.

## سەرچاوەکان


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دۆزەرەوەکانی مەکسیک
پۆل:مێژووی باھا کالیفۆرنیا
پۆل:مێژووی کەنداوی کالیفۆرنیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٤٨٥
پۆل:مردووانی ١٥٤٧
پۆل:گەلی ئیسپانی سەدەی ١٦یەم
ڤاسکۆ دا گاما

**ڤاسکۆ دا گاما** شوێندۆز و جیھاگەڕی پورتوگالی بوو. دا گاما یەکێکە لە بەناوباگترین جیھانگەڕەکانی مێژوو و یەکەمین ئورووپاییە کە لە ئورووپاوە بی وچان چووبێتە ھیندستان.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٤٦٠
پۆل:مردووانی ١٥٢٤
پۆل:دۆزەرەوەکانی ئەفریقا
پۆل:دۆزەرەوەکانی ئاسیا
پۆل:مێژووی گوا
بلۆکی ڕۆژھەڵات

وێنۆک|وڵاتانی ئەندام لە بلۆکی ڕۆژھەڵات
**بلۆکی ڕۆژھەڵات** یان **بلۆکی کۆمۆنیست** یان **بلۆکی سۆسیالیستی** یان **بلۆکی سۆڤیەت** ناسراوە، بلۆکی ڕۆژھەڵات کۆمەڵێک دەوڵەتی کۆمۆنیستی بوون لە ئەورووپای ناوەڕاست و ڕۆژھەڵات، ئاسیای ڕۆژھەڵات و ئاسیای باشوور لەژێر دەسەڵاتی یەکێتیی سۆڤیەت لە کاتی شەڕی سارد (١٩٤٧–١٩٩١) دژایەتی بلۆکی ڕۆژاوای سەرمایەداری بوون. لە ئەورووپای ڕۆژاوا، زاراوەی بلۆکی ڕۆژھەڵات بە گشتی ئاماژەیە بۆ یەکێتی سۆڤیەت و وڵاتەکانی سەر بە ئەو لە ئەورووپای ڕۆژھەڵات لە ئەنجومەنی ھاوکاری ئابووری (ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات، پۆڵەندا، چیکۆسلۆڤاکیا، ھەنگاریا، ڕۆمانیا، بولگاریا و ئەلبانیا)، لەکاتێکدا لە ئاسیا، بلۆکی ڕۆژھەڵات لە کۆماری گەلی مەنگۆلیا، کۆماری سۆسیالیستی ڤیێتنام، کۆماری دیموکراتی گەلی لاوس، کۆماری گەلی کامپوچیا، کۆماری گەلی دیموکراتیی کۆریا، و کۆماری گەلی چین (پێش جیابوونەوەی چین و سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٦١). لە ئەمریکای باکووردا، بلۆکی کۆمۆنیستی کۆماری کووبای کاری بی پێکدێت، لە ساڵی ١٩٦١ەوە.

کۆنتڕۆڵی یەکێتی سۆڤیەت بەسەر بلۆکی ڕۆژھەڵاتدا تاقیکرایەوە بە کودەتای چیکۆسلۆڤاکیا لە ساڵی ١٩٤٨، جیابوونەوەی تیتۆ-ستالین لە دوای کۆماری فیدراڵی سۆسیالیستی یوگۆسلاڤیا و شۆڕشی کۆمۆنیستی چینی ساڵی ١٩٤٩ و تێوەگلانی چین لە جەنگی کۆریا.

دوای مردنی ستالین لە ساڵی ١٩٥٣، شەڕی کۆریا بە کۆنفرانسی ژنێڤی ١٩٥٣ کۆتایی ھات، کە ھەستی دژە سۆڤیەت ھانی ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٥٣ی ئەڵمانیای ڕۆژھەڵاتی دا. جیابوونەوە لە بلۆکی ڕۆژھەڵات لە ساڵی ١٩٥٦ بە وتاری دژە ستالین لەلایەن نیکیتا خرۆتشۆڤەوە بە ناوی «لەبارەی پەرستنی کەسایەتی و کاریگەرییەکانی» دەستیپێکرد. ئەم وتارە فاکتەرێک بوو لە شۆڕشی ھەنگاریا لە ساڵی ١٩٥٦ کە لەلایەن یەکێتی سۆڤیەتەوە سەرکوت کرا. دابەشبوونی چین و سۆڤیەت ئۆتۆنۆمی زیاتری بە کۆریای باکوور و ڤێتنامی باکوور بەخشی و ھەروەھا بەشداریی لە جیابوونەوەی ئەلبانیا لە یەکێتی سۆڤیەت کرد. قەیرانی مووشەکی کوبا یارمەتی پاراستنی شۆڕشی کوبای دا لە لێکۆڵینەوەکانی ئەمریکا، بەڵام فیدڵ کاسترۆ دوای ئەوە زیاتر سەربەخۆ بوو لە یەکێتی سۆڤیەت، بەتایبەتی لە کاتی دەستێوەردانی کوبا لە ئەنگۆلا لە ساڵی ١٩٧٥. لەو ساڵەدا سەرکەوتن لە ھیندی چینی پێشووی فەڕەنسا - دوای جەنگی ڤیێتنام - متمانەی نوێکردەوە دوای ئەوەی پەیوەندییەکانی لەگەڵ لیۆنید برێژنێڤ سەرۆکی سۆڤیەت دوای ساڵی ١٩٦٨ تاریک بوو. داگیرکردنی چیکۆسلۆڤاکیا بۆ سەرکوتکردنی بەھاری پراگ. ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کۆماری گەلی سۆسیالیستی ئەلبانیا لە پەیمانی وارشۆ بکشێتەوە و لایەنگری ماو تسی تۆنگ بکات تا ئەو کاتەی ئەلبانیا و چین جیابوونەوە.

## پێرستی وڵاتانی بلۆکی ڕۆژھەڵات
# یەکێتیی سۆڤیەت
# ئاڵمانیای ڕۆژاوا
# یوگۆسلاڤیا
# پۆلەندا
# چیکۆسلۆڤاکیا
# ئەلبانیا
# ھەنگاریا
# ڕۆمانیا
# بولگاریا

## سەرچاوەکان

پۆل:شەڕی سارد
پۆل:بلۆکی ڕۆژھەڵات
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٥
پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی ١٩٩١
پۆل:ئەورووپا لە سەدەی ٢٠م
پۆل:مارکسیزم-لێنینیزم
جووتبیری

**جووتبیری** () زاراوەیەکە داھێنراوە لە لایەن جۆرج ئۆروێڵ لە ڕۆمانی ١٩٨٤دا کە بەشێکە لە گۆڤاری نیوزپیکی ناو ڕۆمانەکەی ئۆروێڵ. 

جووتبیری پەیوەندیی بە منافق و بێلایەنیەوە ھەیە بەڵام جیاوازە. لە جووتبیردا کەسێک هەڵگری دوو باوەڕی دژە یەک بێت و هەردوکیشیان بە ڕاست بزانێت. لە ڕۆمانەکەدا ڕیشەی ئەم زاراوەیە لە ناو هاوڵاتی ئاساییدا نادیارە، ئەکرێ بەشێک بێت لە پرۆگرامە فەرمیەکەی براگەورە (دەسەڵات) بۆ مێشک شتنەوەی خەڵکی، ڕۆمانەکە بە ئاشکرا نیشانی ئەدات کە خەڵک پێیان خۆشە فێری جووتبیری و گۆڤاری نیوزپیک ببن لەبەر فشاری دەوربەر بێت یان ویستی خۆگونجاندن بێت، وەیان بۆ وەدەست خستنی پلە و پایە لە نێو حیزبی دەسەڵاتداردا بۆ ئەوەی وەک ئەندامێکی دڵسۆزی حیزب ببینرێن. لە ڕۆمانەکەدا تەنانەت ناسینەوەی هەبوونی جۆرە دژیەکیەک (تناقض) بۆخۆی بەسە بۆ ئەوەی توشی لێپرسینەوە بیت لەلایەن حیزبەوە وە بەدڵناییەوە توشی دەستبەجێ ڕەتکردنەوە ئەبیت لە لایەن ئەندامانی حیزبەوە

بەپێی ڕۆمانەکە جووتبیری ئەمەیە:

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
[//en.wikipedia.org/wiki/Doublethink ویکیپیدیای ئینگلیزی]

پۆل:جۆرج ئۆروێڵ
چینی پێکەوەبەستی پارێزراو

**چینی پێکەوەبەستی پارێزراو** (بە ئینگلیزی: Secure Sockets Layer) پڕۆتۆکۆڵێکە بەرھەمھێنراوە لەلایەن Netscape بۆ مەبەستی گواستنەوەی زانیارییەکانی ئینتەرنێت.

SSL سیستەمێکی نھێنیکردنی گشتگیری ھەیە و دوو کلیل بۆ مەبەستی بە نھێنیکردنی زانیارییەکان؛ کلیلێکییان گشتییە و بۆ ھەموو کەس زانراوە، کلیلێکی دیکەش تایبەت و نھێنییە، تەنھا ئەو کەسە دەیبینێت کە زانیارییەکە وەردەگرێت.

زۆر لە ماڵپەڕەکان ئەم پڕۆتۆکۆلە بەکاردەبەن، بە تایبەت ئەو ماڵپەڕانەی کە تایبەتن بە کڕین و فرۆشتن و مامەڵەکردن لەگەڵ دراودا.

ئەم پڕۆتۆکۆڵە بەوەدا دەناسرێتەوە کە بە https دەست پێ دەکات نەک http.

*

پۆل:پرۆتۆکۆڵەکانی ئینتەرنێت
دۆگلاس ئینگێلبارت

thumb|'''دۆگلاس کارل ئینگێلبارت'''
**دۆگلاس کارل ئینگێلبارت** (ماوەی ژیان:٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٢٥ تاکوو ٢ی تەمموزی ٢٠١٣) کەسایەتی داهێنەر و ئەندازیاری ئەمریکی , ئەو ناسراوە بە داهێنانی ماوسی کۆمپیوتەر لەساڵی ١٩٦٤.

## سەرچاوە

پۆل:داھێنەرانی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥
پۆل:مردووانی ٢٠١٣
پۆل:داھێنەرە ئەمریکییەکان لە سەدەی ٢٠می زایینی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:وەرگرانی مێدالیای نەتەوەیی تەکنۆلۆژیا
پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەرویجی
پۆل:مردن بەهۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
پۆل:مردن بەھۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
سێرگەی ئایزنستاین

**سێرگی میخاییلۆڤیچ ئینساستیێن** (١٨٩٨-١٩٤٨) دەرھێنەری ڕووسە کە زۆر جار وەکوو "باوکی مۆنتاژ" ناوی لێ دەبریێت. ئەو خاوەنی چەندین فیلمە کە ھەموویان ھەنگاوێکی نوێن لە ھونەری ڕووسیدا.

## سەرچاوەکان


پۆل:دەرھێنەرانی شانۆی ڕووس و سۆڤیەتی
پۆل:داھێنەرانی ڕووس
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی سۆڤیەتی
پۆل:مردووانی ١٩٤٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٨
پۆل:پێشەنگەکانی سینەما
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ستالین
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ڕووس
فێدێریکۆ فێلینی

**فێدێریکۆ فێلینی** (١٩٢٠-١٩٩٣) دەرھێنەر و فیلمنامەنووسی ئیتالیاییە کە بە ھۆی جیاوازی کارەکانیەوە بەناوبانگە. فێلینی لە کاریگەرترین دەرھێنەرانی سەدەی بیستەمی زایینیە و شێوازە جیاوازەکەی لەگەڵ ڕوانگەیەکی بارکدا تێکەڵاو دەکرد و وێنەیێکی جیاوازی دەخولقاند. فێلینی لە ماوەی ژیانیدا بووە بە خاوەنی پێنج خەڵاتی ئۆسکار و پڕبەھرە ترین دەرھینەری فیلمی خارجییە لەم کێبەرکێیەدا.

## سەرچاوەکان


پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئاڵمانی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئیتالی
پۆل:سیناریۆنووسانی ئیتالی
پۆل:مردووانی ١٩٩٣
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ناسترۆ دی ئەرجێنتۆ
پۆل:وەرگری خەڵاتی ڕێزلێنانی ئەکادیمیا
پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
پۆل:دەرھێنەرانی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمە ئیتاڵییەکان
دەروێش

thumb|دەروێشێکی فەلەستینی
**دەروێش** کەسایەتییەکی موسڵمانە لە نێو ھەندێک لە تەریقەتە سۆفیگەرییەکان و دەروێشبوون بە پلەی باڵا دادەنرێت لە سۆفیگەری، دەروێش وەک کەسایەتی ھەژار و دانا یان زانا و شاعیر دەناسرێت، ھەندێ کەس لە موسڵمانان کاری دەروێشی وەک بیدعە دەزانن و ڕەتی دەکەنەوە.

پۆل:ئیسلام لە ئەفغانستان
پۆل:ئیسلام لە پاکستان
پۆل:دەروێش
پۆل:زاراوە عیرفانییەکان
پۆل:سۆفیگەری
ستانلی کوبریک

**ستانلی کوبریک** (بە ئینگلیزی: Stanley Kubrick) (١٩٢٨-١٩٩٩) دەرھێنەری ئەمریکی بوو کە بە یەکێک لە گەورەترین دەرھێنەرانی سەدەی بیستەم دێتە ئەژمار. کووبریک لە نیۆیۆرک لەدایکبوو بەڵام زۆربەی ژیانی خۆی لە ئینگلیس بە سەر برد. کارەکانی کووبریک پڕن لە سەمبۆلیسم و وردەکاری. ھەندێک لە فیلمەکانی کووبرێک لە کاتی ھاتنە ناو بازاڕی فیلمەوە بوونە ھۆی کێشە، چونکە ھەندێک دیمەنی پڕ لە قین و سێکسی تێدا بوو کە دەبوو بە ھۆی کێشە لە نێوان بینەراندا. کوبریک لە ساڵی ١٩٩٩ بە ھۆی جەڵدەی دڵەوە کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەكان

*  لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان
* كۆلێكشنی ستانلی کوبریک 
* ستانلی کوبریک لە هۆڵی ناوبانگەکانی زانستی خەیاڵی و فانتازیا
* فیلمەکانی ستانلی کوبریک لە یوتیوب

پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ
پۆل:کۆچەرانی ئەمریکی لە شانشینی یەکگرتوو
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی
پۆل:مردووانی ١٩٩٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی نیویۆرکی
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی زانستی خەیاڵی
پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەمسا-جولەکە
پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
پۆل:نووسەرانی مانھاتن
پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
پۆل:سیناریۆنووسە جولەکەکانی ئەمریکا
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:بێخوایانی ئەمریکی
پۆل:ئەو کەسانەی ناویان لە کاغەزەکانی پەنەمادا ھاتووە
ئاکیرا کورۆساوا

**ئاکیرا کورۆساوا** (١٩١٠-١٩٩٨) دەرھێنەر، فیلمنامەنووس و بەرھەمھێنەری ژاپۆنییە. کوورۆساوا یەکێکە لە کاریگەرترین و بەناوبانگترین دەرھێنەرانی سەدەی بیستەم. کوورۆساوا لە ژیانی ھونەری خۆیدا ٣٠ فیلمی دروست کرد کە ھەندێکیان وەکوو "حەوت سامۆرایی"، "دیرسو ئۆزۆلا"، "ران" و "خەونەکان" بە شاکاری سینەمای جیهان پێناسە دەکرێن. لە سینەمای کورۆساوادا نمایشی مێژووی وڵاتی ژاپۆن کراوە لە ساڵانی جەنگی ناوخۆدا لە چەرخی ناوەراست بۆ ساڵانی کۆتایی سەدەی بیستەم 

## بیبلیۆگرافی کورۆساوا

* کارزان کاردۆزی. سەد ساڵ سینەما، سەد دەرھێنەر، بەرگی نۆیەم: ئاکیرا کورۆساوا (٢٠٢٤/غەزەلنووس/١١٧٨ لاپەڕە)
* Kurosawa, Akira (1999). Yume wa tensai de aru A Dream Is a Genius. Bungei Shunjū
* Sato, Tadao (1987). Currents in Japanese Cinema. Kodansha International Ltd 

## ئەمانەش ببینە
* سینەمای جیھان
* سەد ساڵ سینەما، سەد دەرھێنەر

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ژاپۆنی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠
پۆل:مردووانی ١٩٩٨
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:وەرگری خەڵاتی ڕێزلێنانی ئەکادیمیا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا
پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
پۆل:دەرھێنەرانی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی
پۆل:ئاشتیخوازە ژاپۆنییەکان
ساتیاجیت ڕای

**شۆتتۆجیت رای** (١٩٢١-١٩٩٢) دەرھێنەری فیلمی ھیندستانییە کە لە شاری کەلکەتە لەدایک بوو. ئەو لە ساڵانی چالاکی خۆیدا ٣٧ فیلمی دروست کرد و بوو بە خاوەنی چەندین خەڵاتی بەناوبانگ لە چەشنی ھونەری وەکوو ورچی نوقرەیی فیستیڤالی بەرلین. ڕای بە یەکێک لە باشترین و کاریگەرترین دەرهێنەرەکانی مێژوو ناسراوە. کارەکانی وەک *زنجیرەفیلمی ئاپو* (١٩٥٥-١٩٥٩)، *ژووری مۆسیقا* (١٩٥٨)، *شارە گەورەکە* (١٩٦٣)، *شارولاتا* (١٩٦٤)، و زنجیرەفیلمی *گووپی باغا* لەناو خەڵکی ناودارن. 

## سەرچاوەکان


پۆل:ئاوازدانەرانی ھیندی
پۆل:سیناریۆنووسانی ھیندی
پۆل:مردووانی ١٩٩٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١
پۆل:ساتیاجیت ڕای
پۆل:دەرھێنەران لە بردنەوەی خەڵاتی گۆڵدن بێر
پۆل:ئاوازدانەری هیندی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:وەرگری خەڵاتی ڕێزلێنانی ئەکادیمیا
پۆل:ئاوازدانەرانی هیندی لە تۆمارکردنی فیلمدا
پۆل:ئاوازدانەری ھیندی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی نەتەوەییی باشترین دەرھێنەر
پۆل:ئاوازدانەرانی ھیندی لە تۆمارکردنی فیلمدا
داریووشی سێیەم

'*داریووشی سێیەم*' یان *دارا*' دوایین پاشای ھەخامەنشییەکان بوو کە لەگەڵ ئەسکەندەری مەقدوونیدا شەڕی کرد و لە شەڕی لەگەڵ ئەودا کوژرا.

## سەرچاوەکان


پۆل:مردووانی ٣٣٠ی پ.ز
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٤ەم
پۆل:ئەسکەندەری مەزن
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٣٨٠ی پ.ز
پۆل:فەرمانڕەوا لابراوەکان
پۆل:ئەندامی خێزانی شاھانە پەیوەست بە کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە
فەرەج فەودە

**فەرەج فەودە** (ماوەی ژیان:١٩٤٦ تاکوو ٨ی حوزەیرانی ١٩٩٢) کەسایەتی نووسەر و ستوونووس و پڕۆفیسۆر و چالاکوانی مافی مرۆڤە میسری ، دوای بە کافر کردنی فەرەج فەودە لەلایەن گروپێکی بەناو ئیسلامی توندڕەو تیرۆرکرا.

پۆل:ڕۆژنامەوانانی میسری
پۆل:نووسەرانی میسری
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:مردووانی ١٩٩٢
پۆل:ڕۆژنامەنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:سۆسیالیستە میسرییەکان
پۆل:خەڵکی قاھیرە
پۆل:فێمینیستە ئیسلامییەکان
ئالفرێدۆ دی ستیفانۆ

thumb|'''ئالفرێدۆ دی ستیفانۆ'''
**ئالفرێدۆ دی ستیفانۆ** لەدایکبووی ٤ی تەمموزی ١٩٢٦ لە بۆینس ئایرسی ئارجەنتین، کەسایەتی یاریکەر و ڕاھێنەری تۆپی پێ ی ئارجەنتینی بوو. ئالفرێدۆ یەکێکە لەباشترین یایکەرانی جیھان بەتایبەتی لەکاتی یاریکردنی بۆ یانەی ڕیال مەدرید، ستیڤانۆ لەگەڵ سێ ھەڵبژاردەی نیشتیمانیش یاریکردووە ئەوانیش ئارجەنتین و کۆڵۆمبیا و ئیسپانیان ئەوەش دوای ئەوە ڕەگەزنامەی وڵاتانی کۆڵۆمبیا و ئیسپانیای پێبەخشرابوو، بۆ یانەکانیش لەڕیزی یانەکانی ڕیڤەرپلێت و ھوراکان و میلیوناریۆس و ڕیالمەدرید و ئیسپانیۆڵ کردووە و لەکاتی پۆستی ڕاھێنەرایەتی ڕاھێنەرایەتی چەندین یانەی کردووە لەوانە ڕیال مەدرید و ڤاڵێنسا و ڕایۆڤالیکانۆ لەئیسپانیا و بۆکاجۆنیوز و ڕیڤەرپلێت لە ئارجەنتین و سپۆڕتینگ لیسبۆنای پۆرتوگالی، ستیفانۆ لەکۆی ٣٢٩ یاری لە خولی ئیسپانیا ٢٢٨ گۆڵی تۆمارکردووە
لە ساڵی ١٩٨٩ خەڵاتی سوپەر باڵۆندۆرـی پێدراوە بۆ باشترین یاریزان لەماوەی ٣٠ساڵ دا .

لە  07.07.2014  لە تەمەنی 88  ساڵیدا  لە مەدرید کۆچی دوایی کرد

## سەرچاوە

پۆل:مردووانی ٢٠١٤
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٢
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئارجەنتینی
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئارجەنتینی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئارجەنتینی
پۆل:ئارجەنتینییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە پرتغال
پۆل:فیفا ١٠٠
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦
پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەرژەنتینی
پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
خەڵووز

وێنۆک|خەڵووز
**خەڵووز** یان **ڕەژی** یان **ڕه‌ژوو**  یان **قاو** مادەیەکی سووک، ناسک و ڕەشە کە لە نیوە سووتانی دار یان گیا یان ژیانەوەرێک کە زۆربەی جەستەکەی لە کاربۆنە پێک دێت. کاربۆنی ناخاوێن لە ٨٥ تا ٩٨% خەڵووز پێکھاتووە.

## سەرچاوەکان

* [//fa.wikipedia.org/wiki/ذغال ویکیپیدیای فارسی]

پۆل:سووتەمەنییەکان
پۆل:خەڵووز
کاردۆخ

300px|وێنۆک|شوێنی کاردۆخ

**کاردۆخ** یان **گۆردیان** یان ژی **کوردوو** یەکێک لە پارێزگاکانی ئیمپراتۆری ڕۆم لە باکووری مێزۆپۆتامیا و باشووری زەریاچەی وان و ڕۆژھەڵاتی شاری ئامەد بوو.  پێوەندی ھەیە لە نێوان وشەی کورد و کاردۆخ.

## سەرچاوەکان


پۆل:پارێزگاکانی ڕۆمای کۆن
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:مێژووی کورد
پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکانی تورکیا
مەراغە

**مەراغە** شارێک لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵاتی ئێرانە. ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١٧٥،٢٥٥ کەسە و پاناییەکەی ٢٥،٩٧٠ کیلۆمەترە. مەراغە لە دوای تەورێز دووەمین شاری گەورە و گرینگی پارێزگاکەیە. خەڵکی مەراغە بە زمانی ئازەربایجانی قسە دەکەن و پەیڕەوی ئایینی ئیسلام و مەزھەبی شێعەن.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات
* شارستانی مەراغە

## سەرچاوەکان


پۆل:مەراغە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەراغە
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات
گارێس بەیل

وێنۆک|گارێس بەیڵ لەگەڵ یانەی ڕیال مەدرید

**گارێس فڕانک بەیڵ** (لەدایکبووی ١٦ی تەمموزی ١٩٨٩)، یاریزانێکی پێشووی تۆپی پێی پیشەگەری وێڵزییە و وەک یاریزانی باڵ یاریی کردووە، دیارترینیان بۆ تۆتنهام و ڕیال مەدرید وەک یەکێک لە گەورەترین یاریزانەکانی نەوەی خۆی و یەکێک لە باشترین یاریزانانی وێڵزی لە هەموو سەردەمێکدا دادەنرێت.    بەیڵ لە یانەی ساوسهامپتۆن دەستی بە ژیانی پیشەگەری کردووە و لە هێڵی بەرگری چەپ یاری کردووە لە ساڵی ٢٠١١ خەڵاتی باشترین یاریزانی پرێمیەرلیگی پێ بەخشرا کە ئەوکات لەڕیزی یانەی تۆتنھام ھۆتسپێری ئینگلیزی یاری دەکرد. لە ڕۆژی ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣ بەڕەسمی پەیوەندی کرد بەیانەی ڕیال مەدریدی ئیسپانی و بووە گرانترین یاریکەری تۆپی پێ. وە گارێس بەیڵ لە قوتابخانەی سەرەتایی نەیانھێشتووە بە قاچی چەپەی لێدان لێبدات چونکە قاچی چەپەی زۆر بەھێز بووە.لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٣ لە تەمەنی ٣٣ ساڵیدا واز لە یاریکردن هێنا.

[وێنۆک|گارێس بەیل لە جلی یانەی [یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر|تۆتنھام ھۆتسپێر.]]

## گۆڵەکان

## دەستکەوتەکان
### تۆتھام
* پرێمەر لیگ، ئەکادیمی لیگی ٢٠٠٥-٢٠٠٦ (یەک جار)
* پلەی دووەم لە جامی پیشەگەرەکانی ئینگلستانی ٢٠٠٩

### ڕیال مەدرید
* خوولی ئیسپانیا ناسراو بە لالیگا ٢٠١٦-٢٠١٧
* جامی شای ئیسپانیا لە وەرزەکانی  ٢٠١٣-٢٠١٤
* جامی سوپەری ئیسپانیا  ٢٠١٧
* چوارجار خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٣-٢٠١٤، ٢٠١٥-٢٠١٦، ٢٠١٦-٢٠١٧، ٢٠١٧-٢٠١٨
* جامی سووپەری ئەورووپا لەساڵانی ٢٠١٤، ٢٠١٦، ٢٠١٧
* چوارجار جامی جیهانی یانەکان لەساڵانی ٢٠١٤، ٢٠١٦، ٢٠١٧، ٢٠١٨

## ئامارەکان

## سەرچاوەکان


پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی وێڵزی
پۆل:کڵابی سەدەی فیفا
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:ئەندامانی فەرمانی ئیمپراتۆریەتی بەریتانی
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
ڕێبوار سیوەیلی

وێنۆک|ڕێبوار سیوەیلی
**ڕێبوار حەمەئەمین ئاغا** کەسایەتی نووسەری کوردە،  زانکۆی لە دانمارک تەواو کردووە لە بەشی فەلسەفەی زانکۆی گۆسکیلە و تا سالی ٢٠٠٠ لەوڵاتی دانمارک ماوەتەوە و لەوە بەدوا ھاتۆتەوە بۆ کوردستان و سالَی ٢٠٠٧ لە بەشی فەلسەفە لە  زانکۆی سەلاحەدین، کۆلێژی ئەدەبیات کردۆتەوە و لەئێستاشدا مامۆستایە لەھەمان کۆلێژ واتە کۆلێژی ئەدەبیاتی زانکۆی سەلاحەدین. تا ئیستاش ژمارەیەک بەرھەمی فەلسەفیی و ڕەخنەیی و ئەدەبی بڵاودەکاتەوە.

## بەرھەمەکان
* دەروازەکانی کۆمەڵناسی نووسینی مەنوچەھر موحسنی وەرگێڕانی ڕێبواری سیوەیلی و چەند وەرگێڕی تر
* نووسین و بەرپرسیاری
* دەنگی پێی ئاو
* دنیای شتە بچووکەکان
* دیاردەگەرایی تاراوگە
* خاڵبەندنی پڕاکتیکی
* زمانی عشق، زەمەنی ئەنفال
* ژیان کورتە (نامەیەک بۆ قەشە ئاگوستین) نووسینی یۆستن گۆردەر وەرگێڕانی ڕێبواری سیوەیلی
* قەفەسی ئاسنین یان بۆ ببمە بە عێراقی؟
* لە پە‌یوە‌ندییە‌وە بۆ خۆشە‌ویستی ٢٠٠٤
* یۆستین گۆردەر ٢٠٠٤
* مرۆڤ وەک بەخشندە ٢٠٠٦
* فەنتازیای خواردن ٢٠٠٦
* نەتەوەو حەکایەت
* زانکۆ لە مۆدێلەوە بۆ واقیع… ڕێبوار سیوەیلی زستانی ٢٠٠٦
* دەنگی پێی ئاو (نوویسنی سوھراب سپێھری) وەرگێڕانی بۆ کوردی ڕێبوار سیوەیلی
* خودایە بۆ نەتکردم بە قۆخفرۆش ٢٠١١
* ئێوارەیەک بۆ ژن و خودا ٢٠١٢
* فەلسەفەی ئاکاری پزیشکی و مافەکانی نەخۆش ٢٠١٣
* فەلسەفەی پێش سوکرات (لەتالیسەوە تا دیمۆرکریتۆس)

## سەرچاوە
بەرھەمەکان و ژیانی لە پەڕەی فەیسبووکی ڕێبوار سیوەیلی وەگیراون بەتایبەت ناوی کتێبەکان لەسەر ڕووی بەرگی کتێبەکانی نووسرانەوە لێرە
بەڵام ڕایەڵەی کۆمەڵایەتیەکان نابن بە سەرچاوەی سەرەکی!!
* ژیان
* بەرھەم

پۆل:نووسەرانی کورد
شەریعەت

وێنۆک|سورەی یەکەمی قورئان

**شەریعەت**(مافە ئایینییەکان) ڕێکارە ئایینیەکانە کە وەکوو یاسایەکی گشتی وان و وەکوو قانوونی فەرمی و نافەرمی بەرچاو دەکرێن. شەریعەتی ئیسلامی لە قورئان و سوننەت، عەقڵ و بە پێی ھەر مەزھەبێکی ئیسلامی لە شتگەلێکی تایبەت وەردەگیرێت.

## سەرچاوەکان


پۆل:شەریعەت
ستراتیگرافیا

وێنۆک|کۆمەڵیک چینە لە ئەرژانتین

**ستراتیگرافیا** بەشێکە لە دیسیپلینی زانستی زەوی، زەویناسی بۆ لێکۆڵینەوە لە چینی بەرد و بنەنیشتەی گڕکانەکان و ئەو بنەنیشتانەی لە زەویدا ھەیە. ستراتیگرافیا ڕێگە دەدات بە وەدەست ھێنانی کرۆنۆلۆژیەکی (دیاری کردنی ڕیکەوت)، ڕێژەیی و ورد. بنەمای ئەرکی ستراتیگرافیا کیمیا-فیزیکە کە بە زۆری پێوەندی ھەیە بە فێنۆمێنی رادیۆئەکتیڤەوە.

## پەراوێز


پۆل:بەردناسی
پۆل:زەویناسی