ئەحمەد جەعبەری

**ئەحمد جەعبەری** (; ١٩٦٠)، ناسراو بە **ئەبوو محەممەد**، سەرکردەیەکی باڵا و سەرۆکی دووەمی باڵی سەربازی حەماس کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام بوو. بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک کەسایەتی پێشەنگی دەستبەسەرداگرتنی کەرتی غەززە لەلایەن حەماسەوە ناوزەد کرا، و فەرماندەیی ھەڵمەتە سنووربەزێنەکانی حەماس بوو لە ساڵی ٢٠٠٦ کە لە ئەنجامدا سەربازێکی ئیسرائیلی گیلاد شەلیت گرت. لەژێر فەرماندەیی ئەودا، لەگەڵ سەرۆکی ئەفسەری لۆجستی مەحموود مەبحوح، حەماس توانای چەکی سەربازی خۆی بە شێوەیەکی بەرچاو پەرەپێدا بە بەدەستھێنانی مووشەکی ڕێنماییکراو و موشەکی مەودای دوورتر.

جەعبەری لە زانکۆی ئیسلامی غەززە پەیوەندی بە بزووتنەوەی فەتحەوە کرد کە ڕێکخراوێکی فەلەستینییە و بانگەشە بۆ خەباتی چەکداری دەکرد دژی ئیسرائیل. لە ساڵی ١٩٨٢ لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئیسرائیلەوە دەستگیرکرا و بۆ ماوەی ١٣ ساڵ زیندانی کرا. دوای ئازادکردنی پەیوەندی بە باڵی چەکداری حەماسەوە کرد کە ڕکابەری ئیسلامی فەتح بوو و پێدەچێت دەستی ھەبووبێت لە بۆردومانکردنی پاسێک لە کفەر دارۆم، دواتر لەلایەن ھێزی ئاسایشی خۆپارێزی دەسەڵاتی فەلەستین لە ساڵی ١٩٩٨ دەستگیرکرا، ساڵی دواتر ئازادکرا. لە ساڵی ٢٠٠٢ جەعبەری بوو بە بەرپرسی ئۆپەراسیۆنی باڵی سەربازی حەماس بە وەکالەت کاتێک محەممەد زەیف لە ھێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیلدا بە سەختی بریندار بوو. لەو پۆستەدا جەعبەری بەرپرسێکی باڵای ناو سەرکردایەتی سیاسی حەماسیش بووە، ھەروەھا دامەزرێنەری کۆمەڵەی نور بووە کە ئامانجی ھاوکاریکردنی «شەھیدان و زیندانییەکان» بووە.

ھێزی ئاسمانی ئیسرائیل و شین بێت لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ ھێرشێکی ئاسمانی وردی ئامانجداریان ئەنجامدا، کە بەشێک بوو لە ئۆپەراسیۆنی پایەی بەرگری، کە بەھۆیەوە جەعبەری کوژرا لەکاتێکدا بە ئۆتۆمبێلێک دەڕۆیشت. بڕیاری تەسفییەکردنی ئەو، بە گوتەی ڕوڤن پێداتزۆر، شرۆڤەکاری *[[ھائارێتز|ھارێتز]]*، لە بڕیارێکی سوپای ئیسرائیلەوە سەرچاوەی گرتووە بۆ ھێرشکردنە سەر حەماس نەک داوای ئاگربەست. جەعبەری باڵاترین بەرپرسی بزووتنەوەی حەماس بوو کە لە دوای شەڕی غەززە لە ساڵی ٢٠٠٨ لە غەززە کوژرا.

## ژیانی سەرەتایی و پەروەردە
جەعبەری لە خێزانێکی چالاکوان لەدایکبووە کە بنکەکەیان لە ناوچەی شوجاعییە لە شاری غەززە لە ساڵی ١٩٦٠ کە بەھۆی کێشەی خوێنی خێزانییەوە ناچار بووە حەبرۆن بەجێبھێڵێت. دەرچووی زانکۆی ئیسلامی غەززەیە و بڕوانامەی لە مێژوودا بەدەستھێناوە. لە ساڵی ١٩٨٢ جەعبەری لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئیسرائیلەوە دەستگیرکرا و زیندانیکرا کاتێک ئەندامی ڕێکخراوی چەکداری عەلمانی فەلەستینی فەتح بوو. بەپێی ھەواڵێکی عەرەبییە، لەکاتی تێپەڕاندنی ١٣ ساڵ زیندان، فەتحی بەجێھێشتووە و پەیوەندی بە حەماسەوە کردووە دوای ئەوەی لەگەڵ ھەندێک لە دامەزرێنەرانی حەماس کە ئەو کاتەش زیندانی بوون، ئەوانیش عەبدولعەزیز ڕەنتیسی و نزار ڕەییان و سەڵاح شەحادە.

## حەماس
دوای ئازادکردنی، لە ساڵی ١٩٩٥ جەعبەری دەستی بە کارکردن کرد وەک فەرماندەیەک لە باڵی سەربازی بزووتنەوەی حەماس. جگە لەوەش مامەڵەی لەگەڵ ڕێکخراوە خێرخوازەکانی بزووتنەوەکەدا کردووە و ئەرکی ھەماھەنگی نێوان کۆکردنەوەی پارە و چالاکییە سەربازییەکانی لە ئەستۆ بووە. لە ناوەڕاستی ساڵانی نەوەدەکاندا، جەعبەری ڕاستەوخۆ دەستی ھەبووە لە پلاندانان بۆ تەقینەوە خۆکوژییەکان دژی ھاووڵاتیانی ئیسرائیل. پاشان بەھۆی تێوەگلانی لەگەڵ ئەم چالاکییە سەربازییانە لە کەرتی غەززە، جەعبەری لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٩٨ لەلایەن ھێزی ئاسایشی خۆپارێزی دەسەڵاتی فەلەستینەوە دەستگیرکرا بەھۆی ڕۆڵی گوایە لە ھێرشی پاسەکانی کفەر دارۆمدا. لە کۆتایی ساڵی ١٩٩٩ ئازاد کرا. دوای ئازادکردنی بوو بە یاریدەدەری سەڵاح شەحادە و محەممەد زەیف، فەرماندەکانی باڵی سەربازی، بەرپرسی باشترکردنی چالاکییە سەربازییەکان. بەم شێوەیەش بەشێک بووە لە سەرکردایەتی باڵای سەربازی حەماس لە کاتی یەکەم ڕاپەڕین و لە یەکەم شانەی ڕاپەڕین.

لە ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٢، دوای ئەوەی لە ھێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیل محەممەد زەیفی سەرۆکی باڵی چەکداری سەرەکی حەماس، لیواکانی عیزەدین قەسام بریندار کرد، جەعبەری بووە فەرماندە و بەرپرسی ئۆپەراسیۆنی باڵی سەربازی لە لووتکەی ڕاپەڕینی دووەمدا (ڕاپەڕینی چەکداری فەلەستین لە دژی ئیسرائیل لە ساڵی ٢٠٠٠ تا ٢٠٠٧). بەڵام زەیف وەک سەرۆکی فەرمی خۆی دەمێنێتەوە. بە گوتەی ئەیمەن تەھا، سەرۆکی سیاسی حەماس، لەو کاتەوەی جەعبەری دەستی بەسەر ئۆپەراسیۆنە ڕۆژانەیییەکانی لیواکانی قەسامدا گرتووە، باڵی چەکداری حەماس تادێت پیشەیی بوون. لە ماوەی ئینتیفادا چەندین ھێرشی ئاراستەی ئیسرائیل کرد، لەوانە تەقینەوەی خۆکوژی، کە سەدان ھاووڵاتی مەدەنی و سەربازی ئیسرائیلی کوژران.

لە ١٧ی ئابی ٢٠٠٤، محەممەدی کوڕە گەورەکەی جەعبەری و براکەی و سێ لە ئامۆزاکەی لە ھێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیل بۆ سەر ماڵی جەعبەری لە غەززە لە ھەوڵێکی تیرۆرکردنی جەعبەریدا کوژران. لە ھێرشەکە بەبێ ئازار ڕزگاری بوو. لە چاوپێکەوتنێکیدا لە ساڵی ٢٠٠٥ لەگەڵ ڕۆیتەرز ڕای گەیاند کە " جیھاد و بەرخۆدان" "تاکە ڕێگایە بۆ ڕزگارکردنی نیشتمان، نەک دانوستان و موزایەدە".

جەعبەری بەرپرسی سەرپەرشتیکردنی دیلێتی گیلاد شەلیت بوو کە لە ساڵی ٢٠٠٦ لە دەرەوەی کەرتی غەززە لەلایەن چەکدارە فەلەستینییەکانەوە ڕفێندرا؛ دوو سەربازی دیکەش کوژران. بە گوتەی حکوومەتی ئیسرائیل، جەعبەری ڕۆڵی پێشەنگی ھەبووە لە دەستبەسەرداگرتنی کەرتی غەززە لەلایەن حەماسەوە لە دەسەڵاتی فەلەستین بە سەرۆکایەتی فەتح لە مانگی حوزەیرانی 2007.

لە کاتی ھێرشی ئیسرائیل لە ئۆپەراسیۆنی کاست لید بۆ سەر کەرتی غەززە لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٨، گوایە ماڵی جەعبەری لە ھێرشێکی ئاسمانیدا وێران بووە، بەڵام بارودۆخی دەوروبەری ڕووداوەکە ناڕوون و بێ ئەنجام بووە. دوای ساڵانێکی دوورودرێژ لە چالاکی سەربازی لە بزووتنەوەی حەماس، جەعبەری بووە یەکێک لە سەرکردە کاریگەرەکانی ناو ڕێکخراوەکە. لە مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠١٠، جەعبەری ھەڕەشەی زیادکردنی ھێرشەکانی دژی ئیسرائیل کرد بۆ ئەوەی دانوستانەکانی ئاشتی ئیسرائیل و فەلەستین لە ڕێڕەو دەربھێنێت: "بە ھێزی ئیمان و چەک و مووشەک، تونێل و کۆماندۆ سەرکەوتن بۆ فەلەستین بەدەست دەھێنین و کۆتایی بە داگیرکارییەکانی غەززەش دەھێنین". ."

کاتێک لە تشرینی یەکەمی ٢٠١١دا ئاڵوگۆڕی زیندانییەکان ڕێکخرا بۆ گەڕاندنەوەی شالیت بۆ ئیسرائیل لە بەرامبەر ١٠٢٧ زیندانی فەلەستینی، جەعبەری بە شێوەیەکی شەخسی بە یاوەرییەوە شالیتیان لەگەڵ میسردا بردە ڕەفەح، ئەمەش دەرکەوتنێکی دەگمەنی گشتیی ئەنجامدا. ئەبو حودەیفا، کەسێکی نزیکی متمانەپێکراوی، ئاماژەی بەوە کردووە کە جەعبەری «تا کۆتایی بە وردی خولەکێک بە تەنیا شوێن ئەرکەکەی کەوتووە». لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ڕۆژنامەی *حەیات*، جەعبەری پشتڕاستی کردەوە کە زۆربەی ئەو ٤٧٧ زیندانییەی کە لە بەشی یەکەمی ئاڵوگۆڕی زیندانییەکان ئازادکرابوون، بەکۆمەڵ بەرپرسیارن لە گیانلەدەستدانی ٥٦٩ ئیسرائیلی. لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠١٢، جەعبەری بۆ مەکتەبی سیاسی بزووتنەوەی حەماس ھەڵبژێردرا.

ھەروەھا جەعبەری ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو لە سەپاندنی ئاگربەستەکان لە لایەنی فەلەستینەوە کە بریتی بوو لە سنووردارکردنی گرووپە چەکدارە ڕکابەرەکان لە تەقاندنی موشەک و مووشەک. جگە لەو چالاکییانەی کە لە سەرەوە باسمان کرد، جەعبەری وەک ئەندامی سەرکردایەتی سیاسی گرووپەکە کاری کردووە. ھەروەھا کۆمەڵەی نوری دامەزراندووە کە کۆمەڵەیەکە بۆ ھاوکاریکردنی 'شەھید و زیندانییەکان'.

بە گوتەی گێرشۆن باسکین کە یارمەتیدانوستاندنەکانی لەگەڵ حەماس داوە بۆ ئازادکردنی گیلاد شەلیت بەڵام ڕاستەوخۆ قسەی لەگەڵ جەعبەری نەکردووە، جەعبەری گەیشتبووە ئەو تێگەیشتنەی کە بەردەوامبوونی دوژمنایەتی لەگەڵ ئیسرائیل زیانی بە ھەردوو حەماس و خەڵکی کەرتی غەززە گەیاندووە، و لە چەندین بۆنەدا زۆر کاری زۆری کردووە بۆ ڕێگریکردن لە ھێرشی موشەک و مووشەکی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل. کاتێک ھێرشی لەو شێوەیەی حەماس ڕوویاندا، بە مەبەست تەقەیان لێکرا بۆ ئەوەی ئیسرائیل ڕابگرێت بەھۆی گرتنەبەری ڕێوشوێنی سەربازی دژی ئەو گرووپە. باسکین ھەروەھا وتی کە جەعبەری «لە ڕیزدا بووە بۆ مردن، نەک فریشتە و پیاوێکی ڕاستگۆی ئاشتی نەبووە». باسکین ھەروەھا ئیدیعای کرد کە جەعبەری تەنھا چەند کاتژمێرێک پێش تیرۆرکردنی ڕەشنووسی ئاگربەست یان ئاگربەستی درێژخایەنی لەگەڵ ئیسرائیل وەرگرتووە.

ئێلھانان میلەر، لە *ڕۆژنامەی تایمزی ئیسرائیلدا* دەنووسێت، "باسکین کە دەڵێت ساڵی ڕابردوو ڕۆڵی سەرەکی بینیوە لە دانوستان بۆ ئازادکردنی سەربازە ڕفێنراوەکەی ئیسرائیل گیلاد شەلیت، وتی جەعبەری لەگەڵیدا کۆنابێتەوە، سەرەڕای چەند داواکارییەک لە کاتی دانوستانەکانی شالیتدا". 'جەعبەری ھەرگیز پەیوەندی ڕاستەوخۆی لەگەڵ ئیسرائیلییەکدا نەدەبوو'، ئاماژەی بەوەشکرد کە لە ڕێگەی بەرپرس و وتەبێژی حەماس غازی حەمەدەوە پەیوەندی لەگەڵ جەعبەریدا کردووە." بنیامین کێرشتاین لە *ڕۆژنامەی تایمز ئۆف ئیسرائیلدا* نووسیویەتی کە ئیدیعاکانی باسکین بە ھەموو ئەگەرێک ڕاست نین، بە شێوەیەکی سەرەکی لەبەر ئەوەی ئیسرائیل کەسێکی وەک باسکین لە دانوستانە گرنگەکانی ئاشتیدا بەشدار ناکات.

## مردن
جەعبەری لەڕادەبەدەر وریا بوو لە سەلامەتی کەسیی خۆی، زۆر بە دەگمەن دەرکەوتنی گشتیی تەلەفۆن ھەڵگرتنی ھەبوو. ھەمیشە بۆ گواستنەوەی پەیامەکانی بۆ سەرکردەکانی تری حەماس پەیامنێری بەکاردەھێنا. ئەم ھەنگاوانە بۆ ئەوەی ھیچ ھەوڵێکی تیرۆرکردن نەدرێتەبەر بەو پێیەی لە پێنج ھێرشی لەو جۆرە بەبێ ئازار ڕزگاری بووە.

بەڵام لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ لەکاتی لێخوڕینی ئۆتۆمبێل بەدرێژایی شەقامی عومەر موختار لە شاری غەززە بەھۆی ھێرشێکی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئیسرائیلەوە کوژرا. تەمەنی ٥٢ ساڵ بوو. ھەروەھا پاسەوانەکەی بەناوی محەممەد حەمس کە لەگەڵیدا سەفەری دەکرد کوژرا. تیرۆرکردنی ئەحمەد جەعبەری بەھۆی تەقەی موشەکەکانی سێ ڕۆژ لەلایەن چەکدارانی غەززە لە دژی باشووری ئیسرائیل خێراتر بوو. ئەم ھێرشە موشەکیانە ھۆکاری ئاشکرای ئیسرائیل بوون بۆ تیرۆرکردنی جەعبەری، کە دەستپێکردنی فەرمی ھێرشی ئیسرائیل بوو، ئۆپەراسیۆنی پایەی بەرگری. تیرۆرکردنەکە کە ئۆپەراسیۆنێکی ھاوبەشی شین بێت و ھێزی ئاسمانی نێودەوڵەتی بوو، بووە ھۆی بەردەوامبوونی ھێرشە موشەکییەکانی فەلەستینی بێ جیاوازی دژی ئیسرائیل کە چەند ڕۆژێک پێش دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنەکە بەردەوام بوو و دواتر ھێرشی دژە ھێرشی ئیسرائیل بۆ سەر ئامانجەکانی غەززە لەسەر ئا… ماوەی چوار ڕۆژە کە ناوی ئۆپەراسیۆنی پایەی بەرگرییە.

جەعبەری لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ بە خاک سپێردرا. بە گوتەی ڕولا ئەمین، پەیامنێری *[[کەناڵی ئەلجەزیرە ئینگلیزی|ئینگلیزی کەناڵی جەزیرە]]*، جەعبەری لەلایەن خەڵکی غەززەوە «بە پاڵەوان دادەنرا». ھەزاران کەس لە ماتەمینی بەشداربوون لە کاروانی پرسەکەی کە لە نەخۆشخانەی شیفا دەستی پێکرد، بە ماڵەکەیدا تێپەڕین، پاشان گەیشتنە مزگەوتی گەورەی غەززە بۆ نوێژی ماتەمینی. کاروانەکە لە گۆڕستانی شێخ ڕەزوان لە بەشی باکووری ئەو شارە کۆتایی ھات کە جەعبەری تێدا بە خاک سپێردرا.

### کاردانەوەکان
ئوسامە حەمدان، وتەبێژی حەماس لە لوبنان ڕای گەیاند، پێدەچێت ئیسرائیل فەرماندە سەربازییەکانی لیواکانی عیزەدین قەسام بکاتە ئامانج. حەماس جەختی لەوە کردەوە کە داگیرکاری ئیسرائیل دەرگاکانی دۆزەخی کردووەتەوە. ھەروەھا گرووپە چەکدارەکانی دیکەی فەلەستین، وەک کۆمی تەکانی بەرخۆدانی جەماوەری و جیھادی ئیسلامیی فەلەستین، کوشتنی جەعبەرییان ئیدانە کرد و بەڵێنیان دا کە تۆڵەی خێرا بکەنەوە. PIJ ڕای گەیاندووە، "بە توندی وەڵامی مردنی جەعبەری دەدەنەوە" و بە "کردەوەی شەڕ" ناوی بردووە. ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەری PLO, سائیب ئێرەکات، «تاوان و تیرۆرکردنی جەعبەری ئیسرائیل»ی ئیدانە کرد. دوابەدوای ھەواڵی مردنی جەعبەری لە دەوروبەری نەخۆشخانەی شیفا، کە جەعبەری لەوێ گواسترایەوە، ناڕەزایەتی توڕەیی سەریھەڵدا و ئەندامانی حەماس داوای تۆڵەسەندنەوەیان کرد.

میسر وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر ھێرشەکانی سەر کەرتی غەززە و کوشتنی جەعبەری باڵیۆزی خۆی لە ئیسرائیل بانگھێشت کردەوە. بەگوێرەی بەیاننامەیەکی وەزارەتی دەرەوە، کامیل عەمر، وەزیری دەرەوە «ئەو زنجیرە ھێرشە ئاسمانییەی ئیدانە کردووە کە ئێستا ئیسرائیل بۆ سەر کەرتی غەززە ئەنجامی دەدات و کە بووەتە ھۆی کوژرانی ئەحمەد جەعبەری». وەزیری دەرەوەی قەتەر حەمەد کوڕی جاسم سانی ڕای گەیاند: «من [کوشتنەکە] بەناوی قەتەرەوە ئیدانە دەکەم. ئەم تاوانە پیسە نابێت بەبێ سزا تێپەڕێت.» ھەروەھا داوای لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کرد «ئاشتی و ئاسایشی جیھان بپارێزێت». حەسەن نەسروڵڵا سەرۆکی حزبوڵای لوبنان سەرەخۆشی لە حەماس کرد و ڕای گەیاند کە جەعبەری «شەھیدێکە» کە «مێژوویەکی گەورەی لە بەرخۆداندا ھەبووە». لە کاتی ڕاوێژکارییەکان سەبارەت بە ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل، باراک ئۆباما سەرۆکی ئەمریکا و محەممەد مورسی سەرۆکی میسر ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی پێکەوە کاربکەن بۆ کەمکردنەوەی دۆخەکە پێش ئەوەی دۆخەکە پەرەبستێنێت.

## ژیانی تایبەتی
جەعبەری دوو ژن و شەش منداڵی ھەبوو. محەممەد کوڕە گەورەکەی جەعبەری لە کاتی ھێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیل لە ساڵی ٢٠٠٤ گیانی لەدەست دا. محەممەد ھاوسەرگیری لەگەڵ کچەکەی سەڵاح شەحادە کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندامە تیرۆرکراوەکانی حەماس
پۆل:خەڵکی غەززە
پۆل:ئەندامانی قەسام
پۆل:مردووانی ٢٠١٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە
پۆل:چالاکوانە فەلەستینییەکان