سێیەم دەوڵەتی عەرەبستانی سعوودی

**سێیەم دەوڵەتی عەرەبستانی سعوودی** میراتگری دەوڵەتی یەکەم و دووەمی سعوودیەیە. لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٠٢ زایینی لەلایەن شا عەبدولعەزیز ئالسعوودەوە دامەزراوە کە شاری ڕیازی گرتەوە بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی مۆدێرن و ھاوچەرخی سعوودیە شانشینی سعوودیە).

سێیەم دەوڵەتی عەرەبستانی سعوودی لە سەرەتای فەرمانڕەوایەتیدا بە «میرنشینی ڕیاز» (١٩٠٢–١٩١٣) و «میرنشینی نەجد و ئەحسا» (١٩١٣–١٩٢١) ناسرابوو. دوای ڕووخاندنی میرنشینی حائیلی ڕکابەری، کە وای کرد میرنشینی نەجد و ئەحسا کۆنترۆڵی تەواوی ناوچەی نەجد بکات، بە سوڵتاننشینی نەجد ناسرا. عەبدولعەزیز لە ساڵی ١٩٢٥دا دەستی بەسەر شانشینی حیجازدا گرت. لە ساڵی ١٩٢٧دا نەجدی بەرزکردەوە بۆ شانشین، و ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی بە شانشینی حیجاز و نەجد و پاشکۆکانی ناسرا. عەبدولعەزیز ئەو دوو بەشەی شانشینە دووانییەکەی بە جیا بەڕێوەدەبرد تا کاتی لکاندنی ناوچەی باشوور و ڕاگەیاندنی دامەزراندنی شانشینی عەرەبستانی سعوودی لە ساڵی ١٩٣٢دا.

## مێژوو
### میرنشینی ڕیاز
میرنشینی ڕیاز یەکەم قۆناغی سێیەم دەوڵەتی عەرەبستانی سعوودی بوو لە نێوان ساڵانی ١٩٠٢ بۆ ١٩١٣. سیستمێکی پاشایەتی بوو کە لەلایەن بنەماڵەی ئالسعوودەوە سەرکردایەتی دەکرا. ئەم دەوڵەتە دوای ئەوە پێکھات کە ھێزەکانی سعوودیە لە میانەی شەڕی ڕیازدا، دەستیان بەسەر ڕیازدا گرت و لە کۆنترۆڵی میرنشینی جەبەل شەممەر بە سەرکردایەتی بنەماڵەی ئالڕەشید دەریان ھێنا. ئەمە پێشینەی ڕاستەوخۆی میرنشینی نەجد و ئەحسا، و کۆنترین پێشینەی یاسایی عەرەبستانی سعوودیی ئێستا بوو. ئەحسا لە ساڵی ١٩١٣دا کۆنترۆڵ کرا.

### میرنشینی نەجد و ئەحسا
میرنشینی نەجد ئەحسا دووەم قۆناغی سێیەم دەوڵەتی عەرەبستانی سعوودی بوو لە نێوان ساڵانی ١٩١٣ بۆ ١٩٢١. سیستەمێکی پاشایەتی بوو کە لەلایەن بنەماڵەی ئالسعوودەوە سەرکردایەتی دەکرا. ئەم دەوڵەتە دوای ئەوە پێکھات کە ھێزەکانی سعوودیە لە میانەی فەتحکردنی ئەحسادا، دەستیان بەسەر ئەحسادا گرت و لە کۆنترۆڵی ھێزە پارێزەرەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی دەریان ھێنا. ئەمە پێشینەی ڕاستەوخۆی سوڵتاننشینی نەجد، و پێشینەیەکی یاسایی عەرەبستانی سعوودیی مۆدێرن بوو.

### سوڵتاننشینی نەجد
سوڵتاننشینی نەجد (بە عەرەبی: سلطنة نجد) سێیەمین قۆناغی سێیەم دەوڵەتی عەرەبستانی سعوودی بوو، لە نێوان ساڵانی ١٩٢١ بۆ ١٩٢٦. سیستەمێکی پاشایەتی بوو کە لەلایەن بنەماڵەی ئالسعوودەوە سەرکردایەتی دەکرا، و پێشینەیەکی یاسایی عەرەبستانی سعوودیی مۆدێرن بوو. ئەم قۆناغەی سێیەمین دەوڵەتی سعوودی کاتێک دروست بوو کە عەبدولعەزیز کوڕی سعوود، میری ڕیاز، خۆی وەک سوڵتانی نەجد و پاشکۆکانی ڕاگەیاند. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٢دا، نەجد ڕێککەوتننامەیەکی لەگەڵ کووەیت واژوو کرد کە تێدا سنووری نێوانیان دیاری کرد، کە ھێڵێکی ڕاست بوو لەسەر ھێڵی پانیی ٢٩. لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٥دا، شانشینی حیجاز خۆی بەدەست ھێزەکانی ئیبن سعوودەوە دا، کە دواتر لە ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٢٦دا وەک پاشای حیجاز ڕاگەیەندرا و ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی لەناو شانشینی حیجاز و نەجددا یەکخست.

### شانشینی حیجاز و نەجد
شانشینی حیجاز و نەجد (بە عەرەبی: مملکة الحجاز ونجد)، کە لە سەرەتادا شانشینی حیجاز و سوڵتاننشینی نەجد (بە عەرەبی: مملکة الحجاز وسلطنة نجد) بوو، پاشایەتییەکی دووانی بوو کە لەلایەن عەبدولعەزیز (ئیبن سعوود)ەوە فەرمانڕەوایەتی دەکرا دوای فەتحکردنی حیجاز لەلایەن سوڵتاننشینی نەجدەوە لە ساڵی ١٩٢٥دا. ئەمە چوارەمین قۆناغی سێیەم دەوڵەتی عەرەبستانی سعوودی بوو.

لە ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٢٦دا، عەبدولعەزیز (ئیبن سعوود)، سوڵتانی نەجد، لە مزگەوتی حەرام لە مەککە وەک پاشای حیجاز تاج خرایە سەری، و لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٢٧دا پێگەی نەجدی بۆ شانشین بەرزکردەوە. لە پەیماننامەی جەددە لە ٢٠ی ئایاری ١٩٢٧دا، شانشینەکەی عەبدولعەزیز لەلایەن شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و ئیرلەندای باکوورەوە دانی پێدانرا، و بە شانشینی حیجاز و نەجد ناوی دەبرا.

بۆ ماوەی پێنج ساڵی دواتر، عەبدولعەزیز ئەو دوو بەشەی شانشینە دووانییەکەی وەک دوو یەکەی جیاواز بەڕێوەدەبرد. لە ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٣٢دا، عەبدولعەزیز یەکگرتنی ناوچە سەرەکییەکانی ژێر دەسەڵاتی سعوودیەی (ئەحسا، قەتیف، نەجد و حیجاز)ی وەک شانشینی عەرەبستانی سعوودی ڕاگەیاند.

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٠٢
پۆل:مێژووی عەرەبستانی سعوودی