پەیمانی وارشۆ

**پەیمانی وارشۆ** (**WP**)، بە فەرمی **پەیمانی دۆستایەتی، ھاوکاری و ھاوکاری یەکتر** (**TFCMA**)،  پەیماننامەیەکی بەرگری بەکۆمەڵ بوو کە لە وارشۆی پایتەختی پۆڵەندا لە نێوان یەکێتی سۆڤیەت و حەوت کۆماری سۆسیالیستی دیکەی بلۆکی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپای ناوەڕاست و ڕۆژھەڵات لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٥٥، لە کاتی جەنگی سارددا واژوو کرا. زاراوەی "پەیمانی وارشۆ" بە شێوەیەکی باو ئاماژەیە بۆ ھەردوو پەیماننامەکە خۆی و ھاوپەیمانی سەربازی دەرئەنجامی، **ڕێکخراوی پەیمانی وارشۆ** (**WTO**).  پەیمانی وارشۆ تەواوکەری سەربازی ئەنجومەنی ھاوکاری ئابووری ھاوبەش (Comecon) بوو، کە ڕێکخراوی ئابووری بوو بۆ دەوڵەتانی بلۆکی ڕۆژھەڵات.

پەیمانی وارشۆ کە یەکێتی سۆڤیەت زاڵ بوو، وەک ھاوسەنگی ھێز یان دژە کێشی ڕێکخراوی پەیمانی باکووری ئەتڵەسی (ناتۆ) و بلۆکی ڕۆژاوا دامەزرا. ھیچ ڕووبەڕووبوونەوەیەکی سەربازی ڕاستەوخۆ لە نێوان ئەو دوو ڕێکخراوەدا ڕووی نەدا؛ لەبری ئەوە، ململانێکان لەسەر بنەمای ئایدیۆلۆژی و لە ڕێگەی شەڕی بە وەکالەتەوە ئەنجامدرا. ھەردوو ناتۆ و پەیمانی وارشۆ بوونە ھۆی فراوانبوونی ھێزە سەربازییەکان و تێکەڵبوونیان لەگەڵ بلۆکەکانی ھەریەکەیان. گەورەترین شەڕی سەربازی پەیمانی وارشۆ داگیرکردنی چیکۆسلۆڤاکیا بوو کە پەیمانی وارشۆ بوو، کە وڵاتی ئەندامی خۆی بوو، لە ئابی ١٩٦٨ (بە بەشداری ھەموو وڵاتانی پەیمانەکە جگە لە ئەلبانیا و ڕۆمانیا)، کە لە بەشێکدا بووە ھۆی ئەوەی ئەلبانیا کەمتر لە مانگێک دواتر لە پەیمانەکە بکشێتەوە. پەیماننامەکە بە بڵاوبوونەوەی شۆڕشەکانی ساڵی ١٩٨٩ لە ڕێگەی بلۆکی ڕۆژھەڵاتەوە دەستی بە ھەڵوەشاندنەوەی کرد، کە لە بزووتنەوەی ھاوپشتی لە پۆڵەندا دەستی پێکرد، سەرکەوتنی لە ھەڵبژاردنەکاندا لە حوزەیرانی ١٩٨٩ و پیکنیکی پان ئەورووپی لە ئابی ١٩٨٩.

ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات دوای یەکگرتنەوەی ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٩٠ لە پەیمانەکە کشایەوە. لە ٢٥ی شوباتی ١٩٩١ لە کۆبوونەوەیەکدا لە ھەنگاریا، پەیماننامەکە لە ڕێگەی ڕاگەیاندنی ھاوبەشەوە لەلایەن وەزیرانی بەرگری و دەرەوەی ئەو شەش وڵاتە ئەندامەی کە مابوونەوە، بوونی وەستا. یەکێتی سۆڤیەت خۆی لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٩١ ھەڵوەشایەوە، ھەرچەندە زۆربەی کۆمارەکانی پێشووی سۆڤیەت دوای ماوەیەکی کەم ڕێکخراوی پەیمانی ئاسایشی بەکۆمەڵیان پێکھێنا. لە ٢٠ ساڵی دواتردا وڵاتانی پەیمانی وارشۆ لە دەرەوەی یەکێتی سۆڤیەت ھەریەکەیان پەیوەست بوون بە ناتۆ (ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات لە ڕێگەی یەکگرتنەوەی لەگەڵ ئەڵمانیای ڕۆژئاوا؛ و کۆماری چیک و سلۆڤاکیا وەک وڵاتی جیاواز)، ھەروەھا دەوڵەتانی باڵتیک.

## سەرچاوەکان

## ئەو بەرھەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە
{refbegin|30em}}
* 
* 

## ئەمانەش ببینە

* Faringdon, Hugh. *Confrontation: The Strategic Geography of NATO and the Warsaw Pact*. London: Routledge & Kegan Paul, 1986.
* 
* .
*  This book presents an overview of all the Warsaw Pact armed forces as well as a section on Soviet strategy, a model land campaign which the Soviet Union could have conducted against NATO.. and a full-color section on the uniforms, nations, badges and rank-insignia of the Warsaw Pact. (Later CWIHP, Heuser, and CIA FOIA documents present a much better picture of Soviet plans.)
* Mackintosh, Malcolm. *The Evolution of the Warsaw Pact* (International Institute for Strategic Studies, 1969)
* 
* McAdams, A. James. *East Germany and Détente*. Cambridge University Press, 1985.
* McAdams, A. James. *Germany Divided: From the Wall to Reunification*. Princeton University Press, 1992 and 1993.

## زمانەکانی تر

* . 
* . 
** Original edition: 

## بیرەوەرییەکان

* 
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* The Woodrow Wilson Center Cold War International History Project's Warsaw Pact Document Collection
* Parallel History Project on Cooperative Security
* Library of Congress / Federal Research Division / Country Studies / Area Handbook Series / Soviet Union / Appendix C: The Warsaw Pact (1989)
* Map of Russia and the Warsaw Pact (omniatlas.com)
* Soviet Nuclear Weapons in Hungary 1961–1991

پۆل:پەیماننامەکانی ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات
پۆل:مارکسیزم-لێنینیزم
پۆل:سیاسەتی یەکێتیی سۆڤیەت
پۆل:ئەورووپای نوێ
پۆل:بلۆکی ڕۆژھەڵات
پۆل:پەیماننامەکانی شەڕی سارد
پۆل:سیاسەت لە ١٩٩١
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئۆزبەکی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوکراینی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سلۆڤاکی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی پۆڵەندی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی قرغیزی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لیتوانی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتڤی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کازاخی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیستۆنی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چێکی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی بولگاری
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی بیلاڕووسی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئازەربایجانی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕۆمانی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی گورجی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی مەجاری
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئالبانی
پۆل:ڕێکخراوە سەربازییە نێودەوڵەتییەکان
پۆل:پەیمانی وارشۆ
پۆل:ڕێکخراوەکانی شەڕی سارد