تیرۆرکردنی ساڵح عارووری

وێنۆک| عاروری لە ساڵی ٢٠٢٢
لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤، ساڵح عاروری، جێگری سەرۆکی بزووتنەوەی حەماس، لە ھێرشێکی ئیسرائیلدا بۆ سەر ئۆفیسێک لە گەڕەکی دحییە لە بەیروت لە لوبنان کوژرا. ھەروەھا لەم ھێرشەدا شەش کەسی دیکەش کوژران، لەنێویاندا چەکدارانی پلە باڵای دیکەی بزووتنەوەی حەماس.

ساڵح عاروری جێگری سەرۆکی مەکتەبی سیاسی حەماس و یەکێک بوو لە داڕیژەرانی ھێرشەکەی ساڵی ٢٠٢٣ بە سەرۆکایەتی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل. ھەروەھا بەرپرسیار بوو لە فراوانکردنی چالاکییەکانی حەماس لە کەناری ڕۆژاوای داگیرکراو لەلایەن ئیسرائیلەوە، لەنێویاندا ھێرشکردنە سەر ئیسرائیلییەکان. ئەم ھێرشە بە شێوەیەکی بەرفراوان پێدەچێت لەلایەن ئیسرائیلەوە ئەنجامدرابێت کە نەیاری سەرەکی حەماسە؛ بەڵام ئیسرائیل نە پشتڕاستی کردووەتەوە و نە ڕەتیشیکردووەتەوە دەستی لەم ڕووداوەدا ھەبێت.

تیرۆرکردنەکە ڕۆژێک پێش ئەوەی حیزبوڵڵا یادی چوارەمین ساڵیادی تیرۆرکردنی قاسم سولەیمانی فەرماندەی باڵای سەربازی ئێران بکاتەوە ڕوویدا.

## باکگراوند
لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣، گرووپی چەکداری لوبنانی حیزبوڵڵا، ڕۆژێک لە شەڕی ئیسرائیل و حەماس لە ساڵی ٢٠٢٣ دا، موشەک و تۆپخانەی ڕێنماییکراوی ئاراستەی پێگەکانی ئیسرائیل کرد لە ناوچە جێ ناکۆکەکانی شەبعا. ئیسرائیل تۆڵەی خۆی بە ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و تۆپخانە بۆ سەر پێگەکانی حزبوڵڵا لە نزیک سنووری لوبنان لەگەڵ بەرزایییەکانی جۆلان کە لەلایەن ئیسرائیلەوە داگیرکراوە وەڵامی دایەوە. سەرھەڵدانی ململانێکان دوای ڕاگەیاندنی پشتیوانی و ستایشی حزبوڵڵا بوو بۆ ھێرشی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل کە لە ٧ی تشرینی یەکەمدا ڕوویدا. لەو کاتەوە حەماس لە لوبنان و جیھادی ئیسلامی فەلەستین پەیوەست بوون بە شەڕ لەگەڵ ئیسرائیل. لە ساڵی ١٩٦٩ەوە تاقمە فەلەستینییەکان دوای دەرکردنیان لە ئوردن بنکەیان لە لوبنان داناوە.

تا ساڵی ٢٠١٥، عاروری لە تورکیا ژیاوە؛ لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٥دا بڵاوکرایەوە کە تورکیای بەجێھێشتووە و بەرەو لوبنان ڕۆیشتووە. لە ساڵی ٢٠١٥ ئەمریکا ٥ دۆلاری خەڵاتی لەسەر ساڵح عاروری دانا و وەک تیرۆریستێکی جیھانی دەستنیشان کرا.

## ھۆکارەکان
گرووپە ھاوپەیمانەکانی بزووتنەوەی حەماس بە تایبەتی ھۆشدارییان دایە گرووپەکە لە بەکارھێنانی ئەو نووسینگەیە، دوای ئەوەی گومانیان ھەبوو کە شوێنەکەی ئاشکرابوو بۆ ھەواڵگری ئیسرائیل. حیزبوڵڵا نامەی بۆ حەماس نووسیبوو. ژمارەیەکی زۆر لە ئەندامان مۆبایلیان لەگەڵ خۆیان ھێنابوو کە مەترسی زیاتری خستە مەترسی چاودێریکردن و ھەروەھا ئۆفیسەکە لانیکەم یەک کۆمپیوتەری تێدابوو و ھێڵی وای فای ھەبوو. بەرپرسانی ئەمنی لوبنان گومانی ئەوەیان ھەیە کە فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوان مووشەکی بە ڕێنمایی وردی ئاراستەی ئۆفیسەکە کردبێت. بەرپرسێکی ئەمنی ڕۆژنامەی ناشناڵ نیووزی ئاگادارکردەوە کە «ئەو ڕادارانەی کە ھەمانە ڕاداری مەدەنین، توانای ڕاداری سەربازیمان نییە کە بتوانێت لە بوونی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان ئاگادارمان کاتەوە.»

## ھێرشکردن
بەپێی گرتە ڤیدیۆیییەکانی سی سی تی ڤی کە لەلایەن کەناڵی ئێم تی ڤی لوبنانەوە بڵاوکراوەتەوە، ھێرشەکە لە دەوروبەری کاتژمێر ١٧:٤١ (بەکاتی ناوخۆیی) لە گەڕەکی دحییە کە گەڕەکێکی نیشتەجێبوونی بەیروتە. گرتە ڤیدیۆیییەکانی مۆبایلەکان دەری دەخەن کە لانیکەم ئۆتۆمبێلێک لەبەردەم بینایەکی نیشتەجێبوون زیانی پێگەیشتووە و ئاگری تێبەربووە، لەکاتێکدا دەیان کەس لە ناوچەکەدا کۆدەبنەوە تەنھا دوای ھێرشەکە. ڕاپۆرتە سەرەتایییەکان باس لەوە دەکەن کە چوار ئەندامی بزووتنەوەی حەماس کوژراون بەڵام بۆ شەش کەس زیادیان کردووە کە ئەگەری ھە ھاووڵاتییەکی مەدەنی لەخۆدەگرێت. تەلەڤیزیۆنی ئەقسا سەر بە بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاند کە سەمیر فەندی سەرۆکی ئۆپراسیۆنەکانی حەماس لە لوبنان و عەزام ؤەقرە لەو کەسانە بوون کە لە ھێرشەکەدا شانبەشانی عاروری کوژراون. دواتر ئیسماعیل ھەنییە ناسنامەی سێ ئەندامی دیکەی حەماسی ئاشکرا کرد کە کوژراون. ناوبراو کۆچی دوایی ئەندامانی حەماس مەحموود زەکی شاھین، محەممەد باشاشا، محەممەد ڕەیس و محەممەد حەمودی ڕاگەیاند.

دوو بەرپرسی باڵای ئەمریکا پشتڕاستیان کردەوە کە ئیسرائیل بەرپرسیارە لە ھێرشەکە.

## دواتر
ساڵح عاروری بەرزترین سەرکردەی حەماس بوو کوژرا لە سەرەتای شەڕەوە تا تیرۆرکردنی ئیسماعیل ھەنییە. لە دووەم وتاریدا لە سەرەتای شەڕەوە، حەسەن نەسروڵڵا ئەمینداری گشتیی حیزبوڵڵآ ڕای گەیاند کە لە شەڕی سەرتاسەری لەگەڵ ئیسرائیل ناترسن. ناوبراو ھێرشەکەی بە «تاوانێکی گەورە و مەترسیدار» وەسف کردووە کە «بێ وەڵام و بێ سزا نابێت». حیزبوڵڵا ڕای گەیاند کە نۆ ھێرشی ئەنجامداوە کە پێگەکانی ئیسرائیلی کردووەتە ئامانج. لەھەمان ڕۆژدا، ھێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیل لە نەقورە، حوسێن یەزبەک، فەرماندەی ناوخۆیی حزبوڵڵای لوبنان و سێ پاسەوانەکەی کوژران و نۆ کارمەندی دیکەی حیزبوڵڵاش برینداربوون.

### کاردانەوەکان
#### حکوومەتەکان
* نەجیب میقاتی سەرۆکوەزیرانی لوبنان تیرۆرکردنی بە «تاوانێکی نوێی ئیسرائیل» وەسفکرد کە بۆ «کێشانی لوبنان بۆ قۆناغێکی نوێی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئیسرائیل».
* وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران وێڕای مەحکووم کردنی ئەو تیرۆرە و دووپاتی کردەوە کە ئیسرائیل و لایەنگرانی ئەو وڵاتە بەرپرسیارێتی لێکەوتەکانی ئەم «سەرکێشییە نوێیە» لە ئەستۆ دەگرن.
** ئێران ھۆشداریی بە ئەمریکا دا کە دەبێت خۆی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی لێکەوتەکانی ھێرشەکە ئامادە بکات.
** ئیبراھیم ڕەئیسی سەرۆککۆماری ئێران ڕای گەیاند، تیرۆرکردنەکە تاوانە.
* حکوومەتی ئیسرائیل دەستبەجێ بەرپرسیارێتی ئەو ھێرشەی لە ئەستۆ نەگرت کە بووە ھۆی کوژرانی عاروری. مارک ڕیگێڤ، ڕاوێژکاری سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل، لە چاوپێکەوتنێکدا ڕای گەیاندووە، ئیسرائیل "بەرپرسیارێتی ئەم ھێرشەی لە ئەستۆ نەگرتووە؛ بەڵام ھەرکەسێک ئەو کارەی کردبێت، دەبێت ڕوون بێت - ئەمە ھێرشێک نەبووە بۆ سەر دەوڵەتی لوبنان. ھەرکەسێک کردوویەتی." ئەمەش مانگرتنی نەشتەرگەری لە دژی سەرکردایەتی حەماس ئەنجامدا".
* ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەرەنسا لە پەیوەندییەکدا لەگەڵ بێنی گانتز ئەندامی کابینەی جەنگی ئیسرائیل داوای لە ئیسرائیل کرد «دوور بێ لە ھەر ھەڵوێستێکی پەرەسەندن، بەتایبەتی لە لوبنان».

#### گرووپ و ڕێکخراوەکان
* دوای ھێرشەکە، فلۆرێنسیا سۆتۆ نینۆ، وتەبێژی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕای گەیاند، «سکرتێری گشتی (ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس) داوا لە ھەموو لایەنەکان دەکات زۆرترین خۆگرتن و ھەنگاوی بەپەلە بنێن بۆ کەمکردنەوەی گرژییەکان لە ناوچەکەدا».
* عیزەت ڕیشق ئەندامی بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاند کە عاروری لە «تیرۆرێکی ترسنۆکانە» لەلایەن ئیسرائیلەوە کوژراوە و ئاماژەی بەوەشکردووە، «جارێکی دیکە شکستی گەورەی ئەم دوژمنە لە گەیشتن بە ھەرییەکێک لە ئامانجە شەڕانگێزەکانی لە کەرتی غەززە دەسەلمێنێت».
* سکرتێری گشتی جیھادی ئیسلامی فەلەستین زیاد نەخلە، ماتەمینی بۆ عاروری گێڕا و بە سەرکردەیەک ناوی برد کە بەشداری لە بەرخۆدانی فەلەستینییەکان لە کەرتی غەززە و کەناری ڕۆژاوا کرد.
* ھێزە نیشتمانی و ئیسلامییەکانی فەلەستین یادی کۆچی دوایی عارورییان کردەوە و خوازیاری «کردەوەی شۆڕشگێڕانە» لە کەرتی ڕۆژاوا و قودس و باقی ئیسرائیل بوون.
* سکرتارییەتی گشتی کەتائیب سەید شوھەدا کوشتنی عاروری لەلایەن ئیسرائیلەوە بەراورد کرد بە کوشتنی قاسم سولەیمانی و ئەبومەھدی موھەندیس لەلایەن ئەمریکاوە و بانگەشەی ئەوەی کرد کە ھێرشەکە «سەروەری لوبنانی پێشێل کردووە».
* سەرۆکی حەشدی شەعبی فالیح فەیاز ھۆشداریدا لەوەی کە «تاوانبارە بکوژەکان» کە عارورییان کوشتووە، باجی کارەکانیان دەدەن.
* کۆمەڵی ئیسلامی لوبنان لە بەیاننامەیەکی فەرمیدا ئەو ھێرشەی ئیدانە کرد و جەختی لەوە کردەوە کە «تیرۆرەکە بێ سزا نابێت».

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پۆل:حەماس
پۆل:مێژووی حەماس
پۆل:ھێرشە ئاسمانییەکانی ٢٠٢٤