open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ھێزی سوڕانەوە (پاوەر ستێرن)

**ھێزی سوڕانەوە** (بە ئینگلیزی: Power Steering) کە زۆرکات بە ھێزی یارمەتیدەری سوڕانەوەش ناودەبرێت، لەناوخۆشدا بە سوکان پاوەر ناسراوە. سیستمێکە یارمەتیی شۆفێر دەدات کە ھێزی کەمتر بەکاربھێنێت بۆ سووڕاندنەوەی ستێرن (سوکان).

## مێژوو
بۆ یەکەمجار کە سیستمی ھێزی سوڕانەوە دانرا لەسەر ئۆتۆمبێل لە ساڵی ١٨٧٦ بوو لەلایەن پیاوێکەوە کە نازناوەکەی فیت (Fitts) بوو، دواتر چەندین جار پەرە بەم سیستمە درا تا لە ساڵی ١٩٥١ بۆ یەکەمجار کۆمپانیای کرایسلەر یەکەم ئۆتۆمبێلی نەفەرھەڵگری بازرگانی ناساند ناوی کرایسلەر ئیمپێریاڵ کە سیستمی ھێزی سوڕانەوەی لەسەر بوو بە .

## جۆرەکانی
وێنۆک|سیستمی هایدرۆلیکی، کە پولی قایشەکە دیارە
**- ھایدرۆلیکی**: ئەم جۆرەیان بەتەواوی سیستمێکی میکانیکییە کە بە سیستمی ھایدرۆلیکی کاردەکات، لەم جۆرەدا سیستمی ھێزی سوڕانەوە بە قایشێک لە بزوێنەری ئۆتۆمبێلەکە بەستراوە و بۆ دروستکردنی پەستانی ھایدرۆلیکی، بەمەش سیستمەکە بەشێک لە ھێزی بزووێنەرەکە کەم دەکاتەوە بۆ کارپێکردنی خۆی. ئەم جۆرەیان سەرەتاترین جۆریانە.
وێنۆک|ئەلیکترۆ-هایدرۆلیک سیستم
**- ئەلیکترۆ-ھایدرۆلیک**: زۆرجار بە ھایبرید ناودەبرێت، ئەمەیان ھەمان سیستمە ھایدرۆلیکییەکەی پێشووە، بەڵام لێرەدا پەستانی ھایدرۆلیکی بەھۆی ماتۆڕیکی کارەباییەوە دروست دەبێت وەک لەوەی بە قایش لە بزوێنەرەوە وەربگرێت.

**- کارەبای**: کە بە ھێزی یارمەتیدەری کارەبای سوڕانەوە (Electric power assisted steering)ش ناودەبرێت، ئەم جۆرەیان بەتەواوی سیستمێکی ئەلیکترۆنی و کارەباییە کە کۆمپیوتەری ئۆتۆمبێلەکە خۆی کۆنتڕۆڵی سیستمەکە دەکات، ئەم جۆرەیان بە نەرمترین و سووکترین  سیستمی ھێزی سوڕانەوە دادەنرێت.

## ئەمانەش ببینە
* تۆربۆچارج
* گێڕ گۆڕانی بەردەوام
* سیستمی دژە قفڵبوونی ڕاگرتن (ئیستۆپ)
* ڕادێتەر
* یەکەی جێگیرکردنی ئەلیکترۆنی

## سەرچاوەکان

پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
پۆل:داهێنانەکانی سەدەی نۆزدەهەم
پۆل:داھێنانەکانی سەدەی نۆزدەھەم
ئەنتۆنیا ئایەکەوبێسکی

**ئەنتۆنیا کلارا ئایەکەوبێسکی** () ناسراو بە **ئەنتۆنیا**، (لە دایکبووی ۱۲نیسانی ۱۹۸۹ لە بوخارێست، ڕۆمانیا)
گۆرانیبێژ، نمایشکاری جلووبەرگ و نوێنەری ڕۆمانی-ئەمریکییە .

## ژیانی سەرەتایی
ئەنتۆنیا کلارا ئایەکەوبێسکی، لە ۱۲ی نیسانی ۱۹۸۹ لە بوخارێست، ڕۆمانیا لەدایکبوو. لە تەمەنی پێنج ساڵیدا لەگەڵ دایک و باوکی بۆ ئەمریکا کۆچ دەکا و ھەتا کۆتایی پۆلی ئامادەیی لە ویلایەتی نێڤادا نیشتەجێ بوو و دەستی بە کاری مۆدێلینگ کرد. دواتر گەڕایەوە بۆ ڕۆمانیا و لەگەڵ بەرھەمھێنەری ڕۆمانی بەناوی تۆم بۆکسێر یەکەم گۆرانی خۆی بڵاوکردەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
پۆل:زیندووان
پۆل:ژەنیارانی ڕۆمانی
بەردەکەڕ، وارماوا

alt=گوندی بەردەکەڕ|وێنۆک|گوندی بەردەکەڕ
**بەردەکەڕ** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی زەڕایەن، قەزای شارەزوور، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
alt=دیمەنی گوندی بەردەکەڕ|وێنۆک|دیمەنی گوندی بەردەکەڕ
**بەردەکەڕ** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی توو و لە باشوور لەگەڵ گوندی ناوتاق و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بیدەن و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مچەکوێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
قەرەگۆلی سەروو

**قەرەگۆلی سەروو** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی زەڕایەن، قەزای شارەزوور، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا

**قەرەگۆلی سەروو** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بێستان سووری گەورە و لە باشوور لەگەڵ گوندی کۆمەڵگای نەسر و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەرەگۆلی خواروو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قسرتی خواروو.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کانی بەردینە، وارماوا

alt=گوندی کانی بەردینە|وێنۆک|گوندی کانی بەردینە
**کانی بەردینە** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی زەڕایەن، قەزای شارەزوور، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا

**کانی بەردینە** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەڵبەزە و لە باشوور لەگەڵ گوندی جەرداسنە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بێسەڵمێن و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی مرواری.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کۆمپانیای فرۆکەوانی دۆگلاس

وێنۆک|کارکردنی ئافرەتێک لە کۆمپانیای دۆگلاس\

**کۆمپامیای فرۆکەکانی دۆگلاس** (بە ئینگلیزی: Douglas Aircraft Company) کۆمپانیایەکی ئەمریکیە لە بواری پیشەسازی بۆشایی ئاسمان و فرۆکەوانی کار دەکا، دۆناڵد دۆگلاس ھەڵسا بە دروستکردنی ئەو کۆمپانیایە لە ساڵی ١٩٢١، وە دوای ئەوە لەگەڵ کۆمپانیای فرۆکەکانی ماکدۆنل یەکیانگرت لە ساڵی ١٩٦٧ کۆمپانیایەکی نوێیان دامەزراند لە ژێر ناونیشانی کۆمپانیای ماکدۆنڵ دۆگلاس، بەشێکی فرۆکە بازرگانیەکانی کۆمپانیای بۆینگ پێکدێنێت.

## فرۆکەکان
* دی تی - ١ (١٩٢١)
* دی دەبڵیو سی (١٩٢٣)
* أو - ٢ (١٩٢٤)
* سی - ١ (١٩٢٥)
* ئێم - ١ (١٩٢٥)
* تی٢دی (١٩٢٧)

## سەرچاوەکان
* مێژووی کۆمپانیای دۆگکلاس لە ناوەڕاستی سەردەی بیستدا
* مێژووی کۆمپانیاکە لە ماڵپەری فەرمی بۆینگ

پۆل:کۆمپانیاکانی فڕۆکەوانی ئەمریکا
پۆل:کۆمپانیاکانی تەکنەلۆجیا کە لە لۆس ئەنجلۆسی گەورە جێگیرن
کۆمپانیای ماکدۆنڵ دۆگلاس

وێنۆک|فرۆکەیەکی کۆمپانیای مادۆنل دپگلاس

**کۆمپانیای ماکدۆنل دۆگلاس** (بە ئینگلیزی: McDonnell Douglas) ئەوە کۆمپانیایەکی ئەمریکاییە بۆ دروستکردنی فرۆکەی بازرگانی و جەنگی، ئێستا ڕکابرەیەکی زۆر ھەیە لە نێوانی کۆمپانیای ماکدۆنل دۆگلاس و بۆینگ لە دروستکردنی فرۆکەدا، ئەو کۆمپانیایە لە ساڵی ١٩٦٧ دامەزرا و لە ئەنجامی لێکدانی ھەردوو کۆمپانیای دۆگلاس و مادۆنل ئەو کۆمپانیایە دروست بوو.

## فرۆکە دروستکراوەکانی

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* http://www.boeing.com/commercial/#/orders-deliveries
* https://web.archive.org/web/20130102173045/http://www.boeing.com/history/chronology/chron16.html

پۆل:کۆمپانیاکانی فڕۆکەوانی ئەمریکا
ماڵێک لە کاغەز

**ماڵێک لە کاغەز** () بریتییە لە زنجیرە درامایەکی سیاسیی ئەمریکی و لە پێشخستن و بەرھەمھێنانی پۆ ویلیمۆنە کە لەسەر زنجیرەیەکی بەڕیتانی بە ھەمان ناو دروستکراوە کە ئەویش بە ڕۆڵی خۆی لەسەر ڕۆمانێکی مایکڵ دۆبز دروستکراوە. زنجیرەکە لەسەر ماڵپەڕی نێتفلیکس لە ١ی شوباتی ٢٠١٣ بە وەرزێک کە لە ١٣ زنجیرە پێکدێت دەستی بە پەخشکردن کرد. و وەرزی دووەم لە ٤ی شوباتی ٢٠١٤ دەرچوو. پێش ١٠ ڕۆژ لە بڵاوکردنەوەی زنجیرەکە، نێتفلیکس لەسەر نوێکردنەوەی وەرزی سێیەم ڕایگەیاند، کە لە ٢٧ی شوباتی ٢٠١٥ بڵاوکرایەوە. ماڵێک لە پارە بۆ وەرزی چوارەم نوێکرایەوە و لە ٤ی ئازاری ٢٠١٦ پەخشکرا، و وەرزی پێنجەمیش لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٧ پەخشکرا.

## چیرۆک
ڕووداوەکانی زنجیرەکە لە واشینگتنی پایتەخت ڕوودەدات، و دەربارەی کەسایەتی فرانک ئەندروۆد (کێڤین سپەیسی) دەدوێت کە ئەو سەرۆکی زۆربەی پارتی دیمۆکراتەکانە لە دەستەی جێگرانی ئەمریکادا کە جێگری ھەڵبژاردنی پێنجەمە لە کارۆلینای باشووردا کە دوای ھەڵبژاردن ئەو بەڵێنەی کە پێیان دابوو بۆ کردنی بە وەزیری دەرەوەی ئەمریکا دەشکێنن و ئەویش پیلانێکی شەیتانانە دادەنێت بۆ تۆڵە کردنەوە و چوونە شوێنێکی بەھێز. زنجیرەی یەکەم لەسەر پراگمەتیزمی ڕەقە، یاریکردن و ھەڵسان بە ئەنجامدانی شتی خراپ لە پێناو بەرژەوەندی گشتی. ئەکتەرانی وەک ڕۆبین ڕایت، و کەیت مارا، و کۆرێی ستۆڵیش ڕۆڵێکی دیاریان ھەیە لە زنجیرەکەدا.

## کەسایەتییەکان

## خەڵات و پاڵاوتنەکان
یەکەم زنجیرە بوو کە لەسەر ئینتەرنێت پەخشبکرێت و بتوانێت خەڵاتی ئێمی و گۆڵدن گڵۆب بباتەوە.

* ٣ ھەڵبژاردن و ٦ پاڵاوتن بۆ خەڵاتی ئێمی.
* یەک خەڵات و ٤ پاڵاوتن بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب.
* یەک پاڵاوتن بۆ خەڵاتی دەستەی دەرھێنەرانی ئەمریکا.
* یەک پاڵاوتن بۆ خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە.
* یەک خەڵات و پاڵاوتن بۆ دەستەی نووسەرانی ئەمریکا.
* پاڵاوتن بۆ خەڵاتەکانی دەستەی ھەڵبژاردنی تەلەڤیزیۆن.
* دوو پاڵاوتن بۆ دەستەی ڕەخنەگرانی تەلەڤیزیۆن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* ''ماڵێک لە کاغەز''  لەسەر ماڵپەڕی TV.com

پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس
پۆل:ماڵێک لە کاغەز
پۆل:زنجیرە دراما ئەمریکییەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە خەڵاتی پیبۆدییان وەرگرتووە
پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان
پۆل:زنجیرەیەکی تەلەفیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە
پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی
ڕاکشاندن

وێنۆک|ڕاکشاندن
**ڕاکشاندن** (بە ئینگلیزی: Layering) ڕێبازێکە بۆ زیادکردنی ڕوەک لە ژینگەی سروشتیدا. ئەم ڕێبازە زانی زایەندبەدەرە، واتە بەرھەمەی لێکدانی نێرومێ نییە - لەبەر ئەوە ڕوەکە تازەکە نموونەیەکی پێکەڵپێکی سەرچاوەکەی خۆیەتی. ئەمیان جودایە لە موتوربەکردن کە لێکدانی دوو ڕوەکی جودایە بۆ بەرھەمھێنانی ڕوەکێکی نوێی خاوەن خەسڵەتی تێکەڵ لە دوو سەرچاوەکەی خۆی.

## شیکردنەوە
«ڕاکشاندنی سروشتکرد» ئەوەیە کە چڵی ڕوەکێک ھەر خۆڕسک دەگاتە زەوی و ڕیشاڵ پەیدا دەکات. ئەم چڵە ڕەگدارە، پاش ماوەیەک، پەیوەندی خۆی بە دایکەڕوەکەوە دەبڕێت و دەبێتە بەرھەمێکی نوێ.

«ڕاکشاندنی مرۆڤکرد» یش ئەوەیە مرۆڤ بەشێک لە چڵێکی ئەو ڕوەکەی مەبەستییەتی بە نێو زەویدا ڕادەکشێنێت بەڵام پۆپی ئەو چڵە بەدەرەوە جێدەھێڵێت. ئەو بەشەی لەژێر زەویدایە ڕیشاڵی خۆی دروست دەکات. گەر چڵەکان بەرز و دووربن لە زەوییەوە، دەکرێت لانکەیەکی ھەڵواسراوی لە خۆڵی شێدار و کەرەسەتی پێویست، بۆ ساز بکرێت. ئەم لانکە ھەڵواسراوە دەشێت بە دایکەڕوەک خۆی یان بە دارێکی دیکەوە بێتە ڕاگرتن.

ڕێبازی ڕاکشاندن ئاڵۆزترە لە چاندنەوەی لاسک و قەڵەم. لە ڕاکشاندندا دایکەڕوەک ھەر خۆی سەرچاوەی خۆراک و ئاوە بۆ ڕوەکە تازەکە ھەتا ئەمیان ڕیشاڵی خۆی تەواو پێک دەھێنێت. ڕاکشاندن بەتایبەتی بۆ دەوەنی بەردار و دەوەنی خۆھەڵگژی وەک یاسەمەن و لاولاو کاریگەرە.

## سەرچاوەکان
*
وەن پەنچ مان

**وەن پەنچ مان** () () بریتییە لە ویب کۆمیکسێکی ژاپۆنی و ڕووداوەکانی دەربارەی سووپەرھیرۆیەک دەسوڕێتەوە و لە لایەن هونەرمەندێک بە ناوی وەنەوە دروستکراوە، و بۆ یەکەم جار لە سەرەتایی ساڵی ۲۰۰۹ دا دەرچوو. ڕێژەی سەیرکردنی چیرۆکە لەسەر ئینتەرنێت لە حوزەیرانی ۲۰۱۲ دا ۷.۹ میلیۆنی تێپەڕان.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*  
*  
*  
*  
* 
* 

پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:مانگای ڤیز میدیا
پۆل:کۆمپانیای مادھاوس
پۆل:ئەنیمێ و مانگای جووڵە
پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی زانستی
پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی
پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ
پۆل:سێینن مانگا
پۆل:مانگای شوئیشا
پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت
پۆل:وێب کۆمیکسی ژاپۆنی
پۆل:وەن پەنچ مان
پۆل:سووپەر وێب کۆمیکس
پۆل:ئەنیمێی ڤیز میدیا
پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٩
پۆل:مانگاکانی ٢٠١٢
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٥ دەستیان پێکردووە
پۆل:جەی.سی.ستاف
پۆل:تونامی
قادر عەبدوڵڵا

وێنۆک|قادر عەبدوڵڵا، ٢٠١٢

**قادر عەبدوڵڵا** ()، ناوی ڕاستەقینەی حوسێن سەجادی قایم مەقامی فەراھانییە، ١٢ی دێسەمبەری ١٩٥٤ لە ئەراک لەدایک بووە و لە وڵاتی ھۆڵەندا نیشتەجێیە.

## ژیاننامە
قادر عەبدوڵڵا یەکێکە لە نەوەکانی میرزا ئەبولقاسم قایم مەقامی فەراھانی کە یەکێکە لە سیاسەتمەدارە بەرچاوەکانی سەردەمی قاجار. ساڵی ١٩٨٨ ڕۆیشتووەتە ھۆڵەندا و پاش فێربوونی زمانی ھۆڵەندی، بەو زمانە نووسیویەتی و لە ماوەیەکی کەمدا بووەتە یەکێک لە نووسەرە بەناوبانگەکانی ھۆڵەندا. ناوبراو ٢٢ ساڵە لە ھۆڵەندا دەژی و کتێب و بەرھەمەکانی بەو زمانە دەنووسێ. ڕۆمانەکانی بۆ زیاتر ٢٧ زمان وەرگێڕدراون. ھەندێک لە ڕۆمانەکانی وەک سەفەری بوتڵە بەتاڵەکان، خانووەکەی مزگەوتێ و خەتی بزماری کراونەتە کوردی.

## بەرھەمەکان
بە زمانی فارسی
* کوردەکان دەڵێن چی
* کوردستان دوای بزاڤی خۆڕاگری
بە زمانی ھۆڵەندی
* کچە گەنجەکان و پارتیزانەکان
* سەفەری بوتڵە بەتاڵەکان
* خەتی بزماری
* چەمەدان
* خانووەکەی مزگەوتێ
* پێغەمبەر
* قەڵەڕەشە
* پادشا
* سڵاو ئەورووپا

## وەرگێڕان بۆ کوردی
تا بە ئێستاکە کتێبەکانی ژێر لە قادر عەبدوڵڵا بە زمانی کوردی وەرگێڕاوەتەوە.
* عەبدوڵڵا، قادر. ٢٠١٦. *خانووەکەی مزگەوتێ*، وەرگێڕانی لە ھۆڵەندییەوە: شەفیق حاجی خدر، چاپی یەکەم.
* عەبدوڵڵا، قادر. ٢٠٢٠. *زۆربای ئێرانی*، وەرگێڕانی لە ھۆڵەندییەوە: شەفیق حاجی خدر، چاپی یەکەم.
* عەبدوڵڵا، قادر. *سەفەری بوتڵە بەتاڵەکان*، وەرگێڕانی لە فەرەنسییەوە: سەلاحەدینی بایەزیدی.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئێرانی
پۆل:ڕۆماننووسانی ئێرانی
پۆل:زیندووان
سیی گەورە

وێنۆک|نۆتەکانی پەیژەکە لە خوارەوە بەرەو سەرەوە و بە پێچەوانەوە

**** () پێکھاتووە لە پەیژەیەکی گەورە کە لەسەر نۆتی لا (B) بەرھەم ھاتووە. پیچەکانی ئەم پەیژەیە پێکھاتوون لە: B, C♯, D♯, E, F♯, G♯, و A♯. پەیژەکە پێنج بەرزی ھەیە.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:کلیلە مۆسیقییەکان
پۆل:پەیژە مۆسیقییە گەورەکان
سوپەرچارج

وێنۆک|نموونەیەکی سادە لە سوپەرچارج
**سوپەرچارج** ()، ھەواپەستێنەرێکە (Air compressor) کە بە پەستانێکی زیاتر ھەوای زیاتر دەنێرێتە ژووری سووتاندن لەناو بزوێنەردا، بەمەش سووتەمەنی زیاتر دەسووتێت و ھێزی زیاتر دروست دەبێت لە بزوێنەرەکەدا. سوپەرجارج پێویستی بە ھێزێکی میکانیکیی دەرەکی ھەیە بۆ کارکردنی بۆیە بە پولییەک لە ڕێگای قایشەوە لە بزوێنەر بەستراوە (بە پێچەوانەی تۆربۆچارجەوە کە پێویستی بە ھێزی دەرەکی نییە بۆ کارکردنی).

## مێژوو
یەکەم بزوێنەری سوپەرجارج کە بە سەرکەوتووی تاقی کرایەوە لەلایەن **دوگالد کلێرک**ی سکۆتلەندی بوو کە توانی سوپەرچارجێک دابنێت بۆ بزوێنەرێکی دوو پستۆنی لە ساڵی ١٨٧٨.

یەکەم زنجیرەی بەرھەمھێنانی ئۆتۆمبێلی سوپەرجارج لەلایەن کۆمپانیای مێرسێدسی ئەڵمانی بوو لە ساڵی ١٩٢١، کە بە نەوەکانی کۆمپرێسۆر (Kompressor) دەناسرێنەوە.

## باشییەکانی سوپەرچارج
* بڕێکی زۆر توانای ئەسپی زیاد دەکات بۆ بزوێنەر.
* تا ڕادەیەکی زۆر بەئاسانی دەتوانی بۆ زۆرێک لە بزوێنەرەکانی ببەستی.
* نەبوونی لاگ (Lag): بوھۆی ئەوەی کە سوپەرچارج ڕاستەوخۆ بە قایش لە بزوێنەر بەستراوە، ھیچ لاگێک (دواکەوتنێک) لە کارکردنی سوپەرچارجدا نییە، بەڵکوو سوپەرچارج ڕاستەوخۆ کارەکەی خۆی دەکات، ئەمەش گرینگترین خاڵە کە زۆرجار وادەکات سوپەرچارج زاڵبێت بەسەر تۆربۆچارجدا.
* سوپەرچارج لە خولانەوە بۆ خولەک (RPM)ە نزمەکانیشدا چالاکە.
* بە بەراورد بۆ ئەو ڕێژە زۆرەی کە توانای ئەسپی بۆ بزوێنەرەکە زیاد دەکات، تێچووەکەی ھەرزانە.

## خراپییەکانی سوپەرچارج
* چوستی بزوێنەر: یەکێک لە ھەرە شتە خراپەکانی سوپەرچارج ئەوەیە کە پێویستی بە ھێزێکی دەرەکی ھەیە بۆ کارکردنی بەمەش بڕێکی زۆر لە چوستی بزوێنەرەکە کەم دەکاتەوە.
* بەھۆی ئەوەی سوپەرچارج بە پەستانێکی زیاتر ھەوا دەنێرێتە ژووری سووتاندن لە بزوێنەردا، بەمەش بە بەردەوامی پەستانی زۆر و پلەی گەرمی بەرز لە بزوێنەرەکەدا بەدی دەکرێت ئەمەش کاردەکاتە سەر کورتی تەمەنی بزوێنەرەکە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا
پۆل:تەکنۆلۆژیای بزوێنەر
دۆناڵد ماکدونل

**دۆنالد ماکدونل** (بە ڤئینگلیزی : Donald Wills Douglas Sr.) دۆنالد ژیاوە لە نێوان سالانی ٦ نیسانی ١٨٩٢ هەتا ٢ شووباتی ١٩٨١
یەکێک بوە لە بەرێونەێتیەکانی فرۆکە و ئەندازیارێکی فرۆکە بوە، یەکێک بوە لە دامەزرێنەرکانی دروستکردنی فرۆکە

## ژیاننامەی
دۆنالد هەڵساوە بە دیزاینکردنی فرۆکەی دۆگلاس کلاودستر لە ڕاستیدا سەرکەوتتو نەبوو لە دروستکردنی لەبەر ئەوەی بی راوەستان بە ئاسمانا ئرەۆشت بەڵام یەکەم فرۆکەی ئەمریکایی بوو بتوانێ زۆرترین کێش هەڵبگرێ، دۆنالد هەڵسا بە دامەزراندنی کۆمپانیای فرۆکەوانی دۆگلاس لە ساڵی ١٩٢١، دوای ئەوە لە ساڵی ١٩٦٧لەگەڵ کۆمپانیای فرۆکەکانی ماکدۆنل 

## سەرچاوەکان
* دۆنالد دۆگلاس

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٢
پۆل:ئەندازیارانی فڕۆکە
پۆل:درووستکەرانی فڕۆکە
پۆل:مردووانی ١٩٨١
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
پۆل:بازرگانانی بواری فڕۆکەوانی ئەمریکا
پی بی ئێس

وێنۆک
وێنۆک|بارەگای پی بی ئێس

**پەبڵیک برۆدکاست سێرڤس** ( بە ئینگلیزی : Public Broadcasting Service) بەنێوبانگە بە کورتکراوەی (PBS)، یەکێکە لە وێستەگەکانی ڕاگەیاندن لە وڵاتی ئەمریکا دامەزراوە لە ساڵی ١٩٥٢، وە بە گشتی ٣٥٤ وێستەگی هەیە لە تەواوی ئەمریکا دا، وە بەرهەمی زۆریشی بەرهەمهێنانی بەرنامەی تەلەڤزیۆنیە.

## سەرچاوەکان
* ماڵپەری فەرمی پی بی ئێس

پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنی و وێستگانەی لە ١٩٦٩ دامەزراون
پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٦٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:کۆمپانیاکانی جێگیر لە ڤیرجینیا
پۆل:خزمەتگوزارییە گشتییەکانی پەخش
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییە پەروەردەیی و ڕێنمایگوزارییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی وێبی
ناوەندی لیندۆن بی جۆنسۆنی بۆشایی

وێنۆک|بارەگای ناوەندەکە

**جی ئێس سی** (بە ئینگلیزی : Lyndon B. Johnson Space Center) کە بنێوبانگە بە کورتکراوەی (jsc)، ئەوە یەکێکە لەو ناوەندانەی کە سەر بە دەزگای بۆشایی ئەمەریکا ناساوەیە، بۆ ڕاهێنانی مرۆڤەکان بۆ چۆنیەتی نیشتنەوەی بۆسایی بۆ هەر چالاکیەکی گەردوونی و فێرکردنی مرۆڤایەتی بۆ چۆنیەتی نیشتنەوە لەسەر هەر چالاکیەکی گەردوونی، ئەو ناوەندە بارەگای لە شاری ھیووستنە لە ویلایەتی تێکساس.

## سەرچاوەکان
* ["Memorial Grove Map". NASA](https://web.archive.org/web/20170305001945/https://starport.jsc.nasa.gov/upload/facilities/MemorialTrees%20(2).png)
* https://web.archive.org/web/20181214115721/http://archive.rubicon-foundation.org/xmlui/handle/123456789/1273
* "Space" is our product. // Aviation Week & Space Technology, June 17, 1963, v. 78, no. 24, p. 

پۆل:گەردوون
ناوەندی بۆشاییی کێنیدی

وێنۆک|بارەگای ناوەندی کینیدی

**ناوەندی بۆشایی جان ئێف. کێنیدی** () یەکێکە لەو ناوەندانەی کە لەلایەن حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان بە مەبەستی ناردنی مووشەکی ئاسمانی بۆ دەرەوەی زەوی دروست کراوە. ئەو ناوەندە بۆشایییە چوارەم گەورەترین ناوچەی تێھەڵدانی مووشەکە لە جیھان.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی 

پۆل:گەردوون
پۆل:ناسا
ناوەندی بۆشاییی گویانا

**ناوەندی بۆشاییی گویانا** () یەکێکە لە ناوەندە بۆشایییەکانی وڵاتی فەڕەنسا، کە لە گویانا لە قەراخی ئۆقیانووسی ئاتلانتیک لە ئەمریکای باکوور ھەڵکەوتووە. ئەو ناوەندە لە ساڵی ١٩٦٨ دامەزراوە و لەلایەن دەزگای بۆشاییی ئەورووپی، دەزگای بۆشاییی فەڕەنسا و کۆمپانیای ئاریان سپەیس بۆ بەکارھێنانی مووشەکی بۆشایی و کاری بازرگانی بەکاردێت. 

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی
* لیستی باڵۆنە ستراتۆسپێریکەکان کە لە CSG ەوە خرایە بازاڕەوە – زانیاری لە ستراتۆکاتەوە

پۆل:گەردوون
پۆل:ئیسا
پۆل:ئەورووپا
کۆمپانیای ئاریان سپەیس

وێنۆک|وێنەی مووشەکەکانی کۆمپانیای ئاریان سپێس

**ئاریان سپێس** یەکێکە لە کۆمپانیا فەرەنسیەکان، دامەزراوە لە ساڵی ١٩٨٠، وەکوو یەکەمین کۆمپانیای بازرگانی لە بواری مووشەکی بۆشایی و مانگە دەستکردەکانەوە،

## کۆمپانیا و بنیادنەری
ئەو کۆمپانیایە لە ئێستادا جەندین تیرەی بازرگانی ھەیە

### بەرێوبەری کۆمپانیاییی

### نووسینگەکان

### بەشەکانی کۆمپانیا
* کۆمپانیای ئریان سپێس
* ئاریان سپێس سەنگافوورە بی تی ئەی
* ستار سیم. ئێس. ئێم

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وێبگەی فەرمی ئاریسان سپێس

پۆل:گەردوون
پۆل:دابینکەرانی خزمەتگوزاری خستنەبازاڕی بازرگانی
پۆل:ئەورووپا
پۆل:ئیسا
ناوەندی نیشتمانی بۆ لێکۆڵینەوەی بۆشایی

وێنۆک|بارەگای ناونەدی نیشیمانی بۆ خوێندنی بۆشایی

**ناوەندی نیشتیمانی بۆ گەرانی بۆشایی** (بە فەرەنسی : Centre National d'Etudes Spatiale) وە بەنێوبانگە بە (CNES)، ئەوە دەزگای بۆشایی وڵاتی فەرەنسایە، بارەگایەکەی لە ناوەندی شاری پاریسە، لە ژێر وەزارەتی بەرگری فەرەنسا کار دەکا، بوودجەی ساڵانەی دەگاتە ٢،٣٣٤ ملیار یۆرۆ بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٧، بەرێبەرەکەی جۆن ئافیس لو گالە.

## سەرچاوەکان
* ماڵپەری فەرمی 

پۆل:دەزگاکانی بۆشایی
پۆل:گەردوون
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٦١
ستار سیم

وێنۆک| مەکۆیی بۆشایی مێتۆپ کە ئامادەیە لۆ هەڵدان لەسەر سەکۆیی مووشەکی سویوز ٢.١ئەی
**ستار سیم** کۆمپانیایەکی ئەورووپی ڕووسیاییە، کە لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە، بە ئامانجی بە بازاڕکردنی کەشتی بۆشایی سویوز، کۆمپانیا بارەگاکەی لە کورکوورون، ئێڤری و فەرەنسا لە پاریس ھەیە، و ئەوانەی خاوەنداریەتی دەکەن پێکدێن لە:
* دەزگای بۆشاییی ڕووسی لە (٢٥٪).
* ناوەندی دەوڵەت بۆ گەڕان و ئەنجامی بۆشایی (٢٥٪).
* "EADS" بۆ گواستنەوەی بۆشایی (٣٥٪).
* کۆمپانیای ئاریان سپێس (١٥٪).

پۆل:گەردوون
پۆل:دابینکەرانی خزمەتگوزاری خستنەبازاڕی بازرگانی
ناوەندی دەوڵەت بۆ گەڕان و ئەنجامی بۆشایی

وێنۆک
**ناوەندەی دەوڵەت بۆ گەڕانی بۆشایی و پێشکەشکردن** (بە ئینگلیزی : Progress Rocket Space Centre) بەنێوبانگە بە کورتکراوەی (TsSKB-Progress) یەکێکە لەو دامەزراوە جێگیرانەی حکوومەتی ڕووسیا کە دەزگای بۆشاییی ڕووسی خاوەنداریەتی دەکا، وە ناوەندێکی روونکەرەوەیە بۆ گەرانی بۆشایی و پیشەسازی کەرەستەی بۆشایی.

## مووشەکەکانی
* (موليا-ئێم)
* (روس-ئێم)
* (سويوز ئێف جی)
* (سويوز-يو)
* (سويوز-يو 2)
* (سويوز-1)
* (سويوز-2)
## سەرچاوە
* ماڵپەری فەرمی
* https://web.archive.org/web/20070927230648/http://www.roscosmos.ru/CustomerDoSele.asp?CustomerID=14&Lang=ENG
* https://web.archive.org/web/20141129145438/http://books.google.fi/books?id=kmTz6Phf5WYC

پۆل:گەردوون
شیکاریی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان

وێنۆک|دیاگرامی تۆڕی کۆمەڵایەتی کە پەیوەندیی نێوان چەند هاوڕێ لە فەیسبوکدا پیشان دەدات.
شیکاریی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بە پێواژۆی دۆزینەوەی پێکھاتە کۆمەڵایەتییەکان لە ڕێگەی ڕایەڵەکان و بیردۆزەی گرافەوە دەوترێت. ئەو پێکھاتانەی کە بە شێوەی ڕایەڵە پێکەوە بەستراون لە گرێ (کەسەکان، خەڵک، شتەکان) و لێوارەکان یان بەستەرەکان (پەیوەندی و کارلێکەکان) ساز دەکرێن. بەستەرەکان گرێکان پێکەوە دەبەستنەوە. ھەندێک لە چەشنەکانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بریتین لەː تۆڕەکانی میدیای کۆمەڵایەتی، تۆڕەکانی ھاوڕێیەتی، گرافەکانی ھاوکاری، گواستنەوەی نەخۆشی و پەیوەندیی سێکسی. ئەم تۆڕانە زۆربەی کات لە ڕێگەی سۆسیۆگرامەوە وێنا دەکرێن بە شێوەیەک کە گرێکان وەک خاڵ و بەستەرەکان وەک ھێڵ پیشان دەدرێن.

## مێژینە
ڕیشەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەگەڕێتەوە بۆ کارەکانی کۆمەڵناسەکانی پێشووە وەک جۆرج زیمێل و ئێمیل دورکھایم، کە سەبارەت بە نەخش و پەتێرنی پەیوەندییەکانی نێوان بکەرە کۆمەڵایەتییەکان دواون. زانا کۆمەڵایەتییەکان لە سەرەتای سەدەی بیستمەوە چەمکی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانیان بۆ سیستمە کۆمەڵایەتییەکان لە پەیوەندیی نێوان کەسی تاوەکوو نێونەتەوەیی بە کار ھێناوە. لە ساڵەکانی ١٩٣٠دا یاکوب مۆرینۆ و ھێلێن جێنینگز کۆمەڵێک شێوازی شیکاریی نوێیان پێناسە کرد. لە ساڵی ١٩٥٤دا جان ئارنۆڵف بارێنز زاراوەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی بۆ پیشاندانی پەتێرنی نێوان گرێکان بە کار ھێنا.

## پێوەرەکان
چەپ|وێنۆک

### پەیوەندییەکان

### دابەشینەکان
**پردː** ئەگەر بەستەرێک تاکە ھۆکاری پەیوەندیی نێوان دوو ھێشوو یان دوو گرێی ناو تۆڕەکە بێت پێی دەوترێت پرد.

**ناوەندێتیː** ناوەندێتی ئاماژە بە کۆمەڵێک پێوەر دەکات کە گرینگایەتی یان کاریگەریی گرێیەکی تایبەت لەناو تۆڕدا دەکاتە بڕێکی چەندێتی. ھەندێک لە گرینگترین پێوەرەکانی ناوەندێتی بریتین لەː ناوەندێتی نێوانگیری، ناوەندێتیی نزیکایەتی، ناوەندێتیی ئاڵفا و ناوەندێتیی پلە.

**چڕیː ** بە ڕێژەی ئەو پەیوەندییانەی کە لە نێوان گرێکاندا ھەن لەھەمبەر ھەموو ئەو پەیوەندییانەی کە شیانی دروستبوونیان ھەیە چڕی دەوترێت.

**مەوداː** کەمترین ژمارەی گرێ کە پێویستە تاوەکوو دوو ئەکتەر لەگەڵ یەکتر پەیوەندی ساز بکەن.

**بۆشایی پێکھاتەییː**

### کەرتکردن

**پێکەوەلکاویː** پلەیەک کە بکەرەکان ڕاستەوخۆ لەڕێگەی گرێدەرەکانی پێکەوەلکاوی پەیوەندیییان لەگەڵ یەکتری ھەیە. پێکەوەلکاویی پێکھاتەیی ئاماژەیە بە کەمترین ژمارەی ئەندامەکان کە ئەگەر لە گرووپێک لا ببرێن پەیوەندیی گرووپەکە لەگەڵ تۆڕەکە دەپچڕێنێت.

## مۆدێلکردن و بینینیکردنی ڕایەڵەکان

## کەڵکە کردارییەکان
شیکاریی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان لە زۆر بواردا بە کار دەبرێت. ھەندێک لە کەڵکە باوەکانی بریتین لەː یەکپارچەکردن و کۆڵینی دراوە. مۆدێلکردنی بڵاوبوونەوە لە تۆڕدا، نموونە ھەڵگرتن و مۆدێلکردنی تۆڕ، شیکاریی ھەڵسوکەت و تایمەتمەندیی بەکارھێنەر، شیکاریی کارلێکی پێگە-بنەما، ھاوبەشی کۆمەڵایەتی، پەرەی سیستمە پێشنیارکەرەکان، پێشبینیی بەستەر. ھەندێک لە شوێنە بازرگانییەکان تۆڕی کۆمەڵایەتی بۆ شیکاریی ھەڵسوکەتی کڕیارەکانیان، بازاڕدۆزینەوە، ژیریی بازرگانی بە کار دەھێنن. ھەندێک کەڵکی لە کەرتی گشتیدا پریتییە لەː پەرەدانی ستراتیژییەکانی پەیوەندیی بەڕێوەبەران، شیکاریی سەرقاڵیی گروپ و میدیاکان  و بەکارھێنانی میدیا و چارەسەری کێشەکان لە ڕێگەی کۆمەڵگاوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:چاندی ئینتەرنێت
پۆل:تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:سیستەمە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:بایەخ
پۆل:میدیای کۆمەڵایەتی
تۆڵەکردنەوەی ماسامونی کون

وێنۆک
**تۆڵەکردنەوەی ماسامونی -کون** () (بە رۆماجی:Masamune-kun no Ribenji) بریتییە لە مانگایەکی ژاپۆنی لە نووسینی تاکاییوکا هازوکییە و لە وێنەکێشانی تیڤە، مانگاکە لە ژاپۆن لە لایەن چاپخانەی Ichijinsha بڵاودەکرێتەوە وە ئەو لە گۆڤاری کوڕان کۆمیک ریکس لە ۲۰۱۲ بە شێووەیەکی زنجیرەیی بڵاودەکرێتەوە و تا ئێستا لە بازاڕە ژاپۆنییەکاندا ٨ کتێبی هەیە، هەروەها مانگاکە گۆڕدراوە بۆ زنجیرەیەک ئەنیمێ لە لایەن ستۆدیۆکانی سیلڤەر لینک و لە لایەن خاتوو میرای میانۆتۆوە کاری دەرهێنانی بۆ کراوە و لە کانوونی دووەمی ۲۰۱۷ بۆ یەکەم جار پەخشکرا.  

## چیرۆک
ڕووداوەکانی چیرۆکەکە بە دەوری کوڕێکی قەڵەو بە ناوی ماکابێ ماسامونی دەسوڕێتەوە کە لە لایەن کچێکەوە بە ناوی ئێداگاکی ئاکی سوکایەتی پێ دەکرێت، لە یەکێک لە ڕۆژەکان بڕیار دەدات تۆڵەی لێ بکاتەوە و بڕیار دەدات کێشی دابەزێنێت و حاڵی خۆی چاک بکات، وە دوای تێپەڕ بوونی چەندین ساڵ، ئەو کوڕە قەڵەوە دەگۆڕێت بۆ کوڕێکی قۆز و وەرزشکار، و پاشان دەگوازێتەوە بۆ ئەو قوتابخانەیەی کە ئەو لێی دەخوێنێت بۆ تۆڵەکردنەوە لێی، ئایە ئەو پیلانەی کە دایجاوە وەک خۆی جێبەجێ دەبێت ؟؟؟، وە ئایە تامی تۆڵەکردنەوە وەک ئەوە خۆشە کە خەیاڵی کردبوو ؟؟؟ ... 

## کەسایەتییەکان
* ماساموني ماكابي () 
:مؤدي الصوت: ناتسُكي هاناي.
* آكي آداغاكي () 
:مؤدي الصوت: آياكا أوهاشي.
* يوشينو كويواي () 
:مؤدي الصوت: إينوري ميناسي.
* نِيكو فوجينوميا () 
:مؤدي الصوت: سوزوكو ميموري.
* تاي فوتابا () 
:مؤدي الصوت: آزوسا تادوكورو.
* كوجورو شوري () 
:مؤدي الصوت: ساوري هايامي.
* كينوي هاياسي () 
:مؤدي الصوت: يوي أوغورو.
* تشانتسو هاياسي () 
:مؤدي الصوت: آسُكا أوغامي.
* كيكوني كيبا () 
:مؤدي الصوت: كاناي إيتو.
* سونوكو كانِيكو () 
:مؤدي الصوت: ماريا إيسي.
* ماري ميزونو () 
:مؤدي الصوت: ساتومي ساتو.

## سەرچاوەکان

پۆل:شۆنن مانگا
پۆل:ڕۆمانە سووکەکان
پۆل:ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانسی کۆمیدی
پۆل:مانگاکانی ٢٠١٨
پۆل:مانگاکانی ٢٠١٢
پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت
پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٧ دەستیان پێکردووە
پۆل:سیلڤەر لینک
میخائیل خرۆنتشیف

**میخائیل خرۆنتشیف** لە دایک بوە لە ٤ نیسانی ساڵی ١٩٠١، پیاوێکی یەکێتی سۆڤیەت بوە، پلەی لیوا بوە لە ئەندازیاری سەربازی لە ساڵی ١٩٤١
خرۆنتشیف بوە ئەندام لە حیزبی شیوعی یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٢١، وە وەزیری پیشەسازی کەش بوە لە ساڵی ١٩٤٦، وە جێگری یەکەمی سەرۆک وەزیرانی سۆڤیەت بوە لە نێوان ساڵانی ١٩٥٥ هەتا ١٩٦١

وە ناوەندی خرۆنتشیف بۆ گەرانی بۆشایی بە ناوی ئەو کراوە وەکوو رێزێک

لە ٢ حوزەیرانی ساڵی ١٩٦١ کۆجی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان
* https://www.prlib.ru/history/619024

پۆل:گەردوون
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١
پۆل:مردووانی ١٩٦١
پۆل:کۆمیساری گەل و وەزیرانی یەکێتی سۆڤیەت
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ستالین
پۆل:وەرگرانی نیشانی دروشمی سووری کۆشش
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
پیشەسازیی بۆشاییی ئاسمانی ڕووسیا

[وێنۆک|ئامارەکانی ناردنی مووشەک بۆ دەرەوەی هەسارەی [زەوی لە نێوان وڵاتان و ڕووسیادا]]

**پیشەسازیی بۆشاییی ڕووسیا** ئەو پیشەسازییە لە ڕووسیادا نزیکەی ١٠٠ کۆمپانیا دەگرێتەوە و نزیکەی ٢٥٠٫٠٠٠ کارمەندیش تێیاندا کار دەکەن.

## مێژوو
لە نێوانی گرێبەستی سۆڤیەتدا پیشەسازی بۆشایی ئاسمان گەیشتە گەورەترین ئاستیدا، ئەوەش ھەتا ساڵی ١٩٨٩ بەردەوام بوو و نزیکەی ٦٫٩ میلیارد رۆبڵی تێدا سەرفکرا کە دەکاتە ٪١٫٥ بوودجەی ساڵانەی سۆڤیەت، بەڵام دوای ئەوە لە ساڵی ١٩٩٢ دەزگای بۆشاییی ڕووسی دامەزرا کە ئەوە ستارتیژیەکی جیاوازی ھەبوو لەگەڵ سۆڤیەتی پێشوو.

## سەرچاوەکان
* https://spaceflightnow.com/tracking/launchlog.html 
* ئامێرە نێردراوەکانی رووسیا بۆ دەرەوەی زەوی

پۆل:گەردوون
پۆل:ئابووری ڕووسیا
ناوەندی خرۆنتشیڤ بۆ گەڕانی بۆشایی

وێنۆک|بارەگای خرۆنتشیف لە ڕووسیا

**ناوەندی خرۆنتشیڤ بۆ گەڕانی بۆشایی** ناوەندێکی ڕووسیە، و بارەگاکەی لە شاری مۆسکۆی پایتەختی ڕووسیایە، ئەو ناوەندە بەرپرسە لە بەرھەمھێنانی کەشتی ئاسمانی و مانگە دەستکردەکان و بەشێکی مووشەکەکانی وڵاتی ڕووسیا لە شێوەی مووشەکی پرۆتۆن و مووشەکی روکووت
جێگەی باسە ئەو ناوەندە لە ساڵی ١٩٦١ دەست بەکار بووە تا ئێستا.

## مووشەکەکانی ئەو ناوەندە
* مووشەکی ئەنجارا
* مووشەکی برێز ئێم
* مووشەکی پرۆتۆن
* مووشەکی پرۆتۆن کەی
* مەەشەکی پرۆتۆن ئێم
* مووشەکی روکووت
* مووشەکی یونیڤێرساڵ
* مووشەکی یو ئاڕ-١٠٠
* مووشەکی یو ئاڕ-١٠٠ ئێن
* مووشەکی ئێم ئاڕ-یو ئاڕ-١٠٠ ئێن
* مووشەکی یو ئاڕ-٢٠٠

## سەرچاوەکان
* http://www.ilslaunch.com/ils/about-us/
* https://web.archive.org/web/20120125011052/http://en.rian.ru/russia/20091205/157109447.html
* https://web.archive.org/web/20130402154423/http://en.rian.ru/russia/20100715/159826586.html

پۆل:گەردوون
چەمەڕەش

**چەمەڕەش** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی دەربەندیخان(ناوەند)، قەزای دەربەندیخان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا

**چەمەڕەش** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی کەوە و لە باشوور لەگەڵ گوندی وەرمن و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شەمێران و لە ڕۆژاوا لەگەڵ بەنداوی دەربەندیخان.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نووسینگە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ئەمریکی)

وێنۆک|لۆگۆی زنجیرەکە

**نووسینگە** () زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی سیتکام و بەڵگەنامەی و گاڵتەجاری ئەمریکییە کە ژیانی کاری ڕۆژانەی کارمەندەکانی نووسینگەیەکی شاری سکرانتۆنی پێنسلڤانیا لقی کۆمپانیای کاغەزی داندەرمیفلین(Dunder mifflin) دەگێڕێتەوە کە لە ئین بی سی لە ٢٤ مارسی ٢٠٠٥ەوە بۆ ١٦ی ئایاری ٢٠١٣ پەخشکرا کە سەرجەم ٩ وەرز بەرھەم ھات و کاتی ھەر ئەڵقەی ٢٢ خولەک تا ٤٢ خولەکە و لە زنجیرەیەکی بریتانیای بە ھەمان ناو وەرگیراوە کە لە ساڵەکانی ٢٠٠١-٢٠٠٣ لە لایەن ڕیکی گێرڤایس و  ستیڤن مێرسنت سازکراوە.

ھەروەھا وەک ھاوتا بریتانیەکەی تەنیا بە یەک کامێرا و بەبێ بینەری ستۆدیۆ یان تراکی پێکەنین ھەڵگیراوەتەوە بۆ ئەوەی شێوەی بەڵگەنامەیی ڕاستەقینە بە خۆ بگرێ.ستیڤ کاڕڵ ڕۆڵی بەڕێوبەری نووسینگەکە دەگێڕێت. زنجیرەکە بووە خاوەنی بینینێکی زۆر لە دەرەوە و ناوەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ھەروەھا چەندین خەڵاتی بەدەست ھێنا.    
 
نووسینگە وەرزی یەکەمی ڕەخنەی تێکەڵاوی لەسەر بوو بەڵام وەرزەکانی داھاتوو بە تایبەتی ئەوانەی ستیڤ کاڕڵیان تێدابوو ستایشی بەرچاویان لە ڕەخنەگرانی تەلەڤیزیۆن وەرگرت وەک کارەکتەرەکانی نمایشەکە، ناوەڕۆک و چەندین خەڵاتیان بردەوە وەک خەڵاتی پێبۆدی لە ساڵی ٢٠٠٦، دوو خەڵاتی گۆڵدن گلۆب بۆ ڕۆڵگێرانی کاڕڵ و چوار خەڵاتی ئێمی پرایم تایم لەوانە یەکیان بۆ نایابترین زنجیرە کۆمێدی لە ساڵی ٢٠٠٦ بوو. 

وەرزی ھەشت ڕەخنەی لێگیرا بۆ دابەزینی چۆنیەتی زنجیرەکە. زۆرێک دابەزینی ئەو چۆنیەتەیان بە ھۆی ڕۆیشتنی ستیڤ کاڕڵ دەزانی کە لە وەرزی حەوت لە زنجیرەکە ڕۆیشت بەڵام ھەر چۆنێک بێت وەرزی ٩ش بە شێوەیەکی ئەرێنی کۆتایی پێ ھات کە لە ١٦ ئایاری ٢٠١٣ پەخشکرا و ٥٫٦٩ ملیۆن بینەری مەزەندە کرد و لە ساڵی ٢٠١٦ ڕۆڵینگ ستۆن نووسینگەی بە یەکێک لە ١٠٠ گەورەترین زنجیرە تەلەڤیزیۆنی ھەموو کاتەکان ناوبرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ماڵپەڕی فەرمی

پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە خەڵاتی پیبۆدییان وەرگرتووە
پۆل:نمایشەکانی تۆڕی ئێن بی سی
پۆل:یەکەم دەرکەوتنی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٥
پۆل:بەرنامەکانی تۆڕی ئێن بی سی
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەفزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ یارییە ڤیدیۆییەکان گونجاندووە
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە تاک-کامێرا ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:یەکەم دەرکەوتنی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی ساڵی ٢٠٠٥
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ یارییە ڤیدیۆیییەکان گونجاندووە
کانی سارد، دەربەندیخان

**کانی سارد** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی دەربەندیخان(ناوەند)، قەزای دەربەندیخان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا

**کانی سارد** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بەنداوی دەربەندیخان و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی پشتقەڵا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ بەنداوی دەربەندیخان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی توڵەبی.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
زمناکۆ

**زمناکۆ** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی دەربەندیخان (ناوەند)، قەزای دەربەندیخان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
**زمناکۆ** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بەنداوی دەربەندیخان و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی بانی بی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ کۆکۆیی شەمێران و لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارۆچکەی دەربەندیخان.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
مۆرتکە، دەربەندیخان

**مۆرتکە** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی دەربەندیخان (ناوەند)، قەزای دەربەندیخان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
**مۆرتکە** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کۆکۆیی شەمێران و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی قەڵب و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ زارێن و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ژاڵەناو.

## پێشانگا

پەڕگە:Mortga - Tawgozy 6.jpg
پەڕگە:Mortga - Tawgozy 8.jpg
پەڕگە:Mortka - Tawgozy 1.jpg
پەڕگە:Mortka - Tawgozy 2.jpg
پەڕگە:Mortka - Tawgozy 3.jpg
پەڕگە:Mortka - Tawgozy 4.jpg
پەڕگە:Mortka - Tawgozy 5.jpg


## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
باوەخۆشێن

**باوەخۆشێن** شارۆچکەیەکە، کەوتووەتە ناحیەی باوەخۆشێن، قەزای دەربەندیخان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

ئەم شارۆچکەیە ناوەندی ناحیەی باوەخۆشێنە.

## جوگرافیا

**باوەخۆشێن** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بەردەکەڕ و لە باشوور لەگەڵ گوندی بانی میرانی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی نەژوێنی و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دێوانە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شارەکانی عێراق
وێبمەنی

**وێبمەنی** () ناوی کۆمپانیایەکی ڕووسییە کە لە ئاستی جیھانیدا کار دەکات. وێبمەنی سیستمێکە بۆ چالاکیی بازرگانیی ئەلیکترۆنیکی کە لە ١٩٩٨ـدا دامەزراوە.

ئەم سیستمە ڕەنگە زیاتر لە ٣٦ میلیۆن بەکاربەری ھەبێت.

وێبمەنی، ڕژێمێکی بژاردنی دراوی دیجیتاڵی خێرا و ھەرێمییە کە توانای گواستنی پارە لە زووترین کات و بێ پێویست بوونی کارتی بانکی دابین دەکات. ئەم گواستنانە پارێزراون و توانای گەڕانەوەی پارە یان ناسینی بۆ کەسانی سێیەم نییە.
وێبمەنی خزمەتگوزارییەکی ھاوشێوەی پەیپاڵە بەڵام پێچەوانەی پەیپاڵ کە لە وڵاتانی عێراق، ئێران، تورکیا، سوریا و چەندوڵاتێکی تردا بە ھۆی سزا ئابوورییەکانی ئەمریکاوە کاری پێ ناکرێ وێبمەنی لەم وڵاتانەشدا کاری پێ دەکرێ و ھیچ سنوورێکی بۆ پێشکەش کردنی خزمەتەکانی نییە.

## ئەمانەش ببینە
* پەیپاڵ
* دراوی دیجیتاڵ
* بازرگانیی ئەلیکترۆنیکی

## پەراوێزەکان

پۆل:دراوی دیجیتاڵ
پۆل:موڵکە ئینتەرنێتییەکان کە لە ساڵی ١٩٩٨ دامەزراون
خولانەوە بۆ ھەر خولەکێک

وێنۆک|ژمارەی خوولانەوەی ئەم بازنەیە بەدەوری تەوەرەکەیدا لە ماوەی یەک خولەک
**خولانەوە بۆ ھەر خولەکێک** (

پۆل:یەکە مەترییە نا-ئێس-ئایییەکان
پۆل:خولانەوە
بازرگانیی ئەلیکترۆنیکی

بازرگانیی ئەلیکترۆنیکی (بە ئینگلیزی: E-commerce) کاری کڕین یا فرۆشتن، گواستنەوەی بەرھەم، خزمەت یا زانیارییە کە لە ڕێگەی تۆڕی کۆمپیوتەری و ئینترنێتەوە ئەنجام دەدرێ.
## ئەمانەش ببینە
* وێبمەنی
* پەیپاڵ
* پێرفێکت مەنی
* بیتکۆین
## سەرچاوەکان

پۆل:بازرگانیی ئەلیکترۆنیکی
پۆل:پیشەسازیی ئەلیکترۆنی
ڕەخنە لە ویکیپیدیا

ئەو بڕگە سەرەکییانە کە ڕەخنە دەگرن لە ویکیپیدیا، ئەمانەی خوارەوەن:
# کراوەبوونی ویکیپیدیا بۆ ھەمووان، گومان لەسەر ڕاستبوونی بابەتەکان دروست دەکا.
# ویکیپیدیا لایەنگرییەکی سازیمەندی ھەیە، و چالاکییە گرووپییەکانی ئەم سیستمە لە مەبەستەکانی دوور دەکاتەوە.
ڕووداوەکانی سایگنتالەر و ئێسجی بوونە ھۆی ڕەخنەگری لە بەسوود بوون و شایانی بڕوا پێ بوونی ویکیپیدیا وەکوو سەرچاوەیەکی پشتڕاستکراو. ھەروەھا کەسانێک گەمە و گاڵتەیان بە ئەم سیستمە کردووە و ڕەخنەی تەنزداریان لێ گرتووە.

## ناوەڕۆکی جنسی
ویکیپیدیا بە بۆنەی، ناوەڕۆکی جنسییەوە، وەکوو وێنە و ڤیدیۆ لەم بارەیەوە، ڕەخنەی لێ گیراوە. ئەم ناوەڕۆکانە بێ ھیچ ھۆشیاریدانێک و داخوازی تەمەنی بەکارھێنەر نیشان دەدرێن. ھەندێک جار بینراوە کە ئای ئێس پییەکانی بەریتانیا نووسارێکی ویکیپیدیایان بە بۆنەی ناوەڕۆکی جنسییەوە سانسۆر کردووە.Internet Watch Foundation کە سازییەکی سوودنەخوازی ناحکومییە گونجاندنی ئەم ناوەڕۆکانەی بە خراپ زانیوە.

## سەرچاوەکان
مچەکوێری برا

**کانی حەیران** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی باوەخۆشێن، قەزای دەربەندیخان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا

**مچەکوێری برا** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی توو و لە باشوور لەگەڵ گوندی دێوانە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ناوتاق و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کەڵۆش.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شارەکانی عێراق
قۆپی قەرەداغ

**قۆپی قەرەداغ** دۆڵێکە دەکەوێتە قەزای قەرەداغ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان. وە بۆتە سنوری جیاکردنەوەی ناوچەی قەرەداغ لە ناوچەی گەرمیان.،

## شێوازی
ئەم دۆڵە بە چیای سەرگرمە دەست پێدەکات و بە چیای زەردە کۆتایی پێدێت، درێژی ئەم دۆڵە بەنزیکەیی (٣٠کم) دەبێت لەم سەر و ئەو سەری دۆڵەکە داخراوە بەڵام (٩) دەربەندی تیادایە کە ھەموویان بە ڕووکاری ناوچەی قەرەداغدا کراونەتەوە، واتا ئاوە ڕێژەی ئەم دۆڵە بە دیووی قەرەداغدا دەڕژێت.

## وێنە
بێچوارچێوە|none|قۆپی قەراخ
بێچوارچێوە|هیچ|قۆپی قەراخ

## پەراوێزەکان
وایڵد فایەر

**وایڵد فایەر** () گرووپێکی مۆسیقی ھارد ڕۆکی ئەمریکییە کە لە بیلۆکسی میسیسیپی دامەزراوە لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ و بە تەواوەتی سەربەخۆن. گرووپەکە لە چوار ئەندام پێکھاتووە: زاک سۆیەر (گۆرانیبێژی، تەختەکلیلژەن)، تایلر ڕۆبێرتز (گیتارژەن)، تایلر ڤاس (بەیسژەن)، و کامرۆن ئالیدۆن (تەپڵژەن). گرووپەکە یەکەم تاکەگۆرانیی خۆیانیان لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ بڵاوکردەوە بە ناوی *ڤیلەین* (دوژمن) کە دواتر ئەم تاکەگۆرانییە خرایە یەکەم ئەلبومی تەواو و دەرکەوتنی گرووپەکەوە بە ناوی *ڕیڤۆڵت* کە لە ٢٣ی ئایاری ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە. ئەلبومەکە لە ١٥ تراک پێکھاتووە. مۆسیقای گرووپەکە لەلایەن ھونەرمەندی وەک کۆرن، ئینکیوبەس، سێڤن دەست و نەتینگ مۆرەوە کاری تێکراوە.

## مێژوو
دوای بڵاوکردنەوەی یەکەم ئەلبومی دەرکەوتنیان بە ناوی ڕیڤۆڵت، گرووپەکە دەستیان کرد بە گەشتکردن بە ناوخۆی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا. ئەوان بانگەشەیان بۆ یەکەم کۆنسێرتیان کرد لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥، کە لە پاڵ ھونەرمەند «سلیپینگ ویت سایرنس» لە «ھاوس ئۆف بلووز پێرش ڕووم» کۆنسێرتەکەیان ئەنجام دا.

## سەرچاوەکان

پۆل:گرووپە مۆسیقییە ھارد ڕۆکەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ٢٠١٥
نیمچە دەنگدار

**نیمچە دەنگدار** یان **نیمچە بزوێن** (بە ئینگلیزی: semivowel) یان ژی **خلیسکە** (بە ئینگلیزی: glide) لە دەنگناسیدا دەنگێک وەکوو/w/ یان /j/ ـە لە ئینگلیزیدا کە بەرانبەری /و/ و /ی/ ـێن لە کوردیدا، کە لە دیدگای ڕێساکانی دەنگناسییەوە وەکوو دەنگدارێکە بەڵام لە جیاتی ئەوەی کە لە ناوکی ھیجادا جێ بگرێ لە لێوارەکەیەوە شوێن دەگرێ.

لە زمانی کوردیدا ھەرکام حەرفەکانی **ی** و **و** لەجیاتی دوو پیتدا بەکار تێن کە یەکیان دەنگدارە (بزوێنە) و ئەویتر نیمچە دەنگدارە بەڵام زۆر جار بە ھەڵە حەرفێکی بێدەنگ (نەبزوێن) ھەژمار دەکرێن، کە لە زمانزانیدا ھەڵەیەکی ئاشکرایە.
نیمچە بزوێنەکانی زمانی کوردی بریتین لە:
# /و/ (بە کوردیی لاتینی: /w/)
# /ی/ (بە کوردیی لاتینی: /y/)
# /ڎ/ (بە کوردیی لاتینی: بێ بەرامبەر)
* ھەروەھا کۆمەڵێک لە زمانزانان پیتی ھەمزەیش بە نیمچە بزوێن دەزانن بەڵام زمانزانانی کورد ھەموویان ئەم پیتە بە بێدەنگ (نەبزوێن) دەزانن.
## سەرچاوەکان
*
پۆل:دەنگناسی (زمانەوانی)
پۆل:بزوێنەکان
دوایت د. ئایزێنھاوەر

**دوایت دەیڤید ئایزێنھاوەر** (، ناسراو بە «ئایک»؛ ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٨٩٠ لە تێکساس – ٢٨ی ئازاری ١٩٦٩) جێنراڵی پێنج ئەستێرە و سیاسەتمەداری ئەمریکییە و لە ساڵی ١٩٥٣ تا ١٩٦١، ٣٤ەمین سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بوو.
وێنۆک|دوایت دەیڤید ئایزێنھاوەر

## ئەمانەش ببینە
* بەرنامەی ئەپۆلۆ

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٠
پۆل:مردووانی ١٩٦٩
پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک پێنسیلڤانیای ھۆڵەندین
پۆل:ھاوەڵانی ڕزگاری
پۆل:خەڵکی قەیرانی کۆنگۆ
پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک پێنسیلڤانیای ھۆڵەندین
پۆل:ھاوەڵانی ڕزگاری
پۆل:کۆمارییەکانی نیویۆرک (ویلایەت)
پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)
چالگ

وێنۆک|چالگ

**چالگ** یان **چالەکە** گیانلەبەرێکی بڕبڕەدارە کە ھەم گیا و ھەم گۆشت دەخوات. چالگ یازدە جۆرەی ھەیە کە لە زۆربەی بەشەکانی ئاسیا، ئەورووپا، ئەفریقا و ئەمریکا دەژین.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:چالگ
پۆل:بەوەرزەکان
پۆل:گرووپە پارافایلێتیکەکان
ئەستێرەگەڕ

[وێنۆک|ئەستێرەگەڕ [بروس مەککەندلسی دووەم، لە دەرەوەی بۆشاییگەڕی ئەمریکیی چالێنجەر لە ١١ی شوباتی ١٩٨٤]]

**ئەستێرەگەڕ** () کەسێکە کە دوای تێپەڕاندنی خولی تایبەتی، چووبێتە دەرەوەی کەشی زەوی.
ئەم وشەیە بەتایبەتی بۆ ئەستێرەگەڕە پرۆفێشناڵەکان بەکار دێ، بەڵام بەگشتی بە کەسێ کە بە جۆرێک چووبێتە بۆشاییی ئاسمانیش دەوترێت. بۆ نموونە زانایان، لێکۆڵەران، فڕۆکەوانان و تەنانەت گەشتیارانی بۆشاییگەڕ کە ئەزموونی گەڕان لە بۆشایییان بێ، بە ئەستێرەگەڕ دەژمێردرێن. ھەندێ جار، بە پێی ھەندێ پێناسە، تەنانەت سەرنشینانی ھەندێک لە مووشەک-فڕۆکەکانیش وەکوو نۆرت ئەمەریکەن ئێکس-١٥ بە ئەستێرەگەڕ دەژمێردرێن.

## یەکەمینەکان لە ئەستێرەگەڕیدا
### یەکەمین گیانلەبەر لە بۆشاییی ئاسمان
یەکەمین بوونەوەری زیندوو لە بۆشاییی ئاسماندا سەگێک بوو بە ناوی لایکا کە لە ٣ی ١١ی ١٩۵٧، تەنیا یەک مانگ پاش پڕتاوی سپوتنیک-١ و دەستپێکی سەردەمی بۆشایی، بە کەشتیی بۆشاییگەڕی ڕووسیی سپوتنیک-٢ نێردرایە خولگەی زەوی. مەبەست لەم پڕتاوە تاقیکردنەوەی کۆئەندامەکانی لەش لە ھەلومەرجی بێکێشیدا و تەواوکردنی سیستمەکانی ژیانپارێز لە بۆشاییگەڕە سەرنشیندارەکاندا بوو. بۆشاییگەڕەکە بۆ گەڕانەوە بۆ زەوی دروست نەکرابوو و لایکا پاش ماوەیەک، لە خولگەی زەویدا گیانی لەدەست دا.

### یەکەمین مرۆڤی ئەستێرەگەڕ
[چەپ|وێنۆک|[یوری گاگارین لە ساڵی ١٩٦١دا]]

یەکەمین مرۆڤی ئەستێرەگەڕی جیھان یوری گاگارین، ئەستێەرەگەڕی ڕووسی بوو کە لە ١٢ی ٤ی ١٩٦١دا بە کەشتیی بۆشاییگەڕی ڤۆستۆک-١ (بە ڕووسی: Восток-1) و لە ماوەی ١٠٨ خولەکدا یەکجار بە دەوری زەویدا گەڕا.

### یەکەمین ژنی ئەستێرەگەڕ
[ڕاست|وێنۆک| [ڤاڵنتینا تریشکۆڤا، یەکەمین ژنی بۆشاییوان]]

یەکەمین ژنی ئەستێرەگەڕ ڤاڵنتینا تریشکۆڤای خەڵکی ڕووسیایە کە لە ١٦ی ٦ی ١٩٣ دا بە کەشتیی بۆشاییگیەڕ ڤۆستۆک-٦ چووە ئاسمانەوە و نزیک سێ ڕۆژ لە بوشاییی ئاسماندا مایەوە. ئەو ھەروەھا یەکەمین کەسی نامیلیشیاییی جیھانە کە چووەتە بۆشاییی ئاسمان چونکە لەدواپڕتاونی پەیوەست بوو بە ھێزی ئاسمایی سۆڤیەتەوە.

### یەکەمین ئەستێرەگەڕی عەرەب
چەپ|وێنۆک| سوڵتان بن سەلمان ئالی سعوود
شازادە سوڵتان کوڕی سەلمان کوڕی عەبدولعەزیز ئال سعوود کە لەو کاتەدا جێنشینی شای عەرەبستانی سعوودی بوو، یەکەمین عەرەبێکە کە بە کەشتیی بۆشاییگەڕی دیسکۆڤەریی ئەمریکا چووەتە خولگەی زەوی.

### یەکەمین ئەستێرەگەڕی ئێرانی
چەپ|وێنۆک| ئەنووشە ئەنساری دەمێک دوای نیشتنەوە

یەکەمین ژنی ئەستێرەگەڕی گەشتیار و یەکەمین ئێرانی لە بۆشاییی ئاسماندا، ئەندازیاری ئێرانی ئەنووشە ئەنسارییە کە بە بژاردنی بڕی ٢٠ ملیۆن دۆلار بە کەشتیی بۆشاییگەڕی سایۆز تی ئێم-٩ چووە بۆشاییی ئاسمان و ١١ ڕۆژ لە وێستگەی بۆشاییی ناونەتەوەییدا نیشتەجێ بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:پیشە زانستییەکان
پۆل:ئەستێرەگەڕەکان
زەویھەڵاتن

وێنۆک|300x300پیکسڵ|''زەویھەڵاتن''، لە ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٨ گیراوە.
**زەویھەڵاتن** () ناوی وێنەیەکی گۆی زەوییە کە لە ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٨ـدا لە گەشتی ئاپۆلۆ ٨ـدا بە دەستی ویلیام ئەندێرس تۆمارکرا. ئەم دیمەنە سەرەتا بە دەستی فرانک بۆرمن تۆمارکرا پاشان ئەندێرس بە کامێرای Hasselblad 500EL وێنەیەکی ڕەنگی لەم ڕووداوە تۆمارکرد. ئەم وێنە لەلایەن گۆڤاری لایفەوە لە پێڕستی ١٠٠ وێنەی بگۆڕی ژیانی مرۆڤدا دانراوە. **ویلیام ئەڵیسۆن ئەندێرس** ()، ئاسمانگەڕی خەڵکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە کە لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٣ـدا لە ھۆنگ کۆنگی بەریتانیا لەدایکبوو. لە گەشتی ئاپۆلۆ ٨ـدا بەشدار بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەرنامەی ئەپۆلۆ
پۆل:وێنەکانی ١٩٦٨
پۆل:ئەپۆلۆ ٨
ویلیام ئەندێرس

**ویلیام ئەڵیسۆن ئەندێرس** () ئاسمانگەڕی خەڵکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە کە لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٣ لە ھۆنگ کۆنگی بەریتانیا لەدایکبوو. لە گەشتی ئەپۆلۆ ٨ـدا بەشدار بوو.
## ئەمانەش ببینە
* ئەپۆلۆ ٨
* بەرنامەی ئەپۆلۆ
* جمنای ٧
* بیردۆزەکانی پیلانی نیشتنەوە لەسەر مانگ

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣
پۆل:زیندووان
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەرویجی
پۆل:ئەپۆلۆ ٨
پۆل:مردووانی ٢٠٢٤
پۆل:ئەو فڕۆکەوانانەی لە ئەمریکا لە ڕووداوی فڕۆکەوانی یان ڕووداوەکاندا گیانیان لەدەستداوە
فرانک بۆرمن

**فرانک بۆرمن** (؛ ١٤ی ئازاری ١٩٢٨ – ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣) ئاسمانگەڕێکی ئەمریکی بوو کە لە گەشتەکانی جمنای ٧ و ئەپۆلۆ ٨دا بەشداری کرد.

## ئەمانەش ببینە
* ئەپۆلۆ ٨
* بەرنامەی ئەپۆلۆ
* جمنای ٧
* بیردۆزەکانی پیلانی نیشتنەوە لەسەر مانگ
## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:زیندووان
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:ئەپۆلۆ ٨
پۆل:مردووانی ٢٠٢٣
جمنای ٧

**جمنای ٧** (بە ئینگلیزی: Gemini 7) یەکێک لە پڕۆژە ئاسمانییەکانی ناسا بوو. ئەم گەشتەی ناسا لە ساڵی ١٩٦٥ ڕووی دا و دوو ئاسمانگەڕی ھەبوو.

## سەرچاوەکان
*
ھاوینەھەواری چنارۆک

**ھاوینەھەواری چنارۆک** لە باکووری خۆرھەڵاتی کۆیەیە بە دووری  ١٣ کم لەسەر چیای ھەیبەت سوڵتانە بە دیوی خۆرھەڵات، دەڕوانێتە دەشتی بێتوین، ئەم ھاوینەھەوارە چەندان چێشتخانە و کافتریای میللی لێ دروستکراوە و ناوچەیەکی جوان و سەرنجڕاکێشە و دار و درەخت و چەندین کانیاوی تێدایە و گەشتیاران سەردانی دەکەن.

ئەم ھاوینەھەوارە دەروازەیەکە بۆ گەیشتن بە ھاوینەھەواری دۆکان و سنووری پارێزگای سلێمانی.

## سەرچاوەکان
https://web.archive.org/web/20170530184557/http://www.koya.se/news/home/40-hawenahawarakane-koya/251-chnarok
http://www.erbiltourism2014.com/ku/سەردانی-ھەولێر/شوێنە-گەشتیارییەکان
دیوی نادیاری مانگ

چەپ|300px|دیوی نادیاری مانگ.|وێنۆک
**دیوی نادیاری مانگ** یا **دیوی دووری مانگ** نیوەی گۆی مانگە کە بەردەوام پشتی بە زەوییەوەیە. ئەو دیوەی کە لە زەوییەوە دەبینرێ دیوی دیاری مانگە.

## سەرچاوەکان
سەیرانگای خۆشکان

**سەیرانگای خۆشکان** ئەم سەیرانگایە دەکەوێتە قەزای چۆمان کە ١٧٠ کیلۆمەتر لە ناوەندی شاری ھەولێرەوە دوورە. لەسەر پردی مستەفا ئاغا بە ڕێگەی لاوەکیدا دەڕوات بەرەو خۆرھەڵاتی دەگەینە ئەم گوندە کە ناوچەیەکی خۆشە بۆ گەشتکردن. ئەم ناوچەیە زۆر ساردە و بەفر و بارانێکی زۆری لێ دەبارێت، و بەرزی لە ئاستی ڕووی دەریا ٢٦٦٥ مەترە.

## سەرچاوەکان
ڤۆدڤیل

وێنۆک|یەکێک لە ڕێکلامی نمایشی ڤۆدڤیلەکان
**ڤۆدڤیل** ( • گۆکردن: ) چەشنێکی شانۆیی کە لە چەند نمایشێکی جیاواز و ناپەیوەندیدار پێکھاتبوو کە بە تایبەت لە ھەردوو وڵاتی کەنەدا و ویلایەتە یەکگرتووەکان بەناوبانگ بوو لە سەرەتاکانی ١٨٨٠کان بۆ سەرەتای ١٩٣٠یەکان. نمایشەکان زۆرجار پێکھاتبوون لە مۆسیقاژەنیی کلاسیکی، سەماکردن، سیحر، کۆمیدیا، لاساییکاری و ئەکرۆباتی. ئەوانەی کە لەم چەشنە ھونەرییە بەشدارییان کردووە پێیان وتراوە «ڤۆدڤیلیان.» بۆ چەند دەیەیەک لەسەر یەک، ڤۆدڤیل بە یەکێک لە سەرکەوتووترین شێوازەکانی کاتبەسەربردن داندراوە لە ڕابردوودا.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:چاندی ئەمریکی
پۆل:ڤۆدڤیل
پۆل:چەشنە شانۆییەکان
سەرۆک

وێنۆک|نموونەیەکی سەرۆک لە کاردا - سام  ئێرڤین (ڕاست)، سەرۆکایەتیی بیستنی پیرانی وەیرگەیت دەکات، ١٩٧٣	

**سەرۆک** (یان **کەسی سەرۆکایەتی کردن**، **خانمە سەرۆک** و **سەرۆکایەتی**) ()، فەرمانبەرێکی پلە بەرزی گرووپێکی دامەزراوە وەک بۆردێک یان لیژنەیەک.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی
پۆل:پرۆسەی پەرلەمان
پۆل:زاراوە نوێیەکانی سیاسەت
قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی

پارێزگای سلێمانی لە ڕووی کارگێڕییەوە لە (١٨) قەزا و (٥٦) ناحیە پێکھاتووە:

## قەزای سلێمانی
* قەزای سلێمانی لەم دوو ناحیەیە پێکھاتووە:
** ناحیەی بەکرەجۆ
** ناحیەی تانجەرۆ

## قەزای بازیان
* قەزای بازیان لەم ناحیەیە پێکھاتووە:
** ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان
**ناحیەی بەردەقارەمان

## قەزای شارباژێڕ
* قەزای شارباژێڕ لەم پێنج ناحیەیە پێکھاتووە:
** ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ (ناوەند)
** ناحیەی سیوەیل
** ناحیەی زەلان
** ناحیەی سیتەک
** ناحیەی گاپیڵۆن

## قەزای ماوەت
* قەزای ماوەت لەم ناحیەیە پێکھاتووە:
** ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت

## قەزای پێنجوێن
* قەزای پێنجوێن لەم سێ ناحیەیە پێکھاتووە:
** ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن (ناوەند)
** ناحیەی گەرمک
** ناحیەی ناڵپارێز

## قەزای سەید سادق
* قەزای سەید سادق لەم دوو ناحیەیە پێکھاتووە:
** ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق (ناوەند)
** ناحیەی سرۆچک

## قەزای قەرەداغ
* قەزای قەرەداغ لەم دوو ناحیەیە پێکھاتووە:
** ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ (ناوەند)
** ناحیەی سێوسێنان

## قەزای شارەزوور
* قەزای شارەزوور لەم ناحیەیە پێکھاتووە:
** ناحیەی زەڕایەن

## قەزای دەربەندیخان
* قەزای دەربەندیخان لەم دوو ناحیەیە پێکھاتووە:
** ناحیەی ناوەندی قەزای دەربەندیخان (ناوەند)
** ناحیەی باوەخۆشێن

## قەزای دووکان
* قەزای دووکان لەم شەش ناحیەیە پێکھاتووە:
** ناحیەی ناوەندی قەزای دووکان (ناوەند)
** ناحیەی پیرەمەگروون
** ناحیەی سورداش
** ناحیەی خەلەکان
** ناحیەی خدران
** ناحیەی بنگرد

## قەزای ڕانیە
* قەزای ڕانیە لەم چوار ناحیەیە پێکھاتووە:
** ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە (ناوەند)
** ناحیەی سەرکەپکان
** ناحیەی بێتواتە
** ناحیەی چوارقوڕنە

## قەزای پشدەر
* قەزای پشدەر لەم شەش ناحیەیە پێکھاتووە:
** ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر (ناوەند)
** ناحیەی ئیسێوە
** ناحیەی ژاراوە
** ناحیەی ناودەشت
** ناحیەی ھێرۆ
** ناحیەی ھەڵشۆ

## قەزای حاجیاوا
* قەزای حاجیاوا لەم ناحیەیە پێکھاتووە:
** ناحیەی ناوەندی قەزای حاجیاوا

## قەزای کەلار
* قەزای کەلار لەم ناحیەیە پێکھاتووە:
** ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار
** ناحیەی پێباز
** ناحیەی شێخ تەویل

## قەزای کفری
* قەزای کفری
قەزای کفری لەم ناحیانە پێکھاتووە:
** ناحیەی ناوەندی قەزای کفری (ناوەند)
** ناحیەی ئاوەسپی (خان ڕۆستەم)
** ناحیەی نەوجول (زینانەی گەورە)
** ناحیەی کۆکس (گوڵەجۆ)
** ناحیەی سەرقەڵا

## قەزای چەمچەماڵ
* قەزای چەمچەماڵ لەم حەوت ناحیەیە پێکھاتووە:
** ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ (ناوەند)
** ناحیەی سەنگاو
** ناحیەی ئاغجەلەر
** ناحیەی قادرکەرەم
** ناحیەی شۆڕش
** ناحیەی تەکیەی کاکەمەند
** ناحیەی تەکیەی جەباری

## قەزای خانەقین
* قەزای خانەقین لەم دوو ناحیەیە پێکھاتووە:
** ناحیەی مەیدان
** ناحیەی قۆرەتوو
## قەزای ڕزگاری
ناحیەی ناوەندی قەزای ڕزگاری

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی
سریدێڤی

**سریدیڤی بۆنی کاپوور** (ناوی لەدایکبوون: **شری ئەما یانگەر ئەریاپان**؛ ١٣ی ئابی ١٩٦٣ – ٢٤ی شوباتی ٢٠١٨) خانمەکتەر و بەرھەمھێنەری فیلمی ھیندی بوو. سریدێڤی لە سینەماکانی تامیل، تێلوگۆ، ھیندی، مەلایلام وە کانادا دەرکەوتووە. سریدێڤی ھەڵگری پێنج خەڵاتی فیلم فەیرە. لە ساڵانی ١٩٨٠ و ١٩٩٠ ناوی لەنێو ئەو خانمەکتەرانەدا بوو کە زۆرترین پارەیان وەردەگرت بۆ ڕۆڵگێڕان.

سریدێڤی ھەر لە منداڵییەوە ھاتە نێو بواری سینەماوە و یەکەم فیلمیشی لە ساڵی ١٩٦٩ بوو بەناوی "Thunaivan" کە ئەوکاتە ناوبراو تەمەنی تەنیا چوار ساڵانبوو. لە ساڵی ٢٠١٣ لەلایەن حکومەتی ھیندستانەوە خەڵاتی پادما شری پێدرا کە بەرزترین خەڵاتی مەدەنییە لە ھیند.

سریدێڤی ڕۆژی ٢٤ی شووباتی ٢٠١٨، لە شاری دوببەی لە ئیمارات بەھۆی جەڵدەی دڵەوە کۆچی دواییکرد.

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی
پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
پۆل:مردووانی ٢٠١٨
پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ھیندی
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ھیندییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی
پۆل:خەڵاتی فیلم فەیر براوەی باشوور
پۆل:براوەی خەڵاتی فیلمی ویلایەتی کیرالا
پۆل:خێزانی کاپوور
دراوی دیجیتاڵ

**پارەی ئەلکترۆنیکی** یان **دراوی دیجیتاڵ** (بە ئینگلیزی: Digital currency or electronic money) جۆرە دراوێکە کە تەنیا بە شێوەی ئەلیکترۆنیکی لەبەردەستدایە، نەک بە شێوەی فیزیکی (وەکوو پارەی کاغەزی یان سککە). دراوی دیجیتاڵ تایبەتمەندییەک پێشکەش دەکات کە وەکوو پارەی فیزیکییە، بەڵام ڕێگە بە گواستنەوەی ھەنووکەیی و گواستنی بێسنووری سەرمایە دەدات. نموونەکانی ئەم پارە بریتین لە دراوی گریمانەیی و دراوی ڕەمزی یان تەنانەت پارەی بنچینە دیجیتاڵی بەڵاوکراو لەلایەن بانکی ناوەندییەوە. ھەر وەک پارەی سونەتی، ئەم دراوانیشە ڕەنگە بۆ کڕینی خزمەت و کاڵا بەکار بێن. ھەروەھا ڕەنگە بۆ بەکارھێنان لە ھەندێ کۆمەڵگای تایبەتدا (وەکوو یاریی سەرھێڵ و تۆڕی کۆمەڵایەتی) سنووردار بکرێن. ئەگەرچی تەمەنی دراوە دیجیتاڵییەکان ناگاتە ١٣ ساڵ، بەڵام تاوەکو ئێستا زیاتر لە پێنج ھەزار جۆریان لە بازاڕەکاندا ھەن و مامەڵەیان پێوە دەکرێت.

## لە ھەرێمی کوردستان
بەرزبوونەوەی نرخی بیتکۆین لە ساڵی ٢٠١٩ دەنگدانەوەی زۆری دروستکرد، ئەوەش وایکرد خەڵکی زیاتر ڕوو لە کڕینی ئەو دراوانە بکەن و خواستی زیاتریان لەسەر دروست بێت. لە ھەرێمی کوردستانیش زۆر کەس ھەن کە دەستیانکردووە بە کڕین و بازرگانی کردن بەو دراوانە.
ھەروەھا بەھۆی سزای ئابووریی کە لەسەر بەشێک لە بانکەکانی عێراقەوە ھەیە، خەڵک لە دراوی دیجیتاڵ کەڵک وەردەگرن.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:دراوی دیجیتاڵ