open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئاریێل شارۆن

**ئاریێل شارۆن** (ماوەی ژیان:٢٦ی شووباتی ١٩٢٨ تاکوو ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤) کەسایەتی سیاسی ئیسرائیلییەو، شارۆن یازدەمین سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل بووە کە ماوەکەی ٧ی ئازاری ٢٠٠١ تاکوو ١٤ی نیسانی ٢٠٠٦، وە لەچەندین کابینەی حکوومەتەکانیش وەزیر بووە لەوێنەی وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل بووە لەماوەی ١٣ی تشرینی یەکەم تاکوو ٦ی حوزەیرانی ١٩٩٩ وە وەزیری وزە و سەرچاوە ئاوییەکان و وەزیری خانووبەرە و بەرھەمھێنان و وە وەزیری (پیشەسازی-بازرگانی و کار) بووە وە وەزیری بەرگری ئیسرائیل بووە، لەدوای مردنی شارۆن لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ لە ئیسرائیل ماتەمینی ڕاگەیندرا بەڵام لە فەلەستین و ئێران و چەند وڵاتێکی عەرەبی ھاوڵاتییان خۆشحاڵکرد، شارۆن لەساڵی ١٩٨٢ رۆڵی ھەبووە لە داگیرکردنی باشووری لوبنان لەلایەن ئیسرائیلەوە کە ئەوکاتەبووە کە شارۆن وەزیری بەرگری ئیسرائیلی بووە و هەر لە لوبنانیش شارۆن تۆمەتبارکراوە بە کوشتارگەی سەبرا و شاتێلا لە لوبنان.

پۆل:مێژووی ئیسرائیل
پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئیسرائیل
پۆل:جووە ئیسرائیلییەکان
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨
پۆل:مردووانی ٢٠١٤
پۆل:دەرچووانی زانکۆی عیبری لە ئورشەلیم
پۆل:جووە ئەگنۆستیکەکان
پۆل:مردن بەهۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
پۆل:مردن بەھۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
یووسف خەیاڵۆغڵوو

**یووسف خەیاڵۆغڵوو**، شاعیر و ھونەرمەندی کورد، ساڵی ١٩٥٣ لە ناوچەی مامەکی کە ئێستا بە پارێزگای دێرسم ناودێر کراوە لە کوردستانی باکوور لە دایک‌بووە.

## ژیان
ساڵی ١٩٧٢ زەماوەندی کردووە و خاوەنی سێ منداڵە. ئەو برای «گولتەن کایا» ھاوسەری ئەحمەد کایایە، ساڵی ١٩٨٦ کە ساڵی زەماوەندی «گولتەن» لەگەڵ ئەحمەد کایا بوو خاڵێکی وەرچەرخان بوو لە ژیانی یۆسف‌دا. زۆربەی شێعرەکانی ئەم شاعیرە لەلایەن ئەحمەد کایا و کۆمەڵێکی تر لە گۆرانی بێژان کراوەتە گۆرانی.

## کۆچی دوایی
یوسف خەیاڵۆغڵوو ٣ی مارسی ٢٠٠٩ بەھۆی نەخۆشی شێرپەنجەی سیپەلاک لە نەخۆشخانەی «ئاجی بادم باکیرکوی» لە شاری ئیستانبول کۆچی دوایی کرد.

## بەرھەمەکان
### کتێبەکان
* خۆکووژی چاو شینەکان/ ٢٠٠٢
* بوەستە… ئەرێ چاوانم نەگریان؟ / ٢٠١٠

### ئاڵبۆمی شێعر
* ئیستامبووڵ مەلەکەی ژان
* ژیانی دایک چی لێ ھاتووە * کێ دەتوانێ چاوپۆشی بکات
* ئینجا بەجێ دێڵین
* دووری خەڵاتەکان
* ئەسبی سەرکێش
* دڵی من خوێنینە * شانازی مرواری
* کابرای سەرسوورھێنەر
* لە کام جودایی
* وەک خۆکوژییەک
* خەریکە لێرە بڕۆم
* وا ھەست دەکەم فەرامۆشم کردووە * ئاە ئۆلان ڕەزا
و …

## نموونەی ھۆنراوەکانی
من ژنێکم

لە ڕۆژاوابوونەوە،

لە چاوانی خوێنینم، وێڕای ژان،

ڕۆژەکان وشکەرۆ دەبن

ھەر وەک گوڵێکی بۆن کراو، خولیاکانم پێشێل کراو

لە ئاوێنەی زەمان غوروور دەرفەتی گریان نادات،

ورد و خاش بووم لە دەروون‌دا،

ژانێکی قووڵ لە سینگم‌دا قورسایی دەکات.

من ژنێکم، من مرۆڤێکم،

لە ناخم‌دا ڕۆحێکی لەت لەت‌کراو لەگەڵ خۆما بۆلاو و ئەم لا ڕادەکێشم،

لە لایەکم ئاڵتوون، لە لایەکی تر خوێن

لە لایەکم شێعر و چیرۆک، لەم لای دیکە جل‌وبەرگی پیس و چڵکن

لە لایەکم خونچەی پشکووتوو، لە لایەکی تر وێرانی

قژە تۆز گرتووەکانم پەرێشانی بان،

بە ڕکێکی بە تین،

وەک ڕازی سەر بە مۆر، شێعرەکان بە خەتی ئاگرین،

بە دێری،

نەسرەوتوو،

گیان لەسەر لێو،

بە ھەویری دەستەکانم دەھۆنمەوە و تێپەڕ دەبم

من ژنێکم، من مرۆڤێکم

لە ناخم‌دا ڕۆحێکی لەت لەت‌کراو لەگەڵ خۆما بۆلاو و ئەم لا ڕادەکێشم،

لە لایەکم…

## سەرچاوەکان
* ویکیپێدیای تورکی

پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
پۆل:مردووانی ٢٠٠٣
ئارۆن ڕامزی

**ئارۆن جەیمس ڕامزی** (بەئینگلیزی:*Aaron James Ramsey*) لەدایکبووە لە ٢٦ی کانوونی یەکەم ی ١٩٩٠ لە شاری کایڤلی ، وێڵز. یاریزانی هەڵبژاردەی تۆپی پێی وێڵزە وە یاری دەکات لە یانەی ئارسناڵی ئینگلیزی لە خولی نایابی ئینگیزی. وە پێشتر یاری بۆ یانەی کاردیف سیتی کردووە.

## لەگەڵ [[یانەی کاردیف سیتی|کاردیف سیتی]]
[125px|وێنۆک|'''ڕامزی''' ئەوکاتە لە [یانەی کاردیف سیتی|کاردیف سیتی بوو ساڵی ٢٠٠٨]]
**ڕامزی** بچوکترین یاریزان بوو کە یاری بۆ یانەی کاردیف سیتی کردوە لە مێژووی یانەکەدا. دوای ئەوەی ئاستێکی بەرز پێشکەش دەکات لەگەڵ

لاوانی کاردیف سیتی سەردەخرێت بۆ پلەی یەکەمی یانەکە و یەکەم دەرکەوتنی لە وەرزی ٢٠٠٧ بوو لە یاری کاردیف سیتی و هاڵ سیتی لە

کۆتا خولەکەکانی یاریەکە هاتە ناویاریگا، وە ئەنجامی ئەو یاریە یەک بە هیچ لەبەرژەوەندی کاردیف سیتی کۆتایی پێهات. لە مانگی حوزەیرانی

٢٠٠٧ دا یانەی کاردیف سیتی ویستی بۆندەکەی تازە بکەنەوە بەڵام ڕازی نەبوو. وە یانەی ئێڤەرتۆن بۆندێکیان پێشکەشی **ڕامزی** کرد بە بڕی

٢٠٠.٠٠٠ یۆرۆ بەڵام ڕامزی ڕازی نەبوو.
## لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|ئارسناڵ]]
دوای ئەوەی هەریەکە لە یانەکانی ئارسناڵ و مانچستەر یونایتد و ئێڤەرتۆن بۆندیان پێشکەشی ڕامزی کرد، بەڵام دواجار بڕیاری دا بچێتە یانەی ئارسناڵی ئینگلیزی لە ڕۆژی ١٠ی تەمموزی ٢٠٠٨دا و بە بڕی **٤.٨ **ملیۆن** [[یۆرۆ]] ** بۆندی مۆرکرد. هۆکاری سەرەکی هەڵبژاردنی ئارسناڵ لەلایەن ڕامزیەوە بەهۆی ڕاهێنەری بەتوانای فەڕەنسی ئارسن ڤینگەرەوە بوو. ڕامزی بۆیەکەم جار کە دەرکەوتن لە یانەی ئارسناڵ بەڕەسمی لە پاڵەوانێتی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا دا بوو لە قۆناغی پاڵاوتنی خولەکدا بەرامبەر یانەی تڤێنتێ ی هۆڵەندی لە ١٣ی ئابی٢٠٠٨دا بوو، وە توانی یەکەم گۆڵی خۆی تۆماربکات بۆ ئارسناڵ بەرامبەر یانەی فەنارباخچەی تورکی بوو لە ٢١ی تشرینی یەکەم ی ٢٠٠٨دا بوو. وە یەکەم پێکانی لە ١٩ی ئازاری٢٠١٠دا لەیاری بەرامبەر وێست برۆمیج ئالبیۆن بوو کە بۆماوەی ١ ساڵ دورکەوتەوە لە یاریگاکان بەهۆی ئەو پێکانە سەختەی توشی بوو لە ئەژنۆیدا.
## ئاماری یاریزان

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی وێڵزی
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی وێڵز
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی وێڵز
پۆل:یاریزانانی ناوەڕاست (تۆپی پێ)
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی وێڵز بۆ خوار ٢١ساڵ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
سری سورەیا ئوندەر

**سری سورەیا ئوندەر** (٧ی تەممووزی ١٩٦٢ – ٣ی ئایاری ٢٠٢٥) کەسایەتی سیاسیی و دەرھێنەری فیلم و ئەکتەر و نووسەرێکی تورک بوو، لە ھەڵبژاردنەکانی حوزەیرانی ٢٠١١ وەک نوێنەرێکی سەربەخۆ و بە پشتگیری پارتی ئاشتی و دیموکراسی (بەدەپە) لە شاری ئیستەنبوڵ.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی تورک
پۆل:سۆشیالیستە تورکیاییەکان
پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی گەلان (تورکیا)
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:مردووانی ٢٠٢٥
سامەڕا

**سامەڕا** () یەکێکە لە شارە گەورەکانی پارێزگای سەلاحەددین لە عێراق. سامەڕا لای شیعە زۆر گرنگە بەھۆی گۆڕی چەندین کەس لە ئیمامەتی شیعە کە لەم شارەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق
پۆل:مانگیلەی بەپیت
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق
پۆل:شارەکانی عێراق
پۆل:شارە پیرۆزەکان
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە عێراق
پۆل:نژیاروانیی عەرەبی
پۆل:پایتەختەکانی خەلافەتی ئیسلامی
پۆل:شام
پۆل:سامەڕا
پۆل:پارێزگای سەلاحەددین
قالەشین

**قادر ئوستاد ئیبراھیمی**، بەیت بێژی بە ناوبانگی کورد، ساڵی ١٣٠٧ی ھەتاوی لە ئاوایی خەلیفان سەر بە شاری مەھاباد لە دایک بووە.

## ژیان
ساڵی شۆڕشی "مەلا خەلیل گۆڕەمری" (١٣٠٧ ھەتاوی) لە ئاوایی "خەلیفان" سەر بە شاری مەھاباد لە دایک بووە. ھۆی ئەوەی کە پێی دەڵێن قالەشین ئەو جۆرەی خۆی دەگێڕێتەوە: "کاتێک لە دایک بووم لە بەڕھەڵبێنەیەکی شینیان وەرپێچاوم، ھەر ئەو کات بە پێکەنینەوە لە ماڵێ دەڵێن ئەوە بۆ لەو بەڕھەڵبێنە شینەیان وەرپێچاوە؟ کە ناوم لێدەنێن قادر بە قالەشین ناوم دێنن، خۆشم پێم خۆشە ھەر وام پێ بڵێن چوون بەوە ناسراوم."

لە تەمەنی حەوت ساڵیدا چۆتە میراوای مەلا خەلیل بۆ خوێندن لای ئەم بەڕێزە، ماوەیەک لە وێ دەبێ بەڵام خێزانی مەلا خەلیل دەنگی ئەم مناڵەی زۆر پێ خۆش دەبێ و وەکو خۆی باس دەکات ئیزنی خوێندنی پێ نادا و لە لای خۆی دایدەنێ و گوێ لە دەنگی دەگرێ. پاش حەوت مانگ دەچێتەوە خەلیفان لای بنەماڵەکەی، باوکی "وەستا ڕەحیم" خاوەن چوار ژن دەبێ، بەڵام کاک قادر تاقە کوڕە دەبێ، لە تەمەنی دە ساڵیدا دەستی کردووە بە گووتنی گۆرانی، ماوەیەک خۆشخانی ئاغا بووە بەڵام قەتی بۆ پارە بە سەر کەس ھەڵنەگووتووە.

تەمەنی شازدە ساڵانە دەبێ کە ژن دێنێ، خۆی دەگێڕێتەوە کە قەتم کاری وەرزێڕی و ئاژەڵداری و... نەکردووە.

مەم و زین لە "کەریم مەرزینگ" فێر بووە، لاس و خەزاڵ لە "ئەحمەد کاڕەسووی"، پاشان ھەرچی بەیت و باللۆرە بووە تەنیا بە گوێ ھەڵخستن لە وی فێر بووە و بیرێکی زۆر تیژی بووە.

ھێندێک شتی دیکە لە "حوسێن مەحموود شەشە" و "ئەحمەد کەپۆسوور" فێر دەبێ. ساڵی ١٣٤٠ ھەتاوی ھاتۆتە شاری مەھاباد، لە چەندین کۆڕ و کۆبوونەوە لە شارەکانی ئێران و عێراق بەشداری کردووە و ڕێزنامەیان ئاراستە کردووە.

برایمۆک، مەم و زین، مێھر و وەفا، لاس و خەزاڵ، ناسر و ماڵماڵ، سەیدەوان، ئازیزە و پاییزە و... دەزانێ.

قۆنگرۆکێ لە "حاجیلە" فێر بووە و بەیتی بارزانی ئەو بەڕێزە خۆی دایناوە.

قالەشین ئێستا بە ھۆی نەخۆشی ئاڵزایمر لە جێگە دایە.

## سەرچاوەکان
* فەرھەنگی ئاوایییەکانی مەھاباد، ھەرمان وەتمانی و زانکۆ خەلیفە ١٣٩٠
* ھەرمان وەتمانی
* گۆڤاری مەھاباد، ژمارەی ١٥١

پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:بەیتبێژانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨
ھەژێن (کۆوار)

وێنۆک|گۆڤاری هەژێن
**گۆڤاری ھەژێن** مانگانەیەکی گشتییە بە زمانی کوردی و فارسی. خاوەن ئیمتیازی ئەم گۆڤارە زانستگای پەیام نووری مەھابادە و زانکۆ خەلیفە مودیر مەسئوولەکەیەتی. عەبدولقادر نیازی، واحید تەمرین ئەقدەم، ھەرمان وەتمانی، زاھیر سەیدی و شوانە درێژی دەستەی نووسەرانی ئەم گۆڤارەن. گۆڤاری ھەژێن لە دەکەی رۆژنامە فرۆشی شارەکانی بۆکان، سەقز، بانە، سنە، دیواندەرە، مەریوان، پیرانشار، نەغەدە، شنۆ، سەردەشت و مەھاباد بڵاو دەکرێتەوە.

## سەرچاوە
* وێبلۆگی گۆڤاری ھەژێن

پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی فارسی
ئەدیداس

thumb|لۆگۆی کۆمپانیای ئەدیداس
**ئەدیداس** کۆمپانییاکەی بەربڵاوی جیهانیی وەرزشییە تایبەتە بە دروستکردنی پێدوایستییە وەرزشییەکان کە جل و بەرگ و ئامێر و تۆپ هیتر لە خۆ دەگرێت، کۆمپانیای ئەدیداس لە ساڵی ١٩٢٤ دامەزراوە بەڵام لەساڵی ١٩٤٩ تۆمارکرا وەک کۆمپانییایەک، بنکەی سەرەکی کۆمپانییایەکە لە هەرێمی باڤاریایە لە ئاڵمانیا.

پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٢٤
حەمدی ئولوکایا

thumb|حەمدی ئولوکایا
**حەمدی ئولوکایا** لەدایکبووی ١٩٧٢ لە ئەرزگان لە تورکیا ، کەسایەتی بازرگانی کوردی - ئەمریکییە و خاوەن کۆمپانییای چۆبانی یە ، کە کۆمپانیاکەی تایبەتە بە بەرهەمهێنانی خۆراک کە سەرەکیترینییان بەرهەمهێنانی ماستە بە شێوازی یۆنانی.

## سەرچاوە

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان
پۆل:کورد
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
پۆل:کوردەکانی تورکیا
پۆل:تورکیاییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
پۆل:بەڕێوەبەرانی بازرگانی پیشەسازی خۆراکی ئەمریکی
پۆل:پێدانی بەڵێندەر
پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان
مەلا مەحموودی بایەزیدی

**مەلا مەحموودی بایەزیدی** یان **بازیدی** (١٧٩٧ لە بایەزید – ١٨٥٩) نووسەر، مێژوونووس، وەرگێڕ و شاعیرێکی سەدەی نۆزدەی کورد بوو. بایەزیدی خاوەنی چەندین نووسراوەی پەخشانە بە کرمانجی و چەندین وەرگێڕانیشی ھەیە. پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ کونسوڵی ئەوکاتی ڕووسیادا، واتە ئەلکساندەر ژاپا، ھەبووە، کە کوردی باش دەزانی.
ھەندێ جار ژاپای وتوویەتی کە کوردەکان قەرزداری مەلا مەحموودن لەبەر ئەوەی زۆرلایەنی ڕۆشنبیری پاراستووە.

## ژیان
وەک لە ناوەکەیەوە دیارە لە ناوچەی بازید لەدایکبووە. سەرەتای ژیانی تووشی کۆمەلێک کێشەی کۆمەڵایەتی و ئابووری بوە ئەویش بەھۆی ھەڵکەوتی جێگاکەی کە شوێنێکی سنووری نێوان (ڕوسیا - عوسمانی) بووە. ھەر لە سەرەتای ژیانییەوە چوەتە ڕیزی قوتابیانی مزگەوتکان و زانستی ئیسلامییەوە و توانی بڕوانامەی ئیسلامی وەربگرێت.
دواتر سەردانی وڵاتی ئێرانی کردووە وە لە شاری تەبرێز نیشتەجێ بووە.
لەوێدا دەستی بە خوێندن کردووە تاوەکوو فێری زمانی فارسی بووە و شارەزایییەکی باش لە زانستی ئەدەبی، مێژوویی و فەلسەفی پەیدا کردووە.
لەکاتی گەڕانەوەی بۆ شاری بازید، دواتر بەرەو ئەرزەڕوم ڕۆیشتوە لەوێدا نیشتەجێ بووە، بەڵام دیار نییە کە لە وێدا گیانی لەدەست داوە یاخود بەرەو شوێنێکی تر ڕۆیشتووە.

### بواری ڕۆشنبیری
مەلا مەحموودی بایەزیدی شارەزایییەکی باشی لە زانستی شەرعیدا ھەبووە، چەندین کەس لەژێر دەستی ئەودا خوێندوویانە.
زمانی فارسی، عەرەبی، تورکی باش دەزانی کارتێکردنی لەسەر بڵاوبونەوەی ڕۆشنبیری و ڕووناکبیری ئەودا ھەبوە چونکە ئەدەبیاتی ئەوانی دەخوێندەوە و سوودی لێ وەردەگرت. شارەزایی لە مێژوودا ھەبووە. وەرگێڕێکی خاوەن بەھرە بووە. چەندین بەرھەمی فارسی و تورکی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی.
ھەندێ جار نازناوی **فەقێ مەحموود ئەفەندی**یان پێبەخشیوە.
بەڵام لە کوردستان بە مەلا محموودی بایەزیدی بەناوبانگە.

### بەرھەمەکان
# کتاب عادات و تقالید اکراد: کە تایبەت بوو بە ڕەوشتە کۆمەڵایەتییەکانی کوردان وەک شەھیانێن کوردی، ئاشتی و شەڕ، کە وەریش گێڕدراوەتە سەر زمانی ڕووسی لە ساڵی (١٩٦٣) لەلایەن (م. ڕۆدینکۆ). وە دکتۆرە شوکرییە ڕەسوڵ وەریگێڕاوەتە سەر شێوازی (کورمانجی خواروو) لە ساڵی (١٩٨٢) لە (بەغدا) چاپ کراوە.
# تحفة الخلان فی زمانێ کوردان: کە دەربارەی ڕێزمانی کوردییە، کە تاوەکوو ئێستاش دەستنووسەکەی لە پەرتوکخانەی سالیکۆف شیدرن لە شاری سان پترو سبورگ لە ڕووسیا پارێزراوە.
# وەرگێڕانی بەشی یەکەم لە پەرتووکی شەرەفنامە لە فارسییەوە بۆ کوردی، لە ساڵی ١٨٥٨.
# مێژووی نوێی کوردستان ساڵی ١٨٥٧.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:مێژوونووسانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٧
پۆل:مردووانی ١٨٥٩
پۆل:وەرگێڕەکانی فارسی–کوردی
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
پۆل:کوردەکانی عوسمانی
پۆل:فەیلەسووفانی کورد
پۆل:زانا کوردەکان
پۆل:نووسەرانی سەدەی ١٩یەم
مێریلا گالیتی

**مێریلا گالیتی** (ماوەی ژیان:١٩٤٩ بۆلۆگنا تاکوو ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢) ،مێریلا مامۆستای زانکۆ لەسەر مێژووی ئیسلام و نووسەر و لێکۆڵەوەر و کوردناس بوو و ئەندامێکی دامەرزرێنەرانی ئینستیتیوتی کوردیی پاریس بوو ، کتێبێکی هەیە لەسەر کوردان بەناوی (چاندی کوردی لە نووسراوەکانی ئیتالیا).

## سەرچاوە

پۆل:نووسەرانی ئیتالی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
پۆل:مردووانی ٢٠١٢
ژیاننامە

[thumb|[چێشتی مجێور؛ بەرھەمی مامۆستا ھەژار کە تێیدا باسی بەسەرھاتەکانی ژیانی خۆی دەکات]]
**ژیاننامە** یان **بیۆگرافی** () نووسین یان باسکردنی وردەکاری ژیانی کەسایەتییەکە، بڕگەکانی نووسینی ژیاننامە چەندین بڕگە و بابەتی سەرەکی ھەن وەک لەدایکبوون و مردن و کارەکان و پەیوەندییەکان و خوێندن ھتد..، نووسینی ژیاننامە بەپێی کەسی ژیاننامەنووس دەگۆڕێت، زۆرجاریش کەسەکان خۆیان ژیاننامەی خۆیان دەنووسن، زۆر جار ژیاننامەنووسیش لایەنێکی ئەدەبی تێیدا زاڵە لەوێنەی بەرھەمی چێشتی مجێوری ھەژار کە زۆرتر وەک ڕۆمانێکی ھونەری دەردەکەوێت، ھەروەھا کتێبی گەشتی ژیانم لە نووسینی مەسعوود محەممەد کە وەک باسکردن لە ژیانی سیاسی یان ناسۆری دێتە بەرچاو

## زاراوەی بیۆگرافی یان ژیاننامە
ئەم زاراوەیە (biography) لە دوو وشەی یۆنانی پێک دێت؛ bios واتە ژیان، grapho واتە نووسینەوە، ھەردوو وشەکە بەسەر یەکەوە، واتە نووسینەوەی ژیان.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
وار تیڤی

**وار تیڤی** کەناڵێکی ئاسمانیی کوردییە، لەساڵی ٢٠١٣ لە شاری دهۆک لە باشووری کوردستان دامەزراوە، کەناڵەکە بەزمانی کوردی و عەرەبییە و پەخشی لە ڕۆژهەڵاتی ناوینە لە سەر مانگی دەستکردی نایلسات.

لە ئێستادا بە **وار میدیا** بەناوبانگە ، تۆڕێکی میدیایی عێراقی - کوردییە و سەر بە پارێزگای دهۆکە و سەر بە تۆڕی میدیای وار و تەنیا بە تەلەڤزیۆنی وار ناسراوە، میدیای وار خاوەنی ماڵپەڕێکە بە زمانی کوردی و ئینگلیزی و کرمانجیان و وێستگەیەکی سەتەلایت تیڤی ئەم تۆڕە لە لایەن کۆمپانی ( پالۆ ) یێ پەخش و راگەیاندن پالپشتی لێ دەکریت ، ئامانج لێ گواستنەوەیە لە هەواڵەکانی هونەری و گەیاندنی پێشهاتە نوی کوردی یە .

## تەلەڤزیۆن
کەناڵێکی سەتەلایتی سەرگەرمی کوردی کە بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەوروپا و ئاسیا پەخش دەکات ئەم کەناڵە دەتوانرێت لە نیلسات و هوتبێرد وەربگیردرێت. کەناڵەکە سودی لەبینەرییەکی گەورە دەگەینیت بەتایبەتی لەنێو خەڵکی عێراقدا بەهۆی ئەوەی بەرنامەکانی خۆی بەزمانی کوردی نیشان دەدات کە لەلایەن خەڵکی عێراقەوە قسەی بۆ دەکرێت و کەناڵەکەش بەدرێژایی خولەکە ناوەڕۆکی جۆراوجۆر نیشان دەدات و لەبواری دیاریکراودا.

## وار ڕادیۆ
کەناڵێکی ڕادیۆیێ، پەخشی کورتە شەپۆل لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بینەران لە سەرتاسەری جیهان دەتوانن گوی لە ڕاستەوخۆی تەوژم بگرن لە ڕێگەی وێب سایتەکەیەوە.

## تایبەتمەندیەکانی کەناڵی وار تی ڤی

* بەدابینکردنی پێکهاتەیەکی جۆراوجۆری جیاواز کە تێکەڵی ڕابواردن دەکات بۆ پێشکەشکردنی هەموو ڕووداوە هونەرییەکان و بە شێوەیەکی ئاسان و ئاسان بۆ کۆمەڵگای عێراق و گەلەکەی.

* هەروەها ئەوەی کە کەناڵەکەی جیاکردۆتەوە زۆرترین پێشکەش کردنە لەسەر شاشەی بەرنامە جۆراوجۆرەکان و هەروەها زنجیرەی جیاکەرەوە بۆ خۆشکردنی هاوڵاتیان و دابینکردنی ناوەڕۆکێکی جیاوازی جیاواز.

* کەناڵەکە ناوەڕۆکی خۆی بە کوالیتی ئێچ دی زۆر بەرزەوە پێشکەش کرد.

* کەناڵەکە سێتێک لە باشترین ئامێرەکان و کامێراکان بەکاردێنێت بۆ گواستنەوەی ناوەڕۆک بۆ هاووڵاتی بە شێوەیەکی پاک و کوالیتی زۆر بەرز.

* ئێمە بەدرێژایی 24 کاتژمێر بەدرێژای ماوەی 24 کاتژمێر بەناوەڕۆکی کەناڵەکە دابین دەکەین و ئەوەش بەمەبەستی بڵاوکردنەوە و دابەشکردنی ڕووبەرەکەی لەسەرتاسەری جیهان و بڵاوکردنەوەی پرسی عێراقە بۆ ئەوەی هەموو جیهان لێی ئاگاداربکاتەوە.

* کەناڵەکە نوخبەیەکی بەهێزی میدیاکاران و ڕۆژنامەنووسان و پەیامنێرانی هەیە بۆ پێشکەشکردنی هەموو شتێکی نوى لەسەر زەوى.

* کەناڵەکە هەروەها لاپەڕەکانی هەیە لەسایتی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بەتایبەتی فەیسبووک بۆ بەردەوامبوون لەگەشەی تەکنەلۆجیا و هەروەها ڕاستەوخۆ پەیوەندی بەهاوڵاتیانەوە هەیە و شێعر دەتوانێت بیانبینێت و بەروارەکانی بەرنامەکانیان نیشان بدات.

* کەناڵەکە ناوەڕۆکی خۆی پێشکەش دەکات بەبێ ئەوەی پێچەوانەی نەریت و نەریتەکانی کۆمەڵگای عێراق بێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:باشووری کوردستان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی
پۆل:ڕاگەیێنەرەکانی باشووری کوردستان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشووری کوردستان
کەشک

thumb|ژنانی کوردی باکووری، لە ساتی ئامادەکردنی کەشک.
**کەشک** بەرھەمێکی شیرە و  لە لایەن کوردەکان، ئێرانییەکان، فەلەستینییەکان، میسرییەکان، لوبنانییەکان لەگەڵ چەند وڵاتێکی تری ئاسیای ناوەڕاست بەکاردێت.

کەشک لە گوشین و وشککردنەوەی شیرێژی تەڕ بە دەست دێت.

## ئەمانەش ببینە
* ڕەشە کەشک

پۆل:چێشتی کوردی
پۆل:بەرھەمەکانی شیر
پۆل:پەنیر
پۆل:چێشتی ئازەربایجانی
پۆل:چێشتی ئێرانی
پۆل:چێشتی ئەفغانستانی
سەرای ھێمن

وێنۆک|سەرای ھێمن (ماڵی مامۆستا ھێمن)
**فەرھەنگ سەرای ھێمن**، ماڵی مامۆستا ھێمنە کە کراوەتە بنکەی پاراستنی ئاساری ناودارانی فەرھەنگ و ھونەری شاری مەھاباد.

لە یازدەھەمین خولی ھەڵبژێرانی مووزەکانی ئێراندا، «سەرای ھێمن» وەک یەک لە مۆزە ھەڵبژێردراوەکانی ساڵی ١٣٩٦ (٢٠١٧) دەست نیشان کرا.

## مێژوو
دوای کڕینەوەی ماڵ و شوێنی ژیانی شاعیری گەورە مامۆستا ھێمن لەلایەن شارەداری مەھابادەوە، بڕیار درا ئەو جێگایە ببێ بە شوێنێکی تایبەت بە کاروباری فەرھەنگی و ھونەری.

ھەر بۆیە شارەداری مەھاباد لە ھەوەڵ ڕۆژەکانی بەھاری ساڵی ١٣٩٢ڕا دەستی کرد بە ئامادەکاری و نۆژەن کردنەوەی ماڵی مامۆستا ھێمن؛ بە جۆرێک کە وەک مووزەیەک بۆ کۆکردنەوەی ئاسەوار، کتێب و نووسراوە، دەست خەت، وەسایل و کەرەسەی شەخسی و شمەک و ھەروەتر شوێنێک بۆ بە ئەنجام گەیاندنی کار و چالاکیی فەرھەنگی بتوانرێ کەلکی پێویستی لێ وەربگیرێ.
وێنۆک|پەیکەرەی مامۆستا ھێمن لە سەرای ھێمن

ڕۆژی چوارشەممۆ ٦ی خەرمانانی ١٣٩٢دا مووزەی ناودارانی فەرھەنگی و ھونەریی شاری مەھاباد لەژێر ناوی «سەرای ھێمن» کرایەوە.

ڕۆژی یەک شەممۆ ١٠ی خەرمانانی ١٣٩٢ بە بەشداری کۆمەڵێک لە کاربەدەستانی شار، چالاکانی فەرھەنگی و چین و توێژەکانی خەڵک و بنەماڵەی خوالێ خۆشبووان مامۆستا ھێمن و ھەژار و ماملێ، و ھەر وەھا ئەحمەد قازی و دەستەی نووسەرانی گۆڤاری مەھاباد، بەشێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی ئەدەبی موکریان و…، لە ڕێ و ڕەسمێکی تایبەت دا پەردە لەسەر پەیکەرەی مامۆستا ھێمن کاری ھونەرمەندی ناسراوی پەیکەرسازی کورد، مامۆستا ھادی زیائەددینی لادرا. ھەر وەھا ڕێز لە ھاوکاری و یارمەتی بەڕێزان ئامینە خانم ھاوسەری محەممەد ماملێ و ئایشێ خانم شەمسەددینی بووکی مامۆستا ھێمن گیرا کە بە خەم خۆرییەوە دەستی کارگێڕانی مووزەیان بۆ کۆکردنەوەی کەل و پەل و ئاسەواری ئەو نەمرانە گرتووە.

سەلاح پایانیانی بەڕێوەبەری سەرای ھێمنە.

## چاپەمەنی سەرای ھێمن
مووزەی سەرای ھێمن وەک یەک لە دەگمەن مووزەکانی ئێران، ساڵی ١٣٩٦ (٢٠١٧) ئیزنی چاپ و بڵاوکردنەوەی کتێبی پێ دراوە و لەو کاتەوە تا ساڵی ١٤٠٤ پازدە عینوان کتێبی لە بواری وێژە و کلتووری کوردییەوە بڵاو کردووەتەوە، لە وانە:

١- گەنجی سەربەمۆر؛ (تا ئێستا شەش بەرگ) [پڕۆژەی کۆکردنەوەی بەیتەکانی موکریانە لەلایەن ئەحمەد بەحری"یەوە]

# ناڵەی جودایی [نوسخەی پێک گیراو لەگەڵ دەنگی خوێندنەوەی مامۆستا ھێمن و ھەڵەچن کراو)]
# فەرھەنگی ھەڵاڵە [فەرھەنگی گیا و گوڵ]
# حنجرھٔ ترجمە (قوڕگی وەرگێڕان)، [کۆمەڵێک وتار و نووسراوە لەسەر وەرگێڕی ناودار محەممەد قازی]
٥- پرتوی از دیار کُھن (تریفەیەک لە نیشتمانی لەمێژینەوە) [لێ کۆڵینەوە لەسەر بنەماکانی فولکلۆر]

## ئەمانەش ببینە
* سەلاح پایانیانی

## سەرچاوەکان

* گۆڤاری مەھاباد، ژمارەی ١٥٠ ساڵی سێزدە ١٣٩٢، لاپەڕەی ٦ و ٧

پۆل:مۆزەخانەکانی مەھاباد
یانەی داڵکورد

**داڵکورد** یانەیەکە لە سوێد کە لەئێستادا لە خولی نایابی سوێد (Allsvenskan) یاریی دەکات کە یەکەم ئاستی بەرزە لە سوێد، یانەکە لە ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٤ لەلایەن چەند کۆچبەرێکی کوردی سوێد دروست بوو، لەسەرەتادا لە خولی پلە حەوت کە پلەیەک لە نزمترین پلەی خولەکانی سوێد نزمترە دەستی پێکرد، لە ئێستادا بۆ ساڵی ٢٠٢١ لە ڕیزی یانە پلە دووەکانی خولی سوێد یاری دەکات، یانەکە پیشتر لە چەند یاریگای جیاواز یاری کردووە بوو ئەم وەرزەش لە یاریگای یانەی سیریوس یاری دەکات کە جێگای زیاتر لە ١٣٠٠٠ ھەزار کەس لەخۆ دەگرێت، لە ئێستادا یاسین ئاراس کورە کوردی باکووری کوردستان بە شێوەی کاتی ئەرکی ڕاھێنەرایەتی یانەکەی دەکات، و سەرکەوت عەبدولا یاریمەتیدەری یانەکەیە لەڕووی دارایییەوە.

## دەستکەوتەکان
* پاڵەوانی پلە یەکی سوێن لە ٢٠١٥.
* پاڵەوانی خولی پلە دووەکانی سوێد لە ٢٠١٤

## وەرزەکان
{|
|valign="top" width=0%|

* سەرکەوت واتە سەرکەوت بۆ خولی نوێ (ئاستی پێشکەوتووتر).

## یاریزانەکان

 (Captain)*












*

### یاریزانە بەناوبانگەکان
*  نەدیم ھالیلۆڤیچ
*  تیت ئاڵاس
*  ڕۆبێرت مامبۆ مۆمبا

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
*ڕۆژفەنس وێبگەی فەرمی

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی سوید
پۆل:یانە وەرزشییەکان
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ بەپێی وڵات
ئیدریسیەکان

**ئیدریسیەکان** خانەدانێک بوون کە لە مەغریب و بەشیک لە جەزائیری ھاوچەرخ حکوومەتیان دەکرد. ئیدریسیەکان شێعەی زەیدی بوون.

## سەرچاوەکان


پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ١٠یەم
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٧٨٨
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەفریقا
پۆل:مێژووی ئەفریقای باکوور
پۆل:کۆلکەوتارەکانی مێژوو
پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکانی عەرەب
پۆل:وڵاتە پێشووەکان
پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکانی شیعە
پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییە عەرەبییەکان
ھیشام کوڕی عەبدولمەلیک

وێنۆک|سکەی لە چاپ دراوی سەردەمی ھیشام کوڕی عەبدول مەلیک

**ھیشام کوڕی عەبدول مەلیک** (٦٩١-٧٤٣) دەیەمین خەلیفەی ئەمەوییە، کە لە شاری دیمەشق لەدایک بوو. ھیشام لە ساڵی ٧٢٣ ھەتا ٧٤٣ی زایینی خەلافەتی کرد. ھیشام ھونەری خۆش دەویست و لە سەردەمی ئەودا ھونەر جارێکی تر ژیانی تازەی بە خۆوە بینی.

## سەرچاوەکان


پۆل:مردووانی ٧٤٣
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٨ەم لە ئاسیا
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٦٩٠
قۆڕی

وێنۆک|قۆڕی لە پیاودا

کاتێک کە ئەندامانی بەشێک لە لەش دەچنە نێو ئەو دیواری کە دەوری ئەوانی گرتووە حاڵەتێک ڕوو دەدات کە **قۆڕی** پێ دەوترێت. یەکێک لە بەربڵاوترین حاڵەتەکانی قۆڕی، قۆڕی ناحیەی گەڵ و گونە، لە ئەم حاڵەتەدا ڕیخۆڵەکان لە ڕێگای پەتی سپێرەوە دەچنە ناو گوندێن و دەبنە ھۆی باکردنی گوندێن.

## سەرچاوەکان
فەرھەنگی دۆرلەند

**فەرھەنگی دۆرلەند** فەرھەنگێکی پزیشکیە کە واتای وشەکانی بواری پزیشکی لە خۆ دەگرێت.

## سەرچاوەکان


پۆل:کتێبی ڕێنمایی پزیشکی
تۆراخ

وێنۆک|300px|چەپ|تۆراخ لەگەڵ ڕۆنی زەیتوون
** تۆراخ** یان **تۆراغ** ماستێکە ئاوەکەی گیرابێ. بۆ ئەمە ماستەکە لە ناو توورەکەیەک دەکەن. لەوانەیە جاروبار ھەندێک گیای وشک وەک شویت لەگەڵی تێکەڵ بکەن.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* ھەژار، *[[ھەنبانە بۆرینە]]*، تاران، چاپەمەنیی سرووش، ل ١٥٣، ١٣٨٨، ISBN 978-964-376-516-3
* نانەوازادە، عەلی، *فەرھەنگی کوردیی ھەرمان*، بەرگی دووەم، ھەولێر، دەزگای چاپ وبڵاوکردنەوەی موکریانی، ل ٣٣٠، ٢٠٠٥

پۆل:ماست
پۆل:شیر
پۆل:چێشتی عەرەبی
شاعیر

وێنۆک|ھۆنەرێکی ھەژار
**شاعیر** یان **ھۆنەر** یان **ھۆزانڤان** یان **ھەڵبەستڤان** بە کەسێک دەڵێن کە لە توانای دایە ھۆنراوە بڵێت و چیرۆک و بەسەرھات و زۆر شتی دی بکات بە ھۆنراوە، ھۆنەر توانای داڕشتنەوەی بابەت، چیرۆک، داستان و بەسەرھاتەکانی لەسەر بناغە و بنچینەی و وێژەیی ھەیە.

ئەو ھۆنراوانەی لە لایەن ھۆنەرەوە دەھۆندرێنەوە، ئەگەر بە دڵی خەڵک بێ دەکرێنە گۆرانی و ھونەرمەندان و گۆرانی بێژان بۆ ئەو ھۆنراوانە ئاوازی بۆ دادەنێن و تۆمار و بڵاویدەکەنەوە.

## ھۆنەرانی کورد
زۆربەی ھۆنەران ھەر کامەی خاوەن شێوازی تایبەت بە خۆیانن و ناسراوترین شێوازەکانی ھۆنراوەی کوردی بریتین لە: ھۆنراوەی کلاسیک، ھۆنراوە نوێ، ھۆنراوە سپی.

#### ھونەرمەندانی کلاسیکی
لە ھۆنەرانی ھۆنراوەی کلاسیکی کوردی دەتوانین ئاماژە بە:

* نالی
* مەولەوی تاوگوێزی
* دڵدار
* جگەرخوێن
* خانی
* فایق بێکەس
* قانع
* پیرەمێرد
* وەفایی
* ھێمن موکریانی
* ھەژار موکریانی

#### ھونەرمەندانی ھۆنراوەی نوێ
لە ھۆنەرانی ھۆنراوەی نوێی کوردی دەتوانین ئاماژە بەم ناوانە بدەین:
* گۆران
* سوارەی ئیلخانی زادە
* شیرکۆ بێکەس
* عەبدوڵڵا پەشێو
* فەرھاد عەجمۆ

ھۆنراوەکانی بەشێک لە ھۆنەرانی کورد بە ھۆی جوانی و پڕ واتا بوونیان لە چەندین وڵاتی جیھان و بە چەندین زمان وەرگێڕانیان بۆ کراوە و چاپ و بڵاو بوونەوە کە یەکێک لە نموونەکان ھۆنراوەکانی شێرکۆ بێکەسە.

## سەرچاوەکان

*

پۆل:شاعیران
ئەساسنز کرید

**ئەساسنز کرید** () یارێکی ڤیدیۆیییە لەلایەن کۆمپانیای یوبی سۆفت مۆنتریاڵ لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ بەرھەم ھێنراوە، بۆ ئامێرەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠ و پلەی ستەیشن ٣ و ھەروەھا دوایی (لە ساڵی ٢٠٠٨) وەشانی تایبەت بە کۆمپیوتەر. چیرۆکی یارییەکە باس لە ماوەی سێیەم شاڵاوی خاچھەڵگران لە سەردەمی سەلاحەدینی ئەییووبی لە ساڵی ١١٩١ دەکات. کەسایەتی سەرەکی لە بەشی یەکەم ناوی ئەلتائیر () بووە کە دەچێتەوە سەر کۆمەڵەی یان خێڵی ئەساسنەکان (assassins، بە کوردی بەمانای پیاوکوژان دەگەیەنێ). لەلایەن مامۆستاکەیەوە ھاندەدرێت بۆ ئەوەی ئەو ھۆکارانە نەھێڵ کە دەبنە ھۆی دروستبونی جەنگی خاچھەڵگرەکان. یاریکەر دەتوانێ لەنێوان شارەکانی قودس، عەکا، دیمەشق و مەسیاف بە ئازادی بسوڕێتەوە واتا ناوچەیکراوەن. ئەم یارییە بە بەناوبانگترین و بەھێزترین یاری ھەژمارکراوە و نازناوی «باشترین یاری ئاکشن» ی پێدراوە لەلایەن پێگەی ئای جی ئێن (IGN).

## کەسایەتییەکانی ناو یارییەکە

پۆل:یارییە ڤیدیۆیییەکانی ٢٠٠٧
پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣
پۆل:گەمەکانی ویندۆز
پۆل:ئەساسنز کرید
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٧
پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دزێوەکان
ژیلوان حەمەد

[thumb|'''ژیلوان''' ئەوکاتەی لەیانەی [یانەی ماڵمۆ|ماڵمۆ بوو]]
**ژیلوان حەمەد** لەدایکبووی ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٩٠ لەشاری باکوو لە ئازەربایجان، ژیلوان لە بنەڕەتدا کوردی باشووری کوردستانە و دایک و باوکی ئەو خەڵکی ڕانییەن. , لە ئێستادا ژیلوان یاریزانی یانەی ستاندەرلیگی بەلژیکی وە یاری بۆ هەڵبژاردەی نیشتمانیی سوێد دەکا. بەرلە ڕووکردنە یانەی ستاندەرلیگی بەلژیکی ناوبراو یاریزانی یانەی  ماڵمۆی سویدی و هۆڤینهایمی ئاڵمانی بوو.

## سەرچاوە

پۆل:وەرزشکارانی کورد
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئاڵمانیا
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی سویدی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی سویدی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی عێراقی
پۆل:سویدییەکانی بە ڕەگەز کورد
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم
مێکۆنیۆم

وێنۆک|مێکۆنیۆمی منداڵێکی ١٢کاژێری

**مێکۆنیۆم** یەکەمین پیسی مرۆڤە لە دوای لەدایکبوون.

## پەراوێزەکان


پۆل:پیسایی
پۆل:فیزیۆلۆژیی مرۆڤ
مۆرفۆلۆجی (ڕوونکردنەوە)

* مۆرفۆلۆژی (بیرکاری) 
* مۆرفۆلۆژی (زمانەوانی)، سەبارەت بە مۆرفیم لە زمانەوانی
* مۆرفۆلۆژی (ژینناسی)
* مۆرفۆلۆژی (زەویناسی) 

پۆل:مۆرفۆلۆجی
مۆرفۆلۆجی (زمانەوانی)

**مۆرفۆلۆجی** یا پێکھاتەناسی وشە () بەشێکە لە ڕێزمان کە لە پێکھاتنی وشە دەکۆڵێتەوە. بە واتایەکی تر، مۆرفۆلۆجی دەپەرژێتە سەر ناسینی مۆرفیمەکان و چۆنیەتی پێکەوەنیشتنیان لە ناو ڕستەدا.

کاری سەرەکی زمانەوان بۆ لێکۆڵینەوە لە مۆرفۆلۆجی زمانێک بریتییە لە: شی کردنەوەی ڕستە، دۆزینەوەی مۆرفیمەکان و وشەکان و دەستە-دەستە کردنیان بە پێی پۆلێنەکانی ڕێزمانی ئەو زمانە.

مۆرفۆلۆجی بریتییە لە زانستی لێکۆڵینەوە لە وشەکانی زمان. ئەم بەشەی زمانەوانی لە چۆنیەتی پێکھاتنی وشەکان، بنوشەکان، لکێنەکان یان دابڕەەکان، پێشگر و پاشگرەکان و ھتد دەکۆڵێتەوە. لە مۆرفۆلۆجیشدا، وەکوو ھەموو بوارێکی زانستی، ھێندێک چەمکی گرینگ و تایبەتی ھەن. مۆرفۆلۆجی لەم چەشنە پرسیارانە دەکۆڵێتەوە: وشە چییە؟ مۆرف، مۆرفیم و ئەلەمۆرف چین؟ وشەی «تێکھەڵچوونەوە»، بۆ نموونە، لە چەند وشەی بچووکتر، یان لە چەند مۆرف و مۆرفیم پێکھاتووە؟

ئەم وتارە چەند وشەی تێدایە، چۆن دەزانین و پێوانەمان چییە؟ بە چەند شێوە ئێمە دەتوانین وشەی نوێ لە زمانی کوردیدا داتاشین و دروست بکەین؟ مۆرفۆلۆجی لە وڵامی ئەم پرسیارانە و پرسیاری لەم چەشنە دەگەڕێ. مۆرفۆلۆجی لە دوای ئەوە دەگەڕێ کە یاسای ڕێک کەوتن، پێکەوەلکان، تێکەڵ بوون و تێکبەزینی وشەکان دیاری بکا. لەم ڕووەوە، مۆرفۆلۆجی وەکوو بەشێکی گرینگی ڕێزمان (گرامێر) چاوی لێدەکرێ.

زمانی چاکچی وشەگەلێکی ھەیە کە لە ژمارەیەکی زۆر مۆرفیم پێکھاتووە: وشەی "təmeyŋəlevtpəγtərkən" لە ھەشت مۆرفیمی t-ə-meyŋ-ə-levt-pəγt-ə-rkən پێکھاتووە کە دەکرێ ئاوا لێک بدرێتەوە:
: SG.SUBJ-great-head-hurt-PRES (زیان، سەر، گەورە) واتە «ژانەسەرێکی سەیرم ھەیە». مۆرفۆلۆجی ئەم جۆرە زمانانە بە ھەر دەنگدار و بێدەنگێ ڕێ دەدا کە وەک مۆرفیم دەور بگێڕێ.

مێژووی مۆرفۆلۆجی بۆ زمانەوانی ھیندی کەونارا، پانینی دەگەڕێتەوە کە ٣٬٩٥٩ قانوونی مۆرفیمی زمانی سانسکریتی لە کتێبی Aṣṭādhyāyīدا کۆ کردۆتەوە. مۆرفۆلۆجی زمانی عەرەبیش، لە لایەن "مرح الاروە، احمد ب و علی مسعود"، بۆ ١٬٧٠٠ ساڵ پێش دەگەڕێتەوە.

## پێکھاتە و یاسای وشە
## ھەروەھا ببینە
* زمانەوانی
* مۆرفیم
* فۆنیم
* دەنگناسی

## سەرچاوەکان
* [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=11761466 ویکیپیدیای فارسی]
* یاگەی زمان

پۆل:ڕێزمان
عالیە شەوکەت

thumb|عالیە شەوکەت
**عالیە شەوکەت** لەدایکبووی ١٨ی نیسانی ١٩٨٩ لە کالیفۆرنیا ، عالیە ئەکتەرێکی ئەمریکییە و بە فیلمی (Maeby Fünke) زۆرتر ناسرا ، باوکی عالیە (تۆنی شەوکەت) کوردە و خەڵکی باشووری کوردستانە و دایکیشی ئێرلاندییە ، عالیە لەساڵی ٢٠٠٥ خەڵاتی هونەرمەندی لاوی ساڵی بەدەسهێنا ، باپیری (باوکی دایکی) عالیە ئەکتەر بوو بەناوی پاول بورکە.

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
پۆل:ئەکتەرە ژنە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٨
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەرویجی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرانی دووڕەگەزخوازی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئیتاڵی
پۆل:خانمەکتەرانی دووڕەگەزخواز
پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خەڵکە ئێڵ جی بی تییەکانی کالیفۆڕنیا
دەنگناسی (فیزیک)

**دەنگناسی** یا **ئەکووستیک** () یەکێک لە لقەکانی زانستی فیزیکە و دەپەرژێتە سەر بابەتی شەپۆلەکانی دەنگ (شەپۆلی میکانیکی) و ڕەوتیان لە نێو گاز، ئاو و بەستوودا.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:دەنگناسی (فیزیک)
دەنگناسی (زمانەوانی)

**دەنگناسی** یان **فۆنەتیک** () لقێک لە زانستی زمانەوانییە کە لە سەر دەنگەکانی زمانی مرۆڤ دەکۆڵێتەوە. «فۆن» واتە دەنگ. فۆنەتیک واتە زانستی ناسینی دەنگ. لە زمانەوانیدا، دەنگناسی بە کۆڵەکەی ناسینی زمان دەناسرێت.

ھۆی گرنگی دەنگناسی لەمەدایە کە زمان لە بنەڕەتدا لە کۆمەڵێک دەنگ پێکھاتووە کە بە شێوازێکی تایبەت، سیستەمێکی پێوەندی، بە ناوی زمان، چێ دەکەن؛
دەنگناسی لە چۆنیەتی پێکھاتنی ئەم دەنگانە دەکۆڵێتەوە.

بۆ وێنە فۆنەتیک لەوە دەکۆڵێتەوە کە لە زمانی کوردیدا چەند دەنگ ھەیە. ئەم دەنگانە لە کوێی ئەوک، دەم، زمان و لووتدا دروست دەبن و چۆن دروست دەبن؟ دەوری ئەندامەکانی لەش (دەم، زمان، ئەوک، لووت، لێو، ددان و ھتد) لە سازبوونی ئەم دەنگانە دا چیە؟ ھەروەھا، کام لەم دەنگانە دەنگی سەرەکین (فۆنیم)، کامانەش دەنگی ناسەرەکین (ئەلەفۆن). ئەمانە و زۆر شتی گرینگی دیکەش بابەتەکانی لێکۆڵینەوەی فۆنەتیک پێک دێنن.

دەنگناسی لە باری فیزیکیەوە کارەندامناسی دەنگ، تایبەتمەندی ئاکۆستیک، باری کارەندامناسی دەمار و لە باری فۆنۆلۆجییەوە دەسنیشانکردنی دەستووری سیستەمەکانی دەنگ، دەگریتە خۆ.

## ئەمانەش ببینە
* فۆنیم
* مۆرفیم
* فۆنۆلۆجی

## سەرچاوەکان
* یاگەی زمان
* [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=9611091 ویکیپیدیای فارسی]

پۆل:دەنگناسی (زمانەوانی)
فۆنۆلۆجی

**فۆنۆلۆجی** یان **واچناسی** () یەکێک لە لقوپۆکانی زمانەوانییە کە دەپەرژێتە سەر سیستەمی دەنگی زمان و جێگە و شوێنی توخمەکانی دەنگ لە زنجیرەی وتەدا دەسنیشان دەکات. لەم لقەدا، لە بابەتی وەک دەنگ، فۆنیم، بڕگە، وشە، سترێس، نەزم (ئاھەنگ) و کێشی ھۆنراوە قسە دەکرێت.

لە حاڵێکدا کە دەنگناسی خۆ بە دیاریکردن و ساغکردنەوەی دەنگەکانی زمانەوە خەریک دەکات، فۆنۆلۆجی لە چۆنیەتی سیستەمی رێکخستنی ئەو دەنگانە دەکۆڵێتەوە. بۆ نموونە، دەنگناسی ساغیدەکاتەوە کە «ژ» دەنگێکی سەرەکییە (فۆنیم) لە زمانی کوردیدا؛ ئەو دەنگە دەنگێکی «خشۆک»ە، لە سازکردنیدا، سەری زمان دەچێت بۆ سەر سەختەمەڵاژ، پشتەوەی زمانیش بەرەو مەڵاشوو بەرز دەبێتەوە. لە لایەکی دیکەوە فۆنۆلۆجی لەوە دەکۆڵێتەوە کە دەنگی «ژ» لە کوێی وشەکاندا دێت. ھەر لەم پێوەندییەشدا، وەڵامی پرسیارێکی ئاوا دەداتەوە: بۆچی دەنگی «ژ» لەم وشانەدا ھەیە، وەکوو «کوژران»، «بکوژ»، یان «کوژراو»، بەڵام لە وشەیەکی دیکەدا، وەکوو ”کوشتن”، نییە و دەبێت بە «ش»؟ ئایا «ش» دەبێت بە «ژ» یان بە پێچەوانەوە، یان ھەردووکیان؟ ئەو جێگۆڕکەی «ش» و «ژ»، بە ھەر شێوەیەک کە هەبێت، ئایا ھەر لەم چەند وشەدایەدا ھەڵکەوتووە، یان بە پێی یاسایەکی تایبەتە و لە وشەی دیکەشدا ڕوو دەدات؟ ئەگەر بە پێی یاساکە، ئەو ھەلومەرجە چییە کە ئەو یاسایە تێیدا دێتە ئاراوە؟ ئەمانە ئەو چەشنە پرسیارانەن کە فۆنۆلۆجی یان واچناسی دەیانکات و لە وەڵامەکانیان دەگەڕێت ،  سەبارەت بە (کوشتن) و (دەکوژێت) ووشەی (کوشتن) چاوگی کارە واتا کاری ڕابردوو و ڕانەبردوو و داخوازی لێ دروست دەکرێت , کاتێک چاوگی (کوشتن) دەکرێت بە کاری ڕانەبردوو دەبێت بە (دەکوژێت). 

کەوابوو فۆنۆلۆجی لە سیستەمی رێککەوتن و رێکخستنی دەنگەکانی زمانێکی تایبەت دەکۆڵێتەوە.

## ھەروەھا ببینە
* فۆنیم
* مۆرفیم
* دەنگناسی

## سەرچاوەکان
* یاگەی زمان
* [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=11305694 ویکیپیدیای فارسی]
لۆرک

وێنۆک|لۆرک
**لۆرک** جۆرێک پەنیرە کە لە کوڵاندنەوەی تیژاوی پەنیر (سزک) بە دەست دێت. لۆرک لە پەنیر نەرمترە، لە کاتی بەھار و ھاوین بە تازەیی دەخورێت.

لە کۆندا بەھۆی نەبوونی سارنگ (یەخچاڵ)ەوە لەگەڵ گیاکانی کوێستان وەک بیزا، کوڕادە یان مەندۆک تێکەڵ دەکرا و لە ناو کووپەدا دەئاخنراوە بۆ بژیوی پاییز و زستان، کە پێی دەوترا لۆرک و گیا. ئێستاش لە کوردستان ھۆگری زۆرە و ھەر بە شێوازی کۆن دەئاخنرێتەوە.

## ئەمانەش ببینە
* شیرێژ
* کەشک
* پەنیری کووپە

پۆل:بەرھەمەکانی شیر
پۆل:پەنیر
پۆل:چێشتی کوردی
شیرێژ

**شیرێژ** یان **ژاژی** بەرھەمێکی شیرە. بۆ دروستکردنی شیرێژ دۆ دەکوڵێنن ھەتا خەست بێتەوە (پێی دەڵێن *لوف*). دوای پاڵاوتن و گرتنی ئاوەکەی، بەو شتەی دەمێنێتەوە دەڵێن شیرێژ و بە ئاوەکەش دەڵێن تیژاو. جاروبار لەگەڵ ڕۆنی کەرە تێکەڵی دەکەن و پێی دەڵێن شیرێژوڕۆن.

## ئەمانەش ببینە
* لۆرک
* کەشک
* پەنیری کووپە

پۆل:بەرھەمەکانی شیر
پۆل:پەنیر
ئانۆ دۆمینی

**ئانۆ دۆمینی** یان **پاش زایین** (بە ئینگلیزی: Anno Domini) لە ھەندێک کاتدا کورتدەکرێتەوە بۆ (**AD** یان **A.D**)، و **پێش زایین** (بە ئینگلیزی: Before Christ) کورتدەکرێتەوە بۆ (**BC** یان **B.C**)، دیاریکەرێکە بۆ وەسفکردنی ڕۆژژمێری جولیانی و زایینی، دەستپێکی ساڵی لەدایکبوونی مەسیح، BCیش بەکاردێت بۆ وەسفکردنی ساڵەکانی پێش لەدایکبوونی مەسیح. لە زمانی کوردیدا، بۆ وەسفکردنی پاش زایین، **ز.** بەکاردێت، و ساڵانی پێشوو کە مەسیح لەدایک نەبووە **پ.ز** بەکاردێت. و ساڵی سفر بوونی نییە، واتا دوای ساڵی ١پ.ز، یەکسەر ساڵی ١ز. دێت.

ڕۆژژمێری گریگۆری، زۆرترین بەکارھێنانی ھەیە لەسەر ئاستی جیھان.

چەمکی **ئانۆ دۆمینی** لاتینییە و بە وەرگێڕانی وشەیی واتا «لە ساڵی خودا».و ھەندێک جار بە «Anno DominiNostri Iesu» دەنووسرێت، واتا «لە ساڵی خودامان یەشوای ناسری»

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کاتناسی
پۆل:کات
پەنیری سەلک

وێنۆک|پەنیری سەلک
**پەنیری سەلک** بەرھەمێکی شیرە و بە *مەیاندنی* شیر بە ژیلک (ھەوێنی پەنیر) یان ترشێنەر و ڕشتنی تراوەکە پێک دێت. شێرێک کە دانراوە بترشێ سەلک سەلک دەبێ و ئەو تراوەی دەمێنێتەوە — کە تەنیا پرۆتینی وەی تێدایە — تیژاوی پەنیری پێ دەڵێن . پەنیری سەلک لە دروستکردنی پەنیرەکانی تر وەکوو پەنیری کووپە بەکاردێت.

## سەرچاوە
* [//simple.wikipedia.org/w/index.php?oldid=4485301 ویکیپیدیای ئینگلیزیی ساکار]

پۆل:بەرھەمەکانی شیر
پۆل:شیر
پۆل:پەنیر
دوشان ئوھرین

200px|وێنۆک|چەپ
**دوسان ئوەرین جونیۆر** (لەدایکبووی ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٧ لە براگ، چیک) ڕاھێنەری یانەی ڤیکتۆریا پلزنی چیکییە.

## سەرچاوەکان
*ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێ
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی چێکی
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
ئاودۆ

وێنۆک|دۆ (ڕاست) و شیر (چەپ)
**ئاودۆ**، **دۆغورمە**، **ئەوێدۆ**، **تریتەدۆ**، **ئاڤاماست** خواردەمەنییەکی ھاوینانەیە، وەکوو ماستاو کە زۆرتر خەیار، سەوزی، مێوژ و گوێزی تێدەکەن.

## ئەمانەش ببینە
* دۆ

## سەرچاوەکان

پۆل:بەرھەمەکانی شیر
پۆل:شیر
تیشکناسی

::*بابەتی ئەم وتارە ڕادیۆلۆجی لە زانستی پزیشکییە*.
[بندانگشتی|وێنۆک|پزیشکێکی ڕادیۆلۆجیست لە کاتی
[پەڕگە:Dr. MacIntyre's X-Ray film.webm|thumb|''Dr. Macintyre's X-Ray Film'' (1896)
لێکدانەوەی وێنەکانی پزیشکی لە تۆڕی پەکس(PACS)، ساڵی ٢٠١٠، شیکاگۆ]]
**ڕادیۆلۆجی** یان **تیشکناسی** () لقێکی پسپۆڕیی زانستی پزیشکییە کە لە تیشکی ئێکس و جۆرەکانی دیکەی تیشک و شەپۆل بۆ ناسینەوە و چارەسەری نەخۆشییەکان کەڵک وەردەگرێت. مەبەستی سەرەکیی ئەم لقە، ناسینەوەی نەخۆشییەکانی جەستەیە بە یارمەتیس شێوە پێشکەوتووەکانی وێنەگری.
ئەم لقە لە چەن ئاستی جۆراوجۆر (لە بەکالۆریۆسەوە تا پسپۆڕی) لە زانکۆ پزیشکییەکان دەخوێندرێت.

## پێناسە
ڕادیۆلۆجی لقێکی تایبەت لە زانستی پزیشکییە کە دەپەرژێتە سەر لێکۆڵینەوە و بەکارھێنانی تەکنۆلۆژیای وێنەگری بە یارمەتیی پرشنگ و تیشکی ئێکس بۆ ناسینەوە و چارەسەر کردنی نەخۆشییەکان.
پێشتر وشەی ڕادیۆلۆجی تەنیا ئاماژەی بە شێوەکانی وێنەگری بە تیشکی یۆنیزان دەکرد، بەلام ئەمڕۆکە «ڕادیۆلۆجی» لەگەڵ شێوەکانی تری وێنەگری بێ تیشک، وەک ئێم ئاڕ ئای و سۆنۆگرافیش تێکەڵ بووە. بە وتەیەکی تر لە ڕادیۆلۆجیدا (وەک سیتی سکەن، مەمۆگرافی و شێوە باوەکانی ڕادیۆگرافی)، بەھۆی بڵاوەی تیشکەکانی ئێکس لەسەر پەڕەکانی فیلم، ژمێرۆکەکان یا وەرگرە دیجیتاڵییەکان، وێنە پێک دێت. بەڵام لە بڕێ شێوەی تر (وەک ئێم ئاڕ ئای و سۆنۆگرافی و …) شەپۆلەکانی موگناتیسی و دەنگی و … وێنەکان پێک دەھێنن.
وشەی ڕادیۆلۆجی ئەمڕۆکە سەرجەم شێوەکانی وێنەگریی پزیشکی دەگرێتەوە.چەپ|بندانگشتی|300px

## مێژووی ڕادیۆلۆجی
پزیشکی ناوداری یۆنانیی کۆن، بوقرات، بۆ یەکەم جار لە مێژوو شێوەیەکی بۆ ھەڵسەنگاندنی گەرمای لەش داھێنا کە زۆر لە شێوەکانی تێرمۆگرافی ئەمڕۆ دەچوو، بەم بۆنەوە ئەمە بە کۆنترین شێوەی وێنەگریی پزیشکی دەژمێردرێت.

سەرەتای تیشکناسیی مۆدێرن دەگەڕێتەوە بۆ ھێنری بێکرێل و دۆزینەوەی ڕادیۆ ئەکتیڤیتە. دوابەدوای ئەو و لەگەڵ یەکەمین وێنەی ڕادیۆگرافی لە لەشی مرۆڤ لەلایەن ڤیلھێڵم ڕۆنتگێن لە ساڵی ١٨٩٦، زانستی فیزیکی پزیشکی نوێ لەدایک بوو. ھەر لەو ساڵەدا بۆ یەکەم جار لە دەزگا گەڕۆکەکانی ڕادیۆگرافی لە گۆڕەپانەکانی شەڕ کەڵک وەرگیرا. زۆری پێ نەچوو کە پێشکەوتنەکانی پیەر و ماری کووری لە دۆزینەوەی ڕادیۆم و چەن توخمی تیشکدەر، کەوتە سەر خوانی زانستی فیزیک و پزیشکی.

## باری ئیش
ڕادیۆلۆجیست یان تیشکناس، پزیشکێکی پسپۆڕە کە بۆ ناسینەوە و چارەسەر کردنی نەخۆشییەکان ھەوڵ دەدات.

## شێوەکانی ڕادیۆلۆجی
ئەم شێوانە بۆ ناسینەوەی نەخۆشییەکان لەلایەن پزیشکی ڕادیۆلۆجیستەوە بەکار دێن:

### شێوەکانی تیشکی یۆنیزان
* ڕادیۆگرافی
* فلورۆسکۆپی
* تۆمۆگرافی کەمپیوتەری
* مەمۆگرافی

### شێوەکانی تیشکی نایۆنیزان
* ئێم ئاڕ ئای
* سۆنۆگرافی
* Optical coherence tomography

### شێوەکانی پزیشکی ناوکی
* سکەنی ئێسک: وەشاندنی ماکی تیشکدەر، کۆبوونەوە لە مێشکی ئێسک و وێنەھەڵگرتن بە یەکێ لە شێوەکانی وێنەگری. توومۆرەکان کە ڕێژەیەکی زۆرتر ماکی ڕادیۆئەکتیڤ وەردەگرن، بەجوانی دەردەکەون.
* سکەنی مێشک: وەشاندنی دەرمانی تیشکدەر، تێپەڕین لە بەندی خوێنی مێشک، کۆبوونەوەی لە شوێنە زیان کەوتووەکانی مێشک (وەک توومۆر)، وێنەگری و ناسینەوەی بە یەکێک لە شێوەکانی وێنەگری.
* سکەنی گالیۆم
* سکەنی پێت و سپێکت
* سکەنی سی
* سکەنی تیرۆیید
* و…

## سەرچاوەکان
* ویکی فارسی

پۆل:پزیشکی
پۆل:ڕادیۆلۆجی
پۆل:فیزیکی پزیشکی
پۆل:ڕشتەکانی پزیشکی
پۆل:تیشکناسی
ناکۆکیی نێوان نوێخوازەکان و کۆنەخوازەکان

**ناکۆکی نێوان نوێخوازەکان و کۆنەخوازەکان** (بە فەرانسەوی: querelle des Anciens et des Modernes) شەڕێک بوو کە لە وێژە و ھۆنەرەکان لە ساڵانی ١٦٩٠ دەستی پێ کرا و فەرھەنگستانی فەڕانسایی ھێنا بە لەرزانەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی بیرۆکەکان
زورباران

**فرانسیسکۆ دێ زورباران** (١٥٩٨– ١٦٦٤) (بە ئیسپانی: Francisco de Zurbarán) شێوەکاری مەسیحیی ئیسپانی سەدەی حەڤدەھەمە کە زۆربەی کارەکانی ناوەرۆکی ئایینییان ھەیە.

## ژیاننامە
زورباران لە شاری فوێنتێ دێ کانتۆسدا لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئیسپانیادا لە ڕۆژی ٧ی نوامبەری ١٥٩٨دا لە دایک بوو. باوکی پیشەی دووکانداری بوو. باوکی لە ساڵی ١٦١٤دا ناردی بۆ سێڤیل کە لەوێ فێری شێوەکاری ببێ. لە ساڵی ١٦١٦دا یەکەمین تابلۆی بڕوارداری خۆی کێشا کە بێگوناھیی مریەم بوو. ئەو لە ژیانیدا لەگەڵ سێ ژندا زەماوەندی کرد کە یەک لە دوای یەکتر مردن. ئەو ڕۆشت بۆ مادرید و لەوێ لەگەڵ دیێگۆ ڤێلاسکێسدا ئاشنا بوو. فیلیپی چوارەمیش بۆ کارە ھونەرییەکانی پشتیوانیی لێ کرد. لە ساڵی ١٦٦٤دا لە مادرید کۆچی دوایی کرد.

## تابلۆکان
ناوەرۆکی زۆربەی تابلۆکانی زورباران ئایینی بوون. گەلێک تابلۆی لە مریەمی پاکیزە و مەسیح و قیددیسەکانی کێشاوە. چەن دانە لە تابلۆکانی بریتین لە:
* بێگوناھیی مریەم
* سەنت بۆناڤێنتۆرا لە تابووتەکەیدا
* سەنت فڕانسیس لە عیبادەتدا
* بەرخی خودا

## سەرچاوەکان
Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” pp.&nbsp;384– 387, World Library, Inc. , USA.

پۆل:لەدایکبووانی ١٥٩٨
پۆل:مردووانی ١٦٦٤
پۆل:شێوەکارە ئیسپانیاییەکان
عەبدوڵڵا ڕەمەزانزادە

**عەبدوڵڵا ڕەمەزانزادە** (، ساڵی ١٩٦١ (١٣٤٠ ھەتاوی) لە  بیجاڕ  لە دایک بووە. دوکتۆرا علومی ساسی  لە ساڵی ١٣٧٦ ھەتاوی لە بەلجیکا گرتوە. بەڵام بە ھۆی پشتیوانی کردنی لە ڕیفۆرمخوازان نەیانھێشت لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٩ بەشداری بکات.

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پۆل:خەڵکی بیجاڕ
پۆل:زیندووان
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ڤیکتۆریا پلزن

**ڤیکتۆریا پلزن** (بەچیکی:*Viktoria Plzeň*) یانەیەکی تۆپی پێ ی چیکیە لە ساڵی ١٩١١ لە شاری پلزن دامەزراوە، لەخولی پلە یەک یاری دەکات کە بە گامبرینوس لیگا ناسراوە، ڤیکتۆریا باشترین یانەی وڵاتی چیکە و مێژوویەکی پرشنگداری ھەیە لە خولەکەدا.
لە زۆربەی وەرزەکاندا بەشداری خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای کردووە.
## سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩١١
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٥
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی چیک
پۆل:یانەی تۆپی پێی ڤیکتۆریا پلزن
پۆل:یانەکانی گامبرينوس لیگا
یانەی تۆپی پێی ئەندەرلەخت

**یانەی تۆپی پێی ئەندەرلەخت** ناسراو بە *یانەی وەرزشی شاھانەی ئەندەرلەخت* (بەئینگلیزی:*R.S.C. Anderlecht*) یانەیەکی تۆپی پێی بەلجیکیە دامەزراوە لە ٢٧ی ئایار ی ١٩٠٨ لە شاری  ئەندەرلەخت لە بەلجیکا و یاری دەکات لە خولی نایابی بەلجیکی، یەکێکە لەباشترین یانەکانی وڵاتی بەلجیکا لە پاڵەوانێتیە ئەورووپیەکان لەدوای ساڵی ١٩٤٧ەوە ھەموو وەرزێک یەکێک بووە لە شەش پلەی یەکەم خولی بەلجیکی و ئاستێکی بەرزی پێشکەش کردووە. 

یەکێک لەباشترین دەستکەوتەکانی یانەکە لە مێژوویدا ئەویش بردنەوەی نازناوی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا لە ساڵی ٢٠٠١دا. 
## نازناوەکانی یانەکە
### پاڵەوانێتیە ناوخۆییەکان
***خولی نایابی بەلجیکی** (٣٢ جار): ١٩٤٦-٤٧, ١٩٤٨-٤٩, ١٩٤٩-٥٠, ١٩٥٠-٥١, ١٩٥٣-٥٤, ١٩٥٤-٥٥, ١٩٥٥-٥٦, ١٩٥٨-٥٩, ١٩٦١-٦٢, ١٩٦٣-٦٤, ١٩٦٤-٦٥, ١٩٦٥-٦٦, ١٩٦٦-٦٧, ١٩٦٧-٦٨, ١٩٧١-٧٢, ١٩٧٣-٧٤, ١٩٨٠-٨١, ١٩٨٤-٨٥, ١٩٨٥-٨٦, ١٩٨٦-٨٧, ١٩٩٠-٩١, ١٩٩٢-٩٣, ١٩٩٣-٩٤, ١٩٩٤-٩٥, ١٩٩٩-٢٠٠٠, ٢٠٠٠-٠١, ٢٠٠٣-٠٤, ٢٠٠٥-٠٦, ٢٠٠٦-٠٧, ٢٠٠٩-١٠, ٢٠١١-١٢, ٢٠١٢-١٣.
***جامی بەلجیکی** (٩ جار): ١٩٦٤-٦٥، ١٩٧١-٧٢، ١٩٧٢-٧٣، ١٩٧٤-٧٥، ١٩٧٥-٧٦، ١٩٨٧-٨٨، ١٩٨٨-٨٩، ١٩٩٣-٩٤، ٢٠٠٧–٠٨.
***جامی سووپەری بەلجیکی** (١١ جار): ١٩٨٥، ١٩٨٧، ١٩٩٣، ١٩٩٥، ٢٠٠٠، ٢٠٠١، ٢٠٠٦، ٢٠٠٧، ٢٠١٠، ٢٠١٢، ٢٠١٣.
***جامی خولی بەلجیکی** (یەک جار):١٩٩٩–٢٠٠٠.
### پاڵەوانێتیە جیهانیەکان
*جامی براوەی جامە ئەورووپیەکان (دوو جار): ١٩٧٥-٧٦، ١٩٧٧-٧٨
*خولی ئەورووپا (یەک جار): ١٩٨٢-٨٣
*جامی سووپەری ئەورووپا (دوو جار): ١٩٧٥-٧٦، ١٩٧٧-٧٨
#### لە ئەورووپا

## سەرچاوە
ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٨
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٨ لە بەلجیکا
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی بەلجیکا
شەپۆل

وێنۆک|400px|بزووتنی ئاھەنگینی سادەی شەپۆلێک
[وێنۆک|400px|[شەپۆلی درێژەکی]]
[وێنۆک|400px|[شەپۆلی پانەکی]]

**شەپۆل** بریتییە لە ھەر شڵەژانێکی وار (موحیت) کە لە بۆشایی یان کات-جێدا بڵاو بێتەوە. ئەگەر ئەم شڵەژانە لە بوارەکانی کارۆموگناتیسیدا ڕوو بدات، شەپۆلی کارۆموگناتیسی بەرھەم دێت.

لە شەپۆلەکانی کارۆموگناتیسیدا بوارەکانی کارەبایی و موگناتیسی لەسەر یەک (قیت) بان و خوار دەکەن و بە خێراییی ڕووناکی بڵاو دەبنەوە. ڕووناکی و شەپۆلەکانی ڕادیۆیی لەم جۆرەن.

شەپۆلە میکانییەکان جۆرێک شەپۆلن کە تەنیا لە ماکدا بڵاو دەبنەوە، وەک: شەپۆلەکانی دەنگ، شەپۆلەکانی بوومەلەرزە و شەپۆلەکانی ئاو.

شەپۆلەکان بە دوو دەستەی شەپۆلی درێژەکی و شەپۆلی پانەکی دابەش دەبن. لە شەپۆلی درێژەکیدا خێرایی بڵاو بوونەوەی شەپۆل ھاوشانی لۆژەکانییەتی، بەڵام لە شەپۆلی پانەکیدا ئەم دووانە ھاوشان نین و قیت لە سەر یەکن. شەپۆلەکانی کارۆموگناتیسی لە دەستەی شەپۆلی پانەکین.

## سەرچاوەکان
* [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=11690178 ویکیپیدیای فارسی]

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:چەمکە فیزیکییەکان
تونە

وێنۆک| تونەی پولەکەشین
وێنۆک|تونە
**تونە**  جۆرە ماسییەکە کە لە دەریاکاندا دەژی، چەند جۆرێکی ھەیە. یەکێک لە گەورەترین جۆرەکانی تونە «تونەی پولەکەشینە» کە درێژییەکەی نزیکەی ٤٥٠ سانتیمەتر و کێشەکەی نزیکەی ٥٠٠ کیلۆگرام دەبێت. ماسیی تونە بەوە ناسراوە کە مەلەوانێکی زۆر بەتوانایە کە خێرایییەکەی دەگاتە ٧٧ کم لە سەعاتێکدا (واتە نزیکەی  ٥٠ میل لە سەعاتێکدا).

## پەراوێزەکان
فیلیپی دووەمی ئیسپانیا

وێنۆک|فیلیپی دووھەمی ئیسپانیا

**فیلیپی دووھەم** (١٥٢٧- ١٥٩٨) (بە ئیسپانیایی: Felipe II) یەکێ لە پاشایانی بەناوبانگی مێژووی ئیسپانیایە. لە سەردەمی ئەودا پورتوگالیش بوو بە ژێردەسەی ئیسپانیا و خاکی ئیسپانیا زۆر بەربڵاو بوو.

## ژیانی
فیلیپی دووھەم کوڕی کارلۆسی پێنجەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆم و ئیزابێلای پورتوگاڵ و لە بنەماڵەی ھاپسبورگ بوو. لە ڤالادۆلیدی ئیسپانیادا لە دایک بوو. ئەو کۆشکی ئێسکۆریاڵی بۆ ڕابواردنی خۆی دروست کرد و لە ئاخری عومریشیدا لەوێدا نێژرا. فیلیپی دووھەم کاتۆلیک بوو و ھەوڵی دەدا کە ژیانێکی زاھیدانەی ببێ.
## سیاسەتی
لە سەردەمی ئەودا ئیسپانیا بوو بە یەکێ لە گەورەترین ئیمپراتۆرییەکانی ئەو چەرخە. پورتوگال بە میرات گەشت بە فیلیپی دووھەم و لکا بە خاکی ئیسپانیاوە. ئیسپانیا ھەروەھا لەو سەردەمەدا گەلێک موستەعمەرەی گەورە و بچووکی لە ئەمریکا و شوێنەکانی دیکەی دنیادا ھەبوو. ئەو زێڕ و زیوانەی کە لە کانزاکانی ئەمریکاوە بە دەس دەھاتن ئابووری ئیسپانیایان بەھێز کردبوو. بەڵام لە دوای دۆڕاندنی شەڕی ئارمادای ئیسپانیا لەگەڵ ئیلیزابێتی یەکەمی ئینگلستاندا، کونترۆڵی زەریاکان و بازرگانیی ئەورووپا لە دەستی ئیسپانیا دەرچوو و کەوتە دەستی ئینگلستان و ئابووری ئیسپانیا ڕوو لە کزی چوو. شەڕ لەگەڵ مۆریسکۆکانی ئیسپانیادا، کە پیشەسازیی ئەو وڵاتەیان بە دەستەوە بوو، یەکێ تر لە ئەو کارانە بوو کە بوو بە ھۆی کز بوونی ئابووری ئیسپانیاوە.

## سەرچاوەکان
Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” pp. 334- 344, World Library, Inc., USA.

پۆل:لەدایکبووانی ١٥٢٧
پۆل:مردووانی ١٥٩٨
پۆل:پاشاکانی ئیسپانیا
مۆریسکۆ

**مۆریسکۆ**کان (بە ئیسپانیایی: Moriscos) بە ئەو موسڵمانە ئیسپانیاییانە دەوترێ کە لە سەردەمی فیلیپی سێھەمی ئیسپانیادا بە زۆرملی لە ئەو وڵاتە دەر کران یان ئەگەر مانەوە بە زۆر کران بە مەسیحی. مۆرەکان یان مۆریسکۆکان خەڵکێکی تێکۆشەر بوون کە پیشەسازیی ئیسپانیایان بە دەستەوە بوو، بەڵام لە سەردەمی فیلیپی سێھەمدا لە ماوەی ساڵانی ١٦٠٩ تا ١٦١٤دا لە ئیسپانیا دەرکران.

## دەرکرانی مۆریسکۆکان لە ئیسپانیا
دووکی لێرما وەزیرەکەی فیلیپی سێھەم لە ساڵی ١٦٠٩دا فەرمانێکی دەرکرد کە بەپێی ئەوە دەبوا تەواوی مۆریسکۆکان- جگە لە چەن دەستەیەک- لە ماوەی سێ ڕۆژدا سواری کەشتی بکرێن و ببرێن بۆ ئەفریقا و تەنیا ئەوەندەش لە داراییەکانیان دەتوانن لەگەڵ خۆیاندا ببەن کە بتوانن لە سەر پشتیان بە کۆڵ ھەڵیبگرن. لە ماوەی ساڵانی ١٦٠٩ و ١٦١٠دا بە سەر یەکەوە ٤٠٠ھەزار کەس لە مۆریسکۆ موسڵمانەکان لە ئیسپانیا دەرکران.

## سەرچاوە
Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” pp. 344- 346, World Library, Inc., USA.

پۆل:مۆریسکۆکان
ئێسکۆریاڵ

**ئێسکۆریاڵ**، (بە ئیسپانی: El Escorial) ھەوارگەیەکی پاشایانی ئیسپانیایە لە شاری سان لۆرێنزۆ دێ ئێل ئێسکۆریاڵدا کە ھاوسێی باکووری ڕۆژئاوای مادریدە.
ئەم ھەوارگەیە کە بە دەستی تەلارسازی ئیسپانیایی خوان دێ باتیستا و بە فەرمانی فیلیپی دووھەمی ئیسپانیا کرایەوە.

## سەرچاوەکان
Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” pp. 334– 344, World Library, Inc. , USA. *

ویکیپیدیای ئینگلیزی*

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئیسپانیا
فیلیپی سێیەمی ئیسپانیا

**فیلیپی سێھەمی ئیسپانیا** (١٥٧٨- ١٦٢١) (بە ئیسپانیایی: Felipe III) یان **فیلیپی دووھەمی پورتوگاڵ** یەکێ لە پاشایانی ئیسپانیایە.

## ژیانی
فیلیپی دووھەم کوڕی فیلیپی دووھەمی ئیسپانیا و لە بنەماڵەی ھاپسبورگ بوو. لە مادریددا لە دایک بوو. ئەو پاشایەکی لاواز بوو و زۆربەی کار و باری سیاسیی ئیسپانیا و پورتوگالی دا بە دەستی دووکی لێرماوە. خۆی کاتۆلیک بوو و تەنانەت زیاتر لە باوکی ھەوڵی دا کە ژیانێکی زاھیدانەی ببێ. 

## سیاسەتی
لە سەردەمی پاشایەتیی ئەودا زیاتر لە ٤٠٠ھەزار کەس لە مۆریسکۆکانی ئیسپانیا، لە ئەو وڵاتە دەرکران. ھەڵەخەرجیی ئەو و وەزیرەکەی و گەندەڵیی دەربارییەکان و کاربەدەستان ئابوور و سیاسەتی لاوازی ئیسپانیای لاوازتر کرد. 

## سەرچاوەکان
Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” pp. 344- 346, World Library, Inc., USA.

پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧٨
پۆل:مردووانی ١٦٢١
پۆل:پاشاکانی ئیسپانیا
ئۆڵمپیک مارسیلیا

**ئۆڵۆمپیک مارسێلیا** (بەفەڕەنسی:*Olympique de Marseille*) یانەیەکی تۆپی پێی فەڕەنسییە کە دامەزراوە لە ساڵی ١٨٩٩ لەشاری مارسێلیا لە فەڕەنسا ، یاری دەکات لە **خولی فەڕەنسی** و خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا.
و یەکێکە لەباشترین یانەکانی وڵاتی فەڕەنسا و چەندین نازناوی گرنگی بەدەست ھێناوە لەدەرەوە و ناوەوەی فەڕەنسا و خاوەنی زۆرترین ھاندەرە لە فەڕەنسادا کە **٩٠٠٠٠٠٠** ھاندەری ھەیە.
## نازناوەکانی
* خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا : پاڵەوان ١٩٩٣، پلەی دووەم لە ١٩٩١
* خولی فەڕەنسی : (٩جار) ١٩٣٧، ١٩٤٨، ١٩٧١، ١٩٧٢، ١٩٨٩، ١٩٩٠، ١٩٩١، ١٩٩٢، ٢٠١٠
* جامی فەڕەنسا : (١٠جار) ١٩٢٤، ١٩٢٦، ١٩٢٧، ١٩٣٥، ١٩٣٨، ١٩٤٣، ١٩٦٩، ١٩٧٢، ١٩٧٦، ١٩٨٩
* جامی خولی فەڕەنسی : (٣جار) ٢٠١٠, ٢٠١١، ٢٠١٢
* جامی ئینتەرتۆتۆ : (٢جار) ٢٠٠٥, ٢٠٠٦
* جامی سووپەری فەڕەنسی : (٢جار) ٢٠١٠، ٢٠١١
## سەرچاوە
ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٩٩ لە فەڕەنسا
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی فەڕەنسا
پۆل:یانەکانی ج-١٤
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٨٩٩
پۆل:وەرزشی مارسێلیا
پۆل:ئۆڵمپیک مارسێلیا
توومەتەر

**توومەتەر** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری چەمێ بەراندێزا نشیو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.

## ناو

## جوگرافیا

**توومەتەر** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی توولکان. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی حاجی بەکەولوو.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی تەپە. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی ئوزان مەلەک.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٦٨٥) کەس و (١٨٩) خێزان بووە.
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە کورد و ئازەری پێکھاتووە.
* بە کوردی (کورمانجی)، ئازەری دەدوێن.

## ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (سوننە و شیعە) پێکھاتووە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ورمێ
ورمێ
ورمێ
پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
یانەی کۆپنھاگن

**یانەی تۆپی پێی کۆپنھاگن** (بەدانیمارکی:*F.C. København*) یانەیەکی تۆپی پێی دانیمارکی یە، کە دامەرزراوە لە شاری کۆپنھاگنی پایتەخت. پێشتر ھەردوو یانەی **کۆپنھاگن ک. بی** (١٥جار پاڵەوانی دانیمارک بوو) و یانەی **وبوڵدکڵۆبن ١٩٠٣** پێکھاتبوو دواتر ھەردوو یانەکە کرا بەیەک یانە بەناوی یانەی کۆپنھاگن لە ساڵی ١٩٩٢دا. خاوەنی یانەکە **کۆمپانیایی پارکنی وەرزشی**ە. یانەکە توانیویەتی ٦جار خولی تۆپی پێی دانیمارکی بەدەست بھێنێت لەساڵەکانی: ١٩٩٣، ٢٠٠١، ٢٠٠٣، ٢٠٠٤، ٢٠٠٦، ٢٠٠٧ وە جامی دانیمارکی لەساڵەکانی: ١٩٩٥، ١٩٩٧، ٢٠٠٤. لەئێستا لەڕیزبەندی ٤٥ھەمین باشترین یانەکانی ئەورووپادایە.

## سەرچاوەکان
[//ar.wikipedia.org/wiki/نادی_کوبنھاغن ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی دانمارک
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٩٢
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٢ لە دانیمارک
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی دانیمارک
پۆل:یانەی تۆپی پێی کۆپنھاگن
ناوینەیاریی شەتڕەنج

**ناوینەیاریی** (بەئینگلیزی: Middlegame) لە شەتڕەنجدا ئەو بەشەی یارییەکە لەخۆ دەگرێت کە لە نێوان سەرەتای یاری و کۆتایاریدایە. ھێڵێکی ڕوون لە نێوان نێوەندەیاری و سەرەتای یاریدا نییە و بە ھەمان شێوەش لە نێوان کۆتایاری و نێوەندە یاریدا.

پۆل:شەتڕەنج
پۆل:بنەماکانی شەتڕەنج
پۆل:ناوینەیاری
پۆل:تیۆری شەتڕەنج