open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ییچوو

[وێنۆک|ویلایەت و ناوچەکانی ژێر [ئیمپراتۆریەتی ژۆو]]

**ییچو** (بە چینی سادەکراو:义渠 چینی دێرین:義渠 خوێندنەوە: یی چوو) ویلایەتێکی دێرینی چین بوو کە ئەمرۆ بە نینگسیا دایە لە رۆژھەڵاتی گانسو و باکووری شێنسی لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی ژۆو.

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین
پۆل:مێژووی شێنسی
پۆل:چین (ویلایەت)
پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی چین لە سەدەی سێیەمی پێش زایین
پۆل:مێژووی گانسو
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکان لە مێژووی چین
پۆل:خەڵکی دێرینی چین
پۆل:فەرمانڕەوا پێشووەکان لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
پۆل:ویلایەت و ناوچانەی لە سەدەی سێیەمی پێش زایین ھەڵوەشێنراونەتەوە
جوگرافیای عەرەبستانی سعوودی

وێنۆک|نەخشەی جوگرافیای عەرەبستانی سعودی
عەرەبستانی سعودی (بە عەرەبی:  السعودية) یەکیکە لە گەورەترین وڵاتە عەرەرببییەکان لە کیشوەری ئاسیا. ئەم وڵاتە زۆربەی نیمچە دورگەی عەرەبی دەگرێتەوە و ھاوسنورە لەگەڵ عێراق و ئوردن و کووەیت لە باکوور، ئیمارات و قەتەر و کەنداوی فارس لە ڕۆژھەڵات، عومان و یەمەن لە باشوور و دەریای سوور لە ڕۆژاوا. سعودیە، بە ڕووبەرەکەی ٢٬١٤٩٬٦٩٠ km٢ ملیۆن کیلۆمەترە، گەورەترین وڵاتی ڕۆژاوای ئاسیایە و دووەم گەورەترین وڵاتی عەرەبییە (لەڕووی ڕووبەرەوە) دوای جەزائیر. سعودیە یەکێکە لە گەورەترین بەرھەمھێنەرو ھەناردەکارانی نەوت لە جیھاندا ئەم وڵاتە گەورەترین یەدەگی نەوتی ھەیە لە جیھاندا، بە ڕێژەیەکی زۆر لە پارێزگای ڕۆژھەڵاتدا چڕبوونەتەوە. نەوت ٩٥ ٪ ی ھەناردەی دەرەوە دەکات لەگەڵ ئەوەی ھەوڵ دەدات داھاتی نانەوتی زیاتر بکات بەڵام یەکێکە لەو وڵاتانەیە پیشت بە داھاتی نەوت دەبەستێت بۆ دەستکەوتنی داھات سامانە نەوتییەکان سعودیەی لە وڵاتێکی بیابانی کردە یەکێک لە دەوڵەمەندترین وڵاتانی جیھان. ھەروەھا سعودیە شەشەمین گەورەترین یەدەگی گازی سروشتی لەسەر ئاستی جیھان ھەیە. کەش وھەوایەکی بیابانی گەرم و وشکی ھەیە پلەی گەرما لە وەرزی ھاوین بە شێوەیەکی گشتی لە ٤٥پلەدایە لە زستانی تا ڕادەیەک ساردە، بەڵام سەرما بە دەگمەن دەگاتە ژێر پلەی سفر.

## سەرچاوەکان

پۆل:جوگرافیای عەرەبستانی سعوودی
خەڵکی بۆ (چین)

وێنۆک|200x200پیکسڵ|ھەڵواسینی تابووت کە لە چین و ئەندەنوسیا و فلیپین کلتورە.
**خەڵکانی بۆ** (ووە ژینی: 僰人 خوێندنەوە: بۆ ڕێن) خەڵکانێکی دێرینی چین بوون لە یونان و سیچوانی باشووری چین. خەڵکی بۆ ھەڵواسینی تابوت بەناوبانگ بوون و دەناسرانەوە.

## سەرچاوەکان


پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی چین
پۆل:سیچوان
ئیمپراتۆر گوانگووی ھان

وێنۆک
**ئیمپراتۆر گوانگوو** (لەدایکبووی ١٥ی کانوونی دووەمی پێش زاین تا ٢٩ی ئاداری ٥٧ی پیش زاین) ناوی کەسی: لیو سیو (بە چینی: خوێندنەوە: لیو سیو) ئیمپراتۆرێکی ئیمپراتۆریەتی ھان بوو، لەسەردەمی خۆیدا چاکسازی لە ئیمپراتۆریەت کرد و توانی چەن بەشێکی بگەڕێنێتەوە لە ٢٥ی زاینی و دامەزرێنەری ھانی دواتر (رۆژھەڵاتی ھان) توانی ھان بگەرێنێتەوە بارودۆخێکی باشتر.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر
پۆل:مردووانی ٥٧
پۆل:لەدایکبووانی ٥ی پێش زایین
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ١ەمی زایینی
پۆل:ئیمپراتۆر گوانگووی ھان
پۆل:خەڵکی سیانگیانگ
پۆل:شانشینی سین
یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس

**یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس** () یانەیەکی تۆپی پێی نیشتەجێی تاران لە ئێرانە کە لە خولی نایابی کەنداوی فارس بەشدارە. ئەو یانەیە لە ساڵی ١٩٦٣دا دامەزراوە.

## یانە پێوەبەستراوەکان
*  ئاسی میلان
*  ڕووبین کازان
*  بەیرامار
*  ڕیال مەدرید

## ئەمانەش ببینە
* وەرزش لە ئێران

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی یانەی پێرسپۆلیس  (بە فارسی)

*
پۆل:وەرزشی ئێران
فڕۆکەخانەی دەشتی ناز

**فڕۆکەخانەی دەشتی ناز** فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری ساری، پارێزگای مازەندەران، ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی_ئێران
جۆس وێدۆن

**جۆس وێدۆن** (لە دایکبووی ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٦٤) سیناریۆنووس و بەرھەمھێنەری زنجیرە تەلەڤیزیۆنی و بەرھەمھێنەری سینەما و دەرھێنەر و ئاوازدانەر و ئەکتەرێکی ئەمریکییە. لە ٢٣ ی حوزەیرانی ١٩٦٤ لە شاری نیویۆرک لە دایک بووە. دروستکەری چەندین زنجیرە تەلەڤیزیۆنی بەناوبانگە لەوانە بەفی بکوژی خوێنمژەکان(١٩٩٧–٢٠٠٣)، فریشتە (١٩٩٩–٢٠٠٤)، فایەرفڵای (٢٠٠٢) ،بریکارەکانی شیڵد (٢٠١٣–٢٠٢٠).

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرانی خەیاڵی زانستیی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی
پۆل:نووسەرانی فێمینیست
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی نیویۆرکی
پۆل:زیندووان
پۆل:پیاوە فێمینیستەکان
پۆل:دەرهێنەرانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی
پۆل:بەرهەمهێنەرانی فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمەریکی
پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
پۆل:نووسەرانی کۆمیکی ئەمریکی
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەنیمەیشن
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی زانستی خەیاڵی
پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)
پۆل:خەڵکی ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن
پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمەریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
پۆل:بەرھەمھێنەرانی تەلەڤیزیۆنیی لە نیویۆرک
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکان
پۆل:بێخوایانی ئەمریکی
پاشا ھویی وێنی چین

**پاشا ھویی وێن** (بە چینی:秦惠文王) ھەروەھا وەک لۆرد ھویی وێنی چین ناسراوە (بە چینی:秦惠文君) فەرمانرەوایەکی ویلایەتی چینی سەربە ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو لە سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان، ھەروەھا ئەو یەکەم کەس بوو کە ناونیشانی پاشا (王) بدات بەخۆی لەجیاتی (公)  دووک لە ویلایەتەکەی. ھەرچۆنێک بێت ویلایەتی چین سەربە ژۆو بوو، ئەمەش شتێکی ئاسایی نەبوو بۆ ئەوەی ناونیشانی پاشا لەجیاتیدووک بەکاربێنێت، بەڵام چونکە ئیمپراتۆریەتی ژۆو سیستەمەکەی لەسەر دەرەبەگایەتی بوو ئەوسا، بۆیە خاکەکانی ژۆو کە لەدەستی لۆردەکان بوو، واتا بۆ سیستەمی باج کە ھاوڵاتیان ئەیان دا بە حکومەت، ئەم باجە ڕاستەوخۆ نەدەگەیشت بە ژۆو، بەڵکو ھاوڵاتیانی ناوچەکە ئەیان دا بە لۆردەکانیان، ئەمەش وایکرد لۆردەکان دەسەڵاتیان فراوانتر بێت و ھەنگاو بە ھەنگاو زیاتر و زیاتر بەھێزتر بن تا وای لێھات لەژێر کۆنتڕۆلی خودی ئیمپراتۆریەتی ژۆو دەرچوون و بە خولیای خۆیان ھەڵسوکەوتیان ئەکرد.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ٣٥٦ی پ.ز
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٤می پێش زایین
پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)
پاشا ووی چین

ووی چین (بە چینی: 秦武王 ٣٢٩ تا ٣٠٧ی پێش زاین) ھەروەھا وەک پاشا داۆوێلیێی چین (秦悼武烈王)ناسراوە  یان پاشا داۆووی چین (秦悼武王) یان پاشا وو لیێی چین (秦武烈王) فەرمانڕەوایەکی ویلایەتی چین بوو لە ٣١٠ تا ٣٠٧ پێش زاین لە سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان لە مێژووی دێرینی چین

جگە لە کاتە کەمەکەی لەسەر فەرمانڕەوایەتی، پاشا وو ڕۆلێکی گێرا لە یەکخستنەوەی چین، لە جەنگەکانی دژی ویلایەتی ھان، ھەنێک شوێنی تریشی داگیر کرد لە سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان بە تایبەتی ویلایەتی وێی، لە چوارەم ساڵی فەرمانڕەوایەتی ئەودا وەزیر گان ماۆ (甘茂) پێشنیاری ھێرشێکی کرد بۆ سەر بەشێکی ھان بەشی یی یانگ بۆ ئەوەی ڕێگای تریان بۆ بکاتەوە و بتوانن ھێرش بکەنە سەر بەشەکانی ڕۆژھەڵاتیش، کەمپینەکە دژی ھان سەرکەوتوو بوو و ویلایەتەکە توانی چەن ڕێگایەکی سەرەکی بەدەست بھێنێت بۆ پایتەختی ژۆو لوۆیانگ

دوای مردنی ئەو، وەزیر گان ماۆ چینی بەجێ ھێشت چوو ویلایەتی وێی، وە پاشا وو کە بەبێ مناڵ مرد، وای لە ویلایەتی چی کرد تا ماوەیەک لەژێر سترێس دابێت کە کۆمەڵە برایەکی پاشا وو ھەبون بۆ تەختی شاخانە، دواتر ماوەیەکی تر برا بچووکی وو شازادە جی، کە پێشوو تر خزمەتی دەکرد وەک سیاسەتوانێک لە ویلایەتی ھان گەڕایەوە بۆ چین بە پشتگیری مامی وێی ڕان (魏冉) و پاشا وولینگ چووە سەر تەختی شاھانە وەک پاشا ژاۆسیانگ

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٤می پێش زایین
ویلایەتی وو

**وو** (بە چینی:吳 خوێندنەوە: وو) یەکێک بوو لە ویلایەتەکانی چین لە سەردەمی رۆژھەڵاتی ژۆو وە سەردەمی بەھار و پایز ھەروەھا وەک گۆو وو (句吳 ) ناسراوە یان  گۆنگ وو (工/攻吳 ) بە شێوازی خوێندنەوەی سەردەمی ئەوکاتی ویلایەتەکە وو پێشوو تر دەکەوتە پێش ڕووباری یانگتزی واتا ڕۆژھەڵاتی ویلایەتی چوو، یەکەم پایتەختیشی بریتی بوو لە مێی لی (لەمرۆدا: لەوانەیە وو سی: بێت) وە دواتر گواسترایەوە بۆ گوسوو (姑蘇، لەمرۆدا سوژۆو)

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین
پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١١یەمی پێش زایین لە چین
پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی پێنجەمی پێش زایین لە چین
پۆل:مێژووی شانگھای
پۆل:ویلایەتی وو
پۆل:مێژووی جیانگسو
پۆل:ویلایەت و ناوچانەی کە لە سەدەی پێنجی پێش زایین ھەڵوەشێنراونەتەوە
شێنسی

**شانسی** (بە چینی:陕西, وەک **شێنسی** ئەخوێنرێتەوە) خاکێکی داخراوی پارێزگایەکی سەربە کۆماری گەلی چینە، بە فەرمی بەشێکە لە باکوور و باشووری چین سنووردارە لەگەڵ پارێزگاکانی وەک شانسی، ھێنان، ھوبێی، چۆنگچینگ، سیچوان، گانسو، نینگسیا، ناوەوەی مەنگۆلیا 

شێنسی ڕووبەرەکەی زیاتر لە ٢٠٥ کیلۆمەتر دووجایە  (٧٩،١٥١ میل) بە ھەبوونی ٣٧ ملیۆن دانیشتووان. وە ھەروەھا یەکێکە لە کۆنترۆین شارەکانی چین وە یەکێکە لە چوار پایتەختە دێرینە مەزنەکە کە پایتەختی رۆژاوای ژۆو، ئیمپراتۆریەتی ھان، ئیمپراتۆریەتی جین، سوی، تانگ بووە لە زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە مێژووی چین، ھەروەھا وەک یەکێک لە پایتەختەکانی ئیمپراتۆریەتی چینیش دەژمێردرێت.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:شێنسی
پۆل:پارێزگاکانی کۆماری گەلی چین
پۆل:ڕۆژاوای چین
شانسی

**شانسی** (بە چینی:) خاکێکی داخراوی پارێزگایەکی کۆماری گەلی چینە، بەشێکە لە ناوچەی باکوری چین پایتەخت و گەورەترین شاری تای_یووانە پارێزگاکا چڕەکانی تر بریتین لە چانگژی، داتۆنگ، دوای ویلایەتی جین، شانسی بوونی ھەبووە لە سەردەمی بەھار و پایز

شانسی مانای "ڕۆژھەڵاتی چیاکان ئەدات" سەرچاوەیەکە بۆ شوێنە پێشووترەکەی لە ڕۆژھەڵات چیاکانی تیاھانگ، شانسی سنووردارە لەگەڵ ھێبێی بۆ ڕۆژھەڵات، ھێنان بۆ باشوور، شێنسی بۆ رۆژاوا، ناوەوەی مەنگۆلیا بۆ باکوور

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:پارێزگاکانی کۆماری گەلی چین
پۆل:شانسی
پارێزگای زیلی

**زیلی** وەک چیلی ئەخوێنرێتەوە، ناوچەیەکە ئەکەوێتە بەشی باکووری چین لە سەدەی ١٤ی زایینی (ئیمپراتۆریەتی مینگ) تا ١٩١١، دواتر ناوچەکە ھەڵوەشێنرایەوە و کرایە پارێزگا و ناوی لێنرا ھێبێی لە ١٩٢٨

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:بەشە بەڕێوەبەرایەتییەکانی دێرینی چین
پۆل:ناوچە و ویلایەتە ھەڵوەشێنراوەکان لە ١٩٢٨
پۆل:ناوچەکانی کۆماری گەلی چین (١٩١٢-١٩٤٩)
پارێزگای جی

[وێنۆک|250x250پیکسڵ|نەخشەیەک پارێزگاکانی چین نیشان ئەدات لە سەردەمی [سێ شانشینەکە ( لە ئیمپراتۆریەتی ھان ١٨٩ی زایینی)]]
**پارێزگای جی** ھەروەھا لە چینی وەک: جیژۆو ناسراوە، یەکێکە لە ٩ پارێزگا دێڕینەکەی چین، کە لە دەقە مێژوویە چینیەکان ناوی تۆمارکراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:پارێزگاکانی چینی دێرین
پۆل:پارێزگاکانی ئیمپراتۆریەتیی ھان
ھێبێی

ھێبێی پارێزگایەکی قەراخ دەریایی کۆماری گەلی چینە، بەشێکە لە ناوچەی باکووری چین، پارێزگایە مۆدێرنەکەی لە ١٩١١ دامەزرابوو وەکوو پارێزگای زیلی، پایتەخت و گەورەترین شاری بریتیە لە ( شی-جیا-ژوانگ).

پارێزگاکە یەکێکە لە ناوچەکانی چین کە گەشە بە دانیشتووانی بدات، لە سەردەمی بەھار و پایز و شەڕی ویلایەتەکان لەلایەن ویلایەتی یان و ژاۆ وە فەرمانڕەوایەتی ئەکرا، وە بۆ ماوەیەکی زۆر سنووردار بوو لەگەل شارستانیەتی ژۆنگیوان. لە وەتەی پەکین دەورەی ناوچەکان دەدات کە بە زۆری وەک پایتەخت دەست نیشان ئەکرێت، ئەم ناوچەیە ڕۆلێکی گرنگی ھەبووە لە پاراستن لە وەتەی ئیمپراتۆریەتی جینەوە،

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:پارێزگاکانی کۆماری گەلی چین
پاشا ژاوۆسیانگی چین

**پاشا ژاوۆسیانگی چین** ( بە چینی:秦昭襄王) یان پاشا ژاوۆی چین (秦昭王)، ناوی کەسی ینگ جی (بە چینی:嬴稷) پاشای ویلایەتی چین بوو لە ٣٠٦ تا ٢٥١ پێش زایین، کوڕی پاشا ھویی وێن بوو، برا بچووکی پاشا وو بوو

پاشا ژاوۆ بۆ ماوەی ٥٧ ساڵ فەرمانرەوایی ویلایەتی چینی کرد، و رۆلێکی کاریگەری ھەبوو لە ستراتیژی سەربازی و فراوان کردنی ویلایەتەکە لە سەردەمی خۆیدا، دەستی بەسەر پایتەختی ویلایەتی چوو گرت بەمەش بووە کۆتایی ویلایەتی چوو لە ٢٧٨ی پێش زایین، و دەستی بەسەر سیرۆنگی ویلایەتی ییچو گرت و بە شێوەیەکی دڕندانە ٤٥٠ ھەزار سەربازی ویلایەتی ژاوۆی لەناوبرد لە چانگچینگ لە ٢٦٠ی پێش زایین، و دەستی بەسەر ڕۆژھەڵاتی ژۆو گرت لە ٢٥٦ی پێش زایین ئەم دەستبەسەر داگرتنە شەرەنگێزیانە ھێزی ویلایەتەکانی تری لاواز دەکرد و ڕێگای خۆش ئەکرد بۆ ئەوەی ویلایەتی چین بتوانێت تەواوی چین یەکبخاتەوە کە دواتر لەلایەن نەوەکیەوە (ینگ ژێنگ) کارەکە تەواو دەکرێ.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٤می پێش زایین
پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)
پاشا سیاوۆ وێنی چین

سیاوۆ وێنی چین فەرمانرەوای ویلایەتی چین بوو نەوەکەی ینگ ژێنگ ئیمپراتۆری دواتری چینە. ھەرچۆنێک بێت زانیارییەکی گونجاو نییە لەسەر پاشا سیاوۆوێن بۆ ماوەی یەکساڵ فەرمانرەوایەتی ویلایەتی چینی کردووە، و دوای سێ ڕۆژ لە تاج لەسەر نانی کۆچی دوایی دەکات. زۆر بیردۆز ھەیە لەسەر کەمی ماوەکەی بۆ فەرمانرەوایی نزیکترینیان بریتییە لەوەی پاشا سیاوۆ تەمەنی زۆر بوو کاتێک چووە سەر تەخت، چونکە باوکی بۆ ماوەی پەنجا ساڵ فەرمانرەوایی کردبوو.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین
پۆل:پاشا چینییەکان
پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)
پاشا ژوانگ سیانگی چین

**پاشا ژوانگ سیانگی چین** ناوی کەسی: **یی رێن** یان **زی چوو**، فەرمانرەوایەکی ویلایەتی چین بوو لە سەدەی سێیەمی پێش زاین لە سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان لە مێژووی دێرینی چین.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین
پۆل:پاشا چینییەکان
پۆل:چین شی ھوانگ
پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)
فو سوو

فوسو  (مردن ٢١٠ی پێش زاین) کوڕە گەورە و جێنشینی ئیمپراتۆر چین شی ھوانگ بوو بۆ سەر تەختی شاھانەی ئیمپراتۆریەتی چین، بەڵام لەلایەن ژائۆ گائۆ لەناوبرا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:سیاسەتمەدارەکانی سیانیانگ
پۆل:مردووانی ٢١٠ی پ.ز
پۆل:چین شی ھوانگ
چین ئاڕ شی

چین ئاڕ شی (بە چینی: نەوەی دووەمی چین) کوڕی ئیمپراتۆر چین شی ھوانگ و دووەم ئیمپراتۆری ئیمپراتۆریەتی چین بوو، لە ٢١٠ تا ٢٠٧ی پێش زاین فەرمانرەوایی کرد.

## چوونە سەر تەختی شاھانە: دووەم ئیمپراتۆر
یەکەم ئیمپراتۆر چین شی بوو کە لە یەکێک لە گەشتەکانی بۆ ڕۆژھەڵاتی چین کۆچی دوایی کرد لە ١٠ی ئەیلولی ٢١٠ی پێش زاین لە کۆشکی شاچیو، کاتی ئاگادارکردنەوەی مردنی بە نھێنی مایەوە تا ئەوکاتەی دوای دوو مانگ یاوەرەکانی ئیمپراتۆر لە گەشتەکە گەڕانەوە بۆ پایتەخت، ھەرچۆنێک بێت ھوھای، ژاۆ گاۆ، ئاگاداری مردنی ئیمپراتۆر بوون و خەریکی نەخشە و پلان بوون.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ئیمپراتۆریەتی چین
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین
پۆل:چین شی ھوانگ
ژاوۆ گاوۆ

ژ**اۆ گاۆ** (مردن ٢٠٧ی پێش زاین) سیاسەتوانێکی چینی بوو، لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی چین کاربدەستێکی حکومەت بوو لە مێژووی دێرینی چین، بە شێوەیەکی فەرمی (خەسێنراو) بوو وەک یەکێک لە نزیکترین کەس بۆ ھەر ٣ ئیمپراتۆر خزمەتی کردبوو. وەک ئیپمراتۆر (چین شی، چین ئاڕ، زی ینگ) وە وەک کەسێک کە رۆلی سەرەکی ھەبووە لە کەوتنی ئیمپراتۆریەت ناسراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٣ی پێش زایین
پۆل:شالیارە چینیەکان
پۆل:خەسێنراوە چینیەکان
پۆل:فۆلکلۆری چینی
پۆل:چین شی ھوانگ
پۆل:چانسلەرە چینییەکان
جێنشین

**جێنشین** یان **جێگرەوە** کەسێکە کە یەکەم کەسە بۆ چوونە سەر تەخت وە پێگەکەی جێگیرە و لاناچێت بە لەدایکبوونی کەسێکی تری.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:پاشایەتی
زی ینگی چین

**زی ینگی چین** (بە چینی:秦王子嬰 خوێندنەوە: چین وانگ زی-ینگ) سێیەم و کۆتا فەرمانرەوای ئیمپراتۆریەتی چین بوو کە فەرمانرەوای لەسەر ئیمپراتۆریەتی پارچە پارچە بووی چین کرد بۆ ماوەی ٤٦ ڕۆژ لە ناوەراستی تشرینی یەکەم تا سەرەتای کانونی یەکەمی ٢٠٧ی پێش زاین، بەگوێرەی ھەنێک سەرچاوە ئەو وەک **ئیمپراتۆر شانگی چین** (秦殤帝) ئاماژەی پێدەکرا، ئەمە جگە لەوەی ئیمپراتۆریەتی چین بەرەو لەناو چوون دەچوو و ، ئیتر ھیچ فەرمانرەوایەک نازناوی دوای مردنی پێ نەدەبەخشرا

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین
پۆل:چین شی ھوانگ
ژاوۆ چوی

**ژاوۆ چوی** ناوی دوای مردن: ژاوۆ چێنگزی (بە چینی:趙成子; ،چێنگزی ژاوۆ) سەرۆکی ھۆزی ژاوۆ بوو لە نێوان ٦٣٦ تا ٦٢٢ی پێش زایین، لە سەردەمی بەھار و پایز.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی ژاوۆ
پۆل:خەڵکی چینی لە سەدەی حەوتەمی پێش زایین
پۆل:جین (ویلایەتێکی چین)
پۆل:خانەدانیی ئیمپراتۆریەتیی ھان
پۆل:ژاوۆ (ویلایەت)
ژاوۆ دون (بەھار و پایز)

**ژاوۆ دون** (بە چینی:趙盾 خوێندنەوە: ژاوۆ دون) ناوی دوای مردن: ژاوۆ سوانزی (بە چینی:趙宣子; سوانزیی ژاوۆ) خانەدان و وەزیری ویلایەتی جین بوو، کوڕی ژاوۆ چوی بوو، پێشرەوی ھۆزی ژاوۆی دەکرد لە ٦٢١ تا ٦٠١ی پێش زایین.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی ژاوۆ
پۆل:ژاوۆ (ویلایەت)
پۆل:خانەدانیی ئیمپراتۆریەتیی ھان
پۆل:ژۆنگجوانجیانگەکانی ویلایەتی جین
وەرزش لە ژاپۆن

وێنۆک
**وەرزش لە ژاپۆن** بەشێکی بەرچاوە لە کەلتووری خەڵکی ژاپۆن. ھەردوو وەرزشی نەریتی ژاپۆنییەکان وەک سومۆ و ھونەری جەنگی ھەروەھا وەرزشییە گشتییەکانی وەک یاری بەیسبۆڵ و تۆپی پێ لەم وڵاتەدا بە شێوەیەکی بەرچاو ئەنجام دەدرێن. خولی بەیسبۆڵی یەکێکە لە گەورەترین پێشبڕکێی وەرزشییەکانی ژاپۆن ژمارەیەکی زۆر بینەری ھەیە. ھەروەھا ھونەری جەنگی وەک جودۆ و کاراتێ بە ھەمان شێوە ژمارەیەکی زۆر تەماشاکەری ھەیە.

## سەرچاوەکان
Sport in Japan

پۆل:کۆمەڵگای ژاپۆن
پۆل:وەرزشی ژاپۆن
ھان جوێ

**ھان جوێ** (بە چینی:韓厥) ناوی دوای مردن: ھان سیانزی (بە چینی:韓獻子; خوێندنەوە: ھان سیانزی) پێنجەم سەرکردەی ھان بوو، وە سیاسەتوان و ژەنەڕالی ویلایەتی جین بوو. 

باوکی ھان جوێ لە تەمەنێکی زوو کۆچی دوایی کرد و لەلایەن لۆرد دون (赵盾) ھەڵگیرایەوە، کە وەزیرێکی جین بوو، و دواتر ھان جوێ بووبە وەزیری جەنگ (司马) ویلایەتەکە بە پێشنیاری ژاۆ دون

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی ھان
پۆل:خانەدانیی ئیمپراتۆریەتیی ھان
پۆل:ژۆنگجوانجیانگەکانی ویلایەتی جین
ژاوۆ شوۆ

**ژاوۆ شوۆ** (؛ خوێندنەوە: ژاوۆ شوۆ) ناوی دوای مردن ژاوۆ ژوانگزی (بە چینی:趙莊子؛ ژوانگزیی ژاوۆ) لۆردێکی ویلایەتی جی بوو؛ و سەرۆکی ھۆزی ژاوۆ بوو.

## ژیان
ھەرچۆنێ بێت لە ٥٨٣ی پێش زایین دووک جینگ ھێرشی کردە سەر ویلایەتی ژائۆ بەمەش ھەردوو برای ژاوۆ دون مردن، ھەرچۆنێک بێت ھان جوێ خەمبار بوو بە کەوتن و ھەڵوەشانەوەی ژاوۆ، دواتر گفتوگۆی لەگەل دووک جینگ کرد کە سوانزی بە دڵسۆزانە خزمەتی ویلایەتی جینی کردووە، ئەمەش بووە یارمەتی و ڕێگر لە کەوتنی ژاوۆ و ژاوۆ وو بە یارمەتی ھان جوێ چووە سەر تەختی شاھانەی ژاوۆ.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی ژاۆۆ
پۆل:ژاۆۆ (ویلایەت)
پۆل:خانەدانیی ئیمپراتۆریەتیی ھان
پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی ژاوۆ
پۆل:ژاوۆ (ویلایەت)
ھوارانگ (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

***ھوارانگ*** (، بە ھانجا: 花郞) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوورە و پارک سیۆ جون، گۆ ئارا و پارک ھیونگ-سیک بەشدارییان تێدا کردووە. باس لە گرووپێکی ھەڵبژاردەی گەنج دەکات بە ناوی «ھوارانگ»، کە لەناو ئاژاوە و پشێویی شانشینی شیلا (٥٧ پێش زایین-٩٣٥ زایینی) سۆز و ھاوڕێیەتی و خۆشەویستی خۆیان دەدۆزنەوە. زنجیرەکە لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ەوە تا ٢١ی شوباتی ٢٠١٧، ھەموو ڕۆژانی دووشەممە و سێشەممە کاتژمێر ٢٢:٠٠ (KST) لە (KBS2) پەخش کراوە.

## خەڵات و پاڵێوراوەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*  
* 

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠١٦ پەخشکراوە
پۆل:دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی سیستمی پەخشی کۆری
پۆل:زنجیرە تەلەڤزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشور
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوورە کە لە ٢٠١٧ کۆتایی دێت
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشوور
ژاوۆ وو

**ژاوۆ وو** (بە چینی:趙武 خوێندنەوە: ژاوۆ وو) ناوی دوای مردن: ژاوۆ وێنزی (بە چینی:趙文子; خوێندنەوە: ژاوۆ وێنزی، وێنزیی ژاوۆ) تاقە کوڕی ژاوۆ شوۆ لۆردی ھۆزی ژاوۆی سەربە ویلایەتی جین لە سەردەمی بەھار و پایزی مێژووی دێرینی چین

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:خانەدانیی ئیمپراتۆریەتیی ھان
پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی ژاوۆ
پۆل:ژاوۆ (ویلایەت)
پۆل:ژۆنگجوانجیانگەکانی ویلایەتی جین
ژۆنگجونجیانگ

**ژۆنگجونجیانگ** (بە چینی:中軍將) پلەیەکی سەرکردەی سەربازی یان سەرۆک وەزیران بوو لە ویلایەتی جین لە مێژووی دێرینی چین، وشەی «ژۆنگجونجیانگ» بە واتای «ژەنەڕالی ناوەندی سووپا» لەدوای ژاۆ دون پلەکە فراوانتر بوو بە شێوەیەک کە خاوەنی پلەکە ئەبووبە نوێنەری جین.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:جین (ویلایەتێکی چین)
دابەشبوونی جین

**دابەشبوونی جین** (بە چینی سادەکراو:三家分晋;  چینی دێرین: 三家分晉;  خوێندنەوە سانجیا فێن جین، «سێ خێزانە دابەشبووەکەی جین») ئاماژەیە بۆ خێزانەکانی ویلایەتی جین لە سەردەمی بەھار و پایز و شەڕی ویلاتەکان، کە جین دابەشبوو بۆ سێ ویلایەت (ھان، ژاۆ، وێی)

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:جین (ویلایەتێکی چین)
پۆل:ویلایەتی ھان
ژی یاوۆ

ژی یائۆ (بە چینی:知瑤)) سون یائۆ (بە چینی:荀瑤) یان ژی بۆ یائۆ (بە چینی:知伯瑤) ناوی دوای مردن: ژی زیانگزی (بە چینی:知襄子) فەرمانرەوای ھۆزی ژی بوو، ھۆزی ژی سەربە ویلایەتی جین لەسەردەمی بەھار و پایز ژی یاۆ دواین ژۆنگجونجیانگی ویلایەتی جین بوو، 

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:خانەدانیی ئیمپراتۆریەتیی ھان
پۆل:ژۆنگجوانجیانگەکانی ویلایەتی جین
ژاوۆ وسوو

**ژاوۆ وسوو** (بە چینی:趙毋卹 ) ناوی دوای ردن: سیانگزی (襄子) سەرۆکی ھۆزی ژاوۆی سەربە ویلایەتی جین بوو لە سەردەمی بەھار و پایز.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی ژاوۆ
پۆل:ژاوۆ (ویلایەت)
پۆل:خانەدانیی ئیمپراتۆریەتیی ھان
پۆل:مردووانی ٤٢٥ی پ.ز
مارکویس سیانی ژاوۆ

**سیانی ژاوۆ** (بە چینی سادەکراو: 赵献侯 چینی دێرین: 趙獻侯; خوێندنەوە: ژاوۆ سیان ھۆو) یان ژاوۆ سیانزی، سەرۆکی ویلایەتی ژاوۆ بوو لە سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان (٤٧٥ تا ٢٢٠ی پێش زایین) لە مێژووی دێرینی چین.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی ژاوۆ
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٥می پێش زایین
پۆل:خانەدانیی ئیمپراتۆریەتیی ھان
پۆل:ژاوۆ (ویلایەت)
مارکویس لیێی ژاوۆ

**مارکویس لی ێی ژاۆ** (بە چینی سادەکراو: 赵烈侯;  چینی دێرین: 趙烈侯; خوێندنەوە: ژاۆ لیێ ھۆو) فەرمانرەوای ویلایەتی ژاۆ بوو لە سەردەمی شەری ویلایەتەکان (٤٧٥ تا ٢٢٠ی پێش زایین) لە مێژووی دێرینی چین.

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی ژاوۆ
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٥می پێش زایین
پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر
پۆل:خانەدانیی ئیمپراتۆریەتیی ھان
پۆل:ژاوۆ (ویلایەت)
مارکویس سوی ژاوۆ

**مارکویس سووی ژاوۆ** (بە چینی:趙肅侯) فەرمانرەوای ویلایەتی ژاوۆ بوو لەە سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی ژاوۆ
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٤می پێش زایین
پۆل:خانەدانیی ئیمپراتۆریەتیی ھان
پۆل:ژاوۆ (ویلایەت)
فڕۆکەخانەی ئاغاجاری

**فڕۆکەخانەی ئاغاجاری** فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە شاری ئۆمێدییە، پارێزگای خووزستان، ئیران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
فێری فاندم

وێنۆک|210x210پیکسڵ|دیمەنی ئەنترۆپۆمۆرفی (ڕێوی مێ) کە کارەکتەرێکی ئاسایی فێرییە.
**فێری فاندم** () کلتورێکی باوە کە خەڵک ئارەزوو لە کەسایەتی ئاژەڵی ئەنترۆپۆمۆرفی دەکەن لەگەڵ کەسایەتی و تایبەتمەندی مرۆڤ نموونەی تایبەتمەندییە ئەنترۆپۆمۆرفییەکان نیشانەی ئاگایی مرۆڤ و دەموچاو و قسە و ڕۆیشتن لەسەر دوو پێ و لەبەرکردنی ئەو جۆرە جلانە. ھەروەھا دەستەواژەی فێری فاندم بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بە کۆمەڵی ئەو کەسانەی کە لەسەر ئینتەرنێت و لە کۆنفرانسییەکانی فێری کۆدەبنەوە. 

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:چەشنەکانی کۆمەڵ
پۆل:ئاژەڵە مرۆڤدۆستەکان
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی لارستان

**فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی لارستان** فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری لار، پارێزگای فارس، ئیران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
مارکویس چێنگی ژاوۆ

**مارکویس چێنگی ژاوۆ** فەرمانرەوایەکی ویلایەتی ژۆو بوو لە سەردەمی شەری ویلایەتەکان لە مێژووی دێرینی چین (٤٧٥ تا ٢٢٠ی پێش زایین)

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی ژاوۆ
پۆل:خانەدانیی ئیمپراتۆریەتیی ھان
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٤می پێش زایین
پۆل:ژاوۆ (ویلایەت)
فڕۆکەخانەی کۆنارەک

**فڕۆکەخانەی چابەھار/کۆنارەک** فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە شاری کۆنارەک، پارێزگای سیستان و بەلۆچستان، ئیران. ئەم فڕۆکەخانەیە لە دووری ٥٠ کیلۆمەتری چابەھار ھەڵکەوتووە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
فڕۆکەخانەی جیرۆفت

**فڕۆکەخانەی جیرۆفت** فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە شاری جیرۆفت، پارێزگای کرمان، ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی_ئێران
فڕۆکەخانەی بەم

**فڕۆکەخانەی بەم** فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە شاری بەم، پارێزگای کرمان، ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی_ئێران
فڕۆکەخانەی جەھروم

**فڕۆکەخانەی جەھروم** یەکێک لە کۆنترین فڕۆکەخانەکانی ئێرانە کە دەکەوێتە شاری جەھروم، پارێزگای فارس، ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی_ئێران
پۆل:پارێزگای فارس
فڕۆکەخانەی زەرقان

**فڕۆکەخانەی زەرقان** فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە شاری زەرقان، پارێزگای فارس، ئێران. ئەم فڕۆکەخانەیە لە ٢٥ کیلۆمەتری شیراز ھەڵکەوتووە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی_ئێران
فڕۆکەخانەی ئابادە

**فڕۆکەخانەی ئابادە** فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە ٢٠ کیلۆمەتری باشووری شاری ئابادە، پارێزگای فارس، ئیران کە ئێستا سازکردنەکەی تەواو نەبووە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
عەلی عەدنان

**عەلی عەدنان** (؛ لەدایکبووی ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٣ لە بەغدا، عێراق) یاریزانێکی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراقە. وەک یاریزانی چەپ لە ھێڵی بەرگری یاری دەکات. عەلی یەکێکە لە براوەکانی باشترین یاریزانی لاوی ئاسیاییی ساڵی ٢٠١٣ لە جامی لاوانی ئاسیا

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە تورکیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی عێراقی
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣
پۆل:یاریزانە دیاریکراوەکانی ئێم ئێڵ ئێس
فڕۆکەخانەی گەچساران

**فڕۆکەخانەی گەچساران** فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە شاری دووگۆنبەدان، پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد، ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی_ئێران
جۆرج پۆلیا

**جۆرج پۆلیا** (لەدایکبووی ١٣ی کانوونی یەکەمی ١٨٨٧ – ٧ی ئەیلوولی ١٩٨٥) ماتماتیکزانێکی مەجارستانی-ئەمریکی بوو.

## ژیان و کار
جۆرج پۆلیا بە ڕەچەڵەک جولەکە بوو و لە بووداپێست لە ھەنگاریا لە دایک بووە.

لە ساڵی ١٩١٤ تا ١٩٤٠ مامۆستای ماتماتیک بوو لە زانکۆی تەکنەلۆژیای زوریخ لە سویسرا و لە ساڵی ١٩٤٠ تا ١٩٥٣ لە زانکۆی ستانفۆرد، باقی ژیانیشی مامۆستای زانکۆ بوو لە زانکۆی ستانفۆرد.

جۆرج پۆلیا لە بوارە جۆراوجۆرەکانی ماتماتیکدا کاری کردووە، لەوانە زنجیرەکان، تیۆریی ژمارەکان، شیکاریی ماتماتیکی، ئەندازە، جەبر و …

بەرەو کۆتایی ژیانی ھەوڵێکی زۆری دا تا ئەو ڕێکارانەی خەڵک بەکاری دەھێنێت بۆ شیکاریی کێشەکان و چۆنییەتی فێرکردنی شیکاریی کێشەکان وەسف بکات. لە کتێبی چۆن کێشەکە شی بکەینەوە، مامەڵە لەگەڵ میتۆدەکانی فێرکردنی ماتماتیک و شیکاریی کێشەکاندا دەکات.

لە ساڵی ١٩٧٦ەوە خەڵاتێک بەناوی جۆرج پۆلیا دەبەخشرا بە نووسەری ئەو وتارە ھەڵبژێردراوانەی لە گۆڤاری The College Mathematics Journal بڵاو دەبوویەوە.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ماتماتیکزانانی سویسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧
پۆل:مردووانی ١٩٨٥
پۆل:جووە مەجارییەکان
پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ھەنگاری-جولەکە
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
ھایپۆگۆنادیزم

**ھایپۆگۆنادیزم** بە واتای کەمبوونەوە یان نەمانی چالاکی ئەندامی بەرھەمھێنەر دێت، لە پیاوان گون و لە ئافرەتان ھێلکەدان، ئەندرۆجینی نزم (نمونە تێستۆستیرۆنی نزم ئاماژەیە بۆ ھایپۆئەندرۆگینیزم، وە ئێسترۆجینی نزم (نمونە ئێسترادیۆل) ئاماژەیە بۆ ھایپۆئێسترۆگینیزم.

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:پزیشکیی ژنان
پۆل:ئەندامی بەرھەمھێنەر لە مێیە
پۆل:کێشەکانی کۆئەندامی زاوزێی نێر
پۆل:کێشەکانی سووڕی مانگانە
پۆل:دەرھێنەری ھۆرمۆنی-گۆنادۆترۆپین و گۆنادۆترۆپینەکان
پۆل:کێشە پەیوەندیدارە تەندروستییەکانی ژنان
تەپۆڵکە

وێنۆک

**تەپۆڵکە** لە زەوی، سەرێکی ھەڵکەنراوە، خۆڵ، چەو، لم، لە بەرد و پارچە بەردی گەورە، زۆربەی تەپۆڵەکەکانی زەوی لە جۆری بان یان چیاکانن.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:تەپۆڵکەکان
چانگچون

وێنۆک
**چانگچون** (بە چینی:长春)  پایتەختی یەکێکە لە گەورەترین شارەکانی جیلینی سەربە کۆماری گەلی چین. بە ڕێژەی دانیشتووانی ٧ ملیۆن و ٦٧٤ ھەزار کەس. ناوی شارەکە بە مانای "بەھاری درێژ" دەھات لەنێوان ساڵانی ١٩٣٢ تا ١٩٤٥.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:شارەکان لە جیلین
پۆل:ناوەندی پارێزگاکانی چین
پۆل:پایتەختە پارێزگاکانی چین
پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان
ویلایەتی بێی

**ویلایەتی بێی** (بە چینی:邶國، خوێندنەوە: بێی گوۆ) ویلایەتێکی دێرینی سەربە ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو لە سەردەمی سەرەتایی ئیمپراتۆریەتەکە، لە باشوور و ڕۆژھەڵاتی ولاتی تانگینگ بوو (ئەمرۆ: پارێزگای ھێنان)

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو
پۆل:وڵاتی تانگ ین
پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی ھەزارەی یەکەمی پێش زایین لە چین
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین
پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو
ھیپاسوس

**ھیپاسوس** () ماتماتیکزان و فەیلەسووفێکی یۆنانی قوتابخانەی پیتاگۆرسییەکان بوو کە بە دۆزینەوەی ژمارە ناڕێژەیییەکان، بناغەی قوتابخانەی پیتاگۆرسییەکانی لەرزاند، لەبەر ئەوەی، پیتاگۆرسیان ژمارە سروشتییەکانیان بنەمای ھەموو شتێک دادەنا، دەوترێت کە دوای ئەو دۆزینەوەیەی ھیپاسوسیان فڕێ دایە ناو زەریاوە.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ژمارە ناڕێژەیییەکان
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٥ەمی پ.ز
پۆل:ماتماتیکزانە یۆنانییە دێرینەکان
فڕۆکەخانەی ئەبوومووسا

**فڕۆکەخانەی ئەبوومووسا** فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە دوورگەی ئەبوومووسا، پارێزگای ھورمزگان، ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی کیش

**فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی کیش** فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە بەندەری کیش، پارێزگای ھورمزگان، ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەمەدان

**فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەمەدان** فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری ھەمەدان، پارێزگای ھەمەدان، ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
پۆل:ھەمەدان
پارێزگای کووەیت

**پارێزگای کووەیت** () نۆزدەھەمین پارێزگای عێراق بوو کە لە دوای ھێرشی سەر کووەیت لەلایەن حکوومەتی عێراقەوە دامەزرا لە ساڵی ١٩٩٠. یەکێک لە نزیکەکانی سەددام حوسێن، عەلی حەسەن ئەلمەجید پارێزگاری ئەم پارێزگایە بوو.

لەبەر ڕەدکردنەوەی عێراق لە بەجێھێشتنی کووەیت شەڕی کەنداو دەستی پێکرد و لە دوایەدا دەوڵەتی کووەیت لە ٢٨ی شوباتی ١٩٩١ گەڕایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٠
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٩١
پۆل:شەڕی کەنداو
تیۆرمی ئاپۆلۆنیوس

thumb|left|upright=١٫٠| ناوچەی سەوز/شین = ناوچە سوورەکە
[thumb|[تیۆرمی پیتاگۆرس حاڵەتێکی تایبەتی ئەم تیۆرمەیەناوچە سەوزەکە = ناوچە سوورەکە]]

**تیۆرمی ئاپۆلۆنیوس** () تیۆرمێکی ئەندازەیییە کە درێژایی ناوەڕاستەی سێگۆشەیەک بە درێژایی لایەکانی سێگۆشەکە دەبەستێتەوە. بەپێی ئەم تیۆرمە «ئەنجامی کۆکردنەوەی دووجای ھەر دوو لای سێگۆشەیەک، دوو ئەوەندەی ئەنجامی کۆکردنەوەی دووجای نیوەی لای سێیەم و دووجای ناوەڕاستەی لای سێیەمە».

بە دستەواژەیەکی تر، لە سێگۆشەی ABCدا، ئەگەر AD ناوەڕاستەی BC بێت، ئەوا بەپێی ئەم تیۆرمە:

:|AB|^2 + |AC|^2 = 2(|AD|^2+|BD|^2).

ئەم تیۆرمە حاڵەتێکی تایبەتە لە تیۆرمی ئێستوارت. بۆ سێگۆشەیەکی دوولایەکسان کە ، ناوەڕاستەی AD ئەستوونە لەسەر BC و ئەم تیۆرمە لەم حاڵەتەدا، حاڵەتێکی تایبەتە لە تیۆرمی پیتاگۆرس.
ناوی ئەم تیۆرمە، لە ناوی ئاپۆلۆنیوس ماتماتیکزانی یۆنانییەوە وەرگیراوە.
## سەلماندن

بە بەکارھێنانی یاسای کۆساینەکان تیۆرمی ئاپۆلۆنیوس بەم شێوەیە دەسەلمێنرێت.

وا دابنێ a, b, c درێژایی سێ لای سێگۆشەیەکی دڵخواز بێت، درێژایی ناوەڕاستەی لای a بە d دیاری دەکەین.
وا دابنێ m درێژایی پارچەھێڵی a بێت، کە بەم ناوەڕاستەی  پێیدا تێدەپەڕێت، دروست بووە کەوایە m  نیوەی a دەبێت. ئەگەر ئەو دوو گۆشەی لەنێوان دوو پارەھێڵی a و d دروست دەبێت ھێما بکرێت بە \theta و \theta'، ئەوا \theta' تەواوکەری \theta و ئەم پەیوەندییە cos(\theta')=-cos(\theta) پاسادانە.

بەپێی یاسای کۆساینەکان بۆ دوو گۆشەی \theta و \theta':

:
\begin{align}
b^2 &= m^2 + d^2 - 2dm\cos\theta \\
c^2 &= m^2 + d^2 - 2dm\cos\theta' \\
&= m^2 + d^2 + 2dm\cos\theta.\, \end{align}


لە ئەنجامی کۆکردنەوەی پەیوەندی یەکەم و سێھەم، ئەوا

:b^2 + c^2 = 2(m^2 + d^2)

## ئەمانەش ببینە
* تیۆرمی پیتاگۆرس
* تیۆرمی ئێستوارت
## سەرچاوەکان

* 
## بەستەرە دەرەکییەکان
*
*David B. Surowski: ''Advanced High-School Mathematics'' . p.&nbsp;27

پۆل:ئەندازەی ئیقلیدسی
ڕام ناس کۆڤیند

**ڕام ناس کۆڤیند** (لە دایکبووی ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٥) سیاسەتوان و ١٤م سەرۆکی ھیندستانە، و سەرۆکی ئێستای ھیندستانە. پێش سەرۆکایەتی وەک ٢٦مین دادوەری بیھار خزمەتی کردووە لە ٢٠١٥ تا ٢٠١٧، و ئەندامی پەرلەمان بووە لە ١٩٩٤ تا ٢٠٠٦، پێشووتر وەک سیاسەتوانێک، پارێزەر بووە بۆ ماوەی ١٦ ساڵ کە لە دادگای باڵای دەلھی و دادگای ڕەھای ھیندستان کاری کردووە تا ١٩٩٣

## ژیانی سەرەتایی
لە ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٥ ڕام ناس لە مایکو لال و کالاواتیی گوندی (Paraunkh)ی سەربە کانپور دێھات شارۆچکەی سەربە ئوتار پرادیش، ڕام ناس خاوەنی دوو خوشک و پێنج برا بووە، باوکی فرۆشگایەکی بەڕێوەبردووە، دایکی ژنی ماڵەوە بووە، تەمەنی پێنج ساڵان بووە کاتێک دایکی کۆچی دوایی کردووە لە کاتی ئاگرکەوتنەوەیەک، دوای دەرچوونی لە قوتابخانەی سەرەتای پێویست بوو ھەموو ڕۆژێک ٨ کیلۆمەتر ببرێت بۆ ئەوەی بچێتە قوتابخانەی ناوەندی، وەک چۆن ھیچ کەسێک لە گوندەکە ئامێری گواستنەوەی نەبووە، ھەرچۆنێک بێت دواتر بڕوانامەی بەکالۆریۆس لە بازرگانی دەھێنێت، و بەکالۆریۆس لە یاسا دەھێنێت لە کۆلێژی داڤ (کە پەیوەندیدارە لەگەڵ زانکۆی کانپور

## پیشە
### پارێزەر
دوای دەرچوونی لە کۆلێژی یاسایی داڤ، کانپور، کۆڤیند دەچێتە دەلھی بۆ تاقیکردنەوەی شارستانی، لە تاقیکردنەوە دەردەچێت بەلأم ناتوانێیت بچێتە پاڵیان چونکە نمرەی پێویستی نەبوو، دواتر دەست بە کاری یاسایی دەکات

لە ١٩٧١ کۆڤیند وەک پارێزەرێک خۆی تۆماردەکات لە ئەنجومەنی دەلھی، کۆڤیند پارێزەری حکوومەت بوو لە دادگای باڵای دەلھی لە ١٩٧٧ تا ١٩٧٩، ھەروەھا وەک یاریدەدەری سەرۆک وەزیری ھیندستان (مۆراجی دێسای) کاری کردووە لە نێوان ساڵانی ١٩٧٧ و ١٩٧٨، لە ١٩٧٨ بووبە پارێزەری سەر تۆمارگە لە دادگای ڕەھای ھیندستان

### دەستکردن بە پیشەی سیاسی
لە ١٩٩١ چووە پاڵ پارتی بارتیا جاناتا، دواتر دەبێتە سەرۆکی پارتەکە لە ١٩٩٨ تا ٢٠٠٢ دواتر وەک وتەبێژی نیشتمانی لە پارتەکەی کاری کردووە،

### سەرۆکایەتی
لە ١٤ی تەممووزی ٢٠١٧ بووبە ١٤م سەرۆکی ھیندستان.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:زیندووان
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ھیندستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
کلاوس یۆھانس

**کلاوس یۆھانس** (لەدایکبووی ١٣ی حوزەیرانی ١٩٥٩) سیاسەتوانێکی ڕۆمانییە کە وەک پێنجەمین سەرۆک کۆماری ڕۆمانیا خزمەتی کردووە. ئەو لە ساڵی ٢٠١٤دا بووبە پێشرەوی پارتی نیشتمانیی لیبرالی (PNL).

لە ٢٠٠٠ یۆھانس وەک پارێزگاری شاری سیبیو دەستنیشان کرا کە نوێنەری دیموکراتییەتی ئەڵمانییەکان بوو لە ڕۆمانیا، ھەرچۆنێک بێت پێشوو تر قسەکەرانی ئەڵمانی لە شاری سیبیو بووبە کەمینە، یۆھانس براوەیەکی سوپرایز بەخش بوو کە دووبارە ھەڵبژێدرایەوە لە ٢٠٠٤، ٢٠٠٨، ٢٠١٢، لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩، بۆ چوار گرووپی سیاسی لە پەرلەمان، جگە لە پارتی دیموکراتی لیبرالی (PDL)، سەرۆکی پێشووی ئەوسا ترایان یۆھانسی وەک کاندیدی پۆستی سەرۆک وەزیرانی ڕۆمانیا پێشنیار کرد، ھەرچۆنێک بێت دوای چەن دژایەتییەک لە ھەمان ساڵ کاندید کرا بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران، لەلایەن پارتەکانی لیبرالی نیشتمانی، پارتی کۆمەڵایەتی دیموکراتی.

## سەرۆک وەزیران
لە ٢١ی تشرینی یەکەم لە پەرلەمان بەھەبوونی ٢٥٢ دەنگی بەڵێ، (پارتەکانی PSD, PNL, UDMR, گرووپەکانی تریش) و بە ھەبوونی ٢ دەنگی نەخێر داوا لە سەرۆک کرا کە یۆھانس وەک سەرۆک وەزیرانی ڕۆمانیا دەست نیشان بکات.

## سەرۆکایەتی
لە ١١ی ئابی ٢٠١٤ یۆھانس وەک کاندید بۆ پۆستی سەرۆکایەتی لە تشرینی دووەم ھەڵبژاردرا، لەیەکەم خولی سەرۆکایەتی %٣٠٫٣٧ی دەنگەکانی بەدەست ھێنا لە کۆتا و دووەم خول بە ھەبوونی %٥٤٬٤٣ دەنگ وەک سەرۆکی ڕۆمانیا ھەڵبژێردرا. لە ٢١ کانوونی یەکەم یۆھانس وەک سەرۆکی ڕۆمانیا دەست بەکاربوو، و ئامانجی خستە سەر جەنگان دژی گەندەڵی و بەرەو پێشبردنی سیستەمی دادپەروەری لە ڕۆمانیا

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
پۆل:کاندیدکراوەکان بۆ سەرۆکایەتی ڕۆمانیا
پۆل:شارەوانەکانی شارەکانی ڕۆمانیا
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ڕۆمانیا
پۆل:خەڵکی ڕۆمانی بە ڕەگەز ئەڵمانی
ئەلێکسەندەر ڤان دیر بێلێن

وێنۆک
**ئەلێکسەندەر ڤان دیر بێلێن** (لەدایکبووی ١٨ی کانوونی دووەمی ١٩٤٤) سەرۆکی ئێستای نەمسا، پێشوو تر وەک پرۆفیسۆری ئابووریزانی لە زانکۆی ڤیەنا خزمەتی کردووە، دوای کاری سیاسەتوانی وەک وتەبوێژی پارتی سەوزی نەمسا خزمەتی کردووە

لە نێوان نەمسا و ڕووسیا و ئیتسۆنیا لەدایکبووە، کە باوانی ئەلێکسەندەر پەنابەربوون، دوواتر بوونە ھاونیشتمانی نەمسا لە ١٩٥٨، ئەلێکسەندەر وەک ئەندامی ئەنجومەنی نیشتمانی نوێنەرایەتی پارتی سەوزی دەکرد لە ساڵانی ١٩٩٤ تا ٢٠١٢، لە ھەلبژاردنی سەرۆکایەتی نەمسا لە ٢٠١٦ وەک کاندیدی پاڵێوراو ھەڵبژێردرا، بە بردنەوەی %٥٤ی دەنگ لە پەرلەمان لە ٤ی کانونی یەکەمی ٢٠١٦ کاندیدی سەرۆکایەتی بردەوە.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
*

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی نەمسا
پۆل:ئابوورزانانی سەدەی ٢٠ەم
لۆکی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

وێنۆک|180px
***لۆکی*** زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە، لەلایەن مایکڵ واڵدرۆن بۆ ماڵپەڕی دیزنی پڵەس لەسەر کەسایەتییەکی مارڤڵ کۆمیکس بە ھەمان ناوەوە دروستکراوە. زنجیرەکە دەکەوێتە جیھانی سینەماییی مارڤڵەوە (MCU) و ھاوبەشی ناوەڕۆک لەگەڵ زنجیرە فیلمەکاندا دەکات و دوای ڕووداوەکانی فیلمی تۆڵەستێنەکان: کۆتایی یارییەکە (۲۰۱۹) شوێن دەگرێت، کە لەبەرگیراوەیەکی لۆکی ھێڵێکی کاتی نوێ دروست دەکات. زنجیرەکە لە لایەن ستۆدیۆکانی مارڤڵەوە بەرھەمھێنراوە، واڵدرۆن وەک نووسەری سەرەکی خزمەتی کرد، و کەیت ھیرۆن دەرھێنانی بۆ وەرزی یەکەم کردووە.

## بەستەرە دەرەکییەکان

*  at Marvel.com
* 

پۆل:زنجیرە ئەکشنە ئەمریکییەکان
پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی دیزنی+
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی جیھانی سینەمایی ماڕڤڵ
پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان
پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە سووپەرھیرۆییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی
پۆل:جادوو لە تەلەڤیزیۆندا
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠٢١
سیانگ یوو

**سیانگ یوو** (بە چینی:項羽، لەدایکبووی ٢٣٢ی پێش زاین تا ٢٠٢ی پێش زاین (٢٩ تا ٣٠ ساڵ) لۆردێکی چینی سەربە ویلایەتی چوو بوو. دواتر بوو بە فەرمان رەوای ویلایەتەکە،

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین
پۆل:چینییە ئەفسانەییەکان
سیێ یی

**سیێ یی** (بە چینی سادەکراو: 谢毅 چینی دێرین:謝毅 خوێندنەوە:سیێ یی، ٢٣ی تەمموزی ١٩٦٧) ([en] FRSC) کیمیازانێکی چینییە، یەکێکە لە ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکان وە ناسراوی ھەیە لەگەڵ کۆمەڵگای شاھانەیی کیمیازانی پرۆفیسۆر و دکتۆر و بەڕێوەبەرە لە زانکۆی زانست و تەکنۆلۆژیای چین سیێ لە ئاداری ٢٠١٥ براوەی خەڵاتی لۆریال-یونیسکۆ بوو لە ژنان لە زانست

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:زیندووان
پۆل:ژنە زانستخوازەکانی سەدەی ٢١
پۆل:کیمیازانە ژنە چینیەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی سیامێن
پۆل:دەرچووانی زانکۆی زانست و تەکنۆلۆژیا لە چین
ماریا براکیۆ

ماریا پیا براکیۆ دەرمانسازێکی ئیتاڵی بوو کە لێکۆلینیەوەی لە زیندە کیمیایی ئەکرد لە کاریگەری دەرمانەکان لەسەر پلەی خانەیی لێکۆلینەوەی لە تەواوی جیھان کردووە وە لە ٢٠٠٦وە یەکێک لە بەناوبانگترین زانستخوازەکان ھەروەھا بە کارەکانی لە (وەرگرەکانی purinergic) و ناساندنی GPR17 ناسراوە. لە ٢٠١٤ لە ئیتاڵیا خەڵات کرا، بۆ کار و ئەنجامەکانی لە زانست کە بە تاک ئەنجامی دابوو.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦
پۆل:زیندووان
پۆل:ژنە زانستخوازەکانی سەدەی ٢١
پۆل:ژنە زانستخوازەکانی سەدەی ٢٠
ئێن تی ئێف ئێس

**ئێن تی ئێف ئێس** (تەکنۆلۆژیای نوێ بۆ سیستەمی فایل) سیستەمی فایلە لەلایەن مایکرۆسۆفت گەشەی پێدراوە، سیستەمێکە کە لە خێزانی ویندۆز ئێن تیەکان دا ھەیە.

## سەرچاوەکان


پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٣
وو زیسوو

**وو زیسوو** ژەنەڕالێکی سەربازی و سیاسەتوانێکی شانشینی وو بوو لە سەردەمی بەھار و پایز

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:ویلایەتی وو
پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ٥ی پێش زایین
پۆل:ویلایەتی چوو
پۆل:ژەنەڕالەکانی ویلایەتی ژاوۆ
گوڵاڵە نووری

**گوڵاڵە نووری ئەحمەد** (لەدایکبووی ١٩٦٩ لە کەرکووک) شاعیر، چیرۆکنووس و ڕۆژنامەوانێکی کوردە. لە کەرکووک لە خێزانێکی کورد لەدایک بوو و لە مووسڵ لە خوێندنی عەرەبی خوێندوویەتی. ھەڵگری بڕوانامەی دیبلۆمە لە زمانی ڕووسی و دکتۆرای لە زمانی ئینگلیزی ھەیە. زۆر یەک لە پرۆژەکانی شیعر و وەرگێڕەکانی لەبارەی وێژەی ڕووسی دایە.

## ژیاننامە
گوڵاڵە نووری لە ١٩٧٩ لە کەرکووک لە ناوچەی ئیمام قاسم لە خێزانێکی کورد لەدایک بووە. دواتر گواستراوەتەوە بۆ مووسڵ تا خوێندنەکەی تەواو بکات و دواتریش بۆ بەغدا. ئینجا لە دیمەشق بۆ ماوەیەک نیشتەجێ بووە و دواتر چووەتە کالیفۆرنیا. ھەڵگری بڕوانامەی دیبلۆمە لە زمانی ڕووسی و بەراوردی وێژەی کردووە لە نێوان شاعیرە ئەمریکی و عێراقییەکان کە لەسەر جەنگی عێراق نووسیویانە.

گوڵاڵە مامۆستای زمانی کوردی بووە و لە پرۆژەکانی ژنان و مافەکانی مرۆڤ بەشدار بووە، لەوەتەی ساڵی ٢٠١٦وە لە بروکسێل ئەندامێک لە کۆمەڵەی نووسەرانی ئەدەبی عێراق و ئەنجومەنی مەدالیای ھۆمیرۆسی ئەورووپی بۆ شیعر و ھونەرەکان بووە. وەرگێرانەکانی لەسەر شیعرەکانی ڤلادمێر فیسوتسکی بۆ سەر زمانی عەرەبی و کوردی لە ساڵی ٢٠١١ بڵاوکراونەتەوە و کۆمەڵە شیعرە یەکەمەکانی لە ساڵی ١٩٩٩ بڵاوکراونەوە، گوڵاڵە وەک عێراقییەک و شاعیرێک خۆی لە زۆر کۆنفرانس و بۆنەی وڵاتە عەرەبییەکان و ڕۆژاوایییەکان ناساندووە و ھەروەھا نووسەری چەندین زنجیرە وتاری ڕۆژنامەوانی لە وەتەی ٢٠١٤ بە شێوەی ئەلیکترۆنی و لاپەڕەی ئەەلیکترۆنی بووە. ھەروەھا نووسەرێکی ڕۆژنامەوانییە بە زمانی عەرەبی.

## خەڵات و ڕێکخستنەکان
* کانوونی دووەمی ٢٠١٢: خەڵاتی ستایشکردن بۆ باشترین بەرھەمھێنانی دەیەم فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی ڕووسیا لە شیعری ڤلادمێر سایمۆنڤیچ ڤیسۆتسکی، ھۆڵەندا.

## کتێبەکان
وەرگێڕدراوە ئەدەبییەکانی بۆ سەر زمانی عەرەبی و کوردی، ھەنێک لە شیعرەکانی ڤیلادمێر فیسوتسکیش، و ھەندێک وەرگێرانی تریشی ھەیە بۆ سەر کوردی و عەرەبی و بە پێچەوانەوە.
کۆمەڵە شیعرەکان:
* «لحظة ینام الدولفین»، ١٩٩٩
* «لن یخصک ھذا الضجیج»، ٢٠٠١
* «تقاویم الوحشة»، ٢٠٠٥
* «حطب»، ٢٠٠٩
* «قبعات مکسورة»، ٢٠١٦

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:خەڵکی کەرکووک
پۆل:زیندووان
پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢١ەم
پۆل:شاعیرانی عێراقی
پۆل:شاعیرە کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩
پۆل:نووسەران بە زمانی ڕووسی
پۆل:نووسەران بە زمانی عەرەبی
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی نەشڤیل

**فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی نەشڤیل** () فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری نەشڤیل، ویلایەتی تێنێسی، ویلایەتە یەکگرتووەکان.

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی نەشڤیل، وێبگەی فەرمی

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:نەشڤیل
ویلایەتی یوو وێ

**یوو وێ** (بە چینی:越) ویلایەتێکی دێرینی چین بوو کە لە یەکەم ھەزارەی پێش زاین بوونی ھەبوو لە سەردەمی بەھار و پایزی شەڕی ویلایەتەکان لە ئیمپراتۆریەتی ژۆو (ئەمرۆ: ژێجیانگ، شانگھای، جیانگسو) پایتەختە سەرەکییەکەی بریتی بوو لە کوایجی (ئەمرۆ: شاۆسینگ)

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی چین لە سەدەی چوارەمی پێش زایین
پۆل:مێژووی جیانگسو
پۆل:مێژووی شانگھای
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٤ەمی پ.ز
پۆل:ویلایەتی وو وێ
ویلایەتی ژێنگ

وێنۆک|ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی ژۆو
**ویلایەتی ژێنگ** (بە چینی:鄭) ویلایەتێکی سەربە ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو لە سەردەمی دێرینی چین.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین
پۆل:سەدەی ٩یەمی پ.ز
پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی چین لە سەدەی چوارەمی پێش زایین
پۆل:مێژووی ھێنان
پۆل:ویلایەت و ناوچانەی لە ٩ی پێش زاین دامەزراون
پۆل:ژێنگژۆو
پۆل:ویلایەتی ژێنگ
ویلایەتی تچاوۆ

[وێنۆک|ویلایەتەکانی ژێر [ئیمپراتۆریەتی ژۆو|ژۆو]]
**ویلایەتی چاوۆ** (بە چینی:巢) ویلایەتێکی سادەی سەردەمی برۆنزی چین بوو کە خەڵکەکەی دەگەڕانەوە بۆ ڕەگەزی ھۆزی شوو کە لە باشووری دەریاچەی ھوایی دەژیان.

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین
پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو
پۆل:ویلایەت و ناوچە ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین
پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین
پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی ھەزارەی یەکەمی پێش زایین لە چین
پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو
ناشڤیڵ

**نەشڤیل** () ناوەند و پڕلەگەلھەترین شاری ویلایەتی تێنێسی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانە. ئەم شارە لە شارستانی دەیڤدسۆن دایە و لە دەوروبەری ڕووباری کامبرلاند ھەڵکەوتووە. نەشڤیل ٢٣ەمین شاری پڕلەگەلھەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە.

زۆرترین کوردانی ئەمریکا لە ئەو شارەدا دەژین کە ژمارەیەکی زۆریان لە سەدەی ٢٠ەم لە وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوین بەرەو نەشڤیلی ویلایەتە یەکگرتووەکان کۆچیان کرد.

## دەستە خوشکەکان
دەستە خوشکەکانی شاری نەشڤیل بریتین لە:

*  بێڵفێست، شانشینی یەکگرتوو
*  کان، فەڕەنسا
*  چێنگدوو، چین
* ھەولێر، ھەرێمی کوردستان
*  ئێدمنتن، کەنەدا
*  کاماکورا، ژاپۆن
*  ماگدێبورگ، ئەڵمانیا
*  مێندوزا، ئەرژەنتین
*  تای یوئان، چین
*  تام وۆرس، ئوسترالیا

**کاندیدایەکان**:
* گوانگجین، کۆریای باشوور

**شاری ھاورێتیی نێونەتەوەیی**:
* کرۆوی، فەڕەنسا

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:شارەکانی تێنێسی
ویلایەتی داوۆ

**ویلایەتی داوۆ** (بە چینی: 道 خوێندنەوە: داوۆ) ویلایەتێکی سەربە ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو، دەکەوتە باشووری بەشی وڵاتی رونان، لە ھێنان، دوۆ لەژێر سێبەری ویلایەتێکی ھاوسێی خۆی بوونی ھەبوو کە وەک ویلایەتێکی بەھێز یەکسان بە ویلایەتی چی دەناسرا. دووک ھوان وەک یەکێک لە پێج سەرکردەکە مایەوە  ویلایەتی چی پەیوەندی ھاوڕێیانەی لەگەل دوۆ و ویلایەتە سادەکانی تر دەھێشتەوە وەک جیانگ (江国)، ھوانگ و بای (柏国)، لەنێوان ئەوانی تر،

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:مێژووی دێرینی چین
پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١١یەمی پێش زایین لە چین
پۆل:ناوچە و ویلایەتەکان کە لە سەدەی ١١یەمی پێش زایین دامەزراون
پۆل:ویلایەت و ناوچانەی لە سەدەی سێیەمی پێش زایین ھەڵوەشێنراونەتەوە
پۆل:ھەڵوەشاوەکانی سەدەی ٣یەمی پێش زایین
پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی ھەزارەی یەکەمی پێش زایین لە چین
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین
دای (سەردەمی بەھار و پایز)

وێنۆک|ویلایەتەکانی ئیمپراتۆیەتی ژۆو
دای ویلایەتێکی بوو کە لە باکووری ھێبێی بوونی ھەبوو لە سەردەمی بەھار و پایزی مێژووی دێرینی چین، یەکێک بوو لە پایتەختەکانی باکوری شانشینی ژۆو کە لە سەردەمی ئەمرۆدا بە وڵاتی یوو ناسراوە.

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین
پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو
پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو
ویلایەتی دێنگ

**ویلایەتی دێنگ** (بە چینی سادەکراو:邓国 چینی دێرین: خوێندنەوە: دێنگ) ویلایەتێکی دێرین بوو لە سەردەمی شانگ و ژۆو لە سەردەمی بەھار و پایز کە لەلاەین خێزانی مانەوە فەرمانرەوایی کراوە.

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:مێژووی دێرینی چین
پۆل:ویلایەت و ناوچانەی لە سەدەی ١٢یەمی پێش زایین دامەزراون
پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی حەوتەمی پێش زایین لە چین
پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١٢یەمی پێش زایین لە چین
پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین
ڕۆژاوای گوۆ

**رۆژاوای گوۆ** (بە چینی:西虢 خوێندنەوە: سی کوۆ) ویلایەتێ:ی دێرینی سەربە ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو، 

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو
گومیێ

**گومیێ** (بە چینی:姑蔑) ویلایەتێ:ی سادەی سەربە ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو لە سەردەمی بەھار و پایز، کە فەرمانرەوایەتیان لە رۆژھەڵات و رۆژاوای یویێ دەکرد کە لە سەردەمی ئەمرۆدا پارێزگای ژێجیانگ.

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین
پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو
پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو
گوژوو

**گوژوو** (بە چینی:孤竹 خوێندنەوە: گوژوو) ویلایەتێکی سەربە ئیمپراتۆریەتی شانگ و ژۆو بوو کە لە سەردەمی ئەمرۆدا دەکەوێتە تانگ شانگ، لە پارێزگای ھێبێی.  شانشینەکە پەیوەندیەکی باشی ھەبوو لەگەڵ پاشا تانگ

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:پۆلی کۆمنز بە بەستەری خۆماڵیی یەکسان لەگەڵ ویکیدراوە
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین
پۆل:ویلایەت و ناوچانەی کە سەدەی حەوتەمی پێش زایین ھەڵوەشێنراونەتەوە
پۆل:ئیمپراتۆریەتیی شانگ
پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو
ھان (ویلایەتێکی ڕۆژاوای ژۆو)

ویلایەتی ھان (چینی سادەکراو: 韩国 چینی دێرین:韓國; خوێندنەوە: ھان گوۆ) ویلایەتێک بوو کە لە رۆژاوای ژۆو بوونی ھەبوو لە سەرەتای سەردەمی بەھار و پایز لە مێژووی دێرینی چین، لە ئەمرۆدا: ئەکەوێتە ناوەندی ھانچێنگ و ھێجین.

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین
پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو
پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو
ویلایەتی ھوا

**ویلایەتی ھوا** (بە چینی:滑) ویلایەتێکی سەربە ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو لە سەردەمی ئەمرۆدا: یانشی، پارێزگای ھێنان، لە ٦٢٧ی پێش زاین لەلایەن ویلایەتی چین دەستی بەسەرداگیرا.

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین
پۆل:سەردەمی بەھار و پایز
پۆل:مێژووی ھێنان
پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو
ویلایەتی ھوانگ

ویلایەتی ھوانگ (بە چینی:) ویلایەتێک بوو سەردەمی ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوونی ھەبوو لە سەردەمی بەھار و پایز لە ھاوینی ٦٤٨ی پێش زاین لەلایەن ویلایەتی چوو دەستی بەسەرداگیرا.

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین
پۆل:مێژووی ھێنان
پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی حەوتەمی پێش زایین لە چین
پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو
پۆل:ویلایەت و ناوچانەی کە سەدەی حەوتەمی پێش زایین ھەڵوەشێنراونەتەوە
چەق (ئەندازە)

[وێنۆک|200px|چەپ|لەم بازنەی سەرەوەدا (C) [چێوەی بازنەکەیە، بە ڕەنگی ڕەش دیاری کراوە، (D) تیرەی بازنە، (R) نیوەتیرەی بازنەکەیە کە بە ڕەنگی سوور دیاری کراوە و (O) چەقی بازنەکەیە.]]
**چەق**   یان **ناوەندی ئەندازەیی** () لە ھەر تەنێکدا، خاڵێکە دروست لە ناوەڕاستی تەنەکە. لەوانەیە تەنێکی ئەندازەیی بە شێوەیەک پێناسە کرابێت کە چەقی نەبێت.  
## بازنە، گۆ و پارچەھێڵ
چەقی بازنە، ئەو خاڵەیە کە بە یەکسانی دوورە لە ھەموو خاڵەکانی سەر چێوەی بازنەکە. چەقی گۆ، ئەو خاڵەیە کە بە یەکسانی دوورە لە ھەموو خاڵەکانی سەر ڕووی گۆیەکە. چەقی پارچەھێڵێک، بریتییە لە خاڵی ناوەڕاستی دوو سەری پارچەھێڵەکە.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ئەندازەی سەرەتایی
ویلایەتی ئێ

ویلایەتی ئێ ویلایەتێکی دێرینی چین بوو کە لە سەردەمی ئەمرۆ: ھێنان و ھوبێی لە چین، لە نێوان سەدەی ١٢ ی پێش زایین تا ھەڵوەشانەوە و ڕووخانی لە ٨٦٣ی پێش زایین پێشوو تر ویلایەتێکی سەربە ئیمپراتۆریەتی شانگ بوو. وە فەرمانرەواکانی بریتی بوون لە لۆردە یان وەزیرەکانی ئیمپراتۆریەتی شانگ

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین
پۆل:پۆلی کۆمنز بە بەستەری خۆماڵیی یەکسان لەگەڵ ویکیدراوە
پۆل:ئیمپراتۆریەتیی شانگ
پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو
ویلایەتی ھوۆ

**ویلایەتی ھوۆ** ویلایەتێکی سەربە ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو کە تا سەردەمی بەھار و پایز مایەوە

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی حەوتەمی پێش زایین لە چین
پۆل:ویلایەت و ناوچانەی کە سەدەی حەوتەمی پێش زایین ھەڵوەشێنراونەتەوە
پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١١یەمی پێش زایین لە چین
ویلایەتی جی

[وێنۆک|جی لە [ویلایەتی یان]]
**ویلایەتی جی** (چینی سادەکراو: 蓟 چینی دێرین: 薊 خوێندنەوە:جی) ویلایەتێکی دێرینی باکووری چین بوو لە سەردەمی شانگ و رۆژاوای ژۆو لە سەدەی ١١ی پێش زایین تا سەدەی ٧ی پێش زایین.

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین
پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١١یەمی پێش زایین لە چین
پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی حەوتەمی پێش زایین لە چین
پۆل:یان (ویلایەت)
پۆل:مێژووی پەکین
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مەیامی

**فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مەیامی** () فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری مەیامی، ویلایەتی فلۆریدا، ویلایەتە یەکگرتووەکان.

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:مەیامی
ڕۆژھەڵاتی گوۆ

**ڕۆژھەڵاتی گوۆ** ( چینی سادەکراو:: 东虢 چینی دێرین: 東虢 خوێندنەوە: دۆنگ گوۆ) ویلایەتێکی دێرینی سەربە ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو

## سەرچاوەکان
* 
پۆل:ویلایەتی ژێنگ
پارتی ژنی ئازاد

**پارتی ژنی ئازاد** یان **پژا** (بە کوردیی باکووری: Partiya Jina Azad (PJA)) حیزبێکی شۆڕشگێڕی ژانی کورد بوو. پارتی ژنی ئازاد لە ساڵی ٢٠٠٠ دامەزرا و لە ساڵی ٢٠٠٤ ھەڵوەشێندرا و ئەندامەکانی لەژێری ناوی پارتی ئازادیی ژنی کوردستان (پاژک) چالاکیی خۆیانیان بەردەوام کرد.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی ڕێکخراوەکانی ژنانی کورد

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ڕێکخراوەکانی ژنانی کورد
پارتی ئازادیی ژنی کوردستان

**پارتی ئازادیی ژنی کوردستان** یان **پاژک** () حیزبێکی شۆڕشگێڕی ژنانی کورد لە باکووری کوردستانە. پارتی ئازادیی ژنی کوردستان لە ساڵی ٢٠٠٤ و لە کۆنگرەی پێنجەمی پارتی ژنی ئازاد (پژا) دامەزراوەتەوە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی ڕێکخراوەکانی ژنانی کورد
* ڕێکخراوی ژنانی ئازادی کوردستان، (ڕژاک)

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی فەرمیی پارتی ئازادیی ژنی کوردستان

پۆل:ڕێکخراوەکانی ژنانی کورد
پۆل:ڕێکخراوە ئاپۆییستەکانی تورکیا
پۆل:عەبدوڵڵا ئۆجەلان
پۆل:کۆمۆنیزم
پۆل:حیزبەکانی باکووری کوردستان
پۆل:حیزبەکانی تورکیا
پۆل:حیزبە کۆمۆنیستییەکان
پۆل:ئاپۆییزم
ژمارەی فێرما

**ژمارەی فێرما** () ژمارەیەکی تەواو و ئەرێنییە لەسەر شێوەی F_{n} = 2^{2^n} + 1 دەنووسرێت کە لێرەدا n ژمارەیەکی تەواو و نانەرێنییە.

ئەگەر ژمارەی فێرما، سەرەتاییش بێت پێی دەوترێت «ژمارەی سەرەتایی فێرما».
لە خوارەوە چەند ژمارەیەکی فێرمای یەکەم پێرست کراون:
: ٣, ٥, ١٧, ٢٥٧, ٦٥٥٣٧, ٤٢٩٤٩٦٧٢٩٧, ١٨٤٤٦٧٤٤٠٧٣٧٠٩٥٥١٦١٧, … .
ناوی ئەم ژمارەیە، لە ناوی پیێر دێ فێرما ماتماتیکزانی فەڕانسەوییەوە وەرگیراوە.
## ئەمانەش ببینە
*ژمارەی مێرسێن
## سەرچاوەکان

* 

پۆل:پاشیەکیی ژمارە تەواوەکان