open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جەنیس کەی ھان

**جەنیس کەی ھان** (لەدایکبووی ٣٠ی ئازاری ١٩٥٢) سیاسەتمەدارێکی ئەمریکییە و لە ساڵی ٢٠١٦ەوە وەک ئەندامی ئەنجومەنی سەرپەرشتیارانی ھەرێمی لۆس ئەنجلۆس لە ناوچەی چوارەم خزمەت دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
یاسوجیرۆ ئۆزو

**یاسوجیرۆ ئۆزو** (١٩٠٣–١٩٦٣) دەرھێنەر، فیلمنامەنووسی ژاپۆنییە. ئۆزو بە یەکێک لە کاریگەرترین و بەناوبانگترین دەرھێنەرانی سەدەی بیستەم پێناسە دەکرێت. لە ژیانی ھونەریدا، ئۆزو کاری دەرھێنانی زیاتر لە پەنجا فیلم کردووە کە ھەندێکیان وەکوو "چیرۆکی تۆکیۆ"، "باوکێک ھەبوو" و "بەیانیت باش" بە شاکاری سینەمای ژاپۆنی و جیھان پێناسە دەکرێن. لە سینەمای ئۆزودا گرنگی دراوە بە نمایشی ژیانی خێزانی ژاپۆنی لە سەدەی بیستەم، بە تایبەتی پەیوەندی دایک و باوک لەگەڵ منداڵەکانیان، ھاوسەرگیری منداڵەکان و جیابوونەوەیان لە دایک و باوکیان و پەرتەوازەبوونی خێزان.

## بیبلیۆگرافی ئۆزو
* کارزان کاردۆزی. سەد ساڵ سینەما، سەد دەرھێنەر، بەرگی دەیەم: یاسوجیرۆ ئۆزو (٢٠٢٤/غەزەلنووس/١١٤٨ لاپەڕە)
* Ozu, Yasujirō (2006). Ozu Yasujirō's Two Post-war Films. Godage.
* Gillett, John; Wilson, David (1976). Yasujiro Ozu: A Critical Anthology. BFI.

## ئەمانەش ببینە
* سینەمای جیھان
* سەد ساڵ سینەما، سەد دەرھێنەر

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ژاپۆنی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣
پۆل:مردووانی ١٩٦٣
عەوێنەی سەید عەلی

**عەوێنەی سەید عەلی** (*)، (*) یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی یایچی، قەزای کەرکووک، پارێزگای کەرکووک، باشووری کوردستان، لە عێراق(ناوچە جێناکۆکەکان). دەکەوێتە باکووری شارەدێی یایچی بە دووری (٢١)کم.

## ناو

## جوگرافیا
گوندی **عەوێنەی سەید عەلی** ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە گوندی جەحیش.
* لە باشوورەوە گوندی کۆمەڵگەی نەهرەوان.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی چارداغلی.
* لە ڕۆژئاواوە گوندی ئەبوکەعوبە.

## مێژوو

## دانیشتوان
دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی کورد پێکهاتووە.
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٢٢٠) کەس بووە.
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١٥٢) کەس بووە.

## ئەمانەش ببینە
* ناحیەی یایچی
* قەزای کەرکووک
* پارێزگای کەرکووک
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای کەرکووک
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق
ئایریس کەمینگز

**ئایریس کامینگز** (؛ ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٢٠ – ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥) بە ناوی ھاوسەرگیرییەکەی **ئایریس کریچڵ** ناسراوە، فڕۆکەوان و مەلەوانی پێشبڕکێکاری ئەمریکی بوو و نوێنەرایەتی ئەمریکای کردووە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ١٩٣٦ لە بەرلینی ئەڵمانیا. دوای کاری چالاکی وەرزشیی لە مەلەکردندا، کە پاڵەوانێتیی ئەوی لە ساڵانی ١٩٣٦ تا ١٩٣٩ لە ئەمریکا لە ٢٠٠ مەتری بۆقەمەلەدا لەخۆ دەگرت، لە ساڵی ١٩٣٩ وەرگیرا لە یەکەم پرۆگرامی ڕاھێنانی فڕۆکەوانی مەدەنی زانکۆی باشووری کالیفۆرنیا. دوای تەواوکردنی خوێندن، وەک ڕاھێنەری فڕین کاری کردووە پێش ئەوەی ھەڵبژێردرێت بۆ خزمەتکردنی وڵاتەکەی لە کاتی جەنگی جیھانی دووەمدا وەک ئەندامی یەکەی یارمەتیدەری کەشتیوانی ژنان (WAFS) و فڕۆکەوانانی خزمەتگوزاری ھێزی ئاسمانی ژنان (WASP). دوای جەنگەکە گەڕایەوە بۆ کالیفۆرنیا، لەوێ پرۆگرامێکی خوێندنی سەبارەت بە فڕینی مەدەنی بۆ ئەو سەربازە دێرینانەی کە لە جەنگ گەڕاونەتەوە لە زانکۆی باشووری کالیفۆرنیا پەرەپێدا و دەیگوتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژنە فڕۆکەوانە ئەمریکییەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٢٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠
شاری چادر

**شاری چادر**، **خێوەت** بریتییە لە شوێنی نیشتەجێبوونی کاتی کە لە چادر یان شوێنی کاتی دروست کراوە.

حکوومەتەکانی ھەرێم یان ڕێکخراوە سەربازییەکان شاری چادر دروست دەکەن بۆ نیشتەجێکردنی ئاوارەکان، پەنابەران، یان سەربازەکان. بەشی کەلوپەلی یونیسێف چادری فراوانبوو دابین دەکات بۆ ملیۆنان کەسی ئاوارە.

## سەرچاوەکان
کۆڵتن، کالیفۆڕنیا

**کۆڵتن** شارێکە لە ناوچەی سان بێرناردینۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. نازناوی «شاری ناوەند»ە و دەکەوێتە ناوچەی ئینلاند ئێمپایەر لە ویلایەتەکە و دەکەوێتە حەوانەوەی سان بێرناردینۆ، نزیکەی ٤ میل (٦٫٤ کیلۆمەتر) لە باشووری ناوەندی شارەکەوە. ژمارەی دانیشتووانی کۆڵتن بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠، ٥٢٬١٥٤ کەس بووە، کە بەرزبووەتەوە لە ٤٧٬٦٦٢ کەس لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠.

## سەرچاوەکان

پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٧
ڕووباری سانتا ئانا

**ڕووباری سانتا ئانا** گەورەترین ڕووبارە لە باشووری کالیفۆرنیا کە بە تەواوی لەناو سنووری باشووری کالیفۆرنیای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا ھەڵکەوتووە.

## سەرچاوەکان
پێڕاگوێزی گەشتیاری

**پێڕاگوێزی گەشتیاری**، کە زۆر جار بە ئاڕ ڤی کورت دەکرێتەوە، پێڕاگوێزێک یان ترێلەرێکە کە شوێنی نیشتەجێبوونی تێدایە و بۆ ژیان و حەوانەوە دیزاین کراوە.

## سەرچاوەکان
میترۆلینک

**میترۆلینک** (نیشانەی ڕاپۆرتکردن SCAX) سیستەمێکی شەمەندەفەری گواستنەوەی ھاتوچۆکەرانە لە باشووری کالیفۆڕنیا، کە خزمەتی ناوچەکانی لۆس ئەنجلۆس، ئۆرێنج، ڕیڤەرساید، سان بێرناردینۆ و ڤێنتورا دەکات، ھەروەھا دەگاتە ئۆشیانساید لە ناوچەی سان دیێگۆ.

## سەرچاوەکان
پارکی ڕەنیۆن کانیۆن

**پارکی ڕەنیۆن کانیۆن** پارکێکی ١٦٠ دۆنمییە (٦٥ ھێکتار) لە لۆس ئەنجلۆس، کالیفۆرنیا، کە دەکەوێتە کۆتایی ڕۆژھەڵاتی شاخەکانی سانتا مۆنیکا، لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی چالاکی و پارکەکانی لۆس ئەنجلۆسەوە بەڕێوە دەبرێت. 

## سەرچاوەکان
ئاگری ھیووز

**ئاگری ھیووز** ئاگرێکی کێوی بوو کە لە ناوچەی لۆس ئەنجلۆس لە باشووری کالیفۆرنیا سووتا. ئاگرەکە زیاتر لە ١٠٬٠٠٠ دۆنم (٤٬٠٠٠ ھێکتار) زەوی سووتاند.

## سەرچاوەکان
کاستەیک، کالیفۆڕنیا

**کاستەیک**، شارۆچکەیەکی نافەرمییە و شوێنێکی دیاریکراوی سەرژمێرییە (CDP) کە دەکەوێتە بەشی باکووری ڕۆژاوای ناوچەی لۆس ئەنجلۆس لە ویلایەتی کالیفۆرنیا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠، ژمارەی دانیشتووانەکەی ١٩٬٠١٥ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٩١٥ لە کالیفۆرنیا
ڕۆبێرت لونا

**ڕۆبێرت جی لونا** ئەفسەرێکی یاسایی ئەمریکییە کە ئێستا شەریفی ناوچەی لۆس ئەنجلۆسە، پێشتر سەرۆکی بەشی پۆلیسی لۆنگ بیچ بووە پێش ئەوەی لە ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٢٢ شەریف ئەلێکس ڤیلانوێڤا شکست بدات.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
سی دی خوێنەر

**سی دی خوێنەر** یان **سی دی پلەیەر** () ناوی تەواوی خوێنەری پەپکی پەستێنراوە، خوێنەری سی دی ئامێرێکی ئەلکترۆنی یە کە پەپکی پەستێنراوی دەنگی لێ دەداتەوە و دەیانخوێنێتەوە، کە لە ساڵی ١٩٨٢ بەرھەمھێنراوە و فرۆشراوە، سی دی پلەیەرەکان ماددە تۆمارکراوەکانی دەنگی لە خۆ دەگرێت، و سی دی خوێنەرەکان لەوانەیە ستێریۆ یان ئامێری دەنگی ماڵەکان یان لە کۆمپیوتەری کەسی دا بن، سی دی پلەیەرەکان دەنگەکان دەکەن بە سیگناڵێک لە ڕێگەی کێبڵەکانی RCA دەیگوازنەوە بۆ بڵندگۆکان بۆ گوێگرتن لە مۆسیقا یاخود لەوانەیە سی دی پلەیەرەکان دەرچەی ھێدفۆن و AUXیان ھەبێت کە سیگناڵەکان دەگوازێتەوە بۆ ئەو دەرچەیە و پاشان دەنگەکان دروست دەبن.

سی دی خوێنەرە مۆدێرنەکان فۆرماتە دەنگییەکان (پەڕگەی کۆمپیوتەری)یەکانی MP3 یان AAC یان WMA و چەندان فۆرماتی تر دەتوانن لێ بدەنەوە، ھەروەھا لێدانەوەی سی دی یان خوێندنەوەی سی دی ھەروەھا بەردەستن لە کۆمپیوتەرەکان واتا درایڤی پەپکی بینایی و دی ڤی دی خوێنەر، یاخود لە زۆربەی کارپێکەرەکانی کایەی ڤیدیۆییی ماڵەوە بەردەستن، یان ھەر ئامێرێک کە لەسەر بنەمای خوێندنەوەی پەپکی بینایی دروست کرابێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئامێرە ئەلکترۆنییەکان
پۆل:ئامێر
پۆل:تەکنۆلۆژیا
پۆل:کۆمپیوتەر
پۆل:مۆسیقا
پۆل:پەپکی پەستێنراو
پۆل:دی ڤی دی
پۆل:دەنگ
پۆل:ئامێری کارەبایی
ژەھراویبوون بە گازی کاربۆن مۆنۆکساید

**ژەھراویبوون بە گازی کاربۆن مۆنۆکساید** بە شێوەیەکی گشتی کاتێک ڕوودەدات کە مرۆڤ بڕێکی زۆر لە گازی کاربۆن مۆنۆکساید (CO) ھەڵدەمژێت. نیشانەکانی زۆرجار وەک نیشانەکانی ئەنفلۆنزا وەسف دەکرێن و بە گشتی بریتین لە سەرئێشە، سەرگێژخواردن، لاوازی، ڕشانەوە، ئازاری سنگ و شێواوی. 

## سەرچاوەکان

پۆل:قەوماوەکان
پۆل:کاربۆن مۆنۆکسید
سەگی گەڕان و ڕزگارکردن

**سەگی گەڕان و ڕزگارکردن**، سەگێکە ڕاھێنراوە بۆ وەڵامدانەوەی شوێنی تاوان، ڕووداوەکان، دۆزینەوەی کەسانی بزربوو، ھەروەھا کارەساتە سروشتی و دەستکردەکان. ئەم سەگانە بۆنی مرۆڤ ھەست پێدەکەن، کە بۆنێکی تایبەتە لە پارچە پێستی ورد و دەردراوی ئاو و چەوری کە تایبەتە بە ھەر کەسێک و توانیویانە خەڵک بدۆزنەوە لەژێر ئاو، بەفر و بینای ڕووخاودا، ھەروەھا پاشماوەی ناشتراو لەژێر زەویدا. سەگی گەڕان و ڕزگارکردن یارمەتیدەرێکی بێ زیانن لە دۆزینەوەی مرۆڤەکاندا، چ زیندوو بن یان مردوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:فریاکەوتن
زانستی شیکاری تاوان

**زانستی شیکاری تاوان**، کە بە زانستی تاوانناسیش ناسراوە، بەکارھێنانی بنەما و ڕێگاکانی زانستە بۆ پشتگیری بڕیاردانی یاسایی لە کێشەکانی یاسای تاوانکاری و مەدەنیدا.

بەتایبەتی لە لێکۆڵینەوەی تاواندا، لەلایەن پێوەرە یاسایییەکانی بەڵگەی قبوڵکراو و ڕێکارەکانی تاوانەوە ڕێکدەخرێت. بوارێکی بەرفراوانە کە چەندین شێوازی جیاواز بەکاردەھێنێت وەک شیکردنەوەی دی ئێن ئەی، پەنجەمۆر، شێوازی پەڵەی خوێن، چەک، زانستی فیشەک، ژەھرناسی، وردبینی و شیکردنەوەی پاشماوەی ئاگر.

زانایانی شیکاری تاوان، بەڵگە کۆدەکەنەوە، دەیپارێزن و شیکاری دەکەن لە ماوەی لێکۆڵینەوەدا. لەکاتێکدا ھەندێک لە زانایانی شیکاری تاوان دەچن بۆ شوێنی تاوانەکە بۆ کۆکردنەوەی بەڵگەکان بە خۆیان، ھەندێکی تریان ڕۆڵی تاقیگەیی دەبینن و شیکاری ئەو شتانە دەکەن کە کەسانی تر بۆیان دەھێنن. ھەندێکی تریشیان لە شیکردنەوەی دارایی، بانک، یان زانیاری ژمارەیی تردا بەشدارن بۆ بەکارھێنان لە لێکۆڵینەوەی تاوانی داراییدا، و دەکرێت وەک ڕاوێژکار لە کۆمپانیای تایبەت، زانکۆ، یان وەک فەرمانبەری حکومی دابمەزرێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:زانستی بەکاربراو
پۆل:تاوانناسی
قوتابخانەی ئامادەییی پالیسادس چارتەر

**قوتابخانەی ئامادەیی پالیسادس چارتەر** (کە بە گشتی بە پالی یان پالی ھای ناسراوە و بە PCHS کورت دەکرێتەوە) قوتابخانەیەکی ئامادەیی سەربەخۆی چارتەرە لە شاری لۆس ئەنجلۆس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. ئەم قوتابخانە ئامادەیییە خزمەت بە گەڕەکەکانی پاسیفیک پالیسادس، پالیسادس ھایلاندس، کێنتەر کانیۆن و بەشێک لە برێنتوود (لەگەڵ بازنەی برێنتوود) دەکات. دانیشتووانی تۆپانگا، کە ناوچەیەکی نەلکێنراوە بە شارەوانییە لە ویلایەتی لۆس ئەنجلۆس، دەتوانن لە پالیسادس یان قوتابخانەی ئامادەیی ویلیام ھاوارد تافت چارتەر بخوێنن.

## سەرچاوەکان
ڤێلای گێتی

**ڤێلای گێتی** ناوەندێکی پەروەردەیی و مۆزەخانەیەکی ھونەرییە کە دەکەوێتە کۆتایی ڕۆژھەڵاتی کەناری مالیبو لە گەڕەکی پاسیفیک پالیسادس لە شاری لۆس ئەنجلۆس، لە ویلایەتی کالیفۆرنیای ئەمریکا.

## سەرچاوەکان
قوتابخانەی سەرەتاییی پالیسادس

**قوتابخانەی سەرەتایی پالیسادس** (کە بە ناوی «پالی ئیلم» ناسراوە) قوتابخانەیەکی سەرەتایی چارتەرە لە پاسیفیک پالیسادس، کالیفۆرنیا، بەشێک لە دەزگای پەروەردەی گشتی لۆس ئەنجلس.

## سەرچاوەکان
ئاڕنۆڵد شۆنبێرگ

**ئارنۆڵد شۆنبێرگ** (١٣ی ئەیلوولی ١٨٧٤–١٣ی تەممووزی ١٩٥١) مۆسیقارێکی نەمساوی و ئەمریکی، تیۆریستی مۆسیقا، مامۆستا و نووسەر بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٤
پۆل:مردووانی ١٩٥١
پۆل:ئاوازدانەرانی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نیگارکێشە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مۆسیقاژەنی پیاوی نەمسایی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئاوازدانەرە کلاسیکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی ئەمریکی
پۆل:مەسیحییە پێشووە ئەمریکییەکان
پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی نێری ئەمریکی
پۆل:جووە نەمسایییەکان
پۆل:ئاوازدانەرانی پیانۆ
پۆل:ئاوازدانەرانی ڤیەنا
پۆل:ئاوازدانەری دوانزە تۆن و زنجیرەیی
سی بی ئێس نیووز

**سی بی ئێس نیووز** بەشی ھەواڵی دەزگای پەخشی تەلەڤیزیۆنی و ڕادیۆیی سی بی ئێسی ئەمریکییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی
جۆناتان ڤیگلیۆتی

**جۆناتان ڤیگلیۆتی** (لەدایکبووی ٢٠ی مارسی ١٩٨٣) ڕۆژنامەنووسێکی ئەمریکییە کە لە مەی ٢٠١٥ەوە لەگەڵ ھەواڵنێری CBS کار دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:زیندووان
ئاگری سایەر

**ئاگری سایەر**، کە بە ئاگرەکەی سیلمار-یش ناسراوە، ئاگرێکی دارستان بوو کە لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ ڕوویدا و ٤٨٩ خانووی لە شاری لۆس ئەنجلۆس سووتاند. ئەم ڕووداوە لەو کاتەدا بە «خراپترین زیانی خانووبەرە بەھۆی ئاگرکەوتنەوە» لە مێژووی ئەو شارەدا دادەنرا.

## سەرچاوەکان
ئاگری بێل ئێر

**ئاگرەکەی بێل ئەیر** کارەساتێک بوو کە لە سەرەتادا وەک ئاگری دەوەن و گژوگیا لە ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٦١ لە ناوچەی بێل ئەیری شاری لۆس ئەنجلۆس دەستی پێکرد. ئاگرەکە ٤٨٤ خانووی وێران کرد و ٦٬٠٩٠ ھەکتار زەوی (٢٤٫٦ کیلۆمەتری چوارگۆشە) سووتاند. لانی کەم ٢٠٠ ئاگرکوژێنەوە برینداربوون، زۆربەیان بەھۆی دووکەڵ و پەڵە ئاگری فڕیوەوە تووشی برینداری چاو بوون.

## سەرچاوەکان
دەزگای پاراستنی ژینگەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا

**دەزگای پاراستنی ژینگە** (**ئی پی ئەی**) دامەزراوەیەکی سەربەخۆی حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانە کە ئەرکی پاراستنی کاروباری ژینگەی پێ سپێردراوە.

## سەرچاوەکان
بەڕێوەبەرایەتیی کالیفۆڕنیا بۆ کۆنترۆڵی ماددە ژەھراوییەکان

**بەڕێوەبەرایەتیی کالیفۆرنیا بۆ کۆنترۆڵی ماددە ژەھراوییەکان** (یان دی تی ئێس سی) دامەزراوەیەکی حکوومەتی ویلایەتی کالیفۆرنیایە کە تەندروستیی گشتی و ژینگە دەپارێزێت لە پاشماوە مەترسیدارەکان. DTSC بەشێکە لە دەزگای پاراستنی ژینگەی کالیفۆرنیا، بە ھەزار کارمەندەوە، و بنکەی سەرەکیی لە سکرامنتۆ (Sacramento) جێگیرە. تا ساڵی ٢٠٢٣، DTSC ئۆفیسی ناوچەیی ھەیە لە بێرکلی، چاتسوورس، کڵۆڤیس، کۆمێرس، سایپرس، ئیل سنترۆ و سان دییگۆ و تاقیگەکانی کیمیای ژینگەیی لە بێرکڵی و پاسادینا. مێرەدیس ویلیامز لە ساڵی ٢٠١٩ەوە بەڕێوەبەری DTSC بووە.

## سەرچاوەکان
کیڤوی باکوور

**کیڤوی باکوور** پارێزگایەکە لە ڕۆژھەڵاتی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆدا، کە لەسەر کەناری دەریاچەی کیڤو ھەڵکەوتووە. پایتەختی شاری گۆما یە. ناوچەکەی نزیکەی ٥٩٬٤٨٣ کیلۆمەتری چوارگۆشە دەگرێتەوە و ژمارەی دانیشتووانی بە نزیکەی ٨٬١٤٧٬٤٠٠ کەس مەزەندە کراوە تا ساڵی ٢٠٢٠. لە باکووردا بە پارێزگای ئیتووری، لە باکووری ڕۆژاوادا بە پارێزگای تشۆپۆ، لە باشووری ڕۆژاوادا بە پارێزگای مانیما، لە باشووردا بە پارێزگای باشووری کیڤۆ، ھەروەھا لە ڕۆژھەڵاتدا بە وڵاتانی ئەندۆنیزیا و ڕواندا سنووردار دەبێت.

## سەرچاوەکان
گۆما

**گۆما** پایتەخت و گەورەترین شاری پارێزگای کیڤوی باکوورە لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ. لەسەر کەناری باکووری دەریاچەی کیڤو ھەڵکەوتووە و سنووری ھاوبەشی ھەیە لەگەڵ فەرمانگەی بووکومو لە باکوور، ڕواندا لە ڕۆژھەڵات و ناوچەی مەسیسی لە ڕۆژاوا. شارەکە لە شکاوەی ئەلبێرتین (Albertine Rift)، لقی ڕۆژاوای شکاوی ڕۆژھەڵاتی ئەفریقیا، ھەڵکەوتووە و تەنھا ١٣–١٨ کیلۆمەتر (٨٫١–١١٫٢ میل) لە باشووری چیای گڕکاوی چالاکی نیاراگۆنگۆ دوورە. بە ناوچەیەکی نزیکەی ٧٥٫٧٢ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٢٩٫٢٤ میل چوارگۆشە)، شارەکە ژمارەی دانیشتووانی بۆ ساڵی ٢٠٢٢ نزیکەی ٢ ملیۆن کەس مەزەندە کراوە، کە لەوانە لانی کەم ٥٠٠٬٠٠٠ کەس ئاوارەن.

## سەرچاوەکان
ھۆشۆریو تۆمۆکاتسو

**ھۆشۆریو تۆمۆکاتسو** (بە ژاپۆنی: 豊昇龍 智勝، لەدایکبووی سوگاراگچاگیین بیامباسورن؛ ٢٢ی مەی ١٩٩٩) گۆڕەپانکارێکی پیشەیی سومۆی مەنگۆلی یە. گۆڕەپان لە بنکەی تاتسوناوی دەکات، لە کانوونی دووەمی ٢٠١٨ دەستی بە کاری پیشەیی کرد. بەتایبەتی ناسراوە بە ھاویشتنەکانی؛ گۆڕەپانکارە مەنگۆلییەکان زۆرجار لە ھاویشتن شارەزان، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ شارەزایییەکانی گۆڕەپانی مەنگۆلی.

برازای یۆکۆزانای ٦٨ی وەرزش، ئاساشۆریو، سێ پاڵەوانێتی بەدەستھێناوە. کەمێک پاش دەستپێکردنی لە ٢٠١٨ یەکەم ناوچەی خوارەوەی بەناوی جۆنیدان بە شێوەیەکی بێ بەزین بردەوە. ھۆشۆریو یەکەم پاڵەوانێتی لە بەشی سەرووی خۆیدا لە تەممووزی ٢٠٢٣ بردەوە، کە دواتر گەیاندی بە پلەی ئۆزەکی. دوای ئەوەی لە تورنمێنتی ترین تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ بووە پلەی دووەم، ھۆشۆریو دووەم پاڵەوانێتی بەشی سەرووی خۆی لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ بردەوە و گەیەندرا بۆ بەرزترین پلەی گۆڕەپانی پیشەیی، بوو بە یۆکۆزانای ٧٤ەم.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩
پۆل:زیندووان
سەلوان مۆمیکا

**سەلوان سەباح مەتتی مۆمیکا** (، ؛ ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٨٦ – ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥) پەنابەرێکی ئاشووریی عێراقی لە سوێد و ئەندامی پێشووی حەشدی شەعبی بوو. لەکاتێکدا لە سوێد ژیانی بەسەر دەبرد، بووە چالاکوانێکی خوانەناسی دژە ئیسلام کە خۆپیشاندانی گشتیی ڕێکخست و تێیدا سووتاندنی قورئانی ئەنجام دا. مۆمیکا لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥، لە کاتی پەخشێکی ڕاستەوخۆی تیک تۆکدا تیرۆر کرا.

## مردن
مۆمیکا لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥، لە تەمەنی ٣٨ ساڵیدا لە ھەوڵێکی تەقەکردندا تیرۆر کرا. ئەو لە ماڵەکەی لە شاری سۆدێرتالیا لە کاتی لایڤستریمێکی تیک تۆکدا کوژرا. بەپێی زانیارییەکانی داواکاری گشتیی سوێد، پێنج کەس بەھۆی ھەبوونی پەیوەندی لەگەڵ تەقەکردنەکەدا دەستبەسەر کران. لە ئەنجامی کوژرانیدا، بڕیاری بەدواچوون بە دۆسیەی کردەوەکانی مۆمیکا وەک سووکایەتی بە قورئان ھەتا ٣ی شوباتی ٢٠٢٥ دوا خرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:پەندکراوەکانی نەرویژ
پۆل:پەنابەرە عێڕاقییەکان
پۆل:بەندکراوە عێڕاقییەکانی دەرەوەی وڵات
پۆل:ئاوارە عێڕاقییەکان لە نەرویژ
پۆل:چالاکوانە عێراقییەکان
پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو
پۆل:ڕەخنەگرانی ئیسلام
پۆل:سیاسەتمەدارانی سەدەی ٢١ەمی عێراق
پۆل:مردووانی ٢٠٢٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦
پۆل:ئاشوورییەکانی عێراق
ئەمریکان ئیگڵ (براندی ئاسمانی)

**ئەمریکان ئیگڵ** ناوی جۆرێک لە برەودانی ناوچەیی ئەمریکان ئەیرلاینز، کە شەش کۆمپانیای فڕینی ناوچەیی جیاواز لەژێر ئەم ناوەدا کاردەکەن بۆ ئەنجامدانی گواستنەوەی کورت و مامناوەندی. سێ لەم کۆمپانیایانە، ئینڤۆی ئەیر، پیدمۆنت ئەیرلاینز، و پی ئێس ئەی ئەیرلاینز، بە تەواوی خاوەندارێتی گرووپی ئەمریکان ئەیرلاینزن. گەورەترین جەمسەری ئەمریکان ئیگڵ لە بەشی Eی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی شارلۆت دەگلاس جێگیرە، کە ڕۆژانە زیاتر لە ٣٤٠ گەشت ئەنجام دەدات، ئەمەش دەیکاتە گەورەترین کاری فڕۆکەی ناوچەیی لە جیھاندا.

## سەرچاوەکان
زانکۆی پیشەسازیی بیرجەند

**زانکۆی پیشەسازیی بیرجەند** () یەکێک لە زانکۆ پیشەسازییە حکوومییەکانی ئێرانە کە لە شاری بیرجەند ھەڵکەوتووە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی زانکۆ پیشەسازییەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:بیرجەند
پۆل:زانکۆکانی ئێران
بیرجەند
شارستانی ئابادە

**شارستانی ئابادە** () یەکێکە لە شارستانەکانی پارێزگای فارس لە ئێران. شاری ئابادە ناوەندی ئەم شارستانەیە.

## ئەمانەش ببینە
* شارستانەکانی ئێران
* پێڕستی شارستانەکانی پارێزگای فارس

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی پارێزگای فارس
شەڕی خواکورک

**شەڕی خواکورک** کە لە ناو کورداندا بە **داستانی خواکورک** ناسراوە، شەڕێکی چەکداری بوو لە نێوان ڕژێمی بەعس و پێشمەرگەکانی کوردستان کە لە ناوچەی خواکورک سەر بە دەڤەری برادۆست ڕوویدا، کە لە ١٩ی تەممووزی ١٩٨٨ تا ٥ی ئەیلوولی ١٩٨٨ بەردەوام بوو، سوپای عێڕاقی بەعسی هێرشێکی بەرفراوانی هێنایە سەر ناوچە ڕزگارکراوەکانی شۆڕشی پێشمەرگە و ناوچە کوردییەکان کە پاش شەڕێکی توند لە نێوان پێشمەرگە و عێڕاق کە شەڕەکە ماوەی ٤٦ ڕۆژی خایاند، ھێزەکانی پێشمەرگە سەرکەوتنیان بۆخۆیان یەکلایی کردەوە.

پێشمەرگەکانی کوردستان بە سەرکردایەتیی مەسعوود بارزانی کە پێشمەرگەکان سەر پارتی دیموکراتی کوردستان بوون و پێشمەرگە شیوعییەکانیش بەشداری ئەم شەڕەیان کرد کە سەر بە حیزبی شیوعیی کوردستان بوون، لە ١٧ی تەممووزی ١٩٨٨ کۆماری ئیسلامیی ئێران ڕەزامەندی دا بۆ وەستاندنی شەڕی ئێران و عێراق پاش ٢ ڕۆژ کە دەبێت بە ١٩ی تەممووزی ساڵی ١٩٨٨ ھێزەکانی ڕژێمی بەعس ھێرشێکی بەرفراوانیان بۆ ناوچەکانی شۆڕش لە ناوچەی خواکورکی سەر بە دەڤەری برادۆست ھێنا کە ھێشتا بە تەواوەتی شەڕی ئێران و عێراق کۆتایی نەھاتبوو، پاشان ھێزە کوردییەکان و ھێزەکانی پێشمەرگەی پەدەکە بە فەرمانی مەسعوود بارزانی بڕیاریان دا کە دژی ھێرشەکە بوەستنەوە پاشان شەڕەکە دەستی پێکرد و بەرگرییەکانی ھێزە کوردییەکان دەستی پێکرد بەرامبەر بە عێراقی بەعس کە ئەوکاتە پێنجەم زلھێزی جیھانی بوو کە ئەمە بە ھۆکاری گرنگ بوونی ئەم شەڕە دەزانرێت بۆ کوردان، کە ھێزەکانی عێراق ھێزێکی بێ شووماریان ئامادە کردبوو لە ھێزی ئاسمانی و ھێزی سەربازی و پیادە بەیارمەتی بەکرێگیراوانی کورد کە (جاش)یان پێدەوترێت و بێجگەلەوەی کە چەندان چەکی قوڕس و مەترسیدار بەکارھێنران.

پاش ئەوەی کە ھێزەکانی عێراق دووچاری شکست بوونەوە، ڕژێمی بەعس پەنای برد بەر چەکی کیمیاویی و ھێزە ئاسمانییەکان لە ئەنجامدا دەیان پێشمەرگە گیانیان لە دەست دا و چەندانی تریش نابینا بوون، دوای ئەوەی کەوا ھێزەکانی بەعس لە ھەموو میحوەرەکانەوە ھەموو ھێز و توانای خۆیان بەکارھێنا لە ھێرش و پەلامار بۆ سەر سەنگەرەکانی پێشمەرگە، لە ھەندێ شوێن پێشڕەویان کرد بەڵام تۆپباران و بۆردومانی فڕۆکە و تا دەھات توندتر دەبوو بەو ھۆیەشەوە کۆمەڵێک پێشمەرگە شەھید و بریندار بوون، وێڕای کەمبوونی تەقەمەنی لە سەنگەرەکانی ھێزی پێشمەرگە، جگە لەوەش لە مانگی ئەیلوول سەرەتای دەستپێکردنی وەرزی سەرما بوو لە ناوچە سنوورییەکان کە ئەویش ئاستەنگێک و ھۆکارێکی دیکەی بارقوڕسی بوو لەبەردەم ھێزەکانی پێشمەرگە لە بەرامبەر ھێزی بێ شومار و پڕ چەک و ھەموو توانایەکی جەنگیی بەعس، بۆیە دوای تاوتوێکردنی دۆخەکە لە نێوان پێشمەرگە لە ٥ی ئەیلوولی ١٩٨٨ لە سەرکردایەتی شۆڕش بڕیار درا کەوا ھێزی پێشمەرگە لە سەنگەرەکان پاشەکشە بکەن، پاشان دەست کرا بە کشانەوەی پێشمەرگە لە تەواوی میحوەرەکانی سەنگەری بەرگری و بۆ ٦ی مانگ تەواوی ھێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان کشانەوە دواوە و شەڕەکە بە کۆتا ھات.

## سەرچاوەکان

پۆل:جیاییخوازی لە عێراق
پۆل:شەڕ
پۆل:پارتی دیموکراتی کوردستان
پۆل:باشوری کوردستان
پۆل:یاخیبوونی کوردان لە عێراق
پۆل:ململانێی کورد و عێراق
حەسەن عەبدولغەنی

**حەسەن عەبدولغەنی** () فەرماندەیەکی سووریا و وتەبێژی ھاوپەیمانی شۆڕشی سووریایە. بە کردەوەکانی ئەم دوایییەی لە کاتی ھێرشە ھێرشبەرەکانی دژی ھێزەکانی بەشار ئەسەد ناسرا.

## پیشە
فەرماندەی باڵای گرووپی ئیسلامی ھەیییەی تەحریر شام (HTS)ە. ئەو وەک وتەبێژی گرووپەکە کاردەکات و دوای ئەو ھەنگاوە ھێرشبەرە خێرایەی کە تێیدا شارە گەورەکانی سووریا لەنێویاندا دیمەشقی پایتەخت بوونەتە کەوتە ژێر دەستیان، ناوبراو قسەی بۆ میدیاکان کرد و ڕای گەیاند کە سووریا ئێستا ئازادە و ھەموو ئایینەکان سەلامەت دەبن بۆ ژیان لەوێ، وەک چۆن ستەمکاری بۆ ھەمیشە ڕۆیشتووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ساڵی لەدایکبوونی ون (بۆ زیندووان)
پۆل:موسڵمانە سوننەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:ھەییەی تەحریر شام
ئیدریس خەزعەل

**ئیدریس خەزعەل** (*)، (*) یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی مەلا عەبدوڵڵا، قەزای کەرکووک، پارێزگای کەرکووک، باشووری کوردستان، لە عێراق(ناوچە جێناکۆکەکان). دەکەوێتە باکووری شارەدێی مەلا عەبدوڵڵا بە دووری (٥)کم.

## ناو

## جوگرافیا
گوندی **ئیدریس خەزعەل** ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە گوندی سابونچی.
* لە باشوورەوە گوندی بوەیتر.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی کەساحیە.
* لە ڕۆژئاواوە گوندی سەخرە.

## مێژوو

## دانیشتوان
دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی کورد و عەرەب پێکهاتووە.
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١٣٣) کەس بووە.
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١١٧) کەس بووە.

## ئەمانەش ببینە
* ناحیەی مەلا عەبدوڵڵا
* قەزای کەرکووک
* پارێزگای کەرکووک
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای کەرکووک
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق
سی دی خوێنەری ھەڵگرتەنی

**سی دی خوێنەری ھەڵگرتەنی** () خوێنەری پەپکی پەستێنراوی ھەڵگرتەنی، مەبەست لێی ئەو ئامێرەیە کە پەپکی پەستێنراوی میوزیکی لێ دەداتەوە بەڵام بەکاردێت بۆ گوێگرتن لە مۆسیقا لە ڕێگە و لە کاتی گەشتکردن و ڕۆیشتندا، ئەمەش بەھۆی قەبارە بچووکەکەی و کێشە سووکەکەی، یەکەم سی دی خوێنەری ھەڵگرتەنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی ژاپۆنی یەوە بەرھەمھێنرا بە ناوی (Discman D-50).

## تایبەتمەندییەکان
وێنۆک|162x162پیکسڵ|چەند تایبەتمەندییەک کە لە خاڵەکان باسکراوە کە لەسەر ئەم سی دی پلەیەرە ھەڵگرتەنییە دەرکەوتووە
چەند تایبەتمەندییەکی سی دی خوێنەرە ھەڵگرتەنییەکان:
# ھەبوونی دوگمەی ھەڵکردن/وەستان
# دوگمەی وەستان
# دوگمەی پاشەکشەکردن بۆ کاتی دواوە
# داگرتنی ئێڵ سی دی (*شاشە*)
# ھێدفۆن (پۆرتی کێبلی دەنگی)

وێنۆک|159x159px|لێدەرەوەیەکی MP3|ڕاست
ھەبوونی دوگمەی ھەڵکردن/وەستان بوار بە بەکارھێنەر دەدات بۆ ئەوەی لە ناوەڕاستی گۆرانی و میوزیک (تڕاک)ێکدا بوەستێت پاشان ھەڵی بکاتەوە، ھەبوونی دوگمەی وەستان بوار دەدات بە وەستاندنی سی دی، دوگمەی پاشەکشەکردن بۆ دواوە (Rewind) ڕێگە دەدات کە بگەڕێیتەوە بۆ کاتی دواوەی تڕاکێک.

و ھەندێک لە سی دی خوێنەرە ھەڵگرتەنییەکان دەتوانن سی دی-ئاڕ و سی دی-ئاڕ دەبلیوو لێ بدەنەوە، و ھەندێکیان دەتوانن فۆرماتە دەنگییەکان (پەڕگەی کۆمپیوتەر) MP3 لێ بدەنەوە، و دەرچوونی دەنگ بە شێوەیەکی گشتی لە ڕێگەی دەرچەی ھێدفۆن و جاکەوەیە، و سی دی خوێنەرە ھەڵگرتەنییە مۆدێل بەرزەکان لەوانەیە بڵندگۆیەکی دەنگی زیادەیان لەگەڵ بێت.
وێنۆک|شێوەی (١)
و ھەندێک سی دی پلەیەرە ھەڵگرتەنییەکان دەتوانن سی دی ٨سانتیمەتری (مینی سی دی) لێ بدەنەوە وێڕای سی دی ١٢سانتیمەتری، و سی دی پلەیەرە ھەڵگرتەنییە قەبارە بچووکەکان ڕەنگە ھەر لە بنەڕەتەوە بۆ سی دی ٨سانتیمەتری (مینی سی دی) دروست کرابن و ئەو جۆرە لێ دەدەنەوە، ھەندێک لە سی دی پلەیەرە ھەڵگرتەنییەکان خاوەنی کۆنتڕۆڵکەرێکی پەخشی بچووکە کە بەھۆی کێبلێکەوە بەستراوەتەوە بۆ ئاسانکاری جڵەوگرتنی میوزیکەکە لەکاتێکدا ئامێرە سەرەکییەکە لە ناو جانتا یان گیرفاندایە (شێوەی ١).

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەلکترۆنی بەکاربەر
پۆل:داھێنانە ژاپۆنییەکان
پۆل:ئامێرە ھەڵگرتەنییەکان
پرۆپاگەندە لە ئێران

[وێنۆک|پرۆپاگەندە لە سەردەمی [حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیدا؛ قاسم سولەیمانی بە ئاڵای ئێرانەوە تیمساحێک (ئەمریکا) دەکوژێت.]]
[وێنۆک|پرۆپاگەندە لە سەردەمی [شانشینی پەھلەویدا؛ پۆستەرێک کە محەممەدڕەزا پەھلەوی بە ژێرنووسی «نیشتمانێک بەدوای شای خۆی لە ڕێگای شکۆ و سەربەرزیی ئێرانی خۆشەویست» لە تەنیشت ھێمایەکانی ئێرانی کۆن نیشان دەدات.]]
**پڕوپاگەندە لە ئێران** () لە کۆنەوە و لەلایەن حکوومەتە جۆراوجۆرەکانەوە ئەنجام دراوە. لە ئێستادا لەلایەن حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران و دامودەزگا پەیوەندیدارەکان بە حکوومەتە ئەنجام دەدرێت. پرۆپاگەندە لە ڕێگای میدیاکانەوە بڵاو دەکرێتەوە، لەوانە تەلەڤیزیۆن، فیلم، ڕۆژنامە، پۆستەر، کێشراوەی دیوار، کردەی سیاسی، گردبوونەوە، توندوتیژی و ماڵپەڕەکان. پرۆپاگەندە لە کۆماری ئیسلامیی ئێراندا سانسۆریش دەگرێتەوە.

## پێشانگا

جوان پیشرو، دلیل امید.jpg|کەسانێک بە پیشە جۆراوجۆرەکان بەدوای عەلی خامنەییدا
Teheran US embassy propaganda gun.jpg|وێنەی تفەنگێکی نەخشێنراو بە ئاڵای ئەمریکا لەسەر دیواری باڵیۆزخانەی پێشووی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە تاران
فرعون امروز.jpg|بێنیامین نێتانیاھو کە کراوەتە فیرعەون
The US will sink like the Titanic.jpg|وێنەیەک بە سەردێڕی ئەمریکا وەکوو کەشتیی تایتانیک نقوم دەبێت
The Iranian nation will never be brought to their knees.jpg|وێنەیەک بە سەردێڕی گەلی ئێران قەت ناکەوێتە سەر ئەژنۆ


## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان


ئێران
پۆل:مێژووی سیاسیی ئێران
ڕافع سەلامە

**ڕافع سەلامە** (؛ مردووی ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٤) چەکدارێکی فەلەستینی بووە و بەرپرسی لقی خان یوونسی کەتیبەکانی قەسام بوو کە باڵی سەربازی حەماسە. لە ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٤دا، لە کاتی شەڕی ئیسرائیل و حەماس لە ھێرشێکی ئاسمانیدا بۆ سەر کەمپی پەنابەرانی مەواسی لەلایەن سوپای ئیسرائیلەوە کوژرا.

## پیشەی سەربازی
سەرەتا لە قوتابخانەیەک لە خان یونس کاری کردووە پێش ئەوەی لە سەرەتای نەوەدەکاندا پەیوەندی بە حەماسەوە بکات و وەک فەرماندەی لیوای خان یونس بە فەرماندەیی محەممەد سینوار دەستنیشان بکرێت. ئیسرائیل سەلامی تۆمەتبار کردووە بە ڕێکخستنی ھەڵمەتی سنووربەزاندنی غەززە لە ساڵی ٢٠٠٦ و گرتنی گیلعاد شەلیت و ھەروەھا ھێرشەکەی ٧ی تشرینی یەکەم بۆ سەر ئیسرائیل.

ئیسرائیل لە ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ ماڵەکەی لە کەمپی مەواسی بۆردومان کرد و ھەردوو سەلامە و سەرۆکی لیواکانی قەسام محەممەد زەیف کوژران. ھەروەھا ھێرشە ئاسمانییە بەرفراوانەکەی سەر کەمپی ئاوارەکان لانیکەم ٩٠ فەلەستینی کوژران و زیاتر لە ٣٠٠ کەسیش بریندار بوون. بەگوێرەی کەناڵی سعودی حەدەس، سەلامە لە ھێرشەکەدا کوژراوە و زەیف بە سەختی بریندار بووە. حەماس ئیدیعاکانی ئیسرائیلی ڕەتکردەوە کە سەرکردەکانی کردووەتە ئامانج و بە "تۆمەتی درۆ" ناوی برد کە ئامانجیان "پەردەپۆشکردنی قەبارەی کۆمەڵکوژییە ترسناکەکە" بوو. دوای چەند کاتژمێرێک لە ھێرشەکان، سەرچاوەکان کوژرانی سەلامەیان پشتڕاستکردەوە کە لەلایەن کەسوکار و ئەندامانی حەماسەوە بەخاک سپێردرا. ئەبوو عوبەیدە وتەبێژی بزووتنەوەی حەماس لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ کۆچی دوایی پشتڕاستکردەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندامە تیرۆرکراوەکانی حەماس
پۆل:مسوڵمانانی فەلەستین
پۆل:ئەندامانی قەسام
پۆل:مردووانی ٢٠٢٤
پۆل:مردووان بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل
پۆل:مسوڵمانە سوننە فەلەستینییەکان
سەلام فەرماندە

**سەلام فەرماندە** یان **سڵاو فەرماندە** () گۆرانییەکی فارسییە کە لەلایەن ئەبووزەر ڕووحییەوە بەرھەم ھێنراوە. گۆارنییەکە باس لە درێژەدانی ڕێگای بەرژەوەندیی شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران لەلایەن دەیە نەوەدییەکانەوە و قاسم سولەیمانی و ئیمام مەھدی دەکات. گۆرانییەکە لە ڕێگای پرۆپاگەندەی کۆماری ئیسلامیی ئێراندا بەکاردەهێنرێت.

گۆرانییەکە لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢ چەند کاتژمێر پێش ساڵی نوێ (خاکەلێوە یان فەروەردینی ١٤٠١ی ھەتاوی) لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بڵاو کرایەوە و دواتر لە مانگەکانی نیسان و ئایاری ٢٠٢٢دا کەوتە بەرچاو. گۆرانییەکە تیشک دەخاتە سەر بەشداریی نەوەی نوێ لە پشتیوانیکردنی *[[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئیسلامی]]* و بیروڕای حکوومەتی کۆماری ئیسلامی. ڕێکخراوەکان چالاک بوون لە کۆکردنەوەی قوتابییەکانی قوتابخانەکان بۆ پێکھێنانی ژمارەیەکی زۆر بۆ وتنەوەی گۆرانییەکە، کە گەورەترینیان لە یاریگای ئازادی بەڕێوە چوو.

بەپێی سەرچاوەی میدیاکان و ڤیدیۆ بڵاوکراوەکان لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا، ئەو گۆرانییە ھەتا ئێستا لە چەندین وڵاتی تر بڵاو کراوەتەوە.

ئەو گۆرانییە بێجگە لە فارسی بۆ چەندین زمان وەرگێرانی بۆ کراوە، لەوانەش ئیسپانی، فەڕەنسی، عەرەبی، ئوردوو، ئازەربایجانی، پەشتۆ، کوردی، مالایی، سەواحیلی و کەشمیری.

## سەرچاوەکان

پۆل:پرۆپاگەندە لە ئێران
ناوەندگەرایی دیموکراسی

[وێنۆک|تابلۆی "[ڤلادیمیر لێنین‌|لینین"ی ئەلێکسی نێسترێنکۆ: بەرجەستەکردنی ناوەندگەرایی دیموکراسی لە ھونەری سۆڤیەتدا]]
**ناوەندگەرایی دیموکراسی** یان **دیموکراسی مەرکەزی** زاراوەیەکە کە بنەمای سیستەمی ھەڵبژاردن و ڕێبازی سەرکردایەتی پارتە کۆمۆنیستەکان بە پێشینەی مارکسی-لینینیستی دیاری دەکات، بەو پێیەی ناوەندگەرایی دیموکراسی بە بنەمای ڕێکخستنی پارتە کۆمۆنیستەکان و یەکێک لە بناغەکانی لینینیست دادەنرێت ڕێکخراو.  
## سەرچاوەکان

پۆل:ئایدۆلۆژیای حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتی سۆڤیەت
پۆل:مارکسیزم-لێنینیزم
جەنین

**جەنین** شارێکە لە دەوڵەتی فەلەستین لە کەناری ڕۆژاوای داگیرکراو لەلایەن ئیسرائیلەوە. شارەکە وەک ناوەندی کارگێڕی پارێزگای جەنین لە فەلەستین کاردەکات و ناوەندێکی سەرەکییە بۆ شارۆچکەکانی دەوروبەری. جەنین لە ساڵی ١٩٦٧ کەوتە ژێر داگیرکاری ئیسرائیل و لە ساڵی ١٩٩٥ وەک ناوچەی A لە کەناری ڕۆژاوا کە ناوچەیەکی فەلەستین بوو، خرایە ژێر ئیدارەی دەسەڵاتی نیشتمانی.

لە ساڵی ٢٠١٧دا، ژمارەی دانیشتووانی جەنین نزیکەی ٥٠ ھەزار کەس بووە، لەکاتێکدا کەمپی پەنابەرانی جەنین نزیکەی ١٠ ھەزار کەسی تێدابووە، کە شوێنی ئەو فەلەستینیانە بووە کە لە کاتی جەنگی فەلەستین لە ساڵی ١٩٤٨ دا ھەڵاتوون یان لە ماڵەکانیان دەرکراون. لەو کاتەوە کەمپەکە بووەتە قەڵای چەکدارە فەلەستینییەکان دژی کۆلۆنیالیزمی بەریتانیا و داگیرکاری ئیسرائیل، شوێنی چەندین ڕووداوی پەیوەست بە ململانێی ئیسرائیل و فەلەستین بووە.

## ئیتیمۆلۆژی
جەنین وەک ئەو شوێنە ناسراوە کە " جینا " یان "گینا" کە لە نامەکانی ئامارنادا باسکراوە لە سەدەی ١٤ پێش زایین، وەک شارۆچکەیەک لە کەنعان. جەنین بە شێوەیەکی باو لەگەڵ شاری ئینجیلی دواتر لە ئینجیلی عەین گەنیم دەناسرێتەوە، لە ، بە واتای «کانیاوی باخچەکان» یان «کانیاوی گەنیم»، ڕەنگە ئاماژەبێ بۆ ئەو کانییە زۆرانەی کە لە نزیکەوە ھەڵکەوتوون. پێدەچێت ناوە عەرەبییەکەی ئێستا ناوی کۆنی شارەکە بپارێزێت.

## سەرچاوەکان

## کتێبنامە

*
*
*
*
*
*
*
*
* 
* 
* 
*
*
*
*
*  
*
*
*
*  
*  
*
*
*
*

## بەستەرە دەرەکییەکان
* بەخێربێن بۆ جینین 
* ڕووپێوی ڕۆژاوای فەلەستین، نەخشەی ٨: IAA, [//commons.wikimedia.org/wiki/File:Survey_of_Western_Palestine_1880.08.jpg Wikimedia commons]
* پڕۆژەیەک بە ئامانجی کردنەوەی سینەمایەک بۆ دانیشتووانی جەنین و کەمپی پەنابەران.
* ''ئاشتی و خۆشگوزەرانی لە کەناری ڕۆژاوا'' ڕاپۆرتێکی قووڵ لەسەر NOW لە کەناڵی PBS 
* فیلمی دیکۆمێنتاریی ''دڵی جەنین'' لە کەناڵی PBS گۆشە فراوان

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی
پۆل:شارەکانی کەناری ڕۆژاوا
پۆل:جەنین
پۆل:پارێزگای جەنین
پۆل:شارەوانییەکانی دەوڵەتی فەلەستین
زانکۆی پیشەسازیی جوندیشاپوور

**زانکۆی پیشەسازیی جوندیشاپوور** () یەکێک لە زانکۆ پیشەسازییە حکوومییەکانی ئێرانە کە لە شاری دژپێڵ ھەڵکەوتووە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی زانکۆ پیشەسازییەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:دژپێڵ
پۆل:زانکۆکانی ئێران
جوندیشاپوور
ئەحمەد غەندوور

**ئەحمەد ئەبوو غەندوور**، ناسراو بە **ئەبوو ئەنەس غەندوور** (١٩٦٧ – ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣)، چەکدارێکی باڵای فەلەستینی بوو لە لیواکانی عیزەدین قەسام، باڵی سەربازی حەماس. وەک فەرماندەی لیوای باکووری غەززە ئەندامی ئەنجومەنی گشتی سەربازی لیواکانی قەسام بووە و بە متمانەپێکراوێکی نزیکی محەممەد زەیف فەرماندەی سەربازی حەماس دادەنرا. لە ساڵی ٢٠١٧دا، غەندوور لەلایەن ئەمریکاوە وەک تیرۆریستێکی جیھانی دەستنیشانکرا. لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ لە نێوان شەڕی ئیسرائیل و حەماس بەھۆی ھێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیلەوە کوژرا.

## ژیاننامە
غەندوور نزیکەی ساڵی ١٩٦٧ لە شاری یافا لە ئیسرائیل لەدایکبووە. غەندوور لە نێوان ساڵانی ١٩٨٨ بۆ ١٩٩٤ لە ئیسرائیل دەستبەسەر بووە، دوای ئەوە لە ساڵی ١٩٩٥ تا ٢٠٠٠ لە دەستبەسەرکردنی دەسەڵاتی فەلەستین بووە. دوای سەرھەڵدانی ئینتیفادەی دووەم ئازاد کرا. لە ساڵی ٢٠٠٢ لە یەکەم ھەوڵی تیرۆرکردنی ئیسرائیل ڕزگاری بوو.

تا ساڵی ٢٠٠٣ غەندوور یاریدەدەرێکی نزیکی عەدنان غول بۆمب دروستکەری حەماس بووە. دوای ھێرشی چەکدارانی حەماس بۆ سەر تانکێکی ئیسرائیل لە شوباتی ٢٠٠٣، ھێزەکانی بەرگری ئیسرائیل ماڵی غەندووریان لە گەڕەکی شێخ ڕەزوان لە شاری غەززە ڕووخاند. ئیسرائیل پێیوابوو غەندوور بەرپرسە لە پلاندانان بۆ ھێرشەکە.

تا ساڵی ٢٠٠٤ غەندوور فەرماندەی لقی باکووری لیواکانی عیزەدین قەسام بوو. لەم ڕۆڵەدا فەرماندەی باڵای سەنگەرەکانی حەماس بووە لە کاتی ئۆپەراسیۆنی ئیسرائیل لە ساڵی ٢٠٠٤ لە باکووری کەرتی غەززە و بەشدار بووە لە سەرکردایەتیکردنی ژمارەیەک ئۆپەراسیۆن لەوانەش ھەڵمەتی سنووربەزاندنی غەززە لە ساڵی ٢٠٠٦ کە بووە ھۆی ڕفاندنی سەربازی ئیسرائیلی گیلعاد شالیت. غەندوور لە ساڵی ٢٠١٢ جارێکی دیکە کرایە ئامانجی تیرۆرکردن.

بەگوێرەی ڕاپۆرتی حکوومەتی ئەمریکا، غەندوور بەشێک بووە لە ئەنجومەنی شورا و مەکتەبی سیاسی حەماس شورا. تا ساڵی ٢٠١٧ ئەندامی ئەنجومەنی گشتی سەربازی لیواکان بووە و بە متمانەپێکراوی نزیکی محەممەد زەیف دادەنرا.

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لە ٦ی نیسانی ٢٠١٧دا غەندووری وەک تیرۆریستێکی جیھانی دەستنیشان کرد. پێنجەمین ئەندامی باڵای حەماس بوو کە وەک SDGT دەستنیشانکرا. لە بەرامبەردا حەماس ھەنگاوەکەی ئەمریکای بە «نائەخلاقی» ناوبرد و لە ماڵی غەندوور لە کەمپی پەنابەرانی جەبالیا دانیشتنێکی ھاودەنگی ئەنجامدا.

ھێزی ئاسمانی نێودەوڵەتی لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ لە کاتی شەڕی ئیسرائیل و حەماس لە ھێرشێکی ئاسمانیدا غەندووری کوشت. سێ بارمتەی ئیسرائیلی - ئیلیا تۆلیدانۆ، نیک بەیزەر و ڕۆن شێرمان - لە ھێرشەکەدا کوژران.

## سەرچاوەکان

پۆل:مسوڵمانانی فەلەستین
پۆل:ئەو کەسانەی لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە وەک تیرۆریست دەستنیشان کراون
پۆل:ئەندامانی قەسام
پۆل:مردووانی ٢٠٢٣
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:مردووان بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل
پۆل:خەڵکی یافا
پۆل:ئەندامە تیرۆرکراوەکانی حەماس
شەقامی ئۆکسفۆرد

**شەقامی ئۆکسفۆرد** یان **گەڕەکی ئۆکسفۆرد** () ڕێگایەکی سەرەکییە لە شاری وێستمینستەر لە بەشی ڕۆژاوای لەندەن، کە دەکەوێتە نێوان ڕێگای تۆتنھام کۆرت و ماربڵ ئارچ. سنوورێکی مەعنەوی دیاری دەکات لە نێوان ناوچەکانی فیتزرۆڤیا و مارلیبۆن کە دەکەونە باکوورییەوە و سۆھۆ و مەیفەیر لە باشوورەوە. قەرەباڵغترین شەقامی بازاڕکردنە لە ئەورووپا، کە ڕۆژانە نزیکەی نیو ملیۆن سەردانیکەری ھەیە، و تا ساڵی ٢٠١٢ نزیکەی ٣٠٠ دوکانی تێدا بووە. بەشێکە لە ڕێگای گشتیی ئەی-٤٠، کە ڕێگایەکی سەرەکییە لە نێوان لەندەن و فیشگارد. ھاتوچۆی تەنھا سنووردار کراوە بۆ پاس و تەکسی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
لەشکرکێشی سۆڤیەت بۆ سەر مەنچوریا

**لەشکرکێشی سۆڤیەت بۆ سەر مەنچوریا** یان وەک سەرکردایەتی سۆڤیەت ناوی لێنا **ئۆپەراسیۆنی ھێرشی ستراتیژی مەنچوریا** (بە ڕووسی: Манчжурская стратегическая наступательная операция)، لە ٩ی ئابی ١٩٤٥ لەگەڵ ھێرشی یەکێتی سۆڤیەت بۆ سەر ژاپۆنییەکان دەستیپێکرد بۆ سەر ویلایەتی مانچوکوو لە گەورەترین ئۆپەراسیۆنی جەنگی سۆڤیەت-ژاپۆن، کە ھێزەکانی سۆڤیەت توانیان مانچووکوو و مێنگکیانگ بگرن (پاشان مەنگۆلیاى ناوەوە و کۆریاى باکوور و ساخالینى باشوور، جگە لە دوورگەکانى کوریل، کە تەسلیمبوونی ژاپۆنی لە جەنگی جیھانی دووەمدا خێراتر کرد دوای شکستی خێرای سوپای کوانتونگ، دوای ئەوەی دەرکەوت کە یەکێتی سۆڤیەت توانای ھەیە و بەنیازە دەست بەسەر ھەموو خاکی ژاپۆن بگرێت، بە خودی خاکی نیشتمانیشەوە، دوای ھێرشی لەپڕی بۆ سەر مەنچوریا و ساخالین.        

لە ساڵی ١٩٨٣ەوە داگیرکردنی سۆڤیەت بۆ سەر مەنچوریا ناوی **ئۆپەراسیۆنی زریانی ئاب** دوای ئەوەی مێژوونووسی سەربازی ئەمریکی دەیڤید گلانتز لە یەکێک لەو لێکۆڵینەوەیانەی کە بڵاوی کردووەتەوە باسی ئەم ناوەی کردووە کە باسی خودی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکەی کردووە.
## سەرچاوەکان

پۆل:ژاپۆن لە ١٩٤٥
پۆل:ململانێکانی ١٩٤٥
گەرماو

وێنۆک| گەرماوێکی ئاسایی
وێنۆک| گەرماو و بانیۆیەک پێکەوە
**گەرماو** شوێنێکە کە کەسێک لە ژێر ئاوڕژێنێکی گەرمدا خۆی لێ دەشوات. لەنێویدا، ئاوەڕۆیەک لە زەوییەکەدا ھەیە. زۆربەی گەرماوەکان بە شێوەیەک ڕێکدەخرێن کە پلەی گەرمی و پەستان و گۆشەی لوولەکی سەری گەرماویان ھەبێت. سادەترین گەرماوەکان لوولەکێکی سووڕاوەیان ھەیە کە بەرەو خوارەوە شۆڕ بووەتەوە.

## ئەمانەش ببینە
* گەرماوکردن
* دەستشۆر
* بانیۆ
* ساونا

## سەرچاوەکان

پۆل:پاکژی
پۆل:داھێنانە یۆنانییەکان
پۆل:گەرماوکردن
حاکم نەیسابوری

**ئەبوو عەبدوڵڵا محەممەد کوڕی عەبدوڵڵا نەیسابووری** ( ; ٩٣٣–١٠١٤ زایینی)، ناسراو بە **ئیبن بەیعی** فارسی زانای سوننە و پێشەنگی فەرموودەناس بوو لە سەردەمی خۆیدا، زۆرجار بە "ئیمامی فەرموودە " یان " فەرموودەناسی خوراسان " ناودەبرێت ." بە شێوەیەکی بەرفراوان بە شارەزایی لە ڕەخنەی فەرموودەدا ناوبانگێکی زۆری ھەیە، و وەک شێخی وەستاکانی فەرموودە لە سەردەمی خۆیدا سەیر دەکرێت. دارەقوتنی حاکمی بە باڵاتر دەزانی لە زانستی فەرموودەدا لە ئیبن مەندە.

## مردن
لە ٣ی سەفەری ٤٠٥ حاکم چووە ناو حەمامەکەوە، دوای خۆشۆردن ھاتە دەرەوە و وتی ئاە، و تەنھا بە کەمەرێکەوە گیانی لەدەستدا پێش ئەوەی کاتێکی ھەبێت کراسێک لەبەر بکات. دواتر یەکێک لە خوێندکارەکانی، حەسەنی کوڕی ئەشعس قوڕەشی دەڵێت: "لە خەودا حاکمم بینی کە سواری ئەسپ بوو بە شێوەیەکی قۆز و دەیگوت: ڕزگاری". لێم پرسی: `حاکم لە چیدایە؟ لە وەڵامدا وتی: 'نووسینی فەرموودە .'" نوێژی مردووی لەلایەن ئەبوبەکر حیری قازی نیشاپورەوە لەسەر کرا.

## کتێبەکان
حاکم دەڵێت: «ئاوم لە زەمزەم خواردەوە و داوام لە خوای گەورە کرد، بۆ ئەوەی لە نووسینی کتێبدا سەرکەوتوو بێت». دوای ئەمەش دەستی کرد بە نووسینی ئەم کتێبانە و چەندین کتێبی تر:

## سەرچاوەکان

*

## بەستەرە دەرەکییەکان
* حاکم نەیسابوری لە نووسینی جی ئێف حەداد

پۆل:مردووانی ١٠١٤
پۆل:زانایانی فەرموودە
پۆل:ئەشعەرییەکان
پۆل:خەڵکی نەیشاپوور
پۆل:شافعییەکان
پۆل:نوێکەرەوەکان
ھێرمس نیل

**فێردیناند فرێدریک ھێرمان نیلبۆک** (١٧ی نیسانی ١٨٨٨ – ١٦ی تەمموزی ١٩٥٤)، ناسراو بە **ھێرمس نیل**، ئاوازدانەرێکی ئەڵمانی بوو بۆ گۆرانییە سەربازییەکان و ڕێپێوانەکان.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* کورتە ژیاننامەی ھێرمس نیل 
* پێڕستی گۆرانییەکان لە Deutscheslied.com 

پۆل:ئاوازدانەرانی ئاڵمانی
پۆل:مردووانی ١٩٥٤
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٨
پۆل:ئاوازدانەران
ئەبوو زورعەی رازی

**ئەبوو زورعە عوبەیدوڵای کوڕی عەبدولکەریمی کوڕی یەزیدی کوڕی فەروح** (أبوو زرعة الرازی، ٨١٥/٨١٦ یان ٨٠٩/٨١٠، لە ڕەی ئێران – ٨٧٨، لە ڕێی) زانایەکی موسڵمان و فەرموودەوان خەڵکی ڕەی (باکووری ئێران) بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:زانایانی فەرموودە
پۆل:مردووانی ٨٧٨
پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا
پۆل:ئەسەرییەکان
پۆل:نووسەرەوانی فەرموودە
ھەراسانکردن

**ھەراسانکردن** کۆمەڵێک ئاکاری بەرفراوان دەگرێتەوە کە سروشتی  ھەیە. بە شێوەیەکی باو وەک ئاکارێک سەیری دەکرێت کە مرۆڤ سووک، ژێردەستە و ترساندن دەکات، بە شێوەیەکی تایبەتمەند بە دووری لە ڕووی ھزریی کۆمەڵایەتی و ڕەوشتییەوە دەناسرێتەوە. بە مانای یاسایی ئەمانە ئاکار گەلێکن کە وا دیارە ناپێخۆشکەر یان ھەڕەشەئامێزن. شێوازە نەریتییەکەی لەسەر بنەمای جیاکارییەوە سەرھەڵدەدا، و کاریگەرییان ھەیە لە پووچەڵکردنەوەی مافەکانی کەسێک یان تێکدانی کەسێک لە سوودمەندبوون لە مافەکانی.

## جۆرەکان
### ئەلیکترۆنی
ھەراسانکردنی ئەلیکترۆنی بریتییە لە باوەڕێکی نەسەلمێنراو بە بەکارھێنانی تیشکدانی کارۆموگناتیسی بۆ ھەراسانکردنی قوربانییەک. دەروونناسان بەڵگەی خەونبینینی بیستن، تێکچوونی ھۆشیاری، یان پەشێویی دەروونی دیکەیان لە کۆمەڵگە ئۆنلاینەکاندا دەستنیشان کردووە کە پشتگیری لە بۆچوونی ئەو کەسانە دەکەن کە بانگەشەی ئەوە دەکەن لەم ڕێگەیەوە بە ئامانج گیراون.

### خاوەن خانوو
ھەراسانکردنی لەڕێگەی خاوەن خانوو بریتییە لە دروستکردنی ئامادەیی لەلایەن خاوەن خانوویەک یان بریکارەکانییەوە، ھەلومەرجێکە کە بۆ یەکێک یان چەند کرێچییەک بەکاردێت تا ناڕەحەت بێت، بە مەبەستی ھاندانی بۆ وازھێنانی پێدانی کرێی خانوو یاخود فشارخستنە سەر بۆ دەرکردنی.

### سەرھێڵ
وێنۆک| دابەشکاریی داتای چەشنەکانی ھەراسانکردن لەڕێگای پەیوەندییە سەرھێڵەکانەوە لە ئەمریکا، بەپێی سەنتەری کۆنترۆڵکردنی نەخۆشییەکان.
ھەراسانکردن چەندین جار دووبارەبوونەوەی قسەی ناشرین و سەرنجی سووکایەتیکردن ئاراستەی کەسانی دیاریکراو دەکات کە بۆ نموونە سەرنجیان لەسەر ڕەگەز، ئایین، نەتەوە، کەمئەندامی، یان ئاراستەی سێکسییە. زۆرجار ئەمە لە ژووری گفتوگۆ و لە ڕێگەی گرووپی ھەواڵ و بە ناردنی ئیمەیڵی ڕق و کینە بۆ لایەنە ئارەزومەندەکان ڕوودەدات. ھەروەھا ڕەنگە دزینی وێنەی قوربانییەکە و خێزانەکانیان لەخۆبگرێت، دکتۆرکردنی ئەم وێنانە بە شێوازی ھێرشبەرانە (بڕوانە سایبەرزتۆڵکینگ و تاوانە کینەیییەکان)

### دەروونی
ئەمە ئاکارێکی ژێردەستەکاری، ترسناک یان خراپەکارییە کە زۆرجار دەستنیشانکردنی ئەستەمە، جگە لە ڕاپۆرتی قوربانییەکان یان سکاڵا ھیچ بەڵگەیەک بەجێناھێڵێت. ئەمەش بە شێوەیەکی تایبەتمەند کەسایەتیی مرۆڤ دادەبەزێنێت یان دەبێتە ھۆی ئەوەی مرۆڤ ئازارێکی زۆریی دەروونی ھەبێت (بە مانایەکی تر، خۆی بە کەم دەزانێت و خۆی لەبەرچاو دەکەوێت لەڕێگەی ئەو ھەراسانکردنانەوە).

### ئایینی
وێنۆک| ئاگاداری بۆ ئەو سەرنشینانەی کە لە پشت شۆفێری پاسەوە دادەنیشن، بە زمانی عیبری: «ھەموو سەرنشینێک دەتوانێت ھەر کورسییەک کە ھەڵی بژێرێت (جگە لەو شوێنانەی کە بۆ کەمئەندامان دیاری کراون)؛ ھەراسانکردنی سەرنشینێک لەم ڕووەوە ڕەنگە تاوانکاری بێت».
گۆشەگیرکردنیی ئایینی بریتییە لە ھەراسانکردنی زارەکی، دەروونی یان جەستەیی بەرامبەر بە ئامانجەکان، چونکە ئەوان وای دادەنێن کە ئایینێکی دیاریکراو پەیڕەو بکەن. ھەراسانکردنی ئایینی دەکرێت ناچارکردن لەخۆبگرێت بۆ گۆڕینی زۆرەملێی ئایینی کەسێک.

### سێکسی
ئازاردانی سێکسی بریتییە لە ئاکارێکی ھێرشبەرانە یان ژێردەستەکەر کە پەیوەندی بە سێکسی کەسێکەوە ھەیە. قسەی نەخوازراو، دەربڕینی ڕوخسار، سەرنجی سێکسی، کردەوە، یان ئاکاری سروشتی سێکسی لەخۆدەگرێت کە ئامانجەکە ھەست بە ناڕەحەتی دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:کەڵکاژۆ
دیپسیک

**دیپسیک** () کۆمپانیایەکی ژیریی دەستکردی چینییە کە بە مۆدێلی زمانی گەورەی سەرچاوەکراوە (LLMs) پەرەپێدراوە. بنکەکەی لە شاری ھانگژۆو لە ویلایەتی ژێجیانگە، خاوەندارێتی و دارایی لەلایەن سندووقی پاراستنی چینی ھای-فلایەرە کە ھاودامەزرێنەری کۆمپانیاکە، لیانگ وێنفێنگ، کۆمپانیاکەی لە ساڵی ٢٠٢٣ دامەزراندووە و وەک بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیاکە کاردەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی
پۆل:ژیریی دەستکرد
سونۆ (ژیریی دەستکرد)

**ژیریی دەستکردی سونۆ** یان بە سادەیی **سونۆ**، بەرنامەیەکی دروستکردنی مۆسیقای ژیریی دەستکردی بەرھەمھێنە کە بۆ دروستکردنی گۆرانی ڕاستەقینە داڕێژراوە، و دەنگ و ئامێری مۆسیقا تێکەڵ دەکات، یان تەنیا مۆسیقا. سونۆ لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ەوە بە شێوەیەکی بەرفراوان بەردەست خرا، دوای خستنەبازاڕی لەڕێگەی وێب و ھاوبەشی لەگەڵ مایکرۆسۆفت، کە سونۆی وەک پێوەکراوێک بە مایکرۆسۆفتەوە ڕاگەیاند.

## سەرچاوەکان

پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٢٣
نیشانەی پرسیار

**نیشانەی پرسیار** **** (ھەروەھا لە ڕۆژنامەوانیدا بە **خاڵی لێکۆڵینەوە** یان **پرس** ناسراوە) ھێمایەکی خاڵبەندییە کە ئاماژەیە بۆ پرسیارێک، بڕگەیەکی پرسیاری یان دەستەواژەیەک لە زۆر لە زمانەکاندا.

## مێژوو
لە سەدەی پێنجەمدا دەستنووسەکانی ئینجیلی سوریانی نیشاندەری پرسیاریان بەکاردەھێنا، بەپێی بیردۆزێکی ساڵی ٢٠١١ی پسپۆڕی دەستنووس چیپ کۆکلی: ئەو پێی وایە *زاگوا ئێلایا* («جووتەی سەرەوە»)، دوو خاڵێکی ڕاست لەسەر وشەیەک لە سەرەتای ڕستەدا، ئاماژەیە بۆ ئەوی کە ڕستەکە پرسیارییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خاڵبەندی
ئێریکا (ڕوەک)

***ئێریکا*** توخمێکە لە نزیکەی ٨٥٧ جۆری ڕوەکی گوڵدار لە خێزانی ئێریکاسیا. لە ھەندێک ڕەگەزی دیکەوە نزیکە کە ڕواڵەتیان ھاوشێوەیە. ھەندێک جار *بە ئیریکا* بە "گوڵی زستان (یان بەھار)" ناودەبرێت بۆ جیاکردنەوەی لە "ڕوەکی ھاوینە (یان پاییز)"ی *کالۆنا*.

## پێناسە
زۆربەی جۆرەکانی *ئێریکا* دەوەنی بچووکن کە بەرزییان ە، ھەرچەندە ھەندێکیان بەرزترن. ھەموویان ھەمیشە سەوزن، و گەڵایەکی بچووکیان ھەیە. تۆوەکەی زۆر بچووکە و لە ھەندێک جۆردا ڕەنگە بۆ دەیان ساڵ بمێنێتەوە.

### وشەناسی
وشەی لاتینی *erica* بە واتای «ڕوەکی زەوی» یان «گسک» دێت. پێدەچێت لە یۆنانی کۆن ἐρείκη وەرگیرابێت.

## ئەمانەش ببینە
* ئێریکا (گۆرانی)

## سەرچاوەکان

پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لەلایەن کارل لینایۆسەوە
پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە
نیلبۆک

**نیلبۆک** گوند و شارەوانییەکی پێشووی ناوچەی ژێریچۆڤەر لاندە، لە شاری ساکسۆنیا-ئەنھالت لە ئەڵمانیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
ئێریکا (گۆرانی)

«**ئێریکا**» گۆرانییەکی ڕێپێوانی ئەڵمانییە. بە پلەی یەکەم پەیوەندی بە سوپای ئەڵمانیاوە ھەیە، بەتایبەتی سوپای ئەڵمانیای نازی، ھەرچەندە دەقەکەی ھیچ ناوەڕۆکێکی سیاسی یان سەربازی لەخۆ ناگرێت. لەلایەن ھێرمس نیلە بۆ یەکەمجار وتراوە و لە ساڵی ١٩٣٨ بڵاوکراوەتەوە، ھەر زوو لەلایەن وێرماختەوە (سوپای ئەڵمانیای نازی) بەکارھێندرا. زۆرجار لە کاتی بۆنە گشتییەکانی پارتی نازیدا دەژەنرا. بەپێی سەرباز و مێژوونووس و نووسەری بەریتانی جەنەڕاڵ مایکڵ تیلتسن، گۆرانییەکە بەناوبانگترین گۆرانی ڕێپێوان بوو لە تەواویی وڵاتاندا لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا.

## بنەچە
«ئێریکا» ھەم ناوێکی باوی مێیینەی ئەڵمانییە و ھەم وشەیەکی ئەڵمانییە بۆ جۆرە ڕووەکێک. دەق و ئاوازی گۆرانییەکە لەلایەن ھێرمس نیل، ئاوازدانەری ئەڵمانی بۆ ڕێپێوانەکان، نووسراوە. ساڵی وردی سەرچاوەی گۆرانییەکە نەزانراوە؛ زۆرجار ڕێکەوتەکە بە «نزیکەی ساڵی ١٩٣٠» دادەنرێت، بەڵام ئەمە پشتڕاست نەکراوەتەوە.

## مۆسیقا
گۆرانییەکە بە دێڕی "Auf der Heide blüht ein kleines Blümelein" (لە سەر گیایەکە گوڵێکی بچکۆلانە پێدەگات) دەست پێدەکات، کە دەربارەی گوڵێکە بە ناوی ئێریکا، کە ناوی خۆشەویستی سەربازێکە. دوای ھەر دێڕێک، و دوای ھەر جارێک کە ناوی "ئێریکا" دەوترێتەوە، وەستانێکی سێ لێدان ھەیە، کە لەگەڵ ڕێپێوانی سەربازی دەگونجێت، کە بە شێوەی xxx لەم دەقەی خوارەوەدا نیشان دراوە.
\header { tagline = ##f }
\paper { paper-width = 240\mm }
\layout { indent = 0 \context { \Score \remove "Bar_number_engraver" } }
global = { \key g \major \numericTimeSignature \time 2/4 }
heidetenor = \relative c* { b,4. c8 | d4 d | d g | g b | b4. a8 | g4 s | s2 |
        fis4 g | a s | s2 | b4. a8 | g4 s | s2 }
tenorVoice = \relative c* {
 \global \set midiInstrument = #"brass section" \voiceOne
 \dynamicUp
 \repeat volta 2 { \heidetenor \bar ":|." }
 d,4. g8 | fis4 fis | fis fis | e fis | g s | s2 |
 fis4. g8 | a4 a | a a | d4. c8 | b4 s | s2 \bar "|."
}
verse = \lyricmode {
 Auf der Hei -- de blüht ein klei -- nes Blü -- me -- lein,
 und das heißt E -- ri -- ka.
 Denn ihr Herz ist vol -- ler Sü -- ßig -- keit
 zar -- ter Duft ent -- strömt dem Blü -- ten -- kleid.
}
verseR = \lyricmode {
 Heiß von hun -- dert -- tau -- send klei -- nen Bie -- ne -- lein
 wird um -- schwärmt E -- ri -- ka.
}
heideshots = { s2*5 |s4 \override NoteHead #'style = #'cross e4 | e e |
        s2 | s4 e | e e | s2 | s4 e | e \mark \markup \small "Fine" e \bar ":|." }
shots = \relative c'' { \global \set midiInstrument = #"gunshot" \voiceTwo
    \repeat volta 2 { \heideshots }
    s2*4 | s4 e | e e | s2*4 | s4 e | e \mark \markup \small "D.C. al Fine" e \bar "|." }
\score {
 >
 \layout { }
}
\score { \unfoldRepeats
     { > > }
 \midi {
  \tempo 4=120
  \context { \Score midiChannelMapping = #'instrument }
  \context { \Staff \remove "Staff_performer" }
  \context { \Voice \consists "Staff_performer" }
 }
}


## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:سروودە نیشتمانییەکان
پۆل:سروودەکانی سەبارەت بە سەرھەڵدان
پۆل:ئەڵمانیای نازی
سواڵ

وێنۆک| سواڵکەر لە شەقام، ٢٠٠٩
وێنۆک| سواڵکەرێک لە سوید، ٢٠١٤
**سواڵ** یان **دەرۆزە** بریتییە لە کردنی نوزانەوە و خۆ ھەژار دەرخستن لە کەسانی دیکە بۆ ئەوەی سوودێکیان پێبدرێت، زۆرجار وەک پارە، بەبێ ھیچ بەرامبەرێک. کەسێک کە ئەو کارە بکات پێی دەوترێت **سواڵکەر** یان **دەرۆزەکەر**. سواڵکەرەکان دەتوانن لە شوێنە گشتییەکانی وەک ڕێڕەوی گواستنەوە و پارکەکانی شار و بازاڕەکاندا ئەو کارە بکەن. جگە لە پارە، لەوانەیە داوای خواردن، خواردنەوە، جگەرە یان شتومەکی بچووکی دیکەش بکەن.

سواڵکەران لە سواڵکەرانی ئایینی جیاوازن، چونکە ھەندێک لە داواکاران داوای پارە ناکەن. بژێوی ژیانیان جۆرەکانی خزمەتکردنی ئایینی، پەروەردەی ڕەوشتی و پاراستنی چاند بە کۆمەڵگایە، پاشان بەدەستھێنانی سوودە لێی.

## مێژوو
[وێنۆک| دوو سواڵکەر لە [ڕەبات (مەغریب) ساڵی ١٩٦٠.]]
سواڵکەرەکان لە سەرەتای مێژووی تۆمارکراوەوە لە کۆمەڵگەی مرۆڤایەتیدا بوونیان ھەبووە. سواڵکردنی سەر شەقامەکان لە زۆربەی کۆمەڵگاکانی جیھان ھەیە و ھەبووە، ھەرچەندە بڵاوبوونەوەی و شێوازی وردی، جیاوازە.

## سەرچاوەکان
دەوەن

وێنۆک|250x250پیکسڵ|دەوەنێکی گسک، لەنێو گوڵدا
**دەوەن** ڕوەکێکی قەبارە بچووک تا مامناوەندی پڕ و لق و پۆپ گرتووە. دەوەنەکان لقە داری بەردەوامیان ھەیە لە خاکەوە. دەکرێ پەڕە ڕواوە یان ھەمیشە سەوز بن. لە دارەکان جیا دەکرێنەوە بەھۆی چەندین لق و باڵای کورتیان، کەمتر لە  بەرزن. زۆرێک لە گرووپە ڕوەکییەکان جۆریان ھەیە کە دەوەنن.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕوەکەکان
زانکۆی پیشەسازیی شاھروود

**زانکۆی پیشەسازیی شاھروود** () یەکێک لە زانکۆ پیشەسازییە حکوومییەکانی ئێرانە کە لە شاری شاھروود ھەڵکەوتووە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی زانکۆ پیشەسازییەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:شاھروود
پۆل:زانکۆکانی ئێران
شاھروود
خرابە، مەلا عەبدوڵڵا

**خرابە** (*)، (*) یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی مەلا عەبدوڵڵا، قەزای کەرکووک، پارێزگای کەرکووک، باشووری کوردستان، لە عێراق(ناوچە جێناکۆکەکان). دەکەوێتە باکووری شارەدێی مەلا عەبدوڵڵا بە دووری (٢)کم.

## ناو

## جوگرافیا
گوندی **خرابە** ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە گوندی مەلا عەبدوڵڵا.
* لە باشوورەوە گوندی مولتەقا.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی هندی تەپە.
* لە ڕۆژئاواوە گوندی سەقف.

## مێژوو

## دانیشتوان
دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی کورد و عەرەب پێکهاتووە.
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.

## ئەمانەش ببینە
* ناحیەی مەلا عەبدوڵڵا
* قەزای کەرکووک
* پارێزگای کەرکووک
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای کەرکووک
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق
گەشتی فڕۆکەی پزیشکیی ٠٥٦

**گەشتی فڕۆکەی پزیشکی ٠٥٦** فڕۆکەیەکی فریاگوزاری نەخۆش بوو کە لە فڕۆگەی نیۆئیست فیلادێلفیا بەرەو فڕۆگەی نیشتمانیی تیخوانا دەفڕی، بە پلانی وەستانێکی کاتیی بۆ پڕکردنەوەی سووتەمەنی لە فڕۆگەی نیشتمانیی سپرینگفیڵد-برانسۆن. لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥، فڕۆکەی لێرجێت ٥٥ کە لەلایەن کۆمپانیای فریاگوزاری نەخۆشی فڕۆکەیی بەڕێوەدەبردرا، لە نزیک نیۆئیست فیلادێلفیا لە ویلایەتی پێنسلڤانیا، کەمێک دوای ھەڵخستن، تووشی کارەساتی کوشندە بوو و ھەموو ئەندامانی نێو فڕۆکەکەی گیانیان لێ دەستێندرا.

شەش کەس، کە لەوانە نەخۆشێکی گەنجی مێینە و دایکی بوون، لەناو فڕۆکەکەدا بوون. فڕۆکەکە لە کاتی ڕووداوەکەدا بەر چەندین بینا و ئۆتۆمبێل کەوت، کە بووە ھۆی بڵاوبوونەوەی ئاگر و تەقینەوە، و کوشتنی یەک کەس لەسەر زەوی.

## پێشینە
زانیارییە کەشناسییە نێوخۆییەکان کە لەلایەن خزمەتگوزاری کەشوھەوای نیشتمانیییەوە تۆمارکراون ئاماژەیان بە بوونی بارانێکی سووک و بارودۆخێکی تەماوی و بەرچاوتەنگ کردووە، ھەروەھا بایەکی ٣٠ میلی لە کاتژمێرێکدا (٥٠ کم/کاتژمێر) کە تەنھا پێش کاتژمێر ٦ی ئێوارە تۆمارکراوە لە فیلادێلفیا.

## سەرچاوەکان
لێرجێت ٥٥

**فڕۆکەی لێرجێت ٥٥** «لۆنگھۆرن» فڕۆکەیەکی بازرگانیی ئەمریکییە کە لەلایەن کۆمپانیای لێرجێت بەرھەمھاتووە.

## سەرچاوەکان
بیچکرافت ١٩٠٠

**بیچکرافت ١٩٠٠** فڕۆکەیەکی ناوچەیی دووموتۆرە و توربۆپڕۆپ کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بەرھەمھاتووە و کۆمپانیای بیچکرافت دروستی کردووە. ھەروەھا وەک فڕۆکەی بارھەڵگر و گواستنەوەی کارگێڕی و لەلایەن ژمارەیەک دام و دەزگای حکومی و سەربازی بەکاردەھێنرێت. لەگەڵ ئەوەی کڕیاران لایان بە فڕۆکە ناوچەیییە گەورەترەکان دەکەوت، خاوەنی ئەوکاتی ڕایتیۆن بەرھەمھێنانی لە کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢ وەستاند.

لە فڕۆکەی بیچکرافت سوپەر کینگ ئەیر پەرەی پێدراوە، ئەم فڕۆکەیە بۆ گواستنەوەی گەشتیاران لە ھەموو دۆخە کەشوھەوایییەکان لە فڕۆگەی کورتەڕێیەکان دیزاین کراوە. توانای فڕین لە زیاتر لە ٦٠٠ میل (٩٧٠ کیلۆمەتر) ھەیە، ھەرچەندە کەم خاوەن کار تەواوی مەودای سووتەمەنی بەکاردەھێنن. لەڕووی ژمارەی فڕۆکەکان و بەکارھێنانی بەردەوامی لەلایەن زۆرێک لە کۆمپانیا فڕۆکەوانییەکان و بەکارھێنەرانی تر، یەکێکە لە ناوازەترین فڕۆکە ناوچەییانەی ١٩ کەسی لە مێژوودا.

## سەرچاوەکان
ویلایەتی یوونیتی

**ویلایەتی یوونیتی**، کە بە ئەپەری ناوی ڕۆژاوای ئەپەری نایڵیش ناسراوە، ویلایەتێکی باشووری سودانە. ویلایەتی یونیتی لە ناوچەی گریتەر ئەپەر نایڵ ھەڵکەوتووە. یونیتی بە زۆری لەلایەن دوو گرووپی ئیتنیکی نیشتەجێیە: زۆرینەی نیوەر و کەمینەی دینکا.

## سەرچاوەکان
کارەساتی کەوتنی فڕۆکەی بیچکرافت ١٩٠٠ی خزمەتگوزاریی ڕووناکی لە ٢٠٢٥

لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥، فڕۆکەیەکی بیچکرافت ١٩٠٠دی کە لەلایەن کۆمپانیای ئیگڵ ئەیر بۆ ئیگڵ سێرڤیسز بەڕێوەدەبردرا، کەوتە خوارەوە لە ویلایەتی یونیتی، کە لە ناوچەی گریتەر ئەپەر نایڵ لە باشووری سودان ھەڵکەوتووە. فڕۆکەکە لە گەشتێکی ئاسایی و بەرنامەدانراوی گواستنەوەدا بوو لە فڕۆگەی GPOC یونیتی بۆ فڕۆگەی نیشتمانیی جووبا کە کەمێک دوای ھەڵخستن کەوتە خوارەوە، بووە ھۆی گیانلەدەستدانی ٢٠ کەس لە ٢١ کەسی نێو فڕۆکەکە. فڕۆکەکە کرێکارانی نەوتی دەگواستەوە بۆ پایتەختی باشووری سودان جووبا.

## سەرچاوەکان