open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پێڕستی ئەڵقەکانی سپۆنجبۆب سکوێرپانتس

180px|بێچوارچێوە|چەپ
**[[سپۆنجبۆب سکوێرپانتس]]** زنجیرە کارتۆنێکی کۆمیدی ئەمریکییە کە لەلایەن زیندەوەرناسی دەریایی و ئەنیمەیشنکار  ستیفن ھیلینبەرگ دروستکراوە، کە بۆ یەکەم جار لە ١ی ئایاری ١٩٩٩دا لە کۆمپانیای نیکلۆدیۆن پەخشکرا.

## وەرزی یەکەم

## وەرزی دووەم

## وەرزی سێیەم

## وەرزی چوارەم

## وەرزی پێنجەم

## وەرزی شەشەم

## وەرزی حەوتەم

## وەرزی هەشتەم

## وەرزی نۆیەم

## وەرزی دەیەم

## وەرزی یانزەیەم

## وەرزی دوانزەیەم

## وەرزی سیانزەیەم

## وەررزی چواردەیەم

## سەرچاوەکان

Official ''SpongeBob SquarePants'' page on Nick.com

List of ''SpongeBob SquarePants'' episodes on English Wikipedia

''SpongeBob SquarePants'' episode list at IMDb

''SpongeBob SquarePants'' on Paramount+

''SpongeBob SquarePants'' on TheTVDB

List of episodes on Encyclopedia SpongeBobia
ئەمیر حاتەمی

**ئەمیر حاتەمی** (؛ لەدایکبووی ١٩٦٦) ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانییە کە لە ئێستادا وەک فەرماندەی گشتیی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران کار دەکات. حاتەمی بە پلەی سالارەوە، دوای پلە بەرزکردنەوەی عەبدولڕەحیم مووسەوی بۆ سەرۆکی بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان دوای تیرۆرکردنی سەرۆکی پێشوو، محەممەد باقری لە سەرەتای ھێرشی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران وەک فەرماندەی گشتیی سوپا دەستنیشان کرا.

حاتەمی ھەروەھا پێشتر ڕاوێژکاری فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکان و وەزیری بەرگری بووە. لە ٨ی ئابی ٢٠١٧ ئەو لەلایەن حەسەن ڕۆحانی، سەرۆک کۆماری ئێرانەوە وەک وەزیری بەرگری دەستنیشان کرا و لە ٢٠ی ئابی ٢٠١٧ دەنگی متمانەی پەرلەمانی بە ٢٦١ دەنگی بەڵێ، ١٠ نەخێر، ١٣ بێلایەن و ٤ پووچەڵ بەدەست ھێنا.

## ژیاننامە
ئەمیر حاتەمی لە ساڵی ١٩٦٦ لە تاران، ئێران لەدایک بووە. حاتەمی لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا وەک خۆبەخشێک پەیوەندیی بە بەسیجەوە کرد و لە ساڵی ١٩٨٤دا چووە ناو ھێزی وشکانیی سوپای ئێران. دوای شەڕی ئێران و عێراق لە ساڵی ١٩٨٩دا چووە زانکۆی ئەفسەریی ئیمام عەلی و لەوێ بەڕێوەبردنی زانستی بەرگریی خوێند.

لە کاتێکدا زۆربەی وەزیرانی بەرگریی ئێران لە ئەندامانی سوپای پاسداران ھەڵبژێردراون، ئەو وەک وەزیری بەرگری لە ئەندامانی سوپای ئێرانەوە بووە.

حاتەمی پێشتر وەک سەرۆکی فەرمانگەی پەیوەندییە نێونەتەوەییییەکانی سوپای ئێران کاری کردووە، ھەروەھا جێگری بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان بووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی زەنگان
وێستگەی ئایۆشی

**وێستگەی ئایۆشی**

* وێستگەی ئایۆشی (مێیتێتسو)
* وێستگەی ئایۆشی (ھێڵی جۆھۆکو)
پێڕستی ئەڵقەکانی سەرکێشییەکانی جاکی چان

180px|بێچوارچێوە|چەپ
**[[سەرکێشییەکانی جاکی چان]]** زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنە لە ژانری کۆمیدی و ئەکشن و سەرگەرمی کە بۆ یەکەمجار لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٠ تا ٨ی تەممووزی ٢٠٠٥ پەخشکرا. لەخوارەوە پێڕستی ئەڵقەکانی ئەم زنجیرەیە خراوەتەڕوو.

## وەرزی یەکەم

## وەرزی دووەم

## وەرزی سێیەم

## وەرزی چوارەم

## وەرزی پێنجەم

## سەرچاوەکان

''Jackie Chan Adventures'' episode list at IMDb

''Jackie Chan Adventures'' on TheTVDB

List of ''Jackie Chan Adventures'' episodes on English Wikipedia

''Jackie Chan Adventures'' on Sony Pictures

''Jackie Chan Adventures'' on Apple TV
پۆکیمۆن (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

**پۆکیمۆن**، کورتکراوەی ناونیشانە ژاپۆنییەکەی "**پۆکێت مۆنستەرز**" (واتا: **دڕندەکانی گیرفان**)، و لەژێر ناوی بازرگانی "زنجیرەی پۆکیمۆن" و "زنجیرەی **پۆکیمۆن: ئاسۆکان**" ناسراوە، زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی وێنەی جووڵاوی (ئەنیمێ) ژاپۆنییە، کە بەشێکە لە مافی بازرگانیی میدیایی "کۆمپانیای پۆکیمۆن"، و بۆ یەکەمجار لە مانگی نیسانی ساڵی ١٩٩٧ لە "تۆکیۆ تیڤی" پەخشکرا.

مافە بازرگانییەکەی ئەنیمییەکە لە ژاپۆن لە ھەشت زنجیرەی یەک لە دوای یەک پێکدێت، کە ھەریەکەیان لەسەر بەشێکی سەرەکیی زنجیرە یارییە ئەلیکترۆنییەکانی پۆکیمۆن وەرگیراوە. لە پەخشە نێودەوڵەتییەکاندا، ئەم زنجیرانە بەسەر ٢٧ وەرزدا دابەشکراون.

بەرنامەکە لە سەرەتادا بەدوای چیرۆکی ئاش کێتچامدا دەچوو، کە ڕاھێنەرێکی گەنجی بوونەوەرە خەیاڵییەکانە بە ناوی پۆکیمۆن. ئاش، لەگەڵ پیکاچووی ھاوڕێی کە پۆکیمۆنێکە، و کۆمەڵێک کەسایەتیی مرۆیی گۆڕاودا، گەشتێک دەکات بۆ ئەوەی ببێتە «شارەزای پۆکیمۆن»، بە ناوچە جیاوازەکانی جیھانی پۆکیمۆندا گەشت دەکات و لە پاڵەوانێتییە جۆراوجۆرەکانی شەڕی پۆکیمۆندا ڕکابەری دەکات کە بە «خولی پۆکیمۆن» ناسراوە.

لەگەڵ دەستپێکردنی وەرزی بیست و شەشەمەوە، کاستێکی نوێ دەردەکەوێت، کە پاڵەوانە سەرەکییە نوێیەکان بریتین لە لیکۆ و ڕۆی.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان سەبارەت بە منداڵ
پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کرپتۆزۆلۆژییەکان
پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی
پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ
پۆل:چاودێریی تەلەڤیزیۆن لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:ئەنیمێی ڤیز میدیا
پێڕستی ئەڵقەکانی پۆکیمۆن

**پۆکیمۆن**، کورتکراوەی ناونیشانە ژاپۆنییەکەی "**پۆکێت مۆنستەرز**" (واتا: **دڕندەکانی گیرفان**)، و لەژێر ناوی بازرگانی "زنجیرەی پۆکیمۆن" و "زنجیرەی **پۆکیمۆن: ئاسۆکان**" ناسراوە، زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی وێنەی جووڵاوی (ئەنیمێ) ژاپۆنییە، کە بەشێکە لە مافی بازرگانیی میدیایی "کۆمپانیای پۆکیمۆن"، و بۆ یەکەمجار لە مانگی نیسانی ساڵی ١٩٩٧ لە "تۆکیۆ تیڤی" پەخشکرا. لە خوارەوەدا کۆی گشتی وەرزەکان داندراوە.

## پێڕست

## سەرچاوەکان

Official ''Pokémon'' episodes page on Pokemon.com

Official ''Pokémon'' page on TV Tokyo

List of ''Pokémon'' episodes on English Wikipedia

List of anime episodes on Bulbapedia

''Pokémon'' (TV) at Anime News Network's encyclopedia

''Pokémon'' episode list at IMDb
ژینا مودەرەس گورجی

**ژینا مودەرەس گورجی** کتێبفرۆشێکی کورد، و پۆدکاستەر، چالاکوان و فێمینیست لە شاری سنە. ئەو بە تۆمەتی فیتنە زیندانی کراوە. لە ساڵی ٢٠٢٤دا لە ڕیزبەندی ١٠٠ ژنە ئیلهامبەخشەکەی بی بی سیدا ناوی هات.

## ئاماژەکان

پۆل:ساڵی لەدایکبوونی ون (بۆ زیندووان)
پۆل:خەڵکی سنە
پۆل:کۆمەڵناسانی ئێرانی
پۆل:زیندووان
وەن پیس (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ١٩٩٩)

***وەن پیس*** زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمێ (وێنەی جووڵاو)ی ژاپۆنییە، لە بەرھەمھێنانی تۆوێی ئەنیمەیشنە و یەکەم جار لە تشرینی یەکەمی ١٩٩٩ لە تەلەڤیزیۆنی فوجی پەخشکرا. زنجیرەکە لە زنجیرە مانگای ھەمان ناو وەرگیراوە کە لەلایەن ئێیچیرۆ ئۆدا نووسراوە. چیرۆکەکە باس لە سەرکێشییەکانی مۆنکی دی لوفی دەکات، گەنجێکی تەمەن ١٧ ساڵان کە جەستەی تایبەتمەندیی لاستیکی وەرگرتووە دوای ئەوەی بەبێ مەبەست میوەی شەیتانی دەخوات. لوفی لەگەڵ تاقمەکەیدا، کە ناویان چەتەکانی کڵاو پووشە، بەناو «گراند لاین» دا گەشت دەکات بۆ دۆزینەوەی گەورەترین گەنجینەی جیھان کە بە «وەن پیس» ناسراوە، تا ببێتە پاشای داھاتووی چەتەکانی دەریا.

لە یەکەم پەخشیەوە لە ژاپۆن، زیاتر لە ١١٠٠ ئەڵقەی لێ پەخش کراوە، و دواتر ھەناردەی زیاتر لە ٨٠ وڵاتی جیھان کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی
پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت
پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە
پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکانی فوجی
پۆل:فەنیمەیشن
پۆل:چاودێریی تەلەڤیزیۆن لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:تەلەڤیزیۆنی تۆوێی ئەنیمەیشن
پۆل:ئەنیمێی ڤیز میدیا
سریتی جھا

**سریتی جھا** (; لەدایکبووی ٢٦ی شوباتی ١٩٨٦) ئەکتەری ھیندییە و بە پلەی یەکەم لە تەلەڤیزیۆنی ھیندی کاردەکات. بەھۆی گشتگیربوونی لە کۆمەڵێک ژانردا لە کۆمیدیای ڕۆمانسیەوە تا درامای تاوانکاری، وەرگری چەندین خەڵاتە لەوانە دوو خەڵاتی ITA, سێ خەڵاتی ھیندی تێلی و دوو خەڵاتی زێڕین. ژا یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٧ بە درامای ھەرزەکاران، *Dhoom Machaao Dhoom*, ڕۆڵی مالینی شارمای بینی. پاشان جھا خۆی وەک ئەکتەری سەرەکی جێگیر کرد بە ڕۆڵی سودا «دیڤیکا» شارما ڤاشیشت لە *فیلمی Jyoti*, Sandhya Savratkar Pradhan لە *فیلمی Rakt Sambandh* و Jhanvi Dobriyal / Sia Pratapsingh لە *فیلمی Dil Se Di Dua...* *Saubhagyavati Bhava?*. جا بە وێناکردنی پراگیا ئارۆرا مێھرا لە *فیلمی کومکوم* بەگیا ناسنامەی بەرفراوانی بەدەستھێنا. لە ساڵی ٢٠٢٢ بەشداری لە *فیلمی Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 12* کردووە، کە تێیدا پلەی ١٠ی بەدەستھێناوە و بووەتە پلەی سێیەمی *Jhalak Dikhhla Jaa 10*.

## ژیانی سەرەتایی و پەروەردە
ژا لە ٢٦ی شوباتی ١٩٨٦ لە شاری بیگوسارای لە ویلایەتی بیھار لەدایکبووە. لەگەڵ خێزانەکەی لە شاری کۆلکەتا دەژی و بۆ ماوەی ١٠ ساڵ لەوێ مانەوە، پاشان ڕووی لە کاتماندۆی نیپاڵ کرد. پاشان ڕوویان لە نیودەلھی کرد و لەوێ لە قوتابخانەی گشتی لاکسمان بەردەوام بوو لە خوێندن. بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زمانی ئینگلیزی لە کۆلێژی سری ڤێنکاتێسوارا لە نیودەلھی تەواو کردووە. خوشکێکی گەورەی ھەیە بە ناوی میناکشی و برایەکی بچووکی ھەیە بە ناوی شاشانک.

## فیلمۆگرافی
### تەلەڤیزیۆن
## ھەروەھا سەیری بکە

* لیستی خانمەکتەرە تەلەڤیزیۆنییەکانی ھیندی
* لیستی خانمەکتەرە تەلەڤیزیۆنییەکانی ھیندستان

## ئاماژەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی دەلھی
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی مومبای
پۆل:خانمەکتەران لە تەلەڤیزیۆنی ھیندی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ھیندی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦
پێڕستی ئەڵقەکانی ناروتۆ

**ناروتۆ** زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمێی یابانییە کە لە زنجیرە مانگای "ناروتۆ"ی ماساشی کیشیمۆتۆ وەرگیراوە، کە لە ماوەی ساڵانی ١٩٩٩–٢٠١٤ بڵاوکراوەتەوە. زنجیرەکە چیرۆکی ناروتۆ ئوزوماکی دەگێڕێتەوە، کە نینجایەکی گەنجی هەتیوە و هەوڵدەدات لەلایەن هاوتەمەنەکانیەوە دانپێدانانی پێبدرێت و خەون بەوەوە دەبینێت ببێتە هۆکاگێ، واتە پێشەوای "گوندی شاراوە لە گەڵاکاندا".
## پێڕست
### بەشی یەکەم: ناروتۆ (٢٠٠٢–٢٠٠٧)

### بەشی دووەم: ناروتۆ شیپودن (٢٠٠٧–٢٠١٧)
دوای دوو ساڵ و نیو لە مەشقکردن لەگەڵ جیرایا، ناروتۆ دەگەڕێتەوە بۆ گوندەکەی و چیرۆکەکە بەرەو ئاڵۆزی و شەڕی گەورەتر دەچێت.

## سەرچاوەکان

* Official ''Naruto'' page on Studio Pierrot's website

* List of ''Naruto'' episodes on English Wikipedia

* List of ''Naruto Shippuden'' episodes on English Wikipedia

* Naruto (TV) at Anime News Network's Encyclopedia

* The Ultimate ''Naruto'' Filler Guide by Anime Filler List
ناروتۆ (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

**ناروتۆ** زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمێی یابانییە کە لە زنجیرە مانگای "ناروتۆ"ی ماساشی کیشیمۆتۆ وەرگیراوە، کە لە ماوەی ساڵانی ١٩٩٩–٢٠١٤ بڵاوکراوەتەوە. زنجیرەکە چیرۆکی ناروتۆ ئوزوماکی دەگێڕێتەوە، کە نینجایەکی گەنجی ھەتیوە و ھەوڵدەدات لەلایەن ھاوتەمەنەکانیەوە دانپێدانانی پێبدرێت و خەون بەوەوە دەبینێت ببێتە ھۆکاگێ، واتە پێشەوای "گوندی شاراوە لە گەڵاکاندا".

## سەرچاوەکان

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٢
پۆل:ئۆڤای ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٣
پۆل:ئۆڤای ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٤
پۆل:ئۆڤای ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٥
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٧
پۆل:ئۆڤای ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٩
پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی
پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت
پۆل:ئەنیپلێکس
پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی
پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی
پۆل:میتۆلۆژیی ژاپۆنی لە ئەنیمێ و مانگا
پۆل:ئەنیمێی مادمان ئینتەرتەینمنت
پۆل:ئەو مانگایانەی گۆڕدراوە بۆ فیلم
پۆل:ئەنیمێ و مانگای ھونەری جەنگی
پۆل:ئەفسانە
پۆل:نینجا لە ئەنیمێ و مانگا
پۆل:ستۆدیۆی پیرۆ
پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ
پۆل:چاودێریی تەلەڤیزیۆن لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەربارەی گۆڕینی شێوە
پۆل:ئەنیمێی ڤیز میدیا
سەگی ھاسکیی ئەلاسکایی

**ھاسکیی ئەلاسکایی** (بە ئینگلیزی: Alaskan Husky) جۆرێکە لە سەگی کارکەر و ڕاکێشانی خلیسکە، نەک نەژادێکی فەرمی و دانپێدانراو. ئەم سەگە بە شێوەیەکی تایبەت بۆ یەک مەبەست پەروەردە کراوە: توانای کارکردن، بەتایبەتی لە پێشبڕکێکانی ڕاکێشانی خلیسکەی سەگ (dog sled racing).

ھاسکیی ئەلاسکایی تێکەڵەیەکە لە چەندین نەژادی جیاواز و بە پێچەوانەی ھاسکیی سیبیرییەوە، ھیچ ستانداردێکی دیاریکراوی بۆ شێوەی دەرەوەی نییە. گرنگیی یەکەم و کۆتایی لەم سەگەدا تەنھا بە توانای جەستەیی، خێرایی، خۆڕاگری، و ئارەزووی بۆ کارکردن دەدرێت.

## مێژوو و بنەچە
ھاسکیی ئەلاسکایی لە ئالاسکا و کەنەدا لە ماوەی سەدەی ڕابردوودا پەرەی پێدراوە. پێشبڕکێکارانی ڕاکێشانی خلیسکەی ناو بەفر ویستیان سەگێک دروست بکەن کە خێراتر بێت لە ھاسکیی سیبیری و خۆڕاگرتر بێت لە مالاموتی ئەلاسکایی. بۆ گەیشتن بەم ئامانجە، چەندین نەژادیان تێکەڵ کرد، لەوانە:

**ھاسکیی سیبیری و مالاموتی ئەلاسکایی**: بۆ خۆڕاگری، ھێزی کارکردن لەناو دەستەدا، و فەرووی گونجاو.

**سەگی پۆینتەری ئەڵمانی (German Shorthaired Pointer):** بۆ زیادکردنی ئارەزووی کارکردن و گوێڕایەڵی.

**سەگە ڕاوکەرەکانی بینین (Sighthounds) وەک گرەیھاوند**: بۆ زیادکردنی خێرایی.

**سەگی شوانیی بۆردەر کۆلی**: بۆ زیرەکی و توانای ڕاھێنان.

ئەم تێکەڵکردنە بەردەوامە و خاوەنەکان ھەمیشە ھەوڵ دەدەن باشترین تایبەتمەندییەکان بۆ بردنەوەی پێشبڕکێکان کۆبکەنەوە.

## جیاوازی لەگەڵ ھاسکیی سیبیری
وێنۆک|خلیسکەی سەگ ساڵی ١٩١٢
ھەرچەندە زۆرجار تێکەڵ دەکرێن، بەڵام چەندین جیاوازیی سەرەکی لە نێوانیاندا ھەیە:

**مەبەست**: ھاسکیی ئەلاسکایی تەنھا بۆ کارایی و پێشبڕکێ دروست کراوە. ھاسکیی سیبیری نەژادێکی فەرمییە و ستانداردی جوانیی ھەیە.

**شێوەی دەرەوە**: ھاسکیی ئەلاسکایی شێوەی زۆر جیاوازی ھەیە؛ زۆرجار لاوازتر، قاچ درێژتر، و فەرووی کورتتری ھەیە بۆ ئەوەی لە کاتی ڕاکردندا زۆر گەرم نەبێت. ھاسکیی سیبیری شێوەیەکی دیاریکراو و فەروویەکی ئەستوورتری ھەیە.

**چاوەکان**: ھەرچەندە ھاسکیی سیبیری بە چاوە شینەکانی ناسراوە، بەڵام لە ھاسکیی ئەلاسکاییدا چاوی قاوەیی زۆر باوترە، چونکە ھیچ پەیوەندییەکی بە کاراییەوە نییە.

**دانپێدانان**: ھاسکیی ئەلاسکایی نەژادێکی فەرمی نییە. ھاسکیی سیبیری لەلایەن ھەموو ڕێکخراوە گەورەکانی سەگەوە دانپێدانراوە.

## ڕەفتار و کەسایەتی
وێنۆک|وێنەی کۆمەڵێک سەگی ھاسکیی ئەلاسکایی لەکاتی ڕاکێشانی خلیسکەکەیان لە پێشبڕکێیەکدا لە ئەلاسکا.
**پڕ وزە و چالاک**: ئەمە یەکێکە لە پڕ وزەترین جۆرەکانی سەگ. ئەوان بۆ ڕاکردن و کارکردن دروست کراون و پێویستیان بە چالاکیی جەستەیی زۆر زۆر ھەیە.

**دۆستانە و کۆمەڵایەتی**: بە گشتی سەگێکی زۆر دۆستانەن لەگەڵ مرۆڤ و سەگەکانی تر، چونکە دەبێت بتوانن لەگەڵ تیمێکی گەورەی سەگدا کار بکەن.

**زیرەک**: زۆر زیرەکن و بە خێرایی فێری کارەکانیان دەبن، بەڵام وزە زۆرەکەیان لەوانەیە ڕاھێنانیان قورس بکات ئەگەر چالاکیی پێویستیان پێنەکرێت.

## بەخێوکردن و پێویستییەکان
ھاسکیی ئەلاسکایی بە ھیچ شێوەیەک بۆ ژیانی شوقە یان بۆ خاوەنێکی تەمبەڵ گونجاو نییە. ئەوان پێویستیان بە ماڵێک ھەیە کە حەوشەیەکی گەورەی ھەبێت و خاوەنەکەی بتوانێت ڕۆژانە بۆ ماوەیەکی زۆر چالاکیی جەستەیی پێبکات، وەک ڕاکردن، پایسکل سواری، یان پیاسەی درێژ. ئەگەر وزەیان بەکارنەھێنرێت، دەتوانن ببنە سەگێکی تێکدەر.

## سەرچاوەکان
لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.
٥ی جومادولئاخیر

**٥ی جومادولئاخیر** یان **٥/٦ (پێنجەمین ڕۆژی مانگی شەش)** واتە سەد و پەنجا و سێھەمین (١٥٣) ڕۆژی ساڵ (یان سەد و پەنجا و چوارەم ئەگەر ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بێت یان سەد و پەنجا و پێنجەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بن) بەپێی ساڵنامەی کۆچی. دوای ئەوە ٢٠١ یان ٢٠٢ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٤٩ی کۆچی - عیمران بەھر، ئەکتەری میسری.
* ساڵی ١٣٥٨ی کۆچی -
** نەبیل ئەلمەشینی، ئەکتەری ئوردنی.
** وەردە جەزائیری، گۆرانیبێژی جەزائیری.
* ١٣٩١ی کۆچی - محەممەد ئەلعیسا، ئەکتەری سعودی.
* ساڵی ١٤٠٠ی کۆچی - مەی ئەلعیدان، ئەکتەری کوەیتی و کەسایەتی میدیایی.

## مردووان
* ٢٣٥ی کۆچی - ئیتاخ خزری یەکێکە لە ئەمیرە کاریگەرەکانی تورکیا لە دەوڵەتی عەباسیدا.
* ٦٧٢ی کۆچی - مەولانای، زانای موسڵمان، شاعیری سۆفی، و دامەزرێنەری ڕێبازی مەولەوی.
* ١٣١٠ی کۆچی - جبرائیل دەلال، شاعیر و ڕۆژنامەنووسی سووری.
* ١٣٧٥ی کۆچی - عەبدولوەھاب خەلاف زانای فەرموودە شەرعزان و ئەندامی ئەکادیمیای زمانی عەرەبی لە قاھیرە.
* ١٣٩١ی کۆچی - عەبدولخالق مەحجوب، سیاسەتمەداری سودان و بیرمەندی کۆمۆنیست.
* ١٣٩٣ی کۆچی - یوسف بن عیسا قەناعی، یەکێک لە پێشەنگەکانی ڕابوون لە مێژووی کوێتدا.
* ١٣٩٦ی کۆچی - عەبدولڕەحمان عەزام یەکەم سکرتێری گشتی کۆمکاری عەرەبی.
* ١٤٠١ی کۆچی - یەحیا تاھیر عەبدوڵڵا، نووسەرێکی میسری.
* ساڵی ١٤٢٨ی کۆچی -
** نازک مەلائیکە، شاعیری عێراقی.
** فاتیمە بەدیوی، شاعیر و شانۆنامەنووسی سووری.
* ١٤٢٩ی کۆچی - سلێمان ئەلموسا، نووسەری ئوردنی.
* ١٤٣١ی کۆچی - عەبدوڵڵا فەرغەلی، ئەکتەری میسری.
* ١٤٣٢ی کۆچی - فەیسەڵ مەولەوی، بانگخوازی ئیسلامی و بیرمەندی لوبنانی.
* ١٤٤٣ی کۆچی - سینان ئەلشەبیبی، ئابوریناسی عێراقی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ڕۆژنامەی ئەمڕۆ: لەم ڕۆژەدا ڕوویدا.
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی جومادولئاخیر ڕوویداوە.

پۆل:جومادەلئاخیر
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
٦ی جومادولئاخیر

**٦ی جومادولئاخیر** یان **٦/٦ (شەشەم ڕۆژی مانگی شەش)** سەد و پەنجا و چوارەم (١٥٤) ڕۆژی ساڵ (یان سەد و پەنجا و پێنجەم ئەگەر ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بێت یان سەد و پەنجا و شەشەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بن). بەپێی ساڵنامەی کۆچی. دوای ئەوە ٢٠٠ یان ٢٠١ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٠٢ی کۆچی - ئەحمەد حەسەن زەیات، ئەدیبی میسری.
* ١٣٤٢ی کۆچی - ئەحمەد ئەلسەعید ئیبراھیم سلێمان یەکێک لە پێشەنگەکانی خوێندنی تورکی لە میسر و ئەندامی ئەکادیمیای زمانی عەرەبی لە قاھیرە.
* ١٣٥٢ی کۆچی - ئەحلام، گۆرانیبێژی میسری.
* ١٣٥٣ی کۆچی - عزەت ئەلعەلایلی، ئەکتەری میسری.
* ١٣٨١ی کۆچی - ناجی فام، پەخشی میسری.
* ١٣٩٤ی کۆچی - نیکۆڵ سابا، گۆرانیبێژ و ئەکتەری لوبنانی.
* ١٤٠١ی کۆچی - مەی نور ئەلشریف، ئەکتەری میسری.
* ١٤٠٨ی کۆچی - ڕامی ئەبوو سەڵاح، شاعیر و ئاوازدانەر و نووسەری فەلەستینی.
* ٥٦٩ی کۆچی - زیائەدین مەقدیسی، زانای ئایینی موسڵمانی حەنبەلی.

## مردووان
* ٦٣٩ی کۆچی - ئۆگێدای خان، خان لە ئیمپراتۆرییەتی مەغۆلەکان.
* ١٣٠٧ی کۆچی - محەممەد سەلیم عەتار، شەرعزان و فەرموودەزان و وەرگێڕ و مامۆستای سووری.
* ١٣١٢ی کۆچی - نیکۆلا ئەلنەقاش، شەرعزان و ڕۆژنامەنووس و شاعیری عوسمانی لوبنانی.
* ١٣٧٦ی کۆچی - بەشیر سەعداوی، سیاسەتمەداری لیبیا.
* ١٤١٧ی کۆچی - عەبدوڵڵا یورکی حەلاق، شاعیر و ڕۆژنامەنووس و نووسەری سسوری.
* ١٤٢٩ی کۆچی - چەنگیز ئایتماتۆڤ, نووسەری قیرغیزستان.
* ١٤٣٠ی کۆچی - جەعفەر نەمیری سەرۆککۆماری سودان.
* ١٤٤٣ی کۆچی - تەھانی ئەلجەبالی، جێگری سەرۆکی پێشووی دادگای باڵای دەستووری میسر، و یەکەم ژنە میسری کە پیشەی دادوەری لە سەردەمی ھاوچەرخدا گرتە ئەستۆ.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی جومادولئاخیر ڕوویدا.

پۆل:جومادەلئاخیر
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
٩ی جومادولئاخیر

**٩ی جومادولئاخیر** یان **٩/٦ (نۆیەمین ڕۆژی مانگی شەشەم)** سەد و پەنجا و حەوتەم (١٥٧) ڕۆژی ساڵ (یان سەد و پەنجا و ھەشتەم ئەگەر ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بێت یان سەد و پەنجا و نۆیەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بن). بەپێی ساڵنامەی کۆچی. دوای ئەوە ١٩٧ یان ١٩٨ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٥٠ت کۆچی - حەسەن عابدین، ئەکتەری میسری.
* ١٣٦٧ی کۆچی - حەیات ئەلفەھد، ئەکتەری کوەیتی.
* ١٣٧٤ی کۆچی - نادییە شوکری، ئەکتەری میسری.
* ١٣٨٢ی کۆچی - جالا فەھمی، ئەکتەری میسری.
* ١٣٨٨ی کۆچی - ڕەغد سەددام حوسێن کچی سەرۆککۆماری پێشووی عێراق سەددام حوسێن.
* ١٣٩٠ی کۆچی - ئوسامە حوسێن، یاریزانی تۆپی پێی کوێت.
* ١٤٠٦ی کۆچی - شیھانە، ئەکتەری سعوودی.
* ١٤١٦ی کۆچی - ھادی خەفاجە، ئەکتەری میسری.

## مردووان
* ٥٤٤ی کۆچی - قازی عیاز، زانا و شەرعزانی ئیسلام.
* ١٣٠١ی کۆچی - مەدحەت پاشا، وەزیری گەورەی عوسمانی.
* ١٣٨٧ی کۆچی - عەبدولحەکیم عامر و فیڵد مارشال و پیاوی دووەم لە سەردەمی جەمال عەبدولناسر.
* ١٣٩٣ی کۆچی - عەزیز ئەبازە، یەکێک لە پێشەنگەکانی شیعری کلاسیک.
* ١٣٩٨ی کۆچی - عوسمان ئەمین، بیرمەند، فەیلەسوف، و دامەزرێنەری قوتابخانەی جەوانییە.
* ١٤١٩ی کۆچی - حەسەن ئەلجەمال یەکێک لە سەرکردەکانی ئیخوان موسلیمین.
* ١٤٢٩ی کۆچی - سەعد ئەردەش، ئەکتەر و دەرھێنەری میسری.
* ١٤٣٠ی کۆچی - یوسف ئیبراھیم ئەلغانم، ئابووریناسێکی کوەیتی.
* ١٤٤٢ی کۆچی - عەبدوڵڵا بن سالم بن زەیبان، شاعیری فۆلکلۆری ئیماراتی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەری چیرۆکی ئیسلام: لە مانگیجومادولئاخیر ڕوویدا.

پۆل:جومادەلئاخیر
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
٧ی جومادولئاخیر

**٧ی جومادولئاخیر** یان **٧/٦ (حەوتەمی مانگی شەش)** سەد و پەنجا و پێنجەم (١٥٥) ڕۆژی ساڵ (یان سەد و پەنجا و شەشەم ئەگەر ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بێت یان سەد و پەنجا و حەوتەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بن). بەپێی ساڵنامەی کۆچی. دوای ئەوە ١٩٩ یان ٢٠٠ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٢١٦ کۆچی - ڕیفاعە التحتاوی یەکێک بوو لە کەسایەتییەکانی ڕابوونی زانستی لە میسر لە سەردەمی محەممەد عەلی پاشا.
* ١٣٢٨ی کۆچی - سلێمان فەرەنجییە سەرۆککۆماری لوبنان.
* ١٣٣٩ی کۆچی - مورسی جەمیل عەزیز، شاعیری میسری.
* ١٣٥٩ی کۆچی - مەزھەر ئەبوو نەجا، ئەکتەری میسری.
* ١٣٦٧ی کۆچی - عەمار ئەلشەریعی، مۆسیقاری میسری.
* ١٣٨٦ی کۆچی - مستەفا قەمەر، گۆرانیبێژی میسری.
* ١٣٩٨ی کۆچی - سەفا ڕەقمانی، ئەکتەری سوری.
* ١٤٠٤ی کۆچی - نەسرین ئەمین، ئەکتەری میسری.

## مردووان
* ٦٥١ی کۆچی - عادل سەیفەدین ئەحمەد برای سەڵاحەددین ئەییوبی و یەکێک لە سوڵتانەکانی دەوڵەتی ئەییوبی.
* ١٣٠٩ی کۆچی - خدێوی تۆفیق شەشەمین فەرمانڕەوای میسر لە بنەماڵەی عەلەوییەکان.
* ١٤١٣ی کۆچی - نورەدین ئەتاسی سەرۆکی پێشووی سوریا.
* ١٤٢٧ی کۆچی - ئیسماعیل شەموت، ھونەرمەندیفەلەستینی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕۆژی جومادولئاخیر ڕوویدا.

پۆل:جومادەلئاخیر
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
٨ی جومادولئاخیر

**٨ی جومادولئاخیر** یان **٨/٦ (ڕۆژی ھەشتەمی مانگی شەش)** سەد و پەنجا و شەشەم (١٥٦) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و پەنجا و حەوتەم ئەگەر ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بێت یان سەد و پەنجا و ھەشتەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بن). بەپێی ساڵنامەی کۆچی. دوای ئەوە ١٩٨ یان ١٩٩ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٠٦ی کۆچی - عەبدولڕەحمان ڕافیعی، مێژوونووسی میسری.
* ١٣٣٥ی کۆچی - عایدە فەھمی، چالاکوانی کۆمەڵایەتی و مافی ژنانی میسری و سەندیکای کرێکاری.
* ١٣٤٤ی کۆچی - محەممەد مزالی، سیاسەتمەداری تونس.
* ١٣٦١ی کۆچی - ئەشرەف عەبدولغەفور، ئەکتەری میسری.
* ١٣٦٤ی کۆچی - محەممەد موفرح، ئەکتەری سعوودی.
* ١٣٧٣ی کۆچی - ئێلی بن دەھان، حاخام و سیاسەتمەداری ئیسرائیل.
* ١٣٧٨ی کۆچی - ئەحمەد تیبی ئەندامی عەرەبی کنێستی ئیسرائیل.
* ١٣٨٢ی کۆچی - ئینتیسار ئەلشەراح، ئەکتەری کوەیتی.
* ١٣٨٣ی کۆچی - وائیل ئەلئیبراشی، ڕۆژنامەنووسی میسری.
* ١٣٨٨ی کۆچی - محەممەد عەتا، میسرییەک لەلایەن '''دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵییەوە''' بە یەکێک لە ئەنجامدەرانی ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول دادەندرێت.
* ١٣٨٩ی کۆچی - ئیبتیسام عەبدوڵڵا، ئەکتەری بەحرەینی.
* ١٣٩٩ی کۆچی - ھیند، گۆرانیبێژی بەحرەینی.

## مردووان
* ٥٩٥ی کۆچی - ڕیچاردی یەکەم، پاشای ئینگلتەرا.
* ١٣٠٧ی کۆچی - خەیرەدین تونسی یەکێک لە پێشەنگەکانی چاکسازی لە جیھانی ئیسلامی و وەزیری گەورە لە سەردەمی حەمیدییەکان.
* ساڵی ١٤٢٢ی کۆچی -
** ئەبوو عەلی مستەفا ئەمینداری گشتی بەرەی جەماوەری بۆ ڕزگارکردنی فەلەستین.
** ڕەمەزان عەبدولتەواب، زمانناسێکی میسری.
* ١٤٣٣ی کۆچی - شوکری غانم، سیاسەتمەدار و ئابووریناسی لیبیا.
* ١٤١٣ی کۆچی - سەڵاح قابیل، ئەکتەری میسری.
* ١٤٣٧ی کۆچی - بەندەر بن سعوود بن عەبدولعەزیز ئال سعود، شازادەیەکی سعوودی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەری چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی جومادولئاخیر ڕوویدا.

پۆل:جومادەلئاخیر
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
١١ی جومادولئاخیر

**١١ی جومادولئاخیر** یان **١١/٦ (یازدەھەمین ڕۆژی مانگی شەش)** سەد و پەنجا و نۆیەمین (١٥٩) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و شەست و یەکەم ئەگەر مانگی ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بێت یان سەد و شەست و یەکەم ئەگەر سەفەر و ڕبیعی دووەم سی ڕۆژ بن). بەپێی ساڵنامەی کۆچی. دوای ئەوە ١٩٥ یان ١٩٦ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٠١٣ی کۆچی - عوسمانی دووەم، سوڵتانی عوسمانی.
* ١٣٥٧ی کۆچی - نەبیل ئەلسەید، ئەکتەری میسری.
* ساڵی ١٣٦٠ی کۆچی -
** مەحموود ئەلحەدینی، ئەکتەری میسری.
** یەحیا عەلەمی، دەرھێنەری میسری.
* ١٣٦٦ی کۆچی - خەلیل ئیسماعیل، ئەکتەری کوەیتی.
* ١٣٧٥ی کۆچی - وناس مەعتوب، گۆرانیبێژی جەزائیری ئەمازیغە.
* ١٣٨٠ی کۆچی - ھیام عەباس، ئەکتەر و دەرھێنەر و نووسەر.
* ١٤٠٠ی کۆچی - ھیشام ماجد، ئەکتەر و نووسەری میسری.

## مردووان
* ٣٩٨ی کۆچی - بەدیعوزەمان ھەمەدانی، نووسەر و شاعیری موسڵمانی فارس.
* ٦٤٠ی کۆچی - ئەبوو جەعفەر مەنسوور موستەنسیر بیلا سی و شەشەمین خەلیفەی عەباسی لە بەغدا.
* ١١٦٠ی کۆچی - نادر شا دامەزرێنەری بنەماڵەی ئەفشارییەکان لە ئێران.
* ١٣٩٧ی کۆچی - یووسف ئەبوو خدود، داھێنەری ئەمریکی بە ڕەچەڵەک لوبنانی.
* ١٤١٦ی کۆچی - ئیسحاق ڕابین، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل و براوەی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی.
* ١٤٢٧ی کۆچی - ئیلیاس ھەراوی دەیەمین سەرۆککۆماری لوبنان.
* ١٤٢٩ی کۆچی - بەھنام سائیغ، پزیشکی نەشتەرگەری و ئەکادیمی عێراقی.
* ١٤٤٢ی کۆچی - عەبلە کەحلاوی، بانگخوازی ئیسلامی میسری.
* ١٤٤٣ی کۆچی - عەلی ھوەیرینی، بیرمەند و فەیلەسوفێکی سعوودی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەری چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی جومادولئاخیر ڕوویدا.

پۆل:جومادەلئاخیر
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
١٠ی جومادولئاخیر

**١٠ی جومادولئاخیر** یان **١٠/٦ (دەیەمی مانگی شەش)** سەد و پەنجا و ھەشتەم (١٥٨) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و پەنجا و نۆیەم ئەگەر ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بێت یان سەد و شەست ئەگەر سەفەر و ڕەبیعی دووەم ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ساڵنامەی کۆچی. دوای ئەوە ١٩٦ یان ١٩٧ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٦٨ی کۆچی - عەبدولڕەزاق حوسێن، ئەکادیمیستی ئەدەبی و کورتەچیرۆکنووس و شاعیری ئوردنی.
* ١٣٧٧ی کۆچی - شەفیقە یووسف، ئەکتەری بەحرەینی.
* ١٣٨٦ی کۆچی - ئەبوو ئیبراھیم مستەفا ئەمیری کۆمەڵەی سەلەفی بۆ بانگەواز و شەڕ لە جەزائیر.
* ١٣٨٩ی کۆچی - تاریق ناسر، مۆسیقاری ئوردنی.
* ١٤٠٨ی کۆچی - ئەحمەد فەریدی، یاریزانی تۆپی پێی سعودیە.

## مردووان
* ٣٦ی کۆچی - تەڵحە کوڕی عوبەیدوڵڵا، ھاوەڵی پێغەمبەری خودا و یەکێکە لە دە مژدە پێدراوانی بەھەشت.
* ١٣٨٧ی کۆچی - عەبدولحەکیم عامر، وەزیری بەرگری میسر.
* ١٣٨٩ی کۆچی - ئەحمەد بەدرخان، دەرھێنەری میسری.
* ١٤٠٨ی کۆچی - حەسەن ئەلئیمام، دەرھێنەری میسری.
* ١٤١٢ی کۆچی - سەڵاح نەزمی، ئەکتەری میسری.
* ١٤١٤ی کۆچی - عیماد عەقل سەرکردەیەکی بزووتنەوەی حەماس.
* ١٤٢٠ی کۆچی - تەحییە کاریۆکا، سەماکاری سکی میسری و ئەکتەری ناوداری ئەمریکی.
* ١٤٢٢ی کۆچی - موخلیس ئەلبوحەیری، ئەکتەری میسری.
* ١٤٢٩ی کۆچی - مەھا ئەلساڵح، ئەکتەر و دەرھێنەری سوری.
* ١٤٣٣ کۆچی - ساڵح ئەلشھری، ئاوازدانەری سعودی.
* ١٤٤١ی کۆچی - نادییە لوتفی، ئەکتەری میسری.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی جومادولئاخیر ڕوویداوە.

پۆل:جومادەلئاخیر
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
١٢ی جومادولئاخیر

**١٢ی جومادولئاخیر** یان **١٢/٦ (دوازدەھەمین ڕۆژی مانگی شەش)** سەد و شەست و یەک (١٦٠) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و شەست و یەکەم ئەگەر ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بێت یان سەد و شەست و دووەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بن). بەپێی ساڵنامەی کۆچی. دوای ئەوە ١٩٤ یان ١٩٥ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ٩٩٨ی کۆچی - ئەحمەدی یەکەم چواردەیەمین خەلیفەی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی.
* ١٢٧٨ی کۆچی - جۆرجی زێدان، نووسەر و مێژوونووسی لوبنانی.
* ١٢٨٩ی کۆچی - عەبدولکەریم ئەلجەزائیری، شەرعزان و شاعیری عێراقی.
* ١٣٣٩ی کۆچی - سەیفوڵڵا موختار، ئەکتەری میسری.
* ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی - محەممەد عەبدولقادر سائیحی، شاعیر و کورتەچیرۆکنووسی جەزائیری.
* ١٣٧٣ی کۆچی - میان گوڵ ئەکبەر زیب، دیپلۆماتکاری پاکستانی.
* ١٣٧٩ی کۆچی - عەلا ڕامی، ئەکتەری میسری.
* ١٤٠٣ی کۆچی - عوبەید مونەوەر، یاریزانی تۆپی پێی کوێت.

## مردووان
* ٢١٣ی کۆچی - ئیدریس ئەزھەر بن ئیدریس بن عەبدوڵڵا دووەم فەرمانڕەوای شانشینی ئیدریسییەکان.
* ٥٥٩ی کۆچی - **[[محەممەد کوڕی حوسێن زاغوولی]]**، شەرعزان، فەرموودەزان، وەرگێڕ و زمانزان لە خوراسان.
* ١٤٢٥ی کۆچی - عەبدولڕەحمان بن سعود ئال سعود، کارگێڕی وەرزشی سعودیە و یەکێک لە کوڕەکانی شا سعوود بن عەبدولعەزیز.
* ١٤٣٥ی کۆچی - عەبدولڕەحمان ئال ڕەشی، ئەکتەری سووری.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی جومادولئاخیر ڕوویدا.

پۆل:جومادەلئاخیر
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
سەگی ھاسکیی بچکۆلەی ئەلاسکایی

**سەگی ھاسکیی بچکۆلەی ئەلاسکایی (کلی کای)** (بە ئینگلیزی: Alaskan Klee Kai) نەژادێکی سەگی بچووکی جۆری سپیتزە کە لە ویلایەتی ئەلاسکا لە ئەمریکا پەرەی پێدراوە. ئەم نەژادە بە مەبەستی دروستکردنی ھاوڕێیەکی قەبارە بچووک دروست کراوە کە لە ڕووکەشدا بە تەواوی لە ھاسکیی ئەلاسکایی بچێت، بەڵام بە قەبارەیەکی بچووکتر و وزەیەکی کەمتر کە بۆ ژیانی ناوماڵ گونجاو بێت.

ناوی "کلی کای" لە زمانی ئەتاباسکی ئینیوتەوە وەرگیراوە و بە واتای "سەگی بچووک" دێت. ئەم سەگە بە زیرەکی، چالاکی، و دڵسۆزییەکەی بۆ خێزانەکەی ناسراوە.

## مێژوو و پەرەپێدان
نەژادی ھاسکیی بچکۆلەی ئەلاسکایی لە ساڵانی ١٩٧٠ـەکاندا لەلایەن خانمێکەوە بە ناوی "لیندا سپارلین" (Linda Spurlin) لە شاری واسیلا لە ئەلاسکا پەرەی پێدرا. سپارلین دوای ئەوەی ھاسکییەکی بچووک و نائاسایی بینی، بڕیاریدا نەژادێک دروست بکات کە ھەمان جوانیی ھاسکیی ھەبێت، بەڵام بە قەبارەیەکی بچووکتر وەک سەگی ھاوڕێ، بەبێ ئەوەی کێشەی بۆماوەیی وەک کورتەباڵایی (dwarfism)ـی ھەبێت.

بۆ گەیشتن بەم ئامانجە، سپارلین بە وردی چەندین نەژادی تێکەڵ کرد، لەوانە ھاسکیی سیبیری، ھاسکیی ئەلاسکایی، سەگی شیپەرکی (Schipperke) بۆ بچووککردنەوەی قەبارە، و سەگی ئیسکیمۆی ئەمریکی بۆ زیادکردنی ھەندێک تایبەتمەندی. لە ساڵی ١٩٩٧ـدا، نەژادەکە بە فەرمی لەلایەن "یەکێتیی یانە سەگەوانییەکان" (United Kennel Club - UKC)ـەوە دانپێدانرا.

## تایبەتمەندییە جەستەییەکان
کلی کای بە تەواوی وەک وەشانی بچووککراوەی ھاسکی دەردەکەوێت. سێ قەبارەی فەرمیی ھەیە:

قەبارەی یاری (Toy): باڵای تا ٣٣ سم.

قەبارەی بچووک (Miniature): باڵای لە ٣٣ سم بۆ ٣٨ سم.

قەبارەی ستاندارد (Standard): باڵای لە ٣٨ سم بۆ ٤٣ سم.

**ڕووخسار**: دیارترین تایبەتمەندییان ماسکێکی ڕوونی سەر ڕووخساریانە کە دەبێت ڕەنگی جیاواز بێت لە ڕەنگی فەرووەکەیان.

**چاوەکان**: چاویان دەتوانێت ھەر ڕەنگێک بێت، لە شین و قاوەییەوە تا دوو ڕەنگی (heterochromia).

**فەروو و ڕەنگ**: فەروویان دوو چینە و چڕە. سێ ڕەنگی سەرەکییان ھەیە: ڕەش و سپی، خۆڵەمێشی و سپی، و سوور و سپی.

## ڕەفتار و کەسایەتی

**زیرەک و چالاک**: کلی کای سەگێکی زۆر زیرەک و پڕ وزەیە، بەڵام بە بەراورد لەگەڵ ھاسکیی سیبیری، وزەی کەمترە و پێویستیی بە ڕاھێنانی جەستەیی مامناوەند ھەیە.

**وریا و گومان لە نامۆکان**: بە سروشت بەرامبەر کەسانی نامۆ زۆر بە ئاگا و گومانکارن، ئەمەش وایان لێدەکات ببنە سەگی پاسەوانی زۆر باش (watchdog).

**دڵسۆز و قسەکەر**: زۆر دڵسۆزن بۆ خێزانەکەیان. ھەروەھا بەوە ناسراون کە "قسەکەر"ن و چەندین جۆری دەنگی جیاواز دەردەکەن بۆ دەربڕینی ھەستیان، بەڵام بە شێوەیەکی گشتی زۆر ناوەحێن.

## بەخێوکردن و تەندروستی

**ڕاھێنان**: پێویستیان بە پیاسەی ڕۆژانە و چالاکیی مێشکی ھەیە بۆ ئەوەی دڵخۆش بن. بەھۆی قەبارە بچووکەکەیانەوە، بۆ ژیانی شوقەش گونجاون، بە مەرجێک چالاکیی پێویستیان پێبکرێت.

**پاکوخاوێنی**: فەرووە دوو چینەکەیان ساڵانە دوو جار بە زۆری دەوەرێت ("blow their coat") و لەو کاتانەدا پێویستیان بە داھێنانی ڕۆژانە ھەیە.

**تەندروستی**: بە گشتی نەژادێکی تەندروستن، بەڵام ھەندێک کێشەی بۆماوەیی لەوانەیە تێیاندا دەربکەوێت، وەک نەخۆشیی دڵ، کێشەی جگەر، و کەمبوونەوەی فاکتەری حەوتی خوێن مەیین (Factor VII deficiency).

## سەرچاوەکان

لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:نەژادەکانی سەگ
پۆل:نەژادەکانی سەگی ئەمریکا
پۆل:نەژادە سپیتزەکان
کوردی قەوقاز

**کوردی قەوقاز** کەسانی بە ڕەچەڵەک کوردن و خەڵکی ناوچەی قەوقازن یان لە ناوچەی قەوقازدا دەژین. یەکەم دەرکەوتنی بوونی کورد لە ناوچەی قەوقاز دەگەڕێتەوە بۆ ناوەڕاستی سەدەی دەیەمی زایینی.  ھەندێک گرووپ لە کوردە قەوقازییەکان لە ساڵانی ١٩٣٧ و ١٩٣٨ و ١٩٤٤ لەلایەن یەکێتیی سۆڤیەت لە سەردەمی جۆزێف ستالین دوورخرانەوە بۆ ئاسیای ناوەڕاست و ئەمڕۆش زۆربەی نەوەکانیان لە کازاخستان دەژین.  ژمارەی وردی کوردانی قەوقاز، چ لە ناوەوە و چ لە دەرەوەی قەوقاز، نازانرێت.

## دانیشتووان

### ئەرمەنستان
بەپێی دوایین سەرژمێری کە لە ساڵی ٢٠٢٢ لە ئەرمەنستان ئەنجامدراوە، ٣٢ ھەزار و ٧٤٢ کورد لەو وڵاتەدا دەژین.  زیاتر لە ئەرمینیای ڕۆژاوادا چڕبوونەتەوە (نابێ لەگەڵ ئەرمینیای ڕۆژاوای مێژوویی تێکەڵ بکرێن)، و بە شێوەزارێکی کورمانجی بە زمانی کوردی قسە دەکەن. ئێزیدییەکان زۆرینەی دانیشتووانی کورد لە ئەرمەنستان پێکدەھێنن. 

### گورجستان

بەپێی دوایین سەرژمێری کە لە ساڵی ٢٠٠٢ لە گورجستان ئەنجامدراوە، ٢٠ ھەزار و ٨٤٣ کورد لەو وڵاتەدا دەژین.  ئەوان بە شێوەزاری کورمانجی قسە دەکەن و زۆربەیان لە شارەکانی تبلیس و ڕووستاڤێلی دەژین. 

### یەکێتیی سۆڤیەت (لە ڕووی مێژووییەوە)
لە کۆماری سۆڤیەتی ئازەربایجان، یەکەی کارگێڕی کوردستان ژمارەی دانیشتووانەکەی کە ٧٤٪ کورد و ٢٦٪ ئازەربایجانی بووە.

لە سەرانسەری یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٥٩دا ٢٦ ھەزار کورد لە ئەرمەنستان و ١٦ ھەزار کورد لە گورجستان و زیاتر لە ١٤ ھەزار لە ئاسیای ناوەڕاست ھەبوون.

## ئەمانەش ببینە

* ڕاگواستنی کورد لە باشووری قەوقاز

## سەرچاوەکان

پۆل:کورد
بەگزادە

**بەگزادە** ( کوردی)، **بەیزادە** (تورکی)، **بەیزادیچی** (سلاڤی)، **بێزادیا** (ڕۆمانی)، **بێجادی** (مێ)، ئەو نازناوانەن کە لەناو ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا بە والی و ژەنەڕاڵە سەربازییە کاتییەکان دەدرێن کە لە بنەماڵەی بەرزەوە ھاتوون و پۆستی گرنگیان لەناو دەوڵەتی عوسمانیدا ھەبووە.   زاراوەی «بەگزادە» زۆرجار لە گێڕانەوەی ڕۆژاواییدا سەبارەت بە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی وەک سەرکردەیەک لەناو کۆمەڵگادا دەردەکەوێت، بەزۆری پیاوان خاوەن دەسەڵاتێکی زۆرن.   لە ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا و بەڵقان و قەوقاز و ھەندێک ناوچەی ئەنادۆڵ و کوردستان نازناوی بەگزادە دراوە بە سەرکردەکانی بەشێک لە فەتحە عوسمانییەکان لە ناوچەکەدا.   

## پێگەی کۆمەڵایەتی

وەک چینی پێشکەوتوو لە کوردستان لە نێو ھەندێک سەرۆک عەشیرەت و بنەماڵەکانی وەک خێڵی جاف و خۆشناو و بەرواری .   بەگزادەکان چینی باڵادەستی خێڵ یان بنەماڵەیان پێکھێنا. ئەوان لەگەڵ ئەندامانی ئەو ھۆزانەی کە ئاستی کۆمەڵایەتییان کەمتر بوو ھاوسەرگیریان نەدەکرد؛ بەڵام ئەندامێکی بەگزادە دەتوانێت لە ڕێگەی پەیوەندی خزمایەتی لەگەڵ ڕەچەڵەکی دەسەڵاتدار و وەک یەکێک لە خزمەتکارەکانیان بەشێک بێت لەوان.  

ھەرچەندە بە کورد دادەنرێن، بەڵام بەگزادەکان لە پێشینەیەکی تێکەڵاوی نەتەوەییەوە ھاتوون چونکە زۆربەیان بە ڕەچەڵەک چەرکەسین.  

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:چاندی کوردی
پۆل:ھۆزە کوردییەکان
پۆل:وشە و دەستەوشە کوردییەکان
پێڕستی نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییەکانی ھەرێمی کوردستان

چەپ|وێنۆک|450x450پیکسڵ|نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییەکانی ھەرێمی کوردستان.

،
**پێڕستی نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییەکانی ھەرێمی کوردستان** بوونی کورد لە دەرەوەی وڵات لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە بە شێوەیەکی بەرچاو گەشەی کردووە. لە ئێستادا حکوومەتی ھەرێم نوێنەرایەتی لە ١٣ وڵاتدا ھەیە و نوێنەرایەتییەکی لە یەکێتیی ئەورووپا ھەیە،   

دەستووری عێراق مافی ھەرێمی کوردستان بۆ بەردەوامبوون لە پاراستنی نوێنەرایەتییەکان لە دەرەوەی وڵات بۆ بەرەوپێشبردنی بەرژەوەندییە ئابووری و ڕۆشنبیری و پەروەردەییەکانی گەرەنتی دەکات. ھەندێک وڵات بەھۆی پەیوەندییە درێژخایەنەکانیان، پێگەی سیاسی و ئابوورییان، یان بوونی ڕەوەندێکی گەورەی کوردی لە سنوورەکانیاندا گرنگییەکی تایبەتیان بۆ حکوومەتی ھەرێم ھەیە. بەرپرسیارێتی سەرەکی ئەم نوێنەرایەتیانە بریتییە لە بەرەوپێشبردنی ھۆشیاریی نیونەتەوەیی و گرنگیدان بە سیاسەت و ڕۆشنبیری و ئابووری و پەروەردە و دەرفەتی بازرگانی و وەبەرھێنانی ھەرێم. جگە لەوەش بە لەبەرچاوگرتنی ئەو ژمارە زۆرەی کوردانی عێراق کە لە دەرەوەی وڵات دەژین، نوێنەرایەتییەکانی حکوومەتی ھەرێمیش خزمەتگوزاری یاسایی وەک ڕەسەنایەتی و بڕوانامەدان بە بەڵگەنامەکانی سەر بە ئەندامانی ڕەوەندی کوردی بۆ بەکارھێنان لە ناوخۆی ھەرێمی کوردستان، بە ھەماھەنگی لەگەڵ وەزارەتی دەرەوەی عێراق پێشکەش دەکەن. ھەروەھا نوێنەری حکوومەتی ھەرێم دەتوانێت بریکارنامە بدات و ھاوکاری ھاووڵاتییانی ھەرێم بکات کە لە دەرەوەی وڵات نیشتەجێن لە وەرگرتنی ڕاوێژکاری یاسایی لەناو ھەرێمدا.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان
ڕووناھی تیڤی

**ڕووناھی تیڤی** (بە کوردیی باکوور: Ronahî TV) کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنی کوردییە و ڕوماڵەکانی لەسەر کوردانی سووریا بە تایبەتی و کورد لە باقی جیھان بە گشتی چڕدەکاتەوە. کەناڵەکە لە ساڵی ٢٠١٢ دەستیپێکردووە و لە وڵاتانی یەکێتیی ئەورووپا و سووریا پەخش دەکرێت.  بارەگاکانی لە شاری قامیشلۆ لە پارێزگای حەسەکەی سووریایە، بە تایبەتی لە باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا. فرێکوێنسییەکەی 11353-27500 - ئاسۆییە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی
لەنجە خاوێ

**لەنجە خاوێ** (لەدایکبووی ١٩٩٣) پارێزەر و نووسەر و چالاکوانی فێمینیستی کوردە و خەڵکی باشووری کوردستانە. دامەزرێنەری کۆمەڵەی سۆفیا و کەمپەینی سۆشیال میدیای #KurdistanWomenPower، ھەروەھا دامەزرێنەری کۆمەڵگەی بانە بۆ ڕێگریکردن و کەمکردنەوەی ئازارەکانی بێ ماڵ و حاڵی بەبێ ھیچ جیاوازییەک لەسەر بنەمای ڕەگەز.

## ژیاننامە
لەنجە خاوێ لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٩٣ لە شاری سلێمانی، باشووری کوردستان لەدایکبووە. لەنجە وەک پارێزەر و چالاکی مافی مرۆڤ کاردەکات، لەگەڵ ژنانی کورد ڕزگاربووانی بازرگانی سێکسی و توندوتیژی خێزانی کاری کردووە.  کۆمەڵەی سۆفیا لە ساڵی ٢٠١٦ دامەزراوە بۆ دابینکردنی خزمەتگوزاری گەیاندنی کتێب بە پاسکیل بۆ ئەو ژنان و کچانەی کە توانای کڕینی کتێبیان نییە.   بە گوتەی لەنجە، پڕۆژەکە ھاندەری خوێندەواری و دەستڕاگەیشتن بە زانستە، بۆ ئەوەی ژنان بە تەواوی لە مافەکانی خۆیان تێبگەن.   دابینکردنی کتێب تەنھا کارێکی فێمینیست نییە بۆ ڕێکخراوەکە، بەڵکو بەکارھێنانی پاسکیل وەک ئامرازێکی گواستنەوە لێدوانێکی فێمینیستە، بەو پێیەی ژنانی پاسکیلسوار تا ئێستاش وەک شتێکی شەرمەزارکەر و عەیبە سەیر دەکرێت.  لەوەتەی ھەڵمەتەکانی لە سلێمانی دەستیپێکردووە، پڕۆژەکە لە شارەکانی دیکەشدا بڵاوبووەتەوە، لەوانە ھەولێر و کەرکووک، ھەڵەبجە. 

لەنجە لە ساڵی ٢٠١٧دا کەمپینێکی سۆشیال میدیای بە ناوی #KurdishWomenPower دامەزراند، کە ھانی ژنانی دەدا وێنەکانیان لە سۆشیال میدیادا بڵاوبکەنەوە، ئەمەش ئاڵنگاری ئەو تێڕوانینەی کرد کە وێنەی ژنان لە ڕێگەی ئۆنلاینەوە لە بنەڕەتدا شەرمەزارییە.   لە ساڵی ٢٠١٩ لەنجە و کۆمەڵەی سۆفیا کۆنفرانسێکی تایبەت بە توندوتیژی سێکسییان لە شاری سلێمانی سازکرد، بە ئامادەبوونی قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکوومەت.  بەشداریکردنە لە ئەنتۆلۆژیای *چیرۆکی ژنانی کورد* کە لەلایەن ھۆزان مەحموودەوە سەرپەرشتی کراوە.
## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣
پۆل:ژنە پارێزەرەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:چالاکانی کورد
پۆل:فێمینیستە کوردەکان
پۆل:پارێزەرانی کورد
پۆل:نووسەرانی ژنی کورد
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی سلێمانی
ڕووباری لیمۆنلو

**ڕووباری لیمۆنلو** ڕووباری مێژوویی سیلیسیا، دەکەوێتە پارێزگای مێرسین لە تورکیا. لە چیای یووغلوک داغی لە چیای تۆڕۆس سەرچاوە دەگرێت و بە ئاراستەی باشووری ڕۆژاوادا بە گەرووی تەسکدا دەڕژێت تا دەگاتە دەریای ناوەڕاست لە لیمۆنلو لە پارێزگای ئەردەملی. نزیکەی نیوەی ڕێگاکە، لق دەکات و دەبێتە لقێک لە سووزاما دێرێسی. قەڵای سەدەی ناوەڕاستی لامۆس کالێسی دەکەوێتە سەر گردێکی تەخت لە کەناری ڕاستی ڕووبارەکە لە شارۆچکەی لیمۆنلو و ٥٠٠ مەتر لە ڕۆژاوای دەمی ڕووبارەکەوە دوورە. لە دامێنی قەڵاکەدا پردێکی کۆنی عوسمانی لەسەر ڕووبارەکە ھەیە، بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە شوێنی پردێکی پێشووی ڕۆمانی دروستکراوە. لە باکووری شارۆچکەکەدا پاشماوەی کانییەکی ئاوی ھەیە کە ئاوی لە ڕووبارەکەوە بەرەو ڕۆژاوا دابەش دەکرد بۆ شارۆچکە کۆنەکانی ئیلوسا سێباستیا و کۆریسیۆس.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕووبارەکانی تورکیا
خاڵی گومرگی فایدە

**خاڵی گومرگی فایدە** ناوەندی گورمرگی ناوخۆی عێراقە لە باکووری عێراق کە لە نێوان پارێزگای نەینەوا لە ناو حکوومەتی ناوەندی عێراق و پارێزگاری دھۆک لە ناو حکوومەتى ھەرێمی کوردستان دابەش دەکرێت، لەلایەن دەستەی گشتی گورمرگی عێراقەوە چاودێری دەکرێت، ئەو ناوەندە دەستیپێکرد دوای کۆتاییھاتنی شەڕی کەنداو لە ساڵی ١٩٩١ کاتێک حکوومەتی ناوەند بە سەرۆکایەتی سەددام حوسێن کۆنتڕۆڵی بەسەر باشووری کوردستان لەدەستدا لە نێوان پارێزگاکانی ناوەندی عێراقدا و لەنێوان دەروازەی ئیبراھیم خەلیل بووە سنوورێکی جوگرافیی. لە ساڵی ١٩٩٥ ڕێککەوتنی نەوت بەرامبەر خۆراک ئەنجامدرا و لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٧ەوە جێبەجێکردنی دەستیپێکرد. خاڵی گومرگی فایدە یەکێک بوو لە سێ دەروازەی سنووری بۆ ھاتنە ناوەوەی شمەکی نەوت بۆ خۆراک بۆ ناو عێراق کە لەژێر گەمارۆی ھەمەلایەنەدا بوو. دەروازەی دووەم بەندەری عەقەبەی ئوردن بوو، کە لەڕێگەیەوە کاڵاکانی ڕێککەوتنەکە ئاراستەی دەروازەی ترێبیلی عێراق کرا. دەروازەی سێیەمیش بەندەری ئوم قەسری عێراق بوو لە دووری باشووری عێراق. دوای ئەوەی دەوڵەتی ئیسلامیی لە ساڵی ٢٠١٤ پارێزگای نەینەوای داگیرکرد، حکوومەتی ھەرێمی کوردستان سێ خاڵی گومرگی لە نێوان سنوورەکانی کۆنتڕۆڵی ھەرێم و ئەو زەوییانەی داعش داگیری کردبوو، دامەزراند. خاڵی فایدە یەکێک بوو لە سێ خاڵە گومرگییەکان. لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ ڕاگەیەندرا کە خاڵی گومرگی فایدە لادەبرێت، ئەمەش وەک جێبەجێکردنی دەنگدانێکی پەرلەمانی عێراق بۆ لابردنی چونکە باجی گومرگی لەسەر ئەو کاڵایانە سەپاند کە لە تورکیاوە دێن. لە ئەنجامدا ئەو کاڵایانە دوو باجیان لەسەر بوو. یەکێک لەوانە لە گومرگی دەروازەی سنووری ئیبراھیم خەلیلە لە نێوان پارێزگای دھۆک و تورکیا، باجی گومرگی دیکەش لە خاڵی گومرگی فایدە لە نێوان پارێزگای مووسڵ و پارێزگای دھۆکەوە ناوخۆییە. حکوومەتی عێراق ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو خاڵە گومرگییە بۆ سەرپەرشتیکردنی کۆکردنەوەی پشکی حکوومەتی فیدراڵی لەو گومرگانە دامەزراوە کە لەلایەن حکوومەتی ھەرێمی کوردستانەوە لە دەروازەی سنووری ئیبراھیم خەلیل لەگەڵ تورکیا کۆدەکرێتەوە، ھەروەھا بۆ زیادکردنی ڕسووماتی باج.

## سەرچاوەکان
کۆپ

**کۆپ** یان **بولانک** شارۆچکە و قەزایەکە لە پارێزگای مووش لە ھەرێمی ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ لە باکووری کوردستان. لە مێژوودا بە بەرھەمھێنانی گەنم و خوێ ناسراوە.

بەپێی دوایین سەرژمێری ژمارەی دانیشتووانی ناوەند ٤١ ھەزار کەسە و کۆی گشتی ١٣٩ ھەزار کەسە. گومان ھەیە کە ژمارەی دانیشتووان زیاتر بێت. چونکە خەڵکێکی زۆر لە ناوچەکە بێ تۆمارن. ئەم واقیعە لە سەرتاسەری باکووری کوردستان بوونی ھەیە. گومانێک ھەیە کە حکوومەتی تورکیا دەیەوێت ژمارەی کورد کەم بکاتەوە و متمانە بە ئاماری حکوومەتی تورکیا ناکرێە. لە ساڵی ١٩٢٧ بووە بە قەزا، ئابوورییەکەی زیاتر لەسەر بنەمای کشتوکاڵ دامەزراوە. گەنم، جۆ، نیسک، ئاوریشم و ھتد.. ھەروەھا ئاژەڵداری. کۆپ دەکەوێتە سەر ڕێگای مووش - ئاگری. ١٠٧ کم لە شاری مووشەوە دوورە. ڕووبەری زەوی قەزاکە ١٧٠٦ کم و بەرزی لە ئاستی دەریاوە ١٤٨٠ م. لە ڕۆژھەڵاتەوە میلازگیر، لە ڕۆژاوا گیمگیم، لە باکووری ئەرزەڕۆم و شینوس و لە باشووریشەوە خێڵات لە بەدلیس، تەلی. لە نێوان کۆپ و میلازگر ٢٥ کم ھەیە. لە زستاندا بەفراوی و ساردە، ھاوین گەرم و وشکە.

## مێژوو
rast|وێنۆک|250x250px|مزگەوتی شێخ عەینوولمەلەک
مێژووی کۆپ بەقەد مێژووی ناوچەکە کۆنە. مادەکان، حورییەکان، ئۆرارتییەکان، بیزەنتینییەکان، عوسمانییەکان، ڕووسەکان و. حوکمڕانی ناوچەکەیان کردووە. وەک ھەموو پارچەکانی کوردستان ھەمیشە لەژێر دەسەڵاتی میرنشینە کوردییەکاندا بووە تا جەنگی جیھانیی یەکەم، دوای دابەشبوونی کوردستان و شکستی ڕاپەڕینەکانی کورد، دۆخەکە بۆ کورد خراپتر بوو.

بەپێی ھەندێک بانگەشەی ناوچەکە لە سەردەمی ئورارتوودا بووە ھۆرھۆریکی. پێش تێرتێلێی مەسیحییەکان، مەسیحییەکانیش زۆر بوون لە ناوچەکەدا. ئەو گوندانەی کە مەسیحییەکان تێیدا دەژیا، لە ناوەکانیانەوە وەرگیراون. کورد و مەسیحی لە ناوچەکەدا پێکەوە ژیاون. لە سەردەمی ڕاپەڕینی ئاگری و لەشکرکێشی ڕووسیا و ھتد، زۆرجار کوردەکانی قەرس و ئەردەکسان و خنوسێ ئاوارەبوون بەرەو ڕۆژاوا و باشووری باکووری کوردستان. ھەروەھا بەرەو کۆپ ھاتن.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
پێڕستی وڵاتان بەپێی ئاخێوەرانی زمانی کوردی

ئەمە پێڕستی وڵاتانی جیھانە کە بەپێی ژمارەی کورد زمانەکان ڕیزبەندی کراوە.

## ئاخێوەران لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]]

## ئاخێوەران لە [[ئەورووپا]]
* کۆی ژمارەکان نزیکەی لە نێوان ٨٥٠،٠٠٠ و ١٬٣٠٠٬٠٠٠.

## سەرچاوەکان
لوگال

[وێنۆک|وردەکاريی پەیکەری سۆمەری [لوگال-دالو، *پاشای ئەداب* – وەک لە نووسراوەکەی لە نزیکەی ناوەڕاستی ھەزارەی سێیەمی پێش زاییندا ھاتووە، نووسراوەکە کە نیشانەی مێخیی سۆمەریی  لەخۆدەگرێت.]]
**لوگال** (سۆمەری: ) زاراوەیەکی سۆمەرییە بۆ "پادشا، فەرمانڕەوا". بە واتای وشەیی، ئەم زاراوەیە بە واتای "پیاوی گەورە" دێت. لە زمانی سۆمەریدا  *لو* "𒇽" "پیاو"ە و *گال* "𒃲" "مەزن"، یان "گەورە"یە.

یەکێک بوو لە چەندین نازناوی سۆمەری کە فەرمانڕەوای دەوڵەت-شارێک دەیتوانی بیگرێت (لە پاڵ *[[ئێن (نووسینی بزماری)|ئێن]]* و *[[ئێنسی (سۆمەری)|ئێنسی]]*، جیاوازییە وردەکە بابەتی مشتومڕ بوو). لە کۆتاییدا تابلۆکە بوو بە لۆگۆگرافی باڵادەست بۆ "پاشا" بە گشتی. بە زمانی سۆمەری،  بەکاردێت بۆ مانای خاوەن (بۆ نموونە بەلەمێک یان کێڵگەیێک) یان سەرۆکی (یەکەیەکی وەک خێزان).

وەک وێنەوشەیێکی بزماری (سومێرۆگرام) لوگال (یونیکۆد: ، بە زمانی ئاشووریی نوێ وەرگێڕدراوە).

## نووسینی بزماری
[ڕاست|وێنۆک|"" بە بزماریی کۆن و سەرەتایی لەسەر پەیکەری [لوگال-دالو]]
ھێمای بزماریی لوگال 𒈗 وەک دیاریکەرێک لە دەقە بزمارییەکان (سۆمەری و ئەکەدی و ھیتی)دا کاردەکات، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئەم وشەیەی پاشی ئەو ناوی پادشایەکە. لە ڕێنووسی ئەکەدیدا، ڕەنگە سیلابۆگرامێکی *šàr* یش بێت، کە لە ڕووی ئەکرۆفۆنییەوە لەسەر بنەمای ئەکەدییە بۆ "پاشا"، *šarrum*.

ھەروەھا یوونیکۆد پیتە بزمارییەکانی  `<big>ھێمای بزماریی لوگال لەسەر لوگال</big>` و  `<big>ھێمای بزماریی لوگال بەرامبەر بە لوگال</big>` لەخۆدەگرێت.

## ''لوگال''، ''ئێنسی'' و ''ئێن''
وێنۆک|پەرەسەندنی مێخی،  لە ستوونی ڕاستدا دەردەکەوێت.
سەبارەت بە مانای ناونیشانی  تیۆریی جیاواز ھەیە لە سۆمەری ھەزارەی سێیەمدا. ھەندێک لە زانایان پێیان وایە کە فەرمانڕەوای تاکە شار-دەوڵەتێک بەزۆری پێی دەگوترا *ئێنسی* و فەرمانڕەوایەک کە سەرۆکایەتیی کۆنفیدڕاڵی یان حکومڕانییەکی گەورەتری دەکرد کە لە چەند شارێک پێکھاتبوو، ڕەنگە تەنانەت ھەموو سۆمەریش،  بوو. ئەرکەکانی وەھا  ھەندێک چالاکیی ڕێوڕەسمی و مەزھەبی، ناوبژیوانی لە ناکۆکییە سنوورییەکان، بەرگریی سەربازی لە دژی دووژمنانی دەرەکی دەگرێتەوە، وە کاتێک  مرد، کوڕە گەورەکەی دەستبەکار دەبێت. لە لاگاشدا، ئێنسی ھەندێک جار لەبڕی خۆی بە خوداوەندەکەی دەگوت *لوگال* “پادشا”، ئەمەش ئەوە دەردەخات کە ڕۆڵی *ئێنسی* زیاتر لە قەشە-حاکمێک دەچێت کە خزمەت بە خوداوەندەکە دەکات. نازناوەکانی *ئێنسی* و بە تایبەتی *ئێن* تەنھا سیاسی نەبوون - بەسترابووەوە بە دەسەڵاتی ئایینییەوە و *ئێن* لە دواتردا بە مێژوودا بەردەوام بوو بە مانای "قەشە".

زانایانی تر *ئێنسی* و *ئێن* و  بە تەنیا سێ ناوی ناوخۆیی بۆ سەروەری دەزانن، کە بە ڕێککەوت لە شار-دەوڵەتەکانی لاگاش، ئورووک و ئوور (ھەروەھا زۆربەی باقیی سۆمەر) وەرگیراون، ھەرچەندە ڕەنگە زاراوە جیاوازەکان لایەنە جیاوازەکانی چەمکی پاشایەتیی میزۆپۆتامیایان دەرببڕن.  لەو کاتەدا وا گریمانە دەکرا کە "بە شێوەیەکی ئاسایی گەنجێکی خاوەن سیفەتی نایاب بووبێت لە خێزانێکی دەوڵەمەندی خاوەن زەوی". تۆرکیڵد جاکۆبسن تیۆریزەی کرد کە لە بنەڕەتدا سەرکردەیەکی جەنگی بووە (ھەڵبژێردراو)، بە پێچەوانەی *ئێن* (کە بە ھەمان شێوە ھەڵبژێردراو)، کە مامەڵەی لەگەڵ پرسە ناوخۆیییەکانی دەکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناونیشانەکان
پۆل:نازناوە شاھانەکان

پۆل:سوومەر
کێش

**کێش** چەندێتییەکە ئەندازەی قورسایی نیشان دەدا. شت ھەرچی کێشی زیاتر بێ، ھەڵگرتن و لە زەوی بڕینی سەختترە. لە زانست و ئەندازیاریدا، بە گوێرەی یاساکەی نیووتن لە بابەت گرانییەوە، کێشی ھەر تەنێک بەرھەمی ئەو ھێزەیە کە تەنەکانی دەوروبەر دەیسەپێنن بە سەریدا و، زۆری بۆ دێنن و، بەرەو لای خۆیانی دەکێشن و، بەم کارە، دەبنە ھۆی بە ئەستەم جووڵانەوە و گران کەوتنی ئەو تەنە.

یەکەی پێوانی کێش ھەر ئەوەی ھێزە، کە لە سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکاندا «نیووتن»ە. بۆ نموونە، تەنێک بە کۆمەڵتەی یەک کیلۆگرام نزیکەی ۹/۸ نیووتن لەسەر زەوی کێشی ھەیە و، نزیکەی لە شەشدا یەکی ئەوە لەسەر مانگ.

## سەرچاوەکان

* Weight (enwiki)
پێڕستی ئەڵقەکانی ڕیک و مۆرتی

180px|بێچوارچێوە|چەپ
**ڕیک و مۆرتی** زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە کە لە جۆری زانستی خەیاڵی و کۆمیدییە، کە لەلایەن جەستن ڕۆیلاند و دان ھارمۆن دروست کراوە. لەخوارەوە سەرجەم ئەڵقەکانی خراوەتەڕوو.

## وەرزی یەکەم

## وەرزی دووەم

## وەرزی سێیەم

## وەرزی چوارەم

## وەرزی پێنجەم

## وەرزی شەشەم

## وەرزی حەوتەم

## وەرزی ھەشتەم

## سەرچاوەکان
* Official ''Rick and Morty'' page on Adult Swim
* List of ''Rick and Morty'' episodes on English Wikipedia
* ''Rick and Morty'' at IMDb
* ''Rick and Morty'' on Rotten Tomatoes
* ''Rick and Morty'' on TheTVDB
* ''Rick and Morty'' on Metacritic
* ''Rick and Morty'' on Fandom
پێڕستی ئەڵقەکانی جیھانە سەرنجڕاکێشەکەی گەمبۆڵ

**جیھانە سەرنجڕاکێشەکەی گەمبۆڵ** یان **جیھانی سەرسووڕھێنەری گەمبۆڵ**، زنجیرە کارتۆنێکی کۆمێدی-سوریالییە، لەلایەن (بێن بۆکلیت) دروست کراوە بۆ کۆمپانیای کارتۆن نێتوۆرک. لە خوارەوە پێڕستی ئەڵقەکانی زنجیرەکە خراوەتەڕوو.

## وەرزی بەکەم

## وەرزی دووەم

## وەرزی سێیەم

= وەرزی چوارەم ==

## وەرزی پێنجەم

## وەرزی شەشەم

## سەرچاوەکان

* Official ''The Amazing World of Gumball'' page on Max
* List of ''The Amazing World of Gumball'' episodes on English Wikipedia
* ''The Amazing World of Gumball'' at IMDb
* ''The Amazing World of Gumball'' on Rotten Tomatoes
* ''The Amazing World of Gumball'' on TheTVDB
* ''The Amazing World of Gumball'' on Metacritic
* ''The Amazing World of Gumball'' on Fandom

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی منداڵانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە پشیلەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان سەبارەت بە منداڵ
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەربارەی خێزان
پۆل:ئەو زنجیرانەی خەڵاتی بافتایان وەرگرتووە
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە بەریتانییەکان کە دوبارە دەستی پێکردۆتەوە پاش ھەڵوەشاندنەوەی
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ کۆمیکدا گونجاندووە
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان
لوگال-دالو

**لوگال-دالو** یان **لوگال دالوو** (بە سۆمەری: 𒁕𒇻، نز. ٢٥٠٠ پێش زایین) فەرمانڕەوایەکی سۆمەری بووە لە شاری ئەداب لە میزۆپۆتامیا لە ناوەڕاستی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین.

ناوی لە لیستی پاشاکانی سۆمەریدا نییە، بەڵام لە یەکێک لە پەیکەرێکانەوە ناسراوە کە ناوی ئەوی لەسەرە. پەیکەرەکە لە ڕووی شێوازەوە ھاوشێوەی پەیکەرەکانی پاشاکانی تری سۆمەرییە وەک میانیسی یان ئێنتیمینا، کوڕانی ئێن ئانا تومی یەکەم.

پەیکەرەکە لە بەردی خۆڵەمێشی یان بەردی کڵس دروستکراوە، لەلایەن عەبباس بەڵقیسی ئەفیج لە کاتی ھەڵکۆڵینەکاندا دۆزرایەوە کە لەلایەن ئێدگار جەیمس بانکزەوە سەرپەرشتی دەکرا، کە لە وتارێکدا کە لە ساڵی ١٩٠٤دا بڵاوکرایەوە بە "کۆنترین پەیکەری جیھان" وەسفی کردووە (ئیدیعایەک کە پەیکەرەکانی دیکەی وەک پیاوی ئورفا یان پەیکەری عەین غەزال ھاوبەشی کردووە).

نووسراوەکە بە شێوەی بزماریی کۆن لەسەر پەیکەرەکە نووسراوە:  *ئێ-سار لوگال-دالو لوگال ئەداب-(کی) "*لە پەرستگای ئیسار، لوگالدالو پاشای ئەداب"، ئاماژەیە بۆ پەرستگای ئێسارا لە ئەداب.
پەڕگە:Detail_of_the_Sumerian_statue_of_Lugaldalu.JPG|alt=Detail of the inscription.| وردەکارییەکانی نووسراوەکە.
پەڕگە:Lugaldalu_inscription.jpg|alt=Lugaldalu inscription: 𒂍𒊬 𒈗𒁕𒇻 𒈗𒌓𒉣𒆠 è-sar lugal-dalu lugal adab-(ki) "In the temple Esar, Lugaldalu king of Adab"| نووسراوی لوگال دالو:  *è-سار لوگال-دالو [[لوگال]] [[ئەداب (شار)|ئەداب-(کی)]]* "لە پەرستگای ئیسار، لوگالدالو پاشای ئەداب".
پەڕگە:Lugaldalu_name_archaic_and_early_cuneiform.jpg|alt=The name "Lugal-dalu" (𒈗𒁕𒇻) vertically in the inscription, with its rendering in standardized early Sumero-Akkadian cuneiform| ناوی "لوگال-دالو" (𒈗𒁕𒇻) بە شێوەیەکی ڕاست لە نووسراوەکەدا، لەگەڵ وەرگێڕانی بە بزماریی سەرەتایی سومێرۆ-ئەکەدیی ستانداردکراو


## سەرچاوەکان



پۆل:پاشاکان
پۆل:سوومەر
جیھانە سەیرە سەرنجڕاکێشەکەی گەمبۆڵ

***جیھانە سەیر و سەرنجڕاکێشەکەی گەمبۆڵ*** زنجیرەیەکی کۆمیدیای دۆخی ئەنیمەیشنە کە لەلایەن بێن بۆکلێتەوە دروست کراوە و لەلایەن ستۆدیۆکانی ھانا-باربێرا ئەورووپاوە بەرھەم ھێنراوە. زنجیرەکە وەک بووژانەوەیەک بۆ زنجیرە کۆنەکەی کارتۆن نێتوۆرک بە ناوی *[[جیھانە سەرنجڕاکێشەکەی گەمبۆڵ]]* (٢٠١١–٢٠١٩) کار دەکات، یەکەم ٢٠ ئەڵقەی لە ھولو لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٥ نمایش کرا، و بڕیارە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی لە کارتۆن نێتوۆرک و ئێچ بی ئۆ ماکس لە ٦ی تشرینی یەکەم نمایش بکرێت.

## پێڕستی وەرزی یەکەم

## سەرچاوەکان

* Official ''Gumball'' page on Cartoon Network
* ''The Wonderfully Weird World of Gumball'' on English Wikipedia
* ''The Wonderfully Weird World of Gumball'' on Fandom
* ''The Amazing World of Gumball'' (Original Series) at IMDb
* Season 7 (Revival) on TheTVDB

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە پشیلەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان سەبارەت بە منداڵ
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەربارەی خێزان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان
مۆزەخانەی ڕۆژھەڵاتی کۆن

**مۆزەخانەی ڕۆژھەڵاتی کۆن** () مۆزەخانەیەکە لە ئەستەمبوڵ، و بەشێکە لە کۆمەڵگەی مۆزەخانەکانی شوێنەوارناسیی ئەستەمبوڵ، کە دەکەوێتە بەرامبەر بینای سەرەکیی مۆزەخانەی شوێنەوار. مۆزەخانەکە لە بینای پێشووی کۆلێژی ھونەرە جوانەکانی عوسمانی (Sanâyi-i Nefîse Mektebi) ھەڵکەوتووە، کە لەلایەن عوسمان حەمدی بەگەوە ڕاسپێردراوە و لەلایەن ئەلێکساندەر ڤالاوری لە ساڵی ١٨٨٣ دیزاین کراوە، مۆزەخانەکە خۆی لە ساڵی ١٩٣٥ لە بینای ئێستای خۆیدا دامەزراوە، دوای گواستنەوەی کۆلێژەکە لە ساڵی ١٩١٦.

## کۆکردنەوەکان

پەڕگە:Lugaldalu,_King_of_Adab.jpg|alt=Statue of Lugal-dalu| پەیکەری لوگال-دالو
پەڕگە:Istanbul_Archeology_Museum_07.jpg|alt=Statue of Salman-esser III| پەیکەری شەلمەنسەری سێیەم
پەڕگە:Istanbul_-_Museo_archeol._-_Puzur_Ishtar,_governatore_di_Mari_(fine_3o_mill_aC)_-_Foto_G._Dall'Orto_28-5-2006.jpg|alt=Statue of Puzur-Ishtar| پەیکەری پوزور-ئیشتار
پەڕگە:Terracotta_tablet_listing_the_year_formulae_of_king_Shulgi._Ur_III_period._From_Iraq._Ancient_Orient_Museum,_Istanbul.jpg|alt=Year names of Shulgi.| ناوی ساڵەکانی شولگی.


## سەرچاوەکان



پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پۆل:مۆزەخانەکان
پۆل:مۆزەخانەکانی تورکیا
پۆل:مۆزەخانەکان لە ئەستەمبوڵ