open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جێنی ڤۆن وێستفالین

**جێنی ڤۆن وێستفالین** (Jenny von Westphalen؛ ١٢ی شووباتی ١٨١٤ - ٢ی کانوونی یەکەمی ١٨٨١) ژنە چالاکوانی سیاسیی و ڕەخنەگری شانۆی ئەڵمانی بوو. ئەو ژنی فەیلەسووفی ئەڵمانی کارل مارکس بوو.

جێنی لە ڕۆژی ٢ی کانوونی یەکەمی ١٨٨١ بە نەخۆشی شێرپەنجەی جگەر کۆچی دواییی کرد.

## جێنی و مارکس
جێنی و مارکس هەر لە منداڵییەوە ئاشنا و هاوڕێیەتیان هەبوو. ئەو چوار سالان لە مارکس گەورەتربوو. کاتێک بوونە نەوجەوان ئەوا بوونە هاوڕێی نزیکی یەکدی. هەردووکیان خەریکی خوێندنەوەبوون بەتایبەت لەسەر بابەتی وێژە. دوایی زوو بوونە ئەوینداری یەکتری و ژوانیان بەست. بەقسەی مارکس ئەو جوانترین خاننمی شارۆچکەی تیەر بوو. باوکی جێنی هاوڕێی باوکی مارکس بوو، هەروەها کاتێک مارکس تەمەنی لاو بوو ئەوا لەگەڵ باوکی جێنی بەیەکەوە پیاسەیان دەکرد و وتووێژیان لەسەر فەلسەفە و وێژەی ئینگلیزی کردووە. لە ساڵی ١٨٣٨، جێنی و مارکس لە یەکتری مارە بڕ کران. دواتر لە ١٩ی حوزەیرانی ١٨٤٣ هاوسەرگیرییان کرد. ئەوان بەیەکەوە حەوت منداڵیان بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئینگلستان
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئاڵمانی لە شانشینی یەکگرتوو
پۆل:کارڵ مارکس
پۆل:مردووانی ١٨٨١
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٤
فورمووڵی براھماگوپتا

لە ئەندازەی ئیقلیدسیدا، **فورمووڵی [[براھماگوپتا]]** فورمووڵێکە بۆ دۆزینەوەی ڕووبەری چوارلایەکی بازنەیی، ئەم فورمووڵە لە کاتێکدا بەکاردێت کە درێژایی لایەکانی چوارلایەکە زانراو بێت. 
فورمووڵی براھماگوپتا گشتێنراوی فورمووڵی ھێرۆنە.
## فورمووڵ
ئەگەر  ڕووبەری چوارلایەکە بێت و درێژایی لایەکانی چوارگۆشەکە بەم شێوە بن ، ، ، . ئەوا فورمووڵی براھماگوپتا بەم شێوەیە:

: K=\sqrt{(s-a)(s-b)(s-c)(s-d)}

لێرەدا  نیوەی چێوەیە:

: s=\frac{a+b+c+d}{2}.

## سەلماندن
وێنۆک|400px|
ئەگەر  ڕووبەری چوارلای بازنەیی بێت، ئەوا  یەکسانە بە سەرجەمی ڕووبەری دوو سێگۆشەی  و :

: = \frac{1}{2}pq\sin A + \frac{1}{2}rs\sin C.

لەبەر ئەوەی  چوارلایەکی دەوردراوە، کەوایە .

لەمەوە 

واتە:

: K = \frac{1}{2}pq\sin A + \frac{1}{2}rs\sin A

: K^2 = \frac{1}{4} (pq + rs)^2 \sin^2 A

: 4K^2 = (pq + rs)^2 (1 - \cos^2 A) 

بۆ دۆزینەوەی لای ھاوبەشی  لە  و  یاسای کۆساینەکان بەکار دەھێنین:

: p^2 + q^2 - 2pq\cos A = r^2 + s^2 - 2rs\cos C. 

لەبەر ئەوەی  (چونکە گۆشەی  و  دوو گۆشەی پڕکەرن) ئەوا:

: 2 (pq + rs) \cos A = p^2 + q^2 - r^2 - s^2. 

: 4K^2 = (pq + rs)^2 - \frac{1}{4}(p^2 + q^2 - r^2 - s^2)^2

: 16K^2 = 4(pq + rs)^2 - (p^2 + q^2 - r^2 - s^2)^2.

بە بەکارھێنانی ھاوئەنجامی جیاوازیی دوو دووجا:

:a^2-b^2=(a-b)(a+b)\,\!

ئەوا:

: [2(pq + rs) - p^2 - q^2 + r^2 +s^2][2(pq + rs) + p^2 + q^2 -r^2 - s^2] 

لەمەوە 

: = [(r+s)^2 - (p-q)^2][(p+q)^2 - (r-s)^2] 

: = (q+r+s-p)(p+r+s-q)(p+q+s-r)(p+q+r-s). 

بە دانانی () لە فورمووڵەکەدا ئەوا:

: 16K^2 = 16(S-p)(S-q)(S-r)(S-s). 

لە ھەر دوو لای ھاوکێشەی سەرەوە ڕەگی دووجا وەردەگرین:

: K = \sqrt{(S-p)(S-q)(S-r)(S-s)}.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:چوارلاکان
پۆل:ئەندازەی ئیقلیدسی
پۆل:ڕووبەر
بریگیتە بیرلاین

**بریگیتە بیرلاین** (Brigitte Bierlein؛ لە دایکبووی ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٤٩، ڤیەننا) ژنە دادوەری پێشوو و ڕاوێژکاری نەمسا بووە لە ماوەی ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩ تاکوو ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠. بەر لەوەش وەک سەرۆکی دادگای دەستووری نەمسا کاری کردووە لە ماوەی ٢٣ی شوباتی ٢٠١٨ تاکوو ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩. ھەروەھا لە ماوەی ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣ تاکوو ٢٢ی شوباتی ٢٠١٨، وەک جێگری سەرۆکی دادگای دەستووری کاری کردووە.

ئەو لە ساڵی ١٩٧١، لە زانکۆی ڤیێنا دەستی بە خوێندنی دکتۆرا کرد لە بەشی یاسا. ماوەی چوار ساڵان وەک کاندیدی دادوەر کاری کرد، ئەمەش بەر لەوەی لە ساڵی ١٩٧٥ بەشێوەیەکی فەرمی ببێتە دادوەر. بریگیتە سیاسەتوانێکی ڕاستڕەوی ناوەندە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
پۆل:مردووانی ٢٠٢٤
بێیاتا شیدو

**بێیاتا شیدو** (بە زمانی پۆلەندی: Beata Szydło ؛لە دایکبووی ١٥ی ئازاری ١٩٦٣) خانمە سیاسەتوانی پۆلەندییە، لەوەتەی ٢ی تەمموزی ٢٠١٩ ئەندامە لە پەرلەمانی ئەورووپا. بەر لەوەش، ئەو ١٦ەمین سەرۆک وەزیرانی پۆلەندا بووە لە ماوەی ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ تاکوو ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧، هەروەها لە ماوەی ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ تاکوو ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩، لە پۆستی جێگری سەرۆک وەزیرانی پۆلەندا بوو.

بێیاتا بڕواننامەی بەکالۆریۆسی لە ئێتنۆگرافی بەدەستهێناوە. لە ساڵی ٢٠٠١، بڕواننامەی دکتۆرای لە خوێندن و بەڕێوەبردنی چاند لە سکووڵی ئابووری سارسۆ بەدەستهێنا. کاتێک تەمەنی ٣٥ ساڵان بوو، بۆ ماوەی حەوت ساڵ وەک سەرۆکی شارەوانی گمینا بژشچە بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
پۆل:Articles with hAudio microformats
کارلی لۆید

**کارلی لۆید** (بە زمانی ئینگلیزی Carli Lloyd؛ لە دایکبووی ١٦ی تەمموزی ١٩٨٢) یاریزانێکی ئەمریکییە و یاری تۆپی پێ دەکات. ئەو لە ئێستادا یاری بۆ یانەکانی سکای بلو لە خوولی تۆپێی ژنانی ئەمریکا، هەروەها هەڵبژاردەی تۆپی پێی نیشتمانیی ئەمریکا. ئەو لە ڕیزی ناوەند و بە درێسی ژمارە ١٠ یاری دەکات. کارلی بۆتە براوەی دوو مێدالیای زێڕی ئۆلەمپیاد (٢٠٠٨ و ٢٠١٢)، دوو جاریش جامی جیهانیی ژنان (٢٠١٥ و ٢٠١٩). کارلی دوو جار بووەتە باشترین یاریزانی ساڵی فیفا بۆ ژنان لە سالەکانی ٢٠١٥ و ٢٠١٦.

ئەو پێشتر یاری بۆ یانەکانی مانچستەر ستی (خواستن)، هۆستنن داش، وێستەرن نیویۆرک فلاش، ئەتلانتا بیت، شیکاگۆ ڕێد ستارس، نیو جێرسەی وایڵدکاتس، ساوت جێرسەی بانشیش، نیو برەنسویک پاوەر و سێنترال جێرسەی سپلاش کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:براوەکانی باشترین یاریزانی تۆپی پێی جیھان
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٨
پۆل:کڵابی سەدەی فیفا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٨
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆلۆمپیای ھاوینەی ٢٠٢٠
براھماگوپتا

**براھماگوپتا** (لەدایکبووی ٥٩٨ کۆچی دوایی ٦٦٨) ماتماتیکزان و ئەستێرەناسێکی ھیندی بوو. وەکوو یەکەم ماتماتیکزان ناسراوە کە سفری بەکار ھێناوە و ھەروەھا ڕێگەی بەدەستھێنانی قەبارەی چەندین تەنی ئەندازەیی وەکوو پوازک و ... دۆزیوەتەوە.
## ئەمانەش ببینە
*فورمووڵی براھماگوپتا
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:مردووانی ٦٦٨
پۆل:لەدایکبووانی ٥٩٨
پۆل:مردووانی سەدەی ٧ەم
لیکە مارتینیس

**لیکە مارتینیس** (Lieke Martens؛ لە دایکبووی ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٢) یاریزانی تۆپی پێی هۆڵەندییە، ئەو یاری بۆ یانەی خانمانی بارسێلۆنای ئیسپانی لە خوولی نایابی ئیسپانیا و هەڵبژاردەی تۆپی پێی هۆڵەندا بۆ خانمان دەکات.

لیکە یەکەم یاری خۆی لەساڵی ٢٠١١ بۆ هەڵبژاردەی نیشتمانی هۆڵەندا کرد، لە کۆی ١٢٠ یاری یەکەمی بۆ هەڵبژاردەی هۆڵەند توانی ٤٨ گۆڵ تۆمار بکات. ئەو لە ڕیزی ناوەند و بە درێسی ژمارە ٢٢ یاری دەکات. لە ساڵی ٢٠١٨، گۆڤاری فرۆبیس ناوی لیکەی لە ڕیزبەندی ٢٢ی پێرستی بەهێزترینن خانمە وەرزشکارەکانی جیهان هێنا.

لیکە لە ساڵی ٢٠١٧، خەڵاتی باشترین یاریزانی فیفای بۆ ساڵی ٢٠١٧ بردەوە لە پۆلینی خانمان.

ئەو لەوەتەی ساڵی ٢٠١٧ یاری بۆ خانمانی بارسێلۆنا دەکات، لە وەرزی ٢٠١٩-٢٠٢٠ بوونە پاڵەوانی خوولی نایابی ئیسپانی بۆ خانمان. لە ساڵی ٢٠١٧، لەگەڵ هەڵبژاردەی هۆڵەندا بوونە پاڵەوانی پاڵەوانیەتی ژنانی یووفا.

## سەرچاوەکان

پۆل:کڵابی سەدەی فیفا
پۆل:براوەکانی باشترین یاریزانی تۆپی پێی جیھان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢
سۆفیا یاکۆبسن

**ئێڤا سۆفیا یاکۆبسن** (Eva Sofia Jakobsson؛ لە دایکبووی ٢٣ی نیسانی ١٩٩٠) یاریزانی تۆپی پێی سوێدییە، ئەو یاری بۆ یانەی خانمانی ڕیال مەدریدی ئیسپانی لە خوولی نایابی ئیسپانیا و هەڵبژاردەی تۆپی پێی سوێد دەکات.

سۆفیا یەکەم یاری خۆی لەساڵی ٢٠١١ بۆ هەڵبژاردەی نیشتمانی سوێد کرد، لە ساڵی ٢٠١٩ توانی بۆ ١٠٠ەمین یاری کاپنی بۆ هەڵبژاردەکەی بکات. ئەو لە ڕیزی هێرشبەری و بە درێسی ژمارە ١٠ یاری دەکات. ئەو نوێنەرایەتی هەڵبژاردەکەی کردووە لە پاڵەوانییەتی یووفای هەڵبژاردەکان لە ساڵی ٢٠١١، هەروەها لە پاڵەوانییەتی جامی جیهانیی فیفای خانمان بەشداری کردووە لە ساڵانی ٢٠١١، ٢٠١٥ وە ٢٠١٩. ئەو لە ئۆلەمپیادەکانی ٢٠١٢ و ٢٠١٦ بەشداریی کردووە. لە ئۆلەمپیادی ٢٠١٦، مێدالیای زیوی بەدەستهێنا.

سۆفیا لە تەمموزی ٢٠١٩، لەیانەی سی دی تاکۆنەوە پەیوەندی بە ڕیاڵ مەدرید کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کڵابی سەدەی فیفا
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی سویدی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی سویدی
پۆل:وەرزشکارانی دوور لە وڵاتی سویدی لە ئیسپانیا
پۆل:وەرزشکارانی دوور لە وڵاتی سویدی لە فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆلۆمپیای ھاوینەی ٢٠٢٠
مێگان ڕەپینۆ

**مێگان ئانا ڕەپینۆ** (بە زمانی ئینگلیزی: Megan Rapinoe؛ لە دایکبووی ٥ی تەممووزی ١٩٨٥) یاریزانێکی ئەمریکییە کە یاری تۆپی پێ دەکات، لە ئێستادا یاری بۆ یانەی ئۆئێل ڕیگن لە خوولی تۆپی پێی ژنانی ئەمریکا، هەروەها بۆ هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەمریکای خانمان یاری دەکات. ئەو بە درێسی ژمارە ٢٢ لە هێڵی ناوەڕاستی باڵەکان یاری دەکات. ئەو لەگەڵ ئەلێکس مۆرگان بەیەکەوە کاپتنی هاوبەشن لە هەڵبژاردەی ئەمریکا.

مێگان لە ساڵی ٢٠١٩، خەڵاتی باڵۆن دۆری خانمان و خەڵاتی باشترین یاریزانی ژنی لەلایەن فیفاوە پێدرا. ئەو لەگەڵ هەڵبژاردەکەی بوونە براوەی مێدالیای زێڕ لە ئۆلەمپیادی ٢٠١٢ هەروەها جامی جیهانیی فیفا بۆ ژنان لە ساڵەکانی ٢٠١٥ و ٢٠١٩.

لە ساڵی ٢٠٢٠، لەلایەن گۆڤاری تایم بەیەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتی ساڵ دیاری کرا. مێگان لە ناو کۆمەڵێک گرووپی پەلکەزێڕینە چالاکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢
پۆل:براوەکانی باشترین یاریزانی تۆپی پێی جیھان
پۆل:کڵابی سەدەی فیفا
پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆلۆمپیای ھاوینەی ٢٠٢٠
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی
پۆل:دووانە ئەمریکییەکان
پۆل:خەڵکە ئێڵ جی بی تییەکانی کالیفۆڕنیا
پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
لوسی بڕۆنز

**لوسی بڕۆنز** (بە زمانی ئینگلیزی: Lucy Bronze؛ لە دایکبووی ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٩١) خانمە یاریزانی تۆپی پێی ئینگلیزە. ئەو لە ئیستادا، یاری بۆ یانەی مانچستەر ستی و هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەڕا بۆ خانمان دەکات. لوسی لە هێڵی بەرگی باڵی ڕاست بەدرێسی ژمارە ٢٠ یاری دەکات. ئەو پێشتر یاری بۆ یانەکانی سەندەرلانند، ئێڤەرتۆن، لیڤەرپوولی ئینگلیزی و ئۆڵەمپیک لیۆنی فەڕەنسی کردووە. لە ماوەی ژیانی پیشەگەریدا، سێ جار بووە پاڵەوانی چامپیۆنز لیگ لەگەڵ یانەی ئۆڵۆمپیک لیۆن و سێ جاریش لەگەڵ لیڤەرپوول و مانچستەر سیتی خوولی سووپەری ئێف ئەی بۆ ژنانی بردۆتەوە.

لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، برۆنز لەلایەن فیفاوە خەڵاتی باشترین یاریزانی تۆپی پێی بۆ ئەو ساڵە پێدرا. لە ساڵی ٢٠١٩، وەک یەکەمین ژنە یاریزانی ئینگلیز بووە براوەی خەڵاتی باشترین یاریزانی ژنی ئەورووپا (یووفا). لە ساڵی ٢٠١٨ و ٢٠٢٠، لوسی لەلایەن تۆڕی بی بی سی وەک یاریزانی ساڵی تۆپی پێی ژنان دیاریی کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١
پۆل:وەرزشکارانی تاراوگەی ئینگلیزی لە فەرەنسا
پۆل:کڵابی سەدەی فیفا
پۆل:وەرزشکارانی تاراوگەی ئینگلیزی لە ئیسپانیا
پۆل:ئەندامانی فەرمانی ئیمپراتۆریەتی بەریتانی
ئادا ھیگەربێرگ

**ئادا مارتینە ستۆلسمۆ ھیگەربێرگ** (Ada Martine Stolsmo Hegerberg؛ لە دایکبووی ١٠ی تەممووزی ١٩٩٥) یاریزانی پیشەگەری نەرویییە، لە ڕیزی یانەی ئۆلۆمپیک لیۆن و هەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی نەرویژ یاری دەکات. ئادا لە هێڵی هێرشبەری بە ژمارە ١٤ یاری دەکات.

لە ساڵی ٢٠١٣، مێدالیای زیوی لە پاڵەوانییەتی یووفای ژنان لەگەڵ هەڵبژاردەی نەرویژ بەدەستهێنا. لە ساڵی ٢٠١٦ لەلایەن یەکێتی تۆپی پێی ئەورووپا، خەڵاتی باشترین یاریزانی ژن لە ئەورووپای پێدرا. لە ساڵانی ٢٠١٧ و ٢٠١٩ لەلایەن تۆڕی بی بی سی خەڵاتی باشترین خانمە یاریزای ساڵی لە یاری تۆپی پێ پێدرا. ئەو یەکەمین براوەی خەڵاتی باڵۆن دۆری خانمان بووە لە ساڵی ٢٠١٨.

ئەو تا ئێستا گۆڵکاری مێژوویی پاڵەوانیەتی چامپیۆنز لیگی خانمانە بەتۆمارکردنی زیاتر لە ٥٠ گۆڵ، لەگەڵ یانەی لیۆن پێنج جاران بووەتە پاڵەوانی خوولەکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥
میا ھام

**میا ھام** (Mia Hamm؛ لە دایکبووی ١٧ی ئازاری ١٩٧٢) خانمە یاریزانێکی ئەمریکی خانەنشین بووە لە یاری تۆپی پێ. ئەو براوەی دوو مێدالیای زێڕی ئۆلۆمپیاد و دوو جاریش بووەتە براوەی جامی جیهانیی فیفای ژنان. ئەم دەستکەوانەی وایکردووە وەک ئایکۆنێکی تۆپی پێی ژنان چاوی لێبکرێت. ئەو لە ماوەی ساڵانی ١٩٨٧ بۆ ساڵی ٢٠٠٤، لە هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەمریکا یاری کرد، لەو ماوەیە ٢٧٦ یاری ئەنجامدا و توانی ١٥٨ گۆڵ تۆمار بکات. ئەو لە یانەی واشینگتن فریدۆمی ئەمریکی یاری دەکرد، لەگەڵ یانەکەش ٤٩ یاری ئەنجامدا و توانی ٢٥ گۆڵ تۆمار بکات.

ئەو لە ئێستادا خاوەنداریێتی هاوبەش لەیانەی لۆس ئەنجەلۆس ئێف سی دەکات، هەروەها باڵیۆزی جیهانییە بۆ یانەی بارسێلۆنا، هەروەها لە دەستەی بەڕێوەبردنی یانەی ئەی سی ڕۆما لە خوولی ئیتالیا. میا کتێبێکیشی نووسیوە لە ژێر ناونیشانی *بڕۆ بۆ گۆڵکردن: ڕێنمایی پاڵەوانێک بۆ بردنەوە لە ژیان و یاری تۆپی پێدا*. هام لە چەند فیلم و زنجیرەیەکیش دەرکەوتووە، لە نێویاندا زنجیرەی (*Dare to Dream: The Story of the U.S. Women's Soccer Team)* کە لە تۆڕی ئێچ بی ئۆ پەخش کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیفا ١٠٠
پۆل:براوەکانی باشترین یاریزانی تۆپی پێی جیھان
پۆل:کڵابی سەدەی فیفا
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٤
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٤
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٠
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٩٦
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
فەرموودەی مەعڕووف

**فەرموودەی مەعڕووف** بریتییە لەو فەرموودەیەی کە کەسێکی جێی متمانە جیاواز لە کەسێکی لاواز گێڕابێتییەوە. ئەم پێناسەیە بەرامبەری پێناسەی دووەمی فەرموودەی مونکەڕە.

بۆ نموونە ئیبن عەبباس دەڵێت «ھەر کەسێک نوێژەکانی بکات، و زەکاتی ماڵەکەی بدات، و حەجی ماڵی خوا بکات، و ڕۆژوەکانی بگرێت، و ڕێزی میوان بگرێت، ئەوا دەچێتە بەھەشتەوە» بە عەرەبی «من أقام الصلاة، و آتی الزکاة، و حج البیت، و صام، و قری الضیف، دخل الجنة» ئەم فەرموودەیە کەسانی جێی متمانە وەک فەرموودەیەکی مەوقووف لە ئیبن عەبباسەوە گێڕاویانەتەوە. نەک وەک فەرموودەیەکی مەڕفوع. کە فەرموودەکە بە مەڕفوعی نموونەیە بۆ فەرموودەی مونکەڕ.

= حوکمی فەرموودەی مەعڕووف =
فەرموودەی مەعڕووف جۆرێکە لە جۆرەکانی فەرموودەی سەحیح، و حوکمی شەرعی لێوە وەردەگرێت و پێویستە کاری پێبکرێت.

= سەرچاوەکان =

پۆل:زاراوەکانی فەرموودە
ئەنبار (شار)

**ئەنبار** () یەکێک لە شارەکانی پارێزگای ئەنبار لە عێراقە. ئەم شارە مێژوویەکی کۆنی ھەیە و لە سەردەمی شاپووری یەکەمی ساسانی دیسان ساز کرایەوە و ناوی شاپووری لەسەر داندرا. بینا کۆنەکانی ئەنبار لە نزیکەی فەلووجە ھەڵکەوتووە. ھەروەھا ئەم شارە ناوی خۆی بە پارێزگای ئەنبار داوەت.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای ئەنبار

## سەرچاوەکان

پۆل:خەلافەتی عەباسی
پۆل:شارەکانی عێراق
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕووباری فورات
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق
پۆل:شارە کۆنەکان
پۆل:پارێزگای ئەنبار
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
چلچەمە

**زنجیرە چیای چلچەمە** بەشێکە لە چیاکانی زاگرۆس کە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە نێوان شارەکانی سەقز و دیواندەرە و مەریوان ھەڵکەوتووە. بەرزترین لوتکەی چلچەمە کە ھەر بە ناوی چلچەمە مەنشوورە، ٣١٧٣ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزە کە لە نزیک گوندەکانی ئیساقاوا و کانامەت لە ٥٦ کیلومەتری باشووری ڕۆژئاوای سەقزدایە.

## لوتکە بەناوبانگەکان

ئەم زنجیرە چیانە بێجگە لە چلچەمە، ٢٠ لوتکەی دیکەی ھەیە بە ناوەکانی شانشین، داڵاش، دوبرا، سوڵتان، باینچۆپ، ئەفراسیاو، کانی میران، مزگەوت و میرزا، باشوورتی و کەڵ کوژ و زۆرێکی دیکە. خودی لوتکەی چلچەمە چەنین یاڵی بە ناوەکانی کەڵ با، ملەکەوە، کانی زڵێخا، گاوە ڵاڵ، بەردە قیبلە، شانشین، کاڵ کاڵی، دڵو، ئەستێرە ڕەش لە خۆ گرتووەتە بەر.

ئەم زنجیرە چیانە بە تەواو گوندەکانی دەور و بەر لە ساردترین جێگە و ئەترافی کوردستانن کە ساڵانە بەفرێکی زۆر لەوێ دەبارێ و بەفر بە درێژایی ساڵدا لوتکەکان دادەپۆشێ.

## گوندەکانی ئەتراف
لە بناری چیاکانی چلچەمە گوندەکانی ئیساقاوا، کانامەت، بست، دەرەھووان، دەرەگاوان، سۆڵە و نەرگسەڵە ھەن کە شاخەوانەکان دەتوانن بۆ سەر کەوتن بە چلچەمە لە ڕێگەی ئیساقاوا و کانامەت و بست بە ڕێ کەون.

## گژ و گیا و گیانەوەر
لە بەرزایییەکانی چلچەمە گژ و گیای کێوی جۆراوجور دەڕوێ وەک سولان، کاشمە، لووشە، پسل، سموور، ڕێواس، مەنێ، سوورەبنە، گونی، کنیواڵ، پیچک، برزا، سنوبەر، سالمە، بەنەوشە و زۆرێک گیای کێوی دیکە کە لە بێ وێنەترین دەستەی گیا کێویەکانی کوردستان و ئێرانن.
چلچەمە ژینگەی سروشتیی کۆمەڵێک گیانەوەرن وەکوو ورچ، ڕێوی، گورگ، کەو و کەروێشک.

## چەم و ڕووبارەکان
لە داوێن کێوەکانی چلچەمە ڕووبارەکان بە چکۆلە و گەورەوە خوڕ دەبنە خوارەوە کە دواتر دەبنە سەرچاوەی ڕووبارە بە ناوبانگەکان وەک قزڵ ئەوزەن، سیروان، خوڕخوڕە و جەغەتوو و دەرژنە ناو دەریای قەزوین و ورمێ و کەنداو.

## ھەوار و کانی ئاوەکان
بە ناوبانگترین کانی لە داوێن کێوەکانی چلچەمە کانی چاورەشە کە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی لوتکەی چلچەمە ھەڵکەوتووە.
ھەر بەم جۆرە، ھەوار گەرمە، ھەوار قوڵەنگ ئەحمەد خدر، میکائیل کوێرە، کانی چاورەش، جمێن، کانی زڵێخا و مستەفاخان لە بە ناوبانگترین ھەوارەکانی داوێنی زنجیرە چیاکانی چلچەمەن.

تاشەوانەکان دەزانن کە ڕێگەکانی ناو بەرزایەکانی چلچەمە لە وەرزی زستاندا زۆر نائەمنن و دەبێ بۆ سەرکەوتن لە ھەر یەک لە لوتکەکانی چلچەمە لە ڕێنموونەکانی شاخەوانە شارەزاکان کەڵک وەر گرن.

## سەرچاوەکان

پۆل:کێوەکانی کوردستان
پۆل:کێوەکانی ئێران
پۆل:شارستانی سەقز
پۆل:شارستانی دیواندەرە
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کوردستان
پۆل:شوێنە گەشتیاریییەکان لە سەقز
حیزبی ھیوا

**حیزبی ھیوا** یان **کۆمەڵەی ھیوا** لە ساڵی ١٩٣٩دا لە بەغدا دامەزرا. لە کاتی خۆیدا ھیوا گەورەترین حیزبی کوردی بوو و توانی بۆ ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوای کوردستانیش پەل بھاوێت. ئەندامانی زۆرتر لە ڕۆشنبیرانی شاریی کورد بوون و لە ڕەفیق حیلمی وەکوو دامەزرێنەری حیزبی ھیوا ناو دەبرێت. حیزبی ھیوا لە ساڵی ١٩٤٤ بوو بە دوو ئاراستەی چەپ و ڕاست بە ناوەکانی شۆڕش و ڕزگاری و لە ١٩٤٦دا ھەڵوەشێندرا.

## مێژوو
محەممەدئەمین مەنگوڕی ساڵی ١٩٣٤ لەگەڵ تاقمێک پۆلیسی نیشتمانپەروەر و باوەڕپێکراو، حیزبێک بە ناوی خوێنڕێژی پیک دێنن کە پەیڕەو و ئامانجیان ڕزگاری و سەربەخۆیی کوردستان بوو. لە ساڵی ١٩٣٥ مەلا حەسەن قازی (شاھۆ) چوو بۆ شاری سلێمانی و پێوەندی لەگەڵ ئەو ڕێکخراوەیە گرت. پاشان مەلا حەسەن بوو بە سەرۆکی ئەو ڕێکخراوەیە و ناوی گۆڕیی بۆ کۆمەڵەی برایەتی. شێخ لەتیفی حەفید و مەلا ئەسعەدی مەحوی لە ئەندامانی ناسراوی کۆمەڵەی برایەتی بوون.  

لەلایەکی دیکەش لە ساڵی ١٩٣٧ کۆمەڵێک لە قوتابییەکانی کورد لە کەرکوک کۆمەڵەی دارکەریان دامەزراند کە دڵدار و موکەڕەم تاڵەبانی سەرکردەی بوو و لە ماوەیەکی کەم ژمارەیەکی زۆری خەڵک پەیوەندییان پێوە کردوون و گەورە بوو.

لە ساڵی ١٩٣٩ دوو کۆمەڵەی دارکەر و کۆمەڵەی برایەتی یەکیان گرت و حیزبی ھیوایان پێک ھێنا. لەسەر خواستی ڕێبەرانی ھەردوو کۆمەڵەی برایەتی و دارکەر، ڕەفیق حیلمی بوو بە سەرۆک و کەسی یەکەمی حیزبەکە.

## ئاکام
لە سەرەتای دامەزراندنی حیزبی ھیوا، دوو بەرە لە سەرکردایەتیی حیزبەکە لە ئارادا بوو. باڵی چەپی حیزبەکە پێیان وا بوو کە ھیوا دەبێت خۆی بە یەکێتیی سۆڤیەت نزیک بکاتەوە، لە بەرانبەردا باڵی ڕاستی حیزبەکە کە ڕەفیق حیلمیش ھاوڕایان بوو، داوای ھاوکارییان لە بریتانیا و ڕۆژاوا دەکرد و دەیانوت کە حیزبی ھیوا ناتوانێت دژایەتیی ئینگلیز بکات. بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی دوو باڵی حیزبەکە، سەرکردەکانی ھەردوو لایەن لە ھاوینی ساڵی ١٩٤٤دا لە شاری کەلار کۆبوونەوەیەکیان لە ماڵی داود بەگی جاف بەڕێوە برد. بەڵام لەو کۆبوونەوەیە نەتەنیا کێشە و ململانییەکان چارەسەر نەکرا، بەڵکوو کۆتایی بە حیزبی ھیوا ھێنرا و ھەڵوەشاندنی حیزبەکە ڕاگەیەندرا.

بەدوای ھەڵوەشاندنەوەی حیزبی ھیوا دوو باڵە ناکۆکەکەی چەپ و ڕاستی حیزب لەژێر ناوی دەستەی «شۆڕش» و دەستەی «ڕزگاری» چالاکییەکانیان بەردەوام بوو. دەستەی شۆڕش کە کەسانێک وەکوو، نوری شاوەیس، ساڵح حەیدەری و جەمال حەیدەری لە نێوانیاندا بوو، دواتر لە دامەزراندنی حیزبی شیوعی کوردستان-عێراق بەشدار بوون.

دەستەی ڕزگاریش بریتی بوو لە کەسانێک وەکوو عەلی عەبدوڵڵا، تەھا محێدین مەعروف، جەعفەر عەبدولکەریم و سدیق ئەتروشی لە دروستبوونی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ساڵی ١٩٤٦ دەورێکی گرینگیان بوو.

## ئەندامان
* ڕەفیق حیلمی
* ساڵح یوسفی
* نامیق سالم
* عەونی
* دڵدار
* مەلا تەھای مایی
* شێخ ئەحمەدی شاکەلی

## سەرچاوەکان

پۆل:جیاییخوازی لە عێراق
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٣٩
پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان
پۆل:حیزبەکانی عێراق
پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
ئینیسا ئارماند

**ئینیسا ئارماند** (Inessa Armand؛ ٨ی ئایاری ١٨٧٤ - ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٢٠) ژنە سیاسەتوان و کۆمۆنیستی فەڕەنسی ڕووسی بوو. ئەو ئەندامی بۆلشێڤیک بوو، ھەروەھا کەسێکی فێمێنیست بوو، زۆربەی ژیانی لە ڕووسیا بەسەر برد. ئارماند بە کەسایەتییەکی گرنگ دادەنرێت لەسەردەمی پێش شۆڕشی تشرینی یەکەم و دوای شۆڕش. ماوەیەکی زۆر ئینیسا لە یادکرابوو، ئەمەش ھۆکاری بۆ سسیستمی سانسۆرکردنی سەردەمی ستالین بوو (بەشێک لە ھۆکارەکان ڕەنگە بەھۆی پەیوەندییەکەی نێوان ئینیسا و لێنین بووبێت). دواتر لەڕێی کردنەوەی ئەرشیڤی سۆڤییەت ئەوا بەشێک لە زانیارییەکان لەبارەی ئینیساوە زانیارییەکان دەرکەوتن، ھێشتا ھەندێک زانیاری ناڕوونن لەسەر ناوبراو.

ئینیسا لە پەیوەندییەکی سێکسی دابوو لەگەڵ ڤلادمیر لینین لە ماوەی ١٩١١ بۆ ١٩١٢ یان ١٩١٤، ئەم بابەتە ھێشتا لەلایەن مێژوونووسان بووەتە جێی سەرنج و مشوومڕ.

بە قسەی مێژوو نووس مایکڵ پیارسن کە لەبارەی ئیننیسا کردوویەتی: "ئەو یارمەتی لێنینی دەدا بۆ ئەوەی بگاتە بە پلە و دەسەڵاتێکی زیاتر لە سزار، ئەمەش بۆ ئەوەی تا ساڵی ١٩١٩ ببێتە بەھێزترین ژن لە مۆسکۆ".

ئینیسا ئارماند لە ڕۆژی ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٢٠، لە تەمەنی ٤٦ ساڵیدا بە نەخۆشی کۆلێرا کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڤلادیمیر لێنین
پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان
پۆل:مردووانی ١٩٢٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٤
کیم یۆ جونگ

**کیم یۆ جونگ** (بە کۆری: 김여정؛ لەدایکبووی ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٨٨) سیاسەتوان و خوشکی بچووکی سەرۆکی کۆریای باکوور کیم جۆنگ ئونە. ئەندامی مەکتەبی سیاسی پارتی کرێکارانی کۆریا (WPK) بووە. یەکێکە لە سیاستوانە دیارەکانی کۆریای باکوور.
بچووکترین منداڵی سەرۆکی پێشووی کۆریای باکوور کیم جۆنگ ئیل خەزێنەی ئەمریکا ڕێکەوتی لەدایکبوونی کیم بە ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٨٩ دیاری کردووە، بەڵام سەرچاوەکانی کۆریای باشوور دەڵێن لە ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٨٧ لە دایکبووە. کیم یۆ جونگ تەمەنی منداڵیی لە شوێنی نیشتەجێبوونی دایکی بەسەر برد، و لە پاڵ خوشک و براکانیدا گەورە بووە. لە یەکێک لە قوتابخانەکانی سویسرا خوێندوویەتی. دوای گەڕانەوەی بۆ پیۆنگیانگ، بڕوانامەی لە زانستی کۆمپیوتەر لە زانکۆی کیم ئیل - سنگ بەدەست ھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
پۆل:دەرچووانی زانکۆی کیم ئیل-سۆنگ
پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی
جیانگ چینگ

**جیانگ چینگ** هەروەها ناسراوە بە **مەدام ماو** (بە زمانی چینی: 江青  ١٩ی ئازاری ١٩١٤ - ١٤ی ئایاری ١٩٩١) خانمە کەسایەتی ئەکتەر، سیاسی، شۆڕشگێڕ، کۆمۆنیستی چینی بوو. ئەو لە ماوەی ١٩٦٦ بۆ ١٩٧٦، یەکێک بووە لە کەسایەتییە دیارەکان لە شۆڕشی چاندیی چین. ئەو چوارەمین ژنی ماو تسی تۆنگ، سەرۆکی حیزبی کۆمۆننیستی چین و سەرۆکی چین بوو.

ئەوکاتەی جیانگ خەریکی کاری ئەکتەری بوو ئەوا نازناوی لان پینگ (藍蘋) بەکاردەهێنا، ئەو تاکوو ساڵی ١٩٣٨ وەک ئەکتەری کارد کرد. لە ساڵانی چلەکان وەک سکرتێری کەسیی ماو کاری کردووە، هەروەها لە پەنجاکانی سەددەی بیستەم، سەرۆکی بەشی بەرهەمهێنانی فیلم بووە بۆ حیزبی کۆمۆنیستی چین. ئەو لە ساڵی ١٩٣٨ هاوسەرگیری لەگەڵ ماو کرد، بەرلەوەش سێ جاری دیکە هاوسەرگیری کردبوو. بەیەکەوە بوونە خاوەنی کچێک بەناوی لینا.

جیانگ چینگ لە ڕۆژی ١٤ی ئایاری ١٩٩١، لە تەمەنی ٧٧ ساڵی خۆی هەڵواسی و مرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مردووانی ١٩٩١
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤
پۆل:خانمەکتەرانی چین لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرانی شاندۆنگ
پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە چین
پۆل:ئەکتەر-سیاسەتمەدارە چینییەکان
پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان
پۆل:ڕەخنەگرانی دینەکان
پارتی کۆمۆنیستی کوردستان (تورکیا)

**پارتی کۆمۆنیستی کوردستان** یان **کەکەپە** (، ) پارتێکی سیاسیی کۆمۆنیستی کوردەکانی باکووری کوردستانە. پارتی کۆمۆنیستی کوردستان ئێستاکە بە دەستی محەممەد باران ڕێبەری دەکرێت.

## مێژوو
ئەم پارتە لە ساڵی ١٩٨٢دا وەکوو لقی کوردستانی حیزبی کاری کۆمۆنیستییی تورکیا دامەزراوە. لە ساڵەکانی ناوێنی ١٩٨٠ ھەتا ١٩٨٢ لقی کوردستانی ئەم حیزبە لەژێر ناوی ڕێکخراوەی کوردستانی سەربەخۆ (بە تورکی: Kürdistan Özerk Örgütü; KÖÖ) چالاک بوو. لە ساڵی ١٩٩٠دا پارتی کۆمۆنیتی کوردستان بوو بە حیزبێکی سەربەخۆ.

بەپێی بەرنامەی پارتی کۆمۆنیستی کوردستان، ئامانجی ئەم پارتە دامەزراندنی *کۆماری سۆسیالیستیی گەلی کوردستان*ە. ئەندامەکانی پارتی کۆمۆنیستی کوردستان وەکوو سینان چیفتیوورەک لە ساڵی ٢٠١١ لە دامەزراندنی پارتی ئازادی و سۆسیالیزم بەشدار بوونەتەوە.

ڕۆژنامەی سەرەکیی پارتی کۆمۆنیستی کوردستان دەنگێ کوردستانە. پارتی کۆمۆنیستی کوردستان ھەروەھا خاوەنی کۆمیتەیەک لە وڵاتی ئەڵمانیایە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* دەنگێ کوردستان

پۆل:حیزبە کۆمۆنیستییەکانی تورکیا
پۆل:حیزبە کۆمۆنیستییەکانی کوردستان
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٨٢
پۆل:حیزبەکانی باکووری کوردستان
پۆل:حیزبەکانی تورکیا
پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
پۆل:جیاییخوازیی کورد لە تورکیا
پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:بزووتنەوە ڕزگاریخوازە ناسیۆنالیزمەکان
سروودی کاک شوان

**سروودی کاک شوان** سروودێکی شۆڕشگێڕانەیە کە گرووپی مۆسیقای بانگەواز خوێندوویەتی. ئەم سروودە بۆ ڕێزگرتن لە محەممەد مایی، ناسراو بە کاک شوان خوێندراوەتەوە کە کەسایەتییەکی شۆڕشگێڕی کورد و لە فەرمەندەرانی ھێزی پێشمەرگەی کۆمەڵە ڕێکخراوی کۆمۆنیستی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران بووە. ھەڵبەستی ئەم سروودە لەلایەن موسلێح شێخولئیسلامی (ڕێبوار) وتراوە.

## دەقی سروود
شەو نەبوو تەقەی تفەنگ 

نەسمێ جەرگی شەوە زەنگ

خەڵکی نەڕژێنە کۆڵان 

بەرەو پیری کاک شوان

سروودێک لە سەر لێوان

بەخێر بێتەو بۆ ناومان

کاک شوانی قارەمان، کاک شوانی قارەمان

مەرگ لەبەر چاوتان سووک بوو

ئاسمان بۆتان بچووک بوو

بەڵام لاڵ بێ ئاسمان بۆ شاباڵی تۆی شکان

کاک شوانی قارەمان پێشەنگی پێشمەرگەکان

کاڵ بووە چاوی ڕەشمان بۆ مەرگی تۆ کاک شوان

دڵی شەوانی ئەشکان

نرکەی شێرانەی شوان

ئەی وت من شوانم پێشمەرگەی ڕەنجبەرانم

شەقڵی شەوان ئەشکێنم دوژمنان ئەتارێنم

شەقڵی شەوان ئەشکێنم دوژمنان ئەتارێنم

مەرگ لەبەر چاوتان سووک بوو

ئاسمان بۆتان بچووک بوو

بەڵام لاڵ بێ ئاسمان بۆ شاباڵی تۆی شکان

کاک شوانی قارەمان پێشەنگی پێشمەرگەکان

کاڵ بووە چاوی ڕەشمان بۆ مەرگی تۆ کاک شوان

زەحمەتکێشی شۆڕشگێڕ 

ڕۆڵەی جەسوور و دلێر

پێشمەرگە ناوت بەرزە

دوژمن ئەخاتە لەرزە

کورد لە گشت لایە رووسوور

لەوڵاتی نزیک و دوور

ئێوەن ھۆی سەربەرزیمان

لە سەرتاسەری ئێران

مەرگ لەبەر چاوتان سووک بوو

ئاسمان بۆتان بچووک بوو

بەڵام لاڵ بێ ئاسمان بۆ شاباڵی تۆی شکان

کاک شوانی قارەمان پێشەنگی پێشمەرگەکان

کاڵ بووە چاوی ڕەشمان بۆ مەرگی تۆ کاک شوان

وەک ھەڵۆ بە لارەباڵ 

ھەڵمەتتان ئەدا بۆ داڵ

داڵی خوێن‌خۆری دوژمن 

کە دەھات بۆ کورد کوشتن

تێک شکا و تێک چەماوە

ھێزی دوژمن لەو ناوە

مەرگ لەبەر چاوتان سووک بوو

ئاسمان بۆتان بچووک بوو

بەڵام لاڵ بێ ئاسمان بۆ شاباڵی تۆی شکان

کاک شوانی قارەمان پێشەنگی پێشمەرگەکان

کاڵ بووە چاوی ڕەشمان بۆ مەرگی تۆ کاک شوان

لە لوولەی تفەنگەوە

لە مەیدانی جەنگەوە

نرکەی شێرانەی شوان

دیسان لە دەشت و دۆڵان

یاخۆ لە کۆچە و کۆڵان

کووچەی سنەی قارەمان

دەلەرزێنی ئاسمان، دەلەرزێنی ئاسمان

مەرگ لەبەر چاوتان سووک بوو

ئاسمان بۆتان بچووک بوو

بەڵام لاڵ بێ ئاسمان بۆ شاباڵی تۆی شکان

کاک شوانی قارەمان پێشەنگی پێشمەرگەکان

کاڵ بووە چاوی ڕەشمان بۆ مەرگی تۆ کاک شوان

چۆن فواد شەھیدی ژیر

سەرتۆپ بوو و ڕۆشنبیر

کاک شوانی خەباتکار

سەرتۆپێک بۆ کرێکار

کاک شوان شێری سەنگەر

ڕۆڵەی فەرەنجی لە بەر

کاتێک دەچینە سەنگەر

تا سەرکەوتن نایتەدەر

مەرگ لەبەر چاوتان سووک بوو

ئاسمان بۆتان بچووک بوو

بەڵام لاڵ بێ ئاسمان بۆ شاباڵی تۆی شکان

کاک شوانی قارەمان پێشەنگی پێشمەرگەکان

کاڵ بووە چاوی ڕەشمان بۆ مەرگی تۆ کاک شوان

## ئەمانەش ببینە
* بانگەواز (گرووپی مۆسیقی)
* محەممەد مایی

## سەرچاوەکان

پۆل:سروودە کوردییەکان
پۆل:سروودەکانی سەبارەت بە شۆڕشگێڕەکان
ئەلێکس جێنینگز

**ئەلێکس جێنینگز** (؛ لەدایکبووی ١٠ی ئایاری ١٩٥٧) ئەکتەرێکی ئینگلیزیی سەر شانۆ و شاشەیە، کە بە شێوەیەکی بەرفراوان لەگەڵ کۆمپانیای شاھانەی شکسپیر و شانۆی نەتەوەیی (شانشینی یەکگرتوو) کاری کردووە. جێنینگز لە ماوەی کارکردنی لە شانۆی لەندەن، سێ خەڵاتی ئۆلیڤەری وەرگرت. یەکەم، بردنەوەی لە شانۆی *Enough Stupidity in Every Wise Man* (١٩٨٨)، دووەم، Peer Gynt (١٩٩٦) و سێھەم، *My Fair Lady* (٢٠٠٣). جێنینگز تاکە پێشکەشکارە، کە خەڵاتی ئۆلیڤەری وەرگرتووە لە دراماکەدا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەندامەکانی کۆمپانیای ڕۆیال شکسپیر
پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە
بۆق (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

***بۆق*** () زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنییە لە چەشنی تاوانکاری و داستاننھێنی. لە نووسین و دەرھێنانی ھومەن سەیدیی و ئامادەکردنی عەلی ئەسەدزادەیە. بەرھەمی ساڵی ٢٠٢٠–٢٠١٩ە. ئەم زنجیرەیە یەکەمین زنجیرەی بەرھەمھێنراوە لەلایەن ھومەن سەیدی کە بڕیار بوو یەکەمین ئەڵقەی لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ بڵاوبێتەوە، بەڵام بە فرمانی دادگایی پەخشی ئەم زنجیرەیە ڕاگیرا. سەرەنجام ئەڵقەی یەکەمی ئەم زنجیرەیە لە ٢٣ کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ بڵاوبووەوە. ئەڵقەی یەکەمی ئەم زنجیرەیە لێوەرگیراوەی فیلمی نەفرەتە.

## چیرۆک
لە ڕۆژی چوارشەممەسوورە سێ ھاوڕێ بە ناوەکانی ڕامین (سابیر ئەبر)، فەرید (ئەشکان حەسەن پور) و جەواد (شەھروز دل ئەفکار) دوای ڕفاندنی چەکی ئەفسەرێکی بریندار، دەست دەکەن بە دزی کردن لە نوری (نەوید محەممەدزادە)، ھاوپۆلی سەردەمی منداڵی ڕامین کە بووە بە کەسێکی دەوڵەمەند و ئاڵۆز، بەڵام ڕووداوێکی زۆر سەیر لەوێ ڕوودەدات کە ئاماژەیە بە دەسەڵاتی نائاسایی خاوەن ماڵەکە (نوری)…

## ئەکتەران

## ئەڵقەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان
محەممەد مایی

**محەممەد مایی** ناسراو بە **کاک شوان** (١٩٤٧–١٧ی ئەیلوولی ١٩٨٠) کەسایەتیی سیاسیی کۆمۆنیستی کورد و یەکێک لە فەرمەندەرانی ھێزی پێشمەرگەی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران بوو. محەممەد مایی لە ھەمان کاتدا پەیوەندی بە رێکخستنە نھێنییەکانی کۆمەڵەی مارکسی–لینینیی کوردستان و شەوکەتی حاجی موشیر و عەلی شیعە ھەبووە. محەممەد مایی لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٨٠ لە ھێرشی ھێزە سەربازییەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە سنە کوژرا.

## لە ھونەر و وێژە
سروودی کاک شوان لەلایەن گرووپی مۆسیقای بانگەواز بۆ ڕێزگرتن لە محەممەد مایی خوێندراوەتەوە.

میھران ئەحمەدی ڕۆڵی کاک شوانی لە فیلمی ئێرانیی غەریبدا گێڕاوە. فیلمەکە بەشێک لە ژیاننامەی محەممەد برووجێردی، فەرماندەیەکی سوپای پاسداران و بەشداریکردنی لە سەرھەڵدانی ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا نیشان دەدات، ھەروەھا برووجێردی تێیدا وەک کەسێکی کاریزماتیک و ڕزگاریکەر لەژێر ناوی «مەسیحی کوردستان» نیشان دراوە کە ڕووبەڕووی کاک شوان دەبێتەوە. فیلمەکە لەلایەن ڕێکخراوەی ئەوجەوە ساز کراوە کە سەر بە سوپای پاسدارانە. فیلمی غەریب بە شێوەیەکی سەرەکی، لە ھەوڵی ڕەشکردنی کەسایەتیی کاک شواندا بووە و ڕووخسارێکی توندڕەو و بکوژی لەو کەسایەتییە نیشان داوە. ئەمەش لە کاتێکدا لەلایەن لایەنە کوردەکانەوە کاک شوان وەک «قارەمان» وەسف کراوە.

## ئەمانەش ببینە
* سروودی کاک شوان

## سەرچاوەکان

پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کۆمۆنیستە ئێرانییەکان
پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
پۆل:مارکسیستە ئێرانییەکان
پۆل:مارکسیستە کوردەکان
پۆل:مردووانی ١٩٨٠
شانشینی پەھلەوی

**شانشینی پەھلەوی** کۆتا بنەماڵەی پاشایەتی بوون کە لە ئێران فەرمانڕەوایەتیان دەکرد، ماوەی فەرمانرەوایەتییەکەی لە ١٩٢٥ تا ١٩٧٩ بوو کە لەداوی قاجاڕەکان ھاتنە سەر تەخت، تاکوو سەردەمی کۆماری ئیسلامی فەرمانرەوایەتیان درێژەی کێشا. کەوتنی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەگەڵ شۆڕشی ١٩٧٩ دەستی پێکرد کە لەدوای ٢٥٠٠ ساڵ لە فەرمانڕەوایەتیکردنی فارس ڕووخا و کۆماری ئیسلامیی جێی گرتەوە.

## بنچینە
شانشینی پەھلەوی بنەماڵییەکی پاشایەتیی ئێرانین کە لە ڕەگەزی تەبەرین، شانشینەکە بنچینەکەی لە پارێزگای مازەندەرانی ئێرانەوە سەرچاوەی گرتووە.

## دامەزراندن
لە ساڵی ١٩٢٥، ڕەزا خان ژەنەڕاڵی پێشووی قاجاڕ، قاجاڕەکانی دوورخستەوە و خۆی وەک پاشای ئێران ناساند، ناوی پەھلەوی بۆ شانشینەکەی دانا کە لە زمانی پاڵەوییەوە ھاتووە کە زمانی ئیمپراتۆریەتیی ساسانی بوو.

## ڕووخان

شانشینی پەھلەوی بەھۆی کۆمەڵە ڕووداوی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران، کە لە ساڵی ١٩٧٩ی زایینیدا ڕوویدا ڕووخا و حکوومەتی کۆماری ئیسلامی جێی گرتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران
پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئێران
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٥
پۆل:مێژووی ئیسلام
پۆل:شانشینی پەھلەوی
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:پاشایەتیە پێشووەکانی ئاسیا
پۆل:مێژووی سیاسیی ئێران
پۆل:ئێران لە دەیەی ١٩٤٠
پۆل:ئێران لە دەیەی ١٩٧٠
عەلی حەسەنیانی

**عەلی حەسەنیانی** ناسراو بە **ھاوار** (١٧ی تەممووزی ١٩٣٩ لە تاران، ئێران - ٨ی ئایاری ١٩٩٢ لە کۆپنھاگن، دانمارک) نووسەر و شاعیرێکی کوردی سەدەی بیست بوو. ھاوار لەگەڵ کەسانی وەک سوارە ئیلخانیزادە و فاتیح شێخولئیسلامی (چاوە) لە پێشەنگانی ھۆنراوەی نوێن لە ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا. ھاوار خاوەن پەخشانیش بووە و چەند چیرۆک و ڕۆمانیشی داناوە.

## ژیان
عەلی حەسەنیانی کوڕی سەعید ١٧ی تەممووزی ١٩٣٩ی زایینی (٢٥ی پووشپەڕی ١٣١٨ی ھەتاوی) لە تاران لە دایک بوو. ساڵی ١٩٤٦ گەڕاوە مەھاباد و تا پۆلی شەشی سەرەتایی لەو شارە درێژەی بە خوێندن دا، دواتر بۆ ماوەی ساڵێک چۆوە تاران و دووبارە ڕووی لە مەھاباد کردەوە و لە قوتابخانەی محەممەد ڕەزا دیپلۆمی وەرگرت. ساڵی ١٩٥٩ لە بەشی ماف و زانیارییە سیاسییەکان لە زانکۆی تاران وەرگیرا و لەوێ لەگەڵ چالاکان و ڕووناکبیرانی کورد و سوارە ئیلخانی زادە و فاتیح شێخولئیسلامی ئاشنا بوو. نەورۆزی ساڵی ١٩٦٤ ھاوڕێ لەگەڵ سوارە و چاوە بە تاوانی کوردایەتی و ئەندامییەتی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران خرا زیندانی قزڵقەڵا و دوای ئازاد بوونی درێژەی بە خوێندن دا و کۆلێژی تەواو کرد. لە وەزارەتی ناوخۆ دامەزرا بەڵام بەھۆی بیر و باوەڕی سیاسییەوە زوو زوو لە نێوان شارەکانی کوردستان و ئێراندا ڕایاندەگوێزت و ئەوە بوو بەھۆی وازھێنانی لەم ئیشە. ئیزنیان پێ نەدا بگەڕێتەوە بۆ مەھاباد بۆیە لە میاندواو بوو بە پارێزەر. پاش سەرکەوتنی شۆڕشی ئیسلامی گەڕایەوە شاری خۆی بەڵام سێ ساڵ دواتر ڕووی لە شاخ کرد. ساڵی ١٩٨٥ لە مەھاباد بۆوە پارێزەر و ھاوکاتیش ھاوکاری گۆڤاری سروە بوو و لەگەڵ دەستەیەک لە شاعیران ئەنجومەنێکی ئەدەبیشی دامەزراند. ساڵی ١٩٨٩ وڵاتی بەجێ ھێشت و چوو فەنلاند و لە کۆتاییدا لە دانمارک نیشتەجێ بوو. 

عەلی حەسەنیانی ٨ی ئایاری ١٩٩٢ بەھۆی جەڵتەی دڵ لە بارودۆخێکی دەروونی و ماڵی خراپدا لە کۆپێنھاگ ماڵاوایی لە دونیا کرد و لە گۆڕستانی ئەو شارەش بە خاک ئەسپێردرا.

## شیعر
عەلی حەسەنیانی ساڵی ١٩٥٩ بە شیعری جەللاد چوارچێوەی شیعری کلاسیکی تێک شکاند و بوو بە دامەزرێنەری شیعری نوێی کوردی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. دوا بە دوای ئەو شیعری (بۆمباران) ی خوڵقاند. مامۆستا ھێمن لە تاریفی ئەم شیعرەدا دەفەرمووێ: "میللەتێک کە لە ئەدەبیاتیدا ئەم شیعرەی ھەبێ، ھەرگیز نامرێ".
ساڵی ١٩٦١یش شیعری (کەژاڵێ)ی دانا.
ھاوار لە زانکۆی تاران لەگەڵ سەلاح موھتەدی و دواتریش باوکی ڕەحمان ئاغای موھتەدی ئاشنا بوو کە چاویان بە شیعری کلاسیکی کوردی کردەوە. ھەر لەوێش بە بۆنەی چاوە مامۆستا گۆران و شێعری نوێی کوردی ناسی.
ھاوار و چاوە و کاک سوارە سێ کۆلەکەی شیعری نوێی کوردی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانن کە لە زانکۆی تاران یەک دەگرنەوە و بە ئامۆژگاری ڕەحمان ئاغا ڕوو لە شیعری کوردی دەکەن و بە یارمەتی سەلاح ڕچەی شیعری نوێی کوردی دەشکێنن.

## بەرھەمەکان
عەلی حەسەنیانی بە کۆی گشتی خاوەنی ٧٦ شیعرە کە ٣٢یان کۆنن و ٤٤یشان شیعری نوێن.
* *گوناھ* (دیوانی شیعر)
* *شاری وێران* (کۆمەڵە وتار، چیرۆک)
* *دەروێش* (ڕۆمان)
* *کارمامز* (ڕۆمان)
* *بزەی ژیان* (ڕۆمان)

## ئەمەش ببینە
* *[[جەللاد (شیعر)]]*

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩
پۆل:مردووانی ١٩٩٢
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:نووسەرانی کوردیی ناوەندی
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
لیدیا گویلیر تیجادا

**لیدیا گویلیر تیجادا** (Lidia Gueiler Tejada؛ ٢٨ی ئابی ١٩٢١ - ٩ی ئایاری ٢٠١١) ژنە سیاسەتوانی بۆلیڤیاییە، ئەو لە ماوەی ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ تاکوو ١٧ی تەمموزی ١٩٨٠ وەک ٥٨ەمین سەرۆکی بۆلیڤیا کاری کردووە. ئەو یەکەمین ژنە ببێتە سەرۆکی وڵاتی بۆلیڤیا. لە مێژووی هەردوو ئەمریکایەکەش لەدوای ئیزابێل مارتینێز دی پێرۆن، دووەم سەرۆکی دەوڵەتی ژنە.

ئەو ئامۆزای خانمە ئەکتەری ئەمریکی ڕاکێل ویلچ بوو. لیدیا کەسێکی چەپخواز بوو، ماوەیەک جێگری سەرۆکی بەرەی چەپی شۆڕشگێر بوو لە بۆلیڤیا. ئەو لە پەیمانگای ئەمێریکانۆ لە کۆچامبا بڕواننامەی بەکالۆریۆسی بەدەستهێناوە.

## مردن
لیدیا گویلیر تیجادا لە ڕۆژی  ٩ی ئایاری ٢٠١١، لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا لەدوای ململانێیەکی زۆر لەگەڵ نەخۆشیدا لە شاری لا پێز کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی بۆلیڤیا
پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون
پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مردووانی ٢٠١١
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١
ئیلیزابێت دۆمیتین

**ئیلیزابێت دۆمیتین** (Elisabeth Domitien؛ ١٩٢٥ - ٢٦ی نیسانی ٢٠٠٥) کەسایەتی ژنە سیاسەتوان بوو، ئەو لە ماوەی ٢ی کاننووننی دووەمی ١٩٧٥ تاکوو ٤ی نیسانی ١٩٧٦ سەرۆک وەزیرانی لە کۆماری ئەفریقای ناوەندی بوو. ئەو یەکەمین ژنە لە وڵاتەکەی ئەو پۆستەی وەرگرتبێت.

ئیلیزابێت دۆمیتین لە ڕۆژی ٢٦ی نیسانی ٢٠٠٥، لە تەمەنی ٧٩ یان ٨٠ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.

## سەرەتای ژیان
ئیلیزابێت دۆمیتین لە ساڵی ١٩٢٥ لە شاری لۆبایە لە دایکبوو. باوکی فەرمانبەر بوو لە دەزگای پۆستە هەروەها دایکیشی جووتیار بوو. ئەو منداڵی گەورە و تاقانە کچی خێزانەکەیان بوو. ئەو تەنیا خوێندنی سەرەتایی وەک نووسین و خوێندنەوە لە قوتابخانەیەکی کاتۆلیکی فێربوو، هەروەها فێری چێشتلێنان و دوورین بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر
پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مردووانی ٢٠٠٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥
ڤیگدیس فینبوگادۆتیر

**ڤیگدیس فینبوگادۆتیر** (بە زمانی ئایسلەندی: Vigdís Finnbogadóttir؛ لە دایکبووی ١٥ی نیسانی ١٩٣٠) کەسایەتی سیاسەتوانی ئایسلەندییە، ئەو لە ماوەی ١ی ئابی ١٩٨٠ تاکوو ١ی ئابی ١٩٩٦، چوارەمین سەرۆکی ئایسلەند بوو. ئەو یەکەمین ژنە کە بەشێوەی دیموکراسییانە وەک سەرۆکی وڵات هەڵبژێردرێت. بەمانەوەی لە پۆستەکەی بۆ ١٦ ساڵ، ئەوا بە درێژترین مانەوە و خزمەتی ژنێک لە سەرۆکایەتی هەر وڵاتێک دادەنرێت. ئەو لە ئێستادا باڵیۆزی چاکەکاری ڕێکخراوی یوونیسێفە، هەروەها ئەندامە یانەی مەدرید، ناوەنندێکە بۆ بانگەشەکردنی دێموکراسی لە ئاستی نێونەتەوەیی.

ڤیگدیس فینبوگادۆتیر لە ماوەی ساڵانی ١٩٤٩ تا ١٩٥٣، زمان و وێژەی فەڕەنسی لە زانکۆی گرینۆبل و زانکۆی سۆربۆن لە پاریس خوێندووە، ئەو بەکالۆریۆسی لە زمانەکانی ئینگلیزی و فەڕەنسی وەرگرتووە. هەروەها ئەو مێژووی شانۆی لە زانکۆی کۆپنهاگن خوێنندووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خانمە سەرۆکەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠
ئاگاتا باربارا

**ئاگاتا باربارا** (Agatha Barbara؛ ١١ی ئازاری ١٩٢٣ لە زابار - ٤ی شوباتی ٢٠٠٢) کەسایەتی ژنە سیاسەتوانی ماڵتاییە، ئەو لە ژیانیدا بووەتە پەرلەمانتار و وەزیر، ھەروەھا لە ماوەی ١٥ی شوباتی ١٩٨٢ تاکوو ١٥ی شوباتی ١٩٨٧ بووە سێیەمین سەرۆکی وڵاتی ماڵتا. ئەو ئەندامی حیزبی کرێکارانی ماڵتا بوو. لە ساڵی ١٩٩٠، لەلایەن وڵاتەکەیەوە خەڵاتی مێدالیای ڕێزلێنانی (National Order of Merit) پێدرا.

ئاگاتا باربارا لە ڕۆژی ٤ی شوباتی ٢٠٠٢، لە تەمەنی ٧٨ ساڵیدا لە زابار کۆچی دواییی کرد.

## ژیانی کەسی
باربارا ھەرگیز ھاوسەرگیری نەکردبوو. نووسەری ماڵتایی-ئوسترالی جۆزێف چیتکوتی لە کتێبەکەی *مێژووی [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە (دەستەواژە)|کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]*، لە ساڵی ٢٠٠٩ ئەوەی نووسی کە باربارا لێزبیان بووە، ئەمەش بەگوێرەی دیدارەکانی نووسەر لەگەڵ ھاوڕێکانی باربارا.

لە ساڵی ٢٠١٤، لەلایەن خووشکەکانی بارباراوە نامەیەکی ئەوینداری ئاگاتا باربارا بۆ کاپتن و کەشتیوانی شاھانەی بەریتانی، دێریک بارنیس بۆ ڕای گشتی بڵاوکرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خانمە سەرۆکەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٠٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣
میلکا پلانینچ

**میلکا پلانینچ** (Milka Planinc؛ لە دایکبووی ٢١ی تشریننی دووەمی ١٩٢٤ - ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠) کەسایەتی ژنە سیاسەتوانی کڕواتی بوو، ئەو لەسەردەمی کۆماری سۆسیالیستیی یووگۆسلاڤیا چالاک بوو. ئەو لە ماوەی ١٦ی ئایاری ١٩٨٢ تاکوو ١٥ی ئایاری ١٩٨٦ بووە ٢٥ەمین سەرۆک وەزیرانی کۆماری سۆسیالیستیی یووگۆسلاڤیا. ئەو یەکەم و تاکە ژن بوو کە ئەو پۆستە وەربگرێت. ئەو یەکەم ژنە سەرۆکی وڵاتێکی کۆمۆنیستی بوو کە بەشێوەی دیپلۆماتی دانیپێندرابێت.

ئەو لە خێزانێکی بە ڕەچەڵەک کڕواتی و سڕبی لەدایک بوو. لە تەمەن ١٩ ساڵیدا، بووە پارتیزانێک لە دژی تیتۆ. لە ساڵی ١٩٤٤، چووە پاڵ حیزبی کۆمۆنیستی یوگۆسلاڤا.

میلکا پلانینچ لە ڕۆژی ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠، لە تەمەنی ٨٥ ساڵیدا لە زاگرێب کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر
پۆل:سربەکانی کرواتیا
پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مردووانی ٢٠١٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤
یوجینیا چارڵز

**یوجینیا چارڵز** (Eugenia Charles؛ ١٥ی ئایاری ١٩١٩ - ٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٥) ژنە سیاسەتوانی دۆمۆنیکایی بوو. ئەو لە ماوەی ٢١ی تەممووزی ١٩٨٠ تاکوو ١٤ی حوزەیرانی ١٩٩٥ بووە دووەمین سەرۆک وەزیرانی وڵاتی دۆمۆنیکا. ئەو یەکەم ژنی دۆمۆنیکا بوو، هەروەها یەکەم ژنە لە هەردوو کیشوەری ئەمریکا ئەم پۆستە وەربگرێت لەڕێی مافی هەڵبژاردنەوە، ئەو زۆرترین ماوە لە پلەی سەرۆک وەزیرانی دۆمۆنیکا ماوەتەوە لە مێژووی ئەو وڵاتە، هەروەها لە ئاستی جیهانیش سێیەمە لەدوای ئیندریا غاندی لە هیندستان و سیریماڤۆ باندرانایکا لە سریلانکا.

چارڵز لە ژیانیدا هاوسەرگیری نەکرد، هەروەها منداڵیشی نەبوو. لە ساڵی ١٩٩١ لەلایەن دەسەڵاتی شاهانە، پێشگرە ناوی دام و خەڵاتی مێدالیای ڕێزلێنانی (Order of the British Empire) وەرگرت.

یوجینیا چارڵز لە ڕۆژی  ٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٥، لە تەمەنی ٨٦ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر
پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ژن
پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مردووانی ٢٠٠٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٩
پۆل:دەیمەکانی فەرماندەی نیشانەی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆرنتۆ
ھاوار (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافیا
* ''ھاوار'' (گوند)، گوندێکی ناحیەی بیارە، قەزای ھەڵەبجە

## چاپەمەنی و بڵاوکردنەوە
* ''ھاوار'' (کۆوار)، کۆوارێکی کوردی دەرچوو لەلایەن جەلادەت عالی بەدرخان

## کەسایەتییەکان
* ''ھاوار''، نازناوی نووسەر و شاعیری کورد عەلی حەسەنیانی
نامەیەک بۆ ئەو کۆرپەیەی کە ھەرگیز لە دایک نەبوو

**نامەیەک بۆ ئەو کۆرپەیەی کە ھەرگیز لە دایک نەبوو** () ڕۆمانێکی نووسەر و ڕوژنامەنووسی ئیتالیایی ئۆریانا فالاچییە، کە لە ساڵی ١٩٧٥ بڵاو کرایەوە.

ڕۆمانەکە لە زمانی ژنێکی گەنج کە گوایە خودی ئۆریانایە دەگێڕدرێتەوە کە قسە لەگەڵ منداڵێک دەکات کە ھێشتا بە دونیای نەھێناوە و باسی نادادوەریی و بێڕوحمیی جیھان و … دەکا.
ئەم کتێبە تا کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ زۆرتر لە ٤ ملیۆن دانەی لێ فرۆشرا.

## وەرگێڕان
ئەم کتێبە لەلایەن چەند وەرگێڕی جیاوازەوە لەوانە عەزیز گەردی و یوسف عەلی پور و شاھۆ حەسەنپور وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی.

## چەن بەشێک لە کتێبەکە

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:کارەکانی ئۆریانا فالاچی
پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٧٥
کارمین پیرێرا

**کارمین پیرێرا** (Carmen Pereira؛ ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٣٦ - ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦) کەسایەتی ژنە سیاسەتوانی گینێ بیساو، ئەو بۆ ماوەی سێ ڕۆژ لە ماوەی ١٤ی ئایاری ١٩٨٤ تاکوو ١٦ی ئایاری ١٩٨٤ بە وەکالەت بووە سەرۆکی وڵاتەکەی. کارمین پیرێرا یەکەم ژنی گینێ بیساوییە کە ئەم پۆستەی وەرگرتبێت.

کارمین پیرێرا لە ڕۆژی ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦، لە تەمەنی ٧٩ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.

## ژیان
کارمین پیرێرا کچی یەکێک بوو لە پارێزەرە کەمەکانی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی پورتووگالی، ئەو لە تەمەنێکی زۆر لاویدا هاوسەرگیری کرد، خۆی و هاوسەرەکەی ڕۆڵیان هەبوو لە بزووتنەوەی سەربەخۆیی وڵاتەکەیان لە دژی دەسەڵاتی پوورتووگالی لە ماوەی ١٩٥٨ تاکوو ١٩٦١.

ئەو لە ساڵی ١٩٦٢، چووە پاڵ حیزبی ئازادی گینێ بیساو و کەیپ ڤێردی. ئەو ماوەیەک لە سەنیگال ژیاوە، بەرلەوەی بچێتە یەکێتیی سۆڤیەت بۆ خوێندنی بەشی پزیشکی. لە دوای گەڕانەوە ئەوا وەک ئەندام پەرلەمان هەڵبژێردرا، لە ماوەی ١٩٧٣ بۆ ١٩٨٤ بووە جێگری سەرۆکی پەرلەمان. دواتر لە ماوەی ١٩٧٥ بۆ ١٩٨٠ بووە سەرۆکی پەرلەمان. دوای ئەوەش لە ماوەی ١٩٨١ بۆ ١٩٨٣ بووە وەزیری تەندرووستی و کارووباری کۆمەڵایەتی.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مردووانی ٢٠١٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦
کۆرازۆن ئەکینۆ

**کۆرازۆن ئەکینۆ** (Corazon Aquino؛ ٢٥ی کاننوونی دووەمی ١٩٣٣ - ١ی ئابی ٢٠٠٩) کەسایەتی ژنە سیاسەتوانی فلیپینییە، ئەو لە ماوەی ٢٥ی شووباتی ١٩٨٦ تاکوو ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٩٢ بووە ١١ەمین سەرۆکی فلیپین، بەمەش بووە یەکەم ژن لە وڵاتەیەکدا ئەو پلەیە وەربگرێت. لە ساڵی ١٩٨٦، لەلایەن گۆڤاری تایم وەک کەسایەتی ژنی ساڵ دیاری کرا. لە ساڵی ١٩٩٩، لەلایەن هەمان گۆڤارەوە ناوی وەک یەکێک لە ٢٠ کاریگەرترین ژنانی ئاسیا لە سەدەی بیستەم هات.

ئەو لە ئاستی دیپلۆماتی نێونەتەوەییدا، یەکێک بووە لە کەسە ڕێزلێنراوەکان، هەندێکجار بە دایکی دیموکراسی ناوی هێنراوە.

کۆرازۆن ئەکینۆ لە ڕۆژی ١ی ئابی ٢٠٠٩، لە تەمەنی ٧٦ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:خانمە سەرۆکەکان
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی فلیپین
پۆل:مردووانی ٢٠٠٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی کۆڵۆن
پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ
پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)
جەللاد (شیعر)

***جەللاد*** پارچە شیعرێک لە عەلی حەسەنیانییە کە لە ساڵی ۱۹٥۹ نووسراوە. لەم شیعرە وەکوو یەکەم شیعری ئازاد لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان ناو براوەتەوە.
ھەلومەرجی ژیانی شاعیر، خوێندن لە تاران، تێکەڵ بوون لەگەڵ ڕووناکبیران و چالاکانی کورد، ھەروەھا ئاشنا بوون لەگەڵ شیعری نوێی کوردی، بوون بە ھەوێنی خوڵقانی ئەم بەرھەمە.

### جەللاد
:وەرە جەللاد!
:وەرە گیانم ھەموو لەت لەت بکە تاکوو بزانی چۆنە ئیمانم
:ئەتۆ جەللاد!
:ئەگەر دەربێنی ئێسکانم
:ئەگەر لەبەر چاوم بکووژی گشت عەزیزانم
:بە وەڵڵاھی
:بە خاکی پاکی کوردستان
:ئەمن کوردم، قەتیش ناڵێم پەشیمانم…
:وەرە جەللاد!
:وەرە ئەی خوێنمژی بەدکار!
:دەتوانی بیخەیە ئەستۆم گوریسی دار
:ئەوە شانازییە بۆ من
:بەوەی ناکووژی ئیمانم، ئەوە سەربەزییە بۆ من…
:وەرە جەللاد!
:وەرە ئەی دوژمن، ئەی بێداد!
:لەبەر چی مەعتەلی، ئەی بۆچی نامکووژی؟
:بە زیندوویی لە گۆڕا بۆچی نامنێژی؟
:قەسەم بەو کۆت و زنجیرە
:بە ھەرچی دیل و یەخسیرە
:بە ئاواتم
:بە ئیمانم
:بە ئامانجم
:بە پەیمانم
:بە خوێنی پاکی ئەو کوردەی لە ڕێی ئاواتی کوژراوە
:قەسەم بەم خاکە خوێنینە :قەسەم بەم ژینە شێواوە
:ئەگەر دەربێنی چاوانم
:ئەگەر بشکێنی ئێسکانم
:بە وەڵڵاھی
:بە خاکی پاکی کوردستان
:ئەمن کوردم، قەتیش ناڵێم پەشیمانم…

## سەرچاوەکان

* دیوانی گوناە، چاپی یەکەم، ھاوینی ١٣٩٦، چاپەمەنی مانگ

پۆل:شیعرە کوردییەکان
پۆل:کارەکانی ١٩٥٩
پۆل:شیعرە ئازادەکان
پۆل:شیعرەکانی عەلی حەسەنیانی
ئەرتا پاسکال ترۆیلوت

**ئەرتا پاسکال ترۆیلوت** (لە دایکبووی ١٣ی ئابی ١٩٤٣) کەسایەتی ژنە سیاسەتوانی هایتییە، ئەو لە ماوەی ١٣ی ئازاری ١٩٩٠ تاکوو ٧ی شووباتی ١٩٩١ بە وەکالەت بووە سەرۆکی هایتی. ئەو یەکەمین ژنە لە هایتی ئەو پۆستەی وەرگرتبێت.

ئەرتا پاسکال ترۆیلوت سەرەتا حەزی بووە بچێتە ناو بواری زانست و لەم بابەتە بخوێنێت، بەڵام دواتر خوێندنی بەکالۆریۆسی لە بەشی یاسا تەواو کرد. ئەو لەگەڵ ئێرنست ترۆیلوت، مامۆستا، ڕۆژنامەنووس و یاساناس هاوسەرگیریی کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ھایتی لە دەیەی ١٩٩٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣
کازیمیرا پرونسکین

**کازیمیرا پرونسکین** (Kazimira Prunskienė؛ لە دایکبووی ٢٦ی شووباتی ١٩٤٣) کەسایەتی ژنە سیاسەتوانی لیتوانییە. ئەو لە ماوەی ١٧ی ئازاری ١٩٩٠ تاکوو ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ بووە یەکەمین سەرۆک وەزیرانی لیتوانیا، لەدوای وەرگرتنی سەربەخۆی وڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٠. دواتریش پرنسکین بووە وەزیری کشتووکاڵی لیتوانیا.

ئەو سەرکردەی یەکێتیی پارتی دێموکراتی نوێی جوتیارانن و پارتی گەلی لیتوانیا بوو. ئەو لەماوەی ١٩٨١ بۆ ١٩٨٦، لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا کاری دەرکرد. لە ساڵی ٢٠٠٤، خۆی هەڵبژارد بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لیتوانیا، لە قۆناغی یەکەمدا بە دووەم سەرکەوت، دواتر لە قۆناغی کۆتایی دەرنەچوو. کازیمیرا ئەندامە لە ئەنجومەنی ژنانی سەرکردەی جیهان. ئەو ١٥ کتێبی بڵاوکردۆتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر
پۆل:زیندووان
پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣
پۆل:نیشانی فەرماندە سوارچاکە ناوازەکانی کۆماری فیدڕالی ئەڵمانیا
محەممەد عەلی سابوونی

**محەممەد کوڕی عەلی کوڕی جەمیلی سابوونی حەلەبی** (١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠ – ١٩ی ئازاری ٢٠٢١ لە حەلەب، سووریا) زانایەکی ئیسلام بوو، بە تایبەتی لە زانستی تەفسیری قورئان، و خاوەنی کتێبی *صفوة التفاسیر* کە تەفسیرێکی سەردەمە بوو.سەرەتا دەرسی لەلای باوکی زانای حەلەب جەمیل سابونی خوێندووە. دواتر زانستەکانی شەرع و زمانی لەلای زانایانی شارەکە وەک محەممەد سەعیدی ئیدلیبی و محەممەد ڕاغیب تەبباخ خوێندووە. لە ئامادەیی شەرعی (خوسرەوی) ساڵی ١٩٤٩ تەخەڕوجی کردووە. ساڵی ١٩٥٢ شەھادەی شەریعەی لە زانکۆی ئەزھەر بەدەست ھێناوە. نمرەی تەخەسوخی جیھانی لە قەزای شەرعی ساڵی ١٩٥٤ بەدەست ھێناوە.

## کارەکان
لە کاتی وەرزی حەجدا دەرسێکی ڕۆژانەی لە مزگەوتی حەڕام ھەبوو کە وەڵامی پرسیارکەرانی دەدایەوە، و ھەروەھا زیاتر لە شەسسەد ئەڵقەی بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی تۆمار کردووە لە تەفسیرکردنی قورئاندا.

## بەرھەمەکان
زیاتر لە ٥٧ کتێبی ھەیە دیارترینیان بریتییە لە (صفوة التفاسیر) کە تێیدا پوختەی وتەی زانایانی تەفسیری باس کردووە. بەشێکی زۆر لە کتێبەکانی وەرگێڕدراون بۆ زمانەکانی کوردی، فارسی، تورکی، و ئینگلیزی.
# صفوة التفاسیر.
# المواریث فی الشریعة الإسلامیة.
# من کنوز السّنّة.
# ڕوائع البیان فی تفسیر آیات الأحکام.
# قبس من نور القرآن الکریم.
# السنة النبویة قسم من الوحی الإلھی المنزّل.
# موسوعة الفقە الشرعی المیسر (سلسلة التفقە فی الدین).
# الزواج الإسلامی المبکر سعادة وحصانة.
# التفسیر الواضح المیسر.
# الھدی النبوی الصحیح فی صلاة التراویح.
# إیجاز البیان فی سوور القرآن.
# موقف الشریعة الغرّاء من نکاح المتعة.
# حرکة الأرض ودورانھا حقیقة علمیة أثبتھا القرآن.
# التبیان فی علوم القرآن.
# عقیدة أھل السنة فی میزان الشرع.
# النبوة والأنبیاء.
# رسالة الصلاة.
# المھدی وأشراط الساعة.
# المقتطف من عیون الشعر.
# کشف الافتراءات فی رسالة التنبیھات حول صفوة التفاسیر.
# درة التفاسیر (علی ھامش المصحف).
# جریمة الربا أخطر الجرائم الدینیة والاجتماعیة.
# التبصیر بما فی ڕسائل بکر أبوو زید من التزویر.
# شرح ریاض الصالحین.
# شبھات وأباطیل حول تعدد زوجات الرسول.
# رسالة فی حکم التصویر.
# معانی القرآن (للنحاس).
# المقتطف من عیون التفاسیر (للمنصوری).
# مختصر تفسیر ابن کثیر.
# مختصر تفسیر الطبری.
# تنویر الأذھان من تفسیر ڕوح البیان (للبروسوی).
# المنتقی المختار من کتاب الأذکار (للنووی).
# فتح الرحمن بکشف ما یلتبس فی القرآن (للأنصاری).

## مردن
لە ١٩ ی ئازاری ٢٠٢١ لە بەرامبەر بە ٦ ی شەعبانی ١٤٤٢ لە شاری ئەستەنبوڵ لە تورکیا لە تەمەنی ٩١ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠
پۆل:مردووانی ٢٠٢١
پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان
پۆل:زانایانی فەرموودە
پۆل:خەڵکی حەلەب
پۆل:شەرعزانە حەنەفییەکان
پۆل:ماتوریدییەکان
پۆل:زانایانی تەفسیر
زابینە بێرگمان پۆل

**زابینە بێرگمان پۆل** (Sabine Bergmann-Pohl؛ ٢٠ی نیسانی ١٩٤٦) کەسایەتی ژنە سیاسەتوان و پزیشکی ئەڵمانییە. لەوەتەی ساڵی ١٩٨١ ئەندامی حیزبی یەکیەتی دێمۆکراتی مەسیحی ئەڵمانیا (CDU)، ئەو سەرۆکی وڵات و سەرۆکی پەرلەمانی ئەڵمانیای ڕۆژهەڵات بوو لە ماوەی ٥ی نیسانی ١٩٩٠ تاکوو ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٠، واتە لەماوەی بڕیاردان بۆ یەکگرتنی هەردوو ئەڵمانیاکە.

لە ساڵی ١٩٦٦ دەستی بەخوێندنی بەشی پزیشکی کرد لە زانکۆی هەمبۆلدت، دواتر لە ساڵی ١٩٧٢ خوێندنەکەی تەواوکرد. لە ساڵی ١٩٧٩، وەک پسپۆڕی سییەکان دەستبەکاربوو، دواتر لە ساڵی ١٩٨٠ بڕواننامەی دکتۆری لە پزیشکی پێدرا. لە ساڵی ٢٠٠٣ تا ئێستا سەرۆکی ڕێکخراوی خاچی سوورە لە بەرلین.

## ژیانی کەسی
پۆل هاوسەرگیری کردووە و خاوەنی دوو منداڵە، ئەو لە پەیڕەوکارانی پرۆتێستانتە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
ڤیۆلیتا چامۆرۆ

**ڤیۆلیتا چامۆرۆ** (Violeta Chamorro؛ لە دایکبووی ١٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٩) ژنە سیاسەتوانی نیکاراگواییە. ئەو لە ماوەی ٢٥ی نیسانی ١٩٩٠ تاکوو ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧ بووە سەرۆکی وڵاتی نیکاراگوا، بەمەش بووە یەکەم و تاکە سەرۆکی ژن لە وڵاتەکەیدا. لەدوای تەواوبوونی ئەرکەکەی، لە چەند پڕۆژەیەکی ئاشتیخوازی نێونەتەوەیی بەشداریکرد، بەڵام دواتر بەهۆی نەخۆشییەوە خۆی خانەنشین کرد لە چالاکیکردن.

## ژیانی کەسی
لە ساڵی ١٩٥٠، ڤیۆلیتا چامۆرۆ لەگەڵ ڕۆژنامەنووس پێدرۆ خواکین چامۆرۆ هاوسەرگیری کرد و خاوەنی پێنج منداڵە. هاوسەرەکەی خەریکی بڵاوکردنەوەی ڕۆژنامەیەک بوو بەناوی (*La Prensa)،* کە لە خێزانەکەی بۆی مابوویەوە. لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨، هاوسەرەکەی تیرۆر دەکرێت، لەدوای ئەم ڕووداوە ئەوا ڤیۆلیتا خاوەنداریەتی لە ڕۆژنامەکە ڕاگەیاند.

## سەرچاوەکان

پۆل:خانمە سەرۆکەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩
ئیدت کرێسۆن

**ئیدت کرێسۆن** (بە زمانی فەڕەنسی: Édith Cresson؛ لە دایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٣٤) ژنە سیاسەتوانی فەڕەنسییە. ئەو لە ماوەی ١٥ی ئایاری ١٩٩١ تاکوو ٢ی نیسانی ١٩٩٢ بووە یەکەم ژنە سەرۆک وەزیران لە مێژووی فەڕەنسا. ئە لە ماوەی ٢٣ی کاننوونی دووەمی ١٩٩٥ بۆ ١٢ی ئەیلوولی ١٩٩٩ بووە سەرۆکی کۆمسیارانی ئەورووپی بۆ توێژینەوە لە زانست و تەکنەلۆژیا. ئەو ئەندامی حیزبی سۆسیالیستی فەڕەنسای، هەروەها ئەندامە لە ئەنجومەنی ژنانی سەرکردەی جیهان.

جگە لە وەرگرتنی ڕۆڵی گەورە وەک جێندەری مێ، ئەوا لەکاتی دەسەڵاتیدا ئیدت بەڕێوەبردنێکی باشی پێشکەش نەکرد، بەوەی تێوەگلا لە کەیسی گەندەڵی لە ماوەی کارکردنی وەک سەرۆکی کۆمسیارانی ئەورووپی بۆ توێژینەوە لە زانست و تەکنەلۆژیا.

## ژیانی کەسی
ئیدت لەگەڵ جاکێس کرێسۆن هاوسەرگیریی کردووە و خاوەنی دوو کچن.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر
پۆل:سەرۆک وەزیرانی فەڕەنسا
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:وەزیرانی کشتوکاڵی فەڕەنسا
پۆل:ژنە وەزیرەکانی حکوومەتی فەڕەنسا
سامیە حەسەن

**سامیە حەسەن** (؛ لە دایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٦٠) سیاسەتوانێکی موسڵمانی تانزانییە. سەرۆکی ئێستای تانزانیایە، یەکەمین سەرۆکی ژن و یەکەمین جێگری ژنی تانزانیا یە لە دوای ھەڵبژاردنی گشتی ساڵی ٢٠١٥ ئەو ولاتە لەگەل جۆن ماغوفولی سەرۆکی پێشووی تانزانیا لە حیزبی شۆڕشگێران کە حیزبێکی دێرینی تەنزانیایە و دووەم حیزبی ئەفریقییە کە ماوەیەکی زۆرە فەرمانڕەوایی دەکات. وەک سەرۆک کۆمار و جێگری سەرۆکی تەنزاینە دیاری کران. لە ساڵی ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٥ وەک ئەندام پەرلەمان خزمەتی کردووە لە ساڵی ١٩٧٨ ھاوسەرگیری کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٠ بەرشداری سیاسەتی کردووە بووەتە ئەندامی حیزبی شۆڕگێرانی تەنزانییە. دوای مردنی سەرۆکی تەنزانییە لە مانگی ئازاری ٢٠٢١ دا بۆ سەرۆکایەتی ولات پلەی بەرزکرایەوە و بووە یەکەم سەرۆک و یەکەم موسڵمانی ژن لە مێژووی وڵاتی تانزانیا ئەو پۆستە وەربگرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
پۆل:ژنان لە سیاسەت
پۆل:ژنە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمە سەرۆکەکان
پۆل:موسڵمانەکانی سەدەی ٢١ەم