پێڕستی سوڵتانەکانی دەوڵەتی عوسمانی

وێنۆک|240x240پیکسڵ| ستانداردی ئیمپراتۆری عوسمانی
ڕاست|وێنۆک|383x383پیکسڵ| درەختی بنەماڵە
[وێنۆک|240x240پیکسڵ| [ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە ساڵی ١٦٨٣، لە لووتکەی فراوانبوونی خاکی خۆی لە ئەورووپا.]]
سوڵتانەکانی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی ()، کە ھەموویان ئەندامی شانشینی عوسمانی بوون (ماڵی عوسمان)، لە سەرەتای دامەزراندنییەوە لە ساڵی ١٢٩٩ تا ھەڵوەشاندنەوەی لە ساڵی ١٩٢٢، حوکمڕانی ئیمپراتۆرییەتی کشوەرییان کردووە. ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە لووتکەی خۆیدا ڕووبەرێکی لە ھەنگاریا لە باکوورەوە تا یەمەن لە باشوور و لە جەزائیرەوە لە ڕۆژاوا تا عێراق لە ڕۆژھەڵات. سەرەتا لە شاری سۆغوتەوە لە پێش ساڵی ١٢٨٠ و دواتر لە شاری بورسا لە ساڵی ١٣٢٣ یان ١٣٢٤ەوە بەڕێوەدەبرا، پایتەختی ئیمپراتۆرییەتەکە لە ساڵی ١٣٦٣ دوای داگیرکردنی لەلایەن مورادی یەکەمەوە گواسترایەوە بۆ ئەدریانۆپڵ (ئێستا بە زمانی ئینگلیزی بە ئەدیرنە) و دواتر بۆ قوستەنتینییە (ئەستەنبوڵی ئێستا) لە ساڵی ١٤٥٣ دوای داگیرکردنی لە ساڵی ١٣٢٤ محەممەد دووەم.

ساڵانی سەرەتای ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی بابەتی گێڕانەوەی جۆراوجۆر بووە، ئەمەش بەھۆی سەختی جیاکردنەوەی ڕاستییەکان لە ئەفسانە. ئیمپراتۆرییەتەکە لە کۆتایی سەدەی ١٣دا ھاتە ئاراوە و یەکەم فەرمانڕەوای (و ناوی ئیمپراتۆرییەتەکە) عوسمانی یەکەم بوو. بەپێی نەریتی عوسمانی دواتر کە زۆرجار جێی متمانە نەبووە، عوسمان نەوەی ھۆزی کای تورکەکانی ئۆغوز بووە. ئەو بنەماڵەی عوسمانی کە بە ھەمان ناوەوە دامەزراندبوو، بۆ ماوەی شەش سەدە لە سەردەمی ٣٦ سوڵتاندا بەردەوام بوو. ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە ئەنجامی شکستی زلھێزە ناوەندییەکان کە لە جەنگی جیھانی یەکەمدا ھاوپەیمانی لەگەڵدا کردبوو، نەما. دابەشکردنی ئیمپراتۆرییەت لەلایەن ھاوپەیمانانی سەرکەوتوو و شەڕی سەربەخۆیی تورکیا کە بەدوای خۆیدا ھێنا، بووە ھۆی ھەڵوەشاندنەوەی سوڵتانییەت لە ساڵی ١٩٢٢ و لەدایکبوونی کۆماری مۆدێرن تورکیا لە ساڵی

## ناوەکان
ھەروەھا سوڵتان بە پادیشا ( , ). لە بەکارھێنانی عوسمانیدا وشەی «پادیشا» بەزۆری بەکاردەھێنرا تەنھا «سوڵتان» بەکاردەھێنرا کاتێک ڕاستەوخۆ ناوی لێنرا. لە چەند زمانێکی ئەورووپیدا، بە *تورکی گەورە*، وەک فەرمانڕەوای تورکەکان، یان بە سادەیی بە «پەروەردگاری گەورە» (*il Gran Signore*, *le grand seigneur*) بە تایبەت لە سەدەی ١٦دا ناودەبرا.

ناوی سوڵتان بەو زمانانەی کە کەمینە نەتەوەیییەکان بەکاریان دەھێنن:
* عەرەبی: لە ھەندێک بەڵگەنامەدا "پادیشە" بە " مالیک " ("پاشا") گۆڕدراوە
* بولگاری: لە قۆناغەکانی پێشوودا خەڵکی بولگاری پێیان دەگوت " تزار ". وەرگێڕانی دەستووری عوسمانی ساڵی ١٨٧٦ لەبری ئەوە وەرگێڕانی ڕاستەوخۆی "سوڵتان" (سوڵتان) و "پادیشا" (پادیشە) بەکارھاتووە.
* یۆنانی: لە قۆناغەکانی پێشوودا یۆنانییەکان ناوی " basileus " ی شێوازی ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتینیان بەکاردەھێنا. وەرگێڕانی دەستووری عوسمانی ساڵی ١٨٧٦ لەبری ئەوە وەرگێڕانی ڕاستەوخۆی "سوڵتان" (Σουλτάνος *Soultanos*) و "padishah" (ΠΑΔΙΣΑΧ *padisach*)ی بەکارھێناوە.
* جولەکە-ئیسپانی: بە تایبەتی لە بەڵگەنامە کۆنەکاندا، *ئێل ڕێی* ("پاشا") بەکاردەھێنرا. جگە لەوەش ھەندێک بەڵگەنامەی لادینۆ *سوڵتانیان* بەکارھێناوە (بە پیتی عیبری: שולטן و סולטן).

## ڕێکخستنی دەوڵەتی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی

ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە زۆربەی بوونی خۆیدا، پاشایەتییەکی ڕەھا بوو. لە نیوەی دووەمی سەدەی پازدەھەمدا، سوڵتان لە لووتکەی سیستەمێکی پلەبەندیدا دانیشتبوو و لەژێر نازناوی جۆراوجۆردا لە توانای سیاسی، سەربازی، دادوەری، کۆمەڵایەتی و ئایینیدا مامەڵەی دەکرد. لە ڕووی تیۆرییەوە تەنھا بەرامبەر خودا و شەریعەتی خودا ( ئیسلامی) بەرپرسیار بوو *şeriat*، بە عەرەبی بە  ناسراوە *[[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]]*)، کە ئەو جێبەجێکاری سەرەکی بووە. ئەرکی ئاسمانی (کوت) لە نازناوە ئیسلامییەکانی وەک «سێبەری خودا لەسەر زەوی» ( ڕەنگدانەوەی ھەبوو *ẓıll اللە fīl-ʿalem*) و «خەلیفەی ڕووی زەوی» ( *Ḫalife-i rū-yi zemīn*). ھەموو فەرمانگەکان بە دەسەڵاتی ئەو پڕدەکرانەوە و ھەموو یاسایەک لەلایەن ئەوەوە بە شێوەی فەرمانێک بە ناوی *فیرمان* ( دەردەچوو). فەرماندەی باڵای سەربازی بووە و خاوەنی تایتڵی فەرمی ھەموو زەوییەک بووە. عوسمان (١٣٢٣/٤ کۆچی دوایی کردووە) کوڕی ئەرتوغرول یەکەم فەرمانڕەوای دەوڵەتی عوسمانی بووە، کە لە سەردەمی ئەودا میرنشینێکی بچووکی (*بەیلیک*) لە ناوچەی بیتینی لە سنووری ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتین پێکھێناوە.

دوای داگیرکردنی قوستەنتینییە لە ساڵی ١٤٥٣ لەلایەن محەممەدی دووەمەوە، سوڵتانەکانی عوسمانی خۆیان وەک جێنشینی ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانی سەیرکرد، ھەربۆیە ناوبەناو نازناوی قەیسەر ( یان بەکارھێنا *قەیسەری*)ی ڕوم، و ئیمپراتۆر، ھەروەھا خەلیفەی ئیسلام.[ب] فەرمانڕەوا عوسمانییە تازە دانیشتووەکان بە شمشێری عوسمان بەسترابوون، کە ڕێوڕەسمێکی گرنگ بوو کە وەک ھاوتای تاجە گوڵینەی پاشاکانی ئەورووپا کاری دەکرد. سوڵتانێکی بێ پشتێن مافی ئەوەی نەبوو منداڵەکانی بخرێنە ناو ھێڵی جێنشینییەوە.

ھەرچەندە لە ڕووی تیۆری و مەبدەئییەوە ڕەھا بوو، بەڵام دەسەڵاتەکانی سوڵتان لە پراکتیکدا سنووردار بوون. بڕیارە سیاسییەکان دەبوو بۆچوون و ھەڵوێستی ئەندامانی گرنگی خانەدان و دامەزراوە بیرۆکراتی و سەربازییەکان و ھەروەھا سەرکردە ئایینییەکان لەبەرچاو بگرن. لە دەیەکانی کۆتایی سەدەی شازدەھەمەوە، ڕۆڵی سوڵتانەکانی عوسمانی لە حکوومەتی ئیمپراتۆرییەتەکەدا دەستی بە کەمبوونەوە کرد، لە قۆناغێکدا کە بە گۆڕینی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی ناسراوە. سەرەڕای ئەوەی کە ڕێگرییان لێکرا لە میراتگری تەخت، ژنانی حەرەمی ئیمپراتۆری - بە تایبەتی دایکی سوڵتانی حوکمڕان، کە بە سوڵتانی ڕەوا ناسراوە - ڕۆڵێکی سیاسی گرنگی پشت پەردەیان گێڕا، بە شێوەیەکی کاریگەر حوکمڕانی ئیمپراتۆرییەتەکەیان کرد لەو ماوەیەی کە بە سوڵتانییەتی ژنان ناسراوە.

دەستووریزم لە سەردەمی دەسەڵاتی عەبدولحەمیدی دووەم دامەزرا، کە بەم شێوەیە بووە دوا فەرمانڕەوای ڕەھای ئیمپراتۆرییەتەکە و یەکەم پاشای دەستووری دوودڵەکەی. ھەرچەندە عەبدولحەمیدی دووەم لە ساڵی ١٨٧٨ پەرلەمان و دەستووری ھەڵوەشاندەوە بۆ ئەوەی بگەڕێتەوە سەر حوکمڕانی کەسی، بەڵام لە ساڵی ١٩٠٨دا جارێکی دیکە ناچار بوو دەستوورییەت دابمەزرێنێتەوە و لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. لە ساڵی ٢٠٢١ەوە سەرۆکی ماڵی عوسمان ھارون عوسمان بووە کە نەوەیەکی گەورەی عەبدولحەمیدی دووەمە.

## پێڕستی سوڵتانەکان
وێنۆک| پۆستەرێک کە سوڵتانەکانی دەوڵەتی عوسمانی پیشان دەدات، لە عوسمانی یەکەمەوە (گۆشەی سەرەوەی چەپ) تا محەممەدی پێنجەم (وێنەیەکی گەورە لە ناوەڕاست)
خشتەی خوارەوە سوڵتانەکانی عوسمانی، ھەروەھا دوا خەلیفەی عوسمانی، بە ڕێکوپێکی کرۆنۆلۆژی خراوەتەڕوو. توغراکان ئەو مۆر یان واژووی خۆشنووسیانە بوون کە سوڵتانەکانی عوسمانی بەکاریان دەھێنا. لەسەر ھەموو بەڵگەنامە فەرمییەکان و ھەروەھا لەسەر دراوەکان نمایش دەکران، و لە ناسینەوەی سوڵتانێکدا زۆر گرنگتر بوون لە وێنەکەی. ستوونی "تێبینی" زانیاری لەسەر دایک و باوک و چارەنووسی ھەر سوڵتانێک لەخۆدەگرێت. عوسمانییە سەرەتایییەکان ئەو شتەیان پراکتیزە دەکرد کە مێژوونووس کواتارت بە " مانەوەی بەھێزترین کوڕ نەک گەورەترین کوڕ" وەسفی کردووە: کاتێک سوڵتانێک دەمرێت، کوڕەکانی دەبوو شەڕ لەگەڵ یەکتر بکەن بۆ وەرگرتنی تەخت تا براوەیەک سەرھەڵدەدات. بەھۆی ئەو شەڕە ناوخۆیی و براکوژییە زۆرەی کە ڕوویاندا، زۆرجار کەلێنی کاتیی لە نێوان ڕێکەوتی مردنی سوڵتانێک و ڕێکەوتی دەستبەسەرداگرتنی جێنشینەکەیدا ھەبوو. لە ساڵی ١٦١٧ یاسای جێنشینی لە مانەوەی بەھێزترینەوە گۆڕا بۆ سیستەمێک کە لەسەر بنەمای پلە باڵای ئەگناتیک ( دامەزراوە *ekberiyet*)، کە بەھۆیەوە تەختەکە دەچووە دەستی بەتەمەنترین نێری خێزانەکە. ئەمەش لە بەرامبەردا ئەوەمان بۆ ڕوون دەکاتەوە کە بۆچی لە سەدەی ١٧ بەدواوە سوڵتانێکی کۆچکردوو بە دەگمەن کوڕەکەی خۆی جێگەی دەگرێتەوە، بەڵام بەزۆری لەلایەن مامی یان برایەکەوە جێگەی دەگرێتەوە. پلە باڵای ئەگناتیک تا ھەڵوەشاندنەوەی سوڵتانییەت ھێڵدرایەوە، سەرەڕای ھەوڵە سەرکەوتوو نەبووەکان لە سەدەی نۆزدەھەمدا بۆ گۆڕینی بە سەرەتایی ڕەسەنایەتی. سەرنج بدەن کە خۆنمایشکەر و ھاوداواکارانی سەردەمی حوکمڕانی نێوان عوسمانییش لێرەدا ئاماژەیان پێکراوە، بەڵام لە ژمارەدانانی فەرمی سوڵتانەکاندا جێگیر نین.
}(٢٠ تەممووز ١٤٠٢ – ٥ تەممووز ١٤١٣)
|-
|—
|*İsa Çelebi*
|129x129پیکسڵ
|January – March/May 1403(3–5 months)
| 
| align="left" |
* Co-sultan of Anatolia
* After the Battle of Ankara, İsa Çelebi defeated Musa Çelebi and took the western Anatolian territories for approximately two years.
* Defeated by Mehmed Çelebi in the Battle of Ulubad in March or May 1403.
* Strangled in September 1403.
| 
|-
|—
|*Süleyman Çelebi*
|118x118پیکسڵ
|٢٠ تەممووز ١٤٠٢ –17 February 1411(8 years, 212 days)
|100x100پیکسڵ
| align="left" |
* Acquired the title of *The Sultan of Rumelia* for the European portion of the empire, a short period after the Ottoman defeat at Ankara.
* Murdered on 17 February 1411.
|180x180پیکسڵ
|-
|—
|*Musa Çelebi*
|130x130پیکسڵ
|١٨ شوبات ١٤١١ –5 July 1413(2 years, 137 days)
| 
| align="left" |
* Acquired the title of *The Sultan of Rumelia* for the European portion of the empire on 18 February 1411, just after the death of Süleyman Çelebi.
* Killed on 5 July 1413 by Mehmed Çelebi's forces in the battle of *Çamurlu Derbent* near Samokov in Bulgaria.
|180x180پیکسڵ
|-
|—
|*[[محەممەدی یەکەم]]*
|174x174پیکسڵ
|1403 – 5 July 1413(10 years)
| 
| align="left" |
* Acquired the control of Eastern Anatolia as co-Sultan after the Battle of Ankara.
* Defeated İsa Çelebi in the battle of Ulubat in 1405.
* Became the sole ruler of Anatolia upon İsa's death in 1406.
* Acquired the title of Ottoman Sultan Mehmed I Khan upon Musa's death.
|180x180پیکسڵ
|-
| colspan="7" style="background:#B9B9B9" |Sultanate resumed
|-
|٥
|**[[محەممەدی یەکەم]]**
|174x174پیکسڵ
|٥ تەممووز ١٤١٣ – 26 May 1421(7 years, 325 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Mehmed I
| align="left" |
* Son of Bayezid I and Devlet Hatun.
* Reigned until his death.
| 
|-
|—
|*Mustafa Çelebi*
| 
|کانوونی دووەم ١٤١٩ – May 1422(3 years, 4 months)
| 
| align="left" |
* Sultan of Rumelia
* Son of بایەزیدی یەکەم
* Executed by موڕادی دووەم
|180x180پیکسڵ
|-
|٦
|**[[موڕادی دووەم]]**
|130x130پیکسڵ
|٢٥ حوزەیران ١٤٢١ –August 1444(23 years, 2 months)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Murad II
| align="left" |
* Son of Mehmed I and Emine Hatun.
* Abdicated of his own free will in favour of his son Mehmed II.
|80x80پیکسڵ80x80پیکسڵ
|-
|٧
|**[[محەممەدی دووەم]]**
|135x135پیکسڵ
|ئاب ١٤٤٤ –September 1446(2 years, 1 month)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Mehmed II
| align="left" |
* First reign
* Son of Murad II and Hüma Hatun.
* Surrendered the throne to his father after having asked him to return to power, along with rising threats from Janissaries.
|180x180پیکسڵ
|-
|(٦)
|**Murad II**
|130x130پیکسڵ
|ئەیلوول ١٤٤٦ –3 February 1451(4 years, 5 months)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Murad II
| align="left" |
* Second reign
* Forced to return to the throne following a Janissary insurgence.
* Reigned until his death.
| 
|-
| colspan="7" style="background:#B9B9B9" |Growth of the Ottoman Empire(1453–1550)
|-
|(٧)
|**Mehmed II**
|135x135پیکسڵ
|٣ شوبات ١٤٥١ –3 May 1481(30 years, 89 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Mehmed II
| align="left" |
* Second reign
* کەوتنی قوستەنتینە in 1453.
* Reigned until his death.
|180x180پیکسڵ
|-
|٨
|**[[بایەزیدی دووەم]]**
|147x147پیکسڵ
|١٩ ئایار ١٤٨١ –25 April 1512(30 years, 342 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Bayezid II
| align="left" |
* Son of Mehmed II and Gülbahar Hatun.
* Abdicated.
* Died near Didymoteicho on 26 May 1512.
|180x180پیکسڵ
|-
|—
|*Cem Sultan*
|142x142پیکسڵ
|28 May – 20 June 1481(23 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Cem
| align="left" |
* Son of Mehmed II
* Acquired the title Cem bin Mehmed Han.
* Died in exile
|180x180پیکسڵ
|-
|٩
|**[[سەلیمی یەکەم]]**
|166x166پیکسڵ
|٢٥ نیسان ١٥١٢ –21 September 1520(8 years, 149 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Selim I
| align="left" |
* Conquered Mamluks in 1516–1517.
* First Ottoman Caliph.
* Son of Bayezid II and Gülbahar Hatun.
* Reigned until his death.
|180x180پیکسڵ
|-
|١٠
|**[[سولەیمان قانوونی]]**
|117x117پیکسڵ
|٣٠ ئەیلوول ١٥٢٠ –6 September 1566(45 years, 341 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Suleiman I
| align="left" |
* Son of Selim I and عایشە حەفسە سوڵتان.
* Died of natural causes in his tent during the Siege of Szigetvár in 1566.
|180x180پیکسڵ
|-
| colspan="7" style="background:#B9B9B9" |Transformation of the Ottoman Empire(1550–1700)
|-
|١١
|**[[سەلیمی دووەم]]**
|145x145پیکسڵ
|٢٩ ئەیلوول ١٥٦٦ –15 December 1574(8 years, 77 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Selim II
| align="left" |
* Son of Suleiman I and خوڕەم سوڵتان.
* Reigned until his death.
|80x80پیکسڵ80x80پیکسڵ
|-
|١٢
|**[[مورادی سێیەم]]**
|124x124پیکسڵ
|٢٧ کانوونی یەکەم ١٥٧٤ –16 January 1595(20 years, 20 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Murad III
| align="left" |
* Son of Selim II and Nurbanu Sultan.
* Reigned until his death.
|180x180پیکسڵ
|-
|١٣
|**[[محەممەدی سێیەم]]**
|124x124پیکسڵ
|١٦ کانوونی دووەم ١٥٩٥ –22 December 1603(8 years, 340 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Mehmed III
| align="left" |
* Son of Murad III and Safiye Sultan.
* Reigned until his death
|180x180پیکسڵ
|-
|١٤
|**[[ئەحمەدی یەکەم]]**
|148x148پیکسڵ
|٢٢ کانوونی یەکەم ١٦٠٣ –22 November 1617(13 years, 335 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Ahmed I
| align="left" |
* Son of Mehmed III and Handan Sultan.
* Reigned until his death.
|180x180پیکسڵ
|-
|١٥
|**[[مستەفای یەکەم]]**
|172x172پیکسڵ
|٢٢ تشرینی دووەم ١٦١٧ –26 February 1618(96 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Mustafa I
| align="left" |
* Son of محەممەدی سێیەم and Halime Sultan.
* Deposed due to his mental instability in favour of his young nephew Osman II.
| 
|-
|١٦
|**[[عوسمانی دووەم]]**
|169x169پیکسڵ
|٢٦ شوبات ١٦١٨ –19 May 1622(4 years, 82 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Osman II
| align="left" |
* Son of Ahmed I and Mahfiruz Hatun.
* Deposed in a یێنیچێری riot on 19 May 1622.
* Murdered on 20 May 1622 by the Grand Vizier Kara Davud Pasha.
|180x180پیکسڵ
|-
|(١٥)
|**[[مستەفای یەکەم]]**
|172x172پیکسڵ
|٢٠ ئایار ١٦٢٢ –10 September 1623(1 year, 113 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Mustafa I
| align="left" |
* Second reign.
* Returned to the throne after the assassination of his nephew Osman II.
* Deposed due to his poor mental health and confined until his death in Istanbul on 20 January 1639.
| 
|-
|١٧
|**[[مورادی چوارەم]]**
|149x149پیکسڵ
|١٠ ئەیلوول ١٦٢٣ –8 February 1640(16 years, 151 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Murad IV
| align="left" |
* Son of Ahmed I and Kösem Sultan.
* Ruled under the regency of his mother Kösem Sultan until 1632.
* Reigned until his death.
| 
|-
|١٨
|**[[ئیبراھیمی یەکەم]]**
|180x180پیکسڵ
|٩ شوبات ١٦٤٠ –8 August 1648(8 years, 181 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Ibrahim
| align="left" |
* Son of Ahmed I and Kösem Sultan.
* Deposed on 8 August 1648 in a coup led by the Sheikh ul-Islam.
* Strangled in Istanbul on 18 August 1648 at the behest of the Grand Vizier Mevlevî Mehmed Paşa *(Sofu Mehmed Pasha)*.
| 
|-
|١٩
|**[[محەممەدی چوارەم]]**
|169x169پیکسڵ
|٨ ئاب ١٦٤٨ –8 November 1687(39 years, 92 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Mehmed IV
| align="left" |
* Son of Ibrahim and Turhan Sultan.
* Ruled under the regency of his grandmother Kösem Sultan until 1651.
* Ruled under the regency of his mother Turhan Sultan from 1651 until 1656.
* Deposed on 8 November 1687 following the Ottoman defeat at the Second Battle of Mohács.
* Died in Edirne on 6 January 1693.
| 
|-
|٢٠
|**[[سولەیمانی دووەم]]**
|148x148پیکسڵ
|٨ تشرینی دووەم ١٦٨٧ –22 June 1691(3 years, 226 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Suleiman II
| align="left" |
* Son of Ibrahim and Dilaşub Sultan.
* Reigned until his death.
|180x180پیکسڵ
|-
|٢١
|**[[ئەحمەدی دووەم]]**
|146x146پیکسڵ
|٢٢ حوزەیران ١٦٩١ –6 February 1695(3 years, 229 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Ahmed II
| align="left" |
* Son of Ibrahim and Muazzez Sultan.
* Reigned until his death.
| 
|-
|٢٢
|**[[مستەفای دووەم]]**
|167x167پیکسڵ
|٦ شوبات ١٦٩٥ –22 August 1703(8 years, 197 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Mustafa II
| align="left" |
* Son of Mehmed IV and Gülnuş Sultan.
* Deposed on 22 August 1703 by a Janissary uprising known as the Edirne Event.
* Died in Istanbul on 8 January 1704.
|180x180پیکسڵ
|-
| colspan="7" style="background:#B9B9B9" |Stagnation and reform of the Ottoman Empire(1700–1827)
|-
|٢٣
|**[[ئەحمەدی سێیەم]]**
|153x153پیکسڵ
|٢٢ ئاب ١٧٠٣ –1 October 1730(27 years, 40 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Ahmed III
| align="left" |
* Son of Mehmed IV and Gülnuş Sultan.
* Deposed in consequence of the Janissary rebellion led by Patrona Halil.
* Died on 1 July 1736.
|180x180پیکسڵ
|-
|٢٤
|**[[مەحموودی یەکەم]]**
|138x138پیکسڵ
|٢ تشرینی یەکەم ١٧٣٠ –13 December 1754(24 years, 72 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Mahmud I
| align="left" |
* Son of Mustafa II and Saliha Sultan.
* Reigned until his death.
|180x180پیکسڵ
|-
|٢٥
|**[[عوسمانی سێیەم]]**
|161x161پیکسڵ
|١٣ کانوونی یەکەم ١٧٥٤ –30 October 1757(2 years, 321 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Osman III
| align="left" |
* Son of Mustafa II and Şehsuvar Sultan.
* Reigned until his death.
|107x107پیکسڵ
|-
|٢٦
|**[[مستەفای سێیەم]]**
|149x149پیکسڵ
|٣٠ تشرینی یەکەم ١٧٥٧ –21 January 1774(16 years, 83 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Mustafa III
| align="left" |
* Son of Ahmed III and Mihrişah Kadın.
* Reigned until his death.
|80x80پیکسڵ80x80پیکسڵ
|-
|٢٧
|**[[عەبدولحەمیدی یەکەم]]**
|140x140پیکسڵ
|٢١ کانوونی دووەم ١٧٧٤ –7 April 1789(15 years, 76 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Abdul Hamid I
| align="left" |
* Son of Ahmed III and Rabia Şermi Kadın.
* Reigned until his death.
|180x180پیکسڵ
|-
|٢٨
|**[[سەلیمی سێیەم]]**
|174x174پیکسڵ
|٧ نیسان ١٧٨٩ –29 May 1807(18 years, 52 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Selim III
| align="left" |
* Son of Mustafa III and Mihrişah Sultan.
* Deposed as a result of the Janissary revolt led by Kabakçı Mustafa against his reforms.
* Assassinated in Istanbul on 28 July 1808 at the behest of Ottoman Sultan Mustafa IV.
|180x180پیکسڵ
|-
|٢٩
|**[[مستەفای چوارەم]]**
|158x158پیکسڵ
|٢٩ ئایار ١٨٠٧ –28 July 1808(1 year, 60 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Mustafa IV
| align="left" |
* Son of Abdul Hamid I and Sineperver Sultan.
* Deposed in an insurrection led by Alemdar Mustafa Pasha.
* Executed in Istanbul on 17 November 1808 by order of Ottoman Sultan Mahmud II.
|
|-
| colspan="7" style="background:#B9B9B9" |Modernization of the Ottoman Empire(1827–1908)
|-
|٣٠
|**[[مەحموودی دووەم]]**
|133x133پیکسڵ
|٢٨ تەممووز ١٨٠٨ –1 July 1839(30 years, 338 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Mahmud II
| align="left" |
* Son of Abdul Hamid I and Nakşidil Sultan.
* Disbanded the Janissaries in consequence of the Auspicious Incident in 1826.
* Reigned until his death.
|85x85پیکسڵ86x86پیکسڵ
|-
|٣١
|**[[عەبدولمەجیدی یەکەم]]**
|127x127پیکسڵ|Abdulmejid portrait
|١ تەممووز ١٨٣٩ –25 June 1861(21 years, 359 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Abdulmejid I
| align="left" |
* Son of Mahmud II and Bezmiâlem Sultan.
* Proclaimed the Imperial Edict of Gülhane  that launched the Tanzimat period of reforms and reorganization on 3 November 1839 at the behest of reformist Grand vizier Mustafa Reşid Pasha.
* Accepted the Islâhat Hatt-ı Hümayun (Imperial Reform Edict)  on 18 February 1856;
* Reigned until his death.
|85x85پیکسڵ85x85پیکسڵ
|-
|٣٢
|**[[عەبدولعەزیز (سوڵتان)]]**
|129x129پیکسڵ
|٢٥ حوزەیران ١٨٦١ –30 May 1876(14 years, 340 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Abdulaziz
| align="left" |
* Son of Mahmud II and Pertevniyal Sultan.
* Deposed by his ministers.
* Found dead (suicide or murder) five days later.
|80x80پیکسڵ80x80پیکسڵ
|-
|٣٣
|**[[موڕادی پێنجەم]]**
|137x137پیکسڵ
|30 May – 31 August 1876(93 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Murad V
| align="left" |
* Son of Abdulmejid I and Şevkefza Sultan.
* Deposed due to his ill mental health
* Ordered to reside in Çırağan Palace where he died on 29 August 1904.
| 
|-
|٣٤
|**[[عەبدولحەمیدی دووەم]]**
|110x110پیکسڵ
|٣١ ئاب ١٨٧٦ –27 April 1909(32 years, 239 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Abdul Hamid II
| align="left" |
* Son of Abdulmejid I and Tirimüjgan Kadın (later became the adoptive son of Rahime Perestu Sultan).
* Reluctantly allowed the First Constitutional Era on 23 November 1876 and then suspended it on 13 February 1878.
* Forced to restore the Second Constitutional Era on 3 July 1908;
* Deposed after the 31 March Incident.
* Confined to کۆشکی بەیلەربەیی where he died on 10 February 1918.
|180x180پیکسڵ
|-
|٣٥
|**[[محەممەدی پێنجەم]]**
|138x138پیکسڵ
|٢٧ نیسان ١٩٠٩ –3 July 1918(9 years, 67 days)
|80x80پیکسڵ|Tughra of Mehmed V
| align="left" |
* Son of Abdulmejid I and Gülcemal Kadın (later became the adoptive son of Servetseza Kadın).
* Reigned as a figurehead of Mehmed Talat, İsmail Enver, and Ahmed Cemal سێ پاشا
* Reigned until his death.
|180x180پیکسڵ
|-
|٣٦
|**[[محەممەدی شەشەم]]**
|133x133پیکسڵ
|٤ تەممووز ١٩١٨ –1 November 1922(4 years, 120 days)
|100x100پیکسڵ|Tughra of Mehmed VI
| align="left" |
* Son of Abdulmejid I and Gülistu Kadın (later became the adoptive son of Şayeste Hanım)
* Sultanate abolished.
* Left ئەستەمبوڵ on 17 November 1922.
* Died in exile in سانرێمۆ, شانشینی ئیتاڵیا on 16 May 1926.
|180x180پیکسڵ
|-
| colspan="7" style="background:#B9B9B9" |Caliph under the ئەنجومەنی باڵای نیشتمانیی تورکیا(١ تشرینی دووەم ١٩٢٢ – ٣ ئازار ١٩٢٤)
|-
|—
|**[[عەبدولمەجیدی دووەم]]**
|135x135پیکسڵ
|١٩ تشرینی دووەم ١٩٢٢ –3 March 1924(1 year, 106 days)
|—
| align="left" |
* Son of Abdulaziz and Hayranidil Kadın;
* Exiled after the abolition of the Caliphate;
* Died in پاریس، فەڕەنسا on 23 August 1944.
|—
|- align="left"
|}

## ھەروەھا سەیری بکە
* ھێڵی جێنشینی بۆ تەختی عوسمانی
* درەختی بنەماڵەی سوڵتانی عوسمانی
* دارستانی بنەماڵەی عوسمانی (وردەکاری زیاتر)
* لیستی سوڵتانە ڕەواکان
* لیستی وەزیرە گەورەکانی عوسمانی

## سەرچاوەکان

## کتێبنامە

* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* } (info page on book  at Martin Luther University) // CITED: pp. 43–44 (PDF pp. 45–46/338).
* 
* 
* 
* 
* 

پۆل:سوڵتانە عوسمانییەکان
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی