open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بەگ باونتی

وێنۆک|وێنە: بەخشی وێببەرنامەی **پاداشتی ھەڵە** گرێبەستێکە کە لەلایەن زۆرێک لە ماڵپەڕ و ڕێکخراو و گەشەپێدەرانی نەرمەکاڵا پێشکەش دەکرێت و بەھۆیەوە تاکەکان دەتوانن ناساندن و قەرەبووی وەربگرن. 
= بەگ باونتی - بەخشی وێب =
## پێناسە
بەگ باونتی بەکوردی (بەخشی وێب)یاخود دیاری گەشەپێدەرانی وێب ھاوتای زمانی عربی (مکافأ العلة):

ئەو تەکنیکەیە کە گەشەپێدەرانی وێب و پرۆگرامسانی کۆمپیوتەر دەیگرنەبەر بۆ دۆزینەوەی ھەڵە و کەلێنی سایتەکانی ئینتەرنێت و دەست نیشان کردنیان، پاشان وەرگرتنی بڕە پارەیەک وەک دیاری لەبەرانبەر ئەو مادوو بوونانەی لەگەڕان بەدوای کەلێنەکان دا کردوویانە لەلایەن خاوەن وێب سایتەکانەوە.

### مێژوو
مێژووی ئەم بیرۆکەیە دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ساڵانی ١٩٩٦ کاتێ جێرێت ڕیدڵنگ ھەیفەر وەکو ئەندازیارێک لە کۆمپانیای نێتس کەیپ **Netscape** یاریدەری تەکنیکی کۆمپانیاکە بوو ناوی لێنا (بەخشی وێب)

پاشان تێبینی کرا ئارەزوومەندانێکی زۆر باوەشیان بۆ ئەم بوارە کردەوە، وەدوای توێژینەوەیەک دەرکەوت ھەموویان لەڕاستیدا پرۆگرامساز و ئەندازیاری وێب وکۆمپیتەرن، ھەڵدەستن بەچارەسەر کردن ودەستنیشان کردنی ھەڵەکان وبڵاوکردنەوەی لە یانەی Forum کۆمپانییەکەدا.

##### سەرچاوەکان
https://ar.wikipedia.org/wiki/مكافأة_العلة

پۆل:ئاسایشی ئینتەرنێت
ئاوماڵ

**ئاوماڵ** یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی سێگردکان لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق..

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:کۆیە
زانست لە کلاسیکی دێرییندا

وێنۆک

**زانست لە کلاسیکی دێرییندا** () لێکۆڵینەوە لە کارکردنی جیھان یان گەردوون دەگرێتەوە، کە ئامانجیان ھەردوو ئامانجی پراکتیکییە (بۆنموونە: دامەزراندنی ساڵنامەیەکی متمانەپێکراو یان دیاریکردنی چۆنیەتی چارەسەرکردنی نەخۆشییە جۆراوجۆرەکان)، ھەروەھا لێکۆڵینەوەی پوختە کە سەر بە فەلسەفەی سروشتیین. کلاسیکی دێریین بەشێوەیەکی نەریتی بە قۆناغی نێوان سەدەی ھەشتەمی پێش زایین و سەدەی شەشەمی زایینی پێناسە دەکرێت، و ئەو بیرۆکانەی سەبارەت بە سرووشت کە لەم قۆناغەدا تیۆریزە کرابوون، تەنیا لە زانستدا سنووردار نەبوون، بەڵکو ئەفسانە و ھەروەھا ئایینیان لەخۆ گرتبوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی زانست
سیستمی فیزیکی

[وێنۆک|[نەخشەی کەشو ھەوا وەک نموونەیەک لە سیستمێکی فیزیکی]]

**سیستمی فیزیکی** () بریتییە لە کۆمەڵێک تەنی فیزیکی. لە فیزیادا بەشێکە لە گەردوونی فیزیکی کە بۆ شیکاری ھەڵدەبژێردرێت. ھەموو شتێک لە دەرەوەی سیستەمەکە بە ژینگە ناسراوە. دابەشبوونی نێوان سیستەم و ژینگە ھەڵبژاردەی شیکارکەرە، بەگشتی بۆ ئاسانکردنی شیکارییەکە ئەنجام دەدرێت. بۆنموونە ئاوی ناو دەریاچەیەک، ئاوی نیوەی دەریاچەیەک، یان گەردی تاکەکەسی ئاو لە دەریاچەکەدا دەتوانرێت ھەریەکەیان بە سیستەمێکی فیزیکی ھەژمار بکرێت. «گەرمکەرەوە»یەکێکە لەوانەی کە کارلێکی کەمی لەگەڵ ژینگەکەیدا ھەیە. زۆرجار سیستمێک بەم مانایە ھەڵدەبژێردرێت بۆئەوەی لەگەڵ مانای ئاساییتری گەرمی وەک ئامێرێکی دیاریکراودا بگونجێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:چەمکە فیزیکییەکان
پۆل:وتارە کورتەکانی فیزیک
پۆل:سیستمە فیزیکییەکان
دیماراتۆس

**دیماراتۆس** () لە ساڵی ٥١٥ تا ٤٩١ پێش زایین ھاوپاشای سپارتا بووە. دوای ئاریستۆنی باوکی بوو بە پاشا. لە ساڵی ٤٩١ دیماراتۆس و ھاوپاشاکەی کلیۆمینی یەکەم بوونە ڕکابەری دژبەیەک. کلیۆمێنێس پیلانی دانا کە خزمەکەی لیۆتیکیدس شوێنی دیماراتۆس بگرێتەوە وەک پاشا. کلیۆمێنێس بەرتیلی بە ئۆراکلی دێلفی دا تا بڵێت دیماراتۆس لە ڕاستیدا کوڕی ئەریستۆن نییە. دیماراتۆس پاشایەتییەکەی لەدەستدا. بەڵام ھێشتا پۆستێکی دادوەری لە سپارتا بەدەستەوە بوو. دوای ئەوەی لەلایەن پاشاوە گاڵتەیان پێکرا لەسەر ئەوەی کە خۆی پاشا نەبووە، دیماراتۆس یۆنانی جێھێشت. چووە لای داریۆسی یەکەمی فارس کە ژمارەیەک شاری پێدا تا حوکمڕانییان بکات. دواتر دیماراتۆس لەگەڵ پاشا خەرکسی یەکەمدا ڕۆیشت بۆ داگیرکردنی یۆنان لە ساڵی ٤٨٠ پێش زایین. ھۆشداری دایە زەرکسیس کە پێش شەڕی تێرمۆپیلا سپارتانەکان بە کەم نەزانێت.

## سەرچاوەکان


پۆل:مردووانی سەدەی ٥ەمی پ.ز
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٥ەمی پێش زایین
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٦ەمی پ.ز
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین
پۆل:فەرمانڕەواکانی ئیمپراتۆرییەتی ھەخامەنشی
لیوای گورگ (عێراق)

وێنۆک|لۆگۆی تایبەت بە لیوا، بە فەرمی سەر بە وەزارەتی ناوخۆی عێراقە.**لیوای گورگ** (بە عەرەبی: لواء الذئب)، لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە بە فەرمی بە لیوایەکی سەربەخۆ ناسراوە، یەکەیەکە کە نزیکەی ٢٠٠٠ پۆلیسی تایبەتی کۆماندۆی تێدایە بە فەرمی لەژێر وەزارەتی ناوخۆی عێراقدایە.

## مێژوو
کۆماندۆکانی پۆلیسی تایبەت یەکەیەکی نوخبەی دژە یاخیبوون بوون کە وەڵامی وەزارەتی ناوخۆیان دەدایەوە. لە حوزەیرانی ٢٠٠٤دا، ھاوپەیمانان سەروەریان بۆ حکوومەتی کاتی عێراق گواستەوە. لە سەردەمی سەرۆکوەزیرانی نوێ، ئەیاد عەللاوی، وەزیرێکی نوێی ناوخۆی بە ناوی فەلاح حەسەن ئەلنەقیب دەستنیشان کرد.

ئەلنەقیب ھەوڵیدا ھێزی پۆلیسی کاریگەری عێراقی بۆ ئاسایش دابین بکات دوای خراپی دەدای پۆلیس لە شەڕەکاندا دژی سوپای مەھدی سەر بە پیاوی ئایینی شیعە موقتەدا سەدر. ئەلنەقیب "یەکەکانی کۆماندۆ"ی لە سەربازانی پێشووی لە یەکە نوخبەکانی وەک پاسەوانی کۆماری سەدام دروست کرد. ئەم یەکانە کە لەلایەن مامی ئەلنەقیبەوە فەرماندەیی دەکرا، عەدنان تەبیت کە پێشتر ژەنەراڵێکی سوپا بووە، بە شێوەیەکی شەخسی دڵسۆزی وەزیر بوون. کۆماندۆکان سەرەتا بەبێ بەشداریکردنی ئەمریکا پەروەردە کران، سوپای ئەمریکا چەک و پشتیوانی لۆجستیکی پێشکەش بەم یەکانە کرد، کە لەژێر بەڕێوەبەرایەتی وەزیری نەقیبدا کاریگەر بوو لە شەڕکردن شانبەشانی ھێزەکانی ئەمریکا دژی یاخیبووانی سوننە و میلیشیا شیعەکان دەجەنگان.

### ئۆپەراسیۆنەکان
لە مانگی ئایاری ٢٠٠٦ نووری مالیکی جێگەی جەعفەری گرتەوە وەک سەرۆکوەزیران و بەڵێنیدا سەرکوتکردنی لیوای گورگ و ھەر یەکەیەکی دیکە کە بینرا ئەجێندای تائیفی ئەنجام بدەن، بەڵام تا ئەو کاتە زۆربەی سەرکردەکانی لیواکان ھەڵاتبوون یان کوژران.

لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، لیوای گورگ ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا دوای سەرکەوتنی بەرنامەی تیرۆر لە چنگی دادپەروەریدا، کە بەرنامەیەکی سەرەکی بوو لە تەلەڤیزیۆنی ئەلعێراقییە کە لێکۆڵینەوەی ڕاستەوخۆی لە یاخیبووانی عێراقی لەلایەن کۆماندۆکانی لیوای گورگەوە دەکرد و لە بنکەدراوەی لۆگی جەنگدا ستایشی کرا. لە ئەڵقەیەکدا ئەبو وەلید پرسیاری لە نزیکەی سی گومانلێکراو کرد کە جل و بەرگی خراپیان لەبەردا بوو، ھەندێکیان وێنەی قوربانییەکانیان گرتبوو، چاوەڕێی دان بە تاوانەکانیاندا بوون.

### پێکھاتە
یەکەکە زۆربەی شیعە بوو، وە زۆرێک لە دامەزراوەکانی لە ناوچە زەبەلاحەکانی شیعە ھەژارەکانی شاری سەدر لە بەغدا وەرگرتبوو. بەپێی زانیارییەکان، مانگانە مووچەی ئەندامانی لیواکە ٧٠٠ ھەزار دیناری عێراقی، واتە ٤٠٠ دۆلاریان پێدەدرا، زۆرێک لە کارمەندانی یەکەکان ئەندامی لیوای بەدر بوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٤ لە عێراق
پۆل:مافەکانی مرۆڤ لە عێراق
پۆل:ھێزەکانی ڕێکخستنی عێراقی
پۆل:یاخیبوونی عێراق (٢٠٠٣-٢٠١١)
تۆمی فلاوەرز

**تۆماس هاریڵد** **فلاوەرز** (بە ئینگلیزی: Thomas Harold Flowers, BSc, DSc, MBE) (٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٥) ئەندازیارێکی ئینگلیز بوو لە نوسینگەی گشتی پۆستی بەڕیتانیا. لە جەنگی جیھانی دووەمدا، فلاوەرز دیزاینەر و دروستکەری کۆمپیوتەری کۆلۆسەسە، یەکەم کۆمپیوتەری ئەلیکترۆنی پرۆگرامکراوی جیھان، بۆ یارمەتیدانی چارەسەرکردنی پەیامە نهێنیەکانی ئەڵمانیەکان.

## ژیانی سەرەتایی
فلاوەرز لە ١٦٠ ئەبۆت ڕۆد، پۆپلار لە ئیست ئاند لە لەندەن لە ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٥ لەدایک بووە، کوڕی وەستایەکی دیوار بوو.لە کاتێکدا شاگرد بوە وەک ئەندازیاری میکانیکی لە Royal Arsenal، Woolwich، وانەی ئێوارانی لە زانکۆی لەندەن وەرگرت بۆ بەدەستهێنانی بڕوانامەی ئەندازیاری کارەبایی. لە ساڵی ١٩٢٦، پەیوەندی کرد بە لقێکی پەیوەندی لە نوسینگەی گشتی پۆست، لە ساڵی ١٩٣٠ ڕۆشت بۆ کارکردن لە وێستگەی توێژینەوە لە دۆلیس هیڵ لە باکووری ڕۆژئاوای لەندەن. لە ساڵی ١٩٣٥ هاوسەرگیری لەگەڵ ئیلین مارگرێت گرین کرد و دواتر دوو منداڵیان بوو، بەناوەکانی جۆن و کێنت.

لە ساڵی ١٩٣٥ەوە، لێکۆڵینەوەی لەسەر بەکارهێنانی ئەلیکترۆنی کرد بۆ ئاڵوگۆڕی تەلەفۆن و لە ساڵی ١٩٣٩دا، بەتەواوی دڵنیا بوو کە سیستەمی ئەلیکترۆنی گونجاوە. ئەو پێشینەیەی کە هەیبوو لە گۆڕینی ئەلیکترۆنیکدا زۆر گرنگ بوو بۆ دیزاینی کۆمپیوتەرەکەی.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/ColossusRebuild_11.jpg/220px-ColossusRebuild_11.jpg|چەپ|وێنۆک|لە ساڵی ١٩٩٤، تیمێک بە ڕێبەرایەتی تۆنی سەیل (لای ڕاست) دەستیان کرد بە بنیاتنانەوەی کۆلۆس لە پارکی بلێتچلی. لێرەدا، لە ساڵی ٢٠٠٦، سەیڵ چاودێری شکاندنی پەیامێکی شیفرەکراو دەکات لەگەڵ ئامێرە تەواو بوەکەدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندامانی فەرمانی ئیمپراتۆریەتی بەریتانی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن
پۆل:مردووانی ١٩٩٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥
مەیموونە گەورەکان

وێنۆک

**مەیموونە گەورەکان** () خێزانێکن کە چوار ڕەگەزی ئێستای شامپانزی و گۆریلا و مرۆڤ و ئۆرانگۆتان لەخۆدەگرێت. ھەندێک لە ڕەگەزەکان کە ئەمڕۆ لەناوچوون لەژێر بنەماڵەی مرۆڤەکاندا پۆلێن دەکرێن (مرۆڤ، گۆریلا، شامپانزی)، ئەوانی دیکەش لەژێر بنەماڵەی Punginae لەگەڵ ئۆرانگۆتانەکاندان.مەیموونەکان گەورەترین سەرەتایین و کێشیان لە نێوان ٤٨ کیلۆگرامە تا ٢٧٠ کیلۆگرام. بەگشتی نێرەکان گەورەترن لە مێیەکان جەستەیان بەھێزە و قۆڵەکانیان بە باشی گەشەیان کردووە. جیاوازییەکی زۆریان ھەیە سەبارەت بە ئێسکەپەیکەری سەرەتایییەکانی تر.

## سەرچاوەکان

پۆل:پەرەسەندنی مرۆڤ
تی-مۆبایلی پۆڵەندی

وێنۆک|100px

**تی-مۆبایل پۆڵەندا** () کۆمپانیایەکی تۆڕی مۆبایلە لە پۆڵەندا. کۆمپانیاکە پێشتر ناوی Polska Telefonia Cyfrowa (بە واتای "تەلەفۆنی دیجیتاڵی پۆڵەندی") بوو و لە ژێر ناوی Era کاردەکرد، تاوەکو لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١١ ناوی تی-مۆبایل گۆڕدرا. وەک لە وڵاتانی دیکەی ئەورووپا، کۆمپانیاکە تۆڕێکی جی ئێس ئێم بەڕێوەدەبات. دوای ناکۆکی خاوەندارێتی دە ساڵە لەگەڵ کۆمپانیای ڤیڤێندی فەڕەسی، کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠١٠ەوە بە تەواوی لەلایەن کۆمپانیای دۆیچە تێلیکۆم ئەڵمانیاییەوە خاوەندارێتی دەکرێت. 

## سەرچاوەکان
کوژرانی ژینا ئەمینی

لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، کچێکی ٢٢ ساڵەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەناوی ژینا ئەمینی (یان مەسا ئەمینی)، لە نەخۆشخانەیەک لە تاران، ئێران، لەژێر ھەلومەرجێکی گوماناویدا مرد. پۆلیسی بەسیج، کە پۆلیسی ئەخلاقیی ئایینی حکوومەتی ئێرانە، ژینای دەستگیر کرد بەھۆی ئەوەی بەگوێرەی ستانداردەکانی حکوومەت لەچکی نەکردبوو. فەرماندەییی جێبەجێکردنی یاسا لە کۆماری ئیسلامیی ئێران ڕای گەیاند کە ژینا پێش ئەوەی بگوازرێتەوە بۆ نەخۆشخانە، لە وێستگەی پۆلیس تووشی جەڵدەی دڵ بووە، کەوتووە و چووەتە کۆما. لەگەڵ ئەوەشدا، شایەتحاڵان، لەنێویاندا ئەو ژنانەی کە لەگەڵ ژینا دەستگیرکرابوون، بەگوێرەی ڕاپۆرتەکان وتیان کە ژینا بە توندی لێیدراوە و بەھۆی توندوتیژیی پۆلیسەوە گیانی لەدەست داوە، بەڵام ئەمە لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە ڕەتکرایەوە. ئەم قسانە، سەرەڕای پشکنینی پزیشکی بڵاوکراوەکان، وای لە چاودێرە سەربەخۆکان کرد باوەڕ بکەن کە ژینا بە خوێنبەربوونی مێشک یان بە جەڵدەی مێشکی مردووە.

## ئەمانەش ببینە
* ئارمیتا گەڕاوەن

## سەرچاوەکان

پۆل:ژینا ئەمینی
پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران
ئیلەڵا

**ئیلەڵا** یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی ئاشتی لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق..

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:کۆیە
بیدرۆنکا

وێنۆک

**بیدرۆنکا** () کۆمپانیایەکی فرۆشتنی تاکەکەسی پۆڵەندییە، لە ساڵی ١٩٩٥ دامەزراوە. بیدرۆنکا زیاتر بەرھەمی پۆڵەندی دەخاتە بازاڕەوە، تەنانەت بەو شێوەیەش، بەرھەمەکانی پورتوگال دەفرۆشێت، بە تایبەت شەراب.. کۆمپانیای بیدرۆنکا یەکێکە لە کۆمپانیا بەناوبانگ و بەربڵاوەکانی پۆڵەندا (کە نزیکەی ٢٧٠٠ فرۆشگای ھەیە)، و زۆرێک لە بەرھەمەکانی داشکاندنیان بۆ کراوە بۆ ئەوەی بخرێتە بەردەستی ئەو کڕیارانەی کە توانای کڕینی کەمتریان ھەیە. 

## سەرچاوەکان
ئەلیکترۆمیس

**ئەلیکترۆمیس** () کۆمپانیایەکی پۆزنان بوو کە مامەڵەی بازرگانی بە جوملە دەکرد، لە ساڵی ١٩٩٥ بە جێرۆنیمۆ مارتینز فرۆشرا. کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن ماریۆس شویتالسکی دامەزراوە.  یەکەم کۆگاکان لە ساڵی ١٩٩٠ دەستیان بە کارکردن کرد. لە ماوەیەکی کورتدا، ئێلیکترۆمیس بوو بە گەورەترین تۆڕی جوملە لە پۆڵەندا. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٤-٢٠٠٢، سکاڵایەک لە بواری ساختەکاری گومرگی و بازرگانی نایاسایی لە کۆمپانیای ئێلیکترۆمیس تۆمارکرا، لە ئەنجامدا لە کۆی سێزدە تۆمەتبار چواریان سزادران
## سەرچاوەکان
سترۆنی شلسکی

وێنۆک

**سترۆنی شلسکی** () شارۆچکەیەکە لە ناوچەی کلۆدزکۆ، ڤۆیڤۆدیشیپی سیلێزی خوارەوە، لە باشووری ڕۆژئاوای پۆڵەندا.  شوێنی نیشتەجێبوونی ناوچەی کارگێڕییە (gmina) کە پێی دەوترێت Gmina Stronie Śląskie، نزیکە لە سنووری چیک.  نزیکەی ٢٣ کیلۆمەتر (١٤ میل) لە باشووری ڕۆژھەڵاتی کلۆدزکۆ دوورە، و ٩٣ کیلۆمەتر (٥٨ میل) لە باشووری پایتەختی ناوچەکە ڤرۆتسواف دوورە.  دەکەوێتە ناو زەوی مێژوویی کلۆدزکۆ. ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە لە ساڵی ٢٠١٩، ٥٧٠٩ کەس بووە. ئەم شارۆچکەیە لە سەدەی ١٤ دامەزراوە.  بەدرێژایی سەدەکان چەندین جار خاوەنەکانی گۆڕدراوە. لە ناوەڕاستی سەدەی پازدەھەمدا گوندەکە بوو بە بەشێک لە پارێزگای کلادسکۆ لە ناو شانشینی بۆھێمی.

## سەرچاوەکان
بلێچلی پارک

**بلێچلی پارک** خانوویەکی کێڵگەیی ئینگلیزیە لە بلێچڵی، میڵتن کینز (بەکینگهامشەیەر) کە بوو بە ناوەندی سەرەکی شکاندنی کۆدەکانی هاوپەیمانان لە جەنگی جیهانی دووەمدا. خانووەکە لە ساڵانی دوای ساڵی ١٨٨٣ بۆ بازرگان و سیاسەتمەدارێک بەناوی سێر هێربەرت لیۆن دروست کراوە.

لە ماوەی جەنگی جیھانی دووەمدا، ئەم شوێنە قوتابخانەی کۆدی حکومەت و کۆدەکانی تێدا بوو (GC&CS) ، کە بە بەردەوامی پەیوەندییە نهێنییەکانی وڵاتانی دژە هاوپەیمانانی دەخوێندەوە، بەتایبەتی کۆدەکانی کۆمپیوتەری ئەنیگمای ئەڵمانیا و کۆدەکانی لۆرێنز. تیمی GC&CS بریتی بوون لە ئالان تیورینگ، گۆردن ۆچمان، هیو ئەلیکزاندەر، بیڵ تەفتە، و ستیوارد میلنەر-باری. سروشتی کارەکان لە بلێچلی تا چەندین ساڵ دوای جەنگ بە نهێنی مایەوە.

بە گوێرەی مێژوونووسی فەرمی هەواڵگری بەریتانی، هەواڵگری "ئەڵترا" کە لە بلێچلی بەرهەم هاتبوو جەنگەکە بە دوو بۆ چوار ساڵ کورتکردەوە، و بەبێ ئەوە ئەنجامی جەنگەکە نادیار دەبوو. تیمەکە لە بلێچلی پارک ئامێرێکی ئۆتۆماتیکییان داهێنا بۆ یارمەتیدانی لێکدانەوە، کە لوتکەکەی بریتی بوو لە پەرەپێدانی کۆمپیوتەری کۆلۆسەس، یەکەم کۆمپیوتەری ئەلیکترۆنی دیجیتاڵی پرۆگرامکراوی جیهان. ئۆپەراسیۆنەکانی شکاندنی کۆد لە بلێچێتلی پارک لە ساڵی ١٩٤٦ کۆتایی هات و هەموو زانیاریەکان دەربارەی ئۆپەراسیۆنیەکانی کاتی جەنگ تا ناوەڕاستی ساڵانی حەفتاکان هەر بە نهێنی مابوەوە.

لەم دواییانەدا، بلێچلی پارک کراوەیە بۆ هەموان، کە وا نیشاندراوی شایەنی-لێکدانەوە و خانووی تێدایە کە دروستکراونەتەوە بۆ ئەوەی وەک ئەوەی لە کاتی ئۆپەراسیۆنەکانیان لە کاتی جەنگدا دەربکەوێت. ساڵانە سەدان هەزار گەشتیار سەردانی دەکەن. مۆزەخانەی نیشتیمانی کۆمپیوتەری بەجیا، کە ئامێرێکی بۆمب و کۆمپیوتەرێکی کۆلۆسەس لەخۆ دەگرێت، لە بلۆکی H لە شوێنەکە دانراوە. واتە بەشێکی بلێچلی پارک شوێنی مۆزەخانەکەیە.

## بیناکان
پێویستیەکانی کاتی جەنگ پێویستییان بە دروستکردنی شوێنی نیشتەجێبوونی زیاتر هەبوو.link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Hut-1.jpg/220px-Hut-1.jpg|چەپ|وێنۆک|کوخی 1
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/BletchleyPark_Hut4_01.JPG/220px-BletchleyPark_Hut4_01.JPG|چەپ|وێنۆک|کوخی ٤، لە تەنیشت خانووەکە، ئێستا باڕ و چێشتخانەیە بۆ مۆزەخانەکە.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Hut6.jpg/220px-Hut6.jpg|چەپ|وێنۆک|کوخی ٦ لە ٢٠٠٤

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
باسم کەربەلایی

**باسم ئیسماعیل محمد کەربەلای** مەدحکارێکی ئیسلامی و ئاوازدانەرێکی شیعەی دوازدە ئیمامییە، لە ساڵی ١٩٦٦ لە شاری کەربەلا لە عێراق لەدایکبووە، و تەمەنی منداڵی لەوێ بەسەربردووە، خێزاندارە و خاوەنی چوار منداڵە، لەنێویاندا عەلی باسم کەربەلائی، کە لەگەڵیدا بووە بەشداری کردووە لە ژمارەیەک لە بڵاوکراوەی ئیسلامییەکاندا، قورئانی پیرۆزی خوێندووە و سروودی لەسەر دەستی مەلا تەقی کەربەلای خوێندووە، خۆی و خێزانەکەی لە ساڵی ١٩٨٠ ڕوویان لە ئێران کردووە، پاشان ڕووی لە عومان کرد کە تا ئێستا لەوێ دەژی.

دەنگ و دەدای کەربەلایی بە تایبەت جیاوازن و بە یەکەمین و سەرنجڕاکێشترین دەنگەکانی مێژووی ماتەمینی ئەھلی بەیت دادەنرێت، تواناکانی دەنگی وای لێکردووە وەک یەکێک لە گەورەترین دەنگەکانی جیھانی عەرەبی بناسرێتەوە، کە بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن ھەوادارانی لە سەرتاسەری جیھان دەبیسترێت.

بەھۆی ھەڵبژاردنی ھەڵبەست و ئاوازەکان و نمایشەکانی خۆی، توانی ملیۆنان گوێگر بۆ لای خۆی ڕابکێشێت، ئەمەش وایلێکردن کە واز لە ژەنینی موزیکی قەدەغەکراوی ئایینی بھێنن، کەربەلایی توانی ئەو بۆشایییە پڕبکاتەوە بە بەردەوام ھێنانە ناوەوەی شێوازی نوێ لە خوێندنەوەکانیدا، ھەروەھا بەرھەمی بە زمانەکانی تر جگە لە عەرەبی بەرھەم ھێنا، وەک فارسی و ئوردو و ئینگلیزی لەسەر ئەھلی بەیت و یادگارییەکانیان.

لە ساڵی ٢٠١٩ دا کەربەلای تاجێکی پێشکەش کرا کە لە زێڕی پاک دروست کرابوو، ھەروەھا لەلایەن کۆمەڵەی خوێنەرە حوسەینییەکان ناونرا بە سوڵتانی مینبەری حوسەینییەکان، پاشان تاجەکەی بەخشییە مۆزەخانەی مەزارگەی عەبباس.

## ژیانی تایبەتی
کەربەلای لەگەڵ ژنێکی عومانی ھاوسەرگیری کردووە، خاوەنی چوار منداڵە، کوڕێک بەناوی "عەلی" و سێ کچی بەناوەکانی "فاتیمە" "رێحانە" "رقایە"، فاتیمە کچەکەی لە ساڵی ٢٠٠٧ بەشداری لە ئەلبوومی "تاریکی شەو" کردووە، لەکاتێکدا عەلی کوڕی و ڕوقایەی کچی لە ساڵی ٢٠١٣ تا ساڵی ٢٠١٧ بەشداریان لە ئەلبوومەکان کردووە لەگەڵ باوکیان.

## کارەکانی
کەربەلایی سێ بەرگ لە پەرتووکی «ئەمە ئەوەیە کە خوێندوومەتەوە» نووسیوە، کە کۆمەڵێک ئەلیجییە کە لە ماوەی ژیانی پیشەیی خۆیدا دەیخوێندەوە.

## هەندێک لە هەڵبەستەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:شیعە عێراقییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:شیعەکان
بێڵی بەچەر

[وێنۆک|وێنەی بێڵی بەچەر لە زنجیرەی [دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|دەستەی ھاوڕێکان]]

**ویلیام بەچەر** یان **بێڵی بەچەر** () کەسایەتییەکی خەیاڵییە و دژە پاڵەوانە لە کتێبی کۆمیک و زنجیرەی ئەمازۆن پرایم بە ناوی دەستەی ھاوڕێکان، کە لەلایەن گارس ئێنیس و داریک ڕۆبەرتسۆنەوە دروستکراوە. بێڵی سەرۆکی دەستەی ھاوڕێکانە، کە گروپێکە لە چاودێران کە لەلایەن سی ئای ئەی پاڵپشتی دەکرێت (پێکھاتووە لە ھیوویی، بەکی، فرانچی و کیمیکۆ). 

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:کۆمیکەکانی دی سی سوپەرڤیلاینەکان
پۆل:کۆمیکەکانی دی سی گەورەخراپەکارەکان
پۆل:بکوژە خەیاڵیەکانی منداڵان
پۆل:کەسایەتییەکانی زنجیرەی دەستەی ھاوڕێکان
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی بەڕیتانیا
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای دەستکاریکردنی وزەیان ھەیە
پۆل:گەورەخراپەکاری نێری کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە تووشی نەخۆشی فشاری دەروونی دوای کارەسات بوون
پۆل:کەسایەتییەکان کە لەلایەن گارس ئینیسەوە دروستکراون
پۆل:کەسایەتی خەیاڵی کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە
پۆل:کۆچبەرە خەیاڵییەکان بۆ ئەمریکا
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٦ ناسێنراون
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە ھێزێکی سەرووسروشتی
پۆل:کەسایەتییەکانی داینامیت ئینتەرتەیمێنت
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە چاکبوونەوەی خێرا
پۆل:کەسایەتییەکانی دی سی کۆمیکس کە دەتوانن بە خێرایی سەرووسورشتی بجوڵێن
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە وریاییەکان لە کۆمیکەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی ویڵدستۆرم
پۆل:گەورەخراپەکارە کۆمیکەکانی دی سی
محەممەد شیاع سوودانی

**محەممەد شیاع سابر حاتەم سوودانی** ( ناسراوە بە **محەممەد شیاع سوودانی**) (لەدایکبووی ١٩٧٠) سیاسەتوانێکی عێراقییە، لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ەوە سەرۆک وەزیرانی عێراقە. وەزیر بوو لە کابینە جیاوازەکانی عێراق، وەزیری مافی مرۆڤ و وەزیری کار و کاروباری کۆمەڵایەتی، چەند وەزارەتێکی بە وەکالەت بەڕێوەبردووە. پارێزگاری میسان بووە لە ٢٠٠٩ و ٢٠١٠.
## سەرەتای ژیان
سودانی لە ساڵی ١٩٧٠ لە بەغدا لەدایکبووە، خێزاندارە و خاوەنی چوار کوڕە. سودانی خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە زانکۆی بەغدا لە زانستی کشتوکاڵ و ماستەریش لە بەڕێوەبردنی پرۆژە. لە تەمەنی 10 ساڵیدا، شایەتحاڵی لەسێدارەدانی باوکی و پێنج ئەندامی دیکەی بنەماڵەکەی بووە کە لەسەر ئەندامێتی لە حیزبی دەعوەی ئیسلامیدا لەسێدارە دراون. هەروەها سودانی بەشداری لە ڕاپەڕینەکانی ساڵی ١٩٩١ کرد کە دوای کۆتایی هاتنی شەڕی کەنداو دەستی پێکرد. لە ساڵی ١٩٩٧ دامەزرا لە فەرمانگەی کشتوکاڵی میسان کە تێیدا بەرپرسی بەشی کشتوکاڵی شاری کومایت و بەرپرسی بەشی کشتوکاڵی شاری عەلی ئەلشەرقی و بەرپرسی بەشی بەرهەمهێنانی کشتوکاڵی و سەرپەرشتیاری ئەندازیار بوو لە بەرنامەی توێژینەوەی نیشتمانی لەگەڵ خۆراک و کشتوکاڵ ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان.

دوای داگیرکردنی عێراق لەلایەن ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی لە ساڵی ٢٠٠٣، سودانی وەک ڕێکخەر لە ئیدارەی پارێزگای میسان کاری کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٤ سودانی وەک سەرۆکی شارەوانی شاری ئامارە دەستنیشانکرا، لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای میسان هەڵبژێردرا. لە ساڵی ٢٠٠٩ دووبارە هەڵبژێردرایەوە و لەلایەن ئەنجومەنەوە کرا بە پارێزگار.
## سەرچاوەکان
* 
* 

پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا
پۆل:زیندووان
پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق
پۆل:موسڵمانانی عێراقی
تێکنۆبلەید

**ئەلێکسەندەر** (لەدایکبووی ١ی حوزەیرانی ١٩٩٩ تا حوزەیرانی ٢٠٢٢) بە ئۆنڵاین وەک تێچنۆبلەید ناسرابوو، یوتیووبەرێکی ئەمریکی و کەسایەتییەکی ئینتەرنێت بوو بەھۆی یاری ماینکرافت و پەخشی ڕاستەوخۆی یوتیووب ناسرابوو. تێچنۆ تەمەنی کەناڵە سەرەکییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٢٠١٣. و ناوەڕۆکی کەناڵەکە سەرەنجی لەسەر یاری ماینکرافت بوو،  بە دیاریکراوی لە سێرڤەری ھایپیکسل، لەدوای ئەوەی بەناوبانگ دەبێت لە ٢٠١٩ بەھۆی بەشدارییەکانی لە یاری ئۆنڵاین، تێچنۆ لە ٢٠٢٠ بانگھێشت کرا بۆ سێرڤەرێکی ماینکرافت بەناوی (Dream SMP Minecraft) ئەمەش وایکرد شوێنکەوتووانی زیاتربن. بەشێوەیەکی فراوان لەلایەن یاریزانان وەک یەکێک لە باشترین یاریزانەکانی یاری ماینکرافت دادەنرا. 

لە حوزەیرانی ٢٠٢٢، بەھۆی شێرپەنجەی سارکۆماوە دەمرێت، کە ئەمەش کاردانەوەیەکی فراوان بەدوای خۆی دەھێنێت لە ھەردوو کۆمەڵگای یوتیووب و ماین کرافت. لەوەتەی تەممووزی ٢٠٢٢، کەناڵە سەرەکییەکەی ١٥ ملیۆن سەبسکرایبی ھەبووە.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
پۆل:کەناڵەکان بە زمانی ئینگلیزی لە یوتیووب
پۆل:ئەو کەناڵانەی لە ٢٠١٣ دەستبەکاربوون لە یوتیووب
کاتنامەی تۆلێدۆ

وێنۆک|توندڕەوییەکی پوینتێ دی سان مارتین لە شاری تۆلیدۆ
ئەمانە کاتنامەی ڕووداوەکانی شاری تۆلێدۆ بەدرێژاییی مێژوو.

## پێش سەدەی ٢٠
* ٥٨٩ - ئەنجومەنی ئایینی تۆلیدۆ بەڕێوەچوو. ژمارەی دانیشتووان: ١٠ ھەزار کەس.
* ٧١٢ - موسڵمانانی دەسەڵاتدار؛ شارەکە ناوی گۆڕدرا بۆ «تۆلایتۆلا».
* ٩٩٩ - دروستکردنی مزگەوتی بیب مەردوم.
* ١٢٢٧ - دەستی بە دروستکردنی کاتدراڵی تۆلیدۆ کرد.
* ١٣٦٦ - کەنیسەی ئێل ترانسیتۆ دروست کرا.
* ١٥٦١ - دادگای فیلیپی دووەمی ئیسپانیا لە تۆلیدۆوە گواسترایەوە بۆ مەدرید.
* ١٨٤٢ - ژمارەی دانیشتووان: ١٣٥٨٠ کەس.
* ١٨٧٨ - کردنەوەی تیاترۆ ڕۆخاس (شانۆ).
* ١٩٠٠ - ژمارەی دانیشتووان: ٢٣ ھەزار و ٣١٧ کەس.

## سەدەی ٢٠
* ١٩١٩ - دروستکردنی وێستگەی شەمەندەفەری تۆلیدۆ.
* ١٩٣٠ - ژمارەی دانیشتووان: ٢٧٤٤٣ کەس.
* ١٩٥٠ - ژمارەی دانیشتووان: ٤٠٬٢٤٣ کەس.
* ١٩٨١ - ژمارەی دانیشتووان: ٥٧٧٦٩ کەس.
* ١٩٨٦ - ناوچەی مێژوویی شارەکە وەک میراتی جیھانیی یوونێسکۆ دەستنیشانکرا.

## سەدەی ٢١
* ٢٠٠١ - ژمارەی دانیشتووان: ٦٨٬٣٨٢ کەس.
* ٢٠١١ - ژمارەی دانیشتووان:٨٣٬٨٧٢ کەس.

## سەرچاوەکان

تۆلێدۆ
پارکێ دی ماریا لویزا

وێنۆک|پلازا دی ئەمریکا
[وێنۆک|ڕاست|کۆشکی مودێجار کە ئێستا [مۆزەخانەی ھونەر و نەریتەکانی سێڤیلیایە]]
پارک دی ماریا لویزا (پارکی ماریا لویزا) پارکێکی گشتییە کە بەدرێژایی ڕووباری گوادالکیڤیر لە شاری سێڤیلیا لە ئیسپانیا درێژ دەبێتەوە. ناوچەی سەوزایی سەرەکی سێڤیلیایە.

## شێوازی دانان
وێنۆک|شێوازی پارک
وەک ئامادەکارییەک بۆ پێشانگاکە، تەواوی کۆتایی باشووری شارەکە پەرەی پێدرا و بوو بە فراوانی باخچە و بلوارە گەورەکان. ناوەندی پارکی دی ماریا لویزا، 'شێوازێکی بەھەشتی مۆری'یە و نیو میل لە نافورە و کۆشک و دیوار و گۆم و کورسی و ئێکسێدرای کاشییە. چاندنی گەشاوەی دارخورما، دار پرتەقاڵ، دار سنەوبەرەکانی دەریای ناوەڕاست و گوڵەبەڕۆژەی ستایلدار ھەیە کە بۆوەرەکانیان لەلایەن دارەکانی ترێیەوە شاراوەتەوە.

پارکەکە وەک باخچەیەکی ڕوەکی کاردەکات. زۆرێک لە جۆرەکانی ڕوەک، ڕەسەن یان نامۆ، نوێنەرایەتی دەکرێن، لەگەڵ پانێڵە پەروەردەیییەکان بۆ ئاگادارکردنەوەی سەردانکەرانی پارکەکە. زۆرێک لە باڵندەکان ماڵی خۆیان لەم پارکەدا دروست دەکەن، کە بە دانیشتووانی زۆری کۆتر ناسراوە (کە بەھۆیەوە بەشێک لە پلازا دی ئەمریکا پێی دەوترێت پارک دی لاس پالۆماس، یان پارک کۆتر). ھەروەھا لە ناوەندی پارکەکەدا چەندین کۆتر و کۆتر و قوو لە نافورە و دەریاچەکاندا دەژین.

## سەرچاوەکان

پۆل:سێڤیلیا
پۆل:پارکەکان لە ئیسپانیا
بەتلیمۆسی پێنجەم

**بەتلیمۆسی پێنجەم** (٩ی تشرینی یەکەمی ٢١٠-ئەیلوولی ١٨٠ پێش زایین) پاشای میسر بوو لە تەممووز یان ئابی ٢٠٤ پێش زایین تا مردنی لە ساڵی ١٨٠ پێش زایین.

بەتلیمۆسی پێنجەم، کوڕی بەتلیمۆسی چوارەم و ئەرسینۆی سێیەم بوو، لە تەمەنی پێنج ساڵیدا تەختی پاشایەتی وەرگرت کاتێک دایک و باوکی لە ھەلومەرجێکی گوماناویدا مردن. ئەو، ئەگاتۆکلس، کە لە جێگەی بەتلیمۆسی پێنجەم فەرمانڕەوایی دەکرد بەھۆی کەمی تەمەنی، بە شێوەیەکی بەرفراوان سەرکۆنە کرا و بەھۆی شۆڕشێکەوە لە ساڵی ٢٠٢ پێش زایین لە دەسەڵات لابرا، بەڵام ئەو زنجیرە شوێنگرەوانەی کە بەدوایدا ھاتن بێ توانا بوون و شانشینەکە ئیفلیج بوو. پاشای [ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلووکی] ئەنتیوکسی سێیەم و پاشای [ئیمپراتۆریەتیی ئەنتیوگونی|ئەنتیوگونی] فلیپی پێنجەم سوودیان لە لاوازی شانشینەکە وەرگرت بۆ دەستپێکردنی جەنگی پێنجەمی سوریا (٢٠٢-١٩٦ پێش زایین)، کە تێیدا بەتلیمۆسییەکام ھەموو ناوچەکانیان لە ئاسیای بچووک و [شام] لەدەستدا، ھەروەھا زۆربەی کاریگەرییان لە دەریای ئێژە. لە ھەمان کاتدا، بەتلیمۆسی پێنجەم ڕووبەڕووی یاخیبوونێکی بەربڵاو بووەوە لە میسر (٢٠٦-١٨٥ پێش زایین) بە ڕێبەرایەتی فیرعەون ھۆرڤەنێفەر و ئەنکڤەنێفێر، کە بووە ھۆی لەدەستدانی زۆربەی باشووری میسر و بەشێکی باکووری میسر.

بەتلیمۆسی پێنجەم لە ساڵی ١٩٦ پێش زایین تەمەنی گەورە بوو و وەک فیرعەون لە مێمفیس تاجی لەسەر نرا، و یاد کرایەوە بە دروستکردنی بەردی ڕۆزێتا. دوای ئەمە، ئاشتی لەگەڵ ئەنتیوکسی سێیەمدا دروست کرد و لە ساڵی ١٩٤/٣ پێش زایین ھاوسەرگیری لەگەڵ [کلیۆپاترای یەکەم]ی کچیدا کرد. ئەمە ڕۆمانییەکانی تووڕە کرد، کە بەشێکیان لە دژی ئەنتیوکسی سێیەم بوون، و دوای سەرکەوتنەکەیان بەسەر سلووکیەکان و دووبارە کۆنترۆڵکردنی ئەو ناوچانەی پێشتر بەتلیمۆسییەکان لەدەستیاندا بەرامبەر سلووکییەکان، ڕۆمەکان ئەم ناوچانەیان لە ئاسیای بچووکدا دابەشیان کرد بەسەر شانشینەکانی تردا لەجیاتی ئەوەی بیانگەڕێننەوە بۆ میسر. لەگەڵ ئەوەشدا، ھێزەکانی بەتلیمۆس بە بەردەوامی باشووری وڵاتەکەیان داگیرکردەوە و ھەموو میسریان گەڕاندەوە ژێر کۆنترۆڵی بەتلیمۆس لە ساڵی ١٨٦ پێش زایین. لە ساڵانی کۆتایی ژیانی، بەتلیمۆسی پێنجەم دەستی کرد بە ئامادەکاری بۆ شەڕی نوێ لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی سلووکیدا، بەڵام ئەم پلانانە بەھۆی مردنی لەناکاو لە ساڵی ١٨٠ پێش زایین کۆتاییان پێھات، کە گومان دەکرێت ژەھراوی کرابێت لەلایەن کاربەدەستانەوە بەھۆی نیگەرانی لە تێچووی جەنگەکە.

فەرمانڕەوایی بەتلیمۆسی پێنجەم دەرکەوتنی کەسایەتییە سیاسییەکان و کاھینیەکانی میسری لە سیاسەتدا بەخۆوە بینی، ئەمەش نموونەیەک بوو کە بۆ زۆربەی ژیانی پاشایەتییەکە بەردەوام بوو. ھەروەھا شکستی دەسەڵاتی بەتلیمۆس لە ناوچەی دەریای ناوەڕاستدا نیشان دا. ئارسەر ئیکستاین دەڵێت کە ئەم داڕمانەش بووە ھۆی "قەیرانی گواستنەوەی ھێز" کە بووە ھۆی داگیرکردنی ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست.

## سەرچاوەکان

پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی میسری
پۆل:شانشینی بەتلیمۆسی
کلیۆپاترای دووەم

**كلیۆپاترا دووەم** (نزیکەی ١٨٥ پێش زایین – ١١٦/١١٥ پێش زایین) شاژنی ئیمپراتۆریەتیی بەتلیمۆسی بوو کە لە ساڵی ١٧٥ تا ١١٥ پێش زایین فەرمانڕەوایی کرد لەگەڵ دوو مێرد-برای و کچەکەی یەک لە دوای یەک. زۆرجار لە ڕکابەریدا بوو لەگەڵ براکەی بەتلیمۆسی ھەشتەم.
ئەو لە ماوەی یەکەمین فەرمانڕەوایییدا، تا ساڵی ١٦٤ پێش زایین، لەگەڵ بەتلیمۆسی شەشەم، کە مێردی یەکەمی و برا گەورەکەی بوو، و بەتلیمۆسی ھەتشەمی برا بچووکی، فەرمانڕەوایەتی کرد. لە ماوەی دووھەمین حوکمڕانییدا جارێکی تر لەگەڵ تۆلۆمی شەشەمدا فەرمانڕەوایی کرد لە ١٦٣ پێش زایین تا مردنی بەتلیمۆسی شەشەم لە ١٤٥ پێش زایینی. پاشان لەگەڵ برا بچووکەکەی، بەتلیمۆسی ھەشتەم، و کچەکەی کلیۆپاترای سێیەم فەرمانڕەوایی کرد. ئەو تاکە فەرمانڕەوای میسر بوو لە ١٣١ پێش زایین تا ١٢٧ پێش زایینی. دوایین فەرمانڕەوایی لە ١٢٤ پێش زایین تا ١١٥ پێش زایینی لەگەڵ بەتلیمۆسی ھەشتەم و کلیۆپاترای سێیەم بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی دووەمی پێش زایین
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی میسری
پۆل:شانشینی بەتلیمۆسی
کلیۆپاترای یەکەم

**كلیۆپاترای یەکەمی سیرا** (نزیکەی ٢٠٤ – ١٧٦ پێش زایین) شازادەیەکی ئیمپراتۆریەتیی سلووکی بوو، و شاژنی میسر بوو دوای ھاوسەرگیری لەگەڵ بەتلیمۆسی پێنجەمی میسر، و فەرمانڕەوای میسر لە سەردەمی بەتلیمۆسی شەشەمی کوڕیدا، لە کاتی لە مردنی ھاوسەرەکەیەوە لە ساڵی ١٨٠ پێش زایین تا مردنی خۆی لە ساڵی ١٧٦ پێش زایین.

## سەرچاوەکان
* Stähelin, Kleopatra 14). In: , vol. XI 1, 1921, col. 738-740

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٢٠٠ پێش زایین
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی دووەمی پێش زایین
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی میسری
پۆل:شانشینی بەتلیمۆسی
پلازا دی ئیسپانیا

وێنۆک|بینایەک لە پلازا لە کاتی خۆراوابووندا
**پلازا دی ئیسپانیا** ("گۆڕەپانی ئیسپانیا") گۆڕەپانێکە لە پارک دی ماریا لویزا (پارکی ماریا لویزا)، لە شاری سێڤیلیا لە ئیسپانیا. لە ساڵی ١٩٢٨ بۆ پێشانگای ئیبرۆ-ئەمریکی ساڵی ١٩٢٩ دروست کراوە. نموونەیەکی گرینگی تەلارسازی ناوچەگەرییە، کە توخمەکانی بوژانەوەی بارۆک، بوژانەوەی ڕێنێسانس و بوژانەوەی مۆری (نیۆ-مودێجار) شێوازەکانی تەلارسازی ئیسپانی تێکەڵ کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارکەکان لە ئیسپانیا
پۆل:بینا و پێکھاتە لە شاری سێڤیلیا
پۆل:چاندی ئیسپانی
حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران

**حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران** () ھەروەھا ناسراو بە **نیزام** (بە فارسی: نظام) دەسەڵاتداری دەوڵەت و سیستەمی سیاسیی ئێستای ئێرانە. ئەو حکوومەتە لە ساڵی ١٩٧٩، لەدوای سەرکەوتنی شۆڕشی ئێران بە ڕێبەرایەتیی ڕووحوڵڵا خومەینی دامەزرا و جێگەی حکوومەتی پەھلەوی گرتەوە.

کۆماری ئیسلامیی ئێران بە یەکێک لە گەورەترین پێشێلکارانی مافەکانی مرۆڤ دادەنرێت. ئێران لەگەڵ پاکستان و مۆریتانیا سێ وڵاتن لە جیھان کە حکوومەتەکەیان نازناوی کۆماری ئیسلامی بەکاردەھێنێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئابووری ئێران
پۆل:حکوومەتی ئێران
پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە دژی مافەکانی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینەن
پۆل:سیاسەتی ئێران
وانگ ییگوانگ

وانگ ییگوانگ (چینی:王沂光) وێنەکێشێکی مۆدێرینی چینییە بەھۆی تابلۆ لە کێشانی خەڵکی فڕیو بەناوبانگە.

و برا بچووکی وێنەکێشی بەناوبانگ وانگ ییدۆنگە لە چەندین پێشانگای بەناوبانگی نێودەوڵەتی بەشداری کردووە لەوانەش پەکین، گوانگژۆو، تۆکیۆ، ھۆنگ کۆنگ.

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی شاندۆنگ
چێن ھۆنگ

**چێن ھۆنگ** (چینی:陈闳) وێنەکێشێکی سەردەمی سەدەی ھەشتی کۆشکی شاھانە بوو کە لە سەردەمی ئیمپراتۆرییەتی تانگ ژیاوە، کاتی لەدایکبوون و مردنی نەزانراوە.

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:چینییە وێنەکێشەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:ھونەرمەندانی شاوۆسینگ
پۆل:وێنەکێشەکانی ژێجیانگ
پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی تانگ
لینگژی (قارچک)

وێنۆک
**لینگژی** کە بە ڕێیشی ناسراوە، قارچکێکی پۆلیپۆرە ("جۆری قارچکی براکێن") کە شوێنی ڕەسەنی دەگەڕیتەوە بۆ ڕۆژھەڵاتی ئاسیا و سەربە جۆری گانۆدێرمایە.

ڕەنگی قاوەیەکی تۆخی شێوە گورچیلەی ھەیە، و شێوەیەکی جیاوازی وەک ھەواکێش ("باوەشێن") دەبەخشێت کاتێک فرێش و تازەیە، قارچکەکە نەرم، و تەختە.

قارچکی لینگژی لە پزیشکیی دێرینی چینی بەکارھاتووە.

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:تەواوکەرەخۆراکییەکان
ڕوانگەی رووباری

ڕوانگەی ڕادیۆیی ڕووباری ڤێرمیلیۆن (VRO) دامەزراوەیەکی توێژینەوە بوو کە لەلایەن زانکۆی ئیلینۆیسەوە لە ساڵی ١٩٥٩ تا ١٩٨٤ بەڕێوەدەبرا، کە تەلەسکۆپێکی ڕادیۆیی ھێڵی پارابۆلیکی ٤٠٠ پێ (١٢٠ م)ی تێدابوو. ئەو شوێنە ٤٢٠ دۆنم (١٧٠ ھێکتار) بوو، دامەزراوەیەکی پێشەنگ بوو لە بواری فەلەکناسی ڕادیۆیی.

## تەلەسکۆپی ڕادیۆیی ڕیزبەندی پارابۆلیک
شوێنەکە ھەڵبژێردرا دوای ئەوەی ڕووپێوییەکی ئاسمانی ئاماژەی بەوەدا کە شوێنەکە بە شێوەیەکی سروشتی کۆنتور کراوە بۆ ئەوەی کەمترین ھەوڵی پێویست بێت بۆ ھەڵکەندنی کۆلکەیەکی ٦٠٠ پێ(١٨٠ م) درێژ و ٤٠٠ پێ (١٢٠ م) پانی باکوور-باشوور بۆ شێوەی ستوونی پارابۆلیکی کە… شەپۆلەکانی ڕادیۆیی دەخستە ناو ڕیزبەندی وەرگرەکانەوە. شوێنەکە دەکەوێتە نزیک ڕووباری ڤێرمیلیۆن، نزیکەی ٤٥ میل (٧٢ کم) لە کەمپی زانکۆکە دوورە، نزیک دانڤیل لە ویلایەتی ئیلینۆیس. کارەکان لە ساڵی ١٩٥٩ دەستی پێکرد، کاتێک کە کانییە سروشتییەکە شێوەی گرت، بە قیر و تۆڕی تەل داپۆشرا، ڕەنگدەرەوەیەکی دروست کرد کە ئامانج لێی خولانەوەی زەوی بوو بۆ ڕشتنی ئاسمان. چەقۆیەکی دار بە بەرزی ١٥٣ پێ (٤٧ م) لە فۆکۆسی ڕەنگدەرەوە دروست کرا بۆ ھەڵگرتنی وەرگرەکان. ڕیزبەندییەکە بە شێوەیەک ڕێکخرابوو کە ڕێگە بدات بە ڕێکخستنی قۆناغەکان ٦٠ پلەی ئاسمان ببڕێت. ئەم دامەزراوەیە گونجاو بوو بۆ ئەنجامدانی کاری ڕووپێوی لەسەر ڕووبەرێکی فراوانی ئاسمان، بەڵام نەتوانرا بۆ لێکۆڵینەوە لە ئامانجە تایبەتەکان بەکاربھێنرێت

## سەرچاوەکان
چای جین

چای جین (چینی:蔡锦; لەدایکبووی ١٩٦٥) وێنەکێشێکی چینییە ناسراوە بەھۆی تابلۆ زەیتییەکانی لەسەر ڕوەکی مۆز لە زانکۆی مامۆستاکانی ئانھوی لە ووھان خوێندوویەتی، لە ١٩٨٥ دەرچووە. دواتر بەشدار بوو لە پرۆگرامێکی ئەکادیمی پێشکەوتووی وێنەکێشی زەیتیی ناوەندی ھونەرە جوانەکان لە پەکین کە لەوێدا تا ١٩٩١ خوێندوویەتی و لە نیویۆرک لەنێوان ساڵانی ١٩٩٧ تا ٢٠٠٧ کاری کردووە و لە پەیمانگای ھونەرە جوانەکانی تانجیان لە شاری تیانجیان وەک مامۆستا وانە دەڵێتەوە

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥
پۆل:ژنە چینییە وێنەکێشەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:وێنەکێشەکانی ئانھوی
چاوۆ بوسینگ

**چاوۆبوسینگ** وێنەکێشێکی ویلایەتی رۆژھەڵاتی وو بوو لە سەردەمی سێ شانشینەکە لە مێژووی چین، ھەنێکجار وەک چاوۆ فووسینگ ناسراوە (曹弗興). ھەرچۆنێک بێت بەھۆی بەشدارییە نایابەکانی لە تابلۆی دراگۆن (ئەژدیھا)، مرۆڤ و پڵنگ ناسراوە.

## سەرچاوەکان
* 
* چێن شۆو. *[[تۆمارەکانی سێ شانشینەکە]]*, چاپتەری ٦٣.
* Barnhart, R. M. et al. (1997). Three thousand years of Chinese painting. New Haven, Yale University Press. 
* Ci hai bian ji wei yuan hui (辞海编辑委员会）. Ci hai （辞海）. Shanghai: Shanghai ci shu chu ban she （上海辞书出版社）, ١٩٧٩.

## بەستەرە دەرەکییەکان
چێن ھۆنگشاو

**چێن ھۆنگشاو** (لەدایکبووی ١٥٩٨ تا ١٦٦٢) وێنەکێشێکی سەردەمی کۆتایی ئیمپراتۆرییەتیی مینگ بوو.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chen_Hongshou,_leaf_album_painting.jpg|وێنۆک|268x268پیکسڵ|ماگنۆلیا و بەردی ڕاست لەلایەن چێن ھۆنگشۆ، مۆزەخانەی کۆشک، پەکین

## کارەکانی
* گەڕانەوە بۆ ماڵەوە مۆزەخانەی ھونەری ھۆنۆلولو
* گوڵ و باڵندە (سی شانگ مێی شاوۆ) مۆزەخانەی میترۆپۆلیتەنی ھونەر
* نەمرەکان ئاھەنگی لەدایکبوون مۆزەخانەی ھونەری ئیندیاناپۆلیس
* خاتوو سوانوێن جون ڕێنمایی لەبەر کلاسیکەکەکانی دەدات (پێنج کتێبە کلاسیکەکەی چین "کۆنفۆشیۆس") مۆزەخانەی ھونەری کلێڤلاند
* چیای پێنج ئاوی سپی چاو مۆزەخانەی ھونەری کلێڤلاند
* پاشای دراگۆن ڕێزگرترن لە بوودا پێشانگای ھونەری فریر

## پێشانگا

پەڕگە:Chen Hongshou, Appreciating Plums, detail.jpg|ئەڵوەن، مۆزەخانەی گوانگدۆنگ
پەڕگە:ChenhungshoGANODERMA.jpg|*[[تاوۆ یوانمینگ]] [[لینگژی (قارچک)|لینگژی]] لەدەست گرتووە*
پەڕگە:An Elegant Gathering, by Chen Hongshou.jpg| کۆبونەوەیەکی ڕێک و شەنگ، مۆزەخانەی شەنگەھای
پەڕگە:Chen Hongshou, Drinking Wine in the Garden.jpg|خواردنەوەی شەراب لە باخچەدا، مۆزەخانەی شەنگەھای
پەڕگە:Landscape of pine valley by Chen Hongshou.jpg|دیمەنی دۆڵی پاین، مۆزەخانەی شەنگەھای
پەڕگە:Ch'en Hung-shou 002.jpg|*تاوۆ یوانمینگ، مۆزەخانەی ھونەری ھۆنۆلولو*
پەڕگە:明-清 陳洪綬 準提佛母法像圖 軸-Bodhisattva Guanyin in the Form of the Buddha Mother MET DP317447.jpg|بۆدیساتڤا گوانیین لە شێوەی بودای دایک، ١٦٢٠، ئیمپراتۆرییەتیی مینگ، لە مۆزەخانەی ھونەری.


## سەرچاوەکان
* 
* Cihai bianji weiyuanhui (辞海编辑委员会). *Cihai* (辞海). Shanghai: Shanghai cishu chubanshe (上海辞书出版社), ١٩٧٩.
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٥٩٨
پۆل:مردووانی ١٦٥٢
پۆل:وێنەکێشە چینییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:ھونەرمەندانی شاوۆسینگ
پۆل:بوزییە ھونەرمەندەکان
پۆل:چینییە تابلۆکێشەکان
پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپڕاتۆریەتی مینگ
پۆل:وێنەکێشەکانی ژێجیانگ
تاوۆ یوانمینگ

**تاوۆ یوانمینگ** (بە چینی سادەکراو: 陶渊明، بە چینی دێرین:陶淵明، لەدایکبووی ٣٦٥ تا ٤٢٧) ھەروەھا وەک تاوۆ چیان ناسراوە) شاعیر و سیاسەتوانێکی چینی بوو، بەھۆی شیعرەکانی لە سەردەمی شەش شانشینەکە ناسرابوو، لە سەردەمی ڕۆژھەڵاتی شانشینی جین لەدایکبووە و لە سەردەمی لیو سۆنگ مردووە. زۆربەی ژیانی لە گوند بەسەربردووە و خەریکی کشتووکاڵی، خوێندنەوە، خواردنەوەی مەی، و وەرگرتنی بانگھێشتنامەی میوانی، و نووسینەوەی شیعر بووە،  و شیعرەکانی ڕەنگدانەوەی ئەو ئازار و خۆشیانەن کە لە ژیانیدا چەشتوونی

## شعرەکەی
شعرەکەی کە لە مۆزەخانە دانراوە بەم شێوەیە مانا دەکرێتەوە:

ژیانی مرۆڤ بە تاقیکردنەوە و بەڵا دەورەدراوە و گەشەی پێدەکات. بەڵام فەزیلەت و خۆگرتن (ئارامگرتن) و ڕاستودروستی دیاریدەکات کە ناخۆشییەکانی ژیانی دەیڕوخێنێت یان گەشەی پێدەدات؟ ئاگر دەتوانێت سووتێنەر بێت، بەڵام دەتوانێت پیسیش پاک بکاتەوە. دەسەڵات بەبێ فەزیلەت بەرەو وێرانکاریت دەبات؛ بەرگەگرتن لەگەڵ حیکمەتدا دەبێتە هۆی ئاشتی و ئارامی. ئاسمان چاودێری قسەکانمان ناکات، بەڵکو سەیری ڕەفتار دەکات. ئەوانەی خۆیان بەڕێوەدەبەن دەتوانن حوکمڕانی ئەوانی تر بکەن؛ ئەوانەی واز لە بەھا بەرزەکان دەهێنن بانگهێشتی ئاژاوە دەکەن.وێنۆک

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٣٦٥
پۆل:مردووانی ٤٢٧
پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی پێنجەم
پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتی جین (٢٦٦-٤٢٠)
پۆل:سیاسەتوانەکانی ئیمپراتۆریەتیی حین (٤٢٠-٢٦٦)
پۆل:چینییە ئەفسانەییەکان
پۆل:شاعیرانی لیو سۆنگ
پۆل:شاعیرانی جیانگسی
لینکن بۆرۆز

**لینکۆڵن بۆرۆز** () کەسایەتیەکی خەیاڵییە لە زنجیرەی ئەمریکی ڕاکردن لە بەندیخانە کە لەلایەن ئەکتەری بەریتانی-ئوستوراڵی دۆمینیک پورسێڵ ڕۆڵەکە دەگێردڕێت. چیرۆکی زنجیرەکە لە دەوری تۆمەتبارکردنی کەسایەتییەکە دەسوڕێتەوە لە کوشتنی برای جێگری سەرۆکی ئەمریکا و پلانی براکەی بە ناوی مایکڵ سکۆفیڵد (کە وێنتوۆرت میلەر ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت)، بۆ ئەوەی یارمەتی بدات لە زیندان ھەڵبێت و دوور بکەوێتەوە سێدارەدان. دوای مردنی دایکی، لینکۆڵن بوو بە بەرپرسیار لە مایکل برای.  لە ساڵی دووەمی خوێندنیدا وازی لە قوتابخانەی ئامادەیی مۆرگان پارک لە شاری تۆلیدۆ لە ویلایەتی ئۆھایۆ ھێنا و ڕووی لە شیکاگۆ کردووە و لەوێ دەستی بە کاری تاوانکاری کردووە. پێش ئەوەی بە تاوانی کوشتنی برای جێگری سەرۆک کارۆلین ڕینۆڵدز (کە پاتریشیا وێتیگ ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت) سزا بدرێت، پێشتر بە تاوانی دزیکردن و زیانگەیاندن بە موڵک و ماڵی و ھەڵگرتنی مادەی ھۆشبەر و کەلوپەل سزای لەسەر بووە.  لەو قۆناغەدا لەگەڵ لیزا ڕیکس کوڕێکی بوو بە ناوی لینکۆڵن بورۆس جونیۆر. کاتێک مایکڵ تەمەنی گەورە بوو، لینکۆڵن ٩٠ ھەزار دۆلاری بە مایکڵدا بۆ خوێندنی کۆلێژ و پێی وت کە نیوەی بیمەی ژیانی دایکیەتی، لە ڕاستیدا بیمەی ژیاونی لەو شێوەیە نەبوو، بەڵکو پارەی لینکۆڵن خۆی بووە بۆ مایکڵی برای دابینی کردبوو. لینکۆڵن وەک یەکێک لە کەسایەتییە سەرەکییەکان ڕۆڵی سەرەکی لە زنجیرەکەدا دەبینێت و لە ھەموو ئەڵقەیەکدا دەردەکەوێت. زۆرجار لە زنجیرەکەدا پەیوەندی نێوان براکان لە ڕێگەی ئەو قوربانیدانانەی کە ھەریەکەیان لە بەرامبەر ئەوی دیکەدا دەیدەن، دەکۆڵرێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بکوژە خەیاڵییەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی زنجیرەی ڕاکردن لە بەندیخانە
بۆگد

**بۆگد** یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی ئاشتی لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق..

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:کۆیە
گۆڕەپانی ڕابین

وێنۆک|گۆڕەپانی ڕابین و ھۆڵی شارەوانی تەلئەبیب لە گۆشەی باشووری ڕۆژھەڵاتەوە
**گۆڕەپانی ڕابین** (بە عیبری: כיכר רבין، کیکار ڕابین)، پێشتر گۆڕەپانی پاشاکانی ئیسرائیل بوو (بە عیبری: כיכר מלכי ישראל، کیکار مەلخی ئیسرائیل)، گۆڕەپانێکی سەرەکی گەورەی شارە گشتییە لە ناوەندی شاری تەلئەبیب لە ئیسرائیل. بەدرێژایی ساڵان شوێنی چەندین گردبوونەوە و نمایشی سیاسی و بۆنە گشتییەکانی دیکە بووە. لە ساڵی ١٩٩٥ ناوی گۆڕەپانەکە گۆڕدرا بۆ 'گۆڕەپانی ڕابین' دوای تیرۆرکردنی ئیسحاق ڕابین کە لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩٥ لەوێ ڕوویدا.

گۆڕەپانەکە لە باکوورەوە بە ھۆڵی شارەوانی تێل ئەڤیڤ دەورە دراوە (لەلایەن تەلارساز مێناخێم کۆھین دیزاین کراوە)، لە ڕۆژھەڵاتەوە شەقامی ئیبن گابیرۆل، لە باشوورەوە شەقامی مەلخی ئیسرائیل (پاشاکانی ئیسرائیل) و لە ڕۆژاواش بۆلیڤاری ھێن. شانبەشانی ھۆڵی شار لە ساڵی ١٩٦٤ لەلایەن تەلارسازەکانی یاسکی و ئەلێکساندەرۆنی دیزاین کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گۆڕەپانەکانی تێل ئەڤیڤ
ھۆڵی شارەوانی تێل ئەڤیڤ

[وێنۆک|ھۆڵی شارەوانی تێل ئەڤیڤ، دیمەنێک لە [گۆڕەپانی ڕابینەوە]]
**ھۆڵی شارەوانی تێل ئەڤیڤ** (بە عیبری: בית עיריית תל אביב بەیت ئیریات تەلئەبیب) ناوەندی حکوومەتی شارەوانی تێل ئەڤیڤ لە ئیسرائیلە. نووسینگەی سەرۆکی شارەوانی و ژووری کۆبوونەوە و نووسینگەکانی ئەنجومەنی شارۆچکەی تەلئەبیب لەخۆدەگرێت.

## مێژوو
وێنۆک|ڕاست|ھۆڵی شارەوانی کۆنی تێل ئەڤیڤ، ساڵانی ١٩٣٠
وێنۆک|ھۆڵی شاری مێژوویی نۆژەن کراوەتەوە، ساڵی ٢٠٠٧
شارەوانی تێل ئەڤیڤ سەرەتا لە شەقامی ڕۆتشیڵد بۆلیڤار بوو. کاتێک شوێنی زیاتری ئۆفیس پێویست بوو، شارەوانی ھۆتێلێکی لە شەقامی بیالیک، نزیک ماڵی شاعیری نەتەوەیی چەیم نەچمان بیالیک بە کرێ گرت، کە لەلایەن بنەماڵەی سکۆرا لە ساڵی ١٩٢٤ دروست کرابوو، ھۆتێلەکە لە ساڵی ١٩٢٥ بۆ بازرگانی کرابووەوە بەڵام بە بێ قازانج دادەنرا بۆ نەبوونی گەشتیار. لە ساڵی ١٩٢٨ شارەوانی ھۆتێلەکەی کڕی. دواتر دادگایەکی لە نھۆمی خوارەوەدا ھەبوو.

ھۆڵێکی نوێی شار لە ساڵانی ١٩٥٠ لەلایەن تەلارساز مێناچێم کۆھین دیزاین کرا، بە شێوازی برۆتالیستی. گۆڕەپانی گەورەی دامێنی بیناکە کە بۆ یەکەمجار ناوی گۆڕەپانی پاشاکانی ئیسرائیل بوو و لە ساڵی ١٩٩٥ ناوی گۆڕدرا بۆ گۆڕەپانی ڕابین، وەک ناوچەیەکی ناوەندی بۆ بۆنە و ڕێوڕەسمە گشتییەکان دیزاین کرا. دەکەوێتە شەقامی ئیبن گابیرۆل.

لە ساڵی ١٩٧٢ بینای کۆنی سکۆرا کرا بە مۆزەخانە بۆ مێژووی تێل ئەڤیڤ. لە ساڵی ٢٠٠٦ شارەوانی کۆمپانیایەکی تەلارسازی بەکرێ گرت بۆ ئەنجامدانی کاری نۆژەنکردنەوەی بیناکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بینا و پێکھاتەکان لە تێل ئەڤیڤ
پۆل:بینا حکومییەکان لە ساڵی ١٩٦٦ تەواو بوون
شەقامی ڕۆتشیڵد

[وێنۆک|گۆشەی ڕۆتشیڵد بۆلیڤار و [شەقامی ھێرزل]]
**ڕۆتشیڵد بۆلیڤار** (بە عیبری: שְׂדֵרוֹת רוֹטְשִׁילְד، سدێرۆت ڕۆتشیڵد)یەکێکە لە شەقامە سەرەکییەکانی ناوەندی تێل ئەڤیڤ لە ئیسرائیل، لە نێڤێ تزێدێک لە لێواری باشووری ڕۆژاوای خۆیەوە دەست پێدەکات و بەرەو باکوور دەڕوات تا شانۆی ھەبیما. یەکێکە لە گرانترین شەقامەکانی شارەکە، یەکێکە لە شوێنە گەشتیارییە سەرەکییەکانی شارەکە. خاوەنی شریتێکی ناوەندی فراوان و دارستانە و ڕێڕەوی پیادە و پاسکیلەکانی تێدایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شەقامەکانی تێل ئەڤیڤ
جیم یۆنگ کیم

وێنۆک|کیم لە ساڵی ٢٠١٣

**جیم یۆنگ کیم** () (لەدایکبووی ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٥٩) سەرۆکی بانکی نێودەوڵەتی بوو لە تەممووزی ٢٠١٢ تا شوباتی ٢٠١٩. جگە لە خوێندنی پزیشکی، بڕوانامەی دکتۆرای بەدەستھێناوە، دوازدەھەمین سەرۆکی بانکی نێودەوڵەتییە. جیم یۆنگ کیم پزیشکە و ھاووڵاتی ئەمریکییە، ھەروەھا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٩ بۆ ٢٠١٢ سەرۆکی زانکۆی دارتمۆس بووە لە ئەمریکا، ھەروەھا ئەزموونی وانەوتنەوە لە زانکۆی ھارڤارد لە نێوان ساڵانی ١٩٩٣ بۆ ٢٠٠٩ ھەیە.

جیم یۆنگ کیم توانی سەرکەوتن بەسەر نگۆزی ئۆکۆنجۆ ئاڤیلادا بباتەوە کە وەزیری دارایی نەیجیریا بوو و ڕکابەرە سەرەکییەکەی بوو. خۆسێ ئەنتۆنیۆ ئۆکامپۆ کە وەزیری پێشووی دارایی کۆڵۆمبیا بوو و کاندیدێکی دیکەی ئەم پۆستە بوو، پێشتر لەم کێبڕکێیە کشابووەوە و پشتگیری لە ئۆکۆنجۆ ئەڤیلا کردبوو، بە ئاماژەدان بە سروشتی سیاسی پرۆسەی ھەڵبژاردنی سەرۆکی بانکی نێودەوڵەتی.
ڕۆژی ٢٣ی ئازاری ٢٠١٢، باراک ئۆباما، سەرۆکی ئەمریکا ڕایگەیاند، کیم لە شوێنی ڕۆبەرت زۆلیک دەبێتە سەرۆکی داھاتووی بانکی نێودەوڵەتی، بەمەش کیم دەبێتە دوازدەھەمین سەرۆکی بانکی نێودەوڵەتی. بەپێی داب و نەریت، حکوومەتی ئەمریکا سەرۆکی بانکی نێودەوڵەتی دیاری دەکات و یەکێتی ئەورووپاش سەرۆکی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی دەستنیشان دەکات.

## ژیان
لە تەمەنی پێنج ساڵیدا لەگەڵ خێزانەکەی لە کۆریای باشوورەوە کۆچیان کردووە بۆ ئەمریکا و لە ساڵانی ٢٠٠٣ تا ٢٠٠٧ لەگەڵ ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی کاریان کردووە سەرباری لێکۆڵینەوە لە شێوازەکانی چارەسەرکردنی ئایدز و ڕێگاکانی خۆپاراستن لێی و بەتایبەت لە وڵاتانی ئەفریقا ھاوکارییەکی زۆریانی کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی سێئول
پۆل:کۆچبەرەکانی خەڵکی کۆریای باشوور بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە
پۆل:ئەمریکییە مرۆڤناسەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی برۆون
پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی پزیشکیی ھارڤارد
پۆل:بەشی قوتابخانەی پزیشکیی ھارڤارد
پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست ھێناوە
پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
گۆڤاری پزیشکی نیو ئینگلاند

وێنۆک

**گۆڤاری پزیشکی نیو ئینگلاند** () یەکێکە لە بەناوبانگترین و کۆنترین گۆڤارەکانی پزیشکی لە جیھاندا و ھەموو ساڵێک وەک باشترین گۆڤاری پزیشکی و نەشتەرگەری لە جیھاندا ناسراوە. ئەم گۆڤارە پزیشکییە تایبەتمەندە لە شاری والثام لە ویلایەتی ماساشوستس لە ئەمریکا بڵاودەکرێتەوە و لە ساڵی ١٨١٢ەوە لە بازاڕدایە. لە ساڵی ٢٠١٢دا یادی ٢٠٠ ساڵەی خۆی کردەوە. یاسای ئینگلفینگەر (١٩٦٩ز) یەکێک بوو لە دەستپێشخەرییەکانی ئەم بڵاوکراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزراوەکانی ١٨١٢ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:ئەو گۆڤارە ئەکادیمییانەی لەلایەن کۆمەڵگا پسپۆر و شارەزاکان بڵاوکراوەتەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:گۆڤارەکان لەسەر پزیشکیی گشتی
پۆل:ئەو بڵاوکراوانەی لە ١٨١٢ دامەزراون
دەرمانی دەروونی

وێنۆک

**دەرمانی دەروونی** () دەوترێت کۆمەڵێک پێکھاتەی کیمیایین کە کاریگەرییان لەسەر مێشک و کۆئەندامی دەمار ھەیە، ھەربۆیە بەھۆی ئەوەی ھۆشیاری و دەروونی مرۆڤ دەگۆڕن، دەخرێنە پۆلی دەروونی چالاک. ئەم پێکھاتانە کاریگەری خۆیان بە کاریگەری «ئاگۆنیستی» لەسەر وەرگرەکانی «سیرۆتۆنین» نیشان دەدەن. سایکێدلیک پۆلێکە لە دەرمانی وەسوەسە دروستکەر کە پێیان دەوترێت «وەسوەسە دروستکەرەکانی سیرۆتۆنەرژیک». کاریگەری سەرەکی دەرمانی سایکدەلیک بریتییە لە گۆڕینی مەعریفە و تێگەیشتنی مرۆڤ. بۆنموونە:LSD mescaline, dimethyltryptamine psilocybin mushroom لە بەناوبانگترین پێکھاتە دەروونی چالاکەکانن. زۆرێک لە ماددە دەروونییەکان لە ھەموو جیھاندا بە نایاسایی دادەنرێت، بەڵام ھێشتا، بەکارھێنانی ئەم ماددانە بۆ کات بەسەربردن لە ناوچە جیاوازەکانی جیھاندا باو بووە.

## سەرچاوەکان
کۆنامی

**کۆنامی** کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی ژاپۆنییە بۆ یاری ڤیدیۆیی و کات بەسەربردن، بارەگا سەرەکییەکەی لە شاری چو لە ویلایەتی تۆکیۆیە، هەروەها کارتی بازرگانی، ئەنیمێ، تۆکوساتسۆ، ئامێری پاچینکۆ، ئامێری یاریکردن و کابینەی ئارکێد بەرهەم دەهێنێت. کۆمپانیای کۆنامی گازینۆی لە سەرانسەری جیهان هەیە و یانەکانی تەندروستی و لەشجوانی لە سەرانسەری ژاپۆن بەڕێوەدەبات.
یارییە ڤیدیۆییەکانی کۆنامی بریتین لە میتال گێڕ، سایلێنت هیڵ، کاسلڤانیا، کۆنترا، فرۆگەر، تۆکیمێکی میمۆریاڵ، پارۆدیۆس، گرادیۆس، یو-گی-ئۆ!، سویکۆدن و پرۆ ئیڤەڵوشن سۆکەر.
سەرەڕای ئەوەش کۆنامی خاوەنی زنجیرە یاری مۆسیقی بێمانییە، هەروەها گەشەپێدەری پێشووی یارییەکان هادسۆن سۆفتە کە بە یاریەکانی بۆمبەرمان و ئایلاند ئەڤێنتچەر و بۆنک و ستار سۆڵدەر ناسراوە.
کۆمپانیای کۆنامی نۆزدەهەمین گەورەترین کۆمپانیای یارییە لە جیهاندا لە ڕووی داهاتەوە.
کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٩٦٩ وەک بزنسێکی کرێ و چاککردنەوەی جەوکبۆکس سەری هەڵدا لە شاری تۆیۆناکا لە ئۆساکا لە ژاپۆن لەلایەن کاگێماسا کۆزوکی کە تا ئێستاش سەرۆکی کۆمپانیاکەیە.
بارەگای سەرەکی کۆمپانیای کۆنامی لە تۆکیۆیە.
لە ئەمریکا کۆمپانیای Aviation Blvd کاروباری یارییە ڤیدیۆییەکانی بەڕێوەدەبات لە ویلایەتی کالیفۆرنیا و لە ویلایەتی نیڤادا کۆمپانیای Paradise کاروباری یاری گازینۆکانی بەڕێوەدەبات.
## سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی

## مێژوو

کۆمپانیاکە لە ٢١ی ئازاری ١٩٦٩ بە فەرمی دامەزراوە لە ژێر ناوی کۆمپانیای پیشەسازی کۆنامی. لە 19ی ئازاری 1973. دامەزرێنەر و سەرۆکی کۆمپانیاکە کاگێماسا کۆزوکی (بە کاز کۆزوکی ناسراوە) کارێکی کرێی جەوکبۆکس و چاککردنەوەی لە شاری تۆیۆناکا لە ئۆساکا بەڕێوەبرد پێش ئەوەی کارەکە بگۆڕێت بۆ بەرهەمهێنەری ئامێری یاریکردن بۆ یاری ڤیدیۆیی. یەکەم یاری ڤیدیۆیییان کە بە سکە کاری دەکرد لە ساڵی ١٩٧٨ بڵاوکرایەوە، ساڵی دواتر دەستیان بە هەناردەکردنی بەرهەمەکانیان کرد بۆ ئەمریکا.

کۆنامی لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا سەرکەوتنەکانی دەستی پێکرد لە یارییە ئارکێدەکان، لە یاری سکرەمبڵ (١٩٨١)ەوە دەستی پێکرد، دواتر یاریە بەناوبانگەکانی وەک فرۆگەر (١٩٨١)، سوپەر کوبرا (١٩٨١)، تایم پیلۆت (١٩٨٢)، ڕۆک'ن ڕۆپ (١٩٨٣)، تراک ئەند فیڵد (١٩٨٣) و یی ئار کونگ-فو (١٩٨٥).
لە زۆرێک لە یارییە سەرەتاییەکانیان مۆڵەتیان بە کۆمپانیاکانی دیکە دابوو بۆ ئەوەی لە ئەمریکا یاریەکانیان بکەنەوە، لەوانە کۆمپانیای ستێرن ئەلیکترۆنیکس، سێگا و گرێملین ئیندستریز. دواتر لە ساڵی ١٩٨٢ لقێکیان لە ئەمریکا دامەزراند بە ناوی کۆنامی ئۆف ئەمریکا، هەر لەم ماوەیەدا بوو کە کۆمپانیای کۆنامی دەستی کرد بە فراوانکردنی کاروباری یارییە ڤیدیۆییەکانیان بۆ بازاڕی بەکاربەری ناوخۆیی دوای ماوەیەکی کورت یارییە ڤیدیۆییەکانی بۆ ئەتاری ٢٦٠٠ لە ساڵی ١٩٨٢ بۆ بازاڕی ئەمریکا بڵاوکردەوە. کۆمپانیاکە چەندین یاری بۆ کۆمپیوتەری ستانداردی MSXی ماڵەوە لە ساڵی ١٩٨٣ بڵاوکردەوە، دواتر لە ساڵی ١٩٨٥دا لەسەر سیستەمی  Nintendo Entertainment System بڵاوکردەوە.
چەندین ڕێپێدانی کۆنامی لەم ماوەیەدا لەسەر هەردوو پلاتفۆرمەکە دامەزران، هەروەها لەسەر ئەرکەیدەکان، وەکو یاریەکانی گرادیۆس، کاستلێڤانیا، توین بی، گانباری گۆیمۆن، کۆنترا، و میتال گێڕ

پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان
پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
پۆل:بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان
شانۆی ھەبیما

وێنۆک|شانۆی ھەبیما، ٢٠١١
وێنۆک|بینایەکی مێژوویی، نزیکەی ١٩٥٠
**شانۆی ھەبیما** (بە عیبری: תיאטרון הבימה Te'atron HaBima،) شانۆی نیشتمانی ئیسرائیلە و یەکێکە لە یەکەم شانۆکانی زمانی عیبری. دەکەوێتە گۆڕەپانی ھەبیما لە ناوەندی شاری تێل ئەڤیڤ.

## گەشتێکی نێودەوڵەتی
لە ساڵی ١٩٢٦ شانۆکە یەکێتی سۆڤیەتی بەجێھێشت بۆ گەشتکردن بۆ دەرەوەی وڵات، لە وڵاتانی وەک لاتڤیا، لیتوانیا، پۆڵەندا، فەرەنسا، ئەڵمانیا، ھۆڵەندا و ئەمریکا. بەرھەمەکانیان سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێنا. لە ساڵی ١٩٢٧ کۆمپانیاکە جیا بووەوە و زێماخ و ھەندێک لە ئەکتەرەکان ھەڵیانبژارد لە ئەمریکا بمێننەوە.

## شانۆی نیشتمانی ئیسرائیل
ھەبیمە لە ساڵی ١٩٥٨ەوە بە فەرمی بە شانۆی نیشتمانی ئیسرائیل دادەنرێت، کە ئەو ساڵە خەڵاتی ئیسرائیلی بۆ شانۆ وەرگرتووە. ئەمە یەکەم ساڵ بوو کە خەڵاتەکە بەخشرایە ڕێکخراوێک. لە سەدەی بیست و یەکەمدا، حەبیمە ٨٠ ئەکتەری ھەیە و ١٢٠ ئەندامی دیکەی ستاف لەو کۆمپلێکسەدا کاردەکەن.

## نۆژەنکردنەوە
لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٢ شانۆکە دوای چوار ساڵ و نیو لە نۆژەنکردنەوە کرایەوە. تەلارساز ڕام کەرمی ڕاسپێردرا بۆ دیزاینکردنەوەی بینا مێژوویییەکە. زیاتر لە ١٠٠ ملیۆن نیسک وەبەرھێنان لە گۆڕانکارییەکەدا کراوە، کە ٥٠٠ مەتر چوارگۆشەی زەوی و سێ ژووری نوێی پرۆڤەی زیادکردووە. چوار ھۆڵی بیناکە بە تەواوی ئاوەدانکرانەوە. ھەریەکەیان قەبارە و ڕەنگی جیاوازیان ھەیە: ڕۆڤینا شین و جێگەی ٩٣٠ کەسە؛ مێسکین لاڤاندەرە و ٣٢٠ کورسی ھەیە؛ بێرتۆنۆڤ (بە بامارتێف ناسراوە) سەوزە و ٢٢٠ کورسی ھەیە؛ و ھابیما ٤ (پێشتر بە ھاینێکن ناسرابوو) بە دار پانێڵ کراوە و ١٧٠ کورسی تێدایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شانۆکانی شاری تێل ئەڤیڤ
پۆل:شانۆی نیشتمانی
شەقامی ئیبن گابیرۆل

وێنۆک|شەقامی ئیبن گابیرۆل
[وێنۆک|مۆنۆمێنتێک لە شوێنی تیرۆرکردنی [ئیسحاق ڕابین، دەکەوێتە سەر شەقامەکە]]
**شەقامی ئیبن گابیرۆل** (بە عیبری: רְחוֹב אִבְּן גַבִּירוֹל) (بە ئاخاوتنی ئیبن گڤیرۆل یان تەنانەت گڤیرۆل) شەقامێکی سەرەکییە لە تەلئەبیب لە ئیسرائیل.

شەقامی ئیبن گابیرۆل بە ناوی شاعیر و فەیلەسوفی سەدەی ناوەڕاستی عیبری سلێمان کوڕی گابیرۆلەوە ناونراوە. ھاتوچۆی باکوور و باشوور دەگوازێتەوە، شەقامێکی قەرەباڵغی نیشتەجێبوون و بازاڕکردنە. لە باشوورەوە شەقامەکانی مارمۆرێک، لاسکۆڤ، کارلیباخ و ھاوڕێکانی سەدەی ناوەڕاستی ئیسپانی یەھودا ھالێڤی دەبڕێت و بە درێژایی گۆڕەپانی ڕابین و پارک یارکۆن بەرەو باکوور دەڕوات تا شەقامی شموێل یۆسف ئاگنۆن لە باکوور. ھەروەھا ئەم شەقامە شوێنی ھۆڵی شارەوانی تەلئەبیبیشە.

شەقامی ئیبن گابیرۆل ڕێگایەکی بازرگانییە و سەرنجی تایبەتی بۆ ئەوانەی ئارەزووی شوکولاتە دەکەن. دوو شوکولاتەچی شوکولاتەی تازە لە شوێنەکەدا دروست دەکەن و سێ دوکان شوکولاتەی بەلجیکی ھاوردە دەکەن کە ھەر دوو ھەفتە جارێک بە فڕۆکە دەگوازرێنەوە بۆ ئیسرائیل لەژێر بارودۆخێکی وردی کۆنترۆڵکراودا.

## سەرچاوەکان

ئیبن گابیرۆل
پێڕستی ئاسانکاری لە ئەنجامدانی کار

**پێڕستی ئاسانکاری لە ئەنجامدانی کار** () پێوەرێک بوو کە بە ھاوبەشی لەلایەن سیمۆن جانکۆڤ و مایکل کلاین و کارلی مەکلیشەوە دروستکرابوو، کە سێ ئابووریناسێکی پێشەنگی گرووپی بانکی جیھانی بوون.Group]]. پلەی بەرزتر لەسەری (ژمارەیەکی کەمتر) ئاماژەیە بۆ باشتر، بەزۆری سادەتر، ڕێساکان بۆ کارەکان و پاراستنی بەھێزتر بۆ مافی خاوەندارێتی تایبەت.  توێژینەوە ئەزموونییەکان کە لەلایەن بانکی نێودەوڵەتییەوە پارەیان بۆ دابینکراوە بە مەبەستی پاساوھێنانەوە بۆ ئەم کارە دەریانخست کە کاریگەری باشترکردنی ئەم ڕێسایانە لەسەر گەشەی ئابووری زۆرە.  بانکی نێودەوڵەتی لە مانگی ئەیلولی ٢٠٢١دا بڵاوکردنەوەی ئەم ڕاپۆرت و پێڕستەی وەستاند.
## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٢
پۆل:بانکی جیھانی