open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ویلیام ھارڤی

**ویلیام ھارڤی** (، ١٥٧٨–١٦٥٧) پزیشکی بەناوبانگی ئینگلیزییە کە ھاوچەرخی جەیمزی یەکەمی ئینگلستان بوو. ھارڤی یەکەمین کەس بوو کە بە سووڕانەوەی خوێنی لە جەستەدا زانی و بە شێوازێکی زانستی تیورییەکەی خۆی ڕاگەیاند. ئەو پزیشکی تایبەتی جەیمزی یەکەم پاشای ئینگلستان بوو و ماوەیەکی زۆری ژیانی لە ڕێی خزمەت بەودا بردە سەر.

## ژیان
ویلیام ھارفی، پزیشکێکی ئینگلیزی بووە و دامەزرێنەری زانستی کارەکانی ئەندامی لەش و دۆزەرەوەی سوڕی خوێن بووە و سەلماندوێتی کە ئیشی دڵ وەکو ترومپا وایە، لەساڵی ١٥٧٨ لەدایک بووە.
ئەوەی کە ویلیام ھارفی پزیشکی ئینگلیزی دۆزیەوە لەسەر چۆنێتی ئیشکردنی دڵ و سوڕی خوێن لەشادەمارەکاندا لەھەموو شوێن و کاتێکدا بەدەسکەوتێکی گرنگ لەبواری پزیشکیدا دەژمێردرێت، ئەم دۆزینەوەیە ڕێگایەکی سەرەکیە لەبواری پزیشکیدا بۆ تاقیکردنەوە عەمەلیەکانی کارکردنی تۆڕەکان و ئەندامانی لەش، ئەوەی کە ھارفی لە ساڵی ١٦٢٨ دا لەسەر جوڵەی دڵ داھیھێناوە دەستپێکێک بووە بۆ ھەموو تاقیکردنەوە و توێژینەوەکانی دوای خۆی لەبواری فەسلەجی جەستەدا وەکو ھەناسەدان و زیادبوون و ھەزم کردن.
ھارفی بەشی پزیشکی لە زانکۆی بادوا تەواوکردووە لەو زانکۆیە راستیەکی گرنگی بۆ ئاشکرابووە ئەویش ئەوەیە کە شادەمارەکان چەند سەمامەیەکیان ھەیە کە ڕێگا بەخوێندەدات تەنھا بەبارێک ھاتوچۆ بکات بەبێئەوەی خوێنەکە بتوانێت بگەڕێتەوە، بەڵام ڕۆڵی ئەم سەمامانە نەزانربوو بەتەواوەتی چیە بۆیە ھارفی بڕیاریدا خوێندن لەسەر ئاژەڵی زیندوو بکات سەبارەت بە ھاتوچونی خوێن بۆ ئەم مەبەستەش ماوەی ١٢ ساڵ خەریکی تاقیکردنەوە و توێژینەوە بووە لەم بوارەدا.
ھارفی لەتاقیکردنەوە و توێژینەوەکانیدا ڕونیکردۆتەوە کە خوێن لە بازنەیەکی داخراودا لەنێو جەستەدا دەسوڕێتەوە و لەدڵەوە دەست پێ دەکات و دەڕوات بەشادەمارەکاندا و پاشان سەرلەنوێ دەگەڕێتەوە بۆ دڵ، لەڕێی ئەو تاقیکردنەوە و توێژینەوانەی لەسەر ئاژەڵانی زیندو کردبوی توانی چۆنێتی سوڕانەوە خوێن لەلەشی مرۆڤدا شیبکاتەوە و بۆتە دۆزەرەوەی سوڕی خوێن لەلەشی مرۆڤدا و لەساڵی ١٦٥٧ کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
*Will and Ariel Durant, The Story of Civilization, Volume 7, Age of Reason, Pages 202-203
*ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:نووسەران بە زمانی لاتینیی سەدەی ١٧یەم
پۆل:مێژووی توێکاری
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧٨
پۆل:مردووانی ١٦٥٧
پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز
پۆل:شۆڕشی زانستی
پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆلێژی مێرتن، ئۆکسفۆرد
پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆلێژی شاھانەی پزیشکان
زادار

**زادار** () شارێکی ویلایەتی زاداری کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٧٥٬٠٨٢ کەس بووە.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی شار و شارۆچکەکانی کرواتیا

## سەرچاوەکان


پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قەراغ ئاو لە کڕۆواتیا
پۆل:زادار
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
پۆل:ناوچەکانی کۆماری ڤێنیز
پولا

**[[شەریف ئاغا گیژ گوران]]**

شەریف ئاغای گیژ لەدیکبووی 1830 شەریف ئاغا کوڕی یاسین ئاغا کوڕی حامد ئاغا گیژ گوران نەوەی سولتان محمود باپیری گیژ گوران شەریف ئاغا گیژ گۆران گوندی روڤی لە ناوچەی بادینان لە عشائر السبعة لەدیکبووە و دەبێتە سەرۆک هۆزی گیژ بشتی کۆچی دوایکردنی باوکی لە ساڵی 1846 لە تەمەنی 16 سالیدا دەبێتە سەروک هۆزی گیژ، شەریف ئاغای گێژ لەسالی 1860 پرۆسەی هاوسەرگیری پێک دەهێنیت و لەسالی 1869 ژنی دووەم دەینێت لەسالی 1890 کورێکی دەبێت هاوسەری یەکەم دا بەناوی عبدالواحد شریف ئاغای گێژ گۆران،

شەریف ئاغای گێژ خاوەن ئەرز و باخێکی یەکجار زۆر بووە بە دەولەمەندەترین کەس ناسرابوو لەناوچەی بادینان لەلایان عوسمانیاکەنەوە.

خاوەنی 7 گۆند بوو بەپێ تۆمارەکانی عوسمانی. شەریف ئاغا گێژ لە ساڵی 1875 سەردانی موسڵ دەکەت بۆ چارەسەرکردنی کێشایەک کەوە بەڕۆکی هۆزی گێژی گرتبوو بۆ چارەسەکردنی چوو چارەسەری کرد و لەساڵی 1898 کۆچی دوای دەکەت لە گۆندی روڤی بەخاک دەسپێرێت..

## ئەمەش ببینە
* بنەمالەکەی لە ژیاندا ماون خەلکی ناحیا روفیان سەر بەقزای بەردەرەش مێژووی بنەماڵەکەیان بو 700 سال پێش ئیستا دەگەرێتەوە ، بەرەسەن کوردن خەلکی کوردستان بوونە باپیرە گەورەیان سولتان محمود باپیریە ناوی تیرەکەیان گیژ .
* ئەم تیرەیە و ئەم بنەمالەیە بەرەسەن کوردن چۆن مێژووی زمانی کورد دەگەرێتەوە بۆ رەسەنی کورد ئەمانەش هەروان زێدی باب و باپیرانیان دەفەری بادینانە کە سەر بەسنجەقی موسل بوون.
* ئاغایەتیان دەگەرێتەوە بۆ حسن ئاغا باپیری دەبێتە باپیری شەریف ئاغا ئەم بنەمالەی هەر باپیری ناسراون چۆنکە هەمی لەیەک خێل و تیرەبوونە  تۆمی ئەم تیرەی گێژ باپیری دەگەرێتەوە بۆ ئەی بنەمالەیە ..
* شەریف ئاغا کۆری یاسین ئاغا گوران ە وشەی گوران لەگەل هاتنی بەدل بوونی لەهەچەتی زمان لەبەر زۆربوونی تیرەکان هەر تیرەو لەهەجەتێکی تایبەتی بەخۆی هەبوو شێوازی قسەکرد و رێزمانی خۆیان هەبوون .

## سەرچاوەکان
https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20211013192452395407

پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قەراغ ئاو لە کڕۆواتیا
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
پۆل:پولا
کۆپریڤنیتسا

**کۆپریڤنیتسا** () شارێکی ویلایەتی کۆپریڤنیتسا-کریژێڤتسیی کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٨٬٠١٦ کەس بووە.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی شار و شارۆچکەکانی کرواتیا

## سەرچاوەکان


پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٣یەم
کنین

**کنین** () شارێکی ویلایەتی شیبێنیک-کنینی کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٤٬٨٠٢ کەس بووە.  ناوی لە ئیلیریان نینا وەرگیراوە.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی شار و شارۆچکەکانی کرواتیا

## سەرچاوەکان


پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان
پاکراتس

**پاکراتس** () شارێکی ویلایەتی پۆژێگا-سلاڤۆنیای کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٨٬٢٧١ کەس بووە.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی شار و شارۆچکەکانی کرواتیا

## سەرچاوەکان


پۆل:سلاڤۆنیا
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
پۆل:دامەزراوەکانی ١٢٣٧ لە ئەورووپا
بورگاس

**بورگاس** شارۆچکەیەکە لە پارێزگای بورگاس لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٩٢٬٣٩٠ کەس بووە.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی شار و شارۆچکەکانی بولگاریا

## سەرچاوەکان


پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بورگاس
پۆل:شارە بەندەرییەکانی دەریای ڕەش
پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
پۆل:بورگاس
ڕوسێ

**ڕوسێ** شارێکە لە پارێزگای ڕوسێ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٦٢٬١٢٨ کەس بووە.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی شار و شارۆچکەکانی بولگاریا
* ویلایەتی دانووب

## سەرچاوەکان


پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڕوسێ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دانووب
پۆل:١٠٠ پێگەی گەشتیاری لە بولگاریا
پۆل:شارەکانی بولگاریا
پۆل:ڕوسێ
پلێڤێن

**پلێڤێن** شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پلێڤێن لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٢٢٬١٤٩ کەس بووە.

## ئەمانەش ببینە
* پێرستی شار و شارۆچکەکانی بولگاریا
* پانۆرامای پلێڤێن
* مۆزەخانەی شەراب (پلێڤێن)
* ڤلادیسلاڤ گۆرانۆڤ

## سەرچاوەکان

پۆل:شارۆچکەکانی شلێسڤیگ-ھۆلشتاین
پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پلێڤێن
پۆل:پلێڤێن
پازارجیک، بولگاریا

**پازارجیک** شارێکە لە پارێزگای پازارجیک لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٧٩٬٤٥٢ کەس بووە.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی شار و شارۆچکەکانی بولگاریا

## سەرچاوەکان


پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پازارجیک
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٤٨٠
پۆل:دامەزرانەکانی ١٤٨٥
پۆل:١٠٠ پێگەی گەشتیاری لە بولگاریا
پۆل:شارەکانی بولگاریا
پارێزگای کارجالی

**پارێزگای کارجالی** (، ) ناوی یەکێک لە پارێزگاکانی وڵاتی بولگاریایە.

زۆربەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە تورکن.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی پارێزگاکانی بولگاریا
* پێڕستی شار و شارۆچکەکانی بولگاریا

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای کارجالی
پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٩
ڕازگراد

**ڕازگراد** شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ڕازگراد لە وڵاتی بولگاریا، ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٣٩٬٠٣٦ کەس بووە.دانیشتوانی پارێزگای ڕازگراد لە بنەڕەتدا تێکەڵن، بە زۆرینەی تورکن، بەپێی سەرژمێرییەکەی ساڵی ٢٠٠١، گروپی ڕەگەزی سەرەکی بولگارییەکان (٦٧٠٦٩)، تورکەکان (٧١٩٦٣) و ڕۆمانییەکان (٨٧٣٣).

## ئەمەش ببینە
* پێرستی شار و شارۆچکەکانی بولگاریا
* پێتار گابرۆڤسکی

## سەرچاوەکان


پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا
پۆل:پارێزگای ڕازگراد
پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
پۆل:ڕازگراد
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڕازگراد
کنێژا

**کنێژا** شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پلێڤێن لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٢٬٦٥٨ کەس بووە.بە زۆری ناوی شارۆچکەکە لە وشەی کیاز (شازادە، دوک) وەرگیراوە، کە زیاتر دوای فەرمانڕەوایی ناوچەکە لە سەردەمی دەسەڵاتی عوسمانی بولگاریا بەرگری لە دانیشتوانی ناوچەکە کردووە.

## سەرچاوەکان


پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پلێڤێن
پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ئۆریاخۆڤۆ

**ئۆریاخۆڤۆ** شارێکە لە پارێزگای ڤراتسا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٦٬٠٨٨ کەس بووە.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی شار و شارۆچکەکانی بولگاریا

## سەرچاوەکان


پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڤراتسا
پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دانووب
پۆل:شارەکانی بولگاریا
زانکۆی دیجلە (ئامەد)

**زانکۆی دیجلە** (ناوە فەرمییەکەی بە تورکی: *Dicle Üniversitesi*)، زانکۆیەکی میرییە (حکومی) یە لە شاری ئامەد، کە لە ساڵی ١٩٤٧ەوە دامەزراوە و زۆرتر کە ١٧٬٦٠٠ خوێندکار لەم زانکۆیە دەخوێنن.

## بەشەکانی کۆلێژ
[thumb|خوێندکاری زانکۆی دیجلەی دیاربەکر لەڕۆژی [نەورۆز لە کامپی زانکۆ]]
* کۆلێژی زانست
* کۆلێژی ئەدەبیات
* کۆلێژی دەرمانسازی
* کۆلێژی یاسا
* کۆلێژی پزیشکی
* کۆلێژی پزیشکی ڤێتێرنەری
* کۆلێژی وەرزێڕی (کشتوکاڵ)
* کۆلێژی ئەندازیاری
* کۆلێژی خواناسی (Theology)

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی فەرمی زانکۆی دیجلە

پۆل:زانکۆکان و کۆلێجەکانی تورکیا
پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ئامەد
پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩٦٦
پۆل:زانکۆ و کۆلێجە حکوومییەکانی تورکیا
پۆل:زانکۆکانی کوردستان
ئابدالان، گێغی

**ئابدالان** گوندێکی سەر بە شاری گێغیی سەر بە پارێزگای بینگۆلی باکووری کوردستانە، کە لە لایەن میریی تورکیاوە وێران کراوە.

پۆل:گوندەکانی گێغی
ھیجری ئیزگۆرەن

٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی ھیجری
**ھیجری ئیزگۆرەن** (لە ساڵی ١٩٥٠دا لە شاری سوێرەکی سەر بە پارێزگای ڕحای باکووری کوردستان لەدایکبووە) ھۆنەر و ڕۆژنامەنووسێکی کوردە.

دەرچووی زانکۆی دیجلە (ئامەد)یە، لە ساڵی ١٩٨٠ەوە خەریکی کاری ڕۆژنامەوانییە لە ڕۆژنامەی ئۆزگوور پۆلیتیکا، ھەروەھا دوای تەواو کردنی پەیمانگەی پێگەیاندنی مامۆستایان لە ئامەد بووەتە مامۆستا و تا ئێستاش ھەر لەوێ ژیان بەسەر دەبات.

بەرھەمەکانی بە زمانی تورکییە بەڵام ھەندێک لە ھەڵبەستەکانی بە ناوی (بێباران؛ *Bêbaran*) وەرگێڕدراون بۆ سەر زمانی کوردی.

## بەرھەمەکانی
* ١٩٨١ *(Acıyla Diri)* 
* ١٩٨٤ *(Sessizliğin Sağnağı)*
* ١٩٨٧ *(Verilmiş Sözdür)*
* ١٩٩٢ *(Bedeli Ödenmiştir)*
* ١٩٩٥ *(Ve Öteki)* 
* ١٩٩٩ *(Suç Duyurusu)* 
* ٢٠٠٥ *(Bêbaran)*
ئاماسیا

٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەیەکی شارەکە
**ئاماسیا** شارێکی تورکیایە ناوەندی پارێزگای ئاماسیایە، ژمارەی دانیشتوانەکەی نزیکەی ٧٤،٣٩٣ کەس دەبێت، ڕووبەرەکەشی نزیکەی ٥،٧٣١کم٢ دەبێت.

پۆل:ئاماسیا
پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن
پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا
پۆل:شارەکانی تورکیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئاماسیا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٣ی پ.ز
گەلانی تورک

**گەلانی تورک** کۆمەڵێک نەتەوەی جۆراوجۆرن لە ڕۆژاوا، ناوەند، ڕۆژھەڵات و باکووری ئاسیا و ھەروەھا بەشێک لە ئەورووپا، کە بە زمانە تورکییەکان قسە دەکەن.

تورکەکان ژمارەیەکی زۆری ھۆزی مەنغۆلیایان لێ دەکەوتەوەو، زمانی تورکج دانیشتوانەکانی ڕۆژئاوا و ناوەڕاست و ڕۆژھەڵات -ی باکووری ئاسیاوە پێک دێنن بە پێی مێژووناسان و زمانناسان، ئەم زمانە دانیشتوانی ناوچەکانی ناوەڕاست و رۆژھەڵاتی  ئاسیاوە پێ دەدوێن، وە لە بنەڕەتەوە لە مەنگۆلیا یان لە توڤاوە پێ ی دواینە. بە شێوەیەکی سەرەکی گەلانی تورکج کاری ڕاو و وکاری جووتیاریان کردووە بەڵام دواتر بوونەتە نەتەوەیەکی گەڕۆک.

## نەتەوەکان

## زمانە تورکییەکان
نازناوی تورک لە نێو نەتەوەکان(بە ئینگلیزی: *گەلانی تورکج*، بە ئیغووری: *تورك*، تورک بە کۆمەڵێک لە گرووپە ڕەگەزییەکان دەگوترێت کە لە باکوور، ڕۆژھەڵات، ڕۆژئاوا و ناوەندی ئاسیادا دەژین. تورکەکان بە یەکێک لە زمانە تورکییەکان قسە دەکەن. ھەندێک لە دیارترین گرووپە سەردەمیەکانی زمانی تورکی بریتین لە گەلانی: ئاڵتای، ئازەربایجان، خەڵکی چۆڤاش، گەلی گاگاوز، کازاخەکان، خەڵکی قرگستان، تورکمانەکان، تورکەکان، توڤانەکان، یغورییەکان، ئوزبێکان و یاقووتەکان.

ڕەچەڵەکی گەلانانی تورک بووەتە جێگای مشتوومری زۆرێک لە زمانزانانی ھاوچەرخ، زانایانی بواری بۆماوەزانی بە گوێرەی ئەو پاشماوە بۆماویانەی کە دۆزیویانەتەوە، وە شوێنگەی یەکەمی ئەم گەلە دەبەنەوە باکووری چین ومەنغۆلیا، کە بریتی بوون لە کۆمەڵە گەلانێکی سەرەتایی کە بە کاروباری کشتوکال کردن و لەوەر کردنەوە خەریک بوون لەوێوە ئەژموونی دەسەڵاتیان بە ھێرش کردن بەسەر خاکەکاتنی بەپیتی وڵاتانی ھاوسنووریان و داگیر کردنیان و گرتنە دەسەڵاتی بەرفراوانیان بەسەر ناوچەکە وە ھەروەھا توانیانان بە دەست بەسەرداگرتنی زەویەکانیان. بەھۆی نالەباری ژینگەی مەنگۆلیا کە وشک وبیابانیەکی سەخت تەنھا کاری بەخیو کردنی ئەسپیان گرتۆتە بەر و  پەنایان بردۆتە بەر ژیانی رەوەندی و کۆچەری. بۆیە لە بواری ئەسپ سوارچاکی باشیان لێ دەرچوە.
بە گشتی ئەوە قەبووڵ دەکرێت کە ناوی تورک لە کۆتایدا لە زاراوەی کۆچبەرانی تورکمانی کۆنەوە وەرگیراوە ،توروک واتە دروست، لەدایکبوون یان بەھێز. کۆنترین ئەو گەلانەی بە زمانی تورکی دوانە لە سەرچاوە چینیەکاندا ناسراون بریتین لە یەنیسی کیرگیز و زینلی کە دانیشتووی باشوری سیبریان. وە نمونەیەکی تر دانیشتوانە تورکەکانی سەردەمی زۆر کۆن گەلانی بە دینگلینگ دەبێت.

## ئەمانەش ببینە
* زمانە تورکییەکان
* گاگائوزەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:تورک
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی چین
سێریس

[وێنۆک|چەپ|وێنەیەکی ھەسارۆکەی سیرس کە لە لایەن [تەلیسکۆپی ھەبڵ|تەلەسکۆپی ھابڵی ئاسمانییەوە لە ٢٣ی شوباتی ٢٠٠٤ گیراوە.]]
**سێریس** (ھێما: ) یاخود **سیریس** یان **قیرس** یەکەم ھەسارۆکەیە کە لە لایەن زانای ئیتاڵی بیازی لە ساڵی ١٨٠١ دۆزرایەوە و بە گەورەترین ھەسارۆکە ھەژماردەکرێت کە تا ئێستا دۆزرابێتەوە کە تیرەکەی نزیکەی ١٠٠٠ کیلۆمیتر دەبێت.
وە لە ڕۆژی ٢٤ی ئاب لە لایەن یەکێتی نێودەوڵەتی بۆ زانستە گەردوونییەکان بە بەشێک لە کۆمەڵەی ھەسارە شەمولەکان ئەژمار کرا.

## پێکھاتنی سیرس
پێکھاتەی سیرس بریتییە لە بەرد و تۆز، کە بە شێوەیەکی گشتی دەبنە پێکھاتەی زۆربەی و بگرە ھەموو ھەسارەکان، جگە لەوەش ھەندێک کانزای وەک ئاسنی تێدایە.

## زانیاریی تر
* قەبارەی ھەسارۆکەی سیرس بە نزیک کراوەیی ھێندەی قەبارەی ئیتاڵیا دەبێت.
* دەکەوێتە نێوان ھێزی کێشکردنی ھەردوو گەڕۆکی بارام و ھورمزەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گەردوون
پۆل:گەڕەستێرە کورتەباڵاکان
پۆل:کۆمەڵەی خۆر
پۆل:سیستمی خۆری
سەما

300px|وێنۆک|چەپ|دوو سەماکەر
**سەما** (بە ئینگلیزی: Dance) بەشێک لە ھونەرە کە پێناسە دەکرێت بە جووڵاندنی تەن ھاوکات لەگەڵ ڕیتمێک یان مۆسیقایەک.

## وتاری پەیوەندیدار
* ھەڵپەڕکێی کوردی

پۆل:سەما
پۆل:پیشە شانۆییەکان
لوو شیون

٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|لوو شیون
**لوو شیون** ھۆنەر و نووسەر و ڕووناکبیر و ڕەخنەگری ڕامیاری و سەرکردەی ڕاستەقینەی شۆڕشی ڕۆشنبیری چین بوو. ھەروەھا دانەری وێژەی (ئەدەبی) نوێی چینی بوو.

## ژیانی
لە ساڵی ١٨٨١ لە شاری شاوشینگی کەرتی چوجیانگی وڵاتی چین لەدایکبووە.

## ناوی
لوو شیون نازناویەتی و ناوی ڕاستەقینەی **زوو شورێن**ە.

پۆل:مردووانی ١٩٣٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨١
پۆل:مامۆستاکانی زانکۆی پێکینگ
پۆل:شاعیرانی ژێجیانگ
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆھۆکو
پۆل:نووسەرانی چیرۆکی کورت لە ژێجیانگ
پۆل:چینییەکانی نووسەرەکانی چیرۆکی کورت لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خەڵکی چینی دوور لە وڵاتی خۆیان لە ژاپۆن
پۆل:کوڕە چینییەکانی نووسەری چیرۆکی کورت
پۆل:فێرکارەکانی شاوۆسینگ
پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ئامادەیی ھۆنگژۆو
پۆل:شیعری مۆدێرنی چینی
پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان
پۆل:شاعیرانی کۆماری چین
پۆل:نووسەرانی چیرۆکی کورت لە کۆماری چین
پۆل:نووسەرانی شاوۆسینگ
پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ٢٠ەم
ئەمیت

٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی ئەمیت
**ئەمیت** واتە (مردووخۆر) بوونەوەرێکی خەیاڵی یاخود دێوێکی میسری کۆنە کە پێکھاتووە لە سەری تیمساح و لاشەی شێر و بەرازی ئاوی.
بەپێی بیر وباوەڕی میسرییە کۆنەکان، ئامیت لە ماڵی خۆیدا چاوەڕێی خواوەندی مردن (ئوزیریس) دەکات لە جیھانی ژێرەوە بۆ ناردنی مردووەکان، کە دادگایی دەکرێن و دڵیان بە تەرازوو دەکێشرێت، ئەگەر دڵیان پاک و بێگەرد بوو ئەوا بەڕی دەکرێن وە ئەگەر قورس بوو بوو بە گوناھ و تاوان ئەوا دەدرێتە ئامیت تاکوو بیخوات بەم شێوەیەش خاوەنی دڵەکە بە تەواوی بوونی دەسڕێتەوە لە جیھاندا و نامێنێت (کە مەبەست لێی جیھانی مردووەکانە، چونکە فیرعەونییەکان باوەڕیان بە زیندوو بوونەوەی دوای مردن ھەبووە، وە ھەرکەسێکیش کە دەمرێت گیانەکەی دەچێتە جیھانی مردووەکان و دواتر زیندوو دەکرێتەوە بەڵام ئەگەر ئامیت دڵی بخوات ئەوا زیندوو نابێتەوە و بەتەواوی نامێنێت وەک ئەوەی ھەر نەبووبێت).

پۆل:خانمەخواکانی میسر
شیناوێ

**شیناوێ** (Şînawê، )، یەکێک لە گوندەکانی ناوچەی ناوەندیی شارستانی پیرانشار لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە وڵاتی ئێرانە. ئەم گوندە لە گوندستانی پیران ھەڵکەوتووە و بە پێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتووانی ٢،٩٠٨ کەس لە ٥٦٥ بنەماڵەدا بووە.

ڕۆژی چوارشەمە، ڕێکەوتی ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢، بە ھۆی ئاگرکەوتنەوە لە خوێندنگەیەکی بنەڕەتیی کچان لەم گوندە، ٣٤ کچی تەمەن ٩ تا ١١ ساڵە تووشی سووتان بوون کە حاڵی ١٢ کەسیان مەترسیدار ڕاگەیێندرا. چوار ڕۆژ دوای ئەم ڕووداوە یەکێک لە خوێنکاران بە ھۆی سەختی برینەوە گیانی لە دەست دا.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی شارستانی پیرانشار
گەرووی تسوگارو

٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|گەرووی تسوگارو و نیمچە دوورگەی تسوگارو
**گەرووی تسوگارو** (بە ژاپۆنی: 津軽海峡 *شێوەی خوێندنەوەی (تسوگارو کایکیۆ)*) گەروویەکە لە باکووری ژاپۆن کە دەکەوێتە نێوان ھۆنشوو و ھۆکایدۆوە، کە دەیای ژاپۆن و زەریای ھێمن بەیەکەوە گرێ دەدات، ناوەکەشی لەسەر ناوی بەشی ڕۆژئاوای پارێزگای ئائۆمۆرییەوە وەرگرتووە کە ناوی نیمچە دوورگەی تسوگاروە.

پۆل:جوگرافیای پارێزگای ئاوۆمۆری
پۆل:جوگرافیای ھۆکایدۆ
زرێنیانین

**زرێنیانین** () شارێکی لە ڤۆیڤۆدینا لە وڵاتی سربیا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ٧٧٫٥٦٢ کەس بووە.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی شارەکانی سربیا

## سەرچاوەکان


پۆل:زرێنیانین
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڤۆیڤۆدینا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٤یەم
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
ڕووباری سومیدا

٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|ڕووباری سومیدا بە شەو

**ڕووباری سومیدا** (بە ژاپۆنی: 隅田川؛ *شێوەی خوێندنەوەی "سومیدا گاوا"*) ڕووبارێکی وڵاتی ژاپۆنە کە دەڕژێتە کەنداوی تۆکیۆوە.

پۆل:ڕووبارەکانی تۆکیۆ
سمێدێرێفپڤو

**سمێدێرێفپڤو** () شارێکی لە سربیای ناوەندی لە وڵاتی سربیا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٢٫٨٠٧ کەس بووە.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی شارەکانی سربیا

## سەرچاوەکان


پۆل:شومادیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٤٣٠
پۆل:دامەزرانەکانی ١٤٣٠
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
سومیدا (ڕوونکردنەوە)

* ڕووباری سومیدا، ڕووبارێک لە شاری تۆکیۆ، پایتەختی ژاپۆن
* سومیدا، تۆکیۆ، یەکێک لە گەڕەکەکانی شاری تۆکیۆ، پایتەختی ژاپۆن
سۆمبۆر

**سۆمبۆر** () شارێکە لە ڤۆیڤۆدینا، سربیا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٨٫٥٢٦ کەس بوو.

## مێژوو
یەکەم تۆماری مێژوویی شارەکە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٣٤٠. ئەم شارە تا سەدەی ١٦ لەلایەن شانشینی ھەنگاریاوە بەڕێوەبرا، کاتێک بوو بە بەشێک لە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی. لەکاتی دامەزراندنی دەسەڵاتی عوسمانیدا، ھەنگارییە ناوخۆیییەکان ناوچەکەیان جێھێشت. لە ئەنجامدا شارەکە زیاتر لەلایەن سێربسەوە ئاوەدان بوو.

## ئەمانەش ببینە
* پێرستی شارەکانی سربیا

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* www.soinfo.org
* www.sombor.org.rs
* نەخشەی سۆمبۆر 

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڤۆیڤۆدینا
بۆر، سربیا

بۆر (بە سڕبی: Бор؛ بە ڕۆمانی: Bor) شارێکە و ناوەندی کارگێڕی ناوچەی بۆرە لە ڕۆژھەڵاتی سربیا. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢٢، ژمارەی دانیشتووانی ناوچەی کارگێڕی شارەکە ٤٠٬٨٤٥ کەسە.

بۆر یەکێک لە گەورەترین کانگاکانی مسی لە ئەورووپادا ھەیە. لە ساڵی ١٩٠٤ەوە ناوەندێکی کانگاکردن بووە، کاتێک کۆمپانیایەکی فەرەنسی دەستی بە کارکردن کرد لەوێ. بە ٧٦٠ باڵەخانەی نیشتەجێبوون، بەرزترین ڕێژەی ناوچەی شارستانی بە بەراورد بە ژمارەی ھاووڵاتیان لە وڵاتەکەدا ھەیە، و یەکێکە لە پێنج شاری سەرەکی لە سربیا لە ڕووی ژمارەی باڵەخانەکانەوە.

## جوگرافیا
بۆر، کە دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی سربیاوە، بە تایبەتمەندییە جوگرافییە ھەمەجۆرەکانییەوە ناسراوە. شارۆچکەکە لەلایەن ڕووباری کریڤێلسکاوە سنووردار کراوە، و لە نزیکییەوە دەریاچەی بۆر ھەڵکەوتووە، کە کۆگایەکی ئاوی دڵڕفێنە و جوانییەکی سروشتی بە شارەکە دەبەخشێت و وەک ناوچەیەکی گەشتیاری بەکاردێت.

نە زۆر دوور لە بۆر، سپای برێستۆڤاچ بە ئاوە کانزاییە شیفابەخشەکانیەوە سەردانکەران ڕادەکێشێت، و ژینگەیەکی ئارام بۆ تەندروستی و حەوانەوە دابین دەکات.

دیمەنی دەوروبەری بە زنجیرە چیاکانی کارپات دەورە دراوە، کە بەشداری لە دیمەنە جوانەکانی شارۆچکەکەدا دەکات. لەنێو ئەمانەدا، چیای ستۆڵ و چیای کرنی ڤرھ، وەک لووتکەیەکی بەرچاو دەردەکەون، کە دیمەنی پانۆرامایی و دەرفەتی چالاکییە وەرزشییەکانی دەرەوە پێشکەش دەکەن.

بە لەخۆگرتنی دەریاچەی بۆر، سپای برێستۆڤاچ، و چیاکانی کارپات، لەوانەش چیای ستۆڵ، ڤێلیکی کرش و مالی کرش، بۆر ژینگەیەکی ھەمەجۆر و سەرنجڕاکێش بۆ دانیشتووان و گەشتیاران پێشکەش دەکات تا لێی بکۆڵنەوە.

### کەش و ھەوا
بۆر کەش و ھەوایەکی کیشوەری شێداری ھەیە لەگەڵ ھاوینێکی خۆش و گەرم، زستانێکی سارد و بارانبارینێکی یەکسان بە درێژایی ساڵ.

### فلۆرا و فاونا
کانیۆنی لازار ماڵی چەندین ڕوەکی دەگمەنە - سنەوبەری کریمیا، جۆرە پاشماوەیەکانی تاکسوس و ڕامۆندای سربی، و ئاژەڵەکانی وەک بزنی کێوی، ھەڵۆی زێڕین، و بازی پێرگرین.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی شارەکانی سربیا

## سەرچاوەکان


پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
بۆرچا

بۆرچا (بە سڕبی سیریلی: Борча) شارۆچکەیەکی شارستانییە لە شارەوانی پالێلولا، بێلگراد، سربیا. دەکەوێتە بەشی چەپی کەناری شارەوانییەکەوە، کە لەلایەن ڕووباری دانووبەوە لە باقی شارەکە جیاکراوەتەوە. تا ساڵی ٢٠٢٢، ژمارەی دانیشتووانی ٥١٬٨٦٢ کەسە. ھەروەھا پشوویەک ھەیە بە ناوی ڕۆژی کەوتن (خەڵک دەکەون کاتێک کەسێک دەستیان لێدەدات) و وەک ١٤ی تشرینی دووەم دیاری کراوە.

## شوێن
بۆرچا تەنھا ٨ کیلۆمەتر لە باکووری ناوەندی شاری بێلگرادەوە دوورە، لە بەشی باناتی شارەوانی پالێلولا، لە بەرزی ٧٨ مەتردا. لە نێوان ڕێگای «زرێنیانینسکی پوت» (کە بێلگراد بە شارۆچکەی زرێنیانین لە ڤۆیڤۆدینا دەبەستێتەوە) و جۆگەلە ھێواشەکانی پرێتۆک، سێبێش و ڤیزێل درێژ دەبێتەوە، کە بە ناوەڕاستی ناوچە زۆنگاوییەکەی «پانچێڤاچکی ڕیت» دا تێدەپەڕێت، کە بەشی باکووری شارەوانی پالێلولایە.

لەگەڵ گەشەکردنی بۆرچا، بە درێژایی «زرێنیانینسکی پوت» بەرەو باشوور (گەڕەکی دۆناڤسکی ڤێناچ لە کرنیاچا) و بەرەو باکوور (شارۆچکەی دەرەوەی شاری پادینسکا سکێلا) درێژ بووەوە.

## دانیشتووان

لە ساڵی ١٧٢٧دا، ٣٩ ماڵ لە شارۆچکەکەدا تۆمار کراون. لە ساڵی ١٨٤٣دا ٦٧٥ دانیشتووی ھەبووە و لە ساڵی ١٨٥٩دا ١٢٤ ماڵ بووە. لە ساڵی ١٩١٠دا، بەپێی دوایین سەرژمێری لە نەمسا-مەجەرستان، ژمارەی دانیشتووانی ١٬٥٣٥ کەس بووە. لە شەستەکانی سەدەی ڕابردووەوە، بۆرچا دەستی بە گەشەیەکی بەرفراوان کردووە و ژمارەی دانیشتووانی بە خێرایی زیادی کردووە و بەپێی سەرژمێری فەرمی لە ساڵی ٢٠١١دا ژمارەی دانیشتووانی گەیشتووەتە ٤٦٬٠٨٦ کەس.

بەپێی زانیارییە فەرمییەکان، بۆرچا گەورەترین شارۆچکەی دەرەوەی شاری بێلگرادە؛ بەڵام، مەزەندە نافەرمییەکان کالودێریتسا لە پلەی یەکەمدا دادەنێن. بۆرچا لە ڕووی ئامارییەوە وەک شارۆچکەیەکی شارستانی پۆلێن کراوە.

### پێکھاتەی نەتەوەیی
پێکھاتەی نەتەوەیی بۆرچا (سەرژمێری ٢٠٠٢):
* سربەکان = ٣٠٬٨٣٤ (٨٧٫٧٢٪)
* ڕۆمانییەکان = ١٬٢٩٦ (٣٫٦٩٪)
* یووگۆسلاڤییەکان = ٤٧٤ (١٫٣٥٪)
* گۆرانییەکان = ٤٦٤ (١٫٣٢٪)
* موسڵمانە نەتەوەیییەکان = ٢٧١ (٠٫٧٧٪)
* مەقدوونییەکان = ٢٤٠ (٠٫٦٨٪)
* کرواتەکان = ٢٣٢ (٠٫٦٦٪)

## ئەمانەش ببینە
* پێرستی شارەکانی سربیا

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
ئیندیا

**ئیندیا** () شار و شارەوانییەکە و دەکەوێتە قەزای سرێم لە پارێزگای خۆبەڕێوەبەری ڤۆیڤۆدینا لە سڕبیا. بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٢، ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ٢٤٬٤٥٠ کەسە، لە کاتێکدا شارەوانییەکە ٤٣٬٤٣٣ دانیشتووی ھەیە. دەکەوێتە ھەرێمی جوگرافی سیرمیا.

شارەوانیی ئیندیا دەکەوێتە ناوچەی سرێم، لە بەشی باشووری ڤۆیڤۆدینا، ٣٠ کم لە باشووری ڕۆژھەڵاتی نۆڤی ساد و ٤٠ کم لە باکووری ڕۆژاوای بێلگرادەوە. لە ١١ یەکەی کارگێڕی پێکدێت، و ناوەندی شارەوانییەکە شاری ئیندیایە. ڕووبەرەکەی ٣٨٤ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە. بەپێی دوایین سەرژمێری لە ساڵی ٢٠٢٢، ژمارەی دانیشتووانی شارەوانییەکە ٤٣٬٤٤٣ کەس بووە (بە بەراورد بە ٤٧٬٤٣٣ کەس لە ساڵی ٢٠١١).

## مێژوو
لە ساڵی ١٧١٧ەوە، ئیندیا بەشێک بوو لە دەسەڵاتی پاشایەتی ھابسبۆرگ، و بوو بە موڵکی دەرەبەگی کۆنت مارکۆ پێیاچێڤیچ لە بنەماڵەی پێیاچێڤیچ کە لە بنەڕەتدا خەڵکی چیپرۆڤتسی لە بولگاریا بوون. ئیندیای کۆنی سەدەی ناوەڕاست کەمێک لە باکووری شاری ئێستاوە ھەڵکەوتبوو. ئیندیای ئێستا لەلایەن نیشتەجێبووانی سڕبەوە لە بێشکا و پاتکا لە ساڵی ١٧٤٦ دامەزراوە. بەپێی وەسفێکی ساڵی ١٧٤٦، ٦٠ ماڵ بووە، لەکاتێکدا لە ساڵی ١٧٩١دا بۆ ١٢٢ ماڵ و ١٬٠٥٤ دانیشتوو زیادی کردبوو. لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٨دا، ئەم نیشتەجێبوونە نوێیە زۆربەی دانیشتووانەکەی سڕب بوون.

## ناو

بانگەشەیەک ھەیە کە ناوی شارۆچکەکە لە ناوی ژنێکی ئۆرتۆدۆکسەوە وەرگیراوە – ئیندیا. نوێترین توێژینەوەکان دەریدەخەن کە ناوی شارەکە لە وشەی لاتینی «Indigena» وەرگیراوە، کە بە واتای «خۆماڵی» دێت. ئەم تیۆرییە بەھێزترینە، بەھۆی بوونی شوێنەواری نیشتەجێبوونی کۆنی ئیلیری، سێلتی و ڕۆمانی لە نزیک ئیندیای مۆدێرن. لە زمانی سڕبی-کرواتیدا، شارۆچکەکە بە ئیندیا (بە سیریلی سڕبی: Инђија)، بە ھەنگاری بە Ingyia، بە ئەڵمانی بە India، بە سلۆڤاکی بە India یان Indjija، و بە ڕووسی بە Индїя ناسراوە.

## شوێنە نیشتەجێبووەکان
جگە لە شاری ئیندیا، لەسەر خاکی شارەوانییەکە گوندەکانی خوارەوە ھەن:
* بێشکا
* یارکۆڤتسی
* کرچێدین
* لیوکۆڤۆ
* مارادیک
* نۆڤی کارلۆڤتسی
* نۆڤی سلانکامێن
* سلانکامێناچکی ڤینۆگرادی
* ستاری سلانکامێن
* چۆرتانۆڤتسی

## ئەمەش ببینە
* پێرستی شارەکانی سربیا

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڤۆیڤۆدینا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
ئۆبرێنۆڤاتس

**ئۆبرێنۆڤاتس** () شارەوانییەکی شاری بێلگرادە. بەپێی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٢، ژمارەی دانیشتووانی شارەوانییەکە ٦٨٬٨٨٢ کەسە، لەکاتێکدا ناوچە شارییەکە ٢٥٬٣٨٠ دانیشتووی ھەیە. ناوی کۆنی ئۆبرێنۆڤاتس «پاڵێژ» بوو.

گەورەترین وێستگەی کارەبای گەرمیی سڕبی، وێستگەی نیکۆلا تێسلا، دەکەوێتە پەراوێزی شارەوانییەکەوە. گواستەرەوەی ستوبلین، یەکێک لە بەھێزترین وێستگەکانی پەخش کە تا ئێستا دروست کرابێت، ھەروەھا دەکەوێتە ئەم شارەوانییەوە. ئۆبرێنۆڤاتس لەکاتی لافاوەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا لە ساڵی ٢٠١٤دا بەتەواوی ژێرئاو کەوت و چۆڵکرا.

## جوگرافیا

ئۆبرێنۆڤاتس ٣٠ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژاوای ناوەندی بێلگرادەوە دوورە، لە نزیک چەمەکانی ڕووباری ساڤا بەرەو باکوور. ڕووباری کۆلوبارا بەلای ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەکەدا دەڕوات تا دەگاتە ساڤا.

## مێژوو
لە سەدەکانی ناوەڕاستدا، ناوچەکە بەشێک بوو لە دەوڵەتە سڕبییەکان. پاشای سرێم، دراگوتین نێمانیچ، لە نێوان ساڵانی ١٢٨٢ و ١٣١٩ حوکمڕانیی دەکرد، و دێری لە گرابۆڤاتس و میسلۆجین دامەزراند. لە ساڵی ١٥٢١ لەلایەن ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییەوە داگیرکرا، کە بۆ ماوەی ٣٠٠ ساڵی داھاتوو حوکمڕانیی کرد. دواتر، بووە شوێنی چەندین شەڕی زۆر لە شەڕە بەردەوامەکانی عوسمانی-ھابسبورگدا و زۆرجار دەستی دەگۆڕی. حاکمی نەمسایی سڕبیا، چارڵز ئەلێکساندەر، دوکی ڤورتێمبێرگ، ماڵێکی ھاوینەی لە گوندی نزیکی ستوبلین (ئەوکات نیودۆرف) دروست کرد. لە ماوەی دەسەڵاتی نەمسادا، لە نێوان ساڵانی ١٦٨٨ و ١٧١٧، شارۆچکەکە ناوی «تسڤایبروکێن» (دوو پرد) بوو، و لە سەردەمی دەسەڵاتی تورکدا ناوی «پاڵێژ» (ئاگرتێبەردان) بوو، ڕەنگە وەک ئاماژەیەک بە تاڵانکردن و ئاگرکەوتنەوە بەردەوامەکانی کە تووشی دەبوو.

لە ١١ی نیسانی ١٨١٥، لەکاتی ڕاپەڕینی دووەمی سڕبیادا، شارۆچکەکە لە شەڕێکدا دژی عوسمانییەکان، لەلایەن ھێزە سڕبییەکانەوە بەتەواوی سوتێندرا. لە ساڵی ١٨٥٩ لەلایەن شازادەی سڕبیا میلۆش ئۆبرینۆڤیچەوە نۆژەنکرایەوە، و بە ناوی ئەوەوە ناونرا. کەنیسەی ڕۆحی پیرۆز لە ساڵی ١٨٧٠ لە ئۆبرێنۆڤاتس دروستکرا و وەک شوێنەوارێکی کلتووریی پارێزراو ناسراوە.

ڕۆژی شارەوانییەکە ٢٠ی کانوونی یەکەمە، کە ڕێکەوتی دەرکردنی فەرمانی شازادە میلۆش ئۆبرینۆڤیچە کە ناوی ئۆبرێنۆڤاتسی پێ دانرا، و ڕۆژی سێ کوچکەی پیرۆز ڕۆژی پارێزەریەتی.

شارەوانی ئۆبرێنۆڤاتس لە ساڵی ١٩٥٧ خرایە نێو کۆمەڵگەی شارەوانییەکانی بێلگرادەوە.

ئۆبرێنۆڤاتس ئەو شارۆچکە سڕبییە بوو کە گەورەترین زیانی بەرکەوت بەھۆی لافاوە بێوێنەکانی مانگی ئایاری ٢٠١٤. زۆربەی دانیشتووانەکەی بۆ شوێنی سەلامەت گواسترانەوە. بەرزبوونەوەی لەناکاوی ئاوی ڕووباری کۆلوبارا لە ١٥ی ئایار شارۆچکەکەی وێران کرد، کە بووە ھۆی گیانلەدەستدانی لایەی کەم ١٤ کەس، و چەندین کەسی تریش تا ئێستا بێسەروشوێنن.

## پەروەردە
یەکەم قوتابخانەی سەرەتایی لە ئۆبرێنۆڤاتس لە ساڵی ١٨٢٤ دامەزراوە و یەکێکە لە کۆنترین قوتابخانەکانی سڕبیا. ئێستا ١٠ قوتابخانەی سەرەتایی لە شارەوانییەکەدا ھەیە، ھەروەھا قوتابخانەی ناوەندی (گیمانسیۆم) (کە لە ١٩٢٢ دامەزراوە)، قوتابخانەی ئامادەیی تەکنیکی، و قوتابخانەی ئامادەیی کشتوکاڵی.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی شارەکانی سربیا

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شومادیا
پۆل:شارەوانییەکانی بێلگراد
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
دێ شەمس

**دێ شەمس**، یەکێک لە گوندەکانی شارستانی شنۆیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٦، ئەم گوندە لە ١٢٦ بنەماڵە پێکھاتووە و ژمارەی دانیشتووانەکەی ٧٦٧ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی شنۆ
پۆل:گوندەکانی شارستانی شنۆ
خوان ڕۆمان ڕیکێڵمێ

150px|وێنۆک|چەپ|وێنەی خوان ڕۆمان ڕیکێڵمێ لە ساڵی ٢٠٠٩دا

**خوان ڕۆمان ڕیکێڵمێ** یاریزانی ئارژەنتینییە. ڕیکێڵمێ ماوەیەک لە یانەکانی بەرشەلۆنە و ڤیاڕیالدا بوو و ئێستا یاریزانی یانەی بۆکاجونیۆرزە.

## زانیاری
* ناوی تەواو: خوان ڕۆمان ڕیکێڵمێ
* ڕێکەوتی لەدایکبوون: ٢٤/٦/١٩٧٨ (تەمەن ٣٤)
* شوێنی لەدایکبوو: سان فرناندۆ - ئەرژەنتین
* نازناو: مایسترۆ
* باڵا: ١.٨٢ سم
* شوێنی یاریکردن: ھێڵی ناوەند - دروستکەری یاری

پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٥
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئارجەنتینی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئارجەنتینی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٨
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٨
پۆل:مێدالیاوەرگرانی زێڕی ئۆڵمپیکی ئارجەنتینی
پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٩٩
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠٠٧
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا
دەریای باکوور

300px|وێنۆک|چەپ|وێنەی دەریای باکوور
**دەریای باکوور** یەکێکە لە دەریاکانی کەناری ئوقیانووسی ئاتلانتیک. ئەم دەریایە کەوتۆتە نێوان وڵاتانی بریتانیا، سکۆتلەند، سکاندیناڤیا، ئاڵمانیا و فەڕانسە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:دەریاکانی ئوقیانووسی ئاتلانتیک

پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی ئینگلتەرا
پۆل:دەریاکانی ئەورووپا
پۆل:دەریاکانی فەڕانسە
پۆل:دەریاکانی نەرویژ
تەکیەی کاکە مەند (ڕوونکردنەوە)

* ناحیەی تەکیە، چەمچەماڵ، ناوی ناحیەیەکە لە چەمچەماڵ.
* تەکیە، قەرەداخ، ناوی گوندێک لە قەزای قەرەداخ، پاریزگای سلێمانی.
* تەکیە، خورماڵ، ناوی گوندێک لە ناحیەی خورماڵ، پاریزگای هەڵەبجە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
دەلھی

300px|وێنۆک|چەپ|ھەندێک لە شوێنە سەرێنجڕاکێشەرەکانی
**دێھلی** یان **دەلھی** ناوەندی ناوچەیەکی فیدراڵ لە وڵاتی ھیندستانە. ئەم ناوچەیە شاری نیو دەلھی لەخۆ دەگرێتەوە و ژمارەی دانیشتوانەکەی  ٢٢٫٢ میلیۆن کەسە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:شار و شارۆچکەکانی ھیندستان
پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان
پۆل:دەلھی
کەراچی

**کەراچی**
یەکێکە لە گەورەترین شارەکانی وڵاتی پاکستان. ئەم شارە لە کۆنەوە ناوەندی بازرگانی و چاندی پاکستانە.

## ژمارەی دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی او شارە لە ساڵی ٢٠١٢، بەرامبەر بە ٢١٬٢٠٠٬٠٠٠ کەس بووە.

## ئەمانەش ببینە
* پاکستان
* پارێزگای سیند

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:پایتەختە پێشووەکان
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی پاکستان
پۆل:شارەکانی پاکستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سیند
پۆل:کەراچی
پۆل:ناوچە شارییەکانی پاکستان
کێو

[300px|وێنۆک|چەپ|کێوی [کی٢ لە وڵاتی پاکستان کە دووەمین کێوی بەرزی جیھانە]]
**کێو**، **کێف**، **شاخ** یان **چیا** (بە ھەورامی: کاو) بەشێکە لە زەوی کە بەرزترە لە بەشەکانی دەوروبەری و شوێنێکی دیاری ھەیە کە پێی دەوترێت لوتکە. کێو لە تەپە بەرزتر و بەرەولێژترە. لە ڕووی جیۆپۆلەتیک شاخەکان لە گرد و گردۆڵکەکان جیادەکرێنەوە بەوەی شاخەکان بەرزی و مەزنایەتیی خۆیان بەسەر گردۆڵکەکاندا دەرخستووە، هەرچی چیاکانن بەوە ناسراون کە پێوەری جیاوازیان هەیە و لە ڕووی ئاستی بەرزییەوە لە شاخەکان بەرزترن.

هەروەها لوتکەی چیاکان بەردەوام خاڵی جیاکەرەوەی نێوانیان بووە. بەرزترین لوتکە لە جیھاندا، لوتکەی کێوی ئیڤرستە.

چیا ھێما و تایبەتمەندییەکی جۆگرافیی ژیانی کوردەکانە؛ ھەر بۆیە گوتراوە: "کورد دۆستێکی نییە، جگە لە چیا"، "Kurds have no friends but the mountains". چیاکانی جوودی و ئارارات (کە لە فۆلکلۆری کوردیدا دیارن)، زاگرۆس، شینگەر، قەندیل، شاھۆ، پیرمەگروون، و حەمرین، ناسراوترین کێوەکانی کوردستانن.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوەکانی جوگرافیا
پۆل:چیاکان
پۆل:چیاوانی
پەی

[300px|وێنۆک|چەپ|وێنەی پەیە سەرەکییەکانی دەستی [لەشی مرۆڤ|مرۆڤ. (بە ڕەنگی زەرد دیاری کراون)]]

**پەی** بەو چەپکە ڕیشاڵانەی جەستە دەوترێ کە بە ئەندامەکاندا بڵاو بوونەتەوە و جەمسەریان بە مێشکەوەیە و ئەرکی ھێنان و بردنی پەیامەکانیان لە ئەستۆیە.

## سەرچاوەکان
بودیزم

230px|وێنۆک|چەپ|پەیکەرێکی کۆنی بودای گاندارا
**بودیزم** یەکێکە لە ئایینەکانە نیمچەدوورگەی ھیندستان و بریتیە لە کۆمەڵێک لە سوننەت، بڕوا، عەمەلی ئایینی کە لە وانەکانی سیدارتا گاوتاما (ناسراو بە بودا) سەرچاوەیان گرتووە. بوداییەکان باوەڕیان بە تەناسخ ھەیە.

## ڕەوشتزانی
بودیزم نەریتێکی پراکتیکی کردارییە بە تەنها ڕوانگەیەکی سرووش هێنەرت ناداتێ کە مرۆڤ دەتوانێ ببێت بە چی بەڵکو بەشێکی زۆر لە 
تەکنیکی کاریگەر و کردار دابین دەکات بۆ یارمەتی دانمان بۆ گەشەکردن بەرەو ئەو بیروڕایە وە دەیکات بە هێزێکی ڕاستەقینە لە هەموو ڕۆژانی ژیانماندا.بەڵام ئەو تەکنیک و کردارانە بە شێوەی هەڕەمەکی بەکارناهێنرێن. بۆ ئەوەی کاریگەری هەبێت پێویستە بە شێوەیەکی باش و ژیرانە 
بەکاربهێنرێن، بە ڕەچاوکردنی پێداویستیەکانی کەسەکە و ئەو قۆناغەی پێی گەیشتووە. بێگومان خەڵکی جیاواز بە شێوەی جیاواز گەشە دەکەن. 
بەڵام جوڵەی گەشەسەندنی ڕوحی دەتوانرێ ببینرێ وە نەخشەکان بە شێوەی گشتی ببینرێ، وە بە الیەنی کەمەوە لە زۆربەی شتە گرنگەکاندا 
وەکو یەکە بۆ هەموو کەس.بوددیزم زۆربەی جار ڕێگای هاوتا و هاوشێوە بەکاردەهێنێت بۆ 
باسکردنی ئەو نەخشەیە، پێکهێنانی ڕێسای گەشەکردن لە بارەی یەک لە دوای یەکی ئەو قۆناغانەی کەسێک پێویستە پێیاندا تێپەڕێ، یەک لە دوای یەک، بۆ ئەوەی بگاتە ئامانجی ڕۆشن بینی. بە درێژایی چەندین سەدە نەریتی بوددی بۆ چەند شێوە ڕێچکەیەکی تری جیاواز زیادی کردووە. 
هەموویان باسی هەمان ئەو ڕێسا گرنگانە دەکەن، بەڵام بە وشەی جیاواز دەریدەبڕن و بەشێوەیەکی جیاواز دووپاتی دەکەنەوە، یان بەش بەشی دەکەن بۆ چەند هەنگاوێکی جیاواز.
## ئامۆژگاریەکانی بودا

### چوار حەقیقەتی ڕەسەن

### ڕێگای هەشتانەی ڕەسەن

## سەرچاوەکان

* Laumakis, Stephen. An Introduction to Buddhist philosophy. 2008. p.&nbsp;4


پۆل:ئاستیکا
پۆل:فرەخوایی
ئیزیس

وێنۆک|250px|ئیزیس، ١٣٦٠ی پێش زایین.
**ئیزیس** () لە خوداکانی میسرە و خوشک و ھاوسەری ئۆزیریس بوو و لە ئەو منداڵێکیان بوو بە ناوی حۆروس. لە ئەفسانەی ئۆزیریسدا، ئیزیس بە دوای تەرمی ھاوسەرەکەی دەگەڕێ کە بە دەستی براکەیەوە کوژرابوو.

ئیزیس خانمەخوایێکی سەرەکی بوو لە ئایینی میسری کۆندا کە پەرستنەکەی بە درێژایی جیھانی یۆنان-ڕۆم بڵاوبووەوە. ئیزیس یەکەم جار لە شانشینی کۆندا وەک یەکێک لە کاراکتەرە سەرەکییەکانی ئەفسانەی ئۆسیریس ناوزەدا کرا، کە تێیدا برا کوژراوەکەی و مێردەکەی،پاشای ئۆزیریس زیندوو دەکاتەوە و میراتگری بە ناوی حۆروس، بەرھەم دەھێنێت و دەیپارێزێت. گۆمان دەکرێت ئەو، ھەروەک یارمەتی ئۆسیریسی دا، بۆ ناو ژیانی دوای مردن یارمەتی مردووەکان بدات، ھەروەھا ئەو بە دایکی خودای فیرعەون دادەنرا، کە بە حۆروس ھاوشێوە بوو.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای فارسی - ایزیس

پۆل:خانمەخواکانی میسر
پۆل:خوداوەندە میسریەکان
پۆل:ئیزیس
شەڕی کرمان

**شەڕی کرمان** یان **کارەساتی کرمان** ڕووداوێکی مێژویییە کە لە ساڵی ١٢٠٨ی کۆچی مانگی لە شاری کرماندا پێشھات. ھۆکاری ئەم ڕووداوە پەنادان و پاڵپشتی خەڵکی کرمان لە لوتفعەلی خانی زەند بوو. لەم ڕووداوەدا بە فرمانی ئاغا محەممەد خان ھەموو خەڵکی کرمان کوێر کران و تاڵانی شار و دەستدرێژی بە ژنان ئازاد ڕاگەیێنرا.

پاش ئەم ڕووداوە ٢٠٠٠٠ جووت چاو پێشکێشی ئاغا محەممەد خان کرا. ھەندێک ئەم ژمارەیە بە ٧٠٠٠٠ جووت دەزانن.

## پەراوێز

پۆل:ململانێکانی ١٧٩٤
کۆنی ٢٠١٢

**کۆنی ٢٠١٢** (بەئینگلیزی (فەرمیی): KONY2012 یان Kony2012) کورتە فیلمێکە لەلایەن کۆمپانیای ئینڤیزبڵ چیڵدرن، نووسەرانی ئینڤیزبڵ چیڵدرنەوە، درووستکراوە و لە ٥ی ئازاری ٢٠١٢ دا بڵاوکراوەتەوە. مەبەستی فیلمەکە بەرزکردنەوەی جووڵەی خێرخوازی "بوەستە کۆنی" ـیە ئەمەش بۆ ناساندنی جۆزێف کۆنی یۆگاندایە لەسەرتاسەری جیهان کە بۆتە هۆی شەڕێکی خوێناوی لە یۆگاندادا و داواکراوە لەلایەن دادگای تاوانی نێودەوڵەتی و هەروەها گرتنی و دەستبەسەرکردنی تاکۆتایی ساڵی ٢٠١٢، کە کاتی کۆتاییهاتنی کەمپینەکەیە.

پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
میعمار سینان

[وێنۆک|پەیکەری میعمار سینان لە [ئانکارا]]

**خواجە میعمار سینان ئاغا** (بە عوسمانلی: خواجه معمار سنان آغا، بەتورکی مۆدێرن: Mimar Sinan) (١٤٨٩/١٤٩٠ - ١٧ی تەمموزی ١٥٨٨) سەرۆکی ئەندازیارانی شارستانی و تەلارسازانی سوڵتان سلێمانی قانوونی، سوڵتان سەلیمی دووەم و سوڵتان مورادی سێیەم بوو. بەپرسیار بوو لە بنیادکردنی زۆرتر لە ٣٠٠ تەلاری گەورە و هەندێک تەلاری سادە، بۆ نموونە قوتابخانەی ئیسلامییە سەرەتاییەکان. هەندێک لە قوتابی و ئەوانەی لای فێردەبوون دواتر مزگەوتی سوڵتان ئەحمەد لە ئەستەمبوڵ و ستاری مۆست لە مۆستاریان درووستکردووە و جێدەستیان دیارە لە یارمەتیدانی درووستکەرانی تاج مەحەلدا.
## پێشانگا

File:SehzadeMosqueInterior.jpg|
File:Cour_mosquee_Suleymaniye_Istanbul.jpg|
File:20101213 Suleymaniye Mosque Istanbul inside vertical Panorama.jpg|
File:Salimiye's beauty and grandeur.jpg|

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٤٨٩
پۆل:مردووانی ١٥٨٨
پۆل:نژیاروانانی تورک
گوستاف مالەر

**گوستاف مالەر** (بەئەڵمانی: Gustav Mahler) (٧ی تەمموزی ١٨٦٠ - ١٨ی ئایاری ١٩١١) ئاوازدانەرێکی نەمسایی پاش-کۆتا ڕۆمانتیک و سەرپەرشتیاری ئاوازڕێکخەرەکانی سەردەمەکەی خۆی بووە. لە خێزانێکی جوولەکە لە گوندی کالیشت لە بۆھیمیا لەدایک بووە. لەوکاتەدا ئەو گووندە سەر بە ئیمپڕاتۆرییەتی نەمسایی بووە، بەڵام ئێستا ئەو گوندە دەکەوێتە کۆماری چیکەوە.

وەکوو ئاوازدانەر، مالەر وەک پردێک لەنێوان کەلتووری نەمسایی-ئەڵمانی سەدەی نۆزدەھەم و مۆدێرنیزمی سەرەتاکانی سەدەی بیستەمدا ڕۆڵی بینیوە. لەکاتێکدا کە لەماوەی ژیانیدا دۆخی ئەو وەک ئاوازڕێکخەر لەژێر چڕیی پرسیاردا درووستبووبوو، بەڵام مۆزیکەکەی ئەو بەشێوەیەکی بەرفراوان ناسرا و بڵاوەی کرد، ئەمە تەنھا پاش ماوەیەکی کورت لە پشتگوێ خستنی کاتێ کە ئەنجامدانی نمایش لەسەر کارەکانی، قەدەغەکرا لەسەردەمی ناتزییەکاندا. لەدوای ١٩٤٥ ـەوە، مۆزیکەکەی مالەر دۆزرایەوە و بەرزنرخێنرا لەلایەن نەوەیەکی نوێی گوێگرانەوە. دواتر مالەر بووە یەکێک لەو ئاوازدانەرانەی کە بەبەردەوامی و بەڕادەیەکی زۆر کارەکانی تۆمار دەکرانەوە و نمایش دەکران.

پۆل:ئاوازدانەرانی ڕۆمانتیک
پۆل:مردووانی ١٩١١
پۆل:جووە نەمسایییەکان
پۆل:ئاوازدانەرانی نەمسایی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٠
پۆل:ئاوازدانەران
پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم
پۆل:جووە ئەگنۆستیکەکان
پۆل:مۆسیقاژەنی پیاوی نەمسایی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئاوازدانەرە کلاسیکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:کاتۆلیکی ڕۆمانی نەمسا
پۆل:مردنەکان بەھۆی نەخۆشی گەنینەوە
ھونەرمەندی داھێنەر

[وێنۆک|چەپ|نموونەی ناسراو و دیاری هونەرمەندە داهێنەرەکان، لەچەپەوە (سەرەوە): [فرێدریک شۆپان، نیکۆڵۆ پاگەنینی، فرانز لیست، لویجی بۆکەرینی. لەچەپەوە (خوارەوە): ئارتەر ڕۆبنشتاین، سێرجی ڕەحمانینۆف، یۆ-یۆ ما، ئیتژاک پێرڵمان]]
**هونەرمەندی داهێنەر** یان **ڤیرتیوزۆ** (بەئینگلیزی: Virtuoso، بەئیتاڵی: *** virtuoso***، لە وشەی لاتینییەوە ***virtus*** ـەوە بەواتای: لێهاتوویی، شارەزایی. کۆی نەناسراو: virtuosi، بۆ مێینە: virtuosa) کەسێکە کە توانایەکی تەکنیکی زۆر دیاری هەیە لە هونەرە جوانەکان، گۆرانیگوتن یان لێدانی ئامێرێکی مۆزیکییدا. ڤیرتیوزۆکان بەزۆری ئاوازدانەرەکانن.

## سەرچاوەکان


پۆل:ژەنیاران
پۆل:زاراوەکانی مۆسیقا
مەرغیلان

**مەرغیلان** () شارێکە لە پارێزگای فەرغانە لە وڵاتی ئۆزبەکستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٠دا ۱٦٨٫٥۱٥ کەس بووە.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی شارەکانی ئۆزبەکستان

## سەرچاوەکان


پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای فەرغانە
پۆل:شارەکانی ئۆزبەکستان
کوو کڵەس کڵان

وێنۆک|ئەندامانی کوو کڵەس کڵان لە شەقامی واشنتن لە ساڵی ١٩٢٨
**کوو کڵەس کڵان** یان **کەی کەی کەی**، گرووپێکی تیرۆریستیی سپی پێست بوون کە خەریکی کوشتن و تیرۆر و ماڵسووتاندن و چەندین تاوانی تر بوون. لە نێوان ساڵانی (١٨٦٥–١٨٧٠) وەک قۆناغی یەکەم و ھەروەھا (١٩١٥–١٩٤٥) قۆناغی دووەم و لە ١٩٤٥یشەوە وەک قۆناغی سێیەم چالاکن.

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩١٥ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:مێژووی ئەفریقی-ئەمریکی
پۆل:مێژووی باشووری ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٥٦ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:توندوتیژی دژی کەسانی پەلکەزێڕینە
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:کو کلوکس کلان
پۆل:حیزبی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)
محەممەد عەلی جیناح

وێنۆک|وێنەی دامەزرێنەری پاکستان  محەممەد عەلی جیناح
**محەمەد عەلی جیناح** ( ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٨٧٦ - ١١ی ئەیلوولی ١٩٤٨) پارێزەر و سیاسی و پیاوی دەوڵەت بوو ناسراوە بە دامەزرێنەری پاکستان.

پۆل:مردووانی ١٩٤٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٦
پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی پاکستان
پۆل:موسڵمانانی پاکستانی
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی پاکستان
شێفیڵد

thumb|چەند دیمەنێکی شاری شیفێڵد
**شێفیڵد** () شارێکی ئینگلستانە و دەکەوێتە باکووری ئەم وڵاتە. شارەکە لە سەدەی هەشتەمدا دۆزراوەتەوە و لە ساڵی ١٨٩٣دا بنیاد نراوە. ڕووبەری شێفیڵد نزیکەی ٣٦٧ هەزار کیلۆمەتری دووجایە و ٦١٪ی  ڕووبەرەکەی سەوزاییە کە دارستان و باخچە گەشتیاریەکانە. لەو ڕووبەرەشدا چەندین دۆڵ و و ڕووبار هەن. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە زۆرترە لە ٥٣٤ هەزار کەس وێڕای بوونی ژمارەیەکی زۆری پەنابەر و گەشتیاران کە بەشێکی زۆر لە خوێندکاران سەردانی شارەکە دەکەن بەمەبەستی خوێندن. شارەکە خاوەن تیپێکی وەرزشیە بە ناوی یانەی تۆپی پێی شێفیڵد کە خاوەن مێژوویەکی پڕسەروەریە لە خولی نایابی ئینگلستان.

## بەستەری دەرەکی
*سایتی شاری شیفێڵد

پۆل:شێفیڵد
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ١ەم
پۆل:شارەکانی ئینگلستان
بەچاو خوێندنەوە

**بەچاو خوێندنەوە** (بەئینگلیزی: Sight-reading) لەمۆزیکدا، بریتییە لەوەی کە ژەنیارێک نۆتەی پارچە مۆزیکێک دەخوێنێتەوە و لەھەمان کاتدا دەشیژەنێت. لەم تەکنیکەدا، زۆرینەی کاتەکان ژەنیار پێشتر ئەو نۆتەیەی نەخوێندۆتەوە و نەیدیووە، بۆیە بەجۆرێک لەجۆرەکان کارێکی گەلێک قورسە. **بەچاو خوێندنەوە** ھەندێک جاریش بۆ وەسفکردنی ئەو گۆرانیبێژەش بەکاردێت کە ڕاستەوخۆ دەقی گۆرانییەکە دەیخوێنێتەوە و لەبەری نییە.

پۆل:تەکنیکەکانی مۆزیک

پۆل:خوێندنەوە
پۆل:تواناکانی مێشک

پۆل:نۆتەی مۆسیقا
کۆئەندامی لیمف

[230px|وێنۆک|چەپ|شوێنی ھەندێک لە [ڕەگی لیمفی|ڕەگە لیمفیەکان و لیمفەگرێکانی لەشی مرۆڤ.]]
**کۆئەندامی لیمف** بەشێکە لە کۆئەندامی سووڕان کە لە زیندەوەرە بڕبڕەدارەکاندا بوونی ھەیە. ئەم کۆئەندامە لە گرێ لیمفیەکان و ڕەگە لیمفیەکانەوە پێکھاتووە، ھەندێکیش ئەندامی تایبەت وەکوو سپڵ و تیمووس ھەر بەشێکی ئەم کۆئەندامەن. ئەرکەکانی ئەم کۆئەندامە بریتیە لە گواستنەوەی لیمف بۆ دڵ و ھەروەھا بە ھۆی بوونی لیمفەگرێکان ڕۆڵی ھەیە لە پاراستنی تەندروستی لەشدا.

## سەرچاوەکان
* "Lymph - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary". www.merriam-webster.com. Retrieved 2010-05-29.
* Human Physiology: From Cells to Systems, by Lauralee Sherwood


پۆل:توێکاریی گیانلەبەر
بڕبڕەداران

230px|وێنۆک|چەپ|وێنەی هەندێک لە بڕبڕەداران.
**بڕبڕەداران** یەکێک لە گەورەترین ژێرلقەکانی گیانەوەرانی مازەدارە.

گیانەوەرانێ کە لەم تۆرەمەدان پەتەمازەیێک بە ناو پشتیاندا کشاوە. لە بڕبڕەدارەکاندا ئەم پەتەمازە بە بڕبڕاگە دەپارێزرێت.

بڕبڕەداران بەشێکی زۆر لە گیانەوەرانی ئێسکدار پێک دێنن و زیرەکترین  و گەورەترین حەیوانەکانی جیهانیش دەگرنە بەر. ئەم ژێرلقە پتر لە 64000 جۆرە لە بڕبڕەداران دەگرێتە خۆ کە بە 7 پۆل دابەش دەبن: 
 
#گوانداران
#کرۆژنە ماسی
#ماسی بێ شەویلکە
#ماسی ئێسکدار
#پەلەوەران
#خشۆکان
#دووژینان

ئەم گیانەوەرانە لەگەڵ ئەوانەی بەر لە خۆیان کە کۆئەندامی پەیکەریان لە دەرەوەی لەشیاندا ھەبوو جیاوازن، بە پێچەوانە ئەم کۆئەندامە لەماندا ھاتووەتە ناو لەشیانەوە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی
*ویکیپیدیای فارسی

پۆل:بڕبڕەداران
پۆل:گیانلەبەران
گیبرالتار

**گیبرالتار** یان **چیای تاریق** ھەرێمێکی دەرەوەی بەریتانییە، ڕووبەرەکەی نزیکەی ٦٫٨ کم دووجایە و دانیشتووانەکەی ٣٠٠٠٠ کەس دەبێ. گوندێکی شاخاوییە لە کەناراوەکانی باشووری ئیسپانیا لە باشووری ڕۆژاوای ئەورووپا، دەکەوێتە کۆتایی باشووری نیمچەدوورگەی ئیبری و لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ ئیسپانیا و بە یەکێک لە ناوچە بەناوەکانی بەریتانیا دادەنرێت.
چیای تاریق لە بەشی کەناراوی بە گەرووی گیبرالتارەوە بەستراوەتەوە و دەریای ناوین بە ئۆقیانووسی ئاتلانتیک دەبەستێتەوە و لە ھەردوو لاشەوە مەغریب و ئیسپانیان. ڕووبەری ٦٫٧ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە (٢٫٦ میل دووجا). تاشەبەردی گیبرالتار خاڵی سەرەکی ناوچەکەیە کە زیاتر لە ٣٠ ھەزار دانیشتووی ھەیە.
لە ساڵی ١٧٠٤دا گیبرالتار لەلایەن ھێزە ھاوبەشەکانی بەریتانیا و ھۆڵەنداوە کە ئەوان بە ناوی بنەماڵەی ھاپسبۆرگەوە شەڕیان کرد گیرا، کە لەو کاتەدا بانگەشەی سەروەریی بەسەر ئیسپانیادا دەکرد.
لە ساڵی ١٧١٣ خاوەنداری ناوچەی گیبرالتار بە ھەمیشەیی ڕادەستی بەریتانیا کرا. میری ئیسپانیا ھەرگیز دەسەڵاتی بەریتانیا بەسەر ئەم ناوچەیەدا ناناسێتەوە. گیبرالتار گرینگییەکی ستراتیژی گەورەی ھەیە. تەنگەی گیبرالتار تەنیا ١٣ کیلۆمەتر پانە و بەشێکی زۆری بازرگانی دەریایی لە جیھاندا بە ناو ئەو تەنگەدا دەڕوات.

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:یەکێتیی ئەورووپا
پۆل:گیبرالتار
پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:هەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا
پۆل:ئینکلاڤ و ئێکسکلیڤ
لودڤیگ زامێنھۆف

[230px|وێنۆک|چەپ|وێنەی لودڤیگ زامێنھۆف لە ساڵی [١٩٠٨]]
**لودڤیگ لازاروس زامێنھۆف** () (١٨٥٩–١٩١٧) پزیشک و زمانناسی جوولەکە و داھێنەری زمانی ئێسپێرانتۆیە. زامێنھۆف لە ئیمپراتۆری ڕووسیا لە دایک بوو و زمانی دایکیشی ڕووسی بوو.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:زمانەوانانی پۆڵەندی
پۆل:جووە پۆڵەندییەکان
پۆل:مردووانی ١٩١٧
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٩
پۆل:ئێسپێرانتۆ
پۆل:وێژەی ئێسپێرانتۆ
پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:وەرگێڕەکانی ویلیام شێکسپیر
پۆل:داھێنەرەکانی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی
پۆل:جوولەکەکانی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا
لیمفەگرێ

وێنۆک|لیمفەگرێ و بەشەکانی: ١.کەپسوول ٢.سینووسی ژێر کەپسوول ٣.ناوەندی ژێرمیناڵ ٤.نۆدوولی لیمفۆیید ٥.ترابێکوولا
**لیمفەگرێ** یان **گرێی لیمفی** ئۆرگانێکە بە شێوەی ھێلکە و بەشێکە لە کۆئەندامی سووڕان و کۆئەندامی بەرگری. لیمفەگرێ ئەرکی خاوێن کردنەوەی لیمف لە بەکتریاکان و میکرۆبەکانی تری لە ئەستۆیە.

## سەرچاوەکان
* کورتەی فیزیۆلۆژی گایتۆن چاپی دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی تەیموورزادەی ئێران
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:کۆئەندامی لیمف
شەرافەددین ئەلچی

**شەرافەددین ئەلچی** (بە کوردیی باکووری: *Şerafettin Elçi*) (١٩٣٨ لە جزیر – ٢٠١٢)، سیاسەتوانی کوردی خەڵکی وڵاتی تورکیایە، ئەلچی سەرۆکی پارتی کا دە پە (KADEP) بوو. ئەلچی لە ڕۆژی ٢٥ دیسەمبێری ساڵی ٢٠١٢ زایینی لە ئەنکارا کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان
* ماڵپەڕی ئاڤەستا کورد
* ویکیپیدیای کوردیی باکووری

پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە تورکیا
پۆل:مردووانی ٢٠١٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨
پۆل:پارێزەرە تورکەکان
ئاڵگی ئەدریناڵ

وێنۆک|چەپ|ڕژێنی ئەدرینال دەکەوێتە سەرەوەی گورجیلەکان
**ڕژێنی ئەدرینال** (بە ئینگلیزی Adrenal gland) بەشێکە لە کوێرە ڕژێنەکانی لەشی مرۆڤ، دەکەوێتە سەر ھەر گورچیلەیەک. ھەر ئەدرینالە ڕژێنێک کاکڵی ناوەکی ھەیە کە پێی دەڵێن **کرۆکە (Medulla)**، و چینی دەرەوەش **توێکڵە (Cortex)**. ھەریەکە لە کرۆک و توێکڵ وەکو ڕژێنێکی سەربەخۆ کاردەکەن. دەمارە کۆئەندام کۆنتڕۆڵی دەردانی ھۆرمۆنەکانی کرۆک دەکات، و ھۆرمۆنەکانی پلی پێشەوەی ژێر مێشکە ڕژێن دەردانی ھۆرمۆنەکانی توێکڵ ڕێکدەخەن.

## کرۆکی ئەدرینال
کرۆکی ئەدرینال دوو ھۆرمۆن بەرھەمدێنێت لە ترشە ئەمینییەکان پێکدێن. ئەوانیش **ئیپینفرین (Epinephrine)** و **نۆرئیپینفرین (Norepinephrine)**ن، کە بەدوای یەکدا ناسراون بە **ئەدرینالین** و **نۆرئەدرینالین**. ئەو دوو ھۆرمۆنە کاردانەوەی دەمارە کۆئەندام لەسەر ئەرک و مەترسی ڕیکدەخەن. ئەو کاردانەوەیە بە ھێرش بردن و ھەڵاتن ناودەبرێت.

کاتێک کەسێک کاردەکات (یان لەژێر فشاردا)، کرۆک ئیپینفرین و نۆرئیپینفرین بۆ خوێن دەردەدات و:
* خێرایی تێکڕایی لێدانی دڵ زیاد دەکەن.
* پەستانی خوێن و خەستی گلوکۆز لە خوێندا بەرز دەکەنەوە.
* ورژمی خوێن بۆ دڵ و سییەکان بەرز دەکەنەوە.
* ھانی فراوانبوونی بۆریچکەکانی ھەوا و ھەدروو بیلبیلەی چاو دەدەن.

## توێکڵی ئەدرینال
توێکڵی ئەدرینال وەڵامی ھۆرمۆنی ھاندەری توێکڵی ئەدرینال (ACTH) Adrenocorticotropic hormone)) دەداتەوە، کە پلی پێشەوەی ژێر مێشکە ڕژێن دەریدەدات.

ئەرک، دەبێتە ھۆی ھاندانی ژێر لانک لە دەردانی ھۆرمۆن دەرپەڕاندن (ACTH)، کە پلی پێشەوەی ژێر مێشکە ڕژێن ھاندەدات ھۆرمۆنی (ACTH) دەربدات. پاشان (ACTH) توێکڵی ئەدرینال ھاندەدات بۆ بەرھەمھێنانی دوو ھۆرمۆنی سترۆیدی: کۆرتیزۆل و ئەلدۆستیرۆن.
* **[[کۆرتیزۆڵ]] Cortisol** کاردەکاتە سەر بەرھەمھێنانی گلوکۆز لەپرۆتینەکان، و وزە بۆ خانەکان دابین دەکات، کە توانای بەکارھێنانی ھەبێت.
* **ئەلدۆستیرۆن Aldosterone** یارمەتی بەرزکردنەوەی پەستانی خوێن و قەبارەکەی دەدات، بۆ ئەوەی گورجیلەکان پاریزگاری لە خوێیەکان و ئاو بکەن.

## سەرچاوە
* پەرتووکی *زانست بۆ ھەمووان (زیندەزانی)* • پۆلی دوازدەھەمی زانستی • وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی ھەرێمی کوردستان • چاپی سێیەم ٢٠١٢.

پۆل:زگ
پۆل:کۆئەندامی کوێرەڕژێنە
پۆل:ئاڵگەکان
مرۆڤ

**مرۆڤ**، **مرۆ**، **مرۆڤی مۆدێرن** یان **ھۆمۆسێپانس** باوترین و بەربڵاوترین جۆری سەرەتاییە، و دوا جۆری ماوەیە لە جۆری *ھۆمۆ*. بێ موو و دوو پێ و زیرەکن و باڵایان بە بەرزی تایبەتمەندە. مرۆڤ مێشکێکی گەورەی ھەیە، بەمەش توانای زانینی پێشکەوتووتری ھەیە کە توانای گەشەسەندن و گونجاندنیان پێدەدات لە ژینگە جۆراوجۆرەکاندا، ئامرازی زۆر ئاڵۆز پەرەپێبدات و پێکھاتە و شارستانییەتی کۆمەڵایەتی ئاڵۆز پێکبھێنێت. مرۆڤەکان زۆر کۆمەڵایەتین، تاکەکانی مرۆڤ ئارەزوویان ھەیە سەر بە تۆڕێکی فرە چین بن لە گرووپە کۆمەڵایەتییە ھاوبەشەکان، و جیاوازەکان، لە خێزان و گرووپە ھاوتاکانەوە تا کۆمپانیا و دەوڵەتە سیاسییەکان. تا مانگی ئایاری ٢٠٢٤ ژمارەی مرۆڤەکان زیاتر لە ٨ ملیار کەس بووە.

مرۆڤ چەندین جار لە ئەفریقاوە بەرەو شوێنەکانی تری جیھان کۆچی کردوە. یەکێک لە ھۆکارەکانی ئەو کۆچانە، نەبوونی کەشوھەوایەکی سەقامگیرانە بووە. سارد و گەرم بوونی کتوپڕی کەشوھەوا مرۆڤی ناچار کردوە کە بەردەوام جێگای ژیانی بگۆڕێت. بەڵگەکانی ئەم کۆچە لە ئاسیا، ئۆقیانووسیا و ئەمریکاش دۆزراوەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مرۆڤناسی
پۆل:گیانلەبەران، وەسفکراوی ١٧٥٨
پۆل:مرۆڤ
پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە
ئێسپێرانتۆ

230px|وێنۆک|چەپ|ئاڵای زمانی ئێسپێرانتۆ
**ئێسپێرانتۆ** بەناوبانگترین و کارامەترین زمانی نێوەنەتەوەیی دەستکردە کە بۆ یەکگرتووکردنی زمانەکانی هەموو خەڵکی دنیادا درووست کراوە بە ئامانجی ئەوەی کە ببێتە زمانێکی دووەهەم بۆ ھەموو کەس لە جیھاندا. ئەم زمانە لە ساڵی ١٨٨٧ زایینیدا لە لایەن لودۆڤیگ لازارۆس زامێنھۆفـی پۆڵەندی بە ئایین جولەکە دروستکراوە. زامێنھۆف سەرەتا زمانەکەی ناونا **'La Internacia Lingvo**' کە بەواتای (زمانە نێودەوڵەتیەکە) بوو، بەڵام ھەر زوو خەڵک بە ناوی ئێسپێرانتۆ  ناسیان کە بەواتای (ئەو کەسەی کە ھیواخوازە)یە. 

ئاخێوەرانی ئەم زمانە بەسەر ھەموو جیھاندا دابەشبوون کە وڵاتە گەورەکانیش لەخۆ دەگرێت، بەڵام ھیچکەس ژمارەی ڕاستەقینەی ئێسپێڕانتۆزانەکان نازانێت. زۆربەی سەرچاوەکان دەڵێن کە لە نێوان چەند سەد کەس بۆ دوو میلیۆن کەسن. تەنانەت نزیکەی ٢٠٠٠ ئاخێوەری ڕەسەن ھەن کە زمانی دایکیانە و ھەر لە منداڵییەوە بەم زمانە قسەیان لەگەڵ کراوە. بەمەش ئێسپێرانتۆ دەبێتە زمانێکی دەستکرد کە زۆرترین بەکارهێنەری لە ھەموو جیھاندا هەیە. ئێسپێرانتۆ خاوەنی ئاڵا و سروودی خۆشیەتی.

ئێسپێرانتۆ ئامانجەکەی ئەوەبوو کە زمانێکی ئاسان بێت تا ھەموو کەس بە ترخان کردنی کاتێکی کەم فێر یبێت و چێژی لێ ببینێت، بەم مەبەستەش ڕێزمانێکی ئاسان و جێگیری بۆ دروست کراوە و پیتی ناو وشەکانیشی ھەمیشە ھەمان دەنگیان ھەیە و وشەکانی بە پێشگر و پاشگر چەندین وشەی تریان لێ دروست دەکرێن. تەنھا بە زانینی ٣٠٠٠ چاوگ دەتوانیت ٢٠٠٠٠ وشەی تر دروست بکەیت کە یەکسانە بە ژمارەی ئەو وشانەی کە زۆربەی ئینگلیزە ڕەسەنەکان لە زمانی خۆیاندا دەیزانن. ئاسانی ئەم زمانە  تا ئەو ڕادەیەکە کە بۆ فێربوون، نزیکەی ١٥٠ کاتژمێر  پێویستە، ئەمە لە کاتێکدایە کە ئینگلیزی ١٥٠٠ و ئەڵمانی ٢٠٠٠ کاتژمێریان دەوێت.

تێبینی بکە وشەکان بە ۆ کۆتاییھاتوون، چونکە لە ئێسپێرانتۆ ھەموو ناوێک بە ۆ کۆتاییدێت.

## سەرچاوەکان
* [//en.wikipedia.org/wiki/Esperanto ویکیپیدیای ئینگلیزی]
* ویکیپیدیای ئینگلیزی سادە
* 
* 

## بەستەری دەرەکی

پۆل:زمانە دەستکردەکان
ئێسپێرانتۆ
پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان
پارێزگاکانی کوردستان

وێنۆک|300x300پیکسڵ|پارێزگاکانی کوردستان
کۆی پارێزگاکانی **کوردستانی مەزن** بریتین لەمانە:

## باکووری کوردستان
* وێنۆک|'''باکووری کوردستان'''
* پارێزگای ئامەد
* پارێزگای دێرسم
* پارێزگای ئەردێخان
* پارێزگای ڕحا
* پارێزگای مەرعەش
* پارێزگای مەلەدی
* پارێزگای مێردین
* پارێزگای سێرت
* پارێزگای شرنەخ
* پارێزگای عوسمانیە
* پارێزگای وان
* پارێزگای سێواس
* پارێزگای تۆکات
* پارێزگای ئادیەمان
* پارێزگای خارپێت
* پارێزگای باتمان
* پارێزگای بدلیس
* پارێزگای بینگۆل
* پارێزگای  ئاگری
* پارێزگای ئەرزگان
* پارێزگای ئەرزیڕۆم
* پارێزگای ئیدر
* پارێزگای خەتای
* پارێزگای مووش
* پارێزگای کلیس
* پارێزگای گازی ئانتەپ
* پارێزگای قەرس
* پارێزگای حەکاری

## ڕۆژھەڵاتی کوردستان
وێنۆک
* پارێزگای کرماشان
* پارێزگای کوردستان
* پارێزگای ورمێ
* پارێزگای ئیلام

### ناوچەی جیا لە کوردستان
* پارێزگای خۆراسانی باکوور

## ڕۆژاوای کوردستان
* وێنۆک| '''ڕۆژئاوای کوردستان'''
* پارێزگای حەسیچە
* پارێزگای جزیرە
* پارێزگای کۆبانی
* پارێزگای عەفرین
* پارێزگای ڕەققە (نافەرمی)
* پارێزگای دێرەزۆر (نافەرمی)

## باشووری کوردستان
* وێنۆک| '''باشووری کوردستان'''
* پارێزگای ھەولێر
* پارێزگای دھۆک
* پارێزگای واست (نافەرمی)
* پارێزگای کەرکووک
* پارێزگای سلێمانی
* پارێزگای دیالە (نافەرمی)
* پارێزگای ھەڵەبجە
* پارێزگای نەینەوا (نافەرمی)
* ئیدارەی گەرمیان 
*ئیدارەی ڕاپەرین
*پارێزگای سەڵاحەدین (نافەرمی)

## ئەمانەش ببینە
* شارەکانی کوردستان

## سەرچاوەکان

پۆل:کوردستان