open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئاڵای ڕزگاری

**ئاڵای ڕزگاری** (بە کرمانجی: Ala Rizgarî) ڕێکخراوەیەکی چەکداری کورد بوو کە بەدوای جیابوونەوە لە ڕێکخراوەی ڕزگاری لە ساڵی ١٩٧٨ دامەزرا. ئەندامانی ڕێکخراوەی  ڕزگاری بەدوای شەڕ و پێکدادان لە نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە ساڵی ١٩٧٨، لە نێوان دوو ئۆردووگای لایەنگری پارتی و یەکێتیدا دابەشبوون. ئەو چەکدارانە کە لایەنگریان لە یەکێتی دەکرد، ڕێکخراوەی *ئاڵای ڕزگاری*یان دامەزراند و بەدوای ئەوەیش کەمپێکیان بۆ ڕاھێنانی سەربازی لە باشووری کوردستان دامەزراند. ئاڵای ڕزگاری بەدوای کودەتای ساڵی ١٩٨٠ لە تورکیا نەیتوانی درێژە بە چالاکیی خۆی بدات و ھەڵوەشێندرا.

## ئەمەش ببینە
* پارتی ڕزگاریی کوردستان

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی
* ئەرشیڤی کۆواری «ئاڵا ڕزگاری» 

پۆل:حیزبەکانی باکووری کوردستان
پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان
پۆل:حیزبەکانی تورکیا
پۆل:حیزبەکانی عێراق
پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
پۆل:حیزبە کۆمۆنیستییەکانی کوردستان
پارتی ڕزگاریی کوردستان

**پارتی ڕزگاریی کوردستان** یان بە کورتی **ڕزگاری** یان **پەرەکە-ڕزگاری** (بە کرمانجی: Partîya Rizgarîya Kurdistan PRK-Rizgarî) حیزبێکی سیاسیی کوردی لە باکووری کوردستان بوو کە لە ساڵی ١٩٨٧دا دامەزرا.

دامەزرێنەرانی ڕزگاری مومتاز کۆتان، ئۆرھان کۆتان، ڕووشەن ئارسلان و ھاوڕێیانی ئەوان لە کەسانێک بوون کە لە دۆسیەی کانوونەکانی کولتووری شۆڕشگێڕانەی ڕۆژھەڵات (DDKO) لەلایەن دادگا عەفق کرابوون. ئەوانە لە ساڵی ١٩٧٥ «پەخشانگەی کۆمەڵ»یان لە ئانکارا ڕێکخست کە دواتر بوو بە بەردی بنچینەیەک بۆ ڕزگاری. یەکەمین کتێبیان کە بڵاو کرد «دۆسیەی کانوونەکانی کولتووری شۆڕشگێڕانەی ڕۆژھەڵات (DDKO)» بوو. پەخشانگەی کۆمەڵ ھەروەھا لە ساڵی ١٩٧٦ لەژێر چاودێریی مومتاز کۆتان، ئۆرھان کۆتان، فیکرەت شاھین، یوومنوو بووداک، عەلی بەیکئۆیلوو، ئیبراھیم گووچلوو و خەدیجە یاشار، کۆواری *ڕزگاری*ی بڵاو کرد. ئەندامانی ئەو کۆڕە دواتر ڕێکخراوەی ڕزگاریان دامەزراند.

## ئەمەش ببینە
* ئاڵای ڕزگاری

## بەستەری دەرەکی
* پەیرەوی پارتی ڕزگاریی کوردستان.

## سەرچاوەکان

پۆل:حیزبەکانی باکووری کوردستان
پۆل:حیزبەکانی تورکیا
پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
بڕی ڕۆژانەی درەوشانەوەی خۆر

**بڕی ڕۆژانەی درەوشانەوەی خۆر** س (بە کۆری:정신병동에도 아침이 와요) درامایەکی کۆریە لە ساڵی ٢٠٢٣ لەلایەن لی جەی-کیو دەرھێنانی بۆکراوە، بە ڕۆڵگێڕانی ئەکتەران: پارک بۆ-یۆنگ، ییۆن وو-جین، جانگ دۆنگ-یون و لی جونگی-ئیون. لەسەر وێبتوونێکی پلاتفۆرمی کاکاوۆ دەرھێنراوە کە باس لە ژیانی پەرستارێک دەکات لەگەڵ نەخۆشەکانی. لە ٣ی تشرینی دووەم نێتفلێکس دەستی بەبڵاوکردنەوەی کردووە

## سەرچاوەکان


پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە پزیشکییەکانی کۆریای باشوور
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری
Behrouz Sebt Rasoul

**بهروز سبط رسول (بە ئینگلیزی : Behrouz Sebt Rasoul** ) دەرهێنەری سینەمایی و سیناریۆنووس و بەرهەمهێنەری ئێرانی لە شاری تاران لە دایکبووە لە ٧ی تەمموزی ١٩٧٠ . 

## ساڵانی سەرەتایی
لە شاری تاران لەدایکبووە و دەرچووی زانکۆی ئەندازیاری پیشەسازی کەرەج بووە. سەرەتا بە دروستکردنی کورتە فیلم و فیلمی دیکۆمێنتاری دەستی بە کارەکانی کردووە. سێ کورتە فیلم و فیلمی دۆکیۆمێنتاری 1300 خولەکی دروستکردووە.  یەکێکە لە سینەماکارە سەربەخۆکانی ئێران و زۆربەی بەرهەمەکانی بە سەرمایەی خۆی بەرهەم هێناوە. 

ساڵی ٢٠١٣ کاری ئەندازیاری پیشەسازی بەجێهێشت و کۆمپانیای فیلمی ناما فیلمی دامەزراند و تا ئەمڕۆش بەڕێوەی دەبات. 

سبط رسول یەکەم فیلمی درێژی خۆی بە ناوی *ناسنامە* لە ساڵی ٢٠١٥ دروستکرد و خەڵاتی باشترین فیلمی لە فێستیڤاڵی منداڵانی سی ئێم ئێس لە هیندستان بەدەستهێنا و لە فێستیڤاڵە جیاوازەکانی وەک داکا و چێنا نمایشکرا. 

دووەم فیلمی درێژی خۆی بە ناوی *بێ باران بەبێ ورچ* لە ساڵی ٢٠٢٠ دروست کرد. تەوەری فیلمەکەی باس لە دەرهێنەرێک دەکات کە دەبێت زنجیرەی کۆتایی خۆی تەواو بکات بەڵام لە ماڵەکەی خۆیدا قفڵ کراوە.  لە ساڵی ٢٠٢٣ فیلمی *میلۆدی* کە بۆ یەکەمجار لە فێستیڤاڵی کاردیف بەریتانی نمایشکرا، وەک نوێنەری تاجیکستان بۆ باشترین فیلمی نێودەوڵەتی لە خەڵاتی ئۆسکاری ساڵی ٢٠٢٤ هەڵبژێردرا.  فیلمی "مێلۆدی" لە 54ەمین فێستیڤاڵی بەناوبانگی گۆا لە هیندستان هەڵبژێردرا و یەکەمین نمایشی نێودەوڵەتی لە بەشی سینەمای جیهانیدا دەبێت.  

## فیلمۆگرافی

* *ناسنامە* (2015)
* *بێ ورچ باران نەبارێت* (٢٠٢٠)
* *پێش یازدە* (٢٠٢١)
* *لە نێوان دوو ماڵ* (2022)
* *مێلۆدی* (٢٠٢٣)

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* Datos: Q27954733

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
کۆڕبەندی ئاشتی و ئاسایشی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست

**کۆڕبەندی ئاشتی و ئاسایشی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست** یان بە کورتی **مێپس** (بە ئینگلیزی: Middle East Peace and Security (MEPS) Forum) کۆنفرانسێکی ساڵانەیە کە لە لایەن زانکۆی ئەمریکیی کوردستان لە دھۆک بەڕێوەدەبرێت. یەکەمین کۆڕبەند لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە بەڕێوەچوو و بەدوای ئەوە ھەر ساڵە لەو کۆڕبەندە سەبارەت بە پرسە سەرەکییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین و باکووری ئەفریقا (MENA) باس و ڕاوێژ دەکرێت.

## کۆربەندی چوارەم، ٢٠٢٣
چوارەمین کۆڕبەندی ئاشتی و ئاسایشی ڕۆژھەڵاتی ناوین لە ڕۆژانی ۲۰ و ۲۱ی نۆڤەمبەری ۲۰۲۳ بەڕێوەچوو. لەو کۆڕبەندەدا کە بە ئامادەبوونی نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، مەسروور بارزانی، قوباد تاڵەبانی، عەبدوڵا حاجی مەحمود وەزیری کاروباری شەھیدان و ئەنفالکراوان، نازم زەھاوی و کەسایەتییە ئەکادیمیکەکان بەڕێوەچوو، سەبارەت بە ڕەوشی سیاسی ھەرێمی کوردستان، عێراق و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، ڕۆداوەکانی ھەنووکەییی ڕۆژھەڵاتی ناوین وەکوو جەنگی ئیسرائیل و حەماس، کێشەکانی ئاسایش لە وڵاتانی عێراق، سوریا، یەمەن، لوبنان و وڵاتانی دەوروبەر، و پرسی سەقامگیریی لە ئایندەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست باس و ڕاوێژ کرا.

## ئەمەش ببینە
* زانکۆی ئەمریکیی کوردستان

## سەرچاوەکان

پۆل:سیاسەتی کوردستان
پۆل:ڕۆژھەڵاتی ناوین
ئارتەر مۆرگان (ڕێد دێد)

**ئارتەر مۆرگان** () کارەکتەرە و پاڵەوانی سەرەکییە کە دەتوانرێت یاری پێبکرێت لە یاری ڤیدیۆیی *[[ڕێد دێد ڕیدێمپشن ٢]]*. ئەندامێکی باڵای باندی ڤان دێر لیندە، ئارسەر دەبێت مامەڵە لەگەڵ دابەزینی ڕۆژاوای کێویدا بکات لە ھەمان کاتدا ھەوڵدەدات لە نوێنەرایەتییەکی خەیاڵی میحوەری ئەمریکادا لە بەرامبەر ھێزەکانی حکوومەت و نەیارەکانی دیکەدا بژی. لەلایەن ڕۆجەر کلارکەوە لە ڕێگەی گرتنی نمایشەوە ڕۆڵی تێدا دەگێڕدرێت.

کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمز بڕیاریدا *Red Dead Redemption 2* لەسەر یەک کارەکتەر چڕ بکاتەوە، بۆ ئەوەی زیاتر بە شێوەیەکی شەخسیی بەدوایدا بگەڕێت. ھەستیان بەوە دەکرد کە ئەمە بۆ پێکھاتەی گێڕانەوەی خۆراوایەک گونجاوترە. کلارک دەیویست ڕۆڵی ئارسەر بە شێوەیەک بگێڕێت کە ئەوەندە ئاڵۆز بێت بۆ ئەوەی یاریزانەکە ڕێگای خۆی ھەڵبژێرێت و ھێشتا مانای ھەبێت. ئیلھامەکەی لە ئەکتەرانی وەک تۆشیرۆ میفون و جۆن واین و ڕۆب ویتۆف وەرگرتووە کە ڕۆڵی جۆن مارستۆنی لە یارییەکەدا و یارییەکەی پێش خۆی بینیوە.

ئارسەر لەلایەن ڕەخنەگرانەوە ستایشی وەرگرتووە، ئاڵۆزی و ڕێگای ڕزگارکردنی زۆرترین جار بابەتی ستایشی بووە. ھەروەھا پێداچوونەوەکاران ستایشی ئەویان کرد کە جیھان و کارەکتەرەکانی دیکەی لە ژیان دەھێڵایەوە. بەھۆی کارەکانییەوە، کلارک چەندین پاڵێوراوی بەدەستھێنا و خەڵاتی باشترین نمایشی لە خەڵاتەکانی یارییەکەدا پێبەخشرا. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە

## پەرەسەندنی کەسایەتی
تیمی پەرەپێدانی ڕۆکستار گەیمز دیارییان کرد کە یەک کارەکتەری ھەبێت بۆ کۆنتڕۆڵکردن لە *[[ڕێد دێد ڕیدێمپشن ٢]]*, بە پێچەوانەی سێ پاڵەوانەکەی ناوەڕۆکی پێشووی ڕۆکستار *[[جی تی ئەی ٥]]* (٢٠١٣)، بۆ ئەوەی باشتر تێبگەن کە ڕووداوەکان چۆن کاریگەرییان لەسەری ھەیە. ھەروەھا بینییان کە پێکھاتەی گێڕانەوەی ڕۆژاوایەک پێویستی بە یەک ڕوانگە ھەیە.
## سەرچاوەکان
* 

پۆل:خەڵکی خەیاڵی ئەمریکی لە یارییە ڤیدیۆییەکاندا
پۆل:کارەکتەرەکانی یاری ئەکشنی-سەرکێشی
مل

**مل** ئەو بەشەی لەشە کە سەر بە قەد دەبەستێتەوە. مل کێشی سەر ھەڵدەگرێت و ئەو دەمارانە دەپارێزێت کە زانیاریی ھۆشەیی و جووڵەیی لە مێشکەوە بۆ بەشەکانی تری لەش دەگوێزنەوە. پێکھاتەکانی ملی مرۆڤ لە باری توێکارییەوە لە چوار بەشدا کۆ دەکرێنەوە؛ بڕبڕەیی، ھەناوی و دوو بەشی ڕەگی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:سەر و ملی مرۆڤ
ڕێکخراوەی بەدر

**ڕێکخراوی بەدر** یان **فەیلەقی بەدر** ڕێکخراوێکی عێراقی و حیزبێکی سیاسییە کە لە ساڵی ١٩٨٢ بە سەرپەرشتی محەممەد باقر حەکیم دامەزراوە، ڕێکخراوترین باڵی سەربازی ئۆپۆزسیۆنی شیعەیە لەسەردەمی ڕژێمی سەددام حوسێندا، ئێرانی وەک پەناگەیەک دوای ھەڵمەتێکی تەسفییەکردن و تیرۆرکردن کە کادرە پێشکەوتووەکانی لە عێراق، بەپێی فەرمانە شەخسییەکانی سەددام دەرچووە، و گڵۆپی سەوزی ھەڵدا بۆ تەسفییەکردنی باڵە سیاسییەکەی لە عێراق. فەیلەقەکە پێکھاتووە لە کۆمەڵێک چەکدار و سەرباز پێکدێن کە لە سوپای پێشووی عێراق ھەڵھاتوون و فەرماندە و ئەفسەری پێشوو و نەیارانی ڕژێمی سەددام بوون کە پەنایان بۆ سووریا و ئێران بردووە، لە سەرەتاوە بە ناوی لیوای بەدر و دواتر بە ناوی فەیلەقی بەدر دامەزراوە. ژمارەی ڕاستەقینەی ئەندامانی فەیلەقەکە تا ئێستا نادیارە، و خەمڵاندنەکان دەریدەخەن کە لە نێوان ٣٠ بۆ ٥٠ ھەزار چەکدارن. ژمارەی ئەندامانی ڕێکخراوەکە دوای ڕووخانی ڕژێم و پێشکەوتنی پرۆسەی سیاسی لە عێراقدا گەیشتە ١٠٠ ھەزار ئەندام، دواتر یەکەم کۆنفرانسی خۆی لە نەجەف لە دوای ڕووخانی ڕژێمی سەددام بەڕێوەچوو، تێیدا بڕیاردرا کە فەیلەقی بەدر بگۆڕدرێت بۆ ڕێکخراوێکی مەدەنی و حیزبێکی سیاسی، ڕوونیشیکردەوە کە فەیلەقی بەدر ڕۆڵی سەربازی کاتێک کۆتایی ھات کە ڕژێمەکە ڕووخا.

## سەرچاوەکان

پۆل:حەشدی شەعبی
پۆل:گرووپە سەربزێوەکان لە عێراق
پۆل:گرووپە ئیسلامییە شیعەکان
ئەیاد جەمالەدین

**ئەیاد جەمالەدین** (لەدایکبووی ١٩٦١) سیاسەتوان و پیاوێکی ئایینی و بیرمەندی عێراقییە. سەر بە حیزبی ئەحرار بووە کە بەشێکە لە لیستی عێراقی و بۆ ماوەی ساڵانی ٢٠٠٥–٢٠١٠ وەک جێگر لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بۆ پارێزگای زیقار کاری کردووە.

ئەیاد ڕەووف محەممەد جەمالەدین لە ساڵی ١٩٦١ لە شاری نەجەف لە خێزانێک لەدایکبووە کە خەڵکی شاری ناسریەن لە باشووری عێراق. لە ساڵی ١٩٧٩ عێراقی بەجێھێشت و بەرەو سووریا و پاشان بەرەو ئێران، لەوێ بۆ ماوەی ٨ ساڵ زانستە ئایینییەکان و توێژینەوەی دەرەکی خوێندووە، ھەروەھا فەلسەفە و سۆفیگەریش. لە ساڵی ١٩٩٥ لەسەر بانگێشتی شیعەکان لە دووبەی چووەتە ئیمارات و لەوێ ماوەتەوە تا ساڵی ٢٠٠٣ لەگەڵ ڕووخانی ڕژێمی سەددام حوسێن گەڕایەوە عێراق.

ئەیاد جەمالەدین لە چوار ھەوڵی تیرۆرکردن ڕزگاری بووە و پێی وایە دەبێت دیموکراسی بە زۆر بسەپێندرێت. دژی دامەزراندنی دەوڵەتێکە کە سیستەمێکی ئایینی ھەبێت، یان ئەوەی پێی دەوترێت ویلایەی فیقھی لەناو شیعەکاندا، داوای دامەزراندنی دەوڵەتێکی عەلمانی دەکات دوور لە دەستێوەردانی دەسەڵاتە ئایینییەکان و گرەنتیکردنی ئازادی کەمینەکان. ھەروەھا ڕەخنە لە ڕژێمە عەرەبییەکان و گەلانی عەرەب دەگرێت، کە پێی وایە ئیسلامێکی شێواو و دەستکاریکراو لە باوەش دەگرن کە ھاندەری تیرۆرن و پاڵپشتی دەکەن.
## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان
پۆل:زیندووان
خەڵاتی کایە بۆ کایەی ساڵ

**خەڵاتی کایە بۆ کایەی ساڵ** () خەڵاتێکە ساڵانە لەلایەن خەڵاتەکانی یارییەوە دەدرێت بە کایەیەکی ڤیدیۆیی کە باشترین ئەزموونی لەڕووی داھێنەرانە و تەکنیکییەوە پێشکەش کردووە. ئەم خەڵاتە بە شێوەیەکی نەریتی لەلایەن بەڕێوەبەران یان بەڕێوەبەرانی ستۆدیۆکانی یارییەکانەوە وەرگیراوە. پرۆسەکە بە زیاتر لە ١٠٠ بڵاوکراوەی یاری ڤیدیۆیی و ماڵپەڕ دەست پێدەکات کە کۆی گشتی شەش یاری کاندید دەکەن. دوای ھەڵبژاردنی کاندیدەکان، براوە بە دەنگی یەکگرتوو ھەڵدەبژێردرێت کە لە ٩٠٪ی دەستەی سوێندخۆران و ١٠٪ی دەنگی گشتی پێکدێت.
## سەرچاوەکان
*
مزور

**مزور** کە بەشێوەی **موزر**، **مونزور**، **مونزۆر** یان **مووزر**یش دەنووسرێت ڕۆبارێک لە باکووری کوردستانە. سەرچاوەی ئاوی مزور گوندی ژارە لە ٥ کیلۆمەتریی باکووری ڕۆژاوای پلوور لە پارێزگای دێرسیمە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ڕووبارەکانی کوردستان
پۆل:ڕووبارەکانی تورکیا
پۆل:ھێماکانی دێرسیم
خاویەر میلێی

**خاویەر خێراردۆ میلێی** (بە ئیسپانی: Javier Gerardo Milei بێژەکردن: xaˈβjeɾ xeˈɾaɾ. ðo miˈlej؛ لەدایکبووی ٢٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٠) سیاسەتوان، ئابووریناس و نووسەری ئەرژەنتینییە کە لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ وەک سەرۆکی هەڵبژێردراوی ئەرژەنتین هەڵبژێردرا.  میلێی پێش ئەوەی لە سیاسەتدا  ناو دەربکات، سەرەتا وەک ئابووریناسێک ناسرابوو، بەهۆی کتێبەکانی لەسەر ئابوور و سیاسەت.

## سەرچاوەکان

پۆل:نووسەرانی ئارجەنتینی
پۆل:ڕەخنەگرانی مارکسیزم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:گۆڵپارێزانی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەرژەنتینی
پۆل:زیندووان
پۆل:ئارجەنتینییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئارجەنتین
بزووتنەوەی نوجەبا

**بزووتنەوەی نوجەبا** میلیشیایەکی شیعەی عێراقییە کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆلێن کراوە وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی، ئەم گرووپە کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنی ھەیە بە ناوی «کەناڵی نەجبا».
## تۆمەتبارکردن بە تاوانی جەنگ
ڕۆپێرت کۆلڤیل، وتەبێژی نووسینگەی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان، ئیدیعای کرد کە سوپای عەرەبی سووریا و گرووپە ھاوپەیمانەکان و «گرووپە چەکدارەکانی عێراق» بە ئەنقەست دەیان ژن و پیاو و منداڵیان لە ڕۆژھەڵاتی حەلەب لە کاتی شەڕی حەلەب کوشتووە. کۆلڤیل لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا، ناوی بزووتنەوەی نەجبای عێراقی وەک یەکێک لەو گرووپانە زیادکرد، کە دەوترێت بەشدارییان لە کوشتنەکەدا کردووە: «تا ئێوارەی دوێنێ (دووشەممە)، ڕاپۆرتمان پێگەیشت کە ھێزەکانی لایەنگری حکوومەت لانیکەم ٨٢ کەسی مەدەنییان کوشتووە کە ١١ ژن و ١٣ منداڵیان تێدایە، لە چوار گەڕەکی جیاوازدا - بووستان ئەلقەسر، ئەلفیردەوس، ئەلکەللاسە، و ئەلساڵحین. بەپێی ئیدیعاکانی کەناڵی جەزیرەی قەتەری».

## سەرچاوەکان

پۆل:حەشدی شەعبی
پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون
پۆل:گرووپە سەربزێوەکان لە عێراق
ھەورامییەکان

**ھەورامی** بە دەستەیەک لە کوردە گۆرانەکان دەوترێت کە بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ھەورامییەکان زۆرتر لە مەڵبەندی ھەورامان نیشتەجێین، بەڵام جەماوەرێک لەوانە لە ھەندێک گوندی ناوچەکانی دیکەش پەرت و پڵاو بوونەوە و ھەروەھا لە سەدەی بیستەم بەدوا کۆچیان بۆ شارەکانی گەورەی دیکە وەکوو کرماشان، سنە، سلێمانی و ... کردووە. شیای ئاماژەیە ھەورامییەکان تەنیا دانیشتووانی ھەورامان نیین و جگە لە ئەوانە جافەکانیش لە ھەوراماندا دەژین.

## زمان

زمانی کوردە ھەورامییەکان شێوەزاری ھەورامییە کە زۆرتر لە گشت لەگەڵ زمانەکانی باجەڵانی، شەبەکی، سارلی و زازاکی لێکچوونیی ھەیە. ئەم گرووپە زمانییە بە ھۆی کوردبوونی ئاخێوەرانیان زۆرجار بە "زاراوەی کوردی" ناودەبرێن، بەڵام لەباری زمانەوانییەوە لەگەڵ زمانەکانی دیکەی گۆرانی و زازاکی لە دەستەی گۆرانی-زازایی پۆلینبەندی کراونە. شیای ئاماژەیە ئەگەرچە ئاخێوەرانی ھەر دوو دەستەی زمانە کوردییەکان و زمانە گۆرانی-زازایییەکان لە درێژای مێژوو خۆیان وەکوو کورد پێناسە کردووە، بەڵام لە سەدەی دواییەوە زمانەوانانی بیانی زمانەکانی کوردەکانیان لە دوو دەستەی جیاواز پۆلێنبەندی کردووە و ناوی کوردیان تەنیا بۆ سەر دەستەیەک لەم زمانانە داناوە و لەسەر دەستەی دیکەیان ناوی گۆرانی-زازایی داناوە. ھەورامیش وەکوو لقێکی سەربەخۆ لە زمانی گۆرانی و دەستەی زمانە گۆرانی-زازایییەکان دەستەبەندی کراوەتەوە.

## ئایین
لە باری ئایینییەوە زۆربەی کوردە ھەورامییەکان سەر بە ئایینی ئیسلامی سوننەی شافیعین. بەڵام کوردەکانی ھەورامیی گوندی کەنووڵە لە پارێزگای کرماشان و ھەورامییەکانی ئێڵی عەبدوڵمەلەکی لە ناوچەکانی قوروەی پارێزگای کوردستان و تووسرکان لە ھەمەدان و چوارقەڵا لە مازەندەران سەر بە ئایینی ئیسلامی شیعەن و ھەروەھا کوردە ھەورامییەکانی گوندی زەردەیش سەر بە ئایینی یارسانن.

## جوگرافیا

زۆربەی ھەورامییەکان لە ناوچەی ھەوراماندا دەژین. بەڵام لە ھەندێک ناوچەی دیکەی کوردستان و تەنانەت لە دەرەوەی کوردستانیش جەماوەرەکانێک لە کوردە ھەورامییەکان دەژین. ھەورامان بە شێوەی سرووشتی بریتی لە دوو بەشی *لوھۆن* و *تەخت*ە، بەڵام ئێستاکە لە نێوان دوو وڵاتی ئێران و عێراقیش دابەش کراوە. لە پاوە وەکوو ناوەندی ھەورامانی لوھۆن و لە ھەورامان تەخت وەکوو ناوەندی بەشی ھەورامانی تەخت ناو دەبرێت. 

جگە لە ھەورامان، کوردە ھەورامییەکان لە ناوچەکانێک لە شارستانی قوروەی پارێزگای کوردستان، گوندەکانی کەنووڵەی شارستانی سەحنە و زەردەی شارستانی داڵاھۆ لە پارێزگای کرماشان، تووسرکان لە پارێزگای ھەمەدان و ھەروەھا چوارقەڵای پارێزگای مازەندەران لە باکووری ئێران دەژین.

## سەرچاوەکان

پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی عێراق
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران
پۆل:ھۆزە کوردییەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
شارستانی ماسۆن (کنتاکی)

**شارستانی ماسۆن، کێنتاکیی** (بە ئینگلیزی: Mason County, Kentucky) شارۆچکەیەکی نیشتەجێبوونە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، دەکەوێتە ویلایەتی کێنتاکیی.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٨٨
شارستانی تێسلینۆگراد

**شارستانی تسێلینۆگراد** (بە لاتینی: Tselinograd District) ناوچەیەکی نیشتەجێبوونە لە کازاخستان و دەکەوێتە پارێزگای ئەقمۆلا.

## تایبەتمەندی

ڕووبەری **شاری تێسلینۆگراد** ٧٨٨٨ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانی ٦٠ هەزار و ٥٠٥ کەسە.
## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای ئاقمۆلا
لەسێدارەدانەکانی بەغدا (١٩٦٩)

وێنۆک|یادگاری، دەکەوێتە شاری ئۆر یەھودا، تایبەتە بەو عێراقییانەی لە ساڵی ١٩٦٩دا کوژراون
لە ٢٧ی ١ی ساڵی ١٩٦٩، دەسەڵاتدارانی ڕژێمی بەعس ١٤ کەسیان (٩ جوولەکە و ٣ موسڵمان و ٢ مەسیحی) بە بیانووی سیخووڕی بۆ ئیسرائیلیان ھەڵواسی لە لەسێدارەدانێکی گشتی لە بەغدا. 

## پێشینە
تا ساڵی ١٩٦٩ کۆمەڵگەی جوولەکەکان لە عێراق لە زیاتر لە ١٣٠ ھەزار لە ساڵی ١٩٤٨ بۆ کەمتر لە ٣ ھەزار کەم بووەوە بەھۆی کۆچی بەکۆمەڵ کە بەھۆی دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیل و دواتر شەڕەکانی عەرەب و ئیسرائیل و چەوساندنەوەی جوولەکەکانەوە بوو.

ئەو شکستە یەکلایەنییەی دەوڵەتانی عەرەبی، لەنێویاندا عێراق، بەرامبەر ئیسرائیل لە شەڕی حوزەیرانی ١٩٦٧دا، بووە ھۆی زیادبوونی جیاوازیکاریی بەرامبەر بەو جوولەکانەی کە لە عێراق ماونەتەوە: «لە کارە حکوومییەکان دوورخرانەوە، ھەژماری بانکییان سڕ کرا، ھەروەھا خراونەتە ژێر بەندکردنی ماڵەوە. لەنێو سنووردارکردنی دیکەدا».

لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٦٨ پارتی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسی بە کودەتایەک کۆنترۆڵی عێراقی کرد. حکوومەتی نوێ لاواز بوو و بەردەوام ترسی ئەوەی ھەبوو کە خۆی ببێتە ئامانجی کودەتاکە. دوای ئەوەی ھێزی ئاسمانی ئیسرائیل لە ٤ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٦٨ بۆردوومانی پێگەیەکی سەربازیی عێراقی لە باکووری ئوردن کرد، وەک تۆڵەی بۆردوومانکردنی شوێنەوارەکانی ئیسرائیل لە جەلیل، ڕژێمی بەعس دەستیکرد بە «بەدواداچوون بۆ ئەڵقەیەکی سیخوڕی ئەمریکی-ئیسرائیلی کە بە وتەی خۆی ھەوڵی ناسەقامگیری وڵاتەکەی دەدات». دەسەڵاتداران دوای ماوەیەکی کەم دەستیان کرد بە دەستگیرکردنی ئەو کەسانەی کە گوایە پیلانگێڕیان ھەبووە، لەنێویاندا ١٢ پیاوی جوولەکەی خەڵکی بەغدا و بەسرە.

## لەسێدارەدان
ڕادیۆی بەغدا لە ٢٧ی ١ی ١٩٦٩ ھاووڵاتیانی بانگھێشتی گۆڕەپانی تەحریر کرد بۆ ئەوەی «وەرن و چێژ لە میواندارییەکە وەربگرن» لە پاسەکاندا. بەپێی زانیارییەکان، ٥٠٠ ھەزار کەس بەشدارییان لە لەسێدارەدان و سەماکردن و ئاھەنگگێڕان لە بەردەم تەرمی ئەو کەسانە کرد کە مەحکووم کرابوون. ئەو ڕۆژە نۆ جوولەکە لە سێدارە دران، لەگەڵ گەنجێک کە باوکی جوولەکە بوو و دایکی موسڵمان بوو. دوای چەند مانگێک ژمارەیەکی تر لەسێدارەدران، بەڵام لە زینداندا بوو. یەکێکیان لە ٢٥ی ئابی ١٩٦٩.

## سەرچاوەکان
ھاوڕێ ڕەحیمی

**ھاوڕێ ڕەحیمی** (لەدایکبووی ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٧٨ لە سەردەشت) سیاسەتوانێکی کوردە کە لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ەوە ئەندامی پەرلەمانی ھۆڵەندایە.

## ژیاننامە
ھاورێ ڕەحیمی لەدایکبووی ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٧٨ لە شاری سەردەشتە. کاتێک تەمەنی ١١ ساڵ بووە لەگەڵ بنەماڵەکەی ھاوکات لەگەڵ کیمیابارانی سەردەشت کۆچ دەکەنە ھۆڵەندا. لە ھۆڵەندا لەگەڵ باوکی لە دادگا سکاڵا لە کۆمپانیایەکی ھۆڵەندی تۆمار دەکەن کە چەکی کیمیایی بە سەددام حوسێن فڕۆشتووە و لە کیمیابارانەکانی سەردەشت و ھەڵەبجەدا ڕۆڵی ھەبووە، دواتر سکاڵاکەیان سەرکەوتوو دەبێت و ئەو کۆمپانیا ھۆڵەندییە سزا دەدرێت. ئەو قوتابخانە لە ھۆڵەندا تەوەاو دەکات و دەچێتە زانکۆ، دواتر  خەریکی کار و ئیشی جیاواز دەبێت و کۆمپانیای خۆی لێدەدات و بەوتەی خۆی ١٥ کەس لە کۆمپانیاکەیدا کار دەکەن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 
* 
* پەڕەی ھاوڕێ ڕەحیمی لە وێبگەی پەرلەمانی ھۆڵەندا

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:خەڵکی سەردەشت
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
مەسەلە گەورەکە (فیلم)

**مەسەلە گەورەکە** یەکێکە لە فیلمە بەناوبانگە عێراقییەکان (و لەژێر ناوی پێکدادانی دڵسۆزییەکان «clash of loyalties» ناسرابوو).

فیلمەکە لە ساڵی ١٩٨٣ لە سەردەمی شەڕی ئێران و عێراقدا بەرھەم ھێنرا.   فیلمەکە باس لە شۆڕشی بیستەم و ڕووداوەکانی دەکات، ھەروەھا باس لە چۆنییەتی ڕووبەڕووبوونەوەی عێراقییەکان دەکات لەدژی داگیرکاریی بەریتانیا لەو ماوەیەدا. فیلمەکە لە عێراق و لە ستۆدیۆکانی سینەما لە بەغدا و لە گەڕەکی مەنسوور لە بەغدا و لە زەلکاوەکانی دیجلە و فورات و بابل و کووت وێنەگیراوە، سەرەڕای شەڕی نێوان عێراق و ئێران.

فیلمەکە لە دەرھێنانی دەرھێنەری عێراقی محەممەد شوکری جەمیل بووە و بەرھەمی کۆماری عێراق بوو. سیناریۆی فیلمەکە لەلایەن ڕەمەزان کاتیع و محەممەد شوکری جەمیل و لەتیف جوورفانی نووسراوە.

تێچووی فیلمەکە ٢٤ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی بوو و ماوەی فیلمەکە ١٨٤ خولەک بوو. پاڵێوراوی خەڵاتی زێڕین بوو لە فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی سینەمایی مۆسکۆ لە ساڵی ١٩٨٣.
## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٣
پۆل:فیلمە نایابەکان لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان
پۆل:سەددام حوسێن
تەڤگەری کۆمەڵگای دیموکراتیک

**تەڤگەری کۆمەڵگای دیموکراتی** یان بە کورتی **تەڤ-دەم** (بە کرمانجی: Tevgera Civaka Demokratîk, TEV-DEM، بە عەرەبی: حركة المجتمع الديمقراطي، بە ئاشووری: ܙܘܥܐ ܕܟܢܫܐ ܕܝܡܩܪܐܛܝܐ یان بە لاتین: *Zaw'o d'Kensho Demoqraṭoyo*) ڕێکخراوەیەکی چەترەکیی چەپگر لە باکووری سووریا و ڕۆژاوای کوردستانە کە لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ بە ئامانجی ڕێکخستنی کۆمەڵگای سووریا بەشێوەی سیستەمی کۆنفیدرالیزمی دیموکراتیک دامەزراوەتەوە. تەڤ-دەم بە شێوەیی ھاوسەرۆکایەتی بەڕێوە دەبرێت و ھاوسەرۆکەکانی ئێستاکە زەلال جەگەر و خەریب حەسۆیەن.

## ئەمانەش ببینە
* ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد (سووریا) (ئەنەکەسە)
* ھاوپەیمانیی نیشتمانیی کورد لە سووریا (ھەنەکەسە)
* پارتەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کورد (پەیەنەکە)
* خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا
* پێڕستی نەتەوەی دیموکراتیک
* ھاوپەیمانیی نیشتمانیی  دیموکراتی سوریا

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێکخراوە ئاپۆییستەکانی سووریا
پۆل:ڕێکخراوە کوردییە سوورییەکان
پۆل:ڕێکخراوەکانی شەڕی ناوخۆی سوریا
پۆل:ھاوپەیمانییەکانی پارتە سیاسییەکان لە سوریا
پۆل:سیاسەتی خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا
پۆل:سیاسەتی کوردستان
پۆل:بزووتنەوەکانی دیموکراسی لە سوریا
پۆل:ھاوپەیمانییەکانی حزبە سیاسیەکانی کورد
پۆل:پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)
١٩٨٨ (فیلم)

**١٩٨٨** فیلمێکی مێژوویی - جەنگیی کوردییە، ساڵی ٢٠٢٣ بەرھەم ھاتووە. لە دەرھێنان و نووسینی ھێژوان زەندی و بەرھەمھێنانی ڕێمان شەوکەتە. ئەکتەران شەماڵی عەبەڕەش، حەمید یووسف، ئەیام ئەکرەم، قادر جەلال و دڵنیا محەممەدی ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەبینن. فیلمەکە باس لە کیمیابارانی ھەڵەبجە دەکات. ١٩٨٨ بوو بە براوەی باشترین فیلمی ساڵی ٢٠٢٣ لەلایەن دەزگای میدیایی کوردیش وۆڵد سینگەرسەوە.

## کاست
* حەمید یووسف بە ڕۆڵی تۆڵە
* قادر جەلال بە ڕۆڵی عومەری خاوەر
* شەماڵی عەبەڕەش بە ڕۆڵی مام عەبدوڵڵا
* دڵنیا محەممەدی بە ڕۆڵی شیلان
* ئەیام ئەکرەم بە ڕۆڵی نەجمەدین

## نمایشکردن
* یەکەم ڕۆژی نمایشکە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ لە شارەکانی: سلێمانی، ھەولێر، کەرکووک، دھۆک، ھەڵەبجە و کەلار بوو.
* لە ڕۆژانی داھاتووشدا لە سۆران، چەمچەماڵ، قەڵادزێ، کۆیە نمایش بەردەوام بوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٣
پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
شان

**شان** بەشێکی پەلی سەرووە. شانی مرۆڤ لە سێ ئێسک پێک ھاتووە: چەڵەمە، دەفەی شان (باڵەکە) و ئێسکی باسک. ھەروەھا ماسوولکە، ژێ و بەندۆکە پەیوەندیدارەکانیش لە خۆ دەگرێت. جومگەکانی نێوان ئێسکەکانی شان جومگەکانی شان پێک دەھێنن. جومگەی شان جومگەی سەرەکیی شانە.

لە توێکاریی مرۆڤدا، جومگەی شان ئەو بەشەی لەش پێک دەھێنێت کە ئێسکی باسک بە دەفەی شان دەلکێت و سەر لە کەلێنی کاسەییدا جێگیر دەبێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شان
پۆل:توێکاریی پەلی سەرەوە
ھاوپەیمانیی نیشتمانیی کورد لە سووریا

**ھاوپەیمانیی نیشتمانیی کورد لە سووریا** یان بە کورتی **ھەنەکەسە** (بە کرمانجی: Hevbendiya Niştimanî a Kurdî li Sûriyê, HNKS؛ بە عەرەبی: التحالف الوطني الكردي في سوريا) ھاوپەیمانییەکی حیزبە سیاسییە کوردییەکانی کوردەکانی سووریایە کە لە ١٣ی شوباتی ٢٠١٦ لە عاموودێی حەسیچە لەنێوان پێنج پارتێکی سیاسیی کورد بەستراوەتەوە. چوار حیزب لەوانە ئەندامانی پێشووی ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد (ئەنەکەسە) بوون کە بە ھۆی ھاوکاریکردن لەگەڵ پارتی یەکێتیی دیموکرات لەو ھاوپەیمانییە دەرکرابوون.

## ئەندامان
# پارتی یەکێتی دیموکراتی کورد لە سووریا، (سەرۆک: شێخ عەلی)
# پارتی دیموکراتی کورد لە سووریا (ئەلپارتی)، (س: نەسرەددین ئیبراھیم)
# ئاشتەوایی دیموکراتی کوردی سوریا
# پارتی چەپی کوردستان لە سوریا (س: ساڵح گەدۆ)
# بزووتنەوەی چاکسازی کورد لە سوریا (س: ئەمجەد عوسمان)

## ئەمانەش ببینە
* ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد (سووریا) (ئەنەکەسە)
* تەڤگەری کۆمەڵگای دیموکراتیک (سووریا) (تەڤ-دەم)
* پارتەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کورد (پەیەنەکە)
* پێڕستی نەتەوەی دیموکراتیک
* ھاوپەیمانیی نیشتمانیی  دیموکراتی سوریا
* خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانی ٢٠١٦ لە سووریا
پۆل:حیزبە فیدرالیستەکان لە سووریا
پۆل:کوردایەتی لە ڕۆژاوای کوردستان
پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:حیزبەکانی ڕۆژاوای کوردستان
پۆل:ھاوپەیمانییەکانی حزبە سیاسیەکانی کورد
پۆل:حیزبە سیاسییەکانی دامەزراوی ٢٠١٦
پۆل:ھاوپەیمانییەکانی حزبە سیاسیەکانی سووریا
پۆل:سیاسەتی خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا
پۆل:سیاسەتی کوردستان
پۆل:بزووتنەوەکانی دیموکراسی لە سوریا
پۆل:گرووپەکانی ئۆپۆزیسیۆنی سوریا
لاجانگ

**لاجانگ** ئەو بەشەی سەرە کە چوار ئێسکی کاپۆڵ تێیدا پێکەوە دەلکێن: تەوێڵی، دیواری، لاجانگی و پوازی. لە ھەردوو لای سەر و نێوان تەوێڵ و گوێ ھەڵکەوتووە. ماسوولکەی لاجانگی ئەم ناوچەیە دادەپۆشێت و لە کاتی جویندا بە کار دێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:سەر و ملی مرۆڤ
پۆل:توێکاریی بڕبڕەداران
کاتێک بابم ڕوێشتبو بو ئەرکیەت

فیلمی **When Dad Was Gone Mission** ( بە زمانی سربی-کرواتی : Otac na osvičnom putu, Отац на освивином путу)  ڤیدیۆیەک له ئەمیر کۆستۆریتسە کە لە ساڵی ١٩٨٥ دروستکراوە و خەڵاتی پاڵم دی ئۆری لە فێستیڤاڵی فیلمی کان بەدەستهێناوە.

## کورته چیرۆکی ڤیدیۆیەکه

چیرۆکی فیلمەکە باس لە کوڕێکی تەمەن ٦ ساڵ دەکات بە ناوی مالیک (مۆرێنۆ دی بارتۆلی ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت) کە لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا لە شاری سەرایڤۆ دەژی. پەیوەندی نێوان یەکێتی سۆڤیەتی ستالینی و یوگۆسلاڤیای مارشال تیتۆ تاریک و تەمومژاوییە. بەشێک لە هاوڵاتیان دەستگیر دەکرێن و شەوانە بێسەروشوێن دەبن. هەروەها باوکی مالیک (کە میکی مانڤیلۆڤیچ ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت) کە کارمەندی وەزارەتی کارە، یەکێکە لەو کەسانەی کە بێسەروشوێنن. بنەماڵەی مالیک دەڵێن، بەهۆی بۆچوونە سیاسییەکانیەوە "چووەتە ئەرکێک". بەڵام ڕاستییەکە ئەوەیە کە ئەو و زاواکەی هەردووکیان حەزیان لە ژنێکی گەنجە و زاواکەش کە ئەندامی حزبی شیوعییە، کلۆگی بۆ دەدوورێت و ئەویش سزای کارکردنی تێدا بەسەردا دەسەپێنرێت مینێک وەک سزا. چیرۆکەکە کە لە ڕوانگەی خاوەنەکەیەوە دەگێڕدرێتەوە، بە تۆنێکی گاڵتەجاڕانە مامەڵە لەگەڵ کێشەکانی ئەم بنەماڵەیە دەکات لە دۆخێکی خراپی ئابووریدا.

## خەڵاتەکان

* براوەی خەڵاتی پاڵم دی ئۆر لە فێستیڤاڵی فیلمی کان (١٩٨٥)
* پاڵێوراوی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی بیانی (١٩٨٦)
* پاڵێوراو بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین فیلمی بیانی (١٩٨٦)
## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٥
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری سەرایڤۆ داندراون
ئەمیر کۆستۆریتسا

وێنۆک|ڕاست|alt=ئەمیر کۆستۆریتسا|ئەمیر کۆستۆریتسا
**ئەمیر کۆستۆریتسا** ( بە زمانی سربی : Емир Кустурица)، سینەماکار و ئەکتەر و مۆسیقاژەنی سربییە، لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٥٤ لە شاری سەرایڤۆ لەدایکبووە.

تا ئێستا ٨ فیلمی درێژی دروستکردووە، لە نێو خەڵاتەکانیدا دەتوانین باسی خەڵاتی کان بکەین بۆ دوو فیلم *, کاتێک باوک نەما، ئەرک* و *ژێرزەمین*, و ورچی زیوینی بەرلین بۆ فیلمی *خەونی ئەریزۆنا* http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/t19321.sr.html http://www.imdb.com/name/nm0001437/?ref_=tt_ov_dr، هەروەها ئەندامی ئەکادیمیای هونەر و زانستە، ئەویش سربیایە.

لە فیلمێکی دیکۆمێنتاریدا بەناوی *مارادۆنا، کۆستۆریتسا باس* لە ژیانی دیێگۆ مارادۆنا دەکات، ئەستێرەی کۆن و کۆنی هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرجەنتین, بەپێی کۆستۆریتسا.

## منداڵی

ئەو تاکە منداڵی خێزانێکی موسڵمانی عەلمانییە، کە لە شاری سەرایڤۆ لەدایکبووە، کە پایتەختی کۆماری فیدراڵی سۆسیالیستی یوگۆسلاڤیایە، کە دوای داڕمانی گۆڕاوە بۆ بۆسنە و هەرزەگۆڤینا. باوکی ڕۆژنامەنووس بووە و دایکی نووسەری دادگا بووە، بەهۆی هاوڕێیەتی باوکی لەگەڵ هاجرودین کرڤاڤاچ، سینەماکاری بەناوبانگی یوگۆسلاڤیا، لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا توانی ڕۆڵێکی بچووک لە فیلمی واڵتەر دیفێندس سارایڤۆدا بەدەستبهێنێت.

## سەرەتای هونەر

لە ساڵی ١٩٧٨ لە ئەکادیمیای هونەرە بینراوەکان لە شاری پراگ دەرچووە. سەرەتا کورتە فیلمی بۆ تەلەفزیۆنی یوگۆسلاڤیا دروستکرد، بەڵام یەکەم فیلمی لە ساڵی ١٩٨١ بە ناوی دۆلی بێڵ لەبیرتە؟ لە ساڵی ١٩٨١ دا پێشنیاری هاوکاری لەگەڵ ئەکادیمیای هونەرە بینراوەکانی بۆ کرا و تا ساڵی ١٩٨٨ بەردەوام بوو.دووەم فیلمی بەناوی کاتێک باوک نەما، لە ساڵی ١٩٨٥ دروستکرا، کە خەڵاتی پاڵم دی ئۆری لە فێستیڤاڵی فیلمی کان بەدەستهێنا. هەروەها ئەم فیلمە لە ساڵی ١٩٨٦دا پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی بیانی. شایەنی باسە, سیناریۆی هەردوو فیلمی دۆلی بێڵتان *لەبیرە*؟ وە *کاتێک باوکم نەما، ئەمیر کۆستۆریتسا خۆی ئەرکەکەی نووسی*. لە ساڵی ١٩٨٩دا ستایشی زۆری لێکرا بەهۆی دروستکردنی فیلمی دۆران جیپسی کە فیلمێک بوو دەربارەی کولتوور و ئیستغلالکردنی گەنجانی جیپسی . هەروەها لە ساڵی ١٩٨٩ ئەندامی دەستەی دادوەری شانزەهەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی مۆسکۆ بووە.

## فیلمۆگرافی

* *دۆلی بێڵت لەبیرە؟* (١٩٨١)
* *کاتێک باوکم نەما میشن* (١٩٨٥)
* *تەمەنی جوتیاران* (١٩٨٨)
* *ئاریزۆنا دریم* (١٩٩٣)
* *ژێرزەمین* (١٩٩۵)
* *پشیلە ڕەش، پشیلە سپی* (١٩٩٨)
* *چیرۆکی سوپەر ٨* (٢٠٠١)
* *ژیان موعجیزە* (٢٠٠٤)
* *بەڵێنم پێ بدە* (٢٠٠٧)
* *مارادۆنا بەپێی کۆستۆریتسا* (٢٠٠٨)
* *ماڵئاوایی* (٢٠٠٩)
* *وشەکان لەگەڵ خوداکان* (٢٠١٤)
* *لەسەر ڕێڕەوی شیری* (٢٠١٦)
## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئاڵمانی
پۆل:زیندووان
پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف
بزووتنەوەی کۆمەڵگای دیموکراتیک

**بزووتنەوەی کۆمەڵگای دیموکراتیک** یان بە کورتی **دەتەھە** (بە تورکی: Demokratik Toplum Hareketi, DTH) بەو ڕێکخستنە دەوترێت کە بەدوای حیزبەکانی پارتی کاری گەل، پارتی ئازادی و یەکسانی، پارتی ئازادی و دیموکراسی، پارتی دیموکراسی، پارتی دیموکراسیی گەل، پارتی دیموکراتی گەل و پارتی کۆمەڵگای ئازاد لە  پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی ڕێکخرا. بزووتنەوەی کۆمەڵگای دیموکراتیک بوو بە حیزبێک و ناوی پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی (دەتەپەی)ی وەرگرت. بەدوای داخرانی پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩، پەرلەمانتاران و ڕێکخراوەکانی پارێزگا و قەزاکانی حیزبەکە، پارتی ئاشتی و دیموکراسی (بەدەپە)یان دامەزراندەوە. بەدوای ئەوەی کە ئەحمەد تورک و ئایسەل توغلووک نوێنەرایەتی و پارێزراوێتیی سیاسییان لە پەرلەمان ھەڵوەشێندرا، گرووپە پەرلەمانییەکەی پارتی کۆمەڵگای دیموکراتیش لەناو چوو و بەدوای ئەو گرووپی پەرلەمانیی پارتی ئاشتی و دیموکراسی (بەدەپە) بە بەشداریی ئوفوک ئوراس پەرلەمانتاری سەربەخۆی ئەستەنبوڵ دامەزرا.

## ھەڵبژاردنەکان
### ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان

### ھەڵبژاردنە ناوچەیییەکان

### ھەڵبژاردنە سەرۆک کۆمارییەکان

## جدول زمانی

ImageSize = width:800 height:auto barincrement:12
PlotArea  = top:10 bottom:50 right:130 left:20
AlignBars = late

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1990 till:01/01/2024
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1990

Colors     =
  id:dth   value:rgb(0,0,1)   legend: Tevgera_Civaka_Demokratîk

Legend     = columns:4 left:150 top:24 columnwidth:100

TextData =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:"Partiyan:"

BarData =
  barset:PM

PlotData=
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 07/06/1990 till: 14/07/1993 color:dth text:"HEP" fontsize:10
 from: 25/06/1992 till: 04/07/1992 color:dth text:"ÖZEP" fontsize:10
 from: 19/10/1992 till: 23/11/1993 color:dth text:"ÖZDEP" fontsize:10
 from: 07/05/1993 till: 16/06/1994 color:dth text:"DEP" fontsize:10
 from: 11/05/1994 till: 13/03/2003 color:dth text:"HADEP" fontsize:10
 from: 24/10/1997 till: 17/08/2005 color:dth text:"DEHAP" fontsize:10
 from: 06/06/2003 till: 26/05/2007 color:dth text:"ÖTP" fontsize:10
 from: 09/11/2005 till: 11/12/2009 color:dth  text:"DTP" fontsize:10
 from: 02/05/2008 till: 22/04/2014 color:dth text:"BDP" fontsize:10
 from: 15/10/2012 till: end color:dth text:"HDP" fontsize:10
 from: 12/07/2014 till: end color:dth text:"DBP" fontsize:10
 from: 15/10/2023 till: end color:dth text:"DEM Partî" fontsize:10



## سەرچاوەکان

پۆل:بزووتنەوە سیاسییەکانی تورکیا
پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی تورکیا
پۆل:ھاوپەیمانییەکانی حزبە سیاسیەکانی کورد
پۆل:ھاوپەیمانییەکانی حزبە سیاسیەکانی تورکیا
پارتی ئازادی و یەکسانی

**پارتی ئازادی و یەکسانی** یان بە کورتی **ئۆزەپ** (بە تورکی: Özgürlük ve Eşitlik Partisi, ÖZEP) پارتێکی سیاسی لە تورکیا بوو کە بۆ لایەنگری لە مافی کوردەکان دامەزرابوو و تەمەنی زۆر کورت بوو. پارتی ئازادی و یەکسانی لە ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٩٢ بەر لە ئەوەی کە پارتی کاری گەل قێخە بکرێت لەلایەن ١٨ پەرلەمەنتاری ئەو حیزبە دامەزرا، بەڵام خۆی لە ٤ی تەممووزی ١٩٩٢ قێخە کرا و نەیتوانی درێژە بە چالاکیی خۆی بدات. ئەندامانی پارتی ئازادی و یەکسانی تێکەڵی پارتی کاری گەل بوون.

## ئەمانەش ببینە
* ڕەگەزپەرستی لە تورکیا
* کوردانی باکووری کوردستان
* مافی مرۆڤی گەلی کورد لە تورکیا

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانی ١٩٩٢ لە تورکیا
پۆل:ھەڵوەشاندنەوەی ١٩٩٢ لە تورکیا
پۆل:حیزبە کوردییە قەدەغەکراوەکان لە تورکیا
پۆل:پارتەکانی سۆسیالیستی قەدەغەکراو
پۆل:پارتە سیاسییەکانی ھەڵوەشێندراوی ١٩٩٢
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٩٢
پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکانی کوردستان
لی ھارڤی ئۆسڤاڵد

وێنۆک|388x388پیکسڵ
**لی ھارڤی ئۆسڤاڵد** ١٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٩ لە نیو ئۆرلینز - ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٦٣ لە شاری داڵاس) ئەو کەسە بوو کە جۆن ئێف کێنێدی ٣٥ەمین سەرۆکی ئەمریکای تیرۆر کرد ، بەپێی ڕاگەیاندنی حکوومەتی ئەمریکا. دوای دوو ڕۆژ لە تیرۆرکردنی کێنێدی (٢٢ی تشرینی دووەم) لەکاتی دەستگیرکردنیدا لەلایەن جاک ڕوبییەوە تەقەی لێکرا و کوژرا.

ڕاپرسییەکان لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا دەریان خستووە کە زۆرینەی خەڵکی ئەمریکا سەرەڕای ئەو بەڵگانەی کە ئۆسڤاڵد تاکە کەس بووە کە تەقەی لە کێنێدی کردووە، پێیان وایە کە ئەو بە تەنیا ئەو کارەی نەکردووە و بۆ ئەو مەبەستە لەگەڵ کەسانی دیکە پیلانی کردووە. سەبارەت بە پیلانگێڕی ئەم تیرۆرە تیۆری جۆراوجۆر ھەیە.

ئۆسڤاڵد لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا بانگەشەی مارکسیستی دەکرد و بەرھەمە سۆسیالیستییەکانی خوێندووە. لە وەڵامی ئەو پرسیارەی لە کاتی لێکۆڵینەوەیەکدا کە "ئایا تۆ کۆمۆنیستیت ؟" وتی: نا، من کۆمۆنیست نیم، من مارکسیزم.

لە زنجیرە بچووکەکەی "٦٣ ٢٢ ١١"دا چۆن و ھۆکارەکانی تیرۆرکردنی جۆن ئێف. کێنێدی و تیۆرییەکانی سەبارەت بە ئۆسڤاڵدی بکوژەکەی.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩
پۆل:مردووانی ١٩٦٣
پارتی ئازادی و دیموکراسی

**پارتی ئازادی و دیموکراسی** یان بە کورتی **ئۆزدەپ** (بە تورکی: Özgürlük ve Demokrasi Partisi, ÖZDEP) پارتێکی سیاسی لە تورکیا بوو کە بۆ لایەنگری لە مافی کوردەکان دامەزرابوو. پارتی ئازادی و دیموکراسی بەدوای قێخەکرانی پارتی کاری گەل لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٢ دامەزرا. بەڵام حیزبەکە چوار مانگ بەدوای دامەزرانی لەلایەن دادگای دەستووری تورکیا بە تاوانی پشتیوانیکردن لە مافی چارەنووس و ئەنجامدانی خزمەتگوزارییە ئیدارییەکان بە زمانی کوردی قێخە کرا. دواتر دامەزرێنەرانی حیزبەکە سکاڵایەکیان لە دادگای مافەکانی مرۆڤی ئەورووپا تۆمار کرد و ئەو دادگایەش حوکمی کرد کە تورکیا بە ھۆی داخرانی حیزبەکە تاوانەی بدات. 

## ئەمانەش ببینە
* ڕەگەزپەرستی لە تورکیا
* کوردانی باکووری کوردستان
* مافی مرۆڤی گەلی کورد لە تورکیا

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانی ١٩٩٢ لە تورکیا
پۆل:ھەڵوەشاندنەوەی ١٩٩٣ لە تورکیا
پۆل:حیزبە کوردییە قەدەغەکراوەکان لە تورکیا
پۆل:پارتەکانی سۆسیالیستی قەدەغەکراو
پۆل:پارتە سیاسییەکانی ھەڵوەشێندراوی ١٩٩٣
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٩٢
پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکانی کوردستان
عەبدولخالق زەنگەنە

**عەبدولخالق محەممەد ڕەشید زەنگەنە**، (١٩٣٨ – مردووی ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣) سیاسەتوانێکی کورد بوو.

لە ساڵانی ٢٠٠٤ و ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ئەنجومەنی نیشتمانی کاتی کاری کردووە.    

ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە یەکەم دانیشتنیدا لەسەر نوێنەرایەتی لیستی ھاوپەیمانی کوردستان کاری کردووە، بە نوێنەرایەتی پارێزگای کەرکووک،  و وەک سەرۆکی لیژنەی دیپۆرتکراوان و ئاوارەکان لە ئەنجومەندا کاری کردووە.

ھەروەھا پۆستی ڕێکخەری گشتی کۆڕبەندی عێراقی بۆ ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ بەدەستەوە بوو.

## سەرچاوەکان
کێکی شا

**کێکی شا** یان **گالت د رويس** (زمانی فەڕەنسی:Galette des Rois) جۆرێکە لە کێک کە بە ڕەچەڵەک فەرەنسییە و لە هەندێک وڵات لە کاتی یەکێک لە ئاهەنگەکانی پەیوەست بە جەژنی کریسمسدا دەخورێت کە پێی دەوترێت جەژنی حاجیان یان جەژنی مەعمودی عیسا. ئەم کێکە بەزۆری لە شێوەی ئەڵقەدایە و بووکەڵەیەکی ساوا وەک نیشانەی عیسا مەسیح لەناویدا هەیە. بەشێک لە کێکەکە کە بووکەڵەی منداڵی تێدایە دەدرێت بە هەر کەسێک کە سوودمەند بێت لە هەندێک ئیمتیاز یان ئەرک. ئەم کێکە بە شێوەیەکی نەریتی بە شەکر ڕەنگ کراوە بە ڕەنگی وەنەوشەیی و زێڕین و سەوز، ئەمەش بیرهێنانەوەی ئەو سێ جادووگەرەیە کە دوای لەدایکبوونی سەردانی عیسایان کردووە و دیارییان پێشکەش کردووە.ئەم کێکە لەلایەن کۆچبەرانی فەرەنسی و ئیسپانی لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەمریکا لە فلۆریدا تا تەکساس و بەتایبەتی نیو ئۆرلینز بەناوبانگ بووە .وێنۆک|ڕاست|کێکی شا

## شێوازی فەرەنسی
وێنۆک|ڕاست|کێکی شا لە باکووری وڵاتی فەڕەنسا بە ناوی گالت د وار

وێنۆک|ڕاست|کێکی سێ شا لە باشووری وڵاتی فەڕەنسا بە ناوی بڕیچ دێس ڕۆیس

کێکەکە بە شێوەیەکی نەریتی لە زۆرێک لە نانەواخانەکان لە مانگی یەکدا لە فەرەنسا و پارێزگای کیوبیک لە کەنەدا دەفرۆشرێت . ئەم کێکە دوو جۆری هەیە: لە باکووری فەرەنسا و پارێزگای کیوبیک , پێی دەوترێت کێکی **گالێت دی ڕۆیس** (کە دەتوانێت یان بازنەیی بێت یان چوارگۆشە) و ناوەندێکی چڕ لە کرێمی کاستر کە تێکەڵ بە کرێمی بادەم دەکرێت کە پێی دەوترێت فرانجیپان . لە باشووری فەرەنسا، کێکەکە شێوەی بازنەییە و بە میوەی شەکردار ڕازاوەتەوە و ڕەنگەکەی هاوشێوەی تاجێکە. کێکی سێ پاشا لە باشووری فەرەنسا باپیرەی کێکی سێ پاشای ئیسپانیایە و زۆر لە کێکی سێ پاشا لە نیو ئۆرلینز لە ئەمریکا دەچێت.

## بەستەرە دەرەکییەکان
mardi-gras-king-cake
* شێوەی ئامادەکردن کێکی شا  لە چێشتخانەی نۆلا
* A State Mandated Christmas Bonus a blog mentioning a "Rosca de reyes," a Hispanic king cake, by the Law Library of Congress
* مێژووی کێکی شا

## سەرچاوەکان
کاسیۆپیا

**کاسیۆپیا** گەلە ئەستێرەیەکە لە باکووری ئاسمان. لە میتۆلۆژیای یۆنانی لەدوای شاژنێک ناونراوە بەناوی کاسیۆپیا. لە ئاسمان شێوەی پیتی ئینگلیزی (W) و (M)ی ھەیە، بەھەبوونی پێنج ئەستێرەی درەوشاوە کە شێوە ئەستێرەییەکان پێکدێنن. دوو ئەستێرەی زۆر ڕووناکی ھەیە کە پێیان ئەوترێت (رۆ کاسیۆپیا) و (ڤی ٥٠٩ کاسیۆپیا).

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان
ڕووکەن یەڵماز

**ڕووکەن یەڵماز** (بە کرمانجی: Rûken Yilmaz)، (١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٠ لە ئەستەمبوڵ - ) گۆرانیبێژ و مۆسیقازانی کوردی خەڵکی باکووری کوردستانە. ڕووکەن یەڵماز لە بنەماڵەیەکی کوردە کە لە ناوچەی دھ لە سێرت کۆچی ئەستەمبوڵیان کردووە. یەڵماز لە ١٢ ساڵیدا دەستیکردووە بە لێدانی ئامێری گیتار و لە گرووپێکی قوتابیان چالاکیی خۆی لە مۆسیقا دەستپێکردووەتەوە.

## ژیان
ڕووکەن یەڵماز لە ١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٠دا لە باژاری ئەستەمبوڵدا لە بنەماڵەیەکی کورد خەڵکی ناوچەی دھ لە سێرت لە دایک بوو. لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا دەستیکرد بە لێدانی گیتار و لە تەمەنێکی منداڵیدا لە گرووپێکی مۆسیقای قوتابخانەدا جێ گرتەوە. لە ساڵی ٢٠١٧ لەگەڵ گرووپی مۆسیقای بەناوی کۆما ئاسیان دەستی کردووە بە چالاکیی پپێشەیی لە بواری مۆسیقا. ھەروەھا لە زانکۆی ئەستەمبوڵ لە بەشی پەروەردەی مۆسیقا خوێندووە.

## کارەکان
### ئەلبوم
* *زەلی*، ٢٠١٨.
* *سێ چیا*، ٢٠٢٢.

### کلیپ
* *زەمبیلفرۆش*، ٢٠١٨.
* *من تە دیتبوو*، ٢٠٢١.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی ئەستەمبوڵ
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی تورکیایی
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد
پۆل:ژنە کوردەکانی تورکیا
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
عاشقلوو

**عاشقلوو** ناوەندی قەزای مەنجوان سەر بە شاری خودافەرین لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژهەڵات لە باکووری ڕۆژاوای ئێرانە.  ئەم شارە دەکەوێتە خاڵی سیفری سنووری ئێران و ئازەربایجان لە بەستێنی باشووریی ڕووباری ئاراس. 

## دانیشتووان
بەپێی سەرژمێریی گشتیی دانیشتووان و نیشتەجێبوون لە ساڵی ٢٠١٥، ژمارەی دانیشتووانی شاری عاشقلوو  ٥٣٤ کەسە لە شێوەی ١٦٨ ماڵباتدا.

## منابع

* 

پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات
کاترین داگارد

**کاترینە تابیتا داگارد کرستینسن** (لەدایکبووی ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١) سیاسەتوانێکی دانمارکییە. وەکوو ئەندامیی پەرلەمان ھەڵبژێردراوە لە ھەڵبژاردنی گشتی بۆ ساڵی ٢٠٢٢.

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆل:زیندووان
کیم یی دیۆنە

**کیم یی دیۆنە** (لەدایکبووی ١٩٧٧) سیاسەتوان و زانستخوازی ئەمریکی تایبەتمەند لە سیاسەت و بیرورای گشتی لە وڵاتانی ئەفریقی. پرۆفیسۆری یاریدەرە لە زانکۆی کالیفۆڕنیا، ڕێڤەرساید.

## کارەکان

* :

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧
پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانە زانستخوازەکان
پۆل:زیندووان
کێلسی ئێرڤیک

**کێلسی ئێرڤیک** مامۆستای یاریدەدەری زمانی ئینگلیزی، نووسەری بیرمەندە لە زانکۆی ئیندیانا ساوت بێند، زانکۆیەکی حکوومی لە باشووری بێند، ئیندیانا. نووسەری شەش کتێبی خاوەن خەڵاتە. ھەروەھا کۆمیک و کارە کێشراوەکانی لە ڕۆژنامەی واشنتن پۆست، و گۆڤاری ئەمریکی ڕەمپس بڵاوکردووەتەوە گۆڤاری ئیندیاناپۆلیس و چەندین بڵاوکراوەی تر.

## خەڵات
کارەکانی ئێرڤیک لەلایەن کۆمیسیۆنی ھونەری ئیندیانا، پێشڕەوە نوێیەکان لەبەشی ھونەر و کارە مرۆیییەکان لە زانکۆی ئیندیانا دانیان پێنراوە براوەی چەندین خەڵاتە وەکوو (Meijer Visiting Writer) ڕێزلێنانێک و ناسینەوەیەک لەلایەن زانکۆی مشیگن ئێرڤیک لە چەندین زانکۆدا سیمیناری پێشکەش کردووە، لەوانە زنجیرەی خوێندنەوە و نووسینی داھێنەرانە لە بەشی ئینگلیزی لە زانکۆی نۆتردام.

بڵاوکراوەی (The keeper) لە ساڵی ٢٠٢٣ خەڵاتی کتێبی ئۆھایۆنای پێبەخشرا فیلمی لەلایەن خاوەنەکەیەوە بۆ فرۆشتن وەک یەکێک لە کۆتایییەکانی باشترین کتێبەکانی ئیندیانا ناسێنرا، ھەروەھا وەک براوەی خەڵاتی کتێبی نەوەی داھاتووی ئیندی بۆ کورتە چیرۆکی خەیاڵی.

## کارەکان
* لەلایەن چاپخانەی ڕۆز میتال ڕێبەر بۆ ئەدەبیاتی گرافیک، ٢٠٢٣، لەگەڵ تۆم ھارت دەستکاری کراوە.
* گۆڵپارێز: تۆپی پێ، من و ئەو یاسایەی ژیانی ژنانی گۆڕی، ٢٠٢٢، لەلایەن ئەڤێری/پێنگوین ڕاندۆم ھاوسەوە بڵاوکراوەتەوە
* ژیانی تاڵی بۆژێنا نمکۆڤا، ٢٠١٦، لەلایەن چاپخانەی ڕۆز میتالەوە بڵاوکراوەتەوە
* باڵکۆنی لیلیان: ڕۆمانێک لە ئاوی شەلال، ٢٠١٣، لەلایەن چاپخانەی ڕۆز میتالەوە بڵاوکراوەتەوە
* بۆ فرۆشتن لەلایەن خاوەنەکەیەوە، ساڵی ٢٠١١، چاپخانەی کۆرە

### کۆمیک و کارە نەخشێنراوەکان
* ناونیشانی نۆیەم ٥٠ ساڵ لەمەوبەر بوو بە یاسا: لێرەدا بۆچی ھێشتا گرنگە، ٢٠٢٢، واشنتۆن پۆست
* کەوتنە داوی خۆشەویستیی گۆڵپارێز، ٢٠٢٢، ناوەندی ئەدەبی
* بەخێربێن بۆ فیلمی ساوت بێند: خانمانی بۆکسینگ، ٢٠٢٠، کە لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: شیعری ساوت بێند، ٢٠٢٠، کە لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە
* خووی ھونەر: ساڵێکی تری نیگارکێشانی ڕۆژانە، ٢٠١٩، لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: کۆتایی ھەفتەیەک لەگەڵ لێوارەکانی لێواری پێڵاو، ٢٠١٩، کە لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: کاتێک مۆسیقای وڵات ھاتە شار، ٢٠١٩، کە لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: چیرۆکێکی خۆشەویستی، ٢٠١٩، کە لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: یارمەتیدانی دارایی کۆمپانیای studebaker، ٢٠١٩، کە لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: تۆپی پێی نۆتردام، ٢٠١٩، لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: چۆن ناوت بگۆڕیت لە ئیندیانا، ٢٠١٩، کە لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: کڕەشە ئەدەبییەکەی ئێستام، کە لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە.
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: چۆن لە ئەرکی دەستەی لێژنەی بڕیاردان دەربچیت، ٢٠١٩، کە لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: بەڕێز پانتۆڵی وەڵام، ٢٠١٩، لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: لەسەر نەخشە، ٢٠١٩، لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە
* خوایە گیان، ئەوەندە ماوە، ساڵی ٢٠١٩، لە ڕۆژنامەی باوەڕداردا بڵاوکراوەتەوە
* خووی ھونەر: ساڵێک لە نیگارکێشانی ڕۆژانە، ٢٠١٨، لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە
* ھونەرمەندی دیاریکراو: کێلسی ئێرڤیک. پێداچوونەوەی ئیندیاناپۆلیس

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
کودەتای تشرینی دووەمی ١٩٦٣

**کودەتای تشرینی دووەمی ١٩٦٣** یان **بزووتنەوەی ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٦٣** یان **لادانی ڕەشی ئۆکتۆبەر**، بە پێی بۆچوونی نەیارە بەعسییەکان، کە لە لایەن سەرۆک کۆماری عێراق عەبدولسەلام عارف ئەنجامدرا بۆ نەھێشتنی دەسەڵاتی حیزبی بەعس، کە سەرکەوتووش بوو بە ھاوکاری لەگەڵ کەسایەتییە سیاسییەکان و ئەفسەرەکان کە ئەندامی ڕێکخراوی ئەفسەرانی نیشتمانیی «یان ئازاد» بوون، و ھەندێک لە کەسایەتییەکانی سەر بە بزووتنەوەی عەرەبی و ئەفسەرە سەربازی و مەدەنییە سەربەخۆکانی دیکە کە بەشدارییان لە جێبەجێکردنی بزووتنەوەی ٨ی شوباتی ١٩٦٣ کردووە لە دژی ڕژێمی سەرۆکوەزیرانی پێشوو عەبدولکەریم قاسم. زۆربەی سەرکردەکانی بزووتنەوەی ٨ی شوباتی ١٩٦٣ کەسایەتی عەرەب بوون و بەشێکیشیان ئەندامی ڕێکخراوی ئەفسەرانی نیشتمانیی بوون، کە زۆربەیان سەر بە حیزبی بەعس بوون، دوای سەرکەوتنی بزووتنەوەی ٨ی شوباتی ١٩٦٣، «ئەنجومەنی نیشتمانیی بۆ سەرکردایەتی شۆڕش» لە ئەندامانی ڕێکخراوی ئەفسەرانی نیشتمانیی لەگەڵ ئەفسەرانی بەشداربووی بزووتنەوەی ٨ی شوباتی ١٩٦٣ پێکھێنرا. سەرکردایەتی ئەنجومەن بەسەر ئەندامانی حیزبی بەعسدا زاڵ بوو، ئەو وەزارەتانەی کە بۆ دوانزە وەزیری بەعس دانرابوو تەنیا یەک دانەیان بۆ بەعس مایەوە و وەزارەتەکانی دیکە لەلایەن کەسایەتی سەربەخۆ یان لە بزووتنەوەکانی ترەوە وەرگیران.
## سەرچاوەکان

پۆل:عێراق لە ١٩٦٣
شارستانی میرو

**شارستانی میرو** یەکێکە لە چل و حەفت شارستانەکەی کینیا. ھاوسنوورە لەگەڵ شارستانی ئیسۆلۆ بەەرەو باکوور، تارکا نیتی بەرەو ڕۆژھەڵات، نیریی بەرەو باشووری ڕۆژاوا و لایکیپیا بەرەو ڕۆژاوا. ژمارەی دانیشتووانەکەی بە ١٫٣٥ ملیۆن خەملێنراوە لەوەتەی ٢٠٢٣وە.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
ئەنجومەنی گشتی سەربازی شۆڕشگێڕانی عێراق

میلیشیایەکی بەعسییە بە سەرۆکایەتی ئەفسەرانی پێشووی سوننەی دڵسۆز بۆ سەددام حوسێن - مەزھەر قەیسی بۆ نموونە - جگە لە ھەندێک سیاسەتوانی ڕژێمەکەی. کەناڵی جەزیرە بە یەکێک لەو گرووپە چەکدارانەی کە بەشداربوون لە خەباتی دژ بە حکوومەتی عێراق وەسفی کردووە بۆ شەڕکردن لەدژی حکوومەتی ناوەندی لە سەردەمی دەسەڵاتی نووری مالیکی، سەرۆک وەزیرانی پێشووی عێراق کە بە «بەھاری عەرەبی سوننی عێراق» ناسرا،  دامەزراوەی کارنێگی ئەنجومەنەکەی بە بەرەیەک بۆ حیزبی بەعسی عێراق وەسف کرد بەڵام ئەنجومەنەکە باسی دڵسۆزی خۆی بۆ حیزبی بەعس نەکرد و ڕەتیکردەوە پەیوەندی بە حیزبێکی سیاسییەوە ھەبێت، بەتایبەتی کە پەیوەندیی نەکردبوو لەگەڵ عیزەت دووری یان ھەریەکێک لە کەسایەتییە بەعسییەکان.
## سەرچاوەکان

پۆل:یاخیبوونی عێراق (٢٠٠٣-٢٠١١)
پۆل:گرووپە سەربزێوەکان لە عێراق
شەڕی دووەمی تکریت

**شەڕی دووەمی تکریت** شەڕێک بوو کە تێیدا ھێزەکانی عێراق شاری تکریتی ناوەندی پارێزگای سەلاحەدینیان کۆنترۆڵکردەوە. شەڕەکە لە نێوان ھێزەکانی عێراق (ھێزەکانی حکوومەت، حەشدی شەعبی، و ٧٠٠ بۆ ١٠٠٠ چەکداری ھۆزە سوننەکان) بووە، کە پاڵپشتی دەکرێن لەلایەن ئێرانەوە لە دژی داعش. تکریت دەکەوێتە باکووری بەغدا و سامەڕا و ھاوسنوورە لەگەڵ ڕووباری دیجلە، دوای جموجۆڵی بەرفراوانی داعش لەکاتی ھێرشێکیدا لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٤ شارەکە کەوتە دەستیانەوە، لە ٥ی ئازاری ٢٠١٥ ھێزەکانی عێراق تەواوی شاری تکریتیان کۆنترۆڵکرد.
## سەرچاوەکان

پۆل:قاسم سلێمانی
پۆل:شەرەکانی ٢٠١٥
لارا ئۆڵسن

**لارا ئۆڵسن** ئەندازیارێکی کیمیایی و پێشەنگی تەکنەلۆژیای بەردەوامە، کاردەکات لە چارەسەرەکانی گۆڕانی کەشوھەوا، و بەڕێوەبەری بەڕێوەبردنی ئاوی باشووری ڕۆژھەڵاتە، لە ئوسترالیا. لە ساڵی ٢٠٢٣ وەک ھاوپۆلی ئەکادیمیای زانستە تەکنەلۆژییەکان و ئەندازیاری ئوسترالیا ناسێندرا و کاری لە پاتری گەورە (خزمەتگوزاری وزەی کارەبایی) لە ھۆرنسدەیل کردووە لە باشووری ئوستڕالیا.

## خوێندن
ئۆلسن خاوەنی بەکالۆریۆسە لە ئەندازیاری کیمیایی و زمانی ژاپۆنی لە زانکۆی مێلبۆرن لە ساڵی ١٩٩٩ و ماستەر لە کارگێڕی بازرگانی لە ساڵی ٢٠٠٤ لە زانکۆی ئنسید.

و بە ڕێزلێنانی بڕوانامەی بەکالۆریۆس لە ھونەر و ئەندازیاری لە زانکۆی مێلبۆرن و زانکۆی تەکنەلۆژیای تۆکیۆ دەرچووە، ھەروەھا ئۆلسن بڕوانامەی بازرگانی (MBA) تەواو کردووە.

## خەڵات
* ٢٠٢٣، ھاوپۆل لە ئەکادیمیای ئوستڕالی بۆ تەکنەلۆژیا و ئەندازیاری.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زیندووان
ڕوەکی گوڵدار

**ڕوەکە گوڵدارەکان** ئەو ڕوەکانەن کە گوڵ و بەر دەگرن، و لقەی **نھێنتۆوان** یان **تۆوداپۆشراوان** پێک دەھێنن. بە ٦٤ پلە، ٤١٦ خێزان، نزیکەی ١٣٬٠٠٠ جنس و ٣٠٠٬٠٠٠ جۆری ناسراو، جۆربەجۆرترین کۆمەڵی ڕوەکی ئاولەمەیین.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:نھێنتۆوان
پۆل:ڕوەکەکان
ناتەبایی مەعریفی

**ناتەبایی مەعریفی** یان ناتەبایی دەروونی لە دەروونناسی ھەبوونی دوو بیروباوەڕی دژ بەیەکە. ھەبوونی بیروباوەڕ، ئایدیا، ھەست و ئەو شتانەی لە ژینگەی دەوروبەر ھەن. بۆ نموونە کێشانی جگەرە و لەکاتێکدا زانیاریت ھەبێت کە زیانت پێدەگەیەنێت. ناتەبایی مەعریفی بە زۆری وەک سترێسی سایکۆلۆژی دەبینرێت لەکاتێکدایە کە کەسەکە کارێک دەکات کە دژییەکە لەگەڵ یەکێک لەو شتانەی باوەڕی پێیەتی یان دەیزانێت، بپێی ئەو تیۆرییە بێت، کاتێک دوو کردار یان بیرۆکە بەشێوەیەکی دەروونی لەگەڵ یەک، یەکناگرنەوە، کەسەکە لەوانەیە ھەمووشتێک بکات تا ھەردوو بیروباوەرەکە بکات بەیەک. ئەو نائارامییەی کە بەھۆی بیروباوەرە دژ بەیەکەکان دروست دەبێت، ئەوکاتەش کەسەکە ھەوڵ دەدات تا ڕێگەیەک بدۆزێتەوە ئەو دژییەکە کەم بکاتەوە و ئەم نائاسوودەیەی کەم بکاتەوە

لە کتێبی کاتێک پێشبینی شکست دەھێنێت: کە لێکۆڵینەوەیەکی دەروونی و کۆمەڵایەتی لە لە گرووپێکی مۆدێرن کە پێشبینی لەناوچوونی جیھان دەکات (١٩٥٦) و تیۆری ناتەبایی مەعریفی (١٩٥٧)، لەم دوو کارەی لیۆن فێستینگەر پێشنیاری کردووە کە مرۆڤەکان ھەوڵدەدەن بۆ یەکدەنگی دەروونی ناوەخۆ ڕێکبخەن بۆ ئەوەی بە شێویەکی دەروونی بتوانن لە جیھانی واقع کارەکانیان ڕاپەڕێنن ئەو کەسەی کە تووشی ناتەبایی ناوەکی دەبێت، لە ڕووی دەروونییەوە ناڕەحەت دەبێت و پاڵنەری بۆ دروست دەبێت بۆ ئەوەی نائاسوودەیی ناوەخۆ کەم بکاتەوە ھەر بۆ نموونە ھەنێک گۆڕانکاری لە بیروباوەڕیان دەکەن بۆ ئەوەی ئەو سترێسە کەم بکەنەوە، (نموونە وەکوو بەکارھێنانی پلاستیک لە ژیانی ڕۆژانە و لەسەر ئەوەش بیزانیت کە زیانی بۆ ژینگەکە ھەیە، بەڵام بۆ خودی خۆت ڕوونکردنەوە بدەی کە لەشوێنی پلاستیک شتێکی تر نادۆزیتەوە بەکاری بھێنیت)، یان بە زیادکردنی چەن ڕوونکردنەوەیەکی نوێ بۆ مەعریفییەکە (پاساو ھێنانەوە)یان بە دوورکەوتنەوە لەو بارودۆخانەی وادەکات ئەو بیروباوەڕانە دروست بێت و زانست و زانیاری دژ بەیییەک دروست بکات کە ئەمەش ئەگەری ھەیە (دڵنیاکردنەوەی لایەنگرانە) دروست بێت.

خۆگونجاندن لەگەڵ ئەو نائارامییە سترێسێکی دەروونیی دروست دەکات. پێویستی بە وزە و ھەوڵ ھەیە تا لەگەڵ ئەو بیرۆکانە بیت کە ھەموویانت لەیەکات پێ ڕاستە. فێستینگەر (لیۆن فێستینگەر دەروونناسی کۆمەڵایەتی ئەمریکی) دەڵێت ھەنێک کەس بۆ ئەوەی ئەو نائارامییە چارەسەر بکەن کوێرانە باوەڕ بەو شتە دەکەن کە دەیانەوێت باوەڕی پێ بکەن.

## پەیوەندی نێوان مەعریفەکان
مرۆڤ بۆ ئەوەی لە واقیعی کۆمەڵگادا کار بکات، بەردەوام ھاوتابوونی ھەڵوێستی دەروونی و کردارە کەسییەکانی خۆی ڕێکدەخات؛ ئەم جۆرە ڕێکخستنە بەردەوامانە، لە نێوان ناسین و کرداردا، لە ئەنجامدا یەکێک لە سێ پەیوەندی لەگەڵ واقیعدا دروست دەکات:
* مەعریفەی ھاوسەنگ: لەم حاڵەتە دوو مەعریفە یان کردار کە لەگەڵ یەکتردا یەکدەگرنەوە و دژ یەک نین (بۆ نموونە دەچیتە دەرەوە بۆ نانی ئێوارە لەگەڵ خێزانەکەت و زۆر حەز بە قاوە دەکەیت کە خەو دەپچڕێنێت، بەڵام داوای ناکەیت لەجیاتی ئەوە داوای ئاو دەکەیت)
* مەعریفەی ناپەیوەندیدار: دوو مەعریفە یان کردار کە پەیوەندییان بە یەکەوە نییە (بۆ نموونە دەچیتە دەرەوە بۆ نانی ئێوارە لەگەڵ خێزانەکەت زۆر حەز بە قاوە دەکەیت بەڵام ئەو جلەت لەبەر نییە کە بەدڵتە)
* مەعریفەی ناتەبا: دوو مەعریفە یان کردار کە لەگەڵ یەکتردا ناتەبا (بۆ نموونە ناتەوێت قاوە بخۆیتەوە کە دەچیتە دەرەوە، بەڵام لە کۆتایدا بڕێکی زیاتر لە قاوە دەخۆیتەوە کە پێشووتر خواردووتە)

## تێبینییەکان


## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:باوەڕ
پۆل:ناسیاری
پۆل:فریودان
کۆمەڵکوژیی زیندانی بادووش

**کۆمەڵکوژیی زیندانی بادووش** کۆمەڵکوژییەکە لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٤ دا ڕوویدا کاتێک داعش دەستی بەسەر شاری مووسڵ و زیندانی بادووشدا گرت لە ناحیەی بادووش لە باکووری شاری مووسڵ و بە پاساوی تائیفی زیاتر لە ٦٧٠ کەس کوژران.

## سەرچاوەکان
زیندانی بادووش

**زیندانی ناوەندیی بادووش** زیندانێکی «زۆر قاییمکراو»ە، و دووەم گەورەترین زیندانە لە عێراق لە دوای زیندانی ئەبووغرێب. دەکەوێتە نزیک شارۆچکەی بادووش لە ڕۆژاوای مووسڵ.

## مێژوو
دروستکردنی زیندانەکە لە ساڵی ١٩٧٩ دەستیپێکرد و لە ساڵی ١٩٨٦ کۆتایی ھات، لەسەر ڕووبەرێک کە بە نزیکەیی زیاتر لە دوو کیلۆمەتر مەزەندە دەکرێت. سەبارەت بە ناوی زیندانەکەش ناوە فەرمییەکەی لە ساڵی ١٩٨٢ی ناوی «ماڵی چاکسازیی گەورەساڵان-دار إصلاح الكبار» بوو لە مووسڵ، و لە دوای ساڵی ٢٠٠٣ ناوەکەی گۆڕدرا بۆ «کۆمەڵگەی چاکسازیی ھەرێمی» لە مووسڵ، دواتر لە ساڵی ٢٠١١ گۆڕدرا بۆ «زیندانی ناوەندی مووسڵ». و لە کۆتاییدا ناوەکە لە ساڵی ٢٠١٢ لەسەر «زیندانی ناوەندی بادووش» جێگیر بوو.

## ھەڵھاتنی زیندانییەکان
لە کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٦، ئەیمەن سەبعاوی کوڕی نیوە برای سەددام حوسێن، بارزان تکریتی کە بە تۆمەتی ھاوکاریکردنی گرووپە چەکدارەکان سزای زیندانی ھەتاھەتایی بەسەردا سەپێنرابوو، لە زیندان ھەڵھات. لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٠٧، چەکدارەکان توانیان نزیکەی ١٥٠ زیندانی ئازاد بکەن، لە نێویاندا وتەبێژی ڕێکخراوی قاعیدە لە عێراق ئەبوو مەیسەرەی عێراقی.

لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٤، داعش ھەزار و ٤٠٠ زیندانی لە زیندانی بادووش ئازاد کرد. و نزیکەی ٦٧٠ زیندانی کوشت بە پاساوی تائیفی.
## سەرچاوەکان