open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فیرقەی سێ (عێراق)

**فیرقەی سێیەم** یەکێکە لە پێکھاتەکانی سوپای عێراق. ساڵی ١٩٤١ چالاک بوو، لە ساڵی ٢٠٠٣ لەگەڵ باقی سوپای عێراق ھەڵوەشایەوە، بەڵام تا ساڵی ٢٠٠٥ چالاککرایەوە.

## مێژوو
پێش ھەڵوەشاندنەوەی لە ساڵی ٢٠٠٣، فیرقەی سێی پێشوو یەکێک بوو لە چوار فیرقە ڕەسەنەکەی سووپای عێراق، کە لە ساڵی ١٩٤١ لە کاتی شەڕی ئینگیزی‒عێراقیدا چالاک بوو. دیارترین چالاکیی ئەو فیرقەیە لە شەڕەکەدا لە ٢٢ی ئایاردا بوو کاتێک لیوای ٦ی پیادەی فیرقەکە ھێرشی پێچەوانەیان کردە سەر ھێزەکانی بەریتانیا لە فەللووجە و بەرپەرچدرایەوە.

لە تەممووزی ساڵی ١٩٥٨ توخمەکانی ئەو فیرقەیە حکوومەتی عێراقیان لە کودەتاکەی ساڵی ١٩٥٨ی عێراق ڕووخاند، عەبدولکەریم قاسم فەرماندەیی لیوای ٢٠ی پیادەی (یان لیوای زرێپۆش)ی کرد کە لە نزیک بەعقوبە جێگیر بوون. بەڵام ڕووخانی ڕاستەقینەی حکوومەت لەلایەن فەرماندەیەکی فەوجی بە ناوی عەبدولسەلام عارف، لە لیوای ١٩ی پیادە سەرپەرشتی دەکرا.

ھەروەھا ئەم فیرقەیە لە شەڕی کەنداو، ئۆپەراسیۆنەکانی ساڵانی نەوەدەکان، و لەشکرکێشی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣دا ماوەیەکی کەم پێش جەنگی عێراق، بەشێک بووە لە فەیلەقی دووەم، لەسەر سنووری ئێران. پێکھاتبوو لە لیوای زرێپۆشی شەشەم و لیوای زرێپۆشی ١٢ و لیوای میکانیزەکراوی ھەشتەم. کاتێک ھەڵوەشایەوە کە ھێزە چەکدارەکانی عێراق بەفەرمی بە فەرمانی دەسەڵاتی کاتی ھاوپەیمانی ژمارە ٢.

## سەرچاوەکان

پۆل:شەڕی ئێران و عێراق
پۆل:شەڕی یۆم کیپور
تۆمەتەکانی ھەڵسوکەوتی نادروستی سێکسی لە دژی بیڵ کڵینتن

[وێنۆک|[بیڵ کڵینتن و مۆنیکا لوینسکی (١٩٩٧)]]
بیڵ کڵینتن ٤٢ھەمین سەرۆکی ئەمریکا بووە و لە ساڵی ١٩٩٣ تا ٢٠٠١ کاری کردووە. بە ئاشکرا تۆمەتبار کرا بە ھەڵسوکەوتی نادروستی سێکسی، بەتایبەتی لەلایەن سێ ئافرەتەوە: جوانیتا برۆدریک، کە لە ساڵی ١٩٧٨دا تۆمەتباری کرد بە دەستدرێژیکردنە سەری؛ کاتلین وایڵی، کە تۆمەتباری کرد بە دەست لێدانی بەشە ھەستیارەکانی و ھەوڵی دەستدرێژیکردنە سەری لە ساڵی ١٩٩٣؛ پاشان پاولا جۆنز تۆمەتباری کرد بە دەستدرێژیکردنە سەری لە ساڵی ١٩٩١.

جۆنز یەکەم کەس بوو کە ھەواڵی ئەم ھەڵسوکەوتە خراپە سێکسییەی شکاند کاتێک لە ساڵی ١٩٩٤دا "ڕووداوەکە"ی ئاشکرا کرد، لەکاتێکدا وایڵی و برۆدریک لە ساڵانی ١٩٩٨ و ١٩٩٩دا چیرۆکەکەیان گێڕایەوە. 

کڵینتن بە توندی ھەموو ئەو تۆمەتانەی ڕەتکردەوە، لە ڕێگەی بریکار و نوێنەران و پارێزەرەکانییەوە وەڵامی دایەوە کە گومانیان لە ڕاستی و دروستی تۆمەتبارەکان کرد، بە تایبەت کە پێشتر برۆدریک و وایڵی بە سوێندخواردن شایەتحاڵی ئەوەیان داوە کە کڵینتن بەشداری ھێچ ڕەفتارێکی خراپی لەو شێوەیەی نەکردووە. جگە لەوەش چەند شایەتحاڵێک کە پەیوەندییەکی نزیکیان لەگەڵ وایڵی جۆنز ھەبووە، پشتڕاستیان کردەوە کە وایڵی دڵخۆشە بە بیڵ و تەنانەت دەیەوێت بیبینێت و بیناسێت. 

بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە ھیلاری کڵینتن، کاندیدی دیموکراتەکان لە ھەڵبژاردنەکانی ٢٠١٦، ھاوسەری بیڵ و دوای ئابڕووچوونی ھەڵسوکەوتی نادروستی سێکسی لەلایەن دۆناڵد ترەمپ کاندیدی کۆمارییەکان، ئەبڕووچوونە سێکسییەکانی بیڵ گەڕانەوە باس؛ میدیاکان زیندوویان کردەوە و جارێکی تر ھەندێک لە بابەتەکانی کردەوە. برۆدریک و وایڵی جۆنز لە میدیاکانەوە سەریان ھەڵدایەوە و بە توندی ڕەخنەیان لە ھیلاری گرت و تۆمەتباریان کرد بەوەی کە توانیویەتی ھاوسەرەکەی لە لێپێچینەوە دەستدرێژی سێکسییەوە ڕزگار بکات.

لە ماوەی ١٩٩٠ زۆربەی دیموکراتەکان گومانیان لە تۆمەتەکانی بیڵ ھەبوو و دەیانگوت متمانەیان بە بیڵ ھەیە و پێیان وایە ناتوانێت ئەو جۆرە کارانە بکات. بەڵام لە ساڵی ٢٠١٧ لە دوای ئەو ئابڕووچوونی سێکسی ھارڤی واینشتاین کە ئەمریکای ھەژاند، جارێکی دیکە تۆمەتەکان ڕوویان لە بیڵ کرد و ھەندێک لە دیموکراتەکان دەستیان کرد بە گومانکردن لەوەی کە بیڵ لە ڕاستیدا ئەو تۆمەتانە ڕاستی بن نەک تەنھا شێواندنی کەسایەتی.  

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
بەرنامەی ڕۆشنبیری ڕادیۆ

**ڕادیۆی بەرنامەی ڕۆشنبیری** وێستگەیەکی ڕادیۆیی میسرییە کە لە ٥ی ئایاری ١٩٥٧ لە قاهیرەوە دەستی بە پەخش کردووە لە ژێر ناوی “ **بەرنامەی دووەم** ” بۆ ئەوەی ببێتە کەناڵێکی تایبەتمەند.

ڕادیۆکە هەموو ئێوارەیەک لە کاتژمێر نۆ بۆ یازدە سەعات دەستی بە پەخش کرد، پاشان ڕۆژانە بۆ چوار کاتژمێر زیاد دەکرا، لە کاتژمێر هەشت ئێوارە تا نیوەشەو دواتر پەخشەکە بە قۆناغ زیاد دەکرا تا دەگاتە دوانزە کاتژمێر ڕۆژانە، لە کاتژمێر سێ ئێوارە تا سێ بەیانی ڕۆژی دواتر لەم ماوەیەدا بەرنامەی جۆراوجۆر پێشکەش دەکرێت، لەوانەش بەرنامەی شیعری، کورتە چیرۆک، ڕەخنە.

لە ئێستادا ڕادیۆکە بەرنامەکانی خۆی لە ڕێگەی ئێف ئێمەوە پەخش دەکات. یان. 91.5 و هەروەها لە کەناڵی دەنگی هاوڕێی کەناڵی زانیاری نیل لە نایلسات.
ڕادیۆی ڕۆشنبیری تونس

چەپ|وێنۆک|ڕووبەری ماڵی ڕادیۆی تونس.
**ڕادیۆی ڕۆشنبیری تونس** ڕادیۆیەکی حکومەتی تونسییە و لە ٢٩ی ئایاری ٢٠٠٦ دەستی بە پەخشی کردووە، ڕۆژانە بۆ ماوەی ١٢ کاتژمێر لە ماڵی ڕادیۆی تونسەوە.
کۆلێژی باڵای مامۆستایان

**کۆلێژی باڵای مامۆستایان** ( ١٩٢٣–١٩٥٨) دامەزراوەیەکی پەروەردەیی کۆنە کە لە ساڵی ١٩٢٣ لە بەغدا دامەزراوە. ئێستا بە کۆلێژی پەروەردەیی ئیبن ڕووشد ناسراوە، ئەوانەی دەیانویست بەشداری بکەن دەبوو کرێی خوێندن بدەن، بڕیار درا تەنھا ئەو مامۆستایانی سەرەتایی وەربگیرێن کە دەیانەوێت خۆیان بۆ وانەوتنەوە لە قۆناغی سەرەتایی ئامادە بکەن.

ئەم قوتابخانەیە بارەگای سەرەکی و پۆلەکانی لە نھۆمی سەرەوەی قوتابخانەی ئەلمەئموونیەی سەرەتایی بوو، کە تەنیشت وەزارەتی بەرگریی بوو، زەویەکەی ئەمڕۆ بەشێکە لە زەوی بینای بەرگری کۆن بەرامبەر گۆڕەپانی ئەلمەیدان، بەڕێوەبردنەکەی لەلایەن مامۆستا ساتیع حەسری بەڕێوەبەری گشتی پەروەردە سەرپەرشتی دەکرا، (٣٩) مامۆستا داواکارییان پێشکەش کرد بۆ خوێندن لەوێ، و (١١) خوێندکار دوای دوو ساڵ لێی دەرچوون.

## سەرچاوەکان
غووسل (ئیسلام)

لە ئیسلامدا **غووسل** واتا داپۆشینی جەستە بە ئاوی پاک کە کارێکی واجب، موستەحەب یان مووباحە. خودای گەورە لە قورئاندا لە سورەتی مائیدەدا فەرموویەتی: [وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا] و ئه‌گه‌ر ھاتوو (جه‌نابه‌ت)تان له‌سه‌ر بوو له‌شگران بوون ئه‌وا غوسل ده‌ركه‌ن.

{وَیَسۡـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلۡمَحِیضِۖ قُلۡ هُوَ أَذࣰى فَٱعۡتَزِلُوا۟ ٱلنِّسَاۤءَ فِی ٱلۡمَحِیضِ وَلَا تَقۡرَبُوهُنَّ حَتَّىٰ یَطۡهُرۡنَۖ فَإِذَا تَطَهَّرۡنَ فَأۡتُوهُنَّ مِنۡ حَیۡثُ أَمَرَكُمُ ٱللَّهُۚ إِنَّ ٱللَّهَ یُحِبُّ ٱلتَّوَّ ٰ⁠بِینَ وَیُحِبُّ ٱلۡمُتَطَهِّرِینَ}
[سورەتی بەقەرە: ٢٢٢]

(ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) پرسیارت لێده‌که‌ن ده‌رباره‌ی (عاده‌تی مانگانه‌ی ئافره‌ت) پێیان بڵێ: ئه‌وه ئازارو زه‌ره‌ره‌، که‌وابوو خۆتان به دوور بگرن له هاوسه‌ره‌کانتان که له‌و حاڵه‌ته‌دا بن و نزیکیان مه‌که‌ون تا پاک ده‌بنه‌وه‌، جاکاتێک پاک و خاوێن بوونه‌‌وه‌و خۆیان شت بچنه لایان، به‌و شێوه‌یه‌ی که خوا فه‌رمانی داوه‌، به‌ڕاستی خوا ته‌وبه‌کاران و پاکانی خۆشده‌وێت (ئه‌وانه‌ی ڕواڵه‌ت و ناوه‌ڕۆکیان پاکه‌).

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوەکانی نوێژ
حەسەن ھەیاس

**حەسەن ھەیاس** (لەدایکبووی ١٩٦٣) ھونەرمەند و گۆرانیبێژێکی کوردی لەدایکبووی شاری خانەقینە. لە بەغدا و خانەقین و ھەرێمی کوردستان کاری لە ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن کردووە و ژمارەیەک زۆر گۆرانیی تۆمار کردووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:خەڵکی خانەقین
پۆل:زیندووان
پۆل:ژەنیارانی کورد
پۆل:کەسایەتییەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد
پۆل:گۆرانیبێژانی فۆلکلۆری کوردی
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
ڕادیۆی تونس ئینتەرناشناڵ

**ڕادیۆی تونس ئینتەرناشناڵ** (پێشتر *ڕادیۆ تونس کەناڵی ئینتەرناشناڵ* یان *RTCI* )      ڕادیۆ بە کۆمپانیای ڕادیۆی تونسییە .
محەممەدعەلی جەعفەری

**محەممەدعەلی جەعفەری** (؛ لەدایکبووی ١ی ئەیلوولی ١٩٥٧ لە یەزد، ھەروەھا ناسراو بە **عەزیز جەعفەری** و **عەلی جەعفەری**) ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانییە کە فەرماندەی پێشووی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی بووە. ئەو لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ لەلایەن عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامیی ئێرانەوە بۆ جێنشینی یەحیا ڕەحیم سەفەوی وەک فەرماندەی سوپای پاسداران دەستنیشان کرا و ھەتا لە ٢١ی نیسانی ٢٠١٩ پۆستەکەی پێبوو کە دواتر حوسێن سەلامی جێگاکەی گرتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران
عەبدولڕەحمان بن مولجەم

**عەبدولڕەحمان کوڕی مولجەم ئەلحەمیری** یەکێکە لە سەرکردەکانی خەواریجەکان بەناوبانگە بە تیرۆرکردنی عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب، فەرماندەی ئیماندارەکان و خەلیفە لەو سەردەمەدا، کاتێک بە شمشێرێک کە ژەھر داپۆشرابوو بە سەریدا دا لەکاتێکدا نوێژی بەیانی دەکرد لە مزگەوتی گەورەی کووفە پایتەختی خەلافەتی ڕاشیدون - لە سەردەمی خەلافەتی ئیمام عەلیدا - لە بەیانی ١٩ی مانگی ڕەمەزان، ٤٠ کۆچیی ئەم لێدانە بووە ھۆی مردنی ئیمامی عەلی لە ٢١ی ڕەمەزاندا، لە ئەنجامی برینەکانیدا. ئیبن مولجەم بە قیساس بە فەرمانی حەسەنی کوڕی عەلی کوژرا، دوای ئەوەی بەیعەتی پێدرا وەک خەلیفەی موسڵمانان.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٦٦١
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:عەلی کوڕی ئەبووتالیب
لیستی ڕەش

**لیستی ڕەش** () **ڕەش** دەربڕینێکە کە ئاماژەیە بۆ لیستی ئەو کەسانە، وڵاتان، لایەنەکان یان ڕێکخراوەکان کە پێویستە دووربخرێنەوە و قەدەغە بکرێن لە بەشداریکردن لە ھەر چالاکییەک لە وڵاتێکی دیاریکراو یان کۆمەڵێک وڵاتدا، ئەمەش ئاماژەیە بۆ مەترسی یان نەبوونی متمانەیان.

## سەرچاوەکان
فەرحان جبووری

**فەرحان موتڵەک ساڵح جبووری** ئەفسەری پێشووی ھەواڵگری عێراقە و لە کاتی ھەڵمەتی ئەنفالدا وەک بەرپرسی ھەواڵگری سەربازی گشتی لە باکووری عێراق کاری کردووە. لە چلەکانی سەدەی بیستەم لەدایکبووە.

## پیشەی سەربازی
لە سەردەمی شاڵاوی ئەنفالدا وەک بەرپرسی ھەواڵگری سەربازی گشتی لە باکووری عێراق کاری کردووە، کە لەلایەن سوێد و نەرویژ و شانشینی یەکگرتوو بە فەرمی وەک جینۆساید ناسێندرا. پلەی بەرزکرایەوە بۆ پلەی پێشڕەوی گشتی (ڕائید).

## دادگای تایبەتی عێراق
دوابەدوای داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣، دادگای تایبەتی عێراق جبووری بە تاوانی جەنگ و تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی لە کاتی شاڵاوی ئەنفالدا تۆمەتبار کرد. ھەروەک باسم مەروەت لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ لە ڕۆژنامەی واشنتۆن پۆستدا نووسیویەتی، جبووری دووبارە قسەکانی تۆمارکرایەوە کە دەڵێت: «خەڵک بیستوویانە کە فەرحان جبووری فەرمانی لە سێدارەدانی دەرکردووە، گوندەکان وێرانکراون و لە پشت گۆڕە بەکۆمەڵەکانەوە بووە. ناوبانگم وێران بووە. و من بێتاوانم لە ھەموو ئەو تۆمەتانەی کە ئاراستەم کراوە».  دادگاییکردنەکە لە ٢٤ی ئازاری ٢٠٠٧ کۆتایی ھات و جبووری سزادرا و سزای زیندانی ھەتاھەتایی بەسەردا سەپێندرا. ناوبراو تانە لە سزاکە دەدات، ھەرچەندە لە بڕیارێکی دواتردا پشتڕاستکرایەوە.

ئەلجبوری شایەتحاڵی بەرگری بوو بۆ عەلی حەسەن مەجید کە بە «عەلی کیمیایی» ناسراوە.

## مردن
جبووری لە ٢٦ یان ٢٨ی ئازاری ساڵی ٢٠١٣ لە تەمەنی ٦٧ ساڵیدا لە زیندانی کازمیە لە بەغدا کۆچی دوایی کرد. تووشی نەخۆشییەکی درێژخایەن بوو. ڕۆژی ١ی نیسان لە زێدی خۆی لە قەیارە لە پارێزگای نەینەوا بەخاک سپێردرا.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٤٠
پۆل:مردووانی ٢٠١٣
١ی ڕەمەزان

**١ ڕەمەزان** یان ٩/١ **(یەکەم ڕۆژی مانگی نۆ)** (٢٣٧)ین ڕۆژی ساڵە یان (٢٣٨)ەم ئەگەر مانگی شەعبان لە ڕۆژی سییەمدا تەواو بوو یان ٢٣٩یەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر و شەعبان ٣٠ ڕۆژ بن). بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. ١١٧ یان ١١٨ ڕۆژی دەمێنێتەوە تا کۆتایی ساڵ.

## سەرچاوەکان
قاھیر ٣١٣

**قاھیر ٣١٣** فڕۆکەیەکی جەنگی پلان بۆ داڕێژراوی ئێرانە کە تاک کورسییە بە تواناکانی شەبیحە لە نەوەی پێنجەم و لە ١ی شوباتی ٢٠١٣ ھاوکات لەگەڵ ساڵڕۆژی سەرکەوتنی شۆڕشی ئیسلامیدا ڕاگەیەندرا.  لە ٢ی شوباتی ٢٠١٣ پێشکەشکردنێکی ڕۆژنامەوانی لەسەر پڕۆژەکە لەلایەن سەرۆک مەحموود ئەحمەدی نەژاد و وەزیری بەرگریی ئەحمەد وەحیدی پێشکەشکرا.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
فایز عێراقی

**ناھید حەسەن جەواد عەتتار** ناسراو بە ناوی خوازراو **فایز ئەلعێراقی** (١٩٥٢ — ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣)، شاعیرێکی عێراقی بوو. لە شاری کازمیە لە بەغدا لەدایکبووە، لەوێ خوێندوویەتی و دواتر لە زانکۆکەی درێژە بە خوێندنی باڵا دەدات، بەکالۆریۆسی لە ھونەر، بەشی زمانی عەرەبی تەواو کردووە. بەرھەمە شیعرییەکانی بریتین لە: ئەلیەنابیع ١٩٨٤، *سروودی ئەبەدی* (١٩٨٦)، و *کریفۆنی غیابی* (١٩٨٩). لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە لە سووریا ژیاوە و لە حەلەب کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
مێلۆدی هیتس

**میلۆدی هیتس** (    ) کەناڵێکی پسپۆڕی زمانی عەرەبی پۆلی B بەخشراوی کەنەدی بوو کە خاوەنەکەی گروپی. جگە لە ناوەڕۆکی ناوخۆیی کەنەدی، بەرنامەکانی لە میلۆدی هیتسەوە پەخش دەکرد.

پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی
نايلسات

نایلسات (بە عەرەبی: نايل سات، بە ئینگلیزی: Nilesat) کۆمپانیایەکی میسرییە. لە ساڵی ١٩٩٦دا وەک مانگێکی دەستکردی میسری دامەزرا. ئەم کۆمپانیایە لەلایەن یەکێتیی تەلەڤیزیۆن و ڕادیۆی میسری خاوەندارێتیی دەکرێت.
فیلمی میلۆدی

**میلۆدی ئەفلام** (    ) کەناڵێکی تەلەفزیۆنی بە پارەی کەنەدی بوو کە خاوەنەکەی گروپی کەناڵە نەتەوەییەکان بوو. بەرنامەکانی لە میلۆدی ئەفلامەوە و هەروەها ناوەڕۆکی ناوخۆیی.

پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگانەی لە ٢٠٠٦ دامەزراون
تۆڕی میدیایی ئەبوزەبی

**تۆڕی میدیایی ئەبوزەبی** کۆمپانیایەکی میدیاییە لە ئەبوزەبی لە ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی . کۆمپانیاکە لە هەموو قۆناغەکانی بەرهەمهێنانی میدیادا کاردەکات و پێشتر بە ئیمارات میدیا ئینکۆرپۆراتد ناسرابوو. کارەکانی کۆمپانیاکە بریتین لە کەناڵە تەلەفزیۆنییەکان و ئیزگەی ڕادیۆیی و ڕۆژنامە و گۆڤار و بەرهەمی تەلەفزیۆنی . کۆمپانیاکە ئۆفیسی دیکەی لە.

پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ٢٠٠٧ لە ئیماراتی عەرەبی یەکگرتوو
پۆل:ئەو کۆمپانیا ڕاگەیاندنانەی لە ٢٠٠٧ دامەزراون
شەپۆلی کۆمیدی

شەپۆلی کۆمیدی کەناڵێکی میسرییە کە تایبەتە بە نمایشکردنی بەرنامەکانی کۆمیدی کەناڵەکە لە مانگی دەستکردی نایلساتدا پەخش دەکات: “پێکەنین لە یەکەم بینیندا” کەناڵەکە خاوەندارێتی دەکات.
فیلمی فۆکس

فۆکس فیلم (Middle East) کەناڵێکی تەلەفزیۆنی کۆدکراوە و خاوەندارێتی کۆمپانیایەکی هاوبەشی نێوان ڕۆتانا و کەناڵە نێودەوڵەتییەکانی فۆکس دەکات.

پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی دیزنی
پۆل:کەناڵەکانی فیلم
فیلمی فۆکس ئەکشن

فیلمی فۆکس ئەکشن کەناڵێکی تەلەفزیۆنی بە پارەیە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا کە گرنگی بە پەخشکردنی فیلمە ئەکشن و ترسناکەکان دەدات.
فیلمی خێزانی فۆکس

فیلمی فۆکس فامیلی مۆڤیز کەناڵێکی تەلەفزیۆنی بە پارەیە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا و خاوەنەکەی لەلایەن گروپی فۆکس ئینتەرتەینمەنتەوە (ئاسیا پاسیفیک) کە لقێکی کۆمپانیای دیزنی ئینتەرناشناڵە.
تۆڕی کەناڵەکانی مێلۆدی

**گروپی کەناڵەکانی میلۆدی ئینتەرتەینمەنت** کۆمپانیایەکی میدیایی کات بەسەربردن بوو لە جیهانی عەرەبیدا، کە خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی ئەو خزمەتگوزارییانە بوو کە لەلایەن چەند کۆمپانیایەکەوە پێشکەش دەکرا وەک: میلۆدی ئینتەرتەینمەنت لیمیتەد و خزمەتگوزارییەکانی: کەناڵەکانی میلۆدی هیتس، میلۆدی ئەفلام، میلۆدی کلاسیک، و میلۆدی دراما، و کۆمپانیای میلۆدی ڕادیۆ هۆڵدینگ و خزمەتگوزارییەکانی: کۆمپانیاکانی میلۆدی ئێف ئێم و بەرهەمهێنان و دابەشکردنی میلۆدی، کۆمپانیای میلۆدی ئارتیست مەنجەمەنێت، کۆمپانیای.

## میلۆدی کەناڵە کراوەکان

* مێلۆدی هیتس
* فیلمی میلۆدی
* درامای میلۆدی
* میلۆدی کلاسیک
* مێلۆدی ئەمڕۆ
* میلۆدی ئێف ئێم

## کەناڵەکانی وەستانی میلۆدی

* میلۆدی عەرەبی
* میلۆدی تیونز
* میلۆدی سپۆرت
* میلۆدی تریکس
فیلمی ئەستێرەکان

فیلمی ستار کەناڵێکی تەلەفزیۆنی بە پارەی هیندییە و خاوەنەکەی ستار تیڤییە.

پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی دیزنی
پۆل:کەناڵەکانی فیلم
پۆل:کەنالە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگانەی کە لە ١٩٩٤ دامەزراون
درامای میلۆدی

**درامای میلۆدی** (    ) کەناڵێکی پسپۆڕی زمانی عەرەبی پۆلی B بەخشراوی کەنەدی بوو و خاوەندارێتی.
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی
کەناڵی OTV

کەناڵی مانگی دەستکردی **ئۆ تی ڤی** یان ئۆراسکۆم یەکەم کەناڵی میسرییە کە بە زمانی میسری مۆدێرن کە زمانی.
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی
TV9 (جەزائیر)

**TV9**, (بە زمانی عەرەبی : الجزائرية البرلمانية)، ناسراو بە **تەلەفزیۆنی el-Barlamaniya TV** ، نۆیەمین.

کەناڵەکە بەشێکە لە گروپی گشتی EPTV ، لەگەڵ TV1, TV2, TV3, TV4, TV5, TV6, TV7 و TV8 .

## مێژوویی

TV9 لەسەر... ، لە میانی مەراسیمێکدا کە بە ئامادەبوونی سەڵاح گودجیل ، سەرۆکی ئەنجومەنی نەتەوە ، ئیبراهیم بوغاڵی ، سەرۆکی ئەنجومەنی نیشتمانی گەل (APN).
ئۆنەر

**ئۆنەر** یان **ھۆنەر** مارکەیەکی لاوەکییە. ڕیزبەندی کۆمپیوتەری مۆبایلی کۆمپانیای ھۆنەر بریتییە لە مۆبایلە زیرەکەکان و تابلێتەکان و شتە لەبەرکراوەکان.

لە چەند ساڵی ڕابردوودا لە وڵاتانی عەرەبی بە مۆبایلە زیرەکەکان دەرکەوتووە کە ئەزموونێکی ئایدیاڵ بۆ بەکارھێنەر پێشکەش دەکەن، لەوانە مۆبایلە زیرەکەکەی View 10 کە کارایی بەھێز پێشکەش دەکات بەھۆی پڕۆسێسەری Kirin 970 و ڕامی ٦ گێگابایت و بیرگەی ١٢٨ گێگابایت.

لە ساڵی ٢٠١٦ جۆرج ژاو بووە سەرۆکی جیھانی ئۆنەر و ئیڤا ویمێرز بووە سەرۆکی بەرپرسیار لە براندی ئۆنەر لە ئەورووپا.

## سەرچاوەکان

پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:سیستمە بەکارخەرییەکانی مۆبایل
پۆل:کۆمپانیاکانی تایبەت بە موبایل لە چین
پۆل:کارگەکانی موبایل
مۆبایلی ئینفینیکس

کۆمپانیای ئینفینیکس مۆبایل کۆمپانیایەکی چینی مۆبایلە زیرەکەکانە و خەڵکی هۆنگ کۆنگە، لە ساڵی ٢٠١٣ دامەزراوە.

پۆل:لقەکانی چین
پۆل:کارگەکانی موبایل
ڕێلمی

**کۆمپانیای ڕێلمی** کۆمپانیایەکی چینییە بۆ بەرھەمھێنانی مۆبایلە زیرەکەکان و بارەگاکەی لە شاری شێنجێنە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لقەکانی چین
پۆل:کۆمپانیا ئەلیکترۆنییەکانی چین
پۆل:کۆمپانیاکانی تایبەت بە موبایل لە چین
پۆل:کارگەکانی مۆبایل
پۆل:کارگەکانی موبایل
ئەبوو ئەلخەسیب

ئەبوو ئەلخەسیب، ناوەندێکی شار و قەزای عێراقییە و دەکەوێتە دووری باشووری عێراق لە پارێزگای بەسرە ژمارەی دانیشتووانی زیاتر لە ٢٤٠ ھەزار کەسە و بە فەزای سەوزایی گەورە جیا دەکرێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق
درووزەکان لە لوبنان

**درووزە لوبنانییەکان** دانیشتوانی لوبنانن کە سەر بە مەزھەبی درووزەکانن کە نەتەوەیەکی ئایینی عەرەبە  کە پابەندن بە عەقیدەی یەکتاپەرستی بە فێرکارییە ڕازییەکانەوە و ڕەگەکانیان دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆژااوای ئاسیا.   

پێدەچێت درووزە لوبنانییەکان نزیکەی ٥.٢٪ی کۆی دانیشتوانی لوبنان پێکبھێنن، و لوبنان لە نێوان ٣٠٪ بۆ ٤٠٪ی درووزەکان لە لوبنانن کە کۆی گشتییان یەک ملیۆن نیو دەبن لە ھەموو جیھان.  درووزەکان کە خۆیان بە یەکگرتوویی ناودەبەن، لە ناوچە گوندنشین و شاخاوییەکانی ڕۆژھەڵات و باشووری بەیرووت چڕبوونەتەوە.  ئەوان لە ١٣٦ گوند لە حاسبیە و ڕاشیا و شۆف و عالیە و مەرجعیون و بەیرووت دەژین و زۆرینەیان لە شاری عالیە و بەعلقین و حاسبیە و ڕاشیا پێکدەھێنن. 

بەپێی دابەشکردنی سیاسی لوبنان (تەرخانکردنی کورسییەکان لە پەرلەمانی لوبنان)، مەزھەبی دروزەکان وەک یەکێک لە پێنج پێکھاتەی موسڵمانی لوبنان ( سوننە , شیعە، دروز، عەلەوی و ئیسماعیلی ) پۆلێن دەکرێت.   مەبەست لە دەستووری لوبنان دەستەبەرکردنی نوێنەرایەتی سیاسی بوو بۆ ھەموو گرووپێکی نەتەوەیی-ئاینی لەو وڵاتەدا. 

بەپێی مەرجەکانی ڕێککەوتنێکی نەنووسراو کە بە “ پەیمانی نیشتمانی ” ناسراوە لە نێوان سەرکردە سیاسی و ئایینییە جیاوازەکانی لوبنان، سەرۆکی ئەرکانی گشتی دەبێت درووز بێت. 

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
شەفیق کەمالی

**شەفیق بن عەبدولجەبار بن قەدوری ئەلکەمالی** (١٩٢٩–١٩٨٤) شاعیر و سیاسەتمەداری بەعسی عێراقی بووە. لە بنەڕەتدا خەڵکی عانەیە، و لە شاری ئەبوو کەمال لە سووریا لەدایکبووە، لەسەر سنووری عێراق ساڵانی سەرەتای ژیانی لەوێ ژیاوە، پاشان ڕووی لە بەغدا کردووە، لەوێ خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی تەواو کردووە لە کۆلێژی ھونەر لە زانکۆی بەغدا، پاشان ڕووی لە قاھیرە کردووە، لەوێ بڕوانامەی ماستەر لە کۆلێژی ھونەر لە زانکۆی قاھیرە بەدەستھێناوە. بەھۆی چالاکییە سیاسییەکانی دژی دەسەڵاتی پاشایەتی لە عێراقدا لە کارەکەی دوورخرایەوە و تا ڕاگەیاندنی کۆماری عێراق زیندانی کرا. بەھۆی ناکۆکی سیاسییەوە دواتر لە نێوان سووریا و میسردا گوێزرایەوە، دوای ئەوەی پارتی بەعسی عێراق دەسەڵاتی گرتە دەست، گەڕایەوە و دامەزرا لە وەزارەتی ئیرشاد. چەندین پۆستی وەزاری لە عێراقدا ھەبووە، لەوانە وەزارەتی ڕاگەیاندن و وەزارەتی لاوان سەرۆکایەتی سەندیکای ئەدەبی لە سەرانسەری عێراق و جیھانی عەرەبیدا کردووە، ھەروەھا دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی "ئافاقی عەرەبی"ی دامەزراندووە. لە ساڵی ١٩٨٤ لە عێراق کۆچی دوایی کردووە. 

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩
پۆل:مردووانی ١٩٨٤
پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا
ناڕەزایەتییەکانی ئۆیغوورەکان ٢٠٠٨

[چەپ|وێنۆک|300x300پیکسڵ|ھەرێمی خۆسەری [شینجیانگ ئۆیغوور بە ڕەنگی سوور]]
**ناڕەزایەتییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ی ئۆیغوورەکان** ناڕەزایەتی و نائارامییەکانی ئۆیغوورەکان بوون لە پارێزگاکانی ھۆتان و کاراکاکس لە ڕۆژاوای چین، ڕووداوەکانی لە مانگەکانی ئازار و نیسان و ئابی ٢٠٠٨دا ڕوویانداوە. یەکێک لە ھۆکارە سەرەکییەکانی نائارامییەکان کوشتنی موتەلیب حاجیم بوو لەلایەن پۆلیسی چینەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ململانێکانی ٢٠٠٨
ئەحمەد کازمی

**ئەحمەد کازمی** (١٩٥٨ نەجەف ئاباد– ٢٠٠٦ ورمێ )، فەرماندەیەکی سەربازی ئێرانی لە سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی، یەکێک بوو لە شەڕڤانانی دژ بە ڕژێمی پەھلەوی لە شۆڕشی ئیسلامیدا، ھەروەھا لە ئۆپەراسیۆنەکانی سەرکوتکردنی ئۆپۆزسیۆن لە ناوچەی کوردستان لە ڕۆژاوای ئێران بەشداری کردووە، لە شەڕەکانی ئێران و عێراقیشدا سەرکردایەتی کردووە لە خوڕەمشار. عەلی خامنەیی فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکانی ئێران بۆ ماوەی پێنج ساڵ وەک فەرماندەی ھێزی ئاسمانی سووپا، پاشان بە فەرماندەی ھێزی زەمینی سووپای پاسداران تا ساڵی ٢٠٠٦ لەگەڵ ژمارەیەک لە کارمەندانی سووپای پاسداران لە ورمێ لە ڕووداوێکی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەدا گیانی لەدەست دا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨
پۆل:مردووانی ٢٠٠٦
هارمۆنی ئۆ ئێس

هارمۆنی (بە چینی: 鸿蒙) یان هۆنگمێنگ، سیستەمێکی کارپێکردنی سەرچاوە کراوەیە کە لەسەر بنەمای ناوکی لینوکس و نەرمەکاڵاکانی تر دروستکراوە، بۆ ئامێرە مۆبایلەکانی شاشەی تاچ، وەک مۆبایلە زیرەکەکان دیزاین کراوە.

پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٩
پۆل:سیستمی کارپێکردنی ARM
پۆل:سیستمە بەکارخەرییەکانی مۆبایل
پۆل:سیستمی کارپێکردنی ئێکس٦٦-٦٤
موسعەب کوڕی عومەیر

**ئەبوو عەبدوڵڵا موسعب کوڕی عومەیر عەبدەری** (لە ساڵی ٣ی کۆچی کۆچی دوایی کردووە)یەکێک بووە لە ھاوەڵان بەدر بوو، یەکێک بوو لە یەکەم کەسەکان کە موسڵمان بوو، ھەروەھا نێردەی پێغەمبەر محەممەد بوو بۆ بانگکردنی خەڵک بۆ ئیسلام لە یەسیرب دوای یەکەم بەیعەتی عەقەبە ھەروەھا ئاڵاھەڵگری موھاجیرینەکان بوو لە شەڕەکانی بەدر و ئوحود.

## ژیاننامە
موسعب بن عومەیری کوڕی ھاشم کوڕی عەبد مەناف کوڕی عەبدولدار کوڕی قوسەی کوڕی کیلاب قوڕەشی لە مەککە وەک گەنجێکی قۆز و خانەدان گەورە بووە، جوانترین جل و بەرگی لەبەردا بووە و باشترین بۆنەکانی بەکارھێناوە ڕەنگێکی ناسکی ھەبووە، نە کورت و نە باڵا بەرز بووە بەڵام ھەر کە بانگەواز بۆ ئیسلام گەیشتە پێغەمبەر محەممەد، بە نھێنی لە ماڵی ئەرقەم موسڵمان بوو، لە ترسی دایکی و ئوم خەناس کچی مالیک کوڕی موزریب عامرییە و گەلەکەی. موسعب لەو حاڵەتەدا مایەوە تا عوسمانی کوڕی تەلحە بینی نوێژ دەکات، ئەوانیش بردیان و زیندانییان کرد لە زینداندا مایەوە تا کۆچی کرد بۆ حەبەشە، پاشان لەگەڵ موسڵمانان گەڕایەوە کاتێک گەڕانەوە. پاشان، دوای گەڕانەوەی، پێغەمبەر محەممەد لەگەڵ دوازدە سەرکردەی ئەنساردا ناردی کە لە یەکەم بەیعەتی عەقەبەدا بەیعەتیان بە پێغەمبەر محەممەد دابوو، بۆ ئەوەی فێری قورئانیان بکات بۆ ئەوانەی کە موسڵمان بوون لەنێو خەڵکی یەسریبدا، بانگەوازی ئیسلام بکات، و پێشنوێژیان بۆ بکا، میوانی ئەسعەد بن زوڕارە بوو، و بەم شێوەیە بوو یەکەم کەس لە موسڵمانان کۆچیان کرد بۆ یەسریب.
وێنۆک| چیای تیرھاوێژان، شەڕی ئوحود
دوای کۆچی پێغەمبەر، موسعەب ھاوڕێی پێغەمبەر محەممەد بوو، کە کردی بە برای سەعد کوڕی ئەبوو وەقاس، یان ئەبوو ئەیووبی ئەنساری، یان زەکوان کوڕی عەبد قەیس. موسعب شاھیدی شەڕی بەدر و شەڕی ئوحود بوو لەگەڵ پێغەمبەر محەممەد، و لە ھەردووکیاندا ئاڵاھەڵگری موھاجیرین بوو موسعب کوڕی عومەیر لە شەڕی ئوحود لەلایەن ئیبن قەمیئە کوژرا ئیبن قەمیئە ھێرشی کردە سەری و ئاڵای ھەڵگرتبوو دەستی ڕاستی موسعەبی بڕی، بە دەستی چەپی ئاڵاکەی گرت، بەڵام ئیبن قەمیئە دەستی چەپیشی بڕی، دواتر موسعەب ئاڵاکەی بە قۆڵی خۆیەوە گرت و ئیبن قەمیئەش بە ڕمێک لە سنگیدا و کوشتی. کاتێک موسعب کوژرا، جگە لە پێستە پڵنگێک ھیچی تری بەجێ نەھێشت، و دەیانویست تێیدا کفنیکەن کاتێک سەریان دادەپۆشی، پێیەکانی دەردەکەوتن، بۆیە پێغەمبەر محەممەد گوتی:

ئەبوو ڕوم کوڕی عومەیری برای و عآمرکوڕی ڕەبیعە ئەو ڕۆژە بەرپرسیارێتی ناشتنەکەیان گرتە ئەستۆ ٤٠ ساڵ یان زیاتر بوو کاتێک کوژرا. موسعب تەنھا یەک ژنی ھەبوو بە ناوی حەمنە کچی جەحش و یەک کچیشی لێ بوو بە ناوی زەینەب، کە لەگەڵ عەبدوڵڵا بن عەبدوڵڵا بن ئەبی ئومەیە بن موغیرە ھاوسەرگیری کرد.

## پلەوپایەی
پێغەمبەر لە ماوەی ژیانی و دوای مردنیدا چەندین جار ستایشی کردووە لەوانە:
* کاتێک پێغەمبەر بینی بە پێستی بەرخەوە دێت، گوتی:  واتا ئەو جلوبەرگە خراپەی لەبەردایە بەھۆی وازھێنان لە دنیا و شوێنکەوتنی پێغەمبەر.
* دوای ئەوەی موسعب لە شەڕی ئوحوددا کوژرا، پێغەمبەر بەلای لاشەکەی تێپەڕی و ئەو ئایەتەی خوێندەوە:.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٦٢٤
پۆل:لەدایکبووانی مەککە
گۆڕانی قیبلە

**گۆڕانی قیبلە** بریتییە لە گۆڕانی قیبلەی موسڵمانان لە کاتی نوێژدا لە مزگەوتی ئەقسا بۆ کەعبە لە ناو مزگەوتی حەڕام، دوای شازدە یان حەڤدە مانگ لە ھاتنی پێغەمبەر ﷺ بۆ ناو شاری مەدینە، خوای گەورە قیبلەی مسوڵمانانی لە مزگەوتی ئەقساوە گۆڕی بۆ مزگەوتی حەڕام، بەرائی کوڕی عازیب دەفەرموێت: کە پێغەمبەر یەکەم جار ھاتە شاری مەدینە دابەزییە لای خاڵۆزاکانی بەنی نەجار لە ئەنسار. لە نوێژدا ڕووی دەکردە مزگەوتی ئەقسا ماوەی شازدە مانگ یا حەڤدە مانگ، بەڵام پێی خۆش بوو کە قیبلە مزگەوتی حەڕام بێ، بۆیە خوای گەورە ئایەتی دابەزاند:  بەم شێوەیە موسڵمانان یەکەم نوێژیان ڕووەو کەعبە کرد لە مەککە کە نوێژی عەسر بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:فیقھی ئیسلامی
١٢ی جومادولئوولا

**١٢ی جومادولئوولا** یان **١٢/٥ (دوازدەھەمین ڕۆژی مانگی پێنج)** سەد و سی (١٣٠) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و سی و یەکەم ئەگەر مانگی ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژی بێت یان سەد و سی و دووەم ئەگەر ھەردوو سەفەر و ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. ٢٢٤ یان ٢٢٥ ڕۆژی ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٢٦ی کۆچی - موفدی زەکەریا شاعیری شۆڕشی جەزائیر.
* ١٣٩٠ی کۆچی - محەممەد عورەیفی، پیاوی ئایینی سعودیە.
* ١٣٩٢ی کۆچی - زێدان یاریزانێکی تۆپی پێی فەرەنسی و بەڕەچەڵەک جەزائیری بوو.
* ١٤٠١ی کۆچی - سەروەت جیتین، یاریزانی تۆپی پێی تورکیا.
* ١٤٠٧ی کۆچی - عەلی مەشموم، یاریزانی تۆپی پێی کوێت.
* ١٤٠٨ی کۆچی - مونا ئامارشا، گۆرانیبێژی مەغریبی.

## مردووان
* ٥٧٨ی کۆچی - ئەحمەد ڕیفاعی سۆفی عەباسی و دامەزرێنەری ڕێبازی ڕیفاعی.
* ٦٢٢ی کۆچی - یاقوت حەمەوی، نووسەری موسڵمان، نووسەری ئینسایکلۆپیدیا و خۆشنووس.
* ٩٩٦ی کۆچی - میعمار سینان، تەلارسازێکی عوسمانی کە دیارترین شوێنەوارە تەلارسازییەکانی لە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیدا دروست کردووە.
* ساڵی ١٢٢٩ی کۆچی - عەبدوڵڵا بن سەباح بن جابر ئەلسەباح، دووەم فەرمانڕەوای کووەیت.
* ١٢٨١ی کۆچی - شەریف ئیبن لئەحرەش نایلی، زانای موسڵمانی جەزائیری و سۆفی.
* ١٢٩٣ی کۆچی - عەبدولعەزیزی یەکەم خەلیفەی موسڵمانان و سوڵتانی سی و دووەمی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی.
* ١٣٧٣ی کۆچی - عەلی مەھدی شەمسەدین، شەرعزان و دادوەر و شاعیری لوبنانی جەعفەری.
* ١٤٢٧ی کۆچی - مەتا مسکین، قەشەیەکی قیبتی.
* ١٤٣٠ی کۆچی - بەدا بن بوسەیری، زانای موسڵمانی مۆریتانی.
* ١٤٣٤ کۆچی - حەسەن ئەمین، مێژوونووس و نووسەر و ڕۆماننووسی عێراقی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی جومادولئوولا ڕوویدا.

پۆل:جومادەلئوولا
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
١٣ی جومادولئوولا

**١٣ی جومادولئوولا** یان **١٣/٥ (سێزدەھەمین ڕۆژی مانگی پێنج)** سەد و سی و یەک (١٣١) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و سی و دوو ئەگەر مانگی ڕەبیعی دووەم ڕۆژی سییەم بێت یان سەد و سی و سێھەمین ئەگەر ھەردوو سەفەر و ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بن) بەپێی ساڵنامەی کۆچی. ٢٢٣ یان ٢٢٤ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٠٩ی کۆچی - ئەبو عەبدوڵڵا زەنجانی، شەرعزانی شیعە و مامۆستای زانکۆی ئێرانی.
* ١٣٥٠ی کۆچی - مەنوچێھر ئاچی، شاعیر و ڕۆژنامەنووسی ئێرانی.
* ١٣٥٩ی کۆچی - لەیلا شاعیر، ئەکتەری میسری.
* ١٣٦٤ی کۆچی - ماجدە عز، سەماکاری بالێی میسری.
* ١٣٧٦ی کۆچی - سەلمان عۆدە، بانگخوازی ئیسلامی سعودیە.
* ١٣٨٠ی کۆچی - مەدحەت ساڵح، گۆرانیبێژ و ئەکتەری میسری.
* ١٤٠٠ی کۆچی - حەمزە بن حوسێن شازادەی جێنشینی پێشووی شانشینی ھاشمی ئوردن.
* ١٤٠٤ی کۆچی - حەمەد نموشی، یاریزانی تۆپی پێی تونسی.
* ١٤٠٧ی کۆچی - عەلا وەردی مۆسیقاژەنی ئێرانی.

## مردووان
* ١١ی کۆچی - فاتیمە کچی پێغەمبەر محەممەد.
* ساڵی ٩٧١ی کۆچی - ڕەزییەدین ئیبن حەنبەلی، زانای موسڵمانی خەڵکی سووریا.
* ١٣٦٧ی کۆچی - ئەحمەد خەزنەدار، شەرعزانی میسری.
* ١٣٨٦ی کۆچی - سەید قوتب بیرمەندێکی موسڵمانی میسری و سەرکردەی ئیخوان موسلیمین.
* ١٤١٧ی کۆچی - محەممەد کوڕی سلێمان جەراح، ڕێزمانزان و شەرعزانی حەنبەلی.
* ١٤٢٦ی کۆچی - عەبدولکەریم ھیلال جەحدەلی ئەندامی پێشووی ئەنجومەنی نیشتمانی کوەیت.
* ١٤٣٣ کۆچی - خالد تاجا، ئەکتەری سووری.

پۆل:جومادەلئوولا
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
١٤ی جومادولئوولا

**١٤ی جومادولئوولا** یان **١٤/٥ (چواردەھەمین ڕۆژی مانگی پێنج)** سەد و سی و دوو (١٣٢) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و سی و سێھەم ئەگەر مانگی ڕەبیعی دووەم ڕۆژی سییەم بێت یان سەد و سی و چوارەم ئەگەر ھەردوو سەفەر و ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بن) بەپێی ساڵنامەی کۆچی. ٢٢٢ یان ٢٢٣ ڕۆژی ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٣٥ی کۆچی - کۆکا، ئەکتەری میسری.
* ١٣٤١ی کۆچی - نەبیل دەسوقی، ئەکتەری میسری.
* ١٣٤٧ی کۆچی - محەممەد سەید تەنتاوی شێخی مزگەوتی ئەزھەر.
* ١٣٦٧ی کۆچی - نادییە جوندی، ئەکتەری میسری.
* ١٣٦٩ی کۆچی - سوھەیر ڕەمزی، ئەکتەری میسری.
* ١٣٧٢ی کۆچی - ڕیاز خۆلی، ئەکتەری میسری.
* ١٣٨١ی کۆچی - کەمال ئەبوو ڕییە، ئەکتەری میسری.
* ١٣٨٦ی کۆچی - ئەیمەن بن عەبدولڕەحمان، سیاسەتمەدار و ئابووریناسی جەزائیر.
* ١٣٨٧ی کۆچی - سەعید عوەیران، یاریزانی تۆپی پێی سعودیە.
* ١٣٩٧ی کۆچی - میشعەل نایف، یاریزانی تۆپی پێی کوێت.
* ١٤٠١ی کۆچی - کۆلۆ تۆرێ یاریزانی تۆپی پێی عاج.

## مردووان
* ٧٣ی کۆچی - عەبدوڵڵا کوڕی زوبەیر ھاوەڵ و خەلیفەی موسڵمانان بۆ ماوەیەکی کورت لە سەردەمی ئومەویدا.
* ٣٤٠ی کۆچی - قاسم بن ئەسبەغ، ئیمام و فەرموودەزانێکی ئەندەلوس.
* ١٢٢٩ی کۆچی - عەبدوڵڵا بن سەباح بن جابر ئەلسەباح فەرمانڕەوای کوێت.
* ١٢٧٩ی کۆچی - محمد بەھادور شا دوا سوڵتانی ئیمپراتۆرییەتی موغەکان.
* ١٤٢٤ی کۆچی - ئەحمەد وائیلی - شاعیر و زانای شیعەی عێراقی.
* ١٤٣٢ی کۆچی - ناسر خەرافی، بازرگانی کوەیتی.
* ١٤٣٥ی کۆچی - وەفیق زەعیم، ئەکتەری سووری.
* ١٤٣٦ی کۆچی - عومەر حەجۆ, شانۆ و ئەکتەری سووری.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی جومادولئوولا ڕوویدا.

پۆل:جومادەلئوولا
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
١٥ی جومادولئوولا

**١٥ی جومادولئوولا** یان **١٥/٥ (پازدەھەمین ڕۆژی مانگی پێنج)** سەد و سی و سێھەمین (١٣٣) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و سی و چوارەم ئەگەر مانگی ڕەبیعی دووە ڕۆژی سییەم بێت یان سەد و سی و پێنجەم ئەگەر ھەردوو مانگی سەفەر و ڕەبیعی دووەمی سی ڕۆژ بن) بەپێی ساڵنامەی کۆچی. ٢٢١ یان ٢٢٢ ڕۆژی ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ٨٩٤ی کۆچی - سینان ئاغا، تەلارسازێکی عوسمانی.
* ١٠٥٢ی کۆچی - عەلی خان مەدەنی، حیجازی - شەرعزان و نووسەر و شاعیری فارس.
* ١٢٨١ی کۆچی - جەعفەر دەبوو مەکارم، شەرعزان و شاعیری سعودیە.
* ١٣٣٠ی کۆچی - مەحموود شوکۆکۆ, مۆنۆلۆجیست و ئەکتەری میسری.
* ١٣٥٩ی کۆچی - محەممەد حەمزە، شاعیری میسری.
* ساڵی ١٣٩٣ی کۆچی -
** خالد مەریخی، شاعیری سعودیە.
** محەممەد حوسێن، گۆرانیبێژی کوێت.
* ١٤٠٣ی کۆچی - محەممەد نەبوس، ڕۆژنامەنووسێکی لیبی.
* ١٤٠٤ی کۆچی - ئوسامە مەلولی، مەلەوانی تونسی.
* ١٤٠٧ی کۆچی - ئەمەل محەمەد، ئەکتەری ئیماراتی.
* ١٤١١ی کۆچی - کوێت عالییە، ئەکتەری کوەیتی.

## مردووان
* ١٣٤١ی کۆچی - سەلمان موحسینی، شەرعزان و شاعیری عەرەبی ئێرانی.
* ١٣٧٦ی کۆچی - عەلی جەشی، شەرعزان و دادوەری شەرعی و شاعیری سعودیە.
* ١٤١٧ی کۆچی - محەممەد نەجیبوڵا سەرۆکی ئەفغانستان.
* ١٤٢٦ی کۆچی - جۆرج حاوی، سیاسەتمەداری لوبنانی.
* ١٤٣٧ی کۆچی - نەبیل مالح، دەرھێنەر و بەرھەمھێنەری سینەمای سووری.
* ١٤٤١ی کۆچی - قابووس کوڕی سەعید سوڵتانی نۆیەمی عومان.
* ١٤٤٢ی کۆچی - حاتەم عەلی، دەرھێنەر و نووسەر و ئەکتەری سووری.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی جومادولئوولا ڕوویدا.

پۆل:جومادەلئوولا
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
داپیر و باپیر

وێنۆک| ''زە فەیڤرت'' – باپیرەیەک و نەوەکەی، تابلۆی جۆرجۆس جاکۆبیدێس (١٨٩٠)
**داپیر** و **باپیر** دایک و باوکی باوک یان دایکن. ھەموو زیندەوەرێک کە لە ڕووی سێکسییەوە زاوزێ دەکات، بە لایەنی کەمەوە چوار پشتی بۆماوەیی باوانی ھەیە؛ مرۆڤانی ئێستاش، زیاتر لە ٣٠ ھەزار ساڵە خاوەن ئەم بۆماوەیییەن و بەم شێوەیە زۆربوون.

لەو حاڵەتانەی کە دایک و باوک ئامادە نین یان ناتوانن چاودێرییەکی گونجاوی مناڵەکانیان بکەن (بۆ نموونە، بەربەستی دارایی، کێشەی ھاوسەرگیری، نەخۆشی یان مردن) زۆرجار باپیران و داپیران ڕۆڵی چاودێرانی سەرەکیی مناڵەکە دەگرنە ئەستۆ. بە تایبەتی لە چاندە نەریتییەکان، زۆرجار باپیران و داپیران ڕۆڵێکی ڕاستەوخۆ و ڕوونیان ھەیە لە پەیوەندی لەگەڵ پەروەردەکردن و چاودێریکردنی منداڵ. داپیرە و باپیرە خزمی پلە دوون لەگەڵ نەوەکانیان و ٢٥٪ سەرییەککەوتنی بۆماوەیییان ھەیە.

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:خێزان
پۆل:بۆماوەیی
ئازادیی زانیاری

چەپ|وێنۆک|225x225پیکسڵ| ئاڵای ئازادیی ڕادەربڕین
**ئازادیی زانیاری** بریتییە لە ئازادی کەسێک یان گەلێک بۆ بڵاوکردنەوە و دەستڕاگەیشتن بە زانیاری. **دەستڕاگەیشتن بە زانیاری** بریتییە لە توانای تاک بۆ گەڕان و وەرگرتن و گەیاندنی زانیاری بە شێوەیەکی کاریگەر. یوونێسکۆ بەم شێوەیە پێناسەی دەکات:"زانینی زانستی، ڕەسەن و نەریتی؛ ئازادی زانیاری، بنیاتنانی سەرچاوەی زانیاری کراوە ، لەوانەش ئینتەرنێتی کراوە و ستانداردە کراوەکان ، و دەستڕاگەیشتن و بەردەستبوونی داتا بە کراوەیی ؛ پاراستنی میراتی دیجیتاڵی ؛ ڕێزگرتن لە ھەمەجۆریی کولتووری و زمانەوانی ، وەک پەروەردەکردنی دەستڕاگەیشتن بە ناوەڕۆکی ناوخۆیی بە زمانە دەستڕاگەیشتوەکان؛ پەروەردەی کوالیتی بۆ ھەمووان، لەوانەش فێربوونی کوالیتی بۆ ھەمووان، لەوانەش فێربوونی ئەلیکترۆنی ؛ بڵاوکردنەوەی خوێندەواری و لێھاتوویی میدیای نوێ و زانیاری، و گشتگیری کۆمەڵایەتی." ئۆنلاین، لەوانەش چارەسەرکردنی نایەکسانی لەسەر بنەمای لێھاتوویی، خوێندن، ڕەگەز، تەمەن، ڕەگەز، نەتەوە و دەستڕاگەیشتن لەلایەن خاوەن پێداویستییە تایبەتەکانەوە؛  دەستڕاگەیشتن بە زانیارییەکانی حکوومەت بە گشتی، لەوانەش لە ڕێگەی بڵاوکردنەوەی ئاشکرای زانیاری و یاسا فەرمیەکانی ئازادی زانیاری، بە شێوەیەکی بەرفراوان بە پێکھاتەیەکی بنەڕەتیی گرنگی دیموکراسی و یەکپارچەیی لە حکومەتدا دادەنرێت. 

## سەرچاوەکان

پۆل:بەرپرسایەتی
پۆل:کایەی گشتی
کەناڵی کەربەلا

کەناڵی کەربەلا تیڤی کەناڵی فەرمی مەزاری پیرۆزی ئیمام حسێن (درودی خوای لەسەر بێت) (مەزاری ئیمام حوسێن لە شاری کەربەلا لە عێراق).
پۆل:میدیای بەکۆمەڵی عەرەبی
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی
پۆل:کەناڵە ئیسلامییەکان
کەناڵی یەک (مەغریب)

یەکەمیان یەکەم کەناڵی تەلەفزیۆنییە لە مەغریب، سەر بە کۆمپانیای ڕادیۆ و تەلەفزیۆنی نیشتمانییە. هەموو بەرنامە و زانیاری و ڕۆشنبیری و کات بەسەربردنەکانی بۆ بینەر و هاووڵاتیانی لە مەغریب و جیهانی عەرەبی و ئەوروپا دابین دەکات.

پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی
سیبا (بەسرە)

**ئەلسیبە** یەکێکە لە کۆنترین قەزاکانی قەزای ئەبوو ئەلخەسیب لە پارێزگای بەسرە لە ڕووی کارگێڕییەوە دوای دامەزراندنی دەوڵەتی عێراق لە ساڵی ١٩٢١ی زایینی دامەزرا، و بە قەزای ئەلسیبا ناسرابوو.
## سەرچاوەکان
١٨ی جومادولئوولا

**١٨ی جومادولئوولا** یان **١٨/٥ (ھەژدەھەمین ڕۆژی مانگی پێنج)** سەد و سی و شەشەم (١٣٦) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و سی و حەوتەم ئەگەر مانگی ڕەبیعی دووەم ڕۆژی سییەم بێت یان سەد و سی و ھەشتەم ئەگەر ھەردوو سەفەر و ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ درێژبن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. ٢١٨ یان ٢١٩ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٣٤ی کۆچی - عەقیلە ڕاتب، ئەکتەری میسری.
* ١٣٤٣ی کۆچی - جەوھەر جاسپاریان، گۆرانیبێژی ئۆپێرا ئەرمەنی-میسری.
* ١٣٥٩ی کۆچی - ئەمەل دونقل، شاعیری میسری.
* ١٣٧٥ی کۆچی - زیاد ڕەحبانی، مۆسیقاری لوبنانی.
* ساڵی ١٤٠٠ی کۆچی - مەھا محەممەد، پەخشکەر و ئەکتەری کوەیتی.
* ١٤٠٣ی کۆچی - عەمر زەکی، یاریزانی تۆپی پێی میسری.
* ١٤١١ی کۆچی - عەبدولڕەحمان خلێفی، دەرھێنەری سینەمای کوەیتی.

## مردووان
* ٧٧٢ی کۆچی - جەمالەدین ئیسنەوی، شەرعزانی شافیعی.
* ١٣٣٧ی کۆچی - حەبیبوڵڵا خان، شازادەی نۆیەمی ئەفغانستان.
* ١٣٢٩ی کۆچی - ئەحمەد بەسیسۆ، زانای موسڵمانی عوسمانی فەلەستینی و سۆفی.
* ١٣٨٩ی کۆچی - یووسف سەودا، سیاسەتمەدار و دیپلۆماتکار و نووسەر و ڕۆژنامەنووسی لوبنانی.
* ١٤١٠ی کۆچی - مەھا سەبری، گۆرانیبێژی میسری.
* ١٤٢١ی کۆچی - مەرزوق ئەلمەرزوق، ئاوازدانەری کوەیتی.
* ١٤٣٣ کۆچی - فوئاد خەلیل، ئەکتەری میسری.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی جومادولئوولا ڕوویدا.

پۆل:جومادەلئوولا
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
١٧ی جومادولئوولا

**١٧ی جومادولئوولا** یان **١٧/٥ (حەڤدەھەمین ڕۆژی مانگی پێنج)** سەد و سی و پێنجەمین (١٣٥) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و سی و شەشەم ئەگەر مانگی ڕەبیعی دووەم ڕۆژی سییەم بێت یان سەد و سی و حەوتەم ئەگەر ھەردوو سەفەر و ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بن) بەپێی ساڵنامەی کۆچی. ٢١٩ یان ٢٢٠ ڕۆژی ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٢٩٥ی کۆچی - ساڵحە قاسین، ئەکتەری میسری.
* ١٣٥٩ی کۆچی - عەباس کیارۆستەمی، دەرھێنەری سینەمای ئێرانی.
* ١٣٦٠ی کۆچی - سەقر ئەلڕەشود، دەرھێنەری شانۆی کوەیتی.
* ١٣٩٦ی کۆچی - وائیل عەلا، ئەکتەری میسری.

## مردووان
* ١٣٩٩ی کۆچی - عەبدولعەزیم ڕوبەیعی، شەرعزان، شاعیر و نووسەری ئێرانی.
* ١٤٠٨ی کۆچی - عەلی بن ساڵح غامدی، شاعیرێکی سعودیە.
* ١٤٢١ی کۆچی - سەفوەت شەوادفی، زانا و بانگخوازی ئیسلامی میسری.
* ١٤٣٢ی کۆچی - مستەفا شەکعە، بیرمەندی میسری و مامۆستای زانکۆ.
* ١٤٤١ی کۆچی - ماجدە، ئەکتەری میسری.
* ١٤٤٢ی کۆچی - محەممەد تەقی مەسباح یەزدی، فەیلەسوف و سیاسەتمەدار و زانای شیعەی ئێرانی.
* ١٤٤٥ی کۆچی - مەمدوح بن عەبدولعەزیز ئال سعود، شازادەی سعودیە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی جومادولئوولا ڕوویدا.

پۆل:جومادەلئوولا
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
١٦ی جومادولئوولا

**١٦ی جومادولئوولا** یان **١٦/٥ (شەنزەھەمین ڕۆژی مانگی پێنج)** سەد و سی و چوارەم (١٣٤) ڕۆژی ساڵ (یان سەد و سی و پێنجەم ئەگەر مانگی ڕەبیعی دووەم ڕۆژی سییەم بێت یان سەد و سی و شەشەم ئەگەر ھەردووکیان سەفەر و ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بن) بەپێی ساڵنامەی کۆچی. ٢٢٠ یان ٢٢١ ڕۆژی ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٠٥٣ی کۆچی - ئەحمەدی دووەم بیست و سێھەمین سوڵتانی عوسمانی.
* ١٣٢٨ی کۆچی - عەبدولخالق تەریس، لە بزووتنەوەی نەتەوەیی لە مەغریب.
* ١٣٤٦ی کۆچی - سەباح، گۆرانیبێژ و ئەکتەری لوبنانی.
* ١٣٥٩ی کۆچی - فاروق فەلوکس، ئەکتەری میسری.
* ١٣٦٥ی کۆچی - بەشار ئەسەد سەرۆکی سووریا.
* ١٣٧١ی کۆچی - عومەر فەتحی، گۆرانیبێژ و ئەکتەری میسری.

## مردووان
* ١٤٠٨ی کۆچی - زەینات عەلەوی، سەماکاری سکی میسری و ئەکتەرە.
* ١٤٢٣ی کۆچی - عەبدولڕەحمان بەدەوی، فەیلەسوفی میسری.
* ١٤٢٩ی کۆچی - عەبدولوەدود شەلەبی، بیرمەند و زانای ئایینی میسری.
* ساڵی ١٤٣١ی کۆچی -
** ھاشم عەلامەدین، سیاسەتمەداری لوبنان.
** کەمال ئەلحلو، ئەکتەری لوبنانی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەری چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی جومادولئوولا ڕوویدا.

پۆل:جومادەلئوولا
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
١٩ی جومادولئوولا

**١٩ی جومادولئوولا** یان **١٩/٥ (نۆزدەھەمین ڕۆژی مانگی پێنج)** سەد و سی و حەوتەم (١٣٧) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و سی و ھەشتەم ئەگەر مانگی ڕەبیعی دووەم ڕۆژی سییەم بێت یان سەد و سی و نۆیەم ئەگەر ھەردوو سەفەر و ڕەبیعی دووەم سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. ٢١٧ یان ٢١٨ ڕۆژی ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٥٦ی کۆچی - ئەنسا حاج، شاعیری لوبنانی.
* ١٣٧٣ی کۆچی - عایدە ڕیاز، ئەکتەری میسری.
* ١٣٨٤ی کۆچی - ڕەندە عەوەز، ئەکتەری میسری بە ڕەچەڵەک لوبنانی.
* ١٣٩٤ی کۆچی - محەممەد سەیرەفی، ئەکتەری کوەیتی.

## مردووان
* ٩١١ی کۆچی - جەلالەدین سیوتی، زانای ئینسایکلۆپیدی و چاکسازیخوازی ئیسلام.
* ١٣٣٧ی کۆچی - تورکی یەکەم بن عەبدولعەزیز ئال سعود کوڕە گەورەی عەبدولعەزیز ئالسعوود.
* ١٣٥٢ی کۆچی - فەیسەڵی یەکەم کوڕی سێیەمی شەریفی مەککە حوسێن بن عەلی و یەکەم پاشای شانشینی عێراق.
* ١٣٥٥ی کۆچی - حەسەن بن ئیبراھیم بەحرلعلوم، شاعیرێکی عوسمانی عێراقی.
* ١٤١٠ی کۆچی - ژرژو شێئادێ شاعیر و شانۆنامەنووسی لوبنانی کە بەرھەمەکانی بە زمانی فەرەنسی نووسیوە.
* ١٤١١ی کۆچی - تونکو عەبدولڕەحمان سەرۆک وەزیرانی مالیزیا.
* ساڵی ١٤٢٠ی کۆچی - عەبدوڵڵا بەردونی، شاعیر و نووسەری یەمەن.
* ١٤٣١ی کۆچی - موشێ ھێرش، حاخامێکی جوولەکە فەلەستینی و سەرکردەی بزووتنەوەی نێتوری کارتا کە دژایەتی زایۆنیزم دەکات.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی جومادولئوولا ڕوویدا.

پۆل:جومادەلئوولا
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
٢٠ی جومادولئوولا

**٢٠ی جومادولئوولا** یان **٢٠/٥ (بیستەمین ڕۆژی مانگی پێنج)** سەد و سی و ھەشتەم (١٣٨) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و سی و نۆیەم ئەگەر مانگی ڕەبیعی دووەم ڕۆژی سییەم بێت یان سەد و چلەکە ئەگەر ھەردوو سەفەر و ڕبیعی دووەم سی ڕۆژ بن). بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. ٢١٦ یان ٢١٧ ڕۆژی ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٠٦ی کۆچی - نەجیب رێحانی، ئەکتەری میسری.
* ١٣٣٨ی کۆچی - تەمازور تۆفیق، کەسایەتی میدیای میسری.
* ساڵی ١٣٧٩ی کۆچی -
** جەمال سلێمان، ئەکتەری سووری.
** جیھاد سەعد، ئەکتەری سووری.
* ١٣٨٩ی کۆچی - سامر میسری، ئەکتەری سووری.
* ١٣٩٢ی کۆچی - سامر مەرتە، یاریزانی تۆپی پێی کوێت.

## مردووان
* ٣٥٦ی کۆچی - کافور بن عەبدوڵڵا ئیخشیدی، شازادەیەکی ئیخشیدی.
* ١٠٣٧ی کۆچی - شا عەباسی یەکەم، شای سەفەوی ئێران.
* ١٢٧٤ی کۆچی - بویوک مستەفا ڕەشید پاشا، وەزیری گەورەی عوسمانی.
* ١٣٩٨ی کۆچی - محەممەد داود خان سەرۆکی ئەفغانستان.
* ١٤٠٥ی کۆچی - محەممەد ساڵح شەمسە، شاعیرێکی عێراقی.
* ١٤٢٦ی کۆچی - محەممەد مستەجاب، نووسەری میسری.
* ١٤٢٩ی کۆچی - فەھد دەھمەش، ناوبژیوانی تۆپی پێی سعودیە.
* ساڵی ١٤٣١ی کۆچی -
** عومەر یارادوا، چوارەمین سەرۆکی نەیجیریا.
** محەممەد عابد جابری، فەیلەسوف و بیرمەندی مەغریبی.
* ١٤٣٣ کۆچی - ئەحمەد بن بێللێ سەرۆکی جەزائیر.
* ١٤٣٤ی کۆچی - بەدر بن عەبدولعەزیز ئال سعود، شازادەی سعودیە.
* ١٤٣٥ی کۆچی - ئیگناتیۆس زەکای یەکەم، پاتریارکی کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی سووریا.
* ١٤٤٢ی کۆچی - ئیلیاس ڕەحبانی، مۆسیقاژەن و گۆرانیبێژی لوبنانی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی جومادولئوولا ڕوویدا.

پۆل:جومادەلئوولا
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
دۆکسینگ

وێنۆک| نموونەیەکی خەیاڵیی پۆستێکی دۆکسکردن لە سۆشیال میدیا. لەم حاڵەتەدا ناوی کەسی و ناونیشانی قوربانییەکە پیشان دەدرێت.
**دۆکسکردن** بریتییە لە کردەوەی ئاشکراکردنی زانیاریی کەسیی تاکێک یان ڕێکخراوەیەک بەبێ ڕەزامەندی ئەو یان ئەوان، بەزۆری لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە ئەم کارە دەکرێت.    لە ڕووی مێژووییەوە، ئەم زاراوەیە بۆ ئاماژەدان بە هەردوو کۆکردنەوەی ئەم زانیاریانە لە بنکەدراوە گشتییەکان و ماڵپەڕەکانی سۆشیال میدیا (وەک فەیسبووک)، و بڵاوکردنەوەی ئەو زانیاریانەی پێشووتر تایبەت بوون و لە ڕێگەی تاوانکاری یان ساختەکارییەوە بەدەست هاتوون (وەک هاککردن و ئەندازیاریی کۆمەڵایەتی ) .

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوەکانی ئینتەرنێت
ھێرشەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ سەر یەمەن (ئازاری ٢٠٢٥)

لە ئازاری ٢٠٢٥، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ھێرشی دەریایی و ئاسمانیی بەرفراوانی دژی ھەندێک لە شوێنەکان لە یەمەن دەست پێکرد، ئەمەش گرنگترین ھێرشەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بوو لەوەتەی خولی دووەمی سەرۆکایەتیی دۆناڵد ترامپ کە لە کانوونی دووەمەوە دەستی پێکردووە. شەپۆلی یەکەمی ھێرشەکان دژی ڕاداری حووسییەکان، سیستەمەکانی بەرگریی ئاسمانی، مووشەکی و درۆنی لەو وڵاتەدا بوو. بەوتەی سەرکردایەتیی ناوەندیی ویلایەتە یەکگرتووەکان (سێنتکۆم)، ھێرشەکان سەرەتای ئۆپەراسیۆنێکی بەرفراوانن، بە ئامانجی گەڕاندنەوەی ئاسایش لە دەریای سوور، کە بارودۆخی دەریاکە چەندین مانگ بەھۆی ھێرشەکانی حوسییەکان بۆ سەر کەشتییە بازرگانی و سەربازییەکان ئاڵۆز ببوو.

لە سەرەتای شەڕی غەززەوە، حووسییەکان لە یەمەنەوە زیاتر لە ١٩٠ ھێرشیان بۆ سەر کەشتییەکان ئەنجامدا، دوو کەشتییان نوقم کرد، دەستیان بەسەر کەشتییەکی دیکەدا گرت و لانیکەم چوار دەریاوانیان کوشت، ئەمەش وەک بەشێک لە ھەوڵەکانی بەدیھێنانی ئاگربەست لە شەڕی غەززەدا و کۆتاییھێنان بە گەمارۆی ئیسرائیل بۆ سەر غەززە لە ڕێگەی گوشارە ئابوورییەکانەوە. ھەروەھا ئەم گرووپە مووشەکی بالیستیکی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانیان ئاراستەی شارەکانی ئیسرائیل کردووە کە بووەتە ھۆی کوژرانی ھاووڵاتییەکی مەدەنی لە تێل ئەڤیڤ. لە بەرامبەردا ئەمریکا، بەریتانیا، ئیسرائیل و ھاوپەیمانییەکی فرەنەتەوەیی، ئۆپەراسیۆنی پاسەوانی خۆشبژیوییان دەست پێکرد، کە زنجیرەیەک ھێرشە بۆ سەر یەمەن.

ھەروەھا دۆناڵد ترامپ ھۆشداریدا کە ھەر ھێرشێکی حووسییەکان لە داھاتوودا وەک کردەوەی دەستدرێژی لەلایەن ئێرانەوە سەیر دەکرێت، دەبێتە ھۆی لێپرسینەوە لەو وڵاتە و لێکەوتەی سەختی دەبێت.

## ئەمانەش ببینە
* ئێران و تیرۆریزمی دەوڵەتی

## سەرچاوەکان
خالید نەقشبەندی

**خالید نەقشبەندی** لە ساڵی ١٩١٥ لە گوندی بامەڕنێ لەدایکبووە و لە ساڵی ١٩٦١ کۆچی دوایی کردووە) سیاسەتمەدارێکی کوردی باشووری کوردستان بووە.
## ژیان
خالید نەقشبەندی لە گوندی بامەڕنێی سەر بە قەزای دھۆک لەدایکبووە، باوکی ناوی عەبدولغەففار کوڕی عەبدولڕەزاق کوڕی شێخ محەممەد کوڕی شێخ تاھیر نەقشبەندییە، لە بنەڕەتدا خەڵکی گوندی بانیسانن لە دەڤەری ڕێکان.  سەر بە بنەماڵەیەکی ئایینی بوو، کە بەشێکی زۆر لە ئەندامانیان ڕاھێنەری دیار و بەرچاوی ڕێبازی نەقشبەندی بوون. لە ساڵی ١٩٢١ چووەتە قۆناغی سەرەتایی، دواتر لە شاری مووسڵ خوێندنی ناوەندی تەواو کردووە، پاشان لە بەغدا خوێندنی ئامادەیی تەواو کردووە پاشان لە ساڵی ١٩٣٦ لە کۆلێژی سەربازی وەرگیراوە، دواتر لە ساڵی ١٩٤٣ وەرگیراوە لە کۆلێژی ئەرکان، لە ساڵی ١٩٤٦ چووەتە کۆلێژی یاسا.

## ژیانی سیاسی و ئیداریی
لە ساڵی ١٩٥٢دا خالید دەچێتە سەر کاری ئیداری، کە بووە پارێزگاری قەزای ڕانیە و لە ساڵی ١٩٥٣ دەبێتە پارێزگاری قەزای کۆیە و لە ساڵی ١٩٥٤ بووە پارێزگاری ھەڵەبجە، و لە ساڵی ١٩٥٧ بووە پارێزگاری ھەولێر، دوای بزووتنەوەی تەممووزی ساڵی ١٩٥٨، خالید دەبێتە ئەندامی ئەنجومەنی سەروەری، ئەو ڕۆڵەی تا کۆچی دوایی ھەیبوو تا ڕەشاد عارف سەعید شوێنی گرتەوە.

خالید نەقشبەندی لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٩٦١ بەھۆی جەڵدەی دڵ کۆچی دوایی کرد، لە مزگەوتی عەبدولقادری گەیلانی نوێژی پرسەی بۆ ئەنجامدرا، کە سەرۆکی پەرلەمان و سەرۆکی حکوومەت و ژمارەیەک وەزیر ئامادەبوون.

## خێزان
لە ساڵی ١٩٣٨ لەگەڵ زوومورود کچی محەممەد ڕەئوف عەلائەددین نەقشبەندی ھاوسەرگیری دەکات و شەش کوڕی لێ دەبێت کە بریتین لە نزار، غازی، ئیحسان، تەحسین، نەوزاد و خالید، ھەروەھا سێ کچ بە ناوەکانی نەسرین، خالیدە و سۆزان. کوڕەکەی، نزار، عەقید بووە فەرماندەی لیوای ٤٢٠ی پیادە بووە و دوای کەوتنی موحەممەڕە لە ساڵی ١٩٨٣ لە سێدارە دراوە، فەرماندەی یەکەی چەکی کیمیایی نەبووە، وەک لە بیرەوەرییەکانی بەرزان تکریتیدا ھاتووە.

## سەرچاوەکان
عومەر کوردی گۆرانی

**عومەر کوڕی عەبدولموحسین بن محەممەد کوردی گۆرانی** (؟ - کانوونی دووەمی ١٩٣٣) شەرعزان و دادوەرێکی شافعی و شاعیری حیجازی بوو. لە ساڵێکی نادیار لە کۆتایی سەدەی سێزدەی کۆچی دا (١٨٦٥–١٨٨٢ز) لە شاری مەدینە لە دایکبووە و لەوێ لەلایەن باوکی کە موفتی بوو پەروەردە بووە، پاشان لای چەند زانایەک خوێندوویەتی، لەوانە ئەلفا ھاشم ئەلغوتی، حەبیب ئەلڕەحمان ئەلکازمی، جەعفەر ئەلبەرزنجی، حوسێن ئەحمەد ئەلفەیز ئابادی، فالح ئەلزاھیری، بن زاھیر وەتاری. لە تەمەنی بیست ساڵیدا لە مزگەوتی پێغەمبەر دەستی بە وانەوتنەوە کردووە، لە سەردەمی ھاشمیەکاندا وەک دادوەر لە مەدینە دامەزرا، ئەمەش دوای ناکۆکی لە نێوان خۆی و زانای حەنەفی ئەحمەد کاماخی ھاوڕێیدا ھەبوو، و لە مزگەوتی پێغەمبەردا وەک ئیمام و وتارخوێن دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٢٦ داوای لە شا عەبدولعەزیز ئالسعوود کرد کە ڕێگەی پێبدات حیجاز بەجێبھێڵێت و ئەویش ڕێگەی پێدا؛ بۆیە چووە عێراق و لەوێ نیشتەجێ بوو و ھەر لەوێ کۆچی دوایی کرد

## سەرچاوەکان
مەحموود دیاب ئەلئەحمەد

**مەحموود دیاب ئەلئەحمەد ئەلمەشھەدانی** (١ی تەممووزی ١٩٥٣، مووسڵ) ئەندازیاری شارستانی سیاسەتمەداری عێراقی و دیپلۆماتکاری پێشووە، کە لە سەردەمی دەسەڵاتی سەددام حوسێندا وەک دوایین وەزیری ناوخۆ کاری کردووە. دوای جێھێشتنی زیندان لە ھەولێر نیشتەجێ بوو. ئێستا لە سوودان دەژی و کاردەکات.

## دەستگیرکردن و ئازادکردن
ناوی لە لیستی داواکراوانی عێراقی لەلایەن ئەمریکاوە ھاتبوو، دوای داگیرکردنی عێراق لە ٨ی ئابی ٢٠٠٣ دەستگیرکرا، لە ساڵی ٢٠٠٥دا بە دۆسیەی ئەھوار تۆمەتبارکرا. لە مانگی تەممووزی ٢٠١٢ دوای تەواوکردنی سزاکەی ئازادکرا.

## دەستبەسەرداگرتنی سامانەکەی
لە ساڵی ٢٠١٧ پەرلەمانی عێراق یاسایەکی دەرکرد کە تێدا دەستبەسەرداگرتنی سەروەت و سامانی جووڵاو و نەجووڵاوی سەددام حوسێن و ھاوسەرەکانی و منداڵەکانی و نەوەکانی و خزمەکانی تا پلەی دووەم و نوێنەرەکانیان و ھەروەھا دەستبەسەرداگرتنی سەروەت و سامانی ٥٢ کەسایەتیی پێشووی ڕژێمی عێراق، لەنێویاندا مەحموود دیاب ئەلئەحمەد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
پۆل:سەرکردەکانی حیزبی بەعسی عێراقی
پۆل:زیندووان
پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی
حکوومەتی سووریا

**حکوومەتی کۆماری عەرەبی سووریا** حکوومەتێکی فیدراڵییە کە بەپێی دەستووری سووریا دامەزراوە و سەرۆک کۆمار سەرۆکی دەوڵەتە و سەرۆکوەزیران سەرۆکی حکوومەتە. حکومەت دەسەڵاتی جێبەجێکردن بەکاردەھێنێت. و سووریا ئەنجومەنێکی یاسادانانی ھەیە کە ٢٥٠ کەسی تێدایە. وڵاتەکە لە ساڵی ٢٠١١ەوە تێوەگلاوە لە شەڕێکی ناوخۆدا و ھێزە جیاوازەکانی ناوخۆیی و بیانی لە دژی حکوومەتی سووریا و یەکتر شەڕیان کردووە لە گرووپە جیاوازەکاندا.  ناوەندی حکوومەت دەکەوێتە شاری دیمەشقی سووریا.

## سەرچاوەکان

پۆل:حکوومەتی سووریا
پلۆتەر

**پلۆتەر** یان **وێنەکێش** () ئامێرێکی دەرکردنە، کە بەکاردێت بۆ چاپکردن بە قەبارەیەکی گەورە. بە گشتی پلۆتەر بەکاردێت بۆ چاپکردنی وێنە و وێنەی ڤیکتەری لەبەر توانا لە کێشانی شێوەکاندا، بە شێوەیەکی باو پلۆتەر بەکاردێت بۆ بەرھەمھێنانی وێنەکێشانی تەکنیکی یان تەلارسازی، یان وێنەکان بە قەبارەی گەورەتر وەک چاپکردنی نەخشەکان یان دیزاینی ئەندازەیی، یان بۆ پۆستەرەکانی بانگەشە و پۆستەرەکانی ڕێکلام، یان ھەر جۆرە وێنەیەکی ڤیکتەری تر.

## سەرچاوەکان


پۆل:ئامێر
پۆل:ئامێری کارەبایی
پۆل:ئامێرە ئەلکترۆنییەکان
پۆل:چاپکەرەکانی کۆمپیوتەر
پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
ھەڵمەتی سەربازیی عێراق لە باشووری کوردستان ١٩٦٣

**ئۆپراسیۆنی دیجلە** یان **ھەڵمەتی سەربازیی عێراق لە باشووری کوردستان** ھەڵمەتێکی سەربازییە بە سەرکردایەتی سوپای عێراق لە دژی پێگەکانی پێشمەرگە لە باکوور لە ٩ی حوزەیرانی ١٩٦٣، دوای شکستی دانوستانەکانی نێوان بەغدا و مەلا مستەفا بارزانی بەھۆی ڕەتکردنەوەی حکوومەتی عێراق بۆ داواکارییەکەی بارزانی بۆ زیادکردنی کەرکووک بۆ ئەو ناوچە خۆسەریانەی کە مەبەست لێی پێکھێنانی کەرکووک بوو دوای بزووتنەوەی ٨ی شوباتی ١٩٦٣، لە چوارچێوەی شۆڕشی ئەیلوول (١٩٦١–١٩٧٠).

## ھێزە کوردییەکان
ھێزە کوردییەکان پێکھاتبوون لە ھێزی پێشمەرگە بە سەرۆکایەتیی مەلا مستەفا بارزانی و حەسۆ میرخان و ھێزەکانی سوپای ئەنسار بە سەرۆکایەتی تۆما تۆماس و کەسانی دیکە، جگە لە چەندین ئەفسەری شیووعیی کە لە دوای بزووتنەوەی ٨ی شوباتی ١٩٦٣ و بزووتنەوەی فایدەی ساڵی ١٩٦٣ لە سوپای عێراق ھەڵاتبوون، ئەمە جگە لە پاڵپشتی لۆجستی و ھەواڵگریی ئێران و ئیسرائیل.

## ئەنجامی ھەڵمەتەکە
ئەم ھەڵمەتە تا مانگی شوباتی ساڵی ١٩٦٤ بەردەوام بوو، سەرەڕای سەرکەوتنە سەرەتاییەکان، بەڵام دوای شەڕی جەبەل مەتین، کە پێشمەرگە دوای ٤٥ ڕۆژ لە شەڕ لەگەڵ ھێزەکانی حکوومەت گرتییە دەست دوای شەڕی ڕەواندز، سەرۆک عەبدولسەلام عارف ئاگربەستی ڕاگەیاند، کە لە لایەن مەلا مستەفا بارزانییەوە قبوڵکرا بەڵام ھەڵمەتە بووە ھۆی لێکترازان لە نێوان فراکسیۆنە کوردییەکان، لەگەڵ ھێزی پێشمەرگەی دڵسۆز بۆ مەلا مستەفا بارزانی لە لایەک و کوردە توندڕەوەکان، لایەنگرانی جەلال تاڵەبانی و مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان، بە سەرۆکایەتی ئیبراھیم ئەحمەد، کە لەلایەن ئێرانەوە پاڵپشتی کران و ئاواتەخوازی بەردەوام بوون لە شەڕ و پێکدادانەکان لە ھەردوولا.

## سەرچاوەکان
بەرزایییەکانی ئەرمەنستان

وێنۆک|نەخشەیەکی کۆن کە شوێنی بەرزاییەکانی ئەرمەنستان نیشان دەدات.
**بەرزاییەکانی ئەرمەنستان** (ئەرمەنی: Հայկական լեռնաշխարհ) ناوێکە کە بە زنجیرە بەرزاییەکان دراوە کە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ، لە جۆرجیا لە باکووری ڕۆژاواوە تا باکووری سووریا لە باشوور درێژدەبێتەوە.  لە ڕۆژھەڵاتەوە بە بەرزاییەکانی ئێران و لە ڕۆژاوا بە بەرزاییەکانی ئەنادۆڵەوە بەستراوەتەوە.

بەرزاییەکانی ئەرمەنستان زۆرینەی خاکی ئەرمەنیای ئەمڕۆ و ھەندێک لە ناوچەکانی تورکیا و ئێران و ئازەربایجان دەگرێتەوە. ئەم ناوچەیە بە شاخاوییەکەی ناسراوە، بەتایبەت چیاکانی زاگرۆس و قەوقاز کە سنوورێکی سروشتی دروست دەکەن بۆ ئەم بەرزاییانە. بەرزترین لوتکە لەم ناوچەیە لوتکەی ئاراراتە کە ٥١٣٧ مەتر بەرزە و لە ناوچەکانی تورکیا و ئەرمینیا. بەھۆی شوێنە جوگرافییەکەیەوە، کشتوکاڵ و بەرھەمھێنانی خۆراک یەکێکە لە سەرەکییەکانی ئابووری. بەتایبەت بەرھەمھێنانی میوە و سەوزە و گەنم و جۆ لەم ناوچەیە زۆر باوە. ھەروەھا بەرھەمھێنانی شەکر و تووتن و پەمیدە لەم ناوچەیە زۆر گرنگە.

دوای ئەوەی کە پێی دەوترێت "جینۆسایدی ئەرمەنەکان" و کۆتایی ھاتنی جەنگی جیھانیی یەکەم تورکیا ناوی جوگرافیای زۆربەی ئەو ناوچانەی گۆڕی کە ئەرمەنی و ئاشووری نا تورک تێیدا نیشتەجێ بوون و ناوی ئەو ناوچەیەش گۆڕدرا بۆ ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ.

## سەرچاوەکان

پۆل:زنجیرەچیاکانی ئێران
میسرییەکان

**میسرییەکان** ( ، ;  ، ; ) گرووپێکی نەتەوەین خەڵکی دۆڵی نیل لە میسر. ناسنامەی میسری بە نزیکییەوە بەستراوەتەوە بە جوگرافیا. دانیشتووانەکەی لە دۆڵی نیل چڕبوونەتەوە، کە بەشێکی بچووکە لە زەوییە کشتوکاڵییەکان کە لە ئاوی سپی چاوی یەکەمەوە تا دەریای ناوەڕاست درێژدەبێتەوە و چ لە ڕۆژھەڵات و چ لە ڕۆژاوا بە بیابان دەورەدراوە. ئەم جوگرافیا ناوازەیە لە کۆنەوە بنەمای گەشەسەندنی کۆمەڵگەی میسر بووە.

زمانی ڕۆژانەی میسرییەکان بەردەوامی جۆرە ناوخۆیییەکانی زمانی عەرەبییە؛ بەناوبانگترین زاراوە بە عەرەبی میسری یان *مەسری* ناسراوە. سەرەڕای ئەوەش، کەمینەیەکی بەرچاو لە میسرییەکان کە لە میسری سەرەوە دەژین، بە زمانی عەرەبی سەعیدی قسە دەکەن. میسرییەکان زۆرینەیان لایەنگری ئیسلامی سوننەن و کەمینەیەکی کەمی شیعەیان ھەیە، و ڕێژەیەکی بەرچاو کە سۆفین . ڕێژەیەکی بەرچاو لە میسرییەکان مەسیحی قبتیین کە سەر بە کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی قبتیین، کە زمانی لیتۆرگیکیان، قبتی، دوایین قۆناغی زمانی میسری کۆن و تا ئێستاش لەگەڵ عەرەبی میسری لە نوێژەکاندا بەکاردەھێنرێت.

## سەرچاوەکان

## کتێبنامە
* 
* 

## زیاتر بخوێنەوە
* 

پۆل:خەڵکی عەرەب
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی میسر
پۆل:میسرییەکان
پۆل:"Related ethnic groups" needing confirmation
پۆل:خەڵکی باکووری ئەفریقا