open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئاسیاسێڵ

**ئاسیاسێڵ** کۆمپانیایەکی پەیوەندیکردن و دابینکەری خزمەتگوزاریی ئینتەرنێتی مۆبایلە کە لە ١٩٩٩ لە سلێمانی لە عێراق لەلایەن فاروق مەلا مستەفا دامەزرا و لە ئێستادا تۆڕ و خزمەتگوزارییەکانی لە تەواوی عێراق کاری پێ دەکرێت.

## مێژوو
* ئاسیاسێڵ یەکەمین کۆمپانیای مۆبایلە لە عێراقدا، کە ساڵی ١٩٩٩ لە شاری سلێمانی دامەزرا. لەگەڵ ھاتنە ژوورەوەی ئاسیاسێڵ بۆ ناو ئەم جۆرە بازاڕە پڕ ڕکابەرییەی جیھانی پێشکەوتوو، موژدەی لەدایکبوونی سەردەمێکی نوێی گەیاندنی ھێنایە ئاراوە لە سەرانسەری وڵاتدا، و ھەروەھا ڕێگەی خۆشکرد بۆ تۆڕەکانی تری گەیاندن کە شوێن پێی ھەڵگرن. لێرەدا دەتوانین ھەرئەوەند بڵێین کە پێشەنگی کۆمپانیاکانی مۆبایلە لە عێراقدا.
* ئاسیاسێڵ لە سەردەمێکی سەختی مێژووی عێراقدا ھاتە کایەوە، لەو کاتانەی ئابووری عێراق لە داڕماندا بوو لە ئەنجامی سزا ئابورییەکانی کە ساڵانێک بەسەریدا سەپێنرابوو، بەڵام لەگەڵ ئەو جەنگە سەختەشدا، ئاسیاسێڵ ھەر بەرەو پێش چوو. بە یەکەمین پرۆسە بازرگانییەکانی لە ساڵی ٢٠٠٠دا دەستی پێکرد و توانی بەردەوام بێت و کۆشش بکات.
* لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣، ئاسیاسێڵ توانی مۆڵەتی سیستەمی یەکگرتووی مۆبایل (GSM) بۆ ماوەی دوو ساڵ بەدەست بھێنێ، و کەوتە فراوانکردنی ڕووبەری ئەو بەشداربووانەی کەبوونی تۆڕێکی مۆبایلی زۆر باشیان بە پێویست دەزانی، و سنووری کارپێکردنی مۆڵەتەکە لە ساڵی (٢٠٠٥)ەوە فراوانکرا بەڕادەیەک بچێتە ھەموو شارەکانی عێراقەوە، و بەو شێوەیە ئاسیاسێڵ بووە تەنھا تۆڕی گەیاندن کە ھەموو عێراق بگرێتەوە.
* دەرەنجامی ھەوڵەکانی گەیاندییە ئەوەی کە لە مانگی ئابی ٢٠٠٧ مۆڵەتێکی ناوخۆیی وەربگرێت بۆ ماوەی ١٥ ساڵ، تا ببێتە تاکە تۆڕی گەیاندن لە وڵاتدا کە بە سیستەمی پەیوەندی مۆبایل کاردەکات لە فراوانترین ڕووبەردا، و تا ئێستا سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێناوە، کە ئەنجامەکەی فراوانبوون و گەشەکردنی کۆمپانیا بووە و ئێستا لە سایەیدا زیاتر لە ٢٩٠٦ کارمەند کاردەکات تا ئەمڕۆ بتوانێت کاری بازرگانی تر ئەنجام بدات، ئێستا خزمەتگوزارییەکانی بە نزیکەی ١٣ ملیۆن بەشداربوو پێشکەشدەکات لە سەرتاسەری وڵاتدا.

## لۆگۆکان

Asiacell logo.svg|لۆگۆی ئاسیاسێڵ بە ئینگلیزی
Asiacell Arabic Logo.jpg|لۆگۆی ئاسیاسێڵ بە عەرەبی
Asiacell logo.png|لۆگۆی ئاسیاسێڵ بە کوردی


## ئەمانەش ببینە
* کۆڕەک تیلیکۆم
* ویکیپیدیا زیرۆ

## سەرچاوەکان

*www.asiacell.com

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:کۆمپانیاکانی تۆڕی مۆبایل لە عێراق
پۆل:پەیوەندیکردن لە ئاسیا
لانتانیدەکان

**لانتانیدەکان** (بە ئینگلیزی: *Lanthanides*) ١٤ توخمن ، گەردیلە ژمارەکانیان لە ٥٨ سیریۆم (Ce)ەوە بۆ ٧١ لوتیتۆم (Lu)ە ، لەبەر ئەوەی ڕەوشتە فیزیایی و کیمیاییەکانیان زۆر لە یەک دەچن ، دیاریکردنی ناسنامەکانیان هەوڵ و کۆششی زۆر کیمیا گەری ویست.

## سەرچاوە
* Holt Chemistry Book.

## خشتەی خولی

پۆل:توخمە کیمیایییەکان
پۆل:خشتەی خولی
ئەندازیاریی پێکھاتەیی

وێنۆک|کاریتەیەک لە ژێر باردا. داڕشتنی کاریتە وەکوو بەشێک لە پێکنراوی ئەندازیارانی پێکھاتەییە
وێنۆک|داڕشتن و کردنەوەی پردەکان یەکێک لە کارەکانی ئەندازیارانی پێکهاتەییە.

**ئەندازیاریی پێکھاتەیی** یان **باڵەخانە** (بە ئینگلیزی: Structural engineering) لقێکە لە ئەندازیاریی شارستانی کە مامەڵە لەگەڵ داڕشتنی و کردنەوەی پێکھاتە جۆراوجۆرەکان وەکوو خانووەکان، باڵەخان، پردەکان و ھتددا دەکات. ئەندازیاریی پێکھاتەیی ھەروەھا پەیوەندییەکی زۆری لەگەڵ ئەندازیاریی میکانیک، ئەندازیاریی بوومەلەرزە و بیۆمیکانیکدا ھەیە. بنەمای ئەندازیاریی پێکھاتەیی لە سەر یاسا فیزیکیەکان و زانستی مەتێریاڵ دانراوە.

## سەرچاوەکان
* https://web.archive.org/web/20200706154455/http://structures.ucsd.edu/index.php?page=structural_engineering%2Fabout_us%2Fhistory
* https://web.archive.org/web/20120106024950/http://www.istructe.org/about_structural_engineering/Pages/default.aspx

پۆل:تەکنۆلۆژیا و زانستە جێبەجێکارەکان
پۆل:ئەندازیاریی شارستانی
پۆل:ئەندازیاریی پێکھاتەیی
پۆل:ڕشتەکانی ئەندازیاری
پاکەت (تۆڕ)

لە تۆڕی کۆمپیوتەریدا، **پاکەت** (بە ئینگلیزی: packet) یەکەیەکی شێوازەپێدراو لە داتایە کە لە کۆمپیوتەرێکەوە بۆ کۆمپیوتەرێکی تر دەگوازرێتەوە. ھەندێک لە بەستەرگەلی پێوەندیی کۆمپیوتەری، وەکوو بەستەرگەلی دوورپەیوەندیی خاڵ-بە-خاڵ، کە بۆ کارکردن پشت بە پاکەت نابەستن، زۆر بەسادەیی داتا وەکوو زنجیرەیەک لە بایتەکان، نووسەکان، یان تەنانەت بیتەکان دەگوازنەوە. کاتێک داتای شیاوی گواستنەوە دەشکێندرێ و دەخرێتە ناو پاکەتە شێوازەپێدراوەکانەوە، bitrate -ی کاناڵی ڕاگەیێنییەکە (واتە ڕادەی ئەو بیتانەی کاناڵ دەتوانێ لە چرکەیەکدا لە خۆی دەربازیان بکا) دەتوانرێ باشتر لەنێوان بەکاھێنەراندا بەش بکرێ.

ھەر پاکەتێک دوو جۆر داتای تێدایە: داتای کۆنترۆڵی و داتای بەکارھێنەر (پێ دەوترێ *payload* واتە *بار*). داتای کۆنترۆڵی ئەو داتایەیە کە تۆڕ بۆ ڕاگواستنی داتای بەکارھێنەر پێوێستی پێیە، وەکوو: ناونیشانەکانی ژێدەر (ئەو کۆمپیوتەرەی داتاکە دەنێرێ) و بنەجێ (ئەو کۆمپیتەرەی داتاکە وەردەگرێ)، کۆدەکانی دۆزینەوەی ھەڵە وەک checksum -ەکان، و زانیارییە پێوەندیدارەکان بە پاشیەکیی پاکەتەکانەوە. زیاتر زانیارییە کۆنترۆڵییەکان لە دەستپێک و کۆتاییی پاکەتدا جێ دەگرن و داتای بەکارھێنەریش دەکەوێتە نێوانەوە. 

شێوازەی پاکەت لە پرۆتۆکۆلە ڕاگەیێنییە جۆراوجۆرەکاندا جیاوازە.

## پەراوێز

پۆل:یەکەکانی زانیاری
ئیسترلاب

[چەپ|250px|وێنۆک|وێنەی ئیسترلابێکی [فارسی لە سەدەی ١٨دا]]
**ئیسترلاب** ( بە ئینگلیزی: *Astrolabe* بە عەرەبی: أسطرلاب ) ئامێرێکی گرنگی دیاریکردنی ئاڕاستە و کاتە. لە کۆندا لەلایەن گەردوونناسان و شوێنەوارناسان و فەلەکناسانەوە بەکارھێنراوە. یەکێک لە ھەرە کارە گرنگەکانی ئەم ئامێرە دیاریکردنی ئاڕاستەی خۆر ، مانگ ، ھەسارەکان و ئەستێرەکانە. ھەروەھا بۆ دیاریکردنی کاتی ناوچەیی. ئەم ئامێرە لە یۆنانی کۆن ، سەردەمی زێڕینی ئیسلام ، سەدەکانی ناوەڕاستی ئەوروپا و سەدەکانی ١٤ بۆ ١٧ لە فەڕەنسا بەکارھێراوە. ھەروەھا لە جیھانی ئیسلامیدا ئەم ئامێرە بۆ دیاریکردنی قیبلە و دیاریکردنی کاتەکانی نوێژیش بەکارھێنراوە.

## پێکهاتەی ئیسترلاب
[چەپ|250px|وێنۆک|پێکهاتەی ئیسترلاب کە بە [کۆمپیوتەر دروستکراوە]]
ئیسترلاب پێکدێت لە قاپێکی کانزایی کە دابەش کراوە بەسەر چەند پلەیەکدا و بە دەوری ئەم پلانەدا دوو ژمێرەر دەخولێنەوە کە لە هەردوو لاوە دوو سەری تیژی هەیە ، ئەم ئامێرە لە شێوەی ستوونی هەڵدەواسراو ڕووی دەکرایە خۆر ، هەرکاتێک کە تیشکی خۆر بە دوو سەرە تیژەکەدا تێپەڕ ببوایە ، ئەوا بەرزی هەسارەکانی دەخوێندەوە ، لەو ئاستەی کە ژمێرەرەکەی لەسەر دەوەستا.

*گرنگترین بەشەکانی ئیسترلاب بریتی بوون لە : (أم الإسترلاب ، الحجرة ، الصفائح ، العنکبوت ، العضدة ، المحور)

هەروەها دیوی پشتەوەی ئەم ئامێرە دابەش دەبوو بەسەر (٣٦٠) پلە و یەک لەسەر چواری بازنەدا ، کە لەسەر هەندێکیان ناوی بورجەکان و ئاماژە پێویستەکانی کارکردنی تێدا دەنووسرا.

## سەرچاوە
* ویکیپێدیای ئینگلیزی - Astrolabe

## پەراوێزەکان

پۆل:ئامێرە فەلەکییەکان
پۆل:مێژووی گەردوونناسی
پۆل:کەلوپەلە زانستییە مێژوویییەکان
پۆل:ستێرپێوی
پۆل:داھێنانە یۆنانییەکان
ڕامان

**ڕامان** گۆڤارێکی مانگانەی ڕۆشنبیریی گشتییە کە لە پێنجی ھەموو مانگێک دا لە شاری ھەولێر لە چاپ دەدرێت.
یەکەمین ژمارەی گۆڤاری ڕامان ساڵی ١٩٩٦ دەرچووە.
ناوەڕۆکی گۆڤاری ڕامان بە گشتی وێژەی کوردیە.

## سەرچاوەکان
* raman-media.net ماڵپەڕی گۆڤاری ڕامان 
* ماڵپەڕی کورد نێت

پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی
سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکان

**سیستمی نێودەوڵەتی یەکەکان** (بە ئینگلیزی: International System Of Units) بۆ (SI) کورتدەکرێتەوە. بریتییە لە شێوەی سەردەمیانەی سیستمی مەتری، و پڕبەکارھێنترین سیستمی پێوانە.

## یەکە بنچینەیییەکان لە سیستمی نێودەوڵەتی یەکە (SI)
(SI) حەوت یەکەی بنەڕەتی (*Base Units*) دەگرێتەوە؛ کە درێژی و بارستایی و کات و بڕەکانی دیکەی پێ وەسف دەکرێت.
وێنۆک|یەکە بنچینەیییەکانی سیستمی نێودەوڵەتی

## چەند یەکەیەکی تری پەسەندکراوی داڕێژراو لە سیستمی نێودەوڵەتی (SI)
سەرەڕای دوو یەکە بێ ڕەھەندە داڕێژراوەکان ڕادیان (rad) و سترادیان ، ٢٠ یەکەی داڕێژراوی تر ھەن لەگەڵ ناوی تایبەتییان.

## ھەندێک لە پێشگرەکانی سیستمی نێودەوڵەتی (SI)

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
* Holt Physics:America
* http://en.wikipedia.org
* ویکیی ئینگلیزی؛ حوزەیرانی ٢٠١٧

پۆل:سیستمەکانی یەکەکان
ئەکتینیدەکان

**ئەکتینیدەکان** کۆمەڵەیەکی ١٤ توخمین ، گەردیلە ژمارەکانیان (*Atomic Number*) لە ٩٠ (ثۆریۆم)ەوە بۆ ١٠٣ لۆرانسیۆمە. لانتانیدەکان و ئەکتینیدەکان سەر بە خولی ٦ و ٧ ن ، یەک لە دوای یەک لە خشتەی خولیدا دەکەونە نێوان دوو کۆمەڵەی ٣ و ٤ ەوە و بۆ فراوانکردنی ڕووبەر ، لانتانیدەکان و ئەکتینیدەکان، لە ژێر بەشی بنچینەیی خشتەی خولیدا دانراون.

## سەرچاوە
*کتێبی Holt Chemistry.

## خشتەیی خولگەیی

پۆل:توخمە کیمیایییەکان
پۆل:خشتەی خولی
ئەحمەد کوڕی جەزار

پزیشکی عەرەب **ئەحمەدی کوڕی جەزا** ( بە عەرەبی: *أحمد بن الجزار* ) ناوی تەواوی  (ئەبو جەعفەر ئەحمەد کوڕی ئەبی خالید کوڕی جەزاری قەیروانی) (٨٩٨-٩٧٩ز)

پۆل:مردووانی دەیەی ٩٧٠
پۆل:پزیشکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٨٩٠
پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:پزیشکە عەرەبەکانی سەدەکانی ناوەڕاست
شارستانێتی

[چەپ|350px|وێنۆک|وێنەی دیاریکردنی شارستانێتییەکانی [جیھان (١٩٩٦)]]
**شارستانێتی** یان  **ژیواری** (، ) ھەندێک جار ئەو لایەنەیە کە مشت و مڕی زۆر بە چەندین شێوە ھەڵدەگرێت. بە شێوەیەکی سەرەکی شارستانێتی ئەو لایەنەی مرۆڤەکان دەگرێتەوە کە چەندین دەستکەوت و ئامێر یاخود کشتوکاڵیان بە شێوازێکی سەرسوڕھێنەر بە دەست ھێناوە لە بوارەکانی تەکنەلۆژیا، زانست و ھتد.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:جوگرافیای چاندی
پۆل:مێژووی چاندی
پۆل:چاند

پۆل:کۆمەڵگا
پۆل:تیۆرییەکانی مێژوو
لیپید

[چەپ|400px|وێنۆک|وێنەی پێکهاتەی [کیمیایی چەورییەکان]]
**چـــەوریــیــەکــان** ( بە ئینگلیزی: *Lipids* بە عەرەبی: دهنیات ) گەردی ئەندامی ناجەمسەرگری گەورەن لە ئاودا ناتوێنەوە. لە گەردەکانی چەوریدا ڕێژەی گەردیلەکانی کاربۆن و هایدرۆجین زۆرترە لە ڕێژەی گەردیلەکانی ئۆکسجین ئەگەر بەراورد بکرێن لەگەڵ ئەوانەی لە کاربۆهایدرەیتەکاندا گەردەکانی چەوری بەوە جیا دەکرێنەوە کە ژمارەیەکی زۆر لە بەندەکانی کاربۆن_هایدرۆجینی تێدایە وزەیەکی زۆرتر کۆدەکەنەوە کە لە وزەی کۆکراوەی بەندەکانی کاربۆن-ئۆکسجین کە لە ناو ئاوێتە ئەندامیەکانی دیکەدا بڵاون.

## سەرچاوە
*Holt : Modern Biology 
*https://web.archive.org/web/20160112164000/http://www.en.wikipedia.org/

پۆل:چەورییەکان
کاتژمێر

200px|وێنۆک|کاتژمێری ئەنەلۆگ (کاتژمێری دیوار)

**کاتژمێر** یان **دەمژمێر** یان **سەعات** ئامێرێکە بۆ دیاریکردن و زانینی کات. کاتژمێر یەکێکە لە ھەرە داھێنانە کۆنەکانی مرۆڤ، لە بەناوبانگترین کاتژمێرەکانی جیھان کاتژمێرەکەی بیگ بێنە لە لەندەنی پایتەختی ئینگلتەرا.

## مێژووی کاتژمێر
[چەپ|200px|وێنۆک|[کاتژمێری لمی|کاتژمێرێکی لمی، لە کۆندا بەکارھاتووە.]]
لەپێشوودا بەھۆی خۆرەوە لەبارەی کاتەکانی ڕۆژەوە دەیانزانی کە ئەو جۆرەش لەئێستادا بەناوی کاتژمێری خۆر ناودەبردرێت و دواتر لەسەدەی نۆزدەھەم کاتژمێری کارەبایی داھێنرا بەڵام لەئێستادا بەھۆی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیاوە کاتژمێری خۆر و کارەبایی بەکارناھێنرێت بەڵکوو لەزۆربەی ئامێرەکانی سەردەم وەک مۆبایل و ئۆتۆبێل و جگەلەوەش ئامێری تایبەت بە کاتژمێر ھەن وەک کاتژمێری دیوار و کاتژمێری دەست لە وڵات دەفرۆشرێن

[چەپ|300px|وێنۆک|کاتژمێرەکەی باخی شار، [ھەولێر]]

پۆل:کاتژمێرەکان
ئیبن نەفیس

**ئیبن نەفیس** ( بە ئینگلیزی: *Ibn al-Nafis* بە عەرەبی: *إبن النفیس* ) ناوی **ئەبو حەسەن علاء الدین علی کوڕی ئەبی حەرەمی قرشی دیمەشقی**.یە. زانایەکی بەناوبانگ و پزیشکێکی بە توانای عەرەب بووە. چەندین دەستەواژەی گرنگی لە زانستی پزیشکیدا دۆزیوەتەوە. هەروەها بە دۆزەرەوە ( سوڕی بجووکی خوێن) ناسراوە.

## سەرچاوە
*ویکیپێدیای عەرەبی

پۆل:لەدایکبووانی ١٢١٣
پۆل:مردووانی ١٢٨٨
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٣یەم
پۆل:پزیشکە عەرەبەکانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
ڕایبۆسۆم

چەپ|250px|وێنۆک|پێکهاتەی ڕایبۆسۆمێک
**ڕایبۆسۆمەکان** (بە ئینگلیزی: *Ribosomes*) ئەو ئەندامۆچکانەن کە زۆرترین ژمارەیان لە زۆربەی خانەکاندا هەیە. بە پێچەوانەی زۆربەی ئەندامۆچکەکانی تر ، ڕایبۆسۆمەکان بە پەردە (Membrane) دانەپۆشراون. هەر ڕایبۆسۆمێک لە دوو ئاوێتەی ئەندامی : پرۆتین و ناوکە ترشی ڕایبی (RNA) پێکدێت. بەستنەوەی پرۆتینەکان و ناوکە ترشی ڕایبی (RNA) لە ناو ناوکی خانەدا ڕوو دەدات بۆ پێکهێنانی ڕایبۆسۆمەکان کە لە پاشاندا بۆ سایتۆسۆل دەگوێزرێتەوە. هەندێک لە ڕایبۆسۆمەکان بە شێوەی بەڕەڵا لە ناو سایتۆسۆلدا دەمێننەوە ، لە کاتێکدا ئەوانی دی بەو ئەندامۆچکەیەوە دەنوسێن کە پێی دەوترێت ناوە پلازمە تۆڕ ( Muluciter cimsalpodne ) 

## سەرچاوەکان
* Holt : Modern Biology
* https://web.archive.org/web/20160112164000/http://www.en.wikipedia.org/

پۆل:ژینناسی
پۆل:خانە
پۆل:ڕایبۆسۆم
دەزگای گۆڵجی

وێنۆک|شێوەی دەزگای گۆڵجی
چەپ|250px|وێنۆک|وێنەی مایکرۆگرافی '''دەزگای گۆلجی'''
**دەزگای گۆڵجی** (بە ئینگلیزی:*Golgi apparatus*) ئەندامۆچکەیەکی تایبەتمەندە لە ئامادەکردن و گۆڕانکاریکردن لە پێکھاتن و دەردانی ئەو ماددانەی لە ناو خانەدا دروست دەکرێن. ئەم ئەندامۆچکەیە بریتییە لە کۆمەڵێک پەردە کە بە تەواوی لە ناوە پلازمە تۆڕ (Endoplasmic Reticulum) دەچێت. دەزگای گۆلژی گۆڕان لە پێکھاتنی ئەو پرۆتینانەدا دەکات کە ئامادەکراون بۆ ناردن بۆ دەرەوەی خانە بەھۆی ئەو چیکڵدانانەی دەزگای گۆلژی خۆیەوە دروستیان دەکات ، ئەمەش بە ھاوکاری پتەوی لەگەڵ ناوە پلازمە تۆڕ ئەنجام دەدرێت.
لەناو ئەم دەزگایەدا گۆڕان لە پرۆتینەکەدا دەکریت بۆ نمونە ئەگەر ئەو پرۆتینە پێکهاتبێت لە 200 ترشی ئەمینی(amino acid) 
کاتیک ئەچێتە ئەم دەزگایەوە لەوانەیە بڕی ترشە ئەمینیەکە زیاد ببێت یاخود کەمبکرێت بەپێی ئەو زانیارییەی کەلە DNAەوە پێی دراوە

## سەرچاوەکان
* Holt : Modern Biology
* https://web.archive.org/web/20160112164000/http://www.en.wikipedia.org/

پۆل:ژینناسی
پۆل:خانە
پۆل:ئەندامۆچکەکان
ناوە پلازمە تۆڕ

[چەپ|250px|وێنۆک|وێنەی مایکرۆگرافی [ناوە پلازمە تۆڕ]]
**ناوە پلازمە تۆڕ** (بە ئینگلیزی: *Endoplasmic reticulum*) بریتییە لە کۆمەڵێک بۆریچکە و تورەکەی پەردەیی. ناوە پلازمە تۆڕ وەک ڕێگایەک لە ناو خانەدا کاردەکات کە بە ناویاندا گەردەکان لە شوێنێکی خانەکەوە دەگوێزرێتەوە بۆ شوێنێکی تر. بڕی ناوە پلازمە تۆڕ لە خانەکەدا بە پێی چالاکیەکانیان جیاوازە. خانە بە شێوەیەکی ئاسایی دوو جۆر ناوە پلازمە تۆڕی تێدایە.
ناوەپلازماتۆری لوس smooth endoplasmi reticulum
ناوەپلازماتۆری زبر rough endoplasmic reticulum
لەیەکەمیاندا رایبۆسۆم لەسەر ڕووەکەی نییە بەڵام دووەمیان رایبۆسۆم لەسەر ڕووەکەیەتی

## سەرچاوەکان
*Holt : Modern Biology
*http://en.wikipedia.org

پۆل:خانە
مایتۆکۆندریا

[چەپ|350px|وێنۆک|[ئەندامۆچکەکان:
(١) ناوکیلە
(٢) ناوکەخانە
(٣) ڕایبۆسۆم
(٤) ڤێزیکل
(٥) ناوە پلازمە تۆڕی زبر
(٦) دەزگای گۆلجی (خانە)
(٧) پەیکەری خانە
(٨) ناوە پلازمە تۆڕی لووس
(٩) مایتۆکۆندریا
(١٠) ڤاکۆئۆل
(١١) سایتۆسۆل
(١٢) لایسۆسۆم
(١٣) سێنتریۆل]]
**مایتۆکۆندریا** یان **وزەماڵە** (بە ئینگلیزی: *Mitochondria*) ژمارەیەک ئەندامۆچکە (Organelle)ی تا ڕادەیەک قەبارە گەورەن. لە ھەموو بەشەکانی سایتۆسۆلدا بڵاو بوونەتەوە، کە لە ناو خانە ناو ڕاستەقینەکاندا ھەیە، وەکو ئاژەڵ ڕوەک و کەڕوو. مایتۆکۆندریا بە پەردەیەکی دوو چین دەورەدراوە. مایتۆکۆندریا بە شوێنی کارلێکە کیمیاییەکان دادەنرێت کە گواستنەوەی وزە لە ئاوێتە ئەندامییەکانەوە بۆ ئەدینۆسینی سێ فۆسفات (ATP) دەگوێزێتەوە، کە بە سەرچاوەی کیمیکە وزە دادەندرێت کە خانەکان بەکاریدەھێنن.

ھەندێ لە خانەکان لەناو ھەندێ لە زیندەوەرە فرەخانەکاندا مایتۆکۆندریایان لەناودا نییە وەکو (خڕۆکەی سووری شیردەرە پێگەیشتووەکان)، و ژمارەیەکی زۆر لە زیندەوەرە تاک خانەکان ژمارەی مایتۆکۆندریاکانیان کەم دەکەنەوە یاخود دەیانگۆڕن بۆ جۆرێکی دیکە لە ئەندامۆچکەی نێو خانە.
فرمانی سەرەکی مایتۆکۆندریا بریتییە لە دابینکردنی وزە بۆ خانە بەڵام لەھەمان کاتدا بەشدارە لە کۆمەڵێک فرمانی دیکەی ناو خانەدا وەکو
(سیگناڵی خانەکان، ھەمەجۆرکردنی خانە (cellular differentiation)، مردنی خانە (cell death)).

## سەرچاوەکان
* Holt: Modern Biology
* https://web.archive.org/web/20160112164000/http://www.en.wikipedia.org/

پۆل:خانە
پۆل:مایتۆکۆندریا
کامێرا

چەپ|300px|وێنۆک|وێنەی چەند کامێرایەکی جیاواز
**کامێرا** یان **دووربین** ( بە ئینگلیزی: *Camera* بە عەرەبی: *الکامیرا* یان *القمرة* ) ئەو ئامێرەیە کە وێنە دەگرێت و تۆماری دەکات. دوو جۆر وێنە گرتن ھەیە ئەوانێش وێنەی وەستاو (فۆتۆگراف) و وێنەی جوڵاو (ڤیدیۆ).

## کامێرای مۆبایل و لاپتۆپ
* جگە لە ئامێری تایبەتی تایبەت بە کامێرا لە جیھانی ئەمڕۆی پێشکەوتندا مۆبایلیش کامێرایەکی تایبەتی ھەیە جگە لەوەی ھەنێ ھاند مۆبایلیش ھەن کە جووت کامێرایان ھەیە .
* لاپتۆپیش کامێرایەکی ھەیە کە پێی دەڵێن وێب کام بۆ چاتی دەنگ و ڕەنگ پێکدێت .

## پێکسڵ چییە
وەک دەزانن بەرجەستەکردنی وێنەی جێگیر و وێنەی جووڵاو بەشێوەیەکی ئەلیکترۆنی پشت دەبەستێت بە کۆمەڵێ خاڵ کە بە (پێکسڵ) ناسراوە. تا چەند ژمارەی ئەو پێکسڵانە زیاتر بن ئەوا وێنەکە ڕوونتر و کتومتتر دەردەکەوێت

## ناو و قەبارەی وێنە و ڤیدیۆکان
*VGE: ٤٨٠ X ٦٤٠ پ
*HD: ١٠٨٠ X ١٩٢٠ پ
*1:1: ١٤٤٠ X ١٤٤٠ پ
*FHD: ١٩٢٠ X ١٠٨٠ پ 
*QHD: ٢٥٦٠ X ١٤٤٠ پ
*UHD: ٣٨٤٠ X ٢١٦٠ پ

## ئەو کۆمپانیایانەی کە بەرھەمەکانی کامێرایان سەرکەوتووە
* کانوون
* سامسۆنگ
* نیکۆن 
* سۆنی

پۆل:کامێراکان
پۆل:ئامێرەکانی وێنەگری
گەدە

چەپ|250px|وێنۆک|وێنەی شوێنی گەدە لە مرۆڤدا
**گەدە** () ئەندامێکی ماسوولکەییە لە توورەکە دەچێت بە بەشی خوارەوەی سورێنچکەوە بەندە. گەدە ھەرسی میکانیکی ئەنجام دەدات ئەمەش بە گوشینی خۆراک بە یارمەتی گرژبوونی ماسوولکەکانی. وە لە کاتی ئەم گوشینە، ڕژێنە زۆر بچووکەکانی دیواری گەدە ئەنزیمەکان و ترشێک بەرھەم دێنن، ھەردوو دەردراوەکان بە یەکەوە کاردەکەن لە ھەڵوەشاندنی خۆراک بۆ پارچەی زۆر بچووک، وە ترشەکەش زۆربەی ئەو بەکتریایانە دەکوژێت کە لەوانەیە لەگەڵ خاراک قوت درابن. دوای چەند کاتژمێرێک دوای ھەرسی میکانیکی و کیمیایی کە بەسەر خۆراک دادێت، خۆراکە ماددەکە دەگۆڕێت بۆ تێکەڵەیەکی خەست پێی دەڵێن کیمۆس.

## دژە ترشێتی گەدە
مرۆڤی تەمەن مامناوەند رۆژانە ٢ لیتر - ٣ للیتر ئاوگەکانی گەدە بەرھەم دەھێنێت، ئاوگی گەدە ترشێکی سوکەڵەیە، ترشەلوولەکانی ئەو لینجە پەردەیەکی کە گەدەی ناوپۆش کردووە دەری دەدات کە ترسی ھایدرۆکلۆریک ماددەی تری تیایە بۆ ئاسان کردنی ھەرس، کە خەستی ترشە
ھایدرۆکلۆریکەکە ٠٫٣ مۆڵە ئەو خەستیە دەتوانێت زینگ بتوێنێتەوە.
کردەی خواردن دەردانی ئەنزیمەکانی H چالاک دەکات ئینجا ئاوگەکانی گەدە بەدوایدا دەردەدرێن.
لە گەدەدا بەنزیکەی نیوملیۆن خانە لەخولەکێکدا لەبەردەگیرێتەوە واتە دووھێندە دەبێت، وە ھەرسێ رۆژ جارێکیش گەدە بەرگەکەی نوێ دەکاتەوە
ھەندێ جار HCL لە گەدەدا زۆر دەبێت ئەمیش دەبێتە ھۆی کزانەوەی کۆتای سورێنچک (دڵەکزی)، ئەمیش دەبێت ھاوکێش بکرێت بە خواردنی حەبی مەگنیسیۆم کە دەبێت لەرێی پزیشکەوە رێنمای بکرێن ئەویش دژە ترشێتی دەدات بە نەخۆشەکە جۆری چارەسەریەکە دەگۆرێت بەپێی حاڵەتی نەخۆشەکە ئەویش پزیشک دیاری دەکات
لەئەنجامی ئەو ھاوکێکشبوونە کیمییایە گازێک پەیدادەبێت ئەویش دوانئۆکسیدی کاربۆنە کە بۆ گەدە بێزیانەو پەستانی سەر گەدە زیاد دەکات و دەبێتە ھۆی قڕقێنەدان
شایەنی باسە ھەموو خواردنەوە گازییەکان دەبنەھۆی زیادبوونی ترشی گەدە ئەگەر بەرێژەیەکی زۆر بخورێت و ئەگەر جەڵتەی دڵ زیاد دەکەن، بۆیە ناتوانین ھەندێ لە خواردنەوە گازییەکان بەکاربێنین بۆ ھاوکێشکردنی ترشی گەدە، بەلام ھەندێک جۆر تایبەت بەوە درووست کراوە کە ترشێتی گەدە ھاوکێشبکات بەھۆی بوونی ھەندێ ماددە سەرەرای بوونی ترشێتی، لەھەمووی سەلامەت تر سەردانیکردنی پزیشکی پسپۆڕە بۆ دەستنیشان کردن و چارەسەرکردنی چونکە ھەموو دڵکزێیەک نیشانەی زیادبوونی ترشی گەدە نیە.

## زیانەکانی مەی لەسەر گەدە
ئەسپرین کەناوی کیمیای ناوی ترشی ئەسیتایل سالیسیلیکە خۆی ئەسپرین ترشێکی لاوازە بەلام گەردە جەمسەردارە لاوازەکانی ئەو ترشە دەتوانن بەپەردەی گەدەدا تێبپەڕن کە ئەویش ھەر لە گەردی بێجەمسەر پێکدێت بەلام لەناو پەردەکەدا زۆر کەلێنە ئاوی بچووک ھەیە کە لەگەڵ ئەسپرینەکەدا یەکدەگرن و کۆدەبنەوە و پێکھاتەی پەردەکە لاواز دەکەن لەئەنجامدا دەبێتە ھۆی خوێن بەربوون خواردنی ھەردەنکێک ئەسپرینی ئاسای دەبێتە ھۆی ونکردنی نزیکی ٢مللیلتر خوێن ئەم بڕە خوێنە ونکراوە بەگشتی ئازاردەر و زیان بەخش نیە بەلام لەکاتی خواردنی بڕێکی زۆر لە ئیسپرین دەبێتە ھۆی زیان گەیاندن ھەرچەندە کاریگەری ئەسپرین ببێتە ھۆی خوێنبەربوونێکی ئاسایی لە ھەندێ کەسدا، شایەنی باسە خواردنەوەی کھوول دەبێتە ھۆی تواندنەوە و تێکردنی ئەسیتیل سالیسیلیک لە گەدەدا و لەویشەوە خوێن بەربوون پەیدادەبێت بۆیە بەگشتی لە رێژەیەکدا دەبێتە ھۆی کوشتنی کەسی بەکارھێنەر ئەگەر بە رێژەی ٠٫٥٠
لە خوێندا.

## سەرچاوەکان
* Holt: Modern Biology
* http://en.wikipedia.org


پۆل:زگ
پۆل:کۆئەندامی ھەرس
پۆل:ئەندامەکان
پاوانی گشتی

**پاوانی گشتی** () یان **خاوەنێتی گشتی**، ڕستەیەکی یاسایییە. ئەگەر بۆ بەرھەمێک یان کارێک مافەکانی «سامانی بیری» (Intellectual property) بەسەر چووبێت یان لێی سنرابێتەوە یان لەبەری نەگرێتەوە یان پاراستنی لێوە نەکات ئەوا لە پاوانی گشتیدایە. چەند نموونە بریتین لە زمانی کوردی، بەرھەمەکانی ویلیام شێکسپیر و لودڤیگ ڤان بێتھۆڤن.

*
پۆل:یاسای مافی بڵاوکردنەوە
ھونەر سەلیم

**ھونەر سەلیم** () (لەدایکبووی ٩ی ئازاری ١٩٦٤ لە ئاکرێ، باشووری کوردستان) دەرھێنەرێکی کوردی باشوری کوردستانە. لە تەمەنی ١٧ساڵیدا بەھۆی سیاسەتەکانی سەددام حوسێن لەگەڵ بنەماڵەکەی لە عێراق دەرچوو و بەرەو ئیتالیا چوون. ئەو یەکەمین فیلمی خۆی لە کوردستان دروست کرد، ئەو فیلمە، فیلمێکی ١٦ میلیمەتری بوو و ئەکتەرەکانی، باوک و براکەی ھونەر سەلیم بوون. بەڵام بەھەمھێنانی ئەم فیلمە بەھۆی بۆمبارانەکانی سەددامەوە ناتەواو مایەوە. لە ئیتاڵیا چاوپێکەوتنێکی بوو لەگەڵ گیلۆ پۆنتێکۆرڤۆ بەرھەمھێنەری ئیتاڵی، ھونەر سەلیم داوای لێ کرد کە فیلمەکەی وەکوو فیلمێکی ناتەواو لە فیسیڤاڵی فیلمی ڤێنیز پیشان بدرێت. فیلمەکە پیشان درا و خەڵاتێشی بردەوە و ھەر ئەمە بوو بە سەرمایە بۆ فیلمەکانی دیکەی ھونەر سەلیم. فیلمەکانی ھونەر سەلیم زۆرتر سەبارەت بە کێشەی کوردن لە ئێران، عێراق، تورکیا و ئەرمەنستان. ئەو ئەم فیلمانەی لەسەر ژانری کۆمێدی دروست کردووە و تەنھا یەک فیلمی لە ژانری جددیدا ھەیە و ئەویش فیلمی «جۆرێک لە ڤۆدکای لیمۆیی لەسەر فەڕانسە» ئەم فیلمە لەبارەی شکستھێنانی سیستمە کۆمەڵایەتییەکانی مرۆڤەوە لە دەیەکانی ڕابردوو.

## بەرھەمەکان
### فیلمی درێژ
* ڤۆدکا لیمۆ (٢٠٠٤)
* کیلۆمەتر زیرۆ (٢٠٠٥)
* دۆڵ (٢٠٠٧)
* ئەگەر بمریت دەتکوژم (٢٠١٠)
* وڵاتە تیژە شیرینەکەم (٢٠١٣)

## خەڵاتەکان
* خەلاتی تایبەتیی دادوەران بۆ فیلمی وڵاتە تیژە شیرینەکەم لە فێستیڤاڵی فیلمی ئەبووزەبی، ساڵی ٢٠١٣

## ئەمانەش ببینە
* سینەمای کوردی
* یەڵماز گونەی

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* ھونەر سەلیم لە فێستیڤاڵی فیلمی کان

پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد
پۆل:زیندووان
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
پۆل:خەڵکی ئاکرێ
کوێستانی قەندیل (فیلم)

**کوێستانی قەندیل** () فیلمێکی دەرھێنەری کورد تەھا کەریمییە و بەرھەمی ساڵی ٢٠١٠یە. ئەم فیلمە درێژەدرامایە و یەکەمین فیلمی درێژی تەھا کەریمییە و دژی ئەو توندوتیژییە دەوەستێتەوە کە لە چیاکانی قەندیلدا تا ئەوپەڕی دەمارگیری لە خۆ گرتووە.

فیلمەکە لە چەندین فیستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەیی بەشداربووە، ھەروەھا بۆتە براوەی خەڵاتی باشترین سیناریۆ لە شازدەھەمین فێستیڤاڵی فیلمی ئۆرێنسە لە ئیسپانیا. لە فیستیڤاڵی فیلمی دیجیتاڵیی لە ھیندستان خەڵاتی باشترین فیلمی بردەوە.

## چیرۆک
چیاکانی قەندیل لە لایەن سوپای تورکی و ئێرانییەوە بۆردمان دەکرێن، دایکی ھەموو لایەک بە دوای کوڕ و کچە ونبووەکانیاندا دەگەڕێن، کاتێک سێ کۆنەھاوڕێ؛ شەماڵی دوعا، ڕەسوولی فرمێسک و عەینەدەینی دەف، لە کاتی خزمەتکردن و جێبەجێکردنی کاروبارەکانیاندا، حەز لە نەسرین، کە کچی مجێوری مزگەوتەکەیە، دەکەن، لە مزگەوت دەر دەکرێن. بەڵام ھەرگیز نەسرین لە یاد ناکەن و کاتێک ھەواڵی ونبوونی نەسرین لە چیاکانی قەندیلدا دەبیستن، بە دوایدا دەست بە گەڕان دەکەن. ئەمە چیرۆکی گەڕانی ئەوانە بە دوای خۆشەویستەکەیاندا.

## ڕۆڵەکان
ئەو ئەکتەرانەی لە فیلمەکە بەشداربوون:
* قوتبەدین سادقی
* جومەرد قارەمان
* عەیندەدین مەریوانی
* لەمیا حوسێن
* کامەران ڕەئووف (دەرکەوتنی تایبەتی)
* شەھێن ئەمینی

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠١
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠
کاتێک بۆ مەستیی ئەسپەکان

**ساتێک بۆ مەستیی ئەسپەکان** (بە فارسی: *زمانی برای مستی اسبها*) یەکەم فیلمی درێژی دەرھێنەری کورد بەھمەن قوبادییە، بەرھەمی ساڵی ٢٠٠٠ە و لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان دروستکراوە، ئەم فیلمە زۆر سەرکەوتوو بوو، و خەڵاتی زۆری وەرگرت.

## چیرۆک
ئەیووب لە گوندێکی کوردی نزیک سنووری عێراق نیشتەجێیە، بە کۆچی دوایی باوکی ناچارە کە ئاگای لە سێ برا نەخۆشەکەی بێت.

## گرێدان بۆ دەرەوە
* زمانی برای مستی اسب‌ها - مژ فیلم
* A Time for Drunken Horses  لە IMDB

پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمە فارسییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی مناڵان
پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان
پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی بەھمەن قوبادی
گوڵشیفتە فەراھانی

**گوڵشیفتە فەراھانی** (لەدایکبووی ١٩٨٣ لە تاران) ئەکتەرێکی بەناوبانگی ئێرانییە، گوڵشیفتە فەراھانی لە فیلمی (Body of Lies) دا ئەکتەر بووە و ئەمە بووە ھۆی تێکچوونی حکومەتی ئێران لەگەڵیدا، ئێستا لە فەڕەنسا دەژی.

گۆڵشیفتە فەراھانی لە چەند فیلمێکدا ڕۆڵی کچی کوردی گێڕاوە: *ڕووناک* لە *فرمێسکی سەرما* (بە فارسی:اشک سرما) (١٩٩٣)، نیوەمانگ (٢٠٠٦) ، ئەگەر بمریت دەتکوژم (٢٠١٠) ھەروەھا لە فیلمی کچانی خۆر (٢٠١٨) بە ڕۆڵی بەھار.

## بەستەرە دەرەکییەکان
ماڵپەڕی ڕەسمیی گوڵشیفتە فەراھانی

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانی
خشتەی خولی

چەپ|300px|وێنۆک|وێنەی خشتەی خولی ستاندارت
**خشتەی خولی** یان **خشتەی خولگەیی** (بە ئینگلیزی: *Periodic Table*) پێکدێت لە خشتەی ١١٨ توخمی کیمیایی زانراو کە بە شێوازێکی سەرنج ڕاکێش ڕیزکراون بە پێی گەردیلە ژمارە و خاسیەتەکانیانەوە. توخمەکان ڕیزکراون بە پێی بەرزبوونەوەی گەردیلە ژمارە (Atomic Number) کە پێکھاتووە لە ژمارەی پرۆتۆنەکانی ناو ناوکی گەردیلە.

## مێژوو
پشێوییەک ناوەندی کیمیاگەرانی سەدەی نۆزدەیەمی گرتەوە ، بە تایبەتی ساڵی (١٨٦٠) کە (٦٠) توخمی کیمیایی ھەمەجۆر دۆزرانەوە. دەبوو ئەو کیمیاگەرانە ڕەوشتی ئەو توخمانە فێرببن ، سەرەڕای ڕەوشتی ئەو ئاوێتانەی کە پێکیان دێنن کە ئەویش ئیشێکی ئاسان نەبوو ، ئەوە بوو کە لەو کاتەدا ڕێگایەکی ورد نەبوو ، کە بارستەی گەردیلەی توخمەکانی پێ دیاری بکرێت یان ژمارەی گەردیلەکانی توخمێکی دیاریکراوی کە ئاوێتەیەکی کیمیاییدا پێ بدۆزرێتەوە سەرەڕای ئەوەی کیمیاگەران بارستەی گەردیلەی جیاوازیان بۆ ھەمان توخم بەکاردەھێنا ، چونکە ڕێگایەکی یەکگرتووی پێوان نەبوو بەکاربھێنرێ ، کە بووە ھۆی ئەوەی پێکھاتنی جیاواز بۆ ئاوێتەکانی ئەو توخمانە پێشنیاز بکەن و لێک تێگەیشتنی ئەنجامەکانی یەکتر ببێتە کارێکی نزیکە نەشیاو.

لە ئەیلوولی (١٨٦٠)دا چەند کیمیاگەرێک لە کۆنگرەیەکی جیھانیدا لە کارلسرۆی ئەڵمانیا کۆبوونەوە بۆ یەکلایکردنەوەی دۆزی بارستەی گەردیلەیی و ھەندێ بابەتی تر کەڕای جیاوازیان ھەبوو دەربارەیان. ستانیسلا و کانیزارۆی کیمیاگەری ئیتاڵی ، ڕێگەیەکی قایلکەری بۆ دیاریکردنی بارستەی ڕێژەیی توخمەکان پێشنیاز کرد ، کە دوای ئەوە بە ناوی خۆیەوە ناونرا ( ڕێگەی کانیزارۆ ). ئەم ڕێگەیە وای لە کیمیاگەران کرد پشت بە سەنگێک ببەستن بۆ بەھای پێوانەیی بارستە گەردیلەییەکان و ڕێگایشی خۆش کردبوو توێژینەوە لە پەیوەندیی نێوان بارستە گەردیلەییەکان و ڕەوشتی توخمە کیمیاییەکانی تر.                                              

پۆلینەكانی خشتەی خولی 

كانزا ئەلكاییەكان

لانثنایدەكان

ئەكتینایدەكان

ئەكتینایدە بەھێزەكان

كانزا گۆراوەكان

كانزا لاوازەكان

نیمجە كانزاكان

ناكانزاكان

ھالۆجینەكان

گازە خانەدانەكان

## زانای ڕووسی مەندەلیڤ
[چەپ|120px|وێنۆک|'''[دیمیتری مەندەلیف''']]
ھەستا بە ڕیز کردنی توخمە ئاشکرا بووەکان لە سەردەمی خۆیدا کە ژمارەیان (٦٣) توخم بوون بە نزیکی بە پێی زیادی کێشی گەردی ھەروەھا (atomic weights) تێبینی کرد دووبارە بونەوەی ڕەوشتی ھاوشێوە بۆ توخمە خولیەکان بە ڕێک و پێکی لە ھەمان ساڵدا مایر گەیشتە
ئەڵمانیا لە ھەمان خشتەدا بە نزیکی .
### خشتەی مەندەلیف
لە ڕاستیدا ئەم خشتەیە پەیوەندی بە ناوی مەندەلیڤەوە هەیە چونکە توانی دیاری بکات رەوشتی ھەندێ توخمەکان کە نەدۆزرابوەوە لەو سەردەمەدا وە تەنیا توانی رەوشتی توخمەکان دیاری بکات جەرمانیۆم پێش
 دۆزینەوەی ناوی نا بە شێوەی سیلیکۆن ، بەڵام دەربارەی کەم و کوڕی ئەم خشتەیە لێرەدا بە ڕاستی دوو کەم و کوری ھەیە :
# یۆد و تیلیریۆم لە جێگای گونجاودا دانەنراون بە پێی زیادی کێشی گەرد‌یلەیی.
# شوێنی گونجاو دیاری نەکراوە لە خشتەکە بۆ توخمەکان کە شوێنیکی شیاو بێت .

## پێکھاتەی خشتەی خولی

## سەرچاوە
* http://en.wikipedia.org
* Holt : Modern Chemistry

پۆل:داھێنانە ڕووسییەکان
پۆل:توخمە کیمیایییەکان
پۆل:خشتەی خولی
ڕیخۆڵەباریکە

[چەپ|250px|وێنۆک|وێنەی شوێنی [ڕیخۆڵە باریکە]]
**ڕیخۆڵەباریکە** (بە ئینگلیزی: *Small Intestine*) بۆرییەکی ماسولکەییە تیرەکەی نزیکەی (٢٫٥ سم) دەبێت. ھەرچەندە تیرەکەی بچووکە، بەڵام لە ڕاستیدا بچووک نییە. لە کاتی درێژکردنەوەی ڕیخۆڵە باریکە درێژییەکەی دەگاتە (٦ م) دەبێت؛ و ئەگەر پانی بکەینەوە لەوانەیە گەورەتر بێت لە لە ڕووی یاریگایەکی تێنیسی سەر زەوی. کان (ماددە) جیاوازەکان لە شوێنە جیاجیاکانی ڕیخۆڵەی باریکدا دەمژرێن (جەزب دەبن). بۆ وێنە ئاسن لە بەشی کۆتایی ڕیخۆڵە باریکە ھەڵدەمژرێت بەم بەشە دەوترێت دێودێنۆم. لە ڕیخۆڵە باریکە مەمیلە ھەیە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:کۆئەندامی ھەرس
پۆل:ئەندامەکان
پۆل:زگ
ترشی چەوری

[چەپ|200px|وێنۆک|وێنەی نموونەیەک لە [ترشەکانی چەوری]]
**ترشەکانی چەوری** (بە ئینگلیزی: *Fatty acids*) زنجیرە کاربۆنی بێ پەلن زۆربەی چەوریەکانی لێ پێکدێن .

پۆل:ترشە چەورییەکان
لایسۆسۆم

[چەپ|350px|وێنۆک|[ئەندامۆچکەکان:
(١) ناوکیلە
(٢) ناوکەخانە
(٣) ڕایبۆسۆم 
(٤) ڤێزیکل
(٥) ناوە پلازمە تۆڕی زبر
(٦) دەزگای گۆلجی (خانە)
(٧) پەیکەری خانە
(٨) ناوە پلازمە تۆڕی لووس
(٩) مایتۆکۆندریا
(١٠) ڤاکۆئۆل
(١١) سایتۆسۆل
(١٢) لایسۆسۆم
(١٣) سێنتریۆل]] 

**لایسۆسۆم** (بە ئینگلیزی: *Lysosome*) ئەندامۆچکەی ىچووکی شێوە گۆیین لە ناو تاکە پەردەیەکدا کە ئەنزیمەکانی شیبوونەوەی ئاوی تێدایە ( Hydrolytic Enzymes ) ئەم ئەنزیمانە پرۆتینەکان و کاربۆهایدرەیت و چەوییەکان و هەردوو ناوکە ترشی (DNA و RNA) هەرس دەکەن وە لایسۆسۆم دەزگای گۆلجی، دروستی دەکات . 

## سەرچاوەکان
*http://en.wikipedia.org
*Holt : Modern Biology

پۆل:خانە
پۆل:توێکاریی خانە
پۆل:ئەندامۆچکەکان
ژینناسی

**ژینناسی** یان **زیندەزانی** (بە ئینگلیزی: *Biology* *بایۆلۆجی*) زانستێکی سروشتییە لە ژیان و زیندەوەران دەکۆڵێتەوە، بە بەشەکانیانەوە وەک پێکھاتە، ئیش، گەشە، سەرچاوە، زۆربوون، وڕێکخستن. ژینناسی لقی زۆری لێ دەبێتەوە، ئەمانەی خوارەوە ٥ لقی سەرەکیی ژینناسیین:
* خانەکان: یەکەی بنچینەی پێکھاتن و فرمانەکانی ھەموو زیندەورانن
* زۆربوون: پەیدابوونی زیندەوەری نوێی لە باوان چوو پەیوەستە بەم زانستەوە.
* جینەکان: یەکەی بنەڕەتی گواستنەوەی زانیارییەکانن.
* ھاوسەنگی ناوەکی: زیندەوەران بۆ جێگیر بوونی بارودۆخیان ھاوسەنگی ناوەکییان دەپارێزن.
* وزە: زیندەوەران بۆ بەڕێکردنی ژیانیان وزە بەکاردەھێنن.


File:Guriezo Adino vaca toro terneras.jpg|Animalia - Bos primigenius taurus
File:Zboże.jpg|Planta - Triticum
File:Morchella esculenta 08.jpg|Fungi - Morchella esculenta
File:Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - Fucus serratus
File:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (- = 1 Micrometer)
File:Halobacteria.jpg|Archaea - Halobacteria
File:Gamma phage.png|Virus - Gamma phage

زیندەوەرزانی زانستێکە بایەخ بە خوێندنی سروشت و ژیانی زیندەوەر دەدات، ھەروەکوو (دارشتەیان، کار، گەشەکردن، پەرەسەندن، دابەشکردن و پۆلێنناسی). زیندەوەر زانی ھاوچەرخێکی زۆر گەورەیە و بواری ئیکلێکتیکی دانا. لەگەل ئەوەشدا، سەرەڕای مەودای فراوانی زیندەوەرزانی، ھەندێک چەمکی گشتی دیاریکراوی ھەیە، لەناو ئەو چەمکانەشدا چەمکی توێژینەوەی زانستی لە ھەموویان گرنگترە، بەگشتی زیندەوەرزانی ئەمانە دەنەسێنێت :-
# خانە ھەروەک یەکەی بنەڕەتیی ژیان.
# جین ھەروەک یەکەی بنەڕەتیی بۆماوەی.
# پەرەسەندن ھەروەک بزوێنەرێکە بۆ دروستکردنی جۆری نوێ.
ھەروەھا تێت دەگەیەنێت کە ئەمرۆ ھەموو زیندەوەران دەژین لە ڕێگەی گۆرینی وزە و ڕێکخستنی ژینگەی دەوروبەریان تاوەکوو حاڵەتێکی نەگۆڕ بھێڵنەوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ژینناسی
ئەگەر بمریت دەتکوژم

وێنۆک|پۆستەری فیلمی ئەگەر بمریت دەتکووژم
**ئەگەر بمریت، دەتکوژم** (Si tu meurs, je te tue) فیلمێکی دەرھێنەری کورد ھونەر سەلیمە کە بە زمانەکانی کوردی و فەڕانسییە. ئەم فیلمە تێکەڵێکە لە میلۆدراما، کۆمێدیا و تراژیدیا. ئەکتەرەکانی بریتین لە یوناتان ساکاییس (Jonathan Zaccaï)، مێیێن دێمۆنگێۆ (Mylène Demongeot)، گوڵشیفتە فەراھانی و Özz Nüjen، Menderes Samancılar، Billey Demirtaş ، Nazmi Kırık. 

## چیرۆک
فیلیپ، کە پیاوێکی فەرەنساییە و بەر لە ماوەیەک لە زیندان بەر بووە، لەگەڵ ئەڤدالدا یەکتر دەناسن. ئەڤداڵ پەنابەرێکی کوردە بۆ تۆڵە سەندنەوە بە دوای یەکێک لە لە تاوانبارانی جەنگی عێراقدا دەگەڕێت. فیلیپ و ئەڤدال دەبن بە ھاوڕێ و ئەڤدال لە ئەتێلێکەی فیلیپدا، کە کەوتووە دوانھۆمی خانووییەکی پاریسەوە، دەمێنێتەوە. ئەڤدال مارەبڕاوی خۆی ھەیە، ناوی سیبایە و گەڕاوەتەوە بۆ کوردستان لە ھەوڵی ئەوەدایە کە لەگەڵ ئەڤدالدا لە فەرەنسا بە یەکتر بگەنەوە. بەڵام ئەڤدال، لەناکاو، بە دڵڕاوەستان دەمرێت و فیلیپیش دەبێت لە ماوەیەکی کورتدا چارەیەک بۆ لاشەکەی بدۆزێتەوە. 

پۆل:سینەمای کوردستان
پۆل:فیلمە کوردییەکان
نیوەمانگ

***نیوەمانگ*** فیلمێکی ساڵی ٢٠٠٦ی کوردییە لە دەرھێنان و نووسینی بەھمەن قوبادی. فیلمەکە لە بەرھەمھێنانی وڵاتەکانی ئێران و نەمسا و فەڕەنسا و عێراقە. لەلایەن فێستیڤاڵی *New Crowned Hope*ەوە بەرھەمھێنراوە، کە یادکردنەوەی ٢٥٠ھەم ڕۆژی لەدایکبوونی ڤۆڵفگانگ ئامادیوس مۆتسارتە، و چیرۆکی فیلمەکەش لە مۆسیقای مردوو ناشتنی مۆتسارتەوە سەری ھەڵداوە.

## چیرۆک
دەسەڵاتی سەدام نەماوە و مامۆ کە موزیکژەنێکی ناوداری کوردە، لەگەڵ کوڕەکانیدا، ھەڵدەسێت بە گەشتێک بۆ عێراق تا کۆنسێرتێک ئەنجام بدات. کۆنەھاوڕێیەکی مامۆ کە باسێک لێدەخوڕێت دێت و یەک بەدوای یەک کوڕەکانی مامۆ ھەڵدەگرێت. سەرباری ئەوەی یەکێک لە کوڕەکانی مامۆ پێشبینی ڕاستەقینەی خەڵکانی بەتەمەنی گوندەکە باس دەکات، کەچی مامۆ ھەر سوورە لەسەر ئەوەی بەردەوام بێت لەسەر گەشتەکەی. ئیتر سنوور دەبڕن و ڕووبەڕووی گرفت و سەختی دەبنەوە و سەفەرەکەیان دەبێتە مایەی ھەم گیانبازی و ھەمیش تێگەیشتن و شت بۆ دەرکەوتن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* فیلمە درێژەکان چوارەم فێستیڤاڵی فیلمی کوردی لە لەندەن
* نیوەمانگ لە IMDB

پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی
پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٦
پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمەکان کە لە ئێران داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کوردستان داندراون
پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی بەھمەن قوبادی
حەمەی بەکر

موحەممەد بەکر ئەحمەد ناسراو بە **حەمەی بەکر** (١٩٢٦ - ١٤ی شوباتی ١٩٩٩) رێکپۆش و دەنگخۆش و مەقامبێژی ناسراوی شاری سلێمانی  ساڵی ١٩٢٦ لە شاری سلێمانی هاتۆتە دنیاوە. لە منداڵیدا نەیتوانیوە لە قوتابخانە ڕەسمییەکاندا بخوێنێت بەڵام دواتر خۆی فێری خوێندەوارییەکی باش کردووە و بە ئاستێکی وا کە بتوانێ لە کاروباری دنیا و وەزعی میللەتەکەی ئاگادار بێت. لە رووی نیشتمانییشەوە کاکە حەمەی بەکر کەسایەتییەکی کوردپەروەر بووە و لە هەموو بزووتنەوە سیاسییەکانی کوردیدا بەشداریی کردووە و چەندین جاریش زیندانی کراوە. بەشدارێکی چالاکی هەموو چالاکییە جەماوەرییەکانی سەردەمی پاشایەتی بووە. شێخ مەحمودی نەمر و مامۆستا برایم ئەحمەد و پیرەمێردی شاعیر و حەمە ساڵح دیلان و شێخ لەتیفی حەفید و فایەق بێکەس و شێخ نوری شێخ ساڵح لە هاوڕێ نزیکەکانی بوون.
کاکە حەمە پیاوێکی دەنگخۆش و مەقامزان بوو. رۆشنبیرییەکی باشی هەبوو لە جۆر و مێژووی مەقامی عەرەبی و فارسی و کوردییەکان. لە رووی کۆمەڵایەتییەوە کەسایەتییەکی قسەخۆش و گوڵی مەجلیسی کۆڕ و کۆبوونەوەکانی جارانی شاری سلێمانی بوو. ساڵی ١٩٥٩ کە بەشداری کردووە لە فیستیڤاڵی لاوانی جیهانی لە نەمسا ، لەگەڵ خوا لێخۆشبووان حەمە ساڵح دیلان و قادر دیلان چەند سرودێکی نیشتمانییان وتوە.
کاکە حەمەی بەکر کەسێکی بەخشندە و لایەنگری هەڤاران بووە و لە هەموو چالاکییە کۆمەڵایەتییەکانی سلێمانیدا بەشدار و هەڵسوڕاو بووە. ئەم کەسایەتییە خۆشەویستە.  لە ١٤ی شوباتی ١٩٩٩ لە سلێمانی کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوە
*ماڵپەڕی سلێمانی

پۆل:مەقامبێژان
پۆل:مەقامبێژانی کوردستان
پۆل:مەقامبێژانی لەدایکبووی سلێمانی
پۆل:مردووانی سلێمانی
میسری کۆن

[چەپ|300px|وێنۆک|وێنەی نەخشەی [میسری کۆن و ئەو ناوچانەی کە سەر بەم بوون لە نێوان ساڵانی (٣١٥٠–٣٠ پ.ز)]]
**میسری کۆن** () شارستانییەتێکی کۆن بوو لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا. شارستانییەتی میسری مێژووی دەگەڕێتەوە بۆ (٣١٥٠ ساڵ پێش زایین) بەپێی دەزگای (ڕووداو نووسینزانی میسری) و بە یەکخستنی سیاسی میسری سەرو و میسری خواروو و ھەروەھا لەژێر فەرمانڕەوایی فیرعەونی یەکەمدا.

## سەرچاوەکان
* https://web.archive.org/web/20160112164000/http://www.en.wikipedia.org/

پۆل:میسری کۆن
پۆل:شارستانێتییەکان
پۆل:خەڵکی دێرین
پۆل:مێژووی میسر
پۆل:مێژووی دەریای ناوین
پۆل:پاشایەتیە پێشووەکانی ئاسیا
ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم

230px|وێنۆک|چەپ|پانتایی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم لە فراوانترین ئاستی خۆیدا.
**ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم** () لە سەدەی سێیەمی پێش زایینیدا دامەزرا و تا سەدەی پێنجی زایینی لە ئەورووپای ڕۆژئاوا بەردەوام بوو. ئەو ئیمپراتۆریەتە بوو کە گەیشتە ئەوپەڕی توانا و بەھێزیی خۆی و فراوانبوونی ناوچەکانی، ئەمەش لە کۆتاییی سەدەی یەکەم و کۆتاییی سەدەی دووەمی زایینیدا بوو. ئیمپراتۆرییەکە لەو ماوەیەدا ئەورووپای ڕۆژئاوا و بەلقان و ئاسیای بچووک و وڵاتی شام و میسر و لیبیا و تونس و جەزائیر و مەغریبی لەخۆگرت و قەڵەمڕەویشی تا ئێران و ھیند و سوودان و گەلە جەرمەنییەکانی ڕۆژھەڵاتی ڕاین و باکووری دانووب چوو.

بەڵام ئەم ئیمپراتۆرییە لە سەدەی سێیەمی زایینیەوە بەرەو قۆناغی داڕمان و لێکھەڵشان چوو، ئەمەش بەھۆی چەندین ھۆکارەوە کە بووە ھۆی ئەوەی لە کۆتاییدا لە ساڵی ٤٧٦ی زایینی بڕووخێت.

## سەرچاوەکان
* http://en.wikipedia.org
* پەرتووکی پوختەی مێژووی ئەوروپا ( نووسینی: پ.د جڤری برۆن، وەرگێڕانی: نیھاد جەلال حبیب اللە)

پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
پۆل:ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەفریقا
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٤٣٥
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٧ی پ. ز
پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی ٤٧٦
پۆل:مێژووی دەریای ناوین
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٥ەم
پۆل:چاندی ڕۆژاوایی
کۆواری مەھاباد

**گۆڤاری مەھاباد** مانگانەیەکی گشتییە بە زمانی کوردی و فارسی کە لە پێنجەمی ھەموو مانگێکی ھەتاویدا لە شاری مەھاباد لە چاپ دەدرێت.

یه‌که‌م ژوماره‌ی گۆڤاری مه‌هاباد له‌ خاکه‌لێوه‌ی ١٣٨٠ی هه‌تاوی (٢٠٠١ز) چاپ و بڵاو بۆته‌وه‌. له‌ ماوه‌ی ١٣ ساڵه‌دا له‌ کاری خۆی‌دا به‌رده‌وام بووه‌.
مه‌هاباد گۆڤارێکی مانگانه‌یه‌ که‌ به‌ دوو زمانی کوردی و فارسی له‌ شاری مه‌هاباد له‌ سێ بوواری کۆمه‌ڵایه‌تی فه‌رهه‌نگی ئه‌ده‌بی‌دا ده‌رده‌چێ. ئه‌م گۆڤاره پاشکۆیه‌يه‌کی مناڵانيشی لەگەڵ بڵاو ده‌کرێته‌وه به ناوی کانی. 

## سەرچاوەکان
*بانک اطلاعات نشریات کشور
*بانک اطلاعات نشریات کشور
*ماڵپەڕی راسخون 
*ماڵپەڕی گۆڤاری مەهاباد

پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی
ئەبوو ھورەیرە

عەبدوڕەحمان کوڕی سەخر دوسی یان عەبدولشەمس کوڕی سەخر دوسی ناسراو بە **ئەبوو ھورەیرە** (بە عەرەبی: *أبو هریرة*) یەکێک بووە لە ھاوەڵە پایەبەرزەکانی پێغەمبەر. بە کۆ دەنگی ئەھلی فەرموودە ئەبوو ھورەیرە یەکەم ھاوەڵ بووە کە زۆرترین فەرموودەی ڕیوایەت کردووە و لەبەری بووە. لە سەردەمی نەفامیدا ناوی "عبدالشمس کوڕی سەخر" بوو، پاشان کە موسڵمان بوو پێغەمبەر ناوی نا عەبدوڕەحمان کوڕی سەخر دوسی؛ نازناوی (دوسی) دەگەڕێتەوە بۆ ناوی ھۆزی دوس کوڕی عدنان کوڕی عبدالله کوڕی زھران.

## سەرچاوە
*http://ar.wikipedia.org

پۆل:لەدایکبووانی ٦٠٣
پۆل:مردووانی ٦٨١
پۆل:ھاوەڵەکان
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:عەرەبە موسڵمانەکان
پۆل:زانایانی فەرموودە
ئۆتۆبانی کوردستان

ئۆتۆبانی کوردستان () یەکێک لە شاڕێگەکانی خێرای شاری مەزنی تارانی پایتەختی ئێرانە ناوەندی تاران بە باکووریەوە دەبەستیتەوە و درێژیەکەی 7 کیلۆمەترە. دەسپێکی لە باکوور لە ئۆتۆبانی نیایشەوەیە و بە ئاراستەی باکوور بۆ باشوورە  لە دوڕیانی ئۆتۆبانی جەلالی ئال ئەحمەد کۆتایی پێدێت و ئەم گەڕەکانە دەبڕیت: یوسف آباد، ئەمیراباد، کاوێسیە، ئاڕاڕات و وەنەک.
پلان وایە لە داهاتوودا شاڕێگەی کوردستان بە تێپەڕێنی لە گەڕەکی جامی جەم، گرێ بدرێتە شاڕێگەی چمران لە باکوری تاران.

25px شارێى كوردستان ب‏‏‏ە‏‏‏ر‏‏‏ە‏‏‏و باشوورى تاران|thumb|left
thumb|left|هێڵكارى ''''ئۆتۆبانى كوردستان'''' ب‏‏‏ە‏‏‏ هێڵى س‏‏‏ە‏‏‏وز ل‏‏‏ە‏‏‏ س‏‏‏ە‏‏‏ر ن‏‏‏ە‏‏‏خش‏‏‏ە‏‏‏ى تاران

## زانیاری تر
* وێنەی ئۆتۆبانی کوردستان لە ئاسمانەوە>>>>> 
<<<<<

پۆل:رێگا
مۆزایک

**مۆزایک**، پرۆگرامێکی تەلەفزیۆنییە لەسەر شاشەی کەناڵی کوردسات، گشت ڕەنگەکانی ھونەر لە خۆدەگرێت، ھەفتانە لە ماوەی نیو کاتژمێر دا بە نوێترین ھەواڵی ھونەرییەوە پێشکەش دەکرێت، بە تایبەتی بواری سینەما و ھۆشیاری سینەما و تێگەشتن لە رەھەند و میتۆدەکانی ئەم ڕەوتە پیشەسازییە بێ ھاوتەیەی کە ناڕاستەوخۆ کاریگەری  دەکاتە سەر ژیانی مرۆڤی مۆدێرن، لە لایەکی ترەوە مۆزایک ھەوڵیداوە گۆشەیەکی بچووک بێت بۆ بڵاوکردنەوەی ھەواڵ و چالاکی گۆرانبێژ و سینەماکارانی کورد و بۆ گەیاندنی دەنگی کلاکێتی فیلمە سینەماییەکانی کوردستان بە جیھانی دەرەوە کە ھەنگاوێکی گرنگە بەرەو بەکارخستنەوەی میراتی (یەلماز گۆنای) کە ئەویش چەشنێکی تری خەباتکردن لەپێناو ناسناندنی ناسنامە و کەلتووری گەلەکەمان بە جیھان.

## تیمی پرۆگرام
* ئامادەکردن لەلایەن: کۆڤان سەروکانی
* پێشکەشکردن لەلایەن: لینا
* ھاوکاران:
** ھەردی عومەر
** شاد فیکرەت
** ئاری ئەنوەر
** کاژاو محەمەد
ڕۆژێکی نوێ

رۆژێکی نوێ بە‌رنامە‌یە‌کی رۆژانە‌ی کە‌ناڵی ئاسمانی کوردساتە‌ کە‌ رۆژانە‌ لە‌ کاتژمێر ٠٩:٠٠ بۆ ١١:٠٠، بە‌یانیان راستە‌وخۆ پێشکە‌شدە‌کرێت جگە‌ لە‌ رۆژانی ھە‌ینی.
رۆژێکی نوێ بە‌رنامە‌یە‌کی کۆمە‌ڵایە‌تییە‌ گرنگی دە‌دات بە‌ تە‌وە‌رە‌کانی وە‌ک (تە‌ندروستی، کۆمە‌ڵایە‌تی، ھونە‌ریی، وە‌رزشی، خێزانی، پە‌روە‌ردە‌یی..ھتد).
## بەستەرە دەرەکییەکان
*www.facebook.com/rojekinwe
*rojekinwe@kurdsat.tv
ئی سان

**یی سان** زنجیرەیەکی دراما-مێژویی کۆریایە. بەزمانی کۆرییە، لە ٧٧ زنجیرە پێکدێت، دراماکە لەساڵی ٢٠٠٧ وەبەرھەمێنراوە، درامایەکە چەندین خەڵاتی نێوخۆیی بردۆتەوە، سیناریۆنووسی دراماکە کیم یی یۆنگ وە کیم کیون ھۆنگیش کاری دەرھێنانی بۆکردووە. دیمەنەکانی دراماکە لە کۆریای باشوور گیراون.

## چیڕۆک
پاشایەک بەناوی (جیۆنگ جۆ) کە ٢٢ـەمین فەرمانڕەوای بەرەی (جۆسۆن)ە، یی سان لە ساڵی ١٧٥٢ لەدایکبووە لە ساڵی ١٨٠٠ کۆچی دوایی کردوە. ماوەی فەرمان ڕەواییەکەی ساڵی (١٧٧٦-١٨٠٠)یە کوڕی شازادە سادۆی جێنشینە یی سان دوای خۆی کوڕەکەی دەبێتە پاشا کەناوی پاشا سون جۆ بوو. پاشا یی سان بەناوبانگی بە ھاوسۆزی و ھاوخەمی لەگەڵ خەڵکی ھەژاری وڵاتەکەی خۆیدا دەرکردووە سەرەڕای ژیانی خانەدانی و شاھانەی خۆی، یی سان ژیانی پاشایەکە کە ڕووداوەکانی باس لە مناڵی و (جیۆنگ جۆ) دەکات کە پڕە لە نشوستی و ھەڵاتن و ڕاوەدونان.

## پەخشکردن
### کوردستان
لە سەرەتادا لە شاری ھەولێر کەناڵی ناوخۆیی نیگا تیڤی زنجیرە درامای یی سانی کرد بەژێرنووسی کوردی ئینجا لەدوای ئەوە لەکەناڵی ئاسمانیی کوردسات بەستافی کۆمپانیای **خاوێ فیلم** زنجیرەکەیان بەزمانی کوردی وەرگێڕا.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* بەستەری فەرمی لە MBC

پۆل:بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان بە زمانی کۆری
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی لە بارەی شانشینی جۆسۆنەوە کراون
پۆل:دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کەناڵی ئێم بی سی تیڤی
پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠٠٧ دەستیان پێکردووە
پۆل:زنجیرە تەلەڤزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشور
پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠٠٨ کۆتایان ھاتووە
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشوور
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی لە شانشینی جۆسۆن ڕوودەدەن
یاد (بەرنامەی تەلەڤزیۆنی)

**یاد**، بەرنامەیەکی ئەدەبی و فەرھەنگی کەناڵی کوردساتە دوو ھەفتە جارێک شەوانی پێنجشەممە پێشکەش دەکرا.

ئەم بەرنامەیە ھەر جارە و باس لەژیان و بەرھەمەکانی یەکێک لەو شاعیرانەی کورد دەکات کە ئێستا لەژیاندا نەماون، ھاوکات چەندین کەسانی پسپۆڕ و شارەزا و مامۆستایانی زانکۆ بەشدارییان تێدادەکرد.

ئەم بەرنامەیە لە ئامادەکردنی (ھۆشمەند قادر ھەورامانی)ـیەو بە سەرپەرشتی (سەرکەوت عەلی) و (راسان موختار) ە.

مەبەستی سەرەکی لەم بەرنامەیە ھێشتنەوەی رەنج‌و ماندووبونی شاعیرانی کوردو بە ئەرشیڤکردنی کارەکانیانە، تا ببێتە بەشێک لە ئەرشیڤی کەناڵی کوردسات‌و زۆرجاریش خوێندکارانی زانکۆو پەیمانگەکان سودیان لێوەرگرتووە.

پۆل:کوردسات
کوردێک لە ئەورووپا

**کوردێک لە ئەورووپا**، بەرنامەیەکه لە کەناڵی کوردسات پەخش دەکرێت. باس لە ژیانی کوردێکی دوورە وڵات دەکات کە لە ئەورووپا دەژێت.

پۆل:کوردسات
گولا سۆر (ئەلبۆم)

**گولا سۆر** (گوڵی سوور) ئەلبۆمێکی گۆرانیبێژ جوان ھاجۆیە کە لە ساڵی ١٩٨٣ بڵاو کراوەتەوە. لە ٩ ستران پێکھاتووە.
## سترانەکان
# Gula Sor
# Pir xweşe
# Yêrîvan
# Hay Lê
# Bêrîvanê
# Can
# Di Bînim
# Hevala Evîndar
# Lê Dînê

## سەرچاوەکان
* Gula Sor - ماڵپەڕی ڕەسمیی جوان ھاجۆ

پۆل:ئەلبومەکانی جوان حاجۆ
پۆل:ئەلبومە کوردییەکان
لەیلا (ئەلبۆم)

**لەیلا** ئەلبۆمێکی گۆرانیبێژ جوان حاجۆیە کە لە ساڵی ١٩٨٥ بڵاو کراوەتەوە. لە ١٠ ستران پێکھاتووە.
## سترانەکان
# Leyla
# Dilbera Qeşeng
# Behra Wanê
# Maçek
# Girîyanim Bese
# Hey Dilberê
# Zemano
# Li min lê lê
# Zarok
# Çaçanê

## سەرچاوەکان
* Leyla - ماڵپەڕی ڕەسمیی جوان ھاجۆ

پۆل:ئەلبومەکانی جوان حاجۆ
پۆل:ئەلبومە کوردییەکان
گرتییێن ئازادییێ (ئەلبۆم)

**گرتییێن ئازادییێ** (Girtîyên Azadîyê) ئەلبۆمێکی گۆرانیبێژ جوان حاجۆیە کە لە ساڵی ١٩٨٧ بڵاو کراوەتەوە. لە ٩ ستران پێکھاتووە.
## سترانەکان
# Girtîyên Azadîyê
# Nazikê
# Hey Dilberê
# Rê
# Were
# Welat
# Zingil
# Xerîbî
# Sira Sibê

## سەرچاوەکان
* Girtîyên Azadîyê - ماڵپەڕی ڕەسمیی جوان ھاجۆ

پۆل:ئەلبومەکانی جوان حاجۆ
پۆل:ئەلبومە کوردییەکان
چاو بێللا (ئەلبۆم)

*چاو بێللا* (بە زمانی ئیتالیایی: bella ciao خوا لەگەڵ جوانێ) ئەلبۆمێکی گۆرانیبێژ جوان حاجۆیە کە لە ساڵی ١٩٨٩ بڵاو کراوەتەوە. لە ١٠ ستران پێکھاتووە.
## سترانەکان
# Nisebîna Rengîn
# Levhatî ye
# Çaw Bella
# Pejna te nayê
# Nazikê
# Demê Berê
# Perde
# Keçkê
# Li şarê jînê
# Eman

## سەرچاوەکان
* Çaw Bella - ماڵپەڕی ڕەسمیی جوان ھاجۆ

پۆل:ئەلبومەکانی جوان حاجۆ
پۆل:ئەلبومە کوردییەکان
زمانی برێتۆن

**زمانی برێتۆن** (بە ئینگلیزی: *Breton language*) یان بە زمانى خۆیان برێزۆنێک (Brezhoneg) یەکێکە لە زمانە سێلتییەکان کە لە ھەرێمی بریتانى (Brittany) قسەى پێ دەکرێت و ‌دەکەوێتە باکوورى رۆژاواى فەڕەنسا. بنەچەى زمانەکە لە زمانى ئاخاوتنى کۆنى خەڵکى بریتانیاى مەزنە و لەوێوە لە سەردەمەکانى سەرەتاى زاییندا‌‌ ھاتوونەتە ئەو دیوى ئەرمۆریکا (Armorica) و کەنارەکانى ترى رۆژاواى فەرەنسا. زمانی برێتۆن ھاوبنجە لەگەڵ زمانى وێڵزى و کۆرنی کە بە‌‌ زمانى باشووری رۆژاواییەکانى بریتۆن ناسراون. 

## مێژوو
thumb|'''نەتەوەى سێلت''' بە ڕەنگى ڕەش
زمانى برێتۆنى لە بنەڕەتدا لە دیوى کەنارەکانى خوارووى بریتانیاوە پەڕیوەتەوە لێوارى (La Roche-Bernard)ى رۆژھەڵاتى ڤانی (Vannes). کاریگەرى ئەم زمانە لە سەدەکانى ناوەندا دیاربوو لە سەر ئاخاوتنى خەڵکى فەرەنسا بەلام دەسەلاتدارانى وڵات زیاتر مەیلى بە کارھێنانى زمانى لاتینیان ھەبوو. ئێستا وشەو زاراوەى برێتۆنى لە ناو ئاخاوتنى زمانی فەڕەنسیدا جێگەیان ھەیە.

سەربارى تەوژمى میدیایی زمانى فەڕەنسى بە سەر ھەرێمى بریتانى بەڵام ئەم زمانە تا ئێستا لەلایەن ٢٠٠ ھەزار کەسەوە زمانى دایکە، لە سەرەتاى سەدەى ڕابردوو ژمارەى ئەو کەسانەى بەم زمانە قسەیان دەکرد لە فەرەنسا‌ نزیکەى یەک ملیۆن و سێ سەد ھەزار کەس دەبوون،  تەوژمى زمانەوانى و میدیایی و رۆلی سیاسەت لە بەرژەوەندى زمانى بریژى نەبووە.

### وشەکانى زمانى بریژى
لە خوارەوە چەند وشەیەکى زمانى بریژى و وێکچوونى لەگەڵ زمانى وێلزى و کۆرنى و ئینگلیزیدا ھاتووە.

ھەروەھا بڕوانە شێوازەکانى درکاندن:

## نموونەکان

### Lord's Prayer نوێژ بۆ خودا
:Hon Tad,
:c'hwi hag a zo en Neñv,
:ra vo santelaet hoc'h ano.
:Ra zeuio ho Rouantelezh.
:Ra vo graet ho youl war an douar evel en neñv.
:Roit dimp hizio bara hor bevañs.
:Distaolit dimp hon dleoù
:evel m' hor bo ivez distaolet d' hon dleourion.
:Ha n' hon lezit ket da vont gant an temptadur,
:met hon dieubit eus an Droug.

### وشەکان و دەقەکانی بریتۆن
ھەرکەس بە سەردان بچێت بۆ ھەرێمى بریتۆنەکان ئەم وشانەی زۆر بەرچاو دەکەوێ.

## پەراوێز

## بەستەر بۆ دەرەوە

* The official website of Ofis ar Brezhoneg
* An essay about the situation of the Breton language
* 100 Words relating to the internet in Breton
* Amsez Wask Breizh News in breton language from agence bretagne presse
* BLOG BREIZH - Blog of information about Brittany with articles about Breton language
* A Taste of Breton Verse
* Entry at Omniglot

### وشەدان
* English online dictionary and grammar for Breton
* A multilingual dictionary containing many Breton words alongside those of other languages 

### فێربوون
* Breton site including online lessons
* Breton site with learners' forum and lessons (mostly in French with some English)

پۆل:زمانی برێتۆن
پۆل:زمانەکانی فەڕەنسا
کتێبی پیرۆز

**کتێبی پیرۆز** یان **بایبڵ** (گریکی کوەینە: τὰ βιβλία (تا بایبلا)، ئینگلیزی: Bible، عەرەبی: الکتاب المقدس)، ناوەکەی لە گریکییەوە ھاتووە بە واتای (کتێبەکان)، بریتییە لەو کتێبەی کە تێیدا کۆکراوەی دەقە ئایینییە بنچینەییەکانی ئایینی جوولەکایەتی و مەسیحییەت ھەیە. دەقەکانی نێو کتێبی پیرۆز بە بڕوای دوو ئایینەکە کۆمەڵێک دەقن کە لەلایەن خوداوە وەک ئیلھام بەخشراوە بە پێغەمبەرەکان، یان لە ڕێگەی رۆحی پیرۆزەوە (لەلای مەسیحییەکان). ئەم کتێبە پێکھاتوویەکە لە کۆمەڵێک کتێبی دیکە کە ھەریەکەیان لە ماوەیەکی مێژووییی جیاوازدا نووسراون. کتێبی پیرۆز دابەش دەبێت بەگشتی بۆ دوو بەش، بەشی یەکەم ناودەبرێت بە پەیمانی کۆن، کە بریتییە لە بەشێکی ھاوبەش لەنێوان جوولەکەکان و مەسیحییەکاندا. پەیمانی کۆن، پێک دێت لە پێنج کتێبی نووسراو لەلایەن پێغەمبەر مووسا و ناسراوە بە تەورات، پاشان پێغەمبەران ئەویش کتێبەکانی پێغەمبەرانی جوون. ھاوکات کۆمەڵێ کتێبی تری لەخۆ دەگرێت وەکوو زەبوورەکانی داوود و پێشگوێیەکانی ئەشعیا و ھتد...

بەڵام پەیمانی نوێ، کە بەشی دووەمی کتێبی پیرۆزە، لەلایەن جوولەکەکانەوە نا پەسەندە و دانپێدانەنراوە. پەیمانی نوێش پێک دێت لە چوار ئینجیلی کڵێسایی کە بریتیین لە ئینجیلی مەتتا، ئینجیلی مەرقەس، ئینجیلی لۆقا و ئینجیلی یوحەننا. ئینجیلەکانیش لەسەر ژیانی یەسووع و فێرکارییەکانی دەدوێن. بەپێی باوەڕی کەنیسەکان، ھەر چوار ئینجیلەکە لەلایەن چوار قوتابی یەسووعەوە نووسراونەتەوە کە ئینجیلەکانییان بەناوەوەیە. پاش ئەو چوار ئینجیلە، بەشێکی تری پەیمانی نوێ بریتییە لە کرداری نێردراوەکان کەلەلایەن لۆقاوە نووسراوەتەوە و بەپێی تەقلید و لیتۆرۆجیا ئەم کتێبەش لەسەدەی یەکەمینی زایینیدا نووسراوەتەوە. ئەم کتێبە بەگشتی باس لە بەسەرھاتی نێردراوەکان (قوتابییەکانی یەسووع) دەکات، بەڵام زۆرتر لەسەر پێترۆس و پۆڵس و بڵاوبوونەوەی ئایینی مەسیحییەت لەسەردەمی کۆندا؛ چڕ دەبێتەوە. بەشێکی تری پەیمانی نوێ بریتییە لە نامەکان کە چواردە نامەیان لەلایەن پۆڵسەوە نێردراون، ھەندێک لەپیاوانی ئایینیش دەڵێن کە نامەی عیبرانییەکان (لۆقا یان کەسێکی دی ناردوویەتی)، پاشان سێ نامەی یوحەننا ی نووسەری ئینجیلیش لەخۆ دەگرێت. پاشان دوو نامەی تریش کەلەلایەن پێترۆسەوە نێردراوە، ھەروەھا نامەیەک لە جەیمسەوە و نامەیەکیش لە یەھوزاوە ھەروەھا کۆمەڵێک نامەی تری نێردراوەکانی تر. پاشان لەکۆتاییدا، کتێبی پێشگوێی کە لەلایەن یوحەنناەوە نووسراوەتەوە کە تێیدا پێشگوێی و پێشبینی دەکرێت بۆ ئەوە کە لەداھاتوودا روو دەدات.

## ئەمانەش ببینە
* ڕەخنە لە کتێبی پیرۆز
## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبی پیرۆز
پۆل:پەیمانی کۆن
پۆل:کتێبە ئایینییەکان
چوار ئینجیلنووسەکە

لەمەسیحییەتدا، **چوار ئینجیلنووسەکە**، بریتیین لە مەتتا، مەرقۆس، لۆقا و یوحەننا، ھەریەک لەم نووسەرانە خاوەنی ئینجیلێکن لە پەیمانی نوێدا، کەناوی ئینجیلەکان بەم جۆرەیە:
* ئینجیلی مەتتا
*ئینجیلی مەرقۆس
*ئینجیلی لۆقا
* ئینجیلی یوحەننا

ئینجیلی مەتتا و مەرقۆس و لۆقا بە ئینجیلی سینۆبتی ناسراون، بەھۆی ئەوەی کە زۆرینەی بەسەرھاتەکانی ناوییان لەیەکچوون، تا ئەوڕادەیەی ریزبوونەکانیشییان وەک یەکە.
یەکڕایی ئینجیل

[thumb|240px|''[چوار ئینجیلنووسەکە* لەلایەن [[یەعقووب جۆردەینز]]، ١٦٢٥–١٦٣٠, [[لۆڤەر]].]]
*'یەکڕاییکردنی ئینجیل''' (بەئینگلیزی: Gospel harmony)، ھەوڵدانێکە بۆ یەکخستن و یەکڕاییکردنی ئینجیلە باوەڕپێکراوەکانی چوار ئینجیلنووسەکە بۆ یەک پەڕتووک. کۆنترین نموونەی یەکخستنی ئینجیل، ئینجیلی چوارینەیی یان ئینجیلی دایاتێسەرۆنە کەلەلایەن تایتانەوە بوو لەسەدەی دووەمی زاینییدا.  یەکخستنی ئینجیلەکان پێدەچێت ھاوکات کرۆنۆلۆجی رووداوەکانیش بۆ ژیانی یەسووع درووست بکات بەپێی ئەوەی لە چوار ئینجیلەکەدا ھاتوون.

پۆل:کاتناسی
پۆل:ئینجیلەکان
ئینجیل

[thumb|یەکەمین پەڕەی [ئینجیلی مەرقۆس بە زمانی ئەرمەنی، لەلایەن سارگیس پیتساک، سەدەی چواردەهەمین.]]
**ئینجیل** (بەئینگلیزی: Gospel)، گێراندنەوە یان کۆمەڵێ نووسراوە کە باس لە ژیانی یەسووعی ناسڕی دەکات. وشەی "ئینجیل" بەواتای "مزگێنی (مەسیحییەت)|مزگێنی یان نامەی هەواڵێکی دڵخۆشکەر" کە هاتنی پەیمانی نوێیە، دێت. بەگشتی ئەم زاراوەیە بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بە چوار ئینجیلە پاوەڕپێکراوەکەی مەتتا و مەرقۆس و لۆقا و یوحەننا. 

پۆل:ئینجیلەکان
پۆل:کتێبە یۆنانییەکان
ئینجیلی سینۆپتی

thumb|left|300px
**ئینجیلی سینۆپتی**، بە سێ ئینجیلی باوەڕپێکراوی یەکەم کە ئینجیلی مەتتا و ئینجیلی مەرقۆس و ئینجیلی لۆقایە، دەوترێت. بەهۆی ئەوەی کە لەیەکچوونێکی زۆر هەیە لەنێوان باسکردنەوەی بەسەرهاتەکان لەسەر یەسووع و تەنانەت لەریزبوونی بەسەرهاتەکانیشدا لەیەکچوونێکی زۆر هەیە. ئاماژە بەکێشەی لێکچوون و جیاوازی ئەم ئینجیلانە بە زاراوەی کێشەی سینۆبتی دەکرێت. بەرامبەر ئەم ئینجیلانەش ئینجیلی یوحەننا هەیە کە بە ئینجیلی سەربەخۆ ناودەبرێت.

## ئەمانەش ببینە
*پەڕاوێزی ق

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پەیمانی نوێ
پۆل:ڕەخنەی ئینجیل
ئینجیلی چوارینەیی

[230px|وێنۆک|چەپ|پەڕەیەک لە دایاتێسەرۆن بە [زمانی عەرەبی]]
**ئینجیلی چوارینەیی** یان **ئینجیلی دایاتێسەرۆن** (بەئینگلیزی: Diatessaron)(١٥٠-١٦٠ زایینی)، گرنگترین و دێرینترین یەکخستنی ئینجیلییە، بەجۆرێ کە تایتان تێیدا هەرچوار ئینجیلی مەرقۆس و یوحەننا و لۆقا و مەتتای یەکخست.

تایتان شوێنکەوتووی هەمان دەقە ئینجیلییەکان بوو بەڵام کردییە نێو رستەی نوێ و جیاوازەوە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:وەشانەکانی کتێبی پیرۆز
کرۆنۆلۆجی یەسووع

thumb|left|250px|هێمایەکی رووسی لەسەدەکانی ناوەڕاستدا، کە تێیدا روونکردنەوەیەک لەسەر بەسەرهاتەکانی ژیانی یەسووع دەدات
ئامانجی **کرۆنۆلۆجی یەسووع** بریتییە لە دامەزراندنی رێکخستنێکی مێژوویی بۆ ھەندێک لەرووداوەکانی ژیانی یەسووع بەپێی ئینجیلە باوەڕپێکراوەکان. ئینجیلەکان دەقێکی ئایینین زۆرتر لەوەی دەقێکی مێژوویی بن، کەتێیدا نووسەرەکانیان زانیارییەکی کەمییان داوە دەربارەی کرۆنۆلۆجی ژیانی یەسووع. 

پۆل:کاتناسی