سەرچاوەکانی شەریعەت

سەرچاوەی جۆراوجۆری یاسا ئیسلامییەکان لەلایەن فیقھی ئیسلامییەوە بۆ ڕونکردنەوەی شەریعەتی ئیسلامی بەکاردەھێنرێن. لە ئیسلامی سوننەدا سەرچاوەی کتێبی فیقھی نەریتی بریتین لە قورئانی پیرۆز کە موسڵمانان پێیان وایە وشەی ڕاستەوخۆ و نەگۆڕاوی خودایە و سوننەت کە پێکھاتووە لە قسە و کردار کە لە ئەدەبیاتی فەرموودەدا دەگەڕێتەوە بۆ پێغەمبەری ئیسلامی محەممەد. لە فیقھی شیعەدا چەمکی سوننەت درێژکراوەتەوە بۆ ئەوەی نەریتی ئیمامەکانیش بگرێتەوە.

بەو پێیەی ئەو ماددانە پەیوەندیدارە یاساییانە کە لە کتێبە پیرۆزە ئیسلامییەکاندا دۆزراونەتەوە، ڕاستەوخۆ ھەموو ئەو پرسیارانەیان نەخستووەتە ڕوو کە پەیوەندییان بە شەریعەتەوە ھەیە کە لە کۆمەڵگا موسڵمانەکاندا سەریان ھەڵدا، فەقیھە ئیسلامییەکان ڕێگەی زیادەیان بۆ وەرگرتنی بڕیاری یاسایی پەرەپێدا. بەپێی قوتابخانەکانی یاسای سوننە، سەرچاوە لاوەکییەکانی یاسای ئیسلامی کۆدەنگییە، کە سروشتی وردی ئەو کۆدەنگییە خۆی ھیچ کۆدەنگییەکی نییە؛ ھۆکاری لێکچوون ; بەدوای بەرژەوەندی گشتیدا؛ ئیختیاری یاسایی؛ حوکمی نەوەی یەکەمی موسڵمانان؛ و داب و نەریتی ناوخۆیی. قوتابخانەی حەنەفی زۆرجار پشت بە لێبڕینی لێکچوون و ئیستدلالکردنی سەربەخۆ دەبەستێت و بە گشتی مالیکی و حەنبەلی لە جیاتی ئەوە فەرموودە بەکاردەھێنن. قوتابخانەی شافیعی سوننەت زیاتر لە حەنەفی و لێکچوون زیاتر لە دوو کەسی تر کەڵک وەردەگرێت. لە نێو شیعەکاندا، قوتابخانەی ئوسولی فیقھی جەعفەری چوار سەرچاوە بەکاردەھێنێت، کە بریتین لە قورئان، سوننەت، تەوافوق و عەقڵ. لە ھەلومەرجی تایبەتدا کۆدەنگی بەکاردەھێنن و پشت بە عەقڵ دەبەستن بۆ دۆزینەوەی بنەما گشتییەکان لەسەر بنەمای قورئان و سوننەت، ھەروەھا بنەماکانی فیقە وەک میتۆدۆلۆژیا بۆ لێکدانەوەی قورئان و سوننەت لە ھەلومەرجی جیاوازدا بەکاردەھێنن. ئەخباری جەعفەرییەکان زیاتر پشت بە سەرچاوەی کتێبی پیرۆز دەبەستن و ئیجتیھاد ڕەتدەکەنەوە. بە بڕوای مۆمەن، سەرەڕای جیاوازییەکی بەرچاو لە بنەماکانی فیقھی نێوان شیعە و چوار مەزھەبی سوننە، جیاوازییەکی کەمتر لە بەکارھێنانی کردەیی فیقھی بۆ ڕێوڕەسمی ڕێوڕەسمی و مامەڵە کۆمەڵایەتییەکان کەمتر ھەیە.

## سەرچاوەکان

## ئاماژەکان
* ʻAlwānī, Ṭāhā Jābir Fayyāḍ. *Uṣūl Al Fiqh Al Islāmī*. IIT. Based on the author's PhD thesis at Al-Azhar University.
* 
* 
* 
* 
* Qadri, A. A (1986). *Islamic jurisprudence in the Modern World*. New Delhi: Taj Company.

### ئینسایکلۆپیدیاکان
* 
* Libson, G. ; Stewart, F.H. "ʿUrf." Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2008. Brill Online. ١٠ نیسان ٢٠٠٨

## ئەمانەش ببینە
* Fadlalla, Mohamed; Lang, Peter. *Das islamische Ehe- und Kindschaftsrecht im Sudan*, Frankfurt, 2001. 
* Fadlalla, Mohamed. *Die Problematik der Anerkennung ausländischer Gerichtsurteile: Beiträge zum Internationalen Zivilprozessrecht und zur Schiedsbarkeit*. Tectum, 2004. 
* Glassé, Cyril. *The Concise Encyclopaedia of Islam*, 2nd Edition. London: Stacey International, 1991. 
* Goldziher, Ignaz; translated by Hamori, R. *Introduction to Islamic Theology and Law*. Princeton: Princeton University Press, 1981. 
* Hallaq, Wael. "Was the Gate of Ijtihad Closed?", *International Journal of Middle East Studies*, **16** (1): 3–41, 1984.
* Kamali, Mohammad Hashim. *Principles of Islamic Jurisprudence*, Cambridge: Islamic Text Society, 1991. 
* Kamali, Mohammad Hashim. *Principles of Islamic Jurisprudence*, 2003.
* Musa, Aisha Y. *Hadith as Scripture: Discussions on the Authority of Prophetic Traditions in Islam*, New York: Palgrave, 2008.
* Richard Potz: Islamisches Recht und europäischer Rechtstransfer, in: Europäische Geschichte Online, hrsg. vom Institut für Europäische Geschichte (Mainz), 2011, Zugriff am: 24 ئەیلوول ٢٠١١

## بەستەرە دەرەکییەکان
*سوننە*
* شەرع و فیقھ
* سەرچاوە میتۆدۆلۆژیا لە فیقھی ئیسلامیدا لە نووسینی تەھا جابیر ئەلعەلوانی

*شیعە*
* فیقە و بنەماکانی لە نووسینی مۆرتیزا مۆتاھھاری
* پرەنسیپی ئیجتیھاد لە ئیسلامدا لە نووسینی مۆرتەزا مووەتەھھاری
* ڕۆڵی ئیجتیھاد لە یاسادانان لە نووسینی مۆرتەزا مووەتەھھاری

پۆل:شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:فیقھی ئیسلامی