open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
وزەی گەرمی خۆر

وێنۆک|ئامێری سێرمۆسیفۆن کە بەبەرھەمھێنانی وزەی گەرمی یارمەتی گەرمکردنی ئاو ئەدات.
وێنۆک|ئامێری خەزەنەکردنی وزە، خانوویەک ١٩٣٩، کە وزەی گەرم یان سارد خەزەنە ئەکات و ھەرکاتێک بویسترایە بەکار ئەھێنرا

**وزەی گەرمی خۆر** (STE) شێوەی وزە و تەکنەلۆژیایەکە بۆ ھەڵمژینی وزەی خۆر و بەرھەمھێنانی وزەی گەرمی بۆ مەبەستی بەکارھێنان لە پیشەسازیدا، ھەروەھا لە کەرتەکانی نیشتەجێبوون و بازرگانیدا.

کۆکەرەوەی گەرمی خۆر لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی زانیاری وزەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە پۆلێن کراون وەک کۆکەرەوەی پلەی گەرمای نزم، مامناوەند، یان بەرز کۆکەرەوەکانی پلەی نزم بەشێوەیەکی گشتی ونبوون و بۆ گەرمکردنی مەلەوانگە یان گەرمکردنی ھەوا بەکاردەھێنرێن. کۆکەرەوەی پلەی مامناوەندیش بە زۆری پلێتەکانی تەختن بەڵام بۆ گەرمکردنی ئاو یان ھەوا بۆ نیشتەجێبوون و بەکارھێنانی بازرگانی بەکار دەھێنرێ.

کۆکەرەوەکانی پلەی بەرز تیشکی خۆر بە بەکارھێنانی ئاوێنە یان لێنز چڕ دەکاتەوە و بە گشتی بۆ جێبەجێکردنی پێداویستی گەرما تا ٣٠٠ deg C / ٢٠ بۆ دەستکەوتنی ھێز لە پیشەسازییەکان و بۆ بەرھەمھێنانی ھێزی کارەبا بەکار دەھێنرێ. دوو پۆلێن بریتین لە چڕکردنەوەی گەرمیی وزەی خۆر (CST) بۆ جێبەجێکردنی پێداویستی گەرمی لە پیشەسازییەکان، و وزەی خۆری چڕکراو (CSP) کاتێک ئەو گەرمایە بەکار دەھێنرێت بۆ نەوەی ھێز CST و CSP.

گەورەترین ئاسانکاری لە بیابانی مۆجاڤی ئەمریکی لە کالیفۆرنیا و نیڤادا کراوە. ئەم کارگانە چەندین تەکنەلۆژیای جیاواز بەکار دەھێنن گەورەترین نموونەش بریتین لە؛ ئیڤانپا وزەی خۆر ئاسانکاری (٣٧٧ میو) و دامەزراندنی سیستەمەکانی وزەی خۆر (٣٥٤ میو) و (١١٠ میو) ی کریسسنت دەنز لە ئیسپانیا کە گەشەپێدەری سەرەکیترین وزەی گەرمی خۆرە و گەورەترین نموونەش بریتین لە: وێستگەی سۆڵنۆڤا بۆ وزەی خۆر (١٥٠ میو) و وێستگەی وزەی خۆری (١٥٠) و وێستگەی کارەبای خۆری ئێکسترۆلی (١٠٠ میو).

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:گۆڕانی وزە
ماریا کالیسنیکاڤا

**ماریا کالیسنیکاڤا** (بە زمانی بیلاڕووسی: Марыя Аляксандраўна Калеснікава؛ لە دایکبووی ٢٤ی ننیسانی ١٩٨٢) کەسایەتی ژنە چالاکوانی سیاسی و مۆسیقی بیلاڕووسییە. ئەو لە ئازاری ٢٠٢٠ لەپای کارەکانییەوە خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی حکوومەتی ئەمریکا پێدرا. ئەو ئەندامی ئەنجومەنی ھاریکاری بوو لەکاتی ناڕەزایییەکانی ٢٠٢٠ی بیلارووسیا لە دژی حومکڕاننییەکەی ئەلێکساندەر لوکاشینکۆ.

## گیران
لە ٧ی ئەیلوول، ماریا لەلایەن چەند کەسێکی ڕوخسار داپۆشراو ڕفێندرا. دواتر لە ٨ی ئەیلوو لەسەر سنووری ئۆرکانیا دەستگیرکرا. وتەبێژی سەر سنوور ڕایگەیاند کە ماریا ویستوویەتی بە نایاسایی لە کاتژمێر ٤ی بەیانی لە سنوور بپەڕێتەوە بەھاوکاری دوو کەس لەوانە ئەننتۆنن ڕۆدنینکۆڤ و ئیڤانن کراڤتسۆڤ. ھەندێک سەرچاوەی دیکە، ئاماژەیان بەوە دەکرد کە ئەو دەستگیرکرا لەدوای ئەوەی کە لەسەر سنوور پاسپۆرتەکەی دڕاندووە، ھەروەھا ناچاریش کرابوو کە ئاودیوی سنووربێت. بۆ ڕۆژی دواتر ئەلێکساندەر، باوکی ماریا ڕایگەیاند کە کچەکەی لە سەنتەری دەستبەسەرداگرتنی مینسک دەستگیرکراوە.

لە ١١ی ئەیلوول، ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی ماریای بە زیندانییەکی ویژدان دانا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢
کڵێسای ئینگلتەرا

**کڵێسای ئینگلتەرا** یان **کڵێسای ئینگلیزی** کڵێسای دامەزراوی ئینگلتەرایە. گەورەقەشەی کانتەربێری گەورەترین پیاوی دینییەتی، ھەرچەندە شا یان شاژن کەسی ڕۆحییەتی. کڵێسای ئینگلتەرا ھەروەھا دایکی «کۆمەڵگای ئەنگلیکی» یە. مێژووەکەی ئەگەرێتەوە بۆ ھەرێمی «بەریتانیا» ی دەسەڵاتی ڕۆمەکان لە سەدەی سێیەمدا و ھەروەھا سەدەی شەشەم لەلایەن قەشە ئۆگەستینی کانتەربێری.

کڵێسای ئینگلیزی دانپیانانی بە دەسەڵاتی پاپادا ھەڵوەشاندەوە لە سەردەمی شا ھێنری ھەشتەمدا لەکاتێکدا پاشا نەیتوانی تەڵاق وەرگرێ لە ژنەکەی لە ساڵی ١٥٣٤دا لەلایەن کەنیسەوە. ئیتر بزووتنەوەی «چاکخوازیی ئینگلیزی» پەرەی سەند بە تەواوی لەسەردەمی ئێدواردی حەوتەمدا، پێش ئەوەی بۆ ماوەیەکی کاتی جارێکی تر دان بنرێتەوە بە دەسەڵاتی پاپای ڤاتیکاندا لە سەردەمی شاژن ماری یەکەم و شا فیلیپدا. یاسای سەروەری ساڵی ١٥٥٨ دیسانەوە دابڕانەوەکەی نوێکردەوە، و «ڕێکخستنی ئەلیزابێسی» ئەو ناوەیە نراوە لە پرۆژەیەک بۆ ئەوەی کڵێسای ئینگلیزی خۆی ھەم بە کاسۆلیک ھەم بە ڕیفۆرمکراو (چاکخوازکراو):
* کاسۆلیک وەک ئەوەی دان ئەنرێ بە گەردونییەتی مەسیحدا و بەردەوامی شوێنکەوتوانی
* ڕیفۆرمکراویش وەک ئەوەی کە ھەندێ لە پرەنسیپەکانی چاکخوازی پرۆتستانتی سەدەی ١٦ی لا قەبوڵە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:چاندی ئینگلیزی
پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لە شاری وێستمینستەر جێگیرن
فۆی فۆی ئونگ

**فۆی فۆی ئونگ** (بەزمانی بۆرمایی: ဖြိုးဖြိုးအောင် - لە دایکبووی ٢٥ی ئابی ١٩٨٦) ژنە چالاکوان و پێشتر زیندانی سیاسیی بووە لە بۆرما. باوکی ئەو، بەھەمان شێوە چالاکوان بووە و بۆ ماوەیەکی زۆر حوکمی بەندکردنی بۆ دەرچووە لەلایەن ڕژێمی سەربازیی میانمار. ئەو تەمەنی تەنیا یەک ساڵان بوو، لە ساڵی ١٩٨٨ کاتێک باوکی دەستگیرکرا و بۆماوەی ٢٠ ساڵ حوکمی بۆ دەرچوو.

فۆی فۆی ئونگ لە ساڵی ٢٠٠٧ چووە پاڵ شۆڕشی زەعەفەران، بەھۆی ئەمەوەشەوە ناچاربوو ماوەیەک خۆی حەشاربدات. لە ساڵی ٢٠٠٨ دەستگیرکرا تاوەکوو ٢٠١١، کە ئەوکاتە خەریکی خوێندنی ئەندازیاری شاراستانیش بوو. دواتر بەھۆی بەشداریکرد لە ناڕەزایییەکی دیکەدا لەماوەی ئازاری ٢٠١٥ بۆ نیسانی ٢٠١٦ دەستگیر کرا.

لە ئازاری ٢٠٢١، فۆی لەلایەن وەزارەتی بەرگری لە حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێونەتەوەیی پێدرا. ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی فۆی بە زیندانییەکی ویژدان دانا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
پۆل:زیندووان
ئاکۆ غەریب

**ئاکۆ حەمە غەریب** ناسراو بە **ئاکۆ غەریب** (لەدایکبووی ١٩٦٢ لە سلێمانی، ھەرێمی کوردستان) شێوەکارێکی کوردە.

## ژیان
ئاکۆ غەریب ساڵی ١٩٦٢ لە شاری سلێمانی لەدایک بووە. ھەر لە منداڵییەوە حەزی لە وێنەکێشان بووە. ساڵەکانی ١٩٨٠–١٩٨١ لەگەڵ کرانەوەی پەیمانگای ھونەرە جوانەکانی سلێمانی لە بەشی شێوەکاری وەرگیراوە و ساڵی ١٩٨٥ تەواو بووە. بڕوانامەی خوێندکارییەکەی تابلۆی شەڕی دەربەندی بازیان بووە.

## ژیانی ھونەری
نیگارەکانی ئاکۆ غەریب چەن بەش لەخۆ دەگرن:

### مێژوویی
ئاکام لە تابلۆ مێژوویییەکانی گێڕانەوەی دووبارەی مێژووی کوردە، لە قاڵبێکی نوێدا بۆ نەوەکانی داھاتوو.

### سروشت
ئەم تابلۆیانە نھێنییەکانی سروشتی کوردستان وەک ناسنامەیەک دەخەنە ڕوو. لەم تابلۆیانەدا ڕەنگی ئاوی زۆر بەکار ھێنراوە.

### کاریکاتێر
ئامانج لە کێشانەوەیان پڕکردنەوەی بۆشایی کارێکاتێرە لە ڕۆژنامەگەریی کوردیدا کە لە سیخوورمەدا بڵاو دەبوونەوە.

### پۆرترەی کەسایەتییە کوردییەکان بە قەڵەم
## کارەکان
* کردنەوەی پێشانگا لە ھەولێر، سلێمانی، دھۆک، زاخۆ، سەقز، شنۆ، نەغەدە، نەمسا، ئەڵمانیا، فەرەنسا، بەریتانیا، کەنەدا، قاھیرە، بەلجیکا، ھۆلەند، تاران
* بەڕێوبەری مۆزەخانەی نیشتمانیی ئەمنە سوورەکە یە.
* بەڕێوبەری گۆڤاری سیخوورمە بووە.

## سەرچاوەکان

*ئاکۆ غەریب، کوردیپێدیا
*ژیان لە فەرھەنگدا: ئاکۆ غەریب، دەنگی ئەمریکا
*چەند تابلۆیەک بەخامەی ھونەرمەند ئاکۆ غەریب

## بەستەرە دەرەکییەکان
* بەشێک لە بەرھەمەکانی ئاکۆ غەریب

پۆل:ھونەرمەندان
پۆل:شێوەکارانی کورد
پۆل:زیندووان
پۆل:ھونەرمەندانی کورد
پۆل:خەڵکی سلێمانی
سارە ئەمیری

**سارە یوسف ئەمیری** (؛ لە دایکبووی ١٩٨٧) کەسایەتی ژنە ئەندازیاری ئیماراتییە، ئەو لەوەتەی ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بووەتە وەزیری پیشەسازیی و تەکنەلۆژیای پێشکەوتوو لە وڵاتی ئیمارات. ھاوکات ئەو سەرۆکی دەزگای بۆشاییی ئیماراتە، ھەروەھا جێگری سەرۆکی پڕۆژەی ئەرکی مەریخی ئیماراتە.

سارە دەرچووی بەشی زانستی کۆمپیوتەرە لە زانکۆی ئەمریکی لە شاریقە، لە زانکۆکە ھەردوو بڕواننامەی بەکالۆریۆس و ماستەری بەدەست ھێناوە.

لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٠، سارە ناوی لە ١٠٠ کەسایەتی ژنی ساڵ ھات کە لەلایەن تۆڕی بی بی سی بڵاوکرابوویەوە. لە شوباتی ٢٠٢١، لەلایەن گۆڤاری تایم نناوی وەک یەکێک لە ١٠٠ کەسایەتی کاریگەری جیھان بۆ داھاتوو ھێنرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
پۆل:زیندووان
نادین ئەشڕەف

**نادین ئەشڕەف** (؛ لە دایکبووی ١٢ی ئازاری ١٩٩٨) کەسایەتی ژنە چالاکوان و فێمێنیستی میسرییە. ئەو لە ڕێی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە کەمپەینی (#MeToo) بردە میسر. لە ساڵی ٢٠٢٠، لەلایەن تۆڕی بی بی سی، ناوی نەدین خرایە لیستی ١٠٠ کەسایەتی ژنی ساڵ.

## ژیان
نادین لە ساڵی ١٩٩٨ لە قاھیرە، میسر لە دایکبووە. باوکی باوکی ئەندازیاری نەرمەواڵە و دایکیشی پسپۆڕی بواری خۆراکە. نادین لە ئێستادا (کە ٢٠٢١) ئەوا خوێندکار لە بەشی فەلسەفە و زانستە سیاسییەکان لە زانکۆی ئەمریکی لە قاھیرە. لە شەوی ١ی تەممووزی ٢٠٢٠، نادین پەڕەیەکی لە تۆڕی ئینستاگرام کردەوە بەناوی «پۆلیسی دەستدرێژی»، کە تێیدا بووە یەکەمین ناوەندی ئاشکرا و گشتی بۆ ژنانی میسر کە تاوەکوو دەننگیان ھەبێت لە ناو بزووتنەوەی می توو. بەپێی ڕاپرسییەکی ساڵی ٢٠١٣، لە ٩٩٪ ژنانی میسر ئەوەیان درکاندووە کە ئەوان ڕزگاربوویەکن لە پرسی دەستدرێژی سێکسی.

لەسەرەتادا لە ھەژماری پۆلیسی دەستدرێژی، ئەوا ژنانی میسر چیڕۆکی ڕووداو و ھەوڵی دەستدرێژییەکایان بۆ ڕای گشتی بڵاودەکردەوە. بەھۆی ئەم ھەژمارەوە، دەستدرێژیکارێک بەناوی ئەحمەد باسم زەکی حوکمی سێ ساڵ زیندانیی بۆ دەرچوو. دواتر بەھۆی چالاکییەکانی ھەژمارەکە، مزگەوتی ئەزھەر وتارێکی لەسەر دژایەتیکردن بۆ پرسی دەستدرێژی سێکسی دا. بەشێک لەو ژنانەی کە لە ڕێی ھەژماری پۆلیسی دەستدرێژییەوە باسی ئەزموونی خۆیان کردووە ئەوا قوتابین.

## سەرچاوەکان

پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨
پۆل:زیندووان
فەی دوناوەی

**فەی فای دوناوی** (لەدایکبووی ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٤١) خانمەئەکتەری ئەمریکییە، ئەو وەرگری چەندین خەڵاتی سینەمایییە، لەوانە خەڵاتێکی ئۆسکار، خەڵاتێکی ئێمی (پریمتایم) و سێ خەڵاتی گۆڵدن گلۆب و خەڵاتێکی بافتا لە ساڵی ٢٠١١، لەلایەن حکوومەتی فەرەنسا مێدالیای ڕێزلێنانی لەبواری ئەدەب و ھونەر پێبەخشرا.

لە ساڵی ١٩٦٧، بۆ یەکەمینجار بە فیلمی (*The Happening)* لە شاشەکانی سینەما دەرکەوت. ھەر لەو ساڵەدا سەرەتای ناوبانگ دەرکردنی بوو، کاتێک لە فیلمی (*Bonnie and Clyde*) دەرکەوت، ھەر بەھۆی ئەم فیلمەشەوە یەکەم پاڵێوراوی خۆی لە خەڵاتەکانی ئۆسکار بەدەست ھێنا، دواتر لە ساڵی ١٩٦٨ لە فیلمێکی تاوان ئامێز بەناوی (*The Thomas Crown Affair*) دەرکەوت. لە ساڵی ١٩٧٤، کاتێک لە فیلمی چاینەتاون بەشداریکرد ئەوا دووەم پاڵێوراوبوونی بۆ باشترین خانمەئەکتەری خەڵاتەکانی ئۆسکار بەدەست ھێنا.

لە ساڵی ١٩٧٦، دوای بەشداریکردنی لە فیلمی نێوتۆرک ئەوا خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری پێدرا لە خەڵاتەکانی ئۆسکار.

## ژیانی تاکەکەسی
زۆربەی کات فای وەک کەسێکی داخراو و خۆپارێز دەھاتە بەرچاو، لە ژیانیدا زۆر بەدەگمەن چاوپێکەوتنی کردووە لەگەڵ میدیاکان، زۆر بەکەمیش دەردەکەوت لە بۆنەکان. دوای دروست کردنی پەیوەندی خۆشەویستی لەگەڵ ھەریەکە لە لێنی بروس، جێری شاتزبێرگ و مارچێلۆ ماسترۆیانی، ئەوا ناوبراو دووجار ھاوسەرگیری کرد، یەکەمیان لەگەڵ گۆرانیبێژ پیتەر وۆلف، دواتریش لەگەڵ وێنەگر تێری ئۆنیل، کە لەگەڵ ئەوەی دووەمیاندا کوڕێکیان بوو بەناوی لیام.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١
پۆل:دەرچووانی زانکۆی کۆلێژی ھونەرە جوانەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕاسپبێری زێڕین
پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ھونەر و وێژە بە پلەی ئەفسەر (فەڕەنسا)
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دوو جەمسەرییان ھەیە
پۆل:ئەو ئەمریکییانەی پەیڕەوی کڵێسای کاتۆلیکی ڕۆم دەکەن
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج
جێرالدین پێج

**جێرالدین سو پێج** (٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٢٤–١٣ی حوزەیرانی ١٩٨٧) خانمەئەکتەر و دەرھێنەری ئەمریکی بوو. ئەو بە کارەکانی لە شانۆی برۆدوەی، فیلمەکانی ھۆلیوود و بەرھەمە تەلەفزیۆنییەکان ناوبانگی دەرکرد، چەند خەڵاتێکی بەدەستھێناوە، لە نێویاندا جارێک خەڵاتی ئۆسکار، دوو خەڵاتی گۆڵدن گلۆب، دوو جار خەڵاتێکی خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم، ھەروەھا جارێکیش بۆ خەڵاتی بافتا، ھەروەھا جارێکیش پاڵێوراوبووە بۆ خەڵاتی تۆنی.

پێج خەڵکی کیرکسڤیل، میسووری بوو، ئەو لە پەیمانگای ھونەری شیکاگۆ خوێندبووی ھەروەھا لە نیویۆرکیش، لەگەڵ ھەریەکە لە یوتا ھیگن و لی ستراسبێرگ، ئەمەش بەرلەوەی لە ساڵی ١٩٥٣ بۆیەکەمیجار لە فیلمی *Hondo* دەربکەوێت، کە بەھۆی ئەم فیلمەشەوە پاڵێوراوکرا بۆ باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە خەڵاتەکانی ئۆسکار. پێج بەگومانی کۆمۆنیست بوونی، ماوەی ھەشت ساڵان لە ھۆڵیوود خرایە لیستی ڕەشەوە و ھیچ فیلمێکی پێەندرا، لەماوەی ئەم ھەشت ساڵەدا لە بەرھەمە تەلەفزیۆنییەکان دەرکەوتنی ھەبوو، بەم ھۆیەوەش پاڵێوراوێکی بەدەستھێا لە خەڵاتی تۆنی.

پێج لە فیلمەکانی *ئێستا کوڕێکی گەورەیت* (You're a Big Boy Now؛ ١٩٦٦) ھەروەھا *پێت و تیلی* (and Pete 'n' Tillie؛ ١٩٧٢) بوو بە پاڵێوراوی خەڵاتی ئۆسکار بۆ پۆلینی باشترین خانمەئەکتەر. لە ساڵی ١٩٧٨، بەشداری کرد لە فیلمی (*Interiors)،* کە لەلایەن وودی ئاڵن دەرھێنرابوو، پێج خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشتی لە خەڵاتەکای بافتا وەرگرت.

لە ساڵی ١٩٨٥، دوای بەشداریکردنی لە فیلمی (*The Trip to Bountiful*)، خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەری پێدرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:دەرچووانی ئەکتەرز ستۆدیۆ
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤
پۆل:مردووانی ١٩٨٧
پۆل:مەرگەکانی پەیوەندیدار بە نەخۆشی لە نیویۆرک
پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج
پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی
پۆل:باشترین خانمەکتەرە پشتگریکەرەکان لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی بەریتانی بافتا
پۆل:پێرستی ڕەشی ھۆلیوود
پۆل:خانمەکتەرانی ڕۆلی سەرەکی براوەی خەڵاتی ئێمی لە پێشکەشکردنی ناوازە بۆ کۆمەڵە زنجیرەیەک یان فیلم
پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:ڕێبازەکانی ئەکتەران
ئیریکا بەیکەر

**ئیریکا بەیکەر** (؛ لە دایکبووی ١٩٨٠) ژنە ئەندازیاری نەرمەواڵە و ئەندازیاری بەڕێوەبردنە لە سانفرانسیسکۆ، ئەمریکا. ئەو لە کۆمپانیاکانی گیت ھەب، گووگڵ، پاتریۆن، سڵاک و مایکرۆسۆفت کاری کردووە. لە ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠، لەلایەن تۆڕی بی بی سی خەڵاتی ١٠٠ ژنی ساڵی پێدرا.

## سەرەتای ژیان
ئیریکا بەیکەر لە ساڵی ١٩٨٠ لە دایک بوو، ئەو ھەر لە منداڵییەوە بەردەوام شوێنی نیشتەجێ بوونی لە گۆڕاندا بووە، سەرەتا لە ئەڵمانیا بوو دوایی چوونە نیو مەکسیکۆ، فلۆریدا و ئالاسکا. ھەردوو باوانی لە ھێزی ئاسمانیی ئەمریکا کاریان دەکرد. بەیکەر ھەر لە تەمەنی ھەرزەکارییەوە خەریکی دروستکردنی وێبسایت بوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی
پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١
پۆل:ئەندازیارانی نەرمەواڵەی ئەمریکا
پۆل:خوێندکارانی پێشووی زانکۆی میامی
ئورڤاشی بوتالیا

**ئورڤاشی بوتالیا** (؛ لە دایکبووی ١٩٥٢ لە ئەمبالا، ویلایەتی ھاریانا) ژنە نووسەر و چالاکوانی ھیندییە. ئەو بەکتێبەکانی *دیوەکانی دیکەی بێدەنگی: دەنگەکان لە ھیندستانی دابەشکراو* ھەروەھا *وتاری ئاشتی: دەنگی ژنانی کەشمیر* ناوبانگی دەرکردووە.

لە ساڵی ١٩٨٤، ئورڤاشی لەگەڵ ڕیتو مێنۆن بەھاوبەشی خانەی کالی بۆ ژنانیان دامەزراد، ئەمەش یەکەم خانەی چاپکردنی فێمێنیستی بوو لە تەواوی ھیند. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٣، ئورڤاشی پڕۆژەی زووبان بووکسی لەژێر چەتری خانەی کالی دامەزراند. لە ساڵی ٢٠١١، ئورڤاشی و مێنۆن بەیەکەوە لەلایەن حکوومەتی ھیندستان خەڵاتی پادما شریان پێدرا، کە چوارەمین گەورە خەڵاتی ڕێزلێنانی ئەو وڵاتەیە بۆ کەسانی سڤیلی بدات، ئەمەش لە پای کارەکانیان بوو لە بواری وێژە و پەروەردە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن
پۆل:زیندووان
پۆل:ژنە ڕۆژنامەنووسە ھیندییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
جەین ئۆستن

**جەین ئۆستن** (١٦ی کانوونی یەکەمی ١٧٧٥ – ١٨ی تەممووزی ١٨١٧) ڕۆماننووسێکی ئینگلیز بوو. جەین چەندین کتێبی خەیاڵی ڕۆمانسی لەسەر ژیانی کەسانی دەوڵەمەندی ئینگلتەرا نووسیوە و بەھۆی کارەکانی بوو بە یەکێک لە بەناوبانگترین و خۆشەویستترین نووسەرەکانی وێژەی ئینگلیزی.

کارەکانی ئۆستن دژ بەو بەرھەمە نووسراوانەی کۆتایی سەدەی ھەژدەھەم بوو بەھۆی زۆری دەربڕینی ھەست و سۆز تێیاندا و لە ئەنجامدا کارەکانی بوون بە بەشێک لە ھاتنەئاراوەی ڕیالیزمی لە سەدەی نۆزدەیەم. جەین لەسەر خەڵکی ئاسایی دەینووسی لە ژیانی ڕۆژانەدا و ئەمەش یەکەم خاسییەتی جیاکەرەوەی سەردەمیانەی وێژەی ئینگلیزی بوو. چیرۆکەکانی ئۆستن زۆرجار کۆمیدین بەڵام ھەروەھا ئەوە پیشان دەدەن کە چۆن ژنان پشتیان بە ھاوسەرگیری بەستووە بۆ ژیانیان و لایەنی ئابووری.

جەین ئۆستن لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٧٧٥ لە شاری ستیڤنتۆن لە نزیک باسینگستۆک لە دایک بووە. بە زۆری لەلایەن باوک و برا گەورەکانییەوە پەروەردە کراوە و لەگەڵ خوێندنەوەی خۆی و بەمشێوەیە ھەر لەگەڵ خێزانەکەی لە ستیڤنتۆن ژیاوە. دواتر چوونە شارێکی دیکە لەدوای ئەوەی باوکی خانەنشین بوو لە ساڵی ١٨٠١. دوای ئەوەی باوکی لە ساڵی ١٨٠٥ کۆچی دوایی کرد، جەین لەگەڵ دایکی مایەوە. ساڵی ١٨٠٩ لە چەوتۆن لە نزیک ھامپشایەر نیشتەجێ بوون. لە مانگی ئایاری ١٨١٧ دا، بۆ ئەوەی لە نزیک پزیشکەکەی بێت، چوو بۆ وینچێستەر. جەین ئۆستن لە ١٨ی تەممووزی ١٨١٧ ھەر لە وینچێستەر گیانی لەدەستدا.

جەین ئۆستن ھەرگیز قسەی لەسەر بلیمەتی خۆی نەدەکرد. تەنھا چوار لە ڕۆمانەکانی لەکاتێکدا کە لە ژیاندا بوو چاپ کران ئەوانیش بریتی بوون لە: *مێشک و ھەست* لە (١٨١١)، *لەخۆبایی بوون و کینە* (١٨١٣)، *مانسفێڵد پارک* (١٨١٤) و *ئێما* (١٨١٥). دوو ڕۆمانی دیکەی بە ناوەکانی *نۆرسانگەر ئابی* و *قەناعەت پێکردن* لە ساڵی ١٨١٧ دا لەلایەن ھێنری ئۆستنی برایەوە چاپ کران. *قەناعەت پێکردن* بە ماوەیەکی کەم پێش مردنی نووسرابوو. جەین ھەروەھا دوو کاری دیکەشی پێشتر نووسیوە بەناوەکانی *خاتوو سوزان* و ڕۆمانێکی تەواونەکراو بەناوی *خێزانی واتسۆن*. جەین ھەروەھا کاری لەسەر ڕۆمانێکی نوێ دەکرد بەناوی *ساندیتۆن* بەڵام پێش ئەوەی بتوانێت تەواوی بکات مرد. جەین ئۆستن لە ئێستادا نووسەرێکی گەورەی ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز
پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئینگلیز
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٥
پۆل:مردووانی ١٨١٧
پۆل:نووسەرانی مەسیحی
پۆل:نووسەرانی ئینگلیزی سەدەی ١٩یەم
جەین فۆندا

**جەین سیمۆور فۆندا** (لە دایکبووی ٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٧)، خانمەئەکتەری ئەمریکی، چالاکوانی سیاسیی، ژینگەدۆست و پێشتریش نمایشکاری جلووبەرگ. ئەو چەندین خەڵاتی سینەمایی پێدراوە لەوانە دوو جار خەڵاتی ئۆسکار، دوو خەڵاتی بافتا، حەوت خەڵاتی گۆڵدن گلۆب، خەڵاتێکی خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم، خەڵاتێکی ئەی ئیف ئای بۆ کارەکانی لە ژیانی ھونەریدا، خەڵاتی شانازی گۆڵدن ڵایۆن، ھەروەھا خەڵاتی.

لە ساڵی ١٩٦٠، بۆیەکەمینجار لە شانۆگەرییەک بەناوی کچێکی بچووک ھەبوو (There Was a Little Girl) دەرکەوت، کە بەھۆیەوە پاڵێوراو بۆ خەڵاتی تۆنی بۆ باشترین خانمەئەکتەری شانۆ، دواتر ھەر لە ھەمان ساڵدا بۆیەکەمینجار لەسەر شاشەی سینەما بە فیلمی کوڕەی درێژ *(Tall Story)* دەرکەوت. دواتر لە ساڵانی شەستەکان ناوبانگی دەرکرد ئەمەش دوای بەشداری کردنی بوو لە فیلمەکانی *Period of Adjustment* (١٩٦٢)، *Sunday in New York* (١٩٦٣)، *Cat Ballou* (١٩٦٥)، *Barefoot in the Park* (١٩٦٧)، ھەروەھا *Barbarella* (١٩٦٨).

فۆندا حەوت جار بووەتە پاڵێوراوی بردنەوەی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەکتەر. لە ساڵی ١٩٦٩، بۆ یەکەمینجار لە فیلمی؟*They Shoot Horses, Don't They* پاڵێوراوکرا. لە ساڵی ١٩٧١، بە فیلمی Klute بۆیەکەمینجار، ھەروەھا لە ساڵی ١٩٧٨ بە فیلمی Coming Home بۆ دووەمینجار بووە براوەی ئۆسکار بۆ پۆلینی باشترین خانمەئەکتەر.

جگە لە کاری ئەکتەری ئەوا فۆندا وەک چالاکوانیش کاری کردووە، لە حەفتاکان دژی جەنگی ڤیەتنام کاری کردووە، کە بەھۆ ھەیەوە لە ھۆڵیوود خرایە لیستی ڕەشەوە. دواتریش لە ساڵی ٢٠٠٣ دژی جەنگی عێراق چالاکی کردووە و لەدژی توندووتیژی دژ بە ژنان گردبوونەوەی کردووە، فۆندا خۆی وەک کەسایەتییەکی فێمێنیست و ژینگە دەناسێنێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 

پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:سۆسیالیستە ئەمریکییەکان
پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧
پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی
پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج
پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:خانمەکتەرانی ڕۆلی سەرەکی براوەی خەڵاتی ئێمی لە پێشکەشکردنی ناوازە بۆ کۆمەڵە زنجیرەیەک یان فیلم
پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەرویجی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:گۆڕین بۆ مەسیحییەت
پۆل:چالاکوانانی مافە مەدەنییە ئەفریقی-ئەمریکییەکان
پۆل:چالاکوانانی ئەمریکی دژە جەنگی ڤێتنام
پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز
پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
پۆل:براوەکانی خەڵاتی بافتای باشترین خانمەکتەر
پۆل:براوەکانی ئەستێرەی نوێی ساڵ (خانمەکتەر) گۆڵدن گڵۆب
پۆل:نووسەرانی مانھاتن
مارلی ماتلن

**مارلی بێت ماتلن** (لەدایکبووی ٢٤ی ئابی ١٩٦٥) کەسایەتی خانمەئەکتەر، نووسەر و چالاکوانێکی ئەمریکییە. ئەو بە بچووکترین براوەی پۆلینی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشتری خانمەئەکتەر دادەنرێت، ئەمەش لەوکاتەبوو کە تەمەنی ٢١ ساڵان بوو لە ساڵی ١٩٨٦، کاتێک لە فیلمی (*Children of a Lesser God)* دەرکەوت، ئەو یەکەم و تاکە نابیستە کە خەڵاتی ئۆسکار بردبێتەوە وەک ئەکتەر. مارلی لە تەمەی ١٨ مانگیدا بەھۆی نەخۆشی و تای بەرزەوە تووشی نابیستی بووە.

کارەکانی لە تەلەڤیزیۆن و فیلمی سینەمایی بوونە ھۆی بەدەستھێانی خەڵاتێکی گۆڵدن گلۆب لەگەڵ دوو پاڵێوراوبوونی ھەمان خەڵات، ھەروەھا چوار جار پاڵێوراوبووە بۆ خەڵاتەکانی ئێمی.

## سەرەتای ژیان
مارلی ماتلن لە دایکبووی ٢٤ی ئابی ١٩٦٥ لە مۆرتن گرۆڤ، ئیلینۆی. باوکی خەریکی مامەڵەکردنی ئوتومبێل بووە. ئەو تەواوی بیستی لە گوێی ڕاستی لەدەستدابوو، کاتێکیش تەمەنی گەیشتە ١٨ مانگ ئەوا ٨٠٪ بیستنی لە گوێی چەپیشی لەدەستدا. لە کتێبی ژیاننامەکەیدا بەناوی *دواتر دەقیژێنم (I'll Scream Later),* مارلی باسی ئەوە دەکات کە ڕەنگە ھۆکاری نابیستنی بگەڕێتەوە بۆ ھۆکاری ناتەواوی بۆ ماوەیی لە لوولپێچی گوێیەکانی بووبێت. مارلی تاکەکەسە لە خێزانەکەشی کە نابیست بێت. ئەو لەگەڵ دوو برا گەورەکەی مارک و ئریک لە خێزانێکی جوولەکەی گۆڕانخواز گەورەبوون، بنەچەی خێزانەکەشیان لە ڕووسیا و پۆلەندان. مالری لە پەرستگا جوولەکەکانی تایبەت بە نابیستا ئامادەبووە، دوای ئەوەی لەوێ زمانی عیبری خوێدووە ئەوا توانیویەتی فێری تەورات بێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 
* 
*

پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥
پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم
پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی
پۆل:ژنە نووسەرەکانی خۆژیاننامە
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە جووە ئەمریکییەکان
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە
پۆل:خانمەکتەرە کەڕە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
تیپی مۆسیقای میللیی زانکۆی سلێمانی

**تیپی مۆسیقای میللی زانکۆی سلێمانی** گرووپێکی مۆسیقیی کوردی بوو کە ساڵی ١٩٧٦ لە تیپی مۆسیقای زانکۆی سلێمانی جیا بووەوە.

## سەرچاوەکان
* تیپی مۆسیقای سلێمانی، ڕووداو

پۆل:زانکۆی سلێمانی
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
لۆمباردەکان

وێنۆک|شانشینی لۆمبارد لە ئیتالیا
**لۆمباردەکان** (یاخوود لانگۆباردەکان (بە لایتینی: لانگۆباردی) خەلکانی جێرمانی بوون، کە فەرمانڕەوایی زۆربەی نیمچە دوورگەی ئیتاڵیایان دەکرد لە ٥٨٨ بۆ ٧٧٤.
مێژوونووسی لۆمباردەکان پۆڵ دیکۆن لە کتێبی مێژوویی سەدەکانی ناوەڕاستی لۆمباردی، (لەنێوان ٧٨٧ بۆ ٧٩٦) نووسییەتی کە لۆمباردەکان لە ھۆزێکی بچووکەوە ھاتوون بە ناوی وینیلی لۆمباردەکان پێش ئەوەی کۆچ بکەن بۆ خاکی نوێ لە باکووری سکاندیڤیا دەژیاننووسەرانی سەردەمی ڕۆمانی سەدەی یەکی زاینی ڕاپۆرتیان لەبارەی خەلکی لۆمباردی نوسیوە و وەک خەڵکانی سوبیانی ناساندوویانن. ھەرچۆنێک بێت لە خاکە نوێیەکە لەگەل نەمسا و سلۆڤاکیا و لە باشوور لەگەل ڕووباری دانووب کە دواتر دەستیان کرد بە جەنگان لەگەل ھێرلوویەکان و لەناویان بردن لە سەدەی شەشی زاینی.  و بەبەردەوامی جەنگیان لەگەل گێپیدەکان کرد، پاشای لۆمباردەکان ئاودۆین سەرکردەی گێپیدەکان سووریسیندی بەزاند لە ٥٥١ یان ٥٥٢، دواتر جێنشینە سەرکەوتووەکەی کوڕەکەی ئاودۆین بەناوی ئالبۆین گێپیدەکانی لەناوبرد لە ٥٦٧،

دوای ئەم سەرکەوتنە، ئالبۆین بڕیاری دا کە خەڵکەکەی بەرەو ئیتاڵیا ببات، کە وڵاتەکە بە تەواوی ژێر دەکەوت لە ژمارەی دانیشتووان و لە بارێکی کارەساتبار دابوو دوای جەنگە درێژ خایەنەکانی گۆسیک (٥٣٥--٥٥٤) لەنێوان ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتینی و شانشینی ئۆسترۆگۆسیک. لۆمباردەکان سکاندیناڤیایان جێھێشت بەرەو ئەڵمانیا ڕۆیشتن، ھەرچۆنێک بێت و پێش ئەوەی لۆمباردەکان بگەن بە ئەڵمانیا نەمسایەکان و سلۆڤینیایەکان ئەڵمانیان بەجێھێشت چەن دەیەیەک پێش ئەوەی لۆمباردەکان بگەن بە ئیتاڵیا، لەکۆتایدا لۆمباردەکان ئیتاڵیایان داگیر کرد، و داگیرکارییە بێ ڕکابەرەکییەکانیان وایکرد کەوا تا کۆتای ٥٦٩ تەواوی ناوەڕاستی باکووری ئیتاڵیا داگیربکەن وەک شارە سەرەکییەکانی ڕووباری پۆ جگە لە شاری پاڤیا کەدواتر لە ٥٧٢ شارەکە کەوت، لەھەمان کاتدا ئەوان ناوچەکانی ناوەڕاستی ئیتاڵیا و باکووری ئیتاڵیایان بەڕێوە دەبرد؛ و شانشینی لۆمباردیان لە باکوور و ناوەراستی ئیتاڵیا دامەزراند دواتیار ناویان شانشینی ئیتاڵیا کە لە سەدەی ھەشتدا شانشینەکە گەیشتە لووتکە لەژێر فەرمانڕەوا لیوتپراند. لە ٧٧٤ شانشینەکە لەلایەن پاشای فرانکەکان شارلمان داگیرکرا و بەسترایەوە بە ئیمپراتۆرییەتی فرانک. ھەرچۆنێک بێت خانەدانەکانی لۆمبارد بەردەوام بوون لە فەرمانڕەوایەتی کردنی بەشەکانی باشووری نیمچە دوورگەکانی ئیتاڵیا بەباشی تا سەدەی ١١ی زاینی، و دواتر لەلایەن نۆرمانەکانەوە ئەوێش داگیرکرا و ھەرچۆنێک بێت ھێشتا خاکەکە لەژیر لۆمباردەکان مابوویەوە.

## ناو
بەپێی مێژوویی دێرینی خۆیان، لۆمباردەکان بەخۆیان ئەوت وینیلی، تا دوای سەرکەوتنە زۆرەکانیان بەسەر ڤانداڵەکان لە سەدەی یەک، ناوی خۆیان گۆری بۆ لۆمباردەکان ناوی وینیلی بە مانای گورگ دێت، کە پەیوەندیدارە بە سەرەکییە ئەڵمانە-پرۆتۆیەکان (**wulfaz* 'wolf')**

## مێژوو
### مێژوویی سەرەتایی
#### بنەڕەتە ئەفسانەیییەکان
بەپێی ئەفسانەکانیان لۆمباردەکان دەگەڕێنەوە بۆ سکاندیڤانیابنچینەی لۆمباردییەکان لە باکووری ئەورووپا بە جینەکان پشتگیری دەکرێتمرۆڤناسیشوێنەواناسی و بەڵگە سەرەتایییەکانھەژماری ئەفسانەیی بنچینە، مێژوو، ڕاھێنانی لۆمباردییەکان لەلایەن پۆڵ دیکۆنەوە نوسراوە (*Historia Langobardorum -* مێژووی لۆمباردەکان) لە سەدەی ھەشتەمی زاینی، بەھەرحال سەرچاوەی سەرەکی پۆڵ بۆ لۆمباردەکان لە سەدەی حەوتەوەیە (*Origo Gentis Langobardorum* بنچینەی خەڵکانی لۆمبارد) ھەرچۆنێک بێت کتێبەکەی باس لە چیرۆکی ھۆزێکی بچووک دەکات کە پێیان ئەوترا وینیلیلە باشووری سکاندیناڤیا ئەژیان

## تێبینییەکان


## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*
دایان کیتن

**دایان ھاڵ کیتن** (لە دایکبووی ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٤٦) خانمەئەکتەر و فیلمسازی ئەمریکییە، ناسراوە بەھۆی کەسایەتی و شێوازی دەرکەوتن و پۆشینی جلووبەرگەکانی. کیتن خەڵاتێکی ئۆسکار، خەڵاتێکی بافتا، دوو خەڵاتی گۆڵدن گلۆب و خەڵاتێکی ئەی ئیف ئای بۆ کارەکانی لە ژیانی ھونەریدا وەرگرتووە.

لە سەرەتای کارەکانیدا، کیتن ڕووبەڕووی سەختی و ئالنگاریی بوویەوە، ساڵی ١٩٧٠ بە ڕۆڵێکی پاڵپشت لە فیلمی دڵدارەکان و کەسە نامۆکانی دی (Lovers and Other Strangers) دەرکەوت. لە ساڵی ١٩٧٢، لە فیلمی *[[سەرۆک خێزان (فیلم)|سەرۆک خێزان]]* وەک ئەکتەری سەرەکی دەرکەوت و ناوبانگی بەھۆی ئەم فیلمەوە پەیدا کرد، دواتر لە بەشی دووەم (١٩٧٤) و بەشی سێیەم (١٩٩٠)ی ھەمان فیلم دەرکەوت. دایان زیاتر لەو فیلمانە بەڕووی جیھان ناوبانگی ھەڵفری، کاتێک لەپاڵ وودی ئاڵندا دەردەکەوت و ھەر ئەویش دەرھێنانی بۆ دەکرد، وەک فیلمەکانی *Play It Again, Sam* (١٩٧٢)، *Sleeper* (١٩٧٣)، *Love and Death* (١٩٧٥)، ھەروەھا لە ساڵی ١٩٧٧ کاتێک بەیەکەوە لە فیلمی ئانی ھال بەشداربوون، دایان کیتن بەھۆی ئەم فیلمەوە بووە براوەی باشترین خانمەئەکتەر لە خەڵاتەکانی ئۆسکار.

بەھۆی دەرکەوتنی لە چەند فیلمێکی کۆمێدی، لە سەرووی ھەموویانەوە ئانی ھال، کیتن بڕیاریدا کە بچێتە ناو چەند فیلمێکی جیددی و درامی وەک فیلمەکانی، *Looking for Mr. Goodbar* (١٩٧٧)، *Interiors* (١٩٧٨)، ھەروەھا سێ پاڵێوراوبوونی بۆ خەڵاتی ئۆسکار وەرگرت بەھۆی بەشداریکردنی لە فیلمەکانی *Reds* (١٩٨١)، *Marvin's Room* (١٩٩٦)، ھەروەھا فیلمی *Something's Gotta Give* (٢٠٠٣).

## سەرچاوەکان

پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:وێنەگرانی ئەمریکی
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم
پۆل:ژنە وێنەگەرەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس
پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی
پۆل:ژنە کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکان
پۆل:ژنە ئەمریکیە دەرھێنەرەکانی فیلم
پۆل:ژنە ئەمریکییە بەرھەمھێنەرەکانی فیلم
پۆل:ژنە ئەمریکییە فۆتۆگرافەرەکان
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا
پۆل:بلۆگەرە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:وێنەگرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
پۆل:خەڵکی دیزنی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:ژنە بیرەوەرییە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی بافتای باشترین خانمەکتەر
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
سالی فیڵد

**سالی مارگرێت فیڵد** (لە دایکبووی ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٤٦) خانمەئەکتەر و دەرھێنەرێکی ئەمریکییە. ئەو چەند خەڵاتێکی بەدەستھێناوە، لە نێویاندا دوو جار خەڵاتی ئۆسکار، دوو خەڵاتی گۆڵدن گلۆب، سێ جار خەڵاتێکی خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم، خەڵاتێکی سکرین گیلد ئەکتەرز، ھەروەھا پاڵێوراوبووە بۆ خەڵاتێکی تۆنی ئەواردز، دوو جاریش بۆ خەڵاتی بافتا.

فیڵد سەرەتا لە تەلەڤیزیۆن دەستی بەکار کرد، سەرەتا بە زنجیرەی تەلەفزیۆنیی-کۆمێدی *Gidget* (١٩٦٥–١٩٦٦) دەستیپێکرد، پاشان بە زنجیرەکانی *The Flying Nun* (١٩٦٧–١٩٧٠)، *The Girl with Something Extra* (١٩٧٣–١٩٧٤). درێژەی پێدا. یەکەم فیلمی سینەمایی سالی بۆ ساڵی ١٩٦٢ دەگەڕێتەوە کاتێک لە فیلمی Pilot دەرکەوت؛ بەڵام سەرکەوتنی لە فیلمەکان بۆ فیلمی دەیەی حەفتاکانی سەددەی بیستەم دەگەڕێتەوە، کاتێک لە فیلمەکانی *Stay Hungry* (١٩٧٦)، *Smokey and the Bandit* (١٩٧٧)، *Heroes* (١٩٧٧)، *The End* (١٩٧٨)، ھەروەھا *Hooper* (١٩٧٨) بەشداربوو. لە ھەشتاکان، ئەزموونی کارکردنی زیاتر پەرەی سەند، کاتێک بەھۆی بەشداریکردنی لە فیلمەکانی *Norma Rae* (١٩٧٩) ھەروەھا *Places in the Heart* (١٩٨٤)، دووجار خەڵاتی ئۆسکاری وەک باشترین خانمەئەکتەر پێدرا.

وەک دەرھێنەر، لە ساڵی ١٩٩٦ کاری دەرھێنانی بۆ فیلمی داری کریسمسەکە (The Christmas Tree) کرد، ھەروەھا کورتەزنجیرەیەکیش بۆ ئێچ بی ئۆ بەناوی لە زەوییەوە بۆ مانگ (From the Earth to the Moon)، ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٠، فیلمی سینەمایی جوان (Beautiful).

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر
پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی
پۆل:ژنە ئەمریکیە دەرھێنەرەکانی فیلم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی فێستیڤاڵی کان بۆ باشترین خانمەکتەر
پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:خانمەکتەرانی ڕۆلی سەرەکی براوەی خەڵاتی ئێمی لە پێشکەشکردنی ناوازە بۆ کۆمەڵە زنجیرەیەک یان فیلم
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:ڕێبازەکانی ئەکتەران
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:ژنە کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکان
پۆل:خەڵاتی دەستکەوتی ژیانی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
شێر (ئەکتەر)

**شێر** (ناوی لەدایکبوون: شەرلین سارکیسیان؛ شێوازی گۆکردن: /ʃɛr/؛ لە دایکبووی ٢٠ی ئایاری ١٩٤٦) کەسایەتی تەلەفزیۆنی، ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئەمریکییە. لەلایەن میدیای ئەمریکییەوە، ھەندێکجار بەژنەخواوەندی پۆپ ناو دەھێنرێت. ئەو بەھۆی شێواز و دەرکەوتنە جیاوازەکانی لەماوەی شەش دەیەی ڕابردوو ناسراوە.

شەر لە دوای بڵاوکرانەوەی گۆرانی "I Got You Babe" لەگەڵ ھاوسەرەکەی لە ساڵی ١٩٦٥ ناوبانگی دەرکرد، ئەمەش دوای ئەوەی لە ئامارەکانی ئەمریکا و بریتانیا ھاتە ژمارەی یەک. تا کۆتایی ١٩٦٧، ئەوا لە ئاستی جیھان ٤٠ ملیۆن دانەیان لێی فرۆشت.

لە ساڵی ١٩٨٢، بۆ یەکەمینجار لە شانۆیەکی برۆدوەی بەناوی (*Come Back to the 5 & Dime, Jimmy Dean, Jimmy Dean)* دەرکەوت، ھەر لەوساڵەدا بە وەشانی فیلمی سینەماییش دەرچوو، کە بەھەمان شێوە شەر بەڕۆڵی سەرەکی بەشداربوو. ئەو لە ساڵی ١٩٨٧، دوای بەشداریکردنی لە فیلمی *(Moonstruck)،* خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین خانمەکتەر بەدەستھێنا.

تاکوو ئەمڕۆ. شەر زیاتر لە ١٠٠ ملیۆن ڕیکۆردی میوزیکی فرۆشتووە، بەمەش بە یەکێک لە ھونەرمەندە پڕفرۆشەکانی مۆسیقا دادەنرێت. ئەو خەڵاتێکی گرامی، ئۆسکار، ئێمی، کان، سێ جاریش گۆڵدن گلۆب، خەڵاتێکی ئایکۆنی بیلبۆرد، خەڵاتێکیش لەلایەن سەنتەری شانازی کێننەدی و ھەروەھا خەڵاتێکیش لە ئەنجومەنی دیزاینکارانی فاشنی ئەمریکی وەرگرتووە. جگە لە بواری دەرکەوتنی وەک گۆرانیبێژ و نواندن، شەر بەدەرکەوتن و بۆچوونە سیاسییەکانی ناسراوە، لە سۆشیال میدیاکان دەردەکەوێت و بۆچوونەکانی لەبارەی پشتگیری مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە و ڕێگریکردن لە ئایدز دەربڕیوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئەمریکی
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس
پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی
پۆل:باشترین مۆسیقاژەن یان خانمەکتەری کۆمیدیاکار لە بردنەوەی گۆلدن گلۆب (تەلەڤیزیۆن)
پۆل:باشترین خانمەکتەر لە بردنەوەی خەڵاتی گۆلدن گڵۆب (فیلم)
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی فێستیڤاڵی کان بۆ باشترین خانمەکتەر
پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دیسلێکسیان هەیە
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز
پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی خەڵکی لۆس ئانجلەس
پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی لۆس ئانجلەس
پۆل:ئەو ئەکتەرانەی کە تووشی ناڕێکی خوێندنەوە بوونە
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
شێرلی مەکلین

**شێرلی مەکلین بیتی** (لەدایکبووی ٢٤ی نیسانی ١٩٣٤) خانمەئەکتەر، گۆرانیبێژ، نووسەر، چالاکوان، سەماکەری پێشووی ئەمریکییە. ئەو چەند خەڵاتێکی بەدەستھێناوە، لە نێویاندا یەک جار خەڵاتی ئۆسکار، پێنج جار خەڵاتی گۆڵدن گلۆب، خەڵاتێکی خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم، دوو جاریش بۆ خەڵاتی بافتا.

شیرلی لە ڕیچۆمۆند، ڤیرجینا لە دایکبووە، سەرەتای کارەکانی وەک ئەکتەر لە تەمەنی نەوجەوانیدا بوو کاتێک بەڕۆڵی کورت بەشداری دەکرد. لە ساڵانی ١٩٥٣ و ١٩٥٤، لە دوو شانۆگەری بەناوەکانی (*من و جۆلێت*) ھەروەھا (*یاری بێجامەکە*) بەشداریکرد. دوابەدوای تێپەڕاندنی ئەم قۆناغەش، شیرلی لە ساڵی ١٩٥٥ لە فیلمێکی کۆمێدیای ڕەش بەناوی (The Trouble With Harry)، بۆیەکەمینجار وەک ئەکتەری سەرەکی دەرکەوت، بەھۆی ئەم فیلمەوە خەڵاتی ئەستێرەی نوێی ساڵی بەدەستھێنا لە خەڵاتەکانی گۆڵدن گلۆب. لە ساڵی ١٩٨٣، بەھۆی بەشداربوونی لە فیلمی Terms of Endearment، خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری پێدرا لە خەڵاتەکانی ئۆسکار.

لە پاڵ نواندن، ئەوا شیرلی چەند کتێبێکیشی نووسیوە لە بارەی بابەتەکانی مێتافیزیک، ڕۆحانی، ھەروەھا دووبارە لەدایکبوونەوە و ژیان (فەلسەفەی ئایینی). لە ساڵی ١٩٨٣، کتێبێکی لەبارەی بیرەوەرییەکانی لەژێر ناونیشانی *(Out on a Limb)* بڵاوکردەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 

پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:نووسەرانی ئایینیی ئەمریکی
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم
پۆل:کچە ئەمریکیە سەماکارەکان
پۆل:ژنە کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەران لە وەرگری خەڵاتی ورچی زیو
پۆل:کوپی ڤۆلپی بۆ باشترین خانمەکتەران
پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کەنەدی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
پۆل:کچە ئەمریکییە سەماکارەکان
پۆل:ژنە بیرەوەرییە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی ئەستێرەی نوێی ساڵ (خانمەکتەر) گۆڵدن گڵۆب
پۆل:نووسەرانی دینیی ئەمریکی
تارا سوتاریا

**تارا سوتاریا** (١٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٥) خانمەئەکتەرێکی ھیندییە، زیاتر لە سینەمای بۆلیوود دەردەکەوێت. سەرەتای کارەکانی لە ساڵی ٢٠١٠ بوو، کاتێک لە چەند بەرنامەیەکی تەلەفزیۆنیی منداڵان لە کەناڵی دیزنی ئیندیا بەشدار بوو.

لە ساڵی ٢٠١٩، تارا بۆیەکەمینجار لە فیلمێکی سینەمایی بەناوی *خوێندکاری ساڵ ٢* لەپاڵ ھەریەکە لە تایگەر شرۆف و ئەنانیا پاندی دەرکەوت، کە بەھۆی ئەم فیلمەوە خەڵاتی زی سینێ سینەمای بردەوە وەک باشترین خانمەئەکتەر بۆ یەکەم فیلم، ھەروەھا پاڵێوراوبوو بۆ خەڵاتی فیلم فەیر بۆ ھەمان پۆلین. دوای ئەم فیلمە، ھەر لە ساڵی ٢٠١٩ لە فیلمێکی ئاکشن بەناوی مەرجاڤان دەرکەوت، لە فیلمەکەدا تارا ڕۆڵی کچێکی لاڵی گێڕا.

بڕیارە لە داھاتوودا لە فیلمەکانی (*Tadap)* و ئێک ڤێلن *٢* دەربکەوێت. تارا جگە لە نواندن ئەوا خەریکی گۆرانی گوتنە.

## سەرەتای ژیان
تارا سوتاریا لە ڕۆژی ١٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٥، لە خێزانێکی زەردەشتی پارسی لەدایک بوو. تارا خووشکێکی دوانەی ھەیە بەناوی پیا، لەگەڵ خووشکەکەی بەیەکەوە بەشداربوون لە سەمای کلاسیک، سەمای بالێ و سەمای ئەمریکای لاتین لە ئەکادیمای سەمای ڕۆیال، لە بەریتانیا. کاتێک تەمەنی حەوت ساڵان بوو، تارا بووە گۆرانیبێژێکی پیشەگەر، بەوەی ھەر لەوکاتەوە لە ئۆپرا و پێشبڕکێیەکان گۆرانی دەگووت.

تارا بڕواننامەی بەکالۆریۆسی لە ڕاگەیاندن بەدەستھێناوە لە کۆلێژی ھونەری سەنت ئەندرێوس.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ھیندی
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی مومبای
پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥
پۆل:خانمەکتەران لە تەلەڤیزیۆنی ھیندی
شوھرە بەیات

**شوھرە بەیات** (؛ لەدایکبووی ١٩٨٧) ژنە دادوەرێکی شەتڕەنجی ئێرانییە، کە لە ئینگلتەرا دەژی. ئەو سەرۆکی دادوەرانی پاڵەوانییەتی شەتڕەنجی جیھانیی ژنان بوو لە ساڵی ٢٠٢٠. لە ئازاری ٢٠٢١، بەیات لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی حکوومەتی ئەمریکا خەڵاتی نێونەتەوەیی ژنانی ئازای پێدرا، ئەمەش لەپای بوونە پاڵەوان بۆ مافەکانی ژنان و گوێنەدان بە ھەڕەشەکانی حکوومەتی ئێران.

## ژیان
شوھرە بەیات لە دایکبووی ١٩٨٧، لە شاری ڕەشت لە ئێران. داپیرەی باوکی جوولەکە بوو کە لە باکو، ئازەربایجان کۆچی کردبوو بۆ ئێران لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەم. ئەوان شوناسی جووی خۆیان بەنھێنی ھێشتبوویەوە. بەیات بووەتە پاڵەوانی ئێران بۆ پاڵەوانییەتی خوار تەمەن ١٢ ساڵان. ئەو لە ساڵی ١٩٨٨، ماستەری لە ئەندازیاری سەرچاوە سرووشتییەکان بەدەستھێنا.

کاتێک بەیات تەمەنی بووە ٢٥ ساڵان، بووە دادوەری یاری شەتڕەنج، ئەو سەرۆکی دادوەرانی پاڵەوانییەتی شەتڕەنجی جیھانیی ژنان بوو لە ساڵی ٢٠٢٠. کاتێک وێنەی ناوبراو بە سەرپۆشێک بڵاوبوویەوە کە تەنیا لە دەوری ملیدا بوو ئەوا لە ناوخۆی ئێران کاردانەوەی تووندی لێ کەوتەوە. دواتر فیدراسیۆنی شەتڕەنجی ئێران، داوای لێکرد کە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان داوای لێبووردنێک بکات و وێنەکەش بگۆڕێت بەوێنەیەکی حیجاب لەسەر، بەڵام شۆھرە ئەوەی ڕەتکردەوە.

دوای ئەم ڕووداوانە، لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ توانی مافی پەنابەرێتی لە بەریتانیا وەربگرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
پۆل:پەنابەرە ئێرانییەکان
قاز

وێنۆک|200px|جۆرێک قاز لەگەڵ مناڵەکانی
**قاز** ناوی جۆرێک لە گیانلەبەرەکانە کە لە خێزانی مەلەکان جێیان گرتووە. قازەکان لەگەڵ مراوییەکان و قوویەکان لە لقی مراویان ھەڵکەوتوون. ئەم گرووپە لە قازەکان بە سێ بەش دابەش دەکرێن.

## ناو
قاز لە ئینگلیزی کۆندا gōs، ئینگلیزی goose، ئەڵمانی gans، دانمارکی gås، سوێدی gås و لە زمانە سێلتییەکان وەکوو ئیرلەندیی کۆن géiss، ئیرلەندی gé، برێتۆن gwaz، لە ئیسپانی ganso، ئالبانی gatë، ڕۆمانی gâskă، چیکی husa و لە ھیندی و ئوردوودا həns دەگوترێت.

## پێشانگا

Domestic Goose.jpg|قازێکی سپی
Anser anser 1 (Piotr Kuczynski).jpg|قازێکی بۆر
Canada goose gosling - natures pics.jpg|قازێکی بچووکی کەنەدایی
Branta canadensis in flight, Great Meadows National Wildlife Refuge.jpg|قازەکانی کەنەدایی لەحاڵی فڕیندا


## ئەمانەش ببینە
* گیانلەبەر
* مازەداران
* مەل

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:قاز
فەرموودەی غەریب

**فەرموودەی غەریب** () بریتییە لەو فەرموودەیەی کە تەنیا یەک کەس گێڕابێتییەوە. ئەو یەک کەسە لەھەموو بەشەکانی ڕشتەکەیدا بێت یان لەھەندێک یاخود تەنیا لەبەشێکی ڕشتەکەیدا بێت.

## جۆرەکانی فەرموودەی غەریب
١_فەرموودەی غەریبی ڕەھا (موتڵەق) ئەو فەرموودەیەیە کە لە بنچینەی ڕشتەکەیدا تەنیا کەسێک گێڕابێتییەوە. بۆ نموونە پێغەمبەری ئیسلام دەڵێت: «بەدڵنیایییەوە کارەکان بە مەبەستەکانی پشتیانەوەن» بە عەرەبی «إنما الأعمال بالنیات»ئەم فەرموودەیە لە بنچینەی ڕشتەکەیدا تەنیا عومەری کوڕی خەتاب گێڕاوییەتییەوە.

٢_فەرموودەی غەریبی ڕێژەیی (نیسبی) ئەو فەرموودەیەیە کە لە بەشێک لە بەشەکانی ڕشتەکەیدا یان زیاتر تەنیا کەسێک ھەبێت. بۆ نموونە «پێغەمبەر صلی اللە علییە وسلم چوە ناو شاری مەککە و خوددەی لەسەردا بوو» بە عەرەبی «دخل النبی صلی اللە علییە وسلم المکة وعلی رأسە المغفر»ئەم فەرموودەیە ئیمامی مالیک تەنیا لە زوھرییەوە گێڕاوییەتییەوە.

## دیارترین ئەو کتێبانەی فەرموودەی غەریبیان تێدایە
١_مسند البزار

٢_المعجم الأوسط. الطبرانی

## دیارترین ئەو کتێبانەی دەربارەی فەرموودەی غەریب نوسراون
١_غرائب مالک. الدارقطنی

٢_الأفراد. الدارقطنی

٣_السنن التی تفرد بکل سنة منھا أھل بلدة. أبوو داود السجستانی.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوەکانی فەرموودە
پۆل:فەرموودەزانی
پۆل:فەرموودە
دێلیجان

**دێلیجان** () یەکێک لە شارەکانی پارێزگای مەرکەزیی ئێرانە. شاری دێلیجان ناوەندی شارستانی دێلیجانە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١٦ بەرامبەر لەگەڵ ٤٠٬٩٠٢ کەس بووە کە زۆربەیان بە زمانی راجی دەدوێن و لە ئیسلامی شیعە پەیڕەوی دەکەن.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای مەرکەزی
* شارستانی دێلیجان

## سەرچاوەکان

پۆل:دێلیجان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دێلیجان
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای مەرکەزی
کاترین ھیپبورن

**کاترین ھۆگتن ھیپبورن** (١٢ی ئایاری ١٩٠٧–٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٣) خانمەئەکتەری فیلم، شانۆ و تەلەفزیۆنی ئەمریکییە. لە ماوەی ژیانی ھونەریدا، چوار جار بووەتە براوەی خەڵاتی ئۆسکار وەک باشترین خانمەئەکتەر کەئەمەش ڕێکۆردە. لە ساڵی ١٩٩٩، کاترین ناوی لەلایەن پەیمانگای فیلمی ئەمریکی وەک گەورەترین ئەستێرەی ژن ھات لە ناو مێژووی سینەمای کلاسیکیی ھۆڵیوود.

کاترین لە خێزانێکی پێشکەوتووخواز لە کۆنێتیکت گەورە بوو. لەکاتی خوێندنی لە کۆلێژی برین ماور، دەستی بەکارکردن وەک ئەکتەر کرد، بەھۆی ئەو ستایشانەی لە شانۆی برۆودوەی وەری گرت، چاوی ھۆلیوود کەوتە سەر کاترین. ئەو فیلمانەی کە لە سەرەتادا بەشداری تێدا کرد، سەرکەوتنی باشیان بەدەستھێنا، ھەر لە سێیەم فیلمیدا لە ساڵی ١٩٣٣، بەناوی *Morning Glory* بوو بە براوەی خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەر لە خەڵاتەکانی ئۆسکار. دواتر، لە چەند فیلمێک بەشداری کرد کە لە بۆکس ئۆفیس شکستیان ھێنا، وێڕای ئەوەی کە بۆچوونی ڕەخنەگرانیان بەدەست ھێنا بوو. دواتر لە ساڵانی ١٩٦٨، ١٩٦٩ و ١٩٨٢ سێ جاری دیکە خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری ئۆسکاری بەدەستھێنا ئەمەش بە فیلمەکانی بیخەملێنە کێ دێتە نانی ئێوارە (*Guess Who's Coming to Dinner)، شێری زستانەکە (The Lion in Winter)، ھەروەھا لە فیلمی لەسەر گۆمە زێڕینەکە (On Golden Pond).*

کاترین ھیپبورن لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٣، لە تەمەنی ٩٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧
پۆل:مردووانی ٢٠٠٣
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج
پۆل:خانمەکتەرانی ڕۆلی سەرەکی براوەی خەڵاتی ئێمی لە پێشکەشکردنی ناوازە بۆ کۆمەڵە زنجیرەیەک یان فیلم
پۆل:کوپی ڤۆلپی بۆ باشترین خانمەکتەران
پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی فێستیڤاڵی کان بۆ باشترین خانمەکتەر
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کۆنێتیکت
پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
پۆل:ژنە بیرەوەرییە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی بافتای باشترین خانمەکتەر
پۆل:خەڵاتی دەستکەوتی ژیانی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە
پۆل:بێخوایانی ئەمریکی
سیسی سپەیسێک

**ماری ئیلیزابێت «سیسی» سپەیسێک** (لە دایکبووی ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٤٦) خانمەئەکتەر و گۆرانیبێژی ئەمریکییە. ئەو چەند خەڵاتێکی بەدەستھێناوە، لە نێویاندا جارێک خەڵاتی ئۆسکار، سێ جار خەڵاتی گۆڵدن گلۆب، خەڵاتێکی سکرین گیلد ئەکتەرز، ھەروەھا پاڵێوراوبووە بۆ سێ جار خەڵاتی خەڵاتێکی خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم، چوار جاریش بۆ خەڵاتی بافتا، ھەروەھا جارێکیش خەڵاتی خەڵاتی گرامی. لە ساڵی ٢٠١١، ناوی بەشێوەی ئەستێرەی ڕێزلێنراو لە مەرمەڕەی بەناوبانگی ھۆلیوود دراوە.

سیسی لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا دەستی کرد بەکاری گۆرانیگوتن، یەکەم تاک گۆرانی تۆمارکراوی لە ساڵی ١٩٦٨، بەناوی «جۆن، ئەمجارەیان زۆر دوور ڕۆشتیت» بوو. دوای ئەوەی لەکاری گۆرانی سەرکەوتوو نەبوو، ئەوا سیسی ھاتە ناو بواری نواندنەوە، سەرەتا دەستی کرد بە خوێندن لە بواری نواندن لە پەیمانگای فیلم و شانۆی لی ستراسبێرگ. دواتر لە لە حەفتاکان، توانی بێتە ناو جیھانیی فیلمەوە، ئەمەش لە ساڵی ١٩٧١ بوو کاتێک لە فیلمی *ژن لە شۆڕشدا* دەرکەوت. لە ساڵی ١٩٧٦، بەشداریکرد لە فیلمێکی ترسێنەر، بەناوی *Carrie* کە بەھۆی ئەم فیلمەوە یەکەم پاڵاوێراوبوونی بۆ خەڵاتی ئۆسکار بەدەست ھێنا. لە ساڵی ١٩٨٠، بە فیلمی *Coal Miner's Daughter* خەڵاتی ئۆسکار وەک باشترین خانمەئەکتەر بەدەست بھێنێت. دوای ئەمەش، بەچەند فیلمێکی دیکە بووە پاڵێوراوی ئۆسکار لەوانە *Missing* (١٩٨٢)، *The River* (١٩٨٤)، *Crimes of the Heart* (١٩٨٦)، *and In the Bedroom* (٢٠٠١).

سیسی لە ساڵی ١٩٨٣، ئەلبوومێکی ستۆدیۆیی بەناوی (*Hangin' Up My Heart*) بڵاوکردەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:دەرچووانی ئەکتەرز ستۆدیۆ
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس
پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشی نایابی کاستێک لە فیلمێکی سینەماییدا
موسکان خاتوون

**موسکان خاتوون** ({{मुस्कान खातुन؛ لە دایکبووی ٢٠٠٤ (نزیککراوە)) چالاکوانی مافەکانی ژنانی نیپالییە. ئەو یەکێکە لە قوربانیانی پرژاندی ماددەی ئەسید، ئەمەش دوای ئەوەی داوایەکی دڵداریی لە کوڕێک ڕەت کردبوویەوە. ئەو لە ناوخۆی وڵاتەکەیدا، کەمپەینی سازکرد بۆ تووندکردنی یاسا لەدژی کەسانی دەستدرێژیکار. موسکان چاوی بەسەرۆک وەزیرانی وڵاتەکەی شارما ئۆلی کەوت، ئەویش دوای دیدارەکە ڕازی بوو کە یاسای توندتر بۆ پرژێنەری ئەسید دابنرێت و ھەروەھا فرۆشتنی ماددەی ئەسید سنووردار بکرێت.

لە ئازاری ٢٠٢١، موسکان لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، خەڵاتی نێونەتەوەیی ژنانی ئازای پێدرا. خەڵاتەکە لەلایەن خانمی یەکەمی ئەمریکا، جیڵ بایدن بەخشرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٤
کریستینا کالۆ

**کریستینا کالۆ کالیدرۆن** (٧ی حوزەیرانی ١٩٠٨ - ٨ی شوباتی ١٩٦٤) خووشکی فریدا کالۆ بوو. فریدا لە تابلۆی کریستینای کێشا بوو لەژێر ناوی *پۆرترەیتی کریستینا، خووشکەکەم.* ھەروەھا دیێگۆ ڕیڤێرا، ھاوسەری فریدا کە لە ماوەیەکدا پەیوەندی سۆزداری لەگەڵ کریستینادا ھەبوو، ئەوا ئەویش بەھەمان شێوەی وێنەی کریستینای لە چەند کارێکدا بەکارھێنابوو، ڕیڤێرا وێنەی کریستینای بە ڕووتی کێشابوو.

لە ساڵی ٢٠٠١، ڕۆمانی *فریدا* لە نووسینی باربارا موجیکا، تێیدا ژیانی فریدای لەسەر زاری کریستینا دەگێڕایەوە.

## سەرەتای ژیان
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Guillermo_Kahlo_-_Matilde,_Adriana,_Frida_and_Cristina_Kahlo_-_Google_Art_Project.jpg|وێنۆک|وێنەی ماتیڵدە، ئەدریاننا، فریدا و کریستینا لە ساڵی ١٩١٦.
کریستینا لە ساڵی ١٩٠٨ لە مەکسیکۆ سیتی، مەکسیک لە دایکبوو. باوکی بەڕەچەلەک ئەڵمانی بوو، گویلێرمۆ لە ساڵی ١٨٩١ بە پەنابەری ھاتبووە مەکسیک. ھەرچەند فریدا کالۆ وتوویەتی کە باوکی جوولەکە بووە، بەڵام لە ڕاستیدا ئەو لەسەر پەیڕەوی لوتەریانیزم بوو. ماتیڵدە (دایکی کریستینا) لە دایکبووی واخاکا بوو، لە باوکێکی ڕەسەن مەکسیکی و دایکێکی ئیسپانی زمان بوو.

کریستینا کچە بچووکی ماڵەکەیان بوو، ئەو سێ خووشکی دیکەی ھەبوو، ئەوانیش ماتیڵدە (بەنزیکی ١٨٩٨–١٩٥١)، فریدا (بەنزیکی ١٩٠٧–١٩٥٤) ھەروەھا ئەدریانا (بەنزیکی ١٩٠٢–١٩٦٨). ئەوان لە ماڵێک لە ناوچەی کۆیۆئاکان، لە مەکسیکۆ سیتی دەژیان.

## مردن
کریستینا لە ڕۆژی ٨ی شوباتی ١٩٦٤، لە تەمەنی ٥٥ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:فریدا کالۆ
پۆل:مردووانی ١٩٦٤
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨
ئێما تامپسۆن

**دام ئێما تامپسۆن** (لە دایکبووی ١٥ی نیسانی ١٩٥٩) ئەکتەر، سیناریۆنووس، چالاکوان، نووسەر و کۆمێدیکاری بەریتانییە. ئەو بەیەکێک لە ئەکتەرە ھەر دیارەکانی بریتانیا دادەرنێت، ئێما چەند خەڵاتێکی بەدەستھێناوە، لە نێویاندا دوو جار خەڵاتی ئۆسکار، دوو جار خەڵاتی گۆڵدن گلۆب، یەک جاریش خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم، ھەروەھا سێ جار خەڵاتی فیلمی ئەکادیمیای بریتانی ناسراو بە بافتا.

ئێما لە خێزانێکی ھونەرمەند لە لە لەندەن لە دایکبووە، باوکی ئیریک تامپسۆن ئەکتەرێکی ئینگلیز بوو، ھەروەھا دیکیشی فیلیدا لۆو، خانمەئەکتەرێکی سکۆتلادییە. ئێمە لە کۆلێژی نیونھام لە زانکۆی کامبریج خوێندوویەتی. دوای دەرکەوتنی لە چەند بەرنامەیەکی تەلەفزیۆنیی کۆمێدی، ئەوا دواجار لە دوو زنجیرەی زنجیرەی تەلەفزیۆنیی *تاتی فرووتی،* ھەروەھا زنجیرەی بەختی *جەنگ* دەرکەوت، ئەمەش لە ساڵی ١٩٨٧ بوو، بەھۆی دەرکەوتنی لە ھەردوو زنجیرەکە ئەوا خەڵاتی بافتای پێدرا بۆ باشترین خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆن.

لە ساڵی ١٩٩٢، دوای دەرکەوتنی لە فیلمی *کۆتایی ھاوارد* (*Howards End)،* خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەئەکتەر و خەڵاتی بافتاشی وەرگرت. بۆ ساڵی دواتر، واتە لە ساڵی ٢٠١٣، ئێما بە دوو فیلم بووە پاڵێوراوی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەئەکتەر ئەمەش بە فیلمەکانی *بەناوی باوکم* (*In the Name of the Father*) ھەروەھا فیلمی *ڕۆژگاری ماوە* (*The Remains of the Day*)، بەمەش ئێما بووە ھەشتەمین ئەکتەر لە مێژوودا، کە لە ساڵێدا بە دوو فیلم بێتە ناو کێبڕکێی باشترین ئەکتەر.

## سەرچاوەکان

پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر
پۆل:نووسەرانی بریتانیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:بێدینەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
پۆل:خانمەکتەرانەی کە خەڵاتی دەیمھودی بەریتانیان بردۆتەوە.
پۆل:خانمەکتەرانی لەندەن
پۆل:باشترین خانمەکتەران لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمیای بەریتانی بافتا (تەلەڤیزیۆن)
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی بەڕیتانی
پۆل:دەیمەکانی فەرماندەی نیشانەی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی
پۆل:خانمەکتەرە بەریتانییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان
پۆل:مولحیدانی بریتانیا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی بافتای باشترین خانمەکتەر
پۆل:بێخوایانی بەریتانی
تیپی مۆسیقای گۆران

**تیپی مۆسیقای گۆران** گرووپێکی مۆسیقیی کوردی بوو کە لە شاری سلێمانی دامەزرا.

## ئەندامان
بەشێک لە ئەندامانی تیپی:
# سەلام حەمادی
# نەبەز محەممەد عەلی
# شۆڕش محەممەد
# ڕزگار مارف
# کوردە فەقێ سایبر
# مەحموود محەممەد فەرەج
# نەورۆز عەلی
# بەرھەم حەسەن
# بەخیتار ڕەفیق

پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
وانگ یو

**وانگ یو** (بە زمانی چینی: 王宇؛ لە دایکبووی ١ی ئایاری ١٩٧١) پارێزەر و کەسایەتی ژنە چالاکوانی مافەکانی مرۆڤی چینییە. ئەو لەساڵانی ٢٠١٥، لە ھەڵمەتی گرتنی چالاکوانانی مافی مرۆڤ دەستگیرکرا. دواتر لە ساڵی ٢٠١٦ بە کەفالەت ئازادکرا، دەگوترێت تاکوو ئێستا لەلایەن دەسەڵاتی چینییەوە لەژێر چاودیریدایە.

وانگ یو بەھۆی کارەکانییەوە چەندین خەڵاتی نێونەتەوەیی پێدراوە. ئەو لە ئازاری ٢٠٢١، لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لەپای کار و چالاکییەکای وانگ یو خەلاتی نێونەتەوەییی ژنانی ئازای پێدرا.

لە ساڵی ٢٠١٦، لە فیلمی بەڵگەنامەیی (*Hooligan Sparrow)،* کار و چالاکییەکانی وانگ یو ئاماژەیان پێدرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١