open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئون سان سو چی

**ئون سان سو چی** (بە زمانی بۆرمایی: အောင်ဆန်းစုကြည်; لە دایکبووی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٤٥ لە یانگۆن، میانمار) کەسایەتی سیاسی، دیپلۆمات، نووسەری بۆرمایییە. ئەو لە ساڵی ١٩٩١ خەڵاتی نۆبێلی لە ئاشتی پێدرا، ئەمەش لەپای خزمەتەکانی وەک ڕاوێژکاری میانمار (ھاوتایە لەگەڵ سەرۆک وەزیران) ھەروەھا وەزیری دەرەوەی میانمار لەماوەی ٢٠١٦ بۆ ٢٠٢١. ئەو لەوەتەی ساڵی ٢٠١١، سەرۆکی حیزبی یەکێتیی نیشتمانیی دێموکراسییە (NLD)یە، لە ماوەی ١٩٨٨ بۆ ٢٠١١، سکرترێری گشتی ئەو حیزبە بووە. ئەو لە دەیەی ٢٠١٠ەکان ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو لە گواستنەوەی سیستمی بەڕێوەبردنی میانمار لە سەربازییەوە بۆ دێموکراسی.

ئون سان سو چی لە ٨ی ئابی ١٩٨٨ بووە سکترێری گشتی حیزبی یەکێتیی نیشتمانیی دێموکراسی، کە ئەوکاتە تازە حیزبەکە بەھاوکاری پۆلێ لە ژەنەڕاڵە خانەنشینبووەکان دروست ببوو، ئەوان لە چالاکییەکانیان ڕەخنەیان لە سیستمی سەربازیی وڵاتەکەیان دەگرت کە حوکمی وڵاتەکەیان دەکرد. لە ھەڵبژاردنەکانی ١٩٩٠، توانیان ڕێژەی ٨١٪ کورسییەکانی پەرلەمان بەدەست بھێنن، بەڵام لایەنی حوکمڕانی چەکدار ھەڵبژاردنەکەیان ڕەتکردەوە. لە ئەنجامدا، ئون سانن سو چی ماوەی ساڵانی ١٩٨٩ بۆ ٢٠١٠ لە ماڵەکەی خۆیدا دەستبەسەر کرا. ھەموو ئەم ڕووداوانە کاردانەوەی نێونەتەوەییان لێکەوتەوە. لە ساڵی ١٩٩، گۆڤاری تایم ئەوی وەک «یەکێک لە منداڵەکانی غاندی» چواند. لە ساڵی ٢٠٠٣، لە پلانگێڕییەک بۆ تیرۆرکردنی ڕزگاریی بوو، لەم ڕووداوەدا بەلانی کەم ٧٠ لە لە ئەندامانی حیزبەکەی کوژران.

لە ١ی شوباتی ٢٠٢١، کودەتای سەربازیی ٢٠٢١ی میانمار ئەنجامدرا و ئون سان سو چی لەلایەن ھێزی کودەتاچییەکان دەستگیر کرا، ئەنجامی ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٢٠ی میانمار ڕەتکرایەوە. دوای ئەوە لایەنگرانی ناڕەزایی گەورەیان دەربڕی.

## سەرچاوەکان

پۆل:براوەکانی خەڵاتی ساخارۆڤ
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون
پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ژن
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
پۆل:ژنە چالاکوانەکانی مافەکانی مەدەنی
جامی جیھانیی فیفای ٢٠٣٠

**جامی جیھانیی فیفای ٢٠٣٠** بیست و چوارەمین پاڵەوانییەتییە لە جامی جیھانیی فیفا کە لە دوای تێپەڕبوونی بوونی سەدەمین ساڵڕۆژی جامی جیھانیی فیفا بەڕێوەدەچێت.

## سرتڵە میواندارەکان
**[[یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا]]**

:*

**[[کۆنمێبۆل]]:**
:*، ،  و 

**[[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا]]**
:*، ،  و 

### داواکراوان بۆ میوانداری
**[[یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا]]**

:*
**[[یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا]]**
:*
:*
**[[کۆنمێبۆل]]**
:*،  و 
**[[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا]]**
:*  (، ، ، ) و 

:* و 

## ئەمانەش ببینە
* جامی جیھانیی فیفا

## سەرچاوەکان

پۆل:پاڵەوانیەتییەکانی جامی جیھانی فیفا
ئالڤا مێردال

**ئالڤا مێردال** (بە زمانی سوێدی: Alva Myrdal؛ ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٠٢ - ١ی شوباتی ١٩٨٦) کەسایەتی سیاسیی، دیپلۆمات و کۆمەڵناسی سوێدی بوو. ئەو لە ساڵی ١٩٨٢، لەپاڵ کەسایەتی سیاسیی و دیپلۆماتی مەکسیکی ئەلفۆنسۆ گارسیا ڕۆبلیس بەیەکەوە بوونە ھەڵگری خەڵاتی نۆبێل لە ئاشتی. لە ساڵی ١٩٨٠، وەک یەکەم کەس خەڵاتی ئاشتیی ئەلبەرت ئەنیشتاینی پێدرا.

ئالڤا مێردال لەلایەن زانکۆکانی لیدز، ئێدنبرە، گۆتەنبێرگ، ھێلسیننکی، ئۆسلۆ، ئیست ئەنگیلا، تێمپڵ، براندیس و کۆمەڵێ زانکۆی دیکە بڕواننامەی دکتۆرا و خەڵاتی ڕێزلێنانی تایبەتی پێدراوە.

ئالڤا لە ١ی شوباتی ١٩٨٦، لە تەمەنی ٨٤ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.

## ژیانی خێزانی
ئالڤا لە ساڵی ١٩٢٤ ھاوسەرگیری لەگەڵ ئابووریزانی سوێدی گونار میردال ئەنجامدا، ئەوان بەیەکەوە سێ منداڵیان بوو بەناوەکانی جان، سیسێلا ھەروەھا کاج فۆلستەر. لە ساڵی ١٩٥٩، بوونە خاوەنی یەکەم نەوەیان بەناوی ستیفان فۆلستەر. گونار لە ساڵی ١٩٨٧ کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل
پۆل:مردووانی ١٩٨٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢
پۆل:ژنە زانستخوازەکانی سەدەی ٢٠
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئەپسالا
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
مایرێد ماگوێر

**مایرێد ماگوێر** (بە ئینگلیزی:Mairead Maguire؛ لە دایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٤٤) ژنە چالاکوانی ئاشتییە لە باکووری ئێرلەندا. لەگەڵ ھەریەکە لە بێتی ویلیامز و کیاران مەککیوۆن، دامەزراوەی ژنانن بۆ ئاشتیان دامەزراند، کە دواتر ناوەکەی گۆڕدرا بۆ کۆمەڵگایەک بۆ ئاشتی مرۆڤ. ئامانجی ئەم ڕێکخراوە دۆزینەوەی چارەسەری ئاشتیانە بووە بۆ باکووری ئێرلەندا. مایرێد ماگوێر و ویلیامز لە ساڵی ١٩٧٦ بەیەکەوە خەڵاتی نۆبێلیان پێدرا لە ئاشتی.

## چالاکییەکان
مایرێد ماگوێر ڕەخنەی لە ئیسرائیل گرتووە لەمەر دروستکردنی کێشە و گەمارۆکانی بۆ سەر کەرتی غەززە. ئەو لە ساڵی ١٩٨٤ سەردانی ئیسرائیلی کردووە. ئەو حکوومەتی ئیسرائیلی تۆمەتبارکردووە لە جێبەجێکردنی سیاسەتی پاکتاوی ڕەگەزیی لە ڕۆژھەڵاتی ئوورشەلیم. لەھەمان کاتدا ھاوسۆزی خۆی بۆ خەڵکی ئیسرائیل دەربڕیوە، کە لەژێر مووشەکەکان ژیان لەژێر ترسدا بەڕێ دەکەن.

لە ساڵی ١٩٩٣، مایرێد ماگوێر لەگەڵ شەش لە براوەی دیکە لە خەڵاتی نۆبێلی ئاشتی ویستیان لەسنووری تایلەندەوە بپەڕنەنەوە بەرەو میانمار، ئەمەش لەپێناو دەربڕینی ناڕەزاییەکانیان لەدژی دەستبەسەرکردنی کەسایەتیی سیاسیی و بەرھەڵستیکاری میانماری ئون سانن سو چی، بەڵام لەو ھەوڵەیان سەرکەوتوو نەبوون.

لە ساڵی ٢٠٠٨، مایرێد ماگوێر یەکەم کەس بوو کە واژووی لەسەر داوانامەیەک کرد بۆ حکوومەتی تورکیا، لە پێناو ئەوەی کە ئەشکەنجەدانی کەسایەتی سیاسیی کورد عەبدوڵڵا ئۆجەلان ڕابگرن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی
ئاسترید لیندگرین

**ئاسترید لیندگرین** (؛ ١٤ی تشریی دووەمی ١٩٠٧ - ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢) کەسایەتی ژنە نووسەری خەیاڵی و سیناریۆنووسی سوێدییە. ئەو زیاتر بۆ زنجیرە نووسین و بەرھەمەکانی منداڵان بەناوبانگە، لە ماوەی ژیانیدا کۆمەڵێک ڕۆمانیشی بۆ منداڵان نووسی، ئەو زیاتر لە ٣٠ کتێبی بۆ منداڵان نووسی. بەپێی ئامارەکانی ٢٠١٨، ئاسترید لە پلەی ١٨ەمی ئەو نووسەرانە دێت کە بەرھەمەکانیان بۆ زۆرترین زمانی جیھان وەرگێڕدراوە، لەم نێوانەشدا پلەی چوارە لەو نووسەرانە وەرگرتووە کە بۆ منداڵان نووسیویانە. کتێبەکانی ئاسترید نزیکەی ١٦٥ ملیۆن دانەیان لێ فرۆشراوە.

لە ساڵی ١٩٩٤، خەڵاتی ڕایت ڵیڤلھوودی پێدرا، لە پای کار و نووسینەکانی بۆ مافەکانی منداڵان و ڕێزگرتن لێیان.

ئاسترید لیندگرین لە ڕۆژی ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢، لە تەمەن ٩٤ ساڵیدا لە ستۆکھۆڵم کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:نووسەرانی ژنی خەیاڵی زانستی و فەنتازی
پۆل:مردووانی ٢٠٠٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧
پۆل:نووسەرانی سویدی
پۆل:سیناریۆنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:یادەوەری تۆماری جیھانی
گێرترود ئێلیۆن

**گێرترود «ترودی» بێڵی ئێلیۆن** (٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩١٨ - ٢١ی شوباتی ١٩٩٩) زانای دەرمانزان و زیندەکیمیای ئەمریکی بوو. یەکێکە لە براوەکانی خەڵاتی نۆبێل.

گێرترود ئێلیۆن لە ساڵی ١٩٩٩، لەپاڵ ھەریەکە لە پزیشکانی ئەمریکی جۆرج ھیتچینگز و جەیمز بلاک خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی وەرگرت، لەپای ئەو کارەیان دەربارەی میتۆدی دیزاینکردنی دەرمان لە پەرەپێدانی دەرمانی نوێدا. کارەکانی گێرترود ئێلیۆن وایانکرد کە دەرمانی زیدۆڤودین دروست بکرێت بۆ نەخۆشی ئایدز.

## سەرەتای ژیان
گێرترود ئێلیۆن دایکبووی ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩١٨ لە نیویۆرک سیتی، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. باوکی پزیشکێکی ددان ساز و پەنابەرێکی جوولەکەی لیتوانی بوو، دایکیشی پەنابەرێکی جوولەکەی پۆلەندی بوو. خێزانەکەی لە ساڵی ١٩٢٩، سەرمایەکەیان لەدەستدا لەکاتی تێکشکانی بازاڕی وۆڵ ستریت. ئێلیۆن لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا، قۆناغی ئامادەیی لە دواناوەندی واڵتن تەواو کرد. کاتێک ١٥ ساڵان بوو، باپیرەی بەھۆی شێرپەنجەی گەدە کۆچی دوایی کرد، لەبەر ئەوەی ئێلیۆن لەکۆتا ڕۆژەکانی ئەودا لەگەڵی بوو ئەوا ئیلھامی لەم ڕووداوە وەرگرت بۆئەوەی بچێتە ناو بواری پزیشکی و دەرمان.

ئەو لە کۆلێژی ھەنتر توانی بەخۆڕایی بەکالۆریۆس بخوێنێت. لە ساڵی ١٩٤١، دوای کۆکردنەوەی پارە لەڕێی کارکردن، توانی لە زانکۆی نیویۆرک ماستەری لە کیمیا بەدەستھێنا، ھاوکات لە کاتی ڕۆژدا خەریکی کاری مامۆستایەتی بووە لە قوتابخانە. دوای ئەوە ھەوڵیدا دکتۆرا بەدەست بھێنێت، بەڵام دوای دەستپێکردنی پڕۆسەی خوێندن دەبوو لە نێوان کار و خوێندن یەکێک ھەڵبژێرێت، ئێلیۆن کارەکەی ھەڵبژارد ھەربۆیە بەشێوەی فەرمی نەیتوانی دکتۆرا وەربگریت. بەڵام دواتر لەلایەن زانکۆی ھارڤارد، دکتۆرای شانازی/ڕێزلێنانی پێدرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی
پۆل:مردووانی ١٩٩٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨
پۆل:ژنە کیمیازانە ئەمریکییەکان
پۆل:داھێنەرە ئەمریکییەکان لە سەدەی ٢٠می زایینی
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل
پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی مەدالیای نیشتمانی بۆ زانست
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
پۆل:ژنە داھێنەرەکان
پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک لیتوانیا-جوولەکە
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
ڕیتا لێڤی مۆنتالچینی

**ڕیتا لێڤی مۆنتالچینی** (Rita Levi-Montalcini؛ ٢٢ی نیسانی ١٩٠٩ - ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢) زانا و پزیشکی ئیتالی-ئەمریکییە. یەکێکە لە براوەکانی خەڵاتی نۆبێل.

ڕیتا لە ساڵی ١٩٨٦، لەگەڵ ستانلی کۆھن بەھاوبەشی خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی پێدرا، لە پای دۆزینەوەکەیان دەربارەی ھۆکاری گەشەکردنی دەمار (NGF). لە ساڵی ٢٠١١ تاکوو مردنی، وەک ئەندام پەرلەمانی ئیتالیا کاری دەکرد. لە ٢٢ی نیسانی ٢٠٠٩، بووە یەکەم ھەڵگری خەڵاتی نۆبێل کە تەمەنی ١٠٠ ساڵ تێپەڕبکات، لەم بۆنەیەش لە ستی ھۆڵی ڕۆما، ئاھەنگی گێڕا.

## سەرەتای ژیان
ڕیتا لێڤی مۆنتالچینی دایکبووی ٢٢ی نیسانی ١٩٠٩ لە شاری تورین، ئیتالیا. ئەو لە خێزانێکی جوولەکەی ئیتالی بوو، کە ڕەچەڵەکیان دەگەڕایەوە بۆ ئیمپراتۆری ڕۆمانی. باوکی ئادەمۆ لیڤی ئەندازیاری کارەبا، ئەدێلی دایکیشی وێنەکێش بوو. ڕیتا لە تەمەنی ھەرزەکاری حەزی بە نووسین ھەبوو، نووسەری سوێدی سەلما لاگەرلۆف بەپێشەوایەکی خۆی دەبینی لەو حەزەی خۆیدا، بەڵام دوای ئەوەی ھاوڕێیەکی خێزانەکەی بینی بە شێرپەنجەی گەدە کۆچی دوایی کرد، بڕیاریدا کە بچێتە بەشی پزیشکی لە زانکۆی تورین. سەرەتا باوکی بەو بڕیارە دڵخۆش نەبوو، بەڵام دوایی ڕازی بوو و پشتگیری خۆی بۆ ڕیتا دەربڕی بۆ ئەوەی لەبەشی پزیشکی بخوێنێت. ڕیتا کاتێک خوێندکاری زانکۆ بوو، ئەوا زۆر حەزی بەبابەتەکانی کۆئەندامی دەمار دەکرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئیتالی
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:مردووانی ٢٠١٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٩
پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل
پۆل:زانا جووەکان
پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست
پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی مەدالیای نیشتمانی بۆ زانست
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
پۆل:بێخوایانی ئەمریکی
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
باربارا مەککلینتۆک

**باربارا مەککلینتۆک** (؛ ١٦ی حوزەیرانی ١٩٠٢–٢ی ئەیلوولی ١٩٩٢) زانایەکی ئەمریکی و شارەزا لە زانستی بۆماوەیی خانەکان بوو. ئەو یەکێکە لە ھەڵگرانی خەڵاتی نۆبێل. ئەو لە ساڵی ١٩٢٧، دکتۆری لە زانستی ڕوەکناسی لە زانکۆی کۆرنێڵ بەدەستھێنا، پێشتریش ھەر لەو زانکۆیە بڕواننامەکانی بەکالۆریۆس و ماستەری بەدەست ھێنا بوو. لە زانکۆی کۆرننێڵ تا کۆتایی ژیانی بەردەوام بوو لە توێژینەوە و ھەروەھا کارکردن لەسەر گەشەکردنی بۆماوەیی خانەکانی گەنمەشامی. ئەو لە کۆتایی بیستەکانی سەددەی بیستەم لەسەر کرۆمۆسۆم دەیخوێند کە چۆن گۆڕانکارییان لەسەر دروست دەبێت لەکاتی دووبارە دروستکردنەوەی گەنمەشامی.

باربارا مەککلینتۆک لە ماوەی ژیانیدا کۆمەڵێک خەڵات و ڕێزلێنانی پێدرا، لە سەرەکیترینیان وەرگرتی خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی بوو لە ساڵی ١٩٨٣، لەپای دۆزینەوەکەی لەبارەی گواستنەوەکانی بۆماوەیی، ئەو یەکەم ژنە کە بەتەنیا و بەبێ ھاوبەشیکردن خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی وەربگرێت. ئەو یەکەمین ژن بووە کە مێدالیای نەتەوەیی لە زانست وەربگرێت.

باربارا مەککلینتۆک لە ڕۆژی ٢ی ئەیلوولی ١٩٩٢، لە تەمەنی ٩٠ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. ئەو لە ژیانیدا، ھەرگیز ھاوسەرگیریی نەکرد و منداڵیشی نەبوو. لە دوای مردنی خەڵاتێکی زانستی بەناوی ئەوەوە دابەشدەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:ژینناسانی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢
پۆل:مردووانی ١٩٩٢
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی مەدالیای نیشتمانی بۆ زانست
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
چریکەی ھەورام

**چریکەی ھەورام** فیلمێکی فارسی-کوردییە و لە دەرھێنانی فەرھاد میھرانفەڕ و نووسینی فەرھاد میھرانفەڕ و محەممەد ڕەزایی ڕادە. فیلمەکە لە ساڵی ٢٠٠٠ لە ئێران دەرچووە. فیلمەکە گێڕانەوەیەکی شاعیرانەی ھەیە و تێیدا کەڵکێکی زۆر لە مۆسیقای کوردی وەرگیراوە. ئەکتەرەکان تێیدا بە دوو زمانی فارسی و کوردی قسە دەکەن.

## چیرۆک
*خەزەر* کچێکە کە بە شوێن دڵدارەکەیدا، کە ناوی ھەورامە، دێت بۆ کوردستان و بە شاخەکانی ھەوراماندا لە دووی دەگەڕێت. لە سەفەرەکەیدا لەگەڵ ژیان و ڕێوڕەسم و گۆرانییەکانیان و ژیانی خەڵکی ناوچەکەدا ئاشنا دەبێت.

## ئەکتەرەکان
* مریەم موقەددەم
* ھادی زیائوددینی
* یۆسف مورادیان
* پەریوەش نەزەریە

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی
نادین گۆردیمەر

**نادین گۆردیمەر** (Nadine Gordimer؛ ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٩٢٣ - ١٣ی تەممووزی ٢٠١٤) نووسەر و چالاکوانی سیاسیی ئەفریقای باشوور بوو، ئەو یەکێک بووە لە ھەڵگرانی خەڵاتی نۆبێل لە وێژە. نووسیننەکانی گۆردیمەر لەبارەی ئاکار و کێشەکانی ڕەگەز بوون، لە نێویاندا بەتایبەت کێشەی ئەپارتاید لە ئەفریقای باشوور. لە دیارترین نووسینەکانی ئەو، ڕۆمانی (*Burger's Daughter)* ھەروەھا (*July's People)،* ھەردوو بەرھەمەکە لەلایەن ڕژێمەوە قەدەغەکرابوون. ھەروەھا نادین لەسەر پرسی ئایدز چالاکی ھەبوو. ئەو لەلایەن حکوومەتی فەڕەنساوە، مێدالیای ڕێزلێنانی (Ordre des Arts et des Lettres) پێدراوە.

نادین گۆردیمەر لە ساڵی ١٩٧٤، خەڵاتی بووکەر پێدرا، ھەروەھا لە ساڵی ١٩٩٩ خەڵاتی نۆبێلی لە وێژە وەرگرت.

لە ١٣ی تەممووزی ٢٠١٤، نادین گۆردیمەر لە تەمەنی ٩٠ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.

## ژیانی خێزانی
ئەو لەماوەی ژیانیدا دوو جار ھاوسەرگیری کرد، جاری یەکەم لەگەڵ جێرالد گاڤرۆنن بوو لە ساڵی ١٩٤٩ بەڵام لە ساڵی ١٩٥٢ جیابوویەوە، لەگەڵ جێرالد بوونە خاوەنی یەک منداڵ. دواتر ھاوسەرگیری دووەمی لەگەڵ ڕێنھۆلد کاسیرەر ئەنجامدا، لەگەڵ ئەویش منداڵێکیان بوو، دواتر ڕێنھۆڵد لە ساڵی ٢٠٠١ کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە
پۆل:مردووانی ٢٠١٤
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣
پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
پۆل:چالاکوانە جووەکان
پۆل:مامۆستایانی زانکۆی تۆرنتۆ
پۆل:براوەکانی خەڵاتی بوکەر
بێتی ویلیامز

**بێتی ویلیامز** (؛ ٢٢ی ئایاری ١٩٤٣–١٧ی ئازاری ٢٠٢٠) چالاکوانێکی ئاشتی بوو لە باکووری ئێرلەندا، و یەکێک لە ھەڵگرانی خەڵاتی نۆبێل بوو.

بێتی لەگەڵ ھەریەکە لە کیاران مەککیوۆن و مایرێد ماگوێر، دامەزراوەی ژنان بۆ ئاشتیان دامەزراند، کە دواتر ناوەکەی گۆڕدرا بۆ کۆمەڵگایەک بۆ ئاشتی مرۆڤ. ئامانجی ئەم ڕێکخراوە دۆزینەوەی چارەسەری ئاشتیانە بووە بۆ باکووری ئێرلەندا. دواتر لە ساڵی ١٩٧٦، بێتی لەگەڵ مایرێد ماگوێر بەھاوبەشتی خەڵاتی نۆبێلیان پێدرا لە ئاشتی پێدرا، لەپای کارە ئاشتیخوازییەکانیان بۆ پرس و کێشەکانی باکووری ئێرلەندا. لە ساڵی ٢٠٠٦، ویلیامز بووە یەکێک لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی دەستپێشخەری ژنانی نۆبێل، لەگەڵ ھەریەکە لە براوەکانی خەڵاتی نۆبێل لە ئاشتی مایرێد ماگوێر، شیرین عەبادی، وانگاری ماتای، جۆدی ویلیامز ھەروەھا ڕیگوبەرتا مەنچو توم.

بێتی ویلیامز لە ساڵی ٢٠٠٦، لە تاک گۆرانییەکی گرووپی مۆسیقای کەنەدی نیکڵباک، بەناونیشانی *ئەگەر ھەمووان گرنگی پێبدەن (If Everyone Cared)* دەرکەوت.

لە ساڵی ٢٠٠٤، لە ئەمریکاوە گەڕایەوە باکووری ئێرلەندا، دواتر لە ١٧ی ئازاری ٢٠٢٠ لە تەمەنی ٧٦ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣
پۆل:مردووانی ٢٠٢٠
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی
ماریا گۆپەرت مایەر

**ماریا گۆپەرت مایەر** (بە ئینگلیزی: Maria Goeppert Mayer؛ ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٠٦ - ٢٠ی شووباتی ١٩٧٢) زانای فیزیای تیۆریی ئەمریکی و لەدایکبووی ئەڵمانیا بوو. ئەو یەکێکە لە براوەکانی خەڵاتی نۆبڵ.

لە ١٩ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠، هاوسەرگیری لەگەڵ کیمیاگەر جۆزێف ئێدوارد مایەر ئەننجامدا، دواتر بەیکەوە چوونە ئەمریکا. ماریا لە ساڵی ١٩٦٣، خەڵاتی نۆبێل لە فیزیا بەهاوبەشی لەگەڵ هەریەکە لە زانای فیزیای ناوەکی ئەڵمانی جەی هاننز دی جێنسن و زانای فیزیای تیۆریی هەنگاری-ئەمریکی یوگین پۆڵ ویگنەر وەرگرت. ئەو دووەم ژنە لە دوای ماری کوری، خەڵاتی نۆبێل لە فیزیا وەربگرێت، لە دوای خۆشی زیاتر لە نیو سەدەی پێچوو کە هیچ ژنێک ئەو خەڵاتەی پێنەدرا تاکوو لە ساڵی ٢٠١٨، دانا ستریکلەند وەریگرت.

ماریا گۆپەرت مایەر لە ساڵی ١٩٦٠ بووە پڕۆفیسۆر لە زانکۆی کالیفۆرنیا، سان دیێگۆ. ئەو لە ڕۆژی ٢٠ی شووباتی ١٩٧٢، لە تەمەنی ٦٥ ساڵیدا بەهۆی جەڵدەی دڵ لە سان دیێگۆ، کالیفۆرنیا کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:فیزیکزانانی ئاڵمانی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:مردووانی ١٩٧٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٦
پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
ئیمێلی گرین بالچ

**ئیمێلی گرین بالچ** (بە ئینگلیزی: Emily Greene Balch؛ ٨ی کانوونی دووەمی ١٨٦٧ - ٩ی کانوونی دووەمی ١٩٦١) ژنە ئابووریزان، کۆمەڵناس و ئاشتیخوازی ئەمریکی بوو، ئەو یەکێکە لە ھەڵگرانی خەڵاتی نۆبێل. ئەو کارکردنی ئەکادیمی لەگەڵ کۆلێجی وێڵێسیلێی گرێدا لەگەڵ کارەکانی لەبواری پرس و کێشەکانی کۆمەڵگا لەواننە ھەژاری، کارکردنی منداڵان و پرسی پەنابەران.

ئەو دەستپێکی جەنگی جیھانیی یەکەم لە ساڵی ١٩١٤، چووە پاڵ بزووتنەوە ئاشتی، لەگەڵ جەن ئادامس بەیەکەوە کاریان دەکرد. ئەو بووە سەرکردەی ناوەندی لە یەکێتیی نێونەتەوەیی ژنان بۆ ئاشتی و ئازادی (WILPF)، بنکەی سەرەکییان لە سوویسرا بوو، لەبەرامبەر ئەو کارانەی بۆ ئاشتی کردنی، لە ساڵی ١٩٤٦ لە پاڵ ئاشتیخوازی ئەمریکی جۆن مۆت خەڵاتی نۆبێلی لە ئاشتی پێدرا. ئەو بڕە پارەیەی کە بەھۆی خەڵاتەکەوە دەستی کەوت، بەخشییە ڕێکخراوەکەی یەکێتیی نێونەتەوەیی ژنان بۆ ئاشتی و ئازادی (WILPF). ئیمێلی گرین بالچ لە ژیانیدا ھاوسەرگیری نەکرد.

لە ڕۆژی ٩ی کانوونی دووەمی ١٩٦١، ئیمێلی گرین بالچ لە تەمەنن ٩٤ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:مردووانی ١٩٦١
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٧
پۆل:چالاکوانە ئەمەریکییەکانی مافی ژنان
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
دۆرۆتی ھۆدگکین

**دۆرۆتی ماری کرۆوفووت ھۆدگکین** (؛ ١٢ی ئایاری ١٩١٠–٢٩ی تەممووزی ١٩٩٤) زانایەکی کیمیای بەریتانی بوو کە کاریکرد بۆ پێشخستنی تەکنیکی تیشکی ئێکسی کریستالۆگرافی بۆ دۆزینەوە پێکھاتەکانی بایۆمۆلیکوڵ.

یەکێک لە دیارترین کارەکانی دۆرۆتی ھۆدگکین بریتی بوو لە پشتڕاستکردنەوەی پێکھاتەکانی پێنیسیلین، ئێدوارد ئەبرەھام و ئێرنست چەین دۆزرابوویەوە. ھەروەھا بۆ پێکھاتەکانی ڤیتامین ب١٢. دۆرۆتی ھۆدگکین بەھۆی کارەکانییەوە لە ساڵی ١٩٦٤، بووە سێیەم ژن کە خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا وەربگرێت. لە ساڵی ١٩٦٩، ڕوونکردنەوەی لەسەر پێکھاتەکانی ئەنسۆلین بڵاوکردەوە، ئەمەش لە دوای ٣٥ ساڵ کارکردن بوو لەم بابەتە.

لە ڕۆژی ٢٩ی تەممووزی ١٩٩٤، دۆرۆتی ھۆدگکین لە تەمەنی ٨٤ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.

## ژیان
دۆرۆتی ھۆدگکین لە دایکبووی ١٢ی ئایاری ١٩١٠ لە شاری قاھیرە، میسڕ. ئەو کچە گەورەی ماڵەوە بوو لەنێو چوار کچدا، باوکی ئەو واتە جۆن وینتەر کرۆوفووت (١٨٧٣–١٩٥٩)، وەک وەزیری پەروەردە لە میسر دەستبەکار ببوو، دایکیشی ناوی گرەیس ماری (١٨٧٧–١٩٥٧) بوو. خێزانەکەیان لە وەرزی زستان دەگەڕانەوە بۆ ئینگلتەڕا بۆئەوەی خۆیان لە وەرزی گەرمای میسڕ بپارێزن.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:خەڵکی قاھیرە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠
پۆل:مردووانی ١٩٩٤
پۆل:مەرگەکانی پەیوەندیدار بە نەخۆشی لە ئینگلستان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئینگلیز
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی ئەکادیمیایی ڕووسی بۆ زانست
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
جامی جیھانیی فیفای ٢٠٣٤

**جامی جیھانیی فیفای ٢٠٣٤** بیست و پێنجەمین پاڵەوانییەتییە لە جامی جیھانیی فیفا کە لە ساڵی ٢٠٣٤ زایینی لەلایەن فیفا بەڕێوەدەچێت. بڕیارە لە عەرەبستانی سعوودی میوانداری بکرێت، چونکە تاکە وڵات بوو کە لە کاتی خۆیدا داواکاری پێشکەش کرد بۆ دوا وادەی فیفا کە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ بوو.فیفا مافی میوانداریکردنی بۆ ئاسیا و ئۆقیانووس سنووردار کرد، دوای ئەوەی بڕیاری میوانداریکردنی جامی جیهانیی فیفای ٢٠٣٠ی لە سێ کیشوەری (ئەفریقا، ئەوروپا و ئەمریکای باشوور) دا. چاودێران ئەمەیان بە دەرفت زانیوە بۆ ئەوەی عەرەبستانی سعوودی میوانداری جامی جیهانیی فیفای ٢٠٣٤ بکات.

## داواکراوان بۆ میوانداری
لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ شانشینی عەرەبستانی سعوودی نیازی خۆی بۆ خۆکاندیدکردنی بۆ مۆندیالی ٢٠٣٤ ڕاگەیاند، بۆ یەکەمجار، لە بەیاننامەکەشدا کە فیدراسیۆنی تۆپی پێی سعودیە بڵاویکردەوە، تێیدا هاتبوو، “بە سەرۆکایەتی فیدراسیۆنی تۆپی پێی سعودیە، جامی جیهانیی ٢٠٣٤ بەڕێوەدەچێت ئامانجیەتی پاڵەوانێتیەکی ئاست بەرزی جیهانی پێشکەش بکات."  لە بەیاننامەکەدا ئەوەش هاتووە: یەکەم هەوڵی عەرەبستانی سعوودییە بۆ میوانداریکردنی جامی جیهانیی پاڵپشتیکردنی ئەزموونی گەشەسەندنی وڵاتەکەیە لە میوانداریکردنی پاڵەوانێتییە ئاست بەرزەکانی  تۆپی پێی سەر ئاستی جیهان و، هەروەها پلانە بەردەوامەکانی بۆ پێشوازیکردن لە هاندەرانی لە سەرانسەری جیهان، لە جامی جیهانیی یانەکانی ٢٠٢٣ و جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠٢٧ ."لە ٣١ی تشرینی یەکەمدا، ئوسترالیا بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند، بڕیاریداوە داوای میوانداری کردنی جامەکە پێشکەش نەکات، بەمەش عەرەبستانی سعوودییە وەک تاکە پێشکەشکار مایەوە. هەر لەو ڕۆژەدا جیانی ئینفانتینۆ سەرۆکی فیفا ڕایگەیاند کە جامی جیهانی ٢٠٣٤ لە سعودیە بەڕێوەدەچێت.بەمەش سێیەم جارە کە فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئاسیا میوانداری جامى جيهانىى فيفا دەکات، ئەمەش دوای پاڵەوانێتییەکەی ٢٠٠٢ کە لە ژاپۆن و کۆریای باشوور میوانداری کرا و پاڵەوانێتییەکەی ساڵی ٢٠٢٢ لە قەتەر، هەروەها بۆ دووەمجار کە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەڕێوەدەچێت، دوای قەتەر ٢٠٢٢.

## ئەمانەش ببینە
* جامی جیھانیی فیفا

## سەرچاوەکان

پۆل:پاڵەوانیەتییەکانی جامی جیھانی فیفا
لۆرا بووش

**لۆرا لەین وێڵچ بوش** (لەدایکبووی ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٤٦) مامۆستایەکی ئەمریکییە کە لە ساڵی ٢٠٠١ تا ٢٠٠٩ خانمی یەکەمی ئەمریکا بووە. لۆرا پێشتر لە ساڵانی ١٩٩٥ تا ٢٠٠٠ وەک خانمی یەکەمی تێکساس بووە. ئەو ھاوسەرگیری لەگەڵ جۆرج دەبلیوو بوشی ٤٣یەمین سەرۆکی ئەمریکا کردووە.

لۆرا لەدایکبووی میدلاندە لە ویلایەتی تێکساس. ساڵی ١٩٦٨ لە زانکۆیەکی کەرتی تایبەت بڕوانامەی بەکالۆریۆسی بەدەستھێنا و بوو بە مامۆستای پۆلی دووی سەرەتایی. دوای بەدەستھێنانی بڕوانامەی ماستەر لە زانستی کتێبخانە لە زانکۆی تێکساس، وەک بەڕێوەبەری کتێبخانەیەک دامەزرا.

بوش لە ساڵی ١٩٧٧ دا چاوی بە ھاوسەری داھاتووی، جۆرج بووش، کەوت و ساڵی دواتر ھاوسەرگیرییان کرد. لە ساڵی ١٩٨١ دوو کچی دووانەیان بوو. تێکەڵبوونی جۆرجی ھاوسەری لەگەڵ سیاسەت لەکاتی ھاوسەرگیرییەکەیان بوو. ساڵی ١٩٧٨ لۆرا یارمەتی ھاوسەرەکەی دا لە کەمپینی ھەڵبژاردنی بۆ بوون بە ئەندامی کۆنگرێسی ئەمریکا و دواتریش بۆ بوون بە پارێزگاری تێکساس کە جۆرج بووش لە ھەردوویان شکستی خوارد.

وەک خانمی یەکەمی تێکساس، لۆرا چەندین پڕۆژەی جێبەجێکرد کە تیشکیان لەسەر لایەنەکانی تەندرووستی و خوێندن و خوێندەواری بوو. لە ساڵی ١٩٩٩–٢٠٠٠ بە چەند ڕێگای جیاواز یارمەتی ھاوسەرەکەی دا لە ھەڵمەتی بانگەشەیدا بۆ بوون بە سەرۆکی ئەمریکا. لە ڕۆژی ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠١ جۆرج بووش وەک سەرۆک کۆمار و لۆراش وەک خانمی یەکەمی ئەمریکا دەستنیشانکران.

بەپێی ڕاپرسییەکانی ڕێکخراوی گالوپ لۆرا بە یەکێک لە ناودارترین خانمانی یەکەمی ئەمریکا دادەنرێت. لە ماوەی بوونی لە کۆشکی سپی وەک خانمی یەکەم لۆرا تیشکی دەخستە سەر بابەتەکانی پەیوەندیدار بە ئەمریکا و جیھان.

ھەروەک ئەو ماوەی خانمی یەکەمی تێکساس بوو، وەک خانمی یەکەمی ئەمریکاش گرنگی تایبەتی بە پەروەردە و خوێندەواری دەدا و ساڵی ٢٠٠١ فێستیڤاڵێکی ساڵانەی داھێنا کە تیشکی لەسەر خوێندەوارییە و ھانی پەروەردە و فێرکردنی دەدا لەسەر ئاستی جیھانی. جگە لە خوێندەواری، لۆرا گرنگی بە کێشەکانی ژنان دەدا لەگەڵ نەخۆشانی ئایدز و مەلاریا.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی
پۆل:ژنە بیرەوەرییە ئەمریکییەکان
پێرل باک

**پێرل سیدسترایکەر باک** (بە ئینگلیزی: Pearl Sydenstricker Buck؛ ٢٦ی حوزەیرانی ١٨٩٢ - ٦ی ئازاری ١٩٧٣) هەروەها بەناوە چینییەکەشی دەناسرێتەوە سای ژینژوو  (بە چینی: 赛珍珠) نووسەر و ڕۆماننووسی ئەمریکی بوو. ئەو یەکێکە لە هەڵگرانی خەڵاتی نۆبێل. ئەو تاکوو ساڵی ١٩٣٤، زۆرینەی کاتەکانی ژیانی لە شاری چنجیانگ لە چین بەسەر بردبوو. ڕۆمانە مێژوویی و خەیاڵییەکەی بەناوی *زەوییە باشەکە (The Good Earth)* لە ساڵانی ١٩٣٢ و ١٩٣٣ پڕفرۆشترین ڕۆمانی خەیاڵیی بووە لە ئەمریکا، بەهۆی ئەم ڕۆمانەوە خەڵاتی پۆلیتزەری پێدرا. لە ساڵی ١٩٣٨، خەڵاتی نۆبێلی وەرگرت لە وێژە (ئەدەبیات)، ئەمەش دەگەڕێتەوە "ئەو وەسفە داستانییانەی بۆ ژیانی جوتیاران و لادێ نشینانی چین و هەروەها بۆ ژیاننامە شاکارەکەی خۆی". پێرل باک یەکەمین ژنە ئەمریکییە کە خەڵاتی نۆبێل لە وێژە وەربگرێت.

لەدوای جێهێشتنی چین و گەڕانەوە بۆ ئەمریکا، پێرل باک بووە پارێزەری مافەکانی ژنان و داکۆکیکار لە مافی کەمینەکان. هەروەها بە فراوانیش لەسەر کەلتوور یان چاندی خەڵکی چین و ئاسیا دەینووسی.

کارل پیل لەماوەی ژیانیدا دوو جار هاوسەرگیری کردووە، سەرەتا لەگەڵ جۆن لووسینگ باک بوو لە ساڵی ١٩١٧، بەڵام لە ساڵی ١٩٣٥ لە یەکتری جیابوونەوە. دووەم هاوسەرگیریشی لەگەڵ ڕیچارد جەی واڵش بوو لە ساڵی ١٩٣٥، لەگەڵ ڕیچارد مایەوە تاکوو مردنی ئەو لە ساڵی ١٩٦٠.

پێرل باک لە ڕۆژی ٦ی ئازاری ١٩٧٣، لە تەمەنی ٨٠ ساڵیدا بەهۆی شێرپەنجەی سییەوە کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە
پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئەمریکی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:چالاکوانە ئەمریکییەکانی مافەکانی مرۆڤ
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مردووانی ١٩٧٣
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٢
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
پۆل:ژنە نووسەرەکانی خۆژیاننامە
پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ
پۆل:نووسەرەکانی ژێنجیانگ
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:مرۆڤدۆستانی مەسیحی
پۆل:نووسەرانی شاری فیلادلفیا
نیلی زاکس

**نیلی زاکس** (؛ ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٨٩١–١٢ی ئایاری ١٩٧٠) شاعیر و شانۆنووسی سوێدی-ئەڵمانی بوو. ئەو یەکێکە لە براوەکانی خەڵاتی نۆبێل.

نیل لە دوایکبووی خێزانێکی جوولەکەیە لە بەرلین. ئەزموونی ژیانی لەگەڵ دامەزراندن و دەسەڵاتی ڕژێمی نازییەکان بووە لە ئەڵمانیای نازی. ئەو بە بەرھەمەکانی پاڵپشتی لە گەلی چەوساوەی جوو دەکرد. نیلی وەک ژنێکی گەنجی گۆشەگیر گەورە بوو و ھەرگیز لەژیانیدا ھاوسەرگیری ی نەکرد، ئەو ھاوڕێی نووسەری سوێدی سەلما لاگەرلۆف، ھەروەھا شاعیری ئەڵمانی ھیلدا دومین بوو.

لە دیارترین کارەکانی نیلی زاکس شانۆی *Eli: Ein Mysterienspiel vom Leiden Israels* (١٩٥٩)؛ ھەروەھا لە شیعرەکانی "Zeichen im Sand" (١٩٦٢)، "Verzauberung" (١٩٧٠)، ھەروەھا کۆ شیعرەکانی *In den Wohnungen des Todes* (١٩٤٧)، *Flucht und Verwandlung* (١٩٥٩)، *Fahrt ins Staublose* (١٩٦١)، و *Suche nach Lebenden* (١٩٧١).

نیلی زاکس لە ساڵی ١٩٦٦ خەڵاتی نۆبێلی لە وێژە پێدرا، ئەو لەپاڵ ڕۆماننووسی جوولەکە شموئێل یووسف عەگنۆن خەڵاتەکەی وەرگرت. نیلی زاکس لە ڕۆژی ١٢ی ئایاری ١٩٧٠، لە تەمەنی ٧٨ ساڵیدا بە نەخۆشی شێرپەنجە کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩١
پۆل:مردووانی ١٩٧٠
پۆل:نووسەرانی جوو
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی کۆڵۆن
پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
پۆل:شاعیرانی جوو
ئرێن ژولیۆ کوری

**ئرێن ژولیۆ کوری** (؛ ١٢ی ئەیلوولی ١٨٩٧–١٧ی ئازاری ١٩٥٦) زانایەکی فیزیک و کیمیای فەڕەنسی و کەسێکی سیاسییش بوو.

ئرێن کچە گەورەی ماری کوری و پیەر کوری بوو. ئەو یەکێکە لە ھەڵگرانی خەڵاتی نۆبێل. ئرێن ژولیۆ کوری لە ساڵی ١٩٣٥، لەگەڵ ھاوسەرەکەی فرێدریک ژولیۆ کوری بوونە براوەی خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا، ئەمەش لەپای ئەو دۆزینەوەیان لە بابەتی تیشکەچالاکیی دەستکرد. ئەمەش وایکرد کە ببنە ئەو تاکە خێزانێک کە زۆرترین براوەی خەڵاتی نۆبێلیان لە خۆگرتبێت. دواتر منداڵەکانی ئرێن و فرێدریکیش بوونە زانا و توێژەر.

ئرێن ژولیۆ کوری لە ڕۆژی ١٧ی ئازاری ١٩٥٦، لە تەمەنی ٥٦ ساڵیدا لە پاریس بە نەخۆشی شێرپەنجەی خوێن کۆچی دوایی کرد.

## ژیان
ئرێن ژولیۆ کوری لە ١٢ی ئەیلوولی ١٨٩٧، لە پاریس لە دایکبوو. کچە گەورەی ھەریەکە لە ماری کوری و پیەر کوری بوو. ماری (دایکی) یەکەم ژنە براوەی خەڵاتی نۆبێل بوو. دایک و باوکی زانایەکی ناسراون لە بواری کیمیا و فیزیا. ئرێن ھەر زوو باوکی لە دەستدا لە ساڵی ١٩٠٦، بەمەش ئەرکی بەخێوکردنی خۆی و خووشکەکانی بەتەواوی کەوتە ئەستۆی ماری دایکیان. لە ساڵی ١٩١٤، ئرێن چووە بەشی زانست لە زانکۆی سۆربۆن بۆ تەواوکردنی خوێندنی بەکالۆریۆس، بەڵام بەھۆی جەنگی جیھانیی یەکەمەوە تەگەرەی تێکەوت. لەم ماوەیە ئرێن وەک یاریدەدەری دایکی لە بواری تیشکەچالاکی کاریان دەکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
پۆل:سۆسیالیستە فەڕەنسییەکان
پۆل:فیزیکزانانی فەڕەنسی
پۆل:کیمیازانانی فەڕەنسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧
پۆل:مردووانی ١٩٥٦
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە فەڕەنسا
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجەی خوێن
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
پەندەکانی پیرەمێرد

**پەندەکانی پیرەمێرد** بریتین لەو پەندانەی کە پیرەمێردی شاعیر لە ھەردووک ڕۆژنامەی ژیان دواتر ڕۆژنامەی ژین بڵاوی کردوونەوە. بۆ یەکەم جار لە سەرەتای حەفتاکاندا لەلایەن کاکەی فەلاح لە چوار بەرگی بچووکدا چاپ کراوە. دواتر لەلایەن لیژنەیەک کە پێکھاتبوون لە فایەق ھۆشیار، مستەفا ساڵح کەریم، مەحموود ئەحمەد، حەمە نوری تۆفیق، و ئەحمەد زرنگ لێکۆلینەوە و ساغکردنەوە بۆ پەندەکان کراوە. بۆ جاری چوارەم ساڵی ٢٠١٩ لەلایەن ناوەندی ئەدیبان لە سێ بەرگدا چاپ کراوە. پەندەکان بەو ژمارانە ڕیزکراون کە ژمارەی بڵاوکردنەوەی ڕۆژنامەکە بووە. لە ژمارە ٣٢٣ دەست پێدەکات تا ژمارە ٤٢٧ کۆتایی بەو پەندانە دێت کە لە ڕۆژنامەی ژیاندا بڵاوکراونەتەوە. دواتر لە ژمارە ٤٢٨ تا کۆتایی ئەو پەندانەن کە لە ڕۆژنامەی ژیندا بڵاوکراونەتەوە.

## تایبەتمەندییەکان
پەندەکانی پیرەمێرد بە شیعرێکی سادە و ڕەوان وتراون، بریتین لە قسەی نەستەق و پەندی پێشینان، و ھەروەھا توانج و پلار لە کرداری نالەبار، و ئامۆژگاریکردن.

## چەند نموونەیەک


ئەگەر دەتەوێ بێ لەوەڕ نەبی
لەناو خەڵکدا پەڵەوەڕ نەبی
ئێرە جەنگەڵە دەبێ مەڕ نەبی
سەودایەک بکە تووشی شەڕ نەبی
لە جێیەک بنو ئاوھات تەڕ نەبی.



ھاونشینی بەد ئەخلاق دەگۆڕێ
پیاو خراپ چاکیش دەخاتە گۆڕێ
ئەو پادشایەی گوێی لە ھامان گرت
لەگەڵ میللەتی خۆی دەری نەبرد.



بیانووی نەوسنیم دۆزییەوە بۆ خۆم
ئەوی ئازایە بڵێت من ناخۆم
برسێتی ڕەگی ھاری پێوەیە
وەک زستان تۆفە و بە کڕێوەیە
ئەم ھەرا و جەنگە ھەر بۆ خواردنە
نەخواردن دوایی گیان سپاردنە
ئەو دەخوا و ئەمیان تەماشا دەکا
دیارە لە دۆستی ئەو حاشا دەکا.



زەعیم ئەوەتا شێوەی شەمعی بێ
خۆی بسوتێنێ، نەفعی جەمعی بێ
گەورە ئەوەتە خۆێ بە خاک بگرێ
وەک خاک مردووی خۆی لە باوەش بگرێ
گەورە وادەبێ کە بە ڕەنجی شان
کۆی بکاتەوە و بیدا بە میوان
با ھیچ میوانیش مەمنونی نەبێ
بیداو دەربەستی مەمنونی نەبێ.



چاو لە ماڵی خەڵک مەبڕە، حەرامە
بەشی خۆت بەس بێ، حەڵاڵ بەتامە
چاو مەبڕەڕە دەست، خراپ فێر دەبی
بە پارووی خەڵکی درەنگ تێر دەبی.



ھەندێکمان ھەیە ڕەگی خەو دەگرن
تا ئیشیان ھەیە لە بەر پیاو دەمرن
ئەمڕۆ لە لایان ساحێب مەقامی
پێت ھەڵخلیسکا شێت و نەفامی.



ئەو سەرکردەیەی بە ڕاست ئینسانە
بەند و زنجیر لای ڕوتبە و نیشانە
بەڵام نەک قەومی تووش کا و خۆی ڕاکا
وابێ ئیتر کەس بڕوای پێ نەکا.



ئەگەر ئەتەوێ نەیێن بە گژتا
ئامادەی شەڕ بە لە ھەموو وەختا
لە شێنەیشدا پڕچەک بنوێنە
دڵی دوژمنی پێ بیرسێنە.



کە تۆ خۆت شل کرد لەڕوی ناکەسێ
دەڵێ بڕوانە چۆن لێم دەترسێ.



کاسبیش چونکو دەعییەی تیانییە
ھیچ مەئمورێکی پێ ڕەزا نییە.



تا بە چاوی خۆت چشتێ نەبینی
ڕاستی مەزانە عیلم ئەلیقینی
چونکە دەور دەوری درۆو بوختانە
ڕاستی گرانە، درۆ ھەرزانە.


## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:پەندی پێشینان
پۆل:شیعر
موێراساکی شیکیبوێ

**موێراساکی شیکیبوێ** (؛ واتە خاتوو موێراساکی؛ دەورووبەری ٩٧٣ یان ٩٧٨ - دەورووبەری ١٠١٤ یان ١٠٣١) کەسایەتی ژنە شاعیر و ڕۆماننووسی ژاپۆنی بوو، ئەو کەسێکی کاریگەر بوو لە سەردەمی ھیائان. ئەو بەھۆی نووسینی ڕۆمانی داستانی گێنجی بەناوبانگە، کە زۆر جار بەیەکەم ڕۆمان ھەژمار دەکرێت لە جیھاندا. ڕۆمانەکە بە زمانی ژاپۆنی نووسراوە لە دەورووبەری ساڵانی ١٠٠٠ و ١٠١٢.

موێراساکی نازناوی بووە، بەڵام ناوی ڕاستەقینەی نەزانراوە. موێراساکی لە دایکبووی شاری کیۆتۆ بوو، ھەر لەوێش کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنە نووسەرەکانی یادەوەری
پۆل:وێژەی ژاپۆنی
پۆل:مردووانی سەدەی ١١یەم
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٩٧٠
پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا
پۆل:خەڵکی سەردەمی ھێیان (ژاپۆن)
پۆل:ژنانی سەدەی ناوەڕاستی ژاپۆن
پۆل:کەسە نەناسراوەکان
گرازیا دیلێددا

**گرازیا ماریا کۆسیما دامیانا دیلێددا** (Grazia Maria Cosima Damiana Deledda؛ ٢٧ی ئەیلوولی ١٨٧١ - ١٥ی ئابی ١٩٣٦) خانمە نووسەری ئیتالی بوو، لە ساڵی ١٩٢٦ بووە هەڵگری خەڵاتی نۆبێل لە وێژە. ئەو یەکەمین ژنە ئیتالی بوو خەڵاتی نۆبێل وەربگرێت، هەروەها دووەم براوەی ژن بوو لەم پۆلینە لەدوای نووسەری سوێدی سەلما لاگەرلۆف، کە ئەویان لە ساڵی ١٩٠٩ خەڵاتەکەی پێدرابوو.

گرازیا کەوتبووە ژێر کاریگەری بزووتنەوەی ڤێرزمۆ (ڕیالیزمی ئیتالی). گرازیا کاتێک تەمەی ١٧ ساڵان بوو، دەستی کرد بە نووسینی چیڕۆک. دواتر لە ساڵی ١٩٠٠، یەکەم چیڕۆکی خۆی لە ژێر ناونیشانی پیرەپیاوەکەی شاخ ( With *Il vecchio della montagna)* بڵاوکردەوە، ڕووخساری فۆلکلۆر بەسەریدا زاڵ بوو. لە دیارترین کارەکانی ئەو *دوای جیابوونەوە (Dopo il divorzio)* لە ساڵی ١٩٠٢ بڵاوکرایەوە هەروەها *ئیلیاس پۆرتۆلۆ ( Elias Portolu)* لە ساڵی ١٩٠٢ بڵاوکرایەوە. گرازیا لە ماوەی ٤٠ ساڵی کارکردنیدا، ٥٦ بەرهەمی بڵاوکردەوە.

لە ساڵی ١٩٠٠ هاوسەرگیری لەگەڵ پالمیرۆ مادیسانی کرد، لەگەڵ ئەو بوونە خاوەنی دوو منداڵ بەناوەکانی ساردوس (١٩٠١-١٩٣٨) هەوروەها فرانسیسکۆ (١٩٠٤-١٩٨١).

گرازیا دیلێددا لە ڕۆژی ١٥ی ئابی ١٩٣٦، لە تەمەنی ٦٤ ساڵیدا بە شێرپەنجەی مەمک کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئیتالی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە
پۆل:شانۆنامەنووسانی ئیتالی
پۆل:مردووانی ١٩٣٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧١
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
گابریێلا میسترال

**گابریێلا میسترال** (Gabriela Mistral؛ ٧ی نیسانی ١٨٨٩ - ١٠ی کانووننی دووەمی ١٩٥٧) مرۆڤدۆست، مامۆستا، دیپلۆمات و شاعیری چیلی بوو. یەکێکە لە هەڵگرانی خەڵاتی نۆبێل.

لە ساڵی ١٩٤٥، گابرێلا بووە یەکەمین نووسەر لە ئەمریکای لاتین کە ببێتە هەڵگری خەڵاتی نۆبێل لە وێژە (ئەدەبیات). ڕووخساری نووسین و شیعرەکانی گابرێلا خۆی لە سرووشت، خیانەت، خۆشەویستی، خۆشەویستی دایک، خەم و چاکبوونەوە، گەشت، هەروەها شووناسی ئەمریکای لاتین لە تێکەڵەیەک لە بابەتی ڕەسەن و بابەتی کاریگەربوو بە ئەورووپا. لە ئێستادا، وێنەی ئەو لە دراوی ٥٠٠ پیسۆی چیلی دا دەبینرێت. لە ساڵی ١٩٥١، خەڵاتی نەتەوەیی چیلی بۆ وێژە پێدرا. بەشێک لە شیعر و بەرهەمەکانی گابرێلا بۆ سەر چەندین زمان وەرگێڕانیان بۆ کراوە، لە نێویاندا زمانەکانی ئینگلیزی و نیپاڵی. لە ساڵی ١٩٢٢، یەکەم کتێبی لە ژێر ناونیشانی *(Desolación)* بڵاوکرایەوە. دوای دوو ساڵ لەوە، واتە لە ساڵی ١٩٢٤، دووەمین کتێبی بڵاوکرایەوە لە ژێر ناونیشانی (*Ternura*).

ئەو لە حوزەیرانی ١٩٠٨ بەدواوە ناوی گابێرلا میسترال وەک ناوی نووسەری خۆی بەکارهێنا، ئەمەش لەکاتێک ناوی ڕاستەقینەی خۆی لوسیا گۆدۆی ئەلکایاگا بوو.

لە ڕۆژی١٠ی کانووننی دووەمی ١٩٥٧، گابریێلا میسترال لە تەمەنی ٦٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە
پۆل:نووسەرانی چیلی
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە نیویۆرک
پۆل:مردووانی ١٩٥٧
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩
پۆل:مردنەکان بە شێرپەنجەی پەنکریاس
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
گرێگ وایز

**ماسیوو گرێگۆری وایز** (؛ لەدایکبووی ١٥ی ئایاری ١٩٦٦) ئەکتەر و بەرھەمھێنەرێکی ئینگلیزە. بەشداریی لە چەندین کاری تەلەڤیزیۆنی بەریتانی و فیلمی درێژ کردووە. ڕۆڵی جۆن ویلۆگبی گێڕاوە لە فیلمی ھەست و ھەستیاریدا، لەگەڵ ئەستێرەی فیلم ئێما تامپسۆن، کە دواتر ھاوسەرگیریی لەگەڵ کرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
سیگرید ئوندسێت

**سیگرید ئوندسێت** (Sigrid Undset؛ ٢٠ی ئایاری ١٨٨٢ - ١٠ی حوزەیرانی ١٩٤٩) نووسەر و ڕۆماننووسی نەرویژی بوو، یەکێکە لە هەڵگرانی خەڵاتی نۆبێل.

سیگرید لە شاری کالوندبێرگ لە دانمارک لە دایکبوو، بەڵام خێزانەکەی ماڵیان بەرەو نەرویژ گواستەوە، ئەمەش ئەوکاتە بوو کە ناوبراو تەمەنی دوو ساڵان بوو. ئەو لە ساڵی ١٩٢٤، بووە کەسێک کاتۆلیک. لە ساڵی ١٩٤٠، نەرویژی بەرەو ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا جێهێشت، لەوێ ڕەخنەی لە ڕژێمی نازی گرت، هەروەها دژی داگیرکاری ئەڵمانیای نازی بۆ سەر خاکی نەروژیژ قسەی کرد. لە ساڵی ١٩٤٥، لەدوای تەواوبوونی جەنگی جیهانیی دووەم گەڕایەوە نەرویژ.

سیگرید ئوندسێت لە ساڵی ١٩٠٧، چووە پاڵ یەکێتیی نووسەرانی نەرویژ. لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٦ بۆ ١٩٤٠ بووە سەرۆکی یەکێتییەکە. ئەو لە ساڵی ١٩٢٨، خەڵاتی نۆبێلی لە وێژە (ئەدەبیات) وەرگرت. ڕۆمانی تریلۆجی (سێ بەشە)ی *کریستین لاڤرانسداتەر ( Kristin Lavransdatter)،* یەکێکە لەدیارترین کارەکانی سیگرید ئوندسێت کە تێیدا باس لە ژیانی خەڵکی نەرویژ دەکات لە سەدەکانی ناوین لە ڕۆمانەکە وێنای ژن دەکات لەکاتی لەدایکبوونی تا مردن، ڕۆمانەکە سێ بەرگە لە نێوان ساڵانی ١٩٢٠ بۆ ١٩٢٢ وەشانکرا.

ئەو لە ساڵی ١٩١٢ هاوسەرگیری لەگەڵ ئەندرێس کاستوس سڤارستاد کرد، بەیەکەوە سێ منداڵیان بوو، دواتر لە ساڵی ١٩٢٧ جیابوونەوە.

سیگرید ئوندسێت لە ١٠ی حوزەیرانی ١٩٤٩ لەتەمەنی ٦٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٩٤٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
محەممەد تەباتەبایی

**میرزا سەید محەممەد تەباتەبایی** (؛ ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٨٤٢–٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٢٠) کەسایەتی ئایینی شیعە و ڕێبەری دیاری ئایینی بزووتنەوەی دەستووری مەشرووتە دژی دەسەڵاتی ناسرەدین شای قاجار لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەم.

## ژیان
سەید محمد تەباتەبائی، لە ساڵی ١٢٥٨ھجری لە شاری کەربەلا لەدایکبووە، لە سەردەمی ناسرەدین شا قاجار، توێژەری ئایینی بووە کاتێک کوڕی ھەشت ساڵان بوو چوو بۆ تاران سەیید محەممەد دەستی کرد بە خوێندنی زانستە ئیسلامییەکان لەسەر دەستی باوکی و زانستپەروەرانی تری ئەو سەردەمەی خۆی. پاشان چوو بۆ شاری سامەڕا و خوێندنی لەلای محەممەد حەسەنی شیرازی تەواو کرد. ساڵی ١٣٠٣ھجری لەسەر داوای پرۆفیسۆری میرزا ی شیرازی گەڕایەوە تاران. لە ساڵی ١٩٢٠ لە تەمەنی ٧٧ ساڵیدا لە تاران دەمرێت و لە گۆڕی شا عەبدولعەزیم ئەلحەسەنی بەخاک سپێردرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٢
پۆل:مردووانی ١٩٢٠
تۆڕی تەلەڤزیۆنی سی تیڤی

**تۆڕی تەلەڤیزیۆنی سی تیڤی** کە بە (CTV) ناسراوە، تۆڕێکی تەلەڤیزیۆنی ئاسمانییە بە زمانی ئینگلیزی شێوەزاری کەنەدی بەرنامەکانی پێشکەش دەکات، لە ساڵی ١٩٦١ دەستی بە کار کردووە CTV لە ساڵی ٢٠٠٠ لەلایەن کۆمپانیای BCE ەوە کڕایەوە، ئێستا پەخشکەری بەرھەمی کۆمپانیای بێڵ میدیایە لە بی سی ئی. سی تی ڤی گەورەترین تۆڕی تەلەڤیزیۆنی کەرتی تایبەتی کەنەدایە کە تایبەت خاوەنی تەلەڤیزیۆنە.

CTV ھیچ کاتێک کورتکراوەی ناوی تەواوی فەرمیی تەلەڤیزیۆنەکە نەبووە، بەڵام بە گشتی وا بڵاوبووەتەوە و وا دادەنرێت کە «تەلەڤیزیۆنی کەنەدی» یە، بەڵام بابەتەکە تەنھا وەک کاڵایەکە ئەو ناوەی وەک ھەڵمەتی پڕوپاگەندە بۆ خۆی بەکاری ھێناوە بەتایبەت لە ساڵی ١٩٩٨، بەڵام ئەم ھەڵە لێکدانەوەیە بۆ خەڵکی ڕوون کرایەوە کاتێک کۆمپانیای پەخشی کەنەدی ناڕازایی دەربڕی وە داوای مافی تایبەت بە دەستەواژەی «کەنەدیی» کرد.

## مێژوو
### فەرمیانە
لە ساڵی ١٩٥٨ دا حکوومەتی سەرۆک وەزیران *جۆن دیفنبەیکەر* یاسای پەخشی نوێی واژوو کرد و دەستەی پارێزگاری پەخشی دامەزراند .(کۆمیسیۆنی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی کەنەدی، یان CRTC) وەک دەستەی فەرمانڕەوای پەخشی کەنەدی، بە شێوەیەکی کاریگەر کۆتایی بە ڕۆڵی دوانەیی دامەزراوەی پەخشی کەنەدی ھێنا وەک دەزگاکانی پەخش و دەزگاکانی بەرھەم ھێنان. یەکەم کاری بۆردەکە وەرگرتنی بەرنامە بوو بۆ تەلەیڤزیۆنی " دووەم " لە ھالیفاکس، مۆنتریال (بە ھەردوو زمانی ئینگلیزی و فەرەنسی)، ئۆتاوا، تۆرۆنتۆ، وینیپێگ، کالگاری، ئێدمۆنتۆن و ڤانکۆڤەر لە وەڵامی ھاوارێک بۆ بەدیلێک بۆ خزمەتگوزاری تەلەفزیۆنی CBC. کالگاری و ئێدمۆنتۆن).

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگەکان کە لە ١٩٦١ دامەزراون
ئان برۆنتی

**ئان برۆنتی** (بە زمانی ئینگلیزی: Anne Brontë؛ ١٧ی کانوونی دووەمی ١٨٢٠ - ٢٨ی ئایاری ١٨٤٩) ژنە شاعیر و ڕۆماننووسی ئینگلیز بوو، ئەو بچووکترین خووشک بوو لە نێو سێ خووشکە برۆنتییەکان. ڕۆمانەکانی ئەو بە بەرهەمە کلاسیکییەکانی وێژەی ئینگلیزی دادەنرێن. ئەو لەگەڵ خووشکەکانی شارلۆت و ئیمێلی بەیەکەوە کتێبێکی شیعریان بڵاوکردەوە لە ژێر ناونیشانی (*Poems by Currer, Ellis, and Acton Bell)،* کتێبەکە لە ساڵی ١٨٤٨ بڵاوکرایەوە. ئان لە ژێر ناوی ئەکتۆن بێڵ شیعرەکانی بڵاودەکردەوە. لە ساڵی ١٨٤٧، یەکەم ڕۆمانی بەناوی (*Agnes Grey)* بڵاوکردەوە. لە ساڵی ١٨٤٧ ڕۆمانی (*The Tenant of Wildfell Hall)* بڵاوکردەوە، کە وابیردەکرێتەوە لە یەکەمین ئەو ڕۆمانانەبێت کە بیری فێمێنیزمی لەخۆ گرتبێت.

ئان برۆنتی لە ڕۆژی ٢٨ی ئایاری ١٨٤٩، لە تەمەنی ٢٩ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. دوای مردنی، شارلۆتی خووشکی دەستیکرد بە دەستکاریکردنی ( *Agnes Grey)* بۆ ئەوەی چارەسەری کێشەکانی چاپی یەکەمی بکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:شاعیرانی ژنی ئینگلیز
پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئینگلیز
پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز
پۆل:نووسەرانی مەسیحی
پۆل:مردووانی ١٨٤٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٠
پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی
ئێمیلی برۆنتی

**ئێمیلی برۆنتی** (بە زمانی ئینگلیزی: Emily Brontë؛ ٣٠ی تەممووزی ١٨١٨ - ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٨٤٨) ژنە شاعیر و ڕۆماننووسی ئینگلیز بوو، ئەو زیاتر بەهۆی تاکە ڕۆمانەکەی، بەرزاییەکانی *وتەرینگ* (*Wuthering Heights)* ناسراوە، کە بەیەکێک لە بەرهەمە کلاسیکییەکانی وێژەی ئینگلیزی دادەنرێت. ئەو لەگەڵ خووشکەکانی شارلۆت و ئان بەیەکەوە کتێبێکی شیعریان بڵاوکردەوە لە ژێر ناونیشانی (*Poems by Currer, Ellis, and Acton Bell)،* کتێبەکە لە ساڵی ١٨٤٨ بڵاوکرایەوە. ئیمێلی لە ژێرناوی ئێلیس بێڵ شیعرەکانی بڵاودەکردنەوە.

ئێمیلی برۆنتی لە ڕۆژی ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٨٤٨، لە تەمەنی ٣٠ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئینگلیز
پۆل:شاعیرانی ژنی ئینگلیز
پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز
پۆل:نووسەرانی مەسیحی
پۆل:مردووانی ١٨٤٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٨
پۆل:نووسەرانی ئینگلیزی سەدەی ١٩یەم
پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی
چاویلکەی بەفری

وێنۆک|چاویلکەی بەفری
**چاویلکەی بەفری** () جۆرێک چاویلکەیە کە ھەندێک لەو خەڵکانەی کە لە دەوروبەری جەمسەری باکووردا دەژین، بۆ پاراستنی چاویان لە بەرامبەر تیشکی سەروو وەنەوشەیی و برینداربوونی چاویان، بەکاری دەھێنن. چاویلکە بەفرییەکان زۆرتر لە چێوی وشک و ئێسک دروست دەکرێن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
شارلۆت برۆنتی

**شارلۆت برۆنتی** (بە زمانی ئینگلیزی: Charlotte Brontë؛ ٢١ی نیسانی ١٨١٦ - ٣١ی ئازاری ١٨٥٥) ژنە شاعیر و ڕۆماننووسی ئینگلیز بوو، ئەو خووشکە گەورەی برۆنتییەکان بوو. ڕۆمانەکانی شارلۆت بە بەرهەمی کلاسیکی وێژەی ئینگلیزی دادەنرێن. ئەو لەگەڵ خووشکەکانی ئێمیلی و ئان بەیەکەوە کتێبێکی شیعریان بڵاوکردەوە لە ژێر ناونیشانی (*Poems by Currer, Ellis, and Acton Bell)،* کتێبەکە لە ساڵی ١٨٤٨ بڵاوکرایەوە. شارلۆت لە ژێرناوی لۆرد چارڵز ئەلبەرت فلۆریان وێلیسلی شیعرەکانی بڵاودەکردنەوە.

شارلۆت بەهۆی ڕۆمانی (*Jane Eyre)* ناوبانگی دەرکرد، ئەم ڕۆمانە لە ساڵی ١٨٤٧ بڵاوکرایەوە، ڕۆمانەکە گێڕانەوەیەکی بەهێزە لەسەر ژنێک لە کاتی بوونی ناکۆکی لەنێو حەزەکانیی و باروودۆخی کۆمەڵایەتی. دواتر شارلۆت ڕۆمانەکانی شێرلی (١٨٤٩) و ڤیلێت (١٨٥٣) بڵاوکردەوە.

شارلۆت برۆنتی لە ڕۆژی ٣١ی ئازاری ١٨٥٥، لە تەمەنی ٣٨ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:شاعیرانی ژنی ئینگلیز
پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئینگلیز
پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز
پۆل:مردووانی ١٨٥٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٦
پۆل:نووسەرانی ئینگلیزی سەدەی ١٩یەم
پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی
سەلما ھایێک

**سەلما ھایێک پینۆ** (؛ ؛ لەدایکبوو **سەلما ڤالگارما ھایێک خیمێنێز**؛ ٢ی ئەیلوولی ١٩٦٦) خانمەئەکتەرێک و بەرھەمھێنەرێکی فیلمی مەکسیکی و ئەمریکییە. لە ١٩٨٩دا لە مەکسیک دەستیکرد بە کاری نواندن بە ڕۆڵێکی سەرەکی لە ئۆپێرای سابوونی تەلەڤیزیۆنیی *تێرێسا*، و فیلمی ١٩٩٥ی *کووچەی موعجیزە*، کە بەھۆیەوە پاڵێورا بۆ خەڵاتی ئاریێڵ. دواتر ناوبانگی پەیداکرد بە دەرکەوتن لە فیلمەکانی *تاوانکار* (١٩٩٥)، *لە شەو تا خۆرھەڵاتن* (١٩٩٦)، *ڕۆژاوای تووندوتیژ*، و *باوەڕ* (ھەردووکیان لە ١٩٩٩).

ڕۆڵی سەرکەوتنی ھایێک لە بەڵگەفیلمی ٢٠٠٢ی *[[فریدا]]*دا بوو، فیلمێک کە ھاوبەرھەمھێن بوو تێیدا و ڕۆڵی سەرەکیی وێنەکێشی مەکسیکی فریدا کالۆ تێدا گێڕا. بۆ نواندنەکەی، پاڵێورا بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەئەکتەر، لەگەڵ ئەوەشدا بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب، خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە، و خەڵاتەکانی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی بۆ باشترین خانمەئەکتەر پاڵێورا. فیلمەکە سەرنجی جیھانی ڕاکێشا و سەرکەوتنێکی ڕەخنەیی و بازرگانی بوو.

ھایێک خەڵاتی دەیتام ئێمی بردەوە بۆ باشترین دەرھێنان لە بەرھەمێکی منداڵان/گەنجان/خێزانی بۆ *موعجیزەکەی مالدۆنادۆ* لە ٢٠٠٤، و پاڵێورا بۆ خەڵاتی پڕایمتایم ئێمی بۆ باشترین خانمەئەکتەری میوان لە زنجیرەیەکی کۆمێدی دوای دەرکەوتنی لە درامای کۆمێدیی ئەی بی سیی *بێتیی ناشرین* لە ٢٠٠٧. وەک میوان لە زنجیرەی کۆمێدیی ئێن بی سیی *٣٠ ڕۆک*دا دەرکەوت لە ٢٠٠٩ بۆ ٢٠١٣. لە ٢٠١٧دا، پاڵێورا بۆ خەڵاتی ئیندیپێندێنت سپیریتز بۆ ڕۆڵەکەی لە *بیتریز لە خوانی ئێوارە*.

فیلمەکانی دواتری ھایێک بریتی بوون لە *گەورەبووەکان* (٢٠١٠)، *پووس ئین بوتس* (٢٠١١)، *گەورەبووەکان ٢* (٢٠١٣)، *داستانی داستانەکان* (٢٠١٥)، *ئاھەنگی سۆسج* (٢٠١٦)، *[[پاسەوانی تایبەتی بکوژەکە]]* (٢٠١٧)، *وەک سەرۆکێک* (٢٠٢٠)، و *[[پاسەوانی تایبەتی ژنی بکوژەکە]]* (٢٠٢١).

ھایێک لە ٢٠٠٩وە ھاوسەرگیری لەگەڵ بازرگانی فەڕەنسی فرانسوا-ئۆنری پینۆ کردووە، و لەگەڵیدا کچێکیشی بووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
 
 
* 
* 

پۆل:بەرھەمھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی مەکسیکی
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی مەکسیکی
پۆل:زیندووان
پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە
پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دیسلێکسیان هەیە
پۆل:ئەو ئەکتەرانەی کە تووشی ناڕێکی خوێندنەوە بوونە
پۆل:ژنە مرۆڤدۆستەکان
ئینتسار سەعید

**ئینتسار سەعید** () کەسایەتی ژنە چالاکوانی مافەکانی ژنانی میسرە، ئەو دامەزرێنەر و بەڕێوەبەری دامەزراوەی قاهیرەیە بۆ گەشەپێدان و یاسا، ڕێکخراوەکەی ئامانجی بنبڕکردنی خەتەنەکردنی مێینەیە، هەروەها یارمەتیدانی قوربانیانی دەستدرێژیی و پێدانی زانیاری لەسەر پەروەردەی سێکس.

## چالاکییەکان
لەکاتی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا، بەهۆی زۆرتر مانەوەی پیاوان لە ماڵەوە ئەوا توندووتیژی و دەستدرێژییەکان بۆ سەر مێینە زیادی کرد، ئەمەش بەتایبەت لە میسر. بەڵام ڕێکخراوەکەی ئینتسار بەردەوام بوو لە چالاکییەکان بە ڕەچاوکردنی ئەو باروودۆخە.

میسر یەکێکە لەو وڵاتانەی کە زۆرترین مێینە تووشی خەتەنەکردن دەکرێنەوە. ئینتسار سەعید بەردەوام لەڕێی کاری ڕێکخراوەییەوە دژایەتی بۆ خەتەنەکردنی مێینە دەربڕیوە. ئەو لەگەڵ هەنگاوەکانی حکوومەت جووڵاوەتەوە بۆ سزادانێکی تووند بۆ ئەو کەسانەی کە خەتەنەی مێینە دەکەن.

لە پاڵ ئەوانەش، ئینتسار سەعید کاری بۆ ئازادی ڕادەربڕینی ژنان و لاوانی میسر کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
سێگۆشەی زێڕین

[چەپ|وێنۆک|سێگۆشەیەکی زێڕین ڕێژەی a/b بریتییە لە φ و [سەر (ئەندازە)|سەری سێگۆشەکە \theta=36^{\circ} و ھەر یەک لە بنکەگۆشەکان \theta=72^{\circ}]]

**سێگۆشەی زێڕین** () ھەروەھا **سێگۆشەی پیرۆز**یشی پێ دەوترێت، سێگۆشەیەکی دوولایەکسانە کە تێیدا درێژیی لا یەکسانەکان و بنکەی سێگۆشەکە لە حەنای یەکتردا ڕێژەی زێڕین \varphi دروست دەکەن واتە:

:{a\over b} = \varphi = {1+\sqrt5\over2} \approx 1.618~034~.

## گۆشەکان
* بەھای گۆشەی سەری سێگۆشەی زێڕین بریتییە لە:
:\theta = 2\arcsin{b\over2a} = 2\arcsin{1\over2\varphi} = 2\arcsin{{\sqrt5-1}\over4} = {\pi\over5}~\text{rad} = 36^\circ.
و لەبەر ئەوەی ئەنجامی کۆکردنەوەی ناوەگۆشەکانی سێگۆشەیەک دەکاتە \pi~\text{rad} ئەوا بەھای ھەر یەک لە بنکەگۆشەکان بریتییە لە:

:\beta = \over2} = {2\pi\over5}~\text{rad} = 72^\circ.

:\beta = \arccos{{\sqrt5-1}\over4} = {2\pi\over5}~\text{rad} = 72^\circ.

## لە شێوەکانی تردا
* سێگۆشەی زێڕین دەتوانرێت لەناو ئەستێرەیەکی پێنجپەڕدا بدۆزرێتەوە.
* سێگۆشەی زێڕین دەتوانرێت لەناو دەلایەکی ڕێکدا بدۆزرێتەوە.
* سێگۆشەی زێڕین دەتوانرێت لەناو ڕاخستراوی (net) چەندین تەنی ئەندازەیی وەکوو دوازدەڕوو و بیستڕوو بدۆزرێتەوە.

### لوولپێچی لۆگاریتمی
چەپ|وێنۆک|
لە سێگۆشەیەکی زێڕیندا ئەگەر لەتکەری یەکێک لە بنکەگۆشەکان بکێشیتەوە تا لایەکەی بەرامبەری خۆی ببڕێت. سێگۆشەیەکی زێڕینی تر دروست دەکرێت. لەبەر ئەوەی گۆشەی سەری سێگۆشەکە ٣٦ پلە دەبێت و ئەگەر ئەم کارە دووپات بکرێتەوە کۆمەڵێک سێگۆشەی زێڕینی تر بەدەست دێن کە سەرەکانیان دەکەوێتە سەر لوولپێچی لۆگاریتمی.

## ئەمانەش ببینە
* لاکێشەی زێڕین

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:سێگۆشەکان
پۆل:ڕێژەی زێڕین
خەرتک ئانچیما تۆکا

**خەرتک ئانچیما تۆکا** (بە ڕووسی: Хертек Амырбитовна Анчимаа-Ток؛ بە توڤانی:  Анчимаа-Тока Хертек Амырбит уруу؛ ١ی کانوونی دووەمی ١٩١٢ - ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨) کەسایەتی سیاسیی سۆڤیەتی/توڤانی بوو، ئەو لە ماوەی ١٩٤٠ بۆ ١٩٤٤ بووە سەرۆکی کورالی بچووک لە کۆماری گەلیی توڤان. خەرتک بەیەکەم ژنە سەرۆک دەوڵەت دادەنرێت لە مێژوودا کە بەپێی میرات پۆستەکەی وەرنەگربێت. ئەو ژنی سالچاک تۆکا بوو، یەکێک لە ڕابەرە باڵاکانی وڵاتی کۆماری گەلیی توڤان لە ماوەی ١٩٣٢ بۆ ١٩٧٣.

خەرتک ئانچیما تۆکا لە ساڵی ١٩٧٢ خانەنشین بوونی خۆی لە کار و چالاکییەکانی ڕاگەیاند، لە ساڵی ١٩٧٣ هاوسەرەکەی مرد. هەموو ئەمانەش وایانن کرد کە ئەو ژیانێکی بێدەنگ بەسەربەرێت تاکوو مردنی لە ڕۆژی ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨.

## سەرەتای ژیان
خەرتک ئانچیما تۆکا لە ١ی کانوونی دووەمی ١٩١٢ لە ناوچەی بای-تایگینسکی لە توڤا لە دایکبوو، ئەوکاتە ئەم ناوچەیە لە ژێر دەسەڵاتی چین بوو، ئەمڕۆ ئەم ناوچەیە دەکاتە شاری کیزل لە ڕۆژهەڵاتی ڕووسیا. ئەو سێیەمین منداڵی خێزانەکەی بوو، خێزانەکەی لادێ نشینێکی ڕاوچی بوون. وێڕای ئەوەی لەگەڵ دامەزراندنی یەکێتیی سۆڤیەت، کار ئاسانی زیاتر کرا بۆ فێربوون و خوێندەواری، بەڵام هێشتا لەناوچەکەی ئەوان بەمجۆرە نەبوو بە دیاریکراویش بۆ کچان، بەڵام خەرتک کە تەمەنی گەیشتە ١٨ ساڵان ئەوا توانی خۆی فێری خوێندنەوە و خوێندەواری بکات بە زمانی مەنگۆلی.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مردووانی ٢٠٠٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢
سووکباتارین یانجما

**سووکباتارین یانجما** (بە زمانی ڕووسی:  Сүхбаатарын Янжмаа؛ بە زمانی مەنگۆلی:  Нэмэндэен Янжмаа؛ ١٥ی شووباتی ١٨٩٣ - ١ی ئایاری ١٩٦٢) ژنە سیاسەتوانی کۆمۆنیستی مەنگۆلی بوو. ئەو لە ماوەی ٧ی ئەیلوولی ١٩٥٣ تاکوو ٧ی تەمموزی ١٩٥٤ وەک سەرۆکی ڕاسپێردراو لە وڵاتی مەزنی کورال (مەنگۆلیای ئەمڕۆ) کاری دەکرد، ئەو لەدوای خەرتک ئانچیما تۆک، دووەم ژنە سەرۆکی دەوڵەتە کە بەبێ میرات ئەو پۆستەی وەرگرتبێت. ئەو ژنی شۆڕشگێری مەنگۆلی دامدین سووکباتار بوو.

لە ڕۆژی ١ی ئایاری ١٩٦٢، سووکباتارین یانجما لە تەمەنی ٦٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.

## ژیان
سووکباتارین یانجما لە ڕۆژی ١٥ی شووباتی ١٨٩٣ لە ناوچەیەک لە نزیک ئولانباتۆر (ناوی ئێستا) لە دایکبوو. خێزانەکەی هەژار بوون، خەریکی کاری شوانی و گەرمیان و کوێستان بوون. ئەو لە ساڵی ١٩١٩ وەک پەیامنێرێک کاری دەکرد بۆ گرووپی شۆڕشگێڕیی سووکباتار، لە ساڵی ١٩٢٠ هاوسەرەکەی چووە یەکێتیی سۆڤیەت بۆ ئەوەی پەیوەندی لەگەڵ بۆلشڤیکییەکا درووست بکات. دوای ئەوەی هاوسەرەکەی لە شۆڕشی ١٩٢١ی مەنگۆلیا سەرکەوتنی بەدەستهێنا، ئەوا سووکباتارین یانجما بووە ئەندام لە یەکێتیی لاوانی شۆڕشگێریی مەنگۆلیا (MYRL).

لە ساڵی ١٩٢٣، لەدوای مردنی هاوسەرەکەی ئەوا دەچێتە پاڵ حیزبی شۆڕشگێڕیی گەلی مەنگۆلیا، دوای ساڵێک دەبێتە ئەندام لە کۆمیتەی ناوەندیی حیزبەکە. ئەو وەک نوێنەری حیزبەکەی بەشداریکرد لە سێیەمین کۆننفڕانسی نێونەتەوەیی ژنانی کۆمۆنیست، لەوێ چاوی کەوت بەرهەریەکە لە کلارا زێتکین و نادێژدا کرۆپسکایا.

ئەو لە ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٣٠ لە زانکۆی کۆمۆنیستی زەحمەتکێشانی ڕۆژهەڵات لە مۆسکۆ خوێندی.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٩٦٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣