open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کەسرا نووری

وێنۆک
**کەسرا نووری** لەدایکبووی ساڵی ١٩٩٠، چالاکوانی سیاسی، ڕۆژنامەنووس و خوێندکاری باڵای مافی مرۆڤ لە زانکۆی تارانە. ئەم زیندانییە سیاسییە پێشتر بەڕێوەبەری ئاژانسی ھەواڵی مەجزوبان نور بوە. لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٦ بە تۆمەتی " سەرکردەی ناڕەزایەتییەکان " لە گۆلێستان حەفتەم دەستبەسەر و بەھۆی لێدانێکی زۆرەوە ڕەوانەی نەخۆشخانە کرا. بۆ زیادکردنی فشارەکان لەسەری، داواکاری گشتی تاران ھەموو ئەندامانی بنەماڵەکەی (شوکوفە یەدوڵڵاھی، پووریا نووری، ئەمیر نووری) دەستگیر کرد. نوری پێشتر لە ساڵی ٢٠١١ دەستبەسەر و دوای چوار ساڵ زیندانی لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠١٥ لە زیندان ئازاد کرا. لە ڕۆژی جیھانی ڕۆژنامەگەری ٢٠٢١دا، نوری خرایە لیستی ١٠ ڕۆژنامەنووسەوە کە زۆرترین فشار و ھەراسانکردنی حکوومەتیان لەسەرە لە جیھاندا لەلایەن ھاوپەیمانی ڕۆژنامەوانی ئازادەوە. ئێستا لە زیندانی عادل ئابادە.

## باکگراوند
کەسرا نووری لە شاری بەندەر عەباس لەدایکبووە، باوکی ناوی مەسعوود نوورییە، پارێزەر و ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەری سەندیکای پارێزەران و دایکی ناوی شوکوفە یەدوڵڵاھی و براکانی ناوی پووریا نووری و ئەمیر نوورین، باوکی لە ساڵی ٢٠٠٩ بەھۆی جەڵتەی دڵەوە کۆچی دوایی کردووە. نوری لە ساڵی ٢٠٠٧ ئەندازیاری شارستانی خوێندووە. لە ساڵی ٢٠١٢ لە ماوەی زیندانی بوونی بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە یاسادا بەدەستھێناوە. دوای ٤ ساڵ زیندانیکردن لە ساڵی ٢٠١٦، نووری لە زانکۆی تاران بە بڕوانامەی ماستەر لە مافی مرۆڤ وەرگیرا و لە ئێران درێژە بە خوێندنی دەدا، کاتێک جارێکی دیکە دەستبەسەر کرایەوە.ئەم چالاکە سیاسییە پێنج جار لەلایەن ھێزە ئەمنییەکان و جلوبەرگی ئاسایییەوە دەستبەسەر کراوە و لە ئەڤین و ڕەجایی شەھر و فەشەفووە و عادل ئاباد و نیزام شیراز و دەستبەسەرگەی ژمارە ١٠٠ و ٢٠٩ زیندانی کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزەرانی ئێرانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران
پۆل:زیندووان
پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئێرانی
نەرمەک

وێنۆک|نەخشەی نەرمەک لە تاران (ڕەش)
**نەرمەک** ناوی گەڕەکێکە کە دەکەوێتە ناوچەی ٨ و ٤ ڕۆژهەڵات و باکووری ڕۆژھەڵاتی تاران . لە ڕابردوودا دێھی ٩ کم لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تەجریش و ٥ کم لە ڕێگای خێرای دەماوەندەوە بۆ تاران دوورە.  
## سەرچاوەکان

پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
کرایسلەر ٣٠٠

وێنۆک
**کرایسلەر ٣٠٠** ئۆتۆمبێلێکی لوکسە بە قەبارەی تەواو بزوێنەری پێشەوەی تایەی دواوە کە لەلایەن کۆمپانیای FCA US (ئێستا فیات کرایسلەر، پێشتر کرایسلەر) دروست کراوە و دەفرۆشرێت. ئەم ئۆتۆمبێلە لە نەوەی یەکەم (مۆدێلەکانی لە ساڵی ٢٠٠٥ تا ٢٠١٠) لە دوو جۆری سیدان چوار دەرگا و ستێشن واگۆن بەرھەمھێنراوە، و لە نەوەی دووەمی ئەمڕۆ (مۆدێلەکانی لە ساڵی ٢٠١١ تا ئێستا) تەنھا لە جۆری سیدان چوار دەرگا. نەوەی دووەمی کرایسلەر ٣٠٠ لە بەریتانیا و ئێرلەندا بە ناوی **کرایسلەر 300C** و لە وڵاتانی دیکەی ئەورووپا بە ناوی **لانسیا تێما دەفرۆشرێت**.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
پۆل:وێستگەی عارەبانەکان
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی نەمسا
کارۆم

وێنۆک| تەختەیەکی یاری کارۆم
**کارۆم**     یارییەکی تەختەی بیلیاردە لە باشووری ئاسیا . ئەم یارییە لە هیندستان و بەنگلادیش و ئەفغانستان و نیپاڵ و پاکستان و سریلانکا و ناوچەکانی دەوروبەری زۆر بەناوبانگە و بە ناوی جیاواز بە زمانی جیاواز ناسراوە. لە باشووری ئاسیا زۆرێک لە یانەکان و قاوەخانەکان پاڵەوانێتییەکی بەردەوامیان هەیە. کارەکانم بەزۆری لەلایەن خێزانەکانەوە یارییان پێدەکرێت، لەنێویاندا منداڵان و لە چالاکییە کۆمەڵایەتییەکان. لە ناوچە جیاوازەکاندا ستاندارد و یاسای جیاواز هەیە.

## سەرچاوەکان
مارسیلیۆسی پادوا

وێنۆک|130px
**مارسیلیۆسی پادوا** بەناوی ڕاستەقینەی **مارسیلۆ دی مایناردینی**  (لەدایکبووی ساڵی ١٢٧٥ی زایینی لە پادوا - لە ساڵی ١٣٤٨ لە میونشن کۆچی دوایی کردووە ) بە یەکێک لە فەیلەسوف و تیۆریستەکانی سیاسی سەدەکانی ناوەڕاست ناسراوە کە بەهۆی کارە بەناوبانگەکانییەوە بەناوبانگە کە *بەرگریکاری ئاشتییە لە* نێو بیرمەندان و شرۆڤەکاراندا . بە بڕوای زۆر کەس ئەم بەرهەمە یەکێکە لە بەرھەمە گرنگەکانی فەلسەفەی سیاسی لە بواری چەمکی حکومەت و باسکردنی ڕژێمی دەستوری, و بە بڕوای ئەوانی تریش بە یەکێک لە پێشەنگەکانی چاکسازی ئایینی پرۆتستانت ناسراوە قوتابخانە.
## سەرچاوەکان

پۆل:فەیلەسووفانی ئیتالی
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٢٧٠
پۆل:مردووانی دەیەی ١٣٤٠
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٧٥
پۆل:مردووانی ١٣٤٢
عەشیرەتگەری

**عەشیرەتگەری**، **تایفەگەری** یان **تریبالیزم** دۆخێکی ڕێکخستن یان پاڵپشتیکردن لە ھۆزەکان یان شێوازی ژیانی ھۆزەکانە. پەرەسەندنی مرۆڤەکان بە پلەی یەکەم لە گرووپە بچووکەکانی ڕاوچی-کۆکەرەوە ڕوویداوە، کە دواتر لە شارستانێتیی کشتوکاڵیی گەورەتردا ڕێکخران. بە مانای نەرێنی و لە بواری سیاسیدا، عەشیرەتگەری دەتوانێت بە مانای کردار یان ھەڵوێستی جیاکارانە لە بەرامبەر گرووپەکانی دەرەوە بەپێی وەفاداری ناو گرووپەوە بێت. عەشیرەتگەری ڕەخنەگرانی بەرچاوی خۆی ھەیە کە بە ھۆکاری جۆراوجۆر دژایەتیی ئەم بیروباوەڕە دەکەن.

## ئەمانەش ببینە
* ھۆز
* شۆڤینیزم
* تیرە
* کۆمەڵ
* ناسیۆنالیزم
* ڕەگەزپەرستی
* فاشیزم
* ئایین

## سەرچاوەکان

پۆل:جۆشی گرووپ
پۆل:زاراوەکانی کۆمەڵناسی
پۆل:شێوەکانی حکوومەت
پۆل:ھۆزەکانی عەرەب
دژە سەرمایەداری

[چەپ|وێنۆک|کاریکاتێری "هەڕەمی سیستەمی سەرمایەداری" کە لەلایەن کرێکارانی پیشەسازیی جیهانەوە (١٩١١)  دروستکراوە نموونەیەکی ڕەخنەی [سۆشیالیزم|سۆسیالیستییە لە سەرمایەداریدا و چینایەتی کۆمەڵایەتی.]]
**دژە سەرمایەداری** ئایدۆلۆژیایەکی سیاسی و بزووتنەوەیەکە کە لە چەندین ئاڕاستە و بیری جۆراوجۆر لە دژی سەرمایەداری پێکدێت. بەو مانایەی کە دژە سەرمایەدارییەکان ئەو کەسانەن کە دەیانەوێت سیستمی سەرمایەداری بگۆڕن بە جۆرێکی تر لە سیستەمی ئابووری، وەک سۆسیالیزم یان کۆمۆنیزم.

## سۆسیالیزم
[وێنۆک|[کارڵ مارکس|کارل مارکس، کە لەلایەن زۆرێکەوە بە یەکێک لە دامەزرێنەرانی بیری دژە سەرمایەداری دادەنرێت. ئەو یەکێکە لە نووسەرانی مانیفێستی کۆمۆنیزم.]]
سۆسیالیزم داکۆکی لە خاوەندارێتی گشتی یان خاوەنداریەتیی ڕاستەوخۆی کرێکار و بەڕێوەبردنی ئامرازی بەرهەمهێنان و دابەشکردنی سەرچاوە دەکات، و کۆمەڵگایەک کە تایبەتمەندی یەکسانە بە سەرچاوە بۆ هەموو تاکەکان، لەگەڵ شێوازێکی یەکسان بۆ قەرەبووکردنەوە.

# تیۆرێکە یان سیاسەتی ڕێکخستنی کۆمەڵایەتی کە ئامانجی یان بانگەشە بۆ خاوەندارێتی و کۆنترۆڵکردنی دیموکراسیانەی ئامرازەکانی بەرهەمهێنان، لەلایەن کرێکاران یان کۆمەڵگا بە گشتی، و بەڕێوەبردن یان دابەشکردنیان لە بەرژەوەندی هەمووان دەکات.
# سۆسیالیستەکان بانگەشە بۆ هەماهەنگیی کرێکاران /ئابووری کۆمەڵگا دەکەن،  کە تێیدا خەڵک کۆنتڕۆڵێکی دیموکراسیانەی بەسەر وڵاتدا هەیە، لەگەڵ ئەوەشدا هەندێک فەلسەفەی نادیموکراسی لەخۆگرتووە. خاوەندارێتی "دەوڵەت" یان "هەماهەنگیی کرێکاری" لە دژایەتییەکی بنەڕەتیدایە لەگەڵ خاوەندارێتی "تایبەت"ی ئامرازەکانی بەرهەمهێنان ، کە تایبەتمەندییەکی سەرمایەدارییە. زۆربەی سۆسیالیستەکان دەڵێن سەرمایەداری بە شێوەیەکی نادادپەروەرانە دەسەڵات و سامان و قازانج لە نێوان توێژێکی بچووکی کۆمەڵگادا چڕ دەکاتەوە کە سەرمایە کۆنترۆڵ دەکات و سامانەکەی لە ڕێگەی بەکارهێنان و سوودوەرگرتن لە کرێکاران بەدەستی دەهێنن.

سۆسیالیستەکان دەڵێن سەرمایەداری لە چالاکییە ناعەقڵانیەکان پێکدێت، وەک کڕینی کاڵاکان تەنیا بۆ فرۆشتن لە کاتێک کە نرخەکانیان بەرز دەبێتەوە، نەک بۆ بەکارهێنان، تەنانەت ئەگەر کاڵاکە نەتوانرێت بە قازانج بە تاکەکانی پێویست بفرۆشرێت؛ ئەوان دەڵێن کە *بەدەستهێنانی پارە* ، یان کەڵەکەکردنی سەرمایە، لەگەڵ تێرکردنی داواکاریدا ناگونجێت. 

سۆسیالیستەکانی سەرەتایی (سۆسیالیستانی یوتۆپی و سۆسیالیستی ڕیکاردیان) ڕەخنەیان لە سەرمایەداری گرت بۆ کۆکردنەوەی دەسەڵات و سامان وە بەکارهێنانەوەی بەشێکی بچووکی ئەو بڕە لە کۆمەڵگا، هەروەها ڕەخنەکان بۆ ئەوەشبوون کە تەکنەلۆجیا و سەرچاوە بەردەستەکان بەکارنایەن لە خزمەتی گشتی.

### مارکسیزم
وێنۆک|سەرمایە: ڕەخنەگرتن لە ئابووری سیاسی، لەلایەن کارل مارکسەوە، شیکاریەکی ڕەخنەگرانە بۆ ئابووری سیاسی، بە مەبەستی ئاشکراکردنی یاساکانی ئابووریی بەرهەمهێنانی سەرمایەداری.
کارل مارکس سەرمایەداری وەک قۆناغێکی مێژوویی دەبینێت، جاران پێشکەوتوو بوو بەڵام لە کۆتاییدا بەهۆی ناکۆکییە ناوخۆییەکانەوە وەستاوە و لە کۆتاییدا سۆسیالیزم بەدوایدا دێت. مارکس بانگەشەی ئەوەی کرد کە سەرمایەداری هیچ شتێک نییە جگە لە بەردی هەنگاوێکی پێویست بۆ پێشکەوتنی مرۆڤ، کە دواتر ڕووبەڕووی شۆڕشی سیاسی دەبێتەوە پێش ئەوەی کۆمەڵگەی بێ چینایەتی درووست ببێت.

## هەروەها بڕوانە

## سەرچاوەکان

پۆل:سۆشیالیزم
پۆل:قوتابخانەکانی بیری ئابووری
پۆل:بزاڤە سیاسییەکان
پۆل:مارکسیزم
پۆل:کۆمۆنیزم
پۆل:ئەنارکیزم
غەزان خان

وێنۆک
**سوڵتان مەحموود غەزان خان** یەکێکە لەو پیاوە موغانەی کە لە ئەبسکون لە ٢٩ی ساڵی ٦٧٠ی کۆچی لەدایک بووە. لە تەمەنی سێ ساڵییەوە لەگەڵ باپیری ئاباغا ژیاوە. غەزان خان لە ساڵی ٦٨٤ی کۆچی لەسەر فەرمانی ئاباغا، ڕادەستی بەخشیانیان کرد بۆ ئەوەی فێرکارییەکانی بوودایی بە باشی فێربێت. لە ساڵی ١٢٨٥ی کۆچی دا بەرپرسی پارێزگاکانی خوراسان و مازەندەران و قومس بووە؛ ھەروەھا ئەمیر نەورۆز جێگری بوو لە خوراسان. ئەمیر نەورۆز لە «زو حیجە» ساڵی ٦٨٧ی کۆچی. یاخیبوون لە دژی غەزان دەستی پێکرد و ھەندێک پیاوماقوڵی لەگەڵ خۆی برد و شەڕێکی لە دژی غەزان ڕێکخست. لە سەرەتاوە سەرکەوتوو بوو، بەڵام کاتێک سەرنجی سوپای بەیدو و جەنەڕاڵەکانی تری موغەکانی دا، بە باشتر زانی ئاشتی بکاتەوە و شەڕ ڕابگرێت و سوڵتانیش لێی خۆش بوو.

لە ساڵی ٦٩٤ی کۆچی. بەیدوخان لەگەڵ گیخاتوو دەچێتە شەڕەوە، بەڵام دەسەڵاتی ئەوەندەی نەبوو کە درێژە بەو شەڕە بدات، بۆیە داوای لە غەزان خان کرد بەرەو پایتەخت بڕوات و ببێتە موغڵخان. کاتێک غەزان گەیشتە نزیک تاران، بۆی دەرکەوت کە بەیدو بە شێوەیەکی شەخسی دەستی بەسەر حکوومەتدا گرتووە و پەشیمانە لە بانگێشتەکەی غەزان، بۆیە بڕیاریدا بگەڕێتەوە بۆ خوراسان و لەوێ لە ڕێگای گیلان چاوی بە سەدر جەھان، وەزیری پێشووی بەیدو کەوت. موقتەدا سەدر جەھان پێشنیاری غەزان دەکات کە بە ھاوکاری ئەو بەیدو شکست بھێنێت، بەڵام مەرجەکانی بۆ ئەم ھاوپەیمانییە دەخاتە ڕوو کە یەکێک لەوانە موسڵمانبوونی غەزان خان بوو. سوڵتان مەرجەکانی سەدرجەھان قبوڵ دەکات و شەڕەکەی دەست پێدەکات، بەیدو لە ٢٣ی ذو قەدە ٦٩٤ی کۆچی. لە شاری نەخچیڤان لەلایەن ئەمیر نەورۆزەوە کوژراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٢٧١
پۆل:مردووانی ١٣٠٤
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٤یەم لە ئاسیا
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٣یەم لە ئاسیا
کازەم

**کازەم** () نەرمەکاڵایەکی ئازادە کە لەژێر مۆڵەتی گشتی GNU وەشانی ٣ بڵاوکراوەتەوە. ئەم بەرنامەیە بووەتە یەکێک لە باشترینەکانی بوارەکەی بە توانای گرتنی سکرین شۆت و سکرینکاست لە ژینگەی دەسکتۆپەکەتەوە. خۆشبەختانە کازەم لە کۆگای گەردوونی دابەشکردنی لینوکسدا بەردەستە، بەکارھێنەران لە زیادکردنی ئەرشیفی پاکێجی نافەرمی خۆیان ڕزگار دەکات؛ بەڵام تیمی پەرەپێدانی ئەم بەرنامەیە دوو کۆگای دیکەیان لەبەرچاو گرتووە بە ناوەکانی Stable و Unstable بۆ ئاسانکاری بەکارھێنەران. ئەو سوودەی کە وەشانی ناو کۆگای جێگیر ھەیە بە بەراورد بە وەشانی ناو کۆگای فەرمی ئوبونتو ئەوەیە کە بەکارھێنەران دەتوانن ئەم کۆگایە بەکاربھێنن بۆ بەدەستھێنانی نوێترین وەشانی جێگیر لە بەرنامەکەدا. کۆگای دووەم بۆ ئەو بەکارھێنەرانەیە کە پلانیان ھەیە بەشداری لە پەرەپێدانی بەرنامەکەدا بکەن و ڕۆڵیان ھەبێت لە باشترکردنی دۆخەکە بە ڕاپۆرتکردنی ھەڵە لە وەشانی ناجێگیر و گواستنەوەی بەرەو دۆخێکی جێگیر.

## سەرچاوەکان

پۆل:کارگەکانی موبایل
فارکڕای ٢

وێنۆک
***فارکڕای ٢*** () یارییەکی ڤیدیۆیی تەقەکەری کەسی یەکەمە کە لەلایەن کۆمپانیای یوبی سۆفت مۆنتریال پەرەی پێدراوە و لەلایەن یوبی سۆفتەوە بۆ مایکرۆسۆفت ویندۆز و پلەیستەیشن ٣ و ئێکس بۆکس ٣٦٠ بڵاوکراوەتەوە. ئەم یارییە لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ لە ئەمریکای باکوور و لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ لە ئەورووپا و ئوسترالیا بڵاوکرایەوە. ئەم یارییە بەشی دووەمی زنجیرە یارییەکانی *[[فار کرای (زنجیرە کایە)|فارکڕای]]* ە، کە یەکەم وەشانی لەلایەن Crytek دروست کراوە، بەڵام ھییچ ڕۆڵێکی نەبووە لە دروستکردنی ئەم ژمارەیەدا. چیرۆکی ئەم یارییە لە ئەفریقا ڕوودەدات. لەم یارییەدا تووشی مێشوولەی مەلاریا دەبیت و دوای ئەوە دەبێت لە ئەفریقا بۆ دوو گرووپی جوداخواز کار بکەیت و دواتر کەسێک ڕێنماییت دەکات و دەڵێت بۆ ئازادی ئەفریقا دەبێت ئەڵماسەکانی ئەو دوو گرووپە و ھەموو ئەو گرووپە وەربگریتەوە لەناوببە و لەکۆتایی یارییەکەدا دوو بژاردەت لەبەردەمدایە: چالاککردنی داینامیت و بلۆککردنی ڕێگاکە، یان گەیاندنی ئەڵماس بۆ سنوور و ئازادکردنی ڕێگاکە بۆ ئەوەی خەڵک کۆچ بکەن بۆ وڵاتێکی تر، ھەروەھا لەم یارییەدا ١٢ کارەکتەری دڵخوازت ھەیە بۆیاری.

## سەرچاوەکان

پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٨
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣
پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان
پۆل:کایەکانی یوبی سۆفت
پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیییانەی لە کەنەدا پەرەیان پێدراوە
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەکارھێنانی ھاڤۆک
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە ناوەڕۆکی یاریکردن کە بەکارھێنەر دروستی کردووە
فاتمیر عەلوشی

وێنۆک|120px
**فاتمیر لیرا بایرامای** لە دایکبووی ١ی نیسانی ١٩٨٨، یاریزانێکی خانەنشینکراوی تۆپی پێی ئەڵمانییە و بە ڕەچەڵەک ئەلبانییە. یاریزانێکی کارییگەرە بۆ یانەی ف.و.ج. فرانکفۆرت و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا یاری دەکرد. لە ساڵی ٢٠١٠ لەلایەن فیفا کاندید کرا بۆ وەرگرتنی خەڵاتی باڵۆن دۆر کە خەڵاتی باشترین یاریزانی ساڵ دەدرێت و پلەی سێیەمی بەدەستھێنا.
## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:موسڵمانانی ئاڵمانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئاڵمانی لە فەڕەنسا
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٨
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئاڵمانی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٨
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا
تۆپی زێڕینی فیفا

وێنۆک|130px
**تۆپی ئاڵتوونی فیفا** () خەڵاتێک بوو کە لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٥ لەلایەن فیفا و گۆڤاری فرانس فوتبۆڵەوە بەخشرایە باشترین یاریزانی تۆپی پێی نێر. ئەم ھاوبەشییە لە ساڵی ٢٠١٦ کۆتایی ھات و لەو کاتەوە خەڵاتی تۆپی ئاڵتوونی تەنھا لەلایەن تۆپی پێی فەڕەنسا و فیفا بۆ باشترین یاریزانی نێر دەبەخشێت. خەڵاتی تۆپی زێڕینی فیفا لەگەڵ نازناوی باشترین یاریزانی تۆپی پێی جیھان بەخشرا. لیۆنێل مێسی بە سەرکەوتووترین یاریزان دادەنرێت لە مێژووی تۆپی پێدا بە 7 خەڵات، ھاوکات لەگەڵ کریستیانۆ ڕۆناڵدۆش بە 5 خەڵات خەڵاتی تۆپی ئاڵتوونی فیفایان بەدەستھێناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیفا
پۆل:ئەو خەڵاتانەی لە ٢٠١٠ دامەزراون
پۆل:خەڵاتەکانی فرانس فوتبۆڵ
پۆل:پاداشت و خەڵاتەکانی فیفا
فیفا ١٨

وێنۆک
فیفا ١٨ () یارییەکی ڤیدیۆیی تۆپی پێیە کە پەیوەندی بە وەرزشەوە ھەیە و لەلایەن کۆمپانیای EA Sports لە ساڵی ٢٠١٧ بۆ مایکرۆسۆفت ویندۆز و پلەیستەیشن ٣ و پلەیستەیشن ٤و ئێکس بۆکس ٣٦٠ و ئێکس بۆکس وەن و نینتێندۆ سویچ بڵاوکراوەتەوە. ئەم بەشەی یارییەکە بە بەراورد بە وەشانی پێشوو زۆر باشتر بووە. لەم وەشانەیدا بەشی ئەفسانەیی لەگەڵ یاریزانە نوێیەکان و ھەروەھا خولی پلە سێی ئەڵمانی زیاد کراوە بۆ یارییەکە. ھەروەھا لە وەشانەکەدا کە لە ٢٩ی ئایاری ٢٠١٨ بە خۆڕایی بڵاوکرایەوە، جامی جیھانی ڕووسیای ٢٠١٨ بۆ یارییەکە زیادکرا، جگە لەوەش سەرجەم تیپەکان و یاریگاکانی جامی جیھانیی، لەگەڵ نوێکردنەوەی ٤٠ ڕوخساری (زیادکردنەکە). یاریزانەکان ڕۆڵی ئەلێکس ھانتەر لە چیرۆکەکەدا دەگێڕن. ئەم یاریزانە لە تیپەکانی وەک لۆس ئەنجلۆس گالاکسی و چێڵسی و مانچستەر یونایتد و ئەتلەتیکۆ مەدرید یاری دەکات. ھەروەھا یاریزانە بەناوبانگەکانی تۆپی پێ وەک کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ و ڕیۆ فێردیناند و تیری ھێنری و ئەنتوان گریزمان لەم بەشەدا ئامادەن. دروستکەران خودی یاریزانەکانیان لە یارییەکەدا بەکارھێناوە بۆ ئەوەی ئەم بەشە بکەنە ڕاستەقینە. لەم بەشەدا ھانتەر لەکاتێکدا لە وەرزەکەدا تووشی پێکان دەبێت، یاریزانەکە دەتوانێت لەو کاتەدا لەبری ئەلێکس ھانتەر دانی ویلیامز بەکاربھێنێت. گەشەپێدەرەکان ھەوڵیان داوە ئەم دوو یاریگایە زیاد بکەن بۆ پێڕستی یاریگاکانی یارییەکان بە مۆڵەتی یاریگای واندا میترۆپۆلیتانۆ لە ئەتلەتیکۆ مەدرید و سەنتەری ستوب ھاب لە لۆس ئەنجلۆس گالاکسی. لەم یارییەدا جگە لە باشترکردنی گرافیک لە ئەنیمەیشنی جووڵە و ڕوخساری یاریزانەکان، دروستکەران کەشوھەوای یاریگاکانیشیان باشتر کردووە. تابلۆی بیلبۆرد و بانەرەکانی ھەواداران بەپێی شوێنی جوگرافی جیاوازن. ھەروەھا دەنگی بینەران لە سەرانسەری جیھان تۆمار کراوە بۆ ئەوەی ژینگەی یارییەکە ڕاستەقینەتر بێت. ئەم یارییە نمرەی لەباری بۆ مایکرۆسۆفت ویندۆز و پلەیستەیشن ٤ و ئێکس بۆکس یەک بەدەستھێنا؛ بەڵام نمرەکانی وەشانی نینتێندۆ سویچ نەیانتوانی نمرەی لەبار بەدەست بھێنن و توانیان نمرەی تێکڕا بەدەست بھێنن.

## سەرچاوەکان

پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٧
پۆل:یاریەکانی فرۆستبایت (بزوێنەری یاری)
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠
پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە نەمسا دانراون
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی کە لە بەلجیکا دانراون
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی کە لە چیلی دانراون
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە سویسرا دانراون
پۆل:یارییەکانی ئیسپۆرتز
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان
پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ
پۆل:کایە بەرزکراوەکانی پلەیستەیشن ٤ پرۆ
پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیییانەی لە کەنەدا پەرەیان پێدراوە
پۆل:کایە بەرزکراوەکانی ئێکس بۆکس وەن ئێکس
بڕوامان بە خوا ھەیە

وێنۆک|نووسراوەی ''بڕوامان بە خوا ھەیە'' لە پشتی پارەی ٢٠ دۆلاری
**بڕوامان بە خوا ھەیە** () دروشمی فەرمیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە. ئەو دروشمە لە ساڵی ١٩٥٦، لەلایەن 
کۆنگرێسەوە کرایە دروشمی فەرمی ویلایەتە یەکگرتووەکان و جێگەی *[[یەکێک لە زۆران]]*، دروشمی پێشووی گرتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:ھێماکانی فلۆریدا
پۆل:ئایین لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:دین لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
بەغداسەر ئەرزومانیان

**بەغداسەر ئەرزومانیان** (١٩١٦–٢٠٠١) (بە ئەرمەنی: Բաղդասար Արզումանյան) تەلارساز و دیزاینەری ئەرمەنی بووە و بنکەکەی لە شاری یەریڤانی پایتەختی ئەرمینیا بووە. نووسەری کۆڕپوسێکی گەورەی بینا مەدەنی و ئایینییەکان بووە و ھەروەھا چەندین بەرھەمی دیزاینی بچووکتر بووە.

ئارزومانیان میدالیای زێڕینی ئەکادیمیای ھونەری یەکێتی سۆڤیەت بەدەستھێنا (١٩٩١)

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٦
پۆل:مردووانی ٢٠٠١
پۆل:خەڵکی پارێزگای سیونیک
دیلان گوین

**دیلان گوین** (بە ئینگلیزی: Dilan Gwyn؛ لەدایکبووی ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٧) خانمە ئەکتەرێکی کورد-سویدییە و لە وڵاتانی سوید، فەرەنسا، ئینگلتەرا، کەنەدا و ئەمریکا کاری کردووە. لە ساڵی ٢٠١٩، لە فیلمی خووشکانی چەک ڕۆڵی کچە شەڕڤانێکی ڕۆژاوای گێڕا.

## سەرەتای ژیان
گوین لە ستۆکهۆڵم لە دایک بووە، دایک و باوکی لە ساڵی ١٩٨١ لەگەڵ دوو خوشکە گەورەکەی لە تورکیا هەڵاتبوون. سەبارەت بە ڕەچەڵەکی خۆی ئەوا گوین وتوویەتی "من ئەرمەنی و چەرکەسی و یۆنانی و کورد و تورکم ".  باوکی ئۆرهان کۆتان، نووسەر و چالاکی مافی مرۆڤی کورد بوو. کاتێک گوین تەمەنی ١١ ساڵ بوو، باوکی کۆچی دوایی کرد.

ئەو لە زانکۆی پاریس-سۆربۆن لە پاریس و زانکۆی ستۆکهۆڵم خوێندوویەتی. لەگەڵ ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ هونەرە دراماتیکییەکان لە بواری هونەری نمایشیدا ڕاهێنانی کردووە، سەرەتا لە کەمپوسی لۆس ئەنجلۆس و دواتر لە کەمپوسی مانهاتن ، دواتر لە ساڵی ٢٠١٠ ڕاهێنان و خوێندنەکەی تەواو کرد.

## پیشە
دوای دەرکەوتنی لە کۆمەڵێک کورتە فیلم، لە ساڵی ٢٠١٢ گوین یەکەم فیلمی درێژی خۆی دەرکەوت ئەمەش لە ڕێی فیلمەکانی *برێ* و *پلاستیک فیلمز* بوون. پاشان لە ساڵی ٢٠١٤ یەکەم جار لە زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنیدا وەک بەناوی ئەهریمەنەکانی دا ڤینشی دەرکەوت.  گوین لە ساڵی ٢٠١٥دا ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی درامیی کەنەدی *وێر ئەتیلا پاسیس* دەرکەوت.

## ژیانی تایبەتی
گوین لەگەڵ هاوسەرەکەی ئیمیل و کچەکەیان لە شاری ستۆکهۆڵم دەژین، کە لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ لەدایکبووە.  گوین ماوەیەک لە لەندەن، ئەمستردام و ئەستەنبوڵ ژیاوە. 

## فیلمۆگرافی

### فلیم

### تەلەفزیۆن

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* 

پۆل:سویدییەکانی بە ڕەگەز کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرە کوردەکان
کۆمەڵکوژیی ئێزیدییەکان

لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠١٤ لە ناوچەی شنگال لە ھەرێمی کوردستان **کۆمەڵکوژییەکی [[ئێزیدی]]یەکان** لەلایەن داعشەوە ئەنجامدرا.   کۆمەڵکوژییەکە بووە ھۆی دەرکردن و ھەڵاتن و دەربەدەری کاریگەرانەی ئێزیدییەکان. ھەزاران ژن و کچی ئێزیدی لەلایەن داعشەوە بە زۆر کران بە کۆیلەی سێکسی و ھەزاران پیاوی ئێزیدیش کوژران.    جینۆساید دوای کشانەوەی ھێزەکانی عێراق و پێشمەرگە دەستی پێکرد، کە ئێزیدییەکانی بێ بەرگری کرد.

کوشتیاریی داعش بۆ سەر ئێزیدییەکان سەرنجی کۆمەڵگای نێونەتەوەییی بەدەستھێنا و بووە ھۆی دەستوەردانەکانی ئەمریکا لە عێراق، کە ئەمەش بە ھێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا بۆ سەر داعش دەستیپێکرد. سەرەڕای ئەوەش، ئەمریکا و بەریتانیا و ئوسترالیا فڕۆکەیەکی فریاگوزارییان بۆ ئێزیدییەکان نارد کە بەرەو زنجیرە شاخێک ھەڵھاتبوون. شەڕڤانانی یەپەگە و پەکەکە ڕێڕەوێکی مرۆیییان بۆ چیای شنگال کردەوە و ھاوکاری ئێزیدییەکانیان کرد. تا ساڵی ٢٠١٥ کردەوەکانی داعش دژی ئێزیدیەکان نزیکەی ٥٠٠ ھەزار پەنابەری لێکەوتەوە. 

کۆمەڵکوژی لەلایەن چەندین ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان  و ڕێکخراوە نیشتمانی و فرەنەتەوەییەکانەوە ناسێنراوە.

## پاشخان
ئێزیدییەکان یەکتاپەرستن کە باوەڕیان بە مەلەک تاووس ھەیە، فریشتەیەکی خێرخوازی و وەک تاووسێک دەردەکەوێت. داعش کە خۆیان بە دەوڵەتی ئیسلامی ناودەبەن، لەگەڵ موسڵمانانی دیکەی ناوچەکە فریشتەی تاووس وەک بوونەوەری خراپەکار یان شەیتان سەیر دەکەن و ئێزیدییەکان بە «شەیتانپەرست» دەبینن. بە پێچەوانەی ئایینی جوولەکە و مەسیحییەوە، داعش ئێزیدییەکان بە خەڵکی پەرتووکەکە نازانێت یان وەک کۆمەڵەیەکی دیممی سەیریان ناکات تاوەکو ئەرکی پاراستنیان لە ئەستۆ بگرێت.

لە ئابی ساڵی ٢٠١٤ زیاتر لە ٣٠٠ خێزانی ئێزیدی ھەڕەشەیان لێکرا و ناچاربوون لەنێوان موسڵمانبوون بۆ سوننە یان مردن ھەڵبژێرن.

## خشتەی ڕووداوەکان

## دەھەمین ساڵوەگەڕ
لە دەھەمین ساڵوەگەڕی کۆمەڵکوژیی ئێزیدییەکان ماڵپەری دراو میدیا لە ڕاپۆرتێکی گرافیکیدا ڕایگەیاند زۆرتر لە ٥ ھەزار کەس لەو کۆمەڵکۆژییەدا کوژراوە و جگە لەوانە، لە ٦٤١٧ ژن و منداڵی ئێزیدی کە لەلایەن داعش ڕفێندرابوون، ٣٥٧٦ کەس رزگار کرانەتەوە، بەڵام ٢٨٤١ کەس ھێشتا بێسەروشوێنن و ھەواڵێک لە چارەنووسیان لە دەستدا نییە. لەم ١٠ ساڵە ١١٩ گۆڕی بەکۆمەڵی ئێزیدییەکان دۆزراوە کە ٥٠ گۆڕ ھەڵدراوەتەوە. ھەروەھا ڕاگەیەندرا بەدوای ١٠ ساڵ ھەر بەتەنیا ٣٠٪ی ئاوارە ئێزیدییەکان لە کەمپەکان گەڕاونەتەوە بۆ شنگال.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاکتاویی ڕەگەزی
پۆل:کۆمەڵکوژیی گرووپە ڕەگەزییەکان
پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
پۆل:ئێزدییەکانی عێراق
پۆل:ڕەگەزپەرستی لە عێراق
پۆل:دژەکوردبوون
لێدانی تەکنیکی

وێنۆک|ئینگێمار جۆهانسۆن لە ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٥٩ فلۆید پاتەرسۆنی لە یاریگاکان دوورخستەوە و بووە پاڵەوانی کێشی قورس لە بۆکسێنی جیهان
**لێدانی تەکنیکی** () پێوەرێکە بۆ سەرکەوتن لە وەرزشە شەڕکەرەکاندا وەک بۆکسێن، جودۆ، کیک بۆکسینگ، موای تای، ھونەرە جەنگییە تێکەڵەکان، تایکواندۆ، وشو ساندا، کیۆکۆشین و شێوازە ئازادەکانی تری کاراتێ و ھتد. لێدانی تەکنیکی تەواو کاتێکە کە بەرامبەرەکەی نەتوانێت بەردەوام بێت لە شەڕەکە. زۆرجار زاراوەی ناکاوت ئاماژەیە بۆ لەدەستدانی لەناکاوی ھۆشیاری بەھۆی کاریگەرییەکی جەستەیییەوە. دووبارە لێدانی زۆرەملێ لەسەر (بەتایبەت لە ھێڵی چەناگە و پەنجە) دەتوانێت ببێتە ھۆی تەزووی مێشک یان ڕەفڵەکسی جیوبی کارۆتید لەگەڵ سنۆکۆپ، لە ئەنجامدا کۆتایییەکی کتوپڕ و دراماتیک ڕوودەدات. ھەروەھا لێدانێک لە جەستە، بەتایبەتی لێدانی ڕاستەوخۆ لە جگەر، دەتوانێت ببێتە ھۆی ئازارێکی بەرەوپێشچوون و لاوازکەر و لە کۆتاییدا کۆتاییھێنان بە جگەر. لە ھەندێک وەرزشدا، لەوانەش بۆکسێن و کیک بۆکسێن، کاتێک یاریزانی بەرامبەر بکەوێتە سەر مات و ناتوانێت لە ماوەی دیاریکراودا ھەستێتەوە بەھۆی ماندوێتی، ئازار، سەرگێژخواردن، یان نەبوونی ھۆشیاری. بۆ نموونە ئەگەر بۆکسێنەرێک بخرێتە خوارەوە و نەیتوانی لە ماوەی دە چرکەدا بەردەوام بێت لە شەڕکردن، ئەوە بە کۆتایی دادەنرێت و بەرامبەرەکەی خاڵی سەرکەوتن وەردەگرێت. لە پێشبڕکێکانی ھونەری جەنگی تێکەڵاو (MMA) (بە ئینگلیزی: ھونەری جەنگی تێکەڵاو یان MMA)، ھیچ کاتێکی دیاریکراو لەبەرچاو ناگیرێت دوای کۆتایی ھاتنی یارییەکە؛ چونکە ڕێگەپێدراوە بە قەڵغانی بەرامبەرەکە تا ڕادەی ملکەچبوون، ھەروەھا فڕێدانی بۆ سەر زەوی و لێدانی. ئەگەر شەڕڤانێک لە ئەنجامی لێدانی یاساییدا بێھۆش بوو (یان چەقۆکێش بوو)، یان نەتوانێت دەستبەجێ بەرگری لە خۆی بکات دوای کەوتنە خوارەوە، ئەوە بە کۆتایی دادەنرێت. چونکە زۆرێک لە خەباتەکانی ئێم ئێم ئەی لەبری پۆزی وەستان، ڕەنگە بەلای شەڕی سەر زەویدا ڕابکێشرێت، دەتوانرێت بە دانانی یاریزانی بەرامبەر و لێدانی نمرەی کۆتایی تۆمار بکرێت و ئەمەش یەکێکە لە ڕێگا ئاسایییەکانی سەرکەوتن لەم جۆرە یارییانەدا.

## نەھێشتنی تەکنیکی
ئەوە کاتێک ڕادەگەیەنرێت کە ناوبژیوان، پزیشکی فەرمی ئەڵقە، شەڕکەر خۆی یان ڕاھێنەری یاوەری دیاری دەکات کە بەردەوامبوون لە یارییەکە سەلامەت نییە. لە بۆکسێندا دوای ١٠ تۆمەتی بێتواناکردنی شەڕکەرەکە و لە ھەندێک ناوچەدا، دوای ئەوەی شەڕڤانەکە لە یەک خولدا سێ جار دەخرێتە خوارەوە، کۆتایی تەکنیکی ڕادەگەیەنرێت. لە بەریتانیا، کشانەوەی تەکنیکی بە کشانەوەی جەنگاوەرێک ناودەبرێت (ئەگەر شەڕکەرەکە ڕەتیکردەوە بەردەوام بێت لە یارییەکە)یان ناوبژیوان شەڕەکە ڕادەگرێت (بە کورتکراوەی RSF). لە بۆکسێنی ئاماتۆردا، کۆتایی ھاتنی یارییەکە ئەگەر ناوبژیوان یارییەکەی وەستاند (بە کورتی بە RSC) ناودەبرێت. ھەروەھا دەتوانرێت کۆتایی تەکنیکی ڕابگەیەنرێت کاتێک شەڕکەر پازدە خاڵ لە بەرامبەرەکەی دوور بێت.

## سەرچاوەکان
گیتۆ

وێنۆک|251x251پیکسڵ| گۆڕەپانی سەرەکیی گێتۆی ڤێنیز, ئیتاڵیا
[وێنۆک|335x335پیکسڵ| گەڕەکی جولەکەکانی کالتاژیرۆن، [سیسیلیا|سیسیلی.]]
**گیتۆ** بەشێکە لە شارێک کە ئەندامانی گروپێکی کەمینە تێیدا دەژین، بە تایبەت لە ئەنجامی فشاری سیاسی، کۆمەڵایەتی، یاسایی، ژینگەیی یان ئابووری. زۆرجار گێتۆکان بە هەژارتر لە ناوچەکانی تری شارەکە ناسراون. کۆمەڵگا گێتۆییەکان لە سەرانسەری جیهاندا هەن، هەریەکەیان ناو و پۆلێنکردن و گروپکردنی کەسانی خۆیان هەیە.

ئەم زاراوەیە لە بنچینەدا لە دەورووبەری ساڵی ١٥١٦ بۆ گێتۆی ڤێنیز لە ڤێنیز لە ئیتاڵیا بەکارهاتووە، بۆ وەسفکردنی ئەو بەشەی شارەکە کە خەڵکی جولەکە ناچار بوون تێیدا بژین و لە کۆمەڵانی دیکە جیا کرابوونەوە. بەڵام ڕەنگە کۆمەڵگا سەرەتاییەکان بەجۆرێک لە جۆرەکان کۆمەڵەی گیتۆیان هەبووبێت؛ وشەکان کە لە مانادا لە *گێتۆ* دەچن بە زمانەکانی عیبری و ییدیش و ئیتاڵی و ژێرمانی و فەرەنسی کۆن و لاتینی دەردەکەون. لە کاتی هۆلۆکۆستدا زیاتر لە هەزار گێتۆی نازی دامەزران بۆ ڕاگرتنی دانیشتوانی جولەکەکان، بە ئامانجی بەکارهێنان و کوشتنی جولەکەکان وەک بەشێک لە چارەسەری کۆتایی .  

زاراوەی گێتۆ لە ئەمریکادا مانایەکی قووڵی کەلتووری هەیە بە تایبەت لە چوارچێوەی جیاکاری و مافە مەدەنییەکان; بەم شێوەیە، لە وڵاتدا بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنراوە بۆ ئاماژەدان بە گەڕەکە هەژارەکان. بەهەمان شێوە لە هەندێک وڵاتی ئەورووپی وەک ڕۆمانیا و سلۆڤینیا بەکاردێت بۆ ئاماژەدان بە گەڕەکە هەژارەکان. 

## سەرچاوەکان

پۆل:داھێنانە ئیتالییەکان
حکوومەتی ناوخۆیی لە سکۆتلەندا

وێنۆک|150px
**حکوومەتی خۆجێی لە سکۆتلەندا** پێکدێت لە سی و دوو دەسەڵاتی خۆجێی، کە بە گشتی بە ئەنجومەن ناودەبرێن. ھەر ئەنجومەنێک خزمەتگوزاری گشتی دابین دەکات، لەوانە پەروەردە، چاودێری کۆمەڵایەتی، بەڕێوەبردنی پاشماوەکان، کتێبخانەکان و پلاندانان. ئەنجومەنەکان زۆرینەی دارایی خۆیان لە حکوومەتی سکۆتلەندا وەردەگرن، بەڵام بە سەربەخۆیی کاردەکەن و بەرپرسیارن لە دەنگدەرانی ناوخۆیی. ئەنجومەنەکان داھاتی زیادەیان زیاد کردووە لەڕێگەی باجی ئەنجوومەتر، باجی موڵکی ناوخۆیی گۆڕاو، و باجی بازرگانی، باجی خاوەندارێتی نا ناوخۆیی.
ئەنجومەنەکان پێکھاتوون لە ئەنجومەندان کە ڕاستەوخۆ لەلایەن دانیشتووانی ئەو ناوچەیەیەی نوێنەرایەتی دەکەنەوە ھەڵدەبژێردرێن. ھەر ناوچەیەکی ئەنجومەن دابەشکراوە بۆ ژمارەیەک پارێزگا، و سێ یان چوار ئەندامی ئەنجومەن بۆ ھەر پارێزگایەک ھەڵدەبژێردرێن. لەئێستادا ١٬٢٢٧ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران لە سکۆتلەندا ھەڵبژێردراون. ھە ڵبژاردنی ناوخۆیی بە شێوە یە کی ئاسایی ھە ڕ پێنج ساڵ جارێک بە ڕێوە دە چێت و بە کارھێنانی سیستمی ھە ڵبژاردنی دە نگدان بە شێوە یە کی تاکە. دوایین ھەڵبژاردن ھەڵبژاردنەکانی ناوخۆیی سکۆتلەندا بوو لە ساڵی ٢٠٢٢ و ھەڵبژاردنی داھاتوو ھەڵبژاردنەکانی ناوەندی سکۆتلەندی لە ساڵی ٢٠٢٧ دەبێت.

## سەرچاوەکان
ھاوسەرگیریی مسیار

**هاوسەرگیریی مسیار** ( ) جۆرێکە لە گرێبەستی هاوسەرگیری کە هەندێک لە موسڵمانانی سوننە ڕێگەی پێدەدەن. ئەو ژن و مێردەی بەم شێوەیە یەکتریان گرتووە توانای ئەوەیان هەیە دەستبەرداری هەندێک مافی هاوسەرگیری وەک پێکەوە ژیان، مافی ژن بۆ پارەی نیشتەجێبوون و نەفەقە و مافی مێرد بۆ ماڵەوە و دەستڕاگەیشتن دەستبەردار بن. زۆرجار ئەم کارە لە هەندێک وڵاتی ئیسلامیدا بەکاردەهێنرێت بۆ دانپێدانانی یاسایی بەو ڕەفتارانەی کە ئەگەرنا ڕەنگە لە ڕێگەی هاوسەرگیری کاتی و گرێبەستییەوە بە زینا هەژمار بکرێن.

## یاسایی بوون
هاوسەرگیری مسیار لە یاسادا لە چوارچێوەی ڕێسا گشتیەکانی هاوسەرگیریدا جێی دەبێتەوە، بە مەرجێک تەنها هەموو مەرجەکانی گرێبەستی هاوسەرگیری شەرعی جێبەجێ بکات، واتە:

* ڕێککەوتنی هەردوولا
* دوو شایەتحاڵی یاسایی ( *شایەتیدەر*) .
* پێدانی مارەیی بەو بڕەی هەردوولا لەسەری ڕێککەوتوون 
* نەبوونی ماوەی دیاریکراو بۆ گرێبەستەکە
* هەر مەرجێکی تایبەت کە هەردوو لایەن ڕێککەوتوون لەسەری بیخەنە ناو گرێبەستەکەوە و لەگەڵ یاسای هاوسەرگیری موسڵمانان بگونجێت

بەڵام هەندێک لە زانا و ڕێکخراوە سوننەکان بە تەواوی دژایەتی چەمکی هاوسەرگیری *مسیاریان* کردووە . 

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:کێشەی لایەنگری
٩١ ڕۆژ

***٩١*** **ڕۆژ** (بە ئینگلیزی: Days 91) زنجیرە ئەنیمێی تەلەڤیزیۆنی ژاپۆنییە، زنجیرەکە لە دەوروبەری سەردەمی قەدەغەکردندا بەردەوام دەبێت و بەدوای ئەنجیلۆ لاگۆسا و ھەوڵەکانیدا دەگەڕێت بۆ تۆڵەسەندنەوە لە خێزانی ڤانێتی، زنجیرەکە لە ٩ی تەمموزی ٢٠١٦ تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ پەخشکرا، ئەڵقەیەکی دیکە لە ٥ی تەمموزی ٢٠١٧ زیادکرا کە کۆی ئەڵقەکان ١٣ ئەڵقەن.

## چیرۆک
چیرۆکەکە لە شێوازێکی خەیاڵی لە ئەمریکادا لە ساڵانی کۆتایی قەدەغەکردن لە ساڵی ١٩٣٢دا ڕوودەدات، کە مەی بەھۆی مافیا ئیتاڵییەکانەوە بەسەر بازاڕی ڕەشدا زاڵە. ئەنجێلۆ لاگۆسا، گەنجێکە کە خێزانەکەی بەھۆی ناکۆکی لەگەڵ مافیاکان کوژراوە، بەدوای تۆڵەسەندنەوەدایە لە بنەماڵەی ڤانێتی بە تایبەت ڤنسنت ڤانێتی کە سەرۆکی ئەو دەستەیەیە کە لاولێسیان لە ژێر دەستدایە و یەکێکن لە خێزانە باڵادەستەکانی کۆسا نۆسترا. دوای حەوت ساڵ لە خۆحەشاردان لە ڕۆژاوای ناوەڕاست دوای شەوی کوشتنەکە، ئەنجێلۆ نامەیەکی بێناو لە ھاوڕێیەکی باوکییەوە پێدەگات، کە وای لێدەکات بگەڕێتەوە بۆ لاولێس و تۆڵە بکاتەوە.  لەژێر ناوی ئەڤیلیۆ برۆنۆ، دەست دەکات بە دزەکردنە ناو بنەماڵەی ڤانێتی بە ھاوڕێیەتیکردنی کوڕی دۆن بەناوی نیرۆ ڤانێتی، لەم چیرۆکە دراماتیکییە ٩١ ڕۆژیە، تۆڵەکردنەوە تۆڵەکردنەوەی زیاتر دروست دەکات و کوشتنیش دەتوانێت لێکەوتەی ترسناک بەدوای خۆیدا بھێنێت. ئایا ئەنجێلۆ لاگۆسا و نیرۆ ڤانێتی چۆن ڕێدەکەن، لەم کێڵگە دروێنە کارەساتبارەدا کە تازە دەستیان بە چاندنی کردووە؟!

## پەخش
زنجیرەکە لە ٩ی تەممووزی ٢٠١٦ لە کەناڵی تی بی ئێس بۆ یەکەمجار نمایشکرا و ھەروەھا وەک بەشی ئەنیمێ لە کەناڵەکانی ئێم بی ئێس سی بی ئێس و پی بی ئێس-تی بی ئێس پەخش کراوە. 

ھەروەھا زنجیرەکە لە ئەمریکای باکوور مۆڵەتی لەلایەن کۆمپانیای فەنیمەیشن وەرگرتووە، لەکاتی داوای ڤیدیۆی بڵاوکردنەوە لە کڕەنچیڕۆل. 

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٦ دەستیان پێکردووە
پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی سیناریۆی ڕەسەنیان ھەیە
پۆل:فەنیمەیشن
پۆل:کرانچیڕۆڵ
پۆل:ئەنیمێ و مانگای جووڵە
پۆل:ئەنیمێ و مانگای وروژێنەر
پۆل:زنجیرەی ئەنیمی
پۆل:ئەنیمێ و مانگا سەرووسروشتییەکان
پۆل:تاوان لە ئەنیمێ و مانگا
مارەیی (ئیسلام)

لە ئیسلامدا **مارەیی** (بە ) بریتییە لە پابەندبوون، لە شێوەی پارە یان ئەو شتانەی کە زاوا دەیدەن بە بووک لە کاتی هاوسەرگیری ئیسلامیدا (مەرج لە پێدان هەیە لەسەر کات و چۆنییەتی پارەدانەکە). لە کاتێکدا *مارەیی* زۆرجار پارەیە، بەڵام دەتوانێت هەر شتێک بێت کە بووک لەسەری ڕێککەوتبێت وەک خشڵ و زێڕ، کەلوپەلی ماڵەوە، مۆبیلیات، شوێنی نیشتەجێبوون یان زەوی. بە شێوەیەکی گشتی مارەیی لە گرێبەستی هاوسەرگیریدا دیاری کراوە کە لە کاتی هاوسەرگیریدا واژۆ دەکرێت.

زاراوەی " جیازی " و "نرخی بووک" هەندێک جار بە هەڵە بەکاردەهێنرێت بۆ وەرگێڕانی *مارەیی لە ئیسلامدا*، بەڵام ئەو مارەییەی لە ئیسلامدایە لە زۆرێک لە کەلتوورەکانی دیکە جیاوازترە. جیازی بە شێوەیەکی باو ئاماژەیە بۆ ئەو پارە یان ئەو موڵکانەی کە لەلایەن خێزان یان دایک و باوکی بووکەکەوە دابین دەکرێت؛ لە بەرامبەردا، نرخی بووک بە پارە یان موڵکێک لەلایەن زاوا یان خێزانەکەی دەدرێتە بە دایک و باوکی بووکەکە (بەڵام بە خودی بووک/ژنەکە نا) لە کاتی هاوسەرگیریدا.

لە ئیسلامدا، بە دیاریکراوی هیچ بڕێک لەسەر زاوا دیاری نەکراوە کە مەرج بێت بیدات.  لە قورئان و فەرموودەدا چەندین جار باسی پێدانی کراوە.  

زۆرجار مارەییەکە بە بەش بەش دەدرێت بە بووک. ئەو بڕە *مارەییەی* کە لە کاتی واژۆکردنی گرێبەستی هاوسەرگیریدا دەدرێت بە بووک پێی دەوترێت پێشەکی (معجل)، ئەو بەشەی کە بەڵێن دەدرێت بەڵام دواخراوە پێی دەوترێت پاشەکی (غیر معجل) کە دوای تەواوبوونی هاوسەرگیری پارە دەدرێت. جیاوازی هەیە لە نێوان سروشتی *مەحر* و پێناسەکردنی گرێبەستی دروست و مەرجەکانی جێبەجێکردن بەپێی فیقهو و مەزهەبە ئیسلامییەکان

## ئاماژەکان لە دەقە ئیسلامییەکان
لە کتێبی ئینسایکلۆپیدیای ئیسلام لەبارەی *مارەییەوە* دەڵێت: "بەپێی نەریتێک لە بوخاریدا، مارەیی مەرجێکی بنەڕەتییە بۆ یاسایی بوونی هاوسەرگیری: 'هەموو هاوسەرگیرییەک بەبێ مارەیی پووچەڵە'." 

بەپێی ڕوونکردنەوە ئیسلامییەکان لە فەرموودە (وتەکانی پەیامبەری ئیسلام)دا، *مارەیی* بریتییە لەو بڕە پارەیەی کە زاوا لە کاتی هاوسەرگیریدا بیدات بە بووک، کە ڕەنگە هەندێکیان دوابکەوێت بەپێی ئەوەی هاوسەرەکان لەسەری ڕێککەوتوون. ئەو بووکەی مارەیی پێدەدرێت، سەربەستە لەوەی کە چۆن مارەییەکەی خەرج دەکات.  مارەیی دەکرێت پارەی کاش بێت، زێڕ یان هەر دیارییەکی بەنرخی تر. ئەمەش لە هەندێک حاڵەتدا، بەپێی سەحیحی بوخاری (بەرگی حەوتەم، کتێبی ٦٢، ژمارە ٧٢)، تەنانەت ئەڵقەیەکی ئاسنیش دەتوانێت بە مارەیی هەژمار بکرێت. 

سورەتەکانی 4.4 و 4.19 و 4.20 و 4.24 و 60.10 و 60.11ی قورئان داوا لە زاوا دەکات کە مارەیی بە بووک بدات.  

## ئەمانەش ببینە
* ژن و ئیسلام

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
پۆل:زاراوە یاساییەکان
پۆل:فیقھی ئیسلامی
زیمە

**زیمە** ( ) زاراوەیەکی مێژووییە  بۆ ئەو نا موسڵمانانەی کە لە دەوڵەتێکی ئیسلامیدا دەژین و پارێزگاری یاساییان هەیە. وشەکە بە واتای "کەسی پارێزراو" دێت. مەبەست لێی پابەندبوونی دەوڵەتە بەپێی *[[شەریعەتی ئیسلامی]]* بۆ پاراستنی ژیان، موڵکی تاک و هەروەها ئازادی ئایین، لە بەرامبەر دڵسۆزی بۆ دەوڵەت و پێدانی باجی *جیزییە* ، وەک بەرامبەرییەک بۆ *[[زەکات]]* ، یان فەرمانی بەخشین کە موسڵمانەکان دەیدەن بە دەوڵەت. *دیمیەکان* لە هەندێک ئەرک بەخشراو بوون کە بە تایبەتی بۆ موسڵمانان دەدران، ئەمەش تەنها لەدوای پێدانی باج( *جزیە* ). لە دوای باجدان ئەوا لە ژێر یەک یاسادا موسڵمانان و ناموسڵمانان بڕیاریان لەسەر دەدرێت لەبارەی مافەکانی خاوەنداریەتی، ڕێکەوتننامە و ئەرکەکان.

لە ڕووی مێژووییەوە، پێگەی زیمە لە سەرەتادا بۆ جولەکەکان و مەسیحییەکان و سابییەکان بەکارهێنرا، کە لە کە بە کۆمەڵەی " خەڵکی کتێب " دادەنرێن. دواتر ئەم پێگەیە بۆ زەردەشتی و سیخ و هیندۆس و جاین و بوداییەکانیش جێبەجێ کرا .  

جولەکەکان و مەسیحییەکان پێویست بوو *جزیە* بدەن لە کاتێکدا هەندێکی تر بەپێی حوکمە جیاوازەکانی چوار مەزهەبەکە ، ڕەنگە داوایان لێ بکرێت ئیسلام قبوڵ بکەن، جزیە بدەن، دەربەدەر بن، یان بکوژرێن.    

لە سەردەمی دەسەڵاتی ئەلموتەواکیل ، خەلیفەی دەیەمی عەباسی ، چەندین سنووردارکردن پێگەی هاووڵاتی زیمەییەکانی کرد، لە ئەنجامدا بووە هۆی ئەوەی هەموو ئەو کەمینانە خۆیان لە گەڕەک یان کۆمەڵگایەکی دیاریکراو کۆبکەنەوە.  بۆ نموونە، داوایان لێدەکرا بە جل و بەرگیان خۆیان لە دراوسێ موسڵمانەکانیان جیا بکەنەوە.  ڕێگەیان پێنەدرابوو کەنیسەی نوێ یان پەرستگای جووی نوێ دروست بکەن، بەڵکو تەنها ڕێگا بە نۆژەنکردنەوەیان دەدرا.

بەپێی *[[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]]* کۆمەڵگاکانی *زیمە* بەزۆری بە یاساکانی خۆیان بەڕێوەدەبران لەبری هەندێک لەو یاسایانەی کە بۆ کۆمەڵگەی موسڵمانان کارپێدەکران . بۆ نموونە، کۆمەڵگەی جولەکەکانی مەدینە ڕێگەیان پێدرا کە دادگای تایبەت بە خۆیان هەبێت، و سیستەمی میللەتی عوسمانی ڕێگەی بە کۆمەڵگە جیاوازەکانی زیمەی خۆی دا کە خۆیان لە ژێر دادگای یاسایی سەربەخۆدا حوکم بکەن. ئەم دادگایانە ئەو کەیسانەیان بەڕێوەنەدەبرد کە گروپە ئاینییەکانی دەرەوەی کۆمەڵگاکانی خۆیان، یان تاوانی لەسێدارەدانیان تێدابوو. هەروەها کۆمەڵگاکانی *زیمە* ڕێگاپێدانی تایبەتیان هەبوو بۆ هەندێک شت کە بەزۆری بۆ کۆمەڵگەی موسڵمانان قەدەغە بوون، وەک خواردنەوەی کحول و گۆشتی بەراز .  

موسڵمانە میانڕەوەکان بە گشتی سیستەمی *زومە* بە نەگونجاو لەگەڵ سەردەمی هاوچەرخ و دیموکراسییەکان ڕەتدەکەنەوە. لە نێوان زانایانی ئایینی ئیسلامی سەدەی بیستەم و نوێدا کۆمەڵێک بۆچوون هەیە سەبارەت بەوەی کە ئایا چەمکی *زومە* بۆ سەردەمی نوێ گونجاوە یان نا، ئەگەر وایە، لە دەوڵەتێکی ئیسلامیدا دەبێت چ فۆرمێک وەربگرێت.

جیاوازی لە نێوان مەزهەبەکانی ئیسلامیدا هەیە سەبارەت بەوەی کە کام کۆمەڵەی ناموسڵمان دەتوانن جزیە بدەن و پێگەی زیمەیان هەبێت. مەزهەبەکانی حەنەفی و مالیکی ڕێگە بە غەیرە موسڵمانەکان دەدەن کە پێگەی زیمەیان هەبێت. لەبەرامبەردا مەزهەبەکانی شافیعی و حەنبەلی تەنها ڕێگە بە مەسیحی، جوولەکە و زەردەشتی دەدەن کە پێگەی زیمەیان هەبێت، لە هەمان کاتدا بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ هەموو کۆمەڵەی ناموسڵمانەکانی تر دەبێت ببنە ئیسلام یان شەڕیان لەگەڵدا بکرێت.
## سەرچاوەکان
 

پۆل:مێژووی کۆمەڵایەتی
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
بانکی ئیسلامی

**بانکی ئیسلامی،** **دارایی ئیسلامی** (بە ) ، یان **دارایی گونجاو بە شەریعەت** چالاکی بانکی یان داراییە کە پەیوەست و هاوهەماهەنگە بە شەریعەتی ئیسلامی ( یاسای ئیسلامی). هەندێک لە شێوازەکانی بانکی ئیسلامی دارایی بریتین لە *موزارەبە* (بەشداریی قازانج و گرتنەخۆی زیان) ، *وادییە* (گەنجیە) ، *موشارەکە* (هاوبەشیکردن) ، *مورابەحە* (تێچەڵی تێچوو) ، و *ئیجارە* (بە کرێ).

شەریعەتی ئیسلامی ڕیبا یان سووخواردنی قەدەغە کردووە، کە پێناسە دەکرێت وەک هەر بڕە زیادکردنێک یان قازانجێک لەسەر هەموو قەرزەکانی پارە (هەرچەندە هەندێک لە موسڵمانان ناکۆکیان لەسەر ئەوە هەیە، بەڵام بە گشتی زانا و شارەزایانی ئیسلام قازانج بە ڕیبا دەبینن). جگە لەوەش وەبەرهێنان لە کۆمپانیاکان کە کاڵا یان خزمەتگوزاری پێشکەش دەکەن کە بە پێچەوانەی بنەماکانی ئیسلامییە (بۆ نمونە گۆشتی بەراز یان کحولی) بە *[[حەرام]]* دادەنرێت (" گوناح و قەدەغەیە").

لە مێژوودا، ئەم قەدەغانە بە ئاستێکی جیاواز لە کۆمەڵگا و وڵاتانی ئیسلامی جێبەجێ کراون بۆ ڕێگریکردن لە کردارە نا ئیسلامییەکان. لە کۆتاییەکانی سەدەی بیستەمدا، وەک بەشێک لە زیندووکردنەوەی ناسنامەی ئیسلامی، ژمارەیەک بانکی ئیسلامی ڕێککەوتوون بۆ جێبەجێکردنی ئەم بنەماکانە بۆ دامەزراوە بازرگانییە تایبەتەکان یان نیمچە تایبەتەکان لە ناو کۆمەڵگەی ئیسلامیدا. دواتر ژمارە و قەبارەیان زیادی کرد، بۆیە لە ساڵی ٢٠٠٩، زیاتر لە ٣٠٠ بانک و ٢٥٠ سندوقی هاوبەش لە سەرانسەری جیهاندا پەیڕەوی بنەماکانی ئیسلامییان دەکرد. لە ساڵی ٢٠١٤دا، نزیکەی ٢ تریلیۆن دۆلار پەیڕەوی بنەماکانی شەریعەتیان دەکرد. دامەزراوە داراییە پابەندەکان بە شەریعەت نوێنەرایەتی نزیکەی ١٪ی کۆی سەرمایەکانی جیهان دەکەن، کە لە وڵاتانی ئەنجومەنی هاوکاری کەنداو (خەلیج)، پاکستان، ئێران و مالیزیا پێکدێت. هەرچەندە بانکی ئیسلامی هێشتا تەنها بەشێک لە سەرمایەی بانکی موسوڵمانان پێکدەهێنێت، بەڵام لە سەرەتای دامەزراندنیەوە خێراتر گەشەی کردووە لە سەرمایەکانی بانکی بە گشتی، و پێشبینی دەکرێت بەردەوام بێت لە ئەنجامدانی ئەو کارە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بانکەکان
پۆل:زاراوەکانی بانککاری
پۆل:ئابووری ئیسلامی
پۆل:ھەموو ناکۆکییە دروستیبوونەکان
پۆل:خزمەتگوزاری بانکی
پۆل:قەرز
ئاسۆ ڕۆستەم

**ئاسۆ ڕۆستەم** ( ; لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٤)یاریزانێکی کوردی ھەڵبژاردەی نیشتمانی تۆپی پێی عێراقییە و وەک ھێرشبەرێک لە ھەڵبژاردەی نیشتیمانی و یانەی تۆپی پێی شورتە لە خولی نایابی عێراق یاری دەکات لەگەڵ یانەی تۆپی پێی نەورۆز لە وەرزی٢٠٢١–٢٠٢٢ دووەم گۆڵکاری خولی عێراق بوو.

## پیشەی نێودەوڵەتی
لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، ئاسۆ یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی لەگەڵ عێراق بەرامبەر عومان لە پاڵەوانێتی نێودەوڵەتی ئوردن ٢٠٢٢ ئەنجامدا.لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە جامی ٢٥ی کەنداوی عەرەب بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عەرەبستانی سعودیە یەکەم گۆڵی خۆی لەگەڵ ھەڵبژاردەی عێراق تۆمار کرد بە ڕێگای لێدانی سەرلە خولەکی "٨٨ ".

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی عێراقی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤
پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ
ھانس ئاسپرگر

وێنۆک
**ھانس ئاسپرگر** (لەدایکبووی ١٨ی شوباتی ١٩٠٦ تا ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٠) پزیشکێکی نەمسایی بوو. بەھۆی بەشدارییەکانی لە ئۆتیزم بە تایبەتی لە مناڵان ناسراوە، یەکەم پزیشکە کە کاری لەسەر ئۆتیزم کردبێت؛ و لە ناوەکەشییەوە حاڵەتی ئاسپرگر تۆمارکرا کە حاڵەتێکی ئۆتیزم بوو لە ١٩٨١ پێناسە کرا لەلایەن لۆرنا وینگ کە لە ئێستادا بە شەبەنگی_ئۆتیسم - پلە یەک بەپێی DSM-5 ناسراوە. ھەرچۆنێک بێت ئاسپرگر زیاتر لە ٣٠٠ بڵاوکراوەی لەسەر ئۆتیزم نووسیوە کە لە دەیەی ١٩٨٠ بەشێوەیەکی جیھانی دەنگی دایەوە.

## تێبینییەکان


## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٦
پۆل:مردووانی ١٩٨٠
ھونەرگەی وڵات

چەپ|وێنۆک
**ھونەرگەی وڵات** (بە کورمانجی: Hunergeha Welat) ناوەندێکی چاند و کەلتووری شۆڕشگێرە کە لە باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا و ڕۆژاوای کوردستان چالاکی دەکات.

## مێژوو
وڵات یەکێک لە ئەندامەکانی بزووتنەوەی چاند و ھونەر لە شۆڕشی ڕۆژاوا بوو کە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٣ بە دەستی بەرەی نوسرە کوژرا. وڵات بەر لە کوژرانی دەیھەویست ناوەندێک بۆ چاند و کەلتووری شۆڕشگێری گەل دابمەزرێت. بۆیە بەدوای گوژرانی بۆ ڕێزگرتن لە بیری ئەو ناوەندی چاند و ھونەر بە ناوی ئەو ناو نرا. ھونەرگەی وڵات لە ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٤ دامەزرا.

## ئامانج
ھونەرگەی وڵات بە ئامانجی زیندووکردنەوە کارەکانی ھونەرمەندانی ناسراوی ڕابردوو کە ڕۆڵی ھەرە گرینگێکیان لە پاراستنی مۆسیقای کوردی ھەبووە و ھەروەھا بەڵگەدارکردنی مێژووی ھونەر و چاندی کوردی و زیندووکردنەوەی گۆرانییەکانی کۆنی شۆڕشگێر و فۆلکلۆر دامەزراوە. لە ڕۆژاوای کوردستان لە دەھەی ١٩٨٠ ھونەری شۆڕشگێر بە تایبەت لە بواری مۆسیقا بەرھەم ھێنراوە و سەدان گۆرانیی شۆڕشگێڕانە خوێندراوەتەوە و ڕۆژاوای کوردستان سەرەڕای بچۆکبوونی ئەو پارچە لە خاکی کوردستانە لە ھونەری شۆڕشگێر لە زۆرێک لە ناوچەکانی دیکە سەرتر و پێشترە؛ بۆیە پاراستنی ئەم سوننەتە ئەکێک لە ئەرکەکانی ھونەرگەی وڵاتە. ھونەرگەی وڵات ھەروەھا مۆسیقای شۆڕشگێڕانەی تازە بە دەنگی ھونەرمەندانی ڕۆژاوای کوردستان بەپێی بارودۆخی خەڵک و کۆمەڵگای ناوچەکە بەرھەم دەھێنێت.

ھونەرگەی وڵات لەسەر پارادایمی نەتەوەی دیموکراتیک و بیرۆکەی عەبدوڵڵا ئۆجەلان چالاکی دەکات و لە فێرکردنەوەی ھونەریش لەسەر ھونەری دیموکراتیک و شۆڕشگێرانە سوڕە. ھەروەھا لە پەروەردەکردنی کەسایەتییەکانی ھونەری ھەوڵ دەدرێت تا کاری پەوەردە لەسەر بنەمای ھونەری ڕاستەقینە و ڕەسەنی نەتەوەی دیموکراتیک ئەنجام بدرێت. بۆیە ھەموو بەرھەمەکانی ھونەرگەی وڵات بە ھۆی ڕەچاوکردنی ئەم بیرۆکەیە لە باری ناوەڕۆک، بڵاوکردنەوە، شێواز و ئامانج جیاوازیی لەگەڵ کارەکانی دیکە ھەیە.

## چالاکییەکان
ھونەرگەی وڵات ھەروەھا لە بواری پەروەردەی ھونەر چالاکی دەکات و دەورەکانی فێربوونی مۆسیقا بە تایبەت بۆ منداڵەکان پێشکەش دەکات.

ھونەرگەی وڵات ھەتا کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، زۆرتر لە ٢٧٥ گۆرانیی تۆمار کردووە و بۆ ٤٩یان ڤیدیۆکلیپ چێ کردووە.

## کارەکان
### ڤیدیۆکلیپەکان
* شەرڤانۆ
* ھەی زاپێ، ٢٠١٩
* ڕەوانێ ڕەسەن، ٢٠٢٠
* شێلادزێ
* فەلاکەتم
* سەرھەڵدان
* خورفانی
* سەرێکانیێ و ئاڤاشین
* لەیلا گووڤەن
* نازێ نێرگزا ھەوشێ
* نەوڕۆزە

## بەشەکانی ھونەرگە
ھەنورگەی وڵات خاوەنی بەشەکانی تۆمارکردن، تەکنۆلۆجیا (دیمەن و مۆنتاژ)، بەشی دەنگ و بەشی تایبەت بە منداڵانە.

## بەشی منداڵان
بەشی منداڵانی ھونەرگەی وڵات لە ساڵی ٢٠٢٣دا خەریکی دامەزرانە.

## ئەندامەکان
* دەلیل میرساز
* سەرخوەبوون زینۆ
* جۆمێرد ھەسەن
* مەحموود بەرازی

## ئەمانەش ببینە
* ناوەندی چاند و ھونەری بێستوون
* ناوەندی ھیلالی زێڕین

## سەرچاوەکان

پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
زۆی سالدانا

وێنۆک|150px
**زۆی سالدانا** () خانمەکتەرێکی ئەمریکییە. بە پلەی یەکەم بەھۆی کارەکانی لە پاشکۆی فیلمی زانستی خەیاڵیدا ناسراوە. لە چەند فیلمێکی زۆرترین داھاتی ھەموو سەردەمەکاندا بەشداری کردووە، ئەوانیش بریتیین لە ئەڤەتار (٢٠٠٩)، تۆڵەستێنەکان: جەنگی بێکۆتا، تۆڵەستێنەکان: کۆتایی یارییەکە، ئەڤەتار: ڕێگەی ئاو (٢٠٢٢)، شێوازێک لە بەشداریکردن کە ھیچ ئەنجامدەرێکی تر بەدەستی نەھێنابێت. داھاتی فیلمەکانی لە سەرانسەری جیھاندا زیاتر لە ١١ ملیار دۆلار بووە و تا ساڵی ٢٠١٩ دووەم ئەکتەری سینەمایی بوو لە ھەموو سەردەمێکدا. سالدانا لە ١٩ی حوزەیرانی ١٩٧٨ لە شاری پاسایک لە ویلایەتی نیوجرسی لەدایکبووە. زۆربەی تەمەنی منداڵی سەرەتایی لە شاری جاکسۆن ھایتس لە ویلایەتی کوینز لە شاری نیویۆرک بەسەربردووە. بە دوو زمان پەروەردە بووە و بە ئینگلیزی و ئیسپانی قسە دەکات. دوو خوشکی ھەیە بە ناوەکانی سیسێلی و ماریێل. باوکیان لە دەوروبەری نۆیەمین ساڵیادی لەدایکبوونیدا بەھۆی ڕووداوێکی ئۆتۆمبێلەوە گیانی لەدەستدا و دایکیشیان لەگەڵ منداڵەکاندا ڕوویان لە کۆماری دۆمینیکان کرد. سالدانا خۆشەویستی خۆی بۆ سەما لە کۆماری دۆمینیکان دۆزییەوە، پاشان ناوی خۆی تۆمار کرد لە ئەکادیمیای ECOS Espacio de Danza و فۆرمەکانی سەمای لەو دەخوێند.>

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرە ژنە ئەمریکیەکان
پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:کچە ئەمریکیە سەماکارەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی
پۆل:ژنە ئەمریکیە دەرھێنەرەکانی فیلم
پۆل:کچە ئەمریکییە سەماکارەکان
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمریکییەکان لە کایە ڤیدیۆییەکان
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی فێستیڤاڵی کان بۆ باشترین خانمەکتەر
پۆل:ئەو ئەکتەرانەی کە تووشی ناڕێکی خوێندنەوە بوونە
پۆل:باشترین خانمەکتەر لە بردنەوەی خەڵاتی گۆلدن گڵۆب (فیلم)
پۆل:باشترین خانمەکتەری پشتگریکەر لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی
پۆل:باشترین خانمەکتەرە پشتگریکەرەکان لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی بەریتانی بافتا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەران بۆ نمایشی نایاب لەلایەن ئەکتەری مێ لە ڕۆڵی پاڵپشتی شاشە
گەلانی ئێرانی

وێنۆک|150pxخەڵکی ئێران، یان گرووپە نەژادییەکانی ئێران، گروپێکی نەژادی-زمانەوانین کە بە شێوەیەکی سەرەکی بە یەکێک لە زمانەکانی ئێرانی قسە دەکەن و هاوبەشی کەلتووری و نەژادییان هەیە. ئەم خەڵکە لە سەرتاسەری بەرزایی ئێراندا بڵاو بوونەتەوە، لە هیندوکش تا ئاناتۆلیا و لە ئاسیای ناوەڕاستەوە تا کەنداوی فارس، لە ناوچەیەک کە پێی دەوترێت ئێران گەورە یان خاکی ئێران. هۆزە ئێرانییەکان ڕۆڵێکی زۆر گرنگیان لە مێژوودا گێڕاوە. مادەکان یەکێک لە یەکەمین وڵات و ئیمپراتۆریەتەکانی فرە ڕەگەزیان پێکهێنا، ئیمپراتۆریەتی هەخامەنشی، کە گەورەترین ئیمپراتۆریەتی جیهان بوو لەو کاتەدا و یەکەم زلهێز بوو لە مێژوودا. هۆزە کۆچەری سکایی و سارماتییەکان فەرمانڕەوایی خاکی فراوانی ئەوراسیا دەکەن و کاریگەرییەکی گەورەیان لەسەر ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا و ئاسیای ناوەڕاست هەبوو. ئایینە جۆراوجۆرەکانی بە ڕەچەڵەک ئێرانی، وەک زەردەشتی، میترایزم و مانویی، کاریگەری فەلسەفی زۆر گرنگیان هەبووە لەسەر چەمکەکانی جوولەکە، مەسیحیەت و ئیسلام.

گەلانی هاوچەرخی ئێران بریتین لە بەلوچ، گیلەک، ئازەربایجان، کورد، لور، مازندارانی، ئۆسێتی، پامیری، پشتون، تات قەفقازی، تاجیک، تالاش، وەخی، یەغنوبی و زازا. بڵاوبونەوەی ئێستایان لە سەرتاسەری بەرزایی ئێراندا درێژ دەبێتەوە – لە قەوقاز لە باکوورەوە تا کەنداوی فارس لە باشوور، لە ڕۆژهەڵاتی ئانادۆڵیا لە ڕۆژئاواوە تا تاشکورگان لە شینجیانگ لە ڕۆژهەڵات – ناوچەیەک دەگرێتەوە کە هەندێک جار پێی دەگوترێت ئێرانی گەورە و مەودای گەلانی فارسی زمان و کاریگەری جیۆپۆلەتیک و کەلتوورییان نیشان دەدات.

## ئەمانەش ببینە
* نەتەوەکانی ئێران
* پان ئێرانیزم

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی دێرین
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:"Related ethnic groups" needing confirmation
ستیڤن لانگ

وێنۆک
**ستیڤن لانگ** () ئەکتەرێکی ئەمریکییە. بەشداری لە چەندین فیلمدا کردووە، لەنێوانیاندا: دوژمنانی گەل، ھەناسە مەدە، پیاوی ڕاوکەر. لە دەرەوەی ئەم ڕۆڵانە، کارێکی بەرفراوانی لە Broadway ھەبووە، و ھەروەھا خەڵاتی تۆنی وەرگرتووە بەھۆی ڕۆڵی لە بەرھەمی فیلمی خێرایی تاریکی لە ساڵی ١٩٩٢. هەروەها بەشداری دوو فیلمی گەورە و پڕ داهاترین کردووە، ئەوانیش فیلمەکانی ئەڤەتار (فیلمی ٢٠٠٩)، ئەڤەتار: ڕێگەی ئاو. لانگ لە شاری نیویۆرک لەدایکبووە، دایکی لانگ کاسۆلیکی بە ڕەچەڵەک ئەڵمانی و ئێرلەندی بوو، باوکی جولەکە بوو. باپیرە و داپیرەی لانگ لە لای باوکییەوە کۆچبەری جوولەکە بوون لە ھەنگاریا و ڕووسیا. دوو خوشک و برا گەورەی ھەیە- جین، پارێزەر و چالاکوان، و دەیڤد، کە وەک کارگێڕێک لە کۆمپانیای REFAC کاری کردووە، ئەو کۆمپانیایە کە باوکیان لە ساڵی ١٩٥٢ دایمەزراندووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە جووە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی شاری نیویۆرک
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک هەنگاری-جولەکە
پۆل:جولەکەکانی ئەشکەنازی ئەمریکی
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە
پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ھەنگاری-جولەکە
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
کلیف کورتس

120px|وێنۆک
**کلیف کورتس** () ئەکتەرێکی نیووزلەندییە. بەشداری لە چەندین فیلم و زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی کردووە، یەکێک لە ھەرە فیلمە پڕ داھاتەکان کە ڕۆڵی تێدا بینیووە بریتییە لە فیلمی ئەڤەتار: ڕێگەی ئاو. کەرتیس ھاوبەشی خاوەنی کۆمپانیای سەربەخۆی بەرھەمھێنانی نیووزلەندی وێنوا فیلمزە. لە ساڵی ٢٠٠٤ لەگەڵ بەرھەمھێنەر ئایینسلی گاردینەردا کەرتیس کۆمپانیای سەربەخۆی بەرھەمھێنانی وێنوا فیلمزیان پێکھێنا. ئامانجەکانی کۆمپانیاکە پشتگیریکردنە لە گەشەکردنی دیمەنی فیلمسازی ڕەسەنی نیووزلەندا، و پشتگیریکردنی کورتە فیلمسازانە ناوخۆیییەکان. ئەو و گاردینەر لەلایەن کۆمیسیۆنی فیلمی نیووزلەندا بۆ بەڕێوەبردنی پەرەپێدان و بەرھەمھێنانی فیلم بۆ سندوقی کورتە فیلم بۆ ساڵانی ٢٠٠٥–٢٠٠٦ دەستنیشانکران. کەرتیس لە ٢٧ی تەممووزی ١٩٦٨ لە شاری ڕۆتۆرووا لە کەنداوی زۆر لەدایکبووە. یەکێکە لە ھەشت منداڵی خێزانەکەیان. کەرتیس بە ڕەچەڵەک ماورییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨
پۆل:براوەکانی خەڵاتی شاشەیی زەریای ھێمنی ئاسیا
ئارناڤوتکۆی

**ئارناڤوتکۆی** (بە یۆنانی: Μέγα Ρεύμα) گەڕەکێکە لە شاری ئەستەنبوڵ کە لە تورکیا بەناوبانگە بە کۆشکە دارەکانی عوسمانی و چێشتخانەکانە خواردنە دەریایییەکان، ھەروەھا بە کەمپی کۆلێژی بەناوبانگی ڕۆبەرت بە بینا مێژوویییەکانییەوە. بەشێکە لە ناوچەی بێشیکتاش لە ئەستەنبوڵ، و دەکەوێتە نێوان ئۆرتاکۆی و بێبێک لە کەنارە تەنگەڵانی ئەورووپای بۆسفۆر.

بوونی مزگەوت و کڵێسا و کەنیسەی لە نزیکەوە لە یەکترەوە وەک بیرھێنانەوەی ئارناڤوتکۆی کۆن و ئێستا ونبووە.

ڕێگای کەنار دەریاکان بەزۆری بە ماسیگرەکان ھێڵکاری کراوە و بەلەمی بچووکی ماسیگرتن زۆرجار بە ئارناڤوتکۆی تێدەپەڕن؛ ئەو ماسییە تازانەی کە دەگیرێن ھەندێک جار دەفرۆشرێن بە چێشتخانە ناوخۆیییەکانی خواردنە دەریایییەکان. لە کۆتایی ڕۆژھەڵاتی ئارناڤوتکۆی کەناراوەکان دەردەچن و ئاکنتیبورنو (کەیپی جەریان) پێکدەھێنێت کە ڕۆژێک ئاوەکانی بۆسفۆر ئەوەندە بەھێز بوو کە دەبوو بەلەمی بچووک بە دەوریدا ڕابکێشرێن.

کەشتییە کەمەکانی شەھیر ھاتلاری (ھێڵەکانی شار) لە تێرمی ناڵی کەشتییەکاندا کە ڕووبەڕووی گۆڕەپانی سەرەکی ئارناڤوتکۆی دەبێتەوە، دەچنە ژوورەوە. ئەگەرنا ڕێگای قەرەباڵغی کەنار دەریاکە بە پاسی ئاسایی خزمەتگوزاری دەکرێت.

## مێژوو
لە ساڵی ١٤٦٨ سوڵتان محەممەدی دووەم خەڵکی ئەلبانی ھێنایە شارەکە بۆ دروستکردنی شەقام. لە ئارناڤوتکۆ، ھەر لێرەوە ناویگەڕەکەکە لێنرا.

لە ساڵی ١٨٦٣ کۆلێژی ڕۆبەرت کە کۆنترین قوتابخانەی ئەمریکییە لە دەرەوەی ئەمریکا، لە کەمپی ئێستایدا دامەزرا کە لە بنەڕەتدا لەئارناڤوتکۆیەوە تا دەوروبەری بێبێک و ڕومێلیھیساری درێژبووەوە. لە ساڵی ١٩٧١ بەشێک لەم کەمپەس بووە بە بەشێک لە زانکۆی بۆغازیچیکە پێشتر بەشی کۆلێژی قوتابخانەکە بووە. بەشی ئامادەیی کە پێشتر ناوی ڕۆبێرت ئەکادیمی (RA) بووە تا ئێستاش قوتابخانەیەکیئەمریکییە و دەکەوێتە لای ئارناڤوتکۆی کەمپی کۆلێژی ڕۆبەرت.

بەپێی ئاماری سەلنام بۆ ساڵی ١٩١٢، کۆی ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ٧٤٨٢ کەس بووە، کە لە ڕووی ئێتنۆگرافییەوە لە ٥٩٧٣ ڕوم (یۆنان)، ٤٩٣ موسڵمان، ٣٤٢ ئەرمەنی، ٣٢ جولەکە و ٦٤٢ کەس لە نەتەوەی دیکە پێکھاتووە.

## پێشەنگا

File:Arnavutkoy iskele.jpg
File:Church of Hagia Strati in Arnavutköy Front.jpg
File:OldHouseIstanbul_(8).jpg
File:Sunset fishermen Arnavutköy.jpg
File:OldHouseIstanbul (12).jpg
File:Mitchell_Hall,_Robert_College.jpg
File:Arnavutköy street 2.jpg


## سەرچاوەکان
جۆڵ دەیڤد مۆر

وێنۆک
**جۆڵ دەیڤد مۆر** () ئەکتەر و دەرھێنەرێکی ئەمریکییە. مۆر لە شاری پۆرتلاند لە ویلایەتی ئۆریگۆن لەدایکبووە و گەورە بووە، لە کۆلێژدا کاری نواندنی خوێندووە، پێش ئەوەی بگوازرێتەوە بۆ لۆس ئەنجلۆس بۆ ئەوەی کاری سینەمایی بکات. سەکەم فیلم کە تێیدا بەشدار بووە لە ساڵی ٢٠٠٤ لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەی فۆکس بەناوی Bones. مۆر بەشداری لە فیلمی پڕ داھاتی ساڵی ٢٠٢٢ ئەڤەتار: ڕێگەی ئاوی کردووە، و ھەروەھا ڕۆڵی لە بەشی سێیەمی ئەم فیلمەشدا ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان