open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
قەرەقۆینلۆ

**قەرەقۆینلۆ** ()یان **وڵاتی قەرەقۆینلۆ** () واتە: «خاوەن مەڕە ڕەشەکان»، ھۆزێکی تورکمان بوون کە لە ساڵی ١٣٧٥ی زایینی وڵاتەکەیان دامەزراند، و فەرمانڕەوایی ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ و ئازەربایجان و قەفقاز و ھەندێک ناوچەی ئێران و عێراقیان کرد، لە نێوان ساڵانی ١٣٨٠ی زایینی تا ١٤٦٩ ی زایینی، پاشان ھۆزی ئاق قۆینلۆ کۆتایی پێ ھات کە بە واتای: «خاوەن مەڕە سپییەکان» دێت؛ و فەرمانڕەوایییەکەی لە مێژوودا لادا.

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
بۆ برایانی کورد

بۆ برای کورد (ئۆکرانی: Курдскому братові) شیعرێکە لەلایەن ئۆکراینی ڤاسیل سیمۆنێنکۆ لە مانگی ئازاری ١٩٦٣ نووسیویەتی و تا ساڵی ١٩٦٥ بە نهێنی بڵاوبووەتەوە. بۆ برا کوردەکە بە یەکێک لە بەرهەمە هەرە گرنگەکانی سیمۆنێنکۆ دادەنرێت و وایکردووە ببێتە یەکێک لە کەسایەتییە هەرە گرنگەکانی شیعری ئۆکراینی. ئەم شیعرە ڤاسیل سیمۆنێنکۆی کردە پاڵەوانێکی نەتەوەیی. ئەم شیعرە هەر زوو بوو بە هێمای بەرخۆدانی ئۆکرانیا. هەر لەو ساڵەدا بە توندی لەلایەن ئاسایشی دەوڵەتی سۆڤیەتەوە لێیدرا. لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦٣، لە تەمەنی ٢٨ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە و دوای ٩ مانگ دوای نووسینی ئەم شیعرە.

ڤاسیلی سیمۆنێنکۆ لە ژێر کارتێکەری شۆرشی ئەیلولی کوردستان ئەو شیعرەی  بۆ ھاتوە.ئەو شێعرە بۆ کورد نوسراوە، بەڵام شوێنەوارێکی مێژووییشی لە سەرخەباتی نەتەوایتی ئۆکرائین ھەبوە.وەک کورد دەڵێ، بوکێ بە تۆ دەڵێم، خەسوو لە گەڵ تۆمە!
لە ساڵی ١٩٦٨ ھەر ئەو شێعرە و بە ئاڵ و گۆڕی «کورد»بە «ئۆکرائینی» بۆتە سرودێکی خەباتی نەتەوایتی ئەو وڵاتە بە دژی شۆڤێنیسمی ڕووس.لە ساڵی ١٩٦٨ لە پاریس ولە گۆڤاری «مەوجی نوێی ئەدەبی ئۆکرائی»

## دەق

## سەرچاوەکان

پۆل:ئوکراینا Seva Seva (لێدوان) ‏١٨:٣٨، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC)
پۆل:کورد
بەستوو ٢

***بەستوو ٢*** () فیلمێکی فەنتازیای مۆسیقیی ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەریی ئەمریکیی ٢٠١٩یە کە لە لایەن ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی بەرھەم ھێنراوە و لە لایەن ستۆدیۆکانی وێنەی جووڵاوی واڵت دیزنی دابەش کراوە. ٥٨ەمین فیلمی ئەنیمەیشنی بەرھەمھێنراوی ستۆدیۆکەیە، پاشکۆی *[[بەستوو (فیلمی ٢٠١٣)|بەستوو]]* (٢٠١٣)یە. فیلمەکە لە لایەن کریس بەک و جێنیفەر لی دەرھێنراوە، لە لایەن پیتەر دێل ڤێچۆ بەرھەم ھێنراوە و لەلایەن لی، بەک، مارک سمیت، کریستن ئەندێرسن-لۆپێز و ڕۆبەرت لۆپێز نووسراوە. ھەریەکە لە دەنگی کریستن بێڵ، ئیدینا مێنزێڵ، جۆش گاد و جۆناتان گرۆف ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. ڕووداوەکانی *بەستوو ٢* سێ ساڵ دوای ڕووداوەکانی فیلمی یەکەم ڕوو دەدەن، شوێنی دوو خوشکەکە ئانا و ئێلسا، کریستۆف، سڤێن و ئۆلاف دەکەوێت کە بۆ دارستانێکی جادوویی گەشت دەکەن بۆ ئەوەی سەرچاوەی ھێزی جادووییی ئێلسا بدۆزنەوە.

تەکنەلۆژیای ئەنیمەیشنی ئاڵۆزتر و بەرزتر لە چاو *بەستوو* تێیدا بەکار ھاتووە، ئەندێرسن-لۆپێز و لۆپێز وەک گۆرانینووسانی فیلمەکە گەڕانەوە، و کریستۆف بێک دیسانەوە مۆسیقای فیلمەکەی ئامادە کردووە. فیلمەکە بۆ ٤٦ زمان وەرگێڕدراوە و زنجیرەیەکی بەڵگەفیلم، *[[بۆ نێو نەزانراو: دروستکردنی بەستوو ٢]]* بەدوایدا بڵاو کرایەوە. *بەستوو ٢* بۆ یەکەم جار لە شانۆی دۆڵبی لە لۆس ئانجلەس لە ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ پەخش کرا و لە ٢٢ی تشرینی دووەم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پەخش کرا، بە گشتی پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرتووە. داھاتی *بەستوو ٢* لە گشت جیھاندا  بووە، فیلمەکە سێیەم پڕداھاتترین فیلمی ٢٠١٩، دەیەم پڕداھاتترین فیلمی ھەموو سەردەمەکان و دووەم پڕداھاتترین فیلمی ئەنیمەیشنی ھەموو سەردەمەکانە. پاشکۆیەکی تر لە قۆناغی پەرەپێداندایە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 
* 

پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٩
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان
پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە درامییە ئەنیمەیشنییەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە شاھانەکان
پۆل:فیلمەکانی ئایماکس
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز
پۆل:ئەو فیلمانەی لە دارستانەکان دانراون
پۆل:فیلمە درامییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییەکانی ٢٠١٦
پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٩
پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە مۆسیقییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن ستۆدیۆز
بەرنامەسازی کایەی ڤیدیۆیی

**بەرنامەسازی کایەی ڤیدیۆیی** () بەزۆری کەسێک یان دەستەیەکە کە لە بواری دروستکردن، پەرەپێدان و بەرھەمھێنانی نووسینی کۆدی یاری یان دروستکردنی یاری ڤیدیۆیی کاردەکەن. دروستکردن و دیزاینکردنی یارییە ڤیدیۆیییەکان بەزۆری پێویستی بە توانای تایبەت ھەیە وەک کۆدکردن، دیزاینی کارەکتەری سێ ڕەھەندی، دروستکردنی دەنگ و ستراتیژ، بۆیە ئەم کارە بووە بوارێکی تایبەت بۆ گەشەپێدان. تیمێکی پەرەپێدان پێویستە بۆ دروستکردنی ھەر یارییەک.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:پیشەکانی کۆمپیوتەر
ھونەرمەندی کایەی ڤیدیۆیی

**ھونەرمەندی کایەی ڤیدیۆیی** () پێیان دەوترێت پرۆسەی دروستکەرانی وێنەی ٢دی یان ٣دی خاو بۆ شێوەی یارییەکان. ئەم بەشەی «پیشەسازی یاریکردن» ژێرکۆمەڵەیەکی پەرەپێدانی یارییە ڤیدیۆیییەکانە. ھونەرمەندانی یارییەکانی لەھەر شوێنێک بەزۆری دوو کەس یان زیاتر لەخۆ دەگرێت. ھونەرمەندان بۆ یارییە ڤیدیۆیییەکان ھەر لەگەڵ دروستکردنی یارییەکاندا سەریان ھەڵدا.

## سەرچاوەکان
*
نووسەری کایەی ڤیدیۆیی

**نووسەری کایەی ڤیدیۆیی**() ئەو کەسانەی یارییە ڤیدیۆیییەکان دەنووسن بەشێکن لە دەستەی شێوەسازی. کار لەسەری چیرۆکی کایەیەکی ڤیدیۆیی دەکەن، و ھەروەھا دەتوانن کاری لەسەر دروستکردن و پەرەپێدانی کارەکتەرەکان یان جیھانسازیش بکەن.

## سەرچاوەکان
بزوێنەری کایە

**بزوێنەری کایە** () نەرمەکاڵایەکی سیستەمە کە بۆ دروستکردن و پەرەپێدانی یارییە ڤیدیۆیییەکان بۆ کۆمپیوتەری ماڵەوە و کۆنسڵی یاری و تەلەڤیزیۆنی زیرەک و مۆبایل داڕێژراوە. بزوێنەری یارییەکان لانیکەم یەک بزوێنەری گرافیک بۆ وێنەکێشان و یەک بزوێنەری فیزیکی بۆ جێبەجێکردنی ژینگە فیزیکییەکان لەخۆدەگرێت. زاراوەی «بزوێنەر» ھاوشێوەی زاراوەی «بزوێنەری نەرمەکاڵا»یە کە لە پیشەسازی نەرمەکاڵادا بەکاردەھێنرێت.

## سەرچاوەکان
 حمه
ئاکتیڤیژن

وێنۆک|بارەگای پێشووی لە سانتا مۆنیکا، کالیفۆڕنیا، ساڵی ٢٠٠٨
**ئاکتیڤیژن** () کۆمپانیایەکی بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆیییە ئەمریکییەکانە، بنکەکەی لە سانتا مۆنیکا، لە ویلایەتی کالیفۆرنیایە. وەک لقێکی کۆمپانیای ئەکتیڤیژن بلیزاردی ئەمریکی کاردەکات و لە ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩ دامەزراوە. کۆمپانیای ئەکتیڤیژن یەکەم کۆمپانیای سەربەخۆیە لە بواری دابەشکردن و بەرھەمھێنانی کارپێکەری یاری و یارییە کۆمپیوتەرییەکان، یەکەم بەرھەمیشی یارییەکی ڤیدیۆیی بوو، کە لە ساڵی ١٩٨٠ لە ئەمریکا بۆ کۆنسۆلی "یاری ئەتاری ٢٦٠٠" بڵاوکرایەوە. ئەم کۆمپانیایە لە ساڵی ١٩٨١ یاری ئەتاری ٢٦٠٠ی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی (بەریتانیا) بڵاوکردەوە. ئەم کۆمپانیایە یەکێکە لە گەورەترین کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنان و بڵاوکردنەوەی یارییە کۆمپیوتەرییەکان لە جیھاندا و بەپێی ڕاپۆرتی گرووپی NPD ئەم کۆمپانیایە لە ساڵی ٢٠٠٧دا گەورەترین بڵاوکەرەوەی یارییەکانی ئەمریکا بووە. لە ساڵی ٢٠٠٨ کۆمپانیای ئەکتیڤیژن لەگەڵ کۆمپانیای ڤیڤێندی گەیمز یەکیانگرت و کۆمپانیای ئەکتیڤیژن بلیزاردیان پێکھێنا. ئێستا ئەکتیڤیژن وەک لقێکی کۆمپانیای ئاکتیڤیژن بلیزارد کاردەکات و ژینگەی کارکردنی بۆ ٢٣٢ ھەزار کەس دروست کردووە و تەنھا ٩٢٠٠ کارمەندی ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:براندە ئەمریکییەکان
پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
پۆل:بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان
ئای دەبلیو (بزوێنەری کایە)

[وێنۆک|ڕووناکی و سێبەر و ستریمینگی پێکھاتەی وەشانی ٤٬٠ی بزوێنەرەکە لەم وێنەیەدا دەبینرێت، کە لە دۆخی فرە یاریزانی [کۆڵ ئۆڤ دیووتی: مۆدێرن وارفەر ٢ وەرگیراوە.]]
**بزوێنەری ئای دەبلیو** () ناوی بزوێنەری کایەیە کە لەلایەن کۆمپانیایئینفینیتی وارد دیزاین کراوە بۆ دروستکردنی ناونیشانی سەرکەوتووی کۆڵ ئۆڤ دیووتی و لەسەر مایکرۆسۆفت ویندۆز و ئێکس بۆکس ٣٦٠ و پلەی ستەیشن ٣ کاردەکات. ئەم بزوێنەری یارییە لەلایەن کۆمپانیای ئای جی ئێن وەک یەکێک لە ١٠ بزوێنەری یارییە سەرەکییەکان ھەڵبژێردرا. بزوێنەری ئای دەبلیو ٤ نەوەی دووەمی بزوێنەری ئای دەبلیوە کە لەلایەن کۆمپانیای ئینفینیتی وارد پەرەی پێدراوە و بۆ یەکەمجار لە یاری کۆڵ ئۆڤ دیووتی: مۆدێرن وارفەر ٢ بەکارھێنراوە. ھەروەھا ڕێگە بە دروستکەر دەدات جیھانی گەورەتر و شتگەلێکی وردتر لە ڕێگەی تەکنەلۆژیای «تێکسچە فلۆو» دروست بکات. ھەروەھا کۆمپانیای TriArc ئەم بزوێنەرە لە پەرەپێدانی یاری کۆڵ ئۆڤ دیووتی: بلاک ئۆپس.

## سەرچاوەکان

پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٥
فرە یاریزان (کایەی ڤیدیۆیی)

وێنۆک|یاریکردنی بەکۆمەڵ لە یەکێکە لە ئاھەنگەکان
**یاری فرە یاریزان** () چەشنێکی کایەی ڤیدیۆییە کە زیاتر لە کەسێک دەتوانن لە ھەمان ژینگەی یاریدا لە یەک کاتدا یاری بکەن. پێکھاتە فرە یاریزانەکان ڕێگە بە یاریزانەکان دەدەن چێژ لە کارلێککردن لەگەڵ کەسانی تر وەربگرن، جا چ لە شێوەی کێبڕکێ، یان ھاوکاری بێ، جۆرێک لە پەیوەندی کۆمەڵایەتییان بۆ دابین دەکات کە بە تەواوی لە یارییەکانی تاک-یاریزاندا نییە. لە جۆرە جیاوازەکانی یارییە ڤیدیۆیییە تیمییەکان، یاریزانان دەتوانن بە تاک ڕکابەری دوو یان زیاتر لە بەشداربووانی مرۆڤ بکەن، ھاوکاری ھاوبەش یان ھاوبەشێکی مرۆیی بکەن بۆ گەیشتن بە ئامانجێکی ھاوبەش، چاودێری چالاکییەکانی یاریزانانی دیکە بکەن، یان جۆرێکی یاری بکەن کە ھەموو پێکھاتەیەکی ئەگەری لەخۆبگرێت. ئەو یارییانەی پێویستیان بە ھێڵی ئینتەرنێت ھەیە بەزۆری لەڕووی کوالیتی و تایبەتمەندییەکانیانەوە باشترن، بەو پێیەی ھەموو جارێک پێشکەوتنیان بۆ دێت، بەتایبەتی کە لە یارییەکانی تر بەناوبانگترن، یارییە ئۆنلاینەکان تایبەتمەندن بەو ژمارە زۆرەی ئەو یاریزانانەی کە یارییان تێدا دەکەن.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:یاری ڤیدیۆیی فرە یاریزان
پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی
ئاق قۆینلۆ

وێنۆک|کۆنفیدراسیۆنی ئاق قۆینلۆ لە گەورەترین ئاستدا لە سەردەمی ئوزون حەسەن
**ئاق قۆینلۆ** ()یان ھۆزی «خاوەن مەڕە سپییەکان»، ھۆزێکی تورکمان و لە «خێڵی بێندەر»ن () لە نێوان ساڵانی ١٤٦٧ - ١٥٠٢ی زایینی لە ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ و ئازەربایجان و فارس و عێراق و ئەفغانستان و تورکستان فەرمانڕەواییان کردووە، و لە ساڵی ١٤٦٩ی زایینی توانی وڵاتی قەرەقۆینلۆ لەناو ببات () واتە: «خاوەن مەڕە ڕەشەکان» لە ناوچەکەدا.

## سەرچاوەکان
ناسیانەپەرستی

**ناسێگەرایی** یان **نا-سیانەپەرستی** بەشێکی مەسیحییەتە کە سیانەپەرستی ڕەتدەکاتەوە— ئەو باوەڕەی کە پێی وایە خودا یەکە و پێکھاتووە لە سێ (کوڕ، باوک، ڕوحی پیرۆز) و ئەم سێیانەش یەکن، ناسیانەپەرستی گرووپێکی ئایینی بوو کە لە سەردەمی چاکسازیی پرۆتیستانتی پێکھاتوو لەمێژوودا وەک دژە سیانەیی ناسراوە.

و بیروباوەڕی سیانەیی کە لە مەسیحییەتدا ھەیە، لە ئایینە ئیبراھیمییەکانی تر بوونی نییە.

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان
یەکتاپەرستی (مەسیحییەت)

وێنۆک|پەنجەرەیەکی لەسەری نووسراوە "خودا یەکە" لە کڵێسای پوداپێست لە وڵاتی ھەنگاری
**یەکتاپەرستی** لقێکی ناسیانەپەرستیی مەسیحییەتە، کە باوەڕدارەکانی باوەڕیان وایە خودا یەکە و بێ ھاوتایە لە دروستکردنی بوونەوەر و گەردوون. و باوەڕیان وایە یەسووعی مەسیح لەلایەن خودا ڕێنموویی کراوە و ڕزگاریکەری مرۆڤایییەتییە، بەڵام ئەو یەکسان نییە بە خودا.

بیروباوەڕی یەکتاپەرستی دامەزرا تاوەکوو سەرەتای مەسیحییەت بگەڕێتەوە (یەکتاپەرستەکان مەبەستیان لە شتەکانی دوای سەرەتای مەسیحییەتە) «وەکوو ئەو لادانەی کە دواتر ڕوویدا»، و یەکتاپەرستەکان بە گشتی تاوانی ڕەسەن ڕەتدەکەنەوە

## کەسایەتییە بەناوبانگەکان
وێنۆک|نیوتن کە بیروباوەڕی ئاریانی ھەبوو و نزیکە لە یەکتاپەرستی
کەسایەتییە بەناوبانگەکان لە بەشی زانست، ماتماتیک، و بەشە جۆراوجۆرەکانی تر، کە یەکتاپەرستن بریتین لە ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن، لاینس پۆلینگ  جۆرج بووڵ، سووزان ئەنتۆنی. فلۆرەنس نایتینجڵ، فرانک لۆید ڕایت. 

چوار سەرۆکەکەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا جۆن ئادەمز، جۆن کوینسی ئادەمز، میلارد فلیمۆر، ویلیام ھۆوارد تافت و دیپلۆماتکاری ئەمریکی تۆماس جێفەرسۆن 

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
جۆن بیدل (یەکتاپەرست)

**جۆن بیدل** یان **بیدل** (لەدایکبووی ١٤ی کانوونی دووەمی ١٦١٥ تا ٢٢ی ئەیلوولی ١٦٦٢) ئینگلیزێکی بەناوبانگی ناسیانەپەرستی، یەکتاپەرست بوو. بە زۆری پێی دەوترێت "باوکی یەکتاپەرستی ئینگلیز".

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٦١٥
پۆل:مردووانی ١٦٦٢
حەکیم جێفریس

**حەکیم جێفریس** ()، پارێزەر و سیاسەتوانی ئەمریکییە و لە ساڵی ٢٠٢٣ەوە سەرۆکی کەمینەی ئەنجومەنی نوێنەران و سەرۆک فراکسیۆنی دیموکراتەکانە لە ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکایە. جێفریس خولی شەشەمی خۆی لە ئەنجومەنی نوێنەران بەڕێوەدەبات و لە ساڵی ٢٠١٣ەوە نوێنەرایەتی ناوچەی ھەشتەمی نیویۆرک دەکات.

جێفریس پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٢دا ھەڵبژێردرێت بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان، سێ خول لە ئەنجومەنی ویلایەتی نیویۆرک کاری کردووە و نوێنەرایەتی ناوچەی ٥٧ی کردووە و وەک پارێزەری کۆمپانیاش کاری کردووە. لە ساڵی ٢٠١٩ تا ٢٠٢٣ سەرۆکی گرووپی دیموکراتی ئەنجومەنی نوێنەران بوو، لە تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٢٢ بێ بەرامبەر وەک سەرۆکی ئەم پارتە ھەڵبژێردرا و شوێنی نانسی پیلۆسی گرتەوە.
کەمینەی دیموکراتەکان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی کۆنگرەی ١١٨ی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە کۆی دەنگ حەکیم جێفریسیان وەک سەرۆکی خۆیان ھەڵبژارد. ئەمە یەکەمجارە لە مێژووی ئەمریکادا کەسێکی ڕەشپێست سەرکردایەتی حیزبێک لە ئەنجومەنی نوێنەراندا بگرێتە ئەستۆ.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندامانی پارتی دیموکراتیی ئەنحوومەنی نوێنەرانیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:سیاسەتمەدارانی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١
پۆل:زیندووان
دۆمبەڵان

وێنۆک|دۆمبەڵانێکی ئێرانیی |140px
**دۆمبەڵان** کوارگێکی کێوی وەرزییە و لە بیابانەکاندا دوای بارانبارین لە قووڵایی ٥ بۆ ١٥ سانتیمەتر لەژێر زەویدا گەشە دەکات و وەک خۆراک بەکاردێت. بەزۆری کێشی دۆمەڵان لە ٣٠ بۆ ٣٠٠ گرامە. بە یەکێک لە بەتامترین و بەنرخترین جۆرەکانی کوارگی بیابان دادەنرێت.
## سەرچاوەکان
*
بۆگەبەسی

**بۆگەبەسی** (Bogebesî، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٣٦ کەس لە ٧١ بنەماڵەدا بووە.

## ئەمانەش ببینە
* گوندەواری تورجان
* ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەقز
* شارستانی سەقز

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز
پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
نەخۆشخانەی پۆنتا پاسیفیکا

**پۆنتا پاسیفیکا** نەخۆشخانەیەکە لە پەنەما سیتی لە وڵاتی پەنەما. تاکە نەخۆشخانەیە لە ئەمریکای ناوەڕاست کە پەیوەندی بە جۆنز ھۆپکینز مێدیسین ئینتەرناشناڵەوە ھەیە. ڕاکێشانی گەشتیاری پزیشکی پێکھاتەیەکی سەرەکی پلانی کارکردنییەتی.

## سەرچاوەکان

پۆل:نەخۆشخانەکان لە پەنەما
وێژەی ڕووسی

[وێنۆک|[ئەلێکساندر پووشکین|ئەلێکساندەر پووشکین، لە تابلۆیەکی ڤاسیلی ترۆپینین لە ساڵی ١٨٢٧.]]
**وێژەی ڕووسی** یان **ئەدەبیاتی ڕووسی** ڕووسیا کۆمەڵێک شاکار لەخۆدەگرێت کە بە گەورەترین بەرھەمەکانی وێژەی نێونەتەوەیی دادەنرێت، بەتایبەتی لە بوارەکانی ڕۆمان و ھۆنراوەدا. گەورەترین بەرھەمە ھۆنراوە و نوسراو و شانۆیییەکانی ڕووسی لە سەدەی نۆزدەھەمی زایینیدا دەرکەوتن. سەرەتای وێژەی ڕووسی لە ساڵی ٩٨٨ی زایینی بووە و زۆربەی ئەو سەردەمە ئایینی بووە لە شێوەی وتار و سروود و ژیاننامەی پیرۆز؛ و پیاوە ئایینییەکان بەشێکی زۆری ئەم وێژەیان نووسیوە، ھەروەھا خوێنەری ئەو وێژانەش بوون. سەبارەت بە وێژەی ئایینی، گرنگترین بەرھەمی تێیدا ڕێکەوتەکانە، بەو پێیەی پایتەختی ھەر میرنشینێک تۆماری ڕووداوەکانی ھەڵگرتبوو و گرنگترین بەرھەمی ئەو قۆناغە سەرەتایییەش ھۆنراوەی نوسراوی داستانی سروودی ھەڵمەتی ئیگۆرە، کە لەلایەن نووسەرێکی نەناسراوەوە نووسراوە لە کۆتایی سەدەی دووازدەی زایینی.

وێژەی ڕووسی لەژێر دەسەڵاتی تاتارەکاندا کەمتر بەخشەر بوو، بەڵام لەگەڵ بەدەستھێنانی دەسەڵاتی مۆسکۆ دوای شکستی تاتارەکان لە ساڵی ١٤٨٠ی زایینی، و یەکگرتنی ڕووسیا لەژێر دەسەڵاتی شازادەی مۆسکۆدا، کە دواتر ناوی لێنرا قەیسەر، وێژەی مۆسکۆڤی دەرکەوت، کە سەرنجی لەسەر پرسە ڕامیارییەکان بوو، و گرنگییەکی زۆری بە شێوازەکە نیشان دا.

## سەرچاوەکان

پۆل:وێژەی ڕووسی
جیۆڤانی بۆکاچیۆ

thumb|جیۆڤانی بۆکاچیۆ
**جیۆڤانی بۆکاچیۆ** (     لە ١٦ی حوزەیرانی ساڵی ١٣١٣ - ٢١ی کانوونی دووەمی ١٣٧٥)   () نووسەر و ھۆنەرێکی ئیتاڵییە، ھاوڕێ، خوێندکار و پەیامنێری فرانسیسکۆ پێترارک بوو، کەسایەتییەکی گرنگ بوو لە مرۆڤدۆستی ڕێنێسانس و نووسەری کۆمەڵێک بەرھەمی دیار بوو لەوانە *دیکامێرۆن*، *لەسەر ژنانی بەناوبانگ*، ھۆنراوەکانی بە زمانی ئیتاڵی.    بۆکاچیۆ بە تایبەتی بەھۆی وتووێژەکانییەوە دیارە، کە دەوترێت نزیکەی لە ھەموو ھاوچەرخەکانی زیاتر دەدرەوشێنەوە، چونکە ئەوان نووسەری سەدەی ناوەڕاست بوون و زۆرێکیان نەخشی جێگرییان بۆ کارەکتەر و پتەوی پەیڕەو کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٣١٣
پۆل:مردووانی ١٣٧٥
ئەی نیشتمان

**ئەی نیشتمان** گۆرانی-سروودێکی حەسەن زیرەکە کە لە ساڵانی ١٩٦٠ بۆ کۆماری کوردستانی گوتووە و ئێستا وەک سروودێک بۆ بۆنە و مانۆڕە سەربازییەکان پێشکەش دەکرێت.

## دەق

*ئەی نەتەوەی کاوەی دلێر
*ئەی کوردەکان، ئەی بەچکە شێر
*ئەی نیشتمان، نیشتمانی جوان
*خاکی کوردستان وەتەنی کوردان

*بۆت تێدەکۆشم، بە دڵ و بە گیان
*بۆ سەرکەوتنی خاکی کوردستان
*بۆت تێدەکۆشم، بە دڵ و بە گیان
*بۆ سەرکەوتنی خاکی کوردستان

*ئەی ھۆزی کوردی بە شەرەف
*ڕوو بکە وەتەن، لە ھەر تەرەف
*ئەی نیشتمان، نیشتمانی جوان
*خاکی کوردستان، وەتەنی کوردان

*بۆت تێدەکۆشم، بە دڵ و بە گیان
*بۆ سەرکەوتنی ڕۆڵەی کوردستان
*بۆت تێدەکۆشم، بە دڵ و بە گیان
*بۆ سەرکەوتنی خاکی نیشتمان

*ئەی کاوەکان، ئەی لاوەکان
*تێدەکۆشم، جەرگە قەومەکان
*ئەی نیشتمان، نیشتمانی جوان
*خاکی کوردستان وەتەنی کوردان

*بۆت تێدەکۆشم، بە سەرکەوتنی
*پێشمەرگە ھەموو لاوی قارەمان
*بۆت تێدەکۆشم، بە سەرکەوتنی
*پێشمەرگە ھەموو لاوی قارەمان

## سەرچاوەکان

پۆل:گۆرانیناسییەکان
پۆل:گۆرانی
پۆل:سروودە کوردییەکان
پۆل:سروودە نیشتمانییەکان
پەنەما سیتی

**پەنەما سیتی** , پایتەخت و گەورەترین وڵاتی پەنەمایە. ژمارەی دانیشتووانی کۆی گشتی ١٬٩٣٨٬٠٠٠ کەسە، و زیاتر لە ١٬٥٠٠٬١٨٩ کەس لە ناوچەی شارەکانیدایە. شارەکە دەکەوێتە دەروازەی زەریای ھێمن لە کەناڵی پەنەما، لە پارێزگای پەنەما. شارەکە ناوەندی سیاسی و ئیداری وڵاتە، ھەروەھا ناوەندێکی بانکی و بازرگانییە.

شاری پەنەما لە ١٥ی ئابی ١٥١٩ لەلایەن فەتحکەری ئیسپانی پێدرۆ ئاریاس داڤیلا دامەزراوە. شارەکە خاڵی دەستپێکی ئەو گەشتانە بوو کە ئیمپراتۆرییەتی ئینکایان لە پیرۆ داگیرکرد. خاڵی وەستان بوو لە یەکێک لە گرنگترین ڕێگا بازرگانییەکانی کیشوەری ئەمریکا، کە دەچووە پێشانگای نۆمبری دی دیۆس و پۆرتۆبێلۆ، کە زۆربەی ئەو زێڕ و زیوانەی کە ئیسپانیا لە ئەمریکاوە کانزای دەکرد، تێیدا تێدەپەڕین.

لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٦٧١ شارە ڕەسەنەکە بەھۆی ئاگرەکەوە وێران بوو کاتێک کەشتییە تایبەتەکە ھێنری مۆرگان لە کارەکەی دوورخستەوە و ئاگری تێبەردا. شارەکە بە فەرمی دوو ساڵ دواتر لە ٢١ی ژانویەی ١٦٧٣ دامەزرا، لەسەر نیمچە دوورگەیەک کە دەکەوێتە ٨ کم (٥ میل) لە شوێنی نیشتەجێبوونی سەرەتایییەوە. شوێنی ئەو شارەی پێشتر وێران بووە ھێشتا لە وێرانەدایە، و ئێستا شوێنێکی میراتی جیھانییە و شوێنێکی گەشتیاری بەناوبانگە، کە بەردەوام لەلایەن گەشتەکانی قوتابخانەوە سەردانی دەکرێت.

## چاودێری تەندروستی
شاری پەنەما لانیکەم ١٤ نەخۆشخانە و تۆڕێکی بەرفراوانی کلینیکی گشتی و تایبەت لەخۆدەگرێت، لەوانە نەخۆشخانەی سانتۆ تۆماس، نەخۆشخانەی دێل نینۆ، کۆمپلێجۆ ھۆسپتاناریۆ ئارنولفۆ ئاریاس مەدرید، سێنترۆ مێدیکۆ پایتیلا، نەخۆشخانەی سانتا فێ، نەخۆشخانەی نیشتمانی، نەخۆشخانەی کلینیکای سان فێرناندۆ، و نەخۆشخانەی پۆنتا پاسیفیکا.

نزیکەی ٤٥٪ی پزیشکانی وڵاتەکە لە شاری پەنەما جێگیرن.

File:Hospital Santo Tomás Panamá2.jpg|نەخۆشخانەی سانتۆ تۆماس، گەورەترین نەخۆشخانەی گشتی لە وڵاتەکەدا
File:Hospital Nacional Panama.jpg|نەخۆشخانەی نیشتمانی، نەخۆشخانەیەکی تایبەتە
File:Gorgas hospital.jpg|ئینستیتۆ ئۆنکۆلۆجیکۆ ناسیۆناڵ، لە نەخۆشخانەی پێشووی گۆرگاس
File:Gorgas Laboratory.jpg|پەیمانگای یادەوەری گۆرگاس بۆ توێژینەوەی تەندروستی


## ئەمانەش ببینە
* مۆزەخانەی مێژووی پەنەما

## سەرچاوەکان

پەنەما
پۆل:پەنەما
لامارسێلایز

220x440px|وێنۆک|ڕۆگێت دی لیسل، ئاوازدانەری گۆرانی «لا مارسێلایز»، بۆ یەکەمجار لە ماڵی دیتریچ، سەرۆکی شارەوانی ستراسبۆرگ گۆرانییەکە دەڵێت (تابلۆی ساڵی ١٨٤٩ لەلایەن ئیزیدۆر پیڵز، مۆزەخانەی مێژوویی ستراسبۆرگ).
**لامارسێلایز** یان **لامارسیێز** (بە فەڕەنسی: La Marseillaise) سروودی نیشتمانی کۆماری فەڕەنسایە لە سەردەمی شۆڕشی فەڕەنسا نووسراوە، فەڕەنساش بەپێی ڕێکەوتنێکی نۆ ساڵە وەک سروود وەری گرتووە، لە ١٤ی تەممووزی ١٧٩٥ تا سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی فەڕەنسا لە ساڵی ١٨٠٤ و لە سەردەمی کۆماری سێیەمی فەڕەنسا بۆ ھەمیشە دانرا.

شەش بەیت یان دێڕی یەکەم لەلایەن ڕۆجەر دی لیسلەوە لە ساڵی ١٧٩٢ بۆ سوپای ڕاین لە ستراسبۆرگ نووسراوە، دوای ئەوەی فەڕەنسا شەڕی لە نەمسا ڕاگەیاندبوو. سروودی نەتەوەیی وشەکانی تێدایە کە داوای شەڕ دەکات، چونکە لە سەردەمێکدا نووسراوە فەڕەنسا بە قۆناغێکی ورد دا تێدەپەڕێت، شۆڕشی ناوخۆ بۆ ئازادی و جیھانگەری و بەرەنگاربوونەوەی ستەمکاریی کڵێسا و دەسەڵاتی پادشایەتی ڕەھا لە پێناو دامەزراندنی کۆماری، ھەروەھا شەڕ دژی دووژمنان و لەشکرکێشی دەرەکی، بەتایبەتی بەریتانیا، کە سەرکەوتنی شۆڕشی فەڕەنسا و ڕووخاندنی دەسەڵاتی پاشایەتی زیان بە دەسەڵاتی پاشایەتی بەریتانیا دەگەیەنێت کە ڕەنگە مەترسی لەسەر داھاتووی دابنێت، وەک چۆن بەریتانیا ھەموو ھەوڵێکی خۆی دا بۆ پووچەڵکردنەوەی شۆڕش لە فەڕەنسا، بەڵام ھەوڵەکانی شکستی ھێنا.

سروودی نیشتمانی فەڕەنسا، لامارسێلایز، بە شێوەیەکی ڕەھا لە سەردەمی کۆماری سێیەمی فەڕەنسا وەرگیرا یان جێگرکرا، بە تایبەت لە کاتی یادکردنەوەی سەدەمین ساڵیادی شۆڕشی فەڕەنسا.

لە سەردەمی ڤیچی فەڕەنسادا، کاتێک ئەڵمانیای نازی بەشی باکووری فەڕەنسای داگیرکرد، کە پایتەختی فەڕەنسا پاریس لەخۆدەگرێت، سروودی نیشتمانی وەک خۆی مابووەوە و ھیچ گۆڕانکارییەکی بەسەردا نەھات، بەڵام سەرکردایەتی سەربازی ئەڵمانیا ڕێگری لە ھاووڵاتیانی فەڕەنسی کرد کە سروودەکە بڵێنەوە و ئاوازدانانی لە ١٧ی تەممووزی ١٩٤١.

ڤالێری جیسکارد دی ئیستاینگ، سەرۆکی ئەوکاتەی فەڕەنسا لە ساڵی ١٩٧٤ تا ١٩٨١، کێشی لامارسێلازی دابەزاند، چونکە یەکەم وەشانی ڕەسەن لە قسەکردن و ئاوازدا بەھێز بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:سروودە نیشتمانییەکان
گووگلێنە

**گووگلێنە**، **گووخلێنە**، **خلێنکە** یان **گووخلێرکە** جۆرێکە لە قالۆنچەکان کە پیساییی گیانلەبەران دەخوات. ھەندێک لە گووگلێنەکان دەتوانن لە یەک شەودا ٢٥٠ ھێندەی بارستەی خۆیان پیسایی بنێژن.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھیرۆگلیفی میسری
ھونەری فێمینیست

210px|وێنۆک|ماری شێپیسی، جوانی پچڕاو، ٢٠١١
**ھونەری فێمینیست** پۆلێنێکی ھونەرییە کە پەیوەندی بە بزووتنەوەی فێمینیستەکانی کۆتایی ١٩٦٠ و ١٩٧٠کان ھەیە.
ھونەری فێمینیست تیشک دەخاتە سەر ئەو جیاوازییە کۆمەڵایەتی و سیاسیانەی کە ژنان لە ژیانیاندا تووشی دەبن.
دەستکەوتی ئومێدبەخش لەم فۆرمە ھونەرە، ھێنانەدی گۆڕانکارییەکی ئەرێنی و تێگەیشتنە بۆ جیھان، بەو ھیوایەی ببێتە ھۆی یەکسانی یان ڕزگاری.
میدیای بەکارھێنراو لە فۆرمەکانی ھونەری نەریتی وەک نیگارکێشی دەست پێدەکات تا دەگاتە شێوازە نائاسایییەکان وەک ھونەری نمایش، ھونەری چەمکی، ھونەری جەستە، کاری دەستی، ڤیدیۆ، فیلم و ھونەری ڕیشاڵ. ھونەری فێمینیست وەک ھێزێکی بزوێنەری داھێنەرانە بەرەو فراوانکردنی پێناسەی ھونەر لە ڕێگەی تێکەڵکردنی میدیای نوێ و ڕوانگەی نوێدا کاری کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھونەری سیاسی
پۆل:تیۆری فێمێنیستی
پۆل:ھونەری فێمینیست
پۆل:ھونەری ھاوچەرخ
پۆل:شانۆی فێمینیست
پۆل:ھونەرمەندانی فێمینیست
شانۆی فێمینیست

**شانۆی فێمینیست** () لە شانۆی سیاسی فراوانتری ساڵانی ١٩٧٠ گەشەی کرد و تا ئەمڕۆش بەردەوامە دەتوانێت مانا جیاوازەکان بگرێتە بەر، بەڵام بابەتێکی نەگۆڕ ئەزموونی ژیانی ژنانە.

تیۆری شانۆی فێمینیست ڕێگای بۆ تێکدانی تێڕوانینی پیاوانە و خۆلادان لە بابەتکردنی ژنان لە جیاتی تەن (ئۆبجێکت) کردنی ژنان دەستنیشان کرد: بۆ ئەوەی بینەران لە ڕوانگەی خۆیانەوە جیھان ببینن، کارەکتەرە ژنەکان دەبێت ڕۆڵ بگێڕن نەک بە سادەیی مامەڵەیان لەسەر بکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:شانۆی فێمینیست
مۆزەخانەی مێژووی پەنەما

**مۆزەخانەی مێژووی پەنەما** (بە ئیسپانی: Museo de Historia de Panamá) مۆزەخانەی مێژووە و دەکەوێتە نھۆمی خوارەوەی کۆشکی شارەوانی شاری پەنەما، لە کاسکۆ ئەنتیگوۆی شاری پەنەما. ئەمەش لە ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧ لەلایەن ئەنترۆپۆلۆژیست ڕێی نا تۆرێس دی ئاراوزەوە دەستیپێکرد. لە ئێستادا لەلایەن وەزارەتی ڕۆشنبیری پەنەما بەڕێوەدەبرێت. ئەم مۆزەخانەیە لە چوارچێوەی مێژووی پەنەمادا چوارچێوەی بۆ دانراوە، کە سەردەمی کۆلۆنیالیزم (١٥٠١ تا ١٨٢١)، یەکێتی بۆ کۆڵۆمبیا (١٨٢١ تا ١٩٠٣) و سەردەمی کۆمارییەکان (١٩٠٣ تا ئێستا) لەخۆدەگرێت.
لەنێو کۆکراوەکانیدا نەخشە، پلان، کەرەستەی ئایینی، جاڕنامەی سەربەخۆیی پەنەما لە ئیسپانیا، وێنە و نەخشاندنی دروستکردنی ھێڵی ئاسنی کەناڵی پەنەما، و کۆپی دەستووری سیاسی ساڵی ١٩٧٢، لەنێو بەڵگەنامەکانی دیکەی بەھای مێژووییدا ھەیە. سەرنجڕاکێشترین کارەکانی کۆپییەکی یەکەم ئاڵای پەنەمایە، کە لەلایەن ماریا ئۆسا دی ئامادۆرەوە دروست کراوە، ھاوسەری یەکێک لە پاڵەوانەکانی جیاکردنەوەی پەنەما لە کۆڵۆمبیا، دیزاینی ڕەسەنی ئاڵای چەک؛ و یەکەم نمرەی سڕوودی نیشتمانی پەنەما.

## سەرچاوەکان

پۆل:مۆزەخانەکان لە پەنەما سیتی
پۆل:مۆزەخانەکان کە لە ساڵی ١٩٧٧ دامەزراوە
ماریا دێ لا ئۆسا دێ ئامادۆر

**ماریا دێ لا ئۆسا دێ ئامادۆر** (٢ی ئازاری ١٨٥٥–٥ی تەممووزی ١٩٤٨) یەکەم خانمی یەکەمی پەنەما بوو کە لە شوباتی ١٩٠٤ تا تشرینی یەکەمی ١٩٠٨ خزمەت دەکات. یەکێک بوو لە دروستکەرانی ئاڵای ڕەسەنی پەنەما و ئەندامی بزووتنەوەی جیابوونەوە بوو کە شەڕی کرد بۆ سەربەخۆیی پەنەما لە کۆڵۆمبیا. ئەو بە «دایکی میللەت» ناسراوە و لە کۆریجیمێنتۆ پارکێ لێفیڤردا قوتابخانەیەک بە شەرەفی ئەو ناونراوە. لە ساڵی ١٩٥٣ بۆ یادی ٥٠ ساڵەی میللەت، مۆرێک کە وێنەی ئەو و ھاوسەرەکەی لەسەر بوو لەلایەن حکوومەتی پەنەما دەرچوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٥
پۆل:مردووانی ١٩٤٨
ھیرا

160px|وێنۆک|وێنەی ھیرا
**ھیرا** لە کۆمەڵەی خوداوەندەکاندا بووە، و لە چیای ئۆڵیمپوسدا، بەپێی ئەفسانەی یۆنانی، ھاوسەر و خوشکی زیووس بووە، و خوداوەندی ھاوسەرگیری بووە، و کەسایەتییەکەی بە شاھانە و شکۆمەندی جیا دەکرایەوە.

## سەرچاوەکان
مردنی ڕەش

[چەپ|وێنۆک|216x216پیکسڵ|نەخشەیەک کە بڵاوبوونەوەی کارەساتی پەتای ڕەش لە [ئەورووپا بە پێی ساڵ نیشان دەدات.]]
زاراوەی **پەتای ڕەش** یان **مردنی ڕەش** یان **مەرگی ڕەش** بەکاردێت بۆ ئاماژەدان بەو پەتایەی کە لە نێوان ساڵانی ١٣٤٧ بۆ ١٣٥٢ی زایینیدا بەسەر ئەورووپادا گرتەوە و بووە ھۆی مردنی لانیکەم یەک لەسەر سێی دانیشتووانی کیشوەرەکە.    پەتای ھاوشێوە لە ھەمان کاتدا لە ئاسیا و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بڵاوبوویەوە، ئەمەش ئەوە دەردەخات کە ئەم پەتایە ئەورووپییە بەشێک بووە لە پەتایەکی جیھانی فراوانتر.

ھۆکار و نیشانەکانی ئەم پەتایە بەگشتی بریتین لە (Yersinia pestis) کە بەکتریایەکە کە لە جەستەی خورۆکەکاندا دەژی (family bobac, variety badger).

## زاراوەی پەتای ڕەش
ئەمڕۆ **پەتای ڕەش** بە واتای ئەو پەتا گەورەیە دێت کە لە ماوەی سەدەی چواردەھەمدا ژیانی بەشێکی زۆری دانیشتووانی ئەورووپای کۆتایی پێ ھێنا. لە سەدەکانی ناوەڕاستدا ئەم پێناسەیە بەکارنەھێنرا، بەڵکو دەیانگوت *مردنی مەزن* یان پەتای مەزن. چیرۆکنووسانی دانیمارکی و سویدی یەکەم کەسن کە دەستەواژەی «مەرگی ڕەش» ( *ئاترا مۆرس-Atra Mors)* بەکاردەھێنن کە لە ڕاستیدا پێویستە («مەرگی ترسناک») وەک ئاماژەیەک بۆ پەتای ساڵانی ١٣٤٧-١٣٥٣ تێبگەین، بۆ جەختکردنەوە لەسەر ترسناکیی و وێرانکردنی ئەم پەتایە. کەواتە وشەی «ڕەش» وەک مەتافۆر بەکاردێت.

ئەم پێناسەیە لە ساڵی ١٨٣٢ی زایینی لە پزیشکی ئەڵمانی جەستۆس ھێکەر لە پەرتووکی مردنی ڕەش لە سەدەی چواردەھەمدا وەرگیراوە. ئەم پەرتووکە دەنگدانەوەیەکی گەورەی ھەبوو، بە تایبەت کە لە کاتی پەتایەکی کۆلێرادا دەرچووە. پەرتووکەکە لە ساڵی ١٨٣٣ وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی ئینگلیزی و چەندین جار چاپ کراوە. لەو کاتەوە دەستەواژەی «مردنی ڕەش یان مەرگی ڕەش» بە تایبەت لە ناوچە ئەڵمانی زمان و ئینگلیزی زمانەکاندا بەکارھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ پەتای سەدەی چواردەھەم.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:دەیەی ١٣٤٠
پۆل:دەیەی ١٣٥٠
ھێمای نەتەوەیی

[220x440px|وێنۆک|ھێمای شاری [لەندەن]]
**ھێمای نەتەوەیی** یان **درووشمی نەتەوەیی** ڕستەیەکە کە وڵات بۆ ڕەنگدانەوەی ئاڕاستەی گشتی کۆمەڵگا دای ڕشتووە، ھەروەھا باس لەو پاڵنەرە گشتییە دەکات کە سیستەمی میری یان مەبەستەکانی گرووپی دەسەڵاتدار دەباتە پێشەوە. درووشم بە زۆری بە زمانی فەرمی دەنووسرێت، بەڵام ڕەنگە بە زمانەکانی دیکەش بنووسرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:بنەمای ئەخلاقی
زمانەکانی سلاڤی ڕۆژھەڵات

220x440px|وێنۆک|زمانەکانی سلاڤی ڕۆژھەڵات
**زمانەکانی سلاڤی ڕۆژھەڵات** یەکێک لە سێ لقە گرووپە ناوچەیییەکانی زمانە سلاڤییەکان پێکدەھێنن کە لە ئێستادا لە ئەورووپای ڕۆژھەڵات قسەیان پێدەکرێت. نوێنەرایەتی گەورەترین گرووپ دەکات لە ڕووی ژمارەی قسەکەرانەوە، بە شێوەیەکی بەرچاو لە زمانەکانی ڕۆژاوا و باشووری سلاڤی تێدەپەڕێت. زمانە سلاڤییە ڕۆژھەڵاتییەکانی ئێستا بریتین لە بێلاڕووسی و ڕووسی و و ئۆکراینی  زمانی ڕووسی دەتوانێت یان زمانێکی جیاواز بێت یان زاراوەیەکی ئۆکراینی.

زمانەکانی سلاڤی ڕۆژھەڵات لە پێشینەیەکی ھاوبەشەوە سەرچاوە دەگرن، زمانی سەدەی ناوەڕاستی کیێڤ ڕووس (لە سەدەی ٩ تا ١٣). ھەموو ئەم زمانانەی خوارەوە ئەلفوبێی سیریلیک بەکاردەھێنن، بەڵام بە ھەندێک گۆڕانکارییەوە.

## ڕێنووس

## سەرچاوەکان
ناسیۆنالیزمی سووری

**ناسیۆنالیزمی سووریی** کە بە ناسیۆنالیزمی پان-سووریزم (یان پان-سوریاڵیزم) ناسراوە، ئاماژەیە بۆ بیرکردنەوەیەکی ناسیۆنالیزمی لە شام، وەک بزووتنەوەیەکیی کەلتووری یان سیاسی بە *سوریای گەورە* ناسراوە، لەگەڵ ناسیۆنالیزمی عەرەبی تێکەڵ ناکرێن و دوو چەمکی جیاوازن.

بەشێوەیەکی گشتی ناسیۆنالیزمی سووری، ھەوڵدەدات گرووپە ئایینی و نەتەوەییە جیاوازەکانی وڵاتیی سووریا لەژێر شوناسێکی نەتەوەیی ھاوبەشدا یەکبخات. زۆرجار جەخت لەسەر گرنگی زمان و کەلتووری عەرەبی و بەشدارییە مێژووییەکانی گەلی سووریا بۆ ناوچەکە و جیھان دەکاتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سووریا
پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:ناسیۆنالیزمەکان
پۆل:سیاسەتی سووریا
پۆل:حکوومەتی سووریا
کیێڤ ڕووس

220x440px|وێنۆک|شوێنی وڵاتی کیێڤ ڕووس
200x200px|وێنۆک|ئاڵا
**کیێڤ ڕووس** یان **کیێڤان ڕووس** (بە سلاڤی ڕۆژھەڵاتی کۆن: *Рѹ́сь،*  لاتینی: *Russia Kioviensis،* بێلاڕوسی: *Кіеўская Рус* ь، ڕووسی: *Ки́евская Русь،* ئۆکراینی : *Ки́ївська Русь* ) وڵاتێکی فیدراڵی بەرفراوان بوو کە لە سەردەمی شانشینی ڤارانجی ڕووریکدا، کە سلاڤە ڕۆژھەڵاتی و فینلەندییەکانی لە ئەورووپا لە کۆتایی سەدەی نۆیەمەوە تا ناوەڕاستی سەدەی سێزدەھەمی لەخۆگرتبوو. وڵاتە نوێیەکانی بێلاڕووس و ڕووسیا و ئۆکرانیا ھەموویان بانگەشەی ڕەچەڵەکی خۆیان دەکەن بۆ ڕووس و بێلاڕووس و ڕووسیا ناوەکانیان لێ وەرگرتووە. بنەماڵەی ڕووریک تا سەدەی شازدەھەم فەرمانڕەوایەتیی کیێڤی ڕووسی دەکرد. ڕووسیا لە ناوەڕاستی سەدەی یازدەھەمدا گەیشتە لوتکە، بەو پێیەی لە دەریای سپی لە باکوورەوە تا دەریای ڕەش لە باشوور و لە سەر ئاوی ڕووباری ڤیستولا لە ڕۆژئاوا تا نیمچە دوورگەی تامان لە ڕۆژ٥ەڵات درێژبووەوە و زۆربەیان یەکگرتوو بوون لە ھۆزە سلاڤیەکانی ڕۆژھەڵات.

شازادە ئۆلێگی پێغەمبەر (٨٧٩-٩١٢) یەکەم فەرمانڕەوا بوو کە دەستی کرد بە یەکخستنی خاکە سلاڤییەکانی ڕۆژھەڵات لە شوێنێک کە بەپێی یەکەم مێژووی ڕووسیا بە خاناتی ڕووس ناسرا، کۆنترۆڵی خۆی لە ڤێلیکی نۆڤگۆرۆدەوە بۆ باشوور بە درێژایی دۆڵی ڕووباری دنیپەر درێژکردەوە بۆ پاراستنی بازرگانی لە داگیرکارییەکانی خەزەر لە ڕۆژھەڵاتەوە. پایتەختەکەی بۆ کیێڤ گواستەوە وەک ناوچەیەکی ستراتیژیتر. سڤیاتۆسلاڤی یەکەم (لە ساڵی ٩٧٢ کۆچی دوایی کردووە) یەکەم فراوانکردنی گەورەی کۆنترۆڵی خاکی کرد بۆ ناو کیێڤی ڕووس، شەڕی دژی خەزەرەکان دەستپێکرد. ڤلادیمێری یەکەم (لە نێوان ساڵانی ٩٨٠ بۆ ١٠١٥) دوای دوای مەسیحی بوونی ئایینی مەسیحی لەناوی وڵاتەکەی بڵاوکردەوە، و بە فەرمانی فەرمی بۆ ھەموو دانیشتووانی خاناتی ڕووس و لە دەرەوەی وڵاتەکەی درێژکردەوە. کیڤ ڕووس لە سەردەمی یارۆسلاڤی دانادا (١٠١٩-١٠٥٤) گەیشتە ئەوپەڕی ئاستی، کوڕەکانی کۆبوونەوە و یەکەم مادەی یاسایی نووسراویان بەرھەمھێنا، کە یاسای کیێڤ ڕووس بوو، دوای ماوەیەکی کەم لە مردنی.

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتە پێشووەکان
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا
پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٨٧٠
ناسیۆنالیزمی کۆری

**ناسیۆنالیزمی کۆری** شێوەندێکی ناسیۆنالیزمە، کە لە دوو چوارچێوەی جیاوازدا تەماشا دەکرێت؛ یەکەمیان ناسیۆنالیزمیی بزووتنەوە جۆراوجۆرەکان بە درێژایی مێژوو لەخۆدەگرێت، کە ئامانجیان پاراستنی ناسنامە و مێژوو و کەلتووری کۆریایە. دووەمیان بریتییە لە گۆڕانی ناسیۆنالیزمی کۆری دوای دابەشبوونی تەواوەتی کۆریا بۆ دوو وڵاتی جودا، کۆریای باشوور و کۆریای باکوور لە ساڵی ١٩٤٥. و لە ئەمڕۆدا، ناسیۆنالیزمی جۆری دووەم، زیاتر مەیلی زاڵبووە بەسەر خەڵکی کۆریادا.

[وێنۆک|ئاڵای [کۆریای باکوور. کۆریای باکوور بە دوورکەوتنەوە لە ھێما مێژوویییە ڕەگەزپەرستییەکانی وەک *تایگوک* و *ڕۆزی شارۆن* ھەوڵی داوە ناسیۆنالیزمێکی نیشتمانپەروەرانە لەسەر بنەمای مەدەنی بەرامبەر بە دەوڵەت بھێنێتە دی، نەک تەنھا بەرەو ڕەگەزێکی نەتەوەیی دیاریکراو. بە پێچەوانەوەی کۆریای باکوور، سیاسەتی ناسیۆنالیزمیی کۆریای باشوور، زیاتر گرنگی بە *ڕەگەزی کۆری* دەدات.]]

دەستەواژەی *"خوێنی پاک"* ئاماژەیە بۆ ئەو باوەڕەی کە خەڵکی کۆریا ڕەگەزێکی پاکن کە لە یەک باپیرانەوە ھاتوون. بیرۆکەکە لە سەردەمی بەرەنگاربوونەوەی دەسەڵاتی کۆلۆنیالیزمدا (داگیرکاری بەریتانیا و فەڕەنسا) ورووژێندرا، ھەستێکی یەکسانی نەتەوەیی و شانازی نەتەوەیی بە کۆرییەکان بەخشی، ھەروەھا کاتالیزەرێکی پۆتانسێلی بۆ ھەڵاواردن و پێشوەختەی ڕەگەزی.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆریا
پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:ناسیۆنالیزمەکان
کۆماری سێیەمی فەڕەنسا

**کۆماری سێیەمی فەڕەنسا** ( بە فەڕەنسی : *La Troisième République* ، بە ڕێنووسی: *La IIIe République* ) ئەو سیستەمە فەرماڕەوایەتییەیە کە فەرەنسا لە ساڵی ١٨٧٠ەوە وەریگرتووە کاتێک ئیمپراتۆریەتی فەرەنسی دووەم لە کاتی جەنگی فەرەنسا و پرۆسدا ڕووخا، تا ١٠ی تەمموزی ١٩٤٠ دوای ئەوەی فەرەنسا لەلایەن ئەڵمانیای نازی لە جەنگی جیھانی دووەم کە بووە ھۆی پێکھێنانی میری ڤیچی لە فەڕەنسا.

قۆناغی یەکەمی کۆماری سێیەم بەھۆی ئەو ئاڵۆزییە ڕامیارییانەی کە لە ئەنجامی شەڕی فەڕەنسا و پرووسەوە لە نێوان ساڵانی ١٨٧٠ بۆ ١٨٧١دا ھاتە ئاراوە، کە کۆمارەکە تەنانەت دوای ڕووخانی ئیمپراتۆر ناپلیۆنی سێیەم لە ساڵی ١٨٧٠دا بەردەوام بوو لە گڕگرتنی. مەرجی قەرەبووکردنەوەی نادادپەروەرانە لەلایەن پرووسییەکانەوە سەپێندرا دوای کۆتایی ھاتنی شەڕەکە بە لەدەستدانی ئەلزاس (لەکاتێکدا ناوچەی بێلفۆرتیان ھێشتەوە) و لۆرین (بەشی باکووری ڕۆژھەڵات، واتە مۆسێلی ئێستا)، ھاوکات بوو لەگەڵ ئاژاوەی جەماوەری و دامەزراندنی پاریس کۆمۆنەی شۆڕشگێڕانە. یەکەم میرییەکانی کۆماری فەڕەنسا بیرۆکەی گەڕاندنەوەی دەسەڵاتی پادشایەتییان لەبەرچاو گرت، بەڵام ناکۆکی لەسەر سروشتی دەسەڵاتی پاشایەتی و کێ دەبێت لەسەر تەختی پاشایەتی دابنیشێت، ڕێگر بوو لە گەیشتن بەو ئامانجە. بەم پێیە کۆماری سێیەم کە لە سەرەتادا ھەمووان وەک حکومەتێکی کاتی خەیاڵییان دەکرد، لەبری ئەوە بوو بە شێوازێکی ھەمیشەیی میری لە فەرەنسا.

یاسا دەستوورییەکانی فەڕەنسا لە ساڵی ١٨٧٥دا پێکھاتەی کۆماری سێیەمی پێناسە کرد. پێکھاتبوو لە ئەنجومەنی نوێنەران و ئەنجومەنی پیران، کە قۆڵی یاسادانانی میرییان پێکدەھێنا و سەرۆکێکی کۆمار کە نوێنەرایەتی سەرۆکی دەسەڵات دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا
پۆل:حکوومەتی فەرەنسا
بەرژەوەندیی نەتەوەیی

**بەرژەوەندی نەتەوەیی** ئامانج و خوازیارییەکانی (ئابووری، سەربازی، کولتووری، یان شتی ترە) دەوڵەتێکی سەربەخۆە، کە وەک ئامانجی حکوومەت وەرگیراوە. لە چوارچێوەی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا، زۆرجار وا گریمانە کراوە بەرژەوەندی نەتەوەیی بەدواداچوونی دەسەڵات و ئاسایش و سامان پێکدەھێنێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئایدۆلۆژیاکانی دەوڵەت
پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان
کچەھاوڕێ

230px|وێنۆک|کچێک لەگەڵ کۆڕەھاوڕێیەکەی
**کچەھاوڕێ** ھاوڕێیەکی ژن یان ھاوبەشی ژیانە، بەزۆری ھاوڕێیەکی ژنە کە مرۆڤ بە شێوەیەکی ئەفلاتوونی، ڕۆمانسی، یان سێکسی لەگەڵیدا پەیوەندی ھەیە.لە چوارچێوەی ڕۆمانسیدا، ئەمە بە شێوەیەکی ئاسایی ئاماژەیە بۆ پەیوەندییەکی ئەمەگدار کە تاکەکان ھاوسەرگیریان نەکردووە. 

نازناوەکانی تر، بۆ نموونە «ژن»یان «ھاوبەش»، بەزۆری ئەوە دەگەیەنن کە تاکەکان بە شێوەیەکی یاسایی ھاوسەرگیریان کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کچان
پۆل:سەرناوەکانی ژنان
تۆمبۆی

220px|وێنۆک|تۆمبۆی، تابلۆی ساڵی ١٨٧٣ لەلایەن جۆن جۆرج براون
**تۆمبۆی** () وشەیکە بۆ کچ یان ژنانی گەنج کە ھەڵسوکەوتی پیاوانەیان ھەیە بەکاردێت. دەتوانێت بریتی بێت لە لەبەرکردنی جل و بەرگی ژنمێردی یان پیاوانە و بەشداریکردن لە وەرزش یان چالاکیی و ڕەفتارەکانی تر کە بەزۆری پەیوەندییان بە کوڕان یان پیاوانەوە ھەیە.

## بنەچە
وشەی "تۆمبۆی" وشەی لێکدراوێکە کە "تۆم" لەگەڵ "بۆی" واتە کوڕ تێکەڵ دەکات. ھەرچەندە ئێستا ئەم وشەیە بۆ ئاماژەکردن بە "کچانی ھاوشێوەی کوڕ" بەکاردەھێنرێت، بەڵام ڕیشەناسی زمانەوانی ئەوە پیشان دەدات کە مانای تۆمبۆی بە تێپەڕبوونی کات گۆڕانکارییەکی گەورەی بەسەردا ھاتووە.
لە ساڵی ١٥٣٣ بەپێی فەرھەنگی ئینگلیزیی ئۆکسفۆرد، "tomboy" بە واتای "کوڕێکی بێئەدەب، پڕھاتوھاوار یان پێشکەوتوو" بەکارھاتووە؛ بەڵام تا ساڵانی ١٥٧٠ "تۆمبۆی" مانای "ژنێکی بوێر یان بێئەدەب"ی وەرگرتبوو، دواجار لە کۆتایییەکانی ساڵانی ١٥٩٠ و سەرەتای ١٦٠٠دا، ئەم زاراوەیە گۆڕا بۆ مانای ئێستای: "کچێک کە وەک کوڕێکی پڕھاتوھاوار ھەڵسوکەوت دەکات؛ کچێکی شەڕاشۆی وەحشی.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنمێردی
پۆل:سەرناوەکانی ژنان
پۆل:کچان
ئاڵای پەنەما

**ئاڵای پەنەما** لەلایەن ماریا دی لا ئۆسا دی ئامادۆرەوە دروست کراوە و بە فەرمی لەلایەن "ley 48 de 1925" وەرگیراوە. ڕۆژی ئاڵای پەنەما لە ٤ی تشرینی دووەم، ڕۆژێک دوای جیابوونەوەی پەنەما لە کۆڵۆمبیا بەڕێوەدەچێت و یەکێکە لە زنجیرە جەژنەکان کە لە مانگی تشرینی دووەمدا بەڕێوەدەچێت و بە فیێستا پاتریاس ناسراوە.

یەکەم ئاڵای پێشنیارکراوی ساڵی ١٩٠٣ پێکھاتبوو لە سێزدە ھێڵی ئاسۆیی بە یەکەوە لە سوور و زەرد، لەگەڵ کانتۆنێکی شین کە دوو خۆری زێڕینی تێدابوو، بە ھێڵێکی تەسک یەکتریان گرتبوو بۆ وێناکردنی ئەمریکای باکوور و باشوور کە بە ئیستموسی پەنەما یەکتریان گرتبوو (بڕوانە وێناکردنی خوارەوە). بەڵام ئەمە لەلایەن سەرکردەی پەنەما، مانوێل ئامادۆر گێرێرۆ، کە بنەماڵەکەی ئاڵایەکی نوێیان دیزاین کردووە، قبوڵ نەکرا.

دەوترێت ئەستێرە و چارەکەکان بۆ پارتە سیاسییە ڕکابەرەکان وەستاون و دەوترێت سپی پێستەکان بۆ ئەو ئارامییە وەستاون کە تێیدا کاردەکەن. شین ڕەنگی پارێزگاران و سوور ڕەنگی لیبراڵەکان بوو.

## سەرچاوەکان

پەنەما
پۆل:پەنەما
مانوێل ئامادۆر گێرێرۆ

**مانوێل ئامادۆر گێرێرۆ** (٣٠ی حوزەیرانی ١٨٣٣–٢ی ئایاری ١٩٠٩)، یەکەم سەرۆکی پەنەما بووە لە ٢٠ی شوباتی ١٩٠٤ تا ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٨، ئەندامی پارتی پارێزگاران بووە.

## سەرەتای ژیان
مانوێل ئامادۆر گێرێرۆ لە ٣٠ی حوزەیرانی ١٨٣٣ لە شاری تۆرباکۆ لە بەشی بۆلیڤاری کۆماری کۆڵۆمبیا لەدایکبووە، لە دایک و باوکی ناویان ماریا مێرسیدس گێرێرۆ کۆردۆبا و خۆسێ ماریا ئامادۆر لێگوینا بووە. زۆر کەم زانیاری لەبارەی تەمەنی منداڵی و ھەرزەکارییەوە ھەیە، بەڵام خوێندوویەتی بۆ ئەوەی ببێتە پزیشکی نەشتەرگەری و لە ساڵی ١٨٥٤ لە زانکۆی ماگدالینا ئیستمۆ دەرچووە.

## مەرگ و میرات
ئامادۆر لە ساڵی ١٩٠٨ بڕیاریدا خۆی بۆ دووبارە ھەڵبژاردنەوە کاندید نەکاتەوە و لەبری ئەوە خانەنشین بوو لە ژیانی گشتی. لە ٢ی ئایاری ١٩٠٩ لە شاری پەنەما کۆچی دوایی کردووە. دوا قسەی یەکگرتووی ئەو بۆ دەربڕینی خواستی خۆی بوو کە سروودی نیشتمانی بژەنرێت کاتێک تەرمی بۆ ناو گۆڕەکەی دابەزێنرێت، ئاواتێک کە بەدیھات.

## ئەمانەش ببینە
* ڕۆدۆلفۆ چیاری

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٣
پۆل:مردووانی ١٩٠٩
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی پەنەما
ڕۆدۆلفۆ چیاری

**ڕۆدۆلفۆ چیاری ڕۆبلێس** (١٥ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لە شاری ئاگوادولسی - ١٦ی ئابی ١٩٣٧ لە شاری مۆنرۆڤیا لە ویلایەتی کالیفۆرنیا) سیاسەتمەداری پەنەمانی پارتی لیبراڵی نیشتمانی بووە.

چیاری لە ساڵی ١٩٠٩ تا ١٩١٤ بەڕێوەبەری گشتی بانکی نیشتمانی پەنەما بووە. لەلایەن ئەنجومەنی نیشتمانییەوە وەک سێیەم دەستنیشانکراوی سەرۆکایەتی بۆ خولی ١٩١٠–١٩١٢ ھەڵبژێردرا، ھەروەھا وەک یەکەم دەستنیشانکراوی سەرۆکایەتی بۆ خولی ١٩١٢–١٩١٤، ھەروەھا وەک یەکەم دەستنیشانکراوی سەرۆکایەتی بۆ خولی ١٩٢٢–١٩٢٤.

دواتر لە یەکەمی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ تا ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٨ وەک سەرۆکی پەنەما ھەڵبژێردرا.

کوڕەکەی ڕۆبێرتۆ فرانسیسکۆ چیاری کە وەک باوکی لیبراڵ بوو، لە ساڵی ١٩٦٠ تا ١٩٦٤ سەرۆکی پەنەما بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩
پۆل:مردووانی ١٩٣٧
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی پەنەما
ئەنسارولفورقان

**ئەنسارولفورقان** (بە بەلووچی: انصارالفرقان، لایەنگرانی فورقان) ڕێکخراوێکی چەکداری سوننە بەلوچەکانە کە لە یاخیبوونی سیستان و بەلووچستاندا چالاکە و ڕێکخراوێکی تیرۆریستی دیاریکراوە لەلایەن ئێرانەوە. ئەم گروپە لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٣ دامەزراوە.

## سەرچاوەکان
ڤیکتۆر ئۆسیمێن

**ڤیکتۆر جەیمز ئۆسیمێن** (؛ لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٨) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی نێجیرییە کە وەک ھێرشبەر یاری بۆ یانەی ناپۆلیی سێریێ ئا و ھەڵبژاردەی نەتەوەییی نێجیریا دەکات. بە شێوەیەکی بەربڵاو بە یەکێک لە باشترین ھێرشبەرەکانی جیھان دادەنرێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*ڤیکتۆر ئۆسیمێن لە وێبگەی یانەی تۆپی پێی ناپۆلی

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی نێجیری
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا
پۆل:وەرزشکارانی لاگۆس
پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نێجیریا
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ناپۆلی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە بەلجیکا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی نێجیری
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٩
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیل
ئینجیلی یۆحەنا

220x440px|وێنۆک|لاپەڕەی دەستی ڕاست لە پەرتووکخانەی ڕیلاندز پاپیروسی P52ی ئینجیلی یۆحەنا.
**ئینجیلی یۆحەنا،** ھەروەھا پێی دەوترێت **ئینجیل بەپێی یۆحەنا** چوارەم ئینجیلە کانۆنیەکانە، و چوارەم لە پەرتووکەکانی پەیمانی نوێ، باسێکی زۆر نەخشەیی سەردەمی خزمەتکردنی عیسایە، کە حەوت «ئایەت»ی تێدایە کە پێشبینی زیندووبوونەوەی عیسا دەکەن، کە بە زیندووبوونەوەی لازارۆس دەگاتە لوتکە و حەوت گوتاری «من ئەوم»، کە بە ڕاگەیاندنی تۆماس لەبارەی عیسای ھەستاوەوە دەگاتە لوتکە دەڵێت: «پەروەردگارم و خودای من». ئایەتەکانی کۆتایی پەرتووکی پیرۆز مەبەستی نووسینەکەی دیاری دەکەن، «بۆ ئەوەی باوەڕتان ھەبێت کە عیسا مەسیحی کوڕی خودایە و ئەگەر باوەڕتان ھەبێت ژیانتان بە ناوی ئەوەوە ھەبێت.»

جیاوازی ھەیە سەبارەت بە بەرواری نووسینی پەرتووکی پیرۆز، بە ئەگەرێکی زۆریش بۆچوون ئەوەیە کە لە نێوان ساڵانی (٩٠ - ١١٥ز) نووسراوە،  و ھەندێکی تریش دەڵێن کە لە نێوان ساڵانی (٩٠ - ١١٥)دا گەیشتووەتە شێوازی کۆتایی خۆی. 

ھەرچەندە نیشانەکانی سەرچاوەی لەخۆگرتووە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٧٠ی زایینی و ڕەنگە پێشتر.  وەک سێ ئینجیلەکەی تر، بێناون، ھەرچەندە « قوتابییەک کە عیسا خۆشی ویستووە » وەک سەرچاوەیەک بۆ نەریتەکەی دەناسێنێت.  بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە چوارچێوەی « کۆمەڵگەیەکی یۆحەنا » سەرچاوەی گرتووە،   بەو پێیەی لە شێواز و ناوەڕۆکدا پەیوەندییەکی نزیک بە سێ پیتی یۆحەنا ھەیە، زۆربەی زانایان مامەڵە لەگەڵ چوار پەرتووکەکەدا دەکەن، لەگەڵ پەرتووکی سرووش، وەک گرووپێک ناوی وێژەی یۆحەنا، ھەرچەندە لە ھەمان نووسەرەوە نییە.  پێدەچێت ئەم بەرھەمانە پەیوەندییان بە پرسە مشتومڕییەکانی نێوان کڵێسا و پەرستگەی جووکانەوە ھەبێت لە کاتی نووسینەکەیاندا. 

## سەرچاوەکان

پۆل:دەقە مەسیحییەکانی سەدەی ١ەم
پۆل:کتێبەکانی پەیمانی نوێ
بانکی ئیسرائیل

**بانکی ئیسرائیل** (بە عیبری: בנק ישראל، عەرەبی: بنک إسرائیل) بانکی ناوەندی ئیسرائیلە. بارەگای سەرەکی بانکەکە دەکەوێتە شاری کیریات حەمەمشالە لە ئورشەلیم
و نووسینگەی لقێکی لە تەلئەبیب ھەیە. پارێزگاری ئێستا ئەمیر یارۆنە.

ئامانجی سەرەکی بانکی ئیسرائیل پاراستنی سەقامگیری نرخ و سەقامگیری سیستەمی دارایی لە ئیسرائیلە. ھەروەھا سیاسەتی دراو لە ئیسرائیل بەڕێوەدەبات و جێبەجێی دەکات، کارەکانی دراوی بیانی ئەنجام دەدات، سەرپەرشتی و ڕێکخستنی سیستەمی بانکی دەکات، ئاگاداری یەدەگی دەرەکی و کارەکانی ژێرخانی بازاڕی دارایییە. بانکی ئیسرائیل بەپێی مادەی ٤١ و ٤٤ی پەیڕەوەکەی مافی تایبەتی ھەیە کە دراو و دراوی شیکلی ئیسرائیلی دەربکات.

## باڵەخانەکان
بارەگای ئێستای قودس لەلایەن ئۆفیسی تەلارسازی ئاریە شارۆن و کوڕەکەی، ئێلدار شارۆن دیزاین کراوە. خەڵاتی یەکەمی ئەم پڕۆژەیەیان لە ساڵی ١٩٦٦ بەدەستھێنا و تا ساڵی ١٩٧٤ لە دیزاینەکەدا کاریان کردووە. بیناکە لە ساڵی ١٩٨١ کرایەوە، دیزاینەکەی لە ھەرەمێکی ھەڵگەڕاوە دەچێت و ئیلھامەکەی لە ھۆڵی شارەوانی بۆستنەوە وەرگرتووە. بیناکە لە نێوان ساڵانی ٢٠١٥ بۆ ٢٠١٨ چاکسازییەکی گەورەی بەسەردا ھات و نۆژەنکرایەوە.

## پارێزگارەکان
* دەیڤید ھۆرۆڤیتز، ١٩٥٤–١٩٧١
* موشێ سەنبار، ١٩٧١–١٩٧٦
* ئارنۆن گافنی، ١٩٧٦–١٩٨١
* مۆشێ مێندێلبام، ١٩٨٢–١٩٨٦
* مایکل برۆنۆ، ١٩٨٦–١٩٩١
* جاکۆب ئاھارۆن فرێنکڵ، ١٩٩١–٢٠٠٠
* دەیڤید کلاین، ٢٠٠٠–٢٠٠٥
* ستانلی فیشەر، ٢٠٠٥–٢٠١٣
* کارنیت فلۆگ، ٢٠١٣–٢٠١٨
* نادین باودۆ-ترایتنبێرگ، پارێزگاری بە وەکالەت لە ١٤ی تشرینی دووەم تا ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨.
* ئەمیر یارۆن، ٢٠١٨-ئێستا

## سەرچاوەکان

ئیسرائیل
پۆل:ئابووری ئیسرائیل
پۆل:حاکمەکانی بانکی ئیسرائیل
مایکل برۆنۆ (ئابووریناس)

مایکل پیتەر برۆنۆ (بە عیبری: מיכאל ברונו) (٣٠ی تەممووزی ١٩٣٢–٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٦) ئابووریناسێکی ئیسرائیلی بووە. حاکمی بانکی ئیسرائیل بووە و پێشتر سەرۆکی ئابووری بانکی جیھانی بووە.

## ژیاننامە
مایکل پیتەر برۆنۆ ھاوسەرگیری لەگەڵ ئۆفرا ھانۆچ (لەدایکبووی ھیرشنبێرگ) کردووە، کە سێ منداڵی لەگەڵدا بووە، کچەکەی یاێل و کوڕەکانی ئیدۆ و ئاسا. لە ماڵەوە لە قودس بەھۆی شێرپەنجەوە کۆچی دوایی کردووە.لە دوای خۆی ھاوسەری دووەمی نێتا (لەدایکبووی بن-پۆرات) بەجێھێشتووە.

## خەڵات و ناساندن
* لە ساڵی ١٩٧٠ برۆنۆ وەک سەرۆکی ئابووری نێودەوڵەتی کارل مێلکیۆر دەستنیشانکرا.
* لە ساڵی ١٩٧٤ خەڵاتی ڕۆتشیڵدی بۆ زانستی کۆمەڵایەتی پێبەخشرا.
* لە ساڵی ١٩٩٤ خەڵاتی ئیسرائیلی پێبەخشرا، بۆ ئابووری.

## ئەمانەش ببینە
* ڕۆدۆلفۆ چیاری

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢
پۆل:مردووانی ١٩٩٦
پۆل:حاکمەکانی بانکی ئیسرائیل
پۆل:ستافەکانی زانکۆی ھارڤارد
دڵشاد شەھاب

**دڵشاد شەھاب حاجی،** وتەبێژی سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان، لە ساڵی ٢٠٢٣ تا ئێستا.

## ژیانی
دڵشاد شەھاب حاجی، لە دایکبووی گوندی ئەرگۆش، سەر بە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر، ھەرێمی کوردستان - عێراق، لەھەڵمەتی ڕاگوێزانی بارزانییەکان لە ساڵی ١٩٧٨ لە کۆمەڵگەی ھەریر نیشتەجێ دەبن، خوێندنی سەرەتایی و ئامادەیی لە کۆمەڵگەی ھەریر تەواو دەکات، پاشان بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە تەلارسازی لە زانکۆی سەلاح الدین بەدەستھێناوە لە ساڵی ١٩٩٤.

## پۆستی حزبی و ئیداری
* لە ساڵی ١٩٩١ ئەندامی یەکێتی قوتابیانی کوردستان بووە.
* لە ساڵانی ١٩٩٧–٢٠٠٠ لە ڕێکخراوی چاندەر بۆ ئاوەدانکردنەوەی کوردستان کاری کردووە.
* ئەندامی سەندیکای ئەندازیارانی کوردستان.
* ئەندامی پەرلەمانی ھەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠٠٩ و وەک جێگری سەرۆکی لیستی کوردستانی و ئەندامی لیژنەی ئاوەدانکردنەوەی گوندەکان بووە.
* وەزیری شارەوانی و گەشتوگوزار لە حکومەتی ھەرێمی کوردستان بە سەرۆکایەتی نێچیرڤان بارزانی، لە کابینەی پێنجەم ساڵی ٢٠٠٩.
* ئێستا وتەبێژی سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان ە، لە خولی سێیەمی سەرۆکایەتی ھەرێم، بە سەرۆکایەتی نێچیرڤان بارزانی.

## سەرچاوەکان
* ژیاننامەی دڵشاد شێھاب - ماڵپەڕی حکوومەتی کوردستان  (بە عەرەبی)
* ژیاننامەی دڵشاد شێھاب - ماڵپەڕی وەزارەتی گەشتوگوزاری ھەرێمی کوردستان  (بە کوردی)

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق
پۆل:موسڵمانانی کورد
پۆل:دەرچووانی زانکۆی سەلاحەدین
پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان
پۆل:خەڵکی پارێزگای سلێمانی
پۆل:زیندووان
یەکەکانی ژنانی ئازاد

**یەکەکانی ژنانی ئازادی ستار** () بە کورتە **یەژەئا ستار** (بە کوردیی باکووری: YJA STAR) باڵی سەربازیی ژنانی پارتی کرێکارانی کوردستانە. یەژەئا ستار لە بیروڕای ژنۆلۆژی پەیڕەوی دەکات، ئەو فەلسەفە فێمینیستەی کە لەلایەن سەرکردەی کورد، عەبدوڵڵا ئۆجەلان پەرەی پێدراوە.

## ئەمانەش ببینە
* ھێزەکانی پاراستنی گەل (ھەپەگە)

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێکخراوە ئاپۆییستەکانی تورکیا
پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
پۆل:پارتی کرێکارانی کوردستان
پۆل:ڕێکخراوەکانی ژنانی کورد
پەتان (فیلم)

**پەتان** () فیلمێکی سەرکێشی و ئەکشنی ھیندییە لە دەرھێنانی سیدارت ئاناند، کە شاروخ خان و دیپیکا پادوکۆن و جۆن ئەبرەھام ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. فیلمەکە لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ھیندستان نمایشکرا، ھاوکات لەگەڵ کۆتایی ھەفتەی ڕۆژی کۆماری ھیندستان، وەشانی دۆبلاژکراوی بە زمانەکانی تامیل و تێلووگووش بڵاوکرایەوە. دوای ئەوەی نیشتیمانەکەیان دەبێتە ئامانجی گرووپێکی تیرۆرستی تایبەت، دەزگای ھەواڵگری ھیند بریکار (پەتان) دەخاتە ئەرکەوە و ئەویش بە گرووپێکی خاوەن ئەزموون دەست بەکار دەبێتەوە. وێنەگرتنی فیلمەکە لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ لە شاری مومبای دەستیپێکرد. لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢١ وێنەگرتن گواسترایەوە بۆ دوبەی. لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢١، دوای ئەوەی ھەندێک لە ئەندامانی کاستی فیلمەکە تووشی نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩ بوون، خشتەی داھاتووی فیلمەکە دواخرا. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١ وێنەگرتنی دەستیپێکردەوە. دواتر لە مانگی تەممووزی ٢٠٢١ خشتەی تری فیلمەکە دەستی پێکرد. لە شوباتی ٢٠٢٢ بەرھەمھێنان ڕووی لە ئیسپانیا کرد بۆ وێنەگرتنی زنجیرە ئەکشنەکان کە خان و پادوکۆن و ئەبراھام بەشداربوون. خشتەی ئیسپانیا لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢ تەواو بوو و خشتەی مومبای لە ستۆدیۆی یاش ڕاج لە کاتی کۆتایی ھاتنی فیلمەکەدا تەواو بوو.

## ڕۆڵەکان
شاروخ خان وەک پەتان، بریکاری Raw

دیپیکا پادوکۆن وەک ڕوبینا «ڕوبای» موحسین

جۆن ئەبرەھام وەک جیم، سەرکردەی ئاوفیت ئێکس

دیمپڵ کاپادیا وەک ناندینی گرێوال

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ھیندی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆریزم لە ھیندستان
پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی سیدارت ئاناند
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ڤیشال–شێخارەوە تۆمارکراون
پۆل:فیلمەکان لە سربیا دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری مومبای وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ئیسپانیا وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکانی ئایماکس
پۆل:فیلمەکانی یاش ڕاج فیلمز
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری دوبەی وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٣
پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس
پۆل:فیلمەکان دەربارەی قاچاغیی چەک
پۆل:فیلمەکان دەربارەی بایۆتیرۆریزم
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠١٩ داندراون
پۆل:فیلمەکان کە لە ساڵی ٢٠٢٢ داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەفغانستان داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە دوبەی داندراون
پۆل:فیلمەکان کە لە فەڕەنسا داندراون
پۆل:فیلمەکان کە لە مۆسکۆدا دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە پاریس داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئیسپانیا دانراون
پۆل:فیلمەکان کە لە بەرزایییەکانی ئەلبدا ڕوودەدەن
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری دەلھی وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری مۆسکۆ وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری پاریس وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان تۆمارکراون
پۆل:فیلمە پاشکۆیە ھیندییەکان
ئیزابێلای یەکەم شاژنی کاستیل

220x440px|وێنۆک|وێنەیەک (نزیکەی ساڵی ١٤٩٠)
**شاژنە ئیزابێلای یەکەم** ( ٢٢ی نیسانی ١٤٥١ - ٢٦ی تشرینی دووەمی ١٥٠٤ )، شاژنی سیسیلیا (١٤٦٩-١٥٠٤)، و شاژنی کاستیل و لیۆن (١٤٧٤-١٥٠٤)، پاشان ئیسپانیا دوای یەکگرتنی لەگەڵ شانشینی ئەراگۆن (١٤٧٩-١٥٠٤)، و شاژنی ناپۆلی (١٥٠٤)، بڕیارەکانی کاریگەرییان لەسەر مێژووی ئەندەلوس ھەبوو، لە سەردەمی خۆیدا شەڕەکانی بوژانەوە کۆتایی ھات بە کەوتنی گرانادا، و ناچارکردنی موسڵمانان و جوولەکەکانی ئیسپانیا بۆ باوەڕ ھێنان بە ئایینی کریستیان یان مردن یان جێھێشتنی وڵات، و یەکێک بوو لە پشتگیرییەکانی گەشتەکەی کۆڵۆمبۆس کە بووە ھۆی گەیشتن بە ئەمریکا.   
## خێزان
ئیزابێلا لەلایەن ھێنری چوارەمی برای کاستیلەوە وەک شازادەی جێنشینی کاستیل دەستنیشانکرا و لە ساڵی ١٤٦٩ بووەتە شاژنی کاستیل.
## پێش داگیرکردنی گرانادا
خوێندنەکەی ئایینی کاتۆلیکی بوو، لە سەردەمێکدا کە کاتۆلیکەکان لە ئیسپانیا یەک بیرۆکەیان جڵەو دەکرد، ئەویش ڕزگاربوون بوو لە موسڵمانان و دەرکردنیان بۆ دەرەوەی ئیسپانیا. بوو بە شاژنی کاستیل کاتێک براکەی ھێنری چوارەم کۆچی دوایی کرد و ھاوسەرگیری لەگەڵ فێرناندۆی دووەمی ئەراگۆن کرد.
## ھەڵمەتێک بۆ سەر گرانادا
لەگەڵ ھاوسەرەکەی ھەڵمەتێکی سەربازی دەستپێکرد بۆ دەستبەسەرداگرتنی شاری گرانادا لە دەست دەسەڵاتدارەکانی، بەنی ئەلئەحمەر، گرانادا دوا قەڵای موسڵمانان بوو لە ئیسپانیا، لەگەڵ ڕووخانی دەسەڵاتی ئەبوو عەبدوڵڵا لە ساڵی ١٤٩٢، دەسەڵاتی ئیسلامی لە ئەندەلوس کۆتایی ھات. شاژنە ئیزابێلا بە ھاوکاری شا فیلیپ و سەرپەرشتی تۆماس دی تۆرکێمادا فەرمانی دامەزراندنی دادگای پشکنین دەرکرد، سێ ملیۆن موسڵمانی دەرکرد و ئەوانەی ئەندەلوسیان بەجێنەھێشت دوای ڕووخانی، ناچار بوون ببنە کاتۆلیک. پاپا ئەلێکساندەری شەشەم و ھاوسەرەکەی بە پاشاکانی کاتۆلیک ناویان دەبرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٤٥١
پۆل:مردووانی ١٥٠٤
پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ١٥یەم
پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ١٦یەم
سێرگی لاڤرۆڤ

220x440px|وێنۆک|لاڤرۆڤ لە ساڵی ٢٠٢٢
**سێرگی ڤیکتۆرڤیچ لاڤرۆڤ** (٢١ی ئازاری ١٩٥٠) () وەزیری دەرەوەی ئێستای ڕووسیایە.
## ژیان
سێرگی لاڤرۆڤ لە ٢١ی ئازاری ١٩٥٠ لە شاری مۆسکۆ لەدایکبووە، باوکی بەڕەچەڵەک ئەرمەنییە و خەڵکی تبلیس بووە و دایکی ڕووسییە خەڵکی گورجستانە کە وەک کارمەند لە وەزارەتی بازرگانی دەرەوەی سۆڤیەت کاری دەکرد. لە ساڵی ١٩٧٢ لاڤرۆڤ بەشی زمانە ڕۆژھەڵاتییەکانی لە پەیمانگای میری مۆسکۆ بۆ پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان (MGIMO) دەرچووە، لەوێ زمانەکانی ئینگلیزی و فەڕەنسی و سینھالا (زمانی خەڵکی سریلانکا)ی خوێندووە. و دەستی کرد بە بەرزبوونەوە لە پلیکانەی دیپلۆماسی لەم وڵاتەدا دوای ئەوەی وەک ھاوپەیمانێکی دیپلۆماسی لە باڵیۆزخانەی سۆڤیەت لە سریلانکا دەستنیشانکرا.

دوای تەواوکردنی ئەرکەکەی لە سریلانکا، لاڤرۆڤ لە ساڵی ١٩٧٦ گەڕایەوە مۆسکۆ بۆ کارکردن لە وەزارەتی پەیوەندییە نێونەتەوەییەکان لە وەزارەتی دەرەوەی سۆڤیەت. پاشان ڕەوانەی ئەمریکا کرا و لەوێ لە نوێنەرایەتی دیپلۆماسی یەکێتی سۆڤیەت لە نەتەوە یەکگرتووەکان کاری کردووە و پۆستی سکرتێری یەکەم و ڕاوێژکار و ڕاوێژکاری سەرەکی وەرگرتووە.

لە ساڵانی ١٩٨٨-١٩٩٤ لە ئامێری وەزارەتەکانی دەرەوەی سۆڤیەت و ڕووسیادا لە پلیکانەی دیپلۆماسیدا بەرزبووەوە تا پۆستی جێگری وەزیری دەرەوەی ڕووسیا لەو کاتەدا ئەندرێی کۆزیرێڤی وەرگرت بۆ ئەوەی بەرپرسیارێتی مامەڵەکردن لەگەڵ ڕێکخراوە نێونەتەوەییەکان بگرێتە ئەستۆ و سەرپەرشتیکردنی کارگێڕی کۆمەڵەی وڵاتە سەربەخۆکان.

## وەزارەتی دەرەوە
لە ٩ی ئازاری ٢٠٠٤، ڤلادیمێر پوتین سێرگی لاڤرۆڤی وەک وەزیری دەرەوە دەستنیشان کرد، لە شوێنی ئیگۆر ئیڤانۆڤ.

ڕۆژی ٢١ی ئایاری ٢٠١٢، لە حکوومەتەکەی دیمیتری مێدڤێدێڤ، بۆ پۆستی وەزیری دەرەوە دەستنیشانکرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠
پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ڕووسیا
پۆل:زیندووان