open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ویلایەتی بدلیس

**ویلایەتی بدلیس** (بە ئەرمەنی: Բիթլիսի վիլայեթ بتلیس ڤیالێت' , تورکی عوسمانی: ولایت بتليس Vilayet-i Bitlis) بەشێکی کارگێڕی (ویلایەت)ی ئاستی یەکەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. پێش جەنگی ڕووسیا-تورکیا (١٨٧٧-١٨٧٨) بەشێک بووە لە ویلایەتی ئەرزڕۆم، دواتر لەلایەن باب ئەلعالیەوە کراوە بە ویلایەتێکی جیاواز. یەکێک بوو لە شەش ویلایەتە ئەرمەنییەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی.

بەپێی زانیارییەکان لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، ویلایەتی بدلیس ڕووبەرەکەی ١١٥٢٢ میل چوارگۆشە بووە (٢٩٨٤٠ کیلۆمەتر دووجا)، لە کاتێکدا ئەنجامە سەرەتاییەکانی یەکەم سەرژمێری عوسمانی لە ساڵی ١٨٨٥ (لە ساڵی ١٩٠٨ بڵاوکراوەتەوە) ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨٨٦٢٥ کەس بووە. وردی ژمارەکانی دانیشتووان لە "نزیکەیی"ەوە دەست پێدەکات تا "تەنها گریمانەیی" بەپێی ئەو ناوچەیەی کە لێیەوە کۆکراونەتەوە.

بدلیس و مووش پێشتر لە ئەیالەتی ئەرزڕۆمدا بوون. لە ساڵی ١٨٧٥ دا جیاکرانەوە و بوونە ویلایەتێکی سەربەخۆ. سنجاقی سێرت لە ساڵی ١٨٨٣-١٨٨٤ لە ویلایەتی دیاربەکرەوە بە ویلایەتی بدلیسەوە گرێدرا.

## دابەشی کارگێڕی

سنجاقەکانی ویلایەتی بدلیس:
# سنجاقی بدلیس (بدلیس, خەلات, خیزان, مۆتکی)
# سنجاقی مووش (مووش, کۆپ, قابلجەوز, ملازگر, گمگم)
# سنجاقی سێرت (سێرت, دهـ, خسخێر, شێروان, مسرج)
# سنجاقی گەنج (داری ھێنی, چەولیگ, پاسوور)

## نەخشە

## سەرچاوەکان

پۆل:باکووری کوردستان
دیاربەکر
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٢
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧
پۆل:مێژووی پارێزگای دیاربەکر
پۆل:مێژووی پارێزگای ڕحا
پۆل:مێژووی پارێزگای مێردین
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٣
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٧٥
ئەیالەتی جەزایری غەرب

**ئەیالەتی جەزایری غەرب** (بە تورکیی عوسمانی: *ایالت جزایری غرب* بە ڕۆمانی:*Eyālet-i Cezâyir-i Garp*) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. ناوچەکە دوای (شەڕی ڕیدانییە) لە ساڵی ١٥١٧دا لکێندرا بە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی، بە ئەیالەت کردنی تەواوی لەلایەن (ئۆروچ ڕەیس) لە ساڵی ١٥٣٥ بەدەست هات. ئەو بەڕێوەبەرانەی جەزائیر کە لە ساڵی ١٦٧١ەوە هەڵبژێردراون و دامەزراون بۆ پۆستەکانیان پێیان دەوترێت **دای**. لە ساڵی ١٦٧١ تا ١٨٣٠ بە گشتی ٢٨ دای لە جەزائیر حوکمڕانییان کردووە، ئەیالەتی ڕۆژئاوای جەزائیر لە ساڵی ١٨٣٠ لەلایەن فەڕەنساوە داگیرکراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٧
پۆل:ئەیالەتەکانی عوسمانی
پۆل:نوێنەرایەتی (حکومەت)
ئەیالەتی حەبەشە

**ئەیالەتی حەبەشە** (بە تورکیی عوسمانی: *ایالت حبش* بە ڕۆمانی:*Eyālet-i Ḥabeş*) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. ھەروەھا بە ئەیالەتی جدە و حەبەش ناسرابوو، بەو پێیەی جددە شارۆچکەی سەرەکی بوو، و حەبەش و حیجاز. لە ناوچەکانی کەنار دەریاکانی حیجاز و باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەفریقای ئێریتریا درێژبووەوە کە ھاوسنوورن لەگەڵ حەوزی دەریای سوور، لە کەنارەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا، ئەیالەتەکان لە سواکین و ناوچەکانی پشتەوەیانەوە تا زێلا درێژبووەوە.

وەک کۆنترۆڵی عوسمانییەکان لە باکووری ئەفریقا، یەمەن، بەحرەین و لەحسا، عوسمانییەکان ھیچ "کۆنتڕۆڵێکی کاریگەر و درێژخایەن"یان نەبوو لە دەرەوەی ئەو بەندەرانەی کە بوونی ڕاستەوخۆی عوسمانی تێدا بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٧
پۆل:ئەیالەتەکانی عوسمانی
ئەیالەتی تەڕابلوسی غەرب

**ئەیالەتی تەڕابلوسی غەرب** (بە تورکیی عوسمانی: *ایالت طرابلس غربی* بە ڕۆمانی:*Eyālet-i Trâblus Gârb*) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. تەرابلوسی عوسمانی کە بە ڕیجێنسی تەرابلوس ناسراوە، لە ساڵی ١٥٥١ تا ١٩١٢ بە فەرمی لەلایەن ئیمپراتۆریەتی عوسمانیەوە بەڕێوەدەبرا. بە نزیکەیی ھاوتا بوو لەگەڵ بەشەکانی باکووری لیبیای مۆدێرن لە ترابلۆتانیای مێژوویی و سیرەنایکا. سەرەتا وەک پارێزگایەکی عوسمانی دامەزرا کە لەلایەن پاشا(حاکم)یەکەوە لە تەرابلوس حوکمڕانی دەکرد کە لە ئەستەمبوڵەوە دەستنیشانکرابوو، ھەرچەندە لە پراکتیکدا بەھۆی دەسەڵاتی یێنیچێری ناوخۆییەکانەوە نیمچە سەربەخۆ بوو.

لە ساڵی ١٧١١ تا ١٨٣٥، شانشینی قەرەمانلی وەک پاشایەتییەکی بۆماوەیی دی فاکتۆ حوکمڕانی ئەیالەتەکەیان دەکرد لە کاتێکدا لە ژێر دەسەڵاتی ناوەکی عوسمانیدا مانەوە. لە ساڵی ١٨٣٥ عوسمانییەکان کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆیان بەسەر ناوچەکەدا دامەزراندەوە تا ساڵی ١٩١٢ لەلایەن ئیتاڵیا داگیرکرا.

## ئەمانە ببینە
* ویلایەتی تەڕابلوسی غەرب
* لیبیا

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٧
پۆل:ئەیالەتەکانی عوسمانی
پۆل:نوێنەرایەتی (حکومەت)
١١ی ڕەجەب

**١١ی ڕەجەب** یان **١١/٧ (یازدەھەمین ڕۆژی مانگی حەوتەم)** سەد و ھەشتا و ھەشتەم (١٨٨) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و ھەشتا و نۆیەم ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان سەد نەوەدەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٦٦ یان ١٦٧ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٠٣ی کۆچی - سەلیم حەسەن، میسرناس.
* ١٣٣٩ی کۆچی - حوسێن وەحید خۆراسانی، مەرجەعی شیعەی ئێران.
* ١٣٤٣ی کۆچی - سەعدەدین وەھبە، نووسەری میسری.
* ١٣٥٧ی کۆچی - ئەسعەد فەزە، ئەکتەری سوری.
* ١٣٦٧ی کۆچی - سامی کلارک، مۆسیقاری میسری.
* ١٣٧٢ی کۆچی - ھالا فوئاد، ئەکتەری میسری.
* ١٣٨٠ی کۆچی - ئەشرەف زەکی، ئەکتەری میسری.
* ساڵی ١٣٩١ی کۆچی -
** یوسف ئەلشەبیلی زانای فیقھی بەراوردکاری لە زانکۆی ئیسلامی ئیمام محەممەدی کوڕی سعود لە ڕیاز.
** ھاکان شکور یاریزانی تۆپی پێی تورکیا.
* ١٣٩٩ی کۆچی - ئوسامە حەلال، ئەکتەری سوری.
* ١٤٠٢ی کۆچی - محەممەد ڕاشد، یاریزانی تۆپی پێی کوێت.
* ١٤٠٣ی کۆچی - عەلا عەفاش، ئەکتەری سوری.
* ١٤٠٧ی کۆچی - ئیمی سەمیر غانم، ئەکتەری میسری.

## مردووان
* ٥٧١ی کۆچی - ئیبن عەساکیر و ئیمام و حافز و مێژوونووسی موسڵمان.
* ١٢٩٤ی کۆچی - خەیرەدین تونسی، بیرمەند و چاکسازیخواز و سیاسەتمەداری تونس و وەزیری گەورەی عوسمانی.
* ساڵی ١٣٨٦ی کۆچی - محەممەد کەمال مەسری، ئەکتەری میسری ناسراو بە «شەرفەنتە».
* ١٣٨٨ی کۆچی - محەممەد بن حوسێن ئەلعەلی، شەرعزان و دادوەری سعودیە.
* ١٤١٧ی کۆچی - محەممەد عەبدولسەلام فیزیازانێکی پاکستانی بووە و خەڵاتی نۆبڵی فیزیای بەدەستھێناوە.
* ١٤٣٣ کۆچی - فەرید حەبیب، سیاسەتمەداری لوبنانی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
١٢ی ڕەجەب

**١٢ی ڕەجەب** یان **١٢/٧ (دوازدەھەمین ڕۆژی مانگی حەوتەم)** سەد و ھەشتا و نۆیەمین (١٨٩) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و نەوەدەم ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان سەد و نەوەد و یەکەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٦٥ یان ١٦٦ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٤٤ی کۆچی - یووسف شاھین، دەرھێنەری سینەمای میسری.
* ١٣٥٤ی کۆچی - خەلیل وەزیر سیاسەتمەدار و سەربازی پەنابەری فەلەستینی و یەکێک لە دامەزرێنەرانی بزووتنەوەی فەتح و باڵە چەکدارەکەی (ئەلعاسیفە).
* ١٣٥٨ی کۆچی - ھانی رومانی، ئەکتەر و دەرھێنەری سوری.
* ١٣٧٣ی کۆچی - مەھا مەسری، ئەکتەری سوری.
* ١٣٧٤ی کۆچی - ئەحمەد عەلی زەین، ڕۆماننووس و ڕۆژنامەنووسی لوبنانی.
* ١٣٧٩ی کۆچی - ڕیم سەعادە، ئەکتەری ئوردنی.
* ١٣٩٢ی کۆچی - حەسەن ئەلیامی، یاریزانی تۆپی پێی سعودیە.
* ١٣٩٣ی کۆچی - ھەیفا ئەلمەنسور، بەڕێوەبەری سعودیە.
* ١٣٩٦ی کۆچی - تەلال قەرقوری، یاریزانی تۆپی پێی مەغریبی.
* ١٣٩٧ی کۆچی - سەفا مەغریبی، ئەکتەری میسری.
* ١٤٠١ی کۆچی - نەواف خالدی، گۆڵپارێزی تۆپی پێی کوێت.

## مردووان
* ٣٢ی کۆچی - عەبباس کوڕی عەبدولموتەلیب، مامپی پێغەمبەر محەممەد و باپیری خەلیفە عەباسییەکان.
* ١٣٧١ی کۆچی - ئیلیاس ئەنتۆن ئیلیاس، نوسەر و زمانزانی میسری.
* ١٣٧٥ی کۆچی - عەبدولکەریم مومتەن، شەرعزانی و شاعیری سعودی.
* ١٤٣١ی کۆچی - محەممەد مزالی، سەرۆکوەزیرانی توونس.
* ١٤٣٤ی کۆچی - ساڵح عەبید، سیاسەتوانی تونسی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
١٣ی ڕەجەب

**١٣ی ڕەجەب** یان **١٣\٧ (سێزدەھەمین ڕۆژی مانگی حەوتەم)** سەد و نەوەدەمین (١٩٠) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و نەوەد و یەکەم ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان سەد نەوەد و دووەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٦٤ یان ١٦٥ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ٢٣ی پێش زایین - عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب ئامۆزا و زاوای پێغەمبەر محەممەد و چوارەم لە خەلیفەکانی ڕاشیدون و یەکەم ئیمام شیعەکان.
* ٥٦٣ی کۆچی - ئەبووبەکر کوڕی قەسوم، شاعیرێکی عەرەب و نووسەر و زاھیدێکی ئەندەلوسی.
* ١٣١٣ی کۆچی - ئەحمەد بن عەبدوڵڵا ئەلسینان، عیرفان، بیرکار، شەرعزان و نووسەری سعودی.
* ١٣٤٦ی کۆچی - زولفیقار عەلی بۆتۆ, سیاسەتمەداری پاکستانی.
* ١٣٥٥ی کۆچی - نەبیل ئەلمالح، دەرھێنەر و بەرھەمھێنەری سینەمای سوری.
* ١٣٦٤ی کۆچی - جۆن گارنگ، سەرۆکی بزووتنەوەی ئازادیی گەلی سوودان.
* ١٣٧٢ی کۆچی - ئەحمەد فەتفەت، پزیشک و سیاسەتمەداری لوبنانی.
* ١٣٨١ی کۆچی - محەممەد فوئاد، گۆرانیبێژی میسری.
* ١٣٩١ی کۆچی - شێرویت عادل، دەرھێنەری میسری.
* ١٣٩٦ی کۆچی - محەممەد وادی، ئەکتەری کوەیتی.
* ١٣٩٩ی کۆچی - نەجلا عەبدوڵڵا، ئەکتەری ئوردنی.
* ١٤٠٦ی کۆچی - تاریق ئەلئیبیاری، ئەکتەری میسری.
* ١٤١٠ی کۆچی - یاسین براھیمی، یاریزانی تۆپی پێی جەزائیری.

## مردووان
* ٢٧٩ی کۆچی - ترمزی زانای موسڵمانی فەرموودەناس.
* ٦٢٣ی کۆچی - محەممەد زاھیر بیئەمریللا سی و پێنجەمین خەلیفەی عەباسی.
* ٧٥١ی کۆچی - ئیبن قەییم، شەرعزانی حەنبەلی، و دیارترین خوێندکاری ئیبن تەیمیە.
* ٨٣٥ی کۆچی - محەممەد بن حەمزە ئەلفەناری، شەرعزانی تورک- عوسمانی، دادوەری شەرعی و وەرگێڕ.
* ١٣١٥ی کۆچی - مەھدی عەباسی، شێخی مزگەوتی ئەزھەر.
* ١٣٧٧ی کۆچی - محەممەد خدر حوسێن، زانایەکی تونسییە و بۆ ماوەی دوو ساڵ وەک ئیمامی گەورەی ئەزھەر کاری کردووە.
* ١٣٨٠ی کۆچی - بەیرەم تونسی، شاعیرێکی تونسی- میسری.
* ١٣٩٣ی کۆچی - محەممەد تاھیر کوڕی عاشور، شێخی زانکۆی زیتونە و یەکێک لە دیارترین زانایانی سەردەمی خۆی.
* ١٤٢٣ی کۆچی - محەممەد سەفوەت نورەدین، سەرۆکی گشتی گرووپی ئەنسارولسوننە محەممەدییە لە میسر.
* ١٤٣٤ی کۆچی - شەعبان حوسێن، ئەکتەری میسری.

## بۆنەکان
* یەکەم ڕۆژی ڕۆژە سپییەکان.
* ڕۆژی باوک لە ئێران و پاکستان (بە بۆنەی لەدایکبوونی عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب).

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
پۆل:ڕۆژژمێری کۆچی
١٤ی ڕەجەب

**١٤ی ڕەجەب** یان **١٤\٧ (چواردەھەمین ڕۆژی مانگی حەوتەم)** سەد و نەوەد و یەکەمین (١٩١) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و نەوەد و دوو ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان سەد نەوەد و سێیەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٦٣ یان ١٦٤ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ٥٣٦ی کۆچی - موعینودین چەشتی، سۆفی و وەلیھیندی.
* ١٣٠٠ی کۆچی - فەیسەڵی یەکەم پاشای سووریا پاشان پاشای عێراق.
* ١٣٠٣ی کۆچی - جەعفەر نەقدی، شاعیر و نووسەر و زانای موسڵمان و قازی شەرعی عێراقی.
* ١٣٠٧ی کۆچی - بیشارە واکیم، ئەکتەری میسری.
* ١٣٤٨ی کۆچی - محەممەد سەلیم ولد عەدود، زانا شەرعزان و و زمانزان و شاعیری مۆریتانی.
* ١٣٦٩ی کۆچی - جۆرج قەرداحی، کەسایەتی میدیایی لوبنان.
* ١٣٧٤ی کۆچی - وەلید بن تەلال بن عەبدولعەزیز ئال سعود، بازرگانێکی سعودیە و ئەندامی بنەماڵەی شاھانەی سعودیە.
* ١٣٩٣ی کۆچی - موقتەدا سەدر، پیاوی ئایینی و سەرکردەیەکی عێراقی.
* ١٤٠٠ی کۆچی - مەنال عەبدوللەتیف، ئەکتەری میسری.

## مردووان
* ١٣٠٥ی کۆچی - بەرغەش بن سەعید سوڵتانی زانزیبار.
* ١٣٤٤ی کۆچی - عاتف ئەفەندی ئەلئیسکیلیبینی، زانای موسڵمانی عوسمانی.
* ساڵی ١٣٨٥ی کۆچی - محەممەد بن عەبدولعەزیز ئەلمانع، زانا و پەروەردەکاری موسڵمانی سعودیە.
* ساڵی ١٤٣٥ی کۆچی -
** مالک بن جەلول دەرھێنەر و سیناریۆنووسێکی سویدییە و خاوەنی خەڵاتی ئۆسکارە و بە ڕەچەڵەک جەزائیرییە.
** محەممەد باقر موسەوی شیرازی، مەرجەعی ئایینی شیعەی ئێران.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
١٥ی ڕەجەب

**١٥ی ڕەجەب** یان **١٥/٧ (پازدەھەمین ڕۆژی مانگی حەوتەم)** سەد و نەوەد و دووھەمین (١٩٢) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و نەوەد و سێھەم ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان سەد نەوەد و چوارەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٦٢ یان ١٦٣ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ساڵی ٩١٧ی کۆچی - عەلائەدین کوڕی عیمادەدین، زانای موسڵمانی خەڵکی سووریا.
* ١٣٤٩ی کۆچی - فایزە ئەحمەد، گۆرانیبێژی میسری.
* ١٣٨٥ی کۆچی - غرور، ئەکتەری کوەیتی.
* ١٣٩٣ی کۆچی - سعود وەرەع، کەسایەتی میدیایی کوەیتی.
* ١٣٩٤ی کۆچی - موھەند حەسەن شاوی، شاعیری عێراقی.
* ١٣٩٩ی کۆچی - مەحموود عەبدولموغنی، ئەکتەری میسری.
* ١٤٠١ی کۆچی - محەممەدۆ دیارا یاریزانی تۆپی پێی خەڵکی مالی.
* ١٤٠٣ی کۆچی - سەنا یووسف، ئەکتەری تونسی.

## مردووان
* ٦٢ی کۆچی (بەپێی ڕیوایەتێکی تری ٦٥ی کۆچی) - زەینەب کچی عەلی.
* ٢٧٦ی کۆچی - ئیبن قوتەیبە، مێژوونووسێکی موسڵمان.
* ٤٢٨ی کۆچی - ئیبن شیھاب عەکبەری، شەرعزان و شاعیری عێراقی.
* ٥٢١ی کۆچی - ئیبن سیدە، زمانزانێکی ئەندەلوس.
* ١٢٩٠ی کۆچی - مەحموود خەلیل ئەلعەزم، شاعیرێکی سوری و سۆفی.
* ساڵی ١٤٣٣ی کۆچی - ئەبوو یەحیا لیبی، فەرماندەی دووەمی ئەلقاعیدە.
* ١٤٤٤ی کۆچی - پەروێز موشەڕەف دەیەمین سەرۆک کۆماری پاکستان.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
پردی کوایل

**پردی کوایل** (بە ئینگلیزی: Quoile Bridge) پردێکی شەمەندەفەرە لە نزیک شارۆچکەی داونپاتریک لە کاونتی داون، ئایرلەندی باکوور. پردەکە بەشێکە لە ھێڵی ئاسنی یادگاریی داونپاتریک و کاونتی داون (Downpatrick and County Down Railway - DCDR) و بەسەر ڕووباری کوایلدا درێژ دەبێتەوە.

## مێژوو
پردی ئێستا لە ساڵی ١٩٥٧ لەلایەن دەسەڵاتی گواستنەوەی ئۆلستەرەوە (Ulster Transport Authority) دروست کرا. ئەم پردە نوێیە جێگەی پردێکی کۆنتری گرتەوە کە لە دار دروست کرابوو و مێژووەکەی بۆ ساڵی ١٩٠٥ دەگەڕایەوە، بەڵام بەھۆی کرمە تایبەتییەکانی ئاوی سوێرەوە زیانی پێ گەیشتبوو. پردی کوایل بەشێک بوو لە تۆڕی ھێڵی ئاسنی بێلفاست و کاونتی داون تاوەکو ھێڵەکە لە ساڵی ١٩٥٨ بۆ ھاتوچۆی گشتی داخرا.

دوای چەندین دەیە لە بەکارنەھێنان، ھێڵی ئاسنی یادگاریی داونپاتریک و کاونتی داون دەستی بەسەر بەشێک لە ھێڵەکەدا گرت و پردەکەیان نۆژەن کردەوە و خستیانەوە گەڕ بۆ مەبەستی گەشتیاری و پاراستنی مێژووی شەمەندەفەر لە ناوچەکەدا.

## نۆژەنکردنەوە و پاراستن
پردی کوایل وەک پێکھاتەیەکی گرنگی ھێڵە ئاسنینەکە بەردەوام کاری چاکسازی و پاراستنی بۆ دەکرێت. لە ساڵی ٢٠١٣، پردەکە بۆ ماوەیەک داخرا بە مەبەستی ئەنجامدانی کاری نۆژەنکردنەوەی بنەڕەتی. کارەکان بریتی بوون لە بەھێزکردن و چاککردنەوەی پێکھاتەی پردەکە بۆ دڵنیابوون لە سەلامەتیی بەکارھێنانی بۆ شەمەندەفەرە یادگارییەکان. دوای تەواوبوونی کارەکان، پردەکە جارێکی دیکە بە ڕووی گەشتەکاندا کرایەوە.

## گرنگیی کولتووری
پردی کوایل تەنھا پێکھاتەیەکی ئەندازیاری نییە، بەڵکو بووەتە بەشێک لە دیمەنی سروشتی و کولتووریی ناوچەکە. دیمەنی پەڕینەوەی شەمەندەفەر بەسەر پردەکەدا بووەتە جێی سەرنجی ھونەرمەندان، وەک لە تابلۆی «پردی کوایل، داونپاتریک» لەلایەن ڕۆبێرت تایلۆر کارسۆنەوە دەردەکەوێت، کە لە ساڵی ١٩٦٠ کێشراوە. ئەمڕۆ، پردەکە ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لەو ئەزموونە مێژوویییەی کە ھێڵی ئاسنی یادگاریی داونپاتریک پێشکەشی سەردانیکەرانی دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئایرلەندی باکوور
خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی ٢٠٢٥

**خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی ٢٠٢٥**، خەڵاتێکی ئاشتیی نێودەوڵەتییە کە بەپێی وەسیەتی ئەلفرێد نۆبێل دامەزراوە، لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ لەلایەن لیژنەی نۆبێلی نەرویجی لە ئۆسلۆ، نەرویژ ڕاگەیەندرا. خەڵاتەکە بەخشرایە ماریا کۆرینا ماچادۆ. خەڵاتەکە لە ڕێوڕەسمێکدا لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ لە ئۆسلۆ پێشکەش دەکرێت. لیژنەی نۆبێلی نەرویجی ستایشی کرد وەک «یەکێک لە نموونە ھەرە نائاساییەکانی ئازایەتیی مەدەنی لە ئەمریکای لاتین لەم دواییانەدا». لە کاتی ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ماچادۆ لە ڤەنزوێلا خۆی شاردبۆوە، لە ترسی سەرکوتکردن لەلایەن حکوومەتی نیکۆلاس مادورۆوە.

## سەرچاوەکان
ماریا کۆرینا ماچادۆ

**ماریا کۆرینا ماچادۆ پاریسکا** (لەدایکبووی ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٧) سیاسەتمەدار و چالاکوانێکی ڤەنزوێلایییە. وەک سەرکردەیەکی دیاری ئۆپۆزسیۆنی حکوومەتەکانی ھوگۆ چاڤێز و نیکۆلاس مادورۆ، لە ساڵی ٢٠١١ تا ٢٠١٤ وەک ئەندامی ئەنجومەنی نیشتمانی کاری کردووە، و وەک بەربژێر لە ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیدا بەشداریی کردووە لەکاتێکدا ڕووبەڕووی سەرکوتکاریی ڕژێمی مادورۆ بووەتەوە. ئەو وەک سیاسەتمەدارێکی لیبراڵ پارێزکار دادەنرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ساخارۆڤ
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
ئەیالەتی تونس

**ئەیالەتی تونس** (بە تورکیی عوسمانی: *ایالت تونس* بە ڕۆمانی:*Eyālet-i Tuns*) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. ئەیالەتی تونس یان بەیلەربەیلیغی تونس لەلایەن سەلیمی دووەمەوە لە ١٣ی ئەیلوولی ١٥٧٤ دامەزراوە. ئەیالەتەکە لە نێوان ساڵانی ١٥٧٤ بۆ ١٨٨١ لە دەستی دەوڵەتی عوسمانیدا مایەوە. لە کۆتایی گەمارۆدا، تونس لە ١٢ی ئەیلولی ساڵی ١٥٧٤ بە فەرماندەیی کۆجا سینان پاشا و کلیچ عەلی پاشا، تونس گیرا، کە تیایدا ڕەمەزان پاشا و مستەفا پاشا و سەربازە خۆبەخشەکانی میسر بەشداریان کرد.

لەگەڵ سەربەخۆیی تونس لە ساڵی ١٧٠٥، ناوی ئەیالەتی تونس بوو بە میرنشینی تونس، کە ھەرێمێکی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی بوو.

لە ئەیالەتی تونس، ئیدارە بەسەر سنجاقەکاندا دابەش بوو و ھەر سنجاق-بەیەک نوێنەرایەتی دەوڵەتی دەکرد.

فەڕەنسا لە ساڵی ١٨٨١ تونسی داگیرکرد، ئەم میرنشینە تا ساڵی ١٩٥٧ بەردەوام بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٧
پۆل:ئەیالەتەکانی عوسمانی
پۆل:نوێنەرایەتی (حکومەت)
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەفریقا
ئەیالەتی ئایدن

**ئەیالەتی ئایدن** (بە تورکیی عوسمانی: *ایالت آیدن* بە ڕۆمانی:*Eyālet-i Aydın*) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو.

## مێژوو
لە ڕێکخستنی کارگێڕی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لە سەردەمی کلاسیکدا، بەیلەربەیلیغی ڕومێل و ئانادۆڵ ھەبوون. لە ڕێسایەکی نوێدا کە لە ساڵی ١٨١١دا دەرچوو، ئەیالەتی ئانادۆڵ دابەشکرا و چەند ئەیالەتێکی نوێ دامەزران. ھاوکات ئایدن کرا بە ناوەندی ئەیالەتی ئایدن و ئیزمیری پێوە بەسترایەوە.

کاتێک فەیلەقی یێنیچێری لە ساڵی ١٨٢٦دا ھەڵوەشایەوە، گۆڕانکارییەکی نوێ لە دابەشکردنی کارگێڕی ئەیالەتەکەدا کرا. ئەیالەتی ئانادۆڵ دابەش بوو بەسەر چوار سنجاقدا. ئیدارەی سنجاقەکانی حەمیدەلی (ئیسپارتە)، ئیزمیر، ساروھان (مانیسا)، تەکەیلی (ئانتالیا) و مەنتشە (موغلا)، کە ئایدین پایتەختی ئەیالەتەکە بوو، درا بە وەزیری حوسێن پاشا.

لە ساڵی ١٨٤١ ناوەندی ئەیالەتی ئایدن لە ئایدینەوە گواسترایەوە بۆ ئیزمیر، بەڵام لە ساڵی ١٨٤٣ ئایدین بووەوە ناوەندی ئەیالەت. ئەم دۆخە کە بۆ ماوەی ٣ ساڵ بەردەوام بوو، جارێکی تر لە ساڵی ١٨٤٦دا گۆڕانی بەسەردا ھات، کاتێک ئیزمیر بوو بە ناوەندی ئەیالەتی ئایدن.

لە ڕێکخستنی کارگێڕی ساڵی ١٨٤٦-١٨٤٧دا، ئەیالەتی ئایدن، سنجاقەکانی ناوەڕاست و ھەروەھا سنجاقەکانی دەنیزلی و مەنتشەی لەخۆگرتبوو. بە پەسەندکردنی ڕێسای ڕێکخستنی ئەیالەت لە ساڵی ١٨٦٤، ئەیالەتەکە ھەڵوەشایەوە و ویلایەتی ئایدن دامەزراا.

## سنجاقەکان
سنجاقەکانی سەر بە سەدەی نۆزدەھەم:
# سنجاقی ساروھان (مانیسا)
# سنجاقی ئیزمیر 
# سنجاقی ئایدین
# سنجاقی مەنتشە (موغلا)
# سنجاقی دەنیزلی

## سەرچاوەکان

ئەیالەتەکانی عوسمانی|ئایدن
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٦٠٨
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٥
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٤
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٢٧
شەش پلە: یەکەم خزمەتگوزاری تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان

**SixDegrees.com** ماڵپەڕێک بوو بۆ **خزمەتگوزاری شابەکەی کۆمەڵایەتی** کە لە ساڵی **1997** دامەزرابوو و سەرەتایەکەی سەرەتا لە **مۆدێلی تۆڕی پەیوەندی کۆمەڵایەتی** بوو. ناوی ماڵپەڕەکە لەسەر بەرەوپێش **مێژووی "شەش پلەی جیاوازی"** هەڵبژێردرا، و بە بەکارهێنەران ڕێگە دەدات بۆ **تۆمارکردنی هاوڕێکان، ئەندامانی خێزان و ناسەرەکان**، هەرچەندە ئەوان تۆمار نەبوون لە ماڵپەڕەکە. هەروەها دەتوانرابوو **کەسانی دەرەوەی ماڵپەڕ** بۆ بەشداربوون بانگهێشت بکرێن. ئەو کەسانەی پەیوەندیان پەسەندکردبوو بە بەکارهێنەرێکی هەیەتی بەڵام تۆمار نەبوون لە ماڵپەڕ، هەروەها بەردەوام بوون بە وەرگرتنی **نوێکردنەوە و پەیامەکانی ئیمەیڵ و ڕیکلامەکان** هەروەک بە هەنگاوەکانی تر. بەکارهێنەران دەتوانن **پەیام بنێرن و ناوچەی ڕیکلام بڵاوبکەنەوە** بۆ کەسانی لە **پلەی یەکەم، دووەم و سێیەم** لە پەیوەندیەکان و بینینەوەی پەیوەندییان بە هەر بەکارهێنەرێکی تر لە ماڵپەڕ.

**SixDegrees** یەکێک بوو لە **سەرەتاوی ماڵپەڕەکانی شابەکەی کۆمەڵایەتی** کە دواتر زۆر **بەهەشتەر بوون**. دواتر هاتنە دەرەوە **ماڵپەڕەکانی سەرکەوتوتر** کە سەرچاوەیان **مۆدێلی تۆڕی دایڕەیی کۆمەڵایەتی** بوو، وەک **Friendster، MySpace، LinkedIn Facebook**.

**MacroView** (کە دوایەوە ناوی **SixDegrees Inc.** بۆی گۆڕا،) کۆمپانیایەکە بوو کە **ماڵپەڕەکە پەرەپێدانی کرد**، و لەلایەن **CEO یەکەوە Andrew Weinreich** لە **ئایار 1996** دامەزرابوو و **مقامەکە لە [[نیوویۆرک|شارەکەی نیویۆرک]]** بوو. لە بەرزترین کاتی کارکردنی، **SixDegrees** نزیکەی **100 کارمەند** هەبوو، و ماڵپەڕەکە نزیکەی **3,500,000 ئەندامە تۆماربوو**. ماڵپەڕەکە بڕیارکرایەوە لەلایەن **YouthStream Media Networks** لە **دەی 1999** بە **125 ملیۆن دۆلار**. **SixDegrees** پاش ساڵێک داخرا لە **30ی دەی 2000**، دوای چەند ساڵێک دیکە هاتە ڕادەستکردن.

 

لە ساڵی **2001**، **Weinreich** دامەزراند **Joltage**، کۆمپانیایەک بۆ **خزمەتگوزاری بنەمایەیی** کە مەبەستی **دامەزراندنی تۆڕێکی جیهانی Wi-Fi** بوو. **Joltage** بەرھەم بەرچاو بوو بۆ داخستندنی **ساڵی 2003** کاتێک **مالیەکانی کۆمپانیا کەمبوون**.

لە ساڵی **2003**، **Weinreich** دامەزراند **I Stand For, Inc.** و لە **شوبات 2006** فرۆشی.

لە **شوبات 2006**، **Weinreich** هاوبەشی **Jeremy Levy** بوو لە **دامەزراندنی MeetMoi**. لە ساڵی **2008**، **Weinreich** و **Jeremy Levy** **تکنۆلۆژیاکانی پێشبڕینی بەرەوام**ی **MeetMoi** جیاکردن بۆ دروستکردنی کۆمپانیایەکی سەربەخۆ بە ناوی **Xtify**. **IBM** لە **3ی تشرینی یەكەم 2013** وەکو **Xtify** کڕی.

پۆل:Webarchive template wayback links
پۆل:موڵکە ئینتەرنێتییەکان کە لە ساڵی ١٩٩٧ دامەزراون
ناوچەی سحێلا

**ناوچەی سەحێلا** ئەو ناوچەیەیە کە هەرێمی کوردستان لە عێراق جیا دەکاتەوە، و دەکەوێتە پارێزگای دھۆک نزیک ڕۆژئاوای کوردستان. شوێنی ئێستای ھۆزی مووسا ڕەشە. ئەم ناوچەیە لە شەڕی سحێلادا ناوبانگێکی زۆری پەیدا کرد کە تێیدا ھێزی پێشمەرگە توانیان ھێزەکانی حەشدی شەعبی، پاسداری ئێران و سوپای عێراق تێکبشکێنن.

## سەرچاوەکان

پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکان بەپێی وڵات
پۆل:کورد لە عێراق
پۆل:کورد
ئەیالەتی ئانادۆڵ

**ئەیالەتی ئانادۆڵ** (بە تورکیی عوسمانی: *ایالت آناطولی* بە ڕۆمانی:*Eyālet-i  Anaṭolı*) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. لە ساڵی ١٣٩٣ دامەزراوە. پایتەختەکەی سەرەتا ئەنقەرە بوو لە ناوەڕاستی ئەنادۆڵ، بەڵام دواتر گواسترایەوە بۆ کوتاھیا لە ڕۆژئاوای ئەنادۆڵ. ڕووبەری ڕاپۆرتکراوی لە سەدەی نۆزدەھەمدا ٦٥٬٨٠٤ میل چوارگۆشە بووە (١٧٠٬٤٣٠ کم٢).

دامەزراندنی ئەیالەتی ئەنادۆڵ وا دەزانرێت لە ساڵی ١٣٩٣ بووبێت، کاتێک سوڵتان بایەزیدی یەکەم (١٣٨٩-١٤٠٢) (قەرە تەیمورتاش)ی وەک بەیلەربەی داناوە و جێگری پاشا لە ئەنادۆڵ بووە، لە کاتی ئامادەنەبوونی بایزید لە ھەڵمەتێکدا لە ئەوروپا دژی (میرسیای یەکەم)ی ولاچیا. ئەیالەتی ئەنادۆڵ لە سەرەتادا بە بەیلەربەیلیغ یان بە شێوەیەکی گشتی ویلایەت("پارێزگا") ناوزەد کرا، تەنھا دوای ساڵی ١٥٩١ زاراوەی ئەیالەت بەکارھات. دووەم ئەیالەت بوو کە لە دوای ئەیالەتی ڕۆم ئەیلی پێکھات، و بەو پێیە لە پلەبەندی ئەیالەتەکاندا ڕیزبەندی کرا. یەکەم پایتەختی ئەیالەتەکە ئەنقەرە بوو، بەڵام لە کۆتایی سەدەی ١٥دا گواسترایەوە بۆ کوتاھیا.

وەک بەشێک لە چاکسازییەکانی تەنزیمات، ئەیالەتی ئانادۆڵ ھەڵوەشایەوە لە ١٨٤١ و دابەشکراون بەسەر ئەیالەتە بچووکەکاندا، ھەرچەندە زانایانی جۆراوجۆر بەرواری ناکۆک بۆ ھەڵوەشاندنەوە دەخەنە ڕوو، لە سەرەتای ساڵی ١٨٣٢ تا درەنگانی ١٨٦٤.

زیادەی بەیلەربەیی ١٬٠٠٠٬٠٠٠ ئاکچە بوو، ئەیالەتەکە دابەش بوو بەسەر ٢٩٩ زەعامەت و ٧٬١٦٦ تیمار، و ١٧ ھەزار سوارچاکی تەیار لەخۆدەگرت لەگەڵ سەربازانی خاوەن زەعامەت و تیمار. ئەگەر بەیلەربەیەکان پلەی وەزیریان نەبووایە، ئەوا لە دوای بەیلەربەیەکانی ڕۆم ئەیلی دەھات.

دوابەدوای ھەڵوەشاندنەوەی فەیلەقی یێنیچێری لە ساڵی ١٨٢٦ واتە (وقعۀ خیریّە)، ئەیالەتی ئانادۆڵ دابەش بوو بەسەر چوار ئەیالەتدا: ئایدن(ئیزمیر)، خوداوەندکار(بورسا)، قەستەمونی و ئەنقەرە.

## سەرچاوەکان

ئەیالەتەکانی عوسمانی|ئانادۆڵ
پۆل:پارێزگای ئادانا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٦٠٨
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٥
مەحموود شیت خەتتاب

**مەحموود شیت خەتتاب ئەلمووسڵی** (١٩١٩ – ١٩٩٨) وەزیرێکی پێشووی عێراق فەرماندەی سەربازی و مێژوونووس و نووسەر بوو کە خوێندنی سەربازی لە عێراق و شانشینی یەکگرتوو خوێندووە، و بەشداری لە شەڕی فەلەستین کردووە لە ساڵی ١٩٤٨ و چەندین پۆستی وەزاری، و بەشداری لە ئەندامێتی چەندین لیژنەی عەرەبی و ئیسلامیدا کردووە، و چەندین بڵاوکراوەی سەربازی و زمانەوانی و فیکریی ھەیە. برای دادوەری ناسراوی عێراقییە بە ناوی زیا شیت خەتتاب.

## سەرچاوەکان
ئەیالەتی چڵدر

**ئەیالەتی چڵدر** (بە تورکیی عوسمانی: *ایالت چلدر* بە ڕۆمانی:*Eyālet-i  Çıldır*) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. ئێستا ناوچەی ئایەلەتی چڵدری پێشوو لە نێوان (سامتسخێ- جاڤاخێتی) و کۆماری خۆسەری ئەدجەرا لە گورجستان و پارێزگاکانی ئارتڤین، ئەردێخان و ئەرزڕۆم لە تورکیا دابەش بووە. ناوەندی ئیداری لە نێوان ساڵانی ١٥٧٨ بۆ ١٦٢٨ چڵدر و لە نێوان ساڵانی ١٦٢٨ بۆ ١٨٢٩ ئاھسکا و لە نێوان ساڵانی ١٨٢٩ بۆ ١٨٤٥ ئۆڵتی بووە.

ئەیالەتی چڵدر بە دەستبەسەرداگرتنی زەوییەکانی میرنشینی (سامتسخێ- جاڤاخێتی) کە دەوڵەتی ئەتابەگەکانی جۆرجیا بوو، دامەزرا و خەڵکی (شانشینی کاکێلی) کە فەرمانڕەوایی ئەم میرنشینەیان دەکرد، بۆ ئیدارەی ئەم ئەیالەتە دامەزران، بە مەرجێک موسڵمان بن.

## مێژوو
سامتسخێ تاکە میرنشینی جۆرجیا بوو کە بۆ ھەمیشە بوو بە ئەیالەتی عوسمانی (وەک ئەیالەتی چڵدر). لە ھەشتا ساڵی دوای (شەڕی سوخویستا)، ناوچەکە وردە وردە لەناو ئیمپراتۆریەتەکەدا ھەڵمژرا.

عوسمانییەکان ناوچەی ئەحیسکایان لە (میرنشینی مێشکێتی) وەرگرت، کە دەوڵەتێکی (وەلیزی) شانشینی سەفەوی بوو. لە ساڵی ١٥٧٨ کە ئەو پارێزگایە نوێیە دامەزرا، شازادەی پێشووی جۆرجیا، *مینۆچیر* (کە دوای موسڵمانبوونی ناوی مستەفای وەرگرت)یان وەک یەکەم حاکم دەستنیشان کرد. ئەم ئەیالەتە دوای ئەوەی ناوچەی (ئەدجارا)ی لە (میرنشینی گوریا) لە ساڵی ١٥٨٢ وەرگرت، فراوانتر بوو. لە ساڵی ١٦٢٥ بەدواوە تەواوی ئەیالەتەکە موڵکێکی بۆماوەیی ئەتابەگەکانی (جاقلیی) ئێستا موسڵمان بوو لە (سامتسخێ)، کە وەک حاکمی بۆماوەیی بەڕێوەی دەبرد، جگە لە ھەندێک  تا ناوەڕاستی (سەدەی ١٨). لە دوای ساڵی ١٦٣٩، جاقلی پاشاکانی چڵدر تۆمەتبار کران بە کۆنتڕۆڵکردنی پاشاکانی (ئیمەرێتی).

لە کاتی (شەڕی ڕووسیا و تورکیا (١٨٢٨-١٨٢٩))، ڕووسەکان بەشێکی زۆری ئەیالەتەکەیان داگیرکرد. ناوەندی کارگێڕی لە ئەخاڵتسیخەوە کە درابووە دەست ڕووسیا، گواسترایەوە بۆ ئۆڵتی.

## سەرچاوەکان

ئەیالەتەکانی عوسمانی|چڵدر
پۆل:پارێزگای ئادانا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٦٠٨
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٥
پردی شاژن

**پردی شاژن** (بە ئینگلیزی: Queen's Bridge) پردێکی مێژووییە لە شاری بێلفاست، ئایرلەندی باکوور، کە بەسەر ڕووباری لاگاندا درێژ دەبێتەوە. پردەکە شەقامی ئان بە گۆڕەپانی کوینزەوە دەبەستێتەوە و وەک یەکێک لە پێکھاتە پارێزراوەکانی پۆلی Aی شارەکە پۆلێن کراوە.

## مێژوو
پێش دروستکردنی پردی شاژن، پردێکی درێژتر بە ناوی «پردی درێژ» (Long Bridge) لە ھەمان شوێندا ھەبوو کە لە ساڵانی ١٦٨٠کاندا دروست کرابوو. ئەو پردە کۆنە لە دار و ٢١ کەوانە پێکھاتبوو و ڕێگایەکی سەرەکی بوو بۆ ھاتنە ناو بێلفاست، بەڵام بە تێپەڕبوونی کات لاواز ببوو.

پردی نوێ، کە لە سەرەتادا ناوی «پردی لاگان» بوو، لە ساڵانی ١٨٤٠کاندا دروست کرا. لە ساڵی ١٨٤٩، لە کاتی یەکەمین سەردانی فەرمیدا بۆ بێلفاست، شاژن ڤیکتۆریا پردەکەی کردەوە. بۆ ڕێزلێنان لەو سەردانە، ناوی پردەکە بە فەرمی گۆڕدرا بۆ «پردی شاژن».

## نەخشەسازیی و پێکھاتە
پردی شاژن لەلایەن ئەندازیاری بەناوبانگ، سێر چارڵز لانیۆن، نەخشەسازیی بۆ کراوە و لەلایەن کۆمپانیای فرانسیس ڕیچی و کوڕەکەیەوە (Francis Ritchie & Son) دروست کراوە. پردەکە لە پێنج کەوانەی گەورە پێکدێت کە بە بەردی گرانیتی ئەشلار (granite ashlar) ڕووپۆش کراون، ئەمەش دیمەنێکی پتەو و جوان بە پردەکە دەبەخشێت.

لە نێوان ساڵانی ١٨٨٥ و ١٨٨٦، پردەکە فراوانتر کرا بۆ ئەوەی بتوانێت وەڵامدەرەوەی زیادبوونی ھاتوچۆی شار بێت. ئەمڕۆ، پردی شاژن وەک بەشێکی گرنگ لە ژێرخانی بێلفاست و یادگارییەکی مێژوویی گرنگ ماوەتەوە.

وێنۆک|پردی شاژن بە شەو، ڕووناککراوە بە ڕەنگی جیاواز.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئایرلەندی باکوور
باڵیۆزخانەی عێراق لە دانمارک

**باڵیۆزخانەی عێراق لە دانمارک** بەرزترین نوێنەرایەتی دیپلۆماسی دەوڵەتی عێراقە لە دانمارک. باڵیۆزخانەکە دەکەوێتە شاری کۆپنھاگن و ئامانجی بەرەوپێشبردنی بەرژەوەندییەکانی عێراقە لە دانمارک. 

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
قاسم ئەعرەجی

**قاسم ئەعەرەجی**  (١٩٦٤)، سیاسەتوانێکی عێراقییە، لە سەردەمی حکوومەتی حەیدەر عەبادی پۆستی وەزیری ناوخۆی عێراقی ھەبووە، و ئەندامێکی دیاری ڕێکخراوی بەدر بووە. دوای ڕووخانی ڕژێمی سەددام حوسێن، چەندین پۆستی لە حکوومەتی خۆجێیی لە پارێزگای واست وەرگرتووە، کە ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگا و سەرۆکی لیژنەی ئەمنی بووە لە ئەنجومەنی پارێزگای واست. ساڵی ٢٠١٠ لە ھەڵبژاردنی پەرلەماندا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و بووەتە ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران و ئەندامی لیژنەی ئاسایش و بەرگریی پەرلەمان. لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٠ەوە وەک ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی عێراق کاری کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق
ئەیالەتی خوداوەندکار

**ئەیالەتی خوداوەندکار** (بە تورکیی عوسمانی: *ایالت خداوندکار* بە ڕۆمانی:*Eyālet-i  Ḥüdāvendigār*) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. وشەی خوداوەندکار لە وشەی فارسی (خوداڤەندکار)ەوە ھاتووە کە بە واتای وشەیی وەرگێڕدراوە بۆ "پەرستی خودا".

ئەیالەتێکی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی کە لە ساڵی ١٨٤١ (١٢٥٧ کۆچی) دامەزراوە و تا ساڵی ١٨٦٧ لەگەڵ نوێبوونەوەی ئەیالەتی خوداوەندکار و کۆجائێلی بەردەوام بووە، کە لە ساڵی ١٨٢٦ ئەیالەتی ئانادۆڵ جیابووەوە و دامەزرا.

## مێژوو
لە ڕێکخستنی کارگێڕی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە سەردەمی کلاسیکدا، ڕوم ئەیلی و بەیلەربەیلیکی ئانادۆڵ هەبوون. لە ڕێسایەکی نوێدا کە لە نێوان ساڵانی ١٨٢٧ بۆ ١٨٤٦دا کرا، ئەیالەتی ئانادۆڵ دابەشکرا و چەندین ئەیالەتی نوێ دروستکران. ئەیالەتی خوداوەندکار یەکێکە لەو ئەیالەتانەی کە دوای دابەشبوونی ئەیالەتی ئانادۆڵ سەریهەڵدا. کاتێک ئەیالەتی خوداوەندکار دامەزرا، هەشت سنجاق(لیوا)ی هەبوو.

## سەرچاوەکان

ئەیالەتەکانی عوسمانی|خوداوەندکار
پۆل:پارێزگای ئادانا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٦٠٨
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٥
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٧
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٢٧
ئازاد محەممەد ئەمین

**ئازاد محەممەد ئەمین** (لەدایکبووی ٢ی کانوونی دووەمی ١٩٦٠ لە چەمچەماڵ لە عێراق) سیاسەتمەدارێکی کورد و سەرۆکی خولی شەشەم پەرلەمانی کوردستان لەدوای ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥. ئەو ئەندامی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان
پۆل:زیندووان
ئەبوو حەبیب لیبی

**حەسەن ئەلسەلاحین ساڵح شەعری** ناسراو بە **دەبوو حەبیب ئەللیبی** (١٩٧٥)، کەسێکی لیبییە و ناسراوە بە سەرکردەیەکی باڵای دەوڵەتی ئیسلامی لە ھەردوو وڵاتی عێراق و لیبیا.

## ژیان
لە دەرنە، لیبیا لە ساڵی ١٩٧٥ لەدایکبووە.

### عێراق
دوای لەشکرکێشیی ٢٠٠٣ی عێراق، لە لیبیاوە گەشتی کرد بۆ عێراق بەناو سووریادا بۆ شەڕکردن دژی ھێزەکانی ھاوپەیمانان. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە ئەندامی ڕێکخراوی قاعیدە بووە لە عێراق و لەو کاتەوە ھاوکاری دەبوو عومەر توونسیش بووە. بەگوێرەی وەسفێکی وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا، ڕاھێنانی تایبەتی لەلایەن دەبوو موسعەب زەرقاوییەوە پێکراوە.

لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٥ لە کرابەلە لە پارێزگای ئەنبار لەلایەن ھێزەکانی ئەمریکاوە دەستگیرکرا. لە بەیاننامەیەکی ڕۆژنامەوانیدا کە لەو کاتەدا بڵاوکرایەوە، ئاماژە بەوە کرا کە دانی ناوە بەوەی کە ئەمیری بۆمبی چێندراو بووە لە کرابەلە و بەرپرسی جێبەجێکردنی چەندین تەقینەوە بووە دژی ھێزەکانی ھاوپەیمانان و ھێزە عێراقییەکان.

### لیبیا
لە ناوەڕاستی ٢٠١٢، لە زیندانەکانی عێراق ئازاد کرا و گەڕایەوە لیبیا، لەوێ بەردەوام بوو لە پشتگیریکردنی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)، و لە کۆتایی ٢٠١٤دا لقێکی داعش لە لیبیا دامەزراند. سەدان ھەزار دۆلاری بە سەرکردەیەکی توونسیی داعش بە ناوی ئەبوو عومەر تونسی دا و کارمەندانی شارەزا و متمانەپێکراوی نارد بۆ یارمەتیدانی لە نێوان کۆتایی ٢٠١٢ و سەرەتای ٢٠١٣دا.

لەسەرەتای ساڵی ٢٠١٤دا، بەیعەتی دابوو بە ئەبووبەکر بەغدادی، سەرۆکی داعش، و لە کۆتایی ٢٠١٤دا کاروانە سەربازییەکانی داعشی لە دەرنە، لیبیا سەرکردایەتی دەکرد.

### سزاکانی ئەمریکا و نەتەوە یەکگرتووەکان
لە ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥، لەلایەن وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکاوە سزای بەسەردا سەپێندرا. لە ٢٩ی شوباتی ٢٠١٦، لەلایەن ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێندرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:ئەندامانی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)
پۆل:زیندووان
زاراوەی عێراقی

**زاراوەی عێراقی** بەردەوامییەکە لە جۆرەکانی زاراوەی عەرەبی کە لە یەکتر تێدەگەن کە لە حەوزی میزۆپۆتامیا عێراقن و ھەروەھا درێژدەبێتەوە بۆ باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیا و ئێران و سووریا و کوێت و لە کۆمەڵگا ڕەوەندەکانی عێراقدا قسەی پێدەکرێت.

عەرەبی میزۆپۆتامیا ژێرخانێکی ئارامیی سووریانی ھەیە، ھەروەھا کاریگەرییە بەرچاوەکانی زمانە کۆنەکانی مێزۆپۆتامیا لە سۆمەری و ئەکەدی و ھەروەھا فارسی، تورکی، کوردی، یۆنانی ھاوبەشە. دەوترێت زمانی عەرەبی میزۆپۆتامیا ئەو زاراوە عەرەبییەیە کە زۆرترین کاریگەریی عەرەبی و سووریانی لەسەرە لەو کاتەوەی کە زمانی ئارامی سووریانی لە میزۆپۆتامیا سەرچاوەی گرتووە و لە سەردەمی ئاشووری نوێدا بە سەرتاسەری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (ھیلالی بەپیت) بڵاوبووەتەوە و لە کۆتاییدا بووە بە زمانی عەرەبی لە تەواوی ناوچەی پێش ئیسلامدا. عەرەب و ئاشوورییەکانی عێراق گەورەترین گەلی سامیین لە عێراق و لێکچوونێکی زمانەوانی بەرچاویان لە نێوان عەرەبی میزۆپۆتامیا و سووریانیدا ھەیە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
ئەیالەتی ڕۆم

**ئەیالەتی ڕۆم** (بە تورکیی عوسمانی: *ایالت روم* بە ڕۆمانی:*Eyālet-i  Rūm*) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. دواتر ناوی لێنرا ئەیالەتی سیواس. لە باکووری ئانادۆڵ، دوای داگیرکردنی ناوچەکە لەلایەن بایەزیدی یەکەمەوە لە ساڵانی ١٣٩٠ دامەزراوە. پایتەختەکەی شاری ئاماسیا بوو کە دواتر گواسترایەوە بۆ تۆقاد و دواتر بۆ سێواس. ڕووبەری ڕاپۆرتکراوی لە سەدەی نۆزدەهەمدا ٢٨٩١٢ میل چوارگۆشە بووە (٧٤٨٨٠ کم٢).

ڕۆم ناوی کۆنی تورکی سەلجوقی بوو بۆ ئانادۆڵ، ئاماژەیە بۆ ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی ڕۆژهەڵات، و لە دەقە ئەوروپییەکان لە درەنگانی سەدەی نۆزدەهەمدا وشەی ڕوم (یان ڕۆم) بەکارهاتووە بۆ ئاماژەدان بە تەواوی ناوەڕاستی ئانادۆڵ، نەک تەنها ئەو ناوچە بچووکە کە ئەیالەتی عوسمانی پێکدەهێنێت. سەیری(سوڵتانییەتی ڕۆم)بکە.

## مێژوو
لە سەدەی ١٤دا چەندین شارۆچکەی ئۆتۆنۆم (ئاماسیا، تۆقاد، سێواس) دامەزران، سەرەڕای بەردەوامی دەسەڵاتی سەلجوکی-مەنگۆل لە ناوەڕاستی ئاناتۆلیا(ئاسیای بچووک).

کاتێک حاکمی ئیلخانییەکان ئەبوو سەعید لە ساڵی ١٣٣٥دا کۆچی دوایی کرد، ئیدارەی ئاسیای بچووک سپێردرا بە حاکمی پێشووی عەلائەددین ئەرتین بەی کە خەڵکی ئویغور بوو. (عەلائەددین بەی) لە کۆتاییدا سەربەخۆیی ڕاگەیاند، بەدوای پاراستنی مەملوکەکاندا کە ڕکابەری ئیلخانییەکان بوون. ناوچەی دەوروبەری سێواس-قەیسەری گرت و لە کۆتاییدا (میرنشینێکی ئەرتینی) دامەزراند کە لە سەردەمی دەسەڵاتی کوڕەکەیدا، (مەحمەد بەی)، بەھێزتر بوو.

لە ساڵی ١٣٨١ (قازی بورھاندین)، قازییەکی لە قەیسەری دانا کە ھەروەھا وەک وەزیر دەستنیشانکرا بۆ نوێنەرایەتیکردنی (میرنشینێکی ئەرتینی) لەو شارۆچکەیەدا، جێگەی ئەرتینەکانی گرتەوە وەک فەرمانڕەوای سێواس و ھەروەھا ئاماسیا و تۆقادی گرت. میرنشینەکەی توانی بەرەنگاری دەستێوەردانەکانی ناوەڕاستی ئەنادۆڵ بێتەوە لەلایەن ھەردوو ئاق قۆینلۆ و عوسمانییەکانەوە تاوەکو بە مردنی لە ساڵی ١٣٩٨دا داڕما.

کەماخ و بایبورت کە لە ساڵی ١٥١٥ لە دەستی سەفەوییەکان گیرا و مەلەتی کە لە ساڵی ١٥١٦ لە میرنشینی دولکەدیرۆغلوی مەمالیکەکان گیرا، وەک سنجاقێک لکێنران بەم ئەیالەتەوە.

## سەرچاوەکان

ئەیالەتەکانی عوسمانی|ڕۆم
پۆل:پارێزگای ئادانا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٦٠٨
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٥
پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١٣٩٨ لە ئاسیا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٤
ئەیالەتی قارامان

**ئەیالەتی قارامان** (بە تورکیی عوسمانی: *ایالت قارامان* بە ڕۆمانی:*Eyālet-i Ḳaraman*) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. ڕووبەری ڕاپۆرتکراوی لە سەدەی نۆزدەهەمدا ٣٠٤٦٣ میل چوارگۆشە بووە (٧٨٩٠٠ کم٢).

لە ساڵی ١٤٦٨دا میرنشینی سەربەخۆی پێشووی کەرەمان لەلایەن عوسمانییەکانەوە لکێنرا بە دەوڵەتەکەیانەوە؛ محەممەدی دووەم، (مستەفای کوڕی) وەک پارێزگاری ئەیالەتی نوێ دەستنیشان کرد، کورسیەکەی لە قۆنیە بوو.

## مێژوو
ڕووبەری ئەیالەتی کارامان لە سەدەی ١٧دا. ٧٨٥١٨ کیلۆمەتر دووجا بووە. بە پێی پێکھاتە کارگێڕییەکانی، کۆماری تورکیا ئەمڕۆ لە (٧) پارێزگا پێکدێت. ئەمانەش بریتین لە کارامان، قۆنیە، ئاکسارای، نیغدە، قەیسەری، نەڤشەھر و کیرشەھر. لە ساڵی ١٤٦٨دا شەش سنجاقی ھەبووە، کە بریتین لە سنجاقی قۆنیە پاشا، بەیشەھیر، ئاکسارای، ئیچیل (سیلیفکە لە نێوان ساڵانی ١٨٤٥ بۆ ١٨٨٧، کە ئەرمەنێک ناوەندە)، نیغدە و قەیسەری. لە ساڵی ١٥٢٧ ئەیالەتی کەرەمان لە سنجاقی کۆنیا، قەیسەری، ئیچیل، نیغدە، بەیشەھری، ئاکسەرای و مەرعەش پێکھاتبوو. لە ساڵی ١٥٥٤دا، کرشەھری کە قەزای بۆزۆک سەر بە ئەیالەتی ڕۆم بوو، کرا بە سنجاق و بە ئێرە بەسترایەوە. لە ساڵی ١٥٧١دا ئەیالەتەکە بەسەر حەوت سنجاقدا دابەشکرا: قۆنیە، نیغدە، قەیسەری، ئاکسەرای، ئاکشەھیر، بەیشەھری و کرشەھری. ھەر لەو ساڵەدا سنجاقی ئییل لکێنرا بە سنجاقی قوبرس. لە ساڵی ١٨٣٩دا سنجاقی قەیسەری لکێنرا بە ئەیالەتی بۆزۆکەوە کە پایتەختەکەی یۆزگات بوو. لەگەڵ پەسەندکردنی ڕێسای ڕێکخستنی ویلایەتەکان کە لە ساڵی ١٨٦٤دا پەسەندکرا، ناوەکەی بوو بە ویلایەتی قۆنیە.

## دابەشی کارگێڕی
ئەیالەتەکە لە حەوت سنجاق پێکهاتبوو لە نێوان ساڵانی ١٧٠٠ بۆ ١٧٤٠:
# سنجاقی قۆنیە 
# سنجاقی نیغدە 
# سنجاقی قەیسەری 
# سنجاقی قرشەهر 
# سنجاقی بەی شەهر 
# سنجاقی ئاکسارای 
# سنجاقی ئاکشەهر 

## سەرچاوەکان

ئەیالەتەکانی عوسمانی|قارامان
پۆل:پارێزگای ئادانا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٦٠٨
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٥
پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١٣٩٨ لە ئاسیا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٤
ئەیالەتی تەڕابلوسی شام

**ئەیالەتی تەڕابلوسی شام** (بە تورکیی عوسمانی: *ایالت طرابلس شام* بە ڕۆمانی:*Eyālet-i Ṭrāblus-ı Şām*) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. پایتەخت لە تەرابلوس بوو. ڕووبەری ڕاپۆرتکراوی لە سەدەی نۆزدەھەمدا ١٦٢٩ میل چوارگۆشە بووە (٤٢٢٠ کم٢).

بەدرێژایی کەناراوەکان، لە سنووری باشووری شاخەکانی گەور لە باکوورەوە، تا گەرووی جونیە لە باشوورەوە، کە لە خاکی سنجاقەکانی سیدا-بەیروت جیای دەکردەوە.

ھاوکات لەگەڵ شارۆچکە کەنارییەکانی لازقیە، جەبلە، بانیاس، تەرتووس، تەرابلوس، بەترون و جبیل کە زۆربەیان موسڵمانی سوننە و مەسیحی مارۆنین، ئەیالەتەکە، دۆڵی وادی ئەلنەسارا (دۆڵی مەسیحییەکان)، چیای ئەنسەیریە، کە عەلەوییەکان تێیدا نیشتەجێ بوون، ھەروەھا ناوچەکانی باکووری زنجیرە چیای لوبنان، کە زۆربەی دانیشتووانەکەی مەسیحی مارۆنی بوون لەخۆگرتبوو.

## مێژوو
دەسەڵاتی عوسمانی لە ناوچەکەدا لە ساڵی ١٥١٦ دەستی پێکرد، بەڵام ئەیالەت لە ساڵی ١٥٧٩ دامەزرا، کاتێک تا قەزاکانی باکووری ڕۆژئاوای ئەیالەتەکانی (دیمەشق و حەلەب) دروستکرا. پێشتر لە ساڵی ١٥٢١ بۆ چەند مانگێک ئەیالەت بووە.

لە سەردەمی فەتحی عوسمانی لە ساڵی ١٥١٦ تا ساڵی ١٥٧٩ کاروباری سنجاق لە ژێر کۆنترۆڵی ئەمیرە تورکمانەکانی نەوەی عەسافی (غەزیر) بوو. کاتێک ئەیالەت لە ساڵی ١٥٧٩ پێکھێنرایەوە، بنەماڵەیەکی نوێی تورکمان کران بە بەرپرسی (سەیفاکان) و ئەوان دەسەڵاتیان بەدەستەوە بوو تا کۆچی دوایی باوکی بنەماڵەکە، یوسف، لە ساڵی ١٦٢٥. زۆرجار (سەیفاکان) لە پۆستی پارێزگار دوورخرانەوە، بە شێوەیەکی سەرەکی بەھۆی جێبەجێنەکردنی ئەرکە داراییەکانیان بەرامبەر بە دەوڵەت، نەک بەھۆی یاخیبوون.

لە ساڵانی (١٨٠٠ تا ١٨٠٨)، (١٨١٠-٢٠ و ١٨٢١-٣٥) حاکمی ئەیالەت (مستەفا ئاغا بەربەر) بوو.

## سەرچاوەکان

تەڕابلوسی شام
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٥٣٤
تەڕابلوسی شام
١٦ی ڕەجەب

**١٦ی ڕەجەب** یان **١٦\٧ (شەنزەھەمین ڕۆژی مانگی حەوتەم)** سەد و نەوەد و سێھەمین (١٩٣) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و نەوەد و چوارەم ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان سەد نەوەد و پێنجەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٦١ یان ١٦٢ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٢٢٣ی کۆچی - عەبدولقادر جەزائیری، سەرکردە و شەڕکەرێکی جەزائیری.
* ١٢٨٤ی کۆچی - سەلامە حەسەن ئەلرازی، سۆفی، نووسەر و شاعیری میسری.
* ١٣١٧ی کۆچی - ئەبوولقاسم خۆیی، شەرعزانی جەعفەری ئێرانی- عێراقی.
* ١٣٤٤ی کۆچی - محەممەد عەبدولسەلام فیزیازانێکی پاکستانی بوو کە خەڵاتی نۆبڵی فیزیای بەدەستھێنا.
* ١٣٧٧ی کۆچی - سەعید حامد، دەرھێنەری سودانی.
* ساڵی ١٣٨١ی کۆچی -
** عزەت ئەلقەمحاوی، ڕۆماننووسی میسری.
** جۆرج وسوف، گۆرانیبێژ و ئاوازدانەری سوری.
* ١٣٩٤ی کۆچی - عومەر قەزابری ئیمامی مزگەوتی حەسەنی دووەم.
* ساڵی ١٣٩٦ی کۆچی -
** ڕەوا یاسین، ئەکتەری سوری.
** نەھیر شەمەری، یاریزانی تۆپی پێی کوێت.
* ١٤٠٣ی کۆچی - ھیبە سیسی، ئەکتەر و مۆدێلی میسری.

## مردووان
* ١٣٠٠ی کۆچی - عەبدولقادر جەزائیری زانا و سەرۆکی بزووتنەوەی جیھادی ئیسلامی دژی داگیرکاری فەرەنسا لە جەزائیر.
* ١٣٩٥ی کۆچی - محەممەدی کوڕی سەعید سدیقی، نووسەر و مێژوونووس و زانای موسڵمانی مەغریبی.
* ١٤١٢ی کۆچی - محەممەد عەبدولخالق حەسونە، دووەم سکرتێری گشتی کۆمەڵەی دەوڵەتانی عەرەبی.
* ١٤١٥ی کۆچی - ساحب حەداد، سەرنوسەر و دەرھێنەری فیلمی عێراقی.
* ١٤٢٤ی کۆچی - عەفیفە حەسەنی، مامۆستا و شاعیری سوری.
* ساڵی ١٤٤٢ی کۆچی -
** سەباح عەبدولجەلیل، یاریزان و ڕاھێنەری تۆپی پێی عێراق.
** یوسف شەعبان، ئەکتەری میسری.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
١٧ی ڕەجەب

**١٧ی ڕەجەب** یان **١٧\٧ (حەڤدەھەمین ڕۆژی مانگی حەوتەم)** سەد و نەوەد و چوارەم (١٩٤) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و نەوەد و پێنجەم ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان سەد نەوەد و شەشەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٦٠ یان ١٦١ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ٧٠٣ی کۆچی - ئیبن بەتووتە، جوگرافیا ناسی و گەشتکەری موسڵمان.
* ١٢٤٦ی کۆچی - خدێوی ئسماعیل، پێنجەم فەرمانڕەوای میسر .
* ١٣٣٩ی کۆچی - عەبدولسەلام عارف، سەرۆکی عێراق.
* ١٣٤١ی کۆچی - محەممەد مەوجی، ئاوازدانەری میسری.
* ١٣٥١ی کۆچی - ئەحمەد بەھجەت، نووسەری میسری.
* ١٣٧٤ی کۆچی - یەسرا، ئەکتەری میسری.
* ١٣٨١ی کۆچی - ئیلھام عەلیێڤ، سەرۆکی ئازەربایجان.
* ١٣٨٢ی کۆچی - تەحیە ئەنساری، ئەکتەری میسری.
* ١٣٩٨ی کۆچی -
** ئیشە فارلیر، ئەکتەری تورکی.
** نەدین تەحسین بەگ، ئەکتەری سووری.

## مردووان
* ٢٠٢ی کۆچی - ئەحمەد بن مووسا کازم، کوڕی مووسا کازم.
* ٥٥٥ی کۆچی - فائیز بیدینیللا، سێزدەھەمین خەلیفەی فاتیمی.
* ١٠٧٦ی کۆچی - شاجیھان سوڵتانی ھیندستان و بیناکاری تاج مەحەل.
* ١٣٧٢ی کۆچی - محەممەد کورد عەلی یەکەم وەزیری پەروەردە لە سووریا و سەرۆکی ئەکادیمیای زمانی عەرەبی لە دیمەشق.
* ساڵی ١٤٢٥ی کۆچی -
** موبارەک فالح ڕاعی ئەلفەھمە ئەندامی ئەنجومەنی نیشتمانی کوەیت.
** ئەحمەد کفتارۆ موفتی گەورەی سووریا.
* ١٤٣٠ی کۆچی - مەھدی ئازەر یەزدی، کورتەچیرۆکنووس و شاعیری ئێرانی.
* ١٤٣١ی کۆچی - محەممەد عەفیفی مەتەر، شاعیری میسری.
* ١٤٣٩ی کۆچی - ئەحمەد خالد تۆفیق، نووسەر و پزیشکی میسری.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
ئەیالەتی قەرس

**ئەیالەتی قەرس** (بە تورکیی عوسمانی: *ایالت قارص* بە ڕۆمانی:*Eyālet-i  Ḳarṣ*) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. ڕووبەری ڕاپۆرتکراوی لە سەدەی نۆزدەهەمدا ٦٢١٢ میل چوارگۆشە بووە (١٦٠٩٠ کم٢). 

شاری قەرس کە لە ساڵی ١٣٨٦ لەلایەن تیمورەکانەوە تەخت کرابووە سەر زەوی، لە ساڵی ١٥٧٩، (١٥٨٠ بەپێی سەرچاوەکانی تر) وەک قەڵایەکی عوسمانی لەلایەن (لالە مستەفا پاشا) ئاوەدانکرایەوە، و بووە پایتەختی ئەیالەتێکی شەش سنجاق و هەروەها شوێنی زیارەت. لە ساڵی ١٦٠٤ لەلایەن شا عەباسەوە داگیرکرا و لە ساڵی ١٦١٦ لەلایەن تورکەکانەوە ئاوەدانکرایەوە.

قەبارەی حامیەی قەرس لە ساڵانی ١٦٤٠دا ١٠٠٢ یێنچێری و ٣٠١ وەرگیراوی ناوخۆیی بوو. کۆی گشتی ١٣٠٣ حامیە بوو. لە ساڵی ١٨٤٥دا ئەیالەتەکە هەڵوەشایەوە و گواسترایەوە بۆ ئەیالەتی ئەرزڕۆم.

## سەرچاوەکان

ئەیالەتەکانی عوسمانی|ڕۆم
پۆل:پارێزگای ئادانا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٦٠٨
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٥
پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١٣٩٨ لە ئاسیا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٤
ئەیالەتی قەستەمونی

**ئەیالەتی قەستەمونی** (بە تورکیی عوسمانی: *ایالت قسطمونی* بە ڕۆمانی:*Eyālet-i Qasṭamōnī*) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. 

## دابەسی کارگێڕی
سنجاقەکانی ئەیالەتەکە لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەهەمدا:
#سنجاقی کۆجا ئەلی
#سنجاقی بۆلو
#سنجاقی ڤیران شەهر
#سنجاقی سینۆپ

## سەرچاوەکان

ئەیالەتەکانی عوسمانی|قەستەمونی
پۆل:پارێزگای ئادانا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٦٠٨
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٥
پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١٣٩٨ لە ئاسیا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٤
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٢٧
١٨ی ڕەجەب

**١٨ی ڕەجەب** یان **١٨\٧ (ھەژدەھەمین ڕۆژی مانگی حەوتەم)** سەد و نەوەد و پێنجەمین (١٩٥) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و نەوەد و شەشەم ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان سەد نەوەد و حەوتەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٥٩ یان ١٦٠ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٣٢ی کۆچی - ھێنری بەرەکات، دەرھێنەری میسری.
* ١٣٤٠ کۆچی - کەریم مەحموود، گۆرانیبێژی میسری.
* ١٣٦٩ی کۆچی - گووگووش، گۆرانیبێژی ئێرانی.
* ساڵی ١٣٩٧ی کۆچی -
** ھانی سەلامە، ئەکتەری میسری.
** ڕیما مەکتەبی، کەسایەتی میدیایی لوبنانی.

## مردووان
* ٢١٨ کۆچی - مەئموون، حەوتەمین خەلیفەی عەباسی.
* ٢٥٦ کۆچی - محەممەد موھتەدی، چواردەھەمین خەلیفەی عەباسی.
* ٨٠٨ کۆچی - موتەکلی یەکەم حەوتەمین خەلیفەی عەباسی لە قاھیرە.
* ٩٣٠ کۆچی - شا ئیسماعیلی یەکەم شای فارس و دامەزرێنەری سەفەوییەکان.
* ١٢٩٠ی کۆچی - سوڵتان محەممەد بن عەبدولڕەحمان، سوڵتانێکی مەغریبی لە بنەماڵەی عەلەوییەکان.
* ١٣١٥ی کۆچی - ئەمین شەمیل، نووسەر و پارێزەر و ڕۆژنامەنووسی لوبنانی.
* ١٣٢٣ کۆچی - عەباس کاشف ئەلغیتا، شەرعزان و شاعیر و نووسەری عێراقی.
* ١٣٨٠ی کۆچی - بەیرەم تونسی، شاعیرێکی تونسی- میسری.
* ١٣٨٤ی کۆچی - ئەحمەد ئەلبەتراوی، مامۆستای پزیشکی میسری.
* ١٤٢٩ کۆچی - ئەحمەد مەحرەز، ئەکتەری میسری.
* ١٤٣١ کۆچی - نەبیلە نابلوسی، ئەکتەری سوری.
* ساڵی ١٤٣٣ی کۆچی -
** عەبدی حەموود، سەربازێکی عێراقی.
** عەلا سەعد، گۆرانیبێژی عێراقی.
* ١٤٣٧ کۆچی - خەلدون مالح، بەڕێوەبەری سوری.
* ١٤٤١ کۆچی - عیسا بن ڕاشد ئال خەلیفە، شاعیر و بەرپرسی بەحرەینی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
١٩ی ڕەجەب

**١٩ی ڕەجەب** یان **١٩\٧ (نۆزدەھەمین ڕۆژی مانگی حەوتەم)** سەد و نەوەد و شەشەم (١٩٦) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و نەوەد و حەوتەم ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان سەد نەوەد و ھەشتەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٥٨ یان ١٥٩ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ٧٦٨ی کۆچی - ئیبن دیری، شەرعزان و دادوەر و شاعیری حەنەفی خەڵکی قودس بوو.
* ١٣٤٢ی کۆچی - فەتحی غانم، نووسەری میسری.
* ١٣٤٨ی کۆچی - سەلیم ئەلحیس، سەرۆکوەزیرانی لوبنان.
* ١٣٥٨ی کۆچی - قاسم جەداین، ڕۆژنامەنووسی مەغریبی.
* ١٣٦٩ی کۆچی - ئیبراھیم یوسف، ئەکتەری میسری.
* ١٣٨١ی کۆچی - فادییە عەبدولغەنی، ئەکتەری میسری.
* ١٣٨٦ی کۆچی - کال ناگا، ئەکتەر و پێشکەشکاری میسری.
* ١٤٠٧ی کۆچی - ھەنادی کندری، ئەکتەری کوەیتی.

## مردووان
* ٢١٨ی کۆچی - مەئموون حەوتەمین خەلیفەی عەباسی.
* ٢٧٩ی کۆچی - ئەبوولعەباس ئەحمەد موعتەمیدبیللا پازدەھەمین خەلیفەی عەباسی.
* ٤٧٤ی کۆچی - ئەبوولوەلید باجی، ئیمامێکی ئەندەلوسی مالیکی.
* ١٠١٢ی کۆچی - محەممەدی سێیەم، سوڵتانی عوسمانی.
* ١٣٥٩ی کۆچی - محەممەد کوڕی ئیبراھیم حوسێنی، زانای موسڵمانی لوبنانی.
* ١٣٦٦ی کۆچی - یووسف ڕەجیب، ڕۆژنامەنووس و نووسەری عێراقی.
* ساڵی ١٣٩٦ی کۆچی -
** محەممەدی کوڕی عەرەفە سوڵتانێکی مەغریبییە لە بنەماڵەی عەلەوییەکان.
** عوسمان ئەلکەعاک، نووسەر و زمانزان و مێژوونووسی تونسی.
* ١٣٩٨ی کۆچی - ئەحمەد حوسێن ئەلغەشمی سەرۆکی کۆماری عەرەبی یەمەن.
* ١٤٠٧ی کۆچی - یووسف ئەلخال، شاعیر و نووسەری لوبنانی.
* ١٤٢٩ی کۆچی - فەواز بن عەبدولعەزیز ئال سعود، ئەمیری پارێزگای مەککە.
* ١٤٣٠ی کۆچی - ئامالیا ئەلعەریس، ئەکتەری لوبنانی.
* ١٤٣١ی کۆچی - نەزیم شەعراوی، ئەکتەری میسری.
* ١٤٣٣ کۆچی - غەسان توینی، ڕۆژنامەنووس و سیاسەتمەدار و دیپلۆماتکاری لوبنانی.
* ١٤٣٧ی کۆچی - سەعد بن جەدلان، شاعیر و نووسەری عەرەبستانی سعوودی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
٢٠ی ڕەجەب

**٢٠ی ڕەجەب** یان **٢٠/٧ (بیست ڕۆژی مانگی حەوتەم)** سەد و نەوەد و حەوتەمین (١٩٧) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و نەوەد و ھەشتەم ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان سەد نەوەد و شەشەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٥٧ یان ١٥٨ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٢٨٧ی کۆچی - ئەحمەد شەوقی، ئەمیری شاعیرانی عەرەب.
* ١٣٠٧ی کۆچی - محەممەد ئیدریس سەنوسی، پاشای لیبیا.
* ١٣٣٠ی کۆچی - سەعید عەقل، شاعیری لوبنانی.
* ١٣٤٤ی کۆچی - سوعاد محەممەد، گۆرانیبێژی میسری.
* ١٣٦٩ی کۆچی - سەعدەدین شاھین، شاعیر و نووسەری ئوردنی-فەلەستینی.
* ١٤٠٠ی کۆچی - تەمیم کوڕی حەمەدی دووەم ئەمیری قەتەر.
* ١٤١٠ی کۆچی - خولوود عیسا، ئەکتەری سوری.

## مردووان
* ٣٩٨ی کۆچی - محەممەد کوڕی یەحیا جورجانی، زانای فەرموودە.
* ساڵی ١٣٠٠ی کۆچی - عەبدولقادر جەزائیری دامەزرێنەری دەوڵەتی مۆدێرنی جەزائیر و سەرکردەی بەرخۆدان لە دژی داگیرکاری فەرەنسی بۆ سەر جەزائیر.
* ١٤٠٥ی کۆچی - ئەنوەر خۆجە، سەرۆک و دیکتاتۆری ئەلبانیا.
* ١٤٢٣ی کۆچی - عەبدولجەبار داود ئەلبەسری، شاعیر و ڕۆماننووسی عێراقی.
* ١٤٣٠ی کۆچی - ئیبن جبرین بانگخوازی ئیسلامی و شەرعزان.
* ١٤٤٦ی کۆچی - میمی ئەلشەربینی، یاریزانی پێشووی تۆپی پێی میسری و شرۆڤەکاری وەرزشی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
٢٢ی ڕەجەب

**٢٢ی ڕەجەب** یان **٢٢/٧ (بیست و دووەم ڕۆژی مانگی حەوتەم)** سەد و نەوەد و نۆیەمین (١٩٩) ڕۆژی ساڵە (یان دوو سەد ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان دووسەد و یەکەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٥٥ یان ١٥٦ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٥٢ی کۆچی - حەمدی ئەحمەد، ئەکتەری میسری.
* ١٣٧٥ی کۆچی - سەمەر سامی، ئەکتەری سوری.
* ١٣٧٦ی کۆچی - ھیند کامل، ئەکتەری عێراقی.
* ١٣٨٤ی کۆچی - شوکری بلعید، سیاسەتمەداری تونس.
* ١٣٩٢ی کۆچی - مادلین مەتەر، گۆرانیبێژی لوبنانی.
* ١٤٠٢ی کۆچی - عیسا حەربین، شرۆڤەکاری تۆپی پێی سعودیە.
* ١٤٠٥ی کۆچی - فەھد حوسنی، ئەندازیار و گۆرانیبێژی ئیماراتی.
* ١٤٠٦ی کۆچی - محەممەد بن حەمەد بن محەممەد شەرقی شازادەی جێنشینی فوجەیرە.

## مردووان
* ١٢٦٩ی کۆچی - بەزم عالم سوڵتان دایکی سوڵتانی عوسمانی عەبدولمەجیدی یەکەم.
* ١٣٦٩ی کۆچی - محەممەد ڕەفعەت، شێخێکی میسری و قورئان خوێن.
* ١٤٠٩ی کۆچی - مەحموود سیباع، ئەکتەری میسری.
* ١٤٣١ی کۆچی - محەممەد داود عۆدە، سەرکردە لە ڕێکخراوی ئەیلوولی ڕەش.
* ساڵی ١٤٣٢ی کۆچی - ئەبوو عەینەین شوعەیشەع، قورئانخوێنی میسری.
* ١٤٣٥ی کۆچی - مەدحەت سیباعی، دەرھێنەری میسری.
* ١٤٣٩ی کۆچی - حەمدان شەلەبی، ئەکتەری سعودی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
٢٣ی ڕەجەب

**٢٣ی ڕەجەب** یان **٢٣\٧ (بیست و سێھەمین ڕۆژی مانگی حەوتەم)** دووسەد (٢٠٠) ڕۆژی ساڵە (یان دوو سەد یەکەم ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان دووسەد و دووەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٥٤ یان ١٥٥ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٦٥ی کۆچی - فەیحان عربید، ئەکتەری کوەیتی.
* ١٣٧١ی کۆچی - فوئاد ھاشم، ڕۆژنامەنووسی کوەیتی.
* ١٣٧٣ی کۆچی - ئەحمەد شووشە یەکێک لە سەرکردەکانی ئیخوان موسلمین لە میسر.
* ١٤١٧ی کۆچی - شەوق ھادی، ئەکتەری کوەیتی.

## مردووان
* ٦٠ی کۆچی - موعاویە کوڕی ئەبوو سوفیان یەکەم خەلیفەی بنەماڵەی ئومەوییەکان.
* ٣٢١ی کۆچی -
** ئیبن دورەید، شاعیر و نووسەر و ڕێزمانناسێکی عەرەب.
** ئەبوو ھاشم جیبائی زانای فیقھی ئیسلامی موعتەزیلە.
* ١٤٢٧ی کۆچی - ئەحمەد موستەجیر ژینناسی میسری و پسپۆڕی بایۆتەکنەلۆژیا.
* ١٤٣١ی کۆچی - محەممەد حوسێن فەزلوڵڵا، مەرجەعی شیعەی لوبنان.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
٢٤ی ڕەجەب

**٢٤ی ڕەجەب** یان **٢٤\٧ (بیست و چوارەمین ڕۆژی مانگی حەوتەم)** دوو سەد و یەکەم (٢٠١) ڕۆژی ساڵە (یان دوو سەد و دووەم ئەگەر جومادولئاخیر سی ڕۆژی بێت یان دووسەد و سێیەم ئەگەر سەفەر و ڕەبیعولئاخیر و جومادولئاخیر ھەریەکەیان سی ڕۆژ بن) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. دوای ئەوە ١٥٣ یان ١٥٤ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٢١ی کۆچی - یووسف یەعقوب مەسکونی، مامۆستای مێژووی عێراقی و لێکۆڵەر و نووسەر.
* ١٣٢٩ی کۆچی - سوھەیر قەلماوی، نووسەری میسری.
* ١٣٤٤ی کۆچی - ئەبوو فەزل نەبەوی، شەرعزان و نووسەری ئێرانی.
* ١٣٦٠ی کۆچی - ئەحمەد میرغەنی سەرۆکی سودان.
* ١٣٨٠ی کۆچی - لەیلا سەلمان، ئەکتەری سعودی.
* ١٣٨٥ی کۆچی - عەبدولموحسین نەمەر، ئەکتەری سعودی.
* ١٤٠٨ی کۆچی - میسک، ئەکتەر و گۆرانیبێژی کوەیتی.
* ١٤١١ی کۆچی - وەھبی خزری، یاریزانی تۆپی پێی تونس.

## مردووان
* ١٣١٨ی کۆچی - محەممەد کوڕی عوسمان سەنوسی، نووسەر و شەرعزان و مێژوونووسی تونسی.
* ١٣٤٥ی کۆچی - عەبدولحوسێن حەیاوی، شەرعزانی جەعفەری و شاعیری عێراقی.
* ١٣٦٣ی کۆچی - ئەسمەھان، گۆرانیبێژی سوری.
* ١٤٠٨ی کۆچی - نەجوا سالم، ئەکتەری میسری.
* ساڵی ١٤٢٩ی کۆچی -
** یووسف شاھین، دەرھێنەری سینەمای میسری.
** مەحموود جابر، ئەکتەری سوری.
* ١٤٣١ی کۆچی - نەسر حامد ئەبوو زەید، بیرمەندی میسری.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەجەب ڕوویدا.

پۆل:ڕەجەب
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی