وڵاتانی ئەندامی ناتۆ

وێنۆک|300px|وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ بە ڕەنگی شین نیشان دراون
وێنۆک|300px|ڕێڕەوی بە ئەندام بوونی وڵاتان لە ناتۆ تاوەکوو ٢٠٢٠ بە گوێرەی ساڵەکانیان کە بە ڕەنگی شین نمایش کراون

**[[ناتۆ]]** یان **ڕێکخراوەی پەیمانی ئاتلانتیکی باکوور** ھاوپەیمانییەکی نێودەوڵەتییە کە لە ٣٢ وڵاتی ئەندامی کیشوەرەکانی ئەمریکای باکوور و ئەورووپا ئاسیا پێک ھاتووە. لە ٤ی نیسانی ١٩٤٩ بە واژووکردنی پەیمانێک کە لە ئاتلانتیکی باکوور دامەزرا. لە ماددەی پێنجی پەیماننامەکەدا ھاتووە کە ئەگەر ھێرشێکی چەکداری بەرامبەر ھەر یەکێک لە دەوڵەتە ئەندامەکان بکرێت، ئەوا ھێرشە دژی ھەموو ئەندامەکان و ئەندامانەکانی تریش یارمەتی ئەو ئەندامە دەکەن کە ھێرشی کراوەتە سەر لەگەڵ ھێزی چەکداری پێویست.

لە ٣٢ وڵاتە ئەندامەکان، دووانیان دەکەونە ئەمریکای باکوور (کەنەدا و ویلایەتە یەکگرتووەکان)، ٣٠ وڵاتەکەی تر دەکەونە ئەورووپا. تورکیا وڵاتێکی ئەندامی ناتۆیە، کە دەکەوێتە ئەورووپا و ئاسیا. ھەر یەک لە ئەندامەکان ھێزی سەربازییان ھەیە جگە لە ئایسلەند، کە سوپایەکی ئاسایی نییە بەڵام پاسەوانی کەناری ھەیە و یەکەیەکی بچووکی پسپۆڕی شارستانی ھەیە بۆ کرداری سەربازی ناتۆ. سێ لە ئەندامانی ناتۆ بریتین لە دەوڵەتانی خاوەن چەکی ئەتۆمی، ئەمانیش: فەڕەنسا، شانشینی یەکگرتوو و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. ناتۆ ١٢ وڵاتی ئەندامی بنچینەیی ھەیە و لە ١٨ی شوباتی ١٩٥٢ ھەتا ٨ی ئایاری ١٩٥٥ سێ نەتەوەی تریش بوون بە ئەندام و چوارەمی لە ٣٠ی ئایاری ١٩٨٢ بوو بە ئەندام. دوای کۆتاییی شەڕی سارد، لە ١٢ی ئازاری ١٩٩٩ ھەتا ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٠ ناتۆ ١٤ ئەندامی دیکەی پێوە زیاد بوو، کە ١٠ دانەیان ئەندامی پێشووی پەیمانی وارسۆ بوون و چواریش سەر بە کۆماری پێشووی یووگۆسلاڤیا بوون.

## دامەزراندن لەگەڵ گۆڕانکارییەکان لە ئەندام بوون
لە ساڵی ١٩٤٩ لە کۆی گشتی ٣١ ئەندام، ناتۆ نۆ جاری تری بە ئەندام بوونی وڵاتانی نوێی زیادکردووە لە وەتەی دامەزرانەوە. دوازدە وڵات بەشدارییان لە دامەزراندنی ناتۆدا کرد: بەلجیکا، کەنەدا، دانیمارک، فەڕەنسا، ئایسلەند، ئیتالیا، لوکسەمبورگ، ھۆلەند، نەرویژ، پورتوگال، شانشینی یەکگرتوو و ویلایەتە یەکگرتووەکان. لە ساڵی ١٩٥٢، یۆنان و تورکیا بوون بە ئەندامی ھاوپەیمانەکە، دواتر ئەڵمانیای ڕۆژاوا لە ١٩٥٥ و ئیسپانیا لە ١٩٨٢ بەشداریی ناتۆیان کرد. لە ساڵی ١٩٩٠ لەگەڵ یەکگرتنەوەی ئەڵمانیا، ناتۆ گەشەی سەندووە کە وڵاتی پێشووی ئەڵمانیای ڕۆژھەڵاتیش بگرێتەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٤ و ١٩٩٧دا، دامەزراندنی کۆڕبەندی فراوانترکردنی ھاوکاریی ھەرێمەکانی نێوان ناتۆ و دراوسێکانی، لەوانەش ھاوبەش بوون بۆ سەقامگیرکردنی ئاشتی، دەستپێشخەری گفتوگۆکردنی ناوبژێوی لەگەڵ ئەنجومەنی ھاوبەشی یۆرۆی ئاتلانتیک. لە ساڵی ١٩٩٧دا سێ وڵاتی پێشووی پەیمانی ڤێرسای کە بریتین لە: مەجارستان، کۆماری چیک و پۆڵەندا بانگھێشت کران بۆ ئەوەی بچنە ناو ناتۆوە. لە ساڵی ١٩٩٩دا، لە مانگی ئایاری ٢٠٠٠ بۆ چوارەمین جاری گەورەکردنی، کۆمەڵەی ڤیلنیوس لە بەلجیکا و حەوت وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا لە نەخشە دانران بۆ ھاوکاریی کردن بۆ بە ئەندام بوونی زۆرتر بۆ ناو ناتۆ. لە ساڵی ٢٠٠٤ بۆ پێنجەمین جاری گەورەبوونی ناتۆ، حەوت لەو وڵاتانە بوون بە ئەندام. لە ساڵی ٢٠٠٩ بۆ شەشەمین جاری گەورەبوون، ویلایەتەکانی ئەدریاتیک، ئەلبانیا و کرواتیا بوون بە ئەندام، ھەروەھا مۆنتینیگرۆ لە ساڵی ٢٠١٧ و مەقدوونیای باکوور لە ٢٠٢٠ و فینلاند لە ٢٠٢٣ و سوێد لە ٢٠٢٤ بوون بە ئەندام.

## وڵاتانی ئەندام

## توانای ھێزی مرۆیی سەربازی

ئەم لیستە کە لە خوارەوە ھاتەوە چاپی ساڵی ٢٠١٨یە " بودجەی یەکلاکەرەوەی سەربازی"ە کە سەرچاوەکەی ساڵانەیە کە بڵاو دەکرێتەوە لە لایەن پەیمانگای نێودەوڵەتی بۆ لێکۆڵینەوەی ستراتیژی.

## تێچووی سەربازی

ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا گەورەترین خەرجی بەرگری ھەیە لە تێکرای ھەموو ئەندامەکانی تر. [٣٦] ڕەخنەگرتنی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە بارەی ڕێکخراوەکە کاردانەوەیەکی جۆراوجۆری ھەبوو لەلایەن کەسایەتییەکانی سیاسی ئەمریکی و ئەورووپی وەکو گاڵتەپێکردن بۆ ترساندن. [٣٧] [٣٨] [٣٩] ڕاپرسییەکەی سەنتەری پەو بۆ لێکۆڵینەوە لە ساڵی ٢٠١٦ ھەڵسا بە ڕاپرسییەک لە نێو وڵاتانی ئەندامدا کە دەری خست، زۆربەی وڵاتەکان بە شێوەیەکی ئەرێ لە بارەی ھەبوونی ناتۆ دەکەن، زۆربەی ئەندامانی ناتۆ پێیان باش بوو کە خەرجی سەربازی خۆیان وەک خۆی بھێڵنەوە. ئەو وەڵامەی کە ئایا دەبێت وڵاتەکەیان لە ڕووی سەربازییەوە یارمەتی وڵاتێکی تری ناتۆ بدات گەر بێتوو بچێتە ناو ململانێیەکی سەربازی لەگەڵ ڕووسیا. تەنھا لە ئەمریکا و کەنەدا زیاتر لە ٥٠٪ خەڵک وەڵامیان دایەوە کە پێویستە [٤٠] [٤١]

## سەرچاوەکان

پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ
پۆل:ناتۆ
پۆل:وڵاتان بەپێی ڕێکخراوە نێو نەتەوەییەکان