open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دانیێڵ کرەیگ

**دانیێل ڕۆوتن کرەیگ** (بە ئینگلیزی: Daniel Craig) (لەدایکبووی ٢ی ئازار ١٩٦٨) ئەکتەرێکی بەریتانییە، سەرەتایی ژیانی نواندنی بە شانۆگەری دەستپێکردووە، و ھەر لەو بەشەشدا دەرچووە لە ساڵی ١٩٩١. یەکەم فیلمی کە تێیدا بەشداربوو فیلمی ھێزی تاک بووە لە ساڵی ١٩٩٢، دانیێل بەھۆی ڕۆڵەکانی لە فیلمەکانی جەیمز بۆند ناسراوە و بە یەکێک لە سەرکەوتووترین ئەکتەرەکانی نێوخۆی وڵاتەکەی و جیھان دادەنرێت.

## ئەمانەش ببینە
* جەیمز بۆند

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨
پۆل:پیاوە فێمینیستەکان
پۆل:مۆدێلی پیاوانی ئینگلیزی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
عەزیز سانجار

**عەزیز سانجار** (بە ئینگلیزی: Aziz Sancar؛ لەدایکبووی ٨ی ئەیلوولی ١٩٤٦لە ماردین)، زانای زیندەکیمیایە. لە ساڵی ٢٠١٥ خەڵاتی نۆبێل لە کیمیای پێ بەخشرا لە بواری چاکسازیی دی ئێن ئەی.

## سەرچاوەکان
*سێ زانا خەڵاتی نۆبڵ بۆ کیمیا لە ئەمساڵدا دەبنەوە/ دەنگی ئەمریکا

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:زیندووان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:موسڵمانانی ئەمریکی
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
موی بایکجی

پاشا **"مو"ی بایکجی** (بە هانگۆل: 무왕؛ بە ھانجا: 武王)، لە دایکبووی (٥٨٠ز - ٦٤١ز) یە، ٣٠ـیەم فەرمانڕەوایی بایکجیـبوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٦٠٠ز بۆ ٦٤١ز)ـبوو. کوڕی پاشا ویدیۆک بوو.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Mu of Baekje

پۆل:لەدایکبووانی ٥٨٠
پۆل:مردووانی ٦٤١
پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا
پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا
پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی
پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٧ەم
گۆیی بایکجی

پاشا **"گۆی"ی بایکجی** (بە هانگۆل: 고이왕؛ بە ھانجا: 古爾王)، لە دایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٢٨٦ی زایینیدا مردووە، ٨ـەم فەرمانڕەوایی بایکجیـبوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٢٣٤ز بۆ ٢٨٦ز)ـبوو. دووەم کوڕی ٤ـەمین پاشا گایرو و برا بچووکی ٥ـەمین پاشا چوگۆ بوو. دوای مردنی ٦ـەمین پاشا گوسو، کوڕە گەورەی گوسو بوو بە پاشا، بەڵام بەسەندکرا کە زۆر بچووکە بۆ فەرمانڕەواییەتی. کۆی تەختی پاشایەتی لە سابان وەرگرت و بوو بە پاشا.

## پوختە
وەک کوڕی دووەمی پاشای چوارەم گایرو و برا بچووکی پاشای پێنجەم چوگۆ تۆمار کراوە. لەگەڵ مردنی پاشای شەشەم گوسو، سابان کوڕە گەورەکەی گوسو بوو بە پاشا، بەڵام سەلماندی کە زۆر گەنجە بۆ ئەوەی حوکمڕانی بکات. گۆی سابانی لە تەختی لابرد و بوو بە پاشا. داستانی سامگووک ساگی تۆمار دەکات کە "برا بچووکەکەی پاشا چوگۆ کە هەمان دایکی هەبووە، بووە پاشا". ئەمەش بەهۆی جیاوازی کاتەکانەوە جێی مشتومڕە. بەڵکو پێی وایە باوکی خزمێکی گایرۆ بووە.

تۆمارە چینییەکان کتێبی ژۆو (周書) و کتێبی سوی (隋書) ئاماژە بە "گوتای" دەکەن وەک دامەزرێنەری بایکجی و هەندێک لە زانایان پێیان وایە کە "گوتای" لە ڕاستیدا ئاماژە بە گۆی دەکات وەک دامەزرێنەری ڕاستەقینەی شانشینەکەیە.

## پەیوەندیەکانی دەرەوە
لە سەردەمی گۆیدا، بایکجی کۆنترۆڵی ناوچەی ڕووباری هانی فراوانتر کرد و باڵادەستی هەمیشەیی بەسەر ئەو ویلایەتانەی کە مابوونەوە لە ماهان بەدەستهێنا، کە کۆنفیدڕاڵییەک بوو لە باشووری ڕۆژئاوای نیمچە دوورگەی کۆریا. هەروەها هێرشی کردە سەر سنوورەکانی شیللا لەبەرامبەر ڕۆژهەڵاتی بایکجی.

هەروەها بایکجی دۆخی بەرگری خۆی لە بەرامبەر چینییەکان گۆڕی بۆ هێرشبەرانە. گۆی هێرشی کردە سەر فەرماندەیی لێلانگ و فەرماندەیی دایفانگ کە لە ژێر کۆنترۆڵی چیندایە، کاتێک چینییەکان هێرشیان کردە سەر ناوچەی ڕووباری هان بۆ تێکدان و ڕێگریکردن لە دەسەڵاتی سەرهەڵدانی بایکجی. لە ساڵی ٢٤٦دا بەپێی هەردوو سامگووک ساگی و تۆمارەکانی سێ شانشینەکە، بایکجی بە هێرشکردنە سەر فەرماندەکانی دایفانگ و لێلانگ لە دژی چاوۆ وێی چووە شەڕ و گۆنگ زون حاکمی دایفانگ کوژرا. بەڵام گۆی لە ترسی ئەوەی وی هێرشی پێچەوانە دەستپێبکات، بە خێرایی داوای ئاشتی کرد بە گەڕاندنەوەی دیلەکانی.

لە بەهاری ساڵی ٢٨٦ نێردراوی نارد بۆ شیللا بۆ ئەوەی داوای ئاشتی بکەن و لە زستانی ئەو ساڵەدا کۆچی دوایی کرد.

## خێزان
* باوک: **[[گایروی بایکجی]]**
*دایک: نادیارە
** برا: **بویۆ چوگۆ** (扶餘肖古, ؟–٢١٤) – پێنجەمین پاشای بایکجییە، **[[چوگۆی بایکجی]]** (لەلایەن زانایانەوە ناکۆکی لەسەرە).
** برا: **بویۆ ئوسو** (扶餘優壽, ؟–؟) – تاکە تۆماری ئەو لە *[[سامگووک ساگی]]*دایە لە ساڵی ٢٦٠دا وەک وەزیری ناوخۆ دەستنیشانکراوە.
** شاژنەکان: کچی فەرماندەی دایفانگ، **[[گۆنگسون دو]]** (公孫度، ؟–٢٠٤).
*** کوڕ: **بویۆ چالجیی** (扶餘責稽, ؟–٢٩٨) – کوڕە گەورەیە، نۆیەمین پاشای بایکجییە، **[[چاکجیی بایکجی]]**.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٢٨٦
پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا
پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا
پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٣یەم لە ئاسیا
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی سێیەم
ویریسیۆنگ

[300px|وێنۆک|پاشماوەی [پونگناپوسیۆنگ، ئەکەوێتە سۆنگ-پاگو، سێئول. ]]

**ویریسیۆنگ** (بە هانگۆل: 위례성؛ بە ھانجا: 慰禮城)، ناوی دوو لە پایتەختە زووەکانی بایکجی بوو، کە یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا. وا باوەڕئەکرێ لە ڕۆژگاری ئیمڕۆ دا لە ناوچەی سێئول بێت. بەپێی سامگووک ساگی، ئۆنجۆ، کوڕی جومونگ دامەزرێنەری گۆگۆریۆـبوو.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Wiryeseong

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:بایکجی
پۆل:شارە دێرینەکانی کۆریا
پۆل:مێژووی سێئول
پۆل:پایتەختە پێشووەکانی کۆریا
سابی (کۆریا)

300px|وێنۆک|دەروازەی قەڵای بوسو
300px|وێنۆک|گۆڕستانی نیۆنگسان-ری

**سابی** (بە هانگۆل: 사비؛ بە ھانجا: 泗沘)، پایتەختی شانشینی بایکجی کۆنی کۆریا بوو لە ٥٣٨ی زایینی تا کەوتنی بایکجی لە ٦٦٠ی زایینی. لە ڕۆژگاری ئیمڕۆدا ئەکەوێتە پارێزگای بویۆ، هەرێمی باشووری چونگچیۆنگ، لە کۆریای باشوور.

## سەرچاوە
*[ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Sabi, Korea](https://web.archive.org/web/20160928030113/https://en.wikipedia.org/wiki/Sabi_(Korea))

پۆل:بایکجی
پۆل:شارە دێرینەکانی کۆریا
پۆل:پایتەختە پێشووەکانی کۆریا
ئارۆن پۆڵ

**ئاڕۆن پۆڵ ستەرتێڤانت ** (لەدایکبووی ٢٧ی ئابی ١٩٧٩) ئەکتەرێکی ئەمریکییە. بەھۆی بینی ڕۆڵی (جێسی پینکمان) بەناوبانگ بوو لە زنجیرەی گۆڕانی خراپ، کە توانی چەندان خەڵاتی دیاریش بەوھۆیەوە بباتەوە لەنێویاندا خەڵاتی ئێمی بۆ باشترین ئەکتەری پشتگیریکار.

پۆڵ سەرەتای دەرکەوتنی لە بەشی سێیەمی فیلمی (Mission Impossible III) بوو لەساڵی ٢٠٠٧، دواتر لەساڵی ٢٠١٤ ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە فیلمی (Need For Speed) و فیلمی کۆمێدی ڕۆمانسی (A Long Way Down).
ھەروەھا لە فیلمی (Exodus: Gods and Kings)یشدا ڕۆڵێکی لاوەکی ھەبوو. جگە لەمانەش ئاڕۆن دەنگی تۆد چاڤێز دەکات لە زنجیرەی کارتۆنی کۆمپانیای نێتفلیکس
بەناوی (Bojack Horseman). واشبڕیارە ساڵی ٢٠١٦ لەپاڵ ئەکتەران وودی ھاریلسن و کەینت وینسلێت لە فیلمی سیانەی نۆدا ڕۆڵێکی سەرەکی ببینێ.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی پرایم تایم بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەدراما
مارک والبێرگ

thumb|مارک لە ساڵی ٢٠١٣
**ماڕک ڕۆبێرت مایکل والبێرگ** (بە ئینگلیزی: Mark Wahlberg) (لەدایکبووی ٥ی حوزەیرانی ١٩٧١) ئەکتەر و بەرهەمهێنەری ئەمریکییە.مارک بەهۆی ئەندامییەکەی لە باندی هیپ پۆپی (Mark Marky and the Funku Bunch) بەناوبانگ بوو، دواتر دەستی کرد بە بەشداریکردن لە چەند فیلمێکی مەزنی وەکوو (Three Kings) و (Planet of the Apes)، هەروەها فیلمی بەناوبانگی (The Departed) لە ساڵی ٢٠٠٦، کە دواتر بەهۆی ڕۆڵەکەیەوە لەو فیلمە پاڵێورا بۆ خەڵاتی ئۆسکار. مارک بەشداربووە لە هەردوو بەشەکەی فیلمی کۆمیدیی تێد. لە بەشی چوارەمی فیلمی (Transformers)دا لەساڵی ٢٠١٤ ڕۆڵی سەرەکی گێڕا. مارک بە یەکێک لە سەرکەوتووترین ئەکتەرانی هۆڵیوودی سەردەم دادەنرێت، بەهۆی ڕۆڵە جیاکانی لە فیلمە کۆمێدی و ئاکشنەکان.
## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:زیندووان
پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی
پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی بافتا (خەڵک)
کێڤن ھارت

**کێڤن دارنێڵ ھارت** (بە ئینگلیزی: Kevin Hart) (لەدایکبووی ٦ی تەممووزی ١٩٧٩؛ لە فیلادێلفیا) ئەکتەرێکی و کۆمیدیانی ستەنداپی ئەمریکییە، ناسراوە بەھۆی ڕۆڵە جیاکانی لە فیلمە کۆمێدییەکان. ھارت سەرەتای ژیانی پیشەگەری بە بردنەوەی ھەندێ خەڵاتی شانۆیی تایبەت بە کۆمێدیا دەست پێکرد لە ویلایەتی پێنسیلڤانیا. لە ساڵی ٢٠٠٢ بەشدار بوو لە فیلمی (Paper Soldiers) و ھەروەھا لە فیلمی (Scary Movie 3)، و فیلمی (Soul Plane) لە ٢٠٠٤، و فیلمی (Little Fockers) لە ٢٠١٠.

کارە کۆمێدییەکانی ھارت بەوە گەیشت کە بتوانێ یەکەم ئەلبوومی تایبەت بە خۆی بڵاوبکاتەوە بەناوی (I'm a Grown Little Man) لە ساڵی ٢٠٠٨. ھاڕت لە ٢٠١٣ لە فیلمی (Grudge Match)یشدا دەرکەوت لە پاڵ ئەکتەران ڕۆبێرت دی نیرۆ و سلڤستەر ستالۆن. بەرھەمێکی تری ھارت لە ساڵی ٢٠١٥ بریتی بوو لە فیلمی (Get Hard) کە لە پاڵ ئەکتەر ویل فێرێلدا بوو، جگە لەمانەش لەپاڵ ئەکتەری بەناوبانگ ئایس کیوب بەشداری کرد لە بەشی یەکەمی (Ride Along) و بەشداری لە بەشەی دووەمی فیلمەکەش دەکات کە وابڕیارە لە ساڵی ٢٠١٦ دەرچێت.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی شاری فیلادلفیا
پۆل:نووسەرانی شاری فیلادلفیا
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:مەسیحی ئەفریقی-ئەمریکی
دایسو

**پاشا دایسو** (بە ھانگۆل: 대소왕؛ بە ھانجا: 帶素王)، ساڵی ٦٠ی پێش زایین لەدایکبووە و لە ٢٢ی زایینی مردووە، ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی (٧ی پ.ز بۆ ٢٢ز)بوو. سێیەم فەرمانڕەوایی شانشینی کۆریای کۆن شانشینی بویۆبوو. پاشا دایسو یەکەم کوڕی پاشای پێشوو گیموابوو، وە نەوەی فەرمانڕەوا و دامەزرێنەری بویۆ، پاشا های بوروبوو.

## مردن
دوای مردنی پاشا یوریی گۆگۆریۆ، شازادەی جێنشین موهیۆل چووە سەرتەختی پاشایەتی و بوو بە پاشا پاشا دایموشین. دایموشین سەرکردایەتی سوپایەکی کرد و چووە نێوا خاکی دۆنگبویۆ، دایسوی کوشت. بەڵام دۆنگبویۆی لەناونەچوو.

## ئەمانەش ببینە
*ڕۆژھەڵاتی بویۆ
*پاشا گیموا
*گۆگۆریۆ
*پاشا جومۆنگ
*پاشا یوری
*پاشا دایموشین

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Daeso

پۆل:مردووانی ٢١
پۆل:فەرمانڕەواکانی بویۆ
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١ەمی پ.ز لە ئاسیا

پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەمی پێش زایین
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەم
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١ەمی پێش زایین لە ئاسیا
چانگ جو-ری

**چانگ جو-ری** (بە هانگۆل: 창조리؛ بە ھانجا: 倉助利)، لە دایکبوون و مردنی نادیارە، سەرۆک وەزیرانی گۆگۆریۆـبوو لە ماوەی فەرمانڕەوایی بۆنسانگ و میچیۆن. بنچینە یان نەژادی (چانگ جو-ری) هیچ ئاماژەیەکی پێنەکراوە لە تۆمارە مێژووییەکان.

## سەرچاوە

*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Chang Jo-ri

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:خەڵکی گۆگۆریۆ
پۆل:سەرکردەکانی حکومەت لە سەدەی سێیەمی زاینی
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی سێیەم
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی چوارەم
ساموێل ئێڵ جاکسن

**ساموێل لیڕۆی جاکسن ** (؛ لەدایکبووی ٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٨) ئەکتەر و بەرھەمھێنەرێکی فیلمی ئەمریکییە.

سەرەتای دەرکەوتنی دەگەڕێتەوە بۆ فیلمی هاوڕێیە چاکەکان لەساڵی ١٩٩٠، دواتر فیلمەکانی (Jungle Fever 1991) (Patriot Games 1992) و ھەروەھا فیلمی بەناوبانگی دایناسۆڕەکان (Jurassic Park) لە ساڵی ١٩٩٣. ئەو فیلمەی کە ساموێلی بەناوبانگ کرد فیلمی (Pulp Fiction) بوو کاتێک لەگەڵ ئەکتەر جۆن تراڤۆڵتا ڕۆڵی دوو پیاوی بکوژیان دەبینی، فیلمەکە بەشێوەیەکی گشتی سەرکەوتوو بوو و لە لیستی ١٠ بەھێزترین فیلمی مێژوو دادەنرا.

ھەروەھا جاکسن ڕۆڵێکی تری بەرچاوی وەرگرت ئەویش ڕۆڵی (نیک فەری) بوو ھەم لە کۆمیکەکان و ھەم لە فیلمەکان، بۆیە ھەڵسا بە ئیمزاکردنی بۆندێک بۆ ئەوەی لە ٩ لە فیلمەکانی کۆمپانیای ماڕڤل دەرکەوێت، و یەکەم دەرکەوتنیشی لە فیلمی (Iron Man) بوو لەساڵی ٢٠٠٨.
و دواتر لە ھەریەکە لە فیلمەکانی (Iron Man 2 , Avengers , Captain America : The First Avenger) دەرکەوت هەر بە ڕۆڵی (نیک فەری) جگە لەوانەش لەساڵی ٢٠١٤ لە بەشی دووەمی کاپتن ئەمریکا بەناوی (CA : Winter Soldier)دا دەرکەوت، و لە فیلمی (Avengers : Age of Ultron)یشدا گەڕایەوە بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی نیک فەری. لە ساڵی ٢٠١٥ ساموێل لە فیلمی (The Hateful Eight) دەرکەوت. جگە لەمانەش ساموێل لەسالی ٢٠١٧ فیلمێکی تایبەتی دەردەجێت کە تایبەتە بە ژیانی کارەکتەری (نیک فەری) و ھەروەھا لە فیلمی تارزانیش لەساڵی ٢٠١٦ دەردەکەوێت.

ساموێل لەسەر ئاستی خەڵاتە جیھانییەکانی تایبەت بە فیلم بێبەش نەبووە توانیویەتی خەڵاتێکی بافتا بەرێتەوە بۆ ڕۆڵەکەی لە فیلمی (Pulp Fiction) ، و بۆ ھەمان ڕۆڵیش پاڵێوراوکرا بۆ خەڵاتی ئۆسکار و گۆڵدن گڵۆب، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو لە بەدەستھێنانی خەڵاتەکە. جگە لەمانەش دوو جاری تر پاڵێوراوە بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ فیلمەکانی (Against The Wall , A Time to Kill , Jackie Brown) و جارێکیش پاڵێوراوە بۆ خەڵاتی ئێمی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*ساموێل ئێل. جاکسن لە توویتەر
* 
* 
* 
* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١
پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
پۆل:چالاکوانانی مافە مەدەنییە ئەفریقی-ئەمریکییەکان
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی تێنێسی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بافتا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کان بۆ باشترین ئەکتەر
پۆل:براوەکانی ورچی زیوین بۆ باشترین ئەکتەر
پۆل:وەرگری خەڵاتی ڕێزلێنانی ئەکادیمیا
ساینفێلد (زنجیرەی تیڤی)

**ساینفێلد** زنجیرەیەکی سیتکەم یە ، کە بۆ ماوەی نۆ ساڵ پەخش کرا لەسەر کەناڵی NBC ، لە ڕێکەوتی ٦ی تەمووزی ١٩٨٩ دەستی بە پەخش کرد و لە ڕێکەوتی ١٤ی مایۆی ١٩٩٨ بەکۆتا هات ، بیرۆکەی زنجیرەکە لەلایەن لاری دەیڤد و جێری ساینفێلدەوە دانرا . باس لە ژیانی ڕۆژانەی جێری و هاوڕێکانی دەکات لە بالەخانەیەکی شاری مانهاتان.
thumb|لۆگۆی فەرمی زنجیرەکە
thumb|ئەکتەرانی سەرەکی فیلمەکە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە خەڵاتی پیبۆدییان وەرگرتووە
پۆل:بەرنامەکانی تۆڕی ئێن بی سی
پۆل:زنجیرەیەکی تەلەفیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی
پۆل:میمی تەلەڤیزیۆن و فیلمەکان
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە
پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی
کۆمیدیای دۆخی

**کۆمێدیای دۆخی ** یان **سیتکەم**، جۆرە بەرنامەیەکی کۆمیدیایە. سیتکەمەکان سەرەتا لەسەر ڕادیۆ پێشکەش دەکران بەر لە داھێنانی تەلەڤیزیۆن، بەڵام لە ئێستا بەشێکی گەورەی بەرنامەکان و زنجیرەکانی تەلەڤیزیۆنی سیتکەمن. سیتکەمەکان بەزۆری ھەمان کەسایەتی و ھەمان شوێنی نمایشیان ھەیە لەگشت ئەڵقەکاندا.

## سەرچاوەکان

پۆل:چەشنەکانی تەلەڤیزیۆن
پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن
پۆل:کات بەسەربردن
سڤێتلانا ئالیکسیێڤیچ

**سڤێتلانا ئالیکسیێڤیچ** () نووسەر و ڕۆژنامەوانی بیلاڕووسییە کە لە ساڵی ٢٠١٥دا خەڵاتی نۆبێلی لە وێژەدا وەرگرتووە. ئەو یەکەم نووسەری بیلارووسییە ئەم خەڵاتە بباتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨
پۆل:نووسەران بە زمانی ڕووسی
پۆل:نووسەرانی بیلاڕووس
پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢١ەم
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
بڕایان کرانستن

**بڕایان لی کرانستن ** (لەدایکبووی ٧ی ئازاری ١٩٥٦) ئەکتەر، نووسەر، دەرھێنەر و بەرھەمھێنەرێکی ئەمریکییە. بە بەرجەستەکردنی ڕۆڵی ھاڵ لە زنجیرەی کۆمیدیی کەناڵی فۆکس، *[[ماڵکۆڵم ئین دە میدڵ]]* (٢٠٠٠–٢٠٠٦)، واڵتەر وایت لە زنجیرەدرامای تاوانی ئەی ئێم سی، *[[گۆڕانی خراپ]]* (٢٠٠٨–٢٠١٣)، و دکتۆر تیم واتڵی لە زنجیرەی کۆمیدیی ئێن بی سی، *[[ساینفێلد (زنجیرەی تیڤی)|ساینفێلد]]* (١٩٩٤–١٩٩٧) ناسرا.

کڕانستن لە زنجیرەی گۆڕانی خراپ توانیی چوار جار خەڵاتی ئێمی بباتەوە بۆ باشترین ئەکتەری سەرەکی لە زنجیرەیەکی درامادا لە ساڵانی ٢٠٠٨، ٢٠٠٩. ٢٠١٠ و، ٢٠١٤. ئەمە جگە لەوەی دوو جاری تر وەک بەرھەمھێنەری زنجیرەکە خەڵاتەکەی بردووەتەوە.

کڕانستن سێ جاریش بۆ ڕۆڵەکەی لە زنجیرەی (Malcolm in the Middle) پاڵێوراو کرا، و ٥ جاریش بۆ خەڵاتی گۆڵدن گلۆب، کە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتەکەی بردەوە. ھەروەھا کڕانستن خەڵاتێکی تۆنی بردۆیەوە بۆ بەرجەستەرکردنی ڕۆڵی سەرۆکی پێشووی ئەمریکا (لیندن جۆنسن).

کڕانستن لە چەندەھا فیلمی جیا جاش دەرکەوتووە وەک (Saving Private Ryan) لەسالی ١٩٩٨، و فیلمی (Little Miss Sunshine) لە ساڵی ٢٠٠٦، (Argo) لە ساڵی ٢٠١٢. و ڕۆڵی سەرەکیش لە فیلمی (Godzilla). فیلمەکانی داھاتووی کڕانستن بریتی دەبن لە ڕۆڵی دەنگی باوکی پۆ لە ئەنیمەیشنی پاندای کونگ فو ٣دا و ھەروەھا لەپاڵ چەندان ئەکتەری بەناوبانگیش لە فیلمی (In the Dubios Battle)دا بەشدار دەبێت.

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی
پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦
پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەمسا-جولەکە
پۆل:بەرھەمھێنەرانی تەلەڤیزیۆنیی لە نیویۆرک
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی پرایم تایم بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری سەرەکی لە زنجیرەدراما
وارن بافێت

وێنۆک|وارن بافێت

**وارێن ئیدوارد بوفێت**، لەدایکبووی ٣٠ی ئابی ١٩٣٠یە، لە ئۆماھا، نێبراسکا. بازرگانێکی پیشەسازی ئەمریکیە، سەرمایەدار و خێرخوازیشە، سەرکەوتوترین وەبەرھێنەری سەدەی بیستەمە، بوفێت سەرۆک لێژنە و سەرۆکی کار و خاوەن بەشی Berkshire Hathawayیە، وە لەناو رێزبەندی دەولەمەندترین کەسانی جیھان دا ھەیە، لە سالی ٢٠٠٨ بە دەولەمەندترین کەس رێزبەندی کرا و لە پلەی یەکەم بوو، وە لە سالی ٢٠١٥ ھاتە پلەی سێیەم، لە سالی ٢٠١٢ ڕۆژنامەی تایم بە کاریگەرترین کەسی جیھانی دانا لەو ساڵە.
ھەروەھا زۆر جار ئاماژەی بۆ دەکرێ بە جادوگەرەکەی ئۆماھا" یان "فالچیەکەی ئۆماھا"، ئەویش بەھۆی تێبینی کردنی لە بەردەوامی لەسەر ئەو وەبەرھێنانە زۆر بە نرخانەی کردویەتی و ھەروەھا دەستپێوەگرتنی بەو سەرمایە مەزنەی ھەیەتی، بوفێت خێرخوازێکی ناسراوە، وە بەلێنیشی داوە کە سەدا ٩٩ی سامانەکەی بۆ کاری خێرخوازی ببەخشێت، بە شێوەیەکی سەرەتایی لەرێێ دامەزراوەی گەیتس.
لە ١١ی ئەپریلی سالی ٢٠١٢ دیاریکرا کە نەخۆشی شێرپەنجەی پرۆستاتی ھەیە، بەلام بە سەرکەوتویی ھەر لە سالی ٢٠١٢ چارەسەر کرا.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠
پۆل:زیندووان
پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان
پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:سەرۆکی کۆمپانیا ئەمریکییەکان
پۆل:پێدانی بەڵێندەر
پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
ئێمیلی بڵەنت

thumb|ئێمڵی لە ساڵی ٢٠١٤

**ئێمڵی ئۆلیڤیا لورا بڵەنت** (بە ئینگلیزی: Emily Blunt) (لەدایکبووی ٢٣ی شوباتی ١٩٨٣؛ لەندەن، شانشینی یەکگرتوو) خانمەکتەرێکی ئینگلیزە.

ناوبانگی ھێنا بە بەشداری لە فیلمەکانی (The Devil Wears Prada) و (Looper) و لەپاڵ ئەکتەر تۆم کروز لە فیلمی (Edge of Tommorow) و لە فیلمی مۆسیقایی (Into The Wood) لەپاڵ ئەکتەران جۆنی دێپ و مێرل ستریپ.
ئێمڵی بۆ پێنچ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب پاڵێوراو بووە، توانیویەتی دانەیەکیان بباتەوە لە ساڵی ٢٠٠٧ بۆ فیلمی (Gideon's Daughter)، هەروەها براوەی خەڵاتێکی بافتاشە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:کۆچەرانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی لەندەن
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی
پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیجی ئینگلیزی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز
پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:خەڵکی بەریتانی دوور لە وڵاتی خۆیان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:ئەکتەرە خاوەن پێداویستییە تایبەتەکانی بەریتانیا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەران بۆ نمایشی نایاب لەلایەن ئەکتەری مێ لە ڕۆڵی پاڵپشتی شاشە
پارادایم

**پارادایم** (لە یۆنانی: **پارادیگما** παράδειγμα paradeigma)، بریتییە لە سەرمەشق، نموونەی زاڵ و چوارچێوەی هزری و فەرهەنگی کە کۆمەڵێک نموونە و بیرۆکە بۆ تاقم یان کۆمەڵگایەک دادەڕێژێت. هەر گرووپ و  کۆمەڵگایەک، "ڕاستییەکانی" خۆی لە نێو چوارچێوەیەکی پارادایمی کە پێی ڕاهاتووە، لێک دەداتەوە.

پارادایمە کۆنەکان لە ڕێگای  فێرکردنی تاک و کۆمەڵگاوە، دەبنە چوارچێوەگەلێکی "ڕوون و بێ قسە و باس".

وشەی پارادایم سەرەتا لە سەدەی پازدەهەم، بە واتای "نموونە و سەرمەشق" بەکار هاتووە. بەڵام لە ساڵی ١٩٦٠ دا وشەی پارادایم تەرخان کرا بۆ "نموونەی بیرکردنەوە لە هەر بوارێکی زانستی یان  دەقێکی "مەعریفە ناسی".

ئەم زاراوەیە بۆ یەکەم جار لە ساڵی١٩٦٢، زانای ئەمریکی تۆماس سامۆیل کۆهن(١٩٩٦-١٩٢٢ز) لە کتێبی "بونیادی شۆڕشە زانستییەکان" بەکاری هێناوە. بە پێی کۆهن پارادیگم بریتییە لە بەرپاکردنی شۆڕشێکی زانستیی کە سەرلەبەری تێڕوانینی مرۆڤ بۆ دنیا و ماتریاڵ دەگۆڕێت و لەوێشەوە سەرلەبەری ژیانی مرۆڤایەتی دەگۆڕێت، تۆماس کۆهن وای دەبینێت کاتێک زانایان ڕووبەڕووی چەند گرفتێکی زانستیی دەبنەوە کە بە پێی شێوەی باوی زانست چارەسەر ناکرێن، ئەوسا شۆڕشی زانستیی ڕوو دەدات، ئەوسا دەبێ ئەو شێوە کۆنانە جێبهێڵرێن لە پێناو چارەسەر کردنی ئەو گرفتانە و پێکهێنانی تیۆرییەکی نوێ. کە واتە پارادیگم بەم مانایە بریتیی نییە لە تیۆریی باو، بەڵکو بریتییە لە ڕوانین بۆ دنیا.

هەروەها بە مانای "دیدی میتۆدی"، یان "نموونەگەرایی"یش دێت کە بەم مانایە پارادیگم بریتییە لە تیۆریەکی گشتگیر، یان کۆمەڵێک باوەڕی پێکەوەبەستراو کە لقە زانستە جیاوازەکانی دیش دەگرێتەوە، پاشان قۆناغی گۆڕانکاریی خرا دێت بە هۆی سەرهەڵدانی دیدێکی میتۆدیی نوێوە کە کۆمەڵێک باوەڕ و دۆزینەوەی زانستیی نوێ لەخۆی دەگرێت و باوەڕە کۆنەکان ڕەت دەکاتەوە.

## سەرچاوەکان
* مارگارێت مێستەرمەن "The Nature of a Paradigm" ژ.س:۰-۵۲۱-۰۹۶۲۳-۵ زانستگای کەمبریج ۱۹۷۰
* The Three Means of Persuasion بەڵگەی ئەرەستوو
* ئەلێکساندر پاینە Innovation und Paradigma بیله‌فیڵد ۲۰۰۶. ژ.س: ۳-۸۹۹۴۲-۴۵۸-۱
*ئەحمەد ئەسوەد، نەوزاد؛(٢٠١٥)، فەرهەنگی زاراوەکانی ئەدەب و زانستە مرۆڤایەتییەکان، ناوەندی غەزەڵنووس.

## پێوەندی بۆ دەرەوە
*An interesting look at how a Paradigm is created

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:جوانیناسی
پارێزگای گیۆنگگی

**گیۆنگگی-دۆ** (بە هانگۆل: 경기도؛ بە ھانجا: 京畿道)، قەڵەباڵغترین هەرێمە لە کۆریای باشوور. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٤ ڕێژەی دانیشووتانی ئەم هەرێمە گەیشتوتە ١٢.٣٤٢.٤٤٨ کەس.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Gyeonggi Province

پۆل:ھەرێمەکانی کۆریای باشوور
پۆل:ھەرێمەکانی کۆریا
پۆل:ناوچەکانی کۆریا
پۆل:ھەرێمی گیۆنگگی
پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان
پارێزگای چونگچیۆنگ

250px|وێنۆک|چونگچیۆنگ

**ھەرێمی چونگچیۆنگ** (بە هانگۆل: 충청도؛ بە ھانجا: 忠清道)، یەکێکە لە هەشت پارێزگاکەی کۆریا، لە ماوەی فەرمانڕەوایی خانەدانی جۆسیۆن. چونگچیۆنگ ئەکەوێتە باشووری-ڕۆژئاوای کۆریا.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Chungcheong Province

پۆل:ھەرێمەکانی کۆریا
پۆل:مێژووی کۆریا
ھەرێمی کانگوۆن (کۆریای باشوور)

**کانگوۆن-دۆ** (بە هانگۆل: 강원도؛ بە ھانجا: 江原道)، هەرێمێکی کۆریای باشوورـە، بەپێی سەرژمێری تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٤ ڕێژەی دانیشووتانی ئەم هەرێمە گەیشتوتە ١.٥٤٢.١٤٧ کەس.

## سەرچاوە
*[ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Gangwon Province, South Korea](https://en.wikipedia.org/wiki/Gangwon_Province_(South_Korea))

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ھەرێمی کانگوۆن (کۆریای باشوور)
پۆل:ھەرێمەکانی کۆریای باشوور
پارێزگای کیۆنگسانگ

250px|وێنۆک|کیۆنگسانگ

**کیۆنگسانگ** (بە هانگۆل: 경상도؛ بە ھانجا: 慶尙道)، یەکێکە لە هەشت هەرێمەکەی کۆریا لە ماوەی فەرمانڕەوایی خانەدانی جۆسۆن. کیۆنگسانگ ئەکەوێتە باشووری-ڕۆژهەڵاتی کۆریا.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Gyeongsang Province

پۆل:ھەرێمەکانی کۆریا
پۆل:خانەدانی جۆسۆن
پارێزگای ھامگیۆنگ

250px|وێنۆک|ھامگیۆنگ

**ھامگیۆنگ** (بە هانگۆل: 함경도؛ بە ھانجا: 咸鏡道)، یەکێکە لە هەشت هەرێمەکەی کۆریا لە ماوەی فەرمانڕەوایی خانەدانی جۆسۆن. ھامگیۆنگ ئەکەوێتە باکووری-ڕۆژهەڵاتی کۆریا.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Hamgyong Province

پۆل:ھەرێمەکانی کۆریا
پۆل:خانەدانی جۆسۆن
پارێزگای ھوانگھێی

250px|وێنۆک|ھوانگھێی

**ھوانگھێی** (بە ھانگۆل: 황해도؛ بە ھانجا: 黃海道)، یەکێکە لە ھەشت ھەرێمەکەی کۆریا لە ماوەی فەرمانڕەوایی جۆسۆن. ھوانگھێی دەکەوێتە باکووری-ڕۆژئاوای کۆریا، پایتەختی ھەرێمەکە ھایجوو بوو.

## مێژوو
لە ١٣٩٥ ھەرێمەکە ئەەوتە پونگھای (풍해도; 豐海道; *پونگھای دۆ*). لە ١٤١٧ ھەرێمەکە ناوی گۆردرا بۆ ھوانگ-ھای ناوەکە لە دوو شارەوە وەرگیرابوو، ھوانگ-جو (황주; 黃州) و ھایجو (해주; 海州).

لە ١٨٩٥ ھەرێمەکە وەک قەزایەکی سەربە ھایجو ناسێنرا (해주부; 海州府; ھایجو-بوو) لە ڕۆژاوا، گایسیۆنگ (개성부; 開城府; *گایسیۆنگ-بوو*) لە ڕۆژھەڵات،

لە ١٨٩٦ و بەدواوە سیستمێکی نوێ دەرچوو لەسەر سێزدە ھەرێمەکە، ھوانگھایش دووبارە دروستکرایەوە.

لە ١٩٤٥ لەو کاتەی کۆریا دابەش دەبوو بەسەر دوو بەش بەشی باشوور و بەشی باکوور، بەشی باکوور لەژێر پشتیوانی یەکێتیی سۆڤیەت، و بەشی باشوور لەژێر پشتیوانی ئەمریکا. کە ھەردوو بەشەکە جیادەکرێنەوە لە ناوچەی ٣٨ کە سنووری نێوان ھەردوو وڵاتە کە ئێستا پێیان ئەوترێ کۆریای باشوور و کۆریای باکوور.

لە ١٩٥٣ لە کۆتایی جەنگی کۆریا ھێلی سنووری باکوور دیاریکرا.

## زیاتر خوێندنەوە


## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Hwanghae Province

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ھەرێمەکانی کۆریا
پۆل:خانەدانی جۆسۆن
پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان
پارێزگای پیۆنگئان

250px|وێنۆک|پیۆنگئان

**پیۆنگئان** (بە ھانگۆل: 평안도؛ بە ھانجا: 平安道)، یەکێکە لە ھەشت پارێزگاکەی کۆریا لە ماوەی فەرمانڕەوایی خانەدانی جۆسۆن. پیۆنگئان ئەکەوێتە باکووری-ڕۆژئاوای کۆریا.

## سەرچاوەکان
* [//en.wikipedia.org/wiki/Pyongan_Province ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Pyongan Province]

پۆل:ھەرێمەکانی کۆریا
پۆل:خانەدانی جۆسۆن
پارێزگای کانگوۆن (مێژوویی)

250px|وێنۆک|کانگوۆن

هەرێمی **کانگوۆن** یان **کانگوۆن-دۆ** (بە هانگۆل: 강원도؛ بە ھانجا: 江原道)، یەکێکە لە هەشت پارێزگاکەی کۆریا، لە ماوەی فەرمانڕەوایی خانەدانی جۆسۆن. هەرێمەکە دامەزرا لە ١٣٩٥ی زایینیدا.

## سەرچاوە
*[ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Gangwon Province, historical](https://en.wikipedia.org/wiki/Gangwon_Province_(historical))

پۆل:ھەرێمەکانی کۆریا
پۆل:خانەدانی جۆسۆن
پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان
پارێزگای جیۆلا

250px|وێنۆک|چۆلا

**چۆلا** (بە هانگۆل: 전라도؛ بە ھانجا: 全羅道)، یەکێکە لە هەشت هەرێمەکەی کۆریا لە ماوەی فەرمانڕەوایی خانەدانی جۆسۆن. چۆلا ئەکەوێتە باشووری-ڕۆژئاوای کۆریا.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Jeolla Province

پۆل:ھەرێمەکانی کۆریا
پۆل:خانەدانی جۆسۆن
زاری گیۆنگگی

**گیۆنگگی** (경기 - 방언) یان **زاری سێئول** (서울말)، بنچینەی زمانی ستانداردی کۆرییە لە هەردوو کۆریای باشوور و کۆریای باکوور.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Gyeonggi dialect

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زارەکانی کۆری
پۆل:زمانەکانی کۆریای باشوور
پۆل:چاند لە هەرێمی گیۆنگگی
پۆل:چاندی سێئول
پۆل:چاندی ئینچیۆن
پۆل:چاند لە ھەرێمی گیۆنگگی
پۆل:شێوەزارەکانی کۆری
پۆل:زمانەکانی کۆریای باکوور
پۆل:زمانی کۆری لە کۆریای باکوور
زاری پیۆنگئان

**زاری پیۆنگئان** (평안도 사투리)، لەلایەکی ترەوە **باکووری-ڕۆژئاوا**ی کۆری (서북 방언 - 西北方言)، زارێکی کۆریایە لە باکووری-ڕۆژئاواوی نیمچەدوورگەی کۆریا و هاوسێیە لەگەڵ چین.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Pyongan dialect

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زارەکانی کۆری
پۆل:زمانی کۆری لە کۆریای باکوور
پۆل:شێوەزارەکانی کۆری
پۆل:زمانەکانی کۆریای باکوور
گرووپی ٢٠

**گرووپی ٢١** یان **گرووپی ٢٠** () گرووپێک تێکەڵ لە وەزیرانی ئابووری و دارایی و بەڕێوەبەرانی بانکە ناوەندییەکانی بیست وڵاتی جیھانە. ئەم گرووپە تێکەڵە لە بەھێزترین وڵاتانی جیھان کە ٨٥٪ ئابووری جیھانیان لە دەست دایە. یەکەمین کۆبوونەوەی گرووپی ٢٠ لە ساڵی ١٩٩٩ لە بەرلین لە دوای قەیرانی دارایی ئاسیا لە ساڵی ١٩٩٧ ئەنجامدرا. چونکە ئەم قەیرانە کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر زۆربەی وڵاتانی جیھان ھەبوو. لە کۆبوونەوەکانی دەستپێکی گرووپی بیستدا، تەنھا وەزیرانی ئابوری و سەرۆکی بانکە ناوەندییەکان بەشداریان کرد؛ بەڵام دوای قەیرانی دارایی ساڵی ٢٠٠٧–٢٠٠٨، گرووپی ٢٠ کۆبوونەوەیەکی بەپەلەیان بە ئامادەبوونی سەرۆک و سەرۆک وەزیرانی وڵاتانی ئەندام ڕێکخست، کە لەوکاتەوە بەم شێوەیە بەردەوام بووە.

## ئەندامان
ئەم گرووپە لە وڵاتانی ژێرەوە پێکھاتووە.

* 
* 
* 
* 
.:
 
*
*
*
*
.:

* 
* 
* 
* 
.:
 
* 
* 
* 
* 
.:.

* 
* 
* 
* 

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ماڵپەڕی فەرمی گرووپی ٢٠ 
* شوێنی وڵاتانی گرووپی بیست لە ساڵی ٢٠١١

پۆل:گرووپی بیست
پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکان
پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییە ئابوورییەکان

https://www.visualcapitalist.com/mapped-the-top-10-billionaire-cities/https://www.businessinsider.com/where-do-billionaires-live-top-cities-worldwide-ranked-2019-5#10-mumbai-is-a-city-of-imbalance-it-has-many-billionaires-but-half-of-its-population-lives-in-slums-1
پۆل:وڵاتانی گرووپی بیست
پۆل:پەیوەندییەکانی نێوان ئەمریکا-کەنەدا
پۆل:پەیوەندییەکانی چین و ڕووسیا
ناڕەزایییەکانی ٢٠١٥ی ھەرێمی کوردستان

**ناڕەزایییەکانی ٢٠١٥ی ھەرێمی کوردستان** بە ھۆی چارەسەر نەکرانی کێشەی ئابووریی نێوان حکومەتى ھەرێمى کوردستان و حکوومەتی فێدراڵی عێراق و دواکەوتنی چەند مانگی مووچەی کارمەندان و ھەروەھا قەیرانی پرسی سەرۆکایەتیی ھەرێم، لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٥دا دەستی پێ کرد. لە شارەکانی پارێزگای سلێمانیدا ھێرش کرایە سەر بارەگاکانی پارتی دیموکراتی کوردستان و چەند کەس لەم ئاڵۆزیانەدا کوژران.
هاوڵاتییان له‌ خۆپیشاندانه‌کاندا داوای مافی خۆیان و مووچه‌ی چه‌ند مانگێک له‌ حکومه‌ت و ده‌سه‌ڵاتداران ده‌که‌ن.

## ڕوواوەکان
*٨ی تشرینی یەکەم, ناڕەزاییەکان دەستیپێکرد لەبەردەم (شاری جوان) لەشاری سلێمانی، ئەمەش لەمیانەی کۆبوونەوەی حیزبەسەرەکییەکانی باشووری کوردستان بوو. 
*٩ی تشرینی یەکەم، ناڕەزایی و خۆپشاندان لە قەڵادزێ دەستیپێکرد و تووندووتیژی لێکەوتەوە کە دوو هاوڵاتی کووژران و چەندانی دیکەش برینداربوون و و بارەگای پارتیش سووتێنرا.
*  ڕۆژی ١٠ی تشرینی یەکەم لە خۆپیشاندان و ھێرش بۆ سەر بارەگاکانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە شاری کەلاردا دوو کەس کوژران.
* ڕۆژی ١٢ی تشرینی یەکەم ھێزەکانی ئاسایشی پارێزگای ھەولێر ڕێگەیان بە پەڕلەمانتارانی بزووتنەوەی گۆڕان نەدا کە بچنە نێو پارێزگای ھەولێر. پارتی ھۆکارەکەی بەوە دانا کە بە پێی بەیاننامەیەکی بزووتنەوەی گۆڕان، مەکتەبی سیاسی پارتی بڕیاری داوە بەوەی کە تیمی وەزاری و پەرلەمانتارانی بزووتنەوەی گۆڕان بە سەرۆکی پەرلەمانیشەوە لە حکومەت و پەڕلەمان نەماون و دەبێ هەولێر جێبهێڵن. یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و بزووتنەوەی گۆڕانیش ئەو ھەڵمەتەیان بە ھەوڵی کوودەتا نرخاند.

## ئەمانەش ببینە
* ناڕەزایییەکانی ٢٠١١ی باشووری کوردستان
* خۆپیشاندانەکانی بەردەرکی سەرا

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
کوجۆنگی کۆریا

**گۆجۆنگی کۆریا** (بە هانگول: 고종؛ بە ھانجا: 高宗)، **ئیمپراتۆر گوانگموجێ** (بە هانگۆل: 광무제؛ بە ھانجا: 光武帝)، (٨ی ئەیلوولی ١٨٥٢ - ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩١٩)، بیست و شەشەمین پادشای کۆریا وە یەکەم ئیمپراتۆری ئیمپراتۆریەتیی کۆریا بوو، وە لەساڵی ١٩٠٧ لەلایەن کوڕە گەورەکەی سونجۆنگی کۆریا جێگای گیرایەوە.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Gojong of Korea

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فەرمانڕەواکانی جۆسۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٢
پۆل:مردووانی ١٩١٩
پۆل:فەرمانڕەواکانی کۆریا لە سەدەی ١٩یەم
پۆل:خەڵکی سێئول
پۆل:خێزانی یی
شێخ محەممەدی مەردۆخ

**شێخ محەممەدی مەردۆخ** (١٨٨٠ – ١٩٧٥) ناسراو بە ئایەتوڵڵا مەردۆخی کوردستانی، مامۆستای ئایینی و وتارخوێنی ھەینیی شاری سنە، نووسەر، شاعیر، مێژووناس و کەسایەتیی سیاسیی ناسراوی کورد بوو.

## ژیان
لە بنەماڵەی شێخە مەردۆخییەکانن کە لە سەدەی ١٤ی زایینیدا لە ناوچەی مەردۆخی شامەوە ھاتوون بۆ ھەورامان. شێخ محەممەدی مەردۆخ لە ساڵی ١٨٨٠ لە شاری سنە لە دایک بووە. لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا، شێخ عەبدولموئمینی باوکی کە ئیمامی جومعەی سنە بووە دەمرێت و پاش باوکی، ھەر لەو تەمەنەدا دەکرێت بە ئیمامی سنە.

لە ١١ی ئەیلوولی ١٩٧٥ لە سنەدا مردووە و لە ئاوایی نەوەڕەی سنە نێژراوە.

### ھاوکاری لەگەڵ ساواک
بەڵگەکانێکی بەرچاو لەدەستدایە کە شێخ محەممەدی مەردۆخی کوردستانی لەگەڵ ڕێکخراوەی ساواکی حکۆمەتی پەھلەوی ھاوکاریی کردووە و ئاجانی ئەو ڕێکخراوەیە بووە. 

جگە لەوە، لە بەڵگەیەک ھاتووە کە ئەنجۆمەنی وەزیرانی حکۆمەتی ڕەزاخان لە ساڵی ١٩٣٧ بە بوونەی ئەوەی کە «سەبارەت بە نەژاد و نەتەوەی کوردەکان کە ئێرانیی ڕەبەقن بڕێک قسەی ناشیا پێش ھاتووە»، بۆ «بەرگری لە شێواوبوونی بیرەکان و پتەوکردنی میلیەت لە نێوانیاندا» جگە لە دامەزراوەکانی تازەی چاندی، کتێبەکان و نامیلکەکانێک سەبارەت بەم مژارە بەرھەم بھێنرێت و بڵاو بکرێت کە «کوردەکان لە پێکھاتەکانی بەڕەبەق ئێرانیی کۆنن و بەشێکی جیانەکردنی لەم وڵاتەیەن» و بۆیە ٥٠ ھەزار ڕیال بۆ نووسین و بڵاوکردنی سێ کتێب سەبارەت بە مێژوو و نەژادی کوردەکان بە شێخ محەممەدی مەردۆخی کوردستانی، غوڵامڕەزا ڕەشید یاسمی و ڤلادیمیر مینۆرسکی دراوە. لە باری کرداردا ھیچ جیاوازییەک لەنێوان شێوەی ھەڵسوکەوتی دەسەڵاتدارانی حکوومەتی پەھلەوی لەگەڵ زمانی کوردی کە وەکوو زمانێکی ئێرانی پۆلێنبەندی کراوە، لەگەڵ زمانە نائێرانییەکان وەکوو تورکی و عەرەبی لە ئارادا نەبوو. بەپێی ئە بەڵگەیە شێخ محەممەدی مەردۆخ کتێبی مێژووی مەردۆخ یان مێژووی کورد و کوردستانی لە بەرامبەری گرتنی پارە بە سپارشتی حکوومەتی پەھلەوی نووسیوەتەوە تا کورد نەتەوەیەکی ئێرانی نیشان بدات.

## بەرھەمەکانی
نزیکەی ٦٠ بەرھەمی چاپکراوی لێ بە جێ ماوە. گرینگترینیان بریتین لە:
* *[[مێژووی مەردۆخ|مێژووی مەردۆخ یان مێژووی کورد و کوردستان]]* چاپی تاران، ١٩٥٣
* *[[فەرھەنگی مەردۆخ]]*، چاپی تاران، ١٩٥٧
ھەروەھا ئەم کتێبانەشی نووسیوە: فقە محمدی، اصول فقە، صرف محمدی، نحو محمدی، منطق محمدی، حساب و ھندسە محمدی، رموز آفرینش، جام جان وجین، آئین رستگاری، ندای اتحاد، حل اختلاف، تاریخ تشیع، شطرنج نامە، ام الکتاب، رد بابی و بھایی، نداءالاتحاد، جان نما، جان و جین، پاسخ بە یزدی، پاسخ بە پاسخ، چھاردە سوال، پرسش ھا،عدل و تعقیب، توضیح شیعە، سقوط تحلیل،توضیح سقوط، شفاء العلیل، جواب معترضین، چارە ی بدبختی، نسیم رستگاری، امین رستگاری، خلاصە الاحکام، منتخب الخواص، طب جدید، گفتار ھا، جبر و مقابلە، سرمایە ی ھدایت، رھنمای سعادت، مائدە، نالە ی اسلام، عقیدە ی اسلامی، ھدف نما، تثلیث طلاق، رھبر بشر، دانش و دین، اصلاح مصطلحت، رخصت ربا، برجستگان جھان، پیرامون مادە ھشت حمایت خانوادە.

### شیعرەکانی
دیوانی شیعرەکانی لە کاتی ژیانیدا کۆ کراوەتەوە بەڵام چاپ نەکراوە.
نموونەیەک لە شیعرەکانی:

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

* آیت ‌اللە شیخ محمد مردوخ کردستانی را بیشتر بشناسیم، سۆران کوردستانی

پۆل:خەڵکی سنە
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:مردووانی ١٩٧٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٠
پۆل:فەرھەنگنووسانی کورد
تاکوو ئوسترالیای جوان پێشکەوێ

وێنۆک|ئامێرێک کە بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیک سروودی نیشتیمانی ئوسترالیا دەڵێ
وێنۆک|مۆسیقای سروودی ''تاکوو ئوسترالیای جوان پێشکەوێ
**ھەتا ئوسترالیای جوان پێشکەوێ!** () ناوی سروودی نیشتمانی ئوسترالیا یە.

ئەم سروودە لە لایەن *پیتێر داد مەک کرامیک* ھۆنراوە. ئەم سروودە بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٨٧٨ وەکوو ئاواز وتراوە بەڵام تا ساڵی ١٨٩٤ وەکوو سروودی نیشتیمانی دیار نەبوو. بەلام لە درێژایی ئەم ساڵانە دا ئەم ئاوازە وەکوو مۆسیقایەکی نیشتیمانخوازانە بۆ دەسپێکی ھەڤاڵەکان لە لایەن کۆمیسیۆنی بڵاوکردنەوەی ئوسترالیا کەڵکی لێ وەردەگیرا.

## تێکست
{|style="margin-right:20px;"
! کوردی !! ئینگلیزی
|-
|
ئەی ئوسترالیەکان، وەرن ھەموومان خۆشحاڵ بین
چونکە گەنج و ئازادین
خاکێکی لە زێر و سامانێکمان بۆ کار و ھەوڵ دان ھەیە
دەوری ماڵی ئێمە دەریا گرتوویەتی
مەڵبەندی ئێمە پڕە لە بەخشراوە سرووشتیەکان
و جوانیە پڕبایەخ و شازەکان
تاکوو لە لاپەڕەکانی مێژوو، لە ھەر کاتێک دا
ئەسترالیای جوان پێشکەێ
کەواتە لێگەڕی با بە ئاوازێکی شاد بیڵێینەوە
تاکوو ئوسترالیای جوان پێشکەوێ!

لە ژێر پێی خاچی باشووریی درەوشاوەی ئێمە
بە دڵ و دەستەکانمان ھەوڵ دەدەین
تا ئەم مەڵبەندە ھاوسوودەکانمان
بەناوبانگی دنیا بکەین
بۆ ئەمانەی کە لەوپەڕی دەریاکانەوە ھاتوون
دەشتگەلێکی بێ کۆتاییمان بۆ ھاوبەشی ھەیە
لێگەڕێ با بە بوێری، دەست بدەینە یەکتری تاکوو
ئوسترالیای جوان پێشکەوێ
کەواتە لێگەڕی با بە ئاوازێکی شاد بیڵێینەوە
تاکوو ئوسترالیای جوان پێشکەوێ!

|style="direction:ltr;" |

Australians all let us rejoice,
For we are young and free;
We've golden soil and wealth for toil,
Our home is girt by sea;
Our land abounds in Nature's gifts
Of beauty rich and rare;
In history's page, let every stage
Advance Australia fair!
In joyful strains then let us sing,
"Advance Australia fair!"

Beneath our radiant Southern Cross,
We'll toil with hearts and hands;
To make this Commonwealth of ours
Renowned of all the lands;
For those who've come across the seas
We've boundless plains to share;
With courage let us all combine
To advance Australia fair.
In joyful strains then let us sing
"Advance Australia fair!"

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گۆرانیەکانی ١٧٨٧
پۆل:سروودە نیشتمانییەکان
پۆل:نیشانە نیشتیمانیەکانی ئوسترالیا
پۆل:گۆرانییەکانی ١٧٨٧
مردووی گەڕۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

**مردووی گەڕۆک** () (کورتکراوە: TWD) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی پاش-کارەساتی ترسێنەری ئەمریکییە کە لەلایەن فڕانک دارابۆنتەوە پەرەی پێدراوە، چیرۆکی زنجیرەکە لەسەر زنجیرەیەکی کتێبی کۆمیک بە ھەمان ناوەوە بەندە کە لەلایەن ڕۆبێرت کێرکمن، تۆنی مور و چارلی ئادلارد نووسراوە.

ئەندرو لینکن بە ڕۆڵی کەسایەتیی سەرەکیی ڕیک گرایمز دوای بەئاگاھاتنەوەی لە بێھۆشییەکی درێژ لە نەخۆشخانەدا، دەبینێت جیھان کاول بووە و پڕە لە زۆمبی («گەڕۆکەکان»)، پاش شادبوونەوەی بە ھاوژینەکەی لۆری، و کوڕەکەی کارڵ و ھەروەھا بە ھاوپیشە و ھاوڕێ نزیکەکەی شەین واڵش لە دارستانەکەدا، سەرکردایەتیی کۆمەڵەیەکی ڕزگاربووی ئەو کارەساتە دەکات، ھەموو پێکەوە بەرەنگاری مەترسییەکان دەبنەوە و ھەمیشەش بە دوای شوێنێ پارێزراودا دەگەڕێن بۆ مانەوە.

وەرزی یەکەم تاکو نیوەی وەرزی پێنجەم کاری فیلمگرتنەکەی لە ئەتڵانتادا کراوە، نیوەکەی تری وەرزی پێنجەمیش بەزۆری لە شاری ئەلێکساندریای سەر بە ویلایەتی ڤیرجینیا کاری فیلمگرتنی بۆ کراوە. مردووی گەڕۆک یەکەم ئەڵقەی لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠دا لەسەر تۆڕی کەناڵی ئەی ئێم سی پەخش کرا و ھەروەھا پەخشی نێونەتەوەییشی لە ڕێگەی گرووپی تۆڕەکانی فۆکس و دیزنی+ پەخش کراوە. تۆڕی ئەی ئێم سی گرینگییەکی زۆری بەو زنجیرەیە دەدات، وەرز لە دوای وەرز نوێی دەکاتەوە بەھۆی بەرزبوونەوەی ڕێژەی بینەرانی. بینەرانی ئەم زنجیرەیە بەزۆری لە نێوان ١٨ بۆ ٤٩ ساڵن. وەرزی یازدەھەم و کۆتای زنجیرەکە لە ٢٢ی ئابی ٢٠٢١دا بۆ یەکەم جار پەخش کرا.

بەھۆی سەرکەوتنی زنجیرەکە کەناڵی ئەی ئێم سی زنجیرەیەکی تری پەیوەندیداری بە ناوی *[[لە مردووی گەڕۆک بترسە]]* دەر کرد، کە باسی ڕووداوەکانی چۆنێتی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی مردووی گەڕۆکەکان دەکات، و یەکەم ئەڵقەشی لە ٢٣ی ئابی ٢٠١٥دا پەخش کرا. زنجیرەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێشوازییەکی باشی لێ کراوە و بۆ چەندین خەڵاتی مەزن پاڵێوراو بووە، گرینگترینیان خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بووە بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی درامی.
## ئەمانەش ببینە
*پێڕستی ئەڵقەکانی مردووی گەڕۆک
* مردووی گەڕۆک (وەرزی ١)
* مردووی گەڕۆک (وەرزی ٢)
* مردووی گەڕۆک (وەرزی ٣)
* مردووی گەڕۆک (وەرزی ٤)
* مردووی گەڕۆک (وەرزی ٥)
* مردووی گەڕۆک (وەرزی ٦)
* مردووی گەڕۆک (وەرزی ٧)
* مردووی گەڕۆک (وەرزی ٨)
* مردووی گەڕۆک (وەرزی ٩)
* مردووی گەڕۆک (وەرزی ١٠)
* مردووی گەڕۆک (وەرزی ١١)

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەفزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ یارییە ڤیدیۆییەکان گونجاندووە
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ یارییە ڤیدیۆیییەکان گونجاندووە
پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی پۆست-ئەپۆکالیپتیک
پۆل:زنجیرە دراما ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی پاش کۆتاییی جیھانی
پۆل:فرەنچایزی تەلەڤیزیۆن
کوردستانیکا

**کوردستانیکا** (Kurdistanica) فەرھەنگێکی ئینگلیزی بە کوردی و فارسییە کە لەلایەن عەلی جەوشەنییەوە دانراوە. نووسەر لە پێشەکیدا دەڵێ کارەکەی ئاکامی تێکۆشانی ١٥ ساڵەیەتی. فەرھەنگەکە داگری پتر لە سەدھەزار وشەی ئینگلیزییە کە بە کوردی و فارسی مانا کراونەتەوە.

چاپی یەکەمی ئەم فەرھەنگە لە ھاوینی ٢٠١٥ و لە دوو بەرگدا (ھەر بەرگ ١٠٠٠ دانە) لەلایەن چاپەمەنی مانگەوە بڵاو کرایەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:فەرھەنگە کوردییەکان
کریستی براون

وێنۆک|کریستی لە کاتی کێشانی نیگارێک، بە بەکارھێنانی قاچی چەپی.
**کریستی بڕاون** (بە ئینگلیزی: Christy Brown) (٥ی تەممووزی ١٩٣٢ – ٧ی ئەیلوولی ١٩٨١) نووسەر و نیگارکێشی ئێرلەندی بوو، کە لە زگماکییەوە شەلەلی مێشکی ھەبووە.
کریستی توانیویەتی لەڕێی بەکارھێنانی قاچی چەپی وێنە بکێشێت، خاوەنی چەندان کتێبە، لەوانە کتێبی قاچی چەپم (My Left Food) کە کراوەتە فیلم و خەڵاتی ئۆسکاریشی وەرگرتووە.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢
پۆل:مردووانی ١٩٨١
پۆل:ڕۆماننووسانی ئیری
پۆل:ھونەرمەندانی خاوەن پێداویستیی تایبەت
سەردینیا

**سەردینیا** () دووەم گەورترین دوورگەی ئیتالیا و دەریای ناوینە، ناوەندەکەی شاری كاليارییە، ڕووبەری خاکەکەی ٢٤٫٠٩٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانەکەی ١٫٦٧٠٫٢١٩ کەسە.

بە فەرمی هەرێمی خۆسەری سەردینیا (بە ئیتاڵی و سەردینی: Regione Autonoma della Sardegna / Regione Autònoma de Sardigna)، یەکێکە لە پێنج ناوچەی ئیتالیا کە پلەیەک لە سەربەخۆیی ناوخۆیی یاسایی هەیە. سەردینیا بەسەر شەش پارێزگا و دوو شاری گەورەدا دابەشکراوە. کالیاری پایتەخت و گەورەترین شارەکەیەتی.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ساردینیا
پۆل:ھەرێمەکانی ئیتالیا
پۆل:دوورگەکانی ئەورووپا
پۆل:دوورگەکانی ئیتالیا
پۆل:دوورگەکانی دەریای ناوین
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا
ئێدوارد نۆرتن

thumb|ئێدوارد لە ساڵی ٢٠١٢
**ئێدوارد هاریسن نۆرتن ** (بە ئینگلیزی: Edward Norton) (لەدایکبووی ١٨ی ئابی ١٩٦٩) ئەکتەرێکی ئەمەریکییە. تاکوو ئێستا سێ جار پاڵێوراو کراوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ هەریەکە لە فیلمەکانی (Priman Fear) , (American History X , (Birdman)، لە دیارترین ڕۆڵەکانی ئەم ئەکتەرە بریتین لەFight Club) ، Kingdom of Heaven) ،(THe Illusiont) ،(The Score).
هەروەها ئێدوارد ڕۆڵی هوڵکی بینیوە لە فیلمی (The Incredible Hulk) لەساڵی ٢٠٠٨. ئێدوارد یەکێکە لەو ئەکتەرانەی پارەیەکی هەمیشەیی دەدات بە ڕێکخراوە خێرخوازییەکان و هەروەها ئەندامە لە یەکێتیی پاراستنی ئاژەڵان.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:زیندووان
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ویلایەتی میریلاند
پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی ویلایەتی میریلاند
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی گۆڵدن گڵۆب (فیلم)
پۆل:ڕێبازەکانی ئەکتەران
دانیێل دەی لێویس

**سیر دانیێل مایکڵ بلەیک دەی لێویس **(لەدایکبووی ٢٩ی نیسانی ١٩٥٧) ئەکتەرێکی بەڕیتانییە. خاوەنی ڕەگەزنامەی بەڕیتانی و ئێرلەندییە. دانیێل لەشاری لەندەن لەدایکبووە و ھەر لەوێشدا گەورە بووە، سەرەتاکانی کاری نواندنی بە شانۆ دەستپێکردووە بۆ ماوەی سێ ساڵ.

دانیێل بەوە ناسراوە کاتێک ڕۆلێک وەردەگرێ زۆر بە توندی ڕۆڵەکە دەگرێت تەنانەت لە ژیانی ڕۆژانەشیدا تاکو بتوانێ ڕۆڵەکە بەجوانترین شێوە بگێڕێت، تەنانەت گەر کاریگەری لەسەر تەندروستیشی ھەبێ، زۆربەی دەرھێنەرەکانی ھۆڵیوود ھەوڵدەدەن دانیێل پەلکێش بکەنە نێو فیلمەکانیان و یەکێکە لە داواکراوترین ئەکتەرەکانی نێو فیلمسازی. دانیێل لەوەتەی ساڵی ١٩٩٨ تەنھا بەشداری لە پێنچ فیلم کردووە، بەڵام گشتیان خەڵاتی مەزنیان بەدەستھێناوە و ڕۆڵەکانی دانیێلیش نایاب بوونە.

دەی لێویس یەکێکە لەو ئەکتەرانەی زۆرترین خەڵاتی گرینگی بردووەتەوە، لەنێویاندا سێ جار خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر کە تاکە ئەکتەری نێریشە توانیبێتێ ئەم ڕیکۆردە تۆماربکات (جاک نیکڵسن و واڵتەر برێنانیش خاوەنی سێ ئۆسکارن بەڵام ھەرسێکی بۆ باشترین ئەکتەر نییە)، بۆ ھەریەکە لە ڕۆڵەکانی کریستی بڕاون لە فیلمی (My Left Foot) لە ساڵی ١٩٨٩، و ڕۆڵی دانیێل پلەیڤیو لە فیلمی (There Will Be Blood) لە ساڵی ٢٠٠٧، و گرینگترین ڕۆڵی ژیانی پیشگەریشی کە ڕۆڵی سەرکردەی پێشووی ئەمریکا ئەبراھام لینکۆلنە لە فیلمی (Lincoln)،  لە ساڵی ٢٠١٢. ھەروەھا توانیویەتی چوار خەڵاتی بافتا بباتەوە لەگەڵ دوو خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب و سێ خەڵاتی (کریکتز چۆیس - ھەڵبژاردەی ڕەخنەگران)، لە ساڵی ٢٠١٤ دا ڕێزدار کرا و نازناوی (سێر - بەڕێز)ی خرایە سەر ناوەکەی بەھۆی خزمەتەکانی بۆ شانۆ و فیلم.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:زیندووان
پۆل:جووە ئینگلیزەکان
پۆل:جووە ئەگنۆستیکەکان
پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:ئەکتەرەکان کە خەڵاتی شوڕشگێڕیان پێبەخشراوە
پۆل:باشترین ئەکتەرانی براوەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ئەی ئەی سی تی ئەی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری بافتا
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ئیتالیا
پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی
پۆل:ڕێبازەکانی ئەکتەران
پۆل:براوەکانی خەڵاتی نمایشی نایاب لەلایەن ئەکتەری پیاو لە ڕۆڵێکی پێشەنگی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە
بنیسیۆ دێل تۆرۆ

thumb|بنیسیۆ لەساڵی ٢٠١٤

**بنیسیۆ مۆنسێرەیت ڕافایل دێل تۆرۆ سانچێز **ناسراوە بە **بنیسیۆ دێل تۆرۆ ** (لەدایکبووی ١٩ی شوباتی ١٩٦٧) ئەکتەرێکی ئەمەریکی-ئیسپانیە. بنیسیۆ توانیویەتی خەڵاتی ئۆسکار و گۆڵدن گڵۆب بباتەوە بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی (خاڤیەر ڕۆدریگز) لە فیلمی (Traffic) لەساڵی ٢٠٠٢. بنیسیۆ بەشداری چەندین فیلمی مێژوویی ھۆڵیوودی کردووە گرینگترینیان فیلمی (The Usual Suspects) بوو. ھەروەھا بنیسیۆ ڕۆڵی چێ گیڤارای بینی لە فیلمی (Che) لەساڵی ٢٠٠٨ کە دواتر خەڵاتی باشترین ئەکتەریشی پێدرا لە فیستیڤاڵی فیلمی کان. بنیسیۆ ڕۆلێکی بچووکیشی گێڕا لە فیلمی پاسەوانانی گەردووندا، دواتر بۆ بەشی دوومی فیلمەکەش گەڕایەوە و بە ھەمان ڕۆڵ لە فیلمی تۆڵەسێنەکان:کۆتا یاریش دەرکەوت.

بەدەر لەمانە، بنیسیۆ ڕۆڵی ئەفسەری گەندەڵ، ئەلێخاندرۆ، بینی لە ھەردوو فیلمی (Sicario) و تەواوکەرەکەی (Sicario: Day of The Soldado)دا، کە بۆ بەشی یەکەم پاڵێوراو کرا بۆ خەڵاتی باشترین ئاکتەری بافتا. بنیسیۆ بەدەر لە کاری فیلمدا، لە زۆر زنجیرەی تەلەڤزیۆنیشدا بەشداربووە کە دواھەمینیان ھەڵاتن لە بەندینخانەی دانیمۆڕا بوو.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری یارمەتیدەر
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری گۆیا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بافتا
پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی گۆڵدن گڵۆب (فیلم)
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کان بۆ باشترین ئەکتەر
پۆل:براوەکانی خەڵاتی نمایشی نایاب لەلایەن ئەکتەری پیاو لە ڕۆڵێکی پێشەنگی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە
پۆل:براوەکانی ورچی زیوین بۆ باشترین ئەکتەر
کورسیکا

**كورسيكا** دوورگەیەکی فه‌ڕه‌نسييه، ڕووبەری خاکەکەی ٨,٦٨٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانەکەشی ٣٠٩,٦٩٣ كەسە، پایتەختەکەی شاری ئەجاکسێوە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کۆرسیکا
پۆل:دوورگەکانی ئەورووپا
پۆل:دوورگەکانی دەریای ناوین
پۆل:ھەرێمەکانی فەڕەنسا
شەھابەددین عومەر سوھرەوەردی

**شەھابەددینی باوکی حەفسی عومەر سوھرەوەردی بەغدادی** (١١٤٥ – ١٢٣٤) یەکێکە لە زانایانی ئەھلی سوننە و یەکێکە لە عارفە پایەبەرزەکانی دنیای تەسەوف و سۆفیگەری لە سەدەی حەوتەمی کۆچیدا، دامەزرێنەری تەریقەتی سۆفیگەریی سوھرەوەردییە. خودان کتێبی "عوارف المعارف"ە. ئیبن نەجار لە وەسفی شێخدا ئەفەرمووێت: (شەھابەددین شێخێکی مەزنی سەردەمی خۆی بووە، لە زانستی حەقیقەتدا شارەزا بووە، ھەمیشە خەریکی پەروەردەی موریدانی و دوعاکردن و عیبادەت و خەڵوەت بووە).

## ڕەچەڵەک
ئەو شەھابەددینی باوکی حەفسی کوڕی باوکی عەبدوڵای کوڕی عومەری کوری محەممەدی کوڕی سەعدی کوڕی حوسێنی کوڕی قاسمی کوڕی محەممەد عەبدوڵای کوڕی "فیقھـزانی مەدینە" عەبدولڕەحمانی کوڕی قاسمی کوڕی محەممەدی کوڕی "ئەبووبەکری سدیق"ە.

## لەدایکبوون و وەرگرتنی زانست
لە مانگی ڕەجەبی ساڵی ٥٣٩ی کۆچی لە سوھرەوەرد لەدایکبووە. زانستەکانی فیقھ و وەعز و سۆفیگەری لە مامیەوە "باوکی نەجیب" فێربووە. بۆ ماوەێکیش ھاوەڵی شێخ عەبدولقادری گەیلانی کردووە، و لەگەڵ چەندان زانای تردا بووە و عیلم و ماریفەتی لێ وەرگرتوون.

## وەفات
شێخ شەھابەددین لە بەغدا لە شەوی یەکەمی ساڵی ٦٣٢ی کۆچی وەفاتی کرد. و ھەر لەوێشدا نێژرا و لەسەر مەزاری شەریفەشیدا منارەیێک بونیات نراوە.

## سەرچاوەکان

٣. كتێبی "كه‌سایه‌تیه‌ مه‌زنه‌كانی نێو دونیای ته‌سه‌وف / له‌ نوسینی :-یاد نورسی"


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١١٤٤
پۆل:مردووانی ١٢٣٤
پۆل:سۆفیەکانی ئێران
ئوسترالیەکان

**ئوسترالی** یان **ئاسی** () یان () بە هاوڵاتیانی وڵاتی ئوسترالیا دەوترێ،  رێژەی ئەم خەڵکە بریتیە لە ٢٣،٥٣٤،٦٩٩ کەس.

## سەرچاوە

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:خەڵکی ئوسترالی
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئوسترالیا
پۆل:ئاماری گەلهەی ئوسترالیا
پۆل:خۆجێیەکانی ئوسترالیا
پۆل:کۆمەڵگای ئۆسترالی
پۆل:ئاماری گەلھەی ئوسترالیا
زرێبار (ڕوونکردنەوە)

* زرێبار، گۆلی بەناوبانگ لە مەریوان
* زرێبار (گۆڤار)، گۆڤارێکی فەرھەنگی، ئەدەبی و کۆمەڵایەتییە
* زرێبار، شوناسێکی دێرینی ئەم ھەرێمە، بەڵگەفیلمێکی کوردیی ٢٠٠٨

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
سووڕەتی حاقە

**[[سوورەت]]ی حاقە** () سوورەتی ٦٩ی قورئانە و ٥٢ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سوورەتەکانی قورئان
پۆل:ھۆزەکانی عەرەب
سەربەشایەتی (ڕوونکردنەوە)

**سەربەش** یا **سەرپشک** بە کەسێک دەوترێ کە لە بەشکردندا بەشی باشی پێ ببڕێ. **سەربەشایەتی** یا **سەرپشکایەتی**ـیش واتە چۆنیەتیی سەربەش بوون یان ئەو کارەی کە لە کەسی سەربەش دەوەشێتەوە، و دەتوانێ بچێتەوە سەر یەکێ لەمانەی خوارەوە:

* سەربەشایەتی (یاسا)، ئەوەی یاسا بۆ ھەندێ کەسی تایبەت ڕێگەی پێ داوە، بەڵام نە بۆ ھەمووان.
* سەربەشایەتی (نایەکسانیی کۆمەڵایەتی)، زاراوەیەک لە کۆمەڵناسیدا بە مانای دانی کۆمەڵێک لە خەڵک بەسەر کۆمەڵێکی تردا بەھۆی ڕەگەز یان چینی کۆمەڵایەتییانەوە.
* سەربەشایەتی (کۆمپیوتینگ)، ئاستی ئەو دەسەڵاتەی بۆ بەکارھێنەرێکی کۆمپیوتەر دیاری ئەکرێ.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان