وێستگەی توێژینەوە

[وێنۆک| وێستگەی توێژینەوەی جەمسەری [کۆماری چیک|باکووری چیک]]
**وێستگەکانی توێژینەوە** ئەو ئاسانکاریانەن کە لە لێکۆڵینەوەی زانستی، کۆکردنەوە ، شیکردنەوە و تاقیکردنەوە تێیدا ئەنجامدەدرێ،  وێستگەی توێژینەوە بریتییە لە دامەزراوەیەک کە بە مەبەستی ئەنجامدانی توێژینەوەی زانستی دروستکراوە، هەروەها  چەندین جۆری وێستگەی توێژینەوە هەیە لەوانە: وێستگەی مەیدانی بایۆلۆژی، وێستگەی بۆشایی ئاسمان و هتد . وێستگەکانی توێژینەوەی بایۆلۆجی لە سەردەمی کۆلۆنیالیزم و ئیمپریالیزمی ئەوروپیدا گەشەیان کرد کە سروشتناسەکان دایانمەزراند بۆ ئەنجامدانی چاودێریکردن لەسەر گیانلەبەران و ڕووەک ، ئەمڕۆ ئەم دیسیپلینە لەلایەن ژمارەیەک ڕێکخراوەوە نوێنەرایەتی دەکرێت کە لە چەندین کیشوەردا هەن، هەندێک نموونە بریتین لە: ڕێکخراوی وێستگە مەیدانییە بایۆلۆژییەکان و ڕێکخراوی لێکۆڵینەوە گەرمەکان . 

هەروەها وێستگەکانی بۆشایی ئاسمان لە ماوەی چەند دەیەیەکدا لە ڕێگەی شیکاری و نووسینی زانستییەوە پەرەیان پێدرا، یەکەم لایەنی دیزاینی وێستگە بۆشایی ئاسمانییە سەرەتاییەکان لەلایەن هێرمان پۆتۆکنیکەوە لە ساڵی ١٩٢٨دا ناسێندرا،  لەو کاتەوە دروستکردن و هەڵدانی وێستگەکانی بۆشایی ئاسمان هەوڵی هاوبەشی نیشتمانی و نێودەوڵەتی بووە کە ڕێگەی بە فەلسەفەی دیزاینی جیاواز داوە وێستگەی بۆشایی ئاسمانی سەرەکی وەک وێستگەی بۆشایی ئاسمانی نێودەوڵەتی پێکبهێنن،  بە هەمان شێوە وێستگەکان لە ئەنتارکتیکا بۆ دڵنیابوون لەوەی کە بە باشی دیزاین کراون لە بەرامبەر پلەی گەرمی ژێر سفر بگونجێ و چەندین جار دووبارە گەشەیانپێدراوە کە پێویستە بەدرێژایی ساڵ بۆ زاڵبوون بەسەر ئەو پرسانەی پەیوەستن بە بەفربارین و دەستگەیشتن و ژەنگاویبوونەوە . 

## جۆرەکانی
[وێنۆک| وێستگەیەکی توێژینەوەی دار لە کەنداوی بۆتنیە لە زانکۆی ئۆولو لە مەرجانیێمی، هایلۆتۆ, [فینلاند]]
هەندێک وێستگەی توێژینەوە لە جەمسەری باکوور دامەزراون، وەک وێستگەی زانستی باکووری ڕۆژهەڵات ،  وێستگەی توێژینەوەی جەمسەری باکووری مەکگیل  و وێستگەی هیمادری،  هەندێک لە وێستگەکانی جەمسەری باکوور وێستگەی سەهۆڵی وەرگەڕانیان تێدایە کە لەسەر سەهۆڵی پانی بەرزەکانی زەریای جەمسەری باکوور دروستکراون،  هەروەها زۆرێک لە گەلان وێستگەی توێژینەوەیان هەیە کە دەکەوێتە ئەنتارکتیکا وەک: وێستگەی شۆوا, هالی و ترۆل، هەروەها وێستگەی توێژینەوەی جۆراوجۆر هەن کە توێژینەوەی ئیکۆلۆژی مەیدانی دەکەن وەک: وێستگەی جۆراوجۆری بایۆلۆجی تیپوتینی لە ئەمازۆنی ئیکوادۆر , وێستگەی توێژینەوەی پارکە نەتەوەییەکەی کۆمۆی لە ساڤاناکانی باکووری ڕۆژهەڵاتی کۆت دیڤوار یان وێستگەی توێژینەوەی گۆمبێ ستریم لە تانزانیا, کە لێکۆڵینەوە بەناوبانگەکانی شامپانزی تێدا بووە لەلایەن جەین گودال بەڕێوەدەبرێت.

### وێستگەکانی توێژینەوەی بایۆلۆجی
وێستگەی مەیدانی بایۆلۆجی یان وێستگەی توێژینەوەی ئیکۆلۆژی ئەو دامەزراوەیانەن کە دەتوانرێت لێکۆڵینەوە لە لایەنە جیاوازەکانی ژیانی ژینگەیی و بایۆلۆژی ئەنجام بدرێت، کۆمەڵێک وێستگەی مەیدانی بەرفراوان دەگرێتەوە لەوانە: وێستگەی توێژینەوەی دەریایی، وێستگەی توێژینەوەی گەرم و هتد. لە ماوەی سەدەی ١٨ و سەرەتای سەدەی نۆزدەهەمدا، وێستگە مەیدانییەکان هێشتا بە فەرمی دامەزراو نەبوون و سروشتناس و بایۆلۆجی ئەوروپی لێکۆڵینەوەکانیان لە ڕێگەی گەڕانی زانستی ئیمپراتۆرییەوە ئەنجام دەدا،  ئەم قۆناغە کاتییە لە سەردەمی ئیمپریالیزم و فراوانبوونی کۆلۆنیالیزمدا ڕوویدا کە لە ناوەڕاستی سەدەی ١٨ دەستی پێکرد، کە ئەو شوێنە بوو کە وڵاتانی ئەوروپی لە قۆناغی پیشەسازیدا بوون، لە پرۆسەی داگیرکردن و داگیرکردنی خاکەکاندا بوون لە سەرانسەری جیهاندا،  زۆرجار سروشتناسەکان لە هەڵمەتە ئیمپراتۆرییەکاندا بۆ ناوچە "نەدۆزراوەکان" وەرگیرابوون بۆ یارمەتیدان لە کەتەلۆگکردن و نەخشەکێشانی نمونە بیانییەکان.  بۆ نموونە لە ساڵی ١٨١٣ چارڵز داروین وەک سروشتناس لە کەشتیی هێزی دەریایی شاهانە بەناوی( HMS Beagle ) دەستنیشانکرا و گۆڤارەکانی یاداشتنامەکانی لەو گەشتەدا بەشدارییەکی بەرچاویان لە تیۆرییە زانستییەکانی دواتردا کرد سەبارەت بە پەرەسەندن و هەڵبژاردنی سروشتی .  بە هەمان شێوە جۆزێف بانکز سروشتناسێکی ئینگلیزیش بوو کە وەک ڕووەکناسێکی هاوکاری ئیمپراتۆری لە نێوان گەشتی زانستی کۆمەڵەی هێزی دەریایی شاهانە لە ساڵی ١٧٦٨ لە کەشتی (HMS Endeavor) بۆ باشووری زەریای هێمن دەستنیشانکرا کە وەک دۆزینەوەی ئوسترالیا یان تێرا نولیۆس وەک ئەوەی لە ساڵی ١٧٦٨دا ناسرابوو. 

لە ناوەڕاست – کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمدا، وێستگە بایۆلۆژییەکان بە فەرمی کران و لە سەرانسەری جیهان دەستیان بە دروستکردن کرد. لە ئەوروپا، هەندێک لە وێستگە مەیدانییە سەرەتاییەکان (کە تا ئێستاش کاردەکەن) بریتی بوون لە وێستگەی بایۆلۆجی دەریایی کۆنکارنۆ (Station de biologie marine de Concarneau) کە لە ساڵی ١٨٥٩ لە کۆنکارنۆ لە فەرەنسا دامەزراوە،  وێستگەی بایۆلۆجی دەریایی کۆنکارنۆ وێستگەیەکی بایۆلۆجی دەریاییە کە لەلایەن ڤیکتۆر کۆستەوە دامەزراوە بە مەبەستی ئەنجامدانی لێکۆڵینەوە لە ماسیگرتنی کەنار دەریاکان لەسەر داوای ناپلیۆنی سێیەم .  لە ئاسیا، نموونەیەک لە وێستگەیەکی مەیدانی سەرەتایی بریتییە لە وێستگەی بایۆلۆجی دەریایی میساکی لە ساڵی ١٨٨٦ لە ژاپۆن دامەزراوە بە مەبەستی لێکۆڵینەوە لە گیانلەبەرە زۆرەکانی کەنداوی ساگامی کە لە بەرامبەردا هەڵکەوتووە. 
وێنۆک| وێستگەی توێژینەوەی کورۆشیما لە کورۆشیما، ئۆکیناوا .
زیادبوونی ئارەزووی دروستکردنی وێستگەی مەیدانی بایۆلۆژی لەگەڵ ئەو سەردەمەی کە بە سەردەمی قارەمانانەی گەڕان بەدوای جەمسەری باشووردا ناسرابوو گەشەی کرد کە قۆناغێک بوو لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمەوە دەستی پێکرد کە گەڕان بەدوای ئەوروپیدا لە کێبڕکێدا بوون بۆ گەڕان و دامەزراندنی بوونی زانستی لە کیشوەری جەمسەری باشوور . بەڵام دروستبوونی وێستگەی مەیدانی بایۆلۆژی لە کاتی پچڕانی نێودەوڵەتی جەنگی جیهانی یەکەم و جەنگی جیهانی دووەمدا وەستا،  دوای جەنگی جیهانی دووەم ژمارەی وێستگەکانی توێژینەوەی بایۆلۆجی لە سەرانسەری جیهاندا بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کرد و تەنها لە ساڵانی ١٩٥٠دا ٩٢ وێستگە دامەزران.  لە قۆناغی دوای جەنگ بوو کە چەندین ڕێکخراوی فرەنەتەوەیی و ناوچەیی لە دەوروبەری وێستگە مەیدانییە بایۆلۆژییەکان پێکهێنران.  دیارترینیان ڕێکخراوی قازانج نەویستە کە بە ڕێکخراوی وێستگە مەیدانییە بایۆلۆژییەکان ناسراوە لە ساڵی ١٩٦٣ دامەزراوە  ئەم ڕێکخراوە بە ئامانجی نوێنەرایەتیکردن و یەکخستنی کارەکانی ناوەندەکانی توێژینەوە لە ئەمریکای باکوور و ئەمریکای ناوەڕاست و کەنەدا پێکهاتووە . لە ئێستادا ١٨٠ وێستگەی ئەندامی هەیە.  یەکێکی دیکە لە ڕێکخراوە بایۆلۆژییە قازانج نەویستەکان ڕێکخراوی توێژینەوە گەرمەکانە کە لە ساڵی ١٩٦٣ دامەزراوە و لە نزیکەی ٥٠ دامەزراوە لە سەرانسەری جیهان پێکهاتووە، سێ ئامانجەکەی پێکدێن لە

١) پێشخستنی دۆزینەوە و زانیاری زانستی.

٢) فراوانکردنی بازنەی پەروەردەیی سەرچاوە سروشتییە گەرمەکان.

٣) یارمەتیدان لە داڕشتنی سیاسەتەکان کە کاریگەرییان لەسەر ئەم ناوچانە دەبێت.  

هەردوو پرۆگرامی بەکالۆریۆس و دەرچوون پێشکەش بە خوێندکاران دەکات لە بوارەکانی بایۆلۆجی مەیدانی, ئیکۆلۆژی, تەندروستی جیهانی, و پاراستن، ڕێگە بە خوێندکاران دەدات کاری دەستی لە هەردوو کیشوەری ئەفریقا و ئەمریکای باشوور ئەنجام بدەن،  هەروەها چەندین ڕێکخراو و پەیمانگای دیکە لە سەرانسەری جیهاندا هەن چ گشتی و چ تایبەت کە پشتگیری لە دابینکردنی بودجە و پەسەندکردن و پاراستنی وێستگەکانی توێژینەوەی بایۆلۆجی دەدەن لە سەرانسەری جیهان.

### وێستگەکانی بۆشایی ئاسمان
وێستگەکانی بۆشایی ئاسمان بینایەکی وەستاو نین بە پێچەوانەی وێستگە ئاساییەکانی توێژینەوە لەسەر زەوی، ئەوان کەشتییە ئاسمانییە گەڕۆکەکانن کە بە شێوەیەکی تایبەت دروستکراون کە بۆ ئەوە دروستکراون کە کۆمەڵێک توێژەر و تیمی مرۆڤ لە ماوەی چەند مانگێکەوە و تەنانەت ساڵێکەوە لە هەر شوێنێکدا نیشتەجێ بن.  وێستگەکانی بۆشایی ئاسمان بە پێچەوانەی جۆرەکانی تری کەشتی ئاسمانی وەک مانگی دەستکرد بە شێوەیەکی هەمیشەیی لە بۆشایی ئاسماندا کاردەکەن، بەڵام مەرج نیە بۆ هەمیشە لەلایەن توێژەرانی مرۆڤەوە نیشتەجێ ببن، ڕەنگە لەکاتی گەڕانە جیاوازەکاندا بێن و بچن،  وێستگەکانی بۆشایی ئاسمان بە شێوەیەکی گشتی لەلایەن دەزگای بۆشایی ئاسمان و وڵاتی خۆیانەوە کۆنترۆڵ دەکرێن.  دیزاینی وێستگەکانی بۆشایی ئاسمان لە ماوەی چەند دەیەیەکدا پەرەی سەند، لایەنە ئەندازیاری و دیزاینەکانی وێستگەیەکی بۆشایی ئاسمان بۆ یەکەمجار لەلایەن هێرمان پۆتۆکنیکەوە لە ساڵی ١٩٢٨ ناسێندرا  "ڤۆنراد"ی ئەو کە بە "چەرخی زیندوو" ناسراوە، پێکهاتبوو لە وێستگەیەکی بۆشایی ئاسمانی سووڕاوەی شێوە تایەی کە پێکهاتبوو لە سێ بەش: تایەی خولانەوەی شوێنی نیشتەجێبوون، ڕوانگەیەک و ژووری ئامێرەکان.  چەرخی شوێنی نیشتەجێبوونی کەشتیی وۆنراد پێکهاتبوو لە یەکەکانی نیشتەجێبوون و تاقیگە و ڕوانگە کە تیرەکەیان ٣٠ مەتر بوو و هێزی سەنتەرفۆجی هەستی کێشکردنیان بۆ ئەندامانی تیمەکە دروست دەکرد.  تەوەری کێشکردن کە بە شێوەیەکی دەستکرد لە ڕێگەی خولانەوەی وێستگەی بۆشایی ئاسمانەوە بەرهەم دەهێنرێت بۆ یەکەمجار لەلایەن وێرنهێر ڤۆن براون لە ساڵانی ١٩٥٠دا بە وردی باسکرا کە چەمکێکی هاوشێوەی تایەی سووڕاوەی پاراست.  وێستگەی بۆشایی ئاسمانی نێودەوڵەتی (ISS) یەکێکە لە گەورەترین وێستگەکانی بۆشایی ئاسمانی جیهان و بۆ هەمیشە نیشتەجێیە. یەکەم بەشەکانی وێستگەکان لە ساڵی ١٩٩٨ خرایە ئاسمان  لە خولگەیەکی نزمدا کاردەکات کە واتە تاڕادەیەک لە ڕووی زەوی نزیکترە. ئەمە دەتوانێت لە هەر شوێنێک بێت لە ١٠٠٠&nbsp;کم بۆ تەنها ١٦٠&nbsp;کم لە سەرووی ڕووی زەویەوە بێت. 
[وێنۆک| [وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی|وێستگەی بۆشایی ئاسمانی نێودەوڵەتی (ISS)]]
وێستگەی بۆشایی نێونەتەوەیی هەوڵێکی هاوبەشە لەلایەن چەندین دەزگای بۆشایی ئاسمانەوە لە سەرانسەری جیهان، ئەو وڵاتانەی بەشدارن لە دابینکردنی بودجە بۆ وێستگەکان بریتین لە ئەوروپا و ژاپۆن و کەنەدا و ڕووسیا و ئەمریکا . دەزگاکانی بۆشایی ئاسمانی ئەم وڵاتانە بریتین لە ( ESA, JAXA(, CSA, Roscosmos, NAS)A .  مۆدیۆلاری و قەبارەی پێکهاتەکانی وێستگەی توێژینەوەکە بە بەکارهێنانیمەکۆیل بۆشایی ئاسمان وەکهەلگریی هەڵدانی سەرەتایی دیکتە بوو. هەروەها پێکهاتەکانی پێویستیان بە بەهێزی و پارێزگاریکردن بوو. لە ساڵانی پێشووتردا گەشەسەندنیوێستگەیSبۆشایی نێونەتەوەیی  لە ساڵانی نەوەدەکاندا، وڵاتە جیاوازەکان فەلسەفە و ڕێبازی جیاوازیان هێنا بۆ دروستکردن و دیزاین و گواستنەوەی وێستگەکانی توێژینەو،.  ئەندازیارانی ڕووسی لە دیزاینەکانیاندا جەختیان لە بەکارهێنانی ئۆتۆماتیکی و کۆنترۆڵی دوور کردەوە.  وڵاتانی ئەمریکا، ژاپۆن و ئەوروپی بە چوار بنەمای سەرەکی یەکگرتوو ڕێنمایی کران: دەستڕاگەیشتن ، پاراستن ، مۆدیۆلاری و ڕێکخستنەوە .  ئەمەش کاریگەری لەسەر دروستکردنی ڕەقەکاڵای ڕەقەکاڵاکانی ناوەوە هەبوو کە دروستکرابوون بۆ ئەوەی بتوانرێت بگۆڕدرێ و چاکبکرێنەوە،. هەروەها ڕەچاوی ئارەزووەکانی ئەندامانی تیمەکەی کرد کە تا ڕادەیەکی زۆر ئاماژەیان بەوە دەکرد کە دیزاینی ناوەوەی وێستگەکە بە زەوی و سەقف و دیواری جیاواز دروست دەکرێت.  بڕیارە لە دەوروبەری کۆتایی ساڵانی ٢٠٢٠داوێستگەییSبۆشایی نێونەتەوەیی  خانەنشین بکرێت.  تاکە وێستگەی بۆشایی ئاسمانی دیکەی داگیرکراو لە خولگەی زەوی نزمدا وێستگەی بۆشایی ئاسمانی چینییە، تیانگۆنگ . تیانگۆنگ لە ساڵی ٢٠٢١ خراوەتەبۆشاییەئاسمان  و دوایگەڕۆکەکانیی پێش خۆی تیانگۆنگ-١ و تیانگۆنگ-٢ دێت کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١١ و ٢٠١٦ناردرانە دەرەوەیی زەویە.  ئەم وێستگەی بۆشایی ئاسمان گەورەترین کەشتی ئاسمانی بوو کە لەلایەن چینەوە دروستکرابوو، کێشی ٢٢.٥ تۆن یان ٤٩٦٠٤.٠١ پاوند بوو. 

### وێستگەکانی توێژینەوەی جەمسەری باشوور
ئەنتارکتیکا نزیکەی ٥٠ وێستگەی توێژینەوەی هەیە و لە نزیکەی ١٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ کەسەوە کە لە ماوەی ساڵدا لەو وێستگانەدا نیشتەجێن،  کیشوەرەکە خۆی بیابانێکی جەمسەرییە کە پێکهاتووە لە ژینگەیەکی پڕ لە سەهۆڵ کە ناتوانرێت ژیان بەردەوامی هەبێ لەوێ،  لەلایەن نزیکەی ٣٠ وڵاتەوە بەڕێوەدەبرێت کە لە ڕێگەی سیستەمی پەیمانی جەمسەری باشوورەوە (ATS) ئاسانکارییان بۆ دەکرێت.  لە ساڵی ١٩٥٩ەوە کە ئەم پەیماننامەیە دەرچووە، ٤٢ وڵات بوونەتە واژۆکاری و وێستگەی توێژینەوەیان لە ئەنتارکتیکا دامەزراندووە.  وێستگەکانی توێژینەوە لە ئەنتارکتیکا بەپێی وەرزی هاوین و زستانەکانی کاردەکەن. ئەمەش بەو پێیەی پلەکانی گەرما گۆڕانکارییەکی زۆریان هەیە لە نێوان دوو وەرزەکەدا و پلەی گەرمی لە +١٠ زیاترە&nbsp;پلەی سەدی لە هاویندا و دابەزین بۆ ژێر -٤٠&nbsp;پلەی سەدی لە زستاندا لە بەشە کەنارییەکانی کیشوەرەکەدا،  زۆربەی چالاکییەکان لە هاویندا ئەنجام دەدرێن کە پلەکانی گەرما بەرزترن بەراورد بە زستان و زۆربەی وێستگەکانی توێژینەوە لە ئەنتارکتیکا لەم ناوچە کەنارییانەدا هەڵکەوتوون و ژمارەیەکی زۆریان لە پاڵ نیمچە دوورگەی کیشوەرەکەدا کۆبوونەتەوە. 
[وێنۆک| وێستگەی توێژینەوەی جەمسەری باشووری هالی شەشەم لەسەر ڕەفەی سەهۆڵی برونت, [ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکا]]
ئەم وێستگانەی توێژینەوە دروستکراون بۆ ئەوەی جێگەی بارودۆخی کەشوهەوای ژێر سفری ناوچەکە بگرێت هەروەها بە لەبەرچاوگرتنی دانان و دروستکردنی بیناکەی خۆی.  وێستگەکانی توێژینەوەی جەمسەری باشوور پێویستە بە شێوەیەک دروست بکرێن کە کەمترین کێشەکانی وەکو تووندی، بەستنی کۆنکرێت لە کاتی پرۆسەی بیناسازی و ئەگەری کەڵەکەبوونی بەفری وەرگەڕاو کەم بکرێتەوە.  پرۆسەی دروستکردنی وێستگەی توێژینەوە لە کیشوەرەکەدا بە تێپەڕبوونی کات پەرەی سەند بۆ چارەسەرکردنی ئەم پرسانە، بنکە توێژینەوە سەرەتاییەکان لە جەمسەری باشوور کە لەلایەن گەڕێنەرە دیارەکانی وەک ئێرنست شاکلتۆن و ڕۆناڵد ئاموندسن لە سەردەمی قارەمانانەی گەڕان بەدوای جەمسەری باشووردا بەکاردەهێنران، پێکهاتبوون لە کوخ و چادرە دارەکان.  تا دوای جەنگی جیهانی دووەم بوو کە وێستگەکانی توێژینەوە لەسەر ئاستێکی فراوانتر و بازرگانیتر دەستیان کرد بە دروستکردنی بنکەی سەردەمی و تۆکمە، ئەم وێستگانەی توێژینەوەی دوای جەنگ بە ئامانجی ئەوەی بە خێرایی دروست بکرێن دروستکراون و زۆرجار لەلایەن کەسانێکەوە دروستکراون کە ئەزموون و زانیارییەکی کەمی بیناسازییان هەبووە.  وێستگەکانی توێژینەوە لەم ماوەیەدا لە پانێڵی ژووری فێنک و ستاندارد پێکهاتبوون و عەزلی فراوانکراوی باکێلایتیان بەکاردەهێنا.  ئەم مۆدێلە دواتر پەرەی سەند و بوو بە بینای بەرز کە بە داسەپاوێکی پۆڵا بەرز ڕاگیرابوو.  ئەمەش لە هەوڵێکدا بوو بۆ چارەسەرکردنی پرسی کەڵەکەبوونی بەفری وەرگەڕاو بۆ ئەوەی وێستگەکان "بەفر نەچێتە ناویان". ئەمەش لە ساڵی ١٩٦٨دا ڕوویدا، کاتێک وێستگەی توێژینەوەی هالی کە من لەلایەن لێکۆڵینەوەی جەمسەری باشووری بەریتانیا (BAS) بەڕێوەدەبرا ناچار بوو دابخرێت، چونکە بە بەفر داپۆشرابوو.  بەڵام دیزاینی ئەو کاتە هەڵمی ئاوی لەبەرچاو نەگرت کە بەناو عەزلی پانێڵەکەدا دەجووڵێت کە بووە هۆی ژەنگاویبوونی پانێڵەکە لە ناوەوە. پرسێکی دیکەی ئەم دیزاینە ئەوە بوو کە کارایی و ڕەهەندەکانی بیناکە سنووردار دەکرد.  ئەمەش وایکرد دەستگەیشتن بە بیناکان قورس بێت.

لەم قۆناغەوە بەدواوە (نزیکەی کۆتاییەکانی شەستەکان بەدواوە)، چەندین دیزاین تاقیکرانەوە بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی وایەری گای کە ڕێگرییان لە جووڵە دەکرد و بۆ باشترکردنی کوالیتی سەلامەتی و خزمەتگوزارییەکان، هەروەها کەمکردنەوەی تێچوون.  هەندێک نموونەی توخمەکانی دیزاین لەم ماوەیەدا بریتی بوون لە وێستگەکانی پانێڵی فایبەر گلاس ، چوارچێوەی پەنجەرەی ئەلەمنیۆم و پانێڵی دار .  بەڵام ئەم دیزاینانە زۆر کاریگەر نەبوون لە زاڵبوون بەسەر تەحەدای کەڵەکەکردنی بەفر، بەستەڵەک یان پاراستنی عەزلی کاریگەر. لە کاتێکدا کە لەم ماوەیەدا ئاستەنگی بەرچاو بۆ دروستکردنی وێستگەی توێژینەوە هەبوو، بەڵام هەندێک داهێنانی بیناسازیش هەبوون کە لەم قۆناغەی تاقیکردنەوە تەلارسازییەوە لە ناوچەکەدا پەرەیان سەند. ئەندازیاران بۆیان دەرکەوت کە دەتوانرێت بیناکان بە شێوەیەک دروست بکرێن کە هاوتەریب بن لەگەڵ ئاراستەی با بۆ ڕێگریکردن لە کۆبوونەوەی بەفر .  دۆزینەوەیەکی دیکە کە ئەندازیاران کردوویانە ئەوەیە کە بناغە پێکهاتەییەکانی وێستگەکانی توێژینەوە دەتوانرێت ڕاستەوخۆ بکرێتە ناو بەردی شوێنەکانی وێستگەکان لەو شوێنانەی کە نیشتوو و بەرد زاڵ بوون بەسەر سەهۆڵدا.  دوای ئەم ماوەیەی تاقیکردنەوە و هەڵە لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠دا، جووڵانەوەیەک دەستی پێکرد بۆ دروستکردنی پێکهاتەی توندتر و بازرگانیکراو کە جەختی لەسەر مانەوەی زیاتر دەکردەوە. نموونەیەکی بەرچاوی ئەمەش پێکهاتنی دیزاینی هالی شەشەم بوو لە ساڵی ٢٠٠٥، کە بریتی بوو لە پێشبڕکێی دیزاین بۆ دروستکردنی کاریگەرترین و درێژخایەنترین وێستگەی توێژینەوە کە گونجاو بێت بۆ شوێنی خۆی لەسەر ڕەفەیەکی سەهۆڵی،  دیزاینی دەرئەنجامی پێکدێت لە وێستگەیەکی بەرز کە لەسەر چەقۆی هایدرۆلیکی دانراوە کە ڕێگەی بە بەڕێوەبەران دەدا بە شێوەیەکی فیزیکی بیجوڵێنن یان بیگوازنەوە بۆ دەرەوەی وێستگەکە بە ناو بەفر، بێرت بویکنگ تەلارسازێک کە کار لەسەر دیزاینەکانی وێستگەی نوێی توێژینەوەی سەنتەری نیشتمانی هیندستان بۆ توێژینەوەی جەمسەری باشوور و ئۆقیانوس دەکات، جەختی لەسەر گرنگی ئەم دیزاینکردنە کردەوە لەسەر گۆڕینی ڕێباز بۆ دروستکردنی وێستگەکانی توێژینەوەی جەمسەری باشوور، "کاتێک بەریتانیا وێستگەی هالی شەشەمی دروستکرد، زۆرێک لە گەلان درکیان بەوە کرد کە گرنگی ئەنجامدانی شتێکی تایبەتە باشترە نەک تەنها ئەنجامدانی شتێک”.  بە هەمان شێوە، سیستەمی بیناسازی جەمسەری باشووری ئوسترالیا بانگەوازی کردووە کە ستانداردی دیزاین لە جەمسەری باشووردا داناوە بە بەکارهێنانی پێکهاتەی چوارچێوەی پۆڵا بەهێزکراو و پانێڵی عەزلی و بەربەستی هەڵم بۆ زاڵبوون بەسەر کێشەکانی دیزاین و پراکتیکی پێشوو کە هەبوون، بە خۆشحاڵیەوە لە ئێستادا و بە بەکارهێنانی ئەو دیزاینە ئەو کێشانە چارەسەرکراون. 

## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی

* 

پۆل:CS1 maint: multiple names: authors list
پۆل:CS1 maint: location missing publisher
پۆل:CS1 maint: others
پۆل:توێژینەوە
پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە