open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چارلۆت فێربانکس

****چارلۆت فێربانکس''' (لەدایکبووی (١١ی کانوونی دووەمی ١٨٧١ تا ١٥ی شوباتی ١٩٣٢) پزیشکێکی ئەمریکی خەڵکی سانت جۆنسبێری بوو. لە ساڵی ١٨٩٤ بەکالۆریۆسی لە ھونەرەکان لە کۆلێژی سمیت ھێنا. و لە زانکۆی یەیڵ دكتۆرا لە بوارى فەلسەفەدا لە بابەتی کیمیا ھێنا و لە تەمەنی ٢٥ ساڵی دەرچوو. تا ئەم کاتە سێ توێژینەوەی بڵاوکردبووەوە کە باس لە شیکاری کیمیایی دەکرد. ھەروەھا نەوەی داھێنەری بەناوبانگ سادیۆس فێربانکس بوو. و ھەروەھا لە ١٩٠٢ دکتۆرا لە پزیشکی دەھێنێتەوە و دەبێت بە پزیشکێکی پراکتیکی. لە سەرەتای جەنگی جیھانی یەکەم پەیوەندی بە یەکەی نەخۆشخانەی ژنانی ئەمریکی لە فەرەنسا کرد و لە شاری لوزانسی فەرەنسا جێگیر بوو. کە ساڵێک لەوێ وەک بەرێوەبەری نەشتەرگەری لە نەخۆشخانەکەدا بەسەر برد. و بۆ هەوڵەکانی، مەدالیای سوپاسگوزاری فەرەنسی پێبەخشرا و لە بەرامبەردا ڕەگەزنامەی فەرەنسی پێبەخشرا. دوای جەنگ گەڕایەوە بۆ شارەکەی خۆی لە سانت جۆنسبێری کلینیکێکی کردەوە، لەوێ چالاک بوو لە کۆمەڵگاکەدا.

## ژیان
چارلۆت فێربانکس، لە ١١ی کانوونی دووەمی ١٨٧١ لە شاری سانت جۆنسبێری ویلایەتی ڤێرمۆنت لەدایک بووە، لەگەڵ باپیرەی، سادیۆس فێربانکس، لە خێزانێکی دیارەوە ھاتۆتە دوونیاوە کە بە داهێنانی تەرازووی وردی کێشکردن ناسراوە. لە ساڵی ١٨٩٤ لە کۆلێژی سمیت دەرچوو. و دواتر لە ساڵی ١٨٩٦ لە کیمیا لە زانکۆی یەیڵ دکتۆرای بەدەستهێناوە و بەمەش دووەم ئافرەت دەبێت کە دکتۆرا لە بواری کیمیا بەدەست بێنێت لە زانکۆکە. دوای وانەوتنەوە و پراکتیزەکردنی پزیشکی، گەڕایەوە بۆ سانت جۆنسبێری و نەخۆشخانەیەکی کردەوە. کە تیایدا دوای جەنگی جیهانی یەکەم، تا ساڵی ١٩٣٢ بەردەوامی بە کارکردندا لەوێ.

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧١
پۆل:مردووانی ١٩٣٢
پۆل:ژنە پزیشکە ئەمریکییەکان
پۆل:ژنە کیمیازانە ئەمریکییەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پێنسلڤانیا
لونا ١

وێنۆک| وێستگەی نێوان هەسارەکان لونا ١  لە کۆشکی "کۆسمۆس"ی پێشانگای دەستکەوتەکانی ئابووری نیشتمانی یەکێتی سۆڤیەت (VDNKh) نمایشکرا.

**لونا ١** یەکەم کەشتی ئاسمانییە کە گەیشتە دەوروبەری مانگی زەوی، یەکەم کەشتی ئاسمانییە کە گەیشتە خولگەی خۆریی. کەشتییە ئاسمانییەکە وەکوو پشکنەرێک لە چوارچێوەی پڕۆژەی لونای سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٥٩ دیزاین کراوە، تێکچوونی سیستەمی کۆنترۆڵی زەمینی بووە هۆی هەڵەیەک لە کاتی سووتانی قۆناغی سەرەوەدا، بەو هۆیەوەکەشتیەکە ٥٩٠٠ کم (زیاتر لە سێ هێندەی تیژڕەوی مانگ) لە مانگەوە دوور کەوتەوە، لونا ١ بووە یەکەم تەنی دروستکراوی مرۆڤ کە دەگاتە خولگەی خۆر و ناوی هەسارەی دەستکردی یەکەمی لێنراوە، هەروەها بە هۆکاری خێراییی ھەڵھاتنی لە زەوی بە یەکەم کەشتی گەردوونی ناوزەد کرا.
## تێڕوانینێکی گشتی
وێنۆک| قۆناغی سەرەوەی لونا ١ و بارە هەڵگرەکەی.
لونا ١ چوارەم و کۆتا کەشتی ئاسمانییە لە زنجیرەی (YE-1) سێ کەشتی ئاسمانی پێشوو بەهۆی ئەو گرفتانەی کە لە کاتی هەڵدانی هەر موشەکێکدا ڕوویان دابوو نەگەیشتنە خولگە.
## کەشتی ئاسمانی
ڕۆژنامەنوسانی یەکێتی سۆڤیەت ناویان لە مانگی دەستکرد و ئەو مووشەکەی کە لونا ١ی هەڵگرتبوو بە مووشەکی بۆشایی یەکێتی سۆڤیەتەوە ناوزەد دەکرد، لەکاتێکدا هاوڵاتیانی مۆسکۆ ناویان لە کەشتیەکە ناوە لونیک، کە تێکەڵەیەک لە لونا بە واتای مانگ و سپۆتنیک، پێش ئەوەی ناوەکەی لە ساڵی ١٩٦٣ بگۆڕدرێت بۆ لونا ١.
## ناردن
لە ٢ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٥٩، کاتژمێر ١٦:٤١ بە کاتی ناوەندی ئەمریکا (٢٢:٤١ بە کاتی ناوخۆیی ڕووسیا) لەناوەندی بۆشاییی بایکۆنور، وێستگەی گاگارین، کەشتی ئاسمانی لونا ١ لە ڕێگەی موشەکێکی لونا ٨K٧٢ەوە هەڵدرا، سێ قۆناغی یەکەمی موشەکەکە بە شێوەیەکی ئاسایی کاریان دەکرد، ئەندازیارانی سۆڤیەت متمانەیان بە سیستەمی ئۆتۆماتیکی نەبوو بۆ کۆنترۆڵکردنی کارکردنی بزوێنەر، بۆیە بڕیاریاندا لە ڕێگەی ڕادیۆوە پەیوەندی لەگەڵ موشەکەکەدا بکەن، سیگناڵی ناردنەکە لە قۆناغی (ئی) زۆر درەنگ گەیشتە وەستان، ئەمەش بووە هۆی زیادکردنی ١٧٥ مەتر لە چرکەیەک بۆ ڕێڕەوی سەرەکی لونا ١.

بۆیە لونا ١ بە دووری ٥،٩٩٥ کم (٣،٧٢٥ میل) ئامانجەکەی لەدەستدا، لە ٥ی کانونی دووەمی ١٩٥٩ پاتری لونا ١ لە دووری ٥٩٧ هەزار کم (٣٧١ هەزار میل) لە ڕووی زەویەوە کۆتایی هات، ئەم مەودایە لە شوێنپێهەڵگرتنی کەشتییەک نزیکە بێت لە مەحاڵ.

پاترییەکانی کەشتیەکە بە شێوەیەک دروستکراون کە ماوەی کارکردنیان لە ٤٠ کاتژمێر کەمتر نەبێت. ئەمەش سەرکەوتوو بوو و بۆ ماوەی ٦٢ کاتژمێر بەردەوام بوو.

لونا ١ بووە یەکەم تەنی دەستکرد کە بگاتە خێرایی خێراییی ھەڵھاتن یان تێپەڕێت.
## ئەرکەکانی دواتر
لونا ٢ کە دووەم کەشتی ئاسمانی زنجیرەی (Ye-1A) بوو، لە ١٣ی ئەیلوولی ١٩٥٩ ئەرکەکەی بە سەرکەوتوویی ئەنجامدا.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
*دەیڤد (٢٠٠٣). کتێبی تەواوی فڕینی بۆشایی ئاسمان: لە ئەپۆلۆ ١ تا سفر کێشکردن.

پۆل:گەردوون
پۆل:مانگی دەستکرد
پۆل:یەکێتی سۆڤیەت
پۆل:ڕووسیا
کەساندرا ناود

**کاساندرا ناود** () (لەدایکبووی ١٩٩٢ یان ١٩٩٣) ئەکتەر و سەماکاری کەنەدییە. لە فیلمی ترسناکی کارتێکەر لە ساڵی ٢٠٢٢ ڕۆڵی گێڕاوە.

## ژیانی سەرەتا
ناود خەڵکی شاری فۆرت مەکمورایە لە ویلایەتی ئەلبێرتای ئەمریکا. لەدایک بووە و لە ژێر چاوی ڕاستیدا پەڵەیەکی گەورەی ھەبووە. دایک و باوکی بڕیاریان دا کە نەیھێڵنەوە دوای ئەوەی پزیشکەکان ئاگاداریان کردەوە کە ڕێکارەکە زۆر مەترسیدارە. بەھۆی ئەو نەخۆشییەوە تووشی قسەی ناشرین بووە.

ناود لە تەمەنی پێنج ساڵییەوە دەستی بە سەماکردن کردووە. بەشداری لە پرۆگرامی بەکالۆریۆسی ھونەرە جوانەکان کردووە بۆ سەما و شانۆ لە ئەکادیمیای مۆسیقا و درامای ئەمریکی (AMDA) لە لۆس ئەنجلۆس، و لە ساڵی ٢٠١٤ دەرچووە.

## پیشە
لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠١٥دا، ناود دوای بڵاوبوونەوەی چیرۆکەکەی لە ڕۆژنامەی دەیلی مەیڵدا، ناوبانگی دەرکرد. ئاشکرابوونی دەرئەنجامەکەی یارمەتی دا بۆ حجزکردنی کلیپی گۆرانیی لیۆنا لویس بە ناوی "ئاگر لە ژێر پێیەکانم".

ناود ڕۆڵی سییو لە فیلمی ترسناکی کارتێکەر لە ساڵی ٢٠٢٢ ڕۆڵی بینیوە. فیلمەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت و ستایشی ئەدای ناودیان کرد. فیل ھۆد لە ڕۆژنامەی گاردیانی بەریتانی ستایشی کردووە، براندۆن یو لە ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز ڕەخنەیەکی باشی بۆی ھەبوو. برایان تالێریکۆ لە ماڵپەڕی ڕۆجەرئەلبێرت وەسفێکی تایبەتی کرد.

ناود لە جۆری فلیمی کریسمس لە ساڵی ٢٠٢٣ چەقۆیەکی سەرنج ڕاکێشە بەشداری دەکات، شانبەشانی جۆیل مەکھەیل و کاترین ئیزابێل و جەستن لۆنگ. فیلمەکە لە دەرھێنانی تایلەر ماکینتایرە و لە نووسینی مایکل کەنەدییە.

## ژیانی تایبەتی
ناود لە مانگی نیسانی ٢٠١٥ لە لۆس ئەنجلۆس دەژی.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢
جەیسن دۆلی

‏

**جەیسن دۆلی** () (لەدایکبووی ٥ی تەمموزی ١٩٩١) ئەکتەر و مۆسیقاژەنی ئەمریکییە، بە ڕۆڵەکانی لە بەرنامە و فیلمەکانی کەناڵی دیزنی ناسراوە. لە زنجیرەی بەختێکی باش چارلی بە ڕۆڵی دوگمان و لە فیلمی پیاویکات بە ڕۆڵی ڤێرگڵ فۆکس

## ژیانی سەرەتا و پیشە
جەیسن سکۆت دۆلی لە ٥ی تەمموزی ١٩٩١ لە شاری لۆس ئەنجلۆسی ویلایەتی کالیفۆرنیا لەدایکبووە، برایەکی گەورەی هەیە بە ناوی جێفری (لەدایکبووی ١٩٨٩). لە ساڵی ٢٠١٠ خولی ئۆنلاین لە کۆلێژی مۆرپارک خوێندوێتی. لە ساڵی ٢٠١٦ دۆلی لە زانکۆی لۆتەرانی کالیفۆرنیا دەرچووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەری کۆمیدی پیاوی ئەمریکی
لویس فلیپی سکۆلاری

**لویز فیلیپی سکۆلاری** (لەدایکبووی ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٤٨)، ڕاھێنەری تۆپی پێی بەڕازیلییە. سکۆلاری وەک یاریزان لە ھێڵی بەرگری یاریکردووە، پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٨٢ ڕوو بکاتە پیشەی ڕاھێنەرایەتی. دوای ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٢ سەرکردایەتی ھەڵبژاردەی بەڕازیلی کرد بۆ بردنەوەی جامی جیھانیی فیفا، لە مانگی تەممووزی ٢٠٠٣ تا حوزەیرانی ٢٠٠٨ ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی پورتوگال بووە. ئەو پورتوگالی بردە یاری کۆتایی یۆرۆی ٢٠٠٤ کە بە ئەنجامی ٠–١ بە یۆنان دۆڕا و لە جامی جیھانیی ٢٠٠٦ دا پلەی چوارەمی بەدەستھێنا. ھەروەھا سکۆلاری لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٨ ڕاھێنەرایەتی پورتوگالی کرد، بەڵام دوای دۆڕانی بە ئەڵمانیا بە ئەنجامی ٢–٣ لە قۆناغی دووەم دەستی لە لەکارکێشایەوە.

## پیشەی ڕاھێنەری
### بەڕازیل
لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٠١، سکۆلاری وەک ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی بەڕازیل دەستنیشانکرا، کە پێنج یاری پاڵاوتنەکانی لە پێشەوە بوو، مەترسی سەرنەکەوتنی ھەبوو بۆ جامی جیھانیی ٢٠٠٢ کە دەبووە یەکەمجار لە مێژوودا بەشداری نەکات. سەرەڕای ئەوەی یەکەم یاری خۆی بە ئەنجامی ١–٠ بە ئۆروگوای دۆڕا، لە کۆتاییدا سکۆلاری توانی ھەڵبژاردەکە ڕێکبخاتەوە لە یارییەکانی پاڵاوتن. لە ئامادەکاری بۆ یاری کۆتاییدا، سکۆلاری ڕەتیکردەوە ڕۆماریۆ ھێرشبەری دێرین بخاتە نێو پێکھاتەکەیەوە، سەرەڕای فشاری گشتی و بانگەواز خودی یاریزانەکە. بردنەوەکانی لە تورکیا و چین و کۆستاریکا و بەلجیکا و ئینگلتەرا و دیسانەوە تورکیا بردیانە یاری کۆتاییی، لەوێ بە دوو گۆڵی ڕۆناڵدۆ بێ بەرامبەر لە ئەڵمانیای بردەوە و پێنجەمین نازناوی جامی جیھانی فیفای بەدەستھێنا. سکۆلاری لە مانگی ئابی ٢٠٠٢ دەستی لەکارکێشایەوە، بەنیازی ئەوەی بچێتە ئەورووپا.

### پورتوگال
لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٢ سکۆلاری وەک ڕاھێنەری پورتوگال دەستنیشانکرا کە دەبێتە وڵاتی میوانداری یۆرۆی ٢٠٠٤. دامەزراندنی سکۆلاری مشتومڕی لەسەر بوو، چونکە سکۆلاری مووچەیەکی زۆری پێدەدرا، و یەکەم بیانی بوو کە ڕاھێنەری پورتوگال بوو لە دوای ئۆتۆ گلۆریای. سکۆلاری مشتومڕی زیاتری بەدوای خۆیدا ھێنا بە بانگھێشتکردنی دیکۆی لەدایکبووی بەڕازیل کە تەنھا بەم دوایییە شایستەی ڕەگەزنامەی پورتوگالی بوو. لە یۆرۆی ٢٠٠٤، پورتوگال قۆناغی کۆمەڵەکانی تێپەڕاند و لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا بە لێدانی سزا بەرامبەر ئینگلتەرا بردەوە، دواتر لە قۆناغی پێش کۆتاییدا لە ھۆڵەندا بباتەوە؛ بەڵام لە یاری کۆتاییدا بە ئەنجامی ١–٠ لەلایەن یۆنان کە لە پاڵەوانێتییەکەدا دۆڕاوە، دۆڕان. سکۆلاری لە ڕێگەی مۆندیالی ٢٠٠٦ی ئەڵمانیاوە ڕاھێنەرایەتی پورتوگالی کرد و لەوێ گەیشتە قۆناغی پێش کۆتایی، دیسانەوە لە قۆناغی چارەکی کۆتایی بەرامبەر ئینگلتەرا سەرکەوتنی بەدەستھێنا؛ بەڵام بەھۆی شکستێکی پێش کۆتایی بەرامبەر فەرەنسا کە دواجار پلەی دووەمی بەدەستھێنا، نەگەیشتنە یاری کۆتاییی. دوای پاڵەوانێتییەکە، ھەوڵدرا سکۆلاری ببێتە ڕاھێنەری ئینگلتەرا، بەڵام بڕیاری مانەوەی دا لە پۆستی ڕاھێنەرایەتی تا کاتی کۆتایی ھاتنی گرێبەستەکەی.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە پرتغال
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە عەرەبستانی سعوودی
پۆل:ڕاھێنەرانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨
ناوەندی ھەسارە بچووکەکان

**ناوەندی هەسارە بچووکەکان** ڕێکخراوێکی فەرمییە و سەر بە یەکێتی فەلەکی نێودەوڵەتییە، بەرپرسیارە لە کۆکردنەوە و تۆمارکردنی هەموو زانیارییە چاودێرییە بەردەستەکان لەسەر هەسارە بچووکەکان (هەسارە بچووکەکان: زاراوەیەک کە ئاماژەیە بۆ تەنە بچووکەکان لە کۆمەڵەی خۆر کە گەڕەستێرۆچکە و کلکدار و نەیزەکن).سەنتەرەکە چەندین دامەزراوە بەڕێوەدەبات کە یارمەتی جێبەجێکردنی ئەرکەکانی دەدەن، دیارترینیان ڕوانگەی کۆلێژی هارڤارد و ڕوانگەی فیزیای ئەستێرەیی سمیسۆنی سەنتەری هارڤارد-سمیسۆنی بۆ فیزیای ئەستێرەیی. 

سەنتەری هەسارە بچووکەکان ماڵپەڕێکی هەیە کە چەندین خزمەتگوزاری پێشکەش دەکات، کە ئامانجی سەرەکی یارمەتیدانی چاودێرانە بۆ دۆزینەوەی هەسارە بچووکەکان، لەوانە گەڕەستێرۆچکە و کلکدارەکان، ئەم ماڵپەڕە ڕێگە دەدات بە دابەزاندنی تەواوی ئیندێکسی هەسارە بچووکەکان بە خۆڕایی، هەروەها چەندین زانیاری لەسەر ئەم تەنانە دابین دەکات، یەکێک لە کارە دیارەکانی ئەم سەنتەرە یارمەتیدانی چاودێرانە بۆ شوێنکەوتنی تەنەکانی نزیک لە زەوی و حیسابکردنی خولگەیان.
## مێژوو
سەنتەری هەسارە بچووکەکان لە ساڵی ١٩٤٧ لە زانکۆی سینسیناتی دامەزراوە، سەنتەری هەسارە بچووکەکان لەلایەن بەڕێوەبەری کاتی ماتیۆ هۆڵمانەوە سەرۆکایەتی دەکرا، لە ژێر سەرکردایەتی ئەودا (MPC) ماوەیەکی بەرچاوی ڕێکخستنەوە و گەشەکردنی بەخۆیەوە بینی، کە هەم قەبارەی ستافەکەی و هەم قەبارەی ئەو چاودێریانەی کە لە ساڵێکدا پرۆسێس دەکران دوو هێندە کرد. لەگەڵ دەستلەکارکێشانەوەی هۆڵمان لە ٩ی شوباتی ٢٠٢١ (لە ١٩ی شوباتی ٢٠٢١ ڕاگەیەندرا) ماتیۆ پێین بوو بە بەڕێوەبەری بە وەکالەت لە (MPC).
### بەڕێوەبەران
* ١٩٤٧-١٩٧٨: پاوڵ هێرگێت
* ١٩٧٨-٢٠٠٦: برایان مارسدن
* ٢٠٠٦-٢٠١٥: تیمۆسی سپاهر
* ٢٠١٥-٢٠٢١: ماتیۆ هۆڵمان
* ٢٠٢١–ئێستا: ماتیۆ پێین
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* ماڵپەری فەرمی
* ئەرشیف - هەموویان لە ساڵی ١٩٧٧ەوە بڵاوکراوەی بازنەی بڵاوکراونەتەوە (بە شێوەی PDF دابەزێنراوە)
* ڕاپۆرتی دۆخی سەنتەری هەسارەی بچووک، ماتیۆ ج. هۆڵمان، ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥

پۆل:گەردوون
لونا ٩

وێنۆک|  فڕۆکەی لونا ٩ (Луна-9)، ناوی ناوخۆیی Ye-6 No.13، ئەرکێکی بۆشایی ئاسمانی بێ تیمی بەرنامەی لونای یەکێتی سۆڤیەت بوو. لە ٣ی شوباتی ١٩٦٦ کەشتی ئاسمانی لونا ٩ بووە یەکەم کەشتی ئاسمانی کە توانای نیشتنەوەی مانەوە لەسەر تەنێکی ئاسمانی بەدەستهێنا،  بۆ مێژووی گەردوونناسی نمایشکراوە.

**لونا ٩** (بە ڕووسی : Луна-9 ) پشکنەرێکە کە لە چوارچێوەی پڕۆژەی لونا بۆ دۆزینەوەی مانگ لەلایەن یەکێتی سۆڤیەتەوە نێردراوە. فڕۆکەی لونا ٩ لە ٣ی شوباتی ١٩٦٦ هەڵفڕی و یەکەم کەشتی ئاسمانی بوو کە بە سەلامەتی لەسەر ڕووی مانگ نیشتەوە و وێنەی بۆ زەوی نارد.

## وەسفکردنی لونا ٩
وێنۆک| یەکەم وێنە لەلایەن لونا ٩، یەکەم وێنە کە تا ئێستا لە ڕووی تەنێکی ئاسمانی ترەوە گیراوە.
ئەو پشکنەرەی کە بە سەلامەتی لەسەر ڕووی مانگ نیشتەوە، کێشی نزیکەی ٩٩ کیلۆگرام بوو، کوشنێکی بەکارهێناوە بۆ ئەوەی بیپارێزێت لە بەریەککەوتن لەگەڵ ڕووی مانگ و بە خێرایی ١٠ مەتر لە چرکەیەکدا دابەزیوە. شێوەی گۆشەیی بوو، تیرەکەی ٥٨ سانتیمەتر بوو، ئامێری پەیوەندی بێ تەل و ئامێری کاتی بۆ بەڕێوەبردنی بەرنامەی زانستی و سیستەمی کۆنترۆڵکردنی پلەی گەرمی و ئامێری زانستی و سەرچاوەیەکی کارەبایی و کامێرای تەلەفزیۆن بۆ داندرابوو.

موشەکەکە هەڵگری چوار قۆناغی بەرزبوونەوە بوو و پشکنەرەکەی گەیاندە خولگەی زەوی، پاشان قۆناغی چوارەم درێژەی بە گەشتەکەی دا بۆ سەر مانگ و ماوەیەکی کەم پێش نیشتنەوەی لەسەر مانگ لە لونا ٩ جیا بووەوە.
## لونا ٩ لەسەر مانگ
دوای نیشتنەوەی لە ٣ی شوباتی ١٩٦٦ لە دەریای پرۆسێلاروم، ئەو چوار گەڵایەی کە سەری لونا ٩یان داپۆشیبوو کرانەوە، ئانتێنەکان بۆ گواستنەوە دانرابوون و کامێرای ئاوێنەیی سووڕاوە دەستی کرد بە وێنەگرتن لە دەوری کەشتیە ئاسمانییەکە، کەشتیەکە توانی ٧ وێنە بنێرێتەوە بە ماوەی ٨ کاتژمێر، جگە لە ٣ فیلمی تەلەفزیۆنی.
## ئەنجامی ئەرکەکان
ئەو وێنانەی لە لونا ٩ ەوە گەیشتوونەتە سەر زەوی وێنەیەکی پانۆراماییان پێکهێناوە کە ئاسۆیەکی فراوانی مانگ پیشان دەدات، لەوانە بەردەکانی نزیک و ئەوانی دیکە کە تا ١.٤ کیلۆمەتر دوور بوون.

بەم ئەرکە یەکێتی سۆڤیەت پێشکەوتنی خۆی لەو سەردەمەدا لە بواری تەکنەلۆجیای بۆشایی ئاسمان نیشان دا، چونکە لونا ٩ یەکەم کەشتی ئاسمانی بوو کە بە سەلامەتی لەسەر ڕووی مانگ بنیشێتەوە و لونا ٩ نۆیەمین هەوڵ بوو بۆ نیشتنەوە بە نەرمی لەسەر ڕووی مانگ، هەموو ئۆپەراسیۆنەکان پێش نیشتنەوە بە سەرکەوتوویی تەواو بوون و پشکنەری گۆشەیی لونا ٩ کە تیرەکەی ٥٨ سم بوو، لە نزیک کانیاوی ڕینەر و کانیاوی ماریۆس لە دەریای زریانەکانی مانگ نیشتەوە، لونا ٩ دوای ٥ خولەک لە گەیشتن بە ڕووی مانگ داتاکانی بۆ زەوی نارد.

پێوەرەکەی تیشکدانەوە ئاماژەی بە ئاستی تیشکدانەوە لەسەر ڕووی مانگ کردووە کە ٣٠ میلیراد (یان ٠.٣ میلی گیایە) لە ڕۆژێکدا. بەڵام ڕەنگە گرنگترین زانیاری کە لونا ٩ بەدەستی هێنابێت ئەوە بووبێت کە تەنەکان لەناو تۆزی مانگدا نوقم نابن، واتە ڕووی مانگ ئامادەیە بۆ هەڵگرتنی کەشتییەکی ئاسمانی قورس، دوایین پەیوەندی لەگەڵ لونا ٩ لە ٦ی شوباتی ١٩٦٦ بووە. 
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* ئەنیمەیشنی ئەرک
* لونا ٩ پانۆراما

پۆل:گەردوون
پۆل:یەکێتی سۆڤیەت
پۆل:ڕووسیا
پۆل:کەشتییە ئاسمانییەکان
شارستانی وۆرسێستەر، ماساچووسیتس

**شارستانی وۆرسێستەر** یەکێکە لە شارستانەکانی ویلایەتی ماساچووسیتس لە ئەمریکا. لە دە ساڵی پێشووتر و سەرژمێری ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانەکەی ٧٩٨ ھەزار و ٥٥٢ کەس بووە. و بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢٠دا ژمارەی دانیشتووانەکەی زیادی کردووە بۆ ٨٦٢ ھەزار و ١١١ کەس و بەمەش دەبێتە دووەم شارستانی ماساچووسیتس کە زۆرترین دانیشتووانی تێدایە. ھەروەھا گەورەترین شارستانی ماساچووسیتسە بەپێی ڕووبەری جوگرافی. گەورەترین شار و شارۆچکەی ناوەندی شارستان بریتییە لە وۆرسێستەر.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ئاسایشی شارستانی وۆرسێستەر
* ئۆفیسی پارێزەران
* تۆماری بەڵگەنامەکانی شارستانی وۆرسێستەر
ڕید ئیوینگ

‏
**ڕید ئیوینگ** (؛ لەدایکبووی ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٨٨) ئەکتەر و مۆسیقاژەنێکی ئەمریکییە و بە ڕۆڵی دیلان لە کۆمیدیای خێزانی مۆدێرن لە کەناڵی ئەی بی سی و وەک چارلی پلانک لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەی زیک و لووتێر (٢٠٠٩–٢٠١١) ناسراوە.

## ژیانی سەرەتا و پیشە
ئیوینگ خەڵکی شاری برووارد لە ویلایەتی فلۆریدایە. لە بەرھەمە شانۆیییەکان لە ناوچەی باشووری فلۆریدا دەرکەوتووە. لە قوتابخانەی ھونەری دریفۆس لە وێست پاڵم بیچ و قوتابخانەی فیلم و تەلەڤیزیۆن لە نیویۆرک خوێندوویەتی پێش ئەوەی بچێتە لۆس ئەنجلۆس.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە فلۆریدا
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
حەمەدی مەولوودی

**محەممەد ڕاتبی** یان ** محەممەد مەولوودیان** ناسراو بە **حەمەدی مەولوودی** یان **حەمەدی مەولوودە چرچی** (١٩٠٨ لە مەھاباد، ڕۆژھەڵاتی کوردستان - ١٩٧٩ لە قوبا، ئازەربایجان) پێشمەرگەیەکی کۆماری کوردستان بوو. حەمەدی مەولوودی لە کۆماری کوردستاندا یەکەم کەس بوو کە پلەی کاپیتانی پێ بەخشرا.

## ژیان
محەممەد ڕاتبی ١٥ی نیسانی ١٩٠٧ (بەرانبەر لەگەڵ ٢٥ی خاکەلێوەی ١٢٨٦) لە مەھاباد لە دایک بووە؛ دایکی نێوی زڵەخا بووە بەڵام چوار ڕۆژانە بووە کە دایکی مردووە و لە ژێر دەستی زڕدایکێکی خراپ بە ناوی شاشاندا گەورە بووە، بە ھۆی ئەوەیکە بابی کە ناوی مەولوود بووە پیاوێکی کز و باریکەڵە بووە بە حەمەدی مەلوودە چرچی ناوبانگی دەرکردووە، محەممەد مەولوودیان ھەر لە تەمەنێکی کەمەوە ملی لە کارکردن ناوە و خۆی ئەرکی بەخێوکردنی خۆی لە ئەستۆ بووە. سەردەمی لاوییەتی کاپیتان ھاوکات بووە لەگەڵ دامەزراندنی کۆمەڵەی کومەڵەی ژ-ک و کۆماری کوردستان ھەر بۆیەش یەکێک لە ئەندامانی کۆمەڵە و پێشمەرگەیەکی کۆماری کوردستان بووە. پاشی نسکۆی کۆمار و شەھیدبوونی قازی محەممەد محەممەد ڕاتبی و پێشمەرگەکانی خۆیان بە دەستەوە نەداوە؛ دوای ماوەیەک کە دەوڵەتی ئێران دەستبەردار نەبووە و بەردەوام داوای ڕادەستکردنی کردووە، ڕووی کردووەتە باشووری کوردستان و لەلایەن حکومەتی عێراقەوە دەستبەسەر و بۆ ماوەیەک ڕەوانەی زیندان کراوە. دوای ئازادبوونی لە ماڵە شێخ لەتیفی حەفید گیرساوەتەوە. کاپیتان ڕووی لە وڵاتی سۆڤیەت کردووە و ھەمدیسان لەوێش بۆ ماوەی دوو ساڵ دەستبەسەر کراوە. دوای ئازادبوونی لەوێشەوە تا کۆتایی تەمەنی لە وڵاتی ئازەربایجان و شارەکانی باکۆ و قوبا نیشتەجێ بووە. محەممەد ڕاتبی لە کوردستان ژیانی ھاوبەشی پێک ھێنابوو و خۆی و خێزانی واتە خورشید ڕەھبەر خاوەنی چوار منداڵ (سێ کچ و کوڕێک) بوون. دوای ئەوەیکە کاپیتان لە گەڕانەوە بۆ کوردستان بێھیوا بووە، لە ئازەربایجان ژنێکی ئازەری خواستووە و کچێکیشی لەوی ھەبووە. جێی ئاماژەیە محەممەد مەولوودی خەزووری محەممەد ماملێیە.

## مەرگ
دوای ڕووخانی حکومەتی شا لە ئێران حەمەدی مەولوودی ھەوڵی ھاتنەوە بۆ کوردستانی داوە و دوای ڕیکخستنی کاروبارەکانی و شەوێک پێش وەڕێ کەوتنی، لە ماڵە خۆی بە جەڵتەی دڵ لە تەمەنی حەفتا و دوو ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە و لە گۆڕستانی شاری قوبا توسلیم بە خاک کراوە. ڕێکەوتی مەرگی کاپیتان ٣٠ی خاکەلێوەی ١٣٥٨ی ھەتاوی بەرانبەر لەگەڵ (١٩ی نیسانی ١٩٧٩ی زایینی)یە.

## ئەمانەش ببینە
* کوردبوون

## سەرچاوەکان

## کتێبناسی
* *کوردبوون*، حەمەدی مەولوودی، ٢٠٢٢

پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کۆماری کوردستان
پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:خەڵکی مەھاباد
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧
پۆل:مردووانی ١٩٧٩
پێدرۆ میگێل

**پێدرۆ میگێل کارڤالیۆ دیۆس کۆرێیا** (؛ لەدایکبووی ٦ی ئابی ١٩٩٠)، بە **ڕۆ ڕۆ** (**Ró-Ró**) ناسراوە. وەرزشوانێکی پیشەگەری تۆپی پێیە و یاریزانی یانەی سەدد و ھەڵبژاردەی قەتەرە و بەرگریکاری باڵی ڕاست یان دڵی بەرگرییە.

لە خولی خوارەوەی تۆپی پێی پورتوگال یاریی کردووە، لە کانوونی دووەمی ٢٠١١ گەیشتووەتە قەتەر و بۆ یانەکانی ئەھلی و سەدد لە خولی ئەستێرەکانی قەتەر یاریی کردووە و ٣ جار نازناوی خولەکەی بەدەستھێناوە.

ڕۆ ڕۆ لەدابکبووی پورتوگالە، بەڵام لە ئاستی باڵا نوێنەرایەتی کەیپڤەردی خوار ٢١ ساڵی کردووە، پاشان لە ساڵی ٢٠١٦ بووە بە یاریزانی ھەڵبژاردەی قەتەر و نازناوی جامی ئاسیای ٢٠١٩ی بەدەستھێناوە.

## کاروانی یانە
ڕۆ ڕۆی بەڕەچەڵەک کەییڤەردی لە ئەلگایرۆ میم مارتینزی سینترەی پورتوگال لەدایکبووە، نازناوەکەی لە دوو یاریزانی بەڕازیلی ڕۆناڵدۆ و ڕۆماریۆ وەرگرتووە. لە تەمەنی لاوێتی کاروانی وەرزشی دەستی پێکردووە و یاری بۆ یانەکانی میم مارتینز و بەنفیکا کردووە، کە نزیکەی ٦ وەرز تێیدا ماوەتەوە. لە ٢٠٠٩ لە خولی پلە چوار یاریی بۆ یانەی فارێنسی کردووە و وەرزی دواتر یاریی بۆ یانەی ئالژوسترێلێنسی کردووە.

لە کانوونی دووەمی ٢٠١١، ڕۆ ڕۆ وڵاتەکەی بەرەو دەوحە بەجێھێشت و پەیوەندی بە یانەی ئەھلییەوە کرد، یەکەم گۆڵی لە کانوونی دووەمی ٢٠١٢ لە بەرامبەر یانەی خەرەیتیات تۆمارکرد، بەڵام بە ئەنجامی ٢–٤ دۆڕان، لە یەکەم وەرزدا تەنھا بەشداری ٦ یاریی یانەکەی کرد و یانەکەی دابەزی.

لە ٢٠١٦ پەیوەندی بە یانەی سەددەوە کرد، ھاوکات ئارەزووی خۆی بۆ یاریکردن بۆ ھەڵبژاردەی قەتەر دەربڕی، لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ئەو ساڵە، یەکەم گۆڵی لە بەرامبەر ئوم سەلال تۆمارکرد.

لە جامی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠١٩ لە قەتەر، لەکاتی زیادکراودا گۆڵێکی بۆ یانەکەی لە قۆناغی یەکەم لە بەرامبەر یانەی ھینگێن سپۆرت تۆمارکرد، کە ٣–١ براوە بوون. لەژێر ڕاھێنەرایەتی چاڤی ھێرناندێز نازناوێکی خولی ئەستێرەکانی قەتەر و ٢ جامی قەتەری بەدەستھێناوە.

## کاروانی نێونەتەوەیی
لە ٢٤ی ئازاری ٢٠٠٩، ڕۆ ڕۆ یەکەم دەرکەوتنی بۆ ھەڵبژاردەی خوار ٢١ ساڵانی کەیپڤەرد ئەنجامداوە، کە یارییەکی دۆستانە بوو بەرامبەر بە پورتوگال، ٢–٠ دۆڕان. لە یارییەکانی لوسۆفۆنیای ٢٠٠٩ مەدالیای ئاڵتوونیان بەدەستھێناوە.

لە ٢٩ی ئازاری ٢٠١٦، یەکەم بەشداری لە ھەڵبژاردەی قەتەر ئەنجامداوە، کە لە پاڵاوتنی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ بووە، بەرامبەر بە چین ٢–٠ دۆڕان. لە ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧، یەکەم گۆڵی بۆ قەتەر تۆمارکرد، لە جامی کەنداوی عەرەب ٢٣ لە بەرامبەر یەمەن بوو، کە ٤–٠ براوە بوون، بەڵام لە قۆناغی کۆمەڵەکان ماڵاواییان کرد. لە ھەموو ڕووبەڕووبوونەوەکانی جامی ئاسیای ٢٠١٩ لە ئیمارات بەشداریی کرد و بوونە پاڵەوان.

ڕۆ ڕۆ بانگھێشتی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩ و جامی ئاڵتوونیی کۆنکاکافی ٢٠٢١ کراوە، کە لە جامە ئاڵتوونییەکە تا نیوەی کۆتایی ڕۆیشتن. لە جامی عەرەبی ٢٠٢١ لە قەتەر، لە گێمی یەکەم بەرامبەر بە عوممان تووشی پێکان ھات.

ڕۆ ڕۆ لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ی قەتەر بەشداری ھەر سێ یارییەکەی قەتەر کرد و بە بێ ھیچ بردنەوەیەک ماڵاواییان لە پاڵەوانییەتییەکە کرد.

### گۆڵە نێونەتەوەیییەکان
 (ستوونی **گۆڵ** ئاماژەیە بۆ ئەو گۆڵەی کە تۆماری کردووە، ستوونی **ئەنجام** ئاماژەیە بۆ ئەنجامی ڕووبەڕووبوونەوەکە)

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی قەتەر
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩
دۆنا تارت

**دۆنا تارت** (؛ لەدایکبووی ٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٣) ڕۆماننووس و وتارنووسێکی ئەمریکییە. چەند ڕۆمانێکی بڵاو کردووەتەوە: *[[مێژووی نھێنی]]* (١٩٩٢)، *[[ھاوڕێی بچووک]]* (٢٠٠٢)، و *[[سەیرەی زێڕین (ڕۆمان)|سەیرەی زێڕین]]* (٢٠١٣). کۆواری *[[تایم (کۆوار)|تایم]]* لە ٢٠١٤دا، بە یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسانی جیھان ناوی بردووە.

## ژیانی سەرەتایی
دۆنا تارت لە گرینوود، میسیسیپی، ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دایک بووە. لە شارۆچکەی گرێنەیدا گەورە بووە. باوکی، دۆن تارت، مۆسیقاژەنێکی ڕۆکابیلی بوو؛ و دایکی، تایلۆر، سکرتێر بوو. دایک و باوکی خوێنەر بوون و دایکی لە کاتی لێخوڕیدا کتێبی دەخوێندەوە. دوو خوشکی ھەیە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
پۆل:زیندووان
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم
پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئەمریکی
چەرخی شۆڕش

***چەرخی شۆڕش*** یان ***چەرخا شۆڕش*** (بە کرمانجی: Çerxa Şoreşê، چەرخا شۆرەشێ) سروودێکی شۆڕشگێڕانەیی کوردییە. ئەو سروودە کە بە ناوی مارشی گەریلاش دەناسرێتەوە. نووسەری ھەڵبەست و ئاوازدانەری سروودەکە خەلیل خەمگین بووە، بەڵام سروودەکە دواتر لەلایەن ھونەرمەندانی دیکە وەکوو کۆما بەرخوەدانیش خوێندراوە. چەرخی شۆڕش وەکوو سروودێکی پارتی کرێکارانی کوردستان لە کۆبوونەوەکان و خۆپێشاندانەکان دەخوێنرێتەوە.

## وەشانی سۆرانی
لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ بەبۆنەی یەکەمین ساڵڕۆژی سەرھەڵدانی ژنان و گەلانی ئێران بە دروشمی ژن، ژیان، ئازادی، ناوەندی چاند و ھونەری بێستوون وەشانێکی سروودی چەرخی شۆڕشی بڵاو کردەوە کە ھەڵبەستێکی سۆرانی لەسەر میلۆدییەکەی دانرابوو.

## ھەڵبەست

## ئەمانەش ببینە
* خەلیل خەمگین

## سەرچاوەکان

پۆل:سروودە نیشتمانییەکان
پۆل:سروودە کوردییەکان
پۆل:گۆرانییە کوردییەکان
پۆل:پارتی کرێکارانی کوردستان
جەیلین بارۆن

‏

**جەیلین بارۆن** () (لەدایکبووی ٣١ی ئابی ١٩٩٨) ئەکتەری ئەمریکییە، بە ڕۆڵی دۆمینیک وینسلۆ لە زنجیرەی بێ شەرم و زۆی فیلیپس لە زنجیرە درامای نێتفلێکس جڵەو ئازادی ناسراوە.

## ژیانی سەرەتا و پیشە
بارۆن لە ٣١ی ئابی ١٩٩٨ لە شاری ڕینۆ لە ویلایەتی نیڤادا لەدایکبووە. دواتر بارۆن و خێزانەکەی کۆچیان کرد بۆ لۆس ئەنجلۆس و لەوێ دەستی بە نواندن کرد. دایکی بارۆن بە ڕەگەز مەکسیکییە، باوکی ئەمریکی ئەفریقاییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
شێخ ئەحمەد شێخ غەنی

**شێخ ئەحمەد شێخ غەنی:** ( ١٨٩٠ - ١٩٥٨ ) شاعیر و ناسناوی شیعری "فەوزی" بوو . 

## سەرەتای ژیان و خوێندنی
وێنۆک|'''شێخ ئەحمەد شێخ غەنی'''
شێخ ئەحمەد کوڕی شێخ غەنی کوڕی شێخ عەبدولقادر کوڕی سەید حسێن کوڕی سەیید عەلی لە ساداتی بەرزنجەیە، ناسناوی شیعری "فەوزی" بووە. ١٨٩٠ لە سلێمانی لەدایک بووە. خوێندنی ھەر لەوێ تەواوکردووە . 

## پیشەی وەزیفی
بووە بە فەرمانبەر. کاتبی دائیرەی مەعاریف بووە و  درێژەی بەو وەزیفەیە داوە. ساڵی ١٩٣٧ کارمەندی دائیرەی ئیستیھلاکی قەرەداغ و ساڵانی ١٩٥٢-١٩٥٣ لە ناحیەی تانجەرۆ کاتب بووە.

## شعر و ئەدەب
فەوزی، شیعری لە ڕۆژنامەکانی "بانگی کوردستان" و  "ڕۆژی کوردستان" و  "ئومێدی ئیستیقلال"یشدا بڵاوکردووەتەوە و دیوانێکی چاپ نەکراوی ھەیە .

## کۆچی دوای
ڕۆژی ٩/٢/١٩٥٨ کۆچی دواییی کردووە. 

## سەرچاوەکان
دایان دۆن

‏

**دایان دۆن** () (لەدایکبووی ٨ی ئەیلوولی ١٩٩٠)، ئەکتەری کەنەدییە. بە ڕۆڵی مای لینگ لە فیلمی جەنگاوەر و کۆرا لە وەرزی حەوتەمی زنجیرەی بریکارەکانی شیڵد ناسراوە.

## ژیانی سەرەتا
دۆن لە شاری ئەبۆتسفۆرد لە ویلایەتی کۆڵۆمبیای بەریتانی لەدایکبووە و گەورە بووە.

بۆ یەکەمجار لە پۆلی نۆیەمدا حەزی لە نواندن پەرەی سەندووە کاتێک وانەکانی درامای وەک ھەڵبژاردەیەک وەرگرتووە. لە تەمەنی ١٠ ساڵییەوە دەستی بە ڕاھێنانی تەکنیکی کردووە لە بواری سەمادا.

## پیشە
دواتر وەک گەنجێکی پێگەیشتوو وەک سەماکارێک لە ئاھەنگەکانی کردنەوەی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠١٠ لە ڤانکۆڤەر وەک سەماکاری یەدەگ بۆ مایکل بوبلی بەشداری کرد. جگە لەوەش، وەک سەماکارێک کاری کردووە بۆ ڤیدیۆ کلیپەکانی دیکە بۆ تۆمارکردنی ھونەرمەندان لەوانە بۆ گروپی بیگ تایم ڕاش و ماریاناس ترێنچ ھەروەھا کاری کردووە لە گۆرانییەکانی فۆکس تۆ پێت وایە کە دەتوانیت سەما بکەیت.

لە کاتێکدا لە بەرنامەکانی وەک ڕۆژێک لە ڕۆژان لە کەناڵی ئەی بی سی و بەرنامەی ئیمپۆستەر ی تیڤی لاند بەشداری کردووە، بەڵام بووە ھۆی کە بەژداری لە فیلمی نەوەکان بکات کە لەلایەن کەناڵی دیزنیەوە دروستکرابوو، ڕۆڵی لۆنی، کچی مولان و لی شانگی بەرجەستە دەکرد. بەڵام دوستر فیلمی دیزنی نەوەکان فراوانتر بوو بۆ زنجیرە فیلمێک.

لە ساڵی ٢٠١٦ ڕۆڵێکی سەرەکی لە فیلمی ڤایکینگەکانی کەناڵی مێژوو وەک یدو بۆ وەرزی چوارەم ڕۆڵی بینی. و زنجیرە وێبی ڕێنماییەکانی کەناڵی نایاب کە تێیدا ڕۆڵی خوشکە دووانەکانی بینی.

لە ساڵی ٢٠١٧ پەیوەندی بە کاستی سەرەکی فیلمی جەنگاوەری سینەماکس کرد وەک کارەکتەری فیلمی مای لینگ وەک زنجیرەیەکی ئاسایی. زنجیرەکە لە لایەن سینەماکار جەستن لین بەرھەم ھێنراوە، کە لەسەر بنەمای چەمکێکی ڕەسەنی کۆچکردوو بروس لی دروستکراوە.

## ژیانی تایبەتی
لە ساڵی ٢٠١٩ دەستگیرانی ئەکتەر مانی جاسینتۆ بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
دامەزراوەی فورقان

دامەزراوەی بەرھەمھێنانی میدیایی فورقان کۆنترین دەزگای ڕاگەیاندنە کە سەر بە دەوڵەتی ئیسلامییە، لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ دامەزراوە، ئەو کاتە ناوی ڕێکخراوەکە «دەوڵەتی ئیسلامیی عێراق» بووە. دامەزراوەی فورقان کەرەستەی بینراو و دەنگی بڵاودەکاتەوە. لە ساڵی ٢٠١٤ەوە دامەزراوەی فورقان تەنیا لێدوانی فەرمی بینراو و دەنگی و نووسراوی ھەبوو، دوای سەرھەڵدانی دامەزراوە میدیاییەکانی دیکە کە وەک قۆڵی میدیایی ڕێکخراوەکە سەریان ھەڵدا. لە نێویاندا «ناوەندی ڕاگەیاندنی حەیات-مركز الحياة للإعلام»٫ ئەو دەزگای ڕاگەیاندنەیە کە بە زیاتر لە دە زمان ئاراستەی خەڵکی ڕۆژاوای دەکات. «ناوەندی ڕاگەیاندنی فورات» بە چەند زمانێک بە تایبەت زمانە ئاسیاییەکان ئاراستەی خەڵکی ڕۆژھەڵات دەکرێت. و «دامەزراوەی ئیعتیسام»، کە تایبەتمەند بوو لە بڵاوکردنەوەی ڤیدیۆ سەبارەت بە ڕێکخراوەکە لە سووریا. و «دامەزراوەی ئەجناد»، کە تایبەتە بە بڵاوکردنەوەی ماددە دەنگییە کوالێتی بەرزەکان کە لە سروود و قورئان خوێندندا نوێنەرایەتی دەکرێن.

## بڵاوکراوە دامەزراوەکان
دەزگای فورقان کەرەستەی بینراو و دەنگی دەرکردووە. لە ساڵی ٢٠١٣ەوە زیاتر لە دوو سەد بڵاوکراوەی بینراوی بەرھەمھێناوە، لە شێوەی تاک یان زنجیرە، ھەروەھا تێکستی دەنگی لەلایەن سەرکردەکانی ڕێکخراوەکە.
## سەرچاوەکان
لونا ١٠

وێنۆک| مۆکاپی لونا ١٠، لێ بۆرگێت (فەرەنسا)

**لونا ١٠** لونا ١٠ (یان لونیک ١٠) ئەرکێکی کەشتی ئاسمانی کەشتیی ئاسمانی بێ سەرنشینی سەر بە مانگی سۆڤیەت بوو لە ساڵی ١٩٦٦ لە پڕۆژەی لونادا.

یەکەم مانگی دەستکرد بوو، لونا ١٠ لێکۆڵینەوەیەکی بەرفراوانی لە خولگەی مانگدا ئەنجامدا، زانیاری گرنگی لەسەر بەهێزی کێڵگە موگناتیسییەکەی مانگ، پشتێنە تیشکدانەوەکانی، و سروشتی بەردەکانی مانگ (کە دەرکەوت کە بەراورد دەکرێن بە بەردی بازاڵتی زەوی)، تیشکی گەردوونی، و چڕی مایکرۆمیتیۆرۆید. ڕەنگە گرنگترین دۆزینەوەی یەکەم بەڵگەی چڕیی بارستەیی بووبێت (کە پێی دەوترێت "ماسکۆن") - ئەو ناوچانەی کە چڕییەکی بەرزیان هەیە لە ژێر حەوزی مارەکاندا کە ڕێڕەوی خولگەی مانگ دەشێوێنن.

## کەشتییە ئاسمانییەکە
وێنۆک| مۆدێلی لونا ١٠ (هەڵواسراوە)، مۆزەخانەی یادەوەری گەردوونناسی
بەشێک لە زنجیرەی (E-6S، Luna 10) بە پاتری کاردەکات و بارستەی وشکی لە خولگەدا ٥٤٠ کیلۆگرام بوو. ئامێرە زانستییەکان بریتی بوون لە سپێکترۆمێتری تیشکی گاما بۆ وزەکانی نێوان 0.3-3 MeV (50-500 pJ)،[5] موگناتیسی سێ میحوەری، دۆزەرەوەی نەیزەکە، ئامێرەکان بۆ لێکۆڵینەوەکانی خۆر-پلازما، و ئامێرەکان بۆ پێوانی دەردانی ژێر سوور لە مانگەوە و... بارودۆخی تیشکدانەوەکانی ژینگەی مانگ. هەروەها توێژینەوەکانی کێشکردن ئەنجامدرا.
## گەشتەکە
وێنۆک|کۆپییەکی پشکنەری بۆشایی لونا ١٠، مۆزەخانەی ک.ئی.تسیۆلکۆڤسکی بۆ مێژووی گەردوونناسی
کەشتی ئاسمانی لونا ١٠ لە ٣١ی ئازاری ١٩٦٦ لە کاتژمێر ١٠:٤٨ بە کاتی جیهانی بەرەو مانگ هەڵدرا.

دوای ڕاستکردنەوەی ناوەڕاستی ڕێڕەو لە ١ی نیسان، کەشتییە ئاسمانییەکە لە ٣ی نیسانی ١٩٦٦  چووە ناو خولگەی مانگ و دوای٣ کاتژمێر (لە ٤ی نیسان بە کاتی مۆسکۆ) یەکەم خولگەی خۆی تەواو کرد. ژوورێکی ئامێری ٢٤٥ کیلۆگرام لە پاسی سەرەکی جیا بووەوە، کە لە خولگەیەکی ٣٥٠ x ١٠٠٠ کیلۆمەتریدا بوو کە بە ٧١.٩° مەیل بوو بۆ هێڵی ئیستوایی مانگ.

لونا ١٠ بۆ ٤٦٠ خولگەی مانگ کاردەکات و ٢١٩ گواستنەوەی داتا چالاکەکانی ئەنجامداوە پێش ئەوەی سیگناڵە ڕادیۆییەکان لە ٣٠ی ئایاری ١٩٦٦دا بوەستێنرێت.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* زاریا - لونا ١٠ کرۆنۆلۆژی 

پۆل:گەردوون
ڕۆکستار ئیندیا

**ڕۆکستار ئیندیا** ()
گەشەپێدەرێکی کایەی ڤیدیۆیییە ھیندییە، بەشێکە لە کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمز و خاوەندارێتی دەکرێت لەلایەن کۆمپانیای تەیک-توو ئینتەرەکتیڤ. پێش ڕاگەیاندنی فەرمی چالاکییەکە وەک بەشێک لە ستۆدیۆکانی ڕۆکستار گەیمز، بەشداری لە پڕۆژەکانی ڕێد دێد ڕیدێمپشن و ماکس پەین ٣ و ھەروەھا جی تی ئەی ٥ کردووە. لە نوێترین ھەواڵی یارییەکانی جیھاندا، ڕۆکستار ھەموو ھێز و ستۆدیۆکانی بەکاردەھێنێت بۆ دروستکردنی وەشانی نوێی جی تی ئەی ٦. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢، کۆمپانیای تەکنیکۆڵەر و ڕۆکستار گەیمز کردنەوەی «یەکەی تایبەت بە ڕۆکستار»یان لە ناو تەکنیکالەری ھیندستان ڕاگەیاند، کە کارمەندەکانی نزیکەی ٨٠–٩٠ کەس بوو و تەنھا لەسەر بەرھەمەکانی ڕۆکستار گەیمز کاریان دەکرد. لە دەوروبەری مانگی ئابی ٢٠١٦ کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمز ڕۆکستار ھیندستانی وەک ستۆدیۆیەکی ناوخۆیی لە شاری بەنگالۆر دامەزراند. تیمی دروڤا ئینتەرئەکتیڤ کە ٣٠٠ کەسی تێدابوو، بڕیار بوو لەگەڵ کۆمپانیای ڕۆکستار ھیندستان یەکبخرێت، کە تا ئەم کاتە گەشەی کردبوو بۆ نزیکەی ٥٠٠ کارمەند.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
تەیک-توو ئینتەرەکتیڤ

**تەیک-توو ئینتەرەکتیڤ** () کۆمپانیایەکی پێشەنگی بڵاوکەرەوە و پەرەپێدەری کایەی ڤیدیۆیی ئەمریکایە. کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٩٩٣ دامەزراوە و لەو کاتەوە بە یارییە بەناوبانگەکانی ناسراوە، لەوانە گەورەدزی ئۆتۆمۆبیل و ڕێد دێد ڕیدمپشن و ئێن بی ئەی توو کەی. خۆی وەک کۆمپانیایەکی سەرەکی لە پیشەسازی یاریکردندا جێگیر کردووە، بە گرنگیدانێکی بەھێز بە دروستکردنی ئەزموونی یاریکردنی کوالیتی بەرز و گەورە. کۆمپانیاکە خاوەنی شێوەیەکی ھەمەچەشنی یارییە لە سەرانسەری چەشن و پلاتفۆرمە جیاوازەکاندا، کە خزمەت بە کۆمەڵێک یاریزانی بەرفراوان دەکات.

جگە لە ھەوڵەکانی پەرەپێدان و بڵاوکردنەوەی، تەیک-توو ئینتەرەکتیڤ خاوەنی چەندین ستۆدیۆی لاوەکیشە، وەک ڕۆکستار گەیمز و توو کەی گەیمز، کە ھەندێک لە یارییە سەرکەوتووەکان و ستایشی ڕەخنەگرانیان لە پیشەسازییەکەدا بەرھەمھێناوە. ھەروەھا کۆمپانیاکە دەستخستنی ستراتیژی کردووە بۆ فراوانکردنی دەستڕاگەیشتن و تواناکانی لە بازاڕی یاریکردندا. تەیک-توو ئینتەرەکتیڤ بەردەوامە لە وەبەرھێنان لە تەکنەلۆژیای نوێ و پەرەپێدانی یارییە داھێنەرەکان، دڵنیای دەدات لەوەی کە لە پێشەنگی پیشەسازیدا دەمێنێتەوە. ھەربۆیە ھێزێکی بەھێزە لە جیھانی یاریکردندا، بە داھێنان و پابەندبوون بە گەیاندنی ئەزموونی یاریکردنی ناوازە بۆ یاریزانان لە سەرانسەری جیھان ناسراوە.

## مێژوو
کۆمپانیای تەیک-توو ئینتەرەکتیڤ لە ساڵی ١٩٩٣ لەلایەن ڕایان برانت، کوڕی پیتەر برانت، پیشەسازییەکی ناسراوە، دامەزراوە. کۆمپانیاکە سەرەتا وەک کۆمپانیایەکی بڵاوکردنەوە و دابەشکردن بۆ یارییە ڤیدیۆیییەکان دەستیپێکرد، بەڵام زۆری نەخایاند فراوانتر بوو بۆ پەرەپێدانی یارییەکانیش. لە ساڵانی سەرەتاییدا کۆمپانیاکە سەرنجی لەسەر بڵاوکردنەوە و دابەشکردنی چەندین یاری جۆراوجۆر بوو، لەوانەش ناونیشانی وەرزشی و نەرمەکاڵای پەروەردەیی؛ بەڵام کۆمپانیاکە ناوبانگێکی بەرفراوانی بەدەستھێنا بە بڵاوکردنەوەی زنجیرەی ئۆتۆمبێلی گەورەدزی ئۆتۆمۆبیل کە لەلایەن ستۆدیۆی لقەکەیەوە بەناوی ڕۆکستار گەیمز پەرەی پێدراوە.

سەرکەوتنی یاری گەورەدزی ئۆتۆمۆبیل پێگەی تەیک-توو ئینتەرەکتیڤی لە پیشەسازیی کایەی ڤیدیۆییدا چەسپاند و ڕێگەی بە کۆمپانیاکە دا کە شێوازی خۆی فراوانتر بکات لەگەڵ زنجیرە بەناوبانگەکانی دیکەی وەک ڕێد دێد ڕیدمپشن و ئێن بی ئەی توو کەی. ئەم یارییانە بەردەوام ستایشی ڕەخنەگران و سەرکەوتنی بازرگانییان بەدەستھێناوە، ئەمەش زیاتر کۆمپانیاکە وەک یاریزانێکی سەرەکی لە جیھانی یاریکردندا دامەزراندووە. بەدرێژایی ساڵان، تەیک-توو ئینتەرەکتیڤ بەردەوام بووە لە گەشەکردن و پەرەسەندن، ستۆدیۆکانی تری پەرەپێدانی یارییەکانی بەدەستھێناوە و بوونی خۆی لە بازاڕی یاری جیھانیدا فراوانتر کردووە. گرنگیدانی کۆمپانیاکە بە کوالیتی و داھێنان یارمەتی داوە پێگەیەکی بەھێزی لە پیشەسازییەکدا بپارێزێت کە بەردەوام لە پەرەسەندندایە. ئەمڕۆ کۆمپانیاکە وەک بڵاوکەرەوە و گەشەپێدەرێکی پێشەنگی یارییە ڤیدیۆیییەکان ناسراوە، ناوبانگێکی زۆری ھەیە لە گەیاندنی ئەزموونی یاریکردنی کوالیتی بەرز و غوڵامکەر بۆ یاریزانەکان لە سەرانسەری جیھاندا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧
پۆل:کۆمپانیا ھۆلدینگەکانی سەربە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:کۆمپانیای یارییە ڤیدیۆییەکان لە ئەمریکا
پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
پۆل:بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان
پۆل:کۆمپانیاکان لە ناسدەک-١٠٠
سارا جێفری

‏

**سارا جێفری** () (لەدایکبووی ٣ی نیسانی ١٩٩٦) ئەکتەری کەنەدی و گۆرانیبێژ و سەماکارە. ئەو بە کارەکانی لە زنجیرەی سێبەری شین و نەوەکان لە بەرھەمھێنانی کەناڵی دیزنی ناسراوە. لە ساڵی ٢٠١٨ تا ٢٠٢٢ ڕۆڵی سەرەکی ماگی ڤێرا لە زنجیرەی جوانی لە بەرھەمھێنانی سی یوو بەرجەستە کردووە کردووە.

## ژیانی سەرەتا
جێفری لە شاری ڤانکۆڤەر لە ویلایەتی کۆڵۆمبیای بەریتانی لەدایکبووە و بە ڕەچەڵەک ئەفریقایی-ئەمریکی و نەتەوە یەکەمەکان و ئینگلیزی تێکەڵە. جێفری لە تەمەنی سێ ساڵییەوە گۆرانی و سەما و نواندن لە بواری میوزیک و بەرھەمە شانۆییەکاندا ئەنجام دەدات

## پیشە
یەکەم ڕۆڵی گەورەی نواندنی جێفری لە فیلمی تەلەفزیۆنی تەلەفزیۆنی کارتۆنیدا بوو کە فیلمی بوونەوەرە ئەسمانییەکان لە خانووەیکدا بوون. دوای ماوەیەکی کەم، ڕۆڵێکی سەرەکی لە زنجیرە بێکەڵک وەرگرت، کە لە بەرامبەر تاندی نیوتن کاردەکات، ڕۆڵی کچەکەی، ئێڤی تراڤیس دەگێڕێت. دواتر پەیوەندی بە کاستی زنجیرە درامای زانستی خەیاڵی فۆکسەوە کرد کە فیلمی سنەوبەری دڵڕەق بوو کە ڕۆڵی  ئیمی دەگێڕێت،بەرامبەر مات دیلۆن و کارلا گوگینۆ.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦
پۆل:زیندووان
پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
ھامیڵتن کەمپ

**ھامیڵتن کەمپ**، یەکێکە لە ئەکتەرەکانی سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان (ھۆڵیوود)، کە بەشداری چەندین فیلمی کردووە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:مردووانی ٢٠٠٥
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:کۆچەرانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرە دەنگییە پیاوە ئینگلیزەکان
کارڵ جۆنسن

وێنۆک
**کارڵ جۆنسن** () کارەکتەرێکی خەیاڵی و کارەکتەرێکی سەرەکییە کە دەتوانرێت یاری پێبکرێت لە کایەی گەورەدزی ئۆتۆمۆبیل: سان ئەندریاس کە لەلایەن سام ھاوسەر و دان ھاوسەرەوە دروست کراوە. ئەم کارەکتەرە لەلایەن یۆنگ مایلای کە ڕاپەرێکی ئەمریکییە کاری دەنگی پێدەدرێت. ئەو ئەندامێکی ڕەشپێستە لە بنەماڵەی جۆنسن کە ئامانجیان یارمەتیدانی ڤێکتەرە بۆ ڕێکخستنی ئەو تاوانانەی کە ئەنجامی داون. ھەروەھا ئەندامی گرووپی گرۆڤ سترییت گانگستەرە. لە سان ئەندریاس جگە لە یارمەتیدانی براکەی، دەیەوێت تۆڵەی دایکی و براکەی لە بالاس و (C.R.A.SH) و واگۆرس بکاتەوە و لە کۆتایی یارییەکەدا سەرکەوتوو دەبێت؛ بەڵام لە ناوەڕاستی یارییەکەدا بۆی دەردەکەوێت کە دوو ھاوڕێی بە ناوەکانی بیگ سمۆک و ڕایدەر خیانەتیان لێکردووە و پەیوەندییان بە گرووپی بالاسەوە کردووە و بە ھاوکاری پۆلیسە گەندەڵەکان ئەو کەسانە ھەڵدێن کە بوونەتە ھۆی مردنی دایکی و براکەی.

## چیرۆک
کارل جۆنسن کەسێکی ئەفریقی ئەمریکییە و لە شاری لۆس سانتۆس لەدایک بووە. لە ساڵی ١٩٨٧ واتە ٥ ساڵ پێش ڕووداوەکانی یارییەکە، برای کارل بە ناوی برایان جۆنسن لەلایەن دەستەی بالاسەوە دەکوژرێت. لە بەشێکی یارییەکەدا کارل باس لەوە دەکات کە دەیتوانی یارمەتی برایان بدات، بەڵام بەھۆی ھەندێک بارودۆخەوە ڕەتیکردەوە ئەو کارە بکات، ئێستاش خۆی بە ھۆکاری مردنی براکەی دەزانێت. دەستبەرداری ژیانی چەتەگەرییەکەی دەبێت و دەچێتە شاری لیبرتی سیتی، لەوێ بۆ کوڕی سالڤاتۆر لیڤنی (سەرۆکی مافیا) کاردەکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:خەڵکە ئەفریقی-ئەمریکییە خەیاڵییەکان
پۆل:خەڵکی خەیاڵی ئەمریکی لە یارییە ڤیدیۆییەکاندا
پۆل:ھونەرمەندە جەنگییە خەیاڵییەکان لە یارییە ڤیدیۆییەکاندا
پۆل:دزە خەیاڵییەکان
ئالاکووا کۆکس

**ئالاکووا کۆکس** () (لەدایکبووی ١٤ی شوباتی ١٩٩٧) ئەکتەری  ئەمریکییە. ڕۆڵی سەرەکی خۆی وەک مایا لۆپێز / ئیکۆ لەناو جیھانی سینەمایی مارڤڵ لە زنجیرەی دیزنی+ ھاوکئای (٢٠٢١) و وەک پاڵەوان لە زنجیرەی داھاتووی ئیکۆ (٢٠٢٤) بەرجەستە دەکات.

## ژیانی
کۆکس لەدایکبوونیەوە کەڕ بووە، دایک و باوکی ئیلێنا و بیل کۆکس. لە مێنۆمینی ھیند لە شاری کێشێنا لە ویلایەتی ویسکۆنسێن لەدایکبووە و گەورە بووە و لە نەتەوەی مێنۆمین و موھیکانە. خاوەنی سێ خوشک و برایەکە: ویل و جۆردن و کەیت. لە قوتابخانەی ویسکۆنسێن بۆ کەڕەکان خوێندوویەتی، لەوێ لە ساڵی ٢٠١٤ تا ٢٠١٥ لە تیپی باسکەی کچان و لە تیپی بالە یاری کردووە.

کۆکس قاچی دەستکردی ھەیە. ئەو بە ئاشکرا ئاشکرای نەکردووە کە بۆ چی قاچی پلاستیکی بەکاردەھێنێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧
پۆل:خانمەکتەرە کەڕە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرە کەمەندامەکان
ھاوپەیمانیی فەتح

**ھاوپەیمانیی فەتح** (بە عەرەبی: ائتلاف الفتح یان تحالف الفتح) ھاوپەیمانییەکی سیاسی لە عێراقە کە لە سەرەتاوە بۆ بەشداریکردن لە ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠١٨ پێکھێنرا. پێکھاتە سەرەکییەکانی ھاوپەیمانییەکە، گرووپەکانی ئەندامی حەشدی شەعبین کە ڕێکخراوێکی چەتری بە پشتێوانیی حکوومەتە و زۆرتر لە موسڵمانە شیعەکانی عێراق پێکھاتووە کە لە ساڵی ٢٠١٤ بۆ شەڕکردن دژبە داعش دامەزرا. ھاوپەیمانیی فەتح لە لایەن ھادی عامری سەرۆکی ڕێکخراوی بەدرەوە سەرپەرشتی دەکرێت. ھاوپەیمانیی فەتح بە ھەڵویستەکانی نزیک بە کۆماری ئیسلامیی ئێرانی ناسراوە.

## ئەندامەکان
ھاوپەیمانیی فەتح بریتییە لە ڕێکخراوەی بەدر، بلۆکی سادیقون (بالی سیاسیی عەسائیبی ئەھلی حەق)، کەتیبەکانی حیزبوڵڵا و کەتیبەکانی ئیمام عەلی کە ھەموو پێکھاتە سەرەکییەکانی حەشدی شەعبین. ھاوپەیمانی فەتح لەسەر ئەوەی بە ھاوبەشی لەگەڵ پێڕستی نەسری عێراقی حەیدەر عەبادی بەشداری ھەڵبژاردن بێت ڕەزامەندیی خۆی دەربڕی، بەڵام تەنیا بەدوای ٢٤ کاتژمێر بەپێی زانیارییەکان بەھۆی مەرجەکانی عەبادی ڕێککەوتنەکە ھەڵوەشێندرا. ڕێکخراوەی بەدر کە ھادی عامری سەرۆکایەتیی دەکات، پێشتر بەشێک لە ھاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسا بوو کە دەسەڵاتی بەدەست بوو، بەڵام لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ەوە کشانەوەی خۆیان لەو ھاوپەیمانییە ڕاگەیاند، و توانیویان ٢٢ کورسی بەدەستبھێنن.

عەسائیبی ئەھلی حەق لە ساڵی ٢٠٠٤ لە ڕەوتی سەدر جیابووەوە. ھەروەھا یەکێک لە گرووپە چەکدارە سەرەکییەکانی عێراق بووە کە لە شەڕی ناوخۆیی سووریادا چالاکیی کردووە. عەسائیبی ئەھلی حەق لە لایەن سوپای قودسی کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە پارە و مەشق و ڕاھێنان وەردەگرن و باس لەوە دەکرێت کە وەکوو زۆرێک لە سەدرییەکان، بەیعەتی ئایینییان بە ئایەتوڵڵای گەورەی ئێران کازم حائیری ھەیە. عەسائیبی ئەھلی حەق بۆ بەشداریکردن لە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق لە ساڵی ٢٠١٤ باڵێکی سیاسی بە ناوی بلۆکی سادیقون پێکھێنا و یەک کورسی بەدەستھێنا.

## ئەنجامی ھەڵبژاردنەکان
### پەرلەمانی عێراق
بەپێی ڕاپرسییەک، پێشبینی دەکرا لە ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠١٨دا ٣٧ کورسیی پەرلەمان بەدەستبھێنن.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی حیزبە سیاسییە ئیسلامییەکان
* ھاوپەیمانی بەرەو چاکسازی
* ھاوپەیمانیی نەسر

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١٨ لە عێراق
پۆل:پەیوەندییەکانی ئێران و عێراق
پۆل:حیزبە سیاسییەکانی دامەزراوی ٢٠١٨
پۆل:پارتە سیاسییە ئیسلامییە شیعەکان
پۆل:ھاوپەیمانییەکانی حیزبە سیاسییەکان لە عێراق
پۆل:حەشدی شەعبی
پۆل:ناسیۆنالیزمی عێراقی
پۆل:پارتە ناسیۆنالیستەکانی عێراق
پۆل:ئیسلامی شیعە لە عێراق
پۆل:گرووپە خومەینیستەکان
پۆل:حیزبە سیاسییە ئیسلامییەکان
پۆل:حیزبەکانی عێراق
میدتاون مادنێس

**میدتاون مادنێس** () کایەیەکی ڤیدیۆیی پێشبڕکێیە کە لەلایەن ئەنجێڵ ستۆدیۆ پەرەی پێدراوە و لەلایەن مایکرۆسۆفتەوە بڵاوکراوەتەوە. یارییەکە لە ساڵی ١٩٩٩ بڵاوکرایەوە و لە وەشانێکی خەیاڵی شیکاگۆدا دانراوە. یاریزانان دەتوانن لە نێوان ئۆتۆمبێلە جۆراوجۆرەکاندا ھەڵبژاردن بکەن و پێشبڕکێ بەناو شارەکەدا بکەن، ئەرک و دژایەتییەکان تەواو بکەن. لەکاتێکدا کە میدتاون مادنێس لەگەڵ قاڵبی لاسایی ڕۆڵگێڕانی کایەی ڤیدیۆیی ناگونجێت، بەڵام دەرفەت دەدات بە یاریزانەکان کە خۆیان لە جیھانێکی خەیاڵیدا نوقم بکەن و ڕۆڵی شۆفێری ئۆتۆمۆبیلی پێشبڕکێ بگرنە ئەستۆ. ھەروەھا یارییەکە تایبەتمەندی گەڕانی جیھانی کراوە و توانای کارلێککردن لەگەڵ کارەکتەرە نایاریزانەکانی تێدایە، کە توخمگەلێکن کە بە شێوەیەکی باو لە ڕۆڵگێڕانی یارییە ڤیدیۆیییەکان دەبینرێن.

میدتاون مادنێس پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت بەھۆی فیزیای شۆفێری ڕاستەقینە و ژینگەی وردی شار و ئۆتۆمبێلە جۆراوجۆرەکانی. ھەروەھا یارییەکە ڕێگەی بە یاریزانەکان دا کە بە ئازادی شارەکە بگەڕێن، کورتە ڕێگا شاراوەکان و شوێنە گرینگەکان بدۆزنەوە. جگە لە دۆخی تاک-یاریزان، میدتاون مادنێس بژاردەی فرەیاریزانی پێشکەش کرد، ئەمەش ڕێگەی بە یاریزانەکان دەدا لە پێشبڕکێ و دژایەتی دیکەدا ڕکابەری یەکتر بکەن. سەرکەوتنی یارییەکە بووە ھۆی بڵاوبوونەوەی بەدواداچوونێکی بە ناوی میدتاون مادنێس ٢، کە شوێنی یارییەکەی فراوانتر کرد و سانفرانسیسکۆ بگرێتەوە و ئۆتۆمبێل و ئەرکی نوێی بۆ زیادکرا. ھەربۆیە ستایشی کرا بەھۆی یاریکردنی داھێنەرانە لە جیھانی کراوە و میکانیکی لێخوڕینی ڕاستەقینە، و تا ئێستاش وەک کلاسیکێکی خۆشەویست لەنێو ئارەزومەندانی یارییەکانی پێشبڕکێدا دەمێنێتەوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ١٩٩٩
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون
پۆل:یارییەکانی ئۆنڵی-ویندۆز
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە جیھان کراوەکان
نموونەی کایە

**نموونەی کایە** لەنێو کورد زیاتر بە **دیمۆ** ناسراوە () زۆربەی کات نموونەی کایەیەک بۆ کەمی بوودجەی گەشەپێدەری ئەو یارییە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی لە ڕێگەی فرۆشتنی وەشانی دیمۆی (ناتەواو)ی یارییەکەوە، بتوانێت پارە کۆبکاتەوە و بەردەوامی بە زنجیرەکە بدات تا تەواوکردنی، یان هەندێک جار ڕەنگە گەشەپێدەرەکە تەنانەت مەبەستی ئەوە نەبێت کە بەردەوام بێت لە تەواوکردنی یارییەکە، بەهۆی ئەمانەوە نموونەکە بۆ فرۆشتن دانراوە. وەک یاری "ژیان سەیرە و ئەساسینز کرید ٣". بەزۆری نموونەکان لەلایەن بڵاوکەرەوەی یارییەکەوە بڵاودەکرێنەوە بۆ ئەوەی یارمەتی بەکارهێنەران بدات هەست بە یارییەکە بکەن پێش ئەوەی بڕیار بدەن کە ئایا وەشانی تەواو بکڕن یان بیهێڵنەوە. نموونە (دیمۆ) بریتییە لە وەشانێکی سنووردار لە یارییەک کە ڕێگە بە یاریزانە ئارەزومەندەکان دەدات پێش کڕینی تاقی بکەنەوە. نموونەکانی ئەم جۆرە بەتەواوی ھەمان یاریکردنیان ھەیە وەک وەشانی کۆتایی، ھەرچەندە زۆر بەش و توخمە جیاوازەکانی یارییەکە لە نموونەکەدا سنووردارن بە بەراورد بە وەشانی تەواوی یارییەکە. وەشانێکی تاقیکاری یاری ڤیدیۆیی کە سنووردارە بە کاتێکی دیاریکراو یان خاڵێکی پێشکەوتن، ئەمەش دەبێتە ھۆی ئەوەی یاریزان یارییەکە بکڕێت ئەگەر حەزی لێی بێت. دیمۆی یارییەکان لە شێوەی شەیروێری و دیسکی تاقیکاری و نەرمامێری دابەزێنراو و نموونەی تەکنیکی دێن.

## سەرچاوەکان
*
زەیدی سمیت

**زەیدی سمیت** (؛ ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥) ڕۆماننووس، وتارنووس و کورتەچیرۆکنووسێکی ئینگلیزە. یەکەم ڕۆمانی، *[[ددانە سپییەکان]]* (٢٠٠٠)، دەستبەجێ بوو بە پڕفرۆش و ژمارەیەک خەڵاتی بە دەست ھێنا.

## ژیانی سەرەتایی
زەیدی سمیت لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥، لە ویڵزدن، لەندەن، ئینگلتەرا، لە دایکێکی جامایکی، ئیڤۆن بەیلی و باوکێکی ئینگلیز، ھارڤی سمیت، لە دایک بووە. لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا، ناوی خۆی لە سەیدییەوە بۆ زەیدی گۆڕی. دایکی زەیدی لە جامایکا گەورە بووە و لە ساڵی ١٩٦٩ بۆ ئینگلتەرا کۆچی کردووە. کاتێک کە ھەرزەکار بوو، دایک و باوکی لێک جیا بوونەتەوە. زڕخوشکێک، زڕبرایەک و دوو برای ھەیە.

## بیبلیۆگرافی
**ڕۆمانەکان**
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئینگلیز
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئینگلیز
پۆل:نووسەرانی ژنی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرانی ژنی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
دیسھیدرۆزیس

وێنۆک| دیسھیدرۆزیس
**دیسھیدرۆزیس** بریتیە لە هەوکردنی پێست کە بە بلۆقی خارشتداری بنی دەست و بنی پێیەکان دەناسرێتەوە. بەزۆری بلۆقەکان ئەندازەیان یەک بۆ دوو میلیمەتر دەبێت و لە ماوەی سێ هەفتەدا چاک دەبنەوە. بەڵام زۆرجار هەڵدەدەنەوە، کە لەم حاڵەتەدا بەزۆری سووربوونەوەی پێست بوونی نییە. دووبارەبوونەوەی هێرشەکان لەوانەیە ببێتە هۆی درز و ئەستووربوونی پێست.

## سەرچاوەکان


پۆل:بیرۆ
ئاسک

**ئاسک** چەندین جۆری ئاسک لەخۆدەگرێت. ئەوان بە ئاژەڵێکی چالاک ناسراون و لەناکاو دەتوانن بگەنە خێرایی تا ٩٧ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا لە کاتی ڕاکردندا.  ئاسکەکان زیاتر لە بیابانەکان، چیمەنتۆکان، ساڤاناکانی ئەفریقا ، باشووری ڕۆژئاوای ئاسیا ، ئاسیای ناوەڕاست و نیمچەکیشوەری هیندی دەبینرێن. ئەم ئاژەڵە زیاتر بە کۆمەڵ دەژی و ڕووەکی نەرم و ناسک و گەڵاکانی دەخوات و بە دەگمەن ڕوو لە ڕووەکی وشک دەبێتەوە .
چەپ|وێنۆک|400x400پیکسڵ| ئاسکی تۆمسۆن

## سەرچاوەکان

پۆل:ئاسک
پۆل:گواندارانی ئەفریقا
کایەی ڕۆڵگێڕان

**کایەی ڕۆڵگێڕان** یارییەکە کە یاریزانەکان ڕۆڵی کەسایەتییەکان لە شوێنێکی خەیاڵیدا دەگرنە ئەستۆ. یاریزانان بەرپرسیارێتی نواندنی ئەم ڕۆڵانە لەناو گێڕانەوەیەکدا دەگرنە ئەستۆ، یان لە ڕێگەی نواندنی وشەیی یان لە ڕێگەی پرۆسەی بڕیاردان سەبارەت بە گەشەپێدانی کارەکتەرەکان. ئەو کارانەی لەناو زۆرێک لە یارییەکاندا ئەنجام دەدرێن بەپێی سیستەمێکی فەرمی یاسا و ڕێنمایییەکان سەرکەوتوو دەبن یان شکست دەھێنن. 

یاری ڕۆڵگێڕان چەندین جۆری ھەیە. فۆڕمی ڕەسەن کە ھەندێک جار پێی دەوترێت یاری ڕۆڵگێڕانی سەر مێز (TRPG یان TTRPG)، لە ڕێگەی گفتوگۆوە ئەنجام دەدرێت، لەکاتێکدا لە ڕۆڵگێڕانی ئەکشنی ڕاستەوخۆ (LARP)دا یاریزانەکان بە شێوەیەکی جەستەیی کردارەکانی کارەکتەرەکانیان ئەنجام دەدەن. لە ھەردوو ئەم فۆرمەدا ڕێکخەرێک کە پێی دەوترێت وەستای یاری (GM) بەزۆری بڕیار لەسەر یاسا و ڕێکخستنەکان دەدات کە بەکاردەھێنرێن، لەکاتێکدا وەک ناوبژیوان ڕۆڵ دەگێڕێت؛ ھەریەک لە یاریزانەکانی تر ڕۆڵی یەک کارەکتەر دەگێڕن. 

ھەروەھا یارییە ڕۆڵگێڕانەکان یارییە ڤیدیۆیییەکانی ڕۆڵگێڕانی تاک-یاریزان لەخۆدەگرن کە تێیدا یاریزانەکان کارەکتەرێک، یان تیمی کارەکتەرەکان کۆنتڕۆڵ دەکەن، کە کوێست(ەکان) ئەنجام دەدەن و لەوانەیە تواناکانی یاریزان لەخۆبگرن کە بە بەکارھێنانی میکانیکی ئاماری پێشدەکەون. ئەم یارییە ئەلیکترۆنییانە ھەندێک جار ڕێکخستن و یاساکان لەگەڵ ڕۆڵگێڕانیی سەر مێزدا ھاوبەش دەکەن، بەڵام زیاتر جەخت لەسەر پێشخستنی کارەکتەرەکان دەکەنەوە نەک چیرۆکگێڕانی ھاوبەش. 

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کلتووری گەمژە
ڕۆکستار سان دیێگۆ

**کۆمپانیای ڕۆکستار سان دیێگۆ** (پێشتر ناوی **ئەنجێڵ ستۆدیۆز** بوو) گەشەپێدەرێکی یارییە ڤیدیۆیییەکانی ئەمریکایە و ستۆدیۆیەکی کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمزە و بنکەکەی لە شاری کارلسباد لە ویلایەتی کالیفۆرنیایە. ستۆدیۆکە بە پەرەپێدانی زنجیرەی *یانەی نیوەشەو* و *ڕێد دێد* ناسراوە.

خاوەنکارێکی کۆڵۆمبی بەناوی دیێگۆ ئەنجێل لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٨٤ کۆمپانیاکی بە ناوی ستۆدیۆی ئەنجێل دامەزراند دوای ئەوەی لە شیکاگۆ لە خوێندنی سینەمادا بوو، لەوێ حەزی لە ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەریی بوو. ستۆدیۆکە بە گرنگیدان بە ئەنیمەیشن و کاریگەرییە بینراوەکان بۆ بەرھەمە مالتیمیدیایەکانی وەک ڕیکلام و فیلم و ڤیدیۆکلیپ دەستیپێکرد. بەرھەمە دیارەکان بریتین لە *پیاوی چەمبڕ* و کلیپی گۆرانی " ماچی ئەو بۆقە "ی پیتەر گابرێل. ستۆدیۆکانی ئەنجێل لە ساڵانی نەوەدەکاندا دەستیان بە کارکردن کرد لە پیشەسازی یارییە ڤیدیۆیییەکان و کۆمەڵێک یاری ڤیدیۆیی دیار و ناسراویان ھەیە.

کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمز سەرسام بوو بە کارەکانی ستۆدیۆکە لەسەر فیلمی *[[میدتاون مادنێس]]* و لە ساڵی ١٩٩٩ ھاوبەشییەکی درێژخایەنی پێشکەش کرد، کە لە ئەنجامدا زنجیرەی *یانەی نیوەشەو* و *سموگلەرس ڕەن* دروست کرا. ستۆدیۆی ئەنجێل لەلایەن کۆمپانیای سەرەکی ڕۆکستار گەیمزەوە بەناوی تەیک-توو ئینتەرەکتیڤ لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٢ کڕدرا و بوو بە ڕۆکستار سان دیێگۆ. ئەنجێل لە مانگی ئایاری ٢٠٠٥ ستۆدیۆکەی بەجێھێشت و گەڕایەوە بۆ کۆڵۆمبیا. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە کۆمپانیای ڕۆکستار سان دیێگۆ تیمێکی بزوێنەری یارییەکانی ناوخۆیی بەڕێوەدەبات کە پەرە بە بزوێنەری یارییە پێشکەوتووەکانی ڕۆکستار گەیمز دەدات کە خاوەندارێتی کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمزە، کە لە زۆربەی ناونیشانەکانی بڵاوکەرەوەدا بەکاردەھێنرێت. ستۆدیۆکە ھاوکاری لەگەڵ ستۆدیۆکانی تری یارییەکانی ڕۆکستار گەیمز کردووە لە فیلمەکانی *ماکس پێین ٣* (٢٠١٢)، *[[جی تی ئەی ٥]]* (٢٠١٣)، و *[[ڕێد دێد ڕیدێمپشن ٢]]* (٢٠١٨).

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
ڕۆڵگێڕانی کایەی ڤیدیۆیی

**ڕۆڵگێڕانی کایەی ڤیدیۆیی** () چەشنێکی کایەی ڤیدیۆیییە کە یاریزانەکان ڕۆڵی کارەکتەرەکان لە ژینگەیەکی خەیاڵیدا دەگرنە ئەستۆ. ئەم یارییانە بە شێوەیەکی گشتی ھێڵی چیرۆکێکی قووڵ و پەرەپێدانی کارەکتەرەکان و بڕیاردان لەخۆدەگرن کە کاریگەری لەسەر دەرئەنجامی یارییەکە ھەیە. لە یارییەکانی ڕۆڵگێڕاندا زۆرجار یاریزانان توانای خۆڕێکخستنی کارەکتەرەکانیان ھەیە، ھەڵبژاردنی دەرکەوتن و توانا و لێھاتوویییەکانیان. پاشان دەست دەکەن بە کوێست و شەڕ و سەرگەرمی، کارلێک لەگەڵ کارەکتەرە نایاریزانەکان و یاریزانەکانی دیکەی جیھانی یارییەکان دەکەن. یەکێک لە تایبەتمەندییە دیاریکەرەکانی ڕۆڵگێڕانی کایەی ڤیدیۆیی سیستەمی پێشکەوتنە، کە کارەکتەرەکان خاڵەکانی ئەزموون بەدەست دەھێنن و ئاستیان بەرز دەبێتەوە لەگەڵ تەواوکردنی ئەرکەکان و شکستپێھێنانی دوژمنەکان. ئەمەش ڕێگە بە یاریزانەکان دەدات بەھێزتر بن و توانا نوێیەکان بکەنەوە لەگەڵ پێشکەوتنیان لە یارییەکەدا. لەناو ڕۆڵگێڕانی یارییە ڤیدیۆیییەکاندا زۆر چەشنی لاوەکی ھەیە، لەوانە ڕۆڵگێڕانی ئەکشن، ڕۆڵگێڕانی بنەمای نۆرە و ڕۆڵگێڕانی سەرھێڵ بە شێوەیەکی بەرفراوان فرە یاریزان (MMORPG). ھەر چەشنێکی لاوەکی ئەزموونێکی ناوازەی یاریکردن پێشکەش دەکات و جێبەجێکردنی ئارەزووە جیاوازەکان. ھەندێک لە ڕۆڵگێڕانە بەناوبانگەکان بریتین لە زنجیرەی (ئیڵدەر سکڕۆڵس)، زنجیرەی (فیناڵ فانتازی)، زنجیرەی (ویچەر) و (وۆڕ ئۆف وۆڕکرافت). ئەم یارییانە بە چیرۆکگێڕانی دەوڵەمەند و جیھانی یارییە فراوانەکانیان و سیستەمی ئاڵۆزی پەرەپێدانی کارەکتەرەکانیان ناسراون. ھەربۆیە یارییە ڤیدیۆیییە ڕۆڵگێڕانەکان دەرفەت دەدەن بە یاریزانان کە خۆیان لە جیھانێکی فانتازیادا نوقم بکەن و ڕۆڵی پاڵەوان یان دژە پاڵەوان بگرنە ئەستۆ و ھەڵبژاردن بکەن کە کاریگەرییان لەسەر دەرئەنجامی یارییەکە ھەبێت. ئەوان لەلایەن زۆرێک لە یاریزانانەوە خۆشەویستن بەھۆی قووڵی و داھێنان و توانای گواستنەوەی یاریزانان بۆ جیھانە نوێ و سەرنجڕاکێشەکان.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی
پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ڕۆڵگێڕییەکان