open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کایەی سەکۆ

**کایەی سەکۆ** () کە جۆرێکە لە کایەی ڤیدیۆیی کە تێیدا یارییەکە لە دەوری مانۆڕکردنی کارەکتەرێک دەسوڕێتەوە بۆ ئەوەی باز بدات و بەناو بەربەست و دوژمنەکاندا ڕابکات بۆ بەرەو پێچوونی ئاست. ئامانجی سەرەکی یاری سەکۆ ئەوەیە کە بگاتە کۆتایی ھەر ئاستێک لە ھەمان کاتدا زۆرترین پاداشت لە ڕێگاکەدا کۆبکاتەوە. زۆرجار یارییە سەکۆکان بریتین لە گەڕان و بیرکردنەوەی ستراتیژی و کاتی ورد. دەتوانرێت بە تەنیا یان لەگەڵ کەسانی تر یارییان پێبکرێت، و لە سەرانسەری کۆمەڵێک کۆنسۆڵ و پلاتفۆرمی یاریکردندا بەناوبانگن. ئەم ژانرە بۆ یەکەمجار لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا بە یارییەکانی وەک دۆنکی کۆنگ و ماریۆ بەناوبانگ بوو، لەو کاتەوە چەندین یاری پلاتفۆرم بڵاوکرانەوە، ھەریەکەیان میکانیکی یاریکردن و ھێڵی چیرۆک و دیزاینی بینراوی ناوازەیان ھەیە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی
پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی
کەسایەتیی یاریزان

**کەسایەتی یاریزان** یان **کارەکتەری یاریزان** یان ھەر بە کورتی **کۆمپیوتەر** () کەسایەتیی خەیاڵیی سەرەکییە کە یاریزان لە کایەی ڤیدیۆیی کۆنتڕۆڵی دەکات. لە زۆربەی یارییەکاندا کارەکتەری یاریزان نوێنەرایەتی ئەو کەسە دەکات کە یارییەکە دەکات، زۆرجاریش تا ڕادەیەک دەتوانرێت بە خواستی خۆت ڕێکبخرێت. کارەکتەری یاریزان بەزۆری خاڵی سەرەکی یارییەکەیە و سەرکەوتن یان شکستی یارییەکە زۆرجار پشت بە کردار و بڕیارەکانی کارەکتەری یاریزانەکە دەبەستێت. کارەکتەری یاریزانێکی باش دیزاینکراو دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ نوقمکردنی یاریزانەکە لە جیھانی یارییەکان و بەرزکردنەوەی ئەزموونی یاریکردنی گشتی.

دەرکەوتن و توانا و کەسایەتی کارەکتەری یاریزانەکە دەتوانێت زۆر جیاواز بێت بەپێی یارییەکە. بۆ نموونە لە یارییەکی ڕۆڵگێڕیدا، ڕەنگە کارەکتەری یاریزان کۆمەڵێک سیفەت و لێھاتوویی و توانای ناوازەی ھەبێت کە دەتوانرێت لە ماوەی یارییەکەدا پەرەی پێبدرێت. لە کایەی سەکۆدا ڕەنگە کارەکتەری یاریزانەکە توانای تایبەتی ھەبێت وەک ڕاکردن، بازدان، سەرکەوتن، یان تەقەکردن. ھەروەھا ڕەنگە کارەکتەری یاریزان ڕۆڵێکی سەرەکی لە چیرۆکی یارییەکەدا بگێڕێت. بۆ نموونە لەوانەیە ئەو پاڵەوانە بن کە ئەرکی ڕزگارکردنی جیھانیان پێسپێردراوە، یان بەشێک بن لە تیمێک کە پێکەوە کاربکەن بۆ گەیشتن بە ئامانجێکی ھاوبەش. بە گشتی کارەکتەری یاریزان بەشێکی گرنگی زۆربەی یارییە ڤیدیۆیییەکانە، زۆرجاریش ئەو توخمەیە کە یاریزانەکان زۆرترین وابەستەیی دەبن لەگەڵ پێشکەوتنیان لە یارییەکەدا

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زاراوەی ئێم یوو دی
پۆل:زاراوەی یاری ڕۆڵگێڕان
پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی
کەسایەتیی نایاریزان

**کەسایەتی نا-یاریزان** یان بە کورتی **NPC** () کارەکتەرێکە لە کایەی ڤیدیۆیی کە بە زیرەکی دەستکردی یارییەکە کۆنتڕۆڵ دەکرێت نەک یاریزان. NPC دەتوانێت ھاوپەیمان، دوژمن، تەماشاکەر بن، بەپێی ڕۆڵی ئەوان لە یارییەکەدا. زۆرجار NPC ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە پێشکەوتنی چیرۆکی یارییەکەدا، زانیاری، ڕێنمایی، یان ئامانج دابین دەکات بۆ ئەوەی کاری یاریزانەکە تەواو بکات. ھەروەھا دەتوانن وردەکارییەکانی پاشخان سەبارەت بە جیھان و زانستی یارییەکە پێشکەش بکەن، و یارمەتیدەر بن بۆ ئەوەی جیھانی یارییەکە ھەست بە زیندوویی و نوقمبوونی زیاتر بکات.

دەرکەوتن و توانا و کەسایەتی NPC دەتوانێت زۆر جیاواز بێت بەپێی یارییەکە. ڕەنگە ھەندێک لە NPC بەھرە، توانا، یان شتگەلێکی ناوازەیان ھەبێت کە یاریزانەکە دەتوانێت بەدەستی بھێنێت، لەکاتێکدا ھەندێکی تر ڕەنگە بە سادەیی کەمێک تام بە جیھانی یارییەکە بدەن لە ڕێگەی گفتوگۆ و کارلێکەکانیانەوە. ھەروەھا NPC دەتوانێت کارلێک لەگەڵ یەکتردا بکات، پەیوەندی و ڕەفتاری دینامیکی لەناو جیھانی یارییەکەدا دروست بکات. لەوانەیە ھێڵی چیرۆک و پاڵنەر و ئامانجی تایبەت بە خۆیان ھەبێت کە کاریگەرییان لەسەر ئەزموون و ھەڵبژاردنەکانی یاریزان لەناو یارییەکەدا ھەبێت. بە گشتی، NPC بەشێکی سەرەکییە لە زۆربەی یارییە ڤیدیۆیییەکان، قووڵی و ئاڵۆزی و سەرنجڕاکێشی بۆ جیھان و چیرۆکی یارییەکە دابین دەکات. ئەوان یارمەتیدەرن بۆ دروستکردنی ئەزموونێکی یاریکردنی سەرنجڕاکێشتر و غوڵامکەرتر و دەتوانن چێژوەرگرتنی یاریزان لە یارییەکە زۆر بەرز بکەنەوە

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زاراوەی ئێم یوو دی
پۆل:زاراوەی یاری ڕۆڵگێڕان
پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی
شێوازی کایەکردن

شێوازی کایەکردن () ئاماژەیە بۆ توخمە کارلێکەکانی کایەی ڤیدیۆیی کە تەحەدای یاریزان دەکەن و بەشداری دەکەن لە گەیشتن بە ئامانجەکانی یارییەکەدا. ئەمەش ڕێسا و میکانیک و کۆنتڕۆڵەکانی یارییەکە دەگرێتەوە. یاریکردن دەتوانێت لە نێوان ژانرە جیاوازەکانی یارییەکاندا زۆر جیاواز بێت، وەک ئەکشن، ڕۆڵگێڕان، ستراتیژی و یارییەکانی مەتەڵ. لە یارییە ئەکشنەکاندا، یارییەکە بە شێوەیەکی گشتی شەڕ و جووڵەی خێرا لەخۆدەگرێت، لەکاتێکدا یارییە ڕۆڵگێڕانەکان زۆر پشت بە ستراتیژی و پەرەپێدانی کارەکتەرەکان و بڕیاردان دەبەستن. یارییە مەتەڵەکان تەحەدای یاریزان دەکەن بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی داھێنەرانە کێشەکان چارەسەر بکات و ئاستەنگەکان تێپەڕێنێت. ھەروەھا دەتوانرێت یاریکردن لەژێر کاریگەری شێوازەکانی یاری و بژاردەی فرە یاریزاندا بێت. ھەندێک یاریی ھەڵمەتی تاک یاریزان پێشکەش دەکەن، لەکاتێکدا ھەندێکی تر شێوازی فرە یاریزانی ھاوبەش یان کێبڕکێیان ھەیە. زۆرجار یارییە فرە یاریزانەکان پێویستیان بە ستراتیژی و تاکتیکی یاریکردنی جیاواز ھەیە، بەو پێیەی یاریزانەکان دەبێت پێکەوە یان دژی یەکتر کاربکەن بۆ بەدەستھێنانی سەرکەوتن. یاریکردن لایەنێکی گرنگی ھەر یارییەکی ڤیدیۆیییە، چونکە ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر چێژوەرگرتن و بەشداریکردنی یاریزانەکان ھەیە. گەشەپێدەران دەبێت بە وردی میکانیکی یاریکردن و سیستەمێک دیزاین بکەن کە خۆش و چالاک و پاداشت بەخش بن بۆ دڵنیابوون لە یارییەکی سەرکەوتوو.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی
پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی

**پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی** () بریتییە لە پرۆسەی دروستکردنی کایەیەکی ڤیدیۆیی لە چەمکەوە تا بەرھەمی کۆتایی. چەندین شێواز لەخۆدەگرێت، لەوانە دیزاینی یارییەکان، بەرنامەسازی، ھونەر و گرافیک، دیزاینی دەنگ، پێکھاتەی مۆسیقا و تاقیکردنەوەی دڵنیایی کوالیتی. پرۆسەی پەرەپێدان بە شێوەیەکی گشتی لە چەمکسازی یارییەکەوە دەست پێدەکات، کە میکانیک و چیرۆک و ئامانجەکانی یارییەکە پێناسە دەکرێن. کاتێک چەمکەکە چەسپاوە، تیمەکە دەچێتە سەر دروستکردنی توخمە جیاوازەکانی یارییەکە، وەک ژینگە و کارەکتەرەکان و میکانیکی یارییەکە. ئەمەش بریتییە لە دروستکردنی دیزاینی یارییە وردەکان و تەختەی چیرۆکی، زۆرجاریش بەکارھێنانی ئامراز و  نەرمامێر تایبەتەکانی پەرەپێدان دەگرێتەوە. پاشان تیمی بەرنامەسازی دەست دەکات بە نووسینی کۆدی یارییەکە، کە دیزاینی یارییەکە دەکاتە یارییەکی ڤیدیۆیی کە دەتوانرێت یاری پێبکرێت. پاشان توخمەکانی ھونەر و دەنگی زیاد دەکرێن، وەک پاشبنەما،  ئەنیمەیشن، کاریگەری دەنگی و مۆسیقا.

لە کۆتاییدا یارییەکە لەلایەن تیمی دڵنیایی جۆری (QA) بە تەواوی تاقیدەکرێتەوە بۆ ئەوەی دڵنیابێت لەوەی کە دوورە لە ھەڵە و خراپی. کاتێک تاقیکردنەوەکە تەواو بوو، یارییەکە ئامادەیە بۆ بڵاوکردنەوە و دابەشکردن. پەرەپێدانی یارییە ڤیدیۆیییەکان دەتوانێت لە چەند مانگێکەوە تا چەند ساڵێک بخایەنێت، ئەمەش بەندە بە ئاڵۆزی یارییەکە و قەبارەی تیمی پەرەپێدان. زۆرێک لە یارییەکان لە ناوخۆدا لەلایەن ستۆدیۆکانی پەرەپێدانی یارییەکانەوە پەرەپێدەدرێن، لەکاتێکدا ھەندێکی تر دەدرێنە کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی لایەنی سێیەم.

## سەرچاوەکان
*
پەرەپێدانی نەرمامێر

**پەرەپێدانی نەرمامێر** () بریتییە لە پرۆسەی دیزاینکردن، کۆدکردن، تاقیکردنەوە، بڵاوکردنەوە و پاراستنی بەرنامەکانی  نەرمەکاڵا. پرۆسەی پەرەپێدانی نەرمەکاڵا بەزۆری ئەم قۆناغانەی خوارەوە لەخۆدەگرێت: پلاندانان، دیزاین و تایبەتمەندی، جێبەجێکردن و کۆدکردن، تاقیکردنەوە و دڵنیایی جۆری جێگیرکردن و گەیاندن چاککردنەوە و پشتگیری بەردەوام. دەتوانرێت پرۆسەی پەرەپێدانی نەرمەکاڵا بە بەکارھێنانی چەندین میتۆدۆلۆژیای پەرەپێدان وەک Agile, Waterfall و DevOps نزیک بکرێتەوە. ھەر میتۆدۆلۆژیایەک ڕێبازی تایبەتی خۆی ھەیە بۆ پەرەپێدانی نەرمەکاڵا، ھەڵبژاردنی میتۆدۆلۆژیاش بەندە بە پێداویستییە تایبەتەکانی پڕۆژەکە و تیمی پەرەپێدان.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:پیشەکانی کۆمپیوتەر
کۆدی سەرچاوە

لە بواری ھەژمارکاریدا، **کۆدی سەرچاوە** () بریتییە لەو وەشانەی کە مرۆڤ بخوێنێتەوە بۆ بەرنامەیەکی کۆمپیوتەر کە بە زمانێکی بەرنامەسازی وەک سی شارپ، جاڤا یان پایسۆن نووسراوە. کۆمەڵێک ڕێنمایییە کە کۆمپیوتەر دەتوانێت لێک بداتەوە و جێبەجێی بکات بۆ ئەنجامدانی ئەرکی تایبەت. پرۆگرامەران بە بەکارھێنانی دەستکاریکەری دەق یان ژینگەی گەشەپێدانی یەکگرتوو (IDE) کۆدی سەرچاوە دەنووسن بۆ دروستکردنی بەرنامەی نەرمامێر، سیستەمی کارپێکردن، یاری، ماڵپەڕ و چەندین بەرنامەی تر. کاتێک کۆدی سەرچاوە نووسرا و چاککرایەوە، دەتوانرێت کۆبکرێتەوە بۆ کۆدی ئامێر، کە فۆرماتێکی دووانەیییە و دەتوانرێت لەلایەن پرۆسێسەری کۆمپیوتەرەوە جێبەجێ بکرێت. زۆرجار کۆدی سەرچاوە لە نێوان گەشەپێدەراندا ھاوبەش دەکرێت بۆ ئەوەی بتوانن ھاوکاری بکەن و کارەکانی یەکتر باشتر بکەن. بۆ نموونە نەرمەکاڵا سەرچاوە کراوەکان کۆدی سەرچاوە بە ئاشکرا بەردەست دەکات بۆ ئەوەی کەسانی دیکە بەکاری بھێنن و دەستکاری بکەن و دابەشی بکەن. جگە لەوەش دەتوانرێت کۆدی سەرچاوە لە ڕێگەی مۆڵەتی جۆراوجۆرەوە بپارێزرێت، وەک خاوەندارێتی، سەرچاوە کراوە، یان دوو مۆڵەت. کۆدی خاوەندارێتی لەلایەن کەسێک یان کۆمپانیایەکی دیاریکراوەوەیە و بەبێ مۆڵەتی ئەوان ناتوانرێت ھاوبەش بکرێت. لە بەرامبەردا کۆدی سەرچاوە کراوە بە ئازادی بەردەستە بۆ بەکارھێنان و دەستکاریکردن و ھاوبەشکردن لەژێر مەرجی تایبەتدا، کە بەزۆری لە ڕێکەوتنی مۆڵەتدا ھاتووە. کۆدی سەرچاوە لایەنێکی گرنگی کۆمپیوتەرە کە ڕێگە بە گەشەپێدەران دەدات کۆمەڵێک بەرنامە و بەرنامەی بەرفراوان بۆ مەبەست و پلاتفۆرمی جیاواز دروست بکەن، کە لەلایەن تاک و ڕێکخراوەکانەوە لە سەرانسەری جیھاندا بەکاردەھێنرێن.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:دەقەکان
لێدوان (بەرنامەسازی)

**لێدوان** یان **سەرنج** یان **کۆمێنت** () لە بەرنامەسازی کۆمپیوتەردا بریتین لە دێڕێکی دەق کە بۆ ڕوونکردنەوەی کۆد بەکاردێت و زیاتر خوێنەرەوە و تێگەیشتنی بۆ پرۆگرامەرانی دیکە. کۆمێنتەکان لەلایەن کۆمپیوتەرەوە پشتگوێ دەخرێن کاتێک کە بەرنامەکە بەڕێوەدەبات، بۆیە ھیچ کاریگەرییەکیان لەسەر دەرچوون یان کارایی بەرنامەکە نییە.

## سەرچاوەکان
*
بەرنامەى كۆمپيوتەر

**بەرنامەی کۆمپیوتەر** () کۆمەڵێک ئەلگۆریتم یان ڕێنمایییە کە کۆمپیوتەر بۆ ئەنجامدانی ئەرکێکی دیاریکراو جێبەجێی دەکات. کۆمپیوتەر پێویستی بە بەرنامە ھەیە بۆ ئەنجامدانی کارەکانی، و بەزۆری ھەر بەرنامەیەک لەسەر یەکەیەکی ناوەندی پرۆسێسکردن بەڕێوەدەبات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:نەرمامێر
پۆل:بەرنامەسازی
بەڕێوەچوون (ھەژمارکاریی)

**بەڕێوەچوون** () ئەندازیاری کۆمپیوتەر و نەرمەکاڵادا ئەو پرۆسەیە کە کۆمپیوتەر یان ئامێری مەجازی ڕێنمایییەکانی بەرنامەیەکی کۆمپیوتەر جێبەجێ دەکات. ھەر ڕێنمایییەکی بەرنامەیەک باس لە کردارێکی دیاریکراو دەکات کە دەبێت ئەنجام بدرێت بۆ ئەوەی کێشەیەکی دیاریکراو چارەسەر بکرێت. کاتێک ڕێنمایییەکانی بەرنامەیەک، و بەو ھۆیەوە ئەو کردارانەی کە باسی دەکەن، لەلایەن ئامێری جێبەجێکردنەوە جێبەجێ دەکرێن، کاریگەرییە تایبەتەکان بەپێی واتاسازی ڕێنمایییە جێبەجێکراوەکان بەرھەم دەھێنرێن.

## سەرچاوەکان
*
پێواژۆکردنی دەستەیی

**پێواژۆکردنی دەستەیی** () تەکنیکێکە کە لە سیستەمی کۆمپیوتەردا بەکاردێت کە کۆمەڵێک بەرنامە یان ئەرک پێکەوە بەبێ دەستێوەردانی دەستی جێبەجێ دەکرێن. لە پێواژۆکردنی دەستەییدا، داتاکان کۆدەکرێنەوە و ڕیز دەکرێن و دەکرێن بە دەستە، لەبری ئەوەی لەکاتی ڕاستەقینەدا پرۆسێس بکرێن.

## سەرچاوەکان

*
بەرھەمھێنانی دەستەیی

**بەرھەمھێنانی دەستەیی** () پرۆسەیەکی بەرھەمھێنانە کە بڕی دیاریکراو یان دەستەیەک بەرھەم لە یەک کاتدا بەرھەم دەھێنرێت. ئەم جۆرە بەرھەمھێنانە زۆرجار بۆ ئەو بەرھەمانە بەکاردەھێنرێت کە شێوازی ستاندارد یان یەکگرتوویان ھەیە، پرۆسەی بەرھەمھێنان یان کەرەستەی خاو.

پرۆسەی بەرھەمھێنانی دەستەیی چەند قۆناغێک لەخۆدەگرێت. سەرەتا کەرەستەی خاو کۆدەکرێتەوە و ئامادە دەکرێت بۆ بەرھەمھێنان. پاشان، بەرھەمەکان بە دەستەیەک دروست دەکرێن، زۆرجار ئامێری تایبەتمەند و پرۆسەی بەرھەمھێنان بەکاردەھێنرێن. دوای تەواوبوونی پرۆسەی بەرھەمھێنان، بەرھەمەکان پشکنین و تاقیکردنەوەیان بۆ دەکرێت بۆ دڵنیابوون لە کۆنترۆڵکردنی کوالیتی.

## سەرچاوەکان
پیشەسازیی ئامێر

**پیشەسازی ئامێر** () کەرتێکی لاوەکی پیشەسازییە، کە ئامێرەکان بۆ بەکاربەران، پیشەسازی، و زۆربەی کۆمپانیاکانی تر لە ئابووریدا بەرھەم دەھێنێت و پارێزگاری لێدەکات. پیشەسازی ئامێر ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە ئابووری زۆرێک لە وڵاتان، چونکە ئامێرەکان دابین دەکات کە پێویستە بۆ پیشەسازییەکانی تر بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی کارا کاربکەن. ھەروەھا پیشەسازی سەرچاوەیەکی گرنگی ھەلی کارە، بەتایبەتی بۆ تەکنیکار و ئەندازیارانی لێھاتوو.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مەکینەکان
دەمەوانە

**دەمەوانە** () پێکھاتەیەکی میکانیکییە کە بۆ کۆنترۆڵکردنی ڕۆیشتنی شلەمەنییەکان، گازەکان، یان مادەکانی تر لە ڕێگەی بۆرییەک یان ڕێڕەوێکی ترەوە دروست کراوە. ڤاڵڤەکان دەتوانرێت لە چەندین بەکارھێنان و پیشەسازیدا بدۆزرێتەوە، لەوانە بەرھەمھێنان، بەرھەمھێنانی نەوت و گاز، پاککردنەوەی ئاو و چەندین شتی تر.

دەمەوانەکان بە بەکارھێنانی میکانیزمێک کاردەکەن بۆ ڕێکخستنی ڕۆیشتنی ماددە لە ڕێگەی ڕێڕەوێکەوە. باوترین جۆرەکانی وەلڤەل بریتین لە وەلڤەلی تۆپ، دەمەوانەی دەروازە، دەمەوانەی گڵۆب و دەمەوانەی پەپوولە کە ھەریەکەیان بەپێی دیزاین و بەکارھێنانی مەبەستدار بە شێوەیەکی جیاواز کاردەکەن.

بۆ نموونە وەلڤەلی تۆپ تۆپێک لە ناو جەستەی دەمەوانەکەدا بەکاردەھێنێت بۆ ڕێکخستنی ڕۆیشتن. شوێنی تۆپەکە دیاری دەکات کە ئایا ڕێگە بە ڕۆیشتن دەدرێت لە ڕێگەی بۆری یان تێپەڕین. لە بەرامبەردا وەلڤەلی دەروازە دەروازەیەکی شێوە چەقۆ بەکاردەھێنێت کە دەتوانرێت بەرز بکرێتەوە یان دابەزێنرێت بۆ ڕێکخستنی ڕۆیشتنی مادەکان.

دەتوانرێت بە دەست کاربکەن یان دەتوانرێت بە بەکارھێنانی ئەکتوێتەری کارەبایی، ھایدرۆلیکی، یان بای ئۆتۆماتیکی بکرێت. ھەندێک لە دەمەوانەکان بە شێوەیەک دیزاین کراون کە بە تەواوی کراوە بن یان داخراو بن، لەکاتێکدا ھەندێکی تر دەتوانرێت بەکاربھێنرێن بۆ ڕێکخستنی ڕۆیشتنی مادەکان بۆ ئاست یان ڕێژەی دیاریکراو.

ڤاڵڤەکان پێکھاتەی گرنگی زۆرێک لە پرۆسەکانی پیشەسازین، و دەبێت بە ستانداردی توند دیزاین و دروست بکرێن بۆ دڵنیابوون لە کارکردنی سەلامەت و متمانەپێکراو. ھەروەھا چاککردنەوە و چاککردنەوەی دروستی دەمەوانەکان گرنگە بۆ دڵنیابوون لەوەی کە بە تێپەڕبوونی کات بەردەوام دەبن لە کارکردنی کاریگەر.

## سەرچاوەکان
*
یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨

**یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨** کۆتا یاریی جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨ بوو، کە  لە نێوان هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵیا و هەڵبژاردەی تۆپی پێی مەجارستان لە ١٩ی حوزەیرانی ١٩٣٨ لە یاریگای ئۆڵۆمپیادی ئیف دی مانۆر، لە شاری پاریس،فەڕەنسا ئەنجامدرا. بە ئەنجامی ٤-٢ لە بەرژەوەندی هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵیا کۆتایی هات.بۆجاری دووەم لەسەر یەک نازناوەکەی بەرزکردەوە. پیترۆ ڕاڤای ئیتاڵی وەک دوایین بەشداربووی یارییەکەلە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ لە تەمەنی ٩٠ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.  

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* ١٩٣٨ یاری کۆتایی جامی جیهانی فیفا لە جامی جیهانی پلانێت

پۆل:جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨
خوێنبەربوون

220x400px|وێنۆک|وێنەی پەنجەیەک کە تووشی خوێنبەربوون بووە
**خوێنبەربوون** () لەدەستدانی خوێنە لە ڕێگەی دەرچوونی خوێنبەرەکان بۆ دەرەوەی سیستەمی سووڕی خوێن.   بەردەوام بوون لەم دۆخە دەبێتە ھۆی کەمبوونەوەی ڕێژەی خوێنی بەردەست لە سووڕی خوێندا. خوێنبەربوون لە ڕووی شوێنەوە دابەش دەکرێت بەسەر خوێنبەربوونی ناوەوە و خوێنبەربوونی دەرەوە . ھەروەھا خوێنبەربوون بەسەر بڕی خوێنی لەدەستچوو لە ھەر یەکەیەکی کاتدا دابەش دەکرێت بەسەر خوێنبەربوونی توند و خوێنبەربوونی درێژخایەندا.
## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
تێکنۆ مۆبایل

**تێکنۆ مۆبایل** کۆمپانیایەکی چینی بەرھەمێنەری مۆبایل و ئامێرە ئەلکترۆنییەکانە، لە ساڵی ٢٠٠٦ لە شاری شێنژن لە وڵاتی چین دامەزراوە، لقێکە سەر بە کۆمپانیای ترانسشن ھۆڵدین.

کۆمپانیای تێکنۆ زیاتر بەرھەمەکانی لە بازاڕەکانی ئەفریقا، ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، باشووری ئاسیا، ئەمریکای لاتین و ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا بڵاو دەکاتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* 

پۆل:لقەکانی چین
پۆل:کارگەکانی موبایل
پۆل:کۆمپانیاکانی تایبەت بە موبایل لە چین
پۆل:براندە چینییەکان
دەیەی شەستەکان

**دەیەی شەستەکان** بەپێی ساڵنامەی زایینی لە یەکەمی کانوونی دووەمی ١٩٦٠ دەستی پێکردووە و لە ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٩ کۆتایی ھاتووە. 

ئەم زاراوەیە ئاماژەیە بۆ کۆمەڵە ڕەوتی داب و نەریتی و ڕامیاری تێکەڵاو لە سەرانسەری جیھان لە سەردەمی ناسراو بە شەستەکان. ئەم "گرێبەستە داب و نەریتییە" بە شێوەیەکی فراوانتر لە گرێبەستە ڕاستەقینەکان پێناسە دەکرێت، چونکە بە تیرۆرکردنی کێنێدی لە دەوروبەری ساڵی ١٩٦٣ دەستیپێکرد و لە دەوروبەری ساڵی ١٩٧٤ بە ئابڕووچوونەکەی واتەرگەیت کۆتایی ھات.  
## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:دەیەی ١٩٦٠
پۆل:سەدەی ٢٠ەم
یارییە ئۆڵۆمپیادە دێرینەکان

**یارییە ئۆڵۆمپیادە دێرینەکان** () ڕووداوێکی گەورەی وەرزشی و ڕۆشنبیری بوو کە ھەر چوار ساڵ جارێک لە ئۆڵۆمپیای یۆنان لە سەدەی ھەشتەمی پێش زایین تا سەدەی چوارەمی زایینی بەڕێوە دەچوو. ئەم چالاکییە وەرزشییە بۆ ڕێزلێنان لە زیوس پاشای خوداوەندە یۆنانییەکان بەڕێوەچوو و نمایشی توانای جەستەیی ئەو وەرزشوانانە بوو کە بەشدارییان کردووە.
## سەرچاوەکان

پۆل:وەرزشەکانی کەونار
پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی ٣٩٤
پۆل:ئۆڵمپیکی ھاوینەی کەونار
پۆل:داھێنانە یۆنانییەکان
لایەنزگەیت فیلمز

**لایەنزگەیت فیلمز** () کۆمپانیایەکی پێشەنگی بەرھەمھێنان و دابەشکردنی فیلمی ئەمریکییە و بنکەکەی لە شاری سانتا مۆنیکا لە ویلایەتی کالیفۆرنیای ئەمریکایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا
پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
لایەنزگەیت پریمەر

**لایەنزگەیت پریمەر** () بەشێکە لە کۆمپانیای لایەنزگەیت فیلمز کە تایبەتە بە دابەشکردنی فیلمی سەربەخۆ. ئەم بەشە لە ساڵی ٢٠١٥ دامەزراوە و سەرنجی لەسەر بەدەستھێنان و دابەشکردنی فیلمەکانە کە بینەرانی تایبەت دەکەنە ئامانج، وەک ھاندەرانی بابەتی ترسناک، خۆشەویستانی مۆسیقا و ئارەزومەندانی فیلمی ماڵی ھونەر.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئەو کۆمپانیایانە کە لە ناوچەی لۆس ئەنجلۆس لە ھەرێمی کالیفۆرنیا نیشتەجێن
پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا
ئوروگوای دژی بەڕازیل (جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٠)

یاری کۆتایی جامی جیهانی ساڵی ١٩٥٠ کۆتا یاریی جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٠  بوو، کە لە ڕۆژی یەکشەممە ١٦ی تەمموزی ١٩٥٠ کاتژمێر ١٥:٠٠ بە کاتی ناوخۆ ،لە نێوان ئوروگوای و بەڕازیل لە یاریگای ماراکانا لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ ئەنجامدرا .یارییە  بە ئەنجامی ٢-١ لە بەرژەوەندی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوروگوای کۆتایی هات.بۆ دووەم جار لە مێژووی خۆیدا نازناوەکەی بەرزکردەوە.بە فەرمی ١٧٣,٨٥٠ کەس و ئەگەری هەیە زیاتر لە ٢٠٠,٠٠٠ کەس ئامادەی یارییەکە بوو بوون، تا ئێستاش وەک زۆرترین ئامادەبوونی یاریی کۆتایی جامی جیهانی و هەروەها وەک زۆرترین ڕێژەی ئامادەبوونی هاندەر لە یارییەکی تۆپی پێ.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* ئێل ماراکانازۆ ی لا لەیێندا- کۆمۆ ڕوونکردنەوە لۆ ڕوون نەکراوە 

پۆل:جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٠
لایەنزگەیت یووکەی

**لایەنزگەیت یووکەی** () کۆمپانیایەکی پێشەنگی بەرھەمھێنان و دابەشکردنی فیلمی ئەمریکییە. کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠٠٥ دامەزراوە و بارەگا سەرەکییەکەی لە لەندەنە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کۆمپانیا دامەزراوەکانی کات بەسەربردن لە ساڵی ١٩٩٧
ژێرکۆمەڵە (کۆمپانیا)

**ژێرکۆمەڵە** لە جیھانی کۆمپانیاکان واتە فرۆشگا، ھۆتێل، چێشتخانە یان جۆرێکی ھاوشێوەی دامەزراوەی بازرگانی کە پاشکۆیە لە زنجیرەیەکی بازرگانیدا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کاسبی
مێژووی فەیسبووک

**[[فەیسبووک]]** () خزمەتگوزارییەکی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانە، لە ٤ی شوباتی ٢٠٠٤ دەستیپێکردووە. لەلایەن مارک زوکەربێرگ لەگەڵ ھاوڕێی خوێندکاری زانکۆی ھارڤارد ئێدواردۆ ساڤێرین دامەزراوە. ئەندامێتی سایتەکە سەرەتا لەلایەن دامەزرێنەرانەوە سنووردار بوو بۆ خوێندکارانی زانکۆی ھارڤارد، بەڵام فراوانکرا بۆ کۆلێژەکانی دیکەی ناوچەی بۆستن، و وردە وردە زۆربەی زانکۆکانی ئەمریکا و کەنەدای گرتەوە، تا مانگی ئەیلوولی ٢٠٠٦، ھەموو ئەو کەسانەی کە ناونیشانی ئیمەیڵی دروستیان لەگەڵ مەرجی تەمەندا ھەبوو، تەمەنیان ١٣ ساڵ و سەرووتر بوو.

## مێژوو
لە ساڵی ٢٠٠٥ فەیسبووک یەکەم وەبەرھێنانی خۆی لە سەرمایەدارە مەترسیدارەکان وەرگرت و تا ساڵی ٢٠٠٦ بۆ ھەر کەسێک کە تەمەنی لە سەرووی ١٣ ساڵەوە بێت و ناونیشانی ئیمەیڵی دروستی ھەبێت بەردەست بوو. ماڵپەڕەکە بە خێرایی بوو بە دیاردەیەکی جیھانی، تا ساڵی ٢٠١٢ زیاتر لە یەک ملیار بەکارھێنەری چالاک بوو.

بەدرێژایی ساڵان فەیسبووک گۆڕانکاری و نوێکاری زۆری بەسەردا ھاتووە. لە ساڵی ٢٠٠٧دا نیووز فیدی ناساند، کە بەکارھێنەران دەتوانن نوێکارییەکانی ھاوڕێکانیان ببینن و ئەو پەیجانەی کە فۆڵۆویان کردووە لە یەک شوێن. ھەروەھا فەیسبووک لە ساڵی ٢٠٠٩ دوگمەی «لایک»ی ناساند، کە بەکارھێنەران ڕێگەیان پێدەدات ڕەزامەندی خۆیان بۆ پۆست و پەیجەکان نیشان بدەن.

لە ساڵی ٢٠١٢ فەیسبووک کەوتە بازاڕەوە و بووە یەکێک لە گەورەترین IPO تەکنەلۆژییەکان لە مێژوودا. لەو کاتەوە کۆمپانیاکە چەندین پلاتفۆرمی بەناوبانگی دیکەی بەدەستھێناوە، لەوانە ئینستاگرام و واتسئەپ.

لەم دواییانەدا فەیسبووک ڕووبەڕووی لێکۆڵینەوەی زیاتر بووەتەوە لەسەر پرسەکانی وەک تایبەتمەندی، بڵاوبوونەوەی ھەواڵی ساختە و ڕۆڵی سۆشیال میدیا لە سیاسەتدا. سەرەڕای ئەم مشتومڕانە، فەیسبووک وەک یەکێک لە کاریگەرترین و بەکارھێنراوترین پلاتفۆرمەکانی سۆشیال میدیا لە جیھاندا دەمێنێتەوە

## سەرچاوەکان

پۆل:وێبگە ئەمریکییەکان
پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون
پۆل:فەیسبووک
پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ٢٠٠٤
پۆل:خزمەتگوزارییەکانی کایەی ڤیدیۆیی سەرھێڵ
پۆل:کارلێکی مرۆڤ و کۆمپیوتەر
پۆل:مێژووی ئینتەرنێت
پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٤ لە ماساچووسیتس
پۆل:نەرمامێرەکانی بلاکبێری
پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:میدیای کۆمەڵایەتی
ناونیشانی ئیمەیڵ

**ناونیشانی ئیمەیڵ** () ناونیشانی ئیمەیڵ بریتییە لە ناسێنەرێکی تایبەت کە بۆ ناردن و وەرگرتنی نامەی ئەلیکترۆنی لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە بەکاردێت. بەزۆری پێکدێت لە ناوی بەکارھێنەر و دواتر ھێمای "@" و ناوی دۆمەین. بۆ نموونە name@gmail.com ناونیشانی ئیمەیڵێکە کە "name" ناوی بەکارھێنەر و "gmail.com" ناوی دۆمەینە. دەتوانرێت ناونیشانی ئیمەیڵ بۆ پەیوەندی کەسی یان بازرگانی بەکاربھێنرێت، و پێکھاتەیەکی سەرەکی پەیوەندی مۆدێرن و بوونی ئۆنلاین

## سەرچاوەکان

پۆل:ئیمەیل
گووگڵ ئێرت

**گووگڵ ئێرت** () بەرنامەیەکی وێب و کۆمپیوتەرییە کە لەلایەن گووگڵەوە دروست کراوە و وێنەیەکی سێ ڕەھەندیی زەوی پیشان دەدات، کە بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر بنەمای وێنەی سەتەلایت دروست کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠١
پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:نەرمامێرەکانی گووگڵ
پۆل:گووگڵ ئێرت
زانکۆی عیبریی ئۆرشەلیم

**زانکۆی عیبری ئۆرشەلیم**(HUJI؛ بە عیبری: האוניברסיטה האיבריט בירושלים) زانکۆیەکی توێژینەوەی گشتییە و بنکەکەی لە ئۆرشەلیم لە ئیسرائیلە. زانکۆی گشتی لەلایەن ئەلبەرت ئاینشتاین و دکتۆر چەیم وایزمەنەوە لە تەممووزی ١٩١٨ دامەزرا، بە فەرمی لە نیسانی ١٩٢٥ کرایەوە. دووەم زانکۆی کۆنی ئیسرائیلە، ٣٠ ساڵ پێش دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیل دامەزراوە و دوای شەش ساڵ لە زانکۆی کۆنتری تەخنیون. لە چەند دەستەی یەکەمی بەڕێوەبەرانیدا ئەلبەرت ئاینشتاین، زیگمۆند فرۆید، مارتین بوبەر و چەیم وایزمەن بوون. چوار لە سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل خوێندکاری پێشووی زانکۆەکەن. تا ساڵی ٢٠١٨، ١٥ براوەی خەڵاتی نۆبێل (٨ دەرچوو و مامۆستا)، دوو براوەی خەڵاتی فیڵدز (یەک دەرچوو)، و سێ براوەی خەڵاتی تورینگ پەیوەندییان بە زانکۆی عیبری ئۆرشەلیم ھەبووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زانکۆکانی ئیسرائیل
لایەنزگەیت تەلەڤیژن

**لایەنزگەیت تەلەڤیژن** () بەشی تەلەڤیزیۆنی کۆمپانیای لاینزگەیتە کە کۆمپانیایەکی کاتبەسەربردنی کەنەدی–ئەمریکییە.

## سەرچاوەکان
*
کۆڵبەر نیووز

**کۆڵبەر نیووز** (له فارسی ) ماڵپەڕێکی هەواڵنێری بە دوو زمانی کوردی و فارسیە کە هەواڵەکانی تایبه‌ت بە کۆڵبەران و بزووتنەوەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران ڕۆماڵ دەکات. 

## ڕاپۆرتە ساڵانەکان
**کۆڵبەر نیووز** جگە لەهەواڵەکانی بزووتنەوەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران، هەواڵی تایبەت بە کووژران، بریندار بوون و دەسبەسەر کردنی کۆڵبەران لە بەشێک بە ناو ڕاپۆرتی ساڵانە، هەر ٦ مانگ جارێک یا ساڵی جارێک بە پێی ساڵی زاینی و هەتاوی (ئێرانی) بە زمانی فارسی بڵاو دەکاتەوە.     

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

پۆل:کۆڵبەری
پۆل:ڕێکخراوەکانی مافەکانی مرۆڤ لە ئێران
پۆل:ھەواڵنێرییە کوردییەکان
پۆل:وێبگە کوردییەکان
ئازادی (ڕێکخستن)

200px|وێنۆک|دامەزرێنەری ئازادی، خالید بەگ جیبران
**ئازادی** بە فەرمی **کۆمەڵەی ئازادی کورد (Civata Azadiya Kurd)**, دواتر **کۆمەڵەی سەربەخۆیی کورد (Civata Xweseriya Kurd)** ڕێکخراوێکی نھێنی کورد بوو. بە گوێرەی ئەو کوردانەی کە ڕاپۆرتیان بۆ ئەفسەرانی ھەواڵگری بەریتانیا دەدا، ئازاد لە ساڵی ١٩٢١ لە ئەرزڕۆم لەلایەن خالید بەگی جیبرانەوە دامەزراوە. ئامانجی ڕێکخستنی ئازادی گەیاندنی ژیانێکی ئازاد لە ژینگەیەکی پێشکەوتوودا بوو بۆ کورد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
پۆل:سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا
پۆل:ناڕەزایەتییەکانی کورد لە تورکیا‏
ڤینسێنتی ئەویندار (فیلم)

**ڤینسێنتی ئەویندار** (بە ئینگلیزی: Loving Vincent) فیلمێکی درامایی ژیاننامەیی بەریتانی-پۆڵەندییە کە لەلایەن دۆرۆتا کۆبیێلا و ھیو وێڵچمانەوە بە ھاوبەشی دەرھێنراوە. لە ساڵی ٢٠١٧ نمایشکرا و یەکەم فیلمە لە جیھاندا کە بە تەواوی لە نیگاری ڕۆنی پێکھاتووە. بەرھەمەکانی ھونەرمەندی ھۆڵەندی ڤینسێنت ڤان گۆخ و ژیان و مردنی کە جێی مشتوومڕن پێشکەش دەکات.

نزیکەی ١٢٥ نیگارکێش لە وڵاتە جیاوازەکانی جیھان بەشدارییان لە کارەکەدا کردووە، کە نزیکەی ٦٥ ھەزار نیگاری ڕۆنییان کێشاوە کە لەسەر گوش (جۆرە قوماشێکە) نەخشێنراون. ھەروەھا ڕاھێنانیان لەسەر ئەو تەکنیکانەی وێنەکێشان کردووە کە ڤان گۆخ زیاتر لە سەد ساڵ لەمەوبەر بەکاری ھێناوە، بەو پێیەی تیمەکە پێنج ساڵ کاریان کردووە بۆ کێشانی ھەر گرتەیەک لە فیلمەکەدا کە ماوەی زیاتر لە ٩٥ خولەکە، کە ھەر چرکەیەک پێویستی بە ١٢ وێنەی دەست کێشراو ھەیە بۆ ئەوەی بکرێت بە فیلمێکی ئەنیمەیشن. ھەروەھا بۆ ھەر ھونەرمەندێک لە دوو کاتژمێرەوە تا دوو ڕۆژی تەواوی دەخایاند تا یەک نیگار بکێشێت، واتە ھەر وێنەکێشێک مانگێکی بەسەر بردووە بۆ بەرھەمھێنانی یەک چرکەی فیلمەکە.

ئەم فیلمە یەکێکە لەو فیلمە زۆرانەی کە باس لە ژیانی ڤان گۆخ دەکات، کە سەرنجی دەیان دەرھێنەر و نووسەری ورووژاند کە دەیان فیلمی درێژ و بەڵگەنامەییان لەسەری دروست کرد، ئەمەش وای لێکرد ببێتە یەکێک لە ھێماکانی چاندی ھاوچەرخ.

## چیرۆکی فیلم
چیرۆکی فیلمەکە دوای ساڵێک لە مردنی ڤان گۆخ لە ھاوینی ساڵی ١٨٩١ دەست پێدەکات، پاڵەوانەکەی ئارماند ڕۆلینە، کوڕی جۆزێف ڕۆلین، ئەو پۆستەچییەی کە ھاوڕێی ڤان گۆخ بووە و لە نیگارەکانیدا ئەوی کێشاوە. دوای مردنی ڤان گۆخ، پۆستەچییەکە بۆی دەرکەوت کە پەیامێکی لەبیرچوو کە دەبوو بۆ تیۆی بنێرێت، بۆیە بە پۆست ناردی بەڵام بۆی گەڕایەوە، بۆیە ئارماندی کوڕی نارد بۆ پاریس بۆ ئەوەی بەدوای تیۆدا بگەڕێت و ئەو پەیامەی پێ بدات، بەڵام بۆی دەرکەوت کە تیۆش مردووە؛ بۆیە ئارماند گەڕایەوە و بڕیار دەدات کە ھەوڵ بدات بۆ تێگەشتن لە نھێنی مردنی ڤان گۆخ، لەڕێگەی دیدارەکانی لەگەڵ ٢٠ کەسایەتی نزیک لە ڤان گۆخ، کە لە نیگارەکانیدا مامەڵەی لەگەڵدا کردووە.

## خەڵات و ڕێزلێنان
ئەم فیلمە لە میھرەجانی نێونەتەوەیی ڤانکۆڤەر لە ساڵی ٢٠١٧دا براوەی «بەناوبانگترین فیلمی نێونەوەیی» بوو، لە خەڵاتی ھۆلیوود میووزیک لە میدیای ٢٠١٧دا پاڵێوراو بوو بۆ باشترین نمرەی ڕەسەن لە فیلمێکی ئەنیمەیشندا. خەڵاتی بینەر لە میھرەجانی نێونەتەوەیی ئەنیسی بۆ وێنەی جووڵاو ساڵی ٢٠١٧ و جامی زێڕینی باشترین فیلمی وێنەی جووڵاوی لە میھرەجانی نێونەتەوەیی شەنگەھای بەدەستھێنا. دوازدەھەمین میھرەجانی بۆ سینەما لە دی ئۆکدیتۆ دی ئیمپرێدا (FC)ی بەدەستھێنا دوای ئەوەی زۆرترین نمرەی لە نێوان فیلمە پێشبینیکراوەکاندا بەدەستھێنا و ھەروەھا بەرزترین نمرەی بەدەستھێنا لە مێژووی چالاکییەکەدا. فیلمەکە لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ خەڵاتی باشترین فیلمی وێنەی جووڵاوی لە سییەمین خەڵاتی فیلمی ئەورووپی لە بەرلین بەدەستھێنا. ھەروەھا فیلمەکە پاڵێوراوی باشترین فیلمی وێنەی جووڵاوی لە ھەردوو خەڵاتی ئۆسکار و گۆڵدن گڵۆب وەرگرت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠١٧
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە بەڕیتانییەکان
پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی بەریتانیا
پۆل:فیلمە پۆڵەندییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە سەدەی ١٩ داندراون
پۆل:خەڵاتی ھەڵۆی زێڕین (ڕووسیا) بۆ براوەی باشترین فیلمی زمانی بیانی
پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی پۆڵەندا
ھەوری سووپەرسێڵ

**ھەوری سووپەرسێڵ** یان بە سادەیی **سووپەرسێڵ** () جۆرێکە لە ڕەشەبا کە بە قووڵی و خولانەوەی بەرزبوونەوەی دەناسرێتەوە، کە دەتوانێت بای بەھێز و تەپوتۆز و بارانێکی بەخوڕ و ھەندێکجاریش گەردەلوولەکان بھێنێت. سوپەرسێلەکان بە مەترسیدارترین و وێرانکەرترین جۆری ڕەشەبا دادەنرێت و ژمارەیەکی ناڕێژەیی لە گەردەلوولەکان و ڕووداوە توندەکانی تری کەشوھەوا پێکدەھێنن. سوپەرسێلەکان لە جۆرەکانی تری ڕەشەبا جیا دەکرێنەوە بەھۆی بوونی میزۆسیکلۆن کە بریتییە لە ڕەشەبایەکی سووڕاوەی سەرەوە کە چەند میلێک درێژ دەبێتەوە بۆ ناو بەرگەھەوا. میزۆسیکلۆن لە ئەنجامی بڕینی بایە، کە کاتێک ڕوودەدات کە با لە ئاستە جیاوازەکانی بەرگەھەوادا بە ئاراستە یان خێرایی جیاوازدا دەفڕێت.

سوپەرسێلەکان دەتوانن بۆ چەند کاتژمێرێک بمێننەوە، ھەروەھا کۆمەڵێک کەشوھەوای سەختی بەرفراوان دروست دەکەن، لەوانە تەپوتۆزی گەورە و بای زیانبەخش و لافاوی خێرا. ھەروەھا توانای زاوزێکردنی گەردەلوولیان ھەیە، بەتایبەتی ئەگەر ھێڵی بەرزبوونەوەی زریانەکە بەھێز و بە باشی ڕێکخراو بێت. لەکاتێکدا کە سوپەرسێلەکان تاڕادەیەک دەگمەنن، تەنھا نزیکەی ١٪ی ھەموو ڕەشەباکان پێکدەھێنن، بەڵام بەرپرسن لە بڕێکی ناڕێژەیی لە کەشوھەوای سەخت و زیانەکان. زۆرجار ڕەشەبای سوپەرسێل مەترسیدارترین و وێرانکەرترین جۆری ڕەشەبایە، ھەروەھا دەتوانێت مەترسییەکی بەرچاو بۆ سەر ژیان و ماڵ و سامان دروست بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زریان
شەوی ئەستێرەکان

220x440px|وێنۆک|تابلۆی شەوی ئەستێرەکان
**شەوی ئەستێرەکان** ()   (بە ھۆڵەندی: De sterrennacht) تابلۆیەکە لەلایەن ھونەرمەندی ھۆڵەندی ڤینسێنت ڤان گۆخ لە دەرەوەی پەنجەرەی ژوورەکەی لە نەخۆشخانە لە ساڵی ١٨٨٩ کێشراوە و لەبارەی شەوی شاری سانت ڕێمی دی پرۆڤانس بووە، ھەرچەندە بە ڕۆژ کێشاویەتی و ھەموو کێشانەکانی لە یادگەی خۆیەوە بوو لەو شەوەی کە بینیوویەتی.

ئەم تابلۆیە لە ساڵی ١٩٤١ەوە بە شێوەیەکی ھەمیشەیی لە مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن لە نیویۆرک دانراوە دوای ئەوەی لە زانکۆی شوێنەوارە ئەمریکییەکان (لیلی پی بلیس) کڕدرا، ئەم تابلۆیەی ڤینسێنت ڤان گۆخ لە بەناوبانگترین تابلۆکانیدایە و نوێنەرایەتی خاڵێکی وەرچەرخانی یەکلاکەرەوە دەکات بەھۆی بەکارھێنانی ئازادییەکی زیاتری ئەندێشە لە تابلۆ ھونەریەکانیدا.
## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
خانووی زەرد

220x440px|وێنۆک|تابلۆی خانووی زەرد
**خانووی زەرد** (بە ھۆڵەندی: Het gele huis) (بە فەڕەنسی: Maison Jaune) () ناوی کارێکی ھونەرییە لەلایەن نیگارکێشی ھۆڵەندی ڤینسێنت ڤان گۆخەوە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨٨٨. یەکێکە لە دامەزرێنەرانی خوێندنگای پاش ئیمپڕێشنیست لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا، و بەشێکە لە کارێکی ھونەری دووانە کە تابلۆی «ماڵی زەرد» و «ژووری نووستن لە ئارل»ی تێدایە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
ڕەشەبای برووسکاوی

وێنۆک|برووسکە لە زریانێکی ھەورەگرمەدا لە نزیک پریتزەربی، ئەڵمانیا
**ڕەشەبای برووسکاوی** یان **زریانی ھەورەگرمە** () لە ھەورەکانی کومولۆنیمبوسدا ڕوودەدات. بەزۆری بای بەھێزیان لەگەڵدایە و زۆرجار بارانی بەخوڕ و ھەندێک جار بەفر، بارانی بەستوو، یان تەرزە بەرھەم دەھێنن، بەڵام ھەندێک زریانی ھەورەگرمە لەوانەیە بارانێکی کەم بەرھەم بھێنن یان ھیچ بارانێک بەرھەم نەھێنن.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
پۆل:مەترسییەکانی کەشوھەوا
پۆل:زریان
نیو لەش

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Surface_projections_of_the_organs_of_the_trunk.png|وێنۆک|نیو لاشەی مرۆڤ کە تا خوارەوەی ناوک دەگرێتەوە.
**نیو لاشە** نیوەی لاشەی مرۆڤ یان ئاژەڵێکە کە لە ناوک بەرەو سەرەوە یان لە ناوک بەرەوە خوارەوە دەگرێتەوە و ھەریەک لەمانە نیو لاشەن.

## سەرچاوەکان
مەسیحی دەجال

وێنۆک|وێنەیەک لە فالنامێکەوە کە لە ھیندستان دروست کراوە لە دەوروبەری ساڵانی ١٦١٠–١٦٣٠، عیسا نیشان دەدات کە شەڕ لەگەڵ دەجال (پێغەمبەری درۆزن) دەکات. لە پشتەوە مەھدی بە ڕوخسارێکی پەردەپۆشەوە.

**مەسیح دەجال** (: ٱلْمَسِیحُ ٱلدَّجَّالُ، ڕۆمانی :. *المصیح الدجال* , lit. &#x2009;ئەگەرنا بە سادەیی بە **دەججال** ناودەبرێت، کەسایەتییەکی خراپە لە ئیسکاتۆلۆژیای ئیسلامیدا کە پێشوەختە کاردەکات بۆ ئەوەی ببێتە مەسیحی بەڵێندراو و دواتر بانگەشەی ئەوە دەکەن کە خودایە، دەرکەوتنی پێش ڕۆژی قیامەت بەپێی گێڕانەوەی ئیسکاتۆلۆژی ئیسلامی. وشەی دەجال لە قورئاندا باس نەکراوە، بەڵام لە *حادیسدا*باسی کراوە و باسی کراوەئەدەبیات. وەک لە ئایینی مەسیحیدا، دەوترێت دەجالەکان لە ڕۆژھەڵاتەوە سەریان ھەڵداوە، ھەرچەندە شوێنی تایبەت لە نێوان سەرچاوە جیاوازەکاندا جیاوازە. دەجالەکان لاسایی ئەو موعجیزە دەکەنەوە کە عیسا (س.خ) ئەنجامی دەدات، وەک چاککردنەوەی نەخۆشەکان و زیندووکردنەوەی مردووەکان، ئەم دووەمیان بە یارمەتی شەیتانەکان (*Shayāṭīn*) ئەنجام دەدرێت. زۆر کەس فریو دەدات، وەکو بێژەر و ساحیر و نیوە کاست و منداڵانی زینا. وشەی دەججال لە قورئاندا باس نەکراوە بەڵام لە ئەدەبیاتی ''حادیسدا'' باسی کراوە و باسی کراوە. وەک لە ئایینی مەسیحیدا، دەوترێت دەجالەکان لە ڕۆژھەڵاتەوە سەریان ھەڵداوە، ھەرچەندە شوێنی تایبەت لە نێوان سەرچاوە جیاوازەکاندا جیاوازە.
## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
نیشاندەری شوێنی پلان

**نیشاندەری شوێنی پلان (PPI)** () جۆرێکە لە نمایشی ڕادار کە لە کۆنترۆڵکردنی ھاتوچۆی ئاسمانی و کارەکانی تری چاودێریکردندا
بەکاردەھێنرێت. ھەروەھا بە سکۆپی ڕادار یان نمایشی ڕادار ناسراوە. PPI داتاکانی ڕادار وەک نەخشەیەکی بازنەیی پیشان دەدات، لەگەڵ ئەنتێنەی ڕادار لە ناوەڕاستی نمایشەکەدا. لەگەڵ سووڕانەوەی ڕادارەکەدا زنجیرەیەک ڕشتن بەرھەم دەھێنێت کە وەک بازنەی ھاوسەنتەر لە دەوری خاڵی ناوەنددا پیشان دەدرێن. فڕۆکە ئامانجدارەکان، سیستەمی کەشوھەوا، یان ئەو شتانەی تر کە لەلایەن ڕادارەوە دەستنیشان دەکرێن، لەسەر شاشەکە وەکو بلیپ یان ھێما لە شوێنی ڕێژەیی خۆیان لەسەر نەخشەکە نیشان دەدرێن.

## سەرچاوەکان
*
ھەورەگرمە

**ھەورەگرمە به [[له‌کی]] (گرمه هه‌ور)** ئەو دەنگەیە کە بەهۆی ڕەشەباوە دروست دەبێت .    بەپێی دووری و سروشتی ڕەشەبا، دەتوانێت لە دەنگێکی درێژ و نزمەوە دەست پێبکات تا درزێکی لەناکاو و بەرز. 
## سەرچاوەکان

پۆل:دیاردە کەشناسییەکان
پۆل:دیاردە کەشناسانەکان
کێڵگەیەکی گەنم لەگەڵ قەلەڕەشەکاندا

220x440px|وێنۆک|تابلۆی کێڵگەیەکی گەنم لەگەڵ قەلەڕەشەکاندا
**کێڵگەیەکی گەنم لەگەڵ قەلەڕەشەکاندا** (بە ئینگلیزی: Wheatfield with Crows) (بە ھۆڵەندی: Korenveld met kraaien) نیگارێکی ڕۆنی نیگارکێشی ھۆڵەندی ڤینسێنت ڤان گۆخەوە کە لە ١٠ی تەممووزی ١٨٩٠ تەواوی کردووە و ١٩ ڕۆژ پێش خۆکوشتنی بوو، ئەمەش وای کردووە دوا کاری ھونەری مێژوویی ئەو بێت و زۆرێک لە ڕەخنەگران بە یەکێک لە گەورەترین کارەکانی دادەنێن. تابلۆکە ئێستا بەشێکە لە کۆمەڵە تابلۆکانی مۆزەخانەی ڤان گۆخ لە ئەمستردام. لەگەڵ ١٩ تابلۆی دیکەی ڤان گۆخدا، بەڵام جارێک تابلۆکە دزرا و لە ساڵی ١٩٩١ بە خێرایی دۆزرایەوە و گەڕێندرایەوە شوێنی خۆی؛ و لەکاتی دزیکردنەکەدا دزەکان زیانێکی زۆریان بە تابلۆکە گەیاند.

## پاشخان
نیگاری «کێڵگەیەکی گەنم لەگەڵ قەلەڕەشەکاندا» لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٨٩٠دا کێشراوە، کە لە کۆتا ھەفتەکانی ژیانی ڤان گۆخ بوو. وێنەکە لەلایەن زۆرێک لە شارەزایان بە دوا نیگاری ڤان گۆخ دادەنێن، لە ھەمان کاتدا ئەگەری ئەوەش ھەیە کە نیگاری «ڕەگی دار»یان «باخچەی داوبیگنی» کۆتا کاری ھونەرمەند بووبێت.

## وەسف
نیگارەکە ئاسمانێکی ھەوراوی پڕ لە قەلەڕەش بەسەر کێڵگەیەکی گەنمدا نیشان. ھەستی گۆشەگیری زیاد دەکات بەھۆی ڕێڕەوەکەیانەوە کە بەرەو ھیچ شوێنێک ناڕوات و ئاراستەی فڕینی قەلەڕەشەکان نادیارە؛ و کێڵگەی گەنمی با لێھاتوو دوو لەسەر سێی وێنەکە پڕدەکاتەوە. جووڵس میشێلێت یەکێک لە نووسەرە دڵخوازەکانی ڤان گۆخ، لەبارەی قەلەڕەشەکان نووسیوویەتی: «ئەوان حەزیان لە ھەموو شتێکە و سەرنجی ھەموو شتێک دەدەن، ئەو کەسە کۆنانەی کە تەواوی ژیانیان لە سروشتدا بەسەربرد، قازانجێکی بچووکیان نەدۆزییەوە بۆ ئەوەی لە پشتیانەوە بڕۆن، لە سەدان شتی ناڕووندا کە تا ئێستا ئەزموونی مرۆڤ ھیچ ڕووناکی و زانیارییەک نابەخشێت، تەنیا ئاراستەی باڵندەیەکی زۆر ژیر نەبێت».

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
ڕەشەبا

**زریان** یان **ڕەشەبا** () دیاردەیەکی سروشتییە کە کاتێک ڕوودەدات کە تێکچوونێکی بەرفراوان لە بارودۆخی بەرگەھەوادا سەرھەڵبدات. زریانەکان دەتوانن چەندین شێوەی جیاوازیان ھەبێت، کە ھەندێک لە باوترینیان بریتین لە ڕەشەبا، گەردەلوول. ھەر جۆرە زریانێک تایبەتمەندی تایبەتی خۆی ھەیە، بەڵام ھەموویان دەتوانن مەترسیدار و وێرانکەر بن.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کارەساتە سروشتییەکان
پۆل:مەترسییەکانی کەشوھەوا
پۆل:زریان
مێلیسا بارێرا

**مێلیسا بارێرا مارتینێز** (لەدایکبووی ٤ی تەمموزی ١٩٩٠) ئەکتەر و گۆرانیبێژی مەکسیکییە. لە مەکسیک بە ڕۆڵەکانی لە تەلەڤزیۆنەکان هەمیشە هی تۆ ئەکاپولکۆ (٢٠١٣)،  خۆشەویستییەکی زۆر (٢٠١٥)، و زنجیرەی نێتفلیکس لە یانەی دی کوێرڤۆس (٢٠١٧) ناسراوە. لە دەرەوەی مەکسیک، ئەو بە ڕۆڵی سامانتا کارپێنتەر لە زنجیرەی فیلمی ترسناکیی هاوار و نمایشی ستارز ڤیدا ناسراوە.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
پۆل:زیندووان
مناڵی کوڕ

**کوڕ و کچ** منداڵی ژن و پیاوێکن لە ئەنجامی ھاوسەرگیری و پیتاندن و دووگیانی و منداڵبوونیان دێنە سەر دونیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:خێزان
پۆل:پیاوان
مناڵی کچ

**کچ** منداڵێکی مێینەیە؛ کچێک، ژنێک. ھاوتاکەی کوڕە، کە منداڵی نێرە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:سەرناوەکانی ژنان
پۆل:خێزان
دایک و باوک

**دایک و باوک** () کەسێکە کە بەرپرسیارێتی چاودێریکردن و پەروەردەکردنی منداڵی لە ئەستۆدایە. دایک و باوک دەتوانن بە چەندین شێوە بێت، لەوانە دایک و باوکی زیندەیی، دایک و باوکی بەخێوکەر. بەبێ گوێدانە ڕۆڵی تایبەتی خۆیان، زۆربەی دایک و باوکان خۆشەویستییەکی قووڵیان بۆ منداڵەکانیان ھەیە، و ئامانجیان ئەوەیە خۆشەویستی و پشتگیری و ڕێنمایییان بۆ دابین بکەن بە درێژایی ژیانیان.

پەروەردەکردنی منداڵ کۆمەڵێک ئەرکی بەرفراوان لەخۆدەگرێت، لە دابینکردنی پێداویستییە سەرەتایییەکانی منداڵ وەک خواردن، جل و بەرگ و شوێنی نیشتەجێبوون، تا پێشکەشکردنی پشتگیری سۆزداری و یارمەتیدانی بۆ بەڕێوەبردنی ئاستەنگەکانی ژیان. دایک و باوکی باش ھەوڵدەدەن ژینگەیەکی سەلامەت و پەروەردەیی بۆ منداڵەکانیان دروست بکەن، زۆرجاریش قوربانی دەدەن بۆ ئەوەی دڵنیابن لەوەی منداڵەکانیان ئەو شتانەیان ھەیە کە پێویستیانە بۆ گەشەکردن. دایک و باوک بوون ڕۆڵێکی چالاکە، بەڵام دەتوانێت یەکێک بێت لە ئەزموونە پاداشتبەخشەکانی ژیان. دایک و باوک دەرفەتیان ھەیە داھاتووی منداڵەکانیان لە قاڵب بدەن و کاریگەرییەکی بەردەوام لەسەر جیھان دروست بکەن بە پەروەردەکردنی تاکی میھرەبان و بەزەیی و سەرکەوتوو. دایک و باوک کەسێکە کە ژیانی خۆی بۆ پەروەردەکردنی منداڵ تەرخان دەکات، و یارمەتی دەدات گەشە بکات بۆ باشترین وەشانی خۆی.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:خێزان
پۆل:باوکایەتی
پۆل:دایکایەتی
پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی
پۆل:ساوایی
زڕدایک

**زڕدایک** یان **باوەژن** ئەو ژنەیە کە دەبێتە ژنی باوکی منداڵێک دوای ئەوەی ھاوسەرگیریی پێشوو بە مردن یان جیابوونەوە کۆتایی دێت. ڕۆڵی زڕدایک دەتوانێت چالاک بێت چونکە زۆرجار چاوەڕوان دەکرێت تێکەڵ بە داینامیکی خێزانییەکی پێشتر دامەزراو بێت؛ بەڵام بە سەبر و ھەوڵ و خۆشەویستی، زڕدایک دەتوانێت بێت و پەیوەندییەکی مانادار لەگەڵ منداڵە ھاوسەرەکانیدا دروست بکات.

وەک ھەر دایک و باوکێک، ڕۆڵی زڕدایک بریتییە لە پێشکەشکردنی ڕێنمایی و پشتیوانی و چاودێریکردنی منداڵەکانی. لەوانەیە تازە بێت لە خێزانەکەدا، بەڵام ھێشتا دەتوانێت کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر ژیانی منداڵە ھاوسەرەکانی ھەبێت. دروستکردنی پەیوەندییەکی بەھێز لەگەڵ منداڵە ھاوسەرەکان کات و سەبر و ماندووبوونی دەوێت. گرنگە بۆی کە ئارەزووی خۆی بۆ ژیانیان نیشان بدات، گوێ لە نیگەرانییەکانیان بگرێت، سەبریان ھەبێت لەگەڵیان لەکاتێکدا بەردەوامن لە وەرگرتنی لە خێزانەکەیاندا، و پشتگیری سۆزداری پێشکەش بکات کاتێک پێویستیان پێیەتی.

لەوانەیە زڕدایکان ڕووبەڕووی تەحەددیاتی وەک گەشتکردن بە سنوورەکان لەگەڵ دایک و باوکی بایۆلۆژی منداڵەکان، دروستکردنی متمانە و ڕێزگرتن لەگەڵ منداڵە ھاوسەرەکانیان و مامەڵەکردن لەگەڵ داینامیکی ئاڵۆزی خێزانییان ببنەوە؛ بەڵام بە پەیوەندی و تێگەیشتن و خۆشەویستی، زڕدایک دەتوانێت ببێتە کەسایەتییەکی گرنگ لە ژیانی منداڵە ھاوسەرەکانیدا و خێزانێکی بەختەوەر و خۆشەویست دروست بکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:سەرناوەکانی ژنان
کیک بۆکسینگ

**کیک بۆکسینگ** () ھونەرێکی جەنگیی تێکەڵاو و جۆرێکە لە بۆکسین کە لەسەر بنەمای لێدان و لێدانی قاچ دامەزراوە. کیک بۆکسینگ لە ساڵانی ١٩٥٠ تا ١٩٧٠ سەری ھەڵدا. شەڕەکە لە گۆڕەپانێکی بۆکسیندا ئەنجام دەدرێت، و بە شێوەیەکی ئاسایی دەستکێشی بۆکسین، پارێزەری دەم، شۆرت لەبەر دەکرێت و پێیەکان بە ڕووتی دەمێننەوە بۆ ئاسانکاریی بەکارھێنانی لێدانی قاچ.

## سەرچاوەکان

پۆل:مستانی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی
ڕۆژی ژینگە

**ڕۆژی ژینگە**  ڕۆژێکی عەلمانییە بۆ ڕێزگرتنە کە تێیدا تاک و گروپەکان دەست دەکەن بە چاندنی دار. ئەمڕۆ زۆرێک لە وڵاتان جەژنێکی لەو شێوەیە ئەنجامدەدەن. هەرچەندە بەزۆری لە بەهاردا ئەنجام دەدرێت، بەڵام بەروارەکە دەگۆڕێت، بەپێی ئاووھەوا و وەرزی چاندن.

## سەرچاوەکان
شیتەڵ و تێکەڵ

لە فەلسەفەدا، **شیتەڵ و تێکەڵ** (analytic and synthetic) دوو زاراوەن بۆ لێک ھەڵاواردنی واتاناسانەی حوکمەکان و قەزیەکان. قەزیەیەک کە تەنیا بە ھۆی واتایەوە ڕاست یا درۆی دەردەکەوێ، قەزیەیەکی شیتەڵە. قەزیەیەکیش کە ڕاست یا درۆی ھەڵواسرابێ بە چۆنیەتیی پەیوەندیی واتاکەی بە جیھانەوە، قەزیەیەکی تێکەڵە. جیاکردنەوەی قەزیەگەلی شیتەڵ لە قەزیەگەلی تێکەڵ یەکەم جار لە لایەن ئیمانوێل کانتەوە کراوە.

## پوختە
ھەر حوکمێک کە زەین لەبارەی شتێکەوە دەیکات و ھەر قەزیەیەک کە ڕێکی دەخات، لە ڕاستیدا وەکوو ئەوە وایە ھەڵگیراوێک بخاتە سەر دانراوێک. ئەم خستنەسەرەش بە دوو جۆر دەکرێ: بە شیتەڵکردنی دانراو و دەرھێنانی ھەڵگیراو لە ئەو، یا بە تێکەڵکردنی دانراو لەگەڵ ھەڵگیراوێکی جیادا. حوکم یا قەزیەی شیتەڵ ئەوەیە کە تێیدا ھەڵگیراوەکە لە خودی دانراوەکەوە پەیدا دەبێ و لێی دەگیردرێ. واتە زەین بە شیتەڵکردنی دانراو، ھەڵگیراوی لێ جیا کردووەتەوە و خستوویەتە سەریەوە. بۆ وێنە، کە بوترێ «ھەموو تەنێک بەرفرەیی و ڕەھەندی ھەیە»، ئەم حوکمە حوکمێکی شیتەڵە، چونکە پێی ناوێ مرۆڤ لە تەسەووری تەن دەربچێ تا تەسەووری بەرفرەیی و ڕەھەند بدۆزێتەوە و بیخاتە پاڵی، ھەر ئەوەندە بەسە کە تێگەیشتەی تەن بۆ خۆی شیتەڵ بکاتەوە تاکوو پەی بە بەرفرەیی و ڕەھەندیش ببات. لە ڕاستیدا مانای تەن ئەوەیە کە خاوەن ڕەھەند بێ، ئەگینا تەن نییە. کەوابوو، قەزیەی شیتەڵ زانراوێکی نوێ نادات بە دەستەوە. بەڵام، حوکم یا قەزیەی تێکەڵ ئەوەیە کە ھەڵگیراو لە ناو دانراودا نەبێ و زەین لە جێگایەکی ترەوە ھێنابێتی و دابێتیە پاڵ دانراوەوە. وەک ئەوەی کە بوترێ «تەنەکان خاوەن قورسایین»، چونکە قورسبوون شتێک نییە کە لە خودی تەنەوە بگیردرێ، زەین بەجیا پەی پێ بردووە و بە تێکەڵکردنی لەگەڵ «تەن» قەزیەیەکی ساز کردووە. ئەم جۆرە قەزیانە زانراوی نوێ دەدەن بە دەستەوە. 

حاشاکردنی حوکمە شیتەڵەکان مرۆڤ تووشی ناتەبایی دەکا. کەوایە، نیشانەیان ئەوەیە کە حاشاھەڵنەگرن. بۆ وێنە، ئەوە حاشا ناکرێ کە «سەوز ڕەنگێکە»، چونکە حاشاکردنی ناتەباییی پێوەیە.

## ئەمانەش ببینە
* ڕاستیی لۆژیکی

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:لۆژیکی فەلسەفی
پۆل:فەلسەفەی شیکارانە
پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
پۆل:ئیمپیریزم
کیمیای ناوکی

[وێنۆک|[لێکھەڵوەشانی ئەلفا جۆرێکی تیشکەچالاکییە، کە تێیدا ناوکی گەردیلەیەک تەنۆکەیەکی ئەلفا دەردەدات، و بەو شێوەیە دەگۆڕێت (یان «لێک ھەڵدەوەشێت») بۆ گەردیلەیەک کە ژمارەی بارستەیی بە ٤ ژمارە و ژمارەی گەردیلەیی بە ٢ ژمارە کەم بووەتەوە.]]
**کیمیای ناوکی** ژێربوارێکی کیمیایە کە بایەخ بە تیشکەچالاکی، کاردانەوە ناوکییەکان و گۆڕانکارییەکان لە ناوکی گەردیلەکان، وەک گۆڕانی ناوکی و تایبەتمەندییە ناوکییەکان دەدات.

کیمیای توخمە تیشکدەرەکانی وەک ئەکتینیدەکان، ڕادیۆم و ڕادۆنە ھاوشانی کیمیای پەیوەندیدار بە کەرەستەکان (وەک کارتیاکەرە ناوکییەکان) کە بۆ جێبەجێکردنی کاردانەوە ناوکییەکان داڕێژراون. ئەمەش داخورانی ڕووەکان و ئاکار لەژێر بارودۆخی کارکردنی ئاسایی و نائاسایی (وەک لە کاتی ڕوودانی قەوماوەیەک) دەگرێتەوە. بوارێکی گرنگی کیمیای ناوکی ئاکاری تەنەکان و کەرەستەکانە دوای دانانیان لە شوێنی ھەڵگرتن یان فڕێدانی پاشماوە ناوکییەکان.

## ئەمانەش ببینە

* تەکنۆلۆژیای ناوکی
* فیزیکی ناوکی
* شەبەنگبینیی ناوکی

## سەرچاوەکان

پۆل:کیمیای ناوکی
کرۆنۆس

***کرۆنۆس*** () لە ئایین و میتۆلۆژیای یۆنانی، پێشەنگ و بچووکترین نەوەی یەکەمی تایتانیکەکان بوو، نەوەی خودایی گایای سەرەتایی (دایکی زەوی) و ئۆرانۆس (باوکی ئەسمان). باوکی بەزاند و لە سەردەمی زێڕینی ئەفسانەییدا حوکمڕانی کرد، تالەلایەن زیووسی کوڕی خۆیەوە بەزێندرا و لە تارتاروس زیندانی کرا؛ بەڵام بە گوێرەی ئەفلاتوون خوداوەندەکانی فۆرسیس و کرۆنۆسو ڕیا منداڵە گەورەکانی ئۆشنۆس و تێتیس بوون.

کرۆنۆس بەزۆری بە چەقۆ، مەڵەغان یان داس دیاری دەکرا، کە ئەو ئامێرە بوو کە بەکاری دەھێنا بۆ خەساندن و دەرکردنیئۆرانۆس، باوکی لە ئەتینای پایتەخت، لە دوازدەھەمین ڕۆژی مانگی ئەتیک لە ھێکاتۆمبایۆن، فێستیڤاڵێک بە ناوی کرۆنیا بۆ ڕێزلێنانلە کرۆنۆس بەڕێوەچوو بۆ ئاھەنگگێڕان بە بۆنەی دروێنەکردن، ئەمەش ئەوە پیشان دەدات کە، لە ئەنجامی پەیوەندییەکەی لەگەڵ سەردەمی زێڕینی فەزیلەتدار، کرۆنۆس بەردەوام بوو لە سەرۆکایەتیکردن وەک ئا پاترۆنی دروێنە. ھەروەھا کرۆنۆس لە سەردەمی دێریندا لەگەڵ خوداوەندی ڕۆمانی زوحەلدا ناسێندرا.

## سەرچاوەکان
ڕاپەڕینی ١٩١٤ی بدلیس

**ڕاپەڕینی ١٩١٤ی بدلیس** ڕاپەڕینێکی کوردانی عوسمانی بوو لە سەرەتای ساڵی ١٩١٤. لەلایەن ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا پشتگیری دەکرا. دواتر مێژوونووسی نەتەوەپەرستی کورد ڕاپەڕینەکەی وەک بەشێک لە خەباتی نەتەوەپەرستی کورد وێنا کرد، بەڵام ھۆکارە ڕاستەقینەکەی لە دژی سەربازی و باج بوو. ڕاپەڕین لە سەرەتای مانگی ئازار دەستی پێکرد و شەڕ و پێکدادان لە نێوان شەڕڤانانی کورد و جەندرمەکانی عوسمانیدا ڕوویدا و جەندرمە عوسمانییەکان ناچار بوون پاشەکشە بکەن. دواتر کوردەکان گەمارۆی شاری بدلیسیان دا، و لە ٢ی نیساندا شارەکەیان گرت. پاشان ھێزەکانی عوسمانی لە مووش و وانەوە ڕەوانە کران و ڕاپەڕینیان سەرکوت کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا
پۆل:ناڕەزایەتییەکانی کورد لە تورکیا
پۆل:مێژووی کۆماری تورکیا
پۆل:ململانێکانی ١٩١٤
شەڕی ئۆرەمار

**شەڕی ئۆرەمار** شەڕ و پێکدادانی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ لە حەکاری زنجیرەیەک پێکدادان بوو لە نێوان پارتی کرێکارانی کوردستان و ھێزە چەکدارەکانی تورکیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا
پۆل:شرنەخ
پۆل:ململانێکانی ٢٠٠٧
پۆل:٢٠٠٧ لە باشووری کوردستان
پۆل:مێژووی پارێزگای ھەکاری
پۆل:شەرەکانی ٢٠٠٧
پۆل:ناکۆکیی تورکیا و کوردەکان
موراد گۆگێبکان

**موراد گۆگێبکان** (٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨ – ٣١ی تەممووزی ٢٠١٤) ھونەرمەند و ئاوازدانەر و مۆسیقاژەنێکی ڕۆکی تورکی بوو.

## ساڵانی سەرەتا
لە ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨ لە شاری ساریچام لەدایکبووە. باوکی بەڕەچەڵەک خەڵکی دارێندێی ویلایەتی مەلەتییە، و دایکی لە نیزیپ بوو لە دیلۆک، بەو پێیەی دایک و باوکی لە شاری درێسدنی ئەڵمانیا کاریان دەکرد، تا تەمەنی ٧ ساڵی لە نێوان ئادانا و ئەڵمانیا ژیاوە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە شاری ئادانا تەواو کردووە. پاشان لە ساڵی ١٩٨٦ پەیوەندی بە زانکۆی ھاسێتێپی کۆنسێرڤاتۆری پارێزگای ئەنقەرە کردووە، دوای تەواوکردنی خوێندنی زانکۆ، وەک وانەبێژ لە زانکۆی چوکرۆڤا بووە. لەم ساڵانەدا چۆنییەتی تەپڵ لێدانی خوێندووە و وانەی گیتاری داوە و لە باڕێکدا کاری کردووە. تا ساڵی ١٩٩٥ لە شاری ئادانادا ژیاوە.

## مردن
گۆگێبکان کە ماوەیەکی زۆرە چارەسەری نەخۆشی شێرپەنجە (شێرپەنجەی خوێن)ی بۆ کراوە؛ لە مانگی تەممووزی ساڵی ٢٠١٤ لە نەخۆشخانە کۆچی دوایی کرد. تەرمەکەی دوای نوێژکردن لەسەری لە مزگەوتی فاتح، لە گۆڕستانی بورووک لە ساریچامی ئادانا بە خاک سپێردرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨
پۆل:مردووانی ٢٠١٤
ساریچام

**ساریچام** یان **سێرچام**، شارەوانییەکی ناوچەییە لە پارێزگای ئەدانا لە تورکیا. بەشی باشووری ناوچەکە بەشێکە لە ناوچەی شاری ئەدانا. دەکەوێتە باکووری ناوچەی یەرگیر، ڕۆژھەڵاتی ڕووباری سەیحان و بەنداوی سەیحان. لە شارۆچکەکانی پێشوویەوە پێکھاتووە کە لە ساڵی ٢٠٠٨دا تێکەڵکراون بە شاری ئەدانا. زانکۆی چوکورۆڤا، زانکۆی زانستی و تەکنەلۆژیای ئەدانا، یاریگای نوێی ئەدانا و پارکی پیشەسازی ئەدانا لە ساریچام دانراون.
## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
جاسم یەعقووب

**جاسم یەعقووب سوڵتان بەسارا** لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٣ لەدایکبووە، یاریزانی پێشووی تۆپی پێی کوێتە. جاسم یەعقوب لەگەڵ یانەی قادیسییە کوەیتی لە ناوەڕاستی ھێرشبردندا یاری کردووە، و برای یاریزانی پێشووی سوڵتان یەعقوبە، و یەکێک بووە لە یاریزانە دیارەکانی سەردەمی زێڕینی یانەکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢
پۆل:زیندووان
پێشینی و پاشینی

**پێشینی و پاشینی** یا **پێش-ئەزموونی و پاش-ئەزموونی** یا **لەپێشتر و لەپاشتر** دوو زاراوەی فەلسەفین کە بۆ جیاکردنەوەی جۆرەکانی مەعریفە و پاساوھێنانەوە و بەڵگەھێنانەوە بە گوێرەی ڕادەی پشتبەستنیان بە ئەزموون و تاقیکردنەوە، بە کار دەبردرێن. زانایی یا مەعریفەی پێشینی ئەوەیە کە نەبەستراوە و ھەڵنەواسراوە بە ئەزموونکردنەوە. وەک زانایییەک کە لە ڕێگەی ماتماتیک و تۆتۆلۆژی و ھەڵھێنجان لە ئەقڵی پەتییەوە بە دەست بێت. بە پێچەوانەوە، زانایی یا مەعریفەی پاشینی ئەوەیە کە پشت بە بەڵگە و شایەتحاڵی ئەزموونی دەبەستێ. وەک زۆربەی بوارەکانی زانستی سروشتی، یا لێزانییەک کە مرۆڤ بە ھۆی ئەوەی لە ژیانا بە سەریا ھاتووە، بە دەستی دێنێ. 

ھەرچەند ئەم دوو زاراوەیە بە ھۆی کارەکانی کانت لە بابەت ئەقڵی ڕەھاوە برەویان پەیدا کردووە، بەڵام، سەرچاوەی بەکارھێنانیان دەگەڕێتەوە بۆ بەشەکانی کتێبی ئۆرگانۆن -ی ئەرەستوو. بەشی *شیکردنەوەگەلی پێشین* (prior analytics) کە باسی لۆژیکی قیاسی و ھەڵھێنجان و بنەواشە سەرەتایییەکان و پێناسەکان دەکا و، بەشی *شیکردنەوەگەلی پاشین* (posterior analytics) کە لەبارەی ئیستیقرا و بەڵگەی بەدەستھاتوو لە ڕێگەی ڕوانینەوەیە. 

## نموونەکان

### پێشینی
ئەم قەزیەیە ڕەچاو بکەن: «ئەگەر شا جۆرجی پێنجەم لانی کەم چوار ڕۆژ پادشاییی کردبێ، ئەوە بەدڵنیایییەوە زۆرتر لە سێ ڕۆژ پادشاییی کردووە.» ئەمە شتێکە کە زانینی پێویست بە ئەزموون ناکات و مرۆڤ تەنیا بە ئەقڵی پەتی بۆی دەردەکەوێت. بۆیە بە *پێشینی* دەژمێردرێ.

### پاشینی
ئەم قەزیەیە ڕەچاو بکەن: «شا جۆرجی پێنجەم لە ۱۹۱۰وە تاکوو ۱۹۳۶ پادشاییی کردووە.» ئەمە فاکتێکە کە پێویستە ئەزموون و تاقی بکرێتەوە و، ئەگەر ڕاست بێ، زانینی تەنیا لە ڕێگەی ئەقڵەوە بە دەست نایێت. بۆیە بە *پاشینی* دەژمێردرێ.

## پێویستبوون و تێکڕاییبوون
نیشانەی گشت حوکمە پێشینییەکان ئەوەیە کە بەبێ جیاوازی لە پێشدا خاوەن پێویستی (necessity) -ی تەواو و ڕەھان و، دواییش خاوەن تێکڕاییبوون (universality) -ی تەواو و ڕەھان. ھێنانە پێش چاوی ئەم  پێویستبوون و تێکڕاییبوونەش لە ئەوپەڕی ئەزموونەوەیە. حوکمکردن لەبارەی ئەوەوە کە فڵانە شت بەپێویست و بە چەشنێکی تێکڕایی ھەیە، لە ئەزموونەوە سەرچاوە ناگرێ. چونکە لە ئەزموونکردنا ھەمیشە ئەوەی کە بۆمان دەردەکەوێ  بگۆڕ و ناجێگیرە، نە تێکڕایی و پێویست. 

## تۆژینەوەی کانت لە بابەت ئەقڵی پەتییەوە

باوەڕی کانت ئەوە بوو کە زانین لە ھەستەوە دەست پێ دەکات. ھەستپێکردن وێنەی شتەکان لە ناو زەیندا دەنەخشێنێ و ھێزی ئاوەز ھەڵدەخڕێنێ تا ئەو وێنانە پێک ھەڵبسەنگێنێ و تێکەڵ و پێکەڵیان بکا و لە یەکتر جیایان بکاتەوە و کاریان لەسەر بکا و مەعریفەت و زانایییان لێ بەرھەم بێنێ. کەوابوو، یەکەم ئامرازی زانابوون بۆ ئینسان ھەست و ئەزموونە. بەڵام، ئەم زانابوونە تەنیا بە ھۆی ھەستەوە نییە و زەین خۆی بەو کاریگەرییەی کە لە ڕێی ھەستەوە پێی گەیشتووە، شتێ زیاد دەکات. ئەگەر زەین لە خۆیەوە مایەیەکی نەبێ کە ھەستپێکراوی پێ پەروەردە بکا، مەعریفەت وەبەر نایێت. بە وتەی کانت، ئەو مایەیە زانایییەکە کە پێش ھەست و ئەزموون لە زەیندا ھەیە و، بەم بۆنەوە زاناییی پێشینی یا پێش-ئەزموونیی پێ دەڵێ. ئەو زانایییەش کە لە ڕێی ھەست و ئەزموونەوە بە دەست دێ، زاناییی پاشینی یا پاش-ئەزموونیی پێ دەڵێ.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھزر
پۆل:سەرچاوەکانی زانین
پۆل:واقیع
پۆل:ڕاسیۆنالیزم
پۆل:فەلسەفەی زەین
پۆل:تیۆرییە فەلسەفییەکان
پۆل:لۆژیکی فەلسەفی
پۆل:پاساو
پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
پۆل:پێشینی
پۆل:ئیمپیریزم
پۆل:بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە
پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
لوولەی پەیی

**لوولەی پەی** یان **پەیەلوولە** () بەرپرسە لە دروستبوونی بڕبڕەی پشت و مۆخ لە ھەفتەکانی یەکەمی قۆناغەکانی دروستبوونی کۆرپەلەدا.   ئەو کەموکوڕییەی کە کاریگەری لەسەر ئەم لوولە پەیییە ھەیە پێی دەوترێت کەموکوڕی لوولەی پەی .

لە کاتی گەشەکردن لە مازەداراندا (لەوانەش بڕبڕەکان)، لوولەی پەیی پێشەکی کۆرپەییە بۆ کۆئەندامی پەیی ناوەندی، کە پێکھاتووە لە مێشک و بڕبڕەی پشت. وردە وردە درزی پەیەکان قووڵتر دەبێتەوە لەگەڵ بەرزبوونەوەی چەمانەوەی پەیەکان و لە کۆتاییدا چەمانەوەیەکان لە ھێڵی ناوەڕاستدا یەکدەگرنەوە، و درزەکە دەگۆڕێت بۆ بۆری پەیی داخراو. لە مرۆڤدا بە شێوەیەکی ئاسایی لوولەی پەی لە ھەفتەی چوارەمی دووگیانیدا (بیست و ھەشتەم ڕۆژی دوای دووگیانی) دادەخرێت. دیواری دەرەوەی پێستی بۆرییەکە پۆششی کۆئەندامی پەی پێکدەھێنێت. *کەناڵی پەیی* لە ناوەڕاستی لوولەکەدایە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
جاسم (شار)

**شاری جاسم** شارێکی سوریایە و دەکەوێتە گۆشەی باکووری ڕۆژاوای پارێزگای دارا، زەوییەکانی لە نێوان بەرزایییەکانی جۆلان و دەشتەکانی ھاوران دابەشکراون و شوێنێکی جوگرافی گرنگ لەم ناوچەیەی سوریا پێکدەھێنن. جاسم دەکەوێتە سەر ڕێگای کۆن لە نێوان دیمەشق و باشوور و میسر، چونکە یەکێک لە وێستگە گرنگەکانی ئەم ڕێگایە پێکدەھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی سووریا
پۆل:پارێزگای دەرعا
پۆل:شارۆچکەکانی سووریا
جاسم محەممەد کازم

**جاسم محمد کازم**, ناوی تەواوی **جاسم محمد کازم ئەلموساوییە** (لەدایکبووی ٢٢ی کانوونی دووەمی ١٩٧٠ لە شاری زەی قاری لە عێراق)، نووسەر و توێژەرێکی عێراقییە. جاسم لە سەرەتای ژیانی ھونەریدا کۆمەڵێک کورتە چیرۆک و ڕۆمانی وەرگێڕدراوی بڵاوکردەوە، لەوانە چیرۆکی «حەمەقە»، کە جاسم لە ئینگلیزییەوە وەریگێڕاوە و لە ساڵی ٢٠٠١ لە ڕۆژنامەی ئەلناسرییە بڵاوی کردووەتەوە، ھەروەھا ڕۆمانی زۆر کورتی «شەوانەکانی شکسپیر لە ستارفۆرد» کە لە ھەمان ڕۆژنامەدا بڵاوی کردەوە.
## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:مردووانی ٢٠٢٠
جاسم ئەلخەرافی

**جاسم محەممەد ئەلخەرەفی** (١٩٤٠ - ٢١ی ئایاری ٢٠١٥)، سەرۆکی ئەنجومەنی نیشتمانی کوێت لە ساڵی ١٩٩٩ تا ٢٠١١. و گەڕانەوەی بۆ سەرۆک کۆمار دوای بڕیارەکەی دادگای دەستووری ساڵی ٢٠١٢. کوڕ و بازرگان و جێگری پێشووی، محەممەد عەبدولمحسن ئەلخەرەفی، دامەزرێنەری گرووپی ئەلخەرەفی. ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەری کۆمپانیای بەڵێندەرایەتی یەکگرتوو و دەستەی بەڕێوەبەری کۆمپانیای ماسی کوێت و دەستەی بەڕێوەبەری کۆمپانیای بیمەی ئەلئەھلیا بووە، لە ساڵی ١٩٨٥ تا ١٩٨٦ وەک وەزیری دارایی و ئابووری دەستنیشانکراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مردووانی ٢٠١٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠