open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
محەممەد ولد بیلال

**محەممەد ولد بیلال مەسعوود** (لەدایکبووی ١٩٦٣ لە شاری ڕۆسۆ لە باشووری مۆریتانیا) ئەندازیار و ڕاوێژکار و وەزیری ئاوی مۆریتانیایە، شازدەھەمین سەرۆکوەزیرانی مۆریتانیایە لە ٦ی ئابی ٢٠٢٠ەوە، پێشتر خاوەنی چەندین پۆستی کارگێڕی و وەزاری بووە لە وڵاتدا، لەوانەش پۆرتفۆلیۆی فەرمانگە گشتییەکان لە ساڵی ٢٠٠٥.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
پۆل:زیندووان
مەیسن ماونت

**مەیسن تۆنی ماونت** (لەدایکبووی ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی ئینگلیزییە و وەک یاریزانێکی ھێرشبەر لە یانەی چێڵسی پرێمەرلیگ و ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا یاری دەکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ھۆڵەندا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئینگلیز
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیز
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:زیندووان
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئینگلیزی
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد
وەیر

**وەیر** شارۆچکەیەکە لە بەریتانیا، دەکەوێتە ھێرتفۆردشایر. بە ژمارەی دانیشتووانی ١٨٬٧٩٩، بەپێی ئاماری ساڵی ٢٠١٠، کۆدی پۆستی SG11، SG12.

## سەرچاوەکان
*
جاسم محەممەد

**جاسم محەممەد غولام**, لە ١١ی ئازاری ١٩٧٩ لە عێراق لەدایکبووە، یاریزانێکی تۆپی پێی عێراقە. سەرەتای یاری تۆپی پێی لەگەڵ یانەی جەیش دەستی پێکرد، پاشان لەگەڵ یانەی قوە جەویییە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆل:بەرگریکارانی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئێران
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی عێراقی
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئاسیا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٧
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
جاسم بن محەممەد بن تانی

**جاسم بن محەممەد بن سانی** (١٨٢٦–١٩١٣ز)، دامەزرێنەری میرنشینی قەتەر، و دووەم فەرمانڕەوای (١٨٧٨–١٩١٣) دوای باوکی، محەممەد بن سانی.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مردووانی ١٩١٣
پۆل:مردووانی ١٩١٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٦
جاسم نەبھان

**جاسم نەبھان** (١ی ئابی ١٩٤٤ -)، ئەکتەرێکی کووەیتە. بەناوبانگ بوو بە دۆبلاژکردنی فیلمە کارتۆنییەکان و دیارترین کارەکتەری ڕۆڵی کاپتن نامیک بوو لە زنجیرە کارتۆنی عەدنان و لینا. بە ئامادەترین ئەکتەری مێژووی تەلەڤیزیۆن و شانۆی کەنداو دادەنرێت، بە گشتی زیاتر لە ٣٠٠ بەرھەمی ھونەری. 
## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
پۆل:زیندووان
جاسم سەوادی

**جاسم سەوادی فەیاز** (لەدایکبووی ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٧٥ لە بەغدا)یاریزانێکی تۆپی پێی نێودەوڵەتی عێراقە و لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٧٥ لە شاری بەغدا لەدایکبووە و لە یاریکردن لە پێگەی ناوەڕاستدا باشە. ئێستا لە ساڵی ٢٠٠٩ ەوە یاری بۆ یانەی کارەبای عێراق دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی عێراقی
پۆل:زیندووان
جاسم دلاوەری

**جاسم دەلاوەری** () لە دایکبووی ٢ی ئەیلوولی ١٩٨٦ لە شاری قایمشار، بۆکسێنەرێکی خەڵکی ئێرانە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦
پۆل:زیندووان
شۆربای مریشک

**شۆربای مریشک** یەکێکە لە خواردنە تەقلیدییەکانی زۆرێک لە کولتوورەکانی جیھان.

مریشک، ئاو، پیاز، گێزەر، کەلەرم، خوێ

**چۆنییەتی ئامادەکردن:**

مەنجەڵەکە دەخەینە سەر ئاگر و چاوەڕێ دەکەین ئاوەکە بکوڵێت، دواتر ھەموو کەرەستەکانی تێدەخەین و چاوەڕێ دەکەین تا دەکوڵێت.

## مێژوو
ماوەیەکی زۆرە خەڵک دەزانن کە شۆربای مریشک چارەسەرە بۆ سەرمابوون. لە وڵاتی چین شۆربای مریشک ھەر لە کۆنەوە بە خۆراکێکی چارەسەرکەر دادەنرێت و چینییەکان کاتێک فێری کوڵاندنی ئاو بوون بەو خواردنە ئاشنا بوون.

## سەرچاوەکان
کریستۆفەر لی

**کریستۆڤەر لی** () ئەکتەرێکی ئینگلیزییە، لە ٢٧ی ئایاری ١٩٢٢ لەدایک بووە، لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥ بەھۆی کێشەی دڵەوە لە لەندەن کۆچی دوایی کردووە، ئەمەش دوای چەند ڕۆژێک لە ئاھەنگی نەوەد و سێ ساڵەی لەدایکبوونی. بە یەکێک لە گرنگترین ئەکتەرەکانی مێژووی سینەما دادەنرێت و زۆرترین نوێنەرایەتی و بەشداری لە فیلمەکاندا کردووە، بەو پێیەی لە نزیکەی ٢٢٥ فیلم و ٧٠ زنجیرە و ١٦ یاری ڤیدیۆیی ڕۆڵی گێڕاوە، لە ماوەی نێوان ساڵانی ١٩٤٦ بۆ ٢٠١٥.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مردووانی ٢٠١٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئینگلیز
پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ھونەر و وێژە بە پلەی ئەفسەر (فەڕەنسا)
پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە
پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئینگلیزی
پۆل:ئەکتەرەکان کە خەڵاتی شوڕشگێڕیان پێبەخشراوە
پۆل:ئەکتەرە پیاوە تاراوگەنشینە ئینگلیزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:ئەکتەرە دەنگییە پیاوە ئینگلیزەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لەندەن
کریستۆفەر، ئیلینۆی

**کریستۆڤەر**  دەکەوێتە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ویلایەتی ئیلینۆیس. ژمارەی دانیشتووانی بە ٢٣٨٢ کەس مەزەندە دەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی ئیلینۆی
نیگاری ڕۆنی

چەپ|وێنۆک|نیگارێک لە ڕەنگەکان
**نیگاری ڕۆنی** یان **تابلۆی زەیتی** بریتییە لە پرۆسەی نیگارکێشان بە ڕەنگەکان بە ناوەندێکی ڕۆنی وشککەرەوە وەکو بەستەر. یەکێکە لە ھونەرە سۆماییەکان و ھەر لە کۆنەوە ناسراوە. بۆ چەندین سەدە بەناوبانگترین تەکنیک بووە بۆ نیگارکێشانی ھونەری لەسەر تەختەی دارین و قوماش، لە ئەورووپاوە بۆ ناوچەکانی دیکەی جیھان بڵاوبووەتەوە. سوودەکانی ڕۆن بۆ نیگارکێشانی وێنە بریتین لە "نەرمییەکی زیاتر، ڕەنگی دەوڵەمەندتر و چڕتر، بەکارھێنانی چینەکان و مەودای فراوانتر لە ڕەنگی کراوە بۆ تاریک یان تۆخ". بەڵام پرۆسەکە خاوترە، بەتایبەتی کاتێک چینێکی بۆیاخ پێویستە ڕێگە بدرێت وشک بێتەوە پێش ئەوەی چینێکی دیکەی لێبدرێت. 
## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
بۆیەی ڕۆنی

220x440px|وێنۆک|دیمەنی شاری دێلفت بە بۆیەی ڕۆنی، لەلایەن جۆھانس ڤێرمێر
**بۆیەی ڕۆنی** یان **بۆیەی زەیتی** بۆیاخێکە ھێواش وشک دەبێتەوە و پێکھاتووە لە گەردیلەی ڕەنگ کە لەناو ڕۆنێکی وشکدایە، بەزۆری ڕۆنی تۆوی کەتانە.    دەتوانرێت دەستکاری چەسپاوی بۆیاخەکە بکرێت بە زیادکردنی ھەندێک توێنەر وەک: ڕۆنی ترپێنتین و وایت سپیرێت، ھەروەھا دەتوانرێت ڕینش زیاد بکرێت بۆ زیادکردنی درەوشاوەیی بۆیاخەکە. بۆیاخی ڕۆنی لە سەدەی دوازدەھەمەوە لە ئەورووپا بۆ ڕازاندنەوەی سادە بەکاردەھێنرێت، بەڵام تا سەرەتای سەدەی پازدەھەم بە شێوەیەکی بەرفراوان پشتی پێ نەبەسترابوو، بەکارھێنانە باوەکانی بۆیاخ بریتین لە تەواوکردن و پاراستنی دار و بینا و پێکھاتە کانزاییە بەرکەوتووەکانی وەک کەشتی و پردەکان، بەڵام قوورسی تایبەتمەندییەکانی بۆیەی ڕۆنی و ڕەنگە ڕووناکەکانی وا دەکات بەکارھێنانی لە ناوەوە و دەرەوە لەسەر دار و کانزاکان نەخوازراو بێت چونکە کاتێکی زۆری دەوێت تا وشک دەبێتەوە، بەڵام لەم دواییانەدا بۆ بۆیاخکردنی شووشە بەکارھاتووە. ئەستووری چینی بۆیاخەکە کاریگەری زۆری لەسەر کاتی وشکبوونەوەی دەبێت، چینە تەنکەکانی بۆیەی ڕۆنی خێراتر وشک دەبنەوە.
## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ڕۆنەکان
ئیمپڕێشنیزم

**ئیمپڕێشنیزم** یان **بیرۆکەێتی** () خوێندنگایەکی ھونەرییە کە لە سەدەی نۆزدەھەمدا دامەزراوە.   ناوی بزووتنەوەکە لە ناونیشانی نیگارێکی نیگارکێشی فەڕەنسی کلۆد مۆنێت وەرگیراوە، (بیرۆکەێتی خۆرھەڵاتن - *soleil levant* )، کە لە ساڵی ١٨٧٢ی زایینیدا دروستی کردووە، چونکە یەکەم کەس بووە کە ئەم شێوازە نوێیەی بۆ وێنەکێشان بەکارھێناوە، ناوی خوێندنگا نوێکە لە نیگارەکەیەوە وەرگیراوە: ئیمپڕێشنیزم یان بیرۆکەێتی.

شێوازێکی ھونەرییە لە نیگارکێشاندا کە پەیوەستە بە گەیاندنی ڕاستی یان ڕووداوەکە ڕاستەوخۆ لە سروشتەوە و وەک چۆن بە چاو دەبینرێت دوور لە خەیاڵ و ڕازاندنەوە، تێیدا ھونەرمەندان نیگارکێشگەکانیان جێھێشت و لە دەرەوەدا کارەکانیان ئەنجامدا، کە وای لێکردن پێش گۆڕینی شوێنی خۆر لە ئاسمان و گۆڕانی سێبەر و ڕووناکی و بەم شێوەیەش توانیان جێبەجێکردنی کارە ھونەرییەکانیان خێراتر بکەن، ئەم ناوەی لێنراوە چونکە بیرۆکە بە ھونەرمەند دەگەیەنێت لەبارەی ئەو دیمەنەی کە دەیبینێت، دوور لە وردبینی و ووردەکاری.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
زمانی جاوایی

[وێنۆک| وشەی ''جاوا'' ( [جاڤە|جاڤا ) کە بە ڕێنووسی جاوایی نووسراوە .]]
[وێنۆک|دوو قسەکەری جاوایی، تۆمارکراوە لە [ئیندۆنیزیا.]]
**جاوایی** یان **جاڤانی** (, , ; , Aksara Jawa: , پێگۆن  [bɔsɔ d͡ʒɔwɔ]) زمانێکی مالایۆ-پۆلینیسانە قسەی پێدەکرێ لەلایەن گەلی جاواوە لە ناوەڕاست و بەشی ڕۆژھەڵاتی دوورگەی جاڤا لە ئیندۆنیزیا، زمانی جاوایی لەلایەن ٩٨ ملیۆن کەسەوە وەک زمانی دایک قسەی پێدەکرێت.

## سیستەمی نووسین
چەپ|وێنۆک| دەقێکی دوو زمانەی مۆدێرن بە زمانی پورتوگالی و جاوانی لە یۆگیاکارتا .
زمانی جاوایی لە کۆندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی بە ڕێنووسی جاوایی دەنوسرا، لەگەڵ ڕێنووسی بالی کە پەیوەندیدارە و جۆرێکی مۆدێرنی ڕێنووسی کۆنی کاویی و  ڕێنووسی براھمیە.

**جاوایی کاراکانی (ڕێنووسی کۆن)**  &#x5D;

* "   "

**جاوایی [[شێوە نووسینی پێگۆن]]**

* «سابَين أورَوڠ کالائيراکَي کانڟي ألووَار لان داربَي مرتبة لان حق۲ کاڠ ڤاڎا. کابَيھ ڤيناريڠان أکال لان کالبو سارتا کاأجاب ڤاسراوُونڠان أڠڮَونَي مَيميتران سيجي کان لانڟي جيوا سومادولور. » &#x200E;

## ئەمانەش ببینە

* جاڤا
* ڕێنووسی جاوایی
* ئەلفوبێی جاوایی
* ئەدەبیاتی جاوایی
* زمانی بنوماسان
* لیستی ئەو زمانانەی کە پێگەی فەرمییان نییە
* ھانس ڕاس
* یۆھان ھێندریک کاسپار کێرن

## سەرچاوەکان

### تێبینی

### وەرگێڕانەکان

## سەرچاوەکان

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 

پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار
پۆل:زمانەکانی مالیزیا
پۆل:زمانەکانی ئیندۆنیزیا
پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان
پۆل:زمانەکانی سینگاپور
پاشای سەھۆڵ

وێنۆک
**پاشای سەھۆڵ** () کە ناوی ڕاستەقینەی سایمۆن بێتیکۆڤە، پێش ئەوەی تاجی سیحراوی بدۆزێتەوە. سیمۆن لەگەڵ خۆشەویستەکەی بیتی دەخوێند بۆ ئەوەی ببێتە شارەزا لە شوێنەوارە کۆنەکان، تا ئەو کاتەی تاجی سیحراوی دۆزییەوە، ژیانیشی گۆڕا و خۆشەویستەکەی دوای ئەوە جێی ھێشت، بۆیە ھەستی بە تەنیایی دەکرد؛ و ھەمیشە بەدوای ھاوڕێدا دەگەڕا، بەڵام ھیچ بەختێکی نەبوو، بۆیە چەندین جار شازادەکانی لە سەرانسەری خاکەکەدا دەڕفاند و ناچاریانی دەکرد بە زۆر ھاوسەرگیری لەگەڵ بکەن. توانا ئەفسوناوییە سەھۆڵاوییەکانی لە تاجێکی ئەفسوناوییەوە سەرچاوە دەگرێت کە لەبەری دەکات، ئەمەش ڕاستەوخۆ شێتی دەکات (بە مەرجێک تاجەکە لەبەر بکات). لە بەشی شەشەمدا، لە ئەڵقەی «ئەڤەرگرین» دا، ئاشکرا دەبێت کە تاجەکە ملیۆنان ساڵ، لەلایەن جادووگەرێکی سەھۆڵبەندانەوە بە ناوی ئێڤەرگرین دروست کراوە، بۆ ئەوەی نەیزەکەیەک لە لەناوبردنی ژیان لەسەر ھەسارەکە بوەستێنێت. ھەرچەندە پاشای سەھۆڵەکە بەزۆری وەک شێتێک دەناسرێتەوە، بەڵام لە ڕاستیدا تەنیایە و بە ھەڵە تێدەگات. شای سەھۆڵین ئاژەڵە دڵخوازەکانی ھەیە کە بریتین لە پەنگوینەکان، لەوێ ئاژەڵە ماڵییەکەی گانتەری ھەیە و زۆرجار لە زۆربەی ئەڵقەکاندا لەگەڵیدا دەردەکەوێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:کارتۆن نێتۆرک
پۆل:کەسایەتییەکانی کاتی سەرکێشی
پۆل:دزە خەیاڵییەکان
پۆل:کارەکتەرە نێرەکانی ناو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان
کۆمپانیای تویتەر

**تویتەر** () کۆمپانیایەکی سۆشیال میدیای ئەمریکی بوو و بارەگا سەرەکییەکەی لە شاری سانفرانسیسکۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنیایە. کۆمپانیاکە خاوەنی خزمەتگوزاری تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی تویتەر و پێشتر بەرنامەی ڤیدیۆیی کورتی بەناوی ڤاین و خزمەتگوزاری پەخشی ڕاستەوخۆی Periscopeی بەڕێوە دەبرد.

تویتەر لەلایەن جاک دۆرسی و نوح گلاس و بیز ستۆن و ئیڤان ویلیامز لە مانگی ئازاری ٢٠٠٦ دامەزراوە و لە مانگی تەممووزدا دەستیپێکردووە.  زیاتر لە ١٠٠ ملیۆن بەکارھێنەر ڕۆژانە ٣٤٠ ملیۆن تویتیان تویت کردووە، و خزمەتگوزارییەکە بە تێکڕا ڕۆژانە ١٫٦ ملیار پرسیاری گەڕانی مامەڵەی لەگەڵدا کردووە.  تویتەر مانگانە زیاتر لە ٣٣٠ ملیۆن بەکارھێنەری چالاکی ھەبووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٦ لە کالیفۆرنیا
پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکانی دامەزراوی ٢٠٠٦
پۆل:ئیلۆن مەسک
پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە
ئۆتۆمۆبیلی فریاکەوتن

**ئۆتۆمۆبیلی فریاکەوتن** () ئەو ئۆتۆمبێلەیە کە فریاگوزاری سەرەتایی و چارەسەری نەخۆش دەکات لە کاتی گواستنەوەی بۆ نەخۆشخانە و پێش چوونە ژوورەوەی، و ئەرکەکانی بریتین لە دابینکردنی چارەسەر بۆ بریندارەکان یان نەخۆشەکان لە حاڵەتە فریاگوزارییەکان و ھەروەھا بۆ گواستنەوەیان بۆ ناوەندەکانی چاودێری تەندروستی وەک نەخۆشخانە و کلینیکە پزیشکییەکان، کە بە ئۆتۆمبێل ناسراوە ئەمبولانسەکان ئەولەوییەتیان ھەیە لە ڕۆیشتن لەسەر ڕێگاکان و لە حاڵەتی فریاگوزاریدا لە ترافیک لای تەکان نەوەستن، چونکە ئەمبولانسەکان بە گڵۆپ و ھۆشداری دەنگی لە ڕێگەی ئاگادارکەرەوەکانەوە دەدرەوشێنەوە بۆ ئاسانکاری جووڵەیان لە ڕێگەی ھاتوچۆوە.

## سەرچاوەکان
نانسی ڕیگان

**نانسی ڕیگان** () لەدایکبووی **ئان فرانسیس ڕۆبینز** (لە ٦ی تەممووزی ١٩٢١ - ٦ی ئازاری ٢٠١٦) ئەکتەری سینەمایی ئەمریکییە، ھاوسەری ڕۆناڵد ڕیگان، ٤٠ھەمین سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و خانمی یەکەمی ئەمریکا بۆ ماوەی ھەشت ساڵ، لە ساڵی ١٩٨١ەوە تا ساڵی ١٩٨٩.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مردووانی ٢٠١٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١
پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئینگلیزی
وەرزشی شەڕکردن

**وەرزشی شەڕکردن** () جۆرێکە لە وەرزش کە بەرکەوتنی جەستەیی لە نێوان دوو ڕکابەر یان زیاتر لەخۆدەگرێت، بەزۆری دەست و پێیەکانیان بەکاردەھێنن، بۆ بردنەوەی یارییەک یان بەدەستھێنانی خاڵ. نموونەی وەرزشە شەڕکەرەکان بریتین لە بۆکسێن، ئێم ئێم ئەی (ھونەری جەنگی تێکەڵاو)، کیک بۆکسینگ، کاراتێ،  زۆرانبازی و جودۆ و موای تای. لەم وەرزشانەدا وەرزشوانان تێکەڵەیەک لە تەکنیک و جووڵەکان بەکاردەھێنن بۆ ئەوەی لە یەکتر بگونجێن. پێویستە ھەندێک یاسا و ڕێسا جێبەجێ بکەن کە سەلامەتی لە کاتی پێشبڕکێکەدا مسۆگەر دەکەن.

وەرزشی شەڕانگێزی لە سەرانسەری جیھاندا بەناوبانگە و بۆ چەندین سەدە ئەنجام دەدرێت. پێویستی بە ئاستێکی بەرزی ڕاھێنان و لێھاتوویی و لەشجوانی ھەیە لەلایەن وەرزشوانانەوە. ھەروەھا وەرزشێکی بینەرە کە ملیۆنان ھاندەر چێژیان لێ وەردەگرن کە سەیری یارییەکان دەکەن لە سەرانسەری جیھان. پەلەقاژەی ئەدرنالین و وروژاندنی ئەم بۆنانە وایان لێدەکات ئەزموونێکی سەرنجڕاکێش بن بۆ وەرزشوانان و بینەران.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:وەرزشە شەڕانگێزەکان
پۆل:وەرزشە تاکەکەسییەکان
پۆل:وەرزش بەپێی جۆر
ئۆتۆمۆبیلی کارەبایی

**ئۆتۆمبێلی کارەبایی** () بریتییە لە ئۆتۆمبێلێک کە بە بەکارھێنانی وزەی کارەبایی کاردەکات، و چەندین بەکارھێنانی ھەیە بۆ دیزاینەکەی، و یەکێک لەو کارانە بریتییە لە گۆڕینی بزوێنەری ئەسڵی ئۆتۆمبێلەکە، و دانانی ماتۆڕێکی کارەبایی لە شوێنی. ئاسانترین ڕێگایە بۆ گۆڕینی بەنزین بۆ کارەبا لەکاتێکدا پێکھاتەکانی تری ئۆتۆمبێلەکە دەپارێزرێت، بزوێنەرەکە وزەی پێویستی پێدەدرێت لەڕێگەی پاتری ھەڵگرتنی کارەباوە. ئۆتۆمبێلی کارەبایی جیاوازە لە ئۆتۆمبێلی میکانیکی، بەوەی ئۆتۆمبێلی تایبەتە بۆ خەڵک، لەکاتێکدا ئۆتۆمبێل یان ئۆتۆمبێلی میکانیکی بۆ بەکارھێنانی پیشەسازی یان گواستنەوەی خەڵکە لە چوارچێوەی گواستنەوەی گشتیدا.

## سەرچاوەکان
شیرینی

**شیرینی** یەکێکە لەو پێنج تامەیە کە زۆرجار بە ئەزموونێکی چێژبەخش لە جیھاندا دادەنرێت. ئەم تامە زیاتر پەیوەندی بەو خۆراکانەوە ھەیە کە بڕێکی زۆر کاربۆھیدراتی سادەی وەک شەکریان تێدایە.

زۆربەی کۆرپە تامی شیرینی لە لەدایکبوونەوە پێ باشترە؛ ڕەنگە لەبەر ئەوەی تامی شیر کەمێک شیرینە و دەبێت حەزی لێبێت.

## تامی شیرین لە دەمدا کە بەھۆی کێشەی پەیەوە دروست دەبێت
زیانگەیاندن بە پەی دەبێتە ھۆی ئەوەی تامێکی شیرین لە دەمدا ھەبێت. ئەو کەسانەی کە تووشی گرژبوون یان جەڵتەی مێشک بوون لەوانەیە تێکچوونی ھەستیارییان ھەبێت. کاریگەری لەسەر ھەستەکانی تری وەک تام و بۆن ھەیە، دەرئەنجامی ئەم زیانە ئاڵۆزە و لەوانەیە لە ھەر حاڵەتێکدا جیاواز بێت. لە زۆر حاڵەتدا مرۆڤەکان ھەست بە تامێکی شیرین بکەن لە دەمدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:چێژکردن
ڕاپەڕینی ئلکێ

**ڕاپەڕینی ئلکێ** یان **یاخیبوونی بەیت شەباب** یەکەم یاخیبوونی کورد بوو لە کۆماری تورکیای مۆدێرن. ڕاپەڕینەکە لەلایەن خالید بەگ جیبران لە عەشیرەتی جیبرانەوە سەرکردایەتی کرا. فەرماندە دیارەکانی تر کە ئیحسان نووری و یوسف زیا بەی بوون. لە ھۆکارەکانی دژایەتی ھەڵوەشاندنەوەی خەلافەتی عوسمانی لە ساڵی ١٩٢٣ و سیاسەتە سەرکوتگەرەکانی تورکیا بەرامبەر بە ناسنامەی کورد و قەدەغەکردنی بەکارھێنانی گشتی و فێرکردنی زمانە کوردییەکان و نیشتەجێکردنی خاوەن زەوی و سەرۆک عەشیرەتەکانی کورد لە ڕۆژاوای وڵات دانراوە. ھەرچەندە یاخیبوونەکە سەرکوت کرا، بەڵام لە ساڵی داھاتوودا ڕاپەڕینێکی دیکەی کورد بە ناوی ڕاپەڕینی شێخ سەعید دەستی پێکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا
پۆل:مێژووی تورکیا
پۆل:ناڕەزایەتییەکانی کورد لە تورکیا
کاتژمێری زیرەک

وێنۆک| کاتژمێرێکی زیرەک لە ساڵی ٢٠٠٥ ( Fossil Wrist PDA )
**کاتژمێری زیرەک** کۆمپیوتەرێکە لە شێوەی کاتژمێر ؛ کاتژمێرە زیرەکە مۆدێرنەکان شاشەیەکی دەسلێدانی لەخۆدەگرێت بۆ بەکارھێنانی ڕۆژانە، لە ھەمانکاتدا دەتوانرێ لەڕێی بەرنامەی مۆبایلە زیرەکەکان پەیوەندیدار و بەڕێوەببرێت و کۆنترۆڵ بکرێت، وەکو چاودێریکردنی ھەست و جوڵەکانی ڕۆژانە، بەڵام مۆدێلە نوێیەکان دەتوانن ئەرکە بنەڕەتییەکان ئەنجام بدەن، وەک حیسابکردن، گێڕانەوەی کاتی دیجیتاڵی، وەرگێڕان، و یاریکردن، کاتژمێرە زیرەکەکان کە زیاتر لە ساڵی ٢٠١٥ بەدواوە پەرەیانپێدرا کارایی گشتی زیاتریان ھەیە ھاوشێوەی مۆبایلە زیرەکەکان، لەوانە بەرنامەی تایبەت، سیستەمێکی کارپێکردن و پەیوەندی وایفای/بلوتوس، ھەندێک لە کاتژمێرە زیرەکەکان وەکو میدیا پلەیەرێکی گەورە کاردەکەن, لەگەڵ ڕادیۆی FM و پەخشکردنی فایلە دەنگی و ڤیدیۆییە دیجیتاڵییەکان لە ڕێگەی ھێدسێتی بلوتوزەوە . ھەندێک مۆدێل کە پێیان دەوترێت مۆبایلی کاتژمێر (یان کاتژمێری تەلەفۆن)، توانای پەیوەندیکردنیان ھەیە وەک پەیوەندی تەلەفۆنی.   
[وێنۆک|287x287پیکسڵ| تایمێکس داتالینک مۆدێلی ١٥٠ وەک ئەوەی [فەرماندە (دەریایی)|فەرماندە ویلیام شێپەرد لە کاتی گەشتی یەکەم و گەردوونناس میخائیل تیورین ، گەشتی ١٤ ، لە وێستگەی بۆشایی ئاسمانی نێودەوڵەتی لە ساڵی ٢٠٠٦ لەدەستی کردبوو.]]
وێنۆک| شاشەی ڕووخساری کاتژمێری زیرەکی سۆنی ٢

## ساڵانی ٢٠١٠
alt=Inside Amazfit Bip|وێنۆک| ناوەوەی ئەمازفیت بیپ
وێنۆک| کاتژمێری زیرەکی سامسۆنگ گێڕ ٢ بە کامێرای وێنە و ڤیدیۆ
[وێنۆک| کەسێک کە کاتژمێرێکی زیرەکی ھاوچەرخی ( [کاتژمێری ئەپڵ|ئەپڵ ) لەدەستە]]
[alt=Samsung Galaxy Watch and smartphones|وێنۆک| [سامسۆنگ کاتژمێری گالاکسی بە مۆبایلە زیرەکەکانەوە خستە بازاڕەوە.]]
لە ساڵی ٢٠١٨ کۆمپانیای سامسۆنگ زنجیرەی کاتژمێری سامسۆنگ گالاکسی ناساند . 

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

پۆل:داھێنانە ژاپۆنییەکان
پۆل:کۆمپیوتەری تایبەت
پۆل:کارلێکی مرۆڤ و کۆمپیوتەر
پۆل:کاتژمێری زیرەک
ئیڤی نەمەس

**ئیڤی نەمەس** (لەدایکبووی ٧ی حوزەیرانی ١٩٤٠ – لە دەریادا ون بووە لە حوزەیران یان تەمموزی ٢٠١٣) ئەندازیار و نووسەر و مامۆستا بووە کە بە شارەزایی لە بەڕێوەبردنی سیستەمی کۆمپیوتەر و تۆڕەکاندا ناسراوە. ئەو نووسەری سەرەکی "ئینجیلەکان"ی بەڕێوەبردنی سیستەم بووە: *کتێبی دەستی بەڕێوەبردنی سیستەمی یونیکس* (١٩٨٩، ١٩٩٥، ٢٠٠٠)، *کتێبی دەستی بەڕێوەبردنی لینوکس* (٢٠٠٢، ٢٠٠٦)، و *کتێبی دەستی بەڕێوەبردنی سیستەمی یونیکس و لینوکس* (٢٠١٠، ٢٠١٧). ئیڤی نەمەس لە بازنەکانی تەکنەلۆژیادا بە ماتریاریکی بەڕێوەبردنی سیستەم ناسرابوو.  

نەمەس لە بازنەکانی بیرکاریدا بەهۆی دەستنیشانکردنی ناتەواوییەکانی "کێشەی دیفی-هێلمان"، کە بنەمای بەشێکی گەورەی کۆدی تۆڕی مۆدێرن بوو، ناسرابوو.

## پیشە
نەمەس لە ساڵی ١٩٦١ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە بیرکاری لە زانکۆی پێن ستەیت و دکتۆرای لە بیرکاری لە زانکۆی واتەرلو لە ئۆنتاریۆ لە ساڵی ١٩٧١ وەرگرتووە. لە زانکۆی فلۆریدا ئەتڵەنتیک و زانکۆی ویلایەتی نیویۆرک لە یوتیکا (SUNY Tech) وانەبێژ بووە پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە بەشی زانستی کۆمپیوتەر لە زانکۆی کۆلۆرادۆ بۆڵدەر (CU-Boulder) بکات. لە ساڵی ١٩٨٢ تا ١٩٨٦ وەک بەڕێوەبەری دامەزراوەی کۆمپیوتەری کۆلێژەکە کاری کردووە. هەروەها پرۆفیسۆری یارمەتیدەری سەردانکەر بووە لە کۆلێژی دارتمۆس لە ساڵی ١٩٩٠، و لە زانکۆی سان دیێگۆ لە ساڵی ١٩٩٨، لەکاتێکدا لە CU-Boulder لە پشووی پشوودا بووە. 

لە ساڵی ١٩٩٨ تا ٢٠٠٦، نێمێت لەگەڵ کۆمەڵەی هاوکاری بۆ شیکاری داتاکانی ئینتەرنێت (CAIDA) لە زانکۆی کالیفۆرنیا لە سان دیێگۆ، لە پڕۆژەی جۆراوجۆری پێوانەکردن و بینین ئینتەرنێتدا کاریان کردووە.

لە دەرەوەی ئەمریکا، نێمێس یارمەتی هێنانی تەکنەلۆژیای ئینتەرنێتی دا بۆ جیهانی گەشەسەندوو لە ڕێگەی بەشداریکردنی لە بەرنامەکانی کۆمەڵگەی ئینتەرنێت و بەرنامەی گەشەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان. 

تیشێرتێکی تۆڕی بلیمەتان  لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا چینەکانی مۆدێلی OSI نیشان دەدات لەگەڵ چینی ٨ ی زیادە وەک چینە "دارایی"یەکە، و چین ٩ش وەک چینە "سیاسییەکان". دیزاینەکە دەوترێت هی ئیڤی نەمەسە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠
گەورەدزیی ئۆتۆمۆبیل

**گەورەدزیی ئۆتۆمۆبیل** () (***جی-تی-ئەی*** GTA) زنجیرە یارییە ڤیدیۆییە ئەکشن-سەرکێشییەکانە کە لەلایەن دەیڤد جۆنز و مایک دەیلییەوە دروست کراوە. یارییەکانی دواتر لەژێر سەرپەرشتیی براکان دان ھاوسەر و سام ھاوسەر، لێزلی بێنزیس و ئارۆن گاربوت پەرەیان پێدراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە
پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان
پۆل:مشتومڕی یارییە ڤیدیۆییەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە جیھان کراوەکان
پۆل:ناکۆکییە ناشریینەکان لە یارییە ڤیدیۆییەکان
پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی
پۆل:جی تی ئەی
نێونشینی

**نێونشینی** (بە ئینگلیزی: *immanence*؛ بە فارسی: *حلول*؛ بە عەرەبی: *حلول*، *لزوم*، *محایثە*) ئەو گریمانەیە یان ئەو بیروباوەڕە فەلسەفی و میتافیزیکییەیە کە لە بابەت *پێشگای خوا* یان *حوزووری ئیلاھی* -یەوەیە و پێی وایە خوا خۆی لە جیھانی ماددیدا دەرخستووە، یان خوا جیھانی ماددیی لەبەر گرتووە. نێونشینی زیاتر لە بەرامبەر *[[بەرزنشینی]]* یا *بەرزەجێبوون* (بە ئینگلیزی: *transcedence*؛ بە فارسی و عەرەبی: *تعالی*)ەوە دادەنرێت، کە دەڵێت خوا لەوپەڕی جیھانی فیزیکییەوەیە و خۆی نەخزاندووەتە ناو ھەبووکانەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:عیرفان
گومبەزی ئاسنین

**گومبەزی ئاسنین** (بە عیبری :כִּפַּת בַּרְזֶל|Kippat Barzel) سیستەمی بەرگری ھەوایی ھەموو کەشوھەوایییە کە لەلایەن کۆمپانیای سیستەمە بەرگرییە پێشکەوتووەکانی ڕافایل و پیشەسازی ھەوابۆشایی ئیسرائیل پەرەی پێدراوە. سیستەمەکە بە شێوەیەک داڕێژراوە کە موشەک کورت مەودا و تۆپخانەکان کە لە دووری ٤ کیلۆمەترەوە تا ٧٠ کیلۆمەتر ھاوێژراون و ئەگەر ئاراستەی مووشەکەکە بەرەو ناوچەیەکی نیشتەجێبوون بێت بەرپەرچی دەداتەوە و بە مەبەستی پاشەکەوتکردنی پارە چاوپۆشی لەو موشەکانە بکات کە بەرناوچە بێ دانیشتووەکان دەکەون. لە ساڵی ٢٠١١ تا ٢٠٢١ ئەمریکا بە کۆی گشتی یەک ملیار و ٦٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی بەشداری لە سیستەمی بەرگری گومبەزی ئاسنیندا کردووە، لەگەڵ یەک ملیار دۆلاری ئەمریکی دیکە کە لە ساڵی ٢٠٢٢ لەلایەن کۆنگرێسی ئەمریکاوە پەسەند کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:چەکە دژە بالافڕەکان
پۆل:مووشەکی ڕووبەر بۆ ھەوا
کۆمەڵەی کۆمپانیای ھۆلدینگی سۆنینگ

**گروپی سونینگ** () کۆمپانیا فرۆشیار چین یە، کە لە ساڵی ١٩٩٠ لەلایەن ژانگ جیندانگەوە دەستیپێکردووە و لە ئێستادا ١٦٠٠ لقی لە وڵاتانی کۆماری گەلی چین هەیە، هۆنگ کۆنگ، ژاپۆن و ئەمریکا.

بارەگای سەرەکی کۆمپانیای سونینگ لە نانجینگ، جیانگسو پارێزگایە، و بەشێک لە پشکەکان لە بۆرسەی شێنژن مامەڵەی پێوەدەکرێت.
## سه‌رچاوه‌کان
پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە
فایەر ئۆ ئێس

**فایەر ئۆ ئێس** () سیستەمێکی کارپێکردنی مۆبایلە لەسەر بنەمای پڕۆژە سەرچاوەی کراوە ئەندرۆید لەلایەن ئەمازۆنەوە بۆ ئامێرەکانی ئەمازۆن فایەر و ئەمازۆن ئیکۆ و فایەر تیڤی پەرەی پێدراوە، کە نەرمەکاڵای تایبەت و ڕووکارێکی بەکارھێنەری تایبەتمەند لەخۆدەگرێت. ئەپەکانی فایەر ئۆ ئێس لە ڕێگەی ئەپ ستۆری ئەمازۆنەوە بەردەستە.
## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندرۆید
پۆل:ماڵپەڕی ئەمازۆن
پۆل:سیستمە بەکارخەرییەکانی مۆبایل
دریم کاست

**دریمکاست** () کۆنسڵێکی کایەی ڤیدیۆیی ١٢٨-بی تی بوو، کە لە کۆتایی ساڵی ١٩٩٨ سیگا جێگەی گرتەوە. ئەم کۆنسۆڵە یەکەم کۆنسۆلی نەوەی شەشەمی کۆنسۆلی یارییە ڤیدیۆیییەکان بوو لەگەڵ پلەیستەیشن ٢ و ئێکس بۆکس و نینتێندۆ گەیمکیوب.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:بڵاوکردنەوە
پۆل:کۆنسڵی یارییە ڤیدیۆییەکانی ماڵەوە
پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ١٩٩٠
گەیم بۆی کەڵەر

**ڕەنگی گەیمبۆی** () ناوی کۆنسۆلی دەستی نەوەی پێنجەمی یارییە کە لەلایەن کۆمپانیای نینتێندۆوە دروست کراوە و لە ساڵی ١٩٩٨ وەک جێنشینی گەیم بۆی بڵاوکرایەوە. یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی ئەم کۆنسۆڵە توانای یاریکردنی ھەموو ناونیشانەکانی گەیم بۆی بوو.
## سەرچاوەکان

پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی ٢٠٠٣
پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ١٩٩٠
ئێکس بۆکس (کارپێکەر)

**ئێکس بۆکس** ()  کۆنسڵێکی نەوەی شەشەمی یاری ڤیدیۆییە کە لەلایەن مایکرۆسۆفتەوە بڵاوکراوەتەوە . ئەمە یەکەم هێرشی مایکرۆسۆفت بوو بۆ ناو بازاڕی یارییە کۆمپیوتەرییەکان، کە کێبڕکێی لەگەڵ کۆنسۆڵەکانی پلەیستەیشن ٢ و نینتێندۆ گەیمکیوب و دریمکاست دەکرد. خزمەتگوزاری ئێکس بۆکس لایف ڕێگەی بە یاریزانان دەدا کە بە شێوەی ئۆنلاین ڕکابەری یەکتری بکەن. ئەم کۆنسۆڵە لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١ لە ئەمریکای باکوور؛ لە ٢٢ی شوباتی ٢٠٠٢ لە ژاپۆن و لە ١٤ی ئازاری ٢٠٠٢ لە ئەوروپا و ئوسترالیا بڵاوکرایەوە. دوای پێشکەشکردنی ئێکس بۆکس لایف (Xbox Live) یان تۆڕی یارییە فرە یاریزانەکان، ئێکس بۆکس ٣٦٠ ی مایکرۆسۆفت لە ساڵی ٢٠٠٥ هاتە بازاڕەوە. ئێکس بۆکس یەکەم هێرشی بەرهەمهێنەر بوو بۆ ناو سەنگەری کۆنسۆڵەکان.  
## سەرچاوەکان

پۆل:کۆنسڵی یارییە ڤیدیۆییەکانی ماڵەوە
پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:ئەو کایانەی تایبەتن بە ئێکس بۆکس
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن جۆیستیک
پێریللی

**پیرێلی و سی.سپای** کۆمپانیایەکی هەمەچەشنە (زۆر شت دەکات) کە بنکەکەی لە میلان، ئیتاڵیا.  لە زۆر وڵاتدا کاردەکات.
## مێژوو

پیرێلی لە ساڵی ١٨٧٢ لە میلان لەلایەن جیۆڤانی باتیستا پیرێلی دامەزراوە.  پیرێلی سەرەتا لە لاستیک و پرۆسەکانی پەیوەندیداردا کار دەکات.  کۆمپانیاکە پێشتر ئامێری هەناسەدانی دووبارەی غەواس (جۆرێکی تایبەتی ئامێری هەناسەدانی ژێر ئاو)ی دروست دەکرد. چالاکییەکانی پیرێلی هێشتا لەسەر دروستکردنی تایە و کێبڵ (بۆ وزە و پەیوەندییەکان)ە.  لە ساڵی ٢٠٠٥، پیرێلی بەشی کەیبڵی خۆی بە گۆڵدمان ساکس فرۆشت، کە ناوی گروپە نوێیەکەی گۆڕی بۆ *پریسمیان*.

لە ساڵانی ١٩٥٠دا، ئەلبێرتۆ پیرێلی ئاسمان ڕوتی بەناوبانگی میلانی دروستکرد.  لە هەمان ناوچەی یەکەم کارگەی پیرێلی لە سەدەی نۆزدەهەمدایە.
لە ساڵی ١٩٧٤ پیرێلی تایەی پان و ڕادیاڵی داهێنا.  ئەمەش لەسەر داوای تیمی پێشبڕکێی ڕالی لانسیا بوو.  پێویستیان بە تایەی بەهێز بوو بۆ ستراتۆ نوێیەکانیان.

دواتر پۆرشە دەستی کرد بە بەکارهێنانی هەمان تایەی پۆرشە 911 تۆربۆ.
ئەمڕۆش تایەی پانەکان هێشتا ستانداردن لە ئۆتۆمبێلی وەرزشی و پێشبڕکێدا.
## بەبازاڕکردن
**[[ڕۆژژمێری پیرێلی|ڕۆژژمێری پیرێلی]]** ساڵانە جارێک بڵاودەکرێتەوە.  زۆرجار خانمە ئەکتەرە بەناوبانگەکان و مۆدێلەکانی جلوبەرگ تێیدا بەشدارن.  هەروەها لە ساڵنامەکەدا کارەکانی زۆرێک لە فۆتۆگرافەرە مۆدە بەڕێزەکانی تێدایە.

**خەڵاتی ئینتەرنێتی پیرێلی** ساڵانە دەدرێت بە باشترین مالتیمیدیای نێودەوڵەتی کە پەیوەندی زانست و تەکنەلۆژیای تێدایە کە بە تەواوی لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە ئەنجام دەدرێت.

**هێز بەبێ کۆنتڕۆڵ هیچ نییە** دروشمی کۆمپانیای تایەی پیرێلی.

پیرێلی ماوەیەکی زۆرە سپۆنسەری سەرەکی یانەی تۆپی پێی ئیتاڵی **F.C**  **ینتەرنازیۆنال میلانۆ**.
## سپۆنسەری
پیرێلی مێژوویەکی هەیە لە سپۆنسەرکردنی تیمەکانی تۆپی پێ.  پیرێلی بە سپۆنسەری سەرەتایی درێژخایەنی هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵی ئینتەرنازیۆنال میلانۆ ئێف سی ناسراوە.  هەروەها پیرێلی پشتگیری لە گردبوونەوە دەکات.  شۆفێری پیرێلی ستار پڕۆژەیەکە بۆ پشتگیریکردنی شۆفێرانی گەنجی ڕالی.  لەلایەن پیرێلی و FIAڕێکخراوە.

## سه‌رچاوه‌کان
پشیلەناسی

[وێنۆک|[پشیلەی دووڕەنگ|پشیلەیەکی دووڕەنگ]]
**پشیلەناسی** لقێکی گواندارناسییە کە لێکۆڵینەوە لە پشیلەکان دەکات. پشیلەناسی لێکۆڵینەوە لە توێکاری، جێنەتیک، کارەندامناسی و زاوزێی پشیلە دەستەمۆ و کێوییەکان دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:پشیلەناسی
پۆل:گواندارناسی
ئێم ئێس-دۆس

**ئێم ئێس-دۆس** (بە کورتکراوەی **سیستەمی** **کارپێکردنی** **مایکرۆسۆفت** **دیسک**) () سیستەمێکی کارپێکەریی بازرگانی مایکرۆسۆفتە. یەکەم وەشانی ئێم ئێس-دۆس لە ساڵی ١٩٨١ بڵاوکرایەوە و ھەشت وەشانی سەرەکی لەخۆگرتبوو. مایکرۆسۆفت لە ساڵی ٢٠٠٠ پەرەپێدانی MS-DOS ی وەستاند. وەشانی ھێڵی فەرمانی تاکە بەکارھێنەر و تاکە ئەرکی ئێم ئێس-دۆس لە ساڵی ١٩٨١ بۆ کۆمپیوتەری کەسی ئای بی ئێم بڵاوکرایەوە. وەشانی ئەسڵی دۆس لەلایەن کۆمپانیایەکی بچووکەوە لە شاری سیاتڵ لە ویلایەتی واشنتۆن بۆ کاری تاقیگەیی دروست کراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٨١
پۆل:سیستمە بەکارخەرییەکانی مایکرۆسۆفت
ڕۆکستار نۆرت

**ڕۆکستار نۆرس لیمیتەد** () گەشەپێدەرێکی یاری ڤیدیۆیی سکۆتلەندییە. ئەم گەشەپێدەرە بەشێکە لە کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمز.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کۆمپانیاکانی یاری ڤیدیۆیی بەڕیتانیا
پۆل:جی تی ئەی
پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
پۆل:یەکگرتن و بەدەستھێنانەکانی ساڵی ١٩٩٧
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن جۆیستیک
دیجیتاڵ ئیکڵایپس

**کۆمپانیای دیجیتاڵ ئێکلیپس** () گەشەپێدەرێکی ئەمریکییە بۆ یارییە ڤیدیۆیییەکان و بنکەکەی لە شاری ئێمریڤیل لە ویلایەتی کالیفۆرنیایە. کۆمپانیاکە لەلایەن ئەندرۆ ئایرەوە لە ساڵی ١٩٩٢ دامەزراوە و سەرکەوتنی بەدەستھێنا لە پەرەپێدانی ھاوشێوەکردنی بازرگانی یارییە ئارکێدەکانی گەیم بۆی کەڵەر.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
فڕۆکەخانەی بۆیز

**فڕۆکەخانەی بۆیز** () فڕۆکەخانەیەکی ھاوبەشی مەدەنی-سەربازییە لە ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. فڕۆکەخانەکە لەلایەن بەشی فڕۆکەوانی شاری بۆیسەوە بەڕێوەدەبرێت و لەلایەن کۆمیسیۆنی فڕۆکەخانەوە سەرپەرشتی دەکرێت.
## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
ڕۆکستار لیدز

**ڕۆکستار لیدز** () کۆمپانیایەکی گەشەپێدەری یاری ڤیدیۆیی بەریتانییە و لقێکی کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمزە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کۆمپانیاکانی یاری ڤیدیۆیی بەڕیتانیا
پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
ڕۆکستار تۆرنتۆ

**ڕۆکستار تۆرنتۆ** () گەشەپێدەرێکی یاری ڤیدیۆیییە و بنکەکەی لە شاری ئۆکڤیل لە کەنەدایە. ئەم کۆمپانیایە یەکێکە لە ستۆدیۆکانی کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمز.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:یەکگرتن و بەدەستھێنانەکانی ساڵی ١٩٩٧
پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
کوێست ٢

**کوێست ٢** () ھێدسێتێکی ڕاستی خەیاڵی ڤی ئاڕە، کە لەلایەن کۆمپانیای ڕیڵەتی لابس پەرەی پێدراوە کە بەشێکە لە کۆمپانیای فەیسبووک (ئێستا مێتا پلاتفۆرم ناسراوە). لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ پەردەی لەسەر لادرا، و لە ١٣ی تشرینی یەکەم بە ناوی ئۆکڵاس کوێست ٢ بڵاوکرایەوە. پاشان لە ساڵی ٢٠٢٢دا ناوی گۆڕدرا بە ناوی مێتا کوێست ٢، ئەمەش بەشێک بوو لە کۆتاییھێنان بە مارکەی ئۆکڵاس لە سەرانسەری کۆمپانیاکەدا.

## سەرچاوەکان
*
گەورەدزیی ئۆتۆمۆبیل (کایەی ڤیدیۆیی)

**گەورە دزی ئۆتۆمۆبیل ١** ()یارییەکی ڤیدیۆیییە لەلایەن دی ئێم ئەی (ئێستا  ڕۆکستار نۆرت) پەرەی پێدراوە و لەلایەن بی ئێم جی ئینتەرەکتیڤ بڵاوکراوەتەوە. بۆ یەکەمجار بۆ ئێم ئێس-دۆس و  مایکرۆسۆفت ویندۆز لە ساڵی ١٩٩٧ بڵاوکرایەوە، دواتر بۆ پلەیستەیشن. گەورە دزی ئۆتۆمۆبیل ١ لە شارێکی خەیاڵیدا ڕوودەدات بە ناوی لیبرتی سیتی، کە بە شێوەیەکی ڕاستی لەسەر بنەمای شاری نیویۆرک دامەزراوە. یاریزانەکە ڕۆڵی تاوانبارێک وەردەگرێت کە دەبێت ئەرک و شتی جۆراوجۆر تەواو بکات، وەک دزینی ئۆتۆمبێل، ئەنجامدانی دزی و خۆدزینەوە لە پۆلیس.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ١٩٩٧
پۆل:وێناکردنی چاندی مافیاکان
پۆل:جی تی ئەی
پۆل:ناکۆکییە ناشریینەکان لە یارییە ڤیدیۆییەکان
پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن (کۆنسڵ)
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە سانسۆرکراوەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە جیھان کراوەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داندراون
خەوناسی

[وێنۆک|مناڵێکی نەخۆش لە کاتی ئەنجامدانی [پشکنینی خەو (پۆلیسۆمنۆگرافی)، نەخۆشخانەی مناڵانی سەینت لویس، ٢٠٠٦]]
**خەوناسی** لێکۆڵینەوەی زانستیی خەوە. لێکۆڵینەوەی سەرجێیی و چارەسەرکردنی ناڕێکی و پەشێوییەکانی خەو دەگرێتەوە. پزیشکیی خەو ژێرکۆمەڵەیەکی خەوناسییە.

## ئەمانەش ببینە

* پەشێویی خەو
* پزیشکیی خەو
* پرخاندن

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:پەشێوییەکانی خەو
جۆیل شوماخەر

**جۆیل شوماخەر** () (٢٩ی ئابی ١٩٣٩–٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠) دەرھێنەر و نووسەر و بەرھەمھێنەری فیلمی ئەمریکییە، لە ٢٩ی ئابی ١٩٣٩ لە شاری نیویۆرک لەدایکبووە، بە دەرھێنانی فیلمە گەورەکانی وەک کوڕە ونبووەکان لە ساڵی ١٩٨٧، باتمان بۆ ھەمیشە لە ساڵی ١٩٩٥، باتمان و ڕۆبن لە ساڵی ١٩٩٧، و کۆشکی تەلەفۆن لە ساڵی ٢٠٠٢ جگە لە دەیان فیلمی تر. جۆل شوماخەر بەناوبانگە بە فیلمی تاوانکاری، کە لە بەرھەمەکانیدا وێنا کراوە، شوماخەر بە حەزی ھاوکاری لەگەڵ ھەمان ئەکتەرەکان لە زیاتر لە بەرھەمێکدا ناسرابوو، وەک چۆن ھاوکاری ئەستێرەی جۆن دێڵی کردووە لە ٦ بەرھەمدا لەنێوان ساڵانی ١٩٨٣–٢٠٠٩، و ھاوکاری ئەستێرەی ئینگلیزی کیفەر سازەرلاند (ئەستێرەی زنجیرەی ٢٤) لە پێنج بەرھەمدا کردووە لە ماوەی تەمەنی ٢٣ ساڵیدا، و لەگەڵ کیمبارلی سکۆت لە پێنج بەرھەمدا لە نێوان ساڵانی ١٩٩٠–١٩٩٧.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩
پۆل:مردووانی ٢٠٢٠
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە نیویۆرک
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی نیویۆرکی
پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)
پۆل:سیناریۆنووسە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکان
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمە ئێڵ جی بی تییەکان
ڤیدیۆ بەپێی داواکاری

**ڤیدیۆ بەپێی داواکاری** () یان **دەنگ و ڤیدیۆ لەکاتی داواکاری** () کە ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات ناوەڕۆکی ڤیدیۆ یان دەنگ لەسەر داواکاری ھەڵبژێرن و سەیری بکەن و گوێ بگرن.   بەزۆری تەکنەلۆژیای ئای پی تی ڤی بەکاردێت بۆ گواستنەوەی ڤیدیۆ لەسەر داواکاری بۆ تەلەڤیزیۆن و کۆمپیوتەری کەسی.

سیستەمی تەلەڤیزیۆنی ڤیدیۆ لەسەر داواکاری یان ناوەڕۆکەکە لە ڕێگەی وەرگرەوە یان کۆمپیوتەر یان ئامێرێکی ترەوە پەخش دەکات کە ڕێگە بە بینینی ڕاستەوخۆ دەدات، یان بە دابەزاندنی ناوەڕۆکەکە بۆ ئامێرێکی وەک کۆمپیوتەر یان تۆمارکەری ڤیدیۆی دیجیتاڵی بۆ ئەوەی دواتر سەیری بکات. زۆربەی دابینکەرانی خزمەتگوزاری تەلەڤیزیۆنی کێبڵ یان تەلەفۆن ڤیدیۆ لەسەر داواکاری (لەوانەش پارەدان بۆ بینینی) و بینینی بێبەرامبەر پێشکەش دەکەن، کە بەکارھێنەر فیلمێک یان بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی دەکڕێت یان ھەڵیدەبژێرێت و ڕاستەوخۆ دەست دەکات بە پەخشکردن لەسەر تەلەڤیزیۆنەکە، یان تۆمار دەکرێت بۆ تۆمارکەری دیجیتاڵی بەکرێ گیراوە بۆ دابینکردنی خزمەتگوزاری یان دابەزاندنی لەسەر کۆمپیوتەر بۆ بینینی لە داھاتوودا.

تەلەڤیزیۆنی ئۆنڵاین جۆرێکی بەناوبانگی ڤیدیۆیە لەسەر داواکاری.

ھەندێک لە ھێڵە ئاسمانییەکان دەنگ و ڤیدیۆ لەسەر داواکاری پێشکەش بە سەرنشینەکان دەکەن وەک جۆرێک لە کات بەسەربردن لە کاتی گەشتەکەدا، لە ڕێگەی شاشەی ڤیدیۆییەوە کە لەسەر کورسییەکان دانراون. خزمەتگوزاری دەنگی و ڤیدیۆ لەسەر داواکاری ڕێگە بە سەرنشینەکان دەدات ناوەڕۆکی ڤیدیۆ یان دەنگی تایبەت ھەڵبژێرن و لێیبدەن لەسەر داواکاری، لەگەڵ توانای وەستان و خێراکردن و دووبارە پەخشکردنەوەی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
عەرەبەکانی تورکیا

**عەرەبەکانی تورکیا** () لە کۆی ژمارەی دانیشتووانی تورکیا کە زیاتر لە ھەشتا ملیۆن کەسە، ژمارەی عەرەب زیاتر لە حەوت ملیۆن کەس دەبن.

عەرەبەکان لە ناوچە جیاوازەکانی تورکیا چڕبوونەتەوە، زۆربەیان لە ناوچەکانی باکووری کوردستان بە تایبەت ڕحا و مێردین و ئادانا و مێرسین و عوسمانییە و کلیس و دیلۆک و ئەسکەندەروون (لەوانەش ئەنتاکیا)، جگە لە ناوچەکانی دیکەی نزیک لە سنوورەکان لەگەڵ عێراق و سووریا وەک شرنەخ و مووش و بەدلیس و ئێلح و سێرت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی تورکیا
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:لەخۆگرتنی کولتووری
فۆڕێست ویتاکەر

**فۆڕێست ستیڤن ویتاکەر** () (لەدایکبووی ١٥ی تەمموزی ١٩٦١) ئەکتەری سینەمایی و بەرھەمھێنەر و دەرھێنەرێکی ئەمریکییە. ویتاکەر بە ڕۆڵی توێژینەوەی کارەکتەری لە فیلمەکانی وەک *باڵندە*، *یاری گریان*، *جۆر*، *سەگی تارمایی، ڕێگای سامورایی*، *مشتومڕکەرە گەورەکان*، *باتلەر*، *گەیشتوو،* ناسراوە. چوارەم ئەفریقی ئەمریکییە کە خەڵاتی ئۆسکاری بەدەستھێنابێت دوای سیدنی پۆیتێر و دێنزێل واشنتۆن و جەیمی فۆکس.

ویتاکەر خەڵاتی ئۆسکار و خەڵاتی بافتا و خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب و خەڵاتی دەستەی نیشتمانی پێداچوونەوە و خەڵاتی سەندیکای ڕۆڵگێڕەکانی شاشە و خەڵاتی کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی جۆراوجۆری بەدەستھێنا بەھۆی ڕۆڵی دیکتاتۆری ئۆگەندی عیدی ئەمین لە فیلمی *[[دوایین پادشای سکۆتلاند (فیلم)|دوایین پادشای سکۆتلاند]]* لە ساڵی ٢٠٠٦ *[[سکۆتلەندا]]*.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا
پۆل:زیندووان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری بافتا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کان بۆ باشترین ئەکتەر
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس
پۆل:براوەکانی خەڵاتی نمایشی نایاب لەلایەن ئەکتەری پیاو لە ڕۆڵێکی پێشەنگی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە
میلوۆکی

وێنۆک|250x250پیکسڵ|میلواکی
**میلوۆکی** یان **میلواکی** گەورەترین شاری ویلایەتی ویسکۆنسنی ئەمریکایە و پایتەختی ناوچەی میلواکییە. دەکەوێتە کەنارەکانی باشووری ڕۆژاوای دەریاچەی میشیگان، لە بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتەکە. لە ساڵی ٢٠٠٥ ژمارەی دانیشتووانی ٥٧٨ ھەزار و ٨٨٧ کەس بوو. دەکەوێتە دووری ١٤٥ کیلۆمەتر لە باکووری شاری شیکاگۆ.

یەکەم ئەورووپیەکان کە بەو شارەدا تێپەڕین، مژدەبەری فەڕەنسی و بازرگانی فەروو بوون. لە ساڵی ١٨١٨ دا، سلێمان جونیۆی فەڕەنسی لە شارەکەدا نیشتەجێ بوو. تا ساڵانی ١٨٤٠ زۆرێک لە کۆچبەران ژمارەی دانیشتوانی شارەکەیان زۆر زیاد کردبوو. شارەکە نازناوی «شاری ئاھەنگەکان»ی لێنراوە بەھۆی زۆری ئاھەنگەکانی مووزیک و داب و نەریت تێیدا. ھەروەھا بەھۆی زۆری بیرخانەکانی ناویەوە پێی دەوترێت «شاری مەی». لەنێو ئەو ھۆزە ھیندیانەی کە پێش ھاتنی ئەورووپییەکان لەو ناوچەیەدا ژیاون، فۆکس، ماسکۆتن، پۆتاواتۆمی و وینێباگۆ بوون.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شارەکانی ویسکۆنسین
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨١٨
ھەڵسووڕاوی

[220x400px|وێنۆک|بەربەستێک لە کۆمۆنەی [پاریس (ئازاری ١٨٧١)]]
**ھەڵسووڕاو** بریتییە لە مرۆڤی بەکار و تێکۆشەر، لە کۆمەڵگای مۆدیڕنا، **ھەڵسووڕاوی** بە مانای کار و ھەوڵ و تێکۆشانە بۆ چاکسازیی کۆمەڵایەتی یا ڕامیاری یا ئابووری یا ژینگەیی، لە ڕێگای ڕێگریکردن یا پێشنیارکردن یا دەستێوەردان. 

شێوەکانی ھەڵسووڕاوی لە نوێنەرایەتیکردن لە کۆمەڵگادا دەست پێدەکات (لەوانەش نووسینی نامە و ڕۆژنامە)، داوای بەرپرسانی ھەڵبژێردراو، کارگێڕی، بەشداریکردن لە ھەڵمەتێکی ڕامیاری، سەرپەرشتیکردنی  ئیمتیازات (یان مانگرتن)ی کاروبارەکان، و شێوەکانی چالاکیی نمایشی وەک خۆپیشاندان، خۆپیشاندانی سەر شەقامەکان، مانگرتن لە خواردن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:چالاکوانی
گەورەدزیی ئۆتۆمۆبیل ٢

**گەورەدزیی ئۆتۆمۆبیل ٢** () یارییەکی ڤیدیۆیی ئەکشن-سەرکێشییە و جیھانی کراوەیە لە زنجیرەی گەورە دزی ئۆتۆمۆبیل کە بۆ یەکەمجار لە ٣٠ی ئەیلوولی ١٩٩٩ بۆ مایکرۆسۆفت ویندۆز بڵاوکرایەوە، پاشان لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵ بۆ کۆنسۆلی پلەیستەیشن بڵاوکرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٩
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ١٩٩٩
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە
پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن (کۆنسڵ)
پۆل:جی تی ئەی
زستانی عەرەبی

**ڕووداوەکانی دوای بەھاری عەرەبی** یان وەک ناسراوە بە **زستانی عەرەبی** ،     زاراوەیەکە بۆ سەرھەڵدانی ستەمکاری و توندڕەوی ئایینی کە لە دوای خۆپیشاندانەکانی بەھاری عەرەبی لە وڵاتانی عەرەبی.  زاراوەی زستانی عەرەبی ئاماژەیە بۆ ئەو ڕووداوانەی کە لە سەرانسەری جیھانی عەرەبیدا ڕوویانداوە، لەوانە شەڕی ناوخۆیی سووریا،   یاخیبوونی عێراق کە بەدوایدا شەڕی ناوخۆی عێراق ھات،  قەیرانی میسر،  قەیرانی لیبیا و قەیرانی یەمەن دوای ئەوەی حووسییەکان لە دەسەڵاتی شەرعی یاخی بوون.  ڕووداوەکان ڕوویانداوە وەک لە زستانی عەرەبیدا ئاماژەی پێکراوە، لە میسر کە بووە ھۆی کودەتایەکی سەربازی و ڕووخاندنی سەرۆک محەمەد مورسی لە دەسەڵات لەلایەن سوپاوە دوای خۆپیشاندانەکانی ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣. میلیشیا و ھۆزە جیاوازەکانی لیبیا دوای داڕمانی دانوستانەکان دەستیان بە شەڕ کرد و گۆڕەپانەکانی لوبنان و لیبیا و بەحرەینیش گەواھیدەری ڕووداوەکانی زستانی عەرەبی بوون. ململانێی باکووری مالی زۆرجار وەک بەشێک لە «زستانی ئیسلامی» وەسف کراوە.  ئەو گۆڕانکارییە ڕامیارییانەی لە تونس ڕوویدا، کە گۆڕانکاری لە حکومەتدابوو، ھەروەھا یاخیبوونی داعشی تێدابوو، لەلایەن ھەندێکەوە ئاماژەیان پێکرا کە ئەگەری ھەیە «بەرەو زستانی عەرەبی بڕۆن».     

بەگوێرەی زانایانی زانکۆی وارشۆ، بەھاری عەرەبی بەتەواوی تێپەڕیوە بۆ ناو «زستانی عەرەبی» چوار ساڵ لە سەرەتای درووستبوونییەوە.  زستانی عەرەبی بە سەرھەڵدانی چەندین شەڕی ناوخۆی ناوچەیی و ناسەقامگیری ناوچەیی و دابەزینی ئابووری و دیمۆگرافی وڵاتانی عەرەبی و ململانێی مەزھەبی و نەتەوەیی و ئایینی تایبەتمەندە. بەپێی توێژینەوەیەکی زانکۆی ئەمریکی لە بەیرووت، تا ھاوینی ٢٠١٤ زستانی عەرەبی بووەتە ھۆی مردنی نزیکەی چارەکە ملیۆنێک و ملیۆنان پەنابەر.        بەپێی سەنتەری لێکۆڵینەوەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقا ، تا ١ی ١ی ٢٠١٤، تێچووی نائارامییەکانی دوای بەھاری عەرەبی لە جیھانی عەرەبیدا نزیکەی ٨٠٠ ملیار دۆلاری ئەمریکییە. پێشبینی دەکرێت لە ساڵی ٢٠١٤ دا نزیکەی ١٦ ملیۆن کەس پێویستیان بە ھاوکاری مرۆیی ھەبێت لە سووریا و عێراق و ئەردەن و لوبنان و تورکیا و یەمەن. بەپێی ھەواڵێکی ڕۆژنامەی ئیکۆنۆمیست، ماڵتا سوودی لە زستانی عەرەبی وەرگرتووە، چونکە گەشتیاران ڕوویان لەو زستانە کردووە وەک جێگرەوەیەکی سەلامەتتر لەجیاتی میسر یان توونس. 

گێژاوی ڕامیاری و توندوتیژی لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا بووەتە ھۆی ئاوارەبوونی بەکۆمەڵی دانیشتوانی ناوچەکە. بە ئاوارەکانی ناوخۆ و پەناخوازان و پەنابەران کە پێشتر لە لیبیا نیشتەجێ بوون، بەرەو یەکێتیی ئەووروپا ڕۆشتن. 
## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئەفریقا لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئاسیا لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:مێژووی عەرەب
پۆل:مێژووی ئەفریقای باکوور
پۆل:مێژووی ڕۆژھەڵاتی ناوین
تەرابلوس (لوبنان)

**تەرابلوس** یان **تەرابلوسی شام**  شارێکی لوبنانییە، پایتەختی پارێزگای شیمالە نازناوی ئەلفەیحای لێنراوە. دووەم گەورەترین شاری لوبنانە لە دوای بەیرووتی پایتەخت، لە ڕووی مێژووییەوە ناوی «تەرابلوسی شام» بۆ جیاکردنەوەی لە تەرابلوسی ڕۆژاوا، چونکە شارەکە سەر بەو شوێنە بوو کە پێش ساڵی ١٩٤٨ پێی دەگوترا سووریای گەورە. تەرابلوس دەکەوێتە دووری ٨٥ کیلۆمەتر لە باکووری بەیرووت و نزیکەی ٤٠ کم لە سنووری سووریا. 
وێنۆک|شاری تەرابلوس

شارەکە ژمارەیەکی زۆر لە پێکھاتەی مێژوویی و شوێنەواریی لەخۆدەگرێت، کە لەگەڵ گەڕەکەکانی، بازاڕەکانی، کۆڵانەکانە خوار و خێچ و لارەکانی، و ھێماکانی، و شارەکە زیاتر لە ١٦٠ ھێما لەخۆدەگرێت، لە نێوان قەڵایەک، مزگەوتێک، قوتابخانەیەک، خانێک، گەرماوێک، بازاڕێک، ڕێڕەوێکی ئاو، نووسین و نووسراو و ڕوونۆک و شوێنەوارە مێژوویی و ھونەریەکانی دیکە.
## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
ھەستبزوێنی دەروونی

**ھەستبزوێنی دەروونی** یان **ورووژاندنی دەروونی** بریتییە لە چیرۆکێکی ورووژاندنی دەروونی کە بە شێوەیەکی زۆر سەرنج دەخاتە سەر دۆخی ناجێگیری دەروونی و سۆزداری ڕۆڵگێڕەکان.   بەزۆری پۆلێن دەکرێت لەگەڵ ھەستبزوێن (وێژە)، لەگەڵ مۆری ھاوشێوەی وێژەی بەدواداچوونی پۆلیسی و گۆتیک لە ھەندێک بابەتدا: لەدەستدانی ھەستکردن بە جیھانی ڕاستەقینە، ناڕوونی ڕەوشتی، و پەیوەندییە ئەشکەنجەدراو و ئاڵۆزەکانی نێوان ڕۆڵگێڕە گومانلێکراو و نەخۆشەکان. زۆرجار فیلمە دەروونییە ورووژێنەرەکان ھەندێک توخم لە نھێنی دراما، ترس و بە تایبەتی ترسناکیی دەروونی لەخۆدەگرن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:چەشنەکانی فیلم
پۆل:چیرۆکگێڕی
پۆل:ھەستبزوێنەکان
تەنزیمات

**تەنزیمات** (عوسمانی: تنظیمات) چاکسازییە جیھانگەری و لیبڕاڵ و ڕۆژاواییەکان بوون لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا کە لە ساڵی ١٨٣٩ دەستی پێکرد و لە ساڵی ١٨٧٦ کۆتایی ھات. تایبەتمەند بوو بە ھەوڵی جۆراوجۆر بۆ مۆدێرنکردنی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی و دەستەبەرکردنی یەکپارچەیی خاکی لە بەرامبەر بزووتنەوە نەتەوەییە ناوخۆییەکان و دەستدرێژی دەرەکی. چاکسازییەکان ھانی عوسمانیزمییان لەنێو نەتەوە جیاوازەکانی ئیمپراتۆرییەتدا دا و ھەوڵیان دا بەرزبوونەوەی ناسیۆنالیزم لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا کۆتایی پێبھێنن. چاکسازییەکان بووە ھۆی یەکسانی نا موسڵمانان و موسڵمانان. و لەگەبەتە لەلایەن تەنزیماتەوە یاسایی کرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی بزووتنەوە کۆمەڵایەتیەکان
دەن ئاریێلی

**دەن ئاریێلی** (بە عیبری: דן אריאלי؛ لەدایکبووی ٢٩ی نیسانی ١٩٦٧) پرۆفیسۆر و نووسەری ئیسرائیلی-ئەمریکییە. وەک پرۆفیسۆری جەیمس بی دوک لە دەروونناسی و ئابووری ڕەفتاری لە زانکۆی دوک کاری کردووە.
ئاریێلی دامەزرێنەری دامەزراوەی توێژینەوەی ناوەندی پێشکەوتووی تێڕوانینە، ھەروەھا ھاوبەش دامەزرێنەری چەندین کۆمپانیایە کە لەسەر زانستی ئاکار کار دەکەن. قسەکانی ئاریلی لە TED زیاتر لە ٢٠ ملیۆن جار بینراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:جووە ئیسرائیلییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:ئەمریکییەکان
پۆل:پیاوانی ئەمریکی
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
دەیڤد جۆنز

**دەیڤید جۆنز** ()  گەشەپێدەر و خاوەنکارێکی یاری ڤیدیۆیی بەریتانییە و شانازیی بە دروستکردنی یارییە ڤیدیۆیییە بەناوبانگەکانی جی تی ئەی و لێمینگس و کراکداونەوە دەکرێت. جۆنز لە ١ی ئازاری ساڵی ١٩٦٦ لە شاری دۆندی لە سکۆتلەندا لەدایک بووە و لە شاری ئابەرلێمنۆ گەورە بووە کە گوندێکی بچووکە لە شاری ئەنگوس لە سکۆتلەندا

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:زیندووان
مایک دەیلی

**مایکل دەیلی** () دیزاینەری یارییە ڤیدیۆیییەکانی سکۆتلەندایە، بە دیزاینکردنی *لێمینگز* و نموونەی سەرەتایی *[[گەورە دزی ئۆتۆمۆبیل (١٩٩٧)|گەورە دزی ئۆتۆمۆبیل]]* ناسراوە، و یەکێکە لە چوار دامەزرێنەرەکەی دی ئێم ئەی دیزاین (ئێستا بە ڕۆکستار نۆرت ناسراوە)، شانبەشانی دەیڤد جۆنز.
## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم
ھەڵبژاردنی گشتیی تورکیا (٢٠٢٣)

**ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی و پەرلەمانی تورکیا** لە ١٤ی ئایاری ٢٠٢٣ بەڕێوەچوو، ئەردۆغان و کلیچدارئۆغڵو  زۆرترین دەنگیان بەدەستھێنا، خولی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی یتورکیا لە ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣ بە بەشداریی ئەو دوو کاندیدایە بۆ سەرۆکایەتیی تورکیا بەڕێوەچوو و تیایدا ئەردۆغان بە ڕێژەی زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەكان، بۆ پێنج ساڵی تر كرایەوە بە سەرۆك کۆماری توركیا. لەم ھەڵبژاردنەدا ڕێژەی بەشداریكردن گەیشتە  ٨٨٫٤٨٪ كە بەرزترین ڕێژەی بەشداریکردن لە مێژووی ھەڵبژاردنەکانی تورکیا و ڕۆژھەڵاتی ناوینە.
وێنۆک|دابەشبوونی دەنگەكان بە گوێرەی پارێزگاكان
وێنۆک|هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی 2023 (نەخشەی دەنگەكان)

## بەرواری چالاکییەکە
لە وەڵامی ئەو هەواڵە نافەرمیانەی سەبارەت بە دواخستنی هەڵبژاردنە نیشتمانییەکان لە تورکیا بەهۆی بوومەلەرزەکەی تورکیاوە، ئەردۆغان ڕایگەیاند: "هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی و پەرلەمانی لە ١٤ی ئایار  بەڕێوەدەچێت". ئەمە لە کاتێکدایە کە وادەی هەڵبژاردنە گشتییەکانی تورکیا لە ١٨ی حوزەیران  دیاریکرابوو، بەڵام ئەردۆغان نزیکەی مانگ و نیوێک لەمەوبەر ڕایگەیاندبوو کە پارتی داد و گەشەپێدان پێی خۆشە زووتر ئەو هەڵبژاردنانە ئەنجام بدات. 

لە خولی یەکەمدا هیچ کام لە کاندیدەکان زیاتر لە ٥٠%ی دەنگەکان بەدەست نەهێنا و خولی دووەمی هەڵبژاردنەکان لە ٢٨ی ئایار بە کێبڕکێی نێوان ئەردۆغان و کلیچدارئۆغڵو بەڕێوەچوو و تیایدا ئەردۆغان دیسان بۆ پێنج ساڵی تر هەڵبژێررایەوە. 

## کاندیدەکان
شەش کەس کاندیدبوونی خۆیان بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی کۆمار ڕاگەیاند. 

* **[[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان|ڕەجەب تەیب ئەردۆغان]]** : سەرۆکی تورکیا، لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی پارێزگای پارتی داد و گەشەپێدان لە ئیزمیر ، ڕایگەیاند، لە هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ساڵی 2023دا جارێکی دیکە دەبێتە کاندید بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری تورکیا. 
* **[[کەمال کلچدارئۆغلو|کەمال كلیجدارئۆغڵو]]** : سەرۆکی پارتی کۆماری گەل . 
* **[[جم اوزان|جەم ئۆزان]]** : سەرۆکی پێشووی پارتی لاوانی تورکیا.
* **موحەڕەم ئینجە** : سەرۆکی حیزبی وڵات . 
* **[[سینان ئۆغان]]** : ئەندامی پێشووی پەرلەمان.  هاوپەیمانیی ئاتا (باوان).
* **دۆغو پرینچک** : سەرۆکی پارتی نیشتمانی تورکیا. 

### کاندیدی پێشبینی كراو

* **مەنسوور یاواش** : سەرۆکی شارەوانی ئەنقەرە . 
* **[[ئەکرەم ئیمامئۆغلۆ|ئەکرەم ئیمام ئۆغڵو]]** : سەرۆکی شارەوانی ئەستەنبوڵ . 

## ڕاپرسییەکان

* بەپێی ئەو ڕاپرسییەی کە پەیمانگای "ئاردە" لە نێوان ٢٢ بۆ ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٣ ئەنجامدراوە، نزیکەی نیوەی ئەوانەی مافی دەنگدانیان هەیە لە هەڵبژاردنە نیشتمانییەکاندا دەنگ بە سەرۆکی ئێستا (ئەردۆغان) دەدەن بۆ سەرۆکایەتی تورکیا. 

## پرسیارە وابەستەکراوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:هەڵبژاردنەكانی سەرتاسەری توركیا (ئایاری 2023)
جیھانی خەیاڵی

وێنۆک|250x250پیکسڵ|
**جیھانی خەیاڵی** یان **جیھانی دروستکراو** جیھانێکە کە بۆ میدیای خەیاڵی دروست کراوە، وەک ئەدەب، فیلم یان یارییەکان. جیھانە خەیاڵییە ئاسایییەکان توانای ئەفسوناوی و ناسنورداریان تێدایە. ڕەنگە ھەندێک جیھان، جیھانێکی ھاوتەریب بن کە لە ڕێگەی دەروازە یان شتە ئەفسوناوییەکانەوە بەستراوەتەوە بە زەوییەوە، یان جیھانێکی تەواو سەربەخۆ کە لە بەشێکی تری گەردووندا دانراوە (وەک گالاکسی *[[جەنگی ئەستێرەکان]]*).

زۆرێک لە جیھانە خەیاڵییەکان سوود لە مێژووی جیھانی ڕاستەقینەی وەک جوگرافیا، کۆمەڵناسی، ئەفسانە و فۆلکلۆر وەردەگرن.

## ئەمانەش ببینە
* گەردوونی خەیاڵی

## سەرچاوەکان

پۆل:خەیاڵ
پۆل:گەردوونی خەیاڵی
پۆل:فەنتازیا
پۆل:فەنتازیای زانستی
پۆل:فەنتازیای دەروازە
پۆل:ئەنیمێ
پۆل:ئەنیمەیشن
پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی
پۆل:فیلم
پۆل:خەیاڵی زانستی
سینان ئۆغان

**سینان ئۆغان** (؛ لەدایکبووی ١ی ئەیلوولی ١٩٦٧ لە ڕەشقەلاس) سیاسەتوانێکی تورک و نوێنەری پێشووی ڕەشقەلاس لە پەرلەمانی تورکیا (٢٠١١–٢٠١٥) لە سەر لیستی پارتی بزووتنەوەی ناسیۆنالیست بوو.

ئەو لە بنەماڵەیەکی ئازەربایجانی لە ڕەشقەلاس (ئیدر) لە ساڵی ١٩٦٧ لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٨٩ بەشی بەڕێوەبردنی زانکۆی مەڕمەڕە دەرچووە. لە ساڵی ١٩٩٣ ھەتا ٢٠٠٠ ئۆغان وەکوو جێگری سەرۆکی زانکۆی ئابووریی دەوڵەتی ئازەربایجان () کاری کردووە. لە خولی یەکەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی تورکیا لە ساڵی ٢٠٢٣ کاندیدا لە ھاوپەیمانی ئاتا بوو، بەڵام دەنگی تەواوى بەدەست نەھێنا و تەنیا ٥٪ دەنگەکانی بردەوە و بۆ گەڕى دووەم لە کێبرکێی ھەڵبژاردن دوورخرایەوە. بەگوێرەی ھەواڵەکان بەر لە دەنگدان بۆ گەڕى دووەم داواى لە لایەنگرانی کردووە کە دەنگی  خۆیان بدەن بە ئەردۆغان، پاش رێککەوتن لەسەر درێژەدان بە شەڕ دژی پارتی کرێکارانی کوردستان و گەڕاندنەوەى پەنابەرانی شەڕی سووریا. لەلای خۆی، ئەردۆغان بێ ئاگایی نیشاندا لە ھیچ رێککەوتنێکی مەرجدار و پێشوەختە لەگەڵ ئۆغان.

## سەرچاوەکان



پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:زیندووان
پۆل:کاندیدەکانی ھەڵبژاردنی ٢٠٢٣ی تورکیا
پۆل:خەڵکی ڕەشقەلاس
عەلی ئەکبەرپوور

**عەلی ئەکبەرپوور** (    ، لەدایکبووی ٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٥ لە تاران )، ناسراو بە **سۆهەیل ئەکبەرپوور** هونەرمەندێکی جەنگی تێکەڵاوی ئێرانی و شەڕکەری **جیوجیتسۆی بەڕازیلییە** .     ئەندامی تیمی نیشتمانیی جوجیتسوی ئێرانە و بەپێی ئاماری فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی جوجیتسو (JJIF) لە پەیوەندی جوجیتسو پلەی یەکەمی هەیە.    

## سەرچاوەکان


پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥
لارناکا

وێنۆک|شوێنی شاری لارناکا لە قوبرس.
وێنۆک|وێنەکێشانی شاری لارناکا لە ساڵی ١٨٧٨ی زایینی
**لارناکا** (بە یۆنانی: Λάρνακα، تورکی: Larnaka) شارێکە لە کۆماری قوبرس و دەکەوێتە کەناری باشووری دوورگەی قوبرس. کە فڕۆکەخانەی سەرەکی قوبرسی تێدایە بەناوی فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیی لارناکایە. ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٧٢ ھەزار کەسە و ڕووبەرەکەی بە دووەم گەورەترین بەندەری دوورگەی قوبرس دادەنرێت، جگە لەوەی کە کەنار دەریایەکی گەشتیاریی تایبەتی ھەیە.
## بنەڕەتی ناو
لەوانەیە ناوی شارەکە بەھۆی زۆری ژمارەی دارەتەرمەکان (larnax) وەرگیرابێت کە لە شارەکەدا دۆزراونەتەوە. لە ساڵی ٢٠١٢ سۆفۆکلیس ھاگیساڤاس کە شوێنەوارناسێکی میریییە ڕای گەیاند، کونسوڵی ئەمریکی شارەکە (لە چارەکی کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا) بانگەشەی ئەوەی کردووە کە زیاتر لە ٣ ھەزار گۆڕی لە ناوچەی لارناکادا دۆزیوەتەوە دوای دۆزینەوەی ژمارەیەکی زۆر لە دارەتەرمەکان (تابووت) لە شارەکەدا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
تەکسی

**تەکسی** () گواستنەوەیەکی گشتییە کە بۆ گواستنەوەی سەرنشینەکان بەکاردێت. بەزۆری تەکسی ئۆتۆمبێلێکە کە مۆڵەتی گواستنەوەی خەڵکی ھەیە، بە ڕەنگێکی جیاواز یان نیشانەیەک لە سەرەوە دەناسرێتەوە. تەکسی یەکێکە لەو ئۆتۆمبێلانەی کە بە کرێ دەدرێت کە زیاتر بۆ گەشتە کورت و ناو شارەکان بەکاردەھێنرێت. ھەرچەندە زۆربەی تاکسییەکان ئۆتۆمبێلی تایبەتن، بەڵام ڕەنگە تاکسی دەریایی و تەکسی ئاسمانی لە وڵاتانی جیاوازدا بەکاربھێنرێت بەپێی تایبەتمەندییە جوگرافییەکان. تاکسی ئاوی بەلەمی بچووکی نەفەرھەڵگر و تاکسی ئاسمانی لەوانەیە ھێلیکۆپتەر یان فڕۆکەی بچووک بێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:گواستنەوە
ئۆتۆمۆبیلی کرێ

**ئۆتۆمبێلی کرێ** ()  بریتییە لە ئۆتۆمبێلێک یان ھەر جۆرە ئۆتۆمبێلێکی تر کە ئەگەری گەشتکردنی ھاوبەش دابین دەکات و سەرنشینێک یان چەند سەرنشینێک لە نێوان (یان نزیک) شوێنە خوازراوەکانی سەرنشینەکان دەگوازێتەوە. ئۆتۆمبێلی بەکرێدان جیاوازە لە سیستەمی ئاسایی گواستنەوەی گشتی. لە سیستەمی کرێیدا سەرنشینەکان ئازادییەکی زۆریان ھەیە لە ھەڵبژاردنی شوێن و ڕێگای گەشت و دیاریکردنی سەرچاوە و شوێنی گەشتکردن. لە سیستەمی گواستنەوەی گشتیدا ڕێگاکان لەلایەن ڕێکخراو یان کۆمپانیاکە دیاری دەکرێن و سەرنشینەکەش بەدوایدا دەڕوات.

## سەرچاوەکان
*