چێ گیڤارا

**ئێرنستۆ چێ گیڤارا** شۆڕشگێڕ، پزیشک، نووسەر، گەریلا، شۆڕشگێڕ، مارکسی ئەرژەنتینی بوو. لە ساڵی ١٩٢٨ لە شاری ڕۆزارییۆی ئەرژەنتیندا لەدایکبووە و لە ١٩٦٧ لەسەر کێوەکانی ئانددا کوژرا. چێ لەپاڵ فیدێل کاسترۆ بە دووانە کەسایەتی سەرەکیی شۆڕشی کووبا دەناسرێن، شێوازی دەرکەوتن و ھەڵسوکەوتی چێ بووەتە شێوازێکی باو لەنێوان یاخییەکان لە گشت جیھاندا.

## ژیانی گیڤارا
بنەماڵەکەی چێ گیڤارا لە بنەڕەتی باسک و ئیرلاندی بوون و بیروڕایەکی چەپگەریان ھەبوو. گەرچی لە نەخۆشیی ھەناسەتەنگی ئازاری دەبرد، بەڵام توانی ببێتە وەرزشکار. لە ماڵیاندا گرتووپەری ٣٠٠٠ پەرتووک ھەبوو کە بوونە ھۆی ئەوە چێ ببێتە خوێنەرێکی بەجۆش و بەفڕ. لە ساڵی ١٩٥٣دا لە زانکۆی بۆنۆس ئایرێسی پایتەختی ئەرژەنتین پزیشکیی خۆی تەواو کرد. کاتێک وا ھێشتا خوێندکار بوو لەگەڵ ھەڤاڵەکەی ئالبەرتۆ گرانادۆ دەستیان بە ڕێوینگیکی لە ئامەریکای باشوور کرد.

## کاتی شۆرشگێری
بیرەوەرییەکانی ئەو ڕێوینگییە وەکوو ڕۆژنووسەکانی مۆتۆرسیکلە نووسراوە. پاشان، دەچێتە مەکسیک و لەگەڵ فیدەل کاسترۆ ئاشنا دەبێت و لەگەڵ ئەودا دەست بە شۆڕشێک لە دژی ڕێبەری و دەسەڵاتداری دیکتاتۆری کووبا باتیستا بە ئامانجی ڕزگاری دەکەن. بە ساڵان لە شاخ و کێوەکان و شەخەڵ و جەنگەڵەکاندا تێکۆشینی پێشمەرگایەتییان ھەبوو تاکوو کووبایان لە دەستی دیکتاتۆری ڕەسکاند. دوای ئەم سەرکەوتنەی چێ وەکوو وەزیری سنعەتەکان لە کووبا ھەلبژێردرا، بەڵام پەسەندی نەکرد و بۆ درێژە دانەوە بە ئامانجەکانی ڕێگای بۆلیڤییای پێش گرت تاکوو-وەھا کە خۆی دەیوت گەلێکی دیکەی ئەمریکای لاتین لە بندەستی دەستمایەداری (ئیمپەریالیزم) برەسنێت و ڕزگار بکا.

لە بۆلیڤییا دا ھێزەکانی Barrientos لە شەونخوێنێک دا لە نزیکی Higueras چێ دەگرن. دوای ئەوە بە برینێک لە پێی دا لە بەندیخانەی شاری Higueras دا بەندی دەکەن. چێ لەبەر ھیچ کەسێکەوە سەری نەچەماند. دوایین وتەکانی چێ زۆر بە مانا و گرنگن: «... مردن بە سەر پێوە لە ژیان بە سەر گۆچان زۆر چاکترە».

لە ڕۆژی ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٧، کاتژمێر ١٣:١٠ خولەک بە فەرمانی دەوڵەتی یەکگرتووی ئەمریکا و سەرڤیسی ئاساییشەکەی و بە ئەرێنیتی سەرۆککۆماری ئەو سەردەمەی بۆلیڤییا، René Barrientos، بە دەستی Mario Terán بە نۆ گوللە کوژرا.

بە دوای لەگییانکردنی چێ ڕێبەرایەتی بۆلیڤییا لە بڕیارەکەی پاشگەز و پەشیمان دەبێتەوە، چونکە بەم کارە چێ، ئیدی بوو بە ئەفسانەی شۆرشگێڕی و ئازادی خوازی. دوژمنەکانی وا ڕامان دەکەن کە ئەگەر زیندوو بمایە، بیروڕا و ناوی ئەم ھەندە لە جیھاندا بڵاو نەدەبووەوە.

Juius Lester لە بارەی مەرگی چێ وا دەڵێ: «مەرگی چێ، گرنگ نییە، گرنگ ئەوەیە کە مرۆڤێکی وەک چێ ژییاوە. بۆ لە ناو بردنی چێ، ئێوە دەبێ ھەموو خەڵکی جیھان لە ناو ببەن، ئەوەش کە ناکرێ!»

ئاپۆ، لە وتارێک دا دەڵێ: «ھەتا کە مرۆڤایەتی بەرەو گەیشتن درێژە دەکا و بەردەوامە، ناو و ڕێگای چێش بەردەوامە و درێژە دەکا». لە دیمەنی چێ ژیار و ژیانی مرۆڤان دەبێت ھەر ئامێتەی تێکۆشین بێ. چێ بە ئایینی شۆڕشگێڕی دەژی و دەیوست ھەرچێ مرۆڤە بەم جۆرە بژین. ئەو دەیوت «ڕاستەقینەتی و ھەقیقەت لە ھەر کوێ دابێ ئێ، مرۆڤیش دەبێ لەوێدا بێ»

**نووسین و کتێبەکانی گیڤارا**

The Bolivian Diary 1968

Socialism and Man in Cuba 1965

Guerrilla Warfare 1961

Episodes of the Cuban Revolutionary War1963

Latin America Diaries: The Sequel to The Motorcycle Diaries

## سەرچاوەکان

## کتێبنامە

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Dumur, Jean (interviewer) (1964). *[https://www.youtube.com/watch_popup?v=128waCCK40I&vq=small L'interview de Che Guevara]* (Video clip; 9:43; with English subtitles).
* 
* Free Society Project Inc. / Cuba Archive (٣٠ ئەیلوول ٢٠٠٩). " ". Summit, New Jersey: Free Society Project.
*  Gálvez, William (1999). *Che in Africa: Che Guevara's Congo Diary*. Melbourne: Ocean Press, 1999. .
*  
* 
* 
*  
* 
*  Guevara, Ernesto "Che" (1965). "Che Guevara's Farewell Letter".
*  Guevara, Ernesto "Che" (1967). *"Diario (Bolivia)"*. Written 1966–1967.
*  Guevara, Ernesto "Che" (editors Bonachea, Rolando E. and Nelson P. Valdés; 1969). *Che: Selected Works of Ernesto Guevara*, Cambridge, Massachusetts: MIT Press. 
* 
*  Guevara, Ernesto "Che" (1972). *Pasajes de la guerra revolucionaria*.
* 
* 
* 
* 
* 
*  Katrin Hansing (2002). *Rasta, Race and Revolution: The Emergence and Development of the Rastafari Movement in Socialist Cuba*. LIT Verlag Münster. .
* 
* 
* 
* 
*  Kornbluh, Peter (1997). *[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB5/index.html Electronic Briefing Book No. 5]*. National Security Archive. Accessed 25 March 2007.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Moynihan, Michael. "Neutering Sartre at Dagens Nyheter". *Stockholm Spectator*. Accessed 26 February 2006.
*  Che Guevara, by Frank Niess, Haus Publishers Ltd, 2007, .
* 
* 
* 
* 
* Rodriguez, Félix I. and John Weisman (1989). *Shadow Warrior/the CIA Hero of a Hundred Unknown Battles*. New York: Simon & Schuster. .
* 
* 
*  Schipani, Andres (٢٣ ئەیلوول ٢٠٠٧). "The Final Triumph of Saint Che". *The Observer*. (Reporting from La Higuera.)
*  Selvage, Major Donald R. – USMC (١ نیسان ١٩٨٥). *Che Guevara in Bolivia*.
* 
* 
* 
* 
*  *Time Magazine* (١٢ تشرینی یەکەم ١٩٧٠). "Che: A Myth Embalmed in a Matrix of Ignorance".
*  U.S. Army (٢٨ نیسان ١٩٦٧). *[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB5/che14_1.htm Memorandum of Understanding Concerning the Activation, Organization and Training of the 2d Ranger Battalion – Bolivian Army]*. Accessed 19 June 2006.
*  Vargas Llosa, Alvaro (١١ تەممووز ٢٠٠٥). "The Killing Machine: Che Guevara, from Communist Firebrand to Capitalist Brand". *The Independent Institute*. Accessed 10 November 2006.
*  "World Combined Sources" (٢ تشرینی یەکەم ٢٠٠٤). "Che Guevara remains a hero to Cubans". *People's Weekly World*.
* 
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* Che, Guía y Ejemplo:
* Photos
* Songs(mp3)
* Videos
* ماڵپەڕی "Che lives"

پۆل:بێدینەکان
پۆل:مردووانی ١٩٦٧
پۆل:شاعیرانی ئارجەنتینی
پۆل:نووسەرانی مارکسیست
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨
پۆل:کۆمۆنیستە ئارجەنتینییەکان
پۆل:مارکسیستە ئارجەنتینییەکان
پۆل:شۆڕشگێڕەکان
پۆل:چێ گیڤارا
پۆل:دایاریزانانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:دژە سەرمایەدارانی ئەرجەنتین
پۆل:پزیشکی دیاری ئەرجەنتینی
پۆل:دیپلۆماتکارانی ئەرجەنتین
پۆل:وتاربێژانی ئەرجەنتینی
پۆل:تاراوگەی ئەرجەنتینی لە بۆلیڤیا
پۆل:مردن بە چەکی ئاگرین لە پۆلیڤیا
پۆل:شۆڕشگێڕانی لەسێدارەدراو
پۆل:بیردۆزە مارکسییەکان
پۆل:خەڵکی قەیرانی کۆنگۆ
پۆل:خوێندکارێکی پێشووی زانکۆی بۆینس ئایرس
پۆل:دیارکەرانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ستالینیزم