ڕەند مەریوانی

ڕەند مەریوانی Rand Mariwani
**[[بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان ( باک kfm )(ڕۆژهەڵات)|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]]**

بە کورتی،ئەمە وێنای جوڵانەوەیەکی سیاسی مۆدێرن دەکات کە دەیەوێت لە چوارچێوەی نەریتی باوی پارتە کوردییەکان (کە زیاتر لەسەر سۆشیالیزم و ناسیۆنالیزمی کلاسیک وەستاون) بچێتە دەرەوە و مۆدێلێکی نوێ پێشکەش بکات.
دەکرێت لایەنە سەرەکییەکانی ئەم دیدگایە بەم شێوەیە شی بکەینەوە:

١. ئایدیۆلۆژیای چەپی نەتەوەیی

تێکەڵکردنی بیری چەپ (کە جەخت لە دادپەروەری کۆمەڵایەتی، مافی کرێکاران و چینی هەژار دەکاتەوە) لەگەڵ نەتەوەییبوون (کە پرسی ڕزگاری کوردستان و ناسنامەی کوردی بە بنەما دەگرێت). ئەمە نیشانەی ئەوەیە بزووتنەوەکە دەیەوێت هاوسەنگییەک لە نێوان "مافە سیاسییەکان" و "مافە ئابوورییەکان"دا دروست بکات.

٢. ئامانجە سیاسییەکان (فیدڕالیزم و چارەی خۆنووسین)

•	مافی چارەی خۆنووسین: وەک پرەنسیپێکی نێودەوڵەتی، بزووتنەوەکە داوای دەکات وەک مافێکی سەرەتایی گەلی کورد.

•	فیدڕالیزم بۆ ئێران: ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە بزووتنەوەکە لە ئێستادا لە چوارچێوەی سنوورە سیاسییەکانی ئێراندا کار بۆ دیموکراسییەت دەکات و پێی وایە سیستەمی فیدڕاڵی باشترین ڕێگەیە بۆ دابینکردنی مافی نەتەوە جیاوازەکان و دابەشکردنی دادپەروەرانەی دەسەڵات و سەروەت و سامان.

٣. تێڕوانینی تەکنۆکرات و تەکنۆلۆژی (خاڵی جیاکەرەوە)

ئەمە ئەو بەشەیە کە بزووتنەوەکە لە پارتەکانی دیکە جیا دەکاتەوە:

•	تەکنۆکراسی: واتە بەڕێوەبردنی وڵات لەلایەن کەسانی پسپۆڕ و شارەزا (نەک تەنیا سیاسییەکان). ئەمە نیشانەی ئەوەیە بزووتنەوەکە گرنگی بە زانست و کارایی (Efficiency) دەدات لە حوکمڕانیدا.

•	تەکنۆلۆژیا: بەکارهێنانی تەکنۆلۆژیای سەردەم بۆ گەشەپێدان. لە جیهانی ئەمڕۆدا، هێز لە زانیاری و تەکنۆلۆژیادایە، ئەم بزووتنەوەیە دەیەوێت کۆمەڵگەی کوردی بکاتە کۆمەڵگەیەکی بەرهەمهێن لەم بوارەدا.

٤. بەسیستەمکردن و پاراستنی نەوەکانی داهاتوو

بزووتنەوەکە تەنیا لە "دروشمی ئازادی"دا نەوەستاوە، بەڵکو دەچێتە ناو قۆناغی دامەزراوەیی (Institutionalization). مەبەست لێی ئەوەیە کە ئازادی بە تەنیا بەس نییە ئەگەر سیستەمێکی بەهێز نەبێت بیپارێزێت. بەسیستەمکردنی کۆمەڵگە واتە:

•	دابینکردنی ئاسایشی ئابووری و کۆمەڵایەتی.

•	پاراستنی نەوەکانی داهاتوو لە هەژاری، نەخوێندەواری و ناسەقامگیری سیاسی.

•	دروستکردنی ژێرخانێکی وا کە بە گۆڕانی کەسەکان، کۆمەڵگە تووشی داڕمان نەبێت.

کورتەی پرۆژەکە:

بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان وەک "بزووتنەوەیەکی عەقڵانی و پراگماتی" خۆی دەناسێنێت، کە دەیەوێت لە ڕێگەی زانست، تەکنۆلۆژیا و سیستەمێکی سیاسی فیدڕاڵییەوە، نەک تەنیا کورد لە ژێر دەستەیی ڕزگار بکات، بەڵکو بیخاتە سەر شاڕێی پێشکەوتنە جیهانییەکان و داهاتوویەکی گەرەنتی کراو بۆ نەوەکانی داهاتوو بونیاد بنێت.

ستراتیژییەتی قۆناغی ناساندنی دیپلۆماسی؛ بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان

قۆناغی ناساندنی دیپلۆماسی بۆ "بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان" یەکێکە لە هەستیارترین و گرنگترین وێستگەکانی تەمەنی بزووتنەوەکە. ئەم قۆناغە تەنها ناساندنی ناوێک نییە، بەڵکو گۆڕینی وێنەی بزووتنەوەکەیە لە "هێزێکی ناڕازی"یەوە بۆ "بەدیلێکی سیاسی و ئیداریی شەرعی" لەسەر ئاستی ناوخۆیی، ناوچەیی و نێودەوڵەتی.

بۆ ئەوەی بزووتنەوەکە وەک هێزێکی تەکنۆکرات و خاوەن سیستەم خۆی بباتە پێشەوە، پێویستە کار لەسەر ئەم تەوەرە ستراتیژییانە بکات:

١. گۆڕینی گوتاری سیاسی: لە "شۆڕشگێڕی"یەوە بۆ "دەوڵەتسازی"

زۆربەی پارتە کوردییەکان لە ڕابردوودا وەک هێزی "شەڕکەر" یان "گۆڕیلا" ناسراون. بزووتنەوەی ئایندە دەبێت ئەم وێنەیە بێنێتە دەرەوە و جەخت بکاتەوە کە:

•	پەیام بۆ جیهان: ئێمە تەنها بۆ ئازادی تێناکۆشین، بەڵکو کار بۆ چەسپاندنی سەقامگیری و گەشەپێدانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکەین لە ڕێگەی سیستەمێکی تەکنۆکراتی مۆدێرنەوە.

•	پەیام بۆ ناوخۆی ئێران: فیدڕالیزم تەنها داوایەکی نەتەوەیی کورد نییە، بەڵکو تاکە ڕێگەی عەقڵانییە بۆ ڕێگریکردن لە لێکترازان و دابینکردنی دادپەروەری بۆ هەموو نەتەوەکان.

٢. ناساندنی "تەکنۆکراسی" وەک خاڵی بەهێز

دیپلۆماتکارانی بزووتنەوەکە دەبێت نیشانی بدەن کە ئەم بزووتنەوەیە خاوەنی نەخشەڕێگای زانستییە، نەک تەنها دروشمی سیاسی:

•	دروستکردنی پەیوەندی لەگەڵ سەنتەرەکانی لێکۆڵینەوە (Think Tanks) لە ئەوروپا و ئەمریکا.

•	نیشاندانی پڕۆژەی "حوکمڕانیی دیجیتاڵی" و "ئابووریی مۆدێرن" بۆ ڕاکێشانی سەرنجی وەبەرهێنەرانی بیانی و ناوەندە بڕیاردەرەکان.

٣. هاوپەیمانی لەگەڵ "ناوەند" و "نەتەوەکانی تر"

بۆ ئەوەی بزووتنەوەکە وەک لایەنێکی مۆدێرن و کراوە بناسرێت، پێویستە لە قۆناغی دیپلۆماسیدا:

•	دیالۆگ لەگەڵ هێزە دیموکراتە ئێرانییەکان (فارس، ئازەری، بەلوچ و هتد) پەرە پێ بدات.

•	خۆی وەک "بەرەی عەقڵانی" نیشان بدات کە دەتوانێت ببێتە پردی پەیوەندی نێوان هەموو پێکهاتەکان بۆ گەیشتن بە سیستمێکی دیموکراسی.

٤. دیپلۆماسییەتی "چەپی نوێ" و شەرعییەتی جیهانی

وەک بزووتنەوەیەکی چەپی نەتەوەیی، دەکرێت پەیوەندییەکی بەهێز لەگەڵ پارتە سۆشیال دیموکراتەکان و سەوزەکانی ئەوروپا دروست بکرێت. جەختکردنەوە لەسەر سێ تەوەری سەرەکی:

•	دادپەروەری کۆمەڵایەتی.

•	مافەکانی ژنان.

•	پاراستنی ژینگە.

ئەم تەوەرانە شەرعییەتێکی مرۆیی و جیهانی بە بزووتنەوەکە دەبەخشن و دەرگای پەرلەمانەکانی جیهانی بۆ دەکەنەوە.

٥. دیپلۆماسیی دیجیتاڵی (Digital Diplomacy)

بزووتنەوەکە دەبێت سوود لە تەکنۆلۆژیا وەربگرێت بۆ گەیاندنی دەنگی خۆی:

•	بەکارهێنانی پلاتفۆرمە مۆدێرنەکان بۆ گەیاندنی پەیام بە نەوەی نوێ لە ناوخۆ و دەرەوە.

•	نیشاندانی وێنەیەکی "سایبێری و عەقڵانی" لە بزووتنەوەکە، کە جیاواز بێت لە هێزە چەکدارییە کلاسیکییەکان.

٦. لۆبیکردن بۆ "مافی چارەی خۆنووسین" وەک مافێکی یاسایی

پێویستە ئەم چەمکە لە "دروشمێکی سیاسی"یەوە بگۆڕدرێت بۆ "داوایەکی یاسایی و مرۆیی" لە چوارچێوەی پەیماننامە نێودەوڵەتییەکاندا، تاوەکو کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی وەک پڕۆژەیەکی یاسایی مامەڵەی لەگەڵ بکات.

ئاستەنگەکان و ڕووبەڕووبوونەوەیان

لە قۆناغی ناساندندا، بزووتنەوەکە ڕووبەڕووی دوو ئاستەنگی سەرەکی دەبێتەوە:

1.	ڕکابەری پارتە کلاسیکەکان: کە ڕەنگە ئەم مۆدێلە نوێیە بە هەڕەشە ببینن.

2.	دڵنیاکردنەوەی وڵاتانی ناوچەکە: زلهێزەکان لە "نائارامی" دەترسن؛ بۆیە دەبێت بزووتنەوەکە بیسەلمێنێت کە پڕۆژەکەی (Sustainability) تێدایە و دەبێتە هۆی گەشەی ئابووری و سەقامگیری، نەک ئاڵۆزی زیاتر.

ئەنجام:

قۆناغی ناساندنی دیپلۆماسی بۆ بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان دەبێت لەسەر سێ کۆڵەکەی سەرەکی بوەستێت: (شەرعییەت، پسپۆڕی، سەقامگیری). بەم ستراتیژییەتە، بزووتنەوەکە دەتوانێت لە هێزێکی ناوخۆییەوە ببێتە ئەکتەرێکی کاریگەر و "مۆدێرن" کە جیهان ناچار بکات گوێی لێ بگرێت.

## سەرچاوەکان

حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان