open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئەحمەد موختار بابان

**ئەحمەد موختار بابان** (١٩٠٠ – ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٧٦) کەسایەتییەکی سیاسی کوردی عێراقی بوو و ٤٦ھەمین سەرۆک وەزیرانی عێراق بووە، ئەو ماوەی دوو مانگ سەرۆک وەزیرانی عێراق بووە لە نێوان ١٨ی مانگی ٥ی ساڵی ١٩٥٨ تاوەکو ھەڵگیرسانی شۆڕشی ١٤ی تەممووزی ساڵی ١٩٥٨، و پێشتریش ماوەیەک داوەر بووە لە دادگای بەغدا، ماوەی دووخولیش لە حکوومەتی پاشایەتی عێراقی وەزیری داد بووە وە جارێکیش وەزیری بەرگریی وە جارێکی دیکەش وەک ڕۆشنبیری بووە وە دوو خولی تریش وەزیری کاروباری کۆمەڵایەتی عێراق بوو.
## سەرچاوەکان

پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠
پۆل:مردووانی ١٩٧٦
ناسر سوبحانی

**ناسر سوبحانی** یان **ناسری سوبحانی** (١٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٥١ - ١٩ی ئاداری ١٩٩٠) کەسایەتی ئیسلامیی کورد بوو، کاریگەربووی ئیخوان موسلمین بەگشتی و بەتایبەتی سەید قوتب و ئەبو ئەعلا مودودی.

## ژیان و خوێندنی
ناسر سوبحانی  لەدایکبووی گوندی دوریسان سه ر به شاری پاوەی  سەر بە پارێزگای کرماشان بوو. ئەو خوێندنی سەرەتایی لە گوندی دوریسان و شاری پاوەی هەورامان ئەو شوێنانەن کە خۆی تیایدا لەدایکبووە لێوەی، لەدواییدا دەستی کردووە بەخوێندنی زانستە شەرعییەکان بۆ ئەو مەبەستەشیان سنە و مەریوان و چەند شوێنێکی دیکە لای مامۆستا و زانا ئاینییەکان خوێندویەتی.

لەساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە ئیخوان موسلمینەوە دەکات و دەبێتە کەسێکی باوەڕپێکراوی ئەوان تائەوەی گەیشتە ئاستی ئەندامانی سەرکردایەتی لە ئێران دا، لەسەرەتای دەسپێکی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران پەیوەندییەکی توندوتۆڵی لەگەڵ مامۆستا ئەحمەد موفتیزادە دەبێت، ئینجا لەکۆتایی هەشتاکان لەلایەن حکوومەتی ئێران دەستگیر دەکرێت و پاشان ڕۆژی ١٩ی ئاداری ١٩٩٠ لەلایەن حکوومەتی ئێرانی لەسێدارە درا.

## بەرهەمەکانی
بە عەرەبی
*مجموعة الفتاوی
* الابتداع في الدين
* أسس التصورات والقيم
*رسالة في علوم الحديث
*تلخيص التهذيب
*زبدة كتاب الاعتصام للشاطبي
*الولایة والامامة

بە کوردی:
* نوێژ (حەقیقەت و حیکەتەکانی)
* پێغەمبەری نەخوێندەوار
* بەندایەتی
* پرسە و سەرەخۆشی
* خەلقی ئادەم
* حیکمەتی حەج و عومرە
* سیستمی سیاسی ئیسلام

هەندێ بەرهەمیشی بە زمانی فارسی هەیە.

## کۆنفرانسی سوبحانی
ڕۆژانی ٢٨ و ٢٩ی ئازاری ٢٠١٥ لە سلێمانی کۆنفرانسی زانستی سوبحانی بەڕێوەچوو کە هەندێ تەوەری زانستی ئایینی ئیسلامی لەخۆگرتبوو. هەروا بەشداری تێدا کرابوو لەلایەن خانەوادەی ناسری سوبحانیەوە.

## پەراوێزەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١
پۆل:مردووانی ١٩٩٠
پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:خەڵکی پاوە
پۆل:زانا کوردەکان
پۆل:مەکتەبی قورئان
سلینا گۆمێز

**سیلینا ماری گۆمێز** (؛ لەدایکبووی ٢٢ی تەممووزی ١٩٩٢) ئەکتەر و گۆرانیبێژێکی ئەمریکییە کە لە تەمەنی حەوت ساڵیدا بۆ یەکەم جار لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی بارنیو ھاوڕێیان (٢٠٠٢–٢٠٠٤) بە ڕۆڵی جایانا چالاکیی ھونەریی خۆی دەست پێ کرد.
باوکی، ڕیکاردو گۆمێز، بنەڕەتێکی مەکسیکی ھەیەو دایکی، ئاماندا تیفی، لە بنەڕەتدا ئیتالییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی
پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی
پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف
پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان
پۆل:میوزیکژەنە پۆپە مناڵەکان
پۆل:میوزیکژەنە سەماکەرە-پۆپەکان
پۆل:مۆسیقاژەنە پۆپە مناڵەکان
پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دوو جەمسەرییان ھەیە
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی فێستیڤاڵی کان بۆ باشترین خانمەکتەر
پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان
جەمال نەبەز

**جەمال نەبەز** (١٩٣٣ تا ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨)، زمانزان، ڕۆژنامەنووس، مێژوونووس، نووسەر و وەرگێڕێکی کوردە، لە ١٩٥٠ خوێندکاری شەریعەتی ئیسلامی و فەلسەفە و بیردۆزی و فیزیک و بیرکاری بوو لە زانکۆی بەغداد. لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨دا لە بەرلین کۆچی دوایی کرد.

## بەرھەمەکان
* چیرۆکی گەرداوەکە (بە ئینگلیزی: "The Tempest") ھی نووسەری ئینگلیز ویلیام شێکسپیر، وەرگێڕدراوی جەمال نەبەز ساڵی ١٩٥٥
* لالۆ کەریم؛ ڕۆمانێکی کوردییە لە ساڵی ١٩٨٦ لە ھەولێر
* خوێندەواری بە زمانی کوردی لە ساڵی ١٩٨٧
* نووسینی کوردی بە لاتینی
* وەرگێران ھونەرە، چاپخانەی ژین
* پالتۆ (بە ئینگلیزی: "The Coat") لە ساڵی ١٩٥٨ ھی نووسەری بەناوبانگ نیکۆڵای گۆگۆل
* سەرەتای میکانیک و خۆمالەکانی ماددە
* زمانی یەکگرتووی کوردی، ساڵی ١٩٧٩
* ھەندێک لە کێشە بنەڕەتییەکانی قوتابخانەی کوردی سۆسیالزم لە ساڵی ٢٠٠١
* ڕۆژانی ئاوارەییم، لە سویس
* کاژیک پێشخان و پاشخانەکانی، ساڵی ٢٠١٥

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
پۆل:زانا کوردەکان
پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:زمانەوانانی کورد
پۆل:مردووانی ٢٠١٨
پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا
ھاوارد وێب

thumb|هاواڕد وێب
**هاواڕد میڵتۆن وێب** لەدایکبووی ١٤ی تەمموزی ١٩٧١ ، دادوەرێکی ئەزموونداری یاری تۆپی پێ و خەڵکی ئینگلیزە ، هاواڕد وێب یەکێکە لەو داوەرانەی کە زۆرێک لە یارییە گرینگەکانی جامی نەتەوەکانی ئەوڕووپا ٢٠١٢ و جامی نەتەوەکانی ئەوڕووپا ٢٠٠٨ و خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا و پرێمەر لیگ ئەو یاری کۆتایی جامی جیهانیی فیفای ٢٠١٠ ی نێوان هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا و هەڵبژاردەی تۆپی پێی هۆڵەندا.

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:ئەندامانی فەرمانی ئیمپراتۆریەتی بەریتانی
شەڕی کەربەلا

وێنۆک|نیگارێک کە بە دەستی ھونەرمەندێکی شێعە لە بارەی شەڕی کەربەلاوە کێشراوە

**شەڕی کەربەلا** لە ١٠ی موحەڕڕەمی ساڵی ٦١ی کۆچی مانگی بەرامبەر ١٠ی تشرینی یەکەمی ٦٨٠ی زایینی لە کەربەلای عێراق ڕووی دا. ئەم شەڕە لە نێوان گرووپێکی بچووک لە خزمەکان و دۆستانی حوسێن کوڕی عەلی، نەوەی محەممەد پێغەمبەری ئیسلام و سوپایەکی ھەرە زۆر ھەژمارتر لە ھێزەکانی یەزید کوڕی معاویە، خەلیفەی ئەمەوی ڕووی دا. ئەم شەڕە لەسەر بە دەست گرتنی خەلافەت و سەرۆکایەتی موسوڵمانان بوو، کە لە ئاکامدا ھێزی حسەین کوڕی عەلی بە تەواوی دۆڕان و زۆربەیان کوژران و ئەو دواکەشیان بە دیل گیران. ئەم ڕووداوە بەپێی باوەڕی شێعەکان یەکێکە لە گەورەتین ڕووداوەکانی مێژوو و لە بەر ئەمەش ھەموو ساڵێک کۆڕی پرسە و عەزاداری بە بۆنەی ساڵیادی ئەو بەرپا دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:مانگیلەی بەپیت
پۆل:شەڕی کەربەلا
پۆل:شیعە
یەزید کوڕی موعاویە

**یەزید کوڕی معاویە** () (٢٣ جووڵای ٦٤٧ - ١٤ی نۆڤەمبری ٦٨٣) کە بە *یەزیدی یەکەم* ناسراوە، دووەمین خەلیفەی ئەمەوی بوو کە باوکی، موعاویەی کوڕی ئەبو سوفیان دەستنیشانی کرد و لە ساڵی 60ی کۆچیەوە بۆ ٦٣ ی کۆچی خەلیفە بووە. لە سەردەمی یەزیددا شەڕی کەربەلا ڕوویدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٦٨٣
پۆل:خەلیفە ئەمەویەکان
پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٧ەم
پۆل:لەدایکبووانی ٦٤٦
خەلیفە

[وێنۆک|[عەبدولمەجیدی دووەم ئاخرین خەلیفەی ئیسلامی]]

**خەلیفە** کەسایەتی یەکەم و پاشای خەلافەتە. خەلیفە نازناوێکە (لەقەب) بە پێشەوا و سەرکردەی ئوممەتی ئیسلامی دەوترێت. خەلیفە لە وشەی "خەلەف"ەوە ھاتووە کە بە واتای "جێگر" یان "نوێنەر"ە، بە خەلیفەکانی سەرەتای ئیسلام، خەلیفەی ڕەسووڵی خوا () دەوترا کە بە واتای "جێگری پێغەمبەری خودا"یە. موسوڵمانان بە خەلیفە ئەمیرولموئمنین () یان ئیمامی موئمنینیان دەگوت. لە دوای پێغەمبەری ئیسلام پاشاکانی ئەمەوی، عەبباسی، فاتمی و عوسمانی نازناوی خەلیفەیان بۆ خۆیان ھەڵدەبژارد.

## سەرچاوەکان


پۆل:خەلیفەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
محەممەدڕەزا شەفیعی کەدکەنی

وێنۆک|شەفیعی کەدکەنی لە ساڵی 2025

**محەممەد ڕەزا شەفیعی کەدکەنی** (لەدایکبووی ١٩٣٩ لە گوندی کەدکەن لە خۆراسان) نووسەر، شاعر و وەرگێڕی ئێرانییە. ئەو بەڵگەنامەی دۆکتۆرای لە زانکۆی تاران لە سەر ئەدەبی فارسی وەرگرتووە. لە ئێستادا کەدکەنی مامۆستای ئەدەبی فارسییە لە زانکۆی تاران.

## بەرهەمەکان

دیوانە شێعرەکانی شەفیعی کەدکەنی، کە هەموویان بە زمانی فارسی و زۆربەی زۆریان بە شێوازی شێعری نوێ نووسراون، بریتین لە:
#شینگێڕییەکانی سەوڵی کاشمەر
#دێڕێک لە دڵتەنگی
#غەزەل بۆ گوڵەبەڕۆژە
#ئەستێرەی خشۆک
#لە تاریفی کۆترەکاندا
#ورتەورتەکان
#شەوچڕین
#لە زمان گەڵاوە
#لە کۆڵانە سەوزەکانی نەیشابووردا
#وەکوو دار لە شەوی باراناویدا
#لە بوون و هۆنینەوە
#بۆنی جۆگەلەی موولیان

### نموونەی شێعر

ئەگەر تۆ بێدەنگ بیت

کێ ھەیە ئیتر

کە بڵێت:

لێرە بوون

ئەو عاشقانەی کە دەیانویست زەوی،

بە ھەزار ڕەنگ بخەمڵینن

کە بڵێت:

چەندە مەست و شەیدا بوون ئەوان

## سەرچاوەکان


پۆل:زیندووان
پۆل:شاعیرانی ئێرانی
پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩
پۆل:نەیشابوور
پۆل:مێژووناسانی ئێرانی
ئەندازەی کێری مرۆڤ

**ئەندازەی کێری مرۆڤ**  بە شێوەی ئاسایی کە ژیانی سێکسی پیاو تەواو جێبەجێ بکات ٨ سانتیمەترە. ئەندازەی کێری زۆربەی کۆمەڵگای پیاوان لە نێوان ١٢ - ١٥ سانتیمەتردایە. موتاڵاتی زانستی پێشانیان داوە کە زۆربەی پیاوان ئەندازەی کێری خۆیان کورتتر لەو شتە دەبینن کە لە ڕاستیدا ھەیە. ئەندازەی کێر کاتێک  بۆ پیاوان دەبێتە ھۆی کێشەی سێکسی کە کەمتر لە ٧ سانتیمەتر درێژ بێت.

## ڕای ژنان
ڕاپرسییەکان پێشانیان داوە کە ئەوەی سەبارەت بە کێری پیاو لە کاتی سێکسدا گرینگە درێژایی چووک نییە، بەڵکوو پاناییەکەیەتی. ڕاپرسییەکی دیکە پێشانی داوە کە ٧١ لە سەدی ژنان ئەندازەی کێریان بە لاوە گرینگ نییە و پێیان وایە کە پیاوان لەخۆرا ئەندازەی کێریان بۆ گرینگە.

## پەراوێز

پۆل:کێر
ئێلیزابێتی دووەم

**ئێلیزابێت ئەلێساندرا ماری** () ناسراو بە **ئێلیزابێتی دووەم**(لەدایکبووی ٢١ی نیسانی ١٩٢٦ – ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢)  شاژنی شانشینی یەکگرتوو بوو کە فەڕمانڕەواییی ھەریەکە لە دەوڵەتانی کەنەدا، ئوسترالیا، نیووزلەندا، جامایکا، باربادۆس، گرینادا، پاپوا، سۆلۆمۆن و ... و پێشتری پاکستان، ئەفریقای باشوور، گانا، نێجیریا، تۆباکۆ، ئۆگانای کردووە. لەڕێی توێژینەوەیەکی ڕۆبێرت ھاردمان باس لەوە دەکرێت کە شاژن ڕەچەڵەکی دەگەڕێتەوە بۆ پەیامبەری ئیسلام، محەممەد.
شاژنە ئێلیزابێت یەکەم خاوەنی درێژترین ماوەی فەرمانڕەوای شانشینی بەریتانیایە، لەشاری لەندەن لەدایکبووە و لەماڵەوە فێری خوێندن و نووسین بووە و وانەی پێوتراوەتەوە، باوکی ناوی جۆرجی شەشەم بوو دوای ئەوەی براکەی ئیدواردی ھەشتەم لە ساڵی ١٩٣٦ واز لە تەختی پاشایەتی دەھێنێت، دەبێتە پاشای وڵات بەمەش ئێلیزابێت وەک میراتگر دەستنیشانکرا، لەو کاتەوە ئەرکی دەسەڵاتداری گرتە ئەستۆ، لە جەنگی جیھانی دووەم لە یەکەی خزمەتگوزاری ھەرێمی کاری کرد. ساڵی ١٩٤٧ ھاوسەرگیری لەگەڵ شازادە فیلیپ دەکات، بۆ ماوەی ٧٣ ساڵ تا ئەوکاتەی شازادە فلیپ لە نیسانی ٢٠٢١ کۆچی دوایکرد، دەبنە خاوەنی چوار منداڵ بە ناوەکانی " شازدە چارلس، شازادە ئانا. شازادە ئەندرۆ (دوکی یۆرک) و و شازادە ئێدوارد. دوای مردنی باوکی لە شوباتی ١٩٥٢، ئەلیزابێت لە تەمەنی ٢٥ دەبێت بە شاژن و فەرمانڕەوای حەوت وڵاتی کۆمۆنوێلس: شانشینی یەکگرتوو، کەنەدا، ئوسترالیا، نیووزلەندا، باشووری ئەفریقا، پاکستان و سیلۆن (سریلانکای ئێستا)، لە ماوەی فەرمانڕەوایەتی دا چەندین ڕووداو کۆبوونەوەی مێژووی ڕوویاندا لەوانە سەردانە مێژوویەکانی بۆ چین لە ساڵی ١٩٨٦، ڕووسیا لە ساڵی ١٩٩٤، کۆماری ئێرلەندا لە ساڵی ٢٠١١، سەردانەکانی بۆ لای پێنچ پاپای ڤاتیکان؛ و کێشەکانی ئیرلەند وکۆلۆنیالیزەکردنی ئەفریقا و پەیوەست بوون و کشانەوەی بەریتانیا لە یەکێتی ئەورووپا. ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ ڕاگەیاندنی کۆشکی شاھانەی بەڕیتانیا ڕای گەیاند، شاژنە ئێلیزابێتی دووەم لە تەمەنی ٩٦ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. دوای خۆی کورەکەی شازادە چارلس بووە پاشای شانشینی بەریتانیا.

## مردن
لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، کۆشکی باکینگھام ڕای گەیاند، «دوای ھەڵسەنگاندنی زیاتری ئەم بەیانییە، پزیشکانی شاژن نیگەرانن لە تەندروستی جەنابی شاژن و پێشنیاریان کردووە کە لەژێر چاودێری پزیشکیدا بمێنێتەوە. شاژن بە ئاسوودەیی و لە بالمۆرال دەمێنێتەوە». لە تەمەنی ٩٦ ساڵیدا لە کاتژمێر ١٥:١٠ی بی ئێس تی بە ئارامی کۆچی دوایی کرد، کاتژمێر ١٨:٣٠ گیانلەدەستدانی بە خەڵکی ڕاگەیەندرا، ئێلیزابێت، یەکەم شاژن بوو کە لە سکۆتلەندا کۆچی دوایی بکات لە دوای جەیمسی پپێنجەم لە ساڵی ١٥٤٢. لە بەڵگەنامەی مردنیدا ھۆکاری مردنی بە «پیری» تۆمار کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد
پۆل:پاشا ئینگلیزەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
پۆل:شانشینی یەکگرتوو
پۆل:شاژنەکان
پۆل:پاشایەتی بەریتانیا
پۆل:فەرمانڕەوا لابراوەکان
پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)
عەلی شەریعەتی

**عەلی مەزینانی شەریعەتی** (؛ ١٩٣٣–١٩٧٧) بیرمەند، فەیلەسووف، کۆمەڵناس، شاعیر و نووسەرێکی موسوڵمانی ئێرانی بوو.

## ژیاننامە
شەریعەتی لە دێی کاھەک لە نزیکی شاری سەبزەوار لە دایکبووە، شەریعەتی ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە شۆڕشی ئیسلامیی ئێران و ژیانەوەی بڕوای شیعە لە کۆمەڵگای ئێران.

لە ژیانی گەنجێتیدا چووەتە نێو بزووتنەوەی مصدق و وەکو مامۆستا کاری کردوو و دووجار دەستبەسەر کراوە لە کاتی خوێندنیدا لە زانکۆ، دەستبەسەرکرا لە پاریس دوای ئەوەی بەشداری کرد لە خۆپیشاندانێک.

## بەرھەمەکانی شەریعەتی
* حەج
*مرۆڤ
* ئیسلام و مرۆڤ
* ڕۆشەنبیریی ئیسلام
* ئایین دژی ئایین
* فاتیمە فاتیمەیە
* ئیمام عەلی
* لە کوێوە دەست پێ بکەین؟
* دیمەنێک نیشتنەوە لە بیابان
*یەک لە پەنای خاڵ و سیفری بێ بڕانەوە 
* نزا
* بێداری و کەرکردن
* ئیسلام و قوتابخانەکانی خۆرئاوا
* زاراوەناسی
* ئەبوزەڕ

## شەریعەتی بە کوردی
سەرەتای وەرگێڕانی بەرھەمەکانى شەریعەتی بۆ کوردی لەلایەن نووسەر و شاعیری کورد ھەژار موکریانی بوو بە **چوار نامیلکەی عەلی شەریعەتی** دەستی پێ کرد و دواتر کەسانی تریش بەرھەمەکانی تری ئەویان وەرگێڕایە سەر زمانی کوردی.

## گاڵتە بە شەریعەتی
لە ماوەی ساڵانی ٢٠١١ تا ٢٠١٢دا شەپۆلێکی گاڵتە بە شەریعەتی لە ئێراندا ڕێ کەوت و ژمارەیەکی زۆر نوکتە بۆ شەریعەتی ساز کرا ئەم نوکتانە کار دانەوەی جۆراوجۆریان لێ کەوتەوە. بڕێک لە کەسانی بنەماڵەکەی وەکوو کوڕەکەی ئەو نوکتانەیان بە نالەبار زانی، کچەکەی لە کاردانەوەیەکدا وتی ئەو نوکتانە زۆرێکیان جوان و پێکەنینین. بڕێک لە میدیا ئێرانییەکان، بە تایبەت باڵی ڕاستی ئێران ئەو نوکتانەیان مەحکووم کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣
پۆل:فەیلەسووفانی ئێرانی
پۆل:کۆمەڵناسانی ئێرانی
پۆل:نووسەرانی ئێرانی
پۆل:مردووانی ١٩٧٧
پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:موسڵمانانی ئێرانی
پۆل:شیعە ئێرانییەکان
پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان
پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ڕەخنەگرانی مارکسیزم
پۆل:چاکسازە مسوڵمانەکان
بەرەی یەکگرتووی کورد

**بەرەی یەکگرتووی کورد** (بە فارسی: جبھە متحد کرد) ڕێکخراوێکی سیاسییە کە ساڵی ٢٠٠٦ لە ئێراندا و بە پابەندبوون بە دەستووری کۆماری ئیسلامیی ئێران دامەزراوە. پێگەی سەرەکییەکەی لە تارانە.

## خۆپێناسەکردن
* بەرەی یەکگرتووی کورد، بەرەی ئەو کوردانە نییە کە دژ بە نەتەوەیەک یان خەڵکانێک یان چاند و باوەڕێک یەکیان گرتبێتەوە؛
* بەرەی یەکگرتووی کورد، بەرەی ئەو کوردانەیە کە بۆ بەرگری لە ئارمانجەکانی شۆڕشی ڕێبەندانی ١٣٥٧ و داخوازییەکان و ئامانجەکانی نەتەوەکانی ئێران یەکگرتووبوونەتەوە؛
* بەرەی یەکگرتووی کورد، بەرەیەک بۆ ھەموو ئەو ئێرانییانەیە کە بۆ دیموکراسی، یەکسانیی کۆمەڵایەتی و گەشەپێدانەوەی ھاوسەنگ تیدەکووشن؛
* بەرەی یەکگرتووی کورد لە ھەموو دڵسۆزانی ئامانجەکان و ئارمانەکانی شۆڕشی ١٣٥٧ و ھەموو کەسانێک کە سازکردنی ئێرانێکی ئاوەدان و بەختەوەر بە دڵییانە داوا دەکات ھاوکاریی لەگەڵیدا بکەن.

## سەرۆکایەتی
ڕەحیم فەرەھمەند سکرتێری پێشووی بەرەی یەکگرتووی کورد ڕۆژی ١٢ی نیسانی ٢٠٢٤ لە ئەستەمبوڵ کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ٢٠٠٦
پۆل:حیزبەکانی ئێران
پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان
بەھائەدین ئەدەب

**بەھائەدین ئەدەب** (، ١٩٤٥–١٦ی ئابی ٢٠٠٧) کەسایەتییەکی سیاسیی خەڵکی شاری سنە بوو کە لە دوو خولدا (١٩٩٦ ھەتا ٢٠٠٤) نوێنەری شاری سنە بوو لە پەرلەمانی کۆماری ئیسلامیی ئێران. بەڵام بە ھۆی پشتیوانی کردنی لە ڕیفۆرمخوازان نەیانھێشت لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٤ بەشداری بکات. ساڵی ٢٠٠٦ لەگەڵ چەند چالاکی سیاسیی دیکە بەرەی یەکگرتووی کوردیان لە تاران دامەزراند. بەھائەدین ئەدەب دەرچووی ئەندازیاریی شارستانی لە زانکۆی پولیتەکنیکی تاران بوو. ساڵی ٢٠٠٧ لە تاران بە ھۆی شێرپەنجە لە ٦٢ ساڵیدا گیانی لە دەست دا و لە سنە نێژرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی سنە
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئێران
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
پۆل:مردووانی ٢٠٠٧
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
عەلی تەرەماخی

**مەلا عەلی تەرەماخی** نووسەرێکی بەناوبانگی کوردە کە لە سەدەی ١٦ی زایینی ژیاوە و بە ناوی گوندەکەیەوە ناسراوە. ڕێکەوتی لەدایکبوون و مردنی بە تەواوی ڕوون نییە. کتێبەکەی ناوی «سەرفا کورمانجی»ە کە لە ساڵی ١٥٩١ نووسیوە و فێرکاریی ڕێزمانی عەرەبییە لە ٣٣ وانەدا بە نموونەی فارسی و کوردیەوە.

## کارەکان
لە عەلی تەرەماخی ھەر بە تەنیا یەک کتێب بە جێ ماوەتەوە و کتێبەکانی دیکەی بە دەست نەگەیشتووە.
* سەرفا کورمانجی

### ئەو کارانە لە ناو چووە
* قەولێ یەکانە
* مۆریا یاقووت
* کورێد وەتان (وەلاد)
* ژیانا حەقیقەت و خەون

## سەرچاوەکان

پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
پۆل:زانا کوردەکان
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:کوردەکانی عوسمانی
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:زمانەوانانی کورد
ئەکەد

[وێنۆک|پانایی ئیمپراتۆری ئەکەد لە ساڵانی ٢٢٥٤ - ٢٢١٨ پێش لەدایکبوونی [مەسیح]]

**ئەکەد** (٢٣٣٤ تا ٢١٩٣ی پێش زایین) ئیمپراتۆریەتێک بوو لە مێزۆپۆتامیا کە ناوەندی شاری ئەکەد بوو و ئەو ناوچانەی دەور و بەری دەگرتە بەر کە بە زمانی ئەکەدی و سۆمەری قسەیان دەکرد. بە پێچەوانەی سوومەرییەکان، ئەکەدییەکان لە ڕەگەزی ھیندوئەورووپی بوون. دامەزرێنەری ئیمراتۆریی ئەکەد سەرجۆنی ئەکەدی (ماوەی دەسەڵاتداری: ٢٣٣٤–٢٢٧٩ی پێش زایین) بووە.
پاش تێکچوونی ئیمپراتۆریەتی ئەکەد، وردەوردە نەتەوەی ئەکەد بوون بە دوو بەشی میتانی لە باکوور وگۆتی لە باکووری مێزۆپۆتامیا.

وێنۆک|پەیکەرێکی دەستکردی سەردەمی ئەکەد
## سەرچاوەکان

پۆل:مانگیلەی بەپیت
پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا
پۆل:ئەکەد
پۆل:پاشایەتیە پێشووەکانی ئاسیا
پۆل:ویلایەت و ناوچەکان کە لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین دامەزراون
پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
سمایل شەریفزادە

**سمایل شەریفزادە** ناسراو بە **مەلا عەزیز** (١٩٤٢ لە مەھاباد - ١٩٦٨ لە بانە) تێکۆشەرێکی حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک) بوو کە بە ھاوکاریی جاشێک، بە دەستی سەربازانی محەممەد ڕەزا شا کوژرا.



## ژیان
سمایل شەریفزادە ساڵی ١٩٤٢ لە مەھاباد لە بنەماڵەیەکی بازرگاندا لە
دایک بوو. زۆر منداڵ بوو کە بابی کۆچی دوایی کرد. قۆناغی سەرەتایی لە مەھاباد خوێند و ناوەندی لە قوتابخانەی ئەلبوورز تاران تەواو کرد و دیپلۆمی وەرگرت؛ دواتر لە بەشی ئەندازیاریی ئێلێکترۆنیک لە زانکۆی فەننی تاران درێژەی بە خوێندن دا و چوار مانگ بەر لەوەی دەرسی زانکۆ تەواو کا دەستی لە خوێندن ھەڵگرت و چوو بۆ باشووری کوردستان. سمایل لە زانستگەی فەننی لەگەڵ گرووپە مارکسیستییەکانی زانکۆی تاران دۆستایەتی پەیدا کرد، ساڵی ١٩٦١ کاتێک کۆماندۆکانی ڕژیمی شا ھێرشیان بردە سەر زانکۆی تاران چەند ڕۆژێک گیرا؛ سمایل تێکۆشەرێکی ھەڵسووڕاوی ناو خوێندکارانی کوردی زانکۆی تاران بوو.
دوای ھێرشی ساواک بۆ سەر تێکۆشەرانی حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک) و گەلی کورد لە تاران و لە شار و گوندەکانی کوردستان لە ڕەشەمەی ساڵی ١٣٤٢ی ھەتاوی ئەو وەبەرنەھات و توانی خوی بگەیەنێتە باشووری کوردستان و لەوێ جگە لە ئەرکی سیاسی ناو حیزب کتێبی (دفاعییاتی خەسرەوی ڕووزبە) ی بۆ سەر کوردی وەرگێڕا. سمایل و ھاوڕێکانی ساڵی ١٩٦٧ ھاتنەوە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە بەشێک لە گوندەکانی ناوچەی سەردەشت، بانە و مەھاباد لە نێو کۆمەڵانی خەڵکدا دەستیان کرد بە کاری ڕێکخستن و ئەوە بوو بە دەسپێکی جووڵانەوەکانی ٤٦–٤٧. سمایل ساڵی ١٩٦٥ لە بەشێک لە نامەیەکدا کە بۆ دۆستێکی خۆی لە ئەورووپای نووسیوە دەڵێ: «ئەمن ھەر بە عیشقی ئازادی دەژیم و لەو پێناوەدا چەرمەسەرییەکی زۆرم دیتووە؛ بەڵام ھەروا لەسەر ئەو ڕێگایەی گرتوومەتە بەر سوورم و ھەتا دێ بە حەق بوونی ئەو خەباتەم زیاتر بۆ ڕوون دەبێتەوە و بە ھیوای گەیشتن بە سەرکەوتن دەژیم.»

## شەھید بوون
کوێخا شەریف جاشی ڕژیم شەو کاتێک پێشمەرگە لە ماڵی کوێخا حوسێنی دارێنە لە گوندی دارێنەی سەرووی بانە نووستبوون پەلاماریان دەدات و دوایەش دەچێتە پاسگای سێلمێ و ھەواڵیان پێ دەدات؛ لە ئاکامدا بەیانییەکەی ڕۆژی ١٢ی بانەمەڕی ١٣٤٧ بەرامبەر لەگەڵ ٢ی ئایاری ١٩٦٨ ژاندارمەکانی ڕژیم ئەو شوێنەیان گەمارۆ دا کە سمایل و ھاوڕێیانی لە نزیک گوندەکە لێی دامەزرابوون. دوای شەڕێکی شەش سەعاتە لە نێوان پێنج پێشمەرگە و ھێزێکی سێسەد و پەنجا کەسی لە ژاندرامی حەمە ڕەزا شا؛ گوللەی بازووکا سینگی سمایلی پێکا و چرای تەمەنی کوژایەوە. لەو شەڕەدا سمایلی شەریفزادە، میرزا محەممەدی شادمانی، حوسێنی ڕەحمان ڕابی و عەلی عەوڵا کۆڵی کوژران و یەکێک لە پێشمەرگەکان بە ناوی ئالیاز توانی لەگەڵ ئەوەشدا کە بریندار ببوو ئاڵقەی گەمارۆ تێک بشکێنێ و نەکەوێتە دەست دوژمن. تەرمی مەلا عەزیز نەدراوە بە بنەماڵەکەی؛ بەڵکوو بە نھێنی لە گۆڕستانی (کوچکە ڕەشی) شاری سنە ناشترا. ساڵی ١٣٥٧ بۆ ڕێز لێنان لەم چوار شەھیدە پەیکەرێک لەو گۆڕستانە داندرا کە ڕژیمی ئێران تەختی کرد و لە ناوی برد.

## ڕۆژی خوێندکار
سمایل شەریفزادە پێشەنگی بزووتنەوەی خوێندکاریی کورد بوو، ھەر بۆیەش ڕۆ‌ژی شەھید بوونی (١٢ی بانەمەڕی - ٢ی ئایار) بە ڕۆژی خوێندکار نێودێر کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢
پۆل:مردووانی ١٩٦٨
پۆل:کەسایەتی سیاسی
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستان
لاگۆس

**لاگۆس** گەورەترین شاری نیجریە و ڕۆژاوای کیشوەری ئەفریقایە کە زۆرتر لە ١٠ ملیۆن کەس دانیشتووی ھەیە. لاگووس ھەتا ساڵی ١٩٩٢، پایتەختی نیجریە بوو. ھەتا ئەوڕۆ لاگووس ناوەندی بازرگانی نیجریەیە.

## سەرچاوەکان


پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:لاگۆس
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی نێجیریا
پۆل:پایتەختە پێشووەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٥یەمی پ.ز
کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستان

**کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستان** کۆمیتەیەکی چەپگەرا بوو کە دژ بە سیاسەتی ڕێبەریی پارتی دێموکراتی کوردستان ڕاوەستا و دەستی بە خەباتی چەکدارانە دژ بە پاشایەتیی پەھلەوی کرد.

## مێژوو
راپە‌ڕینی ٤٦-٤٧ لە‌ کاتێکدا بوو کە‌ تێکۆشەرانی حیزبی دێموکرات، مانەوەیان لە کوردستانی گەرمێن لەگە‌ڵ گرفت بەرەوڕوو بوو و سەرەڕای نالەباربوونی ھەلومەرجەکە بۆ تێکۆشان لە نێوخۆی وڵات، گەڕانەوە بۆ رۆژھەڵاتی کوردستان، شەریفزادە رۆڵی سەرەکیی لەم حەرەکەتە دا کەوتە ئەستۆ.
شۆڕشگێڕانی ٤٦-٤٧ راپەڕینێکی چەکدارانەیان وە‌ڕێخست و بە گیانی خۆیان نرخی ئەم راپەڕینەیان دا . لە ماوەی ١٨ مانگ درێژەکێشانی ئەو راپەڕینەدا، چەندین کەس لە بە نرخترین تێکۆشەرانی حیزبی دێموکرات شەھید بوون بەڵام بەو زەبرانەی لەو ماوە کورتەدا لە ئەرتەشی رێژیمی شایان وەشاند و لەمەش زیاتر بە بەخشینی گیانی خۆیان، ناوی حیزبەکەیان و پێویستیی خەبات دژی بندەستیی نەتەوەییان لە فکر و حافیزەی خەڵکەکەیان دا چەسپاند.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* کۆمەڵێک وێنە
* کۆمەڵێک وێنە

پۆل:کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستان
پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
تەندروستی

وێنۆک|تەمرێکی نیوزیلەندی کە لە سەری نووسراوە تەندروستی

**تەندروستی** دابینکردنی بەرژەوەندی  ھەموو لایەنەکانی تەنی(جسمی)، ڕەوانی و کۆمەڵایەتییە. بە پێی وتەی ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی تەندروستی تەنھا نەبوونی نەخۆشی و کەم و کووڕی لەش نییە، تەندروستی نەبوونی ھیچ گرفتێکی ڕەوانی، کۆمەڵایەتی، ئابووری و جسمییە بۆ ھەریەک لە ئەندامانی کۆمەڵگا.

ھەست کردن بە تەندوستی لە نێوان مرۆڤەکاندا زۆر جیاوازە، بۆ وێنە ھەیە کەسێک کە ھەر دوو لاقی لە دەست داوە بەڵام ھەست بە تەندروستی دەکات، و ھەیە کەسێکیش کە ھیچ گرفتێکی لە لەشی دا نییە بەڵام ھەست بە لە دەست دانی تەندروستی دەکات.

پۆل:تەندروستی
پۆل:بابەتە سەرەکییەکان
ڕۆژێ گارۆدی

**ڕۆژێ گارۆدی** یان **ڕۆجەر گارۆدی** (ماوەی ژیان: ١٧ی تەمموزی ١٩١٣ تاکوو ١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢) فەیلەسووفی فەڕەنسی و نووسەرێکی کۆمۆنیست بوو، لەوکاتەی بووە موسڵمان کتێبەکانی شایانی لێکۆڵینەوەی زانستیانە بوون، ڕۆژێ لەدایکبووی باوکێکی بێ بڕوا و دایکێکی کاتۆلیکە لەشاری مارسێی، لەماوەی ژیانیدا نزیکەی ٥٠ کتێبی لەسەر مارکسیزم نووسیوە، ئەو لە ٢ی تەممووزی ١٩٨٢دا  لە جنێڤ موسڵمانێتیی خۆی ڕاگەیاند و دوای ماوەیەک دەرگای جیھانی ئیسلامی بۆ پاڵپشتکردنی لێ کرایەوە و خەڵاتی خەڵاتی جیھانی مەلیک فەیسەڵ پێ بەخشرا، موعەمەر قەزافی سەرۆکی پێشووی لیبیا گارۆدی بە باشترین فەیلەسووفی ڕۆژاوایی دانا لەدوای ئەرەستوو و پلاتۆ.

## دادگایی گارۆدی
لە ساڵی ١٩٩٨ دادگای فەرەنسا گارۆدی بە تۆمەتی گومانداریی لە بەناو ھۆڵۆکۆست ی جوولەکە لە کتێبی "ئەفسانە دامەزرێنەرەکانی دەوڵەتی ئیسرائیل"دا، کاتێک گومانی لە ژمارە باوەکان سەبارەت بە قڕکردنی جوولەکە لە ژوورە گازەکاندا بە دەستی نازییەکان لە ئەورووپا کرد. ھەر بەم ھۆیەوە حوکمی زیندانیکردنی بۆ ماوەیەکی ساڵێک دژ دەرچوو.

## پشتگیری جیھانی ئیسلامی
لەپاش شوێنەکەوتنی بۆ ئاینی ئیسلام و ڕاگایاندی مووسڵمانبوونی خۆی گارۆدی، لە پەرلەمانی ئێران ١٦٠ ئەندام پەرلەمان واژووی پشگیری خۆیان بۆ گارۆدی کرد وە لەدوایش بانگێشتنامەیان بۆ نارد بۆ ئەوەی سەردانی تاران بکات.

## دوای موسڵمانبوونی
لەدوای موسڵمانبوونی چەندین کتێبی لەسەر ئیسلام نووسی لەوێنەی **ئیسلام ئاینی داھاتووە** و **ئیسلام و قەیرانی ڕۆژاوا** و
**داھاتووی ژن وکەسانی تر** و **تیرۆریستی ڕۆژاوایی** و **مزگەوتی ژنانی ئیسلام** و چەندانی دیکەش

## سەرچاوەکان
* [//en.wikipedia.org/wiki/Roger_Garaudy ویکیپیدیای ئینگلیزی]
* [//ar.wikipedia.org/wiki/روجيه_غارودي ویکیپیدیای عەرەبی]

پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:موسڵمانانی فەڕەنسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣
پۆل:مردووانی ٢٠١٢
پۆل:بیردۆزە مارکسییەکان
پۆل:ئەو کەسایەتییانەی لە ئایینی گاورەوە بوونەتە موسڵمان
پۆل:ئەو کەسایەتییانەی لە دینی گاورەوە بوونەتە موسڵمان
پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران

ئەمە پێڕستێک لە سەرۆک کۆمارەکانی ئێرانە لە کاتی ھاتنە سەر کاری کۆماری ئیسلامییەوە لە ساڵی ١٩٨٠. سەرۆک کۆماری ئێران بەرزترین کاربەدەستی ئەو وڵاتە لە دوای ڕێیەرە. لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ەوە مەسعوود پزیشکیان وەک سەرۆک کۆماری ئێران خزمەت دەکات.

## پێڕست

## ئەمانەش ببینە
* سەرۆک کۆماری ئێران

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:حکوومەتی ئێران
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران
ئەبوولحەسەن بەنیسەدر

وێنۆک|بەنیسەدر لە ساڵی ٢٠٠٩
**سەید ئەبوولحەسەن بەنیسەدر** (٢٢ی ئازاری ١٩٣٣ لە ھەمەدان – ۹ی تشرینی یەکەمی ۲۰۲۱ لە پاریس) ئابووریناس و سیاسەتوانێکی ئێرانی بوو کە وەک یەکەمین سەرۆک کۆماری ئێران لەدوای شۆڕشی ئیسلامی خزمەتی کرد. دواتر بەھۆی ھەندێک ناکۆکی و ئاڵۆزی لە حکوومەتی ئەوکاتی ئێراندا لەسەر کارەکەی لابردرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣
پۆل:مردووانی ٢٠٢١
پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
پۆل:خەڵکی ھەمەدان
ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی

**ئەکبەر ھاشمی بەھرەمانی** (٢٥ی ئابی ١٩٣٤ لە ڕەفسەنجان – ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ لە تاران) ناسراو بە ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی، کەسایەتی ئایینی سیاسەتوانی ئێرانییە. ئەو دووجار بووە بە سەرۆککۆماری ئێران و بۆ جاری سێیەمیش خۆی کاندید کرد کە نەیتوانی بە سەر مەحموود ئەحمەدینژاددا سەرکەوێت.

ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی لە تەمەنی ٨٢ ساڵی لە نەخۆشخانەێ شەھیدانی تەجریش لە باکووری شاری تاراندا بە ھۆی جەڵدەی دڵ مرد.

## سەرچاوەکان


پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران
پۆل:نووسەرانی ئێرانی
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:مردووانی ٢٠١٧
پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان
پۆل:ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی
محەممەد خاتەمی

**سەید محەممەد خاتەمی** (لەدایکبووی ٢١ی مێھری ١٣٢٢) سیاسەتوان، چالاکی کۆمەڵایەتی و پێنجەمین سەرۆککۆماری ئێران بوو.

## سەرچاوەکان



پۆل:زیندووان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران
پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران
پۆل:نووسەرانی ئێرانی
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣
پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان
پۆل:شیعە ئێرانییەکان
پۆل:خەڵکی فارس
محەممەدعەلی ڕەجایی

**محەممەدعەلی ڕەجایی** () لە ٢ تا ٣٠ی ئابی ١٩٨١ سەرۆک کۆماری ئێران بوو. ئەو سەرەتا سەرۆکوەزیرانی سەردەمی ئەبولحەسەنی بەنیسەدر بوو و دواتر بوو بە وەزیری دەرەوە. ڕەجایی لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئاگۆستی ١٩٨١ لە تەقینەوەی بۆمبێکی شاردراوە لە مەکتەبی سیاسی حزبی کۆماری ئیسلامی لە تاران لەگەڵ چەندین کەسی تر لە ھاوحزبییەکان و ئەندامانی کابینەکەی کوژرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣
پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئێران
پۆل:مردووانی ١٩٨١
پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان
پۆل:شیعە ئێرانییەکان
جامی سووپەری ئەورووپا

**جامی سووپەری ئەوروپی - سووپەرکەپ** پاڵەوانێتیەکی فەرمییە کە ساڵانە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەوروپاوە سەرپەرشتی دەکرێ بە بەشداری پاڵەوانانی ئەو ساڵەی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا و پاڵەوانی خوولی ئەوروپی، ئەم پاڵەوانێتییە بۆ یەکەم جار بەفەرمی لەساڵی ١٩٧٣ ئەنجامدرا یەکەم براوەش یانەی ئەیاکس ئەمستەردامی ھۆڵەندی بوو.

ھەڵگری نازناوەکە لە ئێستادا یانەی پاریس سان جێرمانـه کاتێ توانی دوای یەکسانبوون ٢-٢ لە یانەی تۆتنهام هۆتسبڕ بەلێدانە یەکلاکەرەوەکان لێی بباتەوە بۆ جاری یەکەم لە مێژوویدا

## براوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:جامی سووپەری ئەورووپا
مەحموود ئەحمەدینەژاد

**مەحموود ئەحمەدینەژاد** (٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٦) شەشەمین سەرۆک کۆماری پێشووی کۆماری ئیسلامی ئێرانە. ماوە‌یە‌ک پارێزگاری ئە‌ردە‌بیل بووە نە‌ژاد لە‌دە‌ورە‌ی دووە‌می سە‌رۆکایە‌تی بە ٢٤ ملیۆن و ٥٩٧ دە‌نگ سە‌رکە‌وت دوبارە بۆ پۆستی سە‌رۆکایە‌تی بە‌دووخول لە٢٠٠٥ تا ٢٠١٣ لە‌پۆستی سە‌رۆکایە‌تیدابووە.

## ژیان
(لەدایکبووی ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٦ لە ئارادان - سمنان) باوکی ئاسنگە‌ر بووە و حە‌وت منداڵی ھە‌بووە محمود چوارە‌مین منداڵ بووە و لە‌تە‌مە‌نی یە‌ک ساڵی دا باریان کردووە بۆتاران ئە‌ودواتر ناوی خانە‌وادە‌یی خۆی لە (سبورجیان)ە‌وە گۆڕی بۆ ئە‌حمدی نە‌ژاد. ئە‌مە‌ش بە‌گوێرە‌ی ھە‌واڵێکی ڕۆژنامە‌یە‌کی عە‌رە‌بی خە‌لیجی (گادین) چونکە ھە‌ندێ پێیان وایە ئە‌م ناوە ناوێکی یە‌ھودییە لە‌تاران خوێندنی تە‌واوکرد دواتر لە‌زانکۆی تاران بە‌شی بیناسازی تە‌واوکرد ودواتر کارناسی سوپای خوێندووە

## سەرچاوەکان
* زندگینامە: محمود احمدی نژاد (١٣٣٥-)
* دکتر محمود احمدی نژاد

پۆل:زیندووان
پۆل:مەحموود ئەحمەدینەژاد
پۆل:شارەوانانی تاران
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦
پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان
پۆل:دژە زایۆنیزم
پۆل:شیعە ئێرانییەکان
حەسەن ڕۆحانی

**حەسەن ڕۆحانی** (بە فارسی: حسن روحانی) کە پێش سەرکەوتنی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران ناوی *حەسەن فەرەیدوون* بووە، لە ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٤٨ لە شاری سۆرخەی پارێزگای سمنان لەدایکبووە. ڕۆحانی سیاسەتوان، زانای ئایینی، یاساناس و سەرۆککۆماری ئێران بوو لە ساڵانی ٢٠١٣–٢٠٢١، پێشتریش ٥ جار ئەندام پەرلەمانی ئێران بووە و لە خولی چوارەم و پێنجەمیش جێگری سەرۆکی پەرلەمانی ئێران بووە، و گەشتووەتە پلەی موجتەھید لەنێو شیعەدا. لەگەڵ خوێندنی ئایینی بڕوانامەی بەکالۆریۆسی یاسای لە زانکۆی تاران بەدەستھێناوە، دواتر لە بەریتانیا دکتۆرای لە یاسادا بەدەستھێناوە و لەڕووی زمانەوانییەوە جگە لە فارسی ھەریەکە لە عەرەبی، ئینگلیزی، فەڕەنسی، ڕووسی و ئەڵمانی دەزانێت.

## سەرچاوەکان



پۆل:پارێزەرانی ئێرانی
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران
پۆل:نووسەرانی ئێرانی
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨
پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان
پۆل:شیعە ئێرانییەکان
پۆل:مامۆستای زانکۆ ئێرانییەکان
ئەحمەد شوقەیری

**ئەحمەد مازن شوقەیری** (؛ لەدایکبووی ٦ی حوزەیرانی ١٩٧٣) میدیکارێکی سعودییە. ناسراوی ئەو بەھۆی پڕۆگرامی تەلەڤیزیۆنیی «خەواتر» بوو. لە ساڵی ٢٠٠٢ چووە نێو کاری میدیایی، کە بە پڕۆگرامی «یەڵا شەباب» دەستی پێکرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ دەستی کرد بە بەرنامەی خەواتر، کە تاکوو ئێستا ١٠ وەرزی لێوەشانکراوە. کە لەنێو ئەم ١٠ وەرزەدا لە ٧ بەشیدا زۆرترین وێنە گیراوەکان لە ژاپۆن بوون، وە بەشێکیش لە وڵاتانی سکاندیناڤیا بوون، ئەوەی دیکەش لە تورکیا و وڵاتە عەرەبییەکان وێنەگیراون، ھاوکاتیش پڕۆگرامێکی دیکەشی ھەیە بەنێوی «لو کان بیننا»، کە مەبەست لێی گەر محەممەد لەناومان بووایە.

## ژیان
ئەحمەد شوقەیری لە جەدە لەدایکبووە، دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی، چووەتە زانکۆی کالیفۆرنیا و بەکالۆریۆسی لە کارگێڕی و ڕێکخستندا بەدەست ھێناوە، و ماستەری لە کارگێڕی کاردا وەرگرتووە. لەتەمەنی ٢١ ساڵییەوە دەستیکردووە بە نوێژ کردن و خواپەرستی. لە ساڵی ١٩٩٥ بۆ یەکەمجار ھاوسەرگیری کردووە، بەڵام بەھۆی دووری بیروڕای لەگەڵ ئەو خانمە، جیابوونەتەوە. لە ساڵی ١٩٩٩ دووبارە ھاوسەرگیری ئەنجام دا، لەگەڵ خانمێکی سعوودیی دیزاینەری جلوبەرگ. ئەحمەد جگە لەکاری ڕاگەیاندن کاری بازرگانی کڕین و فرۆشتنی کەلوپەلی ناوماڵیش دەکات. لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە کاری ڕاگەیاندن دەکات. لە ساڵی ٢٠١٠ وەک بەھێزترین و سەرنجڕاکێشترین کەسایەتیی ڕاگەیاننکاری عەرەبی دەستنیشانکرا و پلەی ١٤٣ی وەرگرت لەکۆی ٥٠٠ کەسایەتیی بەناوبانگی عەرەبی بۆ ساڵی ٢٠١١.

## بەرھەمەکانی
### بەرنامەی دەنگ و ڕەنگ
* یلا شباب
* رحلة مع الشیخ حمزە یوسف
* خواطر
* لو کان بیننا
* برنامج قمرە

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*ماڵپەڕی تاکەکەسی ئەحمەد شوقەیری
*ئەحمەد شوقەیری لە ڕایەڵەی کۆمەڵایەتی فەیسبووک
*کەناڵی ئەحمەد شوقەیری لە یوتیوب
*ئەحمەد شوقەیری لە تویتەر

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
خان ئەحمەد خانی گێڵانی

**خان ئەحمەد خانی گێڵانی** (٩٤٢–١٠٠٥ ک.م) دوایین کارکیای خانەدانی کیایییەکان لە گێڵان بوو. لە یەک ساڵیدا و لە دوای مردنی باوکی کارکیا سوڵتان حەسەنی دووەم بە حکوومەت گەییشت، ھەتا ٩٨٥ی ک.م بەسەر بیەپیش و پاشان گشت گێڵان حکوومەتی کرد. بە فرمانی شا تەھماسب مەزھەبی دوازدە ئیمامی لە بڕیی زەیدیە دانا، بەڵام کاتێک دەستی بە پەیوەندیگرتن لەگەڵ عوسمانیەکان کرد و ویستی بۆ پەلامار بۆ قەزوین، سەرباز بنێرێتە شیروان و لاھیجان، لەبەر چاوی شا کەوت. لەم ساڵەدا بە فرمانی شا تەھماسب گیرا و لە قەڵاکانی قەھقەھە و ئیستەخر زیندانی کرا. لە ٩٧٥ی ک.م و لە سەردەمی سوڵتان محەممەد خودابەندە بەربوو و دیسان بە حکوومەت گەییشت. ھێزەکانی شا عەباس بۆ زالبوون بەسەر ئاوریشم و شوێنی جوگرافیی تایبەتیی گێڵان و کۆتایی پێھێنان بە حکوومەتی خان ئەحمەد خان کە درێژەی بە پەیوەندیی لەگەڵ عوسمانیەکان دابوو لە ساڵی ١٠٠٠ی ک.م پەلاماریان بردە سەر گێڵان و خان ئەحمەد خان ڕای کردە شیروان. خان ئەحمەد خان پاشماوەی ژیانی خۆی لە ئەستەمبوڵ و بەغدای عوسمانیەکان ڕابوارد و پەلەقاژەگەلێکی بێسوودی بۆ گەڕانەوە بۆ حکوومەت کرد. لە ساڵی ١٠٠٥ی ک.م لە بەغدا کۆچی دوایی کرد و لە نەجەف نێژرا. لە خان ئەحمەد خان وەکوو سیاسیەکی زێدەخواز، ژیر، ئاژاوەچی، تۆڵەستێن، دڵچەڕێن و شاعیرێکی تەڕدەست و ھۆگری مۆسیقا باس کردووە. دەربارێکی ھونەرپەروەی ھەبوو و شاعیران، مۆسیقاژەنان و زانایانێک وەک فەغفوور لاھیجیی شاعیر و ئوستاد زەیتوون چەھارتاریی مۆسیقاژەن لە خزمەتیدا بوون.

## سەرچاوەکان
[//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=10370524 ویکیپیدیای فارسی - خان احمد خان]

پۆل:لەدایکبووانی ١٥٣٧
پۆل:مردووانی ١٥٩٦
پۆل:شیعە ئێرانییەکان
ئەبوو موسعەب زەرقاوی

وێنۆک|جەنازەی ئەبوو موسعەب ئەلزەرقاوی دوای کوژرانی

**ئەحمەد فوزەیل نەزال خەلایلە** () ناسراو بە *ئەبوو موسعەب زەرقاوی* () (٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٦–٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٦) سەرکردەی پێشووی (ئەلقاعیدە لە عێراق)بوو. ئەو ئیسلامیست بوو بەھۆی بڕوا سەلەفییەکانییەوە بۆ شەڕ لەگەڵ ئەمریکا چوو بۆ ئەفغانستان، دوای ماوەیەک مانەوە لەوێ و بەڕێوەبردنی چەندین ھێرش بۆ سەر ھێزەکانی ئەمریکا، بەرەو عێراق ڕێکەوت و لەوێش بەردەوام بوو لە شەڕ لەگەڵ ئەمریکا؛ ھەتا ئەو کاتەی کە لە ساڵی ٢٠٠٦ لە ھێرشیێکی ئاسمانی ئەمریکا کوژرا.

## ژیان
لە شاری زەرقای ئوردن لەدایکبووە

## سەرچاوەکان

پۆل:تیرۆریزم لە عێراق
پۆل:قاعیدە لە عێراق
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:مردووانی ٢٠٠٦
پۆل:ڕەخنەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:ڕەخنەگرانی شیعە
پۆل:مردنەکان بەھۆی ھێرشە ئاسمانییە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو کەسانەی لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە وەک تیرۆریست دەستنیشان کراون
پۆل:سەرکردە تیرۆرکراوەکانی ئەلقاعیدە
پۆل:یاخیبوونی عێراق (٢٠٠٣-٢٠١١)
نیک بێرگ

**نیک بێرگ** (١٩٧٨-٢٠٠٤) بازرگانێکی جووی ئامریکایی بوو کە دوای شەڕی عێراق بۆ کاری بازرگانی چووبووە عێراق. ئەو دوای ماوەیەک لە ڤیدیۆیێکدا لەگەڵ ئەبوو موسعەب ئەلزەرقاویدا دەرکەوت، کە تێیدا دارودەستەی ئەبوو موسعەب دەیان وت کە بە ھۆی کارەکانی ئامریکا لە زیندانی ئەبوو غورەیب، ئەوانیش، نیک بێرگ سەر دەبڕن. کە دواتریش ئەم کارەیان کرد.

## سەرچاوەکان


پۆل:جووە ئەمریکییەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٠٤
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
سیمۆن دێ بۆڤوار

**سیمۆن دێ بۆڤوار** (، ١٩٠٨ - ١٩٨٦) نووسەر و فەیلەسووفی خەڵکی فەڕانسە بوو. سیمۆن نووسەری چەندین کتێبی فەلسەفی و رۆمانە. بەناوبانگترین کتێبی ئەو "ڕەگەزی دووەم"ە کە لە ساڵی ١٩٤٩دا نووسراوە و باس لە دۆخی ژن دەکات لە ئەورووپای سەردەمی خۆیدا و ھەندێک ڕێگە بۆ چاککاری لە دۆخی ژناندا پێشنیار دەکات.

## وتەکان
*سیمۆن دی بۆڤوار دبێژێ:کاتێک مناڵێک لەدایک دەبێ، لەڕاستی دا وەک ژن یان پیاو لەدایک نابێ، ڕەگەزەکەی ڕاستە سروشت دیاری کردووە، بەڵام ڕۆڵەکەی لەناو کۆمەڵگەدا سروشت دیاری نەکردووە، بەڵکو لەناو کۆمەڵگەدا کاتێ گەورە دەبێ لەناو کلتورێکی کۆمەڵایەتی ئەوکاتە ڕۆڵەکەی بۆدیاری دەکرێت ژنانە ڕەفتار دەکات یان پیاوانە.
*سیمۆن دێ بۆڤوار لە پەرتووکی ڕەگەزی دووەمدا دبێژێ:لەڕستیدا کاتێک یەکێک لەدایک دەبێ، دبێژێ یەکێک لەدایک نابێ، بەڵکو یەکێک دەبێ بەدایک. کە ڕەگەزی دووەم زاڵتر دەکات بەسەر ڕەگەزی یەکەم لەدایکبوونەکەی پێگرینگ نییە، بەدایکبوونەکەی پێ گرینگە.

## سەرچاوەکان


پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان
پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی
پۆل:نووسەرانی ژنی فەڕەنسی
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی
پۆل:سیمۆن دێ بۆڤوار
پۆل:نووسەرانی پاریسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨
پۆل:مردووانی ١٩٨٦
پۆل:ژنانی دووڕەگەزخواز
پۆل:ڕخنەگرە فەڕەنسیەکانی ئەدەبیات
پۆل:سۆسیالیستە فەڕەنسییەکان
پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق
پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور
پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە
پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور
پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو
پۆل:نووسەرانی مارکسیست
پۆل:ژنە نووسەرەکانی یادەوەری
لافاو

[وێنۆک|لافاو لە [ئەڵمانیا، ساڵی ٢٠٠٢]]

**لافاو** یان **سێڵاو** () حاڵەتێکە کە ئاو بە ھەر ھۆیەک، وەکو بارینی زۆری باران، لە شوێنە ھەمیشەیییەکەی خۆی بچێتە دەر.

## ئەمانەش ببینە
* بەنداو
* ڕووباری وەرزی

پۆل:لافاو
پۆل:ئاوناسی
پۆل:ئاو
پۆل:کەش
پۆل:دیاردە کەشناسانەکان
دەنگ

**دەنگ** جۆرێکی وزەیە کە لە جووڵاندنەوەی گەردەکان پێک دێت بەم شێوەیە کاتێک کە گەردێک دەجووڵێت، ئەم جووڵەیە بۆ گەردێکی نزیکی خۆی دەگوازرێتەوە. ھەروەھا دەنگ جووڵەیەکە گوێی مرۆڤ دەیبیستێت.

## سەرچاوەکان


پۆل:دەنگناسی (فیزیک)
پۆل:دەنگ
پۆل:شەپۆلەکان
ھیمالایا

وێنۆک|ھیمالایا

**ھیمالایا** بەرزترن زنجیرەچیای جیھانە کە نیمچەدوورگەی ھیند لە تەبەت جیا دەکاتەوە. وشەی ھیمالایا لە زمانی سانسکریتدا بە واتای "بەفرستان"ە. زۆربەی ڕووبارە گەورەکانی ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا لە ھیمالایا سەرچاوە دەگرن. بەرزترین چیای ئەم ھیمالایا، چیای ئێڤەرستە بە بەرزایی ٨٨٤٨ مەتر.

وێنۆک|شوێنی ھیمالایا لە نێوان ھیند و تەبەت

## سەرچاوەکان


پۆل:ھیمالایا
پۆل:زنجیرەچیاکانی ئاسیا
پۆل:زنجیرەچیاکانی چین
پۆل:زنجیرەچیاکانی ھیندستان
پۆل:زنجیرەچیاکانی نیپال
پۆل:زنجیرەچیاکانی پاکستان
پۆل:چیاکان
پۆل:زنجیرەچیاکان
پۆل:زنجیرەچیاکانی هیمالایا
ئێرڤین شروێدینگەر

وێنۆک
**ئێڕوین ڕوودۆڵف جۆزێف شروودینگێر** (١٨٨٧ - ١٩٦١) فیزیکزانی ئوتریشی بوو کە چەندین بەرھەمی گرینگی لە "فیزیکی کوانتۆمی"دا ھەیە. شرۆدینگێر لە کارەکان و بەرھەمەکانی خۆیدا (وەکوو: ژیان چییە؟) گرینگیەکی زۆری دەدا بە بوارە فەلسەفییەکانی فیزیک، ئایین و ھەروەھا ئەخلاق.

## سەرچاوەکان


پۆل:فیزیکزانانی نەمسایی
پۆل:زانایانی ڕەنگ
پۆل:فیزیکزانانی ئیری
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:مردووانی ١٩٦١
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧
پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:فەیلەسووفانی زانست
دەریاچەی بایکاڵ

وێنۆک|بەردی ئۆلکۆن شەمەن لە ناو بایکاڵ

**دەریاچەی بایکاڵ** دەریاچەیەکە لە باشووری سیبریا. بایکاڵ کۆنترین و قووڵترین دەریاچەی جیھانە و یەکێکە لە گەورەترین شوێنەکانی کۆبوونەوەی ئاوی شیرینی جیھان کە بەپێی ھەندێک لە وتارەکان ٢٠% گشت ئاوی شیرینی جیھانی لە خۆ گرتووە.

## پەراوێزەکان


پۆل:دەریاچەی بایکاڵ
پۆل:جوگرافیای پارێزگای ئیرکوتسک
پۆل:جوگرافیای کۆماری بوریاتیا
پۆل:دەریاچەکانی ڕووسیا
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ڕووسیا
دەریاچە گەورەکان

وێنۆک|دەریاچە گەورەکان بە ناو ئینگلیزیەکانیانەوە

**دەریاچە گەورەکان** چەندین دەریاچەی پێکەوە لێکراون کە کەوتوونەتە سەر سنووری نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکان و کەنەدا.
ڕووباری کۆنگۆ

وێنۆک|شوێنی ڕووباری کۆنگۆ لە سەر نەخشە

**ڕووباری کۆنگۆ** دوای نیل درێژترین ڕووباری کیشوەری ئەفریقایە.

وێنۆک|دیمەنێک لە ڕووباری کۆنگۆ

## سەرچاوەکان


پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئەفریقا
پۆل:ڕووبارەکانی ئەنگۆلا
پۆل:ڕووبارەکانی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
پۆل:ڕووبارەکانی کۆماری کۆنگۆ
پۆل:چەمە سنوورییەکان
پۆل:ڕووباری کۆنگۆ
پۆل:ڕووبار
جەمسەری باشوور

وێنۆک|١. جەمسەری باشووری جوگڕافی<br /> ٢. جەمسەری باشووری مەگنێتیک<br /> ٣. جەمسەری باشووری ژێئۆ مەگنێتیک<br /> ٤. جەمسەری باشووری دوورترین خاڵ<br />

**جەمسەری باشوور** خاڵێکی خەیاڵییە کە باشوورترین شوێنی دنیا دیاری دەکات و کەوتووەتە سەر خاکی ئانتارکتیکا.

## سەرچاوەکان


پۆل:جوگرافیای ئانتارکتیکا
پۆل:جەمسەری باشوور
بەرات

وێنۆک|مزگەوتی جمکران (قوم، ئێران) لە شەوی بەرات.

**بەرات** یان **ناوەڕاستی شەعبان** بریتییە لە شەوی ١٤ی شەعبان بۆ بەرەبەیانی ڕۆژی ١٥ی شەعبان و گرنگییەکی تایبەتی ھەیە لای بەشێک لە موسڵمان. لە کوردستانیش ئەم یادەدەکرێتەوە و منداڵان لەم شەوەدا دەگەڕێن بەنێو ماڵەکان بۆ کۆکردنەوەی شیرینی و نوقڵ. 
 

لە شەوی بەراتدا، قیبلەی موسڵمان گۆڕدرا لە قودسەوە بۆ شاری مەککە. شەوی بەرات، لای زانایانی ١٢ی ئیمامی شیعە شەوێکی پیرۆزە. هۆکاری پیرۆزییەکەش بۆ لەدایکبوونی ئیمام زەمان یان محەممەد مەهدی دەگێڕنەوە کەپێیان وایە لەم شەوەدا لەدایکبووە یان لە دایکدەبێت. لەلایەکی دیکەوە موسڵمانە سەلەفییەکان ئەم ڕۆژە بەڕۆژێکی گرنگ نابینن.

## بەرات لە شیعری کوردیدا
لەبارەی بەراتەوە شاعیری کورد مەدھۆش دەڵێت:-

:ئەم شەو شەوی بەراتە
:شەوی خۆشی و خەڵاتە

:وا مناڵان ئەگەڕێن
:دەس بە دەرگاوە ئەنێن

:منیش ھاتوومە دەرگات
:تا بەرم کەوێ بەرات

:ئەم شەو شەوی بەراتە
:شەوی خۆشی و خەڵاتە

:بەراتی من جیایە
:نەفلس و نە خورمایە

:لە باتی فلس و عانە
:سەیرێکی ئەو چاوانە

:لە باتی دەنکە نوقوڵ
:زەردەخەنەی لێوی گوڵ

:تۆش دڵی من مەشکێنە
:وەرە دەرێ بمدوێنە

:بەو دەست و پەنجە جوانە
:یەک نامەی بچکۆلانە

:بینووسە لە پەناوە
:گەر ڕێ نەبوو بیھاوە

:بۆ ئەم دڵە بێکەسە
:بەرات ھەر ئەوەم بەسە

:وەک یاسین ھەڵی ئەگرم
:ئەیخوێنمەوە تا ئەمرم

:ئەوندەی تر جوان ئەبی
:ڕوو سووری جیھان ئەبی

:ئەم شەو شەوی بەراتە
:شەوی خۆشی و خەڵاتە

## سەرچاوەکان

* شیعری بەراتی مەدھۆش (یەکەم - دووەم  سەرچاوە)

پۆل:ئیسلام
پۆل:چاند
پۆل:چاندی ھیندی
پۆل:سۆفیگەری
پۆل:میتۆلۆژیای ئیسلامی
پۆل:جەژنە ئیسلامییەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:ھیندوویزم
پۆل:ئایینە هیندییەکان
ڕووباری سیند

وێنۆک|سیند لە سەر نەخشە

**ڕووباری سیند** لە بەرزاییەکانی تەبەت سەرچاوە دەگرێت، بە ناو پاکستاندا تێدەپەڕێت و دەڕژێتە ناو زەریای عەرەب. سیند گەورەترین و پڕئاوترین ڕووباری پاکستانە کە خەڵکێکی زۆر لە دەوروبەری ئەودا بە وەرزێڕی خەریکن.

## سەرچاوەکان


پۆل:جوگرافیای سیند
پۆل:مێژووی سیند
پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا
پۆل:ڕووبارەکانی کۆماری گەلی چین
پۆل:ڕووبارەکانی ھبندستان
پۆل:ڕووبارەکانی جاموو و کەشمیر
پۆل:ڕووبارەکانی پاکستان
پۆل:ڕووبارەکانی تبت
دەریاچەی تانگانیکا

وێنۆک|تانگانیکا لە سەر نەخشە
**تانگانیکا** دەریاچەیێکی گەورەیە لە بەشی ناوەندی کیشوەری ئەفریقا. تانگانیکا دوای دەریاچەی بایکاڵ قووڵترین زەریاچەی جیھانە. ئەورووپییەکان لە ساڵی ١٨٥٨دا تانگانیکایان دۆزیەوە. ئەوان بە دوای سەرچاوەی نیلدا دەگەڕان و لە درێژایی سەفەرەکەیان لە سەر نیلدا گەییشتنە سەر ئەم دەریاچەیە.

## پەراوێزکان


پۆل:دەریاچەی تانگانیکا
پۆل:دەریاچەکانی تانزانیا
پۆل:دەریاچەکانی زامبیا
پۆل:دەریاچەکانی کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ
ڕووباری نیجێر

وێنۆک|شوێنی ڕووباری نیجێر

**ڕووباری نیجێر** کەوتووەتە ڕۆژاوای ئافریقا و لە وڵاتی گینێ سەرچاوە دەگرێت و بە ناو وڵاتانی نێجیریا، مالی و نیجەردا تیدەپەڕێت و لە ئەنجامدا دەڕژێتە ناو کەنداوی گینێ. ڕووباری نیجێر دوای نیل و کۆنگۆ درێژترین و پڕئاوترین ڕووباری ئافریقایە.

## سەرچاوەکان


پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئەفریقا
پۆل:ڕووبارەکانی بێنین
پۆل:ڕووبارەکانی گینێ
پۆل:ڕووبارەکانی مالی
پۆل:ڕووبارەکانی نیجەر
پۆل:ڕووبارەکانی نێجیریا
پۆل:چەمە سنوورییەکان
پۆل:ڕووباری نیجێر
ڕووباری گەنگ

وێنۆک|دیمەنێک لە گەنگ

**ڕووباری گەنگ** گەورەترین ڕووباری نیمچە دوورگەی ھیندە. گەنگ لە چیاکانی ھیمالایا سەرچاوە دەگرێت و لە ئەنجامدا دەڕژێتە ناو کەنداوی بەنگال. لە سەر ڕێگای گەنگ چەندین شاری گەورە و مووچەی وەرزێڕی زۆر بوونیان ھەیە. گەنگ لە ئایینی ھیندوودا ڕووبارێکی پیرۆزە و ھیندووەکان باوڕیان وایە کە گوناھان دەشۆرێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ھیندستان
پۆل:جوگرافیای ئوتەر پرەدێش
پۆل:جوگرافیای ئوتاراکند
پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا
پۆل:ڕووبارەکانی بەنگلادێش
پۆل:ڕووبارەکانی ھبندستان
پۆل:چەمە سنوورییەکان
پۆل:ڕووبار
کەلکەتە

**کەلکەتە** ناوەندی پارێزگای بەنگالی ڕۆژاوایە لە ھیندستان. کەلکەتە شارێکی دانیشتووانی زۆری لە خۆ گرتووە. کەلکەتە لە نێوان ساڵانی ١٧٧٢ ھەتا ١٩١١ پایتەختی ھیندستان بووە.

## سەرچاوەکان


پۆل:شارە بەندەرییەکانی ھیندستان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی بەنگالی ڕۆژاوا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٦٩٠
پۆل:پایتەختە پێشووەکان
پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان
پۆل:کەلکەتە
پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان
دەنگناسی (ڕوونکردنەوە)

* دەنگناسی (زمانەوانی): فۆنەتیک، سەبارەت بە دەنگەکانی زمانی مرۆڤ 
* دەنگناسی (فیزیک) : سەبارەت بە فیزیکی دەنگ
* دەنگناسی (مۆسیقا) : سەبارەت بە دەنگ لە مۆسیقادا
ئۆقیانووسی بەستووی باکوور

وێنۆک|شوێنی ئۆقیانووسی باکوور لە زەوی

**ئۆقیانووسی بەستووی باکوور** یان **ئۆقیانووسی ئارکتیک** بچووکترین ئۆقیانووسی جیھانە کە پاناییەکەی ١٤٫٧٥ ملیۆن کیلۆمەتری چوارگۆشەیە. لە تەواو وەرزەکانی ساڵدا ئەم دەریا بە سەھۆڵ داپۆشراوە و لە بەر ئەمە پێواندنی قووڵاییەکەی کارێکی ئەستەمە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئۆقیانووسەکان
پۆل:ئۆقیانووسی ئارکتیک
پۆل:جوگرافیای ئەمریکای باکوور
پۆل:جوگرافیای باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
پۆل:دەریاکانی گرینلەند
پۆل:دەریاکانی نەرویژ
پۆل:دەریاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
محەممەد ماغوت

**محەمەد ماغوت**

محەمەد ئەحمەد عیسا ماغوت شاعیر و ئەدیبی سوری لە سالی ١٩٣٤ لەشاری سەلمیەی سەر بە پارێزگای خەما لە دایکبووە لە بنەماڵەیەکی کەم دەرامەت باوکی ماغوت جووتیارێکی سەپان بووە بە درێژایی تەمەنی لە زەوی خەڵکانی دیکە کاری کردووە ماغوت لە خوێندنگەیەکی کشتوکاڵی خوێندنی سەرەتایی دەخوێنێ پاشان بۆ خوێندنی ناوەندی دەچێتە دیمەشق بەڵام بەهۆی کەم دەرامەتی خێزانەکەی واز لە خوێندن دەهێنێت دوای گەڕانەوەی بۆ سلمیە دەچێتە نێو حزبی سوری قەومی ئیجتیماعی  لەو سەردەمەدا ماغوت بە جوتیاریوە خەریک بووە ئەودەم یەکەمین قەسیدەی بە ناوی غادە یافا لەگۆڤاری ئەدەبی بەیروت بڵاودەکاتەوە پاشان ماغوت دەچێتە ڕیزەکانی سوپا بۆ خزمەتی سەربازی لەوێ یەکەمین پەخشانی بەناوی لاجیئە بەینە رومال لە گۆڤاری جوندی بڵاودەکاتەوە دوای تیرۆرکردنی عەدنان مالیکی  لە ساڵی ١٩٥٥ حزبی سوری قەومی ئیجتیماعی بە تیرۆرکردنی عەدنان مالیکی تۆمەتبار دەکرێن و چەندەهاکەس لەو حزبە زیندانی کرا بە ماغوتیشەوە دوای ئازادکردنی ماغوت دەچێت بۆ بەیروت لەوێ لە ڕێگەی شاعیر یوسف خال پەیوەندیکرد بە کۆمەڵەی گۆڤاری شیعر  و لەوێ شاعیر سنیە ساڵح دەناسێ کە خوشکی خالیدە سەعیدی خێزانی ئەدۆنیسە کە دواتر لەگەڵیدا هاوسەرگیری دەکات و دەبێتە خاوەنی دوو منداڵ بەناوی شام و سلافە لە حەفتاکاندا سەر نووسەری گۆڤاری شورتە بوو لە دیمەشق کە زۆربەی نووسینەکانی لەوێ ئەنجام دا و لە هەشتاکاندا سەفەر دەکات بۆ مەغریب بۆ کارکردن لە ڕۆژنامەی خەلیج لەنیوەڕۆی ڕۆژی دووشەمەی سێی نیسانی ساڵی ٢٠٠٦ کەڵەکە شاعیری گەورە ماغوت کۆچی دوایی دەکات و لەدیمەشق دەنێژرێت٠

پۆل:نووسەرانی عەرەب
پۆل:شاعیرانی سووری
پۆل:مردووانی ٢٠٠٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم
ساوپاولۆ

**ساوپاولۆ** یەکێک لە شارەکانی بەڕازیل و گەورەترین شاری ئەم وڵاتە لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە. ئەم شارە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی بەڕازیل ھەڵکەوتووە. ساوپاولۆ بەپێی ژمارەی دانیشتووان، بووەتە چوارەمین شاری گەورەی جیھان.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
پۆل:شارەکانی بەڕازیل
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٥٤
بۆگۆتا

وێنۆک|ھەندێک لە دیمەنەکانی بۆگۆتا
وێنۆک|شوێنی بۆگۆتا لە سەر نەخشەی کۆلۆمبیا
وێنۆک|ئاڵای بۆگۆتا

**بۆگۆتا** بە ناوی فەرمی *بۆگۆتا دی سی* پایتەختی کۆلۆمبیایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٥ ژمارەی دانیشتووانی بۆگۆتا  ۷٬۳۲۱٬۸۳۱ کەسە بەمەش دەبێت بە  گەورەترین شار لە کۆڵۆمبیا.

## سەرچاوەکان


پۆل:پایتەختەکانی ئەمریکای باشوور
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٣٨
پۆل:بۆگۆتا
پارکی شانەدەر

thumb|بەردەم دەرگای پارکی شانەدەر
**پارکی شانەدەر** پارکێکە دەکەوێتە شاری هەولێر لەساڵی ٢٠٠٨ لەسەر ئەرکی پارێزگاری هەولێر نەوزاد هادی بنیادنرا, لەپارکەکە کافتریا و پەیکەر یاری منداڵان و پارکی ڕاگرتنی ئوتومۆبێل و گالێری بۆ پێشانگای هونەری و تەلەفیک بۆ گواستنەوە بۆ پارکی منارە هەیە و دیمەنی ڕەنگین بەرچاو دەکەون ، لە ئێستادا شانەدەر کراوەتە دوو بەش هەردوو بەشیش لە تەک یەکن ، ڕووبەری پارکی شانەدەر یەک ١٢٠ هەزار مەتر دووجایە

## گالێری وێنەیی

پەڕگە:Shanider galery.JPG|ڕووکاری دەرەوەی گالێری شانەدەر 
پەڕگە:Inside shanider galery.JPG|ناوەوەی گالێری پارکی شانەدەر - پێشانگای تابلۆیی
پەڕگە:Shaneder park view.JPG|دیمەنێکی جوانی پارکی شانەدەر
پەڕگە:Shanadar Park From Sky in 2015.jpg|دیمەنێکی پارکی شاندەر لە ئاسمانەوە.


## سەرچاوە

*بەڕێوبەرایەتی ئەندازەی پارکەکانی هەولێر

پۆل:پارکەکانی کوردستان
پۆل:شوێنەکانی ھەولێر
پۆل:پارکەکانی ھەولێر
تەمیم کوڕی حەمەدی دووەم

**تەمیمی کوڕی حەمەدی دووەم** لەدایکبووی ٣ی حوزەیرانی ١٩٨٠، ئەمیری ئێستای وڵاتی قەتەر ئەمەو لە دوای دەستاودەستکردنی دەسەڵاتی باوکی تەمیم واتا حەمەدی دووەم بۆ کوڕەکەی لە ڕۆژی ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣.
، خوێندنی لە ئینگلستان تە‌واوکردووە‌و دە‌رچووی ئە‌کادیمیای " سانت ھێرست"ی سە‌ربازییە لە‌و وڵاتە، لە ئێستادا سە‌رۆکی ئە‌نجومە‌نی کارگێڕی "دە‌زگای قە‌تە‌ر بۆ وە‌بە‌رھێنان" (Qater Foundation) بە‌دە‌ستە‌وە‌یە، تەمیم ڕۆڵێکی کاریگەری بینی بۆ میوانداریکردنی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ لە وڵاتی قەتەڕ بۆ یاری تۆپی پێ

## سەرچاوە

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
تەوشک

وێنۆک|ھێڵکاریی بەرگە ھەوا‏
**تەوشک** یان **بەرگەھەوا** یان **ئەتمۆسفێر** () بریتییە لەو کەشە گازانەی کە دەوری گۆی زەوییان داوە.

تەوشک لەسەر زەوییەوە دەست پێدەکات تا بەرزایییەکی نادیار. بەشێکی زۆر لە گازەکانی تەوشک، ھایدرۆجین و ئۆکسجینە، کە بەشداری دەکەن لە پاراستنی سەرزەوی لە ھەر ھێرشێکی ئاسمانی وەک (کلکدارەکان، نەیزەک و…) و دەبنە ھۆی ڕاگرتنی پلەکانی گەرما لە گۆی زەوی.

بەھۆی ھێزی ڕاکێشەری زەوییەوە، نزیکەی (٨٠٪)ی گازەکان لە بەرزی (١٥) کم. کۆ بوونەتەوە.

## پێکھاتە

## چینەکانی تەوشک
تەوشک لە چەند چینی جیاواز پێک ھاتووە (لە خوارەوە بۆ سەر):
* چینی ترۆپۆسفێر
* چینی سترانۆسفێر
* چینی میزۆسفێر
* چینی ئایۆنۆسفێر
* چینی ئەگزۆسفێر

### چینی ترۆپۆسفێر
چینی ترۆپۆسفێر بریتییە لە نزیکترین چین لەسەر ڕووی زەوییەوە کە گشت گۆڕانکارییەکانی کەشوھەوای تیدا ڕوودەدات، ئەم چینە تەنکە و بەرزییەکەی لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر و لە کاتێکەوە بۆ کاتێکی تر دەگۆڕێت، بەڵام بە گشتی ئەستوورییەکەی نزیکەی ١٥ کمە، ئەم چینە نزیکەی (٨٠٪) گازەکانی تەوشک پێک دەھێنێت.

پێکھاتەی چینی ترۆپۆسفێر: نایترۆجین نزیک٧٨٪، ئۆکسجین ٢١٪ و ١٪ یش گازەکانی تر (ئارگۆن، دوانۆکسیدی کاربۆن، ھیلیۆم) و تەپ و تۆز و ھەڵم.

لەم چینەدا پلەی گەرمی نزم دەبێتەوە، ھەر چەند لە ئاست ڕووی زەوییەوە بەرز ببینەوە، تێکڕای پلەکانی گەرمی لە نێوان (١٤–١٥) پلەی سەدیە، لە ھەمان کاتدا پەستانی ھەوا نزم دەبێتەوە. ئەم چینە بە بەرگی ترۆپۆپۆز کۆتایی دێت.

### چینی سترانۆسفێر
چینی سترانۆسفێر دووھەمین چینی ئەستووری تەوشکە کە لە سەرووی چینی ترۆپۆسفێرەوە دەست پێ دەکات و بەرزایییەکەی نزیک (٥٠)کمە، گرنگترین تایبەتمەندیی ئەم چینە، ھەبوونی ڕێژەیەکی زۆر گازی ئۆزۆنە کە وەک چینێک بە ئەستوورایی ١٦–٣٠کم، زەوی لە وەزەن (زیان)ی تیشکە زیانبەخشەکان دەپارێزێت، لەم چینەدا پلەی گەرمی تا(٣-)پلەی سەدی دادەبەزێت. پلەی گەرمی لە ھەندێک شوێنی چینی ئۆزۆندا، (-٦٠)پلەی سەدی بە خۆوە دەبینێت.

پێکھاتەی چینی سترانۆسفێر:
نایترۆجین(٨٠٪)، ئۆکسجین(١٨٪)، ئۆزۆن(١٪)، ئارگۆن(١٪)

### چینی مێزۆسفێر
ئەستووری چینی مێزۆسفێر تا (٨٠)کم. دەبێت، پلەی گەرمی تێیدا بە خێرایی دادەبەزێت تا لە بەرزایی (٨٠)کمدا دەگاتە (٨٥-) پلەی سەدی.

### چینی ئایۆنۆسفێر
لە تایبەتمەندیی ئەم چینە، گەرمای زۆری تێرمۆدینامیکە کە تا ١٢٢٧ پلەی سەدی دەگات، چینی ئایۆنۆسفێر لە بەرزی (٨٠)کمەوە دەست پێ دەکات تا بەررزی (٥٠٠)کم. گەردیلەکانی ئەم چینە بەپێی باری کارەبایییەوە دابەش دەبن. بەھۆی تیشکی ھەتاو چەندین کارلێکی کیمیایی لە نێوان گەردیلەکانی چینەکەدا ڕوودەدات، کە دەبیتە ھۆی دەرکەوتنی مژێکی ڕووناک لە بازنەکانی جەمسەریدا.

شایانی باسە کە ھەر شتێک بەم چینەدا تێپەڕبێت لەوانەیە پێش گەیشتن بە زەوی گڕ بگرێت.

### چینی ئەگزۆسفێر
چینی ئەگزۆسفێر یا چینی دەرەکی لە بەرزی (٥٠٠)کمەوە دەست پێ دەکات تا بەرزایییەکی نادیار. پێکھاتەی ئەم چینە لە ڕووی جۆر و ڕێژەی گازەکانەوە جیاوازە کە بەم شێوەیەیە: نایترۆجین(٧٥٪)، ھیلیۆم(٢٥٪) و تا بەرزتر ببینەوە بڕی نایترۆجین زیاد دەکات و لە ھەمان کاتیشدا پلەکانی گەرما بەرز دەبێتەوە، لە نزمترین خاڵی ئەم چینە، پلەی گەرمی دەگاتە نزیکە(١٧٠٠) پلەی سەدی.

## سەرچاوەکان
ئەتڵەسی ھەرێمی کوردستانی عیراق، عیراق و جیھان - د. ھاشم یاسین

پۆل:تەوشکی زەوی
پۆل:زەویناسی
پۆل:ئاووھەوا
پۆل:گەرمی دینامیکی کەشوھەوا
پۆل:ژینگەکان
پۆل:گەرمی دینامیکی کەشوھەوا
بەدر شاکر سەییاب

**بەدر شاکر سەییاب** (٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٦ گوندی جیکور لە بەسرە تاکوو ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٤ کوێت) یەکێکە لە باشترین و بەناوبانگترین شاعیرەکانی عێراقی لە سەدەی بیستەم یەکێکە لە دامەزرێنەرانی شیعری ئازاد لە ئەدەبیاتی عەرەبی بەیاوەری نازک مەلائیکە و عەبدولوەھاب بەیاتی و بلند حەیدەری. بەدر شاکر سەییاب ئەندامی حیزبی شیوعی عێراقی بوو، بەدر دارولمەعلمینی عولیای تەواو کردووە کە ئێستا دەکاتە کۆلێژی پەروەردە.

## مردن
لەڕۆژی ٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٤ بەدر شاکر سەییاب لە نەخۆشخانەی ئەمیری لە کوەیت  لەتەمەنی ٣٨ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦
پۆل:مردووانی ١٩٦٤
پۆل:شاعیرانی عەرەب
پۆل:شیعە عێراقییەکان
پۆل:خەڵکی بەسرە
ڕستەناسی

**ڕستەناسی** یا **نەحو** بەزانستی لێکۆڵینەوە و ناسینەوەی  ڕێساکانی چنین و داڕستنی وشەکان لە ڕستەکانی زمانێک دەگوترێ.

لە زمانی کوردیدا ڕستە دابەش دەکرێتە سەر ٤ جۆر.

**١- ڕستەی ڕاگەیاندن**

**٢- ڕستەی پرسیاری**

**٣- ڕستەی سەرسوڕمان**

**٤- ڕستەی داخوازی**

## ئەمانەش ببینە
* ڕێزمان
* کار
* گوزارە
* ناو
* فەساحەت
* پێکھاتەناسی

پۆل:ڕستەناسی
پۆل:ڕێزمان
پۆل:فەلسەفەی زمان