open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شەھاب شێخ نووری

**شەھاب شێخ نووری** ناسراو بە **خاڵە شەھاب** (١٩٣٠ لە سلێمانی - ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٦ لە ئەبوو غرێب) لە ڕێبەران و کەسایەتیە سیاسییەکانی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان بوو.

## ژیان
شەھاب شێخ نووری لە ساڵی ١٩٣٠ لە سلێمانیدا لە دایک بوو. ئەو کوڕی شێخ نوری شێخ ساڵح شاعیری کورد بوو. شەھاب شێخ نووری ئەندامی دامەزرێنەری کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان و ئەندامی دامەزرێنەری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەنێوی کوردستاندا بوو. لە ڕۆژی ١١ی تەممووزی ١٩٧٦ حوکمی لەسێدارەدانی لەسەردا درا و لە ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٦ بەتەک جەعفەر عەبدولواحید و ئەنوەر زۆراب لە زیندانی ئەبوو غرێب بە سێدارە درا.

شەهاب نوری ساڵح - خاڵە شەهاب
Not specified T1_32: No specified T2 23 | Not specified T1_297: کوردیی ناوەڕاست
     Not specified T1_332    

شەهاب نوری ساڵح - خاڵە شەهاب
خاڵە شەهاب کوڕی شێخ نوری شێخ ساڵح-ە، ساڵی 1932 لە شاری سلێمانی لەدایکبووە، شێخ نوری باوکی شاعیرێکی گەورەی کوردستانە و لەگەڵ عەبدوڵڵا گۆران-دا شیعری نوێیان داهێنا، لە بیستەکانی سەدەی ڕابردوودا سەرنووسەری ڕۆژنامە ڕەسمییەکەی حکومەتی شێخ مەحمود بوو.
شیهاب شێخ نوری ساڵی 1939 چۆتە قوتابخانەی (فەیسەڵی)یە لە سلێمانی و ساڵی 1946 لە کۆلیژی فەیسەڵییە لەبەغدا وەرگیراوە.
لە خۆپیشاندانەکەی ساڵی 1950دا لە بەغدا بەشداریکردووە و بریندار بووە، بەهۆی ئەم بریندارییەوە وازی لەخوێندن هێناوە.
خاڵە شیهاب هەر لەتەمەنی لاوییەوە پەیوەندیکردووە بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان-ەوە و لەسەر هەڵوێستی سیاسی خۆی چەندین جار زیندانی کراوە و تووشی ئازارو دوورخستنەوە بووە.
خاڵە شەهاب لەناو ڕیزەکانی پارتی-دا هەوڵیداوە برە و بە بیروڕای سۆسیالیستی بدات و لەم پێناوەشدا ماوەیەک لە بەغدا کتێبخانەیەکی دانا بۆ بڵاوکردنەوەی سەرچاوە زانستییەکانی سۆسیالیست، لە سەرەتای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا ڕۆڵێکی گەورەی بینی لەدامەزراندنی (کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان)دا.
دوای هەرەسی شۆڕشی ئەیلول هاوڕێ لەگەڵ ژمارەیەک تێکۆشەری تردا بۆ پەیوەندیکردن بەسەرکردایەتی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان-ەوە، ویستیان لەئێران-ەوە خۆیان بگەیەننە دەرەوەی عێراق تا سەبارەت بەبارودۆخی تازەی کوردستان و ئەرکە ڕێکخراوەیی و سیاسیەکان بیرورایان لەگەڵدا بگۆڕنەوە، بەڵام دەسەڵاتدارانی ڕژێمی شای ئێران ئەم پۆلە تێکۆشەرەیان دەستگیرکرد و ڕادەستی کاربەدەستانی عێراق.
ئەم سەرکردە گەورەیە ڕۆژی 21-11-1976 و لەگەل شەهیدان جەعفەر عەبدولواحید و ئەنوەر زۆرابدا لەسێدارەدران.ref name="مێژووی یەکێتی ١">

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندامانی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان
پۆل:سیاسییەکانی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢
پۆل:مردووانی ١٩٧٦
پۆل:مارکسیستە کوردەکان
پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان
پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:سۆشیالیستە کوردەکان
پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
پۆل:خەڵکی سلێمانی
قەسرک، برادۆست

**قەسرک** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری برادۆست، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.

## ناو

## جوگرافیا

**قەسرک** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی ئەخیانی ئەڤراز. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی ھەوسارا.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی ئەسکەندەراوا. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی خانک.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٢٢) کەس و (٢٠) خێزان بووە.
* دانیشتووانی گوندەکە کوردن.
* بە کوردی (کرمانجی) دەدوێن.

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە ئیسلام (سوننە)یە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ
* قەسرک، دەشت
* قەسرک، سۆما

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ورمێ
ورمێ
ورمێ
پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
گوندستانی مەنگوڕی ڕۆژھەڵات

**گوندستانی مەنگوڕی ڕۆژھەڵات** بە پانتایی ٦٨٤٠٩٧ کیلۆمیتری چوارگۆشە یەکێک لە گوندەوارەکانی بەشی خەلیفانی شارستانی مەھابادە؛ ناوەندەکەی ئاوایی حەوڵاکوردەیە و (٧٢) گوند لەخۆ دەگرێ.

## گوندەکان

* ئاغاسوور
* ئافان
* ئامێد، مەھاباد
* ئەسحاب
* باگردانی خوارێ
* باگردانی سەرێ
* بەیتاس
* بێنگوین
* پەڵکێ
* جانداران
* چۆمەڵ
* حاجی مامیان
* حەسەن چەپ
* حەوڵاکوردە
* خاتوون ئەستی
* خانەگێ، مەنگوڕی ڕۆژھەڵاتی مەھاباد
* خڕەجۆ
* داغە، مەھاباد
* دۆڵبەھاروو
* دۆڵپەمۆ
* دووچۆمان
* دووسەید
* دێبوکر
* ڕفتە
* زێوە، مەھاباد
* سڵۆک
* سمێنوو
* سۆڵغە
* سوورخاو
* سەرتان
* سەرتەنگ، مەھاباد
* سەرھۆڵان
* سیاقۆڵی خوارێ
* سیاقۆڵی سەرێ
* سێروو، مەھاباد
* سێلم
* سەلیم ساوڵ
* شۆڕاوێ
* شەکربەگ
* شێخان، مەھاباد
* قاوەخانەی حاجی کەریمی
* قۆزلووجە
* قەرەچەلان
* قەرەقاچ
* قەشقوونەی خوارێ
* قەشقوونەی سەرێ
* قەڵاتی سنان
* کارگ، مەھاباد
* کامەم
* کاوەیس
* کەڵەدەنداوا
* کەوڵەی سەرمێرگان
* کیسەڵان، مەھاباد
* گاگەشی خوارێ
* گاگەشی سەرێ
* گوڵیار
* گۆمڵیان
* گیادروان
* مازەڵێ
* مڕانە، مەھاباد
* مەحمووداوای دۆڵبەھاروو
* مەحمووداوای کیسەڵان
* مەزرا، مەھاباد
* مێرگەرۆ
* میریسێ
* ھەرمێ، مەھاباد

## ئەمانەش ببینە
* پێرستی گوندەکانی مەھاباد
* گوندستانی موکریانی ڕۆژھەڵات
* گوندستانی ئاختاچی ڕۆژاوا
* گوندستانی موکریانی ڕۆژاوا
* گوندستانی کانی بازاڕ

## سەرچاوەکان
* فەرھەنگی ئاواییەکانی مەھاباد، ھەرمان وەتمانی-زانکۆ خەلیفە، ٢٠٠٩

پۆل:شارستانی مەھاباد
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
تەنگەڵان

[وێنۆک|250px|[تەنگەڵانی گیبرالتار]]
**تەنگەڵان** یەک ئاوڕێی سروشتی، باریک و زۆربە لە حاڵی جووڵانەوەیە کە دوو جۆری گەورەتری ئاوی پێک گرێ دەدات. تەنگەڵانەکان بۆ ھاتوچۆی کەشتییان نابن.

## ئەمانەش ببینە
* باریکە

## سەرچاوەکان

* بەشداری لە ویکیپیدیای ئینگلیزی

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:کۆما ئاوییەکان
گوندستانی کانی بازاڕ

**گوندستانی کانی بازاڕ** بە پانتایی ٦١٧٩٤٥ کیلۆمیتری چوارگۆشە یەکێک لە گوندەوارەکانی بەشی خەلیفانی شارستانی مەھابادە؛ ناوەندەکەی ئاوایی کیتکەیە و (٤٤) گوند لەخۆ دەگرێ.

## گوندەکان

* ئاچی دەرە
* ئوزون تاش
* باراوا
* بەرەجۆ
* بەیرەم
* پاژبەرد
* پیرمیکاییل
* چوارگا
* خاڵ دەلیل
* خەلیفان
* زیندەقۆڵ
* سوێناس
* شارەزوور، مەھاباد
* شێخ یۆسف
* عەینەمەلا
* قالوێ زەندان
* قالوێ زەندان
* قۆزلووی خوارێ
* قۆیتەڵ
* قەرەنیاوا
* قەڵاجووغە، کانی بازاڕی مەھاباد
* کانی ڕەش، مەھاباد
* کانی سپی، مەھاباد
* کانی سێو، مەھاباد
* کانی میران، مەھاباد
* کاوڵانی خوارێ
* کاوڵانی سەرێ
* کۆرگێ
* کۆنەدێ، کانی بازاڕی مەھاباد
* کووران
* کولتەپە، مەھاباد
* کەڵەکاوێ
* کیتکە
* گڕاوێ
* گامێشان
* گردەشیلان
* گردەبەردان
* گڵێنان
* گوێچکەدەرێ
* گەنەدار
* ماژگە
* میرەدێ
* یاراڵی
* یەڵتەمر

## ئەمانەش ببینە
* پێرستی گوندەکانی مەھاباد
* گوندستانی موکریانی ڕۆژھەڵات
* گوندستانی ئاختاچی ڕۆژاوا
* گوندستانی موکریانی ڕۆژاوا
* گوندستانی مەنگوڕی ڕۆژھەڵات

## سەرچاوەکان
* فەرھەنگی ئاواییەکانی مەھاباد، ھەرمان وەتمانی-زانکۆ خەلیفە، ٢٠٠٩

پۆل:شارستانی مەھاباد
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
گوندستانی موکریانی ڕۆژاوا

**گوندستانی موکریانی ڕۆژاوا** بە پانتایی ٤٨٨٠٥٤ کیلۆمیتری چوارگۆشە یەکێک لە گوندەوارەکانی بەشی ناوەندی شارستانی مەھابادە؛ ناوەندەکەی ئاوایی دریازە و (٢٦) گوند لەخۆ دەگرێ.

## گوندەکان

* ئاڵبڵاغ
* ئوسووکەند
* ئیندرقاش
* باییندەرێ
* برایمە
* تووتاغاج
* چۆمەڵان
* حاجیاوا، مەھاباد
* خانەگێ، موکریانی ڕۆژاوای مەھاباد
* خوڕخوڕە، مەھاباد
* خەلیفە، مەھاباد
* دارەلەک
* داش تەمر
* داشخانە
* دریاز
* سێلەکە
* قازیاوا
* قزڵقۆپی
* قوون قەڵا
* قەرەخان
* قەرەشڵاق
* کۆزەکەرێز
* کۆنەدێ، موکریانی ڕۆژاوای مەھاباد
* کەرێزەی شێخان
* کەوتەر
* گاپیس
* گردەیاقووب
* گۆلێ، مەھاباد
* ھەمزاوا

## ئەمانەش ببینە
* پێرستی گوندەکانی مەھاباد
* گوندستانی موکریانی ڕۆژھەڵات
* گوندستانی ئاختاچی ڕۆژاوا
* گوندستانی کانی بازاڕ
* گوندستانی مەنگوڕی ڕۆژھەڵات

## سەرچاوەکان
* فەرھەنگی ئاوایییەکانی مەھاباد، ھەرمان وەتمانی-زانکۆ خەلیفە، ٢٠٠٩

پۆل:شارستانی مەھاباد
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
مانگیلە

چەپ|وێنۆک|هێلکاریەکی ڕوونکاری  — بازنەیەکی بچوک پشکێک یان لایەکی بازنەیەکی گەورە بشارێتەوە .
وێنۆک|دیمەنێکی مانگیلە .
**مانگیلە** یان هەیڤەک یاخود هێڤک مانگی هیلالیشی پێ دەوترێ، بریتیە لە بەشێک لە مانگ بەشێوەی کەوانێکی پڕشنگدار لە ئاسمان دەردەکەوێت ،شێوەی مانگیلە وەک هێمایەک بۆ قۆناغەکانی لەدایک بوون و ئاوابوونی مانگ بەکاردێت  .

هەوروەها وەک هێمایەک بەکاردێت بۆ مانگ لە بواری گەردوونزانیدا ,هەوروەها هێمای شێوگی کیمیایی  کانزای فلزەر .هەروەها دروشمی دایکە مریەمی پاکیزەیە لە ئاینی مەسیحیدا .

لە کۆندا بۆیەکەم جار عوسمانیەکان لەسەر گۆمەز و منارەی مزگەوتەکان دایان دەنا لەوانەوە شێوەکەی بەستراوە بە ئاینی ئیسلام و بوو بە هێمایەک بۆ ئیسلام ،لە دوای ساڵی ١٩٩٣ ەوە سەربازە موسڵمانەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لەسەر بازووی خۆیان هەڵیاندەواسی وەک هێمایەک بۆ ناسینەوەیان تا لەکاتی مردن لەبەرەکانی جەنگ بزانرێت لە ڕێورەسمی بەخاک سپاردنی کاتیدا لە هەڵومەرجی نالەباردا.

## درووشم
هێمای مانگیلە بە پلەی یەکەم وەک درووشمی مانگ بەکاردێت  بۆ سەرجەم قۆناغەکانی .
وێنۆک|خۆر و مانگیلەی ڕووخساردار (٢٤٩٣ نەخشێکی دارین ) .
وێنۆک|هیرۆس و گامۆس (مانگ و خۆر)سەدەی شازدەهەم.
مانگیلە زۆر لەکۆنەوە وەک هێمایەک بۆ مانگ بەکاردێت بەتایبەت لە بواری ئەستێرەناسی و کەلوەکان،هەروەها وەک درووشم و نیشانەی کانزای فلز بەکارهاتووە لە کیمیازانیدا. یۆنانیە کۆنەکان لە کۆنەوە لەبواری کەلوەکان بەکاریان هێناوە .

لە عەشتاری کۆنیشدا وەک هێمایەک بۆ خواوەندی ڕاوشکاری بەکارهاتووە .مانگیلە وەک هێمای مێ و دولبەر بەکارهاتووە لە پاڵ خۆر وە (ئارتمیس دایانا کە خواوەندی پاکیزەییە) نیشانەی مێینەیی و لێهاتووی ژنانەیە. لە کەلتوری کاسۆلیکی رۆمانیش ،لەلایەن ((کۆمەڵەی مریەم ژنی کۆتایی دونیا )) هێمای مانگیلە بە مریەمی پاکیزە بەسترایەوە کە تابڵۆیەکیان کێشا (مانگیلە لەژێڕ قاچەکانیدا بوو لەگەڵ تاجێک کە دوازدە ئەستێرەی پێوەبوو لەسەر سەری دانرابوو ).

## شێوە
شێوەی مانگیلە هاوشێوەی پەپکەیەکی بازنەییە کە سێ چارەگی لەلایەن بازنەیەکی تر خوراوە ،لە شێوەی کەوانەیەکی لار خۆی نیشان دەدات ،لەسەر ئەم تایبەتمەندیە پێی دەڵێن *lune* لە ئەندازەی ڕێژەیی. بە نوکە تیژەکانی دەوترێت (زوورنا).
Luno ebena geom 1.png|شێوەی ئەندازەیی مانگ 
Luno ebena geom 3.png| شێوەی ئەندازەیی مانگ 
Luno ebena geom 5.png| شێوەی ئەندازەیی مانگ 
Luno ebena geom 2.png| شێوەی ئەندازەیی مانگ 
Luno ebena geom 4.png| شێوەی ئەندازەیی مانگ 
Luno ebena geom 6.png| شێوەی ئەندازەیی مانگ 
Gibbous-Crescent-half-ellipse-in-circle.svg|شێوەی مانگیلەی گەردوونی  (ناوچەی سێبەر)، تەواوکەی  (ناوچەی ناسێبەر).

Astarte with horns.jpg|عەشترۆت و قۆچەکانی، پەیکەرێکی بچوکی ناوچەی میزۆپۆتامیایە.
Clipeus Selene Terme.jpg|پەیکەرێکی رۆمانی(سەدەی سێیەم)
Tagh1.jpg|تاقوستان،لە خۆرهەڵاتی کوردستان(پێش ئیسلام). بڕوانە مانگیلە سەراوژێرەکەی سەر کەوانی بنمیچەکەی.


## ئەمانەش ببینە

* مانگی تابان
* مانگی پڕ
* کورواسۆن

## سەرچاوەکان
فێرۆمۆن

**فێرومون** (لە یۆنانی کۆن: φέρω -فێرۆ) وەک ھۆرمۆن کاردەکات لە دەرەوەی لەشی زیندەوەر بۆ ڕاکێشانی سەرنجی ھەمان جۆر لە زیندەوەران.

فێرومون کردارێکی کیمیایە کە گیانلەبەران بەرھەمی دەھێنن لە دەرەوەی لاشەی خۆیان کە وادەکات ببێتە ھۆی گۆرانی ھەڵسوکەوتی گیانلەبەری بەرامبەر لەھەمان جۆر و ڕەگەزەکەی، فێرومون ھەروەک ھۆرمۆن وایە بەڵام لە دەرەوەی لەشی زیندەوەر کار دەکات، زۆربەی گیانەوەرە بچووکەکان فێرومون بەکاردەبەن بۆ پەیوەندی بەستن بەیەکتری، چوار جۆری فێرومون ھەیە (releaser, primer, signaler and modulator.)

ئاژەڵان لەنێوان خۆیان فێرومون بەکاردەبەن بۆ مەبەستی:
* ئاگادارکردنەوەی یەکتر
* ئاگادارکردنەوە لە دۆزینەوەی خۆراک
* بۆ زۆربوون
* سنووردارکردن (ئەو ناوچەیەی دەیانەوێ بە تەنیا خۆیان لێی بژین)
* ئاگادارکردنەوەی ئاژەڵانی تر بۆ کشانەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:فێرومونەکان
پۆل:ئیکۆلۆژیای کیمیایی
پۆل:زانستی هەناو
پۆل:زانستی ھەناو
تەڵەی فێرومون

**تەڵەی فێرومون** جۆرێکە لە تەڵە کە زیندەوەران بەکاریدێنن بۆ فریودانی زیندەوەرەکانی تر، ئاژەڵان ئەتوانن ئاژەڵێکی تر فریوبدەن بە رشتنی فێرومونی کیمایی بۆ شوێنی مەبەست. 

## ئەمانەش ببینە

* فێرومون

## سەرچاوەکان


پۆل:ئیکۆلۆژیای کیمیایی
پۆل:ژینگەناسیی کیمیایی
گوندستانی موکریانی ڕۆژھەڵات

**گوندستانی موکریانی ڕۆژھەڵات** بە پانتایی ٣١٦٢٧٦ کیلۆمیتری چوارگۆشە یەکێک لە گوندەوارەکانی بەشی ناوەندی شارستانی مەھابادە؛ ناوەندەکەی ئاوایی گۆکتەپەیە و (١٨) گوند لەخۆ دەگرێ.

## گوندەکان

* ئازاد، مەھاباد
* بادام، مەھاباد
* بەردەڕەشان، مەھاباد
* ترشەکان
* تەنگ باڵەکە
* حاجی خۆش
* حەوڵاباد
* خەتایی
* قۆپی باباڵی
* قوڵقوڵە
* قەرەداغ، مەھاباد
* کەرێزەی ئاڵی باییز
* کێچاوا
* گابازەڵە
* گردەڕەش
* گردەگڕوێ
* گۆکتەپە
* لەج

## ئەمانەش ببینە
* پێرستی گوندەکانی مەھاباد
* گوندستانی ئاختاچی ڕۆژاوا
* گوندستانی موکریانی ڕۆژاوا
* گوندستانی کانی بازاڕ
* گوندستانی مەنگوڕی ڕۆژھەڵات

## سەرچاوەکان
* فەرھەنگی ئاواییەکانی مەھاباد، ھەرمان وەتمانی-زانکۆ خەلیفە، ٢٠٠٩

پۆل:شارستانی مەھاباد
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
گوندستانی ئاختاچی ڕۆژاوا

**گوندستانی ئاختاچی ڕۆژاوا** بە پانتایی ٤٨٥٢١٠ کیلۆمیتری چوارگۆشە یەکێک لە گوندەوارەکانی بەشی ناوەندی شارستانی مەھابادە؛ ناوەندەکەی ئاوایی قەرەبڵاغە و (٣٦) گوند لەخۆ دەگرێ.

## گوندەکان

* وەتەمیش
* ئوزوندەرێی خوارێ
* ئوزوندەرێی سەرێ
* ئەمیناوا، مەھاباد
* باجەوەند
* بورھان
* بۆزە
* بەردەمێش
* نبەسری
* پیربەلە
* تیکانلووجە
* حاجیاڵی کەند
* حەوتەوانە، مەھاباد
* خاتون باغ
* خاتون خاس
* دۆستاڵی
* دەرمان، مەھاباد
* زگدڕاو
* سارەوانان
* سونجاق
* سەھۆڵان
* سەیداوا
* سیچان بڵاغ
* شیلاناوێ
* عیساکەند
* قجیاوا
* قزڵجەی خوارێ
* قۆڕغان
* قەرەبڵاغ، مەھاباد
* قەڵات
* قەڵاجووغە، مەحاڵی ڕۆژاوای مەھاباد
* قەمتەرێ
* کانی کەوتەر
* کولیجە
* کۆنەدێ، مەحاڵی ڕۆژاوای مەھاباد
* کەپەکەند
* لاچین، مەھاباد
* یاڵاوای خوارێ
* یاڵاوای سەرێ

## ئەمانەش ببینە
* پێرستی گوندەکانی مەھاباد
* گوندستانی موکریانی ڕۆژھەڵات
* گوندستانی موکریانی ڕۆژاوا
* گوندستانی کانی بازاڕ
* گوندستانی مەنگوڕی ڕۆژھەڵات

## سەرچاوەکان
* فەرھەنگی ئاواییەکانی مەھاباد، ھەرمان وەتمانی-زانکۆ خەلیفە، ٢٠٠٩

پۆل:شارستانی مەھاباد
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
ئەسکەندەراوا

**ئەسکەندەراوا** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری برادۆست، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.

## ناو

## جوگرافیا

**ئەسکەندەراوا** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی چەرە. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی کانی شڕک.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی گۆراناوا. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی قەسرک.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١١٩) کەس و (٢٦) خێزان بووە.
* دانیشتووانی گوندەکە کوردن.
* بە کوردی (کرمانجی) دەدوێن.

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە ئیسلام (سوننە)یە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ورمێ
ورمێ
ورمێ
پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
بۆرووجن

**بۆرووجن** یا **برووجن**  شارێکە لە پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری. بۆرووجن لە نیگای جەماوەرەو دووهەمین شاری گەورەی ئەم پارێزگایەشە. 
| پۆتانەکان             = 

## ئەمانەش ببینە

* پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری

* بۆرووجن

## سەرچاوەکان



پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری
پۆل:شارەکانی ئێران
لووشە

وێنۆک|لووشە
وێنۆک|گوڵی لووشە

**لووشە**  () لووشە گیایەکی کوێستانیە گەڵاکەی سەوزێکی ڕووناکەوە و درێژیان تاکوو ٢٠ سانتیمیتر دەبێت. جۆرێک ڕوەکی گوڵدارە لە بنەماڵەی نێرگزەکان و جێنووسی سیرەکان. لووشە بە ئەسڵ لە کوردستان و لە سەرەتای وەرزی بەھاردا دەڕوێت.

## ژیانی لووشە

Allium haemanthoides or Loosha7.jpg|چەند دانە لووشە
Allium haemanthoides or Loosha8.jpg|بنی لووشە
Allium haemanthoides or Loosha9.jpg|گوڵی لووشە پێش لە پشکوتن
Allium haemanthoides or Loosha6.jpg|گوڵی لووشە-١
Allium haemanthoides or Loosha5.jpg|گوڵی لووشە-٢
5Allium haemanthoides or Loosha.jpg|گوڵی لووشە-٣
Allium haemanthoides or Loosha56.jpg|گوڵی لووشە-٤
Allium haemanthoides or Loosha2.jpg|گوڵی لووشەی بە تەواوی پشکوتو
Doxaway loosha.jpg|دۆخەوای لووشە


## سەرچاوەکان

پۆل:گژوگیاکانی ئێران
پۆل:گژوگیاکانی عێراق
پۆل:گژوگیاکانی کوردستان
شارستانی بۆرووجن

**شارستان**  **بۆرووجن** یا **برووجن** یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیارییە کە لە ڕۆژهەڵاتی ئەم پارێزگایە هەڵکەوتووە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری بۆرووجنە.

## ئەمانەش ببینە

* پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری
* بۆرووجن

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری
شارستانی ئەردەڵ

**شارستان ئەردەڵ** یا **ئەردەل** یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیارییە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری ئەردەڵە.

## ئەمانەش ببینە

* پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری

* ئەردەڵ

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری
ناوچەی شاروێرانی مەھاباد

**ناوچەی شاروێرانی مەھاباد** بەسەر دوو گوندستانی موکریانی ڕۆژھەڵات و موکریانی ڕۆژاوادا دابەش بووە و ٣٣٦٤٨ کەسی حەشیمەتە و (٣٧) گوندی لەخۆ گرتووە.

## گوندەکان

* ئاڵبڵاغ
* ئوسووکەند
* ئیندرقاش
* باییندەرێ
* ترشەکان
* تووتاغاج
* چۆمەڵان
* حاجیاوا، مەھاباد
* حاجی خۆش
* حەوڵاباد
* خانەگێ، موکریانی ڕۆژاوای مەھاباد
* خوڕخوڕە، مەھاباد
* خەلیفە، مەھاباد
* دارەلەک
* داشخانە
* دریاز
* سێلەکە
* قازیاوا
* قجیاوا
* قزڵقۆپی
* قۆپی باباڵی
* قوون قەڵا
* قەرەخان
* قەرەداغ، مەھاباد
* قەرەشڵاق
* کۆزەکەرێز
* کۆنەدێ، موکریانی ڕۆژاوای مەھاباد
* کەرێزەی ئاڵی باییز
* کەرێزەی شێخان
* کێچاوا
* گابازەڵە
* گاپیس
* گردەگڕوێ
* گردەیاقووب
* گۆکتەپە
* گۆلێ، مەھاباد
* لەج

## ئەمانەش ببینە
* پێرستی گوندەکانی مەھاباد
* ناوچەی محاڵی مەھاباد
* ناوچەی گەورکایەتی مەھاباد
* ناوچەی مەنگوڕایەتی مەھاباد

## سەرچاوەکان
* فەرھەنگی ئاواییەکانی مەھاباد، ھەرمان وەتمانی-زانکۆ خەلیفە، ٢٠٠٩

پۆل:شارستانی مەھاباد
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
ناوچەی گەورکایەتی مەھاباد

**ناوچەی گەورکایەتی مەھاباد** بەسەر دوو گوندستانی کانی بازاڕ و مەنگوڕی ڕۆژھەڵاتدا دابەش بووە و ٦٠٦٥ کەسی حەشیمەتە و (٢٣) گوندی لەخۆ گرتووە.

## گوندەکان

* ئوزون تاش
* باراوا
* پاژبەرد
* جانداران
* چۆمەڵ
* زیندەقۆڵ
* سوێناس
* قالوێ زەندان
* قۆزلووی خوارێ
* قۆزلووی سەرێ
* قەرەنیاوا
* کانی ڕەش، مەھاباد
* کانی سپی، مەھاباد
* کانی سێو، مەھاباد
* کاوڵانی خوارێ
* کاوڵانی سەرێ
* کووران
* کولتەپە، مەھاباد
* کەڵەکاوێ
* گامێشان
* گردەشیلان
* ماژگە
* یاراڵی

## ئەمانەش ببینە
* پێرستی گوندەکانی مەھاباد
* ناوچەی شاروێرانی مەھاباد
* ناوچەی محاڵی مەھاباد
* ناوچەی مەنگوڕایەتی مەھاباد

## سەرچاوەکان
* فەرھەنگی ئاواییەکانی مەھاباد، ھەرمان وەتمانی-زانکۆ خەلیفە، ٢٠٠٩

پۆل:شارستانی مەھاباد
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
ناوچەی مەنگوڕایەتی مەھاباد

**ناوچەی مەنگوڕایەتی مەھاباد** بەسەر سێ گوندستانی کانی بازاڕ، مەنگوڕی ڕۆژھەڵات و موکریانی ڕۆژاوادا دابەش بووە و ١٢٤٨٤ کەسی حەشیمەتە و (٨٦) گوندی لەخۆ گرتووە.

## گوندەکان

* ئاغاسوور
* ئافان
* ئامێد، مەھاباد
* ئەسحاب
* باگردانی خوارێ
* باگردانی سەرێ
* برایمە
* بەیتاس
* بێنگوین
* پەڵکێ
* پیرمیکاییل
* چوارگا
* حاجی مامیان
* حەسەن چەپ
* حەوڵاکوردە
* خاتوون ئەستی
* خاڵ دەلیل
* خانەگێ، مەنگوڕی ڕۆژھەڵاتی مەھاباد
* خڕەجۆ
* خەلیفان
* داش تەمر
* داغە، مەھاباد
* دۆڵبەھاروو
* دۆڵپەمۆ
* دووچۆمان
* دووسەید
* دێبوکر
* ڕفتە
* زێوە، مەھاباد
* سڵۆک
* سمێنوو
* سۆڵغە
* سوورخاو
* سەرتان
* سەرتەنگ، مەھاباد
* سەرھۆڵان
* سیاقۆڵی خوارێ
* سیاقۆڵی سەرێ
* سێروو، مەھاباد
* سێلم
* سەلیم ساوڵ
* شارەزوور، مەھاباد
* شۆڕاوێ
* شەکربەگ
* شێخان، مەھاباد
* شێخ یۆسف
* عەینەمەلا
* قاوەخانەی حاجی کەریمی
* قۆزلووجە
* قۆیتەڵ
* قەرەچەلان
* قەرەقاچ
* قەشقوونەی خوارێ
* قەشقوونەی سەرێ
* قەڵاتی سنان
* قەڵاجووغە، کانی بازاڕی مەھاباد
* کارگ، مەھاباد
* کامەم
* کانی میران، مەھاباد
* کاوەیس
* کۆرگێ
* کۆنەدێ، کانی بازاڕی مەھاباد
* کەڵەدەنداوا
* کەوتەر
* کەوڵەی سەرمێرگان
* کیتکە
* کیسەڵان، مەھاباد
* گاگەشی خوارێ
* گاگەشی سەرێ
* گڕاوێ
* گڵێنان
* گوڵیار
* گۆمڵیان
* گوێچکەدەرێ
* گەنەدار
* گیادروان
* مازەڵێ
* مڕانە، مەھاباد
* مەحمووداوای دۆڵبەھاروو
* مەحمووداوای کیسەڵان
* مەزرا، مەھاباد
* مێرگەرۆ
* میریسێ
* ھەرمێ، مەھاباد
* ھەمزاوا
* یەڵتەمر

## ئەمانەش ببینە
* پێرستی گوندەکانی مەھاباد
* ناوچەی شاروێرانی مەھاباد
* ناوچەی محاڵی مەھاباد
* ناوچەی گەورکایەتی مەھاباد

## سەرچاوەکان
* فەرھەنگی ئاواییەکانی مەھاباد، ھەرمان وەتمانی-زانکۆ خەلیفە، ٢٠٠٩

پۆل:شارستانی مەھاباد
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
ناوچەی ناوەندی شارستانی ئیلام

**ناوچەی ناوەندی شارستانی ئیلام** یەکێک لە ناوچەکانی شارستانی ئیلام لە پارێزگای ئیلام لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. ناوەندی ئەم ناوچەیە شاری ئیلامە.

## دابەشکاریی کارگێڕی
گوندستانەکانی ناوچەی ناوەندی شارستانی ئیلام:
* گوندەواری دێیخواروو
* گوندەواری کشوەری

شارەکان:
* ئیلام

## دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی ناوچەی ناوەندی شارستانی ئیلام لە ساڵی ٢٠١٦دا بەرامبەر لەگەڵ ٢١٥،٥٤٣ کەس لە ٥٩،٤٤٠ خێزاندا بووە، کە ھەموویان کوردن و لە ئیسلام شیعە پەیڕەوی دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناوچەکانی ئێران
پۆل:ناوچەکانی پارێزگای ئیلام
پۆل:ناوچەکانی شارستانی ئیلام
پۆل:شارستانی ئیلام
شوێنێک بۆ یاری

**شوێنێک بۆ یاری** () فیلمێکی کوردییە لە دەرھێنانی شەوکەت ئەمین کۆرکی؛ ساڵی ٢٠٠٩ بەرھەم ھاتووە.

## چیرۆک
چەند بنەماڵەیەکی کوردی کەرکووکی بەھۆی ئاوارەیی لە کۆنەیاریگایەکی ئەو شارەدا دەژین. ئاسۆ بە ڕۆڵگێڕانی شوان عەتووف ھەوڵ دەدات ھیوا و خۆشییەک بخاتە ناو بنەماڵەی خۆی و باقی جیرانەکان؛ بۆیە یارییەکی تۆپی پێ لە نێوان کورد و عەرەب و ئاشووری و تورکمان ڕێک دەخات.

## نمایشکردن
* شوێنێک بۆ یاری لە دوازدەھەمین فیلم فێستیڤاڵی جیھانیی کوردی بە شێوەی ئۆنڵاین و خۆڕایی بڵاو کراوە.
* فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی سکاتسادێلی ئەمریکا
* شەشەمین خولی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی مەسقەتی عومان

## خەڵاتەکان
* خەڵاتی یەکەمی پازدەھەمین خولی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی عەرەب

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* شوێنێک بۆ یاری لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان.

پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
ئەوین لە بەرامبەر کۆمەڵکوژیدا (بەڵگەفیلم)

**ئەوین لە بەرامبەر کۆمەڵکوژیدا** (، ) بەڵگەفیلمێکی کوردییە لە دەرھێنانی شێرۆ ھندێ؛ ساڵی ٢٠٢٠ بەرھەم ھاتووە.

## ناوەرۆکی فیلم
ئەوین لە بەرامبەر کۆمەڵکوژیدا باس لە چیرۆک و جۆرەکانی دەنگبێژی لەناو ئێزدییەکاندا دەکات.

## نمایشکردن
ئەم فیلمە لە دوازدەھەمین فیلم فێستیڤاڵی جیھانیی کوردی بە شێوەی ئۆنڵاین و خۆڕایی پیشان درا.

## سەرچاوەکان
* ئەوین لە بەرامبەر کۆمەڵکوژیدا لە فیلم فێستیڤاڵی جیھانیی کوردی .

پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
مانگی تابان

وێنۆک|مانگی تابان لە ١٤ی تشرینی دووەم ٢٠١٦ لە دووری  لە کرۆکی زەویەوە، ئەوە نزیکترین خاڵە لەوەتەی ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٤٨، ھاوشێوەشی ڕووناداتەوە تاوەکوو ٢٥ی تشرینی دووەم ٢٠٣٤.
**مانگی تابان** یان **مانگی مەزن** دیاردەیەکە درووست دەبێت لە کاتی نزیک بوونەوەی مانگی پڕ بۆ نزیکترین خاڵ لە زەوی. لەم دیاردەیەدا مانگ بە گەورەترین قەبارەی دەردەکەوێت، ناوی زانستی و تەکنیکی ئەم دیاردەیە بریتییە لە جووتبوونی زەوی، مانگ و خۆر، دەستەواژەی مانگی تابان زاراوەیەکی گەردوونی نییە بەڵکوو زاراوەیەکی کولتوورییە وە زاراوەی «Super moon» ھەم دیسان زاراوەیەکی گەردوونی نییە بەلکوو دەستەواژەیەکی کولتووری خۆرئاواییە لە ئەستێرەناسی ھاوچەرخدا. پەیوەستبوونی مانگ بە ھەڵکشانی زەوییەوە بووەتە ھۆی ئەوەی کە باوەڕێک درووست ببێت بە جۆرێک یەکێکە لە نیشانە مەترسیدارەکانی سەر زەوی وەک بوومەلەرزە و ھەڵچوونی گڕکانەکان، بەڵام ھیچ بەڵگەیەک نییە لەم بارەوە.

پێچەوانەی ئەم دیاردەیە، دیاردەیەکی تر ھەیە کە مانگ بە بچوکترین قەبارەی دەردەکەوێت کە بە مانگی بچووک کراوە ناودەبرێت، لە کوردی پێی دەڵێن «ماندوو» بەڵام ئەم چەمکە وەک دەستەواژەی مانگی تابان باو نییە.
وێنۆک|250x250پیکسڵ|دیاردەی مانگی تابان لە ١٩ی ئازاری ٢٠١١ بەراورد بە قەبارەی مانگی ئاسایی.

## ناونانی
بۆ یەکەم جار وشەی «super moon» لەلایەن ئەستێرەناس ڕیچارد نۆڵ بەکارھاتووە لە ساڵی ١٩٧٩، بەڵام ھەرچی دەستەواژەی «تابان»ـە ئەمە ڕیشەیەکی دێرینی ھەیە لە زمانە ئاریاییەکان، کە بە واتای درەخشان دێت.

## ڕوودان
ساڵانە ٤ بۆ ٦ جار ئەم دیاردەیە ڕوودەدات، ئەم پێرستە مێژووی سەرجەم ڕوودانەکانی تێدایە لەماوەی نێوان ١٩٠١ بۆ ٢١٠٠ کە ڕوویان داوە و ڕوودەدەن لە داھاتوودا.

### سەدەی بیستەم

### سەدەی بیست و یەکەم

## پێشانگا

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:مانگ
پۆل:ڕووداوە ئەستێرەناسانەکان
فارسان

**فارسان**  شارێکە لە  پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری.
| پۆتانەکان             = 

## ئەمانەش ببینە

* پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری
* شارستان فارسان

## سەرچاوەکان



پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری
ماستەکا

**ماستەکا** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری برادۆست، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.

## ناو

## جوگرافیا

**ماستەکا** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی گوندک مەلا. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی مەلوونە.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی چەرە. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی ڕەبەت.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٣٤) کەس و (٣٧) خێزان بووە.
* دانیشتووانی گوندەکە کوردن.
* بە کوردی (کرمانجی) دەدوێن.

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە ئیسلام (سوننە)یە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ورمێ
ورمێ
ورمێ
پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
سۆسیال دێمۆکڕاسی ڕۆژھەڵاتی کوردستان

وێنۆک|گوڵە سوور ھێمایەکە بۆ سۆسیالدیموکراسییەکان

**سۆسیال دێمۆکڕاسی ڕۆژهەڵاتی کوردستان** یا دیموکراسیی کۆمەڵایەتی، لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان کۆمەڵەی شۆرشگێڕی زەحمەتکیشانی کوردستانی ئێران** ت**ەنها حزبێکە، کە لە سەر بنەمای سۆسیالیسمی کۆمەڵایەتی واتە سۆسیال دێموکڕاسی خەبات دەکات** **
کۆمەڵەی شۆرشگێڕی زەحمەتکیشانی کوردستانی ئێران ساڵی ١٩٦٩ لە لایەن کۆمەڵێک خوێندکاری  کورد لە زانکۆی تاران دامەزرا. ساڵی ١٩٨٣ لە گەڵ چەند حزبی چەپی دیکە حزبی کۆمۆنیستی ئێرانیان پێکهێنا وە هەر بەناوی کۆمەڵە چالاکی ئەنجامدا  تا دواتر ساڵی ٢٠٠٠ وەک حزبێکی باوەڕ بە سۆسیال دێمۆکڕاسی  وە هەروەها مافی دادپەروەیی کۆمەڵایەتی  لە حزبی کۆمۆنیست هاتە دەر و ئێستا یەکم حزبە کە باوەڕی بە بەهاکانی سۆسیال دێموکڕاسی هەیە
جیا لە کۆمەڵە دوو حزبی دیکەش حزبی دێموکڕاتی کوردستانی ئێران (حدکا) و حزبی دێموکڕاتی کوردستان (حدک)لە سەر بنەمای سۆسیالیسمی دێموکڕاتیک بۆ ئێرانێکی دێموکڕاتیکی سۆسیالیست خەبات دەکەن. حزبی دێموکڕاتی کوردستانی ئێران ساڵی ١٩٢٤ دامەزراوە و لە کۆنگرەی سێی خۆی سۆسیالیسمی دێموکڕاتیکی پەسەند کرد. جیاوازی سۆسیال دێموکڕاسی و سۆسیالیسمی دێموکڕاتیک لە سەر چۆنایەتی و چەندە بەکارهێنانی دێموکڕاسییە.  

## گروپی سۆسیال دێموکڕاتەکان
ڕێکخراوی ئینتراناسیونال سۆسیالیست کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران، حزبی دێموکڕاتی کوردستانی ئێران، حزبی دێموکڕاتی کوردستان لە ڕێکخراوی ناوبراودا ئەندامن

ڕێکخراوی هاوپەیمانی پێشڕەو کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران، حزبی دێموکڕاتی کوردستانی ئێران ئەندامی فەرمی ڕێکخراوی ناوبراون.

## سەرچاوەکان
خێزانی زمانەکان

550px|وێنۆک|خێزانی زمانەکان لە جیھاندا
**خێزانی زمانەکان** یان **خێزانی زمانی** () بە ئەو کۆمەڵە زمانانە دەڵێن کە لە بنەڕەتدا هاوبەشن و زانایان ناکۆکن لەسەر هەندێکیان، بەڵام پێدەچێت ئەم دابەشکردنە یەکێک بێت لە باشترین دابەشکردنەکان: لە ئەفریقا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست: زمانەکانی ئەفریقی-ئاسیایی لەوانە زمانەکانی عەرەبی، عیبری و ئارامای لە ئاسیا، ئەمازیغ، ئەسیوپیا، سۆمالی و چاد یان لە ئەفریقا زمانەکانی ئیندیگۆی بیابان، لەوانە سەنجی، گەلی تیمبوکتو، فوراویا لە دار فۆر لە سوودان و نوبیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زمانەوانیی مێژوویی
پۆل:بنەماڵەکانی زمان
فەرموودەی مودڕەج

**فەرموودەی مودڕەج** () ئەو فەرموودەیەیە کە ڕشتەکەی گۆڕدرا بێت، یان شتێک خرابێتە ناو ناوەڕۆکەکەی کە لە خۆی نەبێت بەبێ جیاکردنەوە.

## جۆرەکان
* فەرموودەی مودڕەج لە ڕشتەکەیدا ئەوەیە کە سیاقی ڕشتەکەی گۆڕدرا بێت. بۆ نموونە شەریکی قازیی فەرموودەی دەگێڕایەوە دەیگوت (حدثنا الأعمش، عن أبی سفیان، عن جابر قال: قال ڕسول اللە صلی اللە علییە وسلم) دواتر وەستا تاوەکو بینوسن، لەو کاتەدا سابتی کوڕی موسا دێتە ژوورەوە، کاتێک شەریک سەیری سابت دەکا دەڵێت "من کثرت صلاتە باللیل حسن وجھە بالنھار " واتا "ھەر کەسێک شەونوێژی زۆری کرد بە ڕۆژ ڕووی گەش دەبێت ". مەبەستی پێی سابت کوڕی موسا بوو، بەڵام سابت وای زانی ئەوە ناوەڕۆکی فەرموودەکەیە، بۆیە ئەم وتەیەی بە ڕشتەکەی پێشوو دەگێڕایەوە.
* فەرموودەی مودڕەج لە ناوەڕۆکدا ئەوەیە کە شتێک خرابێتە ناو ناوەڕۆکەکەی کە لە خۆی نەبێت بەبێ جیاکردنەوە. بۆ نموونە ئەبو ھورەیرە دەڵێت پێغەمبەر صلی اللە علییە وسلم فەرمووی "أسبغوا الوضوء، ویل للأعقاب من النار" واتە "دەستنوێژەکانتان بە تەواوی ھەڵبگرن، دۆڵێک لە ئاگر بۆ ئەوانەیە کە پاژنەی پێیان تەڕ ناکەن" لەم فەرموودەیەدا دەستەواژەی "دەستنوێژەکانتان بەتەواوی ھەڵبگرن " خراوەتە ناو فەرموودەکەوە و بریتییە لە وتەی ئەبو ھورەیرە وەک لە گێڕانەوەکەی بوخاری ڕون کراوەتەوە.

## ھۆکارەکانی
چەند ھۆکارێک ھەیە بۆ ئەوەی شتێک بخرێتە ناو فەرموودەیەکەوە ئەوانیش:
* ڕونکردنەوەی حوکمێکی شەرعی.
* ڕونکردنەوەی وشەیەکی نامۆ لە فەرموودەکەدا.
* دەرھێنانی حوکمێکی شەرعی پێش کۆتایی ھاتنی گێڕانەوەی فەرموودەکە.

## چۆنییەتی ناسینی فەرموودەی مودڕەج
* ھاتنی فەرموودەکە لە ڕێگایەکی ترەوە بەبێ ئەو بەشە.
* ھەندێک لە زانا ئاگادارەکان گوتبێتیان ئەو بەشە خراوەتە ناو فەرموودەکە.
* کەسی گێڕەڕەوە بڵێت کە ئەو بەشەی خستووەتە ناو فەرموودەکە.
* ئەستەم بێت کە پێغەمبەر وابڵێت.

## دیارترین ئەو کتێبانەی دەربارەی فەرموودەی مودڕەج نوسراون
# الفصل لوصل المدرج من النقل. خەتیبی بەغدادی
# تقریب المنھج بترتیب المدرج پوختەکردن و بۆ زیادکراوی کتێبەکەی خەتیبی بەغدادییە. ئیبن حەجەر عەسقەلانی

## حوکمی فەرموودەی مودڕەج
فەرموودەی مودڕەج جۆرێکە لە جۆرەکانی فەرموودەی زەعیف، و حوکمی شەرعی لێوە وەرناگیرێت. بە کۆدەنگی زانایان لە فەرموودەناسان و شەرعزانان شت خستنە ناو فەرموودە حەرامە، تەنیا کاتێک وشەیەکی نامۆ ڕونبکرێتەوە ئەو کات ڕێگە پێدراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوەکانی فەرموودە
پۆل:فەرموودەزانی
پۆل:فەرموودە
بریاوە

**بریاوە** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی پیران سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
شارستانی کییار

**شارستان کییار** یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیارییە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری شەلەمزارە.

## ئەمانەش ببینە

* پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری
* شەلەمزار

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری
پێڕستی شارستانەکانی پارێزگای ورمێ

پارێزگای ورمێ ١٧ شارستانی ھەیە. ناوەندی ئەم پارێزگایە، شاری ورمێیە.
چەپ|وێنۆک|200x200پیکسڵ|پارێزگای ورمێ

## پێڕست

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی شارەکانی پارێزگای ورمێ

## سەرچاوەکان
پێڕستی شارستانەکانی پارێزگای کرماشان

پارێزگای کرماشان ١٤ شارستانی هەیە. ناوەند ئەم پارێزگایە شاری کرماشانە.
چەپ|وێنۆک|پارێزگای کرماشان

## سەرچاوەکان
پێڕستی شارستانەکانی پارێزگای کوردستان

پارێزگای کوردستان ١٠ شارستانی هەیە. ناوەند ئەم پارێزگایە، شاری سنەیە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
دزێ دۆڵ

**دزێ دۆڵ** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دۆڵ، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
ئەم گوندە ناوەندی گوندەواری دۆڵە.

## ناو

## جوگرافیا

**دزێ دۆڵ** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی کەنعانا ئەڤراز. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی وەزنێ.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ دەریاچەی ورمێ. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی سامورتێ.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٧١٤) کەس و (١٨٨) خێزان بووە.
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە کورد و کورەسوننی پێکھاتووە.
* بە کوردی (کرمانجی) و ئازەری دەدوێن.

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە ئیسلام (سوننە)یە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ
* دزێ

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ورمێ
ورمێ
ورمێ
پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
لوومار

**لوومار** ناوی شارێکە لە پارێزگای ئیلام.
| پۆتانەکان             = 

## ئەمانەش ببینە

* پارێزگای ئیلام
* شارستان سیروان

## سەرچاوەکان


پۆل:شارەکانی پارێزگای ئیلام
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارەکانی کوردستان
تۆر (تۆڕی نەناسراو)

**تۆر** پرۆگرامێکی سەرچاوە کراوەی خۆڕایییە بۆ دابینکردنی گەیاندنی نەناسراو بەناو تۆڕێکی گەیاندنی جیھانی، خۆڕایی و لەلایەن خۆبەخشانەوە بەڕێوە ئەبرێت بە زیاترە لە حەوت ھەزار بازدان بۆ ئەوەی ناونیشانی بەکارھێنەر بشاردرێتەوە، دژی ھەر کەسێک بییەوێت بە شیکاری ھاتوچۆ یان چاودێریکردنی تۆڕێک بەکارھێنەر بدۆزێتەوە. بەکارھێنانی تۆر وا دەکات کەوا سەختتر بێ بتوانرێ شوێنپێی کەسی بەکارھێنەر ھەڵبگیرێت بۆ نموونە کێ سەردانی سایتێکی کردوە، بابەتی سەرھێڵ، نامەی خێرا یان ھەر جۆرێکی تر لە پەیوەندیکردن.

تەواوی سیستمەکە بە شێوازی چینەکانی پیازێک کار دەکات. نێرەر پێویستی بەوە نییە کە ناونیشانی خۆی بدات بە تەواوی تۆڕێک تا بتوانێ لەگەڵ مەکینەی مەبەست پەیوەندی دروست بکات. بەڵکوو وەک چینەکانی پیازێک، یەک یەک مەکینەکانی نێوان سەرچاوە و مەبەست، چین چین ناونیشانی مەکییەنەی دواتر تەماشا دەکەن بێ ئەوەی بزانن ناوەوە چی تێدایە. ئەمەش تەنھا بە پرۆتۆکۆلێکی تایبەتی شیفرەکردن ئەکرێ ئەنجام بدرێت.

## ئەمانە ببینە
* تۆڕی تاریک

## سەرچاوەکان

پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٢
پۆل:پرۆتۆکۆڵەکانی ئینتەرنێت
پۆل:کریپتۆگرافی
پۆل:ھاوبەشیی فایل
پۆل:ئاسایشی ئینتەرنێت
پۆل:نەرمەکاڵایەک کە مۆڵەتی بی ئێس دی بەکاردەھێنێت
پۆل:ئەو موڵکانەی ئینتەرنێت کە لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە دامەزراون
سوزان سۆنتاگ

سوزان سۆنتاگ، نووسەر، دەرهێنەری فیلم، فەیلەسووف، مامۆستا و چالاکی سیاسی ئەمەریکی بوو. زۆرتر وتاری دەنووسی بەڵام چەند ڕۆمانیشی لێ بڵاو بۆتەوە. یەکەم بەرهەمی خۆی لە ژێر ناوی "*بۆچوونەکانی کەمپ*" لە 1964دا بڵاو کردەوە. کارە گەورەکانی لە بوواری ڕەخنە بریتین لە "*دژ بە شرۆڤە*" 1966، "*شێوازەکانی ویستی ڕادیکاڵ*" 1968، "*لە سەر وێنەگری*" 1977 و "*نەخۆشی وەکوو مێتافۆڕ*" 1978 و هەروەها چەند بەرهەمی داستانی "*شێوازێک کە ئێستا دەژین*" 1986، "*عاشقی ئاگرپژێن*" 1992 و " *لە ئەمریکا*" 1999. 

سۆنتاگ لە بوواری نووسین، قسە کردن لەمەڕ و سەفەر بۆ ئەو جێگانەیی شەڕ و کێشە بوون زۆر چالاک بوو. بۆ نموونە ماوەی شەڕی ویێتنام و گەمارۆی سارایۆ. بەربڵاوانە لە سەر وێنەگری، کولتوور و میدیا، ئەیدز و نەخۆشی، مافەکانی مرۆڤ و ئایدیۆلۆژی چەپ دەینووسی. وتارەکانی بوونە هۆی مشت‌ومڕی زۆر تا ڕادەیەک کە "یەکێک لە کاریگەرترین ڕەخنەگرانی بەرەی خۆی باس دەکرێت."

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجەی خوێن
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە نیویۆرک
پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە فەڕەنسا
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
پۆل:ژنانی دووڕەگەزخواز
پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان
پۆل:فەیلەسووفانی جوو
پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئەمریکی
پۆل:مردووانی ٢٠٠٤
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣
پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم
پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک لیتوانیا-جوولەکە
پۆل:فێمینیستە جووەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد
پۆل:چالاکوانانی ئەمریکی دژە جەنگی ڤێتنام
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:بێخوایانی ئەمریکی
ئۆرسێن وێڵز

**جۆرج ئۆرسێن وێڵز** (بەئینگلیزی: Orson Welles؛ لەدایکبووی ٥ی ئایاری ١٩١٥ - ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٥) دەرهێنەر، ئەکتەر، نووسەر، بەرهەمهێنەر و جادووگەرێکی ئەمریکی بوو. ئۆرسن بەهۆی کارەکە مەزنەکانی لە فیلم و ڕادیۆ و شانۆ بەناوبانگە. وێڵز بە یەكێک لە باشترین فیلمسازەکانی مێژوو ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
پۆل:دەرھێنەرانی شانۆی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ڕادیۆی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە ئیسپانیا
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مردووانی ١٩٨٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٥
پۆل:پێرستی ڕەشی ھۆلیوود
پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:وەرگری خەڵاتی ڕێزلێنانی ئەکادیمیا
پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی
پۆل:سیناریۆنووسانی ئێڵەنۆی
پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)
پۆل:سیناریۆنووسانی ویسکۆنسن
پۆل:جادووگەرە ئەمریکییەکان
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کان بۆ باشترین ئەکتەر
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:بێخوایانی ئەمریکی
شارستانی چەوار

**شارستان چەوار** یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای ئیلامە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری چەوارە.

## ئەمانەش ببینە

* پارێزگای ئیلامە
* چەوار

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ئیلام
پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
شارستانی ھلێران

**شارستانی ھلێران**،() لە پارێزگای ئیلامی ڕۆژھەڵاتی کوردستان ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم شارستانە شارۆچکەی تۆحیدە. بەپێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە ١٥٬٢٧٦.

زۆرینەی خەڵکی شارستانی ھولێران کوردە لەکەکانن و بە زمانی کوردیی لەکی دەئاخێڤێنن و زۆربەیان سەربە ئایینی ئیسلامی شیعەن و ھەندێکیشیان یارسانن.

## گەشتیاری
لە نێو جوانییەکانی ئەم دەڤەرەدا دەتوانین ئاماژە بە ڕووباری سیمرێ، گەرووی تیر، قەڵای سام، پردی دۆختار و سۆن، گۆڕستانی مێژوویی بان لەکان، سێ گۆڕستانی گوندی مەھدیە و گۆڕی ئیمام زادە محەممەدی نزیک ناوچەی ھلێران بکەین.

## تایبەت مەندی
ئەم شارستانە یەکێکە لە ناوچە بێبەشەکانی پارێزگاکە، لە ساڵانی ڕابردوودا ڕێوشوێنی تێدا گیراوەتەبەر، بەڵام ھەوڵی زیاتری پێویستە، ناوچەکانی زەردەڵانی بێبەش کردووە، کە پێشتر تێپەڕاندنی قورس بوو، بەڵام ئێستا باشتر بووە و ھاتووچۆی زۆرە ئاسان. لە ڕابردوودا ئەم شارستانە یەکێک بوو لە بەشە سەرەکییەکانی پارێزگای کرماشان (ژەنەڕاڵ ڕاولینسۆن ١٨٣٦)، کە ڕاکێشرا بۆ ناو خاکی پارێزگای کرماشان، بەڵام دواتر لە پارێزگای کرماشان جیاکرایەوە و لکێندرا بە پارێزگای ئیلامەوە، بەجۆرێک کە ئێستا نیوەی دیکەی ئەو شارستانەیە لە کرماشان. ھەروەھا زۆربەی کاروباری ئیداری و سەفەر و کەسوکاری دانیشتوانی ئەم شارستانە لە شاری کرماشانن.

## مێژوو
ناوچەی ھلێران لە ساڵی ٢٠١٩دا جیابووەوە لە شارستانی چەرداوڕ، بۆ شارستان بەرزکرایەوە و بوو بە یازدەھەمین شارستانی پارێزگای ئیلام.

## دابەشی کارگێڕی
شارستانی ھلێران ٢ شارستان و ٤ گوندەوار و ١ شارۆچکە لەخۆدەگرێت بەم شێوەیەی خوارەوە:

## دانیشتوان
بەپێی سەرژمێری ناوەندی ئاماری ئێران، ژمارەی دانیشتوانی شارستانی ھلێران لە ساڵی ٢٠١٦دا یەکسان بە ١٥ ھەزار و ٢٧٦ کەس بووە.

## جوگرافیا
شارستانی ھلێران لە بەشی باکووری ڕۆژھەڵاتی پارێزگای ئیلام ھەڵکەوتووە. ئەم شارستانە لە باشوورەوە تەنیشت شارستانی کوودەشت سەر بە پارێزگای لوڕستان و لە ڕۆژئاوای پارێزگای کرماشان لە باکوورەوە شارستانی ئارووناوایە. ئەم شارستانە وەھا ھەڵکەوتووە کە درێژ و تەسکە و ئەمەش وایکردووە گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی زۆر لە ناوەندی پارێزگای ئیلام دوور بن و زۆربەی ھاتوچۆیان لەگەڵ شاری کرماشانە کە کەمتر لێی دوورە.

## ئاوھەوا
زۆربەی شارستانی ھلێران کەشوھەوایەکی گەرم و وشکی ھەیە، کە بوونی ڕووباری سیمرێ تا ڕادەیەک وشکییەکەی مامناوەند دەکات. زستانی سووک و ھاوینی گەرمی ھەیە بە شێوەیەک کە بتوانرێت دانەوێڵە و بەرھەمی ھاوینە دووبارە دروێنە بکرێتەوە.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای ئیلام
* تۆحید
* لەک

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ئیلام
پۆل:شارستانی ھلێران
پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
تۆحید

**تۆحید** شارۆچکەیەکە، کەوتووەتە ناوچەی ناوەندی شارستانی ھلێران، شارستانی ھلێران، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ئەم شارۆچکەیە ناوەندی شارستانی ھلێرانە.

## دانیشتووان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢،١٢٨)کەس و (٦٠١)خێزان بووە.
* دانیشتووانی گوندەکە کوردن.
* بە کوردی شێوەزاری (لەکی) دەدوێن.

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم شارۆچکەیە ئیسلام (شیعە)یە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانی ھلێران
ھلێران
ھلێران
پۆل:گوندەکانی شارستانی ھلێران
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارەکانی پارێزگای ئیلام
ئەحمەد بارزانی

**شێخ ئەحمەد محەممەد عەبدولسەلام بارزانی** (؛ ١ی کانوونی دووەمی ١٨٩٦ – ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٩)، ھەروەھا ناسراو بە **خودان**، سەرۆکی بنەماڵەی بارزانی لە کوردستاندا بوو. شێخ ئەحمەد حکوومەتی بارزانی لە باشووری کوردستاندا دامەزراند. دەکرێت بگوترێت ئەو ناسیۆنالیستێکی کورد بوو کە ھۆزە جۆراوجۆرەکانی کوردی گرتە ژێر دەسەڵاتی خۆی و ناوچەی بارزانی گەورەتر کرد. ئەحمەد بارزانی لەگەڵ برا بچووکەکەی مستەفا بارزانی لە دەیەکانی ١٩٢٠ و ١٩٣٠ لە دژی دەوڵەتی عێراق شەڕیان کرد.

## ژینگەپارێزی
ئەحمەد بارزانی  ژینگەپارێز بوو. ئەو چەندین یاسای لەبەر ڕاگرتنی شوێنێکی خاوێن بەڕێوە برد. ھەروەھا ھەندێک لەو کارانەی وەکوو ئەوانەی خوارەوەی قەدەغە کرد:

* بڕینەوەی دارەکان، بە تایبەت ئەو دارانەی کە سێبەر ساز دەکەن و پێش راماڵین دەگرن.
* ھەڵگرتنی زۆری ھڵنگوین.
* کوشتنی مارە بێ ژەھرەکان.
* ماسیگری بە دینامیت و ماددە تەقینەوەکانی تر.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٦
پۆل:مردووانی ١٩٦٩
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:خەڵکی بارزان
پۆل:بنەماڵەی بارزانی
پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران
پێڕستی شارستانەکانی پارێزگای ئیلام

پارێزگای ئیلام ١٢ شارستانی هەیە. ناوەند ئەم پارێزگایە شاری ئیلامە.
چەپ|وێنۆک|پارێزگای ئیلام

## سەرچاوەکان
شێیتاناوا

**شێیتاناوا** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دۆڵ، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.

## ناو

## جوگرافیا

**شێیتاناوا** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی شارۆکەی نەسر. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی وەزنێ.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ دەریاچەی ورمێ. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی ناسرئاوا.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٥١٤) کەس و (١٣٨) خێزان بووە.
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە کورد و ئازەری پێکھاتووە.
* بە کوردی (کرمانجی) و ئازەری دەدوێن.

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە ئیسلام (سوننە و شیعە)یە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ورمێ
ورمێ
ورمێ
پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
پێڕستی شارستانەکانی پارێزگای ھەمەدان

پارێزگای هەمەدان ١٠ شارستانی هەیە. ناوەند ئەم پارێزگایە، شاری ھەمەدانە.
چەپ|وێنۆک|200px|پارێزگای ھەمەدان

## شارستانەکان

## سەرچاوەکان
شارستانی ڕوومێشکان

**شارستانی ڕوومێشکان** یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای لوڕستانە.

## ئاسەواری مێژوویی
**قەڵای زاخە** دەکەوێتە شارستانی ڕوومێشکان و بە تەواوی لە بەرد دروستیان کردگە. شێواز و جۆری کەوانەکەی جیاوازە لە کارەکانی دیکەی پارێزگاکە، ئەو بەردانەی لەم بینایەدا بەکاردەهێندرێن نەخشێنراوە و کەلاوەن دیمورگان ئەم کارە بە یەکێک لە کارەکانی سەردەمی ئیلامی یی دەژمێرێت ، بەڵام زۆربەی تایبەتمەندیی تەلارسازیی ساسانی هەیە . زۆربەی لەژێر خاکدا نێژراون قەڵاکە بە تەواوی لە بەرد دروست کراوە و زۆربەی لە ژێر زەویدا نێژراوە شوێنەوارناسان بەو ئەنجامەیان گەیشتووە کە لە بەشی باشووری قەڵا دێرینەکە، بە زۆری پەرستگای ئاگرکەوتنەوە هەبوو کە شوێنی پەرستن بوو.

## ئەمانەش ببینە

* پارێزگای لوڕستانە
* چێغابەل

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای لوڕستان
پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
چیابەل

**چێغابەل** ناوی شارێکە لە پارێزگای لوڕستان.
| پۆتانەکان             = 

## ئەمانەش ببینە

* پارێزگای لوڕستان
* شارستان روومێشکان

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای لوڕستان
پێڕستی شارستانەکانی پارێزگای لوڕستان

پارێزگای لوڕستان ١١ شارستانی هەیە. ناوەند ئەم پارێزگایە شاری خورەماوەیە.
وێنۆک|چەپ|پارێزگای لوڕستان

## سەرچاوەکان
شەڕی قامیشلۆ (٢٠٢١)

**شەڕی قامیشلۆ (٢٠٢١)** شەڕێک لە نێوانیان ھێزە ئەمنییەکانی ڕۆژاوای کوردستان و ھێزەکانی سەر بە حکوومەتی سووریا لە شاری قامیشلۆ بوو. شەڕەکە لە ٢٠ی نیسانی ٢٠٢١ دەستپێکرا، لەدوای وەیکە ئاساییش یەک ئۆتۆمۆبیلی ھێزەکانی بەرگریی نەتەوەیی تەقاندەوە. ئەم تێکھەڵچوونانە بە چەکی سووک و قورس ئەنجامدرا.

ئاساییش لە کاتی دەستپێکردنی تێکھەڵچوون، گەڕەکەکانی تەی و ھەلاکۆ و ھەروەھا زۆرتری ناوچەکانی ژێردەسەڵاتی ھێزەکانی بەرگریی نەتەوەیی گرتەبەردەست. لەدوای ئەو تێکھەڵچوونانە ڕێککەوتنێک لەنێوان لایەنە کورد و عەرەبەکان بەسترا تاکوو ھێزەکانی بەرگریی نەتەوەیی بە تەواوی قامیشلۆی بەجێ بێڵن. لایەنەکان ڕێککەوتن تاوەکوو چەکدارە سوورییەکان لەو ناوچە ڕێک لەلای سوپای سووریاوە بن. دوای ئەم شەڕە چەکدارە کوردەکان نزیک بە ھەمووی شاری قامیشلۆیان گرتەبەردەست.

## ئەمانەش ببینە
* شەڕی حەسیچە (٢٠١٦)

## سەرچاوەکان
بەسەرھاتی خزمەتکار (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

**بەسەرھاتی خزمەتکار** () زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکاییە کە لە ڕووی ڕۆمانی بەسەرھاتی خزمەتکار بەرھەمی مارگرێت ئەتوود، نووسەری کەنەدایی بەرھەم ھاتووە. وەرزی یەکەم ساڵی ٢٠١٧ لە ١٠ ئەڵقەدا لە کەناڵی ھوولوو بڵاو بۆوە؛ وەرزی دوو دەسبەجێ ساز کرا؛ وەرزی سێ ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩ دەستی پێ کرد و ٢٧ی نیسانی ٢٠٢١یش سێ ئەڵقەی وەرزی چوار لەسەر یەک بڵاو کرایەوە.

## چیرۆکی فیلم
کوڕانی یاقووب گرووپێکی سیاسی-ئایینی پرۆتێستانتن کە بە لەناو بردنی کۆشکی سپی و کۆنگرە لە ئەمریکا کوودەتا دەکەن و حکوومەت بە دەستەوە دەگرن و ڕژیمی گیلیاد پێک دێنن. لەو ڕژیمەدا ھاوڕەگەزخوازان، کەشەکانی مەسیحی و بەگشتی ھەر کەسەی بەو حکوومەتە ڕازی نەبێ و دژی بوەستێتەوە لە دار دەدرێن. پیاوەکان دەسەڵاتیان بە دەستە و ژنەکانیش لە ماڵەوەن و مافی کارکردن و خوێندن و خوێندنەوە و شارۆمەندییان نییە. ژنان لەو وڵاتە بەسەر چەند چیندا دابەش دەبن: ھاوسەرەکان (بە جلی شین و سەوز و ھەندێک کاتیش سپییەوە)؛ مارتاکان کە کڵفەتی ماڵەوەن (بە جلی تووسییەوە) و خزمەتکارەکانیش کە ئەرکی زاوزێیان لە ئەستۆیە (بە جلی سوورەوەن). دەستەیەکیش ژنی (جل قاوەیی) بە نازناوی پوورێ بەسەر ئەو خزمەتکارانە ڕادەگەن و فێرکاری و ئاگا لێ بوونیان بەوان سپێردراوە. پیس بوونی ژینگە و نەخۆشییەکانی جووت بوون بوونەتە ھۆی کەم بوونی ڕێژەی زاوزێ بۆیەش خزمەتکارەکان پێشکەشی خاوەن دەسەڵاتەکان دەکرێن تاوەکوو منداڵیان بۆ بخەنەوە.
ئەم زنجیرە بەسەرھاتی دانەیەک لەو خزمەتکارانەیە بە ناوی جون ئازبۆرن کە بە ئافرۆد بانگ دەکرێ. دەگوترێ ئەم زنجیرە وێچووی ژیانی ژنانی ئێرانییە.

## ئەکتەران
* ئێلیزابێت ماس: ئافرۆد/ ئاف جۆزێف/ جون ئازبۆرن
* جۆزێف فاینس: فرێد واترفۆرد
* ئیوان سترۆھاڤسکی: سڕینا واترفۆرد
* ئەلێکسیز بڵێدڵ: ئافگلەن/ ئێملی
* مەدڵین برووێر: ئافوارن/ جنین
* ئین دەود: پوورە لێدیا
* ئۆتی فەگبێنل: لووک
* مەکس مەنگێلا: نیک
* سمیرا وایڵی: مۆیرا
* ئەمێندا بڕوگڵ: ڕیتا
* برەدڵی ویتفۆرد: جۆزێف لارێنس
* سەم جەیگڕ: مارک

## بڵاو بووبەوە

## سەرچاوەکان
* 
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* چیرۆکی خزمەتکار لە ھوولوو.
* چیرۆکی خزمەتکار لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان.

پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە وروژێنەرە ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٧
پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩
پۆل:تەلەفزیۆنی فێمینیست
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی دیستۆپی
پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی پۆست-ئەپۆکالیپتیک
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنیانەی لە تۆرۆنتۆ وێنەیان گیراوە
پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی پاش کۆتاییی جیھانی
حەسار، بەراندێز

**حەسار**، گوندێکە کەوتۆتە گوندەواری چەمێ بەراندێزا نشیو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.

## جوگرافیا

**حەسار** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی ھورمزیارا. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی دۆستەگ.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی مەحمووداوا. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی ئاغبوڵاغ.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٤٢٤) کەس و (٧٣) خێزان بووە.
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە کورد پێکھاتووە.
* بە کوردی (کرمانجی) دەدوێن.

## ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ
* حەسار، ماکۆ
* حەسار، مەیدان
* حەسار، بۆکان
* حەسار، ساینقەڵا

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ورمێ
ورمێ
ورمێ
پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
خەرمانە (دیاردەی تیشکی)

وێنۆک|خەرمانەی خۆر لە زنجیرە چیاکانی ھیمالایە.
وێنۆک|خەرمانەی خۆر.
خەرمانە (بە ئینگلیزی :) دیاردەیەکی ڕووناکییە کە بە ڕووناکی بەرھەم دەھێنرێ (بە پڕشەنگی خۆر یان تریفەی مانگ) کاتێک ڕووناکی بەناو کریستاڵی سەھۆڵی شەش پاڵوی ناو کەشە بەرزەکان ڕەت دەبێت تووشی شکانەوە دەبن و ئەم دیاردەیە دروست دەکەن. خەرمانە چەندین شێوەی ھەیە، وەک خەرمانەی ڕەنگاو ڕەنگ یان خەرمانەی سپیی ھەروەھا دەکرێت شێوەی کەوانە یان بازنەیی بێت کە بەگشتی لە دەوری مانگ یان خۆر دروست دەبن، بەڵام ھەندێکی تر لە شوێنێکی تر یان تەنانەت لە بەشی پێچەوانەی ئاسماندا ڕوو دەدات. لە باوترین جۆری خەرمانە ناسراوەکان، خەرمانەی بازنەیی (خەرمانەی ٢٢)ە. ھەندێک لە خەرمانەکان دەگمەنن وەک خەرمانەی ٤٦ پلەیی و خۆرەدرۆزنە.

ئەو کریستاڵە سەھۆڵیانەی کە بەرپرسن لە دروستبوونی خەرمانە، بەشێوەیەکی ئاسایی لە ھەوری سیرۆستراتۆس لە ترۆسفری سەرەوە (٥–١٠ کم (٣٫١–٦٫٢ میل)ڕاگیر دەبن، بەڵام لە کەشوھەوای سارددا دەتوانن لە نزیک ڕووی زەویدا خۆیان ڕاگیربکەن، لەو حاڵەتەدا وەک تۆزی ئەڵماس ناودەبرێن شێوە و ئاڕاستەکردنی تایبەتی کریستاڵەکان بەرپرسیارن لە جۆری خەرمانەی بەرھەم ھاتوو. ڕووناکی بەھۆی کریستاڵی سەھۆڵییەوە دەشکێنەوە و دووبارە ڕووناکی دەدەنەوە و ڕەنگە بەھۆی پەرتبوونی ڕووناکییەکان دابەش بوونی ڕەنگەکانیش دروست ببێت. کریستاڵەکان وەک ھاوێنە و ئاوێنە ڕەفتار دەکەن. دیاردە ئەتۆمۆسفیرییەکانی بینایی وەک خەرمانە وەک بەشێک لە کەشناسی کەشوھەوا بەکاردەھێنرێت، ئەمەش مەبەستێکی ئەزموونکاری پێشبینی کەشوھەوا بوو پێش ئەوەی کەشناسی پێش بکەوێت. زۆر جار ئاماژە بەوە دەکەن کە باران لە ماوەی ٢٤ کاتژمێری داھاتوودا دەبارێت، چونکە ھەوری سیرۆستراتۆس کە دەبێتە ھۆی ئەوەی کە دەتوانێت نیشانەی نزیکبوونەوەی بارانبارین نیشان بدات.

جۆرە باوەکانی تری دیاردە ڕووناکییەکان کە بەھۆی دڵۆپە ئاوییەکان دروست دەبن جیاوازن لەو دیاردانەی کەبەھۆی کریستاڵی سەھۆڵی دروست دەبن وەک (پەلکەزێڕینە).

## پێشانگا
## سەرچاوەکان

## ئەمانەش ببینە
## سەرچاوەکان
ھانیباڵ (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

***ھانیباڵ*** () زنجیرەیەکی تاوان و وروژاندنی دەروونی و تۆقێنەری ئەمریکییە، لە لایەن براین فوڵەر بۆ تۆڕی ئێن بی سی پێشخراوە.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان
پۆل:بەرنامەکانی تۆڕی ئێن بی سی
پۆل:زنجیرەیەکی تەلەفیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنیانەی لە تۆرۆنتۆ وێنەیان گیراوە
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:نمایشەکانی تۆڕی ئێن بی سی
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە براوەکانی خەڵاتی ساتورن
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە ڕووداوەکانیان لە ڤیرجینیایە
فەرموودەی مەوزوع

**فەرموودەی مەوزوع** بریتییە لەو فەرموودەیەی کە دروست کرابێت یان بە درۆ بێت پاڵ درابێتە لای پێغەمبەر.

## چۆنییەتی دروستبوونی
ئەو کەسانەی فەرموودە دروست دەکەن دوو ڕێگا بەکاردێنن ئەوانیش:
* قسەیەکی خۆی بێنێ و ڕشتەیەکی بۆ دانێت، و بیگێڕێتەوە و بڵێت پێغەمبەر وایگوت.
* قسەی یەکێک لە دانایان یان ھەر کەسێک بێنێت و ڕشتەیەکی بۆ دانێت، و بیگێڕێتەوە و بڵێت پێغەمبەر وایگوت.

## چۆنییەتی ناسینەوەی
چەند ڕێگایەک ھەیە بۆ ناسینەوەی فەرموودەی مەوزوع بەبێ سەیر کردنی ڕشتەکەی ئەوانیش:
* دانپێدانانی کەسی دروستکەر، وەک نوحی کوڕی ئەبو مریەم کە دانی بەوەدا نا کە فەرموودەی دروست کردووە دەربارەی گەورەیی سووڕەتەکانی قورئان لە ئیبن عەبباسەوە.
* شتێک کە وەک دانپێدانان بێت، بۆ نموونە لە کەسێکەوە شتێک بگێڕێتەوە کە پێش لەدایکبوونی مردبێت، و ئەو فەرمودەیەش تەنیا لەلای ئەو ھەبێت.
* بەھۆی شتێکەوە لە کەسی گێڕەڕەوەدا، وەک ئەوەی کەسێک شیعە بێت و فەرموودەیەک دەربارەی گەورەیی ئال و بەیت بگێڕێتەوە.
* بەھۆی شتێک لە فەرموودەکەدا، بۆ نموونە لە ڕووی زمانەوە لاواز بێت یان ڕاشکاوانە پێچەوانەی قورئان بێت.

## ھۆکارەکانی دروستکردنی
* بۆ نزیک بوونەوە لە خوا.
* بۆ سەرخستنی مەزھەب و بیروباوەڕ.
* بۆ تانە دان و ناشیرین کردنی ئیسلام.
* بۆ نزیکبوونەوە لە دەسەڵاتداران.
* بۆ پارە و سامان پەیداکردن.
* بۆ مەبەستی بەناوبانگ بوون.

## دیارترین ئەو کتێبانەی دەربارەی نوسراون
* کتاب الموضوعات. ئیبن جەوزی، کۆنترین کتێبە دەربارەی فەرموودەی مەوزوع نوسرابێت.
* اللآلئ المصنوعة فی الأحادیث الموضوعة. جەلالەدین سیوتی، پوختە کردن و بۆ زیادکردنی کتێبەکەی ئیبن جەوزییە.
* تنزییە الشریعة المرفوعة عن الأحادیث الشنیعة الموضوعة. ئیبن عیراق کینانی، پوختەکردنی کتێبەکەی سیوتییە.

## حوکمەکەی
فەرموودەی مەوزوع خراپترین جۆری فەرموودەی زەعیفە. زانایان کۆکن لەسەر ئەوەی کە گێڕانەوەی فەرموودەی مەوزوع حەرامە تەنیا لە کاتی ڕونکردنەوەی ئەوەی کە فەرموودەکە ھەڵبەستراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوەکانی فەرموودە
پۆل:فەرموودەزانی
پۆل:فەرموودە