open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئەبراھام لینکن

**ئەبراھام لینکن** (; ١٢ی شوباتی ١٨٠٩ – ١٥ی نیسانی ١٨٦٥) سیاسەتمەدار و پارێزەری ئەمریکی بوو کە وەک ١٦ھەم سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەتیکرد لە ١٨٦١ تا ١٨٦٥. لینکن نەتەوەکەی گەیاندە گەورەترین قەیرانی مەعنەوی، دەستووری و سیاسی لە شەڕی ناوخۆییی ئەمریکادا. ئەو سەرکەوتووبوو لە ھێشتنەوەی یەکێتی، لە ھەڵوەشاندنەوەی کۆیلایەتی لە ئەمریکا، ھاندانی حکوومەتی فیدراڵی و بەمۆدێرنکردنی ئابووری ئەمریکا.

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

ئەبراھام لینکۆڵن
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٩
پۆل:مردووانی ١٨٦٥
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم
بەنۆکە

**بەنۆکە** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان لە قەزای خەلیفان لە ئیدارەی سەربەخۆی سۆران پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق.. ژمارەی ماڵەکانی ئەم گوندە زیاتر لە ٥٠ ماڵە لە ساڵی ٢٠١٧. گوند بەنۆکە ڕووبەرێکی زۆری سەوزایی ھەیە کە زۆربەی پێکھاتووە لە داربەڕوو.

## پێشانگا

Banoka Village.jpg
Banoka Village (2).jpg
Banoka Village (3).jpg
Banoka_2012.jpg


## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گوندەکانی خەلیفان
جۆن ئادەمز

**جۆن ئادامز** (٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٧٣٥ - ٤ی تەممووزی ١٨٢٦)، پیاوێکی دەوڵەتمەدار، پارێزەر، دیپلۆمات، نووسەر و لە باوکە دامەزرێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانە، لە ساڵی ١٧٩٧ تا ١٨٠١ وەک دووەم سەرۆکی ئەمریکا خزمەتی دەکرد. پێش سەرۆکایەتییەکەی سەرکردەیەکی شۆڕشی ئەمریکا بوو کە سەربەخۆیی لە بەریتانیای مەزن بەدەست ھێنا و وەک جێگری یەکەمی سەرۆکی ئەمریکا خزمەتی کردووە و بە پاڵەوانی پاڵەوانی جەنگی سەربەخۆیی ئەمریکا دادەنرێت.

## سەرچاوەکان
* John Adams 

پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:باڵیۆزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە شانشینی یەکگرتوو
پۆل:باڵیۆزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ھۆڵەندا
پۆل:جۆن ئادامز
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٣٥
پۆل:مردووانی ١٨٢٦
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دەیەی ١٨٠٠
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
تۆماس جێفەرسۆن

**تۆماس جێفەرسۆن** () یەکێ لە باوکە دامەزرێنەران و نووسەری ڕاگەیەنراوەی سەربەخۆییی ویلایەتە یەکگرتووەکان و سێھەمین سەرۆکی ئەمریکایە، ئەندامە لە کۆنگرەی کیشوەری.
یەکێک لە کارە ناسراوەکانی زانکۆی ویرجینیایە کە لە ساڵی ١٨١٩ بنیات نراوە و لەڕووی شێوەوە لە پانتیۆن دەچێت.

## سەرچاوەکان
* معماری معاصر دکتر خوشنویس

تۆماس جێفەرسۆن
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:باڵیۆزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە فەڕەنسا
پۆل:نژیاروانانی ئەمریکی
پۆل:داھێنەرانی ئەمریکی
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:مردووانی ١٨٢٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٤٣
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دەیەی ١٨٠٠
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم
پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:خاوەن کۆیلە ئەمریکییەکان
ئیبن ئەلخەتاب

وێنۆک|خەتاب بە جلوبەرگی سەربازی
**ئیبن ئەلخەتاب** یان **خەتاب** ناوی تەواوی **سامر ساڵح عەبدولڵا سولەیم** لەدایک بووی ١٤ی نیسان ١٩٦٩ لە سعودیە، ناوبراو بە شۆڕشگێر و خەباتگێری عەرەبی دادەنرێت لەلایەن عەرەبەکان ەوە بەوەی ناوبراو شەڕەکانی ئەفغان لەدژی سۆڤیەت و شەڕی ناوخۆی تاجیکستان و شەڕی بۆسنە و شەڕی یەکەمی شیشان و شەڕی داگستان و شەڕی دووەمی شیشان ی کردووە و لەزۆربەشیان سەرکەوتنی مەزنی بەدەست ھیناوە بەتایبەتی لەشەڕی ھەرێمی شیشان لە وڵاتی سودان کەتوانی ئازادی بکات. لە ساڵی ١٩٨٨ توانیویەتی جەلال ئاباد و خوست ئازاد بکات و لە ساڵی ١٩٩٣ کابل لە ئەفغانستان ئازاد بکا و ناوبراو زمان زانێکی باش بووە و زمانی عەرەبی و ئینگلیزی و ڕووسی و کوردی و بۆتشی زانیوە، لەکۆتایدا لە ٢٠ی ئازاری ساڵی ٢٠٠٢ لەشەڕی سۆڤیەت و خەباتگێڕانی ئیسلامی کوژرا و بە شەھید ناسێنرا.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٠٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩
بێنجامین فرانکلین

**بێنجامین فرانکلین** () یەکێکە لە باوکە دامەزرێنەران و ھەروەھا نووسەر، بیریار، زانا، ژەنیار، سیاسی و دیپلۆماتی ئەمریکییە.

## ژیان
لە ١٧ی کانوونی دووەمی ١٧٠٦ لە بۆستن لەدایک بووە، زانا و داھێنەر و دیبلۆماسی و پیاوی دەوڵەت بووە، کەسایەتییەکی سەرەکی بووە لەتەنویر و مێژووی فیزیا و تاقیکردنەوە و بیرۆکە و توێژینەوەی ھەبووە لەم بوارەدا جەندەھا داھێنانی کردووە و یەکەم کەس بووە وشەی electricity بەکارھێناوە کە واتای وزە دەگەیەنێت، ھەروەھا یەکەم کەس بووە لە داوی سەدەی شۆڕشی پیشەسازییەوە بەشێوەیەکی زانستی لێکۆڵینەوەی لەسەر وزە کردووە و سەلماندۆێتی کە چەخماخە پێکھاتووە لە وزە و خەریک بووە لەم تاقیکردنەوەیەدا گیانی خۆی لەدەست بدات کاتێک کە فڕۆکەیەکی ھەوایی خستووەتە بەردەم چەخماخە و چەخماخەکە بەرەو لای خۆی ڕای کێشاوە و ئاگری تێبەرداوە.

بێنجامین فرانکلین لەسەرەتاوە چاپکردن لەبراکەیەوە فێربووە و دواتر بووەتە ھواڵساز و چاپکەر و بازرگانێتی لەگەڵ یەکێک لە ڕۆژنامەکانی فیلادفیا کردووە و زۆر دەوڵەمەندبووە و بووەتە نووسەر، زۆر گرنگی بەبوارەکانی زانست و تەکنەلوژیا داوە و بەھۆی تاقیکردنەوە بەناوبانگەکانی ناوبانگێکی نیو دەوڵەتی دەرکردووە، لەنێوان ساڵانی ١٧٧٥ و ١٧٧٦ ڕۆڵێکی سەرەکی گێڕاوە لە باشبونی پەیوەندییەکانی نێوان ئەمریکا و فەرەنسا.

بێنجامین فرانکلین زۆربەی تەمەنی لە بۆستن بەسەر بردووە و لەگەڵ باوکیا لە کارگەیەکی مۆم دروستکردن کاری کردووە و کاتێک تەمەنی گەیشتووەتە ١٢ ساڵان لە چاپەمەنی براکەی کاری کردووە و بەھۆی زیرەکی و لێھاتوویی خۆیەوە کۆمپانیایەکی چاپەمەنی تایبەت بەخۆی کڕیوە و لەبواری ڕۆژنامەوانی و دیبلوماسیدا کاری کردووە، یەکەم کەس بووە کتێبخانەی کردووەتەوە و بیرۆکەی تاقیکردنەوەی بەختی دۆزیوەتەوە و کۆمەڵگای فەیلوسەفەکانی ئەمریکای دامەزراندووە.

بێنجامین فرانکلین لەدوا تەمەنیا یەکێک بووە لەدیارترین ئەو کەسانەی بانگەشەی بۆ لابردنی سزای لەسێدارەدان کردووە و لەدوای مردنیشی ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا بۆ بەرز ڕاگرتنی ناوی وێنەکەیان لەسەر بڕی ١٠٠ دۆلاری کۆپی کردووە، لەتەمەنی ٨٤ ساڵیدا لە ١٧ی نیسانی ١٧٩٠ کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان


پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:باڵیۆزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە سوید
پۆل:باڵیۆزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە فەڕەنسا
پۆل:داھێنەرانی ئەمریکی
پۆل:زانایانی ئەمریکی
پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری
پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق
پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە
پۆل:فەیلەسووفانی زانست
پۆل:فەیلەسووفانی سیاسیی ئەمریکی
پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور
پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان
پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:کەسانی پەیوەندیدار بە کارەبا
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٠٦
پۆل:مردووانی ١٧٩٠
پۆل:یاریزانانی شەترەنجی ئەمریکی
پۆل:یاریزانانی شەتڕەنجی ئەمریکی
پۆل:خاوەن کۆیلە ئەمریکییەکان
پۆل:زانیاریدەرە ئەمریکییەکان
پۆل:کەسانی زانکۆی ھارڤارد
پۆل:نووسەران دەربارەی ئایین و زانست
پۆل:نووسەرانی شاری فیلادلفیا
پۆل:چالاکوانانی مافە مەدەنییە ئەفریقی-ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەران دەربارەی دین و زانست
باوکە دامەزرێنەرانی ویلایەتە یەکگرتوەکان

left|350px|کۆمیتەی پێنج راگەیەندراوی سەربەخۆی پێشکەشی کۆنگرێس دەکەن

**باوکە دامەزرێنەران** کۆمەڵێک لە سیاسەتمەداران و سەرکردە ڕامیارییەکان بوون کە راگەیەندراوی سەربەخۆییی ئەمەریکا یان واژوو 
کرد و، بەشدارییان کرد لە جەنگی سەربەخۆییی ئەمەریکا و دەستوری ئەمەریکایان نووسییەوە. مێژوونوس ریچارد مۆریس
لە ١٩٧٣ ئەم ٧ سەرکردەیەی بە سەرەکیرترین باوکە دامەزرێنەر دەناسێنێت: جۆن ئادامز، بنیامین فڕانکلین، ئەلێکسەندەر ھامیلتۆن،
تۆماس جێفرسۆن، جێمس مادیسۆن، جۆرج واشێنگتن و، جۆن جەی بەگوێرەی ئەو ڕۆل و کاریگەریانەی ھەیان بوو لە دامەزراندنی حکوومەتی نوێی وڵاتە.

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری
پۆل:شۆڕشی ئەمریکا
سێرن

**ڕێکخراوی ئەورووپی بۆ توێژینەوەی ناووکی** (بە ئینگلیزی: European Organization for Nuclear Research) ئەو ڕێکخراوە جیهانییەیە کە ئامانجی ئەوەیە گەورەترین تاقیگەی تەنۆلکەی فیزیایی بەرهەم بێنێت. دەکەوێتە باکووری ڕۆژئاوای شاری جنێف.

پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکانی ئەورووپا
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٥٤
پۆل:سێرن
پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە ئەورووپا
جەیمز مەدیسۆن

**جێمس مادیسۆن** کەسایەتی سیاسی و بیریاری سیاسی ئەمەریکی کە لە نیوان ساڵانی (١٨٠٩- ١٨١٧) وەک ٤ەم سەرۆکی ئەمەریکا خزمەتی کردوە.


پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:مردووانی ١٨٣٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥١
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم
پۆل:فەیلەسووفانی سیاسیی ئەمریکی
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن
پۆل:خاوەن کۆیلە ئەمریکییەکان
ھەلیکۆپتەر

[thumb|ھەلیکۆپتەری بێڵ ٢٠٦ تایبەت بە پۆلیسی لە [لۆس ئەنجلسی ئەمریکا]]
**ھەلیکۆپتەر** () ئامێرێکە بۆ گواستنەوە بەکاردێت یان زۆرجار بۆ فریاگوزاری خێرا و سەرەتایی یا لەکاتی جەنگ و شەڕ جۆری تایبەتی لێوەی بەکاردەھێنرێت، مێژووی بیرۆکەشی بۆ پەرتووکێکی ھەر کۆنی چینیەکان دەگەڕێتەوە دواتر وێنەی ئامێرەکە لەلایەن وێنەکێش لیۆناردۆ دا ڤینچی کێشرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:داھێنانە ئیتالییەکان
پۆل:داھێنان
جانلویجی بووفۆن

**جانڵویجی″جیجی″بوفۆن** گۆڵپارێزی ئێستای بەڕەگەز ئیتاڵییە کە لە ڕۆژی ٢٨ ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٧٨ لەشاری کاررارا لە ئیتاڵیا لەدایک بووە، لە ئێستادا بووفۆن یاری بۆ یانەی پاڕمای ئیتاڵی دەکات لە ساڵی ٢٠٢١ەوە ، ناوبراو یەکێکە لەو یاریزانەی لە جامی جیھانی فیفای ساڵی ٢٠٠٦ پاڵەوانیەتیەکەی لەگەڵ ھاوڕێکانی لە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵیا بردۆتەوە وە لەگەڵ ھەلبژاردەی ئیتاڵی پلەی دووەمیان لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢ بەدەست ھێناوە و لەگەڵ یانەکانیش یاری بۆ یانەکانی پاڕما و یۆڤینتۆسی ئیتاڵی کردووە لەگەڵ پارما خولی ئەورووپا جارێک و جامی ئیتالی و جامی سووپەری ئیتالی بەدەست ھێناوە وەلەگەڵ ھەڵبژاردەی یۆڤنتۆسیش کە زیاتر لە ١١ وەرز یاری کردووە بۆ یانەکە توانیویەتی سێ جار خولی ئیتاڵی بەدەست ھێناوە لەگەڵ دوو جار جامی سووپەری ئیتاڵی لە ئاستی تاکەکەسیش خەڵاتی تۆپی زیوی لە باشترین یاریزانی ئەوروپی بەدەست ھێناوە وە لەساڵی ٢٠٠٣ بووەتە باشترین گۆڵپارێز لە ئەورووپا 

## دەستکەوتەکان

### پاڕمای ئیتاڵی

* جامی ئیتاڵیا یەک جار: ١٩٩٨-١٩٩٩
* جامی سووپەری ئیتاڵی یەک جار: ١٩٩٩
* جامی خوولی ئەوروپی یەک جار: ١٩٩٨-١٩٩٩

### [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یۆڤینتۆسی ئیتاڵی]]

* جامی خوولی ئیتاڵی (سیریا-ئەی) نۆ جار : ٢٠٠١-٢٠٠٢، ٢٠٠٢-٢٠٠٣، ٢٠٠٤-٢٠٠٥، ٢٠٠٥-٢٠٠٦، ٢٠١١-٢٠١٢، ٢٠١٢-٢٠١٣، ٢٠١٣-٢٠١٤، ٢٠١٤-٢٠١٥، ٢٠١٥-٢٠١٦، ٢٠١٦-٢٠١٧، ٢٠١٧-٢٠١٨
* جامی ئیتاڵی پلەی دووەم (سیریا-بی) یەک جار: ٢٠٠٦-٢٠٠٧
* جامی ئیتاڵیا چوار جار: ٢٠١٤-٢٠١٥، ٢٠١٥-٢٠١٦، ٢٠١٦-٢٠١٧، ٢٠١٧-٢٠١٨
* جامی سووپەری ئیتاڵی پێنج جار: ٢٠٠٢، ٢٠٠٣، ٢٠١٢، ٢٠١٣، ٢٠١٥

### [[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان|پاریس سەینت جێرمان]]ـی فەڕەنسی
جامی فەرەنسی یەک جار: ٢٠١٨-٢٠١٩

جامی سووپەری فەرەنسی یەک جار: ٢٠١٨-٢٠١٩

پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
پۆل:کڵابی سەدەی فیفا
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣
پۆل:فیفا ١٠٠
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٩٦
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیتالی
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٤
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیتالی
پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس
پۆل:یاریزانانی یانەی پاریس سان جێرمان
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦
مایکڵ کۆلینز

**مایکڵ کۆلینز**(بە ئیرلەندی: *Míċeál Ó Coileáin*) سەرکردەی شۆرشگێری ئێرلەندیەکان بوو کە بووە وەزیری ئابوری لە کابینە نهێنیەکەی سین فین ساڵانی پێش شۆڕسی ئێرلەندی وەهەروەها پۆستی وەزیری هەواڵگرییشی پێسپێردراوە.

پۆل:دەرچووانی کۆلێجی کینگز لەندەن
پۆل:مردووانی ١٩٢٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٠
بۆسکێن (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **بۆسکێن** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** بۆسکێن، ماوەت، ناوی گوندێکی شارەدێی ماوەتە لە قەزای ماوەت.
** بۆسکێن، ڕانیە، ناوی گوندێکی شارەدێی ڕانیەیە لە قەزای ڕانیە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
قوڕەگۆ

**قوڕەگۆ** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ڕانیە(ناوەند)، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا

**قوڕەگۆ** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دووگۆمان و لە باشوور لەگەڵ بەنداوی دووکان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی چۆمەسوتاو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بۆسکێن.

## ئەمانەش ببینە

* گوندەکانی پارێزگای سلێمانی

## پەراوێزەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
وەرتێ

**وەرتێ** یەکێکە لە شارەدێیەکانی قەزای ڕەواندز لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. وەرتێ ناوەندی ناحیەی وەرتێیە. 

شارەدێی وەرتێ لە شارۆچکەی ڕەواندز (٣٦)کم دوورە، و دووری لە شاری ھەولێر (١٥٢) کیلۆ مەتر دەبێت. لە شاری سۆرانەوە (٤٠)کم، لە شارۆچکەی چۆمانەوە (٣٥)کم، لە شاری ڕانیەوە (٣٠)کم دەبێت.

دەکەوێتە ناوچەیەکی شاخاوی دڵڕفێن، چەند چیایەکی بەرز دەوری وەرتێی داوە لەبەناوبانگترین ئەو چیایانەی دەوریان داوە (چیای کارۆخ) و (چیای دزیلە)، (دڕەبی) و (چیای ھەڵەموندە). بەناوبانگترین ڕووبارەکانیش (سەرچاوەی ئاوی کاولان، دەشوان، ڕووباری وەرتێ). خەڵکی وەرتێ لە کۆندا گەرمیان و کوێستانیان کردووە لەزستاندا لەناو وەرتێ و لە ھاویندا بۆ کوێستانی مەکێ. لە کوێستانی مەکێ ھەندێکیان سەرقاڵی ئاژەڵداری و ھەندێکی تریان سەرقاڵی کشتوکاڵکردن بوون.

## ناو
سەبارەت بە ڕەگ و ڕیشەی ناوی وەرتێ چەندین ڕای جیاواز ھەیە: 

ھەندێکیان پێیان وایە کە دوو برا ھاتوون بۆ ناوچەکە برایەک بانگی براکەی تری دەکات )وەرتە(سەیرکە چەند جوانە، کە بەواتای وەرە تۆ سەیرکە ناوچەکە چۆن ڕازاوەتەوە بە گوڵ ودار. 

ھەندێکی تر پێیان وایە ناوی وەرتێ لە (دوو والی) ھاتووە، کە لە دوو بڕگە پێک دێت (دوو+والی) کە بەواتای گەرمیان و کوێستان دێت، چونکە دانیشتوانی وەرتێ لە وەرزی ھاوین دا کوێستانیان کردووە و چوون بۆ ناوچەکە فێنکەکان.

## جوگرافیا

## مێژوو

## گەشتوگوزار
ناحیەی وەرتێ شوێنێکی تا بڵێی دڵگیرە چیاو دۆڵ و ئاوەکانی وەرتێ ناوچەکەیان بەتەواوی کردۆتە ناوچەیەکی دڵڕفێن بۆیەش خەڵکی لەھەموو شوێنێکەوە بەمەبەستی گەشت و سەیران ڕووی تێدەکەن. لە گرنگترین شوێنە گەشتیاریەکانیش (کوێستانی مەکێ، ڕووباری وەرتێ، گەڵی سولێ ، سەیرانگای زێوەیی وەرتێ)

## کشتوکاڵ و ئاژەڵداری
لە کۆندا بەشێکی خەڵکی وەرتێ سەرقاڵی کشتوکاڵ بوون بەتایبەت (توتن) کە توانیویانە بەھۆیەوە بژێوی ژیانی خۆیانی پێدابین بکەن وە بەژەکەی تریشیان سەرقاڵی ئاژەڵداری بوون بەتایبەت (بزن و مانگا) بەڵام لە ئێستادا لایەنی ئاژەڵداری بەڕێژەیەکی زۆر پاشەکشەی کردووە.

## دانیشتووان
تاکو ئێستا سەرژمێریەکی دروست نەکراوە بەڵام بەنزیکەی زیاتر لە ٥٠٠ ماڵ دەبێت.

## قوتابخانە
لە وەرتێ سێ قوتابخانەی بنەڕەتی و قوتابخانەیەکی ئامادەیی بونیان ھەیە.

## مزگەوتەکان
لە ناحیەی وەرتێ 6 مزگەوتی لێیە ئەمە جگەلەوەی لەکوێستانی مەکێش مزگەوتێکی تری لێیە.

## سەرنج

چەند سەرنجێک لەسەر ناوی وەرتێ و کوێستانی مەکێ هەیە
وەرتێ لە زمانی عەرەبی و لە وشەی (ورطه) وەرگیرابێ کە کە بە مانای شوێنێک دێ بە شاخ دەورە درابێ.

سەبارەت بە کوێستانی مەکێ دەگێڕنەوە پاشایەک هەبووە هاتۆتە ئەو ناوچەیە لە کاتەشدا شاری مەککەی پیرۆز یەکێک بووە لە شارە هەرە دڵگیرەکان پاشاکەش گوتویەتی دەبێ شوێنێک دروست بکەم لەوێ خۆشتربێت بۆیە هەڵساوە بە دروستکردنی کوێستانی مەکێ.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
کەلەکین

**کەلەکین** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان لە قەزای خەلیفان لە ئیدارەی سەربەخۆی سۆران پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق..

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گوندەکانی خەلیفان
دەربەندۆک

**دەربەندۆک** یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەى خەلیفان سەربە قەزاى سۆران لە پارێزگاى هەولێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی سۆران
پۆل:گوندەکانی خەلیفان
سرێشمە، خەلیفان

**سرێشمە** شارۆچکەیەکە لە باکووری پارێزگای ھەولێر، ھەرێمی کوردستان. ناوەندی ناحیەی سرێشمەیە. دانیشتووانەکەی زیاتر لە ٦٫٠٠٠ کەسن. سرێشمە پێشتر گەورەترین گوندی دەڤەری سۆران بوو لە ڕووی ڕووبەر و ژمارەی دانیشتووان. شارەدێیەکە پێنج کیلۆمەتر لە ناوەندی شاری خەلیفانەوە دوورە.

## پێکھاتەکان
سرێشمە دابەش بەسەر چەند پێکھاتەیەک دەکرێت کە لە ئێستادا بە (کێروشکو مالەریخو مالەموسو باسو مالە مەلاکە) ناو دەبرێن بەڵام لە بنەرەتدا ھەمویان خزمن بەتایبەت کێروشک و مالەریخ کە لەیەک باوانن نەوەی دوو بران بە ناوەکانی ئاری و شاری

## ناو
لێکدانەوەی جیاواز بۆ ناوی سرێشمە دەکرێت کە بە شیکیان دە لین لە بە ڕ ئە و یی ڕە زی زؤری لئ بوە ناوی (زیبار) بوە و کاتئ عوسمانییە کان ھاتوون پرسیاریان لە خە لکی گوند کردوە خە لکی گوندیش تورکیان نە زانییوە بؤییە ئە وان وتو یانە (سئ لاشما) واتە کە ڕوو لار یان قسە نە کە ڕ و بە شێکیان پێیان وایە وشەیەکی تورکییە لە وشەی (سەری ڕەشمە) ھاتووە کە بە مانای جلەو یان گوریس دیت، بۆچوونی سێ یەم ئەوەیە کە زیاتر لە ڕاستییە و نزیکە کە (سرێشمە) لە (سَی ڕەشمال)ەوە ھاتوە کە کە کاتی خۆی سێ ڕەشماڵ لەو ناوچەیە بوونە دواتر فراوان بووە تا بوەتە گوند، بەو پێیەیی خەلکی سرێشمە خاوەنی شێ,ە ئاخاوتنی تایبەت بە خۆیانن ھەر وشەیەک پیتی(ڵ) بکەوێتە کۆتای وشە دەپەڕێندرێت و ناخوێندرێتەوە وەک (ماڵ –ما و خاڵ – خا و ڕەشماڵ – ڕەشما) بۆ زانیاری زیاتر دەتوانن لە کتێبی (ڕۆژە دژوارەکانی) بەرێز (ئازاد سرێشمەیی) بڕوانن

## تۆپۆگرافیا
ئەگەر لە ڕووی تۆپۆ گرافیاوە لە سرێشمە بڕوانین لە ناوچەیەکی بەرزی ھەلکەوتەوە بە بەراورد لەگەڵ شارو گوندەکانی دەورو بەری کە لە ھەر چوار لاوە بە شاخ دەورە دراوە لە خۆرھەلاتی سرێشمە چیای ھەندرێن وبەشێکی زنجیرە چیای برادۆست ھەیە کە برادۆست لە خۆرھەلاتەوە درێژ دەبێتەوە سنووری باکووری خۆر ھەلات دەبرێت تاوەکو باکوور لە خۆراوای سرێشمەشەوە چیای (کێل) دەبینرێت و لە باشووری خۆراوایشەوە (پانەسەر) و لە باشووریشەوە زنجیرە چیای بەنی ھەریر دەبینرێت، جگەلەمەش لە باشووری خۆر ھەلات چیای کۆرەک دەبینرێت. ناوچەکە زیاتر خاکی دێمەکارە لەگەڵ ئەوەی لە ھەر چوار دەووری سرێشمە کانیو سەرچاوەکانی ئاو بەناوبانگترین کانییەکانی (کانی گەورە- کانی شکیر –کانی توژگە- کانی شکان- کانییە بچووکەکانی میرگەسیرو کانی حسین ئاودەلاو کانی پاشکێل) خاکەکەی زیاتر بۆ بەخێوکردنی (بزنو مەڕ و چێل) لەبارە.

## دانیشتووان
بەپێی تازەترین سەرژمێری شارەدێی سرێشمە پێک دێت لە ١٠٩٩ خێزان و ٦٠٠٠ کەس زیاتر
پێشان زۆربەی خەڵکی سرێشمە بە کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییەوە خەریکبوون، بەڵام ئێستا زۆرینەی پێشمەرگە و فەرمانبەری حکوومین و بەشێکی تریش خەریکی بازرگانین.

## خزمەتگوزارییەکان
### خوێندن و پەروەردە
لە ساڵی ١٩٥٨ یەکەم قوتابخانە لە سرێشمە کراوەتەوە. ئێستا پێنج قوتابخانەی ھەیە کە لە سێ باڵەخانە دەوام دەکەن.

### تەندروستی
لە سرێشمە تەنھا یەک بنکەی تەندروستیی بچووک ھەیە.

**<big>وەرزش</big>**

لەڕووی وەرزشیەوە ناحیەی سرێشمە خاوەنی ( یانەی وەرزشی سرێشمە)یە کە لە بەرواری (١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥) لەلایەن وەزارەتی وەرزش و لاوان مۆلەتی پێدراوە و دامەزراوە، هەروەها لە سرێشمە دوو یاریگایی تۆپی پێ هەیە.

## ئایین و کولتوور
تێکڕای خەڵکی شارەدێی سرێشمە موسڵمانن و لە مەزھەبدا سوننەن.

## سەرچاوەکان

* https://www.zarikrmanji.net/Home/Details/29047/لە-ناحیەی-سرێشمە-چەندین-پڕۆژەی-گرنگ-دە/29047/https://www.zarikrmanji.net/Home/Details/29047/لە-ناحیەی-سرێشمە-چەندین-پڕۆژەی-گرنگ-دە/29047/

پۆل:ناحیەکانی خەلیفان
پۆل:ناحیەکانی سۆران
پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
ڕەشەکەڵ

**رەشەکەڵ** یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی گەڵاڵە سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی چۆمان

پۆل:گوندەکانی گەڵاڵە
پاشکۆز

**پاشکۆز** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی گەڵاڵە سەربە قەزای چۆمان لە پارێزگای ھەولێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی ھەولێر
پۆل:گوندەکانی گەڵاڵە
ڕەزان مەلا براییم

**ڕەزان مەلا برایم** یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی گەڵاڵە سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.

پۆل:گوندەکانی چۆمان

پۆل:گوندەکانی گەڵاڵە
گەڵاڵە (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **گەڵاڵە** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** گەڵاڵە، ماوەت، ناوی گوندێکی شارەدێی ماوەتە لە قەزای ماوەت.
** گەڵاڵە، چۆمان، ناوی شارەدێیەکە لە قەزای چۆمانە سەربە پارێزگای ھەولێرە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
چارلی ھارپەر

**چارلی هارپەر** کارەکتەری خەیالی لە زنجیرەی دوو پیاو و نیو لە لایەن چارلی شینینەوە رۆلی بەرجەستە دەکرێ کە لە ڕێگەیدا چارلی بووە پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم بۆ ڕۆلگێران وەک کارەکتەری سەرەکی لە زنجیرە کۆمییدیاکە، وە پاڵێوراوی دوو خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بەھۆی باشترین نمایش لەلایەن ئەکتەرێک لە زنجیرە کۆمیدیادا 

## سەرچاوەکان


پۆل:کارەکتەرە کوڕە ئەمریکییەکان لە تەلەڤیزیۆن
قەسرێ

وێنۆک|ناحیەی قەسرێ
قەسرێ گەورەترین ناحیەی باڵەکایەتیە، لە ئیدارەی سەربەخۆی سۆران لە پارێزگای ھەولێر. ڕووبەرەکەی بریتییە لە ١٧٧٫٣٤ کم دووجا، کە ٥٪ی دەشتایییە و، ٩٥٪ی چیایە، ژمارەی گوندەکانی ناحیەی قەسرێ ٣٥ گوندە. ڕێژەی دانیشتووانی ٨٩١٣ کەسن.

## مێژوو
ناحیەی قەسرێ لە ناوەندی قەزای چۆمان (١٨) ھەژدە کیلۆ مەتر دوورە، لەسەر ناوی قەسرێ دوو ڕای جیاواز ھەیە، یەکەمیان ئەوەیە کەناوی قەسرێ لە (قەسرین) ھاتووە بە مانای شوێنێکی زۆر سارد. دووەمیان ئەوەیەکە دوو برا لەم ناوچەیە نیشتەجێ بوونە بەناوەکانی (خوسرەو) و (ساکۆت) بە پێ ی ڕۆژگار ناوەکە بوەتە قەسرێ وماکۆسان کە ئێستا ھەردوو شوێنەکەماون وئاوەدانن و شوێنەواری گردی (ساکۆت) تاکو ئێستاش ماوە.

پێشتر قەسرێ لە ساڵی(١٩١٤) تەنھا پێنج ماڵ بووە وگوندێکی سەربەناحییەی باڵەک وقەزای ڕواندوز بووە؛ بەڵام لەگەڵ ھەڵگیرسانی شۆرشی مەزنی ئەیلوول لە ساڵی (١٩٦١) ئەم ناوچەیە بوە مەڵبەندێکی گرینگی شۆرش وئاوەدانییەکی باشی بەخۆیەوە بینیوە دواتر بەھۆی شەڕی نێوان عێراق و ئێران لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٣ ئەو ناوچەیە لەلایەن ڕژێمی بەعسەوە بە خەڵکەکەی چۆڵ کراو دانیشوانەکەی بۆ ئۆردووگا زۆرە ملێکان گواسترانەوە.

دوای ڕاپەرینی بەھاری (١٩٩١) جارێکی تر ناوچەکە ئاوەدان کرایەوەو بەھۆی فراوانی ناوچەکە لە سەردەمی کابینەی پێنجەمی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان و بە فەرمانی سەرۆکایەتی ھەرێم ژمارە(١٣٠) لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ کراوە بەناحییەو لە ناوەندی ناحیە (٣٦) و سی و شەش گوند پێک دێت وتێکرای ژمارەی دانیشتووانی سنوورەکە ٨٩١٣ کەسە کە ٥٧٠٨ کەس لە ناوەندی ناحیە دادەنیشن و ٣٢٠٥ کەس لە گوندەکان نیشتەجێن.

- بۆ یەکەم جار قوتابخانە لەسەردەمی شۆرشی ئەیلوول لە ساڵی ١٩٦٩ لەقەسرێ کرایەوە.

-بۆ یەکەم جار پرۆژەی ئاوی خواردنەوە لە قەسرێ لەسەردەمی بارزانی نەمر لە ساڵی ١٩٦٨ دروست کراوە.

- بۆ یەکەم جار لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٠١ شارەوانی لە قەسرێ دامەزراوە.

- بۆ یەکەم جار کارەبای نیشتمانی لە ٨ی ئایاری ٢٠١٠ گەیندرا ناحیەی قەسرێ.

## گوندەکان
گوندەکانی قەسرێ ژمارەیان ٣٥ گوندە، ئەمانەی خوارەوەن:

* کانی بەست
* ئیسکاو
* بەردەڕەشان
* بنەڵە
* بوران
* خەزێنە
* داڵکان
* دیلمان
* ڕەشدوور
* ڕەزوێکە
* زەنگەڵین
* زێوکان
* سایە

* سەرکان
* سەرنێڵ
* سۆرەبان
* شیناوە
* شیوێ گوڵان
* چۆمساک
* قەڵات قەسرێ
* کۆیلێ
* ماکۆسان
* ماونان
* مێرگە
* نێوخانان

* وەسان
* وەڵزە
* وەڵاش
* پردی زەرد
* چۆمە
* بەستێ
* مێرگەی خواروو
* کاولان قەسرێ
* ڕەزمیر
* سمۆرە

## سەرچاوەکان
ئومێد قەسرێ

ماڵپەڕی پارێزگای ھەولێر

پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
ئیسکاو

گوندی ئیسکاوە لە دۆڵی باڵەیان و یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی قەسرێ لە باڵەکایەتی لە ئیدارەی سەربەخۆی سۆران لە پارێزگای ھەولێر.

پۆل:گوندەکانی قەسرێ

## سەرچاوەکان
ئومێد قەسرێ

Omid Qasre
بەردەڕەشان، چۆمان

**بەردەڕەشان** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی قەسرێ سەربە قەزای چۆمان لە پارێزگای ھەولێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی چۆمان

پۆل:گوندەکانی قەسرێ
بالیسان

ناحیەی **بالیسان**، دەکەوێتە رۆژئاوای شاری سلێمانی، و سەر بە پارێزگای ھەولێرە، لەساڵی ١٩٩٩ لەلایەن حکوومەتی سلێمانی بالیسان کراوە بە ناحیە کەپێشتر گوند بووە و لە ئێستادا نزیکەی ١٥ گوندێک لەدەورووبەری ناحییەکە ھەیە لەوانە گوندەکانی توتمە، شێخ وەسانان،

## جوگرافیا
**ناحیەی بالیسان** کەوتۆتە باکووری ڕۆژھەڵاتی قەزای شەقڵاوە وە سنووردارە بە قەزای خەلیفان سەر بە بەرێوبەرایەتی سەربەخۆی سۆران و قەزای ڕواندز لە باکوور و ناحیەی بێتواتەی سەر بە بەڕێوبەرایەتی سەربەخۆی  ڕاپەرین(ڕانیە)و ناحیەی باسرمە سەر بە قەزای هەریر و ھیران سەر بە قەزای شەقڵاوە و ناحیەی سکتان سەر بە قەزای کۆیە.  نزیکەی ٨٨کم لە پارێزگای ھەولێر و ٣٦کم لە  قەزای شەقڵاوە  و ٣٥ کم لە  بەڕێوبەرایەتی سەربەخۆی ڕاپەرین (ڕانیە)و ٢٩ کم لە قەزای خەلیفان و ٢٥ کم لە  ناحیەی بێتواتە-ڕانیە دوورە کە ئەمانە ھاوسێ ی سنووری ناحیەی بالیسانن.

## بالیسان
ھەندێ کەس وای دەبینن ناوەکە لە تورکیەوە وەرگیرابێت وەک دەیگێڕنەوە بالیسان لە (بەیلەسان - بلیسەن) ی تورکی نزیکە و سەرجەم گوندەکانی تری دەوروبەریش ھەر لە زمانی تورکی نزیکن. بێگومان ئەوەش تەنیا بۆچوونە و سەرچاوەی مێژوویی لەبەر دەستدا نیە، بەڵام بەپشتبەستن بە سەرچاوە مێژووییەکان وەک  ووتە و وێنە و بەیت و بالۆرە، ناوی شوێنەکان لە بالیساندا جگە لە نەتەوەی کوردز

پێشوتر جولەکەش لە گوندەکەدا ژیاون و لە دوای دامەزرانی دەوڵەتی جولەکەش لەساڵی ١٩٤٨، ئەو جولەکانە بەزۆر رووە و ئیسرائیل گواستراونەتەوە و لەوێدا ھەرقەرێنراون و نەماون.

ئەو گوندە بەر لە دەستپێکردنی پرۆسەی ئەنفال و کیمیابارانکردنی پێکھاتبوو لە ٥٠٠ ماڵ، ھەر یەکە لەو ماڵانەش لە چەندین سەرخێزان پێکھاتبوون. واتە کۆی ژمارەی دانیشتوانەکەی ٥٠٠٠ کەس بووە.

## کیمابارانی بالیسان
لە ئێوارەی ١٦ ی نیسانی ١٩٨٧ لەلایەن فرِۆکەکانی رژێمی بەعس ەوە کیمیابارانکرا کە زیاتر لە ٢٠٠ ھاوڵاتی شەھید و بە دەیان برینداری لێکەوتەوە.

## سەرچاوە
* http://www.kurdiu.org/hawal/?pageid=69949
* ماڵپەری پارێزگای ھەولێر
ڕەژدوور

گوندی ڕەژدوور یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی قەسرێ لە باڵەکایەتی لە ئیدارەی سەربەخۆی سۆران لە پارێزگای ھەولێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی قەسرێ
سەرکان (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **سەرکان** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** سەرکان، ناڵپارێز، ناوی گوندێکی شارەدێی ناڵپارێزە لە قەزای پێنجوێن.
** سەرکان، قەسرێ، ناوی گوندێکی شارەدێی قەسرێیە لە قەزای چۆمان.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
عەبباد کوڕی بیشر

**عەبباد کوڕی بیشر** () یەکێک بوو لە ھاوەڵانی پێغەمبەر محەممەد.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٦٣٢
پۆل:ھاوەڵەکان
پۆل:ئەنسار
سمێلان

**سمیلان** یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای چۆمان، ڕووبەرەکەی بریتییە لە ٣٦٫٧٢٢ کم دووجا، کە ٪٣٠ی دەشتاییە و، ٪٦٠ی چیایە و، ٪١٠ی گردە، ژمارەی گوندەکانی ٣٦ گوندە، لە ساڵی ٢٠٠٠ بووەتە ناحیە.

## گوندەکان
گوندەکانی سمیلان ژمارەیان ٣٩ گوندە، ئەمانەی خوارەوەن:

* سمیلان
* چۆمباڵۆک
* چۆمانی سمایل ئاغا
* دۆڵبالیس
* گوێزلینگە
* شێرکاوە
* دێگە، چۆمان
* مامەخەتیبیان
* بێشە
* ئاشی خدرئاغا
* بەستەوانیە
* گەروو بێشە
* گزرە
* جاوەکە
* ھەبلەسان

* چۆمبرس
* گەزنە
* ھۆرێ
* ھەوێزە بۆر
* کاولان
* دزووک
* نزاری
* دۆلانە
* شیوەچنار
* دارەگرد
* شیوەماوان
* ماوان

* بێولە
* برایەتی
* پیرۆمەر
* سرێشمە
* ئاشی بێکۆرە
* گوڵان
* روست
* گرتک
* شلۆک
* درێشک
* شلان
* سەری مارساوا

## شوێنە گەشتیارییەکان
* ناوڕۆین
* سارکە
* بەری ئارونیان
* حەسەنبەگ
* کانی سێوۆک
* گەروەزینی بێشە

## سەرچاوەکان
* ماڵپەڕی پارێزگای ھەولێر

پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
عەبباس کوڕی عەبدولموتەلیب

**عەبباس کوڕی عەبدولموتەلیب** () یەکێک بوو لە هاوەڵانی پێغەمبەر محەممەد.

پۆل:مردووانی ٦٥٣
پۆل:لەدایکبووانی ٥٦٦
پۆل:ھاوەڵەکان
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم
پۆل:بنەماڵەی محەممەد
حاجی ئۆمەران

**حاجی ئۆمەران** یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای چۆمان، ڕووبەرەکەی بریتییە لە ١٤٠ کم دووجا، کە %١٠ی دەشتایییە و، %٦٠ی چیایە و، %٣٠ی گردە، ژمارەی گوندەکانی ١٩ گوندە و، لە ساڵی ١٩٧٦ بووەتە ناحیە.

## گوندەکان
گوندەکانی حاجی ئۆمەران ژمارەیان ١٩ گوندە، ئەمانەی خوارەوەن:

* ئازادی
* ئاشی بڕەگوێز
* ئاڵانە
* باوەکراوە
* واشانکە
* خەلان
* دەربەندی رایات

* دۆڵەبۆن
* ڕایات
* رەشەھەرمێیان
* زینوێ
* سەیداوە
* شۆرە
* شیوەڕەش

* چیکان
* گەلەژێر
* گوندەژۆر
* ماوەتان
* ناوەندە

## شوێنە گەشتیارییەکان
* کانیی شێخی باڵەکان
* کانی گۆڵینان

## سەرچاوە
* ماڵپەڕی پارێزگای ھەولێر

پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
ئیبن عەبباس

ناوی **عەبدوڵڵای کوڕی عەبباس** (بە عەرەبی: عبدالله ابن عباس) یەکێک بوو لە هاوەڵانی پێغەمبەر موحەممەد.

## پەراوێزەکان

پۆل:مردووانی دەیەی ٦٨٠
پۆل:ھاوەڵەکان
پۆل:بنەماڵەی محەممەد
پۆل:مردووانی ٦٨٧
سمیلان، چۆمان

**سمیلان** یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی سمیلان سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.

پۆل:گوندەکانی چۆمان

پۆل:گوندەکانی سمیلان
چۆمباڵۆک

**چۆمباڵۆک** یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی سمیلان سەربە قەزاى چۆمان  نزیکەی 140 کیلۆمەتر لە پارێزگاى هەولێر. دوورە و نزیکەی 40 ماڵ دەبێت و یەکەم گوندە لە سنوری دۆڵی ڕۆست کە لە ڕێگای( هامڵتۆن)ەوە لا دەدات . زۆربەی سەرچاوەکان دەڵێن (چۆمبارۆک ) لە (بلاروک یاخود چەم و ڕوبار) هاتوە . سروشتی جوگرافی گوندەکە زۆربەی شاخاوییە و بەچەندین شاخ و گرد دەور دراوە و هاوسنورە لەگەڵ چەند گوندێکی تر لەوانە لە ڕۆژهەڵات گوندی شێرکاوە و لە باکور گوندی چۆمانی سمایل ئاغا و لە ڕۆژئاوا لەگەڵ چیایی بستێ و گوندی پیرسوان  و لە باشوریش بە زنجیرە چیایی بنەسار دەوردراوە.  زۆربەی خەڵکی گوندەکە لە یەک ڕەچەڵەکەوە دەگەنەوە یەک و نەوەی (احمد ئاغا) کە خۆی دانیشتوی سنوری دەشتی هەریر بووە و بۆیەش یەکێ لە شاخەکان بەناوی (کەپکی حمداغا ) ناسراوە . یەکەم قوتابخانە لەساڵی 1979 کرایەوە و یەکەم مامۆستاش ناوی (م.تەها)دەرسی داوەتە قوتابیانی گوند . گوندی چۆمبارۆک بەدەر نەبووە لە ڕاگواستن لە ساڵانی 1983 و دوایی ڕاگواستران بۆ کۆمەڵگایە زۆرە ملێیەکانی قوشتەپە ڕاگواستراون .

پاش ڕاپەرینی گەلی کوردستان و ئاوەدان بوونەوەی دێھاتەکان ئەم گوندەش زیاتر دانیشتوانی گەرانەوە و ئاوەدانی زیاتری بەخۆیەوە بینی و قوتابخانەی نوێ و پڕۆژەی ئاوی بۆ دروست کراو و لە ساڵی ٢٠١٩ ش دا مزگەوتێک و ھۆڵێکی بۆنەکانی لەسەر شێوازێکی گونجاو مۆدێرن بۆ دروست کرا لە گردی با نان ئەو مزگەوتە لەلایەن خێرخوازو خودا پێداوان دروستکراو مەلا یاسین کوڕی مەڵا عبداللە سەرپەرشتی دەکرد بەیارمەتی چەند ئامۆزایەکی خۆی لەم گوندەدا

پۆل:گوندەکانی چۆمان

پۆل:گوندەکانی سمیلان
مامەخەتیبیان

**مامەخەتیبیان** یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی سمیلان سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر دانیشتوانەکەی سەر بە عەشیرەتی دۆڵەمەرین کە یەکێکن لە حەوت تیرەکەی بارزان خاوەنی چەندین شۆرشگێرین لە تەواوی شۆڕشەکانی کوردستان لە ئەیلول و گوڵان بەشداریان کردوە گوندی مامەخەتیبیان دوجار لەسەردەستی ڕژێمی بەعس سوتێنراوە وە دانیشتوانەکەی ڕاگوازراون بۆ کۆمەڵگا زۆرەملێکان، لەساڵی ١٩٩١ و دوای ڕاپەڕینی کوردستان دوبارە گوندەکە ئاوەدان کراوەتەوە .

پۆل:گوندەکانی چۆمان

پۆل:گوندەکانی سمیلان
بێشە

**بێشە** یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی سمیلان سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.

بێشە بە مانای لانەی شێر دێت،

مەحوی دەفەرموێت

بەم هەموو تیرەوە، دڵ سینەمی دی، ئەو **شێرە**

لەرزی هاتێ، وتی: ئەم **بێشە** نەما نیمە مەلاز

کەوتۆتە بەشی باکوری ڕۆژھەڵاتی شاری سۆران لە نێوان دامێنی چیای حەسەن بەگ و نزاری بێشە. لە ئێستادا ٨٥ خێزان نیشتەجێی ئەم گوندەن. لە زستانان کەشیکی زۆر ساردی ھەیە، ھەندێک جار پلەی گەرمی دەگاتە ٧ پلە ژێر سفری سەدی.
لە بەھار و ھاوین و پایزدا  دا کەشیکی فێنک و دیمەنێکی جوان و دڵرفێنی ھەیە. بەشێک لە دانیشتوانی ئەم گوندە سەرقاڵی کشتوکاڵ و ئاژەڵدارین. بەڵام بە ھۆی کەمبوونی ڕێژەی خواست لە سەر بەرھەمی کشتوکاڵێ و ئاژەڵداری، بەشیکی زۆری دانیشتوانەکەی روویان لە شارەکان کردووە بۆ باشتر کردنی گوزەرانیان.

پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی سمیلان
گزرە

**گزرە** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی سمیلان سەربە قەزای چۆمان لە پارێزگای ھەولێر.
## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی سمیلان
گەزنە، چۆمان

**گەزنە** یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی سمیلان سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.

پۆل:گوندەکانی چۆمان

پۆل:گوندەکانی سمیلان
عەبدوڵڵا کوڕی عەبد ئەلئەسەد

ناوی **عەبدوڵڵای کوڕی عەبد ئەلئەسەد** (بە عەرەبی: أبو سلمة عبد الله بن عبد الأسد) یەکێک بوو لە هاوەڵانی پێغەمبەر موحەممەد.

پۆل:مردووانی ٦٢٥
پۆل:ھاوەڵەکان
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
گرتک

**گرتک** یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی سمیلان سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
گرتک لەزمانی کوردی دا بەواتای تەپۆڵکە یان گردۆکە یان سەرتەبکی سەوزی لەوەرگای ئاژەڵان دێت.

پۆل:گوندەکانی چۆمان

پۆل:گوندەکانی سمیلان
شلۆک

**شلۆک** یەکێکە لە هەوارەکانی گوندی گرتک لە  ناحیەی سمیلان سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.

پۆل:گوندەکانی چۆمان

پۆل:گوندەکانی سمیلان
پیرۆمەر

**پیرۆمەر** یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی سمیلان سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.

پۆل:گوندەکانی چۆمان

پۆل:گوندەکانی سمیلان
ئۆمەراوە

**ئۆمەراوە** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی گەڵاڵە سەربە قەزای چۆمان لە پارێزگای ھەولێر.

بە ھەمان ناو گوندێکی تر ھەیە لە قەزای قوشتەپە لە ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە، لە پارێزگای ھەولێر، بڕوانە ئۆمەراوە گەورە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی گەڵاڵە
شلان

**شلان** یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی سمیلان سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.

گوندی شلان کۆتا گوندی دەڤەری باڵەکایەتیە ، نزیکترین گوندیشە لە بناری هەڵگورد .

پۆل:گوندەکانی چۆمان

پۆل:گوندەکانی سمیلان
باوەکراوە

**باوەکراوە** یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی حاجی ئۆمەران سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.

پۆل:گوندەکانی چۆمان

پۆل:گوندەکانی حاجی ئۆمەران
ئازادی، چۆمان

**ئازادی** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی حاجی ئۆمەران سەربە قەزای چۆمان لە پارێزگای ھەولێر.
## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی چۆمان

پۆل:گوندەکانی حاجی ئۆمەران
سەیداوە، چۆمان

**سەیداوە** یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی حاجی ئۆمەران سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.

پۆل:گوندەکانی چۆمان

پۆل:گوندەکانی حاجی ئۆمەران
دەربەندی ڕایات

**دەربەندی ڕایات** یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی حاجی ئۆمەران سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی حاجی ئۆمەران
ئیبن سقلاب

**ئیبن سقلاب** ناوی تەواوی موەفەقەددینی کوڕی یەعقوبی کوڕی سقلابی مەقدیسی مەشریقی مەککی. لە ساڵی (٥٥٦کۆچی) لە شاری قودس لەدایکبووە و لە ساڵی (٦٢٥کۆچی) لە شاری دیمەشق کۆچی دوایی کردووە. ناوبانگی بە دکتۆری دەرکردووە.

## سەرچاوەکان
* ویکی عەرەبی

پۆل:پزیشکە عەرەبەکان
سابتی کوڕی سینان

**سابتی کوڕی سینان** ناوی تەواوی ئەبو حەسەن سابتی کوڕی سینانی کوڕی سابتی کوڕی قوڕڕە. لە ساڵی ٩٧٥ز کۆچی دوایی کردووە. دکتۆر و مێژوونووسێکی بەغدادی بووە.

## هەندێک لە کتێبەکانی

# "الذخيرة في علم الطب."
# "كتاب في النبض".
# "كتاب وجع المفاصل والنقرس".
# "كتاب اصناف الأمراض".
# "كتاب في الوقفات التي في السكون الذى بين حركتى الشريان المتضادتين".
# "كتاب في الحصى المتولد في الكلى والمثانة".
# "كتاب في مساءلة الطبيب للمريض".
# "رسالة في الجدرى والحصبة".
# "كناه المعروف بالذخيرة".
# "مقالة في صفة كون الجنين".

## سەرچاوە
ویکی عەرەبی
سندۆڵان، پشدەر

**سندۆڵان** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قەڵادزێ(ناوەند)، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

جێگا و مەزاری چەند پیاوێکی ئایینی تێدایە کە یەکێک لەوانە، شێخ قادر سەرڕووتی سندۆڵانە، کە زۆر بەناوبانگە.

## جوگرافیا

**سندۆڵان** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی برایم ئاوا و لە باشوور لەگەڵ گوندی بناویلە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گوێزیلە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کێلەسپی.

## ئەمانەش ببینە

* گوندەکانی پارێزگای سلێمانی

## پەراوێزەکان

جێگا و مەزاری چەند پیاوێکی ئایینی تێدایە کە یەکێک لەوانە، شێخ قادر سەرڕووتی سندۆڵانە، کە زۆر بەناوبانگە.

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ناوەندە

**ناوەندە** یەکێکە لە گوندکانی دەڤەری باڵەکایەتی لە ناحیەی حاجی ئۆمەران سەربە قەزای چۆمان لە پارێزگای ھەولێر. دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای قەزای چۆمان بە دووری ٦ کیلۆمەتر.

ڕووبەری گوندی ناوەندە نزیکەی ٣٦ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و زۆربەی ناوچەی شاخاوییە ھەروەھا زەوی کشتوکاڵی و باخچەی زۆرە، سەنتەری گوند لە نزیکەی ٨٠ ماڵ پێکھاتووە، قوتابخانەی تایبەت بەخۆی ھەیە کە لە پۆلی ١ تا ٩ ی بنەڕەتی تێدایە.

داھاتی ئەو گوندە بریتییە لە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری، جگە لە خەڵکی گوندەکە ساڵانە بەتایبەت لە سەرەتای وەرزی بەھار تاکو ناوەڕاست و کۆتایی وەرزی پاییز چەندین کەس لە شوێنە جیاوازەکانی کوردستان بە مەبەستی گەشتیاری و بێستان و ئاژەڵداری سەردانی گوندەکە دەکەن.

سەرچاوەی ئاوی گوندەکە چیای ھەڵگۆردە کە زیاد لە پێویست ئاوی گوندەکەی دابین دەکات بەو ھۆیە ئاوی زیاد بۆ چەند گوندێک دەڕوات وەکو وەردە و شۆرە و دەربەند.

پۆل:گوندەکانی چۆمان

پۆل:گوندەکانی حاجی ئۆمەران
پیاوی ھەزارڕوو

**پیاوی هەزارڕوو** زنجیرەیەکی کۆمێدیە بە زمانی فارسی لە نواندن و دەرھێنانی میهرانی مودیری وبه‌زمانی کوردی له‌ که‌ناڵی ئاسمانی سپێده‌په‌خش کراوه‌.

پۆل:فیلمەکانی میھران مودیری
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان
ئالڤارۆ ئاربێلوا

thumb|'''ئالڤارۆ ئاربێلوا''' بەدرێسی یانەی ڕیال مەدرید
**ئالڤارۆ ئاربێلوا** یاریکەری ئیسپانی لەدایک بووی ١٧ەی جانێوەری ساڵی ١٩٨٣، ئاربێلوا یاری بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا و یانەی ڕیال مەدرید ی ئیسپانی دەکات لەھێڵی بەرگریدا، نابراو کێشی ٧٨ کیلۆ گرامەو بەرزی باڵاشی ١٫٨٣ سم دەبێت، ئاربێلوا بەر لەوەی یاری بۆ ڕیال مەدرید ئەنجام بدات یاری بۆ تیپی لاوانی ڕیال مەدرید و دیپۆرتیڤۆ لاکەڕۆنیا و لیڤەر پوول کردووە ئینجا دوو بارە گەڕاوەتەوە یانەی ڕیال مەدرید.

## دەستکەوتەکان
**ڕیال مەدرید**
* خولی لالیگای ئیسپانی یەک جار لەوەرزی ٢٠١١ - ٢٠١٢
* جامی شای ئیسپانیا یەک جار  لە وەرزی ٢٠١٠ - ٢٠١١
* جامی سوپەری ئیسپانیا ٢٠١٢
* خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٣-٢٠١٤
* جامی شای ئیسپانیای ٢٠١٣-٢٠١٤

**ھەڵبژاردەی ئیسپانیا**
* جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
* جامی نەتەوەکانی ئەورووپا دوو جار لە ساڵانی ٢٠٠٨ و ٢٠١٢

## سەرچاوەکان
* زانیاری نامەی ئاربێلوا | ماڵپەڕی ڕیال مەدرید

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید
پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا
پۆل:بەرگریکارانی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن بی
پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن
پۆل:یاریزانانی تێرسێرا دیڤیسیۆن
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول
سەرکڕان

**سەرکڕان** (Serkirran، ) دێیەکە لە گوندستانی شمشێر، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی پاوە، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی سەرکڕان بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٦٤ کەس لە ٢١٣ بنەماڵەدا بووە.

## ئەمانەش ببینە
* گوندستانی شمشێر
* ناوچەی ناوەندیی شارستانی پاوە
* شارستانی پاوە

پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
میھران مودیری

**میھران مودیری** ئەکتەر و دەرھێنەری ئێرانیە کە لە ٧ی نیسانی ساڵی ١٩٦٧ لە تاران لەدایکبووە. زۆرینەی ئەو فیلمانەی کە کاری بۆ کردوون لە بابەتی کۆمێدیان، جگە لە کاری ئەکتەر و دەرھێنەریش کاری ھوونەری گۆرانی چڕین و شانۆکاریشی کردووە.

## بەرھەمەکان
* ڤێلاکەی من
* شانۆی ھاملێت
* شانۆی ئارسیناڵ
* درامای تەلەفزیۆنی «پیاوی ھەزارڕوو» دوو بەش
* فیلمی سینەمایی تاران ١٥٠٠ (ئەنیمەیشن)
* قاوەی تاڵ
* باغی مزەفەر

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی
پۆل:کۆمێدییە ئێرانییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی
پۆل:مۆسیقاژەنەکان لە تاران
تەڵوکی

گوندێکە لە ھەورامانی ئێران.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی ھەورامان
پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
گراڵ

**گراڵ** گوندێکە لە ھەورامانی ئێران.
## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
پۆل:گوندەکانی ھەورامان
پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
دەرمور

**دەرمور** گوندێکە لە ھەورامانی ئێران؛ لە گوندستانی ھەوڵی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی پاوە، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی دەرمور بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦دا ١٠ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:گوندەکانی ھەورامان
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە
پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
ھەجیج

**ھەجیج** یان **کۆسەی ھەجیج** دێیەکە لە ھەورامانی ئێران؛ لە گوندستانی سیروان، لە ناوچەی نەوسوودی شارستانی پاوە، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی ھەجیج بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٠٣ کەس لە ١٦٣ بنەماڵەدا بووە. لە نێوان شارۆچکەی نۆدشە و پاوە قەراغی چۆمی سیروان لە بناری ڕەوەزە شاخێکی ڕژد ھەڵکەوتووە.

لە ساڵەکانی دواییدا دەڤەری ھەجیج نە تەنێ وەک ناوچەیەکی دڵڕفێنی سرۆشتی و ناوەندێکی پیرۆز، زیاتر لە پێشوو دیدار و زیارەت دەکرێ. شیاوە ئاماژە بکرێت، ھەجیج بەپێ ڕاپۆرتی ئاژانسی خەبەری موکریان لە (٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠) وەک خاوێنترین شوێن لە کوردستان و ئێران ھەم ژینگە و ھەم خەڵکەکەی ناسرا و بڕیاربوو بە (UN) بناسرێ.

## سەرچاوە
ماڵپەڕی ژیوای

## پەراوێز

پۆل:گوندەکانی ھەورامان
پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە
شیوەڕەش

**شیوەڕەش** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی حاجی ئۆمەران سەربە قەزای چۆمان لە پارێزگای ھەولێر.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی حاجی ئۆمەران
نەوسوود

**نەوسوود** شارێکە لە ھەورامانی ئێران، پارێزگای کرماشانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
پۆل:شارەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:گوندەکانی ھەورامان
پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
نۆدشە

**نۆدشە** شارۆچکەیەکە لە هەورامانی ڕۆژهەڵات. مەلا ئەحمەدی نۆدشی یەکێک لە کەسایەتییە ناسراوەکانی ئەم شارەیە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦دا ٣٥٠٠ کەس بووە.
## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
پۆل:شارەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:گوندەکانی ھەورامان
پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
کەیمنە

گوندی **كەیمنە** یان **كێمنە** گوندێکە دەكەوێتە بەشی هەورامانی لهۆن لە رۆژهەڵاتی كوردستان.

## جوگرافیا
گوندەکە دەكەوێتە بەشی هەورامانی لهۆن لە رۆژهەڵاتی كوردستان، لەكۆتا خاڵی سنوری رۆژهەلات و باشووری کوردستان دایە. سەر بە پاوەیە، لە پارێزگای كرماشان. گوندەکە هاوسنورە لەگەڵ هەریەك لەگوندەكانی هانەگەرمڵە (لە باشوور) و بێرواس (لە ڕۆژاوا) وە هەروەها لەسەرسنوری نێوان عێراق ئێران، هاوسنورە لەگەڵ شارۆچكەكانی بیارە و لە تەویڵەی هەورامانی لهۆن دەكەونە باشورریەوە ..وەبە دوری 200كیلۆمەتر لەناوەندی پارێزگای كرماشانەوە دوورە. 

گوندەکە دەكەوێتە دامێنی زنجیرە چیاكانی زاگرۆس و بەژمارەیەك شاخ، چیا و كێوی جوان وسەرنج ڕاكێش دەورەدراوە.

## ئاووهەوا
ئاووهەوای گوندی كێمنە لەهاویندا مامناوەند و فێنكە، وەلێ لە زستان ساردە و بەفریشی لێ دەبارێت.

## دانیشتوان
پێش شەڕی ئێران و عێراق، گوندەکە ئاوەدان بووە بە خزمەتگوزاری کارەبا، نەخۆشخانە و قوتابخانە هەروەها نزیکەی ٢٥٠ خێزان لێی دەژیان. بەڵام دوای جەنگەکە ئەوا خەڵکی گوندەکە ئاوارەبوون.

## سەرچاوەکان

روستای کیمنه ماڵپەڕی seeiran، دوایین سەردان لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١

پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
پۆل:گوندەکانی ھەورامان
پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
ژیوار (گوند)

گوندێکە لە هەورامانی ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦دا ١٢٨٢ کەس بووە.
## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا
پۆل:گوندەکانی ھەورامان
پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
ھیروێ

گوندێکە لە ھەورامانی ئێران.
## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
پۆل:گوندەکانی ھەورامان
پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
سۆسەکان

**سۆسەکان** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بیارە، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا

**سۆسەکان** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تەوێڵە و لە باشوور لەگەڵ گوندی شۆشمێ لە شارستانی پاوە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارەدێی نەوسود لەڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی جاوری.

## ئەمانەش ببینە

* گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
قەڵاجێ

**قەڵاجێ** گوندێکی شارستانی سەوڵاوایە. خەڵکی قەڵاجێ بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. گوندی قەڵاجێ سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦ دا ١٦٣٣ کەس دانیشتووی ھەبووە.

## مێژوو
لە کاتی شەڕی ئێران و عێراقەوە ژمارەیەکی زۆر لە ھاوڵاتیانی کورد کە بەدوای شەڕەکە ئاوارە بوون و زۆربەیشیان ھەورامی بوون، لەم دێیەدا نیشتەجێ بوون.

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا
پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
بەڵخە

**بەڵخە** گوندێکە، کەوتووەتە  قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
سەر بە ناحیەی بیارەیە.
بەڵخە یەکێکە لە شارەدێیەکانی ھەورامانی لھۆنی عێراق دەکەوێتە سەر ڕێگەی نێوان سۆسەکان و دەگاشێخان . ڕووبەری بەڵخە فراوان و بەر بڵاوە کەو تووەتە نێوان سۆسەکان و پاڵانیان و ھاوار و تاوێرە و خەرپانی و دەگاشێخان بەشی پشتەوەی چەند شاخێکی بەرزە بەناوی (جەژنگا و تەوەنێ و ھەوارەبەرزە) بەشی پێشەوەی یان بڵێین بەردەمەکەی فراوانەودۆڵێکی کراوەیە دوریشی لە بیارەوە(٨کم) و لە تەوێڵەەوە (٦کم)ە.

## ناو
دوو بۆ چوون ھەیە بۆ ئەم ووشەیە:
* بۆ چوونی یەکەم دەڵێت: دوو برا بوون خەڵکی (بەڵخ)ی لای سەمەرقەند و بوخارا بوون ھاتوون لەو دوو شوێنە(دێگە و دەرەنەجات) نیشتە جێ بوون یەکێکیان لە خوارەوە ئەوی تریان لە سەرەوە بەناوی ئەم دوو برایەوە ناو نراون بەڵخەی سەروو و بەڵخەی خواروو.
*بۆ چوونی ددوەم دەڵێت: ئەم شوێنە پرە لە (بەنگاو تاف) واتە تاڤگە وەک (وەر وەزەن و سەر وەزەن و وەزەنێ) ئەم تاڤگانەش بەبەردەوامی ئاوییان پیا دێتە خوارەوە و ئاوەکەش بەڵخی ھەیە. -بەڵخ: جۆرەکلسێکە بەھۆی ئاوەوە لە ئاوە ڕۆکاندا دروست دەبێت بە تایبەت بەسەر بەرد و تاشەبەردەکاندا.زیاتر ڕەئی لەسەر ئەوەیە ئەم وشەیە لەمەوە ھاتبێ واتە لەبەر بەڵخی زۆر لەم ناوچەیەدا ناو نراوە بەڵخە. ھەندێکیش وادەگێرنەوە کە:(دێگە و دەرەنەجات) دوو دێ بوون....بەڵام لەکۆتایی سەدەی نۆزدەھەم دا (یاقوە سوری) تەوێڵەیی کەپیاوێکی ناوداری تەوێڵە بووە لکاتی کاروانیدا لە نزیک وەزەنێ لای داوە پاشان وەک ھەوار ھاتووە بۆ ئەم ناوەو ووتویەتی ھەوارم لای بەڵخەکەیە لەمەوە ئەم ناوە پەیدا بووە. لە ساڵی (١٩٥٦) جادەی نێوان بیارە و تەوێڵە لێرەوە براوە ئەم بەڵخە گرنگی پێدراوەو دواتریش مزگەوت و قوتابخانە لێرەش کراونەتەوە.

## دانیشتوان
وێنۆک|دێی بەڵخە لە ساڵی ١٩٥٦.
ژمارەی دانیشتوانی بەڵخە لەساڵی(١٩٤٧) دا نزیکەی (٨٠)ماڵ بووە (خواروو (١٧) ناوەراست(٢٥) سەروو(٣٨)) لەئاماری ساڵی (١٩٥٧)بەڵخەی سەروو (٥١٢) کەس بووەو بەڵخە خوارووش (١١٠)کەس واتە: ھەمووی نزیکەی (١٢٥) ماڵ بووە لەساڵی (١٩٧٨) کەبەڵخە ڕاگوێزراوە نزیکەی (٣١٥) خێزان بووە. تاساڵی (٢٠٠٣)نزیکەی (٥١٥) ماڵە کەلە بەڵخە و سلێمانی و ھەڵەبجەی شەھید و ھەڵەبجەی تازە و شارەکانی ترن.

## ڕاگواستن
ڕاگواستنی بەڵخە لە (١٩٧٨/٨/٢٩) دا شارەدێی بەڵخە وەک گوند و شارۆچەکەکانی تری کوردستان بەر بارکردن و ڕاگواستن کەوتووە و گواستراونەتەوە بۆ ئۆردوگا زورەملێیەکانی (عەنەب و زەمەقی و سیروان)دابەش کران بەسەر ئەو سێ کۆمەڵگەیەدا.لەم کاتەدا (٣١٥) خێزان بوون نزیکەی (١٥٠٠) کەس بوون (٢)مزگەوت و (١) خوێندنگە و (١) بنکەی تەندروستی و (١) گەرماوی گشتی و (٤) چایخانە و چەند دوکانێکی تیابووە. لەدوای ڕاپەرینەوە بەرەبەرە خەڵکەکەی گەڕوانەتەوەو دەستیان کردوەتەوە بەئاوەدانکردنەوەی ڕەز و باخ و باخاتەکانیان.

## شوێنەوار
شوێنەوارە مێژووییەکانی ئەم ناوچەیە: (سوڵێ و زەڕیندۆڵ و ھانە وتێ یا ھانەی تا و سەربەڵخ و قەڵای خەسرەو ئاغا)

## مێژوو
مێژووی دروست بوونی بەڵخە دەگەرێتەوە بۆ نزیکەی (٢٥٠)ساڵ لەمەوبەر.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:گوندەکانی ھەورامان
پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
بیارە

**بیارە** یان **بیارێ** شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی بیارە، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.

ئەم شارەدێیە ناوەندی ناحیەی بیارەیە.

## جوگرافیا

**بیارە** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گەچێنە و لە باشوور لەگەڵ گوندی ھانەنەوتێ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دەگاشێخان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بنجەودڕەی.

## گەڕەکەکانی بیارە
* بیارە یەک ١٠٢
* بیارە دوو ٤٠٢
* ملەی چنار ١٠١
* پشت جۆگە ٢٠٢
* کاوات ٣٠١

## ئەمانەش ببینە

* گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە
* ناحیەی بیارە

## پەراوێزەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان
پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
پۆل:ناحیەکانی ھەڵەبجە
پۆل:پارێزگای ھەڵەبجە
پۆل:ھەورامان
ئەحمەدئاوا (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

## جوگرافی
* **ئەحمەدئاوا** ناوی چەند گوندێکی کوردستانە.
** ئەحمەدئاوا، بەکرەجۆ، ناوی گوندێکی شارەدێی بەکرەجۆیە لە قەزای سلێمانی.
** ئەحمەدئاوا، خدران، ناوی گوندێکی شارەدێی خدرانە لە قەزای دووکان.
** ئەحمەداوا، دیواندەرە، ناوی گوندێکە لەدەوری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
** ئەحمەدئاوا، گەرمک، ناوی گوندێکی شارەدێی گەرمکە لە قەزای پێنجوێن.
** ئەحمەدئاوا، خورماڵ، ناوی گوندێکی شارەدێی خورماڵە لە قەزای ھەڵەبجە.
** ئەحمەدئاوا، چوارتا، ناوی گوندێکی  شارەدێی سیتەکە لە قەزای شارباژێڕ.
** ئەحمەدئاوا، وارماوا، ناوی گوندێکی شارەدێی زەڕایەنە لە قەزای شارەزوور.
** ئەحمەدئاوای شاتری، ناوی گوندێکی شارەدێی ڕزگارییە لە قەزای کەلار.
** ئەحمەدئاوای ڕۆغزایی، ناوی گوندێکی شارەدێی ڕزگارییە لە قەزای کەلار.

## ئەمانەش ببینە
* ئاوبار
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە

## پەراوێزەکان
ھانەوقوڵی

**ھانەوقوڵی** گوندێکە، کەوتووەتە  ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای هەڵەبجە، باشووری کوردستان..گوندێکە لە هەورامانی عێراق.

## جوگرافیا
ھانەوقوڵی لە باکورەوە هااوسنورە لەگەڵ گوندی ئێڵانپی و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی ئەحمەدئاوا و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی ناوباخان لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی شیرەمەڕ .

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان
پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
ئاوایی ڕۆستەم بەگ

**ئاوایی ڕۆستەم بەگ** گوندێکە، کەوتووەتە  ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا
ئاوایی ڕۆستەم بەگ لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ گوندی ئەحمەدئاوا و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی دێکۆن، خورماڵ و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی گوڵپ و لەڕۆژاواوە لەگەڵ ناحیەی خورماڵ .

## سەرچاوە

پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان
پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
سێسک فابرێگاس

[thumb|سێسک فابریگاس بەدرێسی هەڵبژاردەی نیشتیمانی ئیسپانیا لە[یۆرۆی ٢٠١٢ .]]
**سیسک فابریگاس** ناوی تەواوی **فڕانسیسک فابریگاس سۆلار** یاریکەری ئیسپانی لەدایک بووی ٤ی مەی ساڵی ١٩٨٧ ، سیسک یاری بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانی و یانەی چێڵسی دەکات لە ھێڵی ھێرشبەر و ناوەڕاست ، ناوبراو یەکێکە لەو یاریکەرانی لە قوتابخانەی تۆپی پێی لاماسیا تایبەت بە یاریکەرە لاوەکان لە یانەی بەرشەلۆنە پێگەیەنراوە ، لەدوای پێگەیشتنی چووە ڕیزی یانەی ئارسەناڵ ی ئینگلیزی دوای ھەوڵ و کۆشکێکی زۆری یانەی بەرشەلۆنە توانرا لە وەرزی ٢٠١١ - ٢٠١٢ بەبڕی ٣٥ ملیۆن یۆڕۆ بگەڕێندرێتەوە بۆ یانەکەی باسێلۆنا .

## دەستکەوەتەکان
### [[ئارسەناڵ]]
* جامی یەکێتیی ئینگلیزی لەساڵی ٢٠٠٥
* جامی قەڵغانی یەکێتی ئینگلیزی ٢٠٠٤

### [[یانەی بەرشەلۆنە]]
* جامی شای ئیسپانی لەوەرزی ٢٠١١-٢٠١٢
* جامی سووپەری ئیسپانی لەساڵی ٢٠١١
* جامی جیھانی یانەکان لەساڵی ٢٠١١
* خوولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا وەرزی ٢٠١٠-٢٠١١

### ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانی
* جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
* جامی نەتەوەکانی ئەورووپا دوو جار لە ساڵانی ٢٠٠٨ و ٢٠١٢

## سەرچاوە
* ماڵپەڕی فەرمی و تاکەکەسی فابریگاس|زانیاری نامە

پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:کڵابی سەدەی فیفا
پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کەتەلۆنیا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی
پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦
لا ماسیا

thumb|تەلاری لاماسیا
**لا ماسیا** قوتابخانەیەکی تۆپی پێیە بۆ پێگەیاندنی یاریزانانی لاو کە تەلارەکەی لە هەرێمی کەتەلۆنیا یە لە شاری بارسەلۆنا ، یاریکەرانی فێرگەکە ئامادە دەکرێن بۆ تاقیکاری گەر ئاستی بەرزیان پێشکەش کرد ئەگەری چوونیان بۆ یانەی بەرشەلۆنە بەرز دەبێتەوە بەپێچەوانەوە گەر ئاستیان ڕوو لە دابەزین بکا ئەگەری فرۆشتینان بەرز دەبێتەوە.

## یاریکەر بەرهەم هاتووەکان
*کارلێس بۆسکێس
*پێپ گواردیۆلا
*سێرگیۆ بۆسکێس
*کارلێس پیۆڵ
*تیاگۆ مۆتا
*خاڤی هێرناندێز
*ئەندریاس ئەنێستا
*لیۆنێڵ مێسی
*بۆیان کریکچ
*خۆردی ئالبا
*جێفرێن سوارێز
*پێدڕۆ ڕۆدریگز
*ڤیکتۆر ڤاڵدێز
*فرناندۆ ناڤارۆ
سێرجیۆ ڕۆبێرتۆ
جیرارد پیکی
تیاگۆ ئەلکانتارا
سیسک فابریگاز

## سەرچاوە
*بلاگی تایبەتی قوتابخانە

پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی بەرشەلۆنا
پۆل:یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا