open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تورکستان، کازاخستان

**تورکستان** () شارێکە لە پارێزگای کازاخستانی باشوور لە وڵاتی کازاخستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٨دا ١٠٩٦٧٣ کەس بووە. تورکستان لە سەردەمی مێژووی کەڤنارەوە شارە.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی شارەکانی کازاخستان

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کازاخستانی باشوور
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کازاخستان
پۆل:شارە پیرۆزەکان
پۆل:شارەکانی کازاخستان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کازاخستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
ئۆرال، کازاخستان

**ئۆرال** () شارێکە لە پارێزگای کازاخستانی ڕۆژاوا لە وڵاتی کازاخستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٨دا ٢٥٥٤٨٩ کەس بووە. ئۆرال لە ساڵی ١٦١٣ەوە شارە.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی شارەکانی کازاخستان

## سەرچاوەکان


پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کازاخستانی ڕۆژاوا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٦١٣
پۆل:شارەکانی کازاخستان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کازاخستان
ھیووستن

وێنۆک|شاری ھیووستن
**ھیووستن** شارێکە لە ئەمریکا. گەورەترین شاری ویلایەتی تێکساسە، وە چوارەم گەورەترین شاری ئەمریکایە، ڕووبەرەکەی ١٬٥٥٨کم. رێژەی دانیشتوان زیاترە لە ٢٫٢ میلیۆن کەس.
## دامەزراندنی شارەکە
شاری هیوستن لە مانگی ئابی ساڵی ١٨٣٦ دامەزراوە پاش ئەوەی برایانی ئالێن (جۆن کیربی و ئۆگۆست چاپمان) ٢٧ کیلۆمەتری چوارگۆشەی زەوییان بە ٩٤٢٨ دۆلار کڕی، پاشان ناویان لە ناوچەکە نا "هیوستن"کە بە ناوی پارێزگار سام هیوستنیان نا کە سەرکردەیەکی سەربازی بوو لە جەنگی سەربەخۆیی تێکساس هەر لە هەمان ساڵدا. 
### زیادبوونی دانیشتوانی
ژمارەیەکی زۆر لە ئەمریکیەکان ڕوویان لە ویلایەتی تێکساس کرد لەگەڵیشیدا شاری هیوستن بە سێ هۆکار:
یەکەم: نەدانی باجی دەوڵەت و تەنها دانی باجی فیدڕاڵی، کە ئەوەش جیاواز بوو لە هەموو ویلایەتەکانی ئەمریکا.
دووەم: هەرزانی لە کڕینی خانوو و زەوی لە ویلایەتەکە
سێیەم: کۆبوونەوەی کۆمپانیا نەوتییەکان کارکردنیان و ئامادەبوونی سەنتەری پزیشکی تێکساس و زانکۆکانی وڵات و بەکارخستنی بەندەرەکان و هەبوونی ناسا  بە گشتی کاریگەریانکرد لە کەمکردنەوەی خراپی باری ئابووری بەگشتی لە ویلایەتەکە.

پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان
پۆل:شارەکانی تێکساس
پۆل:ھیووستن
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٦
مارلبۆرۆ

وێنۆک|وێنەی پاکەتێکی مارلبۆرۆ
**مارلبۆرۆ** () گەورەترین جۆری جگەرەیە لە فرۆشتندا.

## سەرچاوە


پۆل:براندە ئەمریکییەکان
گاور

**گاور** یان **گاڤر** لە زمانی کوردیدا مانای جۆربەجۆری ھەیە. کۆنترین مانای گاور بۆ ئاماژەکردن بە زەردەشتیەکان بووە بەڵام دواتر بە فەلەکانیش وتراوە. ئەم وشەیە بە مانای کافریش (خوانەناس) بەکارھاتووە.

وشەی گاور لە زمانی کوردیدا وەکوو «گەور»یش بەکارگیراوە و بە مانای زەردەشتی ھاتووە و ناوی ھۆزێکی کوردیشە. لە زمانی پاڵەویدا وشەی «گەبر» بە مانای  *پووچ*، *قووڵکە* و *منداڵدان* ھاتووە. پاش سەردەمی ساسانییەکان، ئەم وشەیە بە سووکایەتی بۆ ئاماژەکردن بە زەردەشتییەکان بەکارگیرا. لە زمانی ئارامیدا «گەبرە» بە مانای پیاو و لە بەرامبەر ژندا ھاتووە. ئێستا زەردەشتییەکان  بە پیاو دەڵێن «گەور» و بە زمانی خۆشان دەڵێن «گەوری».

عەبدوڵڕەحمان شەرەفکەندی شاعیر و نووسەری بەناوبانگی کورد ناوی ھۆزی گەورەی کورد گۆران دەباتەوە بۆ وشەی گاور و «گاوران» و سەبارەت بۆ ھۆزی گەورکیش دەڵێ: «ھۆزێک  لە مەڵبەندی موکری لە نزیک سەردەشت نیشتەجێن، ئەویش گەورکیان پێ دﻩڵێن؛ ئاخۆ ئەم دوو ناوﻩ خزمن؟ ئەگەر خزمن ئەم ھەموو دﻩشت و کێوانە بۆچی کەوتۆتە نێوانیان؟ پرسێکە وﻩرامی دﻩوێ.»

## پەراوێز

## سەرچاوەکان
* نانەوازادە، عەلی، *فەرھەنگی پەھلەوی*، تاران، چاپەمەنی تەوەکولی،  ٢٠٠٢، ISBN 964-5821-15-0
* ھەژار، *[[ھەنبانە بۆرینە]]*، تاران، چاپەمەنی سرووش، ١٣٨٨، ISBN 978-964-376-516-3
* اوشیدری، جھانگیر. *دانشنامەی مزدیسنا، واژەنامەی توضیحی آیین زرتشت*. تھران: نشر مرکز، ۱۳۷۱. ISBN 964-305-307-5.
* MacKenzie D.N. *A Concise Pahlavi Dictionary*.Oxford University Press,London, 1971,ISBN 0-19-713559-5
* ھەژار، *[[مێژووی ئەردەڵان]]*، ھەولێر، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ٢٠٠٢، ISBN 978-964-376-516-3
پۆل:ئیسلام لە ئێران
پۆل:ئایینی زەردەشت
جافی

**جافی** یەکێک لە بنشێوەزارەکانی کوردیی ناوەندییە کە لە کوردستانی باشوور و کوردستانی ڕۆژھەڵات ئاخێوەری ھەیە.

## زمانناسی
بنشێوەزاری جافی لە ڕووی زمانناسییەوە یەکێکە لە بنشێوەزارە سەرەکییەکانی شێوەزاری کوردیی ناوەندی و بە ھەڵەوە ھەندێک جار وەک سۆرانی ناوی لێ دەبرێت. جافی خۆی دابەش دەبێتە سەر چەند لەھجەی جیاوازەوە و ھەندێک جیاوازی لە نێوان لەھجەکانیدا ھەیە بەڵام بنچینەی ھەموویان یەکێکە.

## جوگرافیای ئاخێوەران
**[[کوردستانی ڕۆژھەڵات]]**
* جوانڕۆ وەکوو زێدی جاف و بنشێوەزاری جافی ناس دەکرێت و زیاترین ئاخێوەری جافیی لە کوردستانی ڕۆژهەڵاتی هەیە، لەدوای جوانڕۆ؛ ڕوانسەر ، سەلاسی باوەجانی، بەشێک لە پاوە، بەشێک لە شارستانی سەرپێڵی زەھاو و بەشێک لە شاری کرماشان و حەشیمەتێکی کەم لە سەقز و پارێزگای سنە زیاترین ئاخێوەرانی جافی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەخۆ دەگرن.
**[[کوردستانی باشوور]]**
* ھەڵەبجە، شارەزوور، کەلار، کفری، کەرکووک

## کەسایەتییە ناودارەکان
**دەسەڵاتدار و سیاسەتوان:**
* زاھیر بەگی جاف
* محەممەد پاشای جاف
* مەحموو پاشای جاف
* وەکیلی جوانڕۆ
* حسێن بەگی وەکیل
* فەرەیدوون جوانڕۆیی
*کەریم بەگی جاف
* داوود بەگی فەتاح بەگی جاف
* سەردار بەگی جاف
* داوود بەگی سەردار بەگی جاف
* حەبیبوڵلا خانی باوەجانی
* مستەفاخانی باوەجانی
* حەمە ئەمین جاف
* سالار جاف
* عادیلە خانم
* مستەفا بەگی جاف
* هانا جاف
* عارف باوەجانی
**شاعیر و گۆرانیبێژ:**
* مەولەوی
* خانای قوبادی
* نالی
* میرزای جوانڕۆیی
* میرزا ئەحمەد داواشی
* تارا جاف
* ئەحمەد موختار جاف
* تایەر بەگی جاف
* ئێل بەگی جاف
* فانی خانەشووری
* ناسیح ڕەحیمی
* عەزیز وەیسی

**کەسایەتیی ئایینی:**
* مەلا مەجید موەحید
* مەولانا خالیدی نەقشبەندی
* عوسمان شارەزووری
* مەلا محەممەد شارەزووری
**زانایان:**
* شەمسەدینی شارەزووری
* ئیبن سەلاحی شارەزووری

## سەرچاوەکان
کتێب

وێنۆک|پەرتووک
**کتێب** (لە عەرەبییەوە: كتاب) یان **پەرتووک** (بە ئینگلیزی: book) ناوێکە بەکاردێت بۆ یەکێک لە پیرۆزترین کاڵاکانی (شمەکەکانی) مێژووی ھەموو مرۆڤایەتی، کە خزمەتێکی یەکجار گەورەی بە مرۆڤایەتی کردووە لە ھەموو بوارەکانی ژیان و گوزەرانیدا، بەردەوامیشە لەم خزمەتە، پەرتووک تاقە شتە کە ھەموو مرۆڤایەتی بە جیاوازی بیروباوەڕ و ئایین و ڕەگەزیانەوە بە پیرۆزی دەزانن و ھیچ کەسێک نییە لەم جیھانە پان و بەرینەدا دژی پەرتووک بێت، بەڵام وەکوو کاڵا نەک وەکوو ناوەڕۆک، چونکە ناوەڕۆکی پەرتووک ھەموو جارێک بە دڵی خوێنەر نابێت و جاری واش ھەیە وا لە خوێنەر دەکات کە نەک ھەر بەدڵی نەبێت بەڵکوو دژیشی بوەستێت. بەڵام وەکوو کاڵایەک پەرتووک لەلایەن ھەموو کەسێک و ھەموو بیروباوەڕێک بە سەرچاوە و بنچینەی زانست و داھێنان و پێشکەوتن دادەنرێت.

250px|وێنۆک|پەرتووکخانە

## پەرتووک باوی بەسەرناچێت
خوێندنەوەی پەرتووک چێژی تایبەتی خۆی ھەیە و ھەرگیز باوی ناڕوات و بەسەرناچێت.
لەگەڵ ئەوەی پێشکەوتنێکی گەورە لە ھەموو بوارەکانی ژیاندا دروست بووە و چەندین ھۆکاری کات بەسەربردنی جۆراوجۆری وەکوو (ئینتەرنێت و تەلەڤیزیۆن و یارییە ڤیدیۆیییەکان و ھتد... ) ھاتوونەتە بەرھەم، بەڵام نەیانتوانیوە و ناشتوانن جێگەی پەرتووک بگرنەوە، تەنیا ئەوە نەبێت تۆزێک کاریان کردووەتە سەر ژمارەی خوێنەران و خۆشەویستانی.

## پەرتووک و شارستانییەتی
پەرتووک وەک ناوی دەرکردووە بە *باشترین ھاوڕێی [[مرۆڤ]]* بنەمای ھەموو شارستانیەتی و پێشکەوتنێکە، ھەر گەلێک خۆشەویستی پەرتووک بن سەرکەوتنیان مسۆگەرە و ھەر گەلێکیش گرینگی پێ نەدەن و بەدەمییەوە نەچن و نەیکەنە ھاوڕێی ئایین و ژینیان ئەوا لە شەمەندەفەری پێشکەوتندا جێگایان نابێتەوە و سەرەنجامی باشیان نابێت و ناتوانن بەسەر دووژمنانیاندا زاڵ بن.

وێنۆک|ڕاست|alt= لە سەرەتاکانی پەیدابوونی نووسین لە شارستانییە کۆنەکان، چەن ئۆبجێکتێکی تر بەکارەھێنران بۆ نووسین وەکو؛ بەرد، قوڕ، دار، شیتی کانزایی و ئێسک.|دەستنوسێکی سۆمەری لەسەر تاتە قوڕێک

## ئەمانەش ببینە
* کتێبخانە
* نووسەر

## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبەکان
پۆل:بەرھەمە کاغەزییەکان
پۆل:بەڵگەکان
ئازادیی کەلھوڕی

**عەباس خانی ئازادی**، کوری ئاغە خان (ئاغە شوان)، لە ھۆزی کەلھوڕ  شاعیرێکی کورد بووە کە ساڵی ١٣٦٤ کۆچیدا لە تەمەنی ٧٥ ساڵاندا کۆچی دوایی کردووە . عاباس خان برای عەلی نەقی خانی ئازادییە کە نازناوی والی ھەیە و ئەویش شاعیر بووە.

نموونەیەک لە شێعرەکانی لە ژێرەوە دەبینن:

## سەرچاوە

## زیاتر
* تاریخ مشاھیر کرد، جلد دوم : عرفا، علما، ادبا، شعرا

پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی گۆرانی
پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:خەڵکی گیەڵان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠
پۆل:مردووانی ١٩٨٥
ئاغا عینایەت

**ئاغا عینایەت** کوڕی ئاغا ھیدایەت، کوڕی مەلا نیشاتە کە لە خانانی جوانڕۆ نزیک بووە و گەورەی خێڵ راوێژی لەگەڵ کردووە. لە سەردەمی دەسەڵاتداری و بڕۆ-بڕۆی رەزا شای پەهلەویدا، ئەویشیان لەگەڵ سەرۆک ھۆزان گرتووە و دە ساڵیان لە گرتووخانەی ئەسفەھان خستووە و ساڵی ١٣٢٠ کۆچی ھەتاوی (١٩٥٦.ز) بەریان داوە . 
ئاغا عینایەت مرۆڤێکی ژیر، بەوج و ھەروەھا شاعیر و وێژەوان بووە و ساڵی ١٣٧٦ ک.م (١٩٥٦ ز.) لە تەمەنی عەفتا ساڵیدا، لە گوندی کەڵێ لای جوانڕۆ لە دنیا چووە.

پارچە هەڵبەستێکی ئاغا عینایەت کە لە وەڵامی محەممەد بەگی رۆسەمیی جوانڕۆییدا نوسیویەتی :

شێعرێکی فارسی ئاغا عینایەت:

## سەرچاوەکان

* تاریخ مشاهیر کرد، جلد دوم : عرفا، علما، ادبا، شعرا

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:شاعیرانی کورد
حاتەم عەلی

**حاتەم عەلی حامید** لە ١٤ی ئەیلوولى ساڵى ١٩٩٠ لە سلێمانی لە دایکبووە، یاریزانی یانەی سلێمانییە بۆ تۆپی پێ. لە ساڵی ٢٠٠٧ پێوەندی بە تیمی یەکەمی یانەی سلێمانی کردووە.

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی یانەی سلێمانی
ژو سی

٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|چوو شی
**ژو سی** (بە چینی: 朱熹)  کە لە سەدەی دوانزەدا ژیاوە (بە چینی:朱熹; لەدایکبووی ١٨ی تشرینی یەکەمی ١١٣٠ تا ٢٣ی نیسانی ١٢٠٠) پێشووتر وەک **چوو شی** ناسراوە.  مێژووناس، فەیلەسووف، خۆشنووس، شاعیر، سیاسەتوانی چینی بوو و دامەزرێنەری کۆنفۆشییەکی نوێ بوو لە چین لە سەردەمی زنجیرە فەرمانڕەوای سۆنگ، ژو کاریگەری ھەبوو لە گەشەسەندنی کۆنفۆشیۆسیزمی نوێ. بەشدارییەکی مەزنی لە فەلسەفەی چینی ھەبوو و بەشێوەیەکی بنەڕەتیانە ڕوانگەی بینینی چینی ڕێکخستەوە. کارەکانی بریتین بوون لە سەرنووسکردن و شیکردنەوە بۆ چوار کتێبەکە (کە دواتر بووە بەرنامەی تاقیکردنەوەی شاھانە) لە شاھانەی چین لە ١٣١٣ تا ١٩٠٥.

یرۆکەکانی بوونە ھۆی دامەزراندنی **کۆنفۆشیی نوێ** کە ئەویش بووە مایەی سەرھەڵدانی شۆڕشی شینھای لە ساڵی ١٩١١ز لە چیندا. "کۆنفۆشیی نوێ" پێکھاتبوو لە بیرۆکەکانی کۆنفۆشی و بودی و تاوی.

زانایەک بوو بە بیرگەیەکی فێرخوازی فراوانەوە لە کلاسیکەکەکان، مێژوو، شیکردنەوە، لە ژیانیدا توانی لە چەندین پۆستی حکوومی جۆراوجۆر خزمەت بکاتئەگەرچیش لە پۆستی حکوومی خۆی دووردەخستەوە لە زۆربەی تەمەنی پێگەیشتوویی و ھەروەھا نزیکەی سەد کتێبی نووسیوە، دەستکاری کردووە، و پەرەی پێداوە لەگەڵ چەندین زانای تر، وەکوو مامۆستای قوتابییەکانیش کاری کردووە کە زۆربەی لە ژێر دەستی مانەوە بۆ چەندین ساڵ،

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:مردووانی ١٢٠٠
پۆل:فەیلەسووفە چینییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١١٣٠
پۆل:خۆشنووسە چینییەکانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:شاعیرانی فوجیان
پۆل:خۆشنووسەکانی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ
پۆل:مێژووناسەکانی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ
پۆل:فەیلەسووفەکانی ئیمپڕاتۆریەتی سۆنگ
پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ
شۆن پێن

**شۆن پێن** (بە ئینگلیزی: *Sean Justin Penn*) ھونەرمەند و دەرھێنەرێکی بەناوبانگی سینەمای ئەمریکییە لە ١٧ی ئابی ١٩٦٠ لەدایکبووە، ئەم ھونەرمەندە خەڵاتی ئۆسکاری لە ساڵی٢٠٠٣دا پێبەخشراوە بەھۆی بەشداری کردنی لە فیلمی "ڕووباری ڵێڵ" و ھەروەھا خەڵاتی گۆڵدن گڵۆپی لە ساڵی ٢٠٠٤ دا وەرگرتووە و لە ساڵی ٢٠٠٨یشدا بۆ جارێکی تر خەڵاتی ئۆسکاری بەھۆی سەرکەوتنی ڕۆڵگێڕانەکەی لە فیلمی "شیر(بە ئینگلیزی: Milk)" دا پێبەخشراوە.

## سەرچاوەکان
* ویکی ئینگلیزی، دوایین گۆڕانکارییەکانی ١٥ی ئابی ٢٠١٧.

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا
پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:جووە ڕووسەکان
پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک لیتوانیا-جوولەکە
پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ڕێزلێنانی سیزار
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کان بۆ باشترین ئەکتەر
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس
پۆل:ڕێبازەکانی ئەکتەران
پۆل:براوەکانی خەڵاتی نمایشی نایاب لەلایەن ئەکتەری پیاو لە ڕۆڵێکی پێشەنگی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە
پۆل:براوەکانی ورچی زیوین بۆ باشترین ئەکتەر
پۆل:براوەکانی جامی ڤۆڵپی بۆ باشترین ئەکتەر
کۆنفووشیزم

٢٠٠px|وێنۆک|چەپ|پەرستگەیەکی کۆنفووشیزم
**کۆنفووشیزم** (بە چینی: 儒學 ؛ کە بە واتای مامۆستا یاخود بەڕێوەبەر دێت). کۆنفووشیزم بریتییە لە کۆمەڵێک بیروباوەڕ و ڕێسای فەلسەفی و ھزری کە لە چینی کۆندا پەرەی پێدراوە لە لایەن ڕێبەری ئایینەکە کە "کۆنفۆشیۆس  (孔夫子)" بوو و دواتریش لە لایەن شوێنکەوتووانی، زۆربەی یاساکای ئەم باوەڕە لە بازنەی ڕێنمایی کردنی ڕەوشەت و ھەڵسوکەتەکاندا خۆی دەبینێتەوە، ھەروەھا کارگێڕی کاری فەرمانڕەوایەتی و ڕێکخستنی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان.

کۆنفۆشی بەدرێژایی مێژووی دروست بوونی کاریگەری قورسی لەسەر ژیانی چینییەکان داناوە و ئێستاش لە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا ئەم باوەڕە بەھۆی گەشتی چینییەکان بۆ وڵاتانی ڕۆژئاوا و ھەروەھا گرینگی دانی ڕۆژھەڵاتناسان بەم ڕێبازە بۆتە ھۆی بڵاوبوونەوەی ئەم باوەڕە لە زۆربەی وڵاتانی ڕۆژئاوادا.

پۆل:فەلسەفەی چینی
پۆل:فەلسەفەی ڕۆژھەڵاتی
پۆل:ئایینەکانی ئاسیا
پۆل:ئایین لە چین
مێنسیوس

thumb|چەپ|مێنسیوس
**مێنسیوس** (بە چینی: 孟子) ماوەی ژیانی لە نێوان ساڵەکانی (٢٨٩ - ٣٧٢ پ.ز) فەیلەسووف و کۆنفۆشییەکی چینی بوو لە وڵاتی چینی کۆندا. کە بە "ستەیجی دووەم ناسراوە، وەک ئەوەی ئەو خۆی دووەم کۆنفۆشیۆس بێت.  لە چوارەم نەوەی شوێنکەوتووانی کۆنفۆشیۆس بوو، مێنسیوس ئایدۆلۆژیای کۆنفۆشیۆسی بۆ مایەوە و زیاتر پەرەی پێدا. لە سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان ژیاوە،  وا تۆمارکراوە کە ئەو بە ویلایەتەکان گەشتی کردووە و ڕاوێژی پێشنیار کردووە بۆ فەرمانڕەواکان ئەو وتووێژانەی لەگەڵ ئەو فەرمانڕەوانەکراوە بەشێک لە بنەماکانی فەلسەفەی مێسنیوسی پێکھێناوە و دواتر بە فەرمی دەبێت بە کلاسیکی کۆنفۆشیۆس.

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٤ەمی پ.ز
پۆل:مردووانی ٢٨٩ی پ.ز
پۆل:لەدایکبووانی ٣٧٢ی پ.ز
پۆل:فەیلەسووفە چینییەکان
پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ٣ی پێش زایین
پۆل:فەیلەسووفە چینییەکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین
پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی چوارەمی پێش زایین
پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق
پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور
پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە
پۆل:فەیلەسووفانی زمان
پۆل:فەیلەسووفانی یاسا
پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:فەیلەسووفەکانی زنجیرە فەرمانڕەواییەتی ژۆو
کەڵێ

**کەڵێ** یان **کەلێ** (Kellê یان Kelê، ) گوندێکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی جوانڕۆ. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٤٨ کەس لە ٣٠ بنەماڵەدا بووە.

## ئەمەش ببینە
* شاری جوانڕۆ

## سەرچاوەکان
*  بانک اطلاعات روستاھای کشور

پۆل:گوندەکانی شارستانی جوانڕۆ
سابین ئارانا

٢٠٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی سابین ئارانا
**سابین ئارانا** ناوی تەواوی **سابین پۆلیکارپۆ ئارانا گۆیری**، (بە ئیسپانی: سابینۆ ئارانا)، نووسەرێکی گەورەی باسکی و دامەزرێنەری ڕێکخراوی ئیتا بوو، کە بە باوکی نەتەوەیی گەلی باسک دادەنرێت.

## بەستەر بۆ دەرەوە

پۆل:مردووانی ١٩٠٣
پۆل:مێژووی باسک
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٥
سەردەمی برۆنز

وێنۆک|ملوانکەیەک لە برۆنز، مۆزەخانەی توولووز، فەڕەنسا
**سەردەمی برۆنز** ٢٠٠٠ تا ٨٠٠ی پ.ز، دەگەڕێتەوە بۆ دەستپێکی مێژوو، سەردەمێک کە مرۆڤ ئەم ئالیاژە دەدۆزێتەوە و سەردەمی بەکارھێنانی کانزای برۆنز. برۆنز ئالیاژێکە لە کەلناس  و مێس ثێکهاتوە. ئەم ئالیاژە بە پێی جوگرافیا جۆراوجۆرەکان رێکەوتەکەی جیاوازە و ئەم رێکەوتە دیاری کراوانە تایبەتن بە سەردەمی برۆنز لە ئەورووپا. سەردەمی پێش برۆنز بە سەردەمانی بەرد و سەردەمی پاش برۆنز بە سەردەمی ئاسن ناسراوە. سەردەمی برۆنز لەگەڵ کۆتایی سەردەمی نیۆلیتیک ٦٠٠٠-٢٠٠٠ی پ.ز، دەست پێ دەکات.

سەردەمی برۆنز بە  سەر چەند سەردمێکدا دابەش دەبێت:
* سەردەمی برۆنزی دێرین ١٨٠٠ ھەتا ١٤٠٠ی پێش زایین: لەم سەردەمەدایە کە دراوی مسین، ژریژ و برۆنز خویا دەبن. لێرەدا گەشەیەکی بەرچاو دێتە ئاراوە کە مرۆڤ دەست دەکات بە ئاڵوگۆڕ و بازرگانی برۆنز.
* سەردەمی برۆنزی ناوەندی ١٥٠٠ ھەتا ١١٠٠ی پێش زایین
* سەردەمی برۆنزی کۆتایی ١٢٠٠ ھەتا ٧٠٠ی پێش زایین


پۆل:سەردەمە مێژووییەکان
شوێنەوارناسی

وێنۆک|250px
**شوێنەوارناسی** دیسیپلینێکی زانستیە کە خوێندنەوە لەسەر ئۆبژەکان دەکات، دێرینەناس پشکنینی میژووی مرۆڤ لە سەردەمی پیش میژووەوە تا سەردەمی ھاوچەرخ دەکات لە ڕێگای ھەموو ئەو کەرەستانەی کە لە کۆنەوە بە جێ ماون و لە ڕێگای پشکنینی دێرین ناسانەوە دەدۆزرێنەوەزانیاری سەبارەت بە دۆنیای کۆن دەخاتە بەر چاو. ئەو کەرەستانە بریتین لە ئێسقان، گۆزە، بینا، زێڕ، شێوەکاری، ژێربینا، چەک، بەردەنووس و ھتد.
دێرینەناس زۆربەی بەڵگەکان لە ڕێگەر کاری مەیدانییەوە (ڕاپرسی، پشکنینی ژێر زەوی، لێکدانەوەی دۆزراوەکان) و دەست دەھێنێت. وشەی شوێنەوارناسی Archeology، وشەیەکی یۆنانی کۆنە، ἀρχαιολογία، و ڕیشەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ἀρχαίος = ancien et λόγος  = وشەی لێدوان / وتار.
شوێنەوارناسی بە سەر چەندین بەشی تردا دابەش دەبێت کە ھەر کامەو لایەنیک لە کاری دێرین ناسی لە خۆی دەگڕێت و لە پشکنینی سایتێکێ دێریندا کە گرووپێک کاری لەسەر دەکەن، ھەر کەسە و بەپێی پسپٶری خۆی خوێندنەوە لەسەر پشکنراوکان دەکات. دێرین ناسی یارمەتیمان دەدات لە ڕێگەی شتە دۆزراوەکانەوە مێژوو و مەتریالە بە کار ھێنراوەکان و چۆنییەتی ئاو و ھەوا و چۆنییەتی ژیانی خەلکانی کۆن بناسین.
ڕیشەی شوێنەوارناسی دەگەڕێتەوە بۆ یۆنانی کۆن، سیریاک ئانکۆنە یان چیریاکۆ پیتزیکۆلی- Cyriaque Ancône یان Ciriaco de' Pizzicolli - (١٣٩١–١٤٥٥)ی زایینی، وەک یەکەم دێرینەناس ناوی لێ دەبرێت کە پشکنینی لەسەر پەرستگەی دۆلفی یان نیکۆپۆلیسی دیپیر کردوە. شوێنەوارناسی وەکوو زانستێک یەکەم جار لە ساڵەکانی ١٨٨٠ی زائینی لە ئەورووپا پیناسە کراوە و ئەم ڕوانگەیە لە سەدەی ١٩یەم گەسەی سەندوە.

پۆل:مرۆڤناسی
چانەکیا

thumb|وێنەی خەیاڵی چانەکیا لە وەسفی وێنەکێشی
**چانەکیا** (بە ھیندی: ** चाणक्य**)  (٢٨٣ - ٣٧٠پ.ز) مامۆستایەکی ھیندی و فەیلەسووف و ڕاوێژکاری پاشایەتی بوو.

پیشەی ڕاستەقینەی وانەوتنەوەی ئابووری و زانستە ڕامیارییەکان بوو لە زانکۆی تاکشاشیلای کۆن.

## وتارەکانی تێبەستراو
* ئارتاشاسترا

پۆل:فەیلەسووفانی ھیندی
پۆل:لەدایکبووانی ٢٨٣
پۆل:مردووانی ٣٧٠
یانەی وەرزشیی سلێمانی

**یانەی سلێمانی** یانەیەکی تۆپی پێی پیشەگەری عێراقیە. لە ساڵی ١٩٥٦دا دامەزراوە، یانەکە لە خولی بژاردەی عێراق یاری دەکات.

لە ١١ی ئایاری ٢٠١٧، شاسوار عەبدولواحید بە سەرۆکی فەخری یانەکە و سەرپەرشتیاری تیپی تۆپی پێی یانەکە دیاریکرا.
پاشان لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢٥،قوباد تاڵەبانی بوو بە سەرۆکی فەخری یانەکە

## پێکھاتەی یانەکە

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی عێراق
پۆل:یانە وەرزشیەکانی عێراق
پۆل:یانە وەرزشیەکانی کوردستان
پۆل:یانەکانی خولی بژاردەی عێراق
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ لە سلێمانی
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
خواجەی سنەیی

**ئاغا موحەممەد**، ناسراو بە (خواجە) خەڵکی شاری سنە بووە ، باوکی ناوی حاجی میرزا پیاوێکی بازاڕی و خاوەن ماڵ و سامانێکی باش بووە، بەڵام خواجە دوای مردنی ئەو دەستی لە دنیا بەرداوە و تەکی داوە بە لای خواو و ژیانی دەروێشی و دوورەپەرێزی هەڵبژاردووە و بۆ کوڕی مامۆستایانی پارێزکار چووە و جار و باریش شێعرێکی هۆنیوەتەوە.خواجە لە کۆتایی چەرخی سێزدەدا ژیانی کۆتایی پێهاتووە .

نموونە شێعرێکی خواجە:

## سەرچاوە

## زیاتر
* تاریخ مشاھیر کرد، جلد اول: عرفا، علما، ادبا، شعرا

پۆل:شاعیرانی کورد
سەکینە جانسز

وێنۆک|ڕاست|alt=سەکینە جانسز|سەکینە جانسز
**سەکینە جانسز** (بە لاتینی: *Sekîne Cansiz*) یەکێکە لە دامەزرێنەرە ھەرە ناودارەکانی نێو پارتی کرێکارانی کوردستان (PKK) و ھاوخەباتی نزیکی عەبدوڵڵا ئۆجەلانە. ساڵی ١٩٥٨ لە دێرسم (Tunceli)ی باکووری کوردستان لە بنەماڵەیەکی کوردی عەلەوی ھاتۆتە دونیاوە . لە سەرەتای حەفتاکانەوە خۆی خزاندە ناو چالاکی سیاسیەوە، ساڵی ١٩٧٨ لە میتینگی دامەزراندنی پارتی کریکاراندا کە لە  لجێی ئامەد  سەکینە بە ناوی نھێنی **سارە**‌ نوێنەری ھەرێمی خارپێت (ئەلەزیز-Elâzığ) بوو و لە کۆی ٢٢ ئەندام، یەکەم ئەندامی مێینەی ناو رێکخراوەکە بوو.  ساڵی ١٩٧٩ لەلایەن دەوڵەتی تورکیاوە بە تاوانی تیرۆر دەستگیرکراوە و لە پاش شۆڕشی ١٩٨٠ لە زیندانی ناوداری ئامەددا گیرا، لەوێ ئەشکەنجە کرا بەڵام دوای ڕزگاربوون لە زیندان دیسان دەستی کردەوە بە چالاکیە پێشووەکانی. پاش دەرچوونی لە زیندان ساڵی ١٩٩١ پەیوەندی بە حیزبەوە کرد لە دۆڵی بیقاع لە لوبنان و دواتر چیاکانی خواکورکی برادۆست لە باشووری کوردستان. لە سالانی دواتر چووە ئەورووپا و لە ١٩٩٨ مافی پەناھندەیی سیاسیی لە فەڕەنسا وەرگرت و بوو نوێنەری حیزب لە ئەورووپا.

## ناوودەنگی سەکینە
سەکینە یەکێک لە ئەندامە چالاکەکانی بزووتنەوەی کوردی بوو. ساڵی ٢٠١٣ لە ٩ی کانوونی دووەمی (جەنیوێری) لە پاریس تیرۆر کرا لەگەڵ دوو لە ئەندامانی ھاوخەباتی خۆی کە لەیلا_سۆیلەمەز و فیدان دۆغان بوون. ئۆجەلان پاش تیرۆرکردنی لە ئیمرالیەوە و لە گەرمەی دانوستان لەگەڵ حکوومەتی ڕەجەب تەییب ئەردۆغاندا، رایگەیاند کەوا بە کوشتنی سەکینە و ھەڤاڵانی ڕەشەکوژیی دەرسیم دووبارە کرایەوە. رەنگدانەوەی تێرۆرکردنی سەکینە لە ناو کوردەکان و وڵاتانی ڕۆژاوا مەزن بوو و لە پاریس خۆپیشاندان بۆ چەند رۆژ بەردەوام بوو، لەم خۆپیشاندانانەدا میت (ئیستخباراتی تورکیا) شەرمەزار کرا.

## سەرچاوەكان

پۆل:مردووانی ٢٠١٣
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨
پۆل:تیرۆرکراوانی کورد
پۆل:ئاپۆییستەکان
پۆل:سیاسییەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان
پۆل:چالاکانی کورد
پۆل:ژنانی سیاسیی کورد
پۆل:ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان
پۆل:سیاسەتمەدارە کوردە تیرۆرکراوەکان
پۆل:چالاکوانانی تیرۆرکراو
پۆل:چالاکوانانە کوردەکانی مافی مرۆڤ
پۆل:چالاکوانە کوردەکانی مافی ژنان
پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:سیاسەتوانانی سەدەی ٢١ی خەڵکی تورکیا
مەلا ئاوارە

**مەلا ئەحمەد شەڵماشی** ناسراو بە **مەلا ئاوارە** یان **شەھیدی ڕێگای ئازادی کوردستان** کوڕی مەلا محەممەد ئەمینی ھەمەوەند شۆڕشگێڕێکی کورد و یەکێک لە دامزرێنەرانی کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستان بوو کە لەلایەن ڕەژیمی محەممەدڕەزا پەھلەوی گولەباران کرا.

## ژیاننامە
مەلا ئاوارە ساڵی ١٣١٣ی ھەتاوی لە گوندی شەڵماشی سەر بە شارستانی سەردەشت لە دایک بووە. لەلای باوکی خوێندنی دەست پێ کردووە و پاشان چووەتە ناو جەرگەی فەقێیان و لە گوندێکەوە بۆ گوندێکی تر و لە قوتاخانەیەکەوە بۆ قوتابخانەیەکی تر زۆر شوێن و ناوچەی کوردستان گەڕاوە و بە شێلگیرییەوە خوێندوویەتی و بووتە مەلا. مەلا ئاوارە بەھۆی ئەوەیکە مرۆڤێکی ھێژا، ئاگا، دیندار، خاوەن ھەستی نەتەوایەتی و خەڵکدۆست بووە، ھەر لە کاتی خوێندنەوە بینینی نابەرامبەری و حاڵ و باڵی دڵتەزێنی بێدەستان و زۆربێژی و خەڵک ڕووتاندنەوەی دەسەڵاتداران ئازاری داوە و سەرەنجام لێ بڕاوە بە ھەموو گیانییەوە بۆ نەھێشتنی ئەم کارەساتە تێکۆشیاوە و بەم جۆرە چووەتە ناو حیزبی دیموکراتی کوردستانەوە و ساڵی ١٣٤٣ی ھەتاوی لەگەڵ چەند ئەندامی کارای تری حیزبدا گەڕاوەتەوە رۆژھەڵات و لە ناوچەی موکریان، بەتایبەت دێھاتی دەوروبەری سەردەشت و بانە و ئالان و چەند شوێنێکی تر، کەوتووەتە گەڕان و و دانیشتن لەگەڵ خەڵکی چەوساوە و تێگەیاندنیان لە ھۆی دوا کەوتووییان و ئاشنا کردنیان لەگەڵ بەرنامەی حیزبدا. بانەمەڕی ساڵی ١٣٤٧ (حەسەن سەکر) کوێخای گوندی دیوالان وەک دارەدەستی شا، بۆ چارەسەرکردنی کێشەیەکی گوندەکەی بانگھێشتی مەلا ئەحمەدی کردووە و ھەر ئەوێ شەوێ ھاوکات لەگەڵ دەرمانداو کردنی حکوومەتی ئاگادار کردووەتەوە و بەیانییەکەی مەلا ئاوارە ھاوڕێ لەگەڵ دوو پێشمەرگەی تر بە ناوەکانی (مەلا کەچە) و (مام ڕەحمانی وەتمان چاوشین) بۆ دادگای سەحرایی جەڵدیان گوازراونەتەوە و دوای چەن مانگ ئەشکەنجە لە ڕۆژی ١١ی خەرمانانی ١٣٤٧ی ھەتاوی لە شوێنێک بە ناوی (خڕی کانی ساردێ) لە شاری سەردەشت تیرباران کراون. بەر لە ئیعدام بوون مەلا ئاوارە وتوویە:" بە کوشتنی من خەباتی ڕزگاری خوازی نیشتمانپەروەرانی کورد دوایی نایەت. "

مەھدی خانبابا تارانی لە ھاوپەیڤینێک لەگەڵ حەمید شەوکەتدا گوتوویە کە مەلا ئاوارە برای مستەفا شەڵماشی ئەندامی کومیتەی ناوەندیی پارتی دیمۆکراتی کوردستانی ئێران و خوێندکاری یاسا لە زانستگەی تاران بووە و پەیوەندیشی بووە لەگەڵ ڕێکخراوەی شۆڕشگێری پارتی توودەی ئێران.

## بەرھەمەکان
مەلا ئەحمەد لە زەمانی فەقێیەتییەوە ھۆگری شیعر بووە و ئەوکاتی کە پێشمەرگە بووە ھەڵبەستی ھۆنیوەتەوە و خاوەنی دیوانێکی شیعرییە.
* **دیوانی مەلا ئاوارە**

## نموونەی شیعری

## شیعری لەتیف ھەڵمەت بۆ مەلا ئاوارە
لەتیف ھەڵمەت شیعرێکی لەژێر ناوی «بڕگەیەکی بڵاونەکراوە لە ڕۆژژمێرەکەی مەلا ئاوارە، وێنەی نەمر» بۆ مەلا ئاوارە نووسیوە؛ ئەوە دەقی شیعرەکەیە:

:من دڵنیام … چەندێ بژیم

:ڕۆژێ مەرگ دێ بۆ پێشوازیم

:بەڵام ھەزاران ھەزار ساڵ

:لە دوای مردن

:دەرمبێنن لە گۆڕ و چاڵ

:ئەگەر سینگم بە نەشتەرێ ھەڵبدڕن

:ھێشتا دیارە لەسەر برینی دڵی من

:خۆڵەمێشی گوندەکەم و

:جێ زنجیری تانکی دوژمن…!

:بست بە بستی … ئائەم خاکە

:جێ بزماری چەکمەی پاسدار و ساڤاکە…!

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:خەڵکی سەردەشت
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستان

*
گزیلۆلۆژی

230px|وێنۆک|چەپ|کۆتەی دار (ئەو ئەڵقانەی کە بۆ بە دەست ھێنانی تەمەنی دار بەکەڵک دێن، لێرەدا بە جوانی دیارن)
**گزیلۆلۆژی** یان ** زایلۆلۆژی** یەکێکە لە دیسیپلینەکانی دارناسی بۆ خوێندنەوە و دیاریکردنی تەمەنی دار و چێو. زانستی گزیلۆلۆژی پێکھاتەی چێو، پێکھاتەی کیمیایی، تایبەتمەندی میکانیکی و ئۆرگانیکمان بۆ دەر دەخات. ئەم زانستە دێرینناسان یارمەتی دەدات بۆ دۆزینەوەی مێژووی کتومتی ژیانی ئەو چێوانە. مێژووی خانوو یان ھەر کەرەستەیەکی دیکە کە لە چێو دروست بووە لە ڕێگای پسپۆریگزیلۆلۆژیەوە دەردەکەوێت.
سەردەمی ئاسن

[وێنۆک|بانی خانوویەکی سەردەمی ئاسن لە [ئەورووپا]]
**سەردەمی ئاسن** سەردەمێکە لە سەردەمانی پێش مێژوو (١٢٠٠تا ٥٠ی پ.ز) کە بە کانزای ئاسن پێناسە دەکرێت و بە دوای سەردەمی برۆنز دێت. وادەی ئەم سەردەمە کۆتایە و بە گوێرەی جوگرافیا کاتی دۆزینەوە و بە کارھێنانیشی جیاوازە.

ئاسن لە ١٨٠٠ تا ١٢٠٠ی پ.ز لە ھیندستان بە کار ھێنراوە. ئەم ئالیاژە لە ئەورووپای ناوەندی واتە ھالشتات ٨٠٠ تا ٤٥٠ی پ.ز دەست پێ دەکات. لە بریتانیا لە سەدەی پێنجەمی پ.ز دەست پێ دەکات کە ئاماژە بە سکۆتلەند دەکرێت پاش ئەوەی ڕۆمەکان دەستیان بە سەر بریتانیا داگرت. 

سەردەمی ئاسن گۆڕانێکی گەورەی لە ژیانی مرۆڤی پێش مێژوو دروستکرد. لەم سەردەمەدا زمان، چاند، ڕێبەرایەتی کۆمەڵگا، نەریتەکان و خوداکان و یاساکان زیاتر دێنە بەر چاو و گەشە دەکەن. ھەروەھا وەرزێڕی دەڕواتە قۆناخیکی نوێوە.


پۆل:سەردەمە مێژووییەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ھەزارەی ٢یەمی پ.ز
ئاینو

٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|ھەندێک لە ئاینوەکان ١٩٠٢
**ئاینو** (بە ژاپۆنی: アイヌ) دانیشتووانی ڕەسەنی دوورگەی ژاپۆنن کە مێژووی نیشتەجێ بوونیان پێش ھاتنی لێشاوی پێشینانی ژاپۆنییەکانە لە چینەوە، کە دوای ھاتنی ژاپۆنییەکان ژمارەی ئاینوەکان ڕووی لە کەمی کرد و لە ھەموو دوورگەکانی ئەو وڵاتەدا بوونیان سڕایەوە و لەناو زۆرینەی ژاپۆنیدا توانەوە، تەنیا لە دوورگەی ھۆکایدۆ نەبێت کە تاکوو ئێستا لە ژێر کاریگەری زمان و ھونەر و ڕۆشنبیری و دابونەریتی ئاینو ماوەتەوە کە شێوە و نەریتەکانیان جیاوازییەکی زۆر ڕوون و ئاشکرایان ھەیە لەگەڵ ژاپۆنییەکان.

## شێوەیان
ئاینوەکان لە ڕووی شێوەی لەش و لاریان جیاوازن لەگەڵ ژاپۆنییەکان و بەوە جیا دەکرێنەوە کە باڵایان بەرزتر و زلترن لە ژاپۆنییەکان و ھەروەھا موویان زۆرە و تووکنترن لەچاو ژاپۆنییەکان.

## ئایین
ئاینو بیروباوەڕی تایبەتی خۆیان ھەیە و "ورچ" بە شتێکی تایبەت و پیرۆز دادەنێن و دەیکەنە قوربانی بە مەبەستی ڕازی کردنی خواکەیان.

## ژمارەیان
ئاینو ژمارەیان نزیکەی ١٥٠ ھەزار دەبێت کە زۆربەیان لە ژاپۆن و بەشێکی کەمیشیان لە ڕووسیا دەژین.

## سەرچاوەکان

* 
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕووسیا
پۆل:ئاینو
پۆل:گروپە ڕەگەزییەکان لە ژاپۆن
پۆل:خەڵکی سەردەمی کاماکورا (ژاپۆن)
ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز

وێنۆک|چەپ|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز لە دەوروبەری ساڵی ١٦٠٠ی زایینی.
**ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز** (بە لاتینی: Sacrum Imperium Romanum؛ بە ئەڵمانی: Heiliges Römisches Reich) کۆمەڵێک خاکی فرەنەتەوەیی بوو کە لە سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاستەوە فەرمانڕەوایەتی بەشێک لە ئەورووپای ڕۆژاوا و ناوەڕاستی دەکرد تا لە ساڵی ١٨٠٦ لە کاتی جەنگەکانی ناپلیۆندا لەناوچوون. ئەم ئیمپراتۆریەتە لە ناوچە جۆراوجۆری وەک شانشینی و میرنشینەکان پێکھاتبوو کە گەورەترینیان شانشینی ئەڵمانیا بوو لە دوای ساڵی ٩٦٢ی زایینی. ئەم ئیمپراتۆریەتە چەندین شانشینی بچووک و گەورەی دیکەی لەخۆگرتبوو وەک شانشینی بۆھێمی و شانشینی ئیتاڵیا و شانشینی بۆرگۆندی.  لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ساڵی ٨٠٠ پاپا لیۆی سێیەم، پاشای فرانکەکان «شارلمان»ی وەک «ئیمپراتۆری ڕۆمیی پیرۆز» ناونا و تاجی پێدا. بەم شێوەیە سێ سەدە دوای ڕووخانی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژاوا، ئەو نازناوە لە ئەورووپای ڕۆژاوا زیندوو بووەوە. لە دوای شارلمانەوە چەند کەسێک خۆیان بە ئیمپراتۆر ناودەبرد تا لە ساڵی ٩٦٢ی زایینی ئۆتۆی یەکەم خۆی بە ئیمپراتۆری دانا و خۆی بە میراتگری شارلمان ناودەبرد. دوای ئەوە بۆ ماوەی ھەشت سەدە و تا لەناوچوونی ئەم ئیمپراتۆریەتە، جێنشینەکانی خۆیان بە ئیمپراتۆر ناودەبرد. لەنێو مێژوونووساندا ناکۆکی سەبارەت بە سەرەتای درووستبوونی ئیمپراتۆریەتەکە ھەیە. ھەندێکیان تاجدان بە شارلمان وەک سەرەتای ئیمپراتۆریەتەکە دەبینن، و ھەندێکیشیان ئۆتۆی یەکەم وەک دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەتەکە دەبینن.

ناونیشانی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز تا سەدەی ١٣ی زایینی بۆ ئاماژەدان بەم ئیمپراتۆریەتە بەکارنەدەھێندرا، لەگەڵ ئەوەشدا لە سەرەتای ئیمپراتۆریەتەکەوە فەرمانڕەواکەی خۆی بە جێنشینی ئیمپراتۆرە کۆنەکانی ڕۆمیی ڕۆژاوا دەزانی. ئیمپراتۆری ڕۆمیی پیرۆز بەزۆری و بە شێوەیەکی نەریتی بە ھەڵبژاردن ھەڵدەبژێردرا، ھەرچەندە بنەماڵە شاھانەییەکان و خانەدانە شاھانەییەکان بەزۆری کۆنترۆڵی ئەم ھەڵبژاردنانەیان دەکرد. شازادەکانی ئەڵمانیا (ئەو شازادانەی کە فەرمانڕەوایەتی میرنشینەکانیان دەکرد و لە ھەڵبژاردنەکەن لەناو ئیمپراتۆریەتەکەدا و مافی دەنگدانیان ھەبوو بۆ ھەڵبژاردنی ئیمپراتۆرێک) بەزۆری یەکێک لە خۆیان وەک «پاشای ڕۆمەکان» ھەڵدەبژارد، و لە ھەندێک دۆخدا، ئیمپراتۆر تاجەکەی لە پاپا وەردەگرت، بەڵام دوای سەدەی ١٦ ئەم نەریتە بەردەوام نەبوو.

ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز ھەرگیز نەیدەتوانی سەقامگیری ڕامیاری و دەسەڵاتێکی ناوەندیی بەھێز بەدەستبھێنێت. بەڵکو ئیمپراتۆریەتەکە لەلایەن سەدان دابەشکاری ڕامیاری جیاوازەوە بەڕێوەدەبرا: شانشینەکان، شازادەکان، دوکییەکان، شازادە-قەشەکان، شارە ئازادەکان و ھی دیکە. دەسەڵاتی ئیمپراتۆری ڕۆمیی پیرۆز سنووردار بوو، لەکاتێکدا شازادە و میرەکان و شارە ئازادەکان و ئەوانی دیکە خۆیان بە شوێنکەوتەی ئیمپراتۆر ناودەبرد، بەڵام تا ڕادەیەکی زۆر بە شێوەیەکی سەربەخۆ لە سنووری خاکەکانیان کاریان دەکرد، کە بەشێک بوون لە ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز.

لە ٦ی ئابی ١٨٠٦، دوای شکستی ئیمپراتۆریەتەکە لە شەڕەکانی ناپلیۆن، ئیمپراتۆر فرانزی دووەم ھەڵوەشاندنەوەی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆزی ڕاگەیاند و لە ئەنجامی دامەزراندنی یەکێتیی ڕاین لەلایەن ناپلیۆنەوە خۆی بە ئیمپراتۆری نەمسا ناوبرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
پۆل:ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمی
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا
پۆل:مێژووی نەمسا
پۆل:مێژووی ئاڵمانیا
پۆل:مێژووی لوکسەمبورگ
پۆل:مێژووی سویس
پۆل:مێژووی ھۆڵەندا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٠٦
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٩٦٢
پۆل:سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٨٠٠
پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
تیتۆ ڤیلانۆڤا

وێنۆک|تیتۆ ڤیلانۆڤا
**فرانسیس تیتۆ ڤیلانۆڤا ئا بایۆ** (ماوەی ژیان: ١٧ی ئەیلوولی ١٩٦٨ تاوەکوو ٢٥ی نیسانی ٢٠١٤) یاریکەرێکی ئیسپانی بوو و لە ھێڵی ناوەند یاری کردووە. لە ژیانی یاریکردنیدا ٢٨٠ یاری کردووە و ٢٤ گۆڵی تۆمار کردووە بەڵام ناوبانگ دەرکردنی لە دوای بوونی بە یاریدەدەری ڕاهێنەری پێشووی یانەی بەرشەلۆنا جۆسێپ گواردیۆلا بوو کە لەو کاتەدا لەگەڵ یانەی بەرشەلۆنا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٨–٢٠١٢ و تەنیا لە ماوەی چوار ساڵدا توانی ١٣ نازناو بە دەست بهێنێت. ڤیلانۆڤا لە وەرزی ٢٠١٢ - ٢٠١٣ ڕاهێنەری یانەی بارسێلۆنا بوو. دواتر وازیهێنا بەهۆی تووشبوونی بەنەخۆشی شێرپەنجە و دوای ساڵێک لە نیسانی ٢٠١٤ کۆچی دوایی کرد لەتەمەنی ٤٥ ساڵیدا.

## سەرچاوە
*زانیارینامەی تیتۆ ڤیلانۆڤا - ماڵپەڕی bdfutbol

پۆل:مردووانی ٢٠١٤
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئیسپانیا
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کەتەلۆنیا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا ئەتلێتیک
پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن بی
پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن
خێڵی مایێدا

**خێڵی مایێدا** (بە ژاپۆنی: 前田氏؛ *شێوەی خوێندنەوەی*: ماییدا-شی) یەکێک لە سەرەکیترین خێڵەکانی ژاپۆن بوو لە ماوەی چەرخی ئێدۆدا (١٥٨٣ - ١٨٦٨). ھەروەھا یەکێک لە گەورەترین خێزانەکانی ساموڕای بوو و لە بەرھەم ھێنانی برنجیشدا زۆر بەناوبانگ بوو. ئەم خێڵە لقێک بوو لە خێڵی سوگاوارا.

پۆل:دایمیۆ
پۆل:بنەماڵە ژاپۆنییەکان
سەنتەر، ئەلاباما

**سەنتەر** (، ) شارێکە لە کەرتی چێرۆکی، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٬٤٨٩ کەس بووە. ڕووبەری ٢٩٫٨٦ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١١٦٫٨٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
سەنتەرڤیل، ئەلاباما

**سەنتەرڤیل** () شارێکە لە کەرتی بیب، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٬٧٧٨ کەس بووە. ڕووبەری ٢٤٫٨٦ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١١١٫٧٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر
پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢٣
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
چەتۆم، ئەلاباما

**چەتۆم** () شارۆچکەیەکە لە کەرتی واشینگتن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٢٨٨ کەس بووە. ڕووبەری ٢٧٫٧٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٤٦٫٣٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
کلەی، ئەلاباما

**کلەی** (، ) شارێکە لە کەرتی جێفەرسۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٩٬٧٠٨ کەس بووە. ڕووبەری ٢٥٫٨٩ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣٧٤٫٩٧ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
چێرۆکی، ئەلاباما

**چێرۆکی** (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی کۆلبێر، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٠٤٨ کەس بووە. ڕووبەری ٥٫٧٤ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٨٢٫٥٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
چیکاسۆ، ئەلاباما

**چیکاسۆ** (، ) شارێکە لە کەرتی مۆبیل، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٦٬١٠٦ کەس بووە. ڕووبەری ١١٫٨ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٥١٧٫٤٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شارەکانی ئەلاباما
چیلدەرزبورگ، ئەلاباما

**چیلدەرزبورگ** () شارێکە لە کەرتی تالادیگا، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٥٬١٧٥ کەس بووە. ڕووبەری ٣٢٫٦٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٥٨٫٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شارەکانی ئەلاباما
چێلسی، ئەلاباما

**چێلسی** (، ) شارێکە لە کەرتی شێلبی، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٠٬١٨٣ کەس بووە. ڕووبەری ٥٦٫٢ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٨١٫١٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٩٦
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
کلەیھەتچی، ئەلاباما

**کلەیھەتچی** () شارۆچکەیەکە لە کەرتی دەیل، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٥٨٩ کەس بووە. ڕووبەری ٧٫٠٤ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٨٣٫٦٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
کلیڤلەند، ئەلاباما

**کلیڤلەند** (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی یلۆنت، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٣٠٣ کەس بووە. ڕووبەری ٢٠٫٤٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٦٣٫٧٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
کۆرتلند، ئەلاباما

**کۆرتلند** () شارۆچکەیەکە لە کەرتی لۆرانس، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٦٠٩ کەس بووە. ڕووبەری ٧٫٦١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٨٠٫٠٣ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨١٩
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
کەلمەن، ئەلاباما

**کەلمەن** (، ) شارێکە لە کەرتی کەلمەن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٤٬٧٧٥ کەس بووە. ڕووبەری ٥٣٫٢٨ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٢٧٧٫٣١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٧٣
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
دەیلڤیل، ئەلاباما

**دەیلڤیل** () شارێکە لە کەرتی دەیل، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٥٬٢٩٥ کەس بووە. ڕووبەری ٣٦٫٤٩ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٤٥٫١١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٠
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
دۆفین ئایلەند، ئەلاباما

**دۆفین ئایلەند** (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی مۆبیل، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٢٣٨ کەس بووە. ڕووبەری ٤٢٩٫٨ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٢٫٨٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٠٢
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
دەیتۆن، ئەلاباما

**دەیتۆن** (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی مارێنگۆ، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٥٢ کەس بووە. ڕووبەری ٢٫٥٨ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٢٠٫١٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٢
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
دەیدڤیل، ئەلاباما

**دەیدڤیل** () شارێکە لە کەرتی تالاپوسا، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٬٢٣٠ کەس بووە. ڕووبەری ٤١٫٥١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٧٧٫٨١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
کەسێتا، ئەلاباما

**کەسێتا** () شارێکە لە کەرتی چەیمبەرز، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٢٣ کەس بووە. ڕووبەری ٦٫٧٨ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٨٫١٤ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥٣
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
دیترۆیت، ئەلاباما

**دیترۆیت** (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی لامار، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٣٧ کەس بووە. ڕووبەری ٣٫٤٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٦٩٫١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
دۆرا، ئەلاباما

**دۆرا** (، ) شارێکە لە کەرتی وۆکەر، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٬٠٢٥ کەس بووە. ڕووبەری ١٩٫٤٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٠٤٫٠١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
دەبل سپرینگز، ئەلاباما

**دەبل سپرینگز** (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی وینستۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٠٨٣ کەس بووە. ڕووبەری ١٠٫٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٠١٫٢١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
دیکەیتەر، ئەلاباما

**دیکەیتەر** (، ) شارێکە لە کەرتی مۆرگان، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٥٥٬٦٨٣ کەس بووە. ڕووبەری ١٥٦٫٦١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣٥٥٫٥٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢١
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
دێمۆپۆلیس، ئەلاباما

**دێمۆپۆلیس** () شارێکە لە کەرتی مارێنگۆ، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٧٬٤٨٣ کەس بووە. ڕووبەری ٤٦٫٧٨ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٥٩٫٩٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨١٧
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
پۆل:دێمۆپۆلیس، ئەلاباما
دەتن، ئەلاباما

**دەتن** () شارۆچکەیەکە لە کەرتی جەکسن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣١٥ کەس بووە. ڕووبەری ٢٫٢٤ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٤٠٫٦٣ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
ئیست برۆتۆن، ئەلاباما

**ئیست برۆتۆن** () شارێکە لە کەرتی ئێسکامبیا، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٬٤٧٨ کەس بووە. ڕووبەری ٨٫٩٢ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٢٧٧٫٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
ئیکلێکتیک، ئەلاباما

**ئیکلێکتیک** (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی ئێلمۆر، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٠٠١ کەس بووە. ڕووبەری ١١٫١١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٩٠٫١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٠٧
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
ئێدواردزڤیل، ئەلاباما

**ئێدواردزڤیل** (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی کلیبەرن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٠٢ کەس بووە. ڕووبەری ٤٢٫٥٩ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٤٫٧٤ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
ئێلبا، ئەلاباما

**ئێلبا** (، ) شارێکە لە کەرتی کۆفی، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٬٩٤٠ کەس بووە. ڕووبەری ٣٩٫٩٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٩٨٫٦٧ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥٣
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٨٣٠
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
ئێلبێرتا، ئەلاباما

**ئێلبێرتا** (, ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی بالدوین، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٤٩٨ کەس بووە. ڕووبەری ١٧٫٧٦ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٨٤٫٣٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٠٤
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
دۆزیەر، ئەلاباما

**دۆزیەر** (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی کرێنشۆ، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٢٩ کەس بووە. ڕووبەری ٧٫٦٩ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٤٢٫٧٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
ئێلدریج، ئەلاباما

**ئێلدریج** (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی وۆکەر، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٣٠ کەس بووە. ڕووبەری ١٫٨١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٧١٫٨٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
ئێلکمۆنت، ئەلاباما

**ئێلکمۆنت** () شارۆچکەیەکە لە کەرتی لایمستۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٤٣٤ کەس بووە. ڕووبەری ٤٫٢٥ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٠٢٫١٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
یووفۆلا، ئەلاباما

**یووفۆلا** (، ) شارێکە لە کەرتی باربەر، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٣٬١٣٧ کەس بووە. ڕووبەری ١٩٠٫٢٩ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٦٩٫٠٤ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٤
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
یووتۆ، ئەلاباما

**یووتۆ** () شارێکە لە کەرتی گرین، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٬٩٣٤ کەس بووە. ڕووبەری ٣١٫١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٩٤٫٣٤ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٨
فێرفیلد، ئەلاباما

**فێرفیلد** (، ) شارێکە لە کەرتی جێفەرسۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١١٬١١٧ کەس بووە. ڕووبەری ٨٫٩٩ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٬٢٣٦٫٦٠ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩١٠
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
فێرھۆپ، ئەلاباما

**فێرھۆپ** () شارێکە لە کەرتی بالدوین، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٥٬٣٢٦ کەس بووە. ڕووبەری ٣١٫٢٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٤٩٠٫١٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٩٤
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
پۆل:فێرھۆپ، ئەلاباما
فۆنسدەیل، ئەلاباما

**فۆنسدەیل** () شارۆچکەیەکە لە کەرتی مارێنگۆ، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٩٨ کەس بووە. ڕووبەری ٠٫٧٢ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٣٦٫١١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
فلورالا، ئەلاباما

**فلورالا** () شارێکە لە کەرتی کۆڤینگتۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٩٨٠ کەس بووە. ڕووبەری ٢٨٫٤٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٦٩٫٦٤ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
فۆرت دیپۆزیت، ئەلاباما

**فۆرت دیپۆزیت** (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی لاوندز، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٣٤٤ کەس بووە. ڕووبەری ١٤٫٦٦ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٩١٫٦٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
فۆرت پەین، ئەلاباما

**فۆرت پەین** (، ) شارێکە لە کەرتی دیکەب، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٤٬٠١٢ کەس بووە. ڕووبەری ١٤٤٫٦٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٩٦٫٨٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٩
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
گاردن سیتی، ئەلاباما

**گاردن سیتی** (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی کەلمەن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٤٩٢ کەس بووە. ڕووبەری ٧٫٨٦ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٦٢٫٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
گلێنکۆ، ئەلاباما

**گلێنکۆ** () شارێکە لە کەرتی ئێتۆوا، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٥٬١٦٠ کەس بووە. ڕووبەری ٤٤٫٠٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١١٧٫٠٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شارەکانی ئەلاباما
گرۆڤ ھیل، ئەلاباما

**گرۆڤ ھیل** (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی کلارک، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٥٧٠ کەس بووە. ڕووبەری ١٢٫٨٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٢١٫٩٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٢
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
گوین، ئەلاباما

**گوین** (، ) شارێکە لە کەرتی ماریۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٬٣٧٦ کەس بووە. ڕووبەری ٣٨٫٧٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٦١٫٣٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شارەکانی ئەلاباما
گەنتەرسڤیل، ئەلاباما

**گەنتەرسڤیل** () شارێکە لە کەرتی مارشال، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٨٬١٩٧ کەس بووە. ڕووبەری ١٠٩٫٨٨ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٧٤٫٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
گێرلی، ئەلاباما

**گێرلی** () شارۆچکەیەکە لە کەرتی مەدیسۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٨٠١ کەس بووە. ڕووبەری ٩٫١١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٨٧٫٩٣ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٩١
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
گو-وین، ئەلاباما

**گو-وین** () شارۆچکەیەکە لە کەرتی ماریۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٧٦ کەس بووە. ڕووبەری ٥٫٠٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣٤٫٩٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
گرایمز، ئەلاباما

**گرایمز** (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی دەیل، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٥٥٨ کەس بووە. ڕووبەری ٣٫٢٤ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٧٢٫٢٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
ھارتسێل، ئەلاباما

**ھارتسێل** () شارێکە لە کەرتی مۆرگان، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٤٬٢٥٥ کەس بووە. ڕووبەری ٤٢٫٣٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣٣٦٫٤٤ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٧٠
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
ھەیدن، ئەلاباما

**ھەیدن** (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی یلۆنت، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٤٤٤ کەس بووە. ڕووبەری ٢٫٩ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٥٣٫١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
ھەینڤیل، ئەلاباما

**ھەینڤیل** () شارۆچکەیەکە لە کەرتی لاوندز، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٩٣٢ کەس بووە. ڕووبەری ٤٫٨٦ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٩١٫٧٧ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
ھێنسڤیل، ئەلاباما

**ھێنسڤیل** () شارێکە لە کەرتی کەلمەن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٬٩٨٢ کەس بووە. ڕووبەری ١٠٫٩٤ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٢٧٢٫٥٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شارەکانی ئەلاباما
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٢
ھێفلین، ئەلاباما

**ھێفلین** () شارێکە لە کەرتی کلیبەرن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٬٤٨٠ کەس بووە. ڕووبەری ٤٢٫٠٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٨٢٫٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٢
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
ھێلێنا، ئەلاباما

**ھێلێنا** (، )}}) شارێکە لە کەرتی شێلبی، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٦٬٧٩٣ کەس بووە. ڕووبەری ٥٣٫٥٥ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣١٣٫٥٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شارەکانی ئەلاباما
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٤٥
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
ھێناگار، ئەلاباما

**ھێناگار** () شارۆچکەیەکە لە کەرتی دیکەب، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٬٣٤٤ کەس بووە. ڕووبەری ٥٧٫٧٦ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٤٠٫٥٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شارەکانی ئەلاباما
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
ھۆکس بلەف، ئەلاباما

**ھۆکس بلەف** (، ) شارێکە لە کەرتی ئێتۆوا، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٤٬٢٨٦ کەس بووە. ڕووبەری ٣١٫٣٦ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٣٦٫٦٧ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شارەکانی ئەلاباما
ھۆلی پۆند، ئەلاباما

**ھۆلی پۆند** (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی کەلمەن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٧٩٨ کەس بووە. ڕووبەری ١١٫٥٤ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٦٩٫١٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
ھۆموود، ئەلاباما

**ھۆموود** (، ) شارێکە لە کەرتی جێفەرسۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٥٬١٦٧ کەس بووە. ڕووبەری ٢١٫٨٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٬١٥٢٫٨٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

## پەراوێز

پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر