open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فڕۆکەخانە

وێنۆک|400px|وێنەی ڕوونکردنەوەیی فرۆکەخانە

**فڕۆکەخانە** مەیدانێکی گەورەیە کەلە چەند بەشێکی جیاواز پێکهاتوە و دیاریکراوە بۆ هەڵسان و نیشتنەوەی فڕۆکە و هەلیکۆپتەرەکان و چەند ئامرازێکی تر. کە زۆرتر بۆ مەرامی سوود وەرگرتن و خەڵکی بەکاری دەهێنن، کە تێیدا خەڵکی سەردانی شارێکی تر یان وڵاتێکی تر یان ناوچەیەکی تر دەکەن، وە هاوکات تایبەت دەکرێت بۆ مەرامی گواستنەوەی کەل و پەل و مەرامی شوێنی فڕۆکە جەنگیەکان.
فڕۆکەخانە لە لایەن حوکومەت پاڵپشتی و بەڕێوبەری دەکرێت، کە دواتر بەشی بەڕێوەبردنی فڕۆکەخانە دەکەوێتە ئەستۆی کۆمەڵێکی کارمەندان، کە بەشێکیان کار لە بەڕێوبەرایەتی فڕۆکەخانە دەکەن، هەندێکی تریان تەنها ڕێنیشاندەری فڕۆکەکانن لە تاوەری فڕۆکەخانەکەوە، ئەمە جگە لە بەڕێوبەر و پارێزەرانی بەشەکانی تر.

## فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی
**فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی** بەو فڕۆکەخانە گەورانە دەوترێت، کە لەڕووی قەبارەوە گەورەترن لە چاو فڕۆکەخانەکانی تر.
هەر فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتی دەچێتە نێو نەخشەی جیهانی فڕۆکەخانەکان، کە فڕۆکەکان لە گشت وڵاتانی جیهان دەتوانن کردانی نیشتنەوە و هەڵفڕینی تێدا ئەنجام بدەن.

## بەشە سەرەکییەکان
* تێرمیناڵ.
* پارکی پارکینگ.
* بەشی هەڵسان و نیشتنەوەی فڕۆکەکان.
* بەڕێوبەرایەتی فڕۆکەخانە.

## خزمەتگووزاری فڕۆکەخانە
لە بەشی تێرمیناڵی هەر فڕۆکەخانەیەکا بەشی خزمەتگووزاری هەیە، کە تایبەتن بەکڕین و فرۆشتنی کاڵا و خواردەمەنی بە گەشتیاران.

## بەشی VIP
بەشی (vip - very important pople)، لەهەر فڕۆکەخانەیەک تایبەتە بە گەشتکردن و گەڕانی کەسایەتیە گەورە و سەرکردەکان.

## کارگۆ
بەشی کارگۆ لە فڕۆکەخانەکان تایبەتە بە گواستنەوە و گەیاندنی کەل و پەل و کاڵای تایبەتی کۆمپانیا و خەڵکی، کە لە شار یاخوود لە وڵاتێکی ترەوە هاتوون.

## پشتگیری
لەکاتی بوونی هەر حاڵەتێکی لەناکاوی فڕۆکەکان، تیمی تایبەت لە فڕۆکەخانەکاندا هەن کە یارمەتی خەڵکی و ڕزگارکردیان دەدات و لەکاتی بوونی هەر ڕووداوێکی تر، هەوڵی کۆنتڕۆلکردنەوەی دەدەن.
کە بەزۆری ڕووداوە تەندرووستی و ڕووداوە هاتوچۆییەکانی فڕۆکەکانن.

## ئاسایش
ڕێژەی کارمەندانی ئاسایش لە فڕۆکەخانەکاندا بەپێی هەل و مەرج و گەورەیی فڕۆکەخانەکە دەگۆڕدرێت، بەڵام لەسەر ئاستی جیهاندا و لەدوای هێرشەکانی (١١ سێپتێمبەری ٢٠٠١) بۆسەر وڵاتی ئەمریکا، ڕێژەی کارمەندان و پارێزەرانی فڕۆکەخانەکان بەشێوەیەکی بەرچاو زیادی کرد.

## کردەی سەربازی
1px
لە بەشێکی زۆری فڕۆکەخانەکان، فڕۆکەی سەربازی و بەمەرامی جیاواز هەن، کە بەشێکیان بۆ کردە سەربازییەکان لە فڕۆکەخانە گشتی و فڕۆکەخانە سەربازییەکان بە تایبەتی ئەنجام دەدەن.
و بەشێکی تریان تایبەتن بە گواستنەوەی کەل و پەلی سەربازی.

## وێنەگرتن لە فڕۆکەخانە
لە چەند کاتێکی جیاوازدا بەشێکی فڕۆکەخانەکان تایبەت دەکرێت بە پێشاندانی فڕۆکە نوێ و سەربازییەکان، و بەشێکی تریان بە مەرامی گرتنی چەند گرتەیەک بۆ بواری سینەما ئەنجامی دەدەن.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

## پەراوێزەکان

پۆل:فرۆکەخانەکان
پۆل:گواستنەوەى گشتى
ئێرباس

**ئێرباس** بە (ئینگلیزی:Airbus) کۆمپانیایەکە کە ھی چەند وڵاتێکی ئەوروپیە کە تایبەتە بە درووستکردنی فڕۆکەی نەفەر ھەڵگر و فرۆکەی جەنگی. کە لەژێر چاودێری (گرووپی ئێرباس) بەڕێوەدەبردرێت.

بارەگای سەرەکی بەشی بەرھەم ھێنانی فرۆکەی نەفەرھەڵگر لە شاری بلاگناس ە لە فەرەنسا، بەڵام کارگەی بەرھەمھێنان و بەستن لە وڵاتانی فەرەنسا، ئەڵمانیا، ئیسپانیا، بەریتانیا، ئەمریکا و چین ە.

کۆمپانیای ئێرباس خاوەنی دروستکردنی گەورەترین فڕۆکەی نەفەرھەڵگرە لە جیھاندا، کە لە ساڵی ٢٠٠٥ بۆیەکەمجار بە سەرکەووتی فری بە ئاسماندا بە ناوی ئێرباس A380.

## درووستکراوەکان

### جۆری نێوخۆیی

## پێشانگا
چەند جۆرێکی فڕۆکەکانی ئێرباس

File:Eastern Air Lines Airbus A300 at St Maarten December 1986.jpg|A300
File:Airbus A300 B2 Zero-G.jpg|A300 B2 Zero-G
File:Srilankan.a340.750pix.jpg|A340
File:Northwest Airlines A330-323 (N805NW) landing at London Gatwick Airport.jpg|a330-300 n805nw arp


## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:ئێرباس
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کۆمپانیاکان
پۆل:کۆمپانیاکانی بواری فڕۆکەوانی
پۆل:کۆمپانیاکانی فەڕەنسا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٠ لە فەڕەنسا
گشتپرسیی دەستووری فەڕەنسای ١٨١٥

**گشتپرسیی دەستووری فەڕەنسای ١٨١٥** گشتپرسییەکی دەستوورییە بۆ دەستووری ئیمپراتۆریەتی فەڕەنسی یەکەم و گەڕانەوەی ناپۆلیۆنی یەکەم لەجێگای  لویسی ھەژدەیەم، لە ٢٢ی نیسانی ١٨١٥ ئەنجامدرا و دواتر ئەنجامی گشتپرسییەکە بەنزیککراوەیی ڕاگەیەندرا. لەکۆی ٧ ملیۆن دەنگدەر، ٧٧٫٤٦٪ی دەنگدەران بەشدارییان نەکرد.

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گشتپرسی لە فەڕەنسا
پۆل:ناپۆلیۆن بۆناپارت
ئەڵقەی فۆڕ

چەپ|وێنۆک|ئەڵقەی فۆڕ دیاگرامی ڕۆیشتن
لە زانستی کۆمپیوتەر ئەڵقەی فۆڕ ڕستەیەکی زمانی بەرنامەسازییە کە ڕێگە دەدات کۆد بە دووپاتکردنەوە ئەنجام بدرێ.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
بۆینگ

**بۆینگ** بە (ئینگلیزی: Boeing) کۆمپانیایێکی زەبەلاحی وڵاتی ئەمریکای تایبەتی بواری فڕۆکەوانەییە.
کۆمپانیاکە لە ڕێکەوتی (١٥ی تەممووزی ١٩١٦)، لەلایەن (ویلیام بۆینگ) دامەزرێندراووە. 
کۆمپانیاکە تایبەتی وڵاتی ژێر دەستهەڵاتی *حکومەتی ئەمریکا*یە، کەکاری درووستکردنی فڕۆکەی نەفەر گواستنەوە و فڕۆکەی جەنگی و هەلیکۆپتەری ئاسایی و هەلیکۆپتەری جەنگی.
کۆمپانیاکە خاوەنی گەورەترین فڕۆکەی جەنگی جیهانە، کە ئەویش فڕۆکەی *بی-٥٢ ستراتۆفۆرتریس*ە.

## بەستەرەکان
* بی-٥٢ ستراتۆفۆرتریس
* ئێف ئەی ١٨-ھۆرنێت

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

## پەراوێزەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کۆمپانیاکان
پۆل:کۆمپانیاکانی ئەمریکا
پۆل:کۆمپانیاکانی بواری فڕۆکەوانی
پۆل:بۆینگ
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە
پۆل:کۆمپانیاکان لە تێکڕای پیشەسازیی داو جۆنز
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە
پۆل:کۆمپانیاکانی بەرگری ئەمریکا
پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە
نژیاروانیی دینی

وێنۆک|270px
**نژیاروانیی ئایینی** بە کردنەوەی ئەو خانووبەرانە دەوترێ کە بە بۆچوونی ئایینی و بیر و ڕای ئایینی دادەڕێژرێت.

ئەم نژیاروانییە بەشێوەیەکی ئاسایی لە ساختۆمانگەلێک کە کەڵکی ڕێبازیان ھەیە وەکوو: ئاتەشگاکان، مزگەوتەکان، کڵێساکان، مەعابیدەکان، خانەقاکان و شوێنە زیارەتییەکان دەبینرێن.

## نژیاروانیی ئایینی لە ئێراندا
نژیاروانیی ئایینی لە نێوان شێوەگەلی نژیاروانیی ئێراندا لە شوێنەوارێکی تایبەتی خۆیدایە.
پێشینەی ئەم شێوە نژیاروانییە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمانی بەر لە ئیسلام بە تایبەت سەردەمی ساسانییەکان.

### نژیاروانیی ئاگرپەرەستەکان
ئەم شێوە نژیاروانییە لە جێماوەیی ئاتەشگاکانی سەردەمیی ساسانییەکان دەبینرێن.
لە وێنەی جێماوەکان دەکرێ ئاتەشگایی «سروستان» ناو ببرێت و ئاتەشگایی یەزد لە وینەگەلی تازەیە.

### نژیاروانیی مەسیحی
ئەم نژیاروانییە بە چاو لێگرتن لە کەلتوور و نژیاروانی ڕۆژاوایی و تێکەڵی لەگەڵ نژیاروانی ئێرانیدا لە کڵێساکانی ئێراندا دەبینرێت و یەکێک لە وێنە سەرکەوتووەکانی ئەو شێوە بەننایییە دەکرێ کڵێسای «وانک» لە ناوچەی جولفایی ئەسفەھان ناوبرێت.

### نژیاروانیی ئیسلامی
ھاوکات لەگەڵ پەرەسەندنی ئایینی ئیسلام لە وڵاتانی جۆراوجۆر لەوانە ئێران، نژیاروانیی ئایینی بوو بە خاوەن پێگەیەکی تایبەت و نژیاروانیی ئیسلامی پێکھێنا. لە پێکھاتنی ئەو دۆخەدا ھۆکارگەلی وەک پێداگری گەورەپیاوانی ئایینی، کارکردی بەربڵاو و دیاردەی وەقف لە پەرەسەندن و سەرنجی تایبەتی بیناسازان بە مزگەوت کاریگەر بوون.
بەم شێوەیە مزگەوت لە وڵاتی ئێران بوو بە خاوەنی سەرەکیترین شێوازی نژیاروانیی ئیسلامی و بە باوەڕی پسپۆڕان، «کلیلی نژیاروانیی ئیسلامییە».

## ئەمانەش ببینە
* نژیاروانی
* نژیاروانیی ئیسلامی

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:نژیاروانیی ئیسلامی
پۆل:نژیاروانی
مووشەکی بالیستیکی

وێنۆک|250px|ڕوونکردنەوەی هێرشی مووشەکی جۆری بالیستیکی

**مووشەکی بالیستیکی** جۆرە مووشەکێکی کە بەکاردەھێندرێت بۆ مەرامی جەنگی لە ناوچەیەک یاخوود وڵاتێکەوە بۆ ناوچە و وڵاتێکی تر.

مووشەکەکانی بالیستیکی ڕۆڵێکی بەرچاو و گرنگیان لە یەکلاکردنەوەی جەنگ ھەیە، ئەویش بەھۆی ھێز و توانای وێرانکردنی ناوچەیەکی گەورە لە جەنگدا.

## ژێدەر
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:داھێنانە ئاڵمانییەکان
پۆل:مووشەکە بالیستیکییەکان
پۆل:داهێنانە چینییەکان
پۆل:داھێنانە چینییەکان
تۆماھۆک

**تۆماھۆک** مووشەکێکی کرووسی دوورەمەودای جەنگی وڵاتی ئەمریکایە، کە لەلایەن ھێزەکانی ئاسمانی و ھێزەکانی ئاوی وڵاتەکە بەکاردەھێندرێت.
مووشەکە دەتوانێت لە گشت جۆرێکی کەشوھەوادا ئامانجی خۆی بپێکێت. کە دەتواندرێت مووشەکەک لەنێو *کەشتی جەنگی* و سەر زەوی بھاویشترێت.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مووشەکەکانی کرووز
نەھەنگی عەنبەر

وێنۆک|نەهەنگی عەنبەر و بەچکەکەی

**نەهەنگی عەنبەر** یان **نەهەنگی سپێرم** گەورەترین نەهەنگی دداندارە کە لە زەریاکان دەژی. درێژایی جەستەی ئەم نەهنگە دەگاتە زۆرینەی ٢٠/٥ مەتر و کێشی جەستەیشی هەتا ٦٠ تۆن دەگات.

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای ئینگلیزی ڕێکەوتی ٧ نۆڤەمبری ٢٠١٦

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گوانداران
پۆل:ڕاوچییەکان
پۆل:گیانلەبەران
پۆل:گیانلەبەرە زەریاییەکان
پۆل:ئای یوو سی ئێن لیستی سووری جۆرە لاوازەکان
پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە
نەھەنگ

وێنۆک|نەهەنگێک

**نەهەنگ** یان **واڵ** ناوێکی باوە کە بە دەستەیێکی بەربڵاو لە گواندارانی خاوەن ئاواڵ مناڵ کە لە زەریا دەژین، دەوترێت.

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گوانداران
پۆل:گیانلەبەران
پۆل:گیانلەبەرە زەریاییەکان
پۆل:سێتاسیەکان
برادۆست (ڕوونکردنەوە)

* برادۆست، ناوی هۆزێکی کوردیە.
* سیدەکان، ناوی نوێی شارەدێی برادۆست.
* برادۆست (چیا)، زنجیرە چیایەکی باشووری کوردستانە.
* شەڕی دمدم، ئەو شەڕە بوو کە لە نێوان کوردانی برادۆست و دەوڵەتی سەفەوی ڕوویدا. 
* قەڵای دمدم، ئەو قەڵایە بوو کە شەڕی دمدم تیایدا ڕوویدا.
* خانی لەپ زێڕین، یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی کورد و برادۆست، کە سەرکردایەتی شەڕی دمدمی کردووە.
* شێخ ڕەشید لۆلانی، شێخی عەشیرەتی برادۆست. 
* کەریم بەحری برادۆستی، ئەندام پەرلەمانی پێشووی پەرلەمانی کوردستان.
* دەشتی بەرازگر، یەکێک لە ناوچەکانی برادۆست–سیدەکان.
کریس پوتنەم

**کریس پۆتنام** () گەنجێکی ئەمریکییە پرۆگرامەر و هاکەرێکی سەرکەو تووە، لە ساڵی 2005 کریس پۆتنام هەستا بە هێرش کردنە سەر تۆڕی کۆمەڵایەتی فەیسبووک، کە بە گەورەترین هێرش دا دەن درێ لە مێژووی فەیسبووک دا، لە جیاتی ئەوەی لێ پرسینەوە بکرێ بۆ کریس پۆتنام و دەست گیر بکرێ ئەوا بەرێو بەری فەیسبووک مارک زوکەربێرگ داواکاری کار کردنی بۆ کریس نارد بۆ ئەوەی لەگەڵ یان کار بکات، کریس داواکاریەکەی پەسەند کرد، پاشان کریس گەشەی دا بە بەرز کردنەوەی ڤیدیۆ بۆ فەیسبووک و باش تر کردنی بەرز کردنەوەی وێنە، دوای جەندین ساڵ کار کردن لە فەیسبووک کریس وازی لە کارەکەی هێنا لەگەڵ فەیسبووک.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
سیامەنسوور

**سیامەنسوور** (واتە: ڕەشە مەنسوور)، یەکێک لە هۆزە کوردەکانی ناوچەی گەڕووس بووە. ئەم هۆزە لە سەدەی دەهەمی کۆچی واتە سەردەمی سەفەوییەکان، زۆرترین هێز و دەسەڵاتیان بووە.
مینۆرسکی، ناوی هۆزی سیامەنسوور لەگەڵ فەیلییەکان، بەختیاری، ئەردەڵان، چەگینی، گەڕووس، زەنگەنە و هەتد وەک هۆزی کورد دەهێنێ .

## پێشینە
ئەم هۆزە لە باکووری ڕووباری قەزڵ ئوزون لە ناوچەی گەڕووس نیشتەجێ بوون و تا نزیکی ئەنگوورانی زەنجان دەچوون و ناوەندی سەرکییان جافرئاوا ناوەندی ناحیەی سیامەنسووری هەنووکە بوو کە ئێستا بەشێک لە شارستانی بیجاڕی پارێزگای سنەیە. 
هۆزی سیامەنسوور لە هۆزە گرنگەکانی سەردەمی سەفەوییەکان بوو کە لە سەرەتای سەفەوی حکومەتی گەڕووس و ئازەرباینجان و هەندێک ناوچەی وڵاتی عەجەمیان بەدەستەوە بوو.

## میرانی سیامەنسوور
*  خەلیل خانی سیامەنسوور - میری نجاس و سیورلق.
*  ئیمام قولی سیامەنسوور - میری ئێسفەرایێن.
*  ڕەزا قولی سیامەنسوور - میری قەڵای بست، زەمین داوەر لە کەندەهار.
*  میرزا قولی سوڵتان - میری کەرەشک.
*  دەوڵەتیار خانی سیامەنسوور - میری ئازەرباینجان، گەڕووس و هەندێک ناوچەی تر.

## سەبارەت بە سیامەنسوور
لە شەرەفنامە سەبارەت بە میرانی کوردیی ئێران هاتووە:  بە گشتی میرانی کوردی ئێران سێ دەستەن، سیامەنسوور، چەگینی و زەنگەنە، لە سەر زارانە و دەڵێن ئەوان لە بنەڕەت سێ برا بوون کە لە وڵاتی لوڕان هاتوون و بە قسەیەک لە گۆران و ئەردەڵانەوە، بە ئامانجی هاوڕێی شایانی وڵاتی عەجەم زێدی خۆیان بەجێ هێشتووە.پێگەیان پێ دراوە و هەر سێ برا گەیشتوونەتە پلەی میرایەتی و خەڵکانێ کە وەک ڕەعیەت لە دەوریان کۆوە بوون، بە ناوی ئەوان ناسراون و ناوبانگیان دەرکردووە.

## کۆچی زۆرەملی
لە سەردەمی سەفەوییەکان، دەوڵەتیار خانی سیامەنسوور، لە ئازەرباینجان و گەڕووس حکومەتێکی پێک هێنابوو و توانی بۆ چەند جار سپای شا عەبباس تێک بشکێنێ، بەڵام پاشان بە دیل گیرا و شا بە مەبەستی پێش گرتن لە یەکێتی دووجارە و یا ئەگەری شۆڕشێکی تر لە لایەن ئەوانەوە، لێکیانی جیا کردەوە و بەشێکی زۆر کەمیانی لە زێدی خۆیان واتە سیامەنسووری گەڕووس هێشتەوە و زۆرینەیانی بۆ وەرامین، خوار و خۆراسان گواستەوە و یەکێک لەو شوێنانەی لە خۆراسان سیامەنسووری تێدا نیشتەجێ بوون، شوێنێکی ناسراو بە چەشمەی(کانی) سیامەنسوور بووە کە جێی ئاژەڵداری کوردانی سیامەنسووری خۆراسان بوو.

## بابەتی پیوەندیدار
* گەڕووس
* بیجاڕ

## سەرچاوەکان



پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ
پۆل:ھۆزە کوردییەکان
ئەتابەگ

**ئەتابەگ**، وشەیەکی تورکییە لە دوو بڕگە پێکھاتووە: (ئەتا-باوک)، (بەگ-میر)، بە واتای باوکی میر دێت؛ لە بنەڕەتدا بەو کەسە دەگوترا کە پەروەردەکردنی منداڵی سوڵتانەکانیدەکەوێتە ئەستۆی، پاشان میری دەوڵەتەکان و فەرمانڕەوایانی کوردستان ئەم نازناوەیان ھەڵگرتووە کە بریتی بوون لە پێنج چین: میرەکانی فەرمانڕەوای ئەرتەقی، فەرمانڕەواکانی شای ئەرمەنە، سوڵتانەکانی فەرمانڕەوایی زەنگی، ئەتابەگییەکانی ئازەرباینجان، ئەتابەگی لوڕستان و ھەولێر. نازناوی ئەتابەگ یەکەم جار بە نیزامەئەلمولکی تووسی وەزیری مەلەکشای سەلجووقییەکان درا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەتابەگ
پۆل:نازناوی خانەدانەکان
پۆل:قاجاڕەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پێڕستی سەدەکان

ئەمەی خوارەوە لیستێکی سەدە و ھەزارەکانە.

## سه‌ر‌چاوه‌کان

پۆل:سەدەکان
پۆل:ھەزارەکان
پۆل:کات
شارستانی مێھران

**شارستانی مێھران** () قەزایەکی پارێزگای ئیلامی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. ناوەندی قەزاکەی شاری مێھرانە. بەپێی سەرژمێری ساڵی٢٠٠٦ لە ئێران، ژمارەی دانیشتووانی ٥٥٬٢٧١ کەس بوو کە بەسەر ١٠٬٩٦٠ بنەماڵە دابەش بوون، بەڵام پاش جیابوونەوەی مەڵەگشای وەک شارستانێکی تر، ژمارەی دانیشتووانی نزم بووەوە بۆ ٢٣٬٨٧٨ کەس و ٥٬٢٣٨ بنەماڵە. ئەم قەزایە بە سەر دوو بەش (ناحیە) دابەش کراوە: بەشی ناوەندی و بەشی ساڵح ئاوا. ھەروەھا دوو ناوەندی شاری ھەیە: مێھران و ساڵح ئاوا.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ئیلام
پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
لەمیا بەشار

**لەمیا حاجی بەشار** (لەدایکبووی ١٩٩٨ لە گونجی کۆچۆ، شەنگال) چالاکوانی مافەکانی مرۆڤی ئێزیدییە. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ بەھۆی کارەکانییەوە بەھاوبەشی لەگەڵ نادیە موراد خەڵاتی خەڵاتی ساخارۆڤی پێبەخشرا. لەمیا لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام لەگەڵ چەندەھا کچە ئێزیدی دیکە دەڕفێندرێت و ڕووبەڕووی دەستدرێژیی سێکسی دەبێتەوە ھەروەھا مامەڵەی کڕین و فرۆشتنی وەک کۆیلەی سێکس پێدەکرێت. ھەروەھا لەلایەن داعشەوە بەزۆر جلی (حیزامی) خۆکووژی لەبەرکراوە بۆ بە ئەنجامگەیاندنی کردەی خۆکووژی.دواتر لە ساڵی ٢٠١٦، لەلایەن خێزانەکەیەوە ھەوڵی ڕزگارکردنی دەدرێت لە لایەن قاچاغچییەکانەوە. لە کاتی ڕزگاربوونی بەر مین دەکەوێت و بەمھۆیەوە برینداردەبێت و بۆچارەسەریش ڕەوانەی ئەڵمانیا دەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨
پۆل:زیندووان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ساخارۆڤ
پۆل:ئێزدییەکانی عێراق
پۆل:ژنان لە سیاسەت
پۆل:ژنان لە عێراق
پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ
پۆل:ئێزدییەکانی ئەڵمانیا
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:چالاکوانە عێراقییەکانی مافەکانی مرۆڤ
پۆل:ژنانی سیاسیی کورد
پۆل:چالاکوانانە کوردەکانی مافی مرۆڤ
پۆل:چالاکوانە کوردەکانی مافی ژنان
پۆل:سیاسەتمەدارانی سەدەی ٢١ەمی عێراق
پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم
ئایزۆ ١

**ئایزۆ ١** () پێوەرێکی نێونەتەوەیییە بۆ دیاریکردن و دڵنیابوونەوەی پلەی گەرمیی پێوانەیی بۆ بەرھەمە ئەندازەیییەکان. پلەی گەرمیی نەگۆڕ ٢٠°ی سیلیزییە، کە دەکاتە ٢٩٣٫١٥ی گلڤن و ٦٨ی فەھرەنایت.

بەھۆی کشانی گەرمییەوە، پێویستە پێوانەی درێژی ورد بێت لە پلەیەکی گەرمیی دیاریکراودا. ئایزۆ ١ یارمەتی بەراوردکردنی پێوانەکان دەدات لەڕێگەی دیاریکردنی پلەیەکی گەرمیی دیاریکراودا، لە ١٥ی نیسانی ١٩٣١ لیژنەی نێونەتەوەییی کێش و پێوان پلەی گەرمیی پێوانەیی دیاریکردووە و لە ساڵی ١٩٥١ـدا ڕاسپاردەی ژمارە ١ی ڕێکخراوی نێونەتەوەیی پێوانەسازی بووە.

دیاریکردنی پلەی ٢٠°ی سیلیزی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە گونجاو و کارپێکراوە لەکاتی کارکردندا.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پێوەرەکانی ئایزۆ
پۆل:پلەی گەرمی
ئایزۆ ٤

**ئایزۆ ٤** () (**زانیاری و بەڵگەنامە - ڕێساکانی کورتکردنەوەی وشەکانی ناونیشان و ناونیشانی بڵاوکراوەکان**) پێوەرێکی نێونەتەوەییە کە سیستمێکی یەکگرتوو بۆ کورتکردنەوەی زنجیرەکانی ناونیشان دیاری دەکات، و ژمارەی زنجیرەی پێوانەی نیودەوڵەتی ڕەزامەندی لەسەر ئەم پێوەرە دەربڕیووە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پێوەرەکانی ئایزۆ
ئایزۆ ٥

**ئایزۆ ٥** () پێوەرێکی نێونەتەوەییە بۆ پێوانەکانی چڕی لەوێنەگری و وێنەی تەکنەلۆجی. دوایین وەشانەکانی ئەم پێوەرە بۆ ٤ بەش دابەشکراوە:

* ئایزۆ ٥-١:٢٠٠٩ ئاماژە کرداری و ئەندازەییەکان.
* ئایزۆ ٥-٢:٢٠٠٩ مەرجە ئەندازەییەکانی چڕی ناردن.
* ئایزۆ ٥-٣:٢٠٠٩ مەرجەکانی تارمایی.
* ئایزۆ ٥-٤:٢٠٠٩ مەرجە ئەندازەییەکانی چڕی وێنەدانەوە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پێوەرەکانی ئایزۆ
ئایزۆ ٢

**ئایزۆ ٢** () پێوەرێکی نێونەتەوەییە بۆ دیاریکردنی ئاڕاستەی پێشکەوتنی جووت دەزووەکان، دەزووە ئاڵۆزەکان و بەکرەکانی کەشتی و بەرھەمە پەیوەندیدارەکانی دەزوو.

ئەم پێوەرە ھەردوو پیتی گەورەی **S** و **Z** بەکاردەھێنێت، کە S ئاماژەیە کە دەزووەکە بەئاراستەی میلی کاتژمێر پێچراوەتەوە و Z ئاماژەیە بۆ پێچرانەوەی دەزووەکە بەپێچەوانەی میلی کاتژمێر.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای عەرەبی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پێوەرەکانی ئایزۆ
ئایزۆ ٩

**ئایزۆ ٩** () پێوەرێکی نێونەتەوەییە بۆ دامەزراندنی سیستمێک بۆ گۆڕینی پیتەکانی لاتینی بۆ ئەلفوبێی سیرلیک کە ھەندێک ئەلفوبێی زمانە سلاڤی و ناسلاڤیەکان لەخۆدەگرێت.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پێوەرەکانی ئایزۆ
جاک سپارۆ

کاپتن **جاک سپارۆ** کەسایەتی سەرەکی زنجیرە فیلمی چەتەکانی دەریای کاریبییە، و لەلایەن ئەکتەری ئەمریکی جۆنی دێپەوە بەرجەستەکراوە. جاک سپارۆ لەلایەن سیناریۆنووس تێد ئیلیۆت و تێری ڕۆزیۆوە دروستکراوە.

## سەچاوەکان
* [//en.wikipedia.org/wiki/Jack_Sparrow ویکی]تەرنێتیی فیلمەکان
*

پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان
پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم
پۆل:جۆنی دێپ
پۆل:ئینگلیزە خەیاڵییەکان
پیتا (ڕێکخراوە)

**پیتا** (ئینگلیزی: Peta) ستایلی نووسینی ناو: PeTA ڕێکخراوەیێکی ئەمریکیی مافی ئاژەڵانە کە لە نۆرفۆلکی ڤیرجینیا دامەزراوە. ئینگرید نیوکیرک بەڕێوەبەری گشتی ڕێکخراوەکەیە و زیاتر لە ٣٠٠ کارمەندی ھەیە و ٣ ملیۆن ئەندامی و ٢ ملیۆن شوێنکەوتووی ھەیە (بە کۆکراوەیی ٥ ملیۆن) و گەورەترین ڕێکخراوەی مافی ئاژەڵانە لە جیھاندا. دروشمەکەیان ئەمەیە: «ئاژەڵان ھی ئێمە نین بۆ خواردن، لەبەرکردن، تاقیکردنەوەیان لەسەر بکەین، بۆ ئاسودەیی بەکاریان بھێنین یان بەھیچ شێوازێکی تر ئازاریان بدەین».

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ڕێکخراوە جیاییخوازەکان
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٨٠
پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا
پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکانی ئەورووپا
پۆل:سیاسەتی خۆراک
بڕۆکلین

[250px|وێنۆک|وێنەی ناوچەی بڕۆکلین (ڕەنگی زەرد) لەسەر نەخشەی شاری [نیویۆرک.]]

**بڕۆکلین** بە (ئینگلیزی:Brooklyn؛ فۆنەتیک:/ˈbrʊklᵻn/)، کەھاوکات بە (Kings County) دەناسرێت. یەکێکە لە پێنج گرنگرین ناوچەکانی نیویۆرکە، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.
ڕێژەی دەنیشتوانی ناوچەکە بریتییەلە (٢٫٥) ملیۆن کەس.
ناوی بەھۆی بوونی ڕێژەی لە خەڵکی وڵاتی ئەڵمانیا، کە لەو ناوچەیە ژیاوون.

[250px|وێنۆک|وێنەی [پردی بڕۆکلین، کە بە گرنگترین ناوچەی بڕۆکلین ئەژمار دەکرێت.]]

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:شاری نیویۆرک
لیونارد کۆھێن

وێنۆک
** لیونارد کۆھێن** () (١٩٣٤-٢٠١٦) گۆرانیبێژ و شاعیری کەنەدایی بوو. کۆھێن یەکێک لە بەناوبانگترین گۆرانیبێژەکانی کەنەدا بوو. زۆربەی کارەکانی فۆڵک بوون. ناوەرۆکی گۆرانییەکانی شتی جۆراوجۆر وەکوو خۆشەویستی، سیاسەت، کۆمەڵگا و ئایینی تێدا بوو.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:مردووانی ٢٠١٦
پۆل:کەنەدییە ڕۆمانووسەکانی سەدەی ٢٠م
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجەی خوێن
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی مکگێل
پۆل:نووسەرانی مۆنتڕیال
پۆل:مردن بە ڕێکەوت لە ویلایەتی کالیفۆرنیا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی شاشەی کەنەدی
پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز
پۆل:شاعیرانی جوو
پردی ماریا پیا

[250px|وێنۆک|پردی ماریا پیا لە پۆرتۆ، [پورتوگال]]
**پردی ماریا پیا** بە (بە ئینگلیزی: Maria Pia Bridge؛ بە فەڕەنسی: Ponte Maria Pia) پردێکی تایبەتی ڕێڕەوی ئاسنینی شەمەندەفەرە کەلە ساڵی (١٨٧٧)، لەلایەن گوستاڤ ئیفێلەوە درووستکراوە لە (پۆرتۆ، پورتوگال).

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:درووستکراوەکانی ساڵی ١٩٧٧
پۆل:پردەکان
پۆل:درووستکراوەکانی گوستاڤ ئیفێل
جەنگی چیای سپی

وێنۆک

لەساڵی ۱٦۲۰ لەنێوان ئیمپرتۆریەتی ئیسپانیا ـ شانشینی بۆهیما(چیک) ـ ئیمپراتۆری رۆمای پیرۆز ـ کاتۆلیکەکان ئەنجامدرا، ئەو چوار هێزە بوون بە دووبەرە بەرەی یەکەم تەنیا شانشینی بۆهیما(چیک)بوو ، بەرەی دووەم ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا ـ ئیمپراتۆری ڕۆمای پیرۆز ـ کاتۆلیکەکان بوون.
جەنگەکە لە ۱٦۲۰/۱۱/۸ دەستیپێکرد لەناوچەی بیلا هۆرا نزیک شاری پراگ لە چیک، جەنگەکە نزیک شانشینی بۆهیما بوو. شانشینی بۆهیما ۱۵هەزار پیاوی بۆ جەنگەکە هێنابوو کە زۆربەیان بەکرێگیراوبوون و هۆڵەندی و نەمسی و هەنگاری بوون.
بەرەکەی تریش ۲۷هەزار پیاویان بۆجەنگەکە هێنابوو کەزۆربەیان سەربازانی ئیسپانی بوون، لە ئەنجامی جەنگەکە شانشینی بۆهیما کەبەرەی دووەم بوو چوار هەزار کوژراو و برینداری هەبوو، وە بەرەکەی تر تەنیا ۷۰۰کوژار و برینداری هەبوو

## ئەنجام
لەئەنجامدا بەرەی ئیمپراتۆری ڕۆمای پیرۆز سەرکەوت ، وە (فەردیناندی دووەم) لە ئیمپراتۆریەتی ڕۆما بەسەرکەوتووی جەنگەکە دانرا

## شانشینی بۆهیما
پایتەختی شانشین : پراگ
زمانەکان : چیکی ـ لاتینی ـ ئەڵمانی
ساڵی دروستبوون : ۱۱۹۸
ساڵی لەناوچوون : ۱۹۱۸/۱۰/۳۱

## ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا
ساڵی دروستبوون: 1492
ساڵی لەناوچوون: 1975
پایتەختەکان: مەدرید (۱۵٦۱ تا ۱٦۰۱)
ڤەلەد وەلید (۱٦۰۱ ـ ۱٦۰٦)
دوبارە مەدرید بۆوە پایتەخت لەساڵی ۱٦۰٦ تا کاتی لەناوچوونی
زمانەکانی ئیمپراتۆریەکە: ئیسپانی ، کەتەلۆنی ، هۆڵەندی ، فەرەنسی ، ئیتاڵی ، نەمسی ، عەرەبی
لەکاتی لەناوچوونی ئیمپراتۆریەتەکە بوو بە 44وڵات.

## سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
جەنگی سی ساڵە

## [[:جەنگی سی ساڵە]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا

تاگێک لەسەر :شەڕی سی ساڵە داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر پێوەری و١٠ی سڕینەوەی خێرا کراوە، چوونکە وادیارە وتارەکە دووبارەیە یان لەبەرگیراوەی وتارێکە کە پێشووتر سڕدراوەتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە **پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت** بە سەردانکردنی پەڕەکە و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری سیاسەتەکان و ڕێساکان بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ ، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. 

**جەنگی سی ساڵە** ئەو جەنگەبوو کەلەنێوان وڵاتە و ئیمپراتۆرە ئەوروپیەکان بەڕێوەچوو لەساڵی ۱٦۱۸ تا ۱٦٤۸.
جەنگەکە لە ۱٦۱۸/٥/۲۳ دەستیپێکرد ، لە ۱٦٤۸/٥/۱٥ ماوەی ۲۹ ساڵ و ۱۱مانگ و ۳هەفتە و ۱ڕۆژی خایاند.
شوێنی جەنگەکە: کیشوەری ئەوروپا بەتایبەت وڵاتی ئەڵمانیا 
ئەو جەنگە بەدرێژترین جەنگی ئەوروپیەکان دادەنرێت لەنێوان ئەوروپیەکان لەماوەی ئەو جەنگەدا چەندین شەڕ و جەنگی تر ئەنجامدراون کە چەندین ناوی تر لەشەڕەکانی تر نراون وەکو جەنگی (چیا سپی ، پیلسن ، لۆمنیس ، سابلەت ، ویستێرنتز ، ئۆپنهێم ، ویمفن ، ڕاین ، بامبێرگ ، فرانکفۆرت ، وۆڵگاست)چەندی تر.

## لایەنە بەشدارەکان
بەرەی یەکەم :

## زیانەکان
۸ملیۆن کەسی سڤیل زیانیان پێگەیشت بەهۆی ئەوجەنگە درێژخایەنە.

## ئەنجامی جەنگەکە
سەرکەوتنی ئاینی پرۆستانت بەهێزبوونی ئەو ئاینە
سەرەوخواربوونی کاتۆلیک و بێ هێزبوونی
سەرکەوتنی بنەماڵەی هەبسبۆرگ
سەربەخۆیی بوونی هۆڵەندا لە ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا
ئیسپانیا زاڵبوو بەسەر باشوری هۆڵەندا و لۆکسمبۆرگ
ڕژێمی دەرەبەگی تووشی بێهێزی بوو لە کیشوەری ئەوروپا

## سەرچاوە
https://web.archive.org/web/20160112164000/http://www.en.wikipedia.org/

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
مرۆڤ بەرامبەر سروشت

250px|وێنۆک|لۆگۆی زنجیرە فیلمی مرۆڤ بەرامبەر. سروشت

**مرۆڤ بەرامبەر. كێوى** کە هاوکات بە (مانەوە لە ژيانى كۆتايى، يارى مانەوە لە ژيان..) دەناسرێت. زنجیرەفیلمێکی شانشینی یەکگرتووە.
کەتێیدا سەربازی پێشووی هێزە تایبەتییەکانی بەریتانیا، بێر گریلز لە زنجیرە فیلمێکی جیاواز و لەچەند شێنی دوورەدەست گۆی زەوی کێبڕکێی سروشت و کارە ئەستەمەکان دەکات.
زنجیرەکە پێکهاتووە لە ٦٦ بەشی جیاواز لەیەک و ١٠ بەشی تایبەتی لە نێو ٧ وەرزدا کە هەریەک لە بەشەکان پێکهاتتوە لە ٤٥ خوولەک، کە لە لایەن (کەناڵی دیسکەڤەری)یەوە بەرهەمهێنراون.

## بەستەرەکان
* بێر گریلز

## ژێدەرەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زنجیرە فیلمەکان
گشتپرسیی دەستووری فەڕەنسای ١٨٥١

**گشتپرسیی دەستووری فەڕەنسای ١٨٥١** گشتپرسیەک بوو لە ٢٠ و ٢١ی کانوونی یەکەمی ١٨٥١ و لە فەڕەنسا ئەنجامدرا. لەگشتپرسیەکەدا پرسیار لەدەنگدەران کرا سەبارەت بەپێدانی دەسەڵات بە لویس-ناپۆلیۆن بۆناپارت و نوێنەر بۆ دانانی دەستوورێکی نوێ. ڕێژەی بەشداری لە گشتپرسیەکە  ٨١٫٧٪ بوو، بەڕێژەی ٩٢٪ی دەنگدەران پەسەندکرا.

## ئەنحام

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گشتپرسی لە فەڕەنسا
گشتپرسیی ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسیی ١٨٥٢

**گشتپرسیی ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسیی ١٨٥٢** گشتپرسیەک بوو بۆ دامەزراندنەوەی ئیمپراتۆریەتیی فەڕەنسی، لە ٢١ و ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٥٢ لە فەڕەنسا ئەنجامدرا. پرسیار لە دەنگدەران کرا سەبارەت بە دامەزراندنەوەی ئیمپراتۆریەتیی فەڕەنسی لەسەردەستی لویس ناپۆلیۆن بۆناپارت و خێزانەکەی. ڕێژەی بەشداری لە گشتپرسیەکە ٧٩٫٨٪ بوو، بە دەنگی ٩٦٫٩٪ی دەنگدەران پەسەندکرا.

## ئەنجام

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گشتپرسی لە فەڕەنسا
ڕێفراندۆمی دەستووری فەڕەنسا (١٨٧٠)

**ڕێفراندۆمی دەستووری فەڕەنسا**، ڕێفراندۆمێک بوو لە ٨ی ئایاری ١٨٧٠ لە فەڕەنسا ئەنجام درا. پرسیار لە دەنگدەران کرا سەبارەت بە چاکسازییە لیبراڵییەکان لە دەستووری فەڕەنسا، کە لە ٢٠ی نیسانی ١٨٧٠ لەلایەن ئەنجومەنی پیرانەوە پەسەند کرابوو.

گۆڕانکارییەکان بە دەنگی ٨٢٫٧٪ی دەنگدەران پەسەندکرا، کە ڕێژەی بەشداری ٨١٫٣٪ بوو.

لە ھەمان ساڵدا فەڕەنسا لە جەنگی فەڕەنسی-پڕۆسی شکا و دواتر ئیمپراتۆریەتیی فەڕەنسا ھەڵوەشایەوە.

## ئەنجام

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گشتپرسی لە فەڕەنسا
ھاری پۆتەر

***ھاری پۆتەر*** زنجیرەیەک ڕۆمانی خەیاڵییە لە نووسینی نووسەر بەریتانی جەی کەی ڕۆڵینگ. ڕۆمانەکە باس لە ژیانی جادووگەرێکی گەنج، ھاری پۆتەر دەکات، لەگەڵ ھاوڕێکانی ھێرماینی گرەینجەر و ڕۆناڵد ویسڵی، ھەموویان قوتابین لە قوتابخانەی ھۆگوارتس بۆ جادووگەری و جادووکردن. ناوەڕۆکی چیرۆکەکە باس تێکۆشانی ھاری دەکات دژی میر ڤۆڵدمۆرت، جادووگەرێکی تاریک کە دەیەوێت ببێت بە نەمر، و بەزاندنی لاشەی فەرمانڕەوایی جادووگەر کە ناسراوە بە وەزارەتی جادوو و ملکەچکردنی ھەموو جادووگەر و خوێن پیسەکان (خەڵکە نا جادوویەکان).

## مێژوو
بیرۆکەی نووسنی ڕۆمانەکان، دەگەڕێتوەوەبۆ ساڵی *١٩٩٠* کە تێیدا نووسەری ڕۆمانەکە لە ھەوڵدابوو بۆ دروسستکردنی کەسایەتیێکی خەیاڵی بۆ ڕۆمانەکەی، تا سالی *١٩٩٥* کە ڕۆمانی سەرەتا تەواو کرا بۆ یەکێک لە دەزگاکانی بواری منداڵان بەلام دەزگاکە ڕۆمانەکەی بەچاپ نەگەیاند، چونکە پێی وابوو کە شتێکی بێ کەڵکە.
ئەمە ھاوکات بوو لە ڕازی نەبوونی چەند دەزگایێکی تری ھاوشێووە.
تا لەساڵی *١٩٩٦* دەزگای **Bloomsbury Publishing** ڕۆمانی یەکەمی نووسەرە ژنەکەی بڵاو کردەوە، بەڵام ئەوانیش ترسیان ھابوو لە نەفرۆشتنی بەرھەمەکەیان. ئەوکات تەنھا ٥٠٠ دانەی لێ چاپ کرا بەڵام دوای ٢ ھەفتە لە بڵاو بوونەوەی دەزگای **Scholastic** دەستەوارەیەکی پیشکەشی دەزگای بڵاو کەرەوەکرد بە بڕی *٥٠٠* ھەزار دۆلار بۆ پێدانی مافی بڵاو کردنەوە. کە خۆی سەرەتا ڕووداوەکە باوەڕ پێنەکراو بوو.

## ڕێژەی فرۆشی
گشت ڕۆمانەکان لە ساڵی *١٩٩٦*ەوە تاوەکو ئێستا **٣٥٠** میلیۆن دانەی لێ فرۆشراووە. بەشیوەیەک کە تەنھا لە ساڵی *١٩٩٦* لە وڵاتی ئەڵمانیا' **٢** میلیۆن دانەی لێ فرۆشراووە، کە ئەویش بوەتە ھۆی کۆکردنەوەی داھاتێکی زەبەلاح بۆ نووسەر و دەزگا بڵاو کەرەوەکان.

## زمانەکان
ڕۆمانەکە کۆمەڵێک بەربەستی گەورەی بڕیوە و لە ئێستادا ڕۆمانەکە بۆ سەر *٧٣* زمانی جیاوازی جیھان وەرگێڕدراووە. کە سەرەتا لەساڵی *١٩٩٦* بۆ سەر زمانی ئەڵمانی وەرگێڕدرا.

## فیلمەکان

یەکەم کۆپی ئەم فیلمیکە کە بەناوی **ھاری پۆتەر و روفاتی مردووەکان** بوو و لە ساڵی ٢٠٠٧ بڵاوکرایەوە، زیاتر لە ٢٠٠ ھەزار کۆپیی لە فەڕەنسا بە زمانی ئینگلیزی فرۆشراوە.
زنجیرە فیلمی ھاری پۆتەر ھەر وەکو کتێبە ڕۆمانەییەکانی خۆی خاوەن داھاتێکی زەبەلاحن، کە تەنھا لە یەکەم ھەفتەی بڵاوکردنەوەی فیلمی **ھاری پۆتەر و منداڵە نەفرت لێکراوەکە** لە وڵاتی چین، ٤٠ ھەزار کۆپی فیلمەکە فرۆشراوون.

## یاری
لەدرێژەی کارەکانیاندا، یاری ھاری پۆتەر لەساڵی ٢٠١١ بەرھەم ھێندراوە کە تایبەتە بە ھەوادارانی فیلم و ڕۆمانەکانی ھاری پۆتەر.

## بەستەرەکان
* جەی کەی ڕۆولینگ
* ھاری پۆتەر (کاراکتەر)
* دانیال ڕادکلیف

## ژێدەرەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.
* dengekan.info/فرۆشی-رۆمانی-ھاری-پۆتەر-گەیشتە-450-ملیۆن/
* http://84.244.177.211/20915-6
* https://www.kurdclick.net/vb/showthread.php?t=65821

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆمانەکان
پۆل:ڕۆمانە بریتانیایییەکان کە کراونەتە فیلم
پۆل:نەفرەتلێکراوەکان لە خەیاڵ
پۆل:ھەری پۆتەر
پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە یاری ڤیدیۆیی
پۆل:چاندی بریتانی
سیتر

**سیتر** (ئینگلیزی: Seether) گرووپێکی پۆست-گرەنج و ئاڵتەرنەتڤ مێتاڵن کە لەساڵی ١٩٩٩ لە جۆھانسبێرگی ئەفریقای باشوور دامەزراوە. ئەم گرووپە بە فەرمی بە *سارۆن گاس* ناسرابوون تاکو ساڵی ٢٠٠٢. *دیسکلەیمەر* یەکەم ئەلبوومی ئەوان بوو. ئەوان بەناوبانگبوون لە ٢٠٠٢ کاتێک تاکەکەیان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان گەیشتە ژمارە یەکی بیلبۆردی ڕۆک بەناوی *دووبارە باش*. وە دیسانەوە لە ٢٠٠٤ تاکێکی تریان بەناوی *شکاو* سەرکەوتنی بەدەستھێنا. ئەم گۆرانییە دواتر تۆمارکرایەوە لەگەڵ خۆشەویستی پێشووی ئەیمی لی لە ستودیۆ و سەرکەوتنێکی گەورەی تری بەدەست ھێنا و گەیشتە ژمارە ٢٠ی *بیلبۆرد ھۆت ١٠٠*.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:گرووپە مۆسیقییە ڕۆکەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە ھێڤی مێتاڵەکان
پۆل:ھونەرمەندانی کۆمپانیای تۆمارکردنی وایند-ئەپ
پۆل:گرووپە مۆسیقییە ئاڵتەرنەتڤ مێتاڵەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ١٩٩٩
پۆل:خەڵکی پریتۆریا
پۆل:گرووپە مۆسیقییە ئاڵتەرنەتڤ ڕۆکەکان
خەونی زۆر ببینە

**خەونی زۆر ببینە** (ئینگلیزی: Dream Too Much) ئەلبومێکی مۆسیقی مناڵانەیە و بەرھەمی ئەیمی لییە کە لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦دا خراوەتە بازاڕەکانەوە لەڕێگەی Amazon Musicەوە. دەرھێنەری ئەلبوومەکە ویڵ بی. ھەنتە (ئەندامی ئێڤەنێسێنس نییە). ئەم ئەلبومە بەرھەمێکی خێزانی لییە، ھەردوو خوشکەکەی لۆری و کێری بەشداریان کردووە وەک دوو گۆرانیبێژی باک-ئەپ و دەنگی پشتینە، وە ھەروەھا خاڵی لی بەشداری کردووە بە بەکارھێنانی ئامێری یوکیلیلی، ئەیمی لی گۆرانیبێژی سەرەکییە و ئامێری پیانۆ دەژەنێت لە زۆربەی تراکەکاندا.

## لیستی تراکەکان
#Stand By Me
#Dream Too Much
#Bee And Duck
#I'm Not Tired
#Little Bird
#Alice
#Rubber Duckie
#Hello Goodbye
#Donkey And Chicken 
#The End Of The Book
#If You're a Star
#Goodnight My Love

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەلبومەکانی ئەیمی لی
پۆل:ئەلبومە مۆسیقییەکان
کۆدی سەرچاوە (فیلم)

**سەرچاوەی کۆد** بە (ئینگلیزی: Source Code) فیلمێکی ئەمریکی - فەڕەنسی، ساڵی *٢٠١١*یە.
فیلمەکە لەجۆری (خەیاڵی، زانستی)یە. فیلمەکە لەلایەن کۆمپانیای (The Mark Gordon Company، Vendôme Pictures) بەرهەم هێندراوە و لەلایەن کۆمپانیای (Summit Entertainment) بڵاو کراوەتەوە.
فیلمەکەش بڕی ٣٢ میلیۆن دۆلاری تێدا خەرچ کراوە و بڕی ١٤٧.٣ میلیۆن دۆلاری بەدەست هێناوە.

## چیرۆک
سەربازێک لەناکاو خەبەری دەبێتەوە لە جەستەی کەسێکی تردایە بۆی دەردەکەوێت بەشێکە لەکارێکی نهێنی حکومەت بۆ ئەوەی ئەو کەسە بدۆزێتەوە کە شەمەندەفەرەکەی بۆمبڕێژ کردووە.
## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی تایم لوپ
پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە خەیاڵییە زانستییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەشتکردن بە کات
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شیکاگۆ داندراون
پۆل:فیلمەکان کە لە مۆنتریال وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئۆتاوا وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییەکانی ٢٠١١
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەفغانستان داندراون
ھاری پۆتەر (کەسایەتیی خەیاڵی)

**ھاری جەیمس پۆتەر** کارەکتەرێکی خەیاڵییە و کارەکتەری سەرەکییە لە زنجیرە کتێبەکانی جەی کەی ڕۆولینگ بەھەمان ناوەوە. زۆرینەی چیرۆکی کتێبەکان باسی حەوت ساڵی ژیانی ھاری ھەتیو ئەکات، کە لە یازدەیەمین ساڵیادی لەدایکبوونیدا، ئەزانێت کە جادووگەرە. بەم شێوەیە، لە قوتابخانەی ھۆگوارتس بۆ جادووگەری ئەخوێنێت بۆ فێربوونی جادوو لەژێر ڕابەری بەڕێوبەری میھرەبان ئەڵبەس دەمبڵدۆر و مامۆستاکانی دیکە لەگەڵ ھاوڕێ نزیکەکانی ڕۆن ویزڵی و ھێرماینی گرەینجەر. ھاری بۆی دەردەکەوێت کە بەناوبانگە لە کۆمەڵگە جادوویییەکەی ڕۆمانەکە، و چارەنووسی بە لۆرد ڤۆڵدمۆرتەوە بەستراوەتەوە – جادووگەری ڕەشی ترسێنەری ناسراو و بکوژی دایک و باوکی، لیلی و جەیمس. زنجیرە فیلم و کتێبەکە باسی ناڕەحەتییەکانی ھاری ئەکات لە خۆگونجاندنی لەگەڵ جیھانی جادووگەری و بەزاندنی ڤۆڵدمۆرت. ھاری بە نیشانەیەکی گەورەی دونیای خەیاڵ دانراوە و لەلایەن زۆرینەی ڕەخنەگران، خوێنەران، و ھەوادارن بەیەکێک لە باشترین کارەکتەرەکانی ئەدەب و فیلم دانراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ھاری پۆتەر: زانیاری خێرا لە فەرھەنگی ھاری پۆتەرەوە
* ووتەکانی ھاری پۆتەر لە Mugglenetوە
* بیبلیۆگرافی ھاری پۆتەر: توێژینەوە و ڕەخنە
* بایۆگرافی ھاری پۆتەر لە ئینسایکڵۆپیدیای ھاری پۆتەرەوە
* ھاری پۆتەر لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان
* وێنەکانی ھاری پۆتەر لە فیلمەکانەوە لە Leaky.
* وێنەکانی دان ڕادکلیف وەک ھاری پۆتەر لە Leaky.

پۆل:ئەفسەرانی پۆلیسی خەیاڵی
پۆل:ئینگلیزە خەیاڵییەکان
پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم
پۆل:سەربازە منداڵە خەیاڵییەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی ھاری پۆتەر
ڕیچارد سەنێت

**ڕیچارد سەنێت** (لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٤٣) پرۆفیسۆری کۆمەڵناسی لە سکوڵی ئابووری لەندەنە و پڕۆفیسۆری زانستە مرۆڤییەکان لە زانکۆی نیۆیۆرکە. سەنێت سەبارەت بە پێوەندییە کۆمەڵایەتییەکان لە شار، و کاریگەرییەکانی ژیانی شار لەسەر کەسایەتییەکان لە جیھانی مۆدێرن توێژینەوە دەکات. شایانی باسە کۆمەڵناسی بەناوبانگ ساسکیا ساسەن ھاوسەری سەنێتە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣
پۆل:زیندووان
پۆل:فەیلەسووفانی جوو
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد
پۆل:ئەفسەرانی نیشانی ئیمپڕاتۆریەتی بەڕیتانی
سۆزێکی بێدەنگ

**سۆزێکی بێدەنگ** () فیلمێکە سەبارەت بە ژیانی ئێمیلی دیکینسۆن کچەشاعیری ئەمریکیی سەدەی نۆزدە. فیلمەکە فیلمێکی ئەمریکی-بریتانیایی بەرھەمی ساڵی ٢٠١٦ەیە. **سۆزێکی بێدەنگ** بە زمانی ئینگلیزی و کاری دەرھێنەری ئینگلیز تێرەنس دەیڤیسە. سینتیا نیکسۆن ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێ و لە زۆربەی فیلمەکەدا لە جێی ئێمیلییە. ئێما بێڵ ڕۆڵی تەمەنی مناڵیی ئێمیلیی ھەیە. کەیت کارادینیش ڕۆڵی باوکی ئێمیلیی دەگێڕێت.

## سەرچاوەکان
وتووێژێکی دەیڤیس لەگەڵ ئیندیپێندەنت

## بەستەرە دەرەکییەکان
سۆزێکی بێدەنگ لە ماڵپەڕی ئای ئێم دی بی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:ئێمیلی دیکینسۆن
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئێمیلی دیکینسۆن
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦
پۆل:فیلمە بەریتانییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ماساشوستس دانراون
پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان دەربارەی تەندروستیی دەروونی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە سەدەی ١٩ داندراون
پۆل:فیلمەکان کە لە ویلایەتی ماساشوستس وێنەیان گیراوە
جێستەر

وێنۆک|ئاڕمی شاری جێستەروێنۆک|4, 5 and 6 Abbey Square

**جێستەر** بە(ئینگلیزی: Chester) یەکێکە لە شارەکانی ڕۆژئاوای وڵاتی ئینگلتەرا وە هاوسنوورە لەگەڵ وێڵز.

## پەراوێزەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:شارەکان
پۆل:شارەکانی ئینگللتەرا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١ەم
گرووپی ھاککەر

پێشان ھاککەری کڵاو سپی زۆر باوی ھەبوو زیاتر ھاک بۆ مەبەستی چاک بەکار دەھات، بەڵام بەم دوایییانە بۆ مەبەستی خراپ و بۆ مەبەستی ھێرشکردنە سەر ماڵپەرەکان و وەستاندنی و لەکارخستنی ھۆستەکان بەکارھات. لەوانەیە لە ساڵی ١٩٩٨-٢٠١٦ بەردەوام بووبێت.

## ھاککەرەکان کێن؟
ھاککەر ئەو کەسەیە کە دەتوانێت چەند کردارێکی نائاسایی ئەنجام بدات کە ھەموو خەڵک پێی ناکرێت و دەشتوانێت پارێزگاری لە سیستەمەکان بکات بەپێی شارەزایییان. گەیشتن بە شوێنێکی نایاسایی و کۆنترۆڵکردنی شوێنەکە ئەوە مانای ئەوەیە ئەو شوێنەی ھاککرد (بڕی). ھاککردن لە زمانی کوردی لە بڕین نێزیکە، و ئەگەر سایتێک ھاک بکەی، ئەوا واتە سایتێکت بڕی. ئینجا چ سایت بێت چ کۆمپیوتەر بێت چ ئەکاونتێک بێت چ نێتوێڕکێک بێت. ھاککەر کەسێکی شارەزایە لە چەند سیستەمێک و بەپێی لێکدانەوە و تێکەڵکردنی شتەکان و بەکارھێنانی چەند پێداویستییەک دەتوانێت کرداری بڕین ئەنجام بدات.

### ھاککەری کڵاو سپی
وایت ھات (کڵاو سپییەکان) کڵاو سپییەکان ئەو ھاککەرانە دەگرێتەوە کە بە مەبەستی خراپ کۆنترۆڵ و دەستکاری سیستەمەکان ناکەن بەڵکو خاوەن سیستەمەکە ئاگادار دەکەنەوە لەو ھەڵانەی ھەیەتی جگە لەوەش ھەوڵی پاراستنی سیستەمەکان دەدەن و زانیاری پاراستن بڵاو دەکەنەوە (بە ئینگلیزی: security information) و (بە عەرەبی: أمن معلومات) لە ھەمان کاتدا ھاککەری کڵاو سپی (یان وایت ھات) توانای کاولکردنی سیستەمەکەشی ھەیە، بەڵام ئەو کارە ناکەن وەک بڵێی بە ڕەوشتن (ھکر أخلاقی) و ئەوان کاری نایاسایی ناکەن، کە بەداخەوە ئەوانە لە ناو کورد ڕێژەیان زۆر کەمە!

### ھاککەری کڵاو ڕەش
ھاککەرە کڵاو ڕەشەکان (یان بلاک ھات ھاککەرز) ئەو ھاککەرانە بە جۆرە ترسناکەکە لە قەڵەم دەدرێن و بە ھیچ شێوەیەک حساب بۆ ھیچ ناکەن و ئەوەی بێتە پێشیان دەیفەوتێنن ئەوەی ناوی سۆز بێت نیانە و ھەرچی بۆیان بڕەخسێت کۆنترۆڵی دەکەن و کاولی دەکەن بە چاک و خراپەوە وەک ھاکی ماڵپەڕ و سێرڤەر - نێتوڕک - ئیمەیل و ئەکاونت - کۆمپیوتەر - زانیاری دزین - ھتد.... جگە لەوەش ئەو جۆرەی ھاککەر زۆر زیرەکانە فێڵ لە یاسا دەکەن و بە ھیچ شێوەیەک نادۆزرێنەوە چونکە ئەگەر نەزانێت کاری ئاسایش چیە بۆ دۆزینەوەی خەڵک، ئەوا ئەو کارە ناکات! تەنانەت پۆلیس و ئاسایشی وڵاتیش ھیچ دەسەڵاتێکیان نیە بەرامبەر ئەو ھاککەرانە! ئەو ھاککەرانە زۆربەی کات بوتنێت بەکار دێنن بۆ کۆنترۆڵکردنی زۆرترین ڤیکتم (توشبوو) و زۆربەی کات خەڵک توشی کێشە دەکەن.

## سەر شێتەکان
سەر شێتەکان (بە ئینگلیزی: suicide hackers) ئەوانە زیرەکترین ھاککەرەکانن، بەڵام ھەمیشە ئەو زانستەیان بۆ کاری خراپ بەکار دێنن و ھیچ سوودێکیان نیە بۆ کۆمەڵگا و ھیچ گرنگییەک بە ئاسایش و پۆلیس و دەوڵەت و یاسا نادەن و یاسا کەمترین شتە لای ئەوان، ھەمیشە مایەی زەرەرن بۆ بەکارھێنەرانی ئینتەرنێت.

## ھاکەری گرێی ھات
کڵاو سلڤەر (ڕەساسی) ئەو ھاکەرانە ھەڵسوکەوتیان لە نێوان ھاکەری وایت ھاک و بلاک ھاتە، ئەوانە لە کاتی ھاک کردن ئەگەر بزانن کارەکەیان سوودی ھەیە بۆ خۆیان و بۆ ناوبانگیان ئەنجامی دەدەن بە چاک و خراپەوە و زۆربەی کات دزی دەکەن وەک دزینی ماستەر کارد لە ناو سایتەکان بەڵام ئەگەر شتێک سوودی نەبێت بۆیان خۆیان پێوە ماندوو ناکەن و دەستی لێ دەپارێزن و کاولی ناکەن.. واتە لەسەر ھەوەس کار دەکەن زۆر کاتیش لە یاسا و پۆلیس دەترسن..

## ئەمانەش ببینە
* کڵاو سپی (ئاسایشی کۆمپیوتەر)

## سەرچاوەکان
* http://kurdforums.co/showthread.php?tid=527

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گرووپانی ھاککەر
ھاری پۆتەر (ڕوونکردنەوە)

* ھاری پۆتەر زنجیرە رۆمان.
* ھاری پۆتەر (زنجیرە فیلم)، زنجیرە فیلمەکانی هاری پۆتەر.
* ھاری پۆتەر (کاراکتەر)، کارەکتەری خەیاڵی نێو ڕۆمانەکان.
* ھاری پۆتەر و بەردی فەیلەسووفەکە، یەکیک لە فنجیرە فیلمەکانی هاری پۆتەر.
گلۆک

300px|وێنۆک|چەکی گلۆک.
**گلۆک** یاخوود ** چەکی گلۆک** بە(ئینگلیزی: Glock؛  Glock pistol) چەکێکی سووکی تایبەتی درووستکراوی وڵاتی نەمسایە.
چەکەک لەجۆری چەکە سوک و مەدا کورتبڕەکانە، چەکەکە ٩ گوولە ھەڵدەگرێت، کە تایبەت بۆ کردەی سەربازی بەکاردەھێدرێت.
چەکەک بەشێوەیەکی گشتی لەلایەن پۆلیس و سەربازی نێوخۆی وڵاتەکان بەکاردەھێندرێت.

## مێژوو
چەکەکە لەلایەن یەکێک لە ئەندازیارە نەمساییەکانەوە *'گاستۆن گلۆک*ەوە درووستکراوە و سەرەتا لەلایەن سووپای وڵاتەکە بەکارھێندراووە. ھەروەھا چەکەکە لەساڵی ١٨٨٠ەوە تاووەکو ئێستا لە کردە سەربازی و ئەمنیەکەن بەکاردەھێندرێت.
چەکەکە تاووەکو ئێستا بە ٥ نەوەدا تێپەڕیوە کە ھەرەکیان بە شێوە و تایبەتی جیاواز درووستکراون.

## پووختەی دیزایین
### بەکارخستنی میکانیزم
250px|وێنۆک|بەشەکانی چەکی گلۆک
گلۆک ١٧ چەکێکی جۆری ٩ ملیمەتری ماوە کورتە. وە قۆناغەی تفەنگی لە جۆر *دەمانچەی پێشبەندی نیو-ئۆتۆماتیک*ە.
وە چەکەک خاوەن قفلی دەستکردیە.

### تایبەندمەندی
چەکەک لەڕووی کێشەوە، خاونی کێشێکی کەمترە لە چاو چەکەکانی تر.

### سەلامەتی
چەکەک بەشێوەیەک دیزاینی بۆ کراوە کە خاوەن سێ سەلامەتیی سەربەخۆیە.

## وڵاتانی درووستکەر
* نەمسا.
* ئەمریکا.
* فیرلەندا.
* ئیسڕائیل.
* دانیماڕک.
* تاسمانیا.
* پاکستان.
* ئوستڕالیا.
* ئۆروگوای.

## وڵاتانی بەکارهێنەر

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* : گەورەترین بەکارهێنەری چەکی گلۆک کە ڕێژەی 125,163 دانەبووە
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ژێدەرەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.
* Glock's official website
* Glock 17 Gen4
* Internet Movie Firearms Database: Glock pistol series

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:چەکەکان
چەتەکانی دەریای کاریبی: لە کۆتایی جیھاندا

**چەتەکانی دەریای کاریبی: لە کۆتایی جیهاندا** (بە ئینگلیزی: Pirates of the Caribbean: At World's End) فیلمێکی ساڵی ٢٠٠٧ی وڵاتی ئەمریکایە. فیلمەکە لەجۆری (داستانی، خەیاڵی)یە.
هاوکات فیلمەکە یەکێکە لە زنجیرە فیلمەکانی چەتەکانی دەریای کاریبی.
لەفیلمەکەدا هەریەکە لە کاراکتەرەکان (کاپتن جاک سپاڕۆ، ویل تونەر، ئیلیزابێلز سوان، هیکتۆر باربارسا) لە بەشی خۆرهەڵاتی دەریای هیندی لە دژی کۆمپانیای بازرگانی (کوتلەر بێکیت) دەجەنگن.
فیلمەکە بڕی ٣٠٠ میلیۆن دۆلاری تێدا خەرچ کراوە و بڕی ٩٦٣ میلیۆن دۆلاری بەدەست هێناوە.

## بەستەرەکان
* چەتەکانی دەریای کاریبی.
* جاک سپارۆ‏.
* مرواری ڕەش.

## پەراوێزەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.
* پەڕەی فەرمی

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١
پۆل:چەتەکانی دەریای کاریبی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز
پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە داستانییە ئەمریکییەکان
پۆل:جنۆکە لە فیلمەکاندا
پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن هانس زیمەر تۆمارکراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون
پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەهێنن
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان کە لە کەشتییەکان ڕوودەدەن
پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری سەنگاپوورە داندراون
پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
مرواریی ڕەش

300px|وێنۆک|مراوی ڕەش لەبەندەرێک
**مرواریی ڕەش** (ئینگلیزی: Black Pearl) کەشتییەکی خەیاڵیی نێو زنجیرە فیلمەکان و ڕۆمانەکانی چەتەکانی دەریای کاریبییە، کە لەلایەن **کاپتن [[جاک سپارۆ]]**وە سەرکردایەتی دەکرێت.
مرواریی ڕەش بەئاسانی بەھۆی ئەو ڕەنگە ڕەشیە جیاوازە دەناسرێتەوە وە چارۆکەکەی.

## زەمینە
سەرەتا و پێش ناوەکەی ئێستای کەشتیەکە ناوی "کچۆڵەی خراپ" بوو.
ناوی کەشتیەکەیە لەوە چەتەی دەریای سەرنج ڕاکێشانی لە نێو دەریای کاریبی لە دیزنیلاند.
کەشتیەکە جگە لەوەی لەلایەن چەتتەکانەوە کردەی "دزین" و "بڕین"ی پێ ئەنجام دەدرێت، بۆکاری بازرگانی لە بەشی ڕۆژھەڵاتی ھیندستان.
کەشتیەکە لە لایەن کوتلەر بیکیتەوە کڕدراووە، بەڵام لە لایەن *کاپتن جاک سپاڕۆ*وە دەدزرێت.

## پڕچەککردن
مرواری ڕەش لە ڕیزی کەشتییە مامناوەندیە شەڕکەرەکانە، کە دەتوانێت ٣٢ تۆپی دوازدە پاوەندی ھەڵبگرێت.
وە ١٨ لەسەر پشتی کەشتیی تفەنگ و ١٤ لەسەر پشتی کەشتیی سەرەوە.
لاتەنیشتی سەرئاوی کەشتیی پڕی ١٦ گوللەتۆپ تێدا دەبێت کە (١٩٢ کیلۆگرام) ھەڵدەگرتێت.
بەڵام *مرواری* ھیچ تفەنگی ڕاونانی تایبەتی نیە.

## بەستەرەکان
* چەتەکانی دەریای کاریبی.
* چەتەکانی دەریای کاریبی: لە جیھانی کۆتایی‏.
* جاک سپارۆ.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:چەتەکانی دەریای کاریبی
پۆل:کەشتییەکان
برەیکین بێنجەمن

**برەیکین بێنجەمن** یاخود **شکاندنی بێنجەمن** (ئینگلیزی: Breaking Benjamin) گرووپێکی ڕۆکی ئەمریکییە کە لە پێنسڵڤێنیای ویلایەتە یەکگرتووەکان دامەزراوە لە ساڵی ١٩٩٩ لەلایەن گۆرانیبێژی سەرەکی گیتارژەن بێنجەمن بەرنلی و تەپڵژەن جێریمی ھەمێڵ. 
ئەلبومێکیان بڵاوکرایەوە لە ساڵی ٢٠٠٢ بەناوی *ساتورەیت* و دانەیەکی تریش لە ساڵی ٢٠٠٤ بەناوی *ئێمە تەنیا نین* دواتر ھەمێڵ گرووپەکەی بەجێھێشت و شاد جێیگرتەوە لە ساڵی ٢٠٠٥. گرووپەکە دوو ئەلبومی ستودیۆی تریان بڵاوکردەوە، فۆبیا لە ٢٠٠٦ ئازاری شیرین لە ٢٠٠٩، دواتر چوونە پشوویەکی درێژخایەنەوە لە ساڵی ٢٠١٠ بەھۆی نەخۆشییەکان بەرنلییەوە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە ئاڵتەرنەتڤ مێتاڵە ئەمریکییەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە پێنج کەسییەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە ڕۆکە ئەمریکییەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ١٩٩٩
یارییەکانی برسییەتی (زنجیرەفیلم)

**یارییەکانی برسییەتی** (ئینگلیزی: The Hunger Games) زنجیرە فیلمێکی وڵاتی ئەمریکان، لە چوار جۆری *خەياڵى* و *زانستى* و *سەركەشيى* و *ديستۆپيايى* پێکهاتوون. فیلمەکان لەسەر بنەمایی سێ ڕۆمانی یاریەکانی برسیەتی دانراوون، کە لەلايەن نووسەرى ئەمريكى (سوزان كۆلينز)ەوە نووسراون.
فیلمەکان لە لایەن ستۆدیۆکانی کۆمپانیای (Color Force) بەرهەم دەهێندرێن و لە لایەن کۆمپانیای (Lionsgate) بڵاو دەکرێنەوە.

## بۆکس ئۆفیس

## بەستەرەکان
* یاریەکانی برسیەتی (فیلم)
* جێنیفەر لۆرنس.
* ودی ھاریلسن.
* جاش هاتجێرسن.
* لیام ھیمسۆرس.

## سەرچاوەکان
* [ویکپیدیای ئینگلیزی.](https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hunger_Games_(film_series))
* سایتی فەرمی.

پۆل:زنجیرە فیلمەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت
پۆل:زنجیرە فیلمی ئەکشن
پۆل:زنجیرەفیلمە ئەکشنییەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی یاخیبوونەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون
یارییەکانی برسییەتی (فیلم)

**یاریەکانی برسیەتی** بە(ئینگلیزی: The Hunger Games)) فیلمێکی ئەمریکی ساڵی *٢٠١٢*ەی جۆری (زانستی، خەیاڵی، سەرکێشی)یە.
فیلمەکە لەلایەن *گاری رۆس*ەوە دەرھێنانەوە و لەلایەن *نینا جاکۆبسۆن* و *جۆن کلیک* بەرھەمهێندراوە.
فیلمەکە بڕی ٧٨ میلیۆن دۆلاری تێدا خەرجکراووە و بڕی ٦٩٤.٤ میلیۆن دۆلاری بەدەست هێناووە.

## بەستەرەکان
* یاریەکانی برسیەتی (زنجیرە فیلم)
* جێنیفەر لۆرنس.
* ودی ھاریلسن.

## پەراوێزەکان
* [ویکیپیدیای ئینگلیزی.](https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hunger_Games_(film))

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی ئایماکس
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە خەمناوییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی
پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە خەیاڵییە زانستییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی مانەوە
پۆل:مشتومڕی فیلمەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھەرزەکاران
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس نیوتن ھاواردەوە تۆمارکراون
پۆل:فیلمە قەدەغەکراوەکان
پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان
پۆل:مشتومڕەکانی فیلم لە ڤێتنام
پۆل:مشتومڕەکانی فیلم لە بەڕیتانیا
پۆل:مشتومڕی فیلمەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
یارییەکانی برسییەتی (ڕوونکردنەوە)

* یارییەکانی برسییەتی (زنجیرە فیلم)، زنجیرە فیلمێکە کەلە ڕۆمانی *یاریەکانی برسیەتی* وەرگیردراوە.
* یارییەکانی برسییەتی (فیلم)، یەکێک لە زنجیرە فیلمەکانی *یاریەکانی برسیەتی*.
ئێما واتسن

**ئێما شارلۆت دوێر واتسن** (لەدایکبووی ١٥ی نیسانی ١٩٩٠) خانمەئەکتەر، مۆدێل، و چالاکوانی ئینگلیزییە. لەدایکبوو لە پاریس و گەورەبوو لە ئۆکسفۆردشییەر، واتسن قوتابخانەی Dragon ی تەواوکردووە و وەک خانمەئەکتەر ھێنانی لە باشی ھونەر و سینەنەمای ئۆکسفۆرد کردووە. بە منداڵی، ناوبانگی دەرکرد بەیەکەم ڕۆڵی پڕۆفیشنالی وەک ھێرمۆینی گرەینجەر لە زنجیرە فیلمی ''ھاری پۆتەر'', کە پێشتر تەنیا لە شانۆی قوتابخانەکەی نواندنی ئەنجام داوە.

واتسن لە دروستکراوەی تەلەڤیزیۆنی ٢٠٠٧ی ڕۆمانی *Ballet Shoes* دەرکەوتووە و ڕۆڵی دەنگی لە *The Tale of Despereaux* (٢٠٠٨) ھەبووە. دوای کۆتا فیلمی *ھاری پۆتەر*، ئەو ڕۆڵی سەرەکی و یاریدەدەری ھەبووە لە *My Week with Marilyn* (٢٠١١)، *The Perks of Being a Wallflower* (٢٠١٢) و *The Bling Ring* (٢٠١٣)، دەرکەوتنێکی ھەبوو وەک جۆرێکی گەورەکراوی خۆی لە *This Is the End* (٢٠١٣)، و ڕۆڵی مناڵە ھەڵگیراوەکەی کارەکتەری سەرەکی لە *Noah* (٢٠١٤). ئەو ڕۆڵی بێڵی بەرجەستەکردووە لە فیلمی موزیکی ڕۆمانسی خەیاڵی *Beauty and the Beast* (٢٠١٧) و مێگ ماڕچ لە فیلمی ھاتنە ناو تەمەنی ھەرزەکاری *Little Women* (٢٠١٩)، کە بەھۆیەوە پاڵێورا بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین وێنە. ڕۆڵەکانی تری لە فیلمدا بریتین لە *Regression* (٢٠١٥)، *Colonia* (٢٠١٥)، و *The Circle* (٢٠١٧).

لە ٢٠١١ بۆ ٢٠١٤، واتسن کاتەکانی دابەشکردووە بۆ کاردکردن لەسەر فیلمەکانی و تەواوکردنی خوێندنی، دەرچوون لە زنکۆی بڕاون لەگەڵ بڕوانامەیەکی بەکالۆری لە ئەدەبی ئینگلیزیدا لە ئایاری ٢٠١٤. کارەکانی مۆدێلی بریتی بوون لە کامپەینئک لەگەڵ Burberry و Lancôme. ئەو ناوی خۆشی بەخشیوە بە براندێکی جلوبەرگ بۆ People Tree. ئەو ڕێزی لێگیراوە لەلایەن ئەکادیمیای بەڕیتانی بۆ فیلم و تەلەڤیزیۆن لە ٢٠١٤، بردنەوەی خەڵاتی ھونەرمەندی بەڕیتانی ئەو ساڵە. ھەر لەھەمان ساڵدا، ئەو کرا بە خانمێکی UN باڵوێزی گوودویڵ و یارمەتی خانمانی UN یدا لە دەستپێکردنی کامپەینی HeForShe، کە لایەنگری یەکسانی ڕەگەز دەکات.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ئێما واتسن لە کامپەینی HeForShe لە ٢٠١٤ – ڤیدیۆی فەڕمی UN
* 
* 
* ڕێنیشاندەرەکان: ئەکتەرانی ھاری پۆتەر لە BBC
* 

پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە فەڕەنسا
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەئەکتەرە منداڵە ئینگلیزەکان
پۆل:خانمە نمایشکارە ئینگلیزەکان
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز
پۆل:دەرچووانی زانکۆی برۆون
پۆل:فێمینیستەکان
پۆل:خانمەکتەرانی لەندەن
پۆل:لەندەنیەکان
پۆل:ئەو کەسانەی ناویان لە کاغەزەکانی پەنەمادا ھاتووە
تێد ھیووز

**تێد ھیووز** (١٩٣٠-١٩٩٨) () شاعیری ئینگلیزی بەناوبانگی سەدەی بیستەمە. ڕەخنەگران ھیووز بە یەکێک لە گەورەترین شاعیرانی چەرخی خۆی دادەنێن. شیاوی باسە کە ئەو بۆ ماوەیەکی زۆر سەرۆکی شاعیرانی ئینگلستان () بوو. ئێمیلی دیکینسۆن یەکێک لەو شاعیرانەیە کە کاریگەریی لە سەر تێد ھیووز ھەبووە.

## سەرچاوەکان
* Dickinson, E., (1968), “A Choice of Emily Dickinson's Verse,” Selected with an Introduction by Ted Hughes, Faber, London.
* ماڵپەڕی کۆمەڵگای تێد ھیووز:ژیان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شاعیرانی ئینگلیز
پۆل:شاعیرانی ئینگلیزی زمان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠
پۆل:مردووانی ١٩٩٨
پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئینگلستان
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی کۆڵۆن
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت
پۆل:نووسەرانی بریتانی
جاک واڕد

**جۆن واڕد** یان **بێردی** (١٥٥٣ – ١٦٢٢) ناسراوە بە **جاک واڕد** و دواتریش **یووسف ڕەئیس**، چەتەیەکی ئینگلیز بوو کە دواتر بووە چەتەیەکی دەریایی عوسمانی لە تونس. ڕۆڵێکی دیاری بینیوە لە ڕزگارکردنی ھەزاران موسڵمان لە ئیسپانیا پاش ڕووخانی دەوڵەتی ئەندەلوسیا.

## ژیان
جاک واڕد چەتەیەکی دەریایی بەناوبانگی ئینگلیز بوو، کە لە سەرەتای سەدەی ١٧دا چالاکی ئەنجام دەدا. جاک لە دەوروبەری ساڵانی ١٥٥٣ لە شاری فاوێرشام لە ویلایەتی کێنت لەدایکبووە، پێش ئەوەی ڕوو لە دەریا بکات، وەک کارمەندێکی ئاسایی کاری دەکرد. بەھۆی ھەڵکوتانە سەر کەناراوەکانی ئیسپانیا و باکووری ئەفریقا ناوبانگێکی باشی بەدەستھێنا و فەرماندەیی کەشتییەکی کرد و خۆی وەک سەرکردەیەکی ترسناکی چەتەی دەریایی ناساند.

ژیانی جاک بە چەندین گەشتی تاڵانکاری سەرکەوتوو دەڕۆیشت، بەڵام لە کۆتاییدا لە شەڕێکدا دژی ھێزی دەریایی ھۆڵەندا لە ساڵی ١٦٢٢دا کۆچی دوایی کرد. سەرەڕای ناوبانگەکەی، وردەکارییەکانی ژیانی جاک تا ڕادەیەک ناڕوونن.

جاک واڕد لە سەردەمی چالاکییەکانی خۆی، پەیوەندی لەگەڵ ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا ھەبووە. لە دەرەوەی بەندەرەکانی باکووری ئەفریقا کە لە ژێر کۆنتڕۆڵی عوسمانییەکان بوون، وەک تونس و جەزائیر. جاک و چەتە دەریایییە ئینگلیزەکانی تر ھاوپەیمانییان لەگەڵ عوسمانییەکان بەست.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٥٥٠
پۆل:مردووانی ١٦٢٢
پۆل:موسڵمانانی ئینگلیز