open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
لودڤیگ ڤیتگنشتاین

وێنۆک|ویتگێنشتاین نەفەری دووەم لە لای ڕاستەوە

**لوودویگ ویتگێنشتاین** (١٨٨٩-١٩٥١) زانای نەمسایی کە لە بواری فەلسەفە و مەنتقدا کاری زۆری ئەنجام داوە.

## سەرچاوەکان


پۆل:نووسەرانی بریتانیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:جووە نەمسایییەکان
پۆل:فەیلەسووفانی نەمسایی
پۆل:فەیلەسووفانی بریتانی
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئینگلستان
پۆل:فەیلەسووفانی بیرکاری
پۆل:مردووانی ١٩٥١
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩
پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:فەیلەسووفانی شیکارانە
پۆل:مێژووی لۆژیک
پۆل:مێژووی ماتماتیک
پۆل:مێژووی فەلسەفە
پۆل:مێژووی بیرۆکەکان
پۆل:جووە ئەگنۆستیکەکان
پۆل:فەیلەسووفانی جوو
پۆل:لودڤیگ ڤیتگنشتاین
پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور
پۆل:فەیلەسووفانی زمان
پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی
پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
یانەی وەرزشیی نەورۆز

**یانەی وەرزشیی نەورۆز** یانەیەکی تۆپی پێی پیشەگەری کوردستانە، لە ساڵی ١٩٩٤ دامەزراوە. یانەکە لە خولی ئەستێرەکانیی عێراق یاری دەکات، و ناوەندەکەی لە شاری سلێمانییە. ساڵی ٢٠٢١ بۆ یەکەم جار لە مێژووی خۆیدا توانی بگاتە خولی ئەستێرەکانیی عێراق، ئەمەش دوای ئەوەی لە دوایین گەڕی خولی پلە یەکەکانی عێراق لە یانەی جنسییەی بردەوە بە گۆڵیکی بێ بەرامبەر. لە وەرزی ٢٠٢١–٢٠٢٢ دەبێتە یەکێک لە یانە نایابەکانی عێراق. یانەی نەورۆز دووەم یانەی شاری سلێمانییە کە بەشداری خولی نایابی عێراقی کردبێت، و یەکێکە لە چوار یانە کوردییەکانی خولی ئەستێرەکانی عێراق.

یانەی وەرزشیی نەورۆز لە ساڵی ٢٠٠٨ لە ئەنجامی یەکگرتنی دوو یانەی ئەزمەڕ و کەمال سەلیم دامەزرا، کە پێشتر لە ساڵی ١٩٩٤ دامەزراون و ئێستا یەکێکە لە یانە بەھێزەکانی کوردستان و عێراق.

## یاریگای نوێ
لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢١، لاھور تاڵەبانی سەرۆکی یانەکە بەردی بناغەی یاریگای نێودەوڵەتیی نەورۆزی لە شاری سلێمانی دانا. یاریگا نوێیەکە توانای ھەیە ١٤٫٥٠٠ ھاندەر لەخۆ بگرێت و دروستکردنی ١٢ ملیۆن دۆلاری تێچووە.

## دەستکەوتەکان
* **[[خولی نایابی عێراق]]**
** براوەی وەرزی ٢٠–٢١
* **[[خولی نایابی کوردستان]]**
** براوەی وەرزی ١٩–٢٠

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی فەرمیی یانەی وەرزشی نەورۆز

پۆل:سلێمانی
پۆل:یانە وەرزشیەکانی عێراق
پۆل:یانە وەرزشیەکانی کوردستان
پۆل:یانەکانی خولی نایابی کوردستان
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ لە سلێمانی
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی عێراق
گۆتفرید لایبنیتس

**گاتفرید ڤۆن ڤیلھێلم لایبنەتز** (١٦٤٦-١٧١٦) فەیلەسووف، بیرکاریزان و فیزیازانێکی ئەڵمانی بوو کە ڕۆڵێکی بەرچاوی لە سیاسەتی سەردەمی خۆیدا هەبوو.

لایبنەتز کتێبی نووسیوە لەسەر فەلسەفە، ئاینناسی، مێژوو، لەگەڵ یاسا. هەروەها لایبنیز بەشدارییێکی گەورەی کردووە لە توێژینەوە لە فیزیا و تەکنەلۆژیا. هەروەها پێشبینی چەندین چەمکی کردووە کە دوای خۆی بەکارهاتوون لە بیردۆزی ئەگەر، زیندەوەرزانیی، پزیشکیی، جیۆلۆجی، دەروونناسیی، زمانەوانیی، لەگەڵ زانستی کۆمپیوتەر.

## ژیاننامە

###### سەرەتای ژیانی
گاتفرید لایبنەتز لە ١ی تەممووزی ساڵی ١٦٤٦ی زایینی لەدایکبوو، لە کۆتاییەکانی شەڕی سی ساڵ، لە شاری لایپزیگ، ساکسۆنیا. 

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:نووسەران بە زمانی لاتینیی سەدەی ١٧یەم
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٤٦
پۆل:مردووانی ١٧١٦
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:ماتماتیکزانانی ئاڵمانی
پۆل:فەیلەسووفانی ئاڵمانی
پۆل:فیزیکزانانی ئاڵمانی
پۆل:زانایانی ئاڵمانی
پۆل:گۆتفرید لایبنیتس
پۆل:مێژووی ھەژماری جیاکاری و تەواوکاری
پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری
پۆل:فەلسەفەی شیکارانە
پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق
پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور
پۆل:فەیلەسووفانی ئابووریزانی
پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە
پۆل:فەیلەسووفانی زمان
پۆل:فەیلەسووفانی یاسا
پۆل:فەیلەسووفانی بیرکاری
پۆل:فەیلەسووفانی زانست
پۆل:خوداپەرستەکان
پۆل:بێدینەکان
پۆل:نووسەران دەربارەی ئایین و زانست
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:مێژووی لۆژیک
پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:داھێنەرانی ئاڵمانی
پۆل:نووسەرانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:مێژووی زانست
پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی
پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی
پۆل:نووسەران دەربارەی دین و زانست
ئاشۆکا

وێنۆک|پانایی ناوچەی ژێر دەسەڵاتی ئاشۆکا

**ئاشۆکا** ناوی پاشایەکی ھیندستانە کە ناوەکەی بە واتای "کەسێ کە خودایان خۆشیان دەوێت و کەسێ کە دۆستی ھەمووانە"یە لە نێوان ساڵانی ٣٠٤ ھەتا ٢٣٢ی پێش لەدایکبوونی یەسووع ژیاوە.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ٣٠٤ی پ.ز
پۆل:مردووانی ٢٣٢ی پ.ز
پۆل:مردووانی سەدەی ٣یەمی پ.ز
کۆئەندامی پەییی دەوروبەری

thumb|upright=1.3|کۆئەندامی پەییی مرۆڤ، کۆئەندامی پەییی دەوروبەری (شین) و کۆئەندامی پەییی ناوەندی (زەرد)

**کۆئەندامی پەییی دەوروبەری** یان **کۆئەندامی پەییی چێوەیی** بەشێکن لە کۆئەندامی پەی کە لە مێشک و دڕکەپەتک سەرچاوە دەگرن و ئەرکی ھاوردوبرد کردنی پەیغامەکان لە نێوان ناوەند و ئەندامەکانی تریان لە ئەستۆیە.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:کۆئەندامی پەییی دەوروبەری
پۆل:پەیزانی
پۆل:پزیشکی
پۆل:زانستی دەماری
کۆئەندامی دەماریی ناوەندی

thumb|upright=1.3|ئەندامە دەمارییە بڵاوەکان (شین) لەگەڵ ئەندامە دەمارییە ناوەندیەکان (سوور)

**کۆئەندامی دەماریی ناوەندی** () بەشێکە لە کۆئەندامی دەمار کە بەشەکانی تر لە ئەو سەرچاوە دەگرن، ئەندامە دەمارییە ناوەندییەکان بریتین لە مێشک و درکەپەتک(نۆخاع) کە ئەرکی سەرەکی ئەوان گرتنی ئاگاداری لە دیکەی بەشەکان و ڕێک خستنی کاروباری ئەوانە، ھەروەھا کارگەلێک وەکوو بیر کردنەوە، فێربوون، فامینی ئێش و ھتد لە ئەستۆی ئەم بەشەی کۆئەندامی دەمارییە.

## سەرچاوەکان


پۆل:کۆئەندامی دەماریی ناوەندی
پۆل:توێکاریی مرۆڤ
پۆل:لەشی مرۆڤ
پۆل:زانستی دەماری
چەڵەمە

وێنۆک|شوێنی ئێسکی چەڵەمە

**چەڵەمە** یان **جەناخ، چەنبەر، قەفەل، خەمازە** ئێسکێکی درێژە لە نێوان کۆڵەکەی سنگ و دەفەی شان(شەپکەشان). چەڵەمە لە ھەمووی مرۆڤەکاندا دەبینرێت و بەتایبەت لە ئەو کەسانەیدا کە لەڕن تەواوی درێژایی ئێسکەکە دیارە. لە ھەموو مرۆڤێكدا دوو ئێسكی چەڵەمە ھەیە لەلای ڕاست و لەلای چەپ، تاكە ئێسكی درێژە لەلەشدا بەشێوەی ئاسۆیی لە ئێسكەبەندیی مرۆڤ ڕێكخرابێت.

## سەرچاوەکان


پۆل:توێکاریی مرۆڤ
پۆل:لەشی مرۆڤ
پۆل:کۆئەندامی ئێسکبەندی
پۆل:توێکاریی پەلی سەرەوە
پۆل:ئێسکەکان
پۆل:شان
ئەندامەکانی ھەرسی خواروو

**ئەندامەکانی ھەرسی خواروو** بەشێکن لە ئەندامانی کۆئەندامی ھەرس ھەرس کە کەوتوونەتە خوارووی "لیگامانی ترێس" ئەم ئەندامانرە بریتین لە: ڕیخۆڵەباریکە، ڕیخۆڵەئەستوورە، ڕیخۆڵەکوێرە و کۆم. ئەم ئەندامانە زۆرتر لە ھەڵمژین و وردکاری کیمیایی خۆراکدا ڕۆڵیان ھەیە.

## سەرچاوەکان


پۆل:توێکاریی مرۆڤ

پۆل:لەشی مرۆڤ
ئەندامەکانی ھەرسی سەروو

**ئەندامەکانی ھەرسی سەرروو** بەشێکن لە ئەندامانی کۆئەندامی ھەرس ھەرس کە کەوتوونەتە سەررووی "لیگامانی ترێس" ئەم ئەندامانرە بریتین لە: دەم، سورێنچک، گەروو و گەدە. ئەم ئەندامانە زۆرتر لە وردکاری فیزیکی خۆراکدا ڕۆڵیان ھەیە.

## سەرچاوەکان


پۆل:توێکاریی مرۆڤ

پۆل:لەشی مرۆڤ
ئەکبەری مەزن

**ئەبولفەتح جەلالەددین محەممەد ئەکبەر** (١٥ی تشرینی یەکەمی ١٥٤٢ – ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٦٠٥) بە ئەکبەری مەزن و ئەکبەری یەکەم ناسراوە.

## ژیان
سێیەمین پاشای ئیمپراتۆری مەغۆلی ھیند بوو، کە فەرمانڕەوایی لە ١٥٥٦ تا ١٦٠٥ کردووە، توانی شکۆیەکی زۆر ببەخشێتە چوارچێوەی ئەم ئیمپراتۆرییەتە.

ئەکبەر شوێنی باوکی گرتەوە (پاشا ھومایوون) لە ژێر سەرپەرشتی (بایرام خان) کە یارمەتی ئیمپڕاتۆرە گەنجەکەی دەکرد لە ناوچەی ھیندستان.

کەسایەتی بەھێز و ژەنەڕاڵێکی سەرکەوتوو بوو، ئەکبەر بەرەبەرە ئیمپڕاتۆرییەتی مەغۆلی ھیندستانی فراوان کرد کە نیمچە کیشوەری ھیندی دەگرتەوە، ھێزی ئەکبەر و کاریگەری ھەرچۆنێک بێت ھەموو نیمچە کیشوەرەکەی گرتەوە بەھۆکاری سەربازی، سیاسی، ڕۆشەنبیری، زاڵبوونی ئابووری.

بۆ یەکخستنی مەغۆلی ھیندستانی مەزن ئەکبەر سیستەمێکی ناوەندی دامەزراند بۆ کارگێڕی ھەموو ئیمپڕاتۆرییەتەکەی سیاسەتێکی ئاشتەوایی گرتەخۆی کە فەرمانڕەواکان دەبەزێنێت ئەویش بە دیبلۆماسی و ھاوسەرگیری.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٥٤٢
پۆل:مردووانی ١٦٠٥
پۆل:فەرمانڕەوا مناڵەکان لە ئاسیا
پۆل:دامەزرێنەرانی ئایینەکان
پۆل:پاشاکانی گورکانی لە هیندستان
پۆل:خەڵکی ئاگرە
پۆل:پاشاکانی گورکانی لە ھیندستان
پۆل:دامەزرێنەرانی دینەکان
لویجی ئەلیماندی

وێنۆک
**لویجی ئەلیماندی**  (بە ئیتالی: Luigi Allemandi) لە (نۆڤەمبەری ١٩٠٣ لە سان دامیانۆ ماکرا - ٢٥ سێپتێمبەری ١٩٧٨ لە بیترا لیگۆری) بەرگریکاری تۆپی پێی ھەڵبژاردەی ئیتالیا بوو. بە درێژایی کاروانی وەرزشی خۆی یاری لە یانەی "لینیانۆ" کردووە لە (١٩٢١ - ١٩٢٥)، پاشان یۆڤانتوس لە (١٩٢٥- ١٩٢٧)، ئەمبرۆسیانا (١٩٢٧ - ١٩٣٥)، ڕۆما (١٩٣٥ - ١٩٣٧)، فینیزیا (١٩٣٧ - ١٩٣٨) و لازیۆ (١٩٣٨ - ١٩٣٩). بۆ ھەڵبژاردەی ئیتالیا ٢٤ یاری ئەنجامداوە و ھیچ گۆڵێکی تۆمارنەکردوە لە ١٩٢٥ەوە بۆ ١٩٣٦ لە مۆندیالی ١٩٣٤یش بەشداری کردوە.

پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٤
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیتالی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣
پۆل:مردووانی ١٩٧٨
پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا
پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیتالی
پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس
جیھان

وێنۆک|وێنەی زەوی لە ئاسمانەوە

**جیھان** یان **دنیا** ناوێکە کە بۆ کۆی گشتی شارستانێتی مرۆڤ و بە تایبەت ئەزموونەکانی مرۆڤ، مێژوو و زۆر شتی تر بە کار دەبرێت. وشەی جیھان بە واتای زەوی، کەیھان و تەواوی بوونەرەکان بە کار دەبرێت. ھەروەھا بۆ ھەر بوویەرێکی گەورەیش جیھان بەکاردەبرێت بۆ وێنە: جیھانی عەرەب.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

*
پۆل:زەوی
پۆل:ھەبوونناسی
بۆر

(**،**) **بۆر** نیشانەی پشوویەکی کورتە، لەو شوێنە دادەنرێت کە وا لە ڕستەکە بکات ئاسان بخوێنرێتەوە، ڕوون بێت و
بەباشی تێبگەیەنرێت. بۆر، چارەسەرێکی باشە بۆ ڕستەی دوورودرێژی پشووبڕ.

## بەکارھێنان
* لە دوای ناوی بانگکراوەوە، وەک:
کچینە، ھەوڵ بدەن، بە ھەوڵدان دەگەنە ئامانج.
* لە نێوان جێگر و جێلێگیراودا، وەک:
مەستوورەی کوردستانی، ھۆنەر و مێژوونووس، لە ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا دەژیا.
* لەو شوێنانەی کە ژماردن و دووپاتبوونەوەی تێدایە، وەک:
خوێ، ڕۆن، پیاز و برنج ھەموو ئەو شتانەیە کە پێویستن.
زانیارییەکی باش، باشی ھەبوو.
* بۆ جیاکردنەوەی وشەی سەرسوڕمان و وشەی بانگلێکراو لە ڕستەدا، وەک:
ئۆف، چ ھەوایەک!
پێنووسەکەم بدەرێ، ئاسۆ.
* بۆ دابڕینی زنجیرە وشەیەک لە یەکتر، کە دوو دوو و پێکەوە بەکار ھێنرابن، وەک:
پێشمەرگە بە برسییەتی و تینوویەتی، بە ھیلاکی و ماندوویەتی، کۆڵی لێ نادات.
* لە دوای گێڕانەوەیەکی ڕاستەوخۆ، بۆ نموونە ئەگەر قسەکەر، قسەیەکی کۆنی خۆی بگێڕێتەوە، وەک:
خۆم وتم، "چێکردنی ماڵپەڕ زۆر ئەستەم نییە."
* لە پێش ئامرازی لێکدەری (وە، یا، یان) ەوە، بە مەرجێک نەکەوتبێتە سەرەتای ڕستەوە، وەک:
نە تۆ ھاتبووی بۆ کۆبوونەوەکە، وە نە ئاراسی ھاوڕێت.
یا نامەکە بنووسە، یان پەڕتووکەکە بخوێنەرەوە.
* لە دوای وشەی (بەڵێ، نە و نەخێر) ەوە، وەک:
بەڵێ، نامەکەم نارد.
نە، لەو کاتەدا ناتوانم بەشدار بم.
* لە باتیی فرمانێک بۆ ئەوەی دووپات نەبێتەوە، وەک:
من دەچم بۆ سلێمانی و ئەویش، بۆ ھەولێر.
* لە ڕستەی لێکدراودا، دەتوانرێت لە بری ئامرازی لێکدەری (و) بەکار بھێنرێت، وەک:
شنۆ ویستی بچێ بۆ شایی، جلی لەبەر کرد، خۆی ڕازاندەوە، تەلەفۆنی لە ھاوڕێکانی کرد،
یەکیان گرت، خۆیان گەیاندە شایییەکە.
* دەتوانرێ لە بری (کە) ی لێکدەر لە ڕستەدا بەکار بھێنرێت، وەک:
پێم خۆشە، پێکەوە بچین بۆ سینەما.
سوپاست لێ دەکەم، سەرت لێ دام.
سەرنج: بۆر، دەبێ بلکێنرێ بە وشەکەی پێشیەوە و بۆشاییی ھەبێ لەگەڵ وشەی دوایدا.

پۆل:خاڵبەندی
ئەگوستوس

وێنۆک|ئەگوستوس

**ئەگوستوس** (ساڵی ٦٣ی پێش لەدایکبوونی یەسووع - ١٤ی زایینی) یەکەمین ئیمپراتۆری ئیمپراتۆری ڕۆم بوو کە ڕۆڵێکی سەرەکی بوو لە بە ئیمپراتۆری بوونی کۆماری ڕۆم.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ٦٣ی پ.ز
پۆل:مردووانی ١٤
پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر
پۆل:ئیمپراتۆرە ڕۆمانییەکانی سەدەی یەکەم
پۆل:زنجیرە فەرمانڕەوایی جولیۆ-کلاودیان
پۆل:فیرعەونە ڕۆمانییەکان
جەواھرلەعل نەھرۆ

وێنۆک|جەواھرلەعل نەھرۆ
**جەواھرلەعد نەھرۆ** (١٤ی تشرینی دووەمی ١٨٨٩ تاکوو ٢٧ی ئایاری ١٩٦٤) لە پێشەوایانی شۆڕشی گەلانی ھیندستان بوو لە دژی داگیرکاریی ئینگلستان، نەھرۆ یەکەمین سەرۆک وەزیرانی ھیندستان بوو لە دوای شۆڕش. نەھرۆ نە تەنھا کەسایەتیێکی سیاسی بوو، زۆر لە بوارەکانی ئەدەبی و ھونەریشدا چالاک بوو. ئەو خاوەنی کتێبێکە بە ناوی "مێژووی جیھان" کە تێیدا وەکوو نامە باسی مێژووی ھەموو جیھانی کردووە بۆ کچەکەی.

## سەرچاوەکان


پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد
پۆل:فەیلەسووفانی ھیندیی ھاوچەرخ
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ
پۆل:مردووانی ١٩٦٤
پۆل:نووسەرانی ھیندی
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ھیندستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩
سون یات سێن

وێنۆک

**سون یات-سێن** پێشەوای گەلانی چین بوو لە ساڵی ١٩١١ بۆ ڕووخاندنی دەستەڵاتی خانەدانی چینگ و دامەزراندنی حکوومەتی کۆماری لە چین.

## سەرچاوەکان


پۆل:سون یات سێن
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٦
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە چین
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی چین
پۆل:مردووانی ١٩٢٥
پۆل:خەڵکی چینی دوور لە وڵاتی خۆیان لە ژاپۆن
پۆل:نووسەرانی سرودی نەتەوەیی
پۆل:گۆڕین بۆ مەسیحییەت
چین شی ھوانگ

وێنۆک

**چین شی ھوانگ** (بە چینی: 秦始皇 'یەکەم ئیمپراتۆری چین'، ١٨ی شوباتی ٢٥٩ تا ١٠ی ئەیلوولی ٢١٠ی پێش زاین) ئیمپراتۆر و دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەتی چین بوو، و یەکەم ئیمپراتۆر بوو کە چین یەک بخاتەوە و ھەموو شانشینەکان بکات بەیەک لە مێژووی دێرینی چین، لە ساڵی ٢٤٧ی پێش زاین تا ٢٢١ی پێش زاین ئەو ناوی **ژێنگ، پاشای چین** (秦王政، چین وانگ ژێنگ، ناوی کەسی، 嬴政 ینگ ژێنگ یان، 趙政 ژاۆ ژێنگ) بووبە یەکەم ئیمپراتۆر لە مێژووی چین دوای تەمەنی ٣٨ ساڵی کاتێک ھەموو شانشینەکانی خستە ژێر ئیمپراتۆرییەتەکەیی و یەکی خستنەوە لە سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان، لەو سەردەمە ئیمپراتۆر چین ھەموو جوگرافیای چینی کرد بەیەک و یەکی خستنەوە ئەمەش لە ساڵی ٢٢١ی پێش زاین، ھەروەھا ئەمە جگە لەوەی ھەر ھەر ناوی «پاشا» (وانگ 王) بەخۆیەوە ببەستێتەوە کە پێشوو تر ئیمپراتۆرییەتی شانگ و ئیمپراتۆرییەتی ژۆو بەکاریان دەھێنا ئەو خۆی وەک ئیمپراتۆر (始皇帝) ناساند فەرمانڕەوایی ئیمپراتۆرییەتی چینی کرد لە ٢٢١ی پێش زاین تا ٢١٠ی پێش زاین. وەک چۆن ئیمپراتۆر چین ناوی «ئیمپراتۆر» ی (،**) بۆخۆی داھێنا ئەم ناوە بەردەوام بوو بۆ فەرمانەوا داھاتووەکانی چین بۆ ماوەی ھەزارەیەک.

## سەرچاوەکان
* 

## سەرچاوەکان

## ئاماژە بە سەرچاوە
* 

پۆل:مردووانی ٢١٠ی پ.ز
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین
پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر
پۆل:چین شی ھوانگ
لویی چواردەیەم

وێنۆک

**لویی چواردەیەم** (١٦٣٨-١٧١٥) پاشای فەڕەنسا بوو کە بە ھۆی دەسەڵکاتداری و دیکتاتۆریەوە بەناوبانگە، لویی چواردەیەم توانی ھێزی فەڕەنسا لە ئاستی ئەورووپا زۆر بباتە سەر و لە ھەمان کاتدا بەرھەڵستکارە ناوخۆییەکان بە باشی دابمرکێنێت. ئەو ماوەی ٧٢ ساڵ و ١١٠ ڕۆژ حکوومی کرد کە ئەمە درێژترین ماوەی حکوومڕانییە لە مێژووی ئەورووپادا.

## '''<big>سەرچاوەکان</big>'''


پۆل:مردووانی ١٧١٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٣٨
پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان
کوامێ نکروما

وێنۆک|کوامێ نکرۆما

**کوامێ نکرۆما** (١٩٠٩-١٩٧٢) پێشەوای ئازادی خوازی گەلی گانا بوو بۆ ڕزگاری لە دەسی داگیرکاریی ئینگلتەرا. نکرۆما بۆ خۆی بوو بە یەکەمین سەرۆک وەزیرانی گانا.

## سەرچاوەکان


پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٩
پۆل:مردووانی ١٩٧٢
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ڕۆمانیا
پۆل:وەزیرانی دەرەوەی گانا
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی گانا
پۆل:سەرۆک وەزیرانی گانا
پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پێنسلڤانیا
پیتەری مەزن

**پیتەری مەزن** یان **پیتەری گەورە** (٨ی حوزەیران ١٦٧٢ - ٨ی شوباتی ١٧٢٥) فەرمانڕەوای ڕووسیا لە شاری کرملن لە دایکبووە لە ساڵی ١٦٨٢ بووەتە پاشای ڕووسیا، بە پیتەری مەزن یاخود بە پترسی گەورە ناسراوە، لە ڕەوشت و ئاکاردا ڕەق و توڕە و بەھێز و و ئازا بووە و ئارەزوو فراوانکردنی ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی بووە زۆر ھەوڵی بۆ چەسپاندنی دەسەڵاتی ڕەھا دابوو، پتریس لە ھۆلەندییەکان فێری دروستکردنی کەشتی بوو توانی بووی کەشییەک دروست بکات و سەردانی ناوچەکانی ئینگلتەرا و فەڕەنسا و ھۆڵەندای بکات و سەرسامی شارستانییەتی ئەو ناوچانە بووە.
لە زۆربەی ناوچەکانی ئەورووپا خەلکی شارەزای لە چەند بوارێکی جیاواز وەک ئەندازیاری، ھونەرمەند، نەخشەساز و دەست ڕەنگینی ھێنا بۆ ڕووسیا بەمەبەستی ئەوەی ڕووسەکان فێری ئەو بوارانە بکەن گرینگی بە لایەنی پەروەردە و فێرکردن دەدا چەندین خوێندنگای کردەوە ھەروەھا گرینگی دەدا بە لایەنی ئابووری و بازرگانی پەرەپێدانی پیشەسازی کار و ھەنگاوەکانی پتریسی گەورە ڕوسیای گەیاندە ئاستێکی باڵا ومەزن لەسەر ئاستی ئەورووپا ئیمپراتۆریەتێکی گەورەی لە دوای خۆی بەجێھێشت.

## کارەکان
thumb|250px|تابلۆیەک لە جەنگی باتاڤا کە بەسەرکەوتنی سوپای ڕووس کۆتایی ھات

بەھۆی ئەوەی ھەولی ھەڵگەرانەوە و کودەتا لە سەر دەسەڵاتەکەی لە لایەن پاسەوانانی تایبەتی درا بریاری چاکسازی و ڕێکخستنەوەی سوپاکەی دا بۆ ئەو مەبەستەش خەلکی بیانی لە جێگایان دانرا ئەمەش بە مەبەستی ئەوەی گوێرایەلێ خۆی بن پیتەر یان پتریس ئەنجومەن دۆما (پەرلەمان) ھەڵوەشاندەوە لە جێگای ئەوە ئەنجومەنی ڕاوێژکاری دامەزراند کە خۆی ئەندامەکانی دیاری دەکرد ھەروەھا ولاتی دابەش کرد بە سەر چەند ھەرێمیک کەسە نزیکەکانی خۆی دەکرد بە دەسەلاتدار لەو ھەرێمانە ھەروەھا پۆلیسی نھێنی دامەزراند بۆ ئەوەی نەیارەکانی بگرێت و سزایان بدات لەسەر ئاستی کۆمەلایەتی ھەنگاوەکانی پترس کاریگەیر ھەبوو لە سەر درووست بوونی ژمارەیەک خانەدانی نوێ و زەوی بەسەردا دابەشکردن بەمەش کەسانی خاوەن زەوی کشتوکالی لە سەردەمی ئەودا زۆر بوون پترس بەھۆی ئەوەی دەیوسیت سنوری دەسەلاتەکەی زۆرتر بکات جەنگی دژی سوید ڕاگەیاند بۆ ئەوەی دەستی بگات بە ناوچەی بەڵتیق بەڵام سوید بە سەرکردایەتی چارڵز لە جەنگی ناڤار توانی شکست بە پترس بھێنیت بەڵام دوای ئەوەی پترس جارێکی دیکە سوپاکەی ڕێکخستەوە ھێرشی کردەوە سەر سوید توانی لە جەنگی باتاڤا بەسەر سوپای چارڵز سەکەوێت ئەویش بۆ پارێزگاری لە خۆی ڕووی کردە دەولەتی عوسمانی بۆ ماوەی پێنج ساڵ لەوی مایەوە تا لە جەنگێک لە گەڵ نەروێژ لە سالی ١٧١٨ کوژرا ساڵی ١٧٢١ پەیماننامەی نیستاند لە نێوان ڕووسیا و سوید مۆرکرا بەپێی ئەم پەیمانەی ناوچەکانی کریلیا و ئانگریا لە کەناری دەریای بەڵتیق درا بە ڕووسا ئەمەش پترس توانی بگات بەو ئامانجەی ھەی بوو

## مردن
پیتەری مەزن (پترس) لە ساڵی ١٧٢٥ مرد لە دوای خۆی چەند کەسێکی دیکە ھاتنە سەر تەخت بەڵام تا سەردەمی کاترینای دووەم ١٧٦٢ نەیانتوانی دەستکەوتی دیار و بەرچاو بۆ ڕوسیا بەدەست بھێنن.

## سەرچاوەکان
# کتێبی مێژووی ئەورووپا لە سەردەمی ڕێنساس تا شۆرشی فەڕەنسی ١٥٠٠ تا ١٧٨٩ لە نوسینی دکتۆر محەممەد ئەحمد ساڵح، وەرگێرانی ئارام محەممەد
# 
# 

http://archive.org/stream/encyclopaediabri21chisrich#page/288/mode/1up Archived ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦، لە وەیبەک مەشین.

پۆل:لەدایکبووانی ١٦٧٢
پۆل:مردووانی ١٧٢٥
پۆل:داھێنەرانی ڕووس
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست
پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕووسیا
پۆل:زانا ڕووسەکان
کۆنستانتینی مەزن

وێنۆک|پەیکەری سەری کۆنستەنتینی مەزن

**کۆنستانتینی مەزن** پاشای ئیمپراتۆریی ڕۆم بوو کە ئایینی مەسیحییەتی کرد بە ئایینی فەرمی ئیمپراتۆریی ڕۆم.

## سەرچاوەناسی
کۆنستنتین وەک فەرمانڕەوایەکی گرنگ ھەمیشە کەسایەتییەکی مشتومڕاوی بووە. ھەڵچوون و گۆڕانکارییەکانێک کە لە ناوبانگی ئەو دەبیندرێن، لە بوونی سەرچاوە مێژوویەکان لەبارەی حوکمڕانی ئەو سەرچاوەی گرتووە. ئەم ھەڵچوونانە زۆر و وردن و زۆرجار یەکلایەنەن. ھیچ سەرچاوەیەکی مێژوویی و ژیاننامەی سەردەمی کۆنستانتین سەبارەت بە ژیان و حوکمڕانییەکەی نەماوە. نزیکترین جێگرەوە بۆ ژیاننامەیەکی مێژوویی ئەو، *ژیانی کۆنستانتین* کە لەلایەن یوسبیۆسی قەیسەرییەوە نووسراوە، کە تێکەڵەیەک لە ستایش و پیرۆزکردنە و لە نێوان ساڵانی ٣٣٥ و دەوروبەری ٣٣٩ نووسراوە. ئەم کتێبە باسی فەزیلەتی ئەخلاقی و ئایینی کۆنستانتین دەکات و وێنەیەکی ئەرێنی و مشتومڕاوی کۆنستانتین دەخاتە ڕوو و مێژوونووسانی دواتر چەندین جار تەحەدای ڕەوایەتییەکەی کردووە. تەواوترین ژیاننامەی ئەلمانی کۆنستانتین ھەمان «*ڤاڵسیانۆسیھ*»، بەرھەمێکە کە مێژووی نادیار تیشکی خستووەتە سەر ڕووداوە سەربازی و سیاسییەکان و چاوپۆشی لە بابەتە کەلتووری و ئایینییەکان دەکات.*لەبارەی مردنی گۆشەگیرکەران* لەلایەن لاکتانتیۆسەوە، کە ڕیساڵی سیاسی و مەسیحییە لەسەر سەردەمی دیۆکلیتیان و تێترارکی، وردەکاری بەنرخی سەبارەت بە پێشینەکانی کۆنستانتین و ژیانی سەرەتایی دەخاتە ڕوو. *مێژووی کڵیسایی کڵیسای کاتۆلیک* لە نووسینی سێ نووسەری سۆکرات، سۆزۆمێن و تیۆدۆر باس لە مشتومڕەکانی کڵیسایی سەردەمی دواتری کۆنستانتین دەکات. ئەم کتێبە مێژوویییە لە سەردەمی تیۆدۆسی دووەم (٤٠٢–٤٥٠ زایینی) نووسراوە، سەدەیەک دوای حوکمڕانی کۆنستانتین و ئەم مێژوونووسانەی کڵێسا لە ڕێگەی چەواشەکاری و زانیاری ھەڵە و سەرلێشێواوی بە ئەنقەست ڕووداوە مێژوویی و تیۆلۆژییەکانی سەردەمی کۆنستانتین تەمومژاوی دەکەن. ھەروەھا نووسینەکانی ھەمان سەردەمی کۆنستانتین، قەشەی ئەسکەندەریە ئەتاناسۆس (کۆچی دوایی کردووە لە ساڵی ٣٧٣ی زایینی) و *مێژووی کڵێسا (ئاریانیزم)*، فیلۆستۆرجیۆس ماونەتەوە، ھەرچەندە لایەنگری و لایەنگرییان کەمتر نییە.

ئەو نووسینانەی کە بە *نموونە یان پوختە* ناسراون، وەکو *د سیزاریبوس لە* نووسینی ئۆریلیۆس ڤیکتۆر، *برویاریۆمی* یۆترۆپیۆس، *برویاریۆمی* فێستۆس و نامەی قەیسەرەکان لەلایەن نووسەرێکی نەناسراوەوە، پوختەیەکی کۆمپاکت و عەلمانی لە ڕووداوە سیاسی و سەربازییەکانی ئەو سەردەمە دەخەنە ڕوو. *سروودەکانی لاتین* کۆمەڵە سروودێکی کۆتایی سەدەی ٣ و سەرەتای سەدەی چوارە کە زانیاری بەنرخ لەبارەی سیاسەت و ئایدۆلۆژیای وڵات و ھەروەھا سەردەمی تێترارکی و سەرەتای ژیانی قوستەنتین دەدات. تەلارسازی ھەمان سەردەمی کۆنستانتین، وەک کەوانەکەی کۆنستانتین لە ڕۆما و کۆشکەکانی گامزیگارد و کۆرۆدۆبا لە ئیسپانیا ئەو نووسراو و دراوانەی کە لەم سەردەمەدا ماونەتەوە تەواوکەری سەرچاوە ئەدەبییەکانن.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٢٧٢
پۆل:مردووانی ٣٣٧
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٣یەم
پۆل:کۆنستانتینی مەزن
پۆل:نێژراوان لە کڵێسای نێردراوانی پیرۆز
پۆل:دامەزرێنەرانی شار
خواستی ئازاد

**خواستی ئازاد** یا **ئیختیار** بریتییە لە دەستبەرەڵایی ئینسان بۆ ھەڵبژاردنی یەکێک لە چەند کاری گونجاو، یا توانستی بۆ بەدەستەوەگرتنی جڵەوی کردەوەکانی، بە چەشنێک کە بەرپرسیارەتیی کردن یا نەکردنیان بکەوێتە ئەستۆی. خواستی ئازاد سەرچاوە و ئاخێزگەی ھەرەدوایینی کارەکان و کردەوەکانی ئینسانە.

تیۆریگەلی جۆراوجۆر ھەن دەرھەق بە چییەتی و سروشتی خواست و، ئەوەی کە ئایا ئینسان لە کردەوەکانی خۆیا ئازادە و ئیختیاری ھەیە یان ناچارە؟ ئەگەر ئازادە، ئەو ئازادییە چۆن لەگەڵ زانستی خوا و ھۆکارگەلی سروشتیی کاریگەر لەسەر بڕیارەکاندا دەگونجێ؟

ھەندێ لە فەیلەسووفان و ھزرڤانان وای بۆ دەچن کە ئازادبوونی خواست و ئیرادەمان لە ھەڵبژاردنەکانماندا خۆی نیشان دەدا؛ ئەو ھەڵبژاردنانە کە ڕووداوەکانی ڕابوردوو کاریان تێ نەکردبێ و یەکلایییان نەکردبێتەوە. بە پێچەوانەوە، دیتەرمینیستەکان باوەڕیان وایە کە لە جیھانی سروشتدا پەیوەندییەکانی ھۆ و بەرھۆ حاکمن و، ئەو ڕێگایەی ڕووداوە یەک لەدوای یەکەکان دەیبڕن تاقە ڕێگای مومکینە.

## دیتەرمینیزم
دیتەرمینیزم ئەو باوەڕە فەلسەفییەیە کە دەڵێ ھەر ڕووداوێ ھۆکردی ڕووداوگەلی پێشووترە. تیۆرییەکی مێتافیزیکییە بەم بڕیارەوە کە ھەر شتێ پێویستە ھەر ئەمە بێ کە ھەیە و، ھیچ ڕێی تێ نەدەچوو بە چەشنێکی تر بوایە. دیتەرمینیزم حاشا لە بوونی ھەڵبژاردنی ڕاستەقینە دەکا و پێی وایە ئێمە بێدەسەڵاتین لەوە کە چی ھەڵدەبژێرین. سەرچاوەی کردەوەکانمان نییە لە ناوەوە و، لەغاوی خواست و ئیرادەمان نییە بە دەستی خۆمانەوە. دیتەرمینیستەکان دەڵێن ڕووداوەکانی جیھان شوێن نەزم و یاسایەکی ھەتاھەتایی کەوتوون. ئەم نەزمە جیھانییە ھەر ئەوەیە کە پێی دەڵێن «یاساکانی سروشت»؛ شووشە کە بەردی بەر بکەوێ دەشکێ، زەوی بە دەوری خۆرا دەخولێتەوە و شەو و ڕۆژ بە دووی یەکترا دێن، گرانیی زەوی تەنەکان بەرەو لای خۆی ڕادەکێشێ و، زۆر شتی تری وەک ئەمانە. ئەو پێویستییەی دیتەرمینیزم باسی دەکا، بەرھەمی ڕووداوەکانی ڕابوردوو و یاساکانی سروشتە.  ڕابوردوو شێوە بە داھاتوو دەدا، واتە ڕابوردوو دەبێتە ھۆی ئەوەی کە داھاتوو ڕێک ھەمان بێ کە دەبێ ببێ.

## سەرچاوەکان


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کردەوە
پۆل:ھۆدارێتی
پۆل:خواناسی
پۆل:مێتافیزیک
پۆل:فەلسەفەی ئەخلاق
پۆل:فەلسەفەی ئایین
پۆل:فەلسەفەی ژیان
پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک
پۆل:فەلسەفەی دین
پۆل:ڕەوشتە ئاینییەکان
تیۆریی ئەگەر

وێنۆک|250px
**تیۆریی ئەگەر** بە توێژینەوەی ڕووداوە ئیحتمالییەکان لە ڕوانگەی بیرکاری دەوترێت. بە دەستەواژەیەکی تر تیۆریی ئەگەر بەو لقەی بیرکاری دەڵێن کاری شیتەڵکاری ڕووداوە ھەرەمەکییەکانە.
ئەگەر ھەڵسەنگاندنی ئەوەیە کە ڕەنگە چۆن حاڵەتێک ڕوو بدات یان شتیک دروست بێت. ئەگەر لە نێوان "٠" (واتە بەھیچ چەشنێک ڕوو نەدات) و "١" (بە یەقین ڕوو بدات) دایە.

## کورتەمێژوو
بیردۆزی ئەگەر لە سەدەی حەفدەھەم لەسەر دەستی زانایانی بیرکاری بلێز پاسکاڵ و فێرما و بیرکارە فەڕانسەوییەکان و کریستیەن ھویگنسی زانای ھۆلەندی سەری ھەڵدا.

## ئەمانەش ببینە
*ئەگەر
## سەرچاوەکان


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:تیۆریی ئەگەر
دراگۆن بۆڵ

**دراگۆن بۆڵ** (؛ دۆراگۆن بۆرو، واتە: تۆپی ئەژدیھا) بریتییە لە زنجیرەیەکی ڕاگەیاندنی دروست کراوە لەلایەن ئاکیرا توریاما. مانگا ڕاستەقینەکە نووسراوە و کێشراوە لەلایەن توریاما و بڵاوکراوەتەوە لە ھەفتانەی شۆنن جەمپ لە ساڵی ١٩٨٤ بۆ ١٩٩٥، پێکھاتووە لە ٥١٩ ژمارە، لە ٤٢ کتێبی تانکۆبۆندا و بڵاو کراوەتەوە لەلایەن شوئیشاوە، دراگۆن بۆڵ وەرگیراوە لە چیرۆکێکی کۆنی چینی «گەشت بەرەو ڕۆژاوا». ئەم ئەنیمێیە چیرۆکی سەرکێشییەکانی سۆن گۆکو دەگێڕێتەوە، لە مناڵییەوە تا گەورەیی و چۆنییەتی ئەنجامدانی ڕاھێنانەکانی و ھەروەھا بە دەست ھێنانی حەوت تۆپی جادوویی کە دەتوانن ئەژدیھا زیندوو بکەنەوە، و سێ داواکاری جێبەجێ دەکات.

## سەرچاوەکان
*  

پۆل:ئاکیرا توریاما
پۆل:دراگۆن بۆڵ
پۆل:ئەنیمێ
پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەفسانە
ئەنوەر بەگی بێتواتە

**ئەنوەر بەگی بێتواتە**  سەرۆک ھۆزی خۆشناو؛ ئەنوەر بەگ بێتواتە لە ساڵی ١٩٢٤ لە میرەکانی خۆشناوە لە ناوچەی بێتواتە لە دایک بووە سەر بە پارێزگای سلێمانی ھەر لە تەمەنی منداڵیەوە باوکی میرانی ڕەشید بەگ، کۆچی دوای کردووە ھەموو ئەرک و کارەکانی بنەماڵەی ھەر لە تەمەنی ١٣ ساڵی دا گرتۆتە ئەستۆ و کوڕی گەورەی ڕەشید بەگ بووە، ئەنوەر بەگ لە بنەماڵەیەکی بەناوبانگە و سەنگ و دەوری و لە سیاسەتی کوردستاندا ھەبووە خاوەنی چوار کوڕ بەناوەکانی (سەردار ئەنوەر بەگ بێتواتە، نەوازاد ئەنوەر بەگ بێتواتە، سەرھەد ئەنوەر بەگ بێتواتە و ھیمداد ئەنوەر بەگ بێتواتە). کاسایەتییەکی ناوداری خۆشناوەتییە بە سەرۆک ھۆزی خۆشناو ھەڵبژێردراوە لە ساڵی ١٩٩٢ لە شاری بەغدا ژیانی کۆتایی ھاتووە.
دێنیس ڕیتچی

**دێنیس ڕیتچی** (ماوەی ژیان:٩ی ئەیلوولی ١٩٤١ تاکوو ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١) زانای کۆمپیوتەری , ئەو بە درووستکەری زمانی پڕۆگرامسازی (C programming language) وە یەکێک بووە لە گەشەپێدەرانی یونیکس ، ئەو خوێندکاری زانکۆی هارڤارد بوو بڕوانامەی لە فیزیک و بیرکاری بەکاربەری ئەمەش لەساڵی ١٩٦٧ بوو

## سەرچاوە

 

پۆل:زمانی بەرنامەسازیی سی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١
پۆل:مردووانی ٢٠١١
پۆل:داھێنەرە ئەمریکییەکان لە سەدەی ٢٠می زایینی
پۆل:وەرگرانی مێدالیای نەتەوەیی تەکنۆلۆژیا
داستانی گلگامێش

وێنۆک|تابلۆی داستانی گلگامێش لە مۆزەخانەی بریتانیا
**داستانی گلگامێش** () داستانێکی سۆمەرییە، بە ڕێنووسی بزماری نووسراوە و لەسەر ١٢ تابلۆ نەخشێنراوە ئەمەش لە ساڵی ١٨٥٣ دەرکەوت کە لە مۆزەخانەی بریتانیا پارێزراون، ئەم داستانە باس لە پاشا گلگامێش دەکات کەپێنجەمین پاشای وەرکائە کە شارێکی کۆنی سۆمەرییەکان بوو و و بەدوای نەمری دا دەگەڕاوە و دوای ھەوڵێکی زۆر بیستویەتی کە ڕوەکێک لەژێر دەریا ھەیە کە بیخۆیت نەمر دەبیت گلگامێش چووە ناو دەریا بۆ ئەم ڕوەکە بەڵام لە ئاودا خنکا، واش زانراوە کە ئەم بەسەرھاتە لە ٢٠٠٠ ساڵ بەر لەزایین ڕوویدابێت.  

## چیڕۆک
گلگامێش بە پادشایەکی هێز و لووتبەرز ناسراوە و کە خەڵکان گلەیی لە ستەمکارییەکەی دەکەن. وەکوو کاردانەوەیەک بۆ ئەم سەرکێشیەکانی گلگامێش، خوداوەندەکان ئینکیدو دروست دەکەن کە پیاوێکی کێوییە و لە دارستانەکەدا دەژی بۆ ئەوەی تەحەدای گیلگامێش بکات. لە سەرەتادا ئینکیدو و گیلگامێش شەڕ دەکەن، بەڵام دواتر دەبنە هاوڕێی نزیک. پێکەوە دەست دەکەن بە زنجیرەیەک سەرکێشی، لەنێویاندا گەشتێک بۆ دارستانی سیدار لە باکوری میزوپۆتامیا بۆ کوشتی پاسەوانی دارستانەکە، هومبابا. 

کوشتنی هۆمبابا دەبێتە هۆی توڕەبوونی خوداکانی میزۆپۆتامیا، بە تایبەتی خودا ئینانا. وەکوو سزادانێک، هاوڕێیەتی گلگامێش و ئینکیدو بە تراجیدی کۆتایی دێت کاتێک ئێنکیدو دەمرێت.

گیلگامێش کە بەهۆی لەدەستدانی هاوڕێکەیەوە وێران دەبێت و دەست دەکات بە گەڕان بەدوای نەمرییدا. لە گەشتەکەیدا ڕووبەڕووی چەندین سەرکێشی دەبێتەوە، لەوانە بەزاندنی دەریایەکی مەترسیدار، گەشتی بە جیهانی ژێرزەوی و مردندا، وە ڕووبەڕووبوونەوەی زنجیرەیەک بوونەوەری ئەفسانەیی. لە کۆتاییدا گیلگامێش شکست دەهێنێت لە بەدەستهێنانی نەمری بەڵام تێگەیشتنێکی قووڵتر لە ژیان و مردن بەدەست دەهێنێت بە ئاشنابوونی بە ئوتناپیشتم، پیاوێکی بە تەمەنی ژیر کە لە کارەساتی لافاوە مەزنەکە ڕزگاری بووە. 

داستانی گیلگامێش بەرهەمێکی ئاڵۆز و فرەلایەنەیە کە بەدواداچوون بۆ تەوەری هاوڕێیەتی، لەدەستدان، مردن و گەڕان بەدوای مانا لە ژیاندا دەکات. وەک یەکێکە لە گرنگترین و کاریگەرترین بەرهەمە ئەدەبیەکانی جیهان. 

## ئەمانەش ببینە
* گلگامێش لە کوێیە؟
* مۆزەخانەی سلێمانی

## سەرچاوەکان

پۆل:مانگیلەی بەپیت
ئاڵای پەلکەزێڕینە

**ئاڵای پەلکەزێڕینە** () ئاڵا و ھێمای جھیانیی ھاوڕەگەزخوازان و دووڕەگەزخوازان و ترانسجێندەران.
وێنۆک|ئاڵای پەلکەزێڕینە (LGBT)
ئاڵای پەلکەزێڕینە لە شەش ڕەنگ پێک ھاتووە.
* ١. سوور: ژیان
* ٢. پرتەقاڵی: لەش ساغی و تەندروستی
* ٣. زەرد: تاو
* ٤. سەوز : سروشت
* ٥. شین: ھاوھەنگاوی، سازگاری و ھاودەنگی
* ٦. بەنەوشەیی: ڕۆح

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئاڵاکانی پەلکەزێڕینە
پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
خۆراک

**خۆراک**، **خواردەمەنی** یان **چێشت** مادەیەکی خۆراکییە کە بۆ حەزبردن یان تێپەڕکردنی برسێتی دەخورێت، خۆراک دەتوانێت دەستکرد یان سروشتی بێت، کوڵاو یان نەکوڵاو بێت.

خۆراک بەزۆری لە بنەچەی ڕووەکی، ئاژەڵی، یان کەڕووە و پێکھاتە خۆراکییە بنەڕەتییەکانی وەک کاربۆھیدرات، چەوری، پڕۆتین، ڤیتامین، یان کانزاکانی تێدایە. ماددەکە لەلایەن زیندەوەرەکەوە دەخورێت و لەلایەن خانەکانی زیندەوەرەکەوە وەردەگیرێت بۆ دابینکردنی وزە، پاراستنی ژیان، یان پاڵپشتی گەشەکردن. جۆرە جیاوازەکانی ئاژەڵان ڕەفتاری خۆراکی جیاوازیان ھەیە کە پێداویستییەکانی زیندەچالاکییەکانیان پڕ دەکاتەوە و گەشەیان کردووە بۆ پڕکردنەوەی پێگەیەکی ئیکۆلۆژی دیاریکراو لە چوارچێوەیەکی جوگرافی دیاریکراودا.

مرۆڤە ھەمەخۆرەکان توانایەکی زۆری خۆگونجاندنیان ھەیە و خۆیان گونجاندووە بۆ بەدەستھێنانی خۆراک لە زۆرێک لە ژینگە جیاوازەکاندا. مرۆڤەکان بە شێوەیەکی گشتی لێنانی خواردن بەکاردەھێنن بۆ ئامادەکردنی خۆراک بۆ خواردن. زۆربەی وزەی خۆراکی پێویست لەلایەن پیشەسازیی خۆراکەوە دابین دەکرێت، کە لە ڕێگەی کشتوکاڵی چڕەوە خۆراک بەرھەم دەھێنێت و لە ڕێگەی سیستمە ئاڵۆزەکانی کارپێکردن و دابەشکردنی خۆراکەوە بڵاوی دەکاتەوە. ئەم سیستمەی کشتوکاڵی باو بە شێوەیەکی زۆر پشت بە سووتەمەنییە فۆسیلییەکان دەبەستێت، ئەمەش بەو مانایەیە کە سیستمە خۆراکی و کشتوکاڵییەکان یەکێکن لە ھۆکارە سەرەکییەکانی گۆڕانی کەشوھەوا، کە نزیکەی ٣٧٪ی کۆی گازە گەرمخانەییەکان پێکدەھێنن.

سیستمی خۆراک کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر کۆمەڵێک پرسی کۆمەڵایەتی و سیاسی ھەیە، لەوانە بەردەوامی، جۆراوجۆری بایۆلۆژی، ئابووری، گەشەی دانیشتووان، دابینکردنی ئاو، و ئاسایشی خۆراک. سەلامەتی و ئاسایشی خۆراک لەلایەن ئاژانسە نێونەتەوەیییەکانەوە چاودێری دەکرێن، وەک «کۆمەڵەی نێونەتەوەییی بۆ پاراستنی خۆراک»، «پەیمانگای سەرچاوە جیھانییەکان»، «بەرنامەی خۆراکی جیھانی»، «ڕێکخراوی خۆراک و کشتوکاڵ»، و «ئەنجومەنی نێونەتەوەیی زانیاری خۆراک».

## سەرچاوەکان

پۆل:چێشتکەری
پۆل:خواردن و خواردنەوەکان
پۆل:خواردنەکان
دیکتاتۆریی پرۆلیتاریا

لە فەلسەفەی مارکسیزمدا **دیکتاتۆری پڕۆلیتاریا** یان **دیکتاتۆری کرێکاری** بەمانای ئەوە دێت کە دەسەڵاتی سیاسیی لە ژێر دەستی پڕۆلیتارییەکان (چینی کرێکار) بێت. دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا قۆناغی نێوەندی نێوان ئابووری سەرمایەداری و ئابوورییەکی کۆمۆنیستییە و بەو پێیەش دەوڵەتی دوای شۆڕش دەست بەسەر ئامرازەکانی بەرهەمهێناندا دەگرێت. لەم قۆناغەدا، ئەرکی پێکهاتەی ڕێکخراوەیی بەڕێوەبردنی حیزب ئەوەیە کە بە شێوەیەکی تۆکمە و بەهێز حوکمڕانیی دەوڵەت بکات بۆ ڕێگرتن لە بەرەنگاربوونەوەی شۆڕش و ئاسانکردنی گواستنەوە بۆ کۆمەڵگایەکی کۆمۆنیستی بەردەوام. دەستەواژەکانی تر کە بە گشتی بۆ وەسفکردنی دیکتاتۆری پرۆلیتاریا بریتین لە دەوڵەتی سۆسیالیستی، دەوڵەتی پرۆلیتاریا، دەوڵەتی پرۆلیتاری دیموکراتی، دیکتاتۆری شۆڕشگێڕانەی پرۆلیتاریا و دیکتاتۆری دیموکراتی پرۆلیتاریا.

## سەرچاوەکان

پۆل:دیموکراسی
پۆل:مارکسیزم
پۆل:کۆمۆنیزم
پۆل:فەرھەنگی زانستی سیاسی
پۆل:دەسەڵاتخوازی
پۆل:ئایدۆلۆژیای حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتی سۆڤیەت
دووزایەندخوازی

**دووڕەگەزخوازی** () بە پێوەندیی ھەستی و سێکسی دێت لە لایەن کەسێکەوە بۆ ئەندامانی ھەردوو زایەند. واتە پیاوێک ھەستی خۆشەویستی بەرامبەر بە پیاوێک و ژنێکیش ھەبێت، و بە پێچەوانەوە. ئەو کەسانەی دووڕەگەزخوازن بە بێ جیاوازی ھەستی ئەوینیان بۆ ھەردوو جێندەر و زیاندەکان ھەن.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:دووڕەگەزخوازی
پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
پۆل:خواستی ڕەگەزی
گۆران (ناو)

**گۆران** یان **گووران** ناوێکی کوردییە بۆ ڕەگەزی نێر بەکاردێت. ھاوکات جگە لەناوی مرۆڤ گۆران ناوی تیرە و ناوچە و گۆران شێوەزاریشە بۆ زازایی و ھەورامییەکان. ھەروەھا لە زمانی کوردی گۆرانی بە واتای شێوازێک لە مۆسیقای کوردییشە.

## کەسایەتییە ناودارەکان بەناوی گۆران
* عەبدوڵڵا گۆران، شاعیری کورد و باوکی شیعری نوێخوازی کوردی
* شاھۆ گۆران
* یووسف گۆران
* نەبەز گۆران
* مەلا ئەحمەدی گۆرانی
* ئیبراھیم گۆرانی

## سەرچاوەکان

پۆل:ناوە کوردییەکان
پۆل:ناولێنانەکان
ڕۆژی نینۆی ئاکوینۆ

**ڕۆژی نینۆی ئاکوینۆ** تەحتیلیێکی ڕەسمییە لە فلیپین ئەم ڕۆژە ساڵوەگەڕی تیرۆری سەرۆککۆماری پێشووی ئەم وڵاتەیە کە وەکوو پاڵەواونی گۆڕەپابنی ئازادی بوو.

## سەرچاوەکان
سڕبوون

**سڕبوون** (بە ئینگلیزی: hypoesthesia یان numbness) کاریگەرییەکی لاوەکیی باوی کۆمەڵێک دۆخی تەندروستییە کە دەردەکەوێت وەک کەمبوونەوەی هەستی بەرکەوتن یاخود دەستلێدان، یان نیمچە لەدەستدانی هەستیاری بۆ هەستە کارتێکەرەکان.

سڕبوون بە شێوەیەکی سەرەکی ڕوودەدات لە ئەنجامی زیانگەیشتن بە دەمارەکان، و گیرانی بۆڕییەکانی خوێن، کە دەبێتە هۆی گورزێکی ئیسکیمی بۆ ئەو شانانەی کە تێردەکران لەلایەن ئەو خوێنبۆڕییانەوە. ئەم زیانانەش دەدۆزرێنەوە بە بەکارهێنانی پشکنینە وێنەییەکان (تیشکییەکان) وەک سۆنار، ئێم ئاڕ ئای، یان سی تی سکان.

## سەرچاوەکان
ھەناسەسواری

**ھەناسەسواری** یان **تەنگەنەفەسی** حاڵەتی دژواری ھەناسە ھەڵکێشان یان حەڵەتی دامان بۆ ھەناسە ھەڵکێشانە کە ھەستێکی زۆری ناخۆشی ھەیە و مرۆڤ ھەست بە خنکان دەکات.  ھەناسەسواری دەتوانێت نیشانیەیێک بێت بۆ نەخۆشی دڵ یان سی و حاڵەتێکی گرینگە کە پێویستی بە سەرنج زیاتر ھەیە.

## سەرچاوەکان
کۆخە

وێنۆک|مناڵێک لە کاتی کۆخین

**کۆخە** یان **کۆکە** حاڵەتی دەرکردنی ھەوایە لە ڕێگەی دەمەوە بۆ خاوێنکردنەوەی ڕێگە ھەواییەکان و سییەکان لە چڵک و تەرەشوحات.

پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی
گوستاڤ فێخنەر

**گوستاڤ تیۆدۆر فێخنەر** (١٩ی نیسانی ١٨٠١ – ١٨ی تشرینی دووەمی ١٨٨٧)، فەیلەسووف و زانای دەروونناسیی ئاڵمانی بوو. دامەزرێنەر و داھێنەری زۆرێک لە میتۆد/شێوازی تاقیکردنەوەیە لەسایکۆفیزیکدا. خاوەنی یاسای «وێبەر» ە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠١
پۆل:مردووانی ١٨٨٧
پۆل:دەروونناسانی ئەڵمانی
پۆل:دەروونناسانی سەدەی ١٩ەم
ڕشانەوە

وێنۆک|ڕشانەوە، نیگارەیێک لە سەدەی چواردەھەمی زایینی

**ڕشانەوە** یان **ھەڵھێنانەوە** (بە ئینگلیزی: vomiting) بریتییە لە ھاتنە دەرەوەی ناوەڕۆکی نێو گەدەی گیانداران، لە دەم و لووتەوە. ئەم ناوەڕۆکە دەکرێت خۆراک یان ھەر جۆرە ماکێکی تری نێو کۆئەندامی ھەرس، وەک زەرداو بێت. گەلێک ھۆکار لە ڕشانەوەدا ڕۆڵیان ھەیە؛ لەوانەیە بە ھۆی خۆراکی گەندەڵ، کاردانەوەی مێشک لە ھەمبەر توومۆر، دووگیانی، گوشاری دەروونی و... ھتد بێ. بە دۆخی پێش ڕشانەوە دڵ ھەڵشێوان یا دڵ پێکاھاتن دەڵێن. ئەگەر ڕشانەوە بەردەوام بێت، بۆ  ئاوچن نەبوونی لەش، دەبێت دەسبەجێ دەرمان بەکار بھێندرێت.

ڕشانەوە لەگەڵ  ھێق کردندا جیاوازە، لە ھێقدا خۆراکی ھەرساو لە ڕێگەی زەنگلۆکەوە دەگەڕێتەوە ناو دەم، بەڵام بە ئارامی و بێ پژاندن. بەڵام لە ڕشانەوەدا بە گوشار و پژانەوەیە. دڵ ھەڵشێوان و ڕشانەوە کاردانەوەیەکی پارێزەرانەیە لە ھەمبەر چەندین ھۆکار. ئەم ھۆکارانە لەخۆ گری شەبەنگێکی بەرینی تێکچوونە، لە دۆخی خۆش خیمەوە ھەتا دۆخی فریاکەوتن.
جاری وایە دڵ ھەڵشێوان و ڕشانەوە جیا لە یەک ڕوو دەدات، بەڵام بەزۆری دڵ ھەڵشێوان دەبێتە ھۆی ڕوودانی ڕشانەوە. دڵ ھەڵشێوان لەگەڵ ژاکان و بزڕکان، ئارەق کردن و ھەست بە برسییەتی ھاوڕێیە.

## ھۆکارەکانی ڕشانەوە
ڕشانەوە دوو ھۆکاری سەرەکی ھەیە:
*ناوەندی: دەرمانەکانی کۆمۆتراپی و نارکوتیک، چڵک و تەشەنای تووش بە تایبەت لە منداڵاندا، ھۆکارەکانی مێتابوولیک: دووگیانی (سەر لە بەیانان)، یوورمی،DKA ، ھایپرکالسمی ،
*ڕیفلاکسی: ھەو و ھەڵزرنگانی بەشی سەرووی کۆئەندامی ھەرس، ئەپاندیسیت، کوولە سیستیت، پەنکریاتیت، گاستریتی تووش ی پریتوونەئێت، گاسترۆ ئەنتریتی ڤایرووسی و بەکتریایی، ماکی ھێڵنج دەر، برینی گەدە، گیرانەکان: گیرانی ڕیخۆڵە گەورە یا بچووک ( لە گیرانی ڕیخۆڵە گەورەدا، بۆنی پیسایی لە ڕشاوەکە دێت)، تەنگی پیلۆر یا ئاچالازی. ھۆکارەکانی دەماری -ناوەندی: زۆر بوونی گوشاری ناو مێشکICP، لابیرێنتتیتسی گوێی ناوەکی، ئازاری سەر، میگرێن، ھۆکارەکانی سایکۆلۆجی: دیمەن و بۆنی قیزەون و ...

## میکانیزمی سەرھەڵدان
دڵ ھەڵشێوان و ڕشانەوە بە ھۆی ھەڵزرنگانی دەمارەکانی ببەر لە لایەن ناوەندی ڕشانەوە لە مێشک بۆ سەر ماسوولکەکانی سینگ و سک ڕوو دەدات. نۆرۆترانسیمەترەکانی ڕشانەوە بریتین لە: ئەسیتڵ کوولین، ھیستامین، سیرۆتۆنین و دۆپەمین.

## سەرچاوە
*https://web.archive.org/web/20170716112415/https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA
* 

پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی: کۆئەندامی ھەرس و سک
پۆل:پزیشکی
پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی
پۆل:ڕشانەوە
مۆڵەتی شۆفێری

وێنۆک|نموونەی مۆڵەتی شوفێری لە نۆرویژ
**مۆڵەتی شوفێری** بەڵگەنامەیەکی فەرمییە بۆ تاکێک کەدەتوانێت شوفێری بۆ ماتۆرسایکل و ئوتومبێل و پاس ھیتر… بکات، مۆڵەتدانی شۆفێری لە وڵاتێک بۆ وڵاتێکی دیکە بەپێی یاسا دەگۆڕێت کە لەزۆربەی وڵاتان پێویستە بەر لەپێدانی ئەو مۆڵەتە کەسەکە تاقیکردنەوەی شوفێری ئەنجام بدات و لەھەندێ شوێنیش دەدرێت بە شوفێر پێش دەستپێکردن بە شوفێری.

## نموونەی یاسایی
نموونە لە ھەرێمی کوردستان یان باشووری کوردستان دەبێت:
* شوفێری مۆڵەتدراو تەمەنی سەروو ١٨ ساڵ بێت بۆ ئوتومبێل و مۆتۆرسایکلیش سەروو ١٦ ساڵ.
* پشتگیری و تاقیکاری پزیشکی
* بە سەرکەوتوویی تاقیکردنەوەی شوفێری ئەنجام بدات
* سزا نەدرابێت لەلایەن دادگاوە کە ڕێگر بێت لەشوفێریکردن

## سەرچاوەکان
* یاساکانی شوفێری لەھەرێمی کوردستان
سەرۆک وەزیران

وێنۆک|سەرۆک وەزیرانی وڵاتانی ئینگلیزی زمان لە ساڵی ١٩٤٤

**سەرۆک وەزیران** سەرۆکی دەستەی وەزیرانە. لە وڵاتانی بە سیستەمی کۆماری یان پاشایەتی مەشرووتە سەرۆک وەزیران کاروباری حکوومەت جێبەجێ دەکات.
## سەرچاوەکان

پۆل:وەزیرانی حکوومەت
پۆل:سەرۆک وەزیران
پۆل:سەرۆکەکانی حکومەت
پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی
پۆل:ناونیشانەکان
زمانی ئاڵمانی سەرووی کۆن

وێنۆک|بڵاوەی ناوچەی ئاخێوەرانی زمانی کۆنی ئاڵمانی سەروو لە ساڵی ٩٦٢

**ئاڵمانی کۆنی سەروو** کۆنترین شێوازی زمانی ئاڵمانییە کە لە ساڵانی ٥٠٠ ھەتا ١٠٥٠ی زایینی ھەبوونی بووە. بەڵام ھەموو نووسراوەکان بەم زمانە ھین دوای سەدەی ھەشتمن.

## سەرچاوەکان


پۆل:زمانەکانی ئاڵمانیا
پۆل:زمانەکانی ئەڵمانیا
سەرۆک کۆمار

**سەرۆک کۆمار** سەرۆکی دەستەی ئیجرایی وڵاتێکە. لە ئەو وڵاتانەی کە بە شێوازی کۆماری بە ڕێوە دەچن بەرزترین مەقامی حکوومەتییە. سەرۆک کۆمار بە دەنگی خەڵک و بۆ ماوەی دیاری کراو ھەڵدەبژێریێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی
پۆل:سەرۆک کۆمارەکان
پۆل:سەرۆکی دەوڵەتەکان
پۆل:ناونیشانەکان
ئۆلیڤەر کان

**ئۆلیڤەر ڕۆڵف کان** لەدایکبووی ١٥ی حوزەیرانی ١٩٦٩یە. گۆڵچییەکی پیشەگەری ئەڵمانییە. سەرەتای ژیانی وەرزشی لە یانەی کارلسروھی ئەڵمانی دەست پێکرد و لە گواستنەوەکانی ساڵی ١٩٩٤ بەبڕی ٤٫٦ میلیۆن مارکی ئەڵمانی پەیوەندی بە بایەرن میونخ کرد و تا وازھێنانی لەژیانی وەرز[ی بەردەوام بوو.

ئۆلیڤەر کان تا ئێستا تاکە گۆڵچییە کە تۆپی ئاڵتوونی وەرگرتبێت.

لەساڵانی ١٩٩٦ تا ٢٠٠٦ بەشێک بوو لە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا و لەساڵی ٢٠٠٦ سەرەڕای کرانە دەرەوەی ھەڵبژاردەکەی لە جامی جیھانی ٢٠٠٦، وەکو باشترین یاریزانی پاڵەوانیەتییەکە و باشترین یاریزانی ساڵ دیاریکرا.

لەژیانی وەرزشیدا، ٨ جار بۆندس لیگا و ١ جار خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپای بردووەتەوە..

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٥
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦
پۆل:فیفا ١٠٠
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٩٦
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٠
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٤
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا
پۆل:گۆڵپارێزانی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
شلێسڤیگ-ھۆلشتاین

وێنۆک|ئاڵای شلێسڤیگ-ھۆلشتاین
left|200px

**شلێسڤیگ-ھۆلشتاین** (بە ئاڵمانی: Schleswig-Holstein)یەکێکە لە شازدە ھەرێمەکەی وڵاتی ئەڵمانیا کە کەوتۆتە باکووری ترین شوێنی وڵاتەوە. پایتەختی شاری کیلە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٢ ژمارەی دانیشتووانی ئەم ھەرێمە ٢٨٠٦٥٣١ کەسە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شلێسڤیگ-ھۆلشتاین
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٦
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٦ لە ئەڵمانیا
پۆل:ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
ڕاینی باکوور-وێستفالیا

**ڕاین-وێستفالیای باکوور** (بە ئاڵمانی: Nordrhein-Westfalen)یەکێکە لە شازدە ھەرێمەکەی وڵاتی ئەڵمانیا. ئەم ھەرێمە خاوەنی چەندین شاری ھەرە گەورە و زۆربەی شارە گەورەکانی ئەڵمانیا کەوتوونەتە ئەم ویلایەتە. پایتەختی شاری دوسێلدۆرف. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ئەم ھەرێمە ١٧٬٦٣٨٬٠٩٨ کەسە.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ North Rhine-Westphalia

پۆل:ڕاینی باکوور-وێستفالیا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٦
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٦ لە ئەڵمانیا
پۆل:ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
ھێسن

وێنۆک|ئاڵای ھێسن
left|200px

**ھێسن** (بە ئەڵمانی: *Hessen*)یەکێکە لە شازدە ھەرێمەکەی وڵاتی ئەڵمانیا. ئەم ھەرێمە کەوتووەتە ناوەندی وڵاتەوە. پایتەختی شاری ویسبادنە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٢ ژمارەی دانیشتووانی ئەم ھەرێمە ٦٬٠١٦٬٤٨١ کەسە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھێسن
پۆل:ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
کێلتەکان

[وێنۆک|بڵاوەی کاریگەری [چاندی کێلتی لە ئەورووپادا]]

**کێلتەکان** گرووپێکی زمانی-چاندی بوون کە لە سەردەمی ئاسن و سەدەکانی ناوەڕاست لە ئەورووپادا ئەژیان. خەڵکی کێلت لە ڕەگەزی ھیندوئەورووپی بوون کە بۆ ماوەیێک لە ئەورووپادا دەسەڵاتی زۆریان ھەبوو بەڵام لە سەردەمی ئیمپراتۆری ڕۆمدا و بە دەستی جولیوس سێزار دۆڕان و چاندەکەشیان ڕووی لە کزی کرد.

## سەرچاوەکان
جێراردۆ مارتینۆ

thumb
**گیراردۆ مارتینۆ** لەدایکبووی ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٩٦٢ ، کەسایەتی ڕاهێنەری تۆپی پیێی ئارجەنتینە ، پێشتریش لەهەمان یاری یاریزان بووە و لەهێڵی ناوەند یاری کردووە و لەویانانەی یاری بۆکردووە زۆرترین یاری بۆ یانەی ( Newell's Old Boys) بووە هاوکات لەماوەی ژیانی خۆیدا مارتینۆ ٥٠٥ یاری فەرمی ئەنجام داوە ، لەئێستاشدا ڕاهێنەری یانەی بەرشەلۆنایە.

پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئارجەنتینی
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئارجەنتینی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئارجەنتینی
پۆل:ئارجەنتینییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ڕۆساریۆ، سانتا فێ
ساکسۆنیا

**ساکسۆنیا** (بە ئاڵمانی: Freistaat Sachsen)یەکێکە لە شازدە ھەرێمەکەی وڵاتی ئەڵمانیا. ئەم ھەرێمە کەوتووەتە ڕۆژھەڵاتی وڵاتەوە. پایتەختی شاری درێسدێنە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٢ ژمارەی دانیشتووانی ئەم ھەرێمە ٤٬١٣١٬٦٣٤ کەسە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Saxony

پۆل:ساکسۆنیا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٠
پۆل:ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
ڕاینلەند-پالاتینات

وێنۆک|ئاڵای ڕاینلەند-پالاتینات
left|200px
**ڕاینلەند-پالاتینات** (بە ئاڵمانی: *Rheinland-Pfalz*)یەکێکە لە شازدە ھەرێمەکەی وڵاتی ئەڵمانیا و بەشێکە لە ڕووباری ڕاینلاند. ئەم ھەرێمە کەوتووەتە ڕۆژاوای وڵاتەوە. پایتەختی شاری ماینزە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٢ ژمارەی دانیشتووانی ئەم ھەرێمە ٤٬٠٠٣٬٧٤٥ کەسە.

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٦ لە ئەڵمانیا
پۆل:ڕاینلەند-پالاتینات
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٦
پۆل:ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٦ لە ئەڵمانیا
براندنبورگ

وێنۆک|ئاڵای براندنبورگ
left|200px
**براندنبورگ** (بە ئاڵمانی: *Brannenborg*)یەکێکە لە شازدە ھەرێمەکەی وڵاتی ئەڵمانیا. ئەم ھەرێمە کەوتووەتە باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکەوە. پایتەختی شاری پۆتسدامە. ھاوسێیە لەگەڵ مێکلنبورگ-فۆرپۆمەرن، ساکسۆنیای خواروو، ساکسۆنیا-ئەنھالت و ساکسۆنیا و ھەروەھاش لەگەڵ وڵاتی پۆڵەندا بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٢ ژمارەی دانیشتووانی ئەم ھەرێمە ٢٬٥٠٣٬٢٧٣ کەسە.

پێنجەم گەورەترین شار و. لە دەوروبەری بەرلین پایتەختی وڵاتی ئەڵمانیایە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:براندنبورگ
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٠
پۆل:ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
تویرینگن

وێنۆک|ئاڵای ساکسۆنیا-تویرینگن
left|200px
**تویرینگن** (بە ئاڵمانی: *Freistaat Thüringen*)یەکێکە لە شازدە ھەرێمەکەی وڵاتی ئەڵمانیا. ئەم ھەرێمە کەوتووەتە ناوەندی وڵاتەوە. پایتەختی شاری ئێرفۆرتە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٢ ژمارەی دانیشتووانی ئەم ھەرێمە ٢٬٢٣٥٬٠٢٥ کەسە.

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانەکانی ١١٣٠
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٠
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٦٣٢
پۆل:تویرینگن
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٠
پۆل:ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
ھانۆفەر

230px|وێنۆک|نیشانی ھانۆفێر

**ھانۆفەر** () پایتەختی پارێزگای ساکسۆنیای خوارووە لە وڵاتی ئەڵمانیایە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ٥٠٩٬٤٨٥ کەسە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:شارەکانی ساکسۆنیای خواروو
پۆل:ھانۆفەر
پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:شوێنەکانی ھۆلۆکۆست لە ئەڵمانیا
پۆل:پارێزگای ھانۆڤەر
پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک
ڤیسبادن

وێنۆک|چەند دیمەنێک لە ویسبادن
230px|وێنۆک|نیشانی ویسبادن

**ویسبادن** () پایتەختی پارێزگای ھێسنە لە وڵاتی ئاڵمانیایە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ٢٧٢٬٦٣٦ کەسە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١ەم
پۆل:ڤیسبادن
پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:شوێنەکانی ھۆلۆکۆست لە ئەڵمانیا
پۆل:شارۆچکەکانی ھێسن
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٢یەم
پۆل:شار و شارۆچکەکانی ڕۆمانی لە ئەڵمانیا
درێسدن

وێنۆک|دیمەنێک لە درێسدێن
230px|وێنۆک|نیشانی درێسدێن

**درێسدێن** () پایتەختی پارێزگای ساکسۆنیاە لە وڵاتی ئەڵمانیایە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شار ٥٢٥٬١٠٥ کەسە.

## پێشانگا

Dresden-2118-Elbpanorama-Rathausturm-Kunstakademie-Frauenkirche-2015-gje.jpg|Panorama
Dresden-2170-Bruehlsche Terrasse-Kunstakademie-2015-gje.jpg|Brühlsche Terrasse
Dresden-2190-Bruehlsche Terrasse-Albertinum-2015-gje.jpg|Albertinum
Dresden-2212-Theaterplatz-Zwinger-Sempersche Galerie-Reiterstandbild Koenig Johanns-Semperoper-2015-gje.jpg|Theaterplatz
Dresden-2300-Residenz-vom Hausmannsturm-Hofkirche-2015-gje.jpg|Hofkirche
Dresden-2232-Hofkirche innen-2015-gje.jpg|Hofkirche
Dresden-2360-Neumarkt-Kunstakademie-Palais Cosel-2015-gje.jpg|Neumarkt
Dresden-2456-Zwinger-Westecke gespiegelt-2015-gje.jpg|Zwinger
Dresden-2470-Zwinger-Westecke-Mathematisch-physikalisches Kabinett-2015-gje.jpg|Zwinger
Dresden-1218-Frauenkirche im Regen-2008-gje.jpg|Frauenkirche


## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٢٠٦
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:شارەکانی ساکسۆنیا
پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:شوێنەکانی ھۆلۆکۆست لە ئەڵمانیا
ماینتس

وێنۆک|دیمەنێک لە ماینز
230px|وێنۆک|نیشانی ماینز

**ماینز** () پایتەختی پارێزگای ڕاینلەند-پالاتیناتە لە وڵاتی ئەڵمانیایە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شار ٢٠٠٬٩٥٧ کەسە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئەڵمانیا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٤٦٢
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٢٤٤
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١ەمی پ.ز
پۆل:شارەکانی ڕاینلەند-پالاتینات
پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:ماینتس
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕاین
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئەڵمانیا
پۆل:شار و شارۆچکەکانی ڕۆمانی لە ئەڵمانیا
کیل

**کیل** () پایتەخت و بەناوبانگترین شارە لە ویلایەتی شلێسڤیگ-ھۆلشتاین، لە باکووری ئەڵمانیا. ڕێژەی دانیشتووانی ئەم شارە ٢٤٠٬٨٣٢ کەس بووە لە ساڵی ٢٠١٤. کەوتووەتە باکووری ھامبورگ بەنزیکەیی ٩٠ کیلۆمەتر

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Kiel

پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٢٣٣
پۆل:کیل
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئەڵمانیا
پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٣یەم
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئەڵمانیا
پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک
پۆتسدام

وێنۆک|دیمەنێک لە پۆتسدام
230px|وێنۆک|نیشانی پۆتسدام

**پۆتسدام** () پایتەختی پارێزگای براندنبورگە لە وڵاتی ئەڵمانیایە. بەپێی سەرژمێرییەکی ٢٠١٧ ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە بە ١٧٦٬٠٠٠ خەملێنراوە.

## سەرچاوەکان
* 
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:شارەکانی براندنبورگ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٧ەم
پۆل:پۆتسدام
پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
مێکلنبورگ-فۆرپۆمەرن

وێنۆک|ئاڵای مێکلنبورگ-فۆرپۆمەرن
left|200px

**مێکلنبورگ-فۆرپۆمەرن** (بە ئاڵمانی: *Mecklenburg-Vorpommern*)یەکێکە لە شازدە ھەرێمەکەی وڵاتی ئەڵمانیا. ئەم ھەرێمە کەوتووەتە باکووری وڵاتەوە. پایتەختی شاری شوێرینە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٢ ژمارەی دانیشتووانی ئەم ھەرێمە ١٬٦٠٠٬٣٢٧ کەسە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێکلنبورگ-فۆرپۆمەرن
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٦
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٦ لە ئەڵمانیا
پۆل:ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
زارلاند

وێنۆک|ئاڵای زارلاند
left|200px
**زارلاند** (بە ئاڵمانی: *das Saarland*)یەکێکە لە شازدە ھەرێمەکەی وڵاتی ئەڵمانیا. ئەم ھەرێمە کەوتووەتە ڕۆژاوای وڵاتەوە. پایتەختی شاری زاربروکنە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٢ ژمارەی دانیشتووانی ئەم ھەرێمە ٩٩٤٬٢٨٧ کەسە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زارلاند
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥٧
پۆل:ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
ماگدێبورگ

وێنۆک|دیمەنێک لە ماگدێبورگ
230px|وێنۆک|نیشانی ماگدێبورگ

**ماگدێبورگ** () پایتەختی پارێزگای ساکسۆنیا-ئەنھالتە لە وڵاتی ئەڵمانیایە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شار ٢٣٢٬٣٦٤ کەسە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:مارتن لۆتەر
پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک
شڤێرین

وێنۆک|دیمەنێک لە شوێرین
230px|وێنۆک|نیشانی شوێرین

**شوێرین** () پایتەختی پارێزگای مێکلنبورگ-فۆرپۆمەرنە لە وڵاتی ئەڵمانیایە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شار ٩٥٫٣٠٠ کەسە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا
پۆل:شڤێرین
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٣٥٨
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٦٤٨
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١١٦١
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١١٦٥
پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان
برێمن

وێنۆک|دیمەنێک لە برێمن
وێنۆک|شوێنی برێمن لەسەر نەخشەی ئەڵمانیا

**برێمن** شارێکە دەکەوێتە ئەڵمانیا شاری گەورەی وڵاتی ئەڵمانیایە، دانیشتووانی شارەکە خۆی لە ٥٦٩٣٥٢ کەس دەدات. برێمن ھەروەھا یەکێک لە شازدە ھەرێمی ئەڵمانیا دێتە ئەژمار واتە ھەم شار و ھەم ھەرێم.

## پێشانگا

Bremen-1720-Schuetting-2008-gje.jpg
Bremen-1330-Roland-2008-gje.jpg
Bremen-1690-Dom-Domhof-2008-gje.jpg
Bremen-1680-Dom innen-2008-gje.jpg
Bremen-2110-Gewerbehaus-2008-gje.jpg
Bremen-1910-Boettcherstr-2008-gje.jpg
Bremen-2010-Schnoor-Viertel-2008-gje.jpg
Bremen-2310-Ostertorviertel-Teegarten-2008-gje.jpg
Bremen-2440-Vegesack-Segelschulschiff Deutschland-2008-gje.jpg
Bremen-2250-Kongresszentrum-DNUG-2008-gje.jpg


## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:شارەکانی ویلایەتی برێمن
پۆل:مێژووی برێمن
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئەڵمانیا
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی دەریای باکوور
پۆل:ئەڵمانیا
پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئەڵمانیا
پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک
پۆل:برێمن
گیوم دو لا پێریێ

**گیوم دو لا پێریێ** () نووسەر و توێژەری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠٣
پۆل:مردووانی ١٥٦٥
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٦یەم
مووریس سێڤ

**مووریس سێڤ** () شاعیری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٥٠٠
پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی
پۆل:مردووانی دەیەی ١٥٦٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠٥
پۆل:مردووانی ١٥٦٢
پییەر ڤیرێ

**پییەر ڤیرێ** () پسپۆڕی خواناسیی سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
پۆل:لەدایکبووانی ١٥١١
پۆل:مردووانی ١٥٧١
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٠
تۆما سێبیێ

**تۆما سێبیێ** () شاعیر، وەرگێڕ و وتارنووسی سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٢
پۆل:مردووانی ١٥٨٩
ژاک ئامیۆ

**ژاک ئامیۆ** () نووسەر و وەرگێڕی سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.

## ئەمەش ببینە
* پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٦یەم
پۆل:وەرگێڕە فەڕەنسییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٣
پۆل:مردووانی ١٥٩٣
پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم
ژاک پێلتیێ دو ما

**ژاک پێلتیێ دو ما** () شاعیر و بیرکاری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
thumb|''De occulta parte numerorum, quam algebram vocant'', 1560
## ئەمەش ببینە
* پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٦یەم
پۆل:ماتماتیکزانانی فەڕەنسی
پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٧
پۆل:مردووانی ١٥٨٢
پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم