open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مۆدێلی بزوێنەر

مۆدێلی بزوێنەر بزوێنەرێک بچووکی ناوەخۆی ژووری سوتانە  بە شێوەيەكى نموونەيى بەكار دەهێنێت بۆ فڕۆكەيێكى راديۆ-كۆنترۆلەر، ئوتۆمبێلى راديۆ-كۆنترۆلەر، بەلەمى راديۆ-كۆنترۆلەر، فڕينى ئازاد، فڕۆكەى خەت ، يان  ئوتۆمبێلى ئەشكيل گرۆوند-رونينگ.

## بە شێوەیەکی گشتی
مۆدێلی بزوێنەری دوو قۆناغی دیزاین کراوە لە 1970 بە سیستەمی  Schnuerle porting   بۆ باشترین چوستی. کە پێنج هۆرس پاوەر(370 kW)ی بەرهەم دەهێنا. پاشان مۆدێلی چوار قۆناغ دروست کرا کە 0.2 in3 قەبارەکەی بوو
File:Taipan 2.5cc 1968 Glowplug model aeroplane engine.jpg|Glowplug engine
File:Miniature two-stroke diesel engine 1960.JPG|Diesel engine

پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا
پۆل:تەکنۆلۆژیای بزوێنەر
بە دیزڵ کردن

**بە دیزڵ کردن** بریتییە لە گۆرینی ھەر جۆرێک لە سوتەمەنی وەک (گازۆلین یان بزوینەری ھەڵمی) بۆ دیزڵ لە ئۆتۆمبێلەکاندا کە ئەمەش مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سالی ١٩٣٠کان بۆ ١٩٦٠کان

## گواستنەوەی ئاو
بزوینەری دوو قۆناغی دیزڵ داھێننرا لە ساڵی ١٩٢٢ و ھەتا ئێستاش بە کاردێت لەبەر ئەوەی چوستییەکی زۆری ھەیە کە ١٠٠٠٠٠ ھێزی ئەسپی و چوستی گەرمی لە سەدا ٥٠یە. لە ساڵی ١٩٢٥ بزوینەری ھەلمی گەیشتە بەڵام لە ساڵی ١٩٥٠کان لە سەدا ٥٠ ی بازاری داگیرکرد.

## گواستنەوە بە شەمەندەفەر
لە شەمەندەفەردا بە دیزڵ کردن بە کاردێت لە جیاتی مۆتۆری کارابیی و بزوینەری ھەلمی، ئەم کارەش لە سالی ١٩٣٠کان و کراوە و ئێستاش بەکاردێت

### سوودەکانی بۆ شەمەندەفەر
زیادکردنی کێشی خەرجییەکەی کەمترە، و زیاکردنی چوستی و باشییەکەی. بەکارھێنانی لە وەبەرھێنانی سکەی شەمەندەفەر دیزل خەرجییەکەی زۆرترە بۆ ھەر ھۆرسپاوەرێک، لەگەڵ ئەوەشدا، بەکار خستنیان و خەرجیی پشتگیری زۆر خوارووتر بوون بەڵام چاک کردنەوەی پشکنین و ھێشتنەوە زۆر بڵندتر بوون. ژێرخان تا پشتگیری دیزل بکات زۆر سادەترە و خەرجی کەمتر. دیزڵ سوتەمەنی کەمتری دەوێ پێویستی بە کەسێک نییە بۆ ئەوەی بەردەوام لەگەلی بێت وەک بزوینەری ھەڵمی کە بەردەوام پێویستی بە کەسێکە بۆ ئەوەی خەلووز بکاتە ژووری سووتان. پێکردنی بزوینەری ھەلمی بۆ پلەی گەرمییەکی دیاریکراو پێویستی بە کەسێکی پسپۆر و شارەزا ھەیە بەڵام دیزڵ زۆر ئاسانترە بۆ پێکردن و کوژاندنەوە و کاتی کەمتریشی دەوێت ئامادەبون.

ھەروەھا سوودیان ھەیە لە خزمەتکردنی نووشتانەوە، زیاتر وردترە بۆ بەرھەم ھێنانی ھێز، کە کۆنترۆل سیستەمێکی ھەیە دەتوانێ چەند شتێک پێکەوە ئەنجام بدات، بزوینەری ھەڵمی پێویستی بە گرووپێک لە کەسی شارەزا ھەیە، مەوودای چوستی دیزڵ لە خێرای بزوینەری جیاوازدا زۆر بەرزترە لە بزوینەری ھەڵمی، خێرای بزوینەری ھەڵمی ھەدسۆن باشە بەڵام تەنھا بۆ یەک مەرج بۆ خێرایی زۆر بەرز،

لە سەرەتادا دیزڵ بەھێزتر نەبوو لە بزوینەری ھەڵمی لەنێوان ١٩٣٠ بۆ ١٩٥٠ کە بزوینەری ئەوکات لەگەڵ ئەم سەردەمەدا ٢٫٥ ئەوەندە ھێزەکەی زیاد بووە کە لە کۆتایییەکانی نیوەی دووەمی سەدەی بیستەمدا پێشکەوتنی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە.

دیزڵزەیشن دەتوانرێت بەدەست بھێنرێت بەبێ ھیچ گۆڕانکارییەکی گەورە لە سکەکان کە خەرجی کەمترە لە بە کارەبایی کردن، ھەرچەندە لەکاتێکدا کە گەورەتر بێت خەرجی زیاترە لە بە کارەباکردن. چوستی و خێرای زۆر لە بەکارەباییکردن زۆرترە، گرنگییەکی زۆرە و سیستەنی کارەبایی لەلایەن ھەموو جیھانەوە پەسەندکراوە لەبەر بێدەنگییەکەی وەکو وڵاتانی باکووری ئەمریکا و بەریتانیا و ئوسترالیا.

ھێلی شەمەندەفەری ڕۆژئاوای گەورە ناسێنرا لە ساڵی ١٩٣٠ و یەکەم ھێلی سەرەکی بەریتانیا دروست کرا لەلایەن لەندەن میدلان و ھێلی شەمەندەفەری سکۆتلەندی لە ساڵی ١٩٤٧ بەڵام جیاواز لە شوێنەکانی تری جیھان بە بزوینەری ھەلمی کاری نەدەکرد.

دواھەمین شەمەندەفەری بزوینەری ھەڵمی کە دروست کرا لەلایەن بەریتانیا لە ساڵی ١٩٦٠ بە ناوی (ئەستێرەی ئێوارە) پاشان بەمدواوە بەتەواوی شەمەندەفەرەکان گۆران یان بۆ دیزڵ یان کارەبایی، لە ھێلی شەمەندەفەری ئێرلەندای باکوور بزوینەری ھەڵمی بەتەواوی نەما ھەمووی بووە دیزڵ لە ساڵی ١٩٧٠
بایۆگاز

**بایۆگاز** تێکەڵەیەکە لە گازەکان بەرهەم دەھێندرێ بەھۆی تێکشکاندنی ماددەی ئەندامی ئاوێتەى لە بزريى ئۆكسجين، زۆربەی کات بڕى زۆری بریتیە لە میسان و دروستكەرى ديكە. بایۆگاز دەتوانن لە ماددەى خاوەوە بەرهەم بهێنرێن وەكو پاشەڕۆی كشتوكاڵى، پەين، پاشەڕۆی شار، ماددەی بڕوێنە، ئاوی پیس، پاشەڕۆی سەوز يان پاشەڕۆی خۆراك بایۆگاز سەرچاوەيێكى وزەى نوێبوەوەیە. لە هندستان، ناسراو بە "گۆبار گاز".

بيۆگاس بەرهەم دەهێنرێن لەلايەن (Anaerobic digestion) لەگەڵ (methanogen) يان (anaerobic organism)، كە ماددەى كورتە لەناو سيستەمێكى داخراودا. ئەم سیستەمە داخراوە ناودەبرێت بە (anaerobic digester).

بایۆگاز دەتوانرێت بپەسترێنرت، بە هەمان ڕێگا هەروەك گازى سروشتى دەپەسترێت بۆ (CNG)،بەکاردێت بۆئەوەی وزە بدات بە مۆتۆڕی ئۆتۆمبێل لە بەریتانیا بایۆگاز وا مەزەندە دەكرێت كە تواناى شارەوەی هەبێت بۆئەوەی لە جياتى دەوروبەری ١٧٪ سووتەمەنيى ئۆتۆمبيل بەکاربھێنرێت. بایۆگاز دەتوانترێت پاک بكرێنەوە و بەرزبکرێتەوە بۆ ستانداردی گازى سروشتى، كاتێك ئەودەبێت بە (bio-methane) بایۆگاز ڕەچاو دەكرێت كە سەرچاوەيەیەکی  وزەی نوێبوەوەبێت چونكە بەرهەمهێنان و سوڕی بە کارھێنانەکەی بەردەوام دەبن، و ئەو هيچ دوانەئۆكسايدى كاربۆنى پوخت دروست ناكات. هەروەك ماددەى ئەندامى گەشە دەسێنێت، دەگۆڕدرێت بەكار دەهێنرێت.پاشان گەشەدەسەنێتەوە و سوڕەکانی دوبارە دەکاتەوە. لێوە تێڕوانينێكى كاربۆن، هەروەك زۆر دوانەئۆكسايدى كاربۆن لە كەشەوە دەمژرێت لە گەشە كردنى سەرچاوەى-زيندەوەريى يەكەمى هەروەك بەرەڵا دەكرێت، كاتێك ماددەكە لە كۆتاييدا دەگۆڕدرێت بۆ وزە.

## بەرھەمھێان

بایۆگاز وزەيێكى نوێبوەوەیە كە دەتوانێت بەكار بهێنرێت بۆ گەرم كردن، كارەبا، و زۆر كردارى ديكە وەک کارپێکردنی بزوێنەر ، وەكو [GE jenbacher] يان بزوێنەری گازى (caterpillar ).تا ئەمانە بزوێنەر  دەستەبەر بكەن لەگەڵ بایۆگاز پەستانی گازی تەواویان ھەیە تا تەقینەوە ڕێک بخەن ھەندێ لە بزوێنەرەکانی تر وەک تۆرباینی گازی شياوە بۆ گۆڕينى بایۆگاز بۆ كارەبا و گەرمى .[digestate] مانەوەی ماددەی نائەندامى كيميايە كە نەگۆڕدرێ بۆ بایۆگاز.  دەتوانێت بەكار بهێنرێت هەروەك پەینی كشتوكاڵى.

### مەترسیەکانی
پيس بوونى هەوا بەرهەمدێت لەلايەن بایۆگاز وەكو گازى سروشتيە. ناوەرۆكى هايدرۆجينى ژەهراوى كبريتيد مەترسيى زياتر پێشكەش دەكات و بەرپرس دەبێت بۆ ڕووداوى جددی. دزە كردنى ميسانى ئەنبێند مەترسيێكى زياترە، چونكە ميسان گازێكى بە توانای (green house)ە.

## سەرچاوەکان


پۆل:میتان
پۆل:وزەی بەردەوام
ساردکردنەوە بە ئاو

[link=[:en:File:KKP Auslauf.jpg|وێنۆک]]
**ساردکردنەوە بە ئاو** ڕێگەیەکە بۆ لابردنی گەرمی لە پێکھاتەکان یان کەلووپەلی پیشەسازی. ئاو لەوانەیە شلەیەکی باش بێت بۆ گواستنەوەی گەرمی کە سارکردنەوە بە ھەوا کاریگەری کەمترە. لە زۆربەی کەشوھەوایە سنوور دارکراوەکان ئاو دەبێتە شلەیەکی گەیەنەری گەرمی باش و لەگەڵ ھەلی ساردکرنەوە بە بەھەڵم بوون. کەمی تێچوەکەی دەبێتە ھۆی بەفیڕۆدانی دوای یەک جار بەکارھێنان بەڵام دووبارە بەکارھێنانەوەی ئاو وەک ساردکەرەوە دەبێتە ھۆی کەمتر بەھەڵم بوون و پاکی ھێڵەکانی گواستنەوەی ئاوەکە. بە کارھێنانەوەی ئەو ساردکەرەوەیەی کەوا پەستانی لەسەر نییە لە ڕێگەی بە ھەڵم بوونەوە پێوستی بە پاڵەپەستۆ ھەیە بۆ لابردنی پاشەڕۆکان کە کۆبووەتەوە بەھۆی بە ھەڵم بوونەوە. لە زیانەکانی سارکردنەوە بە ئاو دەبێتە ھۆی زیادبوونی داخوران و پێوستی چاککردنەوە بۆ ڕێگەگرتن لە کەمبوونەوەی گەرمی گۆڕکێ بە ھۆی قەوزە یان کلس کردن لە بۆرییەکانی گواستنەوەی ئاو. بەکارھێنانی ماددە کیمیایییەکان بۆ کەم کردنەوە ئەم زیانانە لەوانەیە پاشەڕۆیەکی ئاوی ژەھراوی دروست بکات. ساردکرنەوە بە ئاو بەکاردەھێنرێ بۆ بزوێنەری ئۆتۆمبێل و ئامێرە پیشەسازییە گەورەکان وەک وێستگەی ناوەکی و وێستگەی بەرھەم ھێنانی کارەبا لە ڕێگەی ھەڵمەوە ھەروەھا بەرھەم ھێنانی کارەبا لە ڕێگەی ئاوەوە و پاڵاوگە سوتەمەنییەکان و وێستگە کیمیایەکان.

## بزوێنەری سووتانی ناوەکی
ئەو ئاوەی کە دەوروبەری بزوێنەرێکی داوە زۆر کاریگەرە لە لەناوبردنی ژاوەژاوی میکانیکی، کە بزوێنەرەکە بێدەنگتر دەکات.
[link=[:en:File:Moore-single-cylinder-gasoline-engine.jpg|وێنۆک]]
سیستەمی ساردکرنەوەئاوی کراوە کاردەکات بە ساردکنەوە بە بەھەڵم بوون کەمکردنەوەی پلەی گەرمی ئەو ئاوەی کە ماوەتەوە ئەم ڕێگەیە لە ڕابردوودا زۆر باو بوو بۆ ساردکنەوەی بزوێنەر ھەتا ئەو کاتەی کە ھەستیان کرد بە دروسبوونی کلس بە ھۆی خوی و ماددە کانزایییەکانی ناو ئاوەکە. سیستەمی ساردکرنەوەی کراوەی تازە ڕێژەیەک لە ئاوەکە دووبارە بەکاردەھێنێتەوە بە پەستانێکی بەرز بۆ داماڵینی کلس و پیسی.

### پەستان خستنە سەر
سارکردنەوە بە ئاو پلەی کوڵانیشی ھەیە لە دەوروبەری ١٠٠ پلە سەدی لە پەستانی ھەوای ئاسایی. ئەو بزوێنەرانەی کە کاردەکەن لە پلەیەکی گەرمیی بەرزدا پێویستیان بە پەستان ھەیە بۆ دووبارە سووڕانەوەی ئاوەکە بەناویدا بۆ ڕێگە گرتن لە زیاد گەرمبوون. سیستەمی ساردکردنەوەی ئۆتۆمبێلی تازە کاردەکات لە پەستانی ١٥ psi (١٠٣ kPa) بۆ بەرزکردنەوەی پلەی کوڵانی شلەی ساردکەرەوەو کەم کردنەوەی بە ھەڵم بوون.

### دژە بەستن
بەکارھێنانی ساردبوونەوە بە ئاو مەترسیی خراپ بوون بە ھۆی بەستنەوە دروست دەکات. ئۆتۆمبێل و زۆر بزوێنەری دیکە پێوستی بە تێکەڵەی ئاو و دژەبەستن ھەیە بۆ نزم کردنەوەی پلەی بەستن. دژە بەستن دەبێتە ھۆی داخوران و بەرز کردنەوەی پلەی کوڵان کە مەودای پلەی گەرمی ئاوەکە زیاد دەکات ھەروەھا توانای لێچوون لە بۆرییەکاندا زیاد دەکات. ئەم شلە ساردکەرەوەیە دەتوانرێ بەکاربھێنرێ بۆ گەرم کردنی ئۆتۆمبێل.

## سەرچاوەکان

پۆل:سیستەمەکانی ساردکردنەوەی مۆتۆر
ئەسعەد ئەلعیدانی

**ئەسعەد عەبدولئەمیر عەبدولغەفار ئەلعیدانی** (؛ لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٧ لە بەسرە) سیاسەتمەدار و بازرگانێکی عێراقیە و لە ٢٠١٧ وەک پارێزگاری بەسرا دیاریکراوە، دەرچووی کۆلێژی ئەندازیاریە لەبەشی ئەلیکترۆنی (١٩٩٣)

## ژیاننامە
ئەسعەد ئەلعیدانی لە ١کانونی دووەمی ١٩٦٧لەشاری بەسرە لە باشووری عێراق لەدایک بووە، باوکی سەرۆک خێڵی عیدان بووە لە ھۆزی عەنزە، بەشداربوویەکی چالاکی ڕاپەرینی شەعبانیە بووە (١٩٩١)کە دوای بێ ئەنجامی ڕاپەرینەکە ڕووی کردۆتە ئێران دواتر گەڕاوەتەوە عێراق و لەلایەن ھێزە چەکدارەکانی عێراق١٩٩٥ دەستگیرکراوە و حوکمی لەسێدارەدانی بۆ دەرچووە پاشان حوکمەکەی بۆ زیندانی تاھەتایی گۆڕدراوە لە ساڵی ٢٠٠٣ بەھۆی ڕووخانی ڕژێمی عێراق دوای ھەشت ساڵ لە زیندان ئازاد دەکرێت، دواتر دەبێت بەئەندام لەدەستەی زیندانیانی سیاسی عێراق و ناساندنی تاوانەکانی ڕژێمی سەددام، پاشان دەبێتە جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی کارگێری بەنکی وڵاتە ئیسلامیەکان و دەبێت بەپیاوی بازرگان کە پاشان پلەی بەرێوەبەری بەنکی عێراقی بۆ بازرگانی وەردەگرێت بۆ ماوەی پێنج ساڵ، ھەروەھا جێگری ئەمینداری گشتی پارتی کۆنگرەی نیشتمانی عێراقیە

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* چاوپێکەوتنێکی ئەسعەد ئەلعیدانی (ڤیدیۆ بە عەرەبی) 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:زیندووان
پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان
پۆل:خەڵکی بەسرە
یاسای گازی نمونەیی

**یاسای گازی نموونەیی:**ھەروەھا  ناسراوە بە **یاسای گازی گشتی** ، گازە ھاوکێشەی گریمانەی خەملاندنێکی گونجاوە بۆ بارودۆخی زۆر لە گازەکان  لە ساڵی ١٨٣٤ بە گونجاندنی لەگەڵ یاسای بۆیل یاسای چارڵز (Émile Clapeyron ) ھەرچەندە  زۆر سنوری بۆ دانراوە  یەکەم جار لەلایەن یاسای ئەڤۆگادرۆ وە یاسای گایلوساک , یاسای گاز دەنوسرێ بە :

PV = nRT,

تێک P,V لەگەل T بریتییە  لە پەستان , قەبارە لەگەڵ پلەی گەرمی n یش بریتیە لە ژمارەی مۆلی گاز  .R باری جێگیری  گازی نموونەیی )بۆ ھەموو گازێک وەکو یەکە ) وە دەکرێ بە بیردۆزی جولەیی تەنۆکەیی بدۆزرێتەوە ئەو یاسایە دانراوە لە لایەن( رودۆلف کلاسیوس Rudolf Clausius  لە سالی ١٨٥٧) ( ئوگوست کرۆنگ August Krönig لە سالی ١٨٥٦)

## ھاوکێشە

دۆزینەوەی دۆخی بری  ھەریەک لە گازەکان  دەدۆزرێتەوە بە ھۆی پەستان و قەبارە ,لەگەل پلەی گەرمی . شێوەیەکی نوێ( مۆدێرن ) بۆ ھاوکێشە ئەو پەیوەندیە سادەییە لە لە ناو دوو شێوەی سەرەکی .پلەی گەرمی بە کاردێت لە ھاوکێشە بۆ دۆخی ھەریەک لە پلەی گەرمی بێ سنوور  بە یەکەی SI  کلڤن  

## کاری وزە لەگەل [[گاز]]
بەگوێرەی بیردۆزی  جولەیی گازی نمونەیی، وای دادەنێن کە کارلێکێک نیە لە نێوان گەردەکانی گازی نمونەیی بە شێوەیەکی تر کاتە وزە یەکسانە بە سفر و ھەموو وزەی گازەکە جولە وزەیە بۆ گەردەکانی گاز

ئەم جوڵە وزەیە گەردەکانی گاز بۆ گازێکی تر کە ٣ سێ پلە سەربەخۆیی لە جوڵەکانی ھەبێت .*x*, *y*, *z*

## لادان لە خووڕەوشتی گازی ڕاستەقینە
هاوکێشەی (PV = nRT)  تەنیا لەسەر گازی نمونەیی جێبەجێ دەکرێت، یان بۆ گازێكی راستەقینە کە خوڕەوشتەکانی لە گازی نمونەیی بچێت. زۆر شێوەی جۆراوجۆر هەن لە هاوکێشە بۆ ئەم دۆخە. لە هەژمارکردنی گازی نمونەیی بارستە گەرد و کارلێکی نێوان گەردەکان فەرامۆش دەکرێت، بۆ گازە هاو‌هێزیەکان لە پلەی گەرمی بەرز و پەستانی نزم هەژمارکردنێکی زۆر وردە. فەرامۆشکردنی بارستە گەرد کەمتر کاریگەری دەبێت لە بارودۆخێک کە چڕی نزم بێت، بۆ نموونە : بۆ قەبارە گەورەکان لە پەستانی نزم، چونکە دووری نێوان گەردەکان زیاترە لە بارستەی گەردەکان خۆیان. گرنگی کارلێکەکان لە نێوان گەردەکان کەم دەکات بە زیادبوونی جوڵەوزەی گەرمی. بۆ نموونە : بە زیادبوونی گەرمی لە هاوکێشە درێژەکان وەک هاوکێشەی   .Van Der Waals

لادان لە نموونەییی بوونی گاز بە دوو هۆکار دەکرێت : بارستە گەرد و هێزی نێوان گەردەکان.

ئەوەی کە دەمێنێتەوە بەوە پێناسە دەکرێت کە بریتییە  لە جیاوازی  نێوان  گازی نموونەیی وگازی راستەقینە لە ھەمان پەستان ، پلەی گەەمی وپێکھاتندا.


## سەرچاوەکان

پۆل:ناساندنەکانی ١٨٣٤
پۆل:یاساکانی گاز
فیۆدۆر چالۆڤ

وێنۆک|چالۆڤ لەگەڵ سیسکا مۆسکۆ لە ٢٠١٨.
**فیۆدۆر چالۆڤ** (بە ڕووسی: Фёдор Николаевич Чалов؛ لەدایکبووی ١٠ی نیسانی ١٩٩٨) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی ڕووسییە کە لە ڕۆڵی ھێرشبەردا یاری بۆ یانەی سیسکا مۆسکۆ دەکات.

## کاروانی یانە
چالۆڤ یەکەم یاری خۆی لەگەڵ یانەی سیسکا مۆسکۆ لە دژی یێنیسێی کراسنۆیارسک لە ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ ئەنجامدا.

لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦دا، ئەو ٤ گۆڵی بۆ یانەی سیسکا مۆسکۆ ئاستی ژێر ١٩ ساڵان لە دژی یانەی مۆناکۆ لە خوولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا تۆمارکرد لە یارییەک کە بە ئەنجامی ٤–٠ بردیانەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ڕووس
ئاندرێی لونیۆڤ

وێنۆک|لونێڤ لەگەڵ زێنت لە ٢٠١٨
**ئاندرێی یێڤگێنیێڤیچ لونیۆڤ** (بە ڕووسی: Андрей Евгеньевич Лунёв؛ لەدایکبووی ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٩١) یاریزانێکی پیشەگەری ڕووسییە کە لە ڕۆڵی گۆڵپارێزدا یاری بۆ یانەی زێنیت سان پێتێرسبێرگ.

## کاروانی یانە
لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٥، ڕاگەیاندرا کە لونیۆڤ پەیوەندی بە یانەی ئێف ئوفا دەکات بۆ ماوەی یەک ساڵ. ئەو یەکەم یاری خۆی لە خوولی تۆپی پێی ڕووسی لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ لە دژی یانەی ئێف سی کراسنۆدار ئەنجامدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ڕووس
پۆل:گۆڵپارێزانی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
سووتەمەنی ئیسانۆل

## ئیسانۆل
سوتەمەنی ئیسانۆل بریتیە لە (کحولی ئەسیل) , ھەمان شێوەی ئەو کحولەیە کە لە خواردنە کحولیەکان بەدەست دێت و بەکاردێت وەک و سوتەمەنی. وە زیاتر وەک سوتەمەنی بۆ ماتۆرەکان بەکاردێت، بەشێوەیەک کە سوتەمەنی سروشتی زیاد بکرێ بۆ گازۆلین. ووە یەکەم ئۆتۆمبێل کە بە شێوەیەیکی گشتی بە پشت بەستنی تەواو لەسەر ئیسانۆل دا بروا ئۆتۆمبێلی جۆری (فیات ١٤٧) بوو.

پێکھاتەی کیمیایی: لە کاتی دروستبوونی ئیتانۆل بە ڕێگای فێراندن (تەخمیرکردن)، شەکرەکانی وەک گلوکۆز وە جۆرەکانی تر کە لەناو گەنمەکان و دەنکەکانی خواردەمەنیەکان ھەن دەگۆرێن بۆ ئیسانۆل و دوانە ئۆکسیدی کاربۆن
 C6H12O6 → 2 C2H5OH+ 2 CO2 + heat
فیراندنی ئیسانۆل ھەموو کات بە شێوەیەکی خاوێن نابێت بە ڕێژەی ١٠٠٪ بەڵکو ماددەکانی وەک گلایکۆل و ئەسێتیک ئەسیدی لەگەڵدا ئەبێت


## ئامادەکردنی ئیسانۆل
بۆ ئەوەی ئیسانۆل ئامادە بێت بۆ بەکارھێنان وەک سوتەمەنی دەبێت یەکەم جار ئەم ڕووە رەقەی دەوروبەری بەشێوەیەکی ڕێک لا ببردرێت وە ئەو ئاوەی کە تێیدا ماوەتەوە ئەویش بە ھەمان شێوە لاببردرێت. پاش کرداری فیراندن. وە دوایی ئەم پێکھاتەیە گەرم دەکرێت تاوەکو ئیسانۆل بە ھەوادا دەڕوات وە ئەم پڕۆسەیە ناو براوە بە (دڵۆپەکردن).

## لایەنی ئابووری بەکارھێنانی ئیساتۆل
ئیسانۆل بە نزیکەیی ڕێژەی وزەی کەمتری ٣٤٪ بەکاردێنێت بۆ ھەر یەکەیەکی گازۆلین (بەنزینی خاوێن) وە ئەوەش ئەبێتە ھۆی کەمکردنی ڕێژەی میل بۆ ھەر گالۆنێک بە پێی پێوەری ئەمریکی ئەمەش ئەبێتە ھۆی کەمتر بە فیڕۆچوونی سوتەمەنی وەک ئەوەی گازۆلین و باشتر کارکردنی بەشەکانی تری مەکینە.
چاوتێبڕین (ڕۆمان)

**چاوتێیڕین** (ناونیشانە تورکییەکەی *Mahrem*) ڕۆمانێکی تورکیە لەلایەن نوسەری تورکی ئەلیف شەفەق. یەکەم جار ساڵی ١٩٩٩ لە تورکیا بە ئینگلیزی بڵاوکرایەوە. ئەم ڕۆمانە خەڵاتی باشترین ڕۆمانی کۆمەڵەی دانەرە تورکیەکانی بۆ باشترین ڕۆمانی ساڵی ٢٠٠٠ بردەۆە. وەرگێرانەکەی لە ساڵی ٢٠٠٦ لەلایەن بڵاوکارانی ماریۆن بۆیەرس.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆمانە تورکییەکان
پۆل:ڕۆمانەکانی ئەلیف شەفەق
پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٩٩
ھێزی ناوەکی

بریتیە لەو ھێزەی کە بەکاردێت بۆ گەیاندنی ھەوا بۆ ناو پیستۆنەکان بۆ سوتانی ناوەکی مەکینە وە ئەم بەشە بەکاردێت بۆ زیاتر پاڵنان و زیاد کردنی پەستان و زیادکرنی پلەی گەرمی و چری ھەوا. وە ئەو مەکینەی کە بێ ئەم بەشەیە بە مەکینەکی ئاسایی دا ئەنرێت لە رووی سوتانی ھەوادا.

## ھێزی ناوەکی
بەکاردێت بۆ دروستکردنی ئۆتۆمبێل و فرۆکە بۆ زیاتر بەھێزکردنی مەکینە و کارامەیی وە لە بنەرەتەوە ھێزی ناوەکی پێکھاتوە لە دوو پاڵنەر بە رێز لە دوای یەک. کە وا لە مەکینە ئەکەن ھەوای زیاتر لەخۆ بگرن سوتانێکی باشتر لەخۆ بگرن و لە رووی پلەی گەرمی و پەستان باشتر بێ لە چاو مەکینەکانی تر ئەو مەکینانەی کە تایبەتمەندی پاڵنەری بەرزیان تێدا بەدی دەکرێ توانایەکی زیاتریان ھەیە وە لە خەرجکردنی سوتەمەنی سوودێکی زیاتر بە خاوەنەکەی ئەبەخشن لە رووی ماددیەوە، وە توانای سووتان لە مەکینەکە زیاد دەکات بەپێی شیکردنەوەی سووری وزە لە یاسای دووەمی سێرمۆداینامیک.

## جۆرەکانی
دوو جۆری سەرەکی ھەن لە پالنەری ناوەکی کە زۆر بەربڵاون لەناو بوارەکەدا کە ئەوانیش ناسراون بە تۆربۆچارجەر و سوپەرچارجەر ئەوەی یەکەمیان بە کارەکەی ھەڵدەستێت لە رێگەی ئەو گازانەی کە لە خودی مەکینەکە دێنە دەرەوە وە سوپەرچارجەر زیاتر بە کاردێت لە مەکینە گەورەکان کە لە رێگای سوڕانی مەکینە ئەویش بە کاردێت وە زیاتر بەھۆی قایشی مەکینە دەجولێنرێت.

### تۆربۆچارجەر

ئامێری تۆربۆچارج بەتەواوەتی پشت بە قەبارەوخێرایی دەبەستێت بۆ سوورانی بەو تۆربینەی کە بەستراوە بە پاڵنەرەکەوە لەڕێگای شەفتێکی ھاوبەش، ئەو پەستانەی ھەوای کە درووستبوە دەتوانێ خێرایی بکەین لە رێگای سیستەمێکی پێکھاتوو لە ڤاڵڤ و کۆنترۆلی بەستراو بەسەریاندا، سوودی سەرەکی ئامێری تۆربۆچارجەر ئەوەیە کە دەتوانێت توانایەکی زۆر کەمتر خەرج بکات لەو بزوێنەرانەی کە تێیدا بەکارھاتوون بە بەراورد بە مەکینە گەورەکاندا (سوپەرچارجەر). وە خاڵە نەرێنیەکەی ئەمەیە کە کاتی وەڵامدانەوەی مەکینەیە کە کاتێکی زۆر ئەخایێنێ تاکو ئەگاتە ئەو خێراییەی کە لە ماوەیەکدایە ناو دەبرێت بە ھەڵگرتنی کاتی.

### سوپەر چارجەر

لە لایەن ئۆتۆمبێلە گەورەکان دواکەوتن نیە لە دروستکردنی ھێزێکی پاڵنەر لەبەرئەوەی پاڵنەری مەکینەکە بەشێوەیەکی بەردەوامی لە سورانەوە و خۆگونجاندنە لەگەڵ خێرایی مەکینە، ھەرچەندە ئەم جۆرەیان بەربڵاو نیە وەک جۆری سوپەر چارجەر لەبەرئەوەی ئەمەیان زەبری درووستبوو لە مەکینەکەوە وەردەگرێت بۆ سوورانەوەکەی کە ئەوەش ئەبێتە ھۆی لەدەست دانی کەمێک لە تواناکەی و کارامەیەکەی. جگە لەمە جۆری سوپەرچارجەر دوو (درام) بەکاردێنیت بۆ کردنە ژوورەوەی ھەوا بۆ ناو بزوێنەر لەبەرئەوەی ئامێرێکی جوڵە پۆزەتیڤە ئەمە وای لێدەکات ببێتە بەرھەمھێنەری ھەمان بر لە ھەوا کە لەھەر مەکینەیەکی دیی بەرھەم دێت ئەم درەنگ گەیاندنە ناو دەبرێت بە (تۆربۆ لاک) ئەمەش بە پێی دیزاینی ئامێرەکە دەتوانرێت دەست کاری بکرێت ئەگەر ھاتوو بچووک بوو ئەوا کاتێکی زیاتری دەوێت بۆ ئەنجامدانی سوورانەوەکەی بەڵامم ئەکەر ھاتوو مەکینەکەمان گەورە بوو ئەوا ئاستێکی باش و روون و کارامەمان دەداتێ بەڵام بو وەڵام دانەوەیەکی درەنگ تر. ھەروەھا ھەبوونی کێشە لە دیزاینی ئەم تۆربینانە دەبێتە ھۆی دابەزاندنی توانایان ئەوەش لەبەر ئەوەی ئەو ناوچانەی کە ئەمان دائەنرێن بۆ بەکاربوونیان پلەی گەرمی زۆر لەخۆ ئەگرێت کە دەبێت بەرگەی بگرن و جۆری ئەم گازانەی کە تێیشدا دەکرێت کاری خۆی دەبێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا
پۆل:ئەندازیاریی میکانیکی
بزوێنەری سووتانی دەرەکی

وێنۆک|شەمەندەفەری هەڵمی.هەرچەندە کە ئاگرەکە لەنێو کوورەی ئاگردایە، ئەمە هێشتا بزوێنەری سووتانی دەرەکیە، لە کاتێک کە گازی فڕێدراو و هەڵمە شلگازە کاراکە جیاکراونەتەوە.
بزوێنه‌رێكى گه‌رمكردنه‌ كه‌ ئه‌و شله‌يه‌ى لة ناوه‌وه‌يه‌ گه‌رم ده‌كرێت له‌بزويێنه‌رێكى گه‌رمكردنه‌ ه‌ ئه‌و شله‌يه‌ى له‌ ناوه‌وه‌يه‌ گه‌رم ده‌كرێت له‌ڕێى سوتاندنى له‌ سه‌رچاوه‌يه‌كى ده‌ره‌كيدا له‌ڕێى ديوارى بزوێنه‌ره‌كه‌ ياخود گۆڕه‌رێكى گه‌رمييه‌وه‌. دواتر شله‌كه‌ بةهۆى زيادبوون و كاركردن له‌سه‌ر ميكانيزمى بزوێنه‌ره‌كه‌ جوڵه‌ و كارى سوودبه‌خش درووست ده‌كات. شله‌كه‌ سارد ده‌كرێته‌وه‌ و ده‌په‌ستێنريێته‌وه‌ و به‌كاردێته‌وه‌. له‌م جۆره‌ بزوێنه‌رانه‌دا سووتاندن به‌شێوه‌يه‌كى سه‌ره‌كى بةكاردێت وه‌كو سه‌رچاوه‌كى طه‌رم كردن، و بزوێنه‌ره‌كه‌ به‌ هاوسه‌نگى و باش كارده‌كات له‌گه‌ڵ جۆره‌كانى ترى سه‌رچاوه‌ى گه‌رمى سوتاندنى له‌ سه‌رچاوه‌يه‌كى ده‌ره‌كيدا لةڕێى ديوارى بزوێنه‌ره‌كه‌ ياخود گۆڕه‌رێكى گه‌رمييه‌وه‌. دواتر شله‌كه‌ به‌هۆى زيادبوون و كاركردن له‌سه‌ر ميكانيزمى بزوێنه‌ره‌كه‌ جوڵه‌ و كارى سوودبه‌خش درووست ده‌كات. شله‌كه‌ سارد ده‌كرێته‌وه‌ و ده‌په‌ستێنرێته‌وه‌ و به‌كاردێته‌وه‌. له‌م جۆره‌ بزوێنه‌رانه‌دا سووتاندن به‌شێوه‌يه‌كى سه‌ره‌كى به‌كاردێت وه‌كو سه‌رچاوه‌يه‌كى  گه‌رم كردن، و بزوێنه‌ره‌كه‌ به‌ هاوسه‌نگی و باش كارده‌كات له‌گه‌ڵ جۆره‌كانى ترى سه‌رچاوه‌ى گه‌رمى.

## سوتاندن
واتا سووتاندنی سووتەمەنی لەڕێی ئۆکساندنەوە، بۆ دابینکردنی گەرمی. بزوێنەری ھاوشێوە گەرمی پێویستە لە سەرچاوەکانی تری وەکو ناوەکی و خۆر و کارلێکی گەرمکردن کە سووتاندن لەخۆناگرێت: ئەم جۆرانە بە بزوێنەری سووتاندنی دەرەکی دانانرێن، بەڵکو بزوێنەری گەرمی دەرەکین.

## کارکردنی شلەمەنی
کارکردنی شلەمەنی دەکرێت ھەر پێکھاتەیەک بێت و سیستەمەکە دەکرێت یەک قۆناغ بێت (تەنھا شلەمەنی یاخود گاز) یاخد جووت ھەنگاو بێت (شلەمەنی/گاز).

یەک قۆناغ: گاز بەکاردێت لە بزوێنەری ستێرلینگدا. شلەمەنی یەک قۆناغی ھەندێجار بەکاردێت.

یەک قۆناغ: گاز بەکاردێت لە بزوێنەری ستێرلینگدا. شلەمەنی یەک قۆناغی ھەندێجار بەکاردێت.

### جووت قۆناغ
بزوێنەری سووتێنەری دەرەکی جووت قۆناغ قۆناغێکی گوێزەرەوە بەکاردێنێت بۆ گۆڕینی گەرمی بۆ کاری بەکارھێنراو، بۆ نموونە لە شلەمەنیەوە بۆ گاز. ئەم جۆری بزوێنەرە چەند سووڕێکی دەوێت. بزوێنەری ھەڵمی نموونەی باون بۆ بزوێنەری جووت ھەنگاو. نموونەیەکی تری بزوێنەر ئەو بزوێنەرانەن کە سووڕی ڕانکینی ئۆرگانی بەکاردێنن.

پۆل:مۆتۆرەکان
پۆل:بزوێنەرەکان
شڵقان (بزوێنەری پستۆن)

شڵقان () کاردانەوەیەکە لەسەر بزوێنەری سوتانی ناوەکی کە شڵقانێکی لەناکاوی تێکەڵە دروستدەکات کاتێک کە پستۆن نزیک دەبێتەوە لە ناوەندی لوتکەیمردوو (TDC).

لەبزوێنەرێکدا کە دیزاین کرابێت بۆ بەکارھێنانی شڵقانی کاریگەر.لە ناوەندی لوتکەیمردوودا سەری پستۆنەکەزۆر نزیکدەبێتەوە (تاوەکو نزیکەی کەمتر لە ١ مللیمەتر) لە کەوەری بزوێنەر، گازەکان لە پڕ دەچڵپێنرێنە دەرەوە لە ژووری سوتان، وە تێکدانێک دروستدەکات کە ڕێگە دەدات بە تێکەڵبوونیھەواو سوتەمەنی، ھۆکارێکە بۆ سوودی چوستی سوتان  ، کارریگەری سوتان دەکرێ لە بزوێنەرەکانی (OHC,OHV,side valve)دا ببینرێت،وە لەو بزوێنەرەرانەش کە کەوەری ھیرۆنیان ھەیە بەکار بھێنرێت، وە لە دەکرێ شڵقانی کارریگەر لە پستۆنی سوتانە ناوەکیەکان ببینرێت ، وە پستۆنە سوتانە شڵقاوەکان ھەروەھا بەکار دەھێنرێن لە بزوێنەرە ٢ ھەنگاوەکان و ٤ ھەنگاوەکان.

## جۆرەکانی دیزاین
بزوێنەرە پستۆن چڵباوەکان دروست دەکرێن بە دەسکاری کردنی سەری بزوێنەر (کەوەر)،لاشە(بلۆک)، وە یان سەری بزوێنەرەکە .هەندێک لە بزوێنەرەکان دروست دەکرێن لە تێکەڵ کردنی چەند جۆرێک لە دیزاینەکان ، ئەم تێکەڵکردنە بەکاردێت لە کاتێکدا کە ئەو دیزاینەی دیاری کراوە وە تایبەتمەندیاکانی شێوە پڕاو پڕی بێت لەگەڵ ژوری سوتان.

ئەو شێوانەی لە ژوری سوتان ڕودەدات بەهۆی یارمەتی چڵپان لەگەل تێکەڵەی (هەوا – سوتەمەنی) گوێزرانەوەی گەرمی، دیواری سلندەرەکە (چوستی گواستنەوە).

وە تەواوی کارامەیی بزوێنەرەکە ، گواستنەوەی گەرمی یارمەتیدەرە کاتێک گازە سوتاوەکان کۆ دەبنەوە وە دەخولێنەوە لە دەوری دیواری سلندەرەکە و دەبنە هۆی گەرمکردنی وە سیستەمی ساردکردنەوەش چلاک تر دەبن . هەروەها ئەو چوستیەو خولانەوە دەتوانێت لە هەمان کاتدا بەرهەمهاتنی وردە ئاسن کەم بکاتەوە.

## سەرچاوەکان
سرۆتل (دەمەوانە)

دەمۆچکەی گاز کردارێکە لە ڕێکخستنی ڕژانی شلە یان گازدا بەکاردێت لە ڕێی ڕێگری کردنی یا ڕێگە پێدانی. توانای بزوێنەرێک دەتوانرێت بەرز یا نزم بکرێت بە ڕێگە گرتن لە گازەکان بۆ ناوەوە (بە بەکار ھێنانی دەمۆچکە)، بەڵام زۆربەی کات بۆ نزم کردنە. وشەی دەمۆچکە واتا دەدات بە ھەر شتێک کە بۆ کردارێک کە لە ڕێیەوە توانا یان خێرایی بزوێنەرێک ڕێک بخرێت، وەکو پایدەری تاودانی ئۆتۆمبێل. ھەندێ جار وشەی دەمۆچکە لە ھەندێک شوێن پێی دەڵێن دەسکی گاز، بە تایبەت بۆ بزوێنەری فرۆکە بەکاردێت، و بۆ بزوێنری ھەڵمی ئەو وەلفەیەی کە ھەڵمەکە ڕێکدەخات پێی دەگوترێ ڕێکخەر.

## بزوێنەری سووتانی ناوەکی
link=https://en.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:USPatent6518683.png|وێنۆک|A cross-section view of a butterfly valve
لە بزوێنەرێکی سووتانی ناوەکی دا دەمۆچکەکەی بەو واتایە دێت کە ڕێکخستنی توانای بزوێنەرەکە بە ڕێکخستنی بڕی ئەو سوتەمەنییەی کە دەچێتە ناو بزوێنەرەکەوە، لە بزوێنەری ئۆتۆمبیلدا ڕێکخستنی توانای بزوێنەرەکە لەلایەن شۆفێرەکەوە دەکرێت کە پێی دەوترێت دەمۆچکە پێداڵی تاودان. لە بزوێنەری بەنزینی دا دەمۆچکە باوترین ڕێگەیە یا بیرۆکەیە کە لە ڕێیەوە ھەوا و سوتەمەنی ڕێگەیان پێ دەدرێت بچنە ناو بزوێنەر، لە ناکاو بۆ بزوێنەری، دەمۆچکە تەنھا ڕێژەی چونە ناوەوەی ھەوا دەکات بۆGDI ناو بزوێنەر، و لە بزوێنەری سوتەمەنی دیزڵیشدا دەمۆچکە ھەر ڕێژەی چوونە ناوەوەی ھەوا ڕێکدەخات، وەک پیشان دراوە. مێژووی دەمۆچکەی پایدەری یا دەسکی کار دەکات بە پەیوەندیێکی ڕاستەوخۆی میکانیکی. وەلفی پەپولەیی دەمۆچکەی سوتەمەنی کاردەکات وەکو بۆ ڕێکخستنی سوتەمەنی و یەکسان دەکرێتەوە بەھۆی سپرینگەوە.

پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا
پۆل:پێکھاتەکانی بزوێنەر
پۆل:تەکنۆلۆژیای بزوێنەر
ڕێژەی ھێز بۆ کێش

**ڕێژەی ھێز بۆ کێش** بەکاردێت بۆ شیکارکردنی وزەی مەکینە و سەرچاوەی وزەی گوێزەرەوە بۆ بەراوردکردن یان دیزاینکردنی بەشێک بەوەیتر. ڕێژەی ھێز بۆ کێش بەکاردێت بۆ پێوانەکردنی جیبەجێکردنی ڕاستەقینەی ھەر مەکینەیەک یان سەرچاوەی وزەیەک؛ و ھەروەھا بەشێوەیەکی گشتی وەکو پێوانەکردنی جێبەجێکردنی سەیارەی بارھەڵگریش بەکاردێت، لەگەڵ دابەشکردنی بەرھەمی وزەی مەکینەکە بەسەر وەزنی ئۆتۆمبێلەکەدا، کە پێوانەیەکت دەداتێ پشت نابەستێ بە قەبارەی ئۆتۆمبێلەکە. ڕێژەی ھێز بۆ کێش لەلایەن ئەندازیارانی دروستکردنەوە وەکو خاڵێکی گرنگ جەختی لەسەرکراوەتەوە، بەڵام بڕی ڕاستەقینەی ئەم ڕێژەیە لەکاتی بەکارھێناندا ئەگەری گۆڕانی ھەیە، ئەم گۆڕانەش کار لە جێبەجێکردنی مەکینەکە دەکات.

**یاسای ڕێژەی ھێز بۆ کێش** بریتییە لە دابەشکردنی بری وزەی بەرھەمھاتو بەسەر کێشدا. گەر بڕی وزەی بزوێنەرێکی (V8) بریتیبێت لە (250kW) 340hp ھەروەھا بارزتایییەکەی بریتیبێت لە (300 kg) 840 Ib ئەوا ڕێژەی ھێز بۆ کێشی ئەو بزوێنەرە بریتییە لە (0,65kW/kg) 0,4hp/Ib

نموونەی ڕێژەیەکی بەرزی ھێز بۆ کێش لە تۆرباین و بزوێنەری گەورەی وەکو فرۆکە و کەشتییە دەریایییەکاندا بەدی دەکرێت، ئەمەش بەھوی خستنەگەریانە لە خێرایییەکی زۆردا، بۆنمونە بزوێنەری کەشتی ئاسمانی بە بەکارھێنانی توربۆپەمپەوە وادەکات بڕێکی زۆری تێکەڵەی شلەی ئۆکسجین و ھایدرۆجین بچێتە ژوری سووتانی بزوێنەرەکە تاوەکو ئەنجامدانی فرمانی سووتاندن بەشێوەیەکی زۆر باش بەرێوە بچێت.

ەبارەی توربوپەمپێکی ئاسایی شلەی ھایدرۆجین و ئۆکسجین لە بزوێنەرێکی گەورەدا ھاوتایە لەگەڵ قەبارەی بزوێنەرێکی ئۆتۆمبێلێکی ئاسایی، بە نزیکەیی کێشەکەی بریتییە لە (352 kg) 775 lb و بڕی (72000hp) 53,6MW وزە بەرھەم دەھێنێت، لەگەڵ ڕێژەی ھێز بۆ کێشی (153kW/kg) 93hp/lb

پۆل:میکانیک
وزەی گەرمی

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hot_metalwork.jpg|وێنۆک|تیشکدانەوەی گەرمی دەتوانرێت دەربکەوێت لەسەر ئەم ماددەیە
**وزەی گەرمی** کۆمەڵێک یاسای ثێرمۆداینامیکی دەگرێتەوە، وەک و وزەی ناوەکی سیستەمێک. گەرمی یاخود گەرمی ھەستپێ کراو، کە وەکو یەکێک لەشێوازەکانی گواستنەوەی وزەی گەرمی ناسراوە. یانیش وەکو یەکێک لە تایبەت مەندییەکانی وزەی سەربەخۆی سیستەمی گەرمی ناسراوە. کاتێک(T) پلەی گەرمییەو (K) وەکوو نەگۆڕی پۆلێتزمان ناسراوە.

## پەیوەندی نیوان گەرمی و وزەی ناوەکی.
گەرمی بریتییە لە وزەی گوێزەرەوە بەشێوەیەکی ھەڕەمەکی لە سیستەمێکی گەرمەوە بۆ سیستەمێکی سارد. گەرمی وزەیە لە کاتی گواستنەوەدا نەوەک تایبەت مەندی ئەم سیستەمە، یاخور بەشێک لە سیستەمەکە بەشێوەیەکی تر وزەی ناوەکی بریتییە لە تایبەت مەندی سیستەمێک. لەگازە نموونەیییەکاندا وزەی ناوەکی بریتییە لە کۆی جووڵە وزەی تەنۆلکەکانی گاز، و ھەرئەم جووڵەوزەیەشە کە دەبێتە ھۆی گواستنەوەی گەرمی لەناو سیستەمێک لەبەر ئەم ھۆکارە دەستەواژەی وزەی گەرمی پێشی ئەوترێ وزەی ناوەکی وزەی گەرمی بەھەمان شێوە بەکاردەھێندرێت بۆ گواستنەوەی گەرمی.

## بەشی مێژوویی
لە ساڵی ١٨٤٧ مامۆستای زانکۆ جەیمس پرێسکۆت جووڵ' لە بابەتێکیدا بەناوی 'ژیانی ھێز و گەرمی سەر ماددەکان' چەند تایبەتمەندییەکی نزیک لە دەستەواژەی وزەی گەرمی یان گەرمی خستەڕوو و شیکردەوە، ئەو دۆزییەوە کە دەستەواژەی گەرمی گواستراوە و گەرمی ھەستپێکراو وەکو شێوازێک لە گەرمی دەتوانن کارێگەری بخەنە سەر پێکھاتەی فیزیایی ماددەکان، بەھەمان شێوە وتیشی ئەو وزەیە لەکاتی ڕێکخستنی تەنۆلکەکاندا دروست دەبێت، شێوازێکی ماتەوزە و وزەی ھەستپێکراو کە کاریگەری دەکاتە سەر پلەی گەرمی بە ثێرمۆمیتەر پێوانەدەکرێت.

## وزەی گەرمی بەفیڕۆچوو
ئەگەر نزمترین پلەی گەرمی سیستەمێک بریتیبێت لە Te و وزەی بەفیرۆچوو بریتیبێت لە S ئەوکاتە وزەی ناوەکی ئەم سیستەمە S*Te ناتوانرێت بگۆردرێت بۆ ئیش یاخود سودی لێوەربگیرێت. ئەمەش جیاوازی نێوان وزەی ناوەکی و وزەی سەربەخۆمان بۆ ڕوون دەکاتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:تایبەتمەندی گەرمی داینامیکی
پۆل:شێوەکانی وزە
پۆل:فیزیک
گازی بەکارھێنراوە

لە مەکینەی تەقینەوەی ناوەکیدا سیستەمی (**EGR**) بەکار دەھێنرێت بەواتای **exhaust gas recirculation دووبارە بەکار ھێنانی گازی سوتاو .**

کاردەکات بۆ کەم کردنەوەی گازی ئۆکسیدی نایترۆجین و دوبارە بەکاری دەھێنێتەوە بۆ کرداری تەقینەوە،بۆ ھەردوو بزوێنەری گازو بەنزین بەردەست کراوە پاشان کار دەکات لەلایان سیستەمێکەوە کە لەناو ئەکسۆزی بزوێنەرەکەداھەیە   

ھەڵدەستێت بە تێک شکاندنی ئۆکسجین لە ھەوادا و گەرم کردنی گاز ھەڵمژراو، واتە ئەو ھەوایەیەی دێتە ناوە ژووری تەقینەوەکەوە پلەی گەرمیەکەی کەم دەکاتەوە و پاشان بەشی بانەوەی پستۆنەکە ساردەبێتەوە و دەبێتە ھۆی باشتر بونی کرداری تەقینەوە. سودی ھەیە بۆ زیاد بوونی چوستی بزوێنەر و بەفیڕۆ چون کەم دەکاتەوە .

لە بزوێنەری گازدا کاتێک بزوێنەرەکەمان گەرم دەبێت و ماوەیەک کار دەکات دەبێتە ھۆی گۆڕینی شوێنی گەردەکانی ھەواکە و شوێنێک بە .بەتاڵی بەجێ دەھێڵێت و کاتێک کرداری تەقینەوە ڕوو دەدات دەبێتە ھۆی دروست بونی دەنگ و داخورانی دیواری ناوەوەی سلیندەرەکەمان  ،بۆ چارەسەر کردنی ئەم کێشەیە  ھەستان بەبەکار ھێنانی سیستەمی (**EGR**) ئەم سیستەمە ئەوگازەی سوتاوەو و شوێنی گەردەکان گۆڕاوەو و بڕێکی زۆر لە دوانە ئۆکسیدی نایترۆجینی بەھەرھەم ھێناوە دووبارە ھەڵدەستێت بەگەڕانەوەی بۆ ناو سلیندەرەکەو سودی لێدەبینێتەوە بۆ کرداری توقینەوە بەم شێوازە بڕێکی کەمتر وزەی بەفیڕۆ چوومان ھەیە . چونکە ئەم گازەی بەکارمان ھێنایەوە بۆ کرداری تەقینەوەکە سودمان لێوەرگرت بۆ کەمکردنەوەی پلەی گەرمی دیوارەکانی سلیندەرەکە و پاشان کەمکردنەوی دروست بونی ئەو ڕوێژە زۆرەی گازی دوانە ئۆکسیدی نایترۆجین .
ناوەندی بێجولە لە ئەندازیاری

[link=[:en:File:Four stroke cycle start.png|وێنۆک|Top dead center in a gasoline engine]]
لە بزوێنەری ئاڵوگۆڕکار، خاڵی بێجووڵەی پستۆنی یەک ئەو خاڵەیە کە لە وێوە پێوانەکانی سیستەمی داگیرساندن دروستکراون و فرمانی داگیرساندن دیاریکراوە. بۆ نموونە داگیرساندنی کاتدانراو ئاساییانە دیاریکراوە وەک گۆشەکانی خولانەوەی کڕانک شەفت پێش بەرزترین خاڵی بێ جووڵە.

ژمارەیەکی زۆر کەم لە بزوێنەری بچووک و بزوێنەرە خێرا سوتێنەرەکان پێویستیان بە پلاک ھەیە تەنھا دوای نزمترین خاڵی بێ جووڵە. وەکو بزوێنەری ئێم ئەی نیسان لەگەڵ سووتانی نیوە گۆیی یا بزوێنەری ھایدرۆجینی.

بەرزترین خاڵی بێجووڵە بۆ سلندەری یەک بە زۆری لە پووڵی کڕاکشەفت دیاری دەکرێت، فلی ویلەکە یا ڕێکخەری ھاڕمۆنی یا ھەردووکیان، لەگەڵ خاڵە نزیکە دیاریکراوەکان ڕێکخستنەکانی داگیرساندنی کاتدیاریکراوی پەسند پیشاندەدات لە ماوەی گەشەکردنی بزوێنەر دا. ئەو خاڵە کات بۆ دانراوانە دەتوانرێ بەکاربھێنرێن بۆ دانانی داگیرساندنە کات دانراوەکان بە وەستاوی بەھۆی دەستەوە یا بەجوڵاوی بە بەکارھێنانی چرای کاتدانراو، لەڕێگەی خولاندنەوەی دابەشکەرەکە لە شوێنەکەی خۆی.

لە بزوێنەرێکی چەند سلندەری، پستۆنەکان لەوانەیە بە بەرزترین خاڵی بێ جووڵە بگەن لە ھەمان کاتدا یا لە کاتی جیاواز لەسەر شێوازی پێکھاتنی بزوێنەرەکە بەندە

لە شێوە پێکھاتەی دووانی - ڤی دوو پستنەکە دەگەن بە TDC لە کاتی جیاواز دا، یەکسان لەگەڵ گۆشەی جێگۆڕکیێ لەنێوان دووسلندەرەکە.

لە شێوە پێکھاتەی دووانی - ڤی دوو پستنەکە دەگەن بە TDC لە کاتی جیاواز دا، یەکسان لەگەڵ گۆشەی جێگۆڕکیێ لەنێوان دووسلندەرەکە. لە شێوە پێکھاتنی دووانی - تەخت، دوو پستۆنە بەرامبەرەکە دەگەن بە TDC لە ھەمان کات دا، کە پێی دەوترێت سفر پلەی جێگۆڕکێ - بەڵام یەک پستۆن دەگات بە TDC لە ھەنگاوی پەستان دا، ئەوەی تر دەگات بە TDC لەھەنگاوی بەڕێکردنی دوکەڵ. لە شێوە پێکھاتنی ڕێک - ٤، دوو پستۆنە کۆتایییەکان (پستۆنی ١و ٤) دەگەن بە TDC لە ھەمان کات دا، بە ھەمان شێوەی دوو پستۆنە ناوەندییەکان (پستۆنی ٢ و ٣)کە ئەوانیش لە ھەمان کات دەگەن، بەڵام ئەو دوو بەشانە بە TDC دەگەن بە گۆشەی ـ١٨٠ پلە. ھەمان شێواز بەدی دەکرێت لە بزوێنەرە ڕێکەکان تەنانەت لە ژمارەی سلندەرەکانیش، لەگەڵ دوو پستۆنە کۆتایییەکان و دوو پستۆنە ناوەندییەکان بەبەکەوە دەجوڵێن (ھەرچەندە پێویست ناکات بە گۆشەی ١٨٠ پلە بن) و پستۆنە ناوەندییەکانیش لە شێوەی ئاوێنە - وێنە دەجوڵێن بە دەوری ناوەندی بزوێنەرەکە. لە پلێینی تەخت ڤی٨ و چەندین بزوێنەری ڤی گەورەتر، جوڵەی پستۆنەکان لەھەر لێوارێک ھاوشێوەیە لەگەڵ ئەو بزوێنەرە ڕێکە. ھەرچەندە لە پلێینی شێوە خاج دا بزوێنەری ڤی٨ و ھەموو بزوێنەرە ڤی ١٠ەکان جووڵەکە لە ئاڵۆزی دوورە چەمکی بەرزترین خاڵی بێ جووڵە بڵاودەبێتەوە بوو بزوێنەرە بە دەوری تەوەرە خولاوە بێ پستۆنەکان، و بریتییە لەوەی خاڵەکە لە ناو سووڕەکە کە قەبارەی ژووری سووتان بچووکترینە. بە شێوەیەکی ئاسایی ئەوە چەند جارێک ڕوو دەدات لە سووڕانی خولێنەردا؛ لە بزوێنەری وانکڵ دا بۆ نموونە سێ جار ئەمە ڕوودەدات بۆ ھەر سووڕانەوەیکی خولێنەرەکە (ھەروەھا یەکجار لە سووڕانی بزوێنەری دەرەروەی شەفتەکە، لەو کاتەوەی خولێنەرەکانی دەرەوە سێ جار خێرا ترن). دوزینەوەی قەبارەی سلندەرەکە TDC بەکاردێنین لەگەڵ BDC و لێکدانیان لە ژمارەی سلندەرەکان ئەنجامی جێگۆڕکیێ بزوێنەر بە

پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا
پۆل:تەکنۆلۆژیای بزوێنەر
ئامرازەکانی گواستنەوەی کارەبایی

ئۆتۆمبێلێکی کاروبایی ھەروەھا پێشی دەلێن (EV), یەک مۆتۆری کارەبایی یان زیاتر بەکاردێنێت بۆ دابینکردنی زەبر و خێرایی بۆ ئۆتۆمبێلەکە، ھەر ئۆتۆمبێلێکی کارەبایی کارەبای بۆ دابین دەکرێ کە سەرچاوەکی چ لە دەرەوەی ئۆتۆمبێلەکە کارەبای بۆ دابین دەکریێت وەکو شەمەندەفەری کارەبایی یاخوود میترۆ یان لە ناوەوەی ئۆتۆمبێلەکە کە بەشێوەی پاتری دادەنرێت یان بەشێوەی وزەی خۆر یان بە شێوەی جێنەرەیتەر(generator) کە سوتەمەنی دەگۆرێت بۆ کارەبا.

سەرەتای دروستبوونی دەگەرێتەوە بۆ ناوەراستەکانی سەدەی نۆزدەھەم کە کارەبایان بە ڕێگەیەکی باش دەزانی لەبەر ئاسان بەکارھێنانی و باشییەکەی بەڵام ئۆتۆمبێلی گازۆلین بەکارھێنانی ئاسان نەبوو. بزوێنەرە نوێیەکانی سووتانی ناوەکی (ic engines) بۆ ماوەی ١٠٠ ساڵ ڕکابەری ئۆتۆمبێلی کارەبایی کردووە بەڵام ھێزی کارەبایی لە ناو ئۆتۆمبێلەکان ھەر مایەوە وەکو شەمەندەفەر و ھەموو جۆرەکانی تری ئۆتۆمبێلی بچووک.

## مێژوو

لە سەدەی 21 EV نوێبوونەوەیەکی بەرچاوی بەخۆی بینی بەھۆی گەشەکردنی تەکنەلۆژیا، ھەروەھا تیشکۆ لەسەر وزانەی کە دەتوانرێت دووبارە بەکاربھێنرێتەوە زیادبکات، و ڕێکەوتنێکی گەورە لەسەر داواکاری بۆ ئۆتۆمبێلی کارەبایی (EV) گەشەی پێدراوە و ھەندێک لە ئەندازیاران دەستیان کرد بە گفتوگۆ لەسەر گۆڕینی ئۆتۆمبێلەکان بۆ کارەبایی. ھەندێک لە وڵاتەکان دەستیان بە گۆرین کردووە وەکوو ویلایەتە نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ولاتانی یەکێتی ئەورووپا.

ھەرچەندە (EV) کەمێک دەردانی ھەیە، کە ئەم دەردانەش بەھۆی ئەو وزەیە پەیدابووە کە لە جێنەرەیتەر دروست بووە، و عادەتەن پیس بوون بڵاو دەکاتەوە پاشەڕۆک دروست دەکات، مەگەر ئەوە وزەیە دروست دەکرێت لەلایەن سەرچاوەی کارەبایی نوێکەرەوە. EV دەتوانرێت بە چوستی بەرز و چوستی نزم دروست بکرێت یان نا تەندروست و گرانبەھا بێت.

ئەگەر ڕێژەیێکی گەورەی ئۆتۆمبیلی تایبەت بگۆڕن بۆ کارەبای تۆڕ ئەو لەوانەیە داواکارییەکە زیاد بکات بۆ نەوە و ناردن، و دەرچوونی ھەڵکوڵاو. لەگەڵ ئەوەشدا، بە گشتی بەکارھێنانی وزە و دەرچوون لەوانەیە کەم ببنەوە بەھۆیەکە بەتواناییی بڵندتری ئی ڤی س بەسەر تەواو سووڕ. لەگەڵ ئەوەشدا، بە گشتی بەکارھێنانی وزە و دەرچوون لەوانەیە کەم ببنەوە بەھۆیەکە بەتواناییی بڵندتری ئی ڤی س بەسەر تەواو سوورر. لە یو ئێس ئەی ئەو ھەیە ھەرئێستا نزیکەی پێویست ڕوەکی توانای ئێستا و ژێرخانی ناردن مەزەندە کرابوو، وا دا نان کە زۆربەی تاوانبار دەکەن لەوانەیە شەوانە ڕوو بدەن، بەکار ھێنانییەکەترین کارا سەرچاوەی باری بنکەی ئۆفف-پیک.

لە بەریتانیا لەگەڵ ئەوەشدا، شت جیاوازن. لەو کاتەی تۆڕی نەتەوەییی سیستەمی ناردنی کارەبای ڤۆڵتاجی-بەرز ئێستا دەتوانێت داواکارییەکەی بەڕێوە ببات ١ ملیۆن ئوتۆمبێلی کارەبایی، ھۆلیدێیی ستییڤ (بەڕێوەبەر تۆڕی نەتەوەیی پی ئێل سی) گوتی، «کون کردن سەرەوە و لەسەر ئەوەیە بە پێشھاتێکی ڕاستەقینە. شەبەکەی دابەشکردنی ناوچەیی لە شار وەک لەندەن لەوانەیە ھەوڵ بدات بۆ ھاوسەنگی تۆڕەکانیان ئەگەر لێخوڕ لە ھەمان کات ھەڵ ببژێرن بۆ ھەموو پلاک لە ئوتۆمبێلەکانیان».

ئی ڤی بە شێوەیەکی نموونەیی چارگ لێوە دەرگەی توانای ئاسایی یان پابەند چارگ کردن ئێستگە، کردارێک ئەوە بە شێوەیەکی نموونەیی کاتژمێر دەبات، بەڵام دەتوانێت شەوانە بکرێن و زۆرجار چارگێک بدرێت کە پێویستە بۆ بەکارھێنانی ڕۆژانەی ئاسایی.
بزوێنەری شێوە بازنەی بێ پستن

**بزوێنەری شێوە بازنەی بێ پستن** یەکێکە لە بزوێنەرە سووتانە ناوەکییەکان کە پستنی بۆ بەکار ناھێنن لە جوڵەی سەر و بنی بزوێنەرەکان بەڵام لە جیاتی ئەو یەک یان زیاتر پەروانە بەکاردەھێنرێت کە پێی دەگوترێت بزوێنەری شێوە بازنەی بێ پستن بۆ نموونە بزوێنەری شێوە وانکل.

چەمکی خولانەوەی بزوێنەر لە کاتی سووتان پێشنیارکراوە وەک ناوێکی جێگرەوە بۆ ئەم جۆرە بزوێنەرە بۆ دیاریکردنیان لە کاتی زووەوە (بە گشتی لە ساڵانی ٢٠ەکانەوە). لە ھەمان کاتدا بزوێنەری مۆتۆرسکیل و فڕۆکە ناسرابوون بە بزوێنەری خولاوە، ھەرچەندە ھەردوو جۆر پێیان دەوترێت بزوێنەری خولاوە، و تەنیا چوارچێوەکەی دیاری دەکات کە کام جۆرەیە.

## بزوێنەری شێوە بازنەی بێ پستن
بزوێنەری خولاوەی بێ پستن بواری بنەرەتی بۆ بزوێنەری شێوە خولاوەی بێ پستن دەگەرێتەوە بۆ جوڵەی خولاوەی سەرو خوار بۆ پستن کارکردن بە شێوەی شەپۆل کە بە شێوەی لەرینەوە کاردەکاتە سەر خێرایی بازنەی بزوێنەرەکە و پەستانی دەخاتە سەر. لە ساڵی ٢٠٠٦ بزوێنەری وانکلەکان یەکێک بوو لە سەرکەوتوترین بزوێنەری خولاوەی بێ پستن بەڵام تا ئێستاش ھەر خەریکی پەرەپێدانی زیاترن.
* The Engineair engine
* The Liquidpiston engine
* The Hamilton Walker engine
* The Libralato rotary Atkinson cycle engine
* The Quasiturbine
* The Ramgen Integrated Supersonic Component Engine
* The RKM engine, 
* The Sarich orbital engine
* The Trochilic engine
* The Wave disk engine

پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا
پۆل:تەکنۆلۆژیای بزوێنەر
تیڤی ڵاین

**تی ڤی ڵاین** ماڵپەڕێکی تایبەت بە زانیاری و ھەواڵەکان و تێکدەری بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکانە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* دەربارەی تی ڤی ڵاین  لەسەر پی ئێم سی

پۆل:وێبسایتەکانی تەلەڤیزیۆن
٢٠٠ (ژمارە)

٢٠٠ ژمارەیەكی سروشتيە كەوتۆتە نێوان ١٩٩ و ٢٠١. 

پۆل:ژمارە تەواوەکان
٢٠١

## ڕووداوەکان
* لوشیوس ئانیوس فابیانوس و مارکس نۆنیوس ئاریوس موسیانوس بوونە کۆنسۆلی ڕۆم.
* شەڕی کانگتینگ: چاۆ چاۆ ڕکابەرەکەی (یوان شاۆ) دەبەزێنێت.

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان
* ئەگەری مردنی گالین

## سەرچاوەکان


پۆل:ساڵەکان
٢٠٣ (ژمارە)

**٢٠٣** ژمارەیەکی سروشتییە و تاکە، كەوتووەتە نێوان ٢٠٢ و ٢٠٤.

پۆل:ژمارە تەواوەکان
٢٠٤

## ڕووداوەکان
* لوشیوس ئانیوس فابیانوس و مارکس نۆنیوس ئاریوس موسیانوس بوونە کۆنسۆلی ڕۆم.
* ڕووباری دایسان بڵاوبویەوە بۆناو ئێدیسسا.
* گۆنگسونگ کانگ، لۆردی لیاودۆنگ، فەرماندەریەک بەناوی دایفانگ لە باکوری کۆریا دادەمەزرێنێت.
* جەنگی یی، چاۆ چاۆ تەڵە و نەخشەسازی بۆ خێزانی یوان دادەنێ و بەسەرکەوتوویی دەست بەسەر یوان بنکەی سەرەکی یی دادەگرێت.

## لەدایکبوونەکان
* **گۆنگسون دو**، ژەنەڕاڵی بنەماڵەی ھان
* **شین پێی**، وەزیر لەژێر دەسەڵاتی یوان شاو
* **سین پینگ**، وەزیر لەژێر دەسەڵاتی ھان فۆ
* **سو یو،** ستراتیژیزان لەژێر دەسەڵاتی یوان شاۆ

## مردنەکان

## سەرچاوەکان


پۆل:ساڵەکان
٣٠٠

## ڕووداوەکان
* فرانکس گوازرایەوە بۆ ئەوەی ئەمرۆ کە پێی ئەوترێت بەلجیکا

### ئاسیا
* پڵنگ بەرەو لەناوچوون دەچێت لە ئەرمەنستان 
* کاتی یاۆیی بە کۆتا دێت لە ساتی دێرینی ژاپۆن
*میچۆن دەبێتە پاشای گۆگۆریۆ

### ئەفریقا
* لە باکووری ئەفریقا، فیل بەرەو لەناوچوون دەچێت
* گوێدری ئەتلەسی بەرەو لەناچوون دەچێت

### ئەمریکا
* شارستانیەتی مایان دەگەنە باشترین کاتی سەردەمەکە، سەردەمی کلاسیکی، کە ئێستا گواتیمالایە، بەلیز و بەشێکی باشووری مەکسیک نزیک بوونەوە لەیەک وەک پێشووتر، لەم سەردەمەدا، تیکال جیھانی مایان داگیردەکات

## لەدایکبوونەکان
* ئەسانگا، دامەزرینەری یۆگاکارا
* فرومێنتیوس، بازرگانی سووری مەسیحی
* ھیلاری بوتییەکان
* لی شۆو، ئیمپراتۆری چینگ ھان (٣٤٣ مردن)
* جین میندی، ئیمپراتۆری بنەماڵەی جین (مردن ٣١٨)
* مەقاریوسی میسر، قەشە
* زینۆی ڤێرۆنا، کەشیشی ڤێرۆنا
* (نزیک ساڵی ٣٠٠) ئیمێلیا ھیلاریا، پزیشکی گالۆی ڕۆمانی

## مردنەکان
* جیا نانفێنگ ئیمپراتۆرە و ھاوسەری جین ھویدی (لەدایکبوون ٢٥٧)
* لیو لینگ، زانا و شاعیری چینی (لەدایکبوون ٢٢١)
* سیما یو، شازادەی جێنشین لەکاتی بنەماڵەی جین (لەدایکبوون ٢٧٨)
* سپۆروس، ئەستێرەناس و بیرکاریزان 
* سیۆناس، پاتریکی ئەلێکسەندریا
* ژانگ ھوا، ئەفسەری بنەماڵەی جین (لەدایکبوون ٢٣٢)

## سەرچاوەکان


پۆل:ساڵەکان
٤٠٠

## ڕووداوەکان

## لەدایکبوونەکان
* ئەسپەر، ئالان پەتریشی و ژەنەڕال (مامۆستای سەربازەکان) 
* ھیداتیوس، کەشیشی ئەکوای فلاڤیای (مۆدێرن چاڤیس، پوتوگال)
* سەلڤیان، نوسەری مەسیحی
* سۆزۆمێن، مێژووناسێکی مەسیحی

## مردنەکان
* کاستۆری کاردین، قەشە
* دوان، ئیمپراتۆرەی چینی و ھاوسەری مورۆنگ باۆ
* گایناس، 
* لی لینگرۆنگ، ئیمپراتۆرە و دایکی جینگ سیاودی
* لو گوانگ، ئیمپۆراتۆری خاکی (دی)، دواتر بووبە لیانگ (لەدایکبوون ٣٣٧)
* لو شاۆ، شازادە (تیان وانگ)، دواتر لیانگ
* ئۆرباسیوس، نوسەرێکی پزیکشی یۆنایی و پزیشک

## سەرچاوەکان


پۆل:ساڵەکان
٦٠٠

## ڕووداوەکان
### ئەورووپا
* پاشا کلۆسەری دووەم لەلایەن برازاکانییەوە بەزێنرا
* سیودبێرتی دووەم و سیودبریکی دووەم لە دۆرمیلیسن
* خەلکانی ئەڵمانی و سلاڤی لە گەورەبوونێکی فراوان دان
* رۆم بەردەوام دەبێت وەک بەشێک لە ئیمراتۆریەتی بیزەنتی
* خاکەکانی ئیتاڵا دابەشبووە بۆ شاری سەربەخۆ
* ڤێنیز بەردەوام دەبێت وەک قەڵەمڕەوێکی سەربەخۆ

### ئاسیا
* یەکەم نێردراوی ژاپۆن نێردرا بۆ شانشینی چین
* فارسەکان دەستیان کرد بەبەکارھێنانی ئاشی با بۆ ئاودێری

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان

## سەرچاوەکان


پۆل:ساڵەکان
٧٠٠ (ژمارە)

**٧٠٠** (**حەوت سەد** یان **حەفت سەد**) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٦٩٩ و ٧٠١.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:ژمارە تەواوەکان
بیرەوەری ڤیمی نیشتمانی کەنەدیەکان

**بیرەوەری ڤیمی نیشتیمانی کەنەدیەکان** () بیرەوەری و یادگارێکی سووپای کەنەدایە لە فەرەنسا، ئەم یادگاریە بیرەوەری کەنەدیەکانە لە جەنگی جیھانی یەکەمە.
چەپ|وێنۆک|350x350پیکسڵ|تەلاری یادگاری ڤیمی ریچ لە فەرەنسا
یادگاری ڤیمی بەگەورەترین یادگاری کەنەدیەکان دادەنرێت کە لەدەرەوەی کەنەدا دروست کرابێت. ائەم بیرەوەریە کەوتۆتە بڵندترین تەپۆلکەی کەناراوەکانی ڤیمی ریچ لە فەرەنسا لەپێناو ھەموو ئەو قوربانیانە دروستکراوە کە سووپای کەنەدا لەپێناوی ھەوڵی داوە. لە ساڵی ١٩٢٢ لەسەردەمی جەنگی جیھانی یەکەم فەرەنسا رێگای بە کەنەدا دا تاوەکو ھەموو ناوچەکانی ڤیمی ریچ بۆ کاروبارە سەربازیەکانی بەکاربێنێت.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:جەنگی جیھانیی یەکەم
سووڕی پڕژێنەری مەگنیسیۆم

**‎سووڕی پڕژێنەری کانزایەکی مەگنسیۆم** (بە ئینگلیزی:Magnesium injection cycle) (جادو داڕژتنێکی بوێنەرە لەژێر پەرەسەندن لەلایەن کۆمپانیای میتسووبییشی (Mitsubishi) و پەیمانگای تەوکییەوی تەکنەلۆجیا کە کانزایەکی ڕەنگ زیوییە کە تێیدا مەگنسیۆم و ئاو بەکاردەھێنرێ بە بەرھەم ھێنانی توانا.

پرۆژەی ھاوبەش، دەستی پێکرد لە سالی ٢٠٠٥ز و ھێشتا لە قۆناغی ئەزموونییە، ێک دوانەئۆکسایدی کاربۆنی نموونەی دەرکەوت.

## بە شێوەیەکی گشتی
**بزوێنەری ئازاد** (free engine) لە ٢٠٠٦ز کە بەسەرکەوتووی کاری کرد بەبێ پێویستی بۆ سووتەمەنیی بەردینە. کاردانەوەی کیمیاوی لەنێوان کانزایەکی ڕەنگ زیوییە (لە شێوەیێکی ھاڕاوە) و ئاو لە پلەی گەرمیی ژوور ھەڵم و ھایدرۆجینی وزەی-بەرز بەرھەم دەھێنێت.

ھایدرۆجینەکە لە ھەمان کات دەسووتێنرێت تا ھەڵمی وزەی-بەرزی زیاتر بەرھەم بھێنێت. ئەمانە دوو ھەڵم توانای سەرچاوە مەکینەکەن. سووڕی وزە ھیچ دوانەئۆکسایدی کاربۆن بەرھەم ناھێنێت یان دەرچوونی زیانبەخشی دیکە. تاکە بەرھەمی لاوەکیی ئەم کاردانەوە ئاو و ئۆکسیدی کانزایەکی ڕەنگ زیوییەیە.

سەرەڕای ڕەھەندی بچووکی (بە نزیکەیی ٥ سم لە تیرەی بازنە و ١٣٫٥ سم لە بەرزی)، مەکینەکە دەتوانێت دەرھاتێکی گەرمیی چەند دە لە ک دەبلیوو لێوە دروست بکات کە توانا بەدەست دەھێنرێت مەکینەکە بەتەما دەبرێت بۆ بەکارھێنان لە کەوجێنەرێیشەن (cogeneration)، ئۆتۆمۆبیل، کەشتی، و زۆر ڕووبەری دیکە. لێدوانێک لە ٢٠٠٦ گوتن کە زیاتر توێژینەوە ئەنجام دەدەن دەربارەی پلان دانان بۆ بە دەستھێنانی (commercialization) لە سێ ساڵی داھاتوودا.

پەرەسەندنی بزێنەرەکە ڕابەری کرا لەلایەن پرۆفیسۆر تۆکۆشی (یابە) لەگەڵ یارمەتیی پرۆفیسۆر [یکوتا] و ئەوانی دیکەی پەیمانگای تەوکییەوی تەکنەلۆجیا لەگەڵ ھاریکاریی ئەونەو دێنکی (سەیساکوشۆ)، کەی. کەی. پیشەگەرێکی وردی کەوتە لە (شیناگاوا)، تۆکیۆ.

## سەرچاوەکان

پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا
پۆل:تەکنۆلۆژیای بزوێنەر
ڤیکتۆریا (بریتش کۆلۆمبیا)

وێنۆک|دروشم
**ڤیکتۆریا** پایتەختی ھەرێمی بریتش کۆلۆمبیا یە لە کەنەدا، کەوتۆتە بەشی باشووری دورگەکانی ڤانکوڤەر بە دووری ١٠٠کم (٦٢میل) گەورەترین شاری ھەرێمی بریتش کۆلۆمبیا یە، شارەکە نزیک بەسنوری نێودەوڵەتی کەنەدا و ئەمریکا ھەڵکەوتوە کە ١٠٠کم لەشاری سیاتلی ئەمەریکاوە دوورە و ٤٠کم یش لەبەندەری پۆرت ئێنجلس دوورە لەرێگای کاشینک ەوە، بە شاری باخچەکان بانگ دەکرێت ێەمەش بەھۆی ھەبوونی گەلێک لە باخچە و باغ و نەمامگەی سەرنج ڕاکێش کەساڵانە گەشتیارێکی زۆڕ ڕووی تێدەکەن ھەروەھا شارێکە لە ڕووی پیشەسازی و تەکنەلۆژیاوە دەوڵەمەندە جگە لەھەبوونی چەندین زانکۆی بەھێز و بەناوبانگ کە ساڵانە ھەزاران خوێندکار ڕووی تێدەکەن لەسەرانسەری جیھان.

## کەشوھەوا

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەری فەرمی شارەکە 
* ماڵپەری گەشتیاری ڤیکتۆریا
* ''British Colonist'' newspaper in Victoria, complete text Dec. 1858 to June 1910, searchable
* مێژووی ڤیکتۆریا لە سەدەی نۆزدەھەم
* ڕژێمی کەشپێوان لە ڤیکتۆریا

پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
٥٠٠

## ڕووداوەکان

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان

## سەرچاوەکان


پۆل:ساڵەکان
پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە ژمارەکان
عارەب عوسمان

**عارەب عوسمان** (ھەروەھا بە **تەنیا عارەبیش** ناسراوە؛ ناوی تەواو: **عارەب عوسمان جەرجیس**) ھونەرمەند و دەنگبێژێکی کوردە کە لە ١٩٥٢ لە گەرەکی تەیراوەی شاری ھەولێر لەدایکبووە باوکی عوسمان حەیران یەکێک بووە لە کەڵەحەیرانبێژە ھەرەبەتواناکانی دەشتی قەراج و ھەولێر، لە ساڵی ١٩٧٠ دەبێت بەیەکێک لە فێرخوازەکانی ھونەرمەندی گەورە (وریا ئەحمەد) کە لەبەشی کوردی رادیۆی بەغدا گۆرانیان تۆمارکردووە، ھەرچەندە لەخێزانەکەیان چەندین حەیران بێژ و دەنگ خۆش ھەبووینە بەڵام پتر دەکەوێتە ژێڕ کاریگەری ھونەرمەندی مەزن ڕەسوول بێزار گەردی ھاوکات لەگەڵ ھونەرمەندانی سەردەمی خۆی (جەلال سەعید، بورھان خۆشناو، نەجمەددین ئاوارە، نیزام شوکر، قادر زیرەک) برەوی زیاتریان بەھونەرەکەیان داوە و ھاتونەتە مەیدان، عارەب عوسمان بە یەکێک لەکۆڵەکەکانی حەیران دادەنرێت لە کوردستان

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان
* چاوپێکەوتنێک لەکەناڵی کوردسات
* دیدارێکی ھونەری لەکەناڵی رووداو

پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:ھونەرمەندانی کورد
پۆل:حەیران
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
تەرزە جاف

**تەرزە فایەق جاف** (لەدایکبووی ٥ی تشرینی دووەمی ١٩٧٢، سلێمانی) نووسەر، وەرگێڕ، توێژەر و شاعیری کوردە.

## ژیاننامە
ناوی تەواوی تەرزە فایەق جافە. ڕۆژنامەنووس و ھۆنەر و چالاکوانێکی بواری ئافرەتانیشە. ساڵی ١٩٩٥ بەکالۆریۆسی لە بواری جوگرافیا بەدەست ھێناوە لە زانکۆی سەلاحەددین (ھەولێر). لەنێوان ساڵانی ٢٠٠٩-٢٠٠٧ لە ئاژانسی (أصوات العراق) وەک نووسەر و وەرگێر کاری کردووە. ھاوسەری پێشووی نووسەر و فیلسووف دکتۆر فەرھاد پیرباڵ بوو کە بەھۆی ئەم پەیوەندییەیانەوە بەھرە و توانای ئەدەبییان بەرزەفڕ ببوو و زۆر لەژێر کاریگەریی یەکتردا بوون. ساڵی ٢٠١٦ وەکوو پێشکەشکار لە دامەزراوەی میدیاییی کوردستان ٢٤ دامەزرا.

## بەرھەمەکان
* توێژینەوە لە مێژووی کورد، کۆمەڵێک لێکۆڵینەوەی مێژوویی و جوگرافی (وەرگێڕان)
* پەتاتە بخۆن، کۆمەڵە کورتەچیرۆک (وەرگێڕان)
* من ھەبم یاخود نا ئەمەیە مەهزەلەکە (ھۆنراوە)
* لە کەوتنەخوارەوەشدا باڵەکانم ئاسمانیان ھەژاند (ھۆنراوە)
* چەندین بابەتی ھەمەلایەنە لە گۆڤار و ڕۆژنامەکان

## پێشانگا

پەڕگە:Tarza Jaff.jpg|تەرزە جاف
پەڕگە:Tarza Fayaq Jaff.jpg


## سەرچاوەکان
* https://web.archive.org/web/20161224041847/http://www.speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=40096&Jor=25
* دەنگی ئەمریکا: ژیان لە فەرھەنگدا

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
پۆل:زیندووان
پۆل:ڕاگەیاندن
پۆل:نووسەران
ھاریس جەی

**ھاریس جەنگ**، پیشەگەرانە ناسراو بە **ھاریس جەی**، گۆرانیبێژێکی موسڵمانی بەریتانییە کە لەگەڵ کۆمپانیای بەرھەمھێنانی ئەوەیکنینی رێکۆردس ڕێککەوت پاش ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٣، پێشبڕکەیێکی بردەوە.

## ژیان
ھاریس لە قوتابخانەی بریت بۆ ھونەر لە لەندەن دەرچوو. ئەلبوومەکەی بە ناوی سەلام لە ٢٠١٥ لەلایەن کۆمپانیای بەرھەمھێنانی ئەوەیکنینگ ریکۆردسەوە بڵاوکرایەوە. لە ساڵی ٢٠١٧، ئەو کتێبێکی منداڵانی بە ناوی *سەلام و عەلەیکوم: پەیامێک بۆ ئاشتی* بڵاوکردەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧
پۆل:موسڵمانانی بریتانی
پۆل:موسڵمانانی ئینگلیز
پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی
پۆل:خەڵکی چێلسی، لەندەن
سەبری بۆتانی

**سەبری ئەحمەد تەمەر** ناسراو بە **سەبری بۆتانی** لە گوندی لۆدێ لە پارێزگای سێرت-ی باکووری کوردستان لە دایک بووە. لە مزگەوت و خوێندنگە خوێندوویەتی بەڵام وازی لە خوێندن ھێناوە و چووەتە ناو خەباتی کوردایەتی و خزمەتی گەل. لە ساڵی ١٩٤٦ گیرا و خرایە زیندانی موسڵ. ھەر لەوێ دەستی بە نووسینی ھەڵبەستان کرد. لە ساڵی ١٩٦١ چووە ناو ڕیزی شۆڕشی ئەیلوول. بەرھەمەکانی زیاتر پەخشان و ھۆنراوەن و لە بارەی خۆشەویستیی وڵات و کوردایەتی و مرۆڤایەتی و برایەتی و یەکسانین. چونکی بەرھەمەکانی بە شێوەیەکی ئاسان نووسیوە وای کردووە کۆمەڵگا بە ئاسانی لێی تیێبگەن. بە درێژاییی ژیانی خەباتی کردووە لە پێناو کوردایەتی، بە دەیان چیرۆک و پەخشان و بابەتی فۆلکلۆری لە گۆڤار و رۆژنامەی کوردیدا بڵاوکردووەتەوە.

## نموونەی ھۆنراوە

عاشقان پەردە دڕاندن چەپ و ڕاست
نامە ل پێ نامێ شاندن چەپ و ڕاست
پەیک و مزگێنی دھاتن پێل و پیل
ب ئاوازەک نوو ستراندن چەپ و راست
جوتیار و ڕێنجبەر و پالان شەڤ و ڕۆژ
ژ دەمێ ھەڤ درەڤانەن چەپ و راست
شلیپان دھاتن مەیدانێ کت و جۆت
وەک بازان شەپەڕ شەقاندن چەپ و راست
خورشید و شێر و شاھینان ڕاھێنانێ
کۆزک و چەپەر شکاندن چەپ و راست
خوەش د خوەندن قەق بوو ھەی قەقە بوو
کافر دخوونێ گەڤزاندن چەپ و راست
ئەڤینداران جان و دل دان دلستانێ
تەڤنا ژینەک نوو ڕاچاندن چەپ و راست
ترس و لەرزا ڤێ خەبات و کێڤە ڕاتێ
بەگ و دوژمن لەرزاندن چەپ و راست
خوە پەرستان ئەڤ سەرو ئەو سەر لەیزتن
خوە ب دۆلارا وەڕماندن چەپ و راست
تۆڤی ڕک و کەرب و کینا ڕەش ڕەشاندن
دوەلاتێ مەدە چاندن چەپ و راست
ئەڤ ھەموو دەرد و خەم و زۆر و ستەم
دوژمنا ل مە باراندن چەپ و راست


## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* شێعرەکانی بۆتانی بە پیتی لاتینی لە ئەنستیتۆ کوردی پاریس

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧
پۆل:مردووانی ١٩٩٨
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:خەڵکی وان
پۆل:شاعیرانی کورد
٢٠٢ (ژمارە)

**٢٠٢** ژمارەیەکی سروشتییە کەوتووەتە نێوان ٢٠١ و ٢٠٣

پۆل:کۆلکەوتارەکانی ژمارە
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٢٠٥ (ژمارە)

**٢٠٥** ژمارەیەکی سروشتیە کەوتۆتە نێوان ٢٠٤ و ٢٠٦

پۆل:ژمارە تەواوەکان
٢٠٧ (ژمارە)

**٢٠٧** ژمارەیەکی سروشتییە کەوتووەتە نێوان ٢٠٦ (ژمارە) و ٢٠٨

پۆل:ژمارە تەواوەکان
پۆل:کۆلکەوتارەکانی ژمارە
دێرنیێرێ دانس

**دێرنیێرێ دانس** (*"کۆتا سەما"*) گۆرانییەکە کە لەلایەن گۆرانیبێژ و گۆرانینووسی فەڕەنسی ئیندیلاوە ڕیکۆردکراوە. گۆرانییەکە یەکەم تاکەگۆرانی ئەو بوو لە یەکەم ئەلبومیدا بە ناوی مینی وۆرڵد (جیھانی بچووک).

بیرۆکەی مۆسیقی گۆرانییەکە بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە گۆرانی پارس قوێ تو کرۆیس لەلایەن گۆرانیبێژ چارڵز ئازناڤۆرەوە وەرگیراوە.

## لە خشتەکاندا
لە ١ی ئازاری ٢٠١٤، گۆرانییەکە شوێنی خۆی لە پلەی یەکەمی خشتەکانی یۆنان بینی و بۆ ٧ حەفتە لەو پلەیە مایەوە. لە ١٩ی نیسانی ٢٠١٩، گۆرانیی گۆرانیبێژ فارێل ویلیامز بە ناوی «ھاپی» گەییشتە پلەی یەکەم. ھەرچەندە دواتر دێرنیێری دانس گەییشتەوە پلەی یەکەم و ٥ حەفتەی دی لە پلەی یەکەم مایەوە. لە تێکڕادا، گۆرانییەکە بۆ ١٣ حەفتە لە پلەی یەکەم مایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گۆرانییەکانی ٢٠١٣
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ٢٠١٤
پۆل:گۆرانییە فەڕەنسییەکان
٣٠١ (ژمارە)

**٣٠١** ژمارەیەکی سروشتییە کەوتووەتە نێوان ٣٠٠ و ٣٠٢.
## سەرچاوەکان
*

پۆل:ژمارە تەواوەکان
ماندوویی

**ماندووبوون** یان **ماندوویەتی** لە زانستە زیندەییەکاندا واتا وەڵام دانەوەیەکی جەستەیی یان بیرۆکەیی بۆ فشار. لە بەکارھێنانی گشتیدا زۆرجار ماندوویەتی دوای چالاکیی جەستەیی یان دەروونیی درێژخایەن ڕوودەدات. کاتێک ماندوویەتی سەربەخۆ لە ماندووبوونی جەستەیی یان دەروونی ڕوودەدات، دوای پشوودان یان خەوتن چارەسەر نابێت (ھەندێکجار)، لەوانەیە ھۆکاری دیکەی ھەبێت، وەک حاڵەتە پزیشکییەکانی تر.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەروونپزیشکی
پۆل:دەروونناسی
پۆل:دەروونناسیی گشتی
پۆل:دەروونناسیی کۆمەڵایەتی
پۆل:تەندروستیی دەروونی
پۆل:پەشێوییە دەروونییەکان
پۆل:ھەست
پۆل:سۆزەکان
پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی
پۆل:مرۆڤ
پۆل:مرۆڤناسی
پۆل:لەشی مرۆڤ
پۆل:ڕەفتاری مرۆڤ
پۆل:مێشک
ئی فووتبۆڵ پرۆ ئیڤۆڵوشن سۆکەر ٢٠٢٠

***ئی فووتبۆڵ پرۆ ئیڤۆڵوشن سۆکەر ٢٠٢٠*** (کورتکراوەی: **ئی فووتبۆڵ پێس٢٠٢٠**) کایەیێکی ڤیدیۆیی تۆپی پێیە کە لەلایەن بەرھەمەکانی پێس بڵاوکراوەتەوە و لەلایەن کۆنامی بۆ مایکرۆسۆفت ویندۆز، پلەی ستەیشن ٤، ئێکس بۆکس وەن و ئای ئۆ ئێس بەرھەمھێنراوە. یارییەکە ١٩ھەمین بەشە لە زنجیرەکایەی پرۆ ئیڤۆڵوشن سۆکەر وە بەشێوەیەکی نێودەوڵەتی لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە، وە لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩ لە ئاسیا بڵاکرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٩
پۆل:گەمەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠
پۆل:گەمەکانی ویندۆز
پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
پۆل:یارییەکانی ویندۆز