open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دەیڤید ھۆڵمز

**دەیڤید ھۆڵمز** (؛ لەدایکبووی 1ی کانوونی دووەمی ١٩٨٣) پێشکەشکاری پۆدکاستێکی بەریتانییە و پێشتر ئەکتەر بووە.

## پیشە
ھۆڵمز دووانەی دانیال ڕادکلیف بوو وەک ھاری پۆتەر لە شەش فیلمی یەکەمی زنجیرە لە  فیلمەکانی ھاری پۆتەردا. لە فیلمی ھاری پۆتەر و بەردی فەیلەسوفدا ڕۆڵی لێدەرێکی سلیزەرینی گێڕاوە، بەڵام ھەڵەیەک لە کریدتەکانی فیلمەکەدا ھاتووە کە لەبری ئەوە ڕۆڵی کارەکتەری ئادریان پوسی دەگێڕێت؛ ئەو ڕۆڵە لە ڕاستیدا لەلایەن سکۆت فیرنەوە ڕۆڵی تێدا گێڕا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە خاوەن پێداویستییە تایبەتەکانی بەریتانیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا ‒ نەمانی ھاوسەنگی

**نەمانی ھاوسەنگی** یاخود **ناھاوسەنگی** ڕۆمانێکی گرافیکە و لە گەردوونی ئەڤەتاردا ڕوودەدات، بەردەوامی دەدات و پەیوەندی ھەیە بە ڕووداوەکانی کۆمیکی باکوور و باشور. بە ھاوکاری لەگەڵ نووسەرە ڕەسەنەکانی زنجیرەکە، مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ و برایان کۆنێتزکۆ، فەیت ئێرن ھایکس دەبێتە نووسەری سەرەکی ناوەڕۆکی ئەم کۆمیکە. بەشی یەکەم لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ و دووەمیان لە ١٤ی ئایاری ٢٠١٩، و سێیەمیش لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ بڵاوکرانەوە.

## دەربارە
نەمانی ھاوسەنگی گرژی نێوان ملکەچپێکەران و نا ملکەچپێکەرانیی جیھانی ئەڤەتارە، لە دەوروبەری پیشەسازی ئاگر. لە بەشی یەکەمی نەمانی ھاوسەنگی، تیمی ئەڤەتار دەگەنە پیشەسازی ئاگر، بۆیان دەردەکەوێت ناکۆکی لە نێوان ملکەچپێکەرەکان و ناملکەچپێکەرەکان زیادی کردووە. لە بەشی دووەمی نەمانی ھاوسەنگی، تیمی ئەڤەتار ئامانجیان چارەسەرکردنی ململانێی نێوان ناملکەچپێکەران و ملکەچپێکەرەکانە و لە ھەوڵدان بۆ ھێوکردنەوەی دۆخەکە. لە بەشی سێیەمدا، ململانێکان دەگاتە لوتکە و کاری ئانگی ئەڤەتار قورستر دەبێت و پێویستە چارەسەرێک بخاتەڕوو بۆ ئەوەی ھەردوو لایەنەکە پێک بھێنێتەوە.

ئەم کۆمیکە بە گشتی زۆربەی ناوەڕۆکی چیرۆکی زنجیرەی ئەفسانەی کۆرای لەخۆ گرتووە، چونکە شۆڕشی پیشەسازی و چۆنیەتی دروست بوونی لایەنە سیاسییەکانی نێو زنجیرەکە دەخاتە ڕوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:دووبارە دەرکەوتنەوە لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ کۆمیکدا گونجاندووە
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ یارییە ڤیدیۆیییەکان گونجاندووە
پۆل:زانستی ئەفسانەکان لە کلتورە گەلییەکاندا
ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا ‒ سەرکێشییە ونبووەکان

***ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا ‒ سەرکێشییە ونبووەکان*** ڕۆمانی گرافیکیی تەواوکەرە کە لەلایەن داڕک ھۆڕس کۆمیکس بڵاوکراوەتەوە. *سەرکێشییە ونبووەکان* ٢٦ چیرۆک  لەخۆ دەگرێت کە بە درێژایی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا داندراون و بڵاوکراونەتەوە. کە زۆربەیان پێشتر لە *گۆڤاری نیکلۆدیۆن* پەخشکراون.

## چیرۆکەکان
*سەرکێشییە ونبووەکان* بەسەر سێ پەڕتووکدا دابەشکراوە (ئاو، زەوی و ئاگر) کە ھاوتایە لەگەڵ سێ وەرزی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکە.

## سەرچاوەکان
سیمۆن فیشەر-بێکەر

**سیمۆن فیشەر-بێکەر** (؛ ٢٥ی تشرینی دووەمی ١٩٦١ – ٩ی ئازاری ٢٠٢٥) ئەکتەرێکی شانۆ، تەلەڤیزیۆن و سینەمای بەریتانی بوو. ئەو ھەروەھا پسپۆڕی کۆمیدی و بەشەکانی تری ڕۆڵبینین بوو.

## فلیمۆگرافی

### تەلەفیزیۆنی

* واتەرساید (٢٠١٢) وەک دانتی ھارپەر.

### فلیم

* سەرھەڵدانی فریشتەی خۆشحاڵی (٢٠١٢) وەک دانتێ.

### دەنگی

* دکتۆر کێ: نەفرەتی کونە خەوتوو (٢٠١٣) وەک باوکی دارە ڕەقەکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:مردووانی ٢٠٢٥
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
فەیت ئێرن ھایکس

**فەیت ئێرنن ھایکس** کارتۆنساز و ئەنیمەیشن سازیکەنەدییە و لە شاری ڤانکۆڤەری ویلایەتی بریتیش کۆڵۆمبیا دەژی.

فەیت کۆمەڵێک ڕۆمانی گرافیکی دروستکردووە، وەک تاکە دروستکەر و وەک ھاوکاری دروستکەر.

## چاوگنامە

* *دیمۆنۆلۆژی ١٠١* (وێبکۆمیک، ئابی ١٩٩٩ – حوزەیرانی ٢٠٠٤)
* *ئایس* (وێبکۆمیک، چیرۆکە مۆدێرنەکان ٢٠٠٣ - ١٤ی شوباتی ٢٠١٠)
* *بانگکردنی زۆمبیەکان* (ڕۆمانی گرافیکی، گرافیکی کاری کۆیلە، تشرینی دووەمی ٢٠٠٧، ٢٠١٦.)
* *جەنگ لە ئێلسمێر* (ڕۆمانی گرافیکی، گرافیک کاری کۆیلە، کانوونی دووەمی ٢٠٠٨،)
* *ساڵێک لە ئێڵسمێر* (دووبارە بڵاوکردنەوەی ڕۆمانی گرافیکی بە ڕەنگی تەواو لەگەڵ ھێڵی نوێ، یەکەم دووەم, ٧ی تەمموزی ٢٠٠٧ )
* *کەمپی مێشک*, نووسینی سوزان کیم و لۆڕێنس کلاڤان (ڕۆمانی گرافیکی، یەکەم دووەم, ٣ی ئابی ٢٠١٠ )
* *ھاوڕێیان لەگەڵ کوڕان* (ڕۆمانی گرافیکی، پەڕتووکی دووەم، شوباتی ٢٠١٢ )
* *بێ میھرەبانی کۆترەکان* (ڕۆمانی گرافیکی، چاپخانەی منداڵان دەتوانن ١ی ئەیلوولی ٢٠١٣ )
* *دەنگی ڕەشەبا* ( ڕۆمانی گرافیکی، چاپخانەی منداڵان دەتوانن ١ی ئەیلوولی ٢٠١٣ )
* *سەرکێشییەکانی کچەی پاڵەوان* (ڕۆمانی گرافیکی، ئەسپی تاریک، شوباتی ٢٠١٣ )
* *ھیچ شتێک ناتوانێت ھەڵە بێت،* نووسینی پرۆدێنس شێن (ڕۆمانی گرافیکی، یەکەم دووەم، ئایاری ٢٠١٣ )
* *[[دوایینی ئێمە: خەونە ئەمریکییەکان|The Last of Us: American Dreams]]* نووسینی نیل دروکمان (ڕۆمانی گرافیکی، داڕک ھۆڕس کۆمیکس، تشرینی دووەمی ٢٠١٣ )
* *سێبەری شاری بێ ناو*
* *شارە بێ ناوەکە،* ڕەنگەکانی جۆردی بێلایر (ڕۆمانی گرافیکی، یەکەم دووەم، نیسانی ٢٠١٦ )
* *دڵی بەرد،* ڕەنگەکان لەلایەن جۆردی بێلایر (ڕۆمانی گرافیکی، یەکەم دووەم، نیسانی ٢٠١٧ )
* *کۆمیک دڵت دەشکێنێت* (ڕۆمان، چاپخانەی ڕۆارینگ بروک، شوباتی ٢٠١٩ )
* ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا *درێژەدەری نەمانی ھاوسەنگی*

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان
پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرە ژنە کەنەدییەکانی سەدەی ٢٠م
پۆل:نووسەرە ژنە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م
گوریھیرو

**گوروھیرو** (بە ژاپۆنی: グリヒル؛ ناوە فەرمییەکەی: یەکەی وێنەکێشان و ستۆدیەکانی گوریھیرو) تیمێکی وێنەکێشان و کارتۆنسازیی ژاپۆنییە، و بە زۆری دروستکەری کۆمیکن. لە ئێستادا ستۆدیۆکەیان لە شاری سایتامایە، بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ کۆمیکە ئەمریکییەکان کار دەکەن.

## چاوگنامە
### داڕک ھۆرس کۆمیکس
* *[[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا ‒ بەڵێنەکە]]* (٢٠١٢)
* *[[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا ‒ گەڕانەکە]]* (٢٠٢٣)
* *[[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا ‒ درزەکە]]* (٢٠١٤)
* *[[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا ‒ سێبەر و دوکەڵ]]* (٢٠١٥–١٦)
* *[[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا ‒ باکوور و باشور]]* (٢٠١٦–١٧)

## سەرچاوەکان

پۆل:نەخشکێشە ژاپۆنییەکان
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی
تۆقی عەزازیل

**تۆقی عەزازیل** ڕۆمانیکی کوردییە لە نووسینی سەید قادر ھیدایەتی؛ دوو جار چاپ و بڵاو بووەتەوە.

## ناوەرۆک
تۆقی عەزازیل دەروازەیەکە بۆ تێگەیشتن لە یاساکانی نێو کۆمەڵگەی کوردی و دەزگایەکی خاوەن دەسەڵات بەناوی تەکیە؛ لە ڕێگای ئەم ڕۆمانەوە دەتوانین بزانین ڕوانینی کورد بۆ ئایین و موقەدەستات چۆن بووە؛ ھەروەھا ئاشنا بین لەگەڵ ئەم زمانەی کە تایبەتە بە خانەقا و بۆشایی ڕەخنە و عەقڵی تێدا بەدی دەکرێت. لە کۆتایشدا باسەکە دەڕواتە سەر سەرھەڵدانی دەزگایەکی تر بەناوی حیزب، کە لەگەڵ تەکیە وێکچوونێکی زۆر لەناویاندا بەدی دەکرێت. تۆقی عەزازیل باس لە موریدێکی گەنجی تەکیەی شێخ باپیر دەکات.

## چاپەکان
* کولەپشتی، تاران، ٢٠١٢
* ناوەندی خانی، ٢٠١٩

## پەراوێزەکان
* بووتیقای گێڕانەوە؛ گێڕانەوەناسیی ڕۆمانی کوردی، کاوان محەممەدپوور (نواندنەوەی گوتارەکان، شێواەگێڕانەوەی ڕۆمانی تۆقی عەزازیل)
* تۆقی عەزازیل، چیرۆکی داڕمان و تێھەڵچوونەوە، عەزیز محەممەدپوور
* وتاری ڕۆمان و زمان، کتێبی گێڕانەوەناسی، هاشم ئەحمەدزادە، چاپەمەنیی مانگ 1397

## کورتە

## سەرچاوەکان

پۆل:سەید قادر ھیدایەتی
پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان
پۆل:کتێبە کوردییەکان
پۆل:ڕۆمانەکان
دێریک دەدمان

**دێریک دەدمان** (؛ ١١ی ئازاری ١٩٤٠ – ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤) ئەکتەری کارەکتەری ئینگلیزی بووە کە بۆ ماوەی ٣٨ ساڵ لە چەندین فیلم و زنجیرە تەلەفزیۆنی بەریتانیدا بەشداری کردووە.

## خێزان
دێریک دەدمان لە شاری فولھام لەدایکبووە، یەکێک بووە لە سێ کوڕەکەی جۆرج و ئیدیت دەدمان. دێریک کوڕێکی بە ناوی جەیکی ھەبوو و دوو نەوەشی بوو بە ناوەکانی لۆک و ئاری.

## مردن
دەدمان بەھۆی ئاڵۆزییەکانی نەخۆشی شەکرەوە لە شاری فرێسپێخی فەرەنسا کۆچی دوایی کرد، کە لەگەڵ خانەنشینبوونیدا ڕووی لە ساڵی ٢٠١٤ کرد، لە تەمەنی ٧٤ ساڵیدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠
پۆل:مردووانی ٢٠١٤
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم
پاولۆ ڕۆبێرتۆ فالکاو

**پاولۆ ڕۆبێرتۆ فالکاو**, یان بە سادەیی **فالکاو** (لەدایکبووی ١٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٣)، یاریزانی پێشوو و ڕاھێنەری تۆپی پێی بەڕازیلییە. بە یەکێک لە گەورەترین یاریزانانی بەڕازیلی لە ھەموو سەردەمێکدا دادەنرێت و یەکێکە لە گەورەترین یاریزانە بەرگریکارەکان لە مێژووی تۆپی پێدا، و یەکێکە لە باشترین یاریزانەکانی جیھان لە پێگەی خۆیدا لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا.ھەروەھا بە یەکێک لە باشترین یاریزانەکانی مێژووی ئینتەرناسیۆناڵ و یانەی تۆپی پێی ڕۆما دادەنرێت، ھەروەھا بۆ یاری ساوپاولۆ کردووە. لە قۆناغێکدا زۆرترین مووچەی تۆپی پێ بوو لە جیھاندا. فالکاو لە نێوان مانگی شوباتی ١٩٧٦ و حوزەیرانی ١٩٨٦ نوێنەرایەتی ھەڵبژاردەی بەرازیل کردووە لە ٣٤ یاریدا و خاوەنی ٦ گۆڵە. لە جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢ بەشداری کرد، لە ھێڵی ناوەڕاست شانبەشانی زیکۆ و سۆکراتیس و ئیدەر یاری کرد، کە بە یەکێک لە باشترین پیکھاتەکانی ھەڵبژاردەکە دادەنرێت. بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو لە پێکھاتەی جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٨ی بەرازیل دوورخرایەوە، سەرەڕای ئەوەی پێش پاڵەوانێتییەکە لە لیستی سەرەتای ٤٠ یاریزاندا بوو. دوای جامی جیھانیی ١٩٨٦ فالکاو وازی لە یاری تۆپی پێ ھێنا. لەلایەن پێلێ لە ساڵی ٢٠٠٤ لە ئاھەنگی سەد ساڵەی فیفادا وەک یەکێک لە ١٢٥ یاریزانی زیندوو دەستنیشانکرا

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٧٩
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل
پۆل:فیفا ١٠٠
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
گەیم ئۆڤەر

**گەیم ئۆڤەر** () دەستەواژەیەکە لە کایە ڤیدیۆیییەکانە بەکاردێت بۆ ئەوەی ئاماژە بەوە بکات کە یاریزانەکە نەیتوانیوە ئامانجی یارییەکە تەواو بکات و دەبێت لە خاڵێکی پێشووەوە سەرلەنوێ دەستپێبکاتەوە. زۆرجار لۆکۆیەک یان پەیامێکی لەگەڵدایە کە ئاماژەیە بۆ کۆتایی یارییەکە، هەروەها لەوانەیە نمرێک یان ئامارێکی دیکەی تێدابێت.  

چەمکی "game over" بووەتە شتێکی سەرەکی لە کولتوری یارییە ڤیدیۆیییەکان، و زۆرجار وەک ساتێکی گاڵتەجاڕانە یان دراماتیک لە یارییەکاندا بەکاردەھێنرێت. بینینی یارییەکە لەسەر شاشە دەتوانێت بێزارکەر بێت بۆ یاریزانان، بەتایبەتی ئەگەر کات و ماندووبوونێکی زۆریان بۆ کایەکە تەرخان کردبێت.

لە ھەندێک یاریدا، یارییەکە لەسەر شاشە ڕەنگە بژاردەی بۆ یاریزانەکە دابین بکات بۆ بەردەوامبوون لە خاڵێکی پێشووی پاشەکەوتکردن، دووبارە دەستپێکردنەوەی ئاستەکە، یان وازھێنان لە یارییەکە بە تەواوی. ئەمەش ڕێگە بە یاریزانەکان دەدات لە ھەڵەکانیان فێربن و ھەوڵی دووبارە بدەنەوە بەبێ ئەوەی پێویست بکات ھەر لە سەرەتاوە دەست پێبکەن. بۆیە گەیم ئۆڤەر لایەنێکی باو و گرنگی یارییە ڤیدیۆیییەکانە، وەک نیشانەی شکست و دەرفەتێک بۆ یاریزانەکان بۆ باشتربوون و ھەوڵدان.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی
سووپەر ماریۆ وۆرد

**جیھانی سووپەر ماریۆ** () کایەیەکی ڤیدیۆیی کلاسیکی سەکۆیە کە لەلایەن کۆمپانیای نینتێندۆوە بۆ سیستەمی کات بەسەربردنی سووپەر نینتێندۆ (SNES) پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە. لەم یارییەدا یاریزانەکان کۆنتڕۆڵی ماریۆ یان لویجی برای دەکەن کاتێک بەناو شانشینی قارچکدا دەڕۆن بۆ ڕزگارکردنی شازادە تۆدستۆل لە دەستی بۆوسەری دژبەر.

یارییەکە چەندین ئاستی جۆراوجۆری تێدایە، ھەریەکەیان دژایەتی و دوژمنی تایبەتی خۆیان ھەیە. یاریزانان دەبێت بەناو بەربەستەکاندا بڕۆن و دوژمنەکان بشکێنن و پاوەر-ئەپ کۆبکەنەوە بۆ ئەوەی لە یارییەکەدا پێشبکەون. ئەگەر کارەکتەری یاریزانەکە زیان لە دوژمنێک وەربگرێت یان بکەوێتە ناو چاڵێکەوە، ئەوا ژیانێک (چانسێک بۆ بەردەوامبوون) لەدەست دەدەن.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ١٩٩٠
پۆل:یارییەکانی سیستەمی سووپەر نێنتێندۆ ئینتەرتەیمێنت
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان
ئالان شێپەرد

**ئالان شێپەرد** ئالان شێپەرد (بە ئینگلیزی: Alan Shepard) لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٢٣ لەدایکبووە و لە ٢١ی تەمموزی ١٩٩٨ کۆچی دوایی کردووە، یەکێکە لەو کەشتیوانانەی ئەمریکییانەی کە پێشەنگی چالاکییەکانی ئەمریکای لە ململانێی بۆشایی ئاسماندا گرتووە، یەکەم ئەمریکییە کە بەرەو بۆشایی ئاسمان بەرز بوەتەوە، هەروەها دووەم کەسە لە دوای یوری گاگارین ڕووسی کە بەرەو بۆشایی ئاسمان بەرز بوەتەوە، شێپەرد سەرکردایەتی ئەرکی ئەپۆلۆ ١٤ی کردووە بۆ سەر مانگ، پێنجەم مرۆڤە کە لەسەر ڕووی مانگ بڕوات.

بەناوبانگە بە فڕێدانی دوو تۆپی گۆڵف لە ڕووی مانگەوە لە کاتی ئەرکی مەکۆییدا لەسەر ڕووی مانگدا، شێپەرد لە مانگی نۆڤەمبەری ساڵی ١٩٦٣ تا مانگی تەمموزی ١٩٦٩ وەک فەرماندەی فەرمانگەی ئاسمانییەکان کاری کردووە. هەروەها لە ٢٥ی ئابی ١٩٧١ پلەی دەریاوانی بەرزکرایەوە و بەم دەستکەوتە بووە یەکەم کەشتیوانی کە بگاتە ئەم پلەیە.

ئالان لە ساڵی ١٩٧٤ لە هێزی دەریایی ئەمریکا و ناسا خانەنشین بوو.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* شێپەرد لە ماڵپەری ئێمبد
* شێپەرد لە ماڵپەری  Encyclopædia Britannica Online
* شێپەرد لە ماڵپەری  Munzinger IBA
* شێپەرد لە ماڵپەری NNDB people

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣
پۆل:گەشتی واڵایی لە ١٩٦١
پۆل:مردووانی ١٩٩٨
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:مەسیحییە ئەمریکییە زانستخوازەکان
پۆل:فڕۆکەوانانی ئەمریکی
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجەی خوێن
پۆل:ئەو کەسانەی نەخۆشی مێنیێریان ھەیە
مایکل کۆلینز

**مایکل کۆلینز** مایکل کۆلینز (٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٠ - ٢٨ی نیسانی ٢٠٢١)، کەشتیوانێکی ئەمریکییە و بەشداری لە ئەرکی ئەپۆلۆ ١١دا کردووە، مۆدیۆلی فەرماندەیی کۆڵۆمبیا بەدەوری مانگدا دەفڕاند لەکاتێکدا هاوکارەکانی نیل ئارمسترانگ و باز ئاڵدرین یەکەم نیشتنەوەی مرۆڤیان لەسەر ڕووی مانگ. کۆلینز فڕۆکەوانی تاقیکاری و جەنەڕاڵێکی گەورە بوو لە یەدەگی هێزی ئاسمانی ئەمریکا.

کۆلینز لە ساڵی ١٩٦٣ بۆ سێیەم گروپی کەشتیوانی ئاسمانی ناسا هەڵبژێردرا کە ١٤ کەشتیوانی ئاسمانی پێکهاتبوو، کۆلینز دووجار چووە بۆشایی ئاسمان، یەکەمجار لە کاتی ئەرکی جێمینی ١٠ لە ساڵی ١٩٦٦، لەو ماوەیەدا لەگەڵ فڕۆکەوان جۆن یۆنگ چاوپێکەوتنێکی خولگەیییان ئەنجامدا لە نێوان دوو کەشتی ئاسمانی جیاوازدا، هەروەها دوو کەشتیی ئاسمانی ئەنجامدا جۆری چالاکیی دەرەوەی پێڕاگوێزی (EVA) کە بە ڕۆیشتن بۆ ئاسمانیش ناسراوە. کۆلینز بووە یەکێک لەو ٢٤ کەشتیوانە کە لە ساڵی ١٩٦٩دا لە ئەرکی ئەپۆلۆ ١١دا چوونە سەر مانگ، لەو ماوەیەدا کۆلینز سی جار بە دەوری مانگدا سوورایەوە. هەروەها کۆلینز چوارەم کەس بوو (و سێیەم ئەمریکی) بوو کە بە پێڕاگوێزی EVA ئەنجامدا، یەکەم کەس بوو کە زیاتر لە جارێک ئەو کارەی کرد، دووەم ئاسمانی بوو کە بە تەنیا بە دەوری مانگدا سووڕاوەتەوە دوای یۆنگ، کە مۆدیۆلی فەرماندەیی بە دەوری مانگدا فڕیوە لە کاتی ئەپۆلۆ ١٠دا.

کۆلینز پێش ئەوەی ببێتە کەشتیوانی ئاسمانی لە ساڵی ١٩٥٢ لە ئەکادیمیای سەربازی ئەمریکا دەرچووە و پەیوەندی بە هێزی ئاسمانی ئەمریکاوە کردووە و فڕۆکە جەنگییەکانی جۆری (F-86 Sabre) لە بنکەی ئاسمانی (Chambly-Busieres) لە فەرەنسا فڕیوە. کۆلینز لە ساڵی ١٩٦٠ لە قوتابخانەی فڕۆکەوانی تاقیکردنەوەکانی (USAF) لە بنکەی هێزی ئاسمانی ئێدواردز وەرگیرا.

دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٧٠ لە ناسا خانەنشین بوو، کۆلینز کارێکی لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا وەرگرت و لەوێ یاریدەدەری وەزیری دەرەوە بوو بۆ کاروباری گشتی. دوای ساڵێک بوو بە بەڕێوەبەری مۆزەخانەی نیشتمانی ئاسمانی و بۆشایی ئاسمان، ئەو پۆستەی تا ساڵی ١٩٧٨ دەستیپێکرد کاتێک دەستی لەکارکێشایەوە بۆ ئەوەی ببێتە ئەمینداری دامەزراوەی سمیسۆنی بۆ پەروەردە. کۆلینز لە ساڵی ١٩٨٠ پۆستی جێگری سەرۆکی گروپی کۆمپانیاکانی فڕۆکەوانی ئێڵ تی ڤی وەرگرت، لە ساڵی ١٩٨٥ دەستی لەم پۆستە کێشایەوە و کۆمپانیای ڕاوێژکاری تایبەتی خۆی دەستپێکرد. کۆلینز لە ساڵی ١٩٦٩ مەدالیای ئازادی سەرۆکایەتی پێبەخشرا، کە هەروەها بەخشرایە ١١ کەشتیوانی ئەپۆلۆ کە مابوونەوە، هەروەها لە ساڵی ٢٠١١دا میدالیای زێڕی کۆنگرێسی پێبەخشرا.

## مردن
لە ٢٨ی نیسانی ٢٠٢١ کۆلینز لە تەمەنی ٩٠ ساڵیدا بەهۆی شێرپەنجەوە لە شاری ناپۆلی ویلایەتی فلۆریدا کۆچی دوایی کرد.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* لاپەرەی مایکل کۆلینز لە ئێمبد
* لاپەرەی مایکل کۆلینز لەMunzinger IBA
* لاپەرەی مایکل کۆلینز لە AlloCiné 
* لاپەرەی مایکل کۆلینز لە  MusicBrainz
*  لاپەرەی مایکل کۆلینز لە AllMovie
* لاپەرەی مایکل کۆلینز لە Svensk Filmdatabas

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠
پۆل:گەشتی واڵایی لە ١٩٦٦
پۆل:گەشتی واڵایی لە ١٩٦٩
پۆل:مردووانی ٢٠٢١
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:فڕۆکەوانانی ئەمریکی
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە فلۆریدا
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
شازادە پیچ

**شازادە پیچ** کە بە **شازادە تۆدستۆڵیش** ناسراوە () کەسایەتیی خەیاڵیی ناوەندی زنجیرەی جیھانی سووپەر ماریۆیە. ئەو فەرمانڕەوای شانشینی قارچکە و زۆرجار خۆی دەبینێتەوە کە پێویستی بە ڕزگارکردنە لەلایەن ماریۆ و لویجی. سەرەڕای ئەوەی لە زۆرێک لە یارییەکاندا کچێکی بێزارکەرە، بەڵام شازادە پیچ وەک زیرەک و دڵسۆز و ئیمکانات نیشان دەدرێت.

شازادە پیچ جگە لە ڕۆڵی شازادە، بە خۆشەویستی بۆ نانەواخانە و باخداری ناسراوە.

لە چەندین یاریی وەرچەرخاندا بەشداری کردووە و کارەکتەری بەناوبانگی زنجیرەی ماریۆیە. بەدرێژایی ساڵان شازادە پیچ بووەتە کەسایەتییەکی ئایکۆنی لە بواری یاریکردندا و لەلایەن ھەوادارانی زنجیرەکە خۆشەویستە. پەیوەندییەکانی لەگەڵ سووپەر ماریۆ و لویجی، ھەروەھا کارلێکەکانی لەگەڵ کارەکتەرەکانی دیکەی شانشینی قارچک، بەشدارییان کردووە لە ناوبانگێکی بەردەوامی دایە.

ھەروەھا شازادە پیچ بە جلی پەمەیی ئایکۆنی و تاجەکەی ناسراوە، ھەروەھا بە چەترە واژووکراوەکەی کە زۆرجار ھەم بۆ بەرگری و ھەم بۆ گواستنەوە بەکاریدەھێنێت. زۆرجار وەک کارەکتەری بەڕێز و ڕەسەن وێنا دەکرێت، کە ڕەفتارێکی نەرم و نیان و ھەستێکی بەھێزی بەزەیی ھەیە.

لە ساڵانی ڕابردوودا شازادە پیچ وەک کارەکتەری چالاکتر و سەربەخۆتر وێنا کراوە، ڕۆڵێکی چالاکتری لە کایەکاندا وەرگرتووە و تەنانەت بووەتە کارەکتەری یاریکردن لە ھەندێک ناونیشاندا. ئەم گۆڕانکارییە لە وێناکردنیدا لەلایەن ھەوادارانەوە پێشوازییەکی باشی لێکرا، چونکە ڕێگەی پێدەدات خاڵە بەھێز و تواناکانی خۆی پیشان بدات لە دەرەوەی کچێک کە لە ناڕەحەتیدایە.

جگە لە دەرکەوتنی لە یارییە ڤیدیۆیییەکان، شازادە پیچ لە چەندین شێوەی میدیاییدا بەشداری کردووە، لەوانە بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان، کۆمیک و کاڵا بازرگانییەکان. بوونی لە چاندی باودا پێگەی خۆی وەک یەکێک لە ناسراوترین و خۆشەویستترین کارەکتەرەکانی جیھانی یاریکردن چەسپاندووە.
بۆیە شازادە پیچ کەسایەتییەکی خۆشەویست و کاریگەرە لە جیھانی یاریکردندا، بە میھرەبانی و زیرەکی و خۆڕاگری ناسراوە. ئەو بەردەوامە لە بوون بە سەرچاوەی ئیلھام بۆ ھەوادارانی لە ھەموو تەمەنێکدا و وەک بەشێکی دانەبڕاو لە زنجیرەی سوپەر ماریۆ دەمێنێتەوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کارەکتەرە مێینەکان لە یارییە ڤیدیۆییەکان
حوسێن سەعید

**حوسێن سەعید محەممەد** ( ; لەدایکبووی ٢١ی ژانویەی ١٩٥٨) یاریزانێکی پێشووی تۆپی پێی عێراقییە و وەک ھێرشبەر یاری کردووە و سەرۆکی پێشووی یەکێتی تۆپی پێی عێراقە. سەعید لە پلەی نۆیەمی لیستی گۆڵکارانی نێودەوڵەتیدایە، بە تۆمارکردنی ٧٨ گۆڵ. ھاوشانی ئەحمەد ڕازی، بە باشترین یاریزانی عێراقی سەدەی بیستەم دادەنرێت و لە پلەی بیست و پێنجەمی لیستی باشترین یاریزانانی سەدەی بیستی ئاسیادا ھاتووە. حسێن لە ئێستادا بە تۆمارکردنی ٧٨ گۆڵ بە گۆڵکاری ھەڵبژاردەی عێراق دادەنرێت.
سەعید لە تەمەنی ١٧ ساڵییەوە دەستی بە یاری تۆپی پێی پیشەگەرانە کردووە، کاتێک پەیوەندی بە تیپی نیشتمانی تۆپی پێی زانکۆی عێراقەوە کردووە و میدالیای زێڕی یارییەکانی قوتابخانە عەرەبییەکان لە ساڵی ١٩٧٥ بەدەستھێناوە. لە ساڵی ١٩٧٥ پەیوەندی بە یانەی جەمییە کرد کە دواتر بە یانەی تەڵەبە ناسرا، ھەر ١٥ ساڵی ژیانی وەرزشی لەوێ بەسەر برد و سێ نازناوی خول بەدەست ھێنا و خەڵاتی گۆڵکاری خولەکەی لە سێ وەرزدا بەدەستھێنا. دوو پاڵەوانێتی AFC U-19, دوو جامی کەنداوی عەرەبی، کە تێیدا گۆڵکاری ھەردوو بۆنەکە بوو و باشترین یاریزان بوو، جامی سەربازی جیھانی، و میدالیای زێڕی یارییە ئاسیایییەکان بەدەستھێنا.

## نازناوەکان
### یانە
* خولی نایابی عێراق: ١٩٨٠–٨١، ١٩٨١–٨٢، ١٩٨٥–٨٦
* جامی ستافۆرد: ساڵی ١٩٨٤

### نێودەوڵەتی
* پاڵەوانێتی AFC ژێر ١٩ ساڵان: ١٩٧٧
* جامی سەربازی جیھانی: ساڵی ١٩٧٩
* جامی کەنداوی عەرەبی: ١٩٧٩, ١٩٨٤
* میدالیای زێڕی یارییە ئاسیایییەکان: ساڵی ١٩٨٢

### تاکە کەسی
* یانەی سەدەی فیفا: ٢٠٠٥
* ٣٠ باشترین یاریزانی سەدەی– ئاسیا: 2000
* یانەی سەدەی یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا: ١٩٩٩
* باشترین گۆڵکاری عەرەبی گۆڤاری ئەلوەتان ئەلریازی: ساڵی ١٩٨٥
* باشترین یاریزانی وەرزی گۆڤاری ئەلڕەشید: ١٩٨٥–١٩٨٦
* گۆڵکاری خولی نایابی عێراق: ١٩٨٠–٨١، ١٩٨٢–٨٣، 1985-86
* باشترین یاریزانی جامی کەنداوی عەرەبی: 1984
* گۆڵکاری جامی کەنداوی عەرەبی: 1979, 1984
* گۆڵکاری سەرەکی پاڵەوانێتی خوار ١٩ ساڵانی ئاسیا: ١٩٧٦، ١٩٧٧

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨
عیزەدین ئوناحی

**عیزەدین ئوناحی** (؛ لەدایکبووی ١٩ی نیسانی ٢٠٠٠) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێیە، ناوەڕاستکاری ھێرشبەری ئۆڵمپیک مارسیلیا و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەغریبە.

## کاروانی وەرزشیی یانە
ئوناحی یاریزانی پێشووی یانەی ڕەجا و ئەکادیمیای تۆپی پێی محەممەدی شەشەم بوو، لە ٢٠١٨ چووە یانەی ستراسبۆرگ، لە ئابی ٢٠٢٠ چووە یانەی ئەڤغاشی پلەی سێی فەڕەنسی.

### ئۆنژیس
لە ١٤ی تەممووزی ٢٠٢١، ئۆنژیس بە گرێبەستێکی ٤ ساڵە ئوناحی گواستەوە، یەکەم دەرکەوتنی لە ١٥ی ئابی ٢٠٢١ بوو، کە گۆڵێکی لە بەرامبەر ئۆڵمپیک لیۆن تۆمارکرد، ٣-٠ براوەبوون.

### مارسیلیا
لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، مارسیلیا گواستنەوەی ئوناحی ڕاگەیاند، کە گرێبەستەکەی بە بەھای ٨ ملیۆن یۆرۆ بوو، تا حوزەیرانی ٢٠٢٧ە. لە ١ی شووبات، یەکەم گۆڵی بەرامبەر بە نانت تۆمارکرد.

## کاروانی وەرزشیی نێونەتەوەیی
ئوناحی بانگھێشتی ھەڵبژاردەی خوار ٢٠ ساڵانی مەغریب کرا بۆ یارییەکانی دەریای سپیی ناوەڕاستی ٢٠١٨، لە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨، یەکەم گۆڵی بەرامبەر بە ئیتاڵیا تۆمارکرد. بەرامبەر بە یۆنان لێدانی یەکلاکەرەوەی سەرکەوتنی جێبەجێکرد.

ئوناحی بانگھێشتی ھەڵبژاردەی مەغریب کرا بۆ جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠٢١، لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، یەکەم دەرکەوتنی بەرامبەر بە گانا بوو. لە پاڵاوتنی ئەفریقا بۆ جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢، بەرامبەر بە کۆنگۆی دیموکرات دوو گۆڵی تۆمارکرد، کە ٤-١ براوەبوون.

لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، ئوناحی بانگھێشتی ھەڵبژاردەی مەغریب کرا بۆ جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢، بەرامبەر بە ئیسپانیا و پورتوگال ڕۆڵی کاریگەری ھەبوو. لە دووەم ڕووبەڕووبوونەوەیان بەرامبەر بە کرواتیا بۆ دیاریکردنی پلەی سێیەم، تووشی پێکان ھات.

## ئامارەکان
### گۆڵە نێونەتەوەییەکان
: (ستوونی **گۆڵ** ئاماژەیە بۆ ئەو گۆڵەی کە تۆماری کردووە، ستوونی **ئەنجام** ئاماژەیە بۆ ئەنجامی ڕووبەڕووبوونەوەکە)

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەغریب
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
ژیانێکی بچووک

وێنۆک|ڕۆمانی ژیانی بچووک (A Little Life )
**ژیانێکی بچووک**(بە ئینگلیزی  *A Little Life)*ڕۆمانێکی ساڵی ٢٠١٥ی نووسەری ئەمریکی هانیا یاناگیهارایە. ڕۆمانێکی دورودرێژە و تراجیدیە  باس لە مامەڵەکردن لەگەڵ  سەختیەکانی  ژیان دەکات ، لەلایەن ڕەخنەگرانەوە ستایشی بەدەستهێناوە و بووە بە پرفرۆشترین کتێب.

## پێکهاتەکانی
ژیانێکی بچووک بەشێوەی گێڕانەوەیەکی کرۆنۆلۆژیە کە زۆرجار فلاشباکەکان بە درێژایی فیلمەکە تێکەڵ بەژیانی ئێستای ئەکتەرەکان دەبن. دیدگا گێڕانەوەکانی ڕۆمانەکە بە درێژایی  چیرۆکەکە دەگۆڕدرێن. لە سەرەتای ڕۆمانەکەدا، گرینگی بە  بیرکردنەوەکانی جود، ویلم، جەیبی و مالکۆم دەدات. لەگەڵ ئەوەی چیرۆکەکە وردە وردە سەرنجی خۆی بەرەو جود دەگۆرێ، دیدگاکەی وردە وردە بە تەواوی لە دەوری جودە باس لە هەرکارەکتەرێک لەگەڵ جود و ئەزموونەکانی خودی جوددا .**کتێبەکە بەسەر حەوت بەشدا دابەشکراوە:**

١-شەقامی لیسپێنار

٢-پۆستەچی

٣-ڤانیتس

٤-ئەکسیۆمی یەکسانی

٥-ساڵە دڵخۆشکەرەکان 

٦-هەڤاڵى ئازیز

٧-شەقامی لیسپێنار
وێنۆک|هانیا یاناگیەرە نووسەری ڕۆمانی ژیانی بچووک

## پوختەی ڕۆمان
ڕۆمانەکە تیشک دەخاتە سەر ژیانی چوار هاوڕێ: جود سانت فرانسیس، ڕابردوویەکی پڕ لە نهێنی؛ ویلم ڕاگنارسۆن، پیاوێکی میهرەبان وقۆز کە ئاواتەخوازە ببێتە ئەکتەر؛ مالکۆم ئیرڤین، تەلارسازێک کە لە کۆمپانیایەکی بەناوبانگدا کاردەکات؛ و ژان باپتیست "ج بی" ماریون،نیگارکێشێکی خێرا و دەیەوێت ناوێکی لە جیهانی هونەردا تۆمار بکات. کتێبەکە باس لە گۆڕانی پەیوەندییەکانیان دەکات لە ژێر کاریگەریسەرکەوتن و سامان و ئالوودەبوون و شانازی.سەرنجی سەرەکی ڕۆمانەکە پارێزەری پڕ لە مەتەڵە، جود. تووشی تێکچوونی بڕبڕەی پشتیدەبێت کە ئازارێکی لاواز و زۆر لە قاچەکانیدا بەجێدەهێڵێت کە دێت و دەڕوات. هەروەها بەبێ ئەوەی هاوڕێکانی بزانن، زۆرجار زیان بەخۆی دەگەیەنێت؛ یەکێک لەو جۆرە هێرشانە بووە هۆی ئەوەی ویلم بیباتە لای دکتۆری دەرونیی. ویلم وابیر دەکاتەوە کە لە منداڵییەوە تووشیزەبر و زەنگی دەروونی لاوازکەر بووە.

## سەرچاوەکان
جۆردن کوپەر

**جۆردن کوپەر** گۆردۆن کوپەر (بە ئینگلیزی: گۆردۆن کوپەر) کەشتیوانێکە، لە ٦ی ئازاری ١٩٢٧ لەدایک بووە و لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ کۆچی دوایی کردووە، ئەندازیار و کەشتیوان بووە و سەر بە حەوت کەشتیوانی یەکەم بووە لە پرۆگرامی گەڕان بۆ بۆشایی ئاسمانی ساتورن، بەشداری لە پرۆگرامی ساتورن دەکات کە یەکەم پڕۆژەی ئەمریکییە بۆ ناردنی مرۆڤ بۆ بۆشایی ئاسمان، هەروەها سەر بە حەوت ئاسمانی یەکەمی ئەمریکییە کە بۆشایی ئاسمانیان کردوە، ئەو درێژترین ماوەی لە خولگەی زەویدا لە کاتی پرۆگرامی ساتورندا فڕیوە، یەکەم ئەمریکی بووە کە لە بۆشایی ئاسماندا خەوتووە، هەروەها دوا کەشتیوانی ئەمریکی بووە کە بە تەنیا بەرزبووەتەوە بۆ خولگەی زەوی بۆ ئەنجامدانی گەشتێکی تاکەکەسی بۆ بۆشایی ئاسمان.

## چالاکی لە بەرنامەی ئەپۆلۆ
کوپەر هەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ببێتە فەرماندەی تیمی یەدەگ بۆ فڕۆکەی ئەپۆلۆ ١٠ و بە هیوای ئەوە بوو کە سەرکردایەتی ئەرکی ئەپۆلۆ ١٣ بکات، بەڵام لەگەڵ ناسا هاوڕا نەبوو، ناسا ئالان شێپەردی هەڵبژارد بۆ ئەم گەشتە بۆ سەر مانگ. پاشان شێپەرد بۆ سەرکردایەتیکردنی تیمی فڕۆکەی ئەپۆلۆ ١٤ دەستنیشانکرا، جێگەی ئەپۆلۆ ١٣ی گرتەوە کە جیم لۆڤێل سەرۆکایەتی دەکرد. کوپەر دوای فڕینی ئەرکەکانی بۆشایی ئاسمان لە خولگەی زەوی بۆ ماوەی ٢٢٢ کاتژمێر لە بۆشایی ئاسمان، لە فڕۆکەوانی خانەنشین بوو. لە ٣١ی تەمموزی ١٩٧٠ ناسا و هێزی ئاسمانی بەجێهێشت.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* لاپەرەی جۆردن کوپەر لە ئێمبد
* لاپەرەی جۆردن کوپەر لە ئێمبد
* لاپەرەی جۆردن کوپەر لە Encyclopædia Britannica Online
* لاپەرەی جۆردن کوپەر لە Munzinger IBA
* لاپەرەی جۆردن کوپەر لە  NNDB people

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧
پۆل:مردووانی ٢٠٠٤
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
ھارۆگەیت

وێنۆک

**ھارۆگەیت** شارۆچکەیەکە لە ناوچە و شارستانی باشووری یۆرکشایر، ئینگڵتەرا. بەشێوەیەکی مێژوویی دەکەوتە وێست ڕایدینگ یۆرکشایر، شارۆچکەکە شوێنێکی گەشتیارییە و شوێنە گەشتیارییەکانی بریتین لە گەرماوەکانی و پێنج باخچە گشتییەکەی کە لەلایەن کۆمەڵەی باخداری شاھانە بەرێوە دەچێت.

ھارۆگێت لە دوو شوێنی نیشتەجێبوونی بچووکترەوە گەشەی کردووە، ئەوانیش ھارۆگەیت سەروو و ھارۆگەیتی خواروو، لە سەدەی ١٧مدا. بۆ ماوەی سێ ساڵ لەسەر یەک (٢٠١٣–٢٠١٥)، دەنگدان کرا کە شارۆچکەکە «خۆشترین شوێنە کە لێی بژیت» لە بەریتانیا. گەرماوەکەی ئاسن و گۆگرد و خوێی تێدایە. شارۆچکەکە لە سەردەمی جۆرجیادا (سەدەی ١٨) بە «گەرماوی ئینگلیز» ناسرابوو. دوای دۆزینەوەی ئاوەکانی لە سەدەی ١٦دا ھاتووە کە بەھۆی سوودە تەندروستییەکانییەوە بەھایان پێدراوە. لە سەدەی ١٧ و ١٨دا ئاوەکەی (کە ئاسنی تێدایە) چارەسەرێکی تەندروستی بەناوبانگی ھەبوو، کە تێیدا چەندین سەردانکەری دەوڵەمەند بەڵام نەخۆشی لەخۆ گرتبوو، و لێشاوی سەردانکەرانی دەوڵەمەند بەڵام نەخۆش کە بەشدارییەکی بەرچاویان لە سامانی شارۆچکەکەدا کرد.

بەپێی سەرژمێری ٢٠١١ی شانشینی یەکگرتوو ھارۆگەیت ژمارەی دانیشتووانەکەی بە ٧٣٬٥٧٦ کەس خەمڵێنرا بوو.

درووشمی شارۆچکەکە "Arx celebris fontibus" یە کە بەمانای "قەڵایەک کە بە کانیاوەکانی بەناوبانگە" دێت.

## سەرچاوەکان
* 

## سەرچاوەی زیاتر
* 
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* ئەنجومەنی شارۆچکە

پۆل:شارۆچکەکانی باشووری یۆرکشایر
شاناز ئیبراھیم ئەحمەد

**شاناز ئیبراھیم ئەحمەد** (لەدایکبووی ١٩٥٤) سیاسەتوان و نووسەرێکی کوردە کە لە ئێستادا خانمی یەکەمی عێراقە. شاناز ھاوسەری لەتیف ڕەشید، سەرۆک کۆماری ئێستای عێراقە. ئەو کچی نووسەر، ڕۆماننووس و سیاسەتوان، ئیبراھیم ئەحمەد و خوشکی خانمی یەکەمی پێشووی عێراق، ھێرۆ ئیبراھیم ئەحمەدە. ھەروەھا توانای قسەکردن بە زمانەکانی کوردی، عەرەبی، فارسی و ئینگلیزی ھەیە.

## سەرەتای ژیان
شاناز ئیبراھیم ئەحمەد لە ساڵی ١٩٥٤ لە ناوچەی سابوونکاران لە پارێزگای سلێمانی لەدایک بوو. ئەو کچی ئیبراھیم ئەحمەد، نووسەر و سیاسەتوانی باڵای یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و گەلاوێژ ساڵح فەتاحە.

## ژیانی کەسی
ئەو ھاوسەرگیری لەگەڵ لەتیف ڕەشید، سەرۆک کۆماری ئێستای عێراق کردووە و خاوەنی دوو کوڕ و کچێکن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پۆل:سیاسەتمەدارانی سەدەی ٢١ەمی عێراق
پۆل:ژنانی سیاسیی کورد
قەزای کەرمە

**قەزای کەرمە** قەزایەکە لە پارێزگای ئەنبار و ناوەندەکەی شاری کەرمایە ، ڕووبەرەکەی بە چواردە ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە مەزەندە دەکرێت، قەزاکە پێشتر ناحیەیەکی سەر بە قەزای فەللوجە بوو بەڵام ئێستا شاری کەرمە بووەتە ناوەندی کارگێڕی بۆ قەزای کەرمە دواتر ناحیەی خەیرات و جەزیرە.
## سەرچاوەکان
ئینفانتا سۆفیا

وێنۆک|ئینفانتا سۆفیا لە ٢٠٢٣
**ئینفانتا سۆفیا** شازادەی ئیسپانیا ناوی تەواوی (سۆفیا دی تۆدۆس لۆس سانتۆس دی بۆربۆن ی ئۆرتیز) لەدایکبووی ٢٩ی نیسانی٢٠٠٧) ئەندامی بنەماڵەی شاھانەی ئیسپانیایە. کچە بچووکەکەی شا فیلیپی شەشەم و شاژنە لێتیزیایە و بەم پێیەش لە دوای خوشکەکەی لیۆنۆر شازادەی ئەستووریاس ھەڵبژێردراوە دووەمی تەختی پاشایییەتی ئیسپانیایییە.

سۆفیا لە نەخۆشخانەی نێودەوڵەتی ڕووبەر لە مەدرید لەدایکبووە لە سەردەمی باپیرەی باوکیدا، شا خوان کارلۆسی یەکەم، ھەمان خوێندنی خوشکەکەی وەرگرتووە، لە قوتابخانەی سانتا ماریا دی لۆس ڕۆسالێس خوێندوویەتی و لە ساڵی ٢٠٢٣ دەستیپێکردووە بەکالۆریۆسینێودەوڵەتی لە کۆلێژی UWC ئەتڵەنتیک لە وێڵز لە بەریتانیا بەدەست ھێناوە.

## ژیانی سەرەتایی
ئینفانتا سۆفیا لە ٢٩ی نیسانی ٢٠٠٧ کاتژمێر ١٦:٥٠ لە نەخۆشخانەی نێودەوڵەتی ڕووبەر لە مەدرید بە ڕێگەی نەشتەرگەری قەستەرە لەدایکبووە، دوو ڕۆژ دوای وادەی منداڵبوون. ھاوشێوەی خوشکە گەورەکەی لەدایکبوونی لەلایەن بنەماڵەی شاھانە لە ڕێگەی کورتەنامەیەکەوەبە ڕۆژنامەنووسان ڕاگەیەندرا. سۆفیا بە ناوی داپیرەی لە لای باوکییەوە ناونراوە، شاژن سۆفیا. لە ١٥ی تەممووز لەلایەن ئەنتۆنیۆ ماریا ڕۆکۆ ڤارێلا قەشە سەرەکییەکەیمەدرید لە باخچەکانی کۆشکی دی لا زارزوێلا پێشوازی لێکراو ناو نرا.یەکەم خەڵاتی خۆی لە ١٧ی ئایاری ٢٠١٧ لە پەرستگای ئاسونسیۆن دی نوێسترا سێنۆرا وەرگرت،و دایک و باوکی، خوشکە گەورەکەی، باپیر، داپیرە گەورەی لە لای دایکییەوە، مێنچو ئەلڤارێز دێل ڤالێ، داپیرە گەورەی ئانا تۆگۆریس و ئەو یاووری کرا بۆ لای باوکی خواکۆنستنتین-ئاسنی بولگاریا، شازادەی ڤیدین. لە ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٣دا نھێنی پشتڕاستکردنەوەی وەرگرت.

## خوێندن
سۆفیا وەک خوشکە گەورەکەی لە ساڵی ٢٠٠٩ دەستی بە خوێندن کرد لە قوتابخانەی ئێسکولا ئینفانتیل گاردیا ڕیاڵ کە چاودێری منداڵانیپاسەوانی شاھانەی ئیسپانیایە.لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠ ساڵی یەکەمی خوێندنی سەرەتایی لە قوتابخانەی سانتا ماریا دی لۆس ڕۆسالێسلە مەدرید دەستپێکرد. لە مانگی ئابی ٢٠٢٣ دەستی کرد بە خوێندنی پرۆگرامی بەکالۆریۆسی نێودەوڵەتی بۆ ماوەی ٢ ساڵ لە کۆلێژیئەتڵەسی UWC لە دۆڵی گلامۆرگن لە وێڵز.

## دەسەڵات
سۆفیا لە لەدایکبوونییەوە ئینفانتای ئیسپانیایە، بە شێوازی بەرزی شاھانە. ھەرچەندە سۆفیا بە ھەمان کەرامەت و پێگەی شازادە لیۆنێر، نازناوی شازادەی بەدەستەوە نییە، چونکە لە ئیسپانیا تەنھا میراتگری تاج ڕێگەی پێدەدرێت ئەو نازناوە ھەڵبگرێت.ناونیشانی تەواوی سۆفیابریتییە لە: بەرزایی شاھانەی سۆفیا دی تۆدۆس لۆس سانتۆس دی بۆربۆن ی ئۆرتیز، ئینفانتای ئیسپانیا.

## سەرچاوەکان
وێنۆک|شازادە ئینفانتا سۆفیای ئیسپانیا لە ٢٠١٩

پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٧
پۆل:زیندووان
جەلال شەرەف

**جەلال شەرەف :** ( ١٩٢٤ - ١٩٩٧ ) سەرهەنگ و دامەزرێنێک و ئەندامی ڕێکخستنی (ئەفسەرانی ئازاد)

## سەرەتای ژیان و خوێندنی
وێنۆک|'''جەلال شەرەف'''
جەلال شەرەف ڕۆژی ١/١٠/١٩٢٤ لە شاری (کۆیە) ھاتووەتە دنیاوە. لە بنەڕەت‌دا خەڵکی دێی (نازەنین)ە و دوو برا (جەمال و جەمیل) و خوشکێک (ناجیە)ی ھەبووە. خوێندنی سەرەتاییی لە ١٩٣١دا ھەر لەوێ دەست پێ‌کردووە. ١٩٣٧ چووەتە قوتابخانەی ناوەندی لە سلێمانی و پاشان قۆناغی دواناوەندیی لە ھەولێر بڕیوە.

## کۆلیجی سەربازیی بەغدا
١٥/١١/١٩٤٢ لە کۆلیجی سەربازیی بەغدا وەرگیراوە، کە ئابی ١٩٤٥ تەواوی‌کردووە، دامەزراوە بە مولازم لە ناوەندی مەشق‌پێکردنی ھەولێر (مرکز تدریب أربیل)ی لیوای دووەمی تیپی دووەمی سوپای عیراق. پاشان گواستراوەتەوە بۆ کەرکووک و تا ١٩٥٩ لەوێ ماوەتەوە و دوایی براوەتە مووسڵ.

## ڕێکخستنی (ئەفسەرانی ئازاد)
ساڵانی پەنجا لە کەرکووک وەزیفەی دیوە و پێوەندییەکی توندوتۆڵی لەگەڵ ئەفسەرانی‌تری کورد ھەبووە، بووە بە دامەزرێنەرێک و ئەندامی ڕێکخستنی (ئەفسەرانی ئازاد) کە ژمارەیەکی بەرچاوی ئەفسەرانی کورد بەشدارییان تێدا ھەبووە و دوایی کودەتای ١٤/٧/١٩٥٨ی بە ئەنجام گەیاندووە.

## چالاکیی کوردایەتیی
ئەوەبەدوا لەبەر چالاکیی کوردایەتیی، نازم تەبەقچەلیی سەرتیپی فیرقەی دوو لە کەرکووک دووری‌خستووەتەوە بۆ شاری مووسڵ. کە عەبدولوەھاب شەوواف لە حکوومەت ھەڵگەڕاوەتەوە و یاخی‌بووە لە مووسڵ، کەوتووەتە گرتنی کەسانی شیوعی و دیموکرات و ئەفسەرانی ئازادیخواز، یەکێکی ئەو ١٤ ئەفسەرە بووە کە دەستگیرکراوە و ژیانی کەوتووەتە مەترسییەوە. کە کودەتاکە  شکستی ھێناوە، ڕزگاری‌بووە و گەڕاوەتەوە بۆ کەرکووک. سەرەتای شۆڕشی ئەیلوول، چالاکییەکی زۆری نوواندووە بۆ کۆکردنەوەی یارمەتی و پیتاک بۆ شۆڕش.

## شەمەندەفەری مردن (قطار الموت)
لە کودەتای ٨/٢/١٩٦٣ی بەعسییەکان‌دا، جارێکی‌تر گیراوە و یەکێک بووە لەوانە کە خراونە ناو شەمەندەفەری مردن (قطار الموت) و بەرەو (نوگرەسەلمان) براون. ھەرچۆنێک بووە ڕزگاربووە و نزیکەی ساڵێک لەو بەندیخانەیەدا ماوەتەوە و دوایی خانەنشین‌کراوە.

## پلەی سەرھەنگ (عەقید)
پاش بەربوون، چەند ساڵێکی پێ‌چووە تا لە سەردەمی عەبدولڕەحمان عارفی سەرکۆماردا ھێنراوەتەوە بۆ ناو سپا و کراوە بە یاریدەدەری فەرماندەی کۆلیجی ئەفسەرانی یەدەک (كلية الضباط الإحتياط)، ماوەتەوە تا ١٩٧٣، کە پلەکەی گەیشتووەتە سەرھەنگ (عەقید) و خانەنشین‌بووە.

## ژیانی هاوسەرگیری
جەلال شەرەف، ڕۆژی ١٩/٣/١٩٥٣ خاتوو سەعدییە عەبدولقادر عەبدولڕەحمانی خەڵکی کۆیەی ھێناوە و چوار منداڵی لێ‌بووە: جوان- ژمێریارە لە ھەولێر، شوان و شیروان- وەرگێڕە لە ھۆڵەندا، نیان- کۆلیجی بایۆلۆجیی ھۆڵەندای تەواوکردووە. خۆیشی، ١٩٩٦ کوردستانی بە یەکجاری بەجێ‌ھێشتووە و ساڵانی کۆتاییی تەمەنیی لە شاری (ماسترێخت)ی وڵاتی ھۆڵەندا گوزەراندووە .

## كۆچی دوایی
تا ڕۆژی ٩/٣/١٩٩٧ لەوێ بە نەخۆشیی درێژخایانی دڵ کۆچی‌دواییی کردووە.

## شعر و ئەدەب
ئەم زاتە، دەستی شیعرنووسینی ھەبووە و ھێندێ شیعریشی لە پاش بەجێماوە .

## سەرچاوەکان
ڕیمۆند کۆپا

**ڕیمۆند کۆپا** (لە دایکبووی ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٣١ – مردن ٣ی ئازاری ٢٠١٧)یاریزانی پێشووی تۆپی پێی فەڕەنسییە. بەشێک بوو لە تیپی ئەفسانەیی ڕیاڵ مەدرید لە ساڵانی ١٩٥٠ و سێ خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بەدەستھێنا.

زۆرجار بە یەکێک لە باشترین یاریزانەکانی نەوەی خۆی دادەنرێت، کۆپا ھێرشبەرێک بوو کە بە خێرا و چالاکی ناسراوبوو. لە ساڵی ١٩٥٨ کۆپا خەڵاتی باڵۆن دۆری پێبەخشرا. لە ساڵی ١٩٧٠ بووە یەکەم یاریزانی تۆپی پێ کە خەڵاتی خولی ئینگلیزی وەرگرتووە و لە ساڵی ٢٠٠٤دا پێلێ لە ئاھەنگێکی خەڵاتکردنی فیفادا وەک یەکێک لە ١٢٥ گەورەترین یاریزانی زیندوو ناوی بردووە.

## نێودەوڵەتی

## سەرچاوەکان

&#x5B; ** &#x5D;

پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٤
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا
پۆل:فیفا ١٠٠
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی لیگ ٢
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید
پۆل:مردووانی ٢٠١٧
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١
چارڵز کۆنراد

**چارڵز کۆنراد** چارڵز کۆنراد یان چارڵز پیت کۆنراد (بە ئینگلیزی: Charles Conrad) یەکێک بوو لەو کەشتیوانە ئەمریکییانەی کە لە کاتی ئەرکەکانی ئەپۆلۆدا لەسەر مانگ نیشتەوە و سێیەم مرۆڤ بوو کە لەسەر ڕووی مانگ ڕۆیشت. لە ٢ی حوزەیرانی ١٩٣٠ لەدایک بووە و لە ٨ی تەمموزی ١٩٩٩ لە ئەنجامی ڕووداوی هاتوچۆ کۆچی دوایی کردووە. کۆنراد لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٦٩ فەرماندەیی تیمی فڕۆکەی ئەپۆلۆ ١٢ی کردووە، چالاکییەکانی وەک کەشتیوانییەکی ئاسمانی بە فڕینی فڕۆکەی جێمینی ٥ و جێمینی ١١ دەستیپێکردووە و دوای فڕینی ئەپۆلۆ ١٢ لە ساڵی ١٩٦٩ بە ئەرکی سکایلاب ٢ فڕیوە.

## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* لاپەرەی چارڵز کۆنراد لە ئێمبد
* لاپەرەی چارڵز کۆنراد لە  Encyclopædia Britannica Online ئینگلیزی
* لاپەرەی چارڵز کۆنراد لە  Munzinger IBA ئەڵمانی
* لاپەرەی چارڵز کۆنراد لە  NNDB people ئینگلیزی

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠
پۆل:مردووانی ١٩٩٩
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
پەیوەندییەکانی ھەرێمی کوردستان ‒ کووەیت

**پەیوەندییەکانی ھەرێمی کوردستان و کووەیت** پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان ھەرێمی کوردستان و کووەیتە.  لە کاتێکدا ھەرێمی کوردستان ھیچ نوێنەرایەتییەکی لە کووەیت نییە، بەڵام وڵاتی کووەیت لە ساڵی ٢٠١٥ەوە کونسوڵخانەی گشتیی لە ھەولێر ھەیە. پەیوەندییەکانی نێوانیان بە ھاوڕێیەتییەکی مێژوویی وەسف دەکرێن. کووەیت وەبەرھێنانی ئابووری بەرچاوی لە ھەرێمی کوردستاندا ھەیە کە لە ساڵی ٢٠١٧دا گەیشتە زیاتر لە ٢ ملیار دۆلار.

لە ڕووی سیاسییەوە کووەیت ئارەزووی دامەزراندنی پەیوەندیی نزیک لەگەڵ کوردستان دەکات، وەک دامەزراندنی دەوڵەتێکی کوردی یاخود جیابوونەوەی لە عێراق، کە دەتوانێت عێراق زیاتر پارچە پارچە بکات، ئەمەش مەترسی لەشکرکێشی دووەم کەم دەکاتەوە.

## کۆبوونەوەکان
لە ساڵی ٢٠١٣، سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، مەسعوود بارزانی سەردانی شاری کووەیتی کرد و چاوی بە ئەمیری کووەیت، سەباح ئەحمەد جابر سەباح کەوت. لە ساڵی ٢٠١٥ شاندێکی حوکومەتی کووەیت سەردانی ھەرێمی کوردستانیان کرد و لەگەڵ مەسعوود بارزانی کۆبوونەوە. ساڵی ٢٠١٧، کووەیت وەڵامی گشتپرسیی جیابوونەوەیی کوردستانی دایەوە و نیگەرانی خۆیان دەربڕی سەبارەت بەوەی ڕیفراندۆم پێشێلکردنی دەستووری عێراق یان زیانگەیاندنە بە پەیوەندییەکانی نێوان عێراق و کورد. لە ساڵی ٢٠١٨ بارزانی دووبارە سەردانی کووەیتی کردەوە و لەگەڵ سەباح  ئەحمەد جابر سەباح کۆبوونەوە و تاوتوێی پێشھاتە سیاسییەکانیی ناوچەکەیان کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان
یوجین سێرنان

**یوجین سێرنان** یوجین ئەندرۆ سێرنان لەدایکبووی ١٤ی ئازاری ١٩٣٤ - ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧، ئەفسەرێکی خانەنشینکراوی هێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بووە، کەشتیوانی ئاسمانی ناسا بووە، بەشێک بووە لە تیمی ئەرکی فڕۆکەی جێمینی 9A لە ساڵی ١٩٦٦ و ئەپۆلۆ ١٠ لە ساڵی ١٩٦٩، هەروەها فەرماندەی ئەرکی ئەپۆلۆ  ١٧ بووە لە ساڵی ١٩٧٢، بە دوایین پیاو دادەنرێت کە لەسەر مانگ ڕۆیشتبێت، وە هەروەها وێنەی هەسارەی شینی گرتوە لەەر مانگ، لە شیکاگۆ لەدایکبووە، لە باوکێکی چیک و دایکی سلۆڤاکییە.
## ووتەی بەناوبانگ
یوجین هەندێک وتەی بەنێوبانگی هەیە لە کاتی ئەو ئەرکانەی کە ئەنجامی داوە:

**دڵم بە بینینی هەسارەی ماڵەوەم وەک تۆپێکی شین و درەوشاوە نوقم بوو: چووین بۆ گەڕان بەدوای مانگدا، بەڵام لە ڕاستیدا زەویمان دۆزیەوە.**

دەربارەی ئەو گەشتەی کە لە ١٥ی تەمموزی ١٩٧٥، کاتژمێر بیست و سێ خولەکی پاشنیوەڕۆ بە کاتی مۆسکۆ ئەنجامدرا، کە لە ناوەندی بۆشاییی بایکۆنور، کەشتیی “سۆیوز-١٩”، کە کەشتیوانی بۆشایی ئاسمانی سۆڤیەت ئەلێکسی لیۆنۆڤ و ڤالێری کوباسۆڤی هەڵگرتبوو لە ساڵی ١٩٧٥، دوای ئەوە کەشتیی “ئەپۆلۆن” دوای ٧ کاتژمێر نێردرایە دەروەی زەوی » فڕۆکە ئەمریکییەکان لە کیپ کانیڤیرالوە لەگەڵ کەشتیوانی ئاسمانی تۆماس ستافۆرد و وینس براند و دۆناڵد سلایتۆن لەناو فڕۆکەکەدا. لە لێدوانێکیدا بۆ ڕۆژنامەنووسان، یوجین سێرنان وتی:

**پێموانییە هیچ کام لە بەشداربووانی پرۆسەی ئامادەکردنی بەرنامەی "سۆیوز-ئەپۆلۆن" لە کاتی کارلێککردنەکەدا (لە نێوان سۆڤیەت و ئەمریکییەکان) بۆچوونە سیاسییەکانی خۆی گۆڕیبێت. بەڵام ئێمە درک بە پێویستی دەکەین کە سەرنج بدەینە هەوڵدان بۆ ڕێزگرتن لە یەکتر و بەدەستهێنانی متمانەی یەکتر، نەک لەسەر ئەو پرسانەی کە دابەشمان دەکەن.**

لە ئاهەنگی چلەمین ساڵیادی چوونی مرۆڤ بۆ سەر مانگ، یوجین سێرنان وتی:

**دەبێت بگەڕێینەوە بۆ سەر مانگ، پێویستە زیاتر فێربین و بنکە دابمەزرێنین و تەلەسکۆپی نوێ لەسەر مانگ دابنێین و خۆمان بۆ چوون بۆ مەریخ ئامادە بکەین، چونکە ئامانجی سەرەکی مەریخە.**

یوجین سێرنان لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ کۆچی دوایی کرد.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* لاپەرەی یوجین سێرنان لە ئێمبد
لاپەرەی یوجین سێرنان لە Encyclopædia Britannica Online ئینگلیزی
لاپەرەی یوجین سێرنان لە  Munzinger IBA ئەڵمانی

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:گەشتی واڵایی لە ١٩٦٦
پۆل:گەشتی واڵایی لە ١٩٦٩
پۆل:مردووانی ٢٠١٧
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:ئەندازیارانی کارەبای ئەمریکی
پۆل:خەڵکە ئەمریکییە بە ڕەچەڵەک سلۆڤاکییەکان
پۆل:ئەپۆلۆ ١٧
پۆل:جین سێرنان
ناسیۆنالیزم لە سەدەکانی ناوەڕاستدا

چەندین زانای ناسیۆنالیست پشتگیری لە بوونی **ناسیۆنالیزم لە سەدەکانی ناوەڕاستدا** دەکەن (بە شێوەیەکی سەرەکی لە ئەورووپا). ئەم قوتابخانەی بیرکردنەوە جیاوازانە لە سەرەتای سەردەمی مۆدێرنیزمدا سەریان ھەڵدا، ئەمەش ئەوە دەردەخات کە ناسیۆنالیزم بە زۆری لە دوای کۆتایییەکانیی سەدەی ھەژدە و شۆڕشی فەڕەنسا پەرەی سەندووە. بیردۆزەکانی بوونی ناسیۆنالیزم لە سەدەکانی ناوەڕاستدا ھێشتا گومانی لەسەرە.

لە سەدەکانی ناوەڕاستدا ناسیۆنالیزم وەک ئەوەی ئەمڕۆ ھەیە، بە ھەمان شێوە بوونی نەبووە. بەڵکو زۆرجار دڵسۆزیەکان بەسترابووەوە بە کەسایەتییە گەورە و زاڵەکان، کە مرۆڤە ئاغا یان فەرمانڕەوای ناوخۆییەکان و پیاو ماقوڵانی دەگرتەوە، نەک نەتەوەیەک یان پێکھاتەیەک. دواتر ھەستی دروستکردنی دەوڵەتی نەتەوەیی یەکگرتوو بە سنوورە دیاریکراوەکان و شوناسێکی ھاوبەش لە قۆناغەکانی دواتری سەدەکانی ناوەڕاست بۆ سەدەکانی ڕینێسانس زیاتر پەرەی سەند.

## سەرچاوەکان

پۆل:تیۆرییەکانی مێژوو
پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:نیشتمانپەروەری
پۆل:سەدەکانی ناوەڕاست
ناسیۆنالیزمی عەرەبی

چەپ|وێنۆک|300px|ئاڵای ناسیۆنالیستە عەرەبەکان.
**ناسیۆنالیزمی عەرەبی** (؛ *al-Qawmiyya al-ʿArabiyya*) بانگەشەیەکە بۆ میراتێکیی کولتووری و زمانی ھاوبەشیی جیھانی عەرەب، کە بەپێی ئەو بانگەشەیە ھەموو عەرەبەکان بە مێژوو و کولتوور و زمانێکی ھاوبەش، یەکگرتوو و یەکسانن.

ئەم جۆرە ناسیۆنالیزمە بەرگری لە ئامانجی یەک نەتەوە دەکات، کە ئەویش عەرەبەکانن، کە لە ئۆقیانووسی ئاتلانتیک تا کەنداوی فارس درێژ دەبنەوە، ئامانجی ھاووڵاتیبوونێکی خەمخۆری عەرەبییە بۆ گەلی عەرەب. ناسیۆنالیزمی عەرەبی سەرەتا وەک بیردۆزێکی ڕۆشنبیرانە ھاتە کایەوە، لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە گۆڕدرا لە بەرامبەر عوسمانییەکان، و سەدەیەک دوای ئەوەش لە بەھاری عەرەبی، بەتەواوی بووە ھەڵگری ناسیۆنالیزمێکی توندڕەو دژ بە نەتەوە ناعەرەبەکان. ناسیۆنالیزمی عەرەبی دابەشکراوە بەسەر شێوەندێکی جیھانگەرایی، بەڵام لەھەمان کاتدا خاوەنی چڕترین ناوچەکانی جیھانە بۆ لەخۆگرتنی ئایینەکان، بە تایبەت ئایینی ئیسلام.

## سەرەتاکانی سەرھەڵدانیی ناسیۆنالیزمی عەرەبی
تورکەکان لە ساڵی ١٥٣٣ بەغدایان داگیرکرد، سوڵتانی عوسمانی سەلیمی یەکەم، خۆی بە خەلیفەی ئیمپڕاتۆرییەتیەکی گەورە ڕاگەیاند کە زۆربەی گەلانی عەرەبی تێدا کۆکردەوە. عەرەب کە لە سەدەکانی پێشوودا لەگەڵ خەلافەتی ئەمەوی و خەلافەتی عەباسی گەیشتبووە سەردەمی زێڕینی خۆیان و دواتریش چوونە بەرەی عوسمانییەکان وەک ھێزێکی ئیسلامی؛ بەڵام گەشتەکەی ناپۆلیۆن بۆناپارت بۆ میسر بووە ھۆی دابەزینی کاریگەریی ئیمپڕاتۆرییەتی عوسمانی لەو وڵاتەدا و بەگشتی لەناو عەرەبەکاندا. ناپلیۆن بە توندی ھانی میسرییەکانی دا بۆ ئەوەی خۆیان بەڕێوەبەرن و عوسمانییەکان دەربکەن.

پاش شکستی بۆناپارت و ڕۆیشتنی سوپای فەرەنسا، ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی دانی بە ڕۆڵی محەممەد عەلیدا نا و نازناوی پاشای پێبەخشی، کە ئەمەش سۆزی عەرەبەکانی ڕاکێشایەوە.

لە کۆتایی سەدەی ١٨، یەکەم یاخیبوونەکان لە دژی ڕژێمی ئیمپڕاتۆرییەتیی عوسمانی بەرپا بوو، لە عەرەبستان. سەرکردەی بەدەوییەکان، محەمەدی کوڕی سعود ھاوپەیمانی لەگەڵ بانگخوازێکی ئایینی بە ناوی عەبدولوەھاب بەست، کە ڕاستەوخۆ دژی دەسەڵاتی عوسمانی بوو. سەرەتا لە عەرەبستان، یاخیبوونەکەی لە ساڵی ١٨٠٨ دا بڵاوبووەوە بۆ بەغدا و دیمەشق، کە ھەوڵیدا کۆنتڕۆڵیان بکات، عوسمانییەکان محەممەد عەلی پاشا نارد کە لە ساڵی ١٨١٣ تا ١٨١٨ ھەڵمەتێکی سەربازی بەرفراوانی دژی وەھابییەکان دەستپێکرد. دوای چەندین ساڵ لە سەرکوتکردن، توانی نزیکەی تەواوی عەرەبستان بخاتەوە ژێر ھەژموونی عوسمانییەکان.

بەڵام محەممەد عەلی کە وەک جێگری پاشای میسر دەستنیشانکرا، دەیویست ئۆتۆنۆمی میسر لە عوسمانییەکان وەربگرێت. لە ناوخۆدا چاکسازی بەرفراوانی جێبەجێ کرد، بەتایبەتی لە سوپا و دادگاکان و ئیدارە و پەروەردەدا. پلانەکەی بۆ مۆدێرنکردنی دەوڵەتی میسر بوو، ئەمەش عەرەبەکان و خێڵە عەرەبییەکانیی دەوروبەری بەئاگا ھێنایەوە لەوەی خۆیان بەڕێوەبەرن و واز لە عوسمانییەکان بھێنن.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:ناسیۆنالیزمەکان
پۆل:عەرەب
پۆل:کۆمکاری عەرەبی
یادپەیکەر کەشتیوانان

[وێنۆک| نەوەکانی [نیل ئارمسترانگ لە ١٥ی تەمموزی ٢٠١٥ پەردە لەسەر مۆنۆمێنتی ئاسمانی لادەدەن.]]
**مۆنۆمێنتی ئاسمانی** مۆنۆمێنتی یادکردنەوەی مەشق و ڕاهێنانی کەشتیوانانی ئەپۆلۆ لە باکووری ئایسلەنددا لە ساڵانی ١٩٦٥ و ١٩٦٧، دەکەوێتە دەرەوەی مۆزەخانەی گەڕان لە شاری هوساڤیک، و ناوی ٣٢ کەشتیوانی ئەپۆلۆ لەخۆدەگرێت کە ڕەوانەی ئایسلەندا کراون بۆ مەشق و ڕاهێنان لە بواری جیۆلۆجی بۆ مانگی سەرنشین ئەرکەکان. دواتر چواردە لەو کەشتیوانە ڕاهێنراوانە بەرەو مانگ فڕین و حەوت لەوانە کاری جیۆلۆجییان لەسەر ڕووی مانگ ئەنجامدا.

مۆنۆمێنتەکە ناوی ئەو کەشتیوانانە و ئاڵای ئەمریکا و ئایسلەندا و نیشانەی بەرنامەی ئەپۆلۆ لەخۆدەگرێت و دوو گڵۆبی پۆڵا لە سەرووی دوو ستوونی بازاڵتەوە نیشان دەدات کە نوێنەرایەتی زەوی و مانگ دەکەن.

ئەم شوێنەوارە یادپەیکەرە لە ١٥ی تەمموزی ٢٠١٥ لەلایەن نەوەکانی کەشتیوانی ئەپۆلۆ ١١ نیل ئارمسترۆنگ پەردەی لەسەر لادرا.

## ڕاهێنراوانی جیۆلۆجی ئەپۆلۆ
ئەو ٣٢ کەشتیوانە ئاسمانییەی ئەپۆلۆ کە لەسەر یادپەیکەرەکە ناویان هاتووە بریتین لە:
* ویلیام ئەندێرس
* نیل ئارمسترانگ
* چارڵز باسێت
* ئالان بین
* ڤانس دی براند
* جیراڵد پی.کار
* یوجین سێرنان
* ڕۆجەر بی.چافی
* واڵتەر کانینگهام
* چارڵز دوک
* دۆن ئێف ئایزل
* جۆزێف ئینگل
* ڕۆناڵد ئیڤانس
* ئۆین گاریۆت
* ئێدوارد گیبسۆن
* فرێد هایس
* جۆزێف پی.کێروین
* دۆن ل.لیند
* جاک ڕ.لۆسما
* کێن ماتینگلی
* بروس مەککاندلێس
*کورت میشێل
* ئێدگار میچڵ
* ویلیام پۆگ
* ستوارت ڕۆزا
* هاریسۆن شمیت
* ڕوسیل شوایکارت
* دەیڤید سکۆت
* جۆن ل.سویگەرت
* پاوڵ ج.وایتز
* کلیفتۆن ویلیامز
* ئەلفڕێد وۆردن

حەوت لە فێرخوازان لەکاتی سەر مانگدا بوون توێژینەوەی جیۆلۆجی و کۆکردنەوەی نمونەیان ئەنجامداوە ئەوانیش: ئارمسترۆنگ، بین، سێرنان، دوک، میچڵ، شمیت و سکۆت.

حەوت کەسی دیکەش بەرەو مانگ چوون بەڵام نەنیشتنەوە تەنها لە خوولگەی مانگدا بوون و گەرانەوە زەوی ئەوانیش: ئەندەرز، ئیڤانس، هایس، ماتینگلی، ڕۆزا، سویگێرت و وۆردن.
## سەرچاوە

پۆل:گەردوون
پۆل:کەشتیوانی ئاسمانی
پۆل:ناسا
پۆل:ئەپۆلۆ
پۆل:بەرنامەی ئەپۆلۆ
پۆل:جین سێرنان
پۆل:ھاریسۆن شمیت
پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە ئایسلەندا
کێن ماتینگلی

**کێن ماتینگلی** (بە ئینگلیزی : Thomas Mattingly) تۆماس کینێس ماتینگلی کەشتیوانێکی ئەمریکییە،  
ماتینگلی لە ١٧ی ئازاری ١٩٣٦ لە شاری شیکاگۆ لەدایکبووە، بەشداری زۆرێک لە ئەرکە بۆشاییەکان کردووە کە سەر بە دەزگای بۆشایی ئاسمانی ناسا بووە و لەگەڵ هاوکارەکانی جۆن یۆنگ و چارڵز دوک لە ئەرکی ئەپۆلۆ ١٦ گەشتێکیان بۆ سەر مانگ ئەنجامداوە، بەڵام لەگەڵیان لەسەر ڕووی مانگ نەنیشتەوە، بەڵکو وەک کاپتنی مانگی ئەو کەشتییە ئاسمانییەی کە لە خولگەی مانگدایە مایەوە، ئەو یەکێکە لەو ٢٤ کەشتیوانەی کە لە چوارچێوەی بەرنامەی ئەپۆلۆ گەشتیان بۆ سەر مانگ ئەنجامداوە.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
*  لاپەرەی کێن ماتینگلی لە ئێمبد

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:کەشتیوانی ئاسمانی
پۆل:ناسا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦
پۆل:مردووانی ٢٠٢٣
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
ھازل کیچ

**ھازل کیچ** (؛ لەدایکبووی ٢٨ی شوباتی ١٩٨٧) ئەکتەر و مۆدێلێکی بەریتانییە و لە فیلم و تەلەفزیۆنی ھیندیدا دەرکەوتووە.

## سەرەتای ژیانی
کیچ لە ٢٨ی شوباتی ١٩٨٧ لە شاری ئێسێکس لە ویلایەتی ئینگلتەرا لەدایکبووە، لە باوکێکی بەریتانی و دایکی ھیندۆسی ھیندۆسی ھیندۆ-موریتەیی بە ڕەچەڵەک. خوێندنی لە قوتابخانەی ئامادەیی بیل لە شاری ڕیدبریج لە لەندەن ئەنجامدا، لەوێ لە نمایشە شانۆیییەکان نمایشی کرد و فێری جۆرە جیاوازەکانی سەما بوو لەوانە کلاسیکی ھیندی، سەمای بەریتانی و ھاوچەرخی ڕۆژئاوایی.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی
پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی
پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای پونجابی
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم
ئەلفڕێد ئینۆک

**ئەلفڕێد ئینۆک** (؛ لەدایکبووی ٢ی کانوونی دووەمی ١٩٨٨) ئەکتەری بەریتانی-بەرازیلییە.

## سەرەتای ژیانی و خوێندنی
ئینۆک لە ٢ی کانوونی دووەمی ١٩٨٨ لە ناوچەی وێستمینستەر لە لەندەن لەدایکبووە، لە دایک و باوکی ناویان ئەکتەری بەناوبانگی ئەمریکی ویلیام ڕوسیل و ھاوسەری دووەمی، ئیثیلین مارگریت لویس، پزیشکێکی بەڕازیلییە. سێ نیوە خوشکی لە ھاوسەرگیری پێشووی باوکیدا ھەیە، و خاوەنی ڕەگەزنامەی بەریتانی و بەڕازیلییە. لەگەڵ دایک و باوکی لە باشووری فەرەنسا دەژیا کاتێک دوو سێ ساڵان بوو. لە قوتابخانەی وێستمینستەر خوێندوویەتی، کە قوتابخانەیەکی مێژوویی حکومییە لە وێستمینستەر لە لەندەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
تیانا بینجامین

**تیانا بینجامین** (؛ لەدایکبووی ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٤) ئەکتەری ئینگلیزییە. 

## پیشە
بینجامین لە شانۆی ئانا شێر لە لەندەن ڕاھێنانی کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٥دا بۆ ماوەیەکی کورت لە فیلمی ھاری پۆتەر و جامی ئاگردا وەک ئەنجلینا جۆنسۆن دەرکەوت، و دەنگی کارەکتەری وەرگێڕانی یارییە ڤیدیۆییەکانی دا. لە ساڵی ٢٠٠٦دا بنیامین پەیوەندی بە کاستی فیلمی ئۆپێرا کرد و ڕۆڵی چێڵسی فۆکس دەگێڕا. بڕیارەکەی بۆ جێھێشتنی EastEnders لە ٢ی نیسانی ٢٠١٠ ڕاگەیەندرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز
پۆل:خانمەکتەرانی لەندەن
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم
ئافشان ئازاد

**ئافشان ئازاد** (؛ لەدایکبووی ١٢ی شوباتی ١٩٨٩) ئەکتەری بەریتانی و مۆدێل و کەسایەتی میدیاییە. 

## سەرەتای ژیانی و خوێندنی
ئازاد لە شاری لۆنگسایت لە مانچستەر لەدایکبووە، لە دایک و باوکی موسڵمانی بەنگالی خەڵکی شاری چیتاگۆنگ بووە. خوێندنی لە ئامادەیی والی ڕەنج، و ئاستی وەک لە بواری کیمیا، بایۆلۆجی، ئینگلیزی و خوێندنی بازرگانی لە کۆلێژی خاڤێریان لە ڕوشۆلم وەرگرتووە.

## ژیانی تایبەتی
ئازاد لە ١٩ی ئابی ٢٠١٨ ھاوسەرگیری لەگەڵ نەبیڵ کازی کردووە، بنکەکەیان لە وورسیستەرە. لە ١١ی نیسانی ٢٠٢١، ئەو دوو ھاوسەرە ڕایانگەیاند کە چاوەڕوانی یەکەم منداڵیان دەکەن. لە ٢٧ی تەمموزی ٢٠٢١، ئازاد لە پۆستێکی ئینستاگرامدا ئاشکرای کرد کە یەکەم منداڵی لەدایکبووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەئەکتەرە منداڵە ئینگلیزەکان
پۆل:خانمە نمایشکارە ئینگلیزەکان
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی
پۆل:موسڵمانانی ئینگلیز
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
ئاگر و سەھۆڵ (فیلمی ١٩٨٣)

***ئاگر و سەھۆڵ*** فیلمێکی ئەنیمەیشنیی ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٨٣ لە چەشنی سەرکێشی خەیاڵیی تاریک لە دەرھێنانی ڕالف بەکشی، و لەلایەن کۆمپانیای فۆکسی سەدەی ٢٠ەم دابەشکاری بۆ کراوە و بڵاوکراوەتەوە.

سیناریۆکەی لەلایەن جێری کۆنوەی و ڕۆیی تۆماسەوە نووسراوە.

## بەرھەمھێنان
تا ساڵی ١٩٨٢ فیلمی خەیاڵییەکان سەرکەوتنی بەرچاویان لە بۆکس ئۆفیسدا ھەبووە، لەوانە *The Beastmaster* و *Conan the Barbarian، و* ڕالف بەکشی لەم ڕێگەیەوە ویستی فیلمێکی ئەنیمەیشنی خەیاڵی لەگەڵ ھاوکارەکەی، فڕانک فرازێتا. بەکشی ١.٢ ملیۆن دۆلاری وەرگرت بۆ خەرجیی *فیلمی ئاگر و سەھۆڵ،* و کۆمپانیای فۆکسی سەدەی ٢٠ەم ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر دابەشکردن و بڵاو کردنەوەی فیلمەکە.

## دووبارە دروستکردنەوە
لە ساڵی ٢٠١٠ ڕۆبەرت ڕۆدریگێز ڕایگەیاند کە دەرھێنەری فیلمی ئاگر و سەھۆڵە بەشێوەی لایڤ ئاکشن و دووبارە دروستکردنەوە. بەکشی ڕایگەیاند کە نایەوێت ھیچ پەیوەندییەک بە فیلمەکەوە ھەبێت، بەڵام مۆڵەتی دروستکردنەوەی فیلمەکەی بە ڕۆدریگێز بەخشی. گرێبەستی دروستکردنەوەکە دوای ماوەیەکی کەم لە مردنی فرازێتا، نووسەری پێشووی فیلمە ئەنیمەیشنییەکە، داخرا. لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ سۆنی پیکچەرز مافی وێنەگرتنی وەشانی لایڤ ئاکشنی فیلمەکەی بەدەستھێنا، و ڕۆبەرت ڕۆدریگێز وەک دەرھێنەری دەستنیشان کرا.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 
* 
* ''Fire and Ice'' at Ralph Bakshi.com

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٨٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٣
پۆل:فیلمەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس
پۆل:فیلمە فەنتازییە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکان