open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڕۆژی خدر

**ڕۆژی خدر** یان **رۆژی خزر** (خزر ئەلیاس) یەکێک لە جەژنەکانی عەلەویەکانە. ئەم جەژنە ھەموو ساڵاێک لە شەوی ١٥ی گۆڵان دەست پێ دەکات و ھەتا بەیانی ڕۆژی پاش بەردەوامە. عەلەویەکان بە سەری ئەم باوەڕەن کە لە ئەم ڕۆژە دوو پێغەمبەر ئەلیاس و خدر (خزر) ئاوی ژیانیان خواردوەتەوە و ھەتاھەتایە دەژین. ئەم جەژنە لە باکووری کوردستان و تورکیا بەرێوە دەچێت. لە نزیکی شاری کرماشانش لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان دوو کانی بە ناوەکانی «خزر زندوو» و «خزر ئەلیاس» ھەیە کە ناوەکانیان لەگەڵ ئەم جەژنە پەیوەندیی ھەیە.

## سەرچاوەکان
* وەزارەتی کەڵتوری تورکیا جژنی ڕۆژی خدر(بە زمانی ئنگلیزی)

پۆل:چاندی ئازەربایجانی
پۆل:چاندی تورکی
سینداکتیلی

وێنۆک|سینداکتیلی لە دەستی منداڵێکی ساوا

**سینداکتیلی** (بە ئینگلیزی: Syndactyly) حاڵەتی پێکەوە لکانی قامکەکانە. ئەم حاڵەتە لە چەندین جۆر حەیواندا وەکوو حاڵەتێکی سروشتی ڕوو دەدات بەڵام لە مرۆڤدا حاڵەتێکی ناسروشتیە.

## سەرچاوەکان
تیسفۆن

وێنۆک|کەلاوەکانی تیسفۆن لە ساڵی ١٩٣٢

**تیسفۆن** یەکێکە لە پایتەختە کۆنەکانی ئێرانی کۆن. تیسفۆن کەوتووەتە وڵاتی عێراقی ئەوڕۆ. تیسفۆن لە سەردەمی ئەشکانییەکاندا ببوو بە پایتەختی ڕۆژاوایی ئێران و بوو بە خاون بایەخێکی زۆری سیاسی ئابووری کە ئەم بایەخەی ھەتا سەردەمی ساسانییەکانیش ھەبوو. دوای ھاتنی ئیسلام بۆ ئێران و ھێرشی عەرەب، تیسفۆن ڕووت کرایەوە و لە بایەخ کەوت و ھێواش ھێواش چۆڵ کرا.

## سەرچاوەکان


پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق
پۆل:پارێزگای بەغدا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
پۆل:مێژووی دێرینی عێراق
بەکاری سانیا

**بەکاری سانیا** لەڕێکەوتی 14/2/1983 لەدایک بووە کە(٣٠ ساڵ دەکات تا ئێستا) ، لە ئێستا یەکێکە لە باشترین بەرگریکارەکانی ئارسناڵ و هەڵبژاردەی فەڕەنسا و پێشتر یاری بۆ یانەکانی ئۆکسێر و سێنس ئێف سی کردوە.

## سەرەتای ژیانی وەرزشی

سەرەتای ژیانی وەرزشی بەکاری سانیا لەیانەی سێنس ئێف سیەوە دەستی پێکردووەو لە ئەکادیمیای ئەو یانەیە پێگەشتووە

## لەگەڵ ئۆکسێر
لەساڵی 1998 پەیوەندی کردووە بەیانەی ئۆکسێری فەڕەنسیەوە پاشان هەموو ئاستەکاندا تێپەڕیوە تاخۆی گەیاندۆتە ڕیزی یەکەمی یانەکە لەساڵی 2004 و دەورێکی سەرەکی هەبووە لە بردنەوەی جامی فەڕەنسا لەلایەن یانەکەیەوە لەساڵی 2005 بەکاری سانیا 89 یاری بۆ یانە فەڕەنسیەکە ئەنجامداوە و بۆیەکەمین جار لەمێژووی یانەی ئۆکسێری فەڕەنسی لەو ساڵەدا بەشداری جامی یۆرۆلیگی کرد و بەباشترین یاریزانی هێڵی بەرگری لای ڕاست دیاریکرا لەخولی فەڕەنسی , یونس کابول و ئەبو دیابی و فیلیپ مێکسیسیش هەر لەهەمان یانەی بەکاری پێگەشتوون.
## ژیانی یاریکردنی لەگەڵ ئارسناڵ
لە 12/7/2007 یانەی ئارسناڵ سەرکەوتوو بو لەمۆرکردنی بۆند لەگەڵ بەکاری سانیا و بەبڕی 11 ملیۆن پاوەند بۆندی لەگەڵ واژۆکرد 
یەکەمین یاری بەدرێسی ئارسناڵەوە لە لە ڕێکەوتی 19/7/2013 بەرامبەر گنتشلەر بێرلیگی تورکی کردووە لەیاریەکی دۆستانەی نێوان هەردوو یانەدا 
وەیەکەمین گۆڵی لەبەرامبەر چێڵسی تۆمارکرد لەخولی ئینگلیزی لە ڕێکەوتی 23/3/2008 بەلێدانی سەر - و هەر لەو ساڵەدا بەباشترین یاریزانی بەرگری لای ڕاست دیاریکرا لەخولی ئینگلیزی 
یەکەمین گۆڵی بەکاری لەسەر یاریگای ئیماڕات بەرامبەر سەڵتیکی سکۆتلەندی بووە لە جامی دۆستانەی یاریگای ئیماڕات و بۆ دووەمین وەرز لەسەریەک ئارسناڵ بووە پاڵەوانی ئەو جامە 
- سانیا بەشداری 178 یاری کردووە لەگەڵ ئارسناڵ و لەو ماوەیەدا توانیویەتی 4 گۆڵ تۆماربکات و 19 گۆڵ بۆ هاوڕێکانی درووست بکات 
## سانیا لەگەڵ هەڵبژاردەی فەڕەنسا
یاری بۆ هەڵبژاردەی لاوانی فەڕەنسای خوار 21 ساڵ ئەنجامداوە و بەشداری 12 یاری کردووە و لەساڵی 2007 ەوە پەیوەندی بەڕیزی یەکەمی هەڵبژاردەکەوە کردووەو بەشداری 34 یاری کردووە 
## ئارسن ڤینگەر لە پیاهەڵدانی سانیادا
جوانترین ووتەی ئارسن فینگەر لەسەر بەکاری سانیا : تۆ باشترین یاریزانی بەرگریکاری لای ڕاستی پریمەرلیگی لەو کاتەوەی ڕاهێنەری ئارسناڵم کە بینیبێتم.

## سەرچاوە
پەیجی ئارسناڵ فۆڕ کورد

پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:موسڵمانانی فەڕەنسی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ
پۆل:پریمەرلیگ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:بەرگریکارانی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦
لادانی سوور

وێنۆک|لادانی سوور

لە فیزیا و ئەستێرەناسیدا لادانی سووری کاتێک ڕوودەدات کە ڕووناکی یان تیشکدانەوە کارۆموگناتیسیەکانی تر لە تەنێکەوە کە لەو کەسەی چاودێری دەکات دوور دەکەوێتەوە درێژی شەپۆلەکەی زیاد بکات، یان بگۆڕێت بۆ کۆتاییە سوورەکەی شەبەنگی تیشک. 

لادانی سوور یان کاریگەری دۆبلەر بریتیە لە دیاردەی زیادبوونی درێژی ئەو شەپۆلی کارۆموگناتیسیەی کە لە تەنێکی گەردوونەوە بەرەو ڕوومان دێت بەھۆی خێرابوونی دووری لێمانەوە ڕوودەدات. ئەمە دیاردەیەکی زۆر گرنگە لە زانستی ئەستێرەناسیدا و نمونە لەسەر ئەمە: ئەگەر ئەستێرەیەک یان گالاکسیەک دووریەکەی لە زەویەوە بەھۆی دورکەوتنەوەیەوە لێمان زیادبکات و تیشکی دەرچوو لەم ئەستێرەیەوە ئەگەر بۆ نمونە ڕەنگی شین بێت ئەوا ئەم تیشکە بەھۆی زیادبوونی دوورکەوتنەوەی ئەستێرەکەوە بە ئاراستەی ڕەنگی سووری شەبەنگەکە لادەدات. ئەم دیاردەیە ڕوودەدات بەھۆی ئەوەی کە شەپۆلی ئەو تیشکەی کە بەرەو ڕوومان دێت بەشێوەیەکی نیسبی درێژ دەبێتەوە بەھۆی دوورکەوتنەوەی زیاتری ئەستێرەکە لێمانەوە. ئەم زیادبوونە لە درێژی شەپۆلی ئەو تیشکەی کە پێمان دەگات وای لێدەکات کە بە ڕەنگێکی تر بە ئاراستەی لا سوورەکەی شەبەنگەکە دەربکەوێت. وە بەتایبەتی بەھۆی دیاردەی دۆبلەرەوە ئەگەر ئەستێرەکە بەرەو زەوی بجوڵێت ئەوا پێچەوانەی ئەمە ڕوودەدات. ئیتر بەھۆی جووڵەکەیەوە درێژی شەپۆلی ئەو تیشکەی کە بەرەو ڕوومان دێت بەشێوەیەکی نیسبی کەم دەبێتەوە و وا لەو شەبەنگە دەکات کە بۆ ئەستێرەکە تۆماری دەکەین لابدات بەرەو لای وەنەوشەیی شەبەنگەکە.
بەشێوەیەکی گشتی لادانی سووری ئەو تیشکەی کە لە قوڵایی گەردوونەوە بەرەو زەوی دێت سێ ھۆکاری ھەیە:
١.	لادانی سوور بەھۆی دیاردەی دۆبلەرەوە.
٢.	لادانی سوور بەھۆی جیاوازی ھێزی کێشکردن لەسەر زەوی لەگەڵ ھێزی کێشکردن لەسەر ئەستێرەکە. ئەمە پەیڕەوی بیردۆزی ڕێژەیی ئەنیشتاین دەکات.
٣.	لادانی سوور بەھۆی کشانی گەردوون و فراوانبوونی بەردەوامیدا و ئیتر ھەموو ئەستێرە و گالاکسیەکان لێمان دوور دەکەونەوە.

پۆل:چەمکەکان لە زانستی گەردوونناسیدا
پۆل:گەردوونناسی فیزیایی
پۆل:چەمکەکان لە ئەستێرەناسی
پۆل:چەندێتییە فیزیکییەکان
ئەحمەد شاملوو

**ئەحمەد شاملوو** (، ؛ ھەروەھا ناسراو بە ناوی قەڵەمی **ا. بامداد**؛  ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٥ – ٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٠) شاعیر و نووسەر و ڕۆژنامەوانی ئێرانی بوو. شاملوو دیارترین شاعیری مۆدێرنی ئێرانە. شیعرە سەرەتاییەکانی لەژێر کاریگەریی نیما یووشیجدا بوون. لە ڕاستیدا، ئەبودەلالی دەستغەیب، ڕەخنەگری ئەدەبی ئێرانی، مشتومڕ دەکات کە لە شاعیرانی سەردەمی خۆیدا، شاملوو یەکێکە لە پێشەنگەکانی شیعری مۆدێرنی فارسی و گەورەترین کاریگەریی ھەیە بەسەرییەوە، لە دوای نیما.

شاملوو کارێکی زۆری لە فەڕەنسییەوە وەرگێڕاوەتە سەر فارسی و کارەکانی خۆشی بۆ زۆر زمان وەرگێڕدراون. ھەروەھا چەند شانۆنامەیەکی نووسیوە، ھەڵەچنیی لە کارەکانی چەندان شاعیری کلاسیکیی ئێرانیدا کردووە، بە تایبەتی حافز. کتێبە ١٣ بەشییەکەی، **، کۆمەکێکی گەورەیە لە تێگەیشتنی زمان و باوەڕەکانی فۆلکلۆری ئێرانی. ئەو ھەروەھا ڕۆمان و سیناریۆشی نووسیوە، و کاری لە وێژەی مناڵان و ڕۆژنامەوانیشدا کردووە.

## وەرگێڕان بۆ کوردی
ئەم بەرھەمانەی کراونەتە کوردی:
# سێ سەعات و بیست و دوو دەقیقەی بەرەبەیان(وەرگێڕان: حوسێن شێربەگی) - ٢٠٠٦

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی
* وێبگەیەک دەربارەی شاملوو 

پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئێرانی
پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی
پۆل:شاعیرانی ئێرانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥
پۆل:مردووانی ٢٠٠٠
پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان
پۆل:ڕۆژنامەنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم
جەیمز کاگنی

**جەیمز فرانسیس کاگنی** (بە ئینگلیزی: James Francis Cagney) (١٧ی تەممووز، ١٨٩٩ – ٣٠ی ئازار، ١٩٨٦) ئەکتەر و دانسەرێکی ئەمریکی بوو کە لە ھەردوو بواری شانۆ و فیلمدا بەشداری کردووە و بە تایبەتیش لە فیلمەکانیدا ناوبانگی پەیداکردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ
پۆل:مردووانی ١٩٨٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی
پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەرویجی
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:سەماکەرە ئەمریکییە کوڕەکان
پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک
پۆل:کۆمارییەکانی نیویۆرک (ویلایەت)
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:خەڵاتی دەستکەوتی ژیانی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە
خۆرشتی سەوزیقاورمە

وێنۆک

**خۆرشتی سەوزی**، **خۆرشتی قورمەسەوزی** یان **خۆرشتی سەوزیقاورمە** جۆرێک خۆرشتە بە سەوزە، فاسۆلیا، گۆشت و ھەندێک مادەی تر دروست دەکرێت. خۆرشتی سەوزی لە ھەموو شوێنی ئێران باوە. ھەروەھا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ڕۆژانی جەژنی قوربان و جەژنی ڕەمەزان وەکوو سبحانە دەخورێت.

## ئەمەش ببینە
* خۆرشتی کەوەر

## پەڕاوێز

پۆل:خواردنەکان
پۆل:چێشتی ئازەربایجانی
پۆل:چێشتی ئێرانی
پۆل:خواردنەکانی بەرھەمھێنراو لە سەوزە
پۆل:خۆرشتەکان
نۆشینشار

**نۆشینشار** یان **کارخانەی قەند** شارەدێیەکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا ئەڤراز، ناوچەی نازی، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
ئەم شارەدێیە ناوەندی ناوچەی نازی و گوندەواری نازیا ئەڤرازە.

## ناو

## مێژوو
بەر لەوەی ئەم شارەدێیە دروست بێت و ببێتە شارەدێ، (١٦) ساڵ لەوە پێش لەو جێیەدا کارگەی شەکری ورمێ دروست کرا بە دووری (٢٥کم) لە باکوری شاری ورمێ لەسەر ڕێگای ورمێ-سەڵماس کە ساڵی (١٩٤٩ز) بوو دروست کرا لەلایەن ئەندازیارانی وڵاتی چێکۆسلۆڤاکیا. سەرەتای دروست بوونی ئەم شارەدێیە بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە خانوو دروستکرا بۆ کرێکارەکانی کارگەکە و پاشان وردە وردە خەڵکی گوندەکانی دەوروبەری بۆ کارکردن ڕوویان کردە کارگەکە و بەمەش نیشتەجێ بوون و ڕۆژ دوای ڕۆژ لە فراوان بووندا بوو تابووە گوند و لەدوایدا بووە شارەدێ لە ساڵی (١٩٩٦ز)دا.

## جوگرافیا

**نۆشینشار** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی خانەگاسۆر. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی چاناقلی.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی عەلی بەیلی. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی ئەسکەراوا.

## دانیشتووان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارەدێیە ٦،٧٣١ کەس و (١٦٢٦) خێزان بووە.
* دانیشتووانی شارەدێکە کورد و ئازەرین.
* بە کوردی و زاری کرمانجی و ئازەری دەدوێن.

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم شارەدێیە ئیسلام(سوننە و شیعە)یە.

## پیشە
* ژمارەیەکی زۆر لە کاری گاورداری و پەلەوەرگا، کارگەی بەرھەمھێنانی پاڵاوتنی ڕۆن، دروست کردنی پەنیر، بەرھەمھێنانی چیمەنتۆی سپی، کانی گەچ و سایلۆی (٥٠٠)ھەزار تەنی گەنم و دروست کردنی شاری پیشەسازی ژمارە(٣) و چەندین جێگەی پیشەسازی لەم شارەدێیەدا.
* لە باکووری ئەم شارەدێیەدا مەڵبەندی چاندنی گەنمە(کە بەدێمەکار دەکرێت)، بەڵام لە باشووری کە چەمی نازی ھەیە کشتوکاڵ بە بەراو دەکرێت و چەوەندەر و گوڵەبەڕۆژە و کولەکە و ...ھتد بەرھەم دەھێنرێت. ھەروەھا لە ھەردوو بەری ڕۆژھەڵات و ڕۆژئاوای شارەدێکەدا باخەکانی سێو و ھەرمێ و قەیسی و گێلاس و ھەڵوژە و قۆخ و ...ھتد ھەیە. وە چەندین کارگەی بەرھەمھێنانی بەرھەمی ئاژەڵی و خواردن و مرەبا و لە قوتونان لە دوروبەری شارەدێیەکە ھەیە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانی ورمێ
ورمێ
ورمێ
پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
کیران گیبس

## سەرەتای ژیانی وەرزشی
کیران گیبس لەئەکادیمیای ویمبڵدۆن پێگەشتوە لەساڵی 2001-2004 
پاشان پەوەندیکردووە بەڕیزەکانی یانەی ئارسناڵ
## لەگەڵ ئارسناڵ
لەساڵی 2004 ەوە لەڕیزەکانی ئەرسناڵ یاری دەکات و بەهەموو ئاستەکاندا تێپەڕیوە تا سەرخرا بۆ ڕیزی پلە یەکی یانەکە لەساڵی 2007 و 3 گۆڵی بۆ ئەرسناڵ تۆمارکردووە و 11 گۆڵی دروست کردووە 
61 یاری بۆ ئەرسناڵ ئەنجامداوە لەپلە یەکی یانەکە
## لەگەڵ نۆرویچ سیتی
یاری بۆ یانەی نۆرویج ستی کردووە بەشێوەی خواستن و تەنها یەک وەرز ساڵی 2008
## لەگەڵ هەڵبژاردەی ئینگلتەرا
لەڕیزی هەڵبژاردەی ئینگلتەراش یاری بۆسەرجەم ئاستەکان کردووە تا خۆی گەیاندۆتە هەڵبژاردەی یەکەم و 2 یاری بۆ ئەنجامداوە 
## سەرچاوە
ئارسناڵ فۆڕ کورد

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیز
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئینگلیز
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:هەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
دەروونناسیی پێچەوانە

**دەروونناسی پێچەوانە** لە زانستی دەروونناسیدا بریتیە لەوەی کە لە بری ئەوەی ھانی کەسێک بدرێت ھەڵس و کەوتێکی خوازراو بکات، ھانی بدەی پێچەوانەکەی (نەخوازراوەکە) ئەنجام بدات. ئەمە وا لە کەسەکە ئەکات دژایەتی "ھەوڵی قەناعەت پێکردنەکە" بدات و بە پێچەوانەوەی نەخوازراوەکەوە ھەڵس و کەوتە خوازراوەکە ئەنجام بدات. لە دەروونناسیدا ئەمە بە 'کارلێککاری' ناسراوە.

## منداڵ
ئەم جۆرە "تاکتیکە" دەروونناسیە زۆرجار لەگەڵ منداڵاندا بەکاردێت. لە بەر ئەوەی منداڵ لە کاتێکدا "فەرمان" بدرێت بەسەریدا یان پێی بوترێت کارێک ئەنجام بدات ترسی لەدەستدانی ئازادی ھەڵس و کەوتی لا دروست ئەبێت بۆیە ئەکرێ پێچەوانەی کارەکە بکات. ھەربۆیە دایکان و باوکان "دەروونناسی پێچەوانە" بەکار دێنن. بۆ نمونە لە کاتێکدا بیانەوێت منداڵەکیان بچێتە دەرەوە پێی ئەڵێن نەچێتە دەرەوە بەو ھیواەیە ئەویش پێچەوانەکەی ھەڵبژێرێت و بچێتە دەرەوە. ھەرچەن بە فەرمی سەرچاوەیەک نەدۆزرایەوە بۆ پشتڕاستکردنەوەی ئەوەی کە ئایا ئەم جۆرە تاکتیکە بنەمایەکی زانستی ھەیە یان نا، گەڕانێک لە google scholar دەری ئەخات کە ئەم دەستەواژەیە وادیارە زانستی نیە و تەنھا ۳۲٤٠ ئەنجام ھەبوو بۆ "Reverse Psychology" بە جوتکەوانەوە. 

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* ویکی ئینگلیزی

پۆل:دەروونناسی
پۆل:دەروونناسیی گشتی
دەروونناسی

**دەروونناسی** یا **ڕەوانناسی** یا **گیانناسی** یا **سایکۆلۆژی** زانستی تاوتوێکردنی ئاکاری زیندەوارانە. گرنگترین مژار لە دەروونناسیدا مانای فەلسەفیی دەروون نییە، بەڵکوو ئاکارە. ئاکاریش کاردانەوەی ئینسان یا حەیوانە بە ھەرچی کە بیورووژێنێ. دەروونناسیی زانستی بە شوێن چوار ئامانجەوەیە کە بیانپێکێ: وەسفکردن، ڕوونکردنەوە، پێشبینیکردن و، کۆنترۆڵکردنی ئاکار.

بەو کەسەی دەروونناسی دەکا بە کار و پیشەی، دەڵێن دەروونناس یا ڕەوانناس.

## وشەڕەتناسی
وشەی سایکۆلۆژی لە دوو پار دروست بووە. «سایکۆ» لە ψυχήی یۆنانییەوە دێ و، بە مانای گیان و ھەناسەیە. لە کوردیا زیاتر پێی ئەڵێن دەروون؛ «لۆژی»ش لە لۆگۆس بە مانای قسە و وتارەوە دێ، کە لە کوردیا زیاتر پاشگری «-ناسی»ی بۆ دادەنێن. کەوابوو، سایکۆلۆژی بەسەریەکەوە دەبێتە لەبارەی گیانەوە قسەکردن، موتاڵاکردنی گیان.

## پێناسە
دەروونناسی زانستی تاوتوێکردنی ئاکاری زیندەوارانە. سێ وشە لەم پێناسەیە دەبێ سەرنجیان پێ بدرێ: زانست، ئاکار و، زیندەوار. 

دەروونناسیی نوێ بە زانست حیساب دەکرێ، چونکە ئاکامەکانی لەسەر داتا و زانیاریی وا ڕاگیراوە کە لە ڕێگای ڕوانین و تاقیکارییەوە بە دەست ھاتوون. 

ئاکار خۆی سێ لایەنی ھەیە: ۱) بۆدەرکەوتن، کە دەگەڕێتەوە بۆ شێوەی پەیپێبردنی ئەو کەسە یا ئەو گیاندارە کە ئاکارەکە لەوەوە سەری ھەڵداوە ۲) کوڵوکۆ، کە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە کەسەکە یا گیاندارەکە ھەست بە چی دەکات و، ۳) کردەوە، کە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو جموجووڵە کە لێی دەبێتەوە. 

زیندەواریش بە ھەر خاوەنبوونێکی زیندوو دەوترێ. کەوایە، ئاکار و ھەڵسوکەوتی سەگ و مشک و کۆتر و مەیموونیش دەتوانێ وە بەر لێکۆڵینەوەی دەروونناسی بکەوێ. ھەرچەند، ئەوە کۆڵینەوە لە ئاکاری مرۆڤە کە کوانووی دەروونناسیی گەرم ھێشتووەتەوە.

## چەند لقێکی دەروونناسی
* دەروونناسیی پزیشکی (clinical psychology)
* دەروونناسیی پرۆسە عەقڵییەکان (cognitive psychology)
* دەروونناسیی گەشە (development psychology)
* دەروونناسیی کۆمەڵایەتی (social psychology)
* دەروونناسیی دادوەری (forensic psychology)
* دەروونناسیی پەروەردەی (educational psychology)
* دەروونناسیی تەندروست (health psychology)
* دەروونناسیی ڕەنگ (color psychology)
* دەروونناسیی دەمار (neuro psychology)
* دەروونناسیی گونجان (Adjustment psychology)

## سەرچاوەکان

پۆل:دەروونناسی
پۆل:ناسیاری
خەلیفان، مەھاباد

**خەلیفان** ناوەندی ناوچەی خەلیفان و شارێکە لە شارستانی مەھاباد، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.

لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی خەلیفان ٤٢٥ کەس لە ٧٧ خێزاندا بووە. لە ساڵی ٢٠١١، ژمارەی دانیشتووانی بووەتە ٩٦٢ کەس لە ١٢٨ خێزاندا. لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی خەلیفان دابەزیوە بۆ ٧٤٩ کەس لە ١١٩ خێزاندا.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد
پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
کورت لەڤین

کورت لەڤین (Kurt Zadek Lewin) (١٨٩٠-١٩٤٧) زانایەکی دەروونناسیی ئەڵمانی – ئەمریکاییە. 

لەڤین ساڵی ١٩٣٣ ئەڵمانیای نازیستەکانی جێھێشت و پەنای بۆ ئەمەریکا برد. ساڵانی ١٩٣٥-١٩٤٥ لە State University of Iowa Child Welfare Station وەک پرۆفیسۆر کاری کرد و تیۆریی «کایەی دەروونناسانە» Force-field analysis ی داڕشت. ساڵی ١٩٤٤ لە MIT - Massachusetts Institute of Technology لەتەک ھاوکارانیدا بنگەیەکیان دامەزراند بۆ تۆژینەوە دەربارەی «جۆشی گرووپ» Group Dynamics.

ڕاگواستەیەکی ناوداری لەڤین ھەیە دەڵێ: «چ نییە لە تیۆرییەکی باش کردەکیتر بێت» ’’nothing is as practical as a good theory’’ مەبەستیش دوو لایەنەیە: ھەم تیۆریی باش دەبێتە پیشمەرج بۆ پراکتیکی باش، ھەم ئەو تیۆرییە باشە کە کردەکییە یان ئاڕاستەیەکی کردەکی ھەیە.

لەڤین لە پەنجاکانەوە ھەتا حەفتاکانی سەدەی بیستەم کاریگەرییەکی گەورەی ھەبوو لە سەر تۆژینەوە لە ڕشتەی دەروونناسی و دەروونناسیی گرووپدا. تیۆرییەکانی لەڤین لە بواری سازمانگەری، ڕێبەرایتی و ھەروەھا گەشەی کارمەنداندا نەخشیان پەیدا کرد. 
 

## سەرچاوە
Nationalencyklopedin

 Psykologilexikon

«سازمانگەری»

## پەراوێز


## بەستەری دەرەکی
Kurt Lewin Institute

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٠
پۆل:مردووانی ١٩٤٧
پۆل:جووە ئاڵمانییەکان
پۆل:فەیلەسووفانی جوو
کایەی دەروونناسانە

**تیۆریی کایەی دەروونناسانە** () بەرھەمی کورت لەڤین ی زانای دەروونناسە. تیۆریی «کایەی دەروونناسانە» دەڵێ مرۆڤ ھەرگیز تەنھا نییە، ھەمیشە دەوری دراوە بە کایەیەکی دەرووناسانە و ڕەفتاری مرۆڤ بەرتاوی دوو جۆر ھۆکارە:

جۆرێک سۆبژەکتیڤە (زاتییە) - لە نێو مرۆڤ خۆیدایە، بۆ نموونە:
* دەرک و لێکدانەوە و دیدی ئەو مرۆڤەیە بۆ «بارودۆخ» و ڕووداوی دەوروبەر.
* بەستنەوەی ھۆکار بە دیاردەوە، بۆ نموونە گەر بەرھەم باش و سەرکەوتوو بوو ئەوا ھونەری خۆمانە و گەر دۆڕاین و کۆشانمان مایەپووچ دەرچوو، ئەوا تاوانی دەوروبەرە.
* خۆبڕوا (بڕوا بەخۆبوون) و چاوەڕوانی و لێڕادیتن، «خۆدیتن» و «ئەودیتن» واتە - مرۆڤ چۆن لە خۆی و چۆن لە بەرامبەر دەڕوانێت، دیدی بەرامبەر ھەردوو لا چۆنە.
* مەیل و بەھاگیری - چەمکی «مەیل» ھەردەم ئاڕاستەی بابەت، دیاردە یان کەسێکی بەرانبەرە.

جۆری دووەم ئۆبژەکتیڤە (بابەتەکیە) - لە دەوروبەری مرۆڤدایە: بریتییە لە خودی «بارودۆخ» و ئەوەی بەڕاستی ڕوو دەدات. بۆ نموونە سازمان، گرووپ و کاروبار. مرۆڤ ھەم بەرتاوی سازمان و گرووپ و کاروبارە، ھەم کاریگەریی ھەیە لەسەر ئەو بابەتانە.

بە دیدی لەڤین مرۆڤ بەرتاوی نۆرم و بەھای گرووپە. لەبەر ئەوە باشترین ڕێگە بۆ گۆڕینی ڕەفتاری مرۆڤ بریتییە لە گۆڕینی نۆرم و بەھای گرووپ. بۆیە کار لەگەڵ گرووپ، خوێندن و ڕاھێنانی گەلدەست و ھەروەھا بەرنامەی تیمکاری ئاکام و بەرھەمی باشترە.

## سەرچاوەکان
* Psykologilexikon
*«سازمانگەری»

## بەستەرە دەرەکییەکان
Kurt Lewin Institute

پۆل:بەڕێوەبەری
پۆل:زانستە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:سازمانناسی
پۆل:شیکار
پۆل:شێوازەکانی ھەڵسەنگاندن
پۆل:پێداگۆجی
شرۆڤەکاریی SWOT

وێنۆک| شرۆڤەکاریی SWOT
**شرۆڤەکاریی SWOT** مێتودێکە بۆ شرۆڤەکاریی سازمان، بۆ پەی بردن بە هەلومەرجی سازمان، بە هێز و توانای ناوەکی لە لایەک و دەرفەتی دەرەکی لە لایەک. 
وشەی SWOT سەرەکۆی ئەم وشانەیە Strengths, Weaknesses, Opportunities & Threats کە دەکاتەوە: هێز، لاوازی، دەرفەت و هەڕەشە. 

مێتودی SWOT ئامرازێکە بۆ پەیجۆری هەردوو بواری نێوەکی و دەرەکیی سازمان. بواری نێوەکی دوو لایەنی هەیە: لایەنی هێز و لایەنی لاوازی. بواری دەرەکیش دیسان دوو لایەنی هەیە: لایەنی دەرفەت و لایەنی هەڕەشە.

ئەم شرۆڤەکارییە زۆر گرینگە بۆ ناسینی سازمان و دەرک کردنی هەلومەرجی کار و فراژووتن. پاش شرۆڤەکاریی SWOT ئەوجا بە ڕوونی بۆت دەردەکەوێت ئەو سازمانە لە چ بارودۆخێکدایە و چی پێویستە کاری لەسەر بکرێت: 

* کامە خاڵ لە نێوخۆدا هەرە لاوازە و چاوەڕێی پتەوکارییە.
* کامە دۆز لە دەوروبەردا هەرە ترسناکە و چۆن ڕەفتاری لەتەکدا بکەین.	
* بنگەی بەهێزمان چییە؟ سەرمایەگوزاریی تەواوی لەسەر کراوە؟ 
* دەوروبەر کامە دەرفەتی بۆ ڕەخساندووین و چۆن لێی سوودمەند بین.
* پێشەمیی چارەسەر چۆن بێت - کام لەم خاڵانە پێش بخەین. 

گەر سەرنج بدەیتە چوارگۆشەی SWOT بۆت دەردەکەوێت کە ستوونی «هێز - دەرفەت» دەبێتە هۆکاری هاندەر ڕووەو پێکانی ئامانج. ستوونی «لاوازی - هەڕەشە» دەبێتە کۆسپی ڕێبەست و کێشە. 

شرۆڤەی سەرکەوتوو بەم مێتودە پێویستی بە بەشداریی هەمەلایەنەی چالاک و دروست هەیە. بەشداریی هەمەلایەنە دەکاتەوە وەرگرتنی دید و سەرنجی لایەنی جیاواز و دەربازبوون لە گیرخواردن و گرمۆڵەبوون. بەشداریی چالاک و دروست دەبێتە دەستەبەر بۆ داڕشتنی بناغەیەکی دیموکراتیانەی بڕیار. 

## ئەمانەش ببینە
* سازمانناسی

## پەراوێز


## سەرچاوە
* «سازمانگەری»

پۆل:سازمانناسی
پۆل:زاراوەکانی کاسبی
ئەخزەر ئیبراھیمی

**ئەخزەر ئیبراھیمی** لە دایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٤-، کەسایەتی سیاسیی و دیپلۆماتی جەزائیرییە لە ماوەی ساڵانی ١٩٩١ تاکوو ١٩٩٣ وەزیری دەرەوەی جەزائیر بوو، لەماوەی ڕابردوودا نێردراوی نەتەوە یەکگرتووەکان ی لە سوریا لەوەتەی ٢٠١٢ەوە تاکوو ١٤ی ئایاری ٢٠١٤ وە پێشتریش چەندین جار ھەمان کاری کردووە ئەویش لە ساڵی ٢٠٠٤ بوو لە عێراق وە ١٩٩٤ لە یەمەن وە لە لوبنان ساڵی ١٩٨٩.

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
چەرخی PDCA

وێنۆک| چەرخی PDCA

چەرخی PDCA مێتودێکی کاریگەر و ئاسانە بۆ پلانڕێژی و دیزاینی ستراتیژ و بەرنامەی نوێ بە مەبەستی گۆڕانکاری و فراژووتنی بەرهەمهێنانی کاڵا و خزمەتگوزاری:.

چەرخی PDCA، ساڵانی 1930 لە لایەن فیزیکناسی ئەمەریکایی (Walter Shewhart (1891-1967 هاتە داڕشتن بەڵام لە ساڵانی 1950 کاندا لە لایەن ئامارناسی و هونەرکاری جۆرایەتیی ئەمەریکایی (W. Edwards Deming (1900-1993 ـەوە پەخشان کرا، لەبەر ئەوەیە جار هەیە پێی دەگوترێ چەرخی Shewhart و جار هەیە بە چەرخ یان بازنەی Deming دێتە ناسین.

مامۆستایانی داهێنەری ئەم مێتودە، Shewhart & Deming نەخشی تایبەتیان لە بواری سەرخستنی جۆرایەتیدا هەیە. Deming دەڵێ کۆنترۆڵی جۆرایەتی دەبێ بەشێکی بنجیی دیاریکراو بێ لە پرۆسەی بەرهەمهێنان نەک لە کۆتای زنجیرەکەدا، هەنگاوێک بێ بۆ دڵنیابوون. 

## چوار هەنگاو
چەرخی PDCA بریتییە لە:

-	پلانڕێژی - دیاری کردنی کێشە و دۆزینەوەی چارەسەر. دیاری کردنی ئامانجی گۆڕانکاری و هەروەها ڕەنگڕێژ کردنی پرۆسەی پێکانی ئامانج و پیادە کردنی هەنگاوەکان. گەر ڕاهێنان و فێرکاری پێویست بن، هەر لەم خانەیەدا دێنە داڕشتن. 

-	کار - لە چێوەیەکی بەرتەسکدا، وەک ئەزموون، بەپێی ئەو پلانەی سەرەوە پرۆسەی گۆڕانکاری دەخرێتە کار. تێبینی ئەنجام و بەرهەمی کار تۆمار دەکرێت بۆ پێوانە و کێشانیەی داهاتوو. 

-	چێک - ئەنجامی پێوانەی کار و بەرهەم دێتە شرۆڤەکاری و هەڵسەنگاندن، دەخرێتە بەر تۆژینەوە بۆ ئەوەی بزانین تا چ ڕادەیەک ئەم کارە سەرکەوتووە. ئەم پێوانە و شرۆڤەکارییەی دەرئەنجامەکان بە ڕاپۆرت دەدرێنە پێگەی بڕیاردەر.

-	پیادەکاری - دەرئەنجامی ئەو چێک کردنە دەبێتە بڕیاری نوێ بۆ دیاری کردنی ئاڕاستەی کار. پیادەکاری بەرفرەوان و چەرخاندنی پرۆسەی کار یان وردبوونەوە و تۆژینەوەی زیاتر و چوونەوە خانەی پلانڕێژی بۆ دۆزینەوەی چارەی باشتر و هەنگاوی کاریگەرتر. 

## چواردە خاڵی جۆراندن
Deming بە مەبەستی دەستەبەر کردنی «جۆرایەتی» ی بەرز، لە کتێبی (Out of the crisis (1986 دا چواردە خاڵ بۆ جۆراندنی پرۆسەی گۆڕانکار و کارگێڕیدا دیاری دەکات:

1-	زەمینە ساز بکە بۆ جۆراندنی بەردەوام -
Create Constancy of Purpose Towards Improvement

2-	ڕوانگەیەکی نوێ بگرە بەر - Adopt the New Philosophy

3-	جۆرایەتی نەک کۆنترۆڵ - Cease Dependence on Inspection

4-	متمانە لەبری کەمخەرجی - End the Practice of Awarding Business on the Basis of Price Tags 

5-	جۆراندنی بەردەوام و هەمیشەیی - Improve Constantly and Forever

6-	دامەزرانی ڕاهێنان - Institute Training on the Job

7-	دامەزرانی ڕێبەرایەتی - Institute Leadership

8-	متمانە لەبری ترس - Drive out Fear

9-	کۆسپی نێوان بەشەسازمان لادە - Break Down Barriers Between Staff Areas

10-	کردار مەرجە نەک دروشم -  Eliminate Slogans, Exhortations, and Targets for the Work Force

11-	ژمارە مەکە ئامانج - Eliminate Management by Objectives

12-	شانازیی پیشەوەرانه - Remove Barriers to Pride of Workmanship‌ 

13-	دامەزرانی بەرنامەیەکی پتەو بۆ ڕاهێزان و فێرکاری - Institute Education and Self-Improvement

14-	چەرخاندنی پرۆسەی گۆڕانکاری ئەرکی هەموانە - The Transformation is Everyone's Job

دەبێ هەموو ئەندامێکی سازمانەکە بەشدار بێت لە پرۆسەی گۆڕانکاریدا. گۆڕانکاری ئەرکی هەموانە.

بەگشتی ئەم چواردە خاڵەی Deming بۆ هەوڵی بەردەوام و کۆشانی هونەرکارانەیە بە مەبەستی جۆراندنی سەرلەبەر - واتە سەرخستنی ئاستی جۆرایەتی لە گشت پرۆسەی بەرهەمهێناندا.

## پەراوێز


## سەرچاوە
«سازمانگەری»

Psykologiguiden

## بەستەری دەرەکی
Free PDCA Guidance

پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
پۆل:بەڕێوەبەری
پۆل:سازمانناسی
جۆن لۆگی بێرد

250px|وێنۆک|چەپ|پەیکەری جۆن لۆگی بێرد
**جۆن لۆگی بێرد** (، لەدایکبوون: ١٣ی ئابی ١٨٨٨ – مردن: ١٤ی حوزەیرانی ١٩٤٦) زانا و ئەندازیار و داهێنەرێکی سکۆتلەندی بوو کە توانی یەکەم ئامێری تەلەڤیزیۆن دابهێنێت لە جیهاندا.

## پەراوێزەکان
 

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٨
پۆل:مردووانی ١٩٤٦
پۆل:مێژووی تەلەڤیزیۆن
پۆل:تەکنۆلۆژیای تەلەڤیزیۆن
جۆن باردین

250px|وێنۆک|چەپ|جۆن باردین
**جۆن باردین** (، لەدایکبوون: ٢٣ی ئایاری ١٩٠٨ – ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩١) فیزیازان و ئەندازیارێکی ئێلەکترۆنیکی ئەمریکی بوو. یەکەم کەسە لە مێژوودا کە دوو خەڵاتی نۆبڵی فیزیای وەرگرتبێت لە ھەردوو ساڵی ١٩٥٦ و ١٩٧٢.

## پەراوێزەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨
پۆل:مردووانی ١٩٩١
پۆل:فیزیکزانانی ئەمریکی
پۆل:ئەندازیارانی کارەبای ئەمریکی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن
پۆل:داھێنەرە ئەمریکییەکان لە سەدەی ٢٠می زایینی
پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆڵا

چەپ|250px|وێنۆک|ھەندێک ئامرازی کۆنی دروستکراو لە پۆڵا
چەپ|250px|وێنۆک|

**پۆڵا** داڕشتەیەکە لە ئاسن و کاربۆن. بەھۆی نرخە ھەرزانەکەی و بەرزی ھێزی توندیەکەی، بەزۆری پۆڵا لە بواری بیناسازی، درووستکردنی ئۆتۆمێل و کەشتی، چەک و تەقەمەنی بەکاردێت.

*ئاسن* بنچینە ماددەی پۆڵایە، کە تێیدا لە نێوەندی ھەشت ئەتۆمەکەی یەکە خانەییەکان دەبینرێت.

کاربۆن توخمیی سەرەکیی دروستکردنی داڕشتە و ناوەڕۆکەکەی لە پۆڵادا لە نێوان ٠٫٠٠٢٪ و ٢٫١٪دایە بە پێی کێش. توخمەکانی تر کە لەوانەیە بە پۆڵا زیاد بکرێن بریتین لە مەنگەنیز، فۆسفۆر، گۆگرد، سیلیکۆن، و تۆزێک ئۆکسجین، نایترۆجین و فافۆن.

**داڕشتی پۆڵا** پۆڵایەکە کە بۆ گۆڕینی تایبەتمەندییەکانی، توخمی دروستکردنی داڕشتی زیاتری بە ئەنقەست پێ زیاد کراوە کە برێتین لە مەنگەنیز، نیکڵ، کرۆم، مۆلیبدێنۆم، بۆرۆن، تیتانیۆم، ڤانادیۆم و نیۆبیۆم.

پۆڵا لە سەرەتاکانی سەددەی حەڤدەدا بەرھەمھێنانی بەربڵاو بوو کە تێیدا لە کارگەی تایبەت بە خۆیدا بەرھەم دەھێنرا، و بەدرێژایی سەدەکانی دوای خۆی شێوازی بەرھەمھێنانی گەشەی سەند. لە ڕۆژانی ئەمڕۆماندا، پۆڵا بەربڵاوترین کەرستەی دەستکردە لە جیھاندا، کە ساڵانە ١٫٦ میلیارد تەنی لێ بەرھەمدەھێنرێت.

## تایبەتمەندیەکان
## چارەسەری گەرمی
## بەرھەم ھێنانی پۆڵا
## مێژوو بەرھەم ھێنانی پۆڵا
## پیشەسازی پۆڵا
## بەکارھێنانەوە
پۆڵا یەکێک لەو ماددانەیە کە لە جیھاندا بە ڕێژەی ٦٠٪ بەکار دێتەوە. تەنھا لە ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا بڕی ٨٢ میلیۆن تەن لە ساڵی ٢٠٠٨ بەکار ھاتۆتەوە کە دەکاتە ٨٣٪ گشت پۆڵای بەرھەم ھاتووی ئەو ووڵاتە لەم ساڵەدا.
لە ساڵی ٢٠١٦ بڕی (١٬٦٢٨٬٠٠٠٬٠٠٠) تەن پۆڵا لە ماددەی خاو بەرھەم ھاتوە لە جیھاندا، لەکاتێکدا کە بڕی بەکارھاتنەوە بریتی بوە لە (٦٣٠٬٠٠٠٬٠٠٠) تەن.

## پۆڵای ھاوچەرخ
### پۆڵای کاربۆن
### پۆڵای داڕشتە
### پێوەرە سەرەکیەکان
## بەکارھاتن
ئاسن و پۆڵا بە بەربڵاوی لە پیشە سازی و بەرھەم ھێنانی ڕێی ئاسن بۆ شەمەندەفەر، بیناسازی، و زۆر بواریتر سودی لێبینراوە. پەیکەری زۆربەی وەرزشگا گەورەکان، تاوەرە بەرزەکان، و پردە درێژەکان لە پۆڵا دروست کراوە. تەنانەت لەو شوێنانەی کە کۆنکرێتیش بەکار ھاتوە ستیل وەک بەھێز کردن تێیدا بەکار ھاتوە. لەگەڵ ئەمانەشدا پیشەسازی ئۆتۆمبیل یەکێک لە پڕ مەسرەف ترینی ئەو شوێنانەیە کە پۆڵا تێیدا بەکار دێت. گەرچی فافۆن (ئەلمنیۆم) زۆر بەخێرایی بەرو پێش چوە بەڵام بەکارھێنانی پۆڵا نرخی کەمی نەکردوە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆڵا
پۆل:ماددەکانی بینا
ئێدموند کین

250px|وێنۆک|چەپ|ئێدموند کین لە ساڵی ١٨١٦
**ئێدموند کین** (بە ئینگلیزی: Edmund Kean) (٤ی تشرینی دووەمی ١٧٨٧ – ١٥ی ئایاری ١٨٣٣) ئەکتەرێکی ئینگلیز بوو، لە سەردەمی خۆیدا بە مەزنترین ئەکتەر ناسرابوو.

## پەراوێزەکان
 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٩
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٧
پۆل:مردووانی ١٨٣٣
پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی
کۆنستانتین ستانیسلاڤسکی

250px|وێنۆک|چەپ|کۆنستانتین ستانیسلاوکسی
**کۆنستانتین ستانیسلاوسکی** (بە ئینگلیزی: Konstantin Sergeievich Alekseiev)١٧ی کانوونی دووەمی ١٨٦٣ – ٧ی ئابی ١٩٣٨) ئەکتەر و دەرهێنەرێکی شانۆیی ڕووسی بوو. شێوازی نمایشکردنی ستانیسلاوسکی کاریگەری گەورەی بەجێهێشت بە تایبەت دوای جەنگی جیهانی دووەم.

## پەراوێزەکان


پۆل:شانۆی سەدەی ١٩یەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٣
پۆل:مردووانی ١٩٣٨
پۆل:دەرھێنەرانی شانۆی ڕووس و سۆڤیەتی
پۆل:ڕێبازەکانی ئەکتەران
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
پۆل:وەرگرانی نیشانی دروشمی سووری کۆشش
حەکیموڵا مەسعوود

**حەکیموڵا مەسعوود** (ماوەی ژیان: ١٩٧٩ لە وەزیرستان تاکوو ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣) گەورە کەسیایەتی نێو ڕێکخراوی تاڵیبانی پاکستان، ماوەی چالاکی لەو حیزبە لە ساڵانی ٢٠٠٠ دەگەڕێتەوە تاکوو تیرۆرکردنی ناوبراو بەشداری لە شەڕی باکووری ڕۆژئاوای پاکستان کردووە.

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٧٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
پۆل:مردووانی ٢٠١٣
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٨٠
پۆل:پەشتوون
پۆل:ئەو کەسانەی لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە وەک تیرۆریست دەستنیشان کراون
سافۆ

250px|وێنۆک|چەپ|پەیکەری سافۆ
**سافۆ** (بە ئینگلیزی: Sappho، ٦١٠ی پ.ز لەسەر دوورگەکانی لێسبۆس – ٥٧٠ی پ.ز) ژنە شاعیرێکی یۆنانی بوو، کە  لەدایکبوو لە ساڵی ٦١٠ پ.ز و لە ساڵی ٥٧٠پ.ز. یەکێک بووە لەو شاعیرانەی کە بەھۆی جوانی لە نووسینەکانیدا لە ھەموو سەردەمەکاندا ناسراو بووە لە یۆناندا. ئەو کەسایەتییەکی ھاوڕەگەزخواز بووە.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٧ی پ.ز
پۆل:مردووانی ٥٧٠
پۆل:شاعیرانی یۆنانی کۆن
پۆل:شاعیرانی ژن
پۆل:خەڵکی دێرینی کۆمەڵگەی پەلکە زێڕینە
نەسیرەددینی تووسی

**محەممەد کوڕی محەممەد کوڕی حەسەن تووسی** (بە زمانی فارسی:  محمد بن محمد بن الحسن الطوسی) (لەدایکبوون: ١٨ی شوباتی ١٢٠١ لە تووس، خۆراسان - مردن: ٢٦ی حوزەیرانی ١٢٧٤ لە بەغداد، عێراق) زانا و فەیلەسووف و بیرکاریزانێکی موسوڵمانی فارس بوو.

## پەراوێزەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٢٠١
پۆل:مردووانی ١٢٧٤
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٣یەم
پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
پۆل:شیعە ئێرانییەکان
پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:فەیلەسووفە فارسەکانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:داھێنەرە موسڵمانەکان
پۆل:خەڵکی مەشھەد
عامر خان

**محەممەد عامر حوسێن خان** () ئەکتەر و دەرھێنەر و بەرھەمھێنەرێکی ھیندییە، کە یەکێکە لە ئەکتەرە دیار و ناسراوەکانی سینەمای ھیندی.

## کاروانی کاری ئەکتەری
یەکەم فیلمی عامر خان لە ساڵی ١٩٧٣ بە ناوی (Yaadon Ki Baaraat) بوو، کە کاری دەرھێنانی ئەو فیلمە لەلایەن مامی عامرەوە کراوە، کە ناوی ناسر حوسێنە لەگەڵ ئەوەی لە ١٩٧٣ بەشداربووە لە فیلم وەک ئەکتەرن بەڵام ئەو لە دوایین فیلمەکانی سەرکەوتوو تر دیار بووە کە ھەمیشە فیلمە نوێیەکانی لە ڕیزبەندی پێشەوەی بۆکس ئۆفیسی ھیندستانن، لە باشترین فیلمەکانی کە ڕێکۆرد و خەڵاتی زۆرییان بردەوە، یەکێکیان بە ناوی (Ghajini) کە ئەم فیلمەیان لە ساڵی ٢٠٠٨ لە سینەما نیشاندرا، تا ماوەیەکی درێژ سەرووی بۆکس ئۆفیسی ھیندستانی گرت، تاکوو فیلمی (idiots 3 - سێ گەمژە) کە ھەر لەلایەن عامر خانەوە ڕۆڵی سەرەکی بینرا، جێگای سەروو فیلمی بۆکس ئۆفیسی لە گەجنی وەرگرتەوە، لە ساڵی ٢٠١٣ عامر خان لە زنجیرەی سێیەمی فیلمی (Dhoom 3) دا سەرکەوتنێکی مەزنی بەدەست ھینا گەرچی فیلمەکە لە ساڵی ٢٠١٣ش دەرھات بەڵام تاکوو کۆتایییەکانی ٢٠١٤ەش ھەر بەردەوامبوو لە سەرووی ڕیزبەندی بۆکس ئۆفیس لە ھیندستان ئەمەش بەکۆکردنەوەی ٦٨ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی بووە لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ بەھۆی فیلمی (PK-پی کەی) عامر توانی ٦٣٨ کرۆر کە دەکاتە ١٠٠ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی کۆبکاتەوە تاکوو مانگی ١٢ی ساڵی ٢٠١٦ پیکەی یەکەم فیلم بوو لە ڕووی پڕداھاتترین فیلمی ھیندی لەتەواوی مێژووی فیلمی ھیندی بەڵام بە دەرچوونی فیلمی دەنگەل توانی دووبارە ڕیکۆردێکی نوێ بۆڵیود تۆماربکات و لە تەواوی ھیند ببێتە یەکەم لەڕووی داھاتەوە.

## سەرچاوەکان
* ویکیی ئینگلیزی

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* عامر خان لە بۆلیوود ھەنگاما
* 
* 

پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ھیندی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی
پۆل:عامر خان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥
پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی خەڵکی مۆمبای
پۆل:موسڵمانانی ھیندی
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی هیندی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ھیندی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف
ھریتیک ڕۆشەن

**ھریتیک ڕۆشەن** (؛ لەدایکبووی ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٧٤، لە مۆمبای، ھیندستان) باوکی ناوی ڕاکیش ڕوشانە و دایکیشی ناوی بینکی ڕوشانە. لەساڵانی ھەشتاکاندا لە چەندین فیلمدا ڕۆڵی منداڵی بینیوە، لە ساڵی ٢٠٠٠ بە دواوە دەستی کردووە بە کارکردن فیلمێکدا وەک ڕۆڵی سەرەکی و چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لە فیلمەکانیدا.

## ژیانی تایبەتی
ڕۆشان لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٠ لە مەراسیمێکی تایبەتدا لە بەنگالور ھاوسەرگیری لەگەڵ سۆزان خان کرد. سەرەڕای جیاوازی ئایینیان، ڕۆشان دەڵێت ئەو بیروباوەڕەکانی بە یەکسانی نرخاند، دوو کوڕیان ھەیە ھرێھان (لەدایکبووی ٢٠٠٦) و ھریداھان (لەدایکبووی ٢٠٠٨). ڕۆشان وازھێنانی لە پیشەسازی فیلم لە دوای ئەوەی دوو ھێرشبەر لە ساڵی ٢٠٠٠ دا گوللەیان بە باوکییەوە نا، دواتر کە مانگی ١٢ تووشی مشتومڕێک بوو کاتێک ڕۆژنامە نیپاڵییەکان تۆمەتباریان کرد بەوەی لە چاوپێکەوتنێکی ستار پڵاسدا ڕای گەیاند کە ڕقی لە نیپاڵ و خەڵکەکەیان دەبێتەوە، ئەمەش بووە ھۆی ناڕەزایی دەربڕین لەو وڵاتە و ھەروەھا کوشتنی چوار کەس دوای توندوتیژی سەر شەقام. ستار پڵاس وتی ڕۆشان «دەستی لە نیپالەکان نەدا» توندوتیژییەکان ھێوربوونەوە، دوای ئەوەی ڕۆشان کۆمێنتێکی دوو لاپەڕەیی نووسی و نکۆڵی لە ھەر تۆمەتێک کرد کە دژی دەوڵەت دەکرێت، ئەکتەری نیپاڵی «مانیشا کۆیرالا» ھاوکاری بەربڵاوبوونەوەی کرد بۆ ڕۆژنامەکانی ناوخۆ و تەلەڤیزیۆنی.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی
پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی
پۆل:پەنجابییەکان
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ھیندی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان
کەمال بورکای

thumb|upright|Kemal Burkay, 2013
**کەماڵ بورکای** (بە کوردی: Kemal Burkay) (١٩٣٧، مازگێرد، پارێزگای دێرسم) نووسەر و سیاسەتوانی کوردی خەڵکی وڵاتی تورکیایە. بورکای خوێندنی سەرەتایی لە دێرسیم دەستپێکرد؛ دواتر لە ساڵی ١٩٦٠ لە سکووڵی یاسای زانکۆی ئانکارا دەرچوو. لە ساڵی ١٩٦٥ەوە دەستی بە تێکۆشانی سیاسی خۆی کرد و بوو بە ئەندامی پارتی کاری تورکیا. بە ھۆی بڵاوەکردنی وتارێکی سیاسی زیندانی کرا. بورکای لە ساڵی ٢٠١٢ بۆ سەرۆکایەتی HAK-PAR ھەڵبژێردرا.

## سەرچاوەکان


پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧
پۆل:نووسەرانی کورد
پانتیۆن (پاریس)

وێنۆک|پانتیۆن

**پانتیۆن** بینایێکە لە شاری پاریس؛ پانتیۆن لە سەرەتای بناغەداناندا بە مەبەستی بە کلیسابوون دروست کرا بەڵام دواتر بوو بە شوێنی ناشتنی کەڵەپیاوانی چاند و ھونەری فەڕانسە.

## سەرچاوەکان


پۆل:گومبەزەکان
زانکۆی فاتیح

250px|وێنۆک|چەپ|بینای سەرۆکایەتی زانکۆ
**زانکۆی فاتیح** (بە تورکی: Fatih Üniversitesi) یەکێکە لە زانکۆ تایبەتییەکانی وڵاتی تورکیا کە دەکەوێتە شاری ئەستەمبوڵ. ئەم زانکۆیە لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە.

## پەراوێزەکان

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٦ لە تورکیا
پۆل:دامەزراوە پەروەردەیییەکانی دامەزراوی ١٩٩٦
ئارسێن ڤێنگێر

**ئارسن ڤینگەر** لەدایکبووی ٢٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٩ لەشاری ستراسبورگ لە فەڕەنسا، وەرزشوان و ڕاهێنەری تۆپیپێی فەڕەنسییە پێشتر ئەرکی ڕاهێنەرایەتی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵی ئینگلیزی لە ئەستۆگرتبوو ، ڤینگەر یەکێکە لە سەرکەوتووترین ڕاهێنەرانی خولی ئینگلیزی لەدوای ئەلێکس فێرگوسۆن بەوەی زۆرترین کات لەیانەیەکی ماوەتەوە ئەوەش ئەوکاتەبوو کە ڤینگەر لەساڵی ١٩٩٦ەوە ڕاهێنەرایەتی ئارسناڵ دەکات ، ڤینگەر لەماوەی ١٩٧٣ تاکوو ١٩٨١ کاری یاریکەریی تۆپی پێ کردووە لە هێڵی بەرگری لەوانەش یانەکانی موتزینگ و مولهاوس و ستراسبورگ ماوەی یاریکردنی ڤینگەر زۆرسەرکەوتوو نەبوو بەوەی تەنیا ٨٠ یاری ئەنجام داوە لەکۆی ئە ٨٠ یارییەش توانیویەتی ٦ گۆڵ تۆمار بکات و ڕاهێنەرایەتی یانەکانی نانسی - لۆریان و ئەی ئێس مۆناکۆ و گرامپوس کردووە و لە ئێستادا شیکەرەوەی کەناڵەکانی بی ئێن سپۆرتە .

## بەستەری دەرەکی
*زانیاریی نامەی ڤینگەر لە ماڵپەڕی ئارسناڵ 
## سەرچاوە
وەکیپیدیایی ئینگلیزی 

پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان
پۆل:هاندەرانی هۆڵی ناوبانگی تۆپی پێی ئینگلیزی
پۆل:ھاندەرانی ھۆڵی ناوبانگی تۆپی پێی ئینگلیزی
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی لیگ ٢
ناوەند (تۆپی پێ)

وێنۆک|320px|ئەو شوێنانەی کە بەڕەنگی (شین) دیاری کراوە شوێنی یاریکردنی یاریزانی ھێڵی ناوەڕاستە.
یاریزانی **ناوەند** یان **ناوەڕاست** یەکێکە لە شوێنە گرنگەکانی یاریکردن لە تۆپی پێدا ، ھەڵدەستێت بە بەستنەوەی ھێرشبەر و بەرگریکار ،وە یاریزانی ناوەڕاست دەبێت بچێتە پێشەوە بۆ یارمەتی ھەرشبەر بۆ تۆمارکردنی گۆڵ وە دەبێت بگەڕیتەوە بۆ یارمەتی بەرگریکار بۆ کەمکردنەوەی ھێرشی تیپی بەرامبەر، **یاریزانی ناوەڕاست** گرنگترین ڕۆڵی ھەیە لە یاریگادا.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:شوێنەکانی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
ویلیام سارۆیان

وێنۆک|ویلیام سارۆیان
**ویلیام سارۆیان** (ماوەی ژیان:٣١ی ئابی ١٩٠٨ تاکوو ١٨ی ئایاری ١٩٨١) نووسەر و چیڕۆکنووسی بەناوبانگی ئەمریکاییە و نوێکاری لە ئەدەبی ئەمریکیدا بەدیھێناوە. گۆڕینی ھە‌ندێک لە بە‌رھە‌مە‌کانی بۆ سینە‌ما و شانۆ وە ئەوەی ئەوی زۆرتر ناساندووە کۆمیدیای مرۆڤایە‌تی، ژیانی خۆت بژی، گەنجە بوێرەکەی سەر جۆلانێی فڕیو، دارھە‌نارە‌کان" لە بە‌ناوبانگترین ڕۆمان و چیرۆکە‌کانی سارۆیانن کە "کۆمیدیای مرۆڤایە‌تی" ساڵی ١٩٤٣ لە‌لایە‌ن دە‌رھێنە‌ری ئە‌مریکایی کلارێنس براون وە بۆ سینە‌ما دە‌رھێندراوە و چە‌ند خە‌ڵاتێکی وە‌رگرتووە.
## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:شانۆنامەنووسانی ئەمریکی
پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨
پۆل:مردووانی ١٩٨١
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا
پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
سەلمان خان

**سەلمان خان** ناوی تەواوی **عەبدولڕەشید سەلیم سەلمان خان** (بە ئینگلیزی: Salman Khan) ئەکتەرێکی سەرکەوتووی سینەمای ھیندییە (بۆڵیوود)، کوڕی نوسەری گەورەی فیلم (سەلیم خان) ە، لە ڕۆژی ٢٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٥ لە ناوچەی ئیندۆر لە شاری مادیا پرەدیش لە ھیندستان لە خێزانێکی بە ڕەچەڵەک ئەفغانی لەدایکبووە و دایکی بەڕەشەڵەک ھیندۆسە. دووبرای بەناوی (ئارباز خان و سوھەیل خان) دوو خوشکی بە ناوی (ئەلڤیراو ئاربیتا) ھەیە، کە ئاربیتا کچی ھەڵگیراوەیە و خێزانی خان بەخێویان کردووە. سەرەتای دەستبەکاربوونی بۆ ساڵی ١٩٨٨ دەگەڕێتەوە کە بەڕۆڵی (فیکی بھاندرای) لە فیلمی (Biwi Ho To Aisi) بەشداری کردووە. سەلمان خان لە گۆڤاری بەناوبانگی (People) لە ساڵی ٢٠٠٤ لە ڕیزبەندی حەوتەمی سەرنجراکێشترین ئەکتەرەکانی جیھاندا بووە، چوارەم ئەکتەری ھیندنییە کە لە مۆزەخانەی خاتوو توسو لە لەندەن بە مۆم پەیکەری بۆ دروستکراوە.

تائێستا چەند جارێک کەوتۆتە داوی خۆشەویستییەوە لەگەڵ ھونەرمەندان (ئایشواریا رای باچان و کاترینا کێف) کە زۆرترین ماوە لەگەڵ کاترینا کەیفدا بووەو بەڵام پەیوەندییەکەیان تا ساڵی ٢٠١٠ بەردەوام بووە و تا ئێستا ژنی نەھێناوەو کەسیش لەو نھێنییەی تێناگات. سەلمان خان لە چەندین فیلم و بەرنامەدا بەشداری کردووەو نازناوی خۆی لە جیھاندا مسۆگەر کردووە.
* بە ھۆی تۆمەتی کوشتی کەسێک لەمانگی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٢ دا، چەند جارێک دادگایی کراوەو ڕوداوەکەی بەسەردا ساخبۆتەوە، بەڵام ئەو پێداگیری دەکات کە ئەو ڕۆژەی کەسەکە کوژراوە ئەم شۆفێری ئۆتۆمبێلەکە نەبووە.

## فیلمەکانی وەکو ئەکتەر

### پێشکەشکاری بەرنامە
* (Ka Dum (Seasons 1 & 2
* (Bigg Boss (Seasons 4 & 5

### بەرھەمھێنان
* (Chillar Party (2011

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی
پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان
پۆل:موسڵمانانی ھیندی
پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ھیندی
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی
پۆل:ھیندییەکانی بە ڕەچەڵەک ئەفغان
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی هیندی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ھیندی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای
یەکسانی بارستە-وزە

**یەکسانی بارستە-وزە** (بە ئینگلیزی: Mass–energy equivalence) کە بریتییە لە (E = mc^2 \,\!) کە (E=وزە، m=بارستە، c=خێرایی ڕووناکی) یاسایەکی بەناوبانگی فیزیایە، کە زانای بەناوبانگی جیھانی ئەلبەرت ئاینشتاین لە ساڵی ١٩٠٥ دایناوە.

پۆل:ئەلبەرت ئاینشتاین
پۆل:ئەلبێرت ئاینشتاین
پۆل:ھاوکێشەکان
پۆل:بارستە
پۆل:ووزە (فیزیا)
پۆل:ڕێژەییی تایبەت
ڕێبەرایەتی

ڕێبەرایەتی Leadership وەک ڕشتەیەکی زانستی، گرینگی دەدات بە شێوازی ڕێبەرایەتی و تۆژینەوەی تایبەتی لێ دەکات. زانا و تۆژەوەران لەم بوارەدا چەندین ڕێچکەی جیاوازیان کردۆتەوە و هەریەکەیان لە ڕوانگەی تایبەتەوە دەربارەی ڕێبەرایتیی نووسیوە. 

## تۆژەرانی ڕێبەرایەتی

بۆ نموونە:

- ڤێبەر Weber - لە ڕێبازی «بیرۆکراسی» -دا جۆرەکانی دەسەڵاتی کاریزما، نەرێتی و دەستووری لەیەک جودا دەکاتەوە.

- تایلەر	Taylor - لە ڕێبازی تایلەریزم / «کارگێڕیی زانستانە» -دا باس لە بڕیاردانی هۆشەکی دەکات.

- فایۆل	Fayol - لە فایۆلیزم / «کارگێڕیی فەرمانبەرانە» -دا پێگەی فەرماندە و مەودای دەسەڵات لە هەرەمی سازماندا شی دەکاتەوە.

-	تۆژینەوەکانی Hawthorne و زانایانی وەک Mayo, Maslow, McClelland & Herzberg لە ڕێبازی جڤاکی و پێوستیی مرۆڤدا جەخت لەسەر ڕێبەرایەتی دەکەن.

- زانایان Barnard & Herbert Simon پرۆسەی Decision-Making شرۆڤە دەکەن.

- McGregor لە تیۆری X&Y دا جەخت لە ڕوانگەی مرۆڤبینیی ڕێبەر دەکات.

- Henry Mintzberg ڕۆڵی بڕیاردان لە پەیکەربەندیی سازماندا ڕوون دەکاتەوە

- Schein باس لە نەخشی ڕێبەرایەتی و فەرهەنگی سازمان دەکات و... 

## جۆرەکانی ڕێبەرایەتی
ڕێبەرایەتی بەگشتی سێ جۆرە:

-	ڕێبەرایەتیی دەسەڵاتسەپێن - سەرۆک لێرەدا دەسەڵاتی ڕەهای هەیە، خۆسەپێنە، هەم ئامانج دیاری دەکات و هەم مێتودی کار. خۆی لە سەروو هەموانە، تەنانەت دەستوور و ڕێسا بە ویست و ئارەزووی خۆی دادەڕێژێت و سنووربەزێنیشی لێ دەکات. ئەم جۆرە ڕێبەرایەتییە کاریگەرە بەڵام کورتمەودایە. 

-	ڕێبەرایەتیی خەمسارد - ڕێبەرایەتیی بێباک و بێپەروا سازمان تووشی سەرگەردانی دەکات. ڕێبەرایەتی وەها، جاروبار بە پێی پەستانی دەوروبەر یان بۆ پاراستنی بەرژەوەندیی خۆی، بە ناچاری یان بە ئارەزوو دەست لە کاروبار وەردەدات، لە نێو سازماندا دڕی و بێباکی تەشەنە دەکەن. 

-	ڕێبەرایەتیی دێمۆکرات - ڕێبەر لێرەدا بۆ دیاری کردنی هەم ئامانج هەم مێتودی پێکانی ئامانج پرسوڕا بە هاوکاران دەکات. بەرپرسایەتی لە سازماندا دابەش دەکات. 

## ڕێچکەی جیاواز
هەڵبەت ئەمانە شێوازی یەکجار گشتین. ڕێبەرایەتی بە کردەوە وەها ساکار و ڕوون نییە، وردەکاری و شەبەنگی دیکەی زۆرە، بۆ نموونە:

-	«ڕێبەرایەتی دۆخەکی»  Situational Leadership
	
-	«ڕێبەرایەتیی فێرکار» Learning Leadership
	
-	«ڕێبەرایەتیی ڕۆشناک» Clear Leadership

## پەراوێز


## سەرچاوە

(Jacobsen, Dag Ingvar & Thorsvik, Jan. Hur moderna organisationer fungerar. Studentlitteratur (2002

(Karlöf, Bengt & Lövingsson, Fredrik Helin. Management från A till Ö. SIS Förlag (2007

(Svedberg, Lars. Gruppsykologi - Om grupper, organisationer och ledarskap. Studentlitteratur. Tredje upplagan. (2003).

«سازمانگەری»

پۆل:فەلسەفەی سیاسی
پۆل:سازمانناسی
پۆل:ڕێبەرایەتی
پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان
پەروین بولدان

**پەروین بولدان** لەدایکبووی ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٦٧ لە پارێزگای ھەکاری، کەسایەتی سیاسیی کوردی باکوورە ، و ئەندامی پێشووی پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی و پارتی ئاشتی و دیموکراسی، و ئێستا ھاوسەرۆکی پارتی دیموکراتی گەلانە. خاتوو بولدان لەگەڵ مێردەکەی ئەچنە ئەستەنبوڵ بۆ ژیان. دوای ئەوەی مێردەکەی لە 3ی حوزەیرانی 1994دا لەلایەن کۆمەڵێکی "نەناسراو"و ئەکوژرێت دەست ئەداتە کاری سیاسی.

## سەرچاوەکان


پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی گەلان (تورکیا)
پۆل:ژنانی سیاسیی کورد
پۆل:خەڵکی جۆلەمێرگ
پۆل:سیاسەتوانانی سەدەی ٢١ی خەڵکی تورکیا
پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم
جۆن ڕۆڵز

وێنۆک

جۆن ڕاوڵز (John Bordley Rawls (1921–2002 فەیلەسووفێکی ئەمریکاییە و یەکیکە لە نووسەرە گەورەکانی سەر بە ڕشتەی «لیبەڕالیزمی جڤاکی». ڕاوڵز خاوەنی چەندین بەرھەمی گرنگە لەم بوارەدا، بۆ نموونە «تیۆرییەک دەربارەی دادگەری» (A Theory of Justice (1971 و «لیبەڕالیزمی سیاسی» (Political Liberalism (1993.

## پەیمانی جڤاکی
ڕاوڵز بۆ چەمکی «داد» ئاوڕ لە نەرێتی بیرمەندانی وەک جۆن لۆک (John Locke (1632-1704، ژان ژاک ڕوسۆ (Jean-Jacques Rousseau (1712–1778 و ئیمانۆئێل کانت (Immanuel Kant (1724-1804 دەداتەوە.

لە کتێبی «تیۆرییەک دەربارەی دادگەری» ـدا، لە ‌بیرۆکەی «پەیمانی جڤاکی» دەدوێ. لە ‌سەردەمی ڕۆشنگەریدا فەیلەسووفان تیۆریی «مافی مرۆڤ» و «سەروەریی گەل» - یان دەبردەوە بۆ پەیمانێکی خەیاڵزادەی نێوان تاکەکەسان دەربارەی چۆنیەتی دامەزراندنی جڤات و چۆنیەتیی دەزگەی فەرمانڕەوا. 
«پەیمانی جڤاکی» دەڵێ ‌دەوڵەت لەلایەن تاکەکەسانە بەو مەبەستە دێتە دامەزراندن کە ببێتە دەستەبەری «مافی سروشتەکی»ی خۆیان. ئەم مافانە بە بۆچوونی لۆک بۆ نموونە بریتییە لە مافی ‌«‌ژیان، ئازادی و موڵکایەتی‌».

وەنەبێ ڕاوڵز پێی وا بووبێ جڤات لە ڕاستیدا ڕۆژێک لە ڕۆژان لەسەر پەیمانی نێوان تاکەکەسان ھەڵنرابێ، بەڵکوو ئەم پەیمانە‌ وەک مۆدێلێکی ھزری بەکار دەھێنێ: داخوا ئەو پرنسیپانە چی بن لە دۆخێکی بیرکرددا چەند تاکەکەسێک ‌«‌لە پشت پەردەی نەزانینەوە»‌ ڕێک بکەون لەسەری؟ 
واتە ئەم تاکەکەسانە لەو کاتەدا دوور بن، ھەم لە بەرژەوەندی کەسەکی و ھەم لە زۆرەملێی دەرەکی. ئەم کەسانە نازانن چ جێیەک، لەو جڤاتەدا کە دایدەمەزرێنن، بەر خۆیان دەکەوێ.

## دوو پرنسیپ
ڕاوڵز پێی وایە تاکەکەسان لە دۆخی وەھادا دوو پرنسیپ دەسەلمێنن:

-	یەکەم: ھەر ھەموو، بێ ئەوەی ھیچ دەستەیەک‌ کە‌مبەش بێ، ھەمان ئازادی و مافی بنەڕەتییان ھەبێ.

-	دووەم: جیاوازی جڤاکی و ئابووری تەنھا ئەگەر لە ‌بەرژەوەندی کەسانی ھەرە بێدەرامەتدا بوو ئەوجا دێتە سەلماندن.

## ڕەخنە
باوەڕی «لیبەڕالیزمی جڤاکی» لای ڕاوڵز داکۆکییە لە سیستەمی خۆشگوزەرانی چەپە-لێبەڕال. ئەم دیدەش لە ھەردوو لایەنی چەپ و ڕاستەوە درایە بەر ڕەخنە. ڕکابەری ھەرە بەرچاو لێرەدا بیرمەند ڕۆبێرت نۆزیک (Robert Nozick (1938-2002 ـە.

## پەراوێز


## سەرچاوە
Nationalencyklopedin

(Reidar Larsson. Politiska ideologier i vår tid. Studentlitteratur (1994

## بەستەری دەرەکی‌
Stanford Encyclopedia of Philosophy Entry on John Rawls

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١
پۆل:مردووانی ٢٠٠٢
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:فەیلەسووفانی شیکارانە
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:فەیلەسووفانی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی
پۆل:فەیلەسووفانی سیاسیی ئەمریکی
پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق
پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور
پۆل:فەیلەسووفانی ئابووریزانی
پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە
پۆل:فەیلەسووفانی یاسا
پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی
پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن
پۆل:یەکسانیی کۆمەڵایەتی
پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پیتەر زێمەن

**پیتەر زێمەن** (بە ئینگلیزی: Pieter Zeeman)(٢٥ی ئایاری ١٨٦٥ – ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٣) فیزیکزانێکی هۆڵەندی بوو کە لە ساڵی ١٩٠٢ خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک وەرگرت لەگەڵ ھێنری بێکەرێل بۆ دۆزینەوەی کاریگەری زێمەن.

## پەراوێز


پۆل:فیزیکزانانی تاقیکاری
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٥
پۆل:مردووانی ١٩٤٣
پۆل:فیزیکزانانی ھۆڵەندی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ھۆڵەندی
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
جۆن ویلیام سترەت

**جۆن ویلیام سترەت** (بە ئینگلیزی: John William Strutt, 3rd Baron Rayleigh)(١٢ی تشرینی دووەمی ١٨٤٢ - ٣٠ی حوزەیرانی ١٩١٩) فیزیکزانێکی ئینگلیز بوو کە لەگەڵ ویلیام ڕامسەی توانیان توخمی کیمیایی ئارگۆن بدۆزنەوە و ببنە هەڵگری خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک لە ساڵی ١٩٠٤.

## پەراوێز


پۆل:فیزیکزانانی تاقیکاری
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٢
پۆل:مردووانی ١٩١٩
پۆل:فیزیکزانانی ئینگلیز
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئینگلیز
پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست
پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
فیلیپ لێنارد

**فیلیپ ئێدوارد ئەنتۆن ڤۆن لێنارد** (بە ئینگلیزی: Philipp Lenard)(٧ی حوزەیرانی ١٨٦٢ - ٢٠ی ئایاری ١٩٤٧) فیزیکزانێکی ئەڵمانی بوو کە لە ساڵی ١٩٠٥ خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک وەرگرت.

## پەراوێز


پۆل:فیزیکزانانی تاقیکاری
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٢
پۆل:مردووانی ١٩٤٧
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی
پۆل:فیزیکزانانی ئاڵمانی
پۆل:داھێنەرانی ئاڵمانی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھایدلبێرگ
پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
ھێنری بێکەرێل

**ئەنتۆین هێنری بێکەرێل** (بە ئینگلیزی: Antoine Henri Becquerel) فیزیکزانێکی فەڕەنسی بوو، کە لە ساڵی ١٩٠٣ خەڵاتی نۆبێلی لە فیزیک وەرگرت لەگەڵ هەردوو زانا پیەر کوری و ماری کوری بۆ دۆزینەوەی تیشکەچالاکی (Radioactivity).

## پەراوێز
 

پۆل:فیزیکزانانی تاقیکاری
پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٢
پۆل:مردووانی ١٩٠٨
پۆل:فیزیکزانانی فەڕەنسی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست
پۆل:تیشکەچالاکی
سانتی کازۆرلا

**سانتیاگۆ کازۆرلا گۆنزالێس** لەدایک بووە لە (١٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٤). یاریزانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیایە کە ئێستا یاری بۆ یانەی ئارسناڵی ئینگلیزی  دەکات لە خولی پریمەرلیگ، یاریزانێکی بەهرەدار و لێهاتووە، دەتوانێت لە لاکانی پێشەوە و لە ناوەڕاستی یارگادا یاری بکات. یاریزانێکی خێرایە و لێدانەکانی ڕاست و وردن ،و توانایەکی باشی هەیە بۆ دەست بەسەراگرتنی تۆپ و هێشتنەوەی لای خۆی. 
یەکێک بوو لە دەیەمین باشترین یاریزانى تۆپى پى لە جیهان لەلایەن بلومبێرگ لە ٢٠١٣ دیاریکرا.

پێشتر یاری بۆ هەریەکە لە یانەکانی رێکریتیڤۆ دى هوێلڤا و ڤیاڕیاڵ و مەلەگا کردوە.

ئەو زۆربەیى پیشەگەرى خۆی لەگەڵ ڤیاڕیاڵ بەسەر برد، بە ئەنجامدانی ٢٥٣ یاریى لە سەرجەمى لا لیگا و ٣٩ گۆلی تۆمار کرد لە خولەکە لە ماوەی نۆ وەرزی یاریکردنی بۆی.
## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە قەتەر
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی تێرسێرا دیڤیسیۆن
جۆزێف جۆن تۆمسۆن

**جۆزێف جۆن تۆمسۆن** (بە ئینگلیزی: Sir Joseph John "J. J." Thomson)(١٨ی کانوونی یەکەمی ١٨٥٦ - ٣٠ی ئابی ١٩٤٠) فیزیکزانێکی ئینگلیز بوو کە لە ساڵی ١٩٠٦ خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک وەرگرت.

## پەراوێز


پۆل:فیزیکزانانی تاقیکاری
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٦
پۆل:مردووانی ١٩٤٠
پۆل:فیزیکزانانی ئینگلیز
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی
پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:بەخاک سپاردن لە وێستمینستەر ئەبی
ئەلبەرت ئێبراھام مایکڵسۆن

**ئەلبەرت ئێبراھام مایکڵسۆن** (بە ئینگلیزی: Albert Abraham Michelson)(١٩ی کانوونی یەکەمی ١٨٥٢ - ٩ی ئایاری ١٩٣١) فیزیکزانێکی ئەمریکی بوو کە لە ساڵی ١٩٠٧ خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک وەرگرت. بەمەش بووە یەکەم کەسایەتی ئەمریکی کە خەڵاتی نۆبێل لە زانستەکاندا وەربگرێت.

## پەراوێز


پۆل:فیزیکزانانی تاقیکاری
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٢
پۆل:مردووانی ١٩٣١
پۆل:فیزیکزانانی ئەمریکی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو
پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل
پۆل:جووە ئەگنۆستیکەکان
پۆل:فیزیکزانانی جوو
پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی