open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئیدیالیزمی ئۆبژەیی

**ئیدیالیزمی ئۆبژەیی** ڕێبازێکی فەلسەفییە کە وێڕای شایەتیدان لەسەر ئیدیایی و ڕۆحی بوونی جیھان، واشی بۆ دەچێ کە ئەو ئیدیایەی جیھانی لێ دروست بووە فۆرمێکی ئۆبژەکتیڤ و ئەقڵانیی واقیعە، نەک نێواخنی سووبژەکتیڤی زەین یا نوێنەرایەتیی زەینی. ئاوەھا، ئیدیالیزمی ئۆبژەیی ڕێگای خۆی لە ماتریاڵیزم و ئیدیالیزمی سووژەیی جیا دەکاتەوە. ماتریاڵیزم باوەڕ بەوەیە کە جیھانی دەرەکی ھەڵنەواسراوە بە زەینی ناسکارەوە و، ئیدیاکان و پرۆسە زەینییەکان بەرھەمی لاوەکیی ڕووداوە فیزیکییەکانن. ئیدیالیزمی سووژەیی -ش دەڵێ واقیع بە تەواوی ھەڵواسراوە بە وشیاریی سووژە و بۆ ئەو ھەڵدەگەڕێتەوە.

ئیدیالیزمی ئۆبژەیی لە ئەفلاتوونەوە دەستی پێ کردووە و تیۆریی فۆرمەکانی. بە کورتی، تیۆریی فۆرمەکان دەڵێ ئیدیاگەلی ناماددی، بەڵام ئۆبژەیی و عەینی، شێوەپێدەری واقیعن.

## سەرچاوەکان
پراکتیک لەسەر بنەمای بەڵگە

**پڕاکتیک لەسەر بنەمای بەڵگە** () ئەو بیرۆکەیە کە پڕاکتیکردنی پیشەییی دەبێ لەسەر بنەمای بەڵگەی زانستیی بێت. ھەنگاونان بەرەو پڕاکتیکەکانی بنەمادار بە بەڵگە ھەوڵ دەدات ھانی کەسانی شارەزا و بڕیاردەرانی تر بدات کە گرنگی زیاتر بە بەڵگەکان بدەن بۆ ئەوەی ئاگاداریی بڕیاردانیان بن. ئامانج لە پڕاکتیکی پشت بەستوو بە بەڵگە نەھێشتنی کردارە نادروست یان بەسەرچووەکانە لە بەرژەوەندیی کردارە کاریگەرەکان بە گۆڕینی بنەمای بڕیاردان لە نەریت، ڕوانگە، و ئەزموونێکی ناسیستمی بۆ بنەمایەک کە لەسەر بنەمای لێکۆڵینەوەی زانستیی بێت. پێشنیارەکە جێی مشتومڕ بووە، ھەندێک دەڵێن ئەنجامەکان لەوانەیە تایبەتمەند نەبن بۆ تاکەکان وەک کردارە تەقلیدییەکان.

کردارەکان لەسەر بنەمای بەڵگە لە سەرەتای ناساندنی فەرمیی *پزیشکی بنەمادار بە بەڵگە* پەرەی سەندووە لە ساڵی ١٩٩٢ و بڵاوبووەوە بۆ پیشەی تەندروستیی ھاوپەیمان، پەروەردە، بەڕێوەبردن، یاسا، سیاسەتی گشتی، تەلارسازی، و بوارەکانی تر. لەبەر ڕۆشنایی ئەو توێژینەوانەی کە کێشەکانی توێژینەوەی زانستیی نیشان دەدەن (وەک قەیرانی دووبارەکردنەوە)، بزووتنەوەیەک ھەیە بۆ جێبەجێکردنی کرداری بەڵگە لە خودی توێژینەوەی زانستی. توێژینەوە لەسەر پڕاکتیکی زانست لەسەر بنەمای بەڵگە پێی دەوترێت مێتازانست.

تاکێک یان ڕێکخراوێک ڕەوایە کە بانگەشە بکات کە پڕاکتیکێکی دیاریکراو لەسەر بنەمای بەڵگەیە تەنھا ئەگەر سێ مەرج جێبەجێ بکرێن. یەکەم، تاک یان ڕێکخراوەکە خاوەنی بەڵگەی بەراوردکارییە سەبارەت بە کاریگەرییەکانی پڕاکتیکی تایبەت بە بەراورد لەگەڵ کاریگەرییەکانی لانیکەم یەک پڕاکتیکی بەدیل. دووەم: پڕاکتیکی تایبەت بەم بەڵگانە پشتگیریی دەکرێت بەپێی لانیکەم یەکێک لە ئارەزووەکانی تاک یان ڕێکخراوەکە لە بواری پڕاکتیکی دیاریکراودا. سێیەم: تاک یان ڕێکخراو دەتوانێت حسابێکی دروست بۆ ئەم پشتگیرییە پێشکەش بکات بە ڕوونکردنەوەی ئەو بەڵگە و پەسەندکردنانەی کە بناغەی بانگەشەکە دادەنێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:شێوازی زانستی
پۆل:کوالێتیی چاودێریی تەندروستی
پۆل:پڕاکتیکەکانی بنەمادار بە بەڵگە
پۆل:بیردۆزی زانستی
ئێدوارد سۆرین

**ئێدوارد فرێدریک سۆرین** (٨ی شووباتی ١٨١٤ - ٣١ی ئۆکتۆبەری ١٨٩٣) قەشەیەکی فەڕەنسی بوو، دامەزرێنەری زانکۆی نۆتر دام بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٤
پۆل:مردووانی ١٨٩٣
سەرشێوێنکە

[وێنۆک|لە ڕۆمانی نھێنی ''لێکۆڵینەوەیەک لە ڕەنگی سووردا''، لێکۆڵەر [شێرلۆک ھۆڵمز بەدواداچوون بۆ ئاماژەیەک دەکات کە دواتر ئاشکرا دەبێت کە بە مەبەست چەواشەکارانە دەردەکەوێت.]]

**سەرشێوێنکە** دەستەواژەیەکە بەکاردێت بۆ چەواشەکردنی پرسیارێکی پەیوەندیدار یان گرنگ، یان سەرنج لەسەر پرسیارێکی گرنگ لادەدات. ئەم دەستەواژەیە ڕەنگە بەھەڵەبردنی لۆژیکی یان تەکنیکێکی گێڕانەوە بێت کە خوێنەر یان بینەر بەرەو دەرئەنجامێکی ھەڵە دەبات. سەرشێوێنکە ڕەنگە بە مەبەست بەکار بھێنرێت، وەک لە چیڕۆکی خەیاڵی یان وەک بەشێک لە شێوازەکانی ڕازیکردن (بۆ نموونە لە سیاسەتدا)، یان بەبێ مەبەست لە گفتوگۆدا بەکار بھێنرێت.

ئەم زاراوەیە لە ساڵی ١٨٠٧ لەلایەن مشتومڕناسێکی ئینگلیزیی ویلیام کۆبێت بەناوبانگ بوو، کاتێ چیرۆکێکی گێڕایەوە تیایە ئاماژە بە ماسییەکی برژاو دەکات کە لە ڕێگەی بۆنە بەھێزەکەی سەگێکی سەرقاڵ کرد بە بۆنی ماسییەکە و دووری خستەوە لە ڕاوکردنی کەروێشکێک.

## ھەڵەی لۆژیکی
وەک ھەڵەیەکی نافەرمی، سەرشێوێنکە دەکەوێتە ناو پۆلێکی فراوانی ھەڵەی پەیوەندیدارەوە. بە پێچەوانەی پیاوی پووش (straw man)، کە بریتییە لە شێواندنی پێگەی لایەنی بەرامبەر، سەرشێوێنکە بیرۆکەیەکی چەواشەکارە کە بەڕواڵەت جێی متمانەیە، ھەرچەندە لە کۆتاییدا پەیوەست بەوەوە نییە. دەشێت بە ئەنقەست یان بە ڕێکەوت ڕووبدات، و ھەمیشە مانای ئەوە نییە کە کەسێک ھەوڵی ھەڵخەڵەتاندن دەدات. ئەم دەستەواژەیە بەشێوەیەکی سەرەکیی بەکاردێت بۆ جەختکردنەوە لەسەر ئەوەی کە دەمەقاڵێکە پەیوەندی بەو بابەتەوە نییە کە گفتوگۆی لەسەر دەکرێت. بۆ نموونە، «پێم وایە پێویستە مەرجەکانی خوێندنی ئەکادیمی بۆ قوتابیان توندتر بکەین. پێشنیار دەکەم پشتگیریی ئەمە بکەن چونکە ئێمە لە قەیرانی داراییداین و نامانەوێت مووچەکانمان کاریگەریی لەسەر بێت.» ڕستەی دووەم، ھەرچەندە بۆ پشتگیریی ڕستەی یەکەم بەکارھاتووە، بەڵام باسی ھەمان بابەت ناکات.

## ئامرازی مەبەستدار
لە چیڕۆکی خەیاڵی و ناخەیاڵیدا، نووسەر ڕەنگە بە ئەنقەست سەرشوێنکە بەکار بھێنێت بۆ چاندنی بەڵگەیەکی ھەڵە کە خوێنەر یان بینەران بەرەو دەرئەنجامێکی ھەڵە دەبات. بۆ نموونە، قەشە ئارینگارۆسا، کە کارێکتەری ناو *[[کۆدەکەی دا ڤینچی|ڕۆمانی کۆدی داڤینچی]]ی [[دان براون]]ە، لە ڕۆمانەکەدا بە یەکێک لە پیلانگێڕێکی سەرەکییەکانی کڵێسا دانراوە، بەڵام دواتر دەردەکەوێت کە بێتاوانانە لەلایەن دوژمنی ڕاستەقینەی چیرۆکەکەوە ھەڵخەڵەتێنراوە. ناوی کارەکتەرەکە وەرگێڕانێکی ئیتاڵییە و بە واتای "ماسی سوور - aringa rosa" دێت و لە بنچینەوە "rose " بە مانای "پەمەیی" دێت کە زۆر نزیکە لە "سوور - rossa".
سەرشێوێنکە لە یەکەم چیرۆکی [[شێرلۆک ھۆڵمز]] دەردەکەوێت، بە ناوی *لێکۆڵینەوەیەک لە سکارلێتدا''، کە تێیدا بکوژەکە لە شوێنی تاوانەکە وشەی “Rache” دەنووسێت واتا «تۆڵەسەندنەوە» بە زمانی (ئەڵمانی)، وادەکات پۆلیس و خوێنەر، بە ھەڵە وا دابنێن کە ئەڵمانییەک تێوەگلاوە.

سەرشێوێنکە زۆرجار لە خوێندنی یاسایی و پرسیاری تاقیکردنەوەدا بەکاردێت بۆ چەواشەکردن و سەرقاڵکردنی قوتابییان لە گەیشتن بە ئەنجامێکی دروست سەبارەت بە کێشەیەکی یاسایی، بۆ مەبەستی تاقیکردنەوەی تێگەیشتنی قوتابییان لە یاسا، و توانایان بۆ ناسینەوەی وەڵامی دروست.

## سەرچاوەکان

پۆل:فریودان
پۆل:فریودەرەکان
پۆل:شێوەکانی قسەکردن
کاش

**کاش** یان **توێژ، توێخ، تێکوڵ** یان **ڕووپێست** (بە ئینگلیزی: epidermis) هەندەریترین لۆیەی پێستە. یەکەمین بەربەستە لە پێش دەردزێیەکان. 

## پێکهاتەی کاش
وێنۆک|288x288پیکسڵ|کاش و توێیەکانی

کاش لە چەند توێیەک پێک دێت:

# توێی شاخی(ئەسرۆیی) (stratum corneum)
# توێی ڕوون (stratum Lucidum) 
# توێی دانار (stratum Granulosum)
# توێی دڕکی (stratum Spinosum)
# توێی بنکی (stratum Basale)

چەند جۆرێ خانە لە کاشدا هەیە. وەک: 

* شاخینەخانە (Keratinocyte)
* خانەی مێرکڵ (Merkel cell)
* سیاگینەخانە (Melanocyte)
* خانەی لانگەرهانس (Langerhance cell)

## سەرچاوەکان
١.https://en.wikipedia.org/wiki/Epidermis

پۆل:توێکاریی پێست
دوڕیان

وێنۆک| میوەی دوڕیان کراوەتەوە بۆ نیشاندانی خواردنی ناوەوەی میوەکە
**دوڕیان** بریتییە لە بەرھەمی خواردنی ژمارەیەک لە جۆرەکانی دار کە سەر بە ڕەگەزی (دوریۆ)یە. ٣٠ جۆری ناسراو ھەن، بەلایەنی کەمەوە ٩ جۆریان بەرھەمی خۆراکی بەرھەم دەھێنن. *دوریان زیبێتینۆس* ڕەسەنی بۆرنیۆ و سوماترایە، تاکە جۆرە کە لە بازاڕی نێودەوڵەتیدا بەردەستە. لە تایلەند زیاتر لە ٣٠٠ جۆری ناودار ھەیە و لە مالیزیا ١٠٠ جۆر ھەیە، وەک لە ساڵی ١٩٨٧دا تۆمار کراوە. جۆرەکانی تر تەنھا لە ناوچە خۆجێیەکانیاندا دەفرۆشرێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە قسەکراوەکان
دەروونبینی

**دەروونبینی** بەھرەیەکە ھەندێ کەس ھەیانە و دەتوانن لە خۆیان و لە پەیوەندییەکانیان لەگەڵ ئەم و ئەوا بە قووڵی و بە ڕوونی تێبگەن؛ دەتوانن ئەم تێگەیشتنەش بە کار بگرن بۆ ڕۆشنکردنەوەی ئەزموونگەلی ڕابوردوویان، یا بۆ چارەسەرکردنی گرفتەکانیان، یا بۆ سەردەرکردن لەو بارودۆخەی تێیدان. 

لە زاراوەی عاریفان و سۆفییاندا، بە *دەروونبینی* دەڵێن *بەسیرەت* یا *چاوی ئەقڵ* یا *دیدەی دڵ*. بۆ نموونە، مەولەوی دەڵێ: چاوی بەسیرەت ئێمە مژمۆرە / ئەگەر نە پێشڕەو عیزرائیل زۆرە. مەبەستی لە *چاوی بەسیرەت* چاوێکە قووڵاییی شتەکان دەبینێ، نە ڕواڵەتیان. چاو بۆ گیان چۆنە، بەسیرەت بۆ دڵ وەھایە. وەکوو چۆن گیان لە ڕێگای چاوەوە دەموچاوی شتەکان دەبینێ، دڵیش ئەگەر بەسیرەتی بێ، ڕاستییە شاراوەکان دەبینێ. 

## سەرچاوەکان

پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
پۆل:بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە
پۆل:سەرچاوەکانی زانین
چلۆنی (فەلسەفەی زەین)

**چلۆنی** یان **چلۆنییەکان** (quale «کوالی» یا qualia «کوالیا») لە زاراوەکانی فەلسەفەی زەینە. ھەر کەڕەت سووژەی وشیار ئەزموونێکی بۆ ڕێدەکەوێ، دەڵێن ئەوە «چلۆنی»یەکی ئەزمووە، یا کەیفییەتێکی تەجروبە کردووە. کەوایە، چلۆنییەکان نموونەکانی ئەزموونی وشیارانەن کە دەگەڕێنەوە بۆ سووژە. بۆ وێنە، ئێشەکەی ژانەسەرێک، تامەکەی شیرینییەک، سوورییەکەی ئاسمانی ئێوارەیەک، ھەموو چلۆنی حسێب دەبن. لە گوێن چۆنایەتییەک کە لە ئەزمووندا ڕاستەوخۆ ھەر لە ڕێگاوە ھەستی پێ دەکرێ، چلۆنی دژی بۆچوونی بە قسە ڕاگەیەنراو دەرھەق بە ئەزموونەکە، ڕادەوەستێ.

چارڵز سەندێرز پێرس، فەیلەسووفی ئەمریکایی، زاراوەی چلۆنیی داھێنا.

## سەرچاوەکان

* Qualia (enwiki)
* Penguin Dictionary of Philosophy

پۆل:دەرھەستکاری
پۆل:ناسیاری
پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک
پۆل:ھۆشیاری
پۆل:ھەبوونناسی
پۆل:تیۆریی زەین
پۆل:ھزر
خۆئاگایی

**خۆئاگایی** بریتییە لە ئەزموونکردنی کەسایەتی و تاکایەتیی خۆ. لە باری ئەو چلۆنایەتییەوە کە ھەستی پێ دەکرێ، خۆئاگایی جیاوازە لە وشیاری. وشیاری ئاگاداری لە جەستە و دەوروبەرە، خۆئاگایی ئاگاداری لەو وشیارییەیە. خۆئاگایی شێوەی ئەزموونکردن و فامکردنی خوو و ڕەوشت و ھەستەکانی دەروون و پاڵنەرەکان و مەیلەکانی خۆیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک
پۆل:کەسبوونەوە
پۆل:خۆ
یارن

**یارن** یەکێکە لە قەزاکانی نەرویج سەر بە پارێزگای ڕۆگالاندە لە نەرویج. ناوچەکانی تری ڕۆگالاند بریتین لە داڵانە، ڕیفیلکە و ھاوگالاند. یارن یەکێکە لەو ١٥ قەزایەی کە ڕۆژاوای نەرویج پێکدەھێنێت.

یارن بە ڕووبەری نزیکەی ٧٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (٢٧٠ میل چوارگۆشە)، گەورەترین ناوچەی تەختایی و نزمە لە نەرویج، لە شارەوانیی ڕەندابێرگ لە باکوورەوە تا ھو لە باشوور درێژدەبێتەوە. تەواوی نیمچە دوورگەی ستاڤانگەر و ناوچەی وشکانی لە بنکەکەیدا دەگرێتەوە. کەناراوەکانی تەختە بەراورد بە کەناراوە شاخاوییەکانی نەرویج، ھەروەھا و کەناراوەکانی شۆستەی ھەیە بەدرێژاییی زۆربەی کەناراوەکان. گەورەترین ناوچەی شارستانی لە یارن شارەکانی تەنیشت یەکتر ستاڤانگەر/سانێسە (ژمارەیان ٢١٠٬٨٧٤ کەس بووە لە ساڵی ٢٠١٥).

## ھەڵکەوتەی شوێن
گەورەترین ناوچەی تەختایی و نزمە لە نەرویج. لە قەراخ دەریاکان لە نیمچە دوورگەی ستاڤانگەرەوە لە نزیک دەمی بۆکنافیۆردنی گەورە بە درێژاییی ڕێگاکە پێکدێت، لە باشوور نزیک ھەتا ئێگەرسووند. بە پێچەوانەی زۆربەی کەناراوەکانی نەرویج، زۆر کەم دوورگەی دوور لە کەنار دەریا و کەم دۆڵاوی ھەیە کە دەچێتە ناو کەناراوەکانەوە. Jærens rev بەشێکی بەردینییە کە نزیکەی ٢ میل (٣٫٧ کم) بەرەو ڕۆژاوا درێژ دەبێتەوە لەبەردەم سەری ڕێڤتانگن لە شارەوانیی کلێپ، کە ڕۆژاواترین خاڵە لە یارن.

### شارەوانییەکان
ھەرێمی جوگرافیی یارن ھەشت شارەوانیی ھەیە؛

## پێشانگا

پەڕگە:Knudaheio.jpg|alt=Further inwards, the lowland meets the rocky areas. The sculpture is of the poet Arne Garborg| پەیکەری شاعیر ئارنە گاربۆرگ
پەڕگە:House_at_Jæren_in_Norway_Garborgheimen.JPG|alt=The childhood home of poet Arne Garborg is a typical traditional house in Jæren| ماڵی مناڵیی شاعیر ئارنە گاربۆرگ خانوویەکی نەریتیی تایبەتە لە یارن.


## سەرچاوەکان

پۆل:یارن
پۆل:قەزاکانی ڕۆگالاند

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پرسە دژوارەکە دەرھەق بە وشیاری

لە فەلسەفەی زەیندا، **پرسە دژوارەکە دەرھەق بە وشیاری** ئەوەیە کە دەپرسێ بۆچی و چۆن مرۆڤ و زیندەوارانی تر دەتوانن ئەزموونیان بێ و ھەست بە چلۆنی بکەن. ئەم پرسە پێچەوانەی «پرسە ئاسانەکان دەرھەق بە وشیاری»، دژوارە. یانی وەڵامدانەوەی سەختە. پرسە ئاسانەکان ئەوانەن کە دەپرسن بۆچی و چۆن سیستمە فیزیکییەکان دەتوانن ئەو دەسەڵاتە بە مرۆڤ (ی ساغ) ببەخشن کە جیاوازی دابنێ و، شتەکان لە یەک بکاتەوە و، زانیارییەکان یەکپارچە بکا و، خاوەنی کردەوە و ئاکاری خۆی بێ، بۆ وێنە، سەیر بکا و گوێ بگرێ و بدوێ و لەمانە. بۆ وەڵامدانەوەی پرسە ئاسانەکان، ھەر ئەوەندە بەسە شێوازی کارکردنی سیستمە فیزیکییەکان و چۆنیەتیی تێپەڕاندنی ئەرکەکانیان ڕوون بکرێتەوە. سیستمە فیزیکییەکان بە گەڕانەوە بۆ پێکھاتە و دینامیک و میکانیکی ئەوەی بناخەی دیاردەکەی داڕشتووە، ڕوون دەبنەوە. بەڵام ھیچ ڕوونکردنەوەیەکی میکانیکی ناتوانێ سروشتی ئەزموون ئاشکرا بکا. تەنانەت پاش شیکردنەوە و ڕاڤەی ھەموو فاکتە پەیوەندیدارەکان بە ئیشوکاری سیستمی فیزیکییەوە، ھێشتا ھەر یەک پرسیار دەمێنێتەوە: بۆچی جێبەجێبوونی ئەم ئیشوکارانە ھاوڕێ لەگەڵ ئەزموونە؟

زاراوەکانی «پرسی دژوار» و «پرسی ئاسان» لە کۆنفرانسێک لە ساڵی ۱۹۹۴دا «دەیڤید چالمێرز»ی فەیلەسووف دای ھێنان.

## سەرچاوەکان

* Hard problem of consciousness (enwiki)

پۆل:ھۆشیاری
خەڵاتی تێرینگ

**خەڵاتی تێرینگ** () خەڵاتێکە کە ساڵانە لەلایەن کۆمەڵەی ئامێری کۆمپیوتەر (ACM)ەوە پێشکەش دەکرێت بە ئەوانەی کە بەشداریکردنی گرنگی تەکنیکیی بەردەوام و سەرەکی لە زانستی کۆمپیوتەر کردووە.https://web.archive.org/web/20091212132624/http://awards.acm.org/homepage.cfm?srt=all&awd=140 بەگشتی وەک بەرزترین جیاوازی لە بواری زانستی کۆمپیوتەردا ناسراوە و زۆرجار بە «خەڵاتی نۆبڵی کۆمپیوتەر» ناودەبرێت.http://www.informatik.uni-trier.de/~ley/db/journals/cacm/turing.html

خەڵاتەکە بەناوی ئەلن تیورینگەو ناونراوە کە زانایەکی بیرکاریی بەریتانی و خوێنەری (پلەیەکی ئەکادیمییە) بیرکاری بووە لە زانکۆی مانچستەر. زۆرجار تێرینگ بە دامەزرێنەری زانستی کۆمپیوتەری تیۆری و زیرەکی دەستکرد و بەشداریکاری سەرەکی لە شیکاری کریپتی ھاوپەیمانان بۆ کۆدی ئینیگما لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا دەناسرێتەوە.

لە ساڵانی ٢٠٠٧ تاوەکو ٢٠١٣ خەڵاتەکە بڕی  (٢٧ دەفتەر) لەگەڵدا بووە، لەگەڵ پاڵپشتی دارایی لەلایەن کۆمپانیای ئینتل و گووگڵەوە. لە ساڵی ٢٠١٤ەوە بەدواوە خەڵاتەکە بڕی پارەکەی زیاد کرا بۆ (١٠٠ دەفتەر)، لەگەڵ پشتگیریی دارایی کە لەلایەن گووگڵەوە پێشکەش دەکرێت. https://web.archive.org/web/20151123032706/http://www.acm.org/press-room/news-releases/2014/turing-prize-announcement

یەکەم وەرگر، لە ساڵی ١٩٦٦، ئالان پێرلیس بوو. بچووکترین وەرگر دۆناڵد نوت بوو کە لە ساڵی ١٩٧٤، لە تەمەنی ٣٦ ساڵیدا بەدەستی ھێنا، لەکاتێکدا بەتەمەنترین وەرگر ئەلفڕێد ئاھۆ بوو کە لە ساڵی ٢٠٢٠، لە تەمەنی ٧٩ ساڵیدا سەرکەوتنی بەدەستھێنا. تەنھا سێ ژن خەڵاتەکەیان پێبەخشراوە: فرانسیس ئالن (لە ساڵی ٢٠٠٦)، باربارا لیسکۆڤ (لە ساڵی ٢٠٠٨)، و شافی گۆڵدڤاسەر (لە ساڵی ٢٠١٢). ، ٧٧ کەس خەڵاتەکەیان پێبەخشراوە، کە دوایین وەرگر، لە ساڵی ٢٠٢٣، ئاڤی ویگدەرسۆن بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئاڵن تێرینگ
پۆل:خەڵاتە نێونەتەوەیییەکان
پۆل:خەڵاتەکانی زانستی سیستم
پۆل:خەڵاتەکانی زانستی کۆمپیوتەر
پۆل:خەڵاتەکان کە لە ساڵی ١٩٦٦ دامەزراون
پۆل:خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ئامێرەکانی کۆمپیوتەر
بەبیناوھێنان

**بەبیناوھێنان** بریتییە لەو بەھرەیە کە ئینسان ھەیەتی و بە ھۆیەوە دەتوانێ بزانێ، بەبێ ئەوە بە فکرکردنەوە و بەڵگەھێنانەوە بەو زانینە بگات. یانی بە زانین گەیشتنەکە ڕاستەوخۆ و کوتوپڕ و بێناوبژییە. «بیناو» یا «دیناو» لە ئەسڵا لە زاراوەکانی سۆفییایەتییە و بەو دیمەنە دەوترێ کە لە حاڵەتی موکاشیفەدا دەبینرێ. بە عەرەبی «موعایەنە»ی پێ دەڵێن، یانی بەچاودیتن، شتێ بەرەوڕوو بینین. جگە لە عیرفان و سۆفییایەتی، وشەکانی بیناو و بەبیناوھێنان و بەبیناوھاتن لە بوارە جیاجیاکانی تردا بە مانای جیاجیا بە کار دەبردرێ، لەوانە، خێرا و لەناکاو زانین، پێزانین بەبێ بیرکردنەوە، ھەستکردن بە شتێ لە دڵ و دەرووندا، بیر و بڕوای دڵ، دەروونبینیی نائاگادارانە و، تواناییی لە شت تێگەیشتن بە شێوەی غەریزی.

لە ڕەوانناسیدا، یەکەم کەسێ سەرنجی پێی داوە و پێناسەی کردووە، کارڵ یونگ بووە. ئەو دەڵێ بەبیناوھێنان یەکێ لە ئیشوکارەکانی گیانی مرۆڤە کە بەبێ ئەوەی خۆی ئاگای لێ بێ، زانیاری وەرئەگرێ و پێیەوە دەئاژوێ و، بۆ لە دواڕۆژا بەکارھێنانەوەی، ڕێکی دەخا.

ھەم فەیلەسووفە رۆژاوایییەکان و، ھەم ڕۆژھەڵاتییەکان، لەسەر بیناو لێکۆڵینەوەیان کردووە. بۆ وێنە، لە مەعریفەتناسییەکەی کانتدا، بیناو ئەوەیە کە ھەستیاریی مرۆڤ دابینی دەکا بۆی و، زانیارییە ھەستەکییە بنچینەیییەکانی لە خۆ گرتووە. بە شێوەیەکی سەرسەری، دەتوانین بڵێین بۆ کانت بەبیناوھێنان ھەمان پێحەسیانە. کانت لەو باوەڕەدا بوو زەینی ئێمە ھەموو بیناوە دەرەکییەکانمان، یانی ئەوەی دەیبینین یا دەیبیسین یا دەیچێژین یا بە ھەر شێوەیەکی تر لە جیھانی دەرەوە ھەستی پێ دەکەین، دەخاتە ناو قاڵبی بۆشایی و، ھەموو بیناوە ناوەکییەکانمان، وەکوو فکرەکان و بیرەوەرییەکانمان، دەخاتە ناو قاڵبی کات.

## سەرچاوەکان

پۆل:باوەڕ
پۆل:ناسیاری
پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
پۆل:چەمکەکانی دەروونناسی
پۆل:سەرچاوەکانی زانین
بیناو

**بیناو** یا **دیناو** لە زاراوەی سۆفییاندا ئەو دیمەنەیە کە لە حاڵەتی موکاشیفەدا دەبینرێ. بە عەرەبی «موعایەنە»ی پێ دەڵێن.

## وشەڕەتناسی
بیناو و دیناو دوو پارن: پاری یەکەمیان «بین» یا «دین»ە کە لە چاوگی «بینین» یا «دیتن» یا «دیین»ەوە ھاتووە. پاری دووەمیان «ئاو»ە. ئەم «ئاو»ە ڕەنگە ھەمان ئاو بە مانای ماددەی شل و ڕووناک و بێڕەنگی مایەی ژیانی گیانداران بێ و، مەبەست لێی شتێ بێ کە وەکوو ئاوێنە وێنەیەکی تێ کەوتووە و دەبێ موکاشیفە و موعاینە بکرێ.

## سەرچاوەکان
پێشوتارگەلێک بۆ ھەر مێتافیزیکێکی دواڕۆژ کە بتوانێ خۆی وەکوو زانستێک دەربخا

وێنۆک|سەربەرگی چاپی یەکەمی کتێبەکە
**پێشوتارگەلێک بۆ ھەر مێتافیزیکێکی دواڕۆژ کە بتوانێ خۆی وەکوو زانستێک دەربخا** (بە ئەڵمانی: *Prolegomena zu einer jeden künftigen Metaphysik, die als Wissenschaft wird auftreten können*) کتێبێکی نووسراوی فەیلەسووفی ئەڵمانی ئیمانوێل کانتە کە ساڵی ١٧٨٣، دوو ساڵ دوای یەکەم چاپی ڕەخنە لە ئەقڵی پەتی، بڵاو کراوەتەوە. وەکوو کورتکراوەی ڕەخنە لە ئەقڵی پەتی وایە. پوختەیەکە لە بڕیارەکان و ئاکامە سەرەکییەکان و بەڵگەکانی بەکارچوو لەو ڕەخنەیە.

## سەرچاوەکان

* enwiki
ڕێد ستار ئۆ ئێس

**ڕێد ستار ئۆ ئێس** یاخود **ئەستێرەی سوور ئۆ ئێس** () سیستمێکی بەکارخستنی پشتگیریکراو و دابەشکراوەی لینوکسە، پەرەپێدراوە لە ناوەندی کۆمپیوتەری کۆریا ئەم سیستمی بەکارخەرییە تایبەتە بە کۆریای باکوور و سیستمی بەکارخستنەکە بەتەواوەتی جڵەوگیر کراوە و زۆر کردار ھەیە کە سنووردارکراوە. سیستمی بەکارخستنەکە لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٩٠ بەرھەمھێنراوە و پەرەی پێدراوە لەژێر ھەموو چاودێرییەکی کۆریای باکوور.

## پێشانگا

پەڕگە:Red Star OS-Desktop 18 11 2019 14 12 22.png|لۆگۆی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS-Installationsbildschirm 18 11 2019 13 35 31.png|وێنەی سیستمی بەکارخستنی ڕێد ستار ئۆ ئێس لەکاتی دابەزاندن
پەڕگە:Red Star OS-Installationsbildschirm 18 11 2019.png|لەکاتی دامەزراندنی سیستم
پەڕگە:Red Star OS-Installationsbildschirm 18 11 2019 13 36 14.png|ڕێکخستنی کات لە سیستم
پەڕگە:Red Star OS-Installationsbildschirm 18 11 2019 13 36 30.png
پەڕگە:Red Star OS-Installationsbildschirm 18 11 2019 13 35 38.png|دامەزراندن
پەڕگە:Red Star OS-Installationsbildschirm 18 11 2019 13 48 21.png|دامەزراندن
پەڕگە:Boot Red Star OS 18 11 2019 13 48 47.png|بووت سکرینی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS-Desktop 18 11 2019 13 49 13.png|دیسکتۆپی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS-Installationsbildschirm 18 11 2019 13 36 33.png|دامەزراندن
پەڕگە:Red Star OS-Ladebildschirm 18 11 2019 13 48 54.png|ھەڵکردن
پەڕگە:Red Star OS-Installationsbildschirm 18 11 2019 13 41 54.png|دامەزراندنی سیستم
پەڕگە:Red Star OS 2.jpg|ئینتەرنێت
پەڕگە:DE-Wikipedia unter Red Star OS 18 11 2019 14 52 11.png|ویکیپیدیا لەناو ڕێد ستار ئۆ ئێسدا
پەڕگە:Sogwang Office in Red Star OS 3.jpg|ئۆفیسی سۆگواگ لە ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Sogwang Office in Red Star OS 3.jpg|ئۆفیسی سۆگواگ (ھەروەک وۆرد) لە ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:RedStarOS-2021-04-03-16-50-57.png|دیسکتۆپی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS 2.0 21 10 2023 20 34 26.png|وەشانی نوێی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:RedStarOS-2021-04-03-16-53-06.png|ڕێد ستار ئۆ ئێس لە ٢٠٢١
پەڕگە:Red Star OS videogames.png|یاریی ڤیدیۆیی لە ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS taskbar.png|تاسکباری ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS login.png|چوونەژوورەوە لە ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS screensaver.png|سکرین سەیڤەر لە ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS Logo.svg|لۆگۆی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS installing.png|دامەزراندنی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS stuff.png|ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:VirtualBox Red Star OS 20 10 2021 08 39 54.png|ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star desktop v3 - window restoration effect.png|دیسکتۆپی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS 1.jpg|ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star 1.0 Boot Screen.png|بوت سکرینی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star 1.0 Desktop - File Manager.png|دیسکتۆپی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:RedStarOSWallpapers.png|وێنەی باکگراوندی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:RedStarApps.png|ئەپڵیکەیشنەکان لە ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:RedStarOSWallpapers2.png|وێنەی باکگراوندی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:North korea red star03.png|ڕێد ستار ئۆ ئێس


## سەرچاوەکان

پۆل:تەکنۆلۆژیای زانیاری لە کۆریای باکوور
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٨
پیتەر گۆرگیس

**پیتەر گۆرگیس** (؛ لەدایکبووی ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٠) یاریزانێکی پیشەگەری سویدییە و لە یانەی وەرزشیی دھۆک یاریی دەکات، وەک یاریزانی ناوەڕاست.

## دەسپێک و ژیانی تایبەت
گۆرگیس لە شاری سیدنی لە ئوسترالیا لەدایکبووە. دایک و باوکی ئاشوورین و خەڵکی عێراقن و لە تەمەنی سێ ساڵیدا لەگەڵ خێزانەکەی کۆچیان کردووە بۆ وڵاتی سوید.

## ژیانی وەرزشی لە یانەکان
پیتەر گۆرگیس سەرەتای ژیانی وەرزشیی خوی لە سوید لەگەڵ یانەکانی ئۆکسنێھاگا و ھوسکڤارنا و یۆنشۆپینگس سۆدرا بەسەر بردووە. لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٧ گرێبەستی گواستنەوەی بۆ یانەی ئارسناڵی ئینگلیزی بوو. He signed for Brighton & Hove Albion in August 2018. لە مانگی ئابی ٢٠١٨ گرێبەستی لەگەڵ یانەی برایتۆن و ھۆڤ ئەلبیون واژوو کرد.

یانەی برایتۆن لە مانگی نیسانی ٢٠٢١ ڕایگەیاند کە گۆرگیس بڕیارە تا کۆتاییی وەرز لە یانەکەیان بمێنێتەوە. لە ئایاری ساڵی ٢٠٢١ پەیوەندی بە یانەی مالمۆوە ھەبوو، لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢١ گرێبەستی لەگەڵ یانەکەی کرد.

لە مانگی شوباتی ٢٠٢٢ گۆرگیس ڕووی لە یانەی یۆنشۆپینگس سۆدرا دواتر لە ڕێکەوتی ١ی نیسانی ٢٠٢٣ ڕووی لە یانەی دیگەرفۆرس کرد.

لە مانگی ئازاری ٢٠٢٤ ڕۆیشت بوو یانەی ئۆریبرۆی سویدی.

گۆرگیس لە مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٤ لەگەڵ یانەی دھۆکی کوردی گرێبەستەکەی واژوو کرد بۆ وەرزی ٢٠٢٤–٢٥ خولی ئەستێرەکانی عێراق.

## پیشەی نێونەتەوەیی
گۆرگیس لە ئاستی نێونەتەوەییی لاوانی ژێر ١٧ ساڵ و ژێر ١٩ ساڵ نوێنەرایەتیی سوید کردووە. ھەروەھا مافی ئەوەی ھەیە نوێنەرایەتیی ئوسترالیا بکات بەھۆی لەدایکبوونی لەوێ.

## شێوازی یاریکردن
گۆرگیس بەراورد کراوە بە مەسعود ئۆزێل.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠
پۆل:سوێدییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
ناحیەی کۆڕێ

**ناحیەی کۆڕێ** (بە عەرەبی: *ناحیة کوري*، بە ئینگلیزی: *Kore Subdistrict*) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای پیرمام لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی کۆڕێیە.

## ناو
ناحیەی کۆڕێ لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارۆچکەی کۆڕێیە.

* وشەی کۆڕێ، وشەیەکی لێکدراوە(کۆ + ڕێ)، کۆ بە واتای سەرجەم، ڕێ بەواتای ڕێگا واتای کۆی ڕێکان یان کۆی ڕێگاکان، ئەمەش لە سروشتی ھەڵکەوتەی شارەدێی کۆڕێوە وەرگیراوە کە لە دۆڵێکدایە و چەند ڕێگایەکی دەچێتەوە سەر وەک چوار ڕێیانێک وایە بە تایبەت دەکەوێتە سەر ڕێگای ھەولێر-پیرمام-شەقڵاوە.

## جوگرافیا
سنووری ناحیەی کۆڕێ:
* لە باکوورەوە ناحیەی باسرمە.
* لە باشوورەوە ناحیەی بەستۆڕە. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی بناری سەفین.
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی بەستۆڕە.

## مێژوو
* بەپێی بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤ی وەزارەتی ناوخۆی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە بەرواری ٠٣\٠٤\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە فراوانکردنی قەزای پیرمام، ئەویش بە ھێنانە کایەی ناحیەی کۆڕێ، ناحیەی بەستۆڕە، ناحیەی بناری سەفین و دابڕانی ناحیەی دارەشەکران لە قەزای خەبات و بەستنەوەی بە قەزای پیرمامەوە.

## کارگێڕی
ئەم ناحیەیە لە (١٦) گوند پێکھاتووە:

* کۆڕێ(ناوەند)
* ئارماوانی خواروو
* ئارماوانی سەروو
* ئاژگە
* بیرێژ
* تەوسکە
* حوجران
* دووین
* زرگۆز
* زێبارۆک
* شیوەماسی
* شێخ مەمودیان
* گردەچاڵ
* گۆڕەشێری خواروو
* گۆڕەشێری سەروو
* ناوکەندانی خواروو
* ناوکەندانی سەروو

## ئەمانەش ببینە
* قەزای پیرمام
* ناحیەی دارەشەکران
* ناحیەی بەستۆڕە
* ناحیەی بناری سەفین

## سەرچاوەکان

پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پشیلەی جنۆکە

وێنۆک|پشیلەیەکی ڕەش کە بەسەر دیوارێکدا سەیری واشنتۆن دی سی دەکات
**پشیلەی جنۆکە** یان **پشیلەی ئەھریمەنی** ()؛ ناسراوە بە **دی سی**) پشیلەیەکی ئەھریمەنییە کە گوایە ھێرش دەکاتە سەر بینا حکومییەکانی واشنتۆن دی سی کە پایتەختی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە. شوێنە سەرەکییەکانی دوو شوێنی سەرەکیی شارەکەن: کۆشکی سپی و پایتەختی ئەمریکا.

## مێژوو
چیرۆکی پشیلەی ئەھریمەنیی دەگەڕێتەوە بۆ ناوەڕاستی ساڵانی ١٨٠٠ کاتێک پشیلە دەھێنرایە ناو تونێلەکانی ژێرزەمینەکانی بینای پایتەختی ئەمریکا بۆ کوشتنی جرج و مشکەکان. ئەفسانە باس لەوە دەکات کە پشیلەی ئەھریمەنیی یەکێکە لەو پشیلانەی کە ھەرگیز ئەو شوێنە بەجێناھێڵێ، تەنانەت دوای مردنیشی. گوایە ماڵەکەی گۆری ژێرزەمینەکەی بینای پایتەختە، کە لە سەرەتادا مەبەست لێی کردنی بووە بە ژووری ناشتنی سەرۆک جۆرج واشنتۆن.

بەپێی ئەفسانە، پشیلەکە پێش ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی و کارەساتەکانی واشنتۆن دی سی دەبینرێت، گوایە لە ھەمان شەو پێش تیرۆرکردنی جۆن ئێف کێنێدی و ئەبراھام لینکۆڵن لەلایەن پاسەوانانی کۆشکی سپییەوە بینراوە. وەک پشیلەی ڕەش یان پشیلەی تابی وەسف دەکرێت، و قەبارەی پشیلەیەکی ماڵەوەی ئاسایییە. بەڵام شایەتحاڵەکان دەگێرنەوە کە پشیلەکە بە قەبارەی پڵنگێکی زەبەلاح " یان فیلێک گەورە دەبێت و دەوترێت ١٠ پێ بە ١٠ پێ گەورە دەبێت، کاتێک بێزار یان تورە دەکرێت. پاشان پشیلەکە یان دەتەقێتەوە یان ھێرشی دەکردە سەر شایەتحاڵەکە، پێش ئەوەی بتوانێت 'قوربانی'ەکەی بگرێت، ون بوو و ھیچ شوێنەوارێکی دیار نەدەما.

باس دەکرێت کە ساڵانی ١٨٩٠دا پشیلەکە بە شێوەیەکی پێشبینیی نەکراو بزر بووە و دیار نەماوە کاتێک ھەندێک لە پاسەوانەکانی کاپیتوڵ ھیڵ فیشەکیان بە ئاراستەی پشیلەکە تەقاندووە و و یەکێکی تریش گوایە دوای بینینی بەھۆی جەڵدەی دڵەوە گیانی لەدەستداوە.

دوایین بینینی فەرمیی ئەو جنۆکەیە لە ڕۆژانی کۆتایی یان دوای جەنگی جیھانیی دووەم لە ساڵانی چلەکاندا بووە.

## ڕوونکردنەوە
بەپێی قسەی ستیڤ لیڤنگود، سەرۆکی ڕێبەری گەشتیاریی کۆمەڵەی مێژووییی کاپیتوڵی ئەمریکا، ھێزی پۆلیسی کاپیتوڵ ناوبانگی ھەبووە بۆ دامەزراندنی کەسوکار و ھاوڕێی ناشایستەی ئەندامانی کۆنگرێس، وەکو چاکە و پیاوەتی، ئەم پیاوانە زۆرجار لەکاتی چاودێریکردندا سەرخۆش دەبوون. لیڤنگود پێی وایە ئەم ئەفسانەیە کاتێک سەری ھەڵداوە کە پاسەوانێک بەھۆی سەرخۆش بوونی لەھۆش خۆی دەچێت و پاڵدەکەوێت بەڵام لەلایەن یەکێک لە پشیلەکانی بینای کاپیتوڵەوە لێیدرا و بە ھەڵە وای زانی کە پشیلەیەکی زەبەلاحە. لیڤنگود دەڵێت لەگەڵ ڕاپۆرتکردنی ڕووداوەکە بۆ سەرۆکەکەی، پاسەوانەکە نێرداوەتەوە ماڵەوە تاوەکو چاکبێتەوە و «لە کۆتاییدا پاسەوانەکانی دیکە بۆیان دەرکەوت کە دەتوانن ڕۆژێک پشوو وەربگرن ئەگەر پشیلە جنۆکەیییەکان ببینن».

## سەرچاوەکان

پۆل:جنۆکە
پۆل:پشیلەکان
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان
بووشرا ئەسەد

**بووشرا ئەسەد** (٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٠)، پزیشکێکی پسپۆڕی دەرمانسازییە لە زانکۆی دیمەشق، تاکە کچی سەرۆکی پێشووی سووریا حافز ئەسەدە، خوشکی سەرۆکی ئێستای سووریایە بەشار ئەسەد، و ھاوسەری ژەنەڕاڵ ئەسیف شەوکەت کە چەندین پۆستی ھەبووە، لەوانە بەرپرسی ھەواڵگری سەربازی سووریا و جێگری سەرۆکی ئەرکانی ھێزە چەکدارەکانی سووریا بۆ کاروباری ئاسایش، و بریکاری وەزیری بەرگریی سووریا، و لە بۆردوومانێک تیرۆرکرا لە بینای ئاسایشی نیشتمانی حیزبی بەعسی لەو وڵاتە.

بەھۆی شەڕی ناوخۆیی سووریاوە لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٢ خرایە لیستی ئەو کەسایەتییانەی حکوومەتی سووریا کە لەلایەن یەکێتیی ئەورووپاوە سزای ئابووری و قەدەغەکردنی گەشتکردنیان بەسەردا سەپێنرا. لە ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢دا ھەواڵێک بڵاوکرایەوە کە بووشرا ئەسەد لەگەڵ پێنج منداڵەکەیدا بۆ داوای پەنابەری لە ئیمارات ھەڵاتووە. ھەروەھا لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٣ دایکی بەناوی ئەنسییە مەخلووف پەنای بۆ کچەکەی بەناوی بووشرا ئەسەد لە دوبەی بردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
پۆل:دەرچووانی زانکۆی دیمەشق
پۆل:زیندووان
پۆل:موسڵمانانی سووری
یاسر ساڵحی

**یاسر ساڵحی** (١٩٧٤–٢٠٠٥) پزیشک و ڕۆژنامەنووسی عێراقییە و خەڵکی بەغدایە. دوای لەشکرکێشی ئەمریکا بۆ سەر عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣ ساڵحی لە ڕۆژنامەکانی سەرتاسەری ئەمریکادا بڵاوی دەکردەوە، و لەنێو ھاوکارەکانیدا بە تێکەڵکردنی کاری پزیشکی و ڕۆژنامەوانی ناسرابوو. لە ساڵی ٢٠٠٥ ساڵحی لێکۆڵینەوەی لە ئەشکەنجەدان و کوشتن لەسەر دەستی ھێزە تایبەتەکانی وەزارەتی ناوخۆی عێراق کە بە لیوای گورگ ناسراوە دەستی پێکرد. لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ لە کاتی نزیکبوونەوەی لە خاڵێکی پشکنینی بێ نیشانە لەلایەن قەناس بەدەستێکی سوپای ئەمریکاوە کوژرا.   

کۆچی دوایی ساڵحی وەک ھێمایەک بۆ ئەو سەختییانەی کە لە کاتی شەڕدا ڕووبەڕووی ڕۆژنامەنووسان لە عێراق بووەوە، سەرنجی نێونەتەوەییی ڕاکێشا.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤
پۆل:مردووانی ٢٠٠٥
محەممەد سلێمان

**محەممەد سلێمان محەممەد** (لە دیکبووی ١٩٤٨) سیاسەتوان و ئەندام پەرلەمانی کوردستانە لە سەر لیستی جوڵانەوەی نەوەی نوێ لە خوولی شەشمی پەرلەمانی کوردستان هەروەها وەک بەتەمەنترین ئەندام پەرلەمان لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ وەک سەرۆکی کاتی پەرلەمان دیارکرا.

## ژیان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨
پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان
نەڕە

وێنۆک|235x235پیکسڵ|نەڕەی شێر

**نەڕە** () دەنگێکە کە لە ھەندێک ئاژەڵەوە دروست دەبێت. زۆرجار دەیانەوێت ناوچەکەیان بناسێنن بە دەوروبەرەکەیان، یان ئەو ناوچەیە دیاریبکەن کە تێیدا دەژین وەکوو نەڕەی شێرەکان. و ھەروەھا شێرەکان نەڕە بەکاردێنن بۆ پەیوەندیی بەستن و پەیوەندیکردن لەنێوان خۆیان یان خێزانەکەیان، و ھەروەھا بەگوێرەی دەنگەکانیان شێرەکان دەزانن چ جۆرە شێرێک نەڕە دەکات بۆ نموونە نێرە یان مێیە، دوژمنە یان دۆست.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئاژەڵداری
پۆل:ھەڵبژاردەی سێکسی
پۆل:دەنگەکانی ئاژەڵان
کۆڕێ

**کۆڕێ** یەکێکە لە شارەدێیەکانی قەزای پیرمام لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. کۆڕێ ناوەندی ناحیەی کۆڕێیە. 

شارەدێی کۆڕێ لە شارۆچکەی پیرمام (٦کم) دوورە، وە دووری لە شاری ھەولێر (٣٤کم) کیلۆ مەتر دەبێت.
.

## ناو
* وشەی کۆڕێ، وشەیەکی لێکدراوە(کۆ + ڕێ)، کۆ بە واتای سەرجەم، ڕێ بەواتای ڕێگا واتای کۆی ڕێکان یان کۆی ڕێگاکان، ئەمەش لە سروشتی ھەڵکەوتەی شارەدێی کۆڕێوە وەرگیراوە کە لە دۆڵێکدایە و چەند ڕێگایەکی دەچێتەوە سەر وەک چوار ڕێیانێک وایە بە تایبەت دەکەوێتە سەر ڕێگای ھەولێر-پیرمام-شەقڵاوە.

## جوگرافیا
شارەدێی **کۆڕێ** ھاوسنوورە لەگەڵ؛
* لە باکوورەوە گوندی ناوکەندانی سەروو.
* لە باشوورەوە گوندی گراو.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی گردەچاڵ.
* لە ڕۆژاواوە شارۆچکەی پیرمام.

## مێژوو
کۆڕێ تاوەکوو ساڵی ٢٠٢٤ گوندێک بوو سەر بە ناحیەی پیرمام، بەڵام لەدوای ئەو بەروارەوە بووە شارەدێ و ناوەندی ناحیەی کۆڕێ.

## ئەمانەش ببینە
* ناحیەی کۆڕێ
* قەزای پیرمام

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
قەڵای حەلەب

**قەڵای حەلەب** کۆشکێکی قەڵادارە و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی ناوەڕاست. یەکێکە لە کۆنترین و گەورەترین قەڵاکانی جیھان، بەکارھێنانی ئەو گردەی کە قەڵاکە لەسەری ھەڵکەوتووە دەگەڕێتەوە بۆ ھەزارەی سێیەمی پێش زایین، و دواتر لەلایەن زۆرێک لە شارستانیەتەکانی وەک یۆنانیەکان، بیزەنتینییەکان، مەملووکەکان و ئەیووبیەکان داگیرکرا، وا دیارە زۆربەی بیناسازییەکانی ئێستای دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئەیووبیەکان. دامەزراوەی ئاغا خان بۆ کولتوور و کۆمەڵەی شوێنەوارناسی حەلەب لە ساڵی ٢٠٠٠دا ئۆپەراسیۆنی پاراستنیان ئەنجامدا. قەڵاکە دەکەوێتە ناوەندی شارە کۆنەکە  کە لەلایەن یوونێسکۆوە لە ساڵی ١٩٨٦دا خرایە لیستی شوێنەوارە جیھانییەکان.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە سووریا
کۆلێژی زانستی کرداری لە زانکۆی تیشک

**کۆلێژی زانستی کرداری** یەکێکە لە کۆلێژەکانی **[[زانکۆی نێونەتەوەییی تیشک|زانکۆی نێودەوڵەتی تیشک]]**. بۆ یەکەم جار لە ساڵی ٢٠٠٩ دامەزراوە، لە ساڵی ٢٠٢١ ناوی لە کۆلێژی زانست گۆڕدرا بۆ کۆلێژی زانستی کرداری. کۆلێژەکە گەشەکردنی بەرچاوی بەخۆیەوە دیوە بەتایبەتی لە ساڵانی ٢٠٢٣ و ٢٠٢٤، بە کردنەوەی چەند بەشێک وەک سایبەرسیکیوریتی، چارەسەری سروشتی، نیوترشن و دایەتێتکس، تەکنیکیی پزیشکیی تیشک.

## بەشەکانی کۆلێژ
* بەشی تەکنەلۆژیای زانیاری
* بەشی شیکاری نەخۆشییەکان
* بەشی سایبەرسیکیوریتی
* بەشی چارەسەری سروشتی
* بەشی نیوترشن و دایەتێتێکس
* بەشی تەکنیکیی پزیشکیی تیشک

## سەرۆک بەشەکان
* بەڕێز سەڤرەدین خەلیل (بەشی تەکنەلۆژیای زانیاری)
* د. تۆڵە فەرەج (بەشی شیکاری نەخۆشییەکان)
* د. ھێمن ئیبراھیم (بەشی سایبەرسیکیوریتی)
* بەشی چارەسەری سروشتی
* بەشی نیوترشن و دایەتێتێکس
* بەشی تەکنیکیی پزیشکیی تیشک

## کاروباری قوتابیان
* پ.د. کێنان کاپوکایا - بەرێوبەری گشتی بۆ کاروباری قوتابییانی کۆلێژ
* بەرێز جەنگیز ئەکبالابان- نوێنەری تەکنەلۆژیای زانیاری بۆ کاروباری قوتابییان

## سەرچاوەکان

پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ھەولێر
پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنەکانی ھەولێر
پۆل:زانکۆ کوردییەکان
مزگەوتی ئەمەوی

**مزگەوتی گەورەی بەنوو ئومەیە** کە بە کورتی **بە مزگەوتی ئەمەوی** ناسراوە، ئەو مزگەوتەیە کە وەلید کوڕی عەبدولمەلیک فەرمانی پێکردووە لە دیمەشق دروست بکرێت بە چوارەم مزگەوتی ئیسلامی دادەنرێت لە دوای مزگەوتی حەرام و مەدینە و مزگەوتی ئەقسا ھەروەھا بە یەکێک لە مزگەوتە ئیسلامییە فەخمەکان دادەنرێت، و یەکێکە لە سەرسووڕھێنەرەکانی حەوت ئیسلام لە جیھاندا.

دروستکردنی مزگەوتی ئەمەوی لە ساڵی ٧٠٥ی زایینی لەلایەن وەلید کوڕی عەبدولمەلیکەوە دەستیپێکرد و فارس و ھیندییەکانی بۆی کۆکردەوە و ئیمپراتۆری بیزەنتین سەد ھونەرمەندی یۆنانی نارد بۆ ئەوەی بەشداری لە ڕازاندنەوەکەدا بکەن، و ستایش و وەسفێکی زۆری لێکرا، بە تایبەت لەلایەن گەشتیاران و مێژوونووسان و نووسەرانەوە کە بە درێژایی سەدەکان بەلای دیمەشقدا تێدەپەڕین، بە تایبەتی ستایشی ڕازاندنەوەی سەقفی مزگەوتەکە و دیوارە مۆزایکییەکانی ڕەنگاوڕەنگ و مەڕمەڕیان دەکرد کە لە بیناسازیدا بەکاردێت؛ بەڵام زۆربەیان لەسەر بنەمای ئەو فەتوایانە سڕدرانەوە کە ڕێگەپێدراو نەبوون تا لە ساڵی ١٩٢٨دا دووبارە دۆزرایەوە و نۆژەنکرانەوە. مێژوونووس فیلیپ ھیتی بەم شێوەیە وەسفی کردووە کە «نوێنەرایەتی پیشەسازی نەتەوەیی سووریا دەکات نەک ھونەری یۆنانی یان بیزەنتین».

ھەروەھا مزگەوتی ئەمەوی جیا دەکرێتەوە کە یەکەم مزگەوتە کە میحراب و حنییەتی تێدا دەرکەوتووە لە ئەنجامی شێوازی بیناسازی کە پێشتر کڵێسای یۆحەنا موعەمەدانی لەخۆگرتبوو. سەبارەت بە منارەی باکووری کە کۆنترین سێ منارەیە، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی وەلید کوڕێ عەبدولمەلیک. ھەروەھا وەک مەنارەیەک بۆ شاری دیمەشق بەکاردەھێنرا و لە سەدەکانی ناوەڕاستدا بۆ ئەوەی خەڵک نوێژ بکەن و لەوێشەوە مۆدێلی منارە چوارگۆشەکە بۆ ھەموو ناوچەکانی سووریا و باکووری ئەفریقا و ئەندەلوس بڵاوبووەوە.

مزگەوتەکە شوێنی ناشتنی تەرمی یۆحەنای مووعەممەدان - پێغەمبەر یەحیا - تێدایە و ھیچ شتێک لە شوێنەوارە مەسیحییەکانی نەماوە جگە لە تەشتی عەماد و نووسراوێک بە زمانی یۆنانی کە ستایشی مەسیح دەکات لەسەر یەکێک لە دیوارەکان. ھەروەھا مزگەوتەکە ئەو کونەی تێدایە کە سەری حوسێن کوڕی عەلی تێیدا دانرابوو کاتێک گواسترایەوە بۆ دیمەشق. گۆڕستانێک بە مزگەوتەکەوە بەسترابووەوە کە ڕووفاتی سەڵاحەددینی ئەییووبی تێدابوو.

بەشێک لە مزگەوتەکە سێ جار سووتاون: یەکەمیان لە ساڵی ١٠٦٩ی زایینی، دووەمیان لەلایەن تەیموور لەنگ لە ساڵی ١٤٠٠ی زایینی، سێیەمیشیان لە ساڵی ١٨٩٣ی زایینی. دوایین ئۆپەراسیۆنەکانی نۆژەنکردنەوە لە سەردەمی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٤ی زایینیدا بوو.

## سەرچاوەکان

## کتێبنامە
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (Ibn Jubayr: p. 240 ff)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

*Christian Sahner, "A Glistening Crossroads," The Wall Street Journal, 17 July 2010 
*For freely downloadable, high-resolution photographs of the Umayyad Mosque (for teaching, research, cultural heritage work, and publication) by archaeologists, visit Manar al-Athar 
*Umayyad Mosque – Discover Islamic Art – Virtual Museum

پۆل:مزگەوتەکانی سەدەی ٨ەم
چێما ئەندرێس

**خۆسێ ماریا ئەندرێس بایکساولی** (لەدایکبووی ٢٥ی نیسانی ٢٠٠٥، یاریزانێکی تۆپی پێی ئیسپانییە و وەک یاریزانی ناوەڕاست یاری بۆ یانەی ڕیاڵ مەدرید بی دەکات.

## ژیانی سەرەتایی
لە ساڵی ٢٠٠٥ لە ئیسپانیا لەدایکبووە. لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا پەیوەندی بە ئەکادیمیای لاوانی یانەی لیڤانتی ئیسپانییەوە کردووە.

## پیشە
لە ئیسپانیا دەستی بە یاریکردن کرد بۆ یانەی کاستیای ڕیال مەدرید. وەک یاریزانێکی نێودەوڵەتیی لاوان نوێنەرایەتیی ئیسپانیا دەکات.

## شێوازی یاریکردن
پێگەی سەرەکیی ئەو ھێڵی ناوەڕاستە. ئەو یاریزانە بەراورد کراوە بە سێرجیۆ بوسکێتس کە یاریزانێکی ئیسپانییە.

## ژیانی کەسی
خوێندنی بازرگانیی کردووە. خەڵکی ڤالێنسیایە لە ئیسپانیا.

## ئاماری پیشەیی

## ڕێزلێنان
**ئیسپانیا ژێر ١٩ ساڵ**
* پاڵەوانێتی ئەورووپای خوار ١٩ ساڵان: ٢٠٢٤

## ئاماژەکان

پۆل:یاریزانانی پریمێرا فێدێراسیۆن
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٥
پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
بازاڕی قەیسەری

وێنۆک|300x300پیکسڵ| بازاڕی قەیسەری لە کوردستان

**بازاڕی قەیسەری** () جۆرێکە لە بازاڕی داخراو کە تایبەتە بە کوردستان و عێراق.
قەیسەری ھەولێر کە لە سەرەتای سەدەی ١٣ دامەزراوە، بازاڕێکی مێژوویییە و دەکەوێتە باشووری قەڵاکە. پێکھاتووە لە پێچەڵاوپێچ لە کۆڵانی تەسک کە ھەرییەکەیان تایبەتمەندن بە بەرھەمی جیاواز. گۆشەی باکووری ڕۆژھەڵات کوچەیەکی تێدایە کە ھەنگوین و ماست و پەنیر دەفرۆشێت. چا فرۆشەکان کە چای کوردیی پێشکەش دەکەن باون، بازاڕیش بە تایبەتی لە کاتی بۆنە و ئاھەنگەکانی وەک نەورۆز (سەری ساڵی نوێی کوردی) دا قەرەباڵغ دەبێت.
وێنۆک|300x300پیکسڵ| چایفرۆشی مام خەلیل لە بازاڕی قەیسەری.

## سەرچاوەکان

پۆل:بازاڕەکان
پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ھەولێر
ماتیۆس ڕێیس

**ماتیۆس ڕێیس دی لیما** (؛ لەدایکبووی ١٨ی شوباتی ١٩٩٥)، ناسراو بە **ماتیۆس ڕێیس**، یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی بەڕازیلییە و وەک بەرگریکاری چەپ یان ناوەڕاستکاری یانەی سپۆرتینگ سی پی یاریی دەکات.

## ژیانی وەرزشیی یانەکان
### ساوپاولۆ
لە تەمەنی دوازدە ساڵیدا ڕێیس پەیوەندی بە خولی بەڕازیلیی ساوپاولۆوە کرد و لەوێ بوو بە بەرھەمی لاوان.

#### یاریکردنی کاتی بۆ سۆرۆکابا
لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ بۆ ماوەی وەرزێک پەیوەندی بە یانەی سۆرۆکاباوە کرد.

### گەڕانەوە بۆ ساوپاولۆ
یەکەم یاریی پیشەگەرانەی خۆی لەگەڵ ساوپاولۆ لە ٧ی شوباتی ٢٠١٥ ئەنجامدا لە دۆڕانی ٢–١ لە خولی ئیتاڵیا بە ئەتلەتیکۆ پارانێنسێ.

#### چوونە باھیا
لە ١٤ی ١ی ٢٠١٧ بۆ وەرزێک پەیوەندی بە یانەی باھیا کرد. لە ١٤ی ئایار یەکەم یاری بۆ یانەکە ئەنجامدا و بە ئەنجامی ٦–٢ لە ئەتلەتیکۆ پارانێنسێ بردەوە.

#### یاریکردنی کاتی بۆ مۆریرێنس
لە ١ی ١ی ٢٠١٨ بۆ وەرزێک پەیوەندی بە مۆریرێنسەوە کرد.

### ڕیۆ ئەڤێ
لە ١ی تەممووزی ٢٠١٨ بە بڕە پارەیەکی نادیار فرۆشرا بە یانەی ڕیۆ ئەڤێ. دوای ھەفتەیەک لە جاگیلۆنیای بردەوە و یەکەم یاریی خۆی بۆ پاڵاوتنەکانی یۆرۆپا لیگ ئەنجامدا. یەکەم ئەسیستی خۆی بەرامبەر سانتا کلارا لە ٢٢ی ئەیلوول ئەنجامدا.

یەکەم و تاکە گۆڵی خۆی لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٠ تۆمارکرد. بۆ وەرزی ٢٠٢٠–٢٠٢١ سڕکرا بەھۆی ئەوەی ڕەتیکردەوە یاریی بەرامبەر ڤیتۆریا بکات.

#### چوونە سپۆرتینگ
لە ٢ی شوباتی ٢٠٢١ بۆ وەرزێک پەیوەندی بە یانەی سپۆرتینگەوە کردووە.

### سپۆرتینگ
لە مانگی کانوونی دووەمی ئازاری ٢٠٢١ یانەی سپۆرتینگ لەگەڵ ڕیۆ ئەڤێ ڕێککەوتن بۆ گواستنەوەی ڕێیس. لە ١ی تەممووزی ٢٠٢١ بە گواستنەوەی بێبەرامبەر فرۆشرا بۆ یانەی سپۆرتینگ.

## ڕێزلێنان
**سپۆرتینگ**
* پریمێرا لیگا: ٢٠٢٠–٢١, ٢٠٢٣–٢٤
* سوپەرتاسا کاندیدۆ دی ئۆلیڤێرا: ٢٠٢١
* باشترین بەرگریکاری مانگ لە پریمەرلیگا: شوباتی ٢٠٢٢، ئازاری ٢٠٢٢
* باشترین ھەڵبژاردەی پریمێرالیگا: ٢٠٢١-٢٢
* باشترین گۆڵی پریمێرالیگا: شوباتی ٢٠٢٣

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥
زیارەت

**زیارەت** یەکێکە لە شارەدێیەکانی قەزای پیرمام لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. زیارەت ناوەندی ناحیەی بناری سەفینە. 

شارەدێی زیارەت لە شارۆچکەی پیرمام (٣٠کم) دوورە، وە دووری لە شاری ھەولێر (٣٥کم) کیلۆ مەتر دەبێت.
.

## ناو
وشەی زیارەت لە زمانی کوردیدا ئەم واتایانەی ھەیە:
* چاک و پیر، شەخس.
* چوونە دیداری چاک و پیران.
* گۆڕ.
* سەرلێدان.
ناوی شارەدێی زیارەت لەوە ھاتووە، لەم شارەدێیەدا گۆڕی پیاو چاکێکی لێیە بە ناوی (شێخ باوەکر زیارەتی)، کە خەڵکی دەچنە سەردانی بە مەبەستی منداڵ بوون و ھەندێ نەخۆشی دیکە. زمانی خەڵکی وەھایان وتووە کە دەچینە زیارەتێ ئیتر ئەم ناوەی بەسەردا بڕاوە.

## جوگرافیا
شارەدێی **زیارەت** ھاوسنوورە لەگەڵ؛
* لە باکوورەوە گوندی چنێران.
* لە باشوورەوە گوندی ونکە.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی سولاوکەی سەروو.
* لە ڕۆژاواوە گوندی عەلاوە.

## مێژوو
زیارەت تاوەکوو ساڵی ٢٠٢٤ گوندێک بوو سەر بە ناحیەی ھیران، بەڵام لەدوای ئەو بەروارەوە بووە شارەدێ و ناوەندی ناحیەی بناری سەفین و خرایە سەر قەزای پیرمام.

## ئەمانەش ببینە
* قەزای پیرمام
* ناحیەی بناری سەفین

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
لۆرێنزۆ ئاگوادۆ

**لۆرێنزۆ ئاگوادۆ ھێرێرا** (لەدایکبووی ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٢) یاریزانێکی تۆپی پێی ئیسپانییە و وەک بەرگریکار لە یانەی ڕیاڵ مەدرید کاستیلا یاریی دەکات.

## ژیانی سەرەتایی
ئاگوادۆ لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا پەیوەندی بە ئەکادیمیای لاوانی یانەی ڕیال مەدریدی ئیسپانیای لالیگای ئیسپانیاوە کرد.

## پیشە
ئاگوادۆ لە ماوەی یاریکردنیدا یەکێک بوو لە یاریزانە گرنگەکانی یانەی ئاڕ ئێس سی ئینتەرناشناڵی ئیسپانی.

## شێوازی یاریکردن
ئاگوادۆ وەک یاریزانی ناوەڕاست یاریی کردووە بەڵام بە شێوەیەکی سەرەکی وەک بەرگریکار کاردەکات.

## ژیانی کەسی
ئاگوادۆ خەڵکی شاری مەدریدی ئیسپانیایە. خوشکێکی ھەیە.

## ئاماری پیشەیی

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن بی
پۆل:یاریزانانی پریمێرا فێدێراسیۆن
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی مەدرید
پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
کریستیان بۆرخا (تۆپی پێ، لەدایکبووی ١٩٩٣)

**کریستیان ئەلێکسیس بۆرخا گۆنزالێز** (؛ لەدایکبووی ١٨ی شوباتی ١٩٩٣) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی کۆڵۆمبییە و لە یانەی لیگا ئێم ئێکس ئەمریکا و ھەڵبژاردەی کۆڵۆمبیا یاریی دەکات. بە شێوەیەکی سەرەکیی بەرگریکاری چەپە، دەتوانێت وەک بەرگریکاری ناوەڕاستیش یاریی بکات.

## ژیانی وەرزشی یانەکان
بۆرخا لە ساڵی ٢٠١٩ لە یانەی تۆلۆکاوە ڕووی لە یانەی سپۆرتینگ سی پی کرد.لە مانگی شوباتی ٢٠٢١ دەستی بە یاریکردن کرد بۆ یانەی براگا.

## پیشەی نێونەتەوەیی
بۆرخا ناوی لە پێکھاتەی کاتیی ھەڵبژاردەی کۆڵۆمبیا بۆ جامی سەدەی ئەمریکا تۆمارکرا بەڵام لە پێکھاتەی کۆتاییدا دابڕا. دواتر لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بۆ کۆڵۆمبیا بەشداریی کرد.

لە ماوەی جامی ئەمریکای ٢٠١٩، بۆرخا ئەندامی پێکھاتەی کۆتاییی بووە و وەک یەدەگی ویلیام تێسیلۆ کاری کردووە.

## ژیانی کەسی
ڕۆژی ١ی حوزەیرانی ٢٠١٨، لەلایەن چەند چەکدارێکەوە ھێرش کرایە سەر ماڵی بۆرخا. ھیچ زیانێکی پێنەگەیشت، بەڵام ئەلیخاندرۆ پێناراندا یاریزانی تۆپی پێی ھاوڕێی کوژرا و ھایزن ئیزکیێردۆش بریندار بوو. کچێکی ھەیە بە ناوی نوح کە لە مانگی ئازاری ٢٠٢٠ لەدایکبووە.

## ئاماری پیشەیی
### یانە

### نێونەتەوەیی

## ڕێزلێنان
**سپۆرتینگ**
* پریمێرا لیگا: ٢٠٢٠–٢١
* تاسا دی پورتوگال: ٢٠١٨–١٩
* تاچا دالیگا: ٢٠٢٠–٢١

**براگا**
* تاسا دی پورتوگال: 2020–21
* تاچا دالیگا: 2023-24

**ئەمریکا**
* جامی کامپیۆنێس: ٢٠٢٤

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣
ڕووباری تامبۆراسی

**ڕووباری تامبۆراسی** () ڕووبارێکە لە شاری تامبۆراسی لە ویلایەتی کۆلاکا لە باشووری ڕۆژھەڵاتی سولاوێسی لە ئەندەنوسیا. نزیکەی ٧٠کم (٤٣ میل) لە باکووری شاری کۆلاکە دوورە. درێژییەکەی ٢٠م و پانییەکەی نزیکەی ١٥م، کورتترین ڕووباری جیھانە، بەڵام کتێبی تۆمارە جیھانییەکانی گینس پێش سڕینەوەی ئەو پۆلە بانگەشەی ئەوەی کردووە کە ڕووباری ڕۆیە. دەچێتەوە ناو دەریای فلۆریس.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕووبارەکانی  سولاوێسی
پۆل:ئاوەڕۆکانی گۆلاوی سولاوێسی
ڕووباری ڕیپروا

**ڕووباری ڕیپروا** () ڕووبارێکە لە ناوچەی گاگرای ئەبخازیا، جۆرجیا. درێژییەکەی تەنھا ١٨م (٥٩ پێ)، یەکێکە لە کورتترین ڕووبارەکانی جیھان و دەوترێت یەکێکە لە ساردترین ڕووبارەکانی کەنارەکانی دەریای ڕەش. سەرچاوەکانی ڕووبارەکە کانیاوەکانی ئەشکەوتی کارست کروبێران. ڕیپروا دەڕژێتە دەریای ڕەش، سەرچاوەکەی لە باشووری ڕۆژاوای گاگرایە.
## ئەفسانە
لەسەر بنەمای ئەفسانەیەکی کۆنی ئابخازی، ڕووبارەکە نوێنەرایەتی فرمێسکی منداڵەکانی ڕۆحێکی ژێرزەوی دەکات، کە لە کەنارەکانی دەریای ڕەشدا لەگەڵ کوڕێک و سێ کچیدا دەژیا.

سولی چەکی بۆ کوڕەکەی و ئەو جەنگاوەرانە دروست دەکرد کە پاسەوانی تاکە دەروازەی ئابخازیایان دەکرد، کە ئەویش گەرووی گاگرا بوو. ئەو چەکانەی دروستی دەکردن، شکستیان نەدەھێنا، و کچەکانیش خواردن و جلوبەرگیان دروست دەکرد. دوای مردنی ڕۆحەکە، کەس نەیدەتوانی چەکەکان نوێ بکاتەوە، و بەم شێوەیە کوڕەکەی و ئەو جەنگاوەرانەی کە لەگەڵیدا بوون لە شەڕێکی نایەکساندا شکستیان خوارد لە بەرامبەر سوپایەکی زۆردا کە لە خاکە دوورەکانەوە ھاتبوون. ئەوانەی بەرەو باشوور چوون، سێ دەرگای ئەشکەوتەکەیان وێران کرد کە خوشکەکان لە ڕێگەیانەوە دەھاتنە سەر ڕووی زەوی بۆ بینینی براکەیان. کاتێک خوشکەکان زانییان کە براکەیان مردووە، دەستیان کرد بە گریان. فرمێسکەکانیان جۆگەی بچووکیان دروست کرد، کە لە دەرچەی ئەشکەوتەکەوە ڕووبارەکانی ڕیپروا، ئانیخامتسا و باگارپستایان پێکھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕووبارەکانی ئەبخازیا
پۆل:کۆلکە وتارەکانی ئەبخازیا
پۆل:کۆلکە وتارەکانی ڕووباری ئاسیا
پۆل:کۆلکە وتارەکانی ڕووباری ئەورووپا
پۆل:کۆلکە وتارە جوگرافیاکانی وڵاتی جۆرجیا
ڕۆدریگۆ مۆرا (تۆپی پێ، لەدایکبووی ٢٠٠٧)

**ڕۆدریگۆ مۆرا دی کارڤالۆ** لە ٥ی ئایاری ٢٠٠٧ لەدایکبووە، یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی پورتوگالییە و وەک یاریزانی ھێرشبەر باڵی یان ھێڵی ناوەڕاستی یاری بۆ یانەی پۆرتۆ بی دەکات.

## ژیانی وەرزشی یانەکان
مۆرا بەرھەمێکی لاوانی ئەکادیمیاکانی کوستۆیا و پۆرتۆیە.

یەکەم یاری پیشەگەرانەی خۆی لەگەڵ پۆرتۆ بی وەک یاریزانێکی درەنگ یەدەگ ئەنجامدا لە یارییەکی ١–١ لە لیگا پورتوگال ٢ لەگەڵ تۆندێلا لە ١٥ی ١ی ٢٠٢٣. لە تەمەنی ١٥ ساڵ و ٨ مانگ و ١٠ ڕۆژدا، گەنجترین یاریزانی پیشەگەر بوو بۆ یەکەمجار لە مێژووی تۆپی پێی پورتوگالدا.

مۆرا یەکەم گرێبەستی پیشەگەرانەی لەگەڵ یانەی پۆرتۆ لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ واژووکرد، لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ وەک "باشترین وەرزشکاری گەنجی ساڵ"ی پۆرتۆ دەستنیشانکرا.

یەکەم گۆڵی پیشەگەری مۆرا لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ بوو، لە یارییەکەی لیگا پورتوگال بە ئەنجامی ٣–٢ لە دەرەوەی یاریگای خۆی بەرامبەر پێنافیل دۆڕا.

## پیشەی نێودەوڵەتی
مۆرا یاریزانێکی نێودەوڵەتییە بۆ لاوانی پورتوگال. تا یانەی پورتوگال لە خوار ١٧ ساڵەوە یاری کردووە.

## ئاماری پیشەیی

## ڕێزلێنان
**پورتوگال ژێر ١٧ ساڵ**
* پلەی دووەمی پاڵەوانێتی ئەورووپای خوار ١٧ ساڵان: ٢٠٢٤

**تاکە کەسی**
* گۆڵکاری باشترین گۆڵکاری پاڵەوانێتی ئەورووپای خوار ١٧ ساڵان: ٢٠٢٤
* ھەڵبژاردەی پاڵەوانێتی ئەورووپای خوار ١٧ ساڵانی ئەورووپا: ٢٠٢٤

## ئاماژەکان
## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* FPF Profile

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٧
چاندرا بەھادور دانگی

وێنۆک

**چاندرە بەھادور دانگی** (٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٣٩ – ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥) پیاوێکی نیپاڵی بوو کە بە کورتترین پیاو تۆمار کراوە لە مێژوودا تا ئێستا کە باڵای ٥٤٫٦ سم (١ پێ9+1 / 2 ئینچ)ە. ئەو ژمارەی پێوانەییی شکاند کە پێشتر لەلایەن گوڵ محەممەد (١٩٥٧–١٩٩٧)ەوە تۆمارکرابوو، کە باڵای ٥٧ سم (١ پێ و ١٠ ئینج) بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩
پۆل:مردووانی ٢٠١٥
ناحیەی بناری سەفین

**ناحیەی بناری سەفین** (بە عەرەبی: *ناحیة بناري سفین*، بە ئینگلیزی: *BnariSafin Subdistrict*) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای پیرمام لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی زیارەتە.

## ناو
ناوی ئەم ناحیەیە لە دوو وشە پێکھاتووە(بناری + سەفین):
* بنار: بەواتای دامێنی یان خوارووی (چیا، شاخ، کێو)دێت.
* سەفین: ناوی چیای سەفینە، کە بە واتای سەفان یان زنجیرە چیا دێت.
* بۆیە ناونراوە بناری سەفین لەبەرئەوەی زۆرینەی گوندەکانی ئەم ناحیەیە دەکەونە دامێنی چیای سەفینەوە.

## جوگرافیا
سنووری ناحیەی بناری سەفین:
* لە باکوورەوە ناحیەی کۆڕێ و ناحیەی ھیران.
* لە باشوورەوە ناحیەی شۆڕش. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە و ناحیەی ھیران.
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی بەستۆڕە.

## مێژوو
* بەپێی بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤ی وەزارەتی ناوخۆی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە بەرواری ٠٣\٠٤\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە فراوانکردنی قەزای پیرمام، ئەویش بە ھێنانە کایەی ناحیەی کۆڕێ، ناحیەی بەستۆڕە، ناحیەی بناری سەفین و دابڕانی ناحیەی دارەشەکران لە قەزای خەبات و بەستنەوەی بە قەزای پیرمامەوە.

## کارگێڕی
ئەم ناحیەیە لە (١٥) گوند پێکھاتووە:

* زیارەت(ناوەند)
* بیرۆکان
* تۆبزاوەی گەردی
* حاجی ئەحمەد
* خۆران، سەفین
* سارتکە، سەفین
* سولاوکی خواروو
* سولاوکی سەروو
* سۆرەبان، سەفین
* عاڵاوە
* قەڵاسنجی خواروو
* قەڵاسنجی سەروو
* قیڕژە
* کێشکە
* ناودارۆکان
* ونکە

## ئەمانەش ببینە
* قەزای پیرمام
* ناحیەی دارەشەکران
* ناحیەی بەستۆڕە
* ناحیەی کۆڕێ

## سەرچاوەکان

پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
قەزای دانگ

**قەزای دانگ** () ناوچەیەکی پارێزگای لومبینییە و دەکەوێتە ناوچەی تێرای ناوەوەی ناوەڕاستی ڕۆژاوای نیپاڵ. دۆڵی دیوکوری قەزاکە پایتەختی پارێزگاکەیە و دووەم گەورەترین دۆڵی ئاسیایە، کە بە گردەکانی سیڤالیک و زنجیرە چیای مەھاباراتا دەورە دراوە. بارەگای قەزا غۆراھی حەوتەمین گەورەترین شارە و لە شارە گەورەکانی نیپاڵە. شاری تولسیپور کە دووەم گەورەترین شاری دانگە، ناوەندێکی گەورەی گواستنەوەیە و تۆڕی ڕێگاوبان و ئاسمانی بەرفراوانی ھەیە. ڕووبەری قەزاکە ٢٩٥٥ کم٢ و ژمارەی دانیشتووانی ٦٧٤٩٩٣ کەسە (سەرژمێری ٢٠٢١).
وێنۆک
قەزای دانگ لە سەدەی بیستەمەوە بە شێوەیەکی بەرفراوان لێکۆڵینەوەی شوێنەواری لەسەر کراوە بەھۆی دۆزینەوەی بەردبووە کۆنەکانی مەیموون و مرۆڤی سەرەتایی. قەزاکە بە ناوەندی زمانی سانسکریت لە نیپاڵ دادەنرێت و شوێنی دووەم کۆنترین زانکۆی نیپاڵە، زانکۆی سانسکریتی نیپاڵ کە تاکە زانکۆی سانسکریتە لە وڵاتەکەدا، ھەروەھا ئەکادیمیای زانستە تەندروستییەکانی ڕاپتی (RAHS)، کۆلێژی پزیشکی کە سەر بە دەوڵەتە لە پارێزگای لومبینی، سەرۆکی زانکۆکە سەرۆک وەزیرانی نیپاڵە. چەندین پەرستگا و گومبا لە قەزای دانگ دیوکوریدا ھەن کە پەیوەندی ئەفسانەییی پورانیکیان بە مەھاباراتا، شایڤیزم، شاکتیزم و گۆراخناتەوە ھەیە، ئەمەش وای کردووە ببێتە یەکێک لە دەوڵەمەندترین شوێنە کولتوورییەکانی وڵاتەکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناوچەکانی نیپاڵ کە لە سەردەمی ڕژێمی ڕانا و پێشی دامەزراون
گوڵ محەممەد

**گوڵ محەممەد** (؛ ١٥ی شوباتی ١٩٥٧ – ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧) خەڵکی نیودەلھی لە ھیندستان، بەپێی تۆمارەکانی جیھانی گینس، کورتترین مرۆڤی پێگەیشتوو بووە لە سەردەمی خۆیدا کە بوونی و باڵای بە شێوەیەکی سەربەخۆ پشتڕاستکراوەتەوە.

لە ١٩ی تەممووزی ١٩٩٠ لەلایەن نەخۆشخانەی ڕام مانۆھار لۆھیا لە نیودەلھی لە ھیندستان پشکنینی بۆ کرا و باڵای ١ پێ و ١٠٫٥ ئینج (٥٧ سم) وەستابوو و کێشی ٣٧٫٥ پاوەند (١٧ کیلۆگرام) بوو. لە ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧ بەھۆی ئاڵۆزییەکانی ھەناسەدان و دوای ململانێیەکی زۆر لەگەڵ نەخۆشیی تەنگەنەفەسی و ھەوکردنی بۆرییەکانی ھەناسە کۆچی دواییی کرد. ڕیکۆردەکەی لەلایەن چاندرا بەھادور دانگی نیپاڵەوە شکێندرا کە باڵای تەنھا ٢١٫٥ ئینج (٥٤٫٦ سم).

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:مردووانی ١٩٩٧
سامو کۆستا

**ساموێل دی ئەلمێیدا کۆستا** () لەدایکبووی ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠، یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی پورتوگالییە و وەک یاریزانی بەرگری لە یانەی مایۆرکای لالیگا و ھەڵبژاردەی پورتوگال یاریی دەکات.

## ژیانی وەرزشیی یانەکان
### براگا
کۆستا لە شاری ئاڤێرۆ لەدایکبووە و لە تەمەنی گەنجیدا نوێنەرایەتیی یانەی بێیرا-مار و گافانھا و پاڵمێراس دی براگا و براگا دەکات. یەکەم یاریی خۆی لە کامپیۆناتۆ دی پورتوگال بۆ تیپی بی بوو دووەمیان لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ لە یارییەکدا بەرامبەر براگانسا ئەنجامدا.

لە یارییەکەی ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠ بەرامبەر پۆرتۆ، کۆستا یەکەم یاریی خۆی لە براگا ئەنجامدا و لە خولەکی ٤٦دا پێدرۆ ئامادۆری گۆڕی.

### ئەلمێریا
لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠، کۆستا چووە یانەی یو دی ئەلمێریای خولی ئیسپانیا بۆ وەرزی ٢٠٢٠-٢٠٢١. دوای حەڤدە ڕۆژ یەکەم یاریی خۆی لە دەرەوەی وڵات ئەنجامدا، لە یارییەکی دەرەوەی یاریگای خۆی بە ئەنجامی ٢–٠ لە سی دی لوگۆ تۆمار کرد.

لە ٢٤ی ١ی ٢٠٢١، کۆستا یەکەم گۆڵی لە یاریگای خۆیدا بە ئەنجامی ٢–٢ یەکسانبوون بەرامبەر بە سی ئێی سابادێل تۆمار کرد، ئەمەش یەکەم گۆڵی پیشەگەرانەی بوو. دوای ئەوەی زۆر چالاک بوو، بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ کڕدرا و لە ١١ی حوزەیران گرێبەستێکی پێنج ساڵەی واژووکرد.

کۆستا یەکەم یاریی خۆی لە ١٤ی ئابی ٢٠٢٢ ئەنجامدا و لە یاریگای خۆیدا بە ئەنجامی ٢–١ لە یاریگای خۆی بەرامبەر ڕیال مەدرید دۆڕا، ھاوکات ھاوکاریی ئەندەلوسییەکانی کرد لە سەرکەوتنیان بۆ لالیگا وەک پاڵەوان. زیاتر پەیوەندییەکەی تا ساڵی ٢٠٢٩ لە ٢٣ی ئەیلوول درێژکردەوە.

### مایۆرکا
لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٣، کۆستا ڕەزامەندیی دەربڕی لەسەر گرێبەستێکی پێنج ساڵە لەگەڵ یانەی ئاڕ سی دی مایۆرکا کە ھەروەھا لە خولی پلە یەکەکانی ئیسپانیا بوو.

## پیشەی نێونەتەوەیی
لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، کۆستا یەکەم یاری بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پورتوگال ئەنجامدا لە بردنەوەیەکی ٢–١ لە پۆڵەندا لە کاتی یارییەکی خولی نەتەوەکانی ئەورووپا، وەک جێگرەوەیەک بۆ بێرناردۆ سیلڤا ھات.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠