open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بەفری سپی (فیلمی ١٩٣٣)

***بەفری سپی*** (ھەروەھا ناسراو بە ***دەنکە ھەنارە***) کورتە ئەنیمەیشنێکی ئەمریکیی ١٩٣٣ی نێو زنجیرەی *[[بێتی بوپ]]*ە و لەلایەن فلێیشەر ستودیۆزی ماکس فڵێیشەرەوە بەرھەم ھاتووە. دەیڤ فڵێیشەر وەک دەرھێنەر ئاماژەی پێ کرابوو، ھەرچەندە ھەموو ئەنیمەیشنەکە لەلایەن ڕۆڵاند کراندەڵەوە کرابوو، کە خۆی ھەلی دروستکردنی *بەفری سپی*ی بەخشییە خۆی وەک خەڵاتیک بۆ تەرخانکردنی چەندەھا ساڵی بۆ ستۆدیۆکانی فڵێیشەر. فیلمەکە، کە شەش مانگی پێچوو تا تەواو ببێت، وەک شاکاری کراندەڵ و خاڵی وەرچەرخانێکی گرینگی سەردەمی زێڕینی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دادەندرێت.

## چیرۆک
ئاوێنەیەکی جادوویی کە کاب کۆڵۆوەی دەخاتە ڕوو دەڵێت کە بێتی بوپ «جوانترینی جیھانە»، کە شاژن تووڕە دەکات. شاژن فەرمان بە پاسەوانەکانی بیمبۆ و کۆکۆ دەکات کە سەری بێتی ببڕن. بێتی بە چاوی فرمێسکەوە دەبەنە نێو دارستانەکەوە؛ لە کاتی ئامادەکردن بۆ لەسێدارەدانی، وازی لێ دەھێنن بە تێکشکاندنی چەکەکانیان، بەڵام دەکەونە چاڵێکەوە پێش ئەوەی بتوانن ئازادی بکەن. بێتی خۆی ئازاد دەکات و دەکەوێتە ڕووبارێکی بەستووەوە، و بەھۆیەوە چواردەوری بە تابووتێکی سەھۆڵی دەگیرێت. تابووتەکە دەکەوێتە نێو ماڵی حەوت کورتەباڵاکەوە، کە بێتیی بەستوو ھەڵدەگرن بۆ نێو ئەشکەوتێکی جادوویییەوە، و بەلای کۆکۆ و بیمبۆدا تێپەڕ دەبن. شاژنە خراپکارە، کە ئێستا بووەتە ژنێکی جادووباز، شێوەی کۆکۆ دەگۆڕێت بۆ سەر شێوەی تارمایییەک لە کاتێکدا کۆکۆ بلوزی نەخۆشخانەی سەینت جەیمس دەڵێت. لە کاتێکدا کە دوژمنەکانی لە کۆڵ دەبێتەوە، شاژنەکە دووبارە لە ئاوێنە جادوویییەکە دەپرسێتەوە کە کێ جوانترینی جیھانە، بەڵام ئاوێنەکە دەتەقێتەوە و دووکەڵێکی جادوویی دروست دەکات کە بێتی و کۆکۆ دەگەڕێنێتەوە بۆ دۆخی ئاسایییان و شێوەی ساژنەکە دەگۆڕێت بۆ سەر شێوەی دێوێکی شێوە ئەژدیھای ناحەز. دێوە شێوە ئەژدیھاکە ڕاویان دەنێت تاکوو بیمبۆ زمانی دێوەکە دەگرێت و ڕایدەکێشێت، کە ناوەوەی دێوەکە دەباتە دەرەوە و وای لێ دەکات ڕابکات. بێتی، کۆکۆ، و بیمبۆ بە شێوەیەکی بازنەیی ھەڵدەپەڕن و فیلمەکە کۆتاییی دێت.

## یادگار
سەماکردنەکەی کۆکۆ (کە ھەندێک جووڵەی لە "موونوۆک" و "داب" دەچێت) لە کاتی وتنی گۆرانیی «نەخۆشخانەی سەینت جەیمس» لەسەر تۆماری کاب کۆڵۆوەی ڕۆتۆسکۆپ کرابوو.

فیلمەکە لەلایەن کتێبخانەی کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە بە «گرینگ لەڕووی کولتوورەوە» داندرا و بۆ ھەڵگرتن ھەڵبژێردرا لە تۆمارگەی نێودەوڵەتیی فیلم لە ١٩٩٤. لە ھەمان ساڵدا، لە پلەی ١٩یەم ھات لە پێڕستی ٥٠ مەزنترین کارتۆنەکانی ھەموو کات کە لەلایەن ئەندامانی بواری ئەنیمەیشنەوە داندرابوو. فیلمەکە مافی لەبەرگرتنەوەی ھەیە و پاراماونت خاوەنییەتی لەبەر ئەوەی مافی لەبەرگرتنەوەی لە ١٩٦١ نوێ کراوەتەوە. ڤیدیۆکلیپێک بۆ تاکەگۆرانیی  «مێرکیوری»ی ٢٠١٧ی ھونەرمەندی تراپ مێتاڵ گۆستمەین چەند پارچەیەکی کارتۆنەکەی تێدایە، ھەروەھا تاکەگۆرانیی ٢٠٢٠ی نایف تۆکی درەیک.

## ئەمانەش ببینە
* بەفری سپی
* *[[بەفری سپی و حەوت کورتەباڵاکە (فیلمی ١٩٣٧)|بەفری سپی و حەوت کورتەباڵاکە]]*

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*
* 
* 

پۆل:فیلمەکانی ١٩٣٣
پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی
پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان
پۆل:کارتۆنەکانی بێتی بووپ
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨

پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨، پێک دێت لەو وڵاتانەی بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی نۆزدەیەمی ھاوینە.کە لە ١٢ تا ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨ لە مەکسیکۆ سیتی لە مەکسیک بەڕێوە چوو. 

## پێرستی مەدالیاکان
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨، بە پشت بەستنە بە سەرچاوەکانی لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی (IOC)، جگە لە لێژنەی ئۆڵۆمپیاد چەندین سەرچاوەی دیکە ھەیە باس لە ئاماری جیاوازتر دەکەن، بەڵام دەستەی بەرێوەبەری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد بە سەرچاوەی فەرمی دادەنرێت بۆ ئەم بابەتە. ڕیزبەندییەکە بەپێی مەدالیاکانی زێر دانراون، لە کاتی یەکسان بوون لە زیرەکان مەدالیای زیو لە بەرچاو دەگیرێت، ھەروەھا لە یەکسان بوون لە مەدالیای زیو، مەدالیای بڕۆنز لە بەرچاو دەگێریت، لە ئەگەر یەکسان بوون لە سەرجەم زێر و زیو و بڕۆنز یەکسان بێت ئەوە ڕیزبەندییەکە بەپێی ئەلف و بێ دەبێت، ئەمەش سیستەمێکە IOC پەیرەوی دەکات.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

## سەرچاوەکان

پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە
پۆل:ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
ئیسلام لە تاجیکستان

ئیسلام ئایینی باڵادەستە لە تاجیکستان کە زۆرترین ڕێژەی خەڵکی تاجیکستان موسڵمانن، بەپێی بەیاننامەیەکی وەزارەتی کاروباری دەرەوەی ئەمریکا کە لە ساڵی ٢٠٠٩دا بڵاوی کردووەتەوە، ڕێژەی موسڵمانان لە تاجیکستان ٩٨٪ی کۆی دانیشتووانی تاجیکستانە (نزیکەی ٩٦٪ی سوننە و ٣٪ی شیعە) لەگەڵ ھەندێک سۆفی.

ئیسلامی سوننە لەسەر مەزھەبی حەنەفییە مەزھەبی زۆرینەی ئەو وڵاتەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئیسلام بەپێی وڵات
پۆل:ئیسلام لە ئاسیادا
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤

پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤، پێک دێت لەو وڵاتانەی بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی بیست و سێیەمی ھاوینە. کە لە ٢٨ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ١٩٨٤ لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتی کالیفۆرنیای ئەمریکا بەڕێوەچوو. دووەم جار بوو کە لۆس ئانجلەس میوانداری یارییەکان ئۆڵۆمپیاد بکات، ١٤٠ لیژنەی ئۆڵۆمپی نیشتمانی بەشدارییان لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩٨٤دا کرد، کە ژمارەیەکی پێوانەیی بوو لەو کاتەدا. ئەمریکا زۆرترین مەدالیای زێڕ و کۆی گشتی مەدالیاکانی بەدەستھێناوە، لە دوای ئەویش وەرزشوانانی ڕۆمانیا و ئەڵمانیای ڕۆژاوا دێن. لۆس ئانجلەس بۆ سێیەم جار لە ساڵی ٢٠٢٨ میوانداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینە دەکات.

## پێرستی مەدالیاکان
;

## سەرچاوەکان

پۆل:ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە
شیعەی زەیدی

**شیعە زەیدییەکان** یان **زەیدیی** (بە عەرەبی: زَيدِيةَ، Zaydīyya) لقێکی ئیسلامیی شیعەیە کە لەڕووی ئایینزانییەوە نزیکترینە لە قوتابخانەکانی عیبادی و موتەزیلە. زەیدییە لە سەدەی ھەشتەمدا لە ئیسلامی شیعەوە سەریھەڵدا، زەیدییەکان بە ناوی زەید کوڕی عەلی نەوەی حوسەین کوڕی عەلی و کوڕی ئیمامی چوارەم عەلی کوڕی حوسەین زەین ئەلعابیدەیین ناونراوە. شوێنکەوتووانی فیقھی ئیسلامی زەیدی پێیان دەوترێت شیعەی زەیدی و نزیکەی ٢٥٪ لە موسڵمانانی یەمەن پێکدەھێنن، زۆرینەی موسڵمانانی شیعە لەو وڵاتەدا لە قوتابخانەی بیری زەیدی خوێندوویانە.

## سەرچاوەکان

https://gulf2000.columbia.edu/images/maps/Yemen_Ethno_Religious_summary_lg.png
https://online.ucpress.edu/caa/article-abstract/2/3/369/25890/Yemen-s-last-Zaydi-Imam-the-shabab-al-mu-min-the?redirectedFrom=fulltext
تامارا سمیرنۆڤا

**تامارا میخایلۆڤنا سمیرنۆڤا** (بە ڕووسی: Тама́ра Миха́йловна Смирно́ва؛ ١٩٣٥–٢٠٠١) فەلەکناسێکی سۆڤیەت/ڕووسی بوو و دۆزینەوەی ھەسارە بچووکەکان و دوورەپەرێزەکان بوو.

## پیشەی کارکردن
لە ساڵی ١٩٦٦ تا ١٩٨٨، سمیرنۆڤا ئەندامی ستافی پەیمانگای فەلەکناسی تیۆری بووە لە شاری لینینگراد. ئەو لەلایەن سەنتەری ھەسارە بچووکەکانەوە شانازیی بە دۆزینەوەی ١٣٥ ھەسارەی بچووکی ژمارەدارەوە دەکات لە ماوەی ساڵانی ١٩٦٦–١٩٨٤دا.ھەروەھا لەگەڵ نیکۆلای ستێپانۆڤیچ چێرنیخ بە ھاوبەشی دوورەپەرێزی دەوری 74P/Smirnova-Chernykh دۆزییەوە.
ئەستێرەی پشتێنەی سەرەکی 5540 Smirnova کە لەلایەن خۆیەوە لە ساڵی ١٩٧١ دۆزرایەوە، وەک ڕێزێک ناوی لێنرا دوای پێشنیارێکی پەیمانگای فەلەکناسی تیۆری. وەرگێڕانی ناونانی لە ١٧ی ئازاری ١٩٩٥ بڵاوکرایەوە (M.P.C. 24917)

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥
پۆل:مردووانی ٢٠٠١
پۆل:زانایانی سۆڤیەت
پۆل:ئەستێرەناسەکانی سۆڤیەت
عوتبە کوڕی ئەبی وەقاس

**عوتبە کوڕی ئەبی وەقاس** **کوڕی وەھیب قوڕەیشی زەھەری** کوڕەکەی ھاشمی کوڕی عوتبە و برای سەعد کوڕی ئەبی وەقاس.

لەسەر ھاوەڵێتییەکەی ناکۆک بوو و لە جەنگی ئوحدا پێغەمبەری خودا بەردبارانی لە عوتبە کرد سەری شکاند و لێوی بریندار کرد.

دەگوترێ لە تەمەنی پێغەمبەردا لە مەدینە کۆچی دوایی کردووە. ئیبن حەجەر عەسقەلانی دەفەرموێت: بەگشتی ھیچ شتێک لە شوێنەوارەکاندا نییە کە ئاماژە بێت بۆ موسڵمانبوونی. بەڵکو ئەوەی تێدایە کە مردنی بە کافر ڕادەگەیەنێت، وەک دەبینیت. ھیچ ھیچ مانایەکی نییە لە ناو ھاوەڵان باسی بکەین.زانیاری زۆر بەردەست نییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی مەککە
زانکۆی ویلایەتی سانت پترسبۆرگ

**زانکۆی ویلایەتی سانت پترسبۆرگ** (بە ڕووسی: СПбГУ، Санкт-Петербургский государственный университет)، ناسراو بە زانکۆی سانت پترسبۆرگ (SPbU)، زانکۆیەکی توێژینەوەی گشتییە و بنکەکەی لە شاری سانت پترسبۆرگ لە ڕووسیایە. ئیدارەکەی بە کۆنترین زانکۆی ڕووسیا دەزانێت و یەکێکە لە گەورەترین زانکۆکان. زانکۆکە لە ساڵی ١٧٢٤ بە فەرمانی پیتەری گەورە دامەزراوە، ھەر لە سەرەتاوە گرنگی بە توێژینەوەی بنەڕەتی لە بواری زانست و ئەندازیاری و زانستە مرۆیییەکان داوە.

لە سەردەمی سۆڤیەتدا بە زانکۆی ویلایەتی لینینگراد ناسرابوو (بە ڕووسی: Ленинградский государственный университет). ناوەکەی لە ساڵی ١٩٤٨ بە ناوی ئەندرێی ژدانۆڤەوە گۆڕدرا و بە فەرمی ناوی لێنرا «زانکۆی ویلایەتی لینینگراد، کە بە ناوی ئە.ئە. ژدانۆڤەوە ناونراوە و بە فەرمانی لینین و فەرمانی ئاڵای سووری کار ڕازاوەتەوە». ژدانۆڤ لە ساڵی ١٩٨٩ لابرا و لینینگراد بەو ناوەوە لە ساڵی ١٩٩٢ بە فەرمی بە سانت پترسبۆرگ گۆڕدرا.

لە ٢٤ فاکەڵتی (بەش) و پەیمانگای تایبەتمەند پێکھاتووە، ھۆڵی وەرزشی ئەکادیمی، کۆلێژی پزیشکی، کۆلێژی ڕۆشنبیری فیزیایی و وەرزش، ئابووری و تەکنەلۆژیا. زانکۆکە دوو کەمپی سەرەتایی ھەیە: یەکێکیان لە دوورگەی ڤاسیلیێڤسکی و ئەوی دیکەیان لە پیتەرھۆف. (بە ڕووسی: СПбГУ, Санкт-Петербургский государственный университет)، ھەروەھا ناسراوە بە زانکۆی سانت پترسبۆرگ (SPbU)، زانکۆیەکی توێژینەوەی گشتی یە کە بنکەکەی لە سانت پترسبۆرگ، ڕووسیا. ئیدارەکەی بە کۆنترین زانکۆی ڕووسیا دەزانێت و یەکێکە لە گەورەترین زانکۆکان. زانکۆکە لە ساڵی ١٧٢٤ بە فەرمانی پیتەری گەورە دامەزراوە، ھەر لە سەرەتاوە گرنگی بە توێژینەوەی بنەڕەتی لە بواری زانست و ئەندازیاری و زانستە مرۆیییەکان داوە.

لە سەردەمی سۆڤیەتدا بە زانکۆی دەوڵەتی لینینگراد ناسرابوو (بە ڕووسی: Ленинградский государственный университет). ناوەکەی لە ساڵی ١٩٤٨ بە ناوی دەندرێی ژدانۆڤەوە گۆڕدرا و بە فەرمی ناوی لێنرا «زانکۆی دەوڵەتی لینینگراد، کە بە ناوی ئە.ئە. ژدانۆڤەوە ناونراوە و بە فەرمانی لینین و فەرمانی ئاڵای سووری کار ڕازاوەتەوە». ژدانۆڤ لە ساڵی ١٩٨٩ لابرا و لینینگراد بەو ناوەوە لە ساڵی ١٩٩٢ بە فەرمی بە سانت پترسبۆرگ گۆڕدرا.

لە ٢٤ فاکەڵتی (بەش) و پەیمانگای تایبەتمەند پێکھاتووە، ھۆڵی وەرزشی ئەکادیمی، کۆلێژی پزیشکی، کۆلێژی ڕۆشنبیری فیزیایی و وەرزش، ئابووری و تەکنەلۆژیا. زانکۆکە دوو کەمپی سەرەتایی ھەیە: یەکێکیان لە دوورگەی ڤاسیلیێڤسکی و ئەوی دیکەیان لە پیتەرھۆف.

## ڕیزبەندی نێودەوڵەتی
لە ڕیزبەندی نێودەوڵەتیدا، زانکۆکە لە ڕیزبەندی ٣٣٩ھەمین ڕیزبەندی زانکۆکانی جیھانی QS لە ساڵی ٢٠٢٢، ٦٠٧ھەمین لەلایەن ڕاپۆرتی ئەمریکی نیووز و جیھانی لە ساڵی ٢٠٢١، ٦٠١–٨٠٠ لەلایەن ڕیزبەندی زانکۆکانی جیھانی خوێندنی باڵای تایمز، و لە پلەی ٣٠١–٤٠٠ لەلایەن ڕیزبەندی ئەکادیمی زانکۆکانی جیھان لە ساڵی ٢٠٢١.

## سەرچاوەکان

پۆل:زانکۆی ویلایەتی سانت پترسبۆرگ
پۆل:زانکۆ و پەیمانگاکانی یەکێتی سۆڤیەت
ئاندرێ ژدانۆڤ

وێنۆک|ئاندرێ ژدانۆڤ
**ئاندرێ ئەلێکساندرۆڤیچ ژدانۆڤ** (٢٦ی شوبات (١٤ شوبات. ساڵنامەی جوولیانی) ١٨٩٦ – ٣١ ئابی ١٩٤٨) سیاسەتمەدار و ئایدیۆلۆژیستێکی کولتووری سۆڤیەت بووە. دوای جەنگی جیھانی دووەم وا بیردەکرایەوە کە ژدانۆڤ جێنشینی چاوەڕوانی جۆزێف ستالین بێت بەڵام پێش ئەو کۆچی دوایی کرد. لە ساڵی ١٩٤٥ تا ١٩٤٨ وەک «پڕوپاگەندەکاری سەرەکی»یەکێتی سۆڤیەت وەسف کراوە.

## مردن
وێنۆک|ڕاست|گۆڕی ژدانۆڤ لە نەکرۆپۆلیسی دیواری کرێملین
ژدانۆڤ لە ٣١ی ئابی ١٩٤٨ لە مۆسکۆ بەھۆی سستبوونی دڵەوە کۆچی دوایی کرد. لەوانەیە مردنی ئەو لە ئەنجامی ھەڵە دەستنیشانکردنی بە ئەنقەست بووبێتژدانۆڤ لە نەکرۆپۆلیسی دیواری کرێملین بە خاک سپێردرا، لە یەکێک لە دوازدە گۆڕی تاکەکەسی کە دەکەوێتە نێوان گۆڕستانی لینین و دیواری کرێملینی مۆسکۆ.

## میراتەکە
سەرەڕای قسەکردن بە ئەخماتۆڤا، شۆستاکۆڤیچ، پرۆکۆفیێڤ و کەسایەتییە کولتوورییەکانی دیکە و ئەو مەترسییە ڕواڵەتییەی کە دامەزراندنی کۆمینفۆرم بۆ ئاشتی دروستی کرد، ژدانۆڤ لەلایەن زۆرێک لە زانایانی سۆڤیەتەوە بە «میانڕەو» لە چوارچێوەی ستالینیستی دوای جەنگدا ھەژمار دەکرێت ڕژێم خراپترین ڕووداوەکانی ساڵانی کۆتایی ستالین، وەک درز لەگەڵ یوگسلاڤیا، کاروباری لینینگراد، دادگاییکردنی نمایش لە بولگاریا و ھەنگاریا و چیکۆسلۆڤاکیا و پیلانی پزیشکە دژە جوولەکەکان ھەموویان دوای مردنی ژدانۆڤ ڕوویانداوە. کاروباری لینینگراد پاکتاوکردنی دڕندانە بوو لە ھاوپەیمانەکانی پێشووی ژدانۆڤ، بەتایبەتی کوزنێتسۆڤ و نیکۆلای ڤۆزنێسنسکی. دیارترین کەس کە لەو پاکتاوکردنەدا ڕزگاری بوو، ئەلێکسی کۆسیگین سەرۆکوەزیرانی داھاتوو بوو.

نیکیتا خروشچۆڤ لە کتێبی بیرەوەرییەکانی خرۆشۆڤدا بیری ھێنایەوە کە ژدانۆڤ کەسێکی مەیخۆر بووە و لە دوایین ڕۆژەکانیدا ستالین ھاوار دەکاتە سەری کە واز لە خواردنەوە بھێنێت و پێداگری لەسەر ئەوە دەکات کە تەنھا شەربەتی میوە بخواتەوە. ستالین باسی لەوە کردبوو کە ژدانۆڤ جێگرەوەی بێت، بەڵام ناخۆشی تەندروستی ژدانۆڤ، دەرفەتێکی بۆ ڕکابەرەکانی لە مەکتەبی سیاسی لاڤرێنتی بێریا و جۆرجی مالێنکۆڤ و نیکیتا خرۆشۆڤ ڕەخساند بۆ ئەوەی لەژێر کاریگەریدا بن. دواتر ستالین مردنی ژدانۆڤ دەخاتە ئەستۆی پزیشکانی کرێملین و پیلانگێڕانی «زایۆنیستەکان».

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٦
پۆل:مردووانی ١٩٤٨
پۆل:کۆمۆنیستە ڕووسەکان
پۆل:سیاسەتدارانی سۆڤیەت
پۆل:بەلشەفییە کۆنەکان
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
پۆل:وەرگرانی نیشانی دروشمی سووری کۆشش
پۆل:ستالینیزم
جاک ڕیپەر (بکوژی زنجیرەیی)

**جاک ڕیپەر** (بە ئینگلیزی : Jack the Ripper) بکوژێکی زنجیرەیی نەناسراو بوو کە لە ساڵی ١٨٨٨ لە ناوچە هەژارەکانی وایتچاپڵ و دەوروبەری لە ئیست ئێند لە لەندەن چالاک بووە.لە ھەردوو فایلی کەیسی تاوانکاری و گێڕانەوەی ڕۆژنامەوانی هاوچەرخدا، بکوژەکە ناوی **بکوژی وایتچاپڵ** و **پێشبرکێی چەرمی** لێنراوە.

## سەرچاوەکان
سۆفیای یەکەم (زنجیرە دراما)

**سۆفیای یەکەم** زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی فانتازیای ئەمریکییە بۆ منداڵان. زنجیرەکە باس لە کچێکی جوتیاری گەنج دەکات بەناوی سۆفیا (ئاریێل وینتەر) کە دوای ھاوسەرگیری دایکی لەگەڵ پاشای ئەنچانسیا دەبێتە شازادە خاتوون. زنجیرەکە لەسەر سەرکێشی و پەیوەندییەکانی لەگەڵ کەسانی دیکەدا یەکلای دەکەنەوە، لەنێویاندا ھاوڕێ ئاژەڵەکان، کە لە ڕێگەی ملوانکەکەیەوە پەیوەندییان لەگەڵ دەکات بە پشتبەستن بە باشی کردارەکانی بەرەکەتدار دەکات و بە خراپەکاری نەفرەتی لێدەکات.

سۆفیای یەکەم کە لەلایەن کرایگ گێربەرەوە دروستکراوە، ئامانجی بەکارھێنانی دۆخە پەیوەندیدارەکان بوو لە جیھانێکی خەیاڵیدا؛ بە گوتەی گێربەر، پێگەی سۆفیا وەک منداڵی دایکێکی تاقانە ڕێگەی بە تیمەکە داوە کە بەدواداچوون بۆ بابەتەکانی گونجاندن بکەن و پەیوەندی بە منداڵانی مۆدێرنەوە بکەن. زنجیرەکە لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ لە کەناڵی دیزنی پەخشکرا، پێش ئەوەی وەرزی یەکەم لە ١١ی شوباتی ٢٠١٣ بۆ یەکەمجار لە کەناڵی دیزنی جونیۆر نمایش بکرێت. دوای چوار وەرز، نمایشەکە لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨ کۆتایی ھات.

سۆفیای یەکەم کە بەھۆی مۆسیقا و ئەنیمەیشن و کارەکتەر و پەیامەکانیەوە ستایشی لێکرا، ھەندێک لە بەرزترین بینەرەکانی بۆ زنجیرە تەلەفزیۆنی کەیبڵی پێش قوتابخانە وەرگرت؛ لە کاتێکدا، بوو بە زۆرترین بینەری بەرنامەی ئەو پۆلە. کاڵای جۆراوجۆر لە ژێر کاریگەری زنجیرەکەدا بوو، وەک سواربوونی پارکە تایبەتەکان و کتێب. سۆفیای یەکەم پاڵێوراو بوو بۆ 11 خەڵاتی ئیمی ڕۆژانە، لەنێویاندا دوو بردنەوە، و خەڵاتی ئانی ساڵی ٢٠١٤ی وەرگرت بۆ باشترین بەرھەمھێنانی تەلەفزیۆنی/پەخشی ئەنیمەیشنی بینەرانی گشتی بۆ منداڵانی پێش قوتابخانە. بەڵام زنجیرەکە ڕەخنەی لێگیرا بەھۆی ئەوەی بە ھەڵە کارەکتەری ناونیشانی خۆی وەک لاتینی ناساندووە؛ مشتومڕەکە لە کۆتاییدا بووە ھۆی دروستکردنی فیلمی ئیلێنا لە ئەڤالۆر کە لە فیلمەکەدا ھاتووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٢
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان دەربارەی منداڵ
پۆل:جادوو لە تەلەڤیزیۆندا
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان سەبارەت بە منداڵ
ئەلێکساندەر ئولیانۆڤ

وێنۆک|ئەلێکساندەر ئولیانۆڤ
**ئەلێکساندەر ئیلیچ ئولیانۆڤ** (بە ڕووسی: Алекса́ндр Ильи́ч Улья́нов؛ ١٢ی نیسان (٣١ی ئازاری ساڵنامەی جوولیانی) ١٨٦٦ – ٢٠ی ئایار (٨ی ئایار ساڵنامەی جوولیانی) ١٨٨٧) چالاکوانێکی شۆڕشگێڕ و سیاسی ڕووسی بوو. برا گەورەی ڤلادیمێر لینین بوو کە دامەزرێنەری یەکێتی سۆڤیەت بوو.

## سەرەتای ژیان
ئولیانۆڤ لە شاری نیژنی نۆڤگۆرۆد لەدایکبووە، دووەم منداڵ و کوڕە گەورەی مامۆستاکانی قوتابخانە ئیلیا نیکۆلایڤیچ ئولیانۆڤ و ماریا ئەلێکساندرۆڤنا ئولیانۆڤایە. زۆرجار بە ساشا ناودەبرا، کە فۆرمێکی بچووکی باوی ناوی ئەلێکساندەر بوو. لە ساڵی ١٨٨٣ لە کۆلێژی سیمبیرسک بە پلەی یەکەم دەرچووە و دواتر لە زانکۆی ویلایەتی سانت پترسبۆرگ خوێندوویەتی، لەوێش پسپۆڕی زانستە سروشتییەکان بووە و بڕوانامەی لە بواری ئاژەڵناسی بەدەستھێناوە. ئەو کاتەی لە زانکۆ بوو، بەشداری کۆبوونەوە و خۆپیشاندانی نایاسایی دەکرد، زۆر جار نامیلکەی دابەش دەکرد و وتاری بۆ خوێندکاران و کرێکاران دەکرد.

## میراتەکە
ھەسارەیەکی بچووک بە ناوی ٢١١٢ ئولیانۆڤ لە ساڵی ١٩٧٢ لەلایەن فەلەکناسی سۆڤیەت تامارا میخایلۆڤنا سمیرنۆڤا دۆزرایەوە و بەناوی ئەوەوە ناونراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٦
پۆل:مردووانی ١٨٨٧
پۆل:ڤلادیمیر لێنین
پۆل:خێزانی ئولیانۆڤ
پۆل:شۆڕشگێڕانی لەسێدارەدراو
پۆل:شۆڕشگێڕە ڕووسەکان
ھاوەڵانی ئەشکەوت

**ھاوەڵانی ئەشکەوت یان حەفت کەسی خەوتوو** (بە عەرەبی:أصحاب الكهف) لە نەریتە ئیسلامی و مەسیحییەکان، حەوت خەوتوو کە بە شێوەیەکی تر بە خەوتووانی ئەفسوس و ھاوەڵانی ئەشکەوت ناسراوە، ئەفسانەیەکی سەدەی ناوەڕاستە دەربارەی کۆمەڵێک گەنج کە لەناو ئەشکەوتێکدا خۆیان حەشارداوە لە دەرەوەی شاری ئەفسوس (سەلچوکی ئێستای، تورکیا) لە دەوروبەری ساڵی ٢٥٠ی زایینیدا بۆ ئەوەی لە یەکێک لە گۆشەگیرییەکانی ڕۆمەکانی سەر مەسیحییەکان ڕزگاری بێت و نزیکەی ٣٠٠ ساڵ خەوتن دواتر ھاتنە دەرەوە لە ئەشکەوتەکە. وەرگێڕانێکی دیکەی چیرۆکەکە لە قورئاندا ھاتووە (١٨: ٩–٢٦).
چیرۆکی ھاوەڵانی ئەشکەوت لە قورئان دا ئاماژەی پێکراوە. تەنانەت ئاماژەی بە ژمارەی ساڵەکانی خەوتنیان کردووە. قورئان لەوەش زیاتر ئاماژە بەو(ڕاستییە دەکات کە خەڵک، دوای ماوەیەکی کەم لە سەرھەڵدانی ڕووداوەکە، دەستیان کردووە بە "پێشبینی بێکارانە" کە چەند کەس لە ئەشکەوتەکەدا بوون. بۆ ئەمەش قورئان جەخت لەوە دەکاتەوە. بە ھەمان شێوە سەبارەت بەو ماوەیەی کە خەڵکەکە لە ئەشکەوتەکەدا ماونەتەوە، قورئان دوای ئەوەی دووپاتی لە پێشبینییەکانی خەڵکەکە کردووە کە "٣٠٠ ساڵ لە ئەشکەوتەکەدا ماونەتەوە. قورئانی پیرۆز دەڵێت خەوتووەکان سەگێکیان لەگەڵ بووە لەگەڵ وان خەوتووە ٣٠٠ ساڵ، کە لە دەرگای ئەشکەوتەکە دانیشتووە (ئایەت ١٨).

## لە قورئانی پیرۆزدا

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەفسانەکانی سەدەی ناوەڕاست
پۆل:مەسیحیەت و ئیسلام
پۆل:چیرۆکەکانی قورئان
کوریگالزوی یەکەم

وێنۆک| وێنەیەکی زیگورتێک کە لەلایەن پاشا  کوریگالزوی یەکەمەوە بوونیاد نرایە

** کوریگالزوی یەکەم**١٧ەمین پاشای کاسیەکان بوو فەرمانڕەوایی لە باوکی کاداشمان ھارپی یەکەم بە میرات گرت و لە قۆناغی ١٣٧٥ پێش زایین فەرمانڕەوایی کرد و شاری دور کوریگالزوی دروست کرد کە دەکەوێتە نێزیک شاری بەغدا. 
## سەرچاوە

پۆل:کاسییەکان
پۆل:پاشا کوردیە کۆنەکان
پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق
پۆل:مێزۆپۆتامیا
پۆل:بابل
پۆل:مێژوو
دور کوریگالزو

وێنۆک| وێنەیەکی سێ ڕەهەندی نەخشەی شاری دۆر کوریگالوز
**دور-کوریگالزو** شارێکی دێرینە کە پایتەختی خانەدانی سێیەمی کاسییەکان بووە (شانشینی کیشیەکان)، لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین و بەناوی پاشا کۆریگالزوی یەکەمەوە ناونرایە. 
## ناوچە
ئەم شارە دەكەوێتە ٣٠كم لە رۆژئاوای بەغدا و ئەورۆ بە ناحیەی عەقارقوف ناسراوە، یەكێك لە شوێنە دیارەكانی زیگورات عەقارقووفە (زیگورات: بە مانای شوێنەکی بەرز دێت کە لە کۆن دروستکرابێت)، كە دیمەنی پاشماوەی پلیكانەكان(زیگوراتێک) سەرنجی دەیان گەشتیار رادەکێشی، گەشتیاران و شوێنەوارناسەکان لە ناوەڕاستی سەدەی شانزەهەمدا، تەنانەت هەندێکیان بە هەڵە پێیان وابوو کە پاشماوەی تاوەری ( زیگورات) تاوەری بابلە کە لە کتێبی پیرۆزدا ئاماژەی پێکراوە بەڵام دواتر زاندرا کە یەکەکە لە زیگوراتەکان لە شارە دروستکراوەکانی سەردەمی کاسییەکان.
## مێژوو
وێنۆک| سەری پیاوێکی نێر لە شاری دور کوریگالوز دیترایتەوە،شێوەی پەیکەرەکە ڕەنگە نوێنەرایەتی کەسێکی بەڕێزی دادگا بکات
دوای لەشکرکێشی هیتییەکان لۆ سەر بابلیەکان بە هاوکاری و هەماهەنگی کاسیەکان، ئەو لەشکرکێشییە کۆتایی بە دەسەڵاتی یەکەمین شانشینی بابلی هێنا، کە بە شەشەمین پاشای خۆی بە ناوی حەمورابی ناوبانگی دەرکرد، کاسییەکان لە سەرەتای حوکمڕانییاندا لە پایتەختی دێرینی بابل حوکمڕانییان دەکرد و لە ناوەڕاستی دەسەڵاتیاندا. واتە لە دەوروبەری سەرەتای سەدەی پانزەهەمی پێش زایین  پایتەختێکی نوێیان دامەزراند کە ناوی یەکێک لە پاشاکانیان بوو (کوریگالزوی یەکەم) لە ژمارەیەک شوێنی شوێنەواردا ئاشکرا بووە. هەروەها شارەکە شوێنی نیشتەجێبوونی قەڵادار و شاهانەی دوا پاشای کاشیەکانیش بوو. 
## هەڵکۆڵین و دۆزینەوەکان
بەڕێوەبەرایەتی گشتی شوێنەوارەکان لە ساڵی ١٩٤٢ەوە دەستی بە هەڵکەندنی وێرانەکانی ئەم شارە کردووە، لە نێوان ساڵانی ١٩٤٣ بۆ ١٩٤٥ زاینی لە هەڵکۆڵینەکانی عێراقدا زیگوراتێکی گەورە و سێ پەرستگا و کۆشکێک بە دیکۆری ڕەنگاوڕەنگ و پۆرتیکۆکەوە دەرکەوتووە کە ستوونی چوارگۆشەی لەسەرە. پەرستگاکان تایبەت بوون بە خوداوەندە سۆمەرییەکان، و چەندین کەلوپەلی بەنرخیان تێدابوو، لەنێویاندا پەیکەری پاشا کۆریگالزۆی دووەم.

شارەکە بۆ چەندین سەدە بە دانیشتووی خەڵکەکەی مایەوە، کە تا سەردەمی ئیسلامی بەردەوام بوو.
## سەرچاوە

پۆل:مێژوو
پۆل:کاسییەکان
پۆل:هۆزە کوردەکانی کۆن
پۆل:کورد
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق
پۆل:پارێزگای بەغدا
پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق
پۆل:مێزۆپۆتامیا
پۆل:بابل
ئەنتۆنی گۆردۆن

**ئەنتۆنی مایکڵ گۆردۆن** (لەدایکبووی ٢٤ی شوباتی ٢٠٠١)یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئینگلیزییە کە یاری دەکات وەک باڵی ھێرشبردن بۆ یانەی خولی پرێمیەرلیگ ئێڤەرتۆن و ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار ٢١ ساڵان.

## ژیانی سەرەتایی
گۆردۆن لە لیڤەرپوول، لە مێرسیساید لەدایکبووە.

## کاروانی یانە
### ئیڤەرتۆن
گۆردۆن لە تەمەنی ١١ ساڵیدا چووە یانەی ئێڤەرتۆن دوای ئازادکردنی لە گرێبەستەکەی لە لیڤەرپوول. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧، گۆردۆن لە پێکھاتەی یەکەمی ئێڤەرتۆن بوو بۆ یارییەکانی خولی ئەورووپا بەرامبەر ئەپۆلۆن لیماسۆڵ. دوای ڕۆژێک، یەکەمین یاری خۆی لە پێکھاتەی یەکەمدا ئەنجامدا، وەک یەدەگ لە خولەکی ٨٨ لە بردنەوەی ٣–٠.

گۆردۆن یەکەمین یاری خۆی لە پریمەرلیگ ئەنجامدا وەک یەدەگ لە جێگەی بێرنارد لە یارییەکیدا کە ١–١ بەرامبوون لەگەڵ یانەی وێست ھام یونایتد لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠. لە حوزەیرانی ٢٠٢٠ یەکەم یاریی خۆی لە سەرەتاوە و بە شێوەی سەرەکی لە پرێمییەر لیگ کرد و ٠–٠ بەرامبەر بوون لەگەڵ یانەی لیڤەرپوول.

لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠، گۆردۆن گرێبەستێکی نوێی بۆ ماوەی پێنج ساڵ لەگەڵ ئێڤەرتۆن واژوو کرد.

#### پریستۆن نۆرس ئیند (خواستن)
لە ١ی شوباتی ٢٠٢١، گۆردۆن چووە خولی چامپیۆنشیپ یانەی پرێستۆن نۆرس ئاند بە خواستن بۆ تەواوی وەرزی ٢٠٢٠–٢١. دوای پێنج ڕۆژ، یەکەمین یاری خۆی بۆ پرێستۆن ئەنجامدا، کە لە پێکھاتەی سەرەکیدا بوو لە دۆڕاندنیان ٢–١ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر ڕووەتەرھام یونایتد.

## کاروانی نێودەوڵەتی
دوای ئەوەی نوێنەرایەتی وڵاتەکەی کرد لە ئاستەکانی خوار ١٨ ساڵ و خوار ١٩ ساڵ، گۆردۆن یەکەمین یاری خۆی بۆ ئینگلتەرای خوار ٢٠ ساڵ ئەنجامدا لە کاتی بردنەوەی ٢–٠ بەرامبەر وێڵز لە یاریگای ساینت جیۆرج پارک لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠.

لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١، گۆردۆن یەکەم بانگھێشتی پێگەیشت بۆ ئینگلتەرای خوار ٢١ ساڵ و دوو گۆڵی تۆمارکرد لە یەکەمین یاریی دا، لە سەرکەوتنی ٣–١ بەرامبەر کۆماری چیک لە یاریگای تۆرف مۆر لە ٢٠٢٣ لە پاڵاوتنی پاڵەوانێتی ئەورووپا بۆ خوار ٢١ ساڵانی ٢٠٢١ لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠٢١.

## ئاماری کاروانی وەرزشی

## خەڵاتەکان
**تاکەکەسی**
* باشترین یاریزانی پاڵەوانێتی CEE: 2017

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیز
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی نیوکاسڵ یوونایتد
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤
کاداشمان ھارپی یەکەم

**کەدەشمان هەرپی یەکەم** شانزەهەمین پاشای بنەماڵەی کاسیەکان و یەکەم کەس کە شانشینی خۆی بە کاردونیاش ناوبرد، دروستکەری شاری هێفتەبە لە ئێران، ئەم پاشایە شەڕی شارستانیەتی ئیلامی کرد و لکاندی بە ئیمپراتۆریەتەکەیەوە، جێنشینی لە دەسەڵاتدا کوڕەکەی کوریگالزوی یەکەم بوو. 

## سەرچاوە

پۆل:پاشا کوردیە کۆنەکان
پۆل:کاسییەکان
پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق
پۆل:مێزۆپۆتامیا
پۆل:بابل
کۆشکی خەونە جادووییەکان

**کۆشکی خەونە جادوویەکان** قەڵای ناوەندی نوێیە کە جێگەی قەڵای جوانی خەوتوو لە هۆنگ کۆنگ دیزنیلەند لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ گرتەوە، وەک بەشێک لە ئاهەنگی ١٥ ساڵەی پارکەکە قەڵاکە دیزاین کراوەتەوە بۆ ڕێزگرتن لە ١٢ شازادەی دیزنی و ٢ شاژنە بەستووەکە، لەوانە بەفری سپی، سەندرێلا، ئاورۆرا، ئاریێل، بێل، یاسمین، پۆکاهۆنتاس، مولان، تیانا، ڕاپونزێل، مێریدا، موانا، ئانا و ئێلسا،سێیەم شوێنی سەرنجڕاکێشە کە لە چوارچێوەی فراوانکردنی چەند ساڵەی پارکەکەدا لە ساڵی ٢٠١٨ تا ٢٠٢٣ دەکرێتەوە.

قەڵاکە دوکانێکی زێڕینگەریی تێدایە — گەنجینەی جادووی و شوێنێکی سەرنجڕاکێشی کۆبوونەوە و سڵاوکردن — هۆڵی پێشوازی شاهانە، پێشەوەی قەڵاکە شانۆیەکی نمایش و شوێنی بینینی هەیە بۆ نمایشە سەرنجڕاکێشەکانی داهاتووی شەو و شوێن "خەونەکانت بکەوە" و "مۆمێنتۆس"، ناوچەی قەڵاکە پێکهاتووە لە خودی قەڵاکە و بوتیکەکەی بیبیدی بۆبیدی لە فرۆشگای پەرتووکی چیرۆک و گرۆتۆی بەفری سپی.

## مێژوو
لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ کۆمپانیای واڵت دیسزی و حکومەتی هۆنگ کۆنگ پلانەکانیان بۆ فراوانکردنی چەند ساڵە و ١٠.٩ ملیار دۆلاری لە هۆنگ کۆنگ بۆ دیزنیلەند ڕاگەیاند، فراوانکردنی پێشنیارکراوی قەڵایەکی دووبارە خەیاڵکراو لەخۆدەگرێت، ئارێندێل: جیهانی بەستوو، پێشانگای ستارک، چەندین شوێنی سەرنجڕاکێشی نوێ و کات بەسەربردنی ڕاستەوخۆ.

هاوینەهەواری هۆنگ کۆنگ دیزنیلاند و واڵت دیزنی ئیماجینێرینگ ئاسیا چەمکی دیزاینی داهێنەرانە و وردەکارییەکانی گۆڕینی قەڵای داهاتوویان لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ ئاشکرا کرد، دروستکردنەکە دوای دوا نمایشی یارییە ئاگرینەکانی دیزنی لە ئەستێرەکاندا دەستیپێکرد کە سەرنجڕاکێش بوو لە ١ی ژانویەی ٢٠١٨، هەروەها بیناسازییەکە لە کاتژمێرەکانی کارکردنی پارکەکە و میوانەکان بانگهێشت کران بۆ ئەوەی بەشێک بن لە گۆڕانکارییەکە لە کەمپەینێکدا بە ناوی "Create A Disney Castle - دروستکردنی قەڵای دیزنی" بە درێژایی گۆڕانکارییەکە، پلازای ناوەندی دیمەنەکانی ١٣ چیرۆکی شازادەیەکانی دیزنی بە تێکستی گۆرانییە کلاسیکییەکانی چیرۆکەکانەوە نمایش کرا لە ١ی تەمموزی ٢٠١٩، بوتیکێکی دیکەی بیبیدی بۆبیدی لە هاوینەهەواری ئیڤێرتۆن لە پەرتووکی چیرۆکی شۆپ کرایەوە وەک بەشێک لە پڕۆژەی قەڵای نوێ ناوی قەڵا تازە خەیاڵکراوەکە لە پێشانگای ٢٠١٩، "D٢٣" پەردەی لەسەر لادرا، کە قەڵای خەونە جادووییەکانە.

هەرچەندە بڕیار بوو قەڵاکە لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٠ بە فەرمی بکرێتەوە، بەڵام میوانانی پارکەکە توانیان لە ڕێگەی پاکێجی تایبەتی هۆتێل و بلیتەکانەوە دەست بکەن بە ئەزموونکردنی پێشبینیکردنی قەڵاکە کە لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ـەوە دەست پێ دەکات، دوای ئەوەی دووەم جار پارکەکە داخرا بەهۆی پەتای کۆڤید-١٩ ـەوە.  لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠، ستیفانی یۆنگ بەڕێوەبەری پێشووی بەڕێوەبەری رێستۆرانتی هۆنگ کۆنگ دیزنیلەند بە فەرمی کردنەوەی قەڵای خەونەکانی سیحراوی لە ساتێکی ئاهەنگ گێڕاندا لەگەڵ شازادەکانی دیزنی و پاڵەوانەکان و نوێنەرانی رێکخراوە ناوخۆییە قازانج نەویستەکانی راگەیاند، وەک بەشێک لە ئاهەنگی ١٥ ساڵەی پارکەکە، کردنەوەی قەڵای خەونە جادووییەکان لەگەڵ پێشانگای پشت پەردە و گەشتێکی دەنگیدا هات لە ناساندنی پرۆسەی داهێنەر لە سکێچی چەمکییەوە، تەکنیکە داهێنەرەکانی بیناسازی تا یەکخستنی چیرۆک.

## ئەمانەش ببینە

* قەڵای جوانی خەوتوو
* قەڵای سەندرێلا
* Le Château de la Belle au Bois Dormant
* Enchanted Storybook Castle

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی
دیزنی لاندی هۆنگ کۆنگ

پۆل:شازادە خاتوونەکانی دیزنی
کاداشمان ئێنلیلی یەکەم

وێنۆک|مۆری سلندەر(کاریگەری گڵی ڕۆڵکراوی مۆدێرن) کە نووسراوی حەفت دێڕی سۆمەری لەسەرە کە باس لە کاداشمان ئێنلیل دەکات لە ئێستادا لە مۆزەخانەی هونەری واڵتەرزە

**کاداشمان ئێنلیلی یەکەم** کە پاشایەکی کاسی بوو بەسەر بابلدا، لە ساڵانی ١٣٧٤-١٣٦٠ پێش زایین فەرمانڕەوایی کردیە، ئەو فەرمانڕەوایی لە باوکی کوریگالزوی یەکەمەوە بە میرات گرتووە، ئەم پاشایە بە پەیوەندییە بازرگانییەکانی لەگەڵ فیرعەونی میسری ئەمینهۆتێپی سێیەم ناسرابوو، کە ناوی لە نامەکاندا هاتووە لە تل ئەلعەمارنا لە میسر. 

## سەرچاوە

پۆل:کاسییەکان
پۆل:پاشا کوردیە کۆنەکان
پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق
پۆل:مێزۆپۆتامیا
پۆل:بابل
پۆل:مێژوو
نانا کۆماتسۆ

**نانا کۆماتسۆ** (بە ئینگلیزی: Nana Komatsu، ژاپۆنی: 小松 菜奈)، ئەکتەر و مۆدێلێکی ژاپۆنییە. زیاتر بە ڕۆڵەکانی لە فیلمی جیھانی کاناکۆ، کۆرپە لەناوچوونەکان، شەیتانە ڕەشەکە و شازادە سپیەکە، سبەی من و دوێنێی تۆ ناسراوە.

## ژیانی تایبەتی
کۆماتسۆ لە شاری تۆکیۆی ژاپۆن لەدایکبووە. لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەکتەری ژاپۆنی ماساکی سودا کردووە، لە سێ فیلمدا بەھاوبەشی بەشدارییان کردووە: کۆرپە لەناوچووەکان، خنکاندنی تەوەرەکانی خۆشەویستی، تابلۆی خۆشەویستیمان.

یەکەم کاری وەکو ئەکتەر لە فیلمی جیھانی کاناکۆ ئەنجامدا سەرکەوتنێکی باشی مسۆگەرکرد و چەندین خەڵاتی ئەکتەری (کەسی) بەدەستھێنا لەوانە خەڵاتی ئەکادیمیای ژاپۆن، لە ساڵی ٢٠١٥ گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیای ستارداست پرۆمۆشن بەست وەک بریکار و سەرپشک لە کارە بازرگانییەکانی، لە ساڵی ٢٠١٦ ڕۆڵێکی بچووکی لە فیلمی بێدەنگی مارتین سکۆرسێز بەرجەستە کرد.

## سەرچاوەکان

https://natalie.mu/eiga/news/453635
https://www.viki.com/movies/38490c-threads-our-tapestry-of-love 
https://www.stardust.co.jp/talent/section3/komatsunana/
https://variety.com/2016/film/news/nana-komatsu-martin-scorsese-silence-1201771412/

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦
پۆل:خانمەکتەرە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تۆکیۆ
پۆل:خانمەکتەرانی ژاپۆن لە فیلم
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ژاپۆنییەکان لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:زیندووان
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨

پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨، پێک دێت لەو وڵاتانەی بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی بیست و چوارەمی ھاوینە کە لە سیول بەڕێوەچوو.

## پێرستی مەدالیاکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
** 
* 

پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە
پۆل:یارییەکانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٨٨
ھيلا سيلاسى

## هيلا سيلاسى

**تافاری ماکوانین** ناسراو بەناوی **هيلا سيلاسى یەکەم** ، هيلا سيلاسى لە بەرواری ٢٣ی تەمموز ١٨٩٢ لە دایکبووە لە ناوچەی هەرارى لە ووڵاتی زیمبابۆی .و لە بەرواری ٢٧ی ئاب ١٩٧٥ لە ناوچەی ئەديس ئەبابا لە ئەسیوپیا ، ئیمپڕاتۆڕی ئەسیوپیا لە ماوەی نێوان ساڵەکانی ١٩٣٠ بۆ ١٩٧٤ وەکو ـەمین ئیمپڕاتۆری ئەسیوپیەکان ، هیلا سیلاسی ڕۆڵێکی زۆر گرنگی گێڕا لە ئەفریقا دوای جەنگی جیھانی دووەم(١٩٣٩ - ١٩٤٥) دا وەکو سەرکەوتنی لە ئەندامیەتی ووڵاتەکەی لە کۆمەڵەی نەتەوەکان و نەتەوە یەکگرتووەکان جگە لەوە بەهۆی ئەو هەوڵانەوە ڕێکخراوی یەکبوونی ئەفریقی شاری ئەدیس ئەبابا ی وەکو پایتەختی وڵاتی ئەسیوپیای ڕاگەیاند بۆ ببێتە بنکەی سەرەکی ڕێکخراوەکە.

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٢
پۆل:مردووانی ١٩٧٥
پۆل:فەرمانڕەوا لابراوەکان
پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون
پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)
زمانە بەرنامەسازیەکان کە بەکارھاتوون لە وێبسایتە بەناوبانگەکان

یەکێک لەو تایبەت مەندیە گرینگانەی لە زۆربەی سایتەکان یاخوود پەرە ئەلیکترۆنیەکان هەیە ئەویش پەڕەی کارکەری بەردەوامە واتا ئەو پەڕەی کە زانیاریەکانی جێگیر نین و زانیاریەکانی ناو پەڕەکە دەگۆردرێن . ئەو زمانە بەرنامەسازیانەی کە بەکارهاتوون وەکوو سەرەکیەکان.

## سەرچاوەکان

١. ویکیپیدیای ئینگلیزی.
پۆل:بەرنامەسازی
پۆل:کۆمپیوتەر
پۆل:گەشەپێدانی وێب
پارێزگای بێرات

وێنۆک|پارێزگای بێرات
**پارێزگای بێرات** بە فەرمی پارێزگای بێرات (بە ئەلبانی: Qarku i Beratit)، پارێزگایەکە لە ھەرێمی باشووری کۆماری ئەلبانیا. نۆیەم گەورەترینە لە ڕووی ڕووبەرەوە و نۆیەم زۆرترین ژمارەی دانیشتووان لە دوازدە پارێزگاکەدا، نزیکەی ١١٩٤٥٠ کەسی تێدایە لە ڕووبەری ١٧٩٨ کم٢ (٦٩٤ میل چوارگۆشە). ئەم پارێزگایە لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگاکانی ئێلباسان، لە ڕۆژھەڵاتەوە کۆرچە، لە باشوورەوە لەگەڵ جیرۆکاستێر و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ فیێر ھاوسنوورە. بەسەر پێنج شارەوانیدا دابەشکراوە، بێرات، دیمال، کوچۆڤی، پۆلیچان و سکراپار، کە ھەموویان بیست و پێنج یەکەی کارگێڕی لەخۆدەگرن

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای بێرات
گۆڕی بە کۆمەڵی قوبا

ڕاست|وێنۆک|260x260پیکسڵ|شوێنی گۆڕستانی گشتی
**گۆڕستانی قوبا** شوێنێکی گشتییە کە لە ساڵی ١٩١٨ لە شارۆچکەی قوبا لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئازەربایجان دانراوە. لە کاتی دروستکردنی یاریگایەک لە نیسانی ٢٠٠٧ دۆزرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئازەربایجان
پۆل:شوێنە مێژووییەکان
پۆل:گۆڕستانەکان لە ئازەربایجان
ئەلێکساندەر تامانیان

**ئەلێکساندەر تامانیان** (بە ئەرمەنی: Ալեքսանդր Թամանյան، ٤ی ئازاری ١٨٧٨ – ٢٠ی شوباتی ١٩٣٦) تەلارسازێکی نیوکلاسیکی ئەرمەنی لەدایکبووی ڕووسیا بووە، بە کارەکانی لە شاری یەریڤان ناسراوە.

تامانیان ھاوسەرگیری لەگەڵ کامیلا ئێدواردز کردووە کە ئەندامی بنەماڵەی بینۆیس بووە. ھەروەھا کوڕەکانیان گێڤۆرگ (جۆرجی) و یولیۆس تامانیان بوونە تەلارسازێکی بەناوبانگ و بەردەوام بوون لە کارەکانی باوکیان.

تامانیان لە ٢٠ی شوباتی ١٩٣٦ لە یەریڤان کۆچی دوایی کردووە و لە پانتێۆنی کۆمیتاس کە دەکەوێتە ناوەندی شاری یەریڤانەوە نێژراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٨
پۆل:مردووانی ١٩٣٦
دەوار

**دەوار** ھەندێک جار بە خێزانی ئەسپەکان ناسراون. لە گیانلەبەرە شیردەرەکانە، لە ھەموو جۆرەکانی ئەسپ و کەر و ئێستر و کەرەکانی کێوی پێکدێت.

## سەرچاوەکان


پۆل:ئاژەڵەکان
پۆل:ئەسپەکان
پۆل:کەرەکان
ئێستر

**ئێستر** یان **ھێستر** دەواریکە لە تێکەڵەی توخمی ئەسپ و کەر، واتە لە ئەسپی مێ و کەری نێر دروست دەبێت و لە کەر گەورەترە و لە ئەسپ بچووکترە. بێ دەنگ و بەھێزە و لە ئەسپ ئارامتر و تەمەن درێژترە و لە کەر زیرەکترە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئاژەڵەکان
پۆل:ئەسپەکان
پۆل:کەرەکان
پۆل:گیانلەبەرە باربەرەکان
مایین

**مایین** یان **ماھین** دەوارێکە بە ئەسپی مێ دەوترێت و لە خێزانی ئەسپەکانە. لە پاش تەمەنی سێ ساڵیدا پێدەگوترێت مایین و پێش ئەوتەمەنە بە جوانوو بانگ دەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئاژەڵەکان
پۆل:ئەسپەکان
پۆل:کەرەکان
پۆل:جۆرەکانی ئەسپ
بێرات

وێنۆک|دیمەنی پانۆرامای بێرات
**بێرات** نۆیەمین شاری زۆرترین دانیشتووی ئەلبانیایە و شوێنی نیشتەجێبوونی پارێزگای بێرات و شارەوانی بێراتە. لە ڕێگەی ئاسمانەوە، ٧١ کیلۆمەتر (٤٤ میل) لە باکووری جیرۆکاستێرەوە دوورە، ٧٠ کیلۆمەتر (٤٣ میل) لە ڕۆژاوای کۆرچە، ٧٠ کیلۆمەتر (٤٣ میل) لە باشووری تیرانا دوورە و ٣٣ کیلۆمەتر (٢١ میل) لە ڕۆژھەڵاتی فیێرەوە دوورە.

بەرات دەکەوێتە باشووری ئەو وڵاتە. بە شاخ و گرد دەورە دراوە، لەنێویاندا تۆمۆر لە ڕۆژھەڵات کە وەک پارکێکی نیشتمانی ناسێندرا. ڕووباری ئۆسوم (درێژی کۆی گشتی ١٦١ کم (١٠٠ میل)) بەناو شارەکەدا تێدەپەڕێت پێش ئەوەی بچێتە ناو سێمان لەناو دەشتی میزەقێدا. شارەوانی بێرات لە چاکسازی حکوومەتی ناوخۆیی ساڵی ٢٠١٥ بە یەکگرتنی شارەوانییەکانی پێشووی بەرات، ئۆتلاک، ڕۆشنیک، سنجێ، و ڤێلابشت پێکھێنرا، کە بوونە یەکە شارەوانییەکان. شوێنی نیشتەجێبوونی شارەوانییەکە شاری بێراتە کۆی ژمارەی دانیشتووانەکەی ٦٠٬٠٣١ کەسە (سەرژمێری ٢٠١١) بە ڕووبەری کۆی گشتی ٣٨٠٫٢١ کیلۆمەتر دووجا (١٤٦٫٨٠ میل چوارگۆشە). ژمارەی دانیشتووانی شارەوانی پێشوو لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١١دا ٣٢٦٠٦ کەس بووە.

## ئابووری
وێنۆک|بێرات وەک لە قەڵاکە دەبینرێت.
تا سەدەی ١٨ ئابووری و کۆمەڵگەی بێرات پەیوەندییەکی نزیک بە سەندیکاکانی پیشەسازی شارەکەوە ھەبوو کە بەشێکی پەیوەندی بە لێخۆشبوونی جۆراوجۆری باجەوە ھەبوو کە لە کۆتایی سەدەکانی ناوەڕاستەوە ھەبوو. تا ساڵی ١٧٥٠ بیست و دوو سەندیکا ھەبوون، گرنگترینیان سەندیکای چەرمووکاران و کۆبلەرەکان و سەندیکای تری کاری چەرم بوون. سەندیکاکانی دیکە بریتی بوون لە کاری کانزا، زیوسازی و ئاوریشمسازی

## سەرچاوەکان

بێرات
پۆل:بێرات
کەرەکێوی

**کەری کێوی** یان **زیبرا** دەوارێکی کێوییە و لە خێزانی ئەسپەکانە، پیستەکەی بە خەتی ڕەش و سپی داپوشراوە. لە حەوت جۆری زیبرادا تەنھا سێ جۆر ماون و لە ڕۆژھەڵات و باشوور و باشووری ڕۆژاوای ئەفریقادا بەلاوبونەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئاژەڵەکان
پۆل:ئەسپەکان
پۆل:کەرەکان
پۆل:گواندارانی ئەفریقا
کوچۆڤی

وێنۆک|بۆلیڤارێک کە دەچێتە گۆڕەپانی سەرەکی لە ناوەندی شاری کوچۆڤی لە ئەلبانیا
**کوچۆڤی** لە باشووری ناوەڕاستی ئەلبانیا. لە چاکسازی حکوومەتی ناوخۆیی ساڵی ٢٠١٥ بە یەکگرتنی شارەوانییەکانی پێشووی کۆزارێ، کوچۆڤی، لوماس و پێرۆندی پێکھێنرا، کە ھەموویان بوونە یەکە شارەوانییەکان. شوێنی نیشتەجێبوونی شارەوانییەکە شارۆچکەی کوچۆڤێیە.کۆی ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣١٬٢٦٢ کەسە (سەرژمێری ٢٠١١) بە ڕووبەری کۆی گشتی ١٦٠٫٣٣ کم٢ (٦١٫٩٠ میل چوارگۆشە). ژمارەی دانیشتووانی شارەوانی پێشوو لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١١دا ١٢٦٥٤ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

کوچۆڤی
جۆرج ئەلراسی

**جۆرج خەلیل ئەلراسی**(٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠ -٢٧ی ئابی ٢٠٢٢) گۆرانیبێژێکی لوبنانییە لە گوندی شێخ تەبا لە شاری عەککار لەدایکبووە، لە باوکێکی لوبنانی و دایکێکی سوری، خەڵکی شاری مەرمەریتایە، برای خانمەکتەرە نادین ئەلراسیە و ساندرین ئەلراسی ھاوسەرگیری لەگەڵ خانمە مۆدێلێکی بەڕازیلی کرد کە بە ڕەچەڵەک لوبنانی بوو بە ناوی جۆیل حاتم منداڵێکیان بوو بە ناوی «جۆ» دواتر جیابوونەوەیان ڕاگەیاند.

## لەدایکبوون و ژیانی
جۆرج ئەلراسی لە بنەماڵەیەکی ھونەریدا لەدایکبووە، باوکی کە ھەمیشە ھانی دەدا، ژەنیاری عود بوو، دایکی ھەمان ھاندان و پاڵپشتی ھەبوو، وای لێکردبوو بتوانێت بەدواداچوون بۆ توانا دەنگی و ھونەرییەکانی بکات. یەکەم گرێبەست کە جۆرج ئەلراسی خەرجی کرد لە تەمەنی شازدە ساڵیدا بوو لەگەڵ یانەی «ئۆبسیۆن» بۆ ئەنجامدانی کۆنسێرتێکی ھونەری، بەو پێیەی دەرفەتی سەرەکی بوو بۆ ئەوەی خەڵکی بیناسێت.

سەرەتای زۆر سەخت بوو، گەشتە ڕاستەقینەکەی بە ھونەر لە ماڵی زەردەوە دەستی پێکرد، لەوێ لەلایەن ئاوازدانەری گەورە محەممەد جەمال ئەنبەر پەروەردە کرا، گۆرانییەکەی «لێم مەپرسە چۆن ئیرەیی دەبەم» سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێنا لەسەر ئاستی عەرەبی، و کۆمپانیای ماڵی زەرد یەکەم ئەلبوومی خۆی بەرھەمھێنا بە بوودجەی شێخ ئەحمەدی کوڕی نەشئەت ئەلعەنان.

جۆرج ئەلڕەسی لەنێو یانەکانی لوبنان لە نێوان «لا فۆرتینا» و «ئەلئیتلال» و چەندین شوێنی گەشتیاری «شانۆی سفرە» و فێستیڤاڵی یاسمین ناوبانگی دەرکرد، ئەمە جگە لەوەی بەشداری لە کۆنسێرتەکاندا کرد کە لە چەند ھۆتێلێکدا ڕێکخرابوو. جۆرج ئەلراسی لە ساڵی ١٩٩٥ چاوی بە ئاوازدانەری بەناوبانگ سەمیر قیبتی کەوت، تواناکانی جۆرج قەناعەتی بە سەمیر کرد کە ببێتە بەرھەمھێنەری خۆی، یەکەم بەرھەمی ئەم ھاوکارییە گۆرانی "کێ خۆشەویستەکەم کێ" بوو، دوای ئەوە ڕاھێنانی لەسەر دەستی مۆسیقاژەنی گەورە شاکر ئەلموجی کرد، لەوێ توانی بە ھاوکاری لەگەڵیدا ئەلبوومی "چیرۆک" بڵاوبکاتەوە زۆربەی گۆرانییەکانی پێش ئەو ئاوازیان بۆ دانراوە.

جۆرج ئەلراسی بۆ ھەوادارانی دەرکەوت، لەگەڵ سەباح گۆرانی وت، لە مانگی ئابدا لە فێستیڤاڵی میروبە.

جۆرج ئەلراسی دوای گرێبەستەکەی لەگەڵ یانەی «کارت بلانچ» بۆ ماوەیەکی بێسنوور لە ھۆتێل و یانە لوکسەکاندا ناسرابوو. ھەروەھا بۆ ئەو سەمیر قوپتی دووەم گۆرانی بۆ بەرھەمھێنا «کێ غەدری لە خۆشەویستی کردووە» بەرھەم ھێنا کە سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا. جۆرج توانی گرێبەست لەگەڵ ئیمی عەرەبی بکات بۆ لقی دووەمی لە لوبنان بۆ ئەوەی ڕێڕەوی ھونەری خۆی پەیڕەو بکات.

## مردن
بەیانی ڕۆژی شەممە ٢٧ی ئابی ٢٠٢٢ لەسەر ڕێگای مەسنە لە ناوچەی بێقەع لە ڕۆژھەڵاتی لوبنان، لەسەر سنووری سووریا، تووشی ڕووداوێکی ھاتوچۆی بووە کە بەھۆیەوە کۆچی دوایی کرد

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
پۆل:کوڕە گۆرانیبێژە لوبنانییەکانی سەدەی ٢١ەم
مانسا، زامبیا

**مانسا** پایتەختی پارێزگای لواپولای زامبیایە، و بارەگای سەرەکی قەزای مانسا. ناوەکەی لە سەرۆکی ناوچەکە مانسا و ڕووباری بچووکی مانسا وەرگرتووە کە بەرەو ڕۆژاوا دەڕژێت بۆ ڕووباری لواپولا. لە سەردەمی دەسەڵاتی بەریتانیادا شارەکە ناوی فۆرت ڕۆزبێری لێنرا

## مێژووی نوێ
لە ماوەی بیست ساڵی ڕابردوودا شارۆچکەکە گەشەیەکی بەرچاوی لە ژمارەی دانیشتوواندا کردووە بەڵام لە ئاوەدانیدا نەبووە لەبەرئەوەی کەمبوونەوەی دامەزراندن لە کانەکانی پشتێنەی مس ناچاری گەڕانەوە بۆ زەوییەکە کرد لە ناوچەکانی وەک پارێزگای لواپولا. مانسا لەوەتەی کارگەی پاتری لە ساڵی ١٩٩٤ داخراوە، پیشەسازی نییە و لە غیابی دەرفەتی کاردا، چیتێمێن (جۆرێک لە کشتوکاڵی بژێوی) دارستانەکانی دەوروبەری بە شێوەیەکی بەرچاو تێکداوە. سەرەڕای ئەوەش، وەک ناوەندێکی بازرگانی کە خزمەت بە ھەموو پارێزگاکە دەکات، شارۆچکەکە شوێنی بازاڕێکی ڕۆژانە و بانک و کۆگا و ژمارەیەک فرۆشگا و بریکاری گەورە و مارکێتێکی شۆپرایتە

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای لواپولا
پۆل:ناوەندی پارێزگاکانی زامبیا
زانکۆی فیدراڵی کازان

وێنۆک|ئەمە وێنەی شتێکی میراتی کولتوورییە لە ڕووسیا، ژمارە:
وێنۆک|ڕاست|پەیمانگای ئەلێکساندەر باتلێرۆڤ بۆ کیمیا
**کازان (ناوچەی ڤۆڵگا) زانکۆی فیدراڵی** (بە ڕووسی: Казанский (Приволжский) федеральный университет, تاتار: Казан (Идел буе) федераль университы) زانکۆیەکی توێژینەوەی گشتی یە، ڕووسیا.

لە ساڵی ١٨٠٤ وەک زانکۆی ئیمپریال کازان دامەزراوە، فەلەکناسی نیکۆلای ئیڤانۆڤیچ لۆباچێڤسکی لە ساڵی ١٨٣٧ تا ١٨٧٦ وەک سەرۆکی زانکۆ لەوێ کاری کردووە، لە ساڵی ١٩٢٩ ناوی زانکۆکە گۆڕدرا بۆ ڕێزلێنان لە خوێندکارەکەی ڤلادیمێر ئیلیچ ئولیانۆڤ (لینین). زانکۆکە بەھۆی کارەکانی ئەلێکساندەر بوتلێرۆڤ، ڤلادیمێر مارکۆڤنیکۆڤ، ئەلێکساندەر ئاربوزۆڤ، بە شوێنی لەدایکبوونی کیمیای ئۆرگانیک ناسراوە، ھەروەھا شوێنی لەدایکبوونی دەنگدانەوەکانی خولگەی ئەلکترۆن کە لەلایەن ئێڤگینی زاڤۆیسکیەوە دۆزراوەتەوە.

لە ساڵی ٢٠١١ زانکۆی کازان پلەی فیدراڵی وەرگرت. ھەروەھا یەکێکە لەو ١٨ زانکۆی ڕووسیا کە سەرەتا ھەڵبژێردران بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەی ٥–١٠٠، کە لەلایەن حکوومەتی فیدراسیۆنی ڕووسیاوە ھەماھەنگی دەکرد و ئامانجی باشترکردنی توانای کێبڕکێی نێودەوڵەتییان بوو لە نێوان ناوەندە پێشەنگەکانی توێژینەوە و پەروەردەی جیھاندا

تا تەممووزی ٢٠٢١ زانکۆکە لە ١٩ یەکەی پەروەردەی سەرەتایی پێکھاتبوو کە ٢یان لقی خاکی بوون. زیاتر لە ٥٠٬٠٠٠ خوێندکار لە زیاتر لە ٧٠٠ پرۆگرامی بڕوانامەدا لە ئاستی بەکالۆریۆس و پۆست گریجوەییدا ناویان تۆمارکرد (لەوانەش پرۆگرامەکانی دکتۆرا و دوو بڕوانامە لەگەڵ زانکۆ ھاوبەشەکان)؛ ژمارەی خوێندکاری نێودەوڵەتی نزیکەی ١٠ ھەزار خوێندکار بووە لە ١٠٩ وڵاتەوە بوارەکانی یەکەمایەتی توێژینەوە لەسەر پزیشکی زیندەیی و دەرمانسازی، دەرھێنانی نەوت، پاڵاوتنی نەوت و پترۆکیمیا، پەیوەندییەکان و تەکنەلۆژیای فڕۆکەوانی، کەرەستە پێشکەوتووەکان، و زانستە کۆمەڵایەتییەکان و زانستە مرۆیییەکان چڕبوونەتەوە

## سەرچاوەکان

پۆل:زانکۆی فیدراڵی کازان
مەرحەب کوڕی ئەبی زەینەب

**مەرحەب کوڕی ئەبی زەینەب** یان **مەرحەب کوڕی حاریس** (بە عەرەبی:مرحب بن الحارث)  بە جەماوەرییەوە بە شوڕشگێڕی خەیبەر ناسرابوو، شوڕشگێڕێکی جوولەکە بوو کە بەھۆی ڕۆڵی سەربازییەوە لە شەڕی خەیباردا بەناوبانگە.

## ژیان
لە پاڵ شوڕشگێڕی و باشییەکەی لە جەنگدا، شاعیرێک بوو، باڵا بەرز و زەبەلاح بوو، ئازا بوو، و دەوڵەمەند بوو.

## سامان
شمشێرێکی لەسەر ھەڵکەندبوو کە دەستەواژەی "ئەمە شمشێری مەرحەبە،ئەوەی تامی بکات دەمرێت".  و لە کۆشکێکدا نیشتەجێیە.

## غەزای خەیبەر
غەزای خەیبەر لە ساڵی ٦٢٨ لە نێوان موسڵمانان و جولەکەکانی دانیشتووی وەحشەکەی خەیبەر ئەنجامدرا.  مەرحەب لەو شەڕەدا فەرماندەی سوپای جولەکە بووە و ھێز و لێھاتوویییەکی نایابی دەربڕیوە.  مێژوونووسی موسڵمان شێخ موفید ڕایگەیاندووە: "کەس لەنێو موسڵماناندا نەیتوانی ڕووبەڕووی ببێتەوە بەڵام عەلی کوڕی ئەبی تالیب لە بەرەکانی شەڕدا کوشتی".

## مردن
دایکی مەرحەب فەلەکناس بوو، پێشبینی دەکرد ھیچ پیاوێک ناتوانێت مەرحەب بکوژێت تەنھا  پیاوێک نەبێت کە بەناوی ھاوواتای شێرەوە ناونراوە.  شەوێک پێش دوا شەڕی لە خەونیدا بینی کە شێرێک ھێرشی کردووەتە سەری.

مێژوونووسان سەبارەت بە ڕووداوی کوشتنی مەرحەب وەسفی جیاوازیان داوە. بە بڕوای سەحیح موسلیم، عەلی  لە یەک شەڕدا چووەتە دیداری مەرحەب.  مەرحەب پێشڕەوی کرد و شمشێرەکەی ھەڵدەدا و دروشمی دەگوت: "خەیبەر بە دڵنیاییەوە دەزانێت کە من مەرحەبم، جەنگاوەرێکی بەجەرگی تەواو چەکدار و بە باشی تاقی کراوەتەوە (پاڵەوان)، کاتێک جەنگ دێت و بڵێسەی ئاگر بڵاودەبێتەوە".  عەلیش لە وەڵامدا دروشمی وت: من ئەو کەسەم کە دایکم ناوی لێنابوو حەیدەر، (ھاوواتای شێر). گێڕەرەوە فەرمووییانە: عەلی لە سەری مەرحەبی دا و کوشتی، بۆیە  سەرکەوتن (دەستبەسەرداگرتنی خەیبار) بۆ ئەو بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٦٢٨
پۆل:جوولەکەکانی ناو ھۆزە جوولەکەکانی عەرەبستان
پۆل:شاعیرانی جوو
پۆل:شاعیرانی عەرەب
پۆل:جووەکان
گەلی عاد

**گەلی عاد** دوای ئەوەی خوای گەورە پێغەمبەر نووح (ع) و ئەوانەی لەگەڵیدا بوون ڕزگاری کردن لە ناو کەشتییەکەدا و ھەموو بێباوەرانی لە ناو برد لەسەر زەویدا. ماوەیەکی زۆر یەکتاپەرستی خودای گەورە بەردەوام بوو لەسەر زەویدا. تا ئەوکەتەی نەوەیەک ھاتە کە خراپەکار بوون و ھەوەڵیان بۆ خودای گەورە پەیدا کرد. ھەربۆیە خودا گەورە پێغەمبەر (ھود)ی بۆناردن (سەلامی خودای لەسەر بێت)، بۆئەوەی خەڵکی بگەرێنێتەوە یەکتاپەرستی، پێغەمبەر ھود ناوی تەواوی ھود کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی ڕەباح کوڕی جەلود کوڕی عاد کوڕی عەوص کوڕی ئیرەم کوڕی سام کوڕی نوح پێغەمبەر (سەلامی خودای لەسەر بێت).

گەلی عاد بنچینەکەیان دەگەڕیتەوە بۆعاد کوڕی عەوص کوڕی ئیرەم کوڕی سام کوڕی نوح پێغەمبەر (سەلامی خودای لەسەر بێت)، دەوترێت عاد دوو لە کوڕەکانی ناویان شەداد وشەدید بووە، بوونەتە پاشا دوای باوکیان زۆر خراپەکار بوون و خەڵکیان دەچەوساندەوە.

لە دۆڵی ئەحقافدا دەژیان، کە دەوترێت ئەویش دۆڵێکە نێوان عومان و زەوی موھرە، یا لە عومانەوە درێژدەبێتەوە بۆ حەزرەمەوت، دوای گەلی عاد ھاتن کەسانێک ھاتن کە سێ بتیان دەپەرست، ئەوانیش ھوباء و صەمود و صوداء، ژمارەی ھۆزەکانی عاد لە ١٠ ھۆز پێکھاتبوو، خوای گەورە ھێزێکی جەستەیی بەھێزی پێبەخشیبوون، ئەوەش وای لێکردبوون کە شارستانییەتی و شارێکی بێ وێنە دروست بکەن، ھەر بۆیە زۆر بە خۆیان ھێز و توانایدا دەنازین و لەسەر ڕێگای کوفر و خراپەکاری بەردەوام بوون تا ئەو کاتەی خودای گەورە سزای خۆی بەسەر ڕژاندن، ئەم گەلە بیناو کۆشکێکی تایبەت بە خۆیان ھەبوو، ئامێریان ھەبوو کە بەردی دا دەتاشی، لە ناو شاخەکاندا بەرزکەرەوی گەرەیان دروست دەکرد بە درێژای شاخەکە، کۆشکەکانیان لەسەر ئەمەبوو، خۆ بە گەورە زانین و بە درۆخستنەوەی پێغەمبەرەکەیان کە پێغەمبەر ھود بوو (سەلامی خودای لەسەر بێت) لەلایەن گەلی عادەوە لە قورئانی پیرۆزدا تۆمارکراوە، وەک سوورەتەکانی (الشعراء، ھود، المؤمنون، الذاریات، الأحقاقف، ھەندێکی تریش کە بە ئایەت ھاتووە).

## مێژوو
* ڕەچەڵەکانیان

سەر بە عاد کوڕی عەوس کوڕی ئیرام کوڕی سام کوڕی نووح.
* تایبەتمەندی زگماکییان:

گەلێک کە ئێسکی جەستەی باڵا بەرزبوون، نزیکتر لە وەسفی ئادەم لە باقی مرۆڤەکان، یەکێکیان دەھاتە سەر بەردی گەورە، ھەڵی دەگرت و فڕێی دەدایە سەر شوێنێک و لەناویان دەبرد، موعەمەر فەرمووی: درێژی پیاوەکە لە نێوانیاندا پێنج سەد باڵ بوو، کورتییان سێ سەد باڵ بوو، قەتادەش ئیدیعای کرد کە درێژی پیاوێک یەکێکە لەوان، دوازدە باڵ، ئەبو عوبەیدەش فەرمووی: ستوونەکانن بە ھەمان درێژی دەوترێت: پیاوی تەعمیدکراو ئەگەر باڵا بەرز بێت، ئیبن عەباس فەرمووی درێژی پیاوێک لەنێویان حەفتا باڵە، ئیبن عەروبی فەرمووی، تێبینی لەسەر وتەکەی ئیبن عەباس کرد: و نادروستە چونکە لە… ڕوانگەیەکی دروست، خودا ئادەمی دروست کردووە، کە باڵای شەست باڵە، تا ئێستاش نەوەکان لە کەمبوونەوەدایە. وەسفکردنی ئەھلی عاد لە قورئاندا لە چەند شوێنێکدا ھاتووە: 

## سەرچاوەکان

پۆل:ھۆزەکانی عەرەب
پۆل:فۆلکلۆری عەرەبی
مۆڵەتنامەی ئازاد

**مۆلەتنامەی ئازاد** مۆلەتنامەیەکە ڕێگە دەدات بەبێ سنووردار بوون بەرھەمی بەرھەمھێنەر بەکاربھێنرێتەوە

## ئەمانەش ببینە

* پاوانی گشتی
* ناوەرۆکی ئازاد

## سەرچاوەکان


پۆل:یاسای گرێبەست
پۆل:بنکەدراوە
ئەلجاحز

**ئەبو عوسمان عومەرو کوڕی بەحر کوڕی مەحبوب کوڕی فەرازارەت** لەیسی کینانی بەسری ناوسراوە بە **ئەلجاحز** (١٥٩ کۆچی- ٢٥٥ کۆچی) (٧٧٦ ز - ٨٦٨ ز) پەخشان نووس و نووسەری بەرھەمی ئەدەبی، لاھووت، ئاژەڵناسی و مشتومڕی سیاسی-ئایینی بووە. خۆی بە ئەندامی ھۆزی عەرەبی بەنو کینانە وەسف کردووە.

ئیبن ئەلنەدیم نزیکەی ١٤٠ نازناوی خستووەتە ڕوو کە دەگەڕێندرێنەوە بۆ ئەلجاحز، کە ٧٥ ناونیشانیان تا ئێستا ماون. ناسراوترینیان بریتین لە (کتێبی ئاژەڵەکان)، کە کورتەیەکی حەوت بەشییە لەسەر کۆمەڵێک بابەت کە ئاژەڵەکان وەک خاڵی دەستپێکردنیان (کتێبی قسەکردن و ڕوونکردنەوە)، بەرھەمێکی بەرفراوان لەسەر پەیوەندییەکانی مرۆڤ (کتێبی بەدبەختان)، کۆمەڵێک باس لەسەر بەخشندەیی. نەریت بانگەشەی ئەوە دەکات کە کاتێک بڕێکی زۆر کتێب بەسەریدا کەوتنە خوارەوە، خنکاوە تا مردن.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی دەیەی ٨٦٠
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم
پۆل:نووسەرانی عەرەب
پۆل:خەڵکی بەسرە
پۆل:موعتەزیلە
فەڕەنسا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٠

**[[فەڕەنسا]]** یەکێک بوو لە وڵاتە بەشداربووەکانی **[[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٠]]** کە لە ١٤ی ئایارەوە تا ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٠ لە شاری پاریسی پایتەختی فەڕەنسا ئەنجامدرا. بە ٧٢٠ وەرزشوان توانیان ١٠٢ مەدالیا بەدەستبھێنن (٢٧ زێڕ،٣٨ زیو، ٣٧ برۆنز). بەمەش لە پێرستی مەداڵیاکان پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:فەڕەنسا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بە پێی ساڵ
پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٠
پۆل:فەڕەنسا لە ئۆلۆمپیاد
جوانوو

**جوانوو** بەچکەی ئەسپە و ھەتا یەک ساڵ بە جوانوو بانگ دەکرێت. سەرەڕای گەشەکردنی خێرای جوانووەکە بۆ سواربوون نابیت و کەمتر ڕاھێنانی پێدەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئاژەڵەکان
پۆل:ئەسپەکان
پۆل:کەرەکان
پۆل:جۆرەکانی ئەسپ
ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٤

وێنۆک|تیمی ئاوپۆلۆی یانەی وەرزشی نیویۆرک کە بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩٠٤ دەکات لە سانت لویس
**[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]** میوانداری **[[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٤|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ١٩٠٤]]**ی لە شاری سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری کرد. وەرزشیوانانی ئەمریکا توانیان ٢٣١ میدالیای بەدەستبھێنن و ژمارەیەکی پێوانەیی تۆماربکەن کە تا ئێستاش ماوەتەوە. یەکێتی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ بە بەدەستھێنانی ١٩٥ مەدالیا لە شکاندنی ئەو ژمارەی پێوانەیییە نزیک بوو وەوە و لە ئێستادا لە پلەی دوومدایە لە بەدەستھێنانی زۆرترین مەدالیای ئۆڵۆمپیاد لە یەک خولدا. وەرزشوانانی سۆڤیەت ٨٠ میدالیای زێڕی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ بەدەستھێنا کە ژمارەیەکی پێوانەیی بوو، ئەو ٧٦ زێڕەی وەرزشوانانی ئەمریکایان تێپەڕاند کە لە ساڵی ١٩٠٤ بەدەستیان ھێنابوو، بەڵام جارێکی دیکە وەرزشوانانی ئەمریکا توانیان پلەی یەکەم بەدەستبھێننەوە کاتێک لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤دا ٨٣ مەدالیای زێریان بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٤
ئەسپی کێوی

**ئەسپی کێوی** دەوارێکی کێوییە و لە خێزانی ئەسپەکانە. بەلگەکان وا پیشان دەدەن کە ئەسپی کێوی زیاتر لە ملیۆنیک و سەد ھەزار ساڵ پێش ئێستا پەرەسەندووە لە ئەمریکای باکوور. بەھۆی گۆڕانی کەشوھەوا و ماڵیکردنییان مەترسی ناوچوونیان لەسەرە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئاژەڵەکان
پۆل:ئەسپەکان
پۆل:کەرەکان
پۆل:جۆرەکانی ئەسپ
پۆل:جۆرە مەترسیدارەکانی پێڕستی سووری ئای یوو سی ئێن
ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٨٩٦

**[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]** یەکێک یوو لە وڵاتە بەشدابووەکانی **[[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٨٩٦]]** وڵاتی یۆنان کە یارییەکانی لە ٦ بۆ ١٥ی نیسان بەڕێوەچوون، وەرزشوانانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە سێ وەرزشدا بەشدارییان کرد. لەگەڵ ئەوەش ژمارەیان ١٤ کەس بوو بەڵام سەرکەوتووترین تیمی یارییەکان بوو لە ڕووی بەدەستھێنانی مەدالیای زێڕەوە، بە ئەنجامی ١١ بە ١٠ لە وڵاتی یۆنان خانەخوێ بردەوە. وەرزشوانانی ویلایەتە یەکگرتووەکانلە کۆی گشتی مەدالیاکان ٢٠ مەدالیای بردەوە و پلەی یەکەمی یەکەم خولی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی بەدەستھێنا لە دوای ئەو وەرزشوانانی یۆنان ھاتن. زۆربەی وەرزشوانانی ویلایەتە یەکگرتووەکان خوێندکاری زانکۆی ھارڤارد، زانکۆی پرینستۆن، ئەندامی کۆمەڵەی وەرزشی بۆستن بوون. تۆماس بێرک یەکەم مەدالیای زێری ولاتەکەی لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٨٩٦
بەریتانیای مەزن لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٨

**[[بەریتانیای مەزن]]** میوانداری '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ١٩٠٨''' لە شاری لەندەن کرد. وەرزشیوانانی بەریتانیای مەزن توانیان ١٥٦ مەدالیا بەدەستبھێنن و ژمارەیەکی پێوانەیی تۆماربکەن کە تا ئێستاش ماوەتەوە. ئەوە چوارەمین دەرکەوتنی ئەو وڵاتە بوو کە تا ئێستا ھیچ کام لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە لەدەست نەداوە. ھەروەھا بۆ یەکەم جار و کۆتا جار پلەی یەکەمی بەدەستھێنا لە کۆکردنەوەی زۆرترین مەدالیای زێر کە ٥٦ دانە بوون. بە شێوەیەکی گشتی لەم خولەدا بەریتانیا وەک وڵاتی میواندار ٦٧٦ وەرزشوانی بەشداری کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەریتانیای مەزن لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٨
گەشەپێدەری وێب

**گەشەپێدەری وێب** بریتییە لە بەرنامەسازێک کە کار لەسەر بەرەوپێشچوون و دروستکردنی پەرەی ئەنتەرنێتی دەکات. بە شێوەی سەرەکی ئەو بەرنامەسازانە زمانە پرۆگرامسازییەکانی وەکوو html, css, javascript و بەشێوەیەکی لاوەکیش زمانەکانی بەرنامەسازی وەکوو پی ئەیچ پی و پایسۆن و چەند فریم ۆرکێکی جاڤا سکرێپت و سی ئێس ئێس کە بۆ باشتر کردنی پەرە ئەنتەرنێتییەکە بەکاردێت.

## سەرچاوەکان
# ویکیپیدیایی ئینگلیزی.
# پەڕەی فەرمی پایسۆن.
## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:پیشەکانی کۆمپیوتەر
پۆل:گەشەپێدانی وێب
کەرەکێویی سۆماڵی

**کەری کێوی سۆماڵی** دەوارێکی کێوییە و لە خێزانی ئەسپەکانە، قاچەکانی بە خەتی ڕەش و سپی داپوشراوە. لەبنەرەتدا لە توخمەکەی زیبران. تەنھا کەمتر لە ١٠٠٠ دانە ماون، لە ھەندێک شوێنی سۆماڵیا و ئێریتریا و ئیتیۆپیادا دەبینرێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئاژەڵەکان
پۆل:ئەسپەکان
پۆل:کەرەکان
پۆل:لیستی سووری IUCN بۆ گیانلەبەرانی لە مەترسیی تێداچووندا
ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢

'''ویلایەتە یەکگرتووەکان''' یەکێک بوو لە وڵاتە بەشداربووەکانی **[[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢]]** کە لە شاری ستۆکھۆڵمی سوێد لە ٥ی ئایار بۆ ٢٧ی تەممووزی ١٩١٢ بەڕێوەچوو. ١٧٤ پێشبڕکێکار، بەشدارییان لە ٦٨ یاری لە ١١ وەرزشدا کرد.لە کۆی ١٧٤ وەرزشوان کە بەشدارییان کردبوو، ٦٣ وەرزشوان مەدالیایان (٢٥ زێر، ١٩ زیو، ١٩ بڕۆنز) بەدەستھێنا. بە ھۆیەوە بۆ جاری سێیەم پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا بە کۆکردنەوەی زۆرترین مەدالیای زێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢