open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
حافیز قورئان

**حافیز** زاراوەیەکە لەلایەن موسڵمانانەوە بۆ کەسێک کە قورئان بە تەواوی لەبەر بکات.حافیزە ھاوتای وشەکەیە بەڵام بۆ مێینەیە بەکاردێت.

## فەزتیلەتەکانی لەبەرکردنی قورئان
# قورئان سەرچاوەی وەرگرتنە بۆ میللەت، لای ئەو حوکم و ناوبژیوانییە و لەوە وەرگرتن و یاسادانان دێتە ئاراوە.
# وەرگرتنی نموونەی پێغەمبەر وەک خوا لە قورئان سوورەتی ئەحزاب ئایەتی ٢١ دەفەرموێت: بەدڵنیایی لە پێغەمبەری خودا (ص) - بۆ ئێوە پێشەوایەتییەکی زۆر جوان ھەیەوپێشەواو مامۆستای چاکی ئێوەیەو چاو لە پێغەمبەری خوا - صلی اللە علییە وسلم - بکەن و شوێنی بکەون بەڵام بۆ کەسێک کە بە ئومێدیخواو ڕۆژی دوایی و پاداشتی خوای گەورە ھەبێت، و زیکری خوای گەورەی زۆر کردبێت.
# پێغەمبەری خودا دەفەرموێت: (ھەر کەسێک پیتێک لە قورئان بخوێنێت ئەوا چاکەیەکی بۆ دەنوسرێت، چاکەیەکیش یەک بە دەیە، ناڵێم ئەلیف لام پیتێکە، بەڵام ئەلیف پیتێکە، و لام پیتێکە، و میم پیتێکە.
# ھەڵگرانی قورئان ئەھلی خودان. پێغەمبەری خودا فەرمووی: (خودا دوو کەسی ھەیە لە ناو گەلەوە). وتیان: ئەی پێغەمبەری خودا ئەوانە کێن؟ فەرمووی: (ئەھلی قورئان و ئەھلی خودان و ھی خۆین).
# پێغەمبەری خوا فەرمووی: سوێند بەخوا بەڕاستی قورئان بخوێنەرەوە، چونکە لەڕۆژی قیامەتدا وەک شەفاعەت بۆ ھاوەڵانی دێت. لەڕۆژی قیامەتدا وەک ھەور دێن، یان وەک ئەوەی دوو شەو بن، یان وەک دوو باڵندەی سەرگەردان بن، لەجیاتی ھاوەڵەکانیان گفتوگۆ دەکەن.
# حافیز قورئان لەگەڵ ڕێبوارانی شەرەفمەند و چاکەکاران، و مافی سێبەری خودا لەو ڕۆژەدا (ڕۆژی قیاممەت) کە ھیچ سێبەرێک نییە جگە لە سێبەری ئەوانەی کە حافیز قورئانن.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:وشە و دەستەواژە قورئانییەکان
سکارلێت ویچ

وێنۆک|150px
**سکارلێت ویچ (واندا ماکسیمۆف)** کەسایەتیی خەیاڵییە و لە کتێبە کۆمیکییەکانی ئەمریکادا دەردەکەوێت کە لەلایەن کۆمپانیای کۆمیکەکانی ماڕڤڵەوە بڵاوکرایەوە. کارەکتەرەکە لەلایەن نووسەر ستان لی و ھونەرمەند جاک کیربی دروست کراوە. یەکەم دەرکەوتنی لە فیلمی ئێکس مانی ٤ (ئازاری ١٩٦٤) بوو لە فیلمی سەردەمی کتێبی کۆمیک. بە سەرەتادا دەوترێت توانای گۆڕینی ئەگەری ھەیە، جادووگەری سوور لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە وەک جادووگەرێکی بەھێز دانراوە و لە فیلمێکدا ئەوەندە بەھێز بووە کە بتوانێت ڕاستی بگۆڕێت بە دەست لێدانی سەرچاوەی وزەی گەورەتر. لە یەکەم دەرکەوتنییەوە، سکارلێت ویتچ وەک یەکێک لە دیارترین پاڵەوانە ژنەکانی مارڤڵ و یەکێک لە بەھێزترین کارەکتەرەکانی جیھانی مارڤڵ دانراوە.

جادووگەری سوور بۆ یەکەمجار وەک گەورەخراپەکار دوودڵ لەگەڵ برا دووانەکەی، پیترۆ ماکسیمۆف/کویکسیلڤەر، کە ھەردووکیان ئەندامی دامەزرێنەری برایەتی گۆڕاوەکانن. دوای ساڵێک لە یەکەم دەرکەوتنی، پەیوەندی بە تیمی تۆڵەستێنەکان کرد و لەو کاتەوە زۆرجار وەک ئەندامێکی ئاسایی ئەو تیمە یان تیمە پەیوەندیدارەکان (وەک تۆڵەسەندنەوەی کەناری ڕۆژاوا و کارەکانی ھێز) دەکرد. لە ساڵی ١٩٧٥ لەگەڵ ھاوڕێی ڕۆبۆتەکەی ڤیژن ھاوسەرگیری کرد، دواتر ھێزی ئەفسوناوی بەکارھێنا بۆ ئەوەی خۆی دووگیان بکات، لە ئەنجامدا کوڕە دووانەکانی ویلیام ("بیلی") و تۆماس ("تۆمی")ی لەدایکبوون. چیرۆکەکان لە ساڵی ١٩٨٩ تۆمی و بیلی لە بوون سڕییەوە (دواتر وەک پاڵەوانەکان بە ناوی ویکان و سپید دەردەکەون) و ھەستەکانی ڤیژنیان لابرد، ئەمەش بووە ھۆی ھەڵوەشاندنەوەی ھاوسەرگیرییەکەی و واندا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو کارەکتەرانەی لەلایەن ستان لی دروستکراون
پۆل:کەسایەتییە مێیینەکانی نێو فیلم
پۆل:کارەکتەرەکانی کۆمیک کە لە ١٩٦٤ ناسێنراون
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای دەستکاریکردنی وزەیان ھەیە
پۆل:کۆچبەرە خەیاڵییەکان بۆ ئەمریکا
پۆل:گۆڕانکارییەکانی کۆمیکی مارڤڵ
پۆل:کەسایەتی دووانە لە کۆمیکەکاندا
ئەگەسا ھارکنێس

**ئەگەسا هارکنێس** کارەکتەری خەیاڵییە و لە کتێبە کۆمیکەکانی ئەمریکادا دەردەکەوێت کە لەلایەن کۆمپانیای کۆمیکەکانی ماڕڤڵ بڵاودەکرێتەوە. ئەو جادووگەرێکی بەهێزە، بە شێوەیەکی تایبەت وەک هاوڕێ و مامۆستای واندا ماکسیمۆف وێنا دەکرێت، هەروەها دایکی نیکۆڵاس سکراچە. ئەگەسا یەکێکە لە جادووگەرە ڕەسەنەکانی تاقیکردنەوەکانی جادووگەرەکانی سەلیم کە دواتر دەبێتە کەسایەتییەکی بەرچاو لە گەردوونی مارڤڵدا، فرانکلین ڕیچاردز وەک دایک و باوکی دەپارێزێت و دواتر ڕاهێنەرایەتی واندا دەکات لە بەکارهێنانی جادووی ڕاستەقینە. کە لە شوێنێکدا ئاشنایەکی هەبوو بە ناوی ئیبۆنی، بوونەوەرێکی پشیلە هاوشێوەی هەبوو کە دەیتوانی هەست بە بوونی بوونەوەرە جادوویەکان بکات. لە یەکەم دەرکەوتنییەوە، ئەو کارەکتەرە وەک یەکێک لە بەهێزترین سیحربازەکانی جیھانی مارڤڵ ئاماژەی پێدەکرێت.

کاترین هان ڕۆڵی ئاگاتا هارکنێسی گێڕا لە زنجیرە بچووکەکەی جیھانی سینەماییی مارڤڵ  وانداڤیژن  گێڕا و بڕیارە ڕۆڵی خۆی لە زنجیرەیەکی سپین ئۆفدا دووبارە بکاتەوە کە باس لە کارەکتەری فیلمەکە دەکات، ئەگەسا: سەرچاوەی ئاژاوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو کارەکتەرانەی لەلایەن ستان لی درووستکراون
پۆل:بکوژە خەیاڵییەکان
پۆل:ئەو کارەکتەرانەی لەلایەن ستان لی دروستکراون
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای دەستکاریکردنی وزەیان ھەیە
ڕووباری تارتار

وێنۆک|ڕووباری تارتار
**ڕووباری تارتار** (بە ئازەربایجانی: Tərtərçay، ئەرمەنی: Թարթառ)یەکێکە لە لقەکانی کورە کە دەکەوێتە ئازەربایجان. بە قەزاکانی کەلبەجار و بەردە و تارتاردا تێدەپەڕێت. بەشێک لە ڕووبارەکە بە پارێزگای مارتاکێرتی خۆبەناو کۆماری ئارتساخدا تێدەپەڕێت. . کۆگای سەرسەنگ لە ساڵی ١٩٧٦ لەسەر ڕووباری تارتار بۆ مەبەستی کارەبا و ئاودێری دروست کراوە.

## بەکارھێنانی ئاو
ئەوەی ڕۆژێک گوندی ھاوینەھەواری بەناوبانگی ئیستیسو بوو، کە دوای جەنگی یەکەمی ناگۆرنۆ-قەرەباغ داگیرکرا و وێران بوو، دەکەوێتە بەشی خوارەوەی ڕووبارەکە. ھاوینەھەواری ئیڤێرتۆن ھەم ئاوی کانزایی خواردنەوەی سروشتی و ھەم کانی ئاوی گەرم بۆ خۆشۆردن لەخۆدەگرێت. وێستگەی ئاوی سەرسەنگ بە توانای ٥٠ مێگاوات لە کۆگای سەرسەنگی ڕووبارەکە کاردەکات و سەرچاوەی سەرەکی وزەی کارەبایە بۆ کۆماری ئارتساخ (40-60%).

## سەرچاوەکان

تارتار
پۆل:قەزای تارتار
پۆل:قەزای کەڵبەجار
سوێد لە ئۆڵۆمپیاد

سوێد یەکێک بوو لەو وڵاتانەی کە لە ساڵی ١٨٩٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، لەو کاتەوە جگە لە ئۆڵۆمپیادی ١٩٠٤ بەشداری سەرجەم یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ھەروەھا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە، وەرزشوانانی سوێد بە شێوەیەکی گشتی خاوەنی ٦٧٩ مەدالیا (٢١٣ زێر، ٢٢٧ زیو، ٢٣٩ بڕۆنز)ی ئۆڵۆمپیادن. سوێد تەنھا لە دوو خولی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە مەدالیایان بەدەستنەھێنا ئەوانیش ١٨٩٦، ١٩٠٤ (لە ١٩٠٤ بەشداری نەکرد)، تەنیا وڵاتێکیش کە لە ساڵی ١٩٠٨ لە ھەموو خولەکانی یارییەکانی ھاوینە مەدالیای بردووەتەوە فینلەندایە. وڵاتی سوێد ساڵی ١٩١٢ میوانداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینەکرد لە شاری ستۆکھۆڵم. ھەروەھا میوانداری پێشبڕکێکانی ئەسپسواری ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦ کردن بەھۆی سیاسەتی کەرەنتینە لە وڵاتی ئوسترالیا. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە لە یارییەکانی ھاوینە ٥٠٣ مەدالیای بەدەستھێناوە، لە یارییەکانی زستانە ١٧٦ مەدالیای بەدەستھێناوە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی سوێد لە ساڵی ١٩١٣ دامەزرا و ھەمان ساڵ بەفەرمی ناسێندرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سوێد لە ئۆڵۆمپیاد
گۆن فریکس

**گۆن فریکس** (بە ژاپۆنی: ゴン＝フリークス؛ بە گۆن فوریکۆسو دەخوێندرێتەوە) پاڵەوانی سەرەکییە لە مانگای ڕاوچی × ڕاوچی کە چیرۆکەکە سەرنج دەخاتە سەر کوڕێکی گەنج بە ناوی گۆن فریکس کە بۆی دەردەکەوێت کە باوکی کە لە تەمەنی گەنجیدا جێی ھێشتووە، لە ڕاستیدا ڕاوچییەکی بەناوبانگی جیھانە، پسپۆڕێکی مۆڵەتپێدراو کە تایبەتمەندە بە بەدواداچوونی نایابەوە وەک شوێن.

پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:ژاپۆنییە خەیاڵییەکانی ناو ئەنیمێ و مانگا
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای دەستکاریکردنی وزەیان ھەیە
پۆل:پەل-بڕاوە خەیاڵییەکان
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە تووشی نەخۆشی فشاری دەروونی دوای کارەسات بوون
قەزای تارتار

وێنۆک|نەخشەی ئازەربایجان کە قەزای تارتار نیشان دەدات
**قەزای تارتار** (بە ئازەربایجانی: Tərtər rayonu)یەکێکە لە ٦٦ قەزای ئازەربایجان. دەکەوێتە ڕۆژاوای ئەو وڵاتە و سەر بە ھەرێمی ئابوری قەرەباغە. قەزاکە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزاکانی کەلبەجار، گۆرانبۆی، یەولاخ، بەردە، و ئاگدام. پایتەخت و گەورەترین شارەکەی تارتارە. تا ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی ناوەکی قەزاکە ١٠٤٧٠٠ کەس بووە.

## مێژوو
قەزاکە فراوانتر کرا بۆ ئەوەی بەشی ڕۆژھەڵاتی قەزای مەرداکێرت لە ئۆبلاستی خۆسەری ناگۆرنۆ-قەرەباغ بگرێتەوە دوای ھەڵوەشاندنەوەی، بەڵام تەنھا بەشێکی کەمی لەژێر کۆنترۆڵی ئازەربایجان مایەوە دوای جەنگی یەکەمی ناگۆرنۆ-قەرەباغ. ئازەربایجان لە شەڕی ناگۆرنۆ قەرەباغ لە ساڵی ٢٠٢٠ گوندەکانی تالیش و مەداغیز لە تارتاری کۆنترۆڵکردەوە و باقی قەزاکەش خرایە ژێر کۆنترۆڵی ئاشتیپارێزانی ڕووسیا.

بەشێک لە ئاوارەکانی ئازەربایجانی لە ناگۆرنۆ-قەرەباغ و ناوچە داگیرکراوەکانی دەوروبەری دوای شەڕی یەکەمی قەرەباغ گواسترانەوە بۆ شوێنی نیشتەجێبوونی چادر لەو قەزایە. ئێستا زۆربەیان لە خانووی نوێدا دەژین کە لەلایەن حکوومەتەوە دروستکراون.

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزای تارتار
تارتار
ھودینی (ڕوونکردنەوە)

**[[ھاری ھودینی]]** (١٨٧٤–١٩٢٦) جادووگەر و ھەڵاتنزانێکی بەناوبانگ بوو.

**ھودینی** لەوانەیە مەبەستی لەمانەش بێت:

## خەڵک
*بێس ھودینی (١٨٧٦–١٩٤٣)، یاریدەدەری سەر ستەیج و ھاوسەری ھاری ھودینی
*ویڵمۆت ھودینی (١٨٩٥–١٩٧٣)، مۆسیقاژەنی کالیپسۆ
*ھودینی (ڕاپەر) (١٩٩٨-٢٠٢٠)

## فیلم و تەلەڤیزیۆن
*''ھودینی'' (فیلمی ١٩٥٣)، فیلمێکی ژیاننامەییی ١٩٥٣ دەربارەی ھاری ھودینی
*''ھودینیی مەزن'' (فیلم)، فیلمێکی تەلەڤیزیۆنیی ژیاننامەییی ١٩٧٦ دەربارەی ھاری ھودینی
*''ھودینی'' (فیلمی ١٩٩٨)، فیلمێکی تەلەڤیزیۆنیی ژیاننامەییی ١٩٩٨ دەربارەی ھاری ھودینی
*''ھودینی'' (کورتە زنجیرە)، کورتە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ٢٠١٤ دەربارەی ھاری ھودینی

## مۆسیقا
*ھوودینی، سیانەیەکی ھیپ ھۆپی ئەمریکی

**ئەلبومەکان**
*''ھودینی'' (ئەلبوم)، ئەلبومێکی سڵج مێتاڵی دە مێڵڤینز

**گۆرانییەکان**

*«ھاری ھودینی» (گۆرانی)، گۆرانییەکی ١٩٨٨ی باندی کەنەدیی کۆن کان
*«ھودینی» (گۆرانیی فۆستەر دە پیپڵ)، گۆرانییەکی فۆستەر دە پیپڵ لە ئەلبومی ٢٠١١ی *تۆرچس*
*«ھودینی» (گۆرانیی کەی ئێس ئای)، گۆرانییەکی ٢٠٢٠ی کەی ئێس ئای کە سواڕمز و تیۆن وەینی تێدایە
*«ھودینی» (گۆرانیی واڵتەر برێنان)، گۆرانییەکی واڵتەر برێنان لە ئەلبومی ١٩٦٢ی *ماما سانگ ئە سۆنگ*
*«ھودینی»، گۆرانییەکی کەیت بوش لە ئەلبومی ١٩٨٢ی *[[خەونبینینەکە (ئەلبوم)|خەونبینینەکە]]*
*«ھودینی»، گۆرانییەکی دێت گریپس لە ئەلبومی *[[چاڵێکی بێکۆتا (ئەلبوم)|چاڵێکی بێکۆتا]]*

## بەکارھێنانەکانی تر
*ھودینی (نەرمامێر)، نەرمامێرێکی ئەنیمەیشنی سێ ڕەھەندیی پێشەنگ
*ھودینی (شەتڕەنج)، بزوێنەرێکی شەتڕەنج بۆ ویندۆز
*ھودینی (''میرکات مانەر'')، یەکێک لە بانباکەکانی زنجیرەی بەڵگەنامەییی *میرکات مانەر*
*''ھودینی'' (شانۆ)، شانۆیەکی ٢٠١٤ دەربارەی ژیانی برایانی ھودینی
سویس لە ئۆڵۆمپیاد

سویس بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٩٦ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ھەروەھا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە، وەرزشوانانی سویس بە شێوەیەکی گشتی خاوەنی ٣٧٣ مەدالیای (١١٦ زێر، ١٢٦ زیو، ١٣١ بڕۆنز) ئۆڵۆمپیادن. سویش بایکۆتی ئۆڵۆمپیادی ١٩٥٦ی مێلبۆرنی کرد، بەڵام پێتر بەشداری یارییەکانی پێشبڕکێی ئەسپسواری کردبوو کە لە سوێد بەرێوەچوو و یەک مەدالیای بڕۆنزی بەدەستھێنا ھەربۆیە بە یەکێک لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦ دادەنرێت. کۆمیتەی نەتەوەی ئۆڵۆمپیادی سویس لە ساڵی ١٩١٢ دامەزراوە. سویس دووجار میوانداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە. لە ساڵی ١٩٢٨ و ١٩٤٨.

## سەرچاوەکان

پۆل:سویس لە ئۆڵۆمپیاد
چەپە سورگە

**چەپە سورگە** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مییەخاس، ناوچەی سیوان، شارستانی ئیلام، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.

## دانیشتووان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠)کەس و (٠)خێزان بووە.
* دانیشتووانی گوندەکە کوردن.
* بە کوردی شێوەزاری (کوردیی باشووری) دەدوێن.

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە ئیسلام (شیعە)یە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانی ئیلام
ئیلام
ئیلام
پۆل:گوندەکانی شارستانی ئیلام
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
شۆڕشی ١٨٤٨ی مەجارستان

**شۆڕشی مەجارستان** لە ساڵی ١٨٤٨، کە لە مەجارستان بە **شۆڕشی ھەنگاری و جەنگی سەربەخۆیی ساڵی ١٨٤٨‒١٨٤٩** ناسراوە (بە مەجاری: 1848–49-es forradalom és szabadságharc) یەکێک بوو لە زۆرێک لە شۆڕشەکانی ١٨٤٨ و پەیوەندی ھەبوو بە شۆڕشەکانی ١٨٤٨ی ئیمپراتۆریەتیی نەمسا. ھەرچەندە شۆڕشەکە شکستی ھێنا، بەڵام یەکێکە لە ڕووداوە ھەرە گرنگەکانی مێژووی نوێی مەجارستان، کە بەردی بناغەی ناسنامەی نەتەوەیی مەجارستانی مۆدێرن پێکدەھێنێت. ساڵڕۆژی سەرھەڵدانی شۆڕش، ١٥ی ئازار، یەکێکە لە سێ جەژنە نیشتمانییەکانی مەجارستان.

لە نیسانی ساڵی ١٨٤٨دا مەجارستان بووە سێیەم وڵاتی کیشوەری ئەورووپا (دوای فەڕەنسا لە ساڵی ١٧٩١ و بەلجیکا لە ساڵی ١٨٣١) کە یاسایەکی دەرکرد بۆ جێبەجێکردنی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی دیموکراسی. یاسای نوێی مافی دەنگدان (یاسای پێنجەمی ساڵی ١٨٤٨) پەرلەمانی فیۆداڵی کۆنی گۆڕی بۆ پەرلەمانێکی دیموکراسی. ئەم یاسایە لەو کاتەدا فراوانترین مافی دەنگدانی لە ئەورووپا پێشکەش دەکرد. یاساکانی مانگی نیسان ھەموو سودەکانی دەرەبەگەکانی مەجارستانی بە تەواوی سڕییەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شۆڕش
پۆل:شۆڕشەکان
پۆل:شەڕەکانی مەجارستان
شۆڕشی ١٩٥٦ی مەجارستان

**شۆڕشی ١٩٥٦ی مەجارستان** (٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٦–١٠ی تشرین دووەمی ١٩٥٦)، شۆڕشێکی نیشتیمانی بوو دژی حکوومەتی کۆماری گەلی مەجارستان (١٩٤٩–١٩٨٩)، و دەست تێوەردانی سیاسەتی ناوخۆیی مەجارستان لەلایەن یەکێتیی سۆڤیەت. لە سەرەتادا شۆڕشێکی ئەنارکی بوو، بەڵام دواتر شۆڕشی ھەنگارییەکان لەنێو خەڵکی مەجارستاندا پەرەی سەند، و خەڵک پێکەوە لە دژی دەست تێوەردانەکانی یەکێتیی سۆڤیەت لە ئەورووپا پێکھاتن.

## دەستپێکی شۆڕش
شۆڕشی مەجارستان لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٦ دەستیپێکرد، کاتێک خوێندکارانی زانکۆ بانگەوازیان لە دانیشتووانی مەدەنی کرد بۆ ئەوەی لە بینای پەرلەمانی مەجارستان، لەگەڵیاندا کۆببنەوە بۆ ناڕەزایی دژی دەسەڵاتی جیۆپۆلەتیکی سۆڤیەت لە مەجارستان. شاندێکی خوێندکارەکان چوونە ناو بینای ڕادیۆی مەجارستان بۆ بڵاوکردنەوەی ١٦ داواکاری بۆ چاکسازی سیاسی و ئابووری بۆ کۆمەڵگەی مەدەنی مەجارستان، بەڵام دوای چەند خولەکێک بەسەر ڕاگەیاندنەکە، لەلایەن پاسەوانانی ئاسایشەوە دەستگیرکران. کاتێک خۆپیشاندەرانی خوێندکاران لە دەرەوەی بینای ڕادیۆ داوای ئازادکردنی شاندە خوێندکارانەکەیان کرد، پۆلیسەکانی پاراستنی دەوڵەت، بە چەک چەندین خۆپیشاندەریان کوشت و بریندارکرد.

لە ئەنجامدا، خۆپیشاندانی ھەنگارییەکان بەرەو شۆڕشی چەکداری ملی شۆڕکرد، خوێندکارە ناڕازییەکان خۆیان ڕێکخست بۆ میلیشیا شۆڕشگێڕەکان بۆ شەڕکردن دژی حوکومەتی مەجارستان، سەرکردە کۆمۆنیستییەکانی مەجارستان و فەرماندە پۆلیسەکان دەستگیرکران، و زیندانییە سیاسییە دژە کۆمۆنیستەکان ئازادکران و چەکیان پێدرا بۆ شەڕکردن دژی کۆمۆنیستەکان. لە ئەنجامدا حکوومەتی نوێی مەجارستان دامەزرا و بەیاننامەی ئەنجومەنی نوێنەران بڵاوکرایەوە، دەرچوونی مەجارستان لە پەیماننامەی وارشۆ ڕاگەیاندرا.

## سەرچاوەکان



پۆل:شۆڕشگێڕەکان
پۆل:شۆڕشەکان
پۆل:شۆڕش
پۆل:بوداپێست
پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٥٦
پۆل:بلۆکی ڕۆژھەڵات
پۆل:شەڕی ناو شار
پۆل:شەڕەکانی مەجارستان
پۆل:شەڕەکانی یەکێتیی سۆڤیەت
ھەیبەت سوڵتان

**ھەیبەت سوڵتان** چیایێکە دەکەوێتە قەت پاڵی زنجیرە چیایەک لە شارۆچکەی کۆیە، کەخەڵکانێکی زۆر ڕووی تێدەکەن و ئەم چیایە بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافی و سروشتەجوانەکەی و بوونی کانییەکی زۆر تێیدا لەوەرزی بەھاراندا، وای کردوە ببێتە شوێنێکی گەشتیاریی. ھەیبەت سوڵتان دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری کۆیە بە دووری ٣کم و بە دووری ٧٣کم لە ناوەندی شاری ھەولێر دوورە، بەرزی ئەم چیایە ١٢٦٠ مەترە لەسەر ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە، دەکەوێتە پاڵ مەزارگەی ھەیبەت سوڵتان خەڵکانێکی زۆر سەردانی دەکەن بە درێژای ساڵ بۆ پارانەوە و ئاوات خواستن.

## سەرچاوەکان

پۆل:چیاکانی کوردستان
پۆل:کێوەکانی کوردستان
وشەی جادووی

**وشەی جادووی** زۆرجار وەک دەستەواژەی بێمانایە کە لە  فەنتازیا یان لەلایەن سیحربازانی شانۆوە بەکاردەهێنرێت. زۆرجار ئەم جۆرە وشانە وەک بەشێک لە زمانێکی خودایی، ئادەمی، یان زمانێکی نهێنی یان بەهێزی دیکە دەخرێنەڕوو. هەندێک پاڵەوانی کتێبی کۆمیک وشەی جادووی بەکاردەهێنن بۆ چالاککردنی هێزەکانیان. هەروەها وشەی جادووگ وەک هێلکەی جەژنی ئیستەر یان فێڵ لە یارییەکانی کۆمپیوتەر و کاڵاکانی تر و سیستمی بەکارخەری بەکاردەهێنرێت. (بۆ نموونە وشەکانی ئیکسیزی و پلەس و پۆلڤەر وشەی سیحراوی بوون لە یاری کلاسیکی سەرکێشی کۆمپیوتەرە).

## وشە جادوویە دیارەکان
نموونەی وشەی جادووی نەریتی و مۆدێرن بریتین لە:

* ئەبرەکەدابرا-جادوویەکە بەکاردێت لە لایەن جادووگەرەکانەوە.
* ئاجی ماجی لا تەراجی- وشەیەکی جادووی ئێرانییە (فارسی).
* ئەلەکەزام- دەستەواژەیەک کە جادووگەرەکان بەکاری دەهێنن.
* هۆکس پۆکس- دەستەواژەیەک کە جادووگەرانەوە بەکاری دەهێنن
* جەنتار مەنتار جادوو مەنتار- دەستەواژەیەک کە جادووگەرانەوە بەکاری دەهێنن لە هیندستان
* پریستۆ چانگۆ یان هێی پریستۆ- لەلایەن جادووگەرانەوە بەکاردەهێنرێت (پێدەچێت مەبەست لێی پێشنیارکردنی "گۆڕانکاری خێرا" بێت)

### وشە جادوویەکان لە چیرۆکە خەڵییەکاندا

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
مێگ دانلی

مێگ ئیلیزابێس دانلی  (لە تەممووزی ٢٥ی ٢٠٠٠ لەدایکبووە) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، ڕۆڵی ئاشی بینیووە لە نێتفلێکسدا کە درامایەکی کۆمیدییە بەناوی تیم توون، و تالەر ئۆتۆ لە کۆمپانیای پەخشی ئەمریکی کە درامایەکی سیتکۆمییە، و ئادیسۆن لە ٢٠١٨دا لە کەناڵی دیزنی ئۆرجیناڵ فیلمی زۆمبییەکان و زۆمبییەکانی ٢ و زۆمبیەکانی ٣

## سەرەتای ژیان
دانلی لە نیویۆرک لە دایک بووە و لە پی پاک گلادستۆن، و نیو جێرسی گەورە بووە، ئەو تەنھا منداڵێک بوو کە دەستی کرد بە ڕاھێنانکردن بە دەنگی و سەماکردن و ڕۆڵ بینین لە خانووی یاری ئانی کە قوتابخانەیەکی ھونەری بوو لە فار ھیلس، نیو جێرسی، لە شەش ساڵیدا، ئەو دەرکەوت لە گۆرانیوتنی منداڵانی بەھرەمەندەکام، لە شەقامی برۆدوەی کە لە بەرھەمھێنانی تایم تۆ شاین لە شاری نیویۆرک

## پیشە
دانلی وەک ئاش دەستی پێکرد لە نێتفلێکسدا لە ساڵی ٢٠١٣دا درامایەک بەناوی تیم توون ئەو کچێکی ئەمریکی بوو لە کلین و کلێت لە ٢٠١٥ و ئەو کەسی جووڵە ترسناکەکان بوو لە لویسا و تراپ لە تەلەڤیزیۆنی تایبەتی دەنگی ئاوازی ڕاستەوخۆ لە ئێن بی سی دانلی دەرکەوت لە فیلمێک دڕێژدا بەناوی برۆکن وەنس کە لە کەرنەڤاڵی ئێس ئۆ ھێج ئۆ لە ٢٠١٧ بەخشکرا

دانلی ڕۆڵی تالەر ئۆتۆی بینی لە درامایەکی سیتکۆمی بەناو ئەمریکان ھاوسوایف لە ٢٠١٦وە بۆ ٢٠٢١ لە مانگی ھەشتی ٥ی ساڵی ٢٠١٨دانلی یەکم گۆرانی بڵاوکردەوە بەناوی خەندەو لە ٢٠١٩دا گۆرانی خۆشەویستی دیجیتاڵی بڵاوکردەوە

ئەو دەستیپێکرد وەک ئادیسن لە کەناڵی دیزنی فیلمە ڕاستەقینەکانی کە فلمێکی موزیکی بوو بەناوی زۆمبییەکان کە پەخش کرد لە شوباتی١٦ی ٢٠١٨، لە ٢٠١٩دا بڵاوکرایەوە کە دانلی ڕۆڵی ئادیسۆن دەبینێت لە زۆمبییەکانی ٢دا کە لە کەناڵی دیزنی بەخش کرا لە شوباتی ١٤ی ٢٠٢٠ و سێیەم فیلمی زنجیرە، زۆمبیەکانی ٣ دیاریکرا کە بڵاوبکرێتەوە لە تەممووزدا و لە مانگی ٨ی ٢٠٢٢دا لە دیزنی+ و کەناڵی دیزنی بڵاوکرایەوە

لە ئازاری ٢٠٢٢دا، دانلی بەژداربوویەک بوو لە ماری کەمبێل سوپەر ناتوراڵ سپین ئۆف ویچستێرەکان کە درامایەکە لە سی دەبڵیو لە مەی ٢٠٢٢دا

## فیلمۆگرافی

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:کچە ئەمریکیە سەماکارەکان
پۆل:ژنە مۆدێلە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئەمریکی
پۆل:کچە ئەمریکییە سەماکارەکان
تورکیا لە ئۆڵۆمپیاد

**[[تورکیا|تورکیا]]** پێشتر **[[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی]]** ساڵی ١٩٠٨ بۆ یەکەمجار بەشداری لە یارییەکانی ئۆلۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە جگە لە ساڵانی ١٩٢٠، ١٩٣٢، ١٩٨٠، وەرزشوانانی ناردووە بۆ زۆربەی خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە. ھەروەھا تورکیا دوای یەکەم دەرکەوتنیان لە ساڵی ١٩٣٦ەوە بەشداری زۆربەی خولەکانی یارییەکانی ئۆلۆمپیادی زستانە کردووە. وەرزشوانانی تورکیا بە شێوەیەکی گشتی خاوەنی ١٠٤ مەدالیا (٤١ زێڕ، ٢٦ زیو، ٣٧ بڕۆنز)ی ئۆڵۆمپیادن. زۆرترین مەدالیای تورکیا لە یاری زۆرانبازییە. کۆمیتەی نیشتیمانی تورکیا ساڵی ١٩٠٨ دامەزراوە و ساڵی ١٩١١ بەفەرمی ناسێنرا.

## بەستەری دەرەکی
* 
* 
* 

پۆل:وتارەکان بە hCard
پۆل:تورکیا لە ئۆڵۆمپیاد
ساڵح ئەییووب

**مەلیک سالح نەجمەددین ئەییوب** (٥ی تشرینی دووەمی ١٢٠٥ – ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٢٤٩) نازناوی: ئەبوو فەوتوح، فەرمانڕەوای ئەییووبی میسر بووە لە ساڵی ١٢٤٠ تا ١٢٤٩.

## سەرەتای ژیانی
لە ساڵی ١٢٢١دا، سالح لە کۆتایی جەنگی خاچھەڵگری پێنجەمدا بوو بە بارمەتە، لەکاتێکدا جۆن برین بوو بە بارمتەی کامیلی باوکی سالح، تاوەکو دامیتا (شارێکە لە باکووری قاھیرە) ئاوەدانکرایەوە و گەڕێنرایەوە بۆ میسر. لە ساڵی ١٢٣٢دا حەسکیفی پێدەدرێت لە جەزیرە (باکووری کوردستان) کە باوکی لە دەستی ئەرتوقیدەکانی گرتبوو. لە ساڵی ١٢٣٤ باوکی ناردی بۆ فەرمانڕەوایی دیمەشق، لە جێنشینی میسر دووری خستەوە دوای ئەوەی گومانی لێکرد کە لەگەڵ مەمالیکەکان پیلانگێڕی لە دژیدا کردبێت.

لە ساڵی ١٢٣٨دا، کامیل کۆچی دوایی کرد و سالح میراتگری دیاریکراوی خۆی لە جزیرە بەجێھێشت، ھەروەھا کوڕەکەی دیکەی عادلی دووەم وەک میراتگری لە میسر دانا. لە ناکۆکییە خانەدانییەکاندا کە بەدوایدا ھاتبوو، سالح لە ساڵی ١٢٣٩دا کۆنترۆڵی دیمەشقی گرتە دەست، و دەستی کرد بە بەکارھێنانی وەک بنکەیەک بۆ گەورەکردنی خاکەکەی.

نوێنەرایەتی لە میرە کۆنەکانی باوکی لە میسر وەرگرت، کە داوایان لێکرد براکەی دووربخاتەوە، لەکاتێکدا ئامادەکاری بۆ داگیرکردنی میسر دەکات، ئاگادارکرایەوە کە براکەی لەلایەن سەربازەکانییەوە گیراوە و بەدیل. سالح بانگھێشت کرا بۆ ئەوەی یەکسەر بێت و سوڵتانییەت بگرێتە ئەستۆ.

سالح لە مانگی ئابی ١٢٣٩ دەستی کرد بە گوشار خستنە سەر سالح ئیسماعیل بۆ ئەوەی لە نابلوس (شارێکە لە فەلەستین) بەشداری بکات بۆ ھەڵمەتی دەستبەسەرداگرتنی میسر لە دەستی عادلی دووەم. سالح دەستی کرد بە گومانکردن لە دواخستنەکانی ئیسماعیل کە ھەستی پێدەکرا و پزیشکێکی بەناوبانگی بە ناوی سەعدەدین دیمەشقی نارد بۆ ئەوەی بزانێت وەسڵەکەی چی لێھات. وەزیری ئیسماعیل پلانی سالحی بۆ دۆزییەوە و بە نھێنی تۆمارەکانی ساختەی کرد بۆ ئەوەی ئەیوب بەلاڕێدا ببات و وا بیر بکاتەوە کە بەڕاستی ئیسماعیل لە ڕێگادایە بۆ نابلوس. لە کۆتاییدا ئیسماعیل بە پاڵپشتی ئەیوبییەکانی کەرەک و حەما و حومس لە ئەیلوولی ١٢٣٩دا دیمەشقی لە سالح گرت، سالح لەلایەن سەربازەکانییەوە جێھێڵدرا و لەلایەن بەدەوینەکانی ناوچەکە بە دیل گیرا کە گواستیانەوە بۆ ژێر کۆنترۆڵی ناسر داود، کە تێیدا ئەو وەک دیلێک لە کەرەک گیرابوو، لەگەڵ شەجەرە دوڕ (ھاوسەری سالح ئەییوب) کە خەلیلی کوڕەکەیان لەدایک کرد، و مەملوکەکەی ڕوکنەدین بایبەرس سالحی.

لە نیسانی ١٢٤٠دا، نەسیر بە شەڕ لەگەڵ عادلی دووەم، سالح ئەییونی ئازاد کرد و ھاوپەیمانی لەگەڵیدا کرد دژی میسرییەکان، لە بەرامبەر بەڵێنێکدا کە سالح لە دیمەشق دایبمەزرێنێتەوە. عادل لەلایەن سەربازەکانی خۆیەوە زیندانی کرا و سالح و ناسر لە مانگی حوزەیرانی ١٢٤٠دا بە شێوەیەکی سەرکەوتووانە چوونە ناو قاھیرە، ھەربۆیە سالح بوو بە فەرمانڕەوای سەرەکی بنەماڵەی ئەییوبی.

## سەرچاوەکان

پۆل:سوڵتانە ئەیووبییەکان لە میسر
پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٣یەم
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٢٠٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٠٥
پۆل:مردووانی ١٢٤٩
ئوکراینا لە ئۆڵۆمپیاد

**[[ئوکراینا]]** بۆ یەکەمجار وەک وڵاتێکی سەربەخۆ لە ساڵی ١٩٩٤بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە و یارییەکانی ئۆلیۆمپیادی زستانە کردووە.ێشتر وەرزشوانانی ئوکراینا بەشێک بوون لە شاندی وەرزشوانانی ئیمپراتۆرییەتی سۆڤیەت (١٩٠٠–١٩١٢) دواتریش شاندی وەرزشوانانی یەکێتیی سۆڤیەت (١٩٥٢–١٩٨٨) دوای ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت، بوو بە بەشێک لە تیمی یەکگرتوو لە ساڵی ١٩٩٢ لە بارسێلۆنا، تاتیانا گوستۆ باشترین وەرزشوانی تیمەکە بوو کە چوار مەدالیای بەدەستھێنا. دوای سەربەخۆی بوونی وەرزشوانانی ئوکراینا لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە ١٢٠ مەدالیای بەدەستھێنا لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە ٨ مەدالیایان بردەوە.کۆمیتەی نەتەوەی ئۆڵۆمپیادی ئوکراینا لە ساڵی ١٩٩٠ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٩٣ بە فەرمی ناسێندرا.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 

پۆل:ئوکراینا لە ئۆڵۆمپیاد
ھاریس مۆبرای

ھاریس مۆبرای (بە ئینگلیزی: Harris Mowbray; hæ.ɹɪs moʊbreɪ/)، زمانزان و پرۆگرامەرێکی ئەمریکییە، لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. لە دروستکردنی چەندین پێشنیار بۆ کۆدکردنی زمانە کەمینەکان لە سەرانسەری جیھان بە شێوەی برێل، ڕۆڵێکی دیاری ھەبووە، لە دیارترین ئەو زمانانەش: زمانی گاگاوز و زمانی سۆربی. تا سەرەتای ساڵی ٢٠٢٢ ھاریس ھەوکاری لەگەڵ کۆنگرەی جیھانی ئۆیغوور کردبوو بۆ دروستکردنی برێل بۆ زمانی ئۆیغووری بە پشتیوانی توێژەرانی دیکە. لەگەڵ کۆمەڵگەی قسەکەران لە نامیبیا کاریان کردووە بۆ پەرەپێدانی برێل بۆ ڕێنووسی زمانەکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩
پۆل:زمانەوانانی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:زمانەوانان
گەنجە، ئیلام

**گەنجە** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری عەلی شیروان، ناوچەی سیوان، شارستانی ئیلام، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.

## دانیشتووان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٦٧)کەس و (١٨)خێزان بووە.
* دانیشتووانی گوندەکە کوردن.
* بە کوردی شێوەزاری (کوردیی باشووری) دەدوێن.

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە ئیسلام (شیعە)یە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانی ئیلام
ئیلام
ئیلام
پۆل:گوندەکانی شارستانی ئیلام
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
تارتار

**تارتار** (بە ئازەربایجانی: Tərtər) شارێکە لە قەزای تارتار لە ئازەربایجان و پایتەختە. ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ١٨٢٠٠ کەسە، تا ساڵی ٢٠٠٨. لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیادا، ئەم شارە ناوەندی ئیداریی جیڤانشیر ئویەزدی سەر بە پارێزگای ئەلیزابێسپۆل بووە. شارۆچکەکە لە جەنگی ناگۆرنۆ و قەرەباغ لە ساڵی ٢٠٢٠ لەلایەن ھێزەکانی ئەرمینیا بۆردومان کرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزای تارتار
قەزای گۆرانبۆی

وێنۆک|نەخشەی ئازەربایجان کە قەزای گۆرانبۆی پیشان دەدات
**قەزای گۆرانبۆی** (ئازەربایجانی: Goranboy rayonu)یەکێکە لە ٦٦ قەزای ئازەربایجان. دەکەوێتە ڕۆژاوای وڵات و سەر بە ھەرێمی ئابووریی گەنجە-دەشکسانە. ئەم قەزایە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزاکانی کەڵبەجار، قەزای تارتار، یەولاخ، ساموخ، گۆیگۆل. پایتەخت و گەورەترین شارەکەی گۆرانبۆیە. تا ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ١٠٥ ھەزار کەس بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزای گۆرانبۆی
زەینەب کچی حاریس

**زەینەب کچی حاریسە** ژنێکی جولەکە بوو کە ھەوڵی تیرۆرکردنی پێغەمبەر محەممەدی داوە لە دوای غەزای خەیبەر کە تێیدا زەینەب کچی حاریسە کوژرا.

## لە غەزای خەیبەردا
پێغەمبەر لە حوزەیرانی ساڵی ٦٢٨ گەمارۆی خەیبەری دا، زەینەب لەگەڵ ژن و منداڵەکانی دیکە لە قەڵاکانی خەیتەب بەربەست کران، لەکاتێکدا سەلامی ھاوسەری لە ناوچەی نەتاتەوە فەرماندەیی بەرخۆدانی دەکرد. لە یەکەم ڕۆژدا لە شەڕدا کوژرا و حاریسەی برای زەینەب بەرگری لە خەیبەر گرتە ئەستۆ.

دوای نۆ ڕۆژ عەلی کوڕی ئەبووتالیب توانی بچێتە ناو قەڵای نەعیمەوە. باوکی زەینەب تەحەدای موسڵمانەکانی کرد بۆ تاکە شەڕ و چەند کەسێکیان لێ کوشت پێش ئەوەی عەلی حاریس بکوژێت. پاشان مەرحەب کوڕی حاریس ھەنگاوی بۆ تۆڵەی براکەی کردەوە، بەڵام دوای شەڕێکی خوێناوی عەلی ئەویشی کوشت. پاشان یاسیری برای مەرحەب ڕای کردە دەرەوە بۆ تۆڵەسەندنەوەی مەرحەب، و زوبەیری کوڕی عەوەم یاسیری کوشت. دوای ئەمە، شەڕێکی گشتی ڕوویدا جوولەکەکان کاتێک شکستیان ھێنا کاتێک موسڵمانان حاریس برای زەینەبیان کوشت.

لە ماوەی دە ڕۆژی دواتردا زەینەب شاھیدی ئەوە بوو کە خەڵکی مەدەنی و چەک و گەنجینەی ھێنرانە ناو سەلامەتی قەڵاکانی خەیبەتەوە لەکاتێکدا موسڵمانان قەڵاکانیان لە ناوچەکانی نەتات و ئەلشیق گرت. خەڵکی مەدەنی بە شەو بەدەوری خۆیاندا دەجووڵان لەگەڵ داگیرکردنی قەڵا لاوازەکان. دواجار موسڵمانان ھێرشیان کردە سەر سێ قەڵای خەیبەتەوە. شەڕی ڕاستەقینە ڕووی نەدا، بەڵام بەرگریکاران نەیانتوانی تا کاتێکی نادیار بەرگەی گەمارۆکە بگرن، و بەم شێوەیە خۆیان ڕادەست کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٦٢٨
پۆل:جوولەکەکانی ناو ھۆزە جوولەکەکانی عەرەبستان
گۆرانبۆی

وێنۆک|ناوەندی حەیدەر عەلیێڤ لە شاری گۆرانبۆی ئازەربایجان
**گۆرانبۆی** پایتەختی قەزای گۆرانبۆی ئازەربایجانە. شارەوانییەکە لە شاری گۆرانبۆی و گوندەکانی نزیکی قەرەسولەیمانلی، شا محەممەدلی، ئیراڤانلی، شوراکند پێکدێت. ڤۆگار ئەسلانۆڤ خەڵکی گۆرانبۆیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزای گۆرانبۆی
زەڕنە

**زەڕنە** شارەدێیەکە لە ناوچەی زەڕنە لە شارستانی ئەیوان لە پارێزگای ئیلام، لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ناوچەی زەڕنەیە.

## ناو
دوو بۆچوون ھەیە سەبارەت بە ناوی زەڕنە: 
* یەکێکیان ئەوەیە، چونکە ئەو زەویانەی کە لەم ناوچەیەدا ھەبوون کوالیتی و بەپیتێکی تایبەتیان ھەبوو، بەراوردیان کردووە لەگەڵ (زێڕ).
* بۆچوونی دووەم لەسەر ئەو ڕاستییە دامەزراوە کە لە ڕابردوودا ئەو کەسانەی لەم ناوچەیەدا دەژیان، ژنێک فەرمانڕەوایییان دەکرد کە ناوی (زەڕینە) بوو، ھەر بۆیەش ئەو ناوچەیە بە ناوی ئەوەوە ناونراوە.

## زەڕنە لە سەفەرنامەکاندا
ڕۆژھەڵاتناسی بەریتانی سێر ھێنری ڕاولینسۆن کە لە ساڵی ١٨٣٦دا سەفەری کردووە بۆ ئێران و پێی لەو ناوچانە دانا، لە لێکۆڵینەوەکانیدا لە کتێبی (Passage from Zahab to Khuzestan) کە باس لەوە دەکات کە؛
"لە زەڕنە کەلاوەکانی شارێکی گەورە دیارە". لەوێ گردێک ھەیە کە پێموایە شوێنی قەڵایەک بووە، قەبارەکەی بچووکترە لەوەی لە گیلان. بناغەی بیناکان کە ڕووبەرەکەیان نزیکەی ٨ کیلۆمەتر دەگرێتەوە، ئێستا نزیکە لەگەڵ زەوی یەکسان بن. سێ چوار بینای جیاواز، کە لەوانی تر وەک خۆیان نەشکاوترن، لە دەوری گردەکە دەبینرێن، کە چەندین کۆریدۆری تەسک و قوبەیان تێدایە و پێدەچێت لە سەردەمی پاشا ساسانییەکاندا شوێنی نیشتەجێبوون بوون. لەڕووی شێوازی تەلارسازییەوە ئەم بینایانە ھەمان وێرانەکانی (بان زەردە)ی قەسری شیرینن و گومانم لەوەدا نییە کە ھی ھەمان سەردەمن. بەھەر حاڵ گردەکە و ھەموو بیناکان زۆر کۆنن. لە یەکێکیاندا بڕێکی زۆر خشت لە سەردەمی کایانیان دۆزراوەتەوە و دەرکەوتنی ئەوانی دیکەش دەریدەخات کە دەبێ لە ڕابردووی دووردا دروستکرابن.

ھەروەھا ڕاولینسۆن دەڵێت:
 وا دیارە دەشتی ئاریوخ کۆنترین ناوی ئەم ناوچەیە بێت و ھەر لەوێشەوە ئیلامییەکان بە یارمەتی پاشای ئاشوور پەلەیان کرد بۆ نەینەوا. من پێم وایە پایتەختەکەی زەڕنەیە کە من وەسفی کەلاوەکانیم کردووە، لەبەرئەوەی بۆم دەرکەوتووە پێش سەدەی ١٣ی زایینی بە ئاریۆحان پایتەختی دەوڵەتی ماە سەبدان ناسرابوو. ھەروەھا پێم وایە ئەو شوێنەی (حەرە) پەیوەست بە سەردەمی دیلبوونەوە (لە جولەکەکان) ھەیە، پێویستە لەم دەوروبەرییەدا بە دوایدا بگەڕێین و دیسانەوە بێ گومان ئەمە ھەمان شوێنە کە بنیامین تودەلە بە ئاریان ناوی دەبات و ئەوەش دەڵێت نزیکەی ٢٠ ھەزار خێزانی جولەکە لەوێ نیشتەجێ بوون".

## شوێنەوار
* گۆڕستانی ھلۆچ:

یەکێک لە شوێنەوارە دێرینەکانی شارستانی ئەیوان گۆڕستانی ھلووچ کە دەکەوێتە شارەدێی زەڕنە. ئەم گۆڕستانە ئێستا بەشێکە لە شارەدێی. زەڕنە و زۆرینەی گۆڕاوە بۆ خانووی نیشتەجێبوون. ئەم گۆڕستانە ھی ئەو جووانە بوو کە لە زەڕنە دەژیان. ھلۆچ یان ھێلوچ یەکێک بوو لە فەرماندە و سەرکردە گەورەکانی ئەم خەڵکە، کە دواتر ناوی ئەم گۆڕستانەیان بە ناوی خۆیەوە ناونا.

## دانیشتوان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارەدێیە (٢،٩٦٦)کەس و (٧٨٥)خێزان بووە.
* دانیشتووانی شارەدێکە کوردن.
* بە کوردی شێوەزاری (کەڵھوڕی) دەدوێن.

## سەرچاوەکان

*
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای ئیلام
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان
قەڵای سەڵاحەددینی ئەییووبی

**قەڵای سەڵاحەددینی ئەییووبی** یان **قەڵای قاھیرە** قەڵایەکی سەدەی ناوەڕاستی سەردەمی ئیسلامییە لە قاھیرەی پایتەختی میسر، لەلایەن سەڵاحەددینی ئەییووبیەوە دروست کراوە و لەلایەن فەرمانڕەواکانی دواتری میسرەوە زیاتر پەرەی پێدراوە. بۆ ماوەی نزیکەی ٧٠٠ ساڵ لە سەدەی ١٣ تا نۆزدەھەم شوێنی نیشتەجێبوونی دەسەڵاتدارەکانی میسر بووە. شوێنی ئەو لەسەر لووتکەی گردەکانی مۆقەتام لە نزیک ناوەندی قاھیرە پێگەیەکی ستراتیژییە کە دەڕوانێتە شارەکە و زاڵ بەسەر ئاسمانیدا. لە کاتی دروستکردنیدا، لە سەرنجڕاکێشترین و گەورەترین پڕۆژەکانی قەڵاکردنی سەربازی سەردەمی خۆی بوو. ئێستا شوێنێکی مێژوویی پارێزراوە، کە مزگەوت و مۆزەخانەی تێدایە.

جگە لە بیناسازی سەرەتایی سەردەمی ئەییووبی کە لەلایەن سەڵاحەددینی ئەییووبی لە ساڵی ١١٧٦ دەستی پێکرد، قەڵاکە لە سەردەمی مەمالیکەکاندا گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی کە دواتر بە پڕۆژەکانی بیناسازی سوڵتان ناسر محەممەد لە سەدەی ١٤دا گەیشتە لووتکە. لە نیوەی یەکەمی سەدەی نۆزدەھەمدا محەممەد عەلی پاشا زۆرێک لە بینا کۆنەکانی ڕووخاند و کۆشک و شوێنەواری نوێی لە سەرانسەری شوێنەکەدا دروست کرد، ئەمەش بەشێکی زۆری فۆڕمی ئێستای پێبەخشی. لە سەدەی بیستەمدا وەک گارنیۆنێکی سەربازی لەلایەن داگیرکەری بەریتانیا و دواتر لەلایەن سوپای میسرەوە بەکارھێنرا تاوەکو لە ساڵی ١٩٨٣ بەڕووی خەڵکدا کرایەوە، لە ساڵی ١٩٧٦ لەلایەن یوونێسکۆ وەک بەشێک لە قاھیرەی مێژوویی شوێنی میراتی جیھانی (ئیسلامی) ڕاگەیەندرا، قاھیرە کە "ناوەندی نوێی جیھانی ئیسلامی بوو، لە سەدەی ١٤دا گەیشتە سەردەمی زێڕینی.

## سەرچاوەکان

پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی میسر
پۆل:قەڵاکان
پۆل:سەلاحەدین ئەییووبی
پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی قاھیرە
مایلۆ مانھیم

**مایلۆ مانھیم** (لەدایکبووی ٦ی ئازاری ٢٠٠١) ئەکتەرێکی ئەمریکییە کە بە ڕۆڵی زێد ناسراوە لە فلیمی ڕەسەنی ٢٠١٨ی کەناڵی دیزنیی *[[زۆمبییەکان (فیلمی ٢٠١٨)|زۆمبیەکان]]*، و پاشھاتەکانی *[[زۆمبییەکان ٢|زۆمبییەکانی ٢]]* و *[[زۆمبیەکان ٣|زۆمبیەکانی ٣]]*. لە ٢٠١٨دا، لە ڕیزبەندیی دووەم ھات لە وەرزی ٢٧ەمی *[[سەماکردن لەگەڵ ئەستێرەکاندا]]*.

## ژیانی تایبەتی
مانھیم لە ڤێنیس، لۆس ئانجلەس، کالیفۆرنیا لەدایکبووە و گەورە بووە. ئەو کوڕی ئەکتەر کامرین مانیھم و مۆدێلی پێشوو جێفری برێزۆڤارە. ئەو جووە و یادی بار میتزڤای ھەبووە، گەڕان بە بابەتی "ئاکتیڤیزم لە ھەر تەمەنێکدا"، و لە کۆمەڵگەی کۆلیم قوتابخانەی یەک شەممەی جولەکەی عەلمانی لە لۆس ئانجلەس، کالیفۆرنیا. مانھیم گیتار و درەم و پیانۆ لێدەدات لەگەڵ ئامێرە فوودارەکانیش.

## پیشە
مانھیم لە شەش ساڵیدا دەستی کرد بە کاری ئەکتەری، لە بەرنامەیەکی پاش قوتابخانەی ناوخۆییدا لە شاری کولڤەر. لە ٢٠٠٨وە، بەشداریی لە ٢٠ موزیکاڵی جیاواز کردووە لەگەڵ ڵایزا مۆنجاوز پڕۆدەکشنز. لە ٢٠٠٩دا، بە ڕۆڵی میوان بەشدار بوو لە درامای تەلەڤیزیۆنیی *[[چرپێنەری تارمایی]]*ی کەناڵی سی بی سی لەگەڵ دایکیدا، و سێ دێڕی ھەبوو. لە ٢٠١٧دا، خەڵاتی باشترین نواندن لە ڕۆڵێکی سەرەکیدای بردەوە لە لە فێستیڤاڵی شانۆی مۆسیقاییی نیویۆرک نەھۆی ڕۆڵە مۆسیقایییەکەی لە *[[نەوەی من]]*دا.

مانھیم یەکێک بوو لە ئەکتەرەکانی کە بە ڕۆڵی سەرەکی بەشدار بوو لە فیلمی کەناڵی دیزنیی *[[زۆمبییەکان (فیلمی ٢٠١٨)|زۆمبیەکان]]*، کە لە ١٦ی  شوباتی ٢٠١٨دا پەخش کرا. مانھیم دووبارە ڕۆڵی زێدی بینییەوە لە فیلمی *[[زۆمبییەکان ٢|زۆمبییەکانی ٢دا]]، کە لە ١٤ی شوباتی ٢٠٢٠دا پەخش کرا، و *زۆمبیەکانی ٣'' کە لە دیزنی+ لە ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢دا بڵاوکرایەوە.

## فلیمۆگرافی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*
*

پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١
پۆل:زیندووان
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
دومیز

کۆمەلگای دومیز لە رووی کارگێریەوە سەر بە ناحیەی فایدە سەر بە قەزای سێمێل سەر بە پارێزگای دھۆک لە ھەرێمی کوردستانی عێراقی فیدرال ،وەھەروەھا دەکەوێتە باشوری روژئاوای سەنتەری شاری دھۆک بە دووراتی 15km،سەرەتایی دروستبوونی دەگەرێتەوە بۆ سالی ١٩٧٥ لەلایەن کۆمپانیایێکی فەڕەنسایەوە وەک شارێکی سەربازی درووستکرا ، دواتر لە سالی ٢٠٠٣ کرا بە شارێکی مەدەنی ئێستا نیزیکەی 50,000 پەنجا ھزار کەس لەم کۆمەلگایەدا نیشتەجێن کە زورینەیان کوردن.

 
## دانیشتووان

زورینەی دانیشتووانی کوردن و بەشێکی کۆچبەری روژئاوای کۆردستانن و شەبەکن لەگەل ھژمارێک لەنەتەوەی عەرەبی ھاوردەی باشوور و ناوەراستی عیراق.

#  نەتەوەی کورد 95٪ )
# نەتەوەی عەرەب 4٪
# نەتەوەی کلد و ئاشوور و سریان 1٪

## ئاین

زوربەیان موسولمانی سونە شافعی مەزھەبن لەگەل رێژەیەکی کەمی یەزدی و مەسیحی بە شێوەیەکی ئاشتیانە پێکەوە دەژین.

* موسڵمان 98%
* یەزدانێت 1%
*مەسیحییەت 1%

## زمان
زورینەی دانیشتووانی کۆمەلگاکە بە زمانی کوردیی و بە زاراوەی بادینی ددەدوێن وە لەگەل زاراوەکانی کورمانجی روژئاوا و شەبەکی و شەنگالی و بەشەکیش بە زمانی عەرەبی و سریانی قسەدەکەن.

## داموودەزگا

ئێستا کۆمەلگای دومیز ھژمارەکی زوور لە داموودەزگاکانی ناحیەی فایدەی لێیە 
لە 
* بەرێوبەرایەتی گشتی ھاتوچووی پاریزگای دھۆک
* بەرێوبەراتی ناحیەی فایدە 
* بنکەی ئاسایشی برایەتی 
* بانکی دومیز 
* بنکەی لاوانی وەرزشی دومیز
* بنکەی ئاگرکۆژێنەوە و کارەبا و ئاو  
* بنکەی ئاوەروو و چاندن و فێتەرنەری ئاژەلان
* دەزگای حزبی و ئیداری و سەربازی و مەدەنی
* لقی رێکخراوی مافی ئافرەتان و ریکخراوی کۆمەلگای مەدەنی
 
ھەروەھا لەم کومەلگایەدا بازاری ناوەندی دومیز ، ١٢ دەرمانسازی ، ٩ قوتابخانە ، ٨ مزگەوت ، ٤ بنکەی تەندروستی ، ٤ چوار یاریگای تەپی پێ ، ٤ ھولی لەشجوانی ، ٣ سێ پانزینخانە ، دوو ھۆلی شەھیان  ، دوو کۆمەلگای بچووکی نوژداری ، دوو پیشەسازی بچووکی ئوتوموبیل ڵەگەل چەندین کارگە و کۆگای ومەلەوانگایەک ....ھتد.

## کەمپی دومیز
ئەم کەمپە دوای کۆچبەربوونی کوردانی روژئاوا لە بەر جەنگی ناوخووی سوریا لە سالی ٢٠١١ روویان لە باشووری کۆردستان کرد دروستکرا لە لایەن پارێزگای دھۆک بە ھاوکاری رێکخراوی نەتەوە یەگرتووەکان و رێکخراوەکانی خێرخوازی  نیودەولەتی ، سەرەتا دانیشتووانی نیزیکەی پینجی و پێنج ھزار کەس بوون ئێستا نیزیکی سی وپینج کەس دەبن ، 
## سەرچاوەکان

پۆل:شار
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
تایف

**شاری تایف** یاخود **تائیف** (بە عەرەبی: اَلطَّائِفُ، بێژەکردنی حیجازی: [atˤˈ tˤaːjɪf])، پارێزگایەکە لە ھەرێمی مەککەی سعودیە. شارەکە دەکەوێتە بەرزایی ١٨٧٩مەتر (٦١٦٥پێ) لە بناری چیای حیجاز، کە بەشێکە لە چیای سەروات، ژمارەی دانیشتووانی بەپێی مەزەندەی ساڵی ٢٠٢٠ بە ٦٨٨٫٦٩٣ کەس خەمڵێندراوە، ئەمەش وایکردووە ببێتە شەش ھەمین شار لە سعوودیە لەڕووی زۆری دانیشتووانەوە.

## کورتە
ئەم شارە لەلایەن پەیامبەری ئیسلامەوە لە سەرەتای سەدەی حەوتەمدا سەردانی کراوە و لەلایەن ھۆزی بەنوو تەقیفەوە پێشوازی لێکراوە بۆ شارەکە، کە تا ئەمڕۆش لەلایەن نەوەکانی بەنوو تەقیف مێژووی ئەم شارە پارێزراوە. وەک بەشێک لە حیجاز، شارەکە بە درێژایی مێژووی خۆی چەندین گواستنەوەی دەسەڵاتی بەخۆیەوە بینیوە، دواھەمینیان لە کاتی داگیرکردنی حیجاز لە ساڵی ١٩٢٥. شارەکە بە پایتەختی ھاوینی سعودیە ناونراوە، چونکە لە ھاویندا کەشێکی مامناوەندی ھەیە، بە پێچەوانەی زۆربەی شارەکانی تری نیمچەدوورگەی عەرەبی. شارەکە بەھۆی زۆرێک لە ھاوینەھەواری شاخاوی و کەشوھەوای مامناوەندەوە، ناوبانگێکی باشی پەیدا کردوە لەڕووی گەشتیارییەوە. تایف بەستراوەتەوە بە شارۆچکەی ئەلحەدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناوەندی پارێزگاکانی عەرەبستانی سعوودی
پۆل:شارەکانی عەرەبستانی سعوودی
پۆل:پارێزگاکانی عەرەبستانی سعوودی
ئۆپەراسیۆنی داون (١٩٩٧)

**ئۆپەراسیۆنی داون** ئۆپەراسیۆنێکی سنوور بەزاندنی هێزە چەکدارەکانی تورکیا (بە هاوبەشی لەگەڵ هێزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان) بۆ باکووری عێراق لە نێوان ٢٥ی ئەیلوولی تا ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧ دژی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) بوو. دوای ئۆپەراسیۆنی هامەر لە سەرەتای هەمان ساڵدا.

## زەرەر و زیانە گیانییەکان
تورکیا کوژرانی کۆی گشتی ٣١ کەس  ٣ ئەفسەری کۆمسیۆن و ٢٤ سەرباز و ٤ پاسەوانی گوند راگەیاند،بریندارەکان بە گشتی ٩١ کەس لە کۆی ١٢ ئەفسەر، ٧٧ سەرباز، و ٢ پاسەوانی گوند،  و کۆی ژمارەی ئەو چەکدارانەی کە بێلایەن بوونە ٩٠٢ کەس، کە ٨٦٥ کەس کوژراون و ٣٧ کەسیان دەستگیرکراون.  پێکدادانەکانی نێوان پەکەکە و پارتی دیموکراتی کوردستان زەرەرێکی بەرچاوی بۆ پارتی دێموکراتی کوردستانی لێکەوتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان
پۆل:شەڕەکانی کوردستان
پۆل:شەڕی ناوخۆی کوردستان
پۆل:ململانێکانی ١٩٩٧
پۆل:عێراق لە ١٩٩٧
ھەوکردنی پەردەی چاو

**هەوکردنی پەردەی چاو (کۆڕنیە) (****بە ئینگلیزی: Keratitis)**
وێنۆک|'''کەسێک کە چاوی تووشی هەوکردنی پەردەی چاو بووە'''
کراتیتس بە هەوکردنی پەردەی چاو دەوترێت کە پەردەیەکی تەنکە و گلێنەی چاوی داپۆشیوە. ئەم حاڵەتە زۆر جار ئازار و کێشەی بینینی لەگەڵدایە.

## نیشانە دیارەکانی هەوکردنی پەردەی چاو.
دروستبوونی ئازار لە چاودا و هەستیار بوون بە ڕووناکی و هاتنەخوارەوەی فرمێسک بە چاوەکەدا.

## هۆکارەکانی هەوکردنی پەردەی چاو.
١- هەبوونی تەنێکی بێگانە لەناو چاوەکەدا.

٢-وشک بوونی چاو بەهۆی دروستبوونی کێشەیەک لە پەلکی چاودا یاخود دروستنەبوونی فرمێسک بەڕادەیەکی پێویست.

٣- کەمی ڤیتامین A (لەکاتی ڕێجیمدا بەدەگمەن ئەم حاڵەتە ڕوودەدات).

٤- هەوکردنی بەکتریایی، ڤایرۆسی یان کەڕوویە کە بەربڵاوترینیان هەوکردنی ڤایرۆسی تامیسکە.

٥- هەستیاری یان هەستیاری چاو بە کەلوپەلە جوانکارییەکان، هەوای پیس، ئەو گەردانەی لە هەوادان وەکو( تۆو ی گیاکان، تۆز و خۆڵ) و سەرجەم ئەو شتانەی کە هەستیاری دروستدەکەن.

٦- ڕووناکی زۆر، بۆنموونە ڕووناکی لەحیمکاری یاخود تیشکدانەوی  ڕووناکی خۆر لەکاتی هەبوونی بەفر یاخود لەکاتی تیشکدانەوەی لەناو ئاوێکدا. (ئاگاداری: ڕەنگە نیشانەکان تاکو ٢٤ کاتژمێر دوای هەوکردنەکە دەرنەکەون).

## ئەو هۆکارانەی مەترسیەکان زیاتر دەکەن.
١- هەبوونی ژینگەیەکی قەرەباڵغ یاخود ناتەندروست.

٢- نەخواردنی خواردنی پێویست، بەتایبەتی ئەو خۆراکانەی ڤیتامی A ی تێدایە.

٣- هەبوونی نەخۆشییەک کە بەرگری جەستەی لاواز کردبێت.

٤- هەوکردنی ڤایرۆسی لەسەرجەم ئەندامەکانی جەستەدا بەتایبەتی تامیسکی دەم یاخود تامیسکی سەر ئەندامی زاوزێ.

## ڕێگری.
١- ئەگەر کارێک دەکەن کە بۆی هەیە زیان بە چاوتان بگەیەنێت پێویستە چاویلکەی سەلامەتی ببەستن.

٢-ڕێجیمێکی خۆراکی تەندروست کە ڤیتامین A تێدابێت یاخود بەکارهێنانی مۆڵتی ڤیتامین کە ڤیتامین A لە خۆگرتبێت.

## ئەو بەرئەنجامانەی کە چاوەڕێ دەکرێن.
پەیوەستە بە هۆکارەوە هەروەها پەیوەستە بە خێرایی وەرگرتنی چارەسەرەکە، زۆربەی جۆرەکانی هەوکردنی پەردەی چاو دەتوانرێت چارەسەر بکرێن.

## ئەنجامە نەخوازراوەنەی ئەگەریان هەیە ڕووبدەن.
١- دروستبوونی ئاوی ڕەش.

٢- بریندار بوونی پەردەی چاو.

٣- لەدەستدانی بینایی.

٤- دروستبوونی پەڵەی هەمیشەیی چاو.

## لەم حاڵەتانەدا سەردانی دکتۆر بکە.
١- ئەگەر بیناییتان گۆڕانکاری بەسەردا هات.

٢- ئەگەر کەسێکی تر لە ئەندامەکانی خێزانەکەتان ئیلتیهابی پەردەی چاوی هەبێت.

## سەرچاوەکان

 "ویکیپیدیای فارسی"بڕگەی یەکەمی بابەتەکە لە ویکیپیدیای فارسیەوە وەگێڕدراوە".

 "فهرست بیماری‌ها" تاریخ انتشار: ۲۹ تیر ۱۳۹۸"تەواوی بابەتەکە جگە لە بڕگەی یەکەم لە کتێبی فهرست بیماری‌ها وەرگێڕدراوە. 
پۆل:نەخۆشی
پۆل:پزیشکی
پۆل:چاو
ئۆپەراسیۆنی چەکوش (١٩٩٧)

**ئۆپەراسیۆنی چەکوش** یان **ئۆپەراسیۆنی ھامەر** ئۆپەراسیۆنێکی سنوور بەزاندنی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا بوو بۆ نێو باشووری کوردستان لە نێوان ١٢ی ئایار تا ٧ی تەممووزی ١٩٩٧ دژی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە).

ئامانجەکانی ئۆپەراسیۆنەکە لە ناوبردنی یەکەکانی پەکەکە لە باشووری کوردستان، بەھێزکردنی پارتی دیموکراتی کوردستانی مەسعوود بارزانی بوو لە شەڕی براکوژی بەردەوامی لەگەڵ یەکێتی نیشتمانی کوردستانی جەلال تاڵەبانی بەو ھیوایەی پارتی دیموکراتی کوردستان ڕێگری دەکرد پەکەکە لە ھەڵکوتانە سەر تورکیا زیاتر، ھەروەھا بۆ بەرەنگاربوونەوەی کاریگەریی ئێران، لە ناوچەکەدا لەکاتێکدا تورکیا ئێرانی بە پشتیوانی لە پەکەکە تۆمەتبار کرد، لەو ساڵەدا زیاتر لە ٢٬٠٠٠ ھێزی ئێرانی بۆ ھاوکاریکردنی یەکێتی ھاتبوونە ناو باشووری کوردستانەوە.

ئۆپەراسیۆنەکە بەبێ سەرکەوتوویی کۆتایی ھات و بووە ھۆی ئۆپەراسیۆنێکی دیکە بە ناوی ئۆپەراسیۆنی داون.

## ناکۆکی
نزیکەی ٣٠ بۆ ٥٠ ھەزار ھێزی تورکیا لە ١٤ی ئایاردا وەک وەڵامێک بۆ پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ پشتیوانی لە ھێرشەکانی بۆ سەر پەکەکە، چوونە ناو کوردستان. لە ١٩ی ئایاردا، پارتی دیموکراتی کوردستان ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی بۆ چۆڵکردنی سەرجەم چەکدارانی پەکەکە لە پایتەختەکەیان لە شاری ھەولێر دەستپێکرد، کە بووە شەڕێکی گەورە کە تێیدا ٥٣ چەکداری پارتی دیموکراتی کوردستان و ٥٨ چەکداری پەکەکە کوژران. لە بەرامبەردا پەکەکە لە ١ تا ١١ی حوزەیران فەرمانی چوار تەقینەوەی خۆکوژی دا کە لە ئەنجامدا ٥٥ چەکداری پارتی دیموکراتی کوردستان کوژران. تا ٧ی تەممووز کە ھێزەکانی تورکیا کشانەوە، زیاتر لە ٢٠٠٠ پەکەکە و لانیکەم ٢٠٠ ھێزی پارتی دیموکراتی کوردستان کوژراون.

## قوربانییەکان
زیاتر لە ٣٠ ھەزار سەرباز بەشدارییان لە ئۆپەراسیۆنی سەرەتاییدا کرد. تورکیا کوژرانی ١١٤ کەسی ڕاگەیاند، کە پێکھاتوون لە ١٤ ئەفسەری فەرمانبەر، ٤ ئەفسەری ناکۆمیسیۆن، ٧٥ سەرباز و ٢١ پاسەوان. تورکیا بریندارەکانی لە کۆی گشتی ١٨٥ کەس ڕاگەیاند کە پێکھاتوون لە ٢٤ ئەفسەری فەرمانبەر ١٧ ئەفسەری ناکۆمیسیۆن، ٣٣٨ سەرباز و ٤٨ پاسەوان. تورکیا کۆی ژمارەی ئەو چەکدارانەی کە بێلایەن کراون بە کۆی گشتی ٣١٤٥ چەکداری ڕاگەیاند کە ٢٧٣٠ کەس کوژراون و ٤١٥ کەسیش بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ یان بریندارکراون یان گیراون.

تورکیا لە مانگی ئەیلوولدا ئۆپەراسیۆنێکی دیکەی بەرفراوانی دەستپێکرد کە بە ئۆپەراسیۆنی داون ناسراوە.

## کاردانەوی نێودەوڵەتی
* ئێران: حکوومەتی ئێران ئەو لەشکرکێشییەی شەرمەزار کرد «وەک نەک تەنھا پێشێلکردنی ھەموو یاسا نێودەوڵەتییەکان بەڵکو مافە سەروەرییەکان و یەکپارچەیی خاکی نەتەوەی موسڵمانی عێراق» و ئیدعای تورکیای کرد لە پاڵپشتی ئێران بۆ پەکەکە و بە «پیلانێکی ھاوبەشی سوپای تورکیا و ئیسرائیل» ناویبرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان
پۆل:شەڕەکانی کوردستان
پۆل:شەڕی ناوخۆی کوردستان
پۆل:عێراق لە ١٩٩٧
پۆل:ململانێکانی ١٩٩٧
چارەنووس وابوون (خاتوو. مارڤڵ)

"**چارەنووس وابوون**" سێیەم ئەڵقەی کورتەزنجیرەی تەلەفزیۆنی ئەمریکی خاتوو مارڤڵە، کە لەلایەن کۆمیکەکانی ماڕڤڵ دروستکراوە و کارەکتەری خاتوو مارڤڵی تێدایە. بەدوای کامالا خاندا دێت کاتێک نهێنییەکان دەزانێت. ئەڵقەکە بەشێکە لە جیھانی سینەماییی مارڤڵ، بە بەردەوامی لەگەڵ فیلمەکانی لیستی جیهانی سینەمای مارڤڵ . لەلایەن فرێدی سایبۆرن و ئەی سی برادلی و ماتیۆ چاونسی نووسراوە، لە چیرۆکێکی سایبۆرنەوە. ئەڵقەکە لە دەرهێنانی میرا مێنۆن بووە.

ئیمان ڤێلانی ڕۆڵی کامالا خان ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت، شان بەشانی مات لینتز، یاسمین فلێچەر، زینۆبیا شرۆف، موهان کاپور، سەعگار شێخ، ڕیش شا، ئەداکو ئۆنۆنۆگبۆ، ئەلیسیا ڕینەر، لەیس ناکلی، نیمرا بوچا، تراڤینا سپرینگەر. مێنۆن تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٠ پەیوەندی بە زنجیرەکە کرد بۆ دەرهێنانی دوو ئەڵقە.

"**چارەنووس وابوون**" لە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە کەناڵی دیزنی+ بڵاوکرایەوە.

## چیرۆک
نەجمە ڕوونی دەکاتەوە کە ئەو و کامەران بەشێکن لە کۆمەڵێک بوونەوەری بەرزکراوە کە بە نهێنی یان جین ناسراون کە لە ڕەهەندی نورەوە دەربەدەر کراون و عائیشە یەکێک بووە لەوانە. هەروەها ئاشکرای دەکات کە لەوانەیە ئەو دەستبەندە بتوانێت یارمەتیان بدات و بگەڕێنەوە بۆ نیشتمانەکەیان، هەروەها داوای یارمەتی لە کەملا خان دەکات. کەمالا ڕازی دەبێت، بەڵام برۆنۆ کارێلی ئاگاداری دەکاتەوە کە گەشتکردن بە شێوەی نێوان ڕەهەندەکان دەتوانێت مەترسیدار بێت، بۆیە داوای کاتێکی زیاتر لە کامەران دەکات بۆ ئەوەی دڵنیابێت لەوەی کە دەتوانن بە سەلامەتی ئەو کارە بکەن. کامەران ڕازی دەبێت، بەڵام نەجمە چاوەڕێیەکە ڕەتدەکاتەوە و بڕیار دەدات کەمەلا ناچار بکات و یارمەتیان بدات. عامری برای کەمالا هاوسەرگیری لەگەڵ دەزگیرانەکەی تیێشا دەکات، بەڵام کامەران دەگاتە ئاهەنگی هاوسەرگیرییەکە بۆ ئەوەی کەملا ئاگادار بکاتەوە پێش ئەوەی تیمەکەی دایکی بگەن . کەمالا و برۆنۆ و کامەران لەلایەن تیمەکەوە ڕزگاریان دەبێت لە کاتێکدا نەجمە هەوڵدەدات دەستبەندەکە بەکاربهێنێت، ئەمەش دەبێتە هۆی بینینی شەمەندەفەرێک. بریکارەکانی وەزارەتی کۆنترۆڵکردنی زیانەکان (دۆدس) دەگەن و تیمەکەی نەجمە دەگرن، لەنێویاندا کامەران. لەگەڵ هەڵهاتنی کەمالا و برۆنۆ، ناکیا بەهادیر دەبینێت کەمالا هێزەکەی بەکاردەهێنێت. سانا پەیوەندی بە کەمەلاوە دەکات و ئاشکرای دەکات کە ئەویش دیدگای شەمەندەفەرەکەی بینیوە و پێداگری دەکات کە دەبێت کەمالا و مونیبە لە کەراچی سەردانی بکەن.

## بەرهەمهێنان

### پەرەپێدان
لە مانگی ئابی ٢٠١٩، ستۆدیۆکانی مارڤڵ دەستی بە پەرەپێدانی زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنی خاتوو. مارڤڵ بۆ خزمەتگوزاری پەیجی دیزنی+ کرد. لە مانگی ئەیلولی ٢٠٢٠، میرا مێنۆن بەکرێ گیرا بۆ دەرهێنانی یەک ئەڵقە،لە کۆتاییدا دوو ئەڵقەی دەرهێنا، لەنێویاندا سێیەم ئەڵقە. بەرهەمهێنەرانی جێبەجێکار بریتین لە کیڤن فیج، لویس دیسپۆزیتۆ، ڤیکتۆریا ئەلۆنسۆ و براد ویندەربام لە ستۆدیۆکانی مارڤڵ، جگە لە سانا ئامانات هاوکارە بۆ دروستکردنی کامالا خان و دەرهێنەری سەرەکی عادل ئەل عەربی و بیلال فەلاح و سەرۆکی نووسەر بیشا ک. ئەڵقەی سێیەم بە ناوی "چارەنووس وابوون"،  لەلایەن فرێدی سایبۆرن و ئەی سی برادلی و ماتیۆ چانسی نووسرابوو و چیرۆکەکەش لەلایەن سیبۆرن نووسرابوو، و لە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە دیزنی+ بڵاوکرایەوە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
بەنی مەخزوم

**بەنی مەخزوم** یەکێک بوو لە خێڵە دەوڵەمەندەکانی قوڕەیش. ئەوان لە سێ خێڵی بەھێز و کاریگەرترین خێڵی مەککە پێش ھاتنی ئیسلام دادەنرێت، دوو خێڵەکەی تر بەنی ھاشم (عەشیرەتی پێغەمبەری ئیسلام محەممەد) و بەنی ئەمەوییە.

## مێژوو

## کەسایەتییە ناسراوەکان
* خالید کوڕی وەلید
* دەبوو جەھل
* ئوم سەلمە (ھاوسەری پێغەمبەر)
* وەلید کوڕی موغەیرە
* عەبدولڕەحمان کوڕی خالید
* موھاجیر کوڕی خالید
* نەجیە کچی وەلید

## سەرچاوەکان

پۆل:ھۆزەکانی عەرەب
وەلید کوڕی موغەیرە

**وەلید کوڕی موغەیرە** سەرۆکی خێڵی بەنی مەخزوم بوو لە ھۆزی قوڕەیش. باوکی خالیدی کوڕی وەلیدە.

## ھەڵوێست بەرامبەر بە ئیسلام
کاتێک سەرکردەکانی قوڕەیش بینییان کە پێغەمبەر محەممەد ڕەتیدەکاتەوە لە دەست ئەرکەکەی بکشێتەوە و بەردەوام بووە لە بانگەشەی یەکتاپەرستی لەژێر پاراستنی ئەبوو تاڵیب، وەلید کوڕی موغەیرە، لەگەڵ عوتبەی کوڕی ڕەبیعە، شەیبا کوڕی ڕەبیعە، ئەبوو سوفیانی کوڕی حارب، ئەبو بەختار کوڕی ھیشام، ئەلئەسوەدی کوڕی موتەڵیب، عمر کوڕی ھیشام (ئەبو جەھل)، نوبەیح کوڕی حجاج، مونەببی کوڕی حجاج و عاش کوڕی وەعیل، چوونە سەرەوە بۆ لای ئەبوو تاڵیب و داوای لێکرد بۆ ئەوەی محەممەدی کوڕەزاکەی ڕازی بکات واز لە سووکایەتیکردن بە خوداوەندەکانیان بھێنێت. ئەوان لە بەرامبەردا پێشنیاریان کرد کە ببێتە پاشایان و چەند ژنێکی جوانی کە حەزی لێیە ھاوسەرگیری بکات، بە مەرجێک واز لە ئەرکی بانگەشەی ئیسلام بھێنێت. بۆ ئەمەش محەممەد وەڵامی دایەوە: سوێند بەخوا ئەگەر ڕۆژیان لە دەستی ڕاستم دانا و مانگیان لە دەستی چەپم دانا، وازی لێناھێنم.

دوای ئەوەی درکیان بەوە کرد کە ئەبوو تاڵیب بە ھیچ حسابێک دەست لە پێغەمبەر بەرنادات، سەرکردەکانی قوڕەیش لەگەڵ عومەر کوڕی وەلید چوون بۆ لای ئەبوو تاڵیب، و گوتیان: ئەی ئەبوو تاڵیب، ئەمە عومەرە، بەھێزترین و قۆزترین گەنجی ناو قوڕەیشەکانە، کەواتە بیبە سوودی زیرەکی و پاڵپشتی دەوت دەبێت، وەک کوڕێک بەخێوی بکە و کوڕەزایەکەت ڕادەستی ئێمە بکە کە دژایەتی ئایینەکەت و ئایینی باوکەکانت کردووە، یەکڕیزی گەلەکەتی پچڕاندووە، گاڵتە بە ئێمەی کردووە تاکو بیکوژین، ئەمە دەبێتە پیاوێک بەرامبەر پیاوێک. بەڵام دەبوو تاڵێن ئەم پێشنیارەی ڕەتکردەوە.

کاتێک پێغەمبەر سوڕەتی نەجمی خوێندووە، لە دەقێکی فەرموودەدا باسکراوە موسڵمانان و موشریکەکان لە عیبادەتێکی کۆمەڵایەتیدا پێکەوە سوجدەیان بردووە. بە بڕوای ئەلفڕێد گویلام وەلید کوڕی موغەیرە زۆر پیر بووە بۆ ئەوەی سوجدە ببات، لەجیاتیدا مشتێک پیسی ڕەمزی بردووە و بەسەریدا کز بوو. ھەرچەندە فەرموودەیەک لە سەحیحی بوخاریدا ھاتووە کە لە ڕاستیدا ئەوە ئومەیییە کوڕی خەلەف بووە کە دەستێکی پڕ لە تۆز بە دەستی گرتووە و سوجدەی بۆ بردووە کاتێک سووڕەتی نەجم دەخوێندرێت.

لە ساڵی ٦١٩ وەلید پارێزگاری لە عوسمانی کوڕی مەعسون موسڵمان کرد. کاتێک عوسمان ئەو نەھامەتییەی بینی کە ھاوەڵانی پێغەمبەر تێیدا دەژین و لەکاتێکدا ئەو شەو و ڕۆژ لەژێر پاراستنی وەلیددا دەژیا، وتی: "ئەوە زیاترە لەوەی کە بەرگەی دەگرم کە لە ژێر پاراستنی موشریکێکدا بە تەواوی سەلامەت بم لە کاتێکدا ھاوڕێکانم". لە پێناو خودادا ئازار دەچێژن." بۆیە چووە لای وەلید و دەستبەرداری پاراستنی خۆی بوو. وەلید داوای لێکرد دەستبەرداری پارێزگارییەکەی بێت بە ئاشکرا وەک چۆن بە ئاشکرا پێی بەخشیبوو. بۆیە عوسمان لەبەردەم خەڵکدا وتی: "لە پاراستنی ئەودا بە دڵسۆز و شەرەفمەندم بینیوە، بەڵام نامەوێت داوای پاراستن لە کەس بکەم جگە لە خوا بۆیە بەڵێنەکەی دەدەمەوە!.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٦٢٢
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
چارڵسی سێیەم

**چارڵسی سێیەم** (بە ئینگلیزی: Charles III؛ لەدایکبووی ١٤ی تشرینی دووەمی ١٩٤٨) پاشای شانشینی یەکگرتوو و ١٤ ناوچەی دیکەی کۆمۆنوێلس. لە ساڵی ١٩٥٢ میراتگری تەختی پاشایەتی شانشینی یەکگرتووبوو تا ساڵی ٢٠٢٢ ئەمەش یەکەمین و درێژترین ماوەی میراترییە لە مێژوو شانشینی بەریتانیادا.دوای مردنی دایکی لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ وەک بەتەمەنترین پاشا دەسەڵاتی وەرگرت. چارلس لە کۆشکی بەکینگھام لەدایکبووە، یەکەم نەوەی شاژنە ئەلیزابیت و جۆرجی شەشەمە، لە قۆتابخانەی چیم و گۆردستن خوێندوویەتی کە ھەمان قوتابخانەی باوکی بووە، بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زانکۆی کامبریج بەدەستھێناوە، لە ساڵی ١٩٧١ بۆ ١٩٧٦ئەندامی ھێزی ئاسمانی شەھانە و ھێزی دەریایی بووە، لە ساڵی ١٩٨١ لەگەڵ شازادە دایانا ھاوسەرگیری دەکات و دەبنە خاوەنی دوو کور (شازادە ھاری و شازادە ویلیام) لە ساڵی ١٩٩٦ لەیەکتر جیابوونەوە و ساڵی دواتر شازادە دایانا لە ڕووداوێکی ھاتوچۆ لە شاری پاریس گیانی لەدەستدا، ساڵی ٢٠٠٥ لەگەڵ کامیلا پارکەر ھاوسەرگیریان کرد. چارلس لە ساڵی ١٩٧٦ وەک شازادەی وێلز دەستبەکاربووە، سەرۆک یاخود ئەندامی زیاتر ٤٠٠ ڕێکخراوە کە بەشێکیان ڕێکخراوی خێرخوازین، ھەروەھا وەک یەکێک لە ژینگە پارێز و داکۆکیکارانی پاراستنی ژینگە و پەرەپێدانی کەرتی کشتووکاڵی دادەنرێت، بەھۆی ئەمەشەوە بووتە خاوەنی چەندین خەڵات لەلایەن ڕێکخراوە ژینگە پارێزەکان، ھەروەھا نووسەری ژمارەیەک کتێبە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨
پۆل:نووسەرانی بریتانیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئینگلیزە بەڕەگەز ئەڵمانیەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:مارشاڵی مەیدانی بەریتانی
پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز
پۆل:شازادە بەریتانییەکان