open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کەریم تاقانە

وێنۆک|وێنەیەکی کەریم تاقانە
**کەریم تاقانە** (لەدایکبووی سەرپێڵی زەھاو، ڕۆژھەڵاتی کوردستان) نووسەر و وەرگێڕێکی کوردە. تاقانە لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە لە وڵاتی سوێد دەژی. سەرەڕای ئەوەی وەک مامۆستای زمانی دایک ئیش دەکات، ھاوکات خەریکی نووسین و وەرگێڕانە، کە بە زمانی کوردی و سوێدی دەنووسێت و بە درێژاییی ھەشت ساڵیش گۆشەیەکی لە ڕۆژنامەیەکی سوێدیدا ھەبووە و مانگانە نووسیویەتی. چەند ڕۆمان و دیوانەشیعری لە زمانی سوێدییەوە کردوون بە کوردی و چاپ و بڵاو بوونەتەوە.

## بەرھەمەکان
* جەللاد؛ *پێر لاگەرکڤیست*، وەرگێڕان لە سوێدییەوە
* نەخۆشیی مەرگ؛ *مارگرێت دوراس*، وەرگێڕان لە سوێدییەوە
* خۆزگە بەردەکان دەیانتوانی بدوێن؛ *ماگدا ئێگێنس*، وەرگێڕان لە سوێدییەوە
* ئێمە لە خەو ھەڵدەستین؛ *ئێڤا ڕیبیک*، وەرگێڕان لە سوێدییەوە
* ژیانێکی تر؛ *دانا ڕەئووف*، وەرگێڕان لە سوێدییەوە
* بیانی؛ *تیۆدۆر کالیفاتیدێس*، وەرگێڕان لە سوێدییەوە
* بەفر؛ ماکسێنس فێرمین، وەرگێڕان لە سوێدییەوە
* ھەموو ڕۆژێک ڕێگەی ماڵ درێژ و درێژتر دەبێتەوە؛ *فرێدریک بەکمان*، وەرگێڕان لە سوێدییەوە

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی سەرپێڵی زەھاو
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:وەرگێڕە کوردەکان
پۆل:وەرگێڕەکانی سوێدی–کوردی
جەللاد

**جەللاد** ڕۆمانێکە نووسەری سوێدی پێر لاگەرکڤیست نووسیویەتی و کەریم تاقانە لە سوێدییەوە کردوویەتی بە کوردی. فەرھاد شاکەلی پێشەکیی بۆ نووسیوە. ساڵی ٢٠١٢ خانەی وەرگێڕان چاپ و بڵاوی کردەوە. *ناوەندی غەزەلنووس* ساڵی ٢٠١٩ بۆ جاری دووەم جەللادی چاپ و بڵاو کردەوە.

## سەرچاوەکان
زەمبیلفرۆش (ئەلبوم)

**زەمبیلفرۆش** چواردەھەمین ئەلبومی ھونەرمەندی کورد شڤان پەروەرە و لە ١٠ ستران پێکھاتووە. ئەم ئەلبومە لە ساڵی ١٩٩٢ بڵاو بوویەوە.

## ناوەڕۆک
# زەمبیلفرۆش (Zembilfroş)
# نەخوەشم (Nexweşim)
# قومرکە (Qumrike)
# نارینێ (Narînê)
# زارا (Zara)
# بەژنا زراڤ (Bejna Zirav)
# قولێ ماھرومێ (Qulê Mahrumê)
# لاوۆ دەستێ من بەردە (Lawo destê min berde)
# سنانێ کرڤ (Sinanê kiriv)
# ھۆی نارێ (Hoy narê)

## سەرچاوەکان
* www.discogs.com

پۆل:شڤان پەروەر
پۆل:ئەلبومە کوردییەکان
پۆل:ئەلبومەکانی شڤان پەروەر
خۆزگە بەردەکان دەیانتوانی بدوێن

**خۆزگە بەردەکان دەیانتوانی بدوێن**، *ماگدا ئێگێنس*، نووسیویەتی و *[[کەریم تاقانە]]* لە سوێدییەوە وەریگێڕاوە و چاپ و بڵاو بووەتەوە.
چۆلەکەی سەیرەی بۆرە

وێنۆک|Rhodospiza obsoleta
**چۆلەکەی سەیرەی بۆرە** یان **چۆلەکەی دەشتێ** (ناوی زانستی: Rhodopechys obsoleta، ) باڵندەیەکی سەر بە خێزانی چۆلەکەکانە (پۆڵی: Fringillidae).

## ئەمانەش ببینە
* ڕێزبەندی باڵندەکانی خۆڕھەڵاتی ناوین
* ڕێزبەندی باڵندەکانی کوردستان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:مەلەکانی پاکستان
پۆل:کۆلکەوتارەکانی مەل
پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
زانکۆی بەیان

**زانکۆی بەیان** زانکۆیەکی کەرتی تایبەتە (نا حکومی) لە سالی ٢٠١٣ لە شاری ھەولێر دامەزراوە لە چەند بەش و کۆلێژی جیاواز پێک ھاتووە دەرچوانی ئامادەیییەکان و پیشەسازییەکان دەتوانن داواکاری وەرگرتن پێشکەش بکەن بۆ درێژەدان بە خوێندن

## کۆلێژ و بەشەکانی زانکۆ
* کۆلێژی زمانی ئینگلیزی:
* کۆلێژی ئەندازیاری: بەشەکانی ئەم کۆلێژی (ئەندازیاری تەلارسازی -زانستی کۆمپیوتەر - ئەندازیاریی شارستانی)
* کۆلێژی یاسا و پەیوەندییەکان: بەشەکانی ئەم کۆلێژە (یاسا - پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان)
* کۆلێژی کارگێری و ئابووری: بەشەکانی ئەم کۆلێژە (دارایی و بانکەکان - ژمێریاریی - کارگێری کار

## پێشانگا

Bayan Univ Erbil.jpg|تەلاری زانکۆی بەیان
Bayan University Erbil.jpg|تەلاری زانکۆی بەیان


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زانکۆکانی کوردستان
پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان
ژۆزێ دێ سان مارتین

وێنۆک|ژۆزێ دێ سان مارتین

**ژۆزێ دێ سان مارتین** (؛ لەدیکبووی ٢٥ی شوباتی ١٧٧٨-مردووی ١٨ی ئابی ١٨٥٠) کەسایەتییەکی نیزامی و ژەنەڕاڵێکی ئیسپانی–ئەرجەنتینی بوو، و ڕێبەری بەشی باشوور و بەشی ناوەندی ئەمریکای باشووری بوو کە بەشێوەیەکی سەرکەوتووانە ھەوڵیدا بۆ سەربەخۆ بوون و ڕزگار بوون لەدەست ئیمپراتۆری ئیسپانی و وەک کەسایەتییەکی پارێزەری پیروو ڕۆڵی بینی. ئەو لە یاپڵیۆ کە بەشێک لە ئەرجەنتینی مودیرنە لەدایکبوو و لە تەمەنی حەوت ساڵاندا «ڤیسیرۆیاڵتی» کە سەر بە ناوچەی «ریۆ دێ لا پارتە» یە جێھێشت و بۆ خوێندن ڕووی کردە شاری مالاگا لە ئیسپانیا
لە ساڵی ١٨٠٨دا کە مارتین بەشداری لەشەڕی نیمچە دورگەدا کرد دژ بە فەڕەنسا پێوەندی لەگەڵ لەندن گرت کە داشدارییان لە سەربەخۆیی ئەمریکای باشوور لە ژێر دەسەلاتی ئیسپانیا ئەکرد. لە ساڵی ١٨١٢دا ئەو بەپاپۆر کەوتە ڕێ بەرەو بۆینس ئایرس و خزمەتەکانی خۆی پێشکەشی پارێزپا یەکگرتووەکانی ڕیۆ دێ لاپارتە کرد کە ئەبێتە ئەرجەنتینـی مودیرن. پاش شەڕی «سان لۆرێنزۆ» واتە ئەو کاتەی کە فەرمانی ئەکرد بەسەر سوڵای باشووردا لە ساڵی ١٨١٤دا، دەستی کرد بە دارشتنی پلانێک بۆ شکست پێھێنانی ھێزی ئیسپانیا کە ترسی خستبووە ناو دڵی پارێزگا یەکگرتووەکانی باکوورەوە و بۆ ئەم شەڕە کەڵکی لە ڕێگایەکی جیاوازی پاشایی وەرگرت و لە لایەن «پیروو»ەوە ھێرشی کردنە سەر. ئەم کردەوەیە بووە ھۆی ساز بوونی سوپایەکی نوێ واتە سوپای «ئاند» لەپارێزگای کۆیۆ لە وڵاتی ئەرجەنتیندا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٨
پۆل:مردووانی ١٨٥٠
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی پێروو
بەھادین نووری

**بەھادین نوری** (١١ی شوباتی ١٩٢٧ لە قەرەداغ - ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ لە سلێمانی) کەسایەتییەکی سیاسیی چەپی کورد و سکرتێری پێشووی حیزبی شیوعی عێراق بوو.

## ژیان
وێنۆک|بەهادین نووری
بەھادین لە ساڵی ١٩٢٧، لە گوندی تەکێ لە قەرەداغ لەدایکبوو. ئەو لە خێزانێکی ئایینی ھاتە دنیا بەوەی باوک و باپیری مەلا بوون، باوکی داوای لێکرد کە ببێتە مەلا بەڵام بۆخۆی چەپبوونی ھەڵبژارد. لە ١٩٤٦ پەیوەندی بە حیزبی شیوعی عێراقی کردووە، لە ساڵی ١٩٥٠ دەبێتە سکرتێری حیزبەکە، ماوەی چوار ساڵان لەو پۆستە ماوەتەوە. لە ١٣ی نیسانی ١٩٥٣ بۆ ١٩٥٨، لەلایەن دەسەڵاتی شاھانەی عێراقی دەستگیرکراوە، لەدوای شۆڕشی ١٤ی تەممووز ئازادکراوە. لە ساڵی ١٩٨٤، حیزبی شیوعی بەجێھێشت. لە ١٩٩٤، حیزبی بزووتنەوەی دیموکراسیخوازانی دامەزراند بەڵام دواتر وازی لەوەش ھێنا.

لە ساڵی ٢٠١٨، کتێبێکی نووسی لەبارەی پرسی کورد و ئەزموونی کوردستانی عێراق، لەم کتێبە بەھادین تیشکی خستە سەر شەش ھەڵەی مێژوویی لەلایەن سەرکردەکانی کورد لەکاتی شۆڕشەکانی شاخ، ھەروەھا کتێبێکە بیرەوەرینامەیەکە کە لە چلەکانی سەدەی بیستەم دەست پێ دەکات هەتا ژیانی ئەمڕۆی بەھادین، کتێبەکە لە ھەولێر بەھۆی ناوەڕۆکەکەیەوە چاپنەکرا، دواتر لە سلێمانی چاپکرا.

## مردن
ڕۆژی ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، بەھادین نوری بەھۆی تووشبوونی بە ڤایرۆسی کۆرۆنا کۆچی دواییی کرد.

## بەرھەمەکان
### کتێب
* پرسی کورد و ئەزموونی کوردستانی عێراق، ٢٠١٨
* بیرەوەرییەکانی بەھادین نوری، ئابی ٢٠٠١
* وێرانە
* ڕۆژە سەختەکان

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:مردووانی ٢٠٢٠
پۆل:مردنەکان بەھۆی پەتای کۆڤید–١٩ لە عێراق
خۆشناوی

**[[خۆشناو]]ی** یەکێک لە بنشێوەزارەکانی کوردیی ناوەندییە کە لە کوردستانی باشوور ئاخێوەری ھەیە. ئەو کەسانەی بەم زاراوە قسە دەکەن پێیان دەوترێت خۆشناو

## زمانناسی
بنشێوەزاری خۆشناوی لە ڕووی زمانناسییەوە یەکێکە لە بنشێوەزارە سەرەکییەکانی شێوەزاری کوردیی ناوەندی خۆشناوی خۆی دابەش دەبێتە سەر چەند لەھجەی جیاوازەوە و ھەندێک جیاوازی لە نێوان لەھجەکانیدا ھەیە بەڵام بنچینەی ھەموویان یەکێکە.

## جوگرافیای ئاخێوەران
شەقڵاوە

## کەسایەتییە ناودارەکان
**دەسەڵاتدار و سیاسەتوان:**
* ئەنوەر بەگی بێتواتە
* مستەفا خوشناو
* ئارێز عەبدوڵا
* پشتیوان سادق
* تەحسین کاوانی
* ئومێد خۆشناو
* عوسمان بەگی شەقڵاوە
* نەریمان عەبدوڵڵا خۆشناو
* زانای مەلا خالید
* سەلام خۆشناو
* مەحموود کاوانی
* پرۆفیسۆر کەمال خۆشناو
* ڕەسول فەقێ
* سلێمان بیرێژی
* پ.د.صباح صابر محمد خۆشناو
* دکتۆر ئەبوبەکر خۆشناو

**شاعیر و ھونەرمەند:**
* سافیی ھیرانی
* زەکەریا عەبدوڵڵا
* حەسەن سیساوە
* گەیلان تاھیر
* خاتوو ھێڤی
* سانی
* ئەنوەر مەسیفی
* خدر خۆشناو
* تەلار ھیرانی
* بورھان خۆشناو
* ڕزگار خۆشناو
* شاناز ھیرانی
* کامەران عەبدولکەریم شێخ
* دیلان خۆشناو
* ھەندرێن خۆشناو
* جەلال مەدحەت خۆشناو

**کەسایەتیی ئایینی:**
* عەبدولباست عەبدوسسەمەد
* مەلای خەتێ
* کاکی ھیران
* مەلا ئەبوبەکر ئەفەندی
* کاکی سیساوە
* مامۆستا عەبدوڵڵا ھەرتەلی

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
چیرۆکی پۆلیسێکی نوێ

**چیرۆکی پۆلیسێکی نوێ** () فیلمێکی چیینییە لە ساڵی ٢٠٠٤ بەرھەمھێنراوە و براوەی ٧ خەڵات و پاڵێوراو بۆ ٢١ خەڵات و لە جۆری ئاکشن و تاوان و دارمایە و یەکێکە لە فیلمەکانی جاکی چان و لە دەرھێنانی بێنی چانە.

## چیرۆک
پۆلیسێکی لێھاتوو دوای ئەوەی تیمەکەی لەلایەن چەند دزێکی بێ بەزەیی دەکوژرێن ئیتر دووبارە تیمێکی نوێ پێکدێنێت و ھەوڵی تۆڵە سەندنەوە و دەستگیرکردنیان دەدات.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* HK Action Films review of ''چیرۆکی پۆلیسێکی نوێ''
* Official UK Site for ''چیرۆکی پۆلیسێکی نوێ''

پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٤
پۆل:فیلمە چینییەکان
پۆل:فیلمەکانی ھۆنگ کۆنگ
پۆل:فیلمە هونەرە جەنگییەکانی هۆنگ کۆنگ
پۆل:ئەو فیلمانەی دووبارە دروست کراوەتنەوە
پۆل:فیلمەکانی ھۆنگ کۆنگ لە دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکان دەربارەی دزینی بانک
پۆل:فیلمەکان کە لە ھۆنگ کۆنگ داندراون
پۆل:فیلمە ھونەرە جەنگییەکانی ھۆنگ کۆنگ
مێرانۆ

**مێرانۆ** (بە ئیتالیایی: Merano) شارێکی ئیتاڵیایە کە لە تایرۆڵی باشووردا شوێنی گرتووە.
لە ڕابردوودا ئەم شوێنە ناوچەیەکی بەناوبانگ بۆ نیشتەجێبوونی زانایان و ھونەرمەندان بووە.

## تایبەتمەندییەکان
مێرانۆ ٢٦ کم٢ ڕووبەر و ٣٨٬١٩٨ کەس دانیشتووی ھەیە و ٣٢٥ متر لە ئاستی دەریاوە بەرزە.

## سەرچاوەکان
*
زانکۆی سەڵاحەدین – کۆلێژی تەکنیکی ئەندازیاری

**کۆلێژی تەکنیکی ئەندازیاری** یەکێکە لە کۆلێژەکانی زانکۆی سەڵاحەدین لە ساڵی ١٩٦٨ لە شاری سلێمانی ساڵی ١٩٨١ گواسترایەوە بۆ شاری ھەولێر لە چەند بەشێکی جیاواز پێک ھاتوە فێرخوازانی ئامادەیی بەشی زانستی دەتوانن بەمەبەستی درێژەدان بە خوێندن داواکاری پێشکەش بکەن بە چەند مەرجێکی دیاری کراو زمانی خوێندن لەم کۆلێژە ئینگلیزییە ئامانجی پێ گەیاندنی کەسانی ئەکادیمییە لە زانستەکانی ئەندازیاری.

## بەشەکانی کۆلێژ
* بەشی تەکنیکی ئەندازیاری میکانیک و وزە
* بەشی تەکنیکی ئەندازیاری ڕێگا و بان
* بەشی تەکنیکی ئەندازیاریی شارستانی
* بەشی ئەندازیاری سیتەمی زانیاری

## سەرچاوەکان
* ماڵپەری کۆلێژی تەکنیکی ئەندازیاری 
* ڕێبەری ڤیدیۆی زانکۆکان -کۆلێژی تەکنیکی ئەندازیاری ڕاگری کۆلێژی کۆلێژی تەکنیکی ئەندازیاری

پۆل:زانکۆکانی کوردستان
پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان
پۆل:کۆلێژەکانی زانکۆی سەلاحەدین
زانکۆی سەڵاحەدین – کۆلێژی کشتوکاڵ

**کۆلێژی کشتوکاڵ** یەکێکە لە کۆلێژەکانی زانکۆی سەڵاحەدین ساڵی ١٩٦٨ دامەزراوە لە ساڵی ١٩٨١ گواستراوەتەوە بۆ ھەولێر - ئاسکی کەڵەک بەڵام دواتر بە بریاررێکی حکوومەتی پێشوی بەعس ساڵی ١٩٨٧ داخرا سەرجەم کەل و پەلەکانی گواسترایەوە بۆ کۆلێژەکانی دیکەی زانکۆی سەلاحەدین بەڵام ساڵی ١٩٩٥ بەبریارێکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان کۆلێژی کۆشتوکال کرایەوە کە تەنھا لە دووبەش (سامانی ئاژەڵ - بەرھەمی ڕوەکی) پێک ھاتبوو بەڵام لە ئیستادا خاوەنی ھەشت بەشی جیاوازە خوێند ٤ ساڵە فێرخوازانی ئامادەیییەکان دەتوانن داواکار وەرگرتن پێشکەش بکەن ئامانجی کۆلێژ پێگەیاندی کەسانی شارازایە لە بەشە جیاوەزەکانی زانستی کوشتوکاڵ بەمەبەستی بەرەو پێش بردنی کەرتی کشتوکاڵ لە ھەرێمی کوردستان

## بەشەکانی کۆلێژ
* بەشی سامانی ئاژەڵ
* بەشی پاراستنی ڕوەک
* بەشی پیشەسازی خۆراک
* بەشی خاک و ئاو
* بەشی بەرووبوومی کێڵگەکان
* بەشی دارستان
* بەشی ڕەزکەری
* بەشی سامانی ماسی و گیانەوەرە ئاوییەکان

## سەرچاوەکان
* زانکۆی سەڵاحەدین -کۆلێژی کوشتوکاڵ 
* رێبەری ڤیدیۆی زانکۆکان -ڕاگری کۆلێژی کوشتوکاڵ

پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان
پۆل:کۆلێژەکانی زانکۆی سەلاحەدین
کۆمپانیای تایبەت

**کۆمپانیای تایبەت** یان **کۆمپانیای بەستراو** () کاسبییەکە کە ھی حکوومەت نەبێ، ڕێکخراوەی ناحکوومی یان بەدەستی ژمارەیەکی کەم لە بەشدارە پەیوەندیدارەکان کە بەشەکانی کۆمپانیاکە لە بازاڕەکانی ئاڵوگۆڕی پشکدا پێشکەش (offer)ناکەن، بەڵام لەجیاتیدا پشکەکانیی کۆمپانیا پێشکێش دەکرێن.

## سەرچاوەکان
*
من کێم؟

**من کێم** () بە (چینی ئاسانکراو: 我是谁) فیلمێکی چیینییە. لە ساڵی ١٩٩٨ بەرھەمھێنراوە. فلمێکی ھۆنک کۆنگی ئەکشن کۆمیدیە لەلایەن جاکی چان و بێنی چان دەرھێنانی بۆکراوە ، کە وەکوو ئەکتەری سەرەکیش رۆڵی گێراوە ، فلمەکە لە ھۆنک کۆنگ لە ساڵی ١٩٩٨ بڵاوکراوەتەوە لە ( ١٧ ی مانگی یەک ، ١٩٩٨ ) ، ھەروەھا ئەوە دووەم فلمی جاکی چان بوو کە بە زمانی ئینگلیزی تۆمارکرابێت،

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 
* ''Who Am I?'' related article PodcastOnFire.com

پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٨
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٧
پۆل:فیلمەکانی ھۆنگ کۆنگ
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین
پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ١٩٩٦
پۆل:فیلمەکانی ھۆنگ کۆنگ لە دەیەی ١٩٩٠
پۆل:فیلمە ڕاونانەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:فیلمەکانی ھۆنگ کۆنگ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی لەبیرچوونەوە
پۆل:فیلمەکان دەربارەی دەزگای ھەواڵگری ناوەندی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ڕۆتەردام وێنەیان گیراوە
محەممەدی ئەمین

وێنۆک|دیناری عەباسی لە سەردەمی خەلیفە محەممەد ئەمین
**محەممەدی ئەمین** (ناوی تەواو: محەممەد کوڕی ھارون کوڕی ممد کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی ممد کوڕی عەلی کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی عەباس) شەشەم خەلیفەی عەبباسی ماوەی فەرمانرەوای پێنج ساڵی خایەند لە نێوان (١٩٣–١٩٨ ھجری) ،(٨٠٩ بۆ ٨١٣ زاینی) لە سەرەتایی ھاتنە سەر حکوم کێشی لەگەڵ براکەی دروست دەبێت لەسەر دەسەڵات بەھۆی ئەوەی باوکیان واتا ھارونە ڕەشید ھەردوکیانی کردبووە جێگری خۆی بە پێی مەرجی باوکی مەئموون ئەمیری خوراسان بوو ئەمین ویستی لابردنی مەئمونی برای ھەبوو بەمەبەستی دانانی موسای کوڕی بۆ جێگری خۆی بۆ ئەوەش ڕاوێژی بە سەرکردەکانی کرد ئەوانیش ڕازی بوون تەنھا خوزیمەی کوڕی خازمە نەبێت بەھۆی ئەوەی باوەری وابوو سەرکردەکان لە پێناو بەرژەوەندی خۆیان ڕازی بوون ئەمە دەبێتە ھۆی ئەوەی لە داھاتوو ئەمینیش لەببنە براکەی واتە مەئموون لەم بریارەی ئەمین ئاگادار دەکرێتەوە ئەویش ڕازی نابێت بۆیە شەر لە نێوانیان سەر ھەڵدەدات

## کۆتاییی ژیان
دوای دروست بوونی ناکۆکی لە نیوان مەئموون و ئەمین دا شەر دروست دەبێت ئەمین کۆمەلێک سەربازی بە سەرکردایەتی علی کوڕی عیسای کوڕی ماھان نارد تا دژی براکەی بجەنگێ مەئمونیش سوپایەکی بە سەرکردایەتی تاھیری کوڕی حوسێن نارد ھەردوو سوپاکە لە دەرەوەی شاری ڕەی بەیەکگەیشتن لە ئەنجامی ئەم شەرە سوپای مەئموون بە سەرکردایەتی تاھیر سەردەکەوێت سەری علی کوڕی عیسا لە لاشە جیادەکرێتەوە دوای ئەم شەرە کاربەدەستانی مەککە و مەدینە بەیعەتیان بە مەئمون دا تاھیر لەلایەن مەئمونەوە فەرمانی پێەکرا بچێتە بەغدا ئەویش دەروات بۆ ماوەیەک گەمارۆی شاری بەغدا دەدات دواتر دەچێتە ناو شار و ئەمین دەکوژێت کوشتنی دەبێتە یەکەمین خەلیفە ی عەباسییەکان کە دەکوژرێت

## سەرچاوەکان
* محمد الأمین ضحیة الفتنة الثالثة (فی ذکری تولیھ الخلافة ٣ من جمادی الآخرة ١٩٣ ھـ)
* چەند وانەیەک لە مێژووی ئیسلام، نوسینی محمد خزری وەرگێرانی نھاد جلال حبیب اللە ژمارەی سپاردن ٢١٧٩ ی ساڵی ٢٠٠٨ پێدراوە
* 

پۆل:خەلیفەکان
پۆل:خەلیفە عەبباسییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٧٨٧
پۆل:مردووانی ٨١٣
پۆل:ھاروون ڕەشید
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم
پۆل:عەرەبە موسڵمانەکان
مەنسور ڕاشید

**مەنسور ڕاشید** (١١٠٩–١١٣٨) ناوی یەکێک لە خەلیفەکانی دەوڵەتی عەباسی لە نێوان (٥٢٩–٥٣٠) دوای کوژرانی باوکی بەیعەتی پێدرا سی ھەمین خەلیفەی خەلافەتی عەبباسی بوو بەڵام تەھا بۆ ماوەی یەک ساڵ فەرمانرەوایی کرد بەھۆی ھێرشی سولتانی سەلجوقییەکان و گەمارۆدانی شاری بەغدا ڕوویکردە شاری موسڵ لە ساڵی ١١٣٨ لەلایەن حەشاشینەکان کوژرا لە شاری ئەسفەھان نێژراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١١٠٩
پۆل:مردووانی ١١٣٨
پۆل:خەلیفە عەبباسییەکان
پۆل:فەرمانڕەوا لابراوەکان
زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی پەروەردەی جەستەیی و زانستە وەرزشیەکان

**کۆلێژی پەروەردەی جەستەیی و زانستە وەرزشیەکان** یەکێکە لە کۆلێژەکانی زانکۆی سەلاحەدین لە سالی ١٩٨٩ وەک بەشێک لە کۆلێژی پەروەردەی زانکۆی سەلاحەدین کرایەوە بەڵام سالی ١٩٩٨ بوو بە کۆلێژێکی سەربەخۆ سالانە ژمارەیەکی دیاری کراوە لە فێرخوازان بروانامەی بەکالوریۆس وەردەگرن زمانی خوێند عەرەبی و کوردییە لە دولق پێک  دێت فێرخوازانی ئامادەییەکان دەتوانن داواکاری وەرگرتن بۆ درێژەدان بە خوێند بکەن بە چەند مەرجێکی دیاری کراو فێرخوازان لەم کۆلێژە ئاشنا دەکرێن بە یارییە وەرزشیە تاکیەکان ، کۆییەکان وەک تۆپی پێ ، تێنس ، مەلەوانی ، تۆپی سەبەتە ، بالە ، مەلە ، تێنیسی سەرمێز ، گۆرەپان و مەیدان چەندین یاری دیکە ھەروەھا ئاشنا دەکرێن بە یاسا و رێساکان لەگەڵ چەند بابەتێکی گشتی

## سەرچاوە

زانکۆی سەلاحەدین  کۆلێژی پەروەردەی جەستەیی و زانستە وەرزشیەکان 

رێبەری ڤیدیۆی زانکۆکان کۆلێژی پەروەردەی جەستەیی و زانستە وەرزشیەکان

پۆل:زانکۆکانی کوردستان
پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان
پۆل:کۆلێژەکانی زانکۆی سەلاحەدین
نەزمی کرک

**نەزمی کرک** (لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٦، ئامەد) ئەکتەرێکی کوردی باکووری کوردستانە، تا ئێستا لە چەندین فیلمی کوردی و تورکی ڕۆڵی گێڕاوە.

## ژیان
نەزمی کرک لە دایکبووی ١٩٧٦ لە ئامەد. نەزمی بەشی شانۆ و سەمای لە سەنتەری کەلتووری میزۆپۆتامیا لە لقی ئامەد تەواوکردووە، لەو ماوەیە بەشداری لە چەندین کار و چالاکی شانۆیی کردووە. بەھۆی چالاکییەکانییەوە چەندجارێک گیراوە. دواتر لە ساڵی ١٩٩٦ چووەتە ئەستەمبول لەھەمان سەنتەر درێژەی بەخوێندنەکەی داوە و لە ساڵی ١٩٩٩، یەکەم فیلمی سینەمایی بەناوی گەشتێک بەرەو خۆر (*Güneşe Yolculuk)* ڕۆڵی سەرەکی گێڕا، کە فیلمێک بوو بە زمانی کوردی و تورکی. فیلمەکە خەڵاتی فریشتەی شین و ئاشتی لە فیستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەیی لە بەرلین بەدەستھێنا.

لە ساڵی ٢٠٠٠، لە فیلمی فۆتۆگرافی دەرھێنەر کازم ئۆز بەشداریکرد. دواتر لە ٢٠٠٣ لە فیلمی کەمێک ئازادی "*Küçük Özgürlük*" ڕۆڵی گێڕا. لە ساڵی ٢٠٠٥، لە فیلمێکی کوردی بەناوی کیلۆمەتر زیڕۆ بەشداریکرد کە لەدەرھێنانی ھونەر سەلیمە، ئەم فیلمە پێشبڕکێی کرد بۆبردنەوەی خەڵاتی چلە خورمای زێڕینی فیستیڤاڵی فیلمی کان. نەزمی لە ھەردوو بەشی فیلمی موعجیزە بەشداریکردووە، کە فیلمەکە لەدەرھێنانی مەحسون کرمزگویل.

جگە لە کاری ئەکتەری، نەزمی چەندجارێک وەک دەرھێنەر کاری کردووە، کورتە فیلمی «ناسنامە» یەکەم ئەزموونی دەرھێنانە بۆ ئەو.

## بەرھەمەکان
بەشێک لە بەرھەمەکانی نەزمی کرک؛

### سینەما
* گەشتێک بەرەو خۆر (*Güneşe Yolculuk)،* ١٩٩٩
* فۆتۆگراف، ٢٠٠٠ لەدەرھێنانی کازم ئۆز
* کەمێک ئازادی، ٢٠٠٣
* کیلۆمەتر زیڕۆ، ٢٠٠٥ لە دەرھێنانی ھونەر سەلیم
* دۆڵ، ٢٠٠٧
* حکوومەتی ژنان (*Hükümet Kadın*)، ٢٠١٣
* بیرەوەرییەکانی سەر بەرد، ٢٠١٤
* موعجیزە، ٢٠١٤
* موعجیزە - خۆشەویستی ٢٠١٨

### شانۆ
* برینی دڵی من (لە ئامەد)
* ڕۆشباس (لە ئەستەمبۆل)
* ژەنەڕالی تەنەکە (لە ئەستەمبۆل)
* تا (لە ئەستەمبۆل، بەھەمی شانۆگەری ژیانی نوێ)
* قال و قوڕ (لە ئەستەمبۆل)

### ھی تر
* کورتە فیلمی ناسنامە (دەرھێنەر و سیناریۆنووس)
* زنجیرەی تەلەفزیۆنی عەنبەر

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی ئامەد
پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان
شەمۆ

* عەرەب شەمۆ، نووسەر و ڕۆماننوسی کورد
* ئەیام ئەکرەم، ناسراو بە شەمۆ، ئەکتەری کورد
* نارین شەمۆ، ڕۆژنامەنووسی ڕۆژاوای کوردستان
کەندڕی ماریانا

وێنۆک|326x326پیکسڵ|ھەڵکەوتەی کەندڕی ماریانا لەسەر نەخشە
**کەندڕی ماریانا** () قوڵترین خاڵی سەر ڕووی زەویە، کەوتۆتە خۆڕئاوای زەریای ھێمن و خۆڕھەڵاتی دوورگەی ماریانای باکوور. درێژی کەندڕەکە ٢٥٥٠ کیلۆمەترە و پانییەکەی ٧٠کیلۆمەترە و لەشێوەی لاکێشەی درێژکۆڵەیییە. قوڵترین خاڵی کەندڕەکە ١١٫٠٣ کیلۆمەتر لە خوار ئاستی ڕووی دەریایە. ئەگەر بێت و لوتکەی کێوی ئەڤرێست بخەینە ناوی ھێشتا ٢٬٠٧٦ مەتر ئاو دەمینێتەوە لەسەری.

بەشێکی کە لە سیستەمی قۆقزی ئیزۆ-پۆنن -ماریانایە سنووری ھەردوو پلێتی زەوی لێک جیادەکاتەوە، بەشی خۆڕئاوای کەپلێتی زەریای ھێمنە دەخزێتە ژێڕ پلێتی ماریانای بچووک. وە بەھۆی ئەوەی کە پلێتی زەریای ھێمن کە گەورەترین پلێتی تەکتۆنی زەویە پاڵی پێوە دەنێت و ئەم کەندەڵانەی درووستکردووە کە تەمەنەکەی بۆ ١٧٠ میلیۆن ساڵ دەگەڕێتەوە، بەرزی و نزمی زۆری تیایە ئەمەش بەھۆی پلێتی ماریاناوەیە کەبەھۆی پاڵنانی لەلایەن پلێتی زەریای ھێمنەوە سەری بەرزبۆتەوە و لەپاڵی کەندرێکی گەورەی درووستکردووە، ھەر ئەم داخزینەی ئەم دوو پلێتەش بوونەتە ھۆی درووستبوونی دوورگەکانی ماریانا.

لە قۆڵایی کەندڕەکە ستونێکی ئاوی مەزن کۆبۆتەوە کە پاڵەپەستۆیەکەی ١٠٨٫٦ مێگا باسکاڵە، ئەم بڕەش ھەزاران ھێندەی پاڵەپەستۆی ئاسایی کەشە.

بەھۆی ئەوەی کە زەوی تەواو خڕ نییە ھەربۆیە کەندڕی ماریانا بەنزیکترین خاڵی کڕۆکی زەوی دانانرێت. بەڵام لە زەریای بەستەلەکی باکوور خاڵێکمان ھەیە کە ١٣کیلۆمەتر نزیکترە لە کڕۆکی زەوی لە چاو کەندڕی ماریانا.

## ناونان
ناونانی بەھۆی ئەنگۆلا وە بووە کاتێک لە ١٦٦٨ بەشێک بووە لە خاکەکانی ژێڕدەستی ئیسپانییەکان، ناونانیشی بە ماریانا وەک نیشاندانی ڕێزێک بووە بۆ شاژنی ئیسپانیا خێزانی کۆچکردوو شا فلیپی چواڕەم.

## ژیان لە کەندڕەکە
لەسەرەتای ساڵی ٢٠١٠، توێژینەوەکان تێبینی بوونی پێکھاتەکانی کالکاریۆسیان کرد لەو دڵۆپە ئاوانەی لە قوڵایی کەندرەکە ھێندرابوون، ئەمەش نیشانەی بوونی پەڕەکانی کاربۆناتی کالسیۆم دەگەیێنێت ، کە وەک بەشێک لە بوونی ژیان ھەژمار دەکرێت لەم قوڵایییە. دەشێ زیندەوەری ورد بژین و ماڵەکانیان لە پێکھاتەی ئاسن و کوارتز درووستکردبێت، زانایان پێیان وایە ئەم زیندەوەرانە لە ڕێگای بەستەڵەکی دەریایییەوە گەیشتبێتنە ئەم قوڵییە و دوای تواندنەوە لە ژێڕەوە ماونەتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
ئەیام ئەکرەم

وێنۆک|ئەیام ئەکرەم لە حوزەیرانی٢٠٢٢.
**ئەیام ئەکرەم** ناسراو بە **شەمۆ** ئەکتەرێکی کۆمێدیای کوردییە، تا ئێستا لە چەندین بەرھەمی سینەمایی، شانۆیی و تەلەفزیۆنی دەرکەوتنی ھەبووە. ئەیام لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو دەستی بەکاری ھونەری کردووە و لە ساڵی ١٩٨٨ پەیمانگای ھونەرەجوانەکانی لە مووسڵ تەواوکردووە. لە ساڵی ٢٠٠٢، لە زنجیرەی مەمی ئالان ڕۆڵی گێڕا کە لەدەرھێنانی ناسر حەسەنە.

## بەرھەمەکان
بەشێک لە بەرھەمە ھونەرییەکانی ئەیام ئەکرەم:

### سینەما
* کیلۆمەتر زیرۆ، ٢٠٠٥
* پەڕینەوە لە تەپوتۆز، ٢٠٠٦
* سوارە و چێڵەکەى، ٢٠١٠
* گرەو (کورتەفیلم، ٢٠١١)
* ئەمریکانۆ، ٢٠١٥
* ١٩٨٨، (٢٠٢٣)
* تیمساح (٢٠٢٥)

### شانۆ
* قڕنیس، ٢٠١١
* دەفڕێ و نافڕێ، ٢٠١٢
* گوڵێ و هیوایەكی نوێ، ٢٠١٢
* پیاوە قرجۆکەکە، ٢٠١٣
* مەم و زین، ٢٠١٤
* لە مردن گەڕایەوە، ٢٠١٧

### بەھەمی میللی
بەشێکی زۆر لەکارەکانی ئەیام ئەکرەم لەڕێگای سیدییەوە لە تۆمارگاکانی ھەرێمی کوردستان دەفرۆشرێن، ھەروەھا لە چەند ئەڵقەیەکی بەرنامەی بەزمی بەزم لە کەناڵی کوردماکس ڕۆڵی گێڕاوە.
* لەزگە
* شەمۆ مۆبایل
* شەوی زاوا
* سێ دزی باش
* فەرتەنە

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان
پۆل:خەڵکی ھەولێر
پۆل:زیندووان
پۆل:شانۆکارانی کورد
پۆل:شانۆکارانی خەڵکی ھەولێر
فەلاح مستەفا

**فەلاح مستەفا بەکر** (لەدایکبووی ١٩٦٤، ھەولێر) کەسایەتی سیاسیی کوردە، لە ئێستادا ڕاوێژکاری باڵای سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، نێچیرڤان بارزانییە، پێشتریش لە پۆستی فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان بوو.

## ژیانی سەرەتایی
فەلاح مستەفا لە دایکبووی ١٩٦٤ لە ھەولێر. فەلاح لە ساڵی ١٩٨٦، بڕواننامەی بەکالۆریۆسی لە زمانی ئینگلیزی بەدەستھێناوە لە زانکۆی مووسڵ. دواتر لە ساڵی ١٩٩٥، بڕواننامەی ماستەری لە زانکۆی بات بەدەستھێنا لە خوێندنی گەشەپێدان. فەلاح ھاوسەرگیری کردووە و چوار منداڵی ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
پۆل:زیندووان
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان
پۆل:خەڵکی ھەولێر
نیلی شین

چەپ|وێنۆک|ھەڵکەوتەی ڕووبارەکە تا دەگاتە نیلی سپی لە خەرتووم .
چەپ|وێنۆک|تاڤگەکانی سەر نیلی شین لە ئەسیوپیا کاتێک دەڕژێتە دەریاچەی تانا.
چەپ|وێنۆک|نیلی شین نزیک بە دەریای .
**نیلی شین** (بە ئەمھەری: ዓባይ، ئابای) ڕێژەی لە ٨٠–٨٥٪ کۆی گشتی ئاوی نیل پێکدێنێت، بەڵام ئەم ڕووبارە وەرزییە و تەنھا لە کاتی بارانی ھاوینە درووست دەبێت لە بانەکانی ئەسیوپیا، بە درێژی کاتەکانی ساڵ ڕووبارێکی کز و وشکە و وەک چۆمێک وایە.

ئەم ڕووبارە لە دەریاچەی تانا سەرچاوەی گرتووە کە دەکەوێتە بەرزایییەکانی ئەسیوپیا، ناونانی بە نیلی شین لەلایەن سودانییەکانەوە بووە، خۆی ناوی «ئابای». درێژی ڕووبارەکە ١٬٤٠٠ کم ە تا دەگاتە نیلی سپی و پێکھێنانی ڕووبارە مەزنەکە (نیل) و تێکەڵبوونی بە دەریای سپی ناوەڕاست.

## ئەمانەش ببینە
* بەنداوی ھیداسی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ڕووبارەکانی ئیتیۆپیا
پۆل:ڕووبارەکانی سوودان
پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئەفریقا
پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
ئاڵ

وێنۆک|گوڵە شەسپەڕێکی ئاڵ
وێنۆک|یەکێ لە ڕەنگە ھەرە باوەکانی رۆدۆکرۆزیت ئاڵە.
وێنۆک|ئاڵ بە ڕەنگی ئەسپی سووریش وتراوە ()
**ئاڵ**، **چێرەیی** یان **پەمەیی** ڕەنگی مەیلەوسووری خاو یان کەمڕەنگە. ھەرچەند فەرھەنگی خاڵ دەڵێت «جۆرە ڕەنگێکە وەک گوڵاڵەسوورە». ھەروەھا لە بەرامبەر وشەی ئاڵدا لە فەرھەنگی بەدایعوللوغەدا نووسراوە *اسب کرند،* واتە ئەسپی سوور. ئەم ڕەنگە لە شێعری کوردیدا بە زۆری بۆ وەسفی ڕەنگی لێو، کوڵم و بڕێک جار شەراب بەکار براوە. 

بۆ نموونە مەحوی دەڵێت:


بە کوڵمی ئاڵیا ئاڵا خەتی سەبز



یان دەڵێت:


لە چاوم خوێنی جاری کرد و ھەم ڕەنگی لە ڕوو بردم

ئەم ئاشووبی دڵ و دینە بە لێوی ئاڵ و چاوی کاڵ

ئەحمەدی خانی دەڵێت:

ھەمرەنگێ سوراحی و پیالە

ھندی وەکی سۆرە یا نە ئالە


## وشەڕەتناسی
ھەردووک بنەماڵەی زمانانی ھیندوئەورووپایی و تورکی وشەی ئاڵ بە مانای سووریان تێدایە. ئاڵی کوردی لە ڕیشە ھیندوئەورووپاییی  و ڕیشەی ھیندوئێرانیی  یان  و ڕیشەی پرۆتۆئێرانیی  بە مانای سوور، ئاڵ و، سوورێژەوە دێ. لە نێو زمانە ئێرانییەکاندا وشەی ئاڵ ھەیە، بۆ نموونە لە فارسی و پەشتویی و لاری و گیلەکی و تەبەریدا (لە تەبەریدا بە مانای سەوزە). لە کوردیی باکووریدا بە شێوەی «ئال» ھەیە، لە ھەورامیدا «ئاڵە» و «ئاڵا» و «ھاڵ»یشی پێ ئەوترێ و، لە زازاییدا بە شێوەی «ھەل» ھەیە کە بە مانای بۆرە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕەنگ
بۆ ھەتاھەتایە، فەرماندە

[وێنۆک|پەیکەری چێ لە شاری سانتا کلارا، [کووبا.]]
**بۆ ھەتاھەتایە، فەرماندە** (ناوی ڕەسەنی گۆرانی: Hasta Siempre, Comandante) گۆرانییەکە لەلایەن ئاوازدانەری کوبی کارلۆس پوێبلا لە ساڵی ١٩٦٥ بۆ چێ گێڤارا وتراوە. دەقی گۆرانییەکە وەک پەیامی ماڵاوایی نووسراوە بۆ چێ، ئەمەش کاتێک ناوبراو سانتا کلارا و کووبای جێھێشت بەرەو کۆنگۆ و پاشان بۆلیڤیا، کە ھەر لەوێ دەستگیرکرا و کوژرا.

گۆرانییەکە لەدوای مەرگی گیڤارا دەنگدانەوەی زۆری ھەبوو، زۆرێک لە ھونەرمەندە چەپەکان کەڤەری گۆرانییەکەیان کردەوە. گۆرانییەکە بە زیاتر لە ٢٠٠ وەشان (ڤێرژن) وتراوەتەوە. دیارترین لەو کەسانەی کە گۆرانییەکەیان کەڤەر کردووە؛ کەمپەنی سیگوندۆ، سۆلیداد براڤۆ. ئۆسکار چاڤێز، ناتالیا کاردۆنی، ڕۆبێرت یات، نۆمادی، ئینس ڕیڤێرۆ، سیلڤیۆ ڕدیریگز، ئەنخێل پارا.

## شیعر

دەقی شیعرە ڕەسەنەکە بەزمانی ئیسپانی

:Aprendimos a quererte
:desde la histórica altura
:donde el Sol de tu bravura
:le puso cerco a la muerte.

::**Chorus**:
::Aquí se queda la clara,
::la entrañable transparencia,
::de tu querida presencia,
::Comandante Che Guevara.

:Tu mano gloriosa y fuerte
:sobre la Historia dispara
:cuando todo Santa Clara
:se despierta para verte.

::[**Chorus**]

:Vienes quemando la brisa
:con soles de primavera
:para plantar la bandera
:con la luz de tu sonrisa.

::[**Chorus**]

:Tu amor revolucionario
:te conduce a nueva empresa
:donde esperan la firmeza
:de tu brazo libertario.

::[**Chorus**]

:Seguiremos adelante,
:como junto a ti seguimos,
:y con Fidel te decimos:
: «¡Hasta siempre, Comandante!»

دەقی شیعرەکە بە وەرگێڕانی کوردی؛ لەتۆوە فێری خۆشەویستی بووین
:لە بەرزایییەکانی مێژووەوە
:لەو شوێنەی کە ڕۆژی ئازایەتی تۆ
:سنورێکت بۆ مەرگ کێشا

::**کۆرس**:
::لێرەوە بە ڕوونی دەمێنێتەوە،
::خۆشەویستی بە ڕوونی
::بۆ ھەبوونە بەنرخەکەی تۆ
::فەرماندە چێ گیڤارا

:دەستە جوان و بەھێزەکەت
:گڕی بە مێژوودا
:کاتێک ھەمووان لە سانتا کلارا
:ھەڵسان بۆ بینینی تۆ

::[**کۆرس**]

:ھاتنت گڕی بە بای شەماڵدا
:لەگەڵ خۆرەتاوی بەھار
:بۆ چاندنی ئاڵاکە
:لەژێر ڕۆشنایی خەندەکانت

::[**کۆرس**]

:خۆشەویستی شۆڕشگێرییەکەت
:بەرەو بەڵێنێکی نوێت دەبات
:لەوێ چاوەڕێی چاونەترسیت دەکەن
:لە ھێزە ئازادەکەت

::[**کۆرس**]

:ئێمە بەردەوام دەبین
:ھەروەک چۆن ئەوکاتە شوێنت کەوتین
:وە لەگەڵ فیدێل پێتدەڵێین:
:"بۆ ھەتاھەتایە، فەرماندە!"

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*Poems & speeches about Che Guevara
*''Hasta Siempre Comandante'' - English & Spanish lyrics
*  performed live by Nathalie Cardone
*  performed live by Silvio Rodríguez
*''All versions of Some musics'' - 200 versions of Hasta Siempre, Comandante

پۆل:سروودەکانی سەبارەت بە شۆڕشگێڕەکان
پۆل:وێناکردنی کولتووری چێ گیڤارا
ڕ. خ. پالاسیۆ

**ڕاکێل خارامیلۆ** (لەدایکبووی ١٣ی تەممووزی ١٩٦٣) باشتر ناسراو بە ناوی پێنووسەکەی **ر. خ. پالاسیۆ**، نووسەر و گرافیک دیزاینەری ئەمریکییە.

ڕاکێل خارامیلۆ لە خێزانێکی کۆچەری لە کۆڵۆمبیا لەدایکبووە. ناوبراو نووسەری چەندان ڕۆمانی منداڵانە، وەک پڕفرۆشترینیان کە *وۆندەر*ە، کە ساڵی ٢٠١٧ کرا بە فیلم. پالاسیۆ وەکو بەرھەمھێنەری جێبەجێکار لە فیلمەکەدا کاریدەکرد. یەکەم ڕۆمانی وێنەیی بەناوی *باڵندەی سپی*یەوە کە لە ٢٠١٧ بڵاوکراوەتەوە ھەر لە دونیای *وۆندەر*دایە.

پالاسیۆ یەکەم کاری وەک دەرھێنەری ھونەری و گرافیک دیزاینەر دەستپێکرد، کە بەرگی کتێبی دیزاین دەکرد بۆ پۆڵ ئۆستەر، تۆماس پینچن و چەندانی تر.

## ژیانی تایبەتی
پالاسیۆ لە قوتابخانەی ئامادەیی مانھاتن بۆ ھونەر و دیزاین خوێندی و پەرەی سەند لە وێنەکێشاندا لە قوتابخانەی پارسۆن بئ دیزاین. ئەو ئێستا لە نیویۆرک ستی لەگەڵ ھاوسەرەکەی و دوو کوڕەکەی، کالێب و جۆزێف، دەژیت.

## بیبلیۆگرافیا
* *وۆندەر*، ٢٠١٢.
* *٣٦٥ ڕۆژی وۆندەر: کتێبی وتەکانی مستەر براون*، ٢٠١٤.
* ئۆگی و من، ٢٠١٥.
* *ھەموومان وۆندەرین*.
* *باڵندەی سپی*، ٢٠١٧.

## خەڵات و ڕێزلێنانەکان
* خەڵاتی کریستۆفەر
* کتێبەکەی *سەمەرە* لە پێڕستی پڕفرۆشترین کتێبەکانی نیویۆرک تایمزدا بوو و ھەروەھا لە پێڕستی خەڵاتی تێکساس بلووبۆنێتیشدا بوو. کتێبەکە براوەی خەڵاتی قوتابیانی مەین بوو لە ٢٠١٤، خەڵاتی کتێبی مناڵانی دۆرۆتی کانفیێڵد فیشەری ڤێرمۆنت، خەڵاتی مارک توەینی ٢٠١٥، خەڵاتی نێنێی ٢٠١٥ لە ھاوای، و خەڵاتی ھەڵبژاردەی خوێنەرە مناڵەکان بۆ ٢٠١٥. لە ئیڵینۆی، ھەر دوو خەڵاتی بلووستێم و کلۆدیڵی بردەوە لە ٢٠١٤.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم
پۆل:زیندووان
ئیسحاق ئیسرائیلی

چەپ|بێچوارچێوە
**ئیسحاق ئیسرائیلی کوڕی سولەیمان** (٨٣٢–٩٣٢) فەیلەسووف و پزیشکێکی جوولەکە و یەکێ لە پێشەنگەکان بوو لە سەردەمی خۆیدا. بە باوکی ئەفلاتوونیزمی نوێ لە سەدەکانی ناویندا دادەنرێت. کارەکانی، کە ھەموو بە عەرەبی نووسراون و دواتر وەرگێڕاونەتە سەر عیبری و لاتین و ئیسپانیایی، ڕێی خۆیان بۆ ناو بەرنامە دەرسییەکانی زانستگاکانی سەرەتاکانی سەدەی سێزدەی ئەورووپا دۆزییەوە و تا کۆتایی سەدەکانی ناوین ھەر بەبرەو مانەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وتاری ئیسحاق ئیسرائیلی لە wikinoor.ir **(فارسی)**

پۆل:پزیشکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
سەفین کانەبی

وێنۆک|سەفین کانەبی لە ساڵی ٢٠٢١.
**سەفین کانەبی** وەرزشوانێکی کوردە. سەرۆکی یەکێتیی تۆپی پێی کوردستان بوو. لە ساڵی ٢٠٠٦ بووە یەکەم سەرۆکی یەکێتیی تۆپی پێی کوردستان و لە ٢ی ئازاری ٢٠٢١ دەستی لەکار کێشایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی ھەولێر
پۆل:وەرزشکارانی کورد
گالێریا ڤیتۆریۆ ئیمانویل دوو

**گالێریا ڤیتۆریۆ ئیمانویل دوو** بە کۆنترین مۆڵی بازرگانی دادەنرێت لە ئیتاڵیا کە تائێستا چالاکە و بەردەوامە لە خزمەتگووزاری وە بە یەکێک لە لە شووێنەوارە ھەرە گرینگەکانی شاری میلانۆ دادەنرێت. ئەم گالێریایە بە ناوی ڤیکتۆر ئیمانویلی دوو ەوە ناونراوە کە یەکەم پاشای شانشینی ئیتاڵیا بووە.

ئەم گالێریایە لە ساڵی ١٨٦١ دیزاینی بۆ کراوە و لە ساڵانی ١٨٦٥ تاوەکو ١٨٧٧ لایەن تەلارسازی ئیتاڵی ژویسپێ مەنگۆنی بنیاتنراوە.

## تەلارسازی
ئەم تەلارە پێکھاتووە لە دوو گومەزی شووشەی کە بە ئاسن ڕاگیراوە کە بە شیوەیەکی ھەشت لا (ئۆکتاگۆن) و دەڕوانێتە سەر ھەردوو شەقامی پیازا دێل دوۆمۆ و شەقامی پیازا دیڵا سکاڵا. لەو سەردەمەدا ئەم جۆرە دیزاینە باوترین جۆری دیزاین بوون بۆ تەلاری بازرگانی کە بتوانی شووشە و ئاسن تێکەڵاو بەیەک بکەیت.

ناوەڕاستی ئەم ھەشت لایە گومەزێکی گەورەی شووشەی ھەیە کە تیرەی ناوەوەی ٣٧٬٥ مەترە و بەرزییەکەشی ١٧ مەترە.

سەقفی ئەم تەلارە بەھۆی جەنگی جیھانی دووەم تووشی تێکشکانێکی گەورە بوو، لە سالێ ١٩٧٠ چەندین ڕاپۆرت ئامادەکران کە کێشەکانی ئەم تەلارەی تێدا باسکرابوون، لە ساڵی ١٩٨٠ تواندرا ھەندێک لە کێشەکان چارەسەر بکرێت. لەڕۆژگاری ئەمرۆدا ئەگەر تەماشای سەقفی ئەم تەلارە بکەین، ئەوە چەندین چاکسازی و چاکردنەوەی تێدا بەدی دەکەین.

## بازاڕ و چێشتخانە و ھۆتێل
گالێریا زۆر کات بە نازناوی «ژووری وێنەکێشانی میلان» ناودەبرێت بەھۆی بوونی ژمارەیەکی زۆر لە شوێنی بازارکردن و نانخواردن تێیدا.

گالێریا بەوە ناوبانگە کە چەندین بازاڕی گرانبەھا و مێژووی بە نرخی تێدایە لەوانە ھۆتێلی گرانبەھای Town House Galleria و کۆفی شۆپی بیفی Biffi Caffè (کە دامەزراندنەکەی دەگەڕیتەوە بۆ ساڵی ١٨٦٧).

لە ساڵی ٢٠١٢ شارەوانی میلان دوای ٢٠ ساڵ لە کارکردن گرێبەستی مەکدۆناڵدزی تازە نەکردەوە لەناو گالێریادا، بەمەش کێشە درووست بوو لە نێوان مەکدۆناڵدز و شارەوانی میلان، دواتر مەکدۆناڵدز ناچاربوو لە ناوچەیەکی نزیک لە گالێرا لقێکی تری خۆی بکاتەوە.

## پێشانگا

پەڕگە:Galleria Vittorio Emanuele ii Xmas (J).jpg|دیمەنێک لە گومەزە شووشەیەکەی گالێریا
پەڕگە:Brogi, Giacomo (1822-1881) - n. 4608 - Milano - Ottagono della Galleria Vittorio Emanuele ca. 1880.jpg|ژوورەوەی گالێریا ڤیتۆریۆ ئیمانویل دوو لە سالی ١٨٨٠
پەڕگە:MI - 1865 - Domenico Induno - Posa prima pietra della Galleria di Milano il 7 marzo 1865.jpg|دانانی بەردی بناغەی گالێریا ڤیتۆریۆ ئیمانویل دوو
پەڕگە:Piazza Duomo3.jpg|دەرگای چوونەژوورەوە
پەڕگە:Galleria Vittorio Emanuele II - cupola 01.jpg|دیمەنێک لە ھونەری تەلارسازی دیوی ناوەوە
پەڕگە:IMG 6939 - Milano - Galleria Vittorio Emanuele II - Stemma Savoia - Foto Giovanni Dall'Orto - 8-Mar-2007.jpg|نەخشەی زەوی دیوەی ناوەوە


## سەرچاوەکان
* 

پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی میلان
پۆل:گومبەزەکان
جادوو لە ئیسلامدا

**جادوو**، ڕاستی و زانایییەکەی لەنێوان ئەو بابەتانەن کە ژمارەیەک لە ئایین و کلتوورەکان باسیان لێوە کردووە، و ئیسلام لەڕێگەی ئایەتەکانی قورئان، فەرموودەی پێغەمبەر، کردەوەکانی ھاوەڵان و وتەکانی یاسازانان باسی لێوە کردووە. بۆیە بابەتی جادوو پێویستی بەوەیە کە بابەتێک باس بکات کە ئاماژە بە مانا، ڕاستی و دابەشکارییەکانی، و حوکمی فێربوون و فێرکردن و سزاکەی بکات.

## جادوو لە قورئان و سونەت
بەیاننامەیەکی ورد و ڕوون لە قورئان بە مەرجەکانی جادووکردن، بە حوکمی فێرکردنەکەی بۆ خەڵک دەست پێ دەکات و حوکمی ئەوانەی دەیانویست فێری ببن. ئەو جادووە کاریگەریی لەسەر واقیع ھەیە، کە ڕەنگە جیابوونەوە لەنێوان ھاوسەرەکان دروست بکات، کە خۆی سەربەخۆ کار ناکات، کە بێگومان بێسوودە و جادووگەران لە قیامەتدا سزایەکی توند چاوەڕێیان دەکات.

لە سوورەتی بەقەرە باس کراوە: 

## جۆرەکان
### جادووی جیابوونەوە
کۆنترین جادوو لەسەر زەوی جادووی جیابونەوەیە کە لە سەردەمی سولەیمان بەپێی ئەم ئایەتە  ھەبوو.

لەم ئایەتەوە بۆمان دەردەکەوێت کە لە سەردەمی سولەیماندا ھەتا ئێستا کۆنترین جادوو و جادوو، جادوو و جادووی جیابوونەوەیە کە بۆ تێکدانی پەیوەندیی نێوان ژن و مێرد بەکارھاتووە.

### جادووی خۆشەویستی
جادووی خۆشەویستی ئە جادووەیە کە کەسێک ھەڵدەستێت و دەچێتە لای فاڵچییەک یان ساحیرێک بەو مەبەستەی کار لە دڵی ئافرەتێک یان پیاوێک بکات و سەرنجی ڕابکێشیت.

### جادووی خواردن و خواردنەوە
ئەم جادووە بە مەبەستی تێکدانی نێوان ئافرەت و پیاو یان خێزان یان بە مەبەستی تۆڵەکردنەوە لە کەسێک، کەسەکە دەچێتە لای فاڵچی یان ساحیرێک، ئەویش خواردن یان خواردنەوەیەکی دەداتێ و پێی دەڵێ کە دەرخواردی کەسەکەی بدات بۆ بەدەستھێنانی مەرام و ھەوا و ئارەزوویەکی خۆی، کە سەرچاوەکەی لە بەخیلی و حەسادەتەوەیە.

## حوکمی فێربوون و فێرکردن
زانا موسڵمانەکان لەسەر ئەوە کۆک بوون کە فێربوون، فێرکردن و پراکتیزەکردنی جادووگەری حەرامە و ئیبن پێشەوە بەو کۆدەنگییە لەسەر ئەوە ڕازی بووە. ھەرچەندە ئەم زانایانە لەسەر پیرۆزکردنی فێربوون، فێرکردن و پراکتیزەکردنی جادوو ڕێککەوتوون، بەڵام زۆرینەی زاناکان، لەنێویشیاندا ئیمامی مەزھەبە ناودارەکانی مەلیک، ئەبوو حەنیفە، مەلیک ئەحمەد و ئەوانی تر لە کەفالەتدا جیاوازییان ھەیە. ئیمامی شافیعی درێژەی بە درێژەپێدان دا، ئەگەر لە کاری جادووگەردا ھەبوو، ئەوەی بۆ کوفر ناچارە، ئەو کارە دەکات ئەگینا بێباوەڕ نابێت. ھەروەھا لە ئایەتی دوو پاشاکەدا دەڵێت: «ئێمە بە دڕەوازین، کافر نین، نیشانەی ئەوەیە کە وەک کوفر فێری جادوو دەبن، بۆیە کارەکە کوفر و ئەمەش ھەموو ئاشکرایە.»

## سزای جادووکردن
لە یاسا و عەقڵدا زانراوە کە سزاکان ھاوتەریبی تاوانەکانن و تاوانی جادووگەریش غەدرێکە لە ڕۆح و پێشێلکارییە لە ڕاستیدا، بۆیە وڵاتانی ڕۆژاوا توندترین سزایان بەسەر جادووگەراندا سەپاند، کە توندترین سزایان بەسەردا سەپێنراوە. سزاکان لە فەڕەنسا، ئەڵمانیا و ئیتاڵیا حوکمی لەسێدارەدانە؛ و سزای جادووگەری لە ئیسلامدا بەستراوەتەوە بە حوکمی فێربوونی جادووەوە و لە سەردەمی ئیسلامدا چەندین ڕووداو ھەبووە. ئەمەش لە بەجالەی کوڕی عەبدەوە دەڵێت: عومەر کوڕی خەتتاب  نووسیویەتی «ھەموو جادووگەر و جادووگەرێک بکوژن» پاشان بەجالە وتی؛ «سێ ساحیرمان کوشت» ھەروەھا ئەوەش ھاتووە *حەفسە*  «کە فەرمانی بە کوشتنی خزمەتکاری کرد کە جادووگەری خۆی ھەبوو، ئەویش کوژرا»

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*حکم السحر والساحر علی موقع إسلام ویب .
*التبصرة فی حکم السحر وإتیان السحرة علی موقع صید الفوائد.

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:یاسا ئیسلامییەکان
پۆل:جادوو
پۆل:کۆمەڵناسی ئایینی
سفر بە توانی سفر

**سفر بە توانی سفر**، بەم شێوە **٠<sup>٠</sup>** ھێما دەکرێت، دەربڕەیەکی ماتماتیکییە، و ڕای جیاواز ھەیە لەسەر بەھاکەی. بەپێی شوێنی بەکارھێنانی ھەندێک جار بەھاکەی یەکسان بە یەک دادەنێن و ھەندێک جار دەڵێن پێناسە نەکراوە.
لە جەبر، گونجێنەکان یان تیۆریی کۆمەڵەکاندا، زۆربەی زانایانی بواری ماتماتیک لەسەر ئەمە `0<sup>0</sup> = 1` ڕێککەوتوون بەڵام لە شیکاریی ماتماتیکیدا، دەڵێن پێناسە نەکراوە و نادیارە.
## لە بەرنامەسازیدا
بەھای سفر بە توانی سفر بە زمانی C و  پێناسە نەکراوە (ھەڵەیەک ڕوو دەدات)
لە زمانی جاڤا بەھای **٠<sup>٠</sup>** بەرابەری یەک دادەنرێت.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

شیکاری ماتماتیکی
پۆل:شیکاریی ماتماتیکی
پۆل:١ (ژمارە)
تکریت

**تکریت** () شارێکی عێراقییە، ١٤٠ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژاوای بەغدا ھەروەھا ٢٢٠ کیلۆمەتر لە شاری مووسڵ دوورە. شارەکە لەژێر دەسەڵاتی پارێزگای سەلاحەددینە. بەپێی ئامارێکی ساڵی ٢٠١٢، نزیکەی ١٦٠ ھەزار کەس لە تکریت دەژین.

لە سەردەمی سەددام حوسێن، ئەوا تکریت بە مەڵبەند و شارۆچکەی دەسەڵاتی سەددام دەناسرا، ئەمەش تاکوو ساڵی ٢٠٠٣، لە ڕووخانی ڕژێمی بەعس بەردەوامبوو. لە ساڵی ٢٠١٥، نزیکەی ٢٨ ھەزار کەس لە شارەکە ئاوارەبوون بەھۆی داگیرکردنی شارەکە لەلایەن داعش، بەڵام دواتر لەلایەن حکوومەتی عێراقییەوە کۆنتڕۆڵ کرایەوە.

## جوگرافیا
شارەکە ١٦٠ کیلۆمەتر دوورە لە ڕووباری دیجلە لە شاری بەغدا.

### ئاووھەوا
ئاووھەوای شارەکە بە گەرمای بیابانی دادەنرێت.

## کەلتوور و کۆمەڵگا
زانکۆی تکریت لە ساڵی ١٩٨٧ دامەزرا، یەکێکە لە زانکۆ گەورەکانی عێراق. مۆزەخانەی تکریت لەگەڵ پڕۆسەی دەستێوەردانی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣، زیانی بەرکەوت. یاریگای تکریت بۆ چەندین یاری وەرزشی بەکاردێت، بەڵام بەشێوەی سەرەکی بۆ یاری تۆپی پێ و یانەی سەلاحەددین بەکاردەھێنرێت، یاریگاکە شوێنی زیاتر لە دە ھەزار کەس لە خۆی دەگرێت.

## ھۆکارەکانی گواستنەوە
تکریت دوو فڕۆکەخانەی ھەیە بەناوەکانی فڕۆکەخانەی ڕۆژھەڵاتی تکریت ھەروەھا فڕؤکەخانەی باشووری تکریت.

## پێشانگا

پەڕگە:بقايا الكنيسة السريانية ( الكنيسة الخضراء ) مدينة تكريت العراقية.jpg|شارە کۆنەکەی تکریت
پەڕگە:مدخل مقبرة تكريت القديمة.jpg|شارە کۆنەکەی تکریت
پەڕگە:Monastery.JPG|مانەستێری (دێر)ێکی کریستیانەکان لە تکریت.


## سەرچاوەکان


پۆل:پارێزگای سەلاحەددین
پۆل:شارەکانی عێراق
پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق
شەڕی چوار ڕۆژە

وێنۆک
**شەڕی چوار ڕۆژە** شەڕی دووھەمی نێوان «ھۆڵەندا- ئانگلۆ» بوو کە شەڕێک بوو لەنێوان ھێزە دەریایییەکانی ئەم دوو وڵاتەدا. ئەم شەڕە لە ١ی حوزەیرانی ١٦٦٦ەوە دەسی پێکرد و تا ڕۆژی چواری ئەو مانگە درێژەی کێشاوە. ئەمە درێژخایەنترین شەڕی دەریایی بووە لە مێژوودا ھێزەکانی ھۆڵەندا زەبرێکی قورسیان لە ھێزەکانی دەریایی بەریتانی دا. ھێزەکانی بەریتانیا تووشی ھەڵە بوون و لایان وابوو کە ھێزەکانی دەریایی ھۆڵەندا بە باشی ڕانەھێنراون، ھەر ئەم بۆچوونەش تووشی خەسارێکی قورسی کردن. لەم شەڕەدا نزیکەی ١٠ پاپۆڕی بەریتانی نوقم بوون و نزیکەی ١٥٠٠ کەسیشیان لێ کوژرا، لە نێوان ئەم کوژراوانە‌دا دوو کەسی گرنگی ھێزی دەریایی بەریتانیش تێدا بوو ئەوانەش سێر کریستۆفێر مانگس و سێر ڤیلیام بێرکلی بوون جیا لەمانە نزیکەی ٢٠٠٠ سەربازی بەریتانیش بەدیل گیران. ھێزەکانی ھۆڵەندا ٤ پاپۆڕیان نووقم بوو و پتر لە ١٥٥٠ سەربازیشیان لێکوژرا.

## سەرچاوەکان
*
ھیشام کوڕی عەبدولڕەحمان داخل

وێنۆک|زانکۆی قورتوبە
**ھیشام کوڕی عەبدولڕەحمان داخل** (١٣٩ی ھجری–١٨٠) دووەم ئەمیری دەولەتی ئەمەوی لە ئەندەنووس لە دوای مردنی باوکی بوو بە فەرمانڕەوا پێش ئەوە والی ناوچەی ماردە بوو ھیشام لە ماوەی فەرمانرەوایەتی خۆیدا کارەکانی لەسەر ڕێرەوی عومەر کوڕی عەبدولعەزیز ھەشتەم خەلیفەی ئەمەوییەکان بەرێوەدەبرد چەندین جەنگ و شەری دژی نەیارانی ئەنجام دا ھەروەھا درێژەی بە ھەندێک لە کارەکانی عەبدولڕەحمان داخل باوکی دا وەک تەواوکردنی زانکۆی قورتوبە ھەروھا نۆژەن کردنەوەی پردی قورتوبە ساڵی ١٨٠ ھجری لە کۆردۆبا لە تەمەنی ٣٠ ساڵی دەمرێت

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:خەلیفەکان
پۆل:خەلیفە ئەمەوییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٧٥٧
پۆل:مردووانی ٧٩٦
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم
محەممەد کوڕی عەبدولڕەحمان

وێنۆک|درھەمێکی سکە سەردەمی محمدی کوری عبد الرحمان
**محەممەد کوڕی عەبدولڕەحمان** یان **ئەبوو عەبدوڵڵا محەممەد کوڕی عەبدولڕەحمان** (٢٠٧ کۆچی/٨٢٣ی زایینی–٢٧٣ی کۆچی/٨٨٦) پێنجەم ئەمیری دەوڵەتی ئەمەوی لە ئەندەنووس دوای مردنی باوکی بەیعەتی پێدرا بۆ ماوەی ٣٥ ساڵ ئەمیری و فەرمانرەوایی ئەمەوییەکان بوو

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:خەلیفەکان
پۆل:خەلیفە ئەمەوییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٨٢٣
پۆل:مردووانی ٨٨٦
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم
پۆل:دامەزرێنەرانی شار
حەکەم کوڕی ھیشام

وێنۆک
**حەکەم کوڕی ھیشام** (١٥٤ی کۆچی/٧٧١ی زایینی–٢٠٦ی کۆچی/٨٢٢ی زایینی) سێیەمین ئەمیری دەولەتی ئەمەوی لە ئەندەنووس بۆ ماوەی ٢٦ ساڵ فەرمانرەوایی کردووە دوای مردنی ھیشام کوڕی عەبدولڕەحمان داخل کە دەکاتە باوکی بەیعەتی پێدەدرێت و دەبێتە فەرمانرەوا لە سەرەتایدا زۆر گرینگی بە کار و باری موسڵمانان نەدەدا زیاتر بە کات بە سەربردن خەریک بوو ئەمەش ببوە ھۆی تورە بوونی بەشیک لە زانایانی قورتوبە بۆیە ھەڵسان بە لابردنی ناوبراو لە دەسەڵات بەلام دواتر توانی بەسەریان سەرکەوێت و زۆربەیان لە ناو بەرێت ئەم ڕووداوە کاریگەری زۆری لەسەر وشیاربوونەوەی حەکەمی کوری ھیشام دانا و بووە ھۆی ئەوەی کە زیاتر گرینگی بە کاروباری دەوڵەت و موسڵمانان بەتایبەت لە کاتی بلاوبوونەوەی برسییەتی لە ئەندەنووس دا. لەماوەی فەرمانرەوایەتی چەندین شەری دژی نەیارانی ئەنجام دا لە سالی ٢٠٦ ھ/٨٢٢ م لەتەمەنی ٥١ ساڵی بەھۆی نەخۆشی دەمرێت

## سەرچاوەکان
* دەزگازی چاپ و پەخشی نارین کتێبی چەند وانەیەک لە مێژووی ئیسلام؛ نوسینی محمد خزری؛ وەرگێرانی نھاد جلال حبیب اللە؛ چاپی دووەم، ٢٠٠٩، ژمارەی سپاردن، ٢١٧٩.
* 

پۆل:خەلیفەکان
پۆل:خەلیفە ئەمەوییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٧٧١
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم
عەبدولڕەحمانی دووەم

وێنۆک|پەیکەری عەبدو ڕەحمانی کوری حەکەمی کوڕی ھیشام (Murcia)
**عەبدولڕەحمان کوڕی حەکەم کوڕی ھیشام** ھەروەھا بە **عەبدولڕەحمان دووەم** ناسراوە (١٧٦ی کۆچی/٢٣٨ی زایینی–٢٣٨ی کۆچی/٨٥٢ی زایینی) چوارەم ئەمیری دەولەتی ئەمەوی لە ئەندەنووس لە نێوان سالانی ٢٠٦ھ٨٢١م / ٢٣٨ھ٨٥٢م بۆماوەی ٣٢ ساڵ لە دوای مردنی حەکەمی کوڕی ھیشام کە دەکاتە باوکی بەیعەتی پێدەدربێت و دەبێتە فەرمانرەوا عەبدول ڕەحمانی دووەم کەسێکی خوێندەوار بوو شارەزای لە چەند بوارێکی دیاریکراو ھەبوو چەندین کۆشک و بیناو و پردی دروست کرد ڕێرەوی ئاوی بۆ شوێی نیشتەجێبونی دانیشتووانەکەی ڕاکێشا مزگەوتی قورتوبەی نۆژەنکردەوە و دوو ھەیوانی بۆ زیادکرد ڕێو ڕەسم و کاروباری ولاتەکەی ڕێکخست سەردەمەکەی بە سەردەمێکی ئارامتر لە سەردەمی پێش خۆی دادەنرێت چەندین حەز و خولیای تایبەتی ھەبووە وەک گوێ گرتن لە گۆرانی عەبدوڕەحمانی دووەم لە تەمەنی ٦٥ ساڵی (٢٣٨ک ٨٥٢ز) لە شاری کۆردۆبا دەمرێت دوای خۆی محەممەد کوڕی عەبدولڕەحمان دەبێتە جێنشینی.

## سەرچاوەکان

* دەزگازی چاپ و پەخشی نارینکتێبی چەند وانەیەک لە مێژووی ئیسلام؛ نووسینی محمد خزری؛ وەرگێرانی نھاد جلال حبیب اللە؛ چاپی دووەم، ٢٠٠٩، ژمارەی سپاردن، ٢١٧٩
* 

پۆل:خەلیفە ئەمەوییەکان
پۆل:خەلیفەکان
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم
پۆل:لەدایکبووانی ٧٩٢
پۆل:مردووانی ٨٥٢
وەنەوشەیی

[وێنۆک|وشەی وەنەوشەیی لە بڕێک لە زمانەکاندا لە گوڵی [وەنەوشەوە ھاتووە.]]وێنۆک|ڕەنگی وەنەوشەیی
**وەنەوشەیی** یا **وەنەوش** ڕەنگێکە کە لە تێکەڵبوونی کەوە و سوور دروست دەبێت. فەرھەنگی خاڵ بە جۆرە ڕەنگێک وەک ڕەنگی گوڵە وەنەوشەی داناوە. ڕەنگی وەنەوش لە درێژیی شەپۆلی ٣٨٠ تا ٤٥٠ نانۆمیتردا دەبینرێت. ئەم ڕەنگە لە ڕابردوودا زۆر بە سەختی دروست دەبوو و پارچەی بەنەوش کەم دەست دەکەوت، بەڵام لە سەدەی نۆزدەدا کیمیازانی بریتانیایی ویلیام ھێنری پێرکین ڕێگەیەکی داھێنا کە بتوانێت ئەم ڕەنگە بە شێوازێکی پیشەسازی دروست بکات و لەو کاتەوە زۆرتر بووە.

## ئەمانەش ببینە
* مۆر

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕەنگ
تاڵە

وێنۆک|وێنەی مەڕێکی تاڵە کە ڕەنگی دەموچاوی تا ڕادەیەک ڕۆشنە.وێنۆک|چەن مەڕی تاڵە لە وێنەکەدا دیارن**تاڵە** ڕەنگێکە لە نێوان قاوەیی، ڕەش و بۆردا. ئەم ڕەنگە زیاتر بۆ مەڕ بە کار دێت، واتە مەڕێک کە لەشی سپییە، بەڵام دەموچاوی تاڵەیە. ئەم ڕەنگە بۆ ئاژەڵی تریش بەکار دێت. تەنانەت بۆ مرۆڤیش وشەی ڕەشتاڵە ھەیە کە ئاماژە بە مرۆڤی قژوبرۆ ڕەش و دەموچاو تاریکە.

## پێشانگا

Grazing sheep on levee in Grünendeich, 9.jpg|وێنەی بەرخێکی تاڵە
Grazing sheep on levee in Grünendeich, 10.jpg|مەڕێک و دوو بەرخی تاڵە


## سەرچاوەکان

پۆل:ڕەنگ
تیۆرمی جومگە

وێنۆک|چەپ|200px
**تیۆرمی جومگە**، یان **تیۆرمی لاولاوە** () تیۆرمێکە لە ئەندازەی ڕووتەختدا دەڵێت: ئەگەر دوو لای سێگۆشەیەک لەگەڵ دوو لای سێگۆشەیەکی تر جووت بن و گۆشەی نێوان ئەم دوو لایە لە سێگۆشەی یەکەمدا (a_1) گەورەتر بێت لە گۆشەی نێوان دوو لاکە لە سێگۆشەی دووھەمدا (a_2). ئەوا لای سێھەمی سێگۆشەی یەکەم (لای بەرامبەر بە گۆشەی نێوان دوو لایەکان (l_1)) گەورەترە لە لای سێھەمی سێگۆشەی دووھەم (l_2).

ئەم تیۆرمە بیست و چوارەمین تیۆرمی توخمەکانی ئیقلیدسە و لەوێدا بەم شێوەیە ھاتووە:

## پێچەوانە
پێچەوانەی ئەم تیۆرمەیش ڕاستە، واتە: ئەگەر دوو لای سێگۆشەیەک جووت بن لەگەڵ دووی لای سێگۆشەیەکی تر، و لای سێھەمی سێگۆشەی یەکەم، گەورەتر بێت لە لای سێھەمی سێگۆشەی دووھەم. ئەوا گۆشەی نێوان دوو لاکە لە سێگۆشەی یەکەمدا، گەورەترە لە گۆشەی نێوان دوو لاکە لە سێگۆشەی دووھەمدا.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ئەندازەی سەرەتایی
بی تی ئێس

**بی تی ئێس** یان **بانگتان بۆیس** (بە کۆری:방탄소년단) (بە ئینگلیزی: **BTS** یان **Bangtan Boys**) تیپێکی کوڕانە لە کۆریای باشوور پێکھاتووە لە حەوت ئەندام، لە شاری سیئۆل لە ساڵی ٢٠١٣ دامەزراوە. مەبەست و ناوەڕۆکی گۆرانییەکانیان بەزۆری بریتییە لە بابەتە کۆمەڵایەتییەکان و باس لە کەسایەتی، پەیوەندییە کەسی و کۆمەڵایەتییەکان، کێشەی قوتابییە ھەرزەکارەکان، خۆشویستنی خودی خۆت، دۆڕان و تاکگەرایی دەکات.

گرووپەکە پێکدێت لە چەند کوڕێک یەکەم ئەلبوومیان دەرکرد بە ناوی ٢ کووڵ ٤ سکووڵ (ساڵی ٢٠١٣) لەڕێگەی کۆمپانیای بیگ ھیت ئینتەرتەینمێنت. دواتر ھەستان بە دەرکردنی چەند  ئەلبوومێکی بچووک لەوانە: *جوانترین ساتەکان لە ژیان، بەشی ٢ * (ساڵی ٢٠١٥)، *جوانترین ساتەکان لە ژیان:گەنج بۆ ھەمیشە* (ساڵی ٢٠١٦)، و *باڵەکان* (ساڵی ٢٠١٦)، کە بووە ھۆی ئەوەی بۆ یەکەمجار ناویان بچێتە تۆماری بیلبۆرد ٢٠٠ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، کە یارمەتیدەر بوو بۆ دامەزراندنی ناوبانگی بی تی ئێس وەک گرووپێکی ھۆشیار لەلای کۆمەڵگا. ئەلبوومی *باڵەکان* بووە یەکەم ئەلبوومی بی تی ئێس کە یەک میلیۆن کۆپی لێ فرۆشرا لە کۆریای باشوور. لەدوای ساڵی ٢٠١٧، گرووپەکە چووە ناو بازاڕی مۆسیقای نێودەوڵەتی، ئەو گرووپە کۆرییە چووە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ژمارەی پێوانەیی شکاند لە زۆری فرۆشەکانی، بوون بە یەکەم گرووپی کۆریی بە وەرگرتنی بڕوانامە لەلایەن کۆمەڵەی پیشەسازی تۆماری ئەمریکی (RIAA) بە گۆرانی (Mic Drop)

وە لەگەڵ یوونیسێف کەمپینێکیان بڵاو کردەوە بەناوی  کە بەھۆی ئەم کەمپینەوە بە ھەزاران کەس خۆیان دۆزییەوەو ھیوایان بۆ ژیان گەڕایەوە؛ وە ئەلبومێکیان بەم ناوەشەوە بڵاوکردەوو.

ھەروەھا شوگا کە ڕاپەری گرووپەکەیە بڕە پارەیەکی زۆری تەرخان کرد بۆ تووشبوانی کۆڤید١٩.

## ئەندامەکان
* جین (진) - گۆرانیبێژ
* شوگا (슈가) - ڕاپەر
* جەی ھۆپ (제이홉) - ڕاپەر، سەماکەر، گۆرانیبێژ
* ئاڕئێم - رابەری گرووپ، ڕاپەر
* جیمین (지민) - گۆرانیبێژ، سەماکەر
* ڤی (뷔) - گۆرانیبێژ، سەماکەر، ئەکتەر
* جۆنگکووک (정국) - گۆرانیبێژی سەرەکی، سەماکەر، ئەکتەری سەر شانۆ،  سەنتەر، ماکنی(واتا گەنجترین)

## سەرچاوەکان
* 
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ٢٠١٣
پۆل:گۆرانیبێژانی زمانی ئینگلیزی لە کۆریای باشوور
پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی میلۆنی مۆسیقا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێم نێتی مۆسیقا لە ئاسیا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی
پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز
پۆل:براوەکانی خەڵاتی میوزیکی کۆری
شەڕی سانێفێ

وێنۆک
**شەڕی سانێفێ** لە ١١ی ئاگۆستی ساڵی١٦٧٤ـدا لە نێوان ھێزی فەرەنسی کە لە ژێر فەرمانی لویسی دووەم لە بنەماڵەی بۆربۆنـدا بوو وھێزەکانی یەکگرتووی ئەلمانیا-ھۆڵەندا کە لە ژێر فەرمانی ڤیلیام سێھەم ـدا بوو ڕوویدا. لە ماوەی شەڕی فرانکۆ- ھۆڵەندا، ڤیلیام فەرمانی بە سۆپای یەکگرتووی "سپانیا-ئەلمانیا-ھۆڵەندا" ئەکرد کە لە ناوچەی نێوان بەشی باشووری نەرویج تا بەشی باکووری فەڕەنسایان داگرتبوو. فەڕەنسا بە سۆپایەک، کە لە ژێر فەرمانی گراند کۆندێدا بوو، پارێزکاری لە خاکی خۆی ئەکرد. بۆ ماوەی پێنج حەفتە ئەم دوو سۆپایە یەکتریان ھەڵدەسەنگاند بێ ئەوەی بە ئاشکرا بەرەو ڕووی یەکتر ببنەوە. لە رۆژی ١٠ی مانگی ئابدا، ڤیلیامی سێھەم بڕیاری دا بکەوێتە ڕی بەرەو لاریس و سۆپای دوژمن ناچار بکات کە شەڕ بکەن. کۆندێ سۆپایەکی بریتی لە ٥٠٠ سواری نارد بۆ ئەوەی سۆپای ھۆڵەندا بخافڵێنن و لە گوندی سانێفێ سەرقاڵیان بکات و بەر بە پێشڕەوی ڤیلیام بگرێت. لە ھەمان کاتدا کۆندێ ھەوڵی دا سۆپایەکی پێکھاتوو لە ٦٢٠٠٠ سەربازی دوژمن بەو ٤٤٠٠٠ سەربازەی کە لە ژێر فەرمانیدا بوون ئابلۆقە بدات. سوارەکانی کۆنتێ توانییان بەر بە ھێزی پێشڕەوی ھۆڵەندییەکان بگرن، بەڵام ئابلۆقەدانی ھێزە ھاوپەیمانەکانی تووشی شکست ھات. پاش نزیکەی دە کاتژمێر شەڕ کردنی بەردەوام، کۆنتێ نزیکەی ١٠٠٠٠ سەربازی لێ کوژرا و ڤیلیامـیش ١٤٠٠٠ سەربازی کوژران و لە گۆڕەپانی شەڕ پاشەکشێیان کرد.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:شەڕەکان
ڤیڤیان نووری

**ڤیڤیان نوری** (لەدایکبووی ١٠ی شووباتی ١٩٩٣) گۆرانیبێژی نیوزلاندی بەڕەسەن کوردە.  لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨، نوری یەکەم گۆرانی تاکی بەناوی لێرەوە بەرەو کوێ دەچین 'Where Do We Go From Here' بڵاوکردەوە. ئەم گۆرانییە پلەی یەکەمی گرت لە ناوخۆی نیوزلاند لەناو پێرستی دیارترین ٢٠ گۆرانی تاک. لە ٨ی ئازاری ٢٠١٩، دووەم گۆرانی تاکی بەناوی 'Favorite Goodbye' بڵاوکردەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* 
* کەناڵی فەرمی نوری لە یوتیووب

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣
پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد
سەرنشین

[thumb|left|200px|مسافیران لە [کاروانێکدا]]
thumb|left|200px|مسافیرێک لە وێستگەیەکی قەتاردا
thumb|left|200px|مسافیر لەسەر دووچەرخەیەکدا

**مسافیر** (بە ئینگلیزی: Passenger) یان ڕێبوار بە کەسانێک دەوترێ کە بە پێڕاگوێزەکان ھاتوچۆ دەکەن بەڵام بەرپرسایەتیی بۆ گەیشتنی پێڕاگوێز بە شوێنی مەبەست نییە یان بەرپرسایەتییەکی کەمی ھەیە. پێڕاگوێزەکان ڕەنەگ پایسکل، شەمەندەفەر، فڕۆکە، کەشتی و ئامێرەکانی تری ھاتووچۆ بن.

## سەرچاوەکان

پۆل:گواستنەوە
گەڵای دێکارتی

چەپ|وێنۆک|250px|چەماوەی گەڵای دێکارت () و ھێڵە  لێنەکەوتی چەماوەکەیە کاتێک a = ١.
**گەڵای دێکارتی** ()، چەماوەیەکی جەبرییە، لەڕێگەی ھاوکێشەی خوارەوە پێناسە دەکرێت:

: x^3 + y^3 - 3 a x y = 0 \, .

وێنەی چەماوەکە، ئەڵقەیەکە لە چارەگی یەکەم، لەگەڵ خاڵێکی دابڵ، لە خاڵی بنەڕەت و لێنەکەوتێک بەم ڕێسایەوە:

: x + y + a = 0 \, .

و لەگەڵ ھێڵی y = x ھاوتایە.

ناوی ئەم چەماوەیە لە وشەی لاتینی *folium* بە واتای *[[گەڵا]]* وەرگیراوە.
چەماوەی گەڵای دێکارتی، لەگەڵ پۆرترەیەکی دێکارت لە ساڵی ١٩٦٦ لەسەر تەمرێکی ئالبانیایی پێشان درا.

## وێنەی ڕوونکردنەوەی چەماوەکە
لەبەر ئەوەی ھاوکێشەکە بۆ ھەر دوو x و y لە پلەی سێیە، ئەمە نووسینی ھاوکێشەکە بەپێی یەکێک لە گۆڕەکەکان ئەستەم دەکات، بە بەکارھێنانی سیستمی پۆتانی جەمسەری دەتوانرێت کارەکە تۆزێک ئاسانتر بکرێتەوە.
لە سیستمی پۆتانی جەمسەریدا، ھاوکێشەی چەماوەکە بەم شێوەیە:

:r = \frac{3 a \sin \theta \cos \theta}{\sin^3 \theta + \cos^3 \theta }.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:چەماوەکان
پۆل:چەماوە جەبرییەکان
پۆل:ڕێنێ دێکارت