open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سیامەک یاسمی

**سیامەک یاسمی** دەرھێنەری بەناوبانگی سینەمای ئێران، کوڕی ڕەشیدی یاسمی بوو. سیامەک خوێندنی خۆی لە بواری "ماف"دا لە زانستگەی "تولوز"ی فەڕەنسە تەواو کردبوو، بەڵام "ستودیۆ پوریا فیلم"ی لە تاران دامەزراند و بەماوەی ٢٣ ساڵ سەرقاڵی کاری سینەما بوو. بەرھەمی ئەو ھەوڵەی بووبە ٣٣ فیلم، کە نموونەکەی ئەمانەیە: (لیلی و مجنون، بر آسمان نوشتە، تنگە اژدھا، دالاھو، گنج قارون). سیامەک بە نەخۆشیی شێرپەنجە لە تاران کۆچی دوایی کرد. سیامەک شاعیریش بوو و کۆمەڵە ھۆنراوەکانی ٧ ساڵ دوای مەرگی چاپ و بڵاو کرایەوە.

## سەرچاوەکان
*دیوان رشید یاسمی، موسسە انتشارات امیر کبیر،تھران، ١٣٦٢
*ویکی‌پدیا، دانشنامۀ آزاد
*باخچەی ئەدەبی کوردەواری(یادداشت)
* سەید عەبدوڵڵا سەمەدی

پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥
پۆل:مردووانی ١٩٩٤
پۆل:یارسانییەکان
پۆل:سیناریۆنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی
پۆل:سیناریۆنووسانی ئێرانی
پۆل:خەڵکی کرماشان
سیمپسۆنەکان

وێنۆک|چەپ|بنەماڵەی سیمسۆن
٣٠٠px|وێنۆک|چەپ|ژمارەیەک لە کاراکتەرەکانی کارتۆنەکە

[٣٠٠px|وێنۆک|چەپ| [مەت گرەینینگ]]

**سیمپسۆنەکان** () ناوی کارتۆنێکی ئەمریکاییە کە نووسراوەی مەت گرەینینگە و لە کەناڵی فۆکسەوە پیشان دەدرێ. ئەم کارتۆنە بۆ یەکەمین جار لە ساڵی ١٩٨٩دا پیشان درا و تا ئێستەش ھەر لە سەر شاشەی تەلەفزیۆنە. چیرۆکی کارتۆنەکە لە شارێکی خەیاڵیدا بە ناوی سپرینگفیڵد دەچێتە پێش. بنەماڵەی سیمسۆن کە کەسایەتییە سەرەکییەکانی ئەم کارتۆنەن لە چینی ناوەڕاستی کۆمەڵگان.

## کاراکتەرە سەرەکییەکان
* ھۆمەر سیمپسۆن: باوکی بنەماڵە و کەسێکی سادە، چڵێس و بێبارە.
* مارج سیمپسۆن: دایکی بنەماڵە، دایک و کابانێکی لێزان و دڵسۆزە.
* بارت سیمپسۆن: منداڵی گەورەی بنەماڵە، کوڕێکی زۆر ھار و چەتوونە.
* لیسا سیمپسۆن: کچی گەورەی بنەماڵە و منداڵی ناوەڕاست، قوتابییەکی زۆر ئازا و وریایە لە قوتابخانەدا.
* مەگی سیمپسۆن: منداڵی ساوای بنەماڵە، کچێکی شیرین و بچووکە کە ھێشتا توانای قسەکردنی نیە.
* باوەگەورە سیمپسۆن: باوکی ھۆمەر و باوەگەورەی منداڵەکان.
* مێستەر بێرنز: سەرۆکی کارخانەی وزەی ئەتۆمیی شاری سپرینگفیڵدە کە ھۆمەریش لەوێ کار دەکا.

## سەرچاوەکان
ویکیی سیمپسۆنەکان

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:چاندی ئەمریکی
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە خەڵاتی پیبۆدییان وەرگرتووە
پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییەکانی فۆکس لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەفزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ کۆمیکدا گونجاندووە
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەفزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ یارییە ڤیدیۆییەکان گونجاندووە
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی فۆکس تەلەڤیژن ئەنیمەیشن
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی ستۆدیۆکانی ڕەف درافت
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ کۆمیکدا گونجاندووە
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە وەرگیراون بۆ فیلم
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ یارییە ڤیدیۆیییەکان گونجاندووە
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە وەسفی دەنگییان تێدایە
پۆل:سیمپسۆنەکان
لودڤیگ میس ڤەن دێر ڕۆھە

**لوودویگ میس ڤەن دێر رۆھێ**، (بەئەڵمانی: Ludwig Mies van der Rohe) (٢٧ی ئادار ١٨٨٦ - ١٩ی ئابی ١٩٦٩) نژیاروانی ئاڵمانی-ئەمریکایی بوو. ئەو زۆرتر بە نازناوەکەی «میس» ناسراوە. میس ڤەن دێر رۆھە لە لای لو کۆربوزیێ، ئالڤار ئالتۆ و فرانک لۆید ڕایت یەکێک لە ماموستایانی نژیاروانیی مودێرنە.

میس بەوێنەی زۆربەی ھاوچەرخەکانی پاش لە شەڕی جیھانیی یەکەم لە شوونی دامەزراندنی شیوازێکی نوێ لە نژیاروانی بوو کە ھەروەھا کە شێوازەکانی کلاسیک و گۆتیک چەرخەی خۆیانیان نواندووە، بتوانێت زەمانی نوێ بنوانوێنیت. ئەو شێوازی زۆر کاریگەری لە نژیاروانیی سەدەی بیستەم دامەزراند کە تایبەتمەندیەکانی ئاشکرایی و سادەیی بوو. بینا پێگەیشتووەکانی میس لە ماددە مودێرنەکانێک وەکوو پۆڵای پیشەسازی و قاپەکانی شووشە بۆ ھەناوی بینا سازراوەتەوە. میس بۆ نژیاروانیەک لەگەل پەیکەرێکی مینیمال لە سیستەمی پێکھاتە ھەوڵ دەدا کە بەرامبەر بە ئازادیی ئاماژە پێکراوی بۆشاییی بازی لێشاو ھاوسەنگیاو بێت. ئەو بیناکانی خۆی بە پێست و ئێسک بانگ دەکرد. ئەو بۆ ڕێگەیەکی بەئاوەزانە ھەوڵ دەدا کە دەتوانی پرۆسەی پڵانکردن بە شێوەیەکی دروستکەرانە ڕێنمونی بکات بەڵام ھەمووکات سەر بە دەربڕینی گیانی چەرخەی مودێرن بوو. میس بە وتە وەرگیراوەکانی وەکوو «کەمتر زۆرترە»  و «خوا لە وردەکارییەکاندایە»  و «نژیاروانی کەیکی زەماوەند نییە»  ناسراوەتەوە.
## پێشانگا

Image:MLK Library.jpg|
Image:Berlin Neue Nationalgalerie June 2002.jpg|
Image:Mies van der Rohe Residential District.jpg|
Image:Lafayette Pavillion Apartments.jpg|
Image:|Toronto-Dominion Centre logo includes the font text created by Mies
Image:Crown_Hall_060514.jpg|
Image:HighfieldHouse_2008.jpg|
Image:Barcelona_mies_v_d_rohe_pavillon_weltausstellung1999_03.jpg|


## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
*معماری معاصر دکتر خوشنویس

پۆل:نژیاروانانی ئاڵمانی
پۆل:نژیاروانانی ئەمریکی
پۆل:مردووانی ١٩٦٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٦
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
ئامراز

[وێنۆک|[ئامرازدانێکی ئەمڕۆیی]]
[وێنۆک|ئامرازە بەردینەکانی پێشمێژوو کە زۆرتر لە ١٠٬٠٠٠ ساڵ تەمەنیانە و لە [ئەشکەوتێک لە فەڕەنسا دۆزراونەتەوە]]
**ئامراز** (لە پاڵەوییەوە: *ئەبزار*) بریتییە لە ھەر چەشنە بابەتێکی ماددی کە لە گەییشتن بە ئامانج یاریدەری بەکارھێنەرەکەی بێ، بەتایبەت ئەگەر لە پرۆسەکەدا مەسرەف نەبێ، واتە لێی کەم نەبێتەوە. یەکەم جار کە مرۆڤ ئامرازی بەکارھێنا ئەگەڕێتەوە بۆ میلیۆنان ساڵ لەمەوبەر، ھەروەھا، ئەوەش بینراوە کە ھەندێ لە گیانلەبەرانی تر لە ئامرازگەلی سادە و ساکار کەڵک وەربگرن.

ئامرازەکان لە بوارە جیاجیاکاندا ناوی جیایان ھەیە: «ئامێر»، «مەکینە»، «کەرەستە»، یا «دەزگا». بە کۆی گشت ئەو ئامرازانەی بۆ گەیشتن بە ئامانجێک پێویستن ئەڵێن «کەلوپەل». بە زانستی دروستکردن، دابینکردن و بەکارھێنانی ئامرازەکانیش ئەڵێن تەکنۆلۆژیا.

## پەراوێزەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
*
ماشین (ڕوونکردنەوە)

* مەکینە، ئەو ئامرازەی وزە بەکار دێنی و کارێک جێبەجێ ئەکا
* ئۆتۆمبیل، ئەو پێڕاگوێزەی کە چەرخی ھەیە و مۆتۆری خۆی ھەڵگرتووە
بیرگەی ھەر-خوێندنی

وێنۆک|ڕۆم
**بیرگەی ھەر-خوێندنی** یان **ڕۆم** (ROM, Read-only memory) کۆگەیەکە کە لە کۆمپیوتەرەکان و ئامێرە ئەلەکترۆنیکەکانی تردا بەکەڵکە. تایبەتمەندییەکەی ئەوەیە کە دراوەکەی ناوی بەئاسانی ناگۆڕدرێ، بۆیە پێی ئەوترێ «ھەر-خوێندنی»، ھەر بەم بۆنەشەوە زیاتر بۆ بەشینەوەی پتەوامێر (firmware) بەکار ئەھێنرێ. مەبەست لە پتەوامێر ئەو نەرمامێرەیە کە زۆر لە نزیکەوە بە ڕەقامێرێکی تایبەتەوە گرێ درابێ و، ڕێی تێ نەچێ زووبەزوو نوێ و بەڕۆژ بکرێتەوە.

ڕۆم لە شێوەی پارچه‌یه‌کی بچووکدا لەسەر مادەربۆرد جێگیر ئەکرێت و لە لایەن ھەمان کۆمپانیای بەرھەمھێنەری مادەربۆردەکەوە بەرھەم ئەھێنرێت و بەرنامەیەکی تیا ئەنووسرێت ناسراو بە بایۆس. بایۆس لە سه‌رەتای وەگەڕکەوتنی کۆمپیوته‌ردا تاقیکردنەوەی ڕەقامێرەکانی لە ئەستۆیە و لە ئامادەبوون و وەڵامدانەوەیان خۆی دڵنیا ئەکاتەوە و، ھاوکات ڕاپۆرتی کارەکەشی لەسەر پەردە (screen) چاپ ئەکات.

## ئەمانەش ببینە
*EEPROM
*EPROM
*PROM
*فلاش
*بیرگەی ڕاستەوخۆ-دەستپێگەیشتەنی
*بیرگەی ھەر-نووسەنی

پۆل:بیرگەی کۆمپیوتەر
ئاڵپ ئەرسلان تورکەش

**ئاڵپ ئەرسلان تورکەش** یان **ئەڵپ ئەرسلان تورکەش** (ناوی لەدایک بوونی حوسەین فەیزوڵایە، ٢٥/١١/١٩١٧ لە نیکۆسیا(لەفقۆشە)ی پایتەختی قوبرس - ٤/٤/١٩٩٧، ئەنقەرە، تورکیا) سیاسەتمەداری نەتەوەپەرستی تورکە کە دامەزرێنەر و سەرۆکی پێشتری 'پارتی بزوتنەوەی ناسیۆنالیستی'ی ناسراو بە MHPیە. ئەو نوێنەری ئەوپەڕی ڕاستی سیاسەتی تورکی بوو. ئەو بە نازناوی 'باشبوغ' بە تورکی ناسرابوو کە بە واتای سەرۆک دێت.

## بیروبۆچوون
تورکەش، بە بیری ئەوپەڕی ڕاستی ڕەگەزپەرستی تورکی، بیروبۆچوونەکانی پێش خۆی وەک نیهال ئاتسز، کە ناسراو بە فیکرە ئاشکرا ڕەگەزپەرستیەکانی  توانی هەڵیانبگێڕێتە سەر بزوتنەوەیەکی بەهێز. لە ساڵی ١٩٦٥دا تورکەش نامیلکەیەکی بڵاوکردەوە بە ناوی 'دۆکوز ئیشیک دتۆکترینی' بە تورکی واتە 'دۆکتراینی نۆ ڕووناکی'. ئەم دەقە بوە پرەنسیپەکانی ئایدۆلۆجیای نەتەوەپەرستی لە تورکیادا. ئەم نۆیە ئەمانە بوون: نیشتیمانپەروەری، ئایدیالیزم، مۆرالیزم، سۆسایەتلیزم، زانستگەرایی، سەربەخۆییگەرایی، دوورەپەڕیزم(ڕوراڵیزم)،  پۆپیلیزم(بەناوبناگگەرایی)، ئیندستریاڵیزم(پیشەسازیگەرایی) وە تەکنۆلۆجیاگەرایی.

## پەراوێزەکان


## سەرچاوەکان
* ویکی ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧
پۆل:مردووانی ١٩٩٧
پۆل:سیاسەتوانانی سەدەی ٢٠ی خەڵکی تورکیا
پۆل:شۆڕشگێڕەکانی خەڵکی تورکیا
سەلمۆنێلا

بەکتریای **سەلمۆنێلا** () بەکتریایەکە بەھۆی خواردن و خواردنەوەی پیس تووشی تووشی ڕیخۆڵەی مرۆڤەکان دەبێت کە نەخۆشی بە خۆراک ژەھراوییبوونی سەلمۆنێلای پێ دەوترێت. ئەم بەکتریایە لە جۆری گرام نێگەتیڤە و ناھەوایی ھەڵبژێرەرە، کە درێژییەکەی لە نێوان "٠٫٨–٥" مایکرۆمەترە، و نیشانەکانی دەرکەوتنی بریتییە لە ئازارێکی زۆر لە ناوچەی سک و ڕشانەوە و ھەندێک جار خوێن ھێنانەوە، ھەروەھا کاریگەری لەسەر بەتەمەنەکان زیاترە وەک لە کەم تەمەنەکان.
خاتوو

**خاتوو** یان **خاتوون**، ڕێزناوی ژنانە لە بانگ کردندا ڕێزناوەکانی تر بۆ ئەم مەبەستە بریتییەن لە: «خانم»، «خان»، «دادە»، .... لە زمانی ئینگلیزیدا وشەی Lady بەکاردەھێندرێت. ریشەی ئەم وشە لە زمانی سۆغدی گێڕاوەتەوە.

پۆل:مێژووی تورک
پۆل:سەرناوەکانی ژنان
پۆل:نازناوی خانەدانەکان
بێن جۆنسۆن

**بێن جانسۆن** (؛ ١١ی حوزەیرانی ١٥٧٢–١٦ی ئابی ١٦٣٧) شاعیر و شانۆنووسی بەناوبانگی ئینگلیزی ھاوچەرخی ویلیام شێکسپیر بوو. لە وێستمینستەردا لە دایک بوو. ناوی کامڵی بێنجامین جانسۆن (Benjamin Johnson) بوو.

## ژیان
لە بنەماڵەیەکی ھەژاردا لە دایک بوو. یەک مانگ پێش لە دایکبوونی باوکی کە قەشە بوو، کۆچی دوایی کرد. دایکی لە دووھەم جاردا مێردی بە پیاوێکی بەننا کرد. بنەماڵەکەی ھەژار بوو؛ بێن مەجبوور بوو زۆر دەس بە پارەکانییەوە بگرێت و بە چنگەکڕکەیەکی زۆرەوە دەیتوانی بچێتە قوتابخانە. بەڵام ڕەفێقێکی تێگەشتووی خەرجەکەی دا تا بتوانێ بڕواتە قوتابخانەی وێستمینستەر. لە دوای دەرچوون لە قوتابخانەی وێستمینستەر ڕووی لە زانکۆی کەمبریج کرد، بەڵام لەوێشدا بە ھۆی دەستەنگییەوە، لە چەن حەفتەیەک زیاتر نەیتوانی بخوێنێت. دواتر چووە ناو ھێزی نیزامییەوە و ڕووی لە مەیدانی شەڕ کرد. لە ھۆلەنددا شەڕی کرد و لەوێ لەگەڵ سەروازێکی دوژمندا شەڕی تەنبەتەنی کرد و کوشتی و دارایییەکەی داگیر کرد و بەرەو ئینگلستان گەڕایەوە. لە ١٥٩٧دا بە ھۆی بەشداری لە شانۆی دوورگەی سەگەکاندا زیندان کرا. ساڵێک دوای ئەوە یەکەمین کۆمێدیی گرنگی خۆی، واتە «ھەرکەس لە حاڵی خۆیدایە» ی، نووسی و ویلیام شێکسپیر تێیدا وەک ئەکتەر لە شانۆخانەی گڵەوبدا ڕۆشتە سەر تەختەی شانۆ.

## سەرچاوەکان

* Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” pp. 178– 185, World Library, Inc. , USA.

پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧٢
پۆل:مردووانی ١٦٣٧
پۆل:شانۆنامەنووسانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:شانۆنامەنووسانی ئینگلیز
پۆل:شاعیرانی ئینگلیز
پۆل:نووسەرانی پیاوی سەدەی ١٧یەم
پۆل:بەخاک سپاردن لە وێستمینستەر ئەبی
پۆل:نووسەری پیاوی ئینگلیزی سەدەی ١٧
داھێنەر

[وێنۆک|[تۆماس ئێدیسۆن یەکێکە لە ناسراوترین داھێنەران]]
**داھێنەر** ئەو کەسەیە کە داھێنانێک دەکات و شتێک دادەھێنێت یان چارەی کێشەیەک دەدۆزێتەوە.
لەسەر داھێنەر پێویستە کە سێ ھۆکاری سەرەکی تێدابێت بۆ بە ئەنجام گەیاندنی داھێنانەکەی کە ئەمانەن (زانیاری، توانای ناسینی کێشەکە، توانی ھونەریی داھێنانکاری)
## سەرچاوەکان
پێغەمبەرایەتی

**پێغەمبەرایەتی** (بەئینگلیزی: Prophecy) پڕۆسەیەکە کە تێیدا پەیامێک یان زیاتر کە ڕاگەیەندراوە بە پێغەمبەرێک بە خەڵکی تر ڕادەگەیەندرێت. ئەو پەیامانە بەزۆری سرووشبەخشە لە سرووشبەخشی خودایی، شیکاری لۆژیکی، یان زانینی پەنھانی تێدایە.

## سەرچاوەکان

*ویکیپیدیای ئینگلیزی
## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:میتۆلۆژیا
ڕێکخستنەکانی شاخی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان

**ڕێکخستنەکانی شاخی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]** بریتیی بوون لە کۆمەڵێک ڕێکخستنی سەربازی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەسەردەمی شەڕیدا لەگەڵ ڕژێمی بەعسدا و لەدوای شۆڕشی نوێی گەلەکەمانەوە لە ١٩٧٥دا هەتاوەکوو کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٩١.  ڕێکخستنەکان بەپێی ناوچەی جووگرافیی درووست کرابوون. 

## تیپەکان
ئەمانەی لای خوارەوە، ناوی هەندێک لە تیپە سەربازییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە لە شەڕیدا لەگەڵ ڕژێمی بەعسدا: 
* تیپی ١١ی شارەزوور
* تیپی ١٥ی هەورامان
* تیپی ٢١ی کەرکووک 
* تیپی ٢٣ی سوورداش
* تیپی ٢٥ی خاڵخاڵان
* تیپی ٣١ی سلێمانی
* تیپی ٤٣ی ئاسۆس
* تیپی ٤٤ی چەکووچ
* تیپی ٤٧ی پیرەمەگروون
* تیپی ٥١ی گەرمیان
* تیپی ٥٣ی شێروانە
* تیپی ٥٥ی قەرەداغ
* تیپی ٥٧ی سەگرمە
* تیپی ٥٩ی حەمرین
* تیپی ٦١ی کوڕش
* تیپی ٦٣ی جوتیاران
* تیپی ٦٨ی مامەندە
* تیپی ٧٦ی کارووخ
* تیپی ٨٥ی بەڕانەتی
* تیپی ٨٦ی دەشتی هەولێر
* تیپی ٨٧ی قەرەچووغ
* تیپی ٩٩ی بتوێن

## ئەمانەش ببینە
*ڕێکخستنی ناوشار
*شۆڕشی نوێی گەلەکەمان
*ڕژێمی بەعس
*یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
*مامە ڕیشە
## سەرچاوەکان
ئەرتەشاسترە

**ئەرتەشاسترە** (بە سەنسکریت: *Arthaśāstra*)، نووسراوەیەکی ھیندیە سەبارەت بە بەرێوەبەرایەتیی گشتی، ئابووری و ستراتێژی چەکداری کە بە زمانی سانسکریت نووسراوە. نووسەری ئەم دەقە بە ناوەکانی *کاوتیلیا* و *ڤیشنوگوپتا* ناسراوە کە ھەر دوو لە ناوەکانی چانەکیا (٢٨٣ - ٣٧٠ پ.ز) بوونە کە مامۆستای زانکۆی تاکشاشیلا و مامۆستا و پارێزکاری پاشا چاندراگوپتا ماوریا، دامەزرێنەری پاشایەتیی ماوریان بوو. ئەم دەقە تا سەدەی دوانزەھەم کاریگەر بووە و لەو کاتە نقوم بووە. بەڵام دیسان لە ساڵی ١٩٠٤ زایینی بە دەستی روودرپاتنام شاماساستری دۆزرایەوە و لە ساڵی ١٩٠٩ چاپ و بڵاو کراوە. یەکەمین وەرگێڕانی ئینگلیزیش لەم دەقە لە ساڵی ١٩١٥ چاپ و بڵاو کراوە.

## بەستەری دەرەکی
* دەقی ئەرتەشاسترە بە زمانی ئینگلیزی

پۆل:کتێبە سیاسییەکان
پۆل:وێژەی ھیندستانی کۆن
پۆل:دەقەکانی سانسکریت
ئینستاگرام

** ئینستاگرام** تۆڕێکی کۆمەڵایەتی بڵاو کردنەوەی وێنە و ڤیدیۆیە کە لە تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٠ز دامەزراوە.لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠١٢ز مێتا پلاتفۆرمز  ئینستاگرامی بە یەک ملیار دۆلار کریەوە.ئینستاگرام پەرەسەندنێکی زۆری هەیە تەنانەت دەوترێ پەرەسەندنەکەی گەیشتووەتەوە ئەپی فەیسبوک.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی سەرەکی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ڕاژەکانی تۆڕی کۆمەڵایەتی
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٠
پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:نەرمامێرەکانی بلاکبێری
پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی
پۆل:ئەپلیکەیشنەکانی مێتا پلاتفۆرمز
پۆل:وێبگە ئەمریکییەکان
عەلا ئەسوانی

**علاء الاسوانی** ( لە دایک بووی )  نووسەرێکی خەڵکی میسره.

## سەرچاوەکان



پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:ڕۆماننووسانی میسری
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی قاھیرە
ستیڤن سیگاڵ

**ستیڤێن سیگال** ( (لە دایک بووی ۱۰ی نیسانی ١٩٥٢ لە لێنسینگ، میشیگان) دەرهێنەری فیلم، گیتارژەن و ئەکتەر بە ناوبانگی ئەمریکاییه.

یەکەم فیلمی سیگاڵ بە ناوی  «Above the Law» لە ساڵی ١٩٨٨ فیلمێکی سەرکەوتوو بوو. ساڵانی نەوەتەکان ساڵانێ بوون کە سیگاڵ بە بەشداری کردن لە چەند فیلم وەکوو  «Hard to Kill»، «Under Siege» ،«The Patriot» لە ناو خەڵک ناوی دەرکرد.

سیگاڵ لە ساڵی ٢٠٠٩ لە فیلمی *ماشێتی* Machete لەگەڵ جێسیکا ئاڵبا دەرکەوت.

ئەو یەکێک لە باشترین ئەکتەرە مارشال(ماریتاڵ) یان ڕەزمی کارەکانی دونیایهئەو خانویەکی ڕازاوەی لە تێگزاس هەیە. ئەو کۆکراوەیەکی لە پەیکەری دێرینە و شازی ژاپۆنی لە مالەکەی دا هەیە.هەروەها بەرنامەیەکی بە ناوی «Steven Seagal: Lawman» هەیە کە لە ساڵی ٢٠٠٩ ەوە هەتاکوو ئێستاش بڵاو دەبێتەوە.

له‌ مانگی یانزه‌ی ساڵی ٢٠١٦ ستیفن سیگال به‌ فه‌رمی ڕه‌گه‌زنامه‌ی ڕووسی له‌لایه‌ن خودی ڤلادیمیر پۆتینی سه‌رۆكی ڕووسیاوە پێدراوە. له‌ مانگی هه‌شتی ساڵی ٢٠١٨ پۆستێكی گرنگی له‌ وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ڕووسیا پێدرا. وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ڕووسیا له‌ ڕاگه‌یەندراوێکدا‌ ئاشکرای کردووە‌: "ئه‌و پۆسته‌ی كه‌ بۆ ستیفن سیگال دیاری كراوه‌ ناونیشانه‌كه‌ی بریتییه‌ له‌ نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ڕووسیا بۆ په‌یوه‌ندییه‌ مرۆییه‌كان له‌گه‌ڵ ئه‌مریكا .

## [[ئایکیدۆ]]
سیگاڵ لە لاوی دا چوو بۆ ژاپۆن و لەوێ خولیای هونەری ڕەزمی ئایکیدۆ بوو. مامۆستای ئەو هەری ئیشی زاکا بوو و تا دانی یەکی ئایکیدۆ یانی (شودان) لەگەڵ ئەو مامۆستایه کاری کرد و توانی دانی حەوتی ئایکیدۆی ژاپۆن بە ناوی خۆی بکا.

## فیلم ناسی

## سەرچاوەکان


--DEIOCES MEDES—دیاکـــۆ مــــــــــاد ‏٠٩:٢١، ١٢ی نیسانی ٢٠١٤ (UTC)

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گیتارژەنانی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕاسپبێری زێڕین
پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی
پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەر-سیاسەتمەدارە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
لێخ کاچینسکی

**لێخ ئالێکساندێر کاچینسکی** (بە پۆڵەندی:Lech Aleksander Kaczyński) لە دایک بووی (١٨ حوزەیرانی ١٩٤٩ی زایینی لە وەرشۆ - لە ١٠ نیسانی ٢٠١٠ی زایینی لە پارێزگای سمۆلێنسک) سیاسەتمەداری پۆڵەندی و  سەرۆک کۆماری ئەو وڵاتە بوو لە کانوونی یەکەم(دێسەمبر) ی ٢٠٠٥ تا نیسان(ئاپریل) ی ٢٠١٠.

## ژیان نامە
### خوێندەواری
ئەو دەرچووی کارگێڕی و یاسا بوو و  لە ھەشتاکان توانی دوکتورا لە زانکۆی گدانسک وەرگرێ.

### سیاسەت
لە ساڵی ٢٠٠١ وێڕای برا دووانەکەی یاروسلاڤ کاچینسکی، حزبی داد و یاسای دروست کرد و لە دەستپێک تا ساڵی ٢٠٠٣ سەرۆکی ئەم پارتە بوو. ھەروەھا لە ساڵانی ٢٠٠٢ تا ٢٠٠٥ بە دەنگێکی زۆر بوو بە شارەوانی وەرشۆ و لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک سەرۆک کۆماری پۆڵەندا ھەڵبژێردرا.

### مردن
ئەو لە ڕووداوێکی کەوتنی فرۆکە تۆپۆلۆفی ١٥٤ی ھێزی ئاسمانی پۆڵەندا (٢٠١٠) لە ڕۆژاوای ڕووسیا لەگەڵ ھاوسەرەکەی گیانی لەدەست دا.

## سەرچاوە

—DEIOCES MEDES—دیاکـــۆ مــــــــــاد ‏١٥:٥٠، ١١ی نیسانی ٢٠١٤ (UTC)

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
پۆل:مردووانی ٢٠١٠
پۆل:ھاوشاریانی وەرشۆ
پۆل:دەرچوانی وەرشۆ
پۆل:دووانە وەکوو یەکەکان
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی پۆڵەندا
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی وەرشۆ
پۆل:سیاسەت‌مەدارانی خەڵکی پۆڵەندا
پۆل:قارەمانانی نەتەوەی جۆرجیا
پۆل:کووژراوانی ڕووداوھ ئاسمانیەکان
پۆل:وەزیرەکانی دەوڵەت لە پۆڵەندا
پۆل:ئەکتەر-سیاسەتمەدارەکانی پۆڵەندا
یەدوڵڵا ڕەحمانی

**یەدوڵڵا ڕەحمانی** (١٩٥٠ لە بێڵەھوو لە نزیکی سەرپێڵی زەھاو - ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١١ لە کرماشان)، ھونەرمەندی شاعێر و گۆرانیچڕ و مامۆستای مەقامبێژی ناوچەی گەرمیان (سەرپێڵ زھاو، قەسر، گیەڵان، ئەیوان، خانەقین) لە ڕۆژئاوای پارێزگای کرماشان بوو.

## ژیان
یەدوڵڵا ڕەحمانی لە ساڵی ١٩٥٠ی زایینی لە گوندی بێڵەھوو سەربە ناوچەی گۆران لە پارێزگای کرماشانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە دایک ببوو. بۆ خوێندنی سەرەتایی چوو بۆ سەرپێڵی زەھاو و خوێندنی ناوەندیی خۆی لە شارەکانی تاران و قەسرشیرین بەردەوام کرد. لە ساڵی ١٩٧٠ چوو بۆ کۆلێژی ئادابی کرماشان و لە ساڵی ١٩٧٣ وەکۆ مامۆستای زمانی فارسی دەستی کرد بە کار. لە ساڵ ١٩٧٠ لەگەڵ گرووپی ئۆرکسترای ڕادیۆی کرماشان ئاشنا بوو و ھاوکاریی لەگەڵ ئەو گرووپە کرد و یەکمین گۆرانیی خۆی بە ناوی *ھیجران* بۆ ڕادیۆ کرماشان خوێندووە.

یەدوڵڵا ڕەحمانی لە ڕێکەوتی ٢٨ی مانگی حەزەیرانی ساڵی ٢٠١١ لە کرماشان کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی میناوا لە شاری کرماشان بە تەنیشتی گۆڕی مامۆستای ئاواز حیشمەتوڵڵا لوڕنەژاد بە خاک سپێردرا.

## مەقامەکانی کوردی
یەدوڵڵا ڕەحمانی لە مەقامخوێنی کوردی مامۆستایەکی پایەبەرز بوو و مەقامەکانی بەوێنەی ئای ئای، قەتار، ئەڵڵاوەیسی، چەمەری، پایەمووری، ئاغامیڕەو، بانگ ھەڵدان، کۆتەڵ و ھەروەھا لە ئاوازی کوردیی ھوورە کە تەیبەت بە ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵاتی کوردستان و خەڵکی کەڵھور، گۆران، سنجاوی و دیتر مەردمانی ئەو ناوچەیە، لە ڕەحمانی بە یادگار ماوەتەوە.

## بەرھەمەکان
### ئەلبۆمەکان
* *ئەڵوەناتی*: ئەم ئەلبۆمە بە ھاوکاری ھونەرمەندی کەمانچە ژەن و ئاوازدانەری کورد شەھریار جەمشیدی و بە ھاوبەشیی تیپی دیلان لە سالی ٢٠٠٤ دا بە فۆرمەتی کاسێت ئامادە کراوە.
* *یادی جاران*

## ژێدەر
* گۆڤاری *کەلەپووری کورد*، *دیداربینییەکی تایبەتی لەگەڵ ھونەرمەند یەدوڵڵا ڕەحمانی*، سازدان و ئامادەکردنی: عەبدوڵڵا حەسەن قادر)، ژمارەی ٢٢ی ساڵی ٢٠١١، ل٥١–٦٧.

پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:خەڵکی سەرپێڵ زھاو
ئێمیلیانۆ ساپاتا

**ئیمیلینۆ زاپاتا سالازار** (بە ئیسپانی: Emiliano Zapata Salazar)، (٨ی ئاگۆستی ١٨٧٩ - ١٠ی ئاڤریلی ١٩١٩) ڕێبەری شۆڕشگێڕی شۆڕشی مەکسیک و ڕێبەری سەرەکیی شۆڕشی وەرزێری لە ئەیالەتی مورێلۆس و ھەروەھا دامەزرێنەری بزۆتنەوەی وەرزێریی زاپاتیسمە.

زاپاتا لە مەکسیک کەسایەتیەکی فرە گرینگە و لە ھێماکانی نەتەوەیی و ھەروەھا ھێمایی بزۆتنەوەی نوێ-زاپاتیستەکانە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٩
پۆل:مردووانی ١٩١٩
پۆل:شۆڕشگێڕە مەکسیکیەکان
دووانە

200px|چەپ|وێنۆک
**دووانە** یان **جمک** یان **جووتە** بە دوو مناڵ دەوترێت کە لە یەک دەورەی دووگیانی ژندا لە دایک دەبن.
دەکرێ دووانەکان بە دوو گرووپ دابەش بکرێن؛ مۆنۆزایگۆتیک (دووانە ھاوشێوەکان) کە بەو دووانانە دەوترێ کە لە یەک تووخمی گەشەسەندوو کە دوای دابەشبوون بووەتە دوو تووخم و دیزایگۆتیک (دووانە ناھاوشێوەکان) کە بە مانای ئەو دووانانەیە کە لە دوو تووخمی جیا و لە ڕیگەی دوو سپێرمی جیا بەدی ھاتوون.

## وشەناسی
وشەی «دووانە» لە وشەی dōganagی پاڵەوی کەوتۆتەوە کە ھەر بەم مانایە بووە، وشەی «جمک»یش لە وشەی jamakی پاڵەوی وەرگیراوە کە ناوی خوشک و ھەروەھا ژنی جەم بووە کە لەگەڵ یەک ئاواڵ دووانە بوون. لە ڕۆژھەڵات بۆ دووانە «دوقلو» بەکار دێت کە وشەیەکی تورکیە: لە *دوق*، ھاو + *لو*، زاد؛ بە تێکڕایی یانی «ھاوزاد»؛ کەوابوو «دو»ی سەرەتای ئەو وشەیە بە مانای دووی کوردی نییە بەڵام بەھەڵە وا ھەژمار کراوە و دوای ئەو سێ قلو و چوارقلوش ھاتۆتە ناو ڕیزمانی کوردی.

## دووانە ھاوشێوەکان

دووانە ھاوشێوەکان یان دووانەی یەک گەرایی بەم دووانانە دەڵێن کە لە تووخمۆکەیەکی تاک درووست ببن کەواتە مادەی جەنەتیکی یان زگماکی و تایبەتمەندیە میراتیەکانیان وەکوو یەک وان. بە دڵنیایی لە کاتی دووگیانیدا دووانە تاک تووخمیەکان ڕەگەزی وەکوو یەکیان دەبێ بەڵام دەکرێ جووت یان کیسەی ئامێنیۆتیکی سەربەخۆ یان جیایان ھەبێ.

## سەرچاوەکان
* [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=12147474 ویکیپیدیای فارسی - دوقلو]
* [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=12149346 ویکیپیدیای فارسی - دوقلوھای ھمسان]

دووانەکان
پۆل:زاوزێ لە گوانداران
پۆل:گیانلەبەرناسی
سادق ھیدایەت

**سادق ھیدایەت** (١٧ی شوبات ١٩٠٣ لە تاران – ٩ی نیسانی ١٩٥١ لە پاریس) نووسەر، وەرگێڕ و ڕووناکبیری ئێرانی بوو.

## ژیان
ھیدایەت لە پێشڕەوانی چیرۆکنووسیی نوێی ئێران و ڕووناکبیر ھەڵکەوتوو بوو. زۆرێک لە لێکۆڵەران ڕۆمانی «بوف کور» (بە کوردی: کووندەپەپووی کوێر)ـی بە بەناوبانگترین و دەرکەوتووترین بەرھەمی وێژەی چیرۆکی ھاوچەرخی ئێران دەزانن. ھەرچەند ناوبانگی ھیدایەت نووسەرییە، بەڵام چەند بەرھەمێک لە نووسەرانی گەورەی وەکوو ژان پۆل سارتەر، فرانتس کافکا و ئانتۆن چێخۆڤیش وەرگێڕاوە. ڕێژەی بەرھەمەکانی کە سەبارەت بە نووسراوەکان و ھەروەھا شێوەی ژیان و خۆکوشتنی سادق ھیدایەتن ئەوە دەردەخەن کە بزاڤی ڕووناکبیریی ئێران زۆر لەسەری کاریگەر بووە.

## بەرهەم

٭ بوف کور (بە کوردی: کوندە پەپووی کوێر- ڕۆمان)

٭ زندە بە گور (بە کوردی: زیندەبەگۆڕ- کۆچیرۆک)

٭ رباعیات خیام (بە کوردی: چوارینەکانی خەییام- لێکۆڵینەوە) 

٭ سگ ولگرد (بە کوردی: سەی بەرەڵا- کۆچیرۆک)

٭ سە قطره خون (بە کوردی: سێ پشکە خوێن- کۆچیرۆک)

٭ سایە روشن (بە کوردی: تاریک و ڕوون- کۆچیرۆک)

٭ فوائد گیاهخواری (بە کوردی: سوودەکانی گیاخۆری- زانستی)

٭ حاجی آقا (به کوردی: حاجیاغا- ڕۆمان)

٭ علویە خانم (بە کوردی: خاتوو عەلەویە- چیرۆک)

## کۆچی دوایی
سادق ھیدایەت لە ٩ی نیسانی ١٩٥١ لە پاریس بە بەردانی گازی ژوورەکەی خۆی کوشت. گۆڕەکەی لە گۆڕستانی پێر لاشێز لە پاریسە.

## سەرچاوەکان
* [//en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=603648579 ویکیپیدیای ئینگلییزی - سادق ھیدایەت]
* [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=12386042 ویکیپیدیای فارسی - سادق ھیدایەت]

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣
پۆل:مردووانی ١٩٥١
پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز
پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئێرانی
پۆل:خۆکوژییەکان لە فەڕەنسا
پۆل:ڕۆماننووسانی ئێرانی
پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان
مای سپێیس

**مای‌سپێیس** (MySpace) جۆرێک تۆڕی کۆمەڵایەتیه که بنکەی سەرەکی ئەو لە بێڤێرلی هیلز، له کالیفۆرنیا لە وڵاتی ئەمریکا یه. بنکەی مای سپێیس لە بینایەکی هاوبەش لە گەڵ خاوەنەکەی  نیوز کۆرپ دیجیتاڵ میدیا دایه که ئەو کۆمپانیایەش هی کۆمپانیای گەورەی ڕاگەیاندنی  نیوز کۆرپۆرێیشنه.

## سەرچاوەکان



پۆل:مای‌سپێیس
پۆل:ئینتێرنێت
پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠٠٣ی (زایینی) لە کالیفۆرنیا
پۆل:پرۆسه کردنی کۆمەڵەیی زانیاریەکان
پۆل:پرۆپاگاندای ئینتێرنێتی
پۆل:کۆمەڵە گریمانەییەکان
پۆل:تۆڕە کۆمەڵایەتیه ئۆنڵاینەکان
پۆل:ئەو ۆمپانیایانەی لە بۆرسی وەرەقە بە نرخەکانی نیۆیۆرک دا تۆمار کراون
پۆل:ئەو کۆمانیایانەی لە بێڤێرلی هیڵزی،کالیفۆرنیا جێگیرن
پۆل:نرم‌ە واڵەی وێب نووس
پۆل:نەرمە واڵەکانی ئەنددرۆید
پۆل:نەرمە واڵەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:وێبگەکان
پۆل:وێبگە ئەمریکیەکان
پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی دەکەونە بێڤێرلی ھیلس، لە کالیفۆرنیا
پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:یەکگرتنەوە و دەستخستن لە ساڵی ٢٠١٦
پۆل:یەکگرتن و بەدەستھێنان لە ساڵی ٢٠١٩
پۆل:کۆمپانیاکانی پێشووی لقەکانی نیوز کۆرپۆرەیشن
کاسبی

**کاسبی**، **کاروکاسبی** یان **بزنس** () ڕێکخراوەیەکە کە کاری داگری دانوستانی شمەک یان ڕاژە بێت لەگەڵ بەکاربەران. لە ئابوورگەلی سەرمایەداری، کە خاوەنایەتیی تایبەتی بوونی ھەیە، کاسبییەکان زۆرتر پەرەیان سەندووە. لەوانەیە کاسبی ناسوودبەر بێت یان دەوڵەت خاوەنی بێت. کاسبییەک کە چەند کەس خاوەنی بن پێی دەگوترێت بەشدارگە یان کۆمپانیا.

## ئەمانەش ببینە
* ئابوور
* دانوستان
* بازرگانی

## سەرچاوەکان

پۆل:کاسبی
پۆل:ڕێکخراوەکانی کاسبی
پۆل:بابەتە سەرەکییەکان
گۆڕستانی پێر لاشێز

**گۆڕستانی پێر لاشێز** () بە ٤٤ ھێکتار ڕووبەر، گەورەترین گۆڕستانی پاریس و لە بەناوبانگترین گۆڕستانەکانی جیھانە.

دەوترێ کە ئەو گۆڕستانە کە لە ناوچەی ٢٠ی پاریسه، بەسەردانترین گۆڕستانی جیھان ھەژمار دەکرێ.

## دیارترین کەسایەتییەکان
### کوردەکان
زۆر کەسایەتی بە ناوبانگ لەم گۆڕستانەدا نێژراون, لەوانه دەکرێ ئاماژه به چەند کەسایەتی کورد بکرێ:
* عەبدولڕەحمان قاسملوو
* عەبدوللا قادری ئازەر
* سادق شەرەفکەندی
* نووری دێهبۆکری
* فەتاح عەبدوولی
* یەڵماز گونەی
* ئەحمەد کایا
## پێشانگای وێنە

File:Père-Lachaise - entrée principale 01.jpg|Main entrance of Père Lachaise Cemetery
File:1 pere lachaise primavera.jpg|Père Lachaise Cemetery in spring
File:Pere Lachaise Chemin Errazu.jpg|Père Lachaise, Chemin Errazu
File:Pere Lachaise Crematorium.jpg|Père Lachaise crematorium
File:Paris Monument aux morts Bartholomé 2013.jpg|Memorial to the dead
File:Père-Lachaise - Division 19 - Hahnemann 01.jpg|Samuel Hahnemann's bust and mausoleum
File:Tombeau ouvert.JPG|Opened tomb
File:Georges Bizet Tomb 2.jpg|Georges Bizet's grave
File:Tombe Bourdieu.JPG|Tomb of Pierre Bourdieu
File:Grave callas pere lachaise.jpg|Symbolic tomb of Maria Callas
File:Père-Lachaise - Division 11 - Cherubini 04.jpg|Tomb of Luigi Cherubini
File:Perelachaise-Colette-p1000342.jpg|Tomb of Colette
File:Delacroix tomb.jpg|Eugène Delacroix's tomb

File:Père-Lachaise - Division 23 - Ingres 03.jpg|Tomb of Jean Auguste Dominique Ingres
File:Tombe Allan Kardec.JPG|Tomb of Allan Kardec
File:Georges Melies tomb.jpg|Tomb of Georges Méliès
File:MOLIERE PERE LACHAISE.JPG|Tomb of Molière
File:Jim-Morrison Pere Lachaise 2.jpg|Jim Morrison's grave
File:Tombe de Michel Petrucciani.JPG|Tomb of Michel Petrucciani
File:Marcel Proust (Père Lachaise).jpg|Marcel Proust's grave
File:Perelachaise-Rossini-p1000343.jpg|Tomb of Rossini
File:Gholam-hossein-saedi.jpg|Tomb of Gholam-Hossein Sa'edi
File:HENRI SALVADOR PERE LACHAISE.JPG|Tomb of Henri Salvador and his wife Jacqueline Salvador
File:Marie Trintignant.JPG| Tomb of Marie Trintignant
File:Père-Lachaise - Division 10 - Dominique Vivant Denon 05.jpg|Dominique Vivant, Baron de Denon's grave


## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای فارسی - گۆڕستانی پێر لاشێز

پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز
دانوستان (ئابوورناسی)

وێنۆک|کڕیار و فرۆشیار لە ئەڵمانیا، سەدەی شازدەیەم
لە ئابوورناسی، **دانوستان** یان **سەودا** () واتە گۆڕینەوەی شمەک. بە زمانێکی تر، دانوستان ڕاگوێزرانی خاوەنایەتیی شمەکە لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر لە بەرامبەر وەرگرتنی بەرھەم یا ڕاژە. لێرەدا، *کەس* دەتوانێت ڕاستەقینە یان یاسایی بێت. ھەندێ جار بە دانوستان دەڵێن بازرگانی یان مامەڵە. ھەلی دانوستان زیاتر لە شوێنێک ناسراو بە بازاڕ دەڕەخسێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:دانوستانی نێونەتەوەیی
دانوستان
پۆل:کۆمەڵگا
شارستانی میراوە

**شارستانی میراوە** یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای ورمێ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ئێرانە کە لە باشووری ڕۆژاوای ئەم پارێزگایەدا ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری میراوەیە. ژمارەی دانیشتووانی شارستانی میراوە لە ساڵی ٢٠١٦، بەرامبەر بە ٢٢،٧٠٠ کەس بووە. ئەم شارستانە پێشتر لەژێر ناوی *ناوچەی وەزنێ*، یەکێک لە ناوچەکانی شارستانی سەردەشت بوو کە لە ڕێکەوتی ١٥ی ئابی ٢٠٢٣، لە سەردەشت جیا کرایەوە و بووە شارستانێکی سەربەخۆ.

## جوگرافیا
شارستانی میراوە لە باکوور لەگەڵ شارستانی پیرانشار، لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارستانی مەھاباد، لە باشوور لەگەڵ شارستانی سەردەشت و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ قەزای پشدەر لە پارێزگای سلێمانی و ھەرێمی کوردستان ھاوسنوورە.

## گەشتیاری
### پردی قەڵاتاسیان

پردی قەڵاتاسیان پردێکی مێژوویی لە نەبیاوە لە شارستانی میراوەیە کە لە سەردەمی قاجاڕەکاندا ساز کراوە. ئەو پردە لەسەر ڕێگای کۆنی میراوە و مەھاباد لە بەشی باکووری ڕووباری زێی بچووک جێی گرتووە. ناوی ئەو پردە لە گوندی قەڵاتاسیانەوە وەرگیراوە. پردی قەڵاتاسیان لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٠، وەکوو یەکێک لە ئاسەوارە نیشتمانییەکانی ئێران بە ژمارەی تۆمارکردنی ٢٩٢٢ ناسێندرا. ئەو پردە یەکێک لە شوێنە گەشتیارییەکانی سەردەشت ھەژمار دەکرێت.

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شارستانی میراوە
پۆل:ناوچەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت
پۆل:شارستانی سەردەشت
بازرگانی

وێنۆک|گۆچانی ھێرمیز، ئەمڕۆکە ھێمای بازرگانییە
**بازرگانی** (لە پاڵەوییەوە: ڤازارەکان "بازرگان")
گۆڕینەوەی شمەک یا ڕاژەیە لە بەرامبەر پارە تا شتی تردا. جیاوازیی بازرگانی و دانوستان لەوەدایە کە لە بازرگانیدا قەوارەی شمەک یا ڕاژەکە گەورەیە و، زۆر جار ئەبێ لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر بگوازرێتەوە، بۆ نموونە، لە شارێکەوە بۆ شارێکی تر یا تەنانەت لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر.
 
ئەکرێ بوترێ بازرگانی کاری کڕین و فرۆشتنی شمەکی زۆرە.

## سەرچاوەکان


پۆل:بازرگانی
پۆل:دانوستان (ئابوورناسی)
گۆڕستان

**گۆڕستان**  شوێنی ناشتنی مردووەکان. لە هەندێ وڵات وەکو چەند ناوچەیەکی هیندستان و کۆریای باشوور و کۆریای باکوور مردووەکان دەسووتێنن بەڵام لە زۆربەی شوێنەکانی جیهان ئەوان بە خاک دەسپێرن بەو جیاوازییه کە مەسیحییەکان لە تابووت دەیشارنەوە و موسوڵمانەکان بێ تابووت.
زۆر جار بە *گۆڕستان* ، **قەبرستان**یش دەوترێ.

## سەرچاوەکان

## ئەمانەش ببینە
*ئارامگە
*قەبرستان
*گۆڕی بەکۆمەڵ
*پرسە
*جەستەی مردوو

--دیاکۆ ماد ‏٠٩:٣٤، ١٣ی نیسانی ٢٠١٤ (UTC)

پۆل:گۆڕستانەکان
پۆل:مەڕاسیمی ناشتن
پۆل:مردن
پۆل:ڕووداوە دڵتەنگەکان
بەرھەم (کاسبی)

لە بازاڕوانیدا، **بەرھەم** بریتییە لە ھەر شتێ کە لە بازاڕدا شیاوی نواندن بێ و بۆ بەجێھێنانی خواست یا ویستێکی تایبەت سوودی لێ وەرگیرێ. لە چێکاری و پیشەسازیدا، بەرھەمەکان وەکوو کەرەستەی خاو دەسێنرێن و وەکوو شمەکی چێکراو دەفرۆشرێن.

پۆل:زاراوەکانی کاسبی
پۆل:بازاڕوانی
پۆل:بەرھەمەکان
ئارنۆڵد ویڵسن

thumb|ئارنۆڵد ویڵسن حاکمی بەریتانیا لە عێراق ١٩١٨ - ١٩٢٠
**ئارنۆڵد تالبۆت ویڵسن** (بە ئینگلیزی: Arnold Talbot Wilson) (لەدایک بوی ١٨ی ٧ی ١٨٨٤ - مردنی ٣١ی ٥ی ١٩٤٠) حاکمی بەریتانی بوو لە عێراق لە بەغدا لە (١٩١٨ - ١٩٢٠) لە ژێر سایەی ئینتیدابی بەریتانیدا. پاشتر پێرسی کۆکس لەجێگای دانرا. ئەوترێت لەبەر دەست قورسی ئەو بوو کە شۆڕشی بیستی عێراق ڕویدا لە ساڵی ١٩٢٠دا. وە ھەروەھا ئەوترێ لە ئەنجامی ئەم شۆڕشەدابوو گۆڕدرا بە پێرسی کۆکس تا وەزعەکە ئەھوەن بکرێتەوە لە جەنگی جیھانی دوەمدا کوژرا.

## حوکم و بەشداری لە عێراق
ساڵی ١٩١٥ کاتێ بەریتانیەکان ھێزیان لە ھیندستانەوە ئەھێنایەوە بۆ عێراقی ئەوکاتە بە ڕێگای بەسرەدا و کەنداوی فارسیدا، ویڵسن دیاریکرا وەک یارمەتیدەری پێرسی کۆکس کە گوایە کۆکس سەرسام بوە بە ژیری و توانای لە کاری سیاسیدا. وە بە خێرایی کرا بە حاکمی عێراق لە ١٩١٥دا تەنھا لە تەمەنی ٣٤ ساڵیدا بوو کە بۆ ئەو کارە زۆر گەنج بوو.

ئەوترێ کەوا ویڵسن بەخێرایی دەستی کرد بە دروستکردنی سیستمێکی ئیداری و سەرکەوتوو بوە تێیدا. ویڵسن باوەڕی وابوە کە شەعبی عیراقی خۆیان ناتوانن حوکمی خۆیان بکەن بۆیە ئەبێ ڕابھێنرێن لەسەر ئازادی پێش ئەوەی پێیان بدرێت.
ساڵی ١٩١٩ وە لە کۆنگرەیەکدا لە پاریس لە دوای جەنگی جیھانی یەکەم ئەم بوو کە پێشنیاری کرد کەوا ناوی 'العراق'ی عەرەبی بەکاربھێنرێت بۆ دەوڵەتی عیراق لە جیاتی 'میزۆپۆتامیا'ی یۆنانی لەبەر ئەوەی لە ڕۆژاوا بەو ناوە ناسرابوو دەنا عەرەبەکان بە ناوی عێراق ناسیبویان. وە گۆڕینی ناوەکە تەنھا ناو نەبوو بەڵکوو لکاندنی موسڵیش کە بەشێک بوو لە کوردستان خرایە سەری لەگەڵ ناوچە باشوریەکانی تری عێراق.

حکومەتی بەریتانی دوای شۆڕشی بیست بڕیاریدا کۆتایی بە حوکمی ویڵسن بھێنێت وە لەسەر ئامۆژگاری پێرسی کۆکس سەربەخۆیی درا بە عێراق و فەیسەڵی یەکەم کرا بە پاشای عێراق. ئاھەنگێکی خواحافیزی بۆ ویڵسن ئامادە کراو لە ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٠دا عێراقی بە دڵشکاوی بەجێھێشت.

## بڵاوکراوەکانی
* "The Persian Gulf" لە ١٩٢٨ بڵاوکراوەتەوە
* "S.W. Persia: Letters and Diary of a Young Political Officer 1907–1914" دوای مردنی ١٩٤١ بڵاو کراوەتەوە

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* http://www.cwgc.org
* [//en.wikipedia.org/wiki/Arnold_Wilson ویکی ئینگلیزی]، دواسەردان ١٥٫٤٫٢٠١٤
* [//ar.wikipedia.org/wiki/أرنولد_ويلسون ویکی عەرەبی]، دواسەردان ١٥٫٤٫٢٠١٤

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٤
پۆل:مردووانی ١٩٤٠
پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە عێراق
مارمێلکە

[thumb|left|[Komodo dragons on Rinca]]
thumb|left|Lizard of Yemen with blue and pink colours
[thumb|A lizard as the symbol of the [Military Organization Lizard Union, a WWII Polish anti-Nazi resistance group]]
[thumb|[Green iguanas (*Iguana iguana*), are popular exotic pets]]

**مارمێلکە**  ناوی گشتی گروپێکی زۆر گەورە لە خشۆکەکانە کە لە ٥٦٠٠ جۆر پێک دێن. مارمێلکەکان لە سەرتاسەری گۆی زەوی جگە لە جەمسەری بآشوور و جەمسەری باکوور دا بڵاو بوونەتەوە. زۆربەی مارمێلکەکان چوار ئەندامی جووڵە، گوێی دەرەکی و کلکێکیان ھەیە. مارمێلکەکان بینینێکی پێشکەوتوویان ھەیە و دەتوانن  ڕەنگەکان ببینن. ھەروەھا ئەوان ھەستی بۆنکردنی زۆر بە ھێزیان ھەیە. درێژایی جەستەی مارمێلکەکان لە چەند سانتیمەترڕا دەگاتە ٣ مەترکە پێی دەوترێ ئەژدیھای کۆمۆدۆ

پۆل:خشۆکەکان
پێڕستی وڵاتان بەپێی ڕێژەی کۆچ

*ئەو پێڕستەی وڵاتان بە پێی ڕێژەی [[کۆچ بەری]]، و لەسەر [[کتێبی ڕاستیە شاراوەکان]] بڵاو بۆتەوە*.

کۆچ
پۆل:کۆچی مرۆڤ
دوورگەکانی کەیمەن

**دوورگەکانی کێیمەن** Cayman Islands، هەڵکەوتوون لە دەریای کاراییب، ٢٤٠ کیلۆمەتری باشوری کووبا و ٢٦٨ کیلۆمەتری باکووری رۆژاوای جامایکا و لە ژێردەسەڵاتەکانی ئەوپەڕی دەریاکانی بەریتانیا هەژمار دەکرێ.

## مێژوو

کریستۆفەر کۆڵومبس ئەو دوورگانەی لە ١٥٠٣ دۆزینەوە ئەو ناوی لێنان کیسەڵەکان بە ئیسپانی:Las Tortugas.لە دەوری ساڵی ١٥٤٠ ناوی ئەو دوورگانە بوو بە کێیمەن کە لە ناوی مارمێلکەیەکه کە لەوێ هەیه.

## سەرچاوه

https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1_%DA%A9%DB%8C%D9%85%D9%86
https://en.wikipedia.org/wiki/Cayman_Islands

پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٢
پۆل:دوورگەکانی کەیمەن
پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا
پۆل:هەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا
پارێزگای کۆردۆبا

**کۆردۆبا** پارێزگایەک لە باشوری ئیسپانیا، لە بەشە * فێدراڵەکانی* ئیسپانیا واته ئەندەلوسه. 

## جوگرافیا
ئەو پارێزگایه هاوسنووری پاریزگاکانی مالاگا، سێبیا، باداخس، سیۆداد ریاڵ، خاین و گرانادایه.

ناوەندی پارێزگا، شاری کۆردۆبایه. 

## گەلهە و پانتایی

۷۷۱٬۱۳۱ کەس (۲۰۰۲) له سیۆدادی ریال دەژین کە زیاتر لە ۴۰٪ لە شاری کۆردۆبادا دەنیشن. 

ئەو پارێزگایه ۱۳٫۷۶۹ کیلۆمەتر دووجار پانتایی هەیە و ٧٥ دێهاتیشی هەیە.

## سەرچاوه

* [//en.wikipedia.org/wiki/Province_of_Ciudad_Real ویکیپیدیای ئینگلیزی - پاریزگای کۆردۆبا]

پۆل:پارێزگاکانی سپانیا
ھۆمەر سیمپسۆن

**هۆمەر سیمسۆن** (ئینگلیزی: Homer Simpson) ناوی کاراکتەرێکی کارتۆنی سیمپسۆنەکانە. ھۆمەر باوکی بنەماڵەی سیمپسۆنە و لە کۆمپانیایەکی وزەی ئەتۆمیدا کار دەکا.

## سەرچاوەکان
ویکیی سیمپسۆنەکان

پۆل:چاندی ئەمریکی
پۆل:کەسایەتییەکانی سیمپسۆنەکان
پۆل:کەسایەتییە کارتۆنییەکان
پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم
پۆل:کارەکتەرە کوڕە ئەمریکییەکان لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:کارەکتەرە نێرەکانی ناو فیلمە ئەنیمەیشنەکان
پۆل:کارەکتەرە نێرەکانی ناو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان
مارج سیمپسۆن

**مارج سیمسۆن** (بە ئینگلیزی: Marge Simpson) ناوی کاراکتەرێکی کارتۆنی سیمپسۆنەکانە. مارج دایکی بنەماڵەی سیمپسۆنە و پیشەی کابانیە و خەریکی پەروەردە کردنی منداڵەکانی بنەماڵەیە.

## سەرچاوەکان
ویکیی سیمپسۆنەکان

پۆل:چاندی ئەمریکی
پۆل:کەسایەتییەکانی سیمپسۆنەکان
پۆل:کەسایەتییە کارتۆنییەکان
پۆل:کەسایەتییە مێیینەکانی نێو فیلم
پۆل:ھونەرمەندانی خەیاڵی
محەممەد موسەددیق

**محەممەد موسەددیق** (؛ ؛ ١٦ی حوزەیرانی ١٨٨٢ – ٥ی ئازاری ١٩٦٧) سیاسەتوانێکی ئێرانی بوو کە وەک ٣٥ەم سەرۆکوەزیرانی ئێران خزمەتیکردووە، لە ١٩٥١ەوە تا ١٩٥٣، و حکوومەتەکەی ڕووخێنراوە لە کوودەتای ١٩٥٣ی ئێران کە لەلایەن دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی و دەزگای ھەواڵگریی بریتانییەوە داڕێژرابوو.

## ژیاننامە
وەک ڕێبەری بە نیشتیمانی بوونی نەوتی ئێران دەناسرێ، لەب ەروەی تا پێش ئە نەوتی ئێران لەژێر دەسەڵاتی وڵاتی بریتانیا بوو کۆمپانیای نەوتی ئێران و ئینگلیستان کە دواتر ناوی گۆڕا و بوو بە بریتیش پێترۆلیۆم یان بە کورت کراوە، بی پی.

موسەددیق دوای کودەتای ٢٨ ی گەلاوێژ لە ساڵی ١٣٣٢ی ھەتاوی لە دادگا دوای وەی بەڵگەی زۆری ھێنایەوە و کارەکانی خۆی خستە ڕوو سێ ساڵ زیندانی حوکمدرا و دوای تێپەڕاندنی ئەم سێ ساڵەش دوور خرایەوە بۆ مڵکی باوکی و ھەتا مردن لە تەنیاییدا لەوێ ژیانی بەسەر برد و دواتریش بەھۆی شێرپەنجە ھەر لەوێ گیانی سپارد.

## سەرچاوەکان

* [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=12407028 ویکیپیدیای فارسی - محەممەد موسەددیق]

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢
پۆل:مردووانی ١٩٦٧
پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد
پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئێران
پۆل:قاجاڕەکان
پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون
پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)
وەزیر

[وێنۆک|نیشانی وەزیر لە [ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]
**وەزیر** یان **شالیار** کەسێکە کە بۆ کەم کردنی باری فەرمانڕەوا ھاوکاری شا یان سەرۆک کۆمار دەدات، ھەروەھا شا یان سەرۆک کۆمار ھەندێک لە کارەکانی شانشین یاخود دەوڵەتی پێ دەسپێرن.

## ڕیشەناسی
وەزیر لە ڕەچەڵەکدا وشەیەکە لە زمانی پاڵەوی کە ھاتۆتە ناو زۆر زمانی ئێستا وەکو: کوردی، فارسی، تاجیکی و چەند زمانی تریش لە زمانی ئینگلیزی  و زۆرێک لە زمانەکانی دیکەدا بۆ ئاماژە بە وەزیر لە بەکارھێنانی ئەمڕۆی لە ڕامیاریدا لە وشەی "minister" کەڵک وەردەگیرێ، بەڵام بۆ بەکارھێنانی وشە مێژوویەکەی لە وشەی "vizier" کەڵک وەردەگیرێت.

## وتاره پەیوەندی دارەکان
* وەزارەت

## سەرچاوەکان
* [//https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1 ویکیپیدیای فارسی - وەزیر]

پۆل:مێژووی ئێران
پۆل:سەرۆکەکانی حکومەت
پۆل:نازناوی خانەدانەکان
شا

[وێنۆک|[محەممەدڕەزا پەھلەوی، *شای* ئێران لە ساڵانی ١٩٤١ تا ١٩٧٩، دوا فەرمانڕەوا بوو کە نازناوی شای ھەڵگرتبوو.]]
**شا** (، ؛ ، ؛ ) نازناوێکی شاھانەیە کە لە مێژوودا لەلایەن کەسایەتییە پێشەنگە پاشایەتییەکانی ھیندستان و ئێرانەوە بەکارھێنراوە. ھەروەھا لەلایەن چەندین کۆمەڵگەی فارسی جۆراوجۆرەوە بەکاردەھێنرا وەک ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی، خانەدانی کازاخ، خانەدانی بوخارا و ئیمپراتۆریەتیی مەغۆلی ھیند، سوڵتانییەتی بەنگال، خانەدانە مێژوویییە ئەفغانییەکان و لەنێویاندا گورخانییەکان.

## وشەناسی
وشەکە لە فارسی کۆن *xšāyaθiya* «پاشا» سەرچاوەی گرتووە، کە پێشتر بە ھێنانی لە زمانی مادی دانرا، وەک چۆن بەراورد دەکرا بە ئاڤێستانی *xšaθra-*، «دەسەڵات» و «فەرمان»، کە ھاوتایە لەگەڵ سانسکریتی *kṣatra-.* لەم دواییانەدا فۆڕمی *xšāyaθiya* وەک پێکھاتەیەکی ڕاستەقینە و بۆماوەیی فارسی بە مانای 'پەیوەندیدار بە حوکمڕانی، حوکمڕانی' شیکراوەتەوە. نازناوی تەواو و کۆنی فارسی فەرمانڕەوا ھەخامەنشی یەکەم ئیمپراتۆرییەتی فارس بریتی بوو لە *Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām* یان (فارسی ناوەڕاست) *Šâhân Šâh*، «پاشای پاشاکان»، «خوداوەند» یان «ئیمپراتۆر». ئەم نازناوە پێشینەی سەرچاوەی کۆن و دێرنی ڕۆژھەڵاتی نزیک یان میزۆپۆتامیای ھەیە. سەرەتاییترینی ئەم جۆرە نازناوە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئاشووریی ناوەڕاست بە ناوی *šar šarrāni*، بە ئاماژەدان بە فەرمانڕەوای ئاشووری توکلتی-نینورتای یەکەم (١٢٤٣–١٢٠٧ پێش زایین).

## شێوازەکانی تر
* *شابانوو* (فارسی ): زاراوەیەکی فارسییە بە بەکارھێنانی وشەی *شا* و پاشگری فارسی *-بانوو* ("خانم")، نازناوی فەرمیی ئیمپراتۆری فەرەح پەھلەوی بوو.
* *شاپوور* (فارسی ): لە *شا* وەرگیراوە بە بەکارھێنانی پاشگری فارسیی کۆن *-پوور* "کوڕ، نەوەی نێر"، بۆ دیاریکردنی شازادە.
* *شادۆخت* (فارسی ): زاراوەیەکی دیکەیە کە لە *شا* وەرگیراوە بە بەکارھێنانی پاشگری ناوی باوکی فارسی *-دۆخت* "کچ، نەوەی مێینە"، بۆ دیاریکردنی شازادەی ماڵە شاھانەیییەکان.
* *شازادە* (فارسی ): ناوی کۆتایی فارسی بۆ شازادە (l*نەوەی شا*)؛ لەلایەن تورکە عوسمانییەکانیشەوە بەکاردێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ناوی کۆتایی: شا لە surnamedb.com
* شا – Etymology OnLine

پۆل:وشە و دەستەوشە فارسییەکان
پۆل:نازناوی خانەدانەکان
پۆل:پاشایەتی
پۆل:سیاسەت
وەزارەت

[وێنۆک|316x316پیکسڵ|وەزارەتی پەروەردەی [کۆریای باشوور|کۆماری کۆریای باشوو]]
**وەزارەت** یان **شالیاری** یەکێکە لە بەشە پێکھێنەرەکانی حکوومەت.
وڵاتانی جیھان کارەکانیان بە چەند لق دابەش کردووە و بۆ ھەر لقێک لە کارەکان، بەرپرسێکی تایبەتیان داناوە کە پێی دەڵێن وەزیر یاخود شالیار. ھەر وەزیرێک دەبێتە بەرپرسی بەڕێوەبردنی کارەکانی وەزارەتێک.

## وەزارەتەکان
[وێنۆک|وەزارەتی کارووباری دەرەوەی [لیتوانیا|کۆماری لیتوانیا]]
ئەمە پێڕستی ھەندێک لە وەزارەتەکانە، کە بەپێی وڵاتەکان دەگۆڕێت.
* وەزارەتی پەروەردە
* وەزارەتی کاروباری دەرەوە
* وەزارەتی دارایی
* وەزارەتی تەندروستی
* وەزارەتی بازرگانی و پیشەسازی
* وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندن
* وەزارەتی ڕێگاوبان
* وەزارەتی کار
* وەزارەتی ناوخۆ
* وەزارەتی داد
* وەزارەتی بەرگری
* وەزارەتی زانست و تەکنۆلۆژیا
* وەزارەتی فەرھەنگ (ڕۆشنبیری)
* وەزارەتی کانزا و سەرچاوە سروشتییەکان
* وەزارەتی نیشتەجێکردن
* وەزارەتی وزە
* وەزارەتی زانیاری

پۆل:حکوومەت
پۆل:دەوڵەت
پۆل:وەزارەتەکان
ژان کلۆد ڤەن دام

**ژان کلۆود ڤەن دام** ناسراو بە **فرانکی** به ناوی ناسنامەیی **ژانکلۆود کامیل فرانسوا ڤەن ڤێرنبێرگ**   لە  برۆکسل ئەکتەر و یرزمی کاری بێلژیکیه. ئەو زیاتر بە هۆی بەهرەمەندیەکانی لە هوونەرە رەزمیەکان و دوەر بینین لە فیلمە ئەکشنەکان ناسراوه.لە بە ناوبانگترین فیلمە ڕەزمیەکانی ئەو دەکرێ ئامژەه بەو فیلمانە بکرێ
: **وەرزشی خوێن** (۱۹۸۸)، **کیک‌بۆکسێر** (۱۹۸۹)، **سەربازی جیهانی** (۱۹۹۲)، **ئامانجی سەخت** (۱۹۹۳)، **شەرکەری سەر شەقام** (۱۹۹۴)،**پۆلیسی سەردەم** (۱۹۹۴)، **مردنی لەناکاو** (۱۹۹۵) و و نوێترین فیلمی بە ناوی، **جارێک بەکارهێنان ۲** (۲۰۱۲).

## سەرچاوه
* [//https://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%98%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D9%84%D9%88%D8%AF_%D9%88%D9%86_%D8%AF%D9%85 ویکیپیدیای فارسی - ژان کلۆود ڤەن دام]
* [//https://en.wikipedia.org/wiki/Jean-Claude_Van_Damme ویکیپیدیای ئنگلیزی - ژان کلۆود ڤەن دام]

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
پۆل:زیندووان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕاسپبێری زێڕین
پۆل:یاریزانە کارامە بەلجیکییەکانی موای تای
پۆل:کاسۆلیکییە ڕۆمانییە بەلجیکییەکان
پۆل:یاریزانانی لەشجوانی بەلجیکی
پۆل:کۆچبەرە بەلجیکییەکانی ئەمریکا
پۆل:یاریزانە نێرە بەلجیکییەکانی کاراتێ
پۆل:بۆکسەرە نێرە بەلجیکییەکان
پۆل:خەڵکی بەلجیکی بە ڕەچەڵەک جوولەکە
پۆل:بۆکسەرەکانی کێشی ناوەند
پۆل:خەڵکی سینت-ئاگاتا-بێرچێم
پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دوو جەمسەرییان ھەیە
پۆل:ئەو کەسانەی کارامەی شۆتۆکان
سینت ئاگاتا بێرخم

شاری ** سینت ئاگاتا بێرچێم** به فەڕەنسی:Sint-Agatha-Berchem له شارستانی برۆکسل لە وڵاتی بێلژیکه.

## وتاره پەیوەندی دارەکان
* بێلژیک
* بەلجیکا
* ژان کلۆود ڤەن دام

## منابع
* [//en.wikipedia.org/wiki/Sint-Agatha-Berchem ویکی‌پدیای ئینگلیزی - سینت ئاگاتا بێرچێم]

پۆل:شارەکانی بێلژیک
مەنگوڕ

**مەنگوڕ** ناوی یەکێک لە خێڵە کوردەکانی موکریانە کە لە نێوان سەردەشت، پیرانشار، میراوە، ڕەبەت، مەھاباد، قەڵادزێ و حاجیاوا لە ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستان نیشتەجێن.

ئەو ناوچانەی کە **مەنگوڕەکانی** تێدان بە **مەنگوڕایەتی** ناو دەبردرێ.

جیا لە شارەکانی پیرانشار و مەھاباد زۆربەی مەنگوڕەکان لە دوو ناوچەی مەنگوڕی ڕۆژاوا و مەنگوڕی ڕۆژھەڵات و مەنگوڕی سەردەشت نیشتەجێن.
ناوچەی مەنگوڕی ڕۆژاوا سەر بە ناوەندی کارگێریی شارستانی مەھابادە و ناوچەی مەنگوڕی ڕۆژھەڵاتیش سەر بە ناوەندی کارگێریی شارستانی پیرانشارە (پێشتر ئەم ناوچەیەش سەر بە شارستانی مەھاباد بوو).

خێڵی مەنگوڕ لە شەش تیرەی **(مروەت، ئامان، زێرن، شەم، زێن، خدر)** کە زۆرینە بە تیرەی مروەتە کە نیشتەجێی مەھابادن و ئەوانی تریش بە جۆرێکی بڵاو لە مەھاباد، سەردەشت، پیرانشار، میراوە، ڕەبەت، قەڵادزێ و حاجیاوا نیشتەجێن.

## بابەتە پەیوەندیدارەکان
* مەھاباد
* سەردەشت
* پیرانشار
* میراوە
* ڕەبەت
* قەڵادزێ
* حاجیاوا

## سەرچاوەکان
* [//https://fa.wikipedia.org/wiki/منگور ویکی‌پدیای فارسی - مەنگوڕ]

پۆل:ھۆزە کوردییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:ھۆزەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
گەرۆر

**گەرۆر**  لە ئینگلیزی دا  ** Garor**  گووندێکی سەر بە شاری میراوه،شارستانی سەردەشت ی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا ی وڵاتی کوردستانه.

## گەلهە
ئەو گووندە لە ناحیەی دێهاتەکانی نەڵێنایەتی  و بە پێی سەرژمێری ١٣٨٥ی هەتاوی ٢٣٤ نەفەر لە ٤٠ خێزان دا لەو گوونده دەژین.

## توریزم
سروشتی پاک و دەست نەخواردووی زیدە جوانی گەرۆر ئەو گووندەی لە گووندەکانی تری ناوچەکە جیا کردۆتەوە، ئاو و هەوای گوونجاو و خەڵکه باشەکەی بوونەتە هۆی سەردانی خەڵکێکی زۆر بۆ ئەم گوونده لە درێژایی ساڵ دا.

File:Garor1.jpg|دیمەنی گەرۆر
File:Garor2.jpg|خڕی خاڵەسامە
File:Garor3.jpg|کانیاوی کاولان


## عەشیرەکان
چەند عەشیرەتی نیشتە جێی گەرۆر بریتین لە: خزری، ئەحمەد ئاڵی، ڕەسووڵی، پەسەندیدە، سۆرانی، گدروونی، محمدزادگان، عەلیزادە، کەبیری، مریەم ئازەر، خۆش نەھان، مەحەممەدی، عوسمانی، حەسەنی، ئەبوبەکری، ئەحمەدی، حەسەن زادە، ھوەیدا و قادری وەند.

## سەرجاوه
* ویکیپیدیای فارسی - گووندی گەرۆر

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت
پۆل:میراوە
گووندەکانی میراوه
پۆل:سەردەست
دۆڵ

**دۆڵ** بە تێڕوۆچوویی نێوان دوو کێو دەوترێ کە لە یەک لادا پەرەی سەندووە. دۆڵەکان بە شێوەی U یان V یان تێکەڵێک لەم دوانەن.

## دۆڵە ڕووباریەکان
دۆڵە ڕووباریەکان کە ئاوی ڕووبار دروستیان دەکا زیاتر V شێوەن.

## سەرچاوەکان
* [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=10956433 ویکیپیدیای فارسی - دۆڵ]


پۆل:کۆما ئاوییەکان
ڕووباری وەرزی

وێنۆک
**ڕووباری وەرزی** بەو ئاوانە دەوترێ کە تەنیا لە کاتی باران بارین و ھاتنی لافاو و لە وەرزی زستاندا ئاویان ھەیە.

## سەرچاوەکان

* [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=11874771 ویکیپیدیای فارسی - ڕووباری وەرزی]

وەرزی
پۆل:ڕووبار
تاڤگە

**تاڤگە** یەکێک لە ڕووداوە سروشتییەکان کە تێیدا ئاوی ڕووبارێک لە بەرزایییەک بەخێرایی زۆر بڕژێتە ناو دۆڵێکەوە.

بەرزترین تاڤگەی جیھان بە ناوی تاڤگەی ئەنجێل لە وڵاتی ڤێنیزوێلایە. ڕووباری کاڕائۆ لە بەرزایی ٩٧٩ مەتریەوە دەڕژێتە ناو دۆڵێک کە لە بەردی سەخت دروست بووە.

## گەلەری وێنە

File:Biggest indoor waterfall.jpg|
File:Whangarei Falls New Zealand.jpg|
File:BerryCreekFalls.jpg|
File:Sempervirens Falls.JPG|
File:Ban Gioc - Detian Falls2.jpg|
File:Barron Falls Kuranda.JPG|
File:ShiFengWaterFall_002.jpg|
Frozen fall.jpg|
Jonathan's Run Falls.jpg


## سەرچاوەکان
* ناسینی تاڤگەی شەڵماش
* [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=11857361 ویکیپیدیای فارسی - تاڤگە]
ویلایەتی بۆلیڤار

**ویلایەتی بۆلیڤار** () یەکێکە لەو ٢٣ ویلایەتەکەی ڤێنیزوێلا کە لە بەشی رۆژھەڵات ھەڵکەوتووە. پایتەختی ئەم ویلایەتە شاری سیوداد بۆلیڤارە.

## پانتایی
بۆلیڤار بە پانتایی ٢٣٨، ٠٠٠ کیلۆمەتر دووجار ٢٦، ٢٤ لە سەدی تەواوی پانتایی ڤێنزوێلای کردۆتە ھی خۆی و گەرەترین ویلایەتی ئەو وڵاتە ھەژمار دەکرێ.

## گەلھە
خەڵکی بۆلیڤار لە ساڵی ٢٠٠٧ نزیکەی ١٬٥٣٤٬٨٠٠ کەس خەمڵێنراوە کە ٥، ٨٧ لە سەدی خەڵکی ولاتەکە دەگرێتەوە. ئەو ویلایەتە لەو ڕوویەوە، حەوتەمین ویلایەتی ئەو وڵاتە ھەژمار دەکرێ.

## زانیاری زیاتر
بۆلیڤار لە ساڵی ١٩٠١ دامەزراوە و لە ڕووی کاتەوە ناوچەی کاتی، ٤ کات ژمێر و ٣٠ خولەکی لە گەڵ گرینویچ جیاوازی ھەیە.

## سیاسەت
«فرانسیسکو رانگل» لە ساڵی ٢٠٠٤ بە دواوە پارێزگار یان فەرمانداری ئەو ویلایەتەی بەستۆ گرتوە.

## پەیوەندیدار
* ماڵپەڕی ڕەسمی بۆلیڤار

## سەرچاوە
* [//fa.wikipedia.org/wiki/ایالت_بولیوار ویکی پێدیای فارسی ایالت بولیوار]

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٠١
تاڤگەکانی نیاگارا

**تاڤگەکانی نیاگارا** () بە کۆی سێ تاڤگە دەوترێ کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و کەنەدا لە پارێزگای ئۆنتاریۆ و ویلایەتی نیویۆرکە.
thumb|Brooklyn Museum - Niagara - Louis Rémy Mignot - overall
ئەم تاڤگانە لە گەورەوە بۆ چووکە بریتین لە **ناڵی ئەسب**، **تاڤگەی ئەمریکی** و **نیقابی بووک**. تاڤگەی ناڵی ئەسب لە بەشی کەنەدایی و تاڤگەی ئەمریکی لە بەشێ ئەمریکین کە بە کەنداوەی گۆت ئایلەند لێک جیا دەبنەوە. تاڤگەی نیقابی بووکیش لە لای ئەمریکی ئەم کۆمەڵە تاڤگەیە کە بە ھۆی دوورگەی لۆنا لەوانی تر جیا بۆتەوە. سنووری نێودەوڵەتی ئەو دوو وڵاتە لە ساڵی ١٨١٩ بە نێوان تاڤگەی ناڵی ئەسپی تێدەپەڕێ بەڵام ئەم سنوورە بە ھۆی تێک چوونی بەردە و لێوارەکانی و ھۆی دروستکردنی بینا و ئاوەدانی کێشەی لەسەرە.

ئەم تاڤگەیە لەسەر ڕووباری نیاگارایە و ئاوی دەریاچەی ئێری دەرژێتە ناوی و بە پێی خێرایی خێراترین تاڤگەی جیھانە. بەرزایی ئەو تاڤگەیە زیاتر لە ٥٠ مەترە (١٦٥ پێ)یە. تاڤگەی ناڵی ئەسپی بە پێی داڕژانی ئاو و ھێزی جوولان، بەھێزترین تاڤگەی ئەمریکای باکوورە و لە حاڵەتی ئاسایی دا نزیکەی ١١٠ ھەزار مەتر دووجار ئاو لە یەک خوولەک دا لەو تاڤگەیە دەڕژیتە خوارێ.

ئەم کۆمەڵە تاڤگەیە لە ٢٧ کیلۆمەتری (١٧ مایلی) باکوور و باکووری رۆژاوای بووفالۆی نییۆرکن و ھەروەھا لە ١٢١ کیلۆمەتری (٧٥ مایلی) باشوور و باووری ڕۆژھەڵاتی تۆرێنتۆن.

thumb|تاڤگەکانی نیاگارا پێش گەردەلوولێکی باران|center|800px
thumb|پانۆرامای تاڤگەکانی نیاگارا|center|700px

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی - Niagara Falls


پۆل:ڕووباری نیاگارا
پۆل:سنووری نێوان کەنەدا-ئەمریکا
دانوستان

**دانوستان** دیالۆگێکە لە نێوان دوو یان چەند کەس کە بۆ مەبەستێکی تایبەت ئەکرێ. مەبەستەکە زیاتر یەکێک لەمانەیە: لێکتێگەیشتن، دۆزینەوەی ڕێگەچارە بۆ جیاوازییەکان، گەیشتن بە سوود یان قازانجێک لە ئاکامی دیالۆگەکە، ڕێککەوتن لەسەر ئەو ھەنگاوانەی کە ئەبێ لە داھاتوودا ھەڵبگیرێن، چەقەکردن لەسەر ئەو شتە وا کەڵکی تاک یان کۆمەڵی تێدایە، یان دەستخستنی ئاکامگەلێ کە ڕەزامەندیی کەسانی گیرۆدەی پرۆسەی دانوستانی بەدواوە بێ. 

دانوستان پرۆسەیەکە کە تێیدا ھەر لایەن ھەوڵ ئەدا لە کۆتاییدا سوودی زیاتری بەر کەوێ. قەست و نیازی سەرەکی لە دانوستاندا سازشکردنە.

پۆل:دانوستان
پۆل:فرۆش
تاڤگەی شەڵماش

وێنۆک|280px|دیمەنێکی تاڤگەی شەڵماش
**تاڤگەی شەڵماش** یەکێکە لە گرنگترین تاڤگەکانی پارێزگای ورمێ و ڕۆژھەڵاتی کوردستان کە لە شارستانی سەردەشت هەڵکەوتووە. ئەم تاڤگەیە لە دۆڵێکی ئاوەدان، بە گژ و گیا و لە ناو دارستانێکی پڕ و سەرسەوزی نزیک شاری سەردەشت ھەڵکەوتووە. تاڤگەی شەڵماش یەکێک لە لقەکانی ڕووباری زێی بچووک ھەژمار دەکرێت کە ئاوەکەی دەڕژێتە ناو ئەو ڕووبارە.

ئەم تاڤگەیە کە لە ڕاستیدا لە سێ تاڤگە پێکھاتووە ئێستا وەکوو هاوینەهەوار و سەیرانگەی لێھاتوه کە لە وەرزی گەرمادا ھەزران کەس ڕووی تێدەکەن. سێ تاڤگەکە لە دوای یەکن و یەکەمیان لە پاڕکینگ نزیکە، بەڵام دووانی تر دەبێ بڕێکی زۆر بە پێ بۆی بچیت بەرەو خوارەوە.

ڕێگای سەردەشت ھەتا تاڤگەی جوان و سەرنج ڕاکێشی شەڵماش ڕێگایەکی جوان و پڕ لە سەوزایی و دارە. ئەو ڕیگایە قیر کراوەوە و لە شاری سەردەشتەوە ٢٠ خولەک دوورە.

## پێشانگا

آبشار شلماش - panoramio.jpg
تفرجگاه شلماش - panoramio.jpg


## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* تاڤگەکانی ئێران 
* ناسینی تاڤگەی شەڵماش

پۆل:تاڤگەکان
پۆل:تاڤگەکانی کوردستان
پۆل:تاڤگەکانی ئێران
پۆل:شارستانی سەردەشت
پۆل:زێی بچووک
پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
کۆوار

thumb|شوێنێکی فرۆشتنی گۆڤار
**کۆوار** یان **گۆڤار** جۆرێک بلاڤۆکی دەورەیی و کاتییە کە بە چاپی وتاریی گشتی و زانستی پەرە بە بڵاوکردنەوی زانیاری، زانست و دەرەنجامی لێکۆڵینەوەکان لە بارەی پێشکەوت لە جۆرێکی تایبەتی زانستی دەدات.

گۆڤار بە بەڵگە یان نووسراوەیەک دەوترێ کە بە شیوەیەکی ڕێکوپێک و لە کاتی دیاریکراودا بڵاو دەبێتەوە و بەپێی ژمارە و ڕێکەوتی دیار لە بابەتی جۆراوجۆر وەکو: کۆمەڵایەتی، سیاسی، ئابووری، فەرھەنگی، ئایینی، زانستی، وەرزێڕی، سەربازی، وەرزشی و... دایە و زیاتر لە دووجار لە ساڵێکدا وەشانی بۆ بکرێ و زیاتر لە دوو وتاری تێدا بێ.

## سەرچاوەکان
* [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=12415346 ویکیپیدیای فارسی - مجلە]


پۆل:ڕۆژنامەکان