open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڤانێس مارتیرۆسیان

**ڤانێس مارتیرۆسیان** (بە زمانی ئەرمەنی: Վանես Մարտիրոսյան؛ لەدایکبووی ١ی ئایاری ١٩٨٦) پێشتر بۆکسێنەرێکی پیشەگەری ئەمریکییە و لەدایکبووی ئەرمەنییە لە ساڵی ٢٠٠٥ تا ٢٠١٩. دووجار لە ٢٠١٣ و ٢٠١٦دا تەحەدای نازناوی جیھانی کێشی ناوەڕاستی سووکی کردووە، جارێکیش بۆ کێشی ناوەڕاستی یەکگرتوو نازناو لە ساڵی ٢٠١٨.

## سەرەتای ژیان
ڤانێس لە ١ی ئایاری ١٩٨٦ لە شاری ئابۆڤیان لە ئەرمینیا لەدایک بووە. باوکی ڤانێس، نۆریک مارتیرۆسیان، بۆکسێنەرێکی ئاماتۆر بوو لە ئەرمینیا و لە کۆمپانیایەکی پیشەسازی کاری دەکرد و ھەروەھا لە سوپاشدا بوو. ڤانێس دوو برای ھەیە، یەکێکیان گەورەتر و یەکێکیان بچووکتر و خوشکێکیشی ھەیە.

خێزانەکەی کاتێک تەمەنی چوار ساڵ بوو ڕوویان لە شاری گلێندەیڵ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا کرد. لە تەمەنی حەوت ساڵیدا دەستی بە بۆکسێن کردووە دوای ئەوەی باوکی زانی ھۆڵێکی وەرزشی لە گلێندەیڵ ھەیە.

مارتیرۆسیان لەلایەن باوکییەوە لە قوتابخانەی ئامادەیی دەرھێنرا و کاتێک ڕوون بووەوە کە پێویستە شەڕی کوڕەکەی لە ئەڵقەدا قەتیس بکات، بوو بە خوێندکاری ماڵەوە

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦
پۆل:زیندووان
پۆل:بۆکسەرە نێرە ئەمریکییەکان
پۆل:بۆکسێنەرە ئۆڵۆمپییەکانی ئەمریکا
تساغکادزۆر

**تساغکادزۆر** (بە ئەرمەنی: Ծաղկաձոր) کۆمەڵگەیەکی شارەوانی شارییە، ھەروەھا یەکێکە لە بەناوبانگترین ھاوینەھەواری تەندروستی لە ئەرمەنستان، دەکەوێتە باکووری یەریڤانی پایتەخت لە پارێزگای کۆتایک. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ١٢٥٦ کەسە، لەکاتێکدا لە سەرژمێری ساڵی ١٩٨٩دا ٣٣٥٠ کەس بووە. لە ئێستادا ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ٩٠٠ کەسە بەپێی خەمڵاندنی فەرمی ساڵی ٢٠١٦.

## جوگرافیا

تساغکادزۆر بە دووری ٥٠ کیلۆمەتر لە باکووری یەریڤانی پایتەخت و ٣ کیلۆمەتر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەندی پارێزگای ھرازدان ھەڵکەوتووە. شارۆچکەکە بە چۆڵەوانی ئەلب دەورە دراوە، دەکەوێتە بناری باشووری ڕۆژھەڵاتی چیای تێگنیس، بە بەرزی ١٨٤١ مەتر لە ئاستی دەریاوە. تساغکادزۆر لە ڕۆژاواوە بە زنجیرە چیای تساغکونیاتس دەورە دراوە، لە ڕۆژھەڵاتیشەوە شارۆچکەی ھرازدان.

ھاوین لە تساغکادزۆر تایبەتمەندە بە کەشوھەوای نەرم، لەکاتێکدا زستان سارد و بەفراوییە.

## سەرچاوەکان

تساغکادزۆر
عەباسان (خێڵ)

عەباسان یەکێکە لە عەشیرەتە گەورەکان، ئەم عەشیرەتە دەکەوێتە دەرسیم و چیای مازی لە ماردین و لە گوندێکی شاخاوی نزیک شاری دێریکە هێمکۆ لە ڕۆژاوای کوردستان، ئەم هۆزە لە شاری ئامێدی نیشتەجێیە.

## سه‌ر‌چاوه‌کان

## سەرچاوەکان
جوجوتسو کایسن ٠ (فیلم)

**جوجوتسو کایسن ۰ (فیلم)** () وەرگێڕدراوێکی ئەنیمێیە لە زنجیرە مانگای جوجوتسو کایسن کە لەلایەن جیجی ئاکوتامی نووسراوە.   فیلمەکە لە دەرھێنانی سەنگھو پاڕک، و بەرھەھێنانی ستۆدیۆی ماپا، فیلمەکە لە ١٦ی ئازاری ٢٠٢٢ لە سەرانسەری جیھان نمایشکرا، پێشتر لە سینەماکانی ژاپۆن لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ نمایشکرا، وە لە ماوەی کەمتر لە نیو ساڵدا، داھاتەکەی گەیشتە زیاتر لە ٦٥٠ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەنیمێ و مانگای جووڵە
پۆل:ئەنیمێ و مانگای فەنتازیای تاریک
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ژاپۆنی
پۆل:فیلمەکانی ئایماکس
پۆل:فیلمەکان دەربارەی نەفرەت
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی تۆھۆ
پۆل:فیلمە ئەکشنە فەنتازییە ژاپۆنییەکان
پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە
شەڕی شەش ڕۆژە

**جەنگی ١٩٦٧**، کە لە سووریا و ئوردن بە **پاشەکشەی حوزەیران** ناسراوە، و لە میسر بە **پاشەکشەی ٦٧** ناسراوە، و لە ئیسرائیل پێی دەوترێت **جەنگی شەش ڕۆژە** (بە زمانی عیبری: מלחמת ששת הימים) بریتییە لە شەڕێک کە لە نێوان ئیسرائیل و ھەریەک لە عێراق و میسر و سووریا و ئوردن لە نێوان ٥ی حوزەیرانی ١٩٦٧ و دەیەمی ھەمان مانگدا سەریھەڵدا، کە بووە ھۆی داگیرکردنی سینا و کەرتی غەززە و کەناری ڕۆژئاوا و بەرزاییەکانی جۆلان لەلایەن ئیسرائیلەوە و بە سێیەم جەنگ دادەنرێت لەناو ململانێی عەرەبی و ئیسرائیلدا، شەڕەکە بووە ھۆی کوژرانی ١٥٫٠٠٠-٢٥٫٠٠٠ کەس لە وڵاتانی عەرەبی بە بەراورد بە ٨٠٠ کەس لە ئیسرائیل، و لەناوچوونی ٧٠-٨٠٪ ی کەرەستەی جەنگ لە وڵاتانی عەرەبی بە بەراورد بە ٢-٥٪ لە ئیسرائیل، بەدرێژایی بە جیاوازییەکی ھاوشێوە لە ژمارەی برینداران و زیندانییەکان،  لەنێو ئەنجامەکانیدا دەرکردنی بڕیارنامەی ژمارە ٢٤٢ی ئەنجومەنی ئاسایش، بانگھێشتکردنی لوتکەی سێ نەخێری عەرەبی لە خەرتووم، ئاوارەبوونی زۆربەی دانیشتوانی شارەکانی کەناڵی سوێس، ھەروەھا ئاوارەبوونی زۆربەی ھاوڵاتیانی ئاسایی پارێزگای قونەیترە لە سووریا، وە ئاوارەبوونی دەیان ھەزار فەلەستینی لە کەناری ڕۆژئاوا، لەوانەش سڕینەوەی تەواوی گوندەکان, و کردنەوەی دەرگای نیشتەجێبوون لە ئورشەلیمی ڕۆژھەڵات و کەناری ڕۆژاوا.

دەرئەنجامەکانی شەڕی ساڵی ١٩٦٧ تا ئەمڕۆ کۆتایی نەھاتووە، بەو پێیەی ئیسرائیل ھێشتا کەناری ڕۆژئاوای داگیرکردووە، و ئورشەلیم و جۆلانی بە سنوورەکانی خۆیەوە گرێداوە، ھەروەھا یەکێک لە دەرئەنجامەکانی سەرھەڵدانی شەڕی ‌تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٧٣ وە جیابوونەوە بووە لە کەناری ڕۆژاوا لە سەروەری ئوردن, و پەسەندی عەرەبەکان لە دوای کۆنفرانسی ئاشتی مەدرید لە ساڵی ١٩٩١ بە بنەمای « زەوی لە بەرامبەر ئاشتیدا» کە دابینی دەکات بۆ گەڕانەوە بۆ سنوورەکانی پێش جەنگ لە بەرامبەر دانپێدانانی عەرەب بە وڵاتی ئیسرائیل، و ئاشتی لەگەڵیدا،  ھەرچەندە زۆرێک لە وڵاتانە عەرەبییەکان پەیوەندی سیاسی یان ئابووری جیاواز لەگەڵ ئیسرائیل دامەزراندووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شەڕەکانی سووریا
پۆل:سووریا لە ١٩٦٧
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل
.eu

220x440px|وێنۆک
**.eu** دۆمەینێکی ئینتەرنێتە لە پۆلی دۆمەینی ئاستی سەرەوە لە وڵات و ناوچەکانی کۆدکردندا، بۆ ئەو سایتانەی کە سەر بە یەکێتیی ئەورووپان.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئینتەرنێت بەپێی وڵات
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
پۆل:ناساندنەکانی ٢٠٠٥
٢٠٠١ لە عێراق

ئەمانەی خوارەوە ئەو ڕووداوانە دەخاتە ڕوو کە لە ماوەی **[[٢٠٠١|ساڵی ٢٠٠١]] لە [[ڕژێمی بەعس|کۆماری عێراق]]** ڕوویانداوە .

## پێگە سەرەکییەکان

* سەرۆک کۆمار : سەدام حسێن
* سەرۆک وەزیران : سەدام حسێن
* جێگری سەرۆک : تەها موحیدین  مەعروف

* جێگری سەرۆک : تەها یاسین ڕەمەزان 

## ڕووداوەکان

### شوبات

* 16ی شوبات - بەریتانیا و ئەمریکا . هەڵمەتی بۆردوومانکردنی  بۆ سەر عێراق دەست پێکرد بەمەبەستی لەکارخستنی تۆڕی بەرگری ئاسمانی عێراق.
* ١٧ی شوبات - بەغدا لەلایەن فڕۆکە جەنگییەکانی ئەمریکا و بەریتانیا بۆردومان کرا و بەهۆیەوە سێ کەس کوژران.
* ١٩ی شوبات - جیهانی عەرەبی و ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕەخنەیان لە هێرشەکانی ئەمریکا و بەریتانیا بۆ سەر عێراق کرد. 
* 20ی شوبات - ڕەخنەگرانی هەڵمەتەکانی بەریتانیا و ئەمریکا بانگەشەی ئەوە دەکەن کە وەزیرانی دەرەوە پلانیان هەیە سزاکانی سەر عێراق وردتر بکەنەوە . 

### ئاب

* ٢٧ی ئاب - فڕۆکەیەکی ببێ فڕۆکەوانی سەربازی ئەمریکی ئێم کیو-١ پریداتۆر نەیتوانی لە ئەرکێکی ڕۆتینی سیخوڕی بگەڕێتەوە، عێراق بانگەشەی ئەوە كرد کە خستوویەتییە خوارەوە. 

### ئەیلول

* ١١ی ئەیلول - ٢٩٩٦ کەس لە هێرشەکانی ١١ی ئەیلولدا بۆ سەر ناوەندی بازرگانی جیهانی لە شاری  نیویۆرک و پێنتاگۆن لە شاری ئارلینگتۆن لە ویلایەتی ڤێرجینیا و شانکسڤیل، لە ویلایەتی پێنسیلڤانیا کوژران . سەددام حوسێن یەکسەر ڕایدەگەیەنێت کە حکومەتەکەی هیچ بەشدار نەبووە لە هێرشەکە. 

## سەرچاوەکان

پۆل:عێراق
پۆل:٢٠٠١ بەپێی وڵات
پۆل:عێراق لە ساڵەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:عێراق لە ٢٠٠١
پۆل:عێراق لە دەیەی ٢٠٠٠
تۆپھاوێژ

**تۆپھاوێژ** لە مێژوودا بە ھەموو ئامێرێک پێناسە دەکرێت کە لە جەنگدا بەکاردەھێنرێت بۆ تەقاندنی موشەکی گەورە، جۆر و بەکارھێنانی تۆپەکان جیاوازن و چەندین بەش لەخۆدەگرن، لەوانە تۆپخانەی دژە فڕۆکە، تۆپخانەی دژە زرێپۆش، تۆپخانەی ھاویتزەر، ھاوەن، تۆپخانەی شاخ، تۆپخانەی کەنار دەریا، تۆپخانەی مەیدان تۆپخانەی خۆبزوێنەر، مووشەکی تاکتیکی و موشەکھاوێژ.   

## سەرچاوەکان

پۆل:داهێنانە چینییەکان
پۆل:چەکی ئاگرین
پۆل:داھێنانە چینییەکان
عەباس ڕێکای نوژێت

**عەباس ڕەجای نوژێت** بیرۆکرات و سیاسەتمەداری کوردە.  لە تورکیا وەک پارێزگار کاری کردووە.عەباس ڕەجای نوژێت لەگەڵ بەشێک لە هاوڕێکانی لقێکی کۆمەڵگەی هیوا (ڕێکخراو)یان لە سویسرا کردەوە  لە بنەماڵەی بابانیانەوە.لە سەردەمی مستەفا کەمال ئەتاتورک پارێزگاری ئەنقەرە بووە

## سه‌رچاوه‌کان
کاڕۆڵ پاوندەر

وێنۆک|120px
**کاڕۆڵ پاوندەر** ناوی تەواوی **کاڕۆڵ کریستین هیلاریا پاوندەرە** () ئەکتەرێکی گوایانی-ئەمریکییە. چوار پاڵێوراوی خەڵاتی ئێمی پڕایم تایمی وەرگرتووە بەهۆی ڕۆڵەکانی لە فیلمەکانی ئێکس فایلز، شیڵد، ئی ئاڕ. کاڕۆڵ لە کێڵگەیەکی شەکردا گەورە بووە کە باوکی بەڕێوەی دەبرد. دایکی لە باڵیۆزخانەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کاری دەکرد، لە کاتێکدا خێزانەکەی لە لەندەنی پایتەختی ئینگلتەرا دەژیا. لە کۆلێژی هونەر و تەکنەلۆژیای هاستینگس دەرچووە کە پاوندەر لەوێ نیگارکێشی خوێندووە، بەڵام دوای ئەوەی ڕووی لە ئەمریکا کردووە وەک خوێندکاری قۆناغی یەکەم وازی لە خوێندن هێناوە. خێزانەکەی پێشتر لە نیویۆرک نیشتەجێ بوون لەکاتێکدا ئەو لە قوتابخانە دەیخوێند. پاوندەر لە ساڵی ١٩٧٥ لە کۆلێژی ئیتاکا دەرچووە.  پاوندەر ڕایگەیاندووە کە دایک و باوکی پشتگیری لە هەڵبژاردنی ئەو ناکەن بۆ ئەوەی ببێتە ئەکتەر، دایکی لەبڕی ئەوە دەیەوێت پاوندەر ببێتە ڕۆژنامەنووس.پاوندەر لەساڵی ٢٠٢٢ بەشداری لە فیلمی پڕ داهاتی ئەو ساڵە کرد بەناوی ئەڤەتار: ڕێگەی ئاو لە دەرھێنانی جەیمز کامێرۆن

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمریکییەکان لە کایە ڤیدیۆییەکان
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
ئەنساب ئەلئەکراد

ئەمە کتێبێکە کە لە ڕێکەوتێکی نادیاردا نووسراوە، کە لەسەر مێژووی کورد بووە. نووسەری ئەم کتێبە ئەبو حەنیفە دینۆری بووە و ڕاستیی ئەم کتێبە سەبارەت بە "دەربڕینی دینۆری"یە پەیوەندی نەتەوەیی" و ھەروەھا سەبارەت بەو ڕاستییەی کە دینۆری ھی لە پێوەندی لەگەڵ ناسنامەی نەتەوەیی کورد لە دانیشتووانی کرماشانی تێگەیشتووە

## سەرچاوەکان
برێندان کوێڵ

130px|وێنۆک
**برێندان کوێڵ** () ئەکتەر و شانۆنامەنووس و دەرھێنەری ئوسترالیایە. لە شاری سیدنی لەدایکبووە و لە گەڕەکی کرۆنۆلا لە کەنار دەریایەک گەورە بووە. کاول بۆ ماوەی شەش ساڵ لەگەڵ ڕۆز بێرن پەیوەندی خۆشەویستی ھەبوو تا لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٠ بە شێوەیەکی دۆستانە جیابوونەوە. لە ساڵی ٢٠١٠ کۆیل یەکەم ڕۆمانی خۆی بە ناوی How it Feels بڵاوکردەوە. ئەو ستایشی دایکی و مامۆستای درامای ئامادەیی دەکات کە ھانیان داوە بۆ لێکۆڵینەوە لە لایەنی داھێنەرانەی خۆی. لە زانکۆی چارڵز ستۆرت لە شاری باتێرس خوێندوویەتی بۆ تەواوکردنی بەکالۆریۆس لە ھونەر لە شانۆ/میدیا. کوێڵ لە ساڵی ٢٠٢٢ بەشداری لە فیلمی ئەڤەتار: ڕێگەی ئاودا کردووە، کە جەیمز کامێرۆن کاری دەرھێنانی بۆ کردووە و بووە یەکێک لە پڕ داھاترین فیلمەکانی ئەو ساڵە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی سیدنی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئوسترالی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سیدنی
ئینسایکلۆپیدیای منداڵان (کتێب)

**ئینسایکلۆپیدیای منداڵان** کتێبێکی منداڵانە بە زمانی سویدی، لە نووسینی ئامەد دیجلە، مەحموود لێوێندی، حەسەن مێت، سەیدجان ئەنتەر و وەرگێڕدراوە بۆ کوردی لەلایەن عەلی چیفتچی و لە دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاپێک بڵاوکراوەتەوە. فۆتۆگرافەری ئینسایکلۆپیدیای سویدی وێنەی ڕەسەنی بۆ کتێبەکە دروست کردووە. ھەروەھا کتێبەکە وەرگێڕدراوە بۆ سەر زمانی سۆرانی. ھەردوو چاپی کوردی و سۆرانی لەلایەن دەزگای چاپ و پەخشی ئاپێکەوە چاپ و بڵاوکراونەتەوە.

## ناوەڕۆک
ئینسایکلۆپیدیایەکە جگە لە نووسین، وێنەشی تێدایە، ھەندێک بابەتی کوردی وەک نەورۆز، جل و بەرگ، ھەروەزی دیاربەکر، کۆتر و ھتد دەگرنەخۆ. ئەم ئینسایکلۆپیدیای منداڵان نزیکەی ٥٠٠ وشە و دەستەواژەی تێدایە کە بە ڕیزبەندی ئەلفوبێ ڕیزکراون. ئەو ئینسایکلۆپیدیایە لە ساڵی ٢٠٠٤دا بڵاوکراوەتەوە. ھەموو وشە و دەستەواژەکان بەپێی دنیای منداڵان و فانتازیا ھەڵبژێردراون. ھەر لاپەڕەیەکی ئەم ئینسایکلۆپیدیایە ڕیزبەندی ئەلفوبێی کوردیی تێدایە و پیتی ئێستا بە شێوەیەکی جیاواز لەسەر ئەم ڕیزبەندییە نیشانە کراوە. ھەروەھا ئەمەش وا دەکات منداڵان ئاسانتر پیتەکانی ئەلفوبێ باشتر ببینن و بیانناسنەوە. بەستنەوەی وێنە و وشە و پیتەکان یارمەتیدەرە.ئینسایکلۆپیدیای منداڵان بە پلەی یەکەم بۆ ئەو منداڵانەیە کە دەخوێنن، بە تایبەت ئەوانەی لە ساڵانی سەرەتاییدان.

## سەرچاوەکان
٢٠٠٢ لە عێراق

* سەرۆک - سەدام حسێن
* سەرۆک وەزیران - سەدام حسێن
** جێگری سەرۆک : تەها موحیدین مەعروف
** جێگری سەرۆک : تەها یاسین ڕەمەزان

## ڕووداوەکان

* ٥ی تەمموز - سەدام حسێن جارێکی دیکە پێشنیارەکانی پشکنینی چەکی نەتەوە یەکگرتووەکانی ڕەتکردەوە.

### ئاب

* 2ی ئاب - سەدام حسێن، سەرۆکی پشکنەری چەک هانس بلیکس بانگهێشتی عێراق دەکات بۆ گفتوگۆکردن لەسەر ئەو پرسانەی کە ماونەتەوە لە چەکداماڵین.

### ئەیلول

### تشرینی یەکەم

*
* ١٦ی تشرینی یەکەم - جۆرج بوش سەرۆکی ئەمریکا بڕیارنامەی شەڕی عێراقی واژۆ کرد.

### تشرینی دووەم

*
* ١٨ی تشرینی دووەم - پشکنەرانی چەکی نەتەوە یەکگرتووەکان بە سەرۆکایەتی هانس بلیکس گەیشتنە عێراق.

*

## سەرچاوەکان

پۆل:ئاسیا لە ٢٠٠٢
پۆل:٢٠٠٢ بەپێی وڵات
پۆل:عێراق لە دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:عێراق لە ساڵەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:عێراق لە ٢٠٠٢
گوندەواری میھرەبانی سەرێ

**گوندەواری میهرەبانی سەرێ** یان **مێرەوان ژوورێ** بەشێکه لە مەڵبەندێک بەنێوێ مێرەوان کە ئەکەوێتە نێوان مەلبەندەکانی گەڕووس و خەمسە و ئەسپەن ئاوا کە خەڵکەکەی کورد وتورکن  وبەکوردی بەم ناۆچە دبێژن بان مێرەوان
یەکێکە لە گوندەواریەکان سەر بە ناوچەی شیرین سوو شارستان کەوڕەنگ پارێزگای هەمەدان لە ولات ئێران،  کە بریتیە لە 13 گوند کە لە باکوورەوە لەگەڵ پارێزگاکانی زەنگان و کوردستان  دەرهاوسێیە ولە رۆژ ئاواو ئەگاتە گوندەواری میهرەبان خۆارو ولەرۆژهەڵاتەوە گوندەواری شیرین سوو  بەپێی سەرژمێری گشتی ساڵی ٢٠١٦، سەرجەم دانیشتووانی ئەم گوندە ١٠٤١٣ کەس بووە.

## سەرچاوە
٢٠٠٣ لە عێراق

ئەمانەی خوارەوە ڕووداوەکانی ساڵی **[[٢٠٠٣|2003]] لە [[عێراق]]** دەخاتە ڕوو .

## پێگە سەرەکییەکان

* سەرۆک - سەدام حسێن (تا ٩ی نیسان)
* سەرۆک وەزیران – سەدام حسێن (تا ٩ی نیسان)
* جێگری سەرۆک - تەها موهی ئەلدین معروف (تا مانگی ئایار)
* جێگری سەرۆک - تەها یاسین ڕەمەزان (تا مانگی ئایار)

**حکومەتی ئینتقالی:**

* سەرۆکی دەوڵەت -
** بەڕێوەبەری حکومەت –جەی گارنەر (٩ی نیسان-٦ی ئایار) پۆل برێمەر
* بەرپرسی حکومەت -
*# محەممەد بەحرولعلوم, سەرۆکی ئەنجومەنی حوکمڕانی عێراق (١٣ی تەمموز – ٣١ی تەمموز)
*# ئیبراهیم ئەلجەعفەری, سەرۆکی ئەنجومەنی حوکمڕانی عێراق (١ی ئاب – ٣١ی ئاب)
*# ئەحمەد چەلەبی, سەرۆکی ئەنجومەنی حوکمڕانی عێراق (١ی ئەیلول – ٣٠ی ئەیلول)
*# ئەیاد عەللاوی, سەرۆکی ئەنجومەنی حوکمڕانی عێراق (١ی تشرینی یەکەم – ٣١ی تشرینی یەکەم)
*# جەلال تاڵەبانی ، سەرۆکی ئەنجومەنی حوکمڕانی عێراق (١ی تشرینی دووەم – ٣٠ی تشرینی دووەم)
*# عەبدولعەزیز ئەلحەکیم, سەرۆکی ئەنجومەنی حوکمڕانی عێراق (١ی کانوونی دووەم – ٣١ی کانوونی دووەم)

## ڕووداوەکان

### کانوونی دووەم

* ٧ی کانوونی دووەم - جاک شیراک سەرۆکی فەرەنسا لە پەیامێکی سەری ساڵیدا بۆ هێزەکانی فەرەنسا ڕایگەیاند، پێویستە ئامادەبن بۆ چالاککردن ئەگەر نەتەوە یەکگرتووەکان بڕیار لەسەر کردەوەی سەربازی لە عێراق بدات.
* ٩ی کانوونی دووەم- هانس بلیکس سەرۆکی پشکنەری چەکی نەتەوە یەکگرتووەکان و محمد مستەفا سەرۆکی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی ڕاپۆرتێکیان پێشکەش بە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کرد .
* ١٨ی کانوونی دووەم-کۆبوونەوەی جەماوەری بۆ ناڕەزایەتییەکان دژی شەڕی عێراق، لە شارە جیاوازەکانی وڵاتانی جیهان لەوانە تۆکیۆ ، مۆسکۆ ، پاریس ، لەندەن ، مۆنتریال ، ئۆتاوا ، تۆرۆنتۆ ، کۆڵن ، بۆن ، گۆتێبۆرگ ، ئەستەنبوڵ و قاهیرە .  و  لە واشنتۆن دی سی و سانفرانسیسکۆ لە کالیفۆرنیا ئەنجامدا.
* ٢٠ی  کانوونی دووەم- لە چوارچێوەی پلانی داگیرکردنی عێراق، جیۆف هون وەزیری بەرگری بەریتانیا ڕایدەگەیەنێت کە ٢٦ هەزار سەرباز و ئامێری بەریتانیا کە ١٢٠ تانکی تێدایە دەنێردرێت بۆ کووەیت ، پەیوەندی بەو ٥ هەزار سەربازەوە دەکەن کە پێشتر لە ڕێگادان بۆ ئەوێ.
* 23ی کانوونی دووەم- ٣٥٠ سەربازی ئوسترالیا گەشتەکەیان بەرەو عێراق دەستپێکرد، پەیوەندییان بە سەربازانی ئەمریکا و بەریتانیاوە کرد کە پێشتر لەوێ کۆبوونەتەوە.
* ٣٠ی کانوونی دووەم- سەرکردەکانی بەریتانیا، ئیسپانیا ، ئیتاڵیا ، پورتوگال ، مەجارستان ، پۆڵەندا ، دانیمارک ، و کۆماری چیک بەیاننامەیەکیان بڵاوکردەوە، ، پشتگیری خۆیان نیشاندا بۆ پلانەکانی ئەمریکا بۆ  داگیرکردنی عێراق .

### تەممووز
٢٢ی تەممووز - ئەندامانی هێزی ئاسمانی 101 لە میانی شەڕێکی سێ کاتژمێری لە مووسڵ عودەی و قوسەیان کوشت.

## مردن

* ٢٢ی ئازار - تێری لۆید تەمەن ٥٠ ساڵ، پەیامنێری ئای تی ئێن لە باشووری عێراق کوژرا
* ٦ی نیسان - لانس کۆرپۆڕاڵ یان مالۆن ، سەربازێکی لەدایکبووی دبلن لە فەوجەکەی پاسەوانی ئێرلەندای سوپای بەریتانیا ، لە عێراق کوژرا
* ٢٢ی تەمموز - عودەی سەددام حوسێن, موسڵ
* ٢٢ی تەمموز - قوسەی سەددام حوسێن ، موسڵ
* ١٩ی ئاب - سێرجیۆ ڤیێرا دی مێلۆ, بەڕازیلیەکان دیپلۆماتکاری نەتەوە یەکگرتووەکان
* ٢٥ی ئەیلول - ئەقیلە هاشمی ئەندامی ئەنجومەنی حوکمڕانی کاتی عێراق

## سەرچاوەکان

پۆل:عێراق لە دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:٢٠٠٣ بەپێی وڵات
پۆل:ئاسیا لە ٢٠٠٣
پۆل:عێراق لە ٢٠٠٣
پۆل:عێراق لە ساڵەکانی سەدەی ٢١ەم
دەریاچەی ئاگولو

وێنۆک|دەریاچەی ئاگولو
**ئاگولو** دەریاچەیەکە لە ویلایەتی ئانامبرا، نیجریا، دەریاچەکە بەستراوەتەوە بە ئولاسی ئۆکیجا و ڕووباری نەیجیریا.

## سه‌رچاوه‌کان
پردی ئاکۆردەکانی ئورشەلیم

**پردی ئاکۆردز** (بە عیبری: גשר המיתרים، گێشەر ھامێیتریم)، کە بە پردی تارەکان یان پردی شەمەندەفەری سووکی ئورشەلیم ناودەبرێت، پردێکی لایەنی سپار کە بە کێبڵەوە وەستاوە لە ئورشەلیم. ئەم پێکھاتە لەلایەن تەلارساز و ئەندازیاری ئیسپانی سانتیاگۆ کالاتراڤا دیزاین کراوە و لەلایەن ھێڵی سووری شەمەندەفەری سووکی قودسەوە بەکاردەھێنرێت کە لە ١٩ی ئابی ٢٠١١ دەستی بە خزمەتگوزاری کردووە، لە پردەکەدا پردێکی پیادە بە لای شووشەیی جێگیرکراوە و ڕێگە بە پیادەکان دەدات لە کیریات موشەوە بپەڕنەوە بۆ وێستگەی پاسی ناوەندی ئۆرشەلیم. پردەکە کە نزیکەی ٧٠ ملیۆن دۆلاری تێچووە (٢٤٦ ملیۆن نیسک)، لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨ کرایەوە.

## مێژوو
کالاتراڤا بۆ یەکەمجار سەردانی ئیسرائیلی کرد بۆ کردنەوەی پێشانگای کارەکانی لە شاری حەیفا لە ساڵی ١٩٩٧، لەو سەردانەدا بانگھێشت کرا بۆ دیزاینکردنی پردێکی پیادە لە شاری پێتا تیکڤا کە لە ساڵی ٢٠٠٥ کرایەوە، لەلایەن ئەندازیاری شارەکە ئوری شێتریتەوە بانگھێشتی قودس کرا و سەرۆکی پێشووی شارەوانی ئیھود ئۆلمێرت، کە بە گوتەی کالاتراڤا، تەحەدای کرد کە «جوانترین پردی ھاوچەرخ بکات».

دروستکردنی پردی ئاکۆردز لە ساڵی ٢٠٠٥ دەستیپێکرد، بە تێچووی مەزەندەکراو بە ١٢٩ ملیۆن شین، کە زۆر زیاترە لە پێشبینی سەرەتایی ٨٠ ملیۆن شین.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکان لە ساڵی ٢٠١١ تەواو بوون
پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ئورشەلیم
پۆل:پردەکان لە ئیسرائیل
ھانکاڤان

**ھانکاڤان** (بە ئەرمەنی: Հանքավան) گوندێکە و ھاوینەھەواری ھاوینەیە لە پارێزگای کۆتایک لە ئەرمینیا بەدرێژایی لە ڕووباری مەرماریک لەژێر زنجیرە چیای پامباک. بەھۆی کانییە کانزایییەکانییەوە دیارە کە وەک بەشێک لە پیشەسازی تەندروستی تەندروستی لە سەردەمی سۆڤیەتدا بەکاردەھێنرا.

## پیشەسازی
کانێکی زێڕ کە دەکەوێتە گوندەکە لەم دواییانەدا بە نزیکەی ٣٠ ملیۆن دۆلار فرۆشرا.

## سەرچاوەکان

ھانکاڤان
کۆمەڵەی ڕۆژنامەوانیی بیانیی ھۆڵیوود

وێنۆک

**کۆمەڵەی ڕۆژنامەوانیی بیانیی ھۆڵیوود** () (کورتکراوە: **HFPA**) ڕێکخراوەیەکی سوودنەخوازە لە ڕۆژنامەنووسان و وێنەگران کە ڕاپۆرت لەسەر پیشەسازیی کاتبەسەربردنی ئەمریکا بۆ بازاڕەکانی میدیای بیانی دەکەن. بەزۆری بە دامەزراندنی و بەڕێوەبردنی ئاھەنگی ساڵانەی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب لە شاری لۆس ئانجلەسی ویلایەتی کالیفۆرنیا لە ھەموو مانگی یەکدا ناسراوە، کە ڕێز لە دەستکەوتە دیارەکانی فیلم و تەلەڤیزیۆن دەگرێت. کۆمەڵەی ڕۆژنامەوانیی بیانیی ھۆڵیوود لە نزیکەی ١٠٥ ئەندام پێک ھاتووە لە نزیکەی ٥٥ وڵاتەوە کە بە کۆی گشتی شوێنکەوتوویان زیاتر لە ٢٥٠ ملیۆن کەسە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب
پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٩٤٣ لە کالیفۆڕنیا
پۆل:کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:ڕێکخراوە سوودنەخوازەکانی ئەمریکا
پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی لە ساڵی ١٩٤٣ دامەزراون
پۆل:ڕێکخراوە سوودنەخوازەکانی کالیفۆڕنیا
پۆل:کولتوری هۆلیوود، لۆس ئانجلەس
پۆل:ڕێکخراوە سوودنەخوازەکان
پۆل:کولتوری ھۆلیوود، لۆس ئانجلەس
قەڵای ئەومەکی

**قەڵا قوروە** یان **قەڵای ئەومەکی** شارەەدێ لە ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە لە پارێزگای کوردستانی ئێران. زاری خەڵکی قەڵاکە ھەورامییە، کە پاش چەندین ساڵ ژیان لە نێوان ھۆز و زاراوە جیاوازەکانی ناوچە بەھۆی کۆچبەربوون زاری خۆیان پاراستووە.لە ئەو ڕاپرسییانەی کە ئەنجام دراون، خەڵکی قەڵاکە خەڵکی گوندێک بوون بەناوی «دەربەن کەلەم»ڕوویان.لە شارسانی ئێستای سەوڵ ئاوا لە نزیک گوندی دزلی.ودوواتر کوچیان کردووتە ناوچەکانیتر.و زۆربەی خەڵکی قەڵا ناوی کۆتایی عەبدولمالیکییان ھەیە. لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە قەڵاکە لە چەند خێڵێک پێکدێت.

## دانیشتوان
قەڵاکە دەکەوێتە گوندی بەدر و بەپێی سەرژمێری ناوەندی ئاماری ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتووانی ٤٠٢٩ کەس بووە و لە ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی بە نزیکەی ١٠ ھەزار کەس مەزەندە کراوە. لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٣ وەک قەزایەکی جیا لە قوروە ناسێندرا.

## مێژوو
مێژووی ئەم گوندە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمانێک کە عەشیرەتی عەبدوولمالیک نیشتەجێی دەربەندی کەلەم لای دزلی ھەورامان بوون دوواتر ھاتوون بۆ ناوچەی نێوان کرماشان - سنە. لەسەردەمی نادرشا لە ساڵی ١٧٦٣ز کۆچبەران بۆ لای دەرگەزی خۆراسان دوواتر لەگەڵ عەشیرەتی زەند لە ساڵی ١٧٨٣ ز چونەتە شیراز و لەوێ نیشتەجێبوون. بەبۆنەی لاینگری لە پاشای کەریمخانی زەند دوای ڕوخاندنی دەسەڵاتداری زەندەکان. ئاغا محەممەد خانی قاجار ئەم عەشیرەتەی لە شیراز تاراند. بەشێک لە ئەم عەشیرەتەی ئەومەکییە بە بۆنەی ئەوەی کە پێشتریش لە ناوچەی ئەسپەن وەکوو ھاوینەھەوار کەڵکیان لێ وەردەگرت ھاتن بۆ ئەم ناوچەیە و لە شوێنێک لەپاڵ شاخدا قەڵایەکیان سازکرد بەنێو (کامگرد) پاشان گوندی قەڵایان ئاوەدان کردەوە. و کۆچبەریان کرد بۆ باشووری تاران کە دووایش فەتالی شایش ڕایان گۆزاند. و باکووری ئێران پارێزگای مازندەران و نزیک ساری نیشتەجێیان کرد. لە شارەدێی زاغەمەرز وچەند گوندێکی دیکە. شایەنی باسە ھەندێک لە ئەومەکییەکان نیشتەجێی چەند گوندێکی نێوان تووسرکان و مەلایێر. وەکوو حاجیاوا و فریازان.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە
قوللەی یەزدان

**قوللەی یەزدان** یان **قوللەی سەرۆک** (ھانگول: ھانجا: 신의 탑) وێبتوونێکی کۆریای باشووری مانھوایە، لەلایەن کۆمپانیای ناڤێر، بەرھەم ھێنراوە و لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، و لە نیسانی ٢٠٢٠ لە دوو بەرگدا کۆکراوەتەوە و بڵاوکراوەتەوە، لە ساڵی ٢٠١٤ وەرگێڕانی فەرمی ئینگلیزی وەرگرتووە.

وەرگێڕدراوە بۆ زنجیرە ئەنیمێیەکی ژاپۆنی کە لەلایەن تۆکیۆ موفی شینشا بەرھەم ھێنراوە، و بۆ یەکەمجار لە ١ی نیسانی ٢٠٢٠ لە بەرنامەی «Naver Series On» نمایشکرا، بۆ یەکەمجار لە تەلەڤیزیۆنی ژاپۆنی ھەمان شەو کاتژمێر ١٢:٣٠ بەیانی بە کاتی ژاپۆن نمایشکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠٢٠ دەستیان پێکردووە
پۆل:ئەنیمێ و مانگای جووڵە
پۆل:ئەنیمێ و مانگای فەنتازیای تاریک
پۆل:تی-ئێم-ئێس ئێنتێتەینمنت
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٣
پۆل:کرانچیڕۆڵ
پۆل:کۆمیکەکانی سەرکێشی
پۆل:مانھوا
ڤێرجینیا ئۆھانلۆن

alt=A girl wearing a dress and standing on a bicycle|وێنۆک|ڤێرجینیا ئۆھانلۆن (١٩٨٥)|150px
وێنۆک|نامەکەی ئۆ ھانیلۆن لە ساڵی ١٨٩٧
**لۆرا ڤێرجینیا ئۆھانلۆن دۆگلاس** (لەدایکبووی ٢٠ی تەممووزی ١٨٨٩ تا ١٣ی ئایاری ١٩٧١) مامۆستایەکی ئەمریکی بوو کە ناسراوە بەھۆی نووسینی نامەیەک لە منداڵییەوە بۆ ڕۆژنامەیەکی نیویۆرک بەناوی خۆر (The Sun) کە ئیلھامبەخش بوو بۆ وتاری ١٨٩٧ بە ناونیشانی "ئایا سانتا کڵاس بوونی ھەیە؟". سەرنووسەرەکەی فرانسیس فارسێلوس کڵێس بوو، بوو بە بەناوبانگترین سەرنووسینی زمانی ئینگلیزی کە تا ئێستا نووسراوە و سەرنجی ئۆھانلۆن بۆ تەواوی ژیانی ڕاکێشا.

## ژیانی سەرەتایی
لۆرا ڤێرجینیا ئۆھانلۆن لە ٢٠ی تەممووزی ١٨٨٩ لە شاری نیویۆرک لەدایکبووە، لە دایکبووی فیلیپ ئێف ئۆھانلۆۆن، پزیشکێکی نەشتەرگەری کە لە ڕاوێژکاری بەشی پۆلیسی شاری نیویۆرکی کاری دەکرد، و لۆرا ڤیرجینیا ھۆھانلۆن کە بە ناوی پلەمب ناسراوە.

## "ئایا سانتا ھەیە؟"
لە ساڵی ١٨٩٧، ڤێرجینیا پرسیاری لە باوکی کرد ئاخۆ سانتا کڵاس بوونی ھەیە. وەڵامەکەی باوکی قەناعەتی پێ نەھێنا، بۆیە بڕیاریدا پرسیارەکە بۆ ڕۆژنامەی نیویۆرک بەناوی سانتا پێشکەش بکات. ھەرچۆنێک بێت سەرچاوەکان ناکۆکیان لەسەر ئەوە ھەیە کە ئایا باوکی پێشنیاری نووسینەوەی نامەکەی کردووە یان بە ویستی خۆی بووە.**' لە نامەکەیدا، ڤێرجینیا نووسیویەتی کە باوکی پێی گوتووە، «ئەگەر لە ڕۆژنامەی ''خۆر'' بیبینیت وا نووسرابوو ئەوە مانای وایە دروستە».**' دوای ئەوە ئۆھانلۆن بە ڕۆژنامەی خۆری وت کە باوکی پێی وابوو ڕۆژنامەکە «زۆر سەرقاڵ دەبێت» لە وەڵامدانەوەی پرسیارەکەی و وتی، «بینووسە ئەگەر دەتەوێت،» بەڵام نائومێد نەبیت ئەگەر وەلامیان نەدایتەوە.

دوای ناردنی نامەکە، بەدوای وەڵامەکە دەگەڕا، بەڵام چاوەڕوانی وەڵامێک نەکرد لەلایەن ڕۆژنامەکە. ئۆھانلۆن دواتر وتی کە لە چاوەڕوانییەکی زۆر بوو بۆ نامەکەی و دواتر لەبیری کرد؛ بەڵام دواتر وەڵامەکە لە ڕۆژنامەی خۆر لە ٢١ی ئەیلوولی ١٨٩٧ بڵاوکرایەوە، بە ناونیشانی "ئایا سانتا کڵاس ھەیە؟" بڵاوکراوەکە، کە دواتر دەرکەوت کە لەلایەن فرانسسەوە نووسراوە، بە تایبەتی بە ھێڵی "بەڵێ، ڤێرجینیا، سانتا کڵاس بوونی ھەیە" ناسراوە. بە «بەناوبانگترین بڵاوکراوەی مێژوو» وەسف کراوە، وەرگێڕدراوە بۆ ٢٠ زمان، بۆ مۆسیقا، و لانیکەم بۆ دوو فیلم ھەڵگیراوەتەوە:

## سەرچاوەکان

پۆل:بابانۆئێل
پۆل:مردووانی ١٩٧١
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩
پۆل:کریسمس
حیکایەتەکانی باوکم

**حیکایەتەکانی باوکم** ڕۆمانێکی کوردییە لەلایەن فەرهاد پیرباڵ نووسراوە. ڕۆمانەکە لە ساڵی ٢٠٠٧ لەلایەن چاپخانەی بەدرخان بڵاو کراوەتەوە.

شوێنی ڕووداوەکانی ڕۆمانەکە لە شاری هەولێرە، ساتەوەختی ڕۆمانەکەش بۆ سەرەتاکانی سەددەی بیستەم (١٩٠٠ بۆ ١٩٣٥) دەگەڕێتەوە. لە پاڵ باسکردنی ژیانی ئاسایی خەڵک، ڕۆمانەکە کاریگەریی دەسەڵاتدارانی دەوڵەتی عوسمانی، ئیمپراتۆری ڕووسیا و فەڕمانڕەوایی ئینگلیز بەسەر خەڵک و بۆچوونیان پشان دەدات.

## چیڕۆک
ڕۆمانەکە بەندە بە پێنج خەونەوە کە تێیدا ژیانی کەسی خەونبینەکە دەگۆڕێت.

### خەونی سەهیۆن
سەهیۆن شاگردێکە لە چایخانەکەی مام موراد مھاجیری چایەچی، ئەو بەهۆی بێکەسی و بێشوێنی ئەوا شەوانیش لە چایخانەکە دەمێنێتەوە. شەوێک خەونی ئەوە دەبینێت کە ئەگەر بچێتە شاری ئەسفەهان ئەوا دەگاتە خەون و ئاواتەکانی بە دۆزینەوەی گەنجینەیەکی بەنرخ. دواتر سەهیۆن بڕیاردەدات بەشوێن خەونەکەی بچێت و بەپێ دەچێتە ئەسفەهان.

### خەونەکەی شەهابە
شەهابە گۆرانیبێژ، مەقامبێژ و قورئانخوێنی هەولێرە. ئەو لە منداڵییەوە لەلایەن مەلا فەندییەوە گەورە کراوە، هەربۆیە وەک باوکی دەردەکەوێت. لە زۆرێک لە کۆڕ و کۆبوونەوەکانی مەلا فەندی مەقام، گۆرانی و قورئانخوێندنی کردووە.

## کارەکتەرەکان

* **فەرهاد** خودی نووسەر خۆیەتی، بەڵام ڕۆمانەکە باس لە سەرەتای سەدەی بیستەم دەکات ئەمەش لەوکاتەی نووسەر خۆی لە ١٩٦١ لەدایکبووە.
* **پیرباڵ** باوکی فەرهادە، لە ڕۆمانەکە بە چاوی هەولێر وەسف کراوە و بەشێکی زۆری گێڕانەوەی ڕۆمانەکە لەسەر قسەی ئەوە.
* **حاجی پوشۆی بازرگان** بازرگانێکی دەوڵەمەندە، هاوڕێی پیرباڵە.
* **مام موراد مھاجیری چایەچی** خاوەن چایخانەیەکە لە هەولێر کە زۆرێک لە ڕێبواران و ئەو پیاوانەی کە کێشەی خێزانییان هەیە شەوان لە چایخانەیەکەی دەمێننەوە، بەمەش فۆرمێکی هۆتێلیشی وەرگرتووە.
* **سەهیۆن** یەکێکە لە شاگردەکانی چایخانەکەی مام موراد
* **[[مەلا فەندی]]** موفتی هەولێر بووە، هەمیشە دیوەخانەکەی پڕ بووە لە کەسایەتی سیاسیی، ئایینی و پیاوماقوڵانی وڵات.
* **[[شەھابەی ھەولێرێ|شەهابە]]** گۆرانیبێژ، مەقامبێژ و قورئانخوێنی هەولێر بووە، ئەو لەلای مەلا فەندی گەورە بووە، بەڵام دواتر مەلا فەندی دەبێتە ڕێگر لە گەیشتن بە خۆشەویستەکەی.
* **پورە گولعوزار** پووری فەرهاد و خووشکی پیرباڵە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان
پۆل:کتێبەکانی فەرھاد پیرباڵ
پێشگرەکانی ئێس ئای

سیستەمی ستانداردی نێودەوڵەتی یەکەکان (SI) کۆمەڵێک پێشگر بۆ دەربڕینی یەکەکان دیاری کردووە، کە پێیان دەکوترێت **پێشگرەکانی یەکەکانی SI**. ئەم پێشگرانە لەپێش یەکەکانی فیزیک دادەنرێن و بۆ کورتکردنی شێوازی نووسینی ژمارەکان بەکار دەهێنرێن. بۆ نموونە ئەگەر بمانەوێت لەجیات یەک ئانگسترۆم کە بەرامبەرە لەگەڵ 0/000000001m² دەنووسین یەک ئانگسترۆم بەرامبەرە لەگەڵ m10-10 [دەخوێندرێتەوە ١٠ بە توانی نەرێنی ١٠ مەتر]

## سەرچاوەکان
ئۆلیڤەر ستۆن

thumb|ستۆن لە ساڵدا ٢٠١٦
**ئۆلیڤەر ستۆن** () دەرھێنەر و بەرھەمھێنەر و سیناریۆنووسێکی ئەمریکییە. ئۆلیڤەر خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین سیناریۆی گونجاو لە فیلمی Midnight Expressی ساڵی ١٩٧٨ و دووبارە کارکردنەوەی بۆ فیلمی سکارفەیسی ساڵی ١٩٨٣، بردەوە. ستۆن وەک نووسەر و دەرھێنەری درامای جەنگیی پلاتوون ناوبانگی بەدەستھێنا، پلاتون یەکەم فیلم بوو لە سێبەری فیلمدا کە لەسەر بنەمای جەنگی ڤێتنام دروست کرابوو، کە تێیدا ستۆن وەک سەربازێکی پیادە کاری کردووە. ستۆن توانیوێتی خەڵاتی ئۆسکار وەک دەرھێنەرێک بۆ باشترین فیلم بەدەست بھێنێت. کاری بۆ چەندەھا فیلم و زنجیرە کردووە، لە ژانەرەکانی وەک ژانەری تاوانکاریی و کۆمێدیای ڕەش. ستۆن لە ساڵی ١٩٧١ لە زانکۆی نیویۆرک بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ھونەرە جوانەکان لە فیلمدا بەدەستھێناوە، کە مامۆستاکانی بریتی بوون لە دەرھێنەر و ھاوڕێی خوێندکاری پێشووی زانکۆی نیویۆرک ماڕتن سکۆڕسێزی. ستۆن فیلمێکی کورت و پێشوازییەکی زۆری لە ١٢ خولەکی ساڵی ڕابردوو لە ڤێتنام دروست کرد. وەک شۆفێری تاکسی و یاریدەدەری بەرھەمھێنانی فیلم و نامەبەر و فرۆشیار کاری کردووە پێش ئەوەی لە کۆتایییەکانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا وەک سیناریۆنووسێک لە فیلمدا جێی خۆی بکاتەوە، لە ماوەی نێوان دوو فیلمی یەکەمیدا وەک دەرھێنەر: فیلمە ترسناکەکانی Seizure و The Hand کاری کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی
پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنەر
پۆل:براوەی باشترین دەرهێنەری گۆڵدن گڵۆب
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی نیویۆرکی
پۆل:زیندووان
پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:چالاکوانانی ئەمریکی دژە جەنگی ڤێتنام
پۆل:گاورە پێشووەکانی ئەمریکا
پۆل:براوەی باشترین دەرھێنەری گۆڵدن گڵۆب
پۆل:نووسەرانی مانھاتن
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین سیناریۆی وەرگێڕدراو

100px|وێنۆک
**خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین سیناریۆی وەرگێڕدراو** ()یەکێکە لەو خەڵاتە شایستەیانەی کە لەلایەن ئەکادیمیای ھونەر و زانستی فیلمی جووڵاوی ئەمریکاوە دەبەخشرێتە ئەو نووسەر یان سیناریۆنووسانەی کە سیناریۆیەک لەسەر بنەمای مادەی خۆیان یان کەسانی دیکە دەنووسن، بەڵام ھەمیشە لە میدیایەکی دیکەوە، وەک کتێب. شانۆنامە و ھتد. ئەم خەڵاتە کە ھاوتەریب لەگەڵ یەکێک بۆ باشترین سیناریۆی ڕەسەن دەدرێت، لە یەکەم مەراسیمی خەڵاتکردنەوە، کە فیلمەکانی ساڵی ١٩٢٧ و ١٩٢٨ خەڵات کران، بەخشراوە. ھەموو بەدواداچوونەکان بەپێی ئەم ستانداردە بە وەرگێڕان دادەنرێت (بەو پێیەی بەدواداچوونێک دەبێت لەسەر بنەمای چیرۆکێکی ڕەسەن بێت).

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵاتی ئۆسکار
پۆل:خەڵاتەکان، دامەزرانی ١٩٢٩
پلاتوون (فیلم)

وێنۆک
**پلاتوون** () فیلمێکی جەنگیی ئەمریکییە، ئۆلیڤەر ستۆن کاری دەرھێنانی بۆ کردووە، تۆم بێرینگەر، ویلێم داتۆی، چارلی شین و جۆنی دێپ ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. یەکەم فیلمی تریلۆجییە کە باسی شەڕی ڤیێتنام دەکات، فیلمەکە لەسەر بنەمای ئەزموونی ستۆن لە شەڕەکەدا دروست کراوە و باس لە خۆبەخشێکی سوپای ئەمریکا (شێن) دەکات کە لە ڤێتنام خزمەت دەکات لەکاتێکدا پۆلیسی فەوجی و سەرۆکی فەوجەکەی (بێرێنگەر و دافۆ) لەسەر ڕەوشتی فەوجی و خودی شەڕەکە مشتومڕ دەکەن. ستۆن سیناریۆی فیلمەکەی لەسەر بنەمای ئەزموونەکانی وەک پیادەیەکی ئەمریکی لە ڤێتنام نووسیوە، بۆ بەرپەرچدانەوەی ئەو دیدگایەی کە لە فیلمی The Green Beretsی جۆن وایندا وێنا کراوە. ھەرچەندە فیلمی وەک میدنایت ئێکسپرێس و سکارفەیسی نووسیوە، بەڵام ستۆن کێشەی زۆری ھەبوو بۆ ئەوەی فیلمەکە پەرەپێبدات تاوەکو کۆمپانیای فیلمی ھێمدەیل لەگەڵ سەلڤادۆر پڕۆژەکەیان گرتەدەست. وێنەگرتنی فیلمەکە لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩٨٦ لە فلیپین ئەنجامدرا و ٥٤ ڕۆژی خایاند. فیلمی Platoon یەکەم فیلمی ھۆلیوود بوو کە لەلایەن کەسێکی دێرین لە جەنگی ڤێتنامەوە نووسرا و دەرھێنرا. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی، پلاتون ستایشی ڕەخنەگرانی بەدەستھێنا بەھۆی دەرھێنان و سیناریۆی ستۆن، سینەماکاری، ڕیالیزمی زنجیرە شەڕەکان و ڕۆڵی شێن و دافۆ و بێرنگەر. فیلمەکە لە کاتی بڵاوبوونەوەیدا سەرکەوتنی بەدەستھێنا لە بۆکس ئۆفیسدا، داھاتی ناوخۆی ١٣٨٬٥ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێنا لە بەرامبەر بوودجەی ٦ ملیۆن دۆلار. فیلمەکە لە ٥٩ەمین خەڵاتی ئۆسکاردا بۆ ھەشت خەڵاتی ئۆسکار پاڵێوراو بوو، ھەروەھا چوار خەڵاتی بەدەستھێنا کە بریتیبوون لە باشترین فیلم، باشترین دەرھێنەر بۆ فیلمی ستۆن، باشترین دەنگ، و باشترین مۆنتاژکردنی فیلم. لە ساڵی ١٩٩٨ دامەزراوەی فیلمی ئەمریکی لە ڕاپرسییەکەی "AFI's 100 Years 100 Movies"دا پلاتۆنی لە پلەی ٨٣ دانا.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٦
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلم
پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی
پۆل:شەڕی ڤیێتنام
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٨٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٨٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە درامییە جەنگییە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین فیلمی درامی
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە دەستدرێژیی سێکسی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە مێترۆ مانیلا وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین تێکەڵکردنی دەنگ بەدەستھێناوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین دەرھێنان بەدەستھێناوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی بافتای بۆ باشترین دەرھێنان بەدەستھێناوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ باشترین دەرھێنەر بەدەستھێناوە
پۆل:خەڵاتی ڕۆحی سەربەخۆ بۆ براوەی باشترین فیلم
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان کە لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان دروستکراون
پۆل:فیلمە سەربەخۆیییە ئەمریکییەکان
ناوبژیی ئاڵوگۆڕ

لە ئابوورزانیدا، مەبەست لە **ناوبژیی ئاڵوگۆڕ** ھەر چەشنە بابەتێکە کە بە بەربڵاوی لە ئاڵوگۆڕکردنی شمەک و خزمەتدا وەردەگیردرێ. لە ئابووزانیی مۆدێرندا، دراو باوترین ناوبژیی ئاڵوگۆڕە.

دەوترێ دەستپێکی «ناوبژیی ئاڵوگۆڕ» لە کۆمەڵگا مرۆیییەکاندا دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمانی کۆن کاتێ بێدەرەتانییەکانی مامەڵەی سەربەسەر خۆیان نیشان دا. ناوبژیی ئاڵوگۆڕ بوون وەک یەکێک لە ئەرکەکانی پارە ڕەچاو دەکرێ.

## سەرچاوەکان

(enwiki) Medium of exchange

پۆل:دراو
پۆل:ئابوورناسی
ئەنیمەیشنی ڤیدیۆیی ڕەسەن

220x440px|وێنۆک
**ئەنیمەیشنی ڤیدیۆیی ڕەسەن** یان **ئۆڤا** (کورتدەکرێتەوە: OVA オーブイエー / オーヴィーエー / オヴァ) (دەخوێندرێتەوە: Oboy, Ovi, Ova) زاراوەیەکە بۆ ئەنیمەیشنی ژاپۆنی (ئەنیمێ) بەکاردێت لە زنجیرە و فیلمەکانەوە کە لە بازاڕدا لە میدیای نمایشی ماڵەوەدا بڵاودەکرێنەوە (کە لە ئەمریکا ھاوتایە لەگەڵ زاراوەی Direct-to-Video)، واتە نیشان نادرێت لە تەلەڤیزیۆن یان لە شانۆکاندا، پێشتر شریتە ڤیدیۆییەکانی ماڵەوەی ڤی ئێچ ئێس ئەو میدیایە بوون کە بڵاوکراوەکانی ئۆڤا تێیدا دابەش دەکران، ئێستا دیسکە ڕووناکییەکان (لەوانەش: دی ڤی دی و بلو ڕای) بەکاردەھێنرێن.  

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا
سەرکێشییەکانی شێرلۆک ھۆڵمز (زنجیرەی ڕادیۆیی)

**سەرکێشییەکانی شێرلۆک ھۆڵمز** () بەرنامەیەکی ڕادیۆیی کۆنی ئەمریکییە کە لە نێوان ساڵانی ١٩٣٠ بۆ ١٩٣٦ لە تۆڕەکانی ڕادیۆیی ئەمریکادا پەخشکرا. زنجیرەکە لە چیرۆکەکانی شێرلۆکی ھۆڵمزی ئارتەر کۆنان دۆیڵ وەرگیراوە کە لەلایەن سیناریۆنووس ئیدیت مایزەرەوە نووسراوە. بۆ زۆربەی زنجیرەکە ڕیچارد گۆردۆن ڕۆڵی شێرلۆک ھۆڵمزی گێڕا و لی لۆڤێل ڕۆڵی دکتۆر واتسنی گێڕا. کۆمەڵەکە چەندین چیرۆکی ڕەسەنی لەخۆگرتبوو، بەشێک لە ئەڵقەکانی ئەم زنجیرەیە دووبارە دروستکردنەوەی ئەو سیناریۆیانە بوون کە بۆ ئەڵقەکانی وەرزەکانی پێشووی زنجیرەکە بەکارھێنران. ئیدیت مایزەر سەرەتا بیرۆکەی زنجیرەیەکی ڕادیۆیی پێشنیار کرد کە لەسەر بنەمای بەدواداچوونی کۆنان دۆیل دامەزراوە. ئەڵقەکانی زنجیرەکە وەرگیرا بۆ پەخشکردنی لەلایەن مایزەرەوە. ئەم نمایشە ناوی شێرلۆک ھۆڵمز بوو، بۆ سەرکێشییەکانی شێرلۆک ھۆڵمز و چیرۆکەکانی شێرلۆک ھۆڵمز.

## ڕۆڵەکان
ڕۆڵەکانی شێرلۆک ھۆڵمز بریتیبوون لە:
* ویلیام گێلتە (١٩٣٠، تەنھا ئەڵقەی یەکەم)
* کلیڤ برووک (١٩٣٠، تەنھا ئەڵقەی دووەم و سێیەم)
* ڕیچارد گۆردۆن (١٩٣٠–١٩٣٣، ١٩٣٦)
* لویس ھێکتۆر (وەرزی چوارەم، ١٩٣٤–١٩٣٥)

ڕۆڵەکانی دکتۆر واتسن بریتیبوون لە:
* لایی لۆڤێڵ (١٩٣٠–١٩٣٥)
* ھاری وێست (وەرزی پێنجەم، ساڵی ١٩٣٦)

## ئەمانەش ببینە
*شێرلۆک ھۆڵمز
*یاسای شێرلۆک ھۆڵمز
*شێرلۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

## سەرچاوەکان
وێبتوون

**وێبتوون** (ھانگول: 웹툰) چەشنێکی کۆمیکی دیجیتاڵییە کە لە کۆریای باشوورەوە سەرچاوەی گرتووە. ھەرچەندە لە سەرەتادا کۆمیکەکان لە دەرەوەی وڵات نەناسراو بوون، بەڵام ناوبانگیان لە ئاستی نێونەتەوەییدا زیادی کرد، بەزۆری بەھۆی ئەو کۆمیکانەن کە دەتوانرێت لە مۆبایلە زیرەکەکان و کۆمپیوتەرەکاندا بخوێنرێنەوە دوای ئەوەی ناوبانگیان زیادی کرد.

و ھەر کە کۆمیکەکانی دیجیتاڵ بەناوبانگ بوون، چاپی مانھوا لە کۆریای باکوور کەم بووەوە وە بڵاوکردنەوە لە وێبتوونەکان گەیشتە ژمارەیەکی یەکسان لە چاپکراوەکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:مانھوا
پۆل:فۆرماتی کۆمیک
ڕەفتاری مەڕەکان

**ڕەفتاری مەڕەکان** () ئاماژەیە بۆ ئەو ڕەفتارانەی کە مرۆڤەکانی ناو گرووپێک بەبێ بیرکردنەوە و بەبێ پلانی پێشوەختە ئەنجامی دەدەن و پەیڕەوی لە دەدای گرووپەکە دەکەن، ڕەگی ئەم زاراوەیە پەیوەندی بەو ڕەفتارانەوە ھەیە کە ئاژەڵەکان لە مەڕدا نیشانی دەدەن. یەکێک لە ھۆکارەکانی ڕەفتاری مەڕەکان شوێنکەوتنی قەرەباڵغییە. ئەم جۆرە ڕەفتارانە زۆر لە ئابووریدا دەبینرێن؛ بۆ نموونە ئەگەر خەڵک تێبینی ئەوە بکەن کە بەرژەوەندییەکی تایبەت لەلایەن خەڵکەوە ھەیە بۆ کڕینی سەروەت و سامانێکی دیاریکراو، لەوانەیە ئەم جەماوەرییە بە ھۆکارێک بزانن بۆ شوێنکەوتنی قەرەباڵغییەکە. زۆرجار مرۆڤەکان بە شێوەیەکی نائاگا یان بە ئاگادارییەوە شوێن ئەو کارانە دەکەون کە ئەوانی دیکە دەیکەن، بازاڕ دەتوانێت نوێنەرایەتی ئیرادەی بەکۆمەڵ بکات. ئێستا ئەم ڕەفتارەی کۆمەڵگاکان بە تەحەدایەک بۆ گریمانەی بازاڕی کارا دادەنرێت. ھۆکارێکی دیکەی ئەم ڕەفتارە ڕێزگرتنە لە کەسانی پیشەیی. ئەگەر فرۆشیارێکی خانووبەرە ئۆفەرێکمان پێدا بە سوودێکی زۆرەوە، ئێمە قبوڵی دەکەین، ئێمە بە ئاگاداری یان نائاگا وا دادەنێین کە ئەوان دەزانن چی دەکەن چونکە پارە لەم پیشەسازییە وەردەگرن.

## سەرچاوەکان

پۆل:جۆشی گرووپ
دوای ٢٨ ڕۆژ (فیلم)

وێنۆک
**دوای ٢٨ ڕۆژ** () فیلمێکی ترسناکی خەیاڵی زانستی، لە ساڵی ٢٠٠٢ لە دەرھێنانی دانی بۆیل، و سیلیان مێرفی ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت. چیرۆکی فیلمەکە لەو کاتەوە دەست پێدەکات کە ڤایرۆسێک بەناوی ڤایرۆسی Rage لە شارەکەدا بڵاودەبێتەوە، کە مرۆڤەکان دەکاتە زۆمبی، لەم نێوەندەدا جیم (کێلین مێرفی) و سێلینا (نائۆمی ھاریس) کە لە شارەکەدان، دەبێت ھەوڵی ڕزگارکردنی خۆیان بدەن. تیمی بەرھەمھێنان مۆڵەتی وێنەگرتنی دیمەنەکانی ڕێگاوبانەکانیان وەرگرتووە بەیانی یەکشەممە لە نێوان کاتژمێر ٧.٠٠ بۆ ٩.٠٠ بوو،  لە ئەنجامدا پۆلیس وردە وردە خێرایی ئۆتۆمبێلەکانی بە ھەردوو ئاراستەی ڕێگای خێرا کەمکردەوە، فیلمسازەکانیش توانیان بە بەکارھێنانی ١٠ کامێرا یەک خولەک گرتە ڤیدیۆییە بەکارھێنراوەکان تۆمار بکەن، ھەروەھا زنجیرەی وێنەگرتنی تونێلەکە دوو ڕۆژی خایاند، ئەم کارانە تەنھا بۆ دەرھێنانی ئەم فیلمە کرا. ئەو نەخۆشخانەیەی لەم فیلمەدا بەکارھاتووە نەخۆشخانەیەکی ڕاستەقینەیە.  کارگێڕانی نەخۆشخانەکە بۆ کۆتایی ھەفتە بیناکە بە کرێ دەدەن بە سینەماکاران و داھاتی فیلمەکەش ڕاستەوخۆ خەرجییەکانی نەخۆشخانەکە دەدات، واتە پارەی وێنەگرتن ڕاستەوخۆ دەچێتە سندوقی نەخۆشخانەکە.

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:فیلمی ڕێگاوبانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٢
پۆل:فیبمە ترسناکە بەریتانییەکان
پۆل:فیلمی رێگاوبانی بەریتانیا
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون
پۆل:فیلمە ئەهریمەنەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ کۆمیک وەرگێڕدراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکانی فۆکس سێرچلایت پیکچەرز
پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی بەریتانیا
مێژووی ئەفغانستان

وێنۆک
**مێژووی ئەفغانستان** ئاماژەیە بۆ نزیکەی ٥٠٠ ساڵ پێش مەسیح کە ئەفغانستان لەژێر ئیمپراتۆرییەتیی ھەخامەنشی بووە. بەڵگەکان ئەوە دەردەخەن کە پلەیەکی پێشکەوتووی کولتووری ژیانی شار لە دەوروبەری ساڵانی ٣٠٠٠ بۆ ٢٠٠٠ پێش زایین ھەبووە کاتێک ئەم کۆچبەرانە لەم خاکەدا چوونەتە ناو فەلاتی ئێرانەوە. خاکی ئەفغانستان یەکێکە لە کۆنترین خاکەکانی جیھان لە ڕووی مێژووەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:چاندی ئەفغانی
پۆل:مێژووی ئەفغانستان
پۆل:مێژووی ئاسیای ناوەندی
ئۆسکار دێ لا ھۆیا

وێنۆک
**ئۆسکار دێ لا ھۆیا** (بە : Oscar De La Hoya; لەدایکبووی ٤ی شوباتی ١٩٧٣) پاڵپشتیکارێکی بۆکسینی ئەمریکی و بۆکسێنەری پیشەگەری پێشووی ئەمریکییە کە لە ١٩٩٢ تا ٢٠٠٨ پێشبڕکێی کردووە. خەڵاتەکانی بریتیین لە بردنەوەی ١١ نازناوی جیھانیی.. ئەو بە ٣٨ھەم باشترین بۆکسەری ھەموو کات دادەنرێت، پاوەند بۆ پاوەند، لەلایەن بۆکس ڕیک. دی لا ھۆیا نازناوی «کوڕی زێڕینی بۆکسین»ی پێ درا لەلایەن میدیاکانەوە کاتێک نوێنەرایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کرد لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینی ١٩٩٢، کە ماوەیەکی کەم دوای ئەوەی لە قوتابخانەی ئامادەیی جەیمس ئە. گارفیڵد خوێندنی تەواو کرد، مەدالیایەکی زێڕینی بردەوە لە بەشی کێشی سووک، و بەگوێرەی ڕاپۆرتەکان «وەرزشێکی گەڕاندەوە لەسەر پێیەکانی». لە ساڵی ١٩٩٥دا دی لا ھۆیا بە جەنگی ساڵ ناودەبرێت و لە ساڵی ١٩٧٧ و ١٩٩٨دا بە باشترین جەنگی ساڵ لە جیھاندا ناودەگیرێت. دی لا ھۆیا نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دۆلاری لە داھاتی پارەی بینین دروست کرد، کە وای لێکرد ببێتە گەورەترین داھێنەری پارەی بینینی پێش ئەوەی لەلایەن فلۆید مەیوێسەر جەی. ئار و ماننی پاکووە زاڵ بێت. لە ساڵی ٢٠٠٩ خانەنشینی خۆی وەک جەنگاوەر ڕاگەیاند، دوای پیشەیەکی پیشەگەریی کە ماوەی ١٦ ساڵ بوو. لە ساڵی ٢٠٠٢، دی لا ھۆیا بەشداری دامەزراندنی (Golden Boy Promotions) کرد، کۆمپانیایەکی پێشخستنی وەرزشی جەنگی کە ھەروەھا خاوەنی ٢٥٪ی پشکی لە (Huston Dynamo)ە. ئەو یەکەمین ئەمریکی لە ڕەچەڵەکی مەکسیکییە کە خاوەنی کۆمپانیایەکی پێشکەوتنی بۆکسینی نیشتیمانی بێت، و یەکێکە لە کەمینەکانی بۆکسین کە بەرپرسیارێتی پێشکەوتنی وەرگرتووە لەکاتێکدا ھێشتا چالاک. لە ساڵی ٢٠١٨، دەستی کرد بە پێشخستنی یارییەکانی MMA، لە ساڵی ٢٠١٥ دەستی پێکرد لە شەڕێکی سێگۆشەیی لەنێوان ڕکابەرانی درێژخایەن (چاک لیدێڵ) و تیتۆ ئۆرتیز، لەگەڵ یەکەمین یاری Golden Boy MMA کە لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ بەڕێوەچوو.
دی لا ھۆیا لە ساڵی ٢٠٠٢ ەوە دوو ڕەگەزنامەی ئەمریکی و مەکسیکی ھەیە، کاتێک کونسوڵخانەی گشتی مەکسیک لە لۆس ئەنجلس ڕەگەزپەرستی مەکسیکی پێبەخشرا، کە نیشاندەری میراتی خۆی بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
پۆل:پاڵەوانەکانی یەکێتی نێودەوڵەتی بۆکسینگ
پۆل:بۆکسەرە نێرە ئەمریکییەکان
پۆل:بۆکسێنەرە ئۆڵۆمپییەکانی ئەمریکا
پۆل:ئەو کەسایەتییانەی خاوەنی مەدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیادی بۆکسێنن بۆ ئەمریکا
پۆل:پاڵەوانانی یەکێتی جیھانی بۆکسێن
پۆل:پاڵەوانانی ئەنجومەنی جیھانی بۆکسێن
سارا بەھرامی

وێنۆک|120px
**سارا بەھرامی** لەدایکبووی ٢ بەھمەن ١٣٦١، ئەکتەری شانۆ و سینەما خەڵکی ئێرانە. لە ٣٦ەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجردا خەڵاتی کریستاڵ سیمۆرگی بۆ باشترین ئەکتەر بەدەستھێنا بەھۆی ڕۆڵی لە فیلمی *ودپێکەر*.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی
پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانی
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران
پۆل:خەڵکی ئەسفەھان
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی تاران
لە پشتەوە (فیلمی ١٩٨١)

وێنۆک
**لە پشتەوە** ()  فیلمێکی ترسناکە لە ساڵی ١٩٨١ی لە ئیتاڵیای گۆتیکی باشوور بڵاوکراوەتەوە لە دەرھێنانی لوسیۆ فولچی، لە چیرۆکێکی ڕەسەن کە لەلایەن داردانۆ ساچێتی دروست کراوە، و لە ڕۆڵی سەرەکیدا کاتریۆنا ماککۆڵ و دەیڤید واربێک. چیرۆکەکەی باس لە ژنێک دەکات کە ھوتێلێک لە گوندەکانی لویزیانا بە میرات دەگرێت کە سەردەمانێک ئەو شوێنە کوشتارگەیەکی ترسناک بووە، و ڕەنگە دەروازەیەک بێت بۆ دۆزەخ. دووەم فیلمە لە سێبەری "دەروازەکانی دۆزەخ"ی فولچی دوای *شاری مردووە زیندووەکان* (١٩٨٠)، دواتر *فیلمی "ماڵ لەلایەن گۆڕستانەوە"* (١٩٨١) ھات.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو ئۆرلینز وێنەکەی گیراوە
پۆل:فیلمەکانی ١٩٨١
پۆل:ئیتالیا
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئیتالییەکان
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٨٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئیتاڵییەکانی دەیەی ١٩٨٠
مێژووی ئێرانی کۆن

وێنۆک
**سەردەمی ئێرانی کۆن** یان **مێژووی ئێرانی کۆن** لە سەرھەڵدانی دەوڵەتی مادەوە تا کۆتایی ئیمپراتۆرییەتی ساسانی و لەشکرکێشی عەرەبەکان بۆ سەر ئێران.

## ئیلامییەکان
دەرکەوتنی دەوڵەتی شارستانیەتی ئیلام (٦٤٠–٣٢٠٠ پ.ز) وەک یەکەمیین دەسەڵاتی ناوەندگەرایی لە ناوچەی فەلاتی ئێران (باشووری ڕۆژاوای خاکی ئێستای ئێران) سەرەتای کاریگەریی ھزر و ھونەر و شارستانییەتی بوو، خەڵکی فەلاتی ئێران لەسەر شارستانییەتەکانی دیکەی دەوروبەری وەک میزۆپۆتامیا و میسر کە ھەمیشە گرژییەکی زۆری لەگەڵدا بوو و ھەندێکجاریش بووە ھۆی ئەوەی شارستانییەتێک زاڵ بێت بەسەر شارستانییەتێکی دیکەدا. بەجۆرێک کە ئەمڕۆ بتوانن ئاڵوگۆڕی کولتووری دەوڵەتی ئیلام و نەتەوەکانی دیکە کە لە چیاکانی فەلاتی ئێراندا دەژین وەک کاسی و لولوبیان و ئورارتو و ھتد لە نێو مۆتیڤە دیارەکانی سۆمەری و ئەکەدی و ئاشووری و ئاشوورییەکان و. بابلییەکان و ھتد لە میزۆپۆتامیا یان لە نێو بەرھەمە دۆزراوەکانی شارە کۆنەکانی سوسا. و ئەنشان و دورانتیاش و نەینەوا و بابل بینی؛ لەم ماوەیەدا شارستانییەتی دیکەی وەک شارستانییەتی جیرۆفت یان شارستانییەتی خاکەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئێران لە شارە سووتاوەکەدا ھەبوون. ئیلامییەکان یان ئیلامییەکان ئەو ھۆزانە بوون کە لە ھەزارەی چوارەمی پێش زایین ژیاون. تا ھەزارەی یەکەمی پێش زایین. ئەوان حوکمڕانی بەشێکی زۆری باشوور و ڕۆژاوای ئێرانیان دەکرد. بەپێی دابەشبوونی جوگرافیای سیاسی ئەمڕۆ، ئیلامی کۆن زەوییەکانی خوزستان، فارس، ئیلام و بەشێک لە پارێزگاکانی بوشێھر، کرمان، لوڕستان و کوردستانی لەخۆگرتبوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:میسری کۆن
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا
پۆل:سەردەمی ئاسن
پۆل:مێژووی ئایینی زەردەشتی
پۆل:مێژووی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:مێژووی تورکیا
پۆل:مێژووی کەوناری تورکیا
پۆل:مێژووی ئێران
پۆل:پاشایەتیە پێشووەکانی ئاسیا
پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
مێشکی مردوو (فیلمی ٢٠٠٧)

***فیلمی مێشکی مردوو*** فیلمێکی کۆمیدی ترسناکی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٧ لە دەرھێنانی کیڤن ئێس تێنی، لە نووسینی دەیل گێلینۆ و لە ڕۆڵی سەرەکی جوشوا بێنتۆن، سارا گرانت برێندێک، میشێل تۆملینسۆن، دەیڤید کرین، ئەندی فۆڕێست و کریستینا تیبێریا. مەسیحییەکان و خوشکەکانی کۆمەڵەی کچان و سزادراوانی ھەڵھاتوو ھەوڵدەدەن بەرگری لە خۆیان بکەن لە بەرامبەر ھێرشی زۆمبی.

## چیرۆک
کاتێک نەیزەکەیەک بەر سەری پیاوێک دەکەوێت، شتە نامۆکان دەست بەسەر مێشکیدا دەگرن و دەیکەنە زۆمبییەکی خۆپەرست. لەکاتێکدا کۆمەڵێک خوشکی کچان و مەسیحییە لەدایکبووەکان و سزادراوانی ھەڵھاتوو لە ناوچە دوورەکە کە ئەو تێیدا دەژی کۆدەبنەوە، ھێرش دەکاتە سەر ھەموویان.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٧
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە کۆمیدییە زۆمبییە ئەمریکییەکان
ئەبراھام لینکن دژی زۆمبییەکان

وێنۆک|130px
**ئەبراھام لینکۆڵن دژی زۆمبییەکان** () فیلمێکی ترسناک و کۆمیدی ئەکشنی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٢ کە لەلایەن ڕیچارد شێنکمانەوە دەرھێنراوە، سیناریۆکە لەلایەن شێنکمانەوە لەسەر بنەمای چەمکی چیرۆکی کارل ھیرش و لۆرن پرۆکتەرە. فیلمەکە لەلایەن کۆمپانیای The Asylum بەرھەم ھێنراوە، و بیل ئۆبەرست جونیۆر ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت، لە ٢٩ی ئایاری ٢٠١٢ ڕاستەوخۆ بڵاوکرایەوە، دوای نمایشکردنی یەکەمی شانۆیی لە ٢٨ی ئایار لە سەنتەری جێپسۆنی مۆزەخانەی ھونەری تێلفەیر لە شاری ساڤانا لە ویلایەتی جۆرجیا. بە بەکارھێنانی زۆربەی کەسە بەھرەمەندە ناوخۆیییەکان، وێنەگرتن لە ٢٨ی کانوونی دووەمی لە شاری ساڤانا لە ویلایەتی جۆرجیا دەستیپێکرد. لە بنەڕەتدا سیناریۆکە بڕیار بوو لە قەڵایەک لە ویلایەتی تێنسی وێنە بگیرێت. ھەڵبژاردنی بیل ئۆبەرست جونیۆر لە ڕۆڵی سەرەکی ئەبرەھام لینکۆڵن لە فیلمی ئەبراھەم لینکۆڵن دژی زۆمبییەکاندا ستایشی زۆری لێکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢
پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی
پۆل:ئەبراھام لینکۆڵن
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە کۆمیدییە زۆمبییە ئەمریکییەکان
کچی مردوو

وێنۆک
**کچی مردوو** () فیلمێکی ترسناکی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٨ لە نووسینی ترێنت ھاگا و دەرھێنانی مارسێل سارمیێنتۆ و گادی ھارێل. لەم فیلمەدا شیلۆ فێرناندێز و نوح سیگان ڕۆڵی کوڕانی ھەرزەکار دەگێڕن کە زۆمبییەکی ڕووت و مێینە دەدۆزنەوە، کە جێنی ئیسپانیا ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت. کاتێک یەکێک لە کوڕەکان دەیەوێت وەک کۆیلەیەکی سێکسی بیھێڵێتەوە و ئەوانی دیکەش شتەکان دەخەنەڕوو، ھاوڕێیەتییان تاقی دەکرێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٨
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان سەبارەت بە زۆمبییەکان
پۆل:فیلمە ترسناکەکان بە زمانی ئینگلیزی
نامەکان بۆ میلینا

***نامەکان بۆ میلینا*** کتێبێکە کە کۆکراوەی هەندێک لە نامەکانی فرانز کافکایە بۆ میلینا جێسنسکا لە ماوەی ساڵی ١٩٢٠ تا ١٩٢٣.

## مێژووی بڵاوکردنەوە
لە ساڵی ١٩٥٢، نامەکان لە سەرەتادا بە زمانی ئەڵمانی بڵاوکرانەوە بە ناوی Briefe an Milena، کە لەلایەن ویلی هاسەوە ڕێکخستنی بۆ کرا بوو، ئەو بڕیاری دا کە بەشێکی دیاریکراو لە نامەکان بسڕێتەوە، چونکە پێی وابوو لەوانەیە زیان بە ئەو کەسانە بگەیەنێت کە لەو کاتەدا هێشتا زیندوو بوون. کۆکراوەکە بۆ یەکەم جار بە زمانی ئینگلیزی لەلایەن تانیا و جەیمس ستێرن لە ساڵی ١٩٥٣ وەرگێڕانی بۆ کرا.

لە ساڵی ١٩٨٦، بڵاوکراوەیەکی نوێی ئەڵمانی، کە بەشەکانی کە هاس سڕیبوویەوە ئەوا لەم چاپە گەڕێندرانەوە، دواتر لە ساڵی ١٩٩٠ دا وەرگێڕانێکی نوێی ئینگلیزی لەلایەن فیلیپ بۆیمەوە بڵاوکرایەوە. ئەم بڵاوکردنەوەیە هەندێک لە نامەکانی میلینا بۆ ماکس برۆد، لەگەڵ چوار وتاری میلینا و وتارێک بۆ مردنی کافکا لەخۆ دەگرێت.

### وەرگێڕان بۆ کوردی
لە ساڵ ٢٠١٦، ناوەندی غەزەلنووس کتێبەکەی بە وەرگێڕانی کوردی لەلایەن ڕەئووف بێگەرد بڵاوکردەوە.

## سەرچاوەکان

* کافکا، فرانز. *نامەکان بۆ میلینا*. وەرگێڕانی Philip Boehm, New York: Schocken Books, 1990.  ISBN
گەشتی ئاسمانی مالیزیا ٣٧٠

وێنۆک
**گەشتی ھێڵی ئاسمانی مالیزیا گەشتی ٣٧٠** (**MH370** / **MAS370**) گەشتێکی نێودەوڵەتی سەرنشین بوو کە لەلایەن ھێڵی ئاسمانی مالیزیا بەڕێوەدەبرا و لە ٨ ون بوو ئازاری ٢٠١٤ لەکاتی گەشتکردن لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کوالالامپور لە مالیزیا بۆ شوێنی مەبەستی پلان بۆ داڕێژراو، فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی پایتەختی پەکین. تیمی فڕۆکەی بۆینگ 777-200ER ناوی خۆیان بە 9M-MRO تۆمار کردووە، دواجار پەیوەندییان لەگەڵ کۆنترۆڵی ھاتوچۆی ئاسمانی (ATC) کردووە لە دەوروبەری ٣٨ چەند خولەکێک دوای بەرزبوونەوەی فڕۆکەکە کاتێک گەشتەکە بەسەر دەریای باشووری چین بوو. فڕۆکەکە چەند خولەکێک دواتر لە شاشەکانی ڕاداری ATC ون بوو، بەڵام بۆ ماوەی کاتژمێرێکی دیکە لەلایەن ڕاداری سەربازییەوە شوێنپێی گیرا و لە ڕێڕەوی فڕینی پلان بۆ داڕێژراو بەرەو ڕۆژاوا لادا و نیمچە دوورگەی مالای و دەریای ئەندمانی تێپەڕاند. مەودای ڕاداری  بەجێھێشت باکووریی ڕۆژاوای دوورگەی پینانگ لە باکووری ڕۆژاوای نیمچە دوورگەی مالیزیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
پۆل:کەنداوی تایلەند
پۆل:ئۆقیانووسی ھیند
تەمەکە (فیلمی ١٩٨٠)

وێنۆک
***تەمەکە*** ()  فیلمێکی ترسناک و سەرووسروشتی ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٨٠ لە دەرھێنانی جۆن کارپێنتەر، کە ھاوکات سیناریۆی فیلمەکەی نووسیوە و مۆسیقای فیلمەکەی دروست کردووە. لەم فیلمەدا ئادرین باربۆ و جەیمی لی کورتیس و تۆم ئاتکینز و جانێت لی و ھال ھۆڵبروک ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. چیرۆکی تەمێکی سەیر و درەوشاوە دەگێڕێتەوە کە بەسەر شارۆچکەیەکی بچووکی کەنار دەریاکانی باکووری کالیفۆرنیادا دەڕوات و جنۆکەی تۆڵەسەندنەوەی دەریاوانە پەتاکانی لەگەڵ خۆیدا دەھێنێت کە سەدەیەک پێشتر لە کەشتییەکی نوقمبوویدا لەوێ کوژران.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا دانراون
پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە
پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٨٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٨٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە جنۆکەییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەربەخۆیییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان
بایجی

**بایجی** (بە چینی:白鱀豚) دۆلفینێکە بە ڕەسەن لە سیستمی ڕووباری یانگتسی لە چین دەژیت و ئەگەری لەناوچوونی ھەیە؛ و لە ساڵی ٢٠٠٧ لەناوچوونی دڵنیاکرایەوە. وا بیردەکرێتەوە یەکەم جۆری دۆلفین بووبێت کە لەناو چووبێت بەھۆی کاریگەری مرۆڤەکانەوە دۆلفینەکە زیاتر لە چل ساڵ بوو نەبینرا بوو لە ڕووباری یانگتسی و لەدوای ئەنجامدانی چەندین ڕاپرسیش شکست ھێنرا لە دۆزینەوەیان ئەم جۆرە دۆلفینانە پێیان دەوترا، **دۆلفینی ڕووباری چینی**، **دۆلفینی ڕووباری ھان**، **دۆلفینی یانگتسی**، **دۆلفینی سپی**.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕووباری یانگتسی
پۆل:لیستی سووری IUCN بۆ گیانلەبەرانی لە مەترسیی تێداچووندا
پۆل:شیردەرەکانی ئاسیا
پۆل:ئەو جۆرانەی کە بەھۆی پێکدادان لەگەڵ ئۆتۆمۆبیل لە مەترسی لەناوچووندان