open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مۆزەخانەی ھێڵی ئاسنی ئەرمەنستان

**مۆزەخانەی ھێڵی ئاسنی ئەرمەنستان** (بە ئەرمەنی: Հայաստանի երկաթուղու թանգարան) مۆزەخانەی ھێڵی ئاسنین لە شاری یەریڤانی پایتەختی ئەرمەنستان.

لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٠٩ کۆمپانیای ھێڵی ئاسنی باشووری قەوقاز کە کۆمپانیایەکی شەمەندەفەرە لە ئەرمینیا و خاوەنەکەی ھێڵی ئاسنی ڕووسیایە، مۆزەخانەی ھێڵی ئاسنی لە یەریڤان لە بینای وێستگەی شەمەندەفەری یەریڤان کردەوە. بەپێی وتەی ئەندازیاری سەرەکی سێرگی ھاروتیونیان، کاتەکەی ھاوکات بوو لەگەڵ ڕۆژی نێودەوڵەتی ھێڵی ئاسن، کە لە ٢ی ئابی ٢٠٠٩ بەڕێوەچوو.

مێژووی ھێڵی ئاسنی ئەرمەنستان لە مۆزەخانەکەدا خراوەتەڕوو، لە ساڵی ١٨٩٦ تا ئێستا. لە مۆزەخانەکەدا ١٠ پانێڵ ھەیە کە ھەریەکەیان نوێنەرایەتی قۆناغێکی دیاریکراوی مێژووی ھێڵی ئاسن دەکەن. پێشانگاکە کۆپی بەڵگەنامە مێژوویییەکانی دروستکردنی دەروازەکانی ھێڵی ئاسن لە ئەرمینیا، وێنەی شەمەندەفەرە کۆنەکان، مۆدێلی شەمەندەفەرە کۆن و مۆدێرنەکان و ئامێرەکانی ھێڵی ئاسن لەخۆدەگرێت. ھەندێک لە پێشانگەکان دیاری ھێڵی ئاسنی ڕووسیایە. چەندین شتومەکی گەورەتر لە باخچەیەکدان کە لە مۆزەخانەکەوە دەتوانرێت بچنە ژوورەوە. لوکۆمۆتیڤێکی ساڵانی ١٩٣٠ بە ژمارە ٣ա٧٠٥–٤٦ و گالیسکەیەک (ئەم دووەمیان پێشتر پێشانگای دروستکردنی سیستەمی شەمەندەفەری قەوقاز بوو) لە وێستگەی تەنیشتەوە وەستاون. لە سەردەمی سۆڤیەتدا، مۆزەخانەکە کار نەدەکرد - تەنھا پێشانگایەکی بچووک لەناو ئەو گالیسکەدا نوێنەرایەتی دەکرا کە لەسەر ڕێڕەوەکان وەستابوو.

مۆزەخانە لە دووشەممە تا ھەینی (١٠:٠٠–١٧:٠٠) کراوە دەبێت بۆ گشتیی. پێشانگاکان بە زمانەکانی ئەرمەنی و ڕووسی نووسراون.

## ئەمانەش ببینە
* تاوەری ئاوی لاندسکرۆنا

## سەرچاوەکان

پۆل:مۆزەخانەکانی ھێڵی ئاسن لە ئەرمەنستان
پۆل:مۆزەخانەکانی یەریڤان
شیڤاجی

وێنۆک|150px
**شیڤاجی** دامەزرێنەری ئیمپراتۆرییەتی ماراتا بووە لە ساڵی ١٦٧٤ لە ڕۆژاوای ھیندستان، شیڤاجی بە پاڵەوانی گەورەی ھیندستان ناسراوە، بەتایبەتی لە ویلایەتی ئێستای ماھاراشترا. توانی ئەو خاکانە داگیر بکات کە دواتر لەلایەن ئیمپراتۆرییەتی موغەکانی ھیندستان یان پاشاکانی گۆرکانی و شای بیجاپورەوە داگیرکران بە سوود وەرگرتن لە تاکتیکەکانی شەڕی گەریلا کە لەگەڵ شاخ و دۆڵە ناڕێکەکانی ناوچەکەدا دەگوونجێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٦٣٠
پۆل:مردووانی ١٦٨٠
پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر
پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان
ڕەسوڵ خادم

وێنۆک|ڕەسوڵ خادم لە کۆمەڵگەی وەرزشی ئازادی لە تاران، کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٢
**ڕەسوڵ خادم ئەزغادی** لە دایکبووی ٢٧ی ئازاری ١٩٧١ زۆرانباز و بەڕێوەبەری وەرزشی و سیاسەتمەدارێکی خانەنشینکراوی ئێرانە. سەرۆکی پێشووی فیدراسیۆنی زۆرانبازی ئێران و ئەندامی خولی دووەم و سێیەمی ئەنجومەنی شاری تاران بووە. لە خولی دووەمی ئەنجومەنی شاری تاران سەرۆکی کۆمیسیۆنی فەرھەنگی و کۆمەڵایەتی و لە خولی سێیەمیشدا سەرۆکی کۆمیسیۆنی بەرنامە و بوودجە بووە. خادم ھەروەھا لە ساڵانی ٢٠١٣ تا ٢٠١٦ تیمەکانی زۆرانبازی نیشتمانی بەڕێوەبردووە، سەرۆکی ڕاھێنەری تیپی زۆرانبازی ئازادی نیشتمانی بووە لە ساڵی ٢٠١٣ تا ٢٠١٦ و ھەروەھا ٢٠١٧ تا ٢٠١٨، ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەری لیژنەی ئۆڵۆمپی نیشتمانی بووە (٢٠١٣ تا ساڵی ٢٠١٧).خادم بە یەکێک لە باشترین زۆرانبازانی ئێرانی لە ھەموو سەردەمێکدا دادەنرێت و ڕێزلێنانی وەک پاڵەوانێتی لە ئۆڵۆمپیادی ئەتلەنتا ساڵی ١٩٩٦ و میدالیای برۆنزی ئۆڵۆمپیادی بەرشەلۆنە لە ساڵی ١٩٩٢، دوو پاڵەوانێتی و یەک پلەی دووەمی زۆرانبازی جیھانی پاڵەوانێتییەکان، میدالیای زێڕی یارییەکانی ساڵی ١٩٩٤ ئاسیا و خاوەنی پێنج میدالیای زێڕە لە پاڵەوانێتی ئاسیا. برای ئەمیرزا خادم و دکتۆر ئیبراھیم خەدیمە و کوڕی محەممەد خدیمە کە یەکێکە لە پاڵەوانەکانی پێشووی ئێران و جیھان

## پەروەردە
خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە زانستە سیاسییەکان و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە زانکۆی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی وەزارەتی دەرەوە (١٩٩٩–١٩٩٥) و بڕوانامەی ماستەری لە زانستە کۆمەڵایەتییەکان (کۆمەڵناسی) لە زانکۆی ئازاد، لقی ناوەندی تاران (٢٠٠٥–٢٠٠٣) بەدەستھێناوە. . دکتۆرا لە کۆمەڵناسی (گرووپی کۆمەڵایەتی).

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
پۆل:مێدالیاوەرگرانی برۆنزی ئۆڵمپیکی ئێرانی
پۆل:خەڵکی مەشھەد
پۆل:زیندووان
پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
شانشینی سەفەوی

وێنۆک|ئیمپراتۆریەتی سەفەوی لە سەردەمی شا عەباسدا
**شانشینی سەفەوی** یان **ئێرانی سەفەوی** یەکێک بوو لە گەورەترین ئیمپراتۆرییەتەکانی ئێران دوای لەشکرکێشی عەرەبەکان کە لەلایەن بنەماڵەی سەفەوییەکانەوە لە ساڵی ١٥٠١ تا ١٧٣٦ حوکمڕانی کرا. ئیمپراتۆرییەتی سەفەوی زۆرجار بە سەرەتای مێژووی ھاوچەرخی ئێران ناودەبرێت. گۆڕینی ئێرانییەکان لە سوننە بۆ شیعە لە ماوەی سەدەی ١٦ تا ١٨ لە سەردەمی شانشینی سەفەویدا بە شێوەیەکی بەرفراوان ڕوویدا.
سەفەوی خانەدانی ئێرانی، کوردی و ئەوان شیعە بوون کە نزیکەی ٢٣٥ ساڵ حوکمڕانی ئێرانیان کردووە لە ساڵانی ٨٨٠ تا ١١١٤ی زایینی (ھاوتا لەگەڵ ١١٤٨–٩٠٧ ز و ١٧٣٦–١٥٠١ ز). ئیمپراتۆرییەتی سەفەوی لە تەورێز لەلایەن شا ئیسماعیلی یەکەم لەسەر بنەمای دیدگا و سیاسەتی سەفەوییە شیعەکان لە ساڵی ٨٨٠ دامەزرا و دوا پاشای سەفەوی شا سوڵتان حسێن بوو کە لە ساڵی ١١٠١ لەلایەن ئەفغانییەکانەوە شکستی ھێنا و دواتر لەلایەن ئەفغانییەکانەوە شکستی ھێنا نادر شا لە ساڵی ١١١٤. شانشینی سەفەوی لەناوچوو. سەردەمی سەفەوی بە یەکێک لە گرینگترین قۆناغە مێژوویییەکان لە ئێران دادەنرێت، چونکە ھەشت سەد و پەنجا ساڵ دوای لەناوچوونی ئیمپراتۆرییەتی ساسانییەکان، حکوومەتێکی مەرکەزی ئێران توانی بۆ یەکەمجار حوکمڕانی ھەموو ئێران بکات. دوای ئیسلام چەند شانشینی ئێرانی وەک تاھێری و سەفەری و سامانییەکان و بنەماڵەی تاھیرییەکان و زیاری و بۆی و سەربەدەر و مۆزەفەری ھاتنە سەر دەسەڵات، بەڵام ھیچیان نەیانتوانی ھەموو ئێران بگرێتەوە و یەکڕیزی لە نێوان ھەموو ناوچە جوگرافییەکانی ئێراندا دروست بکەن لەو کاتەدا کات؛ و یەکێتییەکی سەربەخۆ دروست بکەن.سەفەوییەکان شیعەیان کردە ئایینی فەرمی ئێران. شێوازی حوکمڕانی سەفەوی ناوەندی بوو و دەسەڵاتی ڕەھا لە دەستی پاشا بوو. لەدوای دەرکەوتنی حکوومەتی سەفەوی، ئێران گرنگتر بوو و سەقامگیری و یەکپارچەیی بەھرەمەند بوو و لە جیھاندا ناوبانگی دەرکرد. لەو ماوەیەدا پێوەندی ئێران و وڵاتانی ئەورووپا زۆر فراوانتر بوو بەھۆی دوژمنایەتی دەوڵەتی عوسمانی لەگەڵ سەفەوییەکان و ھەروەھا ڕەوتی بازرگانی (بەتایبەت بازرگانی ئاوریشم لە ئێرانەوە). لە سەردەمی سەفەویدا (بەتایبەت نیوەی یەکەمی) شەڕی زۆر لە نێوان ئێران و ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە ڕۆژاوا و لەگەڵ ئۆزبەکەکان لە ڕۆژھەڵاتی وڵات ڕوویداوە، کە بەھۆی کێشەی وشکانی و مەزھەبییەوە بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی داغستان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٧٣٦
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٥٠١
ئێران و تیرۆریزمی دەوڵەتی

**ئێران و تیرۆریزمی دەوڵەتی** دوای شۆڕشی ١٩٧٩، ھەندێک وڵات، ڕێکخراو و دادگاکان کۆماری ئیسلامی ئێرانیان تۆمەتبار کردووە یان مەحکوومیان کردووە کە تێوەگلاوە لە کردەوەی تیرۆریستی یان پشتیوانی لە گرووپە تیرۆریستییەکان. لە نێو ئەم وڵاتانەدا ئیسرائیل، ئەڵمانیا، ئەرژەنتین و ئینگلتەرا ھەن. ھەروەھا حکوومەتی ئەمریکا ئێرانی بەوە تۆمەتبار کردووە کە پشتیوانی لە چەندین گرووپی تیرۆریستی جیھان دەکات، وەک گرووپی حیزبوڵڵای لوبنان، گرووپی حەماس لە فەلەستین و چەند گرووپێکی فەلەستینی کە لە پێڕستی گرووپە تیرۆریستییەکانی حکوومەتی ئەم وڵاتەدان. ھەروەھا حکوومەتی ئەمریکا سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی و وەزارەتی بەرگریی ئێرانی خستووەتە لیستی تاقمە تیرۆریستییەکان. ڕۆژی پێنجشەممە ٢ی جۆزەردانی ٢٠١٦، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لە ڕاپۆرتی ساڵانەی خۆیدا سەبارەت بە تیرۆریزمی جیھانی ڕای گەیاند کە سەرەڕای گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی ھەمەلایەنە لەگەڵ زلھێزەکانی جیھان سەبارەت بە بەرنامە ئەتۆمییەکەی، بەڵام ھێشتا حکوومەتی ئێران سپۆنسەری سەرەکی تیرۆرە لە جیھاندا. کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦ دا بە تاکە وڵات دادەنرا کە پشتیوانی تیرۆریستان و تیرۆری جیھانی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی دەکات. حکوومەتی ئەڵمانیا چەندین بەرپرسی باڵای حکوومەتی ئێرانی کە بە تۆمەتی تێوەگلان لە ئۆپەراسیۆنە تیرۆریستییەکان لە دادگای میکۆنۆس سزا درابوون، دادگایی کرد. لە ڕاپۆرتی ئەمریکا سەبارەت بە تیرۆر لە ساڵی ٢٠١٦، کە لە ١٩ی تەممووزی ٢٠١٧ لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی ئەم وڵاتە لە حەوت بەشیدا بڵاوکراوەتەوە، باس لەوە کراوە کە ئێران ھێشتا لە لووتکەی ئەو وڵاتانەیە کە پشتیوانی تیرۆر دەکەن و ئێران ھەڕەشەکان لە دژی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا و ھاوپەیمانەکانی ھەروا ماونەتەوە. ھێزی قودسی سوپای پاسداران لەگەڵ ھاوبەش و ھاوپەیمان و بریکارەکانی ئێران بەردەوام بوو لە ڕۆڵی ناسەقامگیرکەر لە ململانێکانی عێراق، سووریا و یەمەن. ھەروەھا ئەم وڵاتە بەردەوام بووە لە دابینکردنی چەک و سەرچاوەی ئابووری بۆ گرووپە میلیشیا شیعەکان لە بەحرەین. کێلی کرافت، باڵیۆزی ئەمریکا لە نەتەوە یەکگرتووەکان لەو کاتەدا، حکوومەتی ئێرانی وەک «سپۆنسەری ژمارە یەک بۆ تیرۆر لە جیھاندا» ناوبرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:سیاسەتی ئێران
پۆل:حکوومەتی ئێران
پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
پۆل:ململانێی بریکاریی ئێران و ئیسرائیل
پۆل:تیرۆریزم لە ئێران
ئێرانی پەھلەوی

**ئێرانی پەھلەوی** یان **دەوڵەتی ئیمپراتۆری ئێران** (لە ساڵی ١٩٢٥ تا ١٩٧٨) حکوومەتێک بوو لە ڕۆژاوای ئاسیا کە لە ڕۆژاوا ھاوسنوور بوو لەگەڵ تورکیا و عێراق و لە باکوورەوە لەگەڵ یەکێتی سۆڤیەت و لە ڕۆژھەڵاتی ئەفغانستان و پاکستان و عومان لە… باشوور. سنووری دەریایی ھەبوو. تاران پایتەختی ئەم وڵاتە بووە و ھەموو وڵاتەکە لە ساڵی ١٩٧٩ ژمارەی دانیشتووانی ٣٧ ملیۆن کەس بووە.

## پشتەوە
[وێنۆک|248x248پیکسڵ| [ڕەزا شا، دامەزرێنەری شانشینی پەھلەوی]]دوای کودەتاکەی ٣ی ئازاری ١٢٩٩ (١٩٢١)، لە نێوان ساڵانی ١٩٢١ بۆ ١٩٢٥ ڕەزاشا - سەرەتا وەک وەزیری جەنگ و پاشان وەک سەرۆک وەزیران لە سەردەمی ئەحمەد شادا- سوپایەکی دروست کرد کە تەنھا بۆ ئەو دڵسۆز بوو. ھەروەھا توانی نەزمی سیاسی بۆ وڵاتێک بھێنێت کە ساڵانێکە جگە لە ئاژاوە ھیچی تری نەبینیبوو. چەسپاندنی دەسەڵاتەکەی و پێشکەوتنی چاکسازییەکانی بەردەوام بوو تا لە ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٢٥دا پەرلەمان کۆتایھاتنی شانشینی قاجاری ڕاگەیاند و لە ٢١ی کانوونی دووەمی ھەمان ساڵدا شانشینی ئێران بە فەرمی ڕادەستی کرا. ھەروەھا تاجە گوڵینەی ڕەزا شا لە ٤ی ئایاری ساڵی ١٩٢٦ ئەنجامدرا.
لە سەردەمی ڕەزاشا، ئاوەدانکردنەوەی پەروەردەیی و دادوەریی ئێران ئەنجامدرا، کە بنەمای دەوڵەتێکی مۆدێرنی ئێرانی دامەزراند و دوور بوو لە کاریگەریی چین و توێژە ئایینییەکان. کۆمەڵێک بابەتی یاسایی بەرفراوان کە پێشتر لەژێر کۆنترۆڵی ئایینی شیعەدا بوون ئێستا یان لەلایەن دادگا عەلمانییەکانەوە بەڕێوەدەبرا یان لەلایەن بیرۆکراسییەکانی دەوڵەتەوە سەرپەرشتی دەکران، ئەمەش پێگەی ژنانی لە وڵاتەکەدا باشتر کرد. نەریتی حیجابی ژنان قەدەغە کرا، کەمترین تەمەن بۆ ھاوسەرگیری بەرزکرایەوە، یاسا توندەکانی جیابوونەوەی ئایینی دادپەروەرتر کرا. ھەروەھا شای نوێ ژمارە و دەستڕاگەیشتن بە قوتابخانەی عەلمانی بۆ کچان و کچان زیاد کرد و زانکۆ گەورەکانی وەک زانکۆی تاران بۆ نەھێشتنی قۆرخکارییەکی دیکەی پیاوانی ئایینی ئێران دروست کران، ئەمجارەیان لە بواری پەروەردەدا. لەم نێوەندەدا لە سەردەمی ئەودا ڕۆژنامەگەری خنکان بوو. پێویستی فراوانکردنی بازرگانی و ئەگەری ھەڕەشەکانی ئینگلتەرا و یەکێتی سۆڤیەت بووە ھۆی ئەوەی ڕەزاشا پەیوەندی بازرگانی لەگەڵ ئەڵمانیای نازی لە ساڵانی ١٩٣٠دا فراوانتر بکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی سیاسیی ئێران
پۆل:پاشایەتیە پێشووەکانی ئاسیا
پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئێران
پۆل:ئێران لە دەیەی ١٩٧٠
پۆل:ئێران لە دەیەی ١٩٦٠
پۆل:ئێران لە دەیەی ١٩٤٠
پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران
پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران

**ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران** ()، بە فەرمی **ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی** (بە فارسی: رهبر معظم انقلاب اسلامی)، ڕێبەری وڵات و باڵاترین دەسەڵاتداری سیاسی و ئایینیی کۆماری ئیسلامی ئێرانە. دەسەڵاتی ڕێبەری ئێران لە سەرەوەی سەرۆک کۆمارە و ھێزە چەکدارەکان، دەزگای دادگەری، تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتی و ڕێکخراوە سەرەکییەکانی دیکەی حکوومەتی وەکوو ئەنجومەنی پارێزەران و ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم ملکەچی ڕێبەرن. بەپێی یاسای بنەڕەتی، ڕێبەری ئێران سیاسەتە گشتییەکانی کۆماری ئیسلامی (ماددەی ١١٠)، چاودێریکردنی دەزگاکانی یاسادانان، دادگەری و جێبەجێکردن (ماددەی ٥٧) دیاری دەکات. پێشتر عەلی خامنەیی ئەم پۆستەی پێبوو و لە بوارەکانی ئابووری، ژینگە، سیاسەتی دەرەوە، پەروەردە، پلاندانانی نیشتمانی و بەشەکانی تری حوکمڕانی لە ئێران فەرمانی دەرکردووە و بڕیاری کۆتایی داوە. ھەروەھا خامنەیی بڕیاری کۆتایی سەبارەت بە ئاستی ڕوونبوون لە ھەڵبژاردنەکاندا دەدات و کەسانی دەستنیشانکراوی کابینەی سەرۆکایەتی لە کارەکانیان دووریخستوونەوە و گەڕاندونیەوە. ڕێبەر لە ڕووی یاسایییەوە بە «ناپێشێلکار» دادەنرێت و ئێرانییەکان بە شێوەی ئاسایی بەھۆی لێپرسینەوە یان بێڕێزی پێکردنی سزا دەدرێن.

## پێڕستی ڕێبەرەکان

ImageSize = width:1000 height:auto barincrement:25
PlotArea  = top:10 bottom:50 right:5 left:5
AlignBars = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:1979 till:2021
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1980

Colors =
 id:Past value:green
 id:Actual value:red

BarData =
 barset:PM

PlotData =
 align:left fontsize:S shift:(3,-4) anchor:from width:15
 barset:PM

 from: 1979 till: 1989 color:Past text:"Ruhollah Khomeini" fontsize:10
 from: 1989 till: end color:Actual text:"Ali Khamenei" fontsize:10

 barset:skip


## جێگری ڕێبەر
ڕۆڵی جێگری ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران چووەتە ژێر دەسەڵاتی ڕێبەر.

* حوسێنعەلی مونتەزیری (١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٨٥ – ١٣ی ئازاری ١٩٨٩)

لە سەردەمی سەرۆکایەتیی حەسەن ڕۆحانی، لە نێوان دەنگۆی دابەزینی تەندروستیی عەلی خامنەیی، بە خامنەیی پێشنیار کرا کە پۆستی جێگری ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران دابمەزرێنێتەوە بۆ ئەوەی لە داھاتوودا پۆستەکەی ئاسانتر بدرێتە ڕێبەری نوێ.

## جێنشینە ئەگەرییەکان
ھەتا ئێستا باس لە ئەگەری بوونی ئەو کەسانە بە ڕێبەر کراوە (ناوەکان بەپێی تەمەن ڕیزکراون): 

### باسکراوە مردووەکان
ئەو کەسانەی لە خوارەوە باسیان لێکراوە لە ماوەی ژیانیاندا وەکوو جێگرەوەی ئەگەری سەیر کراون.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*وێبگەی فەرمیی ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران

پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٩ لە ئێران
پۆل:سیاسەتی ئێران
پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی
پۆل:عەلی خامنەیی
پۆل:ڕۆڵی سەرکردایەتی ئایینی
پۆل:دەسەڵاتخوازی
ئێران کەلباسی

**ئێران کەلباسی** لەدایکبووی ساڵی ١٩٣٩، ئیسفەھان، زمانناسێکی ئێرانییە و مامۆستایە لە پەیمانگای زانستە مرۆیییەکان و لێکۆڵینەوەی کولتووری. تا ساڵی ٢٠١٨ وانەبێژ بووە و لە فاکەڵتی زمانەکانی زانکۆی تاران ئازاد وانەبێژی مێژووی زمانی فارسی و زمانەوانی مێژوویی بەراوردکاری بووە.

## پەروەردە
* بڕوانامەی بەکالۆریۆس: زانکۆی شیراز پەھلەوی، زمان و ئەدەبیاتی فارسی، ١٩٦٣
* بڕوانامەی ماستەر: زانکۆی تاران، بەشی زمانەوانی گشتی، ١٩٦٧
* دکتۆرا: زانکۆی تاران، بەشی زمانەوانی گشتی، ١٩٧٢

## کاریگەرییەکانی
* زمانی فارسی و زمانە ناوخۆیییەکان، فاکەڵتی نامەنووسی (پەیام نور)، ١٩٧٦
* زاراوەی کوردیی مەھاباد، ئینستیتیوتی توێژینەوەی زانستە مرۆیییەکان و لێکۆڵینەوەی کولتووری، چاپی یەکەم ١٩٨٣، چاپی دووەم ٢٠٠٦
* فارسی ئەسفەھانی، پەیمانگای توێژینەوەی زانستە مرۆیییەکان و لێکۆڵینەوە کولتوورییەکان، ١٩٩٨
* بنیاتنانی وەرگیراوی وشەکان بە زمانی فارسی ئەمڕۆ، پەیمانگای توێژینەوەی زانستە مرۆیییەکان و لێکۆڵینەوە کولتوورییەکان، چاپی یەکەم ١٩٩٢، چاپی دووەم ٢٠٠١، چاپی سێیەم ٢٠٠٨
* زاراوەی کەلیمیانی ئیسفەھان، پەیمانگای توێژینەوەی زانستە مرۆیییەکان و لێکۆڵینەوە کولتوورییەکان، چاپی یەکەم ١٩٩٤، چاپی دووەم ٢٠٠٨
* فارسی ئێران و تاجیکستان، نووسینگەی لێکۆڵینەوە سیاسییەکانی وەزارەتی دەرەوە، چاپی یەکەم، ١٩٩٥، چاپی دووەم، ٢٠٠٩
* زاراوەی کەلاردەشت (ڕۆدباراک)، پەیمانگای توێژینەوەی زانستە مرۆیییەکان و لێکۆڵینەوە کولتوورییەکان، ١٩٩٧
* کردارە وەرگیراوەکانی ئێستا لە لەھجە و زاراوە ئێرانییەکان و بەکارھێنانیان لە پێکھاتنی وشەدا، ئەکادیمیای زمان و ئەدەبیاتی فارسی، ٢٠٠٦
* کولتووری وەسفکەری جۆرە زمانەوانییەکانی ئێران، دامەزراوەی توێژینەوەی زانستە مرۆیییەکان و لێکۆڵینەوە کولتوورییەکان، ٢٠٠٨
** ئەم کتێبە بۆ بیست و ھەشتەمین خەڵاتی کتێبی ساڵ ھەڵبژێردرا.
* ئینسایکلۆپیدیای زاراوە ئێرانییەکان، ئینستیتیوتی توێژینەوەی زانستە مرۆیییەکان و لێکۆڵینەوەی کولتووری (لە ئامادەکاریدایە)

## سەرچاوەکان

پۆل:فەرھەنگنووسانی خەڵکی ئێران
پۆل:زمانەوانە ئێرانییەکان
پۆل:خەڵکی ئەسفەھان
پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
ئێران خۆدرۆ

**ئێران خۆدرۆ** () کۆمپانیایەکی ئۆتۆمۆبیلی ئێرانییە و ئۆفیسە سەرەکییەکەی لە تارانە.

## مێژوو
ئێران خۆدرۆ لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٦٢ لەلایەن دوو برا بە ناوەکانی ئەحمەد و مەحموود خەیامی دامەزراوە. ئەم کۆمپانیایە سەرەتا ناوی *ئێرانی نیشتمانی (ئێران ناسیۆنال)* بوو و یەکەم گرووپی بەرھەمھێنانی جۆرێک بوو لە پاس. لە ساڵی ١٩٦٦ بە گرێبەستێک لەگەڵ کۆمپانیای ڕوتس لە ئینگلتەرا، کۆمپانیای ئێران ناسیۆناڵ پلانی بەرھەمھێنانی پەیکان دانا و لە ٢٤ی ئایاری ١٩٦٧ کارگەی تایبەتی خۆی کرایەوە و بەرھەمھێنانی بەکۆمەڵ دەستی پێکرد. لە ساڵی ١٩٦٧ تا ١٩٧٨ پیکان بە مۆدێلی کار و لوکس و لاوان و وێستگە و ڤان بەرھەم دەھێنرێت. ھەروەھا ھەموو جۆرە بارھەڵگر و پاس و مینی پاس و ئەمبولانس لەم ساڵانەدا بە ھاوکاری کۆمپانیای دایملەر بێنز بەرھەم ھێنرا. ئەم کۆمپانیایە لە ساڵی ١٩٧٣ ئامانجی خۆبژێوی و فرۆشتنی ھەموو بەرھەمە ئێرانییەکان بوو. لەو پێوەندییەدا چەندین کارگە و کۆمپانیای دابینکردن لە سەرتاسەری ئێران دامەزران. لە ساڵی ١٩٧٧ کۆمپانیاکە نیازی جددی ھەبوو بۆ بەرھەمھێنانی جێگرەوەیەک بۆ پیکان، بەڵام لەگەڵ شۆڕشی ساڵی ١٩٧٨ و شەڕی ئێران و عێراق، پڕۆژەکە پەکی کەوت و دوای شەڕەکەش کۆمپانیاکە لەگەڵ پژۆی فەرەنسی و ھاوبەشە بیانییەکان گەیشتە ڕێککەوتن بۆ بەرھەمھێنانی ئۆتۆمبێلی نوێ لە ئێران.

## سەرچاوەکان
ئێران لە جامی جیھانیی فیفا

[وێنۆک|پێکھاتەی سەرەتایی [ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئێران لە یاری بەرامبەر مەغریب لە جامی جیھانی ٢٠١٨]]
مێژووی بەشداری ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئێران لە جامی جیھانیی فیفای تۆپی پێ دەگەڕێتەوە بۆ شەش قۆناغ لەوان جامی جیھانی (١٩٧٨ ئەرجەنتین، ١٩٩٨ فەرەنسا، ٢٠٠٦ ئەڵمانیا، ٢٠١٤ بەڕازیل، ٢٠١٨ ڕووسیا و ٢٠٢٢ قەتەر). مێھدی تارمی باشترین گۆڵکاری ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئێرانە لەم کێبڕکێیەدا بە تۆمارکردنی ٢ گۆڵ بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا لە جامی جیھانی ٢٠٢٢ی مۆندیالی قەتەر ٢٠٢٢. لە یاری نێوان ئێران و وێڵز ڕوزبە چێشمی و ڕامین ڕەزاییان گۆڵیان تۆمار کرد و ئەمەش باشترین سەرکەوتنی ھەڵبژاردەی ئێران بوو لە مۆندیالدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتان لە جامی جیھانیی فیفادا
پۆل:ئێران لە جامی جیھانیی فیفادا
ئێرانسێڵ

وێنۆک
**ئێرانسێل** کۆمپانیایەکی خزمەتگوزاری پەیوەندییە کە لە ساڵی ٢٠٠٤ بە وەبەرھێنانی ھاوبەشی گرووپی MTN ی ئەفریقای باشوور (٤٩٪) و کۆمپانیای گەشەپێدانی ئەلیکترۆنی ئێران (٥١٪) (کە پێکھاتووە لە دامەزراوەی کەمدەرامەتانی شۆڕشی ئیسلامی و وەزارەت دامەزراوە لە بەرگری و پشتیوانی ھێزە چەکدارەکان).

لە ساڵی دارایی ٢٠١٣دا کۆمپانیای ئێرانسێڵ بە داھاتی نزیکەی ٤٫٩ ھەزار ملیار تۆمان لە لیستی گەورەترین کۆمپانیاکانی ئێراندا پلەی ٣٢ی بەدەستھێنا.

## ڕووماڵکردنی تۆڕ
لە ئێستادا ٩٠٪ی دانیشتووانی ئێران لەلایەن نەوەی 4G و 4.5G ی ئێرانسێڵەوە دەگرێتەوە و لە ساڵی ١٤٠١ تا ٥٠٪ی ناوچەکانی 5G ی ئێرانسێڵ دەگرێتەوە.

## باکگراوند
### دەیەی ٢٠٠١
لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤، دووەم مۆڵەتی بەڕێوەبردنی مۆبایل لەلایەن ڕێکخراوی ڕێکخستنی پەیوەندییە ڕادیۆیییەکان و وەزارەتی پەیوەندییەکان و تەکنەلۆژیای زانیارییەوە بە کۆمپانیای ئێرانسێل درا. گەیاندن و دابەشکردنی سیمکارتی ھەمیشەیی و بانکیی کۆمپانیای ئیرانسێڵ لە چوار شاری تاران، تەبرێز، مەشھەد و ساری لە ڕۆژی شەممە ٢٩ی خەزەڵوەری ٢٠٠٦ دەستیپێکرد.

### دەیەی ٢٠١١
لە ٩ی تەممووزی ٢٠١٥ ھەواڵێکی زۆر لەسەر بوونی بۆتێکی تێلێگرام کە زانیاری بەکارھێنەرانی ئێرانسێڵ ئاشکرا دەکات بڵاوکرایەوە. کەمتر لە ڕۆژێک دوای ئەوە ڕاگەیەندرا کە ئەم ڕۆبووەتە لەدەست دەرچووە، وەزیری پەیوەندییەکانیش لە چاوپێکەوتنێکدا ڕای گەیاند کە ئەم زانیارییە دزەپێکراوە کۆنە و پەیوەندی بە ٢٫٥ ساڵ لەمەوبەرەوە ھەیە و لەلایەن کارمەندێکی دامەزراوەیەکی ترەوە دابینکراوە، کە بریتی بووە لە… بەپێی یاسا ڕەوانەی بانکی داتاکانی ئێرانسێڵ کراوە. دەستگەیشتن، دزەپێکراو. دوای چەند ڕۆژێک ھەواڵی دەستگیرکردنی نووسەری ئەم بووەتە تێلێگرامە بڵاوکرایەوە. لە ١٤ی تەممووزی ٢٠١٥، کۆمپانیای ئێرانسێڵ ئاگادارییەکی بڵاوکردەوە و ڕای گەیاند کە زانیارییەکانی کۆمپانیاکە نە دزەپێکراوە و نە ھاک کراوە و نە بە کەسانی دیکە فرۆشراوە.

ھەروەھا لە ٣٠ی شوباتی ٢٠١٥، ڕاپۆرت لەسەر ھاککردنی ئەکاونتی ئینتەرنێتی ئێرانسێل بڵاوکرایەوە، بەپێی ڕاگەیاندنەکە، لە ڕێگەی ئامرازێکی ھاککردنەوە، لە ڕێگەی پانێڵی کۆنترۆڵکردنی ھەژماری ئینتەرنێت (ECARE)، دەتوانرێت وشەی نھێنی ئەکاونتەکە بگۆڕدرێت و دواتر بچیتە ناو ئەکاونتەکەوە، و لە ئەنجامدا، دەستت بگات بە ھەندێک زانیاری بەشداربووەکان، ھەروەھا کۆمپانیای ئێرانسێل ھێرشی ھاککەرەوە سەر پانێڵی ئەکاونتی ئینتەرنێتی بەشداربووانی پشتڕاستکردەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
پۆل:کۆمپانیاکانی تۆڕی مۆبایل لە ئێران
ئێران (ڕۆژنامە)

وێنۆک
**ڕۆژنامەی ئێران** ڕۆژنامەیەکی فەرھەنگی، کۆمەڵایەتی و سیاسی ئابوورییە لە ئێراندا. یەکەم ژمارەی ئەم ڕۆژنامەیە لە ١ی شوباتی ٢٠١٣ دەرچووە. نووسینگەی ئەم ڕۆژنامەیە دەکەوێتە شەقامی خوڕەمشار لە تاران. ڕۆژنامەی ئێران یەکێکە لە بڵاوکراوەکانی دامەزراوەی فەرھەنگی و چاپەمەنی ئێران کە لەلایەن فێریدۆن ڤێردینیژاد دامەزراوە، خاوەنی مۆڵەتی ئەم ڕۆژنامەیە دامەزراوەی فەرھەنگی و چاپەمەنی ئێرانە کە سەر بە ئاژانسی ھەواڵی ئیرنایە، محەممەد حەسەن ڕۆزیتولاب سەرنووسەری ڕۆژنامەی ئێرانە، و لەلایەن کامیل نەغیپوورەوە مۆنتاژ کراوە. لە ڕیزبەندی ڕۆژنامە ئێرانییەکان بە پشتبەستن بە دەدای کارکردنیان لە نیوەی دووھەمی ساڵی ٢٠١٨ی ھەتاوی لەلایەن وەزارەتی فەرھەنگ و ئیرشادی ئیسلامییەوە؛ ڕۆژنامەی ئێران بە ھاوبەشی لەگەڵ ڕۆژنامەی دونیا ئێختاز بە کۆکردنەوەی ٧٨ خاڵ پلەی دووەمی بەدەستھێنا. ھەروەھا لە ڕیزبەندی ڕۆژنامە ئێرانییەکان بە پشتبەستن بە دەدای کارکردنیان لە نیوەی دووھەمی ساڵی ٢٠١٨ی ھەتاوی لەلایەن وەزارەتی فەرھەنگ و ئیرشادی ئیسلامییەوە؛ ڕۆژنامەی *ئێران* بە کۆکردنەوەی ٨٠٫٦ خاڵ پلەی سێیەمی بەدەستھێنا.

## تۆڕی کۆمەڵایەتی
ئەم ڕۆژنامەیە وەک یەکێک لە ڕۆژنامە ئێرانییەکان لە مانگی خەزەڵوەری ساڵی ٢٠١٥ پەیوەندی بە تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەرەوە کردووە و لەو کاتەوە دەستی کردووە بە بڵاوکردنەوەی ھەواڵ و ناوەڕۆکی ڕۆژنامە لەم تۆڕە کۆمەڵایەتییەدا. ئەکاونتی ڕۆژنامەی ئێران لە تشرینی دووەمی ٢٠١٥ بە فەرمی لەلایەن تویتەرەوە پەسەند کرا، تا ١٠ی شوباتی ٢٠١٨ ژمارەی شوێنکەوتووانی ئەم ئەکاونتە بەکارھێنەرە گەیشتووەتە ١٠٤ ھەزار و ٧٠٠ کەس.

## سەرچاوەکان

پۆل:میدیای دەوڵەتی
پۆل:حکوومەتی ئێران
ئێرانپیما (کۆمپانیا)

**ئێران پیما** (ناوی تەواوی: ھاوکاریی سەرنشینانی ئێران پیمە ژمارە یەک)یەکێکە لە کۆنترین کۆمپانیاکانی گواستنەوەی بار و سەرنشین لە ئێران. ئەم کۆمپانیایە لە زۆرێک لە شارەکانی ئێران لقی ھەیە و بینای بەشێک لەو لقانە بەھۆی تەمەنیانەوە لە لیستی شوێنەوارە نەتەوەیییەکانی ئێراندایە. کۆمپانیای ھاوکاریی سەرنشینانی ئێران پیما نیو سەدە لەمەوبەر وەک نوێنەر لە تاران دەستی بە چالاکییەکانی کردووە و دوای چەند ساڵێک وەک کۆمپانیایەکی تایبەت بە ناوی کۆمپانیای ئێران پیمە درێژەی بە چالاکییەکانی خۆی داوە. لەگەڵ دامەزراندنی تێرمی ناڵ لە شاری ئیسفەھان لە ساڵی ١٩٩٠دا، ئەو شۆفێرانەی لەو کۆمپانیایەدا کاردەکەن، کە خاوەنی پاسەکە بوون، کۆمپانیای ھاوبەشی تایبەت بە خۆیان بەناوی ئێران پیما شۆفێران دامەزراند و مۆڵەتی فرۆشتنیان لەگەڵ دوو نووسینگەی فرۆشتن وەرگرت. سەبارەت بە بەلەمی پاسەکانی بەکارھێنراو لە کۆمپانیای ئێران پیما، پێویستە ئەوە بڵێین کە جۆری یەکەمی پاس ناوی ماکرۆس بووە و نەوەی دووەمی پاسەکانی بەکارھێنراو بریتی بوون لە بنز ٣٠٢ کە ژوورێکی تایبەتیان لە کارگەی ئێران پیما ھەبوو، و سووری تایبەت بوو. لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٩٦ بۆ یەکەمجار لە ئێران کۆمپانیای ھاوکاریی سەرنشینانی ئێران پیما پاسی پلە دووی لە وڵاتانی ئەورووپای ڕۆژھەڵات کڕی کە ناوی ڤۆڵڤۆ بی ٦ و پاشان بی ٧ و… ئەنجامی دا

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
ماڵپەڕی کارتۆنی ئێران

**کارتۆنی ئێران** ماڵپەڕێکی فەرمی تایبەت بە کارتۆنەکانە لە ئێران، ئەم ماڵپەڕە بە یەکێک لە ماڵپەڕە تایبەتمەندەکانی کارتۆن لە ئێران ناسراوە، لە ئێستادا مەسعوود شوجەیی تەباتەبایی (ھونەرمەندی کاریکاتێر و گرافیک) ئێرانی) بەڕێوەبەری ئەم ماڵپەڕەیە، بەپێی ئاماری ڕیزبەندی لاپەڕەکانی ئەلێکسا ئینتەرنێت، نزیکەی ٨٠٠ ماڵپەڕی ئێرانی و بیانی پەیوەندییان بە *کارتۆنی ئێرانەوە* کردووە.

ڕیزبەندی لاپەڕەکانی *کارتۆنی ئێران* بە پشتبەستن بە دوو سەرچاوەی دەسەڵاتداری نێودەوڵەتی:
* پشکنەری ڕیزبەندی لاپەڕەکانی گووگڵ: ٤/١٠
* ئەلێکسا ئینتەرنێت : ئێران: ٦٣٦٧ کەس جیھان: ٢٦١ ھەزار و ٨٥٦؛لینکی ماڵپەڕ: ٧٩١

## ڕێزلێنان
* لە ساڵی ٢٠١٢، لە میانی ڕاپرسییەکدا کە لەلایەن «ناوەندی تۆڕی کارتۆن»ەوە ئەنجامدرا، ماڵپەڕی **کارتۆنی ئێران** وەک باشترین ماڵپەڕی کارتۆنی لە جیھاندا ڕاگەیەندرا.

## گۆڤاری کارتۆنی ئێرانی
گۆڤاری *کارتۆنی ئێران*، ناونیشانی گۆڤارێکی تایبەتمەندی کاریکاتێرە بە زمانی فارسی و ئینگلیزی، کە لەلایەن ماڵی کاریکاتێری ئێرانەوە چاپ دەکرێت و بۆ کاریکاتێریستەکان دەنێردرێت؛ و لە ھەمان کاتدا بە خۆڕایی لە ماڵپەڕی *کاریکاتێری ئێرانیشدا* بەردەستە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
ئێرانکۆد

**ئێرانکۆد** سیستەمی نیشتمانی پۆلێنکردن و ژمارەدان بە کاڵا و خزمەتگوزارییەکان لە ئێران و بەشێکە لە بەرنامەی ناوەندی نیشتمانیی ژمارەدان بە کاڵا و خزمەتگوزارییەکان لە ئێران. ئەم سیستەمە ڕێگە بە بەرھەمھێنەران و دابینکەران دەدات بۆ دەستنیشانکردن و پۆلێنکردن و کۆدکردنی کاڵا و خزمەتگوزارییەکان. ئێرانکۆد سیستەمێکی زانیارییە بۆ ڕێکخستن و کۆکردنەوەی زانیارییە سەرەتایییەکانی کاڵا و خزمەتگوزارییەکان لە ناوچەی جوگرافیای کۆماری ئیسلامی ئێران بە شێوەی ستاندارد و کۆدکراو.

## پاشخانی ئێرانکۆد
پاشخانی سیستەمی ئێرانکۆد دەگەڕێتەوە بۆ پازدە ساڵ چالاکیی لە پۆلێنکردن و کۆدکردنی کاڵاکان لە کەرتی بەرگری وڵاتدا. زووتر؛ سیستەمی بەڕێوەبردنی زانیاری لۆجستیکی بنەڕەتی (SAMPEL) لە بەشی لۆجستیکی بەرگری وڵاتدا دیزاین و جێگیرکرا. دواتر؛ گرووپێکی کاری لە بەڕێوەبەران و پسپۆڕانی سێماپۆل لە ناوەندی نیشتمانی بۆ ژمارەدان بە کاڵا و خزمەتگوزارییەکانی وڵات دامەزرا و دوای پشکنینی پێداویستییەکانی زنجیرەی دابینکردنی وڵات و لێکۆڵینەوە لە ئەزموونە سەرکەوتووەکانی وڵاتانی دیکە و کەڵک وەرگرتن لە ئەزموونی و دامەزراندنی سێماپۆل لە پیشەسازی بەرگری وڵاتەکەدا. سیستەمی ئێرانکۆد؛ بریتییە لە کۆمەڵێک زانیاری، ستانداردی زانیاری، پرۆسەکان، تۆڕی کارپێکردن، پاکێجی نەرمەکاڵا و بەرھەمە ئاڕاستەکراوەکانی زانیاری کە دەتوانرێت دابین بکرێت بۆ وەڵامدانەوەی بەشێک لە پێداویستییەکانی زانیاری سودمەندانی زانیاری کاڵا و خزمەتگوزارییەکان لە وڵاتدا. کۆدی ئێران؛ داتا و زانیاری سەرەتایی کاڵاکانی سووڕانەوە و خزمەتگوزارییەکانی ئێستا لەسەر ئاستی نیشتمانی لە دابینکەران و خاوەن کاڵاکان وەردەگرێت و دوای ستانداردکردن و پاککردنەوە پێشکەشی لایەنە پەیوەندیدارەکان دەکات. مەبەست لە سودمەندان چییە؛ ھەموو دامودەزگا و ڕێکخراوە ئێرانییەکان، بە حکومی و تایبەت، پیشەسازی، کشتوکاڵی و خزمەتگوزاری، بەرھەمھێنان و دابەشکردن، بچووک یان گەورە، بە جۆرێک لە جۆرەکان تێوەگلاون لەگەڵ «کاڵا و خزمەتگوزارییەکان» و چالاکییەکانی پەیوەست بە ڕاگەیاندنی پێداویستییەکان، دەرکردنی فەرمانی کڕین، بەرھەمھێنان، پرۆسێسکردن یان پرۆسێسکردن، کۆگاکردن، گواستنەوە، ڕیکلام و ئاگادارکردنەوە، دانان و دابینکردنی کەتەلۆگ و ڕێنمایی، فرۆشتن، خزمەتگوزاری دوای فرۆشتن، بەدواداچوون و ڕیسایکلکردن لە نێوان ڕێکخراوەکەدا، لەناو ڕێکخراوەکەدا یان لە نێوان ڕێکخراوەکە و کڕیار. کۆدی ئێران؛ زمانێکی ھاوبەش یان ستانداردێکی گشتگیرە بۆ ناسینەوە و ئاڵوگۆڕی زانیاری بەرھەم لە ئاستی ڕێکخراوە جیاوازەکاندا. دەتوانین ئێرانکۆد بە تەسبیحێکی تەسبیح بچوێنین کە سیستەمی جۆراوجۆری پەیوەست بە کاڵا و خزمەتگوزاری لە ڕوانگەی زانیاری باوەڕپێکراو و ستاندارد و ناوازەی کاڵا و خزمەتگوزارییەوە کۆکردووەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بازرگانی
پۆل:ئابووری ئێران
تۆڕی تەلەڤیزیۆنی ئێران

وێنۆک
**تۆڕی تەلەڤیزیۆنی ئێران** (ITN) () تۆڕێکی تایبەتمەند بە زمانی فارسییە. ئەم کەناڵە لەگەڵ ناو و بەرنامەکانی کە مۆڵەت و مۆڵەتی لەلایەن تۆڕی تەلەڤیزیۆنی ئێرانەوە ھەیە کە بنکەکەی لە ئەمریکایە، بە تەواوی خاوەندارێتی گرووپی حەمید شەبخیزە.
ئەم تۆڕە لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٦ لەژێر ناوی «تۆڕی تەلەڤیزیۆنی ئێران» (ITN) دەستی پێکردووە. لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٨ ناوی تۆڕەکە گۆڕدرا بۆ «جام-جەم». لە مانگی ئایاری ساڵی ٢٠١٥ بەھۆی لەدەستدانی بەرنامەی جام جام، دیسان ناوی تۆڕەکە گۆڕدرا بۆ «تۆڕی تەلەڤیزیۆنی ئێران».

## سەرچاوەکان
لە مانگی تەممووزی ٢٠١٤ لە میانی چاوپێکەوتنی حەمید شەبخەیز لەگەڵ شەھرام شەبپەرە کە لەم تۆڕەدا پەخشکرا، شەھرام شەبپەرە باسی لە پرسی ساختەکاریی "یاشار ڕ" کرد. "، کە لەلایەن ئاژانسە ھەواڵییەکانی ئێرانەوە پەیوەندی پێوەکرابوو، ناڕەزایەتی دەربڕی و ڕەتیکردەوە ھیچ ھاوبەشییەک لەگەڵ یاشار ھەبێت". گوتیشی ئەوە ژنەکەیەتی کە چووەتە ئێران و چاوی بە یاشار ڕ کەوتووە. سکاڵای تۆمار کرد، چونکە یاشار فێڵی لە شەھرام شەبپەرە و موین و سەتار کردووە و لە تورکیاوە ھەڵاتووە بۆ ئێران. ئاماژەی بەوەشکردووە، بە متمانەکردن بە خەزووری یاشار، ئەمیر ئیھتشامزادە کە یەکێکە لە پێشمەرگە دێرینەکانی پینگ پۆنگی ئێران و ھاوڕێیەکی دێرینی شەھرام شەبپەرە، متمانەی بە یاشار کردووە بۆ ئەوەی خانوویەک لە ئالانیا بکڕێت. ئەم ڕووداوە دوای ئەو تۆمەتانە بوو کە ئاژانسەکانی ھەواڵی ئێران بە ھاوبەشی لە ساختەکاریدا بەبێ ئەوەی بەڵگەیان بۆ بخەنەڕوو، لە دژی شەھرام شەبپارەیان کرد. شەھرام شەبپێرە باس لەوە دەکات کە تەنیا ھاوکاری لەگەڵ کۆمپانیای "کەیت ئۆوالۆ" کردووە بۆ ڕیکلام، بەڵام یاشار بە درۆ خۆی وەک نوێنەری کۆمپانیای "ج بی جەی" ناساندبوو بۆ ئەوەی خانووەکەی پێ بفرۆشێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی
کاتی سەرکێشی: فیۆنا و کەیک

***کاتی سەرکێشی: فیۆنا و کەیک*** () زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە کە لە داھاتوودا بڵاو دەکرێتەوە. سپین-ئۆفی زنجیرەی *[[کاتی سەرکێشی|کاتی سەرکێشیی]]* کارتوون نێتوۆرکە کە لەلایەن پێندڵتن وارد دروست کراوە. زنجیرەی سێیەمی فرەنچایزەکەیە، لە ١٧ی ئابی ٢٠٢١ ڕاگەیەندرا و لە ڕێگەی ئێچ بی ئۆ ماکس بڵاو دەکرێتەوە. زنجیرەکە سەرنج دەخاتە سەر کەسایەتییە سەرەکییەکان، فیۆنای مرۆڤ و کەیکی پشیلە، کە وەشانی ئاڵتەرنەتڤی کەسایەتییە سەرەکییەکانی زنجیرە ڕەسەنەکەن و پێشتریش لە چەند ئەڵقەیەکدا دەرکەوتوون. ئادەم موتۆ بەرھەمھێنەری جێبەجێکاری زنجیرەکە دەبێت، کە وەک شۆڕەنەری نیوەی کۆتاییی *کاتی سەرکێشی* و سەرپەرشتیاری بەرھەمھێنانی ئەڵقە تایبەتەکانی *[[کاتی سەرکێشی: خاکە دوورەدەستەکان|خاکە دوورەدەستەکان]]* کاری کردووە. تا ئێستا بەرھەمھێنانی دە ئەڵقەی نیو سەعاتی پشتڕاست کراوەتەوە.

## کاست
* مادڵین مارتن بە ڕۆڵی فیۆنا
* ڕۆز ڕایان بە ڕۆڵی کەیک
* تۆم کێنی بە ڕۆڵی سایمن پێتریکۆڤ

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:کاتی سەرکێشی
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠٢٣
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە پشیلەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان لەلایەن ستۆدیۆکانی کارتۆن نێتوۆرک
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکانی ڕۆژاوا کە کاریگەری ئەنیمێیان لەسەرە
پۆل:فەنتازیای دەروازە
ئێران ئینتەرنەشناڵ

وێنۆک
**ئێران ئینتەرناشناڵ** (بە ، بە واتای «ئێرانی نێودەوڵەتی» دێت) تۆڕێکی تەلەڤیزیۆنی مانگی دەستکرد و کەناڵی ڕادیۆیی و ماڵپەڕێکی ھەواڵە بە زمانی فارسی کە بنکەکەی لە لەندەنە و تیشک دەخاتە سەر پەخشکردنی ھەواڵ و بەرنامەی سیاسی و کۆمەڵایەتی و بەرنامەی پەیوەندیدار بە ئێران. ئەم کەناڵە یەکەم و تاکە تەلەڤیزیۆنی ھەواڵە بە زمانی فارسی ٢٤ کاتژمێرە لە دەرەوەی ئێران. پەخشی ئێران بەرنامە نێودەوڵەتییەکان لە ٢٩ی ئایاری ٢٠١٧ کە ھاوکات بوو لەگەڵ دوازدەھەمین ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئێران دەستی پێکرد. ئێران ئینتەرناشناڵ بانگەشەی ئەوە دەکات کە ٢٠ ملیۆن بینەری ھەیە سەرەڕای ئەوەی حکوومەتی ئێران جامەری مانگی دەستکردی ناردووە. تۆڕەکە زیاتر گرنگی بە ڕاپۆرتکردنی ھەواڵ و بەرنامەی ھەواڵ دەدات، بەڵام بەرنامە و فیلمی دیکۆمێنتاری لەسەر زانست، ھونەر، تەکنەلۆژیا، وەرزش، و ڕۆشنبیری پەخش دەکات. بەرنامەکانی *ئەمڕۆ* لەگەڵ نادر سوڵتانپوور، *نازناوی یەکەم لەگەڵ نیوشا سارمی* (پێشتر فەرداد فەرەحزاد) و *گەزمانزاد* لە بەرنامەکانی ھەواڵ-شیکاری و *کۆتایی ھەفتە لەگەڵ سادق سەبا* و *ھاتریک لەگەڵ مەزداک میرزایی* لە بەرنامە کولتووری-ھونەری و وەرزشییەکانین بە ڕێککەوت. خاوەنی تۆڕەکە کۆمپانیای ڤۆڵانت میدیایە و خاوەنی فرەنچایزەکەی لە بەریتانیا گڵۆباڵ میدیایە. کۆمپانیای ئێران ئینتەرناشناڵ لەلایەن کۆمپانیای دی ئێم ئەی میدیاوە دەستیپێکردووە و ھەمان کۆمپانیای خزمەتگوزاری ھەواڵ بەرپرسیارە لە دامەزراندنی کارمەند و بەڕێوەبردنی کاروباری ڕۆژانەی تۆڕەکە. شێوازی دارایی تۆڕەکە ڕوون نییە. بەپێی ھەواڵێکی *[[گاردیان|ڕۆژنامەی گاردییەن]]* و *وۆڵ ستریت جۆرناڵ*، ئێران ئینتەرناشناڵ بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ لەلایەن دادگای عەرەبستانی سعوودیەوە دارایی دەکرێت؛ بەڵام تۆڕەکە خۆی ئەم ئیدیعا و ئیدیعایانەی ڕەتکردووەتەوە کە خاوەنی تایبەت و سەربەخۆیی سەرنوسەری و دەدای پیشەیی لەسەر بنەمای بنەما و ئەخلاقی ڕۆژنامەگەری ھەیە؛ بەڵام ئەندامانی تۆڕەکە لەلایەن ئیدارەی تۆڕەکەوە فشاریان خستووەتە سەر بۆ ئەوەی بچنە ناو سەندیکای کرێکاری ڕۆژنامەنووسان لە لەندەن. حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران ئەم تۆڕە بە «ناشرین» دەزانێت و لەلایەن سعودیە کە ڕکابەرە سەرەکییەکەی لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دروست کراوە، کە بە ئامانجی لاوازکردنی دروست کراوە و ھەر بەو ھۆیەشەوە فشاری خستووەتە سەر کارمەندانی تۆڕەکە و خێزانەکانیان بە شێوازی جۆراوجۆر، بە تایبەت دوای ڕووماڵکردنی بەربڵاوی ناڕەزایەتییەکان ئەم تۆڕە ھەروەھا سکاڵای لەسەر کۆمپانیای ئۆفکۆم تۆمار کرد لە دژی حکوومەتی ئێران بەھۆی ناردنی جامەری ئۆربیتاڵ بۆ مانگی دەستکردی ھۆتبێرد.

## ناوەڕۆک و بەرنامەکان
وێنۆک|ستۆدیۆی ھەواڵی تەلەڤیزیۆنی نێودەوڵەتی ئێران
لە ٢٩ی ئایاری ٢٠١٧، ھاوکات لەگەڵ دوازدەھەمین ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئێران، ئێران ئینتەرناشناڵ وەک یەکەم و تاکە تەلەڤیزیۆنی ھەواڵی بە زمانی فارسی ٢٤ کاتژمێری لە دەرەوەی وڵات دەستی بە پەخشی ڕاستەوخۆی بەرنامەکانی کرد. تۆڕەکە زیاتر گرنگی بە ڕاپۆرتکردنی ھەواڵ و بەرنامەسازی دەدات، لەگەڵ ئەوەشدا بەرنامە و فیلمی دیکۆمێنتاری لەسەر زانست، ھونەر، تەکنەلۆژیا، وەرزش، و ڕۆشنبیری پەخش دەکات. *ئەمڕۆ* لەگەڵ نادر سوڵتانپوور، *ناونیشانی یەکەم لەگەڵ فەرداد فەرەحزاد*, و *دیدگا* لە بەرنامەکانی ھەواڵ-شیکاری تۆڕەکەن، و *کۆتایی ھەفتە لەگەڵ سادق سەبا* لە بەرنامە کولتووری-ھونەرییەکانیدایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕادیۆ فارسییەکان
پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی
کیم یێشی

**کیمبێرلی سایاکی ییشی** مرۆڤناسێکی بەڕەگەز فەڕەنسی-ئەمریکییە

## کار
لە ٢٠٠٥ دەستی بە لێکۆلێنەوە کردووە بەھۆی کەسایەتییە نەرم و میھرەبانییەکەی. بە یارمەتی کچەکەی دێچین، وۆرک شۆپێکی لە گوندی زۆرگێی ڕیتۆما داناوە (دەکەوێتە پارێزگای گانسو لە چین)، لە ٢٠٠٦ دەستی بە دروستکردنی پیشە و کار کردووە بۆ خەڵکی گووندەکە. پڕۆژەکە بە مەبەستی ڕێکخستنەوەی سەرچاوەی گووندەکە دامەزرا بۆ دروستکردنی ھەل و جێگیرکردنی بازرگانی، و ڕەخساندنی بوار بۆ ئەو کەسانەی کە ئاژەڵێکی زۆر کەمیان ھەبوو و یان پێویستیان بە ھەلێک بوو بۆ جێگیرکردنی ژیانی خۆیان جگە لە پشت بەستن بە کشتووکاڵ و مەڕ و ماڵات، و ناچار نەبن بچنە شارەکان بۆ بەدوا گەڕان بەدوای کار.

دێچین و ھاوسەرەکەی ییدام، و سێ کەسی تر لە تیمەکەی بۆ فێربوون و لێھاتوویی چوون بۆ کەمبۆدیا و نیپاڵ و دواتر چەن تەکنیکێکی نوێ فێربوون و کەلوپەلی نوێیان کڕی و ھێنایانەوە بۆ خەڵکەکە و ڕاھێنانیان پێکردن و کردنیان بە کەسی شارەزا.

تەلەڤیزیۆنی تیانجیان لە دۆکیومێنتارییەکدا پەخشی ڕاھێنان و کارەکانی ئەوانی کرد کە چۆن ڕاھێنان بە خەڵکەکە دەکرد، و وۆرک شۆپەکە زیاتر لە ١٠٠ کارمەندی ھەبوو، کە زۆربەیان لە ٢٠٠٨وە کارمەند بوون.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەمریکییە مرۆڤناسەکان
پۆل:زیندووان
ئێران ئەیر (کۆمپانیا)

وێنۆک
**ھێڵی ئاسمانی ئێران ئەیر** ھێڵی ئاسمانی ھەڵگری ئاڵای ئێرانە بە ناوی فەرمی ھێڵی ئاسمانی کۆماری ئیسلامی ئێران کە لە دامەزراندنییەوە لە ئێران بە ھوما (ھێڵی ئاسمانی نیشتیمانی ئێران) ناسراوە. کۆمپانیای ئێران ئایر کە یەکێکە لە کۆنترین ھێڵە ئاسمانییەکان کە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کاردەکات، لە ئێستادا گەشت دەکات بۆ زیاتر لە ٤٠ شوێنی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی. نووسینگەی سەرەکی کۆمپانیای ئێران ئایر دەکەوێتە فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مێھرئاباد لە تاران و بنکەی سەرەکیی گەشتەکانی ئەم کۆمپانیایە کە زۆربەی گەشتەکانی ئێران ئایر لە شوێنی مەبەستەوە یان بۆ شوێنی مەبەست ئەنجام دەدرێت، فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مێھرئاباد بۆ گەشتە ناوخۆیییەکان و فڕۆکەخانەی ئیمام خومەینی بۆ گەشتە نێودەوڵەتییەکان. بەپێی ئامارەکان، ئێران ئایر ساڵانە زیاتر لە ٦ ملیۆن سەرنشین دەگوازێتەوە.

## مێژوو
وێنۆک| فڕۆکەیەکی بارھەڵگری ھێڵی ئاسمانی ئێرانی دۆگلاس دی سی ٣ لە ساڵی ١٩٥٤
### یانەی فڕۆکەوانی
لە ساڵی ١٩٣٩ ڕەزاشا پەھلەوی فەرمانی دامەزراندنی یانەی فڕۆکەوانی نیشتمانی بۆ بەرەوپێشبردن و پەرەپێدانی فڕۆکەوانی دەرکرد کە تێچووی ئەو یانەیە بە باج دابین دەکرێت. سەرۆکی دەستەی کارگێڕی یانەی شیرازی قەوامولمۆڵک و عەبدوڵڵا یاسای بەڕێوەبەری جێبەجێکار و جێگری سەرۆکی دەستەی کارگێڕی شەوکەتولمولک عەلام (وەزیری پۆست و تەلەگراف) و ئەندامانی دیکە بریتی بوون لە: عەلی ئەسغەر حیکمەت (وەزیری ناوخۆ)، سدیق عەلام (سەرۆکی ئەکادیمیای ئێران) سەحام- سۆڵتان بەیات (جێگری سەرۆکی جڤاتی نیشتمانی، عەباس مەسعوودی (ئەندامی پەرلەمان و بەڕێوەبەری ڕۆژنامەی *ڕاگەیاندن*)، عەمید ئەحمەد نەخجەوان (سەرۆکی … وەزارەتی جەنگ) و عەمید ئەحمەد خوسرەوانی.

### ھێڵی ئاسمانی ئێران
دوو سەرمایەداری ئێرانی بە ناوەکانی ڕەزا ئەفشار (وەزیری پێشووی ڕێگاوبان) و غوڵامحسێن ئیبتەھاج (سەرۆکی بانکی نیشتمانی ئێران) لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٤٤ یەکەم ھێڵی ئاسمانی ھەڵگری ئاڵای ئێرانیان لەژێر ناوی ھێڵی ئاسمانی ئێران دامەزراند. سەرەتا ئەم کۆمپانیایە تەنھا لە ڕێگای تاران - مەشھەد بەڵام دواتر لە ڕێگا ناوخۆیییەکانی تاران- ئیسفەھان - شیراز - بوشێھر - ئابادان - ئەھواز، و جگە لەوەش لە ڕێگەی نێودەوڵەتییەوە بەردەوام بوو لە گەشتەکانی ڕێگاکانی، بۆ ئەو ھەروەھا لە تەلئەبیب، قاھیرە، بەغدا و پاریس کاری کردووە. بەلەمی ئاسمانی ئەم کۆمپانیایە لە ژمارەیەک فڕۆکەی دۆگلاس دی سی ٣ پێکھاتبوو. دواتر ژمارەیەک فڕۆکەی دۆگلاس دی سی ٤ و پاشان ڤیکەرز ڤیسکۆنتیش بۆ بەلەمی ھێڵی ئاسمانی ئێرانیش زیاد کران.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
پۆل:CS1 errors: dates
شەوانی مافیا

وێنۆک
**شەوانی مافیا** زنجیرەیەکی سینەمایی ئێرانییە، لە دەرھێنانی سەعید ئەبوتالەب کە لەسەر بنەمای یاری مافیا دروست کراوە. لە ھەر وەرزێکی ئەم زنجیرەیەدا ١٢ بەشداربوو لە نێو ئەکتەرە سینەما و تەلەڤیزیۆنییەکان و کەسانی دیکەی ناودار بانگێشتی یارییەکە دەکرێن و ئەوانیش لەگەڵ ڕێکخەری بەرنامەکەدا بەبێ دەستێوەردانی تیمی دەرھێنان یارییەکە بە شێوەیەکی ڕاستەقینە ئەنجام دەدەن. یەکەم ئەڵقەی ئەم بەرنامەیە لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ لەسەر پلاتفۆرمی فیلمۆ بڵاوکرایەوە.

## زانیاری و ڕێسای گشتی
لە یاری شەوانی مافیادا یاریزانەکان دابەش دەکرێن بەسەر دوو گرووپدا کە زۆرینەی ھاووڵاتیانن و کەمینەی مافیاکانن، ئەو ڕۆڵانەی کە ھەر لەسەرەتاوە جگە لە خاوەن و دەرھێنەر نازانن دەربارەی ڕۆڵی ئەوانی تر، ھەرچەندە گرووپی مافیا لە شەوی یەکەمدا یەکتر دەناسن. ئامانجی ھاووڵاتییان دەستبەسەرداگرتنی شارەکە و پاککردنەوەیە لە مافیاکان، و سەرکەوتنی ھاووڵاتیانە. یارییەکە بە ٢ بەش و شەو و ڕۆژێکی یەک لە دوای یەک ئەنجام دەدرێت. ڕۆژانێکە ھەمووان ڕۆڵی ھاووڵاتییەک دەبینن و لە پڕۆسەی تۆمەتبارکردن و بەرگریکردن و دەنگداندا ھەوڵی دۆزینەوەی مافیاکان دەدەن و بە زۆرینەی دەنگەکان لە شارەکە دەریان دەکەن؛ بۆیە نابێت ڕۆڵی ڕاستەقینەی ھەمووان ببینرێت و یاریزانەکان تەنھا ھەوڵی تۆمەتبارکردنی مافیای ڕاستەقینە دەدەن و بەرگری لە خۆیان بکەن. لە ڕۆژدا ڕۆڵەکە گەنجینەیەکە لە گیرفانی یاریزانەکەدا. زانینی لەلایەن یاریزانێکی ترەوە یان زانینی ڕۆڵی کەسێکی تر لە شەودا بە فێڵکردن یان ھەر ڕۆڵێک، یارییەکە بێمانا دەکات و دەبێتە ھۆی دەرکردنی یاریزانەکە لەلایەن ڕێکخەرەوە. لە گفتوگۆکانی ئەمڕۆدا ڕۆڵەکان بۆ کەس گرنگ نین و تەنھا دەستنیشانکردنی ھاووڵاتی یان گرووپی مافیا لە قسە و کرداری یاریزانەکاندا گرنگە. ھەموو ڕۆژێک دوای گفتوگۆکە، ئەو یاریزانانەی زۆرترین دەنگی تۆمەتبارکردنیان وەرگرتووە، لە خولی یەکەمی دەنگداندا بەرگری لە خۆیان دەکەن، لە خولی دووەمی دەنگدانیشدا کە بە نیوەخەو و بە چاوی داخراوەوە ئەنجام دەدرێت، کەسێک لە… یاری. لە خولی دووەمی دەنگداندا ھەمووان بژاردەی خۆیان ھەیە. لە بەشی شەوانەدا بە فەرمانی سەرۆکی گرووپی مافیا لە خەو ھەڵدەستن و بە نھێنی دادەنیشن و باس لەوە دەکەن کە کام ھاووڵاتی بکەنە ئامانج. دوای ئەوە بەڕێوەبەرەکە بەشێک لە ھاووڵاتیان لە خەو ھەڵدەستێت بۆ ئەوەی ڕۆڵی شەوانەیان ئەنجام بدەن.

## سەرچاوەکان
ئەمریکییە ئێرانییەکان

وێنۆک
**ئێرانییە ئەمریکییەکان** بریتیین لە ھاووڵاتیانی ئێرانی و گرووپە کۆچبەرەکان بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ھەروەھا ئەو کەسانەی کە بەھۆی کۆچی یەکێک لە دایک و باوکیانەوە لەم وڵاتە لەدایکبوون. ئەمریکییە ئێرانییەکان ھاووڵاتی ئەمریکین یان ھاووڵاتی ئێرانین یان ڕەگەزنامەی ئێرانیان ھەیە. بەپێی ھەندێک سەرچاوە، ئەمریکییە ئێرانییەکان لە خوێندەوارترین کەسانی ئەمریکان و ژمارەیەکی بەرچاویان لە بواری بازرگانی، زانکۆ، ھونەر و ھتد چالاکی بەرچاویان ئەنجامداوە.زۆربەی ئەمریکییە ئێرانییەکان لە دوای ساڵی ١٩٧٩ لە ئەنجامی شۆڕشی ئێران و ڕووخانی دەسەڵاتی پاشایەتی ئێران چوونەتە ئەمریکا و زیاتر لە ٤٠٪یان لە کالیفۆرنیا و بە تایبەت لۆس ئەنجلۆس نیشتەجێ بوون. بەھۆی ئەوەی نەیانتوانی بگەڕێنەوە بۆ ئێران، چەندین نەتەوەی جیاوازیان وەک کۆمەڵگەی تەھرەنگلاسی لۆس ئانجلەس دروست کردووە. بەپێی ڕاگەیاندنی ساڵی ٢٠١٢ ی ڕێکخراوی تۆماری مەدەنی ئێران، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا زۆرترین ژمارەی ئێرانی لە دەرەوەی وڵات ھەیە. وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە ساڵی ٢٠٢١ ئامارێکی نوێی بڵاوکردەوە کە دەریدەخات بەپێی دوایین داتاکان یەک ملیۆن و ٥٠٠ ھەزار ئێرانی کە لە ئێران لەدایکبوون لە ئەمریکا دەژین، بەڵام ئەم ژمارەیە تەنیا نوێنەرایەتی ئەو دانیشتووانە دەکات کە لە دایکبووی ئێرانن و لە شوێنێکدا ڕوویان لە ئەمریکا کردووە، ھەروەھا ژمارەی ئێرانییەکانی لەدایکبووی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و گرووپەکانی دیکەی بە ڕەچەڵەک ئێرانی ناگرێتەوە.

## سەرچاوەکان
زۆلا (کایەی ڤیدیۆیی)

وێنۆک
**زۆلا** () یارییەکی ڤیدیۆیی تەقەکەری کەسی یەکەمی ئۆنلاینە کە لەلایەن کۆمپانیای مادبایت گەیمزەوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن کۆمپانیای لۆکوم گەیمزەوە دابەشکراوە.  ئەمە یەکەم یاری تەقەکردنی کەسە کە لە تورکیا دروستکراوە. ئەم یارییە لە ٢٢ی شوباتی ٢٠١٥ بڵاوکرایەوە. زۆلا دەتوانرێت بە خۆڕایی دوای دابەزاندن و ناو تۆمارکردن لە ماڵپەڕی فەرمی خۆی یاری پێبکرێت. پەرەپێدانی ئەم یارییە لە ساڵی ٢٠١٣ دەستی پێکردووە. لە یارییەکەدا ٢٠ کارەکتەری جیاواز بە چیرۆکی جیاوازەوە هەیە کە دوو پێکھاتەی دوژمن ھەیە. لەم یارییەدا بیست و سێ نەخشە و دوانزە مۆدی یاری ھەیە. یارییەکە کە لە ساڵی ٢٠١٦ بۆ ستێم زیادکرا، لە ١٢ی تەمموزی ٢٠١٧ لە پلاتفۆرمی ستێم لابرا بەهۆی پێشێلکردنی یاساکانی ستێم.  لە ساڵی ٢٠١٨ یارییەکە چاککرایەوە و دووبارە لەسەر پلاتفۆرمی ستێم بڵاوکرایەوە.  یارییەکە بۆ یەکەمجار دوای تورکیا لەلایەن کۆمپانیای پلەیسپۆت لە بەرازیل لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٦ بڵاوکرایەوە، بەڵام لە مانگی ئازاری ٢٠٢٠دا لەسەر پلاتفۆرمەکە لابرا.  هەروەها سێرڤەری تایلەندی یارییەکە لە مانگی ئەیلولی ٢٠١٧ لابرا.  سێرڤەرە چالاکەکانی یارییەکە جگە لە سێرڤەری تورکی، سێرڤەرەکانی ئێران و ئەوروپا و ئەمریکای لاتین لەخۆدەگرێت.
زۆلا مۆبایل، وەشانی مۆبایلی زۆلا، لە ١٧ی ١ی ٢٠٢٠ لەسەر پلاتفۆرمی ئەندرۆید و ئای ئۆ ئێس بڵاوکرایەوە.  ئێستا زۆلا لەسەر کۆمپیوتەر و مۆبایل بەردەستە.

## سەرچاوەکان

پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٥
پۆل:یارییە کۆمپیوتەرییەکان
یاری مەرگ (فیلم)

**یاری مردن** () فیلمێکە لە دەرھێنانی ڕۆبەرت کلۆس، کە بروس لی ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت، بەرھەمھێنانی لە ساڵی ١٩٧٣ دەستیپێکردووە، بەڵام بەھۆی مردنی ناکاتیی بروس لییەوە تەواو نەکراوە، و دوای چەند ساڵێک، لە ساڵی ١٩٧٨، بە بەکارھێنانی زنجیرەکانی پێشووی برووس لییەوە تەواوکرا.

## کورتەیەک
بیلی لو ئەکتەری بەناوبانگی ھونەری جەنگییە و لەلایەن باندێکی تاوانبارەوە بانگێشت دەکرێت بۆ ھاوکاریکردن، بەڵام ئەو ڕەتیدەکاتەوە و بەھۆی ئەمەوە باندەکە بڕیاری کوشتنی دەدەن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:فیلمەکانی ھۆنگ کۆنگ
پۆل:فیلمەکانی کۆنگ فو
پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ھۆنگ کۆنگ دانراون
پۆل:فیلمەکانی ھونەرە جەنگییەکان
پۆل:فیلمە ھونەرە جەنگییەکانی ھۆنگ کۆنگ
پۆل:فیلمەھونەرە جەنگیەکانی دەیەی ١٩٧٠
پۆل:پۆلفیلمە ئەکشنەکانی دەیەی ١٩٧٠:
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٩
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٩
پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٨
پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٣
پۆل:ئەو فیلمانەی لە هۆنگ کۆنگ دانراون
پۆل:فیلمە هونەرە جەنگییەکانی هۆنگ کۆنگ
پۆل:فیلمەکان کە لە ھۆنگ کۆنگ داندراون
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئەکتەران
پۆل:فیلمەکانی هۆنگ کۆنگ لە دەیەی ١٩٧٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٣
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە وەرزشکاران
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ھۆنگ کۆنگ وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکانی ھۆنگ کۆنگ لە دەیەی ١٩٧٠
ترسێنەر (فیلم)

**ترسێنەر** فیلمێکی سەربەخۆی سلاشەری ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٦ لە نووسین و بەرھەمھێنان و دەرھێنانی دامیان لیۆن. دەیڤید ھاوارد تۆرنتن، جێنا کۆنێل، سامانتا سکافیدی، کاترین کۆرکۆران، مات مەک ئەلیستەر، مایکل لیڤی و پوویا موحسینی ئەکتەرە سەرەکییەکانی ئەم فیلمەن. تۆرنتن ڕۆڵی بکوژ " ھونەری گاڵتەجاڕ " دەگێڕێت کە نێچیری سێ ژنە گەنجە کە کۆنێل و سکافیدی و کۆرکۆران ڕۆڵیان تێدا دەگێڕن لە جەژنی ھاڵۆوین. ئەمە دووەم دەرکەوتنی فیلمی درێژە لەلایەن ھونەری گاڵتەجاڕەوە، دوای فیلمی ئەنتۆلۆژیی لیۆن "شەوی یادکردنەوە" لە ساڵی ٢٠١٣ , کە دیمەنەکانی کورتە فیلمەکانی پێشووی تێدابوو کە ئەویش دەرھێنەری بوو. بەشی دووەمی فیلمەکە بەناوی *Scarecrow 2* لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ئەمریکا نمایشکرا.

## ئەکتەرەکان
* جێنا کۆنێل وەک تارا ھایس خوشکی گەورەی ڤیکی.
* سامانتا سکافیدی وەک ڤیکتۆریا "ڤیکی" ھایس، خوشکی بچووکی تارا و تاکە ڕزگاربووی ھێرشی ھونەری گاڵتەجاڕ.
* کاترین کۆرکۆران وەک داون، باشترین ھاوڕێی تارا.
* دەیڤید ھاوارد تۆرنتن وەک "ھونەری گاڵتەجاڕ".
* پوویا موحسینی لە ڕۆڵی "خانمی پشیلە".
* مات مەک ئەلیستەر وەک مایکی مێروو دوورخەر
* کەتی ماگوایەر وەک مۆنیکا براون
* جینۆ کافارێلی وەک ستیڤ
* ئێریک زامۆرا وەک ڕامۆن
* کۆری دوڤاڵ وەک پزیشکی دادوەری
* مایکل لیڤی وەک ویل، مێروو دوورخەر #٢

## ئازادکردن
فیلمی *Scary* بۆ یەکەمجار لە فێستیڤاڵی فیلمی ترسناک Telluride لە ساڵی ٢٠١٦ نمایشکرا. دواتر بۆ یەکەمجار لە فیلمی Horror Channel Frightfest لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ نمایشکرا، و دواتر لەلایەن کۆمپانیای Dread Central و Epic Pictures وەرگیرا بۆ ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٨دا بە شێوەیەکی سنووردار بڵاوبکرێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە وەچەرخانەکان
پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سرووشتییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە سپلاتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:جنۆکە لە فیلمەکاندا
پۆل:ئەو فیلمانەی دانراون لە ٢٠١٧
داگیرکاری (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

***داگیرکاری*** () زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی خەیاڵی زانستیی ئەمریکییە کە لەلایەن سایمن کینبێرگ و دەیڤد ڤەیڵ دروست کراوە. بۆ یەکەم جار لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ لە ئەپڵ تی ڤی + پەخش کرا. زنجیرەکە پێداچوونەوەی ڕەخنەییی فرەجۆری بەدەست ھێنا. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢١، زنجیرەکە بۆ وەرزی دووەم نوێ کرایەوە.

## چیرۆک
داگیرکاریی بوونەوەرە ئاسمانییەکان لە ڕوانگەی جیاوازی خەڵکانی جۆراوجۆر لە کیشوەرە جیاوازەکانی جیھانەوە دەبینرێت.

## کاست
* گوڵشیفتە فەراھانی بە ڕۆڵی ئەنیشا مالیک
* شامیێر ئاندرسن بە ڕۆڵی ترێڤانتێ کۆڵ
* شیۆلی کوتسونا بە ڕۆڵی میتسوکی یاماتۆ
* فیراس نەساڕ بە ڕۆڵی ئەحمەد «مانی» مالیک
* عەزیز کاپکێرت بە ڕۆڵی کوچی
* بیڵی بارێت بە ڕۆڵی کاسپەر مۆرۆو
* ئاژی ڕۆبێرتسن بە ڕۆڵی لوک مالیک
* تارا موئەیەدی بە ڕۆڵی سارا مالیک
* دایسوکێ تسوجی بە ڕۆڵی کایتۆ کاواگوچی
* سام نیڵ بە ڕۆڵی شێریف جیم بێڵ تایسن

## ئەڵقەکان

## بڵاوبوونەوە
زنجیرەکە لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١، بە بڵاوبوونەوەی سێ ئەڵقەی یەکەمی بۆ یەکەم جار پەخش کرا؛ وەرزی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ کۆتاییی پێ ھات.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*  لە  ئەپڵ تی ڤی +
* 

پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠٢١
ئێران خۆدرۆ دیزڵ

وێنۆک|150px
**کۆمپانیای ئێران خۆدرۆ دیزڵ** ئۆتۆمبێلی بازرگانی و قورس (بارھەڵگر، پاس، پاسی بچووک و ئۆتۆمۆبیلی بەرز) بە مۆڵەت لە بازاڕی ئێران و لە بازاڕی چەند وڵاتێکی دیکە بە ڕێککەوتنی سیاسی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، سی ئای ئێس و ئەفریقا بە مۆڵەتی کۆمپانیای دایملەر ئەی جی بەرھەم دەھێنێت. کۆمپانیای ئێران خودرۆ دیزڵ خاوەنی نزیکەی ٨٠٪ی پاسەکان و نزیکەی ٧٠٪ی پشکی بازاڕی ناوخۆیی ئێرانە.ئەم کۆمپانیایە نزیکەی ھەموو بەرھەمھێنەرانی پێکھاتە و کۆکەرەوەی پۆلە لاوەکییەکانی وەک Idem لەژێر سەردێڕی وەک زیانگەیاندن فرۆشتووە و بووەتە کۆمپانیایەکی کۆکردنەوە.

## ڕێکەوت
کۆمپانیای ئێران خۆدرۆ دیزڵ سەرەتا لە سەرەتای ساڵی ١٩٦٤ی کۆچی بە *گرووپی پیشەسازی خاڤۆر* ناوی لێنرا. دامەزرا. کۆمپانیاکە بە کۆکردنەوەی یەک بارھەڵگر لە ڕۆژێکدا دەستی بە بەرھەمھێنانی کردووە، بەڵام دوای ماوەیەکی کورت، بەھۆی زیادبوونی خواست لەسەر ئۆتۆمبێلی بازرگانی، ھێڵەکانی بەرھەمھێنان و کۆکردنەوەی پەرەپێداوە. لە ساڵی ١٩٩٨ی کۆچی. کۆمپانیای ئێران خودرۆ ھێڵەکانی بەرھەمھێنانی پاس و پاسە مامناوەندەکانی لەگەڵ ھێڵەکانی بەرھەمھێنانی بارھەڵگرەکانی *گرووپی پیشەسازی خاوار* تێکەڵ کرد و کۆمپانیای نوێی ئێران خودرۆ دیزڵ بۆ بەرھەمھێنانی ھەموو جۆرە ئۆتۆمبێلێکی بازرگانی بۆ بازاڕەکانی ناوخۆ و دەرەوە لەدایک بوو. ئەمڕۆ کۆمپانیای ئێران خودرۆ دیزڵ ھێڵی بەرھەمھێنانی فراوانی ھەیە کە ڕووبەرەکەی ٨٠ ھێکتارە.

## بەرھەمھێنان و ھەناردەکردن
کۆی بەرھەمی ساڵانەی ئەم کۆمپانیایە دەگاتە ٢٠ ھەزار یەکە ئۆتۆمبێلی قورس و نیمچە قورس وەک شاسی بارھەڵگر (میکسەری چیمەنتۆ، تانکەری سووتەمەنی و ھتد)، پاس (پاسی شار، (دیزڵ و سی ئێن جی)، پاسی نێوان شار و ڕاھێنەر، لوکس پاسی VIP) و مینی پاسەکان. کۆمپانیای ئێران خودرۆ دیزڵ خاوەنی نزیکەی ٨٠٪ی پاسەکان و نزیکەی ٧٠٪ی پشکی بازاڕی ناوخۆیی ئێرانە و بەرھەمەکانی ھەناردەی زۆرێک لە وڵاتانی وەک ئەرمەنستان، کازاخستان، تورکمانستان، ئازەربایجان، ئوکراینا، ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی، شانشینی سعودیە، عێراق. ئوردن، کوێت، قەتەر، یەمەن، ئەفغانستان، سووریا، جەزائیر، میسر، لیبیا، سودان، بوروندی، بورکینا فاسۆ، کەناری عاج، سەنیگال، گینیا، گامبیا، غانا و ڤەنزوێلا، میسر، دوورگەکانی مارشال، ڤیناتۆ، سامۆای ئەمریکی و تاھیتی. ھەناردەکردن.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەرهەمهێنەرانی بزوێنەری دیزڵ
پۆل:بەرھەمھێنەرانی بزوێنەری دیزڵ
خسرۆ مستەفایێڤ

**خسرۆ ڕەمەزانۆغڵو مستەفایێڤ،** نازناوی **مستەو**، ئەفسەرێکی پۆلیسی کورد-ئازەربایجان و ئەندامی یەکەی پۆلیسی مەبەستی تایبەت و بەشداربووی یەکەمین جەنگی ناگۆرنۆ-قەرەباخ و ھەروەھا ھەوڵی کودەتاکەی ساڵی ١٩٩٥ بوو.

## ژیان
خسرۆ مستەفایێڤ لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٩٥٧ لە گوندی سیساڤانی سەر بە ئەرمەنستان لە بنەماڵەیەک لە کوردە نەتەوەیییەکان لەدایکبووە. لە گۆرانبۆی پەیوەندی بە لیوای ١٥٧ی ئازەربایجانەوە کرد و بووە جێگری فەرماندەیان. لە ١ی ژانویەی ١٩٩٤ و لە ٥ی تشرینییەکەمی ١٩٩٤. دووجار فەرمانی «ئاڵای ئازەربایجان»ی پێبەخشرا؛ بەڵام بەھۆی تۆمەتی تاوانکارییەوە لە ٢٤ی ژانویەی ٢٠٠٦دا ھەردووفەرمانەکەی لێسەندرایەوە.
خسرۆ مستەفایێڤ لە ساڵی ١٩٩٥ بەھۆی بەشداریکردنی لە ھەوڵی کودەتاکەی ئازەربایجان دژی ڕژێمی عەلیێڤ کە ڕۆڤشان جەوادۆڤسەرکردایەتی دەکرد، دەستگیرکرا. ناوبراو لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ لە زیندانی سزادانی وەزارەتی داد ژمارە ١٣ کۆچی دوایی کرد، کە لەوێ سزاکەی بەسەر دەبرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:مردووانی ٢٠١٢
پۆل:کورد
پارتی ئێرانی نوێ

وێنۆک
**پارتی ئێرانی نوێ** () یەکێک لە دوو حیزبە حکومییەکەی سەردەمی شانشینی پەھلەوی بوو. ئەم حیزبە لە ساڵی ١٩٦٣ی کۆچی. لەلایەن حەسەن عەلی مەنسوور و ھاوڕێکانی لە ئێران دامەزرا. ئەم حیزبە لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦٣ی کۆچی ناوی ناوەندی پێشکەوتنخوازی گۆڕی. ھاتە بوون. پارتی ئێرانی نوێ گەورەترین و بەردەوامترین حیزبی حکومی بوو لە سەردەمی پەھلەویدا، کە ھەمیشە زۆرینەی بەدەستەوە بوو تا دامەزراندنی سیستەمی تاک حزبی، و زیاتر لە دە ساڵ لە فەزای چۆڵ و چالاکی حیزبیدا بەردەوام بوو.

یەکەمین سکرتێری گشتی ئەم حیزبە حەسەن عەلی مەنسوور بوو کە لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٦٣ی کۆچی بوو بە سەرۆک وەزیران، بە کوشتنی مەنسوور، جێگری سکرتێری گشتیی حیزبی نەڤینی ئێران، ئەمیرعەباس ھوەیدا بوو بە سەرۆک وەزیران و ئەمینداری گشتی ئەو حیزبە. حیزبی ئێرانی نوێ لە ھەڵبژاردنەکانی خولی ٢٢ و ٢٣ی ئەنجومەنی نیشتمانی لە ساڵی ١٩٦٧ی کۆچی و ساڵی ١٩٧١ی کۆچی زۆرینەی پەرلەمانی ھەبوو و لە ساڵی ١٩٧٤ گەورەترین و جەماوەریترین حزب بوو کە تێکەڵ بە پارتی ڕەستاخیز بوو. چالاکیی حیزبی ئێرانی نوێ زۆر فراوان بوو و جگە لە کۆمیتەی ناوەندی چەندین کۆمیتەی لەخۆگرتبوو. ئەو لیژنانە بریتی بوون لە: دەستەی کارگێڕی و مەکتەبی سیاسی، ڕێکخراوی لاوان، ژنان، جووتیاران، کرێکاران، بازرگانان، سەندیکای کرێکاران، سەندیکای کرێکاران و ڕێکخراوەکانی تری سەر بە خۆیان. ھەروەھا ئەو حیزبە لە ھەموو وڵاتدا بڵاوکراوەی بڵاودەکردەوە و ڕۆژنامەی نێدایا ئێرانیش وەک ئۆرگانی نوێی ئەو حیزبە ھەژمار دەکرا. بۆ ڕاھێنانی ستافەکەی، پارتی ئێرانی نوێ قوتابخانەیەکی ئامادەیی زانستە سیاسییەکان و کاروباری حزبی دامەزراند، کە دوای یەکگرتنی لەگەڵ پارتی ڕەستاخیز، بوو بە بەشێک لەو حیزبە.

## سەرچاوەکان

پۆل:حیزبەکانی ئێران
پۆل:حیزبە سیاسییە ئیسلامییەکان