وەزارەتی ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا

**وەزارەتی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا** ( **DON** ) یەکێکە لە سێ بەشی سەربازی لە چوارچێوەی وەزارەتی بەرگری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا . بە یاسایەکی کۆنگرێس لە ٣٠ی نیسانی ١٧٩٨ دامەزرا، لەسەر داوای وەزیری جەنگ جەیمس مەکهێنری ، بۆ دابینکردنی پێکهاتەیەکی ڕێکخراوەیی حکومی بۆ هێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (USN)  لە ساڵی ١٨٣٤ەوە، دەسەڵاتی دادوەری بەسەر هێزی دەریایی ئەمریکا (USMC) و لە کاتی جەنگدا، پاسەوانی کەناراوەکانی ئەمریکا (USCG) بەکارهێناوە و زاڵە، هەرچەندە هەریەکەیان وەک لقێکی خزمەتگوزاری سەربەخۆ دەمێننەوە،  سەرپەرشتی دەکرێت لەلایەن سکرتێری هێزی دەریایی (SECNAV) کە ئەفسەرێکی مەدەنی یاساییە. 
وێنۆک| مۆری وەزارەتی دەریایی ئەمریکا لە ساڵی ١٨٧٩ تا ١٩٥٧.
وەزارەتی هێزی دەریایی ئەمریکا بەشێکی جێبەجێکار بوو، کە سکرتێرەکەی لە کابینەی سەرۆک کۆماردا کاری کردووە تا ساڵی ١٩٤٩، کاتێک هەموارکردنەوەکانی یاسای ئاسایشی نیشتمانی ساڵی ١٩٤٧ وەزارەتی بەرگری هەڵسا وەک بەشێکی یەکگرتوو و دانەبراو بۆ هەموو خزمەتگوزارییە سەربازییەکان دامەزراند، لەگەڵ بەشی سوپا و بەشی هێزی ئاسمانی بوو بە پێکهاتەیەکی (DoD)، کە کەوتە ژێر دەسەڵات و ئاراستە و کۆنترۆڵی وەزیری بەرگری هەتاوەکوو ئێستا .

لە ساڵی ٢٠٠١ تاوەکوو ٢٠١٩ پێشنیارەکانی گۆڕینی ناوی وەزارەتی دەریایی بۆ **وەزارەتی هێزی دەریایی و هێزی دەریایی** بە پشتیوانییەکی بەرفراوان لە کۆنگرێسی ئەمریکا دەخرایە ڕوو، بەڵام بەهۆی دژایەتی سیناتۆر و ئەفسەری پێشووی هێزی دەریایی ئەمریکا جۆن مەککەین شکستی دەهێنا ناوەکەی نەدەگۆڕدرا و وەک خۆی دەمایەوە.

## سەرکردایەتی
چەپ|وێنۆک| بەشی هێزی دەریایی، بە شێوەیەکی سەرەکی نووسینگەی سکرتێر، پێکهاتەی ڕێکخراوەیی (٢٠٠٦)
وەزارەتی دەریایی لەلایەن سکرتێری هێزی دەریاییەوە سەرۆکایەتی دەکرێت، کە بە زاراوەی دەریایی بە (*SECNAV)* ناسراوە، کە دەسەڵاتی بەڕێوەبردنی هەموو کاروباری وەزارەتەکەی هەیە، بەپێی دەسەڵاتی یاسایی، وەزیری بەرگری, و سەرۆک . سکرتێری هێزی دەریایی لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە بە ئامۆژگاری و ڕەزامەندی ئەنجومەنی پیران دیاری دەکرێت، ئەم سکرتێرە لەلایەن یاریدەدەری وەزیری دەریایی و چوار یاریدەدەری سکرتێری هێزی دەریایی و ڕاوێژکارێکی گشتی وەزارەتی هێزی دەریایی هاوکاری دەکرێت، کە هەروەها لەلایەن سەرۆکەوە بە ڕاوێژ و ڕەزامەندی ئەنجومەنی پیران دەستنیشان دەکرێن.

بەرزترین ئەفسەرە سەربازییەکانی وەزارەتی دەریایی بریتین لە سەرۆکی ئۆپەراسیۆنە دەریاییەکان و فەرماندەی هێزی دەریایی کە ڕاوێژکاری سەرەکی سەربازی وەزیری دەریاین، ئەوان سەرپەرشتی خزمەتگوزارییە سەربازییەکانی خۆیان لە وەزارەتی هێزی دەریایی دەکەن، و بە پلەیەکی جیاواز وەک ئەندامی سەرۆک ئەرکانی هاوبەش خزمەت دەکەن، ئەوان لەلایەن جێگری سەرۆکی ئۆپەراسیۆنە دەریاییەکان و یاریدەدەری فەرماندەی هێزی دەریاییەوە هاوکاری دەکرێن .

## داڕشتن
وەزارەتی هێزی دەریایی ئەمریکا لە دوو خزمەتگوزاری یەکپۆش لەخۆدەگرێت: هێزی دەریایی ئەمریکا و هێزی دەریایی ئەمریکا (هەندێکجار بەکۆمەڵ پێی دەوترێت "خزمەتگوزارییە دەریاییەکان" یاخوود "خزمەتگوزارییە دەریاییەکان"). 

وەزارەتی هێزی دەریایی لە هەموو توخمەکانی هێزی دەریایی ئەمریکا و هێزی دەریایی ئەمریکا پێکدێت و خزمەت دەکا، بەپێی ڕێساکانی هێزی دەریایی بەشی ٠٢٠٤-٢، زاراوەی "بەشی دەریایی" و تەنها ئاماژەیە بۆ فەرمانگەکانی جێبەجێکردن لە کورسی حکومەتدا.

* هەموو چالاکییە مەیدانییەکان، بارەگاکان، هێزەکان، بنکە، دامەزراوەکان، چالاکییەکان، و ئەرکەکان لە ژێر کۆنترۆڵ یان چاودێری وەزیری دەریایین
* کاتێک وەک خزمەتگوزارییەک لە وەزارەتی دەریایی کاردەکات، پاسەوانی کەناراوەکان. (بە شێوەیەکی ئاسایی بەشێکە لە وەزارەتی ئاسایشی ناوخۆ, یاسای فیدراڵی باس لەوە دەکات کە پاسەوانی کەناراوەکان دەتوانرێت لەلایەن سەرۆکەوە لە هەر کاتێکدا بگوازرێتەوە بۆ وەزارەتی دەریایی، یان لەلایەن کۆنگرێسەوە لە کاتی جەنگدا).
* هێزی دەریایی بارەگا
* نووسینگەی سەرۆکی ئۆپەراسیۆنە دەریاییەکان, ناسراو بە (OPNAV) یان ئەرکانی دەریایی.
* نووسینگەی سکرتێری هێزی دەریایی, ناسراو بە سکرتاریەت.
* تەواوی هێزە ئۆپەراسیۆنەکانی هێزی دەریایی (لەوانەش فڕۆکەوانی دەریایی) و هێزی دەریایی، لەوانەش هەردوو پێکهاتەی چالاک و یەدەگ ( یەدەگی هێزی دەریایی و یەدەگی هێزی دەریایی )ی ئەو هێزانە.

## پێشنیاری دووبارە دەستنیشانکردنەوە وەک وەزارەتی هێزی دەریایی و هێزی دەریایی
لە ساڵی ٢٠٠١ تاوەکو مردنی لە ساڵی ٢٠١٩ ئەندامی کۆنگرێس واڵتەر بی جۆنز جونیۆر یاسای گۆڕینی ناوی وەزارەتی دەریایی بۆ **وەزارەتی دەریایی و هێزی دەریایی** خستەڕوو، هەروەها یاساکە ناوی وەزیری هێزی دەریایی دەگۆرد بۆ وەزیری هێزی دەریایی و هێزی دەریایی. ئەندامی کۆنگرێس جۆنز یاساکەی خستەڕوو بۆ ئەوەی دانپێدانانی یەکسان بە هێزی دەریایی وەک بەشێک لە وەزارەتی هێزی دەریایی بە هێزی دەریایی، لە ساڵی ٢٠١٨دا ڕایگەیاند، " هێزی دەریایی ئەندامێکی یەکسانە لەم بەشەدا، هەر بۆیەش، شایەنی دانپێدانانی یەکسانە لە نازناوەکەیدا"  لە ساڵی ٢٠١٣، فەرمانگەی بودجەی کۆنگرێس تێچووی گۆڕینی ناوی تەنها ٥٠٠ هەزار دۆلاری ئەمریکی لە ماوەی چەند ساڵێکدا خەمڵاند.  

پێشنیارەکەی لە ئەنجومەنی نوێنەران و ئەنجومەنی پیران پشتگیرییەکی بەهێزی هەبوو، لە ساڵی ٢٠٠٨دا لەسەدا ٩٨ی ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەران و لەسەدا ٨٠ی سیناتۆرەکان پشتگیریان لێدەکرد، لە ساڵی ٢٠١٠ ژمارەیەکی پێوانەیی بۆ هاوسپۆنسەرەکانی ناو ئەنجومەن تۆمارکرد و ٤١٥ ئەندامی هەبوو، دووبارە دەستنیشانکردنەوەکە لەلایەن کۆمەڵە پیشەییەکانی هێزی دەریایی و هێزی دەریاییەوە پشتگیری کراوە لەوانە خولی هێزی دەریایی و کۆمەڵەی یەدەگی بەلەمەکان و پێشمەرگە دێرینەکانی جەنگە بیانییەکان .  فەرماندەکانی پێشووی هێزی دەریایی ژەنەڕاڵەکان ئەلفڕێد ئێم گرای جونیۆر و کارل ئیپتینگ موندی جونیۆر و چارڵز سی کرولاک و جەیمس ئێڵ جۆنز و مایکل هێگی و جەیمس تی کۆنوا پشتگیریان لە گۆڕانکارییەکە کردووە. هەروەها هێزی دەریایی بەناوبانگی پێشوو پشتگیریان دەربڕیوە لەنێویاندا لیوا ئۆلیڤەر نۆرس و پۆلیسی تۆپخانە ڕ ئاماژەیان پێکرد، تەنها سەرنووسەکە بگۆڕن، زیانی ئەوە چییە؟ئەم گەنج و ژنانە شەڕ دەکەن و ژیانی خۆیان لەدەست دەدەن بۆ ئەم وڵاتە، ئێمە داوای بەشی خۆمان ناکەین، ئێمە کەسانی عەقڵانین، ئێمە تەنها داوای دەکەین ئاماژەیەکی بەڕێز."  هەروەها سکرتێری پێشووی هێزی دەریایی پۆڵ نیتزە و جۆن هاوارد داڵتۆن پشتگیریان لە گۆڕانکارییەکە کردووە. 

سەرەڕای ئەوەی پشتگیرییەکی بەردەوامی هەبوو لە هەردوو ئەنجومەنی نوێنەران و هەروها ئەنجومەنی پیران هەبوو، بەڵام بەهۆی دەستێوەردانی سیناتۆر و ئەفسەری پێشووی هێزی دەریایی جۆن مەککەین کە وەک سەرۆکی لیژنەی خزمەتگوزارییە چەکدارەکانی ئەنجومەنی پیران کاری کردووە، بەردەوام نەیتوانی تێپەڕێنرێت ناوەکەی وەک خۆی مایەوە و نەگۆڕا. 

## سەرچاوەکان

 

## بەستەری دەرەکی

* 
* U.S. Marine Corps website
* Department of Defense website
* Department of the Navy in the Federal Register

پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان