فەقی حوسێن ساغنیچ

**فەقی حوسێن ساغنیچ** (بە کوردیی ژۆروو: Feqi Hüseyin Sağnıç) ناسراو بە **ئاپێ فەقی** یان **مامێ فەقی**، ( ١٩٢٦ لە خیزان - ١٢ی ئاداری ٢٠٠٣) زمانەوان و نووسەری کوردی خەڵکی باکووری کوردستان بوو.

## ژیان
فەقی حوسێن ساغنیچ لە ساڵی ١٩٢٦ لە شاری خیزان لە پارێزگای بدلیس سەر بە باکووری کوردستان لە دایک بوو. ماوەی منداڵیی بە کاری بەردتاشی و دارتاشی دەبردە سەر. لە ساڵی ١٩٣٨ چووە مەدرەسە و لە ئەنجامی وانە خوێندنەکەی بوو بە فەقی. ئەو خوێندن و نووساندن بە پێتی لاتین فێر بوو و ھەروەھا جگە لە زمانی زگماکیی زۆی کە کوردیی کرمانجی بوو، زمانەکانی تورکی، عەرەبی و فارسییش دەزانی. لەو سەردەمە زمانی کوردی لە باکووری کوردستان بە تەواوی قەدەخە بوو و فەقی ساغنیچ دەستی کرد بە لێکۆڵینەوەی زانستی لە سەری زمانی کوردی.

ساغنیچ بەدوای چەندین کەڕەت دەستبەسەرکران و دارودرەوش، لە ساڵی ١٩٨٤ بە دوا لە شاری ئەستەمبوڵ نیشتەجێ بوو و درێژە بە لێکۆڵینەوە زانستییەکانی دا. لە ساڵانی سەرەتای دەیەی ١٩٩٠ لە تورکیا قەدەخەبوونی مانی کوردی سڕاو و چالاکیی چاندی و وێشەیی کوردەکانی باکوور پەرەی گرت، و بنکەکانی مانی کوردی دامەزراو و چاپەمەنی و پەرتووک بە زمانی کوردی بڵاو کراو. فەقی ساغنیچیش وێڕای زانایانی دیکەی کورد لەوای مووسا عەنتەر، جەمشید بەندەر، ئیبراھیم گوربوز، ئیسماعیل بێشیکچی، یاشار کایا، عەبدولڕەحمان دوررە و سولەیمان ئیماموغلو لە ١٨ی نیسانی ١٩٩٢ لە شاری ئەستەمبوڵ ئینستیتیوتی کوردیی ئەستەمبوڵی دامەزراند و خۆی لەتێدا وانەی زمانی کوردی دەدا و ھاوکات دەستی کرد بە نووسینی وەتار سەبارەت بە زمانی کوردی لە گۆڤارەکانی جیاجیا و بە تایبەت گۆڤاری ڕەوشەن.

### مردن
فەقی ساغنیچ شەو و ڕۆژ سەرقاڵی لێکۆڵێنەوە و سەرنجدانەوە سەبارەت بە زمانی کوردی بوو و تا دواھەمین دەمی ژیانی سەرقاڵی کار کردن لە پێناوی وێشە و زمانی کوردی و چاندی کوردەکان بوو. لە ١٢ی ئاداری ٢٠٠٣ فەقی ساغنیچ کە خەریکی کاری لێکۆڵێنەوە لە سەر یەکێک لە بەرھەمەکانی بوو، سەکتەی مێشکی پێ ھات و لە حاڵی کار کردن چوو لەناوی کۆما و بە دوای ٤٤ ڕۆژ کووچی دوایی کرد. دواھەمین کتێبی دیرۆکا وێژەی کوردی بوو کە بەدوای مردنی گەیشت بۆ چاپ و نەیتوانی نوسخە چاپییەکەی بیبینێت.

حەسەن کایا کە لەو کاتە بەرپرسی ئینستیتیوتی کوردیی ئەستەمبوڵ بوو، دەڵێت کە لە کاتێک کە فەقی ساغنیچ لە کۆمادا بوو، چووم بۆ سەری سەرینەکەی و پێ گۆتم کە دواھەمین کتێبەکەت لە چاپخانە لە ژێری چاپدایە، ئەو کاتە چاوەکانی نەختێک بزووت. بەدوای ئەوە پێ گوتم لە عێراق دەوڵەتێکی کوردی دامەزراوە، و بەڵێنت پێ دەدەم کە بەدوای ساغبوونەوەت پێکەوە بڕۆین بۆ ئەورە و سەبارەت بە کتێبەکەت وەتارێک بخوێنیتەوە.

فەقی ساغنیچ بەدوای مردنی لە ناوچەی تاتوان لە پارێزگای بدلیس بە ئاخ سپیردراو.

## دەستبەسەر کردن
فەقی ساغنیچ بەھۆی لێکۆلینەوە زانستییەکانی لە سەر زمانی کوردی، چەندین کەڕەت لە لایەن حکۆمەتی تورکیا دەستبەسەر کراو. لە دەیەی ٦٠ەکان چەندین جار لە دەستی ھێزە ئەمنییەکانی تورکیا دەرچوو و ھەردەم لە ھەیواییندا بوو. لە ١٢ی ئاداری ١٩٧١ و ھەروەھا بەدوای کوودەتای ١٩٨٠ی ئەرتەشی تورکیا دەستبەسەر کراو. تاوانی کە لە دادگا نیسبەت پێ درا، کوردبوون بوو.

## مەدرەسەکان
فەقی ساغنیچ کە خۆی لە مەدرەسە وانەی خوێندبوو، گۆتووە کە کاری توێژینەوە لە سەر زمانی کوردی لە بەڵگەکانی دەستیپێکردووەتەوە کە لە مەدرەسەکانی دەورەی عوسمانی لە گوندەکان و باژارەکانی کوردنشین بە زمانی کوردی بە جی مابووەتەوە.

## بەرھەمەکان
* یووسڤ و زولەیخا، ١٩٩٨.
* چیرۆکێن کوردی، ١٩٩٩.
* پۆرترەکان، ٢٠٠٠.
* دیرۆکا وێژەیا کوردی، ٢٠٠٢.

## خەڵاتی فەقی ساغنیچ
ئینستیتیوتی کوردیی ئەستەمبوڵ بە شانازیی فەقی ساغنیچ خەڵاتیکی وێژەیی بە ناوی خەڵاتی فەقی ساغنیچ پێشکەش دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:وەرگێڕە کوردەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٠٣
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦
پۆل:خەڵکی بدلیس
پۆل:وەرگێڕەکان بۆ کوردی
پۆل:زانا کوردەکان