open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کەناڵی مەھاباد

**کەناڵی مەھاباد** () کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنییە کە ناوەندەکەی لە شاری مەھابادی پارێزگای ورمێیە. بەرھەمەکانی ئەم کەناڵە ٢٤ سەعاتە بە دوو زمانی کوردی و فارسی پەخش دەبێتەوە.

## کەناڵە خوشکەکان
* کەناڵی زاگرۆس
* کەناڵی کوردستان
* کەناڵی ئیلام
* کەناڵی ورمێ

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی کوردستان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئێران
کریستۆفەر کۆرێی سمیس

کریستۆڤەر کۆرێی سمیس (بە ئینگلیزی: **Christopher Corey Smith** ) ئەکتەر و ئەکتەری دەنگی ئەمەریکیە کە لە ئەنیمی و یاریە ڤیدیۆیەکان بەشداری کردووە. یەکێک لە بەشداریەکانی لە ئەنیمی (سەنکاریا) بووە

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 

## سەرچاوەکان


پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی
کایتلین گلاس

**کایتلین گلاس** (؛ کایتن تیفانی گلاس) ئەکتەرێکی دەنگی و دەرھێنەری ADR، نووسەری سکرێپت لە فەنیمەیشن، و ھەردوو کۆمپانیای (New Generation Pictures) و (Bang Zoom! Entertainment) کە دەنگ ئامادە دەکەن بۆ زنجیرە ئەنیمییەکان و یارییە ڤیدیۆیەکان لە ڤێرشنی ئینگلیزی یەکێک لە کارە دەنگییەکانی لە ئەنیمێی سەنکاریا بووە؛ و لە (کادکاپتە ساکورا: کارتی ڕوون) وەک دەرھێنەری ADR، (زۆمبی لاند ساگا) وەک ساکی نیکایدۆ، (میوەی سەبەتە)

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 
* کایتلن گلاس لە کاری دەنگی ئینگلیزی & بنکەدراوەی ستافی بەرھەمھێنان
* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە ئیسپانیا
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:دەرهێنەرانی دەنگی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی دەنگی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمریکییەکان لە کایە ڤیدیۆییەکان
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
زانکۆی ڕۆژاوا

**زانکۆی ڕۆژاوا** (بە کوردی باکووری:  Zanîngeha Rojava) زانکۆیەکە دەکەوێتە قامیشلۆ، ڕۆژاوای کوردستان. زانکۆکە لەلایەن حکوومەتی سووریا متمانەی پێنەکراوە. مێژووی دامەزراندنی زانکۆکە بۆ تەمموزی ٢٠١٦ دەگەڕێتەوە.

زانکۆی ڕۆژاوا لە چەند بەشێک پێکدێت لەوانە پزیشکی، ئەندازیاری، پەروەردە، زمان، بەڕێوەبردن و میکانیک. زانکۆکەکە لەپەیوەندیدایە لەگەڵ زانکۆی ٨ی پاریس، لە فەڕەنسا ھەروەھا پەیمانگای کالیفۆرنیا لە ئەمریکا. لە ئابی ٢٠١٦، بۆیەکەمینجار زانکۆکە دەرگای کردەوە بەڕووی قوتابیان. لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ ئاھەنگی دەستپێکردنی خوێندن ئەنجام درا. 

لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، زانکۆکە بەشێکی نوێی کردەوە بەناوی ژنلۆجی کرایەوە. لە ساڵی ٢٠١٩، زانکۆکە پڕۆگرامێکی دیکەی کردەوە کەتێیدا بۆ تێگەیشتن و زاڵبوون بوو لەسەر چەمکی سێکسیزم لەناو خێزان و کۆمەڵگا.

بەھۆی ھێرشی سەربازیی تورکیا بۆ سەر عەفرین، زۆرێک لە قوتابیانی زانکۆی عەفرین ناچاربوون بۆ بەردەوامیدان بەخوێندن ڕوو بکەنە زانکۆی ڕۆژاوا. لە ساڵی ٢٠٢٠ لەگەڵ بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا، بەشێک لە پڕۆگرام و کۆرسەکانی خوێندن گۆڕان بۆ شێوازی سەرھێڵ.

## بەشەکان
* پزیشکی
* ئەندازیاری (تەلارسازی، شارستانی، نەوت، کشتووکاڵ)
* پەروەردە (مێژوو، جوگرافیا، بیرکاری، بایلۆجی، فیزیا، کیمیا، پەروەردەی قۆناغی سەرەتایی)
* زمان و زانستە مرۆڤایەتییەکان (کوردی، وەرگێڕان، ھونەرەجوانەکان، زانستی ژن)
* ئابووری و بەڕێوەبردن
* مێکانیک

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی زانکۆی ڕۆژاوا  - بە زمانی کوردی باکووری.
* پەڕەی زانکۆی ڕۆژاوا لە فەیسبووک.
* پەڕەی زانکۆی ڕۆژاوا لە توویتەر.

پۆل:خوێندن لە ڕۆژاوای کوردستان
پۆل:زانکۆکانی کوردستان
پۆل:زانکۆکانی سووریا
پۆل:زانکۆ کوردییەکان
مارس ئاودیسی

وێنۆک| وێنەیەکی خەیاڵی مارس ئاودیسی

**مارس ئاودیسی** (بە ئینگلیزی: mars odyssey) کەشتیەکی ئاسمانی وڵاتی ئەمریکایە لە ٧ی نیسانی ٢٠٠١ ناردرایە دەرێی ەوی بە ئامانجی گەیشتن بە خوولگەی هەسارەی سۆر، هەڵدانەکەش لە ناوەندی کینیدی بۆشاییەوە بوو، ئەو کەشتیە ئاسمانیە لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٠١ گەیشتە ئامانجەکەی و دەستیکرد بە لێکۆڵینەوەکانی، گرنگی لێکۆڵینەوەکانی شیکردنەوە و بە دەرخستنی ئەو تیشکە زیانبەخشانە بوو کە زیان بە مرۆڤ دەگەینن لۆ ئەوەی هەر کاتەک مرۆڤ گەشتی سەر هەسارەی بارامی کرد خۆیانی لێ بپارێزی.

لە نێزیکی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ مارس ئاودیسی ژمارەیەکی پێوانەیی شکاند لەسەر کەشتی ئاسمانی مارس گڵۆباڵ سرڤیۆر بە درێژترین کەشتی ئاسمانی کارا لە دەوری خوولگەیەک.

## سەرچاوە
* نووسەر جۆناتان ماکدوێڵ  ___  لایەنی بڵاوکراوە: زانکۆی بۆشاییی نێونەتەوەیی
## بەستەری دەرەکی
* ماڵپەری فەرمی کەشتی ئاسمانی مارس ئاودیسی

پۆل:گەردوون
پۆل:کەشتییە ئاسمانیەکان
پۆل:هەسارەی سۆر
کلاناد

وێنۆک|بەرگی یاری
**کلاناد** ( بە ژاپۆنی ) مانگایەکەی یاری ڤیدیۆیە کە لەلایەن کۆمپانیای Key گەشەپێدانی بۆ کراوە لە ٢٨ ی نیسانی ٢٠٠٤ بۆ سیستەمی ویندۆز کلاناد بۆ ھەموو بەگوێرەی دەنگەکان بۆ ھەموو تەمەنەکان گوونجاوە، دواتر کلاناد ھەڵگیرانەوەی کرا بۆ (پلەی ستەیشن ٢، پلەی ستەیشنی ھەڵگیراو ، ئێکس بۆکس ٣٦٠، پلەی ستەیشن ٣ ، پلەی ستەیشن ٤، نینتێندۆ سویچ) ڤێرشنە ئینگلیزیەکەی بۆ ویندۆز دەرھێنرا لەلایەن کۆمپانیای سێکای پرۆجێکت لە ٢٠١٥

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ماڵپەری فەرمی کۆمپانیای Key
* ماڵپەری فەرمی ئەنیمی کلاناد
* 
* 

## سەرچاوەکان

* ویکیپدیای ئینگلیزی

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٧
پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٥
پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٨
پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٧
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٨
پۆل:مانگای کارەکانی ڕاگەیاندنی ئاسکی
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٤
پۆل:ئۆڤای ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٩
پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید
پۆل:کیۆتۆ ئەنیمەیشن
پۆل:ڕۆمانە سووکەکان
پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣
پۆل:گەمەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:ئەنیمی و مانگای ئەوینداری
پۆل:ئەنیمێ و مانگای قوتابخانە
پۆل:سێینن مانگا
پۆل:سێنتای فیلمۆرکز
پۆل:گەمەکانی ویندۆز
پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:کایەکانی بیشۆجۆ
پۆل:ئەنیمێی مادمان ئینتەرتەینمنت
پۆل:مانگا لەسەر بنەمای کایە ڤیدیۆیییەکان
پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ
پۆل:کایەکانی پلەی ستەیشن ڤیتا
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
لێیجی ماتسومۆتۆ

وێنۆک|وێنە
وێنۆک|لێیجی ماتسومۆت لە ٢٠٠٨
**لێیجی ماتسومۆتۆ** (بە ژاپۆنی:松本零士 ماتسومی ڕێیجی) مانگاکایەکی ژاپۆنییە، بەرھەمھێنەری چەنەھا ئەنیمی و زنجیرە مانگایە ھەورەھا ھاوسەرەکەشی میاکۆ ماکی وێنەکێشی مانگایە

## ژیانی سەرەتایی
ماتسومۆتۆ مناڵێکی ناوەندی خێزانێکی حەوت برایە و لە تەمەنی زووی مناڵی دا ماتسومۆتۆ ٣٥ بەرھەمھێنەری فیلمی پێدرا لەلایەن باوکی وە سەیری کارتۆنی ئەمریکی دەکرد لەکاتی جەنگی جیھانی دووەم، ئارەزووی لە ڕۆمانەکانی زانستی خەیاڵی پەیداکرد کە ڕۆمانەکان لە نوسراوی ئونۆ جوزا و ھێربەرت جۆرج وێڵز بوون، وە لە تەمەنی ١٨ چوو بۆ تۆکیۆ بۆ ئەوەی ببێتە مانگاکا

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨
پۆل:وێنەکێشانی مانگا

پۆل:وێنەکێشە ژاپۆنییەکانی ئەنیمێ
پۆل:نەخشکێشە ژاپۆنییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:تۆوێی ئەنیمەیشن
پۆل:مردووانی ٢٠٢٣
یۆیچی کۆتابێ

**یۆیچی کۆتابێ** (بە ژاپۆنی: 小田部 羊一 کۆتابێ یۆیچی) بەرھەمھێنەرێکی ئەنیمی و دیزانەری کارەکتەری ژاپۆنییە، لەچەندین فیلمی ئەنیمی کاری کردووە لە ١٩٦٠ بۆ ١٩٧٠کان لە ڤیدیۆیە یارییەکانی سوپەر ماریۆ و زنجیرەکانی پۆکیمۆن لە تەلەڤیزیۆن و فیلم لە کۆمپانیای نینتێندۆ دەستی بەکارکرد بۆ ماوەی دوو دەیە کە کاری وێنەکێشان و دیزاینی کارەکتەرەکان و بەڕێوەبەرایەتی دەکرد لە ١٩٨٥ بۆ ٢٠٠٧، لەم کاتە دەستی بە کاری نووسین کرد بۆ ئەنێمی و کۆمپانیا یارییە ڤگیدیۆیەکان لەناویان بۆ دووبارە نینتێندۆ

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* Yoichi Kotabe anime at Media Arts Database 

پۆل:خەڵکی نینتێندۆ
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھونەری تۆکیۆ
پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن
پۆل:دیزاینەرانی کارەکتەری ئەنیمێ
پۆل:دیزاینەری ژاپۆنی بۆ دیزاینی یارییە ڤیدیۆییەکان
پۆل:نەخشکێشە ژاپۆنییەکان
پۆل:وێنەکێشە ژاپۆنییەکان
پۆل:وێنەکێشە ژاپۆنییەکانی ئەنیمێ
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦
پۆل:زیندووان
پۆل:تۆوێی ئەنیمەیشن
دەنیز گەزمیش

**دەنیز گەزمیش** (٢٧ی شوباتی ١٩٤٧ - ٦ی ئایاری ١٩٧٢) کەسایەتی چەپ، مارکسی-لێنینی، ڕێبەری قوتابیان و چالاکوانی سیاسیی بوو لە تورکیا. لە ساڵی ١٩٧١،  سوپای میللی ئازادی تورکیا دامەزراند.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
پۆل:مردووانی ١٩٧٢
پۆل:شۆڕشگێرە تورکەکان
پۆل:مارکسیستە تورکیاییەکان
پۆل:شۆڕشگێڕانی لەسێدارەدراو
پۆل:شۆڕشگێڕەکانی خەڵکی تورکیا
کەناڵی کوردستان

**کەناڵی کوردستان** () کەناڵێکی تەلەفزیۆنییە کە ناوەندەکەی لە شاری سنەی پارێزگای کوردستانە. بەرھەمەکانی ئەم کەناڵە ٢٤ سەعاتە بە دوو زمانی کوردی و فارسی پەخش دەبێتەوە.

## کەناڵە خوشکەکان
* کەناڵی زاگرۆس
* کەناڵی ئیلام
* کەناڵی مەھاباد

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی کوردستان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئێران
ولیام جۆزێف بێرنز

**ویلیام جۆزێف بێرنز** (لەدایکبووی ٤ی نیسانی ١٩٥٦) سیاسەتوانێکی ئەمریکییە و سەرۆکی ڕێکخراوی کارنگییە بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی و پێشتر جێگری وەزیری دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بووە لە ساڵانی ٢٠١١ - ٢٠١٤دا. دوای دووجار دواخستنی خانەنشین بوونی، جارێک لەسەر داوای جۆن کێری و جارێک باراک ئۆباما، ساڵی ٢٠١٤ و پاش ٣٣ ساڵ لە کاری دیپلۆماسی لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا، ولیام خانەنشین بوو، ولیام پێشتر خزمەتی کردووە وەک باڵیۆزی ئەمریکا لە ئوردن لە ساڵانی ١٩٩٨ تا ٢٠٠١، یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بۆ کاروباری ڕۆژھەڵاتی نزیک لە ساڵانی ٢٠٠١ تا ٢٠٠٥، باڵیۆزی ئەمریکا لە وڵاتی ڕووسیا لە ساڵانی ٢٠٠٥ بۆ ٢٠٠٨، ھەروەھا وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بۆ کاروباری سیاسی لە ساڵانی ٢٠٠٨ بۆ ٢٠١١. لە ١١ی کانونی دووەمی ٢٠٢١ جۆو بایدنی سەرۆکی ھەڵبژێدراوی ئەمریکا ولیام بێرنزی کاندید کرد بۆ سەرۆکایەتی دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی (سی ئای ئەی).

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦
شارستانی بوژنۆرد

[وێنۆک|چەپ|270px|جێگەی شارستانی بوژنۆرد لە [پارێزگای خۆراسانی باکووردا بە ڕەنگی شین نیشان دراوە]]
**شارستانی بوژنۆرد** () یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای خۆراسانی باکووری ئێرانە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری بوژنۆردە.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای خۆراسانی باکوور
* بوژنۆرد

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی پارێزگای خۆراسانی باکوور
پۆل:شارستانی بوژنۆرد
پۆل:شارستانەکانی ئێران
تۆوێی ئەنیمەیشن

**تۆوێی ئەنیمەیشن** (بە ژاپۆنی: 東映アニメーション株式会社، رۆماجی: تۆوێی ئەنیمەیشن کابوشیکی-گایشا) ستۆدیۆیەکی ژاپۆنییە کە لەلایەن کۆمپانیای تۆوێی بەڕێوە دەبردرێت ژمارەیەک زنجیرە ئەنیمەیشنی بەرھەمھێناوە. 
## مێژوو
ستۆدیۆکە لەلایەن کێنزۆ ماساوۆکا و زێنجیرۆ یامامۆتۆ لە ١٩٤٨ وەک فیلمە ئەنیمییە کراوەکانی ژاپۆن دامەزرا (日本動画映画 نیھۆن دۆگا ئێیگا) کورتکراوەتەوە بۆ (日動映画 نیچیدۆ ئێیگا) لە ١٩٥٦ تۆوێی ستۆدیۆیەکی کڕی و ناوی لێنا تۆوێی دۆگا (東映動画株式会社 تۆوێی دۆگا کابوشاکی-گایشا) دۆگا بە ژاپۆنی واتا (ئەنیمەیشن) لە ١٩٩٨ کۆمپانیاکە ناوی Ltdی وەرگرت لە دەرەوەی ژاپۆن ژمارەیەک زنجیرە تەلەڤیزیۆنی و فیلمی بەرھەمھێنا و کۆمیک و زنجیرە ئەنیمیی ژاپۆنیی ھەڵگرتەوە لە بەناوبانگەکانیان (ھایاو میازاکی، ئیزاو تاکاھاتا، یاسوجی مۆری، لێیجی ماتسومۆتۆ , یۆیچی کۆتابێ) لە کۆمپانیاکە کاریان کردووە بنکەی سەرەکیی کۆمپانیاکە لە ئۆزومی ستۆدیۆکە دەکەوێتە نێریما، لە تۆکیۆ

## کارەکان
### ١٩٩٠–١٩٩٩
* سەیلەرمون 
* سەیلەرموون ئاڕ
* سەیلەرموون سوپەرس
* سەیلەرموون: سەیلەر ستارس

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:تۆوێی ئەنیمەیشن
پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشن لە تۆکیۆ
پۆل:ئەنیماکس
پۆل:ستۆدیۆ ئەنیمەیشنە ژاپۆنییەکان
شارستانی شازەند

**شارستانی شازەند** () یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای مەرکەزیی ئێرانە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری شازەندە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە لە ساڵی ٢٠١٦ بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران بەرامبەر لەگەڵ ١١٧،٥٧١ کەس بووە.

## جوگرافیا
شارستانی مەحەلات لە باشووری ڕۆژاوای پارێزگای مەرکەزی ھەڵکەوتووە. 

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای مەرکەزی
* شازەند

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی پارێزگای مەرکەزی
پۆل:شارستانی شازەند
پۆل:شارستانەکانی ئێران
شازەند

**شازەند** () یەکێک لە شارەکانی پارێزگای مەرکەزیی ئێرانە. شاری شازەند ناوەندی شارستانی شازەندە. زۆربەی دانیشتووانی ئەم شارە لوڕن و پەیڕەوی مەزھەبی شیعەن.

## مرۆڤناسی
### زمان
زۆربەی دانیشتووانی شاری شازەند لوڕن و بە زمانی لوڕی قسە دکەن، بەڵام لەپێناو لوڕیدا زمانەکانی فارسی و ئازەریش لەناو ھەندێکان قسەی پێ دەکرێت.

### ئایین
زۆرینەی خەڵکی شازەند موسڵمانن و لە مەزھەبی شیعە پەیرەوی دەکەن.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای مەرکەزی
* شارستانی شازەند

## سەرچاوەکان

پۆل:شازەند
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی شازەند
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای مەرکەزی
مەحەلات

**مەحەلات** یەکێک لە شارەکانی پارێزگای مەرکەزیی ئێرانە. شاری مەحەلات ناوەندی شارستانی مەحەلاتە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١٦ بەرامبەر لەگەڵ ٤٣،٢٤٥ کەس بووە کە زۆربەیان فارسن و پەیڕەوی مەزھەبی شیعەن.

## ناو
ئەم شارە لەبەروەی کە لە گەڕەکەکانێکی زۆر () و بە فەرھەنگانێکی جۆراوجۆر پێکھاتبوو، ناوی «محلات کە بە کوردی بە مانای: گەڕەکەکانە» لێیان نا.

## مرۆڤناسی
زۆرینەی دانیشتووانی شاری مەحەلات فارسن و بە زمانی فارسی قسە دەکەن. خەڵکی مەحەلات موسڵمانن و پەیرەوی مەزھەبی شیعەن. لە مەحەلاتدا نەتەوەکانی تر وەکوو لوڕیی بەختیاری و عەرەبی تێدایە کە هەموویان لە وڵاتانی دیکەوە بەم شارە کۆچیان کردووە.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای مەرکەزی
* شارستانی مەحەلات

## سەرچاوەکان

پۆل:مەحەلات
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەحەلات
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای مەرکەزی
ئاڵای فەڕەنسا

**ئاڵای فەڕەنسا** لە سێ ڕەنگی شین، سپی و سوور کە لە باری ڕاوەستاو و بە یەک ئەندازە لە پاڵ یەکدان، پێکھاتووە. لە ١٥ی شوباتی ١٧٩٤وە ئاڵای فەرمیی کۆماری فەڕەنسایە.

حکوومەتی پاشایەتی ئاماژەی زۆری بەکاردەھێنا، دیارترینیان قەڵغانی شین و زەردی «فلۆر دی لی» بوو لەسەر پاشبنەمایەکی سپی، یان ئاڵای دەوڵەت. لە سەرەتای شۆڕشی فەڕەنسادا، میلیشیای پاریس کە ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبوو لە گرتنی قەڵای باستیلدا، نیشانەیەکی (کۆکارد) لە ھەردوو ڕەنگی شین و سووری شارەکە پۆشی کە ڕەنگە نەریتییەکان بوون. بەپێی وتەی مۆتیێ دوو جێلبێرت و لافایێت، ڕەنگی سپی کە «ڕەنگی فەڕەنسای کۆن» بوو، بۆ نیشانەی سەر کڵاوەکە زیادکرا بۆ دروستکردنی نیشانەی سێ ڕەنگی میلیشیا، یان نیشانەی نیشتمانی. ئەم نیشانەیە بەشێک بوو لە جلی فەرمی پاسەوانی نیشتمانی کە جێگرەوەی میلیشیاکان بوو و لەلایەن لافایێتەوە فەرماندەیی دەکرا. ڕەنگەکان و دیزاینی ئەم نیشانەیە بوونە بنەمای ئاڵای فەڕەنسا کە لە ساڵی ١٧٩٠دا پەسەندکرا. دیزاینێکی دەستکاریکراو لەلایەن جاک لویس دەیڤد لە ساڵی ١٧٩٤دا پەسەندکرا. ئاڵای سپی بێ وێنە لە سەردەمی گەڕانەوەی بۆربۆنەکان لە ساڵانی ١٨١٥–١٨٣٠ بەکارھات، بەڵام لەو کاتەوە ئاڵای سێ ڕەنگی بەکاردەھێنرێت.

## دیزاین
ماددەی ٢ی دەستووری فەڕەنسا لە ساڵی ١٩٥٨دا دەڵێت: «دروشمی نیشتمانی بریتییە لە ئاڵای سێ ڕەنگی شین، سپی و سوور». ھیچ یاسایەک تۆخی و کاڵیی ئەم ڕەنگە فەرمییانەی دیاری نەکردووە.

شریتی شینەکە بەزۆری شینی تۆخ بوو؛ بەڵام سەرۆک ڤالێری جیسکار دیستان لە ساڵی ١٩٧٦دا وەشانێکی بە شینی کاڵ (و سوورێکی کەمێک کاڵتر) ناساند. لەو کاتەوە ھەردوو وەشانەکە بەکاردەھێنرێن. بەزۆری شارەوانییەکان، باڵەخانە گشتییەکان و سەربازگەکان وەشانی تۆخی ئاڵاکە ھەڵدەدەن، بەڵام وەشانی کاڵتر ھەندێک جار تەنانەت لە باڵەخانە فەرمییەکانی دەوڵەتیشدا بەکارھاتووە.

لە ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٠، سەرۆک ئیمانوێل ماکرۆن، بێ ھیچ لێدوانێک و بێ ئەوەی فەرمان بە دامەزراوەکانی دیکە بکات بۆ بەکارھێنانی وەشانێکی دیاریکراو، گەڕایەوە بۆ ڕەنگە تۆخەکە بۆ کۆشکی سەرۆکایەتی ئەلیزێ، وەک ھێمایەک بۆ شۆڕشی فەڕەنسا. ئەم ھەنگاوە لەگەڵ کۆمێنت و ڕای جیاوازی لایەنگر و دژبەری گۆڕانکارییەکە بەرەوڕوو بووەوە، بەڵام تێبینی کرا کە ھەردوو ئاڵا تۆخ و کاڵەکە بۆ چەندین دەیەیە لە بەکارھێناندا بوون.

ئێستا ئاڵاکە پانییەکەی یەک جار و نیو ھێندەی بەرزییەکەیەتی (واتە بە ڕێژەی ٢:٣)، و جگە لە ھێزی دەریایی فەڕەنسا، شریتەکانی پانییان یەکسانە. لە سەرەتادا سێ شریتەکەی ئاڵاکە پانییان یەکسان نەبوو، بە شێوەیەک کە بە ڕێژەی ٣٠ (شین)، ٣٣ (سپی) و ٣٧ (سوور) بوون. لە سەردەمی ناپۆلیۆنی یەکەمدا، ڕێژەکان گۆڕدران بۆ ئەوەی پانی شریتەکان یەکسان بن، بەڵام بەپێی بڕیارێکی ڕێککەوتی ١٧ی ئایاری ١٨٥٣، ھێزی دەریایی گەڕایەوە سەر بەکارھێنانی ڕێژەی ٣٠:٣٣:٣٧، کە ئێستاش بەردەوامە لە بەکارھێنانی، چونکە شەکایەوەی ئاڵاکە لەسەر کەشتییەکان وادەکات بەشە دوورەکانی ئاڵاکە بچووکتر دەربکەون.

ئاڵاکە وەک پاشبنەمایەک بۆ وێنەگرتن بەکاردێت کاتێک چاوەڕوان دەکرێت سەرۆکی فەڕەنسا لە بۆنەیەکی فەرمی یان تەلەڤیزیۆنیدا دەربکەوێت، زۆرجار ئەو ئاڵایەی کە شریتە سپییەکەی تەسکترە وەک پاشبنەما بەکاردێت؛ چونکە لە وێنەی نزیکدا، ئاڵا ستانداردەکە تەنھا بە ڕەنگی سپی دەردەکەوێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان
پۆل:چاندی فەڕەنسی
پۆل:سیاسەت لە ١٧٩٤
چییەتی

**چییەتی** یا **ماھیەت** ئەوەیە کە لە وەڵامی «ئەوە چییە»دا دێ. بۆ نموونە، چییەتیی بازنە بریتییە لە شێوەیەک کە دووریی گشت خاڵەکانی سەر کەمەرەی، لە خاڵێکی تایبەتەوە کە پێی دەڵێن ناوەند یا چەق، بە یەک ئەندازە بێت. چییەتی و سروشت و ھەقیقەت و زات لە زۆر حاڵەتدا ڕێک وەک ھاومانای یەکتر بەکار دەچن. تەنانەت جەوھەریش ھەندێ جار مانای چییەتی دەدات.

فەیلەسووفانی سکۆلاستیک زیاتر چییەتییان لە بەرامبەر ئەمێتییەوە دادەنا. مەبەست لە ئەمێتی ئەو چۆنایەتی و تایبەتمەندییانە بوو کە تاکێکی دەکردە شتێکی تایبەت، دەیکردە «ئەم» تاکە و نە تاکێکی دی. 

## سەرچاوەکان

پۆل:مێتافیزیک
پۆل:ھەبوونناسی
مایک مکفارلاند

**مایک مکفارلاند** (بە ئینگلیزی:Mike McFarland)  ئەکتەرێکی دەنگ و دەرھێنەرێکی ADR، ئەمەریکیە کە لە دۆبلاژکردنی ئەنیمی لە فەنیمەیشن کاریکردووە

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 

## سەرچاوەکان


پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان
پۆل:دەرھێنەرانی دەنگ
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:دەرهێنەرانی دەنگی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی دەنگی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پێڕستی گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان

ئەم پێڕستە گرووپ و تیپە مۆسیقییە کوردییەکان بەپێی ئەلفبێ دەردەخات.

* تیپی مۆسیقای ئاھەنگ
* تیپی مۆسیقای ئاوارە
* تیپی مۆسیقای ئەژین
* تیپی مۆسیقای ئامادەیی کچانی سلێمانی
* تیپی مۆسیقای بابان
* تیپی مۆسیقای باواجی کۆیە
* تیپی مۆسیقای بێخود
* تیپی مۆسیقای بێکەس
* تیپی مۆسیقای پاشای گەورە
* تیپی مۆسیقای پیرەمێرد
* تیپی مۆسیقای چۆپی
* تیپی مۆسیقای خانزاد
* تیپی مۆسیقای خانەی مامۆستایانی سلێمانی
* تیپی مۆسیقای خورماتوو
* تیپی مۆسیقای دھۆک
* تیپی مۆسیقای دەرسیم
* تیپی مۆسیقای دەریا
* تیپی مۆسیقای دەشتی
* تیپی مۆسیقای دیلان
* تیپی مۆسیقای ڕۆژ
* تیپی مۆسیقای ڕۆژان
* تیپی مۆسیقای زۆزگ
* تیپی مۆسیقای زانکۆ
* تیپی مۆسیقای زانکۆی سلێمانی
* تیپی مۆسیقای ژاڵە
* تیپی مۆسیقای سازان
* تیپی مۆسیقای سروود
* تیپی مۆسیقای سۆلاڤ
* تیپی مۆسیقای سلێمانی
* تیپی مۆسیقای شەم
* تیپی مۆسیقای شنروێ
* تیپی مۆسیقای شەھید ئازاد
* تیپی مۆسیقای شەھید کابان
* تیپی مۆسیقای شەھید کارزان
* تیپی مۆسیقای شۆڕش
* تیپی مۆسیقای شیلان
* تیپی مۆسیقای شێخ مەحموود
* تیپی مۆسیقای فۆلکلۆری کورد
* تیپی مۆسیقای ڤان
* تیپی مۆسیقای قەڵادزێ
* تیپی مۆسیقای کاروان
* تیپی مۆسیقای کاڵێ
* تیپی مۆسیقای کانی
* تیپی مۆسیقای کاوە
* تیپی مۆسیقای کرمانج
* تیپی مۆسیقای کۆڕەو
* تیپی مۆسیقای کۆژک
* تیپی مۆسیقای کۆمەڵی ھونەر و وێژەی کوردی
* تیپی مۆسیقای گەڕیان
* تیپی مۆسیقای گۆران
* تیپی مۆسیقای مناڵانی سلێمانی
* تیپی مۆسیقای مەولەوی کۆن
* تیپی مۆسیقای مەولەوی
* تیپی مۆسیقای میللی زانکۆی سلێمانی
* تیپی مۆسیقای میللی ژوان
* تیپی مۆسیقای ناز
* تیپی مۆسیقای نەورۆز
* تیپی مۆسیقای ھاوناز
* تیپی مۆسیقای ھەولێر
* تیپی مۆسیقای ھونەری ھەولێر
* تیپی مۆسیقای هێمن

پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
تیپی مۆسیقای زانکۆی سلێمانی

**تیپی مۆسیقای زانکۆی سلێمانی** کە سەرەتا بە ناوی **کاردۆ** ناسرابوو، گرووپێکی مۆسیقیی کوردی بوو کە ساڵی ١٩٧٥ لەلایەن ئەنوەر قەرەداغی لە زانکۆی سلێمانی دامەزرا. ئەم تیپە میوزیکی ڕۆژاوایی تێکەڵ بە فولکلۆری کوردی دەکرد و بە شێوەی جاز زۆر گۆرانی نوێ کردەوە، ھەروەھا شیعر و ئاوازی بۆ گۆرانییەکانی خۆی دادەنا. یەکەم بەرھەمی ساڵی ١٩٧٧ بڵاو بۆوە کە شەش گۆرانی لەخۆ دەگرت. گرووپ تا سەرەتای ھەشتاکان بەردەوام چالاک بوو و سەرەڕای بەردەنگ و لایەنگری زۆر بەھۆی چالاکی سیاسی لەلایەن حوکمەتی ئەوکاتی عێراق ھەڵوەشایەوە.

ساڵی ١٩٧٦ تیپێکی نوێ لە چوارچێوەی تیپی مۆسیقای زانکۆی سلێمانی بە ستایلی میللی بە ناوی تیپی مۆسیقای میللی زانکۆی سلێمانی دروست کرا.

## ئەندامەکان
بەشێک لە ئەندامانی تیپی مۆسیقای زانکۆی سلێمانی:
# ئەنوەر قەرەداغی
# ماجید مستەفا
# سەرکەوت جەمال
# کاوە حەمەدەمین
# فاڕووق تاھیر
# سدیق سەلاحەدین
# ھارووت سنە کەریم
# کامیل مستەفا
# بژار جەلال حەمدی
# نەژاد عوسمان

## بەرھەمەکان
ھەندێک لە بەرھەمەکانی تیپی مۆسیقای زانکۆی سلێمانی
# ھەوارە
# چاوەکەم
# یاران لە جەرگم
# لەیلا
# زۆر قژی زەرد
# باران بارانە
# باخەوان گیان

## سەرچاوەکان

پۆل:زانکۆی سلێمانی
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
عەباس بابایی

**عەباس بابایی** (، ٥ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٥٠–٦ی ئابی ساڵی ١٩٨٧) فڕۆکەوانێکی خەڵکی ئێران بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەوانانی ئێرانی
پۆل:مردووانی ١٩٨٧
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠
مارتن کۆڤ

**مارتن کۆڤ** (لەدایکبووی ) ئەکتەر و یاریزانی ھونەری جەنگیی ئەمریکییە کە بەھۆی *[[مناڵی کاراتێ]]*وە (١٩٨٤) ناسراوە، کە تێیدا ڕۆڵی جۆن کریس، مامۆستای سەرەکیی فێرگەی کاراتێی کۆبرا کای، گێڕاوە. دووبارە ڕۆڵەکەێ گێڕاوەتەوە لە دوو پاشکۆکانی *The Karate Kid Part II* (١٩٨٦) و *The Karate Kid Part III*دا (١٩٨٩) ھەروەھا لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی *کۆبرا کای*دا. یەکەم ڕۆڵی بریتی بووە لە ڕۆڵی نیرۆ زە گیرۆ لە *Death Race 2000* (١٩٧٥)، و دواتر لە ڕۆڵی کلێم لە *White Line Fever* (١٩٧٥). لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی *Cagney and Lacey*دا (١٩٨١) دەرکەوتووە بە ڕۆڵی پۆلیسی لێکۆڵەر چیکتۆر ئیسبێکی، و دواتر دەرکەوتووە لە *Rambo: The First Blood Part II* (١٩٨٥).

## ژیانی سەرەتایی
کۆڤ لە برووکڵین، نیویۆرک سیتی، لە خێزانێکی جوولەکە لەدایکبووە.

## ئەمانەش ببینە

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*

پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
کەناڵی ئەترەک

**کەناڵی ئەترەک** () کەناڵێکی تەلەفزیۆنییە کە ناوەندەکەی لە شاری بوژنۆردی پارێزگای خۆراسانی باکوورە. بەرھەمەکانی ئەم کەناڵە ٢٤ سەعاتە بە دوو زمانی کوردی، فارسی و تورکیی خۆراسانی پەخش دەبێتەوە.

## مێژوو
ئەم کاناڵە لە ١٩ی ئابی ساڵی ٢٠١٠دا لە سەفەری مەحموود ئەحمەدینژاد سەرۆک کۆماری پێشووی ئێران بە پارێزگای خۆراسانی باکوور دەست بەکار بوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی کوردستان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئێران
بزووتنەوەی ئەفسەرانی ئازادی سووریا

**بزووتنەوەی ئەفسەرانی ئازادی سووریا** کە بە لیوای ئەفسەرانی ئازاد یش ناودەبرا، گروپێکی یاخیبووی سووریا بوو کە لە قۆناغی سەرەتای شەڕی ناوخۆیی سووریا لە ساڵی ٢٠١١ دا شەڕی دەکرد. گروپەکە لەو ئەفسەرو سەربازەنە پێک ھاتووە کە لە ھێزە چەکدارەکانی سووریا جیابوونەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شەڕی ناوخۆیی سووریا
دەماوەند

**دەماوەند** () یەکێک لە شارەکانی پارێزگای تارانی ئێرانە. شاری دەماوەند ناوەندی شارستانی دەماوەندە. دانیشتووانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١٦ بەرامبەر لەگەڵ  ٤٨،٣٨٠ کەس بووە.

## دانیشتووان
بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شاری دەماوەند ٤٨،٣٨٠ کەس بووە. خەڵکی ئەم شارە بە زاراوەی دەماوەندی (زاراوەیێکی نێوان زمانی تەبەری و زمانی فارسی) قسە دەکەن. ھەروەھا لە گەڕەکەکانی باکووری ئەم شارە زمانی تەبەری بەکار دەھێنرێت.

وێنۆک|چەپ|300px|وێنەی پانۆڕاماییی ناوەندی شار

## پێشانگا

پەڕگە:امامزاده عبدالله و خیل‌الله.jpg|ئیمامزادە عەبدوڵڵا و خەلیلوڵڵا
پەڕگە:امامزاده عبدالله و عبیدالله.jpg|ئیمامزادە عەبدوڵڵا و عەبیدوڵڵا مەحەلە دەروێش
پەڕگە:Farame-Square-damavand.jpg|مەیدانی فەرامە
پەڕگە:مسجد جامع دماوند- دورنما.jpg|مزگەوتی جامیعی دەماوەند
پەڕگە:Damavand-city (cropped).jpg|دیمەنێکی شاری دەماوەند
پەڕگە:Damavand mountains winter.jpg|کێوەکانی ڕۆژھەڵات و باکووری ڕۆژھەڵاتی شار


## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای تاران
* شارستانی دەماوەند

## سەرچاوەکان

پۆل:دەماوەند
پۆل:شارستانی دەماوەند
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای تاران
شارستانی دەماوەند

[وێنۆک|چەپ|300px|جێگەی شارستانی دەماوەند لە [پارێزگای تاراندا بە ڕەنگی نارنجی نیشان دراوە]]
**شارستانی دەماوەند** () یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای تارانی ئێرانە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری دەماوەندە.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای تاران
* دەماوەند

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی پارێزگای تاران
پۆل:شارستانی دەماوەند
پۆل:شارستانەکانی ئێران
وەشانخانەی ئاڤێستا

**وەشانخانەی ئاڤێستا**، دەزگایەکی چاپکردنی کتێبی کوردییە لە باکووری کوردستان و تورکیا. زیاتر ئاڤێشتا کتێبەکانی بەزمانی کوردی باکووری و تورکی چاپدەکات، هەروەها هەندێک کتێبی سۆرانیش بە ئەلفووبێی لاتینی چاپکردووە. مێژووەکەی بۆ ناوەڕاستی نەوەدەکان دەگەڕێتەوە، لە ئێستادا بنکەی سەرەکییەکەی لە شاری ئەستەمبولە. لە شاری ئامەد، کتێبخانە یان ناوەندێکی فرۆشتننی هەیە. عەبدوڵڵا کەسکین دامەزرێنەر و خاوەنداریێتی لە ئاڤێستا دەکات. 

دەزگای ئاڤێستا یەکێکە لە بەشداربووانی پێشانگای نێونەتەوەیی کتێب لە هەولێر و قامیشلۆ. لە ساڵی ٢٠١٦، بەشێک لە کتێبخانەکەی ئامەد سووتێندرا، ئەمەش بووەهۆی سووتانی سەدان کتێب.  

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی
* ماڵپەڕی وەشانخانەی ئاڤێستا

پۆل:چاپخانە کوردییەکان
پۆل:چاپەمەنییە کوردییەکان
دایسکو یۆکۆیاما

**دایسکو یۆیۆیاما** ( 横山 だいすけ, 横山 大介 یۆکۆیاما دایسکو) گۆرانیبێژ و ئەکتەری ژاپۆنیە ئەو یانزەم نەوەی (Uta no onīsan) ی پرۆگرامی کۆمپانیای تەلەڤویۆنی (NHK)ـە وە کۆلێژی میوزیکی کنیتاچی تەواو کردووە

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
*  
* 

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی ژاپۆ
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ژاپۆنییەکان
پۆل:ئەکتەرە ژاپۆنییەکان
پۆل:گۆرانیبێژە کوڕە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم
کێی یۆشیمیزو

**فمیۆ یۆشیمیزو** (بە ژاپۆنی: 吉水 文夫 فمیۆ یۆشیمیزو) ناسراوە وەک کێی یۆشیمیزو (بە ژاپۆنی: 吉水 慶 یۆشیمیزو کێی) ئەکتەر و ئەکتەری دەنگی ژاپۆنیە لە پارێزگای ئۆساکا

دەرچووی زانکۆی ریوکۆکوپەیوەندیدارە لەگەل کۆمپانیای بونگاکو پێش ئەوەی بگوازرێتەوە بۆ کۆمپانیای شاۆنیی سبارو ئێستا خانەنشین بووە لە کاری رۆل گێران 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* کێی یۆشیمیزو 

## سەرچاوەکان



پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ژاپۆنییەکان
پۆل:خەڵکی_پارێزگای_ئۆسەکا
ئایا ئێندۆ

**ئایا ئێندۆ** (بە ژاپۆنی: 遠藤 綾 ) ئەکتەر و چیرۆک گێرەوەیەکی ژاپۆنیە لە پارێزگای یاماگاتا

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە دەنگییە ئافرەتە ژاپۆنییەکان لە پارێزگای یاماگاتا
پۆل:خانمەکتەرە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی کایەی ڤیدیۆییی ژاپۆنی
پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ژاپۆنی
پۆل:گۆرانیبێژە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنەگۆرانیبێژە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژانی ئەنیمێ
پۆل:خانمەگۆرانیبێژانی پۆپی ژاپۆنی
زاری دەماوەندی

**زاری دەماوەندی** () یەکێک لە زارەکانی شارستانی دەماوەند لە پارێزگای تارانی ئێرانە. دەماوەندی یەکێک لە زمانەکانی باکووری-ڕۆژاوای ئێرانییە. زاری دەماوەندی زارێکی نێوان زمانی تەبەری و زمانی فارسییە و یەکێکە لە زارەکانی زمانەکانی دەوروبەری دەریای کاسپیەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:زمانی دەماوەندی
پۆل:زمانەکانی ئێرانیی ڕۆژاوا
پۆل:زمانەکانی ئێران
ویکیپیدیای تورکی

**ویکیپیدیای تورکی** () یەکێکە لە وەشانەکانی ویکیپیدیا کە بە زمانی تورکی دەنووسرێت، ویکیپیدیای تورکیش وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن.

ویکیپیدیای تورکی ھەتا ئێستا ***' ھەژماری بەکارھێنەرانی تێدا دروست کراون، ***' بەڕێوەبەر و **** وتاری ھەن.

## سانسۆرکردنی ویکیپیدیای تورکی

لە ٢٩ی نیسانی ٢٠١٧، حکوومەتی تورکیا سەرجەم زمانەکانی ویکیپیدیای لەتەواوی وڵاتەکەی سانسۆرکرد. ئەم سانسۆرکردنەی تورکیا لەوەھات بەھۆی ئاماژەدان بەتێوەگلان و پەیوەندی حکوومەتی تورکیا لەگەڵ چەند گرووپێکی تیرۆریستی.

بەرلەوەش، تورکیا چەندین وتاری دیاریکراوی لە ویکیپیدیای تورکی سانسۆرکرد. وتاری تایبەت بە ئەندامی زاوزێی نێر و مێ، وتاری ھەڵبژاردنی گشتی ٢٠١٥ی تورکیا.

ڕۆژی ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، سانسۆرکردنی ویکیپیدیا لە تورکیا کۆتایی ھات، ئەمەش دوای تێپەڕینی ٩٩١ ڕۆژ.

وێنۆک|250px|لۆگۆی ویکیپیدیای تورکی دوای ئەم سانسۆرکردنەی ڕوویدا

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی ویکیپیدیاکان
* بەربەستنی ویکیپیدیا لە تورکیا

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* [//meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias پێڕستی ویکیپیدیاکان لە مێتا]

پۆل:ئینسایکڵۆپیدیا تورکییەکان
تورکی
پۆل:زمانی تورکی
پۆل:ئەو موڵکانەی ئینتەرنێت کە لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە دامەزراون
یوکۆ گۆتۆ

**یوکۆ گۆتۆ** (بە ژاپۆنی: 後藤 邑子؛ Gotō Yūko، لەدایکبووی ٢٨ی ئابی ١٩٧٥) نواندکار و نواندکاری دەنگی و گۆرانیبێژی ژاپۆنییە کە گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیای پرۆدەکشن باوبابدا کردووە و ئێستا گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیای ئەکسلۆندا واژوو کردووە. بە پێچەوانەی ڕەفتارە شیرینەکانییەوە، یوکۆ لە ژیانی ڕاستەقینەدا ئارەزووی چاندی ماتۆڕسوارەکان جل و بەرگەکانیانە، ئەمەش لە ئەڵقەی ٢٣ی بەرنامەی لەکی ستاردا کراوە، کە تێیدا وەک کەسایەتییەکی نێرینە دەردەکەوێت لە شێوەی بۆسۆزۆکو بەناوی گۆتۆزا، نازناوێک کە لەلایەن ھاوڕێ نواندکای دەنگی تۆمۆکازو سوگیتا پێی دراوە. ھەروەھا زمانی ئینگلیزی بە باشی دەزانێت.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* بلۆگی فەرمی
* پرۆفایلی فەرمی بریکاریەت
* 

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ژاپۆنی
پۆل:خانمەکتەرە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنەگۆرانیبێژە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژانی ئەنیمێ
پۆل:خانمەکتەرانی کایەی ڤیدیۆییی ژاپۆنی
پۆل:خانمەگۆرانیبێژانی پۆپی ژاپۆنی
کەرگەدەن

250px|وێنۆک|کەرگەدەنێک

**کەرگەدەن** گیانلەبەرێکە سەخت پێستە کە تا ئێستا تەنیا پێنج جۆر لە جیھاندا لێیان ماوەت. کەرگەدەن لەدوای فیل و ئەسپی ئابی قورسترین گیانلەبەری وشکایی لە جیھانە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کەرەکان
پۆل:گیانلەبەرە سەخت پێستەکان
پۆل:گیانلەبەرە باربەرەکان
سترێسی دەروونی

**سترێسی دەروونی**، لە دەروونناسیدا، سترێس ھەستکردنە بە فشار، سترێس جۆرێکە لە ئازاری دەروونی، تۆزێک لە سترێس لەوانەیە پێویست بێت، سوودبەخش بێت، و لەوانەیە تەندروست بێت سترێسی ئەرێنی یارمەتیدەر دەبێت لە پێشکەشکردنی وەرزشەکان، ھەروەھا ڕۆلی ھەیە وەک پاڵنەر، ھەڵگرەوە، کاردانەوە بۆ ژینگەکە، بەھەرحال سترێسێکی لە ڕادەبەدەر لەوانەیە زیان بەخش بێت، سترێس دەتوانێت کێشە بۆ مێشک دروست بکات وەک وەک سەکتەی مێشک، جەڵدەی دڵ، نەخۆشی دەروونی وەکوو خەمۆکی

## تەندروستی
### پێست
ھەموومان لە کاتێک بۆ کاتێک تووشی خەم یان سترێس دەبین، بەڵام سترێسی بەردەوام، کاریگەری نەرێنی لەدوای خۆی دەھێلێتەوە، بۆ سەر ڕوخسار سترێس وادەکات پێست وشک ببێت، چرچ و لۆچی، و زیپکە لەسەری دەربکەوێت، سترێس گۆڕان لە پڕۆتینەکانی ژێر پێست دروستدەکات بەمەش پێست بەرەو چرچی دەچێت

### قژ
بەپێی لێکۆلینەوەیەک سترێس دەتوانێت وا بکات ڕەنگی قژ بەرەو خۆڵەمێشی (ڕەساسی) بوون بڕوات و ھۆکارێکە بۆ ھەڵوەرینی قژ: بەپێی لێکۆلینەوەیەک ھەڵوەرینی قژ دەتوانێت دەستپێبکات لەدوای سێ مانگ لە سترێس، و دواتر دوای شەش بۆ نۆ مانگ قژ دووبارە دەستدەکاتەوە بە گەشەکردنەوە

## زیاتر لێکۆلینەوە
* 
* 

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:سترێس (بایۆلۆجی و فیزیۆلۆژی
بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد

**بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی  کورد** کتێبێکە لەلایەن مەسعوود بارزانی بە زمانی عەرەبی نووسراوە دواتر لە لایەن دەستەیەکەوە کراوە بە کوردی لە ساڵی ٢٠٢٠ چاپ کراوە کە تیایدا باسی شۆڕشی بارزانییەکان دەکا ھەر لە ساڵی ١٩٣٢ تا نسکۆی شۆڕشی ئەیلوول سەرەتا بە کورتی باسی بنەماڵەی بارزانییەکان دەکا، کتێبەکە زیاتر باسی لایەنی شەڕەکان دەکا وەک لەوەی باسی لایەنە سیاسییەکەی بکا لە شۆڕشی شێخ ئەحمەدی بارزانیەوە دەست پێدەکا دواتر باسی شۆڕشی دووەمی بارزان دەکا کە لەم کاتەوە مەلا مستەفا بارزانی وەک سەرکردەیەکی شۆڕش دەرکەوت، دوای ئەوەی شۆڕش توانای بەرەنگاری سوپای عێراقی نەما بارزانییەکان بڕیاریاندا بچن بۆ لای کۆماری کوردستان لە مەھاباد ببنە یەکێک لە داکۆکیکاران لە کۆمار، پاش ڕوخانی کۆمار بارزانییەکان دەگەڕێنەوە بۆ عێڕاق ماڵو منداڵیان تەسلیمی حکوومەتی عێراق دەبنەوە بەڵام مەلا مستەفا بڕیاریدا تەسلیمی حوکمەت نەبێ، وای بەباش زانی پەنا بەرێتە بەر یەکێتی سۆڤیەت، لە سۆڤیەت بەھۆی ئازەریەکان تووشی ئازاری زۆربوون دوورخرانەوە بۆ ناوچەکانی تورکستان و تاجیکستان و ئۆزبەکستان بەڵام دواتر بە مردنی ستالین و ھاتنە سەرکاری خڕۆشۆف باردۆخەکیان بەرەو باشی ڕۆی، دەرگای خوێندن و ئازادی زیاتریان بۆ کرایەوە. دوای شۆڕشی چواردەی تەموز مەلا مستەفا و ھاوەڵەکانی ھەلیان بۆ ڕەخسا بگەڕێنەوە بۆ عێراق، لە عێراق پێشوازیەکی گەرمی شۆڕشگێڕانەیان لێکرا و پلەی بەرز و ڕێزیان لە کۆماری نوێدا بەدەست ھێنا. 

دواتر بەھۆی تێکچوونی پەیوەندییەکانی کورد بە کۆمارەوە ھەردوولا خۆیان ئامادە دەکرد بۆ شەڕ بە ڕەسمی شەڕ لە نۆی ئەیلوول دەستی پێکرد بەڵام ڕۆژی یازدەی ئەیلوول بەڕۆژی دەسپێکردنی شۆڕش دانراوە. 

پاش چەندین شەڕ و پێکدادان لە نێوان شۆڕش و حوکمەتە یەک لە دوای یەکەکان و دوای ڕێککەوتنامەی جەزائیر لە نێوان عێراق و ئێران و دوای ئەوەی ئێران بڕیاری دەست بەردانی لە شۆڕشدا شۆڕش بە فەرمانی سەرۆکی شۆڕش مەلا مستەفا بارزانی چەکی دانا و شۆڕشگێڕان کوردستانیان بە جێ ھێشت بەرەو ئێران ڕۆشتن. 

چەند تێبینیەک لە سەر کتێبەکە 

١.نووسەر دەڵێ ھەژار موکریانی لە سۆڤیەت چاوی بە بارزانی کەوتوە لە کاتێکدا بارزانی خۆی ھەژار موکریانی ناردوە بۆ سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٥٩.

٢.لە باسی شۆڕش زیاتر باسی لایەنی شەڕی کردوە نەک باسی لایەنە سیاسی کۆمەڵایەتی و ھۆکار و دەرئەنجامەکانی. 

٣.لە باسی تاقمەکەی برایم ئەحمەد و جەلال تاڵەبانی و بوون بە جاشیان تەنیا باسی ھەڵەکانی ئەوان دەکا باسی ئەو ھۆکارانە ناکا کە لایەنی بەرامبەر بونە دروست کەریان. 

٤.باسی ھەڵەکانی پەیوەندیەکان لە گەڵ ئێران و بەتەواوی کەوتنە ناو تای ئێران ناکا کە ھەر ئەمەش بوو بەھۆی نسکۆی شۆڕش. 

٥.لە کتێبی بۆ مێژوو دەڵێ عەبدولسەلام بارزانی ساڵی ١٩١٤ چاوی بە قەیسەری ڕووسیا کەوتووە. بەڵام لە کتێبی بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد دەڵێ چاوی بە نوێنەری قەیسەر کەوتوە. 

= سەرچاوەکان =

پۆل:مێژووی کورد
پۆل:کتێبە مێژوویییەکان
پۆل:مێژووی کوردستان
گەنجە

**گەنجە** () دووەمین شاری گەورەی کۆماری ئازەربایجان بەپێی دانیشتوویە کە لە باکووری ڕۆژاوای ئەم وڵاتە ھەڵکەوتووە. لە ساڵی ٢٠١٨دا ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ٣٣٢،٦٠٠ کەس بووە.

نیزامیی گەنجەوی شاعیر و نووسەری بەناوبانگی کورد_ئیرانی خەڵکی شاری گەنجە بووە.

## پێشانگا

Image:Ganja_fortress.jpg|بەشێک لە دیواری مێژوویی گەنجە
Image:Huseyniyye_mosque_in_Ganja_city.JPG|حەمامی مێژوویی گەنجە
Image:Old_bath_in_Ganja.jpg|حوسێنییەی مێژوویی گەنجە
Image:Building_of_the_first_azerbaijan_republic_1918_at_ganja_aze.jpg|بینای دەوڵەتی دیموکراتیکی ئازەربایجان لە ساڵی ١٩١٨
Image:Ganja archeological museum.jpg|مۆزەخانەی مێژووناسی گەنجە
Image:Ganja city hall.jpg|تەلاری گەنجە
Image:Ganja city hall close-up.jpg|دیمەنێکی گەنجە
Image:İmamzadeh tomb 1.JPG|ئیمامزادە ئیبراهیمی گەنجە
Image:Ganja downtown.jpg|ناوەندی شاری گەنجە
Image:Ganja street.jpg|شەقامێکی شاری گەنجە
Image:Shakh Abbas Mosque.jpg|مزگەوتی شاعەباس
Image:Shakh Abbas Mosque view.jpg|شاری گەنجە
Image:Nizami-Ganjavi-1.JPG|گۆڕی نیزامیی گەنجەوی
|مۆزەخانەی نیزامیی گەنجەوی


## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

*
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ئازەربایجان
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئازەربایجان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٩یەم
پۆل:قەزاکانی ئازەربایجان
جەیک سولیڤان

**جەیکب جێرمیا سولیڤان** (لەدایکبووی ١٩٧٦) کاربەدەستێکی حکوومەتی ئەمریکایە و لە ئێستادا ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتیمانییە بۆ سەرۆکی ئەمریکا جۆ بایدن. جەیک پێشتر ڕاوێژکاری باڵا لە بواری سیاسەت بوو بۆ ھەڵمەتی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ٢٠١٦ی ھیلاری کلینتۆن ھەروەھا جێگری سەرۆکی دەستەی کاروبار بووە لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا. جەیک ھەروەھا ڕاوێژکارێکی باڵای حکوومەتی ئەمریکا بوو بۆ دانوستانی ڕێکەوتنی ئەتۆمی ئێران و پرۆفیسۆر بووە لە کۆلێژی یاسا لە زانکۆی یەیڵ.

جەیک لە ئیدارەی ئۆباما کاری کردووە وەک جێگری یاریدەدەری ئۆباما و ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتیمانی بۆ جۆو بایدن، جێگری سەرۆکی ئەمریکا. جەیک ھەروەھا وەک بەڕێوەبەری دەستەی دانانی پلانە سیاسییەکان لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا کاری کردووە لەگەڵ کارکردنی وەک جێگری سەرۆکی دەستەی کاروبار بۆ ھیلاری کلینتۆن، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا.

لە ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ جۆو بایدن وەک سەرۆکی ھەڵبژێدراو ڕای گەیاند کە سولیڤان لەکابینەی خۆی دا بەڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی دادەنێت و لە ڕۆژی ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ەوە لە پۆستەکەدایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:کۆشکی سپی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:ھیلاری کلینتۆن
ڕێوڕەسمی سوێندخواردنی جۆ بایدن

**سوێندخواردنی جۆ بایدن** بەمەبەستی دەست بەکاربوونی وەک ٤٦ەمین سەرۆکی ئەمریکا بۆ ماوەی چوار ساڵ و کەمالە ھاریس وەک جێگری سەرۆکی ئەمریکا لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ ڕێکخرا. مەراسیمی دەست بەکاربوونەکە لە بەرەی ڕۆژئاوای کاپیتۆلی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە واشنتۆن دی سی دەبێتە ٥٩ ھەمین مەراسیمی ناساندنی سەرۆکەکان. لەم ڕێوڕەسمەدا ژمارەیەکی زۆر کەسایەتی سیاسی ئەمریکا بە تایبەت سەرۆکەکانی پێشوو وەک بارک ئۆباما، جۆرج بۆش، بێل کلینتۆن ئامادەبوون.
بە ڕێوەچوونی ئەم ڕێورەسمە لە دۆخێکی ئەمنی توندا بە ڕیێوەدەچێت بە تایبەت دوای ئەوەی لە ماوەکانی ڕابردوو بەھۆی ھەوڵەکانی دۆناڵد ترەمپ بۆ ھەڵوەشانەوەی ئەنجامەکانی ھەڵبژاردن لایەنگرانی ھێرشیان کردە سەر کۆنگرێس ئەمریکا ئەمەش بووە ھۆی دروست بوونی پشێوی و لەسەر ئاستی ناوخۆی و جیھانی کاردانەوەی توندی لێکەوتەوە ھەروەھا ئەو ھەڕەشە و دەنگۆیانەی کە ھەبوون لە بارەی دووبارە بوونەوەی ئەم کارانە وای کرد کە ھێزێکی زۆری ئەمنی لە شوێنی مەراسیمەکە ئامادەبوون. لە ھەمان کاتدا ڕێوشوێنەکانی تەندروستی گشتی وەک داپۆشینی دەموچاوی بە ناچاری و تاقیکردنەوە و پشکنینی پلەی گەرما و دوورکەوتنەوەی کۆمەڵایەتی بۆ پاراستنی بەشداربووان لە ڕێوڕەسمەکەدا بەکاردەھێنرێ.

کردنەوەی ناوی سیاسی نائاسایی بەسەرداچوونەوە قەیرانەکانی تەندروستی و ئابووری و ئاسایشی نەتەوەیی بەردەوام دەبێت کۆڤید ١٩ ھەوڵەکانی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی پێشوو بۆ ھەڵوەشاندنەوەی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٢٠ کە ھەڵیانبژارد بۆ سەرۆکی دووەم تۆمەتبارکردنی بێ وێنەی ترەمپ و ھەڕەشەی نائارامییەکی مەدەنی فراوان. کە بووە ھۆی وڵامدانەوەی جێبەجێکردنی یاسا لە سەرتاسەری جیھاندا جەژنەکان بە توندی کورت دەبوونەوە بە ھەوڵ بۆ ڕێگەگرتن لە بڵاوبوونەوەی کۆڤید-١٩ و کەمکردنەوەی توانای توندوتیژی لە نزبک پایتەخت، بینەری زیندوو سنووردار بوو ئەندامانی کۆنگرە دەتوانن بە یەک میوانی ھەڵبژاردنیان ئامادەبن، لە ناونیشانی دەوڵەتی یەکگرتوو. ڕێوشوێنەکانی تەندروستی گشتی وەک داپۆشینی دەموچاوی ناچاری و تاقیکردنەوە و پشکنینی پلەی گەرما و دوورکەوتنەوەی کۆمەڵایەتی بۆ پاراستنی بەشداربووان لەڕێوڕەسمەکەدا بەکارھێنرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەرۆکایەتیی جۆ بایدن
زات

**زات**، لە فەلسەفە و دینناسیدا، بە سیفەتگەلێک ئەوترێت کە بوونێک یا جەوھەرێک ئەکەن بەوە کە لە بنەڕەتدا ئەوەیە؛ واتە سیفەتگەلێک کە بە ناچار ئەبێ بیبێت و، بەبێ ئەوانە پێناسەی لە دەست ئەچێت و ئیتر خۆی نابێت. زات لە بەرامبەر عەرەزەوەیە: سیفەتێک کە بوونەکە یا جەوھەرەکە بە ڕێکەوت ھەیەتی و بەبێ ئەو ھێشتا ئەتوانێ پێناسەی خۆی بپارێزێت.

جیاکردنەوەی سیفەتگەلی زاتی لە عەرەزی گرنگایەتیی ئێجگار زۆری ھەیە لە ناساندنی شتەکاندا. ھەوڵ و تێکۆشانی زانایان و لێکۆڵەران ئەوەیە کە شتەکان بە تایبەتمەندییە زاتییەکانیانەوە پێناسە بکەن و، ھیچ کاریان بە عەرەزییەکانیانەوە نییە. واتە ھەوڵ ئەدەن سنووری ناسێنراو (ئەوەی کە پێناسە ئەکرێت) لە ڕێگەی گشت سیفەتە زاتییەکانیەوە دیاری بکەن.

ئەو تیۆرییە فەلسەفییە کە لەو باوەڕەدایە کە (لانی کەم ھەندێ لە) شتەکان (لانی کەم ھەندێ) سیفەتی زاتییان ھەیە زاتباوەڕی (Essentialism)ی ناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە فەلسەفییەکان
پۆل:فەلسەفەی ژیان
پۆل:ئەفلاتوونیزم
پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
یاسوجی مۆری

**یاسوجی مۆری** (بە ژایۆنی: 森康二 مۆری یاسوجی ) بەرھەمھێنەرێکی ئەنیمەیشنە کە لە کۆمپانیای تۆێی ئەنیمەیشن کاریکردووە، کە پێشوو تر بە تۆێی دۆگا ناسرابوو، ئەو ھەروەھا وێنەکێشێکی بەناوبانگە بۆ بەرھەمی کتێبی مناڵان دواتر تۆێی ئەنیمەیشنی جێھێشت و چووە نیپۆن ئەنیمەیشن

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥
پۆل:مردووانی ١٩٩٢
پۆل:دەرھێنەرانی فلم لەژاپۆن
پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن
پۆل:وێنەکێشە ژاپۆنییەکانی ئەنیمێ
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ژاپۆنی
پۆل:تۆوێی ئەنیمەیشن
تیپی مۆسیقای دەشتی

**تیپی مۆسیقای دەشتی** (ھەروەھا ناسراو بە **تیپی ڕۆژاوایی دەشتی** و **تیپی دەشتی**) تیپێکی مۆسیقای کوردی بوو کە لە شاری سلێمانی دامەزرا. شێوازی کاری ئەم تیپە مۆسیقا کوردییە، ڕۆژاوایی بوو و لە ساڵی ١٩٨٠کان بۆ کۆتاییی ١٩٩٠کان بەرھەمی زۆر ناوازەیان پێشکەش بە ھونەری کوردی کرد.

## ئەندامەکان
بەشێک لە ئەندامانی تیپەکە:
* دەشتی خالید – گۆرانیبێژ
* پەیوەند جاف – گۆرانیبێژ
* دیار محەممەد – گۆرانیبێژ
* نەورۆز عەلی – گۆرانیبێژ
* توانا فەرەج – مۆسیقاژەن
* کارزان کامیل – مۆسیقاژەن

## بەرھەمەکان
ھەندێک لە بەرھەمەکانی تیپەکە:
* چاوکاڵ
* گوڵەندام
* کە ئێواران
* گەر ئەتزانی
* ئەگەر ھاتی
* لەبیرت کەم
* تۆبە تۆبە
* ھەڵپەڕن
* تەنیا دیاریم
* یاری من
* دڵم تەنگە
* بووک و زاوا
* دولبەر وەرە
* ئاخۆ کەی دێ
* جێم مەھێڵە
* دڵەکەم دەردت لە گیانم
* یارم یاری شیرین
* ڕەنگ زەرد و لێو بەبارم
* ئاخ و داخ و دەرد
* وەرە بە تیشکی چاوت

## سەرچاوەکان

پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
گوڵڕیز قەھرەمان

**گوڵڕیز قەھرەمان** (، ؛ لەدایکبووی ١٩٨١) سیاسەتوان و ئەندام پەرلەمانی نیوزیلاندە. گوڵڕیز بە ڕەچەڵەک کورد و ئێرانییە. ئەو ھەروەھا نووسەر و چالاکی بواری پەنابەران و مناڵانە. قەھرەمان یەکەم پەنابەر بووە کە ھەڵبژێردراوە بۆ پەرلەمانی نیوزلەندا.

## ژیان
گوڵڕیز قەھرەمان لە دایکێکی کورد و سوننی و باوکێکی شیعە لە دایکبووە و بە مناڵی لە مەشھەد ژیاوە. لە ساڵی ١٩٩٠دا، لەدوای کۆتایی شەڕی ئێران و عێراق، قەھرەمان و خێزانەکەی ئێرانیان بەجێ ھێشتووە و داوای پەنابەرییان کردووە لە وڵاتی نیوزیلاند. لەوێ قەھرەمان خوێندنی زانکۆی تەواو کردووە. دواتر لە زانکۆی ئۆکسفۆرد ماستەری لە بواری مافدا وەرگرتووە.

## چالاکیی سیاسی
قەھرەمان ئەندامی حیزبی سەوزی ئەوتێیارەوا نیوزلاندە (). گوڵڕیز چەند جار لایەنگریی خۆی لە پەنابەران، کەمینەکان و خەڵکی خۆجێیی نیوزلاند پیشان داوە. ھەروەھا لەگەڵ نووسەری کورد بێھرووز بووچانیدا دیداری کردووە لە کاتی ھاتنیدا بۆ نیوزلاند.

## سەرچاوەکان

پۆل:پەنابەران لە نیوزلەندا
پۆل:پەنابەرە ئێرانییەکان
پۆل:خەڵکی مەشھەد
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئۆکسفۆرد
پۆل:زیندووان
پۆل:ژنە نیوزلەندییەکان لە سیاسەت
پۆل:سیاسەتوانانی نیوزلاند
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆل:پارێزەرەکانی مافەکانی مرۆڤ
پەروین شازادە

**پەروین شازادە** (لەدایکبووی ١٩٦٠) ئەکتەر، شانۆکار و گۆرانیبێژێکی کوردە. ئەو لە ساڵانی ھەشتاکانی سەددەی بیستەم دەستی بەکاری ھونەری کردووە.

## بەرھەمەکان
### فیلمۆگرافی
* ژیان
* فەرتەنە
* گەندەڵی
* نەدی و بدی
* دوو کەلەپووت
* جیرانی خراپ

### بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی
* بەزمی بەزم

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەکتەرە ئافرەتەکان
پۆل:ئەکتەرە کوردەکان
پۆل:خەڵکی ھەولێر
پۆل:زیندووان
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆرانیبێژان
پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
پۆل:خانمەکتەرە کوردەکان
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی کوردستانی
ژیان سەندن (فیلم)

**ژیان سەندن** فیلمێکی ھەستبزوێنی دەروونی ئەمریکییە کە لە ساڵی ٢٠٠٤ بەرھەمھێندراوە لە دەرھێنانی دی جەی کاروسۆ و بە ڕۆڵبینینی سەرەکی لەلایەن ئەنجلینا جۆولی و ئیسان ھاوکەوم و ڕۆڵبینینی پشتگیری کیفەر سوترلاند و ئۆلیڤیەی مارتینێز و تچێکی کاریۆ و ژان ھوگس ئەنگلاد و جێنا ڕۆلاندس. فیلمەکە پشتی بە ڕۆمانێک بەستووە کە لە ژێر ھەمان ناو لەلایەن مایکڵ پیێ بڵاوکراوەتەوە. فیلمەکە باس لە بکوژێکی ترسناک دەکات کە لە دوای کووشتنی ھەر قووربانییەک، ڕۆڵی قووربانییەکە دەبینێت لە ژیاندا و ناسنامەیان بەکاردێنێت. فیلمەکە لە مۆنتریال و کێبێک وێنە گیردراوە و لە ١٩ی ئازاری ٢٠٠٤ لە لایەن وارنەر برۆس پیکچەرزەوە لە بڵاوکرایەوە، فیلمەکە ھەڵسەنگاندنێکی باشی بۆ نەکرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٤
پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز
پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ٢٠٠٣
پۆل:کووشتن لە چیرۆکە خەیاڵیەکاندا
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە دەروونییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە تاوانکارییەکان
پۆل:فیلمەکان کە لە مۆنتریال وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکانی ڤیلەیج ڕۆدشۆ پیکچەرز
پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس
پۆل:فیلمەکان کە لە پەنسێلڤانیا داندراون
ڤارنا

**ڤارنا** () ناوەندی پارێزگای ڤارنا و یەکێک لە شارەکانی وڵاتی بولگاریایە. بەندەری ڤارنا لە کەناری دەریای ڕەش ھەڵکەوتووە. ڤارنا بە پێی دانیشتوو ٣٣٤،٤٦٦ کەس بووە کە لە بولگاریادا پلەی سێیەمی پێیە.

## پێشانگا

Catedral de la Dormición de la Madre de Dios, Varna, Bulgaria, 2016-05-27, DD 109-111 HDR.jpg|
پەڕگە:Hotel Cherno More.jpg|
پەڕگە:Asparuhov most.jpg|
پەڕگە:Night shot of Varna.jpg|
پەڕگە:City of Varna.jpg|
پەڕگە:Varna shopping area.jpg|
پەڕگە:Kabakum.JPG|
پەڕگە:Christmas in Varna, Bulgaria 8.jpg|
پەڕگە:Bulgaria-Varna-02.JPG|
پەڕگە:Bulgaria-Varna-01.JPG|
پەڕگە:Euxinograd Palace - view 1.jpg|
پەڕگە:Bulgaria-Varna-03.JPG|
پەڕگە:Aquarium Varna, Bulgaria.JPG|
پەڕگە:Roman Thermae Varna.jpg|
پەڕگە:Varna Railway Station HDR.png|
پەڕگە:Bulgaria-Varna-04.JPG|
پەڕگە:Preslavska.jpg|
پەڕگە:Varna-archeological-museum-outside.JPG|
پەڕگە:Pantheon Varna.jpg|
پەڕگە:Bulgaria-Fanagoria-01.JPG|
پەڕگە:Verni and Tsezar' Kunikov in Varna, 2009.jpg|


## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای ڤارنا
* زانکۆی ئابووری ڤارنا

## سەرچاوەکان

پۆل:ڤارنا
پۆل:شارەکانی ئەورووپا
پۆل:شارەکانی بولگاریا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڤارنا
دووبارە بەکارھێنانەوە

وێنۆک|150x150پیکسڵ|ھێمای دووبارە بەکارھێنانەوە
**دووبارە بەکارھێنانەوە** کردارێکە بۆ گۆڕینی کەلوپەلە بەسەرچووەکان بۆ شتانێکی نوێ، ئامانج لە دووبارە بەکارھێنانەوەی شتەکان بریتییە لە پاراستنی ژینگە و سوود لێ وەرگرتنەوەی کەلوپەلە بەسەرچووەکانە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:گۆڕانی وزە
تیپی مۆسیقای مناڵانی سلێمانی

**تیپی مۆسیقای مناڵانی سلێمانی** تیپێکی مۆسیقیی منداڵانە لە شاری سلێمانی، کە مێژووەکە بۆ نێوان ساڵانی ١٩٧٦–١٩٧٧ دەگەڕێتەوە. کە بە یارمەتیی عوسمان، نامدار و دلێر لە سێ تیپی موزیکای منداڵانی نەورۆز و بێخود و شێخ مەحموود، تیپی مۆسیقای منداڵانی سلێمانییان سەر بە چالاکیی قوتابخانەکان دامەزراند.

ھەر لە سەرەتادا تیپەکە بەشداریی لە فێستیڤاڵەکانی ناوخۆی کوردستان و عێراق دەکرد.

## ڕووداوی ١٩٧٨
بەرەبەیانی ١٧ی نیسانی ١٩٧٨، بە مەبەستی ئامادە بوون لە فێستیڤاڵێک لە ھەولێر لە سلێمانی ڕا بە پێنج پاس وەڕێ کەوتن کە بەداخەوە لە نزیک کەرکووک بارھەڵگرێک لە پاسەکەی تیپی شێخ مەحموود دەدا و کارزان و فەرمان و ڕێبوار و ئازاد گیان دەسپێرن. کارزان کەمان و فەرمانی برای ئۆکۆردیۆنی دەژەنی، ڕێبوار بانگۆز ژەن و ئازادیش کۆرس بوو. ئەم ڕووداوە بۆ کورد و ھونەریی کوردی کارەساتێک بوو، ھەرچەند ھیچکات نەسەلمێندار بەڵام دەنگۆی ئەوە ھەیە کە پیلانێک لە پشت ئەو پێکدادانە ھەبووبێت. دواتر تەرمەکانیان گەڕێندرایەوە شاری سلێمانی و خەڵکی بە گوڵە نەرگزەوە ماتەمینیان بۆ نواندن.

## ئەندامەکان
بەشێک لە ئەندامانی تیپەکە
# کارزان عومەر ساڵح
# فەرمان عومەر ساڵح
# ئازاد عومەر قادر
# ڕێبوار محەممەد عیسا
# زانا مەحموود ھەژار
# ئاکۆ عومەر سۆران
# ئامانج عومەر سۆران
# جوانڕۆ عومەر
# ئاکۆ محەممەد ئەمین
# ئاری قادر برسی
# دڵشاد تەھا
# دلێر عەبدوڵڵا
# یادگار فوئاد
# سەباح قادر
# سەباح قەبدولکەریم
# بەختیار حەمەکەریم
# تەھا یاسین
# ئاراس فەرەیدوون دارتاش
# سۆران جەلال عەزیز
# کاوان عومەر عەزیز
# جەزا عەبدولکەریم
# بەختیار ئیبراھیم
# ئازاد نووری
# مەریوان عوسمان
# حەسەن سەعید
# محەممەد ئەحمەد
# خالید ھەورامی
# ئاکۆ ئەمین عەزیز
# بەھادین ساڵح
# ئاسۆ عومەر
# ئیسماعیل ئیبراھیم
# دیاری فوئاد

## بەرھەمەکان
ھەندێک لە بەرھەمەکانی تیپی مۆسیقای مناڵانی سلێمانی
# چەند شیرینە لام
# ئەی دلێران
# وا وەتەن
# ئەی نیشتمانم
# ئەی تۆپەکە
# بەرخەکەم
# گدی گدی
# ھۆ برا

## سەرچاوەکان

پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
سوزان ڕایس

**سوزان ئیلیزابێت ڕایس** (لەدایکبووی ١٧ی تشرینی دووەمی ١٩٦٤) سیاسەتوانێکی ئەمریکییە و لە نێوان ساڵی ٢٠٠٩ بۆ ٢٠١٣ باڵیۆزی ئەمریکا بووە لە نەتەوە یەکگرتووەکان و دواتر ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی ئەمریکا بووە لە ساڵی ٢٠١٣ تا ساڵی ٢٠١٧ لە سەردەمی سەرۆکایەتی باراک ئۆباما. ساڵی ٢٠٢١ بوو بە بەڕێوەبەری ئەنجومەنی سیاسەتی ناوخۆ لە کابینەی حکومەتی جۆو بایدن.

## پیشە
سوزان لە خولی دووەمی سەرۆک بیڵ کڵینتندا خزمەتی کردووە لە ستافی ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتیمانی و ماوەیەکیش ئەندامی وەزارەتی دەرەوە بووە بۆ کاروباری ئەفریقا. ڕایس لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ دا بە کۆدەنگی تەواو لە ئەنجومەنی پیران پەسەند کرا و تاوەکو ساڵی ٢٠١٣ لەو پۆستەدا بوو وەک یەکەم ئافرەتی جامایکی-ئەمریکی. ساڵی ٢٠١٣ سوزان شوێنی تۆم دۆنیلۆنی گرتەوە وەک ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتیمانی دوای ئەوەی دەستلەکارکێشانەوەی دۆنیلۆن لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣ دا ڕاگەیەندرا.

لە ٢٨ی ئازاری ٢٠١٨دا سوزان بوو بە ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەریی نێتفلیکس.

## کێبڕکێی ھەڵبژاردنی ٢٠١٨ی ئەنجومەنی پیران لە ویلایەتی مەین
دوای ئەوەی سیناتۆری ئەمریکا سوزان کۆلینز لە ویلایەتی مەین دەنگیدا بە پەسەندکردنی برێت کاڤانۆ بۆ دادگای باڵا، سوزان ڕایس لە ساڵی ٢٠١٨دا ڕایگەیاند کە لە ساڵی ٢٠٢٠دا ڕکابەری سوزان کۆڵنز دەکات بۆ ئەنجومەنی پیران بەڵام لە نیسانی ٢٠١٩دا سوزان ڕایگەیاند کە نابێت بە کاندید لە ھەڵبژاردنەکەدا.

## ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ٢٠٢٠
لە تەمموزی ٢٠٢٠دا بەشێوەیەکی بەرفراوان ھەواڵی ئەوە بڵاودەکرایەوە کە سوزان ئەگەری ھەیە لەلایەن جۆو بایدنەوە کاندید بکرێت وەک جێگری سەرۆک لە ھەڵبژاردنە گشتییەکەی ساڵی ٢٠٢٠دا.

## ئیدارەی جۆو بایدن
لە ١٠ی کانونی یەکەمی ٢٠٢٠دا ڕاپۆرتی ئەوە بڵاوکرایەوە کە ڕایس لەلایەن جۆ بایدنی سەرۆکی ھەڵبژێردراوەوە دیاری کراوە بۆ ئەوەی وەک بەڕێوەبەری ئەنجومەنی سیاسەتی ناوخۆ لە کابینەی حکومەتی جۆو بایدن خزمەت بکات.

## ژیانی کەسی
سوزان لە ١٧ی تشرینی دووەمی ١٩٦٤دا لە شاری واشنتۆن لەدایک بوو. لە زانکۆکانی ستانفۆرد و ئۆکسفۆرد خوێندوویەتی. سوزان ئەمریکییەکی بە ڕەگەز ئەفریقییە و داپیرە و باپیرەی جامایکین.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:کابینەی باراک ئۆباما
پۆل:نوێنەرانی ئەمریکا لە نەتەوە یەکگرتووکان
پۆل:ڕاوێژکارانی ئاسایشی نیشتمانی ئەمریکا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم
پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانە زانستخوازەکان
پۆل:ژنە بیرەوەرییە ئەمریکییەکان
پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم
پێڕستی ژنانی ھونەرمەندی عێراقی

پێڕستی ئەو ژنە ھونەرمەندانەی کە لە عێراق لەدایکبوون.

## .
* نەجیبە ئەحمەد، شاعیر
* کەژاڵ ئەحمەد، شاعیر
* فریال ئەدھەمی، ھونەرمەند، بەرھەمھێنەری خشل، بەرھەمھێنەر و دیزاینەری جلو بەرگ، بەھرە لە کاری چنین و دارتاشی و کارە مێژوویەکانەکان
* ڕیم ئەسەدی، دیزاینەری جلوبەرگ
* ڕیم قازی
* جەنان عانی
* لەیلا عەتار
* ھالە ئەیلا

## س
* وەسما خالد شورباشی
* ھانا سادق
* لۆرنا سەلیم، عێراقی-بەریتانی، وێنەکێش، ھاوسەری جەواد سەلیم
* نازیھە سەلیم، دیزاینەر
* تەمارا سەلمان، دیزاینەری مۆدە
* مەھین سەراف
* سیھان سعودی
* ڤیان سۆرا، وینەکێشی عێراقی-ئەمریکی

## ی
* ئینخیدوانا

## ف
* لیسا فەتاح

## ھ
* زەھا محمد حەدید
* ھەیفا زەنگەنە، نووسەر، وێنەکێش، چالاکوانی سیاسی

## ج
* نەجار جادر
* عەشتار جەمیل
* ھاکی جاسم

## ک
* ھەیڤ قارەمان، وێنەکێش
* تۆبە خدوری، ھونەرمەند
* ڕاشێل خدوری، ھونەرمەند

## م
* ھەنا مەلاھ، ھونەرمەند

## ۆ
* مەدیھە عومەر

## ڕ
* نوھە ڕادی

## ت
* ئەعتقال تائی، ھونەرمەندی دجیتاڵ

## ز
* زینە زەکی، دیزاینەری مۆدە

## پ
* پەروین شازادە ئەکتەر، گۆرانیبێژ

## ئەمانەش ببینە
* ھونەری عێراق
* پێڕستی ھونەرمەندانی عێراق

## سەرچاوەکان

پۆل:ھونەرمەندە ئافرەتە عێراقییەکان
پۆل:ژنە ھونەرمەندە عێراقییەکان