open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سەربڕین لە ئیسلامدا

**سەربڕین** شێوازێکی ستانداردی لەسێدارەدان بوو لە شەریعەتی پێش مۆدێرنی ئیسلامیدا. بەکارھێنانی لە زۆربەی وڵاتان تا کۆتایی سەدەی بیستەم وازی لێ ھێنرابوو. سەربڕین شێوازێکی یاسایییە بۆ لە سێدارەدان لە سعوودیە، قەتەر، یەمەن و بەپێی ئامارەکانی ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی لە ساڵی ٢٠٠١ لە ئێرانیش بەکارھاتووە، کە چیتر لەوێ بەکارناھێنرێت.

لەم دواییانەدا ڕێکخراوە توندڕەوەکانی جیھادی وەک داعش و جەماعەتی تەوحید والجھاد سەربڕینیان وەک شێوازێک بۆ کوشتنی دیلەکان بەکارھێناوە. لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە داعش ڤیدیۆی سەربڕینی وەک جۆرێک لە تیرۆر و پڕوپاگەندە بڵاودەکاتەوە. ئەم کارەیان لەلایەن گرووپە چەکدارەکان و گرووپە تیرۆریستەکانی دیکەوە، ھەروەھا لەلایەن زانا و ڕێکخراوە سەرەکییەکانی ئیسلامییەوە ئیدانە کراوە.

بەکارھێنانی سەربڕین بۆ سزادان تا سەدەی بیستەم لە ھەردوو نەتەوەی ئیسلامی و غەیرە ئیسلامیدا بەردەوام بوو. کاتێک یەکێک ئەم کارەی بە باشی ئەنجام دەدا سەردەمانێک بە شێوازێکی ئینسانی و شەرەفمەندانەی لە سێدارەدان دادەنرا.

## سەربڕین لە شەریعەتی ئیسلام
سەربڕین شێوازێکی ئاسایی جێبەجێکردنی سزای لەسێدارەدان بوو بەپێی شەریعەتی کلاسیکی ئیسلامی. ھەروەھا لەگەڵ ھەڵواسین یەکێک بوو لە شێوازە ئاسایییەکانی لە سێدارەدان لە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیدا.

لە ئێستادا سعودیە تاکە وڵاتە لە جیھاندا کە لە چوارچێوەی سیستەمی یاسایی ئیسلامیدا سەربڕین بەکاردەھێنێت. زۆربەی ئەو لە سێدارەدانانەی کە لەلایەن حکوومەتی وەھابی سعودیەوە ئەنجام دەدرێن سەربڕینی ناوخەڵکی کە بەزۆری دەبێتە ھۆی کۆبوونەوەی بەکۆمەڵ بەڵام ڕێگە نادرێت وێنە بگیرێت.

بەپێی ڕێکخراوی لێبووردەیی، سەربڕین لەلایەن دەسەڵاتدارانی دەوڵەتەوە لە ئێران لەم دواییانەدا لە ساڵی ٢٠٠١ ئەنجامدراوە، بەڵام تا ساڵی ٢٠١٤ چیتر نەھێنراوە. ھەروەھا لە قەتەر و یەمەن فۆرمێکی یاسایییە بۆ لە سێدارەدان، بەڵام سزاکە لەو وڵاتانەدا ھەڵپەسێردراوە.

## ڕووداوە مێژوویییەکان
* ھاوەڵانی پێغەمبەر پیاوانی ھۆزی جولەکەی بەنو قورەیزەیان بە تاوانی پێشێلکردنی پەیماننامە لە سێدارە دا، لە ساڵی ٦٢٧دا سەد کەسیانیان کوشت.
* دوای شەڕی حەتین (١١٨٧)، سەلاحەدین بە شێوەیەکی شەخسی سەری ڕیناڵدی شاتیلۆنی بڕی (بەھۆی ئەوەی خوشکی سەلاحەدین کوشتبوو) کە شوڕشگێڕێکی مەسیحی کە لە جەنگی خاچپەرستی دووەمدا خزمەتی کردووە و ھێرشەکانی دژی دوو پیرۆزترین شاری ئیسلام ڕێکخستووە.
* ھێزەکانی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە ساڵی ١٤٨٠دا بە شاری ئۆترانتۆ و قەڵاکەی داگیریان کرد و گەمارۆیان دا، بەپێی گێڕانەوەیەکی نەریتی، دوای دەستبەسەرداگرتن، زیاتر لە ٨٠٠ کەس لە دانیشتووانەکەی – کە ڕەتیانکردەوە موسڵمان سەریان بڕی. ئەوان بە "شەھیدانی ئۆترانتۆ" ناسراون. مێژوویی بوونی ئەم گێڕانەوەیە لەلایەن زانایانی مۆدێرنەوە خراوەتە ژێر پرسیارەوە.
* محەممەد ئەحمەد لە ساڵی ١٨٨٠دا خۆی بە مەھدی ڕاگەیاند و سەرکردایەتی جیھادی کرد دژی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی و ھاوپەیمانە بەریتانییەکانیان کرد. ئەو و شوێنکەوتووانی سەری نەیارەکانیان بڕی.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی ئیسلام
وێژەی کوردیی مناڵان

**وێژەی کوردیی مناڵان** بەو وێژەی مناڵانە دەوترێت کە بە شێوەزارەکانی جۆراوجۆری زمانی کوردی نووسرابێت. لە وێژەی کوردیدا وێژەی مناڵان لە سەدەی بیستەمی زایینی دەستیپێکراوە و نووسەران و شاعیرانی کورد بە شێوەزارەکانی جۆراوجۆری زمانی کوردی ھەڵبەست و چیرۆکیان بۆ مناڵەکان نووسیوە.

## کوردیی سۆرانی
یەکێ لەو شاعیرە کوردانەی کە شێعری تایبەتی بۆ مناڵان نووسیوە عەبدوڵڵا گۆران بووە.

شێرکۆ بێکەس کتێبێک بۆ منداڵان بەناوی *[[کوکوختیە بزێوەکە]]* نووسیوە کە لە ساڵی ٢٠٠٣ لەلایەن دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم لە سلێمانیدا چاپ و بڵاو کراوەتەوە.

## کوردیی کەڵھوڕی
لە دەڤەری کوردیی باشووری، ڕزا مەوزوونی بە ١٠ پارچە ھەڵبەستی مناڵان لە کۆتایی کتێبی کۆمەھەڵبەستی «*یەی شەو ئەگەر بچیدن*» لە ساڵی ٢٠٠٢ بۆ یەکم جار بە شێوەی نووساری ھەڵبەستی مناڵانی بە کوردیی باشووری بڵاو کردەوە. ئەو دواتر لە ئازاری ٢٠٠٥ بە بڵاوکردنی «*میمگە جاڕووبەرقی*» شێعر ھوندنەوە بۆ مناڵانی بەم شێوەزارە بەردەوام کرد. لە ئیلام مستەفا بەیگی دەستیکرد بە ھوندنی شێعر بۆ مناڵان بە شێوەزاری کوردیی باشووری. بجگە لە بڵاوکردنی چەن کتێبی مناڵان بە کوردیی باشووری، دامەزراندنی دەبیرخانەی ھەمیشەیی مێھریجانێک بۆ ھەڵبەستی کوردیی مناڵان لە شارستانی ئەیوان لەژێر ناوی «*مێھریجانی مناڵ و مەلۊچگ*» لە ساڵی ٢٠١٣ بوو بە ھۆکاری زێدەکردنی بەرھەمھێنانی کارەکانی وێژەی مناڵان بە شێوەزاری کوردیی باشووری. یەکمین خولی ئەم مێھریجانە لە پایزی ٢٠١٣ و چوارەمین خولی لە ٢٠٢٠دا بەڕێوەچوو. ھەڵبەستوانەکان و نووسەرانێک وەکوو مەیسەم خۆرانی، کەیوومەرس بەڵەدە، لەیلی جەعفەری، جەمشێر وەیسی، موجتەبا کارخاھی، زارا مرادپوور، سارۆ خوسرەوی، محەممەد مرادی نساری، سالار شێرزادی، ئەحمەد بەساتی، مەھناز مرادی، سومەیە فەلاحی، داریووش ھمەتی، سومەیە سەفەری، محەممەدڕەزا ئەڵڵاھدادی، مەیسەم ڕەجەبی و ... لە زەمینەی وێژەی مناڵان بە کوردیی باشووری کارانێکیان بەرھەم ھیناوەتەوە.

## ئەمەش ببینە
* وێژەی کوردی

## سەرچاوەکان

## کتێبناسی
* ''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، ئامادەکردن: بوار نورەدین، سلێمانی: دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، چاپی یەکەم: ٢٠١٣.

پۆل:وێژەی کوردی
پۆل:وێژەی مناڵان
سوجدە

**سوجدە** بریتییە لە کردەوەی نزمی کڕنۆش سوژدەدان بۆ خودای گەورە ڕووکردن لە قیبلە (ئاڕاستەی کەعبە لە مەککە). لە نوێژە فەرزەکاندا ئەنجام دەدرێت. ئەو دۆخە بریتییە لە نزمی ئەژنۆ و کڕنۆش بردن تا مرۆڤ بە پێشەوە و لووت و ناوپەنجەکانی و ئەژنۆ و پەنجەکانی قاچ دەست لە زەوی دەدات و لەو دۆخەدا بمێنێتەوە تا مرۆڤ دەگاتە حاڵەتێکی ئارام شکۆمەندی خودای گەورە بکات (سُبْحَانَ رَبِّیَ الْأعْلَی واتا: شکۆمەندی بۆ پەروەردگاری باڵام بێت) سێ جار یان زیاتر.

## سەرچاوەکان
گەمارۆدانی قودس (١٢٤٤)

**گەمارۆدانی قودس** لە ساڵی ١٢٤٤ دوای جەنگی خاچھەڵگری شەشەم ڕوویدا، کاتێک سوپای خورازمیان لە ١٥ی تەمموزی ١٢٤٤ شارەکەیان داگیرکرد.

 

ئیمپراتۆر فرێدریکی دووەمی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمیی پیرۆز لە ساڵی ١٢٢٨ تا ١٢٢٩ سەرکردایەتی جەنگی خاچھەڵگری شەشەمی کرد و ئیدیعای نازناوی پاشای قودسی کرد وەک هاوسەری ئیزابێلای دووەمی قودس کە لە ساڵی ١٢١٢ەوە شاژنە بوو بەس بوون بۆ وەرگرتنەوەی قودس و بەیت لەحم و ناسرە و چەندین مۆڵگە بەبێ شەڕ، وەک لە پەیماننامەیەکدا لەگەڵ سوڵتانی ئەیوبی کامیل واژۆ کراوە.  بەڵام قودس بۆ ماوەیەکی زۆر لە دەستی مەسیحییەکان نەما، چونکە سەرەڕای دەستکەوتی زیاتری خاک چەند ساڵێک پێشتر لە جەنگی خاچھەڵگری بارۆنەکان، ئەم دووەمیان بە ڕادەیەکی پێویست دەوروبەری شارەکەی کۆنترۆڵ نەکرد کە بتوانێت بەرگرییەکی کاریگەر مسۆگەر بکات.

سوپای خورازمیان لە ١٠ هەزار سوارچاک پێکهاتبوو، کە لە هەردوو بەشێک لە پاشماوەی سوپای کیپچاکی دوایین خورازمشا، جەلالدین مانگبورنی و قەیمەرییە کوردەکان پێکهاتبوو.  ئەوان بە کۆنسێرت لەگەڵ سوڵتانی ئەیوبی نواندنیان دەکرد.

## شەڕەکە
لە ساڵی ١٢٤٤دا ئەیوبیەکان ڕێگەیان بە خوارازمییەکان دا کە ئیمپراتۆریەتەکەیان لە ساڵی ١٢٣١ لەلایەن مەغۆلەکانەوە وێران کرابوو، هێرش بکەنە سەر ئەو شارە.  گەمارۆکە لە ١٥ی تەمموزدا ڕوویدا و شارەکە بە خێرایی کەوتە خوارەوە. خوارازمییەکان گەڕەکی ئەرمەنیان تاڵان کرد و لەوێ دانیشتوانی مەسیحییان لەناوبرد و جولەکەکانیان دەرکرد. جگە لەوەش گۆڕی پاشاکانی قودسیان لە کەنیسەی گۆڕی پیرۆزدا لێسەندەوە و ئێسکەکانیان هەڵکەند، کە تێیدا گۆڕەکانی باڵدوینی یەکەم و گۆدفری بۆیلۆن بوونە سێنۆتاف (گۆرێکی بەتاڵ). لە ٢٣ی ئابدا، تاوەری داود خۆی ڕادەستی هێزەکانی خوارازمیان کرد، نزیکەی شەش هەزار پیاو و ژن و منداڵی مەسیحی بەرەو دەرەوەی قودس بەڕێکەوتن.

## پاش شەڕەکە
زەوتکردنی شارەکە و ئەو کۆمەڵکوژییەی کە یاوەری بوو، وایکرد خاچھەڵگرەکان هێزێک کۆبکەنەوە بۆ ئەوەی بچنە پاڵ هێزەکانی ئەیوبی و لە جەنگی غەززە دژی هێزەکانی میسر و خورازمیان بجەنگن.  جگە لەوەش ڕووداوەکان هانی پاشای فەرەنسا لویسی نۆیەمیان دا بۆ ڕێکخستنی حەوتەمین جەنگی خاچھەڵگری.

## سەرچاوەکان
ماناوس

وێنۆک|ماناوس
**ماناوس** پایتەخت و گەورەترین شاری ویلایەتی ئەمازۆنای بەڕازیلە. حەوتەمین گەورەترین شارە لە بەرازیل، ژمارەی دانیشتووانەکەی لە ساڵی ٢٠٢٠دا بە ٢٢١٩٥٨٠ کەس مەزەندە دەکرێت و لەسەر ڕووبەری زەوی نزیکەی ١١٤٠١ کم٢ (٤٤٠٢ میل چوارگۆشە) دابەشکراوە. شارەکە دەکەوێتە ناوەندی ڕۆژھەڵاتی ویلایەتەکە، ناوەندی ناوچەی گەورەی ماناوسە و گەورەترین ناوچەی گەورەیە لە ھەرێمی باکووری بەڕازیل لە ڕووی زەوی شارەکانەوە. دەکەوێتە نزیک شوێنی یەکگرتنی ڕووبارەکانی ڕەشپێست و سۆلیمۆس. تاکە شارە لە دارستانی ئەمازۆن کە ژمارەی دانیشتووانەکەی زیاتر لە یەک ملیۆن کەسە.

شارەکە لە ساڵی ١٦٦٩ وەک قەڵای ساو خۆسێ دوو ڕیۆ نیگرۆ دامەزراوە. لە ساڵی ١٨٣٢دا بە ناوی «ماناوس» بەرزکرایەوە بۆ شارۆچکەیەک، کە ڕێنووسی گۆڕدراوی گەلانی ڕەسەنی ماناۆس بوو، و بە شێوەیەکی یاسایی لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٨٤٨دا گۆڕدرا بۆ شارێک، بە ناوی سیدادە دا بارا دوو ڕیۆ نیگرۆ، بە زمانی پورتوگالی بۆ «شاری پەراوێزی ڕووباری ڕەش». لە ٤ی ئەیلوولی ١٨٥٦ گەڕایەوە سەر ناوە سەرەتایییەکەی.

وێنۆک|ڕاست|ماریۆ یپیرانگا ئەڤینۆ، ناوەندی دارایی ماناوس
ماناوس دەکەوێتە ناوەندی گەورەترین دارستانە باراناوییەکانی جیھان، و شوێنی پەیمانگای نیشتمانی توێژینەوەی ئەمازۆنە، گرنگترین ناوەندە بۆ توێژینەوە زانستییەکان لە ناوچەی ئەمازۆن و بۆ پرسەکانی بەردەوامیی نێودەوڵەتی. لە سەرەتای سەدەدا بە دڵی ئەمازۆن و شاری دارستان ناسرابوو. لە ئێستادا بزوێنەری سەرەکی ئابوورییەکەی پارکە پیشەسازییەکەی ماناوسە کە ناوچەیەکی ئابووری ئازادە. شارەکە بەندەرێکی بێبەرامبەر و فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ھەیە. بەرھەمەکانی بریتین لە ئەلیکترۆنیات، بەرھەمە کیمیایییەکان، و سابوون؛ پیشەسازی تەقاندنەوە و دروستکردنی کەشتی ھەیە. ھەروەھا ماناوس گوێز و لاستیک و جووت و زەیتی دار ڕۆز بەڕازیل ھەناردە دەکات. کاتدراییل و ئۆپێراخانە و باخچەی ئاژەڵناسی و ڕوەکی و ئیکۆپارک و مۆزەخانەی ناوچەیی و گەلانی ڕەسەنی ھەیە.
[وێنۆک|[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ماناوس]]

## ناوچەی ئازاد
لە ساڵانی شەستەکاندا لە کاتی دامەزراندنی دیکتاتۆری سەربازی لە بەرازیل، حکوومەتی تازە دامەزراوە کە نیگەران بوو لە «کەلێنی دیمۆگرافی لە بەرازیل»، دەستی کرد بە ناساندنی چەندین پڕۆژە لە ناوخۆی وڵاتەکە، بە تایبەت لە ناوچەی ئەمازۆن، لەگەڵ ھێنانەکایەی. ناوچەی بازرگانی ئازادی ماناوس لە ساڵی ١٩٦٧، و لەگەڵ کردنەوەی ڕێگا نوێیەکان لەناو ناوچەکەدا، شارەکە قۆناغێکی بەرفراوانی وەبەرھێنانی لە سەرمایەی دارایی و ئابووریدا ھەبوو، چ نیشتمانی و نێودەوڵەتی، کە بەھۆی ئەو ھاندانانەی باجەوە کە ناوچەی ئازاد پێیان دەدرا، سەرنجی ڕاکێشا، لەم قۆناغەدا، ماناوس گەشەیەکی دیمۆگرافی گەورەی ھەبوو و بوو بە یەکێک لە شارە پڕ دانیشتووانەکانی بەرازیل.

## جوگرافیا
گەورەترین شار لە باکووری بەڕازیل ماناوس ڕووبەرەکەی ١١٤٠١ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (٤٤٠٢ میل چوارگۆشە)، چڕییەکەی ١٥٨٫٠٦ کەسە لە ھەر کیلۆمەتر چوارگۆشەیەکدا (٤٠٩٫٤ میل چوارگۆشە). شاری دراوسێی پرێزیدانتی فیگێریدۆ، کارێرۆ، ئێراندوبا، ڕیۆ پریتۆ دا ئیڤا، ئیتاکۆاتیارا و نۆڤۆ ئایراو.

## سەرچاوەکان

پۆل:ماناوس
پۆل:شارە بەندەرییەکانی بەڕازیل
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٦٦٩
شانۆی ئەمازۆن

وێنۆک|ڕووبەری شانۆی ئەمازۆن
**شانۆی ئەمازۆن** (بە پورتوگالی: Teatro Amazonas) ئۆپێراخانەیەکە و دەکەوێتە شاری ماناوس، لە دڵی دارستانە باراناوییەکانی ئەمازۆن لە بەڕازیل. شوێنی فێستیڤاڵی ساڵانەی ئەمازۆن دی ئۆپێرا (فێستیڤاڵی ئۆپێرا ئەمازۆناس) و ماڵی ئۆرکێسترای فیلارمۆنیکی ئەمازۆنە کە بەردەوام لە شانۆی ئەمازۆن پرۆڤە دەکات و نمایش دەکات لەگەڵ کۆڕەکان و کۆنسێرتەکانی مۆسیقا و نمایشەکانی تر

تەمەنی زیاتر لە ١٢٠ ساڵە، نوێنەرایەتی سەردەمی گەشەسەندنی شارەکە دەکات لە کاتی بوومەلەرزەی لاستیکدا. لەلایەن گۆڤاری ڤۆگەوە وەک یەکێک لە جوانترین ئۆپێراخانەکانی جیھان ھەڵبژێردرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:بینا و پێکھاتە لە ماناوس
پرێزیدانتی فیگێریدۆ

وێنۆک|پرێزیدانتی فیگێریدۆ
**پرێزیدانتی فیگێریدۆ** شارەوانییەکە دەکەوێتە ویلایەتی ئەمازۆن لە بەڕازیل. ژمارەی دانیشتووانی ٣٧١٩٣ کەس بووە (٢٠٢٠) و ڕووبەرەکەی ٢٥٤٢٢ کیلۆمەتر دووجایە.

## پارێزگاریکردن
شارەوانییەکە ٣٧٤٧٠٠ ھێکتار (٩٢٦ ھەزار دۆنم) ناوچەی پاراستنی ژینگەی کاڤێرنا دۆ مارۆگا لەخۆدەگرێت، کە لە ساڵی ١٩٩٠ دامەزراوە. بەشێک لە یەدەگی بایۆلۆجی ئواتوما کە ڕووبەرەکەی ٩٣٨٬٧٢٠ ھێکتار (٢٬٣١٩٬٦٠٠ دۆنم) لەخۆدەگرێت، کە یەکەیەکی پاراستنی توند پارێزراوە کە لە ساڵی ٢٠٠٢ دروست کراوە. ھەروەھا نزیکەی ٢٪ی ناوچەی پاراستنی ژینگەی کەناری چەپی ڕیۆ نیگرۆی لە دەستدایە، کە ٦١١٬٠٠٨ ھێکتار (١٬٥٠٩٬٨٣٠ دۆنم) ڕووبەرێکی پاراستنی بەکارھێنانی بەردەوامە کە لە ساڵی ١٩٩٥ دروست کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەوانییەکان لە ویلایەتی ئەمازۆن
ئامانجەکانی گەشەپێدانی بەردەوام

**ئامانجەکانی گەشەپێدانی بەردەوام** (بە ئینگلیزی کورتکراوەتەوە بۆ **SDG**) یان **ئامانجە جیهانیەکان** کۆکراوەی ١٧ ئامانجە جیهانییە کە پێکەوە بەستراون و دیزاینکراون بۆ ئەوەی ببنە "پرۆگرامێکی هاوبەش بۆ ئاشتی و خۆشگوزەرانی بۆ خەڵک و هەسارەکە، لە ئێستا و بۆ داهاتوو". SDGs لە ساڵی ٢٠١٥ دامەزراون لەلایەن کۆمیتەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان و بە مەبەستی گەیشتنە ساڵی ٢٠٣٠. ئەم ئامانجانە لە بڕیارێکی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان دانراون کە پێی دەوترێت بەرنامەی ٢٠٣٠ یان ئەوەی کە بە **بەرنامەی ٢٠٢٠** ناسراوە. ئامانجەکان گەشەی پێدرا لە بەرنامەی گەشەپێدانی دوای ٢٠١٥ وەک چوارچێوەی گەشەپێدانی جیهانی داهاتوو بۆ سەرکەوتنی ئامانجەکانی پەرەپێدانی هەزارە کە لە ٢٠١٥ کۆتایی پێهات.

١٧ ئامانجە تایبەتەکان بریتین لە: 

# سفر هەژاری
# سفر برسێتی
# تەندروستی باش و خۆشگوزەرانی
# پەروەردە بە کوالێتی
# یەکسانیی ڕەگەزی
# ئاو و پاکوخاوێنی پاک
# وزەی گونجاو و خاوێن
# کاری گونجاو و گەشەی ئابووری
# پیشەسازی، داهێنان و ژێرخان
# کەمکردنەوەی نایەکسانی
# شار و کۆمەڵگە بەردەوامەکان
# بەکارھێنانی بەرپرسیار و بەرهەمهێنان
# کردارکردن لەسەر کەشوهەوا
# ژیان لەژێر ئاو
# ژیان لەسەر زەوی
# ئاشتی، دادپەروەری، و دامەزراوە بەهێزەکان
# هاوبەشیکردن بۆ ئامانجەکان

هەرچەندە ئامانجەکان فراوانن و پشت بە یەکتر دەبەستن، بەڵام دوای دوو ساڵ (٦ی تەممووزی ٢٠١٧) SDGs زیاتر "کارانە" بوون بە بڕیارێکی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لەلایەن کۆمیتەی گشتیی نەتەوە یەکگرتوەکانەوە پەسەند کرا. بڕیارەکە ئامانجی دیاریکراو دیاری دەکات بۆ هەر ئامانجێک، لەگەڵ ئاماژەکان کە بەکاردێن بۆ پێوانەکردنی پێشکەوتن بەرەو هەر ئامانجێک. ساڵی بەدەستهێنانی ئامانجەکە بەگشتی لەنێوان ساڵانی ٢٠٢٠ بۆ ٢٠٣٠. بۆ هەندێک لە ئامانجەکان، هیچ ڕێکەوتی کۆتایی دیاری نەکراوە.

بۆ ئاسانکاری لە چاودێریکردن، ئامرازی جۆراوجۆر هەن بۆ شوێنکەوتنی و بینینی پێشکەوتن بەرەو ئامانجەکان. هەموو مەبەستەکان ئەوەیە کە داتاکان زیاتر بەردەست بکەن و بە ئاسانی تێبگەین. بۆ نموونە، بڵاوکراوەی ئۆنلاین SDG Tracker، کە لە حوزەیرانی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە، داتای بەردەست لە سەرجەم ئاماژەکان پێشکەش دەکات. ئامانجەکان سەرنج دەخەنە سەر چەندین کێشە جیاواز، وەک یەکسانیی ڕەگەزی، پەروەردە و کەلتور. کاریگەرییەکی جددی و کاریگەرییەکانی پەتای کۆڤید-19 هەبوون لەسەر هەموو ١٧ ئامانجەکان لە ساڵی ٢٠٢٠.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/N1529189.pdf/page1-220px-N1529189.pdf.jpg|وێنۆک|گۆڕینی جیهانمان: بەرنامەی ٢٠٣٠ بۆ پەرەپێدانی بەردەوام (بڕیارنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان ژمارە A/RES/70/1), کە ئامانجەکانی تێدایە (ئۆکتۆبەری ٢٠١٥)
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Sustainable_Development_Goals.svg/280px-Sustainable_Development_Goals.svg.png|چەپ|وێنۆک|١٧ ئامانجەکەی پەرەپێدانی بەردەوام

## سەرچاوەکان

پۆل:پەرەسەندنی بەردەوام
کۆلێژی ئییتن

کۆلێژی ئییتن (بە ئینگلیزی: Eton College) قوتابخانەیەکی گشتییە لە ئییتن، لە ناوچەی بارکشە، لە ئینگلتەرا. لە ساڵی ١٤٤٠ لەلایەن پاشا ھێنری شەشەمەوە دامەزراوە لەژێر ناوی *کۆلێژی کینگێسی خانمەکەی ئێمەی ئییتن* لە تەنیشت ویندێزۆر، کە وەک دامەزراوەیەکی خوشکی کۆلێژی کینگ، کامبریج دامەزراوە، کە وای کردووە ببێتە ١٨هەم کۆنترین کۆنفڕانسی بەڕێوەبەری قوتابخانە (بە کورتکراوەی ئینلگیزی HMC). ئییتن بە تایبەتی بە مێژوو و سامان و دەرچووانی بەناوبانگ ناسراوە، کە بە دەرچوەکانی دەوترێت کۆنە ئیتۆنیی.

ئییتن یەکێکە لە تەنها سێ قوتابخانەی گشتی، لەگەڵ هارۆ (١٥٧٢) و ڕادلی (١٨٤٧)، کە نەریتی قوتابخانەی کوڕانی بە بەشی ناوخۆییەوە پاراستووە، واتە کوڕە قوتابیەکانی حەوت ڕۆژ لە هەفتەیەکدا لە قوتابخانەکەدا لە بەشی ناوخۆیین. ئەوانی تر (وەکوو ڕۆگبی لە ساڵی ١٩٧٦، چارتەرھۆز لە ساڵی ١٩٩١، وێستمینتەر لە ساڵی ١٩٣٣، و شڕوسبێری لە ساڵی ٢٠١٥) لەو کاتەوە بوون بە خوێندنی تێکەڵ یان، لە حاڵەتی وینچێستەر، لە ساڵی ٢٠٢١ەوە لەژێر گواستنەوەدان بۆ ئەو بارودۆخە. ئییتن سەرۆک وەزیران، سەرکردەکانی جیهان، براوەی خەڵاتی نۆبڵ، ئەکتەرانی خەڵاتی ئۆسکار و براوەی بافتا، و نەوەی ئەرستۆکراتی پەروەردە کردووە، کە بە "پەرستاری دەوڵەتدارانی ئینگلتەرا" ناودەبرێت.

قوتابخانەکە گەورەترین قوتابخانەی کە داخلی هەیە لە ئینگلتەرا پێش میڵفیڵد و ئۆندڵ. ئییتن لە ساڵێکدا ٤٦،٢٩٦ پاوەند (١٥،٤٣٢ پاوەند بۆ هەر سێمستەرێک، لەگەڵ سێ خول لە ساڵێکی ئەکادیمی، بۆ ٢٠٢٢/٢٣). ئییتن بە شەشەم گرانترین قوتابخانەی نیشتەجێبوونی HMC لە بەریتانیا لە ساڵی ٢٠١٣-١٤ ناسراوە؛ لەگەڵ ئەوەشدا، قوتابخانەکە هەندێک لە کوڕانی وەرگرتووە کە داهاتێکی مامناوەندی دایک و باوکییان هەیە: لە ساڵی ٢٠١١دا بڵاوکرایەوە کە نزیکەی ٢٥٠ کوڕ یارمەتی دارایی "زۆر"یان لە قوتابخانەکە وەرگرتووە، ئەو ژمارەیە بەرزبووەوە بۆ ٢٦٣ قوتابی لە ساڵی ٢٠١٤، کە دەکاتە بەنزیکەی ٦٠٪ی یارمەتی قوتابخانە وەردەگرن، لەکاتێکدا ٦٣ کوڕی تر خوێندنەکەیان بەخۆڕایی وەرگرتووە. ئییتن هەروەها پلانی ڕاگەیاندووە بۆ زیادکردنی ژمارەکە بۆ نزیکەی ٣٢٠ قوتابی، کە ٧٠ خوێندکاریان بەخۆڕایی خوێندوویانە، بە مەبەستی ئەوەی ژمارەی ئەو قوتابیانەی یارمەتی دارایی لە قوتابخانەکە وەردەگرن بەردەوام بێت لە زیادبوون.

## مێژوو
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/Hereford_cathedral_033.JPG/220px-Hereford_cathedral_033.JPG|وێنۆک|پەنجەرەی ستانبێری (١٩٢٣) لە کەنیسەی هیرفۆرد، نیشانی دەدات کە جۆن ستانبێرە ڕاوێژ بە شا هێنری شەشەم دەکات لەسەر دامەزراندنی کۆلێژی ئییتن
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/MK17834_Eton_College.jpg/200px-MK17834_Eton_College.jpg|وێنۆک|پەیکەری دامەزرێنەر، هێنری شەشەم، لە باخچەی قوتابخانە
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Eton_College_by_Loggan_1690_-_R_-_slpl_ste02048_merge.jpeg/200px-Eton_College_by_Loggan_1690_-_R_-_slpl_ste02048_merge.jpeg|چەپ|وێنۆک|کۆلێژی ئیتۆن لە ١٦٩٠، لە وێنەیەک لەلایەن دەیڤد لۆگان
کۆلێژی ئییتن لەلایەن شا هێنری شەشەمەوە دامەزرا وەک قوتابخانەیەکی خێرخوازی بۆ دابینکردنی پەروەردەی خۆڕایی بۆ ٧٠ کوڕە هەژار کە دواتر دەچوونە کینگز کۆلێژ لە کامبریج، کە لەلایەن هەمان پاشاوە دامەزراوە لە ١٤٤١. هێنری کۆلێژی ڤینچێستەر وەک مۆدێلێک بۆ خۆی برد، چەندین جار سەردانی دەکرد، یاساکانی قەرز کرد و بەڕێوەبەری قوتابخانەکە و هەندێک لە زاناکانیشی لابرد بۆ دەستپێکردنی قوتابخانە نوێکەی.

## تێبینیەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
کەی. سی. بریکاری شاراوە

**کەی. سی. بریکاری شاراوە** () زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی کۆمیدیی ئەمریکییە کە لەلایەن کۆرنی مارشاڵەوە دروست کراوە و لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ تا ٢ی شوباتی ٢٠١٨ لە کەناڵی دیزنی پەخش کراوە. ئەستێرەکانی زنجیرەکە بریتین لە زێندایا، ڤێرۆنیکا دۆن، کامیل ماکفادن، ترینیتی ستۆکز، تامی تاونسێند، و کەدیم ھاردیسۆن.

## چیرۆک
زنجیرەکە لە واشینگتن دی سیدایە و باس لە کەی. سی. کوپەر دەکات، کە بلیمەتێکی بیرکاریی قوتابخانەی ئامادەیییە، کە لەلایەن دایک و باوکییەوە بە کاری سیخوڕی ئاشنا دەبێت دوای ئەوەی بۆی دەردەکەوێت کە ئەوان سیخوڕی شاراوەن کە بە نھێنی کار دەکەن بۆ دەزگایەک بە ناوی دە ئۆرگنیزەیشن. براکەی ھەوڵ دەدات بەشدار بێت چونکە ھەست بە تەنیایی دەکات و سەرەنجام دەچێتە پاڵ تیمەکە، و حەزەکەی دەبێتە ھۆی ئەوەی کە دایک و باوکی منداڵێکی ڕۆبۆتی نوێ بکڕن. ھەموو ئەڵقەیەک سەرنج دەخاتە سەر کەی سی و خێزانەکەی کاتێک ڕووبەڕووی کێشەی خێزانیی باو دەبنەوە و لە ھەمان کاتیشدا وڵات دەپارێزن، لەگەڵ چیرۆکێکی دووبارەبووەوە کە تێیدا پلانی ڕێکخراوی تاوانکاری تێک دەدەن.

## بەشداربووان
* زێندایا بە ڕۆڵی کەی. سی. کوپەر
* ڤیرۆنیکا دون بە ڕۆڵی مەریسا کلارک
* کەمیل مکفادن بە ڕۆڵیێرنی کوپەر
* ترینتی ستۆکز بە ڕۆڵی جودی کوپەر
* تامی تاونسێند بە ڕۆڵی کیرا کوپەر
* کەدیم ھاردسن بە ڕۆڵی کرەیج کووپەر

## بەرھەمھێنان
زنجیرەکە بۆ یەکەمجار وەک ئەڵقەیەکی تاقیکردنەوەیی پێش بەرھەمھێناندا بە ناوی *کەیتیی سەرسووڕھێنەر* لە تشرینی دووەمی ٢٠١٣ ڕاگەیەندرا. بڕیار بوو زنجیرەکە ئەستێرەی فیلمی *ڕایوەشێنە* زێندایای تێدا بێت بە ڕۆکی سەرەکی، کە ڕۆڵی کەیتی کوپەری تەمەن ١٦ ساڵی دەگێڕا، کە شارەزایەکی قسەلەڕوو و متمانە بەخۆبووی تەکنەلۆژیا و پشتێن ڕەشێکی لێھاتوو بوو، کە بۆی دەردەکەوێت کە دایک و باوکی سیخوڕن و چاوەڕێی ئەوە دەکەن کە شوێن پێی ئەوان بکەوێت. بڕیار بوو کە بەرھەمھێنانی ئەڵقەی یەکەم لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٤دا دەست پێ بکات. لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣دا، زێندایا لە توویتێکدا سەبارەت بە ئەڵقەی یەکەم و ڕای گەیاند کە دەیەوێت «کەناڵی دیزنییە خۆشەکە» بھێنێتەوە، و ئاماژەی بە زنجیرەکانی وەک *ئەوە زۆر ڕەیڤنە*، *خێزانی سەربەرز*، و *کیم پۆسبڵ* کرد. داواکرابوو کە لەلایەن کەناڵی دیزنییەوە لە مانگی ئایاری ٢٠١٤ پەخش بکرێت، لەژێر ناوی نوێی *کەی. سی. بریکاری شاراوە*. زنجیرەکە لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ لە کەناڵی واچ دیزنییەوە بڵاوکرایەوە، دواتر لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ بۆ یەکەمجار نمایشکرا لە تەلەڤیزیۆن، وەرزی یەکەم لە ٢٧ ئەڵقە پێکھاتبوو. لە ١٥ی ئایاری ٢٠١٥دا، کەناڵی دیزنی زنجیرەکەی نوێکردەوە بۆ وەرزی دووەم، کە لە ٦ی ئازاری ٢٠١٦ بۆ نمایشکرا، لە ١ی ئابی ٢٠١٦، گۆڤاری *[[پیپڵ]]* ئاشکرای کرد کە زنجیرەکە بۆ وەرزی سێیەم نوێکراوەتەوە. وەرزی سێیەم لە ٧ی تەممووزی ٢٠١٧ لە کەناڵی دیزنی نمایشکرا و لە ٢ی شوباتی ٢٠١٨ کۆتاییی ھات.

## پێشوازی
زنجیرەکە بە گشتی پێداچوونەوەی ئەرێنیی وەرگرتووە. کۆمن سێنس میدیا ٣ لە ٥یان بەخشییە زنجیرەکە و وتیان «ئەستێرەی گەورەی دیزنی زێندایا زنجیرەیەکی مامناوەندی سیخوڕیی کۆمیدی ڕزگار دەکات.»

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
کۆماری یەکەمی بەڕازیل

وێنۆک|بەڕازیل
**کۆماری یەکەمی بەڕازیل** بە فەرمی کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکانی بەڕازیل، ئاماژەیە بۆ قۆناغی مێژووی بەرازیل لە ساڵی ١٨٨٩ تا ١٩٣٠. لە ١٥ی تشرینی دووەمی ١٨٨٩ مارشال دیۆدۆرۆ دا فۆنسیکا ئیمپراتۆری پێدرۆی دووەمی لە پۆستەکەی لابرد و بەرازیل بە کۆمار ناساند و حکوومەتەکەی ڕێکخستەوە. و بە شۆڕشی بەڕازیل لە ساڵی ١٩٣٠ کۆتایی ھات کە گێتولیۆ ڤارگاسی وەک کەسێکی دامەزراند سەرۆکی نوێ. لە سەردەمی کۆماری یەکەمی بەرازیلدا، بەڕازیل جۆرێک لە سیاسەتی ماشێنی زاڵ بوو کە بە تاجە گوڵینە ناسرابوو، کە تێیدا کایەی سیاسی و ئابووری لەلایەن خاوەن زەوییە گەورەکانەوە زاڵ بوون. بەھێزترینی ئەو جۆرە خاوەن زەویانە پیشەسازی قاوە لە ساوپاولۆ و پیشەسازی شیرەمەنی میناس جیرایس بوون. بەھۆی دەسەڵاتی ئەم دوو پیشەسازییە، سیستەمی سیاسی کۆماری کۆن بە «قاوە لەگەڵ سیاسەتی شیر» وەسف کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی مۆدێرنی بەڕازیل
گێتولیۆ ڤارگاس

وێنۆک|وێنەی فەرمی، ساڵی ١٩٣٠
**گێتولیۆ دۆرنێلێس ڤارگاس** ١٩ی نیسانی ١٨٨٢ – ٢٤ی ئابی ١٩٥٤)، نازناوی «باوکی ھەژاران»ی لێنرا، پارێزەر و سیاسەتمەدارێکی بەڕازیلی بوو کە وەک ١٤ و ١٧ەمین سەرۆکی بەڕازیل کاری کردووە، لە ساڵی ١٩٣٠ تا ١٩٤٥ و لە ساڵی ١٩٥١ تا ١٩٥٤.

ڤارگاس لە ساو بۆرخا، ڕیۆ گراندە دوو سول لە خێزانێکی بەھێزی ناوخۆیی لەدایکبووە، پێش ئەوەی بچێتە قوتابخانەی یاسا، ماوەیەکی کورتی لە سوپادا ھەبووە. دەستی بە کاری سیاسی کرد وەک پارێزەری ناوچە، زۆری نەخایاند پێش ماوەیەکی کاتی بوو بە جێگری ویلایەت. وەک ئەندامی ژووری نوێنەران ھاتە ناو سیاسەتی نیشتمانییەوە، دواتر لە سەردەمی سەرۆک واشنتۆن لویسدا وەک وەزیری دارایی کاری کردووە پێش ئەوەی بڕوات بۆ سەرۆکایەتی ڕیۆ گراندە دوو سول وەک سەرۆکی ویلایەتەکە.

لە ساڵی ١٩٣٠ دوای دۆڕاندنی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا، ڤارگاس لەژێر سەرۆکایەتییەکی کاتیدا دوای شۆڕشێکی چەکداری بەرزبووەوە بۆ دەسەڵات، تا ساڵی ١٩٣٤ مایەوە کە بەپێی دەستوورێکی نوێ وەک سەرۆک ھەڵبژێردرا. دوای سێ ساڵ دەستی بەسەر دەسەڵاتەکاندا گرت بە بیانووی یاخیبوونێکی کۆمۆنیستی ئەگەری، دەستی بە دیکتاتۆرییەتی ھەشت ساڵەی ئیستادۆ نۆڤۆ کرد. لە ساڵی ١٩٤٢ بەرازیل لەلایەن ھاوپەیمانانەوە سەرکردایەتی کرد بۆ جەنگی جیھانی دووەم دوای ئەوەی لە نێوان ئەڵمانیای نازی و ئەمریکادا ساندویچ بوو. ھەرچەندە دژایەتییەکی بەرچاو لەگەڵ حکوومەتەکەیدا ھەبوو، بەڵام ڕاپەڕینە گەورەکان – شۆڕشی دەستوورخوازی ساڵی ١٩٣٢ لە حکوومەتە کاتییەکەیدا، ڕاپەڕینی کۆمۆنیستەکانی ساڵی ١٩٣٥ لە سەرۆکایەتی دەستوورییەکەیدا، و خستنەڕووی کردەوەی یەکگرتوویی بەرازیل لە دیکتاتۆرییەکەیدا – ھەموویان بە سەرکەوتوویی سەرکوت کران، ھەرچەندە شێوازەکان ڤارگاس کە لە دامرکاندنی ئۆپۆزسیۆنەکەیدا بەکاری ھێنا، لە مەرجی ئاشتی سووکەوە تا زیندانیکردنی نەیارانی سیاسی دەستی پێکرد.

ھەرچەندە لە ساڵی ١٩٤٥ دوای پازدە ساڵ لە دەسەڵات لە پۆستەکەی دوورخرایەوە، بەڵام ڤارگاس بە شێوەیەکی دیموکراسی گەڕایەوە بۆ پۆستی سەرۆکایەتی دوای ئەوەی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ساڵی ١٩٥٠دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا. بەڵام قەیرانێکی سیاسی پەرەسەندوو بووە ھۆی خۆکوشتنی لە ساڵی ١٩٥٤ و پێشوەخت کۆتایی بە سەرۆکایەتی دووەمی ھێنا. مێژوونووسان ڤارگاس بە کاریگەرترین سیاسەتمەداری بەڕازیلی سەدەی بیستەم دەزانن. ھەروەھا یەکێکە لە ژمارەیەک پۆپۆلیست کە لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠ لە ئەمریکای لاتین سەریان ھەڵدا، لەوانە لازارۆ کاردیناس و خوان پێرۆن کە ناسیۆنالیزمیان بەرەوپێش برد و بەدوای چاکسازی کۆمەڵایەتیدا ڕۆیشت.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢
پۆل:١٩٥٤ خۆکوژی
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی بەڕازیل
پۆل:ئەشکەنجەدەرەکان
فازل میرانی

**فازل میرانی** سیاسەتوانێکی کوردە، لە ١ی تەممووزی ١٩٤٨ لە شاری مووسڵ لەدایکبووە، پۆستی سکرتێری مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستانی ھەیە.

## ژیان
لە ١ی تەممووزی ١٩٤٨ لە شاری مووسڵ لەدایکبووە،

بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە یاسادا ھەیە، ھەروەھا زمانەکانی عەرەبی، ئینگلیزی، فارسی، تورکی دەزانێت.

لە ساڵی ١٩٦٦ پەیوەندی بە پارتی دیموکراتی کوردستانەوە و ساڵەدا بووە کادیر لە کۆمیتەی خۆجێیی زوممار، پاشان لە ساڵی ١٩٦٧، بووە بە شەڕڤان لە پێشمەرگە.

ناوی لە پارتی دیموکراتی کوردستان بووە و پۆستی جۆراوجۆری ھەبووە، تا ساڵی ١٩٧٥ بووە ئەندامی نووسینگەی ناوەندی ڕێکخستن لە مەکتەبی سیاسی، بەڵام لە ھەمان ساڵدا دوای ڕێککەوتنامەی جەزائیر پەنای بۆ ئێران لە مستەفا بارزانی بردووە.

بەردەوام بووە لە پۆستە جیاجیاکان لە پارتی دیموکراتی کوردستان، ھەروەھا لە ساڵانی ١٩٩٦–٢٠٠١ وەزیری ناوخۆی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بووە. ھەروەھا وەک سەرپەرشتیاری ئیتلاعاتی کورد کاری کردووە، کە ناوی «البەرەستان» بوو.

لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سکرتێری مەکتەبی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستانە.

## سەرچاوەکان
تاوەری گالاتا

وێنۆک|تاوەری گالاتا
**تاوەری گەلەتا** (بە تورکی:Galata Kulesi)، یان بە ناوی فەرمی ئێستای مۆزەخانەی گالاتە کولێسی (بە تورکی:Galata Kulesi Müzesi)، تاوەرێکە لە ناوچەی بێئۆغڵو لە ئەستەنبوڵ لە تورکیا. ناوی لێنراوە بەو چارەکە کە تێیدا ھەڵکەوتووە، گالاتا. تاوەرەکە وەک تاوەرێکی چاودێری لە بەرزترین خاڵی دیوارەکانی گەڵاتە دروست کراوە، ئێستا ئەو تاوەرە فەزای پێشانگە و مۆزەخانەیە، ھەروەھا یەکێکە لە ھێماکانی بێئۆغڵو و ئەستەنبوڵ.

## مێژوو
وێنۆک|ڕاست|دیمەنی گۆڵدن ھۆرن و خاڵی سێراگلیۆ لە تاوەری گالاتا
لە سەردەمی بیزەنتینەکاندا ئیمپراتۆر جوستینیان تاوەرێکی لە شوێنێکدا دروست کرد کە بڕیار بوو ببێتە گالاتا. ئەم تاوەرە لە کاتی جەنگی خاچھەڵگری چوارەمدا وێران کرا.

تاوەری بەناوبانگی گالاتای ئەمڕۆ بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٣٤٨ بە شێوازی ڕۆمانی وەک کریستیا توریس (بورجی مەسیح) لە کاتی فراوانکردنی کۆلۆنی جێنەوا لە قوستەنتینییە دروست کرا. لەو کاتەدا تاوەری گالاتا کە بەرزییەکەی ٢١٩٫٥ پێ بوو (٦٦٫٩ م)، بەرزترین بینا بوو لە قوستەنتینییە.

دوای ھەڵوەشاندنەوەی کۆلۆنی جەنەوا و ڕوخاندنی دیوارەکانی لە ساڵی ١٤٥٣، تاوەرەکە وەک زیندان لە سەدەی ١٦دا بەکارھات. ھەر لە سەربانەکەیەوە بوو کە، لە ساڵی ١٦٣٨دا، ھەزەرفێن ئەحمەد چەلەبی باڵەکانی بەستەوە و یەکەم گەشتی نێوان کیشوەرەکانی کرد، لە دۆغانچیلار مەیدانی لە ئوسکودار لە دیوی ئاسیای شارەکە نیشتەوە، چیرۆکێکی ڕەسەنایەتی گوماناوی کە لەلایەن نووسەری سەفەری عوسمانییەوە گێڕایەوە، ئەڤلییە چەلەبی.

لە ساڵی ١٧١٧ەوە عوسمانییەکان تاوەرەکەیان بەکارھێنا بۆ ئاگاداربوون لە ئاگرکەوتنەوە (لە لای ئەستەنبوڵی کۆن لە شارەکەدا تاوەری بەیازیت ھەمان ئەرکی دەکرد). لە ساڵی ١٧٩٤ و لە سەردەمی سوڵتان سەلیمی سێیەمدا، سەقفی تاوەرەکە لە سرکە و دار دروست کراوە و بەھۆی ئاگرکەوتنەوەوە پلیکانەکان زیانێکی زۆریان بەرکەوتووە. ئاگرێکی دیکە لە ساڵی ١٨٣١دا زیانی بە بیناکە گەیاند، دوای ئەوە کارەکانی نۆژەنکردنەوەی زیاتر ئەنجامدرا.

لە ساڵی ١٨٧٥دا سەقفی مەخرەجی تاوەرەکە لە کاتی زریانێکدا وێران بوو. تا کۆتایی سەردەمی عوسمانی بەبێ ئەم سەقفە ئایکۆنییە مایەوە. دوای چەندین ساڵ، لە کاتی کاری نۆژەنکردنەوە لە نێوان ساڵانی ١٩٦٥ بۆ ١٩٦٧، سەقفی مەخرەجی دووبارە دروستکرایەوە

لە ساڵی ٢٠٢٠ تاوەرەکە بە شێوەیەکی مشتومڕاوی نۆژەنکرایەوە پاشان وەک مۆزەخانە کرایەوە. بە شێوەیەکی سەرەکی بەھۆی دیمەنە ٣٦٠ پلەیییەکانی ئەستەنبوڵەوە بەناوبانگە کە لە سەکۆی چاودێرییەکەیەوە دیارە.

## سەرچاوەکان

پۆل:تاوەرەکان لە ئەستەنبوڵ
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی ئەستەمبوڵ
گالاتا

وێنۆک|دیمەنی ھۆڕنی زێڕین و نیمچە دوورگەی مێژوویی ئەستەنبوڵ لە تاوەری گالاتەوە.
**گالاتا** ناوی پێشووی گەڕەکی کاراکۆی لە شاری ئەستەنبوڵە کە دەکەوێتە کەناری باکووری زوڕنای زێڕین. قەزاکە بە چەند پردێک بەستراوەتەوە بە ناحیەی فاتیحی مێژوویییەوە کە لە زوڕنای زێڕین دەبڕن، دیارترینیان پردی گەلەتە. قەڵای سەدەی ناوەڕاستی گالاتا کۆلۆنییەکی کۆماری جێنەوا بووە لە نێوان ساڵانی ١٢٧٣ بۆ ١٤٥٣، تاوەری بەناوبانگی گالاتا لەلایەن جەنەوایییەکانەوە لە ساڵی ١٣٤٨ لە باکوورترین و بەرزترین خاڵی قەڵاکە دروست کراوە. ئێستا گەڵاتە چارەکێکە لە چوارچێوەی ناحیەی بێئۆغڵو لە ئەستەنبوڵ.

## سەرچاوەکان

پۆل:بێئۆغڵو
ناوەندی دراوە

**ناوەندی دراوە** یان **داتا سەنتەر** () بینایەک، شوێنێک لەنێو بینایەک یان چەند بینایەکە کە تەرخان کراوە بۆ لەخۆگرتنی چەند سیستەمێکی کۆمپیوتەری سیستەمەکانی خەزنکردن یان پەیوەندیبەستن.

## سەرچاوەکان


پۆل:بەڕێوبردنی داتا
پۆل:ژێرخان
بێنتۆ

**بێنتۆ** (弁当) ژەمێکی ژاپۆنییە کە لە ماڵەوە یان لە ڕێستوڕانت ئامادە دەکرێت، بە زۆری بۆ نیوەڕۆ. لە دەرەوەی ژاپۆن لە ستایل و چاندەکانی تری ئاسیا وەک ڕۆژھەڵات یان باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا بە تایبەتی لە چین، کۆریا، سینگاپور، برنج پێکھاتەی سەرەکییە لە ژەمەکە
بێنتۆیەکی شێوە ئامادەکراوی دێرین، دەکرێت برنج، ماسی، گۆشت، ھەریشتەی تیا بێت لەگەڵ سەوزەواتی ئامادەکراو. دەکرێت لە دەفری جۆراوجۆر ئامادە بکرێت، وەک ئەو دەفرانەی لە کارگەکان ئامادە دەکرێن یان 

#### شێوە و پێکھاتە
ئەوانەی بەشێوەی دەست ئامادەکراون بە زۆری دەفرەکان لەناویدا بەشێوەیەک دیزاین کراون کە خۆراکە جیاواز و جۆراوجۆرەکان لەیەکتر جیا بکەنەوە بە تایبەت ئەو خۆراکانەی کە لە پێکھاتەیەکی بەھێز درووستکراون و کاریگەری دەخەنە سەر خۆراکەکانی تری دەفرەکە بە زۆری پلاستیکی سەوز بەکاردێت کە وەک "Sushi Grass" ناسراوە. کە کاریگەرە لە وەستاندنی گەشەی بەکتریا

#### شوێن
بینتۆ لە زۆر شوێنی ژاپۆن بەردەستە وەک سوپەر مارکێتەکان، مارکێتەکانی تایبەت بە بێنتۆ، وێستگەی شەمەندەفەرەکان ھەرچۆنێک بێت ئەو بێنتۆیانەی لە ماڵەوە ئامادە دەکرێن بە شێوەیەکی ورد و ڕێکەوە ئامادە دەکرێت بۆ  مناڵەکانیان، و ھاوسەرەکانیان

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:دەفرەکانی ھەڵگرتنی خۆراک
پۆل:ژەمەکان
پۆل:خزمەتگوزاری خۆراک
ژەمی ناو فڕۆکە

**ژەمی ناو فڕۆکە** ژەمێکە کە پێشکەشی سەرنشینان دەکرێت لەناو فڕۆکە. خۆراکەکان لەلایەن تایبەتمەندێکی بواری پێشکەشکەری خۆراکی ناو فڕۆکە ئامادە دەکرێت، پاشان خۆراکەکە لەڕێگەی ئامرازێکەوە لەناو فڕۆکە بەناو سەرنیشناندا دابەشدەکرێت

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* خۆراکەکانی ناو فڕۆکە

پۆل:خزمەتگوزاری خۆراک
دۆسیراک

**دۆسیراک** (ھانگول:도시락، ھانجا:道食樂) ھەروەھا وەک گواکپاپ ناسراوە (ھانگول:곽밥، ھانجا:打包) ژەمێکی ئامادەکراوە بە زۆری بۆ نانی نیوەڕۆ. بە زۆری تیایدا باپ (밥، برنجی لێنراو)ی تێداوە و چەندین سووکە ژەمی تر ژەمەکان بە زۆری لە دەفری پلاستیک یان ستیل ئامادەدەکرێن دۆسیراک بە زۆری لە ماڵەوە ئامادە دەکرێت، بەڵام لە وێستگەکانی شەمەندەفەر و سوپەر مارکێتەکانیش دەفرۆشرێت

دۆسیراک لە کۆریا بەرھەمھێنراوە لەساتی داگیرکراری ژاپۆن بۆ سەر کۆریا (١٩١٠-١٩٤٥) لەلایەن ژاپۆنییەکان کە بە ژەمە ئامادەکراوەکانی خۆیان دەوت "بێنتۆ" ھەرچۆنێک بێت لەم سەردەمەدا خۆراکی کۆریا گەشەی سەند و شێواز و ستایلی بیانی لەخۆگرت وەکوو ستایلی ژاپۆنی "بێنتۆ" و سوشی پێچراو. 

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:دەفرەکانی ھەڵگرتنی خۆراک
پۆل:دەستاوی کۆری
پۆل:خزمەتگوزاری خۆراک
پۆل:تێکەڵە خۆراکییەکان
گیمباپ

**گیمباپ** وەک کیمباپ دەخوێنرێتەوە، ژەمێکی کۆرییە لە برنج و ھەندێک پێکھاتەی تری وەک سەوزەوات و ماسی و گۆشت پێکھاتووە کە لولدراوە و پێچراوەتەوە بە گیم و بەشێوەی قاش قاشکراو پێشکەش دەکرێتو بەشێوەی قاش قاشکراو پێشکەش دەکرێت ھەرچۆنێک بێت ژەمەکە بەشێکە لە خواردنی سەفەری وەکوو دۆسیراک

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:دەستاوی کۆری
پۆل:ئەو خۆراکانەی لە برنج پێکھاتوون
پۆل:ژەمە برنجەکانی کۆری
باپ (ژەمی برنج)

**باپ** (کۆری:밥) ناوێکە بەکاردێت بۆ برنجی کوڵێنراو یان لەگەڵ پێکھاتەکانی تر، وەک برنجی ڕەش، جۆ، سۆرگوم، جۆی جۆراوجۆر، و فاسۆلیا. دەکوڵێنرێت تا ئەوکاتەی ئاوی ناو برنجەکە کەم دەبێتەوە
پەڕگە:Korea-Icheon-Dolsotbap-Cooked rice in a stone pot-01.jpg
پەڕگە:Tteumul.jpg|لەناو ئاو


لە کۆریا، لە دێرینەوە خۆراکی دانەوێڵەیی، لە ناوەڕاستی برنجەکە دانراوە، و بە خۆراکێکی سەرەکی دانیشتووانی دانراوە.

## ژەمەکان

پەڕگە:Bibimbap 4.jpg|بیبیم-باپ
پەڕگە:Vegetable gimbap.jpg|گیم-باپ
پەڕگە:Yaksik.jpg|یاک-باپ
پەڕگە:Dolsotbap (stone pot rice).jpg|قاپێکی ئاسنی برنج


* بیبیم-باپ (- تێکەڵەی برنج) برنج ئامادەدەکرێت لەگەڵ سەوزەوات، گۆشت، قارچک، ھێلکە، بەھاراتەکان، و زیادکراوی تریش بەپێی ویستی چێشتلێنەر. و ھەموو پێکھاتەکان تێکەڵ دەکرێن پێش ئەوەی بخورێن
* بۆکیوم-باپ (- برنجی برژاو) برنجی برژاوی تێکەڵ لەگەڵ سەوزەوات یان گۆشت + ڕۆن
* دیۆپ-باپ () 
* گیم باپ ( "برنج لەگەڵ گیایی دەریایی") ژەمێک ئامادەکراوە لەگەڵ برنجی پێچراو (لولدراو) و چەندین پێکھاتەی تر بە گیم (گەڵایەکی خۆراکی) کە لەت لەت بە قەبارەیەکی گونجاو کە بەیەک جار بتوانرێت بخورێت.
* گوک-باپ ( "سوپی برنج" "شلەی برنج") برنجی لێنراو یاخوود کوڵینراو لەناو سوپێکی گەرم دانراوە.
* ھۆتجێسات-باپ () برنجێکی شێوە بیبیم-باپ (برنجی تێکەڵە) کە لەگەڵ چەندین سەوزەوات ئامادە دەکرێت، بەشێوەیەکی دێرین بۆ یادکردنەوەی باب و باپیران و ئەوانەی پێشووتر ژیاون ئامادە دەکرێت
* جومۆک-باپ ( "برنجی خڕ- تۆپە برنج) برنج بەشێوەی تۆپ (گۆیی) ئامادە دەکرێت
* سامپ-باپ ( "برنجی پێچراو") برنجی ئامادەکراو لەگەڵ چەندین سووکە ژەمی تر
* یاک-باپ (- برنجی شیرین) برنجی دەنک کورتی خڕ لەگەڵ ھەنگوین، زەیتی سمسم، گوێزی ژاپۆنی، گوێزی سنۆبەر، سۆسی سۆیا، ھتد ئامادە دەکرێت
* دۆلسۆت-باپ (돌솥밥- برنجی ناو قاپێکی ئاسن) 

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:باپ
پۆل:ژەمە برنجەکانی کۆری
ڤیسین و یاندێل

**ڤیسین و یاندێل** دووانێکی ڕیگگاتۆنە لە پۆرتۆ ڕیک کە پێکھاتووە لە ڤیسین һәм یاندێل. لە کۆتایی ساڵانی نەوەدەکاندا دەستیان بە پیشەکەیان کرد و لەو کاتەوە پێکەوە بوون، چەندین خەڵاتی بردەوە لەوانە خەڵاتی گرامی لە ساڵی ٢٠٠٩. ئەوان بوون بە یەکەمین و تاکە ھونەرمەندانی ڕیگگاتۆن کە یەکیان بردەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ١٩٩٨
ھەرقل

**ھەرقل** ھەندێک جار پێی دەوترێت **ھەرقلی یەکەم**، ئیمپراتۆری ڕۆمانی ڕۆژھەڵات بوو لە ساڵانی ٦١٠ تا ٦٤١. سەرھەڵدانی بۆ دەسەڵات لە ساڵی ٦٠٨ دەستی پێکرد، کاتێک ئەو و باوکی *ھەرقلی گەورە*، سەرکردایەتی ڕاپەڕینی کرد دژی ناباوەڕ فەوقەس.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٥٧٥
پۆل:مردووانی ٦٤١
جەیمز وارد-پراوز

**جەیمز مایکڵ ئێدوارد وارد-پراوز** (، لەدایکبووی ١ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤)  یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئینگلیزە کە وەک ناوەڕاستێک یاری بۆ یانەی تۆپی پێی ساوتھامپتنی پرێمیەرلیگ و ھەڵبژاردەی نەتەوەییی ئینگلتەرا دەکات.

## دەستکەوتەکان
**ساوتھامپتن**

* دووەمی جامی ئی ئێف ئێڵ: ٢٠١٦–٢٠١٧

**ئینگلتەرا**

* پاڵەوانییەتی توولۆن: ٢٠١٦

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* جەیمز وارد-پراوز  لە وێبگەی فەرمیی یانەی تۆپی پێی ساوتھامپتن

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیز
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا
پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
گیم (خۆراک)

وێنۆک
گیم (김) وەک کیم دەخوێندرێتەوە زاراوەیەکە بۆ گروپێک لە گیایی دەریایی کە بۆ خواردن دەشێن و وشک دەکرێنەوە بۆ ئەوەی لە پێکھاتەکانی خۆراکی کۆری بەکاربھێنرێن.

گیم یەکێکە لەو گیایانەی زۆرترین بەکارھێنانی ھەیە لە کۆریا پەلکە وشکەکانی گیم بە زۆری بەکاردەھێنرێت بۆ پێچەوانەوەی برنج، و گیمباپی لێ درووست دەکرێت کە تیایدا تەنھا بە برنج لول نادرێت بەڵکو بە پێکھاتەکانی تری وەک سەوزەوات، ماسی و گۆشت ھەرچۆنێک بێت گیم دەتوانرێت بەبێ برنجیش بخورێت و بەکاربھێنرێت بە برژاندنی ڕۆنی سمسم و پارچە بکرێت و وەک ژەمێکی سووک پێشکەش بکرێتوەکوو بوگاک

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:گیایە دەرییەکان
پۆل:دەستاوی کۆری
پۆل:گیاییە دەرییەکانی شیاو بۆ خواردن
ئیڤان کۆژێدوب

**ئیڤان نیکیتۆڤیچ کۆژێدوب** (بە ڕووسی: Иван Hикитович Кожедуб؛ ئۆکراینی: Іван Микитович Кожедуб؛ ٨ی حوزەیرانی ١٩٢٠ – ٨ی ئابی ١٩٩١) ئاسێکی جەنگاوەری جەنگی جیھانی دووەمی سۆڤیەت بوو. بە شێوەیەکی گشتگیر زیاتر لە ٦٠ سەرکەوتنی تاکەکەسی بەدەستھێناوە، بە بەرزترین فڕۆکەوانی فڕۆکەی جەنگی سۆڤیەت و ھاوپەیمانان لە جەنگی جیھانی دووەمدا دادەنرێت. ئەو یەکێکە لەو چەند فڕۆکەوانە کە فڕۆکەیەکی فڕۆکەی مێسێرشمیت می ٢٦٢ ی خستووەتە خوارەوە، ھەروەھا یەکەم فڕۆکەوانی سۆڤیەت کە ئەو کارەی کردبێت. لە سێ بۆنەدا کراوە بە پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەت (٤ی شوباتی ١٩٤٤، ١٩ی ئابی ١٩٤٤، ١٨ی ئابی ١٩٤٥). دوای جەنگی جیھانی دووەم، لە سەربازیدا مایەوە و دواتر لە کاتی ئۆپەراسیۆنەکانی سۆڤیەت لە جەنگی کۆریادا فەرماندەیی فیرقەی فڕۆکەوانی جەنگی ٣٢٤ی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠
پۆل:مردووانی ١٩٩١
پۆل:پاڵەوانەکانی یەکێتی سۆڤیەت
پۆل:مارشاڵی ھێزی ئاسمانی سۆڤیەت
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
بەنی قەینوقاع

**بەنی قەینوقاع** یەکێک بوو لەو سێ ھۆزە سەرەکییەی جولەکە کە لە سەدەی حەوتەم لە شاری مەدینەدا دەژیا. باپیرە گەورەی عەشیرەتی بەنو قەینوقاع قەینوقای کوڕی ئەمچەلی کوڕی مونشی کوڕی یۆحەنان کوڕی بنیامین کوڕی سارۆنی کوڕی نەفتالی کوڕی حەی کوڕی موسایە و نەوەی مەنەشەی کوڕی یوسف کوڕی یەعقوبی کوڕی ئیسحاقی کوڕی ئیبراھیمن. لە ساڵی ٦٢٤ لە کاتی داگیرکردنی بەنی قەینوقاع دەرکران، دوای شکاندنی ئەو پەیماننامەیەی کە بە دەستووری مەدینە ناسراوە.

## سەرچاوەکان
داگیرکردنی بەنی قەینوقاع

**داگیرکردنی بەنی قەینوقاع** لە ساڵی ٢کۆچی/٦٢٤ی زایینیدا ڕوویدا. بەنی قەینوقاع ھۆزێکی جولەکە بوون کە لەلایەن پێغەمبەر محەممەد دەرکرابوون بەھۆی شکاندنی پەیماننامەکە کە بە دەستووری مەدینە ناسراوە، دوای ئەوەی دەمەقاڵەیەک لە نێوانیاندا دروست بوو لەبەر ئەوەی لە بازاڕێکدا ژنێکیان دووچاری سێکسی کرابۆوە. ھۆزەکە دوای پازدە ڕۆژ لە گەمارۆدان خۆیان ڕادەست کرد. پێغەمبەر کە خەریک بوو بڕیارێک بدات دواجار عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی خۆی تەسلیم کرد و بڕیاری دەرکردنی بەنی قەینوقاعی دا.

## سەرچاوەکان

پۆل:محەممەد لە مەدینە
پۆل:توندوتیژی دژی ژنان
پۆل:غەزاکانی محەممەد
فەتحی حەلەب (٦٣٧)

**جەنگی حەلەب** یان **فەتحی حەلەب** لە قەڵای بیزەنتین لە باکووری شام دوای شەڕی یەکلاکەرەوەی یەرمووک، لە نێوان ئاب و تشرینی یەکەمی ٦٣٧ ڕوویدا.

دوای شەڕی یەکلاکەرەوەی یەرمووک، موسڵمانان بەرەو باکوور ڕۆیشتن و قووڵتر بۆ ناو سووریا. دوای گرتنەوەی چەندین شاری بچووک و گەورە، ھەردوو ئەبوو عوبەیدەی کوڕی جەڕاح و خالید کوڕی وەلید لە قینسارین کۆدەبنەوە و بەڕێپێکەوتن بەرەو حەلەب، لەوێ بەرگریکارێکی بەھێز لەژێر دەستی ژەنەڕاڵێکی ڕۆمانی بە ناوی جواخیم قەڵاکەیان گرتبوو. حەلەب لە شارێکی گەورەی دیواردار و قەڵایەکی بچووک بەڵام بە کردەوە نەدەکرا لە دەرەوەی شارەکە لەسەر لووتکەی گردێک پێکھاتبوو، کەمێک زیاتر لە چارەکێک میل درێژ بوو، بە کانییەکی فراوان دەورە درابوو.

## شەڕەکە
فەرماندەی بیزەنتین لە حەلەب، جواخیم، لەژێر فەرمانی خالید و ئەبوو عوبەیدە لە شوێنی کراوەی دەرەوەی قەڵاکە چاوی بە سوپای موسڵمانان کەوت. شکستی ھێنا و بەپەلە پاشەکشەی کرد بۆ قەڵاکە. چەندین سالی ھەڵدا بۆ شکاندنی گەمارۆکە بەڵام ھەموو جارێک شکستی ھێنا. جواخیم ھیچ نیشانەیەکی ھیچ یارمەتییەکی لە ئیمپراتۆر ھەرقل وەرنەگرت (کە بەڕاستی نەیتوانی ھیچی بنێرێت). لە ئەنجامدا لە دەوروبەری تشرینی یەکەمی ساڵی ٦٣٧، ڕۆمەکان بە مەرجێک خۆیان ڕادەست کرد کە بەپێی ئەو مەرجانە ڕێگەیان بە سەربازانی بەرگریکارەکان درا بە ئاشتی بڕۆن.

## دوای شەڕەکە
جواخیم لەگەڵ چوار ھەزار سەربازە یۆنانییەکەیدا موسڵمان بوون. ئەو خۆی دەسەلمێنێت کە ئەفسەرێکی بەتوانا و دڵسۆزی سەرنجڕاکێشە بۆ خەلافەت و لەژێر دەستی ژەنەڕاڵە جیاوازەکانی موسڵماندا بە بوێری شەڕی دەکرد. ئەبوو عوبەیدەی کوڕی جەراح ستوونێکی نارد لەژێر دەستی مەلیک ئەشتەر بۆ ئەوەی ئەعزاز لە ڕێگای 'ڕۆما' ببات. ئەو ناوچەیەی کە موسڵمانان پێیان دەگوت ڕۆما ئەو ناوچەیەی لەخۆگرتبوو کە ئێستا باشووری تورکیایە لە ڕۆژھەڵاتی چیای تۆڕۆس. مەلیک بە ھاوکاری خوازیم ئەعزازی گرت و پەیمانێکی لەگەڵ دانیشتووانی ناوچەکە واژوو کرد، دواتر گەڕایەوە حەلەب. گرتن و پاککردنەوەی ئەعزاز زۆر گرنگ بوو بۆ ئەوەی ھیچ ھێزێکی گەورەی ڕۆمانی لە باکووری حەلەب نەمێنێتەوە، لەوێشەوە بتوانن لێی بدەن لەلایەن و دواوەی موسڵمانان لەگەڵ دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی گەورەی داھاتوو. ھەر کە مەلیک کوڕی عەشتار پەیوەندی بە سوپاوە کردەوە، ئەبو عوبەیدە بەرەو ڕۆژاوا ڕۆیشت بۆ گرتنی ئەنتیکە کە دوای جەنگی پردی ئاسن لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٦٣٧دا گیرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:٦٣٧
پۆل:مێژووی حەلەب
دژۆخار دودایێڤ

**دژۆخار موسایێڤیچ دودایێڤ** (١٥ی شوباتی ١٩٤٤ – ٢١ی نیسانی ١٩٩٦) ژەنەڕاڵێکی ھێزی ئاسمانی سۆڤیەت و سەرکردەیەکی جوداخوازی چیچان بوو، یەکەم سەرۆکی کۆماری چیچانی ئیچکیریا بوو، کە ناوچەیەکی جیابووەوە لە باکووری قەفقاز، لە ساڵی ١٩٩١ تا تیرۆرکردنی لە ساڵی ١٩٩٦.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
پۆل:مردووانی ١٩٩٦
پۆل:جەنەراڵەکانی ھێزی ئاسمانی سۆڤیەت
ھێزی ئاسمانی سۆڤیەت

وێنۆک|ئاڵای ھێزی ئاسمانی سۆڤیەت.
[وێنۆک|ڕاست|فڕۆکەوان [ئیڤان کۆژێدوب لە کاتی جەنگی دووەمی جیھانیدا]]
**ھێزی ئاسمانی سۆڤیەت** (بە ڕووسی: Военно-воздушные силы)یەکێک بوون لە ھێزە ئاسمانییەکانی یەکێتی سۆڤیەت. ئەوی تریان ھێزی بەرگری ئاسمانی سۆڤیەت بوو. ھێزە ئاسمانییەکان لە پێکھاتەکانی خزمەتگوزاری ئاسمانی ئیمپراتۆری ڕووسیا لە ساڵی ١٩١٧ پێکھاتوون، و لە جەنگی جیھانی دووەمدا ڕووبەڕووی گەورەترین تاقیکردنەوەیان بوونەتەوە. ھەروەھا گرووپەکان بەشداربوون لە جەنگی کۆریا، و لەگەڵ خودی یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵانی ١٩٩١–٩٢ ھەڵوەشایەوە. دواتر سەروەت و سامانی ھێزە ئاسمانییەکانی پێشووی سۆڤیەت دابەشکرا بەسەر چەند ھێزی ئاسمانی کۆمارەکانی پێشووی سۆڤیەتدا، لەنێویاندا ھێزی ئاسمانی نوێی ڕووسیا. «ڕێپێوانی فڕۆکەوانەکان» گۆرانییەکەی بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھێزی ئاسمانی سۆڤیەت
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩١٨ لە ڕووسیا
پۆل:مێژووی سەربازیی ڕووسیا
ئێریک لارسن

**ئێریک کڵێیۆن لاسن** (لەدایکبووی ٣ی ئەیلوولی ١٩٠٥ تا ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨) بەرھەمھێنەرێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکی بوو بۆ ستۆدیۆکانی واڵت دیزینی لە ١٩٣٣وە. لەو بەرھەمانەی رۆلی تێیدا گێڕاوە بریتین لە ڕۆبین ھوود، ڕێوی و سەگ، پشیلە خانەدانەکان

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥
پۆل:مردووانی ١٩٨٨
پۆل:خەڵکی ئەمریکایی بە ڕەچەڵەک دانیمارکی
پۆل:خەڵکی ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن
جەنگی موزەییەع

**جەنگی موزەییەع** لە نێوان سوپای موسڵمانان و ئیمپراتۆریەتی ساسانی بوو. کاتێک خالید کوڕی وەلید لە عەین تەمرەوە بەرەو دومەتلجەندەل بەڕێکەوت بۆ یارمەتی ئییادی کوڕی غانم، دەرباری فارس پێی وابوو خالید بە بەشێکی زۆری سوپاکەیەوە گەڕاوەتەوە بۆ عەرەبستان. فارسەکان بڕیاریان دا موسڵمانان فڕێ بدەنەوە ناو بیابان و ئەو خاکانە و ئەو شکۆمەندییە وەربگرنەوە کە ئیمپراتۆریەتی فارس لەدەستی داوە.  فارسەکان بڕیاریان دابوو کە جارێکی دیکە شەڕی خالید نەکەنەوە، بەڵام تەواو ئامادەبوون بەبێ خالید کوڕی وەلید شەڕ دژی موسڵمانان بکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:٦٣٣
بەشیر کوڕی سەعد

**بەشیر کوڕی سەعد** یەکێک بوو لە ھاوەڵانی پێغەمبەر. ئەندامی بەنی خەزرەج بووە و دواتر بووەتە سەرکردەی. ئەو یەکەم کەس بوو کە لە کۆبوونەوەیەکدا لە شاری سەقەفە بەیعەتی بە خەلیفەی یەکەم ئەبووبەکر دا. ئەو بە ژیری مامەڵەی لەگەڵ دۆخەکەدا کرد کاتێک ناکۆکی و دووبەرەکییەکی گەورە لەسەر بابەتی جێنشینی پێغەمبەر دروست بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٦٣٣
جیۆریجا میلۆنی

جیۆرجیا میلۆنی بە ئیتاڵی (Giorgia Meloni) لە دایكبووی ساڵی ١٩٧٧ لە شاری رۆما،  باوکی خەڵکی ساردینیا و دایکیشی خەڵکی سیزلیە، میلۆنی هەر لە تەمەنی ١٦ بووتەی ئەندام لە بە بەرەی گەنجان کە بزوتنەوەیەکی سیایسی نیۆ فاشیە، میلۆنی ئسیتە  سیاسی و رۆژنامەنووسێکی ئیتاڵیە وە ، سەرکردایەتی حزبی برایانی ئیتاڵیا دەکات، پێشتر وەکوو وەزیری گەنجان لە حکومەتەکەی سلیفیو بەرلسکۆنی چوارەم کاری کردوە، میلۆنی سیاسیەکی ڕاسترەو و نەتەوەیی ئیتاڵیە.https://en.wikipedia.org/wiki/Giorgia_Meloni

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧
پۆل:زیندووان
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئیتالیا
پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر
فەتحی حومس

**فەتحی حومس** لەلایەن هێزەکانی خەلافەتی ڕاشدین لە کانوونی دووەمی ٦٣٥ تا ئازاری ٦٣٦ دانرا. ئەمەش بووە هۆی داگیرکردنی حومس کە شارێکی بازرگانی گەورەی ئیمپراتۆریەتی بیزەنتین بوو لە شام.

دوای سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوە لە جەنگی ئەجنەدەین، سوپای موسڵمانان دوای گەمارۆیەکی درێژخایەن لە ئەیلوولی ٦٣٤ی زایینی دیمەشقی داگیرکرد.  سوپا بەردەوام بوو لە ڕێپێوانەکەیان بەرەو باکوور و لە کۆتایی ساڵی ٦٣٥ی زایینیدا ئەبوو عوبەیدەی کوڕی جەڕاح خالید کوڕی وەلیدی بە پاسەوانە بەرگریکارەکەوە نارد بۆ دەستپێکردنی گەمارۆدانی حومس و دواتر بە درێژایی جەستەی سەرەکی سوپاکە پەیوەندی پێوە کرد.  بەرگریکارەکانی بیزەنتین لە حومس و چیناسرین لەگەڵ سوپای موسڵمانان ئاگربەستیان کرد. رێککەوتن کرا کە حومس بڕی ١٠ هەزار دینار بدات و ١٠٠ عەبا برۆکاد رادەست بکات و لە بەرامبەردا سوپای موسڵمانان بۆ ماوەی ساڵێک هێرش نەکاتە سەر حومس. بەڵام ئەگەر هەر هێزێکی ڕۆمانی بگاتە دەست بۆ بەهێزکردنی بەرگریکارەکانی حومس، ئەوا ئاگربەستەکە لەکاردەکەوێت.  هەر کە ئاگربەستەکە واژۆ کرا، دەروازەکانی حومس کرانەوە و دواتر هاتووچۆی ئازادی موسڵمانان لە بازاڕەکانی حومسدا هاتە ژوورەوە و دەرەوە، ئەمەش ئابووری شارۆچکە گەورەکانی بیزەنتین پێشڕەوی کرد. بەرگریکارەکانی قیناسرینیش بە هەمان مەرج ئاگربەستی کرد. بەڵام پارێزگارەکانی حومس و چیناسرین بە هۆکاری گونجاو ئاگربەستەکەیان کرد.  هەردووکیان هیوایان خواست کە بەرگریکارەکان لەلایەن ئیمپراتۆر هەرقل بەهێزتر بکرێت و هەر کە ئەوە ڕوویدا زەوتکردنی موسڵمانان ڕەت بکەنەوە. سوپای موسڵمانان هەڵیانکوتایە سەر زۆرێک لە شارەکانی باکوری سوریا، هەروەها شارۆچکە گەورەکانی عەرەثوسە، حەما، شەیزەر، ئاپامیە (کە ئەمڕۆ بە قەڵات ئەلمەدیق ناسراوە) و ئەلمەعارە (ئێستا مەعەڕەت نوعمان) هەڵیانکوتایە سەر.  یەک بە یەک هەر شار و شارۆچکەیەک کە کەوتە دەست سوپای موسڵمانان بە ئارامی خۆیان ڕادەست کرد و ڕازی بوون لەسەر پێدانی جزیە.

ئەوە لە کاتێکدا بوو کە موسڵمانان لە شەیزەر بوون کە گوێیان لە گواستنەوەی هێزی بەهێزی بیزەنتین بوو بۆ چینەسرین و حومس. ئەمەش بە شێوەیەکی سروشتی بووە هۆی هەڵوەشاندنەوەی ئەو ئاگربەستەی کە شاری حومس دایمەزراندبوو. هاتنی زستان دڵنیایی زیاتری بە بەرگریکارەکانی بیزەنتین بەخشی لە سەرکەوتن. لە قەڵاکانیاندا باشتر لە سەرما دەپارێزرێن لە چاو عەرەبە موسڵمانەکان کە بە سەرمایەکی توند ڕاهاتوون و تەنها چادرەکانیان بۆ ئەوەی پەنایان پێبدات بەهۆی زستانی سوریاوە ئازارێکی زۆریان دەچێژت.  هەرقل بۆ هاربییس، حاكمی سه‌ربازی حومس نوسیویه‌تی: "خۆراكی ئه‌م خه‌ڵكه‌ گۆشتی حوشتره‌ و خواردنه‌وه‌یان شیره‌كه‌ییه‌، به‌رگه‌ی سه‌رما ناگرن. له‌ هه‌موو ڕۆژێكی سه‌رمادا شه‌ڕیان لەگەڵ بكه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی هیچیان نه‌مێنێته‌وه‌ تا بەهار".

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:٦٣٥
پۆل:٦٣٦
ئازادی گەل بەرەو پێش دەبات

**ئازادی گەل بەرەو پێش دەبات** (بە فەڕەنسی: La Liberté guidant le peuple) تابلۆیەکە لەلایەن ئووژن دولاکروا دروستکراوە، تێیدا یادی شۆڕشی تەممووزی ساڵی ١٨٣٠ دەکاتەوە، لە شۆڕشەکەدا، پاشا چارلزی دەیەم لە دەسەڵاتدا ھاتە خوارەوە. ژنێکی کە سیمبوڵی ئازادییە ئەوا پێشەوایەتی کۆمەڵەیەک دەکات بۆ پێشکەوتن و ڕۆیشتن بەسەر لاشە و بەربەستەکان، ھەروەھا ژنەکە ئاڵای شۆڕشی فەڕەنسی ھەڵگرتووە، کە ئەم سێ ڕەنگە، دوای ئەم شۆڕشە بووە ئاڵای فەرمی فەڕەنسا. ھەندێک جار بە ھەڵە وا بیر دەکرێتەوە کە تابلۆکە پەیوەندیدارە بە شۆڕشی فەڕەنسیی ساڵی ١٧٨٩.

لە ئێستادا، تابلۆکە لە مۆزەخانەی لووڤر دانراوە بۆ بینین.

## سەرچاوەکان
## سەرچاوەکان

پۆل:تابلۆکانی ١٨٣٠
جۆرج، دەبلیو، جۆنسن (گۆرانیبێژ)

**جۆرج واشنتن جۆنسن** (لەدایکبووی تشرینی یەکەمی ١٨٤٦ تا ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩١٤) میوزیکژەن و گۆرانیبێژێکی ئەمریکی بوو، و یەکەم ئەفریقی ئەمریکی بووە کە ببێتە ئەستێرەی فۆنۆگراف

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٦
پۆل:مردووانی ١٩١٤
پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز
قوتابخانەی نۆرویچ بۆ نیگارکێشان

وێنۆک|نەخشەی نۆرویچ ١٧٨١
**قوتابخانەی نۆرویچ بۆ نیگارکێشان** یەکەم بزووتنەوەی ھونەری هەرێمی بوو کە لە بەریتانیا دامەزرا، لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا چالاک بوو. ھونەرمەندانی قوتابخانەکە ئیلھامیان لە ژینگەی سروشتی دیمەنی نۆرفۆلک وەرگرتووە و ھەندێک کاریگەرییان قەرزاری کارەکانی نیگارکێشانی دیمەنی سەردەمی زێڕینی ھۆڵەندی وەک ھۆبێما و ڕوویسدایل بوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی نۆرفۆلک
نۆرفۆلک

وێنۆک|شوێنی پارێزگای ڕێوڕەسمی نۆرفۆلک لە ناوخۆی ئینگلتەرا.
**نۆرفۆلک** پارێزگایەکی ڕێوڕەسمی و ناشارە گەورەیە لە ڕۆژھەڵاتی ئەنگلیا لە ئینگلتەرا. لە باکووری ڕۆژاواوە ھاوسنوورە لەگەڵ لینکۆڵنشایر، لە ڕۆژاوا و باشووری ڕۆژاوای کامبریجشایر و لە باشوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ سۆفۆلک. سنووری باکوور و ڕۆژھەڵاتی دەریای باکوورە، لە باکووری ڕۆژاوای زە واش. شارۆچکەی پارێزگاکە شاری نۆریچە. نۆرفۆلک بە ڕووبەری ٢٠٧٤ میل چوارگۆشە (٥٣٧٠ کیلۆمەتر دووجا) و ژمارەی دانیشتووانەکەی ٨٥٩٤٠٠ کەسە، ناوچەیەکی لادێیییە و چڕی دانیشتووانەکەی ٤٠١ کەسە لە ھەر میل چوارگۆشەیەکدا (١٥٥ لە ھەر کیلۆمەتر دووجایەکدا). لە دانیشتووانی پارێزگاکە، ٤٠٪ لە چوار ناوچەی گەورەی بیناسازیدا دەژین: نۆرویچ (٢١٣٬٠٠٠)، گریت یارمۆس (٦٣٬٠٠٠)، کینگز لین (٤٦٬٠٠٠) و تێتفۆرد (٢٥ هەزار)

برۆدز تۆڕێکە لە ڕووبار و دەریاچە لە ڕۆژھەڵاتی پارێزگاکە، درێژ دەبێتەوە بۆ باشوور بۆ شاری سۆفۆلک. ناوچەکە لەلایەن دەسەڵاتی برۆدزەوە پارێزراوە و پێگەی ھاوشێوەی پارکێکی نیشتمانی ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:نۆرفۆلک
نەخۆشخانەی نۆرفۆلک و نۆرویچ

وێنۆک|نەخۆشخانەی نۆرفۆلک و نۆرویچ
**نەخۆشخانەی نۆرفۆلک و نۆرویچ** لە شوێنێک لە جادەی سانت ستیڤن لە نۆریچ لە نۆرفۆلک لە ئینگلتەرا وەستابوو. لە ساڵی ١٧٧١ دامەزراوە، لە ساڵی ٢٠٠٣ داخراوە دوای ئەوەی خزمەتگوزارییەکانی گواسترایەوە بۆ نەخۆشخانەی نوێی زانکۆی نۆرفۆلک و نۆرویچ. دواتر زۆرێک لە بیناکان ڕووخێنران و شوێنی نیشتەجێبوونیان بۆ دانرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:نەخۆشخانەکان لە نۆرفۆلک
پۆل:بینا و پێکھاتەکان لە نۆریچ
جەنگی زەفەر

**شەڕی زەفەر** لە ساڵی ٦٣٢ لە نێوان خالید کوڕی وەلید - و سەرۆک هۆزێک بە ناوی سەلما ڕوویدا. خالید شکستی پێهێنا و لە بەرەکانی جەنگدا گیانی لەدەستدا. شەڕەکە بەشێک بوو لە جەنگەکانی ڕیدا .

لە هەفتەی سێیەمی مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ٦٣٢ی زایینیدا خالید کوڕی وەلید بە کۆمەڵێک موجاهدین لێی نزیک دەبێتەوە و خۆی و پاسەوانەکانی سەربڕی. لەم شەڕەدا چەند سەد خیانەتکار کوژران.

## سەرچاوەکان

* ئەی ئەکرەم، ''شمشێری خوا: خالید بن الوەلید، ژیان و هەڵمەتەکانی'' لاهور، ١٩٦٩
* ئەی ئەکرەم، *شمشێری خوا: خالید بن الوەلید، ژیان و هەڵمەتەکانی*, Nat. بڵاوکردنەوە. خانوو، ڕاوالپیندی (١٩٧٠) .

پۆل:٦٣٢
پۆل:شەڕەکانی خالید کوڕی وەلید
جەنگی ئەجنەدەین

**جەنگی ئەجنەدەین** () لە تەممووز یان ئابی ٦٣٤ جومادەلئوولا ١٣ی ساڵی کۆچی لە شوێنێکی نزیک *بێیت گۆڤرین* لە ئیسرائیلی ئێستا ڕوویدا، یەکەم شەڕی گەورە بوو لەنێوان ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی *ڕۆمانی* و سوپای خەلافەتی. ئەنجامی شەڕەکە سەرکەوتنێکی گەورەی موسڵمان بوو. وردەکارییەکانی ئەم شەڕە بە زۆری لە سەرچاوە موسوڵمانەکانەوە ناسراون، وەک مێژوونووسی سەدەی نۆیەم ئەلواقیدی.

## سەرچاوەکان

پۆل:٦٣٤
چەنگیز ئایتماتۆڤ

**چەنگیز تۆرێکولۆڤیچ ئایتماتۆڤ**  (بە ڕووسی: Truңгыз Төрөкулович Айтматов، : چینگزی Törökulovich Aytmatov; ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٨ - ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨) نووسەرێکی کیرغستانی بوو کە زیاتر بە زمانی ڕووسی بەرهەمەکانی نووسیوە، لەپاڵ ئەوەشدا بە زمانی قیرغزیش نووسیویەتی. ئەو یەکێکە لە بەناوبانگترین کەسایەتییەکانی ئەدەبیاتی قیرغستان.

## ژیان
ئەو لە باوکێکی قیرغستانیی و دایکێکی تاتاری لەدایکبوو. دایک و باوكی ئایتماتۆڤ كارمەندی مەدەنی بوون لە گوندی شێکەر. لە ساڵی ١٩٣٧، باوکی تۆمەتبار کرا بە "نەتەوەیی بۆرژوازی" لە مۆسکۆ، دەستگیرکرا و لە ساڵی ١٩٥٨ لەسێدارە درا.

ئیتماتۆڤ لە سەردەمێکدا دەژیا کە قیرغستان لە یەکێک لە دوورترین خاکی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیاوە گواسترایەوە بۆ کۆماری یەکێتیی سۆڤیەت. ئەو لە قوتابخانەی گوندەکەی خۆی دەیخوێنند. هەر لە تەمەنێکی زووەوە کاری کرد. لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا، یاریدەدەری موختاری گوندەکەی بوو. دواتر وەک کۆکەرەوەی باج، بارکەر، یاریدەدەری ئەندازیار کاری دەکرد و بەردەوام بوو لە چەندین پیشەی جۆربەجۆر.

لە ساڵی ١٩٤٦، دەستی کرد بە خوێندن لە بەشی ئاژەڵداری پەیمانگای کشتوکاڵی کیرگیز لە فڕەنزێ، بەڵام دواتر خوێندنەکەی گۆڕی بۆ خوێندنی ئەدەبی لە پەیمانگای ئەدەبی ماکسیم گۆرکی لە مۆسکۆ. چەنگیز لەوێ لە ساڵانی ١٩٥٦-١٩٥٨ لە مۆسکۆ ژیا. بۆ ماوەی هەشت ساڵی دواتر لە ڕۆژنامەی پڕاڤدا کاری کردووە. دوو بڵاوکراوەی یەکەمی لە ساڵی ١٩٥٢ بە زمانی ڕووسی بڵاوکرانەوە لە ژێر ناونیشانەکانی "کوڕەی ڕۆژنامەکە دزیۆ" و "Aшым". یەکەم کارەکەی کە بە زمانی قیرغستانیی لە ژێر ناونیشانی (بارانی سپی، ١٩٥٤) بڵاوکرایەوە، دواتر بەناوبانگترین کاری ئەو بەناوی "جەمیلا" لە ساڵی ١٩٥٨ بڵاوکرایەوە. لە ساڵی ١٩٦١، ئەندامی دەستەی دادوەری بوو لە دووەمین فێستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەیی مۆسکۆ. لە ساڵی ١٩٧١، ئەندامی لیژنەی دادوەریی بوو لە حەوتەمین فێستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەیی مۆسکۆ.

لە ساڵی ١٩٨٠ یەکەم ڕۆمانی بڵاوکردەوە بەناوی *ڕۆژێک کە زیاتر لە سەد ساڵ دەخایەنێت،* ئەم ڕۆمانە بۆ چەندین زمان وەرگێڕدرا. دواتر لە ساڵی ١٩٨٧، ڕۆمانێکی دیکەی گرنگی بەناوی *شوێنی کەللەسەرەکە* بڵاوکردەوە.

## سەرچاوەکان

*

پۆل:مردن بەهۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
پۆل:وەرگرانی نیشانی دروشمی سووری کۆشش
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
پۆل:نووسەران بە زمانی ڕووسی
پۆل:مردووانی ٢٠٠٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨
پۆل:مردن بەھۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
کڵێسای سانت پیتەر مانکرۆفت

وێنۆک|کڵێسای سانت پیتەر مانکرۆفت، نۆریچ
**سانت پیتەر مانکرۆفت** کڵێسایەکی پەرستگایە لە کڵێسای ئینگلتەرا، لە ناوەندی شاری نۆریچ لە ویلایەتی نۆرفۆلک. دوای دوو کاتدراییلەکە، گەورەترین کڵێسای نۆرویچ و لە نێوان ساڵانی ١٤٣٠ بۆ ١٤٥٥ دروست کراوە. لەسەر شوێنێکی کەمێک بەرز وەستاوە، لە تەنیشت شوێنی بازاڕ.

## سەرچاوەکان

پۆل:بیناکانی کڵێسای کڵێسای ئینگلتەرا لە نۆریچ