open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ھۆزان شەمدین

**هۆزان شەمدین** (بە ئینگلیزی: Hozan Şemdin) یەکێکە لە گۆرانیبێژە دیار و بەناوبانگەکانی مۆسیقای کوردی کە بە گۆرانییە ڕەسەن و نیشتمانییەکانی ناوبانگی دەرکردووە.

## ژیاننامە
هۆزان شەمدین لە ناوچەی شەمزینان لە باکووری کوردستان لەدایکبووە. لە تەمەنێکی گەنجییەوە دەستی بە کاری هونەری کردووە و بەهۆی دەنگە خۆشەکەی و شارەزایی لە ژەنینی ئامێرە مۆسیقییەکان، توانیویەتی شوێنپەنجەی خۆی لە مۆسیقای کوردییدا جێبهێڵێت.

## کارە هونەرییەکان
شەمدین خاوەنی چەندین ئەلبوم و گۆرانیی سەرکەوتووە. کارەکانی زیاتر تیشک دەخەنە سەر:
* ژیانی کۆمەڵایەتی و کەلتووری کوردەواری.
* گۆرانییەکانی بەرخۆدان و نیشتمانی.
* دابونەریتی کوردی.

## ناوبانگ
گۆرانییەکانی هۆزان شەمدین نەک تەنها لە باکووری کوردستان، بەڵکو لە هەموو پارچەکانی تری کوردستان و ناو دیاسپۆرای کوردی (ئەورووپا) گوێگری زۆریان هەیە.
پوپجی

## پوپجی (PUBG: Battlegrounds)
**پوپجی** یان **پلەیەر ئەنکەونز باتڵگراوندز** (بە ئینگلیزی: PlayerUnknown's Battlegrounds - PUBG) یارییەکی ڤیدیۆیی ئۆنلاینە لە چەشنی شەڕی مانەوە (Battle Royale)، کە لەلایەن کۆمپانیای **پوپجی** (لقێکی کرافتن) پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە.

ئەم یارییە بە فەرمی لە ساڵی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە و بووە یەکێک لە پڕفرۆشترین و بەناوبانگترین یارییەکانی مێژوو.

### مێژووی دروستبوون و گەشەسەندن
یارییەکە لەسەر بیرۆکەی مۆدەکانی یاری تری وەک "ARMA" و فیلمی ژاپۆنی "Battle Royale" دروست بووە. **برێندان گرین** (Brendan Greene) کە بە نازناوی "PlayerUnknown" دەناسرێت، دیزاینەری سەرەکی یارییەکە بوو.

* **٢٠١٦:** دەستپێکردنی پەرەپێدانی یارییەکە.
* **مارسی ٢٠١٧:** بڵاوکردنەوەی یارییەکە بۆ کۆمپیوتەر بە شێوازی "Early Access".
* **دیسەمبەری ٢٠١٧:** بڵاوکردنەوەی فەرمی.

### شێوازی یاریکردن (Gameplay)
بیرۆکەی یارییەکە سادەیە بەڵام زۆر کێبڕکێکارە. تا ١٠٠ یاریزان لەناو فڕۆکەیەکەوە باز دەدەنە سەر دوورگەیەک.

#### قۆناغەکانی یاری:
1.  **دابەزین و کۆکردنەوەی کەرەستە (Looting):** یاریزانەکان دەبێت بە خێرایی چەک، تەقەمەنی، قەڵغانی بەرگری، و دەرمان کۆبکەنەوە.
2.  **شەڕ و مانەوە:** یاریزانەکان دەبێت هەوڵی کوشتنی یەکتر بدەن بۆ مانەوە.
3.  **بازنەی سەلامەتی (The Zone):** بازنەیەکی شین (کە بە "زۆن" دەناسرێت) بەردەوام قەبارەکەی بچووک دەبێتەوە. یاریزانەکان دەبێت لەناو بازنەکەدا بمێننەوە، ئەگەرنا زیانیان پێدەگات.

### نەخشەکان (Maps)
پوپجی چەندین نەخشەی جیاوازی هەیە، هەر یەکەیان تایبەتمەندی و کەشوهەوای خۆی هەیە:

* **ئێرانگڵ (Erangel):** یەکەم و بەناوبانگترین نەخشە (ناوچەیەکی کەنارئاو).
* **میرامار (Miramar):** نەخشەیەکی گەورە و بیابانی.
* **سانهۆک (Sanhok):** نەخشەیەکی بچووک و دارستان (تایبەت بە شەڕی خێرا).
* **ڤیکێندی (Vikendi):** نەخشەیەکی بەفراوی.

### پوپجی مۆبایل (PUBG Mobile)
بەهۆی سەرکەوتنی گەورەی یارییەکە، کۆمپانیای تێنسێنت (Tencent) وەشانی مۆبایلی یارییەکەی بە ناوی **PUBG Mobile** لە ساڵی ٢٠١٨ بڵاوکردەوە.

#### تایبەتمەندییەکانی وەشانی مۆبایل:
* خۆڕایی (Free-to-play).
* گرافیکی گونجاو بۆ مۆبایل.
* تازەگەری بەردەوام و وەرزی (Season) نوێ.

### کاریگەریی کولتووری و ئابووری
پوپجی کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر بواری یارییە ڤیدیۆییەکان داناوە:

* **پەرەسەندنی چەشنی Battle Royale:** وایکرد یارییەکانی تریش وەک Fortnite و Call of Duty بچنە ناو ئەم چەشنەوە.
* **یارییە ئەلیکترۆنییەکان (Esports):** خول و پاڵەوانێتی گەورەی بۆ ئەنجام دەدرێت بە خەڵاتی ملیۆنی.

### سەرچاوەکان
* ماڵپەڕی فەرمی PUBG.
* مێژووی یارییە ڤیدیۆییەکان، گۆڤاری IGN.
پوپجی مۆبایل

## پوپجی مۆبایل (PUBG Mobile)

**پوپجی مۆبایل** (بە ئینگلیزی: PUBG Mobile) وەشانی مۆبایلی یارییە بەناوبانگەکەی پوپجیـیە. ئەم یارییە لە چەشنی شەڕی مانەوە (Battle Royale)ـیە و لەلایەن کۆمپانیای **تێنسێنت گەیمز** (Tencent Games) بە هاوکاری کۆمپانیای **کرافتن** (Krafton) پەرەی پێدراوە.

یارییەکە لە ١٩ی مارسی ٢٠١٨ بۆ سیستەمەکانی ئەندرۆید و iOS بڵاوکرایەوە و بووە یەکێک لە پڕداگرتنیترین و بەناوبانگترین یارییەکانی مێژووی مۆبایل.

### مێژووی دروستبوون و گەشەسەندن
دوای سەرکەوتنی گەورەی وەشانی کۆمپیوتەری یارییەکە، کۆمپانیای تێنسێنت هەوڵیدا یارییەکە بۆ سەر مۆبایل بگوازێتەوە.

* پەرەپێدان: بە بەکارهێنانی ئەندازیاری "Unreal Engine 4" دروستکراوە بۆ ئەوەی گرافیکێکی بەهێز لەسەر مۆبایل پیشان بدات.
* بڵاوکردنەوە: یارییەکە لە سەرەتاوە بە شێوەی خۆڕایی (Free-to-play) بڵاوکرایەوە، کە ئەمەش هۆکارێکی سەرەکی بوو بۆ بڵاوبوونەوەی خێرای.

### شێوازی یاریکردن (Gameplay)
شێوازی یاریکردن لە پوپجی مۆبایلدا هاوشێوەی وەشانی کۆمپیوتەرە، بەڵام بۆ سەر شاشەی دەستە (Touchscreen) ئاسانکاری بۆ کراوە.

#### ١. قۆناغەکانی شەڕ:
* دابەزین (Drop): ١٠٠ یاریزان لە فڕۆکەیەکەوە دێنە خوارەوە بۆ سەر دوورگەیەک.
* کۆکردنەوە (Looting): یاریزانەکان پێویستیان بە کۆکردنەوەی چەک، تەقەمەنی، و کەرەستەی پزیشکی هەیە.
* بازنە (Zone): بازنەیەکی کارەبایی قەبارەکەی بچووک دەبێتەوە و یاریزانەکان ناچاردەکات بەرەو سەنتەری نەخشەکە بچن.
* مانەوە (Survival): ئامانجی کۆتایی ئەوەیە کە تەنها یەک یاریزان یان یەک تیم (Squad) بمێنێتەوە.

#### ٢. جۆرەکانی یاریکردن:
* تەنیایی (Solo): یاریکردن بە تەنها.
* دووانە (Duo): یاریکردن لەگەڵ هاوڕێیەک.
* تیم (Squad): یاریکردن بە تیمی ٤ کەسی.

### نەخشەکان (Maps)
پوپجی مۆبایل چەندین نەخشەی جیاوازی هەیە کە کێبڕکێکان پڕ لە چێژ دەکەن:

* **ئێرانگڵ (Erangel):** گەورەترین و کۆنترین نەخشە.
* **میرامار (Miramar):** نەخشەی بیابانی گەورە.
* **سانهۆک (Sanhok):** نەخشەی دارستانی بچووک و خێرا.
* **ڤیکێندی (Vikendi):** نەخشەی بەفراوی.
* **لیڤیک (Livik):** نەخشەیەکی تایبەت بە مۆبایل (زۆر بچووک و خێرا).

### مۆدەکانی یاری (Game Modes)
سەرەڕای مۆدی سەرەکی (Battle Royale)، مۆدەکانی تریش هەن:
* Arena: شەڕی خێرا (TDM - 4v4).
* Payload: شەڕ بە بەکارهێنانی چەکی قورس و هێلیکۆپتەر.
* Zombie Mode: بەرگری کردن دژی زۆمبییەکان.

### وەرزی یاری (Seasons & Royale Pass)
یارییەکە بە شێوەی وەرزانە تازە دەکرێتەوە (دەوری مانگێک یان دوو مانگ).
* Royale Pass: سیستەمێکە کە یاریزانەکان دەتوانن بە ئەنجامدانی ئەرکەکان (Mission)، جلی نوێ (Skins)، چەک، و کەلوپەلی تر بەدەست بهێنن.

### کاریگەریی کۆمەڵایەتی و ئابووری
پوپجی مۆبایل تەنها یارییەک نییە، بەڵکو بووەتە تۆڕێکی کۆمەڵایەتی بۆ گەنجان.

* Esports: پاڵەوانێتی گەورەی نێودەوڵەتی بە خەڵاتی ملیۆنی بۆ ئەنجام دەدرێت.
* کاریگەری: کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر کاتی بەتاڵی گەنجان داناوە.

### سەرچاوەکان
* ماڵپەڕی فەرمی PUBG Mobile.
* ئامارەکانی داگرتنی یارییەکان لە Google Play و App Store.
گوندی چارچەل

## چارچەل
**چارچەل** (بە ئینگلیزی: Charchal) گوندێکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە قەزای ئاکرێیە لە پارێزگای دهۆکی هەرێمی کوردستان.

ئەم گوندە دەکەوێتە ناوچەیەکی شاخاوی و ستراتیژی لە ڕۆژهەڵاتی باکووری پارێزگای دهۆک.

### جوگرافیا و دانیشتووان
گوندی چارچەل دەکەوێتە ناوچەی ئاکرێ و خاوەنی ڕووبەرێکی زۆر گەورەیە.
* **دامەزراندن:** گوندەکە لە ساڵی ٢٠١٨ زایینی بە فەرمی دامەزراوە.
* **دانیشتووان:** ژمارەی ماڵەکانی گوندەکە زۆر کەمە.
* **بەڕێوەبردن:** خاوەنی گوندەکە **ئەرشەد عبدالعزیز هەرکی**یە، و موختاری گوندەکە **زێرەڤان ئەرشەد هەرکی**یە.
* **پیشە:** سەرەکیترین پیشەی دانیشتووانەکەی کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییە.

### کەلتوور
دانیشتووانی گوندەکە بە گشتی کوردن و بە زمانی کوردی (شێوەزاری کرمانجی) دەدوێن. خەڵکی گوندەکە خاوەنی دابونەریت و جلوبەرگی کوردی ڕەسەنن.

### سەرچاوەکان
* تۆمارە کارگێڕییەکانی قەزای ئاکرێ.                
* لێکۆڵینەوە جوگرافییەکانی پارێزگای دهۆک.
گامێش تەپە، گوێر

**گامێش تەپە** یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی گوێڕ لە قەزای مەخموور لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق..

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ھەولێر
مێژووی گەرانی وێب

وێنۆک|پارچە هونەری "مێژووی وێبگەڕ" لەلایەن هونەرمەندی سویسری Rylsee
مێژووی گەرانی وێب ئاماژەیە بۆ ئەو وێب سایتانەی کە بەکارهێنەر سەردانی کردوون وە ناوی وێب سایتەکە و کاتی سەردانی کردنی . لەناو خۆی ئامێرەکە لەلایەن براوسەرەوە خەزن دەکرێت بە مەبەستی ئەوەی لیستێکی ئەو وێب سایتانەی کە بەکارهێنەر سەردانی کردوون دروستبکات بەکارهێنەر بتوانێت بگەرێتەوە بۆ ئەو وێب سایتانەی کە سەردانی کردوون

هەموو وێبگەڕە سەرەکییەکان دۆخی گەڕانی تایبەتیان هەیە کە مێژووی گەڕان تێیدا تۆمار ناکرێت. ئەمەش بۆ پاراستنە لە کۆکردنەوەی مێژووی گەڕان لەلایەن لایەنی سێیەمەوە بۆ ڕیکلامی ئامانجدار یان مەبەستی تر.

## بەرنامەکان

### مێژووی ناوخۆ
مێژووی گەڕانی هەڵگیراو لە ناوخۆدا دەتوانێت ئاسانکاری بکات بۆ دۆزینەوەی لاپەڕەکانی وێبی ونبوو کە پێشتر سەردانکراون کە مرۆڤ تەنها بیرەوەرییەکی ناڕوونی لە مێشکیدا هەیە، یان ئەو لاپەڕانەی کە دۆزینەوەیان قورسە بەهۆی ئەوەی لەناو وێبی قووڵدا هەڵکەوتوون. هەروەها وێبگەڕەکان بەکاریدەهێنن بۆ چالاککردنی تەواوکردنی ئۆتۆماتیکی لە پەڕەی ناونیشانەکانیاندا بۆ گەشتکردنێکی خێراتر و گونجاوتر بۆ ئەو لاپەڕانەی کە زۆر سەردانی دەکرێن. 

## سەرچاوەکان

پۆل:وێبگەڕەکان
وو

**وو** یان **واوی درێژ** یەکێکە لە پیتەکانی ئەلفوبێی کوردی و یەکێکە لە ھەشت بزوێنەکەی ئەلفوبێی کوردی. لە بەرامبەردا لە نووسینی لاتینیی کوردیدا نیشاندەری پیتی **Û û**ـە. ئەم پیتە بە «واوی درێژ» ناو دەبرێت. ھەر کاتێک کە کۆتاییی وشەیەک واو بوو و پێشی نەبزوێن بوو، ئەواو بە واوی درێژ دەنووسرێت، وەک «بەڕ» یان «د». بەڵام ھەرگیز واوی درێژ ناکەوێتە سەرەتای وشەوە. سەبارەت بە ناوەڕاستیش دەوەستێتە سەر ھەر وشەیەک یان دەنگەکەی، وەک وشەکانی «کەرکک» یان «سر».

## نووسین

## سەرچاوەکان

پۆل:زمانی کوردی
پۆل:پیتە بزوێنەکان
پۆل:ئەلفوبێی کوردی
پۆل:نووسینی کوردی
پۆل:کوردیی باشووری
کورتە فیلمی لیمۆ ھەموو شتێکی دەزانی

**لیمۆ ھەموو شتێکی دەزانی** فیلمێکی کورتی درامای کوردی-ئێرانییە بە نووسەر و دەرهێنەری ئیدریس مه‌حموودیان کە لە ساڵی ۲۰۲۴ بەرهەم هاتووە. ئەم فیلمە بە هۆی بەشداریکردن لە فێستیڤاڵە نێودەوڵەتییەکاندا سەرنجی میدیاکانی ناوخۆیی و دەرەکی ڕاکێشاوە.

## کورتەی چیرۆک
چیرۆکی فیلم دەربارەی ژنێکە کە پاش هەشت کچ چاوەڕوانی منداڵێکی کوڕە. ڕووداوەکان لە ژینگەیەکی بوومی دا دێنەدی.

## بەرهەمهێنان

### تۆمارکردنی فیلم
فیلم لە ناوچە گوندیەکانی سەقز، پارێزگای کوردستان، تۆمار کراوە. سەرپەرشتی تۆمارکردنی فیلم لە دەست وریا گوڵزاریان بووە.

### دوای بەرهەمهێنان
تۆمارکردنی دەنگ: نادر خالیدی، دیزاینی دەنگی فیلم:ئێحسان ئەفشاریان.

## فێستیڤاڵ و خەڵات

[وێنۆک|خەڵات کردنی [ئیدریس مەحموودیان لە فستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەیی تاران بۆ کورتە فیلمی لیمۆ هەموو شتێکی دەزانی]]

## بازدانەوە
هەواڵنامەی *Tehran Times* ڕاپۆرتی سەبارەت بە خەڵاتی تایبەتی ئەم فیلمە لە فێستیڤاڵی دهوک بڵاوکردۆتەوە.

## سەرچاوەکان


پۆل:فیلم لە دەیەی ١٨٩٠
پۆل:فیلم
سلێمان ئەحمەد ھەرکی

**سلێمان ئەحمەد سلێمان** ناسراو بە **سلێمان هەرکی**، یەکێکە لە گۆرانیبێژە میللییە دیارەکانی هەرێمی کوردستان. ناوبراو بە دەنگە بەسۆزەکەی لە چڕینی شێوازە ڕەسەنەکانی وەک لاوک و حەیران و مەواڵ ناسراوە.

## ژیاننامە
سلێمان ئەحمەد لەدایکبووی گوندی (دێرێ)یە لە دەڤەری زرارەتی سەر بە پارێزگای ھەولێر. ناوبراو لە بنەماڵەی (مام براهیما)یە کە لقێکە لە عەشیرەتی هەرکی.

سلێمان هەرکی خێزاندارە و خاوەنی دوو کچە.

بەهۆی بوونی کێشەی کۆمەڵایەتی و دوژمندارییەوە، شوێنی نیشتەجێبوونی گواستۆتەوە و ئێستا دانیشتووی گوندی (مەزنێ)یە لە دەڤەری سۆران.

## شێوازی هونەری
سلێمان هەرکی خاوەنی شێوازێکی تایبەتە لە هونەری میللیدا. ئەگەرچی گۆرانی بۆ مەواڵ و بەنداڤیش دەڵێت، بەڵام زیاتر جەماوەرەکەی بە "مەواڵ" و شێوازە فۆلکلۆرییەکانی وەک "لاوک" و "حەیران" دەیناسنەوە، کە بە شارەزاییەوە ئەدایان دەکات.

## زیندانیکردن
سلێمان ئەحمەد لە ساڵی ٢٠٠٥ بەهۆی کێشەیەکی کۆمەڵایەتی (دوژمنداری) دەستگیر کرا. بەپێی بڕیاری دادگا ماوەی نزیکەی ١٤ ساڵ لە زینداندا مایەوە.

لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئابی ٢٠١٨، دوای تەواوکردنی ماوەی سزاکەی، لەلایەن دادگای هەولێرەوە ئازاد کرا و گەڕایەوە نێو کاری هونەری.

پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:خەڵکی سۆران
پۆل:هونەرمەندانی میللی
پۆل:عەشیرەتی هەرکی
ئێنێ

**ئێنێ** یان **ئێنە** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان لە قەزای چۆمان لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق..

## مێژوو

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:گوندەکانی چۆمان
ھایپەرتێرمیا

**هایپەرتێرمیا** یان **بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی لەش** ()، حاڵەتێکە کە تێیدا پلەی گەرمیی لەشی کەسێک بەرز دەبێتەوە بۆ سەرووی ئاستی ئاسایی بەهۆی شکستهێنانی ڕێکخستنی پلەی گەرمی (thermoregulation). لەشی کەسەکە زیاتر گەرمی بەرهەم دەهێنێت یان هەڵدەمژێت لەو بڕەی کە دەریدەدات. بەپێی پڕۆژەی پەروەردەیی پزیشکیی فریاکەوتنی نێودەوڵەتی، بەرزبوونەوەی توندی پلەی گەرمیی لەش (بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی لەش بۆ سەرووی ) «دەبێتە فریاکەوتنی پزیشکی کە پێویستی بە چارەسەری دەستبەجێ هەیە بۆ ڕێگریکردن لە کەمئەندامی یان مردن». ساڵانە نزیکەی نیو ملیۆن حاڵەتی مردن بەهۆی بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی لەشەوە تۆمار دەکرێت.

باوترین هۆکارەکان بریتین لە گەرمالێدان و کاردانەوە نەرێنییەکانی دەرمان. گەرما لێدان بریتییە لە بەرزبوونەوەیەکی توندی پلەی گەرمی کە بەهۆی بەرکەوتن بە گەرمایەکی زۆر، یان تێکەڵەیەک لە گەرمی و شێ دروست دەبێت، کە زاڵ دەبێت بەسەر میکانیزمەکانی ڕێکخستنی گەرمیی لەشدا. ئەمەی دواییان (کاردانەوەی دەرمان) کاریگەرییەکی لاوەکیی تا ڕادەیەک دەگمەنی زۆرێک لە دەرمانەکانە، بەتایبەتی ئەو دەرمانانەی کە کار دەکەنە سەر کۆئەندامی دەماریی ناوەندی. هایپەرتێرمیای خراپ (Malignant hyperthermia) ئاڵۆزییەکی دەگمەنی هەندێک جۆری سڕکردنی گشتییە. هەروەها دەکرێت بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی لەش بەهۆی زەبربەرکەوتنی مێشکەوە دروست ببێت.

بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی لەش جیاوازە لە تا بەوەی کە خاڵی جێگیریی پلەی گەرمیی لەش (temperature set point) وەک خۆی دەمێنێتەوە. پێچەوانەکەی بریتییە لە دابەزینی پلەی گەرمیی لەش (hypothermia)، کە ڕوودەدات کاتێک پلەی گەرمی دادەبەزێت بۆ خوار ئەو ئاستەی کە پێویستە بۆ پاراستنی زیندەچالاکیی ئاساییی لەش. زاراوەکە لە وشەی یۆنانی ὑπέρ، *hyper*، بە واتای «سەروو»، و θέρμος، *thermos*، بە واتای «گەرمی» هاتووە.

بەرزترین پلەی گەرمیی لەش تۆمار کرابێت لە نەخۆشێکدا کە لە بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی لەش ڕزگاری بووبێت بریتییە لە ، کە لە ١٠ی تەممووزی ١٩٨٠ پێوانە کراوە لە پیاوێکدا کە بەهۆی گەرمالێدانێکی سەختەوە گەیەنرابووە نەخۆشخانە.

## سەرچاوەکان

پۆل:هۆکارەکانی مردن
پۆل:فریاکەوتنە پزیشکییەکان
پۆل:شەپۆلی گەرما
پۆل:فیزیۆلۆژیا
شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)

**شانشینی ئەرمەنستانی گەورە** یان بە سادەیی **ئەرمەنستانی گەورە** (بە ئەرمەنی: Mets Hayk؛ بە لاتینی: Armenia Maior)، کە ھەندێک جار لە سەردەمی تیگرانی دووەمدا بە ئیمپراتۆرییەتیی ئەرمەنستان ناودەبرێت، شانشینێکی ئەرمەنی بوو لە ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن کە لە ٣٣١ی پ. ز تا ٤٢٨ی ز بوونی ھەبووە. مێژووەکەی دابەشکراوە بەسەر دەسەڵاتی یەک لەدوای یەکی سێ خانەدانی پاشایەتیدا: ئۆرۆنتید (٣٣١–٢٠٠ی پ. ز)، ئارتاخیاد (١٨٩ی پ. ز – ١٢ی ز)، و ئەشکانی (٥٢–٤٢٨).

ڕەگی ئەم شانشینە دەگەڕێتەوە بۆ ساتراپیی ئەرمەنستان سەر بە ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی، کە لە خاکەکانی ئورارتوو (٨٦٠–٥٩٠ی پ. ز) پێکھاتبوو دوای ئەوەی لەلایەن مادەکانەوە لە ساڵی ٥٩٠ی پ. ز داگیرکرا. ساتراپییەکە لە ساڵی ٣٢١ی پ. ز لە سەردەمی خانەدانی ئۆرۆنتیددا بوو بە شانشین دوای داگیرکردنی فارس لەلایەن ئەسکەندەری گەورەوە، کە دواتر وەک یەکێک لە شانشینە ھێلینیستییەکانی ئیمپراتۆریەتیی سلووکی تێکەڵ کرا.

لەژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆرییەتیی سلووکیدا (٣١٢–٦٣ی پ. ز)، تەختی ئەرمەنستان دابەش بوو بۆ دوو بەش—ئەرمەنستانی گەورە و سۆفین—کە ھەردووکیان لە ساڵی ١٨٩ی پ. ز گوازرانەوە بۆ ئەندامانی خانەدانی ئارتاخیاد. لە کاتی فراوانبوونی ڕۆژھەڵاتی کۆماری ڕۆمادا، شانشینی ئەرمەنستان، لەژێر دەسەڵاتی تیگرانی گەورەدا، لە ساڵانی ٨٣ بۆ ٦٩ی پ. ز گەیشتە لووتکە، دوای ئەوەی سۆفینی گرتەوە و ناوچەکانی تری ئیمپراتۆرییەتیی سلووکیی داڕماوی داگیرکرد، کە بەمە بەفەرمی کۆتایی بە بوونی ھێنا و ئەرمەنستانی بۆ ماوەیەکی کورت کردە ئیمپراتۆرییەت، تا ئەو کاتەی لە ساڵی ٦٩ی پ. ز لەلایەن ڕۆماوە داگیرکرا. پاشاکانی دیکەی ئارتاخیاد وەک پاشکۆی ڕۆما حوکمڕانییان دەکرد تا لە ساڵی ١٢ی زایینیدا لەسەر کار لادران بەھۆی ئەگەری دڵسۆزییان بۆ ڕکابەرە سەرەکییەکەی ڕۆما لە ناوچەکەدا، کە پارتیا بوو.

لەکاتی جەنگەکانی ڕۆما-پارتیا، خانەدانی ئەشکانیی ئەرمەنستان دامەزرا کاتێک تیرداتی یەکەم، ئەندامی خانەدانی ئەشکانیی پارتیا، لە ساڵی ٥٢دا وەک پاشای ئەرمەنستان ڕاگەیەندرا. لە زۆربەی مێژووەکەیدا لەم ماوەیەدا، ململانێیەکی توند لەسەر ئەرمەنستان ھەبوو لە نێوان ڕۆما و پارتیا، و ئاغاکانی ئەرمەنستان دابەش ببوون بەسەر بەرەی لایەنگری ڕۆما، لایەنگری پارتیا یان بێلایەن. لە ١١٤ بۆ ١١٨، ئەرمەنستان بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە پارێزگایەکی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆما لەژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆر تراجاندا. شانشینی ئەرمەنستان زۆرجار وەک دەوڵەتێکی پاشکۆ یان ژێردەستە لە سنووری دوو ئیمپراتۆرییەتە گەورەکە و جێگرەوەکانیان، واتە ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی و ساسانی، خزمەتی دەکرد. لە ٣٠١/٣١٤ز، تیرداتی سێیەم مەسیحییەتی وەک ئایینی فەرمیی دەوڵەتی ئەرمەنستان ڕاگەیاند، کە ئەمەش شانشینی ئەرمەنستانی کردە یەکەم دەوڵەت لە مێژوودا کە بە فەرمی مەسیحییەت لە باوەش بگرێت.

لە ساڵی ٣٨٧، ئەرمەنستان دابەشکرا بۆ ئەرمەنستانی بیزەنتی و ئەرمەنستانی فارسی. کۆتا پاشای ئەشکانیی ئەرمەنستان لە ساڵی ٤٢٨ز لەسەر کار لادرا، کە کۆتایی بە دەوڵەتداریی سەربەخۆی ئەرمەنستان ھێنا تا سەرھەڵدانی ئەرمەنستانی بەگراتوونی لە سەدەی نۆیەمدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی سەدەی ٤ەمی پ.ز
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٥ەم
پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی
ئەرمەنستانی ڕۆژاوا

[وێنۆک|دابەشکردنی پلان بۆ داڕێژراوی [ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بەپێی پەیماننامەی سیڤەری ساڵی ١٩٢٠]]
[وێنۆک|300x300پیکسڵ|چەمکی مۆدێرن لە ئەرمەنستانی یەکگرتوو وەک ئەوەی [یەکێتیی شۆڕشگێڕیی ئەرمەن ئیدیعای دەکات.پرتەقاڵی: ئەو ناوچانەی کە زۆرینەی دانیشتووانیان ئەرمەنییەکانن (کۆماری ئەرمەنستان: ٩٨٪ و جاواخێتی: ٩٥٪)زەرد: لە ڕووی مێژوویییەوە ئەو ناوچانەی ئەرمەنی کە لە ئێستادا ژمارەی دانیشتووانی ئەرمەنییان نییە یان زۆر کەمن (ئەرمەنستانی ڕۆژاوا، ناخیچێڤان و ناگۆرنۆ-قەرەباغ)]]

**ئەرمەنستانی ڕۆژاوا** (بە ئەرمەنیی ڕۆژاوا: Արեւմտեան Հայաստան) زاراوەیەکە بۆ ئاماژەدان بە بەشەکانی ڕۆژاوای بەرزاییەکانی ئەرمەنستان کە دەکەونە ناو تورکیا (لە ڕابردوودا ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی) کە نیشتمانی مێژوویی ئەرمەنییەکان لەخۆ دەگرێت. ئەرمەنستانی ڕۆژاوا، کە وەک ئەرمەنستانی بیزەنتیش ئاماژەی پێ دەکرێت، لە دوای دابەشبوونی ئەرمەنستانی گەورە لە نێوان ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی (ئەرمەنستانی ڕۆژاوا) و فارسە ساسانییەکان (ئەرمەنستانی ڕۆژھەڵات) لە ساڵی ٣٨٧ی زایینیدا سەری ھەڵدا.

ناوچەکە لە ماوەی شەڕەکانی عوسمانی و فارسدا جێی ململانێ بوو و لە ماوەی شەڕەکانی ١٥٣٢–١٥٥٥ و ١٦٢٣–١٦٣٩دا لەلایەن ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییەوە داگیر کرا. دواتر ناوچەکە بە «ئەرمەنستانی تورکیا»یان «ئەرمەنستانی عوسمانی» ناسرا و شەش ویلایەتی لەخۆ دەگرت. لە ماوەی سەدەی نۆزدەھەمدا، ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا بەشگەلێکی ئەرمەنستانی ڕۆژاوای داگیر کرد، لەوانەش قەرس.

دانیشتووانە ئەرمەنییەکەی ھەرێمەکە لە ساڵانی ١٨٩٠کاندا ڕووبەڕووی کۆمەڵکوژیی بەربڵاو بوونەوە، ھەروەھا قڕکردن و ڕاگواستنەوە لە کاتی جینۆسایدی ئەرمەنییەکان لە ١٩١٥ و ساڵانی دواتردا. سەرەڕای سڕینەوە و وێرانکردنی سیستماتیکی کەلەپووری کولتووریی ئەرمەنی، کە زیاتر لە ٤٠٠٠ ساڵ بەردەوام بوو، نموونەیەکە لە جینۆسایدی کولتووری. لە ساڵی ١٩٢٠دا پەیماننامەی سیڤەر - کە لە نێوان ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و ھێزە ھاوپەیمانەکانی جەنگی جیھانیی یەکەم واژوو کرا - داوای سنوورگەلێکی دەکرد کە تێیدا ئەرمەنستانی ڕۆژاوا دەخرایە سەر کۆماری ئەرمەنستان؛ ھەرچەندە ئەمە ھەرگیز جێبەجێ نەکرا و داگیرکاریی تورکیا بۆ سەر ئەرمەنستان بووە ھۆی لکاندنی قەرس و سوورمالوو بە تورکیاوە. ئەم لکاندنانە بەپێی پەیماننامەی ئەلێکساندرۆپۆڵ (١٩٢٠)، پەیماننامەی مۆسکۆ (١٩٢٠) و پەیماننامەی قەرس (١٩٢١) بەفەرمی کران.

لە دوای جینۆسایدی ئەرمەنییەکان و داگیرکاریی تورکیاوە، ئەرمەنییەکان - چ لە تاراوگە و چ دانیشتووانی ڕەسەنی تورکیای مۆدێرن - ھەوڵی نوێنەرایەتیی سیاسی یان یەکگرتنەوەیان لەگەڵ کۆماری ئەرمەنستان داوە، و کۆنگرەی نەوەکانی ڕزگاربووانی جینۆساید لە تاراوگە چالاکن. لە ساڵی ٢٠٢٠دا، سێ پارتە تەقلیدییەکەی ئەرمەن - فیدراسیۆنی شۆڕشگێڕی ئەرمەن (داشناکەکان)، پارتی سۆسیال دیموکراتی ھنچاکیان (ھنچاکەکان) و پارتی لیبراڵ دیموکراتی ئەرمەن (ڕامگاڤارەکان) - بەیاننامەیەکی ھاوبەشیان لە سەدەمین ساڵیادی پەیماننامەی سیڤەردا بڵاو کردەوە و ڕایان گەیاند کە ئەمە تاکە بەڵگەنامەی یاسایی نێونەتەوەیییە کە سنووری نێوان ئەرمەنستان و تورکیا دیاری دەکات. ھاتوچۆ لە نێوان ئەرمەنستانی ڕۆژاوا و ئەرمەنستانی ڕۆژھەڵات لە ساڵی ١٩٩٣ەوە بەھۆی گەمارۆی بەردەوامی تورکیا-ئازەربایجان بۆ سەر کۆماری ئەرمەنستان قەدەغە کراوە.

## سەرچاوەکان
پێنج کردارەکە

**الأفعال الخمسة** () کە ھەندێک جار پێیان دەوترێت **الأمثلة الخمسة**، بریتین لە کردارانێکی ڕانەبردوو (أفعال مضارع) پەیوەستن بە ألف الاثنین (ئەلیفی دووانە)، واو الجمع المذکر (ون)، یان بە یاءی کەسی دووەمی مێینە (ین)، و دەبێت لە شێوەی یەکێک لەم پێنج وشانەی خوارەوەدا بن:

# (ھُمَا) یَلْعَب + انِ = یَلْعَبَانِ (ئەلیفی دووانە، بۆ کەسی سێیەم) [مانا: ھەردووکیان یاری دەکەن.]
# (أَنْتُمَا) تَلْعَب + انِ = تَلْعَبَانِ. (ئەلیفی دووانە، بۆ کەسی دووەم) [مانا: ئێوەی دووانە یاری دەکەن.]
# (ھُمْ) یَلْعَب + ونَ = یَلْعَبُونَ. (واوی کۆی نێرینە، بۆ کەسی سێیەم) [مانا: ئەوان (نێر) یاری دەکەن.]
# (أَنْتُمْ) تَلْعَب + ونَ = تَلْعَبُونَ. (واوی کۆی نێرینە، بۆ کەسی دووەم) [مانا: ئێوە (نێر) یاری دەکەن.]
# (أنتِ) تَلْعَب + ينَ = تَلْعَبِینَ (یاءی دووانەی مێینە، بۆ کەسی دووەم) [مانا: یاری دەکەیت (تۆی مێیە).]
[ناوەڕاست|وێنۆک|698x698پیکسڵ|ئایەتی ٩٢ی [سووڕەتی ئالی عیمران|سوورەتی ئالی عیمران، کە ٤ فعل مضارعی لەسەر شێوازی پێنج کردارەکەی تێدایە: :

١. لَنْ تَنَالُ (مَنْصُوبٌ)
٢. حَتّٰى تُنْفِقُ (مَنْصُوبٌ)
٣. تُحِبُّ (مَرْفُوعٌ)
٤. مَا تُنْفِقُ (مَجْزُومٌ)

]]

## ناونان
پێیان دەوترێت پێنج کردارەکە چوونکە لەسەر پێنج شێوە (صیغ) دێن وەک لە سەرەوە ئاماژەیان پێدرا.

## إعراب (ئیعراب‌)
ئیعرابی پێنج کردارەکە بەم شێوەیەیە:

### الرفع (مەرفووع)
الأفعال الخمسة ڕەفع دەبن بە عەلامەتی ثبوت النون مەگەر کرداری فعل مضارع لە پێشی أداةێک (ئامرازێک) نەبێت کە بیکات بە مەنصووب یان مەجزووم، و نون التوکیدی جەختکەرەوەشی ڕاستەوخۆ پێوە نەبەسترابێتەوە، وەک (يکتبَانِ - تعملَانِ - يقومُونَ - تخدمُونَ - تعرفِينَ).

### النصب (مەنصووب)
الأفعال الخمسة مەنصووب دەبن بە حذف النون (سڕینەوەی نوون) - جا فعل مضارع صحیح بێت یان معتل - ئەگەر پێش فعل مضارع أداةێک ھەبێت کە بیکاتە مەنصووب وەک (أَنْ - لَنْ - إِذَنْ - کَيْ - حَتَّى - لَامُ التَعْلِيلِ (لـِ) - لَامُ الجُحُودِ (لـِ) - فَاءُ السَّبَبِيَّةِ - وَاوُ المَعِيَّةِ). وەک (الطالبان لن *يذاکرا* - اللاعبان لن *یجریا*)، لە ئەسڵدا (یذاکران) و (یجریان) بوون، بەھۆی أداةی (لن) نوونەکانیان سڕانەوە.

### الجزم (مەجزووم)
الأفعال الخمسة مەجزووم دەبن بە حذف النون (سڕینەوەی نوون) – جا فعل مضارع صحیح بێت یان معتل – ئەگەر فعل مضارع یەکێک لە أداةـەکانی جەزمی لە پێش بێت وەک:

('لَا' الناھیة - 'لَمْ' النافیة - لَامُ الأَمْرِ (لـِ) - 'لَمّٰا' النفي) یانیش لە حاڵەتێک لە حاڵەتەکانی جەزم، وەک کاتێک کردارەکە (وەڵامێک بۆ مەرجێک) (جوابا للشرط) بێت.

وەک (*إن تذاكرون تنجحون* = إن تذاكر**وا** تنجح**وا**  - من يستطيع فعل الخير يكون إنساناً = من **يستطع** فعل الخير **يكن** إنساناً).

## ئەمانەش ببینە

* ئیعراب

## سەرچاوەکان
پۆل:ڕێزمانی عەرەبی
پۆل:زمانی عەرەبی
ڕەحیم ئاغای ڕەنگینە

چەپ|وێنۆک|ڕەحیم ئاغای ڕەنگینە
**ڕەحیم ئاغای ڕەنگینە** 

**ڕەحیم ئاغای ڕەنگینە** (لەدایکبووی کۆتایی سەدەی نۆزدەهەم - کۆچی دوایی ١٩٧٢) کەسایەتییەکی کۆمەڵایەتی و خانەدانێکی ناسراوی ناوچەی شارباژێڕ بووە لە پارێزگای سلێمانی. ئەو یەکێک بووە لە کەسایەتییە دیارەکانی بنەماڵەی بەگزادەکانی شارباژێڕ و نەوەی جوامێر ئاغای ڕەنگینەیە ڕەنگێنەی شارباژێڕ، کە یەکێک بووە لە سوارچاکە پاڵەوانەکانی داستانی دوانزە سوارەی مەریوان. 

## ڕەچەڵەک و بنەماڵە
ڕەحیم ئاغا کوڕی فەتاح ئاغای کوڕی ئەحمەد ئاغای کوڕی عەزیز ئاغای کوڕی جوامێر ئاغای ڕەنگینەیە. بنەماڵەکەیان بە یەکێک لە بنەماڵە دێرین و خاوەن پێگەکانی ناوچەی شارباژێڕ دادەنرێت کە ڕۆڵێکی بەرچاویان لە مێژووی کارگێڕی و کۆمەڵایەتیی ناوچەکەدا هەبووە.

## پێگەی کۆمەڵایەتی
ڕەحیم ئاغا بەهۆی مرۆڤدۆستی و بەخشندەییەکەیەوە ناوبانگێکی زۆری لە شارباژێڕ و دەوروبەری هەبووە. دیوەخانەکەی لە گوندی ڕەنگینەی شارباژێڕ بەردەوام کراوە بووە و ببووە ناوەندێک بۆ چارەسەرکردنی کێشە و گرفتە کۆمەڵایەتییەکانی خەڵکی ناوچەکە. ئەو بەبێ جیاوازی پشتیوانی لە هەموو چین و توێژەکان کردووە و لە سەردەمە جیاوازەکانی شۆڕشی کورددا، ماڵ و دیوەخانەکەی لانکەی شۆڕشگێڕان و ڕێبواران بووە.

## لە ئەدەبی کوردیدا
ناونیشانی ڕەحیم ئاغای ڕەنگینە لە چەندین بەرهەمی ئەدەبی و مێژووییدا هاتووە. شاعیری ناسراو، حوسێن خوامراد شەریف ناسراو بە ئارام پێنجوێنی لە دیوانەکەیدا بە ناوی «باخی بلکیان» (چاپ ٢٠٠٣)، لە هۆنراوەکانیدا بە ناوی (حاجی ئاغا) ئاماژەی پێ کردووە. نووسەر لە پەراوێزی دیوانەکەیدا بە ڕوونی ئاماژەی بەوە داوە کە مەبەست لە (حاجی ئاغا)، «ڕەحیم ئاغای ڕەنگینە»یە. 

## کۆچی دوایی
ڕەحیم ئاغا دوای تەمەنێکی درێژ لە خزمەتکردنی کۆمەڵایەتی، لە ساڵی ١٩٧٢ لە زێدی خۆی، گوندی ڕەنگینەی شارباژێڕ کۆچی دوایی کرد و هەر لەوێش بە خاک سپێردرا.

## سەرچاوەکان


پۆل:کەسایەتییەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:کەسایەتییە کۆمەڵایەتییەکانی کوردستان
پۆل:مێژووی شارباژێڕ
نیورالینک

نیوراڵینک کۆرپ (Neuralink Corp.) کۆمپانیایەکی تەکنەلۆژیای دەماریی ئەمریکییە کە هەتا ساڵی ٢٠٢٤ ڕووکاری جێگیرکراوی مێشک-کۆمپیوتەری (BCIs) پەرەپێداوە.

لە لایەن ئیلۆن مەسک و تیمێکی پێکهاتوو لە هەشت زانا و ئەندازیارەوە دامەزراوە.
نیوراڵینک لە ساڵی ٢٠١٦دا دەستی بە کارەکانی کردووە و یەکەمجار لە ئاداری ٢٠١٧دا بە شێوەیەکی گشتی ڕاگەیەندراوە.
بنکەی سەرەکیی کۆمپانیاکە لە فریمۆنتە لە ویلایەتی کالیفۆرنیا، لەگەڵ پلانی دروستکردنی باڵەخانەیەکی سێ نهۆمی بۆ نووسینگە و شوێنی پیشەسازی لە ناوچەی دێل ڤالێ، کە نزیکەی ١٠ میل لە ڕۆژهەڵاتی گیگافاکتۆری تێکساس (بنکەی سەرەکی و کارگەی بەرهەمهێنانی تێسلا)وە دوورە.

لە کاتی دامەزراندنیەوە، کۆمپانیاکە چەندین زانای بەناوبانگی بواری دەمارزانی لە زانکۆ جیاوازەکانەوە دامەزراندووە.

هەتا ساڵی ٢٠١٩، بڕی ١٥٨ ملیۆن دۆلار پاشەکەوتی دارایی (فەند)ی پێگەیشتبوو (کە ١٠٠ ملیۆن دۆلاری لەلایەن مەسکەوە بوو) و ٩٠ کارمەندی هەبوو.

لەو کاتەدا، نیوراڵینک ڕایگەیاند کە کار لەسەر ئامێرێکی "شێوە مەکینەی دوورمان" دەکات کە توانای چاندنی دەزووی زۆر تەنکی (٤ بۆ ٦ مایکرۆمەتر لە پانی) لەناو مێشکدا هەیە، و سیستمێکی نمایش کرد کە لە ڕێگەی ١،٥٠٠ ئەلەکترۆدەوە زانیاری لە مشکێکی تاقیگە دەخوێندنەوە.

پێشبینی دەکرا لە ساڵی ٢٠٢٠دا دەست بە تاقیکردنەوەکان لەسەر مرۆڤ بکات، بەڵام دواتر کاتەکەی گۆڕدرا بۆ ساڵی ٢٠٢٣.

هەتا مانگی ئایاری ٢٠٢٣، مۆڵەتی ئەنجامدانی تاقیکردنەوەی لەسەر مرۆڤ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا وەرگرتووە.

لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤، مەسک ڕایگەیاند کە نیوراڵینک بە سەرکەوتوویی ئامێرێکی نیوراڵینکی لە مرۆڤێکدا چاندووە و نەخۆشەکە لە چاکبوونەوەدایە.

دواتر ناسنامەکەی وەک نۆلاند ئاربۆ ئاشکرا کرا.

کۆمپانیاکە ڕووبەڕووی ڕەخنە بووەتەوە بەهۆی لەناوبردنی ژمارەیەکی زۆر لە مەیموونەکان (Primates) دوای تاقیکردنەوە پزیشکییەکان.

تۆمارە ڤێتێرنەرییەکانی مەیموونەکان بەپێی دەنگۆکان ئاڵۆزییان لەو ئەلەکترۆدانەدا نیشان داوە کە بە نەشتەرگەری چێندراون.

لە ئەیلوولی ٢٠٢٤دا، نیوراڵینک ڕایگەیاند کە نوێترین هەوڵی پەرەپێدانیان بە ناوی "Blindsight"، ڕێگە بەو کەسە نابینایانە دەدات کە بەشی بینینی مێشکیان (Visual Cortex) زیانی پێ نەگەیشتووە، ئاستێک لە بینین بەدەست بهێننەوە.

ئەم پەرەپێدانە پلەی "دەستکەوتی ناوازە" (breakthrough)ـی لەلایەن حکومەتی فیدراڵیی ئەمریکاوە پێبەخشرا، کە دەبێتە هۆی خێراکردنی پرۆسەی پەرەپێدانەکەی.

لە مانگی ئاب و ئەیلوولی ٢٠٢٥، تۆڕی تەندروستی زانکۆی تۆرۆنتۆ یەکەم نەشتەرگەری چاندنی مێشکی نیوراڵینکی لە کەنەدا بۆ دوو نەخۆش ئەنجامدا کە تووشی پێکان لە دڕکەپەتکی مل بووبوون، ئەمەش بوو بە یەکەمین ڕێکاری لەو شێوەیە لە دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

پۆل:ئیلۆن مەسک
نیشتنەوەی مانگ

نیشتنەوە لەسەر مانگ (Moon landing) یان نیشتنەوەی مانگی (Lunar landing) بریتییە لە گەیشتنی کەشتییەکی ئاسمانی بۆ سەر ڕووی مانگ، کە هەردوو ئەرکە مرۆڤهەڵگرەکان (Crewed missions) و ئەرکە ڕۆبۆتییەکان (Robotic missions) دەگرێتەوە. یەکەم تەنی دروستکراوی مرۆڤ کە دەستی بەسەر مانگدا گرت لە ساڵی ١٩٥٩دا بوو.

لە ساڵی ١٩٦٩دا، ئەپۆلۆ ١١ (Apollo 11) بوو بە یەکەم ئەرکی مرۆڤهەڵگر (Crewed mission) کە لەسەر ڕووی مانگ بنیشێتەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ بۆ ١٩٧٢دا، شەش گەشتی مرۆڤهەڵگر (Crewed landings) بۆ سەر ڕووی مانگ ئەنجام دران، لەگەڵ چەندین نیشتنەوەی تری بێمرۆڤ (Uncrewed landings). تەواوی ئەرکە مرۆڤهەڵگرەکان بۆ سەر مانگ لە ڕێگەی پڕۆگرامی ئەپۆلۆوە (Apollo program) ئەنجام دران، کە تێیدا دواین گەشت لە کانوونی یەکەمی ١٩٧٢دا ڕووی مانگی جێهێشت. دوای لونا ٢٤ (Luna 24) لە ساڵی ١٩٧٦دا، هیچ نیشتنەوەیەکی نەرم (Soft landing) -کە نیشتنەوەیە بەبێ زیانی بەرچاو- لەسەر ڕووی مانگ ئەنجام نەدرا تا ساڵی ٢٠١٣ و نیشتنەوەی چانگ ئێ ٣ (Chang'e 3). تەواوی نیشتنەوە نەرمەکان (Soft landings) لەسەر لای نزیکی مانگ (Near side) ئەنجام دران تا کانوونی دووەمی ٢٠١٩، کاتێک چانگ ئێ ٤ (Chang'e 4) یەکەم نیشتنەوەی لەسەر لای دووری مانگ (Far side) ئەنجام دا.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی تەلەڤیزیۆن
ڕەوەند مەلا مەحمود

**ڕەوەند مەحمود مەولود** ناسراو بە **ڕەوەند مەلا مەحمود** (لەدایکبووی ١ی تەممووزی ١٩٦٤ لە کەرکووک) سیاسییەکی کورد و ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە. لە ئێستادا لێپرسراوی مەڵبەندی ٢ی کەرکووکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە.

## خەباتی پێشمەرگایەتی و شۆڕش
ڕەوەند مەلا مەحمود لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە ڕیزەکانی بزووتنەوەی شۆڕشگێڕانی کوردستان کردووە و لە ساڵی ١٩٨٢ بووەتە پێشمەرگە لە ڕیزەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان. لە ماوەی خەباتی چەکداریدا، چەندین پلەی فەرماندەیی (لە فەرماندەی مەفرەزەوە تا فەرماندەی تیپ و لیوا) بڕیوە و لە چەندین نەبەردی قارەمانانەدا بەشداربووە. لە ماوەی خەباتی پێشمەرگایەتیدا ٧ جار بریندار بووە. یەکێک بووە لە فەرماندە کاراکانی ڕاپەڕینە مەزنەکەی ساڵی ١٩٩١ بۆ ڕزگارکردنی شاری کەرکووک.

## مێژووی حیزبی و چالاکی مەدەنی
وەک کادرێکی پێشکەوتوو، ڕەوەند مەلا مەحمود بەشداری لە چەندین وێستگەی گرنگی مێژووی حیزبیدا کردووە، لەوانە:
* بەشداری لە دووەمین کۆنفڕانسی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستاندا کردووە.
* بەشداری لە یەکەمین کۆنفڕانسی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستاندا کردووە.

لە کۆتایی نەوەدەکاندا ڕووی لە وڵاتی ئەڵمانیا کردووە و لەوێ بووەتە سەرۆکی ڕێکخراوی "پەراوێز" دژ بە پاکتاوی ڕەگەزی (١٩٩٨). هەروەها وەک چالاکوانێکی مەدەنی لە ئەورووپا ڕۆڵی هەبووە لە ناساندنی دۆزی کورد و جینۆسایدی گەلی کورد بە ناوەندە نێودەوڵەتییەکان.

## وێستگە سیاسییەکان
ڕەوەند مەلا مەحمود چەندین پۆستی گرنگی سیاسی و کارگێڕی بڕیوە:
* لێپرسراوی مەڵبەندی ڕێکخستنی دووبز (٢٠٠٩).
* جێگری لێپرسراوی مەڵبەندی ٢ی کەرکووک (٢٠١١).
* لێپرسراوی پەیوەندییەکان و سەرپەرشتیاری هەڵبژاردنەکانی یەکێتی لە کەرکووک (٢٠١٥–٢٠١٨).
* لە کۆنگرەی چوارەم و پێنجەمی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، بە ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی هەڵبژێردراوەتەوە.
* لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ەوە بە فەرمی وەک لێپرسراوی مەڵبەندی ٢ی کەرکووکی یەکێتی دەستبەکاربوو.

## خوێندن و زمانەکان
خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە یاسا. جگە لە زمانی دایک (کوردی)، شارەزایی تەواوی لە زمانەکانی (عەرەبی، ئەڵمانی، و فارسی) هەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
پۆل:پێشمەرگەکان
پۆل:سیاسەتوانانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:خەڵکی کەرکووک
شیرێی خواروو

**شیرێی خواروو** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بالیسان لە قەزای شەقڵاوە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق..

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
ئەدرێس بار

وێنۆک|وێنەی شوێنی ئەدرێس بار
لە وێبگەڕێکدا ، **ئەدرێس بار** (یاخود **لۆکەیشن بار** یان **پەڕەی URL** ) ئەو شوێن(ئیلیمێنت)ەیە کە URL ی وێب سایتەکان نیشان دەدات. بەکارهێنەر دەتوانێت URL ێکی تێدا بنووسێت بۆ ئەوەی بچێتە سەر ماڵپەڕێکی هەڵبژێردراو . لە زۆربەی وێبگەڕە(براوسەر) نوێکان، غەیرە URLەکان بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی دەنێردرێت بۆ بزوێنەری گەڕان. لە وێبگەڕی پەڕگەدا، خزمەت بە هەمان مەبەستی گەشتکردن دەکات، بەڵام لە ڕێگەی پلەبەندی سیستەمی فایلەوە.

زۆرێک لە ئەدرێس بارەکان تایبەتمەندیەکانی وەک تەواوکردنی ئۆتۆماتیکی هەیە ، و لیستی پێشنیارەکان کە لە کاتی نووسینی ناونیشانەکەدا دەردەکەون. ئەم تایبەتمەندییە پڕکردنەوەی ئۆتۆماتیکییە پێشنیارەکانی لەسەر بنەمای مێژووی وێبگەڕەکە دادەنێت. هەندێک لە وێبگەڕەکان کورتە ڕێگای کیبۆردیان هەیە بۆ تەواوکردنی ناونیشانێک بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی.

## تایبتمەندیەکان
جگە لە URL، هەندێک لە ئەدرێس بارەکان ئایکۆنیان هەیە کە تایبەتمەندی یان زانیاری دەربارەی ماڵپەڕەکە پیشان دەدەن. بۆ ئەو ماڵپەڕانەی کە فاڤیکۆن بەکاردەهێنن (ئایکۆنێکی بچووک کە دروستکەری وێب سایتەکان دایدەنێن)، ڕەنگە فاڤیکۆنەکە لەناو ئەدرێس بارەکە هەبێت، ئایکۆنێکی گشتی دەردەکەوێت ئەگەر ماڵپەڕەکە یەکێکیان دیاری نەکات.  هەروەها پەڕەی ناونیشان بۆ نیشاندانی دۆخی ئاسایشی وێب پەڕێک بەکاردێت؛ دیزاینی جۆراوجۆر بەکاردەهێنرێت بۆ جیاکردنەوەی HTTP ناپارێزراو و HTTPS کۆدکراو, شانبەشانی بەکارهێنانی بڕوانامەی چەسپاندنی درێژکراوە, کە هەندێک ماڵپەڕ بۆ پشتڕاستکردنەوەی ناسنامەکەیان بەکاریدەهێنن.

## سەرچاوەکان

پۆل:وێبگەڕەکان
جەی کوێری

**جەی کوێری** لایبرریەکی جافاسکریپتە کە بۆ ئاسانکردنی دەستگەیشتن و دەستکاریکردنی HTML DOM بەکاردێت ، هەروەها  بۆ کردارەکانی ئیفێنتەکان و ، ئەنیمەیشنی CSS و Ajax داڕێژراوە.  نەرمەکاڵایەکی ئازاد و سەرچاوە کراوەیە کە مۆڵەتی ڕێگەپێدراوی MIT بەکاردەهێنێت.    ، jQuery لەلایەن 77%ی 10 ملیۆن ماڵپەڕە بەناوبانگەکانەوە بەکاردەهێنرێت.  شیکاری وێب ئاماژە بەوە دەکات کە بە شێوەیەکی بەرفراوانترین لایبرەریە کە بە پەراوێزێکی زۆرەوە بڵاوکراوەتەوە، لانیکەم سێ بۆ چوار هێندە زیاتر بەکارهێنانی هەیە لە هەر لایبرریەکی تری جاڤاسکڕێپت.  

ڕستەسازی jQuery بە شێوەیەک دیزاین کراوە کە ئاسانکاری بکات بۆ گەشتکردن بە پەرەیەک، دەستنیشانکردنی ئیلیمێنتەکانی DOM ، دروستکردنی ئەنیمەیشن, مامەڵەکردن لەگەڵ ئیفێنتەکان, و پەرەپێدانی بەرنامەکانی Ajax . هەروەها jQuery تواناکان بۆ گەشەپێدەران دابین دەکات بۆ دروستکردنی پلەگ-ئین. ئەمەش ڕێگە بە گەشەپێدەران دەدات کە ئەبستراکت بۆ کارلێککردن و ئەنیمەیشنی ئاستی نزم، کاریگەرییە پێشکەوتووەکان و ویجتەکانی ئاستی بەرز و توانای تەوەرەکان دروست بکەن. ڕێبازی مۆدیۆلار بۆ لایبرەری jQuery ڕێگە بە دروستکردنی لاپەڕەی وێبی داینامیکی بەهێز و بەرنامەکانی وێب دەدات.

## سەرچاوەکان

پۆل:گەشەپێدانی وێب
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٦
تۆڕی دەمار

تۆڕی دەمارگیری بریتییە لە کۆمەڵێک یەکەی تێکبەستراو کە بە «دەمارەخانە» (Neurons) ناوزەد دەکرێن و نیشانە (سیگناڵ) بۆ یەکدی دەنێرن. دەمارەخانەکان دەکرێت یان خانەی زیندەیی بن، یان داڕێژەی بیرکاری (Mathematical models). لەکاتێکدا دەمارەخانە تاکەکان ساکارن، کۆبووەوەی ژمارەیەکی زۆریان لە چوارچێوەی تۆڕێکدا دەبێتە هۆی توانای ئەنجامدانی ئەرکە ئاڵۆزەکان تۆڕە دەمارگیرییەکان بەسەر دوو جۆری سەرەکیدا دابەش دەبن

* لە زانستی دەماردا، تۆڕی دەمارگیریی زیندەیی پێکهاتەیەکی فیزیکییە کە لە مێشک و کۆئەندامە دەمارە ئاڵۆزەکاندا دەدۆزرێتەوە؛ بریتییە لە کۆمەڵە خانەیەکی دەمار کە لە ڕێگەی «پێوەستەدەمار» (Synapses)ـەوە بەیەکەوە بەستراون.
* لە فێربوونی ئامێردا، تۆڕی دەمارگیریی دەستکرد داڕێژەیەکی بیرکارییە کە بۆ خەمڵاندنی کردارە (فەنکشنە) ناهێڵییەکان بەکاردێت. تۆڕە دەمارگیرییە دەستکردەکان بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی ژیریی دەستکرد بەکاردێن
یەکێتیی شۆڕشگێڕیی ئەرمەن

**یەکێتیی شۆڕشگێڕیی ئەرمەن** (بە ئەرمەنی: Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն) پارتێکی سیاسی سۆسیال دیموکراسییە کە لە ساڵی ١٨٩٠ لە شاری تبلیس لەلایەن کریستاپۆر میکایلیان و ستێپان زاڤاریان و سیمۆن زاڤاریانەوە دامەزراوە بۆ بەرگریکردن لە گەلی ئەرمەن کە لەلایەن دەسەڵاتدارانی عوسمانییەوە دەچەوسێندرانەوە.  

## سەرچاوەکان
ئەرمەنیی ڕۆژاوا

**ئەرمەنیی ڕۆژاوا** یەکێکە لە دوو شێوەی ستانداردکراوی زمانی ئەرمەنیی مۆدێرن، ئەوی دیکەیان ئەرمەنیی ڕۆژھەڵاتە. ئەمەیان بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر بنەمای شێوەزاری ئەرمەنیی ئەستەنبوڵە، بە پێچەوانەی ئەرمەنیی ڕۆژھەڵات، کە بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر بنەمای شێوەزاری ئەرمەنیی یەریڤانە.

ھەتا سەرەتای سەدەی بیستەم، شێوەزارە جۆراوجۆرەکانی ئەرمەنیی ڕۆژاوا لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا قسەیان پێ دەکرا، بەتایبەتی لەو ناوچانەی ئەرمەنستانی ڕۆژاوا کە لە ڕووی مێژووییەوە دانیشتووانەکەی ئەرمەنی بوون. جۆرە شێوەزارەکانی ئەرمەنیی ڕۆژاوا کە ئێستا بەکاردەھێنرێن بریتین لە ھۆمشێتسی، کە لەلایەن خەڵکی ھەمشینەوە قسەی پێ دەکرێت؛ شێوەزارەکانی ئەرمەنییەکان لە کەسەب، لازقیە و جسر شوغور لە سووریا، عەنجەر لە لوبنان، و ئەستەنبوڵ و ڤاکیفلی، لە تورکیا (بەشێک لە شێوەزاری «سوەیدیا»). ھەروەھا شێوەزارەکانی ساسوون و مووش لە گوندەکانی ئەرمینیای سەردەمدا وەک بازمابەرد و ساسناشێن قسەیان پێ دەکرێت. شێوەزاری کیلیلیاش لە قوبرس قسەی پێ دەکرێت، کە لەوێ لە قوتابخانە ئەرمەنییەکان (نارێگ) دەخوێندرێت، و زمانی یەکەمی نزیکەی ٣٠٠٠ کەسە لە ڕەچەڵەکی ئەرمەنی.

شێوەکانی شێوەزاری کارینی ئەرمەنیی ڕۆژاوا لەلایەن چەند سەد ھەزار کەسێکەوە لە باکووری ئەرمینیا قسەیان پێ دەکرێت، زۆربەیان لە گیومری، ئارتیک، ئاخوریان، و نزیکەی ١٣٠ گوند لە پارێزگای شیراک، و لەلایەن ئەرمەنییەکانی پارێزگای سامتسخێ-جاڤاخێتیی گورجستان (ئاخالکالاکی، ئاخالتسیخێ).

وەک زمانێک کە زۆربەی ھی ڕەوەندە و زمانی فەرمیی ھیچ دەوڵەتێک نییە، ئەرمەنیی ڕۆژاوا ڕووبەڕووی لەناوچوون دەبێتەوە لەکاتێکدا قسەکەرانی ڕەسەنی توانای ڕەوانبێژییان لە ئەرمەنیی ڕۆژئاوا لەدەست دەدەن لە نێو فشارەکان بۆ توانەوە لە وڵاتانی خانەخوێیاندا. بەپێی ئێسنۆلۆگ، ١.٥٨ ملیۆن قسەکەری ڕەسەنی ئەرمەنیی ڕۆژاوا ھەن، بە سەرەکی لە تورکیا، ئەرمینیا، گورجستان، لوبنان و عێراق. زمانەکە وەک 6b پۆلێن کراوە (واتە، ھەڕەشە لێکراو، لەگەڵ پچڕان لە گواستنەوەی نێوان نەوەکان). 
## سەرچاوەکان

پۆل:زمانەکانی قوبرس
پۆل:زمانەکانی فەڕەنسا
پۆل:زمانەکانی یۆنان
پۆل:زمانەکانی عێراق
پۆل:زمانەکانی لوبنان
پۆل:زمانەکانی سووریا
پۆل:زمانەکانی تورکیا
عاسی قەوالی

**عاسی قەوالی** سەرکردەیەکی باشووری کوردستانە و پێشمەرگەیەکی پێشووی خۆبەخشە. گوایە سەرۆکی ئاڵا سپییەکانە کە لەلایەن حکوومەتی عێراق و ھەندێک لە چاودێرانەوە پێیان وایە گرووپێکی جیابووەوەی ئەنسارولئیسلام بن.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:زیندووان
خەلیل ئەلوەزیر

**خەلیل ئەلوەزیر** (١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٥، ڕەملە – ١٦ی نیسانی ١٩٨٨، گەڕەکی سیدی بوسەعید، توونس). ناوی تەواوی **خەلیل ئیبراھیم مەحموود ئەلوەزیرە** و **بە ئەبوو جیھاد** ناسراوە و نازناوی **شازادەی شەھیدانە**. سیاسەتوان و ئەفسەری سەربازی و پەنابەری فەلەستینی بوو، یەکێکە لە دامەزرێنەرانی بزووتنەوەی فەتح و باڵە چەکدارەکەی (ئەلعاسیفە) ئەندامی ئەنجومەنی نیشتمانیی فەلەستین و ئەنجومەنی باڵای سەربازی شۆڕشی فەلەستین و ئەنجومەنی ناوەندی فەلەستین بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥
پۆل:مردووانی ١٩٨٨
پۆل:تیرۆرکردنەکان لە توونس
پۆل:ئاوارە فەلەستینییەکان
پۆل:تیرۆرکردنەکانی مۆساد
بلوبەگینگ

چەپ|وێنۆک
بلووبەگینگ (Bluebugging) جۆرێکە لە هێرشی بلووتووس کە زۆربەی کات بەهۆی کەمیی هۆشیارییەوە ڕوودەدات. ئەم جۆرە هێرشە دوای سەرهەڵدانی (bluejacking) و (bluesnarfing) پەرەی پێدراوە. هاوشێوەی بلووسنارفینگ، بلووبەگینگ دەستی دەگات بە هەموو تایبەتمەندییەکانی مۆبایلەکە و بەکاریان دەهێنێت،[١] بەڵام سنووردارە بە هێزی ناردنی ڕادیۆکانی بلووتووس لە جۆری (class 2)، کە بە شێوەیەکی ئاسایی مەوداکەی ١٠ بۆ ١٥ مەترە. لەگەڵ ئەوەشدا، دەتوانرێت مەودای کارکردنەکەی زیاد بکرێت بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ئاراستەکراو (directional antenna).[٢][٣]

## مێژوو
بلووبەگینگ (Bluebugging) لەلایەن توێژەری ئەڵمانی مارتن هێرفۆرت لە ساڵی ٢٠٠٤ پەرەی پێدرا، کە ساڵێک دوای سەرهەڵدانی بلووجاکینگ (bluejacking) بوو.[١] لە سەرەتادا هەڕەشەیەک بوو بۆ سەر ئەو لاپتۆپانەی توانای بلووتووسیان هەبوو،[٢] بەڵام دواتر مۆبایلە زیرەکەکان[٣] و یاریدەدەرە دیجیتاڵییە کەسییەکانی (PDA) کردە ئامانج.

بلووبەگینگ (Bluebugging) مۆبایلی ئامانجەکە تێکدەدات و ناچاری دەکات کە ئاسایشەکەی لاواز بکات، ئەمەش بۆ دروستکردنی هێرشێکی دەروازەی پشتەوە (backdoor attack) پێش ئەوەی کۆنترۆڵی مۆبایلەکە بۆ خاوەنەکەی بگەڕێنێتەوە. کاتێک کۆنترۆڵی مۆبایلەکە بەدەست هات، بەکاردەهێنرێت بۆ پەیوەندیکردنەوە بە هاکەرەکەوە کە دواتر دەتوانێت گوێ لە گفتوگۆکان بگرێت، هەر بۆیە ناوی "bugging" (واتا گوێگرتن یان سیخوڕیکردن) لێنراوە.[١] هەروەها بەرنامەی (Bluebug) توانای دروستکردنی ئەپڵیکەیشنێکی گواستنەوەی پەیوەندییەکانی (call forwarding) هەیە، کە لە ڕێگەیەوە هاکەرەکە ئەو پەیوەندییانە وەردەگرێت کە بۆ مۆبایلی ئامانجەکە دێن.[٢]

پەرەپێدانی زیاتری بلووبەگینگ (Bluebugging) ڕێگەی خۆشکردووە بۆ کۆنترۆڵکردنی مۆبایلە ئامانجەکان لە ڕێگەی هێدفۆنی بلووتووسەوە. ئەمەش بەوە ئەنجام دەدرێت کە هاکەرەکە وا نیشان دەدات کە هێدفۆنەکەیە و بەمەش مۆبایلەکە "هەڵدەخەڵەتێنێت" بۆ ئەوەی گوێڕایەڵی فەرمانەکانی پەیوەندیکردن بێت. نەک تەنها هاکەرەکە دەتوانێت ئەو پەیوەندییانە وەربگرێت کە بۆ مۆبایلە ئامانجەکە دێن، بەڵکو دەتوانێت نامە بنێرێت، کتێبی ناوەکان (phonebooks) بخوێنێتەوە، و تەماشای ڕۆژژمێرەکانیش بکات.

## هەروەها سەیری ئەمانە بکە

* IEEE 802.15
* Near-field communication
* Personal area network

## سەرچاوەکان
١. 

٢. 

٣. 
٤. "Buffer Overrun in Toshiba Bluetooth Stack for Windows", *Seclists.org*; retrieved 3 April 2011
٥. 

## بەستەرە دەرەکیەکان

* Bluetooth Special Interest Group Site (includes specifications)
* Official Bluetooth site aimed at users
* Bluetooth/Ethernet Vendor MAC Address Lookup
* Bluebugging Video and description
پۆل:بلوتووس
پۆل:Hacking(computer security)
ئەنجام شەوالی

**ئەنجام مەحمود ڕەشید** ناسراو بە **ئەنجام شەوالی** (لەدایکبووی ٢٠٠٠ لە گەڕەکی ڕەحیماوەی کەرکووک) بێژەر، پێشکەشکار و کۆمێنتاتۆری وەرزشیی کوردە.
 **ئەنجام شەوالی** لە ئێستادا بێژەر، پێشکەشکار و کۆمێنتاتۆری وەرزشیی کەناڵی ئاسمانیی کەرکووکە پێشتر لە کەناڵی ئێن ئاڕ تی کاری کردووە ،، ئەنجام شەوالی بەهۆی ستایلی تایبەتی و لاساییکردنەوەی بێژەرە جیهانییەکان بە زمانی کوردی، ناوبانگێکی زۆری لە ناوەندە وەرزشییەکاندا پەیدا کردووە.
| ماڵپەڕ = ماڵپەڕی فەرمی
}}
| کارە_دیارەکان = پلەی دووەمی باشترین کۆمێنتاتۆری لاو لە بی ئێن سپۆرتس (٢٠١٩)
## خوێندن
ئەنجام شەوالی قۆناغەکانی خوێندنی لە کەرکووک تەواو کردووە؛ قۆناغی سەرەتایی لە قوتابخانەی شاهۆ و پاشان لە پەیمانگای تەکنیکی کەرکووک بەشی کارگێڕی یاسای تەواو کردووە.

## کاروانی وەرزشی
لە ساڵی ٢٠١٩دا توانی پلەی دووەم لە پێشبڕکێی جیهانیی تۆڕی بی ئێن سپۆرتس بەدەستبهێنێت. ڤیدیۆکانی لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی تیک تۆک زیاتر لە ٥ ملیۆن بینەریان تێپەڕاندووە. ئەو بەوە ناسراوە کە لاسایی بێژەرە عەرەبەکان وەک ڕەئوف خەلیف دەکاتەوە بە زمانی کوردی.

## هەڵوێستی نیشتمانی
بەهۆی هێرشەکان بۆ سەر کوردانی ڕۆژاوا، لە کێبڕکێی کەناڵی (مسک للإعلام) کشایەوە و ڕایگەیاند کە نەتەوەکەی لە خەڵاتەکە گرنگترە.

## سەرچاوەکان




## چاوپێکەوتنەکان
* دیداری تایبەتی کوردسات سپۆرت
* بڵاوکراوەی سایتی خەندان لایف
* دیداری بوار نیوز لەگەڵ ئەنجام شەوالی

## بەستەرە دەرەکییەکان
* Official Facebook Page
* Official Instagram Account
* Official TikTok Account
* Official Website of Anjam Shewali

پۆل:بێژەرانی وەرزشیی کورد
پۆل:خەڵکی کەرکووک
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠
پۆل:کەسایەتییە زیندووەکان
لیۆناردۆ پۆنزیۆ

**لیۆناردۆ دانیال پۆنزیۆ** (لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٨٢) یاریزانێکی پێشووی تۆپی پێی ئەرژەنتینە کە وەک یاریزانی ناوەڕاستی بەرگری یاری کردووە. ئەو بە یەکێک لە ئەفسانەکانی یانەی ڕیڤەر پڵەیت دادەنرێت و خاوەنی زۆرترین نازناوە لە مێژووی ئەو یانەیەدا.

## کاروانی وەرزشی
پۆنزیۆ کاروانی وەرزشی لە یانەی نیوێڵز ئۆڵد بۆیز دەست پێ کرد. دواتر ڕووی لە ئەورووپا کرد و بۆ یانەی ڕیال زاراگۆزای ئیسپانی یاری کرد، لەوێ زیاتر لە ٢٠٠ یاری ئەنجامدا لە ماوەی دوو خولی جیاوازدا.

لە ساڵی ٢٠١٢ گەڕایەوە بۆ یانەی ڕیڤەر پڵەیت لەو کاتەی یانەکە لە خولی پلە دووی ئەرژەنتین بوو، یارمەتی یانەکەی دا بۆ گەڕانەوە بۆ پلە یەک و دواتر بووە کاپتنی تیپەکە. لەگەڵ ڕیڤەر پڵەیت توانی دوو جار نازناوی جامی لیبێرتادۆرێس بەدەستبهێنێت.

## دەستکەوتەکان

### یانەکان
**ڕیال زاراگۆزا**

* جامی شای ئیسپانیا: ٢٠٠٣–٠٤

**ڕیڤەر پڵەیت**

* خولی پلە یەکی ئەرژەنتین: سێ جار
* جامی لیبێرتادۆرێس: ٢٠١٥، ٢٠١٨
* جامی سودامێریکانا: ٢٠١٤

### نێودەوڵەتی
**ئەرژەنتین (لاوان)**

* جامی جیهانیی ژێر ٢٠ ساڵانی فیفا: ٢٠٠١

## سەرچاوەکان
ڕۆپ یێتە

**** سیاسەتوانێکی ھۆلەندی و سەرۆک وەزیرانی ھۆلەندایە، سەر بە پارتی D66. لە ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ وەک سەرۆک وەزیران ھەڵبژێردرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سیاسەتوانان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
پۆل:زیندووان
گەڕەکی سەرچناری کەرکووک

**گەڕەکی سەرچنار** یەکێکە لە گەڕەکە کوردییەکانی شاری کەرکووک. ئەم گەڕەکە دەکەوێتە نێوان هەردوو گەڕەکی ڕەحیماوا و بارووتخانە، و وەک پردێک وایە کە ئەمبەری ڕەحیماوا بە ئەوبەری بارووتخانەوە دەبەستێتەوە.

## مێژوو و جوگرافیا
پێشتر ئەم ناوچەیە وەک بەشێک لە گەڕەکی ڕەحیماوا ئەژمار دەکرا، بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٥ بەدواوە بەهۆی زیادبوونی ژمارەی دانیشتووان و فراوانبوونی ڕووبەری جوگرافییەکەی، وەک گەڕەکێکی سەربەخۆ ناسێنرا. ناوی گەڕەکەکە (سەرچنار) لەوەوە هاتووە کە شوێنەکەی بەرزە و دەڕوانێت بەسەر دەوروبەریدا.

## دانیشتووان
زۆرینەی ڕەهای دانیشتووانی ئەم گەڕەکە کوردن، کە ڕێژەکەیان دەگاتە نزیکەی **٩٠٪**ی کۆی دانیشتووانەکە. بەگشتی ٥ تاکوو ٧ هەزار دانیشتووی هەیە

## کەسایەتییە ناسراوەکان
گەڕەکی سەرچنار شوێنی نیشتەجێبوونی چەندین کەسایەتی ناسراو بووە، لەوانە:

کوێخا نادر

ئەنجام شەوالی

مام خالید

مامۆستا بەڵێن

## شوێنە ئایینی و گشتییەکان
لە گرنگترین مزگەوت و پێگە ناسراوەکانی ئەم گەڕەکە بریتین 

مزگەوتی ئەبوبەکری سدیق

مزگەوتی سەرچنار

مزگەوتی سەعید تۆماری

فلکەی سەرچنار

## سەرچاوەکان
زێوە، ڕەواندز

**زێوە** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز لە قەزای ڕەواندز لە ئیدارەی سەربەخۆی سۆران پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق..

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پۆل:جوگرافیای کوردستان
جینۆسایدی غەززە

**جینۆسایدی غەززە** لەناوبردنی سیستماتیکی فەلەستینییەکان لە کەرتی غەززەیە کە لەلایەن ئیسرائیلەوە لەکاتی شەڕی غەززەدا. کوشتنی بەکۆمەڵ و برسێتی بە مەبەست و زیانگەیاندن بە جەستە و دەروون لەخۆدەگرێت. کردەوەکانی دیکە بریتین لە گەمارۆدان، لەناوبردنی ژێرخانی مەدەنی، لەناوبردنی دامەزراوەکانی چاودێری تەندروستی، کوشتنی کارمەندانی چاودێری تەندروستی و داواکارانی یارمەتی، دەبێتە ھۆی ئاوارەبوونی زۆرەملێی بەکۆمەڵ، ئەنجامدانی توندوتیژی سێکسی و لەناوبردنی شوێنە پەروەردەیی، ئایینی و کولتوورییەکان.

## سەرچاوەکان
بێن سپۆرتس

**بی ئێن سپۆرتس** (بە ئینگلیزی: ) تۆڕێکی جیهانیی کەناڵە وەرزشییەکانە کە خاوەندارێتییەکەی بۆ گرووپی بی ئێن میدیا (beIN Media Group) دەگەڕێتەوە، کە لقێکە لە تۆڕی میدیایی جەزیرە. بارەگای سەرەکیی ئەم تۆڕە لە شاری دەوحەی پایتەختی قەتەرە.

ئەم تۆڕە بە یەکێک لە گەورەترین و دەوڵەمەندترین تۆڕە وەرزشییەکانی جیهان دادەنرێت، کە مافی پەخشکردنی زۆربەی خول و پاڵەوانێتییە گەورەکانی جیهانی هەیە.

## مێژوو
سەرەتای دروستبوونی ئەم تۆڕە بۆ ساڵی ٢٠٠٣ دەگەڕێتەوە کاتێک بە ناوی **جەزیرە وەرزشی** (Al Jazeera Sports) دەستی بە کارەکانی کرد. لە ساڵی ٢٠١٤دا، براندەکەی گۆڕدرا بۆ **بی ئێن سپۆرتس** و هەموو کەناڵەکانی ژێر ناوی جەزیرە وەرزشی یەکخران لەژێر ئەم ناوە نوێیەدا.

## مافەکانی پەخش
بی ئێن سپۆرتس مافی پەخشی زۆربەی پاڵەوانێتییە گرنگەکانی هەیە لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا، لەوانە:
* خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا (UEFA Champions League)
* خولی نایابی ئینگلیزی (Premier League)
* خولی ئیسپانی (La Liga)
* خولی ئیتاڵی (Serie A)
* خولی ئەڵمانی (Bundesliga)
* جامی جیهانیی فیفا (FIFA World Cup)
* جامی نەتەوەکانی ئەورووپا (Euro)

## بێژەرە دیارەکان
تۆڕەکە خاوەنی کۆمەڵێک لە باشترین بێژەر و شرۆڤەکارانی جیهانی عەرەبییە، وەک:
* عیسام شەوالی
* حەفیز دەرادجی
* ڕەئوف خەلیف
* خەلیل بەلووشی

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی فەرمیی بی ئێن سپۆرتس

پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی قەتەر
پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییە وەرزشییەکان
پۆل:دامەزراندنەکانی ٢٠٠٣
پۆل:میدیای عەرەبی
حەمیدڕەزا قوربانی (مۆسیقازان)

**حەمیدڕەزا قوربانی** (؛ لەدایکبووی ٣٠ی تەممووزی ١٩٩١ لە ئەسفەھان) گۆرانیبێژ، ئاوازدانەر، تێکستنووس و مۆسیقازانی ئێرانییە. ئەو وەک یەکێک لە سەرکەوتووترین مۆسیقازانانی ئێرانی لە ئاستی نێودەوڵەتی ناسراوە و خاوەنی زۆرترین ژمارەی ھاوکارییە لەگەڵ مۆسیقازانانی ئەمریکی و ئەورووپی.

## ژیاننامە
حەمیدڕەزا قوربانی لە ساڵی ١٩٩١ (١٣٧٠ی ھەتاوی) لە شاری ئەسفەھان لەدایکبووە. ئەو دەرچووی بەشی زانستی کۆمپیوتەرە. سەرەڕای خوێندنی زانستی، بەھۆی خولیای بۆ مۆسیقا، ڕووی لە فێربوونی چەندین ئامێر کردووە و وەک ژەنیارێکی فرەژەن لە کارەکانیدا دەردەکەوێت.

## بەرھەمە جیھانییەکان
یەکێک لە گرنگترین دەستکەوتەکانی قوربانی، بەرھەمھێنانی مۆسیقا بووە بۆ زنجیرەدرامای بەناوبانگی ئەمریکی **گەنج و بێقرار** (The Young and the Restless) کە لە ساڵی ٢٠٢١ لە تۆڕی **سی.بی.ئێس** (CBS) پەخشکرا. ئەم بەرھەمە بە دەنگی گۆرانیبێژی ئەمریکی **شای واتسۆن** (Shay Watson) پێشکەشکرا، کە بووە ھۆی ئەوەی قوربانی وەک یەکەم مۆسیقازانی ئێرانی بناسرێت کە بۆ زنجیرەدرامایەکی ئاستی یەکەمی ئەمریکا مۆسیقای بەرھەمھێناوە.

ھەروەھا ئەو ھاوکاری بەردەوامی ھەیە لەگەڵ مۆسیقازانانی گەورەی وەک **پیتەر بالتس** (Peter Baltes) و **سارا ڕێبێکا** (Sarah Rebecca).

## شێوازی ھونەری
مۆسیقای حەمیدڕەزا قوربانی زیاتر لەسەر بنەمای مۆسیقای ڕۆک و پۆپی جیھانییە. ئەو لە کارەکانیدا گرنگییەکی تایبەت بە واتای تێکستەکان و کوالێتی تۆمارکردن دەدات.

## ئەلبوومەکان
* ٢٠٢۱: گۆرانییەکانی ئومێد و ئاشتی (Songs of Hope and Peace)
* ٢٠٢١: عەشق بەسە (Love is Enough)
* ٢٠٢٢: ژیان بەردەوامە (Life Goes On)

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١
پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپ-ڕۆکی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی
پۆل:ئاوازدانەرە ئێرانییەکان
پۆل:تێکستنووسە ئێرانییەکان
پۆل:ژەنیارانی گیتاری کارەبایی
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی ئەسفەھان
ڕۆژنامەی وەقایعی کوردستان

**ڕۆژنامەی وەقایعی کوردستان** ڕۆژنامەی فەرمی حکوومەتی ھەرێمی کوردستانە کە لەلایەن وەزارەتی داد ھەفتانە دەردەچێت، ھەموو دووشەممەیەک، ئەگەر بابەتەکان لەبەردەستدا بن. ڕۆژنامەکە بەپێی یاسای ژمارە (٤)ی ساڵی ١٩٩٩ لەلایەن سەرۆکایەتی پەرلەمانی کوردستانەوە دەرچووە. یەکەم ژمارەی لە ٤ی ئایاری ٢٠٠٠ دەرچووە و تا ئێستاش چاپ دەکرێت.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
تەقینەوەی زاخۆ ١٩٩٥

**تەقینەوەی زاخۆ** تەقینەوەیەک بوو لە کاتژمێر ٨:١٨ خولەکی بەیانی ٢٧ی شوباتی ١٩٩٥ کە تێدا ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراو لە زاخۆ تەقییەوە، پارێزگای دھۆک، ھەرێمی کوردستان. لە سەردەمی شەڕی ناوخۆدا ڕوویدا، کە نۆ مانگ پێشتر دەستی پێکرد. بۆمبەکە لە ٣٣٠ پاوند دینامیت دروستکرابوو و لە کاتێکدا تەقیوەتەوە کە ئۆتۆمبێلەکە (تاکسییەک) لە دەرەوەی چایخانەیەک بووە کە لە بازاڕێکی قەرەباڵغدا. ١٠٠ کەس گیانیان لەدەستدا و ١٥٠ کەسیش بریندار بوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمەڵکوژی لە ١٩٩٥
پەیوەندییەکانی ھەرێمی کوردستان و میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان

**پەیوەندییەکانی ھەرێمی کوردستان و میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان** پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان ھەرێمی کوردستان  و میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکانە. لە کاتێکدا ھەرێمی کوردستان نوێنەرایەتی ئەو وڵاتەی نییە لە ھەرێمەکەیدا، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٢ەوە کونسوڵخانەی گشتی لە ھەولێر ھەیە. کردنەوەی کونسوڵخانەی گشتی ئیمارات لە سەردانێکیدا بۆ ھەولێر لەلایەن عەبدوڵڵا بن زاید ئال نەھیان وەزیری دەرەوەی ئیمارات لە شوباتی ٢٠١١ تاوتوێ کرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان
زانا سەعیدزادە

**زانا سەعیدزادە** (بەفارسی: زانا سعیدزاده) لەدایکبووی ١٣٧١ لە سەقز، ڕۆژنامەنووس، توێژەر و چالاکێکی مافی مرۆڤی کوردە. ئەو دامەزرێنەر و سەرنووسەری ماڵپەڕی خبری و شرۆڤەکاریی روژمانە و پێشتریش وەک ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەری میدیای مافی مرۆڤی کۆڵبەر نیوز چالاکیی کردووە. کارەکانی زانا زیاتر لەسەر بەڵگەنامەکردنی پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ لە کوردستان، دۆخی کولبەران و شیکردنەوەی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان چڕ بووەتەوە.

## چالاکییەکان
سەعیدزادە وەک شیکەرەوە و شارەزای پرسە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان لەگەڵ چەندین میدیای نێودەوڵەتی هاوکاریی کردووە. وتار و ڕاپۆرتە شیکارییەکانی لە میدیاکانی وەک ڕادیۆ زەمانە، ئێران وایەر و تۆڕی مافی مرۆڤی کوردستان بڵاو بوونەتەوە.

ناوبراو لە چەندین چاوپێکەوتندا لەگەڵ بەشی فارسیی دەنگی ئەمریکا (VOA) و ئێران ئینتەرناشناڵ، پەرژاوەتە سەر بابەتگەلێکی وەک «ئاپارتایدی ئابووری»، هەژاریی سیستماتیک لە ناوچە سنوورییەکان و دۆخی زیندانیانی سیاسی. 

## سەرچاوەکان

* 
* 
* 
* 
*
روژمان (ماڵپەڕ)

**روژمان** (بە فارسی: *وب‌سایت روژمان*) ماڵپەڕێکی هەواڵنێری، سیاسی و کۆمەڵایەتی لە فەڕانسەیە کە بایەخێکی تایبەت بە ڕووداوەکانی کوردستان، ئێران و جیهان دەدات. ئەم ماڵپەڕە زیاتر لەسەر پرسەکانی وەک مافی مرۆڤ، بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان (کرێکاری، ژنان و خوێندکاری) و بڵاوکردنەوەی وتارە سیاسی و ڕەخنەییەکان کار دەکات.

## ئامانج و ناوەڕۆک
ماڵپەڕی روژمان خۆی وەک دەنگێکی سەربەخۆ دەناسێنێت کە هەوڵ دەدات پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ لە ئێران و بەتایبەت لە ناوچە کوردنشینەکان ڕووماڵ بکات. ناوەڕۆکی ماڵپەڕەکە لەم بەشە سەرەکییانە پێکدێت:
* **هەواڵەکان:** ڕووماڵکردنی ڕووداوە سیاسی و مەدەنییەکانی ڕۆژ.
* **بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان:** گرینگیدان بە مانگرتن و ناڕەزایەتییە کرێکارییەکان و چالاکییەکانی بواری ژنان.
* **یادداشت و شرۆڤە:** بڵاوکردنەوەی وتاری شیکاری لەسەر دۆخی سیاسی و کۆمەڵایەتی.

## تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان
روژمان لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا چالاکە و بۆ بڵاوکردنەوەی خێراتری هەواڵەکان سوود لەم پلاتفۆرمانە وەردەگرێت:
* **تێلێگرام:** کەناڵی فەرمیی روژمان بۆ بڵاوکردنەوەی نوێترین هەواڵ و ڕاپۆرتەکان.
* **ئینستاگرام:** بڵاوکردنەوەی وێنە و ڤیدیۆکانی پێوەندیدار بە ڕووداوەکانی کوردستان و ئێران.

## سەرچاوەکان

* دەربارەی ئێمە - ماڵپەڕی روژمان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی فەرمیی روژمان
* کەناڵی تێلێگرامی روژمان
* پەڕەی ئینستاگرامی روژمان

پۆل:ماڵپەڕە کوردییەکان
پۆل:ماڵپەڕە هەواڵییەکانی کوردستان
پۆل:مافی مرۆڤ لە کوردستان