open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پردی پیادەی کۆکس گرین

**پردی پیادەی کۆکس گرین** (بە ئینگلیزی: Cox Green Footbridge)، کە لەنێو خەڵکی ناوچەکەدا بە **پردە سپییەکە** (The White Bridge) ناسراوە، پردێکی پیادە و پاسکیلسوارییە کە بەسەر ڕووباری وێر لە ناوچەی سەندەرلاند لە ئینگلتەرا دروست کراوە. پردەکە بەشێک بوو لە پڕۆژەی گەشەپێدانی شارۆچکەی نوێی واشنتن و کۆمەڵگەکانی پێنشاو و واشنتن لە کەناری باکوور بە کۆکس گرین و ئۆفێرتۆن لە کەناری باشوور دەبەستێتەوە.

## نەخشەسازیی و دروستکردن
پردەکە لە ساڵی ١٩٧٥ کرایەوە و لەلایەن کۆمپانیای ڕاوێژکاریی "R Travers Morgan and Partners" نەخشێنراوە و لەلایەن کۆمپانیای "Kier Ltd" جێبەجێ کراوە. پردەکە لە کۆنکرێتی بەھێزکراو دروست کراوە و لە شێوەی کەوانەیەکی سەرەکی پێکدێت کە درێژییەکەی ٩٦ مەترە. کۆی درێژیی گشتیی پردەکە، لەگەڵ ڕێڕەوەکانی ھاتنەناوەوەی، دەگاتە ٣٠٩ مەتر.

شێوازی دروستکردنی کەوانە سەرەکییەکەی ناوازە بوو؛ کەوانەکە لە دوو نیوەی جیاوازدا لەسەر ھەردوو کەناری ڕووبارەکە و بە پاڵپشتیی تاوەری پۆڵایینی کاتی دروست کرا. پاشان، تاوەرەکان سووڕێنران بۆ ئەوەی ھەردوو نیوەکە لە خاڵی ناوەڕاستدا بھێننەوەیەک و پێکھاتە کەوانەییە تەواوەکە پێکبھێنن.

وێنۆک|چەپ|کۆکس گرین و پردی پیادەی کۆکس گرین لە دیمەنێکی ئاسمانییەوە.

## شوێن و بەکارھێنان
پردەکە دەکەوێتە نزیک شوێنی وێستگەی شەمەندەفەری پێشووی کۆکس گرین. ئەم پردە ڕێڕەوێکی گرنگە بۆ دانیشتووانی ناوچەکە بۆ پەڕینەوە لە ڕووباری وێر و گەیشتن بە ناوچە سەوزایی و گوندەکانی دەوروبەر. بەھۆی ڕەنگە سپییە دیارەکەیەوە، بووەتە یەکێک لە نیشانە ناسراوەکانی ناوچەکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی شەقامی کۆرپۆرەیشن

**پردی شەقامی کۆرپۆرەیشن** (بە ئینگلیزی: Corporation Street Bridge) پردێکی پیادەی شووشەبەندی مۆدێرنە لە ناوەندی شاری مانچستەر لە ئینگلتەرا. پردەکە ناوەندی بازاڕکردنی مانچستەر ئارندەیڵ (Manchester Arndale) بە باڵەخانەی سێلفریجز (پێشتر مارکس و سپێنسەر) دەبەستێتەوە و بەسەر شەقامی کۆرپۆرەیشندا دەپەڕێتەوە. ئەم پردە تەنھا ڕێڕەوێکی پەڕینەوە نییە، بەڵکو وەک ھێمایەکی گرنگی بووژانەوەی مانچستەر دوای تەقینەوەکەی ساڵی ١٩٩٦ دادەنرێت.

## مێژوو و گرنگیی ھێمایی
لە ١٥ی حوزەیرانی ١٩٩٦، سوپای کاتیی کۆماریی ئایرلەندی (IRA) بۆمبێکی گەورەی لەسەر شەقامی کۆرپۆرەیشن تەقاندەوە کە بووە ھۆی وێرانکارییەکی زۆر لە ناوەندی شاردا. یەکێک لەو پێکھاتانەی کە بە تەواوی ڕووخا، پردی پیادەی ئەوکات بوو کە ھەردوو باڵەخانەکەی پێکەوە دەبەستەوە. دوای ڕووداوەکە، پردێکی کاتی دانرا بۆ ڕاگرتنی پەیوەندیی نێوان دوو ناوەندە بازرگانییەکە. دروستکردنی پردی نوێ لە ساڵی ١٩٩٩ بەشێک بوو لە نەخشەی گەورەی ئاوەدانکردنەوەی ناوەندی شار. پردە نوێیەکە، کە لەلایەن کۆمپانیای نژیاروانیی Hodder + Partners نەخشێنراوە، بووە ھێمایەکی دیاری خۆڕاگری و متمانەبەخۆبوونی مانچستەر لە دوای ئەو کارەساتە.

وێنۆک|چەپ|ناوخۆی پردەکە کە پێکھاتە توولەکییەکەی و نەخشەسازیی "دییاگرید" پیشان دەدات.

## نەخشەسازیی و پێکھاتە
پردەکە خاوەنی نەخشەیەکی ناوازە و چاوگیرە کە بە شێوەی "S"ی خاو (lazy-S) ناسراوە. ئەم شێوە چەماوەیە تەنھا بۆ جوانی نییە، بەڵکو وەڵامێکی کردارییە بۆ بەستنەوەی دەروازەی دوو باڵەخانەکە کە ڕێک بەرامبەر یەکتر نین. پێکھاتەی سەرەکیی پردەکە لە چوارچێوەیەکی توولەکیی پۆڵایین پێکدێت کە بە شێوازی "دییاگرید" (diagrid) یان تۆڕی لار پێکەوە بەستراونەتەوە، کە ئەمەش ھەم ھێز و پتەوی و ھەم دیمەنێکی کراوەی پێ بەخشیوە. تەواوی پردەکە بە شووشە ڕووپۆش کراوە، کە وا دەکات ناوەوەی ڕووناک بێت و ڕێبواران ھەست بە کراوەیی بکەن.

## خەڵات و پێشوازی
بەھۆی نەخشەسازییە داھێنەرانە و گرنگییە ھێماییەکەیەوە، پردی شەقامی کۆرپۆرەیشن چەندین خەڵاتی بەدەستھێناوە. دیارترینیان بریتی بوو لە خەڵاتی پەیمانگای شاھانەی نژیاروانانی بەریتانی (RIBA) و خەڵاتی نەخشەسازیی پۆڵایینی پێکھاتەیی. پردەکە بووەتە یەکێک لە شوێنە ناسراوەکانی مانچستەر و جێگەی بایەخی گەشتیاران و خەڵکی شارەکەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی کۆرپۆرەیشن

**پردی کۆرپۆرەیشن** (بە ئینگلیزی: Corporation Bridge) پردێکی جووڵاوی مێژووییە لە جۆری باسکول لە شارۆچکەی گریمسبی لە ئینگلتەرا. پردەکە ڕێگای کۆرپۆرەیشن بەسەر بەنداوی ئەلێکساندرادا دەگوازێتەوە و وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم پۆلێن کراوە. پردەکە لە ١٩ی تەممووزی ١٩٢٥ لەلایەن شازادەی وێڵز (پاشای داھاتوو ئێدواردی ھەشتەم) بە فەرمی کرایەوە.

## مێژوو و نەخشەسازیی
پردی ئێستا جێگرەوەی پردێکی جووڵاوی پێشووترە کە لە ساڵی ١٨٧٢ دروست کرابوو، بەڵام بەھۆی ئەوەی بۆ ھاتوچۆی سەردەم گونجاو نەمابوو، بڕیاری دروستکردنی پردێکی نوێ درا. پردی کۆرپۆرەیشن لەلایەن ئالفرێد سی. گاردنەر، ئەندازیاری بەنداوەکە، نەخشێنراوە و لەلایەن کۆمپانیای بەناوبانگی Sir William Arrol & Co. جێبەجێ کراوە، کە ھەمان ئەو کۆمپانیایەیە کە پردی تاوەر لە لەندەن و پردی فۆرسی دروست کردووە.

پردەکە لە جۆری پردی باسکولی ھەڵگەڕاوەی شێوازی شێرزەر (Scherzer rolling lift bascule)ە. ئەم نەخشەسازییە پشت بە کێشی ھاوسەنگکەری کۆنکرێتیی گەورە دەبەستێت بۆ بەرزکردنەوە و کردنەوەی ڕێڕەوی ئاوەکە بۆ کەشتییەکان. لە بنەڕەتدا میکانیزمی بەرزکردنەوەکەی بە ھێزی ھایدرۆلیکی کاری دەکرد کە لەلایەن تاوەری بەنداوی گریمسبییەوە دابین دەکرا، بەڵام دواتر سیستەمەکە بۆ کارەبایی-ھایدرۆلیکی گۆڕدرا.

وێنۆک|چەپ|دیمەنێکی تری پردەکە کە میکانیزمی ھەڵگەڕاوەکەی پیشان دەدات.

## پڕۆژەی نۆژەنکردنەوە
بەھۆی تێپەڕبوونی نزیکەی سەد ساڵ بەسەر تەمەنیدا، پردەکە تووشی داخوران و زیانی پێکھاتەیی ببوو، ھەروەھا میکانیزمی بەرزکردنەوەکەی لەکار کەوتبوو. لەبەر ئەم ھۆکارانە، ئەنجومەنی باکووری ڕۆژھەڵاتی لینکۆڵنشێر پڕۆژەیەکی گەورەی نۆژەنکردنەوەی بۆ پردەکە ڕاگەیاند. ئەم پڕۆژەیە کە لە شوباتی ٢٠٢٣ دەستی پێ کردووە، بە تێچووی ٥.١ ملیۆن پاوەندی ستەرلینگ ئەنجام دەدرێت و بەشێکی زۆری بودجەکەی لەلایەن وەزارەتی گواستنەوەی بەریتانیاوە دابین کراوە.

ئامانجی سەرەکیی پڕۆژەکە چاککردنەوەی بنەڕەتیی پێکھاتە پۆڵایینەکان، نۆژەنکردنەوەی تەواوی میکانیزمی کردنەوە و داخستن، چاککردنی کارەباییەکان و بۆیەکردنەوەی تەواوی پردەکەیە. چاوەڕوان دەکرێت کارەکانی نۆژەنکردنەوەکە ماوەی ١٨ مانگ بخایەنێت و لەو ماوەیەدا پردەکە بەڕووی ھاتوچۆدا دادەخرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پارتی سەوزی ئینگلتەرا و وێڵز

**پارتی سەوزی ئینگلتەرا و وێڵز** (**GPEW** ; )، زۆرجار بە سادەیی بە **پارتی سەوز** یان **سەوزەکان** ناسراوە، پارتێکی سەوز و چەپ سیاسییە لە ئینگلتەرا و وێڵز. لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢٥ەوە زاک پۆلانسکی وەک سەرۆکی پارتەکە دەست بەکاربووە. لە ئێستادا پارتەکە چوار نوێنەری لە ئەنجومەنی کۆمۆنەکان و دوو نوێنەری لە ئەنجومەنی لۆردەکان ھەیە جگە لە زیاتر لە ٨٦٠ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران لەسەر ئاستی حکوومەتی ناوخۆیی و سێ ئەندامی ئەنجومەنی لەندەن.

ئایدۆلۆژیای پارتەکە ژینگەپارێزی لەگەڵ سیاسەتە ئابوورییە چەپەکان تێکەڵ دەکات، لەوانەش خزمەتگوزارییە گشتییە دارایییە باشەکان و کۆنترۆڵکراوەکانی ناوخۆیی. بانگەشە بۆ ئابوورییەکی جێگیر دەکات لەگەڵ ڕێکخستنی سەرمایەداری، و پشتگیری لە نوێنەرایەتی ڕێژەیی دەکات. ڕێبازێکی پێشکەوتووانە دەگرێتەبەر بۆ سیاسەتە کۆمەڵایەتییەکانی وەک ئازادییە مەدەنییەکان، مافی ئاژەڵان، مافەکانی ئێڵ جی بی تی و چاکسازی لە سیاسەتی ماددە ھۆشبەرەکان. ھەروەھا پارتەکە پشتگیری لە داھاتێکی بنەڕەتی گشتگیر و کرێی بژێوی ژیان و بەشداریکردنی دیموکراسی دەکات. دابەشکراوە بەسەر دابەشکارییە ناوچەیییە جیاوازەکاندا، لەنێویاندا پارتی سەوزی وێڵز کە نیمچە سەربەخۆیە و لە ئاستی نێودەوڵەتیدا سەر بە سەوزە جیھانییەکان و پارتی سەوزی ئەورووپایە.

لە ساڵی ١٩٩٠، ئەوەی ئەوکات پارتی سەوزی سەرتاسەری بەریتانیا بوو – کە سەرەتا وەک پارتی گەل لە ساڵی ١٩٧٣ دامەزرابوو – دابەش بوو بەسەر پارتی سەوزی ئینگلتەرا و وێڵز، سەوزەکانی سکۆتلەندا و پارتی سەوزی ئێرلەندای باکوور. لە ساڵی ١٩٩٠ەوە سێ پارتی سیاسی تەواو جیاواز و ناوازە بوون، خاوەنی سەرکردە و ئەندامێتی، سیاسەت و ھتد یەکەم ئەندامی پەرلەمانی بەدەستھێنا لە سەرکردەی ئەوکاتەی کارۆلین لوکاس (ھەرچەندە سینۆگ دافیس لە پلاید سیمرو لە ساڵانی نەوەدەکاندا بە بلیتی ھاوبەش ھەڵبژێردرا). بەو پێیەی پشتیوانی پارتەکە لە سەرانسەری ئینگلتەرا و وێڵز بڵاوبووەتەوە، و بە دەگمەن لە پۆلە گرنگەکانی ھەڵبژاردنەکاندا دۆزراوەتەوە، پارتەکە لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٩ تەنھا یەک کورسی لە ئەنجومەنی کۆمۆنەکاندا بەدەستھێناوە، پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بگاتە چوار کورسی کورسییەکانی پەرلەمان بە پشتبەستن بە پشکی دەنگە نیشتمانییەکانیان. پارتەکە لە ساڵی ٢٠٢٥دا پشتیوانییەکانی دەنگدەرانی ناڕازی لە پارتی کرێکاران زیادی کرد.

## سەرچاوەکان

## کتێبنامە

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ئەمانەش ببینە
* 
* 
* James Dennison. 2020. "" *Parliamentary Affairs*, Volume 73, Pages 125–141
** 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* LGBTIQA+ Greens
* Green Party Trade Union Group
* Young Greens

پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی وێڵزی
محەممەد کوڕی بیلالی ھەزەبانی

**محەممەد کوڕی بیلال ھەزەبانی**, سەرەتاییترین سەرۆکی تۆمارکراوی کوردانی ھەزەبانی بووە.

لە ساڵی ٩٠٦ی زایینی، لادێکانی مووسڵی وێران کرد. فەرمانڕەوای حەمدانیەکان، ئەبوو ھیجای عەبدوڵای کوڕی حەمدان، بەدوایدا ڕۆیشت بەڵام تووشی شکست بوو بەرامبەری. خەلیفەی عەباسی بەغدا ھێزی پشتیوانی بۆ حەمدانیەکان نارد و ئەبوو ھیجا بەردەوام بوو لە ڕاوەدوونانی محەممەدی کوڕی بیلال کە ٥ ھەزار خێزانی ھەزەبانیشی لەگەڵ بوو. ئاشتییەک کرا نێوان حەمدانیەکان و ھەزەبانیەکان و محەممەدی بیلالی ھەزەبانی ناچار بوو ھەموو خاکەکانیان لە باکووری مووسڵ ڕادەسری زوومەی (عەشیرەت) داسنی و ھومەیدی بکات.

## ئاماژەکان

پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٠یەم
زاک پۆلانسکی

**زاک پۆلانسکی** (ناوی لەدایکبوون **دەیڤید پاولدن**؛ ٢ی تشرینی دووەمی ١٩٨٢) سیاسەتمەدارێکی بەریتانییە کە لە ئەیلوولی ٢٠٢٥ەوە بووە بە سەرۆکی پارتی سەوزی ئینگلتەرا و وێڵز، شوێنگرەوەی سەرۆکایەتی ھاوبەشی کارلا دێنییەر و ئادریان ڕامسای بووە، ھەروەھا ئەندامی ئەنجومەنی لەندەن (AM) بووە لە مانگی ئایاری ٢٠٢١. پێش ئەوەی وەک سەرکردە ھەڵبژێردرێت، پۆلانسکی پێشتر جێگری سەرۆکی سەوزەکان بووە لە ساڵی ٢٠٢٢ تا ٢٠٢٥.

پۆلانسکی بۆچوونە سیاسییەکانی خۆی بە ئیکۆ-پۆپۆلیستی وەسف دەکات، پرسە فراوانەکانی وەک گرانیی تێچووی ژیان و قەیرانی کەشوھەوا بەیەکەوە دەبەستێتەوە کە ھەردووکیان بەھۆی دەوڵەمەندەکانەوەن.

## بۆچوونە سیاسییەکان
پۆلانسکی بۆچوونە سیاسییەکانی خۆی بە ئیکۆ-پۆپۆلیستی ناوزەد کردووە، کە سیاسەتی ژینگەیی و پۆپۆلیزمی تێکەڵ کردووە. پۆلانسکی دەڵێت خەڵک ناتوانن قەیرانی کەشوھەوا لەبەرچاو بگرن ئەگەر لەگەڵ نیگەرانییە ماددییە ڕۆژانەییەکانی وەک بارگرانی زۆری کرێ، و تێچووی بەرزی خۆراک یان گەرمکردنەوەدا کێشەیان ھەبێت. جگە لە سیاسەتی سەوز، پۆلانسکی بانگەشە بۆ زیادکردنی باج لەسەر ملیاردێرەکان، دووبارە بە نیشتمانیکردنی کۆمپانیاکانی ئاو، تەحەدای کەمی یارمەتییەکانی حکوومەت لەسەر سیاسەتەکانی سفری پاک و ڕێکخستنی زیاتری کۆمپانیا تایبەتەکان کردووە. [ ھەروەھا پۆلانسکی پشتگیری لە ھێنانەکایەی باجی سەروەت و سامان کردووە، پێی وایە باج لەسەر سامان دادپەروەرترە لەوەی کە باج لەسەر داھاتی بنەمای کار بێت.

پۆلانسکی ڕای گەیاندووە کە پێی وایە شەڕی غەززە جینۆسایدە و پێویستە لەلایەن حکوومەتی بەریتانیاوە بەو شێوەیە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت.

پۆلانسکی ڕەخنە لە پەیوەندییەکانی بەریتانیا لەگەڵ ئەمریکا و ناتۆ دەگرێت و بانگەشە بۆ کشانەوەی بەریتانیا لە ناتۆ دەکات. پۆلانسکی ڕای گەیاندووە کە پێی وایە ئەندامێتی بەریتانیا لە ناتۆ لە درێژخایەندا ناتوانرێت بەردەوام بێت، بەشێکیش بەھۆی ھەڕەشەکانی دۆناڵد ترەمپەوە بۆ لکاندنی گرینلاند، ھەروەھا ناتۆ کە میلیتاریزم پێش دیپلۆماسی لە پێشینەی کارەکانی داناوە. پۆلانسکی پێشنیاری کردووە کە دامەزراندنی ڕێکخراوەکان کە بەرگری و دیموکراسی و دیپلۆماسی و ئاشتی نێودەوڵەتی ئەورووپا لە پێشی نەدا بن، ڕێگە بە بەریتانیا دەدات لە کۆتاییدا ناتۆ بەجێبھێڵێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی ھەڵمەتی سەرکردایەتی
* پڕۆفایلی لە ئەنجومەنی لەندەن

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢
پۆل:سۆسیالیستەکانی جوولەکە
پردی کرۆفت

**پردی کرۆفت** (بە ئینگلیزی: Croft Bridge) پردێکی ڕێگایە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی ناوەڕاست و بەسەر ڕووباری تیس لە باکووری ئینگلتەرا دروست کراوە. پردەکە گوندی کرۆفت-ئۆن-تیس لە یۆرکشێری باکوور بە گوندی ھوروێرت-ئۆن-تیس لە کاونتی دەرەم دەبەستێتەوە. ئەم پردە بەھۆی گرنگییە مێژوویی و نژیاروانییەکەیەوە وەک پێکھاتەیەکی پارێزراوی پلە یەک پۆلێن کراوە.

## مێژوو
مێژووی دروستکردنی پردی کرۆفت بە وردی دیار نییە، بەڵام وا دادەنرێت کە لە کۆتایییەکانی سەدەی چواردەھەم یان سەرەتاکانی سەدەی پازدەھەمدا بنیات نرابێت. ئەم پردە لە شوێنی پەڕینەوەیەکی کۆنتر دروست کراوە کە پێشتر لەلایەن ڕۆمەکانەوە بەکار ھاتووە. پردەکە لە مێژوودا گرنگییەکی ستراتیژیی ھەبووە و لە ساڵی ١٦٤٢دا، لە کاتی شەڕی ناوخۆییی ئینگلتەرادا، شەڕێک لە نزیکی ڕووی داوە کە بە "شەڕی پردی کرۆفت" ناسراوە.

لە ساڵی ١٧٩٥دا، پردەکە فراوان کرا بۆ ئەوەی بتوانێت وەڵامدەرەوەی پێداویستییەکانی ھاتوچۆی ئەو سەردەمە بێت. کاری فراوانکردنەکە لە لای خوارەوەی (downstream) پردە کۆنەکە ئەنجام درا، کە بووە ھۆی ئەوەی پانییەکەی نزیکەی دوو ھێندە زیاد بکات. خانوویەکی باجگرتن (toll house) لەسەر پردەکە ھەبوو کە ئێستا وەک ماڵێکی تایبەت بەکار دێت.

## نەخشەسازیی و پێکھاتە
پردی کرۆفت لە بەردی لمین (sandstone) دروست کراوە و لە حەوت کەوانەی سەرەکیی نایەکسان پێک دێت. لای سەرەوەی پردەکە (upstream) ھێشتا نەخشەسازییە میدیڤاڵییە ڕەسەنەکەی پاراستووە، کە کەوانەکانی شێوەیەکی تیژ (pointed) و بنکەی ستوونەکانیشی (cutwaters) شێوەیەکی سێگۆشەییان ھەیە. بەڵام لای خوارەوەی، کە لە سەدەی ھەژدەھەمدا فراوان کراوە، کەوانەکانی شێوەی نیوبازنەیی (semi-circular)یان ھەیە و نەخشەسازییەکی نوێتر نیشان دەدات.

یەکێک لە تایبەتمەندییە دیارەکانی پردەکە، بوونی بەردێکی چوارگۆشەی "وینستۆن" (whinstone)ە کە لە چوارەمین ستوونی پردەکەدا (لە لای یۆرکشایرییەوە) جێگیر کراوە. ئەم بەردە ھێمای سنووری نەریتیی نێوان یۆرکشێری باکوور و کاونتی دەرەم دیاری دەکات. ھەروەھا، ستوونێکی یادگاری (obelisk) لەسەر پردەکە ھەیە کە ئاستی بەرزبوونەوەی ئاوی لافاوەکەی ساڵی ١٧٧١ نیشان دەدات.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی شارۆچکەی کریکلاید

**پردی شارۆچکەی کریکلاید** (بە ئینگلیزی: Cricklade Town Bridge) پردێکی مێژووییە کە دەکەوێتە شارۆچکەی کریکلاید لە ویلایەتی ویڵتشێر لە ئینگلتەرا. پردەکە ڕێگای B4040 بەسەر بەشی سەرەتایی ڕووباری تەمزدا ھەڵدەگرێت و وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم (Grade II listed) پۆلێن کراوە.

## مێژوو و نەخشەسازیی
پردی ئێستا لە ساڵی ١٨٢٤ دروست کراوە و جێگەی پردێکی کۆنتر گرتووەتەوە. نەخشەکەی لە کەرەستەی بەردی کلسی ئەشلار (limestone ashlar) پێکھاتووە، کە جۆرێکە لە بەردی ورد و ڕێک بڕاو. پردەکە خاوەنی تاقێکی تاکە بەشییە (single segmental arch) کە بەردێکی کلیلی دەرپەڕیوی لە ناوەڕاستدایە. ھەروەھا پەرژینی بەردینی پتەوی ھەیە کە بە بەردی تەختی ڕیزکراو داپۆشراوە و لە ھەردوو سەرەکەیدا ستوونی چوارگۆشەیی ھەیە کە سەری ھەرەمییان لەسەرە. ئەم پردە لە ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٥٥ بە فەرمی وەک باڵەخانەیەکی پارێزراو تۆمار کراوە.

وێنۆک|چەپ|دیمەنێکی تری پردەکە لە کریکلاید.

## شوێن و تایبەتمەندی
پردی شارۆچکەی کریکلاید بە یەکەم پردی سەر ڕێگای گشتی دادەنرێت کە بەسەر ڕووباری تەمزدا دروست کراوە لە دوای سەرچاوەکەیەوە. لەم خاڵەدا، ڕووباری تەمز ھێشتا زۆر بچووکە و زیاتر لە جۆگەیەک یان ڕووبارۆچکەیەک دەچێت نەک ڕووبارێکی گەورە. پردەکە بەشێکە لە ڕێڕەوی بەناوبانگی نیشتمانیی ڕێڕەوی تەمز (Thames Path)، کە ڕێگەیەکی درێژی پیادەڕەوییە و بە درێژایی ڕووبارەکە درێژ دەبێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی کرۆپرێدی

**پردی کرۆپرێدی** (بە ئینگلیزی: Cropredy Bridge) پردێکی مێژووییە لە گوندی کرۆپرێدی لە ئۆکسفۆردشێر، ئینگلتەرا. ئەم پردە بە پلەی یەکەم بەھۆی ئەوەوە ناسراوە کە شوێنی یەکێک لە شەڕەکانی شەڕی ناوخۆییی ئینگلتەرا بووە، کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٦٤٤ ڕوویدا و بە شەڕی پردی کرۆپرێدی ناسراوە. ئەمڕۆ پردەکە وەک یادگارێکی مێژوویی پارێزراوە و ھێشتاش لەلایەن ھاتوچۆی سووکەوە بەکاردەھێنرێت.

## مێژوو و نەخشەسازیی
پردی کرۆپرێدی لە سەرەتادا لە ساڵی ١٣١٢ دروست کراوە. پێکھاتەکەی لە بەردی ئاسنینی ناوچەیی (marlstone) دروست کراوە و لە چەندین قۆناغی جیاوازدا فراوان کراوە. لە ساڵی ١٦٩١دا فراوانکاریی بۆ کرا بۆ ئەوەی ڕێگە بە ھاتوچۆی زیاتر بدات، ھەروەھا لە ساڵی ١٧٨٠دا جارێکی دیکە فراوانتر کرایەوە. پردەکە بەھۆی گرنگییە مێژوویی و نژیاروانییەکەیەوە وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم* پۆلێن کراوە.

## شەڕی پردی کرۆپرێدی
گرنگترین ڕووداو لە مێژووی پردەکەدا، شەڕی پردی کرۆپرێدییە کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٦٤٤ لە چوارچێوەی شەڕی ناوخۆییی ئینگلتەرادا ڕوویدا.

### پێشینە
لە حوزەیرانی ١٦٤٤دا، سوپای پاشایەتی بە سەرکردایەتیی خودی شا چارڵزی یەکەم لە ئۆکسفۆردەوە بەرەو باکوور دەکشا، لە کاتێکدا سوپای پەرلەمانتاران بە سەرکردایەتیی سێر ویلیام واڵەر بەدوایانەوە بوون. واڵەر ھەوڵی دەدا ڕێگە لە سوپای شا بگرێت و ناچاری بکات شەڕ بکات. ھەردوو سوپاکە لە دوو دیوی جیاوازی ڕووباری چێروێڵەوە دەڕۆیشتن و پردی کرۆپرێدی بووە خاڵێکی ستراتیژیی گرنگ.

وێنۆک|چەپ|دیمەنی پردی کرۆپرێدی بەرەو ویلیامسکۆت، کە گۆڕەپانی شەڕەکە بووە.

### ڕووداوەکانی شەڕەکە
کاتێک پێشڕەوی سوپای پاشایەتی لە پردەکە پەڕییەوە، واڵەر ھەلەکەی قۆستەوە و ھێرشی کردە سەر پاشڕەوی سوپاکەی شا کە ھێشتا لە دیوی باشوور مابوونەوە. ھێزەکانی پەرلەمان توانییان بۆ ماوەیەکی کاتی دەست بەسەر پردەکەدا بگرن و چەند تۆپێکی پاشایەتییەکان بگرن. بەڵام، ھێرشێکی پێچەوانەی خێرای سوارچاکانی پاشایەتی بە سەرکردایەتیی ئێرلی کلیڤلاند، ھێزەکانی واڵەری تێک شکاند و ناچاری کردن پاشەکشە بکەن. لە ئەنجامدا، پاشایەتییەکان نەک ھەر پردەکەیان کۆنترۆڵ کردەوە، بەڵکو توانییان دەست بەسەر ١١ تۆپی سوپای پەرلەمانتاراندا بگرن.

### دەرەنجام و گرنگی
شەڕی پردی کرۆپرێدی بە سەرکەوتنێکی تاکتیکی بۆ لایەنگرانی پاشا دادەنرێت. ھەرچەندە زیانە گیانییەکان کەم بوون، بەڵام ئەم سەرکەوتنە ستراتیژی بوو، چونکە ڕێگەی بە شا چارڵز دا کە لە سوپاکەی واڵەر دوور بکەوێتەوە و بەرەو ڕۆژئاوا بکشێتەوە. ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە دواتر بتوانێت لە شەڕی لۆستویتیەڵدا سوپای ئێرلی ئێسێکس تێک بشکێنێت. لە لایەکی دیکەوە، سوپاکەی واڵەر ورەی بە تەواوی ڕووخا و بۆ ماوەیەک کاریگەریی لەدەست دا.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی کرۆس کیز

**پردی کرۆس کیز** (بە ئینگلیزی: Cross Keys Bridge) پردێکی جووڵاوی (swing bridge) ڤیکتۆریاییە کە ڕێگای A17 بەسەر ڕووباری نیندا دەگوازێتەوە، لە شارۆچکەی سەتن بریج لە لینکۆڵنشێر، ئینگلتەرا. ئەم پردە نموونەیەکی دیاری ئەندازیاریی سەدەی نۆزدەمە و بەھۆی گرنگیی مێژوویی و تەکنیکییەوە وەک پێکھاتەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم* پۆلێن کراوە.

## مێژوو
پردی ئێستا سێیەم پردە کە لەم شوێنەدا دروست کراوە بۆ پەڕینەوە لە ڕووباری نین.

**پردی یەکەم (١٨٣١):** یەکەم پرد لەلایەن ئەندازیاری بەناوبانگ تۆماس تێلفۆردەوە نەخشێنرا و لە ساڵی ١٨٣١ کرایەوە. ئەم پردە پێکھاتەیەکی ئاسنی داڕێژراو بوو، بەڵام بەھۆی کاریگەریی مەل و باھۆزەوە، بەخێرایی دەرکەوت کە گونجاو نییە بۆ ئەم شوێنە.

**پردی دووەم (١٨٥٠):** لە ساڵی ١٨٥٠، پردێکی نوێ لەلایەن کۆمپانیای میدلاند ڕەیلوەی (Midland Railway) و بە نەخشەسازیی ڕۆبێرت ستیڤنسن دروست کرا. ئەم پردەش پردێکی جووڵاو بوو و ھێڵی شەمەندەفەری دەگواستەوە.

وێنۆک|چەپ|پردەکە ڕێگای سەرەکیی A17 ھەڵدەگرێت، کە ڕێڕەوێکی گرنگی ھاتوچۆیە.

## پردی ئێستا (١٨٩٧)
بەھۆی زیادبوونی قەبارەی ھاتوچۆی شەمەندەفەر و پێویستیی گواستنەوەی شەمەندەفەری قورستر، بڕیار درا پردێکی نوێ و بەھێزتر دروست بکرێت. پردی ئێستا لە ساڵی ١٨٩٧ کرایەوە و لەلایەن ئەندازیاران سێر جۆن وۆڵف باری و ئارسەر ئایرێسەوە نەخشێنرا. ئەم پردە لە سەرەتادا بۆ دوو مەبەست بەکاردەھات: گواستنەوەی یەک ھێڵی شەمەندەفەری (کە بەشێک بوو لە ھێڵی ھاوبەشی میدلاند و گەورەی باکوور) و ھەروەھا ڕێگایەکی گشتی.

پردەکە لە پۆڵا و ئاسن دروست کراوە و لەسەر ستوونێکی ناوەندیی گەورە دەسوڕێتەوە، کە ڕێگە بە کەشتییەکان دەدات بە ڕووبارەکەدا تێپەڕن. میکانیزمی سووڕانەوەکەی لە ڕێگەی سیستەمێکی ھایدرۆلیکییەوە کار دەکات، کە لە سەرەتادا بەھۆی بزوێنەری گازەوە کاری پێ دەکرا.

## گۆڕانکاری و بەکارھێنانی ئەمڕۆ
لەگەڵ داخستنی ھێڵی شەمەندەفەرەکە لە ساڵی ١٩٦٥، چیتر پێویستی بە بەشی شەمەندەفەری پردەکە نەمابوو. لە ساڵی ١٩٧٠، کار کرا لەسەر لابردنی ھێڵە ئاسنینەکە و فراوانکردنی ڕێگاکە بۆ دوو سایدی ھاتوچۆ. ئەمڕۆ، پردەکە تەنھا لەلایەن ڕێگای A17ەوە بەکاردەھێنرێت کە ڕێڕەوێکی سەرەکیی ھاتوچۆیە لە ناوچەکەدا.

وێنۆک|چەپ|یەکەی ھێزی ھایدرۆلیکی کە بۆ جووڵاندن و سووڕاندنەوەی پردەکە بەکاردێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
ماھیر ئەلجازی

**ماھیر زیاب حوسێن ئەلجازی** (٢٨ی نیسانی ١٩٨٥ – ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤) سەربازێکی خانەنشینکراوی ئوردنی بووە و دواتر وەک شۆفێری بارھەڵگر کاری کردووە. ماھر بە ئەنجامدەری ھێرشی تەقەکردن لە دەروازەی سنووری کەرامە ناسراوە، کە تێیدا سێ پاسەوانی سنووری ئیسرائیلی بە دەمانچەیەکی JTP -9C کوشتووە. پاشان لە کاتی شەڕێکی چەکداریدا لەگەڵ پاسەوانەکانی دیکە لە ھەمان شوێن شەھید بوو. ئەم ھێرشە نزیکەی ساڵێک دوای شەڕی بەردەوامی غەززە ھات دوای ئۆپەراسیۆنی لافاوی ئەقسا.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٢٠٢٤
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥
پردی کەڵھام

**پردی کەڵھام** (بە ئینگلیزی: Culham Bridge) پردێکی بەردینی مێژووییە لە شارۆچکەی کەڵھام لە ئۆکسفۆردشێر، ئینگلتەرا. پردەکە ڕێگای A415 بەسەر جۆگەی سویفت دیچدا دەگوازێتەوە، کە لقێکی پێشووی ڕووباری تەمز بووە. ئەم پردە کە مێژووەکەی بۆ سەرەتای سەدەی پازدەھەم دەگەڕێتەوە، وەک بەشێک لە ڕێڕەوێکی سەرەکی کە شاری ئابینگدۆنی دەبەستەوە بە دۆرچێستەر، دروست کراوە و بە یەکێک لە یادگارە مێژووییە گرنگەکانی ناوچەکە دادەنرێت.

## مێژوو و دروستکردن
پردی کەڵھام لە نێوان ساڵانی ١٤١٦ بۆ ١٤٢٢ وەک بەشێک لە پڕۆژەیەکی گەورەتر، کە پردی ئابینگدۆنیشی لەخۆگرتبوو، دروست کرا. پڕۆژەکە لەلایەن "برایەتیی خاچی پیرۆز" (Fraternity of the Holy Cross) کە کۆمەڵەیەکی بازرگانانی ئابینگدۆن بوون، بە سەرپەرشتی و دابینکردنی دارایی لەلایەن کەسایەتییەک بە ناوی جۆفری باربور، بەڕێوە چوو. لە سەرەتادا بە "پردی کەڵھام ھایس" (Culham Hythe Bridge) ناسرابوو. ئامانجی سەرەکیی پڕۆژەکە ئاسانکردنی ھاتوچۆ و گواستنەوەی بازرگانی بوو لەو ناوچەیەدا.

## نژیاروانی و پێکھاتە
پردەکە لە بەردی خۆڵیی ناوچەیی (ashlar and rubble) دروست کراوە و لە چوار کەوانەی نووکتیژ پێکھاتووە. دیزاینی کەوانەکان لە ژێرەوە پەراسووکردارە (ribbed)، کە شێوازێکی باوی بیناسازیی سەدەکانی ناوەڕاستە. ھەروەھا، پردەکە خاوەنی بڕەرە ئاویی تیژە (V-shaped cutwaters) کە یارمەتیی شکاندنی شەپۆل و کەمکردنەوەی فشاری ئاو دەدەن لەسەر ستوونەکان. لە سەدەکانی دواتردا، بەتایبەتی لە سەدەی ١٨ یان ١٩، پەرژینی خشتی بۆ زیاد کراوە. وەک زۆربەی پردە ھاوتەمەنەکانی، پانیی پردی کەڵھام کەمە و بە شێوەیەک نەخشێنراوە کە بۆ ھاتوچۆی گالیسکە و پیادەی ئەو سەردەمە گونجاو بووە.

## گرنگیی مێژوویی
پردی کەڵھام بەھۆی تەمەنی درێژی و پارێزراوییەوە خاوەن گرنگییەکی زۆری مێژووییە. ئەم پردە ڕۆڵێکی گرنگی لە شەڕی ناوخۆی ئینگلتەرادا گێڕاوە. لە ساڵی ١٦٤٥، شەڕێک لە نزیک پردەکە ڕوویدا کە بە "شەڕی پردی کەڵھام" ناسراوە. لەم شەڕەدا، ھێزەکانی پەرلەمانتار یەکێک لە کەوانەکانی پردەکەیان تێکدا بۆ ئەوەی ڕێگری لە پێشڕەویی ھێزەکانی پاشا بکەن، ھەرچەندە دواتر کەوانەکە چاک کرایەوە.

بەھۆی بەھا مێژوویی و نژیاروانییەکەیەوە، پردی کەڵھام وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم* (Grade II* listed building) و یادگارێکی خشتەبەندکراو (Scheduled Monument) پۆلێن کراوە، کە ئەمەش بەرزترین ئاستی پاراستنی یاساییە بۆ میراتی نیشتمانی لە بەریتانیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی دارلی

**پردی دارلی** (بە ئینگلیزی: Darley Bridge) پردێکی مێژووییە کە لە سەدەی پازدەھەمدا دروست کراوە و دەکەوێتە گوندی دارلی بریج لە نزیک دارلی دەیڵ، دەربی شێر لە ئینگلتەرا. پردەکە بەسەر ڕووباری دێروێنتدا ھاتوچۆ دەکات و تا ئەمڕۆش بۆ گواستنەوەی ئۆتۆمبێل بەکاردەھێنرێت. بەھۆی گرنگییە مێژوویی و نژیاروانییەکەیەوە، وەک پێکھاتەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم* (Grade II* listed) پۆلێن کراوە.

## پێکھاتە و بەکارھێنان
پردی دارلی لە بەرد دروست کراوە و لە سێ کەوانەی سەرەکی پێکدێت. ئەم پردە کۆنە ھێشتاش بەشێکە لە تۆڕی ڕێگاوبانی ناوچەکە. بۆ ئاسانکاریی زیاتری پیادەکان، لە سەدەی نۆزدەھەمدا پردێکی تایبەت بە پیادە لە تەنیشتییەوە دروست کرا.

وێنۆک|چەپ|کەسێک خەریکی ماسیگرتنە لە نزیک پردی دارلی، ٢٠١٠.

## شوێنی پشوودان
لە تەنیشت پردەکە و لەسەر کەناری ڕووباری دێروێنت، شوێنێکی پشوودان (picnic site) ھەیە کە لەلایەن ئەنجومەنی پارێزگای دەربی شێرەوە سەرپەرشتی دەکرێت. ئەم شوێنە دیمەنێکی ڕاستەوخۆی پردە مێژووییەکەی ھەیە و بەھۆی ئاسانیی گەیشتن پێی، بووەتە جێگەیەکی خوازراو بۆ خێزانەکان تا پشووی تێدا بدەن و چالاکی وەک مەلەکردن لە ئاوە تەنکەکانی ڕووبارەکەدا ئەنجام بدەن. ھەروەھا، ژینگەی دەوروبەری ڕووبارەکە شوێنی نیشتەجێبوونی ھەندێک باڵندە، وەک باڵندەی 'دیپەر' (dipper) کە لەسەر ڕووبارەکەدا دەبینرێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
لیستی دوورگەکانی یۆنان

لیستی دوورگەکان کە بە بەشێک لە یۆنان دادەنرێت, بەپێی ڕووبەر ڕیزکراون.

## ئاماژەکان

پۆل:جوگرافیای یۆنان
پۆل:دوورگەکانی یۆنان
پردی دێڵ

**پردی دێڵ** (بە ئینگلیزی: Dell Bridge) پردێکی پیادەیە کە دەکەوێتە گوندی مۆدێلی پۆرت سەنلایت، مێرزیساید، ئینگلتەرا. پردەکە بەسەر دۆڵێکدا (dell) دروست کراوە و بەھۆی گرنگیی مێژوویی و نژیاروانییەکەیەوە، لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٥ وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم (Grade II listed building) دەستنیشان کراوە.

## نەخشەسازیی و پێکھاتە
پردی دێڵ لە دەوروبەری ساڵی ١٨٩٤ لەلایەن بەشی نژیاروانیی کۆمپانیای لیڤەر براژەرز (Lever Brothers) نەخشەسازیی بۆ کراوە، کە بەڕێوەبەری بەشەکە لەو کاتەدا نژیاروان جەیمس لۆماکس-سیمپسۆن بوو. پردەکە لە بەردی لمینی سوور (red sandstone) دروست کراوە و لە یەک کەوانەی پارچەیی (segmental arch) پێکھاتووە.

وێنۆک|چەپ|دیمەنێکی تری پردی دێڵ

پردەکە پەرژینی پتەوی ھەیە کە لە کۆتاییەکانیدا ستوونی چوارگۆشەیی ھەیە. لەسەر ھەر یەکێک لەم ستوونانە گۆیەکی بازنەیی (ball finial) وەک ڕازاندنەوە دانراوە. نەخشەی سادە و پتەوی پردەکە لەگەڵ ژینگەی سەوزی دەوروبەریدا بەشێکە لە دیزاینی گشتیی گوندی پۆرت سەنلایت.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی ئەسک

**پردی ئەسک** (بە ئینگلیزی: Usk Bridge) پردێکی مێژووییە لە شارۆچکەی برێکۆن، پاویس، وێڵز، کە بەسەر ڕووباری ئەسکدا ڕێگای A40 دەگوازێتەوە. ئەم پردە کە مێژووەکەی بۆ سەدەی شازدەھەم دەگەڕێتەوە، بەھۆی گرنگییە نژیاروانی و مێژووییەکەیەوە وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی یەکەم (Grade I listed building) و یادگارێکی خشتەبەندکراو (Scheduled Ancient Monument) پۆلێن کراوە.

## مێژوو
پێشینەی پردێک لەم شوێنەدا دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی ناوەڕاست، بەڵام لە ساڵی ١٥٣٥دا بەھۆی لافاوێکی گەورەوە وێران بوو. لە ساڵی ١٥٦٣، پردەکە بە بەرد دووبارە دروست کرایەوە. بەپێی نەریتە ناوخۆییەکان، دوای ئەوەی ھاوسەری سێر جۆن گەیمز (Sir John Games)، کەسایەتییەکی دیاری ناوچەکە، لە کاتی پەڕینەوە لە ڕووبارەکەدا خنکا، ئەو بڕیاری دا پردێکی نوێ و پتەو لەسەر ئەرکی خۆی دروست بکات.

لە ساڵی ١٧٩٤دا، پردەکە بە مەبەستی فراوانکردن و گونجاندنی لەگەڵ ھاتوچۆی زیاتردا، لەلایەن ئەندازیار تۆماس ئێدواردز، کوڕی پردسازە بەناوبانگەکە ویلیام ئێدواردز، کاری نوێکردنەوەی بۆ کرا. لەم نوێکردنەوەیەدا، کەوانەیەکی نوێ لە لای ڕۆژئاواوە بۆ زیاد کرا. گۆڕانکارییەکی دیاری دیکە لە ساڵی ١٩٥٥ ئەنجام درا، کاتێک ڕێڕەوی پیادەی کۆنکرێتی بە شێوەی کانتیلیڤەر بۆ ھەردوو لای پردەکە زیاد کرا بۆ سەلامەتیی پیادەکان.

وێنۆک|چەپ|ڕووباری ئەسک و پردەکە لە برێکۆن.

## نەخشەسازیی و پێکھاتە
پردی ئەسک لە حەوت کەوانەی بەردینی پێکھاتووە کە شێوەیان نووکتیژە و تایبətمەندیی نژیاروانیی سەردەمی تیودۆر نیشان دەدەن. پردەکە خاوەنی بڕەرە ئاویی تیژە (cutwaters) کە یارمەتیی کەمکردنەوەی فشاری ئاو لەسەر ستوونەکان دەدات، بەتایبەتی لە کاتی لافاودا. پێکھاتە سەرەکییەکەی پردەکە ھی ساڵی ١٥٦٣یە، لە کاتێکدا کەوانە زیادکراوەکەی ساڵی ١٧٩٤ و ڕێڕەوە کۆنکرێتییەکانی ١٩٥٥ قۆناغە جیاوازەکانی گەشەسەندنی پردەکە نیشان دەدەن. ئەم تێکەڵاوییە لە نێوان نژیاروانیی کۆن و پێویستیی مۆدێرن، پردەکەی کردووەتە نموونەیەکی گرنگی مێژووی ئەندازیاری.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی وێڵز
پردی بریتانیا

**پردی بریتانیا** (بە ئینگلیزی: Britannia Bridge) پردێکە لە وێڵز کە بەسەر گەرووی مێنایدا لە نێوان دوورگەی ئانگڵسی و خاکی سەرەکیی وێڵزدا پەڕینەوە دەکات. پردەکە لە دوو نھۆم پێکدێت؛ نھۆمی خوارەوە ھێڵی شەمەندەفەر ھەڵدەگرێت و نھۆمی سەرەوەش ڕێگای ئۆتۆمبێلی A55 ھەڵدەگرێت. ئەم پردە لە سەرەتایدا وەک شاکارێکی ئەندازیاریی سەردەمی ڤیکتۆریا لەلایەن ڕۆبێرت ستیڤنسنەوە نەخشێنرابوو، بەڵام دوای ئاگرکەوتنەوەیەکی وێرانکەر لە ساڵی ١٩٧٠، بە شێوەیەکی بنەڕەتی دووبارە دروست کرایەوە.

## پردی ڕەسەن (١٨٥٠)
پێویستیی دروستکردنی پردەکە لە چوارچێوەی پڕۆژەی ھێڵی شەمەندەفەری چێستەر و ھۆلیھێددا ھاتە کایەوە، کە ئامانجی بەستنەوەی لەندەن بە بەندەری ھۆلیھێد بوو بۆ گەیاندنی پۆستە بە ئایرلەند. گەورەترین ئاستەنگ دروستکردنی پردێک بوو بەسەر گەرووی مێنایدا کە ڕێگە بە کەشتییە بەرزەکان بدات بە سەلامەتی تێپەڕن. ئەمەش وای کرد کە ئەندازیاری سەرەکی، ڕۆبێرت ستیڤنسن، بیر لە نەخشەیەکی شۆڕشگێڕانە بکاتەوە.

### نەخشەسازیی و دروستکردن
نەخشە ناوازەکەی ستیڤنسن بریتی بوو لە "پردی بۆری" (tubular bridge)، کە لە دوو بۆریی گەورەی ئاسنی چوارگۆشەیی پێکھاتبوو. شەمەندەفەرەکان لەناو ئەم بۆریانەدا ھاتوچۆیان دەکرد. بۆ دڵنیابوون لە پتەویی ئەم نەخشەیە، ستیڤنسن بە ھاوکاریی ئەندازیاران ویلیام فەیربێرن و ئیتن ھۆدجکینسن، زنجیرەیەک تاقیکردنەوەی وردی ئەنجام دا. بۆرییەکان لەسەر کەنار دروست کران، پاشان بە کەڵەکی تایبەت بۆ شوێنی خۆیان گواسترانەوە و بە شێوەیەکی ورد بەرز کرانەوە بۆ سەر تاوەرە بەردینەکان. پردەکە لەسەر سێ تاوەری بەردی مەزن ڕاگیرابوو، و لە ھەر چوار لای پردەکەوە دوو پەیکەری شێری گەورە دانران کە لەلایەن پەیکەرتاش جۆن تۆماسەوە نەخشێنرابوون. پردی ڕەسەنی بریتانیا لە ٥ی ئازاری ١٨٥٠ بە فەرمی کرایەوە و وەک سەرکەوتنێکی گەورەی ئەندازیاریی سەردەمی خۆی ناسرا.

وێنۆک|چەپ|پردی بریتانیای ڕەسەن، نزیکەی ١٨٥٢، کە دیزاینی بۆرییەکەی تێدا دیارە.

## ئاگرکەوتنەوە و نۆژەنکردنەوە
لە شەوی ٢٣ی ئایاری ١٩٧٠، دوو گەنج بە ھەڵە ئاگرێکیان لەناو یەکێک لە بۆرییەکاندا کردەوە کە بە خێرایی تەشەنەی سەند و بووە ھۆی کارەساتێکی گەورە. گەرمیی زۆری ئاگرەکە بووە ھۆی ئەوەی کە بۆرییە ئاسنینەکان شل ببنەوە و بچەمێنەوە، بەجۆرێک کە پردەکە توانای ھەڵگرتنی ھیچ قورساییەکی نەمێنێت و بە تەواوی لەکارکەوت. ئەم ڕووداوە ھێڵی شەمەندەفەری سەرەکیی بۆ دوورگەی ئانگڵسی پچڕاند.

### پردی نوێ
بڕیار درا کە پردەکە بە بەکارھێنانی تاوەرە بەردینە ڕەسەنەکان دووبارە دروست بکرێتەوە. نەخشەی نوێ، کە لەلایەن کۆمپانیای Husband & Co. دانرا، بریتی بوو لە دروستکردنی کەوانەی پتەو لە نێوان تاوەرەکاندا بۆ ڕاگرتنی دوو نھۆمی نوێ: نھۆمی خوارەوە بۆ ھێڵی شەمەندەفەر و نھۆمی سەرەوە بۆ ڕێگایەکی فراوانی ئۆتۆمبێل (A55). بۆرییە سووتاوەکانی ستیڤنسن پارچە پارچە کران و لابران. ھێڵی شەمەندەفەر لە ساڵی ١٩٧٢دا دووبارە کرایەوە و نھۆمی سەرەوەی ڕێگای ئۆتۆمبێلیش لە ساڵی ١٩٨٠دا بەڕووی ھاتوچۆدا کرایەوە. ئەمڕۆ، پردی بریتانیا وەک ھێمایەکی زیندووی تێکەڵکردنی میراتی ئەندازیاریی سەدەی نۆزدەھەم و تەکنەلۆژیای سەدەی بیستەم خزمەت دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی وێڵز
پردی کاردیف

**پردی کاردیف** (بە ئینگلیزی: Cardiff Bridge)، کە ھەندێک جار بە **پردی کانتۆن** (Canton Bridge)یش ناودەبرێت، یەکێکە لە پردە سەرەکییەکانی شاری کاردیف لە وێڵز. پردەکە شەقامی قەڵا (Castle Street) بەسەر ڕووباری تافدا دەگوازێتەوە و ناوەندی شار بە ناوچەی کانتۆن دەبەستێتەوە. پردی ئێستا، کە لە ساڵی ١٨٨٣ دروست کراوە، نوێترین وەشانە لە زنجیرەیەک پرد کە لە ھەمان شوێندا لە سەدەکانی ناوەڕاستەوە بوونیان ھەبووە.

## مێژوو
یەکەم پردی بەردین لەم شوێنەدا لە سەدەی سێزدەھەمدا دروست کرا و لەسەر پردەکە کڵێسایەکی بچووک (chapel)ی تێدا بوو کە تایبەت بوو بە سانت ماری. ئەم پردە کۆنە بەردەوام ڕووبەڕووی مەترسیی لافاوەکانی ڕووباری تاف دەبووەوە و چەندین جار زیانی پێ گەیشت. لە ساڵی ١٧٧٢دا، لافاوێکی بەھێز زیانێکی زۆری بە پردەکە گەیاند، ھەر بۆیە بڕیار درا پردێکی نوێ لەلایەن پردسازە بەناوبانگەکەی وێڵز، ویلیام ئێدواردز، دروست بکرێت. پردە نوێیەکەی ئێدواردز، کە لە ساڵی ١٧٧٩ تەواو بوو، خاوەنی پێنج کەوانە بوو.

وێنۆک|چەپ|وێنەیەکی کێشراوی پردی کاردیف لە ساڵی ١٨١١.

لە ساڵی ١٨٢٧دا، لافاوێکی دیکە دوو لە کەوانەکانی پردەکەی ئێدواردزی ڕووخاند. دوای ئەم ڕووداوە، پردەکە نۆژەن کرایەوە و فراوانتر کرا. بەڵام لەگەڵ گەشەسەندنی خێرای کاردیف لە سەردەمی ڤیکتۆریادا، پردەکە جارێکی تر توانای ھەڵگرتنی قەڕەباڵغیی ھاتوچۆی نەما.

### پردی ئێستا
لە ساڵی ١٨٨١، کار بۆ دروستکردنی پردێکی نوێتر و فراوانتر لەژێر سەرپەرشتیی ئەندازیاری شار، ویلیام ھارپەر، دەستی پێ کرد. پردی کۆن بە تەواوی ڕووخێنرا و پردی ئێستا، کە لە سێ کەوانەی بەردینی پێکدێت، لە ساڵی ١٨٨٣دا کرایەوە. ئەم پردە تا ئەمڕۆش وەک یەکێک لە ڕێڕەوە سەرەکییەکانی ھاتوچۆ لە دڵی کاردیفدا خزمەت دەکات.

## پاراستن
بەھۆی گرنگییە مێژووییەکەیەوە وەک یەکێک لە کۆنترین خاڵەکانی پەڕینەوە لەسەر ڕووباری تاف، پردی کاردیف وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم (Grade II listed building) پۆلێن کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی وێڵز
جەعفەر ئەلموسەوی

**جەعفەر عەبدولواحید عەبدولجەبار ئەلموسەوی** (١٩٥٧) سەرۆکی داواکاری گشتی دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق کە سەرپەرشتی دادگاییکردنی سەددام حوسێن سەرۆککۆماری پێشووی عێراقی کردووە.

## ژیان
جەعفەر عەبدولواحید عەبدولجەبار عەودە موسەوی لە ساڵی ١٩٥٧ لە بەغدا لەدایکبووە و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە یاسادا لە زانکۆی ئێران لە ساڵی ١٩٨٧ بەدەستھێناوە. بۆ ماوەی ١٥ ساڵ وەک پارێزەر کاری کردووە، تاوەکو ساڵی ٢٠٠٣ کە بووە بە جێگری بەڕێوەبەری گشتی لە بەشی یاسایی لە دەستەی باڵای ڕیشەکێشکردنی بەعس.

لە سەرەتای دامەزراندنی دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٤، وەک سەرۆکی داواکاری گشتی ھەڵبژێردرا و بۆ سێ جاری یەک لەدوای یەک پۆستەکەی نوێکرایەوە. ھەروەھا سەرۆکایەتی داواکاری لە دۆسیەی دوجەیل کرد، کە تێیدا سەرۆکی پێشووتری عێراق، سەددام حوسێن، لەسێدارەدرا.

## لابردنی لە پۆستەکەی
لە ساڵی ٢٠٠٨، دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق بڕیارێکی ئیداری دەرکرد بۆ لادانی لە پۆستەکەی وەک سەرۆکی داواکاری گشتی. ئەمەش دوای ئەوە ھات کە لە ھەڵبژاردنەکانی دیاریکردنی سەرۆکی نوێی داواکاری گشتی شکستی ھێنا. جێگری سەرۆکی داواکاری گشتی وەک سەرۆکی کاتی دیاریکرا تاوەکو سەرۆکێکی نوێ ھەڵدەبژێردرێت.

بەڵام جەعفەر موسەوی ڕەتیکردەوە ملکەچی بڕیارەکە بێت و ھۆکاری لابردنەکەی گەڕاندەوە بۆ ئەوەی کە ئەو گەندەڵییەکانی ناو دادگای ئاشکرا کردبوو.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
تەقینەوەکانی بەغدا ١٨ی شوباتی ٢٠٠٧

لە ١٨ی شوباتی ٢٠٠٧ **سێ [[ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژکراو]]** لە ناوچە زۆرینە شیعەکانی **[[بەغدا]]** تەقینەوە و بەھۆیەوە لایەنی کەم ٦٣ کەس کوژران و زیاتر لە ١٢٠ کەسی دیکەش برینداربوون. لەنێو کوژراوەکاندا ئیھاب کەریم یاریزانی یانەی سینا ئێس سی بوو.  

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
تەقینەوەی بەغدا ١ی شوباتی ٢٠١٠

**تەقینەوەی بەغدا لە ١ی شوباتی ٢٠١٠،** تەقینەوەیەکی خۆکوژی بوو لە بەغدای پایتەختی عێراق کە بووە ھۆی کوژرانی ٥٤ کەس و برینداربوونی ١٠٠ کەسی دیکە. ھێرشەکە کۆمەڵێک حاجی شیعەی کردە ئامانج کە لە ڕێگادا بوون بۆ فێستیڤاڵێکی ئایینی.

## سەرچاوەکان
جەلال بابان

**جەلال بابان** سیاسەتوانێکی عێراقی بووە و لە ٢٠ی ئازاری ١٩٣٣ تا ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٣ وەزیری بەرگریی بووە؛ و لە ساڵی ١٩٣٠ پلەی موتەسەڕیفی لیوای کەربەلا بوو بۆ ساڵێک. لە ساڵی ١٩٤٨ پۆستی وەزیری گواستنەوە و کارە گشتییەکانی بەدەستھێناوە.

و لە ساڵی ١٩٥٠ تا ساڵی ١٩٥٨ ئەندامی ئەنجومەنی ئاوەدانکردنەوە بووە، کاتێک شۆڕشی ١٤ی تەممووز ڕژێمی پاشایەتی لە عێراق ڕووخاند. پاشان بەرەو لوبنان بەڕێکەوت و تا ساڵی ١٩٧٠ لەوێ نیشتەجێ بوو.

جەلال بابان لە بەیرووت، لە گەڕەکی ڕاس بەیرووت، لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٠ کۆچی دوایی کرد. داوای کردبوو لە تەنیشت ئامۆزاکەی بەناوی جەمال بابان بنێژرێت، بۆیە لەسەر بنەمای وەسیەتنامەکەی لە گۆڕستانی ئیسلامی لە بەیرووت بەخاک سپێردرا. لە ماڵی کاک تۆفیق گەیلانی - ھاوسەری ئیلھامی کچی - لە ناوچەی کەڕادە سەبع قوسوور مەراسیمی یادکردنەوەی بۆ سازکرا. ھەروەھا گۆڕێکی ڕەمزیی بۆ دانرا لە گۆڕستانی ئیسلامی لە بەغدا لە دیووی کەرخ لەلایەن ڕاگری پێشووی بنەماڵەی بابان، نەجیب جەمیل بابان.

## سەرچاوەکان
یانەی سێمێل

**یانەی وەرزشیی سێمێل** تیپێکی تۆپی پێی کوردییە و بنکەکەی لە شاری سێمێل لە شاری دھۆکە و لە خولی پلە دووی عێراق یاری دەکات. و خولی نایابی کوردستان. 

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی عێراق
ڕەعد مەجید ئەلحەمدانی

**ڕەعد مەجید ڕەشید ئەلحەمدانی** ئەفسەرێکی سەربازی عێراقییە و لە ساڵی ١٩٥١ لە بەغدا لەدایکبووە، لە ماوەی ساڵی ١٩٩٩ تا لەشکرکێشی بۆ سەر عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣ وەک فەرماندەی فەیلەقی دوو لە ھێزەکانی پاسەوانی کۆماریدا کاری کردووە.  

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١
پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق
پۆل:زیندووان
گواستنەوە لە ھەرێمی کوردستان

ڕێگاکانی گواستنەوە لە ھەرێمی کوردستان بەسەر دوو لقدا دابەشکراون: ڕێگای وشکانی و ڕێگای ئاسمانی.

## ڕێگەوبانەکان
ڕێگەوبانی وشکانی:
# ڕێگای ھەولێر-دھۆک-زاخۆ-تورکیا
# ڕێگای ھەولێر-کەرکووک-بەغدا
# ڕێگای ھەولێر-سۆران-ئێران
# ڕێگای ھەولێر-سلێمانی-ئێران
# ڕێگای ھەولێر-سلێمانی-کەلار-ئێران
# ڕێگای ھەولێر-دھۆک-شنگال-سووریا

## ڕێگەوبانی ئاسمانی
ڕێگەوبانی ئاسمانی لە ھەرێمی کوردستان تازەن بەڵام زۆر چالاکن. دوو فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیی ھەن: فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر و فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سلێمانی.
## سەرچاوەکان
پردی ھەڵواسراوی کۆنوی

**پردی ھەڵواسراوی کۆنوی** (بە ئینگلیزی: Conwy Suspension Bridge) پردێکی ھەڵواسراوی پیادەیە کە دەکەوێتە شارۆچکەی کۆنوی لە وێڵز. پردەکە بەسەر ڕووباری کۆنویدا دەپەڕێتەوە و یەکێکە لە یەکەمین پردە ھەڵواسراوەکانی ڕێگای ئۆتۆمبێل لە جیھاندا. ئەم پردە مێژووییە، کە ئێستا لەلایەن ڕێکخراوی ناشناڵ تراستەوە بەڕێوەدەبرێت و وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی یەکەم پۆلێن کراوە، ڕاستەوخۆ لە تەنیشت قەڵای کۆنویەوە دروست کراوە.

## مێژوو و نەخشەسازیی
پێش دروستکردنی پردەکە، پەڕینەوە لە ڕووباری کۆنوی بە بەلەم ئەنجام دەدرا، کە کارێکی مەترسیدار و جێی متمانە نەبوو. وەک بەشێک لە پڕۆژەی باشترکردنی ڕێگای سەرەکی لە لەندەنەوە بۆ ھۆلیھێد، ئەندازیاری بەناوبانگ تۆماس تێلفۆرد ئەرکی نەخشەسازیی و دروستکردنی پردەکەی گرتە ئەستۆ. یەکێک لە ئاستەنگە سەرەکییەکانی بەردەم تێلفۆرد ئەوە بوو کە دەبوو نەخشەی پردەکە لەگەڵ قەڵای کۆنوی کە دیمەنێکی سەدەکانی ناوەڕاستی ھەبوو، بگونجێت. بۆ ئەم مەبەستە، تاوەرەکانی پردەکەی بە شێوازی قەڵا (castellated) نەخشاند تاوەکو تەواوکەری دیمەنی قەڵاکە بێت.

کاری دروستکردنی پردەکە لە ساڵی ١٨٢٢ دەستی پێ کرد و لە ساڵی ١٨٢٦ تەواو بوو. لە نەخشەسازییەکەیدا، تێلفۆرد زنجیری ئاسنی پتەوی بەکارھێنا کە لەو سەردەمەدا تەکنەلۆژیایەکی پێشکەوتوو بوو. ئەم پردە، لەگەڵ پردی مێنای کە ھاوکات دروست کرا، شۆڕشێکیان لە بواری ئەندازیاریی پردەکاندا بەرپا کرد.

وێنۆک|چەپ|دیمەنێکی پردەکە و قەڵای کۆنوی لە تەنیشتیەوە، ١٩٤٨.

## نۆژەنکردنەوە و پاراستن
پردی ھەڵواسراوی کۆنوی بۆ ماوەی زیاتر لە ١٠٠ ساڵ خزمەتی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێلی کرد. لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمدا، رووی سەرەوەی پردەکە کە لە دار دروستکرابوو، بە دانەیەکی ئاسنین گۆڕدرا. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٠٣دا زنجیرە ستوونییەکان بەھێزتر کران. لەگەڵ زیادبوونی قورسایی و قەبارەی ئۆتۆمبێلەکان، پردەکە چیتر توانای ھەڵگرتنی ھاتوچۆی مۆدێرنی نەمابوو، بۆیە لە ساڵی ١٩٥٨ پردێکی نوێی ئۆتۆمبێل لە تەنیشتیەوە دروست کرا.

دوای کردنەوەی پردە نوێیەکە، پردی ھەڵواسراوی کۆنوی مەترسیی ڕووخاندنی لەسەر بوو، بەڵام بەھۆی ھەوڵی خەڵکی ناوچەکەوە پارێزرا. لە ساڵی ١٩٦٥دا، پردەکە درا بە ڕێکخراوی ناشناڵ تراست بەمەبەستی پاراستنی وەک میراتێکی نیشتمانی. لەو کاتەوە، پردەکە تەنھا بۆ پیادە بەکاردێت و گەشتیاران دەتوانن بەسەریدا بپەڕنەوە و لە نزیکەوە شاکارە ئەندازیارییەکەی تێلفۆرد ببینن.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی وێڵز
پردی ھەڵواسراوی مێنای

**پردی ھەڵواسراوی مێنای** (بە ئینگلیزی: Menai Suspension Bridge) پردێکی ھەڵواسراوی مێژووییە کە دوورگەی ئانگڵسی بە خاکی سەرەکیی وێڵز دەبەستێتەوە و بەسەر گەرووی مێنایدا دەپەڕێتەوە. ئەم پردە کە لەلایەن ئەندازیاری ناودار تۆماس تێلفۆردەوە نەخشەسازیی بۆ کراوە و لە ساڵی ١٨٢٦ کراوەتەوە، وەک یەکێک لە یەکەمین پردە ھەڵواسراوە مۆدێرنەکانی جیھان دادەنرێت و شۆڕشێکی لە بواری ئەندازیاریی پردسازیدا بەرپا کرد. بەھۆی گرنگییە مێژووییە بێھاوتاکەیەوە، وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی یەکەم (Grade I listed) پۆلێن کراوە.

## پێویستی و مێژوو
پێش دروستکردنی پردەکە، تاکە ڕێگای پەڕینەوە لە گەرووی مەترسیداری مێنای، بەلەم بوو. ئەمە کێشەیەکی گەورە بوو بۆ ڕێگای سەرەکیی نێوان لەندەن و بەندەری ھۆلیھێد، کە خاڵی سەرەکیی گواستنەوەی پۆستە بوو بۆ ئایرلەند. لە ساڵی ١٨١٩، تۆماس تێلفۆرد ڕاسپێردرا بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە. گەورەترین ئاستەنگی ئەندازیاری ئەوە بوو کە پردەکە دەبوو لانیکەم ١٠٠ پێ (٣٠ مەتر) لە ئاستی ئاوەوە بەرز بێت بۆ ئەوەی ڕێگە بە تێپەڕبوونی کەشتییە بەرزەکانی ئەو سەردەمە بدات.

## نەخشەسازیی و دروستکردن
تێلفۆرد نەخشەیەکی شۆڕشگێڕانەی پێشکەش کرد کە بریتی بوو لە پردێکی ھەڵواسراو بە درێژیی مەودای ١٧٦ مەتر. تەختەی پردەکە بە ١٦ زنجیری ئاسنی زەبەلاح ھەڵواسرا، کە ھەر یەکێکیان لە ھەزاران ئەڵقەی ئاسنی دروستکرابوون. ئەم زنجیرانە لەناو تونێلی تایبətدا لە ھەردوو دیوی گەرووەکەدا چەسپێنران.

وێنۆک|چەپ|وێنەیەکی کێشراوی پردەکە لە دەوروبەری ساڵی ١٨٤٠.

کاری دروستکردنی پردەکە حەوت ساڵی خایاند و پڕۆسەیەکی ئەوپەڕی ورد و مەترسیدار بوو. بەرزکردنەوەی یەکەم زنجیر لە مانگی نیسانی ١٨٢٥دا بووە ڕووداوێکی گەورە کە ھەزاران کەس بۆ بینینی کۆبوونەوە. پردەکە لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٨٢٦ بە فەرمی کرایەوە و بووە ھۆی کەمکردنەوەی کاتی گەشتی لەندەن بۆ ھۆلیھێد لە ٣٦ کاتژمێرەوە بۆ نزیکەی ٢٧ کاتژمێر.

## نوێکردنەوە و گۆڕانکارییەکان
ھەرچەندە پردەکە شاکارێک بوو، بەڵام تەختە دارەکەی بەرگەی بای بەھێزی گەرووی مێنای نەدەگرت و چەندین جار زیانی پێ گەیشت. دیارترینیان لە ساڵی ١٨٣٩ بوو کاتێک بەشێکی زۆری ڕێڕەوەکە بەھۆی زریانەوە وێران بوو.

لە نێوان ساڵانی ١٩٣٨ و ١٩٤٠، پڕۆسەیەکی گەورەی نوێکردنەوە ئەنجام درا بۆ ئەوەی پردەکە بتوانێت قورسایی ھاتوچۆی مۆدێرن ھەڵبگرێت. لەم پڕۆسەیەدا، ١٦ زنجیرە ئاسنە ڕەسەنەکەی تێلفۆرد بە زنجیری نوێ گۆڕدران. یەکێک لە سەرسوڕھێنەرترین لایەنەکانی ئەم کارە ئەوە بوو کە بەبێ داخستنی پردەکە بەڕووی ھاتوچۆدا ئەنجام درا. لە ساڵی ١٩٩٩دا، پردەکە بۆ ماوەیەکی کاتی داخرا بۆ دووبارە قیرتاوکردنەوەی ڕێگاکە و بەھێزکردنی پێکھاتەکەی.

وێنۆک|پردەکە لەناو تەمێکی چڕدا، ٢٠٠١.

## میراتی کولتووری
پردی ھەڵواسراوی مێنای تەنھا پێکھاتەیەکی ئەندازیاری نییە، بەڵکو ھێمایەکی نەتەوەیی وێڵز و گەواھی شۆڕشی پیشەسازییە. کاریگەرییەکەی لەسەر دیزاینی پردە ھەڵواسراوەکانی دوای خۆی لە سەرانسەری جیھاندا زۆر گەورە بووە. پردەکە پاڵێوراوە بۆ ئەوەی بخرێتە لیستی میراتی جیھانیی یوونێسکۆوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی وێڵز
پردی مۆنۆ

**پردی مۆنۆ** (بە ئینگلیزی: Monnow Bridge) پردێکی بەردینی قەڵابەندکراوی سەدەکانی ناوەڕاستە کە دەکەوێتە شارۆچکەی مۆنمەس لە وێڵز. پردەکە بەسەر ڕووباری مۆنۆدا دەپەڕێتەوە و تاکە نموونەی لەم جۆرەی خۆیەتی لە تەواوی بەریتانیای گەورەدا کە تاوەری دەروازەیییەکەی (gatehouse) ھێشتا لەسەر پردەکە خۆی ماوەتەوە. ئەمڕۆ پردەکە تەنھا بۆ پیادە بەکاردێت و وەک ھێمایەکی سەرەکیی شارۆچکەی مۆنمەس ناسراوە. بەھۆی گرنگییە مێژووییە بێوێنەکەیەوە، وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی یەکەم و یادگارێکی خشتەبەندکراو پۆلێن کراوە.

## مێژوو
پردی بەردینی ئێستا لە کۆتاییەکانی سەدەی سێزدەھەمدا، وا تخمینە دەکرێت لە دەوروبەری ساڵی ١٢٧٢، دروست کراوە و جێگەی پردێکی داری کۆنتری گرتووەتەوە. تاوەرە بەناوبانگەکەی، کە بە "دەروازەی مۆنۆ" (Monnow Gate) ناسراوە، ماوەیەکی کەم دوای پردەکە، لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٣ یان سەرەتای سەدەی ١٤، بۆ زیاد کراوە. ئامانجی سەرەکیی تاوەرەکە دوولایەنە بوو: لە لایەکەوە وەک بەشێک لە سیستەمی بەرگریی شارۆچکە walledکە خزمەتی دەکرد و لە لایەکی تریشەوە بۆ وەرگرتنی باج (murage) لەو کەسانەی کە کاڵایان دەھێنایە ناو شارەوە بەکاردەھات.

پردەکە لە کاتی شەڕی ناوخۆی ئینگلتەرادا گرنگیی سەربازیی ھەبووە. لە ساڵی ١٦٤٥، ھێزەکانی پەرلەمان توانیان بەرپەرچی ھێرشێکی ھێزەکانی پاشا بدەنەوە کە دەیانویست لە ڕێگەی ئەم پردەوە شارەکە بگرنەوە.

وێنۆک|چەپ|دیمەنێکی نزیکی پرد و دەروازەکە، کە تایبەتمەندییە بەرگرییەکانی پیشان دەدات.

## گۆڕانکاری و نژیاروانی
پردەکە لە بەردی لمینی سووری کۆن (Old Red Sandstone) دروست کراوە و لە سێ کەوانەی نووکتیژ پێکدێت. تاوەرەکەش کە لە ھەمان کەرەستە دروست کراوە، خاوەنی چەندین تایبەتمەندیی بەرگرییە، وەک کونیلەی بەرگری (machicolations) بۆ فڕێدانی شت بەسەر دوژمندا، کونیلەی تیرھاویشتن (arrowslits) و شوێنەواری دەروازەی ئاسنیی داکەوتوو (portcullis).

لەگەڵ تێپەڕبوونی کاتدا، تاوەرەکە بەکارھێنانی سەربازیی لەدەست دا. لە دەوروبەری ساڵی ١٧٠٥، سەقفێکی نوێی داری بۆ دروست کرا و کرایە خانووێکی بچووکی دوو نھۆمی. دواتر بۆ ماوەیەک وەک زیندانی شارۆچکەکە بەکارھێنرا. بۆ ئاسانکردنی ھاتوچۆی پیادە، لە ساڵی ١٨٣٢دا ڕێڕەوێکی پیادە لەناو دەروازەکەدا کرایەوە.

## دۆخی ئێستا
بۆ سەدان ساڵ، پردی مۆنۆ تاکە خاڵی پەڕینەوە بوو لەسەر ڕووبارەکە و بەرگەی ھاتوچۆی قورسی دەگرت. بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٤، دوای دروستکردنی پردێکی نوێ لە نزیکەوە، پردی مۆنۆ بەڕووی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێلدا داخرا و بە تەواوی بۆ پیادە تەرخان کرا. ئەم کارە یارمەتیدەر بووە بۆ پاراستنی ئەم میراتە ناوازەیە بۆ نەوەکانی داھاتوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی وێڵز
پردی شارۆچکەی نیوپۆرت

**پردی شارۆچکەی نیوپۆرت** (بە ئینگلیزی: Newport Town Bridge) پردێکی سەرەکییە کە بەسەر ڕووباری ئەسکدا لە شاری نیوپۆرت لە وێڵز دەپەڕێتەوە. پردی ئێستا، کە لە ساڵی ١٩٢٧ کراوەتەوە، نوێترین وەشانە لە زنجیرەیەک پرد کە مێژووەکەیان بۆ سەدان ساڵ دەگەڕێتەوە و لە ھەمان شوێندا خزمەتیان کردووە. پردەکە بەھۆی گرنگییە مێژوویی و نژیاروانییەکەیەوە وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم (Grade II listed) پۆلێن کراوە.

## مێژوو
بۆ ماوەی چەندین سەدە، پردێکی دار لەم شوێنەدا بوونی ھەبوو کە تاکە خاڵی پەڕینەوە بوو لە بەشی خوارەوەی ڕووباری ئەسک. لە ساڵی ١٨٠٠، پردێکی نوێی بەردین کە لە پێنج کەوانە پێکھاتبوو لەلایەن ئەندازیار دەیڤید ئێدواردزەوە دروست کرا. ئەم پردە لە ساڵی ١٨٦٦دا فراوانتر کرا بۆ ئەوەی بتوانێت ھاتوچۆی زیادبووی شارەکە لەخۆبگرێت. بەڵام لەگەڵ ھاتنی سەدەی بیستەم و گەشەسەندنی زیاتری نیوپۆرت، جارێکی تر پێویستی بە پردێکی فراوانتر و بەھێزتر ھەبوو.

کاری ڕووخاندنی پردە کۆنەکە لە ساڵی ١٩٢٤ دەستی پێ کرد و پردی نوێ، کە لەلایەن کۆمپانیای Mott, Hay and Anderson نەخشەسازیی بۆ کرابوو و لەلایەن Sir William Arrol & Co. جێبەجێ کرابوو، لە ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٢٧ لەلایەن وەزیری گواستنەوەی ئەوکاتەوە بە فەرمی کرایەوە.

وێنۆک|چەپ|پردە کۆنەکەی نیوپۆرت و قەڵاکە لە تەنیشتی، نزیکەی ١٩٠٥.

## نەخشەسازیی و تایبەتمەندییەکان
پردی ئێستا لە پێنج کەوانەی گەورە پێکھاتووە کە لە کۆنکرێتی پتەوکراو دروست کراون و ڕووەکەیان بە بەردی مەیسنری داپۆشراوە، ئەمەش دیمەنێکی کلاسیکی پێ بەخشیوە کە لەگەڵ ژینگەی دەوروبەریدا دەگونجێت. پردەکە یەکێکە لە گرنگترین ڕێڕەوەکانی ھاتوچۆ لە شارەکەدا و ناوەندی شار بە بەشەکانی ڕۆژھەڵاتییەوە دەبەستێتەوە.

لە ساڵانی دواییدا، سیستەمێکی نوێی ڕووناککردنەوەی LED بۆ پردەکە دانراوە. ئەم سیستەمە نوێیە توانای گۆڕینی ڕەنگی ھەیە و وا نەخشێنراوە کە تایبەتمەندییە نژیاروانییەکانی پردەکە بە شەواندا زیاتر دەربخات و بیکاتە ھێمایەکی دیاری بینراو لە شارەکەدا. پڕۆژەی ڕووناککردنەوەکە بە شێوەیەک ئەنجام دراوە کە زیان بە پێکھاتە مێژووییە پارێزراوەکەی پردەکە نەگەیەنێت.

وێنۆک|پردەکە بە شەو بە سیستەمی ڕووناککردنەوە نوێیەکەیەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی وێڵز
پردی کایرلین

**پردی کایرلین** (بە ئینگلیزی: Caerleon Bridge) پردێکی مێژووییە کە بەسەر ڕووباری ئەسکدا لە شارۆچکەی کایرلین، نیوپۆرت، لە وێڵز دەپەڕێتەوە. پردی بەردینی ئێستا، کە لە ساڵی ١٨٠٦ دروست کراوە، لەسەر شوێنەوارێکی کۆنتر بنیاد نراوە کە مێژووەکەی بۆ سەردەمی ڕۆمانەکان دەگەڕێتەوە. بەھۆی گرنگییە مێژوویی و نژیاروانییەکەیەوە، وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم* (Grade II* listed building) پۆلێن کراوە.

## مێژوو
مێژووی پەڕینەوە لەم خاڵەی ڕووباری ئەسکدا زۆر کۆنە. لە سەردەمی ڕۆمانەکاندا، پردێکی دار لە نزیک ئەم شوێنە بوونی ھەبووە کە بەشێک بووە لە ڕێگای "ڤیا جولیا ئۆگەستا" (Via Julia Augusta) و قەڵای سەربازیی "ئیسکا ئۆگەستا" (Isca Augusta)ی بە جیھانی دەرەوە بەستووەتەوە. دواتر بۆ ماوەی چەندین سەدە پردێکی دارینە لە ھەمان شوێندا بوونی ھەبوو، بەڵام ئەم پردە لە ساڵی ١٧٧٩ بەھۆی لافاوێکی گەورەوە ڕووخا.

وێنۆک|چەپ|وێنەیەکی کێشراوی پردەکە لە دەوروبەری ساڵی ١٨٣٠.

پردی بەردینی ئێستا لە ساڵی ١٨٠٦ لەلایەن پردساز دەیڤید ئێدواردز، کوڕی ویلیام ئێدواردزی بەناوبانگ، دروست کرا. ئەم پردە بە شێوەیەکی پتەو بنیاد نرا بۆ ئەوەی بەرگەی لافاوە بەھێزەکانی ڕووباری ئەسک بگرێت.

### فراوانکردن و گۆڕانکارییەکان
لە ساڵی ١٨٧٤، بۆ ئاسانکردنی ھاتوچۆی پیادە، ڕێڕەوی پیادە لەسەر تیرچەی ئاسنی کانتیلیڤەر بۆ ھەردوو لای پردەکە زیاد کرا. گۆڕانکارییەکی گەورەی دیکە لە ساڵی ١٩٧٤ ئەنجام درا کاتێک پردەکە بە کۆنکرێت فراوانتر و بەھێزتر کرا. لەم پڕۆسەیەدا، پەرژینە بەردینە ڕەسەنەکان لابردران و بە پەرژینی ئاسنی مۆدێرن جێگەیان گیرایەوە. شایەنی باسە کە پەرژینە بەردینە کۆنەکان فڕێ نەدران، بەڵکو گواسترانەوە بۆ یاریگای گۆڵفی سێلی نزیک و لەوێ وەک دیوارێکی ڕازێنەرەوە بەکارھێنرانەوە.

وێنۆک|پردەکە لە نزیکەی ساڵی ١٩٠٥، دوای زیادکردنی ڕێڕەوی پیادە.

## دۆخی ئێستا و کێشەکانی ھاتوچۆ
ئەمڕۆ، پردی کایرلین ھێشتا بەشێکی گرنگی ژێرخانی گواستنەوەی ناوچەکەیە، بەڵام بەھۆی ئەوەی کە تەنھا یەک ئاڕاستەی ھاتوچۆی ئۆتۆمبیلی ھەیە و بە ترافیک لایت کۆنتڕۆڵ کراوە، بووەتە خاڵێکی سەرەکیی قەڕەباڵغی. ئەمەش بووەتە ھۆی ئەوەی کە بۆ ماوەی چەندین ساڵە گفتوگۆ لەسەر پێویستیی دروستکردنی پردێکی نوێ یان ڕێگایەکی لاوەکی (bypass) بکرێت بۆ کەمکردنەوەی پەستان لەسەر پردە مێژووییەکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی وێڵز
پردی وۆتەرلوو، وێڵز

**پردی وۆتەرلوو** (بە ئینگلیزی: Waterloo Bridge) پردێکی ئاسنی داڕێژراوی مێژووییە کە ڕێگای A5 بەسەر ڕووباری کۆنوی (Conwy) لە شارۆچکەی بێتووس-وای-کۆید لە وێڵزدا ھەڵدەگرێت. پردەکە لەلایەن ئەندازیاری بەناوبانگ، تۆماس تێلفۆرد، نەخشەی بۆ کێشراوە و لە ساڵی ١٨١٥ کراوەتەوە. ئەم پردە بەھۆی گرنگیی مێژوویی و ئەندازیارییەکەیەوە وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی یەکەم (Grade I listed building) پۆلێن کراوە.

## مێژوو و نەخشەسازیی
پردی وۆتەرلوو وەک بەشێک لە پڕۆژە گەورەکەی تۆماس تێلفۆرد بۆ دروستکردنی ڕێگای نوێی لەندەن-ھۆلیھێد (A5) بنیات نرا. ئامانج لەم ڕێگایە باشترکردنی ھاتوچۆ بوو بەرەو ئایرلەند دوای یەکگرتنی لەگەڵ بەریتانیا لە ساڵی ١٨٠١. پردەکە ناوی "وۆتەرلوو"ی لێ نرا چونکە لە ھەمان ساڵی شەڕی بەناوبانگی وۆتەرلوودا دروست کرا.

پێکھاتە ئاسنینەکەی پردەکە لەلایەن ویلیام ھازڵداین (William Hazledine) لە کارگەی ئاسنەکەی لە Plas Kynaston لە نزیک ڕێکسھام (Wrexham) دروست کرا و پاشان بە ڕێگای ئاوی و وشکانیدا گواسترایەوە بۆ شوێنی مەبەست. نەخشەی پردەکە لە یەک کەوانەی ئاسنی داڕێژراو پێکدێت کە درێژییەکەی ٣٢ مەترە. لەسەر کەوانەکانی پردەکە نووسراوێکی تایبەت ھەیە کە دەڵێت: "ئەم کەوانەیە لە ھەمان ساڵدا دروست کرا کە شەڕی وۆتەرلوو تێیدا ڕوویدا". ھەروەھا ھێماکانی گوڵی ڕۆزی ئینگلتەرا، گوڵی سیری وێڵز و شامیی ئایرلەند لەسەر پردەکە نەخشێنراون، کە ئاماژەیە بۆ یەکێتیی وڵاتەکان.

وێنۆک|چەپ|ڕێگای A5 بەسەر پردی وۆتەرلوودا تێدەپەڕێت.

## گرنگی و پاراستن
پردی وۆتەرلوو وەک یەکێک لە باشترین نموونەکانی پردی ئاسنی داڕێژراوی سەرەتایی دادەنرێت و بەڵگەیە لەسەر لێھاتوویی و پێشەنگیی تۆماس تێلفۆرد لە بواری ئەندازیاریدا. ئەم پردە بۆ زیاتر لە ٢٠٠ ساڵە بە شێوەیەکی بەردەوام ھاتوچۆی لەسەرە و تا ئێستاش بەشێکی گرنگی تۆڕی ڕێگاوبانی نیشتمانییە. بەھۆی ئەم گرنگییە مێژوویی و تەکنیکییەوە، پردەکە لە لیستی باڵەخانە پارێزراوەکانی پۆلی یەکەمدا دانراوە.

وێنۆک|چەپ|دیمەنێکی پردەکە، ١٨١٥.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی وێڵز
پردی گواستنەوەی نیوپۆرت

**پردی گواستنەوەی نیوپۆرت** (بە ئینگلیزی: Newport Transporter Bridge) پردێکی گواستنەوەی مێژووییە کە بەسەر ڕووباری ئەسک لە شاری نیوپۆرت، وێڵزدا دەپەڕێتەوە. پردەکە لە ١٢ی ئەیلوولی ١٩٠٦ کرایەوە و وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی یەکەم (Grade I listed building) پۆلێن کراوە. ئەم پردە یەکێکە لە کەمتر لە دە پردی گواستنەوەی لەم جۆرە لە جیھاندا کە ھێشتا کار دەکەن.

## مێژوو و پێویستی
لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، شارۆچکەی نیوپۆرت گەشەیەکی پیشەسازیی خێرای بەخۆیەوە بینی، بەتایبەتی بەھۆی کارگەی پۆڵای لیساخت (Lysaght's Orb Steelworks) کە لە کەناری ڕۆژھەڵاتی ڕووباری ئەسک بوو. زۆربەی کرێکاران لە کەناری ڕۆژئاوا دەژیان و پێویستیان بە ڕێگایەک بوو بۆ پەڕینەوە. بەھۆی بەرزی و نزمیی زۆری ئاوی ڕووبارەکە (tidal range) و ھاتوچۆی کەشتییە بەرزەکان، دروستکردنی پردێکی ئاسایی یان بەکارھێنانی بەلەم چارەسەرێکی گونجاو نەبوو. تونێلیش تێچووەکەی زۆر بوو.

بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە، ئەندازیاری فەڕەنسی، فێردیناند ئارنۆدین، پێشنیازی دروستکردنی پردێکی گواستنەوەی کرد. کارەکانی بنیاتنان لە ساڵی ١٩٠٢ دەستی پێ کرد و پردەکە بە فەرمی لە ساڵی ١٩٠٦ کرایەوە.

وێنۆک|چەپ|پردەکە لە کاتی دروستکردنیدا لە دەوروبەری ساڵی ١٩٠٥.

## نەخشەسازیی و شێوازی کارکردن
پردەکە لە دوو تاوەری پۆڵایینی سەرەکی پێکدێت کە بەرزیی ھەریەکەیان ٧٣.٦ مەترە. تیرچەیەکی ئاسنینی بەرز (truss) بە درێژیی ١٩٦.٦ مەتر ئەم دوو تاوەرە پێکەوە دەبەستێتەوە. گۆندۆلا یان سەکۆیەکی ھەڵواسراو، کە دەتوانێت تا شەش ئۆتۆمبێل و ١٢٠ کەس ھەڵبگرێت، لەڕێگەی کەیبڵەوە بە ترۆلییەکەوە بەستراوەتەوە کە بەسەر تیرچە بەرزەکەدا دەجووڵێت.

جووڵەی گۆندۆلاکە لە کەنارێکەوە بۆ ئەوی تر لەلایەن دوو بزوێنەری کارەبایی ٣٥ ئەسپییەوە کۆنترۆڵ دەکرێت و نزیکەی ٩٠ چرکە دەخایەنێت. ئەم نەخشەسازییە ڕێگەی دەدا کە ھەم خەڵک و ئۆتۆمبێل بە ئاسانی بپەڕنەوە و ھەمیش کەشتییە بەرزەکان بەبێ ھیچ گرفتێک بە ژێر پردەکەدا تێپەڕن.

## گرنگی و نۆژەنکردنەوە
پردی گواستنەوەی نیوپۆرت تەنھا پێکھاتەیەکی ئەندازیاری نییە، بەڵکو ھێمایەکی دیاری شاری نیوپۆرت و میراتێکی پیشەسازیی گرنگە لە وێڵز. بەھۆی بایەخی مێژوویی و کەمیی نموونەکانی، پردەکە بووەتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری.

لە ساڵانی ڕابردوودا، پردەکە پێویستی بە نۆژەنکردنەوەیەکی بەرفراوان بوو. پڕۆژەیەکی گەورە دەستی پێ کرد کە چاککردن، بۆیاخکردنەوەی تەواوی پێکھاتە پۆڵایینەکە و دروستکردنی سەنتەرێکی نوێی سەردانیکەرانی لەخۆگرت. ئامانج لەم کارانە پاراستنی پردەکە بوو بۆ نەوەکانی داھاتوو و بەھێزکردنی پێگەی وەک شوێنێکی گەشتیاریی گرنگ.

وێنۆک|چەپ|گۆندۆلای پردەکە کە بۆ گواستنەوەی ئۆتۆمبێل و خەڵک بەکاردێت.

## سەرچاوەکان

پۆل: پردەکانی وێڵز