open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پردی وێستمینستەر

**پردی وێستمینستەر** (بە ئینگلیزی: Westminster Bridge) پردێکی کەوانەیی ئاسنی داڕێژراوە بۆ ھاتوچۆی ئۆتۆمبێل و پیادە کە بەسەر ڕووباری تەمز لە لەندەن، ئینگلتەرا دروست کراوە. پردەکە کۆشکی وێستمینستەر و ناوچەی وێستمینستەر لە کەناری باکوور بە ناوچەی لامبێس لە کەناری باشوور دەبەستێتەوە. پردی ئێستا، کە دووەم پردە لەم شوێنەدا، کۆنترین پردی ڕێگایە لە ناوەڕاستی لەندەن و وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم* (Grade II*) تۆمار کراوە.

## مێژوو

### پردی یەکەم (١٧٥٠–١٨٦٢)
پێش دروستکردنی یەکەم پرد، بۆ ماوەی زیاتر لە ٦٠٠ ساڵ، تاکە پرد لە ناوەڕاستی لەندەن، پردی لەندەن بوو. دوای دەیان ساڵ لە گفتوگۆ و دژایەتی، دواجار لە ساڵی ١٧٥٠ یەکەم پردی وێستمینستەر کرایەوە. ئەم پردە لەلایەن نژیاروانی سویسری، چارڵز لابێلی، نەخشەی بۆ کێشرابوو و لە ١٥ کەوانەی بەردینی جوان پێک ھاتبوو. تێچووی پردەکە لەڕێگەی پشکێکی گشتییەوە دابین کرا، نەک لەلایەن دەسەڵاتی شاھانەوە. بەڵام بە تێپەڕبوونی کات، پردەکە تووشی داکشان (subsidence) بوو و چاککردنەوەی تێچووی زۆر بوو. دواجار بڕیاری ڕووخاندنی درا. جوانیی پردە کۆنەکە بووە ئیلھام بۆ چەندین ھونەرمەند، لەوانە کانالێتۆ کە چەندین تابلۆی لێ کێشا.

وێنۆک|چەپ|تابلۆی "تەمز لە پردی وێستمینستەر" لەلایەن کانالێتۆ، ١٧٤٧، کە پردە کۆنەکە نیشان دەدات.

### پردی دووەم و ئێستا (١٨٦٢–ئێستا)
پردی دووەم، کە پردی ئێستایە، لەلایەن ئەندازیار تۆماس پەیجەوە نەخشێنرا، لە کاتێکدا وردەکارییە نژیاروانییەکانی لەلایەن چارڵز بارییەوە ئەنجام درا، ھەمان ئەو نژیاروانەی کە نەخشەی بۆ کۆشکی وێستمینستەری تازە دروستکراو کێشابوو. پردی نوێ لە ئاسنی داڕێژراو و بە حەوت کەوانە دروست کراوە و لە ٢٤ی ئایاری ١٨٦٢، لە ڕۆژی لەدایکبوونی شاژن ڤیکتۆریادا، کرایەوە.

## نژیاروانی و ھێماسازی
پردی وێستمینستەر بە شێوەیەکی بەرفراوان بە ڕەنگی سەوز ڕەنگ کراوە. ئەم ڕەنگە بە مەبەست ھەڵبژێردراوە بۆ ئەوەی ڕەنگدانەوەی کورسییە چەرمە سەوزەکانی ئەنجومەنی گشتی (House of Commons) بێت، کە لە کۆشکی وێستمینستەری تەنیشتیەتی. ئەمە پێچەوانەی پردی لامبێتی دراوسێیەتی کە بە ڕەنگی سوور ڕەنگ کراوە، وەک ھێمایەک بۆ کورسییەکانی ئەنجومەنی ژوورین (House of Lords).

نەخشە گۆتیکییەکانی سەر پردەکە، وەک نەخشی چوارگەڵا (quatrefoil)، بە مەبەست لەلایەن چارڵز بارییەوە زیاد کراون بۆ ئەوەی لەگەڵ شێوازی نژیاروانیی کۆشکی وێستمینستەردا بگونجێت. لەم دواییانەدا، پردەکە بووەتە بەشێک لە پڕۆژەی "Illuminated River" (ڕووباری ڕووناککراوە)، کە شەوانە بە شێوازێکی ھونەری و بە ڕەنگی سەوز ڕووناک دەکرێتەوە.

## گرنگیی ھونەریی
پردی وێستمینستەر بەھۆی شوێنە ستراتیژییەکەیەوە یەکێکە لە گرنگترین شوێنە گەشتیارییەکانی لەندەن. دیمەنە ناوازەکەی بەسەر پەرلەمان و چاوی لەندەندا وای کردووە ببێتە شوێنێکی سەرەکی بۆ وێنەگرتن و فیلمسازی. ھۆنەری بەناوبانگ ویلیام وۆردسوۆرس لە سۆناتای "Composed upon Westminster Bridge, September 3, 1802"دا ستایشی جوانیی دیمەنی شارەکەی کردووە لەسەر پردە کۆنەکەوە.

## ڕووداوەکان

لە ٢٢ی ئازاری ٢٠١٧دا، پردەکە شوێنی ھێرشێکی تیرۆریستی بوو، کاتێک ھێرشبەرێک بە ئۆتۆمبێلەکەی خەڵکی کردە ئامانج و دواتر ھێرشی کردە سەر ئەفسەرێکی پۆلیس.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
چاوی لەندەن

**چاوی لەندەن** (بە ئینگلیزی: London Eye)، کە بە **چەرخی ھەزارە** (Millennium Wheel)ش ناسراوە، چەرخێکی بینینی گەورەی کۆڵەکەی ئازادە کە دەکەوێتە کەناری باشووری ڕووباری تەمز لە لەندەن. ئەم پێکھاتەیە بە یەکێک لە دیارترین ھێماکانی ئاسۆی لەندەن و پڕبینەرترین شوێنی گەشتیاریی بە پارەی شانشینی یەکگرتوو دادەنرێت.

## مێژوو و نەخشەسازیی
بیرۆکەی چاوی لەندەن لەلایەن ھاوسەران و نژیاروانان، جولیا بارفیڵد و دەیڤید مارکس، وەک بەشێک لە پێشبڕکێیەک بۆ نەخشاندنی یادگارییەک بۆ ھاتنی ھەزارەی نوێ لە ساڵی ١٩٩٣ پێشکەش کرا. سەرەڕای ئەوەی کە پێشنیازەکەیان لە پێشبڕکێکەدا سەرکەوتوو نەبوو، بەڵام بڕیاریان دا خۆیان پڕۆژەکە بھێننە دی. بە پشتیوانیی دارایی لەلایەن کۆمپانیای بریتش ئایر وەیز (British Airways)، کارەکانی دروستکردن لە ساڵی ١٩٩٨ دەستی پێ کرد.

پێکھاتە پۆڵایینەکە لە ھۆڵەندا دروست کرا و بەشەکانی لەڕێگەی ڕووباری تەمزەوە گواسترانەوە بۆ شوێنی مەبەست. چەرخەکە بە شێوەی ئاسۆیی لەسەر ڕووبارەکە کۆکرا، پاشان لە پڕۆسەیەکی ئەندازیاریی ئاڵۆزدا بە ھێواشی بەرز کرایەوە تا گەیشتە شێوەی ستوونیی خۆی. چاوی لەندەن لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٩ لەلایەن سەرۆک وەزیرانی ئەوکات، تۆنی بلێر، بە فەرمی کرایەوە، بەڵام بەھۆی ھەندێک کێشەی تەکنیکییەوە، لە ٩ی ئازاری ٢٠٠٠ بەڕووی خەڵکدا کرایەوە.
چەپ|وێنۆک|چاوی لەندەن بە شەو، کە بەشێکە لە دیمەنی ڕووناککراوەی شارەکە.

## پێکھاتە و تایبەتمەندییەکان
چاوی لەندەن بەرزییەکەی ١٣٥ مەتر (٤٤٣ پێ) و تیرەی بازنەکەی ١٢٠ مەتر (٣٩٤ پێ)ە. کاتێک دروست کرا، بەرزترین چەرخی بینین بوو لە جیھاندا. نەخشە ستوونییەکەی، کە تێیدا تەواوی پێکھاتەکە لە یەک لاوە بە ستوونێکی 'A' شێوە ڕاگیراوە، وای کردووە کە دیمەنێکی کراوە و بێ بەربەست لەسەر ڕووباری تەمزەوە ھەبێت.

**خانەکان:** چەرخەکە خاوەنی ٣٢ خانەی ھێلکەیی شوشەییە کە بە تەواوی ھەواگۆڕکێیان بۆ کراوە. ھەر خانەیەک نوێنەرایەتیی یەکێک لە شارۆچکەکانی لەندەن دەکات و دەتوانێت ٢٥ سەرنشین لەخۆ بگرێت. شایەنی باسە کە خانەکان ژمارەیان لە ١ تا ٣٣ دانراوە، بەڵام ژمارە ١٣ بەھۆی باوەڕی بەختی خراپ (شووم) لابراوە.

**خێرایی:** یەک سووڕانەوەی تەواوی چەرخەکە نزیکەی ٣٠ خولەک دەخایەنێت. خێراییەکەی کە ٢٦ سانتیمەتر لە چرکەیەکدایە، ئەوەندە ھێواشە کە سەرنشینان دەتوانن بەبێ وەستانی چەرخەکە سوار بن و دابەزن، تەنھا لە دۆخی تایبەتدا (وەک یارمەتیدانی بەساڵاچووان یان کەمئەندامان) چەرخەکە ڕادەگیرێت.

## گرنگیی کەلتووری و گەشتیاری
چاوی لەندەن بە خێرایی بوو بە یەکێک لە گرنگترین شوێنە گەشتیارییەکانی لەندەن و ساڵانە ملیۆنان سەردانیکەری ھەیە. لە ڕۆژێکی ڕووندا، لە لووتکەی چەرخەکەوە دەتوانرێت تا دووریی ٤٠ کیلۆمەتر (٢٥ میل) ببینرێت. ئەم شوێنە بووەتە خاڵێکی سەرەکی بۆ ئاھەنگگێڕانە نیشتمانییەکان، بەتایبەتی ئاھەنگی سەری ساڵی نوێ کە نمایشێکی گەورەی یارییە ئاگرینەکانی تێدا ئەنجام دەدرێت.

## پێشانگا

پەڕگە:Thames Panorama, London - June 2009.jpg|دیمەنێکی پانۆرامایی ڕووباری تەمز و چاوی لەندەن.
پەڕگە:Top of London Eye looking down.jpg|دیمەنی خوارەوە لە یەکێک لە خانەکانی چاوی لەندەنەوە.
پەڕگە:London Eye 2011 004.jpg|ڕیزی چاوەڕوانی بۆ چاوی لەندەن لە ساڵی ٢٠١١.


## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی لەندەن
پۆل:چەرخەکانی بینین
پۆل:بینا و پێکھاتەکان کە لە ١٩٩٩ تەواو بوون
پۆل:بینا پارێزراوەکانی پۆلی دووەم* لە لامبێس
پردی واندسوۆرت

**پردی واندسوۆرت** (بە ئینگلیزی: Wandsworth Bridge) پردێکی پۆڵایینی کۆڵەکە ئازادە کە بەسەر ڕووباری تەمز لە ڕۆژئاوای لەندەن، ئینگلتەرا ھەڵکەوتووە. پردەکە ناوچەی واندسوۆرت لە کەناری باشوور بە ناوچەی فوولام لە کەناری باکوور دەبەستێتەوە. پردی ئێستا، کە دووەم پردە لەم شوێنەدا، یەکێکە لە قەرەباڵغترین پردەکانی لەندەن لە ڕووی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێلەوە.

## مێژوو

### پردی یەکەم (١٨٧٣–١٩٣٦)
یەکەم پرد لەم شوێنەدا لەلایەن ئەندازیار جوولیان تۆڵمێوە نەخشێنرابوو و لە ساڵی ١٨٧٣ کرایەوە. پردەکە لە ئاسنی داڕێژراو و بە شێوازی تۆڕی پایەدار (lattice girder) دروست کرابوو. ئەم پردە بە شێوەیەکی تایبەت پارەی بۆ کۆکرابووەوە و باجی پەڕینەوەی لێ وەردەگیرا. بەڵام، پردەکە لە ڕووی پێکھاتەوە زۆر بەھێز نەبوو و نەیدەتوانی کێشی ھاتوچۆی قورس، بەتایبەتی پاس، ھەڵبگرێت. ئەمەش وای کرد کە پێویستی بە دروستکردنی پردێکی نوێ و بەھێزتر ھەبێت.
چەپ|وێنۆک|پردی واندسوۆرت پێش نۆژەنکردنەوەکەی.

### پردی دووەم و ئێستا (١٩٤٠–ئێستا)
پردی دووەم و ئێستا لەلایەن سێر تۆماس پایرسن فرانک، ئەندازیاری سەرەکیی ئەنجومەنی شاری لەندەن، نەخشێنرا. کارەکانی دروستکردن لە ساڵی ١٩٣٧ دەستی پێ کرد و لە ٢٥ی ئەیلوولی ١٩٤٠ کرایەوە. بەھۆی سنووردارکردنی بودجە لە سەروبەندی جەنگی جیھانیی دووەمدا، نەخشەی پردەکە زۆر سادە و کاراییخواز (utilitarian) بوو، بەبێ ھیچ ڕازاندنەوەیەکی نژیاروانیی دیار. ئەمەش وای کردبوو کە بۆ دەیان ساڵ، پردەکە بە یەکێک لە "بێزارکەرترین" یان "سادەترین" پردەکانی لەندەن بناسرێت.

## نەخشەسازیی و نۆژەنکردنەوەی نوێ
پردەکە لە شێوازی کۆڵەکەی ئازاد دروست کراوە و لە سێ مەودای پۆڵایین پێکدێت. بۆ ماوەیەکی درێژ، پردەکە بە ڕەنگێکی شینی مردوویی ڕەنگ کرابوو کە زیاتر سادەییەکە جەختی لێ کرابوو.

بۆ گۆڕینی ئەم وێنە باوە و جوانترکردنی پردەکە، لە ساڵی ٢٠٢٣دا پڕۆژەیەکی نۆژەنکردنەوەی گەورە تەواو کرا. لەم پڕۆژەیەدا، پردەکە بە ڕەنگێکی نوێی شینی پەلکەزێڕینە ڕەنگ کرایەوە و سیستەمێکی ڕووناککردنەوەی نژیاروانیی پێشکەوتووی بۆ دانرا. ئەم ڕووناکییە نوێیە لە شەواندا بە شێوەیەکی ھونەری ڕەنگەکانی دەگۆڕێت و جوانییەکی تایبەتی بە پردەکە و دیمەنی ڕووبارەکە بەخشیوە. ئامانجی ئەم پڕۆژەیە ئەوە بوو کە پردی واندسوۆرت چیتر وەک "بێزارکەرترین پردی لەندەن" سەیر نەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی ڤۆکسھۆڵ

**پردی ڤۆکسھۆڵ** (بە ئینگلیزی: Vauxhall Bridge) پردێکی کەوانەیی پۆڵایینە کە بەسەر ڕووباری تەمز لە ناوەڕاستی لەندەن، ئینگلتەرا ھەڵکەوتووە. پردەکە ناوچەی ڤۆکسھۆڵ لە کەناری باشوور بە ناوچەی پیملیکۆ لە کەناری باکوور دەبەستێتەوە. پردی ئێستا، کە دووەم پردە لەم شوێنەدا، بەھۆی ئەو پەیکەرە زیوییە گەورانەی کە لەسەر پایەکانی جێگیر کراون، ناسراوە و وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم* (Grade II*) تۆمار کراوە.

## مێژوو

### پردی یەکەم: پردی ڕیجێنت (١٨١٦–١٨٩٨)
یەکەم پرد لەم شوێنەدا بە ناوی "پردی ڕیجێنت" ناسرابوو و لەلایەن ئەندازیار جەیمس ووڵکەرەوە نەخشەی بۆ کێشرابوو. لە ساڵی ١٨١٦ کرایەوە و یەکەم پردی ئاسنی داڕێژراو بوو کە بەسەر ڕووباری تەمزدا لە لەندەن دروست دەکرا. پردەکە لە نۆ کەوانەی ئاسنین پێکھاتبوو کە لەسەر پایەی بەردین وەستابوون. بەڵام، بەھۆی کاریگەریی بەردەوامی ڕەوتی ئاوی ڕووبارەکە، بناغەی پایەکانی تووشی داخوران (scour) بوون و پردەکە بە تێپەڕبوونی کات ناجێگیر بوو. دوای چەندین کاری چاکسازیی تێچووبەرز، دواجار لە ساڵی ١٨٩٨ بڕیاری ڕووخاندنی درا.
چەپ|وێنۆک|دیمەنێکی پردی ڤۆکسھۆڵ لە دوورەوە.

### پردی دووەم و ئێستا (١٩٠٦–ئێستا)
پردی دووەم، کە پردی ئێستایە، لەلایەن سێر ئەلێکساندەر بینی، ئەندازیاری سەرەکیی ئەنجومەنی شاری لەندەن، و نژیاروان دەبلیو. ئی. ڕایلی، نەخشێنرا. کارەکانی دروستکردن لە ساڵی ١٨٩٨ دەستی پێ کرد، بەڵام بەھۆی کێشەی تەکنیکی و گفتوگۆ لەسەر نەخشەکەیەوە کارەکان دواکەوتن. دواجار، پردەکە لە ٢٦ی ئایاری ١٩٠٦ کرایەوە. 

پردی نوێکە لە پێنج کەوانەی پۆڵایین پێکھاتووە کە لەسەر پایەی گرانیتی وەستاون. ئەمە یەکەم پرد بوو لە لەندەن کە ڕێڕەوی تایبەتی بۆ ترام لەسەر بوو.

## پەیکەرەکان و نژیاروانی
تایبەتمەندیی ھەرە دیاری پردی ڤۆکسھۆڵ بریتییە لە ھەشت پەیکەری برۆنزیی گەورە کە لەسەر پایەکانی (piers) پردەکە جێگیر کراون. ئەم پەیکەرانە بەشێک نەبوون لە نەخشە ئەندازیارییە سەرەتاییەکەی بینی، بەڵکو لەسەر پێشنیاری نژیاروان، ڕایلی، زیاد کران. پەیکەرەکان لەلایەن دوو پەیکەرتاش، ئەلفرێد Drury و فرێدریک پۆمەرۆی، دروست کراون و نوێنەرایەتیی چەمکی ئەبستراکت دەکەن.

**لای سەرەوەی ڕووبار (Upstream)، کاری پۆمەرۆی:** کشتوکاڵ، نژیاروانی، ئەندازیاری، گۆزەکەری.

**لای خوارەوەی ڕووبار (Downstream)، کاری Drury:** زانست، ھونەرە جوانەکان، حکومەتی خۆجێی، پەروەrdە.

ئەم پەیکەرانە جوانییەکی ھونەریی ناوازەیان بە پردەکە بەخشیوە و وایان کردووە لە پردەکانی تری لەندەن جیاواز بێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی وۆتەرلوو، ئینگلتەرا

وێنۆک|پردی وۆتەرلوو لە دوورەوە.
**پردی وۆتەرلوو** (بە ئینگلیزی: Waterloo Bridge) پردێکی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێل و پیادەیە کە بەسەر ڕووباری تەمز لە ناوەڕاستی لەندەن، ئینگلتەرا ھەڵکەوتووە. پردەکە ناوچەی ساوس بانک (South Bank) بە ناوچەکانی ئاڵدویچ و ستراند دەبەستێتەوە. پردی ئێستا، کە دووەم پردە لەم شوێنەدا، نازناوی "پردی ژنان" (The Ladies' Bridge)ی لێنراوە بەھۆی ئەو ڕۆڵە گرنگەی کە ژنان لە دروستکردنیدا گێڕایان، و وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم* (Grade II*) تۆمار کراوە.

## مێژوو

### پردی یەکەم (١٨١٧–١٩٢٣)
یەکەم پرد لەم شوێنەدا لەلایەن ئەندازیار جۆن ڕێنییەوە نەخشێنرا و لە ساڵی ١٨١٧، لە دووەم ساڵیادی شەڕی وۆتەرلوودا، کرایەوە. پردەکە لە گرانیتی کۆرنیش و بە نۆ کەوانەی نیمچە ھێلکەیی دروست کرابوو. لە سەرەتادا ناوی "پردی ستراند" بوو، بەڵام دواتر ناوەکەی گۆڕدرا بۆ "پردی واتەرلوو" بۆ ڕێزلێنان لە سەرکەوتنی بەریتانیا و ھاوپەیمانەکانی لە شەڕەکەدا. ئەم پردە بەھۆی جوانی و شکۆدارییەکەیەوە ستایشێکی زۆری لێ دەکرا؛ پەیکەرتاشی ئیتاڵی، ئەنتۆنیۆ کانۆڤا، بە "ئەفسانەییترین پردی جیھان" ناوی برد و ھونەرمەند جۆن کۆنستەبڵ چەندین تابلۆی لێ کێشا. سەرەڕای ئەمەش، بەھۆی کێشەی پێکھاتەیی کە لە ئەنجامی داخورانی بناغەکانییەوە دروست بوو، لە ساڵی ١٩٢٣ داخرا و دواجار بڕیاری ڕووخاندنی درا.
چەپ|وێنۆک|کردنەوەی پردی یەکەمی وۆتەرلوو لە ساڵی ١٨١٧.

### پردی دووەم و ئێستا (١٩٤٥–ئێستا)
پردی دووەم، کە پردی ئێستایە، لەلایەن نژیاروان سێر جایڵز گیلبێرت سکۆتەوە نەخشێنرا. کارەکانی دروستکردن لە ساڵی ١٩٣٧ دەستی پێ کرد، بەڵام بەھۆی ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانیی دووەمەوە کارەکان خاو بوونەوە. لەم ماوەیەدا، بەھۆی ئەوەی زۆربەی پیاوان لە بەرەکانی جەنگدا بوون، ھێزێکی کاری زۆر لە ژنان پێکھات کە ڕۆڵێکی سەرەکییان لە دروستکردنی پردەکەدا گێڕا، ھەر بۆیە پردەکە نازناوی "پردی ژنان"ی وەرگرت. ئەم پردە تاکە پردی ڕووباری تەمز بوو کە لە کاتی جەنگدا زیانی ھێرشی ئەڵمانی پێ گەیشت.

پردەکە لە کۆنکرێتی پڕچەککراو دروست کراوە و بە بەردی پۆرتلاند ڕووپۆش کراوە. بەشێک لە بەردە گرانیتییەکانی پردە کۆنەکە دووبارە بەکارھێنرانەوە بۆ مەبەستی جیاواز لە سەرانسەری ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیادا. پردی نوێ بە شێوەیەکی قۆناغ بە قۆناغ لە ساڵی ١٩٤٢ کرایەوە و لە ساڵی ١٩٤٥ بە تەواوی تەواو بوو.

## نژیاروانی و گرنگیی کەلتووری
پردی وۆتەرلوو خاوەنی نەخشەیەکی سادە و تازەگەرە کە جەخت لەسەر کارایی دەکاتەوە. یەکێک لە تایبەتمەندییە دیارەکانی ئەوەیە کە بەردی پۆرتلاندەکەی بە شێوەیەکە کە خۆی پاک دەکاتەوە و پیسیی لەندەنی لەسەر نامێنێتەوە.

پردەکە بەوە ناسراوە کە یەکێک لە باشترین دیمەنە پانۆراماییەکانی لەندەنی لێوە دەبینرێت؛ لەسەر پردەکەوە دەتوانرێت دیمەنی فراوانی شارەکە ببینرێت، لە وێستمینستەر و چاوی لەندەنەوە تا دەگاتە شاری لەندەن و کەناری وۆرف. ئەم دیمەنە بووەتە ئیلھام بۆ چەندین کاری ھونەری، لەوانە گۆرانیی بەناوبانگی "Waterloo Sunset"ی گرووپی The Kinks، کە ئاماژە بەو دیمەنە جوانە دەکات کە لەسەر پردەکەوە دەبینرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی تویکنھام

**پردی تویکنھام** (بە ئینگلیزی: Twickenham Bridge) پردێکی کەوانەیی کۆنکرێتییە کە بەسەر ڕووباری تەمز لە ڕۆژئاوای لەندەن، ئینگلتەرا درێژ دەبێتەوە. پردەکە بەشێکە لە ڕێگای سەرەکی A316 و ناوچەی ڕیچمەند بە تویکنھامەوە دەبەستێتەوە. پردەکە بەھۆی نەخشە نژیاروانییە ناوازەکەیەوە کە بە شێوازی ئارت دێکۆیە، ناسراوە و وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم* (Grade II*) تۆمار کراوە.

## مێژوو و دروستکردن
لە ساڵانی ١٩٢٠دا، بەھۆی زیادبوونی بەرچاوی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێل، پێویستی بە دروستکردنی ڕێگایەکی نوێی سەرەکی (arterial road) ھەبوو بۆ کەمکردنەوەی قەرەباڵغی لەسەر پردە کۆنەکانی ناوچەکە. پردی تویکنھام وەک بەشێک لە پڕۆژەی گەورەی ڕێگای چێرتسی (Great Chertsey Road) نەخشێنرا. سەرەڕای ئەوەی کە کۆمیسیۆنی شاھانەی ھونەرە جوانەکان لە سەرەتادا دژی نەخشەکە بوون، بەڵام دواجار پڕۆژەکە پەسەند کرا.

کارەکانی دروستکردن لە ساڵی ١٩٢٨ دەستی پێ کرد و پردەکە لە ٣ی تەممووزی ١٩٣٣، لە ھەمان ڕۆژدا لەگەڵ پردی چیزیک، لەلایەن شازادەی وەیڵزەوە (کە دواتر بوو بە شا ئێدواردی ھەشتەم) بە فەرمی کرایەوە. پردەکە لەلایەن ئەندازیار ئەلفرێد ഡ്രایلاند و نژیاروان ماکسوێڵ ئایرتنەوە نەخشەی بۆ کێشرابوو.
چەپ|وێنۆک|دیوارە چەماوەییەکانی سەرەتای پردەکە، کە بەشێکی دیاری نەخشەکەیەتی.

## نەخشەسازیی و نژیاروانی
پردی تویکنھام نموونەیەکی دیاری شێوازی ئارت دێکۆیە لە ئەندازیاریی پردەکاندا. پێکھاتەکەی لە سێ کەوانەی کۆنکرێتی پڕچەککراو دروست کراوە کە بە بەردی پۆرتلاند ڕووپۆش کراوە. پردەکە بە وردەکارییە ھونەرییەکانی ناسراوە، لەوانە:

# **پەرژینی برۆنزی**: پەرژینەکانی (balustrades) سەر پردەکە لە برۆنز دروست کراون و نەخشی جوانیان تێدایە کە شێوازە ھونەرییەکەی سەردەمی خۆی نیشان دەدات.
# **گلۆپەکان**: ستوونی گلۆپەکانی سەر پردەکەش بە ھەمان شێوازی ئارت دێکۆ نەخشێنراون و جوانییەکی تایبەتیان بە پردەکە بەخشیوە.
# **دیوارە چەماوەییەکان**: لە ھەردوو سەری پردەکەوە، دیوارە بنکەیییەکان (abutments) بە شێوەیەکی پلیکانی و چەماوەیی دروست کراون، کە یەکێکە لە تایبەتمەندییە ھەرە دیار و ناسراوەکانی نەخشەکەی.

ئەم تێکەڵکردنەی نێوان کارایی ئەندازیاری و جوانیی نژیاروانی، پردی تویکنھامی کردووە بە یەکێک لە پردە ھەرە سەرنجڕاکێشەکانی ڕووباری تەمز.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی ڕۆیاڵ ڤیکتۆریا دۆک

**پردی ڕۆیاڵ ڤیکتۆریا دۆک** (بە ئینگلیزی: Royal Victoria Dock Bridge) پردێکی پیادەی ئاست-بەرزە کە بەسەر بەندەری ڕۆیاڵ ڤیکتۆریا لە ناوچەی دۆکلاندز لە ڕۆژھەڵاتی لەندەن، ئینگلتەرا دروست کراوە. پردەکە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ بەستنەوەی کەنارەکانی بەندەرەکە و دابینکردنی ڕێڕەوێکی ئاسان بۆ ناوەندی پێشانگای ئێکسێڵ (ExCeL Exhibition Centre) نەخشێنراوە.

## مێژوو و مەبەستی دروستکردن
پردەکە لەلایەن دەزگای گەشەپێدانی دۆکلاندزی لەندەن (LDDC) وەک بەشێک لە پڕۆژەی بووژاندنەوەی ناوچەکە داوا کرا. کارەکانی دروستکردن لە ساڵی ١٩٩٦ دەستی پێ کرد و پردەکە لە ساڵی ١٩٩٨ بەڕووی خەڵکدا کرایەوە. ئامانجی سەرەکیی پردەکە باشترکردنی پەیوەندیی نێوان دوو لای بەندەرەکە بوو، بەتایبەتی بۆ ئاسانکاریی ھاتووچۆی ئەو میوانانەی سەردانی ناوەندی ئێکسێڵ دەکەن، ھەروەھا دابینکردنی ڕێڕەوێک بۆ دانیشتووانی ناوچەکە.
چەپ|وێنۆک|پردەکە بە ئاستە بەرزەکەیەوە کە ڕێگە بە تێپەڕبوونی کەشتی دەدات.

## نەخشەسازیی و پێکھاتە
نەخشەی پردەکە لەلایەن کۆمپانیای نژیاروانیی لیفتشوتز دەیڤیدسۆن ساندیلاندزەوە کێشراوە. پردەکە خاوەنی نەخشەیەکی ناوازەیە کە بە شێوازی "پایەداری ئاوەژوو" (Inverted Fink truss) ناسراوە. ئەم شێوازە وای کردووە کە پردەکە لە دوورەوە لە چارۆکە و ستوونی کەشتییەکی گەورە بچێت، کە ئەمەش لەگەڵ ژینگەی بەندەر و مێژووی دەریایی ناوچەکەدا دەگونجێت.

پردەکە ئاست-بەرزە، بەجۆرێک کە ١٥ مەتر (٤٩ پێ) لە ئاستی ئاوەکەوە بەرزە. ئەم بەرزاییە ڕێگە بە تێپەڕبوونی کەشتی و بەلەمی چارۆکەدار دەدات بەبێ ئەوەی پێویستی بە ڕێڕەوەی کردنەوە و داخستن ھەبێت. بۆ گەیشتن بە ڕێڕەوی سەر پردەکە، لە ھەردوو سەرەوە پەیژە و بەرزکەرەوە (lift) دانراون بۆ ئاسانکاریی ھاتووچۆی پیادەکان.

## دۆخی ئێستا و بەکارھێنان
پردی ڕۆیاڵ ڤیکتۆریا دۆک وەک ڕێڕەوێکی گرنگی پیادە لە ناوچەی ڕۆیاڵ دۆکسدا خزمەت دەکات. جگە لە کاراییە سەرەکییەکەی، پردەکە دیمەنێکی پانۆرامایی بەسەر بەندەرەکە و ئاسۆی ناوچەی کەناری وۆرف (Canary Wharf) دابین دەکات. لەم ساڵانەی دواییدا، پردەکە ڕووبەڕووی ھەندێک کێشەی چاکسازی و بەڕێوەبردن بووەتەوە، لەوانە لەکارکەوتنی بەرزکەرەوەکان، کە کاریگەریی لەسەر ئاسانیی بەکارھێنانی ھەبووە بۆ ھەندێک لە بەکارھێنەران.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی ساوتوەرک

**پردی ساوتوەرک** (بە ئینگلیزی: Southwark Bridge) پردێکی کەوانەییە کە بەسەر ڕووباری تەمز لە لەندەن، ئینگلتەرا ھەڵکەوتووە. پردەکە ناوچەی ساوتوەرک لە کەناری باشوور بە شاری لەندەن لە کەناری باکوور دەبەستێتەوە. پردی ئێستا، کە لە ساڵی ١٩٢١ کراوەتەوە، دووەم پردە لەم شوێنەدا و وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم تۆمار کراوە.

## مێژوو

### پردی یەکەم: پردی شاژن ستریت (١٨١٩–١٩١٣)
یەکەم پرد لەم شوێنەدا لەلایەن ئەندازیاری بەناوبانگ، جۆن ڕێنیی باوک، نەخشێنرا و لە ساڵی ١٨١٩ کرایەوە. ئەم پردە لە ئاسنی داڕێژراو دروست کرابوو و خاوەنی سێ کەوانەی زەبەلاح بوو. کەوانە ناوەندییەکەی کە درێژییەکەی ٢٤٠ پێ (٧٣ مەتر) بوو، درێژترین کەوانەی ئاسنی داڕێژراو بوو کە تا ئەو کاتە لە جیھاندا دروست کرابێت. سەرەڕای ئەوەی کە وەک شاکارێکی ئەندازیاری سەیر دەکرا، پردەکە لە ڕووی بازرگانییەوە سەرکەوتوو نەبوو چونکە باجی پەڕینەوەی لێ وەردەگیرا، لە کاتێکدا پردەکانی بلاکفرایەرز و لەندەنی نزیکی بەخۆڕایی بوون. ھەروەھا، لێژاییە زۆرەکەی ڕێگەی سەر پردەکە ئەرکێکی قورسی بۆ ئەو ئەسپانە دروست دەکرد کە گالیسکەکانیان ڕادەکێشا. دواجار بڕیاری ڕووخاندنی درا بۆ ئەوەی جێگەی بۆ پردێکی فراوانتر و گونجاوتر بکرێتەوە.
چەپ|وێنۆک|تەواوبوونی پردی یەکەمی ساوتوەرک لەلایەن جۆن ڕێنییەوە، ساڵی ١٨١٩.

### پردی دووەم و ئێستا (١٩٢١–ئێستا)
پردی دووەم، کە پردی ئێستایە، لەلایەن ئەندازیار بازیل مۆت و نژیاروان سێر ئێرنست جۆرجەوە نەخشێنرا. کارەکانی دروستکردن لە ساڵی ١٩١٢ دەستی پێ کرد بەڵام بەھۆی ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانیی یەکەمەوە وەستا. دواجار، لە ٦ی حوزەیرانی ١٩٢١ لەلایەن شا جۆرجی پێنجەم و شاژن مێرییەوە بە فەرمی کرایەوە. ئەم پردە لە پۆڵا و بە پێنج کەوانە دروست کراوە، کە ڕێڕەوی فراوانتر بۆ ھاتوچۆی کەشتییەکان لەژێر پردەکەدا دابین دەکات. کۆمپانیای سێر ویلیام ئارۆڵ و کۆ. کاری دروستکردنەکەی ئەنجام دا.

## نەخشەسازیی و تایبەتمندییەکان
پردی ساوتوەرک بە ڕەنگە تایبەتەکەی ناسراوە کە بریتییە لە سەوز و زەرد، ئەمەش وای کردووە لە پردەکانی تری تەمز جیاواز بێت. سەرەڕای ئەوەی کە لە شوێنێکی ستراتیژیی ناوەڕاستی لەندەندایە، بە شێوەیەکی گشتی بە یەکێک لە کەمترین پردە بەکارھاتووەکان دادەنرێت بۆ ھاتوچۆی ئۆتۆمبێل، کە ھەندێکجار بە "پردە چۆڵەکە" ناودەبرێت.

پردەکە بەشێکە لە پڕۆژەی "Illuminated River" (ڕووباری ڕووناککراوە)، کە تێیدا لە شەواندا بە شێوازێکی ھونەری و بە بەکارھێنانی ڕەنگی گونجاو لەگەڵ پێکھاتەکەیدا ڕووناک دەکرێتەوە. ئەم ڕووناکییە لەلایەن ھونەرمەندی ئەمریکی، لیۆ ڤیاریاڵ، نەخشەی بۆ کێشراوە و جوانییەکی تایبەتی بە پردەکە بەخشیوە لە دیمەنی شەوانەی لەندەندا.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
شەڕی سحێلا

**شەڕی سحێلا**، ئەم شەڕە لە ناوچەی سحێلا ڕوویدا و یەکێک بوو لە گرینگترین شەڕ نیوان ھەرێمی کوردستان و عێراق و بە یەکێک لە گرینگترین شەڕی کورد. ئەم شەڕە لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ڕوویدا، لەم شەڕە ھێزی پێشمەرگە سەرکەوتن، و توانیان مەترسییەکی گەورە لەسەر کوردستان نەھێڵێت. سوپای عێراق لەگەڵ حەشدی شەعبی ھێرشیان کردە سەر سحێلا و گوندی مەحموودییە. بێجگە لە پێشمەرگەی ھەرێمی کوردستان، پێشمەرگە ڕۆژ بەژدار بوو لە شەڕە.

## دوای شەڕ
مەسعوود بارزانی لە کتێبەکەی خۆی (بۆ مێژوو) لە لاپەڕە ١١٧ باس دەکات کە حزبوڵڵای لوبنان و ئەفسەرێکی پاسداری ئێران کە ناوی سەید موختار (کە لە شەڕەکە بریندارکرا) لەم شەڕەدا بەژدار بوو. و ھەروەھا مەسعوود بارزانی لەھەمان لاپەڕە دا دەڵێت؛ لە بەرەنگاربوونەوەی ھێزی پێشمەرگەی کوردستان لە سحێلا، چەندین تانک و ھەمەر تێک شکێندران و ژمارەیەکی زۆر لە چەکداری میلیشیای حەشدی شەعبی و چەکداری عێراقی کوژران. لە قۆڵی مەحموودییەش بە ھەمان شێوە ھێرشەکە تێک شکێنرا و پێشمەرگە شکستی بە پیلانی داگیرکەران و ھاوکارانیان ھێنا.

بابەکر زێباری سوپاسالاری پێشووی عێراق دەڵێت.

ئەمە لە لێدوانێکی ماڵپەڕی فەرمیی پارتی دیموکراتی کوردستان وتوویەتی.

## پێشبینی
لە دوای سەرکەوتنی پرۆسەی ڕێفڕاندۆم بۆ سەربەخۆیی کوردستان، سوپای عێراق و حەشدی شەعبی و بەشێک خیانەتکاران لە یەکێتی، توانیان ھەردوو شاری کەرکووک و تازەخورماتوو داگیر بکەن و کارەسات تووشی کوردی ئەو ناوچەیە بکەن. ئەوان لە ھێرشەکانیان بەردەوام بوون، تا لە پردێ ھێزی پێشمەرگە توانیان دوژمنان تێکبشکێنن. بەڵام میلیشیاکانی عێراق و سوپای عێراق بەردەوام بوون لە ھێرشکردن بۆ سەر خاکی کوردستان بە پشتگیری ئێران. لەم شەڕەدا پێشمەرگە چەندان فەرماندەیان ھەبوو، ناویان؛ مەسعوود محەممەد، مەنسوور بارزانی،
مەسعوود بارزانی و بەدەل مەندی.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەیەی ٢٠١٠
پۆل:٢٠١٧ لە باشووری کوردستان
بەنداوی ڕیچمەند و پردی پیادە

**بەنداوی ڕیچمەند و پردی پیادە** (بە ئینگلیزی: Richmond Lock and Footbridge) پێکھاتەیەکی ئەندازیارییە لەسەر ڕووباری تەمز لە ڕۆژئاوای لەندەن، ئینگلتەرا. ئەم پێکھاتەیە بریتییە لە بەنداوێکی جووڵاو (weir) کە ئاستی ئاوی ڕووبارەکە ڕێک دەخات، لەگەڵ بەشێکی داخستن و کردنەوە (lock) بۆ تێپەڕبوونی کەشتی و بەلەمەکان، و پردێکی پیادە کە لەسەریەوە دروست کراوە. ئەمە دوا بەنداوە لەسەر ڕووباری تەمز بەرەو خوارەوەی ڕووبارەکە و وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم* (Grade II*) تۆمار کراوە.

## مێژوو و مەبەستی دروستکردن
پێش دروستکردنی بەنداوەکە، بەشی سەرەوەی ڕووباری تەمز لە نێوان ڕیچمەند و بەنداوی تێدینگتۆن (Teddington Lock) بەتوندی کاریگەریی ھەڵکشان و داکشانی ئاوی (tide) لەسەر بوو. لە کاتی داکشانی ئاودا، ئاستی ئاوەکە زۆر نزم دەبووەوە، بەجۆرێک کە ڕووبارەکە دەبووە جۆگەیەکی قوڕاوی و کەشتیوانی تێیدا ئەستەم بوو. بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە، بڕیاری دروستکردنی بەنداوێکی نیوە-ھەڵکشانی (half-tide) درا. کارەکانی دروستکردن لە ساڵی ١٨٩١ دەستی پێ کرد و لە ١٩ی ئایاری ١٨٩٤، لەلایەن دوکی یۆرک (کە دواتر بوو بە شا جۆرجی پێنجەم) بە فەرمی کرایەوە. تێچووی گشتیی پڕۆژەکە ٦١,٠٠٠ پاوەندی ستەرلینگ بوو.
چەپ|وێنۆک|پردی پیادە کە بەسەر بەنداوەکەدا درێژ دەبێتەوە.

## پێکھاتە و شێوازی کارکردن
پێکھاتەکە لە سێ بەشی سەرەکی پێکدێت:

**دەروازە جووڵاوەکان (Sluice Gates):** سێ دەروازەی گەورەی پۆڵایین ھەن کە کێشی ھەر یەکێکیان ٣٢ تەنە. ئەم دەروازانە دوو کاتژمێر دوای بەرزترین ئاستی ھەڵکشان دادەخرێن بۆ ئەوەی ئاو لە بەشی سەرەوەی ڕووبارەکەدا بھێڵنەوە. بەمەش ئاستی ئاوەکە بە شێوەیەکی دەستکرد لە ئاستێکی دیاریکراودا (لانیکەم ١.٧٢ مەتر) دەھێڵرێتەوە تا دەگاتە بەنداوی تێدینگتۆن. دوو کاتژمێر پێш گەیشتنی شەپۆلی ھەڵکشانی دواتر، دەروازەکان بەرز دەکرێنەوە بۆ ئەوەی ڕێگە بە جووڵەی ئاسایی ئاو بدەن. ئەم میکانیزمە لەلایەن ئەندازیار فرانسیس گۆڵدینگ ماسی ستۆنییەوە نەخشێنراوە.

**بەشی داخستن و کردنەوە (The Lock):** بەشێکی بچووکترە کە درێژییەکەی ٧٦ مەتر و پانییەکەی ٨ مەترە. ئەم بەشە بەکاردێت بۆ تێپەڕاندنی کەشتی و بەلەمەکان کاتێک دەروازە جووڵاوەکان داخراون.

**پردی پیادە:** پردێکی پۆڵایینە کە لەسەرەوەی ھەموو پێکھاتەکە دروست کراوە و کەنارەکانی ڕیچمەند و ئایزلوۆرس پێکەوە دەبەستێتەوە. لە سەرەتادا بڕێکی کەم پارە وەک باج لەو کەسانە وەردەگیرا کە بەسەر پردەکەدا دەپەڕینەوە، بەڵام ئەم باجە لە ساڵی ١٩٤٨ ھەڵگیرا و ئێستا پەڕینەوە بەخۆڕاییە.

## دۆخی ئێستا و بەکارھێنان
بەنداوی ڕیچمەند و پردی پیادە تا ئەمڕۆش لەلایەن دەسەڵاتی بەندەری لەندەنەوە (Port of London Authority) بەڕێوە دەبرێت و ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە ڕێکخستنی ئاستی ئاوی ڕووباری تەمز و ئاسانکاری بۆ کەشتیوانی. پردی پیادەکەش ڕێڕەوێکی بەناوبانگە بۆ پیاسەکردن و چێژوەرگرتن لە دیمەنی دەوروبەری ڕووبارەکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی ڕیچمەند

**پردی ڕیچمەند** (بە ئینگلیزی: Richmond Bridge) پردێکی کەوانەیی بەردینی سەدەی ھەژدەھەمە کە بەسەر ڕووباری تەمز لە ڕۆژئاوای لەندەن، ئینگلتەرا دروست کراوە. پردەکە شارۆچکەی ڕیچمەند لە کەناری ڕۆژھەڵات بە ناوچەی سانت مارگرێتس لە کەناری ڕۆژئاوا دەبەستێتەوە. ئەم پردە کۆنترین پردی ماوەی ڕووباری تەمزە لە لەندەنی گەورەدا و وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی یەکەم تۆمار کراوە.

## مێژوو و دروستکردن
پێش دروستکردنی پردەکە، پەڕینەوە لەم شوێنەدا لەڕێگەی بەلەمێکەوە بوو کە مێژووەکەی دەگەڕایەوە بۆ سەردەمی تیودۆرەکان. بەلەمەکە نادڵنیا و ھەندێکجار مەترسیدار بوو، بۆیە لە سەرەتای سەدەی ھەژدەھەمدا داواکاری بۆ دروستکردنی پردێک زیاد بوو. لە ساڵی ١٧٧٣، یاسایەک لە پەرلەمانەوە دەرچوو بۆ دروستکردنی پردەکە. تێچووی پڕۆژەکە لەڕێگەی ھەڵمەتێکی تایبەتی وەبەرھێنانەوە دابین کرا کە بە "تۆنتین" ناسرابوو، نەک لەسەر بودجەی گشتی. کارەکانی دروستکردن لە ساڵی ١٧٧٤ دەستی پێ کرد و لە ساڵی ١٧٧٧ تەواو بوو. پردەکە لەلایەن دوو نژیاروان، جەیمس پێین و کێنتن کاوس، نەخشەی بۆ کێشرابوو.

بۆ گێڕانەوەی پارەی وەبەرھێنەران، باج لەو کەسانە وەردەگیرا کە بەسەر پردەکەدا دەپەڕینەوە. ئەم باجە تا ساڵی ١٨٥٩ بەردەوام بوو، دواتر پردەکە کرا بە خۆڕایی.
چەپ|وێنۆک|پردەکە بە پێنج کەوانە بەردینەکەیەوە، نموونەیەکی نژیاروانیی جۆرجیی.

## نژیاروانی و فراوانکردن
پردی ڕیچمەند بە شێوازێکی کلاسیکی جۆرجیی نەخشێنراوە و لە پێنج کەوانەی بەردینی پۆرتلاند پێکدێت. کەوانەکان قەبارەیان جیاوازە، کەوانەی ناوەڕاست فراوانترینە بۆ ئەوەی ڕێگە بە ھاتوچۆی ئاسانی بەلەم و کەشتییەکان بدات. شێوەی پردەکە کەمێک چەماوەییەکی ھەیە، کە تایبەتمەندییەکی باوی پردەکانی ئەو سەردەمە بوو.

لەگەڵ ھاتنی سەدەی بیستەم و زیادبوونی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێل، پردەکە زۆر تەسک بوو. لە نێوان ساڵانی ١٩٣٧ و ١٩٤٠، پردەکە بە شێوەیەکی زیرەکانە فراوان کرا بەبێ ئەوەی شێوە مێژووییەکەی تێک بچێت. لەم پڕۆسەیەدا، بەردەکانی ڕووکاری دەرەوەی پردەکە بەوریایی لێ کرانەوە و ژمارەیان لەسەر دانرا، پاشان پێکھاتە ناوەکییەکە بە کۆنکرێتی پڕچەککراو فراوان کرا و لە کۆتاییدا ھەمان بەردە بنەڕەتییەکان خرابوونەوە شوێنی خۆیان. ئەم کارە وای کرد کە پردەکە بتوانێت ھاتوچۆی ھاوچەرخ ھەڵبگرێت لە کاتێکدا دیمەنە کلاسیکییەکەی پارێزراو بێت.

## گرنگیی کولتووری و دۆخی ئێستا
پردی ڕیچمەند تەنھا ڕێڕەوێکی پەڕینەوە نییە، بەڵکو یەکێکە لە شوێنەوارە ھەرە ناسراو و خۆشەویستەکانی ناوچەکە. جوانییەکەی بووەتە ئیلھام بۆ چەندین ھونەرمەندی بەناوبانگ، لەوانە جەی. ئێم. دەبلیو. تێرنەر، کە چەندین تابلۆی لێ کێشاوە. پردەکە وەک بەشێکی دانەبڕاو لە دیمەنی سروشتیی جوانی ڕیچمەند دادەنرێت.

تا ئەمڕۆش پردەکە بە کراوەیی ماوەتەوە و ھاتوچۆی ڕۆژانەی ئۆتۆمبێل و پیادەی لەسەرە، کە ئەمەش گەواھیدەری بەھێزیی پێکھاتە و گرنگیی بەردەوامیەتی لە ژێرخانی لەندەندا.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی پەتنی

**پردی پەتنی** (بە ئینگلیزی: Putney Bridge) پردێکی کەوانەیی بەردینە کە بەسەر ڕووباری تەمز لە ڕۆژئاوای لەندەن، ئینگلتەرا ھەڵکەوتووە. پردەکە ناوچەی پەتنی لە کەناری باشوور بە ناوچەی فوولام لە کەناری باکوور دەبەستێتەوە. پردی ئێستا، کە لە ساڵی ١٨٨٦ کراوەتەوە، دووەم پردە لەم شوێنەدا و بەوە ناسراوە کە خاڵی دەستپێکی پێشبڕکێی بەلەمڕانیی بەناوبانگی ئۆکسفۆرد و کامبریجە. ھەروەھا وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم تۆمار کراوە.

## مێژوو

### پردی یەکەم: پردی فوولام (١٧٢٩–١٨٨٦)
پێش دروستکردنی یەکەم پرد، پەڕینەوە لەم بەشەی ڕووباری تەمزدا تەنھا لەڕێگەی بەلەمەوە بوو. لە ساڵی ١٧٢٩، دوای چەندین ھەوڵ و دژایەتی لەلایەن بەلەمەوانەکانەوە، یەکەم پرد لەم شوێنەدا دروست کرا کە بە "پردی فوولام" ناسرا. ئەم پردە بە تەواوی لە دار نەخشێنرابوو و لەسەر ٢٦ کەوانەی تەسک بنیات نرابوو. بۆ ماوەی زیاتر لە ٥٠٠ ساڵ، ئەمە یەکەم پردی نوێ بوو کە لە ڕۆژئاوای پردی لەندەنەوە دروست دەکرا. سەرەڕای ئەوەی کە کارێکی ئەندازیاریی سەرنجڕاکێش بوو بۆ سەردەمی خۆی، کەوانە تەسکەکانی ڕێڕەوی ڕووبارەکەیان قەرەباڵغ کردبوو و دەبوونە ھۆی ڕووداوی پێکدادانی بەلەمەکان. دوای زیاتر لە ١٥٠ ساڵ، بڕیاری ڕووخاندنی درا بۆ ئەوەی جێگەی بۆ پردێکی فراوانتر و بەھێزتر بکرێتەوە.
چەپ|وێنۆک|دیمانێکی ئاسمانیی پردی پەتنی و دەوروبەری.

### پردی دووەم و ئێستا (١٨٨٦–ئێستا)
پردی دووەم، کە پردی ئێستایە، لەلایەن ئەندازیاری ناوداری سەردەمی ڤیکتۆری، سێر جۆزێف بازاڵجێت، نەخشێنرا. بازاڵجێت ھەمان ئەو ئەندازیارەیە کە سیستەمی ئاوەڕۆی لەندەنی نەخشاندووە. پردی نوێ لە گرانیتی کۆرنیش دروست کراوە و لە پێنج کەوانەی فراوان پێکدێت کە ڕێڕەوێکی ئاسوودە بۆ ھاتوچۆی ڕووبار دابین دەکات. پردەکە لە ٢٩ی ئایاری ١٨٨٦ لەلایەن شازادە و شازادەژنی وەیڵزەوە کرایەوە. ئەم پردە تا ئەمڕۆش وەک یەکێک لە ڕێڕەوە سەرەکییەکانی پەڕینەوە لەو بەشەی لەندەن بەکاردێت.

## نژیاروانی و تایبەتمەندییەکان
پردی پەتنی بەوە تایبەتمەندە کە لە ھەردوو سەرییەوە کڵێسایەکی لێیە. لە کۆتایی باشووری (پەتنی) کڵێسای سانت ماری (St Mary's Church) ھەیە و لە کۆتایی باکووری (فوولام) کڵێسای ئۆڵ سەینتس (All Saints' Church) ھەیە. ئەمە تاکە پردە لە بەریتانیا کە لە ھەردوو سەرەوە کڵێسای ھەبێت. لەسەر پایەکانی پردەکە لەلای پەتنییەوە، دوو ژووری بچووکی چیمەنتۆیی لە شێوەی پەناگە دروست کراون، کە مێژووەکەیان بە تەواوی ڕوون نییە بەڵام وا گومان دەبرێت وەک شوێنی پشوودان بۆ ڕێبواران بەکار ھاتبێتن.

## پێشبڕکێی بەلەمڕانی (The Boat Race)
وێنۆک|پێشبڕکێی بەلەمڕانی لە نێوان زانکۆکانی ئۆکسفۆرد و کامبریج لە ساڵی ٢٠٠٩.
پردی پەتنی لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بەوە ناسراوە کە شوێنی دەستپێکردنی پێشبڕکێی بەلەمڕانیی ساڵانەی نێوان زانکۆکانی ئۆکسفۆرد و کامبریجە. خاڵی دەستپێک لەلایەن بەردێکی نیشانەکراوەوە دیاری کراوە کە بە "The University Stone" (بەردی زانکۆ) ناسراوە و دەکەوێتە نزیک پردەکە لە کەناری باشوور. ھەموو ساڵێک، ھەزاران کەس لەسەر پردەکە و کەنارەکانی ڕووبارەکە کۆدەبنەوە بۆ بینینی دەستپێکی ئەم پێشبڕکێیە مێژووییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی ھامەرسمیت

**پردی ھامەرسمیت** (بە ئینگلیزی: Hammersmith Bridge) پردێکی ھەڵواسراوی مێژووییە کە بەسەر ڕووباری تەمز لە ڕۆژئاوای لەندەن، ئینگلتەرا دروست کراوە. پردەکە ناوچەی ھامەرسمیت لە کەناری باکوور بە ناوچەی بارنز لە کەناری باشوور دەبەستێتەوە. پردی ئێستا، کە لە ساڵی ١٨٨٧ کراوەتەوە، یەکێکە لە کۆنترین پردە ھەڵواسراوەکانی بەریتانیا و وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم* (Grade II*) تۆمار کراوە. لە ئێستادا پردەکە بەڕووی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێلدا داخراوە بەھۆی کێشەی پێکھاتەییەوە.

## مێژوو

### پردی یەکەم (١٨٢٧–١٨٨٧)
یەکەم پرد لەم شوێنەدا لەلایەن ئەندازیار ویلیام تیەرنی کلارکەوە نەخشێنرا و لە ساڵی ١٨٢٧ کرایەوە. ئەمە یەکەم پردی ھەڵواسراو بوو کە بەسەر ڕووباری تەمزدا دروست دەکرا. پردەکە بە تێچووی ٨٠,٠٠٠ پاوەندی ستەرلینگ دروست کرا و بەھۆی جوانییەکەیەوە ستایشێکی زۆری لێ دەکرا. بەڵام لەگەڵ زیادبوونی دانیشتووانی لەندەن، پردەکە نەیتوانی کێشی قەرەباڵغی و ھاتوچۆی زیادبوو ھەڵبگرێت. لە ساڵی ١٨٧٠دا، کاتێک نزیکەی ١١,٠٠٠ بۆ ١٢,٠٠٠ کەس لەسەر پردەکە کۆبوونەوە بۆ بینینی پێشبڕکێی بەلەمڕانی، پردەکە دەستی بە لەرزین کرد و مەترسیی داڕمانی لێ کرا. ئەم ڕووداوە وای کرد کە بیر لە دروستکردنی پردێکی نوێ و بەھێزتر بکرێتەوە.
چەپ|وێنۆک|وردەکارییە نژیاروانییە ڕازاوەکانی پردەکە.

### پردی دووەم و ئێستا (١٨٨٧–ئێستا)
پردی دووەم، کە پردی ئێستایە، لەلایەن ئەندازیاری ناوداری سەردەمی ڤیکتۆریا، سێر جۆزێف بازاڵجێت، نەخشێنرا. بازاڵجێت بە زیرەکی بناغە بەردینەکانی پردە کۆنەکەی تیەرنی کلارکی بەکارھێنایەوە، کە ئەمەش تێچووی پڕۆژەکەی کەم کردەوە. پردی نوێ لە ١٨ی حوزەیرانی ١٨٨٧ لەلایەن شازادەی وەیڵزەوە کرایەوە. ئەم پردە لە ئاسنی داڕێژراو دروست کراوە و ڕووی ڕێڕەوەکەی لە داری ئۆکە، کە یارمەتیدەرە بۆ کەمکردنەوەی کێشی گشتیی پردەکە.

## نەخشەسازیی و نژیاروانی
پردی ھامەرسمیت بە یەکێک لە جوانترین و ڕازاوەترین پردەکانی لەندەن دادەنرێت. نەخشەکەی کە زیاتر لە ١٣٠ ساڵە ماوەتەوە، شێوازێکی کلاسیکی ھەیە و بە ڕەنگی سەوز و زێڕین ڕەنگ کراوە. لەسەر تاوەرەکانی پردەکە، نیشانەی شاھانەیی و دروشمی ناوچەی ھامەرسمیت و فوولام نەخشێنراون. سەرەڕای ئەوەی کە بۆ ھاتوچۆی گالیسکە و ئەسپی سەدەی نۆزدەھەم نەخشێنرابوو، تا ساڵی ٢٠١٩ ھاتوچۆی ئۆتۆمبێلی ھاوچەرخی ھەڵگرتبوو.

## کێشە پێکھاتەییەکان و داخستن
بەکارھێنانی ئاسنی داڕێژراو لە سەدەی ١٩دا وای کردووە کە پردەکە بەرگەی پەستانی ھاتوچۆی قورسی مۆدێرن نەگرێت. دوای دۆزینەوەی قڵیشی بچووک و مەترسیدار لە پێکھاتە ئاسنینەکانیدا، پردەکە لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٩ بەڕووی ھەموو جۆرە ھاتوچۆیەکی ئۆتۆمبێلدا بە تەواوی داخرا. دواتر، لە کاتی شەپۆلێکی گەرمادا لە ئابی ٢٠٢٠، قڵیشەکان فراوانتر بوون، کە بووە ھۆی داخستنی کاتیی پردەکە بەڕووی پیادە و پاسکیلسوارانیشدا. 

لە تەممووزی ٢٠٢١، دوای دانانی سیستەمێکی ساردکەرەوە بۆ کەمکردنەوەی کاریگەریی گەرما، پردەکە بە شێوەیەکی سنووردار بۆ پیادە و پاسکیلسواران کرایەوە. نەخشەی چاکسازیی بنەڕەتی و کردنەوەی تەواوەتیی پردەکە ھێشتا لەژێر گفتوگۆدایە و پێویستی بە بودجەیەکی زۆر گەورە ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی چێڵسی

**پردی چێڵسی** (بە ئینگلیزی: Chelsea Bridge) پردێکی ھەڵواسراوی خۆییە بۆ ھاتوچۆی ئۆتۆمبێل و پیادە، کە بەسەر ڕووباری تەمز لە ڕۆژئاوای لەندەن، ئینگلتەرا دروست کراوە. پردەکە ناوچەی چێڵسی لە کەناری باکوور بە باترسی لە کەناری باشوور دەبەستێتەوە. پردی ئێستا، کە دووەم پردە لەم شوێنەدا، وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم تۆمار کراوە.

## مێژوو

### پردی یەکەم: پردی ڤیکتۆریا (١٨٥٨–١٩٣٤)
یەکەم پرد لەم شوێنەدا بە ناوی "پردی ڤیکتۆریا" ناسرابوو، کە لەلایەن ئەندازیار تۆماس پەیجەوە نەخشەی بۆ کێشرابوو و لە ساڵی ١٨٥٨ کرایەوە. ئامانج لە دروستکردنی، دابینکردنی ڕێڕەوێکی نوێ بوو بۆ گەیشتن بە پارکی باترسی (Battersea Park) کە تازە دروست کرابوو. بەڵام پردەکە لە ڕووی پێکھاتەوە لاواز بوو و باجی پەڕینەوەی لێ وەردەگیرا، ئەمەش بووە ھۆی ناڕەزایەتیی خەڵک. بۆ دوورکەوتنەوە لە پەیوەستکردنی ناوی شاژن ڤیکتۆریا بە پردێکی نادڵنیا و کێشەدارەوە، ناوی پردەکە بۆ "پردی چێڵسی" گۆڕدرا. دواجار بەھۆی زیادبوونی ھاتوچۆ و لاوازیی پێکھاتەکەیەوە، لە ساڵی ١٩٣٤ بڕیاری ڕووخاندنی درا.
چەپ|وێنۆک|پردی چێڵسی بە شەو، کە بەشێکە لە پڕۆژەی ڕووناککردنەوەی ڕووباری تەمز.

### پردی ئێستا (١٩٣٧–ئێستا)
پردی دووەم و ئێستا لەلایەن ئەنجومەنی شاری لەندەنەوە دروست کرا و لە ٦ی ئایاری ١٩٣٧ لەلایەن سەرۆک وەزیرانی کەنەدا، ماکنزی کینگ، بە فەرمی کرایەوە. ئەم پردە یەکەم پردی ھەڵواسراوی خۆیی بوو کە لە بەریتانیا دروست دەکرا. نەخشەکەی لەلایەن جی. تۆفام فۆرێست و ئی. پی. ویلەرەوە ئامادە کرا. یەکێک لە تایبەتمەندییە دیارەکانی ئەوە بوو کە تەواوی پۆڵای بەکارھاتوو لەناوخۆی شانشینی یەکگرتوو و ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیادا بەرھەم ھێنرابوو، کە لەو سەردەمەدا جێی شانازی بوو.

## نەخشەسازیی و وردەکارییەکان
پردی چێڵسی بە نەخشە سادە و جوانەکەی ناسراوە کە لەگەڵ ژینگەی دەوروبەریدا دەگونجێت. پردەکە چوار تاوەری شەشپاڵووی ھەیە کە کێبلە ھەڵواسراوەکانی پێوە بەستراوە. یەکێک لە وردەکارییە سەرنجڕاکێشەکانی، ستوونەکانی ڕووناکییە (گلۆپەکان). ھەر یەکێک لەم ستوونانە بە پەیکەرێکی بچووکی کەشتیی جەنگیی کۆن (galleon) ڕازێنراوەتەوە، کە جوانییەکی تایبەتی بە شێوەی گشتیی پردەکە بەخشیوە. لەم دواییانەدا، پردەکە بووەتە بەشێک لە پڕۆژەی "Illuminated River"، کە تێیدا بە شێوازێکی ھونەری و نوێ ڕووناک کراوەتەوە.

## گرنگیی کەلتووری
لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا، پردی چێڵسی بووە شوێنێکی ناسراو بۆ کۆبوونەوەی ماتۆڕسواران. بۆ چەندین دەیە، پردەکە شوێنی پێکدادانی نێوان گرووپە جیاوازەکانی ماتۆڕسواران بوو، بەتایبەتی لە نێوان "مۆدەکان" و "ڕۆکەرەکان". یەکێک لە بەناوبانگترین ڕووداوەکان لە ساڵی ١٩٧٠ ڕوویدا، کاتێک پێکدادانێکی گەورە لە نێوان پۆلیس و سەدان ماتۆڕسواردا ڕوویدا، کە بووە ھۆی دەستگیرکردنی چەندین کەس. ئەم ڕووداوانە پردەکەیان کردە بەشێک لە مێژووی کەلتووریی لاوانی لەندەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی ھانگرفۆرد و پردەکانی گۆڵدن جووبلی

**پردی ھانگرفۆرد و پردەکانی گۆڵدن جووبلی** (بە ئینگلیزی: Hungerford Bridge and Golden Jubilee Bridges) کۆمەڵەیەکی پردییە کە لە سێ پێکھاتەی ھاوھێڵ پێکدێت و بەسەر ڕووباری تەمز لە ناوەڕاستی لەندەن، ئینگلتەرا درێژ دەبێتەوە. پێکھاتەکە بریتییە لە پردێکی شەمەندەفەری پۆڵایین لە ناوەڕاستدا کە بە "پردی ھانگرفۆرد" ناسراوە، و دوو پردی پیادەی کەیبڵ-ڕاگیراو لە ھەردوو لایدا کە بە "پردەکانی گۆڵدن جووبلی" ناودەبرێن. پردەکە وێستگەی شەمەندەفەری چارینگ کرۆس لە کەناری باکوور بە ناوچەی ساوس بانک (South Bank) لە کەناری باشوور دەبەستێتەوە.

## مێژوو

### پردی یەکەمی ھانگرفۆرد (١٨٤٥–١٨٦٠)
یەکەم پرد لەم شوێنەدا پردێکی ھەڵواسراوی پیادە بوو کە لەلایەن ئەندازیاری ناودار، ئیزامبارد کینگدەم برونێل، نەخشەی بۆ کێشرابوو و لە ساڵی ١٨٤٥ کرایەوە. ئامانج لێی بەستنەوەی بازاڕی ھانگرفۆرد لە باکوور بە کەناری باشوور بوو. بەڵام تەمەنی ئەم پردە کورت بوو، چونکە دوای ١٥ ساڵ ڕووخێنرا بۆ ئەوەی جێگەی بۆ پردێکی نوێی شەمەندەفەر بکرێتەوە. شایەنی باسە کە زنجیرە ئاسنینەکانی ئەم پردە دووبارە بەکارھێنرانەوە بۆ تەواوکردنی پردی ھەڵواسراوی کلیفتۆن لە بریستۆڵ.

### پردی شەمەندەفەری ھانگرفۆرد (١٨٦٤)
پردی دووەم، کە پردی شەمەندەفەری ئێستایە، لەلایەن سێر جۆن ھۆکشۆوە نەخشێنرا و لە ساڵی ١٨٦٤ کرایەوە بۆ گەیاندنی ھێڵی ئاسنین بە وێستگەی نوێی چارینگ کرۆس. پردەکە لە پۆڵای داڕێژراو و بە شێوازی پایەدار (truss) دروست کرا. لە ھەردوو لای پردەکەوە ڕێڕەوی پیادەی تەسک دانرابوو، بەڵام ئەم ڕێڕەوانە بەھۆی تەنگی و نەبوونی سەلامەتیی پێویستەوە ناوبانگێکی خراپیان ھەبوو و زۆرجار بە "پردە ترسناکەکە" ناودەبران.
چەپ|وێنۆک|دیمەنێکی کۆمەڵەی پردەکان لە ساڵی ٢٠٢٥.

### پردەکانی گۆڵدن جووبلی (٢٠٠٢)
لە کۆتاییەکانی سەدەی بیستەمدا، پێویستییەکی زۆر بۆ دروستکردنی پردێکی پیادەی باشتر و پارێزراوتر ھەبوو. لە ساڵی ١٩٩٦ پێشبڕکێیەکی نێودەوڵەتی بۆ ئەم مەبەستە ڕاگەیەندرا. نەخشەی براوە، کە لەلایەن کۆمپانیای نژیاروانیی لیفتشوتز دەیڤیدسۆن ساندیلاندز و گرووپی ئەندازیاریی WSP پێشکەش کرا، بریتی بوو لە دروستکردنی دوو پردی نوێی کەیبڵ-ڕاگیراو لە ھەردوو لای پردی شەمەندەفەرەکە. پردە نوێیەکان لە ساڵی ٢٠٠٢ کرانەوە و بۆ ڕێزلێنان لە یۆبیلی زێڕینی شاژن ئێلیزابێتی دووەم، ناوی "پردەکانی گۆڵدن جووبلی"یان لێنرا.

## نەخشەسازیی و پێکھاتە
وێنۆک|شەوانی سەر پردەکان
کۆمەڵەی پردەکە نموونەیەکی ناوازەی تێکەڵکردنی ئەندازیاریی سەدەی نۆزدەھەم و بیست و یەکە. پردی شەمەندەفەرە کۆنەکە لە ناوەڕاستدا ماوەتەوە، لە کاتێکدا پردە نوێیەکانی پیادە بە شێوازێکی ھاوچەرخ و سەرنجڕاکێش دەوریان داوە. یەکێک لە تایبەتمەندییە دیارەکانی پردەکانی گۆڵدن جووبلی بریتییە لە پایە (pylon) لارەکانیان کە بەرەو دەرەوە مەیلیان کردووە. ئەم نەخشە زیرەکانەیە بۆ ئەوە بوو کە کێشی پردە نوێیەکان نەکەوێتە سەر بناغە مێژووییەکانی پردی شەمەندەفەرەکەی برونێل.

ئەم پردانە بوونەتە یەکێک لە قەرەباڵغترین ڕێڕەوەکانی پیادە لە لەندەن و دیمەنێکی پانۆرامایی بەسەر چەندین شوێنەواری بەناوبانگی وەک چاوی لەندەن، پەرلەمانی بەریتانیا و کڵێسای جام سانت پۆڵدا دابین دەکەن. ھەروەھا بەشێکن لە پڕۆژەی "Illuminated River" کە شەوانە بە شێوازێکی ھونەری ڕووناک دەکرێنەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی چیزیک

**پردی چیزیک** (بە ئینگلیزی: Chiswick Bridge) پردێکی کەوانەیی کۆنکرێتییە کە بەسەر ڕووباری تەمز لە ڕۆژئاوای لەندەن، ئینگلتەرا ھەڵکەوتووە. پردەکە بەشێکە لە ڕێگای سەرەکی A316 و ناوچەی چیزیک لە کەناری باکوور بە مۆرکلەیک لە کەناری باشوور دەبەستێتەوە. پردەکە بەوە ناسراوە کە ھێڵی کۆتایی پێشبڕکێی بەلەمڕانیی بەناوبانگی ئۆکسفۆرد و کامبریجە و وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم تۆمار کراوە.

## مێژوو و دروستکردن
پردی چیزیک وەک بەشێک لە پڕۆژەی گەورەی ڕێگای چێرتسی (Great Chertsey Road) لە نێوان ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٣٣ دروست کرا، کە ئامانج لێی کەمکردنەوەی قەرەباڵغیی ھاتوچۆ بوو لە ڕۆژئاوای لەندەن. نەخشەی پردەکە بەرھەمی ھاوکاریی نێوان نژیاروانی بەناوبانگ سێر ھێربێرت بەیکەر و ئەندازیار ئەلفرێد بوو، کە ئەندازیاری سەرەکیی ئەنجومەنی ناوچەی میدڵسێکس بوو.

پردەکە لە ٣ی تەممووزی ١٩٣٣، لە ھەمان ڕۆژدا لەگەڵ پردی تویکنھام، لەلایەن شازادەی وەیڵز (کە دواتر بوو بە شا ئێدواردی ھەشتەم) بە فەرمی کرایەوە. ئەم پردە نموونەیەکی سەرەتایی بەکارھێنانی کۆنکرێتی پڕچەککراو بوو لە دروستکردنی پردی گەورەدا، بەڵام بۆ ئەوەی شێوازێکی کلاسیکی و شکۆداری پێ ببەخشرێت، تەواوی ڕووی دەرەوەی بە بەردی پۆرتلاند ڕووپۆش کرا.
چەپ|وێنۆک|نەخشەسازیی نیۆ-جۆرجیی پردەکە و ڕووکەشە بەردینەکەی.

## نەخشەسازیی و تایبەتمەندییەکان
پردەکە لە پێنج کەوانەی کۆنکرێتی پێکدێت: کەوانەیەکی ناوەندیی گەورە بە درێژیی ٤٦ مەتر (١٥٠ پێ) و دوو کەوانەی بچووکتر لە ھەر لایەک. نەخشەکەی شێوازێکی نیۆ-جۆرجیی ھەیە کە تایبەتمەندیی کارەکانی ھێربێرت بەیکەرە، ئەمەش وای کردووە پردەکە زیاتر لە پێکھاتەیەکی ئەندازیاری، وەک کارێکی ھونەریی نژیاروانی دەربکەوێت. پایە بەھێزەکانی نێوان کەوانەکان شوێنی تایبەتیان لەسەرە بۆ ئەوەی پیادەکان بتوانن تێیدا بوەستن و چێژ لە دیمەنی ڕووبارەکە وەربگرن.

## پێشبڕکێی بەلەمڕانی (The Boat Race)
گرنگترین تایبەتمەندیی کەلتووریی پردی چیزیک پەیوەندیی بە پێشبڕکێی بەلەمڕانیی ساڵانەی نێوان زانکۆکانی ئۆکسفۆرد و کامبریجەوە ھەیە. لای سەرەوەی ڕووبار (upstream)ی پردەکە وەک ھێڵی فەرمیی کۆتایی پێشبڕکێکە دیاری کراوە. نیشانەیەکی بەردین لەسەر کەناری باشووری ڕووبارەکە، لە نزیک پردەکە، جێگیر کراوە کە بە وردی شوێنی ھێڵی کۆتاییەکە دیاری دەکات. ئەمەش وای کردووە پردەکە ببێتە بەشێکی دانەبڕاو لە مێژوو و کەلتووری یەکێک لە بەناوبانگترین پێشبڕکێ وەرزشییەکانی بەریتانیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی بلاکفرایەرز

وێنۆک|پردی بلاکفرایەرز
**پردی بلاکفرایەرز** (بە ئینگلیزی: Blackfriars Bridge) پردێکی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێل و پیادەیە کە بەسەر ڕووباری تەمز لە لەندەن، ئینگلتەرا دروست کراوە. پردەکە دەکەوێتە نێوان پردی میلینیەم و پردی ھێڵی ئاسنینی بلاکفرایەرز. پردی ئێستا، کە لە ساڵی ١٨٦٩ کراوەتەوە، دووەم پردە کە لەم شوێنەدا دروست کراوە و وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم تۆمار کراوە.

## مێژوو

### پردی یەکەم (١٧٦٩–١٨٦٠)
یەکەم پرد لەم شوێنەدا لە نێوان ساڵانی ١٧٦٠ و ١٧٦٩ دروست کرا و لەلایەن نژیاروانی سکۆتلەندی، ڕۆبێرت میلن، نەخشەی بۆ کێشرابوو. لە سەرەتادا ناوی "پردی ویلیام پیت" بوو، بۆ ڕێزلێنان لە سەرۆک وەزیرانی ئەوکات، ویلیام پیت. پردەکە لە بەردی پۆرتلاند دروست کرابوو و خاوەنی نۆ کەوانەی نیمچە ھێلکەیی بوو. بەڵام بەھۆی خراپیی کوالێتیی بەردەکە و کاریگەریی پیسیی ھەوای لەندەن، پردەکە بەخێرایی دەستی بە داخوران کرد. دوای چەندین کاری چاکسازیی تێچووبەرز، دواجار لە ساڵی ١٨٦٠ بڕیاری ڕووخاندنی درا.
چەپ|وێنۆک|پردی یەکەمی بلاکفرایەرز لەکاتی دروستکردنیدا، ساڵی ١٧٦٦.

### پردی ئێستا (١٨٦٩–ئێستا)
پردی دووەم و ئێستا لەلایەن ئەندازیار جۆزێف کیوبیت نەخشێنرا و لە ٦ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لەلایەن شاژن ڤیکتۆریاوە بە فەرمی کرایەوە. ئەم پردە لە ئاسنی داڕێژراو و بە پێنج کەوانەی گەورە دروست کراوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٠٧ و ١٩١٠، پردەکە فراوانتر کرا بۆ ئەوەی بتوانێت ھاتوچۆی زیاتری لەخۆ بگرێت، بەتایبەتی دوای زیادکردنی ھێڵی ترام. ئەم پردە تا ئەمڕۆش وەک یەکێک لە ڕێڕەوە سەرەکییەکانی پەڕینەوە لەسەر ڕووباری تەمز خزمەت دەکات.

## نەخشەسازیی و نژیاروانی
پردی بلاکفرایەرز بە وردەکارییە نژیاروانییەکانی ناسراوە. لەسەر پایە بەردینەکانی نێوان کەوانەکان، نەخشی تایبەت ھەیە کە لەلایەن پەیکەرتاش جۆن بێرنی فیلیپەوە نەخشێنراون. ئەم نەخشانە لە شێوەی مینبەری کڵێسا دان، وەک ئاماژەیەک بۆ ناوی پردەکە کە لە خانەقایەکی دۆمینیکانەوە (کە بە "Black Friars" ناسرابوون) وەرگیراوە.

یەکێک لە تایبەتمەندییە ھێماییەکانی بریتییە لە نەخشی باڵندەکان:

**لای ڕۆژئاوا (بەرەو سەرەوەی ڕووبار):** نەخشی باڵندە ئاوییەکانی ئاوی شیرین تێدایە، کە ئاماژەیە بۆ ژینگەی ڕووبارەکە لە سەرەوەی پردەکە.

**لای ڕۆژھەڵات (بەرەو خوارەوەی ڕووبار):** نەخشی باڵندە دەریاییەکان نیشان دەدات، کە ھێمایە بۆ دەستپێکی بەشی کاریگەر بە دەریا (tidal)ی ڕووباری تەمز.

## ستوونە سوورەکانی پردی شەمەندەفەر
لە تەنیشت پردی بلاکفرایەرزەوە، چەند ستوونێکی گەورەی سووری ئاسنین دەبینرێن کە لەناو ئاودا وەستاون. ئەمانە پاشماوەی پردی ھێڵی ئاسنینی لەندەن، چاتام و دۆڤەرن کە لە ساڵی ١٨٦٤ دروست کرابوو. کاتێک وێستگەی شەمەندەفەری بلاکفرایەرز نۆژەن کرایەوە، پردە کۆنەکە لە ساڵی ١٩٨٥ ڕووخێنرا چونکە توانای ھەڵگرتنی شەمەندەفەرە نوێیەکانی نەمابوو. بەڵام کۆڵەکەکانی، کە ئێستا وەک باڵەخانەی پارێزراوی پۆلی دووەم تۆمار کراون، وەک یادگارییەکی پیشەسازی لەناو ڕووبارەکەدا ھێڵدرانەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی باجگریی باسامپتۆن

**پردی باجگریی باسامپتۆن** (بە ئینگلیزی: Bathampton Toll Bridge) پردێکی کەوانەیی بەردینە کە بەسەر ڕووباری ئەیڤۆندا لە گوندی باسامپتۆن، نزیک شاری باپ لە سەمەرسێت، ئینگلتەرا درێژ دەبێتەوە. پردەکە و خانووچکەی باجگرییەکەی کە پێوەی لکاوە، وەک باڵەخانەی پارێزراوی پۆلی دووەم (Grade II listed) پۆلێن کراون.

## مێژوو و دروستکردن
پێش دروستکردنی پردە بەردینەکە، پردێکی داریی لێ بووە. پردی ئێستا لە دەوروبەری ساڵی ١٨٧٢ لەلایەن ھێنری گوودریج، کە نژیاروانێکی ناسراوی شاری باپ بوو، نەخشەسازیی بۆ کراوە. ئامانج لە دروستکردنی، بەستنەوەی گوندی باسامپتۆن بوو بە ڕێگای لەندەن (A4) لە ناوچەی باسیستۆن، کە پێشتر لەڕێگەی بەلەمەوە دەپەڕینەوە.
چەپ|وێنۆک|پردی باجگریی باسامپتۆن و بەنداوی تەنیشتی.

## نەخشەسازی و پێکھاتە
پردەکە لە بەردی ئاشلاری باپ دروست کراوە و لە ١٠ کەوانە پێکدێت. یەک کەوانەی گەورەی بازنەیی بەسەر بەشی سەرەکیی ڕووبارەکەدا ھەیە، لەگەڵ نۆ کەوانەی بچووکتری دیکە کە وەک ڕێڕەوی ئاوی لافاو بەکاردێن. پەرژینی پردەکە لە ئاسنی داڕێژراوی ڕازاوە پێکھاتووە. خانووچکەی باجگرییەکە کە لە تەنیشت پردەکەوەیە، بە ھەمان شێوەی پردەکە لە بەردی باپ دروست کراوە و بەشێکە لە پێکھاتە پارێزراوەکە.

## خاوەندارێتی و باج
پردەکە موڵکی تایبەتە و لەلایەن کۆمپانیای جەنەراڵ ئینفراستراکچەری باسامپتۆنەوە بەڕێوەدەبرێت. تا ئەمڕۆش پارەی باج لە ئۆتۆمبێلەکان وەردەگیرێت، بەڵام پەڕینەوە بۆ پیادە و پاسکیلسواران بەخۆڕاییە. بەھۆی ئەوەی پردەکە وەک "ڕێڕەوی سوور" پۆلێن کراوە، ڕاوەستان لەسەری قەدەغەیە.
چەپ|وێنۆک|پردەکە لە بەردی ئاشلاری باپ دروست کراوە و پەرژینێکی ئاسنی ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا
پردی بێکفووت

**پردی بێکفووت** (بە ئینگلیزی: Beckfoot Bridge) پردێکی مێژوویی ئەسپی بارھەڵگرە (packhorse bridge) کە دەکەوێتە شاری بینگلی لە یۆرکشایری ڕۆژئاوا، ئینگلتەرا. پردەکە بەسەر جۆگەی ھاردن (Harden Beck)دا درێژ دەبێتەوە و وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم (Grade II listed) پۆلێن کراوە.

## مێژوو و نەخشەسازیی
پردی بێکفووت لە بنەڕەتدا پێکھاتەیەکی سەدەکانی ناوەڕاست بووە، بەڵام بەدرێژایی ساڵان گۆڕانکاری و نۆژەنکردنەوەی زۆری بەسەردا ھاتووە. باوەڕ وایە کە پێکھاتەی ئێستای پردەکە بگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٧٢٣، بەھۆی بوونی بەردێکی نەخشێنراو کە ئەو مێژووەی لەسەرە. ئەم پردە بەشێک بووە لە ڕێڕەوێکی گرنگی ئەسپی بارھەڵگر کە شاری ھەلیڤاکسی بە کێنداڵ دەبەستەوە و وەک ڕێگایەکی لاوەکی بەکاردەھات بۆ خۆدزینەوە لەو ڕێگا سەرەکییانەی کە باجیان لەسەر بوو.

پردەکە لە دوو کەوانەی بەردین پێکھاتووە و ستوونێکی ناوەندی ھەیە کە لایەکی تیژکراوە (cutwater) بۆ شکاندنی ھێزی ئاوەکە. پانیی پردەکە تەنھا نزیکەی ١.٢ مەتر (٤ پێ)ە، کە تایبەتمەندییەکی باوی پردە کۆنەکانی ئەسپی بارھەڵگرە و وا دروست کراوە کە ئەسپەکان بە یەک ڕیز بەسەریدا بپەڕنەوە.
چەپ|وێنۆک|پردەکە لە دوو کەوانەی بەردین پێکھاتووە و ستوونێکی ناوەندی ھەیە.

## دۆخی ئێستا
تا ئەمڕۆش پردی بێکفووت وەک شوێنەوارێکی مێژوویی و جوان ماوەتەوە و لەلایەن پیاسەکەران و خەڵکی ناوچەکەوە زۆر بەکاردەھێنرێت. لە تەنیشت پردەکەوە شوێنێکی پەڕینەوەی ئاوی کەم قووڵ (ford) ھەیە، کە لە کاتی ئاساییدا و لە ڕابردوودا بۆ پەڕینەوە بەکارھاتووە. پردەکە بە یەکێک لە شوێنە سەرنجڕاکێشەکانی بینگلی دادەنرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی ئینگلتەرا
پردی گەدا

**پردی گەدا** (بە ئینگلیزی: Beggar's Bridge) پردێکی مێژوویی ئەسپی بارھەڵگرە کە دەکەوێتە گوندی گلەیسدەیل لە یۆرکشێری باکوور، ئینگلتەرا. پردەکە بەسەر ڕووباری ئێسکدا دروست کراوە و بەھۆی ئەو ئەفسانە ڕۆمانسییەی لەپشتییەوەیەتی، ناوبانگێکی زۆری ھەیە. ئەم پێکھاتەیە وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم* (Grade II* listed) پۆلێن کراوە.

## ئەفسانەی دروستکردنی پردەکە
چیرۆکی پردەکە پەیوەستە بە ژیانی تۆماس فێرێس، کوڕی جووتیارێکی ھەژار لە سەدەی ١٧دا، کە عاشقی ئاگنێس ڕیچاردسۆن دەبێت، کچی خاوەن زەوییەکی دەوڵەمەندی ناوچەکە. باوکی کچەکە بە توندی دژی ئەم پەیوەندییە دەوەستێتەوە و بەھۆی ھەژارییەکەیەوە، بە "گەدا" ناوی دەبات و سووکایەتیی پێ دەکات. تۆماس بڕیار دەدات گوندەکە جێبھێڵێت و لەڕێگەی دەریاوە سامانێک بۆ خۆی پێکەوە بنێت تا شایستەیی خۆی بسەلمێنێت.

لەو شەوەی کە بڕیار بوو ماڵئاوایی لە ئاگنێس بکات، ئاستی ئاوی ڕووباری ئێسک بەھۆی بارانبارینەوە بە شێوەیەکی مەترسیدار بەرز دەبێتەوە و تۆماس ناتوانێت بپەڕێتەوە بۆ ماڵئاواییکردن. لەو ساتەدا، سوێند دەخوات ئەگەر بە سەرکەوتوویی و دەوڵەمەندی گەڕایەوە، پردێک لەم شوێنەدا دروست بکات بۆ ئەوەی ھیچ دوو دڵدارێکی تر بەھۆی لافاوی ڕووبارەکەوە لە یەک دانەبڕێن. تۆماس دوای چەندین ساڵ وەک بازرگانێکی دەوڵەمەند دەگەڕێتەوە، ھاوسەرگیری لەگەڵ ئاگنێس دەکات و دەبێتە کەسایەتییەکی دیاری ناوچەکە. لە ساڵی ١٦١٩، وەفاداریی خۆی بۆ بەڵێنەکەی نیشان دەدات و ئەم پردە دروست دەکات.
چەپ|وێنۆک|پردەکە بە دیزاینە کەوانەیی و بەرزەکەی ناسراوەتەوە.

## نەخشەسازی و پێکھاتە
پردی گەدا پێکھاتەیەکی بەردی لمینی جوان و کەوانەییەکی بەرزی ھەیە، کە شێوازێکی باوی پردی ئەسپی بارھەڵگرە لەو سەردەمەدا. نەخشە بەرز و باریکەکەی وا دەکات کە لە کاتی لافاودا ئاو بە ئاسانی بە ژێریدا تێپەڕێت. یەکێک لە تایبەتمەندییە دیارەکانی پردەکە، بوونی بەردێکی نەخشێنراوە کە مێژووی دروستکردنەکەی (١٦١٩) و پیتی یەکەمی ناوی تۆماس فێرێس (T.F)ی لەسەر ھەڵکۆڵراوە. ھەندێک سەرچاوە ئاماژە بەوە دەکەن کە پیتی ناوی ئاگنێسیش (A.F) لەسەر بەردەکە بووە.
چەپ|وێنۆک|پردەکە لە نزیک گلەیسدەیل بووەتە شوێنێکی مێژوویی و گەشتیاری.

## گرنگیی ھاوچەرخ
ئەمڕۆ، پردی گەدا تەنھا پێکھاتەیەکی مێژوویی نییە، بەڵکو بووەتە شوێنێکی گەشتیاری و ڕۆمانسیی بەناوبانگ. خەڵکێکی زۆر سەردانی دەکەن بۆ بینینی جوانییەکەی و بیستنی ئەو چیرۆکە خۆشەویستییەی کە لەپشتی دروستکردنییەوەیەتی. پردەکە بووەتە شوێنێکی باو بۆ پێشکەشکردنی داوای ھاوسەرگیری و وێنەگرتنی یادگاری.

## سەرچاوەکان

گوندەکانی ئینگلتەرا
پردی بێسێڵ

**پردی بێسێڵ** (بە ئینگلیزی: Bethells Bridge) پردێکی خولاوەی دەستییە کە دەکەوێتە سەر ڕووباری ھەڵ لە نزیک گوندۆچکەی ویڵ لە ئیست ڕایدینگی یۆرکشێر، ئینگلتەرا. ئەم پردە بەھۆی گرنگیی مێژوویی و ئەندازیارییەوە لە ساڵی ١٩٨٧ـەوە وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم تۆمار کراوە.

## مێژوو و دروستکردن
پردی بێسێڵ لە ساڵی ١٨٨٥ لەلایەن "دەستەی ئاودێریی بێڤەرلی و بارمستن" (Beverley and Barmston Drainage Board) دروست کرا. ئامانج لە دروستکردنی پردەکە جێگرتنەوەی بەلەمێکی پەڕینەوە بوو کە لە ساڵی ١٨٠١ـەوە لەو شوێنەدا کاری دەکرد، ئەمەش دوای ئەوەی ئاڕاستەی ڕووبارەکە ڕاست کرایەوە. پردەکە لە پێکھاتەیەکی ئاسنی خام (wrought iron) دروست کراوە کە لەسەر پایەی ئاسنی داڕێژراو (cast iron) جێگیر کراوە و ڕووی پردەکە بە دار داپۆشراوە.
چەپ|وێنۆک|پردی بێسێڵ بەسەر ڕووباری ھەڵدا

## نەخشەسازیی و تایبەتمەندی
پردی بێسێڵ نموونەیەکی دەگمەنی ماوەی پردە خولاوەکانە کە بە شێوەی دەستی کار دەکات. میکانیزمی کردنەوە و داخستنی پردەکە بەھۆی دەسکێکی دەستییەوە (hand-cranked) ئەنجام دەدرێت، کە ڕێگە بە کەشتی و بەلەمەکان دەدات بەناو ڕووبارەکەدا تێپەڕن. ئەم شێوازە کارپێکردنە کلاسیکییە وای کردووە ببێتە نموونەیەکی گرنگی ئەندازیاریی سەردەمی ڤیکتۆریا.

## سەرچاوەکان

پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا