بنکەی مانگ

[وێنۆک|250x250پیکسڵ| بنکەی ئارامی : (چەپ بۆ ڕاست) کەشتیوان [باز ئاڵدرین|باز ئالدرین, ئامێری زانستی, ئەپۆلۆ مۆدیۆلی مانگی ئەپۆلۆ هەڵۆ ئاڵای ئەمریکا و کامێرای تەلەفزیۆنی لە پشتەوە (وێنەکە لەلایەن نیل ئارمسترۆنگەوە گیراوە )]]
**بنکەی مانگ** دامەزراوەیەکە لەسەر ڕووی مانگ یان لە ژێر ڕووی مانگ, چالاکیەکانی مرۆڤ لەسەر مانگ چالاکتر دەکات. بەم شێوەیە، جیاوازە لە وێستگەیەکی بۆشایی ئاسمانی کە لە خولگەی دەوری مانگدایە ، وەک دەروازەی مانگی یاخوود بەرنامەی ئارتێمیس کە پلانی بۆ دارێژراوە، بنکەی مانگ دەتوانێت بۆ بەکارهێنانی ڕۆبۆت یان مرۆڤ بێت، لە هەردوو حاڵەتەکەدا مەرج نییە دامەزراوەی نیشتەجێبوونی مانگ لەخۆ بگرێت.

تا ئێستا ئەرکەکانی مانگ تەنها بنکەی تاک ئەرکی کاتییان بەدیهێناوە، ( بنکەی ئارامیی یەکەم بنکە بووە)، هەروەها هەندێک دامەزراوەی هەمیشەیی بچووک . پلانەکان بۆ دامەزراندنی دامەزراوەکان لەسەر مانگ کە بتوانن چالاکیی بەردەوامی مرۆڤ لەسەر مانگ و تەنانەت نیشتەجێبوونی درێژخایەن لە مانگدا بتوانن پێشنیار کراون و چالاکانە لە ئاستی نیشتمانی و زیاتر لە ئاستی نێودەوڵەتیدا لەلایەن دەزگاکانی بۆشایی ئاسمانەوە بەدواداچوونیان بۆ دەکرێت، هەرچەندە کۆلۆنیالیزەکردنی ڕاستەوخۆی مانگ ، وەک لە دروستکردنی ئیکسلاڤە خاکییەکان لەلایەن نێودەوڵەتییەوە قەدەغەیە یاسای بۆشایی ئاسمان . 

## چەمکی بنکەی مانگ
[وێنۆک| مۆدێلی پێوەر بۆ چەمکی یەک بنکەی مانگ لە سەنتەری بۆشایی ئاسمانی یۆرۆ لە [بەلجیکا]]
چەمکی بنکەی **مانگ** لە ساڵی ٢٠١٥ پێشکەش کرا  "ڤێلا" لەم چوارچێوەیەدا ئاماژەیە بۆ وەبەرهێنەرانی گشتی و تایبەتی نێودەوڵەتی، زانایان، ئەندازیاران، زانکۆکان و بازرگانان کە کۆدەبنەوە بۆ گفتوگۆکردن لەسەر بەرژەوەندی و تواناکان بۆ بنیاتنانەوە و هاوبەشکردنی ژێرخانی لەسەر مانگ و لە فەزای سیسلۆنار بۆ مەبەستی جۆراوجۆر، نە پڕۆژەیەکی ئیسایە و نە بەرنامەیە، بەڵکو ڕێکخراوە، بە شێوەیەکی شل، لەلایەن ڕێکخراوێکی قازانج نەویستەوە کە هەوڵدەدات سەکۆیەک بدات بۆ تەلارسازییەکی نێودەوڵەتی کراوە، بە واتایەکی تر ڤێلایەک لەسەر مانگ هەوڵدەدات دیدگایەک دروست بکات کە هەم هاوکاری نێودەوڵەتی و هەم بازرگانیکردنی فەزا بتوانێت گەشە بکات.   

سروشتی کراوەی چەمکەکە هەر جۆرە چالاکییەکی مانگ لەخۆدەگرێت، جا چ ڕۆبۆت بێت یان کەشتیوانی، شوێنی نیشتەجێبوونی چاپکراوی سێ ڕەهەندی،  وێستگەی سووتەمەنی، خولگەی ڕێلەی، فەلەکناسی، پاشکەوتکردنی سەرچاوەکان، یان تەنانەت گەشتیاری، بیرۆکەکە ئەوەیە کە لانیکەم تا ڕادەیەک هەماهەنگی و ئیستغلالکردنی هاوکارییە ئەگەرییەکان بەدەستبهێنرێت و ئامادەیییەکی بەردەوامی بەردەوام لەسەر ڕووی مانگ دروست بکرێت، جا چ ڕۆبۆت بێت یان تیمی.   یان وۆرنەر، بەڕێوەبەری گشتی ئیسا تا ساڵی ٢٠٢١، لە ساڵی ٢٠١٧دا ڤێلایەکی بە سادەیی بە "تێگەیشتنێک، نەک ئاسانکاری" وەسف کرد،  مەبەست لەم دەستپێشخەرییە وەک هەنگاوی یەکەمە بۆ پێکەوەبوون وەک جۆرێک و پەرەپێدانی هاوبەشییەکان و "بزانن چۆن" پێش ئەوەی هەوڵبدرێت هەمان کار لەسەر مەریخ بکرێت.   بەڕێوەبەری گشتی ئیسا، یان ڤۆرنەر، دەڵێت کە ئەم دیدگایە بۆ هاوکاری دەتوانێت وەک وێستگەی بۆشایی ئاسمانی نێودەوڵەتی ئیلهامبەخش بێت بەڵام لەسەر بنەمای جیهانی ڕاستەقینە و هاوکاری نێودەوڵەتی و ئەو ئەم ڕێبازە وەک جێگرەوەیەک بۆ وێستگەی بۆشایی ئاسمانی نێودەوڵەتی کە بە دەوری خۆیدا دەسوڕێتەوە، پێشنیار دەکات. کە بڕیارە لە ساڵی ٢٠٢٤ لەکاربخرێت.  

چین ئارەزووی خۆی دەربڕیوە،   و ناساش ئارەزووی خۆی دەربڕیوە بۆ ئەو هاوکارییە ئەگەرییەی کە پێشکەشی دەروازەی مانگی پێشنیازکراو دەکات.   هەروەها کۆمپانیای تایبەتی فڕۆکەوانی و بۆشایی ئاسمان بلو ئۆریجین پێشوەختە ئارەزووی خۆی دەربڕیوە و پێشنیاری کردووە کە فڕۆکەیەکی بارهەڵگر پەرەپێبدات کە توانای هەڵگرتنی  هەبێت توانای باری سوودبەخشی بەکارهێنەری هەبێت،  کەشتیوانی بز ئاڵدرین لە مێژە داوای لە هاوئەمریکییەکانی کردووە هاوکاری هاوبەشە نێودەوڵەتییەکان بکەن بۆ ئەوەی بگەنە سەر مانگ،  ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی دەوڵەتی ئۆکرانیا ڕەزامەندی دەربڕیوە لەسەر پابەندبوون بە بنەماکانی (MVA) و هاوکاری لەگەڵ (MVA) بۆ پەرەپێدانی "شوێنی نیشتەجێبوونی بەردەوام"ی مانگ. 

لە کاتێکدا وۆرنەر بەناوبانگترین داکۆکیکاری بنکەی مانگە، چەمکەکە بە شێوەیەکی شل لەلایەن ڕێکخراوێکی قازانج نەویستەوە ڕێکخراوە کە لە تشرینی دووەمی ٢٠١٧ دامەزراوە بە ناوی کۆمەڵەی بنکەی مانگ .   ڕێکخراوێکی قازانج نەویستە، لە ڤیەنا تۆمارکراوە، بە ئەرکی دروستکردنی مەکۆیەکی جیهانی بۆ پەرەپێدانی گوندی مانگ و بە ئەگەرێکی زۆرەوە نیشتەجێبوونی هەمیشەیی مرۆڤ لە نزیک جەمسەری باشووری مانگ جێبەجێ دەکات، بە سوودوەرگرتن لە تیشکی خۆری نزیکەی بەردەوام و پاشماوەی نزیک لە سەهۆڵ و ماددە ناجێگیرەکانی تری بەسوود،  لە ساڵی ٢٠١٨ زانکۆی تەکنەلۆژیای ڤیەنا سپۆنسەری لە کۆمپانیای ئیسا وەرگرت بۆ وۆرک شۆپێکی دیزاین لەسەر بابەتی گوندی مانگ. ٣٥ خوێندکاری ماستەر سیناریۆی گریمانەیییان بۆ گوندێکی داهاتووی مانگ پەرەپێداوە. ئەوەی جێگای سەرنجە چەمکی هاوبەشی وۆرک شۆپەکە بووە هۆی کۆمەڵێک تەوەری نوێ، وەک ژێرخانی مۆبایلی فرە مەبەست، کەمپێکی ڕاهێنانی زانای فەلەکی لەسەر مانگ، تاقیگەیەکی خۆراکی توێژینەوەی تاقیکاری تا دامەزراوەیەکی ڕیسایکلکردنی مانگ.  

## چەمکە چینییەکان
لە ساڵی ٢٠٢٠ چین پێشنیاری **وێستگەی نێودەوڵەتی توێژینەوەی مانگی** (ILRS)ی کرد، کە تا ڕادەیەک پێشنیارێکی هاوشێوەی گوندی مانگە، لەگەڵ ڕۆسکۆسمۆس و ئیسا ئارەزووی خۆیان نیشاندا.  یەکەم هەنگاوەکان بەرەو دامەزراندنی ILRS لە ڕێگەی قۆناغی چوارەمی بەرنامەی گەڕانی مانگی چینییەوە دەگیرێنەبەر، کە پێکهاتووە لە چانگ ئی ٦ ، ٧ و ٨ ، هەروەها نوێنەرایەتییەکانی ڕووسیا، لونا ٢٥ ، ٢٦ و ٢٧ ، چاوەڕوان دەکرێت ئەرکی درێژخایەنی ڕۆبۆتی و کورتخایەنی تیمی فڕۆکەوانی لە (ILRS) لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٣٠ دەست پێبکات.  ڕۆسکۆسمۆس لە ٩ی ئازاری ٢٠٢١ یاداشتێکی لێکتێگەیشتنی سەبارەت بە هاوکاری لە دروستکردنی (ILRS لەگەڵ CNSA) واژۆ کرد  هێڵی کاتیی پێشبینیکراو هەیە کە لە ساڵانی ٢٠٣٠ تا 

ئیدارەی نیشتمانی بۆشایی ئاسمانی چین ( CNSA ) دەستیکردووە بە پرۆگرامی چانگ ئی بۆ گەڕان بەدوای مانگدا بۆ لێکۆڵینەوە لە ئاسۆی کانگاکردنی مانگ، بە تایبەتی بۆ کانگاکردنی ئایزۆتۆپی هیلیۆم-٣ بۆ بەکارهێنان وەک سەرچاوەیەکی وزە لەسەر زەوی.  لوان ئێنجی بەڕێوەبەری دەزگای بۆشایی چین (CNSA) ڕایگەیاندووە: مرۆڤ دەبێت فێربێت و تێبگات کە دەبێت زەوی بەجێبهێڵێت و "نیشتمانێکی لە دەرەوەی زەوی خۆبژێو دابمەزرێنێت". 

لە ٩ی ئازاری ٢٠٢١، ڕووسیا و چین یاداشتێکی لێکتێگەیشتنیان بۆ دروستکردنی وێستگەی نێودەوڵەتی توێژینەوەی مانگ (ILRS) لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٣٥ واژۆ کرد.

## چەمکە ڕووسیەکان
ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی فیدراڵی ڕووسیا ( ڕۆسکۆسمۆس ) پلانی داناوە بۆ بنکەیەکی مانگی تەواو ڕۆبۆتی بە ناوی **لونی پۆلیگۆن،** پڕۆژەکە بۆ ساڵی ٢٠٢٠ پلانی بۆ دانرابوو، پێشبینی دەکرێت لە ساڵی ٢٠٣٧دا تەواو بکرێت، پێویستی بە نوێکردنەوە هەیە لە ٩ی ئازاری ٢٠٢١ ڕووسیا ڕووی لە هاوکاری لەگەڵ چین کرد و یاداشتێکی لێکتێگەیشتنی بۆ بنیاتنانی هاوبەشی وێستگەی نێودەوڵەتی توێژینەوەی مانگ (ILRS) واژۆ کرد.

## چەمکەکانی یەکێتی سۆڤیەت

### زڤێزدا

بنکەی مانگی زڤێزدا (    ، *"ئەستێرە"* ) پلان و پڕۆژەیەکی سۆڤیەت بوو لە ساڵی 1962 تا 1974 بۆ دروستکردنی بنکەیەکی مانگی تیمی وەک جێنشینی بەرنامەی گەشتی مانگی تیمی سۆڤیەت N1-L3 . ئەم پڕۆژەیە لەلایەن سەرۆکی بۆشایی ئاسمانی سۆڤیەت کۆرۆلیۆڤەوە فەرمانی پێکرابوو بۆ نووسینگەی سپێکماشی بارمین . پڕۆژەکە لە تایبەتمەندییە تەکنیکییەکاندا ناوی *بنکەی مانگیدئ ئێڵ بی* و لە بەڵگەنامە حکومییەکاندا *ناوی (Zvezda)* بووە، بە شێوەیەکی نافەرمی پڕۆژەکە لەلایەن دیزاینەرەکانیەوە ناوی *بارمینگراد* (شاری بارمین) بوو.

جێبەجێکردنی پڕۆژەکە پەیوەست بوو بە بەشە سەرەکییەکانی بەرنامەی (N1-L3 – ئامێری هەڵدانی قورس N-1 ، کە هەر ٤ هەڵدانی پڕۆژەکە لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩و ١٩٧٢ شکستی هێنا، بنکەی مانگی زڤێزدا لەگەڵ باقی بەرنامەکانی مانگی مرۆڤی سۆڤیەت هەڵوەشایەوە، هەموو بەرنامەکانی مانگی سۆڤیەت کە تیمیان تێدابوو، لەنێویاندا بنکەیەکی مانگی زڤێزدا، وەک نهێنییەکی سەرەکی پۆلێنکرابوون و تەنها لە سەردەمی گلاسنۆستدا لە ساڵی ١٩٩٠ەوە بڵاودەکرانەوە.

### ئێستا: پرۆگرامی ئارتمیس
وێنۆک| هونەری کۆنپت لە کەمپی بنەڕەتی ئارتەمیس
ئیدارەی نیشتمانی فڕۆکەوانی و بۆشایی ئاسمانی ئەمریکا ( ناسا ) داوای زیادکردنی بودجەی ساڵی ٢٠٢٠ی کرد بە بڕی یەک ملیار و ٦٠٠ ملیۆن دۆلار بۆ ئەوەی لە ساڵی ٢٠٢٤ ئەرکێکی دیکەی تیمی لە دەوری مانگ ئەنجام بدات، دواتر تا ساڵی ٢٠٢٨ بوونی بەردەوام لەسەر مانگ. ناسا ئامادەیە پلانەکانی بۆ کۆکردنەوەی خەڵاتی بازرگانی هیومان لاندەر بۆ ئەرکەکانی ئارتێمیس لەسەر مانگ ڕابگەیەنێت. ئەم بەرنامە تایبەتە، بەرنامەی ئارتەمیس, تێڕوانینێکی گشتی ناسا بۆ پلانەکانی گەڕان بەدوای مانگدا لەخۆدەگرێت. ئەم ڕاگەیاندنە دەچێتە سەر یەکەم ڕاگەیاندن لە زنجیرەیەک لە چەندین ئەرکی دیکەی ئاڵۆزدا. ئارتمیسی یەکەم وەک تاقیکردنەوەی فڕینی بێ تیمی دەستپێکرد بۆ نیشاندانی تواناکانی موشەکی سیستەمی هەڵدانی بۆشایی ئاسمان (SLS)ی ناسا و کەشتی ئاسمانی ئۆریۆن لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢. یەکەم گەشت لەگەڵ تیمی فڕۆکەوانی بریتی دەبێت لە ئارتمیس ٢ ، لە نزیکەوە Artemis III کە تیمەکان لەسەر مانگ لە ساڵی ٢٠٢٥ دەنیشێتەوە  بە بەکارهێنانی سیستەمی نوێی نیشتنەوەی مرۆیی (HLS) کە بە شێوەیەکی بازرگانی کڕدراوە، کە هەڵبژێردراوە بۆ گەشتی ئەستێرەیی HLS . ئەوان هیوادارن لە ساڵی ٢٠٢٨ەوە دەستپێکردنی بەرنامەیەکی بەردەوامی گەڕان بەدوای مانگدا پەرەپێبدەن 

## چەمکەکانی تر
لە ساڵی ١٩٥٤ نووسەری زانستی خەیاڵی ئارسەر سی کلارک پێشنیاری بنەمایەکی مانگی کرد کە مۆدیولەکانی باڵدار بێت کە بە تۆزی مانگ داپۆشراون بۆ عەزلی.  کەشتییەکی ئاسمانی کە لە خولگەیەکی نزمدا کۆکرابێتەوە بۆ سەر مانگ و ئاسمانییەکان مۆدیولەکانی هاوشێوەی ئیگلۆ و مەستێکی ڕادیۆیی باڵداریان دادەنا. هەنگاوەکانی دواتر بریتی دەبن لە دامەزراندنی قوبەیەکی گەورەتر و هەمیشەیی؛ پاککەرەوەی هەوا لەسەر بنەمای چڵکن ڕیاکتۆرێکی ئەتۆمی بۆ دابینکردنی کارەبا؛ و تۆپی کارۆموگناتیسی بۆ هەڵدانی بار و سووتەمەنی بۆ کەشتییە نێوان هەسارەییەکانی بۆشایی ئاسمان.

لە ساڵی ١٩٥٩، جۆن ئێس ڕینهارت پێشنیاری کرد کە سەلامەتترین دیزاین پێکهاتەیەک دەبێت کە بتوانێت "لە ئۆقیانوسێکی وەستاوی تۆزدا  هەڵبفڕێت"، بەو پێیەی، لەو کاتەی کە ئەم چەمکە خرایە ڕوو، تیۆرییەکان هەبوون کە دەتوانرێت قووڵی میل هەبێت زەریای تۆزاوی لەسەر مانگ.  دیزاینە پێشنیار کراوەکە پێکهاتبوو لە نیوە سلندەرێک کە نیوە قوبە لە هەردوو سەریدا بوو، لەگەڵ قەڵغانێکی مایکرۆمیتیۆرۆید کە لە سەرووی بنەماکەوە دانرابوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* پێشبینیکردنی بنکەی مانگ – ستۆدیۆی دیزاینی تەلارسازی ٢٠١٨ 

پۆل:گەردوون
پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە