open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دانا ڕەئووف

**دانا ڕەئووف** شانۆنامەنووس، دەرھێنەری شانۆ و وەرگێڕی کوردە. لە ساڵی ١٩٦٢ لە شاری سلێمانی لەدایکبووە. لە بەغدا ھونەری شانۆی تەواو کردوە، یەکێکە لە دامەزرێنەرانی شانۆی ئەزموونگەری کوردی، یەکم کتێبێ لە ساڵی ١٩٨٣دا بە ناوی (شانۆی توندوتێژی لە نێوان تیور و پراکتیکدا) بڵاو کردوەتەوە؛ و لە ساڵی ١٩٩٢ و لە ستۆکھۆڵم دەژی. لە سویدیش خوێندنی شانۆیی پراکتیکی و شانۆی پێداگۆگی خوێندووە. لە ستۆکھۆڵم تیپی شانۆی تایبەت بە خۆی (شانۆی پریشکی نێونەتەوەیی) ھەبووە و وەک ئەکتەر و دەرھێنەر بە سویدی و لەگەڵ شانۆی سویدی کاری کردووە. بۆ ماوەی شەش ساڵ لە شانۆی پادشایەتی لە ستۆکھۆڵم و دوو ساڵ لە شانۆی گەل و شانۆی دەوڵەت کاری کردووە. لە دوو کتێب دا، یەکێکیان بە ئینگلیزی و ئەویتریان بە سویدی لەلاین پسپۆرانی زانستەکانی شانۆوە، لێکۆڵینەوە لەسەر کار و چالاکییەکانی کراوە. تا ئێستا ٣٥ کتێبی لە بواری شانۆدا چاپ کردووە، چەندان دەقی شانۆیی و لێکۆڵینەوەی لە زمانی سویدییەوە کردووە بە کوردی، ھاوکات سێ کتێبیشی بە سویدی بڵاو کردووەتەوە. یەکێک لە کتێبە سویدییەکانی (ڕەوش و داھێنان) لە زانکۆی ستۆکھۆلم و زۆربەی پەیمانگاکانی ھونەری شانۆ، وەک مەنھەجی خوێندن بەکارھێنراوە، شایانی باسە، ئەم کتێبە کارین ھیلاندەر، پرۆفیسۆر لە زانستەکانی شانۆ، زانکۆی ستۆکھۆڵم پێشەکی بۆ نووسیوە.

لە زانکۆی تاران وەکوو باشترین زانکۆی ئێران لەسەر ئاستی کارناسی واڵا (Master) شانۆنامەکانی دانا بوونەتە کەیس ئێستادی و باشترین دەرەجەی وەرگرتووە: (خوانش واسازانە از مفھوم گسست در آثار دانا ڕئوف) لە نووسینی کوورش زارع ڕەمشتی.

ساڵانە لەلایەن بنکەی فەرھەنگی کەپرەوە خەڵاتی باشترین شانۆنامەی کوردی بە ناوی دانا ڕەئووفەوە پێشکەش دەکرێ.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
شکاویی نزیکینی باسک

وێنۆک|324x324px|شکاویی نزیکینی باسک
بریتییە لە شکانی بەشی نزیکینی ئێسکی **باسک** یان **بازوو** () سێیەم باوترین شکاوییە. ڕێژەی تووشبونی ژنان و پیاوان ١:٢ە. لە جوانان (گەنجان) دا گەرچی گوژمەیەکی توند دەبێتە ھۆی شکاوییەکە، بەس لە زورھاناندا (بەتەمەکان) کەوتنێکی سادە دەشێ بیشکێنێ.
* باوترین پەی(nerve) کە بئازرێنرێ، پەیی کڵێشەیییە (axillary nerve)
* گەر چەمەخوێنبەری باسک (circumflex humeral artery) بئەنگێورێ، ئەوا تووشی شانەڕەشە (necrosis) دەبێت.

## نیشانەکان
# ئێش
# ماسین
# ھندکین (کەمبوونەوە)ی مەودای جووڵەی جومگە
# ئەرخوانیبوونی جێشکاوی

### ھۆکاری مەترسی
# ئێسکپووکی
# شەکرە
# فێ
# زایەندی مێ

### ھۆزانی
* ڕەوت (mechanism)
** کەوتنی کەم-وزە (low-energy falls)
*** زورھانێکی (بەتەمەن) ئێسکپووک
** کەوتنی پڕ-وزە (high-energy falls)
*** تاکی جوان (گەنج)
*** پێکرانی پەیوڕەگین(neurovascular) و نەرمەشانەی ھاوکات

## سەرچاوەکان
https://www.orthobullets.com/trauma/1015/proximal-humerus-fractures

پۆل:ئێسک
پۆل:ئێسکناسی
پۆل:ئێسکە درێژەکان
پۆل:ئێسکبەندیی مرۆڤ
پۆل:شکاوی
پۆل:توێکاری
شکاویی دوورینی باسک

وێنۆک|293x293پیکسڵ
شکاویی بەشی خوارووی باسک و بان ئەنیشک () یەک لەسەر سێی شکاوییەکانی ئەنیشک لە پیاوی جوان (گەنج) و ژنی زورھاندا (بەتەمەن) باوە.

## نیشانەکان
# ئەنیشکێشە
# ماسین

### دەویان
* لە ھەبوونی برینی کراوە، بە تایبەتی لە پشتەوە دڵنیابە
* کارکردنی پەیەکانی (کەوەرەیی، زەندی، ناوگین) بپشکنە
* ترپە دوورینەکان بپشکنە
** دەکرێ خوێنبەری بازوویی پێکرابێ

## سەرچاوەکان
# https://www.orthobullets.com/trauma/1017/distal-humerus-fractures

پۆل:شکاوی
پۆل:ئێسکبەندیی مرۆڤ
پۆل:ئێسک
پۆل:توێکاری
پۆل:پزیشکی
پۆل:کۆئەندامی ماسێسک
ئەلباک

[وێنۆک|300x300پیکسڵ| وێرانییەکانی پەرستگەی سانت بارتۆلۆمیۆی ئەرمەنستان لە ئەلباک. تا کاتی [کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان بەکار ھاتووە.]]
**ئەلباک** () شارەوانی و قەزایەکی پارێزگای وانە لە باکووری کوردستان. ڕووبەرەکەی ٢٧٢٧ کیلۆمەتر دوجایە، و ژمارەی دانیشتووانی ٤٤٬١٦٨ کەسە (سەرژمێری ٢٠٢٢). شارەوانیی ئەلباک لە ساڵی ١٩٣٧ دامەزراوە. لە ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی ٢٠٢٤ شەنگوڵ پۆڵات لە دەمپارتی زۆرینەی دەنگەکانی شارەوانیی بەدەستھێنا.

## جوگرافیا
ئەلباک دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی ناوەندی وان، نزیکەی ٢٠ کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای سنووری تورکیا و ئێرانەوە دوورە. ھاوسنوورە لە باشوور لەگەڵ قەزای گەوەڕ پارێزگای ھەکاری، لە باکوور: قەزای سەرای مەحموودی و لە ڕۆژاوا قەزای پاییزاوا (خەواسۆر) سەر بە پارێزگای وان. ناوەندی ئەلباک بریتییە لە چوار گەڕەک: کەلاحافزییە، سەرێگری، تاخا باژێر، تاخا نوو.

ئەلباک لە بەرزی ٢٤٦٠ مەتر لەسەر ئاستی دەریاوەیە، زۆزان و نەوال و دەشتی ئەلباک سەرچاوەی ئاوی زێی گەورەن، شارۆچکەکەش لە بناری چیاکانی زۆزانە کە بەشێکن لە زنجیرەی چیاکانی تۆرۆس. زۆرینەی خاکی قەزای ئەلباک شاخاوییە کە دەکاتە ٢٥٠٠ کیلۆمەتر دووجایە. ئەو بەشەی بۆ کشتوکاڵ گونجاوە تەنھا ١٤٪ی کۆی ڕووبەرەکەیە نزیکەی ٣٥٥ کیلۆمەتر دووجا. ئەلباک لە ڕۆژھەڵاتەوە بە چیای خەراڤل (٣٤٦٨م) و لە ڕۆژاوا بە چیای سپی ڕێز (٣٦٦٨م) و لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە بە چیای گۆکداغ (٣٦٠٤م) گەمارۆ دراوە. چیای مۆر، خەراڤل، مێنگەنە و چەکوان لە سنووری ئەلباک دان. تایبەتمەندییە جوگرافییەکانی دیکەی ئەلباک بریتین لە ڕووباری ڕەش، و دەشتایی و زۆزانی نەبیرناڤ، کەوچکان، خانەسۆر، چەکوان، ئاشکیتان، پەریخان، مەیدان، ھەرینان، تەرازین، سولاڤ، مەدگەزەرین، پستەکان، ھەرەڤیل-شیرەز، دەرەڤان، دێرک، باژارۆک، دوئاڤا و مەنگەن.

## گوندەکانی ئەلباک
ئاسنگران · ئاتیسی · ئاوزان · بالیان · باتکان · باڤێس · باز · بەرنواز (بەرنوازی سەروو) · برەکلەک · بۆشان · جەورووبای خواروو · جەورووبای سەروو · چاڵدێران · چووخ · دێر · دزبەران · ئەبیس · ئەکنیس · ئەلەلیان (ئەلەنیان) · ئەلێس (ئەلێزی، ئەلێزێ) · ئەنبی · ئەرجی · ئەریسان · ئەسبستان · ئەشکتان · ئێرنگانی · ھارووناڤا · ھەلینجە · ھەلکوا · ھەرەتۆن · ھەسارک · ھەشکان · ھۆزی · کانیرەش · کانیسپی · کەراتۆ · کەروانس · کورک · لیسەک · مانس · مەجنکەرد · مەھمووداڤا · مەلکوا · نۆبرین · ئۆمەراڤا · پارس · پرانس · پیسکان · پیزان · قەرەبلیان · قەرەجیان · قزلجە · قۆلک · قۆندشە · قۆسنای خواروو · قۆسنای سەروو · قۆسنا میران · ڕەسوولانس · ساچان · سەوکان · سکانس · سۆران · سۆراوان · سۆرە · سۆرەدێر · سۆرخاج · شارۆنس · شەمانس · تاخیک · تەراڤا · توانی · وەست · خانجوولس · خانیک · خەجەسۆر · خەلکۆڤا · خەلقان · خەشەنیان · خەشکان · خۆکان · زیڤکان · خربەی باشکەلەھێ

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای وان
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
شکاویی باسک

شکاویی باسک بریتییە لە شکانی ئێسکی باسک، دەبێتە ھۆی ئێش و ماسین. مەترسی پێکرانی پەی یان ڕەگی ھەیە. نەخۆشەکە دەشێ دەستی بە باسکییەوە بگرێت کاتێک دێت.
وێنۆک|شکاویی قەدی باسک
**جۆرەکانی:**
# شکاویی نزیکینی باسک
# شکاویی قەدی باسک
# شکاویی دوورینی باسک

## شکاویی نزیکینی باسک
بریتییە لە شکانی بەشی نزیکینی باسک (proximal humeral fracture)
* سێیەم باوترین شکاوییە
* ڕێژەی تووشبونی ژنان و پیاوان “٢:١”ە
* لە جوانان (گەنجان) دا گەرچی گوژمەیەکی (trauma) توند دەبێتە ھۆی شکاوییەکە، بەس لە زورھاناندا (بەتەمەن) کەوتنێکی سادە دەشێ بیشکێنێ.
* باوترین پەی (nerve) کە بئازرێنرێ، پەیی کڵێشەیییە (axillary nerve)
* گەر چەمەخوێنبەری باسکین (circumflex humeral artery) بئەنگێورێ، ئەوا تووشی شانەڕەشە (necrosis) دەبێت.

### نیشانەکان
# ئێش
# ماسین
# ھندکین (کەمبوونەوە)ی مەودای جووڵەی جومگە
# ئەرخوانیبوونی جێشکاوی

## شکاویی قەدی باسک
بریتییە لە شکانی قەدی باسک (Humeral shaft fracture)
* لە جواناندا بەھۆی گوژمەی توندەوە دەشکێ، بەس لە زورھاناندا کەوتنێکی سادە، بە تایبەت ئەوانی پووکانەوەی ئێسکیان ھەیە، دەبێتە ھۆی شکان.

### نیشانەکان
# ئێش
# جووڵە لەدەستدان
# پەلی پێکراو شێوان (deformity)

## شکاویی دوورینی باسک
بریتییە لە شکانی بەشی دوورینی باسک (distal humeral fracture)
* ١\٣’ی شکاوییەکانی ئەنیشک
* لە پیاوی جوان (گەنج) و ژنی زورھاندا (بەتەمەن) باوە

### نیشانەکان
# ئەنیشکێشە
# ماسین

## سەرچاوەکان
# https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/humerus-fracture-upper-arm-fracture
# https://en.wikipedia.org/wiki/Humerus_fracture

پۆل:شکاوی
پۆل:ئێسک
پۆل:ئێسکبەندیی مرۆڤ
پۆل:پزیشکی
پۆل:توێکاری
خەسوو و خەزوور

[وێنۆک| ئیمپراتۆر [پێدرۆی دووەمی بەڕازیل (کە دانیشتووە) لەگەڵ دوو زاوای، شازادە لودویگ ئاگۆستی ساکس-کۆبۆرگ و گۆتا و شازادە گاستۆنی ئۆرلینز لە کاتی جەنگی پاراگوای، ١٨٦٥]]
**خەسوو و خەزوور** یان **دایک و باوکی ھاوسەر** ئەو کەسانەن کە پەیوەندییەکی یاسایییان لەگەڵ یەکتردا ھەیە بە بوون بە دایک و باوکی ھاوسەرەکەی ئەوی تر. زۆرێک لە کلتوورەکان و سیستمی یاسایی، ئەرک و بەرپرسیارێتی بەسەر ئەو کەسانەدا دەسەپێنن کە بەم پەیوەندییە بەیەکەوە گرێدراون.

## خەزوور
**خەزوور** باوکی ھاوسەرەکانە، ژن یان مێرد. دوو پیاو کە خەزووری منداڵەکانی یەکترن، دەتوانرێت پێیان بڵێن **ھاوخەزوور**، یان ئەگەر خاوەن نەوە بن، دەوترێ **ھاوباپیرە**.

## خەسوو
**خەسوو** دایکی ھاوسەرەکانە، ژن یان مێرد. دوو ژن کە خەسووی منداڵەکانی یەکترن، پێیان دەوترێ **ھاوخەسوو**.

لە کلتووری باودا، خەسوو وەک سەرۆک، نادۆستانە، دوژمنکار، لووتبەرز، خۆبەزلزان و بەگشتی ناشاد دەزانرێت.

## ئەمانەش ببینە
* ھاوسەرگیری

## سەرچاوەکان

پۆل:دایکایەتی
پۆل:باوکایەتی
خاتوونی فەخر

وێنۆک| ئارامگەی خاتوونی فەخر لە تورکیا
**خاتوونی فەخر** ژنێکی پیرۆزی ئێزیدییە کە وەک خودانی ژن و منداڵان و ھەروەھا مامانی منداڵبوون و دووگیانی ڕێزی لێدەگیرێت.

*قوبا خاتونا فەخرا* (پەرستگای خاتوونی فەخر) لە شاری مەغارە، ئیدیل، پارێزگای شرناخ، باکووری کوردستان، بۆ ڕێزلێنان لێی دروست کراوە. ھەروەھا ئارامگەیەک ھەیە کە بۆ ڕێزلێنان لێی لە لالیش دروست کراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:مردووانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:کوردەکان
پۆل:باکووری کوردستان
پۆل:وشە و دەستەوشە کوردییەکان
خازر

**ڕووباری خازر** (بە عەرەبی: *الحازر*، بە ئینگلیزی: *Khazir*) ڕووبارێکە لە ھەرێمی کوردستان لە باکووری عێراق، لقێکی ڕووباری زێی گەورەیە و بە کەناری ڕاستیەوە دەڕژێتە ناوی.

## جیۆمۆرفۆلۆجی
ناوچەی دەوروبەری ڕووباری خازر لە ڕووی جیۆلۆجییەوە چالاکە و لە باکوورەوە بۆ باشوور سێ ئەنتیکلاین دەبڕێت و ئەمەش کاریگەری زۆری لەسەر ڕێڕەوی ڕووبارەکە ھەبووە. ڕووبارەکە ٢٩٠٠ کیلۆمەتر دووجایە. ڕێژەی بارگاویکردنەوەی ساڵانەی تۆڕی ئاوی دۆڵی ١١١٫٦ ملم/ساڵە و ناوچەکە بە بەپیت دادەنرێت.

حەوزی ڕووباری خازر بە ناوچەیەکی چالاکی جیۆلۆجی دادەنرێت. لە باکوورەوە بۆ باشوور بە سێ چەمانەوەی دژە کلیناڵی دەبڕدرێت، کە کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر کەناڵەکە ھەبووە. پێدەچێت پێشتر ڕووبارەکە ڕاستەوخۆ ڕژابوبێتە ناو دیجلە، بەڵام دواتر دەمی بەرەو ڕۆژھەڵات ڕۆیشتووە.

## مێژوو
لە شوێنێکدا بە ناوی ملێفات بەڵگەی گوندێکی بچووکی ڕاوچی-کۆکەرەوە دۆزراوەتەوە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ھەزارەی ١٠ی پێش زایین کە ھاوچەرخ بووە لەگەڵ سەردەمی بەردینی نوێی پێش (کۆفەسازی A) لە شام. دواتر ڕووبارەکە بەشێک بوو لە ناوچەیەکی ئاودێری کە پشتگیری شاری نەمرودی ئاشووری دەکرد. ماوەی ھێلینیستی بە ڕووباری (بومێلۆس یان بومۆدوس) ناسراوە، شوێنی شەڕی گۆگەمیلا بووە لە نێوان ئەسکەندەری مەکدۆنی و داریووشی سێیەم.

لە مانگی ئابی ساڵی ٦٨٦ی زایینیدا، ڕووبارەکە شوێنی شەڕی نێوان سوپای ئیبراھیم کوڕی ئەشتەر و عوبەیدوڵا کوڕی زیاد بووە، لە سەردەمی ڕاپەڕینی موختار ئەلسەقافی. لە ٢٥ی ژانویەی ٧٥٠ شەڕی زاب لە نزیکەوە ئەنجامدرا.

لە ساڵی ٢٠١٤ دوای بۆردومانکردنی فڕۆکەکانی ئەمەریکا، ھێزەکانی داعش پاشەکشەیان کردەوە بۆ ڕووباری خازر، کە داعش ئەو پردانەی تێکشکاند کە ١٠ ساڵ پێشتر لەلایەن ئەمریکییەکانەوە دروستکرابوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا
پۆل:ڕووبارەکانی عێراق
پۆل:ڕووبارەکانی کوردستان
پۆل:زێی گەورە
پۆل:میراوە
پۆل:پارێزگای ھەولێر
پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
پۆل:پارێزگای نەینەوا
پۆل:پارێزگای دھۆک
نۆنێل

وێنۆک|تیوبەکانی ڕاچڵەکێنی نۆنێل (پەمەیی، سوور، پڕتەقاڵی، زەرد) لەگەڵ پەیوەستکەری ڕووکاری ئۆریکا  (شین) بۆ دواخستنە لە بەکارھێناندا.
**نۆنێل** () تەقێنەرێکی تیوبی ڕاچڵەکێنە، کە بۆ دەستپێکردنی تەقینەوە دروست کراوە، بەگشتی بۆ مەبەستی ڕووخاندنی بیناکان و تەقاندنەوەی بەرد لە کان و کانگاکاندا بەکار دێت. نۆنێل کورتکراوەی *نا کارەبایی*یە. لەبری وایەری کارەبایی، بۆرییەکی پلاستیکی کون، زەبری تەقاندنەوەکە دەگەیەنێتە تەقێنەرەکە، ئەمەش وا دەکات کە سەلامەت بێت لە بەرامبەر زۆربەی مەترسییەکانی پەیوەست بە تەزووی کارەباییی ون بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:تەقەمەنییەکان
پۆل:داھێنانە سویدییەکان
قەزای باتیفا

**قەزای باتیفا** (بە عەرەبی: قضاء باطوفا) یەکێکە لە قەزاکانی ئیدارەی زاخۆ، پارێزگای دھۆک، ھەرێمی کوردستان. ناوەندەکەی شارۆچکەی باتیفایە.  لە ساڵی ٢٠٢١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم قەزایە ٢٨٬٠٠٠ کەس بووە. قەزاکە لە دوو ناحیە پێکھاتووە:
* ناحیەی ناوەندی قەزای باتیفا
* ناحیەی بێگۆڤا

## ناو
ناوی ئەم قەزایە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە، کە شارۆچکەی باتیفایە.
* وشەی باتیفا وشەیەکی لێکدراوە لە دوو وشەی (با + تیفا) درووست بووە:
* با.
* تیف: بە واتای باران دێت.
بەسەریەکەوە دەبێتە باوباران، ئەویش لە بەرئەوەیە شوێنی جوگرافیای باتیفا سەختە و پڕ بارانە.
* بۆچوونێک ھەیە گوایە وشەی تیفان یان توفا لە وشەی زمانی عەرەبی (طوفان)ەوە ھاتووە کە ھەر بە واتای باوبۆران دێت.

## جوگرافیا
قەزای باتیفا ھاوسنووری لەگەڵ:
* لە باکوورەوە پارێزگای شرنەخ لە باکووری کوردستان.
* لە باشوورەوە قەزای دھۆک.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە قەزای ئامێدی.
* لە ڕۆژاواوە قەزای زاخۆ.

## مێژوو
* قەزای باتیفا لە (٢-١٠-٢٠٢١)دا بە بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ ژمارە()، ئەم قەزایە ھاتەکایەوە، لەگەڵ ھێنانەکایەی ناحیەی بێگۆڤا لە ئیدارەی زاخۆ لە پارێزگای دھۆک.
* ئەم ناحیەیە ٧٣ گوند لەخۆدەگرێت، کە سەرجەمیان لە کاتی ھێرشەکانی ئەنفالدا زیانیان بەرکەوتووە و ئەمڕۆش تا ڕادەیەک دانیشتووانیان دووبارە گەڕاونەتەوە. لەم ناحیەیەدا نزیکەی (١٥) شوێنەواری مێژوویی ھەیە، لەوانە (قەڵای شەبانی، قەڵای کاشانی، قەڵای بیجۆڤانی و پردی نازدوری، کە لەسەردەمی میرنشینی بادینان لەسەر ڕووباری خابور دروستکراوە.
* ڕۆژی ٢٤ی ئۆکتۆبەری ساڵی ٢٠٠٦، دوای تۆپبارانی ناوچە سنوورییەکانی پارێزگای دھۆک لەلایەن تۆپخانەکانی تورکیاوە، نزیکەی ٢٠ گوللە ھاوەن ناوچەکانی نزیک گوندی "نازدۆر" لە قەزای باتیفا کەوتە خوارەوە، کە ھیچ زیانێکی گیانی لێنەکەوتەوە بەڵام ترس و ترس و دڵەڕاوکێی لەنێوان دانیشتوانی ئەم گوندە دروستبوو.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای دھۆک
* ناحیەی ناوەندی قەزای باتیفا
* ناحیەی بێگۆڤا

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
قەزای بەردەڕەش
پۆل:قەزاکانی پارێزگای دھۆک
پۆل:قەزاکانی عێراق
ستالینیزم

وێنۆک|جۆزێف ستالین کە بە ناوی ئەوەوە ستالینیزم ناونراوە.
[وێنۆک|ڕاست|ئەندامانی [پارتی کۆمۆنیستی چین کە ئاھەنگی ڕۆژی لەدایکبوون ستالین لە ساڵی ١٩٤٩ دەگێڕن.]]
**ستالینیزم** () ئاماژەیە بۆ سیستمی سیاسی لە سەردەمی جۆزێف ستالین، لەوانەش ئایدۆلۆژیا و ئیدارەی دەوڵەت. مێژوویەکی نھێنی ئەو ڕۆژانە لە ئەرشیڤی میترۆخیندا ھاتووە. ستالینیزم بریتییە لە بەکارھێنانی سەرکردایەتیی بەھێزی دەوڵەت و سەرکوتکردنی ئۆپۆزسیۆن بۆ گەشەپێدانی خێرای وڵاتێک. لازار کاگانۆڤیچ، سیاسەتمەدارێکی سۆڤیەت، ئەم زاراوەیەی داھێناوە.

ستالینیزم لە یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٢٤ تا ١٩٥٦ بوونی ھەبووە، یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٢٤ وڵاتێکی کشتوکاڵی بووە، بەڵام تا ساڵی ١٩٥٦ وڵاتێکی پیشەسازی بەھێز بووە و ئاستی ژیانی باشی ھەبووە. ئەمەش بەھۆی پلانی ٥ ساڵەی حکوومەتەوە ڕوویدا. ئەم پلانانە ھەموو گەشەسەندنی ئابوورییان لەخۆگرتبوو کە لە ٥ ساڵدا ڕووبدات.

بەشی مشتومڕاوی ستالینیزم ئەوەیە کە بۆ ئەنجامدانی ھەموو ئەم کارانە، حکوومەت زۆر کەسی دەستگیرکرد یان کوشت کە حکوومەتیان بەدڵ نەبوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:دەسەڵاتخوازی
پۆل:کۆمۆنیزم
پۆل:ئابوری یەکێتی سۆڤیەت
پۆل:مارکسیزم
پۆل:مارکسیزم-لێنینیزم
پۆل:سیاسەتی یەکێتیی سۆڤیەت
پۆل:تەواوخوازی
پۆل:جۆرەکانی سۆشیالیزم
پۆل:ستالینیزم
ڕاڤە (لۆژیک)

لە لۆژیکدا، **ڕاڤە** مانابەخشینە بە سیمبۆلەکانی زمانێکی شێوەیی. زمانە شێوەیییەکان لە ماتماتیک و لۆژیک و زانستی کۆمپیوتێردا بە کار دەبرێن و، بەشی زۆریان ھەر تەنیا ڕێساکانی ڕستەناسییان بۆ دیاری دەکرێ و، پێشەکی، ھیچ مانایەکیان نییە. ڕێساکانی ڕستەناسی ئەوانەن کە دەگەڕێنەوە بۆ چنین و داڕشتنی سیمبۆلەکان و دروستکردنی ڕستە. لە زمانە شێوەیییەکاندا، ئەوە دیاری بووە کە ڕستە چۆن دروست بکرێ، بەڵام، ئەو ڕستەیە تا ڕاڤە نەکرێ بێمانایە. زانستی کۆڵینەوە لە ڕاڤەکان لە زمانە شێوەیییەکاندا ماناناسیی شێوەییی پێ دەوترێ.

## سەرچاوەکان

* [enwiki](https://en.m.wikipedia.org/wiki/Interpretation_(logic))

پۆل:لێکدانەوە (فەلسەفە)
پۆل:فەلسەفەی زمان
ھاوجووتی (لۆژیک)

لە لۆژیک و ماتماتیکدا، «و» یا «وە» ئامرازی **ھاوجووتی** -ی پێ دەوترێ و زیاتر بە \wedge نیشان دەدرێ. A \land B (دەخوێنرێتەوە A و B)، دروستە ئەگەر و تەنیا ئەگەر ھەم A دروست بێ و ھەمیش B. بەگشتی، ئەگەر کۆمەڵێ قەزیە بە «و» یا «وە» پێک ببەسرێنەوە تا قەزیەکی نوێ ساز بکەن، ئەو قەزیە نوێیە تەنیا ئەو کاتە دروستە کە دانەبەدانەی قەزیە پێکھێنەرەکانی دروست بن. بۆ وێنە، قەزیەی لێکدراوی «کەژاڵ شووی کردووە **و** مناڵی ھەیە» تەنیا ئەو کاتە بە ڕاست دەردەچێ کە ھەردوو قەزیەی سادەی «کەژاڵ شووی کردووە» و «[کەژاڵ] مناڵی ھەیە» ڕاست بن.

خشتەی دروستیی ھاوجووتی ئاوەھایە:

:

## سەرچاوەکان
لێکجیایی (لۆژیک)

لە لۆژیکدا، **لێکجیایی** ئەوەیە کە ئامرازێ بە چەشنێ دوو قەزیە پێک ببەستێتەوە کە دروستیی قەزیە نوێیەکە بگەڕێتەوە بۆ دروستیی لانی کەم یەکێک لە دوو قەزیە سەرەتایییەکە. لە زمانی سروشتیدا،  ئەو وشەیە کە ئەم کارە دەکا «یا»یە. بۆ وێنە، دەوترێ «ئازاد گۆرانیبێژە **یا** [ئازاد] ژەنیارە»، ئەم ڕستەیە دروستە ئەگەر ئازاد گۆرانیبێژ بێ یا ژەنیار بێ یا ھەردووکی. لێکجیایی زۆرتر بە  \lor  نیشان دەدرێ.

خشتەی دروستیی لێکجیایی ئاوەھایە:

:

## سەرچاوەکان
فەلسەفەی لۆژیک

**فەلسەفەی لۆژیک** ئەو بەشەی فەلسەفەیە تاوتوێی پانتایی و سروشتی لۆژیک دەکا. ئەو پرسە فەلسەفییانە ھەڵدەکۆڵێ کە لۆژیک قوت و زەقیان دەکاتەوە. بۆ وێنە، زۆر جار، لە بنی تیۆرییەکانی لۆژیکدا، یا لە بەھرەگەلێکدا کە لەو تیۆرییانە وەردەگیردرێ، ھەندێ پێشگریمان خۆ حەشار دەدەن؛ یەکێ لە ئەرکەکانی فەلسەفەی لۆژیک ئەوەیە ئەو پێشگریمانانە بپشکنێ. بۆ ئەم کارەش دەبێ پرسیارگەلێک دەرھەق بە چۆنیەتیی ناساندنی لۆژیک و چۆنیەتیی پەیوەندیی نێوان سیستمە لۆژیکییە جیاجیاکان وەڵام بداتەوە. ھەروەھا، پێویستە سروشتی تێگەیشتە بنەڕەتییەکانی لۆژیک و پەیوەندیی لۆژیک و بوارەکانی تر تاوتوێ بکرێ.

## ناساندن و بابەتی فەلسەفەی لۆژیک
فەلسەفەی لۆژیک زانستێکە چاوەدێریی لۆژیک و لقوپۆپەکانی دەکا. لە ئاسۆیەکی بەرزترەوە دەڕوانێتە لۆژیک و، بابەتەکەی بریتییە لە خودی لۆژیک. ھەر پرسیارێ دەرھەق بە لۆژیک بێ، لە پرسیارەکانی فەلسەفەی لۆژیکە. تەنانەت پرسیارگەلێ وەکوو سنوورەکانی لۆژیک لە کوێن، یا بناخەکانی کامانەن، لەو پرسانەن فەلسەفەی لۆژیک دەپەرژێتە سەریان. 

بەکورتی دەکرێ بڵێین لە فەلسەفەی لۆژیکدا پرسگەلێ دەبنە جێگەی باس و گفتوگۆ کە بەڕاستی بڕێکیان سەر بە ئۆنتۆلۆژین و بڕێکیان سەر بە ماریفەتناسی؛ بۆ وێنە، لە لۆژیکدا دەوترێ بۆ پێناسە دەبێ تایبەتمەندییە زاتییەکان بە کار بگیرێن، لە فەلسەفەی لۆژیکدا باسی ئەوە دەکرێ کە ئایا لە ئەساسدا شتەکان زاتیان ھەیە یا نا؟ ئەمەش کە شتەکان زاتیان ھەیە یا نیانە، خۆی پرسێکی ئۆنتۆلۆژیکە و دەبێ لە ئۆنتۆلۆژیدا باسی لێوە بکرێ. ھەروەھا، فەلسەفەی لۆژیک ئەوە تاوتوێ دەکا کە ئایا تایبەتمەندیگەلی زاتی بۆ زانین لەبارن یا نا و، ئەگەر لەبارن و زانایی ھەڵدەگرن، ئایا ئەم زانایییە دژوار بە دەست دێت یا ھاسان؟ کە ئەمانەش لە پرسەکانی ماریفەتناسین. یا باسی ئەوە دەکرێ کە چۆن زەینی مرۆڤ لەگەڵ تێگەیشتەکاندا ئاشنا دەبێ؟ ئاشنایەتیی زەین لەگەڵ تێگەیشتەکان مەسەلەیەکی سەر بە سایکۆلۆژییە. بۆیە فەلسەفەی لۆژیک ھەر زانستێ کە ھاوبەشایەتییەکی لەگەڵ پرسەکانی لۆژیک ببێ، لە خۆیدا کۆ دەکاتەوە.

## تێگەیشتە بنەڕەتییەکان
ھەندێ لە تێگەیشتە بنەڕەتییەکانی لۆژیک کە فەلسەفەی لۆژیک لیان دەکۆڵێتەوە بریتین لە: ڕاستی و بەتایبەت ڕاستیی لۆژیکی، پێشەکییەکان و ئاکامەکان،  بەڵگەھێنانەوە و ئاکامگری، شوێنھات، بڕست، ھەڵەوێژی و، پێناسە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لۆژیک
فەلسەفەی دین

**فەلسەفەی دین** بەشێک لە فەلسەفەیە کە میتۆدە فەلسەفییەکان بە کار دەبا بۆ شیکردن و ھەڵسەنگاندنی پرس و بابەتە دینییەکان. بەتایبەت سروشتی دین تاوتوێ دەکا، دەکرێ بڵێین ئەقڵ بۆ ئیمان دەخاتە گەڕ. ئاکامەکانی ئەم بەگەڕخستنە و ئەوەی لێی بەرھەم دێ، دەبنە ئاخێزگەیەک بۆ باس و وتووێژ و قسەملانێی جۆربەجۆر. 

## سروشتی دین
لە دیندا، شایەتیدان لەسەر ھەبوونی واقیعێکی پیرۆز و، گوێڕایەڵی فەرمانەکانی ئەو واقیعە بوون و، بەجێھێنانی ھەندێ ڕێوڕەسمی تایبەت کە پەیوەندیی نێوان مرۆڤ و ئەو واقیعە دادەمەزرێنێ، کارێکی ئاسایییە. دین کاریگەریی زۆر بەربڵاوی ھەیە لەسەر جیھانبینیی دینداردا و، ھەڵوێستی لەمەڕ جێگە و پێگەی خۆی لە نێو جیھاندا دیاری دەکا. دینەکان زۆرن، ھەر یەکەشیان میلیۆنان و بگرە میلیاردان باوەڕمەندیان ھەیە. بانگەشەی ھەمووشیان لە بابەت ئەو واقیعە پیرۆزەوە ھەمان شتە، بەڵام، بۆ نزیکبوونەوە لێی و گەیشتن پێی، ھەر یەکەو ڕێگەی خۆی دەنێتە بەر پێ. ئەوەی دینەکان ئیددیعای دەکەن، بە میتۆدی زانستی شیاوی ساغکردنەوە نییە و، لە ئەزموونەوە دوورە. بۆ وێنە، ئیسلام و مەسیحیەت و جوولەکایەتی، باوەڕیان ئەوەیە خوایەک ھەیە، ھەموو شت ئەو خولقاندوویەتی و، ھەموو کارێکی پێ دەکرێ، زانا و خەیری موتڵەقە، بەڵام، ناتوانین پیا بڕوانین یا بە ھیچ شێوەیەک تاقی بکەینەوە. دینە ڕۆژھەڵاتییەکان، لەوانە بوودیزم و ھیندویزم، باوەڕیان بە دۆنادۆن ھەیە، یانی دەڵێن مرۆڤ لە دوای مردنی، ھەمیسان لە قاڵبی مرۆڤ یا گیانلەبەرێکی تر لە دایک دەبێتەوە و، ئەم کارە ئەوەندە دووپات دەبێتەوە تا لە کۆتاییدا مرۆڤ «عاقیبەت بە خێر» بێ. ئاشکرایە باوەڕگەلێکی وەک ئەمانە لە ڕووی زانستیییەوە ئیسپات ھەڵناگرن.

بەم چەشنە، وا دێتە بەرچاو دوو دەستە باوەڕمان ھەیە: باوەڕی ئیمانی و باوەڕی ئەقڵانی. باوەڕە ئەقڵانییەکان ئەوانەن کە لەسەر ڕوانین و ئەزموون و ڕامان و فکرکردنەوەی ئەقڵانییەوە ڕاوەستاون، ئەوانەن کە لە زانست و لە ماتماتیکدا دەیانبینین. ئەم جیاوازییە لە نێوان باوەڕی ئیمانی و باوەڕی ئەقڵانیدا، ئەو کاتە کێشە ساز دەکا کە دژی یەکتر بوەستن و لەگەڵ یەکا ناتەبا بن. کەوایە، بۆ بیرکردنەوە لە بابەت ئەم بانگەشە دینییە بەربڵاوانە و ھۆکارەکانی باوەڕ بەوانە و ناکۆکییەکانی نێوانیان، مرۆڤ پەنا دێنێ بۆ فەلسەفە، کە بۆ تێگەیشتن لە جیھان دەسەودامێنی بەڵگەھێنانەوە و شیکردنەوەی ئەقڵانی دەبێ.

## بابەتەکانی فەلسەفەی دین
بابەتەکانی فەلسەفەی دین دەبن بە سێ بەش: 

* بەشی ئەوەڵ، پرسیارگەلی مەعریفەتناسانەیە. پاساوەکانی باوەڕە دینییەکان چین؟ ئاخۆ دەکرێ باوەڕی دینی خاوەنی گرۆڤ (بەڵگەی ئاشکرا) بێ؟

* بەشی دووەم، پرسیارە فەلسەفییەکانن دەرھەق بە خودی دین. زمانی دینی چییە؟ ئەزموونی دینی چییە؟ ئایا ئەزموونی دینی لە ھەموو دینەکاندا ھەیە؟ ئایا ئەو تێگەیشتانەی لە زەینی ئێمەن بەسەر بابەتە پیرۆزەکانیشدا شیاوی سەپاندنن؟ چۆن دەبێ بیر لە جۆراوجۆریی دینەکان بکەینەوە؟ ئایا جیاوازییەکانی نێوانیان زۆر قووڵ و بنەڕەتییە یا بە پێچەوانەوە زۆر لە یەک نزیکن؟

* سێیەمین بەش لە بابەتەکان و مژارەکانی فەلسەفەی دین دەگەڕێتەوە بۆ ھەڵسەنگاندنی بانگەشە دینییەکان لە ڕێگەی وردبوونەوەی فەلسەفییەوە. یانی ھێنانەوەی بەڵگە بە قازانج و بە زیانی بانگەشە دینییەکان.

## سەرچاوەکان

* ون اراگون، ریموند (1399). *اصطلاحات کلیدی در فلسفە دین* (بە فارسی). انتشارات علمی و فرھنگی. p. 1-6.

پۆل:فەلسەفەی ئایین
پۆل:ئایین
پۆل:ئایین و حکوومەت
پۆل:فەلسەفەی دین
پۆل:دین
پۆل:دین و حکوومەت
عەدنان درجال

**عەدنان درجال** (  لەدایکبووی ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦٠ لە بەغدا) یاریزانێکی پێشووی تۆپی پێی پیشەگەری عێراقییە، هەروەها ڕاهێنەری پێشووی هەڵبژاردەی نیشتمانییە، و وەزیری پێشووی لاوان و وەرزشە .  یەکێک بوو لە دیارترین کاپتنەکانی هەڵبژاردەی عێراق کە وەک بەرگریکار یاری دەکرد . لە ١٤ی ئەیلولی ٢٠٢١ بووە سەرۆکی یەکێتیی تۆپی پێی عێراق . 

## ژیانی وەرزشی یانەکان
عەدنان لە یانەی زەورا دەستی بە ژیانی وەرزشی کردووە و لە ساڵانی 1978/1979 نازناوی خولی عێراقی و دوو جامی عێراقی بەدەستهێناوە. دواتر پەیوەندی بە یانەی وەرزشی تەڵەبە کرد.سەرکەوتووترین وەرزی لە یانەکان لە یانەی ڕەشید بوو کە خاوەنەکەی عودەی کوڕە گەورەکەی سەددام حوسێن بوو، لەوێ کاپتنی یانەکەی بوو و سێ نازناوی خولی عێراقی و دوو جام و سێ پاڵەوانێتی یانە عەرەبییەکانی بەدەستهێنا. 

## پیشەی سیاسی
لە مانگی ئایاری ساڵی ٢٠٢٠ پۆستێکی لە کابینەکەی مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی عێراق دەستەبەرکرد کاتێک وەک وەزیری لاوان و وەرزش دەستنیشانکرا . 

## ئاماژەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
ڕەحیمەقووتە

**ڕەحیمەقووتە** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی قەرەھەنجیر، قەزای کەرکووک، پارێزگای کەرکووک، باشووری کوردستان، لە عێراق(ناوچە جێناکۆکەکان). دەکەوێتە باکووری شارەدێی قەرەھەنجیر بە دووری (٢٣)کم.

## ناو

## جوگرافیا
گوندی **ڕەحیمەقووتە** ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە گوندی عەلی مووسا.
* لە باشوورەوە گوندی گۆران.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی گوڵم کەوە.
* لە ڕۆژئاواوە گوندی تۆپزاوای سدیق بەگ.

## مێژوو
* لە پاش شاڵاوی ئەنفال ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە.

## دانیشتوان
دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان کوردن.
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(٢٢٥) کەس بووە.
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(-) کەس بووە.

## ئەمانەش ببینە
* ناحیەی قەرەھەنجیر
* قەزای کەرکووک
* پارێزگای کەرکووک
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای کەرکووک
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق
یوو ئێس بی فلاش درایڤ

وێنۆک|170x170پیکسڵ|فلاش یو ئێس بی درایڤێک.
**یو ئێس بی فلاش درایڤ** () زیاتر بە **فلاش** و **فلاش درایو** ناسراوە و ناوی تری ھەیە وەک **پێن درایڤ** یان **یو ئێس بی ستیک** یان **تەمب درایڤ**، ئامێرێکی ھەڵگرتنی زانیارییە و پێکدێت لە بیرگە و لەگەڵ دەرچە و ڕوو کارێکی یو ئێس بی، فلاش درایڤەکان بە ئاسانی دەنوسرێن و و دەسڕدرێنەوە واتا دەتوانرێ بنوسرێ/دەتوانرێ لاببرێ و بێجگەلەوەش دەتوانرێ دووبارە بنوسرێتەوە، فلاش درایڤەکان بە بچووکی قەبارە و کەمی کێش ناسراون کە کێشەکانیان لە ٣٠گم کەمترە و توانای ھەڵگرتنی یو ئێس بی فلاش درایڤەکان لە ٢گێگابایتەوە دەست پێ دەکات بۆ ٥١٢گێگابایت و لە ئێستا و بەو دواییانە فلاش درایڤەکان لە ١تێرابایت بۆ ٢تێرابایت ھەڵدەگرن، بۆ یەکەم جار لەدوای ساڵانی ٢٠٠٠ پێشکەش کران و فلاش درایڤەکان ڕێگە بە ١٠٠٬٠٠٠ خولی نووسین و سڕینەوە دەدەن و توانای مانەوەیان ١٠ ساڵ بۆ ١٠٠ ساڵە بەپێی جۆری فلاش.
[وێنۆک|فلاش یوو ئێس بیێکی پەیوەستکراو بە [کۆمپیوتەر.|214x214پیکسڵ]]
[وێنۆک|یو ئێس بی فلاش درایڤێک بە بەراورد لەگەڵ SSDیێکی دەرەکی و [دی ڤی دی|دی ڤی دیێک]]
یو ئێس بی فلاش درایڤ بۆ ھەڵگرتنی داتا و زانیاری و گواستنەوەی فایلە لە کۆمپیوتەر، بەراوردکردن لە نێوان فلاش درایڤ و فلۆپی دیسک یان سی دی و دی ڤی دی، فلاش درایڤ خێراتر و توانای زیاتریان ھەیە لە ھەڵگرتن و کەمی کێش و قەبارە و کەمی بەشە جووڵاوەکانی، و فلاش درایڤ زیاتر بەرکارتر و کرداریی ترە، و بێجگەلەوە بەھۆی پیس بوون و خراپبوونی ڕووکارەکانیان لەکارناکەون بە پێچەوانەی سی دی و دی ڤی دی، بەڵام فلاشەکان بەھۆی نەبوونی وزەی کارەبا یان دزەپێکردن و ڤایرۆس دەبێتە ھۆی ئەوەی کە نەگونجێت بۆ ھەڵگرتن و داکردنی زانیارییەکان بۆ ماوەیەکی زۆرتر.

تا ساڵی ٢٠٠٥ کۆمپیوتەرەکانی سەرمێز (دێسکتۆپ) و لاپتۆپ جگەلەوەی دەرچەی یو ئێس بی دادەنرا دەرچەی فلۆپی دیسک و سی دی درایڤ دادەنرا، بەڵام بەھۆی بەربڵاوی فلاش درایڤەکان دەرچەکانی فلۆپی دیسک کەمتر دابین کران و لەدوای ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠١٥ دی ڤی دی درایڤ و سی دی درایڤ کەمتر بەرھەمھێنران و لە کۆمپیوتەرەکان نەھێڵدران، واتا بەگشتی یو ئێس بی فلاش درایڤ جێگەی سی دی و دی ڤی دی و فلۆپی دیسک و فۆنۆگراف و تەنانەت کاسێتەکانیش دەگرێتەوە، فلاش درایڤەکان پشتگیری دەکرێن لەلایەن سیستەمە بەکارخستنەکانی وەک ویندۆز، لینوکس، ماک و فلاش درایڤەکان قەبارەی زۆرتر دەگرن و لەلایەن چەندین سیستەم و ئامێری تر دەخوێنرێتەوە وەک دی ڤی دی خوێنەر و تۆمارکەری ڤیدیۆ کاسێت و ھەموو جۆرەکانی پلەیستەیشن و ئێکس بۆکس و سیستەمەکانی ئۆتۆمبێل و تەنانەت تەلەڤیزیۆنەکانیش و کامێرا و بڵندگۆکان و ئامێرەکانی بلوتوز.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئامێرەکانی نووسینگە
پۆل:یوو ئێس بی
پەپکی بینایی

[وێنۆک|پەپکێکی بینایی ([پەپکی پەستێنراو)]]
**دیسکی بینایی** یاخود **پەپکەی بینایی** () تەنێک یان شتێکی تەختە، کە زانیاری و داتای لەسەر ھەڵدەگیرێت بەڵام بە شێوەی فیزیکی واتا سووتاندن یاخود بە ڕێگای لەیزەر کە بەیارمەتیی تیشکی ڕووناکی و لەیزەر دەخوێنرێنەوە، بەکارھێنانی دیسکەکانی بینایی بۆ ھەڵگرتنی داتا و زانیاری و میوزیکە بە شێوەیەکی سەرەکی و داکردن و ئەرشیڤکردنی پەڕگە و فایل و زانیاری بۆ ماوەیەکی درێژتر، و دیسکە بینایییەکان چاکتر و ماوەیەکی درێژتر زانیارییەکان ھەڵدەگرن بە بەراورد بە درایڤ و میدیاکانی تر ئەگەر بە چاکی بپارێزرێت.

دیسکە بینایییەکان دەتوانن زانیاری بە ئانالۆگ وەک نموونەی لەیزەر دیسکەکان، یان زانیاریی دیجیتاڵی و نوێ بۆ نموونە دی ڤی دییەکان یان شێوەیەک لە شێوەکان ھەردووکیان لەسەر یەک دیسک ھەڵبگرن بۆ نموونە سی دییەکان، و دیسکە بینایییەکان ھەرچەندە لەو ڕۆژگارەدا کەمتر بەکاردێن بەڵام دیسکە بینایییەکان پارێزراوتر و چاکترن بۆ ئەرشیڤکردنی زانیارییەکان لەسەری.

## سەرچاوەکان

پۆل:پەپکی پەستێنراو
پۆل:دی ڤی دی
پۆل:میدیای بیرگەی کۆمپیوتەر بە بینایی
کینگستۆن، ئانتاریۆ

**کینگستۆن** () شارێکە لە پارێزگای ئانتاریۆی کەنەدادا کە دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی دەریاچەی ئانتاریۆ و کۆتایی باشووری کەناڵی ڕیدۆ (کە لە ئۆتاواوە دەست پێدەکات). ئەم شارە دەکەێتە ڕۆژھەڵاتی شاری تۆرۆنتۆ و ٢٦٠ کیلۆمەتریان بەینە. ھەروەھا دەکەوێتە ٢٩٠ کیلۆمەتریی ڕۆژاوای مۆنتریال و ١٧٠ کیلۆمەتریی باشووری ڕۆژاوای ئۆتاوا. کینگستۆن چەند بینای کۆنی تێدایە و شوێنێکی گەشتیارییە. بڕێک لەم ئاسەوارانە دەگەڕێنەوە بۆ سەدەی نۆزدە کاتێک کە کینگستۆن وەک یەکەم پایتەختی پارێزگای یەکگرتووی کەنەدا دەستنیشان کرا (بەر لەوەی دەوڵەتی کەنەدای ئەمڕۆ لە ١٨٦٧دا دروست بێت). ئەم شارە زانکۆی کوینزی تێدایە کە لە زانکۆ بەناوبانگەکانی ئانتاریۆیە.
## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی ئۆنتاریۆ
کوینز کوارتەرلی

**وەرزنامەی کوینز** یان **کوینز کوارتەرلی** () گۆڤارێکی کەنەداییی تایبەت بە بابەتی ئەدەبی و توێژینەوەی کولتوورییە کە سەرەتای ھەموو وەرزێک چاپ دەبێت. ئەم وەرزنامەیە لە ساڵی ١٨٩٣ لەسەر دەستی مامۆستایان و بەرپرسانی زانکۆی کوینز دامەزراوە. کوینز کوارتەرلی کۆنترین وەرزنامەی ئەکادیمیی وڵاتی کەنەدایە و تا ئیستە چەندین خەڵاتی بەدەست ھێناوە. گۆڤارەکە وتاری ئەکادیمی، پێداچوونەوە، کورتەچیرۆک و شێعر بڵاو دەکاتەوە. لەلایەن چەند بنکەی ئیندێکسکردنی وتاری زانستییەوە ئیندێکس دەکرێت. لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە جەیمز کارسۆن سەرنووسەری وەرزنامەکەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گۆڤارە ئەدەبییەکانی کەنەدا
پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٩٣ لە کەنەدا
کینگستۆن

کینگستۆن ڕەنگە ئاماژە بە یەکێک لەمانە بێت.

## شوێن

* کینگستۆن، جامایکا پایتەختی وڵاتی جامایکا
* کینگستۆن، ئانتاریۆ، شارێکە لە پارێزگای ئانتاریۆی کەنەدا

پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە
پۆل:ناولێنانەکان
پۆل:ناوەکانی کوڕان
میشێل لیزنبێرگ

**میشێل لیزنبێرگ** (١٩٦٤ - ) فەیلەسوفێکی ھۆڵەندییە.

## ژیان
لیزنبێرگی لە ساڵی ١٩٨٨ لە بەشی زمانە کلاسیکییەکان و لە ساڵی ١٩٨٩ لە بەشی فەلسەفە و زمانەوانی دەرچووە. ساڵی ١٩٨٨ بۆ یەکەمجار چووەتە کوردستان و دەستی بە فێربوونی زمانی کوردی کرد. ساڵی ١٩٩٢ بووەتە چاودێری ھەڵبژاردنی ١٩ی ئایاری باشووری کوردستان و دواتر وەک مامۆستا لە زانکۆی سەڵاحەدین لە ھەولێر کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٩٥ لە تێزە دکتۆراکەی لە ژێر سەردێڕی *کۆنتێکستەکانی مێتافۆر* لە ژێر سەرپەرشتیی ڕێناتێ بارچ و مارتن ستۆخۆف بەرگری کردووە و بڕوانامەی دکتۆرای لەسەر فەلسەفەی زمان بەدەستھێناوە. لە ساڵانی ١٩٩٦-١٩٩٧ وەکوو مامۆستای زمان و چاندی کوردی لە بەشی زمانەکانی ڕۆژھەڵاتی نزیک لە زانکۆی ئوترێخت بووەتە مامۆستا. 

ماوەیەک لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بەسەر بردووە، دواتر گەڕاوەتەوە بۆ ھۆڵەندا و بە نووسینی کتێبی *فەلسەفەی ئیسلامی* (٢٠٠١) لە ساڵی ٢٠٠٢ خەڵاتی *[[جامی سوقرات]]*ی وەرگرتەوە. لە ساڵی ٢٠٠٢ دەستی بە نووسین کرد بۆ ڕۆژنامەی ئین ئار سی ھاندێلسباد (NRC Handelsblad).

لە ساڵی ٢٠٠٧ لیزنبێرگ بوو بە مامۆستای یاریدەدەر لە بەشی فەلسەفە لە زانکۆی ئەمستردام. ئەو پسپۆڕی فەلسەفەی ئیسلامی و فەلسەفەی میشێل فووکۆیە.

## پەرتووکناسی
* *زەمینەکانی مێتافۆر* (ئێلزەویر، ٢٠٠١)
* *فەلسەفەی زانست بۆ زانستە مرۆییەکان* (چاپخانەی زانکۆی ئەمستردام، ٢٠٠١، لەگەڵ جیرارد دی ڤریس)؛ وەشانی ئینگلیزی: *مێژوو و فەلسەفەی زانستە مرۆییەکان*.
* *فەلسەفەی ئیسلامی: مێژوویەک* (بولاق، ٢٠٠١؛ لە ساڵی ٢٠٠٢ یەکەم خولی خەڵاتی جامی سوکراتی پێبەخشرا).
* *[https://web.archive.org/web/20090423165450/http://home.medewerker.uva.nl/m.m.leezenberg/bestanden/Vloek%20van%20Oedipus.pdf نەفرەتی ئۆدیپۆس: زمان، دیموکراسی و توندوتیژی لە تراژیدیای یۆنانیدا]* (ڤان جێنێپ، ٢٠٠٦).
* *عەقڵ و ئایین: گەڕانێک* (ڤان جێنێپ، ٢٠٠٧).
* *قورئان بۆ کەسانی سەرەتایی* (بێرت باکەر، ٢٠١٠، لەگەڵ ڕۆبێرت وۆڵتەرینگ).
* *منارەی بەغدا: سێکس و سیاسەت لە ئیسلامدا* (پرۆمێتیۆس، ٢٠١٧).
* *فووکۆ* (گەردیلە سەرەتاییەکانی ئەتینیۆم، ٢٠٢١).

### وەرگێڕان
* *ئەبوو نەسری فارابی: شاری فەزیلەتدار* (بووم، ٢٠٢٢).
* *ناگارجوونە: ئایەتەکانی بنەڕەتی ڕێگای ناوەڕاست* (بووم، ٢٠٢٤).
* *ئاگاداری ڕۆحت بە: ژنە فەیلەسوفە یۆنانیەکان لە تیانۆوە تا ھایپاتیا* (بووم، ٢٠٢٤).

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
پۆل:فەیلەسووفانی ھۆڵەندی
پۆل:ڕۆژنامەوانانی ھۆڵەندی
پۆل:کوردناسەکان
عومەر سولەیمان

**عومەر ئەلمەسیخ**  (بە عەرەبی: عمر المسيخ ; لەدایکبووی ١٩٦٦  )، زیاتر ناسراوە بە **عومەر سولەیمان** (عمر سليمان)، گۆرانیبێژێکی سورییە . لە ساڵی ١٩٩٤ دەستی بە گۆرانی وتن کردووە، سەرەتای کاری گۆرانیبێژی لە ئاهەنگەکانی هاوسەرگیریی بووە، دواتر بە بڵاوبوونەوەی چەند گۆرانی و تۆمارێکی ئەوا ناوبانگی بە جیهاندا بڵاوبۆتەوە.

## سەرەتای ژیان
عومەر سولەیمان لە گوندی سەری کانی لە نزیک سنووری سوریا و تورکیا لەدایکبووە بەڵام لە شاری تەل تامر گەورە بووە.  ئەو وەک گۆرانیبێژی ئاهەنگی هاوسەرگیری نیوەکاتی لە پارێزگای حەسەکە کە زێدی خۆیەتی دەستی بە کارەکانی کردووە، و لەکاتێکدا عەرەبێکی سوننەیە ، جەخت لەسەر ئەو کاریگەرییە دەکاتەوە کە ژینگە کولتوورییە هەمەچەشنەکەی لەسەر شێوازەکەی هەیبووە:

## پیشە
عومەر سولەیمان لە ساڵی ١٩٩٤ دەستی بە کاری هونەری کردووە و لەگەڵ ژمارەیەک مۆسیقاژەن کارەکانی دەستپێکرد کە تا ئێستاش لەگەڵ بەشێکیان بەردەوامە. هەرچەندە زیاتر لە ٥٠٠ ئەلبووم لە ژێر ناوی ئەودا بڵاوکراونەتەوە، بەڵام زۆربەی زۆری ئەم ئەلبوومانە تۆمارکردنن کە لە ئاهەنگی هاوسەرگیریدا دروستکراون و وەک دیاری دەدرێن بە ژن و مێردەکە، کە دواتر کۆپی دەکرێن و لە تۆمارگاکان ناوچەکەدا دەفرۆشرێن. 

لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ ئەلبوومێکی تازە تۆمارکراوی *وێنو وێنو* لەلایەن کۆمپانیای ڕیبۆن میوزیک لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. 

## ژیانی کەسی
سولەیمان لە سەرەتای دەستپێکردنی شەڕی ناوخۆی سوریاوە لە ساڵی ٢٠١١ەوە لە تورکیا نیشتەجێیە، کە کاریگەری زۆری لەسەر ناوچەکەی زێدی خۆی هەبووە. لەکاتێکدا لە تورکیا بوو، سولەیمان نانەواخانەیەکی بێبەرامبەری لە شارۆچکەی سنووری ئاکچاکالێ دامەزراند، بە مەبەستی خزمەتکردنی خێزانە هەژارەکانی تورکیا و پەنابەرانی سوریا . لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بە تۆمەتی تیرۆر دەستگیرکرا، بەهۆی ئەو هەواڵانەی کە باس لەوە دەکەن کە بەم دواییە گەشتێکی کردووەتەوە بۆ ناوچەیەکی سوریا کە لەلایەن یەپەگە سەر بە دەسەڵاتی پەکەکەیە.  سولەیمان دوای دوو ڕۆژ ئازاد کرا. 

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:خەڵکی پارێزگای حەسیچە
پۆل:زیندووان
سی دی-ڕۆم

**پەپکەی پەستێنراوی بیرگەی تەنھا خوێندنەوەیی** () کورتکراوەکەی **سی دی-ڕۆمە**، جۆرێکە لە جۆرەکانی پەپکی پەستێنراو و بیرگەیەکی تەنھا خوێندنەوەیە لە پەپکەی بینایی پەپکەی پەستێنراو و کە داتاکانی تێدا ھەڵگیراوە و کۆمپیوتەرەکان تەنھا دەتوانن بیخوێننەوە و ئامێر و سیستەمەکانی خوێندنەوەی پەپکەکان دەتوانن لێی بدەنەوە، بەڵام ناتوانرێت بنوسرێت یاخود بسڕدرێتەوە، بەڵام تەنھا سی دی-ڕۆمێکی دەنوسرێت بۆ یەکەم جار لەلایەن کۆمپانیا یان ئەو دامەزراوانەی کاری بازرگانی دەکەن دوای ئەوە ھەرگیز ناتوانرێت بنوسرێتەوە یاخود زانیارییەکان بسڕدرێنەوە تەنها دەخوێنرێنەوە، سی دی-ڕۆم ھەردوو داتای کۆمپیوتەری و دەنگی و ڤیدیۆیی تێدا ھەڵدەگیرێت کە داتای کۆمپیوتەری لەسەر کۆمپیوتەر و درایڤی پەپکی بینایی لێدەدرێتەوە و دەنگ و ڤیدیۆیییەکان لەسەر دی ڤی دی خوێنەر لێ دەدرێنەوە یاخود دەتوانرێت بە ھەمان شێوە نەرمامێر و ڤیدیۆی دیجیتاڵی لەسەر کۆمپیوتەریش لێ بدرێتەوە.

سی دی ڕۆمەکان لە ماوەکانی ساڵی نەوەد و ساڵانی ٢٠٠٠، بەشێوەیەکی بەرفراوان بۆ گواستنەوە و دابەشکردن و دابەزاندنی نەرمامێر و داتاکان بۆ کۆمپیوتەر و بە تایبەتی بۆ کۆنسوڵی یارییە ڤیدیۆیییەکان بەکاردەھێنرا کە یارییەکان لەلایەن کۆمپانیاکانەوە بەرھەمدەھێنران و سی دی ڕۆمەکان جارێک یارییە ڤیدیۆیییەکانی لەسەر دەنوسران و دەفرۆشرا، سی دی-ڕۆمەکان دەتوانن ٧٠٠مێگابایت داتا و زانیاریی ھەڵبگرن، لە ئێستادا سی دی-ڕۆم بۆ فرۆشتنی نەرمامێر و ئەلبومی گۆرانی و بۆ کارە بازرگانییەکان زۆر بە کەمی بە کاردێت و سی دی-ڕۆمەکان لەلایەن چەندان بیرگەی نوێتر جێگای گیرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پەپکی پەستێنراو
پۆل:میدیای بیرگەی کۆمپیوتەر بە بینایی
درایڤی پەپکی بینایی

****

**درایڤی پەپکی بینایی** کە **درایوی دیسکی بینایی** پێ دەوترێت ( کورتکراوە؛ ODD) وە بە سی دی درایڤ و دی ڤی دی درایڤیش دەناسرێت، درایڤی پەپکە بیناییەکان بەگشتی پەیوەندییان بە کۆمپیوتەرەوە هەیە، کە بریتییە لە درایڤێک یان دیسک درایڤێک کە ڕووناکی لەیزەر و شەبەنگی کارۆموگناتیسی بەکاردەهێنێت لە پرۆسەی خوێندنەوە و نووسینی زانیاری لەسەر پەپکی بینایی، درایڤەکانی پەپکی بینایی جیاوازن هەندێکیان تەنها بۆ جۆرێکی دیسک بەکاردێن هەندێکیان بۆ دیسکی هەمەجۆر وە هەندێکیان دەتوانن تەنها بخوێننەوە بەڵام هەندێکیان دەتوانن هەم بنوسن و هەم بخوێننەوە، درایڤەکانی پەپکی بینایی نوسەر یان سوتێنەریان پێ دەوترێ وە فرمانەکانیان نوسین و سوتاندنە چونکە بە کردارێکی ڕاستەقینە و بە شێوەیەکی فیزیکی پەپکە بیناییەکان دەسوتێنن و زانیاری و داتاکانی لەسەر دەسوتێنن وە ئەو کردارەش پێی دەوترێ نووسین یان سوتاندنی پەپکی بیناییدرایڤەکانی پەپکی بینایی لە ساڵانی ١٩٨٠دا بەرهەم هاتن و تا ئێستاش بەرهەمدێن و بەکاردێن.

ئەو جۆرە پەپکی بیناییانەی کە درایڤێکی پەپکی بینایی دەتوانێت بینوسێت و بیخوێنێتەوە بریتین لە پەپکی پەستێنراو، دی ڤی دی، بلو-رای، لەو ماوانەدا و لەو سەردەمەی ئێستادا لاپتۆپەکان و تەنانەت کۆمپیوتەرەکانیش درایڤی پەپکی بیناییان بۆ دروست ناکرێت و درایڤی پەپکی بینایی لەگەڵ بەرهەمەکانیان نەهێشتووە بەتایبەتی لە دوای ساڵانی ٢٠١٥ بەرەو سەرەوە، بەڵام لەبەرئەوەی لەوانەیە کەسانێک هەبن کە پێویستیان بە درایڤی پەپکی بینایی هەبێت لەبەرئەوە درایڤی پەپکی بینایی دەرەکی دروستکراوە و بە لاپتۆپ و کۆمپیوتەرەکانەوە دەبەسترێتەوە لە ڕێگەی یوو ئێس بی و کێبڵی تر.

## سەرچاوەکان


پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
پۆل:داھێنانە ژاپۆنییەکان
ھۆر جۆن (دراما)

**ھور جون** بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوورە کە باس لە پزیشکێک دەکات لە سەردەمی جۆسۆن. دراماکە لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٩٩ تا ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٠ لە کەناڵی ئێم بی سی پەخشکرا و سەرکەوتنی بەرچاوی بەدەستھێنا.

## بابەت
درامایەکی مێژوویی بەناوبانگی کۆریای باشوورە کە چیرۆکی ھۆرجۆن دەگێڕێتەوە کە پزیشکێکی دیار بوو لە سەردەمی شانشینی جۆسۆن. زنجیرەکە تیشک دەخاتە سەر گەشتەکەی ھیۆ جون لە سەرەتایییەوە بۆ بوون بە پزیشکی شاھانە، باس خۆبەخشی و خۆنەویستی ھۆرجۆن بۆ پزیشکی، ئەو بەربەستانەی کە لە ڕێگادا ڕووبەڕووی بووەتەوە پیشان دەدات.

زۆر بەناوبانگ بوو و لە زۆر وڵات پەخش کرا بە تایبەت کوردستان کە لە کەناڵی کوردسات پەخشکرا.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ١٩٩٩ دەستیان پێکردووە
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشوور
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە پزیشکییەکانی کۆریای باشوور
پۆل:دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کەناڵی ئێم بی سی تیڤی
مەنیجە دەولەت

**مەنیجە دەولەت** (؛ لەدایکبووی ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٢) گۆرانیبێژێکی پێشووی پاپی تاجیکستانییە کە پەیوەندیی بە مۆسیقای پاپی ئێرانییەوە ھەیە و گۆرانی بە تاجیکی دەڵێت، کە زارێکی فارسیی نوێی وڵاتەکەیەتی. زیاتر لە کۆنسێرتەکانی تاجیکستان و وڵاتە دراوسێکانی دەردەکەوت. لایەنگرانی دەکەونە شوێنەکانی ئێران و ئەفغانستان و، بەتایبەتیش تاجیکییەکانی ئاسیای ناوەندین.

## ژیاننامە و پیشە
مەنیجە لە کولاب، لە تاجیکستان لەدایک بووە. کە دەستەکچ بوو، ھەڵسوکەوت و قسەکردنی وەک مناڵانی ھاوتەمەنی نەبوو و، گۆرانیی لەبەردەم خێزان و نزیکەکانی دەوت و سەرەنجام، ویستی ببێتە گۆرانیبێژ. باوکی، لە پێش ھەمووشیانەوە لە مەیدانی ھونەردا یەکەم مامۆستای بوو، بەڵام وەفاتی کرد. مەنجە لە ٢٠٠١ بە گۆرانیی *دەر لەبی جۆیی* دەستی بە پیشەکەی کرد. ھەروەھا گۆرانیبێژ زیکروڵڵا حەکیمۆڤیش لە مەیدانی ھونەردا بە یەکەم مامۆستای دادەنێت.

لەوەتەی کۆنسێرتەکەی لە مەزاری شەریف و کابول، ناوبانگی لە ئەفغانستان پەیدا کرد سەرەڕای ئەوەی پێشتر ناوبانگی لە وڵاتانی ئاسیای ناوەندیدا ھەر ھەبوو. لە ڕاپرسییەکی کابول کە لە ٢٠٠٣ کرا، ناوی مەنیجە (لەنێوان ئاخێوەرە فارسییەکان) و نازیە ئیقباڵ (لەنێوان ئاخێوەرە پەشتۆکان) وەک باشترین گۆرانیبێژانی خانم لەو وڵاتە دیاری کران.

تا ٢٠٠٤، دوو ئەلبوومی ھەیە و ھەردووکیشیان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لە مەزاری شەریف تۆمار کران. کۆنسێرتەکەی لە کابول ھەزاران لایەنگری تامەزرۆی ڕاکێشا. لەم دوو کۆنسێرتەدا، مەنەسەکە بە چەپکەگوڵ تەنرابوو. لە ٢٠٠٦، چەند کۆنسێرتێکی لەگەڵ لەیلا فورووھەر لە دووشەنبە لە تاجیکستان کرد.

مەنیجە لە ٢٠٠٦ بەولاوە دەرنەکەوتەوە. ھۆکارەکەی بۆ نائومێدیی لە مۆسیقای پاپی ئەمڕۆی تاجیکستان و ھۆگربوونی ئێستای بە ئیسلامەوە دەگەڕێنێتەوە، کە ئەم جۆرە دەرکەوتنانە بۆ سەرگەرمی بە گوناح دەزانێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢
سی دی-ئاڕ دەبلیوو

**پەپکی پەستێنراو کە دەتوانرێت دووبارە بنوسرێتەوە** () کورتکراوەکەی **سی دی-ئاڕ دەبلیوە**، جۆرێکە لە جۆرەکانی پەپکی پەستێنراو، کە بیرگەیەکی پەپکی بینایییە کە لە ساڵی ١٩٩٧ ناسێندرا لەلایەن کۆمپانیای ڕیکۆھەوە، پەپکی پەستێنراوی RW دەتوانرێت دووبارە بنوسرێ، بخوێنرێتەوە، بسڕدرێتەوە و دووبارە بنوسرێتەوە.

سی دی ئاڕ-دەبڵیو بەکاردێت بۆ ھەڵگرتنی ھەر جۆرە داتایەک وەک میوزیک و نەرمامێر و ھەر جۆرە پەڕگەیەکی کۆمپیوتەری، سی دی-ئاڕدەبڵیوەکان بە خوێنەر و نووسەری تایبەت دەخوێنرێنەوە کە ئەو لێزەرەی بۆ سی دی-ئاڕدەبڵیو بەکاردێت جیاوازە لە سی دی و لێزەرێکی ھەستیارترە واتا سی دی-ئاڕدەبڵیوە ناتوانرێت لە درایڤێک بەکاربێت کە پێش داھێنانی سی دی-ئاڕدەبڵیوە بەرھەم ھاتووە و توانای ئەوەی نییە کە سی دی-ئاڕدەبڵیو بخوێنێتەوە و بنوسێت، سی دی ئاڕ-دەبڵیو بە جیاوازتر لە ھەموو میدیاکانی تر توانای دووبارە نووسینەوەی ١٠٠٠ بۆ ١٠٠٬٠٠٠ جاری ھەیە، کە لەوانەیە بۆ تاقیکردنەوە بەکاربێت یان بۆ ھەڵگرتنی داتا بۆ ماوەیەکی کاتی وەک فلاش درایڤەکان.

پێویستە سی دی ئاڕ-دەبڵیو پێویستە پێش ئەوەی دووبارە بنوسرێتەوە بەتاڵ بکرێتەوە و داتاکانی ناوی بسڕدرێتەوە. سڕینەوەی پەپکی پەستێنراو ھەموو شوێنەوارەکان و ئەو شوێنانەی پێشتر بە لێزەر نوسراونەتەوە بسڕنەوە و لەم شوێنە بینوسنەوە و بەتەواوی پشتی سی دی-ئاڕدەبڵیوەکە پشتەکەی سپی دەکرێتەوە و دووبارە دەنوسرێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پەپکی پەستێنراو
پۆل:میدیای بیرگەی کۆمپیوتەر بە بینایی
دانی ڕۆدریک

**دانی ڕۆدریک** (لەدایکبووی ١٤ی ئابی ١٩٥٧) ئابوورناسێکی تورک و مامۆستای ئابووری سیاسیی نێونەتەوەیی لە قوتابخانەی کێنیدی لە زانکۆی هارڤاردە. ئەو ھەروەھا سەرنووسەری ھاوبەشی گۆڤاری ئەکادیمیی *گلۆباڵ پۆلیسی*یە.

## ژیاننامە
ڕەچەڵەکی بنەماڵەی ڕۆدریک بۆ  جووە سەفاردییەکان دەگەڕێتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ھەژماری سەرەکیی دانی ڕۆدریک
* نوێترین لێکۆڵینەوەی دانی ڕۆدریک
* وێبلۆگی دانی ڕۆدریک

پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن
پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی باڵای نۆرماڵ
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
سی دی-ئاڕ

**پەپکی پەستێنراوی لەبار بۆ تۆمارکردن** () کورتکراوەکەی **سی دی-ئاڕە**، پەپکی بینایییە بەکاردێت بۆ ھەڵگرتنی داتا و زانیاری تێیدا بە شێوەیەکی دیجیتاڵی، پەپکی سی دی-ئاڕ پەپکێکی پەستێنراوە کە دەتوانرێ یەکجار بنووسرێ و لەپاش ئەوە جارێکی تر ناتوانرێت بنوسرێت و و چەندەھا جار دەتوانرێت بخوێنرێتەوە بە ئارەزووی خۆت جا چ لەسەر دی ڤی دی خوێنەر بێت یان لەسەر کۆمپیوتەر و درایڤی پەپکی بینایی، سی دی-ئاڕ دەتوانرێت بنوسرێت لەلایەن بەکارھێنەرانەوە، و جیاوازی سی دی ئاڕ لەگەڵ سی دی-ڕۆم ئەوەیە کە سی دی-ڕۆم دروست دەکرێت و بەرھەم دێت لەلایەن کۆمپانیاکان و بۆ دابەشکردنی بازرگانی بەکاردێت و پێشوەختە تۆمار کراوە و داتا و نەرمەکاڵا و نەرمامێر لەخۆ دەگرێت نەک ھەر پەڕگەی ئاسایی و بۆ بەکارھێنەران دەستەبەر دەکرێت و دەفرۆشرێت ھەروەک کایەی ڤیدیۆیی.

سی دی-ئاڕەکان بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٨٨ بەرھەمھێنرا لەلایەن کۆمپانیای تاییۆ یودینی ژاپۆنی، سی دی-ئاڕەکان لەلایەن زۆربەی درایڤەکانی پەپکی بینایی و دی ڤی دی خوێنەرەکانەوە دەخوێنرێتەوە و دەنوسرێت و تەنانەت دەخوێنرێتەوە لەلایەن درایڤەکانی پەپکی بینایی کە پێش ئەوەی سی دی-ئاڕ دابھێنرێ دروست کراون بەپێچەوانەی سی دی-ئاڕدەبڵیوەکان، سی دی-ئاڕەکان دەتوانن ٦٥٠مێگابایت بۆ ٧٠٠مێگابایت داتا ھەڵبگرن یاخود ٧٤ بۆ ٩٠ خولەک میوزیک لەخۆبگرن.

## سەرچاوەکان

پۆل:میدیای بیرگەی کۆمپیوتەر بە بینایی
پۆل:پەپکی پەستێنراو
پۆل:داھێنانە ھۆڵەندییەکان
پۆل:تەکنۆلۆژیای زانیاری لە ژاپۆن
پۆل:داھێنانە ژاپۆنییەکان
پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە ژاپۆن
ژمێرەکاری

لە ماتماتیکدا، **کاری ژمێرەیی** یا **ژمێرەکاری** فۆنکسیۆنێکە لە کۆمەڵەیەکەوە بۆ خۆی. بۆ وێنە، ژمێرەکاری لەسەر ژمارە ڕاستینەکان، ژمارەی ڕاستین دەگرێ و ژمارەی ڕاستین دەگەڕێنێتەوە. ھەر ژمێرەکارییەک سیفر یا چەند بایەخی تێخراو (پیان دەڵێن ژمێرەپێکراو) دەگرێ و دەیانکا بە بایەخێکی دەرخراوی چاک-دیاریکراو. ژمارەی ژمێرەپێکراوەکان ئانیەتی -ی پێ دەوترێ.

ئاساییترین ژمێرەکارییەکان کە لە حەنای ئەوانی ترا زۆرتر تاوتوێ کراون، ژمێرەکاریگەلی دوانی و یەکانین. مەبەست لە دوانی ئەوەیە کە ژمێرەکارییەکە دوو ژمێرەپێکراوی ھەیە (ئانیەتییەکەی ۲ە)، وەک کۆکردنەوە و لێدان، یەکانیش ئەوەیە کە یەک ژمێرەپێکراوی دەبێ (ئانیەتییەکەی ۱ە)، وەک ھەڵگەڕاوەی کۆکردنەوە و ھەڵگەڕاوەی لێدان. ژمێرەکاریی «ھیچانی» ھەمان نەگۆڕە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی
سونباد

وێنۆک | چەپ
**سونباد** () پیاوێکی خانەدانی ئێرانی بوو لە بنەماڵەی خانەدانی کارێن 𐭊𐭓𐭍𐭉، کە لە سەدەی ھەشتەمدا شۆڕشێکی دژی دەسەڵاتی عەباسی بەرپا کرد.

## ژیان
سونباد پیاوێکی خانەدانی زەردەشتی بوو کە خەڵکی گوندێک بوو بە ناوی «ئاھان» لە نەیشابوور لە خۆراسان. وا دیارە لە خانەوادەی دێرینی کارێن بووە کە یەکێک بووە لە ھەفت خانەوادە مەزنەکەی پێش ئیسلامی سەردەمی ئەشکانی و ساسانی. خۆراسان لە بنەڕەتدا موڵکی بنەماڵەی کارێنییەکان بووە بەڵام بنەماڵەکە خۆراسان لەدەست دەدەن کاتێک لە شەڕی نەیشابووردا بەرامبەر بە داگیرکاریی عەرەبە موسڵمانەکان شکست دەھێنن. ئەمەش وای کرد خانەدانی کارێن بەرەو تەبەڕستان (مازەندەرانی ئەمڕۆ؛ باکووری ئێران)؛ بکشێنەوە و لەوێ شاخەیەکی بنەماڵەکەیان (خانەدانی کارێنڤەند)؛ توانییان پەلاماری عەرەبەکان بوەستێنن.

## شۆڕش
دوای ڕووخاندنی دەسەڵاتی ئومەوی لە خۆراسان لەلایەن ئەبوو موسلیم و پەیداکردنی ھەژموون لەلایەن عەباسییەکانەوە لە بەغداد، ھەژموون و توانای ئەبوو موسلیم بووە ھۆی ترس و دڵەڕاوکێی خەلیفەی عەبباسی ئەبووجەعفەری مەنسوور. ئەمەش وای کرد ئەبوو موسلیم بە فەرمانی خەلیفە ببردرێتە بەغداد و لە بەردەمی ئەو لەسێدارە بدرێ. دوای خیانەت و کوشتنی فەرماندەی ئێرانی ئەبوو موسلیمی خۆراسانی لەلایەن دووەم سوڵتانی عەباسی ئەبووجەعفەری مەنسوور؛ سونباد شۆڕشی بەرپا کرد. شارەکانی نەیشابوور، کۆمیس (سەددەروازە) و ڕەی گرت. ئەوکات بە «فەیرووز ئیسپەھبەد» بانگ دەکرا (بە واتای ئیسپەھبەدی سەرکەوتوو). لە ڕەی دەستی گرت بەسەر گەنجینەکانی ئەبوو موسلیمدا. زۆرینەی پشتیوانەکانی خەڵکی ھەرێمی جەبال (ناوچەی کێوستان؛ ڕۆژاوای ئێرانی ئەمڕۆ و کوردستانی ئەمڕۆ) و تەبەڕستان (مازەندەرانی ئەمڕۆ)؛ بوون. بەپێی مێژوونووسانی موسڵمانی وەک ئیبن ئەتیر، نیزام ئەلمولک و میرخواند سونباد «سوێندی خواردووە مەککە بگرێت و کەعبە وێران بکات». بەڵام بەپێی مێژوونووس پاتریشیا کرۆن «ئەم بیرۆکەیە مومکین نییە، ناکرێ لە ڕقوکینەدا بەتەنیا لە نەیشابوورەوە ھەوڵی ڕووخاندنی خەلافەت و سڕینەوەی ئیسلامی دابێت.» ھەندێک سەرچاوەی تری موسڵمانان بانگەشە دەکەن کە سونباد بانگەشەی پێخەمبەرایەتیی کردووە و مەرگی ئەبوو موسلیمی ڕەت کردووەتەوە و خۆی بە ناوبژیوانی ئەبوو موسلیم زانیوە. گوایە وتوویەتی «ئەبوو موسلیم نەمردووە، بەڵکوو کاتێک مەنسووڕ ویستی فێڵ لە ئەبوو موسلیم بکات، ئەبوو موسلیم ناوی مەزنی خودای ھێنا و گۆڕا بە کۆترێکی سپی و فڕی. ئێستا لە قەڵایەکی مسدا لەگەڵ مەھدی و مەزدەک پێکەوە وەستاون و وردە وردە دەردەکەون». ئەگەرچی بانگەشەی ئەم سەرچاوانە بۆ شێواندنی وێنەی سونبادن کە ئامانجی ڕاستیی شۆڕشەکەی ئەو تەنیا لابردنی عەرەبە موسڵمانەکان بووە لە دەسەڵات. سپایەکی دە ھەزار کەسی بە فەرماندەیی جومھوور بن مەڕاڕ عیجلی لەلایەن خەلیفەوە نێردرا بۆ دامرکاندنەوەی شۆڕشەکەی و سونباد لەنێوان ھەمەدان و ڕەی تێک شکێنرا. بەپێی مێژوونووس ئیبن ئیسفەندیار بێشومار ئێسک و پروسکی کوژراوانی سپای عەباسی و پشتیوانانی سونباد ھێشتا لە ساڵی ٩١٢ دا لە ناوچەکە دەبینران. دواتر سونباد داوای پەنای لە ئیسپەھبەد خورشید کرد و ڕووی لە تەبەڕستان کرد؛ بەڵام تووس، کە ئامۆزای خورشید بوو؛ سونبادی کوشت؛ کە گوایە بێڕێزیی لە ھەڵسوکەوتیدا دیوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٧٥٥
پۆل:خەڵکی نەیشاپوور
خانەدانی کارێن

وێنۆک|قولاب بە نەخشی ھەڵۆوە. نزیک نەھاوەند دۆزراوەتەوە کە بەگوێرەی مێژووناسی ئەڵمانی ئێرنست ھێرتسفێڵد دەگەڕێتەوە بۆ خانەدانی کارێن.
**خانەدانی کارێن** یان **خانەدانی کارێن پەھلەوی** (بە پەھلەوی: کارێن پەھلەو، بە ئەشکانی: 𐭊𐭓𐭍𐭉، کارێن) خانەدانێکی ئێرانی لە بنەچەی ئەشکانی و یەک لە ھەفت خانەدانە نایابەکەی ئێرانی کۆن بوون. بارەگای ئەم خانەدانە لە نەھاوەند لە نزیکی ٦٥ کیلۆمەتری باشووری ئەکباتان (ھەمەدانی ئەمڕۆ) بوو. ئەندامانی ئەم خانەدانە لە پێکھاتەی بەڕێوەبردن لە دەوڵەتی ساسانیدا ڕۆڵی بەرچاویان دەگێڕا. ئەوان بانگەشەیان دەکرد کە بنەچەیان دەچێتەوە سەر کارێن، کەسایەتیی فۆلکلۆر و نەوەی کاوەی ئاسنگەری ئەفسانەی دێرین.

## سەرچاوەکان
سی دی زێڕین

**سی دی-زێڕین** بە درێژی دەبێت بە **پەپکی پەستێنراوی زێڕین** () سی دی زێڕین ئەو پەپکە پەستێنراوەیە کە لە دروستکردنەکەیدا لە جیاتی ئەلەمنیۆم و زیو ئەوا زێڕ بەکار دێت، سی دییە زێڕینەکان وەکو سی دی و سی دی-ئاڕ بەردەستن و بەھەمان شێوەی ئەوان کار دەکەن بەڵام لە زێڕ دروست کراون و سی دییە زێڕییەکان لەگەڵ ھەموو دی ڤی دی خوێنەر و سی دی خوێنەرێکی ستاندارد و ئاساییدا دەگونجێن و دەتوانرێت لەگەڵ ھەموو جۆرەکانی ئامێری پەپکی بینایی بخوێنرێنەوە، واتا ئامێری تایبەت بە خۆی نییە.

سوودی دروستکردنی سی دییەکان لە زێڕ ئەوەیە کە چینی زێڕەکە بۆ بەرگری لە ژەنگ بەکار دێت، سی دییە زێڕینەکان وەک چارەسەرێک بۆ خراپبوونی سی دییەکان دروست کراوە، واتا سی دییە زێڕینەکان بۆ بەرگری و توانای مانەوە باشترن لە جۆرە ئاسایییەکانی پەپکی پەستێنراو (سی دی).

لە ساڵی ٢٠١٤دا، کۆمپانیای ئەمریکی ئۆدیۆ فیدیلیتی کە سی دی دەنگی بەرھەمدەھێنا، ڕای گەیاند کە واز لە پەپکی بینایی زیڕێن دەھێنێت و دەگەڕێتەوە بۆ سەر سی دییە ئاسایییەکان بۆ بڵاو کردنەوەی سیدییەکانی، و لە ساڵی ٢٠١٦ سۆنی میوزیکی ئوستڕاڵیا دەستیکرد بە دووبارە بڵا وکردنەوەی سی دییە زێڕینەکان بۆ فرۆشتن بە نرخی دە دۆلار یان کەمتر، کە ناوی لەو سی دییە زێڕینانەی کە لەم ماوەیە بڵاوی دەکردنەوە نا «زنجیرەی زێڕینی».

## سەرچاوەکان

پۆل:پەپکی پەستێنراو
پۆل:زێڕ
پۆل:میدیای بیرگەی کۆمپیوتەر بە بینایی
ڤی سی دی

**ڤیدیۆ سی دی** یان **سی دی ڤیدیۆیی** () پەپکی پەستێنراوی ڤیدیۆیی کورتکراوەکەی **ڤی سی دییە**، پەپکێکی بینایی و فۆرماتێکی ڤیدیۆیی ماڵەوەیە کە یەکەم فۆرماتە بۆ دابەشکردن و ھەڵگرتنی ڤیدیۆ و فیلم لەسەر پەپکەکان و پەپکی بینایی، ئەم پەپکە یان ئەم فۆرماتە بە بەربڵاوی زیاتر لە کیشوەری ئاسیا بەکار دەھات، سی دی ڤیدیۆیییەکان بەتایبەتیی جێگەی (ڤی ئێچ ئێس)ی دەگرتەوە کە ڤی ئێچ ئێس لەم سەردەمەدا بەکار دەھات بۆ تۆمارکردن و دابەشکردنی فیلم و ڤیدیۆ، سی دی ڤیدیۆکان بەربڵاوبوون تاوەکو دواجار کە دی ڤی دی-ڤیدیۆ داھێنرا و جێگای ڤیدیۆ سیدییەکانی گرتەوە.

سی دی ڤیدیۆکان فۆرماتێکی ستاندارد و دیجیتاڵی ھەڵگرتنن بۆ ھەڵگرتنی ڤیدیۆ لەسەر پەپکە پەستێنراوەکان کە بریتییە لە خستنە سەری ڤیدیۆی دیجیتاڵی بۆ سەر پەپکی پەستێنراو کە پەپکە پەستێنراوەکە دەکات تایبەت بە ڤیدیۆکە، ڤیدیۆ سی دییەکان لەسەر خوێنەر و پلەیەری تایبەت دەخوێنرێنەوە کە پشتگیری لە ڤیدیۆ سی دییەکان دەکەن یان لەسەر دی ڤی دی خوێنەرەکان دەخوێنرێنەوە و لەسەر کۆمپیوتەر و درایڤی پەپکی بینایی و تەنانەت کۆنسۆڵەکانی یاریکردن لێ دەدرێنەوە، بەڵام بە دەگمەن لەسەر پلەیەرەکانی بلو ڕای لێ دەدرێنەوە، ئەو پەڕگانەی کە لەسەر ڤی سی دییەکان تۆمار دەکرێن بریتین لە (MPEG-1 یان .dat یان AVI و ھتد…).

فۆرماتی ڤیدیۆ سیدییەکان لە ساڵی ١٩٩٣ لەلایەن کۆمپانیاکانی سۆنی، ماتسوشیتا، فیلیپس، جەی ڤی سی دروست کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پەپکی پەستێنراو
پۆل:تەکنۆلۆژیای زانیاری لە ژاپۆن
پۆل:داھێنانە ژاپۆنییەکان
پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە ژاپۆن
فڕێدانی ڕێوی

چەپ|وێنۆک|300x300پیکسڵ| یاری فڕێدانی ڕێوی و جۆری وەستانی یاریزانەکان
**فڕێدانی ڕێوی** (بە ئەڵمانی : Fuchsprellen - بە فەڕەنسی : Lancer de renard ) یارییەکی بەناوبانگی سەدەی حەڤدە و هەژدە بوو لە بەشێک لە ئەوروپا کە یاریزانەکان ئاژەڵەکانیان بە تایبەت ڕێوی فڕێ دەدایە هەوا.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای فارسی ڕێکەوتی 29/12/2024

پۆل:کات بەسەربردن
پۆل:ڕێوییەکان
هارۆڵد ماکمیلان

**هارۆڵد ماکمیلان** (لەدایکبووی ١٠ی شوباتی ١٨٩٤ - کۆچی دوایی کردووە لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٨٦) سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا بووە لە نێوان ساڵانی ١٩٥٧ بۆ ١٩٦٣ و لە پارتی کرێکاران بوو.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای فارسی ڕێکەوتی 29/12/2024

پۆل:خەڵکی چێلسی، لەندەن
پۆل:سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٤
پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد
پۆل:دیپلۆماتە بەریتانییەکان
پۆل:مردووانی ١٩٨٦
پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز
کارل شپیتلەر

وێنۆک| لە ساڵی ١٩١٩
**کارل فریدریش جۆرج سپیتلەر** شاعیری سویسری ئەڵمانی زمان، لەدایکبووی ساڵی ١٨٤٥ و لە ساڵی ١٩٢٤ کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای فارسی ڕێکەوتی 29/12/2024

پۆل:نووسەرانی سویسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٥
پۆل:مردووانی ١٩٢٤
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی سویسی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە