open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئێل سێگۆند

وێنۆک| دەروازەی ئێل سێگۆند
ئێل سێگوندۆ شارێکە لە ناوچەی لۆس ئەنجلۆس لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و دەکەوێتە سەر کەنداوی سانتا مۆنیکا. لە ساڵی ١٩١٧ دروستکراوە و بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ ژمارەی دانیشتووانی ١٦٠٣٣ کەسە.

ئێل سێگوندۆ لە١٨ی کانوونی دووەم ١٩١٧ نازناوی شارێکی پێبەخشرا.
## دیمۆگرافیای دانیشتوان
هەموو زانیارییەکانی دانیشتوانی ئێل سێگوندۆ لە سەرەوە لە نووسینگەی سەرژمێری ئەمریکاوە وەرگیراون. لە خوارەوە پێکهاتەی دانیشتووان بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ و ٢٠١٠ دەخەینەڕوو.
### سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠
بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ ژمارەی دانیشتوانی شاری ئێل سێگوندۆ ١٦٠٣٣ کەس بووە، ژمارەی ماڵەکانیش گەیشتووەتە ٧٠٦٠ ماڵ و ژمارەی خێزانەکانیش ٣٩٠٨ کەس بووە کە لە شارەکەدا نیشتەجێن. لە کاتێکدا چڕی دانیشتووان بە 568.9 کەس لە هەر کیلۆمەتر چوارگۆشەیەکدا تۆمارکراوە (١,٤٧٣.٤ / میل چوارگۆشە). ژمارەی یەکەکانی نیشتەجێبوون ٧٢٦١ یەکە بووە، بە تێکڕای چڕی ٢٥٧.٧ بۆ هەر کیلۆمەتر چوارگۆشەیەک (٦٦٧.٤/میل٢). پێکهاتەی ڕەگەزی شارەکە بەم شێوەیە دابەشکرابوو کە ٨٣.٦١% سپی پێست، ١.١٧% ئەفریقایی ئەمریکی، ٠.٤٧% ڕەسەنی ئەمریکی، ٦.٤١% ئاسیایی ئەمریکی، ٠.٢٩% دوورگەکانی زەریای هێمن، ٣.٥١% لە ڕەگەزەکانی دیکە و ٤. ٥٥% لە دوو ڕەگەز یان زیاتر بوون و ١١.٠١% هیسپانی یان لاتینی بوون لە هەر ڕەگەزێکدا.

ژمارەی خێزانەکان گەیشتە ٧٠٦٠ خێزان، ٢٩.٨%یان منداڵی خوار تەمەنی هەژدە ساڵانیان هەبووە لەگەڵیان دەژیا، هەروەها ڕێژەی ئەو هاوسەرانەی لەگەڵ یەکتردا دەژین، ٤١.٥%ی کۆی خێزانەکان بووە، هەروەها ١٠%ی خێزانەکان لە ڕەگەزی مێ بوون بژێوی ژیان بەبێ هاوبەشی ژیان، لە کاتێکدا ٣.٨%ی خێزانەکان بژێوی نێریان هەیە بەبێ هاوبەشی مێینە، و ٤٤.٦% خێزان نین. لە کۆی هەموو ماڵەکان، ٣٤.٣% لە چەند تاکێک پێکهاتبوون کە لە یەک ماڵدا دەژین و ٧.٥% لە تاکە کەسێک پێکهاتبوون کە تەمەنی ٦٥ ساڵ یان زیاتر بوو. تێکڕای قەبارەی ماڵەکان ٢.٢٧ بووە، لە کاتێکدا تێکڕای قەبارەی خێزانەکان ٣.٠٠ بووە.
### سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠
ژمارەی دانیشتوانی شاری ئێل سێگوندۆ بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ ١٦ هەزار و ٦٥٤ کەس بووە و ژمارەی خێزانەکانیش گەیشتووەتە ٧٠٨٥ کەس و ژمارەی خێزانەکان ٤١٠٥ بنەماڵە کە لەو شارەدا نیشتەجێن. لە کاتێکدا چڕی دانیشتووان ٥٩١ کەس بووە لە هەر کیلۆمەتر چوارگۆشەیەکدا (١٥٣٠.٧ / میل چوارگۆشە). ژمارەی یەکەکانی نیشتەجێبوون ٧٤١٠ یەکە بووە، بە تێکڕای چڕی ٢٦٣ یەکە لە هەر کیلۆمەتر چوارگۆشەیەکدا (٦٨١.٢/میل٢). پێکهاتەی ڕەگەزی شارەکە بەم شێوەیە دابەشکرابوو کە ٧٨.٠٤% سپی پێست، ٢.٠٢% ئەفریقایی ئەمریکی، ٠.٤١% ڕەسەنی ئەمریکی، ٨.٧٥% ئاسیایی ئەمریکی، ٠.٢٣% دوورگەکانی زەریای هێمن، ٤.٨٠% لە ڕەگەزەکانی دیکە و ٥. ٧٥% لە دوو ڕەگەز یان زیاتر بوون و ١٥.٦٧% هیسپانی یان لاتینی بوون لە هەر ڕەگەزێکدا.

ژمارەی خێزانەکان گەیشتە ٧٠٨٥ خێزان، ٣٠.٨%یان منداڵی خوار تەمەنی هەژدە ساڵانیان لەگەڵدا دەژیا، هەروەها ڕێژەی ئەو هاوسەرانەی لەگەڵ یەکتردا دەژین گەیشتە ٤٣%ی کۆی خێزانەکان، هەروەها ١٠.٣%ی خێزانەکان لە ڕەگەزی مێ بوون بژێوی ژیان بەبێ هاوبەشی ژیان، لە کاتێکدا ٤.٦%ی خێزانەکان بژێوی پیاوی بێ هاوبەشی مێینەیان هەیە، ٤٢.١%ی خێزانەکانیان لە غەیرە خێزانەکانەوەن. لە کۆی هەموو ماڵەکان، ٣١.٨% لە چەند تاکێک پێکهاتبوون کە لە یەک ماڵدا دەژین و ٨% لە تاکە کەسێک پێکهاتبوون کە تەمەنی ٦٥ ساڵ یان زیاتر بوو. تێکڕای قەبارەی ماڵەکان ٢.٣٤ بووە، لە کاتێکدا تێکڕای قەبارەی خێزانەکان ٣.٠٢ بووە.
## سەرچاوە

پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:ویلایەتی کالیفۆڕنیا
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا
پلەیستەیشن ڤی ئاڕ

وێنۆک|180px
**پلەیستەیشن ڤی ئاڕ** () ھێدسێتێکی ڕاستەقینەی-خەیاڵییە کە لەلایەن کۆمپانیای سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت پەرەی پێدراوە. ئەم ئامێرە بە شێوەیەک دروست کراوە کە بە تەواوی لەگەڵ کۆنسڵی یارییە ڤیدیۆیییەکانی پلەیستەیشن ٤ بگونجێت. کۆتا وەشانی پلەیستەیشن ڤی ئاڕ لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ بڵاوکرایەوە. ئەم بەرھەمە بە کۆنتڕۆڵی یاری ستانداردی "دۆڵشۆک-دەسک" یان "پلەیستەیشن موڤ" کاردەکات و شاشەیەکی OLEDی ٥٫٧ ئینج و ڕوونی شاشەی (١٠٨٠پی)ی ھەیە. پێش بڵاوبوونەوەی پلەیستەیشن ڤی ئاڕ، سۆنی پێشبینی ئەوەی کردبوو کە ئارەزووی خەڵک بۆ کڕینی ئەو ھێدسێتە بە تێپەڕبوونی کات و بەردەوام لە ڕێگەی بەبازاڕکردنی زارەکییەوە زیاد دەکات. پلەیستەیشن ڤی ئار بۆ یەکەمجار لە بەرنامەی The Tonight Show نمایشکرا کە جیمی فالۆن ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت و وەک چەمکێکی یاریکردن لە کاتی E3 2014. ھەروەھا ئامێرەکە لە پێشانگای پلەیستەیشنی سۆنی لە لاس ڤێگاس لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ پێشکەشکرا. کۆمپانیای سۆنی زانیاری نوێی لەسەر پرۆژەی ڤی ئاڕ لە کۆنفرانسی گەشەپێدەرانی یارییەکانی ٢٠١٥ ڕاگەیاند، بەپێی ئەو خشتە فەرمییەی کە لە ماڵپەڕەکەیدا بڵاوکراوەتەوە، ھەروەھا تایبەتمەندی نوێکراوەی بڵاوکردەوە.

## سەرچاوەکان
کایەی ڤیدیۆییی ئارکەید

**کایەی ڤیدیۆیی ئەرکەید** () ئامێری کات بەسەربردنن کە بە سکە کاردەکەن، زۆرجاریش لە ناوەندە بازرگانییە گشتییەکان وەک چێشتخانە و باڕ و بە تایبەتی شوێنی یارییە ئەلیکترۆنییەکان دادەنرێت. زۆربەی یارییە ئەرکەیدەکان بریتین لە ئامێری یاری ڤیدیۆیی، ئامێری پینبۆڵ، یاری ئەلکترۆمیکانیکی، یاری خەڵات وەرگر و یارییە بازرگانییەکان (وەک کلاو کرەین-Claw Crane). سەردەمی زێڕینی یارییە ڤیدیۆیییە ئەرکەیدەکان لە کۆتایییەکانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو (١٩٧٦–١٩٧٩) تا ناوەڕاستی ساڵانی ١٩٩٠ (١٩٩٤–١٩٩٥) بوو. لەکاتێکدا یارییە ئەرکەیدەکان لە کۆتایییەکانی نەوەدەکاندا (١٩٩٦–١٩٩٩) تاڕادەیەک بەناوبانگ بوون، ئەم جۆرە میدیایە لە جیھانی ڕۆژاوادا بە شێوەیەکی بەردەوام لە ناوبانگدا دابەزینی بەخۆیەوە بینی بەھۆی گۆڕینی سیستەمی یارییە ڤیدیۆیییەکان لە دوو ڕوویییەوە بۆ سێ ڕەھەندی. سەرەڕای ئەم گۆڕانکارییە، یارییە ئەرکەیدەکان تا ئەمڕۆش لە ئاسیادا بەناوبانگن.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی
پۆل:کات بەسەربردنی منداڵان
والیس و فوتونا

220x440px|وێنۆک
[220x440px|وێنۆک|نەخشەی والیس و فوتونا لە باشووری [زەریای ھێمن]]
**والیس و فوتونا** (بە فەڕەنسی  Territoire des îles Wallis et Futuna ) کۆمەڵێکە لە سێ دوورگەی گەرمی گڕکان، والیس (جوڤیا)، فوتونا و دوورگەی ئالۆفی کە بەردی مەرجانییان ھەیە لە باشووری زەریای ھێمن لەنێوان فیجی و ساموا.    والیس و فۆتونا لە ساڵی ١٩٦١ەوە فەڕەنسا فەرمانڕەوایەتییان دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦١
سەرۆک کۆماری میسر

**سەرۆک کۆماری میسر** (بە عەرەبیی میسری: رئيس جمهورية مصر) سەرۆکی جێبەجێکاری دەوڵەتی میسرە و بەپێی دەستووری میسری ساڵی ٢٠١٤ بە دیفاکتۆ سەرۆکی حکوومەتی فەرمی میسر دەستنیشان دەکات. بەپێی دووبارەکردنەوە دەستووری میسر لە دوای شۆڕشی میسری ساڵی ١٩٥٢، سەرۆک فەرماندەی باڵای ھێزە چەکدارەکان و سەرۆکی دەسەڵاتی جێبەجێکاری حکوومەتی میسرە.

## سەرچاوەکان

* سەرۆکی میسر

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی میسر
پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
ئەگەر ڕۆژێک

**ئەگەر ڕۆژێک** (فارسی: اگە یە روز، Age ye rooz) لەسەر ئەلبوومی داگیرکردنی دڵ، کە بەرھەمی ھونەرمەندی ئێرانی فەرامەرز ئەسڵانییە. لەساڵی ١٩٧٧ تۆمارکراوە و لەساڵی ٢٠١١ بە ھاوبەشی داریووش لە ڤیدیۆکلیپێکدا دووبارە بڵاویکردووەتەوە.

## دەق
اگه یه روز بری سفر

بری ز پیشم بی خبر

اسیر رویاها می شم

دوباره باز تنها می شم

به شب میگم پیشم بمونه

به باد میگم تا صبح بخونه

بخونه از دیار یاری

چرا میری تنهام میذاری

اگه فراموشم کنی

ترک آغوشم کنی

پرنده ی دریا می شم

تو چنگ موج رها می شم

به دل میگم خاموش بمونه

میرم که هر کسی بدونه

میرم به سوی اون دیاری

که توش منو تنها نذاری

اگه یه روزی نوم تو

تو گوش من صدا کنه

دوباره باز غمت بیاد

که منو مبتلا کنه

به دل میگم کاریش نباشه

بذاره درد تو دوا شه

بره توی تموم جونم

که باز برات آواز بخونم ×١

اگه بازم دلت می خواد یار یک دیگر باشیم

مثال ایوم قدیم بشینیم و سحر پاشیم

باید دلت رنگی بگیره

دوباره آهنگی بگیره

بگیره رنگ اون دیاری

که توش منو تنها نذاری

اگه می خوای پیشم بمونی

بیا تا باقیه جوونی

بیا تا پوست به استخونه

نذار دلم تنها بمونه

بذار شبم رنگی بگیره

دوباره آهنگی بگیره

بگیره رنگ اون دیاری

که توش منو تنها نذاری

اگه یه روزی نوم تو

تو گوش من صدا کنه

دوباره باز غمت بیاد

که منو مبتلا کنه

به دل میگم کاریش نباشه

بذاره درد تو دوا شه

بره توی تموم جونم

که باز برات آواز بخونم ×١

اگه یه روزی نوم تو باز

تو گوش من صدا کنه

دوباره باز غمت بیاد

که منو مبتلا کنه

به دل میگم کاریش نباشه

بذاره دردت جا به جا شه

بره توی تموم جونم

که باز برات آواز بخونم ×٤

## سەرچاوەکان

https://genius.com/Genius-romanizations-faramarz-aslani-age-ye-rooz-romanized-lyrics

https://www.musixmatch.com/lyrics/Faramarz-Aslani/Age-Ye-Rooz/translation/english

پۆل:کۆلکەوتارەکانی گۆرانی
پۆل:گۆرانییەکان
پۆل:مۆسیقای کلاسیک
پۆل:مۆسیقای ئێرانی
پۆل:مۆسیقا لە ١٩٧٧
پۆل:مۆسیقا لە ٢٠١١
سیسالی

**سیسالی** یان **تیسالیا** (بە یۆنانی: Θεσσαλία) ناوچەیەکی جوگرافی و مێژوویی خۆبەڕێوەبەرییە لە یۆنان، زۆربەی شوێنە دێرینەکانی ناوچەکە پێکدەھێنێت. پێش سەردەمی تاریکی یۆنان، سیسالی بە ئایۆلیا (یۆنانی کۆن: Αἰολία، ئایۆلیا) بانگدەکرا.

## کورتە
سیسالی، لە ساڵی ١٨٨١ بوو بە بەشێک لە دەوڵەتی یۆنانی مۆدێرن، دوای زیاتر لە چوار سەدە لە داگیرکاری عوسمانییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ەوە یەکێکە لەو ١٣ ناوچانەی وڵاتی یۆنانی پێکھێناوە و دابەشکراوە بەسەر پێنج یەکەی ناوچەیی و ٢٥ شارەوانیدا. پایتەختی ھەرێمەکە، ناوەندی لاریسە. سیسالی دەکەوێتە باکووری یۆنان و ھاوسنوورە لەگەڵ ھەرێمەکانی مەقدۆنیای ڕۆژاوا و مەقدۆنیای ناوەڕاست، لە ڕۆژئاوا لەگەڵ ئیپیرۆس، لە باشوورەوە لەگەڵ ھەرێمی یۆنانی ناوەڕاست و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ دەریای ئیجە. ھەروەھا ناوچەی سیسالی دوورگەکانی سپۆرادیس لەخۆدەگرێت و ئەو دوورگانە بەشێکن لە ھەرێمی سیسالی.

## سەرچاوەکان

https://www.britannica.com/place/Thessaly
https://www.greekboston.com/culture/ancient-history/thessaly/
https://www.greeka.com/thessaly/about/

پۆل:ھەرێمەکان
پۆل:یۆنانی کۆن
چارەکی حیزب (قورئان)

وێنۆک|نیشانەی چارەکی حیزب دوو چوارگۆشەی بەیکداچوون کە یەکێکیان ٤٥ پلە خواربووەتەوە
**چارەکی حیزب** یەکێکە لە دابەشکردنەکانی قورئان، کە قورئان لە سی جزم پێکھاتووە و ھەر جزمێک لە دوو حیزب پێکھاتووە، و ھەر حیزبێک لە چوار چارەک پێکھاتووە، دابەشکردنی قورئان بۆ جزم و حیزب کارێکی ئیجتیھادییە و بۆ ئاسانکردنی خوێندنەوەی قورئانە.

## سەرجاوەکان

پۆل:قورئان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
حەوت سوورەتەکانی قورئان

وێنۆک
قورئان دابەش دەکرێت بۆ حەوت سوورەتەکان، مەسانی و سەد ئایەتەکان و موفەسەڵ، **حەوت سوورەتەکانی قورئان** یان **حەوت سوورەتە درێژەکانی قورئان** یەکێکە لە دابەشکردنەکانی قورئان کە بریتین لە حەوت سوورەتە درێژەکانی سەرەتای قورئان، سوورەتی بەقەرە، سوورەتی ئالیعیمران، سوورەتی نیسا، سوورەتی مائیدە، سوورەتی ئەنعام، سوورەتی ئەعراف و سوورەتی تەوبە دەگرێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:قورئان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
موفەسەڵ

وێنۆک
قورئان دابەش دەکرێت بۆ حەوت سوورەتەکان، مەسانی و سەد ئایەتەکان و موفەسەڵ، **موفەسەڵ** یەکێکە لە دابەشکردنەکانی قورئان کە بەو سوورەتانە دەگوترێت کە کورتن و زوو تەواو دەبن، لە سوورەتی قاف دەستپێدەکات تاوەکوو کۆتایی قورئان.

## سەرچاوەکان

پۆل:قورئان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
سەد ئایەتەکان

وێنۆک
قورئان دابەش دەکرێت بۆ حەوت سوورەتەکان، مەسانی و سەد ئایەتەکان و موفەسەڵ، **سەد ئایەتەکان** ئەو سوورەتانەی قورئانن کە لە سەد ئایەت زیاتر پێکھاتوون، ئەو سوورەتانەن کە دەکەونە دوای حەوت سوورەتەکانی قورئان و لە سەد ئایەت یان زیاتر پێکھاتوون، بە سوورەتی یونس دەستپێدەکات بە سوورەتی موئمینون کۆتایی دێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:قورئان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
ھێل

وێنۆک|ھێل
هێل،بریتیە لە جۆرە گیایەک کە تام دەداتە خواردنێ.

هێل بە سێیەمین گرانترین بەهارات دادەندرێت لەپاش زەعفەران و ڤانێلا.

بەیەکەک لە کۆنترین و بەنێوبانگترین جۆرەکانی بەهارات دادەندرێت لە جیهاندا،بەکاردێت لە ئامادەکردنی چاو و قاوە.

بێجگە لە بەکارهێنانەکانی لە چێشتخانە،هەروەها بە یەکەکێک لە چارەسەرە بەهێزەکان دادەندرێت بۆ زۆر نەخۆشیان.

سەرەتا هێل لە هیندستان هەبووە،پاشتر چینیەکان دۆزیویانەوە،پاشتر بڕیاریان داوە بیچێنن.ئێستا هێل لە هندستان مالیزیا و زۆرێک لە وڵاتانی ئاسیا و ئوستڕالیا دەچێندرێت.

چەندین جۆری هەیە وەکی هێلی سەوز، ڕەش ،سیامی،سپی،بەنگالی و سور.

## سەرچاوەکان

پۆل:چێشتی عەرەبی
پۆل:چێشتی ئێرانی
پۆل:چێشتی عێراقی
پۆل:بەھارات
مەسانی

وێنۆک
قورئان دابەش دەکرێت بۆ حەوت سوورەتەکان، مەسانی و سەد ئایەتەکان و موفەسەڵ، **مەسانی** یەکێکە لە دابەشکردنەکانی قورئان کە مەبەست پێی ئەو سوورەتانەیە کە لە نوێژەکاندا زۆر دووبارە دەبنەوە وەک سوورەتی فاتیحە، یاخود ئەو سوورەتانەن کە باسی چیرۆک و حوکمە شەرعییەکان دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:قورئان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
ئێریک ویلیامز

**ئێریک یۆستاس ویلیامز** (٢٥ی ئەیلوولی ١٩١١–٢٩ی ئازاری ١٩٨١) سیاسەتمەدارێکی ترینیداد و تۆباگۆ بووە کە لەلایەن ھەندێک کەسەوە وەک «باوکی نەتەوە» سەیر دەکرێت، ,

دوای ئەوەی کۆلۆنی ئەوکاتەی بەریتانیای ترینیداد و تۆباگۆی بردە سەر حوکمڕانی زۆرینە لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٦، بۆ سەربەخۆیی لە ٣١ی ئابی ١٩٦٢، و پۆستی کۆماری لە ١ی ئابی ١٩٧٦، سەرکردایەتی زنجیرەیەکی نەبڕاوی سەرکەوتنی گشتی لە ھەڵبژاردنە گشتییەکاندا لەگەڵ پارتە سیاسییەکەی خۆیدا، کە پارتی گەل بوو بزووتنەوەی نیشتمانی، تا مردنی لە ساڵی ١٩٨١. یەکەم سەرۆکوەزیرانی ترینیداد و تۆباگۆ بووە و ھەروەھا مێژوونووسێکی بەناوبانگی کاریبی بووە، بە تایبەت بۆ کتێبەکەی بە ناوی سەرمایەداری و کۆیلایەتی.

## ئەمانەش ببینە
* جۆرج چەمبەرز

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١١
پۆل:مردووانی ١٩٨١
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ترینیداد و تۆباگۆ
پۆل:نووسەرانی مەسیحی
ئاڵای ترینیداد و تۆباگۆ

**ئاڵای [[ترینیداد و تۆباگۆ]]** لەگەڵ سەربەخۆیی لە بەریتانیا لە ٣١ی ئابی ١٩٦٢ پەسەندکرا. لەلایەن کارلایل چانگ (١٩٢١–٢٠٠١)ەوە دیزاین کراوە، ئاڵای ترینیداد و تۆباگۆ لەلایەن لیژنەی سەربەخۆیییەوە ھەڵبژێردرا لە ساڵی ١٩٦٢. سوور، ڕەش و سپی ھێمای ئاگر (خۆر، نوێنەرایەتی بوێری)، زەوی (نوێنەرایەتی خۆبەخشی) و ئاو (نوێنەرایەتی پاکی و یەکسانی دەکات).

یەکێکە لەو کەمترین ئاڵا نیشتمانیانەی کە ھێڵێکی دیاکۆن لەخۆدەگرێت، لەگەڵ نموونەی دیکە لەوانە کۆنگۆی دیریک، تانزانیا، نامیبیا و برۆنێی.

## بیناسازی
پانی ھێڵە سپییەکان ١/٣٠ درێژی ئاڵاکە و پانی ھێڵە ڕەشەکە ٢/١٥. بۆیە کۆی پانی سێ ھێڵەکە پێکەوە ١/٥ درێژییەکەیە.

## سەرچاوەکان

ترینیداد و تۆباگۆ
پۆل:ترینیداد و تۆباگۆ
کایەی گەلەستێرە

وێنۆک|170px
**کایەی گەلەئەستێرە** () یارییەکی ڤیدیۆیی ئارکەیدە ھاوشێوەی شەڕی بۆشایی ئاسمانە کە لە ساڵی ١٩٧١ لە سەردەمی سەرەتای یارییە ڤیدیۆیییەکان پەرەی پێدراوە. لەلایەن بیل بەیتس و ھیو تاکەوە دروست کراوە، یەکێک بووە لە یەکەم یارییەکان کە پێویستی بە پارەدان بەشێوەی سکە ھەبووە، نموونە سەرەتایییەکەی لە مانگی یازدەی ساڵی ١٩٧١ لە بینای یەکێتی خوێندکارانی ترایسیدەر لە زانکۆی ستانفۆرد نمایشکرا، دوای چەند مانگێک بە مۆدێلێکی نوێ لە کۆمپانیای کۆمپیوتەر سپەیس نمایشکرا ئەمەش بووە دووەم یاری ڤیدیۆیی ناسراو کە بە پارە کە یاری پێبکرێت. کایەی گەلەئەستێرە وەشانێکی درێژکراوەی «کایەی سپەیسوەیر» ساڵی ١٩٦٢یە، و لەوانەیە یەکەم یاری ڤیدیۆیی بووبێت کە لەسەر چەندین پلاتفۆرمی کۆمپیوتەر بڵاوکرابێتەوە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:یاری ڤیدیۆیی فرە یاریزان
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون
سەردەمی زێڕینیی کایە ڤیدیۆییەکانی ئارکەید

وێنۆک|160px
**سەردەمی زێڕینیی کایە ڤیدیۆیییەکانی ئارکەید** () سەردەمی زێڕینی کایە ڤیدیۆ ئارکەیدەکانی سەردەمی گەشەسەندنی خێرا و گەشەسەندنی تەکنەلۆژیا و کاریگەریی کولتووری یارییە ڤیدیۆیییە ئارکەیدەکان بوو، لە کۆتایییەکانی حەفتاکان تا سەرەتای ھەشتاکان. سەردەمی زێڕین قۆناغێکی بەرھەمھێنانی تەکنیکی و داھێنەرانە بوو لە بواری یارییە ئارکەیدەکانی کۆمپیوتەردا. ھەندێک یاری ئەم سەردەمە ئەوەندە بەناوبانگ بوون کە ھاتنە ناو کولتوری باوەوە. یەکەم یاری کە ئەو کارەی کرد، بریتی بوو لە یاری Space Invaders. ئەو یارییەی کە زۆرترین کاریگەری لەسەر کولتووری باوی ئەمریکای باکوور ھەبوو، یارییەک بوو بە ناوی پاک-مان.

## سەرچاوەکان
*
چەشنی کایەی ڤیدیۆیی

وێنۆک|وێنەی کایەیەک کە تەنھا کاری تەقەکردنە و لەبۆشایی ئاسماندا بە شێوەیەکی ئاسۆیی دەسورێتەوە|160px
**چەشنی کایە ڤیدیۆیی** () بەکاردێت بۆ پۆلێنکردنی یارییە ڤیدیۆیییەکان بە پشتبەستن بە کارلێککردنی یارییەکانیان، نەک لەسەر جیاوازییە بینراوەکان یان گێڕانەوەکانی یارییەکان. چەشن بریتییە لە پێناسەکردنی کۆمەڵێک بەرنگاری پرۆسەی یارییەکە و بە پێچەوانەی کارە ھونەرییەکانی دیکەی وەک فیلم یان کتێب، یارییەکان بەپێی شوێن و جیھانی ناوەڕۆکیان پۆلێن ناکرێن. بۆ نموونە یارییەکی ئەکشن کە لە جیھانێکی خەیاڵی یان لە بۆشایی نێوان ھەسارەکاندا ڕوودەدات، ھێشتا ئەکشنە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی
کایەی ساڵ

**کایەی ساڵ** () خەڵاتێکە کە لەلایەن بۆنە جیاوازەکانی خەڵاتکردن و بڵاوکراوە میدیایییەکانەوە دەدرێت بە یارییەکی ڤیدیۆیی کە ھەست دەکەن نوێنەرایەتی لووتکەی یاریکردنیان کردووە لەو ساڵەدا. چەندەھا جۆری خەڵات ھەیە کە دەدرێت بە یارییەکانی ساڵ، بۆنموونە: خەڵاتی ئەکادیمی بەریتانی ئاھەنگێکی ساڵانەی خەڵاتکردنی بەریتانییە کە ڕێز لە «دەستکەوتی داھێنەرانەی ناوازە» لە پیشەسازی یارییە ڤیدیۆیییەکان دەگرێت. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٤ دوای داڕشتنەوەی خەڵاتی کات بەسەربردنی کارلێککاری بافتا پێشکەشکرا، خەڵاتەکان لەلایەن ئەکادیمیای ھونەری فیلم و تەلەڤیزیۆنی بەریتانی (بافتا) پێشکەش دەکرێن، و بەم پێیەش بە شێوەیەکی باو بە خەڵاتی یارییەکانی بافتا ناودەبرێن. ھەروەھا خەڵاتی باشترین یارییەکانی ساڵی چیک خەڵاتی ساڵانەیە کە دان بە دەستکەوتەکان دەنێت لە پەرەپێدانی یارییە ڤیدیۆیییەکان. ھەروەھا خەڵاتی دی ئای سی ئی لەلایەن ئەکادیمیای ھونەر و زانستە کارلێککارەکانەوە (AIAS) دەبەخشرێت، کە ڕێکخراوێکی قازانج نەویستە بۆ کاری پیشەسازیی.

## سەرچاوەکان
سرکەی ھەنار

**سرکەی ھەنار** شلەیەکی خەستە کە لە دنکی ھەنار دروست دەکرێت. تامەکەی زۆر ترشە لەگەڵ بۆنی کەمێک تامی شیرینە. ڕەنگەکەی سوورێکی تاریکە.

دروستدەکرێت بە کوڵاندنی شەربەتی ھەنار تا خەستدەبێتەوە. سوودی پزیشکیشی ھەیە بۆ کێشەکانی نێو زار و پووک. سوودی دیکەشی ھەیە وەک ڕێگرتن لە دروستبوونی بەردی گورچیلە، یارمەتی ھەرسکردنیش دەدات. بەکاردێ لە ئامادەکردنی خۆراک وەکو بەکارھێنانی بۆ خۆشکردنی گۆشت، بامێ، کفتە و پەلکەمێو و چەندین بەکارھێنانی دی.

## سەرچاوەکان

پۆل:چێشتی ئازەربایجانی
پۆل:چێشتی ئێرانی
پۆل:چێشتی ئیسرائیلی
پۆل:چێشتی شامی
پۆل:چێشتی تورکی
کایەی ئۆتۆمۆبیل

وێنۆک|وێنەی فڕۆکە کە لەم چەشنە بەکاردەھێنرێت|185px
**کایەی ئۆتۆمۆبیل** () چەشنێکی یاریی ڤیدیۆیییە کە ھەوڵ دەدات لێکدانەوەیەکی ڕاستەقینە بدات بە یاریزانەکە بۆ کارپێکردنی جۆرەھا ئۆتۆمبێلی جیاواز. ئەمەش ئۆتۆمبێل و فڕۆکە و کەشتی ئاوی و کەشتی ئاسمانی و ئۆتۆمبێلی سەربازی و جۆرەھا ئۆتۆمبێلی دیکە دەگرێتەوە. زۆرجار یارییەکان لەسەر بنەمای ڕاستەقینە دامەزراون و لەوانە بەڕێوەبردنی سووتەمەنی، گەیاندنی سەرنشین و بار بۆ خاڵێکی دیاریکراو. یارییەکانی ھاوشێوەی ئۆتۆمۆبیل بە گشتی ڕێگە بە یاریزانان دەدەن جۆرە جیاوازەکانی ئۆتۆمۆبیل لێبخوڕن، بۆنموونە فڕۆکە لە ئاسمان، ئۆتۆمۆبیل لەسەر زەوی یان کەشای لە دەریادا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی
خەڵاتی نەتەوەییی فیلم

وێنۆک|ڤیگیان بەڤان، شوێنێکە کە ساڵانە ئەم فێستیڤاڵەی تێدا بەرێوەدەچێت
**خەڵاتی نەتەوەییی فیلم** () دیارترین ئاھەنگی خەڵاتکردنی فیلمە لە ھیندستان. لە ساڵی ١٩٥٤ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٧٣ەوە لەگەڵ فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ھیندستان و پانۆرامای ھیندستان لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی فێستیڤاڵەکانی فیلمی حکوومەتی ھیندستانەوە بەڕێوەدەبرێت. ساڵانە پانێڵێکی نەتەوەیی کە لەلایەن حکوومەتەوە دەستنیشان دەکرێت، بەشداربووی براوە ھەڵدەبژێرێت و ئاھەنگی خەڵاتکردنەکە لە نیوودێلھی بەڕێوەدەچێت، کە سەرۆکی ھیندستان خەڵاتەکان پێشکەش دەکات. دوابەدوای دەستپێکردنی فێستیڤاڵی نەتەوەییی فیلم، فیلمە خەڵاتکراوەکان بۆ ڕای گشتی نمایش دەکرێن. خەڵاتەکان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٤ پێشکەش کران. حکوومەتی ھیندستان بیری لەم ئاھەنگە کرد بۆ ڕێزلێنان لەو فیلمانەی کە لە سەرانسەری ھیندستان دروستکراون، لەسەر ئاستی نەتەوەیی، بۆ ھاندانی پێشخستنی ھونەر و کولتوری ھیندستان. لە ساڵی ١٩٧٣ەوە بەڕێوەبەرایەتی فێستیڤاڵەکانی فیلمی ھیندستان ساڵانە لەگەڵ ڕووداوە گەورەکانی دیکەی فیلم لە ھیندستان ڕێوڕەسمەکە بەڕێوەدەبات. خەڵاتی نەتەوەییی فیلم لە دوو بەشی سەرەکیدا پێشکەش دەکرێت کە بریتین لە فیلمی درێژ و فیلمی نا-درێژ. لیژنەی دادوەری لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی فێستیڤاڵەکانی فیلم لە ھیندستان دەستنیشان دەکرێن. نە حکوومەت و نە بەڕێوەبەرایەتی کاریگەرییان نییە لەسەر ئەوەی کام فیلم بۆ ڕەچاوکردن ھەڵدەبژێردرێت و کام فیلم خەڵات بەدەستدەھێنێت. و پێوەرێکی توند ھەیە کە ئایا فیلمێک شایستەی ڕەچاوکردنی لەلایەن دەستەی دادوەرییەوەیە یان نا. ئەو فیلمانەی کە دەچنە ناو پێشبڕکێکە پێویستە لە ھیندستان بەرھەم بھێنرێن و لە حاڵەتی بەرھەمھێنانی ھاوبەشدا کە لایەنێکی بیانی تێدا بەشدارە، شەش مەرج ھەیە کە پێویستە جێبەجێ بکرێن بۆ ئەوەی فیلمەکە بتوانێت شایستەی خەڵاتەکە بێت. بەپێی پێوەرەکان، بۆ ئەوەی فیلمێک شایستەی ڕەچاوکردنی بێت لەلایەن دەستەی دادوەرییەوە، پێویستە لە نێوان ١ی کانوونی دووەم تا ٣١ی کانوونی دووەم لەلایەن دەستەی ناوەندی بڕوانامەی فیلمەوە بڕوانامەی پێبدرێت؛ و ئایا فیلمێک بە فیلمی درێژ یان نا-درێژ دادەنرێت، ئەوەیان لەلایەن دەستەی دادوەری فیلمی درێژەوە بڕیاری لەسەر دەدرێت.

## سەرچاوەکان
سینەمای ھیندستان

وێنۆک|پۆستەری فیلمێکی ھیندی کە لەساڵی ١٩٣١ بڵاوکرایەوە|180px
**سینەمای ھیندستان** () پێکھاتووە لە فیلمە بەرھەمھێنراوەکان لە سەرانسەری وڵاتی ھیندستان، لەوانە کولتووری فیلمی ئاندرە پرەدێش، ئاسام، بیھار، گوجەرات، ھاریانا، جامو و کشمیر، جارخاند، کارناتاکا، مەھاراشترا، کێرالا، مانیپور، ئۆدیشا، پەینجاب، ڕاجستان، تامیل نادو، ئۆتار پرادێش و بەنگالی ڕۆژاوا. فیلمە ھیندییەکان بە ھاتنیان ھەموو باشووری ئاسیا و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی گەورە و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا و یەکێتی سۆڤیەتی پێشوویان داگیرکرد.

سینەما لە ھیندستان بە شێوەیەکی خێرا ناوبانگێکی گشتی بەدەستھێنا بە شێوەیەک کە ساڵانە زیاتر لە ١٠٠٠ فیلم بە زمانە جیاوازەکانی ھیندستان لەم سینەمایە بەرھەم دەھێنرێت. ئەم سینەمایە بینەرێکی نێودەوڵەتی بە زمانی جیاواز لە نێو کۆچبەرانی وڵاتانی وەک ئینگلتەرا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا دۆزییەوە. ئەمیتاب باچان باوکی سینەمای ھیندستانە. خەڵاتی داداساحێب پاڵکی، بەناوبانگترین خەڵاتە لە سینەمای ھیندستان، کە لە ساڵی ١٩٦٩ەوە لەلایەن حکوومەتی ھیندستانەوە بۆ ڕێزلێنان لە ناوەکەی دەبەخشرێت بەھۆی چالاکییە ھونەرییەکانی تەمەنێکی درێژەوە. 

لە سەدەی بیستەمدا سینەمای ھیندستان لەپاڵ ھۆڵیوود و سینەمای چینیدا پێگەیەکی جیھانی بەدەستھێنا. لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٠دا باس لەوە کرا کە لە ڕووی بەرھەمھێنانی ساڵانە، سینەمای ھیندستان لە پلەی یەکەمدایە، دواتر سینەمای نەیجیریا (نۆلیوود)، ھۆلیوود و سینەمای چینی. لە ساڵی ٢٠١١ پیشەسازی سینەمای ھیندستان زیاتر لە یەک ملیار و ٨٦ ملیۆن دۆلار داھاتی بەدەستھێناوە، کە پێشبینی دەکرا تا ساڵی ٢٠١٦ بگاتە ٣ ملیار دۆلار. لە ڕاستیدا تەکنەلۆجیای پێشکەوتوو ڕێگای بۆ ئەم سینەمایە کردووەتەوە کە ھەندێک شێوازی سینەما لە بەدەستھێنانی بەرھەم و گۆڕینی سەلیقەی بینەردا تێپەڕێنێت، فیلمەکان لەسەر بنەمای کاریگەری تایبەت و زانستی خەیاڵیی و گەورەپاڵەوانەکانی وەک "ئێنتیران، ڕا-وەن، ئێگا و کریش ٣" ناوبانگی زۆریان بەدەست ھێناوە. لەسەر بنەمای ئەمەش سینەمای ھیندستان بازاڕێکی گەورەی بۆ نمایشکردنی فیلمەکانی لە زیاتر لە ٩٠ وڵاتدا دۆزییەوە. 

دەرھێنەرانی وەک "ساتیاجیت ڕای، ڕیتویک غاتاک، مرینال سێن، ئادۆر گۆپاڵکریشان، بودادێب داسگوپتا، جەی ئارڤیندان، ئاپارنا سێن، شاجی ئان کارۆن و گیریش کاسارڤالی" پشکێکی بەرچاویان لە سینەمای ھاوتەریب لەگەڵ سینەما بەناوبانگەکانی دیکە وەرگرتووە و سەرسامی جیھانییان بۆ خۆیان ڕاکێشاوە. ھەروەھا سینەماکارانی دیکەی وەک شێخار کاپوور، میرا نایر و دیپا میھتا لە دەرەوەی سینەمای ھیندستان سەرکەوتنیان بەدەستھێناوە. ھیندستان گەورەترین بەرھەمھێنەری فیلمە لە جیھاندا. لە ساڵی ٢٠٠٩ ھیندستان بە گشتی ٢٩٦١ فیلمی بەرھەم ھێنا کە ١٢٨٨ فیلمی درێژە. ئەگەری وەبەرھێنانی بیانی ١٠٠٪ وای کردووە بازاڕی سینەمای ھیندستان سەرنجڕاکێش بێت بۆ کۆمپانیا گەورەکانی بەرھەمھێنانی فیلمی وەک فۆکسی سەدەی ٢٠ەم، سۆنی پیکچەرز، واڵت دیزنی پیکچەرز و وارنەر برۆس.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:چاندی ھیندی
پۆل:سینەمای ھیندستان
فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی ھیندستان

وێنۆک|170px
**فێستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەییی ھیندستان** (IFFI) () لە ساڵی ١٩٥٢ دامەزراوە، و یەکەمین فێستیڤاڵی فیلمی ھیندستانە کە ساڵانە لە شاری گۆئای کەنار دەریاکان بەڕێوەدەچێت و بە یەکێک لە گرنگترین فێستیڤاڵەکانی فیلم لە ئاسیا دادەنرێت. خەڵاتی سەرەکی ئەم فێستیڤاڵە ناوی تاووسی زێڕینە. یەکەمین خولی فێستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەییی ھیندستان لەلایەن بەشی فیلمەکانی حکوومەتی ھیندستانەوە بە پشتیوانی یەکەم سەرۆکوەزیرانی ھیندستان ڕێکخرابوو. فێستیڤاڵەکە لە ٢٤ی کانوونی دووەم تا ١ی شوباتی ١٩٥٢ لە شاری مومبای بەڕێوەچوو، دواتر فێستیڤاڵەکە بردرایە چێنای، دەلھی، کەلکەتە و ترێڤاندرۆم.

## سەرچاوەکان
بی بی سی فارسی

بێچوارچێوە|چەپ
**بی بی سی فارسی** () ژێرکۆمەڵەیەکی بەشی جیھانی بی بی سییە کە لە ڕێگەی ڕادیۆ و ئینتەرنێت و تەلەڤیزیۆنەوە چالاکیی ھەواڵ و میدیایی بە زمانی فارسی ئەنجام دەدات. لە ئێستادا ڕۆزیتا لۆتفی سەرۆکی ئەم بەشەیە. تۆڕەکە بە بوودجەیەکی ٢٣٫٤ ملیۆن دۆلاری فەرمانگەی دەرەوە و کۆمۆنوێڵسی بەریتانیا بەڕێوەدەبرا، بەڵام لە مانگی نیسانی ٢٠١٤ەوە، لە ڕێگەی کرێی بەشداریکردنی تەلەڤیزیۆنەکانەوە لە بەریتانیا پارەدار دەکرێت. لەکاتێکدا بەشێک لە میدیاکانی ئێران پێیان وایە کە بوودجەی ئەم ڕێکخراوە لەلایەن حکوومەتی بەریتانیاوە دابین کراوە و زیاتر لە ٢٦٥ ملیۆن لیرە بۆ دامەزراندنی بی بی سی فارسی خەرج کراوە، میدیاکانی ئێران بەشی فارسی بی بی سی بە بەشێک دەزانن دژی بەرژەوەندی و ئاسایشی نەتەوەیی. بی بی سی بۆ یەکەمجار لە کاتی جەنگی جیھانی دووەمدا لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٤٠دا بە ھاندانی وەزارەتی دەرەوە، وەک بەشێک لە خزمەتگوزاری ئیمپراتۆرییەت، خزمەتگوزارییەکی ڕادیۆیی فارسی دەستپێکرد. لە ساڵی ٢٠٠٨دا بی بی سی دەستپێکردنی تەلەڤیزیۆنی فارسی بی بی سی ڕاگەیاند. لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٠٩ دەستی بەکارەکانی کردووە و بنکەکەی لە پەخشی بی بی سی لە لەندەنە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕادیۆ فارسییەکان
پشیلەی فارسی

**پشیلەی فارسی** () یەکێکە لە جۆرەکانی پشیلە قژ درێژەکان کە دەموچاوی بازنەیی و تەختە، و دەمی کورتە. ئەم پشیلەیە لە وڵاتە ئینگلیزییەکانیشدا بە پشیلەی فارسی قژ درێژ ناسراوە. ئەم پشیلانە لە سەدەی ١٦ ھێنراونەتە ئەورووپا و ئەمڕۆ وەک ئاژەڵی ماڵی بەخێو دەکرێن. لە ساڵی ٢٠١٥ ئەم پشیلەیە لە پێڕستی بەناوبانگترین جۆرەکانی پشیلە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پلەی دووەمی بەدەستھێنا. پلەی یەکەم سەر بە جۆری نامۆی مۆکۆتا بوو کە جۆرێکە لە پشیلەی قژ کورتی ئێرانی. لە ساڵی ٢٠٢١ بەپێی ئاماری کۆمەڵەی خۆشەویستانی پشیلە، پشیلەی فارسی لە پلەی چوارەمی بەناوبانگترین جۆری پشیلە لە جیھاندا بووە. بە تەواوی نازانرێت کەی پشیلەی قژ درێژ بۆ یەکەمجار دەرکەوتووە. 

توێژینەوە بۆماوەیییەکان لە ساڵانی ڕابردوودا دەری دەخەن کە پشیلە ئێرانییەکانی ئێستا لە ڕووی بۆماوەیییەوە پەیوەندییان بە پشیلەکانی ڕۆژھەڵاتی نزیک و ڕۆژاوای ئاسیا نییە و زیاتر پەیوەندییان بە پشیلەکانی ئەورووپای ڕۆژاوا ھەیە. وێنەی پشیلە ئێرانییەکان لە زۆر فیلم و کتێبی زانستی و مێژوویی و تابلۆ و وێنە دەبینرێن. چەندین مۆری پۆستە لە وڵاتە جیاوازەکانی وەک ڕووسیا، مەجارستان، کۆنگۆ، ئازەربایجان، کۆماری چیک بە وێنەی پشیلە ئێرانییەکان چاپکراون. 

لۆگۆی مۆزەخانەی ئەڵماس لە ئەمستەردام پشیلەیەکی سپی فارسییە و تاجی ئەڵماسی لەسەرە؛ بەڵام لە بەریتانیا، ناوبانگی پشیلە فارسی وردە وردە کەم بووەتەوە لە ساڵی ٢٠٠٨ گەیشتە پلەی پێنجەم بە بەراورد بە ساڵی ١٩٨٨ کە پلەی یەکەمی ھەبوو. پشیلەی ڕەسەنی فارسی مووی پشتی زۆر درێژ و پڕە، قاچی کورتە، سەرێکی گەورە و پان و گوێی پان و چاوی گەورەیە. پشیلە ئێرانییەکانی ئەمڕۆ ڕەنگ و دیزاینی زۆر جیاوازیان ھەیە. ئەم پشیلانە بە گشتی پشیلەیەکی بێدەنگ و ئارامن و جووڵەیەکی کەمیان ھەیە و بە ئاسانی خۆیان لەگەڵ ژینگەی شوقەکاندا دەگونجێنن. ھەروەھا ئەم پشیلانە پەیوەندییەکی باش و نزیک و دۆستانەیان لەگەڵ پارێزەر و کەسە نامۆکانیان ھەیە و پاک و خاوێن و پێشبینیکراون. تەمەنی ئەم پشیلەیە نزیکەی ١٠ ساڵە، بەڵام لە بارودۆخێکی باشدا دەتوانێت بگاتە ١٩ ساڵ.

## سەرچاوەکان

پۆل:میتۆلۆژیای فارسی
زمانی ئەکەدی

**ئەکەدی** یان **زمانی ئەکەدی** (Lshanum Akkaditum) زمانێکی کۆنی عێراقییە، و زمانێکی کۆنی سامییە، کە لە مێزۆپۆتامیا لە عێراق لە ساڵی ٣٠٠٠ پێش زایین دەرکەوتووە و بڵاوبووەتەوە بۆ ئەوەی ببێتە زمانی فەرمیی لە مانگی بەپیتدا، و لەناو گرووپی زمانە سامییەکانی ڕۆژھەڵاتە. ھەروەھا یەکێکە لە نزیکترین زمانە کۆنەکان لە زمانی عەرەبییەوە. زمانی ئەکەدی بە شێوەزاری بابلی ھاوچەرخی خۆی، تا ساڵی ٥٣٩ پێش زایین وەک زمانی ئاخاوتن و نامەنووسی مایەوە، کە ئەو ساڵە بابل و ئاشوور کەوتە ژێر داگیرکاری ھەخامەنشی فارسییەکانەوە، بەڵام ھێشتا ھەندێک وشەی ئەکەدی لە شێوەزاری عێراقیدا بوونیان ماوە.

بە شێوەی مێخی لەسەر تەختەی گڵین نووسراوە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ نیوەی یەکەمی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین. پێش ساڵی ٢٠٠٠ پ.ز. دوو شێوەزاری زمانی ئەکەدی بەکاردەھێنران و تا ھاتنی ئایینی کریستیان بە شێوەیەکی باو مانەوە.
## زاراوەکان
* ئەکەدی کۆن (٢٣٣٤-٢٢٠٠ پێش زایین)
* بابلی کۆن (٢٠٠٠-١٥٩٥ پێش زایین)
* بابلی ناوەندی (١٥٩٥-١٠٠٠ پێش زایین)
* بابلی نوێ (١٠٠٠-٦٠٠ پێش زایین)
* بابلی پاراو
* بابلی  کۆتایی (٦٠٠ پێش زایین - ١٠٠ز)
* ئەکەدی کۆن (سەدەی نۆزدەھەمی پێش زایین)
* ئەکەدی ناوەڕاست (١٢٠٠-١٠٠٠ پێش زایین)
* ئەکەدی مۆدێرن (١٠٠٠-٦٠٠ پێش زایین)

## سەرچاوەکان

پۆل:زمانی ئەکەدی
پشووە فەرمییەکان لە ئێران

لە ئێران سێ سیستەمی ساڵنامەی فەرمی بەکاردەھێنرێت، لەوانە ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی وەکوو ساڵنامەی سەرەکی و نیشتمانی، ڕۆژژمێری کۆچی بۆ بۆنە ئیسلامییەکان و ڕۆژژمێری زایینی بۆ ڕووداوە نێونەتەوەیییەکان و بۆنە نافەرمییەکان.

ئێران زۆرترین پشووی فەرمی لە جیھاندا ھەیە کە دەکەنە ٢٨ پشوو؛ ١١ پشووی نیشتمانی و ١٧ پشووی ئایینی.

## ئەمانەش ببینە
* ڕۆژژمێری ئێرانی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

ئێران
پۆل:چاندی ئێرانی
پۆل:کۆمەڵگای ئێرانی
پۆل:پێڕستی بۆنەکان لە ئێران
فێستیڤاڵی ترایبیکا

وێنۆک|فەرشی سووری فێستیڤاڵی فیلمی ترابیکا (٢٠٠٧)|200px
**فێستیڤاڵی ترایبیکا** () فێستیڤاڵێکە کە لە ساڵی ٢٠٠٢ لەلایەن ڕۆبەرت دی نیرۆ و جین ڕۆزنتاڵ وەک کاردانەوە بۆ «ھێرشەکانی ١١ی ئەیلولی ٢٠٠١ بۆ سەر تاوەرەکانی سەنتەری بازرگانی جیھانی و بۆ ھاوسۆزی لەگەڵ ڕزگاربووانی ڕووداوەکە» لە گەڕەکی ترایبیکا لە مانھاتن دامەزراوە. دوای چەند ساڵێک لە ئەنجامدانی ئەم فێستیڤاڵە، بەتایبەتی لە ساڵی شەشەمیدا، بوو بە فێستیڤاڵێکی تاڕادەیەک بەناوبانگ و نێودەوڵەتی. ئەم فێستیڤاڵە ھەر لە یەکەم قۆناغی بەڕێوەچوونییەوە سەرنجێکی زۆری پێدرا و زیاتر لە دوو ملیۆن بینەری ھەیە و نزیکەی ٤٢٠ ملیۆن دۆلار داھاتی ھەیە. فێستیڤاڵی تریبیکا بۆ یارمەتیدانی دووبارە ناساندنی نیویۆرک وەک ناوەندێک بۆ فیلمسازی دەستیپێکرد، جگە لە ھەوڵدان بۆ بەدەستھێنانی ئەزموونێکی نوێ لە ئەنجامدانی فێستیڤاڵێکی سەربەخۆ، ھەروەھا بەشداریکردن لە ئاوەدانکردنەوەی درێژخایەنی گەڕەکی مانھاتنی نیویۆرک بە یەکێک لە ئامانجەکانی دادەنرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:کاریگەری کۆڤید-١٩ لەسەر سینەما
سیجێس

وێنۆک|185px
**سیتگێس** () شارۆچکەیەکە نزیکەی ٣٥ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژاوای بارسێلۆنا دوورە، لە ئیسپانیا، لە سەرانسەری جیھاندا بەناوبانگە بە فێستیڤاڵی فیلم و کەرنەڤاڵ و کولتووری ئێڵ جی بی تی. دەکەوێتە نێوان بانی گەرەف و دەریای ناوین، بە کەناراوەکانی و شوێنە شەوانەکان و شوێنە مێژوویییەکانی ناسراوە. سیتگێس شوێنێکی گونجاوە بۆ ھاوڕەگەزبازان و چەندین دامەزراوەی تێدایە کە خزمەتگوزاری بۆ کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە و خزمەتە بەناوبانگەکانی ھاوڕەگەزبازان دابین دەکەن. نزیکەی ٣٥٪ و ٢٦ ھەزار دانیشتووی ھەمیشەیی خەڵکی ھۆڵەندا، بەریتانیا، فەرەنسا و سکاندیناڤیایە، کە منداڵەکانیان لە قوتابخانە نێودەوڵەتییەکانی ناوچەکە دەخوێنن. ١٧ کەنار دەریای ھەیە. ھەروەھا سیتگێس شوێنی کۆنفرانسی ساڵانەی بیلدەربێرگ بوو کە لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٠ بەڕێوەچوو.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:سیجێس
پۆل:گەیاواکان لە ئیسپانیا
پۆل:گەشتیاری لە ئیسپانیا
فێستیڤاڵی سیتگێس

وێنۆک|190px
**فێستیڤاڵی سیتگێس** () فێستیڤاڵێکی ساڵانەی فیلمە کە لە شاری سیتگێس لە  ئیسپانیا بەڕێوەدەچێت، تایبەتە بە فیلمە خەیاڵیی و ترسناکەکان، کە بە یەکێک لە پێشەنگترین فێستیڤاڵە نێودەوڵەتییەکانی جیھان دادەنرێت. فێستیڤاڵەکە لە ساڵی ١٩٦٨ دامەزراوە و ھەموو ساڵێک بەڕێوەدەچێت، بەزۆری لە سەرەتای مانگی ١٠یە. شوێنی سەرەکی فێستیڤاڵی فیلمی سیتگێس دەکەوێتە ھۆتێل مێلیا سیتگێس (لە ناوچەی پۆرت دی ئایگوادۆلچ)، کە توانای وەرگرتنی ١٣٨٤ کورسی ھەیە. لە ساڵی ١٩٧١ەوە فێستیڤاڵەکە خەڵاتی بەخشیوە بە باشترین فیلم و ئەکتەر و سینەماکاران. گۆرێلا (بەشی فەرمی خەیاڵی) خەڵاتە سەرەکییەکانی فێستیڤاڵەکەن. براوەی خەڵاتەکان لەلایەن لیژنەی دادوەری نێودەوڵەتییەوە ھەڵدەبژێردرێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سیجێس
بانی گەراف

وێنۆک|150px
**بانی گەراف** () بانێکە کە دەکەوێتە زنجیرە چیای کەناراوەکانی کەتەلۆنیا. ناوچەیەکی سێگۆشەیییە لە نێوان دۆڵی لۆبرێگات و خەمۆکی پانادێس و دەریای ناوەڕاستدایە، کۆمەڵێک شاخی نزم پێکدەھێنێت، کە زۆرترین بەرزییان لە دەوروبەری ٦٠٠ مەتردایە. زنجیرە چیاکانی ئەم بانە ھەمووی دار نییە، بەڵکو چەندین شوێنی بەردینی و وشکی لێییە.

## سەرچاوەکان
فێستیڤاڵەکە (فیلم)

وێنۆک|160px
**فێستیڤاڵەکە** () فیلمێکی کۆمیدی بەریتانییە، لە ساڵی ٢٠١٨ لە دەرھێنانی ئیان مۆریس و ھاوبەش-نووس کیس ئاکوشی و جۆ پارھامە. لەم فیلمەدا جۆ تۆماس، ھانا تۆینتۆن، ئیما ڕیگبی، ھامد ئەنیماشۆن و کلۆدیا ئۆدۆھێرتی ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. بەشێک لە فیلمەکە لە فێستیڤاڵی لیدز وێنەیگیراوە و بەشداربووانی ڕاستەقینەی فێستیڤاڵەکە وەک زیادە لە دیمەنی فێستیڤاڵە زۆرەکەدا بەکارھێنراون. ھەروەھا وێنەگرتن لە کێڵگەکانی نزیک لە گوندی کۆمپتۆن مارتن لە شاری سۆمەرسێت ئەنجامدرا. لە ماڵپەڕی ڕاتن تۆمەیتۆز فیلمەکە ٨١٪ی پەسەندکردنی ھەیە بە پشتبەستن بە پێداچوونەوەی ١٦ ڕەخنەگر، بە تێکڕا نمرەی ٥٬٩/١٠.

## کورتە
کچە ھاوڕێی نیک تایلۆر، کایتلین، پێش تەواوکردنی خوێندن لەگەڵ تایلۆر جیا دەبێتەوە، ئەویش لە بۆنەی ھاوسەرگیرییەکەیدا خۆی زەلیل دەکات و داوای لێدەکات کە بگەڕێتەوە لای.

## ڕۆڵەکان
* جۆ تۆماس وەک نیک تایلۆر
* ھامێد ئەنیماشون وەک شەین سیمپسۆن
* کلۆدیا ئۆدۆھێرتی وەک ئیمی
* ھانا تۆینتۆن وەک کایتلین
* کورت یاگەر وەک چەتەی دەریایی
* جێمێن کلیمەنت وەک ڕۆبن

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٨
پۆل:فیلمە کۆمێدییە بەریتانییەکان
٧٣ەمین فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بەرلین

وێنۆک|پۆستەری فەرمی فێستیڤاڵەکە|160px
**٧٣ەمین فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بەرلین** (Berlinale) () لە ١٦ تا ٢٦ی شوباتی ٢٠٢٣ بەڕێوەچوو. فێستیڤاڵەکە خەڵاتێکی نوێی بۆ باشترین زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئەمساڵ زیاد کردووە. ناونووسینی فیلم بۆ فێستیڤاڵەکە لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢٢ دەستی پێکردووە و وادەی کۆتایی پێشکەشکردنی فیلم لە ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ دیاری کراوە. لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢، بە دروشمی «با پێکەوەبین»، بە واتای کارلێکی ڕاستەوخۆ لە سەرجەم بەرنامەکانی فێستیڤاڵەکەدا دوای دوو ساڵ لە بەرنامەکانی بە شێوەی ئۆنلاین بە ھۆی کۆڤید-١٩ بەڕێوەچوو. فێستیڤاڵەکە لە ٢٦ی شوبات داخرا و کۆی فرۆشی بلیتەکان گەیشتە ٣٢٠ ھەزار بلیت، ھەروەھا نزیکەی ٢٠ ھەزار پیشەیی باوەڕپێکراو لە ١٣٢ وڵاتەوە لەنێویاندا ٢٨٠٠ نوێنەری میدیا بەشدارییان لە فێستیڤاڵەکەدا کرد. پۆستەری فێستیڤاڵەکە لەلایەن کلۆدیا شرامکەوە دیزاین کراوە، کە پۆستەری ساڵی پێشووی فێستیڤاڵەکەی دروستکردبوو.

## سەرچاوەکان
فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بەرلین

وێنۆک|لۆگۆی فەرمی فێستیڤاڵەکە
**فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بەرلین** (Berlinale) ()یەکێکە لە فێستیڤاڵە سینەمایییە بەناوبانگەکان و کۆنترین فێستیڤاڵەکانی جیھان، کە ھەموو ساڵێک لە مانگی شوباتدا بۆ ماوەی ١٠ ڕۆژ لە شاری بەرلینی ئەڵمانیا بەڕێوەدەچێت. فێستیڤاڵی فیلمی بەرلین لەگەڵ فێستیڤاڵی فیلمی ڤێنیز و فێستیڤاڵی فیلمی کان، بە گرنگترین ڕووداوی فیلم لە ئەورووپا دادەنرێت. ئەم فێستیڤاڵە ھەموو ساڵێک خەڵاتی ورچی زێڕین و ورچی زیو دەبەخشێتە براوەی بەشی سەرەکی. ورچەکە بە ھێمای شاری بەرلین ناسراوە. ساڵانە نزیکەی ٤٠٠ فیلم لە بەشە جیاوازەکانی ئەم فێستیڤاڵە نمایش دەکرێن. سەرۆکی ئەم فێستیڤاڵە لە ساڵی ٢٠٠١ تا ٢٠١٩ دیتەر کاسلیک بوو، لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە ماریێت ڕیزنبیک بەڕێوەبەری جێبەجێکار و کارلۆ چاتریان بەڕێوەبەری ھونەری ئەم فێستیڤاڵەیە. لە ساڵی ٢٠١٩دا ٣٣١ ھەزار و ٦٣٧ بلیتی سینەما بۆ فێستیڤاڵەکە فرۆشراوە. فێستیڤاڵی بەرلین لە ساڵی ١٩٥١، لە سەرەتای شەڕی سارددا، وەک پێشانگایەکی جیھانی ئازاد دروستکراوە؛ و لەبەر ئەوەی ئەم فێستیڤاڵە لە ناوەڕاستی گێژاوی نێوان شەڕەکاندا دروست بووە، تا ئەمڕۆش بە یەکێک لە فێستیڤاڵە سینەمایییە سیاسییەکانی جیھان ناسراوە. ئەم فێستیڤاڵە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥١ بە نمایشکردنی فیلمی ڕیبێکا کرایەوە کە لە دەرھێنانی ئەلفرێد ھیچکۆک بوو. کارگەی نۆواک لە ئەڵمانیا لە یەکەم ساڵی فێستیڤاڵەکەوە تا ئەمڕۆ خەڵاتی ورچی زێڕین بەرھەم دەھێنێت. بەشە جیاوازەکانی ئەم فێستیڤاڵە بریتین لە ٦ بەشی پێشبڕکێ، ٤ بەشی لاوەکی، ٢ بەشی بازاڕ، بەشی پشتیوانی دارایی، و بەشی گەڕان بەدوای بەھرەمەندەکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوبات
ورچی زێڕین

**ورچی زێڕین** () بەرزترین خەڵاتە کە بۆ باشترین فیلم لە فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بەرلین دەبەخشرێت. ورچ ئاژەڵێکی ناسراوی بەرلینە، لەسەر ھەردوو ئاڵای بەرلین و ئاڵای درووشمی بەرلین دیارە. براوەکانی یەکەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی بەرلین لە ساڵی ١٩٥١ لەلایەن پانێڵێکی ئەڵمانیای ڕۆژاواوە دیاری کران، کە پێنج براوەی خەڵاتی ورچی زێڕین بوون، کە بەپێی پۆل و چەشنەکان دابەشکراون. لە نێوان ساڵانی ١٩٥٢ بۆ ١٩٥٥ براوەی خەڵاتی ورچی زێڕین لەلایەن ئامادەبووانەوە دیاری دەکرا. لە ساڵی ١٩٥٦ فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی کۆمەڵەی بەرھەمھێنەرانی فیلمەکان بە فەرمی فێستیڤاڵەکەیان گۆڕی و لەو کاتەوە لەلایەن لیژنەی دادوەری نێودەوڵەتییەوە خەڵاتی ورچی زێڕین بەخشرا. پەیکەرەکە ورچێک لەسەر قاچی دواوەی وەستاوە و لەسەر بنەمای دیزاینی پەیکەرتاشی ئەڵمانی ڕێنی سینتێنیس لە ساڵی ١٩٣٢ لەسەر ئاڵاکانی بەرلین کێشاوییەتی و کە دواتر بووەتە ھێمای فێستیڤاڵەکە. لە ساڵی ٢٠١٠ەوە ورچەکە ٢٠ سم (٧٫٩ ئینج) بەرزە و لەسەر بنەمایەک جێگیر کراوە کە ناوی براوەکەی تێدا ھەڵکەندراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵاتەکان بۆ باشترین فیلم
پۆل:دەرھێنەران لە بردنەوەی خەڵاتی گۆڵدن بێر
پۆل:پێرستی فیلمەکان بەپێی خەڵات
ئادینا پینتیلی

[وێنۆک|ئادینا پینتیلی لە ساتی بردنەوەی خەڵاتی [ورچی زێڕین لە ٦٨ەمین فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بەرلین|100px]]
**ئادینا پینتیلی** () سیناریۆنووس و دەرھێنەرێکی ڕۆمانی تایبەت بە فیلمە. یەکەم فیلمی درێژی (Touch Me Not) لە ٦٨ەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی بەرلین خەڵاتی ورچی زێڕینی پێبەخشرا و ھەروەھا خەڵاتی GFWW بۆ باشترین فیلمی یەکەمی لە بەرلینالی ٢٠١٨ی پێبەخشرا، و ھەمان ساڵ لە خەڵاتی فیلمی ئەورووپیدا پاڵێوراو بوو. ھەروەھا ھاوبەشی دامەزراندنی کۆمپانیای MANEKINO FILM بووە کە کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنانی سەربەخۆیە و بنکەکەی لە شاری بووکارێستە. لە زانکۆی نیشتمانی شانۆ و فیلمی ئایۆن لوکا کاراگیال خوێندوویەتی.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
پۆل:دەرھێنەران لە بردنەوەی خەڵاتی گۆڵدن بێر
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ڕۆمانی
خڕنووک

**خڕنووک** (Prosopis farcta) ڕوەکێکە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا باوە. دەتوانرێ لە باکوورەوە ھەتا باشووری ڕووسیا، و لە باکووری ھندستان، و لە ڕۆژھەڵات و لە ڕۆژاوا لەگەڵ جەزائیر بدۆزرێتەوە. بە بەشێک لە ھەرێمی ئێران و تورانی دادەنرێت
alt=بروسوبیس فارکتا|وێنۆک|خڕنووک
گەڵاکانی سەوزە- خۆڵەمێشییە. ڕوەکەکە بەخشراوە، و کەوتنی گەڵا پەیوەستە بە دۆخی ئاووھەوا لە کۆتایی ھاوین و لە پاییزدا. لقەکانی دڕکاوین لە نێوان مانگی ئایار و ئابدا، ڕوەکەکە گوڵی زەردی بچووک بەرھەم دەھێنێت.https://alherb.com/syrian-mesquite/

## سەرچاوەکان

پۆل:تفاقەکان
فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی پۆپی ئەتڵانتا (١٩٦٩)

وێنۆک|180px
**فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی پۆپی ئەتڵانتا** () فێستیڤاڵێکی ڕۆک بوو کە لە ڕێڕەوی پێشبڕکێی نێونەتەوەییی ئەتڵانتا لە شاری ھامپتۆن لە ویلایەتی جۆرجیا لە بیست میل لە باشووری ئەتڵانتا لە کۆتایی ھەفتەی چوارەمی تەممووز (ھەینی) ساڵی ١٩٦٩، زیاتر لە مانگێک پێش «ودستەک» بەڕێوەچوو. خەمڵاندن بۆ ئامادەیی خەڵک لەوێدا لە دەیان ھەزار کەسەوە تا ١٥٠ ھەزار کەس بوو. فێستیڤاڵەکە لەلایەن تیمێکی بانگەشەیی حەڤدە کەسییەوە ڕێکخرابوو کە پێکھاتبوون لە کریس کاوینگ، ڕۆبن کۆنانت و ئەلێکس کولی.

## سەرچاوەکان
فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی کێرالا

وێنۆک|150px|لۆگۆی فەرمی فێستیڤاڵەکە
**فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی کێرالا** () فێستیڤاڵێکی فیلمە کە ساڵانە لە شاری تریڤاندرومی پایتەختی ویلایەتی کێرالا لە ھیندستان بەڕێوەدەچێت. ئەم فێستیڤاڵە لەلایەن ئەکادیمیای فیلمی ویلایەتی کیرالا لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە. ئەکادیمیاکە ڕێکخراوێکی قازانج نەویستە کە لەژێر بەشی کاروباری ڕۆشنبیری حکوومەتی ویلایەتی کیرالا کاردەکات. ئەم فێستیڤاڵە ھەموو ساڵێک لە مانگەکانی تشرینی دووەم/کانوونی دووەم بەڕێوەدەچێت و بە یەکێک لە گرنگترین بۆنە کولتوورییەکانی ھیندستان ناسراوە. فێستیڤاڵی کێرالا تایبەتە بە بەرھەمە سینەمایییەکانی ئاسیا و ئەفریقا و ئەمریکای لاتینی. ھەروەھا بەشێک لە فێستیڤاڵەکە مامەڵە لەگەڵ سینەمای کیرالا (مالایالم) دەکات.

## سەرچاوەکان
فێستیڤاڵی فیلمی تێلوراید

[وێنۆک|تێلوراید، لە [ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|170px]]
**فێستیڤاڵی فیلمی تێلوراید** () ناوی فێستیڤاڵێکی فیلمە کە ھەموو ساڵێک لە مانگی ئەیلوولدا لە ڕۆژی کرێکاران بەڕێوەدەچێت. ئەم فێستیڤاڵە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٤ بەڕێوەچوو و لەلایەن «ئەنجومەنی ھونەر و زانستە مرۆڤایەتییەکان»ی شاری تێلوڕاید ڕێکدەخرێت. لە ساڵی ٢٠١٣ فێستیڤاڵەکە بە زیادکردنی شوێنێکی نوێ و شانۆی وێرنەر ھێرزۆگ، یادی ٤٠ ساڵەی خۆی کردەوە. فێستیڤاڵەکە لە ساڵی ٢٠٢٠ بەھۆی کاریگەرییەکانی پەتای کۆڤید-١٩ وەستا، دوای ساڵێک لە ساڵی ٢٠٢١ دەستیپێکردەوە.

## سەرچاوەکان
فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دوبەی

وێنۆک|160px
**فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دوبەی** ()یەکێکە لە فێستیڤاڵەکانی فیلمی ئاسیا کە ساڵانە لە دوبەی بەڕێوەدەچێت. ئەم فێستیڤاڵە لە کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٠٤ بە دروشمی بەستنەوەی کولتوورەکان، پێکدادانی بیرۆکەکان دەستی پێکرد. فێستیڤاڵی دوبەی لەلایەن ناوچەی ئازادی تەکنەلۆجیا و میدیای دوبەی سازدەکرێت و تیشک دەخاتە سەر سینەمای جیھانی عەرەبی و ھەروەھا ئەفریقا. فێستیڤاڵی فیلمی دوبەی چوارەمین فێستیڤاڵی فیلمە لە وڵاتانیی عەرەب دوای قاھیرە و دیمەشق و مەغریب. سەرەڕای ئەوەی ئەم فێستیڤاڵە نوێیە، توانیویەتی سەرنجی خەڵک ڕابکێشێت بە ڕاکێشانی ئەکتەر و دەرھێنەری بەناوبانگی ھۆڵیوود و بۆڵیوود. شەشەمین خولی ئەم فێستیڤاڵە لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٠٩ بەڕێوەچوو. لە چوار قۆناغی یەکەمی فێستیڤاڵەکەدا بە ڕێککەوت ٧٦، ٩٨، ١١٥ و ١٤١ فیلمی درێژ و کورتە فیلم و فیلمی بەڵگەنامەیی نمایشکراون. فیلمە بەشداربووەکانی فێستیڤاڵی دوبەی لە ١٠ سینەما لە شاری میدیا سیتی دوبەی نمایش دەکرێن. یەکەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی دوبەی لە ساڵی ٢٠٠٤ بەڕێوەچوو، کە ٧٦ فیلمی تێدا نمایشکرا. فێستیڤاڵەکە بە خەڵاتی موھر ناسراوە، و ھەروەھا لەوانە خەڵاتی موھر ئاسیائەفریقا، خەڵاتی موھر عەرەبی و خەڵاتی موھر ئیماراتی، لەگەڵ خەڵاتی بەشی باشترین فیلم، فیلمی بەڵگەنامەیی، کورتە فیلم و ھتد.

## سەرچاوەکان
فێستیڤاڵی فیلمی ئەبووزەبی

وێنۆک|لۆگۆی فەرمی فێستیڤاڵەکە، کە لە ساڵی ٢٠١٥ کۆتایی پێ ھات
**فێستیڤاڵی فیلمی ئەبووزەبی** () فێستیڤاڵێکی فیلمی نێونەتەوەیی فیلم بوو، کە ھەموو ساڵێک لە مانگی تشرینی یەکەمدا لە ئەبووزەبی پایتەختی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان بەڕێوە دەچوو. ئەم فێستیڤاڵە کە لە ساڵی ٢٠٠٧ دامەزرا، تیشکی خستە سەر سینەمای ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا و دوای ھەشت خول لە ساڵی ٢٠١٥، دەسەڵاتی ڕاگەیاندنی ئیمارات ڕای گەیاند کە چیتر ئەم فێستیڤاڵە بەڕێوە ناچێت. خەڵاتی فێستیڤاڵی ئەبوزەبی ناوی «مرواری ڕەش» بوو و لەلایەن دەسەڵاتی ڕۆشنبیری و میراتی ئەبوزەبییەوە بەخشرایە براوەکان. بۆ یەکەمجار لە نێوان فێستیڤاڵە سینەمایییەکانی جیھانی عەرەبی فێستیڤاڵی فیلمی ئەبووزەبی بەشێکی بە ناوی «دەرھێنەرانی ژن لە جیھانی عەرەبی» تەرخان کرد بۆ نمایشکردنی بەرھەمە دیارەکانیان.

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ٢٠٠٧ لە ئیماراتی عەرەبی یەکگرتوو
سۆگەند

**سۆگەند سوھەیلی** (؛ لە دایکبووی ١٣ی ئابی ١٩٨٧) گۆرانیبێژ و ھۆنراوەنووسێکی ئێرانییە، لەدایکبووی ئەسفەھانی وڵاتی ئێرانە، و لە لەندەنی پایتەختی بەریتانیا دەژی. لەسەر شێوازی ڕاپ و ھیپ ھۆپدا چالاکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گۆرانیبێژان بەپێی نەتەوە
پۆل:گۆرانیبێژی
پۆل:ھیپ ھۆپ
پۆل:ڕاپ
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
جۆرج چەمبەرز

**جۆرج مایکل چەمبەرز** (٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٨–٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩٧). دووەم سەرۆکوەزیرانی ترینیداد و تۆباگۆ بوو. چەمبەرز لە بەندەری ئیسپانیا لەدایکبووە، لە ساڵی ١٩٥٦ پەیوەندی بە کۆمپانیای دیلۆیت نیووزلەندا کردووە، و وەک سەرپەرشتیاری نوێنەرایەتی واین جۆ و کۆمپانیاکە ھەڵبژێردراوە، وەک یاریدەدەری سکرتێری گشتی PNM کاری کردووە پێش ئەوەی ببێتە سکرتێری پەرلەمان لە وەزارەتی دارایی لە ساڵی ١٩٦٦. لەوێشەوە چووە دوو جار وەک وەزیری دارایی (١٩٧١–١٩٧٤ و ١٩٨١–١٩٨٦) کاری کردووە. ھەروەھا چەمبەرز وەک وەزیری خزمەتگوزارییە گشتییەکان، نیشتەجێکردن، ئاسایشی نیشتمانی، پەروەردە، پلاندانان، پیشەسازی/بازرگانی و کشتوکاڵ کاری کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨
پۆل:مردووانی ١٩٩٧
جۆرج چەمبەرز
فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی بەڵگەنامەییی ئەفریقای باشوور

**فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی بەڵگەنامەییی ئەفریقای باشوور** ()یەکەم فێستیڤاڵی بەڵگەنامەیییە لە ئەفریقا و یەکێکە لە کۆنترین فێستیڤاڵەکانی فیلم لەو کیشوەرەکەدا. تا ئێستاش یەکێکە لەو چەند فێستیڤاڵانەی کە لە کیشوەرەکەدا تەنھا تایبەتن بەو چەشنە. فێستیڤاڵەکە لە سەرەتای دامەزراندنییەوە، دراوی فیلمە بەڵگەنامەیییەکانی وڵات و ناوچەکەی پێشخستووە، پاڵپشتی بەرھەمە نوێیەکان دەکات و سەکۆیەکی ئەفریقی بە فیلمە بەڵگەنامەیییە نێودەوڵەتییەکان بەخشیووە. فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی بەڵگەنامەییی ئەفریقای باشوور بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٩ بەڕێوەچوو. لەو کاتەوە ئامانجی سەرەکی پەرەپێدانی پیشەسازی بەڵگەنامەیی بووە لە ئەفریقای باشوور، چ لە ڕووی زیادکردنی بەرھەمھێنان و چ لە ڕووی دروستکردنی بینەرێک بۆ ئەم چەشنە.

## سەرچاوەکان
فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی قاھیرە

وێنۆک|160px|لۆگۆی فەرمی فێستیڤاڵەکە
**فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی قاھیرە** () یەکێکە لە ١٢ فێستیڤاڵە نێونەتەوەیییە گەورەکانی جیھان و گرنگترین فێستیڤاڵی فیلمە لە ئەفریقا و جیھانی عەرەبی، کە ھەموو ساڵێک لە قاھیرە بەڕێوەدەچێت. لە ساڵی ١٩٧٦ دامەزراوە و لە سەرەتای دامەزراندنییەوە ھەموو ساڵێک بەڕێوە دەچێت، جگە لە ساڵانی ٢٠١١ و ٢٠١٣ کە بەھۆی سنوورداربوونی بوودجە و ناسەقامگیری سیاسی ھەڵوەشایەوە، بەڵام فێستیڤاڵەکەی ساڵی ١٩٨٥ کە بە شێوەیەکی سەربەخۆ ڕێکخرابوو، بە قۆناغی یەکەمی فێستیڤاڵەکە ناسراوە. ھەروەھا بەشی کێبڕکێی نێونەتەوەیی فێستیڤاڵەکە لە ساڵی ١٩٩١ دەستی پێکردووە. فێستیڤاڵی فیلمی قاھیرە وەک فێستیڤاڵێکی پێشەنگی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و جیھانی عەرەبی ھەمیشە بە ڕکابەری سەرەکیی فێستیڤاڵی «فیلمی مەغریب» ناسراوە. لەم ساڵانەی دواییدا لەگەڵ سەرھەڵدانی فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دوبەی و فێستیڤاڵی فیلمی ئەبووزەبی، ئەم فێستیڤاڵە ھەوڵدەدات ڕۆڵی خۆی وەک بەناوبانگترین فێستیڤاڵ لە ناوچەکەدا بپارێزێت. ئەم بۆنەیە تاکە فێستیڤاڵی پێشبڕکێیە کە لەلایەن کۆمەڵەی نێونەتەوەییی بەرھەمھێنەرانی فیلم (FIAPF) لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقا پەسەند کراوە.

## سەرچاوەکان
خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی ئووگاندا

**خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی ئووگاندا** () ساڵانە پێشکەش دەکرێن بۆ ناساندنی نایابی لە پیشەسازی فیلم لە ئووگاندا. خەڵاتەکان لە ساڵی ٢٠١٣ لەژێر دەستپێشخەرییەکی کۆمیسیۆنی پەیوەندییەکانی ئووگاندا بۆ ناساندن و پەرەپێدانی پیشەسازی فیلمی ئووگاندا دەستیپێکردووە. فیلمە پاڵێوراوەکان لە فێستیڤاڵێکی پێنج ڕۆژەدا نمایش دەکرێن و ھەروەھا ڕاھێنان و بازاڕ و پێشانگەش بەڕێوەدەبات. شەوی خەڵاتکردنەکە بەڕێوەچوونی فێستیڤاڵی فیلمە کە بۆ ماوەی سێ ڕۆژ بەردەوام دەبێت. پۆلەکان بۆ تەلەڤیزیۆن لە ساڵی ٢٠١٦ ناسێنران لەکاتێکدا پۆلەکانی فیلم لە ساڵی ٢٠١٣ بە خەڵاتەکان دەستی پێکرد.

## سەرچاوەکان
فێستیڤاڵی فیلمی سیلوێرسکیرم

**فێستیڤاڵی فیلمی سیلوێرسکیرم** () فێستیڤاڵێکی فیلمە کە ساڵانە لە شاری کامپس بەی لە ئەفریقای باشوور بەڕێوەدەچێت. فێستیڤاڵەکە لە ساڵی ٢٠١٠ەوە ھەموو مانگی ئاب بەڕێوەدەچێت و یەکێکە لە تاکە فێستیڤاڵەکانی فیلمە ئەفریقییەکان لە جیھاندا. ساڵانە نزیکەی ٥٠٠٠ بلیت دەفرۆشرێت و ٦٥٠٠ کەسیش وەرگیراون، وەک فێستیڤاڵێکی تایبەتی فیلمە ئەفریقییەکان دادەنرێت. تا ٣٠ فیلم لە چەند بەشێکدا لە سەرانسەری چەشنە سینەمایییەکان نمایش دەکرێن. نزیکەی شەش فیلم کێبڕکێ لەسەر خەڵاتی درێژی فێستیڤاڵەکە دەکەن و نزیکەی پازدە کورتە فیلمیش لە کێبڕکێدا دەبن.

## سەرچاوەکان
فێستیڤاڵی فیلمی ڕواندا

**فێستیڤاڵی فیلمی ڕواندا** ھەروەھا بە **ھێڵیوود** ناسراوە () فێستیڤاڵێکی فیلمە کە ساڵانە لە مانگی تەممووزدا لە شاری کیگالی پایتەختی ڕواندا بەڕێوەدەچێت. فێستیڤاڵی فیلمی ڕواندا لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا ناوبانگێکی جیھانی بەدەستھێنا و بووەتە یەکێک لە ڕووداوە سینەمایییە گەورەکانی ئەفریقا. فێستیڤاڵی فیلمی ڕواندا لە ساڵی ٢٠٠٥ لەلایەن ئێریک کابێرا دامەزراوە. فێستیڤاڵی فیلمی ڕواندا کە لەلایەن سەنتەری سینەمای ڕواندا پێشکەش دەکرێت، کە ڕێکخراوێکە ئامانجی بەرەوپێشبردنی پیشەسازی فیلمی وڵاتەکەیە، فێستیڤاڵی فیلمی ڕواندا کە نازناوی «ھیلیوود»ی لێنراوە بەھۆی نازناوی «خاکی ھەزار گرد»ی ڕواندا، ھەربۆیە فێستیڤاڵێکی گەشتیارییە. بەھۆی خواستی کابێرا بۆ پیشاندانی فیلمەکان بە زۆرترین بینەر، فێستیڤاڵەکە نەک تەنھا لە پایتەختی کیگالی بەڕێوەدەچێت، بەڵکو فیلمەکان بە تایبەت ئەوانەی کە لەلایەن سینەماکارانی ڕواندا دروستکراون، لەسەر شاشەیەکی گەورە لە ناوچە گوندنشینەکانی سەرتاسەری وڵاتدا نمایش دەکرێن.

## سەرچاوەکان
فێستیڤاڵی فیلمی ھیندی لە ژاپۆن

**فێستیڤاڵی فیلمی ھیندی لە ژاپۆن** () فێستیڤاڵێکی فیلمە لە ژاپۆن. کاردەکات بۆ پەرەپێدانی فیلمە ھیندییەکان چ بازرگانی و چ سەربەخۆ. بیرۆکەی فێستیڤاڵی فیلمی ھیندی لە ژاپۆن لەلایەن سوورێش تاتی بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای «تاتی میدیا کۆرپۆریشن» سەرچاوەی گرتووە، کە کۆمپانیایەکی ژاپۆنییە و تایبەتە بە ڕاوێژکاری میدیایی، و خزمەتگوزارییەکانی ئایپی تیڤی، و بڵاوکردنەوە و بەرھەمھێنانی میدیا. یەکەمین فێستیڤاڵی فیلمی ھیندی لە ژاپۆن لە ساڵی ٢٠١٢ بەڕێوەچوو. لە کۆی ھەموو فیلمە پێشکەشکراوەکان باشترین ٢٠ فیلم ھەڵدەبژێردرێن بۆ ئەوەی بەشێک بن لە فێستیڤاڵی فیلمەکە.

## سەرچاوەکان
*
فێستیڤاڵی فیلمی چانگچون

**فێستیڤاڵی فیلم چانگچون** () ناوی فێستیڤاڵێکی فیلمی نێونەتەوەیییە کە ھەر دوو ساڵ جارێک لە شاری چانگچون لە چین بەڕێوەدەچێت. فێستیڤاڵی فیلمی چانگچۆن لە ساڵی ١٩٩٢ لەلایەن «گرووپی فیلمی چانگچون» دامەزراوە و سپۆنسەرە دارایییەکانی دیکەی وەک «وەزارەتی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن و سینەما»، «حکومەتی پارێزگای جیلین» و «شارەوانی چانگچون» پشتیوانی لێدەکەن. ھەرچەندە ئەم فێستیڤاڵە «نێونەتەوەیییە»، بەڵام خەڵاتە سەرەکییەکەی کە ناوی «ئاسکی زێڕین»ە، ھەرگیز بە ھیچ فیلمێک لە دەرەوەی چین و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا نەدراوە.

## سەرچاوەکان
*
سینئیست

**سینئیست** یان **فێستیڤاڵی فیلمی ئەورووپای ناوەڕاست و ڕۆژھەڵات** () فێستیڤاڵێکی ساڵانەی فیلمە کە قازانج نەویستە و لە مانگی ١٠ لە شوێنە جیاوازەکانی دەوروبەری لۆکسمبۆرگ بەڕێوەدەچێت. فێستیڤاڵی فیلمی سینئیست تایبەتە بە پێشکەشکردنی بەرھەمە سینەمایییەکانی ئێستای وڵاتانی ئەورووپای ناوەندی و ڕۆژھەڵات، کە بەشێکە لەو شوێنەی کە پێشتر پێی دەگوترا «بلۆکی ڕۆژھەڵات». ھەرچەندە فێستیڤاڵەکە گرنگی بە فیلمە درێژەکانی ئەم دوایییە دەدات، بەڵام بە یەکسانی سەرنجڕاکێشترین فیلمی بەڵگەنامەیی و بەرھەمی ئەنیمەیشن و کورتە فیلم پێشکەش دەکات. جگە لە پرۆژە فیلمەکان، فێستیڤاڵەکە بەرنامەیەکی دەوڵەمەندی بۆنە ھاوڕێیەتییەکانیش پێشکەش دەکات، لەوانە کۆنسێرت، پێشانگە، دیبەیت و خواردنی ئێواران، ھەروەھا پشتگیری لە پڕۆژەیەکی خێرخوازییش دەکات. چاپی ١٤ی سینئیست لە ٧ تا ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بەڕێوەچوو.

## سەرچاوەکان
*
زاتباوەڕی

**زاتباوەڕی** ئەو ڕوانگە فەلسەفییەیە کە دەڵێ شتەکان ھەڵگری کۆمەڵێ تایبەتمەندین کە بەبێ ئەوانە ئیتر خۆیان نین و ناناسرێنەوە. یانی تایبەتمەندیگەلێک کە زاتیان دەر دەخا و، بۆ ئەوەی ھەمان شت بن پێویستیانە.

## لە فەلسەفەدا
زاتی ھەر شتێ جەوھەر یا فۆرمی ئەو شتە دیاری دەکا. لێرەدا، مەبەست لە فۆرم، ھەر ئەوەیە کە لە ئایدیالیزمی ئەفلاتوونیدا ھاتووە: ھەتاھەتایی و نەگۆڕ و ھەربمێن. لە سەرەتاکانی فەلسەفەی ڕۆژاواییدا، ئەفلاتوون بە یەکێ لەو فەیلەسووفانە دەژمێردرێ کە باوەڕی بە زات بووە و، لە تیۆرییەکەی خۆیدا باسی «فۆرمەکان» یا «ئایدیاکان» دێنێتە پێشەوە و وەک زاتی ناماددیی ھەموو شتەکان دەیانناسێنێ. بە ھەمان شێوە، ئەرەستووش لە کاتەگۆرییەکانیدا، وای ڕادەنێ کە ھەموو شتێ جەوھەرێکی ھەیە کە وەکوو جۆرج لاکۆف دەڵێ، «شتەکە دەکا بەوەی کە ھەیە و، بەبێ ئەو چیدیکە ئەو چەشنە شتە نییە». 

ئۆمانیزمی کلاسیکیش تێگەیشتنی لە ئینسان زاتباوەڕانەیە و دەڵێ سروشتی ئینسان نەگۆڕ و ھەتاھەتایییە. ئەمەش لە لایەن زۆر فەیلەسووفی دژە ئۆمانیست و ماتێریاڵیست و ئێگزیستانسیاڵیستەوە بەر ڕەخنە کەوتووە.

## لە بیۆلۆجیدا
پێش ئەوەی پەرەسەندن ببێ بە تیۆرییەکی زانستی، زانایانی بیۆلۆجی باوەڕیان ئەمە بوو کە جۆری گیاندار ناگۆڕدرێ و بە درێژەی کات وەک خۆی دەمێنێتەوە. بۆ وێنە، زانای سەدەی نۆزدەیەم، لویز ئاگاسیز، دەیوت جۆرەکان و جنسەکان جێگیرن و تێگرەوەی تیشکی ئەو وێنەیەن کە لە زەینی خالقیاندا بووە. ئەمە بەئاشکرا ڕوانگەیەکی زاتباوەڕانەیە.

## سەرچاوە
Essentialism (enwiki)

پۆل:تیۆرییە فەلسەفییەکان
فێستیڤاڵی فیلمی ئەلگۆنە

**فێستیڤاڵی فیلمی ئەلگۆنە** () فێستیڤاڵێکی ساڵانەی فیلمە کە لە ساڵی ٢٠١٧ دامەزراوە، لە شارۆچکەی ھاوینەھەواری دەریای سوور ئەلگۆنە لە میسر بەڕێوەدەچێت. یەکەم فێستیڤاڵەکە لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧ دەستی پێکردووە. فیلمی ھەستبزوێنی دەروونیی «دایکی ترسناک» لە نووسینی ئانا ئوروشادزێی دەرھێنەری جۆرجیی، خەڵاتی ئەستێرەی زێڕینی بەدەستھێنا، کە خەڵاتی سەرەکی پێشبڕکێی فیلمە درێژەکانی فێستیڤاڵەکەیە.

## سەرچاوەکان
مۆزەخانەی شاری ئیلات

**مۆزەخانەی شاری ئیلات** (بە عیبری: מוזיאון היסטורי "אילת עירי") مۆزەخانەیەکی مێژوویییە لە شاری ئیلات لە ئیسرائیل. مۆزەخانەکە تایبەتە بە مێژووی گەشەسەندنی شاری ئیلات.

مۆزەخانەکە پێشانگای تێدایە سەبارەت بە گرتنی شاری ئیلات لە ساڵی ١٩٤٩، مێژووی بنکەی دەرەوەی دەریای سووری ئیسرائیل. مۆزەخانەکە کۆمەڵێک وێنەی تێدایە دەربارەی گەشەسەندنی شاری ئیلات کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی چلەکان تا شەستەکان. مۆزەخانەکە زانیاری و مالتیمیدیای تێدایە سەبارەت بەو کۆمپانیایانە کە لەم بەشەی ئیسرائیل نیشتەجێ بوون وەک کۆمپانیای خوێ، کۆمپانیای ڕوانگەی ژێر ئاوی
مێکۆرۆت

## مێژوو
مۆزەخانەکە لەلایەن کۆمەڵێک خۆبەخشی دێرین لە شاری ئیلاتەوە دامەزراوە.

## پێشانگا

File:Iranian weapons floatation tank Karine A Eilat Museum.JPG
File:PikiWiki Israel 8106 gmc bus in eilat museum.jpg
File:Eilat Museum 03.jpg
File:Eilat Museum 12.jpg
File:Eilat Museum 11.jpg


## سەرچاوەکان

پۆل:بینا و پێکھاتەکان لە ئیلات