ھێزە وشکانییەکانی عێراق

وێنۆک
**ھێزی زەمینی عێراق** (بە عەرەبی: القوات البریة العراقیة)، یان **سوپای عێراق** (بە عەرەبی: الجیش العراقی)، پێکھاتەی ھێزی زەمینی ھێزە چەکدارەکانی عێراقە. تا کودەتای تەممووزی ١٩٥٨ بە سوپای شاھانەی عێراق ناسرابوو.

سوپای عێراق لەلایەن بەریتانیاوە لە قۆناغی نێوان جەنگەکانی کۆنترۆڵی دیفاکتۆی بەریتانیا لە عێراقی ئیجباریدا دروست کرا. دوای داگیرکردنی عێراق لەلایەن ھێزەکانی ئەمریکاوە لە ساڵی ٢٠٠٣، سوپای عێراق بە درێژایی ھێڵەکانی ئەمریکا بە بڕێکی زۆر ھاوکاری سەربازی ئەمریکا لە ھەموو ئاستێکدا ئاوەدانکرایەوە. بەھۆی ئەو یاخیبوونەی عێراقییەوە کە پاش ماوەیەکی کەم لە لەشکرکێشییەکە دەستی پێکرد، دواتر سوپای عێراق بە شێوەیەک داڕێژرا کە لە سەرەتادا ھێزێکی دژە یاخیبوون بێت. لەگەڵ کشانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠١٠، ھێزە عێراقییەکان بەرپرسیارێتی تەواوی ئاسایشی خۆیان لە ئەستۆ گرتووە. وتارێکی نیویۆرک تایمز پێشنیاری ئەوە دەکات کە، لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠١٤، ئەمریکا ٢٥ ملیار دۆلاری وەک مەشق و ئامێرەکانی سوپای عێراق دابین کردووە جگە لە بڕە پارەیەکی گەورەتر لە گەنجینەی عێراق.

## مێژوو
ھێزە چەکدارە نوێیەکانی عێراق لەلایەن شانشینی یەکگرتووەوە لە ماوەی دەسەڵاتیان بەسەر عێراقدا دوای جەنگی جیھانی یەکەم دامەزران. پێش ئەوەش لە ساڵی ١٥٣٣ تا ١٩١٨ عێراق لەژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا بووە و وەک بەشێک لە سەربازی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی شەڕی کردووە. سەرەتا بەریتانییەکان سەربازە لیڤیەکانی عێراقیان دروست کرد، کە لە چەند کەتیبەیەک لە سەرباز پێکھاتبوو کە ئەرکی سەرەکییان پاراستنی بنکەکانی ھێزی ئاسمانی شاھانە بوو کە لەندەن عێراقی پێ کۆنترۆڵ دەکرد. لیڤیەکان گونجاو بوون بۆ ئەرکی مەبەستداریان کە بەرگریکردن لە فڕۆکەخانەکانی فەرماندەیی عێراقی بەڕیتانی بوو، بەڵام ھەڕەشەی شەڕ لەگەڵ کۆماری تورکیای تازە پێکھێنراو، ئینگلیزەکانی ناچار کرد ھێزە سەربازییە ڕەسەنەکانی عێراق فراوان بکەن.
  [وێنۆک|سەربازانی عێراق بە یەکێک لە زرێپۆشە نوێیەکانیان لێدەخوڕن. لیوای ٢ی عێراق، فیرقەی ١ی [عێراق، گەیاندنی ١٠ زرێپۆشی ھومڤی پێگەیشت.]]

وێنۆک|گروپێک لە سەربازانی عێراق، ساڵی ١٩٥٨

ئەنقەرە ڕای گەیاند ویلایەتی مووسڵی عوسمانی کرد وەک بەشێک لە وڵاتەکەیان، لە کاتی بەرخۆدانیان لە بەرامبەر دابەشکردنی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی. ئەم پارێزگایە ھاوتایە لەگەڵ سێیەمی باکووری عێراقی نوێ کە زیاتر کوردستانی عێراقە و کێڵگە نەوتییە دەوڵەمەندەکانی کەرکووک دەگرێتەوە. لە ساڵی ١٩٢٠ سەربازانی تورکیا دزەیان کردە ناو کوردستانی عێراق و گارنیۆنە بچووکەکانی بەریتانیایان بە زۆر لە سلێمانی و ڕەواندوز لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان دەرھێنا. ئەمەش وای کرد بەریتانییەکان لە ٦ی کانوونی دووەم ١٩٢١دا سوپای عێراق پێکبھێنن (دواتر بە ڕۆژی سوپای عێراق ناودەبرێت)، دواتر لە ساڵی ١٩٢٧دا ھێزی ئاسمانی عێراق پێکبھێنن فەیلەقی نوێی ئەفسەرانی عێراق، کە فەرماندە باڵاکان لەلایەن ئەفسەرانی بەریتانیەوە سەرپەرشتی دەکرێن، ھەروەھا زۆربەی پۆستەکانی مەشقکردن.

## چاکسازی لە سوپادا
بە پشت بەستن بە چاوەڕوانی ئیدارەی بوش کە پاش ڕووخانی ڕژێمی سەدام حسێن، سەربازانی ھاوپەیمانان وەک ڕزگارکەر پێشوازییان لێ بکەن. پلاندانەرانی پێش جەنگی ئەمریکا چاوەڕوانی بەرخۆدانێکی کەمیان لە گەلی عێراق دەکرد. پلانیان دانابوو سوپایەکی نوێ دابمەزرێنن بۆ ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی بەرگری لەدژی دوژمنانی دەرەکی. پلانێک داڕێژرا بۆ ئەوەی لە ماوەی سێ ساڵدا سوپایەکی نوێ دروست بکرێت کە لە ٤٦ ھەزار سەرباز پێکھاتبوو کە لە ٢٧ کەتیبە دابەشکرابوون بەسەر سێ فیرقەدا.

## بارودۆخی ئێستا
سوپای عێراق لە ١٠ فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکان پێکدێت، یەکەکانی عێراقیش لەلایەن فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە ھاوبەشەکانەوە بەڕێوەدەبرێن، فەرماندەیی ھێزی وشکانیش ڕاستەوخۆ فیرقەکانی سوپا بەڕێوەنابات. سوپای عێراق بەسەر ١٤ فیرقەدا دابەشکراوە و لە بەرامبەردا دابەشکراوە بەسەر ٥٨ لیوادا، واتە ١٨٨ کەتیبەی شەڕکەر و لە ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی کەتیبەی شەڕکەر بووە ٢٠٠ لیوا. ھەر فیرقەیەک بەسەر چوار لیوادا دابەشکراوە، فەوجێکی ئەندازیاری و فەوجێکی تۆپخانە.

## سەرچاوەکان