open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پیکی بڵایندەرز (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

**پیکی بڵایندەرس** زنجیرەیەکی درامی مێژوویی تاوانیی تەلەڤیزیۆنی بەڕیتانییە کە لەلایەن ستیڤن نایتەوە دروستکراوە. دانراو لە بێرمینگام، ئینگلتەرا، زنجیرەکە باسی کارەکانی خێزانی تاوانی شێڵبی دەکات لەدوای جەنگی جیھانی یەکەم. خێزانە خەیاڵییەکە بە کەمی لە چەتە لاوەکانی بەھەمان ناو وەرگیراوە، کە لە شارەکەدا چالاک بوون لە ١٩٨٠اکان بۆ سەرەتای سەدەی بیستەم.

*پیکی بڵایندەرس* لە کاستێکی پڕ ئەستێرە پێکدێت، کە کیڵیان مۆڕفی، ھێلێن مەککڕۆری، جۆو کۆڵ، و پۆڵ ئاندرسن ڕۆڵی سەرەکی، تۆمی شێڵبی، ئێلیزابێت «پۆڵی» گرەی، جۆن شێڵبی، و ئارتەر شێڵبی ئەگێڕن، کە پایەبەرزی دەستەکەن. سام نیڵ، تۆم ھاردی، پادی کۆنسیدین، ئەیدریەن بڕۆدی، ئایدن گیڵێن، شارلۆت ڕایڵی، سام کڵافڵین، و ئانیا تەیلۆر-جۆی ڕۆڵی دووبارەبووەوەیان لە چەدەھا بەشی زنجیرەکە. زنجیرەکە لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣دا نمایشکرا، کە لە بی بی سی ٢ پەخش ئەکرا تا وەرزی چوارەم، و دواتر گوازرایەوە بۆ بی بی سی ١ بۆ وەرزی پێنجەم.

لە ٢٠١٨دا، دوای بردنەوەی خەڵاتی باشترین زنجیرەی درامی لە خەڵاتە تەلەڤیزیۆنییەکانی بافتا، نایت باسی «خواستی کردنی بە چیرۆکێکی خێزانێک لە نێوان دوو جەنگدا، و کۆتایی پێبێت بە وریاکەرەوەی یەکەم ھێرشی ئاسمانی لە بێرمینگام»، کە لە ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٤٠دا ڕوویدا. وەرزی پێنجەم لە بی بی سی ١ پەخشکرا لە ٢٢ی ئابی ٢٠١٩ و لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩دا کۆتایی ھات. نێتفلیکس، بە ڕێکەوتنێک لەگەڵ کۆمپانیای وینستاین و ئێندێمۆڵ، مافی بڵاوکردنەوەی *پیکی بڵایندەرس*ی وەرگرت لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و جیھان. لە کانوونی دووەمی ٢٠٢١دا، ڕاگەیەندرا کە وەرزی شەشەم کۆتا وەرزی زنجیرە تەلەڤزیۆنییەکە دەبێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*  لە بی بی سی
*  لە نێتفلیکس
* 

پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان
پۆل:زنجیرە درامییەکانی بی بی سی
پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی دەربارەی تاوانی ڕێکخراو
پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩
پۆل:زنجیرە دەربارەی خێزانەکان
پۆل:ئەو زنجیرانەی خەڵاتی بافتایان وەرگرتووە
پۆل:زنجیرەکان دەربارەی خێزان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە وەرگیراون بۆ فیلم
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ یارییە ڤیدیۆیییەکان گونجاندووە
لەیلا عومەر

**لەیلا عومەر عەلی** (لەدایکبووی ١٩٧٥) کەسایەتییەکی سیاسیی کورد و ئەندامێکی ژنە لە ئەنجومەنی سەرکردایەتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان. لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠ وەک جێگری پارێزگاری سلێمانی دیاریکرا و لە ٣١ کانوونی دووەمی ٢٠٢١ دەستبەکار بوو. دواتر لە ١٠ی شوباتی ٢٠٢٢دا، بووە شارەوانی سلێمانی و ھەتا ئێستاش ئەو پۆستەی پێیە. ئەو یەکەم ژنە لە مێژوودا کە بووەتە جێگری پارێزگاری سلێمانی و شارەوانی سلێمانی.

## ژیان
لەیلا عومەر لە شاری سلێمانی لە ساڵی ١٩٧٥ لە دایکبووە، دوای تەواوکردنی قۆناغەکانی بنەڕەتیی و ئامادەییی لە کۆلێژی یاسای زانکۆی سەڵاحەدین درێژە بە خویندن دەدات و لە ساڵی ١٩٩٦ بڕوانامە لە بواری یاسا بەدەست دەھێنێت. لە بەڕێوبەرایەتی تۆمارکردنی خانووبەرەی ڕۆژھەلاتی شاری سلێمانی لە ساڵی ١٩٩٧ دامەزراوە، لە سالێ ٢٠٠٠ بووە جێگری ھەمان بەڕێوەبەرایەتی و لە ٢٠٠٥یش بووە بە بەڕێوەبەر. دوای بەشداری کردنی لە سیاسەت بووە ئەندامی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان لەو حیزبە چەندی پۆستی وەرگرتووە. ساڵی ٢٠١٩ بە ئەندامی یەدەگی سەرکردایەتی یەکێتی ھەڵبژێردرا، لە ئێستاشدا ئەندامە لەم ئەنجوومەنە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:زیندووان
پۆل:ژنان لە سیاسەت
پۆل:ژنانی سیاسیی کورد
تسورو ئاوۆکی

**تسورو ئائۆکی** (؛ ئائۆکی تسورو؛ ٩ی ئەیلوولی ١٨٩٢–١٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٦١) لە سەردەمی خۆیدا ئەکتەرێکی بەناوبانگی سەر ستەیج و ئەکتەری سەر شاشە بوو کە بەشداری ژمارەیەکی زۆری لە فیلمی بێدەنگ کردووە لە کاتی ١٩١٠ەکان تا ١٩٢٠ەکان ئائۆکی لەوانەیە یەکەم ئەکتەری ئاسیا بووبێت کە زۆرترین بەرھەمی فرۆشتنی ھەبووبێت لە وێنە جوڵاوەکانی ئەمریکا

## ژیان و کارکردن
وێنۆک|تسورو ئائۆکی لەلای ڕاست و لە چەپ ھاوسەرەکەی سێسو ھایاکاوا لە کاتی کاری نواندن لە فیلمی دە دراگۆن پەینتە (The Dragon Painter)
لە تۆکیۆ، ژاپۆن لە دایکبووە ئائۆکی لە ١٨٨٩ لەگەل مامی (ئۆتۆجیرۆ کاواکامی) و ھاوسەرەکەی مامی (سادایاکۆ کاواکامی) دەچێتە کالیفۆرنیا (ئەمریکا)، و مامی لەگەل گرووپە ئەکتەرییەکەی لە یەکەم وەستانیان لە سان فرانسیسکۆ دەست بەکاری نمایشی دەکەن، و دواتر لەوێ بەشداری لە چەندین فیلم دەکات جگە لە ئەمریکا لە فرەنساش بەشداری لە فیلم ھەیە و کاری نواندنی کردووە لەگەل ھاوسەرەکەی.
وێنۆک|تسورو ئائۆکی ١٩١٥

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٢
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تۆکیۆ
پۆل:مردووانی ١٩٦١
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی فیلمی بێدەنگ
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج
پۆل:خانمەکتەرانی ژاپۆن لە فیلم
تیپی مۆسیقای بابان

**تیپی مۆسیقای بابان** گرووپێکی مۆسیقی کوردی بوو کە ساڵی ١٩٨٠ لە شاری سلێمانی دامەزرا و یەکەم ئالبۆمیان لە ساڵی ١٩٨٣ لە ستۆدیۆی زانکۆی سلێمانی تۆمار کرد. نەریمان بابان سەرۆکی تیپەکە بوو و ئامانجیان بەرەو پێش بردنی ھونەری کوردی و پێشکەش کردنی گۆرانی بە شێوازێکی نوێ و تایبەت بەخۆیان بوو. ئەم تیپە بە بێ مۆڵەت و بە شێوەی نایاسایی چالاک بوو و زۆرتری بەرھەکانیشیان لە ژێرزەمین و لە شەودا تۆمار کراوە. ساڵی ١٩٨٥ گرووپ پێکھاتەیەکی دیکە بەخۆی دەگرێ و ئەوجار بە ئەندامانێکی نوێوە لە چالاکی بەردەوام دەبێ، ھەر ھەمان ساڵیش گۆرانیی فەرەنجی پۆشی نەجمەدەین غوڵامی تۆمار دەکەن. پەشیمانی دوایین بەرھەمی ئەم تیپەیە و ساڵی ١٩٩٤ کۆتایی پێ دێت.

## ئەندامان
دامەزرێنەرانی تیپەکە:
# کاوە مستەفا
# کامەران مستەفا
# نەریمان بابان
# پێشڕەو خالید ڕەشید
# دانا خالید ڕەشید
# ئاراس شێخ عارف
# ھاودەمی فلووت

ئەندامانی دوای ١٩٨٥:
# نەریمان بابان
# سەرباز جەماڵ
# زانیار شێخ نووری
# کاوان عومەر
# ڕزگار عوسمان
# سەباح جەعفەر
# بژار دیلان
# حەمەعەزیز مەلا ڕەحیم

## بەرھەمەکان
ئەو ساڵانەی ئالبۆمیان بڵاو کردووەتەوە:
* ١٩٨٣
* ١٩٨٥
* ١٩٨٦
* ١٩٨٨
* ١٩٨٩
* ١٩٩٢

بەشێک لە بەرھەمەکانی تیپەکە:
# وتم بە دڵەی ھەژار
# من نەگۆڕاوم
# گوڵاڵە سوورە
# ھەر وەکوو نەی
# بارانی بەھار
# دکتۆر
# دەسا ڕێگەم بدەن
# بە سەرخۆشم مەزانن
# دیتم لەناو دار و دەوەن
# تۆ ھەوریت و باران خەم
# چراخ وەنەوشە
# سۆزەکەم
# ھەرچی خەمە
# ساقی
# ئێوارەیە
# نازدار
# ژیان و ئەرکی ناخۆشی
# وەرە لام
# پرسیار
# شەھید
# ڕووخان

## سەرچاوەکان
* نەریمان بابان: سانسۆرێک نییە رێگا لەو مەھزەلەیە بکرێت کە بەھونەر دەگرێت  چرا تیڤی
* نەریمان بە دە تراک ئەلبومەکەی بڵاودەکاتەوە  خاک تیڤی
* نەریمان بابان لە نوێترین دەرکەوتنیدا

پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
پۆل:نەریمان بابان
کوردە جووەکانی ئیسرائیل

**کوردە جووەکانی ئیسرائیل** مەبەست لەو کۆمەڵەیەیە کە دانیشتوو یان لەدایکبووی ئیسرائیلن و لە بنەچەدا کوردن، ژمارەی کوردەکانی دانیشتوو لە ئیسرائیل زیاتر لە ٢٠٠٬٠٠٠ کەسە.

## ئەمانەش ببینە
* مێژووی جووەکان لە کوردستان

## سەرچاوەکان

پۆل:پەرتبوونی کورد
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئیسرائیل
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
کوردانی ئوسترالیا

**کوردانی ئوسترالیا** مەبەست لە ئەو کۆمەڵەیە کە دانیشتوو یان لەدایکبووی ئوسترالیان و لە بنەچەدا کوردن. لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦ی ئوسترالیا نزیکەی ١٠٬٠٠٠ کەس لە خەڵکەکانی ئوسترالیا لە بنەچەدا کوردن و ٦٬٢٠٠ کەس لەوان لە ماڵەیان بە زمانی کوردی دەدوێن. زۆرینەی کوردەکانی ئوسترالیا لە سیدنی و مێلبۆرن نیشتەجێن.

## مێژوو
یەکەم کۆچبەرانی کورد لە ئوسترالیا لە نیوەی دووەمی دەھەی ١٩٦٠، لە تورکیاوە گەیشتنێ. لە ئاخرەکانی دەھەی ١٩٧٠، ھەندێک بنەماڵەی تریش لە سووریا و لوبنان بۆ ئوسترالیا ھاتن. لە نیوەی دووەمی دەھەی ١٩٨٠، زۆربەی ئەم کوردانەی بە ئوسترالیا دەھاتن لە عێراق و ئێرانەوە بوون. ھەروەھا ھەندێکیش کورد لە وڵاتانی ئەرمەنیا و گورجستان بە ئوسترالیا کۆچیان کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئوسترالیا
پۆل:کورد
پۆل:پەرتبوونی کورد
لەپۆستدابوون

**لەپۆستدابوون** کەسێک کە لە ئێستادا ھەڵگری پلەیەک یان پۆستێکە، بە زۆری بۆ ھەڵبژاردنەکان بەکاردێت، بۆ نموونە ھەڵبژاردن بۆ سەرۆکایەتی، لەپۆستدابوون کەسێکە کە پلەیەک بەدەستەوە دەگرێ و کاری پێدەکات پێش ھەلبژاردنەکان ئەمە جگە لەوەی دووبارە ھەڵبژێردرێتەوە یان لەھەنێک باوردۆخدا، لەوانەیە لە پۆستدابوون بەردەست نەبێت لەکاتی ھەڵبژاردن بۆ پلەیەک و پۆستێک (بۆ نموونە، کاتێک دەنگدانێکی نوێ دروست دەکرێت) لەم باروودۆخە پلە یان پۆستەکە بە کراوەیی یان وەستاو دەمێنێتەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ھەڵبژاردنێک بەبێ لە پۆستدابوون وەک شوێنێکی کراوە یان شوێنێکی وەستاوە

## لێکۆلینەوەی زیاتر
* De Magalhaes, L. (2015). Incumbency effects in a comparative perspective: Evidence from Brazilian mayoral elections. *Political Analysis*, *23*(1), 113–126.

## سەرچاوەکان
* *[[:en:Oxford_English_Dictionary|Oxford English Dictionary]]*. 2nd ed. 1989. Print.
* 

پۆل:وشە سیاسییەکان
پێڕستی گەشتە فەرمییەکانی کرستی کالیولاید بۆ دەرەوە

[وێنۆک|کرستی کالیولاید لەگەل [ڤلادیمیر پوتین]]
ئەمە پێڕستی گەشتە فەرمییەکانە بۆ دەرەوە لەلایەن کرستی کالیولایدی پێنجەم سەرۆکی ئیستۆنیا. کرستی یاوەریکراوە لەلایەن جۆرج-رێنی ماکسیمۆڤسکی ھاوسەرەکەی.

## پێڕستی سەردانەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:سەردانە دیپلۆماسییەکان
ھاروکا تۆماتسو

**ھاروکا تۆماتسو** (، تۆماتسو ھاروکا؛ لەدایکبووی ٤ی شوباتی ١٩٩٠) ئەکتەر، ئەکتەری دەنگی و گۆرانیبێژێکی ژاپۆنییە کە لەلایەن Sony Musicەوە دامەزراوە لەماوەی کارەکەیدا بەشداری لە نزیکی ٩٠ ئەنیمێ و ٢٠ فیلم کردووە جگە لە بەشدارییەکانی لە یارییە ڤیدیۆیییەکان کە لە ٢٠٠٨ تا ٢٠٢٠ بەشداری ھەیە لە نزیکەی ٢٠ یارتی ڤیدیۆیی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*  
* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ژاپۆنییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ژاپۆنی
پۆل:گۆرانیبێژە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنەگۆرانیبێژە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژانی ئەنیمێ
پۆل:خانمەکتەرانی کایەی ڤیدیۆییی ژاپۆنی
پۆل:بەدەستھێنەرانی خەڵاتی سێیوو
پۆل:خانمەکتەرە ژاپۆنییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨
پۆل:خانمەکتەرە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم
مێژووی ڕاپەڕینی کورد

**مێژووی ڕاپەڕینی کورد** کتێبێکە لە نوسینی عەلائەدین سەجادی. کتێبەکە لە ڕۆژی ٢ی کانوونی دووەمی ١٩٥٩ بڵاوکراوەتەوە.

یەکەم جار ساڵی ١٩٥٩ لە بەغدا لە چاپخانەی مەعاریف چاپکراوە. جارێکیش لە ساڵی ١٩٩٦ لە ئێران لە سەقز چاپ کراوەتەوە.

## ناوەرۆک
لەبەرگی دەرەوی نوسراوە: (پاگژی ئاگادارییەک لە سەرچاوە و بناغە و ئامار و شوێن و ژیانی کۆمەڵایەتی کورد، دروستبوون و پێکھاتنی قەومییەت، لاپەڕەیەکی درێژی کارەساتەکانی کورد لە ھەموو ڕوویەکەوە. بەجۆرێکی تێکڕایی «تەئریخێکی سیاسی عالەمی کورد» لە دەورەکانی کۆن و تازەدا)

لەبەرگی ناوەوەی نوسراوە: (کۆمەڵە کارەساتێکی مێژوویی شۆڕشی گێتی کوردییە، کە لە کانگای دەرونێکی پڕ خرۆشەوە پاڵەوانەکانی شۆڕشی ئەو گێتەیییە دەستیان داوەتێ و لاپەڕەیەکی زێڕیینیان ھێناوەتە بەرھەم پێویستە ھەموو کوردێک، بەڵکو ھەموو بێگانەیەک ئاگاداریی بەسەر ئەم زانیاریانەدا پەیداکا بۆ ئەوە بە دانایی خۆی ببێ بە ئەندامێکی توانا)

**سەرچاوەکانی نووسەر**

١_شرفنامە… شەڕەفخانی بەدلیسی

٢_تاریخ مردوخ… آیت اللە الکردستانی

٣_تاریخ اردلان… ناصر آزادپور

٤_اسرار بارزان… دکتۆر اسماعیل اردلان

٥_خلاصة کرد و کردستان… محمدامین زکی

٦_مشاھیر الکرد… محمدامین زکی

٧_امارة بھدینان… صدیق الدملوجی

٨_تاریخ الوزارات العراقیة… سید عبدالرزاق الحسنی

٩_الضحایا الثلاثات… عبدالمنعم الغلامی

١٠_القضیک الکردیة … دکتۆر بلەچ. شێرکۆ

١١_بارزان المظلومة… معروف جیاووگ

١٢_یاداشت… ڕەفیق حیلمی

١٣_مێژووی ئەدەبی کوردی… عەلائەدین سەجادی

١٤_ھەڵکەوتێکی دێڕی… حوسین حوزنی موکریانی

١٥_مەسەلەی کوردەکان… و.جی. ایفلنستن. وەگێڕانی عبدالقادر حیشمەت

١٦_از مھاباد خونین… نجفقلی پسیان

١٧_مرگ بود بازگشت ھم بود … نجفقلی پسیان

١٨_یاداشتی دەسنوس لە بارەی سابڵاخەوە… عبدالرحمان زەبیحی

١٩_الخرائط والمساحات العراقیة

٢٠_ئەو شۆڕشانەی کە لە بارەی عێراقەوە دەرچوون

٢١_ڕۆژنامەکوردییەکان

٢٢_گۆڤاری گەلاوێژ

### ناواخنی کتێبەکە
* مێژوویەکی کورتی کورد
* ژمارەی کورد
* ژیانی کۆمەڵایەتی کورد
* قەومییەت
* شۆڕشی بەدرخانییەکان
* شۆڕشی حەمەپاشا ڕەواندز
* شۆڕشی سەردار ڕەشی
* شۆڕشی شێخ مەحموود
* شۆڕشی بەرزان
* شۆڕشی سمکۆ
* شۆڕشی سابڵاخ.

## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبە کوردییەکان
پۆل:کتێبە مێژوویییەکان
پۆل:کتێبەکانی عەلائەدین سەجادی
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:مێژووی کورد
گێتیی زیندەوەر

**گێتی زیندەوەر** نووسینی عەلائەدین سەجادی ناوی تەواوی کتێبەکە بریتییە لە *گێتی زیندەوەر گیانلەبەران، دار و درەخت، گژوگیا، بارسییەکان (ئەجرام)ی سروشتی و کانەکان (مەعادین)*. قازانج و سوود و زیانی ھەر یەک لەمانە.

لەبەرگی ناوەوەی کتێبەکەدا نوسراوە:(کتێبێکە دنیایەکی سەربەخۆی گرتووە، لەبارەی گیانلەبەران، دار و درەخت، گژوگیا، ئەستێرە و با، کان و دەلیا، کوچک و نرخیا. لەبارەی چاکەو زیانیانەوە، کەڵک و نرخیانەوە، ھۆش و بیریانەوە، چۆنییەتی و ژینیانەوە. ئەو شتانە تیایانا ھەن، ئەو بەرھەمانە کە ئەیدەن، ئەو کارانە کە ئەیکەن، ئەو سروشتانەی ھەر ھەن)

## بەشەکانی کتێبەکە
١_ئادەمیزاد

٢_چوارپێکان

٣_گێتی پەلەوەر

٤-جڕو جانەوەر

٥_دار و درەخت

٦_ڕوەک (شیناوەرد)

٧_بارسایییەکانی سروشتی و کانەکان

٨_شتە ڕۆناوییەکان

٩_شتە بەردییەکان.

ئایا لەبەینی دوو لاپەڕەی ئەم ژیانە پان و بوێشەدا چۆن ئادەمیزاد لە دەوری سەرەتایییەوە کەوتە ئەم دەورە کەوا بەم جۆرە پەنجە لە پەنجەی مانگ بدا؟.... چۆن کەوتە سەر ئەوە کە سەربەرێتە ناو نھێنییەکانی پەرجۆ_موعجیزەی کەونی و ئەم فەلسەفە شاراوانەی کە لە لەشی گیانلەبەر و ھەست دار و بێگیان و بێھەستێکی کەونەکەدایە؟

ھەمووی بە وردبوونەوە و بە تاقیکردنەوەی ئەو شتانە کە جاری یەکەم بە ناکوی تووشی دەبوو جاری دووەم بە تاقیکردنەوە. کەوابو تاقیکردنەوەیە کە پایەیە ئادەمیزادی لە باری نەزانینی ڕواڵەتەیەوە گەیاندووەتە ئەو ئاستە کە پەنجە لە پەنجەی ھەموو شتێک بدا، تاقیکردنەوەیە کە نھێنییەکانی لەشی گیانلەبەر و دار و دەوەن بزانێ و لێی تێبگا کە بەری ئەمانە چییەو چ فەلسەفەیەکە لەم گێتی پاژی و ھاماوییەدا ھەیە.

ئەوا منیش لەسەر ئەو ھەستە ئەو شتانە کە کورد بە تاقیکردنەوە دەمی بۆ بردووە ئەوی دەستم کەوت خستمە سەر کاغەز بۆ ئەوە لەو ڕەوڕەوەیە دوانەکەوین. وەلەشێوەی دانانەکەشیا شێوەی ۆیتە ئەبجەدیەکانم گرتووە نەک وەک چەشنی شتەکە، ئەمەش بۆ ئەوە ئەگەر یەکێ شتێکی بوێ زوو بۆی بدۆزرێتەوە… کەوابو پێش ھەموو شتێک ئادەمیزاد.

## سەرچاوەکانی نووسەر
١_حیاة الحیوان… کمال الدینی دەمیری

٢_عجائب المخلوقات… زکریای قەزوینی

٣_الحیوان… جاحظ

٤_فەرھەنگی نەفیسی… دکتر علی اکبر نەفیسی

٥_عجائب البلدان… ابو المؤیدی بەلخی

٦_تاقیکراوەکانی کوردی کە نووسەر کۆی کردونەوە.

لە پاشکۆی کتێبەکەدا وێنەی ئەو شتانە دانراوە کەباس کراون ھەروەھا لەناوەرۆکی کتێب لەگەڵ باسی ھەر یەکەیان.

## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبەکانی عەلائەدین سەجادی
تیپی مۆسیقای پاشای گەورە

**تیپی مۆسیقای پاشای گەورە** گرووپێکی مۆسیقیی کوردی بوو کە لە ١ی تەممووزی ١٩٧٧ لە شاری ڕەواندز دامەزرا. ئەم تیپە بەشێک بوو لە کۆمەڵی ھونەر و وێژەی کوردی کە ھەمان ساڵ لە ڕەونداز دامەزرابوو. زرار محەممەد مستەفا سەرۆکی ئەم کۆمەڵە و دامەزرێنەری تیپی مۆسیقای پاشای گەورە بوو. تیپەکە بەگشتی ٧٥ بەرھەمی تۆمار کرد و توانی لە بەشی موزیکی جیھانی وەکوو ئۆکێستراش چالاکی بنوێنی. ھونەرمەندان بەھجەت یەحیا و عەدنان کەریم و ڕازاو یەکەم بەرھەمیان لە لای ئەم گرووپە تۆمار کردووە.

## ئەندامان
بەشێک لە ئەندامانی تیپەکە:
# زرار محەممەد مستەفا
# ئەحمەد شێخە حوسێن
# زەینەل خەیری
# مزەفەر عەبدوڵڵا خدر
# ئیبراھیم حەسەن خدر
# وەلی حەسەن دۆسکی
# سلێمان ئەحمەد عەزیز
# عەزیز شاکر سەعید
# نیعمەت باپیر نیعمەت
# فاڕووق باپیر نیعمەت
# تاریق باپیر نیعمەت
# خدر فەقێ عەوڵا (بێجانی)
# کارۆخ زرار سلێمان
# سامان عەلی موراد
# سیروان عەبدوڵڵا ئیسماعیل (سیروان سرینی)
# شێرزاد ئەکرەم حەیدەری
# شوان عەبوڵڵا ئەلیاس
# چەتۆ ساڵح
# ڕزگار سەبری نەجیب
# ئەحمەد محەممەد شەریف
# یوسف عومەر یوسف
# ئەیووب نووری باویل ئاغا
# سەید ئەحمەد سەید جەبار
# ئامانج غازی شاکر
# ڕێبوار نووری سەعید
# سەلام عەلی موراد

بەشێک لە گۆرانیبژەکان:
# وەلی دۆسکی
# سلێمان ئەحمەد عەزیز
# سامان و سەلام
# سەلام مرادی
# خدر بێجانی
# ئەحمەد محەممەد شەریف
# ئەبووبەکر لەزگی
# ھاوتا ئەسعەد
# فاتیمە
# نەجمەدەین غوڵامی
# شوان پەروەر
# شیرن پەروەر
# ناسر ڕەزازی

## بەرھەمەکان
ھەندێک لە بەرھەمەکانی تیپی مۆسیقای پاشای گەورە:
# ھۆی نارێ
# ئەی یارا من
# زەمبیل فرۆش
# کۆچەری
# مەندانە
# دونیایە زۆر جوانە

## سەرچاوەکان
*کورتەیەک لە مێژووی تیپی مۆسیقای پاشای گەورە
*تیپی پاشای گەورەی ڕەواندوز خزمەتێکی گەورەی بزاڤی ھونەری کوردی کردوە 
*زرار محەممەد مستەفا، چۆنی ھەڵڕشت و قوتابییەکانی چۆن کۆیان کردەوە؟ 
*زرار محەممەد مستەفا: ھەر کەس دەستی خستووەتە بن گوێی و دەڵێ ھونەرمەندم
*لە یادی ساڵوەگەری تیپی مۆسیقای پاشای گەورە دا چرا تیڤی
*زرار محەممەد مستەفا کوردیپێدیا

پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
یاریگای دیاربەکر

**یاریگای دیاربەکر** یان **یاریگای ئامەد** یاریگایەکی تۆپی پێیە لە شاری ئامەد لە تورکیایە کە شوێنی زیاد لە ٣٣ ھەزار ھاندەری تێدا دەبێتەوە. یارییەکانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی تورکیا، یانەکانی ئامەدسپۆر و دیاربەکرسپۆر لە ئەم یاریگایە ئەنجام دەدرێت. دروستکردنی ئەم یاریگایە لە ساڵی ٢٠١٤ دەست پێکرا و دروستکردنەکەی لە ساڵی ٢٠١٨ی زایینیدا تەواو کرا و ٣٢ ملیۆن یۆڕۆی تێچووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی تورکیا
دکتۆری موعجیزە

**دکتۆری موعجیزە** () زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکە لە ژانری پزیشکی و درام. لە ۱۲ی حوزەیرانی ۲۰۱۹  لە کاناڵی فاکس (تورکیە) بڵاو کرایەوە.

چیرۆکی ئەم زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە لە چیرۆکی زنجیرە تەلەڤیزیۆنی کۆریایی پزیشکی چاک وەرگیراوە.
کەسایەتی سەرەکیی ئەم زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە، عەلی وەفا، دوکتورێکە تووشی نەخۆشیی ئۆتیزم بووە.
لە سەرەتادا عەلی، بەھۆی ئەوەی ئۆتیزمی ھەیە، ڕووبەڕووی دژایەتی مامۆستا فەرمان دەبێتەوە، بەڵام دواتر بۆیان دەردەکەوێت عەلی لە دۆزینەوەی چارەسەری نەخۆشەکاندا، پزشکێکی بەتوانایە، بۆیە وەک پزشکێکی نەشتەرگەری لە نەخۆشخانەی بەھایات وەدەگیرێت.
## ئەکتەرەکان

## بڵاوبوونەوە

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*Fox Türkiye'nin resmî sitesinde Mucize Doktor 
*
*
*

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە پزیشکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ڕۆمانسییە کۆمیدییە تورکییەکان
تیپی مۆسیقای فۆلکلۆری کورد

**تیپی مۆسیقای فۆلکلۆری کورد** گرووپێکی مۆسیقیی کوردی بوو کە لە ١٩٩٤ دامەزرا. یەکەمین بەرھەمەکانی ئەم تیپە مۆسیقایە، بێکەسی، بۆ ئەوین، و ئاھەنگی ڕوح بوون. تیپی مۆسیقای فۆلکۆری کورد بۆ زۆرێک لە ھونەرمەندانی ئەو سەردەمە گۆرانیی تۆمار کرد و توانی چەندین ھونەرمەندی وەک: ئەیووب عەلی و سامان عومەر دروست بکات. ھەروەھا ئەم تیپە زۆر فێستیڤاڵی گۆرانیی تایبەت بە خۆی ئەنجام داوە.

## ئەندامان
### دامەزرێنەران
# سەباحی سەنتوور
# حوسێن حەمەدەمین
# دانا غەنی
# سەباح شێخانی
# فەرھاد محەممەد ساڵح
# خالید مەجید فەرەج

### گۆرانیبێژان
بەشێک لە گۆرانیبێژەکان:
# سابیر کوردستانی
# ئیبراھیم خەیات
# زاھیر جەلال
# مەحموود محەممەد
# مەریوان سەفادین
# جەمال شەریف

## بەرھەمەکان
ئەمانەی خوارەوە ھەندێک لە بەرھەمەکانی تیپی مۆسیقای فۆلکلۆری کورد بوون:
# بۆ ئەوین
# بێکەسی
# ئاھەنگی ڕوح
# خۆم بە غوڵامی
# با ئارام بێ
# ھەناسەیەک
# دییەم
# فەلەک
# گوڵ مریەم
# بێزاری ژین
# بابردەڵە
# بارانی شەو
# کزەی جەرگانم
# ئەوین

## سەرچاوەکان

*دانا غەنی کوردیپێدیا
*دانا غەنی دەنگی ئەمریکا
*سامان عومەر کلیپە نوێیەکەی بڵاو دەکاتەوە 

پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
تیپی مۆسیقای پیرەمێرد

**تیپی مۆسیقای پیرەمێرد** گرووپێکی مۆسیقیی کوردی سەر بە چالاکی قوتابخانەکان بوو کە ساڵی ١٩٧٧ لەسەر دەستی سەلاح ڕەووف دامەزرا. تیپەکە نزیک بە شەست ئەندامی بوو کە لە دوو قوتابخانەی کچان و سێ قوتابخانەی کۆڕان ھەڵبژێردرابوون. ئەم تیپە لە سەرەتادا ھەر منداڵانی فێرە مۆسیقا دەکرد بەلام دواتر بوو بە گرووپێکی بەناوبانگی سەردەمی خۆی و تا ساڵی ١٩٩١ چالاک بوو. زۆرینەی ئەندامان لە تیپی مۆسیقای سلێمانی دا بەردەوام بوونەوە.

## بەرهەمەکان

# ئێوارەی پاییز
# ئای لەو بەفرە باریوە

## سەرچاوەکان
*سەلاح ڕەئووف کوردیپێدیا
*وتاری تیپی مۆسیقای سلێمانی لە مەراسیمی یاد و بەخشینی خەڵاتی ماملێ بۆ ئەوتیپە 
*پەیژەکانی مۆسیقای کوردی کوردیپێدیا
*ھونەر ئەمڕۆ و سبەی چرا تیڤی

پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
زی لالا

**Z LaLa** (لەدایکبووی ٦ی تەممووزی ١٩٩٢) کەسێکی بەڕەگەز (لوبنانی، جامایکی، ئەرمەنی، ئەمەریکییە) کە (ئەکتەر، گۆرانیبێژ، نوسەری-میوزیک، ڕاپەر، بازرگان، مرۆڤی)ـە بەناوبانگە لە گۆرانی وتن لە ٢١ زمانی جیاواز لەناویاندا (زمان ھێمای دەستی بە شێوازی ئەمریکی) ئەلبومەکەی ئیلیکترۆ-پۆپ بە ناونیشانی " *Zilosophy*" لە تشرینی یەکەمی ٢٠١١ بڵاوبووەتەوە ھەروەھا شێوە جلوبەرگەش ناسراوە کە ھەمان شێوازی لەیدی گاگای ھەیە دەرکەوتنەکەی لە خەڵاتی میوزیکی بێلبۆرد سەرەنجی بەدوای خۆی ڕاکێشا لە گشتییەکان وەکوو (*Billboard*, *E! News*, *Business Insider*,یاھوو!) و لە زۆر شوێنی تر

## ژیان و خوێندن
لە لۆس ئەنجلۆس، کالیفۆرنیا لەدایک بووە و پەروەردە کراوە، لە خێزانێکی گۆرانیبێژی ئۆپێرای پێشکەشکاری شانۆیی کاتێک تەمەنی ١٢ ساڵ بوە دەستی کردو بە پێشکەشکاری لە قوتابخانە و پێشبرکێ ناوخۆیییەکان لە تەمەنی چواردە ساڵی پێشکەشکاری لە ئاھەنگە مرۆڤییەکان ئەکرد لە قوتابخانە

## تێبنییەکان


## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢
پۆل:زیندووان
پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
تاڵشەکان

[220x400px|وێنۆک|ڕاپرسی وەزارەتی ڕۆشنبیری [ئێران لە ساڵی ٢٠١٠ ئەنجام دراوە: پارێزگاکانی زمانی دایکی قسەکەری تاڵشی و ڕێژەکانیان لەنێوان دانیشتووانی ئەو پارێزگایانە.]]
**تاڵشەکان** () نەتەوەیەکی ئێرانین کە لە ئەلبورزی ڕۆژاوا لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئازەربایجان ھەتا باکووری ڕۆژاوای ئێران، لە پارێزگاکانی گێڵان و ئەردەوێڵ نیشتەجێن.

## ئەمانەش ببینە
* تاڵش
* زمانی تاڵشی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئازەربایجان
پۆل:تاڵش
بەلۆچەکان

**خەڵکی بەلۆچ** (‎) نەتەوەیەکی ئێرانییە کە لە بەلۆچستان کە ڕووبەرەکەی دەوروبەری ٢٤٠٫٠٠٠ مایلی چوارگۆشە بەرامبەری ٦٢٠٫٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە دەژین. زۆربەی بەلۆچەکان لە سێ وڵاتی پاکستان، ئێران و ئەفغانستان دەژین بەڵام ھەندێکیشیان بە وڵاتانێکی وەکوو تورکمانستان، عومان و وڵاتە عەرەبییەکانی خوارەوەی کەنداوی فارس و ھەندێ وڵاتانی ئەورووپایی و ئەمریکایی کۆچیان کردووە. خەڵکی بەلۆچ بە زمانی بەلۆچی کە یەکێک لە زمانە ھیندوئەورووپایییەکانە قسە دەکەن. بەلۆچەکان زۆربە لە دانیشتووانی قەبیلەیی پێکھاتوون. ئایینی زۆربەی خەڵکی بەلۆچ ئیسلامە، ھەروەھا زوربەیان لە مەزھەبی سوننی پەیڕەوی دەکەن بەڵام ھەندێکیشیان لە پەیڕەوانی مەزھەبی شیعە بینراون.

## ئەمانەش ببینە
* بەلۆچستان
* زمانی بەلۆچی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەفغانستان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:پارێزگای سیستان و بەلۆچستان
پۆل:گروپە نەتەوەییەکانی باشووری ئاسیا
کودەتای سەربازیی ٢٠٢١ی میانمار

**کودەتای سەربازیی ٢٠٢١ی میانمار** لە بەرەبەیانی ١ی شوباتی ٢٠٢١ەوە دەستی پێکرد، سوپای مییانمار ڕاوێژکاری دەوڵەتی ئۆنگ سان سووچی و سەرۆک وین مینت و سەرکردەکانی تری حیزبی دەسەڵاتداریان دەستبەسەرکرد. چەند کاتژمێرێک دواتر سوپای مییانمار دۆخی نائاسایی بۆ ماوەی یەک ساڵ ڕاگەیاند و دەسەڵات ڕادەستی فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکان مینگ ئۆنگ ھیلانگ کرا. لە پەیامێکدا سوپای میانمار ھۆکاری کودەتاکەی بۆ بوونی سەختەکاری لە ھەلبژاردنەکانی ئەو وڵاتە گەڕاندەوە.

## سەرچاوەکان
تیپی مۆسیقای نەورۆز

**تیپی مۆسیقای نەورۆز** گرووپێکی مۆسیقیی کوردی سەر بە چالاکیی قوتابخانەکان بوو کە لەسەر دەستی عوسمان محەممەد ئەمین دامەزرا و دواتر لەگەڵ ھەردوو تیپی مۆسیقای بێخود و تیپی مۆسیقای شێخ مەحموود، تیپی مۆسیقای مناڵانی سلێمانییان دروست کرد. یەکێک لە بەرھەمەکانی ئەم تیپە شەکرەبەفرە لە وتنی بەھجەت یەحیا بوو کە ساڵی ١٩٨٦ تۆمار کرا.

## سەرچاوەکان
*فەرھاد ساڵح 
*وتاری تیپی مۆسیقای سلێمانی لە مەراسیمی یاد و بەخشینی خەڵاتی ماملێ بۆ ئەوتیپە 
*کۆستی ھونەری نەتەوەیەک کوردستانی نوێ

پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
تیپی مۆسیقای شێخ مەحموود

**تیپی مۆسیقای شێخ مەحموود** گرووپێکی مۆسیقیی کوردی سەر بە چالاکی قوتابخانەکان بوو کە لەسەر دەستی دلێر ئیبراھیم دامەزرا و دواتر لەگەڵ تیپی مۆسیقای بێخود و تیپی مۆسیقای نەورۆز، تیپی مۆسیقای مناڵانی سلێمانییان دامەزراند. ھەر چوار شەھید کارزان عومەر ساڵح، فەرمان عومەر ساڵح، ئازاد عومەر قادر و ڕێبوار محەممەد عیسا ئەندامانی ئەم تیپە بوون.

## سەرچاوەکان
*کۆستی ھونەری نەتەوەیەک کوردستانی نوێ
*ھونەرمەند دلێر ئیبراھیم  کوردستانی نوێ
*وتاری تیپی مۆسیقای سلێمانی لە مەراسیمی یاد و بەخشینی خەڵاتی ماملێ بۆ ئەو تیپە 

پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
تیپی مۆسیقای بێخود

**تیپی مۆسیقای بێخود** گرووپێکی مۆسیقیی کوردی سەر بە چالاکی قوتابخانەکان بوو کە لە ٢٠ی ئایاری ١٩٧٧ لە قوتابخانەی بێخود لە شاری سلێمانی بە سەرپەرەشتی نامدار قەرەداغی دامەزرا. گرووپەکە لە چل منداڵی نۆ بۆ یازدە ساڵ پێک ھاتبوو کە بیست کەسیان کەمانیان دەژەند. ئامانج لە دروست کردنی ئەم تیپە پەروەردە کردنی منداڵانی کورد لە ڕووی موزیک و کۆمەڵایەتی و نەتەوەیییەوە بوو. دوای دابین کردنی ئامێری مۆسیقا و تەواو بوونی خولی فێرکاری ئەم تیپە چالاکییەکانی خۆی دەست پێ کرد و یەکەم دەرکەوتنی بەشداری کردنی بوو لە ڕۆژی مۆسیقای جیھانیی لە ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧ کە لەسەر ھۆڵی چالاکی قوتابخانەکان بەڕێوە چوو. ئەم گرووپە سەرەڕای تۆمار کردنی بەرھەمی ناوازە بەشداری زۆر مێھرەجان و کۆڕاڵی کرد و لە ئاستی کوردستان و عێراقدا چەندین خەڵاتی بەدەست ھێنا، ھەروەھا چەند بەرھەمی بۆ تەلەڤیزیۆنی تەعمیمی کەرکووک تۆمار کرد. ساڵی ١٩٧٩–١٩٨٠ بە نھێنی و بە یارمەتی تیپی مۆسیقای مەولەوی لە قوتابخانەی بێخود یازدە سروود و چوار مەقام بۆ ناسر ڕەزازی تۆمار دەکەن کە بە ناوی کاسێتی ئەی شەھیدان بڵاو بووەتەوە. ئازاد شەوقی ڕۆڵێکی بەچاوی لە بەروەپێش چوونی گرووپەکە ھەبووە. دواتر لەگەڵ تیپی مۆسیقای نەورۆز و تیپی مۆسیقای شێخ مەحموود، تیپی مۆسیقای مناڵانی سلێمانی یان دامەزراند.

## ئەندامان
بەشێک لە ئەندامانی تیپەکە:
# ئالان عارف عەبدووڵڵا
# ئاری عارف عەبدووڵڵا
# پاکۆ عەلی عەبدووڵڵا
# دلێر عەبدووڵڵا عبدالگیف
# بەیاد محەممەد ئەمین
# کاروان قادر مستەفا
# ئاری عبدالواحید سابر
# جوتیار عەلی عەبدووڵڵا
# پەیجوور عەلی عەبدووڵڵا
# سۆران حەمە شەریف
# کارزان عومەر قادر
# نەوزاد محەممەد ئیبراھیم
# بیستوون عوسمان
# ڕزگار عەبدووڵڵا حەمەسوور
# نیاز نووری مەحموود
# زانا فەرەج محەممەد
# شەماڵ مەحموود حسێن
# شازاد شەوقی ئەحمەد
# ئاوات عەبدووڵڵا عەلی
# ئەردەلان کەماڵ عیزەت
# کاروان کەماڵ عیزەت
# دارا عەبدووڵڵا شەریف
# دانا عەبدووڵڵا شەریف
# کارزان قادر مستەفا
# ئاری ئیبراھیم محەممەد
# لاوک لەتیف
# نەبەز تاھیر
# جەبار مەحموود شەریف
# گۆران عوسمان
# دانا فەرەج محەممەد
# ڕێبوار عوسمان
# شێرکۆ کەریم
# سامان حەسەن

## بەرھەمەکان
ھەندێک لەو بەرھەمانەی بۆ ناسر ڕەزازی تۆمار کراوە:
# ئەی شەھیدان
# من پێشمەرگەی کوردستانم
# کارگەرین جەنگاوەرین
# وڕ و کاس و سەرگەردانم
# سەدەی بیستەم
# دایە ماڵاوا
# دەمی ڕاپەڕین
# هیوا هیوا

## سەرچاوەکان
*تیپی مۆسیقای منداڵانی بێخود
*نامدار قەرەداغی کوردیپێدیا
*کۆستی ھونەری نەتەوەیەک کوردستانی نوێ
* وتاری تیپی مۆسیقای سلێمانی لە مەراسیمی یاد و بەخشینی خەڵاتی ماملێ بۆ ئەوتیپە 

پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
شەڕی زومار

**شەڕی زومار** شەڕێک بوو لە نێوان دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام و پێشمەرگەی کوردستان لە شارۆچکەی زوممار سەر بە پارێزگای نەینەوا لە باکووری عێراق. لە ١ی ئاب تاکوو ٤ی ئابی ٢٠١٤ەوە شەڕەکە بەردەوام بوو داعش ھێرشێکی بۆسەر زوممار دەستپێکرد و لە ئەنجامدا زوممار لەلایەن داعشەوە کۆنتروڵ کرا و لە ڕۆژی ٢٥ی تشرینی یەکەم، دوای ھێرشەکانی ئاسمانی ئەمریکا، ھێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان لە دووبارە دەستبەسەرداگرتنی شارۆچکەکە سەرکەوتنیان بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ململانێکانی ٢٠١٤
پۆل:٢٠١٤ لە باشووری کوردستان
پۆل:شەرەکانی ٢٠١٤
خزینی ماددە

وێنۆک|پەڕەی تۆرباینی ساغ
**خزینی ماددە** بریتییە لە گۆڕانی شێوەی ماددە بە ھێواشی و بەردەوام لەژێر کاریگەری فیشارێکی نەگۆڕ. لێرەدا کات، پلەی گەرمی، و بڕی فشار سێ پارامیتەری گرنگن، بە جۆرێک کە چەند پلەی گەرمی و بڕی فیشار بەرزتر بێت، ئەوەندە خزینی ماددە زیاد دەکات. ھەروەھا چەند فاکتەرێکی تریش ڕۆڵیان ھەیە لە تێکشکانی ماددە، بۆ نموونە: شێوەی و قەبارەی دەنکۆڵە، پەیکەری مایکڕۆیی و ھتد.

وێنۆک|پەڕەی تێکچوو لەژێر کاریگەری خزین

## ئەمانەش ببینە
* نەرمیەتی

## سەرچاوەکان

پۆل:زانستی ماددە
جاک سێپتیک ئای

**شۆن ویلیام مەکڵۆکڵین** (لەدایکبووی ٧ی شوباتی ١٩٩٠)، ناسراو بە **جاک سێپتیک ئای** ()، یووتیووبەرێکی ئیرلەندییە کە بەھۆی ڤڵۆگەکانی و زنجیرە لێتس پلەیییە کۆمیدییەکانی ناسراوە. ، کەناڵەکەی زیاتر لە ١٣٫٨ ملیار بینەر و ٢٦٫٣ ملیۆن سەبسکرایبەری ھەیە، و خاوەن زۆرترین سەبسکرایبەری ئیرلەندییە. لە چەندان کاری چاکەکاریدا کاری کردووە و زۆر پارەی بۆ خێرخوازی پەیداکردووە.

## ژیانی سەرەتایی
شۆن ویلیام مەکڵۆکڵین لە ٧ی شوباتی ١٩٩٠ لە کلۆگەن، کاونتی ئۆفەلی لەدایکبووە. نازناوی «جاک سێپتیک ئای» (بە مانای *جاکی چاو بریندار*) دوای ڕووداوێک لە یارییەکی تۆپی پێدا کە تێیدا چاوی بریندار کرد. بە ھەرزەکاری، لەگەڵ دایک و باوکیدا چووەتە خانوویەکی دارین لە باڵیکەمبەر، کاونتی ئۆفەلی. بووە درەمەر بۆ باندێکی مێتاڵکۆری ژێر کاریگەری میلۆدیک دێت مێتاڵ بە ناوی Raised to the Ground، و یەک تۆماری درێژخایەنیان بە ناوی *ھەستێنراوە لە تۆزەکان* لە ٢٠٠٩دا بڵاوکردووەتەوە. دواتر چووە شووقەیەکەوە لە ئاتلۆن، کاونتی وێستمیت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
پۆل:زیندووان
پۆل:کەناڵەکان بە زمانی ئینگلیزی لە یوتیووب
پۆل:یوتیووبەرە کوڕەکان
پۆل:ئەو ئەکتەرانەی کە تووشی ئۆتیزم بوونە
مۆنیکا لوینسکی

**مۆنیکا سامیل لوینسکی** (لەدایکبووی ٢٣ی تەممووزی ١٩٧٣) چالاکی ئەمریکی، کەسایەتی تەلەڤیزیۆنی، دیزاینەری فاشیۆن و خزمەتگوزارێکی پێشووی کۆشکی سپییە. دوای نکۆڵی لێکردنی لە سەرەتادا سەرۆکی ئەمریکا بیڵ کڵینتن لە ساڵی ١٩٩٨ دانی بەوەدانا کە پەیوەندی نەشیاوی لەگەڵ مۆنیکا لوینسکی دا ھەبووە ئەو کاتەی لە ساڵی ١٩٩٥–١٩٩٦ لە کۆشکی سپی کاری دەکرد کە دواتر بوو بەھۆی ئەوەی بیڵ کلینتۆن وەک دووەم سەرۆکی ئەمریکا ڕووبەڕووی لێپێچینەوە بێتەوە. لە ئەنجامی ڕووماڵی گشتی ئابڕووچوونە سیاسییەکەدا لوینسکی ناوبانگێکی گەورەی جیھانی بەدەستھێنا.

مۆنیکا دواتر سەرقاڵی چەندین کاری بازرگانی بوو کە بریتی بوو لە دیزاینی جانتای دەستی لەژێر ناوی خۆیدا و بەژداری کردنی لە ڕیکلامی بازرگانی و کەسایەتییەکی سەر شاشەی تەلەڤیزیۆن. لوینسکی دواتر بڕیاریدا کە ژیانی گشتیی جێبھێڵێت و ھەوڵی بەدەستھێنانی بڕوانامەی ماستەر لە دەروونناسی بدات لە لەندەن. ساڵی ٢٠١٤ مۆنیکا کەوتەوە بەر چاوی گشتی وەک چالاکوانێکی دژ بە دەستدرێژی سەر ئینتەرنێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* "The Price of Shame" speech at TED
* 
* Roger Ailes Dream Was My Nightmare

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
پۆل:زیندووان
پۆل:کۆچەرانی ئەمریکی لە شانشینی یەکگرتوو
پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ئامادەیی بێڤرڵی ھیڵس
پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:نمایشکارانی جلوبەرگی ئەمریکی
پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک لیتوانیا-جوولەکە
پۆل:کەسایەتییە تەلەڤیزیۆنییە ژنە ئەمریکییەکان
پۆل:چالاکوانە جووەکان
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە
ئومێد خۆشناو

**ئومێد عەبدولڕەحمان حەسەن** ناسراو بە **ئومێد خۆشناو** (لەدایکبووی ١ی حوزەیرانی ١٩٧٧ لە ھەولێر) سیاسەتوانێکی باشووری کوردستانە. لەوەتەی ٨ی شوباتی ٢٠٢١ بووەتە ٤٢ەمین پارێزگاری ھەولێر. بەر لەوەش ئەندام بووە لە چوارەم و پێنجەمین خولی پەرلەمانی کوردستان. ئومێد لە پەرلەمانی کوردستان، سەرۆکی فراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە.

پێش ئەوەی ببێتە ئەندام پەرلەمانی کوردستان، ئومێد سکرتێری یەکێتیی لاوانی دیموکراتی کوردستان بووە، کە کۆمەڵە یان یەکێتییەکی سەر بە پارتی دیموکراتی کوردستانە. ئومێد خۆشناو ھەڵگری بڕوانامەکانی دبلۆم و بەکالۆریۆسە لە ڕاگەیاندن ھەروەھا ماستەر لە یاسای گشتی. ناوبراو ماوەیەکیش خەریکی کاری ڕۆژنامەوانیی و ڕاگەیاندن بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی ھەولێر
پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان
پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان
پۆل:پارێزگارەکانی پارێزگای ھەولێر
پێشێلکردنی مافی لەبەرگرتنەوە

وێنۆک|پۆستەری حکوومەت لەسەر پێشێلکردنی مافی لەبەرگرتنەوە، کە لە ساڵی ١٩٠٦ دەرچووە.

**پێشێلکردنی مافی لەبەرگرتنەوە** یان **پێشێلکاری مافی چاپ** () مانای بەکارھێنانی بێمۆڵەتە لە ماددە پارێزراوەکانی مافی لەبەرگرتنەوە بە شێوەیەک کە دژی مافی چاپێکی تایبەت بێت، وەک دووبارە چاپکردنەوە یان لەبەرگرتنەوەی کاری پارێزراو لەلایەن یاسای مافی لەبەرگرتنەوە.

پێشێلکردنی مافی لەبەرگرتنەوە دەکرێت بە تاوان دابنرێ، لەژێر یاسای مافی لەبەرگرتنەوە مەگەر ئەم کارە بە شێوەیەکی زانستی و بە زانیاری تەواو ئەنجام بدرێت. پێشێلکارییەک کە بە ئەنقەست نەبێت، ناکرێت لە بەرامبەر یاساکانی یاسادا بێت، بەڵام لەم گریمانەدا کە سەرپێچیکەرەکە بێمۆڵەت بێت، لە خاوەن مافی داواکردنەکە. ئەو کات دەبێت، لە بەرامبەر یاسادا بێت.

بەپێی مادەی ٤ی پەیماننامەکە ماوەی پاراستن بۆ ئەو کارانە کە بەم کۆنوونسێومێنتە پارێزراوە، لە ماوەی ژیانی نووسەر کەمتر نابێت و بیست و پێنج ساڵ دوای مردنی. وەک لە بڕگەی ٣ی ماددەی ٤ی کۆنڤەنسێمەکەدا ھاتووە، ماوەی پشتگیری لە کاری سینەما و کارە فۆتۆگرافییەکان و کارە ھونەرییە کارپێکراوەکان کەمترە، لە کارەکانی دیکە و لە ھەر بارێک بێت نابێت ئەم ماوەیە لە دە ساڵ کەمتر بێت.

خەمڵاندنی کاریگەریی ئابووری ڕاستەقینە لەسەر پێشێلکردنی مافی زیندانییەکان زۆر دەبێت و پشت بە چەندین ھۆکار دەبەستێت لەگەڵ ئەوەشدا، مافی یەکێتییەکە، نوێنەرانی پیشەسازی، یاسادانەران لە مێژە پێشێلکاری مافی زیندانییان بە چەتە یان دزیکردن وەسف کردووە کە ھەندێک لە دادگاکانی ئەمریکا ئێستا بە پێچەوانە یان بە پێچەوانەوە دژ بە یەکتر یان بە پێچەوانەوە دەیبینن.

## زاراوە
چەمکی بردن و بەبێ مۆڵەت بەگشتی پەیوەندی بە پێشێلکردنی مافی پەیوەندیدارەوە ھەیە. مانای بنەڕەتی **،  واتای بنەڕەتی پلۆرالیزم «تاڵانکردن یان توندوتیژیی نایاسایییە لە دەریادا»، بەڵام ئەو چەمکە بۆ چەندین سەدە وەک ھاوخەبات بۆ کاری پێشێلکردنی مافەکانی جیھان بەکارھاتووە. لەم کاتەدا بردنی بەرھەمەکە بە شێوەیەکی بەرچاو زیانی بازرگانی شاراوە بە سەرپێچیکاران دەگەیەنێت لەگەڵ ئەوەشدا، ماف بۆ ماف جۆرێکە لە تایبەتمەندی فکری، یاسا کە بردنی بێمۆڵەتی تێدایە، ئەو تاوانانەی کە تەنھا پەیوەندی بە تایبەتمەندی گونجاوەوە ھەیە ھەموو پێشێلکارییەکانی مافی زیانی بازرگانی و دادگای باڵای ئەمریکا لە ساڵی ١٩٨٥ بڕیاری دا کە پێشێلکارییەکان بە ئاسانی نەشاردراون.''

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ھاوبەشیی فایل
پۆل:یاسای مافی بڵاوکردنەوە
پۆل:تاوانی ڕێکخراو
ئاڵای سووریا

**ئاڵای سووریا** لە سێ ڕەنگی سەوز، سپی، ڕەش و سێ ئەستێرەی سوور لەناو ئاڵاکەدا پێکھاتووە. ئەم ئاڵایە بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٣٠دا ساز کرا و لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە بۆ جارێکی تر وەک ئاڵای فەرمیی سووریا ناسراوە.

## ئاڵاکانی پێشوو
### کۆماری عەرەبیی سووریا
وێنۆک|چەپ|200px|ئاڵای سووریا
ئاڵای کۆماری عەرەبیی سووریا لە سێ ڕەنگی سوور، سپی، ڕەش و دوو ئەستێرەی سەوز لەناو ئاڵاکەدا پێکھاتبوو. ئەم ئاڵایە بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٥٨دا ساز کرا و لە ساڵی ١٩٨٠ ھەتا ٢٠٢٤، وەک ئاڵای فەرمیی کۆماری عەرەبیی سووریا ناسرابوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان
پۆل:ئاڵای وڵاتانی ئاسیا
پۆل:چاندی سووری
ویکیپیدیای تەبەری

**ویکیپیدیای تەبەری** یان **ویکیپیدیای مازەندەرانی** (بە تەبەری: مازرونی ویکی‌پدیا / تبری ویکی‌پدیا) یەکێکە لە وەشانەکانی ویکیپیدیا کە بە زمانی تەبەری دەنووسرێت، ویکیپیدیای تەبەری وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن.

ویکیپیدیای تەبەری ھەتا ئێستا ***' ھەژماری بەکارھێنەرانی تێدا دروست کراون، ***' بەڕێوەبەر و **** وتاری ھەن.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی ویکیپیدیاکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* [//meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias پێڕستی ویکیپیدیاکان لە مێتا]

پۆل:ئینسایکڵۆپیدیای تەبەری
تەبەری
پۆل:زمانی تەبەری
ئەلێکساندریا ئۆکاسیۆ کۆرتێز

**ئەلێکساندریا ئۆکاسیۆ کۆرتێز** () ناسراو بە **ئەی ئۆ سی** (AOC) سیاسەتوانی ئەمریکی و ئەندامی ماڵی نوێنەرانە لە کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا. ئەو لە ساڵی ٢٠١٩دا وەک نوێنەری بەشی ژمارە ١٤ی شاری نیویۆرک ھەڵبژێردرا و ڕێی خستە ماڵی نوێنەرانی ئەمریکا. ئەو لەو کاتەدا تەنیا ٢٨ ساڵی بوو و ئەمە بە سەرکەوتنێکی گەورە بۆی لە قەڵەم دەدرێت. ئەی ئۆسی ئەندامی حیزبی دیموکراتی ئەمریکایە.

## ژیان
لە بنەماڵەیەکی کاتۆلیک لە نیویۆرک لەدایک بوو. دایکی بە ئەسڵ خەڵکی پۆرتۆ ریکۆیە و لەوێ لەدایک بووە. بەر لەوەی ببێت بە ئەندامی کۆنگرێس ئەی ئۆ سی لە ڕێستۆرانتدا کاری کردووە و ئاشنای ژیانی خەڵکی کرێکار بووە.

## ھەڵوێستی سیاسی
**ئەی ئۆ سی** داکۆکی لە بەرزکردنەوەی مووچەی کرێکاران دەکات. ئەو ھەروەھا بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی گۆڕانی ئاووھەوا و کاریگەریی لەسەر ژیانی مرۆڤ خەباتی کردووە. بۆیە لایەنگری وزە نوێیەکانە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
پۆل:زیندووان
پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی
پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەندامانی پارتی دیموکراتیی ئەنحوومەنی نوێنەرانیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:ژنە چالاکوانەکانی مافەکانی مەدەنی
پۆل:ئەمریکییەکانی پەیڕەوی کلێسەی کاسۆلیکی ڕۆم
پۆل:چالاکوانانی ئەمریکی بۆ کۆنترۆڵکردنی دەمانچە
پۆل:ئەو ئەمریکییانەی پەیڕەوی کڵێسای کاتۆلیکی ڕۆم دەکەن
لوقمان سەلیم

**لوقمان موحسین سەلیم** (١٧ی تەممووزی ١٩٦٢–٤ی شوباتی ٢٠٢١) نووسەر، بڵاوکەرەوە و چالاکوانی کۆمەڵایەتی و سیاسەتمەدارێکی سەربەخۆ خەڵکی لوبنان بوو. لە قەراغ باشووری بەیروت کاری کردووە و سەرنووسەرێکی ناسراوە لەسەر سیاسەتی لوبنان و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بە یەکێک لە نەیارەکانی سیاسەتی حیزب للە لوبنان دانرابوو ٤ی شوبات لەکاتی گەڕانەوەی لە نەحە لە باشووری لوبنان ھەولی تیرۆرکردن دەدرێت لە ئەنجامدا دەکوژرێت، لە ناو ئۆتۆمبیلەکەی خۆیدا. پێشتر خوشکی ھەواڵی دیارنەمانی لوقمانی لە شەوی ٤ی شوباتی ٢٠٢١ دا بڵاوکردبوو وەوە

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:مردووانی ٢٠٢١
پۆل:موسڵمانانی شیعەی لوبنانی
ئاڵای عەرەبستانی سعوودی

وێنۆک|چەپ|200px|ئاڵای عەرەبستانی سعوودی
**ئاڵای عەرەبستانی سعوودی** لە ڕەنگی سەوز لەگەڵ وشەی تەوحید (لَا إِلٰهَ إِلَّا الله مُحَمَّدٌ رَسُولُ الله) و شمشێری عەرەبی پێکھاتووە. ئەم ئاڵایە بۆ یەکەم جار لە ١٥ی ئازاری ١٩٧٣ دامەزرا و لەو کاتەوە ئاڵا و نیشانی فەرمی، ئاڵای و نیشانی پارێزگایی و نیشانی ھێزەکانی دەریایی و ئاڵای فەرمیی عەرەبستانی سعوودییە.

## ئاڵاکانی تری عەرەبستانی سعوودی

پەڕگە:Flag of the First Saudi State.svg|
پەڕگە:Flag of the Emirate of Ha'il.svg|
پەڕگە:Flag of the Second Saudi State.svg|
پەڕگە:Flag of Nejd (1921).svg|
پەڕگە:Flag of Nejd (1926).svg|
پەڕگە:Red flag.svg|
پەڕگە:Flag of Hejaz (1917).svg|
پەڕگە:Flag of Hejaz (1920).svg|
پەڕگە:Flag of Hejaz 1926.svg|


## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان
پۆل:ئاڵای وڵاتانی ئاسیا
پۆل:چاندی سعوودی
پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی عەرەبستانی سعوودی
ئاڵای کەنەدا

وێنۆک|چەپ|200px|ئاڵای کەنەدا
**ئاڵای کەنەدا** (، ) ئاڵایەکی سوورڕەنگە کە لە ناوەڕاستیدا چوارگۆشەیەکی سپیڕەنگ ھەیە کە لەناو ئەو چوارگۆشەدا گەڵایەکی سووری تێدایە. ئەم ئاڵایە لە ١٥ی شوباتی ١٩٦٥ جێگەی ئاڵای شانشینی یەکگرتووی لە کەنەدا گرتەوە و لەو کاتەوە نیشان و ئاڵای فەرمیی کەنەدایە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

کەنەدا
ئاڵفی سۆڵۆمۆنز

**ئاڵفی سۆڵۆمۆنز** کەسایەتییەکی خەیاڵییە کە لەلایەن تۆم ھاردییەوە بەرجەستەکراوە لە زنجیرەی مێژوویی تاوانی درامی بەڕیتانی *[[پیکی بڵایندەرس (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|پیکی بڵایندەرس]]*. ئەو سەرۆکی دەستەی جولەکەیی نیشتەجێی کامدن تاونە و لە وەرزی دووەم دەردەکەوێت. کەسایەتییەکە کاریگەرییەکی گەورەی کلتووری وەرگرتووە و بەباشی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگیراوە.

## ھەڵبژاردن و چیرۆک
وردەکاری تەواو لەبارەی پڕۆسەی ھەڵبژاردن دەرنەخراوە بەڵام تۆم ھاردی لە مێشکدا نەبووە کە کەسایەتی ئاڵفی سۆڵۆمۆنز لەسەرەتادا دانراوە. کەسایەتییەکە لە چەتەیەکی جولەکەی ڕاستییەوە وەرگیراوە بەناوی ئاڵفرێد سۆڵۆمۆن. ستیڤن نایت نووسەری *پیکی بڵایندەرس* ئەڵێت «ئێمە بە کەسایەتییەکی پێکەنیناوی و بەمەڕاقەوە نیشانمان داوە. دەستە چەتەیییە جولەکەکانی ئیست ئێند بەھەمان شێوە بەناوبانگ ئەبوون بەڵام لەبەر چەند ھۆکارێک مێژوو وا دیارە کە ئاڵفی سۆڵۆمۆنزی بیرھاتبێتەوە. نازانم بۆ. لەوانەیە، ئەو زیاتر باس کرابێت.» لە زنجیرەکەدا، سۆڵۆمۆنز سەرۆکی دەستەی جولەکەیی نیشتەجێی کامدن تاونە و مەیخانەیەکی نایاسایی بەڕێوە دەبات.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ئاڵفی سۆڵۆمۆنز لە ماڵپەڕی بی بی سی
* ئاڵفی سۆڵۆمۆنز لە ویکی پیکی بڵایندەرس، ویکییەکی دەرەکی

پۆل:ئینگلیزە خەیاڵییەکان
سروودی شەھید ئارام

**سروودی شەھید ئارام** سروودێکی شۆڕشگێڕانەیە کە تیپی مۆسیقای شەھید کارزان خوێندوویەتی. ئەم سروودە بۆ ڕێزگرتن لە شاسوار جەلال سەعید، ناسراو بە ئارام یان شەھید ئارام خوێندراوەتەوە کە کەسایەتییەکی شۆڕشگێڕی کورد و سکرتێری کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان بووە.

## دەقی سروودەکە
دەبا فاشییەکان بزانن

وا ئێستاکە لە کوردستانی ئاراما

لە کوردستانی قەتماغە و کێڵگەی زاما

ھەر دەوەنە و بن تاشەبەردی چیایە

سەنگەرێکە و قوتابخانەی دروست بوونی

ئارامێکی تری تیایە

## سەرچاوەکان

پۆل:سروودە کوردییەکان
پۆل:سروودەکانی سەبارەت بە شۆڕشگێڕەکان
بەھارە عەلەوی

**بەھارە عەلەوی** (١٩٨٩ لە سەقز، ئێران – ۲۰۱۱) نووسەر و چالاکوانێکی مافی مرۆڤ بە تایبەت مافی ژنان بوو. لە کۆکردنەوەی یەک ملیۆن واژوو بۆ داخواستی گۆرانکاری لە یاسای مافی ژنان لە ئێران لە ساڵی ٢٠٠٨ بەشداری کرد و لە نێوان ھەزاران چالاکوانی دیکە ناسراو بوو و ڕۆڵی سەرنجڕاکێش و سەرەکی لەو کەمپەینە ھەبوو و بەشداربووانی ئەو کەمپەینە لە وتەکانی ئەو دەرس و ڕێنوێنییان وەردەگرت.

## ژیاننامە
بەھارە لە شاری سەقز ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە دایک بوو و ھەر لە منداڵییەوە توانای نوسین و بە کار ھێنانی قەلەمی ھەبو. لە تەمەنی شازدە ساڵانیدا لە یەکێک لە گەورەترین کەمپەینەکانی وڵاتی ئێران لە بواری مافی ژنان بەشداری کرد و بە قڵەم و نوسینەکانی خۆی خەلکی ئاگادار دەکرد لە مافە ڕەواکانی خۆیان کە لە لایان حکوومەت و یاسا بنەرەتییەکانی ئێران پێشێل کرا بوون و دەبا بگۆردرایێن. ھەر وەھا دژی زۆرێک لەو ڕێ و ڕەسمە نامروڤانە بوو، وەک خەتەنە کردنی ژنان، کە بە سەر ژنان و کچاندا سپێندراون. بۆ ئەم مەبەستە لە پێنج ساڵدا سەردانی زۆبەی شارەکانی ئێران بە تایبەت ڕۆژھەڵاتی کوردستانی کرد. زۆر جار لەلایەن حکوومەت ھۆشداری پێدرا بەڵام قەت لە بیر و برواکانی خۆی کۆتا نەھات.

یەکێک لە ھاورێکانی بەھارە، کوردێکی خەلکی شاری کرماشان بوو بە ناوی کاوە کرماشانی کە لەلایەن ڕێکخراوەی جیھانی مافی مرۆڤ خەڵاتی ھڵمن ھمتی پێ بەخشرا. ئەو لە گفتگۆیێکدا کە لەگەل ڕادیو زەمانە ئەنجامی دا، ئەو خڵاتەی پێشکەش کرد بە بەھارە علوی و ڕایگەیاند کە نەترسی و دڵێری لە نوسیندا لە بەھارە فێر بووە.

بەھارە لە تەمەنێکی زۆر کەم و لەکاتێکدا کە لەگەل باوکی دەچوو بۆ شاری سنە لە ڕێگەدا تووشی  رووداوی هاتوچۆ بوو و لە ساڵی ۲۰۱۱ و لە تەمەنی ٢١ ساڵی کۆچی دوایی کرد.
ئەو کارە ساتە و گیان بەخت کردنی بەھارە عەلەوی دەنگدانەوی زۆری ھەبوو لە نێوان چالاکوانانی مافی مرۆڤ و مافی ژنان لە سەرانسەر ئێراندا و زۆربەیان لە ماڵپەرە جۆراوجۆرەکاندا باسی بەھارە و خزمەتەکانی بە مافی مرۆڤیان کرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ڤیدیۆیەکی بەھارە لە دوا ڕۆژەکانی ژیانیدا بە زمانی فارسی

پۆل:خەڵکی سەقز
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
پۆل:مافی ژنان
پۆل:مافی مرۆڤ
پۆل:نووسەرانی ژنی ئێرانی
پۆل:مردووانی ٢٠١١
تاڵش

**تاڵش** () بە واتای وڵاتی تاڵشان ناوچەیەکە لە دوو وڵاتی ئێران و ئازەربایجان ھەڵکەوتووە. زۆربەی دانیشتووانی ئەم ناوچەیە تاڵشن و زۆرینەیان پەیڕەوی ئیسلامی سوننەن.

## پێشانگا

پەڕگە:LATON18.jpg|تاڤگەی لاتۆن
پەڕگە:ForestParkGysum.JPG|ژینگەی گیسووم
پەڕگە:Flag of the Talysh National Movement.svg|ئاڵای خەڵکی تاڵش


## ئەمانەش ببینە
* خەڵکی تاڵش
* زمانی تاڵشی

## سەرچاوەکان

*
پۆل:جوگرافیای تاڵش
پۆل:ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:دابەشکارییەکانی ئێران
پۆل:دابەشکارییەکانی کۆماری ئازەربایجان
پۆل:سنووری ئێران–ئازەربایجان
پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان
پۆل:بەرزاییە ئیرانییەکان
پۆل:ھەرێمەکانی ئێران
پۆل:بانووی ئێرانی
محەممەد ڕەسووڵ شیرازی

**محەممەد ڕەسوول شیرازی** (لەدایکبووی ١٩٣٥ لە سەقز، ئێران) شاعیر، نووسەر، وەرگێر و مامۆستا بوو کە لە بواری فێرکاری و پروەردەدا کاری کردووە.

## ژیان
شیرازی لە شاری سەقز لە رۆژھەڵاتی کوردستان لە دایک بوو و لە قوتابخانەی بە ناوبانگی دارالفنون خوێندنی سەرەتایی تەواو کرد. پاشان لە زانستگای تەورێز لە زمانی ئینگلیزی بروانەمەی زانستی وەرگرت. ژیانی خۆی بە شیعر و پەرتووک و فێرکاری لە شارەکانی تاران و سنە و سەقز بە سەر برد و زیاتر لە ٣٠ ساڵ لە تەمەنی بە پەروەردە کردنی قوتابیان تەرخان کرد.
لە ئاخرین ساڵەکانی ژیانیدا لە مزگەوتی دێمەکاڵان لە شاری سەقز قورئانی فێر خەلک، بە تایبەت گەنجەکان دەکرد و ھانی خەلکی ئەدا بۆ کەلک وەر گرتن لە ڕێنەمایییەکانی قورئان. شیرازی لە ساڵی ١٩٨٩ زایینی کۆچی دوایی کرد.

بۆ ڕێزلێنان لە خزمەتەکانی شیرازی شەقامێک لە شاری سەقز بە ناوییەوە ناونراوە و ھەر وەھا مراسمێکی ڕێز لێنان لە ٢٠١٥ لە لایان زانستگای ئازاد ئیسلامی و شارەداری سەقز بەڕێوە چوو.

## بەرھەمەکان
شیرازی پەرتۆکی (بوونیاد جیھان) بەرھەمی مەک میلان لە زمانی ئینگلیزی بە فارسی وەرگێران و لە چاپی دا. ھەر وەھا دیوانی شێعری بە ناو (زەمزەمەی موحیبەت) بڵاو کردەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* نمایشگاه خوشنویسی بزرگداشت استاد محمد رسول شیرازی در سقز، ئیسنا

پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:خەڵکی سەقز
پۆل:شاعیران
پۆل:مامۆستایانی کورد
خانمی یەکەمی ئەمریکا

**خانمی یەکەمی ئەمریکا** (FLOTUS) ئەو ناونیشانەیە کە دەدرێت بە خێزانی سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان، ھەرچەندە ڕۆڵی خانمی یەکەم بە فەرمی پێناسە نەکراوە، بەڵام بە شێوەیەکی دیار لە ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتی ئەمریکادا کاریگەری خۆی ھەیە لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە خانمی یەکەم لەلایەن ستافی فەرمییەوە ھاوکاری کراوە، لە کۆشکی سپی نووسینگەی تایبەت بە خانمی یەکەم ھەیە. جیڵ بایدن خانمی یەکەمی ئێستای ئەمەریکایە، وەک ھاوسەری چل و شەشەمین سەرۆکی ئەمریکا جۆ بایدن. لە ئێستادا چوار خانمی یەکەمی پێشوو دەژین: ڕۆزالین کارتەر ھاوسەری جیمی کارتەر؛ ھیلاری کلینتۆن ھاوسەری بیل کلینتۆن و لۆرا بۆش ھاوسەری جۆرج دەبلیوو بوش و میشێل ئۆبامای ھاوسەری باراک ئۆباما و مێلانیا ترامپ ھاوسەری دۆناڵد ترامپ.

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزراوەکانی ١٧٨٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
شاسواری کوردستان

**شاسواری کوردستان** سروودێکی شۆڕشگێڕانەیە کە ئازاد ھەورامی لە ساڵی ١٩٨١ خوێندوویەتی. ئەم سروودە بۆ ڕێزگرتن لە شاسوار جەلال سەعید، ناسراو بە ئارام یان شەھید ئارام خوێندراوەتەوە کە کەسایەتییەکی شۆڕشگێڕی کورد و سکرتێری کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان بووە.

بەشێک لە میلۆدیی ئەم سروودە لە تەسنیفێکی فارسی بە ناوی ھەرای ئەستێرەکان وەرگیراوە کە لە کارەکانی ھومایوون خوڕەم مووسیقازانی ئێرانییە.

## ئەمەش ببینە
* شاسوار جەلال سەعید

## سەرچاوەکان

پۆل:سروودە کوردییەکان
پۆل:سروودەکانی سەبارەت بە شۆڕشگێڕەکان
ئاڵای ئەفغانستان

[وێنۆک|200px|ئاڵای [میرنشینی ئیسلامیی ئەفغانستان]]
**ئاڵای ئەفغانستان** لە ڕەنگی سپی و شایەتمان پێکھاتووە، کە لەلایەن تاڵیبان لە ساڵی ٢٠٢١ەوە داندراوە. ئاڵای پێشووی ئەفغانستان لە سێ ڕەنگی ڕەش، سوور، سەوز و نیشانی فەرمیی ئەفغانستان کە لە باری ڕاوەستاو و بە یەک ئەندازە لە پاڵ یەکدا بوون، پێکدەھات. ئاڵای پێشوو بۆ یەکەم جار لە ١٩ی ئابی ساڵی ٢٠١٣ دامەزرا و ھەتا ١٥ی ئابی ٢٠٢١ ئاڵای فەرمیی کۆماری ئیسلامیی ئەفغانستان بوو، ھەرچەند ئاڵاکانی ساڵی ٢٠٠٢ و ٢٠٠٤، ھەر وەک ئاڵای ساڵی ٢٠١٣ و بە ئەم ڕەنگانە بوون، بەڵام نیشانەکەیان جیاواز بوون. دواتر ئاڵای تاڵیبان یان ئاڵای میرنشینی ئیسلامیی ئەفغانستان ھەتا ئێستا جێگەی ئەو ئاڵایانەی پێشووی گرتووەتەوە.

## ئاڵا مێژووییەکانی ئەفغانستان

Flag of Afghanistan pre-1901.svg|١٨٨٠ ھەتا ١٩٠١
Flag of Afghanistan 1901.svg|١٩٠١ ھەتا ١٩١٩
Flag of Afghanistan (1919-1928).svg|١٩١٩ ھەتا ١٩٢٨
Flag of Afghanistan 1928.svg|١٩٢٨
Flag of Afghanistan (1928-1929) (variant).svg|١٩٢٨ ھەتا ١٩٢٩
Flag of Afghanistan 1929.svg|١٩٢٩
Flag of Afghanistan 1929 to 1930.svg|١٩٢٩ ھەتا ١٩٣٠
Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|١٩٣١ ھەتا ١٩٧٤
Flag of Afghanistan (1978).svg|١٩٧٨
Flag of Afghanistan (1978-1980).svg|١٩٧٨ ھەتا ١٩٨٠
Flag of Afghanistan (1979-1987).svg|١٩٧٩ ھەتا ١٩٨٧
Flag of Afghanistan (1992).svg|١٩٩٢
Flag of Afghanistan (1992–2001).svg|١٩٩٢ ھەتا ١٩٩٦
Flag of Afghanistan 1996-1997.svg|١٩٩٦ ھەتا ١٩٩٧
Flag of Taliban.svg|١٩٩٧ ھەتا ٢٠٠١
Flag of Afghanistan (2001–2002).svg|٢٠٠١ ھەتا ٢٠٠٢
Flag of Afghanistan 2001.svg|٢٠٠٢ ھەتا ٢٠٠٤
Flag of Afghanistan (2004-2013).svg|٢٠٠٤ ھەتا ٢٠١٣
Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|٢٠١٣ ھەتا ٢٠٢١


## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئاڵای وڵاتانی ئاسیا
ئەفغانستان
پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئەفغانستان
ڕیێ تەناکا

**ڕیێ تەناکا** (، تەناکا ڕیێ؛ لەدایکبووی ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩) ئەکتەری دەنگی و گۆرانیبێژێکی ژاپۆنییە، کە کاری دەنگی لە چەندین ئەنیمێ کردووە لەوانەش تۆرادۆرا، گرێت تیچەر ئۆنیزوکا، لێکۆڵەر کۆنان و دکتۆر ستۆن. کاری دۆبلاژیش وەک: تیمی دادپەروەری.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*  
* 
* 

پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ژاپۆنی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤
پۆل:خانمەکتەرە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنەگۆرانیبێژە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی کایەی ڤیدیۆییی ژاپۆنی
پۆل:خانمەگۆرانیبێژانی پۆپی ژاپۆنی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
شارستانی تەفرێش

**شارستانی تەفرێش** () یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای مەرکەزیی ئێرانە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری تەفرێشە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە لە ساڵی ٢٠١٦ بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران بەرامبەر لەگەڵ ٢٤،٩١٣ کەس بووە.

## جوگرافیا
شارستانی تەفرێش لە ڕۆژھەڵاتی پارێزگای مەرکەزی ھەڵکەوتووە. 

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای مەرکەزی
* تەفرێش

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی پارێزگای مەرکەزی
پۆل:شارستانی تەفرێش
پۆل:شارستانەکانی ئێران
تەفرێش

**تەفرێش** () یەکێک لە شارەکانی پارێزگای مەرکەزیی ئێرانە. شاری تەفرێش ناوەندی شارستانی تەفرێشە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١٦ بەرامبەر لەگەڵ ١٦،٤٩٣ کەس بووە کە زۆربەیان فارسن و پەیڕەوی مەزھەبی شیعەن.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای مەرکەزی
* شارستانی تەفرێش

## سەرچاوەکان

پۆل:تەفرێش
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی تەفرێش
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای مەرکەزی
کوردانی نەرویژ

**کوردانی نەرویژ** مەبەست لە ئەو کوردانەیە کە دانیشتووی وڵاتی نەرویژن. ژمارەی کوردانی ئەو وڵاتە لە نێوان ٧ ھەزار بۆ ٢٥ ھەزار مەزەندە دەکرێت و بە شێوەیەکی سەرەکی لە وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە دێن. زۆربەی کوردانی نەرویژ لە ئۆسلۆی پایتەخت دەژین.

لە ساڵی ١٩٩٣، ژمارەی کوردانی نەرویژ لەلایەن ئینستیتیوتی کوردیی پاریس ٢،٠٠٠ کەس بەراورد کرا. ئەمڕۆکە، ئینستیتیوتی کوردیی پاریس ئەم ژمارەی ٢٥،٠٠٠ کەس بەراورد کردووە.

زۆرینەی کوردانی نەرویژ موسڵمانن و ژمارەیەکی بچووکی مەسیحیشی تێدایە کە زۆربەیان پرۆتێستانتن.

## ئەمانەش ببینە
* دانیشتووانی کورد

## سەرچاوەکان

*
عومەر ساڵحی ساحیب

**عومەر ساڵحی ساحیب**  ناسراو بە **کۆلیل** (لەدایکبووی ١٩٤٥ لە سەقز، ئێران) شاعیر، وەرگێر و مامۆستایەکی ئایینییە کە لە بواری ئەدەب و کلتوردا خزمەتی زۆری بە زمانی کوردی کردووە و وەرگێڕانی دیوانەشیعری حافزی شیرازی و سەعدیی بە زمانی کوردی لە بەرھەمە ھەرە گرینگەکانییەتی کە چاپ و بڵاوکراونەتەوە.

## ژیاننامە
عومەر ساڵحی ساحیب لە ئاوایی دایەسڵێمان سەر بە شاری سەقز لە رۆژھەڵاتی کوردستان لە دایک بوو. لە لای باوکی خوێندن سەرەتایی تەواو کرد و دوا جار لای مەلا ئەحمەد نمشیری، مەلا حەسەن ئەدیبی، مەلا جلال موحەممدی، ملا شێخ حوسێن عەلایی ئەردەلانی و مەلا کامیل نەقشبەندی پلەکانی خوێندن و زانستی تەواو کرد. لە ساڵی ١٩٧٩ بوو بە مامۆستای قوتابخانە و ھەتا بە ئیمرۆ لە بواری شێعر و ئەدەبی کوردی ئیش و خزمەت بە گەلەکەی دەکا.

## بەرھەمەکان
# وەرگێرانی دیوانی حافز لە فارسی بە کوردی بە ناوی «تاڤگەی ئەوین»، زانستگای کوردستان، ١٣٩١ی ھەتاوی
# وەرگێرانی بوستان سەعدی لە فارسی بە کوردی بە ناوی «مێرگوڵانی ژین»
# کتێبی شێعر بە ناوی «لە ھەر چیمەنێ دیمەنێ»
# کتێبی دوو بەیتییەکان کوردی

## نموونە شیعر

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ناوەندی چاپ و بلاو کردنەوەی زانستگای کوردستان 

پۆل:خەڵکی سەقز
پۆل:زیندووان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
پۆل:مامۆستایانی کورد
جۆزەف سی ویڵسن

**جۆزەف چارڵز ویڵسنی چوارەم** (٦ی تشرینی دووەمی ١٩٤٩–٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩) دیپلۆمات و باڵیۆزێکی ئەمریکی بوو کە ناسرا بەوەی لە ٢٠٠٢دا سەفەرێکی کردبوو بۆ نەیجیریا بۆ لێکۆڵینەوە لەوەی کە ئایا سەدام حوسێن ھەوڵی کڕینی جۆرێکی یۆرانیۆمی ناسراو بە «کێکی زەرد»ی دابوو یان نە. لە تەممووزی ٢٠٠٣دا مانشێتی نیو یۆرک تایمز نوسینێکی ئەم بوو بە سەردێڕی "لە نەیجیریا چیم نەدۆزییەوە؟"، کە تێیدا ئاشکرای کرد کە شتی وا نەبوە. ئەمە لەکاتێکدا بوو ھەردوو ئیدارەی بۆش و بلێر دۆسیەیەکی ناڕاستیان لەسەر سەدام ئامادە کردبوو کە گوایە چەکی کۆکوژی ھەیە. ئەم ڕاستی وتنەش بوە ھۆی ئەوەی کە ئیدارەی بۆش ناوی خێزانەکەی ئاشکرا بکەن وەک کارمەندێکی سی ئای ئەی و تۆمەتی ئەوەیان دایە پاڵی کە ھەردووکیان خیانەتیان لە وڵاتەکەیان کردووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
پۆل:مردووانی ٢٠١٩
پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی
پۆل:زانیاریدەرە ئەمریکییەکان