open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پێوانەکردن

**پێوانەکردن** بریتییە لە کۆمەلێک کردار کە دەست نیشانی و پێناسەی ئەو سیفەتە دەکات کە پێویستە بپێورێت و وەرگێرانی ئەم زانیاریانە بۆ شێوەیەک کە بە ئاسانی وەسف بکرێت و بە ئاستێکی گونجاو و بەوردی. لە زانستدا، پێوان بریتییە لە ڕەوتی بەدەستھێنانی گەورەییی چەندێتییەک بەگوێرەی یەکەی یێوان، وەکوو: مەترێک یان کیلۆگرەمێک لە بواری دەروونزانی دا پێوانەکردن مانایی دیاریکردنی خاسییەت و خاسڵەتەکانی مرۆڤە وەک عقڵی - ھەڵچون - کۆمەڵایەتی - جەستەیی و جووڵەیی) لە ڕێگەی پێدانی ژمارە و دیاریکردنی بڕی خاسییەتە. لە بواری پەروەردە و فێرکردن پێوانەکردن بریتییە لە دیاریکردنی بری فێربوونی فێرخواز ئەویش لە ڕێگای بەکارھێنانی جۆرەھا تاقیکردنەوەی زارەکی و نووسین و جێبەجێ کردنی کارەکان لە بواری پراکتیکیدا.

## ئەو ھۆکارانەی کار لەسەر پێوانەکردن دەکەن
چەند ھۆکارێک کار لەسەر وردی پێوانەکردن دەکەن بە جۆرێک کاریگەریان لەسەر ئەنجامەکەی دەبێت وەک:
* جۆری ئەو دیاردەیەی کە دەمانەوێت پێوانەیی بکەین مەبەست لەمە ئەو دیاردانەی کە بە ڕاستەوخۆ پێوانە دەکرێن ڕاستر و دروستترە بەڵام پێوانەکردنی دیاردە دەروونییەکان ئەنجامەکەی دڵنیای نین و ناراستەوخۆ پیواندەکرێن
* جۆری ئەو ئامرازانەی یاخود ئەو پێوەرانەی کە بۆ پێوانەکردن بەکاردەھێنرێت تاکو پێوەرەکە وەردتر و ئەنجامەکەی ڕاستتر بێت
* ئامانج لە پێوانەکردن واتە دیاریکردنی ئامانجە کاریگەری دەبێت لەسەر وردی ئەنجامەکەی بۆ نموونە تا ئامانجەکە گەورەتربێت ئەوە ھەوڵدان زیاتر دەبێت پێوانەکردنی بری زیرەکی ١٠ فێرخواز ئاسانترە لە ١٠٠ فێرخواز یان لە ڕێگەی ئەنجامدانی کویزێک دوای تەواوکردنی بابەتێک بەمەبەستی پێوانەکردنی بر* فێربوونی فێرخوازان لەو بابەتە

## جۆرەکانی پێوانەکردن
**پێوانەکردنی ڕاستەوخۆ**: بریتییە لە پێوانەکردنی خاسییەتی شتە دیارەکان کە بوونی مادیان ھەیە لەگەڵ دیاردە سروشتییەکان کە پێوانەکردنیان ئاشکرا و بەرچاوە و ئەنجامەکەیان وردتر و ڕاسترە لە پێوانەکردنی ناراستەوخۆ. لەم پێوانەکردنە کیلۆگرام ،مەتر، سانتیمەتر بەکاردەھێنرێت باری دەروونی و ئارەزووی کەسەکان کارناکاتە سەر ئەنجامەکەی.

**پێوانەکردنی ناراستەوخۆ**: پێوانەکردنی دیاردەدەرونییەکانە کە بوونی مادیان نییە و ناتوانرێت ڕاستەوخۆ پێوانی بکرێت بەھۆی ئەوەی بابەتی ھەست پێنەکراون و دیارنین وەک شەرم و ترس ئازایەتی زیرەکی تورەبوون) بە شێوەیەکی ناراستەخۆ لەسەر دەرئەنجام و شوێنەوارەکانیان و لە ڕێگای ڕەفتار و ھەڵسوکەوتی دەرەکییەوە بریار لەسەر دەدرێت بۆ نموونە زیرەکی ڕاستەوخۆ پێوانە ناکرێت بەڵکو لە ڕێگای تاقیکردنەوەی ئاستی زیرەکی و نازیرەکی کەسەکان دەردەکەوێت

## [[ئاستەکانی پێوانەکردن]]
* پێوانەکردنی ناولێنان norminal scale
* پێوانەکردنی پلەیی ordinal scale
* پێوانەکردنی نێوانەیی Interval scale
* پێوانەکردنی ڕێژەیی Ratio scale

## ئەمانەش ببینە
* ئاستەکانی پێوانەکردن
* پێوان
* تاکسۆنۆمیی بلووم
* یەکەکانی پێوان
* پێوانی خود

## سەرچاوەکان
* 
* کتێبی پێوانە و ھەڵسەنگاندن لە بواری پەروەردە و دەروونزانی نووسینی دکتۆر کەریم شەریف قەرەچەتانی
* کتێبی پێوانە و ھەلسەنگاندنی پەروەردەی نووسینی ڕەمەزان حەمەدەمین قادر

پۆل:پەروەردە
پۆل:زانست
دەروونناسیی فیزیۆلۆژی

وێنۆک
**دەروونناسیی فیزیۆلۆژی** () لقێکە لە زانستی دەرونناسی لە بناغەی ڕەفتاری مرۆڤ دەکۆلێتەوە بایەخ دەدات بە توێژینەوە لە باری کۆئەندامی دەمار و ئەرکە جیاوازەکانی وەک بیرکردنەوە و فێربوون و خەوبینین ھەستەکان. بۆ نمونە ھەوڵدەدات بزانێ ھەستەکان چۆن ڕوودەدەن و ڕەوتە دەمارییەکان چۆن لەناو دەمارەکاندا گوزەر دەکەن و مێشک چۆن ھەست و ڕەفتار جڵەو دەکات. ھەروەھا لە ئەرکە جیاوازەکانی ڕژێنە بێ دەنگەکان و کاریگەرییان لەسەر رەفتار دەکۆلێتەوە

## سەرچاوەکان
* کتێبی سایکۆلۆژیای گشتی نوسینی دکتۆر کەریم شەریف قەرەچەتانی چاپۆ چوارەم ٢٠١٥ ژمارەی سپاردن ٨٢٣ سالی ٢٠٠٥
* کتێبی دەروندروستی نوسینی دکتۆر مستەفا وەرگێرانی سەلاح سەعدی

پۆل:دەروونناسی
پۆل:فیزیۆلۆژیی مرۆڤ
دەروونناسیی پەروەردەیی

وێنۆک
**دەروونناسی پەروەردەیی** () لقێکە لە زانستی دەرونناسی لە گرفتە پەروەردییەکان دەکۆلێتەوە لە ڕێگای جێبەجی کردنی بیردۆزەکانی دەرونناسی دۆزینەوەی ھۆکار و ڕێگە چارەی گونجاو بۆ ئەو گرفتانەی دێنە ڕێگای پرۆسەی پەروەردە و فێرکرد وەک دواکەوتن لە قوتابخانە دابەزینی ئاستی زانستی ھەروەھا توێژینەوە سەربارەت بە بابەتە پەروەردەیییەکانی وەکو فێربوون پاڵنەرەکانی ڕەفتار جیاتاکی یادگە زیرەکی کەسێتی مامۆستا و شێوازی وانەوتنەوە و فێرکردنی گەورەکان و چۆنییەتی گونجاندنی پرۆگرامی خوێندن لەگەل ڕەوشی خوێندنی سەردەم ھەوەھا توێژینەوە لە سەر چۆنییەتی بەکارھێنانی سزا و پاداشت دەکات و ئەو بارودۆخانە دیاری دەکات کە بۆ سەرکەوتن لە پرۆسەی پەروەردە و فێرکردن چۆنەتی پێوانەکردن و ھەڵسەنگاندنی دەست کەوتەکانی خوێندکار

## سەرچاوەکان
* کتێبی سایکۆلۆژیای گشتی نوسینی دکتۆر کەریم شەریف قەرەچەتانی چاپۆ چوارەم ٢٠١٥ ژمارەی سپاردن ٨٢٣ سالی ٢٠٠٥
* کتێبی دەرونناسی مێدیایی نوسینی نوسەران کەمال فاروق - محمد عبدوالە کەلاری چاپی یەکەم ٢٠١٣ ژمارەی سپاردن ٧٤ سالی٢٠١٣

پۆل:دەروونناسی
دەروونناسیی پیشەسازی

وێنۆک
**دەرونناسیی پیشەسازی** () لقێکی زانستی دەروونناسیە ھەولی زیادکردن و پەرەپێدانی بەرھەمی پیشەسازیە بنەماو یاساکانی دەرونناسی پەیرەودەکات لە بواری پیشەگەری و بەرھەم ھێنان دا ئامانجی بەرزکردنەوەی ئاستی بەرھەمھێنانی کرێکار و دەستەی کارگەران لە ڕێگەی پەیرەوکردنی ڕێنمایییەکانی دەروونناسی و بیردۆزەکانی کە دەبنە ھۆی چارەسەرکردنی ئەو گرفتانەی دێتە ڕێگای کرێکاران لە میانەی کارەکانیاندا یەکێکی دیکە لە ئامانجە کانی بەدەست ھێنانی ڕەزامەندی کرێکار لە ڕێگەی خۆکردنی کەشوھەوای ماددی و کۆمەڵایەتی ھەروەھا بەدەست ھێنانی زۆرترین بری بەرھەمھێنان و باشترین جۆر لە ماوەیکی کورتدا یەکێکی دیکە لە ئامانجەکانی دەرونناسی پیشەسازی شیکردنەوەی کار و مەشقی سەربازی و گەران بە دوای کرێکار و دەستنیشانکردن و پۆلین کردنی پیشەیی و نەخشەدانانی کار لە دواین ئامانج دابینکردنی ئاسایشی پیشەسازی و کەمکردنەوەی ڕووداوەکانی کار و ماندووبوونی کرێکار.

## ئەمانەش ببینە
*دەروونناسیی پەروەردەیی
*دەروونناسیی فیزیۆلۆژی

## سەرچاوەکان
* کتێبی سایکۆلۆژیای گشتی نوسینی دکتۆر کەریم شەریف قەرەچەتانی چاپۆ چوارەم ٢٠١٥ ژمارەی سپاردن ٨٢٣ سالی ٢٠٠٥
* 
* کتێبی دەرونناسی مێدیایی نوسینی نوسەران کەمال فاروق - محمد عبدوالە کەلاری چاپی یەکەم ٢٠١٣ ژمارەی سپاردن ٧٤ سالی٢٠١٣
دەروونناسیی بازرگانی

وێنۆک
**دەرونناسی بازرگانی** () لقێکە لە زانستی دەروونناسی گرینگی بە پاڵنەری کرین و پێویستەکانی بەکاربەر خەملاندنی بۆچوونە دەروونییەکانیان دەدات بەرامبەر بەرووبوومەکان و دەروونناسی فرۆشتن و شێوەی ریکلامکردن و سەرنجراکێشان. ھەروەھا زانینی ئەو ھۆکارە دەرونیانەی کاریگەری ھەیە لەسەر کەسایەتی کریار. ئەم زانستە لە لە بوارەکانی دیکەش گرینگی خۆی ھەیە وەک لە بواری پەروەردە و فێرکردن و دەروندۆستی و چارەسەری دەروونی و خزمەتگوزاری کۆمەڵایەتی و بەرھەمھێنان و ھێزە چەکدارەکان

## ئەمانەش ببینە
* دەرووناسیی پەرەسەندوو
* دەروونناسیی پەروەردەیی
* دەروونناسیی پیشەسازی
* دەروونناسیی تاوانکاری
* دەروونناسیی فیزیۆلۆژی
* دەروونناسیی پێچەوانە
* دەروونناسیی شیکارانە
* دەروونناسیی نائاگا

## سەرچاوەکان
* کتێبی سایکۆلۆژیای گشتی نوسینی دکتۆر کەریم شەریف قەرەچەتانی چاپۆ چوارەم ٢٠١٥ ژمارەی سپاردن ٨٢٣ سالی ٢٠٠٥
* 

پۆل:دەروونناسی
دەروونناسیی تاوانکاری

وێنۆک
**دەروونناسیی تاوانکاری** () لقێکە لە زانسیتی دەرونناسی بایەخ دەدات بە تاوان و تاوانکاری و ھۆکارەکانی سەرھەڵدانی تاوان و ڕیچگەی گونجاو بۆ چارەسەرکردن. ئەم زانستە توێژینەوە لە سەر باری دەروونی تاوانبار و کەسی لاسار و دۆزینەوەی تاوانباران و گەرانەوەیان بۆ ناو کۆمەڵگا و خۆگونجاندنیان. دەروونناسی پێیوایە ڕەفتاری تاوانکاری ڕەنگدانەوەی نەگونجاندنی تاکەکانە لەگەڵ خۆیان و ئەو کۆمەڵگایانەی تێیدا دەژین

## ئەمانەش ببینە
* دەروونناسیی فیزیۆلۆژی
* دەروونناسیی پەروەردەیی
* دەروونناسیی شیکارانە
* دەروونناسیی پیشەسازی

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:تاوانناسی
پۆل:داھێنانە ئیتالییەکان
دەروونناسیی ئاژەڵ

وێنۆک
**دەروونناسیی ئاژەڵ** لقێکە لە زانستی دەروونناسی لە ڕەفتارە جۆراوجۆرەکانی ئاژەڵ و توانای بیرکردنەوە و وەبیرھاتنەوە و فێربوونی دەکۆلێتەوە ھەوڵ دەدات بزانی ئایا ئاژەڵ زمانی ھەیە یان توانایی فێربوونی ھەیە ھەروەھا لەم جۆرە تاقیکردنەوە دەکرێت لەسەر ئاژەلان بەھۆی ئەوەی ناتوانرێت لە بەر بەھا و ئاکاری مرۆڤایەتی لە سەر مرۆڤ تاقیکردنەوە بکرێت بۆیە بە ناچاری لەسەر ئاژەڵ ئەنجام دەدرێت بۆ نمونە بۆ زانینی کاریگەری برسێتی یان لێدان یان ئازار لە سەر ھەڵسوکەوتی مرۆڤ ناتوانرێت ئەم توێژینەوەیەلەسەر مرۆڤ بکرێت بۆیە بە ناچاری ئاژەل بەکار دێت. ئەوە ئەو زانست و زانیاریانەی لە ئاژەلاەوە بە دەست ھاتوون و بەدەست دین ڕێگا خۆشکەر ن بۆ سەرھەڵدانی زۆر لە بیردۆز و بنەما تایبەتییەکانی مرۆڤ

## سەرچاوەکان
* کتێبی سایکۆلۆژیای گشتی نوسینی دکتۆر کەریم شەریف قەرەچەتانی چاپۆ چوارەم ٢٠١٥ ژمارەی سپاردن ٨٢٣ سالی ٢٠٠٥
* کتێبی دەرونناسی مێدیایی نوسینی نوسەران کەمال فاروق - محمد عبدوالە کەلاری چاپی یەکەم ٢٠١٣ ژمارەی سپاردن ٧٤ سالی٢٠١٣

پۆل:دەروونناسی
ڕەگێ خاب

***ڕەگێ خاب*** () فیلمێکی فارسییە. لە دەرھێنان و بەرھەمھێنانی حەمید نیعمەتوڵڵا و نووسینی مەعسومە بەیاتە. لە ٢٠١٥ بەرھەمھێندرا و لە ٢٠١٧ بڵاو کرایەوە.

## کورتە
مینا دوای جیابوونەوەی لە ھاوسەرەکەی بەدوای ئیشێک و شوێنی مانەوە دەگەڕێ. بەدرێژاییی گەشتەکە چاوی بە کامران، بەڕێوەبەری خواردنگەیەک کە لەوێ کاری دەکرد دەکەوێت. کامران پەنای دەدات. مینا لەژێر کاریگەریی پاڵپشتی و خۆشەویستیی کامرانەوە دەکەوێتە خۆشەویستیی ئەوەوە، و کامرانیش پەرۆشە و حەز لە مینا دەکات. ڕۆژان تێدەپەڕن و خۆشەویستیی مینا بۆ کامران کەم دەکات و دەگاتە لوتکە، بەڵام کامران چیتر بەردەوام نابێت…

## بڵاوکردنەوە
نمایشی تایبەتی «ڕەگێ خاب» لە ڕۆژی چوارشەممە، ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧ لە سینەمای ئیستقلال دەستی پێ کرد، و ھەفتەیەک دواتر، لە ١٤ی حوزەیران نمایشی گشتیی دەستی پێ کرد.
ھەروەھا، لە ٥ی تشرینی دووەم، نمایشە گشتییەکەی ڕەگێ خاب، بەتایبەتی لە پشتگیریی یوزپلنگی ئاسیایی لە حەرەمی سینەماییی گالێری میللەت گیرا.

## ئەکتەران

## خەڵاتەکان

کوروش تەھامی لە یازدەھەمین خولی فێستڤاڵی ڕەخنەگران و نووسەرانی فیلم خەڵاتی دیپلۆمی شانازیی بۆ باشترین ئەکتەری لە ڕۆڵی سەرەکی وەرگرت.

## مۆسیقا
لە دەستپێکی ھەفتەی دووەمی نمایشی فیلمی «ڕەگێ خاب»، پەردە لەسەر ڤیدیۆکلیپەکەی فیلمەکە بە دەنگی ھومایوون شەجەریان و ئاوازی سۆھراب پوورنازری لادرا. سەرەڕای ساوندراکی فیلمەکە، ئەلبومی «ڕەگێ خاب» چوار پارچە شیعر، لەوانەش: «آهای خبردار»، «رگ خواب»، «ابر می‌بارد» و «گریه می‌آید مرا» بە ھۆنراوەکانی ئەمیر خەسرەو دەھلەوی، حوسەین مەنزەوی و ڕۆمی لەخۆ دەگرێت. ئیشەکە لەلایەن ئۆرکێسترای مۆسیقای سی ئای ئێفی بولغاری، و بە ئامادەبوونی تەھمورس پوورنازری، ھوشیار خەییام و شین کاراسکۆ وەک تاکژەن کراوە. بە ڕابەرایەتیی ئاوازدانەری ئەمریکی دەیڤد گارنەر، ئاوازدانەر و ڕابەری ئۆرکێسترا بەردیا کیارس و باسیست ئارین کەشیشی لە ڕێکخەرانی ئەلبومەکەن.

## لە ڕاپرسییەکان
لە نیوەی یەکەمی ٢٠١٨، سێزدە ڕەخنەگری ڕۆژنامەی فیلم ٢٤ خاڵیان لە ٢٨ پێی دا. لە ڕوانگەی ڕەخنەگرانی ئەم ڕۆژنامەوە ھەر سێ فیلمی «ماجرای نیمروز»، «ڕەگێ خاب» و «ڤێلاکان» بەرزترین خاڵیان وەرگرتووە.

## باڵیۆز
ڕێکخراوەی نەھێشتنی توندوتیژیی کۆمەڵایەتی، فیلمی «ڕەگێ خاب»ی دەرھێندراوی حەمید نیعمەتوڵڵای وەک نموونە فیلمێک لە بواری نەھێشتنی ئازارە کۆمەڵایەتییەکان ناساند.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* ڕەگێ خاب  لە وێبگەی سوورە سینەما
* ڕەگێ خاب لە وێبگەی سینەماتیکت

پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان
پۆل:فیلمە فارسییەکان
پۆل:فیلمە گیراوەکان لە تاران
پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی بێوەژنی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی لەباربردن
پۆل:فیلمەکانی حەمید نیعمەتوڵڵا
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ بە زمانی فارسی
خەیروڵڵا تەلفاح

**خەیروڵلا تەلفاح** (١٩١٠ عۆجە، تکریت - ١٩٩٣) کەسایەتی سیاسیی عێراقی و حیزبی بەعس بوو. ئەو باوکی ساجیدە تەلفاح، ژنی سەددام حوسێن و عەدنان خەیروڵڵا بوو، ھەروەھا خاڵی سەددام حوسێن. لەسەردەمی دەسەڵاتی سەددام، خەیروڵلا کرایە پارێزگاری بەغدا بەڵام دواتر بەھۆی گەندەڵییەکانییەوە ئەوا سەددام بەناچاری خەیروڵڵای لەو پۆستەی دوورخستەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠
پۆل:مردووانی ١٩٩٣
پۆل:سەددام حوسێن
پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق
پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٩
سکۆپیە

thumb|وێنەی قەڵایەکی کۆنی وڵاتی مەکدۆنیای باکور لە شاری سکۆپیە
**سکۆپیە**، **سکۆپجی** یان **سکۆپ** (، بە مەکدۆنی: Ckonje) پایتەختی وڵاتی مەقدۆنیایە و دەکەوێتە بەشی باکووری وڵاتی مەقدۆنیا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:شارەکانی کۆماری مەقدوونیا
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
گارێ دو نۆر

**گارێ دو نۆر** () کە بە فەرمی پێی دەوترێ **Paris-Nord** واتە باکوری پاریس و بەیەکێک لە گەورەترین وێستگەی شەمەندەفر دادەنرێت لە پاریس لە فەڕەنسا و بە جەنجاڵترین وێستگەی شەمەندەفر دادەنرێت لە ھەموو ئەورووپادا لەڕووی ژمارەی گەشتیارەوە کە دەگاتە نزیکەی ٢٢٢ میلیۆن گەشتیار لە ساڵیکدا.

لە ناو پاریسدا گارێ دو نۆر بەستراوە بە ھەریەک لە ھێڵی پاس و ھێڵی میترۆی پاریس و ھێڵی RER، لە ھەمانکاتدا گارێ دو نۆر بە چەندین ھێڵی نێودەوڵەتییەوە بەستراوە بە ھەریەک لە وڵاتانی بەلجیکا، ھۆڵەندا، ئەڵمانیا و شانشینی یەکگرتوو وە لە ھەمووشیان گرنگتر ھێڵی «یۆرۆستار»ە کە ڕاستەوخۆ پاریس دەبەستێتەوە بە لەندەن.

ئەم وێستگەیە لەلایەن ئەندازیاری تەلارسازی فەرەنسی «جاکویس ھیتۆرف»ەوە دیزاینی بۆکراوە و لە ساڵانی ١٨٦١ تا ١٨٦٤ بنیاتنراوە.

## مێژوو
یەکەم بەشی گارێ دو نۆر لەلایەن کۆمپانیای «چەمێن دێ فێر دو نۆر» دروست کرا و وێستگەکەش لە ١٤ حوزەیرانی ١٨٤٦ کرایەوە، دوای ئەوەی کە تێبینی کرا کە ئەم وێستگەیە بچووکە و پێویستی بە فراوان کردنی ھەیە، لە ساڵی ١٨٦٠ بڕیاردرا کە بە مەبەستی فراوانکردن بەشێکی ئەم وێستگەیە بڕوخێندرێت. لەو کاتەدا بەڕێوەبەری کۆمپانیای چەمێن دێ فێر دو نۆر کە ناوی «جەیمس ڕۆتشیلد» بوو بە فەرمی داوای لە تەلاسازی فەرەنسی *جاکویس ھیتۆرف* کرد (کە یەکێک بوو لە بەناوبانگترین تەلارسازی فەرەنسی لەوسەردەمەدا) کە دووبارە ھەڵبستێت بە دیزاین کردنەوەی ئەم وێستگەیە و دواتر دەستکرا بە نۆژەنکردنەوەی ئەم وێستگەیە کە لە ساڵی ١٨٦١ تا ١٨٦٥ ی خایاند. وێستگەکە شێوە پیتی «U»ی ھەیە و کۆلۆمەکانی لە ئاسن دروست کران و ڕووی دەرەوەی بە تاشە بەردی تەخت ڕووپۆش کران. کۆمپانیاکە لە کاتی نۆژەنکردنەوە چەندین پەیکەری کەسایەتی ئەوسەردەمەی لەم وێستگەیە دانا کە ھەر یەکەیان گوزارشت لە شارێکی ئەورووپی دەکەن.
وێنۆک|چەند پەیکەێک لەگەڵ تەلارسازی ڕووی دەرەوەی وێستگەکە تێکەڵ کراوە

ھەرچەندە لە کاتی بنیات ناناوەی پاریسدا بڕیار وابوو مۆنۆمێنتێک(monumental avenue) لەگەڵ ئەم وێستگەیە دروست بکرێت و شەقامێکی کۆن ببڕێت بەڵام ھەرگیز دروست نەکرا بەھۆی ناکۆکی لە نێوان بارۆن ھاوسمان و *جەیمس ڕۆتشیلد*، کە یەکێکیان داوای دەکرد شەقامەکە ببڕن چونکە ھەستی بەوە کردبوو کە ھاوسەرەکەی لە پەیوەندی نھێنیدایە لەگەڵ جاکویس ھیتۆرف تەلارسازی گارێ دو نۆر. بەڵام جاکویس ئەم ھەواڵەی بە دوور دەزانی بەھۆی زۆری تەمەنییەوە کە تەمەنی ٧٣ ساڵی تێپەراندبوو کاتێک پرۆژەی نۆژەنکردنەوەی گارێ دو نۆر تەواوبوو، دواتر پاش دووساڵ لە تەواو بوونی پڕۆژەکە کۆچی دوایی کرد.
وێنۆک|گارێ دو نۆر
تاکو ڕۆژگاری ئەمرۆش وێستگەکە چەند کێشەیەکی فراوانکردن و ڕێڕەوی ھاتووچۆی ھەیە.
بۆ چارەسەری ئەم کێشانەش لە ساڵی ٢٠١٥ کۆمپانیای نیشتیمانی فەڕەنسا بۆ ھێڵی ئاسنی SNCF داوای لە تەلارسازی فەڕەنسی جیان-میشێل کرد کە پەرە بە فراوانکردنی گارێ دو نۆر بدات، ئێستا وێستگەکە لەژێر نۆژەنکردنەوەو و فراوان کردندایە کە وابڕیارە تا ساڵی ٢٠٢٤ تەواوبکرێت.

## ناوبانگی لەناو کەلتوردا
گارێ دو نۆر ناوبانگێکی زۆری ھەیە لەناو خەلکیدا بەتایبەتی لەنێو گەشتیاراندا، بۆیە زۆرێک لە دەرھێنەرە سینەمایییەکانی فەڕەنسی و ئەمریکیی و جیھانییەکان ڕوویان لەم وێستگەیە کردووە بۆ گرتنی چەند دیمەنێک لە بەرھەمەکانیان لە ناو ئەم وێستگەیە، بەناوبانگترینیان فلیمی ***[[پشووی مستەر بین]]ە***.

وە گۆرانیبێژ «جیمی وۆرد»یش لە تراکێکی خۆی بەناوی «پۆلاریس» ناوی گارێ دو نۆری ھێناوە.

## سەرچاوەکان
*
جۆن جۆرج بارسۆلۆمیۆ

**جۆن جۆرج بارسۆلۆمیۆ** (١٨٦٠–١٩٢٠) جوگرافیگەر و نەخشەکێشێکی بەریتانی بوو. ھەڵگری ڕێپێدانی شاھانە بوو بۆ وێناکردنی نەخشەکان. ناوی تۆمارکرابوو بە ناونیشانی «نەخشەکێشی پاشا»، ھەر بەم ھۆیەوە زۆرجاران ھەر بە (میری نەخشەکان) بانگ دەکرا

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکیەکان

پۆل:مردووانی ١٩٢٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٠
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئێدینبەرە
ئۆشین

**ئۆشین** () زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ژاپۆنییە، کە لە ٤ی نیسانی ١٩٨٣ یەکەم زنجیرەی لەسەر شاشەی NHK(تەلەڤیزیۆنی فەرمیی ژاپۆن) نمایش کرا. زنجیرەکە لەبارەی ژیانی ڕاستەقینەی تانوکورا شین(田 倉 し ん)دەدوێت لەسەرەتای ژیانییەوە تاوەکو سەرەتای ھەشتاکان، خۆی نازناوە ڕاستەقینەکە شینە بەڵام خەڵکی ژاپۆن ھەر بە ئۆشین دەیخوێنن کە نازناوێکی کۆنی ژاپۆنییە.

یەکێک بوو لە ھەرە پڕبینەرترین زنجیرە خێزانییەکان لەسەرانسەری ژاپۆن و پتر لە ٨٦ وڵاتی تر لە جیھاندا لەنێوانیشیان زمانی کوردی کە لە ٢٠١٣ لەلایەن دەزگای کوردساتەوە وەرگێردرا. پێشتر لە ١٩٨٤ لە ڕێگای ژێڕنووسی ئینگلیزیەوە بۆ زمانەکانی فارسی و عەرەبی وەرگێردراوە. لە ١٩٩١ چیرۆکەکە بەشێوەی ئەنیمی منداڵانە دروستکرایەوە لەژێڕ ناوی (Sanrio).

## دەستپێک
چیرۆکەکە لە بیرەوەرییەکانی خاتوون کاتسو وادا (和田 加 津) وەرگیراوە، ئەو خانمەی بە ھاوکاری ھاوسەرەکەی زنجیرە فرۆشگای یاوھان ی بەناوبانگی دامەزراند لە ژاپۆن. بیرەوەرییەکانی لە ڕێگای کۆمەڵێک دەستنووسی نامەیی نووسیبوویەوە کە دواتر لەلایەن Sugako Hashida کۆکرانەوە. چیرۆکەکە بارودۆخی زۆر ناڕێک و ناھەمواری لەخۆگرتبوو بەجۆرێک بەکاری ئەوە نەدەھات بخرێتە سەر شاشەی تەلەڤیزیۆنەکان، سەرەتا چیرۆکەکە بەناوی میژی بوو، دواتر سیناریۆکەی داڕێژراوە بەکۆمەڵێک دەستکاری بنچینەیی و لەژێڕ ناوی ئۆشین خرایە بواری بەرھەمھێنانەوە. ئینجا لەلایەن میکیۆ کاواجۆچی (川口 幹 夫)بەرێوەبەری کەناڵی NHK ڕەزامەندی وەرگیرا بۆ پەخشکردنی.

## چیرۆک
سەرەتای چیرۆکەکە لە ساڵی ١٩٨٣ دەست پێدەکات کە ئامادەکاری دەکرێت بۆ کردنەوەی زنجیرەی حەڤدەھەمی فرۆشگا بەناوبانگەکەی، دواتر شین تانوکورا (ئۆشین) بڕیار دەدات گەشتێک بە شەمەندەفەر ئەنجام بدات، خێزانەکەی بەم گەشتەی تووشی سەرسووڕمانی دەبن، چونکە نازانن چۆن لەناکاو لەبەر چاویان ون بوو. کەی کە کوڕەزایەکەیەتی بڕیار دەدات گەشتێک بکات تا بیدۆزێتەوە، چونکە پێشتر سەرەداوێکی دەست کەوتبوو لە گێڕانەوەکانی داپیرەی، لە ڕێگا دەیدۆزێتەوە و بەدوان گەشتێک دەکەن بەناو وێستگەکانی ژیانی ئۆشین لە سەرانسەری ژاپۆن لە ھەموو ئەو شوێنانەی کە پێشتر تێیدا ژیاوە.

## ئەمانەش ببینە
* خاتوو سارە

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان بەپێی وڵات
پۆل:ژاپۆن
سەلیم بەرەکات

**سەلیم بەرەکات** (لەدایکبووی ١ی ئەیلوولی ١٩٥١، قامیشلۆ) کەسایەتی شاعیر و نووسەری کوردی ڕۆژاوایە. سەلیم لە قامیشلۆ گەورەبوو، دواتر چووە دیمەشق بۆ خوێندنی ئەدەبی عەرەبی، دوای ساڵێک لەوێ ئەوا چووە بەیرووت و تا ١٩٨٢ لەوێ ژیانی بەسەربرد.

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی قامیشلۆ
پۆل:کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستان
پۆل:شاعیرانی سووری
پۆل:شاعیرانی کورد
ڕامۆ

***ڕامۆ*** زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی درامای ئەکشنی تورکییە و لە دەرھێنانی یاگیز ئاڵپ ئەکایدنە و لە نووسینی یەڵماز شاھینە و لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ لەسەر شۆ تیڤی دەستی بە پەخشکردن کرد کەسایەتی ڕامۆ کە لە لایەن موڕاد یەڵدیریمەوە ڕۆڵی گێڕدراوە لەسەر کەسایەتییەکی ڕاستەقینە دروستکراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان
بەشە گرتە

**بەشە گرتە** یان **بەشە داتاشراو** ()، لە فانکشنە فرەگۆڕەکییەکاندا، بە گرتەی فانکشنەکە بەپێی یەکێک لە گۆڕەکەکان و نەگۆڕ ڕاگرتنی ئەوانی تر دەوترێت. بەشە گرتە لە کالکیولسی ئاراستەبڕەکان و ئەندازەی جیاکارانەدا بە فرەوانی بەکار دێت.

بەشە گرتەی فانکشنی f(x, y, \dots) بەپێی گۆڕەکی x بە یەکێک لە شێوەکانی خوارەوە ھێما دەکرێت:

:f'_x, f_x, \partial_x f,\ D_xf, D_1f, \frac{\partial}{\partial x}f, \text{ or } \frac{\partial f}{\partial x}.

ئەمە ∂ وەکوو ھێمایەک بۆ بەشە گرتە بەکار دێت. ئەم ھێمایە لەلایەن ئۆدرین-ماری لۆژاندر لە ساڵی ١٧٨٦ داھێنرا بەڵام پاشان پشتگوێ خرا، لە ساڵی ١٨٤١ لەلایەن کارڵ گۆستاڤ ژاکوب ژاکوبی دووبارە بەکار ھێنرا و بوو بە ھێمایەکی گشتی.

## نموونە
ئەگەر f فانکشنێک بێت، بەم شێوەیە پێناسە کرابێت

: f(x, y) = \,\! 3x^2 + 5xy - 2y^4.\,

گرتەی f بەپێی x دەکاتە:

: \frac{\partial f}{\partial x} = 6x+5y

و گرتەی f بەپێی y دەکاتە:

: \frac{\partial f}{\partial y} = 5x-8y^3

### ئەندازە
وێنۆک|چەپ
قەبارەی قووچەکێک بەستراوەتەوە بە بەرزییەکەی h و نیوەتیرەکەی r و لە ڕێگەی ھاوکێشەی خوارەوە دەدۆزرێتەوە:

:V(r, h) = \frac{\pi r^2 h}{3}.

بەشە گرتەی V بەپێی r بریتییە لە:

:\frac{ \partial V}{\partial r} = \frac{ 2 \pi r h}{3},

## بەشە گرتە بەرزەکان
بەشە گرتەی دووھەم و بەشە گرتە بەرزەکان ھاوشێوەی گرتە بەرزەکانی فانکشنە یەک گۆڕەکییەکان دەدۆزرێنەوە، بۆ فانکشنی f(x, y, ...) 
بەشە گرتەی دووھەم بەپێی x دەکاتە بەشە گرتەی، بەشە گرتەی یەکەم (ھەردووکیان بەپێی x)

:\frac{\partial ^2 f}{\partial x^2} \equiv \partial \frac \equiv \frac \equiv f_{xx}.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:کالکیولسی فرەگۆڕەکی
جین (گۆرانیبێژ)

**کیم سۆکجین** (بە کۆری: 김석진؛ لەدایکبووی ٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٢) بە ناوە ھونەرییەکەی **جین**، ناسراوە، گۆرانیبێژ و نووسەرێکی گۆرانییە لە کۆریای باشوور، و یەکێکە لە ئەندامەکانی گرووپی کۆری بی تی ئێس. جگە لە گۆرانیوتن، کیم لە ساڵی ٢٠١٦ بۆ ٢٠١٨ وەک خانەخوێیەک لە چەندین پرۆگرامی مۆسیقای کۆریای باشوور دەرکەوت لە ساڵی ٢٠١٨دا لەلایەن سەرۆکی کۆریای باشوورەوە لەگەڵ ھاوڕێ باندەکانی، لەلایەن سەرۆکی کۆریای باشوورەوە خەڵاتی پێنجەمی فەرمانی شایستەی کولتووریی ھواگوای پێبەخشرا

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢
پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەندامەکانی بی تی ئێس
پۆل:گۆرانیبێژانی زمانی ئینگلیزی لە کۆریای باشوور
پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی کۆنکوک
پۆل:کوڕە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور
پۆل:کوڕە گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور
خەلیلێ چاچان مورادۆڤ

**خەلیلێ چاچان مورادۆڤ** (Xelîlê Çaçan Mûradov) (١١ی کانوونی دووەمی ١٩٢٤ – ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٨١) نووسەر و ڕۆژنامەنووسێکی کوردی ئێزدیی یەکێتیی سۆڤیەت بوو. سەرۆکی بەشی کوردی ڕادیۆی یەریڤان بوو بۆ ماوەی ٢٤ ساڵ. لەژێر سەرپەرشتی ئەو ١٤٠٠ گۆرانیی فۆلکلۆریی کوردی لە ڕادیۆکە تۆمارکران. ئەو چەند کتێبێکیشی لەسەر فۆلکلۆری کوردی نووسیوە.
خەلیلێ چاچان باوکی نووسەر و ڕۆژنامەنووس تێمورێ خەلیلە.

## کتێبەکان
* کلامێن جماعەتا کوردان (Kilamên Cimaeta Kurdan)، ١٩٦٣
* دوو پۆئێم (Du Poêm) چیرۆکە فۆلکلۆرییەکانی مەمێ و عەیشێ، و زەمبیلفرۆش، ١٩٦٥
* قسێن جماعەتێ (Qisên Cimaetê) کۆکراوەی فۆلکلۆر، ١٩٦٩
* مۆریێ نەنێ (Morîyê Nenê)، ڕۆمان، ١٩٧٢
* بەنێ من قەتیا (Benê Min Qetiya)، ٢٠٠٧
* جەواھرێن کوردی (Cewahirên Kurdî)، ٢٠١٠

## سەرچاوەکان
* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤
پۆل:مردووانی ١٩٨١
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:نووسەرانی کوردی یەکێتیی سۆڤیەت
پۆل:نووسەرانی سۆڤیەت
ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل

**سوپای بەرگریی ئیسرائیل** (بە عیبری: צְבָא הַהֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל)، کە بە کورتکراوەی عیبری تزاھال (צה"ל) ئاماژەی پێدەکرێت، سوپای نیشتمانیی دەوڵەتی ئیسرائیلە. لە سێ لقی خزمەتگوزاری پێکدێت: ھێزی زەمینی ئیسرائیل، ھێزی ئاسمانیی ئیسرائیل و ھێزی دەریایی ئیسرائیل. تاکە باڵی سەربازیی دەزگای ئاسایشی ئیسرائیلە. سوپای بەرگریی ئیسرائیل لەلایەن سەرۆکی ئەرکانی گشتییەوە سەرپەرشتی دەکرێت، کە ملکەچی وەزیری بەرگرییە.

لەسەر فەرمانی یەکەم سەرۆکوەزیران، داڤید بن گوریۆن، سوپای بەرگریی ئیسرائیل لە ٢٦ی ئایاری ١٩٤٨ پێکھێنرا و وەک سوپایەکی سەربازیی ناچاریی دەستی بەکارکرد، کە یەکەم چەکدارەکانی لە نیمچەسەربازییەکانی پێشووی ییشوڤەوە وەرگرت وەک ھاگانا، ئیرگوون و لێھی. کەمێک دوای جاڕنامەی سەربەخۆیی ئیسرائیل پێکھێنرا و بەشداری لە ھەموو ململانێیەکی چەکداریدا کردووە کە ئیسرائیلی تێدا بەشدار بووە.

لە دوای پەیمانی ئاشتیی میسر-ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٧٩ و پەیمانی ئاشتیی ئیسرائیل-ئوردن لە ساڵی ١٩٩٤، سوپای بەرگری ئیسرائیل تووشی دووبارە ڕێکخستنەوەیەکی ستراتیژیی بەرچاو بوو. پێشتر لەسەر چەندین بەرەی جیاواز بڵاوبووبووەوە— لوبنان و سووریا لە باکوور، ئوردن و عێراق لە ڕۆژھەڵات، و میسر لە باشوور—سوپای بەرگری ئیسرائیل سەرنجی خۆی ئاڕاستەی باشووری لوبنان و ناوچە فەلەستینییەکان کرد. لە ساڵی ٢٠٠٠، سوپای بەرگری ئیسرائیل لە باشووری لوبنان کشایەوە و لە ساڵی ٢٠٠٥ لە غەززە کشایەوە. ململانێی نێوان ئیسرائیل و گرووپە ئیسلامییەکانی نیشتەجێی غەززە، بەتایبەتی حەماس، لەو کاتەوە بەردەوامە. سەرەڕای ئەوەش، ڕووداوە سنوورییەکانی ئیسرائیل-سووریا لە ساڵی ٢٠١١ەوە بەھۆی نائارامیی ناوچەیییەوە کە بەھۆی شەڕی ناوخۆیی سووریاوە دروست بووە، زۆر دووبارە بوونەتەوە.

لە ساڵی ١٩٦٧ەوە، سوپای بەرگریی ئیسرائیل پەیوەندییەکی ئەمنی نزیکی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا پاراستووە، لەنێویاندا ھاریکاری لە بواری توێژینەوە و پەرەپێداندا، لەگەڵ ھەوڵی ھاوبەش لەسەر فڕۆکەی ئێف-١٥ئی و سیستمی بەرگریی ئارۆو، لەنێو ھەوڵەکانی تردا. وا بڕوا دەکرێت کە سوپای بەرگریی ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٦٧ەوە توانایەکی چەکی ئەتۆمیی ئۆپەراسیۆنی ھەبێت، کە ڕەنگە خاوەنی نێوان ٨٠ بۆ ٤٠٠ کڵاوەی ئەتۆمی بێت.

کردار و سیاسەتەکانی سوپای بەرگری ئیسرائیل لە ناوچە فەڵەستینییەکان ڕووبەڕووی ڕەخنەی بەربڵاو بووەتەوە، لەگەڵ تۆمەتبارکردن بە سەرکوتکردن، جیاکاریی دامەزراوەیی، کوشتنی نایاسایی و پێشێلکاریی سیستماتیکی مافەکانی فەڵەستینییەکان، لەگەڵ چەندین ڕێکخراوی مافی مرۆڤ و زانایان کە سوپای بەرگری ئیسرائیل بە جینۆساید تۆمەتبار دەکەن.

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٨ لە ئیسرائیل
ئالماتی

**ئالماتی** یان **ئالماتیە** () شارێکە ھەڵکەوتە جوگرافیاکەی دەکەوێتە سەرسنووری کازاخستان و قرغیزستان. گەورەترین شاری کازاخستانە و یەکێکە لە شارە بەناوبانگ و مێژوویی و گەشتیارییەکان لە ناوەڕاستی ئاسیادا.

## پێشانگا

پەڕگە:Almaty church.jpg|کڵێسای ئۆرتۆدۆکس
Акимат Алматы на Площади Республики. Июль, 2015 года.JPG|کۆشکی پێشووی سەرۆکایەتی کۆماری کازاخستان
Opera_in_Almaty.JPG|بینای ئەپرا ئالماتی
ALAtwintowers.jpg|بورجەکانی ڕاهات
Almaty_13.jpg|مزگەوتی ناوەندی ئالماتی
Trolleybus in Almaty.JPG|پاسی کارەبایی ئالماتی
Alfarabi3.jpg|شەقامی فارابی، بورجی ئەسنتای
پەڕگە:Almaty landsat.jpg|دیمەنێکی مانگی دەستکردی لەندەست لە ئالماتی
ALA_Pushkin_street.JPG
ПерекрестокАуэзоваОзтюркаАлмаАтаКазахстанОктябрь2014.JPG
|
پەڕگە:ALAcityborder.JPG|
پەڕگە:Almaty church.jpg|
پەڕگە:ALAMahatma.jpg|
پەڕگە:furmanovstreet2.jpg|
پەڕگە:Almaty landsat.jpg|
پەڕگە:Almaty Medeo Jul 2007 2.JPG|
Eternal Flame World War II monument. Almaty, Kazakhstan.jpg

centre|وێنۆک|877x877px|دیمەنێکی شاری ئالماتی لە شەودا

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمیی شاری ئالماتی 
* وێبگەی گەشتیاریی ئالماتی 


پۆل:پارێزگاکانی کازاخستان
پۆل:پایتەختە پێشووەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کازاخستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥٤
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
لونا ٣

وێنۆک|کەشتی ئاسمانی لونا٣

**لونا٣** () کەشتییەکی ئاسمانیی یەکێتیی سۆڤیەت بوو. لە ساڵی ١٩٥٩ لە چوارچێوەی پڕۆژەی لونا نێردرایە دەرەوەی زەوی و توانی بگاتە نزیک مانگ. بۆ یەکەم جار لە مێژووی مرۆڤایەتی ئەو کەشتییە ئاسمانییە توانی وێنەی ڕووی نادیاری مانگ بگرێت و وێنەکە بنێرێتەوە و مرۆڤایەتی ئاشنا بکا بە ڕووی نادیاری مانگ، و لەو کاتەشدا ٣ ئامێری یەکێتیی سۆڤیەت نێردرا بۆ مانگ. ئەو وێنەیە بووە مێژوویەک لە مێژووی زانستی گەردوونناسی.

## ڕووگەی ئامێر
ئامێرەکە شێوەیەکی گۆیی ھەبوو و درێژییەکەی ١٣٠ سم بوو، و پێشکەوتووترین ئامێر و زانستی سەردەمی تەکنۆلۆژی ئەو کاتی تێدا بەکارھاتبوو.

## سەرچاوەکان
* یەکەمین ئامێری گەڕیدەی مرۆڤەکان سەرنجی دیوی نادیاری مانگ ئەدا ئەرشیف لە ١٥ی ئازاری ٢٠١٩

## بەستەرە دەرەکییەکان

* پڕۆسەی ئەرکی لونا٣ بە وێنە
پڕۆژەی لونا

وێنۆک|ناوچەی ئەرکەکانی لونا لەسەر مانگ

**بەرنامەی لونا** ( بە واتای «مانگ» دێ)، ئەو پڕۆژەیە زنجیرەیەک بوو لە ئەرکی بۆشایی ئاسمان کە تایبەت بوو بە تەنی گەردوونی مانگ، لەلایەن یەکێتی سۆڤیەتەوە لە نێوانی ساڵانی ١٩٥٩ ھەتا ١٩٧٦ بە ئامانجی لیکۆڵینەوە لەسەر مانگ لە ھەموو ڕووێک وەک (لێکۆڵینەوە لە پێکھاتە کیمایییەکەی و ھێزی کێشکردن و پلەی گەرمی تیشکییەکان) ئەو پرۆژەیە ڕاگەیندرا، لەو پڕۆژەیە ٢٤ ئامێر ڕەوانی دەرێی زەوی کران لە ناوەندی بۆشاییی بایکۆنور لە وڵاتی کازاخستان، ئەو پڕۆژەیە نێزیکەی ٤٫٥ میلیارد دۆلاری ئەمریکی تێدا خەرجکرا.

## دەستکەوتەکان
* لونا ١ بە باشترین ڕێچکە ڕۆیشت و بوو بە یەکەم کەشتی ئاسمانی کە چووە خولگە لەگەڵ خۆر
* لونا ٢ پێکدادان ڕوویدا لەگەڵ مانگ و بوو بە یەکەمین دەستکردی مرۆڤ کە بگاتە ئەو تەنە.
* لونا ٣ بو بە یەکەم کەشتی ئاسمانی کە تانی وێنەی ڕوی نادیاری مانگ بنێرتەوە بۆ مرۆڤایەتی.
* لونا ٩ بوو بە یەکەمین ئامێری مرۆڤایەتی لەسەر مانگ بنیشێتەوە، وە تانی ٥ وێنەی ڕووی مانگ بنێرتەوە سەر زەوی.
* لونا ١٠ بوو بە یەکەمین مانگی دەستکردی مرۆڤ لە دەوری مانگ بخوولێتەوە.

## سەرچاوەکان
* نیشتنەوەکانی سەر مانگ
*  ئەرکەکانی بێ مرۆڤی وڵاتی رووسیا دەربارەی مانگ

## بەستەرە دەرەکییەکان
مامڵێسی

**مامڵێسی** عەشیرەتێکی سنووری قەزای چەمچەماڵە و لە سنووری ناوچەکانی قەڵاسێوکە و ناوچەی ھەمەوەند ھەن. زۆربەی بنەماڵە و تیرەکانی ئەم عەشیرەتە لە ناحیەی تەکیە و قەزای چەمچەماڵ نیشتەجێن.
نۆوا جوپ

**نۆوا جوپ** (لەدایکبووی ) ئەکتەرێکی بەریتانییە. دەرکەتووە لە زنجیرەی *[[بەڕێوەبەرەکەی شەو]]* (٢٠١٦)، فیلمی کۆمێدیای ڕەشی *[[سەبەربیکۆن]]* (٢٠١٧)، فیلمی درامیی *سەمەرە* (٢٠١٧)، فیلمی ترسناکی *شوێنێکی کپ* (٢٠١٨)، فیلمی وەرزشیی درامیی *فۆرد دژی فێراری* (٢٠١٩)، کۆمیدیای *ھۆڵمس و واستن* (٢٠١٨) و لە فیلمی درامیی *[[کوڕی ھەنگوین (فیلم)|کوڕی ھەنگوین]]* (٢٠١٩)، کە بەھۆیەوە پاڵێوراوە بۆ خەڵاتە ئازادەکانی سپیریت بۆ باشترین نێری پاڵپشت.

## ژیانی سەرەتایی
نۆوا جوپ کوڕی دەھێنەری فیلم کریس جوپ و خانمەکتەر کەیتی کاڤەنایە. برایەک و خوشکێکی بچووکی ھەیە.

## پیشە
جوپ لە ٢٠١٥دا دەستی بە کاری نواندن کردووە لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی *[[پنسە ترسناکەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|پنسە ترسناکەکان]]* و *داونتن ئابی*دا. دواتر لە ٢٠١٦دا ڕۆڵێکی گرنگی گێڕا لە زنجیرەی سیخوڕی ھەستبزوێنی *[[بەڕێوەبەرەکەی شەو]]*دا. لە ٢٠١٦دا، ھەروەھا ڕۆڵێکی گرنگیشی گێڕا لە زنجیرەی *ھودینی و دۆیڵ*.

لە ٢٠١٧دا، دەستیکرد بە نواندن لە فیلمدا، و یەکەم ڕۆڵی گەورەی لە *پیاوێک بە دڵێکی ئاسنینەوە* بوو، کە فیلمێکی درامیی دەربارەی جەنگی جیھانیی دووەم بوو. لە ھەمان ساڵدا، دەرکەوت لە فیلمی بەریتانیی *ئەو شەوە خۆشە*؛ یەکێک لە ڕۆڵە سەرەکییەکانی ھەبوو لە فیلمی کۆمێدیای ڕەشی *[[سەبەربیکۆن]]*، لە دەرھێنانی جۆرج کلونی؛ و دەرکەوت لە فیلمی کۆمێدی-درامیی *سەمەرە*دا، لە ڕۆڵی جاک ویڵ، نزیکترین ھاوڕێی ئۆگی پوڵمەن.

لە ٢٠١٨دا، ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی خەیاڵیی زانستی *کەیوان*، و فیلمی ترسناکی *شوێنێکی بێدەنگ*دا گێڕا. جۆن کراسینسکی، کە دەرھێنەر و یەکێک لە نووسەرەکانی *شوێنێکی بێدەنگ* بوو، جوپی بە پێشنیاری کلونی ھەڵبژارد.

لە ٢٠١٩دا، جوپ ڕۆڵی سەرەکی لە *[[کوڕی ھەنگوین (فیلم)|کوڕی ھەنگوین]]*دا گێڕا بەرامبەر شایا لابەف. فیلمە ئازادەکە لە گەورەبوونی لابەف لە پیشەسازیی فیلم و زنجیرەوە سەرچاوەی گرتووە، کە تێیدا جوپ ڕۆڵی کەسایەتییەکەی کە لە شایاوە وەگیراوە بە گەنجی دەگێڕێت و لوکاس ھێجسیش ڕۆڵی ھەمان کەسایەتی بە گەورەیی دەگێڕێت. ھەمان ساڵ، جوپ ھەروەھا دەرکەوت لە فیلمی *فۆرد دژی فێراری*.

جوپ ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت لە کورتە فیلمێک کە لە چیرۆکی «My Pretty Pony»ی ستیڤن کینگەوە وەرگیراوە. ئەو ھەروەھا دەردەکەوێتەوە بۆ ڕۆڵی مارکوس ئابۆت لە *شوێنێکی بێدەنگ بەشی ٢* لە ٢٠٢١دا.

## فیلمۆگرافی
### فیلم

### تەلەڤیزیۆن

### موزیک ڤیدیۆ

## خەڵات و پاڵاوتنەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٥
ئۆغر بە ئۆغور

**ئۆغر بە ئۆغور** () واتە **بەخێرچی ئۆغور**، ناوی ئەلبومێکی گۆرانی ھونەرمەند ھۆزان دیارە کە لە ١٣ ستران پێکھاتووە. ئەم ئەلبومە لەلایەن کۆمپانیای کۆم موزیک تۆمار کراوە و ساڵی ٢٠٠٦ بڵاوکراوەتەوە. ئۆغر بە ئۆغور، یەکێک لە گۆرانییەکانی ئەم ئەلبومەیە کە بۆ ئۆغور کایماز مناڵێکی ١٢ ساڵە کە بەدەست پۆلیس کوژرا، وتراوە.

## ناوەڕۆک
# Oxır be Uğur (ئۆغر بە ئۆغور)
# Şerin Şerin (شێرین شێرین)
# Mere (مەرە)
# Hak Alınır Dostum (حاک ئالندار دۆستوم)
# Elefteria (ئەلفتەرییا)
# Wezo Birindar ım (وەزۆ بریندارم)
# Daye Zor e (دایە زۆرە)
# Edlaye (ئەدلایێ)
# Heval Dımeşın (ھەڤال دمەشن)
# Delala Mın (دەلالا من)
# Jın Jıyan u Maf (ژن، ژیان و ماف)
# Nedî Nedî (نەدی نەدی)
# Ez Koçer im (ئەز کۆچەرم)

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*https://www.tikla24.de/muezik/diyar/oxir-be-ugur-cd/

پۆل:ئەلبومە کوردییەکان
پۆل:ئەلبومەکانی ھۆزان دیار
ئەلیسۆن بێکەر

وێنۆک|ئەلیسۆن بێکەر
**ئەلیسۆن بێکەر** (؛ لەدایکبووی ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٢) ناسراو بە **ئەلیسۆن**، یاریزانێکی یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیلە. ئەلیسۆن دەروازەبانە و یەکەم وەرگری خەڵاتی یاشین بووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەڕازیلی
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩
پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی بەڕازیلی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:گۆڵپارێزانی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول
فانکشنی گاوسی

وێنۆک|360px|چەپ|وێنەی ڕوونکردنەوەی چەند فانکشنێکی گاوسی

لە ماتماتیکدا، **فانکشنی گاوسی** () (ناوەکەی لە ناوی کارڵ فریدریش گاوسەوە وەرگیراوە) فانکشنێکە بە شێوەی توانی بەم شێوەیە پێناسە دەکرێت:

:f(x) = a e^{- { \frac{(x-b)^2 }{ 2 c^2} } }

لێرەدا، a ،b و c ھاوکۆلکە نەگۆڕە ڕاستەقینەکانن و e بریتییە لە ژمارەی ئۆیلەر. وێنەی ڕوونکردنەوەی ئەم فانکشنە وەکوو زەنگوڵەیەکی ھاوتا دەچێت کە بەخێرایییەکی زۆر بەرەو سیفر ڕوو لە کەمبوونە. نەگۆڕی a بەرزیی لوتکەی چەماوەکە، b شوێنی چەقی لوتکەکە و c بریتییە لە (لادانی پێوانەیی) چەندیی کێشیەتی یان پانایی زەنگوڵەکە دەنوێنیت.

فانکشنی گاوسی لە زۆرێک لە زانستەکاندا وەکوو ئەگەر، ئامار، ژیریی دەستکرد بە فرەوانی بەکار دەھێنرێت.

## ئەمانەش ببینە
* تەواوکاریی گاوسی

## سەرچاوەکان

* 
* 
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:فانکشنە ماتماتیکییەکان
ماتوۆرڵد

**ماتوۆرڵد** () ئینسایکڵۆپیدیایەکی سەرھێڵی ماتماتیکە زۆرتر لەلایەن ئێریک ویستیەنەوە نووسراوە و کۆمپانیای وۆلفرێم ڕیسرچ پشتیوانی لێ دەکات.

## مێژوو
ئێریک دابلیو ویستیەن، دروستکەری سایتەکە، خوێندکارێکی فیزیک و ئەستێرەناسی بوو. ویستیەن وا ڕاھاتبوو ئەو شتانەی سەبارەت بە ماتماتیکەوە دەیخوێندەوە بەشێوەی تێبینی لە شوێنێک بنووسێت. لە ساڵی ١٩٩٥ نووسراوەکانی بە شێوەی ئانلاین بڵاو کردەوە و ناوی لێنا *گەنجینەی ماتماتیکی ئێریک* کە ژمارەیەکی زۆر وتار و بابەتی ماتماتیکی لەخۆ دەگرت.
وردە وردە سایتەکە وەکوو سەرچاوەیەکی بەربڵاو لە بواری ماتماتیک ناوبانگی دەرکرد، ویستیەن بەردەوام بابەتەکانی ڕاست دەکردەوە و چاکسازی تێدا دەکردن و گوێرایەڵی ڕا و بۆچوونی خوێنەرانی سایتەکە بوو. لە ساڵی ١٩٩٨ لەگەڵ CRC Press گرێبەستی کرد و ناوەڕۆکی سایتەکە بەشێوەی چاپکراو و CD-ROM لەژێر ناوی *کورتە ئینسایکلۆپیدیای ماتماتیک*، بڵاو کردەوە.
لە ساڵی ١٩٩٩ ویستیەن لەگەڵ کۆمپانیای وۆلفرێم ڕیسرچ (WRI) دەستبەکار بوو و وۆلفرێم ڕیسرچ ناوی گەنجینەی ماتماتیکی گۆڕی بۆ ماتوۆرڵد.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:وێبگە ماتماتیکییەکان
ئەبوولقاسم سوھەیلی

عەبدولڕەحمانی کوڕی عەبدوڵای کوڕی خەتیب کوڕی ئەسبوع کوڕی حەبیب کوڕی سەعدون کوڕی ڕەزوان کوڕی فەتوح خەسعەمی سوھەیلیە، لە ساڵی ٥٠٨ کۆچی لە مالیقە لەدایکبووە..

## سەرچاوەکان
*ویکپیدیای عەرەبی

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١١١٤
پۆل:مردووانی ١١٨٥
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:نووسەرانی ئەندەلوس
جەلالەدین سیوتی

**عەبدولڕەحمانی کوڕی کەمالەدین ئەبوبەکر کوڕی محەممەد سابقەدین خوزر ئەلخوزەیری ئەلسیوتییە**، زانای فەرموودەناس، شەرعزان و مێژوونوسی موسڵمانە.

## سەرچاوەکان
* ویکپیدیای عەرەبی

پۆل:مردووانی ١٥٠٥
پۆل:مێژوونووسانی موسڵمان
پۆل:لەدایکبووانی ١٤٤٥
پۆل:زانستخوازە میسرییەکان
پۆل:زانایانی فەرموودە
پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان
پۆل:ئەشعەرییەکان
پۆل:نوێکەرەوەکان
پۆل:شەرعزانان
پۆل:زانایانی تەفسیر
پۆل:شەرعزانە شافعییەکان
پۆل:شێخی ئیسلام
پۆل:سۆفییە سوننەکان
پۆل:ئیمامەکانی سوننە
ڕێژیمی سیاسیی ئێران (کتێب)

**رێژیمی سیاسیی [[ئێران]]: لە نێوان [[ئۆتۆریتاریانیزم|ئۆتۆریتاریزم]] و [[تۆتالیتاریزم]]دا**، کتێبێکی ئاکادێمییە لە نووسینی دیلان ھەردی کە بە دوو زمانی کوردی و فەڕەنسی بڵاو کراوەتەوە. ناوەرۆکی ئەو کتێبە کە توێژینەوەیەکی زانستییە و لە زانکۆی لیل لە فەڕەنسا ئەنجام داروە، باسی تایبەتمەندییەکانی ڕێژیمی سیاسیی ئێران دەکا و لەگەڵ تایبەتمەندییەکانی دێموکراسی، ئۆتۆریتاریزم و تۆتالیتاریزم بەراوردی دەکا.

## ناوەرۆکی کتێب
ئەم کتێبە لە سێ بەشی سەرەکی پێکھاتووە: لە بەشی یەکەمدا، دوای شیکردنەوەیەکی کورتی ھۆکارەکانی سەرھەڵدانی شۆڕشی ١٩٧٩ و نووسینەوە و چەسپاندنی دەستووری بنەڕەتیی کۆماری ئیسلامی، شیکاری بۆ دامەزراوە بنەڕەتییەکانی دەسەڵات کراوە. ئەوەش بە مەبەستی دەستنیشانکردنی توخمە پێکھێنەرەکانی ئەو کۆمارەو ھەروەھا زانینی ئەوەی کە ئایا کۆماری ئیسلامی کۆمارێکی دێمۆکراتە یان نادێمۆکرات؟ لەو بەشەدا سەرنج دراوەتە سەر ھەندێک بابەتی گرنگ وەکوو مادەکانی دەستووری ئێران، ناڕوونی لە جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان، ڕۆڵی سەرەکیی دامەزراوە مەزھەبییەکان و ھەروەھا دەسەڵاتی بێ سنووری وەلی فەقیھ. لە بەشی دووھەمدا، سەرنج دراوەتە تایبەتمەندییەکانی ئۆتۆریتاریزم لەناو سیستەمی سیاسیی و ئابووری ئێراند: لە لایەک، شیکردنەوەی پلۆڕاڵیزم و باڵباڵێن (فاکسیۆنالیزم) و ھەروەھا دۆخی خراپی کۆمەڵگەی مەدەنی، لە لایەکیتر، شیکردنەوەی سیستەمی ئابووری ئێران کە لەگەڵ ئەوەشدا کە سیستەمێکی دەوڵەتییە بەڵام چەند دامەزراوەی ئایینی و نیزامی دەستیان بە سەردا گرتووە. لە کۆتایی و لە بەشی سێھەمدا، تایبەتمەندییەکانی تۆتالیتاریزم لە سیستەمی سیاسیی ئێراندا دەستنیشان کراون. لە لایەکەوە، ھۆکارەکانی تیۆریزەکردن و داڕشتنەوەی پڕەنسیپی ویلایەتی فەقیھ وەکوو ئایدۆلۆژیای دەوڵەتی و چۆنییەتی چەسپاندنی ئەو پڕەنسیپە لە دەستووری بنەڕەتی کۆماری ئیسلامیدا و لە لایەکیترەوە، سەرنجدان بەوەی کە چلۆن دەوڵەت بە کەڵکوەرگرتن لە ھێز، تەیارکردنی جەماوەر، سەپاندنی ڕێسای ئایینی، سەرکوت، لەسێدارەدان و تۆقاندن، ھەوڵ دەدا کۆنتڕۆڵی تەواوی کۆمەڵگا بە ژیانی کەسیی تاکەکانیشەوە بگرێتە دەست.

## بابەتە پەیوەندیدارەکان

* ئۆتۆریتاریزم

* تۆتالیتاریزم

* دێموکراسی

## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبە کوردییەکان
دەروونناسیی کۆمەڵایەتی

وێنۆک
**دەروونناسیی کۆمەڵایەتی** لقێکە لە زانستی دەروونناسی، کە لێکۆڵینەوە دەکات لە زانستی ڕەفتاری بوونەوەر، و گرینگی بە لێکۆلینەوەی تاک لە چوارچێوەی کۆمەڵ دەدات. بابەتەکانی ئەم زانستە شیکردنەوەیەکی زانستیانەی ئەو ڕەفتارانەیە کە مرۆڤ لەژێر کاریگەری وروژێنەرە جۆراوجۆرەکانی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییەکایەکاندا ئەنجامیان دەدات.

## زانستە پەیوەندیدارەکان
ئەو زانستانەی پەیوەندی بە دەروونناسیی کۆمەڵایەتییەوە ھەیە بریتین لە:
* دەروونناسیی فیزیۆلۆژی
* دەروونناسیی ئابووری
* زانستی کۆمەڵناسی
* زانستی مرۆڤناسی
* زانستی سیاسی
* دەروونناسیی گەشەکردن

## سەرچاوەکان
* کتێبی دەروونناسی کۆمەڵایەتی نوسینی دکتۆر خەلیل عەبدلرەحمان وەرگێرانی سەڵاح سەعدی، ساڵی چاپ ٢٠١٣
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
دەروونناسیی گەشەکردن

وێنۆک
**دەروونناسیی گەشەکردن** () زانستێکە لێکۆلینەوە و شیکردنەوە لە گەشەکردنی منداڵ و پێشکەوتنی ئەو ھۆکارە جۆراوجۆرانە دەکات کەوا کاریگەییان بەسەر گەشەکردن و پێشکەوتنەوە ھەیە ئەو پێشکەوتنە ئەقڵی و ھۆلچوونی و جەستەیی کۆمەڵاتیانە دەگرێتە خۆ کە ھەر لەگەڵ لە دایکبوونی منداڵ تا کاتی گەورەبوونی تەواوی بە سەر مرۆڤدا دێت ئەم زاستە گرینکی بە داتا و سیستەمە کۆمەڵایەتییەکان و کاریگەریان دەدات لەسەر قۆناغەکانی گەشەکردنی منداڵ.

## سەرچاوەکان
# کتێبی دەروونناسیی کۆمەڵایەتی نوسینی دکنۆر خەلیل عەبدلرەحمان وەرگێرانی سەڵاح سەعدی، ساڵی چاپ ٢٠١٣
# 

پۆل:گەشەکردنی مرۆڤ
سایکۆپاتی

وێنۆک|ئەوانەی دەکەونە زیندان ئەم جۆرە کەسایەتییەیان ھەیە
**سایکۆپاتی** () جۆرێکە لە کەسایەتی مرۆڤ زیاتر بەو کەسانە دەوترێت کە ھەست و ویژدان و بەزەییان بەرامبەر کەسانی دیکە نییە، داب ونەریت و بەھا کۆمەڵایەتییەکان و یاساکانیان بۆ گرینگ نییە لەھەمانکاتدا توندوتیژن و توانایی گفتوگۆیان نییە و زیاتر پەنادەبنە بەر شەڕکردن و کەسانێکی بەرژەوەند خوازن. لە ٥٠٪ ئەوانەی دەکەونە زیندان ئەم جۆرە کەسایەتییەیان ھەیە
سایکۆپات ھەوڵدەدات بە ھەرشێوەیەک بێت فریوت بدات تا متمانەی پێ بکەیت بە نمونە لە تەنگانەدا وەک فریادرەس خۆی پیشان دەدات لە بوارێکدا بەھاناتەوە دیێت ئەمەش لە پێناو ئەوەی کە لە دواتردا خراپ سودت لێ وەربگرێت یان بتوانێت بە ئاسانی زەربێکت لێبدات ٠ سایکۆپات لە شاردنەوەی کەسایەتی ڕاستەقینەی خۆیان سەرکەوتوون بەڵام لەگەل ئەوەشدا ھەندێکیان ناسینەوەیان ئاستەم نییە.

بەشێک لە نیشانەکانی ئەم جۆرە کەسایەتییە:
# ناتوانن ھەست بە ئازاری کەسی بەرامبەر بکەن
# ھەست ساردن
# بەدوای کێشە و گرفتەوەیە
# لاوازن لە کۆنترۆلکردنی ھەستەکانیان بۆنمونە کاتێک شتیکیان بە دڵ نابێت ڕاستەوخۆ دەریدەبڕن بێ ئەوەی گوێ بدەن بە شوێنەکە واتا لە کۆبوونەوە بن یان ئاھەنگ یان ھەر شوێنێکی دیکە

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:تاوان
پۆل:تاوانناسی
لێھاتوویی و بەدیھاتوویی

لە فەلسەفەدا، **لێھاتوویی** و **بەدیھاتوویی** یان **قووە** و **فیعل** جووتێک بنەواشەی لە نزیکەوە لێکگرێدراون کە ئەرەستوو بۆ شیکردنەوەی بابەتگەلێک وەکوو جووڵە، ھۆدارێتی، ڕەوشت و کارئەندامناسی لە بەرھەمەکانیدا بە کاری ھێناون.

لێھاتوویی یا قووە، لەم تانوپۆیە، ئەگەڕێتەوە بۆ ھەر چەشنە «ڕێتێچوویی» و «بۆلواوی»یەک کە بۆ شتێک دەست بدات. بە زمانێکی تر، لێھاتوویی ئەوەیە کە نەھاتبێتە دی بەڵام لێی بوەشێتەوە یان بگونجێت کە بێتە دی. ئەرەستوو زۆرتر گرنگی بە ڕێتێچووییگەلێک ئەدا کە لە ھەلومەرجی گونجاودا بێ زۆرلێکردن و دەستتێوەردانی دەرەکی، خۆیان بێنە دی و ھیچ شتێک نەتوانێت ڕێگەیان پێ بگرێت.

بە پێچەوانەی لێھاتوویی، بەدیھاتوویی یان فیعل ئەو جموجووڵە یان ئەو چالاکییەیە کە نیشاندەری پێکھاتنی ڕێتێچویی و بۆلواوییەکە.

بە قسەی ئەرەستوو گۆڕان ھەمیشە لێھاتنێکە کە ھاتووەتە دی و ھەمیشە چوونە لە قووەوە بۆ فیعل. «بوون» ھەندێ جار شیاوی بەدیھاتنە و ھەندێک جاریش بەدی ھاتووە. بۆ وێنە، خاک لێی دێت ببێت بە گۆزە یان ڕێی تێ ئەچێت ببێت بە گۆزە، کەواتە خاک بە قووە گۆزەیە، ھەر کە گۆزەکەر کردی بە گۆزە، ئیتر بە فیعلیش گۆزەیە.

## ئەمانەش ببینە
* ماکە و شێوە
* چوار ھۆ

## سەرچاوەکان

پۆل:فەلسەفە
پۆل:ھۆدارێتی
پۆل:فەلسەفەی سروشتی
پۆل:واقیع
پۆل:ئەرەستوو
پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
پۆل:مێژووی لۆژیک
پۆل:لۆژیک
پۆل:ھەبوونناسی
پۆل:فەلسەفەی زەین
حیزبی شیووعیی عێراقی

**حیزبی شیووعی عێراقی** (بە عەرەبی: الحزب الشيوعي العراقي‎) حیزبێکی کۆمۆنیستی و کۆنترین حیزبی چالاکە لە عێراق. حیزبەکە لە ساڵی ١٩٣٤ دامەزراوە. حیزبی شیوعی شوێن دەستی لەناو مێژووی عێراقدا دیارە، حیزبەکە لەزۆربەی ڕاپەڕین و ناڕەزایییەکانی ساڵانی چلەکان و پەنجاکانی سەدەی بیستەم بەشداربووە. حیزبەکە لە سەردەمی ڕژێمی بەعس لەژێر ھەڕەشەدابووە، لەگەڵ ئەوەش ھەردەم وەک لایەنێکی گرنگی ئۆپۆزسیۆنی تەماشا دەکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:حیزبەکانی عێراق
پۆل:کۆمۆنیزم لە عێراق
دەروونناسیی سەربازی

وێنۆک|ڕاست
وێنۆک
**دەروونناسیی سەربازی** لقێکە لە زانستی دەروونناسی بایەخ و لێکۆلینەوە بەو گرفتە دەرونیانە دەدات کەتایبەتن بە ھێزە چەکدارەکان وەک گرفتی ھەڵبژاردن و ڕاھێنان و پاڵنەرەکان و گیانی ورە و جەنگی دەروونی، یەکیکە لەو زانستانەی لەلایەن ھێزەکان گرینگی پێدەدرێت.
ھەندێک لە ئامانجەکانی ئەم زانستە:
# دەستنیشانکردن و دانانی سەرباز لە شوێنی ئەوتۆ کە لەگەڵ زیرەکی و توانا و کەسێتیان بەگونجێ. ئەمیش پشت بە شارەزایانی دەروونی دەبەستێ
# ئاشکراکردنی باری نائاسایی سەربازان و لاوازی ئەقڵیان و کەم و کورتیان بۆ ئەوەی ئەگەر یەکیکَ بۆ شوێنێکی دیاریکراو دەست نەدات لەو شوێنە دوور بخرێتەوە
# چارەسەرکردن و نەھێشتنی نەخۆشی و گرفتە دەرونییەکانی نێو ڕیزەکانی سوپا بەمەبەستی بەرزکردنەوە و زیادکردنی گیانی ورەی سەربازان

## سەرچاوەکان
کتێبی دەروونناسی میدیایی نوسینی کەمال فاروق، محمد عبداللە کەلاری چاپی یەکەم ژمارەی سپاردن ٧٤ سالی ٢٠١٣
کتێبی سایکۆلۆژیای گشتی نوسینی دکتۆر کەریم شەریف قەرەچەتانی چاپی چوارەم ٢٠١٥ ژمارەی سپاردن ٨٢٣ساڵی٢٠٠٥
تەواوکاریی گاوسی

وێنۆک|چەپ|وێنەی ڕوونکردنەوەی فانکشنی <math>f(x) = e^{-x^2}</math> (چەماوە شینەکە) و ناوچەی سنووردراو نێوان فانکشنەکە و تەوەری X ەکان (ناوچە سوورەکە) یەکسانە بە: <math> \scriptstyle\sqrt{\pi} </math>
**تەواوکاریی گاوسی** بە تەواوکاریی لە حاڵەتێکی تایبەتی فانکشنی گاوسی * <math>f(x) = e^{-x^2}</math>*، لەسەر تەوەری ژمارە ڕاستەقینەکان دەوترێت. ناوی ئەم تەواوکارییە لە ناوی ماتماتیکزانی ئەڵمانی، کارڵ فریدریش گاوسەوە، وەرگیراوە و لە تەواوکارییە گرینگ و سەرنجڕاکێشەکانی ماتماتیکە.

واتە:

\int_{-\infty}^\infty e^{-x^2}\,dx = \sqrt{\pi}

ئابراھام دێ مۆئاڤر سەرەتا ئەم تەواوکارییەی دۆزییەوە لە ساڵی ١٧٣٣ و گاوس بەھا ڕێکەکەی لە ١٨٠٩ بڵاو کردەوە.
تەواوکاریی گاوسی، لە ماتماتیکدا گرینگی و جێبەجێکردنی زۆری ھەیە و بە بەکارھێنانی، دەتوانرێت وڵامی زورێک لە تەواوکارییەکان بدۆزرێتەوە.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:تەواوکارییەکان
پلەنێت مات

**پلەنێت مات** () ئینسایکڵۆپیدیایێکی سەرھێڵ و ناوەڕۆک ئازادی ماتماتیکە لەلایەن Nathan Egge دروست کراوە و لە ئێستادا Virginia Tech خاوەنیەتی.
خانەخوێی پڕۆژەکە لە ئێستادا زانکۆی واتەرلوویە.
پلەنێت مات لەو کاتەوە دەست بە کار بوو کە ئینسایکڵۆپیدیای بەناوبانگی ماتماتیک، ماتوۆرڵد لەسەر داوای چاپەمەنی CRC، دژ بە وۆلفرێم ڕیسرچ و ئێریک ویستیەن، لەسەر بڕیاری دادگا، بۆ ماوەیەکی کاتی داخرا.

## ئەمانەش ببینە
* ماتوۆرڵد

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:ئینسایکڵۆپیدیا سەرھێڵەکان
پۆل:وێبگە ماتماتیکییەکان
موقبل کوڕی ھادی ئەلوادعی

**شێخ موقبل کوڕی ھادی ئەلوادعی** (لەدایکبووی ١٣٥٦ی کۆچی/١٩٣٧ی زایینی لە یەمەن) بانگخوازێکی یەمەنی بوو، کە لەسەر ڕێبازی سەلەفی بوو. شێخ حوجرەیەکی بۆ فەقێیان لە گوندی دەماج لە پارێزگای سەعدە کە ناوی لێنابوو «ماڵی فەرموودە» کردەوە.

## مامۆستاکان
* شێخ عەبدولعەزیز بن باز
* شێخ محەممەد ناسرەددین ئەلبانی

## مردن
لە ساڵی ١٤٢٢ی کۆچی/٢٠٠١ی زایینی مردووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:سەلەفی
پۆل:زانایانی فەرموودە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧
پۆل:مردووانی ٢٠٠١
پۆل:سەلەفییەکانی عەرەبستانی سعوودی
تووڕەیی

**توڕەبوون** بریتییە لە حاڵەتێکی ھەڵچوونی باری دەروونی کە لەمرۆڤێکەوە بۆ یەکێکی دیکە ڕێژەکەی جیاوازە و ھەندێکجار گۆڕانکاریی فسیۆلۆجی و بایولۆجی لەگەڵدایە کاتێک مرۆڤ تووڕە دەبێت لێدانی دڵی زیاد دەکات و ڕێژەی پەستانی خوێن و ھۆرمۆنی وزە و ئەدرینالین و نورئەدرینالین و ھۆرمۆنەکانی دیکە بەرزدەبێتەوە. توڕەیی دوو جۆری ھەیە یەکێکیان سروشتییە و ئەوی دیکەیان نەخۆشییە و توڕەیی حاڵەتێکی دەروونییە کەرووبەڕووی ھەموو مرۆڤەکان دەبێتەوە و ھەندێک جار دەگۆرێت بۆ نەخۆشی بەھۆی کۆمەلێک ھۆکارەوە.
# توڕەیی سروشتی: ئەم حاڵەتە بەھۆی ژیانی ڕۆژانەوە ڕوودەدات و زۆرجار بەھۆی ھەستەکان و ڕەفتارەکانەوە دروست دەبێت.
# نەخۆشی: ھەندێک لەمرۆڤەکان بەھۆی گووشار و کێشەکانی ڕۆژانەوە تووشی تووڕەیی درێژخایەن دەبنەوە بەھۆی کپکردنی ھەستەکانیان و دەرنەبڕینیان و ئەو ڕقە لەناوەوە کۆدەبێتەوە و لەپرێکدا دەردەکەوێت.

## ھۆکارەکان
# ھەستکردن بە بێڕێزی
# ھەستکردن بەنەخوازراوی و نەبوونی خۆشەویستی
# ھەستکردن بەدوورەڵەرێزی و نەبوونی لاگیری
# ھەستکردن بە ستەملێکراوی
# ھەستکردن بەونبوون

## سەرچاوەکان
* توڕەبوون وەک سەرچاوەی خراپەکاری
* توڕەبوون ، ھۆکار و چارەسەری
* توڕەبوون چی لە ھەستەکانت دەکات؟

پۆل:دەروونناسی
پۆل:سۆزەکان
پۆل:توندوتیژی
بازاڕوانی

وێنۆک|ئامرازە سەرەکییەکانی مارکێتینگ

**بازاڕوانی** یان **مارکێتینگ** بریتییە لە کۆمەڵە کار و چالاکییەک کە وا دەکا سەرنجی کڕیار بە لای شتومەکدا ڕاکێشرێت و لە ئاکامدا لواویی کڕینی شتومەکەکە زۆرتر بێتەوە. دەڵێن بازاڕوانی ھونەری فرۆشتنە. پێناسە کولتوورییەکەی دەڵێ «بازاڕوانی دابینکردنی کاڵا یان خزمەتە بۆ پڕکردنەوەی پێداویستییەکانی بەکاربەران». بازاڕوانی سەرکەوتوو پێویستی بە ھەبوونی بەرھەمی دروست ھەیە لە کاتی پێویست و شوێنی دروستدا و، دڵنیابوون لەوەی کڕیار ئاگاداری بوونی بەرھەمەکە بێت. لە بازاڕوانیدا کۆمپانیاکان بە توندی لەگەڵ کڕیاردا پەیوەندی دەگرن و بایەخ بۆ کڕیار دروست دەکەن. 

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:کاسبی
پۆل:بازاڕوانی
بەھەڵمبوون

وێنۆک
**بەھەڵم بوون** () کردارێکە لە ئەنجامی گۆرانی ئاو لە دۆخی شلی بۆ دۆخی گازی دروست دەبێت. لە ڕووبەرە ئاویەکان وەک زەریا -دەریا-دەریاچە -بەنداوەکان و گۆمەکان  لە خاکی شێدار  ) ڕودەدات. لە پلەی ١٠٠ سەدی پلەی کۆڵان دا ھەموو ئاوێک بە خێرایی دەبێت بە ھەڵم لە سروشت دا بەھۆی تیشکی خۆر دروست دەبێت.

## جۆرەکانی بەھەڵم بوون
بەھەڵم بوون-ئارەق کردنەوەی تەواو Actual Evapotranspiration
بڕی ئاوی لە دەست چووە بە شێوەیەکی کرداری بەھۆی کرداری بەھەڵم بوون ئارەقکردنەوە پشت بەشێی خاک و بوونی ئاو دەبەستێ بەھەڵم بوونی کردارێ لە خاکێکی شێداردا زیاترە لە بەھەڵم بوون لە خاکێکی کەم شێدا

بەھەڵم بوون -ئارەقکردنی پێوانەیی Potantial Evapotranspiration
بڕی لەدەست دانی ئاوە لە ڕووی زەویەکی داپۆشراو بە ڕووەک (گژوگیای کورت) کە بە چالاکی خۆی گەشەی کردبێ بێ کەمی ئاو بەھەڵم بوونی پێوانەی یەکسانە بە بەھەڵم بوونی تەواو لە ڕووپێوە ئاویەکان و خاکی شێدار کاتێک خاک دەست بە وشک بوونەوە دەکات بەھەڵم بوونی تەواو کەم دەکات بەڵام لە بەھەڵم بوونی پێوانەیی وەک خۆی دەمێنێتەوە. لە بواری کشتوکاڵ سودی لێ وەر دەگیرێت دەتوانرێت بڕی ئاوی دابین کراو بۆ کشتوکاڵ بزانرێت وە دیاری کردنی بڕی ئاوی پێویست بۆ ئاودێری ئەگەر ھاتوو باران تەواو نەبوو بۆ گەشەکردنی بەروبومە کشتوکاڵییەکان

### پێوانەکردنی بەھەڵم بوون
بەھەڵم بوون بەم ڕێگیانە پێوانەدەکرێت:
# ئامێری بیشی Piche Evaporimeter
# حەوزی بەھەڵم بوون Class –A‐Pan
# ئامێری لایزیمیتەر Lysimeter
# خولی ئاوی Hydrological cycle
# ھاوسەنگی ئاویی Water Balance

## سەرچاوەکان
* کتێب جوگرافیای ئاو و ھەوا، نوسین دکتۆر علی ئەحمد غانم، وەرگێران گۆران ڕەشید چاپی یەکەم ژمارەی سپاردن ٢٤١٧ سالی ٢٠٠٩
* بەبیابانبوون؛ کێشەیەکی جیھانیی چۆن رووبەڕووی ببینەوە؟ 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زانستی ماددە
پۆل:گازەکان
پۆل:گەرمی دینامیکی کەشوھەوا
پۆل:دیاردە کەشناسییەکان
پۆل:گەرمی دینامیکی کەشوھەوا
پۆل:دیاردە کەشناسانەکان
گرووپی ئاڵوگۆڕی

**گرووپی ئاڵوگۆڕی** یان **گرووپی ئابیلی** () لە ماتماتیکدا، بە گرووپێک وەکوو G دەوترێت کە خاوەنی ئۆپێراتۆرێک وەکوو \star بێت و ئەم ئۆپێراتۆرە لە کۆمەڵەی G دا خاسیەتی ئاڵوگۆڕی ھەبێت، واتە بۆ ھەر a و b لە Gدا ئەوا:

a, b \in G,\,a \star b = b \star a.

بە زمانی ماتماتیک ئەمە بەم شێوەیە دەردەبڕن: «(G,\star) گرووپێکی ئاڵوگۆڕە».

## پێناسە
گرووپی ئاڵوگۆڕ کۆمەڵەیەک وەکوو A و ئۆپراتۆرێکی دوانی وەکوو «•» لەخۆ دەگرێت، بەشێوەیەک (A, \cdot) ئەم تایبەتمەندییانەی ھەبێت:
* **داخراوەبوون**: بۆ ھەر a و b لە Aدا، ئەنجامی a•b یش لە Aدا بێت.
* **[[یەکتربەستن]]**: بۆ ھەر a و b و c لە Aدا ئەوا:

(a \cdot b)\cdot c = a \cdot (b \cdot c)

* **ئاڵوگۆڕی**: بۆ ھەر a و b لە Aدا، دەبێت

a \cdot b = b \cdot a.

* **ئەندامی بێ لایەن**: ئەندامێکی بێ لایەن وەکوو e \in A  ھەیە بە شێوەیەک کە بۆ ھەر a \in A ، ئەوا

e \cdot a = a \cdot e = a

* **ئەندامی دژ**: بۆ ھەر a \in A  ، یەک b \in A  ھەیە بەشێوەیەک a \cdot b = b \cdot a = e ، (لێرەدا e ئەندامی بێ لایەنە.)

## نموونە
کۆمەڵەی ژمارە تەواوەکان لەگەڵ کرداری کۆکردنەوە +، بەم شێوەیە ھێما دەکرێت (\mathbb{Z}, +)، گرووپێکی ئاڵوگۆڕە.
* ئەنجامی کۆکردنەوەی دوو ژمارەی تەواو، ژمارەیەکی تەواوە، لەمەوە مەرجی یەکەم (داخراوەبوون) جێبەجێ دەبێت.
* وا دابنێ b، a و c سێ ژمارەی تەواو بن. ئەنجامی کۆکردنەوەی a + b لەگەڵ c یەکسانە بە ئەنجامی کۆکردنەوەی a لەگەڵ b+c، لەمەوە مەرجی یەکتربەستن جێبەجێ دەبێت.
* وا دابنێ b، a دوو ژمارەی تەواو بن، ئەوا

a + b = b + a.

* ئەندامی بێ لایەن لەم نموونەدا سیفرە. لەبەر ئەوەی ئەنجامی کۆکردنەوەی ھەر ژمارەیەکی تەواو لەگەڵ سیفر، دەکاتەوە ژمارەکە خۆی.

0 + a = a + 0=a

* دژی ھەر ژمارەیەکی تەواو وەکوو a ژمارەیەکە لە نیشانەدا پێچەوانەی خۆیەتی -a (ژمارەیەکی نەرێنییە).

a + (-a) = (-a) + a = 0،

لێرەدا 0 ئەندامی بێ لایەنە.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:تیۆریی گرووپە ئاڵوگۆڕییەکان
پۆل:نیڵز هێنریک هابیل
پۆل:تایبەتمەندیەکانی گروپەکان
پۆل:نیڵز ھێنریک ھابیل
پارتی سۆسیال دیموکراتی ئەڵمانیا

وێنۆک
**پارتی سۆسیال دیموکراتی ئەلمانیا** (؛ کورت دەکرێتەوە بۆ SPD) پارتێکی سیاسیی وڵاتی ئەڵمانیایە کە لە ساڵی ١٨٧٥ دامەزراوە. بە کۆنترین پارتی سیاسی دادەنرێت لە ئەڵمانیا، و ئەندامی ڕێکخراوەی جیھانی ئینتەرناسیۆنالی سۆشیالیستییە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:حیزبەکانی ئەڵمانیا
پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکانی ئەڵمانیا
پۆل:نێودەوڵەتی دووەم
پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکان
ئەڵتەرناتیڤ بۆ ئەڵمانیا

وێنۆک|لۆگۆی حیزبی ئەلتەرناتیڤ بۆ ئەڵمانیا
**ئەڵتەرناتیڤ(جێگرەوە) بۆ ئەڵمانیا** () حیزبێکی سیاسیی ئەڵمانییە کە لە ساڵی ٢٠١٣ دامەزراوە و خاوەن ئایدۆلۆژیای ڕاستڕەوە، دژی بێگانەیە، و حیزبێکی نەتەوەپەرستە. لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٧ی پەرلەمانی وڵاتی ئەڵمانیا ٩٤ لە ٧٠٩ کورسی لە پەرلەمان بەدەست بێنێت.

## سەرچاوەکان
* حزب بدیل لألمانیا

پۆل:حیزبەکانی ئەڵمانیا
پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە دژی مافەکانی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینەن
پۆل:دژە جوولەکەکان لە ئەڵمانیا
یەکێتیی دیموکراتی مەسیحیی ئەڵمانیا

250px|وێنۆک

**یەکێتیی دیموکراتی مەسیحیی ئەڵمانیا** (بە ئەڵمانی: Christlich Demokratische Union Deutschlands) ناسراوە بە (CDU) حیزبێکی سیاسی ئەڵمانی یە سالی ١٩٤٥ دامەزراوە. کۆنراد ئەدیناوەر یەکەم سەرۆکی ئەم حیزبە بووە ئەنگێلا مێرکڵ ڕاوێژکاری پێشووی ئەڵمانیا یەکێکە لە کەسایەتییە دیارەکانی ئەم حیزبەیە کە بۆ ماوەی ١٨ ساڵ (٢٠٠٠–٢٠١٨) سەرۆکایەتی کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:حیزبەکانی ئەڵمانیا
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٤٥
یەکێتیی سۆسیال مەسیحی

250px|وێنۆک|لۆگۆ
**یەکێتیی سۆسیال مەسیحی لە باڤاریا** () ناسراوە بە (CSU) حیزبێکی سیاسی ئەڵمانییە، ساڵی ١٩٤٥ لە شاری میونشین دامەزراوە. کار و چالاکییەکانی تایبەتە بە ھەرێمی باڤاریا.

## سەرچاوەکان

پۆل:حیزبەکانی ئەڵمانیا
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٤٥
حیزبی ئازادی دیموکرات (ئەڵمانیا)

400px|چوارچێوە

**حیزبی ئازادی دیموکرات** (؛ کورت دەکرێتەوە بۆ FDP) حیزبێکی سیاسیی ئەڵمانییە. ساڵی ١٩٤٨ دامەزراوە. ئەم حیزبە لە نێوان ساڵانی ١٩٤٩–١٩٥٦، ١٩٦١–١٩٦٦ و ١٩٦٩–١٩٩٨ لە ئەڵمانیا لەسەر حکووم بووە. تا ئێستا لە کاری سیاسی بەردەوامە و بەشداری لە ھەڵبژاردنەکانی وڵاتەکەی دەکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:حیزبەکانی ئەڵمانیا