open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
یاسای شێرلۆک ھۆڵمز

[چەپ|thumb|225px|[شێرلۆک ھۆڵمز و نووسەری ژیاننامەکەی دکتۆر واتسۆن]]

بە گشتی، **یاسای شێرلۆک ھۆڵمز** لە ٥٦ چیرۆکی کورت پێکدێت کە لە لایەن سێر ئارسەر کۆنان دۆیڵەوە نووسراوە. لەم بووارەدا، ئاماژەی "یاسا" بۆ جیاکردنەوەی کارە ڕاستەقینەکانی دۆیڵ لە کاری نووسەرەکانی تر بەکاردێت کە ھەمان ناویان بۆ کارەکانیان بەکارھێناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئارتەر کۆنان دۆیڵ
پۆل:شێرلۆک ھۆڵمز
دووک

**دووک** کەسێکی خانەدانە، و بە پێی مێژوو لە پاشا یان شاژن پلەی کەمترە، و فەرمانڕەوایی میرکچ دەکات. نازناوەکە لە Dux Bellorumی زمانی لاتینییەوە ھاتووە، و واتە "فەرماندەی سەربازی" ھەروەھا وشەکە لە لایەن گەلە جێرمانییەکانەوە بەکارھێنراوە. بە گشتی نووسەرە ڕۆمانەکان بۆ ئاماژەدان بۆ سەرکردەی شەڕەکانیان بەکاریان ھێناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەرەبەگایەتی
پۆل:نازناوی خانەدانەکان
براندن جانز

**براندن ویلیام جانز** (لەدایکبووی ٧ی ئایاری ١٩٨٨) ئەکتەر، مۆسیقاژەن، بەرھەمھێنەر، مۆدێل و وەرزشوانێکی ئەمریکییە، کە باشتر بە دەورەکانی لیام لە درۆم لەگەڵ بکە، ئاندرو لە شۆخە بچووکە درۆزنەکان، لیام لە «دە فۆستەرز» و چارلی لە سی-ئێس-ئایدا ناسراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
مێژووی دینەکان

وێنۆک|250x250پیکسڵ|ھە‏‏‏ندێ ھێمای ئاین‏‏‏ە‏‏‏كان
**میژووی ئاینەکان** ئاماژەیە بۆ تۆماری بیر و ئەزموونە باوەڕیەکان کە مرۆڤ باوەری پێی ھەبووە لە سەردەمە پێشینەکاندا، وە ئەم تۆمارەش لە مێژووی ئاینەکان لەگەڵ داھێنانی نووسیندا دەست پێدەکات بە نزیکەی ٥٠٠٠ ساڵ واتا ٣٠٠٠ ساڵ پ. ز لەوپەری رۆژھەڵات. بەڵام ماوەی پێش مێژووی ئاینەکان پەیوەستە بە لێکۆڵینەوەی بیروباوەڕە ئاینیەکانەوە کە پێش دەرکەوتنی تۆمارە نووسراوەکان دۆزراوەتەوە. ھەرچی خشتەی کاتی ئاینیشە ئەوە مێژوویەکی زنجیرەیی بەراوردی ئاینیە.

ھەرچی وشەی  "**ئاین**"یشە  وەرگێڕانێکی ڕوونی نەبوو لە زمانە نا ئەوروپیەکان تەنھا دوای داگیرکردن نەبێ.

## مێژووی لێکۆڵینەوەی ئاینەکان
لێکۆڵینەوەی ئاینەکان لە سەدەی ١٩ ەوە لە ئەڵمانیا دەستی پێکرد لە قوتابخانەیەک بە ناوی Religionsgeschichtliche Schule کە قوتابخانەیەکی بیری بوو ٫ ئەمەش یەکەم ھەنگاوی ڕێکخراو بوو بۆ لێکۆڵینەوەی ئاینەکان وەک دیاردەیەکی کۆمەڵایەتی. وە ئەم قوتابخانەیە لە کاتێکدا دەرکەوت کە لێکۆڵینەوەی پەڕتووکی پیرۆز گەشەی بەخۆوە دەبینی لە ئەڵمانیا و شوێنەکانیتر.

## کورتەباسێکی گشتی
سەدەی ١٩ زیادبوونێکی گەورەی بەخۆوە بینی لە  زانستی ڕۆشنبیری و ئاینەکانیتر٫وەھەروەھا بنیاتنانی بزووتنەوە ئاینیەکان و مێژووە کۆمەڵایەتیەکان. قوتابخانەی (مێژووی ئاینەکان) فراوان بوو بە لەبەرچاوگرتنی فرەجۆری ئاینی بەھۆی پەیوەستی بە حاڵەتە کۆمەڵایەتی و ئابووریەکانەوە بۆ کۆمەڵەکی دیاریکراو.

وە بەڵگەنەویستە کە ئاینە نموونەییەکان بە قۆناغەکانی گەشەسەندندا ڕۆیشتوون لە کۆمەڵگەی ئاساییەوە بۆ کۆمەڵگا ئاڵۆزەکان، بەتایبەت لە ھاوبەش دانانەوە بۆ یەکتاپەرستی وە لە پەرشوبڵاویەوە بۆ ڕێکخستن.

## بنەماکان
کۆنترین بەڵگە دەربارەی باوەڕە ئاینیەکان دەگەڕێتەوە بۆ سەدان ھەزار ساڵ و بەتایبەت لە چاخی بەردینی ناوەڕاست و خواروو، زانایانی شوێنەوارناسی ئاماژە بۆ شوێنە داپۆشراوە جیھانیە کۆنەکان دەکەن ھی مرۆڤە سەرەتاییەکان کە تەمەنیان دەگاتە زیاتر لە ٣٠٠٠٠٠ ساڵ کە ئەمە بەڵگەیە لەسەر بوونی ئاین لە زەمانێکی زووەوە. وە بەڵگەیەکیتریش ھەیە لەسەر پارچە شوێنەوارێکی ھێمایی کە ھی سەرەتاییە پێشینەکانن لە شوێنە مێژووییەکانی چاخی بەردینی ناوەڕاست لە ئەفریقیا. لەگەڵ ئەوەی لێکدانەوەی ئەم پارچە شوێنەواریە کە بیروباوەڕی ئاینی بن بۆتە جێگای مشتومڕ بەڵام بەڵگەکانی زانایانی شوێنەواری کە لە چاخە دوایینەکانەوە ھەیانە کەمتر جێگای مشتومڕن. بەشێوەیەکی گشتی زانایان ژمارەیەکی زۆری پارچەی شوێنەواریان لە چاخی بەردینی سەرووەوە دۆزیوەتەوە کە گوزارشت لە بیروباوەڕی ئاینی دەکەن. لەو نموونانەش کە پەیوەستن بە بیرباوەرە ئایینیەکان پیاوی شێرو پەیکەرەکانی ڤینۆس و وێنەکێشراوەکانی سەر دیواری ئەشگەوتی شوفیت وە ڕێوڕەسمەکانی ناشتنی پاکی سونجیر.

لەسەدەی ١٩ دا چەند تیۆریایەکی جیاواز دەرکەوتن دەربارەی بنچینەی ئاینەکان دژی ئەو قسەوباسە کۆنانە کە دەیانووت مەسیحیەت بنچینەی ئاینەکانە. تیۆرزانی کۆن ادوارت برنت و تایلور و ھربت سبینسر تیۆری ڕۆحانیان دەرکرد لە کاتێکدا کە جۆن لۆبۆکی بایۆلۆجییست گوزارشتی ئارەزووی ڕەگەزی بەکارھێنا. لەم نێوەندەدا زانای ئاینی ماکس کۆلەر ئاینی وەکو چێژ لێکدایەوە، لە کۆتاییشدا زانای فۆلکلۆری ویلھام ماندرت  بنچینەی ئاینەکانی گێڕایەوە بۆ لێکدانەوە ئەفسانەییەکان و ڕووداوە سرووشتیەکان. بەڵام ھەموو ئەم تیۆریانە ڕەخنەیان لێ گیراوە بەشێوەیەکی بەرفراوان و کۆ دەنگیەک لەسەر بنچینەی ئاینی نەدۆزراوەتەوە. 

## سەرچاوەکان
*

پۆل:مێژووی ئایین
جیاوازیی چەقی (ئەندازە)

[وێنۆک|چەپ|لەم وێنەدا جیاوازیی چەقی [بڕگەی قووچەکی|بڕگە قووچەکییەکان بە e دیاری کراوە. بە زیادبوونی بەھای e بڕگەی قووچەکی لە بازنە دەگۆڕێت بۆ بڕگەی ناتەواو، کوانەبڕ، بڕگەی زیاد و ڕاستەھێڵ.]]
لە بیرکاریدا، **جیاوازیی چەقی** () ھێما دەکرێ بە  *e* یان \varepsilon، پارامەترێکە پەیوەندی بە بڕگە قووچەکییەکانەوە ھەیە و جۆری بڕگەیەکی قووچەکی دیاری دەکات.
* جیاوازیی چەقی بازنە بریتییە لە سیفر.
* جیاوازیی چەقی بڕگەی ناتەواو گەورەتر لە سیفر و بچووکترە لە یەک.
*جیاوازیی چەقی کەوانەبڕ بریتییە لە یەک.
*جیاوازیی چەقی بڕگەی زیاد گەورەترە لە یەک.
## پێناسە
وێنۆک|250px|چەپ|
بڕگەی ناتەواو و بڕگەی زیاد، لێرەدا a نەگۆڕە و بەهای e زیاد دەبێت.
دەشێت بڕگە قووچەکییەکان بەم شێوە پێناسە بکرێن: کۆمەڵە خاڵێک لە ڕووتەختێکدا کە دوورییان لە خاڵێکی دیاریکراو (تیشکۆ) و ھێڵیک (دەلیل) ڕێژەیەکی نەگۆڕە. ئەم ڕێژە بریتییە لە جیاوازیی چەقی و ھێما دەکرێ بە e.

a بریتییە لە نیوەی تەوەری گەورە و b نیوەی تەوەری بچووک.
## ئەمانەش ببینە
* کەوانەبڕ
* یاساکانی کێپلێر
* ئەندازەی پیتاگۆرسی
## سەرچاوەکان
* 
* بیرکاری کتێبی قوتابی پۆلی دوازدەھەمی زانستی

پۆل:ئەندازە
پۆل:ئەندازەی شیکارانە
پۆل:بڕگە قوچەکییەکان
پۆل:ماتماتیک
وەن (ھونەرمەندی مانگا)

**وەن** بریتییە لە نازناوی ھونەرمەندێکی مانگای ژاپۆنی. کە لە ڕێگەی مانگایەکی وێب کۆمیکس وەن پەنچ مان بەناوبانگ بوو، کە دواتر لە لایەن ھونەرمەند یوسوکێ موراتاوە کێشرایەوە. وەن زنجیرەی وەن پەنچ مانی لەسەر ماڵپەڕەکەی خۆی بێ بڵاوکەرەوەیەکی فەرمی بڵاوکردەوە، لە دواتردا زنجیرەکە لە چاپێکی نوێدا لەسەر ئینتەرنێت لە ڕێگەی ھەفتانەی یۆنگ جەمپ بڵاوکرایەوە. زنجیرەکەی تری، مۆب سایکۆ ۱۰۰ کە لە ڕێگەی ھەفتانەی شۆنن سەندەی کە پێی دەوترێت ئۆرا سەندەی بڵاو دەکرێتەوە.*

لە کانوونی یەکەمی ۲۰۱٥دا، ماڵپەڕەکەی لەەر ئینتەرنێت ۱۰۰.۰۰۰ سەردانی ڕۆژانەی بەدەستھێنا، و بۆ کۆی سەرانەکانیش ئەوا زیاتر لە ۷۰ میلیۆنی بەدەستھێنا.

== سەرچاوەکان ==

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [http://galaxyheavyblow.web.fc2.com Original One Punch Man] – لە ماڵپەڕی تایبەتی وەن
* [http://tonarinoyj.jp/manga/onepanman/ Remade One Punch Man]  – لە لەبەرگرتنەوە ئەلیکترۆنییەکەی *یۆنگ جەمپ''
* Mob Psycho 100 – لە لەبەرگرتنەوە ئەلیکترۆنییەکەی ھەفتانەی شۆنن سەندەی

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦
پۆل:کەسە نەناسراوەکان
پۆل:وێنەکێشانی مانگا
پۆل:وەن پەنچ مان
پۆل:زیندووان
شێوەی مۆسیقی

**شێوەی مۆسیقی** پێکھاتووە لە پێکھاتە و پلانی پارچەیەکی مۆسیقی کە وەسفی ئاوازەکە دەکات و بەسەر بەشەکاندا دابەشی دەکات. شێوەی مۆسیقی شکڵ و شێوەی کارە مۆسیقییەکان دەگرێتەوە.

## سەرچاوەکان

*

پۆل:شێوەی مۆسیقی
فانکشنی خۆبەخۆ

لە بیرکاریدا، **فانکشنی خۆبەخۆ** () فانکشنێکە بە شێوەی خۆبەخۆ دیاری دەکرێت بە پەیوەندیەک بەم شێوە R(x_1, x_2, \ldots, x_n) = 0. لێرەدا فانکشنی R پەیوەندیەک نێوان گۆڕەکەکانی x_1, x_2, \ldots, x_n پێناسە دەکات. بۆ نموونە دەکرێت بازنەی یەکە بە شێوەی فانکشنی خۆبەخۆی  x^2 +y^2-1 = 0 بنووسرێت.
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
*

پۆل:تۆپۆلۆژی جیاکاری
پۆل:ھەژماری جیاکاری
پۆل:کالکیولسی فرەگۆڕەکی
پۆل:ئەندازەی جەبری
پۆل:تۆپۆلۆژیی جیاکاری
بازنەی یەکە

وێنۆک|300px|بازنەی یەکە
**بازنەی یەکە** بریتییە لە بازنەیەک بە نیوەتیرەی یەک. چەقی بازنەی یەکە بریتییە لە خاڵی (٠٫٠) لە سیستمی پۆتانەکاندا لەسەر ڕووتەختی ئیقلیدسی.
ئەگەر (x٫y) خاڵێک بێت بکەویتە سەر چارەگی یەکەمی بازنەی یەکە، ئەوا x و y دوو لای سێگۆشەیەکی وەستاو پێک دێنن کە درێژایی ژێی یەکە؛ بەپێی تیۆرمی پیتاگۆرس 
x و y پاسادانی ئەم ھاوکێشە دەکەن:
x^2 + y^2 = 1. ئەم ھاوکێشە ھەمان ھاوکێشەی بازنەیەکە کە نیوەتیرەی یەکە و چەقی ئەم بازنە بریتییە لە (٠٫٠)، ھەر خاڵێک بکەویتە سەر بازنەی یەکە، پاسادانی ئەم ھاوکێشە دەکات.
## فانکشنە سێگۆشەییەکان لە بازنەی یەکەدا
300px|وێنۆک
وێنۆک|300px|ڕێژە سێگۆشەییەکان لە بازنەی سێگۆشەزانیدا
بەپێی گرێبەست ئاڕاستەی ئەرێنی بازنەی سێگۆشەزانی بەپێچەوانەی جووڵەی میلەکانی کاتژمێرە. وا دابنێ خاڵێک وەکوو A بە پۆوتانی (\sin \theta,\cos \theta)  بکەویتە سەر بازنەی یەکە (وێنەی بەرانبەر). بەپێی پێناسەی ساین و کۆساین، \cos(\theta) = x \,\! و \sin(\theta) = y \,\!. لە لایەکی تر، ژێی سێگۆشەی گۆشەوەستاوی OAC، بریتییە لە یەک، لەمەوە دەردەچێت

: \cos^2(\theta) + \sin^2(\theta) = 1 \,\! 

ئەم پەیوەندییە، لە پەیوەندییە ھەرە گرینگ و بنەڕەتییەکانی زۆربەی چەمکەکانی زانستی سێگۆشەزانییە. لە پێناسە و وێنەی ڕوونکردنەوەیی فانکشنی ساین و کۆساینەوە دەردەچێت ئەم دوو فانکشنە بەشێوەیەکی خوولی دووبارەدەبنەوە کەوایە:

:\cos \theta = \cos(2\pi k+\theta) \,\!
:\sin \theta = \sin(2\pi k+\theta) \,\!

### دۆزینەوەی نیشانەکانی ڕێژە سێگۆشەییەکان بە بەکارھێنانی بازنەی یەکە
لەم خشتەدا نیشانەی ھەر ڕێژەیەکی سێگۆشەیی بەپێی ئەو چارەگەی کۆتا لای گۆشە دەکەویتە ناوی دیاری کراوە.

## ئەمانەش ببینە
* چوارگۆشەی یەکە
* سێگۆشەزانی
* فانکشنی سێگۆشەیی
## سەرچاوەکان
*

پۆل:سێگۆشەزانی
پۆل:بازنەکان
پۆل:١ (ژمارە)
پۆل:ئەندازەی شیکارانە
ڕزگاربووە دیاریکراوەکە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

[وێنۆک|182x182px|[https://www.flickr.com/photos/gageskidmore/14582687110/ کیفەر سازەرلەند] بە ڕۆڵی سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان.](https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95:Kiefer_Sutherland_2_SDCC_2014.jpg)
**ڕزگاربووە دیاریکراوەکە** () زنجیرەی وروژێنەر و درامی سیاسیی ئەمریکییە، و لە ئامادەکردنی دەیڤد گۆگنھایمە و لە پاڵەوانێتی کیفەر سازەرلەند بە ڕۆڵی سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکانە. زنجیرەکە لە ٦ی ئەیلوولی ۲۰۱٦ لەسەر کەناڵی دەستەی ڕاگەیاندنی ئەمریکی دەستی بە پەخشکردن کرد و وەرزی یەکەم بە بیست و یەک ئەڵقە کۆتایی ھات و وەرزی دووەمیش بە بیست و دوو ئەڵقە پێکھات.  وەرزی سێیەمیش کە لەلایەن تۆڕی نێتفلێکسەوە خاوەنداری دەکرێت بە ١٠ ئەڵقە کۆتایی پێهات.

## چیرۆکی زنجیرەکە
لە کاتی وتنی وتاری حاڵەتی یەکگرتن لە کۆنگرسی ئەمریکیدا سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان و چەندین ئەندامی کۆنگرس و وەزیر دەکوژرێن بێجگە لە وەزیری خەڵک و گەشە تۆم کێرکمان (کیفەر سازەرلەند) کە وەک "ڕزگاربووە دیاریکراوەکە" دیاریکرا. دواتر کێرکمان سوێنی سەرۆکایەتی دەخوات و دەبێت بە سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بێ ئەوەی بزانێت لە تێکەڵی چی جۆرە پیلانێک بووە.

## ئەکتەر و کەسایەتییەکان

### کەسایەتییە سەرەکییەکان
* کیفەر سازەرلەند: بە ڕۆڵی سەرۆک تۆماس "تۆم" کێرکمان، وەزیری خەڵک و گەشە کە دواتر دەبێت بە ڕزگاربووە دیاریکراوەکە، و پاشان دوای تەقانەوەی کۆنگرەس دەبێت بە سەرۆک کۆمار.

* ناتاشا ماکڵھۆم بە ڕۆڵی خانمی یەکەم ئەلێکس کێرکمان، پارێزەرێک لە ئەنجومەنی یەکسانی ھەلی کار کار دەکات و بە شێوەیەکی کتوپڕ دەبێت بە خانمی یەکەم.

* ئادان کانتۆر بە ڕۆڵی ئارۆن شۆر سەرۆکی فەرمانبەرانی کۆشکی سپی

* ئیتاڵیا ڕیتشی بە ڕۆڵی ئیمێڵی ڕۆدز ڕاوێژکاری تایبەتی سەرۆک کۆمار

* لامۆنیکا گارێت بە ڕۆڵی مایک ڕیتەر بریکارێکی خزمەتی نھێنی بۆ پاراستنی سەرۆک

* تانەر بیوکانن بە ڕۆڵی لیۆ کێرکمان، کوڕی ئەلێکس و تۆم

* کاڵ پێن بە ڕۆڵی سێس ڕایت سکرتێری ڕۆژنامەیی بۆ کۆشکی سپی، لە سەرەتادا گومان لە تواناکانی سەرۆک دەکات بەڵام دواتر باوەڕی پێ دێنێت

* ماگی کیو بە ڕۆڵی ھانا وێڵز، بریکارێکی نووسینگەی لێکۆڵینەوە فیدراڵییەکان لێکۆڵینەوە لە ناوەڕۆکی ھێرشەکەی سەر کۆشکی سپی دەکات.

### کەسایەتییە دووبارەبووەکان
* مکینا گرایس بە ڕۆڵی پێنی کێرکمان، کچی ئەلێکس و تۆم.

* مەلیک یۆبا بە ڕۆڵی جەیسن ئاتۆود، جێگری بەڕێوبەری نووسینگەی لێکۆڵینەوە فیدراڵییەکان.

* کێڤن ئاڕ مکناڵی بە ڕۆڵی ھاریس کۆچران، لیوا لە سووپای ئەمریکیدا و گومان لە تواناکانی کێرکمان لە بەڕێوبردنی وڵاتدا دەکات.

* ڤێرجینیا مادسن بە ڕۆڵی کێمبڵ ھۆکستراتن، ئەندامێکی دیموکراتی لە کۆنگرسی ئەمریکیدا و دووەم "ڕزگاربووە دیاریکراوەکە" دوای کرێکمان.

* ئاشڵی زاکرمان بە ڕۆڵی پیتەر مکڵیش، سەربازێکی پێشوو لە ئەفغانستان خزمەتی کردووە.

* مایکیڵتی ویڵیامسۆن بە ڕۆڵی فەرماندەی دەریایی چیرنۆ.

## پەخشکردن

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕزگاربووە دیاریکراوەکە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
پۆل:کۆشکی سپی لە خەیاڵدا
پۆل:تێرۆریست لە تەلەڤیزیۆندا
پۆل:تێرۆریست لە خەیاڵدا
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرە ئەکشنە ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە دراما ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنیانەی لە تۆرۆنتۆ وێنەیان گیراوە
پۆل:زنجیرە ئەکشنییە ئەمریکییەکان
کھوول و شێرپەنجە

بە پێ لێکولینەوەکانی ناوەندی لێکولینەوەی نێودەوڵەتی بۆ شێرپەنجە(IARC) کە بەشێکە لە ڕێکخراوی تەندورستی جیھانی (WHO) ساڵانە زیاتر لە ٧٠٠ ھەزار کە بەھۆی خواردنەوەی کھوولی تووشی شێرپەنجە دەبن، لەوە ڕێژەش ٣٦٥ ھەزار کەسیان بە شێرپەنچە جوارەو جۆرەکان دەمرن. ھەر بەپێ توێژینەوەکانی زانایان بەریتانیا کھول مرۆڤ تووشی زیاتر لە حەوت جۆر شێرپەنجە دەکات وەکو شێرپەنجەی دەم و گەروو و شێرپەنجەی قورگ و شێرپەنجەی سوورێنچک و شێرپەنجەی گەدە شێرپەنجەی کۆلۆن شێرپەنجەی جگەر و شێرپەنجەی مەمک. لەسەرژمێرییەکەدا کە لەلایەن کۆمەڵەی ئیسکۆ (ASCO) ئەنجامداروە، سەرژمێری لەسەر سێ کۆمەڵە کەس کراوە، ئەوانەش: ئەوانەی بەرێژەیەکی کەم کھول بەکاردەھێنن، ئەوانەی بەرێژەیەکی مامناوەند بەکاری دەھێنن، لەگەل ئەوانەی کە بەرێژەیەکی زۆر کھول بەکار دەھێنن. لەسەر ژمێرییەکەدا ھەرچەندە زیاتر مەترسی شێرپەنجە لەو کەسانەدا بینراوە کە بەرێژەیەکی زۆر کھول بەکاردەھێنن بەلام ئەو کەسانەشی کە بەرێژەی مامناوەند کھول دەخۆنەوە مەترسی توشبوون بە شێرپەنجەیان ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شێرپەنجە
گۆڕین

وێنۆک|Each of the six rows is a different permutation of three distinct balls|200px
لە بیرکاریدا **گۆڕین** () بریتییە لە ڕێکخستنی ژمارەیەک شت بە ڕیزبەندییەکی دیاریکراو. دەشێت ئەم ڕێکخستنە ھێڵی بێت یان ناھێڵی (بۆ نموونە دەکرێت شتەکان لەسەر بازنەیەک ڕێک بخرێن). ئەم شتگەلە دەتوانن ھەر شتێک وەکوو ژمارە، پیت و شێوەی ئەندازەیی و ... بن و ھەروەھا دەشێت ئەم شتگەلە دووپات ببنەوە یان لێکجیاواز بن. ئەوەی لێرەدا گرینگە ژمارەی ئەم گۆڕینانەیە کە لەتوانادایە. بۆ نموونە هەموو ئەم گۆڕینانەی لەتوانادایە بۆ کۆمەڵی {١٬٢،٣}
بریتییە لە: (١٬٢٬٣)، (١٬٣٬٢)، (٢٬١٬٣)، (٢٬٣٬١)، (٣٬١٬٢)، (٣٬٢٬١)
کەوایە ژمارەی هەموو گۆڕینەکان بریتییە لە ٦.
## گۆڕینی r شت لە n شت
گۆڕینی r شت لە n شت بە شێوەی  \mathbf{P}(n,r) = \mathbf{P}_r^n = {(n)}_r  دیاری دەکرێت و بریتییە لە:

:{P_r^n} = \frac{n!}{(n-r)!} 

## ئەمانەش ببینە
* گونجێن
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
*

پۆل:گۆڕینەکان
پۆل:جەبری پەتی
پۆل:داھێنانەکانی عەرەبەکان
نەگۆڕ (ماتماتیک)

[وێنۆک|[فانکشن (ماتماتیک)|فانکشنێکی نەگۆڕ]]
لە ڕستەیەکی بیرکاریدا **نەگۆڕ**  (یان:*بەھای نەگۆڕ*) 
()
ھەر وەک لە ناوەکەیەوە دەردەکەوێت ھێما یان نیشانەیەکە پێچەوانەی گۆڕەک بۆ دیاریکردنی بەھایەک کە ناگۆڕێت.
بۆ نموونە لە فانکشنی ڕادەداری دووجا کە بەم شێوە پێناسە دەکرێت:

::a x^2 + b x + c,\ 

b، a و c نەگۆڕ (یان پارامەتر) و x گۆڕەکە، لەم نموونەدا نەگۆڕەکان بریتین لە ھاوکۆلکەکانی ڕادەدارەکە، و *c* بریتییە لە تێرمی نەگۆڕ، ئەگەر بە وردی سەرنجی بدەیت c بە ھەمان ھاوکۆلکەی x۰ دادەنرێت.
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
*

پۆل:جەبر
پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی
گراف (ماتماتیک)

thumb|left|270px|وێنەی گرافێک کە لە ٦ سەر و ٧ لێوار پێکھاتووە
وشەی **گراف** لە زانستی بیرکاریدا لانیکەم دوو واتا لەخۆ دەگرێت. لە ماتماتیکی سەرەتاییدا گراف بە ھەمان وێنەی ڕوونکردنەوەی فانکشن پێناسە دەکرێت. بیرکاریزانان پێناسەیەکی تر بۆ گراف دەکەن کە بریتییە لە کۆمەڵێک خاڵ و ھێڵ کە پێکەوە لکاون. بە دەستەواژەیەکی تر گراف مۆدێلەکی بیرکارییانەیە بۆ کۆمەڵێکی پچڕ پچڕ  کە ئەندامەکانی بەشێوەیەک بەیەک بەستراونەتەوە. ئەندامەکانی کۆمەڵێک لەم شێوە دەشێت مرۆڤ بن و پەیوەندیی نێوانیان بە تەوقەکردن پێناسە بکرێت. یان دەشێت ئەو ئەندامانە بەشە جیاوازەکانی گۆی زەوی بن و پردەکان پەیوەندی نێوانیان دەربخەن.
تیۆریی گراف لە بابەتە سەرەکی و ھەرە گرینگەکانی بیرکاریی پچڕ پچڕ یان دابڕاوە. ئەم لقە لە گرافەکان دەکۆڵیتەوە. لیۆنارد ئۆیلەر لە ساڵی ١٧٣٦ لە وتارێکدا بە شیکردنەوەی کێشەی پردەکانی کۆنیگسبێرگ بەردیی بناغەی بیردۆزیی گرافی دانا، بەڵام ئەو کەسەی یەکەم جار وشەی گرافی بۆ ئەم مۆدێلە بیرکارییە بەکارھێنا جیمز جۆزێف سیلوێستێر بوو.
## پێناسە
گرافی G لە کۆمەڵێک سەر V و کۆمەڵێک لێوار E پێکدێت و بەم شێوە G = (V,E) ھێما دەکرێت. لە کاتێکدا لێواری y دوو سەری v_1 و v_2 پێک دەلکێنیت، بە زمانی بیرکاری بەم شێوە دەریدەبڕن y = \lbrace v_1,v_2 \rbrace.
## گرافی پڕ
لە تیۆریی گرافدا، گرافی پڕ، بە گرافێک دەوترێت کە لەنێوان ھەر دوو سەری گرافەکە ڕێک یەک لێوار ھەبێت.
گرافێکی پڕ لە پلەی n، خاوەنی n سەر و \frac{n (n-1)}{2} لێوارە و بەم شێوە \,k_n دیاری دەکرێت. لە خشتەی خوارەوەدا، ئەو گرافە پڕانەی خاوەنی یەک تا ھەشت سەرن دیاری کراون:

## گرافی ڕێک
گرافی ڕێک (Regular graph) بە گرافێک دەوترێت کە ھەموو سەرەکانی خاوەنی پلەی یەکسانن. بە گرافێکی ڕێک کە ھەموو سەرەکانی لە پلەی l بێت، گرافی l-ڕێک دەوترێت.

گرافی پڕی  K_n  نموونەیەکە بۆ ئەم چەشنە گرافە.


Image:0-regulární graf na 6 vrcholech.png|گرافی ٠-ڕێک
File:1-regulární graf na 6 vrcholech.svg|گرافی ١-ڕێک
File:2-regulární graf na 6 vrcholech.svg|گرافی ٢-ڕێک
File:3-regular graph2.svg|گرافی ٣-ڕێک

## گرافی شەشپاڵوویی
[وێنۆک|چەپ|[گرافی پێتێرسێن گرافێکی شەشپاڵوویییە.]]
گرافی شەشپاڵوویی، بریتییە لە گرافێک، کە ھەموو سەرەکانی لە پلەی ٣ بێت. بە دەستەواژەیەکی تر، گرافی شەشپاڵوویی، بریتییە لە گرافێکی ٣-ڕێک 
.
## گرافی ئاڕاستەدار
وێنۆک|150px|گرافی ئاڕاستەدار
گرافی ئاڕاستەدار، بریتییە لە گرافێک، کە تێیدا بۆ ھەر لێوارێک، ئاڕاستەیەک دیاری کراوە.
## گرافی ھیوود
گرافی هیوود، گرافێکی بێ ئاڕاستەیە، خاوەنی ١٤ سەر و ٢١ لێوارە.
## گرافی نێسێر

## گرافی پێتێرسێن

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*

پۆل:تیۆریی گراف
ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ

**ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ** () ماڵپەڕێکی وێبی ھەواڵەکانی دروستکردنی ئەنیمێیە دەربارەی دۆخی ئەنیمێ، مانگا، یارییە ڤیدیۆییەکان، مووزیکی ژاپۆنی بەناوبانگ و چاندە جیاوازەکانی ئۆتاکو لەناو ئەمریکای باکوور و ئوسترالیا و ژاپۆن بڵاودەکاتەوە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی فەرمی

پۆل:دروستکردنی ئەنیمێ
پۆل:ماڵپەڕەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:موڵکە ئینتەرنێتییەکان کە لە ساڵی ١٩٩٨ دامەزراون
پۆل:بنکەدراوە سەرھێڵییەکانی فیلم
دوازدەلا

لە ئەندازەدا، **دوازدەلا** ()، فرەگۆشەیەکە خاوەنی دوازدە لایە.

## دوازدەلای ڕێک
لە دوازدەلایەکی ڕێکدا ھەموو لاکان و ناوەگۆشەکان یەکسانن. پێوانەی ھەر یەک لە ناوەگۆشەکانی دوازدەلا، ١٥٠ پلەیە و ڕووبەرەکەی لە ڕێگەی ئەم ھاوکێشە دەدۆزرێتەوە:
:\begin{align} A & = 3 \cot\left(\frac{\pi}{12} \right) a^2 =                      3 \left(2+\sqrt{3} \right) a^2 \                 & \simeq 11.19615242\,a^2.
 \end{align}
ئەگەر *R* نیوەتیرەی بازنەی دەوردەری دوازدەلای ڕێک بێت، 

:A = 6 \sin\left(\frac{\pi}{6}\right) R^2 = 3 R^2.

و ئەگەر *r* نیوەتیرەی بازنەی دەوردراوی دوازدەلا بێت،

:\begin{align} A & = 12 \tan\left(\frac{\pi}{12}\right) r^2 =         12 \left(2-\sqrt{3} \right) r^2
\                 & \simeq 3.2153903\,r^2.
 \end{align}

فورموولەکی سادە بۆ ھەژمارکردنی ڕووبەری دوازدەلای ڕێک بەم شێوەیە
\scriptstyle A\,=\,3ad، لێرەدا d مەودای نێوان ئەو لایانەیە کە ھاوبەرن و یەکسانە بە تیرەی بازنەی دەوردراو واتە (2r). بە کەلکوەرگرتن لە ڕێژە سێگۆشەییەکان، پەیوەندی \scriptstyle d\,=\,a(1\,+\,2cos{30^\circ}\,+\,2cos{60^\circ}) بەدەست دێت.
### ڕێگای وێنەکێشانی دوازدەلای ڕێک
یەکێک لە ڕێگاکانی کێشانەوەی دوازدەلای ڕێک بە بەکارھێنانی ڕاستە و پەرگار:
center|200px
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:شێوە سەرەتایییەکان
پۆل:فرەگۆشەکان
سێزدەلا

لە ئەندازەدا، **سێزدەلا** ()، فرەگۆشەیەکە خاوەنی سێزدە لایە.

## سێزدەلای ڕێک
لە سێزدەلایەکی ڕێکدا، ھەموو لاکان و ناوەگۆشەکان یەکسانن. پێوانەی ھەر یەک لە ناوەگۆشەکانی سێزدەلای ڕێک، بە نزیکەیی ١٥٢٫٣ پلە و ڕووبەرەکەی لە ڕێگەی ئەم ھاوکێشە دەدۆزرێتەوە (درێژیی لا = a):

:A = \frac{13}{4}a^2 \cot \frac{\pi}{13} \simeq 13.1858\,a^2.

ناکرێت وێنەی سێزدەلای ڕێک بە ڕاستە و پەرگار بکێشرێتەوە.

سککەی ٢٠ کرونای کۆماری چیک، بەشێوەی سێزدەلایەکی ڕێک دروست کراوە.
وێنۆک|چەپ

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:شێوە سەرەتایییەکان
پۆل:فرەگۆشەکان
ئەی تی-ئێکس

**ئەی تی ئێکس** ( ڕێکواتە "شانۆی ئەنیمێーئێکس") تۆڕێکی تەلەڤیزیۆنی تایبەت بە ئەنیمێیە ئەی تی ئێکس () خاوەنێتی. لە ۲٦ی حوزەیرانی ۲۰۰۰دا وەک کۆمپانیایەکی شوێنکەوتە بۆ تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ میدیانێت دروستبوو، کە بە ڕۆڵی خۆی شوێنکەوتەی تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆیە، ڕۆڵی ئەو کۆمپانیایە لقێکی کۆمپانیای تیڤی تۆکیۆیە (TXN)، بارەگاکەی لە شاری میناتۆی پایتەختی تۆکیۆیە. (ITX) تۆڕی پەخشی ئەنیمێی کەیبڵ و مانگی دەستکردە لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧ەوە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی فەرمی (بە ژاپۆنی)  
* 
* 

پۆل:تەلەڤیزیۆنی ئەنیمێ
تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ میترۆپۆڵیتان

**تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ میترۆپۆڵیتان** () (**تۆکیۆ ئێم ئێکس**) وێستگەیەکی تەلەڤیزیۆنی لە تۆکیۆیە، و ھەروەھا تاکە وێستگەیە خزمەتی شارەکە بکات. تۆکیۆ ئێم ئێکس لە ۳۰ی نیسانی ۱۹۹۳ دروستبووە، و لە ۱ی تشرینی دووەمی ۱۹۹٥ دەستی بە پەخش کرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*ماڵپەڕی فەرمی 
*زانیاری بە ئینگلیزی 

پۆل:تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ میترۆپۆڵیتان
پۆل:چیۆدا، تۆکیۆ
پۆل:ئۆتاکو
تەلەڤیزیۆنی سون

**تەلەڤیزیۆنی خۆر** () (سون تیڤی) وێستگەیەکی تەلەڤیزیۆنی بازرگانییە بنکە سەرەکییەکەی دەکەوێتە کۆبێ، لە پارێزگای ھیۆگۆ، لە ژاپۆن. وێستگەکە ئەندامی کۆمەڵەی ژاپۆنی بۆ وێستگە تەلەڤیزیۆنییە سەربەخۆکانە (JAITS).

## بەستەرە دەرەکییەکان

* (بە ژاپۆنی)   official website of SUN-TV

پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنی و وێستگانەی لە ١٩٦٩ دامەزراون
سیستەمی پەخشی کیۆتۆ

چەپ|وێنۆک|بنکەی کۆمەڵەی پەخشی کیۆتۆ لە شاری کیۆتۆی ژاپۆنی

**سیستمی پەخشی کیۆتۆ** ( یان **KBS**) وێستگەیەکی تەلەڤیزیۆنییە و بنکەکەی دەکەوێتە کیۆتۆ. لە کیۆتۆ ھەڵگری ناوی بازرگانی "کەی بی ئێس کیۆتۆیە" (KBS京都) و لە شیگا "کەی بی ئێس شیگایە" (KBS滋賀)، وێستگەی ڕادیۆی ھەیە کە لە پارێزگاکانی کیۆتۆ و شیگادا خزمەت دەکەن، و ھەروەھا لە کۆمەڵەی ڕاگەیاندنی نیشتیمانیدا (NRN) ئەندامە. لە ۱ی نیسانی ۲۰۰٥ەوە کەی بی ئێس لە تەلەڤیزیۆنی دیجیتاڵ بە کوالێتی دی سی دی بی پەخش دەکات.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* KBS ماڵپەڕی کیۆتۆ

پۆل:ڕادیۆ لە ژاپۆن
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنی و وێستگانەی لە ١٩٦٩ دامەزراون
تەلەڤیزیۆنی ئایچی بڕۆدکاستینگ

**تەلەڤیزیۆنی ئایچی بڕۆدکاستینگ** (بە کورتی TVA،  ، بە رۆماجی: Terebi Aichi Kabushiki Gaisha) وێستگەیەکی تەلەڤیزیۆن لە ناگۆیای ژاپۆنە. ھەروەھا بە "تەلەڤیزیۆنی ئایچی" ناسراوە، کە لە TXN تۆڕێکی وێستگەی تەلەڤیزیۆنە.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ماڵپەڕی فەرمی
نیپۆن بی ئێس بڕۆدکاستینگ

**نیپۆن بی ئێس بڕۆدکاستینگ** () بریتییە لە یەکێک لە وێستگەکان لە کەناڵەکانی پەخش لە کاندای تۆکیۆ لە ژاپۆن. ھەروەھا ئەو وێستگەیەکی سەربەخۆیە و کۆمپانیایەکی شوێنکەوتەی بیک کامێرایە.

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
سیانەی پیتاگۆرسی

وێنۆک|سادەترین سیانەی پیتاگۆرسی بریتییە لە سیانەی (٣٬٤٬٥).
**سیانەی پیتاگۆرسی** () یان **ژمارە پیتاگۆرسییەکان** بە سێ ژمارەی سروشتی بەم شێوە (a,b،c) دەوترێت کە ئەنجامی کۆکردنەوەی دووجای دوو دانەیان یەکسان بێت بە دووجای سێھەمی، بە دەستەواژەیەکی تر بە سێ ژمارەی سروشتی a و b و c دەوترێت سیانەی پیتاگۆرسی ئەگەر پاسادانی ئەم ھاوکێشە بکەنa^2 + b^2 = c^2\  بە زمانی بیرکاری
بەم شێوە دەردەبڕێت
: {{(a,b,c)|a^2+b^2=c^2 , (a,b,c) \in \ N}} ؛
سیانەی پیتاگۆرسی سێ لای سێگۆشەیەکی وەستاو پێک دێنن.
## سیانەی پیتاگۆرسی سەرەتایی
سیانەی پیتاگۆرسی سەرەتایی، بە سیانەیەکی پیتاگۆرسی دەوترێ کە سێ ژمارەکەی جگە لە یەک ھیچ بەشدراوێکی ھاوبەشیان نەبێت
بۆ نموونە (٣٬٤،٥) سیانەیەکی پیتاگۆرسیی سەرەتایییە، بەڵام (٦٬٨،١٠) سیانەیەکی پیتاگۆرسییە بەڵام سەرەتایی نییە.
## لە بەرنامەنووسیدا
وێنۆک|

ئەم کۆدە بۆ بەدەستھێنانی ژمارە پیتاگۆرسییەکان بەکار دێت:


```c++
for(int i=1;i<max;i++)
    for(int j=i;j<max;j++)
        for(int k=j;k<max;k++)
            if(((i*i) + (j*j)) == (k*k) )
                cout<<i*i<<" + "<<j*j<<" = "<<k*k;
```

نموونە کۆدێک بە زمانی ++C، (سی پلاس پلاس) ئەم کۆدە بە بەکارھێنانی
گەورەترین بەشدراوی ھاوبەش ژمارە پیتاگۆرسییەکان دەدۆزیتەوە:


```c++
// تابع findPythTriplet

vector<long long int> findPythTriplet(long long int until)
{
    long long int s=until,s2=s/2,m,sm,k,d,n,a,b,c;
    long long int mLimit=(long long int)sqrt((double)s2);
    vector<long long int> results;
    for(m=2;m<=mLimit;m++)
    {
        if(s2%m==0)
        {
            sm=s2/m;
            while(sm%2==0)
            {
                sm = sm/2;
            }
            if(m%2==1)
            {
                k=m+2;
            }
            else
            {
                k=m+1;
            }
            while (k<(2*m) && k<=sm)
            {
                if(sm%k==0 && gcd(k,m)==1)
                {
                    d=s2/(k*m);
                    n=k-m;
                    a=d*(m*m-n*n);
                    b=2*d*m*n;
                    c=d*(m*m+n*n);
                    results.push_back(a);
                    results.push_back(b);
                    results.push_back(c);
                }
                k+=2;
            }
        }
    }
    return results;
}
```

## ئەمانەش ببینە
* تیۆرمی پیتاگۆرس
## سەرچاوەکان
* 

پۆل:پیتاگۆرس
پۆل:تیۆرمی پیتاگۆرس
ھاوئەنجامی ئۆیلەر

**ھاوئەنجامی ئۆیلەر** () 
یان ھاوکێشەی ئۆیلەر بریتییە لە ھاوئەنجامی 

:e^{i \pi} + 1 = 0

لەم ھاوکێشەدا e ژمارەی ئۆیلەر، بنچینەی لۆگاریتمی سروشتی، i (یەکەی خەیاڵییە و پاسادانی ئەم ھاوکێشە دەکات i^2=-1)، و <math>\pi</math> بریتییە لە ڕێژەی چێوەی بازنەیەک بە تیرەکەیدا.
ھاوئەنجامی ئۆیلەر بەناوی ماتماتیکزانی سویسی لیۆنارد ئۆیلەر ناونرا و بە یەکێک لە جوانییەکانی بیرکاری دادەنرێت.
## شرۆڤە
ھاوئەنجامی ئۆیلەر بریتییە لە حاڵەتێکی تایبەتی فورمووڵی ئۆیلەر لە شیکاریی ئاوێتەدا کە دەڵێت بۆ ھەر ژمارەیەکی ڕاستەقینە وەکوو x:

: e^{ix} = \cos x +  i\sin x \,\!

کە تێیدا بەھاکانی فانکشنە سێگۆشەیییەکانی \sin و \cos بە یەکەی پێوانی ڕادیان دەپێورێت. واتە ئەگەر x=\pi، ئەوا:

: e^{i \pi} = \cos \pi +  i\sin \pi.\,\!

لەبەر ئەوەی 

:\cos \pi = -1  \, \! 

و

:\sin \pi = 0,\,\!

کەوایە:

: e^{i \pi} = -1 + 0 i,\,\!

لەمەوە دەردەچێت

: e^{i \pi} +1 = 0.\,\!

## سەرچاوەکان
*

پۆل:شیکاریی ئاوێتە
پۆل:لیۆنارد ئۆیلەر
پۆل:ھاوئەنجامە بیرکارییەکان
خاوەنی جادووگەری شین

**شینە جادووگەرەکە** () بریتییە لە مانگایەکی ژاپۆنی لە لایەن کازو کەیتۆ نووسراوە و کێشراوە. لە گۆڤاری جەمپ سکوێر لە نیسانی ۲۰۰۹ەوە بڵاو دەکرێتەوە، مانگاکە بۆ زنجیرە ئەنیمێیەکی تەلەڤیزیۆنی لە لایەن ستۆدیۆی ئەی-۱ پیکچەرز لە ساڵی ۲۰۱۱ گۆڕدرا و لە ساڵی ۲۰۱۲ فیلمێکی لێ بڵاوکرایەوە.
## چیرۆک
چیرۆکەکە لە دەوری ڕین ئۆکومورا دەسوڕێتەوە، کە بۆی دەردەکەوێت کە کوڕی ئەھریمەنێکە و لە دایکێکی مرۆڤەوە لەدایکبووە و دەسەڵاتەکانی بۆ ماوتەوە. کاتێک ئەھریمەن پەروەردەکارەکەی دەکوژێت، ڕێن بڕیار دەدات ببێتە جادووگەر بۆ ئەوەی بەھێزتر بێت و باوکی بکوژێت کە ناوی ساتنە بەڵام ھەژەندێک ڕوودەدات کاتێک دەچێتە ناو خوێندنگەی جادووگەرەکان و بۆی دەردەکەوێت کە براکەی مامۆستایەتی لە ئەکادیمیاکەدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:ئەنیمێ و مانگای جووڵە
پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی
پۆل:ئەنیمێ و مانگای درامیی کۆمیدی
پۆل:ئەنیمێ و مانگای فەنتازیای تاریک
پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی
پۆل:ئەی-١ پیکچەرز
پۆل:شۆنن مانگا
پۆل:مانگای شوئیشا
پۆل:مانگای ڤیز میدیا
پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت
پۆل:مانگاکانی ٢٠١٣
پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٩
پۆل:ئەنیپلێکس
پۆل:زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی دەربارەی هەرزەکاران
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١١ دەستیان پێکردووە
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٧ دەستیان پێکردووە
پۆل:تونامی
ناوەڕاستە (ئەندازە)

thumb|left|220px|ناوەڕاستەکانی سێگۆشە (هێڵە سوورەکان).

لە ئەندازەدا **ناوەڕاستە**  بە ھەر یەک لەو پارچەھێڵانە دەوترێت کە لە سەرێکی سێگۆشەوە دەست پێ دەکات و درێژ دەبێتەوە تا ناوەڕاستی لای بەرانبەری.

## درێژایی ناوەڕاستە
لە ڕێگەی تیۆرمی ئێستوارت دەتوانی ھەژماری ناوەڕاستەی سێگۆشە بکەیت بەم شێوە:

:m = \sqrt {\frac{2 b^2 + 2 c^2 - a^2}{4} } 

لێرەدا *a* ئەو لایەی سێگۆشەیە کە خاڵی کۆتایی ناوەڕاستە پێی دەگات. *m* درێژایی ناوەڕاستەیە.
## تایبەتمەندییەکان
# ھەر سێگۆشەیەک خاوەنی سێ ناوەڕاستەیە، ئەم سێ ناوەڕاستە سێگۆشەکە دابەش دەکەن بە شەش سێگۆشەی بچووکتر بە ڕووبەری یەکسان.
# لە سێگۆشەدا ناوەڕاستەکان لە خاڵێکدا یەکتر دەبڕن.
# خاڵی یەکتربڕینی ناوەڕاستەکان، ھەر یەک لە ڕاستەھێڵە ناوەڕاستەکان بە ڕێژەی ١ بۆ ٢ بەش دەکات.
# لە ھەر سێگۆشەیەکدا، ھەر یەک لە ناوەڕاستەکان چووکەترە لە سەرجەمی درێژی دوو ناوەڕاستەکەی تر.
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*

پۆل:ئەندازەی سەرەتایی
پۆل:سێگۆشەکان
تیۆرمی نیڤێن

**تیۆرمی نیڤێن** () سەلمێنراوێکی بیرکارییە بەناوی داھێنەرەکەی ئیڤان نیڤێن ناونراوە. بەپێی ئەم سەلمێنراوە لە ماوەی  0 \leq\theta \leq90 تەنھا دەتوانیت سێ گۆشە بدۆزیتەوە کە ئەم تایبەتمەندییانەی ھەیە: ھاوکات بەھای *&theta;* و بەھای Sin *&theta;* ژمارەی ڕێژەیین ئەم سێ گۆشە بریتین لە:

: 
\begin{align}
\sin 0^\circ & = 0, \\[10pt]
\sin 30^\circ & = \frac 12, \\[10pt]
\sin 90^\circ & = 1.
\end{align}


ئەگەر لەجیاتی گۆشە بەپێوانەی پلە، کەلک لە ڕادیان وەربگیرێت، تیۆرمی نیڤێن ئەوەمان بۆ دەردەخا کە لە ماوەی 0  تەنھا کاتێک \frac{x}{\pi} و \sin x ھەر دوو ڕێژەیین کە بەھای \sin x تنھا یەکێک لەم سێ ژمارە ۰، ۱/۲ یا ۱ بن.
## پەراوێز

## سەرچاوەکان
*

پۆل:ژمارە ڕێژەیییەکان
پۆل:سێگۆشەزانی
دەیڤد لۆو

**دەیڤد لۆو** ()؛ داڕێژەر و بەرھەمھێنەرێکی ئینگلیزی میوزیکە، لە ساڵی ١٩٥٩ لە بێرمینگام، ئینگلتەرا لەدایکبووە.

دەیڤد کارەکانی زیاتر لە بواری تەلەڤیزیۆن، ڕادیۆ و بەرھەمە بازرگانییەکان خۆی دەبینێتەوە، لە ناودارترین و ناوازەترین کارەکانی؛ ئەو میوزیک و ئاوازانەیە کە بۆ کەناڵی بی بی سی ھەواڵەکان BBC News دایناوە.

## ژیاننامە
دەیڤد لە سەرەتای ژیانیدا ھیچ خوێندنێکی نەخوێندووە لەسەر میوزیک، بەڵکو سەرەتا لە ڕادیۆی بی بی سی بێرمینگام کاری کردووە و لەوێ ئاشنا و شەیدای کاری مویزیکی و بەرھەمھێنانی میوزێکی بووە.

## شۆڕشی دەیڤد
دەیڤد لە ساڵی ١٩٩٩ ‌هەڵستا بە داڕشتن و نووسینی ئاوازێکی نایاب بە شیوازێکی تازە بۆ بەشی هەواڵەکانی بی بی سی (BBC News themes ) ؛ کە بووە ناودارترین کارەکانی دەیڤد .

دەیڤد بۆ ئەم ئاوازە تازەیەی پشتی بەست بە دەنگە بۆریەکان (pipe) کە لەگەڵ چەند دەنگێکی تری ئەلیکترۆنی تێكەڵی کردن  .

پاشان ئەم ئاوازە تەشەنەی کرد و بۆ هەموو کەناڵەکانی بی بی سی ؛ وەك بی بی سی جیهانی BBC WORLD  و بی بی سی هەواڵەکان - بەریتانیا ، وە کەناڵە بیانییەکایش بە نموونە وەک کەناڵی ئەلعەرەبیە.

لە ساڵی ٢٠٠١  دوو سیدی دەیڤد لەلایەن بی بی سی یەوە بۆ هەوادارانی بڵاو کرایەوە بە ناوەی BBC WORLD : The Music  کە چەند کارێکی دەیڤدی تێدابوو کە تایبەت بوون بە بی بی سی .

دەیڤد هیچ کار و ئاوازێکی بۆ هیچ کەناڵ و دەزگایەکی راگەیاندنی کوردی دانەناوە ، لە کاتێکدا هەندێک جار باس لەوە دەکرێت کە ئاواز دانەرەکەی بی بی سی کاری بۆ هەندێک دەزگای راگەیاندنی کوردی کردوە  .

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وێبگەی دەیڤد لۆو

پۆل:زیندووان
پۆل:ئاوازدانەرانی بریتانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
پۆل:خەڵکی سوتۆن کۆڵدفیڵد
عیمران خان

وێنۆک|عیمران خان، سەرۆک وەزیرانی پێشووی پاکستان
**عیمران ئەحمەد خان نیازی** (لەدایکبووی ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٢) کەسایەتی سیاسیی پاکستانییە و یاریزانی پێشووی کریکێت بووە. ئەو لە ساڵی ٢٠١٨ بۆ ٢٠٢٢، ھەتا لێستاندنەوەی پۆستەکەی لەلایەن پەرلەمانی پاکستانەوە، ٢٢ەمین سەرۆک وەزیرانی پاکستان بووە. لە ساڵی ١٩٩٢ ڕابەرایەتیی تیمی پاکستانی کردووە بۆ بردنەوەی جامی جیھانیی کریکێت. پاکستان تەنیا ئەوجارە براوەی ئەو پاڵەوانییەتییە بووە. عیمران خان سەرۆکی بزووتنەوەی ئینسافی پاکستانییە و لەماوەی ساڵانی ٢٠١٣ بۆ ٢٠١٨ ئەندام پەرلەمانی پاکستانیش بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
پۆل:زیندووان
پۆل:موسڵمانانی پاکستانی
پۆل:پەشتوون
پۆل:سەرۆک وەزیرانی پاکستان
کۆفی عەنان

وێنۆک|کۆفی عەنان لە ساڵی ٢٠١٢
**کۆفی عەتا عەنان** (؛ ٨ی نیسانی ١٩٣٨–١٨ی ئابی ٢٠١٨) دیپلۆماتکارێکی غانی بوو. لە ساڵانی ١٩٩٧ تاوەکوو ٢٠٠٦ سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان بوو. لە ساڵی ٢٠٠١ بە ھاوبەشی لەگەڵ نەتەوە یەکگرتووەکان خەڵاتی نۆبێلی لە ئاشتی پێبەخشرا؛ و سەرۆکی ڕێکخراوە دە ئێلدەرز بووە بۆ ئاشتی و مافی مرۆڤ کە نێلسۆن ماندێلا دامەزرێنەری بوو. لە ساڵی ٢٠١٢ نوێنەری پەیوەندی نێوان لووتکەی عەرەبی و نەتەوە یەکگرتووەکان بووە بۆ چارەسەری کێشەی سوریا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨
پۆل:مردووانی ٢٠١٨
پۆل:دیپلۆماتکاری غانی
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ساخارۆڤ
لێکدانی دەرەکی

thumb|left|.
لە بیرکاریدا، **لێکدانی دەرەکی** () یان **بەئاڕاستە لێکدان** یان **لێکدانی ئاڕاستەبڕەکان**   () کردارێکی دوانییە لەسەر دوو ئاڕاستەبڕ لە بۆشایی سێ ڕەھەندیدا و ئەنجامی ئەم لێکدانە ئاڕاستەبڕێکە ئەستوونە لەسەر دوو ئاڕاستەبڕی یەکەم.
بەئاڕاستە لێکدان لە فیزیک و ئەندازیاریدا گرینگی و جێبەجێکردنی زۆری ھەیە.
## پێناسە
[thumb|[یاسای دەستی ڕاست.]]
وێنۆک|چەپ
لێکدانی دەرەکی دوو ئاڕاستەبڕی **a** و **b** بەم شێوە **a** × **b** ھێما دەکرێت و لە ڕێگەی ئەم پەیوەندییە دەدۆزرێتەوە:

:\mathbf{a} \times \mathbf{b} = a b \sin \theta \ \mathbf{\hat{n}}

لێرەدا *θ* گۆشەی نێوان دوو ئاڕاستەبڕی **a** و *a* ، **b** و *b* پێوانەی دوو ئاڕاستەبڕەکە، و \mathbf{\hat{n}} ئاڕاستەبڕی یەکەیە و ئەستوونە لەسەر دوو ئاڕاستەبڕی **a** و **b** و لەو ئاڕاستەدایە کە بە یاسای دەستی ڕاست دیاری دەکرێت.

## تایبەتمەندییە جەبرییەکان

:\mathbf{a} \times \mathbf{a} = \mathbf{0}

:\mathbf{a} \times \mathbf{b} = -(\mathbf{b} \times \mathbf{a}),

: \mathbf{a} \times (\mathbf{b} + \mathbf{c}) = (\mathbf{a} \times \mathbf{b}) + (\mathbf{a} \times \mathbf{c}),

:(r\mathbf{a}) \times \mathbf{b} = \mathbf{a} \times (r\mathbf{b}) = r(\mathbf{a} \times \mathbf{b}).

:\mathbf{a} \times (\mathbf{b} \times \mathbf{c}) + \mathbf{b} \times (\mathbf{c} \times \mathbf{a}) + \mathbf{c} \times (\mathbf{a} \times \mathbf{b}) = \mathbf{0}.

:\mathbf{a} \cdot (\mathbf{b} \times \mathbf{c}) = \mathbf{b} \cdot (\mathbf{c} \times \mathbf{a}) = \mathbf{c} \cdot (\mathbf{a} \times \mathbf{b}), 

:\mathbf{a} \times (\mathbf{b} \times \mathbf{c}) = \mathbf{b}(\mathbf{a} \cdot \mathbf{c}) - \mathbf{c}(\mathbf{a} \cdot \mathbf{b}).

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئەندازەی شیکارانە
پۆل:کارکردن لەسەر ڤێکتەرەکان
گۆوا

**گۆوا** یەکێکە لەویلایەتەکانی هیندستان. گۆوا بەکەنار دەریاکانییەوە دەناسرێتەوە و دەکەوێتە ڕۆژئاوای هیندستان. لەباکوورەوە هاوسنووری ویلایەتی مەهاراشترا و کارنەتاکایە وە لە باشوور و ڕۆژهەڵاتیشیدا هاوسنووری دەریای عەرەبە. گۆوا بچووکترین ویلایەتی هیندستانە وەک ڕووبەر وە چوارەمین کەمترین ژمارەی دانیشتوانی هەیە لەو وڵاتەدا. گۆوا باشترین ویلایەتی هیندستانە بۆ داهاتی تاک. گۆوا کاریگەربووە بە کەلتووری پوورتوگالی ئەمەش بۆ سەدەی ١٦ەمینی زایین دەگەڕێتەوە کاتێک بازرگانە پورتوگالییەکان ڕوویان لەو هەرێمە کردووە و دواتر گۆوا بۆماوەی ٤٥٠ ساڵ کەوتە ژێردەستی پورتوگال تاوەکوو ساڵی ١٩٦١ گەڕایەوە بۆسەر هیندستان.

## ژێدەرەکان

پۆل:شار و شارۆچکەکانی ھیند
پۆل:ویلایەتەکانی هیند
وێنە ھێماییەکەی پاشا

**وێنە ھێماییەکەی پاشا** () زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی چینییە لەسەر ڕۆمانێکی ئینتەرنێتی ھو دیلان بە ھەمان ناو دروستکراوە. ئەکتەر یانگ یانگ ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت.

## کورتە
زنجیرەکە دابەزین و بەرزبوونەوەی یو شو، یاریزانێکی پلە یەک لە یارییەکی فرە یاریزانی سەر ئینتەرنێت (کۆشش) دەگێڕێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بەپێی ڕۆمانە چینییەکان
تەواوکاریی چەندجارە

وێنۆک|چەپ
چەپ|وێنۆک|تەواوکاریی دوانە لە ڕوانگەی ئەندازەییەوە بریتییە لە قەبارەی سنووردراوی ژێر چەماوەی فانکشنگەلێک بە دوو گۆڕەک.
**تەواوکاریی چەندجارە**  () جۆرێک پێناسەی تەواوکاریی‌ *سنووردارە* بۆ ئەو فانکشنانە‌ بەکار دێت کە زۆرتر لە گۆڕەکێکی ڕاستەقینەیان ھەیە، وەکوو \;f(x,y) یان \;f(x,y,z). فانکشنگەلێک کە زۆرتر لە گۆڕەکێکیان ھەیە بەم شێوە \;f(x_1,x_2,\ldots,x_n) یان \;f(x,y,z,t) دیاری دەکرێن.
تەواوکاریی فانکشنێکی دوو گۆڕەکی لە بۆشایی دوو ڕەھەندیی  بریتییە لە تەواوکاریی دوانە‌ و تەواوکاریی فانکشنێک بە سێ گۆڕەک لە بۆشایی سێ ڕەھەندیی  بریتییە لە تەواوکاریی سیانە‌ .
تەواوکاریی چەندجارە بە ھێماکانی بیرکاری بەم شێوە دەنووسرێت:

:
\iint \ldots \int_\mathbf{D}\;f(x_1,x_2,\ldots,x_n) \;\mathbf{d}x_1 \mathbf{d}x_2\!\ldots\mathbf{d}x_n


## تەواوکاریی چەندجارە
**تەواوکاریی دوانە**: لە ڕوانگەی ئەندازەییەوە تەواوکاریی دوانە بریتییە لە قەبارەی ژێر چەماوەی فانکشنێک بە دوو گۆڕەک. بۆ نموونە

:: \iint f(x,y) \ dx\, dy

**تەواوکاریی سیانە**:
 
::::\iiint_\mathrm{parallelepiped} f(x,y,z) \, dx\, dy\, dz

## ئەمانەش ببینە
* تەواوکاری‌
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

‌

پۆل:کالکیولسی فرەگۆڕەکی
پۆل:ھەژماری تەواوکاری
کاسڵڤەینیا (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

**کاسڵڤەینیا** زنجیرەیەکی ئەمریکی ئەنیمەیشنی گەورەکانی سەر ئینتەرنێتە لەسەر یاری ڤیدیۆیی ژاپۆنی ساڵی ۱۹٨۹ کاسڵڤەینیا ۳: دراکولاز کورسی کۆنامی دروستکراوە. وە بە دوای زنجیرەی ترێڤۆر بێڵمۆنت دێت، کە پارێزگاری لە واڵچیا لە دراکولا دەکەن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* https://www.netflix.com/title/80095241''Castlevania'' on نێتفلیکس
* 

پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٧
پۆل:ئەنیمێی ڤیز میدیا
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکانی ڕۆژاوا کە کاریگەری ئەنیمێیان لەسەرە
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئاکشنەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە فانتازیا تاریکەکان
پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە پیاوکوژی
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ترسناکەکان
حوسێن سەفامەنش

**حوسێن سەفامەنش** () ھونەرمەندی گۆرانیبێژێکی کوردی خەڵکی شاری کرماشانە کە بە ھەموو زاراوەکانی جیاوازی کوردی گۆرانیی خوێندووە.

## سەرچاوەکان
* کۆرتەیەک لە ژیاننامەی حوسێن سەفامەنش

پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:زیندووان
سایۆنارا زێتسۆبۆو سێنسێ

**سایۆنارا، زێتسۆبۆو سێنسێ** ( بە رۆماجی: Sayonara Zetsubō Sensei، ڕێک واتە "ماڵئاوا، مامۆستا بێھیواکە") زنجیرەیەک مانگای ژاپۆنییە و لە نووسینی کۆجی کومێتایە، و لە گۆڤاری ھەفتانەی شۆنندا بڵاو کراوەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی
پۆل:شۆنن مانگا
پۆل:کتێبەکانی کۆمیدیای ڕەش
پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت
پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٥
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٧
پۆل:ئۆڤای ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٩
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیەکان کە لە ٢٠٠٩ دەستیان پێکردووە
پۆل:مانگاکانی کۆدانشا
ئەلیسا

**ئەلیسا** یان **ئەلیسار زەکەریا خوری** (لەدایکبووی ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٢) یەکێکە لە گۆرانیبێژە دیارەکانی لوبنان و لە جیھانی عەرەبی ناوی ھەیە. ئەلیسا یەکێکە لەو گۆرانیبێژە عەرەبییانەی کە بەرھەمەکانی پڕفرۆشترینبوونە و لەساڵانی ٢٠٠٥، ٢٠٠٦، ٢٠٠٩، وە ٢٠١٠ لەنێو گۆرانیبێژانی مێینەی عەرەب ئەلبوومەکانی پڕفرۆشترین بووە. تا ئێستا ئەلبوومەکانی زیاتر لە ٣٠ میلیۆن دانەیان لێفرۆشراوە لەگشت جیھان. ئەلیسا بەیەکێک لە دەوڵەمەندترین ھونەرمەندەکانی لوبنانیش دادەنرێت کە سامانەکەی بەزیاتر لە ٤١ میلیۆن دۆلار خەملێنراوە. لەبەرنامەی میوزیکی و تەلەفزیۆنی (*The X Factor)* لەلیژنەی دادوەریدا بەشدارە. تا ساڵی ٢٠١٧ ئەلیسا ٤٣ میلیۆن شوێنکەوتووی ھەبووە لەتۆڕە کۆمەڵایەتییەکان. لە ساڵی ٢٠١٨ وەک لیژنە لەبەرنامەی میوزیکی خۆشترین دەنگ (*The Voice Ahla Sawt)* ڤێرژنی عەرەبی ذە ڤۆیز بەردەوامە.

## ژیانی سەرەتایی
ئەلیسا لە باوکێکی لوبنانی و دایکێکی سووری لەدایکبووە. سێ برای ھەیە (غەسان، کامیل و جیھاد) لەگەڵ دوو خووشک (نۆرما و ڕیتا). سەرەتای ژیانی لەگەڵ خزمەکانی لەدۆڵی بەقاع لە لوبنان بەسەربردووە. ئەلیسا زانستە سیاسییەکانی تەواوکردووە لە زانکۆی لوبنان. وێڕای ئەوەی بەشی سیاسەتی خوێندووە بەڵام خۆی حەزی بەسیاسەت نەکردووە و کارکردنی لەبواری میوزیکدا ھەڵبژاردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژانی عەرەب
پۆل:ھونەرمەندانی لوبنانی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
ھەموو ئەوەی پێویستتە خوشکێکە

**ھەموو ئەوەی پێویستتە خوشکێکە** (妹さえいればいい。Imōto Sae Ireba Ii.)
() ڕۆمانێکی سووکی ژاپۆنییە لە لایەن یۆمی ھیراساکا نووسراوە و لە لایەن کانتۆکو ڕوون کراوەتەوە. شۆگاکوکان لە ئازاری ۲۰۱٥وە لە ژێر پەنجەی گاگاگا بونکۆدا نۆ ڕۆمانی بڵاوکردۆتەوە. دوو دەستکاری مانگا لە لایەن شۆگاکوکان و سکوێر ئینیکس بڵاو کرایەوە. زنجیرەیەک ئەنیمێی تەلەڤیزیۆنی لە لایەن سیلڤەر لینک لە ٨ی تشرینی یەکەمی ۲۰۱۷ بڵاو کرایەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* لە گاگاگا بونکۆ 
*
*

پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی
پۆل:ڕۆمانە سووکەکان
پۆل:سێینن مانگا
پۆل:مانگای شۆگاکوکان
پۆل:شۆنن مانگا
پۆل:فەنیمەیشن
پۆل:مانگاکانی ٢٠١٦
پۆل:ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانسی کۆمیدی
پۆل:مانگاکانی ٢٠١٥
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٧ دەستیان پێکردووە
پۆل:سیلڤەر لینک
چواردەلا

لە ئەندازەدا، **چواردەلا** ()، فرەگۆشەیەکە خاوەنی چواردە لایە.

## چواردەلای ڕێک
لە چواردەلایەکی ڕێکدا، ھەموو لاکان و ناوەگۆشەکان یەکسانن. پێوانەی ھەر یەک لە ناوەگۆشەکانی چواردەلای ڕێک، نزیکەی ١٥٤٫٢٨
پلە و ڕووبەرەکەی لە ڕێگەی ئەم ھاوکێشە دەدۆزرێتەوە:

:A = \frac{14}{4}a^2\cot\frac{\pi}{14}\simeq 15.3345a^2

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:شێوە سەرەتایییەکان
پۆل:فرەگۆشەکان
کاوە و خەجێ

***کاوە و خەجێ*** گەمەیەکی ئارکەیدی کوردییە، کە لەلایەن فاستوەیرسەوە درووستکراوە و بە مۆتۆری یونیتی.

## چیڕۆک
چیڕۆکی گەمەکە بریتییە لە خۆشەویستیی نێوان دوو کەسایەتی بە ناوەکانی **کاوە** و **خەجێ**، و بۆ دەستکەوتنی ئاڵتوونیش پێویستە لە ھەر پلەیەکدا گوڵەبەڕۆژە کۆبکەیتەوە بۆ کردنەوەی جل، کڵاو، سمێڵ و پێڵاو.

## گۆرانیی باکگراوند
گۆرانییەکانی باکگراوندی گەمەکە لە چەند گۆرانییەکی فۆلکلۆری پێکدێت وەکو گۆرانیی *چەندی*ی ھۆمەر دزەیی.
دوولا

وێنۆک|چەپ
[وێنۆک|دوولایەک لە [ئەندازەی گۆییدا]]
لە ئەندازەدا، **دوولا** چەندلایەکە خاوەنی ٢ لا و ٢ سەرە. لە ئەندازەی ئیقلیدسیدا دوولا بریتییە لە ھەمان پارچەھێڵ، بەڵام لە ئەندازەی گۆییدا خاوەن شێوەیەکی دیاریکراوە. ھەموو دوولاکان ڕێکن. بەپێی ھەندێک سەرچاوە دوولا لە ڕیزی فرەگۆشەکاندا نایەتە ئەژمار، لەبەر ئەوەی دوولا لە ئەندازەی ئیقلیدسیدا خاوەن شێوەیەکی دیاریکراو نییە. بەڵام پاسادانی زۆربەی ئەو ڕێساگەلە دەکا کە لە فرەگۆشەکاندا پاسادانە. بۆ نموونە: کۆی پێوانەی گۆشەکانی n-لایەک یەکسانە بە (n-2)\pi، ئەم پەیوەندییە لە دوولادا n=2 یەکسانە بە سیفر، کەوایە ھاوکێشەکە پاسادانە.

## گالەری

Image:Hexagonal hosohedron.png|


## ئەمانەش ببینە
* فرەگۆشە
* ئەندازەی نائیقلیدسی

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:٢ (ژمارە)
پۆل:فرەگۆشەکان
یەکلا

وێنۆک|یەکلا لە ئەندازەی گۆییدا وەکوو بازنەیەکی تەواوە
لە ئەندازەدا، **یەکلا** چەندلایەکە خاوەنی یەک لا و یەک سەرە. یەکلا تەنیا خاوەنی یەک ناوەگۆشە و یەک لایە، کەوایە بەپێی پێناسە لە ڕیزی فرەگۆشە ڕێکەکاندا دێتە ئەژمار. لە ئەندازەی ئیقلیدسیدا یەکلا بەرانبەری خاڵ دادەنرێت، بەڵام لە ئەندازەی گۆییدا بازنەیەکی تەواو دەنوێنێت.
## ئەمانەش ببینە
* فرەگۆشە
* ئەندازەی نائیقلیدسی
## سەرچاوەکان
* 

پۆل:١ (ژمارە)
پۆل:فرەگۆشەکان
ئەستێرەی پێنجپەڕ

وێنۆک|180px|ئەستێرەی پێنجپەڕ'''
لە ئەندازەدا **ئەستێرەی پێنجپەڕ** یان **پێنتاگرام** شێوەیەکی ئەستێرەییە لە پێنج ھێڵ پێکدێت. وشەی «پێنتاگرام» لە یونانیەوە وەرگیراوە (πεντάγραμμον) کە بە واتای پێنج ھێڵ دێت.
## گالەری

File:Blank star (fixed width).svg|
File:Pentagram (fixed width).svg|
File:Inverted pentacle (fixed width).svg|


## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ڕێژەی زێڕین
پۆل:فرەگۆشەکان
پۆل:٥ (ژمارە)
پۆل:ھێما جادوویییەکان
تیۆرمی ئێستوارت

چەپ|وێنۆک|لەم سێگۆشەدا، پارچەهێڵی AP لە سەری A درێژدەبێتەوە تا خاڵی دڵخوازی P لەسەر لای BC و لای BC بەڕێژەی x بە y دەبڕیت.
**تیۆرمی ئێستوارت**، () لە ئەندازەدا درێژی ئەو پارچەھێڵە دیاری دەکات کە لە سەرێکی سێگۆشەوە (لێرەدا A) درێژ دەبێتەوە تا لای بەرانبەر بەو سەرە، بەپێی درێژیی لاکانی سێگۆشە و ئەو دوو پارچەھێڵەی لەسەر لای بەرانبەری دروست دەبن (لە وێنەی بەرامبەردا x و y
). لە ساڵی ١٧٤٨ ماتماتیکزانی سکۆتلاندی مەتیۆ ئێستوارت لە وتارێکدا ئەم تیۆرمەی خستەڕوو، بەم ھۆیەوە بەناوی خۆیەوە ناسراوە.
ئەگەر a و b و c درێژیی لاکانی سێگۆشە و p درێژی پارچەھێڵە دیاریکراوەکە بێت، ئەوا:

 a (p^2 + x y ) = b^2 x + c^2 y \,   

یان:

 ap^2 = b^2 x + c^2 y - axy  \, 

لێرەدا x و y درێژی ئەو دوو پارچەھێڵەن کە لەسەر لای بەرانبەر بە سەری A دروست دەبن.
## سەلماندن
خاڵی یەکتربڕینی پارچەھێڵی *p* و لای **BC** ناوبنێ **P**، بەپێی یاسای کۆساینەکان دوو گۆشەی 
**APB** و **APC** پاسادانی ئەم دوو ھاوکێشە دەکەن:

 b^2 = p^2 + y^2 - 2 p y \cos { \theta } \, 

 c^2 = p^2 + x^2 + 2 p x \cos { \theta }\, 

دوو لای ھاوکێشەی یەکەم لە *x*بدە و دوو لای ھاوکێشەی دووھەم لە*y*:


 x b^2 = x p^2 + x y^2 - 2 p x y \cos { \theta } \, 

 y c^2 = y p^2 + y x^2 + 2 p x y \cos { \theta }\, 

ئینجا ئەم دوو ھاوکێشە کۆ بکەوە، لەمەوە دەردەچێت:

 x b^2 + y c^2 = (x+y) p^2 + x y (x + y) \, 

x + y یەکسانە بە لای a، لەمەوە

 x b^2 + y c^2 = a p^2 + a x y  \, 

ھاوکێشەی سەرەوە ھەمان ھاوکێشەی ئێستوارتە.

## سەرچاوەکان

*

پۆل:تیۆرمە ئەندازەیییەکان
ملوێنلا

لە ئەندازەدا، **ملوێنلا** یان **مێگاگۆن** ()، فرەگۆشەیەکە خاوەنی یەک ملوێن لایە.

## ملوێنلای ڕێک
پێوانەی ناوەگۆشەکانی ملوێنلایەکی ڕێک، دەکاتە ١٧٩٫٩٩٩٦٤ پلە و 
ڕووبەرەکەی لە ڕێگەی ئەم ھاوکێشە دەدۆزرێتەوە:

:A = 250000a^2 \cot \frac{\pi}{1000000}.

چێوەی ملوێنلایەکی ڕێک کە بە بازنەیەک بە نیوەتیرەی ١ دەور دراوە، یەکسانە بە:

:2000000 \sin\frac{\pi}{1000000}

کە زۆر نزیکە لە چێوەی بازنەیەک بە نیوەتیرەی ١ (2\pi).
بۆ بازنەیەک، بە گەورەیی بازنەی دەوردەری زەوی، بە چێوەی ٤٠٬٠٧٥ کیلومەتر، جیاوازی نێوان چێوەی ملوێنلا و بازنە کەمترە لە ١/١٦ میلیمەتر.
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فرەگۆشەکان
کاسترۆل

کاستڕۆڵ ()کۆمپانیایەکی بەریتانیە تایبەت بە بەرھەمھێنانی لینجە ماددە؛ وەک: ڕۆن، گریز و ماددە لینجە ھاوشێوەکانیان.

ڕۆنی کاسترۆڵ لەلایەن گەورە کۆمپانیای بەریتانی بریتش پێترۆلیۆمەوە خاوەندارێتی دەکرێت.
[وێنۆک|ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ لە جۆری [بی ئێم دەبلیوو کە سپۆنسەری کاسترۆڵی لەسەرە.]]

## مێژوو
کۆمپانیایەکی بەرھەمھینانی ڕۆن لە ساڵی ١٨٩٩ لەلایەن چارلێس واکەفێڵد دامەزرێندرا بە ناوی "کاسترۆڵ"، لە ساڵی ١٩٦٦ کاسترۆڵ فرۆشرا بە کۆمپانیایەکی سکۆتلەندی بەناوی بورھما ئۆیل بۆ بەرھەمھێنانی ڕۆن. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ بورھما ئۆیل لەلایەن بریتش پێترۆلیۆم کە بارەگاکەیان لە لەندەنە بە تەواوی کڕدرا.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:بەرھەمە نەوتییەکان
پۆل:ڕۆنەکانی بزوێنەر
ھەزارلا

لە ئەندازەدا، **ھەزارلا** یان **کیلیاگۆن** ()، فرەگۆشەیەکە خاوەنی ١٠٠٠ لایە.

## ھەزارلای ڕێک
وێنۆک|.
لە ھەزارلایەکی ڕێکدا، ھەموو لاکان و ناوەگۆشەکان یەکسانن. پێوانەی ھەر یەک لە ناوەگۆشەکانی بە نزیکەیی ١٧٩٫٦٤ پلە و ڕووبەرەکەی لە ڕێگەی ئەم ھاوکێشە دەدۆزرێتەوە:

:A = 250a^2 \cot \frac{\pi}{1000} \simeq 79577.2\,a^2

جیاوازی نێوان ئەم بەھایە، لەگەڵ ڕووبەری ئەو بازنەی دەوری دەدات بریتییە لە ٠٫٠٠٠٤٪.
## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:فرەگۆشەکان
پۆل:١٠٠٠ (ژمارە)
بەسەرھاتەکانی تۆم بۆمبادیل

**بەسەرهاتەکانی تۆم بۆمبادیل** () ناونیشانی گشت سەرکێشییەکانی تۆم بۆمبادیلە و لەگەڵ چەند بەیتێکی تر لە *کتێبی سوور* کە کۆمەڵێک شیعرە لەلایەن جەی. ئاڕ. ئاڕ. تۆڵکین نوسراوە و لە ساڵی ١٩٦٢ بڵاوکراوەتەوە. کتێبەکە ١٦ ھۆنراوە لەخۆ دەگرێت، کە باس لە دوو تایبەتمەندیی تۆم بۆمبادیل دەکات، کەسایەتییەک کە یەکتریان بینیوە لەگەڵ *فرۆدۆ باگینس* لە بەشی یەکەمی شای ئەنگوستیلەکان (یارانی ئەنگوستیلە). سێ لە ھۆنراوەکان لە شای ئەنگوستیلەکانیشدا ھەیە کتێبەکە بەشێک لە خاکی ناوەڕاست ی تۆڵکین 'لەگەنداریۆم'ە. ئەم بەرگە زەنگی دەریا دەگرێتەوە. کە 'Wystan Hugh Auden' لە ھۆنراوەکانی تۆڵکینی کۆڵییەوە ڕەچاوی ئەوەیکرد کە ئەوە پارچەیەکی پێوانەیی ئاڵۆزی کێشدارە کە بەسەرھاتی سەفەرێک بۆ خاکێکی سەیر لە پاش دەریا دەگێڕێتەوە.
کتێبەکە لە سەرەتاوە پیشاندرا لە لایەن پاولین بێینز پاشان لە لایەن ڕۆجەر گارلاند. کتێبەکە وەک یەکەم چاپی 'ھاوڕێیانی ئەنگوستیلەکە' دەردەکەوێت و وەک بڵێی وەرگێڕانی ڕاستەقینەی کتێبی سوری 'وەستمارچ'ە، زانیاری زیاتری تێدایە دەربارەی جیھانی خاکی ناوەڕاست کە لەھیچ شوێنێکی تر نایدۆزیتەوە، بۆ نمونە ناوی بورجەکە لە دۆل ئامرۆثە و ناوی حەوت ڕوباری گۆندۆر. ھەروەھا ھەندێک زانیاری دەربارەی نوسەری بڵاوکراوە ئەدەبی میللی ھۆبیتەکان کە یەکێ لەوانە ساموایز گامجییە.
ئەم بابەتە بڵاوکرایەوە لە ١٩٦٢ وە خوێنەرانی زۆر بوو لە ساڵی ١٩٦٦، وە خرایە ناو ژمارەیەک کاری بچوکی تۆڵکینەوە، وە بەم ئاڕاستەیە بەردەوام بوو پاش مردنی لەگەڵ *چیرۆک و ھۆنراوە* (١٩٨٠) و *بانگکەران لە شانشینی ترسناکەوە*(١٩٩٧). لەساڵی ٢٠١٤ *کریستیینە سکولل* و *وێن گی. ھامەند* پاکنوسێکی نوێیان کرد، کە بۆ ھەر ھۆنراوەیەک ڕونکردنەوەیەکی درێژی تێدایە لەگەڵ پارچە ھۆنراوە ڕەسەنەکە و سەرچاوەکەشی.

## سەرچاوەکان
*
کۆنۆسوبا

**کۆنۆسوبا: پیرۆزی خودا لەم جیھانە سەرنجڕاکێشەدا！** (، بە رۆماجی: Kono Subarashii Sekai ni Shukufuku o!، ڕێکواتە: "پیرۆزی بۆ ئەم جیھانە سەرنجڕاکێشە!") زنجیرەیەک ڕۆمانی سووکی ژاپۆنییە لە لایەن ناتسومی ئەکاتسوکی نووسراوە. زنجیرە ناردنی کوڕێک دوای مردنی بۆ جیھانێکی تر دەگێڕێتەوە، کە لەگەڵ خوایەک و کچە سوارچاکێک و جادووگەرێک لە پێناو بەزاندنی پاشای شەیتانەکان یەک دەگرن. سەرەتا زنجیرە ڕۆمانێکی وێب لە نێوان کانوونی یەکەمی ۲۰۱۲ بۆ تشرینی یەکەمی ۲۰۱۳ لە شۆسەتسوکا نی نۆرا بڵاوکرایەوە، زنجیرەکە لە زنجیرە ڕۆمانێکی سووکدا چاپکرا و لە لایەن کورۆنێ میشیما نەخشێندرا، کە لە ژێر پەنجەی کادۆکاوا شۆتێن و چاپەمەنی کادۆکاوا سنیکەر بونکۆ لە تشرینی یەکەمی ۲۰۱۳ دەستی بە بڵاوکردنەوە کرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
*

پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی
پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی
پۆل:ڕۆمانە سووکەکان
پۆل:ئەنیمێ و مانگای ئیسێکای
پۆل:کڕەنچیڕۆل
پۆل:مانگاکانی ٢٠١٦
پۆل:مانگاکانی ٢٠١٤
پۆل:ڕۆمانە ژاپۆنییەکانی ٢٠١٤
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٧
پۆل:شۆنن مانگا
پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٦ دەستیان پێکردووە
پۆل:مانگاکانی ٢٠١٨
پۆل:ئەو ڕۆمانە سووکانەی سەرەتا لەسەر ئینتەرنێت بڵاوکراوەتەوە
یاسای کۆتانجێنتەکان

وێنۆک|270px
وێنۆک|270px
**یاسای کۆتانجێنتەکان** () لە زانستی سێگۆشەزانیدا، بە پەیوەندیی نێوان لاکانی سێگۆشەیەک و کۆتانجێنتی نیوئەوەندەی ھەر سێ گۆشەکانی سێگۆشە دەوترێت.
## پێناسە
لە سێگۆشەی بەرانبەردا *a و b و c* لایەکانی سێگۆشە، *A و B و C* سەرەکان و *α و β و γ* گۆشەکانی ناوەوە، *s* نیوەی چێوەی سێگۆشە (یەکسانە بە *s = (a+b+c)/2* ) و *r* بریتییە لە نیوەتیرەی بازنەی دەوردراوی سێگۆشە، بەپێی یاسای کۆتانجێنتەکان:

: \frac{\cot(\alpha/2)}{s-a} = \frac{\cot(\beta/2)}{s-b} = \frac{\cot(\gamma/2)}{s-c} = \frac{1}{r}

نیوەتیرەی بازنەی دەوردراوی سێگۆشە لە ڕێگەی ئەم ھاوکێشە دەدۆزرێتەوە:

: r = \sqrt{\frac{(s-a)(s-b)(s-c)}{s}}

## ئەمانەش ببینە
*یاسای ساینەکان
*یاسای کۆساینەکان
*یاسای تانجێنتەکان
## سەرچاوەکان
*

پۆل:سێگۆشەزانی
پۆل:فانکشنە سێگۆشەیییەکان
پۆل:تیۆرمە ئەندازەیییە ئیقلیدسییەکان
پۆل:گۆشە
ڕووھاوبەرە

**ڕووھاوبەرە**  () شێوەیەکی ئەندازەیییە لە بۆشایی سێ ڕەھەندیدا، پێکھاتووە لە شەش لاھاوبەرە.
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*

پۆل:شێوەگەلی ئەندازەیی
ڕووی بڕگەزیادی

لە بیرکاریدا، **ڕووی بڕگەزیادی**  () ڕوویەکە لە ئەنجامی سووڕانەوەی بڕگەی زیاد بە دەوری خۆیدا پێکھاتووە.

ڕووی بڕگەزیادی دەشێت یەکپارچە (ڕووی بڕگەزیادی یەک لۆچ) یان دووپارچە (ڕووی بڕگەزیادی دوو لۆچ) بێت.
## ھاوکێشە
ھاوکێشەی ڕووی بڕگەزیادی:

: {x^2 \over a^2} + {y^2 \over b^2} - {z^2 \over c^2}= 1,

یان

: {x^2 \over a^2} + {y^2 \over b^2} - {z^2 \over c^2}= -1.

## ئەمانەش ببینە
* تەنی کەوانەبڕ
* بڕگەی زیاد
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*

پۆل:شێوەگەلی ئەندازەیی
پۆل:ڕووەکان
خاسیەتی ئاڵوگۆڕ

وێنۆک|
لە بیرکاریدا کردارێکی دوانی خاوەن **خاسیەتی ئاڵوگۆڕ**ـە ، () ئەگەر گۆڕینی ڕیزکردنی شتەکان، ھیچ کاریگەری لە ئەنجامدا نەبێت.
## پێناسە
وا دابنێ ∗ کردارێکی دوانی لەسەر کۆمەڵی S بێت، S خاوەن خاسیەتی ئاڵوگۆڕە ئەگەر

:\forall x,y \in S: x * y = y * x \, 

## نموونە
۲. *x و  *y* لەسەر کرداری ∗ خاوەن خاسیەتی ئاڵوگۆڕن ئەگەر:
<center>
:<math> x * y = y * x \,</math>
</center>
۳.  [[فانکشن (ماتماتیک)|فانکشنێکی]] دوو [[گۆڕەک|گۆڕەکی]] وەک f:*A***×***A* → *B'' خاوەن خاسیەتی ئاڵوگۆڕە، ئەگەر:

:\forall x,y \in A: f (x, y) = f(y, x) \,

## ئەمانەش ببینە
* یەکتربەستن
## سەرچاوەکان

*

پۆل:شیکاریی فانکشنی
پۆل:جەبری پەتی
پۆل:جەبری سەرەتایی
پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان