پێلێ

**پێلێ** ناوی تەواوی **ئەدیسۆن ئرانتیس دیۆ ناسکیمۆندۆ** (لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٠- مردن ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢)یاریزانێکی بەڕازیلیی تۆپی پێیە. لە خێزانێک بەناوی ناسکیمۆندۆ لەدایک بووە، بەڵام ئەدیسۆن بە *پێلێ* ناسرا، کە دواتر بوو بە یەکێ لە باشترین یاریزانی تۆپی پێی جیھانی ناوبراو بە باشترین یاریکەری مێژوویی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل دادەنرێت.

لە ساڵی ١٩٩٩ پێلێ ھەڵبژێردرا بەباشترین یاریزانی سەدەی بیست لەلایەن «IFFHS»ەوە لە ھەمان ساڵدا پێلێ ھەڵبژێردرا بە باشترین یاریزانی سەدە لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپی نێودەوڵەتی و پێلێ یەکێک بوو لە ١٠٠گرنگترین کەسایەتی سەدەی بیستەم ١٩٩٩، لەلایەن ڕێکخراوەی «IFFHS» بە باشترین یاریزانی ئەم سەدەیە ١٩٩٩ دیاری کرا، و یەکێک بوو لە براوەکانی خەڵاتی فیفای ئەم سەدەیە ٢٠٠٠، بەپێی «IFFHS» پێلێ سەرکەوتووترین گۆڵکاری مێژووی تۆپی پێیە کە لە ١٣٦٣ یاریدا ١٢٨١ گۆڵی تۆمار کردووە بەڵام ئەمە ڕێژەیییەکی نافەرمییە و ئەمە ڕیکۆردێکی جیھانییە لە کتێبی گینس تۆمار کراوە.

پێلێ دەستیکرد بە یاریکردن لە یانەی سانتۆسی بەڕازیلی لەتەمەنی ١٥ساڵیدا و لە ١٦ ساڵیشدا پەیوەندی بە ھەڵبژاردەی بەڕازیلوە کرد، لەماوەی یاریکردن بۆ ھەڵبژاردەی بەڕازیل توانیویەتی ٣جامی جیھانی بۆ بەڕازیل بەدەستبێنێت لە ساڵانی (١٩٥٨-١٩٦٢-١٩٧٠)، و ئەو تاکە یاریزانە کە توانیویەتی ئەم ٣ جامە بەدەستبێنێت، پێلێ تاکە یاریزانە کە لە ٩٢ یاریدا توانیویەتی ٧٧ گۆڵ بۆ بەڕازیل تۆمار بکات، لە مێژووی یانەکەدا ئەو باشترین گۆڵکاری یانەکەیە. ئەو لە ساڵانی ١٩٦٢–١٩٦٣ توانی جامی کوپا لیبەرتادۆرس بۆ یانەکەی بەرێتەوە.

لە ساڵانی سەرەتادا لە زۆرینەی یارییەکانی تەنھا توانیویەتی گۆڵێک تۆمار بکات، پێلێ ناسرابوو کە دەیتوانی بە ھەردوو قاچی گۆڵ تۆمار بکات، و لە ژیانیدا خەڵاتی زۆری پێبەخشێندراوە وەک خەڵاتی تاکەکەسی و توانیویەتی دەستکەوتی بە کۆمەڵ بۆ یانەکەی بەرێتەوە کە لە کاروانی وەرزشیدا بە دەستی ھێناوە.

## سەرەتای ژیان
وێنۆک|220x124px|پێلێ لە ترێس کاراکۆس لە ساڵی ١٩٤٠ لەدایکبووە، شەقامێکی ھەیە بە ناوەکەی خۆی، و ھەروەھا پێلێ پەیکەرێکی ھەیە لە نزیک ناوەڕاستی شار.
پێلێ لە ٢٣ تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٤٠ لە لە شاری تریس کاراکۆس لە شەقامی میناس گریاس لە وڵاتی بەڕازیل لە دایک بووە، باوکی ناوی دۆندینھۆ بووە، یاریزانی تۆپی پێی یانەی فلۆمێنزی بووە، دایکیشی ناوی سیلستی بووە، و پێلێ دوو خوشک و برای گەورەی ھەبووە، وەکوڕەکەیان بە ناوی زانای ئەمریکی توماس ئێدیسنەوە ناو ناوە، و لە نێو خێزانەکەیاندا بە (دیکۆ) ناودێریان کردووە، دواتر لە ڕۆژانی قوتابییەتیدا ناوی پێلێی پێوە نووسا، کە گۆڵچیی یانەی ڤاسکۆ دی گاما ناوی پێلێ بوو، ئەویش ئەو ناوەی بە لاوە خۆشەویست بوو، ئیتر ھاوڕێیەکی بەو ناوەی بانگ کرد، کاتێکیش قوتابخانەی جێ ھێشت، پێلێ نەیدەزانی کە بە زمانی ئیرلەندایی پێلێ بە واتەی تۆپی پێ دێت، بەڵام لە زمانی (ھیبییەکان) بە واتەی (موعجیزە) دێت.

پێلێ لە باورۆ لە ساوپاڵۆ بە ھەژاری پێگەیشت، پێلێ پارەیەکی باشی دەستکەوت لەماوەی ئیشکردن لە قاوەخانە، پێلێ لەباوکییەوە فێری یاریکردن بوو کە ئەوکات لە یانەی ئەتلەتیکۆ مینیرۆ و فلۆمێنزی یاری دەکرد، بەڵام بەھۆی ئەوەی لە ئەژنۆیدا تووشی پێکانێکی قورس بوو بە یەکجاری وازی لە یاریکردن ھێنا. باوکی توانای ئەوەی نەبوو کە پێداویستی وەرزشی بۆ پێلێ دابین بکات، پێلێ لە زۆربەی کاتەکانیدا بە قاچیکی بریندار و بە پێڵاوێکی خراپ یاری دەکرد،

پێلی دەڵێ تۆپی پێی ناوخۆی وای لێکردم کە ببمە یاریزانێکی باشتر، پێلی لەکاتی یاریکردن لە تۆرنۆمێنتێکدا لایەن چەند کەسێکەوە پێی وترا کە زۆر بچووکە بەڵام لە کۆتای تۆرنۆمێنتەکە توانی ١٤ بۆ ١٥ گۆڵ تۆمار بکات.

## کاروانی وەرزشی
### جێگیربوونی لەیانەی سانتۆس
لە ساڵی ١٩٥٦دا، ئەو یاریزانە چووە یانەی سانتۆسی وڵاتەکەیەوە، کە ئەوە سەرەتای ژیانی پیشەگەریی بوو، لە یەکەم دەرکەوتنیدا، چاودێرانی وەرزشی، وەھایان لە قەڵەم دا، کە ئەو دەبێتە باشترین یاریزانی دنیا.

## یانەکان
### یانەی سانتۆسی بەڕازیلی
لە ساڵی ١٩٥٦ دا پێلێ پەیوەندی بە یانەی سانتۆسی بەڕازیلی دەکات، یەکەم یاری خۆی لە تیپی باڵا لە ٧ی ئەیلوولی ١٩٥٦ لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا بەرامبەر کۆرینتیانس دی سانتۆ ئاندرێ ئەنجامدا و ئاستێکی سەرنجڕاکێشی پێشکەش کرد ھەروەھا ھەر لەم یارییەدا یەکەم گۆڵی لەگەڵ یانەکەی تۆمار کرد کە بە ئەنجامی ٧–١ یارییەکەیان بردەوە. کاتێک وەرزی ١٩٥٧ دەستی پێکرد، پێلێ بووە یاریزانی پێکھاتەی سەرەکی یانەکە و لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا بوو بە گۆڵکاری خولەکە. دوای دە مانگ لە گواستنەوەی بە شێوەیەکی پیشەگەرانە، بانگھێشتی ھەڵبژاردەی ھەڵبژاردەی بەڕازیل کرا. دوای جامی جیھانی ١٩٥٨ و ١٩٦٢، یانە دەوڵەمەندەکانی ئەورووپا وەک ڕیال مەدرید و یۆڤانتۆس و مانچستەر یونایتد ھەوڵی گواستنەوەیاندا بەڵام ھەوڵەکانیان بێ ئەنجام بوو. لە ساڵی ١٩٥٨ ئینتەرمیلان تەنانەت گرێبەستێکەکەی ئامادەکردبوو، بەڵام ئەنجێلۆ مۆراتی ناچار بوو گرێبەستەکەی بدڕێنێت لەسەر داوای سەرۆکی سانتۆس دوای ڕاپەڕینی ھاندەرانی سانتۆس بۆ ڕێگریکردن لە گواستنەوەی پێلێ. ھەروەھا یانەی ڤالەنسیا ڕێککەوتنێکی ڕێکخست کە دوای مۆندیالی ١٩٥٨ پێلێی، بباتە یانەکەی بەڵام دوای ئاستەکانی لە پاڵەوانێتییەکەدا سانتۆس ڕەتیکردەوە یاریزانەکە بڕوات. لە ساڵی ١٩٦١ حکوومەتی بەرازیل لە سەردەمی سەرۆک یانیۆ کوادرۆس پێلێی وەک «گەنجینەیەکی نیشتمانی» ناساند بۆ ئەوەی ڕێگری بکات لە گواستنەوەی بۆ دەرەوەی وڵات؛ بەڵام لەکۆتایدا پێلێ مانەوەی خۆی لە یانەی سانتۆسی بەڕازیلی ڕاگەیاند دواتر لە ساڵی ١٩٥٨ یانەی سانتۆس بە یارمەتی پێلێ کە لەو ساڵە ٥٨ گۆلی تۆمارکرد بوو توانیان بەیەکەوە جامی پاولێستای بەڕازیل بەدەست بھێنن

### یانەی نیوڕک کۆمۆسی ئەمریکی
لە ساڵی ١٩٧٢ پێلێ پەیوەندی کرد بە یانەی نیوڕک کۆمۆسی ئەمریکی، لەگەڵ ئەو یانەیەش دوو دەستکەوتی گرنگ بەدەست بھێنێت

## ھەڵبژاردەی بەڕازیل
وێنۆک|پێلێ لەگەڵ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل لەمۆندیالی ساڵی ١٩٧٠
یەکەمی یاری پێلەیە لەگەڵ ھەڵبژاردەی بەڕازیل بەرامبەر ئەرجەنتین بوو لە یاریگای ماڕاکانا لە بەڕازیل ئەنجام درابوو کە لە یارییەکەیان تووشی شکست ھاتن بە ئەنجامی دوو گۆل بەرامبەر بە تاکە گۆلێک، کە تاکە گۆلی بەڕازیل ئەو تۆماری کردوو بووە یەکەم گۆڵی بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل بوو تەمەنی ١٦ ساڵ و نۆ مانگ بوو، پێلێ لەگەڵ ھەڵبژاردەکەی توانیویەتی سێ ساڵ جامی جیھانیی فیفا بەدەست بھێنێت کە ئەمەش
گرنگترین دەستکەوتە لە ژیانی پێلێ، پێلێ، دوایاریی نێودەوڵەتی خۆی، لە ١٨ی یۆنیۆی ١٩٧١دا بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی یوگسلاڤیا ئەنجام دا، کە ئەو یارییە لە یاریگەی ڕیۆ دی جانیرۆ ئەنجام درا کە یارییەکە ٢ – ٢ کۆتایی ھات.
بە گشتی پێلێ ٩٢ یاریی بۆ ھەڵبژاردەی بەڕازیل ئەنجام دا، کە بەڕازیل ٦٧ یاریی بردەوە، لە ١٤یشدا شکستی دووچار ھاتبوو، ١١یش بەرامبەر بووبوو، ئەو کاتانەیشی کە پێلێ لە ھاوشانی (گارینچیا)یاریی کردووە، بەڕازیل ھیچ یارییەکەی نەدۆڕاندووە.

### جامی جیھانی فیفای ١٩٥٨
لە مۆندیالی ١٩٥٨دا، لە یەکەم یاریدا ھەڵبژاردەی بەڕازیل بەرامبەر یەکێتیی سۆڤیەتی پێشووی یاریی کرد، پێلێ لەو کاتەدا، ھەم بچووکترین یاریزانی ئەو مۆندیالە بوو، ھەمیش بە بچووکترین یاریزانی بەشداربوو لە ھەموو مۆندیالەکاندا داندرا، کە تەمەنی ھێشتا نەگەییشتبووە ١٨ ساڵان.
یەکەم گۆڵی خۆی لە مۆندیالدا، بەرامبەر ھەڵبژاردەی وێڵز بوو، بەوەیش بووە بچووکترین یاریزان، کە لە مێژووی مۆندیالدا گۆڵی تۆمارکردبێت، لە قۆناغی نیوەی کۆتاییدا، ھەڵبژاردەی بەڕازیل بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا یاریی کرد، لەو یارییەدا پێلێ سێ گۆڵی تۆمار کرد و بەڕازیلی گەیاندە یاریی کۆتایی، بەوەیش بووە بچووکترین یاریزان، کە ھاتریکی لە مۆندیالدا تۆمار کردبێت و لەکۆتایدا توانیان بەیاریمەتی ھاوڕێکانی جامی جیھانی فیفیا ١٩٥٨ بەدەست بھێنن

### جامی جیھانی فیفای ١٩٦٢
لە یەکەم یاریی ئەو مۆندیالەدا، ھەڵبژاردەی بەڕازیل بەرامبەر مەکسیک یاریی کرد و پێلێ گۆڵێکی تێیدا بۆ ھاوڕێکانی دروست کرد، ھەروەھا گۆڵێکیشی کرد، ئەوەیش دوای ئەوە ھات کە چوار یاریزانی دژەھەڵبژاردەکەی یاریی پێ کرد و بەڕازیل یاریی یەکەمی ٢ – ٠ بردەوە.
لە یاریی بەڕازیلدا بەرامبەر ھەڵبژاردە چیکۆسلۆڤاکیای ئەو کات، پێلێ تووشی پێکان ھات، بۆیە لە جێگەی ئەو (ئەماریلدۆ) لەو پاڵەوانییەتییەدا یارییەکانی دیکەی ئەنجام دا و بەڕازیلیش بۆ جاری دووەم لەسەر یەک مۆندیالی بردەوە، کە لەوەدا یاریزان (گارینچیا) سەرۆکایەتیی بەڕازیلی کرد و بووە باشترین یاریزانی مۆندیالەکە.

### جامی جیھانی فیفیا ١٩٦٦
پێلێ لەو مۆندیالەدا، بووە تاکە یاریزان کە لە سێ مۆندیالی لەسەریەکدا گۆڵی تۆمار کردبێت، کە گۆڵێکی لە لێدانی ڕاستەوخۆوە بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بولگاریا تۆمار کرد، بەڵام بەڕازیل لەو مۆندیالەدا لە خولی یەکەم و دەر نرا، ئەوەیش لە دوای مۆندیالی ١٩٣٤ەوە، یەکەمجار بوو بەڕازیل لەو قۆناغەدا دوور بخرێتەوە.
لە دوای ئەو پاڵەوانییەتییەیش، پێلێ لێدوانی دا و گوتی: **نامەوێت جارێکی دیکە لە مۆندیالدا یاریی بکەم**

### جامی جیھانی فیفای ١٩٧٠
ئەو کاتەی پێلێ لەلایەن ھەڵبژاردەی وڵاتەکەیەوە لە ساڵی ١٩٦٩ بانگھێشت کرا، سەرەتا ڕەتی کردەوە، بەڵام دواتر قبووڵی کرد و لە یاریی پاڵاوتنی مۆندیالدا، ٦ گۆڵی تۆمار کرد، کە دواتر مۆندیالی ١٩٧٠ی مەکسیک، بۆ پێلێ بووە دوامۆندیال کە تێیدا وەکو یاریزان بەشدار بێت.
پێکھاتەی بەڕازیل لەو مۆندیالەدا، زۆر لە پێکھاتەی مۆندیالی ١٩٦٦ گۆڕابوو، کە گارینچیا، نیلتۆن سانتۆس، جیلما سانتۆس و جێلمار)ی تێدا نەبوو، بەڵام پێلێ و ڕیڤیلینۆ و گارزینھۆ و جێرسۆن و تۆستا و کۆڵدواڵدۆ مابوون، کە ئەوانە بە باشترین یاریزانانی بەڕازیل لە مێژوودا دادەنرێن. پێلێ لە قۆناغی یەکەمی ئەو مۆندیالەدا ٢ گۆڵی تۆمار کرد، کە یەکەمیان بەرامبەر چیکۆسلۆڤاکیا و دووەمیشیان بەرامبەر ڕۆمانیا بوو، کە لە ڕێگەی لێدانی ڕاستەوخۆوە دەستی خست.
پێلێ ڕۆڵی لە سەرکەوتنەکانی بەڕازیلدا ھەبوو، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردن و تۆمارکردنی گۆڵەوە، لە یاریی کۆتاییشدا کە کەوتنە بەرامبەر ئیتاڵیا، پێلێ یەکەم گۆڵی بە لێدانی سەر تۆمار کرد، ئەوەیش بە شێوەیەکی زۆر جوان بوو، بازدانێکی زۆر جوانی کرد، دواتر دوو گۆڵی دیکەی بۆ ھەریەک لە ھاوھەڵبژاردەکانی (گارزینھۆ و کارلۆس ئەلبێرتۆ) دروست کرد و بەڕازیل یارییەکەی ٤ – ١ گۆڵ بردەوە و بووە خاوەن سێیەمین مۆندیال لە مێژوودا.
لە دوای یارییەکە، یاریزانێکی ئیتاڵیا، ئەوەی گوت کە پێلێ لە بەرگ و جەستەی مرۆڤ دروست نەکراوە.

## ژیانی تایبەتی
پێلێ لە ماوەی ژیانیدا سێ جار ھاوسەرگیری کردووە، و چەندین پەیوەندی خۆشەویستی ھەبووە، چەندین منداڵی ھەیە. لە ٢١ی شوباتی ١٩٦٦، پێلێ لەگەڵ ڕۆزماری دۆس ڕیس شۆڵبی ھاوسەرگیری کرد. دوو کچ و کوڕێکیان ھەبووە: کێلی کریستینا (لەدایکبووی ١٣ی ژانویەی ١٩٦٧)، جێنیفر (لەدایکبووی ١٩٧٨) و کوڕەکەیان ئێدسۆن (لەدایکبووی ٢٧ی ئابی ١٩٧٠). لە ساڵی ١٩٨٢ لەیەکتر جیابوونەوە.لە ساڵی ١٩٨١ تا ١٩٨٦ پێلێ پەیوەندییەکی ڕۆمانسی لەگەڵ پێشکەشکاری تەلەڤیزیۆنی شوکسای ھەبوو. لە نیسانی ساڵی ١٩٩٤، پێلێ ھاوسەرگیری لەگەڵ دەروونناس و گۆرانیبێژ ئاسوریا لیمۆس سایکێساس کردووە، کە لە ٢٨ی ئەیلوولی ١٩٩٦ دوانەیەکی لەدایکبوو، لە ساڵی ٢٠٠٨ جیابوونەتەوە.جگە لە منداڵەکانی ژیانی ھاوسەرگیری، دوو منداڵی دیکەی لە پەیوەندییە سۆزدارییەکانی پێشووی ھەبووە، لەنێویاندا کچەکەی، ساندرا ماچادۆ، کە لە ساڵی ١٩٦٤ لە پەیوەندی لەگەڵ ئەنیزیا ماچادۆی خزمەتکاری ماڵەوەی لەدایکبووە، کە ساڵانێکی زۆر تێکۆشا بۆ ئەوەی پێلێ دان بەوەدا بنێت کە کچەکەیەتی، بەڵام ئەفسانە ھەر ڕەتیکردەوە پشکنینی DNA ئەنجام بدات. لە ساڵی ٢٠١٦ ھاوسەرگیری لەگەل مارسیا ئاوکی خەڵکی ژاپۆن ئەنجامدا.

### پەیوەندی و منداڵ
### سیاسەت
### ئایین
پێلێ کە کەسێکی کاسۆلیکیی بوو، جلێکی واژووکراوی بەخشییە پاپا فرانسیس. بە یاوەری تۆپی پێیەکی واژووکراوی ڕۆناڵدۆ.

### تەندروستی
پێلێ لە ماوەی ژیانیدا تووشی چەندین کێشەی تەندروستی بوو، ساڵی ١٩٧٧ لە نەشتەرگەرییەکدا گورچیلەی ڕتسنی دەرھێنرا، لە ساڵی ٢٠١٢ نەشتەرگەری سەرکەوتووی بۆ بڕبڕەی پشتی کرا. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ لە تیروپشکی جامی جیھانی فیفای ٢٠١٨ی مۆسکۆ لە سەرکووسی گەڕۆک دەرکەوت.دوای مانگێک بەھۆی تێکچوونی تەندروستییەوە گەیەندرایە نەخۆشخانە. لە ساڵی ٢٠١٩ بەھۆی ھەوکردنی بۆڕی میزەوە لە نەخۆشخانە خەوێندرا و نەشتەرگەری بۆ لابردنی بەردی گورچیلەی بۆ کرا. لە شوباتی ٢٠٢٠ ئیدینھۆی کوڕەکەی ڕایگەیاند کە باوکی دوای نەشتەرگەرییەکەی کە بۆ ڕانی کرابوو ناتوانێت بە پێ بڕوات.لە ئەیلوولی ٢٠٢١، پێلێ نەشتەرگەری بۆ لابردنی گرێیەک لە لای ڕاستی قۆڵۆنەکەی کرد.ھەرچەندە کێلی کچە گەورەکەی ڕای گەیاند کە «دۆخی باشە»، بەڵام چەند ڕۆژێک دواتر بەھۆی تێکچوونی تەندروستییەوە گەیەندرایەوە بۆ چاودێری چڕ،لە ڕاپۆرتە پزیشکییەکەیدا دەرکەوت، تووشی ھەوکردنی کۆئەندامی ھەناسەدان بووە، بەڵام ڕۆژ بە ڕۆژ دۆخی تەندروستی تێکدەچوو .٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢، بەڕێوەبەرایەتیی نەخۆشخانەی ئالبێرت ئانیشتاینی شاری ساوپاولۆ ڕایگەیاند «شێرپەنجە لە جەستەی پێلێ-دا بڵاوبووەتەوە و گورچیلەکانی پەکیان کەوتووە و دڵیشی تەواو نییە و پێویستی بە چارەسەر و گرنگیدانی چڕ و تایبەتە.»ڕۆژی پێنجشەممە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە نەخۆشخانەی ئالبێرت ئانیشتاین بەھۆی شێرپەنجەوە ڕاگەیەندرا.

### مردن
لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، پێلێ لە تەمەنی ٨٢ ساڵیدا لە شاری ساوپاولۆی بەڕازیل کۆچی دوایی کرد. جۆ فراگا بریکارەکەی مردنی پشتڕاستکردەوە. پێلێ لە ساڵی ٢٠٢١ەوە چارەسەری شێرپەنجەی قۆڵۆنی بۆ دەکرا و ماوەی مانگی ڕابردووش بەھۆی چەندین نەخۆشییەوە لە نەخۆشخانە خەوێندرابوو.

دوای بڵاوبوونەوەی ھەواڵی مردنی پێلێ ھەریەکە لە کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ و کیلیان مباپێ و لیۆنێل مێسی و نەیمار و محەممەد سەلاح و ئەشرەف حەکیمی و ئێرلینگ ھالاند و کەسایەتییە وەرزشییە گەورەکانی دیکە ھاوخەمی خۆیان دەربڕی. بڕیارە لە ٢ و ٣ی ژانویەی ٢٠٢٣ پرسەی پێلێ لە یاریگای سانتۆس بەڕێوەبچێت. دوای پرسەکە، پێلێ لە میمۆریال نێکرۆپۆل ئیکومێنیکا بە خاک دەسپێردرێت. وێنۆک|پێلێ و لوولا
وێنۆک|پێلێ و کلینتۆن ساڵی ١٩٩٧ .

## دەستکەوتەکان
### سانتۆسی بەڕازیلی
# جامی لێپەرتادۆسی بەڕازیلی ٢ جار لە ساڵانی ١٩٦٢, ١٩٦٣
# پاڵەوانییەتی پاولیستا ١٠ جار
# جامی تاشا ٥ جار
# جامی ڕۆبێرتۆ گۆمێس پێدرۆسا ١ جار
# جامی جیھانی یانەکان کە ئەوکات ناوی جامی ئینتەر ناشناڵ بوو ٢ جار لە ساڵانی ١٩٦٢, ١٩٦٣
# جامی ڕیکۆپا ی ئینتەرناشناڵی ١ جار

### نیۆڕک کۆمۆسی ئەمریکی
# جامی باکووری ئەمریکی ١جار
# پاڵەوانییەتی ئەتلەنتیکی ١ جار

## دەستکەوتەکانی لەگەڵ ھەڵبژاردەی بەڕازیل
# جامی جیھانیی فیفا ٣ جار لەساڵانی ١٩٥٨, ١٩٦٢, ١٩٧٠
# جامی ڕۆکا ٢ جار لە ساڵانی ١٩٥٧, ١٩٦٣

## دەستکەوتی تاکەکەسی
* پێلێ لە ماوەی ژیانی خاوەن ١٢٨٢ گۆلی تۆمارکردووە کە ئەمەش لە ژیانی وەرزشکاری تۆپی پێ دەگمەنە
* گۆڵکاری جامی پاولێستا ١١ جار
* گۆڵکاری کۆپا ئەمریکا تەنیا ١ جار
* کەسایەتی ساڵی تۆپی پێی دەزگای BBC
* باشترین یاریکەری لاوی جامی جیھانیی فیفا ١ جار
* باشترین یاریکەری جیھان ١ جار

### خشتەی ١٢٨٢ گۆل

## سەرچاوەکان

* ماڵپەڕی فەرمی پێلێ
* پڕۆفایلی پێلێ|ماڵپەڕی فەرمی یانەی سانتۆس
* پڕۆفایل و ڕیکۆردەکانی پێلێ|ماڵپەڕی فەرمی فیفا 
* ماڵپەڕی ڕۆژنامەی ھەولێر

پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٢
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٦
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی بەڕازیلی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەڕازیلی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:فیفا ١٠٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل
پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی کۆڵۆن
پۆل:کەسایەتییە وەرزشیییەکانی بی بی سی کە براوەی ئەستێرەی وەرزشی جیھانیین
پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ