حوکمی دەستپەڕ لە ئیسلامدا

**[[دەستپەڕ]] لە [[ئیسلام]]دا** پرسێکی زۆر مشتومڕاوییە، لە قورئاندا ھیچ باسێکی ڕوونی لەسەر نەکراوە و لە سوننەتەکانی پێغەمبەریشدا ھیچ باسی لێ نەکراوە. بۆیە فەقێیەکان بۆچوونی جیاوازییان ھەبووە سەبارەت بە حوکمەکەی کە زۆربەی بە قەدەغەکردن یان دژە ئەخلاقی ئیسلامی دەزانن، ھەندێکی تریشیان بەپێی مەرج و جڵەوگیرییەوە بە ڕێگەپێدراوی دەزانن.

گرووپێکی گەورە کە نوێنەرایەتی زۆربەی فەقێیەکانی مەزھەبی فیقھی «حەرامکردن» و «قەتیسکردنی» تێرکردنی ئارەزووی لە ژنەکەدا دەبینن و ئەوان ڕایان گەیاندووە کە، ھەرکەسێک ھەوڵی تێرکردنی ئارەزووی خۆی بدات لە کەسێک یان شتێکی تردا، جگە لە ژنەکەی، ئەوا سەرپێچی کردووە، لەکاتێکدا بۆچوونی دووەم مەیلی ئەوەی ھەیە بڵێت، ھیچ بەڵگەیەکی ئاشکرا نییە کە دەستپەڕ قەدەغە کراوە یاخود حەرامکراوە، بەڵام حکومەکەی لە مەکروھ تێناپەڕێت، تەنھا بنەمایەک نییە و یەکێک نییە لە ئاکارەکانی ئەخلاق، و ئەمەش بۆچوونی ئیبن حەزم و جابیر کوڕی زەید و شەوکانی و سەنعانییە. بۆچوونی سێیەم بە وردییەوە دەڵێت، کە قەدەغەدەکرێت لە حاڵەتی بێ پێویستیدا، و ڕێگەی پێدراوە لە حاڵەتێکدا کە پێویستی پێیەتی و پێویستییە، وەک ترس لە زیناکردن، نەخۆشی، یان وەسوەسە، و ئەمەش بۆچوونی ھەندێک لە حەنبەلییەکان و حەنەفییەکانە. ھەموو ئەم بۆچوونانە ژنان و ڕەگەزی مێش دەگرێتەوە.

## دەستپەڕ

بەکورتی، **دەستپەڕکردن** یان **خووی نھێنی**، بریتییە لە ئاوھێنانەوە، یان وروژاندن و خۆتێرکردنی سێکسی بە دەست. کارەکە ئەنجام دەدرێت بە دەست و کارێکی باوە لە مرۆڤەکاندا، کە کارەکە بریتییە لە جووڵاندنی پێستی ئەندامی زاوزێی نێرینە، بەڵام ئەم کارە جێگرەوە نییە بۆ جووتبوونی ڕاستەقینە.

## لە شەریعەتدا
چەپ|بێچوارچێوە|224x224پیکسڵ
لە قورئان یان سوننەتی پێغەمبەردا ھیچ دەقێکی ڕوون نییە کە بتوانرێت وەک بەڵگەیەک بۆ دەستپەڕ بەکاربھێنرێت و ئەوەی لەبارەیەوە گێڕدراوەتەوە ھیچ زنجیرەیەکی سەحیحی گواستراوەی نییە، تەنھا ئەو ئایەتە نەبێت: ، لێرەوە جیاوازی نێوان بۆچوونی زانایان لە نێوان حەرامکردنی و مەکروھکردنی و یان موباحکردنی دیاردەکەوێت، لە کاتێکدا ئیبن قەییم و ھەندێکی تر ڕایان گەیاندووە کە دروستە کاتێک ترسی کەوتنە زینا ھەبێت، بۆیە ڕێگەی پێداوە لە ترسی کەوتنە گوناھێکی گەورەدا وەک: کردنی (زینا)یان (لیواط). ئیبن عەبباس گێڕاوەتییەوە کە: دەستپەڕ باشترە لە زینا. ئیمامی ئەحمەد دەفەرموێت: ھەرکەسێک ئەو کارە بکات، جگە لە کردنی بۆ ئەوەی لە زیناکردن بگەڕێتەوە، ئەوا سزا دەدرێت.

بەڵام ئیسلام ڕێگە بە ھەر ھاوسەرانێک دەدات، بە ھەموو شێوەیەک چێژ لە ئەوەی بەرامبەری وەربگرێت، جا لە ڕێگەی دەستپەڕەوە بێت یان بە شێوەیەکی تر.

### حەرامکردن
* مەزھەبی مالیکی دەستپەڕ بە حەرام دەزانێت.
* مەزھەبی شافعی دەستپەڕ بە حەرام دەزانێت.
* زۆر لە زانایانی حەنەفی دەستپەڕ بە حەرام دەزانن.
* ئیبن تەیمیە پێی وایە کە دەستپەڕ حەرامە و مرۆڤ دەبێ لێی دوور بکەوێتەوە و تەوبە بکات، بەڵام ھەندێک لە شوێنکەوتووان و ھاوەڵانی گێڕاوەتیانەوە کە ئەوان لەبەر (ترس لە زینا) باوەڕیان بە حەڵاڵبوونی کردووە، ئەگەر کارەکە پێویست نەبوو، ئەوا حەڕامە.
* ئیبن باز دەستپەڕ بە حەرام دەزانێت، وەک چۆن دەفەرموێت: ھیچ گومانێکی تێدا نییە کە دەستپەڕ و ئاوھێنانەوە بە دەست حەرامە. چونکە دەستپەڕ پێچەوانەی قسەکانی خودایە:  ئەمەش لەبەرئەوەی کە کەسەکە بە دوای شتێکی تر دەگەڕێت بۆ چێژوەرگرتن جگەلە ژن و ھاوسەرەکەی، بۆیە ناڕەوایە.
* مەزھەبی شیعە دەستپەڕ بە حەرام دەزانن.
* زۆربەی زەیدییەکان دەستپەڕ بە حەرام دەزانن.

زۆربەی ئەوانەی دەڵێن دەستپەڕ حەرامە، دەڵێن خودا فەرمانی داوە کە بەشە تایبەتییەکان لە ھەموو حاڵەتەکاندا بپارێزرێن، جگە لە ژن و ھاوسەر. ھەندێکیان ئایەتەکەیان بە بەڵگە ھێنایەوە:  کە فەرمانی پاکیزەیی، پێویستی بە سەبر و خۆڕاگری ھەیە سەبارەت بە ھەموو شتێکی تر.

فەقێیەکان ئەو وتووێژە بەکاردەھێنن، کە پێغەمبەر محەممەد ئامۆژگاری گەنجانی نەکردووە کە دەستپەڕ بکەن و ئەگەر چاکەیەک لە دەستپەڕکردن ھەبووایە، ئەوا پێغەمبەری ئیسلام ئامۆژگاری گەنجانی دەکرد کە دەستپەڕ بکەن؛ بەڵام پێغەمبەر ئامۆژگاری گەنجانی کرد، کە ھاوسەرگیری بکەن یان بەڕۆژوو بن. عەبدوڵڵای کوڕی مەسعوود دەڵێت، پێغەمبەر محەممەد دەفەرموێت: ئەی گەنجان، ھەرکەسێک لە ئێوە توانای ھاوسەرگیریی ھەیە، با ھاوسەرگیری بکات، چونکە کاریگەرترە لە دابەزاندنی حەز و چێژ و پاراستنی پاکیزەیی مرۆڤ، و ھەرکەسێک توانای ئەوەی نییە، با بەڕۆژوو بێت، چونکە دەبێتە قەڵغانێک بۆی (واتە پاراستن لە زینا).
چەپ|بێچوارچێوە|250x250پیکسڵ

### حەڵاڵکردن
* عەمروی کوڕی دینار دەفەرمووێت: ھیچ خراپەیەک لە دەستپەڕکردندا نابینم.
* جابری کوڕی زەیید دەفەرموێت: ئەوە ئاو (مەنی، سپێرم، تۆواو)ی تۆیە، کەواتە بیڕێژە.
* ئیبنی عەبباس دەگێڕێتەوە کە: ھاوسەرگیریکردن و جووتبوون باشترە لەکردنی ئەمە، و کردنی ئەمەش باشترە لە زینا.
* ئەحمەدی کوڕی حەنبەل دەفەرمووێت: مەنی بریتییە لە دەرھێنانی شلەی زیادە لە جەستەدا، بۆیە دەرھێنانی دروستە.
* لە کتێبی عەبدولرەزاق ئاماژەی پێکراوە کە دروستە.
* ئیبن حەزم دەڵێت، کە ئەم کارە دروستە، بەڵام بە مەکروھی دەزانێت چونکە یەکێک نییە لە ئاکار و ئەخلاقە بەرزەکان.
* ئیمام محەممەد شەوکانی لە نامەکەیدا دانی ناوە بەوەی کە دەستپەڕ بە تەواوەتی دروستە، تەنانەت لە ژنانیشدا، بەڵام ڕەخنەش لەم کارە دەگرێت و دەڵێت: ئەم کارە گوناھ و ژێردەستەیی و لە دەستدانی حەیا و لاوازی ئیرادەیە.
* عەبدولباری زومزومی پێی وایە کە دەستپەڕ دروستە بۆ ژن و پیاو و پەنا بۆ دەستپەڕ ببەن و ھیچ عەیبەیێک لەوەدا نییە. مۆڵەتی دەستپەڕی کچانی لەسەر بنەمای ئەوە دانا کە ئامرازێک بێت بۆ دوورخستنەوەیان لە زیناکردن، کە خۆی «بە ئاشکرا حەرامە»، بە پێچەوانەوەی دەستپەڕ، کە لە ھیچ ئایەت و فەرموودەیەکدا بە ئاشکرا باس نەکراوە. زانایان فەتوایان بۆ ئەو ژنانە دەدا کە دواکەوتوون لە ھاوسەرگیریکردن یان مێردەکانیان بۆ ماوەیەکی زۆر لەلایان نەبوون، بۆ ئەوەی دەستپەڕ بکەن بۆ تێرکردنی خۆیان، «لە ترسی ئەوەی بکەونە ناو حەرامەوە». بە گوتەی زومزومی، «کچ بۆ پاراستنی شەرەف و کەرامەتی خۆی پەنا بۆ ئەو کارانە دەبات بۆ ئەوەی نەکەوێتە داوی گوناھەوە»، چونکە حوکمی ئارەزووی دەستپەڕ وەک حوکمی برسێتی وایە. زەمزومی دەفەرموێت: ھەرکەسێک لە ڕۆژوو تێر بوو با بەڕۆژوو بێت.

### پوختە
خشتەیەک کە بۆچوونی فەقێزان و زانایان و کەسانی دیکە لەسەر حوکمی دەستپەڕ نیشان دەدات:

## شلەی پێش ڕژان

### شلەی پێش ئاو هاتنەوە
**شلەی پێش ئاوهاتنەوە** () شلەیەکی شەفاف و چەسپ و سپی یان ئاوییە، لە کاتی ورووژان یان ئارەزووی سێکسی یان لە کاتی ڕەپبوون یان پێش ئاوهاتنەوە دێتە دەرەوە. لەوانەیە هەستی پێ نەکرێت و لە ئەندامی نێرینە دەردەچێت.

### حوکمەکەی
حوکمی شلەی پێش ئاوهاتنەوە باسکراوە، لەبەرئەوەی لە نێوان میزێکی ناپاک و مەنییەکی پاکدایە، فەقێکان دەڵێن ئەمە پیسییەکی سووکە و (غوسڵ)ی پێویست نییە، بەڵکو تەنها پێویستی بە دەستنوێژ هەیە، و ئەو شوێنەی یان جەستەی کە پێی نووساوە بە سووکی پاک بکرێتەوە.

ئیمامی نەوەوەی دەفەرموێت: زانایان کۆک بوونە لەسەرئەوەی کە پێویستی بە (غوسڵ) نییە، کاتێک کە شلەی پێش ئاوهاتنەوە دەردەچێت، بەڵکو پێویستە ئەندامی نێرینە بشۆردرێت و ئەوشوێنەی کە پێوەی دەچەسپێ پێویستە بشۆردرێ یان ئاوی پێدا بکرێت و دەستنوێژ بکرێت. وە بە گوێرەی زانایانی شافعی، بە پێچەوانەی زانایانی مالیکی، ڕۆژوو بەتاڵ ناکاتەوە.

شلەی پێش ئاوهاتنەوە تەنها دەستنوێژی دەوێت. ئیبن قودامە لە (المُغْنِي) (١/١٦٨)دا دەفەرموێت: ئیبن ئەلمەندیر گوتوویەتی: زانایان کۆک بوونە لەسەر ئەوەی کە دەرچوونی پیسایی لە کۆم، دەرچوونی میز، دەرچوونی شلەی پێش ئاوهاتنەوە، دەرچوونی با، هەمووی ئەو پیسییانەن کە پاکی پووچەڵ دەکەنەوە.

بەسە بۆ پڕشینی جلوبەرگەکە، بەهۆی ئەوەی کە بەسەریدا هاتووە، بەڵگە بۆ ئەوە ئەوەیە کە ئەبو داود لە سوننەکەیدا لەسەر گێڕانەوەی سەهلی کوڕی هونەیف، کە دەڵێت: من پێشتر تووشی شلەی توندی پێش ئاوهاتنەوە بووم و زۆرجار خۆم دەشۆرد، بۆیە لە پێغەمبەری خودام پرسی (درودی خودای لەسەربێت)، سەبارەت بەو بابەتە و وتی: بۆ ئەوە تەنها دەستنوێژ بەسە. وتم: ئەی پێغەمبەری خودا ئەی چی بەسەر جلەکانمدا دێت؟ فەرمووی:بەسە بۆ تۆ مشتێک ئاو وەربگریت و بیڕێژیتە سەر جل و بەرگەکەت و لەو شوێنەی کە پێت وایە پێی چەسپاوە.

نووسەری کتێبی (تُحْفَاتُ الاَحْوادی) (١/٣٧٣) دەفەرموێت: کە ئەگەر شلەی پێش ئاوهاتنەوە بەسەر جلوبەرگدا هات، بەسە بۆ ڕشتنی و ئاوی بەسەردا بکرێت، وە پێویست ناکات بشۆردرێت.

## دەستپەڕ و عیبادەتکردن
دەستپەڕ ھەندێک عیبادەت پووچەڵ دەکاتەوە، وەک نوێژ و خوێندنەوەی قورئان. دروست نییە نوێژ بکرێت یان قورئان بخوێنرێتەوە لە حاڵەتی پیسیی گەورەدا (جەنابە) مەگەر دوای خۆشۆردن و پاککردنەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەستپەڕ
پۆل:ئیسلام
پۆل:کردەوە
پۆل:سێکس لە ئیسلام
پۆل:سێکسناسی
پۆل:زاوزێ
پۆل:شیعە
پۆل:حەنبەلی
پۆل:سوننە
پۆل:شافعی
پۆل:مالیکی
پۆل:حەنەفی