open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیستۆنیا

**ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیستۆنیا** (بە ئیستۆنی: *Eesti jalgpallikoondis*)، کە بە نازناوی **بلوزە شینەکان** (Sinisärgid) ناسراوە، نوێنەرایەتی وڵاتی ئیستۆنیا دەکات لە پاڵەوانێتییە نێودەوڵەتییەکانی تۆپی پێدا و لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئیستۆنیاوە سەرپەرشتی دەکرێت.

گەورەترین دەستکەوتی مێژوویی ھەڵبژاردەکە بریتییە لە گەیشتنیان بە قۆناغی پلەی ئۆفی پاڵاوتنەکانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢.

## مێژوو
### قۆناغی یەکەم (١٩٢٠-١٩٤٠)

وێنۆک|یاریی نێودەوڵەتیی تۆپی پێ لە نێوان ئیستۆنیا و فینلاند (١-١) لە یاریگای کادریۆرۆ، تاڵین، ١٩٣٤. لاوری تایپاڵ (چەپ) گۆڵ بۆ فینلاند تۆمار دەکات و ئیڤاڵد تیپنەر، گۆڵپارێزی ئیستۆنیا، لە ناوەڕاستدایە.

ھەڵبژاردەی ئیستۆنیا یەکەم یاریی نێودەوڵەتیی خۆی لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٠ بەرامبەر فینلاند ئەنجام دا. لە ساڵی ١٩٢٤، ئیستۆنیا بەشداری لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤ لە پاریس کرد، کە تاکە بەشداریی بوو لە پاڵەوانێتییەکی گەورەدا. لە ساڵانی دواتردا، ئیستۆنیا یەکێک بوو لە ھەڵبژاردە بەھێزەکانی ناوچەی باڵتیک و سێ جار جامی باڵتیکی بەدەستھێنا. لە ساڵی ١٩٤٠، دوای داگیرکاریی یەکێتیی سۆڤیەت، ھەڵبژاردەکە ھەڵوەشێنرایەوە.

### قۆناغی دووەم (١٩٩١-ئێستا)
دوای بەدەستھێنانەوەی سەربەخۆیی لە ساڵی ١٩٩١، ھەڵبژاردەی ئیستۆنیا دووبارە دامەزرایەوە و یەکەم یاریی خۆی لە ٣ی حوزەیرانی ١٩٩٢ بەرامبەر سلۆڤێنیا ئەنجام دا. ساڵانی سەرەتا زۆر قورس بوون و ھەڵبژاردەکە چەندین دۆڕانی گەورەی تۆمار کرد.

لوتکەی سەرکەوتنی ھەڵبژاردەکە لە پاڵاوتنەکانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢ بوو. لەژێر سەرکردایەتیی نەوەیەکی زێڕین کە یاریزانانی وەک مارت پۆم، ئاندرێس ئۆپەر و کۆنستانتین ڤاسیلیێڤی لەخۆگرتبوو، ئیستۆنیا بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو پلەی دووەمی لە گرووپەکەیدا بەدەستھێنا و سەرکەوت بۆ قۆناغی پلەی ئۆف. ئەمە بە گەورەترین دەستکەوتی مێژوویی تۆپی پێی ئیستۆنیا دادەنرێت. لە قۆناغی پلەی ئۆفدا، بەرامبەر کۆماری ئێرلەندا یارییان کرد و بە ئەنجامی گشتی ٥-١ دۆڕان.

وێنۆک|یاریی تۆپی پێ لە نێوان ئیستۆنیا و پورتوگال.

## یاریگا
یاریگای سەرەکی و نیشتمانیی ھەڵبژاردەی ئیستۆنیا بریتییە لە **ئەی. لێ کۆک ئارێنا** (A. Le Coq Arena) لە پایتەختی وڵات، تاڵین. یاریگاکە جێگەی نزیکەی ١٤،٣٣٦ ھاندەر دەبێتەوە.

## ڕکابەرییەکان
ڕکابەریی سەرەکیی ئیستۆنیا لەگەڵ دراوسێکانیەتی لە ناوچەی باڵتیک، واتە **لاتڤیا** و **لیتوانیا**. ئەم سێ ھەڵبژاردەیە ساڵانە لە جامی باڵتیکدا ڕکابەری دەکەن، کە یەکێکە لە کۆنترین پاڵەوانێتییە نێودەوڵەتییەکانی جیھان.

## یاریزانەکان
### زۆرترین بەشداری

*یاریزانە *'تۆخەکان*' ھێشتا یاری دەکەن.*

### گۆڵکاران

## سەرچاوەکان

لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی، ئیستۆنی و سەرچاوەی فەرمیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیستۆنیا
پۆل:ھەڵبژاردە نیشتمانییەکانی ئەورووپا
پۆل:وەرزش لە ئیستۆنیا
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی دوورگەکانی فارۆ

**ھەڵبژاردەی تۆپی پێی دوورگەکانی فارۆ** (بە فارۆیی: *Føroyska fótbóltsmanslandsliðið*)، نوێنەرایەتی دوورگەکانی فارۆ دەکات لە پاڵەوانێتییە نێودەوڵەتییەکانی تۆپی پێدا. ھەرچەندە دوورگەکانی فارۆ وڵاتێکی سەربەخۆ نییە و بەشێکە لە شانشینی دانمارک، بەڵام وەک ئەندامێکی سەربەخۆ لەلایەن فیفا و یوفاوە دانی پێدانراوە.

ھەڵبژاردەکە بەوە ناسراوە کە نموونەی "ئەندەردۆگ" (underdog)ـێکی سەرکەوتووە و چەندین جار ئەنجامی چاوەڕواننەکراوی بەرامبەر ھەڵبژاردە گەورەکان بەدەستھێناوە. گەورەترین و بەناوبانگترین دەستکەوتیان، بردنەوە مێژووییەکەیان بوو لە نەمسا لە یەکەم یاریی فەرمییاندا لە ساڵی ١٩٩٠.

## مێژوو
### ساڵانی سەرەتا و موعجیزەکەی لاندسکرۆنا

وێنۆک|یەکەم وێنەی تۆمارکراوی یارییەکی تۆپی پێ لە دوورگەکانی فارۆ، ساڵی ١٩٠٩.

دوورگەکانی فارۆ لە ساڵی ١٩٨٨ بووە ئەندامی فیفا و لە ساڵی ١٩٩٠ بووە ئەندامی یوفا. یەکەم یاریی فەرمیی ھەڵبژاردەکە لە پاڵاوتنەکانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ١٩٩٢ لە ١٢ی ئەیلوولی ١٩٩٠ بوو بەرامبەر ھەڵبژاردەی بەھێزی نەمسا. بەھۆی نەبوونی یاریگای چیمەنی گونجاو لە دوورگەکەدا، یارییەکە لە شاری لاندسکرۆنا لە سوێد بەڕێوەچوو.

لە یەکێک لە گەورەترین سوپرایزەکانی مێژووی تۆپی پێدا، ھەڵبژاردە نیمچە-پیشەگەرەکەی دوورگەکانی فارۆ بە ئەنجامی ١-٠ لە نەمسا-ی بردەوە. تاکە گۆڵی یارییەکە لەلایەن *تۆرکیل نیلسن*ەوە تۆمار کرا، کە لە پیشەدا فرۆشیاری دار بوو. ئەم سەرکەوتنە بە "موعجیزەی لاندسکرۆنا" ناسرا و وەک یەکێک لە داستانە گەورەکانی تۆپی پێ لە یادەوەریدا ماوەتەوە.

### ساڵانی دواتر
وێنۆک|ھەڵبژاردەی تۆپی پێی دوورگەکانی فارۆ لە ٢٢ی ئازاری ٢٠١٣ پێش یارییەکەیان بەرامبەر ھەڵبژاردەی نەمسا (کە بە ٠-٦ کۆتایی ھات) لە پاڵاوتنەکانی جامی جیھانیی ٢٠١٤ (گرووپی C)، لە یاریگای ئێرنست-ھاپڵ لە ڤیێنا.

لە ساڵانی دواتردا، دوورگەکانی فارۆ بەردەوام بوو لە بەدەستھێنانی ئەنجامی بەرچاو. لە پاڵاوتنەکانی یۆرۆی ٢٠١٦دا، دوو جار بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو لە یۆنانیان بردەوە (١-٠ لە دەرەوەی یاریگا و ٢-١ لە ماڵی خۆیان)، کە بووە ھۆی دەرکردنی کلاودیۆ ڕانیێری، ڕاھێنەری یۆنان.

## یاریگا
یاریگای سەرەکی و نیشتمانیی ھەڵبژاردەی دوورگەکانی فارۆ بریتییە لە **یاریگای تۆرشوڤڵور** (Tórsvøllur) لە پایتەختی وڵات، تۆرشەڤن. یاریگاکە جێگەی نزیکەی ٦،٠٠٠ ھاندەر دەبێتەوە و چیمەنی دەستکردی ھەیە بەھۆی کەشوھەوای سەختی ناوچەکەوە. پێشتر، یاریگای *سڤانگاسکارð* (Svangaskarð) لە گوندی تۆفتیر، یاریگای سەرەکیی ھەڵبژاردەکە بوو.

## ڕکابەرییەکان
ڕکابەریی سەرەکیی دوورگەکانی فارۆ لەگەڵ **ئایسلەند**ە. یارییەکانی نێوانیان بە "جەنگی باکووری ئەتڵەسی" ناسراوە و ھەردوو وڵات پەیوەندیی کولتووری و مێژوویی قووڵیان ھەیە.

## یاریزانەکان
### زۆرترین بەشداری

### گۆڵکاران

*یاریزانە *'تۆخەکان*' ھێشتا یاری دەکەن.*

## سەرچاوەکان

لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی، فارۆیی و سەرچاوەی فەرمیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی دوورگەکانی فارۆ
پۆل:ھەڵبژاردە نیشتمانییەکانی ئەورووپا
پۆل:وەرزش لە دوورگەکانی فارۆ
لەبەر سێزدە ھۆکار

***لەبەر سێزدە ھۆکار*** ڕۆمانێکی وێژەی گەنجان کە لەلایەن جەی ئاشەرەوە لە ساڵی ٢٠٠٧ نووسراوە. ڕۆمانەکە باس لە کچێکی گەنج دەکات لە قۆناغی ئامادەییدا کە دەکەوێتە حاڵەتێکی نائومێدی کە بەھۆی ناپاکی و قسەی ناشرینەوە دروست بووە، تا ئەو کاتەی نائومێدییەکەی دەگاتە لوتکە و دەبێتە ھۆی خۆکوشتنی. کچەکە لە یاداشتێکی دەنگیدا وردەکاری ١٣ ھۆکارەکەی خستووەتە ڕوو کە دوای دوو ھەفتە لە مردنی بۆ ھاوڕێیەکی بە پۆست نێردراوە. *لەبەر سێزدە ھۆکار* پێزانین و خەڵاتی لەلایەن چەندین کۆمەڵەی ئەدەبیاتی گەنجانی وەرگرتووە، و چاپی کاغەزی لە تەممووزی ٢٠١١دا گەیشتە پلەی یەکەم لە لیستی نیوویۆرک تایمز بۆ پڕفرۆشترین کتێبەکان. سیناریۆی فیلمەکە لەسەر بنەمای کتێبە ڕەسەنەکە بووە و بووە بنەمای زنجیرە درامای سێزدە ئەڵقەیی لەبەر سێزدە ھۆکار کە بۆ یەکەمجار لە نێتفلێکس لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٧ نمایشکرا.سیناریۆی فیلمەکە لە چەند ڕوویەکەوە لە کتێبەکە لادەچێت، لەوانە گۆڕینی ناوی کارەکتەرەکان، توخمەکانی چیرۆک و کەسایەتی پاڵەوانەکانی چیرۆکەکە.

## سەرچاوەکان
ڕەزمی شەکەریاز

**ڕەزمی شەکەریاز** ڕەزمێک بوو لە ٢١ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٢٠ لە نێوان ھێزەکانی سمکۆ ئاغای شکاک، سەرۆک ھۆزی کورد و حکوومەتی ئێران ڕوویدا. ئەم ڕووبەڕووبوونەوەیە بەشێک بوو لە ڕاپەڕینە بەرفراوانەکانی کورد لە سەرەتای سەدەی بیستەمی ئێراندا، و لە قۆناغێکدا کە بە نائارامیی ناوچەیی و ھەوڵی ڕێبەرانی کورد بۆ چەسپاندنی ئۆتۆنۆمیدا بوو.

## شەڕەکە
ھێزەکانی ئێران لە چیاکانی دەورووبەری سەڵماس و ورمێوە ھێرشیان کرد و چوونە ناو سەڵماس و ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی سمکۆ. کاتێک سمکۆ بینی کە ھێزەکانی دووژمن بە گرتنی ھێڵی پێشەوە پێشڕەوی دەکەن، دەستبەجێ فەرمانی بە عەمەرخانی شکاک و سوارەکانی کرد کە ھێرش بکەنە سەر پێگەکانی دووژمن لە دەشتەکانی شەکەریاز، کە فەرماندەی ھێزەکانی ئێران، ئەمیر ئەرشەد، لەوێ جێگیر بوو. بە فەرمانی سمکۆی شکاک، عەمەر خان لەگەڵ ھێزێکی ٢٠٠ زێباریی کورد بە فەرماندەییی مەحموود ئاغا و فارس ئاغا، ھێرشیان کردە سەر سەنگەرەکانی ئەمیر ئەرشەد و دوای شەڕێکی قوڕس توانیان سوپای دووژمن تێکبشکێنن و ئەمیر ئەرشەدیش بکوژن.

دوای کوشتنی ئەمیر ئەڕشەد، ھێزەکانی ئێران بێ فەرماندە دەمێننەوە و ورە و مۆڕاڵی سەربازە ئێرانییەکانیش دادەبەزێت.

## دەرئەنجامەکان
دوای شکستی ھێزەکانی ئێران لە بەرەنگاربوونەوەی ھێزەکانی سمکۆ و شکست و بڵاوەپێکردنی ھێزەکانی ئێران، کاردانەوەی گەورەی لە سەرتاسەری ئێران بەدوای خۆیدا ھێنا.

## سەرچاوەکان

### پەراوێزەکان
* 
* 

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پۆل:جیاییخوازی لە ئێران
پۆل:شەڕەکان
پۆل:ڕاپەڕینەکان
پۆل:قاجاڕەکان
پۆل:سمکۆ شکاک
پۆل:شکاک
پۆل:مێژووی کورد
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:مێژووی ئێران
پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کوردستان
پۆل:کورد لە ئێران
فەتحوڵڵا خانی ئەکبەر

**فەتحوڵڵا خانی ئەکبەر** (؛ ١٨٥٥ – ئازاری ١٩٣٧) سیاسەتمەدارێکی ئێرانی بووە کە لە ئۆکتۆبەری ١٩٢٠ تا شوباتی ١٩٢١ وەک ١٣ھەمین سەرۆک وەزیرانی ئێران کاری کردووە. وەزیری داد بووە لە چەندین کابینەی حکوومەتی ئێران و نوێنەری پەرلەمانی ئێران بووە لە گێڵانەوە. لە کودەتاکەی ساڵی ١٩٢١ دا لە پۆستەکەی دوورخرایەوە، کە بە نھێنی پشتگیری لێکرد، بە سەرۆکایەتیی ڕەزاخان. خان ئەکبەر لایەنگرێکی سەرسەختی شۆڕشی دەستووری فارس بوو. بەھۆی ھاوکاریی دارایی ئەو کەسانەی کە خەباتیان بۆ دەسەڵاتێکی پاشایەتیی دەستوری دەکرد، زیندانی کرا. خان ئەکبەر نیشتمانپەروەرێکی سەرسەخت بوو، لە ماوەی سەرۆک وەزیرانی بەریتانیادا ڕەتیکردەوە ڕێککەوتنی ئێران لەگەڵ حکوومەتی بەڕیتانیا لە ساڵی ١٩١٩ جێبەجێ بکات. ڕێککەوتنی ساڵی ١٩١٩ ڕێککەوتنێکی یەکلایەنە بوو کە تەنھا سوودی بۆ بەڕیتانیا دەبێت و لە وەڵامی ڕەتکردنەوەی ئەو و دڵسۆزی بۆ وڵاتەکەی، ئینگلیزەکان بە سەرۆک وەزیرانی "ناکارامە" ناویان دەبرد.

## ئەمانەش ببینە

* بنەماڵەی قاجاڕەکان
* پێڕستی سەرۆک وەزیرانەکانی ئێران

## ئاماژەکان

## سەرچاوەی بەکارھاتوو
The following reference was used for the above writing: 'Alí Rizā Awsatí (علیرضا اوسطى)، *Iran in the Past Three Centuries* (*Irān dar Se Qarn-e Goz̲ashteh* - ایران در سھ قرن گذشتھ)، Volumes 1 and 2 (Paktāb Publishing - انتشارات پاکتاب، Tehran, Iran, 2003).  (Vol. 1),  (Vol. 2).

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئێران
پۆل:مردووانی ١٩٦٧
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٨
پۆل:سیاسەتوانانی ئێرانی
پۆل:مردووان
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی جیبراڵتار

**ھەڵبژاردەی تۆپی پێی جیبراڵتار** نوێنەرایەتی جیبراڵتار دەکات لە پاڵەوانێتییە نێودەوڵەتییەکانی تۆپی پێدا و لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی جیبراڵتارەوە سەرپەرشتی دەکرێت. جیبراڵتار یەکێکە لە نوێترین ئەندامەکانی یوفا و فیفا.

ھەڵبژاردەکە بە نازناوی "تیپی ٥٤" (Team 54) ناسراوە، چونکە بووە ٥٤ەمین ئەندامی یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا.

## مێژوو
### خەبات بۆ بەدەستھێنانی دانپێدانان

وێنۆک|تیپی براوەی جامی بازرگانانی ساڵی ١٨٩٥ی یانەی تۆپی پێی جیبراڵتار.

یەکێتیی تۆپی پێی جیبراڵتار لە ساڵی ١٩٩٧ داواکاریی پێشکەش بە فیفا کرد بۆ بوونە ئەندام، بەڵام بەھۆی دژایەتیی توندی ئیسپانیاوە، داواکارییەکەیان بۆ ماوەیەکی زۆر ڕەتکرایەوە. دوای خەباتێکی درێژی یاسایی و بردنەوەی دۆسیەکەیان لە دادگای وەرزشیی نێودەوڵەتی (CAS)، جیبراڵتار لە ساڵی ٢٠١٣ وەک ئەندامی ٥٤ەمینی یوفا وەرگیرا. دواتر لە ساڵی ٢٠١٦، بووە ٢١١ەمین ئەندامی فیفا.

وێنۆک|سندووقێکی پۆستە لە جیبراڵتار کە وەک ڕێزلێنانێک بۆ سەرکەوتنی یەکێتیی تۆپی پێی جیبراڵتار (GFA) بۆяغ کراوە، دوای ئەوەی لە ٢٤ی ئایاری ٢٠١٣ بووە ئەندامی تەواوی یوفا. وێنەگر: تۆمی فینلەیسن.

### یەکەم یاری و یەکەم سەرکەوتن

وێنۆک|ھەڵبژاردەی تۆپی پێی جیبراڵتار خەریکە یارییەکی دۆستانەی تۆپی پێ بەرامبەر ئیستۆنیا لە یاریگای ڤیکتۆریا لە ٥ی ئازاری ٢٠١٤ ئەنجام دەدات.

یەکەم یاریی فەرمیی جیبراڵتار دوای بوونە ئەندامی یوفا، لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ بوو بەرامبەر سلۆڤاکیا، کە بە ئەنجامێکی سەرسوڕھێنەری ٠-٠ کۆتایی ھات.

یەکەم سەرکەوتنی مێژوویی ھەڵبژاردەکە لە یارییەکی فەرمیدا لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بوو، کاتێک لە خولی نەتەوەکانی ئەورووپادا بە ئەنجامی ١-٠ لە ئەرمەنستانیان بردەوە لە دەرەوەی یاریگای خۆیان. سێ ڕۆژ دواتر، دووەم سەرکەوتنیان تۆمار کرد کاتێک بە ئەنجامی ٢-١ لە لیختنشتاینیان بردەوە.

### دۆڕانە مێژووییەکە
لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣، لە پاڵاوتنەکانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤، جیبراڵتار گەورەترین دۆڕانی مێژوویی خۆی و یەکێک لە گەورەترین دۆڕانەکانی مێژووی پاڵاوتنەکانی یۆرۆی تۆمار کرد کاتێک بە ئەنجامی ١٤-٠ بە فەڕەنسا دۆڕا.

## یاریگا
یاریگای سەرەکی و مێژوویی ھەڵبژاردەی جیبراڵتار بریتی بوو لە **یاریگای ڤیکتۆریا**. بەڵام بەھۆی ئەوەی ئەم یاریگایە ستانداردەکانی یوفای تێدا نەبوو، ھەڵبژاردەکە بۆ ماوەیەک یارییەکانی لە پورتوگال ئەنجام دەدا.

لە ئێستادا، یاریگای نوێی **یۆرۆپا سپۆرتس پارک** بووەتە یاریگای سەرەکیی ھەڵبژاردەکە، کە ستانداردەکانی یوفای تێدایە.

## یاریزانەکان
### زۆرترین بەشداری

*یاریزانە *'تۆخەکان*' ھێشتا یاری دەکەن.*

### گۆڵکاران

## سەرچاوەکان

لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی و سەرچاوەی فەرمیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی جیبراڵتار
پۆل:ھەڵبژاردە نیشتمانییەکانی ئەورووپا
پۆل:وەرزش لە جیبراڵتار
ناڕەزایەتییەکانی کانوونی یەکەمی ١٩٦٠ لە جەزائیر

**خۆپیشاندانەکانی ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٠** خۆپیشاندانێکی ئاشتییانە بوو کە تێیدا جەزائیرییەکان لە ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٠ ڕژانە سەر شەقامەکان، بۆ دووپاتکردنەوەی بنەمای چارەنووسی خۆنووسین بۆ گەلی جەزائیر لە دژی سیاسەتی ژەنەڕاڵ چارڵز دیگۆل کە جەزائیر بە بەشێک لە فەڕەنسا بھێڵێتەوە لە چوارچێوەی چەمکی جەزائیری جەزائیردا، لەلایەکەوە، و دژی ھەڵوێستی دانیشتووانی فەڕەنسی کە ھێشتا خەونیان پێیەوە دەبینی بیرۆکەی جەزائیرێکی فەڕەنسی، لە لایەکی ترەوە بوو. دەسەڵاتدارانی فەڕەنسا بە شێوەیەکی دڕندانە ئەم خۆپیشاندانانەیان سەرکوت کرد و بووە ھۆی گیانلەدەستدانی زۆرێک.

## ھۆکارەکانی خۆپیشاندانەکان
بەرەی ڕزگاری نیشتمانی جەزائیر و کۆلۆنیالیستەکان پێکەوە کاریان کرد بۆ پشتیوانی لە سیاسەتەکانی چارلز دیگۆل. دیگۆل پشتی بە جەزائیری فەڕەنسی بەست بۆ پشتیوانی لە سیاسەتەکانی و ڕێکخستنی خۆپیشاندان و پێشوازی لێکردن لە عەین تیمۆشنت لە ٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٠. کۆلۆنیالیستەکان کاریان کرد بۆ دژایەتیکردنی ئەمە بە ڕێکخستنی خۆپیشاندان و سەپاندنی فشار بەسەر جەزائیرییەکان بۆ وەڵامدانەوەی سیاسەتی دیگۆل کە جەزائیر بە گشتی لە چوارچێوەی فەڕەنسادا لەبەرچاو بگرن. بەرەی ڕزگاری نیشتمانیی بێلایەن نەبوو، بەڵکو بە ھێزێکی جەماوەریی زەبەلاحەوە ھاتە گۆڕەپانی ململانێکانەوە، درووشمی جەزائیرێکی سەربەخۆ و موسڵمانی لە دژی دروشمی دیگۆل (جەزائیر جەزائیرییە) و دروشمی کۆلۆنیالیستەکان (جەزائیر فەڕەنسییە) بەرزکردەوە.

### خۆپیشاندانەکان لە ڕۆژی ھەینی ٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٠ لە عەین تێمۆشنت
دوای گەیشتنی دیگۆل بە فڕۆکەخانەی زیناتە بە فڕۆکەی کاراڤێل، کاتژمێر ١١:٤٦ خولەکی بەیانی بە ھێلیکۆپتەر گەیشتە عەین تێمۆشنت، بە یاوەری وەزیری دەوڵەت بۆ کاروباری جەزائیر، جۆکس و عەمیدی گشتی، سەرۆکی ئەرکانی سوپای فەڕەنسا. ئەمە ھەشتەمین سەردان بوو لە جۆری خۆی بۆ جەزائیر و پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە پرسی جەزائیر لە ٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٠ەوە لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە لەژێر تاوتوێدا بوو، دوای تەوقەکردن لەگەڵ ئەو کەسانەی کە پێشوازییان لێکرد، بە سەرۆکایەتی سەرۆکی شارەوانی بەناوی ئۆرسێرۆ، دیگۆل وتارێکی کورتی پێشکەش کرد و تێدا ناوەڕۆکی سەردانەکەی بۆ عەین تێمۆشنت خستەڕوو؛ بەڵام وتارەکەی لە ڕێگەی بڵندگۆیەکەوە پەخش کرا. ئەمەش دڵی فەڕەنسییە ئامادەبووەکانی گۆڕەپانی تەنیشت ھۆڵی شارەوانی دڵخۆش نەبوو، کە دەستیان کرد بە ھاوارکردن و جنێودان بە دیگۆل و سیاسەتەکانی. خەڵکی ناوچەکە کە ھەروەھا لە گۆڕەپانەکەدا ئامادە بوون، دەرفەتی دەربڕینی ھەستەکانیان لەدەست نەدا، بە توندی پشتگیریان لە مافی ئازادی و سەربەخۆیی خۆیان کرد. لەو ساتەدا بۆ یەکەمجار لە عەین تەموشێنت ئاڵای نەتەوەیی ھەڵکرا، لەگەڵ دروشمی «جەزائیر جەزائیرییە» و «جەزائیر موسڵمانە». دواتر پێکدادانی توندوتیژ لە نێوان ھەردوولادا ڕوویدا و دواتر دەستگیرکردنی بەکۆمەڵ ڕوویدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناڕەزایییەکان لە جەزائیر
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی جۆرجیا

**ھەڵبژاردەی تۆپی پێی جۆرجیا** (بە جۆرجی: *საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები*)، کە بە نازناوی **خاچپەرستەکان** (ჯვაროსნები) ناسراوە، نوێنەرایەتی وڵاتی جۆرجیا دەکات لە پاڵەوانێتییە نێودەوڵەتییەکانی تۆپی پێدا و لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی جۆرجیا سەرپەرشتی دەکرێت.

ھەڵبژاردەکە دوای سەربەخۆیی وڵاتەکە لە یەکێتیی سۆڤیەت دامەزرا. گەورەترین دەستکەوتی مێژوویی بریتییە لە یەکەم سەرکەوتنیان بۆ پاڵەوانێتییەکی گەورە، کە جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤ بوو.

## مێژوو

وێنۆک|وێنەیەکی بەکۆمەڵی تیپی تۆپی پێی جۆرجیا تێک (Georgia Tech) لە ساڵی ١٩٠٧.

### ساڵانی سەرەتا و نەوەی یەکەم (١٩٩٠-٢٠٠٠)
دوای ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت، جۆرجیا یەکەم یاریی فەرمیی خۆی لە ٢٧ی ئایاری ١٩٩٠ بەرامبەر لیتوانیا ئەنجام دا. لە ساڵانی نەوەدەکاندا، "نەوەی زێڕین"ی یەکەمی ھەڵبژاردەکە دەرکەوتن، کە یاریزانانی بەناوبانگی وەک تێموور کیتسبایا، شۆتا ئارڤێلادزێ، و جیۆرجی کینکلادزێی لەخۆدەگرت. لەو ماوەیەدا، ھەڵبژاردەکە چەند ئەنجامێکی بەرچاوی بەدەستھێنا، وەک بردنەوەی ٥-٠ بەرامبەر وێڵز لە ساڵی ١٩٩٤. سەرەڕای بوونی ئەم یاریزانە بەھرەمەندانە، ھەڵبژاردەکە نەیتوانی بگاتە ھیچ پاڵەوانێتییەکی گەورە.

### سەردەمی سانیۆل و سەرکەوتنی مێژوویی (٢٠٢١-ئێستا)

وێنۆک|وێنەی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی جۆرجیا.

لە ساڵی ٢٠٢١، ئەستێرەی پێشووی فەڕەنسا، ویلی سانیۆل، بووە ڕاھێنەری ھەڵبژاردەکە. لەژێر سەرکردایەتیی ئەودا و بە بوونی ئەستێرەی نوێ، خڤیچا کڤاراتسخێلیا، ھەڵبژاردەکە پێشکەوتنێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی.

ڕێگای سەرکەوتنیان بۆ جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤ لە ڕێگەی خولی نەتەوەکانی ئەورووپاوە بوو. دوای ئەوەی وەک یەکەمی گرووپەکەیان لە ئاستی C سەرکەوتن، گەیشتنە قۆناغی پلەی ئۆفی پاڵاوتنەکان. لە یاریی پێш کۆتاییدا بە ئەنجامی ٢-٠ لە لۆکسمبۆرگیان بردەوە.

لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٤، لە یاریی کۆتایی پلەی ئۆفدا لە تبلیسی، ڕووبەڕووی یۆنان بوونەوە. دوای یەکسانبوونێکی بێ گۆڵ لە کاتی ئاسایی و زیادکراودا، جۆرجیا بە لێدانی یەکلاکەرەوەی سزاوە بە ئەنجامی ٤-٢ سەرکەوت و بۆ یەکەمجار لە مێژووی خۆیدا گەیشتە پاڵەوانێتییەکی گەورە. ئەم ڕۆژە بووە ڕۆژێکی مێژوویی و جەژنێکی نیشتمانی لە جۆرجیا.

وێنۆک|داریۆ سرنا لە کاتی جێبەجێکردنی لێدانێکی ڕاستەوخۆدا لە یاریی نێوان کرواتیا و جۆرجیا، لە چوارچێوەی پاڵاوتنەکانی یۆرۆی ٢٠١٢ (سپلیت، کرواتیا؛ ٣ی حوزەیرانی ٢٠١١).

لە یۆرۆی ٢٠٢٤، جۆرجیا بووە سوپرایزی پاڵەوانێتییەکە کاتێک لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا بە بردنەوەیەکی مێژوویی بە ئەنجامی ٢-٠ لە پورتوگال، سەرکەوت بۆ قۆناغی ١٦ و لەو قۆناغەدا بە ئەنجامی ٤-١ بە ئیسپانیا دۆڕا.

## یاریگا
یاریگای سەرەکی و نیشتمانیی ھەڵبژاردەی جۆرجیا بریتییە لە **یاریگای بۆریس پایچادزێ دینامۆ ئارێنا** لە پایتەختی وڵات، تبلیس. یاریگاکە جێگەی نزیکەی ٥٤،٢٠٢ ھاندەر دەبێتەوە.

## ڕکابەرییەکان
بەھۆی ھۆکاری سیاسی و مێژووییەوە، ھەڵبژاردەی جۆرجیا ڕکابەرییەکی توندی ھەیە لەگەڵ **ڕووسیا**. ھەروەھا، ڕکابەری لەگەڵ وڵاتانی دراوسێی قەوقاز، وەک **ئەرمەنستان** و **ئازەربایجان**، ھەیە.

## یاریزانەکان
### زۆرترین بەشداری

*یاریزانە *'تۆخەکان*' ھێشتا یاری دەکەن.*

### گۆڵکاران

## سەرچاوەکان

لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی، جۆرجی و سەرچاوەی فەرمیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی جۆرجیا
پۆل:ھەڵبژاردە نیشتمانییەکانی ئەورووپا
پۆل:وەرزش لە جۆرجیا
ڕەزمی ساوجوبڵاغ

**ڕەزمی ساوجوبڵاغ** یان **ھێرشی سمکۆ شکاک بۆ سەر مەھاباد**، ڕەزمێکی گەورە بوو لە سەردەمی ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩١٨–١٩٢٢) دژی حکوومەتی قاجاڕی لە ئێران. لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٢١ لە نزیک شاری مەھابادی ئێستا ڕوویدا، کە شارۆچکەیەکی ستراتیژییە لە باکووری ڕۆژاوای ئێران لە ڕۆژاوای دەریاچەی ورمێ. لەم ڕووبەڕووبوونەوەیەدا، سمکۆ شکاک و ھێزە کوردییەکانی، ھێرشێکیان بۆ گرتنی سەوچی بوڵاخ دەستپێکرد و سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوەیان بەدەستھێنا بە شکستپێھێنانی سەربازانی حکوومەتی ئێران. ئەو شەڕە زیانێکی زۆری بۆ ھێزە نەیارەکان کەوتەوە، لەوانە کوژرانی فەرماندەی سەرەکی مەلیکزادەھ و نزیکەی ٦٠٠ ژەندرمەی ئێرانی.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی کورد
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:سمکۆ شکاک
پۆل:شکاک
پۆل:مێژووی ئێران
پۆل:کوردەکانی ئێران
پۆل:کورد لە ئێران
پۆل:شەڕەکان
پۆل:ڕاپەڕینەکان
پۆل:مەھاباد
پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:دەیەی ١٩٢٠
پۆل:١٩٢١
پۆل:کوردستان
پۆل:قاجاڕەکان
پۆل:جیاییخوازی لە ئێران
کۆمەڵکوژیی کێلسی

**کۆمەڵکوژیی کێلسی** سەرھەڵدانی توندوتیژی بوو دژی جوولەکەکان کە لە ٤ی تەممووزی ١٩٤٦ لە شاری کێلسی لە پۆڵەندا ڕوویدا. سەربازانی پۆڵەندا و پۆلیس و ھاووڵاتییانی مەدەنی ھێرشیان کردە سەر بینایەک لە شەقامی ٧ پلانتی کە نزیکەی ١٥٠–١٦٠ جوولەکە ڕزگاربووی ھۆلۆکۆستی تێدابوو، ٤٢ جوولەکە کوژران و زیاتر لە ٤٠ی دیکەش برینداربوون. توندوتیژییەکان بەھۆی تۆمەتێکی درۆینەی ڕفاندنی منداڵەوە سەریھەڵدا، کە زیندووکردنەوەی ئەفسانەی خوێنی دژە جوولەکە بوو. ھەرچەندە ئیدیعای ڕفاندنەکە بە خێرایی ڕەتکرایەوە، بەڵام دەنگۆکان لەلایەن ھێزەکانی دەوڵەتەوە بڵاوکرانەوە و بووە ھۆی کۆبوونەوەی جەماوەرێکی دووژمنکارانە و دواتر ھێرشکردنە سەر بیناکە و دانیشتووانەکەی. ھەروەھا چەند جوولەکەیەک کە لە شەقامی پلانتی نیشتەجێ نەبوون لەو ڕۆژەدا لە شوێنێکی دیکەی شارەکەدا کوژران و دواتر لانیکەم دوو جوولەکە لە کاتی تێپەڕین بە وێستگەی شەمەندەفەری کێلسی کوژران.

ئەم پۆگرۆمە کەمتر لە ساڵێک دوای کۆتایی ھاتنی جەنگی جیھانیی دووەم ڕوویدا و بە خوێناویترین کردەوەی توندوتیژی دژی جوولەکەکان لە پۆڵەندای دوای جەنگ دادەنرێت. کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر کۆمەڵگەی جوولەکەکان ھەبوو، بووە ھۆی کۆچی بەکۆمەڵ لە ڕزگاربووانی ھۆلۆکۆست لەو وڵاتە. ھەروەھا ئەم ڕووداوە ئیدانەکردنی نێونەتەوەیی لێکەوتەوە و تا ئێستاش بابەتی لێکۆڵینەوەی مێژوویی و مشتومڕی گشتی ماوەتەوە. ڕاستەوخۆ دوای ڕووداوەکە، دەسەڵاتدارانی پۆڵەندا زنجیرەیەک دادگاییکردنیان ئەنجامدا و لە ئەنجامدا چەندین سزای لەسێدارەدان و زیندانیکردنیان بەسەردا سەپێندرا؛ بەڵام بەرپرسانی باڵای ئەمنی تەنھا لێکەوتەی سنوورداریان بەسەردا ھات و حکوومەتی کۆمۆنیستی سەرەتا ھەوڵیدا بە تاوانبارکردنی نەیارانی سیاسی بە توندوتیژییەکان، تاکو تاوانبارکردنەکە بگۆڕێت.

## سەرچاوەکان
ئەنیسە مەخلووف

**ئەنیسە ئەحمەد مەخلووف** (١٩٣٠ – ٦ی شوباتی ٢٠١٦)، ھاوسەری حافز ئەسەد سەرۆکی پێشووی سووریا. لە ساڵی ١٩٧١ تا ٢٠٠٠ وەک خانمی یەکەمی سووریا کاری کردووە. ٥ کوڕی ھەیە، یەکێکیان بەشار ئەسەدە، سەرۆکی پێشووی سووریایە لە ساڵی ٢٠٠٠ تا لە ساڵی ٢٠٢٤.  

ڕۆژنامەی ئیکۆنۆمیست ئەنیسە مەخلووفی بە «کەسایەتییەکی زەبەلاح» لەناو بنەماڵەی ئەسەد و حکوومەتی بەعس وەسف کردووە.  ئەو کاریگەرییەکی بەرچاوی لەناو حکوومەتدا ھەبوو، و یەکێک بوو لەو کەسە کەمانەی کە بەشار ئەسەد لەکاتی شۆڕشی سووریادا بە بەردەوامی ڕاوێژی پێدەکرد.  پێدەچێت لە سەرەتای شۆڕشی سووریادا داوای لە کوڕەکەی کردووە بە توندی مامەڵە لەگەڵ خۆپیشاندانەکان بکات و بە زۆر سەرکوتیان بکات. 

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠
پۆل:مردووانی ٢٠١٦
ڕووباری سپنە

وێنۆک|دیمەنی بەشی خۆراوای ڕووباری سپنە کە دەڕوانێتە باکوور بەرەو گوندی ئارادان و چیاکانی جۆزانە
**ڕووباری سپنە** دۆڵێکە لە ھەرێمی کوردستان، دوو زنجیرە چیای بچووکی تێدایە لە باکوور کە بەشێکن لە چیای زاگرۆس. دۆڵەکە لەلایەن زێی گەورەوە ئاودێری دەکرێت کە بەدرێژایی بەشی ڕۆژھەڵاتی دۆڵەکە دەڕژێت و بە زەوییە شاخاوییەکان لە بەشە ناوەندییەکەیدا لە دەوری ناوچەی ئامێدی تایبەتمەندە. 

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
باستکێ

**باستکێ** گوندێکی بچووکە لە ھەرێمی کوردستان لە پارێزگای دهۆک. گوندەکە پەیوەستە بە چەندین دۆزینەوەی شوێنەوارییەوە. 

## سەرچاوەکان

پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک
کێلسی

**کێلسی** (بە پۆڵەندی: Kielce) شارێکە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی پۆڵەندا و ژمارەی دانیشتووانی ١٨٩٬٩٠٣ کەسە (٢٠٢٥). ھەروەھا پایتەختی پارێزگای شویتۆکریسکییە لە ساڵی ١٩٩٩ەوە، کە پێشتر ناوچەیەکی ئیداریی ڤۆیڤۆدێشیپی کێلسی بووە (١٩١٩–١٩٣٩، ١٩٤٥–١٩٩٨). شارێکە دەکەوێتە ناوەڕاستی شاخەکانی شویتۆکریسکی، لە کەناری ڕووباری سیلنیکا لە بەشی باکووری کاونتی مێژوویی پۆڵەندا لە پۆڵەندای بچووک. ناوەندێکی گرنگە بۆ بەردی جیڕی، کێلسی ئێستا ناوەندێکی ئاڵوگۆڕ و بازرگانییە.

## جوولەکەکان
کێلسی وەک زۆرێک لە شارەکانی دیکەی ئەورووپا تا جەنگی جیھانیی دووەم ژمارەی دانیشتووانی جوولەکەیەکی بەرچاوی ھەبوو. بەپێی سەرژمێری ساڵی ١٨٩٧ی ڕووسیا، جوولەکەکان ٦٤٠٠ کەسیان پێکھێناوە لە کۆی ژمارەی دانیشتووانی ٢٣ ھەزار و ٢٠٠ کەس (نزیکەی لەسەدا ٢٧٪). لە سەروبەندی جەنگی جیھانی دووەمدا ٢٤ ھەزار جوولەکە دانیشتووی شاری کێلسی بوون کە نزیکەی یەک لەسەر سێی دانیشتووانی ئەو کاتە بوو. ڕاستەوخۆ دوای داگیرکاری ئەڵمانیا لە ئەیلوولی ١٩٣٩، ڕێوشوێن لە شێوەی غەرامەکردن، دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵی، کاری زۆرەملێ و ھاوشێوەکانی دژی جوولەکەکان گیرا. لە نیسانی ساڵی ١٩٤١ گێتۆی جوولەکەکان دامەزرا، ناوچەیەک کە جوولەکەکان بە جیا لە باقی دانیشتووان تێیدا دەژیا. زۆرێک لە جوولەکەکان ناچار بوون لەوێ بژین، زۆرێکیان ناچار بوون لە کارگەیەکی تەقەمەنی ئەڵمانی لە نزیکەوە کار بکەن. لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٤٢ لەناوبردنی گێتۆی جوولەکەکان دەستی پێکرد. تەنھا لە ماوەی پێنج ڕۆژدا مەزەندە دەکرێت دوو ھەزار جوولەکە لە ژیاندا ماونەتەوە لەوانەی لە کۆمەڵکوژییەکە ڕزگاریان بوو، پێش ئەوەی بگوازرێنەوە بۆ کەمپی کۆکردنەوەی ترێبلینکا، پاشان ڕەوانەی کەمپێکی تری کاری زۆرەملێ کران.

## ئەمانەش ببینە
* کۆمەڵکوژیی کێلسی

## سەرچاوەکان
ئۆپەراسیۆنی ڕاينھاردت

[وێنۆک|دیپۆرتکردنەوەی جووەکان بۆ [کەمپی ترێبلینکا|ترێبلینکا لە گێتۆ لە یدرزیۆڤ (١٦ی ئەیلوولی ١٩٤٢)]]
**ئۆپەراسیۆنی ڕاینھاردت** () ناوی ڕەمزی پلانی نھێنی ئەڵمانیا لە جەنگی جیھانیی دووەمدا بۆ لەناوبردنی جوولەکەکانی پۆڵەندی لە حکوومەتی گشتی پۆڵەندا کە لەلایەن ئەڵمانیاوە داگیرکرابوو. ئەم قۆناغە خوێناوییەی ھۆلۆکۆست بە ھێنانەکایەی کەمپی لەناوبردن بوو. تا دوو ملیۆن جوولەکە ڕەوانەی ئۆردوگاکانی بەلزێک و سۆبیبۆر و ترێبلینکا کران بۆ ئەوەی لە ژوورە غازییە دروستکراوەکاندا بکوژرێن. سەرەڕای ئەوەش، دامەزراوەی کوشتنی بەکۆمەڵ بە بەکارھێنانی زیکلۆن بی لە نزیکەی ھەمان کاتدا لە ئۆردوگای کۆکردنەوەی ماجدانێک و لە ئاوشڤیتزی دووەم-بیرکێناو، لە نزیک کەمپی ئاوشڤیتزی یەکەم کە پێشتر بۆ زیندانییە نەتەوەییەکانی پۆڵەندی دامەزراوە، پەرەی پێدرا.

## پێشینە
دوای ئەوەی شەڕی ئەڵمانیا و سۆڤیەت دەستیپێکرد، نازییەکان «چارەسەری کۆتایی بۆ پرسی جوولەکە»یان لە سەرتاسەری ئەورووپادا گرتە ئەستۆ. لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٤٢ لە کۆبوونەوەیەکی نھێنی سەرکردەکانی ئەڵمانیا بە سەرۆکایەتی ڕاینھاردت ھایدریچ، ئۆپەراسیۆنی ڕاینھاردت داڕێژرا؛ کە دەبێتە ھەنگاوێکی بەرچاو لە کوشتنی سیستماتیکی جوولەکەکان لە ئەورووپای داگیرکراودا، کە لە ناوچەی حکوومەتی گشتی پۆڵەندا دەستی پێکرد کە لەلایەن ئەڵمانیاوە داگیرکرابوو. لە ماوەی چەند مانگێکدا سێ کەمپی زۆر نھێنی (لە بێلزێک، سۆبیبۆر و ترێبلینکا) دروست کران بۆ ئەوەی ڕۆژانە دەیان ھەزار جوولەکە بە شێوەیەکی کارا بکوژن.

ئەم کەمپانە جیاواز بوون لە ئاوشڤیتز و مایدانێک کە سەرەتا وەک کەمپی کاری زۆرەملێ کاریان دەکرد پێش ئەوەی ئاسانکاری بۆ مردنی بەکۆمەڵ دابنرێت (ژووری گاز، سووتێنگە و ھتد) تەنانەت دوای ئەوەی بوون بە کەمپی مردن کە سووتێنگەیان تێدا جێگیرکرابوو، کەمپی وەک ئۆشڤیتز تاڕادەیەکی زۆر تایبەت بوون بۆ کاری زۆرەملێ. بە پێچەوانەی کەمپەکانی لەناوبردنی «تێکەڵاو»، کەمپەکانی لەناوبردنی ئۆپەراسیۆنی ڕاینھاردت ھیچ دیلێکیان نەھێشتەوە، تەنھا ئەوەندە نەبێت کە پێویست بوو بۆ پێشخستنی کوشتنی پیشەسازی کەمپەکە. زۆر کەم لە جوولەکەکان لە مردن ڕزگاریان بوو (بە تایبەتی تەنھا دوو کەس لە بێڵزێک). ھەموو قوربانییەکانی دیکە لە کاتی گەیشتنیان کوژراون.

ئامێری ڕێکخراوەیی پشت پلانی نوێی لەناوبردنەکە لەکاتی بەرنامەی «کوشتی بە بەزەیی»ی ئۆپەراسیۆنی تی ٤ کە لە ئابی ١٩٤١ کۆتایی ھات، کە زیاتر لە ٧٠ ھەزار پیاو و ژن و منداڵی کەمئەندامی پۆڵەندی و ئەڵمانی کوژران. ئەفسەرانی ئێس ئێس کە بەرپرسیار بوون لە ئۆپەراسیۆنی تی ٤، لەوانەش کریستیان ویرت، فرانز ستانگل و ئیرمفرید ئیبەرل، ھەموویان ڕۆڵی سەرەکییان پێدرا لە جێبەجێکردنی «چارەسەری کۆتایی» لە ساڵی ١٩٤٢.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھێنریک ھیملەر
خەدیجە بەکر

وێنۆک
**خەدیجە بەکر** ھونەرمەند و ئەکتەری سووری-کورد-کەنەدییە لە شاری مۆنتریال دەژی. کارەکانی لە بواری ڕاگەیاندندا ڕەنگدانەوەی ئەزموونەکانی خۆیەتی لە ئاوارەبوونی زۆرەملێ و شۆک، ھەروەھا لە ئاستی نێونەتەوەیییدا پێشانگای کردووە، لەوانە لە دامەزراوەی ئەتاسی لە شەقامی ئەلسێرکاڵ لە دوبەی؛ سێیەمین سێ ساڵەی نیونەتەوەیی ئەستەنبوڵ، تورکیا؛ شەشەمین کۆڕبەندی دۆکیۆمێنتاری ئاسیا، ڤانکۆڤەر، کەنەدا؛ دوازدەھەمین فێستیڤاڵی نیونەتەوەیی فیلمی دەربەدەری لە شاری یۆتۆبۆری لە سوید؛ بیست و حەوتەمین فێستیڤاڵی ڤیدیۆی خێرا لە شاری مارسیلیا لە فەرەنسا؛ پێشانگای یەکەمی ھونەری ھاوچەرخی سووریا، بەیرووت، لوبنان؛ ١٧ھەمین فێستیڤاڵی پەیوەندی وێنە، تۆرۆنتۆ، کەنەدا؛ ١٨ەمین بییەناڵی سیدنی، ئوسترالیا؛ شەشەمین فێستیڤاڵی UFTAA لە شاری مۆنتریال لە کەنەدا؛ دەیەمین فێستیڤاڵی نیونەتەوەیی فیلمی ڕەوەند لە شاری تۆرۆنتۆی کەنەدا؛ پێشانگەی ڕەنگەکانی نیوویۆرک، ئەمریکا؛ و پێشانگای فەرمی بە بۆنەی ڕۆڵی دیمەشق وەک پایتەختی ڕۆشنبیری عەرەبی یوونێسکۆ ٢٠٠٨، دیمەشق، سووریا - ھەروەھا پێشانگای گرووپی لە ڤیێنا، نەمسا؛ پاریس، فەڕەنسا؛ بەرلین، ئەڵمانیا؛ نیوودێلھی، ھیندستان؛ بەیرووت، لوبنان؛ لەندەن، بەریتانیا؛ نیوویۆرک و سانفرانسیسکۆ لە ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:دەرچووانی زانکۆی دیمەشق
پۆل:ھونەرمەندانی کورد
پۆل:زیندووان
دەستگیرکردن

**دەستگیرکردن** بریتییە لە زەوتکردنی ئازادی خەڵک، بەزۆری پەیوەندی بە لێکۆڵینەوە یان ڕێگریکردن لە تاوانەوە ھەیە، و بەمجۆرە دەستبەسەرکردنی کەسی دەستگیرکراو لە ڕێوشوێنێکدا وەک بەشێک لە سیستمی دادوەری تاوانکاری.  

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژکراو

[وێنۆک|350x350پیکسڵ|ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراو لەسەر شەقامێکی [عێراق تەقییەوە.]]

**ئۆتۆمبێلی بۆبمڕێژکراو** ئۆتۆمبێلێکە ئامێرێکی تێدایە بۆ تەقاندنەوە. لەوانەیە ئۆتۆمبێلەکە خۆکوژێکی تێدابێت یان بە کۆنتڕۆڵ بتەقێتەوە. چەکێکی ناسراوە لە تیرۆرکردن و ئۆپەراسیۆنە تیرۆریستییەکان و شەڕی گەریلادا، یان بۆ کوشتنی کەسەکە یان کەسانی ناو ئۆتۆمبێلە ئامانجدارەکە، یان کەسانی دەوروبەری شوێنی تەقینەوەکە، یان بۆ وێرانکردنی بیناکانی تەنیشت شوێنی تەقینەوەکە.

## سەرچاوەکان
کەمپی دیلەکانی جەنگ

[وێنۆک|زیندانیانی کۆمۆنیستی [کۆریای باکوور و چین لە کەمپی دیلەکانی جەنگی نەتەوە یەکگرتووەکان لە بووسان لەکاتی جەنگی کۆریا لە ساڵی ١٩٥١]]

**کەمپی دیلەکانی جەنگ** (زۆرجار بە کورتکراوەی **کەمپی دیلەکان**) شوێنێکە بۆ ڕاگرتنی چەکدارانی دووژمن کە وەک دیلەکانی جەنگ لەلایەن زلھێزێکی شەڕکەرەوە لەکاتی جەنگدا دەستگیرکراون.

جیاوازییەکی بەرچاو لە نێوان کەمپەکانی دیل، کەمپەکانی دەستبەسەرکردن و زیندانە سەربازییەکان ھەیە. کەمپی دیلەکانی جەنگ کە بە مەبەست دروستکراون لە نۆرمان کرۆس لە ئینگلتەرا لە ساڵی ١٧٩٧ لەکاتی جەنگەکانی شۆڕشی فەڕەنسا و زیندانی ئێچ ئێم دارتمور دەرکەوتن، کە لەکاتی جەنگەکانی ناپلیۆن دروستکراون، و لە ھەموو ململانێ سەرەکییەکانی ٢٠٠ ساڵی ڕابردوودا بەکارھێنراون. کەمپە سەرەکییەکان بۆ ھێزی دەریایی و دەریاوان و سەرباز و لەم دواییانەدا فڕۆکەوانانی ھێزی دووژمن بەکاردەھێنرێن کە لەکاتی شەڕێکی چەکداریدا یان ڕاستەوخۆ دوای شەڕێکی چەکداری لەلایەن ھێزێکی شەڕکەرەوە گیراون. و خەڵکی مەدەنی وەکو دەریاوانە بازرگانییەکان و پەیامنێرانی جەنگ لە ھەندێک ململانێدا زیندانی دەکرێن. بەپێی ڕێککەوتننامەی ژنێڤ لە ساڵی ١٩٢٩ سەبارەت بە دیلەکانی جەنگ، کە دواتر ڕێککەوتننامەی سێیەمی ژنێڤ جێگەی گرتەوە، ئەم جۆرە کەمپانە پێویست بووە کراوە بن بۆ پشکنین لەلایەن نوێنەرانی دەسەڵاتێکی بێلایەنەوە، بەڵام ئەمە ھەمیشە بە بەردەوامی جێبەجێ نەکراوە.

## سەرچاوەکان
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سلۆڤێنیا

**ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سلۆڤێنیا** (بە سلۆڤێنی: *Slovenska nogometna reprezentanca*)، کە بە نازناوی **کوڕەکان** (Fantje) ناسراوە، نوێنەرایەتی وڵاتی سلۆڤێنیا دەکات لە پاڵەوانێتییە نێودەوڵەتییەکانی تۆپی پێدا.

ھەڵبژاردەکە دوای جیابوونەوەی وڵاتەکە لە یوگۆسلاڤیا لە ساڵی ١٩٩٢ دامەزرا. سەرەڕای ئەوەی وڵاتێکی بچووکە، سلۆڤێنیا توانیویەتی چوار جار سەرکەوێت بۆ پاڵەوانێتییە گەورەکان: جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٠، جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢، جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠، و جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤.

## مێژوو

### نەوەی زێڕین (١٩٩٨-٢٠٠٢)
یەکەم سەردەمی زێڕینی تۆپی پێی سلۆڤێنیا لەژێر سەرکردایەتیی ڕاھێنەر سرێچکۆ کاتانێتس و بە بوونی یاریزانانی وەک زلاتکۆ زاھۆڤیچ، ئالێش چێە، و دژۆنی نۆڤاک دەستی پێکرد.

* **یۆرۆی ٢٠٠٠:** سلۆڤێنیا بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو گەیشتە قۆناغی پلەی ئۆف و بە بردنەوەیەکی دراماتیکی لە ئوکراینا، بۆ یەکەمجار لە مێژوویدا سەرکەوت بۆ پاڵەوانێتییەکی گەورە. لە یۆرۆی ٢٠٠٠، یارییەکی مێژووییان بەرامبەر یوگۆسلاڤیا ئەنجام دا، کە تێیدا ٣-٠ لە پێш بوون، بەڵام یارییەکە بە ٣-٣ کۆتایی ھات.
* **جامی جیھانی ٢٠٠٢:** دوای دوو ساڵ، ھەمان نەوە سەرکەوتنێکی تری مێژووییان تۆمار کرد و بە بردنەوە لە ڕۆمانیا لە قۆناغی پلەی ئۆف، گەیشتنە جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢.

### جامی جیھانی ٢٠١٠
دووەم نەوەی سەرکەوتووی ھەڵبژاردەکە لەژێر سەرکردایەتیی ڕاھێنەر ماتیاژ کێک دەرکەوتن. لە پاڵاوتنەکانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠، سلۆڤێنیا پلەی دووەمی لە گرووپەکەیدا بەدەستھێنا و لە قۆناغی پلەی ئۆفدا، بە شێوەیەکی سەرسوڕھێنەر لە ڕووسیایان بردەوە و بۆ دووەمجار گەیشتنە جامی جیھانی.

لە جامی جیھانی ٢٠١٠، یەکەم سەرکەوتنی مێژوویی خۆیان لە پاڵەوانێتییەکەدا تۆمار کرد کاتێک بە ئەنجامی ١-٠ لە جەزائیریان بردەوە.

### گەڕانەوە بۆ یۆرۆ ٢٠٢٤

وێنۆک|ھەڵبژاردەی ژێر ٢١ ساڵانی سلۆڤێنیا لە یاریی کۆتایی پاڵەوانێتیی یادەوەریی ڤالێری لۆبانۆڤسکی ٢٠١٥.

دوای چاوەڕوانییەکی درێژ، سلۆڤێنیا جارێکی تر لەژێر ڕاھێنەرایەتی ماتیاژ کێک و بە بوونی ئەستێرەی نوێ وەک یان ئۆبلاک و بێنیامین شێشکۆ، توانی سەرکەوێت بۆ جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤.

## یاریگا

وێنۆک|یاریگای ستۆژیتسە.

یاریگای سەرەکی و نیشتمانیی ھەڵبژاردەی سلۆڤێنیا بریتییە لە **یاریگای ستۆژیتسە** (Stadion Stožice) لە پایتەختی وڵات، لیوبلیانا. یاریگاکە جێگەی نزیکەی ١٦،٠٣٨ ھاندەر دەبێتەوە. ھەروەھا، **یاریگای لیودسکی ڤرت** لە ماریبۆر و **ئارێنا پترۆڵ** لە تسێلیێش بۆ ھەندێک یاری بەکارھاتوون.

## ڕکابەرییەکان
ڕکابەریی سەرەکیی سلۆڤێنیا لەگەڵ **کرواتیا**یە. بەھۆی دراوسێیەتی و مێژووی ھاوبەش لە یوگۆسلاڤیا، یارییەکانی نێوانیان ھەمیشە ھەستیاریی تایبەتی ھەیە. ھەروەھا، ڕکابەری لەگەڵ وڵاتانی تری یوگۆسلاڤیای پێشوو، وەک **سڕبیا**، ھەیە.

## یاریزانەکان
### زۆرترین بەشداری

### گۆڵکاران

## سەرچاوەکان

لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی، سلۆڤێنی و سەرچاوەی فەرمیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سلۆڤێنیا
پۆل:ھەڵبژاردە نیشتمانییەکانی ئەورووپا
پۆل:وەرزش لە سلۆڤێنیا
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سان مارینۆ

**ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سان مارینۆ** (بە ئیتاڵی: *Nazionale di calcio di San Marino*) نوێنەرایەتی وڵاتی سان مارینۆ دەکات لە پاڵەوانێتییە نێودەوڵەتییەکانی تۆپی پێدا. بەھۆی ئەوەی بچووکترین ئەندامی یوفایە لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە، ھەڵبژاردەکە بە یەکێک لە لاوازترین ھەڵبژاردەکانی جیھان دادەنرێت و لە مێژووی خۆیدا تەنھا دوو یاریی بردووەتەوە.

## مێژوو
### ساڵانی سەرەتا و گۆڵە ١٠ چرکەییەکە
یەکەم یاریی فەرمیی سان مارینۆ لە پاڵاوتنەکانی یۆرۆی ١٩٩٢ بوو بەرامبەر سویسرا. بەڵام بەناوبانگترین سات لە مێژووی سەرەتایاندا لە ١٧ی تشرینی دووەمی ١٩٩٣ بوو لە یارییەکدا بەرامبەر ئینگلتەرا. ھێرشبەر، داڤیدێ گوالتیێری، دوای تەنھا **٨.٣ چرکە** لە دەستپێکی یارییەکە گۆڵێکی تۆمار کرد، کە بۆ ماوەیەکی زۆر وەک خێراترین گۆڵی مێژووی پاڵاوتنەکانی جامی جیھانی مایەوە. ھەرچەندە یارییەکەیان بە ٧-١ دۆڕاند، بەڵام ئەو گۆڵە بووە ساتێکی ئەفسانەیی.

### یەکەم سەرکەوتن (٢٠٠٤)
دوای چاوەڕوانییەکی درێژ، لە ٢٨ی نیسانی ٢٠٠٤، سان مارینۆ یەکەم سەرکەوتنی مێژوویی خۆی تۆمار کرد کاتێک لە یارییەکی دۆستانەدا بە ئەنجامی ١-٠ لە لیختنشتاینی بردەوە. تاکە گۆڵی یارییەکە لەلایەن ئەفسانەی وڵاتەکە، ئاندی سێلڤا، تۆمار کرا.

### خاڵی مێژوویی و دووەم سەرکەوتن (٢٠٢٠-٢٠٢٤)

وێنۆک|وێنەی تیپی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سان مارینۆ پێш یارییەکەیان بەرامبەر سلۆڤاکیا (٢٠٢٤).

لە وەرزی ٢٠٢٠-٢٠٢١ی خولی نەتەوەکانی ئەورووپا، سان مارینۆ یەکەم خاڵی مێژوویی خۆی لە یارییەکی فەرمیدا بەدەستھێنا کاتێک بە ئەنجامی ٠-٠ لەگەڵ جیبراڵتار یەکسان بوو.

لە ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤، دوای ٢٠ ساڵ چاوەڕوانی، سان مارینۆ دووەم سەرکەوتنی مێژوویی و یەکەم سەرکەوتنی خۆی لە یارییەکی فەرمیدا تۆمار کرد کاتێک لە خولی نەتەوەکانی ئەورووپادا، دیسانەوە بە ئەنجامی ١-٠ لە لیختنشتاینی بردەوە. ئەم سەرکەوتنە بووە جێی خۆشحاڵییەکی گەورە لە جیھانی تۆپی پێدا.

## یاریگا
alt=Stadio_Olimpico_(Serravalle)|وێنۆک

یاریگای سەرەکی و نیشتمانیی ھەڵبژاردەی سان مارینۆ بریتییە لە **یاریگای سان مارینۆ** (پێشتر بە یاریگای ئۆڵۆمپی ناسرابوو) لە شاری سێراڤالێ. یاریگاکە جێگەی نزیکەی ٦،٦٦٤ ھاندەر دەبێتەوە.

## یاریزانەکان
### زۆرترین بەشداری

*یاریzanە *'تۆخەکان*' ھێشتا یاری دەکەن.*

### گۆڵکاران

## سەرچاوەکان

لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی، ئیتاڵی و سەرچاوەی فەرمیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سان مارینۆ
پۆل:ھەڵبژاردە نیشتمانییەکانی ئەورووپا
پۆل:وەرزش لە سان مارینۆ
ئەدۆلف ئایشمان

**ئەدۆلف ئایشمان** (١٩ی ئازاری ١٩٠٦ – ١ی حوزەیرانی ١٩٦٢) بەرپرسێکی باڵا بووە لە ڕایشی سێیەم و ئەفسەر بووە لە ھێزە تایبەتەکانی ئەڵمانیا، سەربازانی زریان. وەک سەرۆکی گێستاپۆ بەرپرسیار بوو لە ڕێکخستنە لۆجستییەکانی ئامادەکردنی پێداویستییەکان بۆ ھاووڵاتیانی مەدەنی لە ئۆردوگاکانی کۆکردنەوە و لەناوبردنیان کە ئەوکات بە چارەسەری کۆتایی ناسرابوو.  

## گرنگترین کارەکان
* ڕێکخستنی دیپۆرتکردنەوەی جوولەکەکان:
ئایشمان سەرکردایەتی ڕاگواستنی زیاتر لە یەک ملیۆن و ٥٠٠ ھەزار جوولەکە لە وڵاتانی جۆربەجۆری ئەورووپاوە بۆ کەمپەکانی لەناوبردن، وەک ئاوشڤیتز، لەوێ کوژران.
* بەرپرسی بەشی کاروباری جوولەکەکان لە فەرمانگەی سەرەکی ئاسایشی ڕایش:
بەرپرسیار بوو لە چاودێریکردنی چالاکییەکانی جوولەکەکان و ڕێکخستنی کۆچی زۆرەملێ و ڕاگواستن.
* بەشداریکردن لە کۆنفرانسی وانسی (١٩٤٢):
کۆنووسی ئەم کۆنفرانسەی نووسیوە، کە تێدا سەرکردەکانی نازییەکان بڕیاریاندا کۆمەڵکوژیی جوولەکەکان ئەنجام بدەن.
* ھەماھەنگی ڕاگواستن لە چەند وڵاتێک:
لەوانەش سلۆڤاکیا، ھۆڵەندا، فەڕەنسا، بەلجیکا، یۆنان و باکووری ھەنگاریا، کە بە شێوەیەکی کەسیی سەرپەرشتی ڕاگواستنی نزیکەی ٤٤٠ ھەزار جوولەکەی ھەنگاری بۆ ئاوشڤیتز کردووە لە ساڵی ١٩٤٤.
* ھاوکاری لەگەڵ ڕێکخراوە تاوانبارەکانی نازی:
وەکو ھێزەکانی ڕەشەبا (SA) و ئامێری ئەمن (SD) و گێستاپۆ.

## دوای جەنگ
ئایشمان بە نھێنی بەرەو چەند وڵاتێک ھەڵات تا لە ئەرژەنتین نیشتەجێ بوو، لەوێ خۆی لەژێر ناو و ناسنامەیەکی نوێدا خۆی شاردەوە، خۆی لە ھەر دەرکەوتنێک بەدوور دەگرت کە ڕەنگە ئاشکرای بکات یان ناسنامەی ڕاستەقینەی خۆی ئاشکرا بکات. ئەمەش تا ساڵی ١٩٦٠ بەردەوام بوو، کاتێک بریکارەکانی مۆساد دەستگیریان کرد و گواسترایەوە بۆ ئیسرائیل، لەوێ دادگایی کرا و سزادرا و لە ساڵی ١٩٦٢دا لەسێدارە درا، دواتر تەرمەکەی سووتێنرا و خۆڵەمێشەکەی فڕێدرایە دەریای ناوەڕاست.

## دادگاییکردنی لە ئیسرائیل
لە ١١ی ئایاری ١٩٦٠، بریکارەکانی مۆسادی ئیسرائیل سەرکەوتوو بوون لە ڕفاندنی ئەدۆلف ئایشمانی نازی لە ئەرژەنتین. لە ئیسرائیل دادگایی کرا و لە ساڵی ١٩٦٢ لە سێدارە درا.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٦
پۆل:مردووانی ١٩٦٢
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئاڵمانی لە نەمسا
محەممەدمەھدی تێھرانچی

**محەممەدمەھدی تێھرانچی** (؛ ٢١ی ئازاری ١٩٦٥ – ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥) فیزیکزانی تیۆریک و زانایەکی ئەتۆمیی ئێرانی بوو. ئەو لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥دا لە کاتی هێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران کوژرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٢٠٢٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥
پۆل:مردووان بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل
پۆل:مامۆستای زانکۆ ئێرانییەکان
پۆل:فیزیکزانانی ئێرانی
پۆل:زانایانی ئێرانی
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:تیرۆرکردنەکانی مۆساد
ھێرش بۆ سەر کڵێسای مار ئیلیاس

لە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥، لانیکەم ھێرشبەرێک تەقەمەنییەکی لەناو کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی یۆنانیی مار ئیلیاس لە دیمەشقدا تەقاندەوە، کە بەھۆیەوە لانیکەم ٣٠ کەس کوژران و ٥٤ کەسی دیکەش بریندار بوون.
وەزارەتی ناوخۆی سووریا ڕای گەیاند کە دەوڵەتی ئیسلامی بەرپرسیاری ھێرشە خۆکوژییەکەیە، ھاوکات سەرایا ئەنسارولسوننە بەرپرسیارێتیی ھێرشەکەی لەئەستۆ گرت.

## وردەکاری ڕووداوەکان
بەگوێرەی ئاژانسی ھەواڵی سووریا، کە بابەتێکی بڵاوکردووەتەوە، تەقینەوەکە بە پشتێنەیەکی تەقینەوە لەناو کڵێسای سانت ئیلیاس لەکاتی مەراسیمی ئیلاھی لە کاتژمێر ٧:٢٠ی ئێوارەی ڕۆژی یەکشەممە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ ڕوویداوە. پەیامنێری کەناڵەکە بڵاویکردەوە، خۆکوژێک لەناو کڵێساکەدا خۆی تەقاندووەتەوە. سەرچاوەکانی دیکە باسیان لەوە کردووە کە دوو کەس بەشدارییان لە ھێرشەکەدا کردووە و یەکێکیان خۆی تەقاندووەتەوە. ھێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ گەمارۆیەکی ئەمنییان لە دەوروبەری ناوچەکەدا سەپاند.

بەگوێرەی ئاماری وەزارەتی تەندروستی سووریا، ھێرشەکە بووەتە ھۆی گیانلەدەستدانی ٢٥ ھاووڵاتی مەدەنی، لەنێویاندا منداڵ و برینداربوونی ٦٣ی دیکە. ھەروەھا تەقینەوەکە بەشێکی وێرانکاری کڵێساکەشی لێکەوتەوە.

## سەرچاوەکان
لەتیفە درووبی

**لەتیفە ئەلدرووبی** یان **لەتیفە ئەلشەرع** (لەدایکبووی ١٩٨٤) خانمی یەکەمی سووریایە، لە دوای دەستنیشانکردنی ھاوسەرەکەی،  ئەحمەد شەرع وەک سەرۆکی کۆماری سووریا لە قۆناغی ئینتقالی، لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥، دوای ڕووخانی ڕژێمی ئەسەد لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤.

## ژیان

لەتیفە کچی سەمیر کوڕی ناییف ئەلدرووبی لە شارۆچکەی قەریەتەین لە پارێزگای حومس لە بنەماڵەیەکی ناسراوی ناوچەکە لەدایکبووە. دەگوترێت ئەمە ھەمان بنەماڵەی ئەلدرووبییە لە حومس کە ژمارەیەک بەرپرس و کەسایەتی دیاری لێوە سەریان ھەڵداوە. دەوترێت یەکێک لە باوباپیرانی عەلائەددین ئەلدرووبییە کە دوایین سەرۆک وەزیران بووە لە سەردەمی شا فەیسەڵی شای سووریا. لەتیفە پسپۆڕی زمان و ئەدەبی عەرەبییە و بڕوانامەی ماستەری لە ئەدەبی عەرەبی بەدەستھێناوە.

لەتیفە ژیانێکی تایبەتی دەپارێزێت دوور لە دەرکەوتنی گشتی، سەرەڕای بوونی ھاوسەرەکەی لە میدیاکان. ئەحمەد شەرع لە دیدارێکدا لەگەڵ شاندێکی ژنانی سووری نیشتەجێی ئەمریکا، لەتیفەی وەک تاکە ھاوسەری خۆی بە ئامادەبووان ناساند و ئەو دەنگۆیانەی لە سۆشیال میدیا بڵاوبووەوە کە باس لەوە دەکەن سێ ژنی ھەیە، ڕەتکردەوە. دەوترێت دایکی سێ منداڵە.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤
پۆل:زیندووان
بەرەی فەتح شام

**بەرەی فەتح شام** گرووپێکی جیھادی سەلەفییە و لە شەڕی ناوخۆیی سووریا دژی حکوومەتی سووریا و ھاوپەیمانەکانی شەڕیان کردووە. سەرکردەکەی ئەبوو محەممەد ئەلجولانی بوو. ئەم گرووپە دوای ھەڵوەشاندنەوەی ناوی بەرەی نوسرە لێنرا و لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦ پێکھێنرا. ئەو گرووپە نوێیە دەڵێ، ھیچ پەیوەندییەکیان بە ھیچ لایەنێکی دەرەکییەوە نییە، ئامانجیشیان ئەوەیە لەگەڵ گرووپە جیھادییەکانی دیکە یەکبگرن لە پێناو «پاراستنی شۆڕشی سووریا».

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
حکوومەتی ڕزگاریی سووریا

**حکوومەتی ڕزگاریی سووریا** حکوومەتێکی جێگرەوەیی دی فاکتۆیە و سەر بە شۆڕشی سووریایە، کە پێش ڕووخانی ڕژێمی بەشار ئەسەد ناوچە ئازادکراوەکانی پارێزگای ئیدلیبی بەڕێوەبردووە. حکوومەتەکە لە سەرەتای مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ پێکھێنرا. دوابەدوای ئەوە چەند ھەفتەیەک ململانێی نێوان حکوومەتی نوێ و حکوومەتی کاتی سووریا بەدوای خۆیدا ھێنا و ڕاپۆرتەکان باس لەوە دەکەن کە ھەییەی تەحریر شام بە شێوەیەکی تاکلایەنە چەند ئەنجومەنێکی ناوخۆیی ھەڵوەشاندەوە کە لەلایەن حکوومەتی کاتی سووریاوە پاڵپشتی دەکران لە باکووری ڕۆژاوای سووریا. حکوومەتی ڕزگاریی سووریا لەلایەن سەرۆکوەزیرانی سووریا عەلی کدە (لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ەوە) سەرۆکایەتی دەکرا، کە لەلایەن دەستەیەکی یاسادانانەوە بە ناوی **ئەنجومەنی گشتی شوورا** ھەڵبژێردرا، کە لەلایەن مستەفا مووسا لە ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٠ەوە سەرۆکایەتی دەکرا، تا مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەییەی تەحریر شام
حازم شەرع

**حازم شەرع** (لەدایکبووی ١٩٧٥) سیاسەتوان و پارێزەرێکی سووریە و بە وەکالەت بەڕێوەبەری دەسەڵاتی وەبەرھێنانی سووریایە.  ئەو لە براکەی بەناوی ئەحمەد شەرع سەرۆکی سووریا تەمەنی زیاترە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:دەرچووانی زانکۆی دیمەشق
پۆل:زیندووان
پۆل:پارێزەرە سووریەکان
عومەر شووغری

**عومەر ئەحمەد محەممەد شووغری** (١٤ی ئایاری ١٩٩٥، تەرتووس، سووریا) پەنابەرێکی سوورییە و وتاردەری گشتی و چالاکوانی مافی مرۆڤە. ئێستا وەک بەڕێوەبەری کاروباری دەستبەسەرکراوان بۆ تیمی فریاکەوتنی سووریا کاردەکات. ئەو بە ھەوڵەکانی بۆ ھوشیارکردنەوەی خەڵک سەبارەت بە پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ لە سووریا ناسراوە، بە ئەزموونی تایبەتی خۆی لە ئەشکەنجەدان و برسێتی لەسەر دەستی حکوومەتی سووریا لە ماوەی سێ ساڵی دەستبەسەرکردنیدا. 

لە گوندی بەیزا، لە ناحیەی بانیاس سەر بە پارێزگای تەرتووسی سووریا لەدایکبووە، لە تەمەنی پانزە ساڵیدا لە سەردەمی شۆڕشی سووریادا دەستگیرکراوە و نزیکەی سێ ساڵ لە زیندانەکانی ڕژێمی سووریادا بەسەر بردووە، لەوێ لە زیندانی سەیدنایە و زیندانە سەختەکانی دیکەدا تووشی ئەشکەنجە و مامەڵەی خراپ بووە. ناوبراو لە ساڵی ٢٠١٥ بە نەخۆشی سیل لە زیندان ئازاد کرا و دواتر بۆ چارەسەرکردن ڕووی لە تورکیا کرد و دواتر بۆ سوێد و لەوێ خوێندنی تەواو کرد.

لە دامەزراوە نێونەتەوەییەکانی وەک ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان و ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا چەندین وتاری پێشکەش کردووە، ھەروەھا لە زانکۆی جۆرج تاون لە ئەمریکا خوێندنی کارگێڕی خوێندووە.

ناوبراو وەک ڕێزلێنانێک بۆ ھەوڵەکانی مافی مرۆڤ لە سوێد خەڵاتی سەرکردایەتی وەرگرتووە و بە دەنگێکی دیار دادەنرێت لە تیشک خستنە سەر ئازارەکانی دەستبەسەرکراوان لە زیندانەکانی ڕژێمی سووریا و لە بەدواداچوون بۆ دادپەروەری.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥
پۆل:زیندووان
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ڕۆمانیا

**ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ڕۆمانیا** (بە ڕۆمانی: *Echipa națională de fotbal a României*)، کە بە نازناوی **سێ ڕەنگەکان** (Tricolorii) ناسراوە، نوێنەرایەتی وڵاتی ڕۆمانیا دەکات لە پاڵەوانێتییە نێودەوڵەتییەکانی تۆپی پێدا.

ڕۆمانیا یەکێکە لەو چوار ھەڵبژاردە ئەورووپییەی کە بەشدارییان لە یەکەمین جامی جیھانیی فیفا لە ساڵی ١٩٣٠ کرد. گەورەترین دەستکەوتی مێژوویی ھەڵبژاردەکە بریتییە لە گەیشتنیان بە قۆناغی چارەکی کۆتایی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤.

## مێژوو

وێنۆک|یاریی نێوان ڕۆمانیا-بولگاریا ٣-٢. کۆستیکا مارینێسکو (١)، ئاندرێ ڕادولێسکو (٢)، میکی میھایلێسکو (٣)، باراتکی — ڕاھێنەر (٤)، گیکا پترێسکو (٥)، تودۆر ڤاسیلێ — سەرپەرشتیار (٦)، میھای فلامارۆپۆل (٧)، مۆیسێ ڤاس (٨)، یولیۆ فارکاش (٩)، یۆسیف ڕیتەر (١٠)، ترایان یۆنێسکو (١١)، دومیترێسکووی سێیەم (١٢)، یۆرداکێ (١٣).

### ساڵانی سەرەتا و یەکەم جامی جیھانی
ھەڵبژاردەی ڕۆمانیا یەکەم یاریی فەرمیی خۆی لە ساڵی ١٩٢٢ ئەنجام دا. لە ساڵی ١٩٣٠، لەسەر بانگھێشتی شا کارۆلی دووەم، ھەڵبژاردەکە بەشداری لە یەکەمین جامی جیھانی لە ئوروگوای کرد و بووە یەکێک لە دامەزرێنەرانی ئەو پاڵەوانێتییە.

### نەوەی زێڕین و جامی جیھانی ١٩٩٤

وێنۆک|ھەڵبژاردەی ڕۆمانیا پێش یارییەکەیان بەرامبەر جەزائیر لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤.

سەردەمی زێڕینی تۆپی پێی ڕۆمانیا لە ساڵانی نەوەدەکانی سەدەی بیستەم بوو، بە دەرکەوتنی نەوەیەکی ناوازە لە یاریزانان کە لەلایەن ئەفسانەی گەورە، گۆرگی ھاجییەوە، سەرکردایەتی دەکران.

لە جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ڕۆمانیا جیھانی بە ئاستە بەرزەکەی سەرسام کرد. دوای سەرکەوتن لە قۆناغی کۆمەڵەکان، لە قۆناغی ١٦دا ڕووبەڕووی ئەرژەنتینی پێشوو بوونەوە. لە یارییەکی مێژووییدا، بە ئاستێکی نایابی گۆرگی ھاجی و ئیلی دومیترێسکو، بە ئەنجامی ٣-٢ سەرکەوتن.

لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا، دوای یەکسانبوونێکی دراماتیکی لەگەڵ سوێد، بە لێدانی یەکلاکەرەوەی سزاوە ماڵئاواییان لە پاڵەوانێتییەکە کرد.

### جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٠
باشترین ئەنجامی ڕۆمانیا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا لە ساڵی ٢٠٠٠ بوو. لە "گرووپی مەرگ"دا لەگەڵ پورتوگال، ئەڵمانیا، و ئینگلتەرا، لە دوا خولەکەکانی یاریی کۆتاییدا بە لێدانێکی سزای یۆنێل گانیا، بە ئەنجامی ٣-٢ لە ئینگلتەرایان بردەوە و سەرکەوتن بۆ قۆناغی چارەکی کۆتایی، کە تێیدا بە ئیتاڵیا دۆڕان.

## یاریگا

وێنۆک|ئارێنا ناسیۆنالە یاریگایەکی تۆپی پێیە و سەقفەکەی دەکرێتەوە و دادەخرێت لە بوخارێست، ڕۆمانیا. لە ساڵی ٢٠١١ لەسەر شوێنی یاریگای نیشتمانیی پێشوو کرایەوە، کە لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ و ٢٠٠٨دا ڕووخێنرا.

یاریگای سەرەکی و نیشتمانیی ھەڵبژاردەی ڕۆمانیا بریتییە لە **ئارێنا ناسیۆنالە** (Arena Națională) لە پایتەختی وڵات، بوخارێست. یاریگاکە لە ساڵی ٢٠١١ کرایەوە و جێگەی نزیکەی ٥٥،٦٣٤ ھاندەر دەبێتەوە.

## ڕکابەرییەکان
ڕکابەریی سەرەکی و مێژوویی ڕۆمانیا لەگەڵ **ھەنگاریا**یە. ئەم ڕکابەرییە ڕەھەندێکی قووڵی سیاسی و مێژوویی ھەیە کە دەگەڕێتەوە بۆ کێشەی ناوچەی ترانسیلڤانیا. یارییەکانی نێوانیان ھەمیشە پڕ لە گرژی و حەماسەتە.

## یاریزانەکان

### زۆرترین بەشداری

### گۆڵکاران

## سەرچاوەکان
لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی، ڕۆمانی و سەرچاوەی فەرمیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:هەڵبژاردەی تۆپی پێی ڕۆمانیا
پۆل:هەڵبژاردە نیشتمانییەکانی ئەورووپا
پۆل:وەرزش لە ڕۆمانیا
پۆل:تۆپی پێ لە ڕۆمانیا
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئایرلەندای باکوور

**ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئایرلەندای باکوور** (بە ئینگلیزی: *Northern Ireland national football team*) نوێنەرایەتی ئایرلەندای باکوور دەکات لە پاڵەوانێتییە نێودەوڵەتییەکانی تۆپی پێدا.

ھەڵبژاردەکە سێ جار بەشداری لە جامی جیھانیی فیفادا کردووە و لە یەکەم بەشدارییدا لە ساڵی ١٩٥٨ گەیشتە قۆناغی چارەکی کۆتایی. ھەروەھا، لە ساڵی ٢٠١٦ بۆ یەکەمجار سەرکەوت بۆ جامی نەتەوەکانی ئەورووپا.

## مێژوو

وێنۆک|ھالمستاد، ٨ی حوزەیرانی ١٩٥٨. یاریی نێوان ئایرلەندای باکوور و چیکۆسلۆڤاکیا لە یاریگای ئۆریانس ڤاڵ لە ھالمستاد (جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨). ویلبور کوش-ی ئایرلەندای باکوور تاکە گۆڵی یارییەکەی لە خولەکی ٢٠دا تۆمار کرد.

### ساڵانی سەرەتا و دابەشبوون
ھەڵبژاردەی ئایرلەندای باکوور لە بنەڕەتدا وەک ھەڵبژاردەی «ئایرلەندا» لە ساڵی ١٨٨٢ دامەزرا، کە چوارەم کۆنترین ھەڵبژاردەی نیشتمانییە لە جیھاندا. دوای دابەشبوونی ئایرلەندا لە ساڵی ١٩٢١، یەکێتیی تۆپی پێی ئایرلەندا (FAI) لە باشوور دامەزرا. بۆ ماوەیەک، ھەردوو یەکێتییەکە (IFA و FAI) بانگەشەی نوێنەرایەتیکردنی تەواوی ئایرلەندایان دەکرد، بەڵام لە ساڵی ١٩٥٤دا، فیفا بڕیاری دا کە ھیچ کام لە ھەڵبژاردەکان ناتوانن بە ناوی «ئایرلەندا» یاری بکەن و ناوی فەرمییان بووە «ئایرلەندای باکوور» و «کۆماری ئایرلەندا».

### جامی جیھانی ١٩٥٨
یەکەم سەردەمی زێڕینی ھەڵبژاردەکە لە جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨ بوو. لەژێر سەرکردایەتیی ڕاھێنەر پیتەر دۆھێرتی و کاپتن دانی بلانچفلاوەر، و بە بوونی گۆڵپارێزی ئەفسانەیی ھاری گرێگ، ئایرلەندای باکوور سەرکەوت بۆ قۆناغی چارەکی کۆتایی و بووە بچووکترین وڵات کە گەیشتبێتە ئەو قۆناغە، ڕیکۆردێک کە تا ساڵی ٢٠١٨ مایەوە.

### سەردەمی بیلی بینگام (١٩٨٢ و ١٩٨٦)
لەژێر سەرکردایەتیی ڕاھێنەر بیلی بینگام، ئایرلەندای باکوور دوو جار لەسەریەک سەرکەوت بۆ جامی جیھانی. لە جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢، بە بردنەوەیەکی مێژوویی ١-٠ لە ئیسپانیای میواندار، جیھانیان تووشی شۆک کرد و وەک یەکەمی گرووپەکەیان سەرکەوتن.

### سەرکەوتن بۆ یۆرۆی ٢٠١٦

وێنۆک|ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئایرلەندای باکوور، پێش یارییەکەیان لەگەڵ بولگاریا، سۆفیا، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١.

دوای چەندین ساڵ لە چاوەڕوانی، لەژێر ڕاھێنەرایەتی مایکڵ ئۆنیڵ، ئایرلەندای باکوور بۆ یەکەمجار لە مێژووی خۆیدا سەرکەوت بۆ جامی نەتەوەکانی ئەورووپا لە ساڵی ٢٠١٦. لەو پاڵەوانێتییەدا، بە بردنەوە لە ئوکراینا، وەک یەکێک لە باشترین ھەڵبژاردەکانی پلەی سێیەم، گەیشتنە قۆناغی ١٦.

## یاریگا

وێنۆک|دیمەنێکی ناوەوەی پڕۆژەی نۆژەنکردنەوەی یاریگای ویندسۆر پارک لە کاتێکدا نزیکە لە تەواوبوون.

یاریگای سەرەکی و نیشتمانیی ھەڵبژاردەی ئایرلەندای باکوور بریتییە لە ویندسۆر پارک (Windsor Park) لە پایتەختی وڵات، بێڵفاست. یاریگاکە جێگەی نزیکەی ١٨،٥٠٠ ھاندەر دەبێتەوە.

## ھاندەران
ھاندەرانی ھەڵبژاردەکە بە "سوپای سەوز و سپی" (Green and White Army - GAWA) ناسراون. ئەوان بە دڵسۆزی و پەرۆشی و ھەڵسوکەوتی نموونەییان ناسراون و چەندین جار خەڵاتی "باشترین ھاندەر"یان لەلایەن یوفاوە پێ بەخشراوە. سروودی "Will Grigg's on Fire" لە یۆرۆی ٢٠١٦ ناوبانگێکی جیھانیی پەیدا کرد.

## یاریزانەکان
### زۆرترین بەشداری

*یاریزانە *'تۆخەکان*' ھێشتا یاری دەکەن.*

### گۆڵکاران

## سەرچاوەکان

لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی و سەرچاوەی فەرمیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئایرلەندای باکوور
پۆل:ھەڵبژاردە نیشتمانییەکانی ئەورووپا
پۆل:وەرزش لە ئایرلەندای باکوور
شۆڕشی شیعەکانی عێراق ١٩٣٥–١٩٣٦

**ڕاپەڕینەکانی ڕوومەیسە و دیوانیە لە ساڵی ١٩٣٥** یان **ڕاپەڕینەکانی شیعەی عێراق** پێکھاتبوو لە زنجیرەیەک ڕاپەڕینی ھۆزەکانی شیعە لە ناوچەی فوراتی ناوەڕاست دژی دەسەڵاتی سوننە باڵادەستی شانشینی عێراق. لە ھەموو یاخیبوونێکدا وەڵامی حکوومەتی عێراق ئەوە بوو کە ھێزی سەربازی بەکاربھێنێت بۆ لەناوبردنی یاخیبوون و سەرکوتکردنی شۆڕش.
ئەرکی ئیداری سەرکوتکردنی ڕاپەڕینەکە کەوتە ئەستۆی ژەنەڕاڵ بەکر سدقی، ھەمان ئەو کەسەی کە بەرپرسیار بوو لە کۆمەڵکوژیی سێمێل لە ١٩٣٣. ھەروەھا لەو ساڵەدا ڕاپەڕینی ھاوتەریب دژی سەربازیکردن لە ناوچەکانی باشووری کوردستان و چیای شنگال (زۆربەی ئێزدی بوون) سەریھەڵدا.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان