open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شێرمەن ئەلێکسی

**شێرمەن جۆزێف ئەلێکسی** (٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٦) شاعر، نووسەر و دەرھێنەری فیلمی ئامریکاییە. ئەو لە نیشتنگەی «سپۆکەین» کە تایبەت بە سوورپێستەکانە لە دایک بووە و لەوێش گەورە بووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:شاعیرانی ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:شاعیرە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دوو جەمسەرییان ھەیە
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
کێڤین ڕەد

**کیڤن رود** لەدایکبووی ٢١ی ئەیلوولی ١٩٥٧ ، کیڤن سیاسەتمەداری ئوسترالییە ، لەئێستادا و لەوەتەی ٢٦ی ئایاری ٢٠١٣ سەرۆک وەزیرانی وڵاتی ئوسترالیا و سکرتێری گشتی حیزبی کرێکارانی ئوسترالیا هاودەمیش پێشتر هەردوو پۆستی وەرگرتبوو یەکەمیان پێشتر سەرۆکوەزیرانی ئوسترالیا بوو لەماوەی ٢٠٠٧ تا ٢٠١٠ وە پێشتریش سکرتێری حیزبی کرێکارانی ئوسترالیا بووە لەماوە ٢٠٠٦ تا ٢٠١٠.

پۆل:زیندووان
پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئۆسترالیا
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئۆسترالیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئوسترالیا
پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز
پۆل:ئوسترالییەکانی بەڕەگەز ئیری
پۆل:کۆماریخوازەکانی ئوسترالیا
سوپای ئازادی عێراق

**سوپای عێراقی ئازاد** (بە عەرەبی:الجيش العراقي الحر) ڕێکخراوێکە لە پارێزگای موسڵ و پارێزگای ئەنبار پێکھێنراوە، وا دەزانرێت کەسانی دامەزرێنەری ئەم سوپایە ھەمان دامەزرێنەرانی **سوپای سوریای ئازاد** بن وە ھەندێک ژێدەر باس لەوە دەکەن تەها دلێمی دامەزرێنەری ئەم سوپایەیە, ھاوکات سوپاکە پشتگیری لە سوپای ئازادی سوریا کرد لە شەڕی ناوخۆییی سووریا.

## سەرچاوە

پۆل:گرووپە سەربزێوەکان لە عێراق
ئەلقاعیدە لە عێراق

thumb|ئاڵای ئەلقاعیدە
thumb|یەکێ لەکارە تیرۆریستییەکانی ئەم گرووپە

**ئەلقاعیدە لە عێراق** یان **ئەلقاعیدە لە میزۆپۆتامیا** یان **ئەلتەوحید وەلجیھاد لەبیلاد ئەلڕافیدەین** یان **قاعیدەت ئەلجیھاد لەبیلاد ئەلڕافیدەین** گرووپێکی  ناسراو بوون لەجیھاندا، خۆیان بەھاوپشتی ڕێکخراوی قاعیدە دەناساند، یەکەم ئامانجیان وەدەرنانی ھێزەکانی ئەمریکا بوو لە عێراق وە ئامانجی دووەم دامەزراندی دەوڵەتێکی ئیسلامییە لە عێراق و ڕووخاندنی حکوومەتی ئێستای عێراق، لە ئاکامی ئەم ئامانجانەیان چەندین کردەوەی تیرۆریستییان ئەنجام داوە لەوێنەی تەقاندنەوەی تەقەمەنی و تیرۆرکردنی نەیارانی گرووپەکە و تیرۆرکردنی سەربازەکانی ئەمریکا، ئەبوو موسعەب ئەلزەرقاوی یەکێک بوو لە پێشەوایانی ئەم کۆمەڵەیە بوو کە جەنگی لەدژی ئەمریکا ڕاگەیاندبوو لە ساڵی ٢٠٠٦ بەدەستی ھێزەکانی سوپای ئەمریکی کوژرا.

پێشتر ئەم گرووپە لەژێر ناوی جەماعەتی تەوحید وەلجیھاددا کاریان دەکرد، بەڵام دواتر بوونە بەشێک لە ئەلقاعیدە.

## پاش کوژرانی ئەلزەرقاوی
ڕۆژی ٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٦ سەرکردەی ڕێکخراوی ئەڵقاعیدە ئەبوو موسعەب ئەلزەرقاوی و ڕاوێژکاری ڕۆحی شێخ عەبدولڕەحمان، ھەردووکیان بەھۆی ھێرشی ئاسمانی ئەمریکاوە بەدوو بۆمبی ٥٠٠ پاوەندی (٢٣٠ کگم) بۆسەر خانوویەکی لەنزیک بەعقوبە کوژران. پاشان سەرکردایەتی ئەو گروپە لەلایەن ئەبو ئەیوبی میسری ناسراو بە ئەبو حەمزە ئەلموھاجیر ەوە بە سەرکردای ئەو گروپە دائەنرا و دوای ماوەیەک و لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ دا گرووپەکە ھەڵوەشایەوە و لەبری ئەم دەوڵەتی ئیسلامیی عێراق دامەزرا.

## سەرچاوەکان


پۆل:ئیسلام لە عێراق
پۆل:تیرۆریزم لە عێراق
پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٤ لە عێراق
پۆل:گرووپە ئیسلامییەکان
پۆل:ڕێکخراوە جیھادییەکان
پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون
تاھیتی

thumb|تاهیتی لەسەر نەخشە
**تاهیتی** دورگەیەکە یان وڵاتێکە دەکەوێتە باشووری ئۆقیانووسی پاسیفیک وە بەشێکیشە لە پۆلینیسیای فەڕەنسا ، شاری پاپیتی گەورەترین شار و پایتەختی تاهیتییە ، تاهیتییەکان بەزمانەکانی فەڕەنسی و تاهیتی دەدوێن.

پۆل:تاھیتی
پۆل:وڵاتەکان
دێ

[وێنۆک|دێی ماسیەر شیخ سەر بە [سەقز (شارستان)|سەقز]]
وێنۆک|دێ
**دێ**، **گوند** یان **لادێ** کۆمەڵێک ماڵە کە لە نزیکی یەک دەژین. دانیشتووانیان لەنێوان سەد بۆ ھەزار کەسدایە، و بەزۆری سەر بە یەک تیرە یان ھۆزن یان یەک بەرەبابن، یان لە چەند بەرەباب و ھۆزێکی جیاواز پێکھاتوون. لەڕووی کارگێڕییەوە لەلایەن ئەنجومەنی دێ (موختار) بەڕێوە دەبرێت. لە کۆندا لەلایەن ئاغا و کوێخاوە بەڕێوەبراوە.

کاتێک مرۆڤ لە سەرەتاکاندا بەرەو شارستانیەتی و کشتوکاڵ پێشکەوتووە یەکەم یەکەی نشتەجێبوونی بە دێ دەستی پێکردووە و پاشان بەرەو شارۆچکە و شار، زیاتر خەڵکی دێ بە کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییەوە خەریکن؛ و کلتور و ڕەفتار لە دێیەکەوە بۆ دێیەکی تر جیاوازە یان زۆر لەیەکترەوە نزیکن.

## جۆرەکانی دێ
بەشێوەیەکی سەرەکی پێکھاتوون لە دوو جۆر:
* **دێیە بڵاوەکان**
* **دێیە کۆکان**

## کیشوەری ئاسیا
**ھیند**

مەھاتما گاندی دەڵێت (گیانی ڕاستەقینەی ھیندەکان لە دیھاتدایە)، لە ٧٤٪ دانیشتووانی ھیند لە دێیەکاندا دەژین، ژمارەی دێیەکانی ھیند دەکاتە (٦٣٨٣٦٥) دێ لە سەرژمێری ساڵی (٢٠٠١) وڵاتی ھیند، بەجیاوازی گەورە و بچووکی دێیەکان. لە دێیەکانی ھیندا بەھۆی جیاوازی ئاینییەوە چەند شوێنێکی ئاینی ھەیە لە مزگەوت و دێڕ و کەنیسە.

**[[کۆماری گەلی چین]]**
لە وڵاتی چین دێیەکان بەیەکەیەکی بنەڕەتی ڕێکخراوە بۆدانیشتوانی، کە بەنزیکەی دوو ملیۆن کیلۆمەتری چوارگۆشەی خاکی چینی گرتوەتەوە دەکاتە ٢٠٪ی خاکی ئەم وڵاتە، ژمارەی دانیشتووانی دێیەکانی ئەم وڵاتە دەکاتە پێنج سەد ملیۆن کەس بەپێی سەرژمێری ساڵی (٢٠٠٤)ی چین.

**ھەرێمی کوردستان**
هەرچەندە دێیەکانی کوردستان ڕازاوە و دڵڕفێنن دانیشتوانی میواندۆستن وە بەروبوومی پڕ تام و جیاواز بەرهەم دێنن بەڵام بە چەند هۆکارێك بەشێکی زۆری دێیەکان بەرەو چۆڵ بوون و بچووک بوونەوە دەچن، ئەویش بە گوێنەدانی حکوومەتی ھەرێم بە پێشخستنی بواری کشتوکاڵ و ساخ نەبوونەوەی بەرھەمی خۆماڵی، لە حەفتا و ھەشتاکانی سەدەی ڕابووردودا حکوومەتی بەعس نزیکەی چوار ھەزار دێی ئەم ھەرێمەی وێرانکرد و سەدەھا دێی بە عەرەب کرد، ئەم ھۆکارانە وەھای کرد کە بارودۆخی دێیەکان نەچنەوە باری ئاسایی.

## سەرچاوەکان

پۆل:جوگرافیای گوندی
پۆل:جوگرافیای شاری
پۆل:گوندەکان
پۆل:دێیەکان
ڕۆژگیران

چەپ|٢٢٠px|وێنۆک|ڕۆژگیران ١٩٩٩ فەرڕەنسا
چەپ|وێنۆک|ڕۆژگیرانی تەواو- ۱۱ی ئابی ۱۹۹۹ ، کۆتایترین ڕۆژگیرانی ته‌واو له‌ سه‌ده‌ی بیسته‌م، کوردستانیش ده‌گرێته‌وه‌
**ڕۆژگیران** یان **خۆرگیران** () کاتێک ڕوو دەدات کە مانگ دەکەوێتە نێوان خۆر و زەوی، بەم شێوەیە سێبەری مانگ دەکەوێتە سەر بەشێک لە گۆی زەوی و تاریکی دەکات.

ئەم دیاردەیە کاتێک ڕوو دەدات کە خۆر و مانگ و زەوی بکەونە سەر یەک ھێڵی ڕاست و لە شوێن یەک ڕیز بن، واته‌ کاتی مۆقاره‌نه‌ی مانگ، که‌ ساڵێ دوو تا سێ جار ڕوو ده‌دات ودیمەنێکی سه‌رنجڕاکێش پێشکه‌ش به‌ هۆگرانی سروشت ده‌کات.

لە ڕۆژگیرانی تەواودا ناوەڕاستی خۆر بە شێوەی بازنەیەکی ڕەش و دەوروبەرەکەی ڕووناک دەردەکەوێت.

## وشە ھاوتاکان
لە زمانی کوردیدا ئەم وشانە بۆ دیاردەی ڕۆژگیران ھاتووە: 
*خۆر گیران 
*ڕۆژگرتن 
*ڕۆژ خەیرین 
*تاوگیرسە 
*Rojgirtin
## ھەندەسەی ڕۆژگیران
چەپ|٢٢٠px|وێنۆک|'''A'''ڕۆژگیرانی ته‌واو
*  '''B'''ڕۆژگیرانی ئاڵقه‌یی
*  '''C'''ڕۆژگیرانی بچووک

زەوی لە دەور خۆر و   مانگ لە دەور زەوی، لە سەر خولگەی ھێلکەیی  ھەڵدەسووڕێن. نیوتیرەی خولگەی ھەڵسووڕانی زەوی بە دەور خۆر( ١٥٠ ملوێن کم) چوارسەد ھێندەی نیوتیرەی ھەڵسووڕانی مانگ بە دەور خۆرە. خودی خۆریش ٤٠٠ ئەوەندەی مانگە. ئەم دۆخە بۆتە ھۆی ھاوئەندازە دیار بوونی خۆر و مانگ لە سەر گۆی زەوی.
## جارەکانی ڕۆژگیران
نزیک سی ڕۆژ دەخایێنێ مانگ یەک جار بە دەور زەویدا ھەڵبسووڕێ  و مانگی نۆ ھەڵبێت.

ئەگەر خولگەی ھەڵسووڕانی زەوی لە دەور خۆر و مانگ بە دەور زەوی لە یەک ئاراستەدا بوایێ، ئەوە مانگێ جارێ ڕۆژگیران ڕووی دەدا، بەلام لادانی ٥ پلەکی دوو ئاراستەکە لە یەک، دەبێتە ھۆی تێپەڕینی مانگ بە سەر یا خواری خۆردا  و لە زۆربەی مانگەکاندا ئەم دیاردەیە ڕوو نادات.

ساڵانە تەنیا دوو تا سێ جار دیاردەی ڕۆژگیران لە سەر گۆی زەوی ڕوودەدات.
## جۆرەکانی ڕۆژگیران

چەپ|٢٠٠px|وێنۆک|ڕۆژگیرانی ئاڵقەیی لە کاشیمای ژاپۆن‏‏‏
*ڕۆژگیرانی ئاڵقەیی
*ڕۆژگیرانی تەواو
چەپ|٢٢٠px|وێنۆک|ڕۆژگیرانی تەواو‏‏‏
*ڕۆژگیرانی کەم
*ڕۆژگیرانی تێکەڵ
## بگاری ڕۆژگیران
چەپ|220px|وێنۆک|
لە نێوان ڕۆژگیراندا، بە ھۆی بزووتنی مانگ و ھەڵسووڕانی زەوی، سێبەری مانگ  له‌ ڕۆژاواوه‌ تا ڕۆژھەڵاتی زەوی  دەپێوێ، بەم گەشتە، گەشتی تەواو گیران دەبێژن، ھەرکەسێ کە لەم مه‌سیره‌دا بێ ڕۆژگیران بە شێوەی تەواو دەبینێت، ئەم بگارە تا ٣٠٠ کم درێژە و نزیکەی نیو لەسەدی گۆی زەوی دەگرێتەوە.
## ڕۆژگیران لە مێژوودا
چەپ|٢٥٠px|وێنۆک|ڕۆژگیران، ١٥٧١ ئەوروپا‏‏‏
بە درێژایی مێژوو ڕۆژگیران وەک دیاردەیەکی سەیر و سەمەر چاوی لێکراوە. زۆربەی ژیارە کۆنەکان ئەم دیاردەیان بە شتێکی نەحس و قۆشمە دەزانی و کۆمەڵێک خوڕافاتیان لە دەوری کۆ ده‌کرده‌وه‌.

چینییەکان پێیان وابوو لە کاتی ڕۆژگیراندا ھەژدیھایێ خۆرەکە قووت دەدا. لە زۆرێک شوێندا ڕۆژگیرانیان بە بەڵا و نەھامەتی دەزانی. ھیندییەکان لە کاتی خۆرگیراندا تا مل خۆیان نوقمی ئاو دەکرد تا بەم کارە گوایە یارمەتی خۆر بدەن لە دەست ھەژدیھا ڕزگاری بێت.

خەڵک لە کۆندا لە ڕۆژگیران دەترسان، چون نەیاندەزانی چۆن ڕوو دەدات.
## گرنگی زانستی ڕۆژگیران
## سەیر کردنی ڕۆژگیران
چەپ|وێنۆک|چاویلکەی تایبەت بۆ تەماشاکردنی ڕۆژگیران‏‏‏
## دۆزینی ڕۆژگیران و وێنە ھەڵگرتنی

## سەرچاوە
https://web.archive.org/web/20160806022413/https://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D8%B3%D9%88%D9%81

پۆل:گەردوون
پێڕستی میرنشین و وڵاتە کوردییەکان

ئەمە پێڕستی خانەدان، میرنشین و وڵاتە کوردییەکانە.

## میرنشینە پێشووەکان
*ھەزەبانی (٩٠٥، ورمێ و ھەولێر)
*شوانکارە (١٠٢٠–١٢٠٠، چیاکانی زاگرۆس)
*شەدادی (٩٥١–١١٩٩ یان ١٢٠٠، باشووری قەوقاز)
*ڕەوەندی (٩٥٥–١٠٧١، تەورێز و مەراغە)
*ھەزەبانی (٩٤٣–١٠٦٣، ورمێ و ھەولێر)
*مەروانی (٩٨٣–١٠٩٦، ئامەد)
*کاکەوەیھی (١٠٠٨–١١٤١، ئەسفەھان و یەزد)
*میرنشینی گێل (١٠٤٩، گێل)
*شکاک (١١٨٠، باکووری پارێزگای ورمێ)
*حەسنەوییەکان (٩٥٩–١٠٩٥، کرماشان)
*سوارچاکانی جەفایی (١١١٤، نێوان ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستان)
*عەنازی (٩٩١–١١١٧، کرماشان)
*دەوڵەتی ئەییووبی (١١٧١–١٣٤١، کوردستان، یەمەن، حیجاز، لیبیا، میسر و شام)
*میرنشینی بنگۆل (١٢٣١–١٨٦٤، چەولیگ، باکووری کوردستان)
*میرنشینی حەسکیف (١٢٣٢–١٥٢٤، حەسکیف)
*میرنشینی کلس (١٢٦٤–؟، کلیس و حەلەب)
*گەرمیانییەکان (١٣٠٠–١٤٢٩، ڕۆژاوای ئەنادۆڵ، کوتاھیا)
*میرنشینی مەلکیشی (١٣١٠–١٦٦٣، چەمشگەزەک)
*میرنشینی زیرقان (١٣٣٥، باکووری مێردین)
*زەکەریاکان (١١٦١–١٣٦٠، ناوچەکانی وڵاتی جۆرجیا)
*ھەزارئەسپ (١١١٥–١٤٢٤، زنجیرەچیاکانی زاگرۆس)
*قۆچگری (١٣٦٠–١٣٧٠، ناوەڕاست و ڕۆژاوای باکووری کوردستان)
*میلان (١٣٨٠، نزیک ئازەربایجانی ڕۆژاوا)
*میرنشینی مەحموودی (١٤٠٦–١٨٣٩، وان و ھەکاری)
*میرنشینی پازۆکی (١٤٩٩، دەوروبەری خنووس، ئەرچیش، بازید و نەخچیڤان)
*میرنشینی برادۆست (١٥١٠، ڕەواندز)
*میرنشینی پنیانشی (١٥٤٨، سەڵماس و سۆمای)
*ویلایەتی شارەزوور (١٥٥٤–١٨٦٢، شارەزوور)
*میرنشینی سلێمان (١٥٦٠–١٨٣٨، پاسوور و سلیوانا)
* میرنشینی ئەردەڵان (١١٦٩–١٨٦٧)
*میرنشینی بابان (١٦٤٩–١٨٥١، ھەرێمی سلێمانی)
*میرنشینی سۆران (کۆتایی سەدەی ١٤–١٨٣٥، ڕەواندز)
*میرنشینی حەکاری (١٣٨٠–١٨٤٥، ئێستا باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیا)
*میرنشینی بادینان (١٣٣٩–١٨٤٣، ئامێدی)
*میرنشینی بۆتان (١٣٣٠–١٨٥٥، جزیر)
*میرنشینی موکریان (کۆتایی دەیەی ١٤٠٠ ھەتا ناوەڕاستی دەیەی ١٨٠٠)
*زەندییەکان (١٧٥٠–١٧٩٤)
*خانەدانی تەورێز (١٧٥٧–١٧٩٩، دەوروبەریی تەورێز)
*میرنشینی شرڤان (١٢٩٠–١٥٠٨ دواتر ١٨٤٠–؟، شرڤان، باکووری کوردستان)
*ئەیالەتی کوردستان (١٨٤٦–١٨٦٧، ئامەد و بەشێک لە ناوچەکانی باکووری کوردستان)
*سانەکانی ھەورامان

## وڵاتە پێشووەکان
* دەوڵەتی کوردی (١٩١٨–١٩١٩)
* شانشینی کوردستان (١٩٢١–١٩٢٤ و ١٩٢٥)
* کوردستانی سوور (١٩٢٣–١٩٢٩)
* ئۆکروگی کوردستان (١٩٣٠)
* کۆماری ئارارات (١٩٢٧–١٩٣٠)
* کۆماری کوردستان (١٩٤٦–١٩٤٧)
* کۆماری کوردیی لاچین (١٩٩٢)
* میرنشینی ئیسلامیی بیارە (٢٠٠١–٢٠٠٣)

## ھەنووکە
*ھەرێمی کوردستان (١١ی ئازاری ١٩٧٠–)
**حکوومەتی ھەرێمی کوردستان (٤ی تەمموزی ١٩٩٢–)
* خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا یان خۆبەڕێوەبەریی ڕۆژاوا (٢٠١٣–)

## ئەمانەش ببینە
* میرنشینە کوردییەکان

## پەراوێز

## بەستەرە دەرەکییەکان
* نەخشەی مێژوویی: ھەرێم و مەڵبەندە سیاسییە کوردییە داواکراەکان، ١٩١٩-٩٨


File:Kurdistan1920.png|کوردستانی سەربەخۆ بە پێی پەیمانی سیڤەر  (لە ١٩٢٠)
File:Red kurdistan 1923 1929.png|کوردستانی سوور (١٩٢٣–١٩٢٩)
File:Autonomous Region Kurdistan-en.png|ھەرێمی کوردستان


پۆل:خانەدانە کوردییەکان
پۆل:میرنشینە کوردییەکان
پۆل:بزووتنەوەی سەربەخۆییی کوردستان
تارق عەزیز

[وێنۆک|تارق عەزیز لەگەڵ [ڕۆناڵد ڕەیگنی سەرۆکی پێشووی ئامریکا]]

**تاریق عەزیز** یان **میخائیل یووحەنا** (بە ئاشووری: ܛܐܪܩ ܥܙܝܙ) (لەدایکبووی ٢٨ی نیسانی ١٩٣٦ –
٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥) کەسایەتی سیاسی کلدانی و ڕۆژنامەنووس عێراقی و ئەندام لە حیزبی بەعس، لەماوەی (١٩٨٣–١٩٩١) وەزیری دەرەوەی عێراق بووە و لەماوەی (١٩٧٩–٢٠٠٣) جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق بووە و تارق عەزیز یەکێک بووە لە ڕاوێژکارە نزیکەکانی سەددام حوسێنی سەرۆکی پێشووی عێراق و سکرتێری حیزبی بەعسی عێراق.

## ژیان

تاریق عەزیز لە ٢٨ی نیسانی ساڵی ١٩٣٦ لە شارۆچکەی تلکێف لە باکووری مووسڵ لە خێزانێکی کلدانی کاسۆلیکی لەدایک بووە. ناوی لەدایکبوونی میخائیل یووحەنا بوو، بەڵام دواتر گۆڕی بۆ تاریق عەزیز. لە تەمەنی دە ساڵیدا لەگەڵ خێزانەکەی ڕوویان لە بەغدا کردووە و لەوێ خوێندنی تەواو کردووە. لە کۆلێژی ئاداب لە زانکۆی بەغدا ئینگلیزی خوێندووە، لە ساڵی ١٩٦٣ دەرچووە، پێش ئەوەی پەیوەندی بە حیزبی بەعسەوە بکات لە پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو، وەک ڕۆژنامەنووس کاری کردووە، ھەروەھا چالاکییە سیاسی و میدیاییەکانی لەناو ئەو حیزبەدا دەستپێکردووە.

## ھەوڵی تیرۆرکردن

لە مانگی نیسانی ساڵی ١٩٨٠ لە دەروازەی سەرەکی زانکۆی ئەلموستەنسریە بووە ئامانجی ھەوڵی تیرۆرکردن. ئەندامێکی حیزبی دەعوەی ئیسلامیی لەکاتی ئامادەبوونی خوێندکارانی زانکۆ، نارنجۆکێکی دەستی بە کاروانەکەیدا فڕێدرا و بەھۆیەوە دەستی بریندار بوو و چەند کەسێکی دیکەش بریندار بوون. حکوومەتی عێراق لەو کاتەدا حیزبی دەعوەی تۆمەتبار دەکرد کە لەپشت ئەو ھەوڵە و بە پشتگیری ئێرانی دەزانی.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦
پۆل:مردووانی ٢٠١٥
پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا
پۆل:ئاشوورییەکانی عێراق
ڕەنگکوێری

وێنۆک|کەسێک کە ڕەنگکویری ھەبێت ناتوانێت ژمارەی "٦"ی ئینگلیسی لە ناو ئەم وێنەدا ببینێت.
**ڕەنگکوێری** نەخۆشییەکی میراتییە. کەسێکی تووشی ڕەنگکوێری بووە ناتوانێت ڕەنگەکان لە یەک جیا بکاتەوە و بە جێی ئەو ڕەنگانە کە نایبینێت، شەبەنگێک ڕەنگ لە نێوان تووسی و ڕەشدا دەبینێت.

## پەراوێز

پۆل:ڕەنگ
پۆل:تێکچوونی بینین و کوێربوون
کامبیز حوسێنی

**کامبیز حوسێنی** ئەکتەر، ھەنەکچی، نووسەر و پێشکەشکاری ڕادیو و تەلەڤیزیۆنی خەڵکی ئێرانە و ئێستا لە نیویۆرک دەژی. پێشکەشکاری  بەرنامەی تەلەڤیزیۆنیی پارازیت بوو کە لە ساڵی ٢٠٠٩ ھەتا ٢٠١٢ لە بەشی فارسیی دەنگی ئەمریکا بڵاو دەبۆوە و زیاتر لە ٣٠ میلیۆن بینەری لە گشت جیھاندا ھەبوو و ئێستا بەرنامەی پۆلیتیک بە ڕێوە دەبا. ھەروەھا پۆدکاستێکی حەفتانە بە ناوی *لە ساعت ٥ی ئێوارە*، کە سەبارەت بە مەسەلەی مافی مرۆڤ لە ئێرانە بەرھەم دەھێنێ.

## پەراوێز

## بەستەر بۆ دەرەوە

* 
* پێگەی ڕەسمیی کامبیز حوسێنی
* پەڕەی ڕەسمیی کامبیز حوسێنی لەسەر فەیسبوک
* پەڕەی ڕەسمیی کامبیز حوسێنی لەسەر تویتەر
* پەڕەی ڕەسمیی کامبیز حوسێنی لەسەر گووگڵ پڵەس

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
ئایبووپرۆفێن

**ئیبۆپرۆفێن** (Ibuprofen) ، دەرمانێکی دژەھەوی ناسترۆئیدییە، کە بۆ ھێور کردنەوەی نیشانەکانی ئارتریتیس ( ھەوکردنی جومگە)، دیسمینۆریا (سووڕی مانگانەی ژاناوی) ، ھەڵمەتەکانی نەخۆشی نیقریس و ئازارەکانی نێو وەرزش و ھەروەھا وەک دژەتا و ئازارشکێن بە تایبەت لە ئازارەکانی ھەودا بە کار دێت.

ئەم دەرمانە زۆرتر بە ناوی جێنێریکی بروفێن (Brufen) ناسراوە،  ئادویل (Advil)، مۆترین (Motrin) و نورفێن (Nurofen) لە ناوە جێنێریکەکانی تری ئەون.
ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی ئەم دەرمانەی لە ڕیزی دەرمانە سەرەکییەکانی خۆی داناوە. ئەم پێڕستە دەبێ لە ھەموو دەرمانخانەکاندا  ھەبێ.
## تایبەتمەندییەکان

فۆرمۆڵی بروفێن بریتییە لەC۱۳H۱۸O۲، خاڵی توانەوەی ٧٦ پلەی سەدییە، لە سەدا ٩٩ بە پرۆتەیینەکانی پلاسمادا دەنووسێ، لە ڕێگەی میزەوە دەردەچێت، نیوە تەمەن ی ٢ڕۆژە، بە سێ شێوەی خۆراکی، شیاف و ھەتوان به‌رهه‌م دێ، ھەتوانی بروفێن لە ئازارەکانی وەرزشدا بە کار دێت.
## مێژوو
بروفێن لە دەیەی ١٩٦٠ لە لایەن گرووپێکەوە بە سەرپەرستی ستوارت ئادامز لە وڵاتی بریتانیا بەرھەم ھات، لە ١٩٦٩ وەک دەرمانی ڕوماتیسمی جومگە چووە سەر خوانی دەرمانخانەکانی بریتانیا و ئەمریکا. گرووپی بوتس، دەستەی بەرھەمھێنەری بروفێن، لە ساڵی ١٩٨٧ خەڵاتی تایبەتی شاژنی بریتانیای دەسخست.
## بەکارھێنان
بروفێن لە دۆزی ٢٠٠ و ٤٠٠مگدا بە بێ ڕاسپاردەی دوکتور لە زۆربەی وڵاتاندا دەفرۆشرێت، ماوەی کاریگەری بە پێی دۆز  ٤ تا ٨ کاتژمێرە. ڕێژەی بەکارھێنان بە پێی توندی نەخۆشی و ڕادەی کێش دەسنیشان دەکرێت؛ بە شێوەی ئاسایی  ٢٠٠ تا٤٠٠مگ (مناڵان ١٠-٥ مگ/کگ) لە ٤تا٦ کاتژمێر و لانیزۆر ٨٠٠ تا ١٢٠٠مگ لە ڕۆژدا. بە پێی ڕاسپاردەی پزیشک لەوانەیە تا ٣٢٠٠مگیش ڕێ بدرێت.

بە گوێرەی دوامین لێکۆڵینەوەکان، بروفێن لە ترامادۆڵ یش لە ھێور کردنەوەی ژانەکانی پاش نەشتەرگەری کاریگەرترە.
بروفێن بە ھۆی دژەھەو بوونەوە بڕێجار بۆ دەرمانی زیپکەی جوانەزوە ش بەکار دێت، ھەندێ لێکۆڵینەوە دەریدەخا کە بەکار ھێنانی بەردەوامی بروفێن ریسکی نەخۆشی پارکینسۆن دادەبەزێنێ و لەوانەشە لە دابەزینی کتوپڕی پەستانی خوێندا کاریگەر بێت.

## لێکەوتە خراپەکان
بەکارھێنانی بەردەوامی بروفێن وەک دیکەی دژەھەوە ناسترۆئیدییەکان ئەگەری جەڵتەی دڵ بەرز دەکاتەوە.

## سەرچاوەکان
https://web.archive.org/web/20170103213033/https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%DB%8C%D8%A8%D9%88%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%81%D9%86

پۆل:دەرمانی دژەھەوی ناسترۆئیدی
پۆل:دەرمانە پێویستەکانی ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی
پۆل:داھێنانە بریتانییەکان
پۆل:لقەکانی جۆنسۆن & جۆنسۆن
پۆل:دەرمانە گرنگەکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی
جوانەزەوە

چەپ|250px|وێنۆک|جوانەزەوە
**جوانەزەوە** () یەکێک لە بەربڵاوترین نەخۆشییەکانی پێستە و زۆربەی سەردانەکانی پسپۆڕی پێستیش لە خۆ دەگرێت.

جوانەزەوە یا زیپکەی عازەوی لە تازەلاواندا بە ھۆی گۆڕانکاری لە ھۆرمۆنەکانی زایەندی زۆرتر لە سەر دەموچاو، ھەنیە و لامل دەردێت.

## سەرچاوە
[//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=10388623 ویکیپیدیای فارسی]

پۆل:نەخۆشییە پێستییەکان
پۆل:داھێنانە یۆنانییەکان
پارکینسۆن

**[[نەخۆشی]] پارکینسۆن (PD)**, یان بەسادەیی **پارکینسۆن**, نەخۆشییەکی درێژخایەنی تێکچوونی دەمارەکانە بە شێوەیەکی سەرەکی سیستەمی دەماری ناوەندی کە کاریگەری لەسەر هەردوو سیستەمی جووڵەیی و ناجووڵەیی جەستە هەیە. بەزۆری نیشانەکان بە هێواشی دەردەکەون و لەگەڵ بەرەوپێشچوونی نەخۆشییەکە، نیشانەکانی ناجووڵەیی زیاتر دەبن. نیشانە ئاساییەکان بریتین لە لەرز، خاوبوونەوەی جوڵە، ڕەقبوون و کێشە لە هاوسەنگیدا، کە بەکۆمەڵ بە پارکینسۆن ناسراوە. نەخۆشی پارکینسۆن خەمۆکی، کەوتن و کێشەکانی دەروونی دەمار وەک نائاسایی خەو، دەروونی، گۆڕانی باری دەروونی، یان گۆڕانکاری لە ڕەفتاردا ڕەنگە لە قۆناغە پێشکەوتووەکانیشدا سەرهەڵبدەن..

زۆربەی حاڵەتەکانی نەخۆشی پارکینسۆن بەشێوەیەکی وردە وردە دەبن، بەڵام چەند هۆکارێکی بەشداربوو دەستنیشانکراون. فیزیۆلۆژیای نەخۆشی بە مردنی خانە دەمارییەکان لە شوێنی کۆرۆلیۆس و مادەی نیگرا تایبەتمەندە، ئەم دووەمیان ناوچەیەکی ناوەڕاستی مێشکە کە دۆپامین بۆ گەنگلییە بنەڕەتییەکان دابین دەکات کە بەشدارن لە کۆنترۆڵکردنی جووڵەیی خۆبەخشانە. هۆکاری مردنی ئەم خانەیە بە خراپی تێنەگەیشتووە بەڵام کۆبوونەوەی ئەلفا-سینوکلین لەخۆدەگرێت بۆ ناو جەستەی لیوی لەناو دەمارەکاندا. هۆکارە ئەگەرییەکانی دیکە بریتین لە میکانیزمە بۆماوەییەکان و ژینگەییەکان و هەروەها دەرمان، شێوازی ژیان، یان حاڵەتەکانی پێشوو.

دەستنیشانکردن بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر بنەمای نیشانە و نیشانەکانە، بەزۆری پەیوەندییان بە جووڵەوە هەیە، کە لە ڕێگەی پشکنینی دەمارەوە دەدۆزرێتەوە، هەرچەندە وێنەگرتنی پزیشکی وەکو نیورۆمیلانین MRI دەتوانێت پشتگیری لە دەستنیشانکردنەکە بکات. سەرەتای ئاسایی لە کەسانی سەروو ٦٠ ساڵدا دەبێت کە نزیکەی لەسەدا یەکیان تووشی نەخۆشییەکە دەبن. لەو کەسانەی کە تەمەنیان لە خوار ٥٠ ساڵەوەیە، پێی دەوترێت PD کە زوو دەستپێدەکات.

هیچ چارەسەرێک نازانرێت و چارەسەرکردن ئامانجی کەمکردنەوەی نیشانەکانە. چارەسەری سەرەتایی بە شێوەیەکی گشتی بریتییە لە L-DOPA، ڕێگریکەرانی MAO-B، یان ئاگۆنیستەکانی دۆپامین. لەگەڵ پێشکەوتنی نەخۆشییەکە، ئەم دەرمانانە کەمتر کاریگەر دەبن و کاریگەری لاوەکی بەرهەم دەهێنن کە بە جوڵەی نائیرادی ماسولکەکان دیاری دەکرێت. ڕێجیم و هەندێک جۆری چاکسازی هەندێک کاریگەرییان لە باشترکردنی نیشانەکاندا نیشانداوە. هاندانی قووڵی مێشک بەکارهێنراوە بۆ کەمکردنەوەی نیشانە توندەکانی جووڵەیی لەو شوێنانەی کە دەرمانەکان بێکاریگەرن. بەڵگەیەکی کەم هەیە بۆ چارەسەرکردنی ئەو نیشانانەی کە پەیوەندییان بە جوڵە نییە، وەک تێکچوونی خەو و ناسەقامگیری باری دەروونی. تێکڕای تەمەنی چاوەڕوانکراو نزیکە لە ئاسایی.

## سەرچاوەکان
پۆن

وێنۆک| دیاگرامێک کە نیشانی دەدات چۆن ناوپۆشی مناڵدان لە کاتی سووڕی مانگانەدا کۆدەبێتەوە و تێکدەچێت.
**پۆن** (لە ئاخاوتنی ڕۆژانە زیاتر ناسراوە بە **سووڕ**) بریتییە لە دەردانی بەردەوامی خوێن و لینجەپەردە لە ناوپۆشی ناوەوەی مناڵدان لە ڕێگەی زێیەوە. سووڕی مانگانە بە بەرزبوونەوە و دابەزینی ھۆرمۆنەکان دەناسرێتەوە. سووڕی مانگانە بەھۆی دابەزینی ئاستی پڕۆجێسترۆن دەستپێدەکات، ھەروەھا نیشانەیەکە بۆ ڕوونەدانی دووگیانی.

قۆناغی یەکەم بەزۆری لە نێوان تەمەنی ١١ بۆ ١٣ ساڵیدا دەست پێدەکات. تێکڕای تەمەنی قۆناغی یەکەم بەگشتی لە وڵاتانی پەرەئەستێندا لەدواترە و لە جیھانی پێشکەوتوودا زووترە. ماوەی ئاسایی نێوان یەکەم ڕۆژی سووڕی مانگانە و یەکەم ڕۆژی سووڕی مانگانەی دواتر ٢١ بۆ ٤٥ ڕۆژە لە گەنجاندا. لە گەورەکاندا مەودای نێوان ٢١ بۆ ٣٥ ڕۆژە و تێکڕای ٢٨ ڕۆژە. بەزۆری خوێنبەربوون لە دەوروبەری ٢ بۆ ٧ ڕۆژ دەخایەنێت. سووڕەکە لە کاتی دووگیانیدا دەوەستێت و بە شێوەیەکی گشتی تا مانگەکانی سەرەتای شیرپێدان دەست پێناکەنەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پیرکی
پۆل:سووڕی مانگانە
پۆل:ژینناسی
عەدنان مەندەرس

وێنۆک|عەدنان مەندەرس

**عەدنان مەندەرس** (بە تورکی: Ali Adnan Ertekin Menderes) (٢٢ی ئایاری ١٨٩٩ ئایدین – ٢٧ی ئەیلوول ١٩٦١)، یەکەم سەرۆک وەزیرە کە بە شێوەی ھەڵبژاردنی دیموکراتیانە ھاتبێتە سەر دەسەڵات لە تورکیا. پلەی سەرۆکوەزیرانی تورکیای وەرگرت لە ساڵانی ١٩٥٠–١٩٦٠. لە دامەزرێنەرانی پارتی دیموکراتە کە چوارەم پارتی بەرھەڵستکارە کە بە شێوەی یاسایی دامەزرابێت. پاش کودەتای سەربازی ساڵی ١٩٦٠ گیرا و لە ئیمرالی لەگەڵ دوو وەزیری تر لە ‌١٧ی ئەیلوولی ١٩٦١ لە سێدارەدران. یەکەم سەرۆک وەزیرانە کە لە تورکیا لەسێدارە بدرێت، و یەکێکە لە ڕامیارە ھەرە ناسراوەکانی تورکیا، لە پەرلەمانی تورکیا یاسایەک لە ساڵی ١٩٩٠ دەرچوو کە عەدنان مێندەرێس لەگەڵ ئەو کەسانەی کە لەگەڵیدا لە سێدارە دران دووبارە ڕێزیان لێ گیرایەوە، ئەو یەکێکە لەو سێ ڕامیارەی تورکیا کە گۆڕێکیان وەک ڕێزگرتن لە یادی ئەو دروست کردووە.
(دوو ڕامیارەکەی تر بریتین لە ئەتاتورک و تورگوت ئۆزال).
بانگەشەی ئەوە ھەیە کە دارتەرمەکەی عەدنان مەندەرس دوای لەسێدارەدانی فڕێدراوەتە ناو دەریاوە، ھەروەھا ئەوەی لە گۆڕەکەیدایە تەرمی پاسەوانێکە، لەکاتێکدا میری ھیچ لێدوانێکی لەسەر ئەو بانگەشەیە نەداوە و پشکنینی دی ئێن ئەی نەکردووە. ساڵانە لەسەر گۆڕەکەی یادی دەکرێتەوە ھاوتای ئەتاتورک و تورگوت ئۆزال، و زانکۆیە‌ک لە ساڵی ١٩٩٢ بە ناوی خۆی لە شاری ئایدن درووستکراوە.

## کارەکان
مەندەرس ئەندام و جێگری پارتی گەلی کۆماریخواز بوو، کە لەلایەن ئەتاتورکەوە دامەزرا، بەڵام لە ساڵی ١٩٤٥ لەگەڵ جێگرەکانی دیکەی جەلال بەیار و محەممەد فوئاد کۆبریلی جیابوونەوە و پارتێکی نوێیان بە ناوی پارتی دیموکرات پێکھێنا و سەرپێچی لە ڕێوشوێنەکانی قەدەغەکردن حیزبەکان لەو کاتەدا. ئەو پارتە نوێیە بەشداری ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ساڵی ١٩٤٦ی کرد و تەنیا ٦٢ کورسی بەدەستھێنا، دواتر گەڕایەوە و بەشداری لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ١٩٥٠ کرد تا بوو دەنگەکانی بوو بە زۆرینە دوای ئەوە مەندەرس میرییەکی نوێی پێکھێنا کە کۆتایی بە ھەژموونی پارتەکەی ئەتاتورک ھێنا. مەندەرس لەسەر بنەمای دەستێوەنەدانی میری لە کاروباری کەرتە تایبەتەکاندا بانگەشەی ھەڵبژاردنی کرد، ھەروەک چۆن لە ڕابردوودا ھەبوو، بەڵێنی سووککردنی ڕێکارە توندەکانی جیھانگەری، و پێدانی ئازادی زیاتری بیروباوەڕ و دیموکراسییەت، و دوای سەرکەوتن، مەندەرس تەکنەلۆژیای کشتوکاڵی بۆ لادێکان ھێنا، بۆیە تراکتۆر و دروێنەی بۆ جووتیاران نارد وەک چۆن پەیینی کیمیایی بەسەریاندا دابەش دەکرد، و ڕێبەری کشتوکاڵییان بۆ نارد. ھەروەھا ھەر بەنداوێک بە نزیکەی لە ھەموو ناوچەیەکدا چەندین بەنداوی گەورەی دروستکرد، تا ئەو کاتەی تورکیا لە وڵاتانی ئەورووپا و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست پێشەنگ بوو لە بەرھەمھێنانی گەنم و گوێز و ھەنجیری وشککراوە و ترێ و لۆکە و چا و جۆرەھا میوە و سەوزەوات، کۆگای دانەوێڵە، ھەروەھا ھەموو گوندەکانی بە ڕێگاوبان بەستەوە، کارگەی شەربەتی میوە، کارگەی چیمەنتۆ، پێداویستی بیناسازی، کارگەی پێڵاو، پێستەخۆشکردن، کارگەی سابوون و دەرمان.

مەندەرس دوای بەدەستھێنانی زۆرینەی ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ١٩٥٤ لە سەرۆکایەتی میری بەردەوام بوو، لە سەردەمی فەرمانڕەوایەتی ئەودا تورکیا پەیوەندی بە ناتۆوە کرد، پەیوەندییەکی بەھێزی لەگەڵ ئەمەریکا دامەزراند و پاڵپشتی ڕێوشوێنەکانی وەک ناردنی ھێزی تورکیا بۆ کۆریا و تورکیای خستەناو ڕووبەڕووبوونەوەی بزووتنەوەی ناسری بە سەرۆکایەتی جەمال عەبدول ناسر.
## ئەمانەش ببینە
زانکۆی عەدنان مەندەرس

## سەرچاوەکان

پۆل:وەزیرانی حکوومەتی تورکیا
پۆل:سەرۆک وەزیرانی تورکیا
پۆل:مردووانی ١٩٦١
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩
پۆل:مردووانی ١٩٦٠
پۆل:سەرۆک وەزیرانە ئیعدام کراوەکان
پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون
شامی کرماشانی

وێنۆک|200px|وینەی ڕووبەرگی پەرتووکی «چەپکەگوڵ»، چەند پارچەیەک لە شیعرەکانی شامی کرماشانی.
 

**شاھموراد موشتاق** ناسراو بە *شامیی کرماشانی* (١٩١٧ لە کرماشان - ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٨٤ لە کرماشان) شاعری کوردە، کە لە ساڵی ١٩١٧ لە شاری کرماشان لە دایک بوو. ئەو لە مناڵیدا دایک و باوکی خۆی لە دەست دەدات. لە تەمەنی ٤ ساڵیدا تووشی نەخۆشی ھاوڵە (خوریکە) دەبێت و ھەر دوو چاوی لە دەست دەدات. لەم لایەنەوە دەڵێت:

شامی زۆر جوان لە شیعری حافز، سەعدی و خەییام دەزانێت و ھەر ئەمەش دواتر دەبێتە ھۆی زاڵبوونی شامی بە سەر ھونەرەکانی شیعر گوتندا. شامی شیعری خۆی بە زمانی خەڵکی زۆر نزیک کردووەتەوە. شامی لە ڕۆژی ھەینی، ڕێکەوتی ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٨٤ کۆچی دوایی کرد.

ماجد مەردۆخ ڕۆحانی کە بۆ یەکەم جاڕ دیوانی شیعرەکانی شامی کرماشانیی ساغ کردووە و چاپی کردووە دەڵێت چاپی یەکەمی کتێبەکە لە ٣ ھەزار نسخە بووە کە لە ھەفتەیەک لە کرماشان فرۆشراوە؛ بەدوای ئەوە چاپی دووەم لە ٥ ھەزار، چاپی سێوەم لە ١٠ ھەزار، چاپی چوارەم لە ٢٠ ھەزار نسخە چاپ کراوە و لە ماوەیەکی زۆر کورت دەگمەن بووە. لە ئاکامدا ١٦٥ ھەزار نسخە لە دیوانی شامی کرماشانی چاپ کراوە کە ١٢٠ ھەزار نسخەی تەنیا لە شاری کرماشان فرۆشراوە و ئەمە ڕیکوردێک لە فرۆشی کتێب لە ئێران بوو و لە مێژووی ئێراندا تا ئەو کاتە ھیچ کتێبێک نەیتوانیبوو بەو ژمارەی چاپکردنە بگەیێتەوە.

## شیعر

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای فارسی

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باشووری
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧
پۆل:مردووانی ١٩٨٤
پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:شاعیرانی ئێرانی
پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی
تورگوت ئۆزال

**تورگوت ئۆزال** (تورکی:Turgut Özal) لە ساڵی ١٩٢٧ لە شاری مەلەتی لە دایک بووە و لە ١٩٩٣ لە ئەنقەرە بە ھۆ‌کارێکی نادیار کۆچی دوایی کردووە، یەکێکە لەسەرۆک کۆمار و سەرۆک وەزیرە ناودارە‌کانی تورکیا، باوکی لە ئەسڵدا ھی شاری «چە‌رمووک» ی سە‌ر بە مەلەتیە و دایکیشی خە‌لکی دێرسیم بوو. کوڕێکی بە ناوی «ئە‌حمە‌د ئۆزال» بووبە ئە‌ندام لە پە‌رلە‌مانی تورکیا ساڵی ١٩٩٩.

پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧
پۆل:مردووانی ١٩٩٣
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا
پۆل:سەرۆک وەزیرانی تورکیا
پۆل:نەقشبەندی
پۆل:تورکیاییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
یووسف ئێستێس

thumb|یوسف لە ئەمستەردام پایتەختی هۆڵاند لەساڵی ٢٠١٣
**یووسف ئیدوارد ئیستێس** لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٤٤ ، بانگخوازی ئیسلامیی ئەمریکییە پێشتر مامۆستایەکی مەسیحی بووە بەڵام لەساڵی ١٩٩١ ئاینەکەی خۆی بۆ ئیسلام گۆڕیوە و لەوکاتەوە دەستی بە بانگەواز کردن بۆ ئیسلام کردووە ، لەدوای موسڵمانبوونی خۆی فێری زمانی عەرەبی کردووە لە مەغریب و میسر و تورکیا  کە ماوەی ١٩٩١ تاکوو ١٩٩٨ خایاندووە ، لەئێستادا کاریگەری وتارەکانی یووسف لەسەر بەشێک لە موسڵمانان هەیە.

## بەستەری دەرەکی
*ماڵپەڕی فەرمی یوسف ئیستێس
*ڤیدیۆ و دەنگی یوسف ئیستێس لەماڵپەڕی حەلال تیوب

پۆل:زیندووان
پۆل:موسڵمانانی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
پۆل:موسڵمانەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:مەسیحییە پێشووە ئەمریکییەکان
ئۆژێن پۆتیێ

**ئۆژێن پۆتیێ** (بە فە‌ڕە‌نسی: *Eugène Pottier*) پۆتیێ لە  ٤ی نۆڤە‌مبە‌ر ١٨١٦ لە پاریس لە فە‌ڕە‌نسا لە خێزانێکی ھە‌ژار لە‌دایکبووە، ھە‌موو ژیانی وە‌ک پرۆلیتایە‌کی ھە‌ژاری بە‌سە‌ربردووە، ھە‌موو بژێوی ژیانی لە بارکردن و پڕکردنە‌وە‌ی سندوقە‌کان و وینە‌کردن لە‌سە‌ر چنین پە‌یدا ئە‌کرد، لە تە‌مە‌نی ١٤ ساڵیدا یە‌کە‌م شیعری نوسی بە‌ناونیشانی ((بژی ئازاد))، لە‌ساڵی ١٨٤٨ بە‌ژداری شە‌ڕە مە‌زنە‌کە‌ی کرد لە سە‌نگە‌رگرتن دژ بە برجوازییە‌ت.

لە ساڵی ١٨٤٠ بە‌دە‌نگە‌وە‌ی ڕوداوە گە‌ورە‌کانی فە‌ڕە‌نساوە ھات، گۆرانی خە‌باتگێرانە ئامرازی بوو بۆ وشاری کردنە‌وە‌ی خە‌ڵکی دواکە‌وتوو، داوای لە کرێکاران ئە‌کرد کە یە‌ک ڕیزبن بۆ گورز ھاویشتن لە برجوازیە‌ت و ڕژێمە بورجوازییە‌کانی فە‌ڕە‌نسا.

لە کۆموونە‌ی پاریسی مە‌زندا بە ئە‌ندام ھە‌ڵبژێردرا  ٣٣٥٢ دە‌نگی ھێنا لە‌کۆی ٣٦٠٠ دە‌نگ. پاشان بە‌شداریکرد لە جێبە‌جێکردنی ھە‌موو کارە‌کانی کۆموونە، کە یە‌کە‌م ڕژێمی پرۆلیتاریا بوو.

ڕووخانی کۆموونە ناچاری کرد ھە‌ڵبێت بۆ ئە‌مریکا و ئنگڵتە‌را، لە حوزە‌یرانی ساڵی ١٨٧١ دوای یە‌ک ڕۆژ لە ئایاری خوێناوی سروودە بە‌ناوبانگە‌کە‌ی (ئینتە‌رناسیۆنال) ی نووسی، کۆموونە تێکشکا، بە‌ڵام سروودە‌کە‌ی پۆتیێ (ئینتە‌رناسیۆنال) بیر و باوە‌ڕێکێ ھە‌ڵگرت بۆ ھە‌موو جیھان، ئە‌م سروودە ئێستا لە ھە‌موو کاتێک زیندووترە.

لە ساڵی ١٨٧٩ کە لە مە‌نفا بوو، ھە‌ڵبە‌ستە‌یە‌کی (لە‌کرێکارانی ئە‌مریکا بۆ کرێکارانی فە‌رە‌نسا) نووسی، لە توێی ئە‌و شیعرە‌دا وێنە‌ی ژیانی کرێکارانی ژێر ستە‌می سە‌رمایە‌داری بە‌رجە‌ستە کردبوو لە ھە‌ژارییان و کاری دژواریان و چە‌وساندنە‌وە‌یان و باوە‌ری پتە‌ویان بە سە‌رکە‌وتنێکی نزیک بۆ باسە‌کە‌یان.

پاش تێپە‌ڕبوونی ٩ ساڵ بە‌سە‌ر کۆموونە‌دا، ئۆژێن پۆتیێ گە‌ڕایە‌وە بۆ فە‌ڕە‌نسا، یە‌کسە‌ر چووە ڕیزی (پارتی کرێکاران) وە، یە‌کە‌م دیوانی لە ساڵی ١٨٤٧ بلاوکردە‌وە و لە ساڵی ١٨٨٧ دیوانی دووە‌می بە‌ناونیشانی (گۆرانیە شۆڕشگێڕە‌کان) بڵاو کردە‌وە.

بە‌ڵام گۆرانییە‌کانی تری ئە‌م شاعیرە کرێکارییە دوای مردنی بڵاوکرایە‌وە.
کرێکارانی پاریس لە ٨ دیسە‌مبە‌ری ساڵی ١٨٨٧ تە‌رمی ئۆژێن پۆتیێ یان بە‌رێکرد بۆ گۆڕستانی بیر لاشیز، ھە‌موو ئە‌وانە‌ی لە کۆموونە لە سێدارە‌دران لە‌وێ نێژراون.

پیاوانی پۆلیس قە‌صابخانە‌یە‌کیان ڕیکخست لە دڕاندنی ئاڵا سوورە‌کە، جە‌ماوە‌ر لە ناشتنی تە‌رمە‌کە‌ی بە‌شداربوون، لە ھە‌موو لایە‌کە‌وە دە‌نگ بە‌رز ئە‌بووە‌وە بژی پۆتیێ!.

پۆتیێ بە ھە‌ژاری مرد، بە‌ڵام نە‌مرە یە‌کێکبوو لە ھە‌رە مە‌زنە‌کان، بە گۆرانی خە‌ڵکی ئە‌وروژاند، ئە‌وکاتە‌ی یە‌کە‌م سروودە‌کە‌ی نووسی کرێکارانی سۆسیالیست لە دە‌کە‌س زیاتر مە‌زە‌ندە نە دە‌کرا، بە‌ڵام ئێستا دە‌یان میلیۆن لە پرۆلیتاریا، گۆرانیە مێژوویە‌کە‌ی ئۆژێن پۆتیێ ئە‌زانن.

## سه‌رچاوه‌
ئه‌رشیفی مارکسیسته‌کان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی
پۆل:نووسەرانی پاریسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٦
پۆل:مردووانی ١٨٨٧
پۆل:سۆسیالیستە فەڕەنسییەکان
ئیمرالی

**ئیمرالی** ()، دوورگەیەکی بچووکە کەوتووەتە خوارووی دەریای مەرمەرە بەرامبەر لێوارەکانی بورسا لە ڕۆژاوای تورکیا. ناسراوە بە زیندانەکەی کە لە بەرزترین شوێنی دوورگەکە بنیاتنراوە و ٢١٧ مەتر بەرزترە لە ئاستی دەریا. دەوڵەت دوو شت ناھێلێت بکرێت لە ئیمرالی فڕین بەسەر ئەم دوورگەیە و ماسیگرتن لە کەنارەکانیدا.

## مێژووی ئیمرالی
مێژووی ئاوەدانی لەم دوورگەیە بۆ ڕۆژگاری رۆمانەکان دەگەڕێتەوە سترابۆ و پلینی کە دوو ناسراوی ئەو سان بە دوورگەی بەسبیکوس: Besbicus ناوی دەبەن. دواتر بە کالۆلیمنوس (Kalolimnos) ناونراوە کە وشەیەکی یۆنانییە. لە ڕۆژگاری شەڕی ئیمپراتۆریی بیزانس و عوسمانییەکان دوورگەکە بە کۆششی یەکەم ئەدمیرالی دەریاوانی عوسمانی بە ناوی ئەمیر عەلی (ئەمیر ئالی) داگیرکراوە بۆ پاراستنی ڕێرەوی دەریاوانی شاری بورسا کە ئەوسا پێتەختی عوسمانییەکان بوو بەر لە داگیرکردنی قوستەنتینییەی پێتەختی دەوڵەتی ڕۆم کە دواتر بە ئەستەمبوڵ ناسرا. وادەزانرێت کە ناوی ئیمرالی ھەر لە ناوی ئەمیرعەلی وەرگیرابێت. دوورگەکە تا دوایین ڕۆژگاری عوسمانییەکان ئاوەدانی لێ بووە و لە سێ گوندی یۆنانی پێکھاتبوو بە بەرھەمھێنانی ترێی نایاب و ئاوریشم و ماسی دەناسرا. کیمۆن فرایار (Kimon Friar) کە ئەکادیمییەکی ناسراوی وەرگێرانی ئەدەبیاتی یۆنانییە بۆ زمانی ئینگلیزی، دانیشتووی ئەم دوورگەیە بووە و کۆچی کردووە بۆ ئەمریکا. لە جەنگی ئەتاتورک دژ بە یۆنانییەکان ١٩١٩–١٩٢٢ و پاش ڕێککەوتنی نێوان ھەردوو لایەنی شەرکەڕ و ئالوگۆڕی دانیشتووان دوورگەکە لە یۆنانی چۆلکراو دواتر لە ١٩٣٥ کرا بە بەندیخانەیەکی ترسناک. بنکەیەکی سەربازیشی لەسەر بناتنرا. لە دوای گیران و حوکمدرانی ڕێبەری پارتی کرێکارانی کوردستان عەبدوڵڵا ئۆجەلان و زیندانیکردنی لەم دوورگەیە ساڵی ٢٠٠٩ ئیمراڵی بە شوورەیەکی ئەولەھی توند تەنرا.

## ناسراوترین گرتووانی ئیمرالی
* بیلی ھایس، نووسەری ئەمریکایی و خاوەنی ڕۆمانی (شەمەندەفەری خێرای نیوەشەو:Midnight Express)کە کراوەتە فیلم و زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی.
* عەبدوڵڵا ئۆجەلان ڕێبەری پارتی کرێکارانی کوردستان.
ھەروەھا سێ پیاوی دەوڵەت لە کودەتای ساڵی ١٩٦١ لەم دوورگەیە لە سێدارەدران:
* عەدنان مەندەرس سەرۆک وەزیرانی تورکیا
* فەتین ڕوشدی زۆرلو وەزیری دەرەوەی تورکیا
* حەسەن پۆلاتکان وەزیری دارایی

## سەرچاوەکان

پۆل:دوورگەکانی دەریای مەڕمەڕە
پۆل:دوورگەکانی تورکیا
پۆل:بەندیخانەکانی تورکیا
جۆن ستیوارت

thumb|جۆن ستیوارت بە پۆشاکی ئاڵای ئەمریکا
**جۆن ستیوارت لیبۆویتز** لەدایکبووی ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٦٢ ، پێشکەشکاری تەلەفزیۆنی و میدیاکار و نووسەر و کۆمێدیکاری ئەمریکی - جوولەکە یە . ، جۆن ستیوارت کەسایەتییەکی کۆمێدی جیهانییە ئەو بەپێشەکەشکردنی پڕۆگرمی (The Daily Show) ناسرا و کاریگەر ئەو لەسەر جیهانی عەرەبی هەیە لەوانە باسم یوسف یەکێکە لە کاریگەربووانی جۆن ستیوارت.

## سەرچاوە

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی نیویۆرکی
پۆل:زیندووان
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:جۆن ستیوارت
پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:کۆمیدیاکارەکان لە شاری نیویۆرک
پۆل:پاڵێوراوانی هۆڵی ناوبانگ لە نیوجێرزی
پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئۆکراینی-جوولەکە
پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک
پۆل:پاڵێوراوانی ھۆڵی ناوبانگ لە نیوجێرزی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
پۆل:بەرھەمھێنەرانی تەلەڤیزیۆنیی لە نیویۆرک
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:سیناریۆنووسە جولەکەکانی ئەمریکا
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرانی مانھاتن
چاکسازیی پرۆتیستانتی

**چاکسازیی پرۆتێستانتی** (بە ئینگلیزی: Protestant Reformation) بە سەردەمێک دەوترێ کە تێیدا کۆمەڵێک گۆڕانکاڕی لە کڵێسەی مەسیحییەتدا دروست بوو. ئەم گۆڕانکارییانە لە لایەن گەلێک کەسەوە بەڕێوەبران، بەڵام ڕێبەرە ھەرەگرنگەکانی چاکسازی بریتی بوون لە مارتین لوتەر و جان کالڤین. لە دوای سەردەمی چاکسازی پرۆتێستانتەکان ئایینی خۆیان ڕاگەیاند و بەشێکی گەورەی ئەورووپایان داگیر کرد و گەلێک گۆڕانکاری لە ئایین، سیاسەت و کۆمەڵگای ئەورووپیدا ڕووی دا.

## سەرچاوەکان

پۆل:چاکسازیی پرۆتیستانتی
ماری ویلستۆنکرافت

thumb|ماری ویلستۆنکرافت
**ماری ویلستۆنکرافت** (ماوەی ژیان:٢٧ی نیسانی ١٧٥٩ تاکوو ١٠ی ئەیلوولی ١٧٩٧) فەیلەسووفی فێمینیزم - لیبرالیزم و نووسەرێکی سەدەی ھەژدەمی بریتانی بوو وە داکۆکیکارێکی مافی ژنان بوو، یەکەم نووسینی ئەو پەرتووکی ** پەروەردەی کچان** وە ڕۆمانی مێژووی شۆڕشی فەڕەنسا یەکێک بوو لەباشترین نووسینەکانی ئەو، وە ھەروەھا ئەو دەربارەی شێوازی ھەڵسوکەوت و منداڵانیش نووسیویەتی.

ئەو بەیەکەم ژنە فێمێنیستی بەریتانی دەناسرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆماننووسانی ئینگلیز
پۆل:نووسەرانی فێمینیست
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:مێژووناسانی ئینگلیز
پۆل:فەیلەسووفانی ئینگلیز
پۆل:نووسەرانی ژنی ئینگلیز
پۆل:وەرگێڕەکانی فەڕەنسی–ئینگلیزی
پۆل:وەرگێڕەکانی ئەڵمانی–ئینگلیزی
پۆل:مێژووناسانی شۆڕشی فەڕەنسا
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٩
پۆل:مردووانی ١٧٩٧
پۆل:مردنەکان لەکاتی مناڵبوون
پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئینگلیز
پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە
پۆل:مردنەکان بەھۆی نەخۆشی گەنینەوە
ستیڤن سپیلبێرگ

وێنۆک|سپیلبێرگ لە ساڵی ٢٠١٧|alt=
**ستیڤن سپیلبێرگ** (لەدایکبووی ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦ لە شاری سینسیناتی لە ویلایەتی ئۆھایۆ) دەرھێنەر، بەرھەمھێنەر و فیلمنامەنووسی ئامریکاییە. سپیلبێرگ خاوەنی سێ خەڵاتی ئۆسکارە و یەکێکە لە بەناوبانگترین دەرھێنەرەکانی سینەمای ئامریکا ، وە فیلمەکانی توانیویانە زۆرترین هەوادار لەخۆیان کۆبکاتەوە ، ڕەخنەگران هەمیشە وەسفی فیلمەکانی دەکەن و توانیویەتی نوێگەری زۆر لە سینەمادا بکات وە ناسراوە بە فیلمەکانی (schindler's list , Saving Praivate Ryan , catch me if you can , jaws , e.t. the extra-terrestrial , jurassic park ,indiana johns movies , ) ، وە دەوڵەمەندترین دەرهێنەرە لە مێژووی سینەما کە سامانەکەی دەگاتە 3.7 ملیار دۆلار  

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرهێنەر
پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنەر
پۆل:نیشانی فەرماندە سوارچاکە ناوازەکانی کۆماری فیدڕالی ئەڵمانیا
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەی باشترین دەرهێنەری گۆڵدن گڵۆب
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا
پۆل:بەرهەمهێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی زانستی خەیاڵی
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەریزۆنا
پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمە ئەکشنییەکان
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئۆکراینی-جوولەکە
پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەی باشترین دەرھێنەری گۆڵدن گڵۆب
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ڕێزلێنانی سیزار
پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
پۆل:بەرھەمھێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە ئاریزۆنا
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا
پۆل:سیناریۆنووسە جولەکەکانی ئەمریکا
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
کودەتای ٢٠١٣ی میسر

thumb|محەممەد مورسی
**کودەتای سەربازی ٢٠١٣ی میسر** کودەتایەک بوو لەڕۆژی ٣ی تەمموزی ٢٠١٣ لەدژی ئیخوان موسلمین ئەنجامدرا کەلەئەنجامدا یەکەم سەرۆککۆماری میسر بەھەڵبژاردن محەممەد مورسی لەپۆستی سەرۆککۆماری میسر لابرا وە دەستەبەریشکرا و لەجێگای ئەو و بەشێوەیەکی کاتی سەرۆکی دادگای باڵا عەدلی مەنسوور کرا بەسەرۆککۆماری میسر، بەیاننامەی ئەم کودەتا سەربازییە لەلایەن کەسایەتی سەربازی و فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارییەکانی میسر و وەزیری بەرگری عەبدولفەتاح سیسی, لەدوای ھێنانە خوارەوەی مورسی دەنگۆی دادگایی کردنی لەگەڵ دارودەستەکەی ھاتەئاراوە

## میدیا
### داخستنی کەناڵەکان
لەلایەن ھێزەکانی پۆلیس و سەربازی ئەو کەناڵانەی پشتگیری محەممەد مورسییان یان پەخشی ڕاستەوخۆی خۆپشاناندەکانی پشتیوانی لەمورسیان دەکرد داخران
یەکێک لەو کەناڵانە کەناڵی جەزیرەی میسر (ڕاسەوخۆ) بوو وە ھەروەھا کەناڵی میسر ٢٥ داخرا کە ئیخوان موسلیمنین خاوەنیەتی.

## ھەڵوێستە دەرەکییەکان
**ھیومان ڕایت وۆچ (رێکخراوەی چاودێری مافی مرۆڤ)**:چەندین ژن دەستدرێژیی سێکسییان کراوەتە سەر لە گۆڕەپانی تەحریر ی میسر
وە تیایاندا ٤٣ ژنە چالاکوان دەستدرێژیی سێکسیان کراوەتەسەر

**سوریا**: بەشار ئەسەدی سەرۆکی سوریا وتی "بە‌شار ئە‌سە‌د، ئیخوان موسلمینی میسری بە نانە‌وە‌ی فیتنە و ئاژاوە‌و دووبە‌رە‌کی لە جیھانی عە‌رە‌بیدا تۆمە‌تبار کرد و رایگە‌یاند: ھە‌ر ئە‌وان بوون لە ساڵی حە‌فتاکان یە‌کە‌م چە‌مکی تایە‌فی و پرۆژە‌ی دووبە‌رە‌کییان لە سوریا پێشنیاز کرد."

**ئەمریکا**: وتە‌بێژی وە‌زارە‌تی دە‌رە‌وە‌ی ئە‌مریکا ئاشکرایکرد، حکومە‌تی واشنتۆن پشتیوانی ھیچ لایە‌نێکی میسر ناکات و پشتیوانیی خۆی بۆ نارە‌زایی ئاشتیانە لە‌و وڵاتە دوپات دە‌کاتە‌وە.

**تونس**:بەدووری دەزانین ھاوشێوەی میسر لە تونس ڕووبدات

**ئاڵمانیا**: وە‌زیری دە‌رە‌وە‌ی ئاڵمانیا نیگە‌رانی وڵاتە‌کە‌ی پیشاندا لە‌بە‌رامبە‌ر لە‌سە‌رکار لابردنی مورسی لە پۆستی دە‌سە‌ڵات و رایگە‌یاند، بە لابردنی مورسی "شکستێکی گە‌ورە بە‌سە‌ر پرۆسە‌ی دیموکراسیدا دێت لە‌میسر"

**تورکیا**: سەرۆکوەزیرانی تورکیا ڕەجەب تەیب ئەردۆغان ڕایگەیاند: گرنگ نییە لە کوێ بن...کودەتا خراپە، کودەتا بە ڕوونی دوژمنی دیموکراسییە، ئەوانەی پشت بە دەمانچەی دەستیان دەبەستن، ئەوانەی پشت بە دەسەڵاتی میدیا دەبەستن ناتوانن دیموکراسی بنیات بنێن. ..دیموکراسی تەنها لە سندوقی دەنگدان دەتوانرێت بنیات بنرێت."

ھەریەکە لە ئیمارات و سوریا و سعودیە و چەند وڵاتێکی دیکەی کەنداوی عەرەبی پاڵپشتییان لەم کودەتا سەربازییە کرد.

## سەرچاوە

پۆل:کودەتای ٢٠١٣ی میسر
پۆل:شۆڕشی میسر (٢٠١١)
پۆل:میسر لە ٢٠١٣
پۆل:ناڕەزایییەکان لە میسر
ڕزگار محەممەد ئەمین

**ڕزگار محەممەد ئەمین** ناسراو بە **حاکم ڕزگار** لەدایکبووی ١٩٥٧ لەشاری سلێمانی ، حاکم ڕزگار یەكێکبووە لەو دادوەرانەی کە بەشداربوونە لە پڕۆسەی دادگاییکردنی سەددام حوسێن خوێندنی تا ئاستی پێش زانکۆ لە سلێمانی تەواو کردووە و ئینجا لە بەغدا زانکۆی یاسا و سیاسەتی خوێندووە.

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:دادوەرانی عێراقی
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی سلێمانی
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا
ساڵح یووسفی

**ساڵح عەبدوڵڵا نەجمەدین** ناسراو بە **سەیدا ساڵح یوسفی** (ماوەی ژیان: کانوونی دووەمی ١٩١٨ لە زاخۆ تاکو ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٨١ لە بەغداد) ڕۆژنامەنووس و سیاسەتوانێکی کوردی عێراقی بووە. سەیدا ساڵح یوسفی یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی پارتی دیموکراتی کوردستان و حزبی ھیوا و چەندین کۆمەڵەی تر، سەیدا ساڵح یوسفی لە ڕۆژی ٢٥ ی حوزەیرانی ١٩٨١ لە ڕێگەی نامەیەکی بۆمبڕێژکراو تیرۆر کرا

## دامەزراندن و چوونە پاڵ کۆمەڵە کوردییەکان
سەیدا ساڵح یوسفی ڕۆڵی ھەبووە لە دامەزراندنی چەندین کۆمەڵەی ڕامیاری (سیاسی) کوردی لەوانە:
* کۆمەڵەی بروسک کە ڕێکخراوێکی ڕامیاریی بچووک بووە لە ناوچەی بادینانی کوردستانی باشوور.
* دامەزراندنی کۆمەڵەی ھیوا لەگەڵ چەند کەسایەتییەکی دیار لەوانە دڵدار و ڕەفیق حیلمی
* لە دوای ھەڵوەشانەوەی کۆمەڵەی ھیوا پەیوەندی بە پارتی ڕزگاری کورد کردووە
* لە ساڵی ١٩٤٦ پارتی ھیوا و پارتی شۆڕش یەکیان گرت و پارتی دیموکراتی کوردستان دامەزرا کە سەیدا یەکێک بوو لە دامەزرێنەرەکانی.
* لە ساڵی ١٩٧٦ ڕۆڵی ھەبوو لە ھێنانەکایەی بزووتنەوەی سۆسیالیزمی لە عێراق

وێنۆک|گۆڕی ساڵح یوسفی لە زاخۆ

## پۆستە فەرمییەکان
* ٢٩ی ئازاری ١٩٧٩ بووە وەزیر
* جێگری سەرۆکی کۆمیتەی دۆستی عێراقی -سۆڤیەتی
* سەرۆکی لقی پێنجی پارتی دیموکراتی کوردستان
* سەرۆکی یەکێتیی نووسەرانی کوردستان
* سەرۆکی کۆمەڵەی ڕۆشەنبیریی کورد
* خاوەن ئیمتیازی گۆڤاری ستێر
* ئەندامی کۆمیتە و ئەنجومەنی ھاریکاری ئاشتیی جیھانیی
* ئەندامی کۆمیتە و ئەنجومەنی ھاریکاری ئاشتیی عێراقی
* بەرپرس و چاودێری سەندیکاری کرێکارانی کوردستان

## سەرچاوەکان

# کوردپێدیا
# خۆزگە
# [//ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Salih_Yusivî&variant=ku-arab پۆستە فەرمییەکان لە ویکی کورمانجی وەرگیراون]

پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:زاخۆ
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨
پۆل:مردووانی ١٩٨١
پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان
پۆل:خەڵکی زاخۆ
پۆل:سیاسەتمەدارە کوردە تیرۆرکراوەکان
شۆنی مەڕ

thumb|دەرھێنەری شۆنی مەڕ لەکاتی داڕشتن
**شۆنی مەڕ** یان **شۆن زە شیپ** () زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمەیشنیی بەریتانییە، لەلایەن کۆمپانیای ئاردمان ئەنیمەیشنەوە ساز کراوە. کەناڵی بی بی سی پەخشکاری سەرەکیی ئەم ئەنیمەیشنەیە. بۆ یەکەم جار لە ئازاری ٢٠٠٧ بڵاوکرایەوە بە ٨٠ ئەڵقە لە دوو وەرزدا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
*ماڵپەڕی فەرمی
*Official website
*Aardman Animation official website
BBC Press release (animation series)

پۆل:ئاردمان ئەنیمەیشن
پۆل:پڕۆگرامەکانی بی بی سی
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی منداڵانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی سەگەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە وەرگیراون بۆ فیلم
محەممەد بەدیع

**محەممەد بەدیع** (لەدایکبووی ٧ی ئابی ١٩٤٣)، سیستەوانی میسری لەوەتەی ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ ڕێبەری گشتی (موڕشدی عام) کۆمەڵەی برایانی موسوڵمان (ئیخوان موسلمین)، محەممەد بەدیع پزیشکی ڤێتێرنەی خوێندووە لە زانکۆی قاھیرە، ئەو لەوەتەی ١٩٩٣ ئەندامی مەکتەبی ئیرشادی ئیخوانە، بەدیعی کاریگەربووی حەسەن بەننا و سەید قوتبە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کودەتای ٢٠١٣ی میسر
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣
محەممەد فەزاری

**محەممەد فەزاری** ناوی تەواوی **ئەبوو عەبدوڵڵا محەممەد کوڕی ئیبراھیم ئەلفەزاری**، فەیلەسووف، گەردوونناس و بیرکارێکی موسڵمان بوو. ڕێکەوتی لەدایکبوونی نەزانراوە، بەڵام لە ساڵی ٧٩٦ ز. کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وەرگێڕە عەرەبەکان
پۆل:فەیلەسووفانی فارس
پۆل:گەردوونناسانی عەرەب
پۆل:گەردوونناسانی فارس
پۆل:وەرگیڕانی عەرب
پۆل:وەرگیڕانی فارس
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:فەیلەسووفە فارسەکانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:وەرگێڕەکان لە فارسی
ڕووباری تەتەھوو

**ڕووباری تەتەھوو** () لە چیاکانی زاگرۆس لە باکووری سەقز سەرچاوە دەگرێت؛ بە ناو بۆکاندا تێدەپەڕێت؛ لە قەراغی میاندواوەوە دەڕوات و لە کۆتایی دەڕژێتە ناو دەریاچەی ورمێ. ناوی تەتەھوو لە سەردەمی دەسەڵاتداری مەغۆلەکاندا بەم ڕووبارە نراوە. درێژایی تەتەھوو ٢٠٠ کیلۆمەترە.

## ئەمانەش ببینە
* شارستانی سەقز

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای فارسی

پۆل:شارستانی سەقز
پۆل:ڕووبارەکانی کوردستان
پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:ڕووبارەکانی ئێران
پۆل:ڕووبار
جاک دۆرسی

**جاک دۆرسی** لەدایکبووی ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٧١ لە میزووریی ئەمریکا ، جاک پەرەپێدەری وێب و بازرگانێکی ئەمریکییە ، جاک تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەری سازکرد کە بەهۆی ئەوەوە بە جیهان ناسرا هاوکاتیش بەڕێوبەری گشتی و دامەزرێنەری کۆمپانیای وەبەرهەمێنەری مۆبایلە بەناوی کۆمپانیای سکوەیر ، لەساڵی ٢٠٠٨ جاک بەیەکێ لە گەنجە داهێنەرەکانی جیهانی دانرا کە تەمەنی لەژێر ٣٥ ساڵی بێت ئەمەش لەلایەن .

## سەرچاوە

پۆل:زیندووان
پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:بلۆگەرە ئەمریکییەکان
پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا
پۆل:بەڕێوەبەرانی كۆمپانیا ئەمریكییەكان
پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی پەیڕەوی کلێسەی کاسۆلیکی ڕۆم
پۆل:ئەندازیارانی نەرمەواڵەی ئەمریکا
پۆل:تویتەر
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان
ئیسلامەتی

**ئیسلامەتی** سیستمێکی ئیسلامییە کە کۆمەڵەیەک یان حیزبی ئیسلامی ھەوڵ دەدەن ئیسلام وەک بنەما و ڕێساکانی دەوڵەت دابمەزرێنن بەتایبەت لە بوارەکانی سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتیدا. ، زاراوەی ئیسلامەتی (ئینگلیزی: Islamism) زۆرتر لەدوای ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر بەکارھات، زۆرجاران تۆمەتی نازانستییانە و تیرۆر دەخرێتە پاڵ ئەزموون و ھەژموونی ئیسلامەتییەکان بە لێکدانەوە ھەبوونی مێژووی قاعیدە و تاڵیبان ئەم لێکدانەوە نازانستییە لەوە سەرچاوە دەگرێت لە ئێستادا چەندین حیزبی ئیسلامیزمی میانڕەو یاخود مەدەنی ھاتوونە کایەوە لەوێنەی ئیخوان موسلمینی میسر و ئاک پارتیی تورکیا.

## پۆلێن بەندی ئیسلامەتی

ئیخوان موسلمین دوو جۆرە
*ئیخوانی عەرەبی.
*ئیخوانی تورکی وەک پارتی داد و گەشەپێدان

سەلەفی
*سەلەفیی جیھادی ( ئەلقاعیدە و داعش و بەرەی نوسرە).
*سەلەفیی دەق (ئیبنی عوسمین و ئیبنی باز).
*سەلەفیی مەدخەلی (شیێخ ربیع).

## ئەمانەش ببینە
* کۆماری ئیسلامی
* دەوڵەتی ئیسلامی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:ئیسلامی سیاسی
مێنشێڤیک

**مۆنشێڤیک** (بە ڕووسی: меньшевик) وشەیەکی ڕووسییە بە واتای کەمینە، کەم و کەمایەتی؛ دەستەیەک بوون لە حیزبی سۆسیالدیموکراتی مارکسیسیتی ڕووسیا کە لە دووەمین کونگرەی ئەو حیزبەدا لە ساڵی ١٩٠٣دا لێی جیا بوونەوە. ئەمان جیاوازیان لە دەستەکەی تر ئەوە بوو کە زۆر دژایەتییان دەکرد لەگەڵ لێنین و سیاسەتەکانی ئەودا. دواتر مۆنشێڤیکەکان نەرمایەتی زۆرتریان دەنواند لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی لیبرالی یەکێتیی سۆڤیەت.
## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٣ لە ڕووسیا
پۆل:مێژووی یەکێتیی سۆڤیەت و ڕووسیای سۆڤیەت
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٠٣
پۆل:مارکسیزم
پۆل:سۆشیالیزم
پۆل:بزاڤە سیاسییەکان
پۆل:سیاسەتی یەکێتیی سۆڤیەت
ڕیچارد براتیگان

**ڕیچارد براتیگان** (١٩٣٥-١٩٨٤) نووسەر و شاعیری ئامریکایییە کە لە شێوازی پۆست مۆدێرنیزمدا کاری کردووە. ئەو خاوەنی ٩ ڕۆمان و چەند دەفتەری شعر و چەندین چیرۆکە.

## سەرچاوەکان


پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥
پۆل:مردووانی ١٩٨٤
پۆل:شاعیرانی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئەمریکی
پۆل:شاعیرانی ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:شاعیرە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
میلان کوندێرا

وێنۆک|میلان کوندێرا لە ساڵی ١٩٨٠

**میلان کوندێرا** (١ی نیسانی ١٩٢٩، لە برنۆی چیکۆسلۆڤاکیای پێشوو واتا لە بەشی چیکی ئێستا و ۱۱ی تەمموزی ۲۰۲۳) میلان کۆندێرا لە ڕۆماننوسە هەرە بەناوبانگەکانی ئەمڕۆی دونیایە ، باوکی لۆدڤێک کۆندێرا پیانۆژەن و لە مۆسیقاژەنە ناودارەکانی ئەو  سەردەمە بوو ، کۆندێرای لاویش مۆسیقای خوێندووە لە ئەکادیمییای مۆسیقا و هونەرە درامییەکانی  پراگ خوێندنی تەواو کردووە هەر لەوێدا بووە بە مامۆستای فیلمساز ، بەڵام وردە وردە ڕووی لەنووسینی شیعر و کورتەچیرۆک و شانۆنامە و ڕۆمان کردووە یەکەمین دیوانە شیعری بەناوی (مرۆڤ _باخچەیەکی بەرین_۱۹٥۳) یەکەمین شانۆنامە بەناوی (کلیلدارەکان_۱۹٦۲) و یەکەمین ڕۆمانیشی(گاڵتە _۱۹٦۷) ، کۆندێرا لەماوەی ساڵانی ۱۹٤٨_۱۹۷۰ دوو جار بۆتە ئەندامی پارتی کۆمۆنیستی  چیک و هەردووجارەکە دەرکراوە لە دوای ساڵی ۱۹٦٨ کە سۆڤیەت وڵاتەکەی داگیرکرد و ڕژێمی ستالینی دەسەڵاتی سەربازی و ئایدۆلۆژی بەسەر چیکۆسلۆڤاکیادا سەپاند کۆندێرا سەرسەختانە بەرەنگاری کردن ، ڕەخنەی لەو حیزب و گروپانە گرت کە بە هەر بیانوویەکەوە یارمەتی هاتنی ئەو لەشکرەی داوە یان بانگەشە بۆ مانەوەی دەکات ، ئیتر بەرهەمەکانی بەتەواوەتی قەدەغەکرا خۆشیان لەسەر کار لابرد، لەساڵی ۱۹۷٥ دا لەگەڵ ڤیرای هاوسەریدا بەیەکجاری وڵاتی بەجێهێشت  و ڕووی لە پاریس کرد لە زانکۆی رینس تا ساڵی ۱۹۷٨ وانەی وتۆتەوە، میلان کۆندێرا لە ۱۱ ی تەمموزی ۲۰۲۳ لە تەمەنی ۹٤ ساڵی دا لە شاری پاریسی فەڕەنسا کۆچی دوایی کرد.

## بەرھەمەکان
* دڵداری گاڵتەجار
* ھێواش
* ناسنامە
* نەمری
* خیانەت لە ھاوپەیمانی
* نەزانی
* پەردە
* ئاهەنگی ماڵئاوایی
* گاڵتە
* ژیان لە شوێنێکی ترە

## بەستەرە دەرەکییەکان
*ماڵپەڕی فەرمی میلان کۆندێرا

پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی
پۆل:زیندووان
پۆل:بێدینەکان
پۆل:نووسەرانی چێکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی
پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی
پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور
پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان
پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مردووانی ٢٠٢٣
پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
سەعدوڵڵا نەسیری

**سەعدوڵڵا نەسیری** لە ساڵی ١٩٧٦ لە سنە لەدایکبووە. لە تەمەنی ٥ ساڵییەوە لەگەڵ دەف ئاشنا بووە و دەستی بە کاری مۆسیقا کردوە. ساڵی ١٩٩١، لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا بە ھۆی ساز کردنی مۆسیقای شانۆگەریی "کچی هەتاو" خەڵاتی باشترین مۆسیقای شانۆیی لە فیستیڤاڵی شیراز بەدەستهێنا. دواتر ئەم دەستکەوتە مۆسیقاییانەی ئەو لە فێسیڤاڵی گوڵڕێزانی لاوانی ئێران بە ئاھەنگی شانۆی "مەهپارە" دووپات بووە. تا ساڵی ٢٠٠١ مۆسیقای بۆ زیاتر لە ٤٠ بەرهەمی شانۆیی لەوانە: (وور و سووگی سۆهراب، کوێستان، ناهید سەر، خیش و گوڵی سوور، نیفرینی دایک، ئافرەتی نان فرۆش، شەفای ئەوین)ساز کرد و مۆسیقایشی بۆ چەندین فیلم ساز کرد کە هەر کامەو بە ناونیشانێکەوە لە فیستیڤاڵە جۆراوجۆرەکاندا خەڵاتیان بەدەستهێنا. نەسیری تا ئێستا چەندین کۆنسێرتی لە زانکۆکانی ئێران لە سەر مۆسیقای کوردی ساز کردووە کە لەلایەن خوێندکارە کوردەکانی دانیشتووی تاران پێشوازی زۆر بەرچاوی لێ کراوە.لە چەندین فیستیڤاڵی گرینگی هونەری موزیکی لەوانە یەکەمین و دووەمین خولی فیستیڤاڵی موزیکی کوردی بەشداری کردووە و لە سێ بەشی گۆرانی و ئاواز، دیوان و دەف خەڵاتی تایبەتی بەدەستهێناوە. هەروەها لە ماوەی ساڵانی کار و چالاکی هونەریی خۆیدا چەندین کاسێت و ئەلبومی بە شێوەی فەرمی لە ناو ئێراندا بڵاو کردووەتەوە و چەندین کۆنسێرتیشی لە دەرەوەی ئێران بە ڕێوە بردووە.

## سەرچاوەکان


پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی