open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بنەمای سەریەکچوون

**بنەمای سەریەکچوون** (ئینگلیزی: Superposition principle) لە فیزیادا، دەڵێت کاتێک دوو شەپۆل یان زیاتر لە ناوەندێکدا بەیەکدەگەن، لادانی تەنۆکەکانی ناوەندەکە یەکسان دەبێت بە کۆی ئەو دوو لادانەی کە لە ھەریەکە لە دوو شەپۆڵەکەوە پەیدادبێت.

## سەرچاوە
* پەرتووکی فیزیا ١٢، چاپی دووەم - ٢٠١٢،  «وەزارەتی پەروەردەی ھەرێمی کوردستان».

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شەپۆلەکان
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان
پۆل:فیزیکی ماتماتیکی
باری زەمینی

**باری زەمینی** (ئینگلیزی: Ground state) لە فیزیکدا، باری نزمترین وزەیە بۆ سیتمێکی بڕبڕکراو.

## سەرچاوە
* پەرتووکی فیزیا ١٢، چاپی دووەم - ٢٠١٢،  «وەزارەتی پەروەردەی ھەرێمی کوردستان».

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:میکانیکی کوانتەم
تەزووی گۆڕاو

وێنۆک|چەماوە سەوزەکە تەزوویەکی گۆڕاوە.
**تەزووی گۆڕاو** (AC) (ئینگلیزی: Alternating current) تەزوویەکی کارەبایییە، کە بڕ و ئاڕاستەکەی لە کاتە یەکسانەکاندا دەگۆڕێت، لە ھەر چرکەیەکدا.
بە پێچەوانەی تەزووی نەگۆڕ ە کە تەنیا بە یەک ئاڕاستەدا دەڕوات ، تەزووی گۆڕاو ئەو جۆرەیە کە کارەبایی پێ دەگەینرێتە شوێنە نیشتەجێ بوون و شوێنە بازرگانیەکان، زۆرجار کورتکراوەکانی AC و DC بەکاردەهێنرێن بۆ ئەوەی بە مانای سادەیی گۆڕاو و نەگۆڕ، 

## سەرچاوە
* پەرتووکی فیزیا ١٢، چاپی دووەم - ٢٠١٢،  «وەزارەتی پەروەردەی ھەرێمی کوردستان».

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەندازیاریی کارەبا
پۆل:تەزووی کارەبایی
پۆل:توانای کارەبایی
ترانسفۆرمەر

وێنۆک|چەپ
**ترانسفۆرمەر** یان **گۆڕەڕ** (ئینگلیزی: Transformer) ئامێرێکە لە ئەندازیاریی کارەبایدا، کە کاردەکات بۆ زیادکردن یان کەمکردنەوەی پاڵھێزی کارەبایی موگنەکاری تەزووی گۆڕاو کە لە ئەنجامی سەرچاوەیەکی ڤۆڵتیەی کارەبایی گۆڕاوەوە دروست دەبێت بەبێ ئەوەی هیچ گۆڕانکارییەک لە فرێکوێنسیدا دروست بکات
## بنەما

## سەرچاوە
* پەرتووکی فیزیا ١٢، چاپی دووەم - ٢٠١٢،  «وەزارەتی پەروەردەی ھەرێمی کوردستان».

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ترانسفۆرمەرەکان
پۆل:داھێنانە ڕووسییەکان
پۆل:داھێنانە ھەنگارییەکان
پۆل:داھێنانە بریتانییەکان
پۆل:داهێنانەکانی سەدەی نۆزدەهەم
پۆل:داھێنانەکانی سەدەی نۆزدەھەم
پۆل:ئەندازیاریی کارەبا
پۆل:داھێنانە مەجارییەکان
ترانزیستەر

وێنۆک|چەپ|چەند نموونە ترانزستەر
**ترانزستەر** (ئینگلیزی: Transistor) دەزگایەکە، سێ تەلی گەیاندنی ھەیە، دەتوانێت نیشانە گەورە بکات.

## سەرچاوە
* پەرتووکی فیزیا ١٢، چاپی دووەم - ٢٠١٢،  «وەزارەتی پەروەردەی ھەرێمی کوردستان».

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ترانزستەرەکان
پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
پۆل:داھێنانەکانی ١٩٤٧
پۆل:پێکھاتە کارەباییەکان
پۆل:داھێنانە مەجارییەکان
کۆمەڵکوژیی قاڕنێ

**کۆمەڵکوژیی قاڕنێ** کوشتنی ٦٨ کەس لە خەڵکی گوندی قاڕنێ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە لە ڕێکەوتی ٢ی ئەیلوولی ١٩٧٩ بە دەستی ھێزەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران.

## جوگرافیا

گوندی *قاڕنێ* یان *قاڕنە* گوندیکی کوردنشینە، ٧ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژاوای شاری نەغەدەیە کە کەوتووەتە شارستانی نەغەدە.

## پێکدادانی دووئاو و قاڕنێ
لە ڕێکەوتی ١ی ئەیلوولی ١٩٧٩ لە وێستگەی پۆلیس لە دووئاو پیکدادانێک لەنیوانی ھێزەکانی پارتی دێموکراتی کوردستان و ھێزەکانی چەکداری جەوانمەرد کە لە خەڵکی نەغەدە بوون ڕوو داوە کە لە ئەنجامی ١٥ کەس لە چەکدارەکانی جەوانمەرد کوژراونە. بڕێکیش داوا دەکەن کە جەوانمەردەکان چەکدار نەبوونە و بۆ سەردانەوە بۆ بنەماڵەکانیان لە جەڵدیان ھاتبوونە نەغەدە و کەوتبوونە لە بۆسەی دێموکراتەکان. بەدوای گواستنەوەی جەندەکی کوژراوەکان بۆ نەغەدە خەڵکی ئاپۆرەیان دا و ژمارێک لە تورکزمانەکان و خزمەکانی کوژراوەکان دەیانەوێست تۆڵە لە کوردەکانی شار بگرن؛ بەڵام ڕێسپییەکانی شار بەرەڤانییان کرد و نوای کوشتاری کوردەکانیان گرت بەڵام ئەم دۆخە بوو بە سەبەبی کۆچی کوردەکانی شاری نەغەدە و گوندەکانی دەوروبەری.

عەزیم مەعبوودی (کە بە وتەی مەھدی بەھادوران نوێنەری حوسێنعەلی مونتەزیری، ئەو لە بەرپرسەکانی ئەم کۆمەڵکۆژی دەزانێت) بۆ ڕیسپییەکان و کووخای گوندی قارنێ نامەیەک نووسیبوو کە لە نێوی دەڵێت:

::بەڕێزان بالوول گولیستان، عەزیز بازدار و خەلیل خوسرەوی.

::سڵاوتان دەکەم و تکاتان لێ دەکەم ھەم خۆتان و ھەمیش براکانی دێکە لە گوندەکەی قارنێ بۆ ھینانی خواردەمەنی ھات و چوون بکەن. ھەرکەسێک بچۆکترین ناخۆشی و ئازارێک بۆ جنابتان یان برا کوردەکانی دێکە درۆستی کرد، بێدرەنگ بە ئینتیزامات یان بە خۆدی من ڕابگەیێنین تا بە ناوی دژەئینقیلاب دەستبەسەری بکەین و ڕادەستی پایە دەوڵەتیاکانی بکەین. ھێج ترس و ئازارێکتان نەبیت چۆن ئیمەیش براکانی ئیوەین. ڕێزم ھەیە - حاج عەزیم مەعبوودی - واژوو - ٦ شەھریوەری ١٣٥٨ی کۆچیی ھەتاوی (٢٨ی ئابی ١٩٧٩).

بەدوای ئەم نامە خەڵکی ئاوایی لە کۆچکردن پاشگەز بوون و دەڵگەش بوون کە ھەڵمەتێک لە کار نییە؛ بەڵام لە ڕۆژی ٢ی ئەیلوولی ١٩٧٩ چوار دوەر لە قارنێ گێڕا و نزیک بە سەعاتێ یەکی نێوەڕوژ، نزیک بە سەد کەس کە جڵوبەرگی سوپای پاسدارانیان لە بەر بوو و بە ژ-٣ و قەدارە ھاتن بە ناوی گوندەکە.

مەحموود مەستوورزادە مەلایی گوندی قارنێ کە زانیبوو ئامانجی چەکدارەکان چییە، قورئان ھەڵدەگیرێت و لە ئەوان دەیەوێت بۆ شیفاعەتی قورئان لە کوشتاری خەڵک چەوپۆشی بکەن، بەڵام چەکدارەکان ئەیکۆژن و سەرەکەی ھەڵدەبڕێنن. ئەوانەێک کە توانیبوون خۆیان بشارنەوە یان دەربچن گیانی ساغیان بەدەرھێناو و ئەوانەی تر کە ٦٨ کەس بوونە لە ٣ سەعات بەتەواوی کوژراونەتەوە. ئەوانەێک کە دەرچووبوون پەڵامیان بە کێوستانی بووداخ برد. پشتگێریکردنی ھێزەکانی چەکدار لەگەڵ تۆپ و تانک نیشانەیەک بوو کە دەوڵەتی ئیسلامی پشتێوانی ئەم کۆمەڵکوژییە. ھەروەھا نوساندنی نامە بەدەستی عەزیم مەعبوودی بەر لە کوشتار و بەشداریکردنی ناوبڕاو لە کۆمەڵکوژیی خەڵکی قارنێ، ڕێک کراو بوونی ئەم ھەڵمەتە بەڕوونی ئاشکرا دەکات.

## لە کولتووردا
کۆمەڵکوژیی قارنێ مژاری چیرۆکی *چیرۆکە نەنووسراوەکانی قاڕنێ* لە کۆمەڵەچیرۆکی لەژێری ئەم ناوە بووە کە خەبات ڕەسووڵی نووسەری کورد بە زمانی کوردی و شێوەزاری سۆرانی نووسیویەتی و لە ساڵی ٢٠٢١ەوە لەلایەن چاپخانەی کتێبی ئەرزان لە وڵاتی سوێد چاپ و بڵاو کراوەتەوە.

## ئەمانەش ببینە
* سەربزێویی ١٩٧٩ی کوردان لە ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پاکتاویی ڕەگەزی
پۆل:کۆمەڵکوژیەکان لە ئێران
پۆل:کۆمەڵکوژییەکانی کوردەکان
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:چەوساندنەوەی کوردان
پۆل:چەوساندنەوەی کوردەکان لە ئێران
جیرارد بوتلەر

**جیرارد بوتلەر** (). ئەکتەرێکی سەرکەوتوی هۆڵیودە. لە ڕێکەوتی ١٣ تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٦٩ لە پایسلی - سکۆتلەند لە دایک بووە. کۆتا مناڵی خێزانی بوتلەرە. دایکی مارگرێت و باوکی ئێدواردی ناوە. کاتێ جیرارد تەمەنی ٦ مانگ دەبێت خێزانەکەی پێکەوە دەچن لە کوێبیک لە کەنەدا دەژین، بەڵام زۆر ناخایەنێت لەتەمەنی دوو ساڵ و نیودا دایک و باوکی لەیەک جیادەبنەوەو جیرارد لەگەڵ دایکیدا دەگەڕێنەوە بۆ سکۆتلەند. خوێندنی لە قوتابخانەی ست مارگرێت لە پایسلی دەبێت و نمرەیەکی باش بەدەست دەهێنێت کە دەرفەتی ئەوەی دەداتێ لە کۆلیجی یاسا لە زانکۆی گڵاسگۆو بخوێنێت. بەڵام لەگەڵ خوێندنەکەیدا تامەزرۆی بەشی شانۆ دەبێت لەهەمان کۆلێج.
جیرارد تاتەمەنی ١٦ ساڵی باوکی نەبینیوەتەوە، تا رۆژێک باوکی لە ڕیستۆرانتێکدا بانگی دەکات و جارێکی تر چیرۆکی تراژیدی نێوانیان سەرهەڵدەداتەوەو بۆ ماوەیەکی زۆر پێکەوە ئەگرین. لەو کاتەوە پەیوەندی نێوانیان بەهێز دەبێت و جیرارد وای لێدێت دەبێتە نوێنەری گشتی کۆلێجەکەیان. بەڵام خۆشییەکانی بەردەوام نابێت کاتێک جیرارد تەمەنی دەبێتە ٢٢ ساڵ، باوکی توشی نەخۆشی شێرپەنجە دەبێت و دەمرێت. لە دوای ئەم ڕووداوە جیرارد بڕیاردەدات بچێت لە کالیفۆڕنیا بژی و لەوێش چەند ئیشێکی جۆرارو جۆر دەکات و زۆر بە خراپی دەست دەکات بە خواردنەوەی شەراب هەتا چەند جارێک لە لایەن پۆلیسەوە دەستبەسەردەکرێت و لە ساڵی ٢٠١٢ لە ڕاگەیاندنەکانەوە بڵاوی دەکاتەوە کە بەتەواوی خوی گرتووە بە شەراب خواردنەوەوە.

## سەرەتای دەرکەوتنی
یەکەمین دەرکەوتی لە فیلمی Mrs Brown  لە ساڵی ١٩٩٧ کە لە لەندەن کاری وێنەگرتنی بۆ کرا، لە پاشان لەچەند کارێکی تردا بەشداری کردوەو بەڵام دیاریترینیان لە فیلمی 300  کە بە ڕۆڵی پاشا لیۆنایدس لەساڵی ٢٠٠٦ ڕۆڵی بینی بە تەواوی لە جیهاندا ناسێراو داواکاری زۆری پێدەگەیشت لە لایەن دەرهێنەرەکانەوە و چەندین خەڵاتی جیهانی مسۆگەر کردووە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما
پۆل:زیندووان
پارتی ئاشتی و دیموکراسی

**پارتی ئاشتی و دیموکراسی** یان بە کورتی **بەدەپە** (بە تورکی: Barış ve Demokrasi Partisi) پارتێکی سیاسیی چەپی کورد بوو کە لە ساڵی ٢٠٠٨ ھەتا ٢٠١٤ لە تورکیادا چالاکیی دەکرد.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانی ٢٠٠٨ لە تورکیا
پۆل:ھەڵوەشاندنەوەی ٢٠١٤ لە تورکیا
پۆل:حیزبە کوردییە قەدەغەکراوەکان لە تورکیا
پۆل:پارتەکانی سۆسیالیستی قەدەغەکراو
پۆل:پارتە سیاسییەکانی ھەڵوەشێندراوی ٢٠١٤
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ٢٠٠٨
پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٨ لە تورکیا
پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان
ژیان خەونێکە

وێنۆک|مانیۆمەنتێک کە بۆ کاڵدێرۆن لە مادریددا دروست کراوە
**ژیان خەونێکە** () بەناوبانگترین شانۆنامەی نووسراوی پێدرۆ کاڵدێرۆن دێ لا بارکا شانۆنووسی ئیسپانییە کە لە ساڵی ١٦٣٥دا نووسراوە. لە ئەم شانۆیەدا ئاماژە بێ بنیات بوونی ژیانی دنیایی دەکرێت و ژیان وەکوو خەونێک وەسف دەکرێ.

## ناوەرۆک
لە ئەم شانۆیەدا ناوەرۆکە کۆنەکانی خۆشەویستی و شەرەف دەخرێنە لاوە و مەسەلەیەکی تەقریبەن ڕۆژھەڵاتی دێتە سەر تەختەی شانۆوە: ئەوەی کە گۆڕانکارییەکان و سەرکەوتنەکانی ژیان تا چ ڕادەیەک ڕاستین و دەمێننەوە؟ یان ئەوەی کە ئایا ئەمانە خەیاڵ و فریوێکن کە وەک پەردەیەک ڕاستیی بنەمایی و ئەبەدی دەشارنەوە؟

## چیرۆک
لە ئەم شانۆیەدا باسیلیوس، پاشای پۆڵەندا، کوڕە تازە لەدایکبووەکەی دەکاتە زیندان. چونکە تالیعبینەکانی لەڕووی ئەستێرەکانەوە ئەوەیان پێش بینی کردوە کە کوڕەکە دژبە باوکی ھەڵدەستێتەوە. کوڕەکەی کە ناوی سیگیسمۆندە لە ناو کۆت و زنجیردا لەگەڵ گیان لەبەرە جەنگەڵییەکاندا پەروەردە دەکرێ و کاتێک کە گەورە دەبێ و دەبێ بە پیاو لە ھەموو جانەوەرەکان دڕندەترە. پاشاکە لە پیریدا دڵی نەرمتر دەبێت و کوڕەکەی بانگ دەکاتەوە کە لە حکوومەتدا بەشداری بکا؛ بەڵام سیگیسمۆند کە بۆ حکوومەت کردن پەروەردە نەکراوە، وەھا بە توندو تیژییەکی بێعەقڵانەوە حکوومەت دەکا کە مەجبوور دەبن دەری بکەن. کاتێک کە ھۆشی دێتەوە بە خۆیدا، دەزانێ بە خۆی کە لە غارێکدا لە دارستانەکەی خۆیدا لە ناو کۆت و زنجیرەکەی جاراندایە. پێی دەگوترێ کە پاشایەتییەکەی خەوێکی پەرۆش بووە و ئەویش بڕوا دەکات. دوایی بەھۆی گۆڕانکارییەکی دیکەوە کە بەسەر سیگیسمۆنددا دێ، کوڕەکە لە ئەو وەحشیگەرییە ڕزگاری دەبێ و عەقڵی دێتەوە سەرخۆی؛ کاتێک کە شۆڕشێک ڕێ دەکەوێ و ئەو دەکەن بە پاشا، دەبێ بە پاشایەکی باش و خاکی، چونکە دەزانێ کە ئەم سەرکەوتنەش دیسان خەوێکە.

## وەرگێڕان
ئەم شانۆیە لە سەدەی نۆزدەھەمدا بە دەستی دێنیس فلۆرانس وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی ئینگلیزی.

## سەرچاوەکان
Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” pp.&nbsp;350– 400, World Library, Inc. , USA.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:وێژەی ئیسپانی
پۆل:وێژەی فەلسەفیی نوێ
دۆن کیشۆت

**دۆن کیشۆت** یان **دۆن کیخۆت** (بە ئیسپانیایی: Don Quijote de la Mancha) ڕۆمانێکە کە بە دەستی نووسەری بەناوبانگی ئیسپانیایی سێرڤانتێس نووسراوە. پاڵەوانی ئەم داستانە ناوی دۆن کیشۆتە و ڕۆمانەکە سەبارەت بە ئەو و سانچۆی نۆکەری و ئەو ڕووداوانەیە کە بۆیان پێش دێت. دۆن کیشۆت دەیەوێ ڕیشەی ستەم و ناڕاستی وشک بکا و جیھان بەرەو دادپەروەری ببات. ڕۆمانی دۆن کیشۆت یەکێ لە پڕفرۆشترین کتێیەکانی وێژەی جیھانە. بەشی یەکەمی ڕۆمانەکە لەساڵی ١٦٠٥ بڵاوکرایەوە، بەشی دووەمیشی لەساڵێ ١٦١٥ بڵاوکرایەوە.

## سەرچاوە
#Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” World Library, Inc., USA.

#ویکیی ئینگلیزی: ئەیلوولی ٢٠١٤

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ڕۆمانی ئیسپانیایی
پۆل:ڕۆمانەکانی ١٦٠٥
پۆل:وێژەی ئیسپانی
پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە کۆمیک
میترا جەشنی

**میترا جەشنی** (١٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٦ لە مەشھەد - ) وێنەکیش٬ دەنگبێژ٬ وەرگێڕ٬ نووسەر و وانەدەری کوردە. میترا جەشنی وێنەکێشی نوێخوازی ھاوچەرخ زۆرتر لە دا ساڵە لە وڵاتەکانی ئێران٬ کەنەدا٬ ئەمریکای لاتینی و ئەورووپا خەریکی کاری ھۆنەریە و زۆرتر بە وێنەکێشی خەریکە.

## ژیان
میترا جەشنی لە باوکێکی کرماشانی و دایکێکی کرمانج لە شاری مەشھەد لە دایک بوو. لە ساڵی ٢٠٠٣ بە بەشداریکردن لە دووساڵانەی وێنەکێشیی مۆزەخانەی ھونەرە ھاوچەرخەکانی ئەسفەھان چالاکیی پیشەکارانەی خۆ دەستی پێکرد. لە ساڵی ٢٠٠٩ لە زانستگەی ھونەری سوورە لە تاران لە پایەی کارناسیی باڵا لە وێنەکێشی دەرچوو.

## کارەکانی وێنەکێشی

جەشنی لە ساڵی ٢٠٠١ چوو بە زانستگەی سوورە لە تاران و بەشێوازێکی پیشەگەرانە دەستی کرد بە کاری وێنەکێشیەوە. ئەو لەلای مامۆستاکانی وەکوو ھانیبال ئەلخاس، ئەحمەد خەلیلیفەرد، بیھنام کامێرانی، ھومایوون سەلیمی و … قوتابی بوو. کەسایەتیەکانی کارەکانی جەشنی ژنەکان یان نوێگەنجەکانی بێڕەگەزن. ژنە تەرسەنۆکەکانێک کە لەگەڵ دەمامکەکانیان لەگەڵ جیھاندا پەیوەندی دەگرێن. نوێگەنجە ڕەنگاوڕەنگە بەشەرمەکانێک کە ڕەگەزی خۆیان نازانن و لە ناکۆکبوون لەگەڵ دەورووبەریان خەریکی بیرۆکەکردنن. کارە پێکەرانێتیەکانی نیشاندەری پرسەکانی کۆمەڵایەتیی ژنانن. بە وتەی خۆی لە فەزا و کەسایەتیەکانی شانامەی فیردەوسیش کەڵکی وەگرتووە.

## وێژە
میترا جەشنی لە ساڵی ٢٠٠٣ بە نووساندنی رۆمانی یادیگاری بیرەکان دەستیکرد بە کاری نووساندن. بەڵام بەدوای ئەو رۆمانە تابەئێستا کارێکی دیکەی چاپ نەکردووە.

* یادیگاری بیرەکان، تاران: بڵاوکردنەوەی ئەڵبۆرز، ٢٠٠٣.

## مۆسیقا
میترا جەشنی لە مۆسیقا کاری دەنگبێژی کردووە و ھەروەھا دەفیش لێدەدات. ئەو لەگەڵ یامین ئێلرووربا مۆسیقازانی مەرکیشی و ئایرتۆل ئاریۆل شاعیری ئیسپانی کتێبێک بە ناوی «ئێڵ» بڵاوکردووە. جەشنی ھەروەھا چەندین کونسێرتی بەڕێوەبردووە:

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:وێنەکێشە ئێرانییەکان
پۆل:وێنەکێشە کوردەکان
پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:خەڵکی مەشھەد
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شێوەکارانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:زیندووان
پۆل:ژنە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
کەنعان ئیمیرزاڵۆغڵوو

** کەنعان ئیمیرزاڵی ئۆغڵو** ( ئەکتەر و نمایشکاری پۆشاکی دیاریی تورکە لە ڕێکەوتی ٨ـی حوزەیرانی ١٩٧٤ لە گوندی ئوچەم - باڵا لە ئەنقەرە لەدایکبووە، کۆتا منداڵی خێزانەکەیانە و خوشک و برایەکی تری ھەیە، باوکی ناوی موستەفایە و دایکیشی ناوی یڵدزە. لە تەمەنی دوانزە ساڵیدا نیشتەجێی ئەنقەرە دەبن و لەوێ درێژە بەخوێندنەکەی دەدات و لە زانکۆی تەکنیکی یڵدز، بەشی بیرکاری تەواو دەکات. لە کاتی زانکۆیدا دەرھێنەری بەتوانای تورک عوسمان سیناڤ چاوی پێدەکەوێت و داوای لێدەکات کە لە زنجیرە درامای  Deli Yürek (دڵی شێت) بەشداری بکات، لە پاش بەشداریکردنی خولیای درامای لە لا دروست دەبێت و لە چەند درامایەکی تردا بەشداری دەکات کە دیارترینیان Ezel  بوو بە تەواوی لە ناو بینەردا ناسرا و ھەواداری زۆری لە خۆی کۆکردەوە. ئەم ھونەرمەندە کاری نمایشکاری پۆشاکی دەکرد و لە ساڵی ١٩٩٤ سەرنجراکێشترین کەسایەتی دەرچوو لە مۆدێلی پاریسدا و پاشان چەند جارێکی تر ھەڵبژێردراوەتەوە. ھونەرمەند ھێشتا ژیانی ھاوسەری پێکنەھێناوە و تەنھا خۆشەویستێکی ھەیە بەناوی (زەینەب) کە لە یەکێک لە یانە شەوانەکاندا ناسیویەتی و پەیوەندییەکی پتەو لە نێوانیاندا ھەیە.

## سەرچاوەکان
* [//tr.wikipedia.org/wiki/Kenan_İmirzalıoğlu ویکیپیدیای تورکی]

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤
پۆل:ھونەرمەندانی تورک
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری گۆڵدن بۆڵ
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پەپوولەی زێڕین
ئارتین

**ئارتین** ناوی پاشایەکی ماد بووە.
ئەو ناوە هێندێک لە میژوونوسان وای بۆدەچن کە ناوێک بێت لە مێژووی دینی زەردەشتیدا بەکارهاتبێت . واتای ئەم ناوە  (تینی ئاگرە) یان (ئاگر تین) (ئارتین) یان (ئاڕتین)

## سەرچاوەکان
پارسی لغت

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پاشاکانی ماد
شۆڕشی ڕۆژاوای کوردستان

**شۆڕشی ڕۆژاوای کوردستان** (، **شۆڕشی ڕۆژاڤا**) سەرھەڵدانێکە کە لە ساڵی ٢٠١٢دا لە ڕۆژاوای کوردستان دەستیپێکرد. دەستپێکی شۆڕشەکە بە گرتنەوەدەستی شاری کوردنشینی کۆبانی لە ڕێکەوتی ١٩ی تەممووزی ٢٠١٢ بوو. دەستەی بڵندی کورد کە ھاوپەیمانی چەندین پارتی کوردی بوو، دوای پەیمانی ھەولێر دامەزرا. یەکینەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە) وەکو ھێزێک بۆ پاراستنی گەلی ڕۆژاوا دامەزرا.

لە شوباتی ٢٠١٣ دەستە کوردییەکان زۆرتر لە پێکدادانەکانی سووریا بەشدار بوون و پشتگیریان لە گرووپەکانی تر کرد کە شەڕیان لەگەڵ دەسەڵاتی بەشار ئەسەد ھەبوو، و چەندین پەیماننامەشیان لەگەڵ واژوو کردن. یەپەگە بەرەی نوسرە و داعشی لە ناوچە ستراتیژییەکانی سەرێکانی لە پارێزگای حەسەکە گرت و لە تەممووزی ٢٠١٣ بەرەو باکووری پارێزگای ڕەققە ھەنگاوی نا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ململانێکانی ٢٠١٢
پۆل:ململانێکانی ٢٠١٣
پۆل:٢٠١٢ لە سووریا
پۆل:سووریا لە ٢٠١٣
پۆل:ناڕەزایییەکان و سەربزێوییەکانی کورد
پۆل:جیاییخوازی لە سووریا
پۆل:بزووتنەوەی سەربەخۆییی کوردستان
پۆل:دیموکراسیی ڕاستەوخۆ
پۆل:پارێزگای ڕەققە
پۆل:پارێزگای حەلەب
پۆل:خۆبەڕێوەبەری لە ڕۆژاوای کوردستان
پۆل:جوڵانەوە و ئایدۆلۆژیاکانی فێمێنیزم
پۆل:شەڕی ناوخۆیی سووریا
لوزیادەکان

وێنۆک|لوزیادەکان

**لوزیادەکان** یان **لوزیاداشەکان** (بە پورتوگاڵی: Os Lusíadas) ناوی حیماسەیەکی نووسراوەی لویس دێ کامۆیش شاعیری پورتوگاڵیە. زمانی ئەم نووسراوەیە پورتوگاڵیە و لە ساڵی ١٥٥٦دا نووسراوە و لە ١٥٧٢دا لە چاپ دراوە. ئەم حیماسەیە بە شێعری حیماسیی نەتەوایەتیی پورتوگاڵیەکان لە قەڵەم دەدرێ.

## ناو
ناوی لوزیاداشەکان بە مەعنای پورتوگاڵییەکانه.  لویس دێ کامۆیش وشەی **لوسیا**ی لە **لوسیتیانیا**وە وەرگرتوە کە ناوی کۆنی بەشی ڕۆژهەڵاتی ئیسپانیا بووە.

## چیرۆک
خوداکان دەیانەوێ لە سەر ئەو خاڵە یەک بکەون کە ئایا دەبێ ئیجازە بدەن کەشتییەکانی ڤاسکۆ دا گاما بگەنە هیند یان نا؟ خوداکان ناکۆکی دەکەوێتە ناویان. باکێس هەوڵ دەدا مەلەوانە پورتوگاڵیەکان بکوژێ. ڤێنووس دادی مەلەوان دەباتە لای جوپیتەر. مۆریسکۆکان کە باکێس بۆ کوشتنی مەلەوانەکان هەڵیبژاردوون سەرکوت دەکرێن و مێرکوری بە داگاما دەڵێ کە درێژە بە ڕێگەکەی بدا. لە دوای گەشتن بە کینیا داگاما مێژووی پورتوگاڵ بۆ پاشای ئەو وڵاتە باس دەکا. 	لە کاتی گەڕانەوەدا ڤێنووس و کوپیدی کوڕی، ئاهەنگێک بۆ مەلەوانە ماندووەکان ساز دەکەن.

## سەرچاوە

#Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” World Library, Inc., USA.
#ویکیی ئینگلیزی: ئەیلوولی ٢٠١٤

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کتێبەکانی ١٥٧٢
پۆل:وێژەی پورتوگاڵی
کونەشەمشەم

**کونەشەمشەم** ئەشکەوتێکە لە نزیکی گوندی تۆراختەپە لە مەریوان. درێژاییەکەی ٤٥٥ مەترە و بەرزاییەکەی لە ئاستی دەریا ٢٣٣٠ مەتر و سێ کونی بۆ دەرەوە ھەیە کە یەکێکیان ئێستا گیراوە. ساڵی ٢٠٠٩ نەخشەکەی کێشراوە.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* ڕاپۆرتی ئەشکەوتی کونەشەمشەم (بە فارسی)

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەشکەوتەکانی کوردستان
لویس دێ کامۆیش

وێنۆک|لویس دێ کامۆیش

**لویس دێ کامۆیش**(١٥٢٤-١٥٨٠) (بە پورتوگاڵی: Luís de Camões) بەناوبانگترین شاعیری پورتوگال و نووسەری حیماسەی لوزیادەکانە.

## سەرچاوەکان
Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” World Library, Inc., USA.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شاعیرە پورتوگاڵییەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٥٢٠
پۆل:مردووانی ١٥٨٠
پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم
عەبباس کوڕی عەلی

وێنۆک|نیگارەیەکی کۆن لە عەبباس کوڕی عەلی

**عەبباس کوڕی عەلی** () کوڕی عەلی کوڕی ئەبووتالیب و فاتمە کچی حیزام بوو. برای حوسێن ی کوڕی عەلی و یەکێک بووە لە شەھیدەکانی جەنگی کەربەلا و بەیداخ بەدەستی شۆرشەکەی حوسێن بووە، و توانیویەتی لە ڕۆژی حەوتەم و نۆیەمی عاشورادا ڕیزی دوژمنان بشکێنێت و گەمارۆ لەسەر خانەوادە و ھاوەڵەکانی حوسێن لا ببات، و ھاوڵی وەدەست خستنی ئاویدەدا لە ڕووباری فورات بۆیە ناوی لێنرا بوو ساقی، لە ڕێگەی گەڕانەوەی لە پەیداکردنی ئاو بۆ منداڵەکان، شەھیدی دەکەن و ھەردوو دەستی و دەپەرێنن و تیرێک دەگرنە چاوی پاشان لەسەری دەدەن. عەبباس لەلایەن شیعەوە لەبەر وەفادارییەکەی بە حوسێن کوڕی عەلی و ھەروەھا ڕۆڵی لە شەڕی کەربەلادا ڕێزی لێ دەگیرێ. مەزاری عەبباس لە کەربەلا لە عێراق و لە نزیک مەزاری حوسێن کوڕی عەلی نێژراوە.

نازناوەکانی عەباس (ابا الفضل یاخود ابوفاضل و قمر بنی ھاشم) لە ٤ مانگی شەعبان دا لە ساڵی ٢٨ کۆچی لە مەدینە لە دایک بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٦٤٧
پۆل:مردووانی ٦٨٠
پۆل:شەڕی کەربەلا
پۆل:عەلی کوڕی ئەبووتالیب
پۆل:شیعەکان
پۆل:شەھیدانی موسڵمان
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:تابعین
پۆل:ھاشمیەکان
شەڕی پێشمەرگە و داعش

زنجیرەیەک شەڕ بوو لە نێوان چەکدارانی داعش لەگەڵ ھێزی پێشمەرگە کە سەرەتا بە پەلاماردانی چەکدارانی داعش بۆ سەر ناوچە کوردیەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان دەستی پێکرد. لە سەرەتا پێشمەرگە دەستی بە پاشەکشێ کرد و چەندین ناوچەی لە دەستدا وەک زووممار، شنگال، گوێڕ و مەخموور دواتریش  چەکدارانی داعش نزیک بوونە لە ھەولێر بەڵام دواتر ڕاستەخۆ ھێزە نێودەوڵەتیەکان ھاتنە دەنگ، بە پلەی یەک ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کە بە ھێرشی ئاسمانی پشتیوانی ھێزی پێشمەرگەی کرد دواتر چەندین وڵاتی تر وەک بەریتانیا و ئیتالیا و ھۆڵەندا بە ناردنی چەک ھاوکاری پێشمەرگەیان کرد. بۆیە لە ماوەیەکی کورتدا ھێزەکانی پێشمەرگە توانی چەندین ناوچە لە ژێر دەستی داعش دەربھێنێت و سەرکەوتنی گەورەیان بەسەردا بە دەست بهێنن.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ململانێکانی ٢٠١٤
پۆل:٢٠١٤ لە باشووری کوردستان
پۆل:چەوساندنەوەی کوردان لە عێراق
جاش

**جاش** یان **جاھش** (، ، بە واتای *جاشکی کەر* دێت) بە کوردە خۆفرۆشەکان دەوترێت کە لەگەڵ داگیرکەرانی وڵات لە ھەر چوار پارچەی کوردستان ھاوکاری بکەن. لە ھەندێک کات جاشەکان بەشێوەی گرووپێکی چەکدار لە ھێزەکانی کوردنەژاد پێک ھاتوون و لە بەرامبەری ھێزی کوردی یان خەڵکی سیڤیلی کوردی ھاوکاریان لەگەڵ حکوومەتە داگیرکەرەکانی کوردستان کردووە و کوردەکانیان کوشتووە. ئەم وشە لە چاندی گشتیی کورد، ناوەڕۆکی سوکایەتی ھەیە و بە واتای نەتەوەفرۆش و خۆفرۆش بەکاردێت. یەکێک لەو یەکەمین کەسانەی وشەی جاشی لە نووسراوەدا بە واتای سیاسی بەکار ھێناوە، ھەژار بووە، بەڵام بەر لە ئەویش ئەم وشەیە بە واتای شوێنکەوتوو و سەرشۆڕ بەکارھاتووە لە نووسراوەی کوردیدا.

ئەو کوردانەی سەر بە ھێزەکانی ڕژێمی بەعس، پاسەوانانی گوند و پێشمەرگە کوردە موسڵمانەکان بوون، لەلایەن بەشێک لە کوردەکانەوە وەک «جاش» دەناسرێن.

## مێژوو
لە کارەساتی ئەنفال، کە عەلی حەسەن ئەلمەجید فەرمانی کوشتن و تاڵانکردنی کوردەکانی دابوو، یەکینەیەک لە جاشەکان پێکھاتن، کە ڕفاندنی چێڵ، پەز، بزن، پارە، چەک و تەنانەت ژنانی کوردیشیان بۆ ڕەوا بوو.

وشەی پۆلیسی جاش بە ھێزەکانی پۆلیسی ناوچەییی کوردی عێراق لە ساڵی ١٩٤٤ دەوترێت.

لە نیوەی دووھەمی سەدەی بیستەم، ھەندێک کورد کە ھاوکاریان لەگەڵ حکوومەتی عێراق دەکرد بە جاش دەناسران. ژمارەی جاشەکان لە شەڕی ئێران و عێراق وەکوو چارەسەرییەک بۆ پێکھێنانی ھێزی چەکدار و بەشدارکردنی کوردەکان ھەتا ساڵی ١٩٨٦ تا ١٥٠٬٠٠٠ کەس بوو. ئەم جاشانە دووبارە لە ڕاپەڕینی ١٩٩١ی کوردانی باشوور، پێکھاتن.

لە سەردەمی سەربزێویی ١٩٧٩ی کوردان لە ئێران، جاش بە ھێزەکانی پێشمەرگە کوردە موسڵمانەکان و لێژنەی یارمەتیدانی بندەستەکان دەوترا، کە لەگەڵ حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە دامرکاندنەوەی ڕاپەرینی کوردەکانی ڕۆژھەڵات ھاوکاریان دەکرد.

لە باکووری کوردستانیش حکوومەتی تورکیا دەستەکانی جاشی پێکھێناوە کە جەردەوانیان پێ دەوترێت.

## پاڵنەرەکان
زۆربەی ئەو کەسانەی کە چوونەتە ناو ڕیزی ھێزەکانی باڵادەست لە کوردستان، پاڵنەر و کێشەی ئابوورییان ھەبووە. ھەروەھا تائێستا بەشێکی بەرچاو لەم کەسانە لەلایەن حکوومەتەکانی باڵادەست لە کوردستاندا پارەی زۆریان پێدراوە. بۆ نموونە لە شوباتی ٢٠٢٤، سەرۆکی دەستەی پەیوەندیدارەکانی سپای بەیتولموقەدەسی کوردستان ڕای گەیاند کە ئامانجی ئەوان خەڵاتکردتی ٤٬٦٠٠ پێشمەرگەی کوردی موسڵمانە و ھەتا ئەوکات بە ٤٨٣ بنەماڵەی ئەم کەسانە وامی ١٥ ملیارد تەمەنییان داوە، کە بە دۆلاری ئەوکات دەبوو نزیکەی ٢٦٥٬٠٠٠ دۆلار.

## ئەمانەش ببینە
* پێشمەرگە کوردە موسڵمانەکان
* جەردەوان
* بەکرێگیراو
* ستوونی پێنجەم

## سەرچاوەکان

پۆل:چاندی کوردی
پۆل:سیاسەتی کوردستان
پۆل:وشە سیاسییەکان
پۆل:خەڵکی مووسڵ
پۆل:مێژووی عێراق
پۆل:بزووتنەوەی سەربەخۆییی کوردستان
پۆل:شەڕەکانی سووریا
پۆل:ململانێکانی ١٩٦١
پۆل:دژەکوردبوون
ئەحراری شام

**بزووتنەوەی ئەحرار شامی ئیسلامی**، بزووتنەوەیەکی جیھادی سوریە کە لەسەرەتای شەڕی ناوخۆیی سووریاوە دژی بەشار ئەسەد شەڕ دەکەن، بزووتنەوەی ئەحرار شام لە ئەنجامی یەکگرتنی ھەر یەک لە **کەتیبەکانی ئەحرار شام** و **بزووتنەوەی فەجری ئیسلامی** و **کۆمەڵەی تەلیعەی ئیسلامی** و **کەتیبەی جەنگاوەرانی ئیمان** پێکھاتوە و دواتر بۆتە لایەنێکی سەرەکی لە پێکھاتنی بەرەی ئیسلامی سووریا. بزووتنەوەی ئەحرار شام زیاتر لە دوای دەستبەسەردا گرتنی فرۆکەخانەی تەفتەناز و فرۆکەخانەی جەراحی سەربازی ناوی دەرکەوت وچەقی قورسایی ھێزەکانی لە ناوچەی حەلەب و پارێزگای ئیدلیب و پارێزگای حەمایە دەیان کەتیبەی لە شارەکانی سووریادا ھەیە و رۆڵی سەرەکی گێراوە لە ئازادکرنی زۆربەی ناوچە ئازادکراوەکانی سووریا.

جگە لەمەش ئەم بزووتنەوەیە ناکۆکێی زۆری ھەیە لەگەل داعش بەجۆرێک  لە تەقینەوەیەکی خۆکوژی داعشدا لە بارەگایەکی بزووتنەوەی ئەحراری شام لە ناوچەی *رام حەمدانی* سەر بە پارێزگای ئیدلیب ھەریەک لە شێخ حەسسان عەبود ناسراو بە ئەبو عبداللەی حەمەوی ئەمیری بزووتنەوەی ئەحرار شام و ئەبو تەڵحەی عەسکەری و ئەبو زوبێرو ئەبو یەزن وئەبو خێر وئەبو عبدالملکی شەرعی سەرکردەکانی ئەحرار شام و ئەبو ئەیمەن فەرماندەی لیوای بەدر نزیکەی ٥٠ موجاھید وکادێری وسەرکردەی ئەحرار شام کردە قوربانی دوای ئەم ڕووداوەش بزووتنەوەی ئەحراری شام ھاشم الشیخ ناسراو بە ئەبو جابری مەسکەنە وەک ئەمیری نوێی بزووتنەوەکە دیاری کرد

## پەراوێز

پۆل:ڕێکخراوە جیھادییەکان
یەزدانێت

**یەزدانێت** چەمکێکە یەکەم جار لە لایەن مێھرداد ئیزەدیەوە بە کۆمەڵە ئایینە کۆنەکانی کوردەکان گوترا. یەزدان وشەیەکە بە واتای خودا. ئیزەدی ئیدیعا دەکات کە ئەم ئایینانە ھەندێک تایبەتمەندی خۆیان ھەیە بەڵام ئەوەی لە ناو ھەموویاندا ھاوبەشە ئەوەیە کە ھەموویان کەوتوونەتە ژێر کاریگەری ئایینی زەردەشتێتی.

ئایینە کوردییەکان یان دینە کوردییەکان بەو ئایینانە دەگۆترێت ک ڕیشە و بنەمایان لە مێژوو و چاندی کوردستاندا بووە. ئەم ئایینانە جگە لە ئیسلام و یەھوود و خریستیەکانن ک ئایینە سامییەکان دێن بە ئەژمار. ئایینە کوردییەکان بریتین لە: یارسان، ئێزدی، شەبەک، سارلی، ئالەڤی (عەلەوی). جگە لەمانە ئایینەکانی دێکەش لە مێژووی کوردستاندا بە دی ھاتنە ک ئێستا نەماونەتەوە، وەکوو ئایینی مێھر (میترایئیسم)، ئایینی مەزدەک یان ئایینی خوڕەمدینی.

## ئەمانەش ببینە
* یارسان
* ئێزیدی (ئایین)
* شەبەک (ئایین)
* سارلی
* بەجۆران
* عەلەوی (ئالەڤی)
* عیشقێتی

## سەرچاوەکان

پۆل:ئایینە ئیبراھیمییەکان
پۆل:چاندی کوردی
پۆل:ئایینەکانی کوردستان
پۆل:دینە ئیبراھیمییەکان
پۆل:دینەکانی کوردستان
عیشقێتی

**عیشقێتی** بزووتنەوەیەکە کە لە ناو ئایینی عەلەویدا سەری هەڵدا و خوازیاری هەندێک گۆڕانکاری لە ڕوانگە بە گرفتە ئایینی و مرۆڤایەتییەکانە.

## پەڕاوێز

پۆل:چاندی تورکی
ئەلگۆریتمی جینەتیکی

**ئەلگۆریتمی جینەتیکی** () ئەلگۆریتمێکی مێتاھیووریستیکە کە چۆنیەتیی کار کردنەکەی تا ڕادەیەک لە تیۆریی توخمەگەشەی یا پەرەسەندنی چارڵز داروینەوە وەرگیراوە. ئەم ئەلگۆریتمە بۆ یەکەم جار لە لایەن جان ھۆڵەندەوە دۆزرایەوە و بە کار ھات. ئەمڕۆ بە ھۆی توانای زۆری پرۆسێسی کۆمپیووتەرەکان لە فرەیەک لە پرسیارەکانی باشینەسازیدا بە کار دێت. ئەم ئەلگۆریتمە وەک مێتاھیووریستیکەکانی تر توانای ئەوەی ھەیە وڵامی چاک بدۆزێتەوە بۆ ئەو پرسیارە ئاڵۆزانەی بە ئەلگوریتمی بەرنامەسازیی ھێڵی و ناھێڵی وڵامیان بۆ نادۆزرێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەلگۆریتم
پۆل:زانستی کۆمپیوتەر
پۆل:فێربوونی مەکینە
کتێبی جلوە

**کتێبی جلوە** یەکێک لە دوو کتێبی پیرۆزی ئایینی ئێزیدیە. ئەم کتێبە بە شێوەی یەکەم کەسی نووسراوە و بە گوێرەی ئێزیدییەکان وتەی خودایە.

## پەڕاوێز

پۆل:کتێبە ئایینییەکان
پۆل:ئێزیدی
پۆل:دەقە ئایینییەکان
پۆل:کتێبە کوردییەکان
پۆل:کتێبە دینییەکان
مەسحەفا ڕەش

**مەسحەفا ڕەش** یەکێک لە دوو کتێبی پیرۆزی ئایینی ئێزیدیە، کە دانەکەی تریان کتێبی جلوەیە. مەسحەفا ڕەش باسی چۆنیەتی دروست بوونی جیهان، ئادەم و حەوا و چۆنیەتی دەرکردنی ئادەم و حەوا لە بەهەشت دەکات دواتریش باسی ناوی چەندین پاشای کۆنی ئێزیدییەکان دەکات. هەروەها ئەم کتێبە باسی ئەو خۆراکانەی دەکات کە لە ئایینی ئێزیدیدا قەدەغەن.

## پەڕاوێز

پۆل:کتێبە کوردییەکان
پۆل:کتێبە ئایینییەکان
شاخوشین

**موبارەک شای لوڕستانی** ناسراو بە **شاخوشین** لە سەدەی چوارەمی کۆچیدا دەژیا و هاوسەردەمی بابا تاھیری ھەمەدانی بووە. شاخوشین یەکێکە لە کەسایەتییە پیرۆزەکانی ئایینی یارسانە.

## پەڕاوێز

پۆل:یارسان
مەلەک تاووس

وێنۆک|نەقشی ھەڵکنراوی مەلەک تاووس
**مەلەک تاووس** یەکێکە لە  هەرە پیرۆزەکانی ئایینی ئێزدی. بە بڕوای ئێزدیەکان مەلەک تاووس(جوبرەئیل)یەکەم فریشتەیە کە خودا دروستی کرد و گرنگترین فیگوریشە لە ئایینی ئێزدیدا.

## مەلەکی تاووس لە باوەڕى ئێزدیەکان
مەلەکێ تاووس  ناوێکى دیار و سەرەکییە لە باوەڕى  ئێزدییان. باوەڕمەندانى ئێزدی دەڵین : خودا لە ڕووناکی خۆیدا حەوت فریشتەی دروستکردووە کە هەریەکەیان تایبەتمەندە بە شتێک: عەزازیل (کە هەمان مەلەکێ تاووسە)، دەردائیل، ئیسرافیل، میکائیل، عزرائیل، شەمقائیل و جبرائیل. مەلەکێ تاووس سەرۆکی هەرحەوت فریشتەکەیە . خودا فەرمانی دابوو بە هەموو فریشتەکان  کە کڕنووش بۆ ئادەم ببەن، مەبەست لێی تاقیکردنەوەی فریشتەکان بوو، چونکە خودا پەیمانی لە حەوت فریشتەکە وەرگرتبوو لە غەیرى خودا، کەسی تر نەپەرستن. جا هەموویان سوژدەیان برد جگه له مەلەک تاووس نەبێ، کڕنووشی بۆ ئادەم نەبرد، کاتێک خوا لێی پرسی: بۆ لە کرنووشبەران نەبووی؟ گوتى : کاتێک کە خەڵقت کردین  فەرمانت پێداین که سوژده نەبەین بۆ غەیرى تۆ، پەروەردگارا منیش سوژدەم نەبردووە هەرگیز  نایبەم بۆ غەیرى ڕووخساری پیرۆزت نەبێت. لێرەدا مەلەک تاوس تاقیکردنەوەکەی بردەوە و خودا پاداشتی دا بەوەی کە کردییە نزیکترین بوونەوەر لە خۆى  وەک مەلیکى فریشتەکان ، واتە دەسەڵاتی فەرمانڕەوایی گەردوونی پێ بەخشی. لەبەر ئەم هۆیە، مەلەک تاووس  پیرۆزە لای ئێزدییەکان.

## ریشەى  ناوی  مەلەک تاووس
بەگوێرەى تۆژینەوەکان کە سەرچاوەى زێترى پێویستە بۆ سەلماندنى، ناوی تاووس  لە زمانە کۆنەکانی وەک میترایی و سۆمەریی، لێکدراوى دوو وشە یان بڕگەیە: ، "تا" (یان tav) بو واتاى ڕووناکی و "وۆس" (یان dyos) بە واتاى خودا، واتە (رووناهیی خودا) و لە ڕێگەی ئەوەوە ڕاست و هەڵە دەزانیت، هەربۆیە ئێزیدییەکان زۆر ڕێز لە ڕووناکی دەگرن. ئەو لێکدانەوەیە لە ناوى ئاهورا مازدای زەردەشتى نیزیکە کە هەمان واتاى (خوداى رووناکی) دەبەخشێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئێزیدی
پۆل:بووندارە ئەفسانەییەکان
پۆل:میتۆلۆژیای کوردی
پۆل:میتۆلۆژیای ئێزدی
پۆل:میتۆلۆژیای یارسان
پۆل:ئادەم و حەوا
پۆل:وشە و دەستەوشە کوردییەکان
بیرە

**بیرە** یەکێکە لە کۆنترین زۆر خوراوەترین خوارنەوە کھوولییەکان، و سێیەم بەناوبانگترین خواردنەوە لە دوای ئاو و چا. بیرە لە تۆوی دانەوێڵە دروستدەکرێت بە زۆری لە جۆی ماڵتکراو، ھەروەھا گەنم، گەنمەشامی، و برنجیش بەکاردێت. لە کاتی پرۆسەی دروستکردنی بیرەدا، چەورکردنی شەکرەکانی نیشاستە لە بیرەدا ئیتانۆل و کاربۆناسیۆن لە بیرەی دەرهاویشتوودا بەرهەم دەهێنێت. زۆربەی بیرەی مۆدێرن بە هۆپ دروست دەکرێت، کە تاڵیی و تامی دیکەی بۆ زیاد دەکات و وەک مادەی پارێزەر و جێگیرکەری سروشتی کاردەکات. ڕەنگە ماددە تامبەخشەکانی تر وەکو گروت، گیا، یان میوە لە جیاتی هۆپسدا بخرێنە ناوەوە یان بەکاربهێنرێن. لە بەرهەمهێنانی بیرەی بازرگانیدا، زۆرجار کاریگەری کاربۆناسیۆنی سروشتی لە کاتی پرۆسێسکردندا لادەبرێت و بە کاربۆناسیۆنی زۆرەملێ دەگۆڕدرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:بیرە
پۆل:خواردنەوە کحولییەکان
ھیپ ھۆپ (چاند)

**هیپ هاپ** جۆرێک لە مۆسیقا و چاندە کە لە لایەن ڕەش پێستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە بناغە دانراوە.

## پەڕاوێز

پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا
پۆل:ھیپ ھۆپ
عەدی کوڕی موسافیر

وێنۆک|لالش شوێنی ناشتنی شێخ عەدی

**شێخ عەدی کوڕی موسافیر** (١٠٧٠–١١٦٢) لە وڵاتی لوبنان لە دایکبووە. شێخ عەدی یەکێکە لە پیرۆزترین کەسایەتییەکانی ئایینی ئێزدی و کە باوڕی ئێزدییەکان مەلیک تاووس لە لەشی ئەودا حلوولی کردووە. گۆری شێخ عەدی لە لالشە.

شێخێکە کە ئێزیدییەکان ڕێزی لێدەگرن، کە بە یەکێک لە پیرۆزەکانی تەریقەتەکەیان دەزانن، وەک چۆن ئایینێکی نوێ بە ناوی العداویە بۆی دەگەڕێنرێتەوە، لە گوندی بەیت فار نزیک شاری بەعلبەک لە لوبنانی ئێستا لەدایک بووە و تا ئەمڕۆش ماڵەکەی مەزارگەیە، زۆربەی تەمەنی گەنجی لە بەغدا بەسەر بردووە و زیارەتێکی کردووە لە باکووری عێراق لە نزیک مووسڵ و لە ڕۆژھەڵاتی بەرەو باکوور لە دۆڵی لالش، کە زەردەشتی زۆر لێ بوون، ھەر بۆیە بنەما سۆفیگەرییەکانی لەژێر کاریگەری فێرکارییەکانیاندا بوون، ئێزیدییەکان بە دەرکەوتنی فریشتە تاووس وەک کەسێکی باڵابەرز و پێستێکی قاوەیی تۆخ پەسن دەکرێت، و لە لالش کۆچی دوایی کرد، لە دەڤەری شێخان لە کوردستانی عێراق، لەو خەڵوەنگەی کە خۆی دروستی کرد لە دەوروبەری گوندی بەعدری، ٢٠ میل لە ڕۆژھەڵاتی خانەقای ڕەبان ھۆرمێزدەوە بە خاک سپێردرا، دوای مردنی شوێنکەوتووەکانی لەوێ نیشتەجێی بوون و بووەتە ناوچەی زیارەت بۆ شوێنکەوتوانی ئێزیدییەکان، گۆڕەکەی بە سێ قوبە مەخرەجییەکەی بەناوبانگە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٠٧٠
پۆل:مردووانی ١١٦٢
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١١یەم
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان
پۆل:ئایینی ئێزیدی
پۆل:دینی ئێزیدی
فلامێنکۆ

وێنۆک|ژنێک بە جلی فلامێنکۆوە

**فلامێنکۆ** جۆرێکە لە مۆسیقای فۆلکلۆری وڵاتی ئیسپانیا.

## پەڕاوێز

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شاکارەکانی کەلەپوورە زارەکی و نابەرھەستەکەی مرۆڤایەتی
پۆل:مۆسیقای ئیسپانیایی
مۆسیقای ئەلیکترۆنیک

**مۆسیقای ئەلیکترۆنیک** جۆرێک لە مۆسیقایە کە لە دروستکردنیدا کەڵک لە ئامێرە ئەلیکترۆنیکییەکان وەردەگیردرێت بۆ بەرھەمھێنانی دەنگ.

## پەڕاوێز

پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا
پۆل:مۆسیقا لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەندازیاریی دەنگ
سیمفۆنی

**سیمفۆنی** جۆرێک لە مۆسیقایە کە بە شێوازێکی تایبەت ئیجرا دەکرێت.

## پەڕاوێز

پۆل:زاراوەکانی مۆسیقا
پۆل:شێوەکانی مۆسیقای کلاسیکیی ڕۆژاوا
مۆسیقای کلاسیک

وێنۆک|هەندێک لە هونەرمەندانی مۆسیقای کلاسیک
**مۆسیقای کلاسیک** بە مۆسیقای هونەری ئەورووپا دەوترێت و لە دەمەی کلاسیکدا ھاتۆتە کایەوە.

## سەرچاوەکان


پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا
پۆل:مۆسیقای کلاسیک
پۆل:مێژووی مۆسیقا
لۆگاریتم

[وێنۆک|
ڕوونکردنەوەی لۆگاریتمی x بە پایەی ٢، هەروەک دیارە تەوەری xەکان لە [خاڵ (ئەندازە)|خاڵی ١دا دەبڕێت و بە خاڵەکانی (٢٬١) و (٤٬٢) و (٨٬٣)دا دەڕوات.]]
**لۆگاریتم** () چەمکێکی بیرکارییە کە بە ئاوەژووی توان کار دەکات. بۆ نموونە لۆگاریتمی ١٠٠٠ بە بنچینەی ١٠، یەکسانە بە ٣، لەبەر ئەوەی ١٠ × ١٠ × ١٠ = ١٠٠٠، یان بە شێوەی گشتی ئەگەر x = by''، ئەوا لۆگاریتمی x بە بنچینەی b یەکسانە بە y و بە ھێماکانی بیرکاری بەم جۆرە دیاری دەکرێت \log_b (x) = y \,، واتە دەتوانرێت ھاوکێشەی توانی بە شێوەی ھاوکێشەی لۆگاریتمی بنووسرێت و بەپێچەوانەوە.
نموونە:

 و
\log_{10} (1000) = 3 \,.

## یاساکانی لۆگاریتم

### لێکدان، دابەشکردن، توان، ڕەگ
لۆگاریتمی ئەنجامی لێکدان دەکاتە سەرجەمی لۆگاریتمەکانی ھاوکۆلکەکان. لۆگاریتمی ئەنجامی دابەشکردن دەکاتە ئەنجامی لێدەرکردنی لۆگاریتمی بەشدراو لە لۆگاریتمی بەشکراو.




### یاسای گۆڕینی بنچینەی لۆگاریتم

: \log_b(x) = \frac{\log_k(x)}{\log_k(b)}. \, 

## سەرچاوەکان
*

پۆل:لۆگاریتمەکان
پۆل:فانکشنە بیرکارییەکان
پۆل:داھێنانە سکۆتلاندییەکان
عەبدولحەمید کوشک

**عەبدولحەمید کوشک** ((١٩٣٣-١٩٩٩)) بانگخوازێکی ئیسلامی میسرییە، کەبە سوارچاکی مینبەر و پارێزەری جوڵانەوەی ئیسلامی ناسراوە یەکێکە لە ناسراوتیرین وتاربێژەکانی سەدەی بیست لە جیھانی ئیسلام و عەرەبی بە جۆرێک نزیکەی ٧٠٠٠ھەزار وتاری تۆمارکراوەی، لەگەل ١٠٨ کتێب و تەفسیرێکی قورئان

## ژیان و کارەکانی
## زیندان کردنی

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣
پۆل:مردووانی ١٩٩٦
چینگ شیھ

250px|وێنۆک|چەپ|چینگ شیهـ
**چینگ شیھـ** (بە چینی: 郑氏 ، بە ئینگلیزی: Ching Shih) یاخود ناسراو بە **چێنگ ئا ساوو** (بەچینی: 郑一嫂 بەئینگلیزی:Cheng I Sao) ماوەی ژیانی لەنێوان ساڵانی ١٧٧٥–١٨٤٤ بووە.
چەتەیەکی دەریایی بوە لە ناوەڕاستیەکانی ئیمپڕاتۆریەتی (خانەدانی چینگ) یاخوت ( 清朝؛ ئیمپاڕتۆریەتی گەورەی "چینگ")، "چینگ شیھـ" سەرۆکی زیاتر لە **٤٠,٠٠٠** چەتەیی دەریایی بووە، لە ھەمان کاتدا نزیکەی **١٨٠٠** کەشتیی جەنگی ھەبوە، ھەروەھا **٨٠,٠٠٠** کەسی دیکە لە پیاو و ئافرەت و ھەندێکجار منداڵیش لەگەڵیدا بووە ، دژی ئیمپڕاتۆریەتەکانی ئەو کاتە وەستاوەتەوە وەکو (بەریتانیا، پورتوگال، ھەروەھا خانەدانی چینگ ) ، 
بووە یەکێک لە گەورەترین و بەھێزترین چەتەی دەریایی چین و ئاسیا، و یەکێک لە زلھێزترین چەتەی دەریایی جیھان لە مێژوودا.
وە ژمارەیەکی زۆر لە کتێب ، و ڕۆمان، فیلم، و یارییە ئەلکترۆنییەکان لەسەری نوسراوە و درووستکراوە.
## ژیانی
لە ساڵی ١٧٧٥ی زاینی لە دایک بووە ، لە ھەرێمی گوانگدۆنگ، کە ناوە تەواوەکەشی (石香姑؛شی خیانگ گو)ە، ھەروەھا سۆزانی بووە و ماوەیەک لە تیاترۆخانەکان کاری کردوە لە شاری کانتۆن، بەڵام کاتێک لە ساڵی ١٨٠١ دەبێتە چەتەیەکی گەورە، شوو دەکات بە (鄭؛ژێنگ یی) کە لەو کاتەدا ناو و ناوبانگی ھەیە وەکو چەتەیەک. بەڵام لە ١٦ی نۆڤەمبەری ساڵی ١٨٠٧ لە جەنگێکدا لە ڤێتنامدا دەمرێت.
## چەتەیی
لەودەمانەدا کاتێک کە سووپای ھێزەکەی گەورە بوو، ھەستی بەوەکرد کە کەسیکی پێویستە کە یارمەتی کار و بارەکانی بدات لە کار و باری بەڕێوبردندا لە کەشتییە جەنگەکانی (ئاڵای سوور) کە ڕۆژ بە رۆژ کارەکان زیاتر دەبوون، بۆیە بۆ ئەوکارە تەنھا یەک کەسی پێ باش بوو ئەویش (چانگ پاوو) بوو. کە کوڕی ماسیگرێک بوو کە (ژێنگ یی) لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا گرتبوویە خۆی.
لە ساڵی ١٨٠٦ دا ئەفسارێکی بەڕیتانی ڕاپۆرتێک دەنووسێت کە مەترسییەکی گەورە ھەیە لە ناوچەکانی چین، ئەویش لەبەر چەتەیەکی دەریایی بەناوی "چینگ شیھـ" ، ئەو چەتەیەی ئەگەر بێت و ھەر دووژمنێک بگرێت، لە بەشی پێشەوەی کەشتیەکە لە خاچی دەدات و تا ڕادەی کوشتن لێی دەدات، کە بەڕیتانیەکان لەو کاتەدا پێیان دەگووت “The Terror of the South China" واتا (تیرۆرستەکەی باشووری چین).

کەشتییە جەنگییە چینییەکان ٦٣ کەشتیان تێکشکا لە ھێرشەکاندا، بەڵام ھەر کەشتییە جەنگیەکانی پورتوگال و بەڕیتانیا نەیان توانی (چینگ شیھـ) ببەزێنن، بۆییە بێھیوا بوون لەوەی بتوان دژی بۆوەستنەوە و تێکی بشکێنن.

پاشان چینگ شیھـ لەگەڵ کوڕە گەنجەکەییدا گەڕانەوە بۆ کانتۆن و خانەییەکی قوماڕخانەیان کردوە، دواجار لە تەمەنی ٦٩ سالیدا و لە ساڵی ١٨٤٤ کۆچی دوایی دەکات.

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای ئینگلیزی
* Pirates of the South China Coast,  Murray Dian
*Lily Xiao Hong Lee, A. D. Stefanowska, Clara Wing-chung Ho
*Amazonia – the future world where women rule By Arne Jernelöv
*Maughan, Philip, “An Account of the Ladrones Who Infested the Coast of China
*Glasspoole, Richard, “Substance,”
*Antony, Robert. Like Froth Floating on the Sea: The world of pirates and seafarers in Late Imperial South China

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٥
پۆل:مردووانی ١٨٤٤
پۆل:خەڵکی گوانگژۆو
پۆل:خەڵکی زنجیرە فەرمانڕەوایی چینگ
پۆل:ژنە چینییەکانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:خەڵکی چینی لە سەدەی ١٨یەم
پۆل:ژنە چینییەکانی سەدەی ١٩یەم
عەرەبە ئەفغانییەکان

وێنۆک|ئوسامە بن لادەن

**عەرەبە ئەفغانییەکان** بە ئەو کەسانە دەوترێت کە بە ڕەچەڵەک عەرەبن و لە ماوەی ساڵانی ١٩٧٩ ھەتا ١٩٨٩ی زایینی لە سەردەمی داگیرکردنی ئەفغانستان لەلایەن یەکێتی سۆڤیەت، بەشداری شەڕی ئەفغانستانیان کرد دژ بە یەکێتی سۆڤیەت. ئەم کەسانە بە چالاکییە نیزامییەکانی خۆیان دەوت جیھاد. عەبدوڵڵا عەزام و ئوسامە بن لادەن دوو ڕێبەری گەورەی عەرەبە ئەفغانییەکان بوون.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
کۆسەی ھەجیج

**کۆسەی ھەجیج** شەخسێکە لە کوردستان کە دەوترێ کوڕی ئیمام مووسا کوڕی جەعفەرە. مەزاری کۆسەی ھەجیج لە گوندی ھەجیج لە ھەورامانی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. ئەم مەزارە جێگەی زیارەتی خەڵکە و بە شوێنێکی پیرۆز لە قەڵەم دەدرێ.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
فێدێریکا مۆگێرینی

**فێدێریکا مۆگێرینی** (، لەدایکبووی ١٦ی حوزەیرانی ١٩٧٣) کەسایەتی سیاسیی ئیتالییە.  لە ٢١ی شووباتی ٢٠١٤ ھەتا ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ وەزیری دەرەوەی ئیتالیا بوو و پاشان لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بوو بە جێگرەوەی کاترین ئەشتۆن لە پۆستی نوێنەری باڵای یەکێتیی ئەورووپا لە سیاسەتی دەرەکی و کاروباری ئاسایش.

فێدێریکا دەرچووی بەشی زانستە سیاسییەکانە لە زانکۆی ساپیێنزای ڕۆما و ھەڵگری بڕوانامەی دوکتۆرایە لە فەلسەفەی سیاسیی کە دوکتۆرانامەکەی لەسەر پەیوەندیی نێوان ئایین و سیاسەتە لە ئایینی ئیسلام. باوکی فێدێریکا فلاڤیۆ مۆگێرینی (١٩٢٢-١٩٩٤) دەرھێنەر و دیزاینەر بووە. فێدێریکا شووی کردووە بە ماتیۆ ڕێبێسانی کە دوو کچیان ھەیە بەناوەکانی کاترینا (٢٠٠٥) و مارتا (٢٠١٠).

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
پۆل:سیاسییەکانی ئیتالیا
پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ژن
پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ئیتالیا
پۆل:زیندووان
کارینا کاپوور

**کارینا کاپوور خان** (بە ھیندی: करीना कपूर खान) (لەدایکبووی ٢١ی ئەیلوولی ١٩٨٠) لە مۆمبای کچە ئەکتەری ھیندییە کە بۆتە خاوەنی شەش خەڵات لە خەڵاتەکانی فیلمی فیر.

باوکی کارینا واتە ڕاندیر کاپوور یەکێکە لە بەرھەمھێنەران و دەرھێنەران و ئەکتەرانی فیلم لە ھیندستان، کارینا لەساڵی ٢٠٠٠ ەوە وەک کەسێکی چالاک لە بواری ئەکتەری فیلمدا دەردەکەوێت  و یەکەم فیلمیشی لەساڵی ٢٠٠٠ بوو بەناوی "Refugee" بەڕۆڵی نازنین یان ناز بەشداربوو، جگە لە کاری ئەکتەری کارینا دیزاینکەری جلوبەرگ و نووسەرە. کارینا کاپوور لەماوەی ژیانی چەندین خەڵاتی گرنگی بردۆتەوە لەنێوانیان دا شەش جار خەڵاتی فیلم فەیر ھەیە. کارینا یەکێکە لەوئەکتەرانەی کەزۆرترین ڕێژەی پارە وەردەگرێت لەو فیلمانەی کەڕۆڵی تێدادەبینێت. کارینا لەساڵی ٢٠١٢ ژیانی ھاوسەرگیری پێکدەھێنێت لەگەڵ ئەکتەری دیاری بۆلیوود (سەیف عەلی خان).

## ژیان
### ئەکتەری
لە ساڵی ٢٠٠٠ بەشداری دەکات لەیەکەمین فیلمیدا بەناوی Refugee. دوای ساڵێک لەو فیلمە واتە ساڵی ٢٠٠١ بەشداری لەفیلمی مێژوویی ئەشۆک (asoka) لەبەرامبەر شاروخ خان دەکات کە ئەم فیلمەی سەرکەوتنێکی باشبەدەستدەھێنێت لەھەمان ساڵدا بەشداری لەفیلمێکی بەھێزی میلۆدرامی دەکات بەناوی (Kabhi Khushi Kabhie Gham….) لەساڵی ٢٠٠٦یش بەشداریدەکات لەفیلمێک بەناوی (Omkara) کەبەھۆی ئەو فیلمەوە خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری پێدەدرێت لەفیلم فەیر بۆساڵی ٢٠٠٧یش لەگەڵ شاھید کاپوور بەشداری دەکات لەفیلمی (Jab We Met) کەبەھۆی ئەو فیلمەوە ناوبانگی کارینا بۆدەرەوەی ھیندیش دەڕوات لەساڵی ٢٠٠٩ بەشداریدەکات لەفیلمی سێ گەمژە (3 Idiots) کە ئەم فیلمەی تاکوو ئێستا پڕداھاتترین فیلمە لەنێو ھەموو ئەوفیلمانەی کەناوبراو تێیدا بەشداریکردبوو.

## سەرچاوەکان
* کوردیش بۆلیوود-وەرگێڕدراوی ویکی ئینگلیزی

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ھیندییەکان
پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خێزانی کاپوور
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی مومبای
پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی
پۆل:پەنجابییەکان
پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف
لێنزی کامێرا

thumb|لێنزی کامێرا
**لێنز** یان **ھاوێنە** پارچەیەکی کامێرایە کە وەک دەرچەیەکە بۆ چوونە ژوورەوەی ڕووناکی بۆ نێو کامێرا، و بەکاردێت بۆ وێنەگرتنی ھەر شتێک، واتە بەبێ لێنز کامێرا ناتوانێت وێنە ناگیرێت.

## جۆرەکانی لێنز
* لێنزی ئاسایی normal lens: لێنزێکی ئاساییە و بە پلەی ٥٠° وێنە دەگرێت - لە زۆرینەی کامێراکان لێنزی ئاسایی دادەنرێت.
* ماکرۆ لێنز macro lens: لێنزێکە بۆ وێنەگرتنی ماددەی ورد وەک زیندەوەری ورد کە بە ٢٥° پلە وێنەکان دەگرێت - واتە وێنەکانی دەبێت بچووکتر بێت لە لێنزی ئاسایی (نۆرماڵ).
* wide-angle lens: ئەم لێنزە بۆ وێنەگرتنی مەودای زۆرە واتە دەتوانێت زۆرتر لە ٦٠° پلە بووایە
* تێلی یان دوورە لێنز elephoto lens: ئەم لێنزە بەکاردێت بۆ وێنەگرتنی وێنە دوورەکان لە مەودایەکی زۆر دوور - بەزۆری بەکاردێت لە وێنەگرتنی وەرزشی یان وێنەگرتنی سرووشتی و ئاژەڵە کێوییەکان.
* لێنزی چاوی ماسی Fish eye lens: بە جۆرێ لە لێنزەکان دادەنرێت بەڵام خۆی جۆرێکە لە wide-angle lens بەڵام لە جۆری ultra wide-angle lens کە ئەم جۆرەیان وەک چاوی ماسی وێنە دەگرێت لایەکان وێنەکە دەچەمێنێتەوە.

## گالێری

پەڕگە:500mm telephoto lens 01.jpg|تێلیفۆتۆ لێنز - بەکاردێت بۆ وێنەگرتنی وێنە دوورەکان
پەڕگە:Canon MP-E65mm.jpg| ماکرۆ لێنس بۆ وێنەی ورد
پەڕگە:Canon 17-40 f4 L lens.jpg| لێنزی wide-angle  بۆ وێنەی مەودا فراوانەکان
پەڕگە:Peleng 8mm Fisheye 8225.jpg|لێنزی چاوی ماسی جۆرێ لە واید ئەنگل لێنز
پەڕگە:Normal Lenses 7253.jpg|لێنزی ئاسایی -  نۆرماڵ
پەڕگە:Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|وێنەیەک بە لێنزی ئاسایی - ڕەواندز - کوردستان
پەڕگە:Scatophaga stercoraria macro Luc Viatour.jpg|وێنەی زیندەوەرێک بە ماکرۆ لێنز گیراوە
پەڕگە:Fisheye lens room s8'4.jpg|وێنەی ژوورێک بە لێنزی چاوی ماسی گیراوە


پۆل:ئامێرەکانی وێنەگری
ھۆندا

وێنۆک|بنکەی هۆندا لە ژاپۆن

**ھۆندا** (بە ژاپۆنی: *本田技研工業*) کۆمپانیایەکی ژاپۆنی و فرەنەتەوەیە کە بۆ دروستکردنی مۆتۆرسیکلەت و مۆتۆری ئۆتۆمبیل و ئۆتۆمبیل لە جیھاندا دەناسرێت.
کۆمپانیای ھۆندا لە سالی ١٩٤٨ لە لایەن سۆییچیرۆ ھۆندا دامرزاوە و لە سالی ١٩٥٩ەوە تا ئیستا، گەورەترین کۆمپانیا لە جیھانە بۆ دروستکردنی مۆتۆرسیکلەت.

## پەراوێزەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:تۆپیکس ١٠٠
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە
پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە
پۆل:بەرھەمھێنەرانی بزوێنەری دیزڵ
ماری ھارف

**ماری ئیلیزابێت هارف** لەدایکبووی ١٥ی حوزەیرانی ١٩٨١ ، ماری یاریدەدەری وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا واتە یاریدەدەری جین ساکی ، بەر لەو کارەی ماری وتەبێژی دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی ئەمریکا بووە ، ماری لە ماوەی شەڕی دژ بە داعش زۆرتر لە جین ساکی دەردەکەوت لە کۆنگرە ڕۆژنامەوانییەکانی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا ، ماری دەرچووی زانستە سیاسییەکانە واتە هەڵگری بەکالۆریۆسە لە زانستە سیاسییەکان وە هاوکات هەڵگری بڕوانامەی ماستەرە لە کارووباری دەرەوە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
حوسێن کۆکەن

250px|وێنۆک|وێن‏‏‏ە‏‏‏ خالۆ حوسێن له د‏‏‏ە‏‏‏ری ئه‌شک‏‏‏ە‏‏‏وته‌ک‏‏‏ە‏‏‏ی

**حوسێن سەلیم عوسمان** ناسراو بە **خاڵۆ حوسێن کۆکەن** یان **حسەینی کۆکەن** یان **حسێنی کۆکەن** (٢٨ی ئەیلوولی ١٩٣٠، دڕۆڵە، نزیک شاری پاوە، پارێزگای کرماشان- ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٦) کەسایەتی کوردە کە بە ھۆی ھەڵکۆڵینی کێوێک بە قاچێکەوە بۆ ماوەی نزیکەی ٢٠ ساڵ بە قوڵینگێکەوە ناسراوە و نازناوی فەرھادی دووەمی پێدراوە.

## ژیان
250px|وێنۆک|قەبرێکی خالۆ حوسێن ھەڵکۆڵیوە ھەتا لەوێدا بنێژرێ

خالۆ حوسێن کۆکەن لە نزیک شاری پاوە لە پارێزگای کرماشان بە دنیا ھاتووە. بە ھۆی ئەوەی لە ڕاودا فیشەکی تاپڕ لە دەستی دەردەچێ و بەر قاچی دەکەوێ، قاچێکی دەبڕنەوە. لە شەڕی ئێران و عێراق (١٩٨٠ -١٩٨٨) کاتێک لە لایەن سوپای عێراق گوندەکەیان بۆردمان دەکرێ، ماڵەکەی دەسووتێ و ھاوسەرەکەی و سێ کوڕی گیان لە دەست دەدەن. خۆی دەڵێ:

### ھەڵکۆڵینی کێو
دوای ئەمە ڕوو دەکاتە دەڤەری مەیگۆرێ و نزیکەی ٢٠ ساڵە بە قوڵینگێکەوە خەریکی داتاشینی بەشێک لە کێوی مێگەورەیە و تا ئێستا ١١ ژور و حەمامێکی لێ دروست کردووە، ھەر ژوورێکیش ١٣ تاقی گەورە و سێ پەنجەرەی ھەیە. لە یەکێک لە ژوورەکان، قەبرێکی تایبەتی ھەڵکۆڵیوە و تا لەوێش بنێژرێ.

## شوێنی گەشتیاری
250px|وێنۆک|وێنەیێک لە خواری ئەشکەوتەکەی خاڵۆ حسەین
250px|وێنۆک|وێنەیێک لە ئەوەلین دەری ئەشکەوتەکە
ئێستا ئەو شوێنەی خاڵە حوسێن بۆتە شوێنێکی گەشتیاریی و خەڵکێکی زۆر لە ناوە و دەوەری کوردستانی ئێران سەردانی دەکەن. ئەویش بە چاندنی دارو درەخت ھێندەی دیکە شوێنەکەی ڕازاندۆتەوە.

داھاتی گەشتیاریی شوێنەکەی خاڵە حوسێن لە سەر داوای خۆی تەرخانکراوە بۆ دروستکردنی مزگەوت کە تا ئێستا چوار مزگەوتی لە شارەکانی کوردستانی ئێران پێ دروست کراوە و مزگەوتی پێنجەم بەڕێوەیە.

## شیعرەکان بۆ حسەین
تا ئەمڕۆ شێعر و ھونراوەکانی زۆر بە باڵای خاڵۆ حسەین ووتیاوە کە ئە یەکێک لەوانەیە:

بەڵێ وتراوە زۆر جار بیستراوە - سەنگ تاشێک ھەیە فەرھادی ناوە

کاتێک زانیمان ئەو فەرھاد کێیە - ئەویش وەک مەجنوون عاشقی لەیلێ یە

لەبەر عەشقیەتی قوڵەنگ بە دەستە - چونکە کوژراوی دوو چاوی مەستە

فەرھاد بۆ شیرین بێستونی شکاند - خوێنی جگەری لە چاو دە تکاند

تۆ عاشقی چی بویت مامە حوسەین گیان؟ - رازێنەرەوەی شاخی کوردستان

ئەی پیری دلێر فیدای دەستت بم - باڵاگەردانی قوڵەنگ و ھەستت بم

زیدوت کردەوە مێژووی کوردستان - رۆستەم حەدی کوا بۆت بێتە مەیدان

شەرمەزاری تۆن ھەموو دلێران - خەریک وەسفی تۆن ھەموو شاعیران

بشکێت قەڵەمی سەرجەم شاعیران - گەر وەست نەکەن تا ئاخر زەمان

غەریب بە فیدای قوڵەنگ و دەستت - شاعیران سەرپاک بە فیدای ھەستت

*[[محەممەد ئێناخی]]*

## پەڕاوێز

## پەیوەندی بە دەرەوە
* پەڕگەیێک لەبارەی خاڵۆ حوسێن کۆکەن لە فەیسبووک
* کەمئەندامێکی کورد کێوێک کون دەکات لەلایەن ساڵح قادر لە رووداو

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠
پۆل:مردووانی ٢٠١٦
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:پارێزگای کرماشان
پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:موسڵمانانی ئێرانی
پۆل:خەڵکی پاوە
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان
شێر و خۆر

چەپ|185px|وێنۆک|شێر و خۆر لە سەردەمی پەهلەوی
چەپ|185px|وێنۆک|شێر و خۆر لە سەردەمی پەهلەوی
**شێر و خۆر** ھێمایەکە کە ھەتا پێش شۆڕشی ئیسلامیی ئێرانەوە لە سالی ١٩٧٨ ھێمای نەتەوەیی ئێران بوو. لە کاتی حکوومەتی تورکەکان و لە سەدەی شەشی کۆچی، ھێمای شێر و خۆر ھاتە ناو کاری ھونەری ئیسلامیەوە لە میسر تا ئاسیای ناوەڕاست. ئەم ھێمایە لە دوای سەدەی پانزدەی کۆچی لەسەر پارەی ئێران بووە.

## پەراوێزەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئێران
پۆل:مێژووی ئێران
بانەوڕێ

**بانەوڕێ** شارێکە لە شارستانی پاوە لە ناوچەی جوانڕۆی پارێزگای کرماشان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان..دانیشتوانی ئەم گوندە لە هۆزی ئیمامی و عەشیرەیی جافن .خەڵکی ئەم گوندە موسڵمان و پەیڕەوی مەزهەبی سونی شافیعین .بانەوڕێ  لە ناوچەی سنوری گەرمەسێری ئیمامی سەر بە جوانڕۆ دایەو لە کاتی شەڕی ئێران و عێراق .و هەروەها شەڕە چەکداریەکانی  حێزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران و سوپای پاسداران .یەکێک لە ناوەندە شەڕیکان  بووە 

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
پۆل:شارەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە
نەخۆشیی ئێبۆلا

**نەخۆشی ڤایرۆسی ئیبۆلا**  **(EVD) یان** **بە تایی ئیبۆلای خوێنبەربوون  (EHF) ناسراوە، نەخۆشییەکی مەترسیدارە، زۆر جاریش کوشندەیە، پاش تووشبوون رێژەی مردن دەگاتە ٩٠%، [[ڤایرۆس]]ەکە لە ئاژەڵی کێوی تووشبوو بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە، ھەروەھا لە مرۆڤیشەوە بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە. واتا نەخۆشییەکی درمییە. بە شێوەیەکی سروشتی ئەم [[ڤایرۆس]]ە لە [[ئەفریقا]]دا لە لەشی ھەندێک جۆری [[شەمشەمەکوێر]]ەی میوەدا ''Fruit bats'' دەژی، ھەروەھا لە لەشی [[چامپانزی]] و [[گۆرێلا]] و جۆری تری [[مەیموون]]دا.**

## نیشانەکان
وێنۆک|'''نیشانەکانی ئیبۆڵا'''
**''نەخۆشی ڤایرۆسی ئیبۆلا'' ھەوکردنێکی تیژ و توندە، پاش گەیشتنی ڤایرۆسی ئیبۆلا بە لەش، لە ماوەی ٢-٢١ رۆژدا نیشانە سەرەتاییەکان دەردەکەون کە بریتین لە: بەرزبوونەوەیەکی خێرای پلەی گەرمی لەش، [[سەرئێشە]]، بێھێزی و ھیلاکی لەش، ئازاری ماسوولکە، دەرکەوتنی پنتی سوور لە پێستدا، سووربوونەوەی چاوەکان، کڕانەوە، یان ھەوکردنی [[گەروو|قوڕگ]]، پاشان [[ڕشانەوە|رشانەوە]]، [[سکچوون]]، تێکچوونی فرمانی [[گورچیلە]] و [[جەرگ|جگەر]]، ھەندێک جاریش خوێنبەربوون لە ناوەوەی لەشدا ''Internal bleeding''، پاشان نیشانەی تر لە تووشبوودا دەر دەکەون بە شێوەی دابەزینی [[تەوژمی خوێن|پەستانی خوێن]]، خێرابوونی ھەناسە، [[لەھۆشچوون]]. ئەم نەخۆشییە تەنیا بە چەند پشکنینێکی [[تاقیگە|تاقیگەی پزیشکی]] دەستنیشان دەکرێت، لە پشکنینی خوێندا دابەزینی ژمارەی [[خڕۆکەی سپی|خڕۆکە سپییەکان]] و خەپڵەکانی خوێن لەگەڵ بەرزبوونەوەی ئەنزیمەکانی [[جەرگ]] بەدی دەکرێت. تووشبووان تا خوێن و دەردراوەکانی لەشیان ڤایرۆسەکەی تێدا بێت، نەخۆشییەکە دەگوازنەوە.**
وێنۆک| '''وێنەیەکی گەورەکرایی ڤایرۆسی ئیبۆلا'''
## چارەسەر
**تا ئێستا دەرمانێکی تایبەت نییە بۆ لەناوبردنی ڤایرۆسی ئیبۆلا، بەڵام دەرمانی [[ریباڤیرین]] (Ribavirin) و ئینتەرفیرۆن بێتا  (Interferon beta) سوودێکی سنوورداریان ھەیە، ھەروەھا تا ئێستا ھیچ ماکوتە، یان [[ڤاکسین]]ێک دژی ڤایرۆسی ئیبۆلا** لەبەردەستدا نییە.
وێنۆک|سووڕى ژيانى ڤایرۆسی ئیبۆلا
#
#

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:چەکی زیندەیی
کلۆسیۆم

**کلۆسیۆم** ئامفی‌تێئاترێکە لە ناوەندی شاری ڕۆم لە ئیتالیا. کلۆسیۆم گەورەترین ئامفیتێئاتری سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی و سەردەمی نوێیە. ئەم بینایە شاکارێکی بیناسازی سەردەمی کۆنە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:٨٠
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئیتالیا
ناوەکانی خودا لە ئیسلامدا

**ئەسمائولحوسنا** یان **ناوە جوانەکانی خودا** ناوگەلێکن کە لە ئیسلامدا بۆ ناوبردن لە اللە کەڵکیان لێ دەگیردرێت. زۆرجار ھەژماری ئەم ناوانە بە ٩٩ دەزانن بەڵام بە ڕای ھەندێک کەس لەمە زۆرترە.

ناوەکانی خودا لە قورئاندا زۆرتر لە ٢٠٠ ناوە بەڵام ٩٩دانە لەم ناوگەلە بە ناوە چاک و جوانەکانی خودا دەژمێردرێت کە پیرۆزن.

## پێڕستی ناوەکان
ئەم ناوانەی لەم خشتەی خوارەوەدا دێن بە ناوە جوانەکانی خودا ناسراون، زانایانی ئایینی ئیسلام لە سەر زۆربەی ئەم ناوانە کۆدەنگیان هەیە بەڵام لە سەر هەندێکیشیان نا.

## پەڕاوێز

پۆل:ناوە پیرۆزەکانی خوا لە ئیسلامدا
شووشە

وێنۆک|گۆیەک لە شووشە

**شووشە** ڕەقەیەکە بێ شکڵ کە دەتوانێت لە یەک کاتدا ڕەفتاری ماددەیەکی ڕەق و توویر (شکەنەندە) لە خۆی پێشان بدات.

## پەڕاوێز

پۆل:شووشە
پۆل:ماددەکان
پۆل:پەنجەرەکان
تەکنۆلۆژیای نانۆ

**تەکنۆلۆژیای نانۆ** زانستی لێکۆڵینەوە لە ماددەیە لە ئەندازەگەلی زۆر بچووک وەکوو گەردیلە و گەرد.

## پەڕاوێز

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:تەکنەلۆژیای نانۆ
ڕیشۆڵی

وێنۆک|ڕیشۆڵی

**ڕیشۆڵی** باڵندەیەکی کۆچبەرە کە لە نێوان ئەورووپا و ئاسیادا کۆچ دەکات. درێژایی لەشی ڕیشۆڵی تا ٢٠ سانتیمەتر دەگات و خاوەنی ڕەنگێکی ڕەشە. هێلکەی ڕیشۆڵی بە رەنگی شینە.

## پەڕاوێز

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مەلەکانی ئەورووپا
پۆل:مەلەکانی پاکستان
پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پۆل:مەلەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
کاغەز

وێنۆک|دەستەیەک کاغەز

**کاغەز**، **قاقەز** یان **وەرەقە** مادەیەکە پان و ناسک کە لە گوشاردنی چێو دروست دەبێت. کاغەز بۆ نووسین لە سەری بە کار دێت و چەندین کەڵکی تریشی ھەیە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:داهێنانە چینییەکان
سیستمی ھاوکێشەی ھێڵی

[thumb|چەپ|
سیستمێکی هێڵی لە سێ نەزانراو و سێ [ڕووتەخت پێک ھاتووە. خاڵی یەکتربڕینی سێ ڕووتەخت وڵامی شیکارییەکەیە.]]
بە کۆمەڵێک کە لە زیاتر لە یەک ھاوکێشەی ھێڵی پێک ھاتبێت **سیستمی ھاوکێشەی ھێڵی** دەوترێت؛ ئەم ھاوکێشەی کە لە ژێرەوەدا ھاتووە نموونەیەکە بۆ ئەم جۆرە ھاوکێشە:

:\begin{alignat}{7}
3x &&\; + \;&&             2y &&\; - \;&&  z &&\; = \;&&  1 & \\
2x &&\; - \;&&             2y &&\; + \;&& 4z &&\; = \;&& -2 & \\
-x &&\; + \;&& \tfrac{1}{2} y &&\; - \;&&  z &&\; = \;&&  0 &
\end{alignat}

سیستمێکە لە ٣ ھاوکێشە و  ٣ نەزانراوی (x و y و z)  پێک ھاتووە.

سیستمی ھاوکێشەی ھێڵی لە لقێکی بەرینی بیرکاری بە ناوی جەبری ھێڵی خوێندنەوە و لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکرێت.
## پۆلێنکردنی سیستمی ھاوکێشە ھێڵییەکان
* سیستمی ستەم: سیستمێکە شیکاری نییە.
* سیستمی دیار: سیستمێکە تەنھا یەک شیکاری ھەیە.
* سیستمی نادیار: سیستمێکە بێسنوور شیکاری ھەیە.
## پەڕاوێز

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:جەبری ھێڵی
پۆل:ھاوکێشەکان