open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی فەنتازیا

وێنۆک

**فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی فەنتازیا** () (ھەروەھا بە **فەنتازیا-فێست** یان **فەنتازیا** یان **فەنت-ئازیا** ناسراوە) ھەروەھا بە فێستیڤاڵێکی نێودەوڵەتی ناسراوە کە تایبەتە بە فیلمی بی لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە. ئەم فێستیڤاڵە ساڵانەیە لە شاری مۆنتریال بەڕێوەدەچێت و بە گەورەترین و بەناوبانگترین فێستیڤاڵی فیلم لە ئەمریکای باکوور دادەنرێت. لە نێو ئەو فیلمانەی کە بۆ یەکەمجار لەم فێستیڤاڵەدا بۆ ڕای گشتی بڵاوکراونەتەوە بریتین لە فیلمەکانی شۆن دەمرێت، شینێکی تەواو، ئەڵقە، زۆڵە بێشکۆکان، تینوێتی، سەردانکەر کیو، دۆخی سوور، کۆتا شوێنی مەبەست ٥. مێژووی فێستیڤاڵی فەنتازیا سەرەتایی لە دیمەنی فیلمی ئاسیا لە مۆنتریالەوە ھەیە. لە ساڵی ١٩٩٦ دەستی پێکرد کە فیلمی ئاسیای لە ھۆنگ کۆنگ و ئەنیمێ لە ژاپۆنەوە نمایشکرد، دواتر فێستیڤاڵەکە ئەرکی ھونەرمەندە نێودەوڵەتییەکانی فراوانتر کرد و فیلمی ژانەری لە ھەموو جیھانەوە نمایشکرد. ڕێکخەران لە کۆتایی ھەر فێستیڤاڵێکی ساڵانەدا کۆمەڵێک خەڵات پێشکەش دەکەن، لەوانە خەڵاتی باری کۆنڤێکس بۆ باشترین فیلمی کەنەدی کە بۆ یەکەمجار لە فێستیڤاڵەکەدا نمایش دەکرێت. یەکێک لە نمایشە کۆنەکان بریتیبوو لە: فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی فانتازیا ساڵی ١٩٩٩ چاپی ساڵی ١٩٩٩ی فانتازیا تاکە چاپ بوو کە دامەزراوەکانی پێشووی سێنتریسی بەکارھێنا. ئەمساڵ دووەم چاپی تۆرۆنتۆش نمایشکرا.

## سەرچاوەکان
کیم مو یۆل

وێنۆک|کیم لەساڵی ٢٠١٠
**کیم مو یۆل** () (لەدایکبووی ٢٢ی ئایاری ١٩٨٢) ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە، دوای کارێکی سەرکەوتووی لە شانۆی مۆسیقادا کیم بۆ یەکەمجار لە بەشە بچووکەکانی فیلم و تەلەفزیۆندا ڕۆڵی گێڕا. بەڵام دوای ئەوەی پێداچوونەوەی باشی لە ڕۆڵە پاڵپشتییەکانی لە فیلمی The Scam (٢٠١٩) بەدەستھێنا. کیم یەکەم ڕۆڵی سەرەکی خۆی لە فیلمی A Muse (٢٠١٢) گێڕا کە ڕەخنەگران ستایشی زۆریان لێکرد، دواتر ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی سەربەخۆی All Bark No Bite بینی، ھەروەھا کیم ڕۆڵێکی سەرەکی ھەیە لە فیلمی مافیاکە، پۆلیسەکە، شەیتانەکە کە لەساڵی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە، ھەروەھا ڕەم فیلمە بۆ فێستیڤاڵی فیلمی کان ٢٠١٩ و فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی فەنتازیا ھەڵبژێردرا.

## خزمەتی سەربازی
لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٢دا، کیم کەوتە ژێر ڕەخنەی گشتی کە زیاتر بوو بەھۆی ئەو تۆمەتانەی کە خۆی لە خزمەتە سەربازییە ناچارییەکەی دوورخستەوە. لە ڕاپۆرتێکدا کە لەلایەن دەستەی وردبینی و پشکنینی کۆریا (BAI) بڵاوکراوەتەوە، کیم بە گونجاو زانرا کە وەک دامەزراوێکی ئاستی دوو لە ئەرکی چالاکدا خزمەت بکات دوای پشکنینی جەستەیی لە مانگی ئازاری ٢٠٠١. بەڵام بە درێژایی ساڵی ٢٠٠٧ تا ٢٠٠٩، کیم بە بیانووی ئەوەی کە تاقیکردنەوەکانی خزمەتگوزاری شارستانی ئەنجام دەدات یان لە دامەزراوەیەکی ڕاھێنانی کار وەرگیراوە، ھیچ کام لەم دووانە ئەنجام نەدراون، مۆڵەتی دواخستنی پێدرا. بەپێی زانیارییەکان لەم ماوەیەدا نزیکەی ٣٠٠ ملیۆن ₩ی لە فیلم و میوزیکاڵ و کاری تەلەفزیۆنیدا بەدەستھێناوە. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩دا، دوا ئاگاداریی خۆی بۆ وەرگرتنی سەربازی وەرگرت، دوای ئەوەی ئەو ٧٣٠ ڕۆژەی کە بۆ دواخستنی ڕێگەی پێدرابوو بەکارھێنا. ناوبراو لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٠ داواکارییەکی پێشکەش کرد بۆ گۆڕینی باری سەربازی خۆی بەھۆی برینداربوونی ئەژنۆیەوە، کە ڕەتکرایەوە. لە کۆتاییدا، لێخۆشبوونێکی ڕەوا بە پاساوی ئەوەی کە ئەو "تاکێکی کەم داھات" و تاکە دابینکەری خێزانەکەیە، بەخشرا. قسەکانی BAI ئەوە بوو کە داھاتی کیم بە شێوەیەکی بەرچاو زیاترە لە ستانداردی بێبەشکردن بەھۆی ھەژارییەوە، بەم شێوەیە ئیدارەی ھێزی مرۆیی سەربازی بە پێدانی ئەو لێخۆشبوونە لە ئەرکەکانیاندا کەمتەرخەم بوو. دەزگای پراین تی پی سی کیم بەرگری لێکرد و ڕایگەیاند کە کیم لە کۆتایی تەمەنی ھەرزەکارییەوە وەک پاسەوان و کرێکاری بیناسازی و کارگەیەکی مۆبایل پشتگیری خێزانەکەی دەکات. کاتێک باوکی بەھۆی خوێنبەربوونی مێشکەوە داڕما و لە ساڵی ٢٠٠٨ تووشی شێرپەنجە بوو، چارەسەرەکان قەرزێکی زۆریان لەسەر خێزانەکە دروست کرد. خراپبوونی باری داراییان بووە ھۆی ئەوەی کە بە تەواوی پشت بە کیم ببەستن، لە ئەنجامدا لە ساڵی ٢٠١٠دا داوای لێخۆشبوونی کیمیان کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرە کوڕە میوزیکییەکانی شانۆ لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:دەرچووانی زانکۆی سونگکیونکوان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکان لە سێئول
کیم سونگ کیو

وێنۆک

**کیم سونگ کیو** () (لەدایکبووی ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٨٦) ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە، زیاتر بە ڕۆڵەکانی لە فیلمی تاوانکاریی ھەستبزوێنی The Outlaws (٢٠١٧) و لە زنجیرەی نێتفلیکس Kingdom (٢٠١٩) و مافیاکە، پۆلیسەکە، شەیتانەکە ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
چۆی مین چول

**چۆی مین چول** () لە ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٧٦ لە دایکبووە، ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە. لە فیلمەکانی وەک Way Back Home (٢٠١٣) و The Throne (٢٠١٥) و مافیاکە، پۆلیسەکە، شەیتانەکە ڕۆڵی سەرەکی گێڕاوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕە میوزیکییەکانی شانۆ لە کۆریای باشوور
پۆل:دەرچووانی زانکۆی چونگ-ئانگ
پۆل:خەڵکی گوانگجو
چەکلیفیش

وێنۆک
**چەکلیفیش** () کۆمپانیای کۆمپانیایەکی پەرەپێدەر و بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکانی بەریتانییە و بنکەکەی لە لەندەنە. کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠١١ لەلایەن فین بریس دامەزراوە، و تایبەتمەندە بە یارییەکانی ستایلی ڕیتڕۆ. چەکلیفیش بە پەرەپێدانی Starbound و Wargroove ناسراوە، ھەروەھا بڵاوکردنەوەی Risk of Rain و دۆڵی ستاردیو.

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ٢٠١١ لە ئینگلتەرا
پۆل:کۆمپانیا بەڕیتانییەکان کە لە ساڵی ٢٠١١ دامەزراون
پۆل:کۆمپانیا تایبەتەکان کە بنکەکانیان لە لەندەنە
پۆل:کۆمپانیاکانی یاری ڤیدیۆیی کە لە ساڵی ٢٠١١ دامەزراون
پۆل:کۆمپانیاکانی یاری ڤیدیۆیی بەڕیتانیا
پۆل:بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان
گاگائوزەکان

**گاگائوزەکان** (بە زمانی گاگائوز: Gagauzlar) گەلێکی تورکن کە لە باشووری مۆلدۆڤا، و باشووری ڕۆژاوای ئوکراینا، و کەمی لە تورکیا دەژین. گاگاوز مەسیحی ئۆرتۆدۆکسن.

## شوێن
خەڵکی گاگاوز لە مۆلدۆڤا و ئۆکرانیا دەژین، ھەروەھا لە کازاخستان، قرغیزستان، ئۆزبەکستان، بولگاریا، یۆنان، ڕۆمانیا، تورکمانستان، تورکیا و ھەندێکیشیان لە ڕووسیادان.

## زمانی
زمانی گاگاوز سەر بە لقی ئۆغوزی زمانە تورکییەکانە کە زمانەکانی ئازەری و تورکی و تورکمانی دەگرێتەوە.

## ئایین
خەڵکی گاگاوز مەسیحیئۆرتۆدۆکسن، گاگاوزەکان بە کریستیان ئایین ناسراون و ھەروەھا شانازی بە ناسنامەی تورکی خۆیانەوە دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:تورک
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕووسیا
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئۆزبەکستان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی بولگاریا
کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی تورکی

**کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی تورکی** (بە تورکی: )  کڵێسایەکە نەتەوەپەروەر لە ئایینی مەسیحییەتی ئۆرتۆدۆکسی بۆ خەڵکە تورکەکان.

## مێژوو
لە 15ی ئەیلولی ساڵی 1922، پاتریارکی ئۆرتۆدۆکسی ئۆتۆدۆکسی ئۆتۆنۆمی ئەنادۆڵ لە قەیسەری لەلایەن پاڤلۆس کاراهیساریتیسەوە دامەزرا، کە لایەنگری کۆبوونەوەی گشتی ئۆرتۆدۆکسی تورکی ئەنادۆڵ بوو.  پاتریاکی تورک بە ناوی پاڤلۆس کاراهیساریتیس بوو بە باوکی ئەم کەنیسەیە نوێیە و ناوی پاپا ئەفتیمی یەکەمی وەرگرت.  ٧٢ پیاوی ئایینی دیکەی ئۆرتۆدۆکس پشتگیریان لێکرد.

لە ساڵی ١٩٢٤ سەرکردەکەیان دەستی کرد بە سازدانی مەراسیم بە زمانی تورکی، هەر زوو پاڵپشتی کۆماری نوێی تورکیای ئەتاتورکی بەدەستهێنا کە دوای ڕووخانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی دامەزرا. کەنیسە پاڵپشتێکی بەهێزی کۆماری تورکیا و دژی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی. دامەزرێنەری ئەوان پاپا ئەفتیمی یەکەم ڕۆڵی هەبوو لە دامەزراندنی کۆماری تورکیادا. وتەبێژەکەی کڵێسای تورکی سوێندی خواردووە کە بەرگری لە کۆماری تورکیا بکات لە بەرامبەر هەر هەڕەشەیەک، جا نەتەوەپەروەرانی کورد بێت یان داگیرکەری بیانی. کڵێساکە پەیوەندی بە ڕێکخراوە دژەکورد وەک مەهەپە هەیە.

## ئەرگەنەکۆن
لە ٢٢ی ژانویەی ٢٠٠٨، سێڤگی ئێرێنرۆل، نەوە کچەکەی بابا ئەفتم یەکەم دامەزرێنەری کڵێساکە و کچی بابا ئەفتم سێیەم و خوشکی سەرەتایی ئێستای بابا ئەفتم چوارەم، بەهۆی ئەوەی گوایە پەیوەندی لەگەڵ کەسێکی فریاگوزاریدا هەبووە، دەستگیرکرا. پێی دەوترێت ڕێکخراوی ژێرزەمینیی ناسیۆنالیست بە ناوی ئەرگەنەکۆن. لە کاتی دەستگیرکردنیدا، وتەبێژی پاتریارک بووە. هەروەها گوایە پاتریارک وەک بارەگایەکی سەرەکی بۆ ڕێکخراوەکە کاری کردووە. سێڤگی ئێرینێرۆل بە چالاکییە ناسیۆنالیستەکانی و دژایەتیکردنی لەگەڵ پاتریارکی یۆنانی ئیکۆمێنیکی و کەنیسەی نێردراوی ئەرمەنی ناسرابوو. لە سەردەمی ئاڵپ ئەرسلان تورکەشدا، وەک کاندیدی پەرلەمان بۆ مەهەپە کە قۆڵی سیاسی گورگەکانی خۆڵەمێشی بوو، خۆی کاندید کردبوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:تورک
پۆل:مەسیحییەت لە تورکیا
پۆل:گرووپە مەسیحییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:ناسیۆنالیزمی تورکی
قەڵای واوێڵ

وێنۆک|دیمەنی شەوانە لە کۆمەڵگەی واوێڵ، کە قەڵاکە لە لای ڕاستەوە و کاتدراییلەکە لە ناوەڕاستی چەپەوە.
وێنۆک|ڕاست|بەشێکی کۆنتری واوێل لە سەدەی ١٤ کە ئێستا مۆزەخانەی کاتدراڵییە.
**قەڵای واوێڵ** شوێنی نیشتەجێبوونی قەڵایە و دەکەوێتە ناوەڕاستی شاری کڕاکۆف لە پۆڵەندا. لەسەر فەرمانی شا کاسیمیری سێیەمی گەورە دروست کراوە، لە کۆمەڵێک پێکھاتەی سەردەمی جیاواز پێکھاتووە کە لە دەوری حەوشەی سەرەکی بە شێوازی ئیتاڵی ھەڵکەوتوون. قەڵاکە کە یەکێکە لە گەورەترین قەڵاکانی پۆڵەندا، نوێنەرایەتی نزیکەی ھەموو شێوازە تەلارسازییە ئەورووپییەکانی سەدەی ناوەڕاست و ڕێنێسانس و سەردەمی بارۆک دەکات. قەڵای شاھانەی واوێل و گردی واوێڵ گرنگترین شوێنی مێژوویی و کولتووری وڵاتەکە پێکدەھێنن.

قەڵاکە بەشێکە لە کۆمەڵگەیەکی تەلارسازیی قەڵادار کە لەسەر لووتکەی بەردی لیمۆ لە کەناری چەپی ڕووباری ڤیستولا دروست کراوە، لە بەرزی ٢٢٨ مەتر لە ئاستی دەریاوە.کۆمپلێکسەکە پێکھاتووە لە چەندین بینا کە گرنگییەکی مێژوویی و نیشتمانی زۆریان ھەیە، لەوانە کاتدراڵی واوێل کە پاشاکانی پۆڵەندا تاجی سەریان لەسەر دانرا و نێژران. ھەندێک لە کۆنترین بینا بەردینەکانی واوێڵ دەتوانرێت بگەڕێنرێتەوە بۆ ساڵی ٩٧٠ی زایینی، ئەمە جگە لە سەرەتاییترین نموونەکانی تەلارسازی ڕۆمانی و گۆتیک لە پۆڵەندا. قەڵای ئێستا لە سەدەی ١٤ دروست کراوە، و لە ماوەی سەدان ساڵی داھاتوودا فراوانتر بووە. لە ساڵی ١٩٧٨ واوێڵ وەک بەشێک لە ناوەندی مێژوویی شاری کراکۆڤ وەک یەکەم شوێنی میراتی جیھانی ناسێندرا.

بۆ چەندین سەدە شوێنی نیشتەجێبوونی پاشاکانی پۆڵەندا و ھێمای دەوڵەتبوونی پۆڵەندایە، قەڵای واوێل ئێستا یەکێکە لە مۆزەخانە ھونەرییە سەرەکییەکانی وڵاتەکە. مۆزەخانەکە لە ساڵی ١٩٣٠ دامەزراوە و دە بەشی کۆڕاتۆری لەخۆدەگرێت کە بەرپرسن لە کۆمەڵە تابلۆکان، لەوانە کۆمەڵەیەکی گرنگی تابلۆکانی سەردەمی ڕێنێسانسی ئیتاڵی، چاپ، پەیکەرسازی، قوماش، لەنێویاندا کۆمەڵەی تابلۆی سیگسومۆندی دووەم ئابۆس، کاری ئاڵتوونساز، چەک و زرێپۆش، سیرامیک، میسن پۆرسەلین، و مۆبیلیاتی سەردەم. مۆزەخانەکە لە بواری ھونەری ڕۆژھەڵاتیدا گەورەترین کۆمەڵەی چادرەکانی عوسمانی لە ئەورووپا دەگرێتەوە. مۆزەخانەکە بە حەوت ستۆدیۆی تایبەتمەندەوە بۆ پاراستن، ھەروەھا ناوەندێکی گرنگە بۆ پاراستنی بەرھەمە ھونەرییەکان.

## سەرچاوەکان

قەڵای واوێڵ
تاینیێک

وێنۆک|دیمەنی تاینیێک
**تینیێک** گوندێکی مێژوویییە لە پۆڵەندا لەسەر ڕووباری ڤیستولا، لە ساڵی ١٩٧٣ەوە بەشێکە لە شاری کڕاکۆف (لە ئێستادا لە ناوچەی دێبنیکی). تاینیێک بەھۆی ئابای بەنێدکتینییەوە دیارە کە لەلایەن شا کاسیمیری نۆژەنکەرەوە لە ساڵی ١٠٤٤ دامەزراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:جوگرافیای کڕاکۆف
جۆ یۆنگ ووک

**جۆ یۆنگ ووک** () لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٢، سەرپەرشتیاری مۆسیقای فیلمی کۆریای باشوورە. زۆرترین جار بە ھاوکارییەکانی لەگەڵ دەرھێنەر پارک چان-ووک ناسراوە. 

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:دەرهێنەرانی مۆسیقا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:دەرھێنەرانی مۆسیقا
فێستیڤاڵی ئەنیمە موندی

**فێستیڤاڵی ئەنیما موندی** () فێستیڤاڵێکی کێبڕکێکاری ڤیدیۆ و فیلمی بەڕازیلییە و تایبەتە بە ئەنیمەیشن، ھەموو مانگی تەمموزێک لە شارەکانی ڕیۆ دی جانیرۆ و ساوپاولۆی بەرازیل بەڕێوەدەچێت.
## مێژوو

یەکەم چاپی ئەنیما موندی لە ساڵی ١٩٩٣ ڕوویدا، لە ڕیۆ دی جانیرۆ. فێستیڤاڵەکە لەلایەن کۆمەڵێک ئەنیمەیشنکەر و سینەماکارەوە دروستکراوە کە دەیانویست خەڵک سەبارەت بە بەرھەمە ئەنیمەیشنەکان و فیلمەکان لە بەرازیل ھۆشیاربکەنەوە.لە ناوچەی سەرەکی فێستیڤاڵەکەدا چەندین دووکانی بچووکی کار ھەیە کە فێری خەڵک دەکەن چۆن ئەنیمەیشن بکەن بە چەندین ستایل. 

## چالاکییەکانی تر

ھەروەھا تیمی ئەنیما موندی بەرپرسیارن لە چەندین چالاکیی دیکە لەوانە ئەنیما ئێسکۆلا کە لە چەندین قوتابخانەی حکومی لە بەڕازیل وانە بە ئەنیمەیشن دەڵێتەوە و ئەنیما موندی ئیتینەرێنت کە فیلمی ھەڵبژێردراو لە چەند شارێکی دیکەی بەرازیل نمایش دەکات.

## سەرچاوەکان
فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی ئەنیمەیشنی ئەنسی

وێنۆک|فێستیڤاڵەکە لە ساڵی ٢٠١٤
**فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ئەنیمەیشنی ئانێسی** () بە فەرمی بە زمانی ئینگلیزی بە **فێستیڤاڵی ئانێسی** کورت دەکرێتەوە، یان بە سادەیی **ئانێسی**. لە ساڵی ١٩٦٠ دروست کراوە و لە سەرەتای مانگی حوزەیران لە شارۆچکەی ئانێسی لە فەرەنسا دەستیپێکردووە. سەرەتا فێستیڤاڵەکە ھەر دوو ساڵ جارێک ڕوودەدات، لە ساڵی ١٩٩٨ بووە بە ڕووداوێکی ساڵانە، یەکێکە لە چوار فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ئەنیمەیشن کە لەلایەن کۆمەڵەی نێودەوڵەتی فیلمی ئەنیمەیشن () سپۆنسەر دەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:فێستیڤاڵی فیلمەکان لە فەرەنسا
پۆل:خەڵاتەکانی ئەنیمەیشن
خەڵاتی جون فۆرای

**خەڵاتی جون فۆرای** ()  خەڵاتێکی دەستەی دادوەرییە کە دەدرێت بە تاکەکان وەک ڕێزلێنانێک بۆ کاریگەرییەکی بەرچاو و خێرخوازانە یان خێرخوازی لەسەر ھونەر و پیشەسازی ئەنیمەیشن. لەلایەن کۆمەڵەی نێودەوڵەتی فیلمی ئەنیمەیشن، ئاسیفا-ھۆلیوود لە خەڵاتی ساڵانەی ئانی لە ساڵی ١٩٩٥ەوە. ناوی لێنراوە بەناوی ئەکتەری دەنگی جون فۆرای. 

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٥ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:خەڵاتەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خەڵاتەکانی ئانی
پری ئیریس بۆ باشترین کورتەفیلمی ئەنیمەیشن

**خەڵاتی پریکس ئایریس بۆ باشترین کورتە فیلمی ئەنیمەیشن** () خەڵاتێکی ساڵانەی فیلمە کە لەلایەن سینەمای کیوبیکەوە پێشکەش دەکرێت وەک بەشێک لە پرۆگرامی پریکس ئایریس، بۆ ڕێزلێنان لە باشترین کورتە فیلمی ئەنیمەیشنی ساڵ کە لەناو سینەمای کیوبیکدا دروستکراوە.

## سەرچاوەکان
*
خەڵاتی وینسۆر مەککەی

**خەڵاتی وینسۆر مەککەی** () خەڵاتێکە دەدرێت بە تاکەکان وەک ڕێزلێنانێک بۆ بەشدارییەکانی تەمەن یان پیشەیی لە ھونەری ئەنیمەیشن لە بەرھەمھێنان، دەرھێنان، ئەنیمەیشن، دیزاین، نووسین، نواندنی دەنگ، کاریگەری دەنگ، کاری تەکنیکی، مۆسیقا، وانەوتنەوە پیشەییەکان و بۆ ئەوانی تر  ھەوڵەکان کە بەشدارییەکی نایاب لە باشی لە ئەنیمەیشندا نیشان دەدەن. خەڵاتەکە لە ئاھەنگی ساڵانەی خەڵاتی ئانی پێشکەش دەکرێت، کە لەلایەن کۆمەڵەی نێودەوڵەتی فیلمی ئەنیمەیشن، ئاسیفا-ھۆلیوود پێشکەش دەکرێت. خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە، و ناوی لێنراوە بۆ ڕێزلێنان لە ئەنیمەیشنکەری پێشەنگ وینسۆر مەککەی.

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:خەڵاتەکان کە لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزران
پۆل:خەڵاتەکانی ئانی
پۆل:مێژووی ئەنیمەیشن
ئاسیفا

**ئاسیفا** کورتکراوەی "**کۆمەڵەی نێودەوڵەتی فیلمی ئەنیمەیشن**" () کۆمەڵەیەکی نێودەوڵەتی دروستکەران و خۆشەویستانی فیلمە ئەنیمەیشنەکانە. ئەم کۆمەڵەیە لە ساڵی ١٩٦٠ لەلایەن ھەندێک لە گەورەکانی فیلمە ئەنیمەیشنەکارەکانی وەک نۆرمان ماکلارێن لە شاری ئانسی لە فەرەنسا دامەزراوە. مەبەست لێی ئاڵوگۆڕکردنی زانیارییە لەسەر شێوازەکانی ئەنیمەیشن و ئاگادارکردنەوە لە چالاکییەکانی ئەنیمەیشن لە جیھاندا. ئاسیفا لە زیاتر لە ٣٠ وڵاتدا لقی ھەیە. ئامانجە بنچینەییەکانی ئاسیفا بریتین لە: ھەوڵدان بۆ بەرزکردنەوەی ھونەری ئەنیمەیشن و ناساندنی بە کۆمەڵگا، دروستکردنی تێگەیشتن و پەیوەندی فەرھەنگی و ھونەری لە نێوان ئەندامەکاندا، ھەروەھا پاراستن و بەرزکردنەوەی بەرژەوەندیی سینەماکاران و ئەنیمەیشنکاران و ئەوانی دیکە کە لەم پیشەیەدا کاردەکەن. 

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٦٠
یاسای ھەرھەمانی

لە لۆژیکدا، **یاسای ھەرھەمانی** (law of identity) دەڵێ ھەموو شتێ کوتومت ھەر خۆیەتی. بە زمانێکی تر، ھەر شتێ ھەر ھەمان خۆیەتی، عەینەن خۆیەتی، ھەر تەواو لە خۆی دەچێ، لفی خۆیەتی، ھەر وەک خۆیەتی. 

ئەم یاسایە وێڕای یاسای ناتەبانەبوون و یاسای وەدەرنانی ناوەڕاست یاساکانی بیرکردنەوەیان پێ دەوترێ.

## مێژوو

### فەلسەفەی دێرین
کۆنترین بەکارھاتنی تۆمارکراوی یاساکە لە دیالۆگی تیائەتیتۆسی ئەفلاتووندایە کە تێیدا سوقرات تێدەکۆشی ئەوە دەسنیشان بکا کە «دەنگەکان» و «ڕەنگەکان» دوو پۆلی جیا لە یەکترن:

بەڕاشکاوی تەنیا جارێک لە بەرھەمەکانی ئەرەستوودا ھاتووە، ئەویش لە ئانالیتیکای یەکەم (یا پێشین) -دایە:

### فەلسەفەی سەدەکانی ناوەڕاست
ئەرەستوو باوەڕی ئەوە بوو کە یاسای ناتەبانەبوون بنەڕەتیترین یاسایە. تۆماس ئەکویناس و دانس سکەوتەس -یش شوێن ئەرەستوو کەوتن لەم پەیوەندەدا. ئانتۆنیوس ئاندریاس، شاگردە ئیسپانیایییەکەی سکەوتەس، مشتومڕی ئەوەی دەکرد کە دەبێ جێگەی یەکەم بدرێ بەو یاسایە کە دەڵێ «ھەموو خاوەنبوونێ خاوەنبوونێکە»، بەڵام فرانسیسکۆ سوارەز -ی نووسەری کۆتایییەکانی بزاڤی سکۆلاستیک لەگەڵ ئەوەدا نەبوو، ئەویش ھەروەھا، شوێن ئەرەستوو کەوتنی بە لاوە پەسەندتر بوو.

لە نووسراوەکانی نیکۆلاسی کووسی -شدا دەتوانین ئاماژەیەک بە یاسای ھەرھەمانی بەدی بکەین، لەوێدا کە دڵێ:

### فەلسەفەی مۆدێرن
گۆتفرید ڤیلھێلم لایبنیتس ئیددیعای ئەوە بوو کە یاسای ھەرھەمانی، کە ئەو بە شێوەی «ھەموو شتێ ئەوەیە کە ھەیە» دەریدەبڕی، یەکەمین و سەرەتاییترین ڕاستییەکە کە ئەقڵ پەی پێ دەبا و، ئەرێنیشە. لەو لاوە، یاسای ناتەبانەبوونیش یەکەمین ڕاستیی نەرێنییە کە ئەقڵ دەیدۆزێتەوە. ئەو دەیگوت «قەزیەی شتێ ئەوەیە کە ھەیە، پێشترە لەو قەزیەیە کە دەڵێ ئەو شتە شتێکی تر نییە». یاسای لایبنیتس دەڵێ ئەگەر دوو شت ھەر چییەک ھەیانە کوتومت وەک یەک بێ، ئەو دوو شتە لە واقیعدا یەکێکن و عەینی شتن.

## پەراوێزەکان

پۆل:لۆژیک
حامد جەوھەر

**حامد عەبدولفەتاح جەوھەر** () (لەدایکبووی ١٤ی تشرینی دووەمی ١٩٠٧ – ١٧ی حوزەیرانی ١٩٩٢) وێنەگری دەریایی، زانستخواز، و پێشکەشکاری تەلەڤیزیۆنی بوو. بۆ زیاتر لە ١٨ ساڵ بەرنامەیەکی  تەلەڤیزیۆنی بە ناوی "جیھانی دەریاکان" پێشکەش کرد.

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧
پۆل:مردووانی ١٩٩٢
پۆل:خەڵکی قاھیرە
سنووری نەمسا-ئیتالیا

وێنۆک|سنووری نەمسا-ئیتالیا
**سنووری نەمسا و ئیتالیا** سنوورێکی وشکانییە بە درێژایی بەرزایییەکانی ئەلب لە نێوان کۆماری ئیتاڵیا و کۆماری نەمسا بە درێژایی ٤٠٤ کم (٢٥١ میل). سنوورێک لە ساڵی ١٨٦١ەوە ھەبووە، بەڵام سنووری ئێستا تەنھا لە ساڵی ١٩١٩ەوە، سنوورێکی ناوخۆیی یەکێتی ئەورووپا بووە لە یەکەمی کانوونی دووەمی ١٩٩٥ەوە، دوایین جار سنوورەکە لە ساڵی ١٩٤٧ گۆڕدرا. گۆڕانکارییەکی گەورەی کۆنتر لە ساڵی ١٩١٩ بوو کاتێک تیرۆلی باشوور لەبری نەمسا کرایە بەشێک لە ئیتاڵیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری نەمسا-ئیتاڵیا
پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٨٦١
سنووری نەمسا-ئەڵمانیا

وێنۆک|ڕێڕەوی سنووری ئەڵمانیا و نەمسا (سوور)
**سنووری نەمسا-ئەڵمانیا** (بە ئەڵمانی: Grenze zwischen Deutschland und Österreich) درێژییەکەی ٨١٥٫٩ کم (٥٠٧٫٠ میل) یان ٨١٥٫٠ کم (٥٠٦٫٤ میل) لە باشووری ئەڵمانیا و باکووری نەمسا لە ناوەڕاستی ئەورووپا. درێژترین سنووری ھەردوو وڵاتی نەمسا و ئەڵمانیایە لەگەڵ وڵاتێکی دیکە.

## ئەمانەش ببینە
* سنووری ئەڵمانیا-پۆڵەندا
* ئونتەرسبێرگ

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری نەمسا-ئەڵمانیا
پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٧٢
سنووری ئەڵمانیا-پۆڵەندا

وێنۆک|سنووری مۆدێرن و پۆڵەندا و ئەڵمانیا (لە ساڵی ١٩٤٥ەوە)
**سنووری ئەڵمانیا و پۆڵەندا** (بە ئەڵمانی: Grenze zwischen Deutschland und Polen، بە پۆڵەندی: Granica polsko-niemiecka)، سنووری دەوڵەتی نێوان پۆڵەندا و ئەڵمانیا، لە ئێستادا ھێڵی ئۆدەر-نیسە. درێژی کۆی گشتی ٤٦٧ کم (٢٩٠ میل) و لە ساڵی ١٩٤٥ەوە لە شوێنی خۆیدایە. لە دەریای باڵتیکەوە لە باکوورەوە تا کۆماری چیک لە باشوورەوە درێژ دەبێتەوە.

ناوچە سنوورییە مۆدێرنەکانی پۆڵەندا و ئەڵمانیا نزیکەی یەک ملیۆن ھاووڵاتی ئەو وڵاتانە لەناو پارێزگاکانی ھەر لایەکدا نیشتەجێن

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری ئەڵمانیا-پۆڵەندا
پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٤٥
پۆل:براندنبورگ
پۆل:مێکلنبورگ-فۆرپۆمەرن
پۆل:ساکسۆنیا
چیا مەدەنی

**چیا مەدەنی** (لەدایکبووی مەھاباد) گۆرانیبێژ، ئاوازدانەر و ھۆنراوەنووسێکی کوردی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە کە لە وڵاتی سوێد نیشتەجێیە.

## ژیاننامە
چیا مەدەنی لە شاری مەھاباد لەدایک بوو. باوکی حوسێن مەدەنی پێشمەرگەی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بوو کە بەدوای سەربزێویی ١٩٧٩ی کوردان لە ئێران بەناچار کوردستانی بەجێ ھێشت و چوو بۆ وڵاتی سوێد. چیا مەدەنی لە سەرەتای منداڵی لەگەڵ بنەماڵەی لە پێگەی حیزبی دێموکراتدا دەژیا و بەدوای ئەو لە ساڵی ١٩٩٠ەوە چوون بۆ وڵاتی سوێد و لەو ساڵەدا وەکوو پەنابەر لەوێدا دەژێت. ئەو لە ساڵی ١٩٨٦ لەو کاتە کە لەناو کۆڕی پێشمەرگە بوو دەستی کرد بە فێربوونی مۆسیقا و لە ڕێگای سروودە کوردییەکان فێری مۆسیقا بوو. بەدوای چینی بۆ وڵاتی سوێدیش لەگەڵ ھونەرمەندە ناسراوەکانی کورد لە تاراوگە ھاوکاریی کرد. چیا مەدەنی یەکەمین ئەلبومی بە ناوی نیشتمان لە ساڵی ٢٠١٥دا تۆمار کرد.

## ئەلبومەکان
* نیشتمان، ٢٠١٥
* یاد، ٢٠١٦
* ئاوازەکانم، ٢٠١٧
* سروەی نۆستالژیا (A Breeze of Nostalgia)، ٢٠١٨
* مانگەشەو، ٢٠١٩
* بیرەوەری، ٢٠١٩
* دەریای ڕەش، ٢٠٢٠
* ئاوات، ٢٠٢٠
* بیرەوەرییەکان (Memories)، ٢٠٠٠
* نیگا، ٢٠٢١
* باران، ٢٠٢٢

## گۆرانیی بۆ…
چیا مەدەنی لە کاتی خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران کە شێروین حاجیپوور گۆرانیی فارسیی بەرایێی خوێندەوە، گۆرانییەکی کوردی بەناوی بۆ… خوێنەدەوە کە لە ناوی سەرەڕای سوپاسکردنەوە لە حاجیپوور بەخاتری بەرزکردنەوەی دەنگی دژ بە دەسەڵاتی حکوومەتی ئێران، سەبارەت بە بارودۆخی کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ژێر ستەمی نەتەوایەتیی دەوڵەت-نەتەوەی ئێرانی قسە دەکات.

## بەرھەمەکان
چیا مەدەنی زۆربەی کارەکانی بە کوردیی ناوەندی (سۆرانی) خوێندووە، بەڵام لە ئەلبومی *باران* گۆرانییەکی بە کوردیی باشووری (کەڵھوڕی) بە ناوی *تووفان دۊری* خوێندووەتەوە کە ھۆنراوەکەی لەلایەن مێھراب ئاقایی نووسراوەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی مەھاباد
پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی
بۆ…

**بۆ…** گۆرانییەک لە چیا مەدەنی گۆرانیبێژ و ئاوازدانەری کوردی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە کە بۆ پشتیوانی لە خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران وتراوە. ئەم گۆرانییە لە وەڵامی گۆرانیی بەرایێ لە شێروین حاجیپوور تۆمار کراوە کە لە گۆرانییە فارسییەکەی خۆی سەرەڕای پاڵپشتیکردن لە ناڕەزاییەکانی خەڵک، سەبارەت بە کێشەی ستەمی نەتەوایەتی لە ئێران و داخوازییەکانی گەلانی نافارس بێدەنگ مابوو و قسە نکردبوو. چیا مەدەنی لەم گۆرانییە ھەوڵی داوە تا ھاوکات بە سوپاسکردنەوە لە حاجیپوور، سەرنجی ئەو و ھەروەھا بەردەنگەکانی دیکە بەرەو ستەمی نەتەوایەتی ڕابکیشێت و گۆشەیەک لە ستەمێک کە گەلی کورد و گەلانی دیکە وەکوو عەرەب، بەلۆچ، لوڕ، تورک و … لە ژێر حکوومەتی دەوڵەت-نەتەوەی ئێرانی دەچێژن بە زمانی گۆرانی و مۆسیقا دەرببڕێتەوە. چیا مەدەنی گۆرانیی بۆ…ی بۆ ژینا ئەمینی پێشکەش کردبوو.

## دەقی گۆرانییەکە
سپاس بۆ تۆ کاکە شروین
چەندە لەتیف چەندە شیرین
زامی دڵی ئەم وڵاتەت
کرد بە پەیامێکی زێڕین

تۆ لە تاران من لە بۆکان
لە مەھاباد، لە کرماشان
لە پیرانشار و لە سەقز
سنە و ورمێ، لە خوراسان

لە ئیلام و شاری شنۆ
بانە و سەردەشت، کامیاران
دیواندەرە و لە ھەورامان
لە نەغەدە و لە مەریوان

جا با منیش ھەر وەکوو تۆ
دەردی دڵم ھەڵبڕێژم
ئەوەی نەتووت لە چەند دێردا 
بینووسمەوە و بۆتی بێژم

لێم بوورە ئەگەر بڵێم
زامەکانم لەوانەی تۆ
ھەم کۆنترن ھەم قوڵترن...
لە دڵدایە ھەزاران «بۆ»

بۆ ژینایەک کە نەیتوانی
نە لە ژیان نە دوای مەرگی
بەناوی خۆی بانگی بکەن
لە مێژوودا باسی بکەن

بۆ ھەموو ئەو دایکانەی کە
جگەرگۆشەی کوون کوونکراو
ئەشۆن بە فرمێسکی گریان
ئەیاننێژن دڵ پڕ لە ژان

بۆ خەرجی ئەو فیشەکانەی
لە باوکی کورد ئەستێندرا
تا رۆڵەکەی بدرێتەوە
کە بە ناحەق ئێعدام کرا

بۆ مامۆستا، بۆ قوتابی
بۆ پێنووسی شکێندراو
بۆ ھەناسەی پڕ لە تاسەی
بۆ زمانێکی بەندکراو

بۆ ئەو شێعر و کتێبانەی
بڤە کران، پەڕپەڕ کران
بۆ ئەو گۆرانییە شادانەی
سەرتاپا پڕ لە خەم کران

بۆ ئەوانەی لە غوربەتدا
لە دایکبوون، ئاوارە بوون
بۆ ئەوانەی گۆڕەکەشیان
دوور لە ووڵات و خاکیان بوو

بۆ کورد بۆ لۆر، عەرەب، بەلووچ
بۆ گشت گەلانی حەقخوراو
چەند سەدەیە مافی ئەوان
لەم وڵاتە زەوت کران

جارێکی تر بینووسەوە
زامی منیش بخوێنەوە
ئەمجارەیان با ئازادیت
منیش وەک تۆ بگرێتەوە

## بەستەری دەرەکی
* گۆرانیی بۆ… لە چیا مەدەنی

## سەرچاوەکان

پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران
ئونتەرسبێرگ

وێنۆک|ئونتەرسبێرگ لە سالزبۆرگەوە بینراوە
**ئۆنتەرسبێرگ** باکووریترین کۆشکی بەرزایییەکانی بەرزایییەکانی بێرختێسگادن، کە یەکێکە لە چەقۆ دیارەکان کە سنووری نێوان بێرختێسگادنی ئەڵمانیا و سالزبۆرگ لە نەمسا دەگرێتەوە. بەرزترین لووتکەی شاخی سەر مێزەکە، بێرختێسگادن ھۆچترۆنە کە بەرزییەکەی ١٩٧٣ مەتر (٦٤٧٣ پێ)یە.

ئەم شوێنەوارە ناوبانگێکی نێودەوڵەتی بەدەستھێنا وەک «لووتکەی جیاواز و یەکلایەنە» کە لە سەرەتا و کۆتایی فیلمی دەنگی مۆسیقا لە ساڵی ١٩٦٥دا دەرکەوت، ھەرچەندە وێنەگرتنەکە لە لایەنی ئەڵمانیاوە ئەنجامدرا نەک لایەنی نەمسا. لەوێ بوو کە جوولی ئەندرۆس لە دیمەنی کردنەوەی فیلمەکەدا گۆرانی *The Hills Are Alive* ی وت و لە کۆتایی فیلمەکەدا خێزانەکە لە کاتی ھەڵھاتنیان بۆ سویسرا سەرکەوتنیان بەسەر شاخەکەدا ھێنا.
## ئەمانەش ببینە
* سۆرگشرۆفێن

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری نەمسا-ئەڵمانیا
ھیوی کامبێڵ

وێنۆک

**ھیوی کامبێڵ** () کەسایەتییەکەی خەیاڵییە، و پاڵەوانی سەرەکی زنجیرە کتێبی کۆمیکی کوڕەکانە، کە لەلایەن گارس ئینیس و داریک ڕۆبەرتسۆنەوە دروست کراوە و بە شێوەیەکی بینراو دوای سیمۆن پێگ دیزاین کراوە. ئەندامی گرووپی دەستەی ھاورێکانە کە کۆمەڵێک وریان بە سەرۆکایەتی بێڵی بەچەر و خۆیان بە دوژمنی سەرەکی ئەی ترەین ناساندووە. دوای مردنی ھاوڕێ کچەکەی ڕۆبن لە دەستی ئەی ترەین، پەیوەندی بە گرووپێک بەناوی ھاورێکان دەکات بۆ ئەوەی تۆڵە بکاتەوە، دواتر دەبێتە بەرژەوەندی خۆشەویستی ئانی ژانوی/ستارڵایت. ھیوی لەژێر کاریگەریی بەچەردا تا دێت بێبەزەیی و دڕندەتر دەبێت لەگەڵ پێشکەوتنی زنجیرەکەدا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کەسایەتییەکانی زنجیرەی دەستەی ھاوڕێکان
پۆل:کەسایەتییەکان کە لەلایەن گارس ئینیسەوە دروستکراون
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە تووشی نەخۆشی فشاری دەروونی دوای کارەسات بوون
پۆل:کەسایەتییەکانی داینامیت ئینتەرتەیمێنت
پۆل:ھاکەرە خەیاڵییەکان
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٦ ناسێنراون
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە ھێزێکی سەرووسروشتی
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە چاکبوونەوەی خێرا
پۆل:کەسایەتییەکانی دی سی کۆمیکس کە دەتوانن بە خێرایی سەرووسورشتی بجوڵێن
پۆل:کەسایەتییە وریاییەکان لە کۆمیکەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە وریاییەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی ویڵدستۆرم
ھۆمڵاندەر

**ھۆمڵاندەر** () کەسایەتییەکەی خەیاڵی زنجیرە کتێبی کۆمیکی ھاوڕێکانە و پاشکۆی وەرچەرخانە کە لەلایەن گارس ئینیس و داریک ڕۆبەرتسۆنەوە دروستکراوە. ئەو سەرکردەی کۆمەڵێک پاڵەوانی سەرسوڕھێنەر و بێباکە بە ناوی حەوت، کە لەلایەن کۆمپانیای واتەوە پێکھێنراوە و دوژمنی سەرەکی بێڵی بەچەر بریکاری ئۆپەراسیۆنە ڕەشەکانی سی ئای ئەیە. ھۆملاندەر کەسێکی خۆبەزلزانە، بەچەر پێی وایە دەروونپیسە و ھیچ گرنگی بە خۆشگوزەرانی ئەو کەسانە نادات کە بانگەشەی پاراستنیان دەکات. ئەنتۆنی ستار و ڕۆوان سمیس لە فیلمی وەرگێڕدراوی تەلەفزیۆنی ئەمازۆن پرایم ڤیدیۆدا ڕۆڵیان گێڕاوە بە ناوی دەستەی ھاوڕێکان کە لەلایەن ئێریک کریپکەوە دروستکراوە. لەم زنجیرە تەلەفزیۆنییەدا بە کوڕێکی ناسیۆنالیست ناسراوە و حەزی خواردنەوەی شیری ھەیە. ھەروەھا لەم زنجیرەیەدا کوڕی سۆڵجەربۆی و باوکی ڕایان بەچەرە و پەیوەندییەکی ڕۆمانسی و سێکسی لەگەڵ مادلین دادەمەزرێنێت.

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:کۆمیکەکانی دی سی گەورەخراپەکارەکان
پۆل:نارسسیزم لە خەیاڵدا
پۆل:بکوژە خەیاڵیەکانی منداڵان
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکە ئەمریکییەکان
پۆل:کەسایەتییەکان کە لەلایەن گارس ئینیسەوە دروستکراون
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٦ ناسێنراون
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە ھێزێکی سەرووسروشتی
پۆل:گەورەخراپەکاری نێری کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:کەسایەتییەکانی داینامیت ئینتەرتەیمێنت
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای دەستکاریکردنی وزەیان ھەیە
پۆل:کەسایەتی خەیاڵی کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ناوەکی یان تیشکدانەوەیان هەیە
پۆل:کەسایەتییەکانی زنجیرەی دەستەی ھاوڕێکان
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە چاکبوونەوەی خێرا
پۆل:کەسایەتییەکانی کۆمیکە ئەمریکییەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی دی سی کۆمیکس کە دەتوانن بە خێرایی سەرووسورشتی بجوڵێن
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییەکانی ویڵدستۆرم
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ناوەکی یان تیشکدانەوەیان ھەیە
پۆل:دیکتاتۆرە خەیاڵییەکان
بلاک نوێر

وێنۆک

**بلاک نوێر** بەسادەیی **نوێر** () ناوی کەسایەتییەکی خەیاڵییە لە زنجیرە کتێبی کۆمیکی ھاوڕێکان، کە لەلایەن گارس ئێنیس و دارێک ڕۆبێرتسۆن دروست کراوە، ھەروەھا زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکە و پاشکۆکە بە ھەمان ناو، کە لەلایەن ئێریک کریپک پەرەی پێدراوە. لە ھەردوو زنجیرە کۆمیک و تەلەڤیزیۆنییەکەدا، نوێر ئەندامی گرووپی سووپەرھیرۆکانە بەناوی حەوت، لە کۆمپانیای ڤاوتی ئەمریکی، وەک کەسێکی جۆری «نینجای بێدەنگ» لە زنجیرەی دەستەی ھاوڕێکان بەشدارە. لە زنجیرەکەدا نوێر نھێنییەکەی گەورەیی لە ھۆمڵاندەر سەرکردەی گرووپی حەوت شاردبووەوە، کە ھۆمڵاندەر ڕای وایە دەبوو کەسە نزیکەکەی بەناوی نوێر پێی بووتایە کە کەسایەتی سۆڵجەربۆی باوکی ئەوە، ھەر لەبەر ئەم ھۆیە بلاک نوێر لەلایەن ھۆمڵاندەرەوە دەکوژرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمیکەکانی دی سی گەورەخراپەکارەکان
پۆل:نارسسیزم لە خەیاڵدا
پۆل:بکوژە خەیاڵیەکانی منداڵان
پۆل:کەسایەتییەکان کە لەلایەن گارس ئینیسەوە دروستکراون
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٦ ناسێنراون
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە ھێزێکی سەرووسروشتی
پۆل:گەورەخراپەکاری نێری کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:کەسایەتییەکانی داینامیت ئینتەرتەیمێنت
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای دەستکاریکردنی وزەیان ھەیە
پۆل:کەسایەتی خەیاڵی کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییەکانی زنجیرەی دەستەی ھاوڕێکان
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە چاکبوونەوەی خێرا
پۆل:کەسایەتییەکانی کۆمیکە ئەمریکییەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی دی سی کۆمیکس کە دەتوانن بە خێرایی سەرووسورشتی بجوڵێن
پۆل:هونەرمەندە جەنگییەکانی دی سی کۆمیکس
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ناوەکی یان تیشکدانەوەیان هەیە
پۆل:کەسایەتییەکانی ویڵدستۆرم
پۆل:ھونەرمەندە جەنگییەکانی دی سی کۆمیکس
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ناوەکی یان تیشکدانەوەیان ھەیە
پۆل:گەورەخراپەکارە کۆمیکەکانی دی سی
تیرۆریزمی ئیسلامی لە ئەورووپا

**شەپۆلی تیرۆریزمی ئیسلامی لە ئەورووپا** بریتیە لە زنجیرەیەک لە ھێرشی رێکخراوە تیرۆریستییە ئیسلامییەکان لە سەرانسەری کیشوەری ئەورووپا کە لە ساڵی ۲۰۱٤ بە ئیلھام وەرگرتن لە ڕێکخراوە جیھادییەکان لەوانە رێکخراوی ئەلقاعیدە لە نیمچە دوورگەی عەرەبی و دەوڵەتی ئیسلامی دەستیپێکردووە، و پەیوەست بووە بە بڵاوبوونەوەی شەڕی ناوخۆ لە سووریا و سەرھەڵدانی دەوڵەتی ئیسلامی و قەیرانی پەنابەران لە ئەورووپا بەشێک لە تۆڕە میدیاییەکان ھۆکاری دەستپێکردنی شەپۆلی ھێرشەکانیان بۆ ھێرش کردنە سەر نووسینگەکانی "شارلی ئێبدۆ" لە کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٥ گەڕاندەوە. 

## سەرچاوەکان

پۆل:تیرۆریزمی ئیسلامی
پاڵەوان

وێنۆک|ویلیام تێل، پاڵەوانێکی فۆلکلۆری بەناوبانگی سویسڕا
**پاڵەوان** () کەسێکی ڕاستییە یان کەسایەتییەکی خەیاڵییە کە بەو کەسانە دەوترێت کە بە بوێری و ھێزی خۆیان بەرەنگاریی نەخوشییەکان و کارەساتەکان دەبنەوە، بە خۆنەویستانە و بۆ چاکەی گشتی قارەمانی پیشاندەدەن. پاڵەوانانی داستانە کلاسیکییکان لە پێناو شکۆمەند و شەرەفدا ئەو جۆرە کارانەیان کردووە، پاڵەوانە مۆدێرنەکان زۆربەیان ئامانجیان ناوبانگ و سامان بووە. لەلایەکی ترەوە چەمکی پاڵەوان بۆ کەسە باشەکان بەکاردێت. 
بەناوبانگترین پاڵەوانی خەیاڵی لە میژوی کوردا کاوەی ئاسنگەر بووە و سەلاحەدینی ئەییووبی لە جیھاندا بەناوبانگترین و گەورەترین پالەوانی ڕاستەقینەی کورد دەناسرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاڵەوانەکان
سالزبۆرگ

وێنۆک|سالزبۆرگ
**سالزبۆرگ** چوارەم گەورەترین شاری نەمسایە. لە ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی ١٥٦ ھەزار و ٨٧٢ کەس بووە.

شارۆچکەکە لە شوێنی نیشتەجێبوونی ڕۆمانی ئیوڤاڤوم دایە. سالزبۆرگ لە ساڵی ٦٩٦ وەکو کورسی ئەسقەفەکان دامەزراوە و لە ساڵی ٧٩٨ بووەتە کورسی قەشە سەرەکییەکە، سەرچاوە سەرەکییەکانی داھاتەکەی دەرھێنانی خوێ و بازرگانی و کانگاکردنی زێڕ بووە. قەڵای ھۆھێنسالزبۆرگ کە یەکێکە لە گەورەترین قەڵاکانی سەدەی ناوەڕاست لە ئەورووپا، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١١. لە سەدەی ١٧دا شاری سالزبۆرگ بوو بە ناوەندێکی دژە چاکسازی، خانەقا و چەندین کڵێسای بارۆکی دروست کرا.

ناوەندی مێژوویی سالزبۆرگ (بە ئەڵمانی: ئاڵتشتات) بەناوبانگە بە تەلارسازی بارۆکی و یەکێکە لە باشترین ناوەندەکانی شار کە پارێزراون لە باکووری بەرزایییەکانی ئەلب. ئەم ناوەندە مێژوویییە لە ساڵی ١٩٩٦ وەک میراتی جیھانیی یوونێسکۆ تۆمارکرا. شارەکە سێ زانکۆی تێدایە و دانیشتووانێکی زۆری خوێندکارە. ھەروەھا گەشتیاران سەردانی شاری سالزبۆرگ دەکەن بۆ گەشتکردن بە ناوەندی مێژوویی و دەوروبەری دیمەندارەکانی بەرزایییەکانی ئەڵپ.

## زمان
[وێنۆک|ڕاست|[کاتدراڵی سالزبۆرگ]]
ئەڵمانی نەمسایی بە شێوەیەکی بەرفراوان نووسراوە و تەنیا لە ھەندێک وشەسازی و چەند خاڵێکی ڕێزماندا جیاوازە لە گۆڕانکاری ستانداردی ئەڵمانیا. سالزبۆرگ سەر بە ناوچەی زاراوەی نەمسا-باڤاریایە، بە تایبەتی زمانی باڤاری ناوەڕاست. بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن گەنج و پیرەوە قسەی پێدەکرێت ھەرچەندە پرۆفیسۆرانی زمانەوانی لە زانکۆی سالزبۆرگ، ئیرمگارد کایزەر و ھانس شویتز، لە چەند ساڵی ڕابردوودا کەمبوونەوەی ژمارەی قسەکەرانی زاراوەیان لە شارەکەدا بینیوە. ھەرچەندە منداڵانی قوتابخانە زیاتر و زیاتر بە زمانی ئەڵمانی ستاندارد قسە دەکەن، بەڵام شووتز ھەست دەکات کەمتر پەیوەندی بە کاریگەری دایک و باوکەوە ھەیە و زیاتر پەیوەندی بە بەکارھێنانی میدیاوە ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سالزبۆرگ
سالزبۆرگ
سۆرگشرۆفێن

وێنۆک|سۆرگشرۆفین و زینکن
**سۆرگشرۆفێن** شاخێکە کە بەرزییەکەی ١٦٣٥ مەتر (٥٣٦٤ پێ)یە و دەکەوێتە بەرزایییەکانی ئاڵگاو ئەلب لە باڤاریا لە ئەڵمانیا. لووتکەی خوارەوەی سۆرگشرۆفێن بریتییە لە بەرزی ١٦١٣ مەتر (٥٢٩٢ پێ) زینکن. لەسەر ھەردوو جۆری سۆرگشرۆفین و زینکن خاچێکی لووتکە ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری نەمسا-ئەڵمانیا
سنووری یۆنان و تورکیا

وێنۆک|سنووری وشکانی یۆنان-تورکیا
**سنووری یۆنان و تورکیا** (بە یۆنانی: Σύνορα Ελλάδας–Τουρκίας، تورکی: Türkiye–Yunanistan sınırı) نزیکەی ٢١٢ کیلۆمەتر (١٣٢ میل) درێژە، و تراسی ڕۆژاوا لە یۆنان لە ڕۆژھەڵاتی تراس لە تورکیا جیا دەکاتەوە.

## بەربەست
سنووری دەرەوەی یەکێتی ئەورووپایە. لە ساڵی ٢٠١٢دا سیاجێکی سنووری بەرز بەدرێژایی سنووری وشکانی دانرا کە بەھۆی ڕووبارەکەوە جیا نەکراوەتەوە، ئەمەش بەھۆی قەیرانی کۆچبەرانی ئەورووپاوە. جگە لەوەش سنوورێکی دەریایی ھەیە کە ھەندێک جار بە گەروویەکدا تێدەپەڕێت کە پانییەکەی چەند کیلۆمەترێکە.

## ناکۆکی ئێژە
لە نێوان ھەردوو وڵاتدا ناکۆکی سیاسی لەسەر چەند لایەنێکی کۆنترۆڵکردنی سیاسی بەسەر فەزای ئێژەدا ھەیە، لەوانە قەبارەی ئاوە خاکییەکان، کۆنترۆڵکردنی ئاسمانی و سنووردارکردنی مافە ئابوورییەکان بۆ ڕەفەی کیشوەری. ئەم پرسانە بە ناکۆکی ئیجە ناسراون. تورکیا دان بە ڕەفەی کیشوەری یاسایی و ناوچەی ئابووری تایبەت لە دەوروبەری دوورگەکانی یۆنان نانێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری یۆنان-تورکیا
پۆل:تراکیا
مەحموود حەسری

وێنۆک
**مەحموود خەلیل حەسری** (بە عەرەبی: ٱلشِـيـْخ محمُود خَلِيـْل الْحُصـري) ھەروەھا وەک حەسری نسراوە، قورئان خوێنێکی میسرییە بەھۆی شێوازە پاراو و درووستکەی لە قورئان خوێندن ناسراوە. حەسری لە ھەشت ساڵی تەواوی قورئانی لەبەرکردووە و لە تەمەنی ١٢ ساڵی لە شوێنە گشتییەکان دەستی بە قورئان خوێندن کردووە.

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧
پۆل:مردووانی ١٩٨٠
پۆل:قورئانخوێنە میسرییەکان
ناتان میشێل

وێنۆک
**ناتان میشێل** () ئەکتەرێکی کەنەدییە، زیاتر بە ڕۆڵی بلاک نوێر لە زنجیرەی تەلەڤزیۆنی ئەمازۆن ڤیدیۆ بەناوی دەستەی ھاوڕێکان ناسراوە کە لەسەر زنجیرەی کۆمیک بەھەمان ناوە. میشێل لەساڵی ٢٠٠٧ بە ڕۆڵێک لە زنجیرەی "بیانییەکان لە ئەمریکا" دەرکەوت، ھەروەھا لە زنجیرەی تیریش دەرکەوتنی ھەیە. میشێل لە میسیساگا، ئانتاریۆ لەدایکبووە.

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان
پۆل:ئەکتەرە تەلەفزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا
پۆل:زیندووان
ئەنتۆنی ستار

وێنۆک|ئەنتۆنی ستار لەساڵی ٢٠١٢|130px

**ئەنتۆنی ستار** () ئەکتەرێکی نیوزلەندییە، زۆرجار لە تەلەڤزیۆن کاردەکات، ڕۆڵەکانی بریتین لە زنجیرە تەلەفزیۆنییە ئەکشنەکانی بانشی(٢٠١٣ بۆ ٢٠١٦) و ھۆمڵاندەر لە زنجیرە تەلەڤزیۆنییە سووپەرھیرۆکەی دەستەی ھاوڕێکان. ستار خەڵاتی ئۆکتا بۆ باشترین ئەکتەری پاڵپشت بەدەستھێنا بەھۆی ڕۆڵی لە فیلمی ئوسترالی "خۆزگە لێرە بوویتایە"  (٢٠١٢). لە ٤ی ئازاری ٢٠٢٢، ستار لە شاری ئەلیکانتێی ئیسپانیا دەستگیرکرا، دوای ئەوەی لە مەیخانەیەکی ناوچەکەدا ھێرشی کردە سەر چێشتلێنەرێکی تەمەن ٢١ ساڵ. سزای ١٢ مانگ تاقیکردنەوەی بەسەردا سەپێندرا و پێنج ھەزار و ٥٣٠ دۆلاری وەک قەرەبوو درایەوە بۆ ئەوەی زیندانی نەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:زیندووان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی ئەی ئەی سی تی ئەی
جێنیفەر فانگ

وێنۆک
**جێنیفەر فانگ** () سینەماکارێکی ئەمریکییە (نووسەر، دەرھێنەر، بەرھەمھێنەر)، بە فیلمە درێژەکانی ئەدڤانتەجۆس (٢٠١٥) و نیوەی ژیان (٢٠٠٨) ناسراوە. ئەدڤانتەجۆس بۆ یەکەمجار لە فێستیڤاڵی فیلمی سەندەنس لە ساڵی ٢٠١٥ نمایشکرا و خەڵاتی تایبەتی دەستەی سوێندخواردنی بەدەستھێنا بۆ دیدگای ھاوبەش، و لەسەر بنەمای کورتە فیلمە خەڵاتکراوەکەی بە ھەمان ناو دروستکرا. فیلمی نیوە ژیان بۆ یەکەمجار لە فێستیڤاڵی فیلمی سەندەنس لە ساڵی ٢٠٠٨ نمایشکرا و خەڵاتی "باشترین فیلم"ی لە ژمارەیەک فێستیڤاڵی فیلمدا بەدەستھێنا لەوانە فێستیڤاڵی فیلمی ھونەری جێن، فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ئاسیایی ئەمریکی سانفرانسیسکۆ (ئێستا بە CAAMFest ناسراوە). ھەروەھا خەڵاتی "Emerging". خەڵاتی دەرھێنەر" لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ئاسیای ئەمریکی.

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:زیندووان
پۆل:ژنە ئەمریکیە دەرھێنەرەکانی فیلم
فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس

وێنۆک

**فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس** () بە گەورەترین فێستیڤاڵی فیلمی سەربەخۆ دادەنرێت لە ئەمریکا، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٨ لە شاری سالت لەیک بەڕێوەچوو. فێستیڤاڵەکە بە سەرۆکایەتی ڕۆبەرت ڕێدفۆرد و یاریدەدەری پارێزگاری ویلایەتی یوتا، مەبەست لێی گرنگیدان بە فیلمە سەربەخۆکانی دروستکراوی ئەمریکا و پاڵپشتیکردنی ئەو فیلمانەی کە بە بودجەیەکی کەم بەرھەم دەھێنرێن و فراوانکردنی کاری فیلمسازی و گرنگیدان بە سینەما لە ویلایەتی یوتا بوو. لە ساڵی ١٩٨١ەوە ئەم فێستیڤاڵە گواستراوەتەوە بۆ پارک سیتی لە ویلایەتی یوتا و لەو کاتەوە لەبری مانگی ئەیلوول لە مانگی یەکدا بەڕێوەدەچێت. دەوترێت ئەم گۆڕانکارییە لەسەر پێشنیاری سیدنی پۆلاک سینەماکاری ئەمریکی بووە، بۆ ئەوەی بینەر بتوانێت لە ناوەڕاستی مانگی یەکدا لەم شوێنەدا خلیسکێنەی سەر بەفر بەکاربھێنێت و فێستیڤاڵەکە سەرنجی زیاتری بۆ خۆی ڕابکێشێت. مەبەست لە دامەزراندنی فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس پشتگیریکردنی فیلم و سینەماکارانی سەربەخۆیە. فیلمی زۆرێک لە سینەماکارە بەناوبانگەکانی سینەمای ئەمریکا، وەک کوینتین تارانتینۆ، ستیڤن سۆدەربێرگ، جیم جارموش و کیڤن سمیس، بۆ یەکەمجار لەم فێستیڤاڵەدا نمایشکران و بووە ھۆی پەرەپێدان و ناوبانگیان لەمڕۆدا. ئەم فێستیڤاڵە لە مانگی یەکدا ھەموو ساڵێک بە بەشەکانی وەک فیلمی دیکۆمێنتاری و دراما و فیلمە ئەمریکی و جیھانییەکان بەڕێوەدەچێت. جگە لە فیلمە ئەمریکییەکان لە فێستیڤاڵی سەندانس، فیلمە ھەڵبژێردراوەکانیش لە بەشی سینەمای جیھانیدا ھەڵدەبژێردرێن. ئەمڕۆ ئەم فێستیڤاڵە بووەتە یەکێک لە گەورەترین ناوەندە کۆمەڵایەتییەکان بۆ سینەماکارانی کەم بودجە لە دەرەوەی ھۆلیوود.

## سەرچاوەکان
پەیمانگای سەندانس

وێنۆک
**پەیمانگای سەندانس** () ڕێکخراوێکی ڕێکخراوەی سوودنەخوازە کە لەلایەن ڕۆبەرت ڕیدفۆردەوە دامەزراوە و پابەندە بە گەشەکردنی ھونەرمەندە سەربەخۆکان. پەیمانگاکە ئامانجی دۆزینەوە و پاڵپشتیکردنی سینەماکاران و شانۆکاران و ئاوازدانەرانی سەربەخۆیە لە سەرانسەری جیھان. پەیمانگاکە لە شارەکانی پارک سیتی، یوتا، لۆس ئەنجلۆس و نیویۆرک دایە. بەرنامەکانی پەیمانگای سەندانس بریتین فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس، کە فێستیڤاڵێکی فیلمی دیار و ستایشی ھەیە لە ئەمریکا و وەک سەکۆیەک بۆ سینەماکاران و چیرۆکنووسان و ئاوازدانەرانی سەربەخۆ کاردەکات.

## سەرچاوەکان
حەرب کوڕی ئیسماعیل کرمانی

**ئیمام حەربی کوڕی ئیسماعیل کوڕی خەلەف کرمانی** لە ساڵی ١٩٠ ھیجری لەدایک بووە لە ساڵی ٢٨٠ ھیجری کۆچی دوایی کردووە. یەکێکە لە زانایانی فەرموودەناسی، نەسەبەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سیرجیان کە یەکێکە لەگەورەترین ھەرێمەکانی کرمان ویلایەتێکی ناسراوە ناحیەیەکی گەورەیە خاوەنی چەندین شار و گوندی فراوانە کەلەنێوان فارس و مکران و سجستان وخراسان دایە، و حەرب یەکێک بووە لە قوتابییەکانی ئەحمەد کوڕی حەنبەل.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٨٩٣
سنووری بولگاریا و تورکیا

وێنۆک|سنووری بولگاریا-تورکیا
**سنووری بولگاریا و تورکیا** (بە بولگاری: Българо-турска граница، تورکی: Bulgaristan–Türkiye sınırı) سنوورێکی نێودەوڵەتییە و درێژییەکەی ٥١٣ کم (٣١٩ میل)ە لە نێوان کۆماری بولگاریا و کۆماری تورکیا. بە پەیمانی سان ستیفانۆ لە ساڵی ١٨٧٨ وەک سنوورێکی ناوەوەی ناو ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە نێوان ئەدریانۆپڵ ڤیلایەت و پارێزگای ئۆتۆنۆمی ڕومێلیای ڕۆژھەڵات دامەزراوە. سنوورەکانی ئێستا بە پەیمانی قوستەنتینیە (١٩١٣) و ڕێککەوتننامەی بولگاری-عوسمانی (١٩١٥) پێناسە کراون. سنوورەکە بە پەیمانی لۆزان دوای دە ساڵ دووپاتکرایەوە، ھەرچەندە بولگاریا لایەنێک نەبوو لەم پەیماننامەیەی دواییدا چونکە پێشتر ئەو بەشەی سنوورەکانی لەگەڵ تورکیادا بەخشیبوو بە یۆنان کە بەھۆی ڕێککەوتننامەی بولگاریا-عوسمانی دەستکاریکرابوو.

لە بەرامبەر قەیرانی کۆچبەرانی ئەورووپادا، بولگاریا بەربەستێکی سنووری بۆ وەستاندنی لێشاوی دەروازە نایاسایییەکان دروست کرد. تا مانگی حوزەیرانی ٢٠١٦، نزیکەی ١٤٦ کیلۆمەتر (٩١ میل) لە ١٦٦ کیلۆمەتر (١٠٣ میل) بەربەستی پلان بۆ داڕێژراو دروستکراون.
## ئەمانەش ببینە
* سنووری ئێران و تورکیا
* سنووری ئازەربایجان و تورکیا
* سنووری سووریا و تورکیا

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری بولگاریا-تورکیا
پۆل:تراکیا
ستارڵایت

وێنۆک

**ستارڵایت** () کەسایەتییەکی خەیاڵییە لە زنجیرەی کتێبی کۆمیک بەناوی ھاوڕێکان، لە زنجیرەکەدا ناوی ئانییە، کە لەلایەن گارس ئینیس و داریک ڕۆبەرتسۆنەوە دروستکراوە. وەک ستارڵایت ئەندامی حەوتە، کە کۆمەڵێک پاڵەوانی سەرەکیین کە لەلایەن ڤۆتەوە پارەیان بۆ دابین دەکرێت، ھەروەھا خۆشەویستی کەسایەتی ھیوی کامبێڵە. ئانی ئەندامی پێشووی گروپی گەنجانی ئەمریکییە و توانای فڕین و دەستکاریکردنی ڕووناکی ھەیە. بە درێژایی زنجیرەکە وەک یەکێک لە تاکە ئەندامانی حەوتەکە نیشان دەدرێت کە پاڵنەرێکی خۆپەرستانە و خێرخوازانەی ھەیە، بەڵام کاتێک نھێنی تاریکەکانی ڤۆت و ئەندامانی دیکەی حەوتەکە دەبینێت بێ ھیوا دەبێت. 

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:کەسایەتییەکانی زنجیرەی دەستەی ھاوڕێکان
پۆل:کەسایەتییەکان کە لەلایەن گارس ئینیسەوە دروستکراون
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٦ ناسێنراون
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە تووشی نەخۆشی فشاری دەروونی دوای کارەسات بوون
پۆل:کەسایەتییە مێیینەکانی کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە ھێزێکی سەرووسروشتی
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە کێشەی خواردنیان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ناوەکی یان تیشکدانەوەیان هەیە
پۆل:کەسایەتییەکانی داینامیت ئینتەرتەیمێنت
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە چاکبوونەوەی خێرا
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان هەیە
پۆل:سووپەرھیرۆ مێییەکانی دی سی کۆمیکس
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە دەتوانن دەستکاری ڕووناکی بکەن
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ناوەکی یان تیشکدانەوەیان ھەیە
سەڵت لەیک ستی

وێنۆک
**شاری ساڵت لەیک** () پایتەخت و پڕ دانیشتووترین شاری ویلایەتی یوتای ئەمریکایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٤ بە ١٩٠،٨٨٤ کەس مەزەندە کراوە. ھەروەھا شاری ساڵت لەیک دەکەوێتە ناوچەیەکی گەورەتر کە بە ناوچەی ئاماری شاری ساڵت لەیک-ئۆگدن-پرۆڤۆ ناسراوە. ئەم ناوچەیە ڕێڕەوێکی گەشەسەندنی یەک لە دوای یەک لە دەرەوەی شار و شارەکانە کە بە درێژایی نزیکەی ١٢٠ میل (١٩٠ کم) لە بەرەی واساچ درێژدەبێتەوە، کە بەپێی خەمڵاندنێکی ساڵی (٢٠١٤) ٢،٤٢٣،٩١٣ میل لەخۆدەگرێت، یەکێکە لە دوو ناوچەی گەورەی شارە گەورەکانی حەوزی گەورە.شاری ساڵت لەیک پیشەسازییەکی گەشتیاری بەھێزی پەرەپێداوە کە بە پلەی یەکەم لەسەر بنەمای خلیسکان و کات بەسەربردن لە دەرەوە دامەزراوە. میوانداری ئۆڵۆمپیادی زستانەی ساڵی ٢٠٠٢ی کرد. بە کولتوورە پێشکەوتنخواز و ھەمەچەشنەکەی لە ڕووی سیاسییەوە ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارە پیرۆزەکان
پۆل:شارەکانی یووتا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٤٧
ستێرلینگ ڤان واگنین

**ستێرلینگ ڤان واگنین** () (لەدایکبووی ٢ی تەمموزی ١٩٤٧) بەرھەمھێنەرێکی فیلم و شانۆی ئەمریکییە، نووسەر، دەرھێنەر و تاوانباری سێکسی سزادراو. یەکێکە لە دامەزرێنەرانی فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس، و بە ھاوبەشی لەگەڵ زاوای پێشووی ڕۆبەرت ڕێدفۆرد، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری دامەزرێنەری پەیمانگای سەندەنس بووە. لە ساڵی ٢٠١٩دا ڤان واگێن بە تاوانی دەستدرێژی سێکسی بۆ منداڵان سزا درا و سزای شەش ساڵ زیندانی ھەتاھەتایی بەسەردا سەپێندرا. دەرھێنانی چوار فیلمی درێژ و ھەروەھا چەندین فیلمی دیکۆمێنتاری و ئەڵقەی تەلەفزیۆنی کردووە، ھەروەھا زیاتر لە چواردە فیلمی درێژ و فیلمی دیکۆمێنتاری و زنجیرە تەلەفزیۆنی بەرھەمھێناوە، لەوانە فیلمی The Trip to Bountiful کە خەڵاتی ئۆسکاری بەدەستھێناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
کۆمەڵەی فیلمی سانفرانسیسکۆ

**کۆمەڵەی فیلمی سانفرانسیسکۆ** () ڕێکخراوێکی ھونەری سوودنەخوازە و دەکەوێتە شاری سانفرانسیسکۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا، کە بە درێژایی ساڵ بەرنامە و بۆنە لە پێشانگای فیلم و پەروەردەی میدیا و خزمەتگوزاری سینەماکاران پێشکەش دەکات. بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمەڵەی فیلمی سانفرانسیسکۆ ناوی نوح کووانە کە لە مانگی ئازاری ٢٠١٤ پەیوەندی بە ڕێکخراوەکەوە کردووە. پێش کاوان، تێد ھۆپ لە نێوان مانگی ئابی ٢٠١٢ و کانوونی دووەمی ٢٠١٣ وەک بەڕێوەبەری جێبەجێکار کاری کردووە.

## سەرچاوەکان
دیزنی+ ھۆتستار

وێنۆک

**دیزنی+ ھۆتستار** () براندێکی ھیندییە لە خزمەتگوزارییەکانی ستریمینگ و دەنگی پەیوەندیدار بە نیو دیجیتاڵ ئینتەرتەینمەنت، ستار ھیندستان، نێوەندگیری، دابەشکردنی ڕاسانا و دیزنی نەشتەرگەری، لەلایەن بەڕێوەبەری کۆمپانیای واڵت دیزنی بەڕێوەدەبرێت.

کتێبخانەی ناوەڕۆکی دیزنی پڵەس ھۆتستار لە کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی ستار ھیندستانەوە وەرگیراوە، لەوانەش کەناڵەکانی کات بەسەربردن و ستار سپۆرت ناوەڕۆکی ھاوردەکراو زیاتر لە ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی و تەلەڤزیۆنی واڵت دیزنی وەرگیراوە، و بەرنامە و کتێبخانە ڕەسەنەکانی دیزنی پڵەس لەخۆدەگرێت. دیزنی پڵەس بە شێوەیەکی سەرەکی خاوەندارێتی دیزنی (لەوانەش پیکسار)، ستۆدیۆکانی مارڤڵ، لوکاسفیلم (لەوانەش زنجیرەی جەنگی ئەستێرەکان)، و ناشناڵ جیۆگرافیک دەکات. ھەروەھا ڕێکەوتنی مۆڵەتدانی لەگەڵ دابینکەرانی ناوەڕۆکی لایەنی سێیەمی دیکە ھەیە، وەک مافی پەخشی ئۆنلاین (ستریمینگ) ئەو بەرنامانەی کە بۆ یەکەمجار پەخش دەکرێن و پەخشی بەرنامەکانی ئێچ بی ئۆ.

## سەرچاوەکان

پۆل:خزمەتگوزارییەکانی بەشداریکردنی ڤیدیۆ لەسەر داواکاری
پۆل:دیزنی+
پۆل:خزمەتگوزاری پەخشی تەلەڤزیۆنی ئینتەرنێت
پۆل:دیزنی ستار
پۆل:ستار سپۆرتس
دابەشکردنی میدیا و کاتبەسەربردنی دیزنی

وێنۆک
**دابەشکردنی میدیا و کات بەسەربردنی دیزنی** () یەکێکە لە پێنج بەشی سەرەکی بازرگانی کۆمپانیای واڵت دیزنی کە پێکھاتووە لە خزمەتگوزارییەکانی ستریمینگی دیزنی و بازرگانی میدیای دەرەوەی وڵات، لە مانگی ئازاری ٢٠١٨ پێکھێنراوە. لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، بەشەکە ھەڵوەشایەوە و بەشە بازرگانییەکانی دابەشکرا بۆ ناوەڕۆک و ئۆپەراسیۆنی نێودەوڵەتی دیزنی و دابەشکردنی میدیا و کات بەسەربردنی دیزنی دوای ئەوەی دیزنی دەستیکرد بە ڕێکخستنەوەی بەشە جیاوازەکانی میدیا و کات بەسەربردن. لە ئێستادا ئەم کارە لە خزمەتگوزارییەکانی ستریمینگی دیزنی و بەشی فرۆشتنی ڕیکلام و تۆڕە تەلەڤزیۆنییە ھێڵی و سیندیکییەکانی پێکدێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەشەکانی کۆمپانیای واڵت دیزنی
پۆل:تۆڕە میدیایەکانی دیزنی
پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا
پۆل:کۆمپانیا ڕێکلامییانەی کە لە ٢٠١٨ دامەزراون
پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکان کە لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزراون
پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی بنکەکەیان لە بێربانک، کالیفۆڕنیایە
پۆل:ئەو کۆمپانیا ڕێکلامییانەی کە لە ٢٠١٨ دامەزراون
پۆل:کۆمپانیا ڕاگەیاندنە گشتییەکانی ئەمریکا
جێرڤیس ندیرکۆبوکا

**جێرڤیس ندیرکۆبوکا** (لەدایکبووی ١٩٧٠) سەرۆک وەزیرانی ئێستای بوروندییە لەوەتەی ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ خزمەت دەکا. پێش ئەو پۆستە وەزیری ناوەخۆ، و ئاسایشی گشتی بوو.

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:زیندووان
ئاوھەڵگر

**ئاوھەڵگر** () چینێکی ژێرزەوی کە ئاو ھەڵدەگرێت، کەڤرێکی ئاوپێداتێپەڕ، درزی کەڤرەکان، یان ماددەی نەچەسپاوە (چەو، لم، یان لیتە). دەتوانرێت ئاوی ژێرزەوی لە ئاوھەڵگرەکان لەڕێی لێدانی بیرەوە دەربھێنرێت. ئاوھەڵگرەکان خاسیەتی جیاوازیان ھەیە. توێژینەوەی لێشاوی ئاو لەئاوھەڵگرەکان و خاسیەتەکانی ئاوھەڵگرەکان پێی دەگوترێت ھایدرۆجیۆلۆجی.

ئاڵنگارییەکانی بەکارھێنانی ئاوی ژێرزەوی بریتین لە: زیادەڕۆیی (دەرھێنانی ئاوی ژێرزەوی لە دەرەوەی بڕی ھاوسەنگی ئاوھەڵگر)، ڕۆچوونی زەوی پەیوەست بە ئاوی ژێرزەوی، سوێروونی ئاوی ژێرزەوی، پیسبوونی ئاوی ژێرزەوی.

## ئەمانەش ببینە
* پیسبوونی ئاو

## سەرچاوەکان

*

پۆل:کۆما ئاوییەکان
پۆل:ئاو و ژینگە
پۆل:ئاوناسی
پۆل:ئەندازیاریی ئاو
پۆل:دابینکەری ئاو
سنووری ئێران و تورکیا

وێنۆک|شوێنی ئێران و تورکیا.
وێنۆک|بەربەستی سنووری ئێران و تورکیا لە دیوی تورکیاوە
**سنووری ئێران و تورکیا** (بە فارسی: مرز ترکییە و ایران؛ بە تورکی: İran–Türkiye sınırı) درێژییەکەی ٥٣٤ کم (٣٣٢ میل)ە و لە سێ خاڵەکەوە لەگەڵ ئازەربایجان لە باکوورەوە تا سێ خاڵەکە لەگەڵ عێراق لە باشوورەوە دەڕوات.

## بەربەستی سنووری ئێران و تورکیا
مەھمەت ئەمین بیلمەز، پارێزگاری وان لە ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ ڕای گەیاند، حکوومەتی تورکیا پلانەکانی بۆ دروستکردنی دیوارێکی کۆنکرێتی بەدرێژایی سنووری ئێران فراوانتر کردووە بۆ ئەوەی تەواوی میحوەری ٢٩٥ کیلۆمەتری بگرێتەوە.

دیوارەکە ٣ مەتر بەرزە و لەژێر ڕۆشنایی کەوتنی ئەفغانستان بۆ سەر تاڵیبان لە ساڵی ٢٠٢١ دەورییەکان بەھێزتر کراون.
## ئەمانەش ببینە
* سنووری ئێران-پاکستان
* سنووری ئێران-تورکمانستان

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری ئێران-تورکیا
سنووری ئێران-پاکستان

وێنۆک|نەخشەی کورتی سنووری ئێران و پاکستان
**سنووری ئێران و پاکستان** (بە فارسی: مرز ایران و پاکستان؛ ئوردو: ایران پاکستان سرحد) سنووری نێودەوڵەتییە کە ئێران و پاکستان لەیەکتر جیا دەکاتەوە. پارێزگای سیستان و بەلۆچستانی ئێران لە پارێزگای بەلۆچستانی پاکستانەوە دیاری دەکات و درێژییەکەی ٩٠٩ کیلۆمەتر (٥٦٥ میل)ە. 

لە ساڵی ١٩٤٧ ئینگلیزەکان ڕۆیشتن و پاکستان سەربەخۆیی بەدەستھێنا. ئێران و پاکستان سنووری ھاوبەشی خۆیان بە چارەسەرکردن لە ساڵانی ١٩٥٨–١٩٥٩ پشتڕاست کردەوە، بە تەواوی نەخشەی ناوچەی سنووریان دانا و سنووردارکردنی لەسەر زەوی بە پایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سنوری ئێران-پاکستان
پۆل:بەلۆچستان
تۆماری ڕاگنارۆک

**تۆماری ڕاگنارۆک** () زنجیرە مانگای ژاپۆنییە، لەلایەن شینیا ئومێمورا و تاکومی فۆکوی نووسراوە، و لەلایەن ئەگێچیکاوە وێنا کراوە، ھەروەھا لەلایەن تۆکوما شۆتێن و پاشان کۆمیکس لە مانگانەی کۆمیک زینۆن بڵاوکراوەتەوە، لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ەوە  بەرھەم ھێنراوە بۆ ئۆنا ئەنیمێ لە ستۆدیۆی گراڤینیکا کە بۆ یەکەمجار لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢١ نمایش کرا.  

## چیرۆک
چیرۆکەکە لە نێوان شەڕێکی ١٣ کەسی دیار بە درێژایی مێژوو دەسوڕێتەوە، لەگەڵ ١٣ لە خوداوەندە بەھێزەکان کە بەشداری لە شەڕێک دەکەن تا مردن بە مەبەستی دیاریکردنی چارەنووسی مرۆڤایەتی.

## کەسایەتییەکان
### ڤالکیریس

* برونھیلد (بە ژاپۆنی: ブリュンヒルデ، ڕۆماجی: Buryunhirude)
بە دەنگی: میوکی ساواشیرۆ

* غول (بە ژاپۆنی: ゲル، ڕۆماجی: گێرو)
بە دەنگی: تۆمۆیۆ کورۆساوا
## ڕاگەیاندنەکان
### مانگا
تۆماری ڕاگنارۆک لەلایەن شینیا ئومێمورا و تاکومی فۆکوی نووسراوە و وێنەکێشانی ئەجیچیکایە، لە کۆمیک زینۆنی مانگانەی کۆمیکس (پێشتر لەلایەن تۆکوما شۆتێنیشەوە بڵاوکرایەوە) لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ دەستی پێکرد  بابەتەکانی کۆکراونەتەوە بۆ بەرگی تاکەکەسی تانکۆبۆن بەرگی یەکەم لە ١٩ی ئایاری ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە  تا ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ شانزە بەرگ بڵاوکراونەتەوە.

لە ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١، کۆمپانیای ڤیز میدیا ڕای گەیاند کە مۆڵەتی زنجیرەکەیان داوە بۆ بڵاوکردنەوەی ئینگلیزی لە ئەمریکای باکوور، لە پاییزی ٢٠٢١ بە شێوەی دیجیتاڵی لە بەھاری ٢٠٢٢ەوە چاپ دەکرێت.

مانگایەکی وەرچەرخان بە ناوی شوماتسو نۆ ڤالکیری: ڕیۆ فو ھۆ سێن ھیشۆدن (終末のワルキューレ異聞 呂布奉先飛将伝) لە مانگانامەی کۆمیک زینۆن لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ دەستی پێکرد، بابەتەکانی کۆکراونەتەوە بۆ بەرگی تاکەکەسی تانکۆبۆن، بەرگی یەکەم لە ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە. تا ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢، شەش بەرگ بڵاوکراونەتەوە.

مانگایەکە لە دەوری کەسایەتیی جاک ڕیپەرە بە ناوی «شوماتسو نۆ واکورێ کیتان - Shūmatsu no Walküre Kitan» جاک ڕیپەر نۆ جیکنبۆ لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ لە فیلمی مانگانەی کۆمیک زینۆن دەست بە زنجیرەییکردن دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:مانگاکانی ٢٠١٧
پۆل:مانگاکانی ٢٠١٩
پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی
پۆل:ئەنیمێ و مانگای فەنتازیای تاریک
پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:ئەنیمێ و مانگای ھونەری جەنگی
پۆل:سێینن مانگا
پۆل:مانگای ڤیز میدیا
پۆل:مشتومڕەکانی ئەنیمێ و مانگا