مین

thumb|مینی تی ئێم - ٣٥ی سۆڤیەت لە مۆزەی چیای ساپون لە سێڤاستۆپۆل
**مین** (بە ئینگلیزی: [//https://translate.google.com/?hl=en&tab=wT#fa/en/مین - Mine]) ھەندێک مادەی تەقەمەنی یان شتێکە کە لە داپۆشراوێکی ئاسنی، داری یان پلاستیکی دا و لە جۆر و قەبارەی جیاواز وەدی ھێنراوەن و بۆ لە ناوبردنی ئۆتۆمبیل، کەشتی یان فڕۆکە و بۆ بریندار کردن و لە ناوبردنی خەڵک و وێرانکاری و زیاتر لە کاری تیرۆرستی بە کار دێت

بەپێی ڕوونکردنەوەی **ڕێکەوتنی ئۆتاوا** مین ئەو ئامرازەیە کە لەسەر ڕووی زەوی یان لەژێر خاک دادەنرێ و جۆرێک بەرنامەی داڕێژراوە کە بەھۆی نزیکی یان بەرکەوتنی کەسێک یان شتێک بتەقێتەوە.
تا ئێشتا ١٢٠ ھەتا ١٤٠ میلیۆن مین لە جیھان دا دانراوە کە ٤ ملیۆنی پاشماوەی شەڕی جیھانیی دووەمن، ھەروەھا ٢٣٠ ملیۆنیش لە ئەمبارە سەربازییەکان دان. خێرایی دانانەوەی مین ٤ ھێندەی ھەڵوەشاندەوەیانە و کۆ کردنەوە و لە ناو بردنی مینە دانراوەکان پێویستی بە ٣٠٠ میلیارد دۆلار و یەک ھەزار ساڵ کاتە. thumb|ئەندازیارێکی ھێزی سەربازی ئەمریکا مینێکی ڕووسی لە فەڵووجەی ئێڕاق ھەڵدەوەشێنێتەوە

کەڵک وەرگرتن لە مین وەکوو تاکتیکێکی سەربازی زۆر جێی باسە، مینەکان جیاوازی نێوان سەرباز و خەڵکی سڤیل نازانن، و دوای شەڕیش مەترسیان ھەر ھەیە و ھەتا ماوەیەکی زۆر زەویەکان وا لێ دەکەن کەس پێیان دا تێ نەپەڕێ، زۆر جاریش شوێنی مینەکان دیار نییە و ئەوەش کار و پڕۆسەی دەرھێنانیان ئاستەم دەکا، ئەو مەترسیانە بوونەتە ھۆی ئەوەی کە ئەو زەویانەی مینیان تێدا دانراوە، تا زەمەنێکی زۆر چۆل بێت و بۆ کشت و کاڵ و نیشتە جێ بوون و گەشت و گووزار بەکار نەھێن.

ھەوڵی نێو دەوڵەتی بۆ قەدەخە کردنی بە کارھێنانی مین بە تایبەتی مینە دژە کەسییەکان بەپێی **ڕێکەوتنی ئۆتاوا** لە ساڵی ١٩٩٧ بە ناوی تەواوی کۆنڤانسیۆنی قەدەخە کردنی بەکارھێنان، وەبەرھێنان، ئەمبار کردن و گواستنەوەی مینە دژە کەسییەکان و لە ناوبردنیان درووست بوە. تا ئێستا ١٥٦ وڵات ئەو ڕێکەوتنەیان واژوو کردوە، لە ناو ئەو وڵاتانەی کە ئەو ڕێکەوتنەیان واژوو نەکردووە ٣ ئەندامی ھەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان، چین، ڕووسیا و ئەمریکاش ھەنە.
بە پێی ڕاپۆرتی ساڵی ٢٠١٠ی کەمپێینی چاودێری بەسەر مینە زەوینییەکان، ١٢ وڵاتی: ئێران، چین، کووبا، میانمار، کۆریای باکوور، کۆریای باشوور، پاکستان، ھیندستان، ڕووسیا، سینگاپور، ئەمریکا، ڤیێتنام ئێستاش بەرھەمھێنەری مینی دژە کەسن، ھەڵبەت.

## جۆرەکانی مین
thumb|بڕاوەی مینێکی دژە تانک
* **مینی دەنگی** (acoustic mine):بەو شەپۆلانەی لە ئامانج یان ھەدەفەوە دێن دەتەقێتەوە.
* **مینی دژە ھێزی ئاسمانی (ھەوا بۆرد)** (anti-airborn mine): لەو شوێنانەی کە پێ دەچێ ھێزە ئاسمانییەکان لێی بنیشن دادەنرێ.
* **مینی دژە کەسی** (antipersonnel mine): بۆ لە ناو بردنی ئەو کەسانەی پیادەن.
* **مینی دژە تانک** (antitank mine):بۆ لە ناو بردنی تانک.
* **مینی ژێرنشین** (bottom mine): دوای بەرەڵا بوون لە کەشتی و ناڤ یان ژێردەریایی و فرۆکە دەکەوێتە ناو دەریا و بە ھەست کەری موگناتیسی کار دەکات و بۆ لەناو بردنی ئەو شتانەیەە لە لەژێر و سەری ئاو دەڕۆن.
* **مینی پازدەری دژە کەسی** (bounding mine): جۆرێکە کە پازدەداتە دەرێ و ٤ تا ٥ سەنتیمەتر بەرز دەبێت لەتکەکانی لە ھەموو شوێنێ بڵاو دەبێتەە.
* **مینی کیمیاوی** (chemical mine): کە مەوادی کیمیاوی و أەھراو تێدایەوە و بۆ لە ناوبردنی کەس و پیس کردنی ژینگەیە.
* **مین دوور کۆنترۆڵ** (controlled mine): کە لە دوورەوە دەتەقێندرێتەوە.
* **مین دواخستراو** (delayed action mine): ماوەیەک دوای مدتی پس از چالاک کردن دەتەقێتەوە و زیاتر لە پشت ئەو ھێزانە دادەنرێ کە پاشەکشە دەکەن بۆ ئەوەی ئەو ھێزانەی ڕایان دەنێن بکەونە سەریان.
* **مینی فێرکاری** (training mine):وەکوو مینی شەر وایە بەڵام مادەی تەقینەوەی نییە.
* **مینی ڕاھێنان** (drill mine): جۆرێک مینە کە لە ھەموو ڕوویەک بە مینی ڕاستەقینە دەچێ و پێش شەڕ بۆ فێرکاری بەکار دێ.
* **مینی مەشقی** (practice mine):جۆرێک مینە کە بۆ فێرکارییە بەڵام بڕێکی زۆر کەمی ماددەی تەقینەوە تێدایەوە و دووکەڵی لە بەرز دەبێتەو.
* **مینی بێ جووڵە یان سست** (inert mine): جۆرێک مینی فێرکاریھ؛ بەڵام بەلام ھەموو ماددەکانی بێ مەترسین
* **مین فۆگاس** (fougasse):دوای تەقینەوە لەتکەکانی بۆ شوێنی دایریکراو دەڕۆن.
* **مینی کۆنترۆڵ کراو** (moored mine): بە لەنگەر لە ژێری دەریا قایم دەکرێ و لە شوێنی ھەستیار دادەنرێ. و کاتێ کەشتییەکان خۆی پێدا دەکێشن دەتەقێتەوە.
* **مینی بلاو کراوە** (scatterable mine): فڕۆکە یان ھەلیکۆپتەر یان تۆپخانە یان ئۆتۆمبێلەکان بلاویان دەکەنەوە و ناچنە ژێر خاک.

## ئەو شوێنانەی پیس و مین ڕێژ کراون
لە ئێستادا وڵاتانی میسر، ئێران و ئەفغانستان زۆرترین زەوی مین ڕێژ کراویان ھەیە.
thumb|تابلۆی (مەترسی مین) لە بەرزایەکانی جۆلان کە دوای ٤٠ ساڵ لە دانانی بە دەستی ھێزە سەربازییەکانی سووریا ھەر گرینگی خۆی ھەیە
thumb|ئەو وڵاتانەی ڕێکەوتنی ئۆتاوایان واژوو کردوە
thumb|ئەو ولاتانەی کە زۆرترین قوربانیان بە مین داوە
thumb|upright|جلی تایبەتی مین ھەڵگرتنەوە

## سەرچاوەکان
* [//https://fa.wikipedia.org/wiki/مین ویکی فارسی - مین]
* [//https://en.wikipedia.org/wiki/Land_mine ویکی ئینگلیزی - Land mine]


پۆل:داهێنانە چینییەکان
پۆل:داھێنانە چینییەکان