open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تیم ھوارد

**تیم ھوارد** (لەدایکبووی ٦ی ئازاری ١٩٧٩)، یاریزانێکی پێشووی تۆپی پێی پیشەگەری ئەمریکییە و وەک گۆڵپارێز یاری کردووە. بە شێوەیەکی بەرفراوان بە یەکێک لە باشترین یاریزانەکانی ھەڵبژاردەی ئەمریکا دادەنرێت لە مێژووی تۆپی پێی ئەمریکادا. و لە جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩ خەڵاتی دەستکێشی زێریزنی پێبەخشرا وەک باشترین گۆڵپارێز.

## پیشەی نێودەوڵەتی
ھوارد لە پێکھاتەی ھەڵبژاردەی خوار ٢٠ ساڵانی ئەمریکای بوو لە پاڵەوانێتی جامی جیھانیی لاوان لە ساڵی ١٩٩٩ لە نێجیریا.لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٩٩، بانگھێشتی ھەڵبژاردەی ئەمریکا خوار ٢٣ ساڵان کرا بۆ پاڵەوانێتی یارییەکانی پان ئەمریکا لە ساڵی ١٩٩٩. کە پلەی سێھەمیان بەدەستھێنا پاش بردنەوەیان لە ھەڵبژاردەی کەنەدا .

وەک گۆڵپارێزی یەدەگ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ٢٠٠٠ بەشداریی کرد. لە ١٠ی ئازاری ٢٠٠٢، یەکەم یاریی خۆی بۆ ھەڵبژاردەی یەکەمی ئەمریکا بەرامبەر ئیکوادۆر ئەنجامدا. لە ٢ی ئایاری ٢٠٠٦ ھوارد وەک یەکێک لە سێ گۆڵپارێز کە لە ڕیزبەندی گۆڵپارێزەکانی ئەمریکادا بوون بۆ مۆندیالی ٢٠٠٦ لە ئەڵمانیا بانگێشتکرا بەڵام بەشداری ھیچ یارییەکی نەکرد. لە جامی زیرینی کۆنکاکاف وەک گۆڵپارێزی سەرەکی بەشداریی کرد. لە جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩، دوای ئەوەی ئەمریکا پلەی دووەمی پاڵەوانێتییەکە بەدەستھێنا، خەڵاتی دەستکێشی زێڕینی باشترین گۆڵپارێزی پێبەخشرا.گۆڵپارێزی سەرەکی بوو لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠, لە ئەفریقای باشوور، و لە یەکەم یاری خۆیدا ئاستێکی بەرزی لە یارییەکەدا بەرامبەر ئینگلتەرا تۆمارکرد.دوای ئەوەی مەکسیک لە ئەمریکای بردەوە و سەرکەوتنی بەدەستھێنا لە یاری کۆتایی جامی زێڕی ساڵی ٢٠١١، ھوارد لێدوانێکی مشتومڕاوی سەبارەت بە مەراسیمی دوای یارییەکە دا. ئەمەش بەھۆی ئەوەی ئاھەنگی کۆتایی بە تەواوی بە زمانی ئیسپانی ئەنجامدرا، سەرەڕای ئەوەی پاڵەوانێتییەکە لە ئەمریکا بەڕێوەچوو. ھوارد وتی کە ئەوە «شەرمەزارییە» ئەگەر یاری کۆتایی لە مەکسیکۆ سیتی بووایە و ئەمریکا سەرکەوتنی بەدەستھێنابا، ئەوا ئاھەنگەکە بە زمانی ئینگلیزی نەدەکرا.لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٤، لە ئامادەکارییەکانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤، ھاوارد ١٠٠ھەمین یاری خۆی بۆ ئەمریکا کرد لە یارییەک بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نێجیریا کە بە ئەنجامی ٢–١ یارییەکەیان دۆڕاند. لە ٢٢ی حوزەیران، لە کاتی یەکسان بوونی ئەمریکا بەرامبەر پورتوگال بە ئەنجامی ٢–٢؛ ھوارد وەک باشترین یاریزانی یارییەکە دەستنیشانکرا

لە یەکەمی تەممووزدا، ھاوارد جارێکی دیکە خەڵاتی باشترین یاریزانی یارییەکەی پێبەخشرا، سەرەڕای ئەوەی ئەمریکا بە ئەنجامی ٢–١ بە بەلجیکا دۆڕا دوای کاتێکی زیادکراو لە قۆناغی ١٦. ڕیکۆردی زۆرترین گەڕانەوەی تۆپ لە یارییەکی جامی جیھانییدا شکاند بە ١٥گەڕانەوە. دوای شکاندنی ئەم ژمارە پێوانەیییە، بە ھاشتاگی #ThingsTimHowardCouldSave لە تویتەردا. پێشوازیان لێ کرد.

ساڵی ٢٠١٧ نازناوی جامی زێرینی لەگەڵ ئەمریکا بەدەستھێنا. دوای شکستی ھەڵبژاردەی ئەمریکا لە سەرکەوتن بۆ جامی جیھانیی ٢٠١٨ لە دۆڕانێکی سەرسووڕھێنەر لە دەرەوەی یاریگای خۆییان بەرامبەر ترینیداد و تۆباگۆ لە ١٠ی تشرینی یەکەم، وازی لە یاریی نێودەوڵەتی ھێنا.

## سەرچاوەکان



پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٣
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٠
پۆل:یاریزانە دیاریکراوەکانی ئێم ئێڵ ئێس
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
ڕاکردن لە بەندیخانە (تراکی دەنگی)

***ڕاکێدن لە بەندیخانە*** یەکەم تراکی دەنگی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکەی *[[ڕاکردن لە بەندیخانە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ڕاکردن لە بەندیخانە]]* ە کە لەلایەن ڕامین دجاوادی ئاوازی بۆ دانراوە و لە ساڵی ٢٠٠٧ بڵاوکرایەوە و ئەو مۆسیقایەی کە بۆ وەرزی یەکەم و دووەم بەکارھاتووە کۆکردەوە. لە مانگی ئابی ٢٠٠٧ بڵاوکرایەوە، ئەلبوومەکە ٣١ گۆرانی لەخۆدەگرێت کە بە تایبەتی بۆ وەرزی یەکەم و دووەمی زنجیرەی * ڕاکردن لە بەندیخانە* ئامادەکراون، ھەرچەندە چەندین لەو ناونیشانانە لە وەرزەکانی دواتردا جێگیرکراون.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ڕاکردن لە بەندیخانە
عەبدولحوسێن زەڕڕینکووب

وێنۆک

**عەبدولحسێن زەڕڕینکووب** (٢٨ی ئازاری ١٣٠١–٢٤ی ئەیلوولی ١٣٧٨) نووسەر و مێژوونووس و ڕەخنەگری ئەدەبی و نووسەر و وەرگێڕی ئێرانی ھاوچەرخ بووە. بەرھەمەکانی وەک سەرچاوەیەکی سەرەکی لە توێژینەوەکانی سۆفیگەری و مەولاناناسیدا ناسراون. یەکێک لە مێژوونووسە دیارەکانی ئێرانە و خاوەنی بەرھەمی بەناوبانگە لەسەر مێژووی ئێران و ھەروەھا مێژووی ئیسلام. ئەم بەرھەمانە بەھۆی دەربڕینی ئەدەبی و داستانی مێژوو، بەرھەمی پڕفرۆشن لە نێو ئێرانییەکان.

## سەرچاوەکان

* پارسی نژاد، ایرج (١٣٩٢). زرین کوب و نقد ادبی. تھران: انتشارات سخن..mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit}.mw-parser-output q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output code.cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:inherit;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Lock-green.svg/9px-Lock-green.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .cs1-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg/9px-Lock-gray-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Lock-red-alt-2.svg/9px-Lock-red-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-free a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-subscription a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-registration a{background-position:left .1em center;padding-left:1em;padding-right:0}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration{color:#555}.mw-parser-output .cs1-subscription span,.mw-parser-output .cs1-registration span{border-bottom:1px dotted;cursor:help}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-visible-error{font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration,.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-right{padding-right:0.2em}
* زرینکوب، عبدالحسین، *از کوچھٔ رِندان، دربارھٔ زندگی و اندیشھٔ حافظ*، تھران: انتشارات سخن، چاپ سیزدھم، ١٣٧٩، کنارھٔ جلدپوش.

پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣
پۆل:مردووانی ١٩٩٩
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران
پۆل:مێژووناسانی ئێرانی
پۆل:مامۆستای زانکۆ ئێرانییەکان
مادیسن بیر

**مادیسن ئێل بیر** (؛ لەدایکبووی ٥ی ئازاری ١٩٩٩) گۆرانیبێژێکی ئەمریکییە. لە نیویۆرک لەدایک بووە، لە سەرەتای ٢٠١٢ دەستی بە بڵاوکردنەوەی کەڤەری گۆرانی لە یووتیووب کردووە. مادیسن ڕووماڵی میدیاییی بەرچاوی بەدەست ھێنا کاتێک جەستن بیبەر بەستەری یەکێک لە کەڤەرەکانی بڵاو کردەوە. یەکەم تاکەگۆرانیی خۆی، «ئاوازەکان»، لە ٢٠١٣ بڵاو کردەوە.

## ژیانی سەرەتایی
مادیسن ئێل بیر لە جێریکۆ، نیویۆرک لە خێزانێکی جوو لە ٥ی ئازاری ١٩٩٩ لەدایک بووە. باوکی، ڕۆبەرت بیر، پەرەپێدەری خانووبەرەیە، و دایکی، ترەیسی، وەک دیزاینەری ناوەوە کاری کردووە پێش ئەوەی ئەو کارە بە لاوە بنێت بۆ ئەوەی یارمەتیی بەڕێوەبردنی پیشەی مادیسن بدات. برایەکی بچووکی ھەیە بە ناوی ڕایدەر. مادیسن لە بەرگی گۆڤاری *[[چایڵد]]* دەرکەوت، دوای ئەوەی لە تەمەنی چوار ساڵیدا پێشبڕکێیەکی مۆدێلیی بردەوە. کاتێک تەمەنی لە دەوروبەری شەش یان حەوت ساڵ بوو، لە لایەن کەسێک کە زۆرجار لە دەوروبەری بووە دەستدرێژیی سێکسی کراوەتە سەر. لە تەمەنی حەوت ساڵیدا، دایک و باوکی جیا بوونەوە. لە ٢٠١٢، ئاھەنگی بات میتزڤای خۆی گێڕاوە.

## دیسکۆگرافی
**ئەلبومە ستۆدیۆیییەکان**
* *[[پشتگیریی ژیان (ئەلبوم)|پشتگیریی ژیان]]* (٢٠٢١)
* *[[بێدەنگیی نێوان گۆرانییەکان]]* (٢٠٢٣)

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩

پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە جووە ئەمریکییەکان
پۆل:مۆسیقاژەنە جووە ئەمریکییەکان
کلاودیۆ براڤۆ

**کلاودیۆ ئەندرێس براڤۆ مونۆز** ( ; لەدایکبووی ١٣ی نیسانی ١٩٨٣)یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی  چیلییە و وەک گۆڵپارێز لە یانەی ڕیاڵ بیتیس لە لالیگا  و  ھەڵبژاردەی تۆپی پێی چیلی یاریی دەکات.

کلاودیۆ لە یانەی کۆلۆ-کۆلۆ لە خولی چیلی دەستی بە یاریی کردن کرد و لە ساڵی ٢٠٠٦ ڕووی لە ڕیاڵ سۆسیداد کرد و لە ٢٣٧ یاری فەرمی بەشداری کرد. بارسێلۆنا لە ساڵی ٢٠١٤ بە ١٢ ملیۆن یۆرۆ گرێبەستی لەگەڵدا واژووکرد، لە یەکەم وەرزیدا نازناوی سیانەی وەرز (جامی شا-خولی لالیگا - خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا)ی و جامی زامۆرای وەک باشترین گۆڵپارێز وەرز بەدەستھێنا. لە ھاوینی ٢٠١٦ ڕووی لە یانەی مانچستەر سیتی کرد و لەوێ چەندین نازناوی بەدەستھێنا. دوای چوار ساڵ لە ئینگلتەرا گەڕایەوە بۆ ئیسپانیا و گرێبەستی لەگەڵ یانەی ڕیال بێتیس واژوو کرد.

براڤۆ بە کۆی گشتی ١٤٥ یاریی بۆ ھەڵبژاردەی چیلی ئەنجامداوە. نوێنەرایەتی وڵاتەکەی کردووە لە دوو جامی جیھانیی فیفا و جامی کیشوەرەکانی فیفا و شەش پاڵەوانێتی کوپا ئەمریکا .

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٥
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١١
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠٠٧
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠٠٤
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی
پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی چیلی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
جامی نەتەوەکانی ئاسیای ١٩٨٨

**جامی نەتەوەکانی ئاسیای** **١٩٨٨** ئەمە ٩ھەمین خولی جامی ئاسیا بوو، کە پاڵەوانێتییەکی نێودەوڵەتی بوو کە کە ھەر چوار ساڵێک لەلایەن یەکێتی تۆپی پێی ئاسیا (AFC) ڕێکدەخرا. یاری کۆتایی لە قەتەر لە نێوان ٢ی کانوونی دووەم تا ١٨ی کانوونی دووەمی ١٩٨٨ بەڕێوەچوو. لە یاری کۆتاییدا لە دەوحە سعودیە لە کۆریای باشووری بردەوە و نازناوەکەی بەرزکردەوە.

## ئەنجامی یارییەکان
ھەموو کاتەکان بە کاتی قەتەرە (UTC+3)

### کۆمەڵەی ئەی

----

----

----

----

----

----

----

----

----

### کۆمەڵەی بی

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## قۆناغەکانی کۆتایی
ھەموو کاتەکان بە کاتی قەتەرە (UTC+3) 

### قۆناغی پێش کۆتایی

----

### یاریی پلەی سێیەم

### کۆتایی

## سەرچاوەکان
سەبرە کوڕی مەعبەد

سەبرە کوڕی مەعبەد جوحانی یەکێک بوو لە هاوەڵانی پێغەمبەر.

### خێزان
ئەو لە هۆزی جوحینا بوو کە دەکەوێتە دەوروبەری شاری مەدینە. هۆزی جوحینا  تا ئەمڕۆش لە دەوروبەری شاری مەدینە نیشتەجێن. کوڕێکی هەبوو بە ناوی ڕەبیع کوڕی سەبرە.

### ژیان
لە شاری مەدینە ژیاوە، بەشداری غەزای خەندەقی کردووە و لە سەردەمی خەلافەتی موعاویەی کوڕی ئەبووسوفیان کۆچی دوایی کردووە. وە سەرچاوەی فەرموودەی ھاوسەرگیریی کاتییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەدەی ٧ەم
پۆل:مردووانی سەدەی ٧ەم
جامی نەتەوەکانی ئاسیای ١٩٩٢

**جامی نەتەوەکانی ئاسیای ١٩٩٢**  ئەمە ٩ھەمین خولی جامی نەتەوەکانی ئاسیا بوو، کە پاڵەوانێتییەکی نێودەوڵەتییە ھەر چوار ساڵێک لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا (AFC) ڕێکدەخرێت.کە لەلایەن ولاتی ژاپۆن میوانداری کرا. یارییەکان  لە نێوان ٢٩ی تشرینی یەکەم و ٨ی تشرینی دووەمی ١٩٩٢ بەڕێوەچوو. لە یاریی کۆتاییدا هەڵبژاردەی ژاپۆن لە هەڵبژاردەی عەرەبستانی سعودیای بردەوە و نازناوەکەی بەدەستهێنا.. کە هیچ هەڵبژاردەیەکی نوێ بەشداری تێدا نەکرد.بەڵکو سەرجەمیان پێشتر لە یەکێک لە خوولەکانی پێشوو بەشداریان کردبوو . 

## قۆناغی کۆمەڵەکان

### کۆمەڵەی ئەی


----

----

### کۆمەڵەی بی


----

----

## قۆناغەکانی کۆتایی
هەموو کاتەکان بە کاتی ستانداردی ژاپۆنن (UTC+٩)

### پێش کۆتایی

----

### یاریی پلەی سێیەم

### کۆتایی

## براوە

*

## ڕیزبەندی کۆتایی

## سەرچاوەکان

*
عەقیدەی تەحاویە

**عەقیدەی تەحاوی** یان **ڕونکردنەوەی عەقیدەی ئەھلی سوننە و جەماعە** یەکێکە لە گرینگترین کتێبەکانی ڕونکردنەوە بیروباوەڕی عەقیدەی ئەھلی سوننە و جەماعە، لە نووسینی تەحاوی، تێیدا باسی عەقیدەی ئەھلی سوننە و جەماعە کراوە بەپێی قورئان و فەرموودە و باسی بۆچۆنی جیاوازی نەکردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:کتێبەکانی ئەھلی سونە و جەماعە
پۆل:ئیمان و عەقیدەی ئیسلامی
تارار

**تارار** (بە فەڕەنسی : Tarrare یان Tarare) (١٧٧٢ - ١٧٩٨). نمایشکار و سەربازێکی فەڕەنسی بوو، بەناوبانگە بە خووی سەیر و سەمەرەی خواردن؛ دەیتوانی بڕێکی زۆر گۆشت بخوات، ھەمیشەش برسی بوو، بۆیە خێزانەکەی توانای دانەوەی خەرجییە زۆرەکانی نەبوو بۆیە لە ھەرزەکاریدا لە ماڵ دەرکرا. تارار لەگەڵ کۆمەڵێک دز و لەشفرۆش لە نێوان پارێزگاکانی فەڕەنسادا دەگەڕا، پێش ئەوەی نمایشەکەی ببێتە یەکێک لە نمایشە گەرمەکان بۆ کۆمەڵێک جادووگەر، کە سەربەندی شووشە و بەرد و ئاژەڵە زیندووەکان و سێوی بە تەواوی قووت دەدا. دوای ماوەیەک تارار ڕۆشت بۆ پاریس بۆ ئەوەی کۆمەڵەکەی لە شەقامەکاندا پێشکەش بکات.

کاتێک شەڕی ھاوپەیمانی یەکەم سەریھەڵدا، تارار پەیوەندی بە سوپای شۆڕشی فەڕەنساوە کرد، لەوێ ڕووبەڕووی کێشەی ژەمە خۆراکی سوپا بووەوە کە بەشی ئارەزووی خواردنی نەدەکرد، ناچاری کرد لە پاشماوە و ناو زێرابەکاندا بەدوای خۆراکدا بگەڕێت. بە تێپەڕبوونی کات، تارار زۆر ماندوو بوو، دواتر ڕەوانەی نەخۆشخانە کرا، لەوێ چەندین تاقیکردنەوەی پزیشکی ئەنجامدرا بۆ پێوانەکردنی توانای خواردنی. لەنێو ئەو شتە سەیرانەی کە لە کاتی ئەو تاقیکردنەوانەدا ڕوویان دا ئەوە بوو کە تارار توانی ژەمێک بخوات بە یەکجار کە بەشی ١٥ کەسی دەکرد، جگە لە توانای خواردنی پشیلە و مار و کۆتر و مارمێلکە و تووتکە سەگ، ھەروەھا توانی مار ماسییەک بە تەواوی قووت بدات، بەبێ جووینی. سەرەڕای خووی سەیر و سەمەرەی خواردنی، تارار وەک کەسێکی ئاسایی دەردەکەوت؛  قەبارە و شێوەی ئاسایی بوو، ھیچ نیشانەیەکی کەمووکوڕی دەروونی لەسەری ھەست پێنەکرا، تەنیا ئەوە نەبێت کە بە ماتبوونی ھەمیشەیی لە ھەستکردندا وەسف دەکرا.

لە کاتی خزمەتە سەربازییەکەی تاراردا، ژەنەڕاڵ ئەلێکساندەر دی بۆرنییەر سەرنجی توانا نائاساییەکانی تاراری دا، بۆیە بڕیاریدا بەکاریبھێنێت بۆ بەرژەوەندی سوپای فەڕەنسا، بە بەکرێگرتنی بۆ قووتدانی بەڵگەنامە نھێنییەکان و تێپەڕین بەناو خاکەکانی دوژمندا، و دواتر لە پیساییەکەیەوە دەریانبھێنێت پاش گەیشتنی بە سەلامەتی بۆ ئەو شوێنەی کە بۆی دانرابوو. لە بێ بەختی تارار، کە زمانی ئەڵمانی نەدەزانی، ھێزەکانی پڕووسیا گومانیان لێکرد، بە توندی ئازاریان دا و لە سێدارەدانی ساختەیان دا، پێش ئەوەی بنێردرێتەوە سەر ھێڵەکانی فەڕەنسی.

تارار لەسەر ئەم ڕووداوە سزا درا، و ئامادەیی خۆی ڕاگەیاند بۆ ئەنجامدانی ھەر نەشتەرگەرییەک کە ئارەزووی خواردنی زەبەلاحی چارەسەر بکات. تارار بە زۆر شت ھەوڵی چارەسەرکردنی درا، لەوانە: ڕەنگکردنی تریاک، حەپی تووتن، مەی، سرکە، ھێلکەی نیوە کوڵاو. ھەموو ئەم ھەوڵانە بۆ پابەندکردنی تارار بە ڕژێمێکی خۆراکی دیاریکراو سەرکەوتوو نەبوون.  لە کاتێکدا بە دزییەوە لە نەخۆشخانە دەھاتە دەر بۆ گەڕان بەدوای پاشماوەکان لە کۆگاکانی خاشاک و زێرابەکان و قەسابخانەکاندا. ھەروەھا تارار ھەوڵی داوە خوێنی نەخۆشەکانی تر بخواتەوە، و تەرمی مردووەکان لە مردووخانەی نەخۆشخانەکە، جگە لەوەش تارار تاوانبار کرا بە خواردنی منداڵێکی چواردە مانگی، ئەمەش وای کرد نەخۆشخانەکە دەری بکات تەنانەت ئەگەر بەڵگەی پێویستیش نەبێت بۆ ئەوەی تاوانبار بکرێت.  تارار دوای ئەو ڕووداوە بۆ ماوەی چوار ساڵ دیارنەما، دواتر لە ویلایەتی ڤێرسای لە قۆناغی درەنگانی نەخۆشی سیلدا دەرکەوت، لەوێ تووشی باروودۆخێکی درێژخایەنی ئاوبەنگی و سکچوون بوو تا لە تەمەنی بیست و شەش ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٧٧٠
پۆل:مردووانی ١٧٩٨
لە ڕێگەی کوردستانی کێوی

**لە ڕێگەی کوردستانی کێوی** (بە ئەڵمانی: Durchs wilde Kurdistan) فیلمێکی سەرکێشییە کە لە ساڵی ١٩٦٥ چێ کراوەتەوە. ئەم فیلمە لە زنجیرەفیلمەکانی وەرگیراو لە پەرتووکەکانی کارل مەیی ئەڵمانی و لە دەرھێنانی فرانتس. یۆسێف. گۆتلیب بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی ١٩٦٥
پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکان
پۆل:فیلمە ئیسپانییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییەکان
پۆل:فیلمەکانی وەرگیراو لە کارەکانی کارل مەی
پۆل:فیلمەکانی سەبارەت بە قەرە بن نەمسی
خۆپێزلی

وێنۆک|وێنەکێشانێکی کارتۆنی کە شێتی مەزنایەتی ڕوون دەکاتەوە
**خۆپێزلی** یان **شێتی مەزنایەتی** زاراوەیەکە لە وشەی یۆنانی (مێگالۆمانیا) وەرگیراوە () و واتە گومانی گەورەیی، وەسفکردنی دۆخێکی باوەڕە کە مرۆڤ زیادەڕەوی دەکات بە وەسفکردنی خۆی بە شێوەیەک کە دژایەتی ژیانی ڕاستی دەکات، بۆیە بانگەشەی ئەوە دەکات کە خاوەنی توانای ناوازە و گەورە و بەھرەی جیاواز و بڕە پارەیەکی زۆر، یان خاوەن پەیوەندی گرنگە.   ئەم زاراوەیە لەلایەن پسپۆڕانەوە بەکارھاتووە بۆ وەسفکردنی باروودۆخە نەخۆشییەکان کە لە پارانۆیادا ھەیە، وەک ئەوەی لە ھەندێک نەخۆشی دەروونیدا بوونی ھەیە.

دۆخێکی دەروونی (نەخۆشی دەروونی) کە بە وڕێنەی ڕوون و بەردەوام تایبەتمەندە، واتە بە زنجیرەیەکی جێگیر و ڕێکوپێک لە وڕێنە تایبەتمەندە، و نەخۆشییەکە کۆمەڵێک بیروباوەڕی جێگیر بەسەر کەسەکەدا زاڵ دەکات. وڕێنەی نەخۆشی پارانۆیا سەرنج دەخاتە سەر ھەستەکانی مەزنایەتی و ھەستی چەوساندنەوە و لە بیرکردنەوە تاکڕەوەکاندا دەژی کە دەبێتە ھۆی وڕێنەیی، بەڵام پەیوەندییان بە خەیاڵاویی بوونەوە نییە. وتەکانی نەخۆش ژیرانە دەردەکەون، پارانۆیا باوەڕێکی پتەو بە بیرۆکەیەکی درۆینەیە، دۆخێکی دەروونی نەخۆشییە کە تێیدا نەخۆش سیستەمێکی باوەڕیی ئاڵۆز و وردی ھەیە کە لە دەوری وەھم و وەھمە واقیعییەکان لەسەری کۆدەبێتەوە، ئەم وەھمانە بڕوای پێدەکەن کە لەلایەن کەسانی دیکەوە دەچەوسێندرێتەوە و ھۆکاری سەرەکی چەوساندنەوە لەلایەن ئەوانەوە ئەوەیە کە ئەو کەسێکی گەورە و زۆر گرنگە.

## سەرچاوەکان
ناوەندی زووھرە

**ناوەندی زووھرە** کۆمپانیایەکی سوورییە کە تایبەتە بە دۆبلاژکردنی کارتۆن و بەرنامەکانی منداڵان بۆ زمانی عەرەبی، بە تایبەتی ئەنیمێ ژاپۆنییەکان و لە ئێستادا تاکە ستۆدیۆیە کە ئەنیمێ لە جیھانی عەرەبیدا لە زمانی ژاپۆنییەوە دۆبلاژ دەکات. بارەگای سەرەکی کۆمپانیاکە دەکەوێتە دیمەشقی پایتەختی سووریا لە ناوچەی جەمارک.

ناوەندەکە بە سیاسەتی جەختکردنەوە لەسەر بێژەکردنی دروستی زمانی ستانداردی عەرەبی لە دۆبلاژکردنیدا، ھاوتاکردنی جوڵەی لێوەکان لە کاتی دۆبلاژکردندا و پاراستنی چینە دەنگییەکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمپانیا ئەنیمێیەکان
پۆل:کۆمپانیاکانی سووریا
گەمارۆدانی تۆلۆن

**گەمارۆدانی تۆلۆن** () شەڕێکی سەربازی کە لە سەردەمی شۆڕشە فیدراڵییەکان لە شەڕەکانی شۆڕشی فەڕەنسادا ڕوویدا. لەلایەن ھێزەکانی کۆمارییەکانەوە دژی یاخیبووانی شاھانە ئەنجامدرا کە لەلایەن ھێزەکانی ئینگلیز-ئیسپانییەکانەوە پشتیوانی دەکران لە شاری تۆلۆن لە باشووری فەڕەنسا. لەم گەمارۆدانەدا، ناپلیۆن بۆناپارتی گەنج بۆ یەکەمجار ناوبانگ و پلەبەرزبوونەوەی بەدەستھێنا دوای ئەوەی نەخشەکەی کە بریتی بوو لە گرتنی قەڵاکانی سەرووی بەندەرەکە، شارەکەی ناچارکرد خۆی بدات بەدەستەوە و بەلەمەکانی ئینگلیز-ئیسپانییەکان بکشێنەوە. گەمارۆدانی بەریتانی لە ساڵی ١٧٩٣ یەکەم بەشداری ھێزی دەریایی شاھانە بوو لە شۆڕشی فەڕەنسا.

## سەرچاوەکان
کوێدڵنبۆرگ

**کوێدڵنبۆرگ** () شارۆچکەیەکە دەکەوێتە باکووری شاخەکانی ھارز، لە ناوچەی ھارز لە ڕۆژاوای ساکسۆن-ئانھاڵت لە ئەڵمانیا. کوێدلینبۆرگ وەک ناوەندێکی بازرگانی کاریگەر و ئاوەدان لە سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاستدا بووە ناوەندێکی کاریگەری لەژێر دەسەڵاتی میرنشینی ئۆتۆنی لە سەدەی ١٠ و ١١دا. قەڵا و کڵێسا و شارۆچکە کۆنەکە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەم سەردەمەی کاریگەرییە، لە ساڵی ١٩٩٤ بەھۆی پاراستنی ناوازە و تەلارسازی ڕۆمانی نایابەوە خرایە لیستی میراتی جیھانی یونسکۆ.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئەڵمانیا
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پۆل:شارۆچکەکانی ساکسۆنیا-ئەنھالت
تۆلۆن

وێنۆک|تۆلۆن
**تۆلۆن** () شارێکی فەرەنسییە و دەکەوێتە باشووری فەڕەنسا لە کەناری دەریای ناوەڕاست. گەورەترین بنکە سەربازییەکان تێیدا ھەڵکەوتوون، و دەکەوێتە ناوچەی ئەلب کۆت دی ئازۆر و پایتەختی ناوچەی ڤارە.

شارەکە پێگەیەکی دیار و بەرچاوی ھەیە بەو پێیەی کە خاوەن پیشەسازی کەشتی و ماسیگرتن و ترێیە، ھەروەھا دروستکردنی ئامێری فڕۆکەوانی و چەکسازی، نەخشە، کاغەز، تووتن، چاپکردن، پێڵاو و ئامێری ئەلیکترۆنی ھەیە. ژمارەی دانیشتوانی شارەکە ١٦٠٫٦٣٩ کەسە ( ئاماری ساڵی ١٩٩٩).
## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی فەڕەنسا
پۆل:پارێزگاکانی فەڕەنسا
بیردۆزییەکانی پیلانگێڕی تایتانیک

لە ١٤ی نیسانی ساڵی ١٩١٢، کەشتی *[[تایتانیک]]* لەگەڵ شاخێکی سەھۆڵین پێکدادا و زیانی بە پلێتەکانی ناوپۆشی کەشتییەکەی لەژێر ھێڵی ئاوی لای ڕاستەوە گەیاند، بەھۆیەوە ژوورەکانی پێشەوەی لافاو دروستبوون. پاشان کەشتییەکە دوای دوو کاتژمێر و چل خولەک نوقم بوو، نزیکەی ١٤٩٦ کەس لە ئەنجامی خنکان یان بەھۆیکەمبوونەوەی پلەی گەرمی گیانیان لەدەستدا. لەو کاتەوە زۆر تیۆری پیلانگێڕی سەبارەت بە کارەساتەکە پێشنیار کراون. ئەم تیۆریانە لەلایەن پسپۆڕانی بابەتەوە پووچەڵ کراوەتەوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زڕزانست
پۆل:ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
ڕا

**ڕا** (لە «رأي» عەرەبییەوە ھاتووە) یان **بۆچوون**، باوەڕی کەسێک یا کەسانێکە لەبارەی شتێکەوە. پێچەوانەی فاکت کە دروستییەکەی سەلماوە، ڕا لەوانەیە دروست بێت و لەوانەشە ھەڵە بێت. 

جیاوازیی لەنێوان فاکت و ڕا لەوەدایە کە فاکت شیاوی سەلماندنە، یانی بۆ وێنە کۆمەڵێک شارەزا و لێزان لەسەر دروستییەکەی ھاودەنگن. وەکوو نموونە، ئەوەی کە «ئەمریکا شەڕی ڤێتنامی کرد» فاکتێکە و، ئەوەی کە «ئەمریکا مافی نەبوو شەڕی ڤێتنام بکات» ڕایەکە. پەیوەندیی نێوان فاکت و ڕا لە پەیوەندیی نێوان زانین و باوەڕکردن دەچێ. ئەوەی ئەیزانین فاکتە، ئەوەی باوەڕمان پێیە ڕایە.

بە دەربڕینی ڕایەک کە بنچینەی لەسەر فاکت و پرەنسیپەوە دانرابێت و بیەوێت شتێک بسەلمێنێت دەڵێن بەڵگەھێنانەوە.

**ڕای گشتی** یا **ڕای ھەمووانی** (public opinion) بریتییە لە کەڵەکەی باوەڕەکان و ھەڵوێستەکانی تاکەکان و ئەندامانی کۆمەڵگەیەک.

## سەرچاوەکان

پۆل:باوەڕ
پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
تایتانیک ٢

**تایتانیک ٢** کەشتییەکی دەریایییە کە مۆدێلی کەشتی تایتانیکی ھەیە. پڕۆژەی دروستکردنی ئەم کەشتییە لە مانگی نیسانی ٢٠١٢ لەلایەن ملیاردێری ئوسترالی کلیۆ پاڵمەرەوە دەستیپێکردووە. کۆمپانیای سێتارا دەبی بەرپرسیارە لە جێبەجێکردنی ئەم پڕۆژەیە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
تایتانیک ٦٦٦

***فیلمی تایتانیک ٦٦٦ *** (بە ***تایتانیک ٣*** ناسراوە) فیلمێکی ترسناک و سەروو سروشتی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٢٢ لە دەرھێنانی نیک لیۆن و بەرھەمھێنانی لەلایەن کۆمپانیای ئەسایڵم. درێژەی *فیلمی تایتانیک دووەمە* لە ساڵی ٢٠١٠ و جەیمی بامبەر و کیشا شارپ ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. لە ١٥ ی نیسانی ٢٠٢٢ لە ١١٠ ساڵەی نوقمبوونی کەشتی ''تایتانیک'' لە کەشتیی توبی لەسەر ئەمریکا بڵاوکرایەوە. فیلمەکە بەگشتی پێداچوونەوەی نالەباری وەرگرت و بەکارھێنەرانی سۆشیال میدیا ئاماژەیان بە لێکچوونی فیلمەکە کردووە لەگەڵ فیلمی *[[تایتانیک (فیلمی ١٩٩٧)|تایتانیک]]* (١٩٩٧) و *ستۆدیۆ 666* (2022).

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٢
پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا
پۆل:فیلمە ترسناکەکان بە زمانی ئینگلیزی
دەستگیرکردنی ڤلادیمیر پوتین

**دەستگیرکردنی ڤلادیمیر پوتین: ڕاپۆرتێک لە ھۆڵی دادگا**، ڤیدیۆیەکی ڤایرۆسییە، لە سەرەتادا لە یووتیووب لە ١٣ی شوباتی ٢٠١٢ لەلایەن کۆمەڵەی بڵاوکردنەوەی ڤیدیۆی ڕووسی «لانسلۆت» بڵاوکراوەتەوە  گرتە ڤیدیۆییەکان لە دادگاییکردنی ژیانی ڕاستەقینەی میخائیل خودۆرکۆڤسکی وەرگیراون و دواتر بە شێوەی دیجیتاڵی دەستکاری کراون بۆ ئەوەی ڕاپۆرتێکی ھەواڵیی ساختە دروست بکرێت، وەڵامی پوتین بۆ دادوەر لە گرتە تەلەڤیزیۆنییەکانەوە وەرگیراوە کە پوتین بەشداری سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ دەکات.

ڤیدیۆکە لە ماوەی سێ ڕۆژدا نزیکەی ٣ ملیۆن جار بینراوە و تا مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٠ نزیکەی ١٣ ملیۆن بینەری ھەبوو. تیمی یاسایی خودۆرکۆڤسکی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی توویتەر لینکی ڤیدیۆکەیان داناوە. ھەروەھا ڤیدیۆکە لە بلۆگی LiveJournalی تایبەت بە ئەلێکسی ناڤالنی دووبارە بڵاوکرایەوە.

لایەنگرانی پوتین لە وەڵامدا ڤیدیۆیەکی تایبەت بە خۆیان دروستکرد کە بە ناوی «ڕووسیا بەبێ پوتین - ڕووسیا بەبێ داھاتوو». ڤیدیۆکە لەسەر درووشمی بەناوبانگی «ڕووسیا بەبێ پوتین» دەژەنرێت کە زۆرجار لە کاتی ناڕەزایەتییەکانی ئۆپۆزسیۆن لە ڕووسیا بەکاردەھێندرا.

چەند ڕۆژێک دوای بڵاوبوونەوەی ڤیدیۆکە ئاشکرا بوو کە ترەیلەری فیلمێکی بەڵگەنامەیییە بەناوی «کودەتایەک لەسەر ڕووسیا- A Coup On Russia» کە لە ساڵی ٢٠٠٢ وێنەگیراوە و لە ڕووسیا قەدەغە کرا.

## سەرچاوەکان
کەشتییە دەریایییەکانی پلەی ئۆڵۆمپیاد

**کەشتییە دەریایییەکانی پلەی ئۆڵۆمپی** سێ کەشتییە دەریایییەکانی بەریتانی بوون کە لەلایەن کەشتیخانەی ھارلاند و وۆڵفەوە بۆ ھێڵی ئەستێرەی سپی لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا دروستکرابوون.

## سەرچاوەکان
*
دۆڵاوی تایتانیک

**دۆڵاوی تایتانیک** دۆڵاوێکی ژێردەریایییە و دەکەوێتە باشووری گراند بانکەکانی نیوفاوندلاند لە کەنەدا. ناوەکەی لە ساڵی ١٩٩١ لەلایەن جیۆلۆجیستی دەریایی ئالان ڕوفمانەوە پێشنیارکرا بۆ یادکردنەوەی کەشتی سەرنشینی بەریتانی تایتانیک.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
بەلەمە ڕزگارکەرەکانی تایتانیک

[وێنۆک|upright=1.15|بەلەمی ڕزگارکردنی کۆکراوەی (دی)ی [تایتانیک نزیک دەبێتەوە لە کەشتی «RMS Carpathia» لە کاتژمێر ٧:١٥ی بەیانی لە ١٥ی نیسانی ١٩١٢.]]
[وێنۆک|upright=1.15|کەشتی [تایتانیک، ھەشت بەلەمی ڕزگارکردن لەسەر سەکۆی بەلەمەکانی لای ڕاست (سەکۆی سەرەوە) نیشان دەدات: چوار بەلەم لە نزیک ژووری سووکانی پردەکە و چوار بەلەم لە نزیک دووکەڵکێشی چوارەم.]]
**بەلەمی ڕزگارکەری تایتانیک** () بەلەمەکانی ڕزگارکردن ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەیان ھەبوو لەکاتی ژێرئاوکەوتنی کەشتی تایتانیک لە ١٤–١٥ی نیسانی ١٩١٢. کەشتییەکە ٢٠ بەلەمی ڕزگارکردنی ھەبوو کە بە تێکڕا دەیانتوانی شوێنی ١٬١٧٨ کەس ببنەوە، کە دەکاتە کەمێک زیاتر لە نیوەی ئەو ٢٬٢٠٩ کەسەی لەو شەوەدا لەسەر پشتی کەشتییەکە بوون. ١٨ بەلەم بەکارھێنران و لە نێوان کاتژمێر ١١:٤٥ی شەو تا ٢:٠٥ی بەیانی بارکران، ھەرچەندە بەلەمی کۆکراوەی جۆری (ئەی) لەسەر سەکۆی نیوە نوقمبووی کەشتییەکە کەوتە سەر ئاو و بەلەمی کۆکراوەی جۆری (بی) بە سەرەوخوار بە ناو ئاوەکەدا ڕۆیشت، چەند خولەکێک پێش ئەوەی کەشتییەکە بە تەواوی سەرەوژێر بێت و نوقم بێت.

زۆرێک لە بەلەمەکان تەنھا بەشێکی کەمی توانای خۆیان ھەڵگرتبوو کە بەپێی جۆرەکەیان جێگەی ٤٠، ٤٧، یان ٦٥ کەس دەبووەوە. چەندین گێڕانەوە ھەن سەبارەت بە ھۆکاری نیوە پڕبوونی بەلەمەکان؛ لەوانە فەرمانی «سەرەتا ژنان و منداڵان»، ترس لەوەی بەلەمەکان لەژێر قورساییدا تێکبشکێن، ھەروەھا ئەو ڕاستییەی کە زۆرێک لە سەرنشینان ھەستیان بە سەلامەتی نەدەکرد بچنە ناو بەلەمێک کە ٩٠ پێ لە سەرووی زەریایە بەستووەکەوە ھەڵواسرابوو، ھەندێکی تریش ڕەتیان دەکردەوە خێزان و ھاوڕێکانیان جێبھێڵن. لەگەڵ دوورکەوتنەوەی بەلەمە نیوە پڕەکان لە کەشتییەکە، زۆر دوور بوون بۆ ئەوەی سەرنشینەکانی تر پێیان بگەن، زۆربەی بەلەمەکانیش نەگەڕانەوە بۆ شوێنی تێکشکانەکە لەبەر ترس لەوەی لەلایەن قوربانییە خنکاوەکانەوە قەرەباڵغ ببن و نوقم بکرێن، یان بەھۆی ھێزی ڕاکێشانی کەشتییەکە لەکاتی نوقمبووندا. تەنھا بەلەمەکانی ژمارە ٤ و ١٤ گەڕانەوە بۆ دەرھێنانی ڕزگاربووان لە ناو ئاوەکەدا، کە ھەندێکیان دواتر گیانیان لەدەستدا.

ھەرچەندە ژمارەی بەلەمەکان بەس نەبوو، بەڵام تایتانیک پابەندی ڕێسا دەریایییەکانی ئەو سەردەمە بوو و تەنانەت زیاتر لە ڕێساکانیش کاری کردبوو بە زیادکردنی چوار بەلەمی کۆکراوە. نوقمبوونەکە دەری خست کە ڕێساکان بۆ کەشتییە گەورەکانی وەک تایتانیک کۆن بوون و گونجاو نین. لە ئەگەری بارودۆخی فریاگوزاریدا، پێشبینی نەدەکرا کە ھەموو سەرنشینان و تاقمی کەشتییەکە لە ھەمان کاتدا پێویستیان بە چۆڵکردن ھەبێت؛ وا باوەڕ دەکرا کە تایتانیک دەتوانێت بۆ ماوەیەکی تەواو بمێنێتەوە سەر ئاو تا ڕێگە بدات بە گواستنەوەی سەرنشینان بۆ کەشتییەکی فریاگوزاری، وەک ئەوەی چەند ساڵێک پێشتر بۆ کەشتی «RMS Republic» ڕوویدابوو.

بە گشتی ١٬٥١٧ کەس گیانیان لەدەستدا کاتێک تایتانیک لە زەریای ئەتڵەسی باکووردا نوقم بوو. زۆرێکیان نەیانتوانیبوو بگەنە ناو بەلەمەکان. تەنھا ٧٠٦ کەس لە ناو بەلەمەکاندا ڕزگاریان بوو تا ئەو کاتەی بەیانی لەلایەن کەشتی «RMS Carpathia» و ڕزگارکران. ئەوانەی لەناو بەلەمەکاندا بوون لەلایەن کارپاسیاوە لە ماوەی ٤ کاتژمێر و ٣٠ خولەکدا، لە نزیکەی کاتژمێر ٤ بۆ ٨:٣٠ی بەیانی کۆکرانەوە، ھەروەھا ١٣ لە بەلەمەکانیش گواسترانەوە بۆ سەر کەشتییەکە. بەلەمەکان بۆ کۆمپانیای «White Star Line» لە بەندەری نیویۆرک گەڕێندرانەوە، چونکە تەنھا شتی بەبەھا بوون کە لە کەشتییەکە مابوونەوە، بەڵام دواتر بە تێپەڕبوونی کات لە مێژوودا ون بوون.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مێژووی ئۆقیانووسی ئاتلانتیک
پۆل:ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
تەنۆکەی ژێرگەردیلەیی

[وێنۆک|پرۆتۆن (تەنۆکەیەکی پێکھاتوو) لە دوو [کوارکی سەرەوە و یەک کوارکی خوارەوە پێک ھاتووە، کە تەنۆکەی سەرەتایین.]]
لە فیزیکدا، **تەنۆکەی ژێرگەردیلەیی** تەنۆکەیەکە لە گەردیلە بچووکترە. بەپێی مۆدێلی ستانداردی فیزیکی تەنۆکەیی، تەنۆکەی ژێرگەردیلەیی دەکرێت تەنۆکەیەکی پێکھاتوو، کە لە تەنۆکەکانی تر پێک ھاتووە (بۆ نموونە، پرۆتۆن، نیوترۆن، یان مێزۆن)، یان تەنۆکەیەکی سەرەتایی بێت، کە لە تەنۆکەکانی تر پێک نەھاتووە (بۆ نموونە، ئەلێکترۆن، فۆتۆن، یان میوون). فیزیکی تەنۆکەیی و فیزیکی ناوکی لێکۆڵینەوە لەم تەنۆکانە و چۆنێتیی کارلێککردنیان دەکەن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:میکانیکی کوانتەم
پۆل:تەنۆکە ژێرگەردیلەیییەکان
ناڕێکیی كەسایەتی

**ناڕێکی کەسایەتی** یان **تێکچوونی کەسایەتی**  پۆلێکە لە تێکچوونی دەروونی کە بە شێوازە ڕەفتار و پێزانینە جێگیرەکان تایبەتمەندن کە گۆڕانکاری و گونجاندنیان ئەستەمە، و ئەم نەخشە نائاساییانە لە کاتی چوارچێوە کارلێککارییە جیاوازەکاندا دەردەکەون، و لە ڕەفتاری قبوڵکراو لەناو کولتووری کۆمەڵگادا لادەدەن و ناگونجێن، و ھەمیشە لە گرژی و فشاردایە،  پێناسەی تێکچوونی کەسایەتی بەپێی سەرچاوەکە دەگۆڕێت.  

پێوەرە فەرمییەکان بۆ دەستنیشانکردنی تێکچوونی کەسایەتی یان لە پەرتووکی ڕێنمایی دەستنیشانکردن و ئاماری تێکچوونە دەروونییەکان یان لە پۆلێنبەندی ئاماری نێونەتەوەییی نەخۆشیەکان و کێشەکانی پەیوەست بە تەندروستیدا ھاتووە کە لەلایەن ڕێکخراوی تەندروستی جیھانییەوە بڵاوکراوەتەوە. 

کەسایەتیییەکە لە دەروونناسیدا وەک کۆمەڵێک تایبەتمەندی یان خووی ڕەفتاری و دەروونی پێناسە دەکرێت کە بە سەقامگیری تایبەتمەندن و جیاوازی تاکەکەسی لە نێوان مرۆڤەکاندا لە چوارچێوەی کولتوورێکی دیاریکراودا پێکدەھێنن، بەم شێوەیە تێکچوونی کەسایەتی بە پشتبەستن بە کولتوور و پێشبینی و خووەکانی کۆمەڵگا پێناسە دەکرێت.

ئەو کەسانەی کە تووشی نەخۆشییەکە بوون بەزۆری کێشەیان لەگەڵ پێزانین، پاڵنەر و کارلێککردن لەگەڵ کەسانی دیکە، کۆنترۆڵکردنی پاڵنەرەکان و بێباکیدا ھەیە. بەگشتی دەستنیشانکردنی تێکچوونی کەسایەتی نوێنەرایەتی نزیکەی ٤٠–٦٠٪ی نەخۆشە دەروونییەکان دەکات، ئەمەش وای کردووە ببێتە باوترین دەستنیشانکردن بۆ نەخۆشییە دەروونییەکان. 
## سەرچاوەکان

پۆل:پەشێوییە دەروونییەکان
سەرنشینانی کەشتیی تایتانیک

کۆی گشتی ٢٢٠٨ کەس لە یەکەم گەشتی کەشتی تایتانیکدا کە دووەمین لە کەشتییە دەریایییەکانی ھێڵی وایت ستار کە لە پلەی ئۆڵۆمپیاددایە، لە ساوسھامپتۆنی ئینگلتەرا بۆ شاری نیویۆرک بە کەشتی ڕۆیشتوون. لە نیوەی گەشتەکەدا کەشتییەکە بەر شاخێکی سەھۆڵین کەوت و لە بەیانی زوودا لە ١٥ی نیسانی ١٩١٢دا نوقم بوو و لە ئەنجامدا ھەزار و ٥٠٣ کەس گیانیان لەدەستدا.

## سەرچاوەکان
*
نموونەی تایتانیک

چەندین پێشنیار و لێکۆڵینەوە ھەبوون بۆ پڕۆژەیەک بۆ دروستکردنی کەشتییەکی کۆپی لەسەر بنەمای کەشتییە بەناوبانگەکەی ئۆڵۆمپیادی ئۆقیانوس کە ناوی تایتانیک.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
پریمێر ئێگزیبیشنز

**پریمێر ئێگزیبیشنز** کۆمپانیایەکە لە ئەتلەنتا لە ویلایەتی جۆرجیا و پێشانگای گەشتیاری ڕێکدەخات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی بنکەکەیان لە ئەتڵانتایە
پۆل:ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
لیک

وێنۆک| لیکی سەر لێوی منداڵێک

**لیک** یان **تف** شلەیەکە لە لایەن ئاڵگی لیکەوە دروست دەکرێت و دەڕژێتە نێو دەم. لیکی مرۆڤ لە 99.5% ئاو، تێکەڵ لەگەڵ مادەکانی وەک ئەلکترۆلایت ، بەڵغەم، خڕۆکە سپییەکانی خوێن، خانەکانی پۆشەری لەش، ئەنزیمگەلێک وەک لیپاز و ئامیلاز، ماددە دژە میکرۆبیەکانی وەک دژەتەنی A و لایسۆزایم.

## سەرچاوەکان


پۆل:ددان
پۆل:لیک
کینێپۆلیس

**کاینپۆلیس** زنجیرە سینەمایەکی بەلجیکییە و ١١٠ شانۆی لە ئەورووپا و ئەمریکای باکوور ھەیە. سێیەم گەورەترین زنجیرە سینەمای ئەورووپایە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کۆمپانیا دامەزراوەکانی کات بەسەربردن لە ساڵی ١٩٩٧
تایتانیک بێلفاست

**تایتانیک بێلفاست**شوێنێکی سەرنجڕاکێشی سەردانکەرانە کە لە ساڵی ٢٠١٢ کراوەتەوە، شوێنەوارێکە بۆ میراتی دەریایی بێلفاست لە شوێنی کارگەی پێشووی کەشتیوانی ھارلاند و وۆڵف لە گەڕەکی تایتانیک لە شارەکەدا کە کەشتیی تایتانیک تێیدا دروست کراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
تایتانیک تۆمسن

**تایتانیک تۆمسن** (٣٠ی تشرینی دووەمی ١٨٩٣ – ١٩ی ئایاری ١٩٧٤) قومارچی و گۆڵف و ھێرشبەر و بکوژێکی پێنچ جاری ئەمریکی بوو کە زیاتر بە تایتانیک تۆمپسۆن ناسرابوو.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣
پۆل:مردووانی ١٩٧٤
فێڵی متمانەبەخۆبوون

**فێڵی متمانەبەخۆبوون** ھەوڵێکە بۆ فێڵکردن لە کەسێک یان گرووپێک دوای ئەوەی سەرەتا متمانەیان بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان
*
ڕۆماندیسی تایتانیک

**ڕۆماندیسی تایتانیک** پارکێکی گەشتیارییە و دەکەوێتە ناوچەی داینگ لە پارێزگای سیچوان لە چین. کۆپییەکی کەشتی بەناوبانگی تایتانیکە و شوێنی سەرنجڕاکێش و پێشانگای جۆراوجۆری پەیوەست بە کەشتی تایتانیک لەخۆدەگرێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
میلڤینا دین

**میلڤینا دین** (٢ی شوباتی ١٩١٢ – ٣١ی ئایاری ٢٠٠٩) فەرمانبەرێکی دەوڵەتی بەریتانی و نەخشەساز و دوا ڕزگاربووی زیندوو بوو لە نوقمبوونی کەشتیی تایتانیک لە ١٥ی نیسانی ١٩١٢. ھەروەھا لە تەمەنی دوو مانگیدا بچووکترین سەرنشینی بوو.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢
پۆل:مردووانی ٢٠٠٩
تایتانیک بەرز بکەرەوە (فیلم)

**تایتانیک بەرز بکەرەوە** فیلمێکی سەرکێشییە لە ساڵی ١٩٨٠ کە لەلایەن کۆمپانیای ITC Entertainment ی Lew Grade بەرھەم ھێنراوە و لەلایەن Jerry Jameson دەرھێنراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٨٠
پۆل:فیلمە بەریتانییەکانی دەیەی ١٩٨٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٨٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی بەریتانیا
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئینگلتەرا وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکان لە یۆنان وێنەی گیراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون
پۆل:فیلمەکان کە لە ماڵتا وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون
کارکەرانی تایتانیک

**کارکەرانی تایتانیک** لەنێو ئەو دوو ھەزار و ٢٤٠ کەسەدا بوون کە بە مەزەندە دەکرێت، کە لە یەکەم گەشتی دووەمی کەشتییە دەریایییەکانی ھێڵی ئەستێرەی سپیدا کە لە پلەی ئۆڵۆمپیاددایە، لە ساوسھامپتۆنی ئینگلتەرا بۆ شاری نیویۆرک لە ئەمریکا بە کەشتی ڕۆیشتوون. لە نیوەی ڕێگای گەشتەکەدا، کەشتییەکە بەر شاخێکی سەھۆڵین کەوت و لە بەیانی زوودا لە ١٥ی نیسانی ١٩١٢ نوقم بوو، لە ئەنجامدا زیاتر لە ١٥٠٠ کەس گیانیان لەدەستدا، کە نزیکەی ٦٨٨ ئەندامی تیمی کەشتییەکە بوون.

## سەرچاوەکان
*
تایتانیک ٢ (فیلم)

***تایتانیک ٢*** () فیلمێکی کمبودجە لە نووسین و دەرھێنان و نواندنی شەین ڤان دایکە و لە ساڵی ٢٠١٠ نمایشکرا. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە

لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٢، ١٠٠ ساڵ دوای نوقمبوونی کەشتی تایتانیک، کەشتییەکی نەفەرھەڵگری لوکس بە ناوی "SS Titanic II" یەکەم گەشتی خۆی بە ھەمان ڕێگای تایتانیک ١٠٠ ساڵ لەمەوبەر بە ئاراستەی پێچەوانە ئەنجامدا، لە شاری نیویۆرک لە ئەمریکاوە بۆ ساوسھامپتۆن . ئینگلتەرا دەست پێدەکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فیلمەکان کە لە زەریای ئەتڵەسیدا ڕوودەدەن
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ٢٠١٢ داندراون
پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی ساڵی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە کارەساتییە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە درامییەکانی ساڵی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
دامەزراوە پلە یەکەکانی کەشتیی تایتانیک

**دامەزراوە پلە یەکەکانی کەشتیی تایتانیک** چەندین خزمەتگوزاری نایاب پێشکەش بە کەسە دەوڵەمەندەکان کرابوو. لەوانە: ژووری دەوڵەتی: سەرنشینانی پلە یەک ژووری دەوڵەتی فراوان و مۆبیلیاتێکی نایابیان ھەبوو. ساڵۆنی نانخواردن: کەشتی تایتانیک چەندین ساڵۆنی نانخواردنی گەورەی ھەبوو بۆ سەرنشینانی پلە یەک، لەوانە چێشتخانەی ئالا کارتێی ورد و ژووری نانخواردنی پلە یەک و کافێ پاریسیێنی نایاب. سەکۆی سەیرانگا: سەکۆی سەیران ناوچەیەکی فراوانی دەرەوە بوو کە سەرنشینانی پلە یەک دەیانتوانی ڕۆیشتن و لەسەر کورسی دانیشتن ئارام بگرن و چێژ لە دیمەنە پانۆراماکانی زەریا وەربگرن. ژووری جگەرەکێشان: ژوورێکی جگەرەکێشانی گرانبەھا تایبەت بوو بۆ سەرنشینە پلە یەکەکانی پیاو. شوێنی دانیشتنی ئارام و پانێڵی دار و باڕێکی باشی تێدابوو. ژووری خوێندنەوە و نووسین: سەرنشینانی پلە یەک دەستیان دەگەیشتە ژوورێکی ئارام و خوێندنەوە و نووسین کە کتێب و ڕۆژنامە و مێزی نووسین و شوێنی دانیشتنی ئارامیان تێدابوو. ھۆڵی وەرزش: کەشتی تایتانیک ھۆڵێکی وەرزشی تەواو ئامێری ھەبوو کە سەرنشینانی پلە یەک دەیانتوانی بە بەکارھێنانی ئامێری جۆراوجۆر وەرزش بکەن یان بەشداری لە چالاکییە گرووپییەکان بکەن وەک شمشێربازی یان سکواش. کافێی ڤێراندا: کافێی ڤێراندا کەشێکی ئارام و شوێنی دانیشتنی لە دەرەوە پێشکەش دەکرد کە سەرنشینانی پلە یەک دەتوانن چێژ لە خواردنەوە تازەگەرییە سووکەکانی وەک چا یان قاوە وەربگرن. مەلەوانگە: مەلەوانگەی تایتانیک پڕ بوو لە ئاو کە دەتوانرا بەپێی ئارەزووی سەرنشینەکان گەرم بکرێتەوە. شوێنێکی وەرزشی نایابی بۆ سەرنشینانی پلە یەک دابین دەکرد بۆ مەلەکردن یان پشوودان لەسەر کورسییەکانی لای حەوزەکە. ئەم دامەزراوانە بە شێوەیەک دیزاین کراون کە ئاسوودەیی و لوکسێکی بێھاوتای بۆ سەرنشینە دەوڵەمەندەکان لە یەکەم گەشتی یەکەمی کەشتی تایتانیک لە ساڵی ١٩١٢دا دابین بکەن.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
یویی چینی

**یویی** یان **یوی** (  ) کۆمەڵێکە سەربە زمانی چینییەکان کە لە باشووری چین قسەی پێدەکرێت، بە تایبەتی لە ناوچەی لیان گوانگ و پارێزگاکانی گوانگدۆنگ و گوانگشی.

## مێژوو
ناوچەیەکی چین لە باشووری چیای نانلینگ کە بە لینگنان ناسراوە (بە نزیکەیی گوانگشی و گوانگدۆنگی مۆدێرن)، لە بنەڕەتدا شوێنی ئەو گەلانە بووە کە چینییەکان بە سەد یو (بایو) ناسراون، کۆچی بەرفراوانی چینییە ھانەکان بۆ ناوچەکە لە دوای داگیرکردنی ناوچەی چین لە ساڵی ٢١٤ پێش زایین دەستی پێکرد شەپۆلی یەک لە دوای یەک لە کۆچکردن لە کاتی ئاڵۆزییەکان لە باکوور و ناوەڕاستی چین بەدوای خۆیدا ھێنا، وەک داڕمانی شانشینیەکانی ھان و تانگ و سۆنگ بەناوبانگترین ڕێگا لە ڕێگەی ڕووباری شیانگەوە بوو، کە چینەکان بە کەناڵی لینگکو بە ڕووباری لیەوە بەستبووەوە، و پاشان بۆ ناو دۆڵی شی جیانگ (ڕووباری ڕۆژئاوا) ڕێگایەکی لاوەکی بەدوای ڕووباری گان و پاشان بەی جیانگ (ڕووباری باکوور)دا دەڕۆیشت بۆ ناو ڕۆژھەڵاتی گوانگدۆنگ دواتر قسەکەرانی یویی لەگەڵ قسەکەرانی ھاکا کە ڕێگەی ڕووباری باکووریان گرتبووەبەر لەگەڵ قسەکەرانی مین کە لە ڕێگەی دەریاوە دەگەیشتن، پەیوەندییان پێکەوە بەست و زمانی یویی لێ دروست بوو.

## زمان و شێوەزارەکان
زمانی یویی لە پارێزگاکانی باشووری گوانگدۆنگ و گوانگشی قسەی پێدەکرێ، ناوچەیەک کە لە مێژە لە ڕووی کولتووری و ئابوورییەوە شاری گوانگژۆ (کانتۆن) لە ڕووباری مرواری زاڵ بووە، شێوەزاری کانتۆنی کە لە ھۆنگ کۆنگ و ماکاو قسەی پێدەکرێت لقێکی سەرەکی یوییە.

کاریگەری گوانگژۆ بە درێژایی سیستەمی ڕووباری مرواری بەرەو ڕۆژئاوا بڵاوبووەتەوە، بەجۆرێک کە بۆ نموونە ئاخێوەرانی شاری ووژۆ نزیکەی  لە سەرەوەی ڕووبارەکە لە گوانگشی زۆر زیاتر لە زاراوەی گوانگژۆ دەچێت لە چاو زاراوەی ناوچە کەنارییەکان کە نزیکترن بەڵام بەھۆی زەوییە گردەییەکانەوە لە شارەکە جیاکراونەتەوە یەکێک لەم زمانە کەنارییانە، تایشانسیە کە باوترین جۆری زمانی یوییە لە نێوان کۆمەڵگاکانی دەرەوەی وڵات جۆر شێوەزارەکانی یویی بە تەواوی لە یەکتردا تێناگەن و ئەتوانین زیاتر بڵێین زمانێکی سەربەخۆن نەک شێوەزار

### دانیشتووان
چەپ|وێنۆک|نەخشەی ئەو ناوچانەی بە زمانی یویی قسەدەکەن لە پارێزگاکانی گوانکشی و گوانگدۆنگ.

### تایشانسی
وێنۆک|قسەکەرێکی زمانی چینی سیی یو کە نموونەی جیاوازی نێوان سیی یو و زمانی کانتۆنی دەخاتە ڕوو.

## ئەمانەش ببینە

* ڕێزمانی کانتۆنی
* شێوازەکانی نووسینی چینی بۆ کۆمپیوتەر
* کولتوری لینگنان
* نووسراوی کانتۆنی
* نووسراوی چینی
* زمانەکانی چین
* لیستی جۆرەکانی چینی

## سەرچاوەکان

### وەرگێڕانەکان

### ئەوەی ئاماژەی پێدراوە
 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## بەستەری دەرەکی

* 
* 

پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی
پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
پۆل:زمانەکانی چین
پۆل:کانتۆنی
پۆل:زمانی چینی
پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە
ھیندۆ ئێرانییەکان

**گەلانی ھیندۆ ئێرانییەکان** کە ھەندێک جار پێیان دەگوترا ئاریا، یان ئارییەکان، کۆمەڵەیەکی ئێتنۆ زمانی بوون، کە زمانی ھیندۆ ئێرانی (لقێکی سەرەکی بنەماڵەی زمانە ھیندۆ ئەورووپییەکان)یان ھێنایە ناوچە سەرەکییەکانی ئۆراسیا.
## مێژوو
دوایین کات کە دەتوانرێت دیاری بکرێت بۆ فراوانبوونی ھیندۆ ئێرانییەکان بۆ ناوچە جیاوازەکان لە دەوروبەری سەدەی ١٤ی پێش زاییندایە. بەپێی ئەم جۆرە بەڵگەیە توێژەران سەرەتای بڵاوبوونەوەی ھیندۆ ئێرانییەکان لە نیوەی یەکەمی ھەزارەی دووەمی پێش زایین دەزانن. لە ماوەی ھەزارەی دووەم و سەرەتای ھەزارەی یەکەمی پێش زایین، کۆمەڵە جۆربەجۆرەکانی ھیندۆ ئێرانی وردە وردە بۆ شوێنەکانی ئاسیای ناوەڕاست و باکووری ئەفغانستان بڵاوبوونەوە. لە ڕاستیدا وردە وردە لە دەشتە بێ دارەکانەوە ڕوویان کردە خاکەکانی باشوور. بۆیە سێ شارستانییەتی جیاواز لە باکووری ڕۆژاوا (باکتریا-Bactria) سەریان ھەڵدا.

## سەرچاوەکان
گەلانی ھیندۆ ئارییەکان

**گەلانی ھیندۆ ئارییەکان** کۆمەڵەیەکی ھەمەچەشنی کۆمەڵە زمانەوانییە نەتەوەییەکانی ھیندۆ ئەورووپین کە بە زمانە ھیندۆ ئارییەکانی کیشوەری ھیندستان قسە دەکەن. لە ڕووی مێژووییەوە، ھیندۆ ئارییەکان ئەو شوانکارە ھیندۆ ئەورووپییانە بوون کە لە ئاسیای ناوەڕاستەوە کۆچیان کرد بۆ باشووری ئاسیا و زمانی ڕەسەنی ھیندۆ ئارییان ناساند.  ئاخێوەرانی ھیندۆ ئاریی لە سەرانسەری باشووری ئاسیادا دەبینرێن.
## سەرچاوەکان
مۆسیقاژەنەکانی تایتانیک

**مۆسیقاژەنەکانی تایتانیک** مۆسیقاژەنەکانی کەشتی تایتانیک ھەموویان لەناوچوون کاتێک کەشتییەکە لە ساڵی ١٩١٢ نوقم بوو. ئەوان مۆسیقایان دەژەند، بە مەبەستی ئارامکردنەوەی سەرنشینەکان، بۆ ماوەیەک کە دەیانتوانی، و یەڵام ھەموویان لەگەڵ کەشتییەکەدا کەوتنە خوارەوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مردووانی ١٩١٢
ئێدوارد سمیت

**ئێدوارد سمیت** کئەفسەرێکی دەریایی بازرگانی بەریتانی بوو. وەک وەستای چەندین کەشتی ھێڵی ئەستێرەی سپی کاری کردووە. ئەو کاپتنی کەشتیی تایتانیک بوو، کاتێک کەشتییەکە لە یەکەم گەشتی دا نوقم بوو، لەناوچوو

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٠
پۆل:مردووانی ١٩١٢
گیانلەبەرانی نێو کەشتیی تایتانیک

**گیانلەبەرانی نێو کەشتیی تایتانیک** لە کاتی یەکەم گەشتە کارەساتبارەکەیدا لە کەشتی تایتانیکدا ئاژەڵێکی زۆر ھەبوون، کە بە نوقمبوونی کەشتییەکە لە ١٥ی نیسانی ١٩١٢ دوای پێکدادان لەگەڵ شاخێکی سەھۆڵین کۆتایی ھات. ئەوان بریتی بوون لە سەگ، پشیلە، مریشک، باڵندەی دیکە و ژمارەیەکی نادیار لە مشک. سێ لە دوانزە سەگی تایتانیک لە ژیاندا مانەوە؛ هەموو ئاژەڵەکانی تر لەناوچوون.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
تایتانیک (مۆسیقایی)

ئەم بەشە مۆسیقایە لەسەر بنەمای چیرۆکی کەشتیی تایتانیک کە لە یەکەم گەشتی خۆیدا لە ١٥ی نیسانی ١٩١٢ نوقم بوو، دانراوە.

## سەرچاوەکان
*
دیڤاناگەری

**دیڤاناگەری** یان **دیڤاناگاری** (   ;  , IAST  ، دەربڕین بە سانسکریت: [deːʋɐˈnaːɡɐriː] )، ھەروەھا **Nāgarī - ناگاری** پێدەوترێ (بە زمانی سانسکریت)، سیستەمێکی نووسینی ئابوگیداییە کە لە چەپ بۆ ڕاست دەنوسرێت (جۆرێکە لە سیستەمی نووسینی بەشەکی)،  لەسەر بنەمای ڕێنووسی کۆنی *[[ڕێنووسی براهمی|براھمی]] داڕێژراوە،* و لە باکووری نیمچە کیشوەری ھیندستان بەکارھاتووە و لە ئێستادا یەکێکە لە سیستەمە فەرمییەکانی نووسین لە کۆماری ھیندستان و نیپاڵ، لە سەدەی حەوتەمی زایینی پەرەی پێدراوە و بە بەردەوامی بەکاردەھێنرێت  ڕێنووسی دیڤاناگەری لە ٤٧ پیتی سەرەتایی پێکھاتووە، لەنێویاندا ١٤ بزوێن و ٣٣ نەبزوێن ھەیە، چوارەم سیستەمی نووسینە کە زۆرترین بەکارھێنەری ھەیە لە جیھاندا، بەکاردێت بۆ نووسینی زیاتر لە ١٢٠ زمان. 

## مێژوو
دیڤاناگەری بەشێکە لە بنەماڵەی براھمی شێوە نووسینی ڕێنووسەکانی ھیندستان و نیپاڵ و تبت و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا  لە سەدەی سێیەمی پێش زایینەوە بنەچەکەی لە ڕێنووسی براھمیەوە پەرەی سەند بۆ ڕێنووسی ناگاری کە لە ئەنجامدا شێوە نووسینی دیڤاناگەری و ناندیناگەری دروستبوون، Devanāgarī بە شێوەیەکی بەرفراوان لە تەواوی ھیندستان و نیپاڵ بەکارھاتووە بۆ نووسینی سانسکریت، ماراتی، ھیندی، زمانەکانی ناوەڕاستی ھیندو-ئاری، کۆنکانی، بۆرۆ، وە زمانە جیاوازەکانی نیپاڵ.

alt=Complete made by CB|وێنۆک|ھەموو جۆرەکانی

### ژمارەکان

## وەرگێڕان
وێنۆک| ڕێنووسەکانی ھیندی تایبەتمەندی ھاوبەشیان ھەیە و لەگەڵ دیڤاناگەری، ھەموو ڕێنووسە سەرەکییەکانی ھیندی لە مێژوودا بۆ پاراستنی دەقە سانسکریتەکانی ڤێدی و دوای ڤێدی بەکارھێنراون.

### یونیکۆد
ستانداردی یونیکۆد چوار بەش بۆ دیڤاناگەری پێناسە دەکات: دیڤاناگەری ئاسایی لە (U+0900–U+097F)، دیڤاناگەری درێژکراوە لە (U+A8E0–U+A8FF)، دیڤاناگەری درێژکراوە-ئەی لە (U+11B00–11B5F)، وە درێژکراوەی ڤێدی (U+ 1CD0–U+1CFF).

## شێوازی کیبۆردەکانی Devanāgarī

وێنۆک|شێوازی تەختەکلیلی ئینسکریپت
none|وێنۆک| Devanāgarī INSCRIPT نەخشەی کیبۆرد بە دوو زمانە

## ئەمانەش ببینە

## سەرچاوەکان

### وەرگێڕانەکان

### سەرچاوە گشتییەکان

* .
* .
* .
* 
* .
* .
* .

## بەستەری دەرەکی

* گۆڕینی فۆنتەکانی Devnagari Unicode Legacy  Archived  
* فۆنتەکانی دیجیتاڵی ناگاری, زانکۆی شیکاگۆ
* Devanāgarī بە فۆنتەکانی جیاواز, Wazu, Japan (کۆکردنەوەیەکی جێگرەوە: فۆنتەکانی ئیندیکی گشتگیری Luc Devroye  Archived   ، زانکۆی مەکگیل)
* Gazetteer of the Bombay Presidency  , نووسراوی ڕودرادامان بە ڕێنووسی سانسکریتی ناگاری لە سەدەی یەکەم تا چوارەم&nbsp;CE (دراو و ئیپیگرافی)، لە گوجارات، ھیندستان، لاپەڕەکانی 30-45 دۆزرایەوە
* ژمارە و دەق لە Devanāgarī  Archived   ، پەرستگای سەدەی نۆیەم لە گوالیۆر مادیا پرادێش، ھیندستان، زانستی ئێستا
*

پۆل:زمانی ھیندی
پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
پۆل:دیڤاناگەری
پۆل:ووتار و نوسراوەکانی زمانە هیندییەکان
ڕزگاربووی کەشتیی تایتانیک

**ڕزگاربووی کەشتیی تایتانیک** کورتە فیلمێکی بێدەنگی ئەمریکییە لە ساڵی ١٩١٢ کە دۆرۆتی گیبسۆن ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت، ئەکتەری سینەمایی ئەمریکییە و لە نوقمبوونی کەشتی تایتانیک لە ١٥ی نیسانی ١٩١٢ ڕزگاری بووە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩١٠
پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە کارەساتییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ١٩١٢
پۆل:فیلمە ئەمریکییە ونبووەکان
ڤیدیۆی ڤایرۆسی

**ڤیدیۆی ڤایرۆسی** یان **ڤیدیۆی زوو بڵاوەبوو** (بە ئینگلیزی: Viral video) ڤیدیۆیەک کە لە ڕێگەی پرۆسەی ھاوبەشکردنەوە لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە خێرا بڵاودەبێتەوە، بە شێوەیەکی گشتی لە ڕێگەی ماڵپەڕەکانی ھاوبەشکردنی ڤیدیۆ و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و ئیمەیڵەوە. زۆرجار ڤیدیۆ ڤایرۆسییەکان ناوەڕۆکی گاڵتەجاڕانەیان تێدایە و ڤیدیۆی پێکەنیناوی تەلەڤیزیۆنی لەخۆدەگرن.

## سەرچاوەکان
مۆزەخانەی تایتانیک (میزوری)

**مۆزەخانەی تایتانیک** مۆزەخانەیەکە دەکەوێتە شاری برانسۆن لە ویلایەتی میزۆری لە «٧٦ کانتری بۆلیڤار».

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
تایتانیک (فیلمی ١٩٤٣)

**تایتانیک** فیلمێکی ئەڵمانییە کە لە ساڵی ١٩٤٣ بڵاوکرایەوە، لە دەرھێنانی ھێربێرت سێلپین و وێرنەر کلینگلەر، گێڕانەوەی دراماتیزەی نوقمبوونی کارەساتبارانەی کەشتیی ئاڕ ئێم ئێس تایتانیکە لە ساڵی ١٩١٢. فیلمەکە بەدوای کارەکتەرە خەیاڵییە جیاوازەکانی ناو کەشتییەکەدا دەگەڕێت، ئەزموونەکانیان و کارلێکەکان کە دەبنە ھۆی کارەساتەکە. بەھۆی بڵاوبوونەوەی لە جەنگی جیھانی دووەمدا، ئەم فیلمە توخمە پڕوپاگەندییەکانیش لەخۆدەگرێت کە ئازایەتی ئەڵمانیا شکۆمەند دەکەن و ڕەخنە لە کەمتەرخەمی بەریتانیا دەگرن. چیرۆکەکە جەخت لەسەر قارەمانێتی ئەفسەر و ئەندامانی تیمی فڕۆکەوانی ئەڵمانی دەکاتەوە لە ھەمان کاتدا ئەفسەرانی بەریتانیا وەک کەسێکی بێتوانا نیشان دەدات؛ بەڵام لە کاتی بەرھەمھێنانیدا، دەرھێنەر ھێربێرت سێلپین لێدوانی نەرێنی سەبارەت بە ھێزی دەریایی ئەڵمانیای دا و بووە ھۆی دەستگیرکردنی لەلایەن گێستاپۆوە. دواتر بە مردوویی لە ژووری زیندانەکەیدا لەژێر بارودۆخێکی نھێنیدا دۆزرایەوە. فیلمە تەواونەکراوەکە لەلایەن وێرنەر کلینگلەرەوە تەواوکرا و دوای ماوەیەکی کەم بڵاوکرایەوە و گۆڕانکارییەکی بەرچاو ئەنجامدرا بۆ لابردنی لێدوانە ڕەخنەیییەکانی سێلپین. سەرەڕای مێژووی مشتومڕاوی، فیلمی «تایتانیک»ی ١٩٤٣ وەک ھاتنە ژوورەوەیەکی بەرچاو لە سینەمای ئەڵمانیدا دەمێنێتەوە و دیدێکی ناوازە بۆ ئەم ڕووداوە مێژوویییە پێشکەش دەکات..

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فیلمەکانی ١٩٤٣
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
پۆل:فیلمەکانی ئەڵمانیای نازی
پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ١٩١٢
پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەڵمانییەکان
تایتانیک: ئەفسانەکە بەردەوامە

** تایتانیک: ئەفسانەکە بەردەوامە ** فیلمێکی ئەنیمەیشنی مۆسیقی ئیتاڵییە لە ساڵی ٢٠٠٠ سەبارەت بە نوقمبوونی کەشتی تایتانیکە، لە نووسین و دەرهێنانی کامیلۆ تێتی.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ١٩١٢
پۆل:فیلمە دەریاوانییەکان لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان
تایتانیک (فیلمی ١٩٥٣)

***تایتانیک*** () فیلمێکی درامی و ڕۆمانسییە لە دەرھێنانی جان نگۆلسکو کە لە ساڵی ١٩٥٣ نمایشکرا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٥٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٥٠
پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ١٩١٢
پۆل:فیلمە کارەساتییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس
پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە دەریاوانییەکان لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
پۆل:فیلمە درامییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە مێژووییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ١٩٥٣
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان کە لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان دروستکراون
کۆمەڵەی مێژووییی تایتانیک

**کۆمەڵەی مێژووییی تایتانیک** ڕێکخراوێکی قازانج نەویستە کە لە ٧ی تەممووزی ١٩٦٣ دامەزراوە، ئامانجەکەی پاراستنی مێژووی کەشتییە بەناوبانگە دەریایییەکەیە بەناوی تایتانیک، کە لە ساڵی ١٩١٢دا نوقم بوو، لە یەکێک لە گەورەترین کارەساتەکانی دەریایی لە مێژوودا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
مانگاوان

**مانگاوان** () مانگاوانەکان لە مەڕدارخانەکاندا یارمەتی بەخێوکردنی ئاژەڵ دەدەن و زۆر ئەرکی پەیوەست بە ڕەنچەکان ئەنجام دەدەن. کۆمەڵگەی مێژوویی مانگاوانی ئەمریکی کە لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا پێکھاتووە، لە بنەڕەتدا لقێک بووە لە نەریتی مانگاوانی مەکسیکی کە بە ڤاکێرۆس ناسراوە. مانگاوانی ئەمریکی و شێوازی ژیانیان دواتر گرنگییەکی زۆری پێدرا و بوونە ھەوێنی چەندین چیرۆک و فیلم. 

توێژینەوەکان دەری دەخەن کە زۆربەی مانگاوانەکانی ئەمریکای باکوور سپی پێستی ئینگلیزی قسەکەر بوون و نزیکەی ١٥٪ی مانگاوانی ئەمریکی ڕەشپێست و ١٥٪ مەکسیکی بوون. ئەمڕۆ لە ھەندێک وڵاتی ئەمریکای باشوور و ئوسترالیا مانگاوانی دەبینرێت.

سەردەمی سەرەکی مانگوانەکان لە ساڵی ١٨٦٧ تا ١٨٨٠ بوو. ئەم سەردەمە بە چالاکیی کۆکردنەوەی ئاژەڵ و ھێنانی ئەم ئاژەڵانە لە دەشتەکانی تێکساسەوە بۆ ھێڵی شەمەندەفەری ئەمریکای باکوور بۆ فرۆشتن دەستی پێکرد و دوای سیاجکردنی ڕێگاکانی مەڕداری و فراوانبوونی ھێڵی ئاسن و چەند ساڵێک لە زریان و سەرما کۆتایی ھات کە زۆر ئاژەڵی کوشت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:چاندی ئەمریکی
پۆل:مێژووی ویلایەتە یەکگرتووەکان
تایتانیک بەرز بکەرەوە!

**تایتانیک بەرز بکەرەوە!** ڕۆمانێکی سەرگەرمییە لە ساڵی ١٩٧٦ لە نووسینی کلایڤ کوسلەر، لە ئەمریکا لەلایەن چاپخانەی ڤایکینگەوە بڵاوکراوەتەوە.

## سەرچاوەکان
*