شەڕی ناوخۆی لوبنان

**شەڕی ناوخۆیی لوبنان** () شەڕێکی ناوخۆیی ھەمە لایەنە لە لوبنان بوو کە لە ساڵی ١٩٧٥ تا ١٩٩٠ درێژەی ھەبوو و نزیکەی ١٢٠ ھەزار قوربانی لێکەوتەوە. تا ساڵی ٢٠١٢ نزیکەی ٧٦ ھەزار کەس ئاوارە بوون و لە ئەنجامی ئەم جەنگەدا ملیۆنێک کەس لوبنانیان بەجێھێشت.
پێش جەنگ لوبنان وڵاتێکی فرە مەزھەبی بوو.
زۆربەی سوننەکان و مەسیحییەکان لە شارە کەناراوەکان و شێعەکان بە شێوەیەکی سەرەکی لە باشوور و دۆڵی بیقاع لە ڕۆژھەڵات و دروزی و مەسیحی لە ناوچە شاخاوییەکان بە زۆری نیشتەجێ بوون. حکوومەتی لوبنان لەلایەن نوخبەیەکی بەرچاوی مەسیحیە مارۆنییەوە بەڕێوەدەچوو.
پەیوەندی نێوان سیاسەت و ئایین لە ماوەی فەرمانەکانی فەڕەنسا بەسەر لوبناندا لە ساڵی ١٩٢٠ تا ١٩٤٣و پێکھاتەی پەرلەمان لە بەرژەوەندی باڵادەستی دانیشتووانی مەسیحیدا دامەزرا. ھەرچەندە ئەو وڵاتە دانیشتووانێکی زۆری موسڵمانی ھەبوو، بەڵام چەندین بزووتنەوەی پان عەرەبیست و چەپ دژی حکوومەتی پێشڕەوی ڕۆژاوا بوون.

دامەزراندنی ئیسرائیل و ئاوارەبوونی سەدان ھەزار ئاوارەی فەلەستینی لە نێوان ساڵانی ١٩٤٨و ١٩٦٧دا ھاوسەنگی دیمۆگرافی بۆ موسڵمانان شێواند.
جەنگی سارد کاریگەرییەکی گەورەی ھەبوو لەسەر ھەڵوەشانەوەی لوبنان، بە زۆری بەھۆی جەمسەرگیری ئەو کەشوھەوا سیاسییەی کە پێشتر لە قەیرانی سیاسی ساڵی ١٩٥٨دا خۆی دەرخستبوو. مارۆنییەکان لەگەڵ ڕۆژاوا و جموجوڵی پان عەرەب بە قازانجی دەوڵەتە عەرەبییە ھاوپەیمانەکانی سۆڤیەت بوون.

لە ساڵی ١٩٧٥ شەڕی نێوان مارۆنییەکان و فەلەستینییەکان (بە گشتی ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین) دەستی پێکرد. پاشان چەپەکان و پان عەرەبیزم و گرووپە موسڵمانە لوبنانییەکان ھاوپەیمانیان لەگەڵ فەلەستینییەکان پێکھێنا لەکاتی جەنگدا. ھاوپەیمانیەکانیان بە خێرایی و پێشبینی نەکراو گۆڕا. سەرەڕای ئەوەش زلھێزە بیانیەکانی وەک سووریا و ئیسرائیل دەستیان بە شەڕ کرد و شانبەشانی لایەنە جۆراوجۆرەکانی جەنگەکە، شەڕیان کرد. ھەروەھا ھێزەکانی پاراستنی ئاشتی وەک ھێزی فرە نەتەوە لە لوبنان و یونیفێل لە لوبنان جێگیر بوون.

## مێژوو
[وێنۆک|upright|left|[پییەر جەمیل دامەزرێنەری پارتی فالانجی لوبنانی، لە ساڵیادی دامەزراندنی ئەو پارتە لە ساڵی ١٩٧١ لە بەیرووت]]
[وێنۆک|upright|left|ئەندامانی [ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین، لە ڕێپێوانێکدا لە بەیرووت، ١ی کانوونی دووەم ١٩٧٩]]
مووسا سەدر ڕونیکردەوە کە سێ فاکتەری ناوخۆیی و عەرەبی و جیھانی بەشدارییان لە پەرەسەندنی شەڕی ناوخۆی لوبنان کردووە و سەبارەت بە یەکەم ھۆکاری سەرەکی کە بووە ھۆی دەستپێکردنی جەنگی یەکەمی ساڵی ١٩٧٥ کە ١٩ مانگی خایاند، وتی:

«مەعروف سەعد، سەرکردەیەکی موسڵمان لە باشووری لوبنان، لەبەردەم خۆپیشاندانێکدا کە لەلایەن ماسیگرانی کەمدەرامەتەوە لە دژی دروستکردنی کۆمپانیای ڕاوەماسیی خۆپیشاندانیان دەکرد، لەلایەن سوپاوە تەقەی لێکرا و کوژرا. بەم شێوەیە قەیرانەکە دەستی پێکرد. چەند ڕۆژێک دواتر پاسێکی ٣٧ لوبنانی و فەلەستینی بەناو ناوچەی عەین ئەلرەمەنەدا تێپەڕیبوو کە ئۆتۆمبێلەکە تەقییەوە و پیاوانی ناوەوە یەک بە یەک دەرھێنران و لەلایەن مارۆنییەکانەوە کوژران و لە ئێستاوە شەڕی ناوخۆ ھەڵگیرسا»


لە ١٣ی نیسانی ١٩٧٥ ڕووداوێکی دیکە ڕوویدا کە شەڕی ناوخۆی لوبنانی لێکەوتەوە. لە مەراسیمەکەدا کاتێک پیەر جەمیل دامەزرێنەر و سەرۆکی پارتی کەتەبی پارتی فالانژی لوبنانی سەردانی قۆناغەکانی دروستکردنی کڵێسایەک لە عەین ئەلرێمانای دەکرد، لەلایەن سەرنشینانی چەکداری ئۆتۆمبێلێکی نەناسراوەوە کرایە ئامانج. شەڕەکە لەم ھێرشەدا بووە ھۆی کوژرانی چوار کەس کە یەکێک لە پاسەوانەکانی پییەر جەمیلی تێدابوو. جەمیل لە ھەوڵی تیرۆرکردن ڕزگاری بوو، بەڵام زنجیرەیەک کرداریان لە دژی یەکتر ئەنجام دا کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی شەڕێکی ناوخۆیی ١٥ ساڵەی لوبنان.

## دەستێوەردانی دەرەکی
حکوومەتی سووریا بە سەرۆکایەتی حافز ئەسەد یەکێک بوو لە فاکتەرە بەشدارەکانی ١٥ ساڵی شەڕی ناوخۆی لوبنان.
لە ساڵی ١٩٧٨دا یەکەکانی سوپای ئیسرائیل لە باشووری لوبنان کشانەوە، بەڵام گرووپێکی چەکداری لە مەسیحی و درووزی و شیعەیان بە ناوی «سوپای باشووری لوبنان» پێک ھێنا و پارە و چەکیان پێ دان تا لە ئەو ناوچەیەی کە پێشتر لەلایەن ئیسرائیلەوە داگیرکرا بوو نیشتەجێ بن و پارێزگاری لە خاکی ئیسرائیل بکەن لە دژی ھێرشەکانی فەلەستین.
لە نیسانی ١٩٧٩ میلیشیایەکی چەکداری ناسراو بە «حکوومەتی ئازادی لوبنان» بوونی خۆی ڕاگەیاند و ڕووبەرێکی ھەشت سەد کیلۆمەتری چوارگۆشەیی لە سنووری ڕووباری لیتانی کۆنترۆڵ کرد.

### دەستێوەردانی کۆماری ئیسلامیی ئێران
لە ماوەی شەڕی ناوخۆی لوبناندا حیزبوڵڵای لوبنان بە یارمەتی سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی مەشقی سەربازی پێکرا و لەلایەن کۆماری ئیسلامی ئێران سپۆنسەری دارایی و سیاسیی کرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:شەڕی ناوخۆی لوبنان
پۆل:لوبنان لە دەیەی ١٩٧٠
پۆل:لوبنان لە دەیەی ١٩٨٠
پۆل:لوبنان لە دەیەی ١٩٩٠
پۆل:ململانێکانی دەیەی ١٩٧٠
پۆل:ململانێکانی دەیەی ١٩٨٠
پۆل:ململانێکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:شەڕی ناوخۆ کە ویلایەتەکان و گەلانی ئاسیای تێدابوو
پۆل:شەڕی ناوخۆ دوای ١٩٤٥
پۆل:شەڕەکانی پرۆکسی
پۆل:توندوتیژی تائیفی شیعە-سوننە
پۆل:شەڕەکانی ناوخۆی بنچینە نەژادی
پۆل:شەڕەکانی لوبنان
پۆل:شەڕەکانی ئێران
پۆل:شەڕەکانی ئیسرائیل
پۆل:شەڕەکانی سووریا
پۆل:شەڕەکانی حزبوڵا
پۆل:بزووتنەوەی ئەمەل
پۆل:بەرەی لوبنانی
پۆل:بەرەی بەرگری نەتەوەیی لوبنان
پۆل:بزووتنەوەی نەتەوەیی لوبنانی
پۆل:ڕێکخراوی ڕزگاری خوازی فەلەستین
پۆل:سوپای نھێنی ئەرمەنی بۆ ئازادی ئەرمەنستان
پۆل:سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی
پۆل:ناکۆکی پرۆکسی ئێران-ئیسرائیل
پۆل:سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی
پۆل:ململانێی بریکاریی ئێران و ئیسرائیل