open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سەدەی حەوتەمی پێش زایین

**سەدەی حەوتەمی پێش زایین** لە حەوتسەد ساڵ پێش لەدایکبوونی مەسیحەوە دەست پێدەکات و تا شەشسەد ساڵ پێش لە دایکبوونی درێژەی ھەیە. لەم سەدەیەدا چەند روداوێک روویاندا کە گاریگەریان لەسەر جیھان و بەتایبەت لەسەر رۆژھەڵاتی ناوەڕاست درووست کرد.

## رووداوەکان
# ئیمپراتۆری ئاشور لەناوچوو کەماوەی زیاتر لەھەزارساڵ بووفەرمانرەوای بەشێکی زۆر لەرۆژھەڵاتی ناوەراستی کردبوو دەوڵەتی ئاشور لەلایان مادەکان لەناوچوو.
# شەڕی ئەرابخا ڕوویدا لە نێوان ئاشوور و بابل و ساڵی دواتر شانشینی ماد بە ڕابەرایەتیی کەیخەسرەو ھێرشێکی تری دەستپێکرد بۆ سەر ئارابخا و ناوچەکانی دەوروبەری گرت وەک ئامادەکارییەک بۆ ھێرشێکی گەورە بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور لە گەڵ ھاوپەیمانەکەی، بابل.
# پاشا دیاکۆ دەوڵەتی مادی دامەزراند کە دەوڵەتێکی کوردی بوو رێک لە ساڵی ۷۰۰پ.ز دەوڵەتی ماد دامەزرا.

## سەرچاوە
کتێبی ئیمپراتۆریەتی ئاشور : لەنووسینی دان ناردۆ ساڵی چاپ
۲۰۰۹ لەشاری بەرلین لەئەڵمانیا

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:سەدەکان
پۆل:ھەزارەی ١ەمی پ.ز
پۆل:سەدەی ٧ەمەمی پ.ز
ستانلی ماتیو

**ستانلی ماتیۆس** لەرۆژی ١ی شووباتی ١٩١٥ لەدایکبووە لەرۆژی ٢٣ی شووباتی ٢٠٠٠ کۆچی دوایی کردووە. ستانلی یاریکەری تۆپی پێی ئینگلیزە کە یاری بۆیانەکانی ستۆک سیتی و بلاکبۆل کردووە ئینجا دووبارە گەڕاوەتەوە بۆ ستۆک سیتی.

## نازناوەکانی ستانلی ماتیۆس
*جامی فاکوپ لەساڵی ١٩٥٣
*خولی ئینگلیزی لەوەرزی ١٩٥٥ ـ ١٩٥٦
*باشترین یاریزانی جیھان لەساڵی ١٩٥٦

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٥
پۆل:مردووانی ٢٠٠٠
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٤
پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئینگلیز
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئینگلیز
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیز
پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:هاندەرانی هۆڵی ناوبانگی تۆپی پێی ئینگلیزی
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:ھاندەرانی ھۆڵی ناوبانگی تۆپی پێی ئینگلیزی
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێ
ئەرتوغرول کورکچو

**ئەرتوغرول کورکچو** (بە تورکی: Ertuğrul Kürkçü) (لەدایکبووی ٥ی ئایاری ١٩٤٨) سیاسەتمەدارێکی تورکیا و چالاکێکی ئایدۆلۆژیای سۆسیالیسمە لەم وڵاتە. کورکچو و سەباحەت تونجەل لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣ تا ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٤ ھاوسەرۆکی پارتی دیموکراتی گەلان بوون و لە کۆنگەرەی ساڵی ٢٠١٤ وەک سەرۆکی پڕشانازی ئەم پارتە دەستنیشان کران.

## بەستەری دەرەکی
* ماڵپەڕی فەرمی ئەرتوغرول کورکچو

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨
پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی گەلان (تورکیا)
١٥٥٠کان

لە ئەم دەھەیەدا ئەم ڕووداوانە ڕوویان داوە.

## [[١٥٥٠]]

## [[١٥٥١]]

## [[١٥٥٢]]

## [[١٥٥٣]]

## [[١٥٥٤]]

## [[١٥٥٥]]

## [[١٥٥٦]]

## [[١٥٥٧]]

## [[١٥٥٨]]
* ١٧ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٥٨٨: سەردەمی ئێلیزابێتی لە ئینگلستاندا بە ھاتنە سەر کاری شاژن ئێلیزابێتی پرۆتێستانت دەستی پێکرد.
## [[١٥٥٩]]

## سەرچاوەکان
* Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” pp.&nbsp;1–48, World Library, Inc. , USA.
* ویکیی ئینگلیزی، حوزەیرانی ٢٠١٥

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دەیەی ١٥٥٠
ھێلانە سووتاوەکان

***ھێلانە سوتاوەکان*** () () فیلمیکی کوردی و فارسییە، لەلایەن شارام مەسلەخی دەرهێنراوە.

## سەرچاوەکان
* وتاری *[[:fa:هیلانه|لان‏‏‏ە‏‏‏های سوخته]]* لە ویکیپیدیای فارسی

* "ھێلانە سوتاوەکان" لە سلێمانی نمایش دەکرێت، چراتی‌ڤی

* فیلمی سینەمایی ھێلانە سووتاوەکان لە وڵاتی تەنزانیا نمایش کرا، ماڵپەری باخچە

* شوان عەتوف: بودجەی سینەما بەدەست کۆمەڵێک ڕێوی‌و پیاوی گەندەڵەوەیە، ئاوێنە نیوز

* پێنج فیلمی کوردی لە فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی ھندستان بەشداری دەکەن، دەزگای زاری کرمانجی 

پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣
سەدەی ١٥یەم

---Sidenote START---

**سەدەی ١٥یەم** یان **سەدەی ١٥ھەم**، **سەدەی پازدەھەم** یان **سەدەی پانزەھەم**  لەساڵی ١٤٠٠ تا ١٥٠٠ بەردەوام بووە و لەو ماوەیەدا ئەم ڕووداوانە ڕوویان داوە.

## ڕووداوەکان
### نەزانراو

### [[١٤٠٠کان]]

### [[١٤١٠کان]]

### [[١٤٢٠کان]]

### [[١٤٣٠کان]]
* ١٤٣١: ژان دارک لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا سووتێنرا.

### [[١٤٣٠کان]]

### [[١٤٤٠کان]]

### [[١٤٥٠کان]]

### [[١٤٦٠کان]]

### [[١٤٧٠کان]]

### [[١٤٨٠کان]]

### [[١٤٩٠کان]]

## کەسە ناسراوەکان
* لیۆناردۆ دا ڤینچی شێوەکار و زانای ئیتالیایی (١٤٥٢-١٥١٩)
* ژان دارک پاڵەوانی نەتەوەیی فەڕەنسا (١٤١٢-١٤٣١)

## شوێن دۆزینەوە

## ئەدەبی بینراو

## موزیک و ئاوازدانەران

## ئەدەب

## زانست و فەلسەفە

## داھێنان و دۆزینەوە و باس کردن

پۆل:ھەزارەی ٢یەم
پۆل:سەدەکان
پۆل:سەدەی ١٥یەم
سۆناکشی سینھا

**سۆناکشی سینھا** لەدایکبووی ٢ی حوزەیرانی ١٩٨٧. سۆناکشی لەخێزانێکی ھوونەری لەدایکبووە کە باوک و دایکی پێشتر ئەکتەربوون، کە باوکی ناوی (Shatrughan Sinha)یە و دایکیشی ناوی (Poonam Sinha)یە . یەکەم کاری سۆناکشی وەک ئەکتەر لە ساڵی ٢٠١٠ لە فیلمی (Dabangg) بوو بەڕۆڵی ڕاججۆ پاندی وە دووەمین کاریشی لەبەشی دووەمی ھەمان فیلمدا بوو (Dabangg 2) کە لە ساڵی ٢٠١٢ نمایشکرا.

## فیلمەکان

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Sonakshi Sinha

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان
پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی بیھار
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی مومبای
پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ھیندییەکان
پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان
ئای دی ئی

وێنۆک|anjuta، پڕۆگرامێکی ئای دی ئییە بۆ نووسینی کۆدی زمانی C و ++C
**ئای دی ئی** (IDE) (کورتکراوەی:Integrated development environment) بەرنامەی کۆمپیوتەرە کە یارمەتی بەکارهێنەر و پڕۆگرامسازان دەدات بۆ نووسینی کۆد و بەرنامەکان. ئەم بەرنامانە بەزۆری کۆمپایلەری خۆیان هەیە بۆ چاککردنەوەی هەلەکان وە (interpreter)یشییان هەیە وە لەناو (Source code)یشدا نووسینەکان ڕەنگدار دەکەن بۆزۆرتر تێگەیشتن.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:نەرمامێر
گێرد مۆلەر

**گێرھارد گێرد مۆلەر** (؛ ٣ی تشرینی دووەمی ١٩٤٥ – ١٥ی ئابی ٢٠٢١) لە شاری نۆردللیگن لە ساڵی ١٩٤٥ ئەڵمانیا لەدایکبوو. یەکێک لە ھێرشبەرە ناسراوەکانی تۆپی پێی ئەڵمانیا بوو. ناوبانگی مۆلەر تەنیا لەبەر تۆمارکردنی گۆڵەکانی نەبوو بەڵکو ئەو بلیمەتە باڵاکورتە سەرەڕای قەڵافەتێکی بەھێز ھێندێک تایبەتمەندی ھەبوو ڕای پسپۆرانی بۆلای خۆی ڕادەکێشا گۆڵەکانی زۆرجوان و سەرنجڕاکێش و تایبەتی بوون لە ھەموو حاڵەتێک و شێوازێک گۆڵی تۆماردەکرد. مۆلەر لە ١٥ی ئابی ٢٠٢١ لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. ئەو لە دوایین ساڵەکانی تەمەنی تووشی نەخۆشی زەھایمەر بووبوو.

## ژیانی وەرزشی
نابراو لەھێلی ھێرشبەری یانەی بایرن میونخ یاری دەکرد و لە ساڵی ١٩٦٦تا ١٩٧٤ یاری بۆھەڵبژاردەی ئەڵمانیا کرد لەگەڵ
ئەستێرەکانی دیکەی ئەڵمانیا مۆلەر لەجیھانی تۆپی پێ چەندین ڕیکۆردی بەجێھێشتووە کەگەیشتین بەوریکۆردانە بۆ ھیچ یاریزانێک ئاسان نییە ئەو یاریزانە بۆیەکەمجار لەتەمەنی ٢١ ساڵییەوە بۆ ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا بانگێشتکرا و بۆماوەی ٨ساڵ یاری بۆ ئەڵمانیای ڕۆژاوا کرد لەو ماوەیەدا ٦٢ یاریی ئەنجامداو ٦٧ گۆڵی تۆمارکرد.

## لەگەڵ ھەڵبژاردەی ئەڵمانیای ڕۆژاوا
مۆلەر لەگەڵ ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەشداری مۆندیالی ١٩٧٠ کرد و توانی ١٠گۆڵ تۆماربکات و لەمۆندیالی ١٩٧٤بەشداریکرد توانی لەگەڵ ئەڵمانیای ڕۆژاوا نازناوی مۆندیال بەدەست بھێنێت و لەو
مۆندیالەشدا ٤گۆڵی تۆمارکرد تاساڵی ٢٠٠٦ ڕیکۆردی گۆڵکاری
مێژوویی مۆندیال بەناوی ئەوبوو بەڵام لەمۆندیالی ٢٠٠٦ یاریزان
ڕۆناڵدۆی بەرازیلی ٣گۆڵی تۆمارکردبەمەش ژمارەی گۆڵەکانی
لەمۆندیال گەیاندە ١٥ گۆڵ بەڵام لەمۆندیاڵی٢٠١٤ یاریزان میرۆسڵاڤ کڵۆزە تونی دووگۆڵ تۆماربکات و ژمارەی گۆڵەکانی
لەمۆندیال گەیاندە ١٦گۆڵ بەمەش بووەگۆڵکاری مێژوویی مۆندیال.

## لەگەڵ بایرن میونخ
مۆلەر بۆماوەی پازدەساڵ یاری بۆ بایرن میونخ کرد لەو ماوەیەدا ٣جار بوونە پاڵەوانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا و جارێک جامی ئەورووپا و چوارجار پاڵەوانی خولی ئەڵمانی چوار جامی ئەڵمانیایان بەدەست ھێنا ناوبراو لە ساڵی ١٩٧٩ چووە خولی ئەمریکی و دووساڵ یاری لەو خولەکرد و ٨٠یاری ئەنجامداو ٤٠گۆڵی تۆمارکرد.

## نازناوەکان
* پلەی سێیەمی مۆندیالی ١٩٧٠
* پاڵەوانی مۆندیالی ١٩٧٤
* پلەی سێیەمی گۆڵکاری مێژوویی مۆندیال
* پلەی یەکەمی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ١٩٧٢
* پاڵەوانی جامی جیھانی یانەکان لەگەڵ بایرن میونخ
* ٣جار پاڵەوانی خولی یانەپاڵەوانەکانی ئەورووپا
* یەک جار پاڵەوانی جامی ئەورووپا لەگەڵ بایرن میونخ
* چوار جار پاڵەوانی خولی ئەڵمانیا لەگەڵ بایرن میونخ
* چوار جار پاڵەوانی جامی ئەورووپا لەگەڵبایرن میونخ
* باشترین یاریزانی ئەورووپا لە ساڵی ١٩٧٠
* گۆڵکاری مۆندیالی ١٩٧٠ بەتۆمارکردنی ١٠گۆڵ
* گۆڵکاری جامی نەتەوەکانی ئەوروپای١٩٧٢ بەتۆمارکردنی٤گۆڵ
* باشترین گۆڵکاری ئەورووپا لەساڵانی ١٩٧٠ و ١٩٧٢
* ھەروەھا دووجار وەک باشترین یاریزانی ساڵی ئەڵمانیا دیاریکراوە

## سەرچاوەکان

* (کتێبی ئەستێرەکانی جیھانی تۆپی پێ) لە نووسینی مەھدی بەدری / ساڵی چاپ زستانی ساڵی ٢٠٠٩ لە شاری سلێمانی.

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
پۆل:مردووانی ٢٠٢١
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٤
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:فیفا ١٠٠
پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئاڵمانی
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٧٢
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
شەھریار جەمشیدی

**شەھریار جەمشیدی** یان **شاریار جەمشیدی** (لەدایکبووی ١٩٧١ لە کرماشان) مۆسیقار و ژەنیاری کەمانچەی کوردە. لە ساڵی ١٩٧١دا لە شاری کرماشان، رۆژهەڵاتی کوردستان لەدایکبووە. لەگەڵ چەندین گرووپی مۆسیقای کوردی کاری کردووە و خۆی گرووپی دیلانی دامەزراندوە.

## ژیان
لە شاری کرماشاندا لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٩٧دا پلەی کارناسیی لە بەشی مۆسیقای زانکۆ ھونەری تاران وەرگرتووە. لەوێ لە زانستی مامۆستایانێک وەکوو ھووشەنگ کامکار، شەریف لوتفی و تەقی بینش و ھتد کەڵکی وەرگرتووە. دوای ئەوە لە لای ئەردەشیر کامکار و ھادی مونتەزیری مەشقی کەمانچەی کردووە. ھەروەھا ھونەرمەندی بەناوبانگی کورد موجتەبا میرزادە کاریگەرییەکی زۆری لە سەر ڕوانگەی ھونەریی شەھریار جەمشیدی بووە.

## چالاکیی ھونەری
وێنۆک|وێنەیەکی شاریار جەمشیدی لە کاتی کەمانچە ژەندندا

### گرووپەکان
شەھریار جەمشیدی لەگەڵ ئەم گرووپانەدا کاری کردووە:

*  چکاد
* دیلان: گرووپی دیلانی لە ساڵی ٢٠٠٣دا بە ناو و یادی ھونەرمەند قادر دیلانەوە دامەزراند. 
* کەمانچلو: گرووپی کەمانچلو لە ساڵی ٢٠١٣ دا بە ھاوکاری ڕافایل وەینرۆس براون و شاریار جەمشیدی لە ولاتی کەنەدا دامەزراوە.

### ئەلبۆمەکان
* ئەڵوەناتی: ئەم ئەلبۆمە بەشێک لە مەقاماتی ناوچەی گەرمیان و ڕوباری ئەڵونە بە دەنگی ھونەرمەندی نەمڕ یەدوڵڵا ڕەحمانی لە ساڵی ٢٠٠٤ دا لە شاری تاران تۆمار کراوە.
* دەنگی کوێستان (٢٠٠٧).
* گوڵی زەرد: ئەم ئەلبۆمە پێشکەش کراوە بە خەڵکی شاری کۆبانی(٢٠١٤).
* کەمانچلو: لە ساڵی ٢٠١٧ دا لە کەنەدا تۆمار کراوە.
* لایلایەکانی کۆچەرێک: بەرھەمی تاکەژەنی کەمانچە، پەیوەندی بە مووزیکی ڕەسەنی کوردی ھەیە و بە شێوازی تاکەژەنی تۆمار کراوە (٢٠١٨).
* وڵاتی خۆرنشینی منە ڕۆژئاڤا، داهاتی ئەم ئەلبؤمە بۆ ژنانی و کچانی ئازارچەشتوی ئیزەدی شینگال تەرخان کراوە (٢٠٢٠).
* سیبەرەکان، بەرھەمی سێیەمی تیپی کەمانچلۆ (٢٠٢٠).

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی فەرمیی شاریار جەمشیدی
* نموونەیەک لە کاری جەمشیدی لەگەڵ ڕافایل وەینرۆس براوندا

پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:زیندووان
پۆل:ژەنیارانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
مەردان

***مەردان*** فیلمێکی کوردی و یەکەم فیلمی درێژی دەرھێنەری کورد، بەتین قوبادی یە. ئەم فیلمە بە فیلمی ھەڵبژێردراوی وڵاتی عێراق بۆ ٨٧ەمین خولی ڕێوڕەسمی خەڵاتە سینەماییەکانی ئۆسکاری ٢٠١٥ ناسێندرا.

## سەرچاوەکان

* وتاری *[[:en:Mardan (film)|Mardan]]* لە ویکیپیدیای ئینگلیزی

* فیلمی مەردان لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤
پۆل:فیلمە عێراقییەکان
سەدەی ۳۲ی پێش زایین

**سەدەی ۳۲ی پێش زایین** واتا لە ۳۲۰۰ تا ۳۱۰۰ پ.ز ئەم سەدەیە بەوەچەرخانێکی گرینگ لەمێژووی مرۆڤایەتی دادەنرێ لەبەرئەوەی لە دەوروبەری ساڵی ۳۲۰۰پ.ز سۆمەرییەکان توانیان خەت و نووسین دابھێنن.

## رووداوەکان
لەساڵی ۳۲۰۰پ.ز سۆمەریەکان نووسینیان دۆزیەوە و رووداوەکانی سەردەمی خۆیان تۆمارکرد سەرەتا نووسین بەشێوەی وێنەیی بوو واتا ئەگەر خەڵک بیانویستبایە بنوسن ماسی ئەوا وێنەی ماسیەکەیان دەکێشا دواتر نووسین پەرەی سەند بوو بە نووسینی مێخی (بزماری) کە زۆر ئاڵۆزبوو تەنیا چەند کەسانێکی کەم دەیانتوانی بەخەتی بزماری بنوسن کەئەوانیش لەچینی دەوڵەمەندەکان و پاشاکان بوون دواتر لە وڵاتی میسر جۆرە نوسینێکی تر سەری ھەڵدا بە ناوی نووسینی (ھیرۆگلیفی) کە تا رادەیەک لەنووسینی بزماری بۆ فێربوون ئاسانتربوو.

## سەرچاوە
ئاسیمۆڤ، ئ. وایت، ف. (٢٠٠٣) "مێژووی شارستانیەت،" (وەرگێڕانی حامید گەوھەری)، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، ھەولێر.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:سەدەکان
پۆل:ھەزارەی ٤ەمی پ.ز
سەدەی ۸۱ی پێش زایین

واتا ساڵی ٨١٠٠ پ.ز تا ١٨٠٠ پ.ز لەم سەدەیەدا مرۆڤایەتی وەچەرخانێکی یەکجار گرینگی بەخۆوە بینی لەبەرئەوەی لەم سەدەیەدا مرۆڤ توانی کشتوکاڵ بدۆزێتەوە.

## ڕووداوەکان
مرۆڤ کشتوکاڵی دۆزیەوە و گەنمی چاند تارادەیەکی زۆر وازی لەکاری راوکردنی ئاژەڵی کێوی ھێنا.

ھەندێک لە مێژووناسان دەڵێن بە حوکمی ئەوەی ئافرەت لەماڵەوە بووە و پیاو بۆ ڕاوکردن لەدەرەوە بووە ئافرەت کشتوکاڵی دۆزیتەوە دەڵێن لەرۆژێکدا ئافرەتێک دەچێ گیا کۆبکاتەوە لەناکاو تۆی گیایەک دەکەوێتە خوارەوە پاش ماوەیەک دێتەوە دەبینێ تۆوە بچوکەکە کەوایاندەزانی ھیچ سودێکی نیە شین بوەتەوە بۆتە گیا، بۆیە ئەمجارە خۆی ھەڵدەستێ تۆوەک دێنێ دەیچێنێ پاش ماوەیەک لە چاودێریکردنی دەبینێ گەشەی کردووە وگەورە بووە ئینجا ئەو رووداوە بەئەوانی تر رادەگەیەنێ ئەمەش دەبێتە ھۆی دۆزینەوەی کشتوکاڵ.

بەپێی چەند بەڵگەیەک دەرکەوتووە کەژمارەی دانیشتوانی زەوی لە٨٠٠٠پ.ز چوار ملیۆن کەس بووە لەو ژمارەیە پێنج سەد ھەزاریان لەڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بوونە.

## دۆزینەوەیەکی گرینگ
لەباشووری کوردستان لەگوندی چەرمۆ شوێنەواری شارێک دۆزاوەتەوە کەدەگەرێتەوە بۆ ٨٠٠٠پ.ز.

ھەر لەوگوندەدا پاشماوەی گەنم دۆزراوەتەوە کە عەمبار کراوە لەلایان دانیشتوانی گوندی چەرمۆ. پرۆفیسۆر رۆبیرت.جی.بردووت لەساڵی ١٩٤٨ ھاتووە ڵێکۆڵینەوەی لەو گوندە کردووە بۆی دەرکەوتووە ژمارەی دانیشتوانی گوندی چەرمۆ لە ٨٠٠٠پ.ز لەسەد تا سێ سەد کەس بووە.

## دامەزراندنی رێکخراوی سەربازی
بێگومان دوای دۆزینەوەی کشتوکاڵ و دروستکردنی گوند پێویستی بەئاسایش ھەبوو بۆ پاراستنی بۆیە لەو دەمەدا ھێزی سەربازی بچوک دامەزرا کەئەرکیان رێگرتن بوو لەھێرشی ئاژەڵی درندەو ھێرشی مرۆڤ.

## سەرچاوە
ئاسیمۆڤ، ئ. وایت، ف. (٢٠٠٣) "مێژووی شارستانیەت،" (وەرگێڕانی حامید گەوھەری)، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، ھەولێر.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:سەدەکان
پۆل:ھەزارەکان
ڕۆبێرت (بوکەشووشە)

وێنۆک|ڕۆبێرت
**ڕۆبێرت**ئەو بووکەشووشەیە کەبەرهەمێکی نووسەر و وێنەکێش (Robert Eugene Otto)ە، ئەم بۆکەشووشەیە لەچەندین فیلمی ترسناک بەکارهێنراوە کەیەکەم فیلمییان لەساڵی ١٩٨٨ بوو بەناوی (Child's Play) لەکەسایەتی (Chucky) دا.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەفسانە شارییەکان
پۆل:ئەفسانەکانی سەروو سروشتی
ڕاکشا باندھان

وێنۆک|خوشکێک راکی بەدەستی براکەیەوە دەبەستێت
[وێنۆک|سەرۆکوەزیرانی گوجاراتی راکی بۆ سەرۆکوەزیرانی هیند [نارێندا مۆدی دەبەستێت]]
**راکشا باندهان** یان **ڕاکی**، بۆنەیەکی ئایینی هیندووئیسمە. کەبەزۆری بەفیستیڤاڵ خۆشەویستی نێوان خووشک و برایان دادەنرێت.هاوکات لای هەندێک کەس ئەو کەلتوورە لەنێوان ئەو هاوڕێیانەش دەکرێت کەپەیوەندی نێوانییان وەک خوشک و برا وایە بەڵام خوشک و برای خوێن نین (واتە لەڕووی بایۆلۆجییەوە خوشک و برانین). جگە لە هیندوویسزمەکان هەریەکە لە پەیڕەوانی ئایینی جاینیزم و سیکیزمیش ئەو بۆنەیە دەکەنەوە. ئەم ئاهەنگە لە هیندستان بەزۆری ئەنجامدەدرێت لەگەڵ هیندووە ڕەسەنەکانی تەواوی جیهان. لەبەشی پاکستان زۆرتر پەیڕەوانی سیکیزم ئەنجامی دەدەن.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
سالی

وێنۆک|سالی کرێو
**شازادە سارە** یان **سالی** زنجیرە کارتۆنێکی ئەنیمەیشنی درامی و مێژوویی ژاپۆنییە کەلەساڵی ١٩٨٥ بەرھەمھێنرا، کە چیڕۆکەکەی لەڕۆمانی شازادەی بچوک "A Little Princess" وەرگیراوە. زنجیرەکە بۆیەکەمینجار لەڕؤژی ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٨٥ دەستکرا بەپەخشکردنی وە لەڕؤژی ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٥ کۆتایی پێهات. زنجیرەکە خۆی لەبنەڕەتدا لە ٤٦ ئەڵقە پێکدێت.

## چیڕۆک
زنجیرە کاتۆنییەکە باس لە چیڕۆکی کچێک دەکات کە باوکی هیندییە و دایکێکیشی فەڕەنسییە هەر لەسەرەتای لەدایکبوونی ئەو کچە دایکی دەمرێت و لەگەڵ باوکی ژیاندەباتە کە باوکی سەرمایەدارێکی دیارە و ڕۆژێک باوکی دەیبات بۆ خوێندنگایەکی شاری لەندەن لەوێ بەجێیدڵێت بەمەبەستی خوێندن بەهۆی سەرمایەداربوونی باوکییەوە ڕێزێکی زۆری لێدەگیرێت لەلایەن بەڕێوبەری خوێندنگایەکە بەڵام کاتێک دوای هەواڵی مردنی باوکی سالی دەگاتە خوێندگاکە ئەوا بەڕێوبەرەکە لەکارەکانی پێشووی پاشگەز دەبێتەوە و سالی دەکاتە خزمەتکارێک لەخوێندگاکە لەمەشەوە چیڕؤکی دەردەسەری ئەو کچە دەست پێ دەکات تا لەکۆتاییەکان هاوپشکێکی باوکی سالی پەیدادەبێت و سالی دەگەڕێنێتەوە بۆ ڕۆژانی خۆشبەختی و خوێندن لەگەڵ ئەوەی کەپێشتر لەلایەن بەڕێوبەری خوێندنگاکەی بەنادرووستی مامەڵەی لەگەڵ کرا بەڵام ئەوە نابێتە هۆی ئەوەی سالی یارمەتی خوێندنگاکەی نەدات.

## بەزمانی کوردی
کەناڵی سپێدە وەک یەکەمین کەناڵی ئاسمانی تەلەفزیۆنی کوردی ئەو زنجیرەی وەرگێڕاوە بۆ زمانی کوردی. بەرلەویش لەکەناڵی لۆکاڵی یەکگرتوو پەخشکرا کە سەربەهەمان کەناڵە ئاسمانییەکەیە.

## سەرچاوەکان
https://web.archive.org/web/20160223195340/http://www.mnbaralaqaba.com/%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D9%8A%D8%A9-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AA%D9%88%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AD%D9%82%D9%8A%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D9%87%D8%B0%D9%87-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەنیمی و مانگای مێژوویی
پۆل:ئەنیمێ و مانگای قوتابخانە
ئازارەکانی ژیان

وێنۆک|ئازارەکانی ژیان

**ئازارەکانی ژیان** (بە عەرەبی: علی مر الزمان، بە تورکی: Öyle Bir Geçer Zaman ki) فیلمێکی تەلەفزیۆنی تورکییە لە سالی ٢٠١٠ بەرھەم ھاتووە. ئەکتەری سەرەکییەکانی فیلمەکە عەلی ئەکار سۆ و جەمیلەن.

## بەشداربووان
* ئەرکان بتککیا
* ئەیجا بنجول
* ویلما إیلیس
* یەلدز کاجری أتکسوی
* فەرەح زینب عبد اللە
* ئاراس بولوط إینیملی
* میرال جتنکیا
* متتی ھوروئوغلو

## کەسایەتی ناو دراما
* عەلی اکارسوو / ئەرکان بتککیا کە دەکاتە باوکی نفین و ئیلین و عثمان و مجدەو مێردی جەمیلەیە دوایی ئەوەی لە جەمیلە جیا ئەبێتەوە کارۆ لین ئەھێنێ کە ژنێکی ئەلمانیە و کوریکی لێی دەبی ناوی ئەنێ مستەفا دوایی ماوەیەک علی کار سوو خۆیی ئەکوژێ
* جەمیلە / ایجا بنجول کە دەکاتە ژنی یەکەمی علی اکار سوو
* کارۆلین / ویلما إیلیس ژنی دوەمی علی اکار سوو کە دەکاتە ھەوێی جەمیلە دوایی پاش کۆجی دوایی علی شو ئەکاتەوە
* نفین اکار سوو / یلدز کاجری أتکسوی کە دەکاتە کجی گەورەی جەمیلە و علی اکار سوو
* ئیلین اکار سوو / فرح زینب عبد اللە کجی بجوکی جەمیلە و علی یە بەلام منالی ناوەندەی خێزانەکەیە کە ئەویش شوو ئەکات بە سھیل و کاتی مندالی یەکەمی ئەبێت کۆجی دوایی ئەکات
* مجد اکار سوو / ئاراس بولوط إینیملی کوری گەورەی جەمیلە و علی اکار سووە
* عوسمان اکار سوو / إیمیر بیرکی زینسیدی کورە بجوکی جەمیلە و علی اکار سووە
سەفا اکارسوو / میرال جتنکیا دایکی علی اکارسووە
* سوھێل / تتی ھوروأوغلو میردی ئیلینی بوو
* کەمال اکارسوو / محمد جورھان برای علی اکار سووی
* ناریمان / زاینو أراکار براژنی علی اکارسوو
* مەروا / نیلبری شاھینکایا برازای علی اکارسوو
* ئەحمەد / تولجا جولیک خۆشەویستی نفین بوو دوایی پاش ئەوەی نفین لە غسان جیا بۆوە حلی ھێنایی
* غسان تانجی اغلوو / صالح بادیمسی ھاوسەری یەکەمی نفین دوایی کارۆ لین ئەھێنێ کە ئەکاتە زر خەسووی

## بەشەکان
* بەشی یەکەم:١ تا٩٥ ئەلقە بوو
* بەشی دووەم:٩٦ تا٢٠٠ ئەلقە بوو
* بەشی سێیەم:٢٠١ تا ٣١٠ ئەلقە بوو

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمە دۆبلاژکانە
پۆل:زنجیرە سەرکێشییەکانی تەلەڤیزیۆنی
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سەرکێشییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان
سێپەڕە

وێنۆک|وێنەی جۆرێک شەوەر
[وێنۆک|دیمەنی گوڵە ڕەنگاوڕەنگەکانی شەوەر و سێپەڕە لە پاڵ [زرێبار (گۆل)|زرێباردا]]
**شەوەر** یان **شەوەرگ** (، ) جۆرە ڕووەکێکە کە بە تفاقێکی گرنگی ئاژەڵان لە قەڵەم دەدرێت و جۆری زۆری ھەیە. ئەم ڕوەکە لە تیرەی پەپوولەییەکانە (Papilionaceae یان Fabaceae). ناوە لاتینەکەی (Trifolium) بە واتای سێ پەلکە. لە زمانی کوردیشدا وشەی سێپەڕە ھەیە کە جۆرێک شەوەری خۆڕسکە. ئەو گیایەی کە لە زۆربەی ناوچەکانی کوردەواریدا شەوەری پێ دەوترێت بە لاتین Trifolium pratenseی پێ دەوترێت.
## سەرچاوەکان
* گوڵنامەی کوردی؛ شەوەر 
* ویکیی ئینگلیزی؛ حوزەیرانی ٢٠١٥

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ڕوەکە باخییەکان
پۆل:تفاقەکان
پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە
ماھاراجا

وێنۆک|ناڵڤادی کریشناڕاجا وۆدیار ساڵی ١٩٠٣
**ماهاراجا** بەزمانی سانسکریت بەمانای پاشای گەورە یان حاکمی گەورە دێت. لەزمانی ناوخۆییەکانی هیندستان وەک هیندی، پەنجابی، بەنگالی و گوجاراتی بۆ حاکمێکی هیندووئیزم بەکاردێت. ماهاراجا بۆ کەسێکی پیاو یان نێر بەکارێت لەبەرامبەردا دەستەواژەی ماهارانی (Maharani) بۆ کەسێتی مێێە بۆهەمان مەبەست بەکاردێت کەئەمیش دەکرێت ببێتە ژنی ماھراجا یان هەرخۆی شاژنی ناوچەکەبێت.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پاشایەتی
پۆل:نازناوی خانەدانەکان
پۆل:سەرۆکی دەوڵەتەکان
گۆگۆریۆ

**گۆگۆریا** یان **گۆگۆریۆ** (بە ھانگۆل: 고구려؛ بە ھانجا: 高句麗، 高句驪)، یەکێکە لە سێ شانشینە کۆنەکەی کۆریای کۆن. لە ساڵی (٣٧ی پێش زایین دامەزراوە تا ساڵی ٦٦٨ی زایینی). ئەمڕۆکە ئەکەوێتە ناوەراستی باکوری نیمچەدوورگەی کۆریا. گۆگۆریۆ یەکێک بووە لە شوێنەکانی ناکۆکی لەسەر بۆ دەستگرتن بەسەر نیمچەدوورگەی کۆریادا. ھەروەھا پەیوەندیدار بووە بە سیستمە سیاسییە دەرەکییەکانیشەوە کە لەو کاتەدا دەستەڵاتداری گەورە بوون وەک ئیمپراتۆریەتی (ھان) لە چین و یاماتۆ لە ژاپۆن

بەپێی سامگووک ساگی کە لەسەدەی دوانزەدا نوسراووە باسی ئەوە ئەکات کە گۆگۆریۆ لە ساڵی ٣٧ی پێش زایین لە لایەن جومونگەوە دامەزراوە کە یەکێک بووە لە شازادەکانی ناوچەی بویۆ. لەگەڵ ئەمەشدا بەڵگە ھەیە کە ئەیسەلمێنن کە گۆگۆریۆ لە سەدەی دووی پێش زایندا دروستکراووە بەتایبەت لەکاتی ڕووخانی شانشینی گۆجۆسۆن کە ئەم شانشینە پیشتر ناوچەکانی باشووری مەنگۆلیا و باکووری کۆریای بەدەستەوە بووە..

گۆگۆریۆ یەکێک بووە لە زنجیرە شانشینە گەورەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا تا ئەو کاتەی لەسەر دەستی ھاوپەیمانیێتی شیللا و تانگ کۆتایی پێھات لە ساڵی ٦٦٨ تێکشێنرا  

ناوی کۆریاش لە وشەی گۆگۆریۆوە ھاتووە.

## ئەمانەش ببینە
* چۆللی جانگسۆنگ
* تایبۆنگ
* مێژووی سەربازیی کۆریا

## سەرچاوەکان
* [ویکیپیدیای فارسی؛ گوگوریو]
* [:en:Goguryeo|ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Goguryeo 
* 

پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا
پۆل:مێژووی کۆریا
پۆل:وڵاتانی پێشوو لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
پۆل:وڵاتانی پێشوو لە مێژووی کۆریا
پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
پۆل:گۆگۆریۆ
پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا
پۆل:٣٧ی پ.ز
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٧ەم
پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ١ەمی پ.ز
پۆل:مێژووی مەنچوریا
پۆل:دامەزراوەکانی ٣٠ ساڵ پێش زایین
پۆل:فەرمانڕەوا پێشووەکان لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
پارتی کۆمەڵگای دیموکراتیک

## پارتی کۆمەڵگای دێموکراتیک

پارتی کۆمەڵگای دیموکراتیک، بە کورتی دەتەپە، [بە تورکی: DTP- Demokratik Toplum Partisi]، پارتێکی سیاسیی باکووری کوردستان و ٤٩مین حیزبی سیاسیی تورکیا بوو کە ٩ی نۆڤامبری ٢٠٠٥ی زایینی دامەزرا بەڵام پاش ٤ ساڵ، لە ١١ی دێسامبری ٢٠٠٩ی زایینیدا لە لایەن دادگای دەستووری تورکیاوە بە تۆمەتگەلێک وەک هەوڵدان بۆ پارچەکردنی تورکیا و پشتیوانیکردن لە پارتی کرێکارانی کوردستان داخرا. دادگا هەروەها بڕیاری ٥ ساڵ قەدەخەی کاروباری سیاسیی بەسەر ٣٧ پارلەمانتار و ئەندامی سەرکردایەتی ئەو حیزبەدا بۆ وێنە "لەیلا زانا، ئەحمەد تورک، ئۆرهان دۆغان، ئایسەل توغڵووک" سەپاند.

دەتەپە لە کاتی داخرانیدا ٢١ نوێنەری لە پارلەمانی تورکیادا هەبوو و لە هەڵبژاردنی شارەوانییەکان  لە ساڵی ٢٠٠٩دا، ڕێژەی ٥.٧٪ی دەنگەکانی بەدەست هێنابوو و دەسەڵاتی ٩٩ شارەوانیی باکووری کوردستانی گرتبۆ دەست.

دەتەپە ئەندامی چاودێری ڕێکخراوی ئەنتەرناسیۆناڵ سۆسیالیستیش بوو و پاش داخرانی، نزیک بە سەرجەم ئەندامانی چوونە ناو پارتی ئاشتی و دێموکراسی.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
جان باپتیست ڤان ھیلمۆنت

وێنۆک|تابلۆی پۆرترەیتی جان باپتیست ڤان هیلمۆنت
**جان باپتیست ڤان ھیلمۆنت** (١٢ی کانوونی دووەمی ١٥٨٠-٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٦٤٤) (بە فەرەنسی:Jan Baptist van Helmont) زانای فلامەندی زیندەوەرناسی، پزیشک و کیمیازانی بووە. ھەروەھا وە کو بنیاتنەری کیمیای پنوماتیک دەناسرێت. وە ناسراوی ئەو بە ھۆی گریمانەی التولد_الذاتی (لەدایکبوونی - خۆی) وەیە. ھەروەھا بۆ یەکەمین جار دەستەواژەی گاز (لەوشەی یۆنانی chaos) بەکارھێناوە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٨٠
پۆل:مردووانی ١٦٤٤
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧٩
پۆل:کیمیاگەرەکانی سەدەی حەڤدەیەم
لوڕیی باشووری

**لوڕیی باشووری** ناوی یەکێک لە بن‌شێوەزارەکانی شێوەزاری لوڕییە.

## پەراوێزەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای خووزستان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد
پۆل:زمانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری
پۆل:زمانەکانی پارێزگای فارس
پۆل:زمانەکانی پارێزگای بووشەھر
شاری بێدەنگ

**شاری بێدەنگ** () ناوی ئەلبۆمێکی مۆسیقایە کە کەیھان کەڵھوڕ و برووکلین ڕایدر مۆسیقاری ئەمریکی بە ھاوکاریی یەکتر لە ساڵی ٢٠٠٨دا دروستیان کرد. یەکەم بەشی ئەم ئەلبۆمە کە شاری بێدەنگە و ناوی ئەلبۆمەکەشی لێ وەرگیراوە بە یادی قوربانیانی کیمیابارانی ھەڵەبجە دانراوە.

## سەرچاوەکان
* webcite:A Master Iranian Musician Plays Cultural Ambassador
* پاتریک فۆڵک؛ کەیھان کەلھوڕ و برووکلین ڕایدر
* ئاھەنگسەرا؛ شاری بێدەنگ

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەلبۆمەکانی ٢٠٠٨

پۆل:ئەلبۆمەکانی کەیھان کەڵھوڕ
لوڕیی باکووری

**لوڕیی باکووری** () ناوی یەکێک لە شێوەزارەکانی شێوەزاری لوڕییە. ئەم شێوەزارە یەکێکە لە دوو شێوەزارە سەرەکییەکانی لوڕی کە لەگەڵ یەکتر جیاوازن. لوڕیی باکووری لە لوڕستانی بچووک بەکاردێ، و لوڕیی باشووری لە لوڕستانی مەزن بەکاردێتن. لوریی باکووریش دەکرێتە چەند شێوەزارەک لەوانە: 

# گیوونی
# چەگینی
# باڵا گریوە

بە لوڕەکانی شاری ناوەن وتراوە ''فەیلی'' و سەر بە شێوەزاری لوڕیی باکوورین.

## سەرچاوەکان

## پەراوێزەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای لوڕستان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای ھەمەدان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای مەرکەزی
پۆل:زمانەکانی پارێزگای خووزستان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای ئیلام
بەلۆچیی ڕۆژاوا

**بەلۆچیی ڕۆژاوا** ناوی یەکێک لە بن‌شێوەزارەکانی شێوەزاری بەلۆچییە.

## پەراوێزەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زمانی بەلۆچی
پۆل:بەلۆچستان
پۆل:زمانەکانی بەلۆچستان، پاکستان
پۆل:زمانەکانی پاکستان
پۆل:زمانەکانی تورکمانستان
پۆل:زمانەکانی ئەفغانستان
پۆل:زمانەکانی ئێران
پۆل:زمانەکانی پارێزگای سێستان و بەلۆچستان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای خۆراسانی باشوور
پۆل:زمانەکانی پارێزگای کرمان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای گوڵستان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای مازەندەران
حەیران عەلیشا

**سەید محەمەد ساڵحی ماییدەشتی** ناسراو بە **حەیران عەلیشا** شاعیر و عاریفی کوردی سەدەی سیانزەی کۆچی مانگییە. بڕێک ھۆنراوەی بە کوردی لێ بە جێ ماوە. ژمارەیەکی زۆر لە گۆرانیبێژانی کورد شیعرەکانیان کردووە بە گۆرانی، وەک شارام نازری کە لە ئەلبۆمی حەیرانیدا ھۆنراوەی ئەوی خوێندوەتەوە.
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*ماڵپەڕی ڕاسخوون

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی گۆرانی
میلۆدراما

وێنۆک|پۆستەری فیلمی The Perils of Pauline (١٩١٤) کە زنجیرە فیلمێکی میلۆدرامایی بوو

**میلۆدراما**  بەکارێکی شانۆیی یان ئەدەبی دەوترێت کە چیڕۆکەکەی هەژێنەر بێت بۆ خوێنەر یان بینەر...، کەسایەتییەکانی ناو میلۆدراما زۆر ساکارن کەبەزۆری لە پاڵەوان و خانمە پاڵەوانێک لەگەڵ چەپەڵێک (کەسێتی نەرێنی) و پیاوی پۆلیسی پێکدێت لەگەڵ ئەوەش بەشێک لە کەسایەتییەکان زۆر سۆزداردەبن. میلۆدراما لەساڵانی ١٨٠٠ زۆرترین بینەر و خوێنەری هەبووە لە ڕۆمان و سەرشانۆکان.

## درووستبوونی وشە
میلۆدراما وشەیەکی لێکدراوە لە میلۆدی و دراما پێکدێت، میلۆدی کە وشەیەکی یۆنانییە بەمانای "گۆرانی" دێت.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شانۆی سەدەی ١٩یەم
پۆل:چەشنەکانی دراما
پۆل:چەشنەکانی فیلم
پۆل:زاراوەکانی ئۆپێرا
پۆل:چەشنە شانۆییەکان
پۆل:تراژیدی
ھەمستێر

**ھەمستێر** لە خورۆکەکانە دەگوترێت کە پێوەندی بە ژێرخێزانی Cricetinae ھەیە.
250px|وێنۆک|ھەمستێر

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گیانلەبەران
پۆل:ھەمستێر
شەو لە مۆزەخانەکەدا

**شەو لە مۆزەخانەدا** (بە ئینگلیزی: Night at the Museum) فیلمێکی ئەمریکیی ساڵی ٢٠٠٦ە، فانتازی و کۆمێدی و سەرکەشییە. چیڕۆکی فیلمەکە لە پەرتووکێی منداڵانەوە وەرگیراوە بە ھەمان ناوە. لە ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦ بڵاوکراوەتەوە لەلایەن توێنتیس سێنچوری فۆکس.  شاون لێڤی دەرھێنەری فیلمەکەیە، ھەریەکە لە بێن ستیلەر و ڕۆبن ویلیامس ڕۆڵیان تێدا گێڕاوە.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی، «٢٧ی حوزەیران، ٢٠١٥».

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٦
پۆل:فیلمە کۆمێدییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە کۆمێدییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس
پۆل:فیلمە بەریتانییەکان
پۆل:فیلمەکانی ئایماکس
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی دیوون ئینتەرتەیمێنت
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون
پۆل:فیلمەکان لە ڤانکۆڤەر وێنەگیراون
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کتێبی منداڵان
پۆل:فیلمە مۆمیایییەکان
وینی دە پوو (فیلمی ٢٠١١)

**وینی زە پوو** (بە ئینگلیزی: Winnie the Pooh) فیلمێکی ئەنیمەیشنی موزیکیی ئەمریکییە، لەلایەن ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشنەوە بەرھەمھێنراوە. لە چەند چیڕۆکێکی ئەی ئەی مایلنەوە وەرگیراوە. فیلمەکە لە ١٥ی نیسان، ٢٠١١ بڵاوکراوەتەوە. لە فیلمەکەدا وینی زە پوو، تایگەر *(پڵنگ)*، ڕابیت *(کەروێشک)*، پیگلێت *(بەرازۆکە)*، ئۆول *(کوندەپەپوو)*، ئێیۆرێ، کانگە و ڕوو گەشتێک دەکەن بۆ پاراستنی کریستۆفەر ڕۆبن.

## ژێدەرەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە خەیاڵییەکان
پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠١١
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە هاوڕێییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی هاوڕێیەتی
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە کۆمیدییە ھاوڕێیەتییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمی فانتازیا-کۆمیدییەکانی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە کۆمیدیەکانی ٢٠١١
پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی
پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە مۆسیقییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ
پۆل:فیلمە کۆمیدییە مۆسیقییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ھاوڕێیەتی
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھێنری جاکمانەوە تۆمارکراون
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی براوەی خەڵاتی ئانی
پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن ستۆدیۆز
پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە کۆمیدییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییەکانی ٢٠١٦
پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی سەرکێشیی ئاژەڵان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ورچەکان
پۆل:فیلمی ئەنیمەیشن دەربارەی دوپشک و ھار
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان لەسەر بنەمای کتێبی منداڵان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە فەنتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠
حەیرانی

***حەیرانی*** () ئەلبۆمێکی شارام نازرییە. ئەلبۆمەکە مۆسیقای کوردی و ئێرانیی تێدایە کە گرووپی شەمس لە ژێر چاودێریی کەیخەسرەو پوورنازریدا مۆسیقاکەیان ژەندووە و شارام نازری ئاوازەکەی خوێندووەتەوە. 

## مۆسیقا
*دەف: حافز نازری
* دەف: تاموورس پوورنازری
* تەموور: کەیخەسرەو پوورنازری (سەرپەرستی گرووپ)
* تەموور: سۆھراب پوورنازری

## ھۆنراوە
* بەشی فارسی: مەولانای ڕۆمی، ئەبووسەعید ئەبولخەیر
* بەشی کوردی: حەیران عەلیشا

## سەرچاوە
حەیرانی لە ماڵپەڕی فەرمیی شارام نازریدا 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەلبومەکانی شارام نازری
پۆل:مۆسیقای کوردی
فرەکرداریی کۆمپیوتەر

وێنۆک|بەکارهێنانی چەندین نەرمەواڵە لە سیستەمی کارگێڕی لینوکس کە سیستەمێکی فرەکردارە
**فرەکرداریی کۆمپیوتەر** (بەئینگلیزی: Computer multitasking) بەو سیستەمە بەکارخەرییانە یان کۆمپیوتەرانە دەوترێت کە دەتوانن چەندین پڕۆگرام و نەرمامێر لەھەمان کاتدا بەکاربێنن. ھەندێک لە سیستەمە کارگێڕییەکان پاڵپشتی لە فرەکرداریی ناکەن، وەک ئای ئۆ ئێس.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
سوون تزو

**سون تزو** (٥٥٤ پ. ز - ٤٩٦ پ. ز) نووسەر و پلاندانەر و جەنەڕاڵی چینی بووە. بە نووسینی کتێبی ھونەری شەڕ بە ناوبانگە کە بە یەکێ لە کتێبە کاریگەرەکانی جەنگی دادەنرێ.

کتێبی ھونەری جەنگی لە ٦٠٠٠ ڕستە و ١٣ بەش پێکھاتووە، و کاریگەری خستۆتە سەر ڤۆ نگوین جیاپ کە سەرکردایەتی سوپای ڤێتنامی کردووە بۆ شکاندنی سوپای فەرەنسی و ئەمریکی لە پەنجاکان و شەستەکانی سەدەی ڕابردوو. وە لویس فلیپی سکۆلاری ڕاھنەری بەڕازیلی کە جامی جیھانی ٢٠٠٢ی بەدەست ھێنا.

## سەرچاوەکان
* https://en.wikipedia.org/wiki/Sun_Tzu?wprov=sfla1

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:سون تزو
پۆل:مردووانی ٤٩٦ی پ.ز
پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ٥ی پێش زایین
پۆل:نووسەرە چینییەکانی سەدەی پێنجەمی پێش زایین
پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ٦ی پێش زایین
پۆل:نووسەرە چینییەکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین
پۆل:نووسەرە سەربازییەکان لە چینی دێرین
پۆل:ستراتیژیدانەرانی سەربازی
پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور
پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە
پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی
پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان
پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:ژەنەڕالەکانی ویلایەتی ژاوۆ
پۆل:فەیلەسووفەکانی زنجیرە فەرمانڕەواییەتی ژۆو
پۆل:خەڵکی چینی دێرین
پۆل:زانستی سەربازی
پۆل:فەیلەسووفە چینییەکان
پۆل:نووسەرانی چینی
کۆنکیستادۆر

**کۆنکویستادۆر** ()سەربازان و گەڕاڵانی ئیمپراتۆریەتی ئیسپانی و پورتوگالی بوون كە لە سەردەمی دۆزینەوەدا چوونە ئەمریكا، ئاسیا، ئەفەریقا و ئوسترالیا لە سەدەكانی ١٥ بۆ ١٩ بۆ داگیركردن و كردنەوەی ڕێگای بازرگانی. کانکیستادۆرەکان زۆرێک شوێنیان بە خاکی ئیمپراتۆریی ئیسپانیا زیاد کرد.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مێژووی دانیشتووانی سەرەکیی ئەمریکاکان
پۆل:کۆنکیستادۆرەکان
پۆل:بە مەسیحی کردن
سلەمدۆگ میلیۆنێر

**سلەمدۆگ میلیۆنێر** (بە ئینگلیزی: Slumdog Millionaire) فیلمێکی ساڵی ٢٠٠٨ی درامای بەریتانی - ھیندییە، دەرھێنەری فیلمەکە دانی بۆیلە، بنچینەی فیلمەکە دانراوە لەسەر ڕۆمانی (Q&A)ی ڤیکاس سواروپ، سەرەڕای ئەوەی کە فیلمەکە زۆر جیاوازە لە کتێبەکە. فیلمەکە لەبارەی کوڕێکی ھەژارە کە بەژداری دەکات لە بەرنامەی «کێ دەیەوێت ببێت بە میلیۆنێر؟»، ڕووداوەکانی فیلمەکە لە مۆمبایی ھیندن. لە ساڵی ٢٠٠٩ سلەمدۆگ میلیۆنێر پاڵێوراوبوو بۆ خەڵاتی ئۆسکار، و توانی ٨یان بەدەست بێنێت، لەوانە خەڵاتی باشترین وێنە. ئەم فیلمە لە ٩ی کانوونی دووەم، ٢٠٠٩ لە شانشینی یەکگرتوو بڵاوکرایەوە.

## چیڕۆک
فیلمەکە باس لە کوڕێک دەکات بەناوی جەمال مالیک (دیڤ پاتێل) کەبەشداری لەپێشبڕکێیەکی تەلەفزیۆنی دەکات بەناوی "کێ دەیەوێت ببێتە ملیۆنێر؟"، پرسیارەکانی ئەو بەرنامەیە وێڕای ئەوەی قوڕسن بەڵام لەلایەن ناوبراوەوە بەهۆی ڕووداوە ناخۆش و سەرکێشییەکانی ژیانییەوە دەتوانێت وەڵامی هەموو پرسیارەکان بداتەوە و ببێتە خاوەنی خەڵاتە ملیۆنییەکە.

## بەشداربووان
* دیڤ پاتێل
* فریدا پینتۆ
* مادھور متال
* ئەنیل کاپوور
* عیرفان خان

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای ئینگلیزیی سادە، «١ی تەمموز، ٢٠١٥».

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٨
پۆل:فیلمە بەریتانییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلم
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی تاوانی ڕێکخراو لە ھیندستان
پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ھیندی
پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان)
پۆل:براوەکانی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین فیلمی درامی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی بافتا بۆ باشترین فیلم
پۆل:فیلمەکان دەربارەی برا
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھەرزەکاران
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری مومبای وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین نمرەی ڕەسەنیان بەدەستھێناوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین گۆرانی ڕەسەن بەدەستھێناوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین تێکەڵکردنی دەنگ بەدەستھێناوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە سینەماکارەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری باشترین سینەماکاری بەدەستھێناوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین دەرھێنان بەدەستھێناوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی بافتای بۆ باشترین دەرھێنان بەدەستھێناوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ باشترین دەرھێنەر بەدەستھێناوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە نووسەرەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری باشترین سیناریۆی گونجاوی بەدەستھێناوە
پۆل:فیلمەکانی فۆکس سێرچلایت پیکچەرز
پۆل:خەڵاتی ھەڵۆی زێڕین (ڕووسیا) بۆ براوەی باشترین فیلمی زمانی بیانی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ھەڵبژاردەی گەل لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی تۆرۆنتۆ
پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس
ژانی گەل (ڕوونکردنەوە)

* ژانی گەل (ڕۆمان)، ڕۆمانێکە لەلایەن ئیبراھیم ئەحمەد.
* ژانی گەل (فیلم)، فیلمێکی دەرھێنەر جەمیل ڕۆستەمییە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
مای سیکوەڵ

وێنۆک
**مای سیکوێل** () سیستەمی بەڕێوەبردنی بنکەدراوەی پێکەوەبەستراوە، یەکێکە لە بەناوبانگترین بنکەدراوەی جیھانیی کە سەرچاوە کراوەیە.

زۆرێک لە نەرمەواڵە و سکریپتەکان مای سیکوێل بەکاردێنن لەوانە جوملا و وۆردپرێس و ماڵپەڕە جیھانییەکانی وەک گووگڵ و فەیسبووک و ویکیپیدیا و یوتیوب و تویتەر و فیلکر.

لەئێستادا کۆمپانیای ئۆراکڵ خاوەندارێتی و پەرەپێدانی مای سکوێلی لەژێردەستە. یەکەم وەشانی مای سکوێل لە ٢٣ی ئایاری ١٩٩٥ دەرچووە.

مای سکوێل بەزمانی پڕۆگرامسازی C و ++C نووسراوە. یەکێک لەھۆکارەکانی بڵاوبوونی مای سیکوێل گونجاوییەتی لەگەڵ زمانی وێبداڕشتنی پی ئێچ پی.

## سەرچاوەکان
*ویکیپیدیای ئینگلیزی -  ١ی تەمموزی ٢٠١٥
*چاوگ

## بەستەری دەرەکی
*MySQL

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٥
پۆل:وۆردپرێس
ژانی گەل (ڕۆمان)

**ژانی گەل** ڕۆمانێکی نووسەری کورد ئیبراھیم ئەحمەدە، ئەم ڕۆمانە ساڵی ١٩٥٦ نووسراوە. بە گوتەی نووسەر لەبەر نەبوونی دەرفەتی گونجاو نەتوانراوە ئەم ڕۆمانە لە کات و سەردەمی خۆیدا چاپ بکرێت، لە ساڵی ١٩٧٢ بۆ یەکەم جار لە بەغدا چاپ کراوە.

## کەسایەتییەکان
* جوامێر
* کاڵێ
* ھیوا
* لاوە

## چاپەکان
* چاپخانەی کاکەی فەللاح
* دەزگای ئاراس (٢٠٠٨)
* چاپەمەنیی مانگ
* ئارمان نگار (٢٠١٥)
* ناوەندی چاپ و ڕاگەیاندنی خاک

## وەرگێڕانەکان
* ژانی گەل لەژێر "Jana Gel" ناوی کراوەتە کورمانجی.
* ساڵی ١٩٨٠ محەممەد قازی و ئەحمەد قازی ئەو ڕۆمانەیان لەژێر ناوی «درد ملت» کردووەتە فارسی و چاپەمەنیی ئاگا لە ١٩٩ لاپەڕەدا بڵاوی کردووەتەوە.
* ساڵی ٢٠٠١یش لەلایەن عیرفان قانعیفەر دووبارە وەرگێڕدراوەتەوە سەر فارسی.
* ڕۆمانەکە وەگێڕدراوەتە سەر تورکی، چاپەمەنیی komal لە ساڵەکانی ١٩٩٢ و ٢٠١١ بڵاوی کردووەتەوە.
* ژانی گەل بە فەڕەنسیش بەردەستە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان
پۆل:کتێبە کوردییەکان
پۆل:ڕۆمانەکان
خێرا و تووڕە ٧

** تووڕە ٧** (بەئینگلیزی: Furious 7) (دەناسرێت هەروەها بە **خێرا و تووڕە ۷**) بریتییە لە فیلمێکی جوڵەی ئەمریکی، وە تەواوکەری فیلمێکە لە ۲۰۱۳ (خێرا و تووڕە ٦)، وە ئەو بەشێکە لە زنجیرەی خێرا و تووڕە. فیلمەکە لە نووسینی کریس مۆرگان و دەرهێنانی جەیمس وانە. فیلمەکە لە پاڵەوانێتی ڤین دیزەڵ و پۆڵ واکەر و دوەین جۆنسۆن و میشێل ڕۆدریگیز و جۆردانە بریوستەر و تایریس گیبسن و لوداکریس و کێرت ڕەسڵ و جەیسن ستەیتەمە.

ڕۆژی ١ی نیسانی ٢٠١٥ بۆیەکەمینجار نمایشکرا لە چین وە ڕۆژی ٣ی نیسانی ٢٠١٥ لەویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا نمایشکرا. فیلمەکە ١٩٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی تێچووە لە بەرامبەردا زۆرتر لە ١.٥ ملیار دۆلار داهاتی فیلمەکە بووە. بەهۆی ئەمەشەوە لە ئێستادا لە ڕیزەکانی پێشەوەی پڕ داهاتترین فیلمەکانی مێژوویی سینەمایی جیهان دێت.

## بەشداربووان
*ڤێن دیزەڵ
*جەیسن ستەیثم
*پاوڵ واڵکەر
*دواین جۆنسن " زە ڕۆک"
*کێرت ڕەسل
*میشێل ڕۆدریگیز
*تایرس گیبسن
*کریس "لوداکاریس" بریدج
*عەلی فەزال

## تەواوکەر
دوای ئەو سەرکەوتنە مەزنەی فیلمەکە بەدەستی هێنا، لە کۆنگرەیەکدا ئەکتەر ڤین دیزێل ئەوەی ڕاگەیاند کەوا لە ١٧ی ئایاری ۲۰۱۷ بەشی هەشتەم دێت، دوای ئەوانیش بەشەکانی نۆیەم و دەیەمیش.

## سەرچاوەکان
١.ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرە فیلمی خێرا و تووڕە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان تۆمارکراون
پۆل:فیلمەکانی ئایماکس
پۆل:فیلمی ڕێگاوبانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ڕاونانی فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە دزییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمی ڕێگاوبانی ئەمریکی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئۆتۆمبێل
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون
پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ڕاونانەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ دەربارەی دزیکردن
پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە
پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی خێرا و تووڕە
پۆل:فیلمەکان دەربارەی لەبیرچوونەوە
پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆر
پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی نیل ئێچ مۆریتز
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن برایەن تایلەر تۆمارکراون
پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون
پۆل:فیلمەکان کە لە تۆکیۆ داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئەبووزەبی وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆکیۆ وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکانی وەن ڕەیس فیلمز
پۆل:فیلمەکانی ئۆرجیناڵ فیلمز
مۆزەخانەی پاشایەتیی ئانتاریۆ

وێنۆک|دیمەنی دەروازە شووشەیییە تازەکەی مۆزە خانەکە

**مۆزەخانەی پاشایەتیی ئانتاریۆ** () ()مۆزەخانەیەکە تایبەت بە ھونەر، چاند و مێژووی نەتەوە جۆراوجۆرەکان و ھەروەھا مێژووی سروشتی. ئەم مۆزەخانەیە لە شاری تۆرنتۆی وڵاتی کەنەدادایە.

## پێشانگا
مۆزەخانەکە کۆمەڵێک گالەریی تیایە کە دەبن بە دوو پۆلی گەورە: گالەرییەکانی مێژووی سروشتی و گالەرییەکانی چاندی جیھان.

## گالەرییەکانی مێژووی سروشتی
## گالەرییەکانی چاندی جیھان
### گالەریی کەنەدا
### گالەریی ڕۆھەڵاتی ئاسیا
### گالەریی ڕۆھەڵاتی ناوەڕاست
### گالەریی ئەورووپا
### گالەریی سەردەمی باستان
### گالەریی ئەفریقا و ئەمریکاکان
## وێنەکان

Chinese art, ROM.jpg|دیمەنی تابلۆ و پەیکەری دەستکردی چینیەکان لە بەشی چاند و مێژووی چیندا
Qur'an, Royal Ontario Museum.jpg|وێنەی قورئانێکی دەستنووسی سەدەی ١٧ کە لە چین نووسراوە.
Paintings on silk.jpg|وێنەی دوو تابلۆی سەدەی ١٩ەھەم کە لە چیندا لە سەر ھاوریشم کێشراون.


## سەرچاوەکان
Historicist: A Handbook to the Royal Ontario Museum, 1956 

## بەستەرە دەرەکییەکان

ماڵپەڕی مۆزەخانەی پاشایەتیی ئانتاریۆ

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مۆزەخانەکانی یۆنانی کۆن
پۆل:مۆزەخانەکان لە تۆرنتۆدا
دەروازەی سنووریی باشماخ

**دەروازەی سنووریی باشماخ** خاڵێکی سنووریی گرنگی نێوان حکومەتی ھەرێمی کوردستان و کۆماری ئیسلامی ئێرانە و بە شادەماری ئابووریی نێوان ئەم دوو وڵاتە دادەنرێت و ڕۆڵێکی گرنگی ھەیە لە بووژاندنەوەی ئابووری ھەردوو وڵاتدا. کۆمەڵگای سنووری باشماخ دەکەوێتە ناوچەی پێنجوێن لە ھەرێمی کوردستان و ناوچەی مەریوان لە ئێراندا.
بە نزیکەی ١٠٠ کم دورە لە شاری سلێمانی

## سەرچاوە
ماڵپەڕی فەرمانداریی مەریوان 

پۆل:سنووری ئێران–عێراق
ئەندازیاریی نەرمامێر

[350px|وێنۆک|بەرنامەسازێک، بەرنامەسازی بۆ دامەزراوەی [ویکیمیدیا دەکات]]
**ئەندازیاریی نەرمامێر** یان **ئەندازیاریی سۆفتوێر** (بە ئینگلیزی: Software Engineering)، لقێکی ئەندازیارییە کە مامەڵە دەکات لەگەڵ کۆمپیوتەر و ئینتەرنێت. ئەندازیاریی نەرمامێر بەشێکە لەو زانستی کۆمپیوتەرەی کە بەکاردێت بۆ نووسینی بەرنامە بۆ کۆمپیوتەر یان ھەر ئامێرێکی کارەبایی. بە بوونی زمانە پێشکەوتووەکانی بەرنامەسازی (high level programming language) بەرنامەسازەکان دەتوانن بەئاسانی لەڕێی کۆمپایلەرەوە ئەو کۆدانەی دەینووسن بیکەن بە بەرنامەی کۆمپیوتەر. بوونە ئەندازیاریی نەرمامێر پێویستی بەخوێندنە لە زانکۆکان یان بینینی خولی فێربوون. دەیان زمانی بەرنامەسازی دەرچوون بۆ نووسینی کۆدەکان بۆ کۆمپیوتەر یان ئینتەرنێت، زمانەکانی کۆمپیوتەر وەک قسەکردنێک وایە لەگەل مرۆڤ بەڵام لەوە تۆ قسە لەگەڵ کۆمپیوتەر دەکەیت لەڕێی کۆدەوە بەرنامەسازەکان بە ئاسانی لە ڕێگای کۆمپایلەر (وەرگێڕ) کۆدەکان بە کۆمپیوتەر دەناسێنێت.

## ھەندێک زمانی بەرنامەسازی بۆ کۆمپیوتەر
* پایتۆن
* جاڤا
* سی شارپ
* سی پڵەس پڵەس
* ئەسێمبڵی
* دارت
* روبی 
* جاڤا سکریپت

## ھەندێک زمانی پڕۆگرامسازی بۆ ئینتەرنێت
* پی ئێچ پی
* ئێچ تی ئێم ئێڵ
* ڕووبی
* ئەی ئێس پی

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Software Engineering

پۆل:تەکنۆلۆژیا و زانستە جێبەجێکارەکان
پۆل:ئەندازیاری بەرنامەسازی
پۆل:ڕشتەکانی ئەندازیاری
کۆنیشانی داون

وێنۆک|شێوەی منداڵێکی تووشبوو بە دیاردەی داون

**کۆنیشانی داون** یان **مەغۆلی** (بە ئینگلیزی: Down Syndrome)، یەکێکە لە نەخۆشیە دیارەکانی نێو مرۆڤایەتیدا کە تووشی ھەردوو ڕەگەزی نێر و مێ یە ئەبێ، ئەمەش لەکانی تەمەنی کۆرپەیی لە سکی دایکیدا لە باری جیانەبوونەوە، کرۆمۆسۆمێکی دیاریکراو لە ھاوتاکەی خۆی جیانابێتەوە، لە کاتی کەمەدابەشبووندا گەمیتێک کرۆمۆسۆمێکی زیاد وەردەگرێت ئەو کاتە لە گەمیتەکەی دیکەدا کرۆمۆسۆمێک کەمدەکات، کەئەمش لە کرمۆسۆمی ٢١ ڕووئەدات.

## نیشانەکان
ھەر توشبوویەکی کۆنیشانی داون جیاوازە لە کەسێکی تر کە ھەمان نەخۆشی ھەیە ، کێشەی فکری و گەشەکردن لەوانەیە ئاسای ، مامناوەند یان مەترسیدار بێت ، ھەندێک کەس لە توشبووەکان  تەندروستن بەڵام لە ھەمان کاتدا ھەندێکیان کێشەی تەندروستیان ھەیە وەکو چەند نەخۆشیەکی جدی دڵ.

منداڵ و پێگەیشتووەکان  کە کۆنیشانی داونیان ھەیە تایبەتمەندی جیاوازی شێوەییان ھەیە، ھەرچەندە ئەوانەی کە نەخۆشی داون ھەیە ھەمان تایبەتمەندیان نییە، بەڵام ھەندێک لە نیشانە باوەکان بریتین لە :

* دەم و چاوی تەخت
* سەری بچووک
* ملی کورت
* فسە زمان
* پێڵوی لار بۆ سەرەوە
* گوێی ناڕێک یان بچووک
* ماسولکەی بێھێز
* دەستی کورت لەگەڵ ھەبوونی تەنیا یەک ھێڵ لە ناو لەپیدا
* ھەبوونی پەنجەی کورت و دەست و پێی بچووک
* نەرمی لەڕادەبەدەر
* ھەبوونی پەڵەی سپی بچووک لەسەر بەشە ڕەنگکراوەکانی چاو
* کورتی لە باڵا

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کۆنیشانی داون
بەردی ڕەشید

وێنۆک|بەردی ڕەشید
**بەردی ڕەشید** یان **بەردی ڕۆزیتا** بەردێکی مێژوییە کەمێژوویەکەی دەگەڕێتەوە بۆسەردەمی میسری کۆن، لە ساڵی ١٧٩٨ لەلایەن سەربازێکی ناپۆلیۆن بۆناپارت. لەسەر بەردەکە نووسراوێک بەوەرگێڕانی سێ زمان دۆزراوەتەوە کە ئەوانیش زمانەکانی ھیرۆگلیفی و زمانی خەڵکی ئاسایی میسری و یۆنانی کۆن. ئەمەش دەبێتە لایەنێکی یاریدەدەر بۆ تێگەیشتن لەنووسراوەکانی میسری کۆن (ھیرۆگلیفی). لەئێستادا ئەم بەردە لە مۆزەخانەی بەریتانیا پارێزراوە لەشاری لەندەن.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:بەردەکان
پۆل:مێژوو
پۆل:میسر
ڕافاییل بینیتێز

وێنۆک|ڕافا بینیتێز
**ڕافایێل بینیتێز** یان **ڕافا بینیتێز** لەدایکبووی ١٦ی نیسانی ١٩٦٠. ڕاهێنەری تۆپی پێی ئیسپانییە کە پێشووتر یاریزانی تۆپی پێ بووە. ڕافا ڕاهێنەرایەتی یانەی ڕیال مەدریدی ئیسپانی کردووە و دواجاریش ڕاهێنەری یانەی ئیڤەرتۆنی ئینگلیزی بووە. بینیتێز پێشتریش یاریزانی یانەی یانەی کاستیای ڕیال مەدرید بووە. وەهەروەها ڕاهێنەرایەتی یانەی دووەمی ڕیال مەدریدی کردووە (Real Madrid B). بینیتێز لەماوەی ژیانی وەرزشیدا زۆرتر لەئەرکی ڕاهێنەرایەتی سەرکەوتووتر بووە.

## ژیانی وەرزشی
### وەک یاریزان
لەساڵی ١٩٧٤ لەتەمەنی ١٤ ساڵیدا لەگەڵ  یانەی کاستیای ڕیال مەدرید دەست بەتۆپی پێدەکات تاکوو ١٩٨١ لەو یانەیە دەمێنێتەوە، دوای ئەوە یاری بۆیانە ئیسپانییەکانی (Parla) لەماوەی ١٩٨١ تاکوو ١٩٨٥ ئینجا یانەی (Linares) لەساڵی ١٩٨٥ تاکوو ١٩٨٦ دەکات.

### وەک ڕاهێنەر
لەساڵی ١٩٩٣ بۆیەکەمینجار دەبێتە ڕاهێنەر ئەویش دەستکردنییەتی بە ڕاهێنەرایەتیکردنی یانەی دووەمی ڕیالمەدریدی کردووە (Real Madrid B). بینیتێز لەویانەیە دەمێنێتەوە تاکوو ١٩٩٥ ئەوکاتەی دەبێتە ڕاهێنەری یانەی بەلەدوەلیدی ئیسپانی. پاشا بۆ ساڵی ١٩٩٦ دەبێتە ڕاهێنەری یانەی ئۆساسۆنای ئیسپانی وەپاشان لە ١٩٩٧ تاکوو ١٩٩٩ دەبێتە ڕاهێنەری یانەی ئیکسرێمادورای ئیسپانی وە لەدوای ئەوە لە ٢٠٠٠ بۆ ٢٠٠١ دەبێتە ڕاهێنەری ترینیفیتی ئیسپانی وە لەدوای ئەوە یەکەمین ئەرکی مەزنی ڕاهێنەرایەتی دەست پێ دەکات ئەویش ئەوکاتەی لەماوەی ٢٠٠١ بۆ ٢٠٠٤ دەبێتە ڕاهێنەری یانەی یانەی ڤالەنسیای ئیسپانی کەلەگەڵ ئەو یانەیە دووجار خولی ئیسپانی دەباتەوە ئەویش لەوەرزەکانی ٢٠٠١ - ٢٠٠٢ وە وەرزی ٢٠٠٣ -٢٠٠٤ تەنانەت لە ٢٠٠٣-٢٠٠٤ جامی یەکێتیی ئەورووپاش بەدەستدەهێنێت.

لەدوای سەرکەوتنەکانی لەگەڵ ڤالەنسیا ڕوودەکاتە یانەی لیڤەرپوولی ئینگلیزی ئەمەش یەکەمجار بینیتێز لەیانەیەکی دەرەوەی ئیسپانیا کاردەکات. لەگەڵ لیڤەرپوول چەندین نازناوی گرنگ بەدەستدەهێنێت لەسەرووی هەموویانەوە خولی یانەپاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٤-٢٠٠٥ کاتێک بەشێوەی سەرسووڕهێنەر لەیانەی میلانی ئیتالییان بردەوە. وەهەمان ساڵ ٢٠٠٥ جامی سووپەری ئەورووپاشی لەگەڵ ئەو یانەیە بردەوە.

لەساڵی ٢٠١٠ دەبێتە ڕاهێنەری ئینتەرناسیۆنالێ ئیتالی لەوێش جامی جیهانیی یانەکان دەباتەوە. پاشان لەوەرزی ٢٠١٢-٢٠١٣ دەبێتە ڕاهێنەری یانەی یانەی چێڵسیی ئینگلیزی لەوێش لەو وەرزەیدا جامی یەکێتیی ئەورووپا دەباتەوە. پاشان ساڵی ٢٠١٤ ڕوودەکاتە یانەی ناپۆلی ئیتالی لەوێش لەوەرزی ٢٠١٣-٢٠١٤ جامی ئیتالیا و سووپەری ئیتالی دەباتەوە.

ڕۆژی ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥ دەبێتە ڕاهێنەری یانەی ڕیاڵمەدریدی ئیسپانی ئەمەش دوای ئەوەی شوێنی ڕاهێنەری پێشووی یانەکە کارلۆ ئەنشیلۆتی گرتەوە.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی - ٤ی تەممووزی ٢٠١5

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
پۆل:زیندووان
پۆل:ڕاهێنەرانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی
پۆل:بەرگریکارانی تۆپی پێ
پۆل:ڕاھێنەرانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی مەدرید
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە یۆنان
حاج قوربان

**قوربان سلێمانی** ناسراو بە **حاج قوربان** (1920-2008) دووتارژەن و مەقامبێژی بەناوبانگی کوردە کە دەستێکی باڵای لە دووتارژەنیدا بووە. حاج قوربان لە کوردەکانی خوراسانە و لە نزیکیی شاری قۆچانی خوراسان لە دایک بووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە و بە خاک سپێردراوە.

## سەرچاوە
ڕێکخراوی فەرھەنگی مەدەنیی کوردەکانی خوراسان 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ژەنیارانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠
پۆل:مردووانی ٢٠٠٨
پۆل:ژەنیارانی ئێرانی
پۆل:خەڵکی قۆچان
خەیاڵی زانستی

وێنۆک|دەم و چاوی مانگ وەک ئەوەی وێنەکێشەکانی سەدەی بیستەم کێشاویانە

**خەیاڵی زانستی** جۆرێکی نووسینە، چیڕۆکێکی خەیاڵی زانستی دەشێت ڕۆمان، فیلم، پڕۆگرامی تیڤی و بەرھەمی تری ئەدەبی بێت.
خەیاڵی زانستی بەزۆری دەربارەی ئایندەیە، دەشێ دەربارەی زانستێکی نوێ یان داھێنانەکانی وەکوو ئامێری کات و ڕۆبۆتەکان بێت. چیڕۆکە خەیاڵییە زانستییەکان بەزۆری لە جیھانێکدان کە زۆر جیاوازە لە جیھانی ڕاستەقینە، دەکرێ زانست و ئامێرگەڵێکی وایان ھەبێ کە لە ڕاستیدا بوونیان نەبێت، زۆربەی ئەم چیڕۆکانەش لە جیھانێکی ترن.

خەیاڵی زانستی جیاوازە لە فەنتازیا، چیڕۆکە فەنتازییەکان بەزۆری باسی جادوو و شتانێک دەکەن کە بوونیان نییە و زانست نین. ئیسحاک ئەسیمۆڤ نووسەرێکی بەناوبانگ بوو لە بواری خەیاڵی زانستی، ئەو وتوویەتی خەیاڵی زانستی شتێکە ئەگەری بوونی لێدەکرێ، بەڵام فەنتازیا نا.

نووسەران بەزۆری خەیاڵی زانستی بەکاردەھێنن بۆ ڕوونکردنەوەی کێشە *(پرسیار)* و گرفتەکانی ڕۆژانە لە ڕێگەی دانانیان لە ئایندەدا. ئاسایییانە ئەوان جیھانێک فەراھەمدێنن کە زۆر جیاوازە و دەبێتە یارمەتیدەر بۆ خەڵکی بۆ تێبینی کردنی بیرۆکە گرنگەکان.

## سەرچاوەکان
* ویکیپدیای ئینگلیزیی سادە، ٦ی تەممووز، ٢٠١٥.

پۆل:خەیاڵی زانستی
ئەڤین ئاسۆ

**ئەڤین ئاسۆ** (لەدایکبووی ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٦) خانمە پێشکەشکارێکی کوردە. پێشکەشکاری بەرنامەی تەلەڤزیۆنیی ئەڤین ژن و ژیانە.

## ژیان
لە ساڵی ١٩٨٦ لە گەڕەکی دەرگەزێنی شاری سلێمانی لەدایکبووە، لە خوێندنگەی سورکێو کە تێیدا خوێندکار بووە کاری شانۆیی کردووە. باوکی ئەڤین ئاسۆ بەر لەوەی کۆچی دوایی بکات، لە شاری سلێمانی دوکانی دارتاشی ھەبووە و بە «وەستا ئاسۆ» بەناوبانگ بووە. ئەڤین دوو خوشکی ھەیە بەناوەکانی چێواز و لیناز، چێواز ئێستا پێشکەشکارە لە کەناڵی نێت تیڤی.

چەند ساڵێک لەمەوبەر یەکەمین ئەزموونی پێشکەشکردنی لە ڕادیۆ و تەلەڤزیۆنی «پارێزگاران»ی پارتی پارێزگارانی کوردستانەوە دەست پێکرد، پاشان چووەتە ڕادیۆی نەوا و بۆ ماوەی زیاتر لە ساڵێک پێشکەشکاری سەرەکیی بەرنامەی «سروەی نەوا» و بەرپرسی ھاماھەنگیی بەرنامەکانی ئەو ڕادیۆیە بوو. دواتر دەچێتە کۆمپانیای ئارت، لە ڕێی کارەکانی ئەو کۆمپانیایە و دواتریش کەناڵ ٤ و بەرنامەکەی «ئەڤین ژن و ژیان»ەوە ناوبانگێکی زۆری پەیداکرد. ئەو بەرنامانەی تاکوو ئێستا کار و پێشکەشکاری تێدا کردوون بریتین لە (میڤان شۆ، چەرخ و فەلەک، من جیاوازم، تۆ نموونەی، میلیۆنێر، ئارامۆ شۆ، ئەڤین ژن و ژیان، میوانی ئەڤین)، تا ئێستا لە ھەریەکە لە کەناڵە ئاسمانییەکانی (زاگرۆس تیڤی، کۆڕەک، کەناڵ ٤، کوردماکس و نێت تیڤی) کاری کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پێشکەشکارە کوردەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦
پۆل:زیندووان