open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دوورگەکانی قەمەر

**دوورگەکانی قەمەر** (بە عەرەبی: *جزر القمر*)، بە ڕەسمی **یەکێتیی قەمەری** (بە عەرەبی: *الاتحاد القمری*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەفریقا. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری مۆرۆنییە.

## ئایین

## پێشانگا
[ڕاست|وێنۆک|A large [dhow with lateen sail rigs]]
[وێنۆک|upright|A [vanilla plantation]]
وێنۆک|French map of the Comores, 1747وێنۆک|A public square, Moroni, 1908
[وێنۆک|[Flag of the Comoros (1963 to 1975)]]
[وێنۆک|[Flag of the Comoros (1975 to 1978)]]
[وێنۆک|upright|[Ikililou Dhoinine, President of Comoros from 2011 to 2016]]
وێنۆک|Comoros diver with fish

## سەرچاوەکان

## کتێبنامە

* 
* 
* This article incorporates text from the Library of Congress Country Studies, which is in the public domain.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دوورگەکانی ئەفریقا
پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا
پۆل:ئەندامانی کۆمکاری عەرەبی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٥
پۆل:دوورگەکانی قەمەر
پۆل:کۆمارە فێدراڵەکان
پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان
پۆل:وڵاتەکانی ئەفریقا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، لە ١٥٠٣ دامەزراون
پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٧٥ لە ئەفریقا
پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
گینێی ئیستوایی

**گینێی ئیستوایی**، بە ڕەسمی **کۆماری گینێی ئیستوایی** (بە فەڕەنسی: *République de Guinée Équatoriale*) وڵاتێکی چکۆلەیە لە کیشوەری ئەفریقا. بە پانی ٢٨ ھەزار کیلۆمەتر چوارگۆشە، پایتەختی ئەم وڵاتە شاری سیوداد دێ لاپازە.

دوای ئازادبوون و سەربەخۆ بوونی لە ئیسپانیا لە ساڵی ١٩٦٨، وڵاتەکە لەلایەن سەرۆک فرانسیسکۆ ماسیاس بۆ ھەمیشە سەرۆکایییەتی دەکرا تا لە ١٩٧٩ بە کوودەتایییەک لەلایەن برازاکەی (تیۆدۆرۆ ئۆبیانگ) لە سەرۆکایییەتی دووخرایەوە، کە لەوکاتەوە وەک سەرۆکی وڵاتەکە خزمەت دەکات لەوەتەی ناوەندەکانی دەیەی ١٩٩٠ گینێی ئیستوانی وەک یەکێک لە گەورەترین بەرھەمھێنەرانی نەوت مامەڵە دەکەت و بەم دواییانە بوەتە یەکێک لە دەوڵەمەندترین وڵاتەکانی ئەفریقا ھەرچۆنێک بێت ڕێژەی دابەشکردنی سامان و ڕێژەی قازانج بۆ خەڵک بە شێوەیەکی بەرچاو باڵانسی نییە و ڕێژەیەکی کەم لە خەڵکی سوود لە نەوتی بەرھەمھێنراوی وڵاتەکە دەبینن، بەمەشەوە وڵاتەکە دەچێتە ١٤٤مین لەڕووی پێشکەوتن و گەشەسەندنی مرۆڤ بۆ ساڵی ٢٠١٩ بەمەشەوە کەمتر لە نیوەی دانیشتووان دەتوانن دەستیان بگات بە ئاوی خاوێنی لە وڵاتەکە ئەمەش بەشێوەیییەکی ڕێژەیی دەبێتە ھۆی گیانلەدەستدانی یەک لە دوازدە مناڵ لە وڵاتەکە پێش ئەوەی بگەنە تەمەنی پێنج ساڵی.

گینێی ئیستوانی توانی سەربەخۆیی لە ئیسپانیا وەربگرێت لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨، بەڵام زمانی ئیسپانی بەیەکەوە لەگەڵ زمانی فەڕەنسی وەک زمانێکی فەرمی لە وڵاتەکە بەکاردێت (لەوەتەی ٢٠١٠) و بەم دواییانەش زمانی پورتوگالی و لە ئێستاشدا تاکە وڵاتە لە ئەفریقا کە زمانی ئیسپانی تێیدا زمانێکی فەرمییەھەورەھا باوترین زمانە لەڕووی قسەکردنەوە (بە ھەژمارکردنی ھەردوو زمانە فەرمییەکەی تریشەوە) بەپێی لێکۆلینەوەی پەیمانگای کێرڤانتێس %٨٧٬٧ ی دانیشتووانی وڵاتەکە دەتوانن بە شێوەیەکی چاک بە زمانی ئیسپانی بدوێن.

حکوومەتی گینێی ئیستوانی خراپترین تۆماری مافەکانی مرۆڤی ھەیە لە جیھاندا، لە ئێستادا بەبەردەوامی ناونیشانی «خراپترینی خراپەکان»ی ھەیە لە ڕاپرسی سیاسەت و مافەکانی سیڤیلی ئەنجومەنی ئازادی.

## مێژوو

## ئایین

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی بانتوو ئاخێو
پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:گینێی ئیستوایی
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٨
پۆل:وڵاتەکانی ئەفریقای ناوەندی
پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئیسپانی ئاخێو
پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئۆپێک
پۆل:دەوڵەتە دیکتاتۆرەکان
ئیتیۆپیا

وێنۆک|
**ئەسیوبیا** یان **ئیتیۆپیا**، بە فەرمی **کۆماری دیموکراتیی فیدراڵی ئیتیۆپیا** وڵاتێکە لە کیشوەری ئەفریقا. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری ئادیس ئابابایە، وڵاتێکی دەورەدراوە لە قۆچی ئەفریقا، بەرەو باکوور سنووردارە لەگەڵ ئێریتریا و جیبووتی، بەرەو باکووری باکوور سنووردارە لەگەڵ سۆماڵیلاند[./ئیتیۆپیا#cite_note-6 ]، بەرەو ڕۆژھەڵات سنووردارە لەگەڵ سۆماڵیا، بەرەو باشووور سنووردارە لەگەڵ کینیا، بەرەو ڕۆژاوا لەگەڵ سوودانی باشوور سنووردارە و بەرەو باکووری ڕۆژاوا لەگەڵ سوودان سنووردارە، تەواوی ڕێژەی خاکەکەی ١ ملیۆن و ھەزار کلیۆمەتر چوارگۆشەیە و ١١٧ ملیۆن دانیشتووی ھەیە و یەکێکە لە ١٢ وڵاتە چڕەکانی لە جیھان و دووەم وڵاتە لە ئەفریقا لەڕووی چڕی دانیشتووان.

## ئایین
٤٣٪ ئۆرسۆدۆکس، ٣٥٪ ئیسلام (سوننە)، ١٨٪ پرۆتێستانت، ٤٪ ئەوانی تر.

## تێبینیەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
ئیتیۆپیا
پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا
پۆل:کۆمارە فێدراڵەکان
پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
پۆل:سندووقە ڕێنیشاندەرییەکانی زانستی کۆمەڵایەتی و کۆمەڵگە
ئێریتریا

**ئێریتریا**، بە فەرمی **دەوڵەتی ئێریتریا** () وڵاتێکە لە ڕۆژھەڵاتی کیشوەری ئەفریقا، پایتەختی ئەم وڵاتە شاری ئەسمەرەیە و ژمارەی دانیشتوانی لەساڵی (۲۰۰٥) دا نزیکەی ٤٫٤٤ ملیۆن کەس بووە.

بە فەرمی ویلایەتی ئێریتریا، وڵاتێکە لە ناوچەی قۆچی ئەفریقا لە ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا، پایتەختی وڵاتەکە ئەسمەرەیە و گەورەترین شاری وڵاتەکەیە، سنووردارە لەگەڵ چەن وڵاتێک، لە باشوور لەگەڵ ئیتیۆپیا، لە ڕۆژاوا لەگەڵ سوودان، لە باشووری ڕۆژھەڵات لەگەڵ جیبووتی، بەشی باکووری ڕۆژھەڵات و ڕۆھەڵاتی وڵاتەکە کەنار دەریاییەکی فراوانی ھەیە، لەگەل دەریای سوور، ڕێژەی پانی دەگاتە ١١٧ ھەزار و ٦٠٠ کیلۆمەتر دوجا، وڵاتەکە لە فرە ڕەگەز پێکھاتووە کە تیایدا نۆ ڕەگەزی ناسراوی تیادا دەژیت، و نۆ زمانی جیاواز قسەی پێدەکرێت لەلایەن نۆ ڕەگەزە. 

ئەو زمانانەی بە زۆری قسەیان پێدەکرێت بریتین لە، زمانی تیگرینیا، زمانی عەرەبی، زمانی تجری، زمانی عەفاری، زمانی باجا، زمانی بیلین، لەنێوان زمانەکانی تر زمانەکانی  تیگرینیا، عەرەبی، ئینگلیزی ئەو زمانانەن کە بەشێوەیەکی فراوان قسەی پێدەکرێت

## ڕووبەر
ڕووبەری (ئێریتریا) ۱۱۷.٦۰۰کم۲ یە. لەھەر مەتر چوارگۆشە (۳٦) بۆ (۳۷) کەس دەژین. ئێریتریا ھاوسنورە لەگەڵ (دەریای سوور) و دەوڵەتانی وەکو (سیبوتە، سوودان، یەمەن).

## ئایین
لە ئێریتریا لەسەدا (٥۰)ی دانیشتوان (کریستیانن) و لەسەدا (٥۰)ی موسوڵمانی سوننەن.

## ئابوری
ئابووری سەرەکی لە ئێریتریا بریتیە لە کاری چاندن کە نزیکەی لەسەدا (۷٥)ی دانیشتوانی ئێریتریا کاری چاندن دەکەن، کە بەشی ھەرە زۆری چاندنی گەنم، قاوە، پەمۆیە.

## سامانە شروشتیەکان
لە ئێریتریا زێڕ، زێو، مس، گۆگرد، نیکل، کەلیسیۆم کاربۆنات، مەڕمەڕ ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٣

پۆل:وڵاتەکانی ئەفریقا
پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا
پۆل:دەوڵەتە دیکتاتۆرەکان
لیسۆتۆ

**لیسۆتۆ** یان **لیسووتوو**، بە ڕەسمی **شانشینی لیسۆتۆ** (بە ئینگلیزی: *Kingdom of Lesotho*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەفریقا. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری ماسێرویە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی بانتوو ئاخێو
پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٦
پۆل:لیسۆتۆ
گینێ بیساو

**گینێ بیساو**، بە ڕەسمی **کۆماری گینێ بیساو** (بە پورتوگالی: *República da Guiné-Bissau*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەفریقا. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری بیساوە.
## ئایین

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژاوای ئەفریقا
پۆل:گینێ بیساو
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٤
پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
کامیروون

**کامیروون** یان **کامیرۆن** (بە لاتینی: Kamirûn)، بە فەرمی **کۆماری کامیروون** (بە فەڕەنسی: *République du Cameroun*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەفریقا، پایتەختی ئەم وڵاتە شاری یائوندێیە.

## ئایین

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:کامیروون
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٠
ڕاژەکاری ناو

**ڕاژەکاری ناو** بریتییە لە بەرنامە یان کۆمپیتەرێکی ڕاژەکار کە پرۆتۆکۆلێکی ڕاژەی ناو پیادە دەکا. کاری ئەوەیە کە Idیەکی شیاوی ناسینەوە بۆ مرۆڤ ببەستێتەوە بە Idیەکی ناوەکیی سیستم (کە زۆرتر ژمارەکییە).

بەرچاوترین جۆرەکانی ڕاژەکارەکانی ناو کە ئەمڕۆکانێ خەریکی کارن ڕاژەکارەکانی سیستمی ناوی پاوانن؛ ئەو سیستمەی کە یەکێکە لە دوو ناوخانەی سەرەکیی ئینتەرنێت.  گرنگترین ئەرکی ئەم ڕاژەکارانە گۆڕینەوەی ناوی شیاوی لەیادمانەوەی پاوانەکان و خانەخوێکانە لەگەڵ ناونیشانە ژمارەکییەکانی پرۆتۆکۆلی ئینتەرنێت (ناونیشانەکانی IP)؛ ئەو ناونیشانە ژمارەکییانەی کە دووھەم ناوخانەی سەرەکین لە ئینتەرنێتدا. ڕاژەکارەکانی DNS بۆ دیاریکردنی شوێنی سیستمە کۆمپیوتەرییەکان و سەرچاوەکانی سەر ئینتەرنێت بەکار دەھێنرێن.

پۆل:سیستمی ناوی پاوان
بۆلیڤیا

وێنۆک|
**بۆلیڤیا**، بە ڕەسمی **دەوڵەتی فرەنەتەوەییی بۆلیڤیا** (بە زمانی ئیسپانی: *Estado Plurinacional de Bolivia*) وڵاتێکی کیشوەری ئەمریکایە. پایتەختەکەی لاپازە.

## سەرچاوەکان

پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٢٥
پۆل:بۆلیڤیا
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باشوور
پەنەما

**پەنەما** یان **پاناما**، بە فەرمی **کۆماری پەنەما** (بە زمانی ئیسپانی: *República de Panamá*) وڵاتێکی کیشوەری ئەمریکایە پایتەختەکەی پاناما سیتی یە.

دانیشتووانی ئەم وڵاتە بەپێی سەرژمێری حوزەیرانی ٢٠٢١ بریتییە لە ٤٫٣٧٩٫٠٣٩ کەس و زمانی فەرمی ئیسپانی یە و دراوەکەیان بالبۆوای پەنامایی و دۆلاری ئەمریکییە.

پاناما لە ساڵی ١٨٢١ سەربەخۆیی خۆی لە ئیسپانیا و لە ساڵی ١٩٠٣ ش لە کۆلۆمبیا وەرگرتووە. کۆماری پاناما کەم دانیشتووترین وڵاتی ئیسپانی زمانی ئەمریکای لاتینە.

پاناما بە پانتایی ٧٥٫٥١٧ کیلۆمەتری چوارگۆشە سەدو شازدەھەمین وڵاتی جیھانە لە ڕووی پانتایییەوە لە باکوورەوە لەگەڵ دەریای کاری بی و ئۆقیانووسی ئاتلانتیک، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ کۆلۆمبیا، لە باشوورەوە لەگەڵ ئۆقیانووسی ئارام و لە ڕۆژاواشەوە لەگەڵ وڵاتی کۆستاریکا ھاوسنوورە، ئەم وڵاتە ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان و ڕێکخراوی وڵاتە ئەمریکییەکانە.
تاوەکو پێش ئاشکرابوونی (بەڵگەنامەکانی پەنەما).
پەناما بە (کەناڵی پەنەما) دەناسرا، کە ڕێڕەوێکی ئاوی زۆۆر گرنگی گواستنەوەی ئاوییە، لەنێوان ھەردوو زەریای ئەتڵەسی و ئارام (ھێمن) دا.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٠٣
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای ناوەندی
پەنەما
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باشوور
سیەرالیۆن

**کۆماری سیەرالیۆن** (بە ئینگلیزی: *Republic of Sierra Leone*)، یان **سیەرالیۆن** وڵاتێکە لە ڕۆژاوای ئەفریقا و کەناری ئۆقیانووسی ئەتلانتیک، سیەرالیۆن ھاوسنوورە لەگەڵ گینێ لە باکورەوە و لێبێریا لە باشووری ڕۆژھەڵات، سیەرالیۆن ئاو ھەوایەکی خولگەیی و سروشتی جۆراوجۆری ھەیە لەوانە ساڤانا و دارستانی بارانی.

## ئایین

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت
پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژاوای ئەفریقا
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦١
پۆل:سیەرالیۆن
سیشێل

**سیشێل**، بە ڕەسمی **کۆماری سیشێل** (بە فەڕەنسی: *République des Seychelles*) وڵاتێکە کە لە ١١٥ دوورگە پێکھاتووە و لە کیشوەری ئەفریقادایە. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری ڤیکتۆریایە.

پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٦
پۆل:سیشێل
پۆل:دوورگەکانی ئەفریقا
پۆل:دوورگەکانی ئوقیانووسی ھیند
پۆل:وڵاتەکانی ئەفریقا
پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان
ئێکوادۆر

**ئیکوادۆر**، بە ڕەسمی **کۆماری ئیکوادۆر** (بە زمانی ئیسپانی: *República del Ecuador*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەمریکا. پایتەختەکەی شاری کیتۆیە.

## مێژوو
## جوگرافی
## ئەمانەش ببینە
* سنووری کۆلۆمبیا-ئیکوادۆر

## سەرچاوەکان

پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٣٠
ئێکوادۆر
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باشوور
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٢٢
ڕاژەکار

وێنۆک|200px
**ڕاژەکار** (بە ئینگلیزی: Server) بریتییە لە ئامێرێکی کۆمپیوتەری تایبەت، کە بە شێوەیەکی بەردەوام بەستراوەتەوە بە تۆڕی ئەنتەرنێتەوە بۆ ھەموو بەشداربووانی ئەنتەرنێت لە ھەموو جیھاندا؛ و لکێنراوە بە ژمارەیەکی ئێجگار زۆر لە وێبگەی تایبەتی. ئەو ئامێری کۆمپیوتەرەش دامەزراوە لەسەر چەندەھا یەکەی دیاری کراوی بەرز، بۆ بەرزکردنەوە و دابەزاندنی دراوە و کارەکان و ھەڵگرتنیان بۆ ماوەیەکی درێژ، و تایبەتە بە کۆمپانیای جۆراوجۆر.

## خێراییی ڕاژەکار
بەپێی شوێن و ھەلومەرجی خواستی خاوەن کۆمپانیا و یەکەکانی بازرگانی، لە جیھاندا خێراییی ڕاژەکار دەگۆڕێت. ئەمەش پەیوەندی ھەیە بە خواستەکانی کڕیار لەسەر تۆڕەکان و بەستنەوەی وێبگە بە ڕاژەکار. زۆرجار کاتێک کۆمپانیا ڕاژەکاری دەرەخات بە شێوەیەکی زۆر گونجاو و بە خێرایییەکی تایبەتە بەڵام درەنگ و زوو کردنەوەی وێبگەکان بە ڕادەیەکی زۆریش بەستراوەتەوە بە کۆمپانیاکانی پەخشی ئەنتەرنێت. بۆیە ئەگەر لە وڵاتێک ھێڵی خاو ھەبێ، خاوەن وێبگە لە ھەوڵ دەدات سوود لە ڕاژەکارێکی باش و نزیک و خێرا وەربگرێت بۆ خێرا کردنەوەی لاپەڕەکانی وێبگە.

## گەورەترین ڕاژەکار
کۆمپانیای گووگڵ گەورەترین و زۆرترین ڕاژەکاری ھەیە لە جیھاندا بە بەراورد لەگەڵ کۆمپانیاکانی تر، کە ژمارەیان ملیۆنان ڕاژەکارە لە شوێنی جیا جیا دا.
گووگڵ بە شێوەیەکی ئاسایی (٠٠٠ ٤٥٠) چوار سەد و پەنجا ھەزار ڕاژەکار بە تەنھا لە دوو درایڤ بە خۆڕایی دەبەخشێ کە دەکاتە نزیکەی (١٥٠) پێتابایت بەپێی ڕیزبەندییەکانی (بت و بایت و کیلۆبایت و مێگابایت و گێگابایت و تێرابایت و پێتابایت و ئێگزابایت و زێتابایت و یۆتابایت و ئێکسۆنابایت و وێکابایت) کار دەکات لەبەر زۆری ژمارەی سێرڤەرەکان و ساڵانەش بە ملیۆنان و بلیۆنان دۆلار لە پڕۆژەی چاندنی
ڕاژەکاری نوێ خەرج دەکات و نوسینگەکانیشی پەرە پێ دەدات لە سەرتاسەری جیھاندا.

لە بوارەکانی گرێدراو بە کۆمپیوتەرەوە، زاراوەی **ڕاژەکار** بۆ ئاماژە بە یەکێک لەمانەی خوارەوە بەکار دەبردرێ:
* بەرنامەیەکی کۆمپیوتەری کە وەکوو ڕاژەیەکی پێشکەشکراو خەریکی بەجێھێنانی پێویستییەکان و داخوازییەکانی بەرنامەیەکی ترە. ئەو بەرنامەیەی داخوزییەکانی بۆ ڕاژەکار دەنێرێ پێدەوتری ڕاژەخواز، کە بۆی ھەیە لەسەر کۆمپیوتەرێکی تر بێ.
* کۆمپیوتەرێکی تەرخانکراو بۆ گەڕاندنی یەک یان چەند ڕاژەی لەو چەشنە بۆ وەڵامدانەوەی پێویستییەکانی بەرنامەکانی سەر کۆمپیوتەرەکانی تری ھەمان ڕایەڵە.
* سیستەمێکی نەرمامێر/ڕەقامێر (واتە ڕاژەیەکی نەرمامێری کە لەسەر کۆمپیوتەرێکی تەرخانکراو خەریکی گەڕانە) وەکوو ڕاژەکارێکی دەیتابەیس، ڕاژەکارێکی فایل، یان ڕاژەکارێکی چاپ.

## سەرچاوەکان
*ماڵپەڕی کوردماکس - سێرڤەر چییە؟
بەھاما

**بەھاما** یان **باھاما** یان **بەھاماس**، بە ڕەسمی **کۆمنۆلسی بەھاماس** (بە ئینگلیزی: *Commonwealth of The Bahamas*) وڵاتێکە کە لە ژمارەیەکی زۆر دوورگە پێکھاتووە و لە کیشوەری ئەمریکادایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٣
پۆل:بەھاما
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٦٤٧
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باکوور
پۆل:وڵاتەکانی کارایبی
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٩٧٣ لە ئەمریکای باکوور
کووبا

**کووبا**، بە ڕەسمی **کۆماری کووبا** (بە زمانی ئیسپانی: *República de Cuba*) وڵاتێکە کە لە چەند دوورگەیەک پێک ھاتووە، کە دەکەوێتە ناوچەی کاری بی لەلە کەنداوی مەکسیک، لە کیشوەری ئەمریکا. گەورەترین شار و پایتەختەکەی ھاڤانایە، و شاری (سانتیاگۆ دێ کووبا) دووەم گەورەترین شاری کووبایە. «کووبا» نزیکە لە ھەریەک لەدەوڵەتانی (ئەمریکا، مەکسیک، ھایتی، جامایکا). خەڵکی کووبا بە کووبایی ناودەبرێن، و زمانی فەرمی لە کووبا (زمانی ئیسپانیە). کووبا لەلایەن دۆزەرەوە «کریستۆڤەرکۆڵۆمبۆس» دۆزرایەوە کە ھەمان کەس بوو کە ئەمریکای دۆزییەوە و کووبای کردە بەشێک لە «شانشینی ئیسپانیا». ڕووبەری کووبا بە (١٠٩٫٨٨٦)کم دەخەملێنرێت. ژمارەی دانیشتووانی کووبا نزیکەی (١١) ملیۆن کەسە.

## سەرچاوەکان

پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:کووبا
پۆل:کەنداوی مەکسیک
پۆل:ئەمریکای لاتینی
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٠٢
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باکوور
پۆل:وڵاتەکانی کارایبی
پۆل:بلۆکی ڕۆژھەڵات
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئیسپانی ئاخێو
دۆمینیکا

**دۆمینیکا**، بە ڕەسمی **ھاوقازانجیی دۆمینیکا** (بە ئینگلیزی: *Commonwealth of Dominica*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەمەریکا. 

پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:دۆمینیکا
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٨
پۆل:دوورگەکانی دۆمینیکا
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باکوور
پۆل:وڵاتەکانی کارایبی
پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
ھۆندووراس

**ھۆندووراس**، بە فەرمی **کۆماری ھۆندووراس** (بە ئیسپانی: República de Honduras) کۆمارێکە لە ئەمریکای ناوەڕاست. ھەندێک جار بۆ جیاکردنەوەی ھۆندووراس لە ھۆندووراسی بەریتانی کە بوو بە دەوڵەتی ھاوچەرخ لە بیلیز، بە ئیسپانی ناودەبرا. لە ڕۆژاوای ھۆندووراس ھاوسنوورە لەگەڵ گواتیمالا و لە باشووری ڕۆژاوا لەگەڵ ئێلسالڤادۆر، لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ نیکاراگوا، لە باشوورەوە بە زەریای ھێمن لە کەنداوی فۆنسیکا و لە باکوورەوە لەگەڵ کەنداوی ھۆندووراس کە ھاتنە ژوورەوەیەکی فراوانی دەریای کاری بییە.

ھۆندووراس شوێنی چەندین چاندی گرنگی ئەمریکای ناوەڕاست بووە، دیارترینیان مایاکان بوون، پێش ئەوەی لە سەدەی ١٦دا لەلایەن ئیسپانیاوە داگیر بکرێت. ئیسپانی ڕۆمانی کاسۆلیکی زمانی ئیسپانیای ناساند کە زمانی باڵادەستە لە ئێستادا، لەگەڵ چەندین داب و نەریت کە لەگەڵ چاندی ڕەسەن تێکەڵ بوون. ھۆندووراس لە ساڵی ١٨٢١ سەربەخۆی بوو و لەو کاتەوە کۆمار بووە ھەرچەندە بەردەوام تووشی ململانێی کۆمەڵایەتی و نائارامی ڕامیاری زۆر بووە، بە یەکێک لە ھەژارترین وڵاتەکانی نیوە گۆی ڕۆژاوا ماوەتەوە. ھۆندووراس زۆرترین ڕێژەی کوشتنی ھەیە لە جیھاندا.

ھۆندووراس ڕووبەرەکەی نزیکەی ١١٢٤٩٢ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی دانیشتووانی زیاتر لە ١٠ ملیۆن کەسە. بەشەکانی باکوور بەشێکە لە ناوچەی ڕۆژاوای کاری بی، وەک لە پێکھاتەی دانیشووان و چاندی ناوچەکەدا ڕەنگ دەداتەوە. ھۆندووراس بە سامانە سروشتییە دەوڵەمەندەکانی ناسراوە، لەوانە کانزا جۆراوجۆرەکان، قاوە، میوەی گەرمەکان و قامیشی شەکر، ھەروەھا پیشەسازییەکی قوماشی گەشەسەندوو.

## ئەمانەش ببینە
* سنووری گواتیمالا-ھۆندووراس
* سنووری نیکاراگوا-ھۆندووراس

## سەرچاوەکان

پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:ھۆندووراس
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٢١
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای ناوەندی
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئیسپانی ئاخێو
باربادۆس

**باربادۆس** یان **باربەیدۆس** () وڵاتێکی کیشوەری ئەمریکایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان
پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:باربادۆس
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٦
پۆل:دوورگەکانی باربادۆس
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باکوور
پۆل:وڵاتەکانی کارایبی
پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
کۆستاریکا

**کۆستاریکا** یان کۆستاڕیکا، بە فەرمی **کۆماری کۆستاریکا** (بە ئیسپانی: *República de Costa Rica*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەمریکا. لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ نیکاراگوا، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ دەریای کاری بی، لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ پەنەما، لە باشووری ڕۆژاوا لەگەڵ زەریای ھێمن و لە باشووریش دوورگەی کۆکۆس لەگەڵ ئیکوادۆر سنووری دەریاییان ھەیە. ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی پێنج ملیۆن کەسە لە ڕووبەری زەوی ٥١٠٦٠ کیلۆمەتر دووجا (١٩٧١٠ مایلی چوارگۆشە). بە مەزەندەکردن ٣٣٣٫٩٨٠ کەس لە پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتەکە، سان خۆسێ دەژین، کە نزیکەی دوو ملیۆن کەسیش لە دەوروبەری پایتەخت دەژین.

## سەرچاوەکان

پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:کۆستاریکا
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٢١
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای ناوەندی
پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
بەلیز

**بەلیز**، پێشتر **ھۆندووراسی بریتانی** (بە ئینگلیزی: *Belize *) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەمریکا. ئەم وڵاتە ھاوسێی مێکزیکۆ و گواتیمالایە و لای ڕۆژھەڵاتەوە لکاوە بە دەریای کارایبیدا. ڕووبەری ٢٢٬٩٦٦ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە. زمانی فەرمیی ئەم وڵاتە ئینگلیزییە، بەڵام چەندین زمانی تریش وەک ئیسپانیایی و زمانە مایایییەکان تێیدا بە فەرمی ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان
پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٨١
پۆل:بەلیز
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای ناوەندی
پۆل:وڵاتەکانی کارایبی
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئیسپانی ئاخێو
ئانتیگوا و باربوودا

**ئانتیگوا و باربودا** (بە ئینگلیزی: *Antigua and Barbuda*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان
پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٨١
ئانتیگوا و باربوودا
پۆل:وڵکەی کۆمۆنوێلت
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باکوور
پۆل:وڵاتەکانی کارایبی
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
ئێلسالڤادۆر

**کۆماری ئێلسالڤادۆر** یان **ئەلسەلڤادۆر** (بە ئیسپانی: República de El Salvador، بە واتای «کۆماری فریادڕەس» [re'puβlika de el salβaˈðoɾ]) بچووکترین و چڕترین وڵاتی ئەمریکای ناوەڕاستە. پایتەختی وڵاتەکە بریتییە لە سان سەلڤادۆر کە گەورەترین شارییەتی، ھەروەھا سانتا ئانا و سان میگێل ناوەندی ڕۆشنبیری و بازرگانی گرنگن لە وڵاتەکە و لە ئەمریکای ناوەڕاست. ئەلسەلڤادۆر لە ڕۆژاوا ھاوسنوورە لەگەڵ زەریای ھێمن و لە باکوورەوە گواتیمالا و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ھۆندووراس. ڕۆژھەڵاتترین ناوچە لە کەنارەکانی کەنداوی فۆنسیکا لە دەریای نیکاراگوا دایە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢٣ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتەکە ٦٬٦٠٢٬٣٧٠ کەسە.

کۆلۆنی سەلڤادۆری دراوی فەرمی وڵات بوو لە نێوان ساڵانی ١٨٩٢–٢٠٠١ پاشان پشتی بە دۆلاری ئەمریکی بەست. لە ساڵی ٢٠١٠، ئەلسەلڤادۆر لە ڕیزبەندی دە یەکەمی وڵاتانی ئەمریکای لاتین لە ڕووی پێوەرەکانی گەشەپێدانی مرۆیییەوە بوو، لە ئەمریکای ناوەڕاستیش پلەی سێیەمی بەدەستھێنا (لە دوای کۆستاریکا و پەنەما) و بەھۆی ئەمەوە وڵاتەکە لە ئێستادا بە قۆناغێکی پیشەسازیکردنی خێرا تێدەپەڕێت.

ئەلسەلڤادۆر لە سەدەی شازدەھەمدا لەلایەن ئیسپانییەکانەوە داگیرکران و تا ساڵی ١٨٢١ بە ئیسپانی مایەوە کاتێک پەیوەندی بە کۆستاریکا و گواتیمالا و ھۆندووراس و نیکاراگوا کرد لە یەکێتییەکدا بە ناوی کۆماری فیدراڵی ئەمریکای ناوەڕاست. لەگەڵ ھەڵوەشاندنەوەی ئەم یەکێتییە لە ساڵی ١٨٤١، ئەلسەلڤادۆر میری تایبەتی خۆی پاراست تا لە ساڵی ١٨٩٦ لەگەڵ ھیدۆراس و نیکاراگوا یەکیانگرت و کۆماری گەورەی ئەمریکای ناوەڕاستیان پێکھێنا، کە دواتر لە ساڵی ١٨٩٨دا ھەڵوەشایەوە، ڕەگی شارستانییەتی مرۆڤایەتی لە ئەلسەلڤادۆر دەگەڕێتەوە بۆ خەڵکی پێپیلەکان لە کوزکاتلان کە بە واتای شوێنی ئەڵماس و خشڵی بەنرخ دێت.

## مێژوو
## پێش داگیرکاری ئیسپانیا
پێش داگیرکاری ئیسپانیا، ئەو ناوچەیەی کە ئێستا ئەلسەلڤادۆرە، سێ ویلایەتی گەورەی گەلانی ڕەسەن و چەندین میرنشینی لەخۆگرتبوو. خەڵکی ڕەسەن خەڵکی پێپیلن، کە ھۆزێکی کۆچەرییە کە بە زمانی ناھواتل دەدوێن و لە مێژە لە ناوەڕاستی مەکسیک نیشتەجێ بوون. سەبارەت بە ناوچەی ڕۆژھەڵاتیش خەڵکی لانکا تێدا نیشتەجێ بوو و فەرمانڕەوایەتییان دەکرد. سەبارەت بە ناوچەی باکووری ڕووباری لیمپا، خەڵکی چۆرتی لەوێدا نیشتەجێ بوون و فەرمانڕەوایەتییان دەکرد، کە لە گەلانی مایاکانن. گەلی پێپیل لە یەکەم گەلانی ئەمریکای ناوەڕاستن کە قوربانیدانی مرۆڤیان ھەڵوەشاندەوە. جگە لەوەش شارستانییەتەکەیان ھاوشێوەی شارستانییەتی دراوسێکانیان وەک مایا و ئازتێکەکان پێکھێنا. پاشماوەی ئەم شارستانییەتە لە تازومال (نزیک چالچواپا)، سان ئەندرێس و جۆیا دی سێرێن (باکووری کۆڵۆن) دۆزراونەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٤٢
ئێلسالڤادۆر
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای ناوەندی
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٢١
پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
گواتیمالا

**گواتیمالا**، بە فەرمی **کۆماری گواتیمالا** (بە زمانی ئیسپانی: *República de Guatemala*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەمریکا پایتەختەکەی شاری گواتیمالایە.

## ئەمانەش ببینە
* سنووری گواتیمالا-مەکسیک
* سنووری گواتیمالا-ھۆندووراس

## سەرچاوەکان

پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:گواتیمالا
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٢١
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای ناوەندی
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئیسپانی ئاخێو
گویانا

left|150px
left|200px
وێنۆک|
**گویانا** (بە ئینگلیزی: *Co-operative Republic of Guyana*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەمریکا.

## ئایین

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:گویانا
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٦
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باشوور
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی
جامایکا

**جامایکا** (بە زاراوەی ناوخۆیی جامایکا: Jumieka) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەمریکا. وڵاتێکی دوورگەییە لە دەریای کاری بی و پایتەختەکەی کینگستۆنە. جامایکا دەکەوێتە باشووری کوبا و ڕۆژاوای دوورگەی ھیسپانیۆلا. ئەم وڵاتە ڕووبەرەکەی ١٠ ھەزار و ٩٩٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانی ٢ ملیۆن و ٩٠٠ ھەزار کەسە. جامایکا لە دوای ئەمریکا و کەنەدا سێیەم وڵاتی ئینگلیزی زمانە کە زۆرترین ژمارەی دانیشتووانی ھەیە. دراوی ھاوبەشی جامایکا دۆلاری جامایکایە و ئاراستەی لێخوڕین لەم وڵاتەدا لە چەپەوەیە. جامایکا لە ساڵی ١٩٦٢ سەربەخۆیی خۆی لە بەریتانیا وەرگرت. ئابوورییەکەی زۆر وابەستەی گەشتیارییە؛ ساڵانە بە تێکڕا ٤٫٣ ملیۆن گەشتیار ھەیە. جامایکا لە پێوەرەکانی ئازادی ڕۆژنامەگەری و حوکمڕانی دیموکراسی و خۆشگوزەرانی بەردەوامدا ئاستێکی باشی ھەیە. لە ڕووی سیاسییەوە ناوچەیەکی کۆمۆنوێڵسە و چارڵی سێیەم پاشایە. نوێنەری دەستنیشانکراوی چارڵسی سێیەم لە وڵاتەکەدا پارێزگاری گشتی جامایکایە.

## سەرچاوەکان

*
پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان
پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٢
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باکوور
پۆل:وڵاتەکانی کارایبی
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
پۆل:نەتەوەکانی جی ١٥
پاراگوای

**پاراگوای**، بە ڕەسمی **کۆماری پاراگوای** (بە زمانی ئیسپانی: *República del Paraguay*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەمریکا. پایتەختەکەی ئاسۆنسیۆنە.

## سەرچاوەکان

پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨١١
پۆل:پاراگوای
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باشوور
سورینام

left|150px
left|200px
وێنۆک|
**سوورینام**، بە ڕەسمی **کۆماری سوورینام** (بە زمانی ھۆڵەندی: *Republiek Suriname*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەمریکا. پایتەختەکەی پاراماریبۆیە.

## ئایین

## سەرچاوەکان

پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٥
پۆل:سورینام
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باشوور
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
پۆل:وڵاتەکانی کارایبی
ئوروگوای

**ئوروگوای**، بە ڕەسمی **کۆماری ڕۆژھەڵاتی ئوروگوای** (بە زمانی ئیسپانی: *República Oriental del Uruguay*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەمریکا. پایتەختەکەی مۆنتیڤیدیۆیە. ئەم وڵاتە یەکێک لە ھەژارترین وڵاتانی کیشوەری ئەمریکایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٢٥
ئوروگوای
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باشوور
ترینیداد و تۆباگۆ

[وێنۆک|[ئاڵای ترینیداد و تۆباگۆ]]
**ترینیداد و تۆباگۆ**، بە ڕەسمی **کۆماری ترینیداد و تۆباگۆ** (بە زمانی ئینگلیزی: *Republic of Trinidad and Tobago*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەمریکا.

## ئایین
٣٠٪ کاتۆلیک، ٢٥٪ پرۆتێستانت، ٢٢٪ ھیندوو، ٧٪ ئیسلام (سوننە)، ١٦٪ ئەوانی تر.

## ئەمانەش ببینە
* ئێریک ویلیامز
* مایکل ئێکس

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت
پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٢
پۆل:ترینیداد و تۆباگۆ
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باکوور
پۆل:وڵاتەکانی کارایبی
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
سەینت لووسیا

**سەینت لووسیا** (بە ئینگلیزی: *Saint Lucia*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەمریکا پایتەختەکەی شاری کاسترییسە و زمانی فەرمی ئەم وڵاتە ئینگلیزیە و ئایینی فەرمی ڕۆمانی کاسۆلیکیە.

## مێژوو
فەرەنسییەکان لە دوورگەی سەینت لووسیا لە ساڵی ١٦٥٠ جێگیر بوون و لە ساڵی ١٨١٤ دا تەسلیمبە بەریتانییەکان یان کرد. ساڵی ١٩٦٧ بەریتانییەکان ڕەزامەندیان لەسەر سەربەخۆیی ناوخۆیی ئەو دوورگەیە دا، لە ساڵی ١٩٧٩ دا ڕەزامەندییان لەسەر سەربەخۆیی تەواوی خۆی لە چوارچێوەی کۆمەڵگای ژێردەسەڵاتی بەریتانیادا.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:سەینت لووسیا
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٩
پۆل:دوورگەکانی سەینت لووسیا
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باکوور
پۆل:وڵاتەکانی کارایبی
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
سەینت کیتس و نیڤیس

**فیدراسیۆنی سەینت کیتس و نیڤیس** (بە ئینگلیزی: *Federation of Saint Kitts and Nevis*)یان **فیدراسیۆنی سەینت کریستۆفەر و نیڤیس** (بە ئینگلیزی: *Federation of Saint Christopher and Nevis*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەمریکا.

## مێژوو
ژێردەسەڵاتی بەریتانی بوو لە سەدەی ١٧وە. لە ساڵی ١٦٢٣ بەریتانییەکان ھاتنە ناوی و تا سەربەخۆیی لە ١٩ی ئەیلوولی ١٩٨٣ سانت کیتس و نیڤیس سەربەخۆییان ڕاگەیاند.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان
پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:سەینت کیتس و نیڤیس
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٨٣
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باکوور
پۆل:وڵاتەکانی کارایبی
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
پۆل:پاشایەتی فیدڕاڵی
ئۆقیانووسیا

وێنۆک
**ئۆقیانووسیا**  ناوچەیەکی جوگرافییە کە ئوسترالیا، میلانیزیا، مایکرۆنیزیا و پۆلینیزیا لەخۆدەگرێت. ئۆقیانووسیا لە سەرانسەری نیوەگۆی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا درێژدەبێتەوە و ڕووبەرەکەی ٨,٥٢٥,٩٨٩ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (٣,٢٩١,٩٠٣ میل چوارگۆشە) و ژمارەی دانیشتووانی زیاتر لە ٤٤.٤ ملیۆن کەسە لە ساڵی ٢٠٢٢. ئۆقیانووسیا بە بەراورد بە کیشوەرەکانی دیکە بچووکترینە لە ڕووی ڕووبەرەوە، و دووەم بچووکترینە لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە دوای ئەنتارکتیکا.

تێکەڵەیەکی ھەمەچەشنی ئابووری ھەیە، لە بازاڕە داراییە پێشکەوتوو و کێبڕکێکارە جیھانییەکانەوە وەک ئوسترالیا و نیو کالیدۆنیا و نیوزلەندا، کە پلەیەکی بەرزیان ھەیە لە پێوەرەکانی کوالێتی ژیان و گەشەپێدانی مرۆیی، تا دەگاتە ئابوورییە زۆر کەمتر پێشکەوتووەکانی وەک پاپوای نیوگینیا، ڕۆژئاوای نیوگینیا و کیریباتی ڤانواتو و توڤالو و ھەروەھا ئابوورییە مامناوەندەکان لە دوورگەکانی پالاو و فیجی و تۆنگای زەریای ھێمن. ئوسترالیا گەورەترین و پڕ دانیشتووترین وڵاتی ئۆقیانووسیایە و سیدنی گەورەترین شاری ئەو وڵاتەیە.
## سەرچاوەکان

پۆل:ئۆقیانووسیا
پۆل:ئۆقیانووسی ئارام
پۆل:کیشوەرەکان
پۆل:ئۆقیانووسی ھیند
پۆل:ئۆقیانووسی باشوور
فیجی

**فیجی**، بە ڕەسمی **کۆماری دوورگەکانی فیجی** (بە ئینگلیزی: *Republic of the Fiji Islands*) وڵاتێکە لە ئۆقیانووسیا. پایتەختەکەی سوڤایە.

## ئایین

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت
پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٠
پۆل:فیجی
پۆل:وڵاتەکانی ئوقیانووسیا
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
کیریباس

**کیریباس** یان **کیریباتی**، بە ڕەسمی **کۆماری کیریباس** (بە ئینگلیزی: *Republic of Kiribati*) وڵاتێکە لە ئۆقیانووسیا. پایتەختەکەی تاراوایە. 

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:پێگەکانی شەڕی جیھانیی دووەم
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:کیریباس
پۆل:مایکرۆنیزیا
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٩
پۆل:وڵاتەکانی ئوقیانووسیا
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
دوورگەکانی مارشاڵ

**کۆماری دوورگەکانی مارشاڵ** (بە ئینگلیزی: *Republic of the Marshall Islands*) وڵاتێکە لە ئۆقیانووسیا. پایتەختەکەی ماجورۆیە. 

پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:مایکرۆنیزیا
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٨٦
پۆل:پێگەکانی شەڕی جیھانیی دووەم

پۆل:وڵاتەکانی ئوقیانووسیا
پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز

**سەینت ڤینسەنت و گرینادینز** یان **سەینت ڤینسەنت و گرینادینەکان** (بە ئینگلیزی: *Saint Vincent and the Grenadines*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەمریکا. لە ٢٧ی تشرینی یەکەم ساڵی ١٩٧٩ سەربەخۆیی لە بەریتانیا ڕاگەیاند.

## جوگرافیا
سەینت ڤینسەنت دوورگەیەکی کوێستانییە و پڕ لە دارە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٩
پۆل:سەینت ڤینسەنت و گرینادینز
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باکوور
پۆل:وڵاتەکانی کارایبی
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
نائووروو

**نائووروو** (13px|link=|alt=بیبیسە)، بە ڕەسمی **کۆماری نائووروو** (بە ئینگلیزی: *Republic of Nauru*) وڵاتێکە لە ئۆقیانووسیا.ئەم وڵاتە هیچ پایتەختێکی نییە.  
## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:مایکرۆنیزیا
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٨

پۆل:وڵاتەکانی ئوقیانووسیا
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
پۆل:کۆلۆنیال و پارێزەرانی پێشووی بەریتانیا لە ئۆشیانیا
تۆمارگەی ھەرێمیی ئینتەرنێت

وێنۆک|300px|تۆمارگە ھەرێمییەکانی ئینتەرنێت
**تۆمارگەی ھەرێمیی ئینتەرنێت** (Regional Internet Registry) بە ڕێکخراوەیەک دەوترێ کە کاری تەرخان و تۆماری سەرچاوەکانی ژمارە ئینتەرنێتییەکان (وەکوو ژمارەکانی IP و ژمارەکانی AS) لە ھەرێمێکی دیاریکراوی جیھاندا بەڕێوەبەرایەتی دەکا.

پێنج تۆمارگەی ھەرێمیمان ھەیە:
* African Network Information Centre یان AfriNIC بۆ ئەفریقا
* American Registry for Internet Numbers یان ARIN بۆ ئەیالەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، کانادا، و بەشگەلێک لە ناوچەی کاراییب.
* Asia-Pacific Network Information Centre یان APNIC بۆ ئاسیا، ئۆسترالیا، نیووزیلەند و وڵاتەکانی دراوسێ.
* Latin America and Caribbean Network Information Centre یان LACNIC بۆ ئەمریکای لاتین و بەشگەلێک لە ناوچەی کاراییب.
* Réseaux IP Européens Network Coordination Centre یان RIPE NCC بۆ ئەورۆپا، ڕؤژھەڵاتی ناوین، و ئاسیای ناوەندی.

## سەرچاوەکان
چین (ڕوونکردنەوە)

* چین (ھەرێم)، بە مانای نەتەوەیەک یان ناوچەیەکی چەندنەتەوەیی بە شارستانیەتییەکی زۆر کۆنەوە
* کۆماری چین (ROC)، دەوڵەتێک کە لە ١٩١٢ پێکھاتووە و لە ١٩٤٩ گوازراوەتەوە بۆ **تایوان** و ئێستا دەسەڵاتی تایوان و چەند دوورگەی بچوکی لە دەستدایە
* کۆماری گەلی چین (PRC)، دەوڵەتێک کە لە ١٩٤٩ پێکھاتووە و ئێستا دەسەڵاتی خاکی سەرەکیی چین و ھۆنگ کۆنگ و ماکاوی لە دەستدایە
* چینی کۆمەڵایەتی، گرووپێکی فەرھەنگی یان ئابووریی ناو کۆمەڵگا؛ وەکوو چینی کرێکار، چینی مامناوەند، و ھتد
چین (ھەرێم)

**چین** ناوچەیەکی گەورە و شارستانیەتێکی زۆر کۆنە کە وەک نەتەوەیەک یان یەکەیەکی جوگرافیی چەندنەتەوەیی دەناسرێ.

لە ساڵی ١٩٤٩ەوە ئەم دوو دەوڵەتە دەسەڵاتی چینیان بە دەستەوەیە:
# کۆماری چین (ROC)، دەوڵەتێکە کە لە ١٩١٢ پێکھاتووە و لە ١٩٤٩ گوازراوەتەوە بۆ تایوان و ئێستا دەسەڵاتی تایوان و چەند دوورگەی بچوکی لە دەستدایە.
# کۆماری گەلی چین (PRC)، دەوڵەتێکە کە لە ١٩٤٩ پێکھاتووە و ئێستا دەسەڵاتی خاکی سەرەکیی چین و ھۆنگ کۆنگ و ماکاوی لە دەستدایە.
سلۆڤێنیا

left|120px
left|200px|border
**سلۆڤێنیا**، بە ڕەسمی **کۆماری سلۆڤێنیا** (بە زمانی سلۆڤێنی: *Republika Slovenija*(13px|link=|alt=بیبیسە)) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەورووپا.

## دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی سلۆڤێنیا ٢,٠٧٥,٥٩٢ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٠٣ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٢.٧ ساڵە. ھەروەھا ٥٠ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## ئایین

٥۸ ٪ کاتۆلیک ، ٥ ٪ ئیسلام (سوننە)، ۳ ٪ ئۆرسۆدۆکس،  ۳٤ ٪ ئەوانی تر. 

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەورووپای ناوەندی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ
پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:سلۆڤێنیا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١
تۆڕی تایبەتی

**تۆڕی تایبەتی** (Private network) ئەو تۆڕەیە کە لە بۆشاییی IP-ناونیشانی تایبەتی سوود وەردەگرێ و ئەو ئستانداردانەی بەھۆی RFC 1918 و RFC 4193 -ەوە دانراون پەیڕەو دەکا. IP-ناونیشانگەلی تایبەتی زۆرتر لە ماڵەکان، نووسینگەکان و تۆڕە ناوخۆییەکانی دەزگا ئابوورییەکاندا کاتێک بەکار دەبردرێن کە بەکارھێنانی ئەو ناونیشانانەی لە ئاستی جیھانیدا شیاوی بگاردۆزین پێویست نەبێ، یان ئەوەی کە لەبەردەستدا نەبن. 

ھۆی ئەوەی کە ئەم ناونیشانانە بە *تایبەتی* ناوبردە دەکرێن ئەوەیە کە لە ئاستی جیھانیدا ڕادەست نەکراون، واتە بۆ ھیچ ڕێکخراویەکی 
دیاریکراو تەرخان نەکراون و ئەو پاکەتانەی IP کە ئەم ناونیشانانەیان لەسەر بێ ڕاناگوازرێنەوە بۆ ناو ئینتەرنێتی گشتی. ھەموو کەس بۆی ھەیە
بەبێ پەسەندی تۆمارگە ھەرێمییەکانی ئینتەرنێت ئەم ناونیشانانە بەکار ببا.

ئەگەر ئاوەھا تۆڕێکی تایبەتی پێویستی بەوە بوو کە خۆی ببەستێ بە ئینتەرنێتەوە، دەبێ لە وەرگێڕێکی ناونیشانی تۆڕ یان لە پرۆکسی-ڕاژەکارێک سوود وەربگرێ.

## ناونیشانە تایبەتییەکان لە وەشانی ٤ی پرۆتۆکۆلی ئینتەرنێتدا (IPv4)
ھەروا کە لە RFC 1918 -دا بڵاو کراوەتەوە، ھێزی ڕاسپاردەی ئەندازیاریی ئینتەرنێت (IETF) فەرمانی بە بنکەی خاوەندەسەڵاتی ژمارە سپێردراوەکانی ئینتەرنێت (IANA) داوە کە ئەم ناونیشانانەی خوارەوە لە وەشانی ٤ی پرۆتۆکۆلی ئینتەرنێتدا گل بداتەوە و لە ئاستی جیھانیدا تەرخانی نەکا:

: 10.0.0.0 ھەتا 10.255.255.255 
: 172.16.0.0 ھەتا 172.31.255.255 
: 192.168.0.0 ھەتا 192.168.255.255

پۆل:نژیاروانیی ئینتەرنێت

## ناونیشانە تایبەتەکانی IPv4

هێزی ئەرکی ئەندازیاری ئینتەرنێت (IETF) ڕێنمایی لایەنی پەیوەندیداری ژمارە سپێردراوەکانی ئینتەرنێت (IANA)ی کردووە کە ئەم مەودایانەی خوارەوە لە ناونیشانەکانی IPv4 بۆ تۆڕە تایبەتەکان تەرخان بکات:

لە کرداردا، باوە کە ئەم مەودایانە دابەش بکرێن بۆ چەندین سەبنێتی (Subnet) بچووکتر.

## سەرچاوەکان
سڕبیا

**سربیا** یان بەفەرمی **کۆماری سربیا** (بە سربی: *Република Србија*) وڵاتێکی دەریایییە و دەکەوێتە نێوان ناوەڕاست و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا، بەشی باشووری دەشتی پانۆنیا و ناوەڕاستی باڵکان دەگرێتەوە. سربیا لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ ھەنگاریا؛ ڕۆمانیا و بولگاریا لە ڕۆژھەڵات؛ مەقدۆنیا لە باشوورەوە؛ و کرواتیا و بۆسنە و ھەرزەگۆڤینا و مۆنتینیگرۆ لە ڕۆژاوا. ھەروەھا سنوورێکی ھاوبەشی لەگەڵ ئەلبانیا ھەیە لە ڕێگەی خاکی ناکۆکی لەسەر کۆسۆڤۆ. پایتەختی سربیا بەلگراد لە کۆنترین شارەکانی ئەورووپایە و یەکێکە لە گەورەترین شارەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا. یەکێکە لە وڵاتە گرنگەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا، کە بەشێک بووە لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و ناوەندی یووگۆسلاڤیای پێشوو و یەکێتی پێشووی سربیا و مۆنتینیگرۆ بووە.

سربەکان لە سەردەمی سەدەی ناوەڕاستدا سێ دەوڵەتیان دامەزراند (لەوانەش دوکلجا، تراڤونیا و ڕاشکا). دوای کۆچی سەرەتایی سلاڤییەکان، شانشینی سربیا لە ساڵی ١٢١٧ لە ڕۆما و قوستەنتینییە دانپێدانانی بەدەستھێنا، دواتر دەوڵەتەکە لە ساڵی ١٣٤٦دا بەرزبووەوە بۆ ئیمپراتۆرییەتی سربیا، لە ناوەڕاستی سەدەی ١٦دا، تەواوی خاکی سربیای مۆدێرن لکێنرا بە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی، کە ناوبەناو لەلایەن ئیمپراتۆرییەتی ھابسبورگی نەمسایییەوە تەحەدای دەکرا. لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا شۆڕشی سربیا دەوڵەتی نەتەوەیی وەک یەکەمین دەسەڵاتی پاشایەتی دەستووری لە ناوچەکە دامەزراند و دواتر خاکەکەی فراوانتر کرد. دوای شکانی کارەساتبار لە جەنگی جیھانی یەکەمدا، دەوڵەتانی سلۆڤین، کروات، سرب و ڤۆیڤۆدینا لەگەڵ شانشینی سربیا (کە شانشینی مۆنتینیگرۆ لەگەڵیدا یەکگرتبوو)یەکگرت و لەگەڵ نەتەوەکانی دیکەی سلاڤی باشوور (جگە لە بولگاریا)یوگۆسلاڤیایان پێکھێنا. ئەم دەوڵەتانە تا ساڵی ٢٠٠٦ بە پێکھاتەی جۆراوجۆر بوونیان ھەبوو، کاتێک مۆنتینیگرۆ سەربەخۆیی خۆی ڕاگەیاند. لە ساڵی ٢٠٠٨ پەرلەمانی کۆسۆڤۆ سەربەخۆیی کۆسۆڤۆی ڕاگەیاند و وەڵامی تێکەڵاوی کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی ھەبوو.

سربیا ئەندامی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان، ئەنجومەنی ئەورووپا، ڕێکخراوی ئاسایش و ھاوکاری لە ئەورووپا، ھاوبەشی بۆ ئاشتی، ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری و ڕێککەوتنی بازرگانی ئازادی ئەورووپای ناوەڕاستە. ھەروەھا کاندیدێکی فەرمییە بۆ ئەندامێتی لە یەکێتیی ئەورووپا و لە ئێستادا سەرقاڵی دانوستانە بۆ پەیوەستبوون بە یەکێتی ئەورووپا و ڕێکخراوی بازرگانی جیھانی. لە ڕووی سەربازییەوە بێلایەنە. خاوەنی پێوەرێکی بەرزی گەشەپێدانی مرۆیییە و سیستەمێکی چاودێری تەندروستی گشتگیر و خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی بەخۆڕایی دابین دەکات. لە نێوان «وڵاتانی ئازاد» لە ناوچەکەدا نمرەی بەرزتری ھەیە بۆ ئابوورییەکی داھاتی مامناوەندی سەرەوە (بانکی جیھانی، سندووقی دراوی نێونەتەوەیی)، کەرتی خزمەتگوزارییەکان زاڵن بەسەر ئابووری وڵاتەکەدا، دواتر پیشەسازی و کشتوکاڵ.

## دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠٢٥ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی سربیا ٦،٦٨٩،٠٣٩ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٠٨٪ی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٤ ساڵە. ھەروەھا ٧٣.٦٪ی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## ئایین

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

سربیا
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٠٠٦
پۆل:وڵاتەکانی ئەورووپا
پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
سان مارینۆ

**سان مارینۆ**، بە ڕەسمی **کۆماری سان مارینۆ** (بە زمانی ئیتالی: Repubblica di San Marino) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەورووپا. سان مارینۆ ئەندامە لەنەتەوە یەکگرتووەکان و ئەندامیشە لە ئەنجومەنی ئاسایش.

*دراوی: لیرەی ئیتالی

## مێژوو
*مێژوو/ کۆنترین کۆمارە لەجیهان
*٢٥٠ ی زایینی دامةزراوە سەربەخۆی نا لە سالی ١٦٣١

## جووگرافیا
*جووگرافیای ئیتاڵیا/دەکەوێتە ناو ئیتاڵیا واتە ڕۆژئاوا و ڕۆژهەڵات و باکوور و باشوور ئیتاڵیایە
*دەکەوێتە بڵنداییەکانی نەویەکانی بەشی جیای تیتانۆ 
*پایتەخت:سان مارینۆ
*ڕووبەری/62 کیلۆمەترە چوارگۆشەیە

## دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی سان مارینۆ ٣١,٦٣٧ کەس بووە کە بە یەکێک لە بچووکترین وڵاتانی جیھان لە قەڵەم دەدرێت. ٩٤ لەسەدی دانیشتوانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.

*زانین و خوێندن و نوسین :  ٩٦%

### زمانەکان
ئیتالی (فەرمی )

### نەتەوەکان
نەژادەکان :سان مارینز(٧٦%)ئیتالی (٢٤%)
### ئاینەکان
کاسۆلیکی ڕۆمانی

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٣٠١
پۆل:سان مارینۆ
پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا
پۆل:ئینکلاڤ و ئێکسکلیڤ
مۆنتینیگرۆ

[وێنۆک|250px|left|'''مۆنتینیگرۆ''' یان '''سرناگۆرا''' (کێوی ڕەش)، بە ڕەسمی '''کۆماری مۆنتینیگرۆ''' (بە زمانی مۆنتینیگرۆیی: РепубЛика Црна Гора) وڵاتێکە لە کیشوەری [ئەورووپا.]]
**مۆنتینیگرۆ** وڵاتێکە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا، لە نیمچەدوورگەی باڵکان. کۆی ژمارەی دانیشتووانی ٦٣٣٬١٥٨ کەسە لە ڕووبەری ١٣٬٨١٢ کیلۆمەتر چوارگۆشە (٥٬٣٣٣ میل چوارگۆشە). لە باکووری ڕۆژاوا ھاوسنوورە لەگەڵ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ سربیا، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ کۆسۆڤۆ، لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ئەلبانیا، لە ڕۆژاوا لەگەڵ کرواتیا و لە باشووری ڕۆژاواشەوە کەنار دەریایەکی ھەیە بەدرێژایی دەریای ئادریاتیک. پایتەخت و گەورەترین شارەکەی پۆدگۆریکایە، لەکاتێکدا سێتینجە پایتەختی شاھانەی کۆن و ناوەندی ڕۆشنبیریی.

## ناوی وڵات
بە زمانی مۆنتینیگرۆیی بەم وڵاتە دەڵێن «سرناگۆرا» کە بە مانای کێوی ڕێشە. وشەی «مۆنتینیگرۆ» لە زمانی ئیتالییەوە چووەتە نێو زمانە ڕۆژاوایییەکانەوە کە ھەر بە مانای کێوی ڕەشە. لەوانەیە لە زمانەکانی تردا ناوی ئەم وڵاتە وەربگێڕدرێتەوە. (بۆ نموونە ئەڵبانی: Mali i Zi، بولگاری: Черна гора، ڕۆمانی: Muntenegru، سلۆڤاکی: Čierna Hora، تورکی: Karadağ)

## دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی مۆنتینیگرۆ ٦٢١٬٥٤٢ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٠١ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٧٫٣ ساڵە. ھەروەھا ٦٤ لەسەدی دانیشتووانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.

## ئایین

## پێشانگا
[وێنۆک|[مۆزەخانە|مۆزەخانەیک لە مۆنتینیگرۆ]]
[وێنۆک|پارەی فەرمی مۆنتینیگرۆ [یۆرۆ|یۆرۆیە]]
وێنۆک|شارەوانییەکانی مۆنتینیگرۆ

## سەرچاوەکان

پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئالبانی ئاخێو
پۆل:بالکان
پۆل:مۆنتینیگرۆ
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٠٠٦
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ
پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا
ئەندۆرا

**ئاندۆرا** یان **ئەندۆرا**، بە ڕەسمی **میرنشینی ئاندۆرا** (بە زمانی کەتەلانی: *Principat d'Andorra*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەورووپا.

## دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ئەندۆرا ٨٠٬١٥٣ کەس بووە کە بە یەکێک لە بچووکترین وڵاتانی جیھان لە قەڵەم دەدرێت. ٥٠ لەسەدی دانیشتووانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.

## ئایین
ئەندۆرایییەکان بە لە ٩٠٪ کاتۆلیک، ٢٪ ئیسلام (سوننە)، ١٪ ھیندوو و ٧٪ ئەوانی ترن.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٢٧٨

پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا
پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان
پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
ئیستۆنیا

**ئیستۆنیا** بە فەرمی **کۆماری ئیستۆنیا** (بە ئیستۆنی: Eesti Vabariik) وڵاتێکە دەکەوێتە ناوچەی دەریای باڵتیک لە باکووری ئەورووپا. لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ کەنداوی فینلاند، لە ڕۆژاوا بە دەریای باڵتیک، لە باشوورەوە لەگەڵ لاتڤیا (٣٤٣ کم)، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ دەریاچەی پیپوس و ڕووسیا (٣٣٨.٦ کم). ڕووبەری ئیستۆنیا ٤٥٢٢٧ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و کەشوھەوا وەرزییەکەی فێنکە. زمانی ئیستۆنی تاکە زمانی فەرمییە لە وڵاتەکەدا. ئیستۆنیا کۆمارێکی دیموکراسی پەرلەمانییە و بەسەر ١٥ پارێزگادا دابەشکراوە. پایتەخت و گەورەترین شاری تالینە. بە ژمارەی دانیشتووانی ١،٣١٩،١٣٣ ملیۆن کەس، ھەروەھا یەکێکە لە وڵاتانی کەم گەشەسەندوو لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە لە یەکێتیی ئەورووپا و ناوچەی یۆرۆ و ڕێکخراوی پەیمانی باکووری ئەتڵەسی. بەرزترین بەرھەمی ناوخۆیی ھەبوو بۆ ھەر تاکێک لە نێوان کۆمارەکانی پێشووی سۆڤیەتدا. کۆماری ئیستۆنیا کە لەلایەن بانکی نێونەتەوەیییەوە بە «ئابوورییەکی داھات بەرز» و لەلایەن سندووقی دراوی نێونەتەوەیییەوە بە «ئابووری گەشەسەندوو» وەسفکرا، دواتر کۆماری ئیستۆنیا بووە ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری. ئیستۆنیا لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە وەک وڵاتێکی پێشکەوتوو پۆلێن کراوە و پێوەرەکانی گەشەپێدانی مرۆیی زۆر بەرزە. ھەروەھا بە ئاستێکی بەرزی ئازادی ڕۆژنامەگەری و ئازادی ئابووری و ڕامیاری و پەروەردە و فێرکردن بەھرەمەندە.

## بنەڕەتی ناو
ناوی ئیستۆنیا دەگەڕێتەوە بۆ نووسەری ڕۆمانی تاسیتۆس، وەک چۆن لە پەرتووکی (Germania) باسی کۆمەڵێک کەسی کردووە بەناوی (Eesti). لە داستانە کۆنەکانی نۆرزیدا ئاماژەیە بۆ وڵاتێک بە ناوی ئیستلاند کە بە زمانە ژێرمانییە مۆدێرنەکان ئیستۆنیایە.
## پێکھاتەی دانیشتووان

## دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی ئەستۆنیا ١,٢٨٣,٧٧١ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٠٢ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤١.١ ساڵە. ھەروەھا ٧٠ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## پەراوێزەکان

پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ
پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:ئەورووپای باکووری
پۆل:ئیستۆنیا
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٨
پۆل:وڵاتانی ئەورووپای باکوور
لیختنشتاین

**لیختنشتاین** (() (بە ئەڵمانی: *Fürstentum Liechtenstein*، *لیچتنشتاین*) بە فەرمی **میرنشینی لیختنشتاین** وڵاتێکە لە کیشوەری ئەورووپا.

 

## دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی لیختنشتاین ٣٧,١٩٤ کەس بووە کە بە یەکێک لە بچووکترین وڵاتانی جیھان لە قەڵەم دەدرێت. تەنیا ١٤ لەسەدی دانیشتوانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.
## ئایین

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەورووپای ناوەندی
پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٦
پۆل:لیختنشتاین
پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا
پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
پۆل:وڵاتانی ئەندامی یەکێتی بازرگانی ئازاد لە ئەوروپا
بیلاڕووس

**بیلاڕووس**، بە فەرمی **کۆماری بیلاڕووس** (بە زمانی بیلاڕووسی: *Рэспубліка Беларусь*) وڵاتێکە لە ئەورووپای ڕۆژھەڵات.لە ڕۆژهەڵات و باکوری ڕۆژهەڵاتەوە هاوسنوورە لەگەڵ ڕووسیا ، لە باشوورەوە لەگەڵ ئوکراینا ، لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ پۆڵەندا و لە باکووری ڕۆژئاوا لەگەڵ لیتوانیا و لاتڤیا.

## دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی بیلاڕووس ٩,٣٠٧,٦٠٩ کەس بووە کە دەکاتە ٠.١٣ لە سەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٩.٤ ساڵە. ھەروەھا ٦٨ لە سەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:بیلاڕووس
پۆل:ئەورووپای ڕۆژھەڵات
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١
مەقدوونیای باکوور

**مەقدۆنیایی باکوور** یان **مەکەدۆنیا** (ھەتا شوباتی ساڵی ٢٠١٩)،
(بە مەقدۆنی: Република Северна Македониja  (13px|link=|alt=بیبیسە)) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەورووپا هاوسنوورە لەگەڵ یۆنان و بولگاریا، ھەروەھا ڕۆژی سەربەخۆییی وڵاتەکە و جیابوونەوەی لە یوگۆسلاڤیا لە ٨ی ئەیلولی ١٩٩١ بووە.

## دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی مەقدوونیا ٢٬١٠٨٬٤٣٤ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٠٣ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٧٫٥ ساڵە. ھەروەھا ٦٠ لەسەدی دانیشتوانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.

## ئایین

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆماری مەقدوونیا
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا
پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:وڵاتەکانی ئەورووپا
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئالبانی ئاخێو
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١
بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا

thumb|250px|left
**بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا** (بە بۆسنی: *Bosna i Hercegovina*) وڵاتێکە لە باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا، دەکەوێتە ناو باڵکان و لە ناوەڕاستی ئەو وڵاتانەی کە یووگۆسلاڤیای پێشوویان پێکھێنابوو. سارایێڤۆ پایتەخت و گەورەترین شار و مۆستار دووەم گەورەترین شاری بۆسنە و ھەرزەگۆڤینایە.

## دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا ٣,٨٢٤,٧٤٦ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٠٥ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٩.٨ ساڵە. ھەروەھا ٥٠ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## ئایین

## سەرچاوەکان

پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٢