open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بەنگلادێش

**بەنگلادیش**، بە فەرمی **کۆماری گەلی بەنگلادیش**، وڵاتێکە لە باشووری کیشوەری ئاسیا، پایتەختەکەی شاری داکایە و زۆرینەی دانیشتوانەکەی موسڵمانن.
## دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی بەنگلادێش ١٥٨,٥١٢,٥٧٠ کەس بووە کە دەکاتە ٢.١٩ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٥.٤ ساڵە. ھەروەھا ٣٠ لە سەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت
پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:بەنگلادێش
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧١
بووتان

**بووتان** و بە فەرمی **شانشینی بووتان** وڵاتێکە لە باشووری کیشوەری ئاسیادا. پایتەختەکەی شار تیمفوویە.

## دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی بووتان ٧٦٥٬٥٥٢ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٠١ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٦٫٢ ساڵە. ھەروەھا ٣٨ لە سەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## ئەمانەش ببینە
دۆمەینی تایبەت بە وڵات .bt

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:بووتان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٩
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٠٧
سریلانکا

**سریلانکا** یان **سری‌لانکا** (تا پێش ١٩٧٢: **سیلان** *Ceylon*) و بە فەرمی **کۆماری سۆشیالیستی دیمۆکراتیکی سریلانکا** وڵاتێکە لە باشووری کیشوەری ئاسیا. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری جایاواردێناپورا کۆتێ سری‌یە. 

## دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی سریلانکا ٢١,٤٤٥,٧٧٥ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٣٠ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣١.٧ ساڵە. ھەروەھا ١٥ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## ئایین

## سەرچاوەکان
 

پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٨
پۆل:سریلانکا
پۆل:دوورگەکانی ئوقیانووسی ھیند
پۆل:دەوڵەتە سۆسیالیستەکان
پۆل:نەتەوەکانی جی ١٥
میانمار

**میانمار** یان **بورما** و بە فەرمی **کۆماری یەکێتیی میانمار** گەورەترین وڵاتی باشووری ڕۆژھەڵاتی کیشوەری ئاسیایە. پایتەختەکی شاری نایپیداوە ، میانمار ھاوسنوورە لەگەڵ چین لەباکوور وە لە ڕۆژھەڵاتیش ووڵاتی لاوسە وە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ووڵاتی تایلەندە وە بەنگلادیش لە ڕۆژئاوا وەھەر وەھا ھیندستان لە باکووری ڕۆژئاوا

## دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی میانمار ٥٣,٧١٨,٩٥٨ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٧٤ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٩.٤ ساڵە. ھەروەھا ٣٤ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## وێنە

Image:Inle Lake,Floating Garden.JPG
Image:Mt Popa1.jpg
Image:Entrance of the Unfinished Stupa.jpg
Image:Golden Rock.JPG


## سەرچاوەکان

پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:میانمار
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٨
پۆل:کۆمارە سۆسیالیستییەکانی پێشوو
ڤیێتنام

**ڤیێتنام ** یان **ڤێتنام** (بە ڤیێتنامی: Việt Nam) و بە فەرمی **کۆماری سۆسیالیستی ڤیێتنام** وڵاتێکە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی کیشوەری ئاسیا پایتەختەکەی شاری ھانۆییە.

## دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی ڤیێتنام ٩٢,٥٤٧,٩٥٩ کەس بووە کە دەکاتە ١.٢٨ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٠.٣ ساڵە. ھەروەھا ٣٣ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٦
پۆل:ڤیێتنام
پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان
پۆل:کۆمارەکان
بازنە (ئەندازە)

وێنۆک|بازنەیەک لەگەڵ چێوە (C) بە ڕەنگی ڕەش، تیرە (D) بە ڕەنگی شینی ئاسمانی، نیوەتیرە (R) بە ڕەنگی سوور، و چەق (O) بە ڕەنگی سووری ئەرخەوانی.

**بازنە** شێوەیەکی سادەیە لە ئەندازەی ئیقلیدسیدا بریتی لە ھەموو ئەو خاڵانەی سەر ڕووتەختێک کە دوورییان لە خاڵێکی دیاریکراوەوە یەکسانە. بەو خاڵە دەوترێ **ناوەند** (چەق)؛ بە مەودای خاڵەکانی بازنە لە ناوەندیشەوە دەوترێ نیوەتیرە.

بازنەکان کەوانەگەلی داخراوی سادەن کە ڕووتەخت دەکەنە دوو ناوچەی ناوەوە و دەرەوە. لە کاربردی ھەرڕۆژەدا، زاراوەی "بازنە" دەکرێ بۆ ئاماژە بە ھەرکام لە سنووری شێوەکە (پێی دەوترێ چێوە یان کەمەرە) یان گشت شێوەکە بریتی لە ناوەوەشی، ببردرێتە کار. بەڵام، لە کاربردی بەرتەسکی تەکنیکیدا، "بازنە" تەنیا ئاماژە بە چێوەکە دەدا، لە حاڵێکا بە ناوەوەی بازنەکە دەوترێ پەپکە یان دیسک.
## ھاوکێشەی بازنە
ھاوکێشەی بازنەیەک بە چەقی (c(h,k و نیوەتیرەی r بەم شێوەیە:

:(x-h)^2+(y-k)^2=r^2

## ڕووبەر و چێوەی بازنە

2\pi r = چێوەی بازنە

\pi\times r^2 = ڕووبەری بازنە

## سەرچاوەکان
*

پۆل:بازنەکان
پۆل:شێوە سەرەتایییەکان
پۆل:چەماوەکان
پۆل:بڕگە قوچەکییەکان
پۆل:پای
بەرەن سات

**بەرەن سات** () ئەکتەرێکی تورکە، لە رۆژی ٢٦ی شوباتی ١٩٨٥ لە ئەنقەرە لە دایک بووە. قۆناغی بنەڕەتی و ئامادەیی لە کۆلێجی تێدی ئەنقەرە تەواو کردووە، پاشان پەیوەندی دەکات بە زانکۆی بەشکێنت و بەشی راگەیاندن تەواو دەکات. ھەر لە کاتی زانکۆییدا بەشداری بەرنامەی (ئەستێرەکانی تورکیا) دەکات. لەپاش دەرکەوتنی لەو پڕۆگرامەدا یەکەمین بەشداری دەبێت لە زنجیرە درامای «خۆشەویستیمان بۆ مردنە» کە بە ڕۆڵی خوشکی ئەجە ئۆسڵو (نەرمین) بەشدار دەبێت لە ساڵی ٢٠٠٤. پاشان لەگەڵ ھونەرمەند و ئەکتەری بەناوبانگ مەحسون کیرمیزگیول لە ساڵی ٢٠٠٥ بەشداری دەکات لە زنجیرەی دوورکەوتنەوە لە عەشق، کە سەرکەوتنێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی. لە یەکەم ئەزموونی سینەماییدا لە ساڵی ٢٠٠٨ بەشداری فیلمی سەرکەوتوو «ئازارەکانی پاییز» دەکات، کە رۆڵی کچێکی یۆنانی دەبینێت و نیشتەجێیە لەشاری ئیستەنبوڵ، بەھۆی ناکۆکی ئەو دوو وڵاتەوە توشی کێشەی زۆر دەبێتەوە...

لە چەند زنجیرە دراما و فیلمی تردا بەشداری کردووە، وەک فیلمی وەرزی کەرگەدەن Rhino Season ی بەھمەنی قوبادی دە ٢٠١٢ دا. بەھمەن ئەو فیلمەی پێشکەش کردوە بە فەرزاد کەمانگەر مامۆستای کورد کە لە سێدارە درا و سانع ژاڵە خوێندکاری کورد کە لە خۆپێشاندانەکانی ٢٠٠٩ دا لە تاران گیانی لە دەست دا. بەرەن سات دە ھەڵبژادنەکانی تورکیا دا پشتیوانی لە ە د پ و دەمیرتاش دەکات.

## بەشدارییەکان

* خۆشەویستیمان بۆ مردنە (نەرمین) - ٢٠٠٤
* دوورکەوتنەوە لە عەشق (زیلان) - ٢٠٠٥
* لەبیرتبێت ئازیز (یاسەمین) - ٢٠٠٧
* ئازارەکانی پاییز (ئێلینا) - ٢٠٠٨
* عەشقی رێپێنەدراو (سەمەر) - ٢٠٠٨
* باڵەکانی شەو (گەجە) - ٢٠٠٩
* فاتمەگیول سەرزەنشتت دەکات؟ (فاتمەگیول) - ٢٠١٠
* چیرۆکی بووکەڵەکان ٣ (باربی) - ٢٠١٠
* تۆڵە ٢٠١٣

پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤
پۆل:ھونەرمەندانی تورک
پۆل:خانمە ئەکتەرە تورکەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە تورکەکانی فیلم
پۆل:خانمەکتەرە تورکەکانی تەلەڤیزیۆن
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پەپوولەی زێڕین
ئەفراسیاو ھەورامی

دوکتر ئەفراسیاو هەورامی لە روسیە لە ماوەی ژیانی زانستیەکەی توانی سەبارەت بە مێژوی کورد  ئەسنادێکی بایەخدار سەبارەت بە ژ-ک و کۆماری کوردستان
لە مەهاباد و بە گشتی کێشەی کوردی لە ئارشیڤەکانی سۆڤیەت وەرگێرێنەتەوە بە کوردی 

چەندانە لە کتێبەکانی ئەمانەن:
روداوەکانی رۆژهەلاتی کوردستان لە ئەسنادی سۆڤیەت،بزوتنەوی شێخ سەئید پیران،مستەفا بارزانی لە ئەسنادی سۆڤیەت

پۆل:نووسەرانی کورد
بیوڵێنت ئیناڵ

**بیوڵێنت ئیناڵ** ئەکتەرێکی لێھاتووی تورکە، لە رۆژی ١٩ی مایسی ١٩٧٣ لە شاری ئۆرڤا لە دایک بووە. دایکی پەرستاری نەخۆشخانە بووەو باوکیشی فارمانبەربووە لە فەرمانگەی پۆستەو گەیاندن. لەساڵی ١٩٨٦ باوکی کۆچی دوایی دەکات و ئیناڵ لەتەمەنی ١٣ ساڵیدا بە ھەتیووی دەمێنێتەوە. سێھەم مناڵی خێزانەکەیەتی، خوشکێک و برایەکی لەخۆی گەورەتر ھەیە. لەدوای تەواو کردنی قۆناغی ئامادەیی. پەیوەندی دەکات بە زانکۆی ئەجە، بەڵام بەھۆی بێزاربوونییەوە لە پاش ساڵێک واز دەھێنێت و پەیوەندی دەکات بە زانکۆی ٩ی ئەیلوول و دەچێتە بەشی شانۆ. لەدوای ٣ ساڵ ئەو بەشە بەسەرکەوتوویی تەواو دەکات. پاشان پەیوەندی دەکات بەگروپی شانۆیی **گروپی رۆژئاوای یوجەل**، کە گروپێکی سادەیەو باری ئابوریان باش نەبووە، بەڵام لە پاش ماوەیەک ئەو گروپە چالاک دەبن...
پاشان لە زنجیرەی** (ساڵە بەھەدەرچووەکان)** بەشداری دەکات و بەتەواوی لە ناو خەڵکدا دەناسرێت... ئەم ھونەرمەندە پاش عاشق بوونی بە ھونەرمەند بەرەن سات، بەڵام بەھۆی کێشە لە نێوانیاندا لە ھاوینی ساڵی ٢٠٠٨ دا بە تەواوی ئەو پەیوەندییەیان نامێنێت. لە ساڵی ٢٠١١ لەگەڵ خاتوو (میلیۆس تویزۆس) ژیانی ھاوسەری پێکدەھێنێت و کوڕێکیان ھەیە بەناوی (چنار). لە ناو خەڵکدا بە ئەکتەرە ھێمن و لەسەرخۆکە ناسراوە.. ئەم ئەکتەرە لە چەندین فیلم و زنجیرەی دراماییدا بەشداری کردووە.

## فیلمەکان
*

*

## زنجیرە دراماکان
*

*

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ھونەرمەندانی تورک
پۆل:خەڵکی ڕحا
تووبا بویویکویستوین

**تووبا بویویکویستوین** یا **تووبا بۊیۊکۊستۊن** بە (زمانی تورکی: *Tuba Büyüküstün*) ئەکتەرێکی تورکە، لە رۆژی ٥ی تەمموزی ١٩٨٢ لە (ئیستەنبوڵ) لە دایک بووە. دەرچوی قوتابخانەی زانستی (دۆگۆس) ە. پاشان پەیوەندی کردووە بە زانکۆی (میمار سینان) لە وێ بەشی دیکۆر و جل و بەرگی تەواو کردووە. ھەر لەکاتی زانکۆیدا دەچێتە بواری راگەیاندنەوە. لەدوای چاوپێکەوتنی لەگەڵ دەرھێنەر تۆمریس گیرتڵ ئۆغڵو بەشداری لە چوار ئەڵقە کۆتایی زنجیرە درامای دەسەڵاتی سوڵتان دەکات. لە ساڵی ٢٠٠٤ بە تەواوی لەناو خەڵکدا ناسرا ئەویش بەھۆی بەشداری کردنی لە زنجیرەی Çemberimde gül oya، کە بەرۆڵی «زەریفە» بەشداری کردبوو. ھەر لەھەمان ساڵدا بەشداری فیلمی «باوکم و کوڕەکەم» کردووە. پاشان لە زنجیرەی ساڵە بەھەدەرچووەکان "Ihlamurlar Altında" بەشدار دەبێت کە لەگەڵ ھونەرمەند بیوڵێنت ئیناڵ رۆڵی سەرەکی لەم زنجیرەدا دەبینن و ناوبانگی خۆیان نەک لە تورکیا بەڵکو لە ھەموو نیشتمانی عەرەبیشدا مسۆگەردەکەن. لە ٢١ تەموزی ٢٠١١ ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەکتەری تورک ئۆنور سایلاک کرد و پاشان دوو کچی دوانەی لێبووە بە ناوەکانی (مایا و تۆپراک).

## بەشدارییەکانی
*  کەسێکی تر ٢٠٢٢
*  کچی باڵوێز ٢٠٢١
*  خانەخوێ ٢٠٢٠
*  ئیمپڕاتۆری عوسمان ٢٠٢٠
*  ئیستەنبوڵی سور ٢٠١٦
*  بوێر و جوان  (سوھان) - ٢٠١٦
*  ئەشق و پارەی ڕەش  (ئەلیف) - ٢٠١٤
* گوڵ فرۆش (حەسرەت) - ٢٠١٠
* ڤیدیۆیەکی جوان (ئەسما) - ٢٠١٠
* ئاسی (ئاسی دۆغان) -٢٠٠٧-٢٠٠٩
* تاقیکردنەوە (زینەب) - ٢٠٠٦
* رێگار خۆشەویستی (دەنیز) - ٢٠٠٥
* باوکم و کوڕەکەم (ئایسون-ئاسی) - ٢٠٠٥
* ساڵانی بە ھەدەرچوو (فیلیس "لەمیس") -٢٠٠٥-٢٠٠٦
* گوڵزار (گوڵزار) - ٢٠٠٤
* ھێخەی سور (زاریفە) - ٢٠٠٤
* دەسەڵاتی سوڵتان (نەسرین) - ٢٠٠٣
* بەینی من و تۆ

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢
پۆل:ھونەرمەندانی تورک
پۆل:خانمەکتەرە تورکەکانی فیلم
پۆل:خانمەکتەرە تورکەکانی تەلەڤیزیۆن
ڕاژەکانی زانیارییەکانی ئینتەرنێت

**ڕاژەکانی زانیارییەکانی ئینتەرنێت** (بە ئینگلیزی: Internet Information Services) - جاران پێی دەوترا **ڕاژەکاری زانیارییەکانی ئینتەرنێت** (بە ئینگلیزی: Internet Information Server) یان بەکورتکراوەیی **IIS** ڕاژەکارێکی وێب و کۆمەڵێک ماژوولی زیادکراوی دیکەیە کە لەلایەن مایکرۆسۆفتەوە بۆ بەکارھێنان لەگەڵ مایکرۆسۆفت ویندۆزدا بەرھەم ھێنراوە. IIS دوای ئاپاچی زۆرترین کاربردی ھەیە لەناو ڕاژەکارەکانی وێبدا. ئەو پرۆتۆکۆلانەی IIS پشتیوانییان لێ دەکا بریتین لە: FTP ، FTPS ، SMTP ، NNTP ، HTTPS ، HTTP.

## بەرستەرە دەرەکییەکان
* IIS.NET - ماڵپەری فەرمی IIS

پۆل:تەکنۆلۆژیای سێرڤەری مایکرۆسۆفت
بەرکەوتی ژیری

وێنۆک|نموونەیەک بڕگەی تێستی IQ
**بەرکەوتی ژیری** یان **IQ** (لە دەستەوشەی Intelligenz-Quotient-ی زمانی ئاڵمانیایییەوە ھاتووە) نمرەیێکە وەرگیراو لە یەکێک لە چەندین تێستی ستانداردی جیاواز بۆ ھەڵسەنگاندنی ژیری. زاراوەی IQ لە ساڵی ١٩١٢، وەکوو شێوازێکی پێشنیارکراوی نوێ بۆ نمرەدان بە تێستەکانی ژیریی منداڵان کە پێشتر لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەمەوە پەرەیان گرتبوو، لەلایەن دەروونزانی ئاڵمانیایی ویلیام شتێرن-ەوە دانرا.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ژیری
پۆل:ژیری بەپێی جۆر
پۆل:ئەزموونەکانی ژیری
زانکۆی ٩ی ئەیلوول

**زانکۆی ٩ی ئەیلوول** (بە تورکی: Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ)) زانکۆیەک لە شاری ئیزمیر لە وڵاتی تورکیایە. ئەو زانکۆیە لە ٢٠ی تەممووزی ١٩٨٢ دامەزراوەتەوە. خوێندن لەو زانکۆیە بە زمانەکانی تورکی و ئینگلیزییە. سەرۆکی زانکۆ محەممەد فوزونە.

## کۆلێژەکان
* کۆلێژی پەروەدە
* کۆلێژی پزیشکی
* کۆلێژی ئەندازیاریی
* کۆلێژی یاسا
* کۆلێژی کارگێڕی
* کۆلێژی ئامار
* کۆلێژی شەریعە
* کۆلێژی ھونەرە جوانەکان

پۆل:زانکۆ و کۆلێجە حکوومییەکانی تورکیا
پۆل:زانکۆی ٩ی ئەیلوول
تیرە (ئەندازە)

وێنۆک|تیرەی بازنەیەک
لە ئەندازەدا، بە ھەریەک لەو پارچەھێڵانەی لە خاڵی ناوەندی بازنەیەکەوە دەرباس دەبن و خاڵە کۆتایییەکانیان دەکەوێتە سەر بازنەکە، دەوترێ **تیرە**. تیرەکان درێژترینی ژێکانی بازنەن. لە کاربردی نوێتری خۆیدا، درێژیی تیرەش ھەر دیسان پێدەوترێ *تیرە*؛ واتە وشەی *تیرە* ھەم ئاماژەیە بە پارچەھێڵەکە ھەم ژی بە درێژییەکەی. درێژی ھەریەک لە تیرەکانی بازنەیەکیش دوو ئەوەندەی نیوەتیرەی ئەو بازنەیەیە. ئاشکراشە کە بازنەیەک بێژمار تیرەی ھەیە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* پێناسەی تیرە و گەلەک سامانی دیکەی بازنە **(ئینگلیزی)**

پۆل:درێژایی
پۆل:بازنەکان
پۆل:ئەندازەی سەرەتایی
پۆل:درێژی
ئەرکان پەتەککایا

**ئەرکان پەتەککایا** ئەکتەرێکی کوردی باکووری کوردستانە، لە رۆژی ١٢ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٧٠ لە خارپێت لە دایک بووە. قۆناغی سەرەتایی لە قوتابخانەیەکی کورمانجی تەواو کردووە، پاشان قۆناغی ئامادەیی لە قوتابخانەی (بۆستۆن) تەواو کردووە، لە دواترا پە یوەندی دەکات بە زانکۆی ئەنەدۆڵ لە تورکیا بەشی وەرزش تەواو دەکات. یاریزانێکی لێھاتووی تۆپیپێی یانەی (فەنەرباشی) تورکیا بووە. لە ساڵی ١٩٩٣ میدالیای ئاڵتونی بەدەستھێناوە. لەساڵی ١٩٩٤ دەچیتە کاری راگەیاندن و نمایشەوە، یەکەم ئەزموونی خۆی تاقی دەکاتەوە، پاشان بەیەکجاری بواری نمایش وەردەگرێت. لەساڵی ١٩٩٦ یەکەمین بەشداریی دەبێت لە زنجیرەی ( رۆژە خۆشەکان).

پاشان لە کەناڵی (D) تو‌رکیادا ئەزموونی خۆی تاقیدەکاتەوە بە زنجیرەیەکی کۆمیدی، کە خەڵکێکی زۆر لە رێی ئەم زنجیرەوە ناسیان. لەساڵی ٢٠٠٥  لە خەڵاتی (مرواری سپی یڵماز) ھەڵدەبژێردرێت بۆ باشترین ئەکتەر.

## بەشدارییەکانی
* خانمێکی ئەڵمانی - ١٩٩٦
* رۆژە خۆشەکان (تەلات) - ١٩٩٨
* ئاوێنەکەی تاھیر (قادر ئەسەلان) - ١٩٩٨
* چەتەی خۆشەویستی (سێدۆجان) - ٢٠٠١
* نرخ - ٢٠٠٣
* دڵی رەق (ئیسماعیل) - ٢٠٠٣
* شایی یابانییەکان (عومەر) - ٢٠٠٣
* سەرسەری (بوڵێنت) - ٢٠٠٣
* سەگی سپی (عومەر ئاسڵان باش) - ٢٠٠٥
* ھاوڕێی سەگ - ٢٠٠٥
* گەردەلولی ئارام (ییغیت سەنجاکتر) - ٢٠٠٧
* باڵەکانی شەو (جەمال) - ٢٠٠٩
* کێڵگەی خانم (نوێنەر) - ٢٠٠٩
* لقەکانی بەھار (ماسیگر) - ٢٠٠٩
* پاییزی براوە (تورکەر) - ٢٠٠٩
* ئەمەش کاتە سەختەکە (عەلی) - ٢٠١٠
* شەقامی ھەنگوینی (عوسمان) - ٢٠١٠
* ئه‌و کاته‌ی تێپه‌ڕی (عه‌لی) - ٢٠١١
* دیلا خانم (ڕزگار) - ٢٠١٢
* مانەوەی هیوا (ئێرکان) - ٢٠١٣
* پارجە پارچەبوون (جیهان) - ٢٠١٤
* تۆمارکراو (عەلی) -٢٠١٧
* هاوڵ (کەمال)- ٢٠١٩
* گەر خۆشەویستی بڵێ وەرە (موڕات) - ٢٠٢٠
* ژوری سور ( سەعدی) - ٢٠٢١
* بەڵینەکەی تۆ (عومەر) - ٢٠٢١
* ئەو کچە (ڕابەر) - ٢٠٢٢
* چەوساندنەوە (ڕابەر) - ٢٠٢٣
* کۆتا رۆژ - ٢٠٢٣

پۆل:زیندووان
پۆل:ھونەرمەندانی تورک
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پەپوولەی زێڕین
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:خەڵکی زازا
پێواژۆ (ڕوونکردنەوە)

**** **پێواژۆ** (لە کوردیی باکوورییەوە: پێوە + ئاژۆ) یان **پێواژۆیی** (پێوە + ئاژۆ + یی = پێوەئاژۆتن، پێواژۆکاری) پتر کاری ئاژۆتن یان بردنی شتێک بەناو کۆمەڵێک ڕێچکە و ڕێبازی ڕۆنراو و زیاتر ڕووتین دەگێڕێتەوە کە بۆ گۆڕدرانی ئەو شتە ئەنجام دەدرێ.

**پێواژۆ** یان **پێوەئاژۆیی** لە بوارە جیاجیاکاندا واتای جیاوازی ھەیە:

## زانست و تەکنۆلۆژی
* پێواژۆ (ئەندازیاری)
* پێواژۆ (زانست)
* پێواژۆی کیمیایی
* پێواژۆی تێرمۆداینامیکی
* تیۆریی پێواژۆ
* پێواژۆکاریی زانیاری
* پێواژۆکاریی سیگناڵ

## کۆمپیوتەرزانی
* یەکەی ناوەندیی پێوەئاژۆیی
* پێواژۆ (کۆمپیوتەر)

## پزیشکی، زیندەوەرزانی و دەروونزانی
* پێواژۆی بایۆلۆژیکی
* پێواژۆی ھزری

## بازرگانی
* پێواژۆی بازرگانی (بازاڕوانی)
* پێواژۆی ئابووری
* بەڕێوەبەرایەتیی پێواژۆ

## دیکەی بوارەکان
* پێواژۆ (فەلسەفە)

پۆل:کردارە کیمیایییەکان
ترخێنە

وێنۆک|وێنەی چێشتی شەلەم یان ترخێنە

**ترخێنە**، **شەلەمین** یان **شەلەم** خواردنێکی فۆلکلۆری کوردییە و پێکھاتووە لە لێنانی تێکەڵێک لە دانەوێڵە وەک گەنم، نۆک، نیسک و گیای شێلم کۆمەڵێک پێکھاتەی تر. **شەلەم** و دۆینە ھەردوو لە ھاویندا دروست دەکرێن و گەنمی دەساڕکراویان تێدایە. لە دوای دروستکردن، وشک دەکرێنەوە بۆ زستان و لە سەرمای زستاندا دەخورێن.

## ناو
[وێنۆک|وێنەی گیای [شێلم کە بۆ دروستکردنی شەلەم بەکار دێت.]]
ناوی ترخێنە لە زۆرێک زمان و فەرھەنگی تردا ھەیە. لە کوردیدا لە بڕێک ناوچە بە چێشتی شەلەم یان شەلەمین دەوترێت. بۆ نموونە فەرھەنگی ھەنبانە بۆرینە و خاڵ بە چێشتی شەلەمیان داناوە. بەڵام لە بڕێک شێوەزاری کوردیی خواریندا بە چێشتی دۆینە دەوترێت تەرخێنە.

## سەرچاوەکان

پۆل:چێشتی کوردی
نیوەتیرە

وێنۆک|نیوەتیرەی ''r'' خاڵی ''O'' (ناوەند) دەگەیێنێ بە خاڵی ''P'' لەسەر چێوەی بازنەکە.
لە ئەندازەدا، بە ھەرکام لەو پارچەھێڵانەی ناوەندی بازنە یان گۆ دەلکێنن بە چێوەوە دەوترێ **نیوەتیرە**. ھەروا کە لە ناوەکەشیەوە دیارە، درێژیی نیوەتیرە بەقەد نیوەی تیرەیە.

## بەدەستھێنانی نیوەتیرەی بازنە لە چێوە و ڕووبەر

### نیوەتیرە لە چێوە
نیوەتیرەی بازنەیەک کە چێوەکەی *C* بێ ئەمەیە:

: r = \frac{C}{2\pi}

### نیوەتیرە لە ڕووبەر
نیوەتیرەی بازنەیەک کە ڕووبەرەکەی *A* بێ ئەمەیە:

: r= \sqrt{\frac{A}{\pi}}

## سەرچاوەکان

پۆل:درێژایی
پۆل:بازنەکان
پۆل:گۆیەکان
پۆل:درێژی
سیستمی بەزەویکردن

**‌سیستمی بە زەویکردن** بریتیە لە گەیاندنی تەنەکانی گریمانی ئەوەیان ھەیە بارگاوی ئەلکتریکی ببن ، بە زەوی بەھۆی کێبڵی‌ گەیەنەریکی بەھیز بێت وەک مس یا ئەلەمنیۆم . تەنەکە لەوانەیە بەشێک بێت لە یەکەیەکی ئەلکتریکی وەک مبەڕیدەی ھەوا، یەخچاڵ، ترانسفۆرمەر... وە یان بەشێکی نا ئەلکتریکی بێت وەک سینکی قاپ شتن، تانکی ئاو، کەتیبەی ئاسنی پێپلیکەکان....

بارگاوی بوون لەوانیە بەھۆی ئەلکتریکی کە ڕۆژانە بەکاری دەھێنین ، یان بە ھۆی ھەورەتریشکەوە بێت وە یاخود بەھۆی لێکخشاندنی بەردەوامی دوو ماتریاڵی جیاواز ( ئەلکتریکی ستاتیک) .

سودەکانی پاراستنی ژیانی مرۆڤ لە شۆکی ئەلکتریکی و مردن ، کەمکردنەوەی زیانی مادی کە زۆر جار دەنێتە ھۆی ئاگرکەوتنەوە. ئەلکتریکی ستاتیک ترسی زۆری ھەیە لە زۆربەی کارە ئەلکترۆنیەکاندا . لە و شوێنانەی مادەکانی کە زوو کڵپە دەکەن بەکاردەھێنرێت وەک پترۆڵ خانە ئەگەر سیستمی بەزەویکردن نەبێت ئەگەری ئاگر کەوتنەوە زۆر زۆرە . لە زۆرشوێنی تردا کە مۆنیتەری ئەلکترۆنی بەکاردیت وەک ھۆلەکانی نەشتەرگەری، تاقیگاکان...ئەو سیستمە مەرجی سەلامەتی کارکردنە.

جۆرەکانی سیستمەکە زۆرن لەبەرئەوە تەنھا باسی شێوەکانی لە تۆڕی ئەلکتریکی ڤۆڵتیەی کەمدا دەکەین چونکە زۆرینەی خەڵک ڕۆژانە بەکاری دەھێنن، ووشەیەکی فەرەنسی‌ بۆ زەووی بەکاردێت " تێرا " یە پێویست دەکات لەم نوسینەدا بەکاری بھێنم لەبەر زۆر دووبارە بوونەوەی ووشەی زەوی بۆ ھاسانکردنی باسەکە ‌ ھەروەھا لە زۆربەی نوسینە پیشەییەکانی جیھاندا بەکاردێت بۆ ھەستکردن بەمانای ووشەکە وە جیاکردنەوەی مانای ووشەکە.

سیستمی بەزەویکردن بە پێی پێویستبوونی و جۆری کاری پاراستنەکەی وە نرخی تێچوونی سیستمەکە دیاری دەکرێت. بۆ نموونە لە ھۆڵی نەشتەرگەریدا بۆ کەمکردنەوەی ئەلکتریکی ستاتیک تۆڕێک یاخوود لەوحێک مسی تەنک ڕادەخرێت وە دەگەیەنرێت بە خاڵی زەوی (Earthing point) . لە بآڵەخانەیەکی چەند نھۆمیدا دەتوانرێت شیشی پایەکانی ڕۆچوون بۆ قووڵایی زەوی بەکاربھێنرێت بۆ خاڵی زەوی پیویست نەکات بە دروستکردنی خاڵی زەوی . بۆ پاراستن لە ھەورە تریشکە لە باڵەخانە بەرزەکان وە تاوەرە بەرزەکاندا سیستمی پاراستنی دژەھەورەتیشک بەکاردێت کە بەشێکی بریتیە لە خاڵی زەووی.

سیستمی بەزەوی کردن لە کوردستاندا ، بەشێوەیەکی زۆر لاواز پەیڕەودەکرێت دەتوانین بڵێین تەنھا لە بڕێک ھیجگار کەمی باڵەخانەکاندا ھەیە. ھۆکاری سەرەکی دەگەرێتەوە بۆ پێدانەگرتنی دەزگاکانی بەرپرسی سەلامەتی دەوڵەت لەسەر بوونی سیستمەکە وە بەکەم نرخاندنی سیستمەکە، لە پێش ھەمویانەوە، ووەزارەتی کارەبا وە بەشەکانی. دەکرێت بەشی گەیاندنی کارەبا ھەڵنەسێت بەگەیاندنی تەزوو تا دڵنیا نەبێت لە ئەنجامدانی سیستمی بەزەویکردن ، وە یاخود خۆیان لەگەڵ فەیز ونیوترەڵدا (ساردوگەرم وەک دەوترێت) خەتی بەزەویکردن بگەیەننە بەشداربووەکە و دڵنیایی بەکار‌ھێنانی بەدەستبھێنن.

یەکێک لەو سیستمی بەزەویکردنەی کە گونجاوە لەگەڵ تۆڕی کارەبای کوردستان سیستمی تێرا تێرایە (TT,کورتەیTera Tera). بە پێی ئەم سیستمە دووخاڵی بەزەوی کردن دەبێت ، یەکەمیان لەگەڵ ترانسۆرمەری گەڕەکەکاندا دادەنرێت وە دوەمیان لای بەشداربوەکە . زەوی بەینی ئەو دوخاڵە دەبێتە گەیەنەری نێوانیان لە کاتی گەیشتنی فەیز بە زەوی وەک دەڵێن شۆرتی کارەباییدا.

**سەرچاوە :***تەلارساز*

پۆل:توانای کارەبایی
دێمیس ڕوسۆس

**ئارتێمیۆس «دێمیس» ڤێنتوریس ڕوسۆس** (،  ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٤٦ – ٢٥ی نیسانی ٢٠١٥) گۆرانیبێژێکی یۆنانییە. لە میسر لە بنەماڵەیەکی بە ڕەچەڵەک یۆنانی ھاتووەتە دونیاوە و لە ئەسکەندەریە گەورە بووە. لە کێشەی نۆکەندی سوێسدا (سالێ ١٩٥٦، شەڕی بریتانیا، فەڕەنسا و ئیسرائیل دژ بە میسر) ھەموو شتێکیان لە کیس چوو و گەڕانەوە بۆ یۆنان.

دوای گیرسانەوە لە یۆنان، دێمیس دەستی کرد بە مەشقکردن لە گرووپە مۆسیقییەکاندا کاتێ تەمەنی ١٧ ساڵ بوو. دواتر بوو بە ئەندامی "ئێمە پەنجە We Five" کە تەنھا لە یۆنان ناسراو بوو. دواتر بە ھەوڵی زیاتر بوو بە ژەنیاری گیتاری بەیس و ئینجا ناوی جیھانی بوو.

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:مردووانی ٢٠١٥
پۆل:گیتارژەنەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:مردنەکان بە شێرپەنجەی پەنکریاس
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی گەدە
پۆل:میسرییەکانی بە ڕەگەز یۆنانی
پۆل:گیتارژەنانی بەیسی یۆنانی
پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی یۆنانی
پۆل:خەڵکی ئەسکەندەریە
پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فەڕەنسی
زمانی گیلەکی

**زمانی گیلەکی** ناوی یەکێک لە زمانە کاسپیەنیەکانە و وەکوو زمانی کوردی سەر بە زمانەکانی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوایە. 

زمانی گیلەکی خۆی لە سێ شێوەرازان پێکھاتووە: گیلەکی ڕۆژاوا، گیلەکی ڕۆژھەڵات و گالشی.

## ھەڵسەنگاندنی زمانی گیلەکی لەگەڵ زمانی کوردی

## بەستەر بۆ دەرەوە

پۆل:زمانەکانی پارێزگای گێڵان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای مازەندەران
پۆل:زمانە کاسپیەنیەکان
پۆل:زمانەکانی ئێران
توونس

وێنۆک|توونس
**توونس** وڵاتێکی عەرەبییە لە باکووری کیشوەری ئەفریقا. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری توونسە.

## دانیشتووان
لە ساڵی ٢٠٢٠دا ژمارەی دانیشتووانی توونس بەرامبەر لەگەڵ ١١٬٧٠٨٬٣٧٠ کەس بووە، کە ٩٨٪ عەرەب، ١٪ ئەورووپی و جوولەکەن و ١٪ ئەوانەی دیکەن.

## زمان
عەرەبی زمانی فەرمی ئەو وڵاتەیە، کە بە عەرەبی توونسی یان توونسی دەناسرێت، جۆری خۆماڵیی عەرەبییە کە لەلایەن زۆربەی خەڵکی وڵاتەکەوە بەکاردەھێنرێت. ھەروەھا ھەندێکی تریش بە زمانی ئەمازیغی دەدوێن.

## ئایین
ئیسلام ئایینی فەرمی توونسە کە زۆربەی خەڵکی وڵاتەکە پەیڕەوی لێدەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا
پۆل:ئەندامانی کۆمکاری عەرەبی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥٦
پۆل:توونس
پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان
سیروان

[وێنۆک|شوێنی بە یەک گەشتنەوەی [کانی بڵ و سیروان]]
**ڕووباری سیروان** لە زنجیرە چیاکانی زاگرۆس لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانەوە لە نزیک سنە و لە چیای چلچەمە نزیک شارەکانی سەقز و دیواندەرەوە ھەڵدەقوڵێت  و سەرچاوە دەگرێت. پاشان لە نێوان ھەورامانەوە دێتە باشووری کوردستان دواتر لە باشووری شاری بەغدادی پایتەختی عێراقەوە دەڕژێتە ڕووباری دیجلەوە.

سیروان درێژییەکەی لە ھەردوو دوو دیوی کوردستان و عێراقدا دەگاتە ٤٤٥ کم. چەندین شار دەکەونە سەری لەوانە دەربەندیخان، کەلار، بەعقوبە. دوو بەنداوی لەسەر دروستکراوە کە بەو ھۆیەشەوە دوو دەریاچەی دروستکردووە کە دەریاچەی دەربەندیخان و دەریاچەی حەمرینن، دەریاچەی حەمرین ڕووبارەکە دابەشدەکات بۆ چەند لقێک لەوانە: رووباری مەھروت کە بە شارەباندا دەڕوات، ڕووباری روز یان بەلەدروز، رووباری خاڵس و ڕووباری سیروان کە دەڕژێتە دیجلەوە. بەڵام لقەکانی تر بۆ ئاودێری و باخات بەکاردەھێنرێن و تا کۆتاییان دێت.
رووباری سیروان بەعەرەبی لە عێراق دا بە دیالە ناو دەبرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری ئێران–عێراق
پۆل:پارێزگای دیالە
پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا
پۆل:ڕووبارەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:ڕووبارەکانی پارێزگای کوردستان
پۆل:ڕووبارەکانی ئێران
پۆل:ڕووبارەکانی عێراق
پۆل:پارێزگای کوردستان
پۆل:ڕووبارەکانی کوردستان
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:ڕووبار
لیبیا

thumb|
**لیبیا** (بە عەرەبی: *الجماھیریة العربیة اللیبیة الشعبیة الاشتراکیة العظمی*) وڵاتێکی عەرەبییە لە باکووری کیشوەری ئافریقا. پایتەختەکەی ترابلوسە. دانیشتووانەکەی ٥٢٤٠٥٩٩ کەس دەبێت، کە زۆرینەیان لە شارەکانی قەراخ دەریا نیشتەجێن.

## ناوەکانی

## مێژوو
### سەردەمی پێش مێژوو و لیبیا ی بەربەری

### سەردەمی یۆنانی و لیبیای کریکی

### لیبیای رۆمانی

### لیبیای ئیسلامی

### لیبیای عوسمانی

### لیبیای ئیتاڵی

### پاشانشینی

### جەماھیریە و کۆماری عەرەبی

### شۆڕش و شەری ناوخۆیی

## جوگرافیای

### بیابانی لیبی

## ڕامیاری و حکوومەت

## مافەکانی مرۆڤ

## شارەکانو دابەشبوونی بەرێوەبردنی
### شارە گەورەکانی
* ترابلوس ژمارەی دانیشتووان ٩٩٦١٦٩٢ 
* بەنغازی : ٦١٥٨١٤ ٦١٥٨١٤.
* میسراتە ژمارەی دانیشتووان ٥٧٣٤٩٣.
* چیای سەوز ژمارەی دانیشتووان ١٦٥٣٨٦.
* فەززان ژمارەی دانیشتووان ٣١٩٠٢٩

## ئابووری

## دانیشتووان

## ئایین

## کەلتوور

## بەستەری دەرەکی
پوختەیەک دەربارەی کۆماری لیبیا

## سەرچاوەکان

پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا
پۆل:ئەندامانی کۆمکاری عەرەبی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥١
پۆل:لیبیا
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئیتالی ئاخێو
پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئۆپێک
پۆل:ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست
پۆل:ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست
چاد

thumb|ئاڵای وڵات
thumb|هێمای تشاد
thumb|خه‌ریته‌ی تشاد
**تشاد،** بە فەرمی **کۆماری تشاد** (بە فەڕەنسی: *République du Tchad)* تشاد دەکەوێتە ناوەڕاستی کیشوەری ئەفریقیا، وڵاتێکی گەورەی دەورەدراوە بە وشکانی و بەهۆی دووری لە دەریا و هەڵکەوتە بیابانییەکەیەوە بە "دڵی مردووی ئەفریقیا" دەناسرێت. جوگرافیای ئەم وڵاتە لە بیابانە وشکەکانی باکوور و چیاکانی تیبێستییەوە دەست پێ دەکات تا دەگاتە ناوچە سەوز و کشتوکاڵییەکانی باشوور، لە کاتێکدا دەریاچەی تشاد کە سەرچاوەیەکی گرنگی ژیانە، لەم ساڵانەی دواییدا بەهۆی گۆڕانی کەشوهەواوە زۆر کز بووە. 

وڵاتەکە لەلایەن سەرۆک محەمەد ئیدریس دێبییەوە بەڕێوەدەبرێت کە دوای باوکی دەسەڵاتی گرتە دەست، و وڵاتەکە بە یەکێک لە ناوچە گرنگەکان بۆ سەقامگیری ئەمنی لە ناوچەکە دادەنرێت. تشاد خاوەن کۆمەڵگەیەکی فرەچەشنە کە پێکدێت لە زیاتر لە ٢٠٠ گرووپی نەتەوەیی و خەڵکەکەی بە زمانەکانی فەڕەنسی و عەرەبی و چەندین زمانی ناوخۆیی قسە دەکەن، و زۆرینەی دانیشتووانەکەی موسڵمانن و کەمینەیەکی مەسیحیشی تێدایە. سەرەڕای ئەوەی وڵاتەکە خاوەن نەوتە، بەڵام لە ئێستادا بەدەست هەژارییەکی زۆر، لافاو، و کێشەی پەنابەرانی سوودان دەناڵێنێت کە بارگرانییەکی زۆری بۆ ئابووری و ژێرخانی وڵاتەکە دروست کردووە.

ژمارەی دانیشتووانی تشاد ١٩ ملیۆن کەسە، لەو ژمارەیە یەک ملیۆن و ٦٠٠ هەزار کەس لە پایتەخت و گەورەترین شاری نجامێنا دەژین، ئەو وڵاتە لە باکوورەوە هاوسنوورە لەگەڵ لیبیا، لە ڕۆژهەڵاتی سودان، لە باشوورەوە کۆماری ئەفریقای ناوەندی و لە ڕۆژئاوای لەگەڵ کامیرۆن، نەیجیریا و نەیجەر. ڕووبەری گشتی تشاد 1,280,000 کیلۆمەتر دووجایە.

## ئایین

پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو
پۆل:چاد
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٠
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا
مۆریتانیا

**مۆریتانیا** و بە فەرمی **کۆماری ئیسلامیی مۆریتانیا** وڵاتێکی عەرەبییە لە کیشوەری ئەفریقا پایتەختی ئەم وڵاتە شاری نواکشووەتە.
## ئایین

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا
پۆل:ئەندامانی کۆمکاری عەرەبی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژاوای ئەفریقا
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو
پۆل:کۆمارە ئیسلامییەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٠
پۆل:مۆریتانیا
پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان
مالی

230px|وێنۆک|ئاڵای مالی
**کۆماری مالی** (بە فەڕەنسی: *République du Mali*)یان مالی وڵاتێکە لە ڕۆژاوای ئەفریقا. مالی ھاوسنوورە لەگەڵ جەزائیر لە باکوورییەوە، نیجەر لە ڕۆژھەڵاتەوە، بورکینۆفاسۆ، کۆتدیڤوار و گینێ لە باشوورییەوە و مۆریتانیا لە ڕۆژاوایەوە. ڕووبەری مالی دەکاتە ١، ٢٤٠، ١٩٢کم دووجا. دانیشتووانی وڵاتەکە دەکاتە٢١٬٩ ملیۆن کەس و پایتەختی وڵاتەکە شاری باماکۆیە. ٦٧٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە تەمەنییان لەژێر ٢٥ ساڵانە.

## خەڵک
230px|وێنۆک|کچێکی ھۆزی بۆزۆ
بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٩، دانیستوانی مالی ١٤٬٥ ملیۆن کەسە. زۆربەی ئەم خەڵکە (٦٨٪) دانیشتووی گوندەکانن. ٥–١٠٪ی خەڵکی مالیش ھێشتا نیشتەجێ نەبوون و ھەر لە ناو دەشتەکاندا و بە شێوەی نۆمادیک دەژین. زۆربەی دانیشتووانی مالی لە بەشی باشووری ئەم وڵاتەدا دەژین، بە تایبەت لە شاری باماکۆی پایتەخت.

## ئایین
٩٥٪ خەڵکی مالی موسوڵمانی سوننەن، ٢٪ مەسیحی و ٣٪ دیکەیش پەیڕەوی ئایینە کۆنەکانی ئەم وڵاتە وەکوو بتپەرستی و ئانیمیزمن.

## ناکۆکییە سیاسییەکان
بەھۆی لاوازبوونی حکوومەتی ناوەندی لە مالی، بەشێکی گەورە لە ناوچەکانی باکوور و ڕۆژھەڵاتی ئەم وڵاتە کەوتوونەتە ژێر دەستەڵاتی ھێزە چەکدارەکانی سەر بە ڕێکخراوی ئەلقاعیدە. لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٣، لەگەڵ بڕیاری سەرۆککۆماری فەڕەنسا فرانسوا ئۆلاند ھەندێک لە وڵاتە ئەورووپاییەکان وەکوو فەڕەنسا، بەلجیکا و بەریتانیا دەستیان کرد بە ھەناردە کردنی سەربازەکانی خۆیان بۆ مالی، تا لە ڕووخانی حکوومەتی ئەم وڵاتە لەلایەن ئەلقاعیدەوە بەرگری بکەن.

## سەرچاوەکان

* ماڵپەڕی یوورۆنیووز
* CIA World Fact Book 

پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژاوای ئەفریقا
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٠
پۆل:مالی
پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو
مانیلا

**مانێلا** پایتەختی فلیپینە کە شارێکی زۆر شارستانییە پڕنترین شاری جیھانییە کە لە ساڵی ٢٠١٩ دا ھەییبووە یەکەم شاری بە دەستوورکراو بوو بەپێی یاسایی کۆمیسیۆنی فلیپین لە ٣١ ی تەممووزی ١٩٠١ و بە دەرکردنی (ژمارە ٤٠٩) ی کۆماری (Republic Act No 409) یان " چارتەری چاولێکراوەی شاری مانێلا " لە ١٨ ی حوزەیرانی ١٩٤٩ دا ئۆتۆنۆمی بەدەستھێنا.

مانێلا، لە پاڵ مەکسیکۆ سیتی و مەدریدە، بە کۆمەڵەی ڕەسەنی جیھانی شارەکانی جیھان دادەنرێن بەھۆی تۆڕە بازرگانییەکانی مانێلا کە یەکەم کەس بوون لە چوونە دەرەوەی ئۆقیانووسی ھێمن، بەم شێوەیە ئاسیا بە ئەمریکای ئیسپانییەوە دەبەستێتەوە، ئەمە یەکەمین جارە لە مێژووی جیھاندا دیاری دەکرێت کاتێک زنجیرەی نەپچڕاوی ڕێگا بازرگانییەکان بە دەوری ھەسارەکەدا سوڕانەوە. ھەروەھا مانێلا دووەم شاری پایتەختی کارەساتباری سروشتییە لە جیھاندا لە تەنیشت تۆکیۆ کەچی لە ھەمان کاتدا لە نێوان پڕووژترین و خێراترین شارەکانی گەشەسەندووی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیادایە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 


پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٧٤
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی فلیپین
فلیپین

**فلیپین** بە فەرمی **کۆماری فلیپین** وڵاتێکە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی کیشوەری ئاسیادا. پایتەختەکەی شاری مانیلایە. خەڵکی فلیپین بە زمانی فیلیپینی کە بنەماکەی زمانی تەگالۆگە قسە دەکەن.

## دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی فلیپین ١٠٠,٠٩٦,٤٩٦ کەس بووە کە دەکاتە ١.٣٨ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٣.٢ ساڵە. ھەروەھا ٥٠ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## ئایین

## سەرچاوەکان
 

پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٥٦٥
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٩٨
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٦
پۆل:فلیپین
پۆل:ئەو وڵاتانەی تازە پیشەسازی دەکەن
ئۆزبەکستان

**ئۆزبەکستان** () بە فەرمی **کۆماری ئۆزبەکستان** () وڵاتێکی دەورەدراو لە ئاسیای ناوەندییە. لەگەڵ پێنج وڵاتی کازاخستان لە باکوور، قرغیزستان لە باکووری ڕۆژھەڵات، تاجیکستان لە باشووری ڕۆژھەڵات، ئەفغانستان لە باشوور و تورکمانستان لە باشووری ڕۆژاواوە ھاوسنوورە. ئۆزبەکستان و لیختنشتاین دوو وڵاتی جیھانن کە خۆیان لەگەڵ ھاوسنوورەکانیان ھیچ کامیان ڕێگایان بە دەریاوە نییە. ئۆزبەکی زمانی فەرمی و زۆرینەی خەڵکی وڵاتەکەیە، لە کاتێکدا ڕووسی بەشێوەیەکی بەرفراوان قسەی پێدەکرێت و زۆربەی خەڵک تێیدەگەن. ئۆزبەکستان بەشێکی جیھانی تورکە کە لە ڕێکخراوەی دەوڵەتە تورکەکاندا ئەندامە. ئیسلام ئایینی سەرەکیی وڵاتەکەیە و زۆربەی ئۆزبەکستانییەکان لە ئیسلامی سوننە پەیڕەوی دەکەن.

## دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ئۆزبەکستان ٢٩،٣٢٤،٩٢٠ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٤٪ی ڕێژەی ژمارەی دانیشتووانی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٥٫٦ ساڵە. ھەروەھا ٣٦٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە لە شارەکاندا دەژین.

## ئایین
٩٦٪ی دانیشتووانی ئۆزبەکستان پەیڕەوی ئایینی ئیسلامن (زۆرینە: سوننە و کەمینە: شیعە). ھەروەھا ٢٫٣٪ لە ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات و ١٫٧٪ لە ئایینەکانی تر پەیڕەوی دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان

پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فارسی ئاخێو
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١
تیمۆری ڕۆژھەڵات

**کۆماری دیموکراتیکی تیمۆری ڕۆژھەڵات** وڵاتێکی بچووکە لە کیشوەری ئاسیا و دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا .پایتەختەکەی شاری دیلییە.

## دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی تیمۆری ڕۆژھەڵات ١,١٥٢,٤٣٩ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٠٢ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ١٦.٧ ساڵە. ھەروەھا ٢٩ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## ئایین

## سەرچاوەکان
 

پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٠٠٢
پۆل:تیمۆری ڕۆژھەڵات
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٥
دیلی

**دیلی** (Dili) پایتەختی وڵاتی تیمۆری ڕۆژھەڵاتە.

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تیمۆری ڕۆژھەڵات
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٢٠
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:دیلی
کوالالومپور

چەپ|250px|وێنۆک|شاری کوالالومپور
**کوالالومپور** پایتەختی وڵاتی مالیزیایە و گەورەترین شاری ئەو وڵاتەیە لە ڕووی دانیشتوانەوە. بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە دەگاتە ١،٤ ملیۆن کەس.

## بابەتی پەیوەندیدار
پایتەختی دەوڵەتانی جیھان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥٧
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:شارەکانی مالیزیا
پۆل:کوالالومپور
پۆل:ئینکلاڤ و ئێکسکلیڤ
ماڵدیڤ

**کۆماری مالدیڤ** یان مالدیڤ وڵاتێکە لە کیشوەری ئاسیا، پایتەختەکەی شاری مالێ یە بەپێی یاسای ووڵات ئایینی فەرمی بریتیە لە ئیسلامی سوننە مەزهەب.

## دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی مالدیڤ ٣٥١,٥٧٢ کەس بووە کە بە یەکێک لە کەم دانیشتووانترین ووڵاتانی جیھان لە قەڵەم دەدرێت. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٥.٥ ساڵە ھەروەھا ٤٤ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## ئایین

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:مالدیڤ
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٥
پۆل:دوورگەکانی ئوقیانووسی ھیند
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
مالێ

**مالێ** (Malé) پایتەختی وڵاتی مالدیڤە.

پۆل:مالێ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی مالدیڤ
پۆل:پارێزگاکانی مالدیڤ
پۆل:دوورگەکانی مالدیڤ
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
سینگاپوور

thumb|300px|left
**سینگاپوور** یان بە فەرمی **کۆماری سینگاپوور** (Singapore) وڵاتێکە لە کیشوەری ئاسیا. پایتەختەکەی شاری سینگاپورە.

## دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی سینگاپور ٥,٥١٧,١٠٢ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٠٨ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٨.٤ ساڵە. ھەروەھا ١٠٠ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## ئایین

## سەرچاوەکان
 

پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت
پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٥
پۆل:سینگاپوور
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨١٩
پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
تایوان

**تایوان**، بە فەرمی **کۆماری چین** حکوومەتێکە لە کیشوەری ئاسیا کە تەنیا ٢٣ دەوڵەت (لە ساڵی ٢٠١١) وەک وڵاتێکی سەربەخۆ مامەڵەی لەگەڵدا دەکەن. پایتەختەکەی شاری تایپێیە.

لەگەڵ دامەزراندنی لە ساڵی ١٩١٢، کۆماری چین زۆربەی ناوچەکانی چین و مەنگۆلیای کۆنترۆڵکرد. لەگەڵ کۆتایی ھاتنی جەنگی جیھانی دووەم و تەسلیمبوونی ژاپۆن، چین کومەڵێک دوورگەی تایوان و پێسکادۆری خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە. لەگەڵ شکستی پارتی نەتەوەیی چینی ناسراو بە کومیتانگ لە شەڕی ناوخۆ لە دژی ھێزەکانی حیزبی کۆمۆنیستی چین، حکومەتی شکستخواردوو ڕووی لە تایوان کرد، لەوێ شاری تایپەی وەک پایتەختی کاتی وڵاتەکە دامەزراند، لەکاتێکدا ئەندامانی 
حیزبی کۆمۆنیستی چین کۆماری گەلی چین دامەزراند، کە ئێستا شوێنیە جوگرافییەکەی لەوێ ناسراوە.لە کاتێکدا دوورگەکانی تایوان و پێسکادۆرەکان و هاوپێچەکانیان، دوورگەکانی کینمەن و ماتسۆ و ھەندێک دوورگەی بچووکی دیکە بوونە درێژکراوەی کۆماری چین، هەرچەندە لەلایەن زۆرێک لە وڵاتانی ڕۆژئاوایی و ئەمریکاوە دانپێندرەو بوو کە میراتگری شەرعیی کۆماری چین بوو لەگەڵ سەرەتای شەڕی سارد.

## مێژوو
تایوان لە کۆتایی سەدەی **پلاستستۆن** پەیوەست بووە بە وشکانیەکانی ئاسیا تا نزیکەی ١٠ھەزار ساڵ لەمەوبەر کە ئاستی دەریاکانی ڕۆژهەڵات بەرزبووەوە. لە دوورگەکەدا پاشماوەی پارچە پارچەی مرۆڤ کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٢٠ بۆ ٣٠ھەزار ساڵ لەمەوبەر، هەروەها شوێنەوارەکانی دواتر لە کولتوورێکی سەردەمی بەردی کۆن دۆزراونەتەوە. ئەم کەسانە هاوشێوەی نێگریتۆکانی فلیپین یاخود ئاوارەکانی فلیپین دەناسرێن.

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:کۆماری چین
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٢
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:تایوان
پۆل:ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانیان پێنەدراوە یان دانپێدانانیان سنووردارە
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٩
پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٤٩ لە چین
قرغیزستان

**قرغیزستان** یان **قرغزستان** (بە زمانی قرغیزی: *Кыргызстан*) بە فەرمی **کۆماری قرغیزستان** وڵاتێکە لە کیشوەری ئاسیادا پایتەختەکەی شاری بیشکێکە. عەسکەر ئاکایێڤ یەکەم سەرۆکی قرقیزستان بوو.

## جوگرافیا
قرغیزستان یەکێکە لەو وڵاتانەی دەکەوێتە ناوەڕاستی کیشوەری ئاسیا. قرغیزستان سنووری ھابەشی ھەیە لەگەڵ وڵاتانی کازاخستان لە باکوور، ھەروەھا لەڕۆژئاوای وڵاتەکەش ھاوسنوورە لەگەڵ ئۆزبەکستان. لە بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتیش ھاوسنووری وڵاتی چینە.

## دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی قرغیزستان ٥,٦٢٥,٠١٥ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٠٨ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٤.٩ ساڵە. ھەروەھا ٣٦ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## ئایین

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* قرقیزستان وڵاتێکی‌ فرەنەتەوە- ڕادیۆ نەوا

پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:قرغیزستان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١
نیپال

**نیپال** و بە فەرمی **کۆماری دیموکراتیکی فیدراڵی نیپال** (بە زمانی نیپالی: नेपाल 13px|link=|alt= بیبیسە) وڵاتێکە لە باشووری کیشوەری ئاسیادا. پایتەختەکەی شار کاتماندوویە.

## دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی نیپال ٢٨,١٢٠,٧٤٠ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٣٩ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٢.٧ ساڵە. ھەروەھا ١٨ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.
## ئایین

## پێشانگا

Kathmandu-Durbar Square-04-Militaercamp-2007-gje.jpg|Kathmandu
Pashupatinath-Mrigasthali-12-Vishvarupa-2007-gje.jpg|Pashupatinath
Bhaktapur-Palastplatz 10 mit Goldenem Tor-Bhupatindramalla-Saeule-Vatsala-gje.jpg|Bhaktapur
Changu Narayan-16-Festwagen-2013-gje.jpg|Changu Narayan
Patan-Palastplatz-12-Tauben-2013-gje.jpg|Patan
Dingboche to Chhukung-48-Riffelkamm-2007-gje.jpg|Himalaya
Mustang-Ghami to Lo Gekar-13-Erosion-2015-gje.jpg|Mustang
Prithvi Highway-74-Reisfelder-2013-gje.jpg|Rice


## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:نیپال
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٦٨
پۆل:پاشایەتیە پێشووەکانی ئاسیا
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:کۆمارە دەستوورییە فیدراڵییەکان
لاوس

**لاوس** بە فەرمی **کۆماری دیموکراتیی گەلی لاوس**() وڵاتێکە لە کیشوەری ئاسیا کە سنووری ئاوی نییە، پایتەختەکەی شاری ڤیێنتیانە.

## مێژوو

## دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی لاوس ٦,٨٩٤,٠٩٨ کەس بووە کە دەکاتە ٠.١٠ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢١.٧ ساڵە. ھەروەھا ٣٧ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژی
.

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٥٣
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٩٣
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٩
پۆل:لاوس
پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان
ڤیێنتیان

**ڤیێنتیان**  پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی لاوسە. بە پێی مەزەندەی دانیشتووانی ساڵی ٢٠٠٩ دانیشتووانی ئەم شارە دەگاتە ٧٥٤،٠٠٠ کەس.

پۆل:ڤیێنتیان
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
مەنگۆلیا

**مەنگۆلیا** یان **مۆنگۆلیا** وڵاتێکە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی کیشوەری ئاسیا. لەگەڵ وڵاتانی چین و ڕووسیا دراوسێیە. ڕووبەری ئەم وڵاتە ١٫٥٦٤٫١١٦ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە و زمانی سەرەکیی ئەم وڵاتە مەنگۆلییە و یاسای بەڕێوەبردنی وڵات کۆمارییە و سەرۆکی وڵات (تساخیا البجدورج) و سەرۆک وەزیران (سوکاباتار باتبولد)ە.  مەنگۆلیا يه‌كيكه‌ له‌و وڵاته‌ سه‌ربه‌خۆيانه‌ی كه‌ ده‌كه‌وێته‌ ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی ئاسيا، باشوورى ڕووسيا و، ڕۆژھەڵاتی چين. پایتەختی ئه‌م وڵاته‌ ئۆله‌مباتووره‌و گه‌وره‌ترين شاره‌ له‌ مۆنگۆليا كه‌ له‌%45 دانيشتواني مۆنگۆليا پيك ده‌هينيت وه‌سيسته‌مي ئه‌م وولاته‌ كۆماريه‌ پيشتر مۆنگۆليا فه‌رمانره‌وايي كراوه‌ له‌لايه‌ن چه‌ند ئيمبراتۆره‌ك به‌لام دواتر له‌سالی1206 جه‌نگیزخان ئیمپراتۆریه‌تی مۆنگۆلی دامه‌زراند وه‌ کۆره‌زای یان کچه‌زای که‌ناوی (کوبلای)ه‌ که‌به‌جیگری جه‌نگیزخان داده‌نرا توانی سنووری چین ببه‌زینیت و به‌ره‌ی یوان دابمه‌زرینیت به‌لام له‌دوای ئه‌وه‌ی که‌یوان رووخا مۆنگۆلیه‌کان پاشه‌کشه‌یان کرد دیسات بووه‌ هۆی روودانی جه‌نگ له‌سه‌ر خاکی چین به‌لام دواتر له‌مۆنگۆلیا ئیمپراتۆریه‌تی (بوودی)دامه‌زرا که‌توانی فه‌رمانره‌وایی وولاتی مۆنگۆلیا بکات وه‌له‌ سه‌ده‌ی نۆزده‌هه‌م ناوه‌راستی ئاسیاو باشووریشی گرته‌وه‌,

## دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی مەنگۆلیا ٢,٨٨١,٤١٥ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٠٤ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٧.١ ساڵە. ھەروەھا ٧١ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.
## ئایین

## ئەمانەش ببینە
* سنووری ڕووسیا-مەنگۆلیا
## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:مەنگۆلیا
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١١
بروونای

**بروونای** (بە زمانی مالایی: Negara Brunei Darussalam) وڵاتێکە لە کیشوەری ئاسیادا. پایتەختەکەی بەندەر سێری بێگاوانە.
برونێی لە ساڵی ١٩٦٧ەوەحەسەن ئەلبەلقییە لەلایەن سوڵتانی برونێیەوە سەرکردایەتی دەکرێت و لە ١ی ژانویەی ١٩٨٤ وەک پارێزگایەکی بەریتانیا سەربەخۆیی بەدەستهێنا.  ئەم وڵاتە پاشایەتییەکی ڕەهایە.  گەشەی ئابووری لە ماوەی ساڵانی نەوەدەکان و ٢٠٠٠ەکاندا برونێی کردە وڵاتێکی پیشەسازی، بەرهەمی ناوخۆیی لە ساڵی ١٩٩٩ تا ٢٠٠٨ بە ڕێژەی لەسەدا ٥٦ زیادی کردووە.  ئەم وڵاتە سەروەت و سامانی خۆی لە کێڵگە بەرفراوانەکانی نەوت و غازی سروشتی دەستکەوتووە.  دوای سینگاپوور، برونێی خاوەنی دووەم پێوەرەکانی گەشەسەندنی مرۆییە لە نێوان وڵاتانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا و وەک وڵاتێکی پێشکەوتوو پۆلێن دەکرێت.  بەپێی ڕاپۆرتی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی، برونێی لە پلەی پێنجەمی جیهاندایە لەڕووی بەرهەمی ناوخۆیی سەرتاسەرییەوە بە بەراورد بە توانای کڕین.  لە ساڵی ٢٠١١ سندوقی دراوی نێودەوڵەتی مەزەندەی کرد کە برۆنێی یەکێکە لە تەنها دوو وڵات (ئەوی تریان لیبیا) کە قەرزی گشتی ٠%ی بەرهەمی ناوخۆییە.

## دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی بروونای ٤٢٣,٢٠٥ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٠١ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٠.٨ ساڵە. ھەروەھا ٧٧ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## ئایین

ئیسلام ئایینی فەرمییە (٨٢٪ سوننە)،  ٧٪ خاچ پەرست، ٧٪ بودیزم، ٤٪ ئەوانەی تر. بیرمەندانی ئازاد کە بە شێوەیەکی سەرەکی چینی نزیکەی ٧٪ی دانیشتووان پێکدەھێنن.  ھەرچەندە زۆربەیان پەیڕەوی لە جۆرێک لە ئایین دەکەن کە توخمەکانی ئایینی بودایی و کۆنفۆشیۆس و تائۆیزمی تێدایە، بەڵام پێیان باشە خۆیان وەک ئەوەی ئایینێکی فەرمییان نییە بناسێنن، ھەربۆیە لە سەرژمێرییە فەرمییەکاندا وەک بێدینەکان ناودەبرێن.  پەیڕەوانی ئایینە ڕەسەنەکان نزیکەی لەسەدا ٢ی دانیشتووان پێکدەھێنن.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشایەتی ڕەها
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:بروونای
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٨٤
پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان
پۆل:دراوەکانی ئاسیا
پۆل:دەوڵەتە ئیسلامیەکان
کەمبۆدیا

**کەمبۆدیا** بە فەرمی **شانشینی کەمبۆدیا** ( بە خمێری: *ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئاسیا پایتەختەکەی شاری پنۆم پێنە.

## دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی کەمبۆدیا ١٥,٤٠٨,٢٧٠ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٢١ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٤.٧ ساڵە. ھەروەھا ٢١ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## ئایین

## ئەمانەش ببینە
* سنووری کەمبۆدیا-ڤێتنام
* سنووری کەمبۆدیا-تایلەند

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:کەمبۆدیا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥٣
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٨٠٢
پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٣
کورووشی مەزن

چەپ|بێچوارچێوە
**کورووش کوڕی کەمبۆزیە** ناسراو بە **کورووشی دووەم**، **کورووشی مەزن** یان **کورووشی گەورە** (بە فارسیی کۆن: **𐎤𐎢𐎽𐎢𐏁**) )؛ (٦٠٠–٥٣٠ پێش زایین) پاشای حکوومەتی پاشایەتیی ھەخامەنشی بوو. کورووشی دووەم یەکەم شا و بناغەدانەری شاھەنشاھیی ھەخامەنشی بووە. کورووش لە ساڵی ٥٢٩ تا ٥٥٩ی پێش زایین بۆ ماوەی ٣٠ ساڵ ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی بوو.

کورووشی مەزن کوری کەمبۆزیە (قەمبیز)ی یەکەم و ماندانای کچی شاھی میدی ئەستیاک بووە. لەسەردەمی باوکی لە شاری ئەکبەتانا بوو و لە سالی ٥٥٩ پ. ز لەجێگای باوکی بوو بە سەرکردەی پارسەکان. لەسەرەتا دا شوێنکەوتوی باپیرەکەی ئەستیاک بوو. کورووش چەند ناسناوێکی بوو خوی دانا وەکو، پاشای گەورەی ئەخمینی، پاشای بارسوماش و ئەنشان. بوو ماوەی ھەشت سالی سەرەتای حوکمرانی کورووش شوێنکەوتوی باپیرەی ئەستیاکی شاھی میدی بوو. بەلام ئارمانجی ئەو بوو کە خۆ سەربەخۆ بکات لە شاھ ئەستیاک (٣).

## کورووش و لەناو بردنی ژیارەکان

چەپ|بێچوارچێوە
وڵات و ژیاری مادەکان وەھا بە دەستی کورووش کاول و تاڵان کرا کە ھیچ ئاسەوارێکی لەپاش نەماوە. نە ئاسەوارێک لە خەت و زمان و یاساکانی و نە نیشانێک لە ھەگمەتانە و شارە گەورەکانی تری ماد. لە مێژووی ئێرانی کەمبریجبە سەرپەرشتیاری ئیلیا گرشویچ ھاتووە «ڕوانگەی خەڵکی ماد بۆ کورووش دوژمنکارانە بوو». کورووش ھێگمەتانەی تاڵان کرد و بەشێک لە مادەکانی بە دیل گرت. ھەرچەندە مادەکان لانیکەم دوو جار لە سەردەمی داریوش ھەوڵیان دا تا لە دەسەڵاتی ئەخمینی ڕزگاریان بێ و سەربەخۆیی خۆیان بەدەست بھێننەوە، بەڵام ھەر دوو جارەکە ڕووبەڕووی سەرکوتی ھۆڤانەی داریوش بوونەوە و ٣٨٠٠٠ کەسیان لێ کۆمەڵکوژ کرا. ئاوا بوو کە شۆناس و ژیاری ماد لە ناو چوو و لە لاپەڕەی مێژوو سڕاوە. ھەروەھا یەکێکی تر لە ژیارە کۆنەکانی ناوچە کە بەدەستی کورووش لە نێو چوو و کۆتایی پێ ھێنرا، ژیاری کۆن و درەوشاوەی ئیلام(ژیار) یان ئیلامییەکان بوو. یەکێکی تر لەو ژیارانەی کورووش لە خشتەی برد ژیاری لیدیا بوو، ھەرچەند دانیشتووانی لیدی ھەر ئەوسا ھەوڵیان دا تا لە ژێڕ ڕکێفی دەسەڵاتی ئەخمینی ڕزگاریان بێ و شوڕشەکەیان بە سەرکردایەتی پاکتیاس دامەزرا، بەڵام بە دەمری کورووش بە شێوەیەکی دڕندانە سەرکوت کرا. ڕەنگە بەم ھۆیەوە بتوانین کورووش بە مەزن یان گەورە بزانین کە تاڵانکەرێک گەورە بوو. ئەو توانی لە ماوەی دەسەڵاتی خۆی چەند وڵات و ژیاری درەوشاوەی مرۆڤایەتی بۆ ھەمیشە لە نێو ببا بە جۆرێک کە جگە لە ناو شتێکیان لێ بەجێ نەما. ئەگەر شاژن تومۆروس (شای ماساژێتەکان) دژ بە داگیرکاری کورووش ڕانەدەوەستا و خۆڕاگری نەدکرد و کورووشی داگیرکاری نەدەکوشت، ڕەنگە ئاستی کاولکاری و لەناو بردنی ژیارەکان زۆر شوێنی تر جیھانی سەردەمی خۆی بگرتبایەتەوە.

## سەرچاوەکان

## کتێبناسی
* Fisher, William B. , Ilya Gershevitch, Ehsan Yarshater, Richard Nelson Frye, John Andrew Boyle et al. (1968-1991). *The Cambridge History of Iran*. Cambridge: Cambridge University Press.
* Briant, Pierre(2002)، *Histoire de l'Empire Perse. De Cyrus à Alexandre* (1996) - in English, *From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire*.
* د. اسامە عدنان یحیی، *تاریخ الشرق الأدنی القدیم دراسات و أبحاث*، الطبعة الأولی ٢٠١٥، بغداد.
بەستەرە دەرەکییەکان

*
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٦ەمی پ.ز
پۆل:مردووانی ٥٣٠ی پ.ز
پۆل:دامەزرێنەرانی شار
پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر
سیستم

**سیستم** (لە یۆنانییەوە: *σύστημα* سیستێما، "تەڤاھییەکی پێکھاتوو لە چەندین پاژ یان ئەندام") کۆمەڵەیەک لە پێکھێنەگەلی کارلەیەککەر یان سەربەخۆیە کە تەڤاھییەکی یەکپارچە پێک دێنن. 

سیستمەکان تایبەتمەندیگەلێکیان ھەیە، لەوانە:

* پێکھاتە، پێکھاتەکەشیان بەھۆی پێکھێنەکانیان و چۆنێتیی ئاوێتەبوونیانەوە پێناسە دەکرێ.
* ئاکار، کە داگری تێکردن، پێوەئاژۆتن و بەرھەمنێنانی ماک، وزە، زانیاری، یان داتایە.
* پێوەندیی ناوەکی (interconnectivity): بەشە جۆراوجۆرەکانی سیستم لە نێوان یەکتردا پێوەندیی کاری و پێکھاتەیییان ھەیە.

لەوانەیە زاراوەی *سیستم* ئاماژە بە کۆمەڵێک ڕێساش بدا کە زاڵن بەسەر پێکھاتە و/یان ئاکاردا.

## چەمکەکانی سیستم

;دەوراندەور و کەوشەن
بیردۆزی سیستمەکان جیھان وەکوو سیستمێکی ئاڵۆز دەبینێ کە بەشەکانی پێکەوە بەستراون. ئێمە سیستم بە پێناسەکردنی کەوشەنیەوە دەستنیشان دەکەین؛ ئەمە بە واتای ئەوە دێ کە کام بوونەوەرگەل لە ناوەوەی سیستمن و کام بوونەوەرگەل لە دەرەوەن و دەکەونە دەوراندەورەوە. پاشان بۆ تێگەیشن لە سیستمەکە و پێشبینیکردنی ئاکار و ڕەفتاری، نموونەگەلی سادەی لێ دروست دەکەین (پیان دەوترێ مودێل). لەوانەیە ئەم مودێلانە پێکھاتە و/یان ئاکاری سیستمەکە پێناسە بکەن.

;سیستمگەلی خۆڕسک و دەسکرد
سیستمەکان دوو جۆرن: خۆڕسک و دەسکرد (داڕێژراو). لەوانەیە سیستمە خۆڕسکەکان ئامانجێکی ئاشکرایان نەبێ بەڵام دەکرێ دەرچووکانیان وەکوو مەبەست و نیازیان تەماشا بکرێن. سیستمە دەسکردەکان بۆ مەبەستێکی تایبەت دروست دەکرێن. پێویستە بەشەکانیان پێوەندییان ھەبێ؛ پێویستە ئەو بەشانە بۆ "کارکردن وەکوو یەک بوونەەر" داڕێژرابێتن.

;ژێرسیستم
*ژێرسیستم* یا *بنسیستم* بە سیستمێک دەوترێ کە خۆی پێکھێنەیەک بێ لە سیستمێکی تر.

;نژیاروانیی سیستمەکان
نژیاروانیی سیستمەکان (Systems architecture) داڕشتنی چەمکێکە بۆ ناساندنی پێکھاتە و/یان ئاکاری سیستم.

## سەرچاوەکان

## لینکی دەرەکی
* ''پێناسەکانی سیستمەکان و مودێلەکان'' **(ئینگلیزی)**

پۆل:سیستمەکان
پۆل:زانستی سیستمەکان
پۆل:تیۆریی سیستم
پۆل:سیستەمەکان
پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک
ناوی پاوان

**ناوی پاوان** یان **ناوی دۆمەین** مۆرکێکی ناسێنەرە کە ھەرێمێکی ئۆتۆنۆمی، دەسەڵات، یان کۆنترۆڵی بەڕێوەبەرانە و کارگێڕانە لە ئینتەرنێتدا پێناسە دەکا. بۆ نموونە لە ناونیشانی nimune.krd ـدا.krd ناوی پاوانە و nimune ـیش خودی پاوانە. ئەو ناوانەی خانەخوێش کە سەرچاوەکانی پرۆتۆکۆلی ئینتەرنێت، وەکوو وێبگەکان، دەستنیشان دەکەن ژی ناوی پاوانن. ناوگەلی پاوان بەھۆی ڕێساکان و ڕەوتانەکانی سیستەمی ناوی پاوانەوە (Domain Name System یان DNS) پێک دەھێنرێن.

ناوگەلی پاوان لە گەلێک بواری جۆربەجۆری تایبەت بە تۆڕبەستنەوە و ناونیشاندان و ناولێنانەوە بەکار دەبردرێن. ئەوان لە ئاستەکانی ژێرینی پاوانی ڕیشەدا، کە خۆی بێناوە، جێگیر دەکرێن. بە کۆمەڵەی ئەو ناوانەی پاوان کە لە یەکەمین ئاستی ژێر ڕیشەدا جێگیر بوونە دەوترێ پاوانە ئاست-سەرەکان (top-level domains)، کە بریتییە لە:
* پاوانە ئاست-سەرە گشتییەکان (generic top-level domains)، وەکوو پاوانگەلی بەناوبانگی com و net و org، و
* پاوانە ئاست-سەرەکانی تایبەتی وڵاتان (country code top-level domains).

لە زنجیرەپلیکانەی DNSدا، لەژێر ئەم پاوانە ئاست-سەرانەدا، ناوگەلی پاوانی ئاستی دووھەم و ئاستی سێھەم جێ دەگرن کە ئەو بەکارھێنەرانەی وا دەخوازن وێبگە یان سەرچاوەگەلی گشتیی دیکە لەسەر ئینتەرنێت دابنێن، دەتوانن کرێیان بکەن بۆ خۆیان. تۆمارکردنی ناوگەلی پاوان زۆرتر لە ئەستۆی تۆمارکەرانی ناوی پاوانەوەیە کە ڕاژەکانیان بە گشت کەسێک دەفرۆشن.

## جۆر و بەکارھێنان

## سەرچاوەکان

پۆل:سیستمی ناوی پاوان
دەوحە

**دەوحە** یان **دۆحە** () پایتەخت و پڕگەلھەترین شاری وڵاتی قەتەرە. ئەم شارە لە کەنداوی فارس، باکووری ئەلوەکرا و باشووری ئەلخوڕ ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ٢٠١٨ ژمارەی دانیشتوانی دەوحە ٢٫٣٨٢٫٠٠٠ کەس بووە.

## مێژوو
شاری دەوحە لە ١٨٢٥دا دامەزراوە، سەرەتا ناوی (البدا) بووە، ناوی دەوحە لە زمانی عەرەبیدا بە واتای دارێکی گەورە دێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەوانییەکانی قەتەر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قەتەر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢٥
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:دەوحە