open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مەک ئۆئێس

thumb|لۆگۆی فەرمی ئۆئێس ئێکس
**مەک ئۆئێس** (MacOS) سیستەمێکی کارگێڕییە لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵ پەرەی پێدەدرێت، بۆ یەکەمینجار لە ٢٤ی ئازاری ٢٠٠١ بەکارهات ئەمەش لەدوای وازهێنان لە مەک ئۆ ئێس و تائێستاش ئەپڵ بەردەوامە لە گەشەپێدانی، لەو ڕۆژەوەی کە ئەم سیستەمەیە دەرچووە سەرجەم مەکینتۆشەکان ئەم سیستەمەیان لەسەر دامەزرێنراوە کە لەزنجیرە خێزانی یونیکسە، پێشتر ئەم سیستەمە بەناوی مەک ئۆئێس ئێکس بوو بەڵام دوا بەدوای هاتنی وەشانی شێری شاخەکە (Mountain Lion) ناوی ئەم سیستەمە کارگێڕییە گۆڕدرا لە مەک ئۆئێس ئێکسەوە بۆ ئۆئێس ئێکس ئەوەش لەساڵی ٢٠١١ بوو.

## وەشانەکانی مەک ئۆ ئێس
# Public Beta: "Kodiak"               
# Version 10.0: "Cheetah"
# Version 10.1: "Puma"
# Version 10.2: "Jaguar"
# Version 10.3: "Panther"
# Version 10.4: "Tiger"
# Version 10.5: "Leopard"
# Version 10.6: "Snow Leopard"
# Version 10.7: "Lion"
# Version 10.8: "Mountain Lion"
#Version 10.9: " Mavericks"
#OS X 10.10: " Yosemite"
# OS X 10.11: " El Capitan"

## زاراوەکان لەویندۆزەوە بۆ مەک ئۆئێس ئێکس

## کۆگای ئاپ و یارییەکان
مەک ئاپ ستۆر یان بازاڕگای نەرمەکاڵاکانی مەک بریتیە لە دابەشکارێکی دیجیتاڵی و خزمەتگوازیەکی کۆمپانیای ئەپڵ بۆ بەکارهێنەرانی بۆ داگرتنی نەرمەکاڵای تایبەت، بەشێک لەو نەرمەکاڵایانە بە خۆڕاین و ئەوەی تریش بەپارەیە و بەکارهێنەرانی دەتوانن لە ڕێگای هەژماری بانک بیکڕن، ئەم خزمەتگوازریەی ئەپڵ تایبەتە بەسیستەمی کارپێکەری مەک ئۆ ئێس ی وەشانی ١٠٫٦.٦ بەرەو سەرەوە ، ئەم خزمەتگوزاریە لە ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١١ ەوە بۆ بەکارهێنەرانی مەکینتۆش بەردەست کراوە.

## سەرچاوە
*کتێبی لەویندۆزەوە بۆ ماک بەکوردی

*تەواوی زاراوەکان سوود لە پەرتووکی (Mac Basics (Super Guide وەرگیراوە کە لەنووسینی خاتوو (Serenity Caldwell) کە لە ئەپڵیکەیشنی iBook  بەدەست دەکەوێت بۆ کڕینی یان خوێندنەوەی بەشێکی (Sample ) . (کە بۆ ئای ئۆ ئێس و ماک دەگوونجێت)

پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٩
پۆل:سیستمی کارپێکردنی ARM
پۆل:نەرمەکاڵای ئەپڵ
پۆل:مەک ئۆ ئێس
پۆل:سیستمی کارپێکردنی ئێکس٦٦-٦٤
باربارا پالڤین

وێنۆک|باربارا پالڤین لە ساڵی ٢٠١٣

باربارا پالڤین (لە‌دایکبووی ٨ی تشرینی یە‌کە‌می ١٩٩٣) لە بۆداپستی پایتە‌ختی ھە‌نگاریا لە دایک بووە. باربارا نمایشکە‌ری جلوبە‌رگە.

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣
پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)

**پارتی دیموکرات** () حیزبێکی سیاسییە مێژوویەکەی بۆ ١٧٩٢ دەگەڕێتەوە بەڵام بۆ مێژووی ھاوچەرخەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨٢٨، یەکێکیشە لەدوو حیزبە گەورە ھاوچەرخەکەی ئەمریکا و بەتاکە ڕکابەری حیزبی کۆماری دادەنرێت، لە ساڵی ١٩٣٠ و حیزبی دیموکرات زۆرتر بە ئایدۆلۆژیای لیبرالیزم دەبەسترێتەوە یان زۆرجار سۆشیال لیبرالیزم، لەدوایین ھەڵبژاردن لە ئەمریکا کاندیدەکەی حیزبی دیموکرات باراک ئۆباما سەرکەوت بەسەر میت ڕۆمنی کاندیدی کۆمارییەکان، لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٠ ەوە سیمبووڵی حیزبەکە گوێدرێژە و ڕەنگی شینە.

## ئایدۆلۆژیا

لە کاتی دامەزراندنیدا، پارتی دیموکرات پشتگیری لە فەلسەفەی چاکسازی کشتوکاڵی و بزووتنەوەی دیموکراتی جاکسۆنی کرد بە سەرۆکایەتی ئەندرۆ جاکسۆن سەرۆک کۆمار کە نوێنەرایەتی جووتیاران و بەرژەوەندییە گوندنشینەکان و دیموکراتە تەقلیدییەکانی جێفرسۆنی دەکرد. لە ساڵانی ١٨٩٠ەوە، بە تایبەتی لە ویلایەتەکانی باکوور، حیزب دەستی کرد بە لایەنگری ھەڵوێستی لیبڕاڵتر (زاراوەی «لیبراڵ» لێرەدا باس لە لیبرالیزمی مۆدێرن دەکات، نەک لیبرالیزمی کلاسیک یان لیبرالیزمی ئابووری). ڕاپرسییەکانی پێشنیازی دەنگدەران پشتگیرییەکی بەرفراوانیان بۆ پارتی دیموکرات لە سەرانسەری ھەموو دیمۆگرافیای کۆمەڵایەتی-نەتەوەیی و ئابووریدا نیشانداوە.

لە مێژوودا، حیزب بەھۆی دژایەتیکردنی لەگەڵ بازرگانی و دارایی ڕێکنەخراو، و لایەنگری لە باجی داھاتی پێشکەوتنخوازانە، نوێنەرایەتی جووتیاران، کرێکاران، کەمینە ئایینییەکان و نەتەوەییەکانی کردووە. لە سیاسەتی دەرەوەدا، ئینتەرناسیۆنالیزم (لەوانەش دەستێوەردانگەرایی) لە ساڵی ١٩١٣ تا ناوەڕاستی شەستەکان بابەتێکی باڵادەست بوو. لە ساڵانی ١٩٣٠دا حیزب دەستی کرد بە پەرەپێدانی بەرنامە کۆمەڵایەتییەکان کە ھەژارانیان کردە ئامانج. پارتەکە باڵێکی کۆنەپەرستی دارایی و لایەنگری بازرگانی ھەبوو، کە گرۆڤەر کلیڤلاند و ئال سمیس نوێنەرایەتیان دەکرد، باڵێکی کۆنەپەرستی باشووری ھەبوو کە دوای ئەوەی سەرۆک لیندۆن جۆنسۆن پشتگیری لە یاسای مافە مەدەنییەکانی ساڵی ١٩٦٤ کرد کەم بووەوە. بزووتنەوەی ژینگەپارێزی لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردووەوە بووەتە پێکھاتەیەکی سەرەکی. پارتی دیموکرات لە سەدەی بیست و یەکدا تاڕادەیەکی زۆر ھاوپەیمانییەکی ناوەندگەرا و لیبراڵ و پێشکەوتنخوازانە و سەریەککەوتنی بەرچاو لە نێوان ئەو سێ گرووپەدا ھەیە. زانایانی سیاسی حیزبی دیموکرات بەھۆی ھەمەچەشنی ھاوپەیمانی بەرفراوانترەوە، لە ڕووی ئایدیۆلۆژییەوە کەمتر یەکگرتوو لە پارتی کۆمارییەکان وەسف دەکەن.

پارتی دیموکرات سەردەمانێک لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەمریکادا زاڵ بوو، بەڵام ئەمڕۆ لە باکووری ڕۆژھەڵاتی (ناوچەی ناوەڕاستی ئەتڵەسی و نیو ئینگلاند)، ناوچەی دەریاچە گەورەکان و کەناراوەکانی ڕۆژاوا (ھاواییشەوە) بەھێزترە، ئەمە جگە لەوەی لە شارە گەورەکاندا (بەبێ گوێدانە ناوچەکە) کاریگەری بەربڵاوی ھەیە.

## براوەکانی حیزب بۆ سەرۆکایەتی ئەمریکا
### لەساڵانی ١٨٠٠
* ئەندرێو جاکسۆن
* ماڕتن ڤان بیورین
* جەیمس پۆلک
* فڕانکلین پیرسی
* جەیمس بوچەنان
* ئەندرێو جۆنسن
* گرۆڤەر کلێڤلاند

### لەساڵانی ١٩٩٠
* وۆدرۆو وێڵسۆن
* فرانکلین ڕۆزڤێڵت
* ھاری ترومان
* جۆن کەنەدی
* لیندۆن جۆنسن
* پارتی دیموکرات
* بێڵ کلینتۆن

### لەساڵانی ٢٠٠٠
* باراک ئۆباما
* جۆ بایدن

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانەکانی ١٧٩٢ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:حیزبی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)
پۆل:حیزبەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
ھاری تروومەن

**ھاری تروومەن** () (٨ی ئایاری ١٨٨٤ – ٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٢) ٣٣یەم سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بوو و ئەندامی حیزبی دیمورکرات، ھاری ترومان فەمانڕەوایی ئەمریکای کرد لەنێوان ساڵانی (١٩٤٥ تاکوو ١٩٥٣) بوو ئەوەش لەبەر ئەوە بوو فرانکلین ڕۆزڤێڵت مرد و ئەو جێگای گرتبۆوە ئەو کاتەشی ھاری ترومان جێگای گرتەوە جیھان لەنێو جەرگەی جەنگی جیھانی دووەم بووە، بە بڕیاردان لەسەر بەکارھێنانی دوو بۆمبی ئەتۆمیی دژی ژاپۆن، کۆتایی بە یەکێک لە خوێناوی ترین جەنگ ھێنا لە مێژووی مرۆڤایەتیی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٤
پۆل:مردووانی ١٩٧٢
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:چالاکوانانی مافە مەدەنییە ئەفریقی-ئەمریکییەکان
پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)
مارکسیزم

وێنۆک|کارڵ مارکس

**مارکسیزم** () بیروباوەڕێکی ئابووری و سیاسییە. لە ئەنجامی ھەوڵ و کارەکانی کارڵ مارکس و فریدریش ئێنگڵس دروست بووە، لە مانیفێستی کۆمۆنیستدا ھێڵە بنەڕەتییەکانی داڕێژراوە و لە ئاکامدا بوو بە ئایدیۆلۆژیایەکی تایبەتی.

بە مارکسیزم دەگوترێت سۆسیالیزمـی زانستیی شۆڕشگێڕانە، چونکە مارکسیزم بیروباوەڕێکی شۆڕشگێڕانەیە و ئامانجەکەی نەھێشتنی سیستمی سەرمایەداری (کاپیتاڵیزم) و سیستمی چینایەتییە. دەخوازێت ھۆکارەکانی بەرھەمھێنان موڵکی دەوڵەت بن نەک موڵکێک بۆ تاکەکەس بێت لەسەر حیسابی کرێکاران.

## سەرچاوەکان
* کتێبی بنەماکانی مارکسیزم لەلایەن ھاتف ئەعرەجی بە کوردی نووسراوە

پۆل:کۆمۆنیزم
پۆل:مارکسیزم
پۆل:سۆشیالیزم
پۆل:کارڵ مارکس
پۆل:بزووتنەوە فەلسەفییەکان
پۆل:نەریتە فەلسەفییەکان
پۆل:دیموکراسیی کۆمەڵایەتی
پۆل:بیردۆزە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:ڕەخنە لە ئایین
پۆل:ئایدۆلۆژییە ئابوورییە هاوتەریبەکان
پۆل:تیۆرییەکانی مێژوو
پۆل:ئایدۆلۆژییە ئابوورییە ھاوتەریبەکان
بازل

thumb|بازل
**بازل** یەکێکە لەشارەکانی سویسرا و بەسێیەم زۆرترین ڕێژەی دانیشتوان لەشارەکان دادەنرێت لە سویسرا کەنزیکەی١٧٠ هەزار کەس تیایدا  دەژین ئەمە بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٢ تیایدا خەڵکی سویس و ئاڵمان و فڕانسی تێیدا دەژین.

## بەستەری دەرەکی
*ماڵپەڕی بازل 

پۆل:شارەکانی سویس
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی سویس
پۆل:شارەکانی سویسرا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕاین
داڤید بن گوریۆن

thumb|داڤید بن گوریۆن لەساڵی ١٩٥٩
**داڤید بن گوریۆن** (ماوەی ژیان:١٦ی تشرینی یەکەمی ١٨٨٦ تاکوو ١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٣) یەکەم سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل بوو، لەدوای مردنی لەلایەن گۆڤاری تیم وەک یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسی جیھان دیاریکرا.

پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد
پۆل:مێژووی ئیسرائیل
پۆل:مردووانی ١٩٧٣
پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئیسرائیل
پۆل:جووە ئیسرائیلییەکان
پۆل:جووە پۆڵەندییەکان
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٦
پۆل:نووسەرانی جوو
پۆل:سۆسیالیستەکانی جوولەکە
پۆل:جوولەکەکانی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا
ئەلێکساندرا کۆلۆنتای

thumb|ئەلێکساندرا کۆلۆنتای ژنە کۆمۆنیستی ڕووس، یەکەم ژنە پۆستی وەزیری وەرگرتبێت.
**ئەلێکساندرا میخایلۆڤنا کۆلۆنتای** () (ماوەی ژیان:٣١ی ئازاری ١٨٧٢ تاکوو ٩ی ئازاری ١٩٥٢) ژنە شۆڕشگێڕێکی کۆمۆنیستی ڕووس بوو، ئەندامی حیزبی مەنشڤیک (مۆنشەویک) بوو دوایی لە ساڵی ١٩١٤ چووە بەرەی بەلشەڤیکەکەکان، ئەلێکساندرا زانستە ئابوورییەکانی خوێندووە لە زووریخ، ئەلێکساندرا یەکەم ژنە کە پۆستی وەزیری وەرگرتبێت لە حکوومەتە کۆمۆنیستەکەی لێنین.

پۆل:باڵیۆزەکانی یەکێتیی سۆڤیەت لە مەکسیک
پۆل:باڵیۆزەکانی یەکێتیی سۆڤیەت لە نۆرویژ
پۆل:نووسەرانی مارکسیست
پۆل:کۆمۆنیستە ڕووسەکان
پۆل:شۆڕشگێڕە ڕووسەکان
پۆل:نووسەرانی ڕووس
پۆل:مردووانی ١٩٥٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٢
پۆل:بیردۆزە مارکسییەکان
پۆل:بەلشەفییە کۆنەکان
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
پۆل:وەرگرانی نیشانی دروشمی سووری کۆشش
پۆل:سیاسەتدارانی سۆڤیەت
کۆشکی ڕۆژنامەفرۆش

[thumb|کۆشکێکی ڕۆژنامەفرۆش لەسەر شەقام لە [هەولێر.]]
**کۆشکی ڕۆژنامەفرۆش** (بە ئینگلیزی Newsagent یان Newsstand) شوێنێکە بۆ فرۆشتنی ڕۆژنامە و گۆڤار و کتێب و نامیلکە ، بەزۆری کۆشکەکان لەسەر شەقام یان وێستەگەکانی گواستنەوە و فرۆکەخانە و نزیک فرۆشگاکان هەن.
لۆکە زاھیر

**لۆکە زاھیر** یان **شاناز زاھیر** (١۹۸۸ لە سلێمانی - )، خانمە گۆرانیبێژێکی  کوردی خەڵکی باشووری کوردستانە.

## ژیان
لۆکە زاھیر لە گەڕەکی سەرکارێزی شاری سلێمانی لە دایک بووە و لە ساڵی ٢٠٠٠ ھاتووە‌تە‌ ناو دونیای ھونە‌ر. لە‌ سە‌ر دە‌ستی ھونە‌رمە‌ند ھەڵکەوت زاھیر ھاتۆتە ناو دنیای ھونە‌ر و بە یە‌کێک لە چالاکترین ھونەرمەندە ژنەکانی کورد دادە‌نرێت.لە مناڵیە‌وە خولیای ھونە‌ری گۆرانیبێژی بووە‌. دواجار لە ساڵی ٢٠٠٨ دە‌ست بە‌ یەکەمین کارە‌کانی دە‌کات. یە‌کە‌مین بە‌رھە‌می خۆی وە‌ک کلیپ بڵاو دە‌کاتە‌وە بە‌ناوی (ترس) یە‌کێکە لە گۆرانی ناو ئە‌لبومی (sms) کە لەساڵی ٢٠٠٩ بڵاو کرایەوە. پێشوازیە‌کی زۆری لێکرا،لە‌ ساڵی ٢٠١٠ باشترین لاوی ساڵ ھە‌ڵبژێردرالە‌ ھە‌مان ساڵدا دوو ئە‌لبومی بڵاو کردووە‌و خاوە‌نی زیاتر لە ١٥ کلیپ و زیاتر لە ٧٠ گۆرانییە.
لە‌چە‌ندین سرودی نیشتمانی بە‌شداریووە‌و وە‌ک سرودی (بۆ کوردستان) بە ھاوبە‌شی چە‌ند ھونە‌رمە‌ندێک وە‌ک (پە‌یوە‌ند جاف، عە‌بدول قە‌ھار زاخۆیی، مۆنیکا، و میرا) ھە‌روە‌ھا سرودی سە‌ربە‌خۆبوون پە‌یامێکی گرنگ بوو بانگە‌وازی بۆ یە‌ک. ڕێزی ناو گە‌ل و سە‌ربە‌خۆبوونی کوردستان ھە‌روە‌ھا سرودی نۆێبوونە‌وە‌و سرودی (ھە‌ماوە‌ند) ئە‌مانە ھە‌مووی.

## بەرھەمەکان
### ئەلبومەکان
*  ئێس-ئێم-ئێس (۲۰۰۹)
* ھەبوو نەبوو (۲۰۱۰)
* کەس وەک تۆ خۆشی نەویستووم (۲۰۱۱)
* ئەلبومی سپێدە (۲۰۱۲)
* گوناھت کرد (۲۰۱۲)
* (۲۰۱٦) Loka Live Music

### تاکەگۆرانییەکان
* چی چی (کەڤەری گۆرانی فارسی)
* لایلایە (۲۰۱۳)
*  شکرن شکرن (۲۰۱٤ - زمانی عەرەبی)
*  شیرین گیان (۲۰۱٥)
* ھەر ئەمنم ئەو کەسەی (۲۰۱٥)

### ڤیدیۆکلیپەکان
*  گۆرانی ترس (۲۰۰۸)
*  من و تۆ (۲۰۱٦)

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:خەڵکی سلێمانی
کریسمس

وێنۆک|دانانی داری سنەوبەر و ڕازاندنەوەی بە گڵۆپی بچووک یەکێکە لەو شووناسانەی کە ڕۆژی کریسمسی پێ دەناسرێتەوە
**کریسمس** یان **جەژنی لەدایکبوون** (کە مەبەست لێی مەسیحە) ئەو ڕۆژە بە ڕۆژی لەدایکبوونی مەسیح دادەنرێت، ئەوەش بیروباوەڕی ئەو مەسیحییانەیە کە بڕوایان وایە مەسیح کوڕی خودایە. ڕۆژی کریسمس لە زۆربەی وڵاتانی جیھان و ئەوانەی مەسیحییەکان تێیدا کەمینەن یان نین ئەوا وەک ڕۆژێکی کلتووری دەکرێتە ڕۆژی پشوو واتە بەڕێژەیەکی زۆر لە وڵاتان ئەو ڕۆژە پشوو دەبێت، ڕۆژی کریسمس دووەم گەورە جەژنی مەسیحییەکانە لەدوای جەژنی کۆتایییان، بەپێی ڕۆژژمێری زایینی ئەو ڕۆژە دەکەوێتە ڕۆژی ٢٥ و ٢٤ی کانوونی یەکەم، گەرچی بیروباوەڕی جیاش ھەن دەربارەی ڕۆژی ڕووداوەکە بەڵام بەگشی لە ٢٥ی کانوونی یەکەم تا ١ی کانوونی دووەم ئەو بۆنەیە بەڕێوە دەچێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:کریسمس
ھە‌ڤال ئیبراھیم

**ھەڤال ئیبراھیم** گۆرانیبێژێکی باشووری کوردستانە. ساڵی ١٩٨٣ لە شاری موسڵ لە دایکبووە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی ناوەندی
پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی باکووری
زایۆنیزم

[thumb|یەکەم کۆنگرەی زایۆنیزمەکان لە [بازل لە سویسڕا ساڵی ١٨٩٧]]
**زایۆنیزم** یان **سەیھۆنیزم** (بە عیبری: צִיּוֹנוּת) بزووتنەوەیەکی ڕامیاری نەتەوەیی جوولەکە یە، کە ئامانجیان دروستکردن و کۆکردنەوەی پاڵپشتی بوو لەپێناو دەوڵەتێک بوو بۆ جووەکان لە خاکی پیرۆز (مەبەستیان لە کەنعان یان فەلەستینی پێشوو). ئامانجەکەیان لە ساڵی ١٩٤٨ ھاتەدی بە درووستبوونی دەوڵەتی ئیسرائیل، لە ساڵی ١٨٩٧ یەکەم کۆبوونەوەی خۆیان لە بازل لە سویسڕا گرێدا لەو کۆبوونەوەیە پەیڕەو و بەرنامەی خۆیان دانا بەبەشداری ٢٠٠ ئەندام، تیۆدۆر ھێرتسلیش بەباوکی زایۆنیزم دادەنرێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی فەرمی زایۆنیزم | بەئینگلیزی

پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:مێژووی ئیسرائیل
پۆل:فەلەستین
زایۆنیزم
پۆل:بزاڤە سیاسییەکان
تێپەڕگەی کۆمپیوتەر

وێنۆک|نموونەیەک
لە نژیاروانیی کۆمپیوتەردا، **تێپەڕگە** بنسیستەمێکە کە دراوەکان لە پێکھێنەیەکەوە بۆ پێکھێنەیەکی تر (لە ناوەوەی کۆمپیوتەردا) یان لە کۆمپیوتەرێکەوە بۆ کۆمپیوتەرێکی تر ئەگوازێتەوە. تێپەڕگە بریتییە لە کۆمەڵێک تەل کە دراوەکانی پێدا تێ ئەپەڕن؛ بۆ ئەوەی کە لە بەشێکێ کۆمپیوتەرەکەوە بگەن بە بەشێکێ تری. وەکوو شاڕێیانێک وایە کە دراوەکان بەسەریدا ھاتوچوو ئەکەن.

تێپەڕگە لە کۆمپیوتەرە سەرەتایییەکاندا بریتی بوو لە ژمارەیەک تەلی ئەلەکتریکیی ھاوبەر کە پارچەکانی ناو کۆمپیوتەریان پێکەوە گرێ ئەدا، بەڵام ئێستا زاراوەکە بۆ ھەر ڕێکخراوییەکی فیزیکی کە ھەمان ئەرک جێبەجێ بکا بەکار ئەبرێ.

سایز یان پانیی تێپەڕگەش شتێکی گرنگە چونکوو نیشاندەری ئەوەیە کە لە یەک کاتدا چ ڕادە دراوە ئەتوانرێ بگوازرێتەوە. بۆ نموونە، تێپەڕگەیەکی ١٦-بیت ئەتوانێ ١٦-بیت دراوە بگوازێتەوە، لە حاڵێکدا تێپەڕگەیەکی ٣٢-بیت ئەتوانێ ٣٢-بیت دراوە بگوازێتەوە.

پۆل:تەختەدایک
پۆل:کۆمپیوتەر
پۆل:ئەلکترۆنی دیجیتاڵی
ئۆپرا وینفری

**ئۆپرا گایل وینفری** (لەدایکبوو بە ناوی  **ئۆرپا گایل وینفری**؛ لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤) پێشکەشکار، بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆن، خانمەکتەر، نووسەر، و چاکەکاری ئەمریکییە. بەھۆی بەرنامەی *The Oprah Winfrey Show*ەوەوە باشتر ناسراوە، کە لە شیکاگۆوە پەخشدەکرا، کە خاوەنی بەرزترین پلەی بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی بوو لە چەشنەکەیدا و بە شێوازێکی نەتەوەیی پەخشدەکرا بۆ ٢٥ ساڵ لە ١٩٨٦ەوە بۆ ٢٠١١. ناسراو بە «شاژنی ھەموو میدیاکان»، دەوڵەمەندترین ئەفریقی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم بوو و یەکەم ملیاردێری ڕەشپێستی ئەمریکای باکوورە، و بە باشترین چاکەکاری ڕەشپێست لە مێژووی ئەمریکا دانراوە. لە ٢٠٠٧ەوە، ھەندێک جار بە دیارترین ئافرەت لە جیھان دادەنرێت.

وینفرێ لە ھەژاریدا لە میسیسیپی لە دایکێکی ھەرزەکاری سەڵت لەدایکبووە و دواتر لە میلوۆکی گەورەبووە. ئاماژەی داوە کە لە منداڵی و سەرەتای ھەرزەکاریدا دەستدرێژی کراوەتە سەر و لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا دووگیان بووە؛ لە تەمەنێ گەنجیدا کوڕەکەی لەدایکبووە و بە ساوایی مردووە. وینفری دواتر نێردراوە تا لەگەڵ پیاوێکدا بژیت بە ناوی ڤێرنۆن وینفری، کە سەرتاشێکی تێنێسی بووە، و ئۆپرا بە باوکی خۆی ناوی دەبات، و کارێکی لە ڕادیۆیەکدا دۆزیەوە کە لە قوتابخانەی ناوەندی بووە. لە ١٩ ساڵیدا، پێشکەشکاری ھاوبەشی ھەواڵەکانی ئێوارەی ناوخۆیی بوو. قسەکردنە پڕ ھەستەکانی وینفری یەکسەر وای لێکرد ببرێتە بەشی بەرنامەی ڕۆژ، و دوای خستنی بەرنامەیەکی ناوخۆیی پلە سێی شیکاگۆ بۆ پلەی یەکەم، کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنانی تایبەت بە خۆی دامەزراند کە بە شێوازێکی نێودەوڵەتی لقی هەیە.

وینفری چەندان خەڵاتی بردووەتەوە لە ژیانی پیشەگەریدا کە پێکدێن لە ١٨ خەڵاتی ئێمی دەی تایم، لەوانەش خەڵاتی دەسکەوتی ژیان و خەڵاتی بەڕێوەبەر، ٢ خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم، لەوانە خەڵاتی مرۆڤدۆستیی بۆب ھۆپ، خەڵاتێکی تۆنی، خەڵاتێکی پیبەدی و خەڵاتی مرۆڤدۆستیی ژان ھێرشۆڵت، کە لەلایەن خەڵاتەکانی ئۆسکارەوە پێی بەخشرا و پاڵێوراوە بۆ دوو خەڵاتی ئۆسکار.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* NPR «ئۆپرا: ژنە ئاساییە ملیاردێرەکە». پەڕگەی دەنگی، ڤیدیۆ و ژیاننامە. لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠ ھێنراوە
* ئۆپرا وینفری  ڤیدیۆیەک لە بەرھەمھێنانی *Makers: Women Who Make America*
* *[https://nmaahc.si.edu/explore/exhibitions/watchingoprah  سەیرکردنی ئۆپرا] * – پێشانگایەکی سمیتسۆنیەن لەسەر *Oprah Show* و وینفری

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢١ەم
پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان
پۆل:نووسەرانی ژنی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی
پۆل:ژنە ئەمریکییە بەرھەمھێنەرەکانی فیلم
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١
پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
ویکیلیکس

[وێنۆک|[جولیان ئەسانژ قسەکەری سەرەکی و سەرۆکی ڕزگارکردن ویکیلیکس]]
**ویکیلیکس** (بە ئینگلیزی:WikiLeaks) ماڵپەڕێکی ئینتەرنێتی نێودەوڵەتیی ئازادە، ماڵپەڕەکە لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ لەلایەن جولیان ئەسانژ دامەزرا، کاری ماڵپەڕەکە بریتییە لە وەشاندنی بەڵگەنامە و بابەتە شاراوەکانی حکوومەتەکانی جیھانە، ماڵپەڕەکە سەروو ١٫٢ ملیۆن بەڵگەنامەی لە بنچینەی زانیارییەکانی (داتابەیس) ھەیە و ئاشکرا کراون زۆربەی کاتیش ناو و ناونیشانی کەسی بڵاوکەری زانیارییەکان نادرکێنێت، بنکەی فەرمی و سەرەکی ماڵپەڕەکە لە سویدە و لە لێکچواندندنا بە ویکیپیدیا دەچێت و تەنانەت لەبەشی ئەرشیڤیدیا سکرێپتی ویکی بەکاردێنن بەڵام ئەوان ھیچ پەیوەندییەکان بە ڕێکخراوی ویکیمیدیا (خاوەنی ویکی) نییە

## بەڵگەنامەکان
لەگرنگترین بەڵگەنامە بڵاوکراوەکانیان
# لە تەممووزی ٢٠١٠ ویکیلیکس زۆرتر لە ٧٦، ٩٠٠ بەڵگەنامەی نھێنی لەسەر شەڕی ئەفغانستان بڵاوکردەوە.
# لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ نزیکەی ٤٠٠ ھەزار بەڵگەنامەی نھێنی لەسەر شەڕی عێراق بڵاوکردەوە.
# لە تەممووزی ٢٠١٦، بەڵگەنامەکان لەسەر ئەرشیڤی پارتی داد و گەشەپێدان
# لە تەممووزی ٢٠١٦، ئەرشیڤی ئیمەیڵەکانی ھیلاری کلینتۆن پاڵێوراو بۆ سەرۆککۆماری ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

* ویکی ئینگلیزی ساکار (Simple English Wikipedia)

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی ویکیلیکس

پۆل:ئەرشیڤە سەرھێڵەکان
پۆل:ویکیلیکس
پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٦ لە ئۆسترالیا
پۆل:سیخوڕی
پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکان
پۆل:وێبگەکانی میدیاویکی
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠٠٦
پۆل:ئاسایشی نیشتیمانی
پێڕستی خزمەتگوزاری و چاکسازی

**لیستی خزمەتگوزاری و چاکسازی** ئەو لیستە هاوبەشی حیزبەکانی یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان و کۆمەڵی ئیسلامی کوردستان و حیزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان و حیزبی زەحمەتکێشانی کوردستان (کەئەوکات ناوی حیزبی ئایندەی کوردستانی سەربەخۆ بوو)  بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان بۆ ساڵی ٢٠٠٩ ، لەئەنجامی هەڵبژاردنەکەشدا ٢٤٠٨٤٢ دەنگیان بەدەست هێنا کەدەکاتە زیاتر لە ١٢.٥% دەنگەکان و ١٤ کورسییان مسۆگەر کرد ، لەدوای ئەنجامەکانی هەڵبژاردن لیستەکە جیابۆوە و جگە لە حیزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان کە بەشداری لە حکوومەتی هەرێم کرد ئەوانی دیکە چوونە بەرەی بەرهەڵستیکاران (ئۆپۆزسیۆن) .

## سەرچاوەکان
*پەرلەمانی کوردستان

پۆل:حیزبەکانی عێراق
پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان
پۆل:پارتە سیاسییەکان لە ھەرێمی کوردستان
پۆل:ھاوپەیمانییەکانی حزبە سیاسیەکانی کورد
پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان
ڕوانگەی مافەکانی مرۆڤ

**ڕوانگەی مافەکانی مرۆڤ** (؛ ھیومن ڕایتس واچ) ڕێکخراوەیەکی نێونەتەویی بۆ چاودێریکردنی مافەکانی مرۆڤە لە وڵاتانی جیھان. ڕێکخراوەکە لە ساڵی ١٩٧٨دا دامەزراوە و بارەگا فەرمییەکەی لە شاری نیویۆرکی ویلایەتە یەکگرتووەکانە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
**وێبگەی فەرمی (بە کوردی) 

پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٧٨
پۆل:مافەکانی مرۆڤ
پەیکەری ئازادی

thumb|پەیکەری ئازادی لە نیویۆرک
**پەیکەری ئازادی** (بە ئینگلیزی:Statue of Liberty) بەبایەخترین شوێن دادەنرێت لە نیویۆرکدا پەیکەرەکە لەلایەن گوستاڤ ئیفێل کاری ئەندازیاری بۆ کراوە، بەڵام لەلایەن فرێدریک بارتۆلدی داتێشراوە، ئەم پەیکەرە ھێمای ئازادییە و ڕۆژانە ھەزاران گەشتیار سەردانی دەکەن کە دەکەوێتە نیمچەدوورگەیەک لە نیویۆرک و دوورگەکەش ناونراوە بە دوورگەی ئازادی، کە پەیکەرەکە وێنەی ژنێکە و مەشخەڵێکی بەدەستەوەیە و بەدەستەکەی تریشی کتێبێکی پێیە کە لێی نووسراوە (٤ی تەممووزی ١٧٧٦) کە ڕۆژی سەربەخۆییی ئەمریکایە و پەیکەرەکە بەرزییەکەی زیاتر لە ٤٦ مەترە کەدەکاتە ١٥٦ پێ ، بەپێی ئامارەکان تەنیا لە ساڵی ٢٠٠٩دا نزیکەی ٢.٣ ملیۆن سەردانیکەری ھەبووە.
پەیکەرەکە وەکوو نزیکی نێوان ھەردوولایەن، لەلایەن وڵاتی فەڕەنسا لە ڕۆژی سەربەخۆییی ئەمریکا بەخشرا بە وڵاتەکە.

## سەرچاوەکان
* ماڵپەڕی ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ

پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٨٨٦
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ١٨٨٦
پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکان، تەواوبوونی ١٨٨٦
پۆل:نژیاروانیی فەڕەنسی
پۆل:مێژووی فەڕەنسا
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:درووستکراوەکانی گوستاڤ ئیفێل
پۆل:وێناکردنی نەتەوە
ئاستارا، ئێران

**ئاستارا** () شارێک و ناوەندی شارستانی ئاستارا لە پارێزگای گیلانی ئێرانە. لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦دا ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ٥١٬٥٧٩ کەس بووە. ئەم شارە لەگەڵ کۆماری ئازەربایجان و دەریای کاسپیەن ھاوسنوورە و سنوورێکی بازرگانی گرنگە لە نێوان ئێران و قەوقازەوە.

## مرۆڤناسی
زمانی زۆربەی خەڵکی ئاستارا ئازەربایجانییە. ھەروەھا ژمارەیەکی کەمتریش لە خەڵکی شار بە زمانی تاڵشی قسە دەکەن. خەڵکی ئاستارا موسڵمانن و زۆربەیان لە ئیسلامی شیعە و ھەندێکی تریشیان لە مەزھەبی سوننە پەیڕەوی دەکەن.

## پێشانگا

File:Heyran Gondola lift, Astara.jpg|تەلەکابینی حەیران، ئاستارا
File:LATON16.jpg|دێھاتی توریستی حەیران، ئاستارا
File:Old-Astara.jpg|ئاستارای کۆن
File:Ship Astara Port.jpg|کەشتییەک لە بەندەری ئاستارا
File:Saeid dehsaraee (2).jpg|دەریای خەزەر لە قەراخی ئاستارا


## ئەمانەش ببینە
* ئاستارا، ئازەربایجان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دەریای کاسپیەن
پۆل:ئاستارا، ئێران
پۆل:شارستانی ئاستارا
پۆل:شارەکانی پارێزگای گیلان
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئێران
زمانی تورکیی عوسمانی

230px|وێنۆک|ڕۆژمێری ساڵی ١٨٩٦ کە بە زمانی تورکیی عوسمانی لە چاپ دراوە.
**زمانی تورکیی عوسمانی** یان **عوسمانلی** (بە تورکی: Osmanlıca یان Osmanlı Türkçesi) زمانی دام و دەزگا حکوومەتییەکانی ئیمپراتۆری عوسمانی بوو. ئەم زمانە ژمارەیێکی زۆر وشەی فارسی و عەرەبی تێدا بوو. لە سەردەمی عوسمانی، زۆربەی شاعیران و نووسەران لە چوارچێوەی سنوورەکانی وڵاتی تورکیای ھاوچەرخ، بەرھەمە ھونەرییەکانی خۆیان بەم زمانە دەنووسی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
فێرکاری وتووێژ بە زمانی تورکی عوسمانی

پۆل:زمانی تورکیی عوسمانی
پۆل:زمانەکانی توونس
پۆل:زمانە تورکییەکان
کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو

200px|وێنۆک|کاتی ناوچەکانی جیھان بەپێی کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢

**کاتی گەردوونی ھاوھەنگاو** یان **یوو تی سی** () ستاندارێکی کاتە بۆ دیاریکردنی کات و سات و جیاوازەکانییان لە گشت زەوی.

ئەم کاتە تەنیا ٠٫٠٩ چرکە لەگەڵ کاتژمێری گرینیچ جیاوازی ھەیە. و بۆ زۆرتری کارە ڕۆژانەکان ئەم جیاوازییە لەبەرچاو ناگیرێ.

ئەوکاتەی کورتکراوەiەکییان بۆ ئەم کاتە گەردوونییە دانا فەڕەنسییەکان پێداگرییان دەکرد کە دەبی بە زمانی فەڕەنسی بێت، لە کۆتایی دا بڕیار درا کە نە کورتکراوەکەی  و نە  بەکار نەھێندرێن.
ھەر بۆیە کاتەکە بە **UTC** ناونرا.

## سەرچاوەکان

* ماڵپەڕی کڵاک ئاڕ ئای
* کاتی ھەنووکە
* کاتی فەرمی ئەتۆمی ئەمریکا (ناوچەی کاتی UTC)

پۆل:کات
پۆل:پێوەرەکانی کات
پۆل:ڕێنمایی ڕادیۆیی ئای تی یوو
پۆل:گەردوون
ڕۆژی زەوی

[thumb|ئاڵای ناڕەسمیی ڕۆژی زەوی، لەلایەن [جۆن ماککۆنێل دروست کراوە]]
**ڕۆژی زەوی** بۆنەیەکی ساڵانەیە لە ٢٢ی نیسان بۆ پیشاندانی پشتگیری بۆ پاراستنی ژینگە. یەکەم جار لە ٢٢ی نیسانی ١٩٧٠ ئەنجام درا و ئێستا زۆر چالاکی لەخۆدەگرێت کە لەلایەن ڕێکخراوەی ڕۆژی زەوی (EARTHDAY.ORG) لە سەرانسەری دنیا ڕێکدەخرێن.

## مێژوو
ساڵی ١٩٦٩ گایلۆرد نیڵسن، سیناتۆری ئەمریکی لەگەڵ یاریدەدەرەکەی سەردانی ناوچەی سانتا باربارای ویلایەتی کالیفۆرنیایان کرد. لە کەنارئاوەکەدا تێبینی پەڵە نەوتی گەورەیان کرد کە کەوتبووە سەر ئاوی زەریای ھێمن کە ببووە ھەڕەشە بۆ سەر ژیانی ماسییەکان و گیانلەبەرە دەریایییەکان.

دوای ئەوەی نیڵسن گەڕایەوە بۆ واشنتن، پرۆژەیاسایەکی ئامادەکرد کە تێیدا داوای کرد ٢٢ی نیسانی ھەموو ساڵێک بە ڕۆژی جیھانیی زەوی بناسێندرێت.

لە ساڵی ١٩٧٠ و لە یەکەم مەراسیمی تایبەت بە ڕۆژی زەوی، نزیکەی ٢٠ ملیۆن خەڵکی ئەمریکی چوونە شەقام و شوێنە گشتییەکانیان و داوایان لە حکوومەتی وڵاتەکەیان کرد بۆ پاراستنی ژینگە ھەوڵ بدات.

سەرەتا تەنھا لە ویلایەتە یەکگرتووەکان یادی ڕۆژی زەوی دەکرایەوە، بەڵام دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٩٠ ڕێکخراوەیەکی نێونەتەوەیی بە مەبەستی گرنگیدان بە ھەسارەی زەوی دامەزرا و ئەمە وای کرد زۆرینەی وڵاتان چالاکی لەو ڕۆژە بکەن.

ساڵانە لەو ڕۆژە ڕێکخراوە و دامەزراوە ژینگەیییەکان داوا دەکەن لەڕێی بەکارھێنانی وزەی پاک ڕێگری بکرێت لە گەرمبوون و گۆڕانی ئاووھەوای زەوی.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆژی زەوی
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٠ لە کالیفۆرنیا
پۆل:مێژووی سان فرانسیسکۆ
پۆل:ڕووداوەکان، دامەزرانی ١٩٧٠
پۆل:ڕۆژەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
خالید ئێرتوغروڵ

**خالید ئێرتوغرۆڵ** (تورکی: Halit Ertuğrul)، نوسەرێکی تورکی ناودارە، خاوەنی چەندین ڕۆمان و چیرۆکە کە ناوەڕۆکی بەسەرھاتەکانیان لە چیرۆکی ڕاستەقینەوە وەرگیراون، بەشێک بەرھەمەکانی وەرگێڕدراونەتە سەر زمانە جیھانییەکان لەوانەش زمانی کوردی.

## ژیانی
خالید ئێرتوغرۆل لە شاری ئادیامان ھاتۆتە دنیاوە لە تورکیا، خوێندنی سەرەتایی ھەر لەو شارە تەواو کردووە، دواتر پەیمانگەی زانستی نێغەدە و کۆلێژی زانستە پەروەردەیەکانی تەواوکردووە، و دواتر ماستەری بە دەستھێناوە و تا دواجار پلەی دوکتۆرای وەرگرتووە لە زانکۆی ساکاریا لە بەشی زانستە کۆمەڵایەتیەکان.

چەندین ساڵ وەک مامۆستا و بەڕێوەبەر لە خوێندنگەکاندا ئیشی کردووە و ھەروەھا لە چەند زانکۆیەکی تورکیادا دەرسی وتۆتەوە و بەشداری چەندین چالاکی کردووە لە ناو تورکیا و دەرەوەیدا.

## نوسینەکانی
بەرھەمەکانی خالید ئێرتوغرۆل زۆربەی لە شێوەی ڕۆمان و کورتە چیرۆکدا داڕێژراون و ناوەڕۆکی بەسەرھاتەکانیان لە ڕووداوی ڕاستەقینەوە وەرگیراوە، بە شێوازێکی کاریگەر و زمانێکی ئاسان داڕێژراون بە شێوەیەک کە خوێنەر کەمەندکێش دەکەن بۆ ئەو دیمەنانەی نووسەر دەیخاتە ڕوو و ھەستی خوێنەر ئەجوڵێنن.

زیاتری نوسینەکانی پەروەردەیین و مەبەست لێیان چارەسەرکردنی کێشە دەروونی و ڕۆحیەکانی گەنجان و لاوانە.

## دانراوەکانی
خالید ئرتۆغرۆل خاوەنی چەندین بەرھەمە و خزمەتێکی دیاری ھەیە لە بورای فێرکردن و ڕۆشنبیرییدا و نزیکەی پەنجا کتێبی بە تورکی بە چاپ گەیشتووە و زۆربەی ئەم بەرھەمانە بۆ چەندین زمانی جیاواز وەرگێڕدراون، ھاوکات چەندین خەڵاتی ڕێز لێنانی وەرگرتووە.

کۆمەڵێکی زۆر لە بەرھەمەکانی وەرگێڕدراونەتە سەر زمانی کوردی کە چەندین جار چاپ دەکرێنەوە و خوێنەرێکی باشیان ھەیە، لەو کتێبانەش:

## سەرچاوەکان
* سایتی فەڕمی خالید ئێرتوغرۆل
*  خالید ئێرتوغرۆل کێێە
کاتای

thumb|نەخشەی کاتای لەساڵی ١٦٨٩
**کاتای** (بە ئینگلیزی: Cathay) ئەو ناوەبوو لەلایەن ئەوڕووپییەکانەوە لەسەدەکانی ناوەڕاستەوە بەکاردەهات لەجێگای وڵاتی چین ی ئێستا ، ئەمەشیان لە گەریدەی ئیتالی مارکۆ پۆلۆوە وەگرتبوو.

پۆل:مێژووی چین
پۆل:خیتانەکان
مار

وێنۆک

**مارەکان** () ئاژەڵێکی خشۆکن، گۆشتخۆرن، جەستەیان تەسک و درێژە و قاچیان نییە. نزیکەیی ٢٠ بنەماڵە و ٥٠٠ ڕەگەز و ٣٤٠٠ جۆری مار ھەیە. ڕەسەنترین بەردبووە ناسراوەکانن لە سەردەمی دەیناسۆرەکانەوە. ئەمەش لە نێوان ١٤٣ بۆ ١٦٧ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر بووە. جەستە درێژ و باریکەکەیان چەند تایبەتمەندییەکی تایبەتی ھەیە. تەرازووی سەرییەککەوتوویان ھەیە کە دەیانپارێزێت، و یارمەتیان دەدات لە جووڵە و سەرکەوتن بەسەر دارەکاندا. تەرازووەکان ڕەنگیان ھەیە کە لەوانەیە ڕەنگی خۆدزینەوە یان ئاگادارکردنەوە بن. زۆرێک لە جۆرەکان کەللەسەریان ھەیە کە جومگەکانیان زیاترە لە کەللەسەری جۆری تر، ئەمەش ڕێگە بە مارەکان دەدات نێچیرێکی زۆر گەورەتر لە سەریان قووت بدەن. لە جەستە تەسکەکەیاندا ئەندامە جووتەکانی مارەکان (وەک گورچیلە)یەکێک لە پێش ئەوی دیکە دەردەکەون لەبڕی ئەوەی شان بە شانی یەکتربن. زۆربەیان تەنھا یەک سیی کارکردنیان ھەیە. قەبارەی مارەکان لە ماری بچووکی تەڕەوە کە درێژییەکەی ١٠٫٤ سم (٤ ئینج)ە تا دەگاتە پایتۆنی تۆڕدار کە درێژییەکەی ٦٫٩٥ مەتر (٢٢٫٨ پێ)یە. ماری لەناوچوویی تیتانۆبۆا درێژییەکەی ١٢٫٨ مەتر بوو.

زۆربەی مارەکان ژەھراوی نین. ئەوانەی ژەھریان ھەیە بەشێوەیەکی سەرەکی بۆ کوشتن و ملکەچکردنی نێچیر بەکاریدەھێنن نەک بۆ بەرگریکردن لەخۆیان. ھەندێکیان ژەھرێکی بەھێزیان ھەیە کە دەبنە ھۆی برینداربوونێکی بەئازار یان مردنی مرۆڤ. مارە بێ ژەھرەکان یان بەزیندووی نێچیر قووت دەدەن یان بەپەستان دەیکوژن. نەبوونی قۆڵ و قاچ مارەکان لە جووڵە ناگرێت، چەندین ڕێگەی جیاوازی جووڵەیان پەرەپێداوە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ژینگە تایبەتەکان. ھەر جۆرە جووڵەی مارێک جیاوازە و جیاوازە لەوانی تر. شەپۆلی لاوەکی تاکە ڕێگەی جووڵەی مارێکە لە ئاودا، و باوترین ڕێگایە بۆ جووڵەی بە تەواوی. لەم دۆخەدا جەستەی مارەکە بە یەکەوە بەرەو چەپ و ڕاست دەچەمێتەوە، لە ئەنجامدا زنجیرەیەک "شەپۆل" کە بەرەو دواوە دەجووڵێت دروست دەبێت. لەکاتێکدا ئەم جووڵەیە خێرا دەردەکەوێت، بەڵام بەدەگمەن بینراوە کە مارەکان خێراتر لە دوو درێژی جەستە لە چرکەیەکدا بجووڵێن، زۆرجار زۆر کەمتر. شەپۆلی لایەنی زەوی باوترین شێوازی جووڵەیە بۆ زۆربەی جۆرەکانی مار. لەم دۆخەدا شەپۆلە جووڵاوەکانی دواوە پاڵ بە خاڵەکانی بەرکەوتن لە ژینگەدا دەنێت، وەک بەرد، لق، ناڕێکی لە خاکدا و ھتد.مارەکان پێیان باشە خۆیان لە بەرکەوتن بەدوور بگرن و ھێرش ناکەنە سەر مرۆڤ. جگە لە کۆنستریکتۆرە گەورەکان، مارە ژەھراویەکان مەترسی نین بۆ سەر مرۆڤ.  گازگرتنی مارێکی ژەھراوی بەزۆری بێ زیان دەبێت، ددانەکانیان بۆ دڕاندن یان لێدانی برینێکی قووڵی کونکردن گونجاو نین، بەڵکو تەنھا بۆ گرتن.

## سەرچاوەکان

پۆل:مارەکان
پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە
ڕۆزا لوکسەمبورگ

**ڕۆزا لوکسەمبورگ** (بە پۆلەندی: Róża Luksemburg) (ماوەی ژیان:٥ی ئازاری ١٨٧١ تاکوو ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩١٩) لەخێزانێکی جووی پۆڵەندا لەدایک بوو ئەو فەیلەسووف و ئابووریزان بوو و شۆڕشگێڕێکی سۆسیالیزم بوو و بڕوای بە تیرۆرەکەی کارل مارکس ھەبوو، ھاودەمیش کەسایەتییەکی پۆڵەندی - ئەڵمانی بوو و ئەندامی ھەریەکە لە حیزبەکانی سۆسیالیست دیموکراسی شانشینی پۆڵانداو لیتوانیا و سۆسیالیست دیموکراسی ئاڵمانیا و یەکێتیی سۆسیالیست دیموکراتی ئاڵمانیا و یەکێتییی سۆسیالیست دیموکراتی و کۆمۆنیستی ئاڵمانیا بوو.
## سەرچاوەکان

پۆل:جووە پۆڵەندییەکان
پۆل:فەیلەسووفانی ئاڵمانی
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:کۆمۆنیستە ئاڵمانییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧١
پۆل:مردووانی ١٩١٩
پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی مارکسیست
پۆل:کتێبە کۆمۆنیستییەکان
پۆل:فەیلەسووفانی جوو
پۆل:نووسەرانی ئایینیی ژن
پۆل:فەیلەسووفانی ژنی ئاڵمانی
پۆل:بیردۆزە مارکسییەکان
پۆل:جوولەکەکانی تیرۆرکراو
پۆل:سۆسیالیستەکانی جوولەکە
پۆل:نووسەرانی ئاڵمانیی سەدەی ١٩یەم
ڕۆژێک لە ڕۆژان

**ڕۆژێک لە ڕۆژان**، ، زنجیرە درامایەکی ئەمریکییە لە جۆری فەنتازیا وخەیاڵییە، لە دانانی ئیدوارد کیتس وئادەم ھۆڕۆیتز (دانەرانی زنجیرەی بەناوبانگی لۆست)، لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ وە پەخش دەکرێت لەسەر کەناڵی ABC ئەمریکی و تا ئێستا بەردەوامە. 

پاڵەوانەکانی ئەم درامایە کەسایەتی ناو چیرۆکە خەیاڵییەکانن وەک سنۆ وایت، سەندرێلا، کەوا سوور، پینوکیۆ ... و بە شێوازێکی زۆر سەرنج ڕاکێش، ڕووداوەکانی چیرۆکە خەیاڵییەکان و ڕووداوەکانی جیھانی ڕاستەقینە تێھەڵکێش کراوە و خەیاڵی بینەر کێش دەکات بۆ ناو ڕووداوەکان.

کۆمەڵێک خەڵاتی بەدەستهێناوە لەسەر ڕۆڵی ئەکتەرەکانی یان وەک دراماکە بە گشتی، پێنج خەڵاتی وەرگرتووە و ١٩ جاری تریش پاڵێوراوە بۆ وەرگرتنی خەڵات.

## ڕووداوەکان
ڕووداوەکانی زنجیرەکە لە شارۆچکەیەکی خەیاڵییدا دەست پێدەکات کە بە ستۆری برۆک ناو دەبرێت، و دانیشتوانی ئەم شارە کەسایەتییەکانی ناو  داستان وچیرۆکە بەرئاگردانەکانن کە گوازراونەتەوە بۆ جیھانی ڕاستەقینە، و یادەوەرییان لێ سەندراوەتەوە لەلایەن شاژنێکی شەڕانگێزەوە بەناوی ڕێجینا کە یادەوەرییانی گۆڕیوە بۆ یەکێکی تر لە ڕێگەی بەکارھێنانی نەفرینێکی بەھێزەوە کە لە ڕامبڵ ستیڵسکنی جادووگەری وەرگرتووە.

تەنھا ئومێدی شارۆچکەکە لە نێو دەستی ژنێکە بە ناوی ئێما سوان کە کچی سنۆ وایت و شازادە چارمینگە، کە بە هۆی جادووی پەری شین دەگواێزرێتەوە بۆ جیھانی ڕاستەقینە پێش ئەوەی نەفرینەکەی پێ بگات، و بەم ھۆیەش ئێما سوان تەنھا کەسە کە دەتوانێ ئەو نەفرینە بەتاڵ بکاتەوە و یادەوەرییە ڕاستیەەکان بۆ دانیشتوانی شارۆچکەکە بگەڕێنێتەوە بە ھاوکاری کوڕەکەی ھێنری مێڵز.

## پەخشی دراماکە
تا ئێستا چوار وەرز لەم درامایە بەرهەمێنراوە، ماوەی ھەر ئەڵقەیەکی لە نێوان ٤٢ بۆ ٤٥ خولەکدایە، وکەناڵی ABC ئەمریکی ھەموو ھەفتەیەک شەوانی یەکشەممە پەخشی دەکات، وەرزی یەکەمی ٢٢ حەڵقە بوو و لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ پەخشکرا تا ١٣ی ئایاری ٢٠١٢، و وەرزی دووەمیش لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢ پەخشکرا تا ١٢ی ئایاری ٢٠١٣، وەرزی سێیەمیش لە 29 حوزیرانی ٢٠١٣ دەست بە پەخشی کرا وتائێستا بەردەوامە.

## کەساییەتیەکانی دراماکە
زۆربەی کەسایەتییەکان ڕۆڵی دوو کارەکتەر دەبینن، یەکێکیان لە ناو چیرۆکەخەیاڵییەکاندا و ئەویتریان دوای ئەوەی شاژنی شەڕانگێز یادەوەریان لێ دەگۆڕێت کەسایەتییەکی تریان ھەیە لە شارۆچکەی ستۆری برۆک.

## خەڵاتەکان

ئەم زنجیرە درامایە نزیکەی بیست جار پاڵێوراوە بۆ وەرگرتنی خەڵات لەسەر ئاستی ھەموو دراماکە یان بۆ ڕۆڵی ئەکتەرەکانی، و چەند جارێک خەڵاتەکەی بە دەست ھێناوە، لەوانە:
* پەسەندترین درامای نوێ، ٢٠١١
* پەسەندترین شەڕانگێز (لانا پاریڵا) بە ڕۆڵی شاچنی شەڕانگێز، ٢٠١١
* باشترین نمایش لە زنجیرە درامادا، جارد ئیس گیلمۆر بە رۆڵی ھێنری، ٢٠١٢

## سەرچاوەکان
* سایتی فەڕمی 
* رۆژێک لە ڕۆژان لە TV.com 
* ویکی ئینگلیزی.

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١١
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:نەفرەتلێکراوەکان لە خەیاڵ
پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان
پۆل:تەلەفزیۆنی فێمینیست
پۆل:بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان لە شاری ڤانکۆڤەر وێنەگیراون
پۆل:جادوو لە تەلەڤیزیۆندا
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان لەسەر بنەمای فیلمەکانی دیزنی
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە فانتازیا تاریکەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە ڕووداوەکانیان لە مەینە
وات

**وات** (هێما :W) یەکێکە لە یەکە نێودەوڵەتییەکان (SI) ، ناوی وات لە ناوی دانەرەکەیەوە نراوە کە جەیمز وات ی ئەندازیاری سکۆتلاندییە ، واتە بە جووڵ لەسەر چرکەش پێناسە دەکرێت وە واتە یەکەی توانا یە (Power).

## فرە وات
*فیمۆتۆ وات یەکەسانە بە  (١٠−١٥) وات
*پیکۆ وات یەکسانە بە (١٠−١٢) وات 
*نانۆ وات یەکسانە بە (١٠−٩) وات
*مایکڕۆ وات یەکسانە بە (١٠−٦) وات
*ملی وات یەکسانە بە (١٠−٣) وات
*کیلۆ وات یەکسانە بە (١٠٣) وات
*مێگاوات یەکسانە بە (١٠٦) وات
*گێگا وات یەکسانە بە (١٠٩) وات
*تێرا وات یەکسانە بە (١٠١٢) وات
*پێرا وات یەکسانە بە (١٠١٥) وات

## بنچینەی وات
:\mathrm{W = \frac{J}{s} = \frac{N\cdot m}{s} = \frac{kg\cdot m^2}{s^3}}

## فامیتۆ وات
فامیتۆ] يەكسانە بۆ يەك قوادريلليۆنته ( [١٠−١٥] )ى واتێك. بە هونەريى تواناى گرنگ كە دەپێورن لە [فەمتۆواتتس] بە شێوەيەكى نموونەيى دەدۆزرنەوە لە سەرچاوە ( ئێس ) بۆ ڕاديۆ و تەلەفۆنى ڕادار. بۆ نموونە، بەمەعنا ئێف ئێم توونە ژمارەى كار كردن بۆ هەستيارى، كوايەتينگ و نيشانە-بۆ-ژاوەژاو پێويست دەبم كەكە ئار ئێف وزە كردارى بۆ هاوردەى ئاڕێل ديارى دەكرێت. ئەمانە ئاستى هاوردە زۆرجار ڕا دەگەرن لە [د بى ف] ( دێسيبێل ئاماژەيان پێ كرد بۆ ١

## نانۆ وات
يەكسانە بۆ يەك بليۆنەمين ( [١٠−٩] )ى واتێك. تواناى گرنگ كە دەپێورن لە [نانۆواتتس] هەروەها بە شێوەيەكى نموونەيى بەكار دەهێنرن لە ئاماژە بۆ ڕاديۆ و تەلەفۆنى ڕادار.
## پیکۆ وات
ەكە [پيكۆواتت] يەكسانە بۆ يەك تريليۆنەهەم ( [١٠−١٢] )ى واتێك. بە هونەريى تواناى گرنگ كە دەپێورن لە [پيكۆواتتس] بە شێوەيەكى نموونەيى بەكار دەهێنرن لە ئاماژە بۆ ڕاديۆ و تەلەفۆنى ڕادار، دەنگيى - پەيوەندى هەبێت بە دەنگەوە و لە زانستى ئەستێرەناسيى ڕاديۆ.

## مایکرۆ وات

[ميكرۆواتت] يەكسانە بۆ يەك مليۆنەمين ( [١٠−٦] )ى واتێك. تواناى گرنگ كە دەپێورن لە [ميكرۆواتتس] بە شێوەيەكى نموونەيى ڕا دەگەرن لە پزيشكى سيستەمى ئينسترەمێنتێيشەن وەكو ئييگەكە و هێڵكارى دڵەكە، لە جۆرێكى فراوانى زانستى و ئامرازى ئەندازيارى و هەروەها لە ئاماژە بۆ ڕاديۆ و تەلەفۆنى ڕادار. پتەو خانەى خۆرى بۆ ئامراز وەكو حاسيبە و كاتژمێر بە شێوەيەكى نموونەيى دەپێورن لە [ميكرۆواتتس]. [ پى ئەى ئار ئى ئێن تى ئێچ ٣٣ پى ئەى ئار ئى ئێن تى ئێچ ٤]

## ملى وات
ميلليواتت يەكسانم بۆ يەك هەزارەم ( [١٠−٣] )ى واتێك.ێك نمونەيى لێزەر دەرهاتى ئامۆژگارى نزيكەى پێنج [ميلليواتتس]ى تواناى ڕووناكى، كەچيێك يارمەتيى بيستنى نمونەيى بۆ خەڵك كەمتر لە يەك ميلليواتت بەكار دەهێنێت. [ پى ئەى ئار ئى ئێن تى ئێچ ٣٤ پى ئەى ئار ئى ئێن تى ئێچ ٤] نيشانەى دەنگى و ديكە ئەليكترۆنى ئاستى نيشانە زۆرجار دەپێورن لە [د بى م]، ئاماژەيان پێ كرد بۆ يەك ميلليواتت

## کیلۆ وات
" كيلۆوات: بۆ پيوانى تەوژمى كارەبايى لێرە رييدەرێكت. چونكە شوێنەكە لە وڵاتە يەكگرتووەكان، كيلۆوات: بۆ پيوانى تەوژمى كارەبايى ببينە، كاليفۆرنيا. چونكە مۆسيقاژەن جێيمز وۆتس، كيلۆوات: بۆ پيوانى تەوژمى كارەبايى ببينە ( مۆسيقاژەن ).
" كەى دەبليوو " [رەديرەكتس] لێرە. چونكە ديكە بەكار دەهێنێت، كەى دەبليوو ببينە ( ديسامبيگواتيۆن ).

كيلۆوات: بۆ پيوانى تەوژمى كارەباييەكە يەكسانە بۆ يەك هەزار ( ١٠٣ ) وۆتس، يان يەك [ستهەنە-مەترە] لە دووەم. ئەم
يەكەيە بە شێوەيەكى نموونەيى بەكار دەهێنرێت تاەكە دەر ببڕێت

## سەرچاوەکان

پۆل:یەکە داڕێژراوەکانی ئێس ئای
پۆل:یەکەکانی وزە
تاوەقڕان

230px|وێنۆک|کەلاوەکانی تاوەقڕان
**تاوەقڕان** گوندێکی کۆنە لە ناوچەی گوندستانی سەرای شاری سەقز کە لە ساڵی ١٩٨٩ زایینیەوە چۆڵ کراوە و کەسی تێدا ناژی.

## ئەمانەش ببینە
* گوندستانی سەرا
* ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەقز
* شارستانی سەقز
## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
پۆل:گوندەکانی کوردستان
ساحێو

**ساحێو** () شارێکە لە شارستانی سەقز لە پارێزگای کوردستان لە وڵاتی ئێران. ساحێو لە سەرژمێری گشتی ساڵی ٢٠٠٦ی ئێران، ١٧٠٣ کەس دانیشتووی ھەبووە.

## تایبەتمەندی
ساحێو جیگەی هونەردۆستان و هونەرپەروەرانی گەورەیە کە لە بواره جۆراوجۆرەکانی هونەر و ئەدەبدا وەک پەیکەرتراشی و سینەما و شیعر گەوره پیاوان و ژنانی تیدا ژیاون و خزمتیان به هونەری کوردی کردووه.
## پەراوێزەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز
پۆل:شارەکانی پارێزگای کوردستان
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارستانی سەقز
تۆنی بلێر

وێنۆک|تۆنی بلێر
**ئەنتۆنی چاڕلیس لیتۆن بلێر** ناسراو بە **تۆنی بلێر** لەدایکبووی ٦ی ئایاری ١٩٥٣، پێشتر لە کاندیدی پارتی کرێکارانی بەریتانیا بوو بووە سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو بووە لەنێوان ئایاری ١٩٩٧ تاکوو تەممووزی ٢٠٠٧، و لە نێوان ساڵانی ١٩٩٤ تاکوو ٢٠٠٧ سکرتێری گشتی پارتی کرێکارانی بەریتانیا بوو، یەکێک بوو لەو سەرکردانەی بەشداری باڵای ھەبوو لە شەڕی ئازادکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣.


پۆل:زیندووان
پۆل:سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:سیاسەتوانانی بەریتانی
پۆل:نووسەران دەربارەی ئایین و زانست
پۆل:دیپلۆماتە بەریتانییەکان
پۆل:پادشاکانی بەریتانیا
پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی
ئادەم سمیت

**ئادەم سمیت** (بەئینگلیزی: Adam Smith)(٥ی حوزەیرانی ١٧٢٣ - ١٧ی تەممووزی ١٧٩٠) فەیلەسووفێکی سکۆتلاندییە و شارەزای لە ئابووری سیاسی هەبوو، زۆرێک لە بیرۆکەکانی ئادەم هەڵکەوتەی سیستەمی ئابووری نوێن (مۆدێرن)، باسەکانی ئادەم سمیت ئابووری بازاڕ و بازاڕی ئازادە و بیرۆکەکانی ئادەم پێی دەڵێن "بیردۆزی لیبڕالی" کە بەشێکە لە "لیبرالیزم"، لەساڵی ١٧٧٦ پەرتووکێکی بڵاوکردەوە بەناوی "دەوڵەمەندی نەتەوەیی" (The Wealth of Nations) کە باس لە  پێشبڕکێ و پێشکەوتنی ئابووری بەزیرەکانی شیکاری کردووە. ، لە ٤ی تەمموزی ٢٠٠٨ پەردە لەسەر پەیکەری ئادەم سمیت لە ئێدینبەرە ی پایتەختی سکۆتلاند وەک ڕێزێک بۆ ئەم کەڵە فەیلەسووفە لابرا ئادەم سمیت بە باوکی ئابووری و ئابووریزانانیش دادەنرێت. هەروەها بە "باوکی سەرمایەداری"یش ناودەبرێت. ئەو ویستی  بزانێت بۆچى خەڵك بيرى كردەوە (یان هەستى كرد) كە هەندێك شت باشن و ئەوانى ديكەى خراپ بۆ ئەمەش پەرتووکێکی نووسی بەناوى بيردۆزى سۆزى ڕەوشتى ئەو بيرى كردەوە كە هاوسۆزى زۆر گرنگترە لە رەوشت.

سمیس لە زانکۆی گلاسگۆ و لە کۆلێژی بالیۆل لە ئۆکسفۆرد فەلسەفەی کۆمەڵایەتی خوێندووە، لەوێ یەکێک بووە لە یەکەم خوێندکارەکان کە سوودی لە زەمالەکان وەرگرتووە کە لەلایەن هاوڕێ سکۆتلەندییەکەی جۆن سنێلەوە دامەزرابوو. دوای تەواوکردنی خوێندن، زنجیرەیەک وتارێکی سەرکەوتووی گشتی لە زانکۆی ئەدینبۆرگ پێشکەش کرد، ئەمەش وای لێکرد کە لە سەردەمی ڕۆشنگەری سکۆتلەندا هاوکاری لەگەڵ دەیڤید هیوم بکات. سمیس پلەی پرۆفیسۆری لە شاری گلاسگۆ بەدەستهێناوە و وانەبێژی فەلسەفەی ئەخلاقی بووە و لەم ماوەیەدا، تیۆری هەستی ئەخلاقی نووسیوە و بڵاوی کردووەتەوە. لە ژیانی دواتردا پۆستێکی مامۆستای وانەبێژی وەرگرتووە کە ڕێگەی پێدەدا گەشت بە هەموو ئەوروپادا بکات، لەوێ سەرکردە ڕۆشنبیرەکانی دیکەی سەردەمی خۆی ناسی.

وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر بە سیاسەتی هاوبەشی پاراستنی بازاڕە نیشتمانییەکان و بازرگانەکان، ئەوەی کە بە بازرگانیگەرایی ناسرا، سمیس بناغەکانی تیۆری ئابووری بازاڕی ئازادی کلاسیکی دانا. سامانی گەلان پێشەنگێک بوو بۆ دیسیپلینی ئەکادیمی مۆدێرن لە بواری ئابووریدا. لەم بەرهەمە و بەرهەمەکانی دیکەدا چەمکی دابەشکردنی کارەکانی پەرەپێدا و ڕوونیکردەوە کە چۆن بەرژەوەندیی عەقڵانی و کێبڕکێ دەتوانێت ببێتە هۆی خۆشگوزەرانی ئابووری. سمیس لە سەردەمی خۆیدا مشتومڕێکی زۆری لەسەر بوو و ڕێبازی گشتی و شێوازی نووسینەکەی زۆرجار لەلایەن نووسەرانی وەک هۆراس والپۆلەوە تەنز دەکرا.

## سەرچاوە


پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:ئادەم سمیت
پۆل:ئابوورزانانی سکۆتلاندی
پۆل:فەیلەسووفانی سکۆتلاندی
پۆل:مردووانی ١٧٩٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٢٣
پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری
پۆل:سەرمایەداری
پۆل:فەیلەسووفانی ئابووریزانی
پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئێدینبەرە
پۆل:لیبرالیزم
ھێرشبەر (تۆپی پێ)

thumb|هێرشبەرێک لەکاتی لێدانی تۆپ بەئاڕاستەی گۆڵی بەرامبەر
**هێرشبەر**  شوێنێکی یاریکردنە بۆ ١١ یاریزانەکەی تۆپی پێ ، ئەرکی ئەم یاریزانەی کە لەم شوێنەدا یاری دەکات هێرشبەردنە بۆسەر گۆڵی تیپی بەرامبەر ، وە ئەو یاریکەرەی لە هێڵی هێرشبەر یاری دەکات لە هەموو یاریکەرانی دیکە هەلی زۆرترە بۆ تۆمارکردنی گۆڵ و زۆربەی کات لە خوولەکانی تۆپیپێ هێرشبەرەکان نازناوی گۆڵکار (ئەوەی زۆرترین گۆڵی کردووە لەخوول) دەباتەوە.

## شێوازی یاریکردن
شێوازی هێڵی هێرشبەر زۆر بەی کات هێڵەکە لە دوو تا سێ هێرشبەر پێک دێت زۆرکاتیش بۆ پتەو کردنی هێڵی بەرگری بەیەک هێرشبەر یاری دەکرێت.
*شێوازی ٤-٣-٣ (چوار بەرگریکار و سێ ناوەڕاست و سێ هێرشبەر)
*شێوازی ٤-٤-٢ (چوار بەرگریکار و چوار ناوەڕاست و دوو هێرشبەر)
*شێوازی ٣-٤-٣ (سێ بەرگریکار و چوار ناوەڕاست و سێ هێرشبەر)

پۆل:شوێنەکانی تۆپی پێ
پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ
زمانی ئاڤێستایی

230px|وێنۆک|پەڕەیەک لە پەرتووکی ئاڤێستا کە بە خەتی پەهلەوی نووسراوە
**زمانی ئاڤێستایی** زمانی کتێبی پیرۆزی ئایینی زەردەشتی واتە ئەوێستایە. ئەم زمانە لەناوچووە و ئاخێوەر (قسەکەر)ی نەماوە، بەڵام هێشتا لە ناو عیبادەتەکانی زەردەشتییەکاندا بەکاردەبرێت. ئاڤێستایی لەگەڵ زمانی سانسکریت و زمانی فارسیی کۆن پەیوەندییەکی زۆری هەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زمانی ئەوێستایی
پۆل:زمانە کۆنەکان
ئەلبوم

**ئەلبوم** (بە ئینگلیزی : Album) کۆکراوەیەکە لە شێوەی پەرتووک یان دیسکە کە پەڕگەکانی وێنەیی و دەنگی تۆمارکراو و گۆرانی لە خۆ دەگرێت.
## سەرچاوە

پۆل:ئەلبومە مۆسیقییەکان
حەمدوڵڵا موستەوفی

230px|وێنۆک|چەپ|شوێنی نێژرانی موستەوفی لە قەزوین
**حەمدوڵڵا موستەوفی** (١٢٨١ - ١٣٤٩ زایینی، بە فارسی: حمدالله مستوفى) مێژووزان، جوگرافیزان و شاعیری پاڵەوانی ئێرانییە. موستەوفی نووسەری پەرتووکی نوزھەتول قلووب، زەفەرنامە و مێژووی بژێردراوە. لە دوای کۆچی دوایی ئەو لە ساڵی ١٣٤٩ی زایینی، لە قەزوین نێژرا.

پۆل:مردووانی ١٣٤٩
پۆل:مێژووناسانی ئێرانی
پۆل:زانایانی ئێرانی
پۆل:نووسەرانی ئێرانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٨١
پۆل:ھۆنراوەنووسانی فارس
پۆل:مردووانی سەدەی ١٤یەم
قەزوین

230px|وێنۆک|چەند دیمەنێک لە شاری قەزوین
**قەزوین** (بە فارسی: قزوین) شارێکە لە پارێزگای قەزوینی ئێران. قەزوین لە سەردەمی سەفەوییەکاندا پایتەختی ئێران بووە. لە قەزویندا ژمارەیەک بچووک کورد دەژین.

## دانیشتووان
دانیشتووانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١٦ دا، ٤٠٢،٧٤٨ کەس بووە.

## مرۆڤناسی
### زمان
زمانی زۆربەی خەڵکی شاری قەزوین فارسی و بە زاری قەزوینییە. لە دوای فارسەکان نەتەوەی تاتەکان، ئازەرییەکان، کوردەکان و گیلەکییەکان لە شاری قەزوین دەژین کە لە ناوچەکانی تری ئێران و پارێزگای قەزوین بە شاری قەزوین کۆچیان کردووە.
لە سەفەرنامەی ئێدوارد براون بە ناوی «یەک ساڵ لە ناو ئێرانییەکان» (۱۸۸۷–۱۸۸۸) زمانی زۆرینەی خەڵکی قەزوین فارسی نوسراوە. ھەروەھا خەڵکی پێشووی قەزوین بە زمانی فارسی و زاری قەزوینی قسەیان دەکرد.

### ئایین
زۆرینەی دانیشتووانی قەزوین موسڵمانن و لە مەزھەبی شیعە دوازدە ئیمامی پەیرەوی دەکەن.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای قەزوین
* شارستانی قەزوین

## سەرچاوەکان


پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارستانی قەزوین
پۆل:شارەکانی پارێزگای قەزوین
پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران
پیتەر کرۆپۆتکین

**پیتەر کرۆپۆتکین ئەلکسێفیچ** (ماوەی ژیان:٩ی کانوونی یەکەمی ١٨٤٢ تاکوو ٨ی شوباتی ١٩٢١) کەسایەتی ڕووسی و زانا لەبواری زانستی ئاژەڵ و نووسەر و فەیلەسووف و شۆڕشگێڕ و چالاکوان و ئازادیخواز و ئابووریزان و جوگرافیزان، ئەو بەناوبانگە بە بیردۆزی ئەنارکی-کۆمۆنیزم. ڕەسڵ کرۆپۆتکین بە شوێنکەوتووی باکوونین دادەنێت.

## نووسراوەکانی پیتەر کرۆپۆتکین
* ئازادیخوازی داھاتوو - L’anarchie future
* بنەما زانستییەکانی ئازادیخوازی les baes scintifiques de l’anarchie
* دەربارەی -کێڵگەکا، کارگەکان و پیشەکارییەکان - Champs -Usines –et ateliers
* دەربارەی ڕەوشت و یارمەتیکاریش نووسیویەتی

## سەرچاوەکان


پۆل:مردووانی ١٩٢١
پۆل:دوور لە وڵاتانی ڕووس لە فەڕەنسا
پۆل:دوور لە وڵاتانی ڕووس لە سویس
پۆل:فەیلەسووفانی ڕووس
پۆل:شۆڕشگێڕە ڕووسەکان
پۆل:نووسەرانی ڕووس
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٢
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:مێژووناسانی شۆڕشی فەڕەنسا
پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق
پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور
پۆل:فەیلەسووفانی ئابووریزانی
پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە
پۆل:فەیلەسووفانی زانست
پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی
پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان
پۆل:کۆمۆنیستە ڕووسەکان
پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
نازم حیکمەت

**نازم حیکمەت ڕان** (١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٠٢–٣ی حوزەیرانی ١٩٦٣) ناسراو بە **نازم حیکمەت** (بە تورکی: Nâzım Hikmet) شاعیر، شانۆنامەنووس، ڕۆماننووس و بیرەوەری گەورەی خەڵکی تورکیایە. نازیم حیکمەت بە «کۆمۆنیستی ڕۆمانتیک» و «شۆڕشگێڕی ڕۆمانتیک» بەناوبانگە. لە سەردەمی ژیانی دا کە ھاوکات بوو لەگەڵ دەسەڵاتداری ئەرتەشییەکان چەندین جار دەستگیر کرا و ڕەوانەی بەندیخانە کرات، ھەر لە بەر ئەمە لە نیشتمان کۆچی کرد و زۆرتری کاتی ژیانی لە غوربەت بە سەر کرد. شێعرەکانی ئەو بە زیاتر لە ٥٠ زمانی دنیا وەرگێراونەتەوە.
## شیعر
شیعری نازم حکمەت لەژێر کاریگەی بڕوا سۆسیالیستییەکان و ناسیۆنالیزمدایە. ئەو دوای دوورخرانەوە لە تورکیا و چوون بەرەو یەکێتیی سۆڤیەت زۆر شیعری بۆ نیشتمان و دوری وڵات نووسی. ھەندێکی دیکە لە شێعرەکانی ئەو سەبارەتن بە خۆشەویستی ژنان.

نموونەی شیعر: «بۆ وێرا»
وتی بێ
وتی بمێنە
وتی پێکەنە
وتی بمرە
ھاتم
مامۆ
کەنیام
مردم

## سەرچاوەکان

پۆل:نووسەرانی مارکسیست
پۆل:شاعیرانی تورک
پۆل:مردووانی ١٩٦٣
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢
پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان
پۆل:کۆمۆنیستە تورکیاییەکان
پۆل:مارکسیستە تورکیاییەکان
پۆل:مارکسیستە تورکییەکان
پۆل:شۆڕشگێڕەکانی خەڵکی تورکیا
پەستانی خوێن

وێنۆک|تەوژمپێوی دیجیتاڵی
**پەستانی خوێن** (گوشار، تەوژم، زەخت یان پاڵی خوێن) ھێزی گەیاندنی خوێنە لە دڵەوە بۆ ئەندامەکان. پاڵەپەستۆیی کە خوێن بە ھۆی گوشرانی دڵ (سیستۆل) دەیخاتە سەر دیوارەی خوێنبەرەکانەوە، بە تەوژمی خوێنی لاژوور دەناسرێت (دەوروبەری ١٢٠ میلیمیتری جیوە). لە کاتی حەسانەوەی دڵدا (دیاستۆل)، خوێنبەرەکان کەژاسا دەگەڕێنەوە سەر دۆخی خۆیان و نەختە نەختە تەوژمی خوێن تا کەمترین رادەی ئاسایی خۆی دادەبەزێت، کە بە تەوژمی خوێنی لاژێر دەناسرێت (دەوروبەری ٨٠ میلیمیتری جیوە). 

زۆر و کەم بوونی تەوژمی خوێن لە رادەی ئاسایی خۆی بە نەخۆشی تەوژمی خوێنی بەرز و نزم دەناسرێت، کە ھەر کام ھۆ و بەرھۆی تایبەت بە خۆی ھەیە. تەوژمی بەرز ھۆکاری بەدیھاتنی جەڵتەی دڵ و مێشک، کەمکاری گورچیلە، کوێری و  ئازارەکانی کۆئەندامی ھەناسەیە. تەوژمی بەرز بە ھۆی شڵەژانی دەروونی، مگێزی ناھاوسەنگ، کەم جووڵان و قەڵەوی، خەوی خراپ، خواردنی ناتەندروست، نەخۆشییەکانی ھەناسە، کەم و کووڕییەکانی گورچیلەوە بەدی دێت. تەوژمی خوێن پێوەندی راستەوخۆی ھەیە لە گەڵ شەکر و چەوری خوێن و لە سەر یەک کاریگەرن.

* پیاوان زۆرتر لە ژنان و تەمەندارانی ژوور ٤٠ ساڵ، پتر لە مەترسیدان.
* لە ھەر ھەشت مەرگ لە دنیادا، یەک مەرگ پێوەندی بە تەوژمی خوێنەوە ھەیە.
* پێدەچێ تا ساڵی ٢٠٢٥، نەخۆشی تەوژمی خوێن ٦٠% زیاد بکات.
* تەوژمی بەرز، سێھەمین بکوژی دنیایە.

## سەرچاوەکان


پۆل:ماتماتیک لە پزشکیدا
گاردیان

**گاردیان** (بە ئینگلیزی: The Guardian) ڕۆژنامەیەکی بەریتانییە و بەزمانی ئینگلیزییە کە لە ساڵی ١٨٢١ دامەزراوە و دەستی بە وەشانی خۆی کردووە ھەتا ساڵی ١٩٥٩ بەنێوی **مانچستەر گاردیان** بووە ئینجا کراوە بە گاردیان، ڕۆژنامەکە لە ڕۆژانی یەکشەممە وەشاندەکرێت و ئایدیای ڕۆژنامەکە چەپی ناوەڕاستە و مایل بە لیبرالیزمە و پێشتر سێ لە سەرنووسەرەکانی ڕۆژنامەکە ئەندامی حیزبی سۆشیالدیموکراتی بەریتانیا بوون و ماوەیەکیش ڕۆژنامەکە لەلایەن تۆنی بلێر ی سەرۆک وەزیرانی پێشووی بەریتانیا و سکرتێری حیزبی کرێکارانی بەریتانیا پاڵپشتی دەکرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*ماڵپەڕی فەرمی ڕۆژنامەی گاردیان

پۆل:ڕۆژنامەکانی لەندەن
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٢١ لە ئینگلستان
پۆل:مێژووی مەنچستەر
پۆل:بڵاڤۆکەکان، دامەزرانی ١٨٢١
پۆل:گاردیان
پۆل:ڕۆژنامەکانی ڕۆژانە کە لە بەریتانیا بڵاودەکرێنەوە
پۆل:ڕۆژنامە نێودەوڵەتییەکان کە لە بەریتانیا بڵاودەکرێنەوە
پۆل:ڕۆژنامەکانی رۆژانە کە لە بەریتانیا بڵاودەکرێنەوە
ئەنتۆنیۆ گرامشی

thumb|ئەنتۆنیۆ گرامشی
**ئەنتۆنیۆ گرامشی** (ماوەی ژیان:٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٨٩١ تاکوو ٢٧ی نیسانی ١٩٣٧) کەسایەتی نووسەری ئیتالی و سیاسەتزان و فەیەلەسووفی سۆسیالیزمە وە ئەندام وە ماوەیەکیش سەرۆکی حیزبی کۆمۆنیستی ئیتالیا بوو , ئەنتۆنیۆ لەلایەن بینیتۆ موسۆلینیی ڕژێمی فاشیست دەستگیرکراوە ، ئەنتۆنیۆ یەکێکە لە باشترین بیرمەندەکانی مارکسیزم لەسەدەی بیستەم هاوکات بیرۆکەکانی ئەنتۆنی بە گراماشیزم ناسراوە کە پۆلینکراوە بەسەر ئابووری سیاسی و فەلسەفە و زانستە سیاسییەکان ، میشێل فوکۆ یەکێکە لەو کەسانەی کاریگەر بووە لەسەر فەلسەفەی گراماشیزم.

پۆل:فەیلەسووفانی ئیتالی
پۆل:نووسەرانی مارکسیست
پۆل:مردووانی ١٩٣٧
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩١
پۆل:مارکسیستە ئیتالیاییەکان
پۆل:کۆمۆنیستە ئیتالیاییەکان
پۆل:بیردۆزە مارکسییەکان
ڕژێمی تاک حیزبی

**ڕژێمی تاک حیزبی** (بەئینگلیزی:Single-party state) ڕژێمێکی سیاسییە کە تیایدا بڕوای بە فرە حیزبی و پێشبڕکێی حیزبەکان نییە لە هەڵبژاردن ، کاتێ حیزبەکە دەسەڵات وەردەگرێت ڕێگری لە حیزبە سیاسییەکانی دیکە دەگرێت و چالاکییەکانیان قەدەغە دەکات ، زۆربەی ئەو دەسەڵاتانەش لە جیهاندا بە ووڵاتی دیکتاتۆرییەت دژە دیموکراسی ناوزەند کراون.

## ووڵاتەکان
### لەناو چووان
*یەکێتیی سۆڤیەت (١٩٢٢ تاکوو ١٩٩١)
*شانشینی ئیتالیا کە ئێستا ئیتالیایە لەلایەن بینیتۆ موسۆلینی (لەساڵی ١٩٢٢ تاکوو ١٩٤٣)
*ئاڵمانیای نازی لەلایەن ئادۆڵف ھیتلەر (١٩٣٣ تاکوو ١٩٤٥)

### لەئێستادا
*  کۆماری گەلی چین لەلایەن حیزبی کۆمۆنیستی چین هاوکات ڕێگای بە ٨ پارتی بچووک داوە.
*   کووبا لەلایەن حیزبی کۆمۆنیستی کووبا .
*  حکوومەتی ئێریتریا
*  کۆریای باکوور 
*  لاوس
*   ڤیەتنام

پۆل:شێوەکانی حکوومەت
پۆل:دەسەڵاتخوازی
پۆل:سیستمە سیاسییەکان
پۆل:تەواوخوازی
موسلم گویرسەس

**موسلم گویرسەس** (ماوەی ژیان:٧ی ئایاری ١٩٥٣ تاکوو ٣ی ئازاری ٢٠١٣) بەڕەسەن خەڵکی تیسا یە کەدەکەوێتە پارێزگای ڕحا ، بە یەکێک لە گەورەترین گۆرانبیژەکانی تورکیا دادەنرێت، ھەمان کاتیش کاری نواندنی کردووە بە فیلم وەھەروەھا جۆری گۆرانییەکانی تورکی میللی بوونە کە ناسراوە بە گۆرانی ئارابیسک.
دایکی ناوی (ئەمینە) وە باوکی (محمد) بووە ، کە جوتیاربوون . گویرسەس تەمەنی سێ ساڵان بوە کاتێک خێزانەکەی بەرەو ئەدەنە کۆچیان کردوە . وە لە تەمەنی ( ۱۳ ) ساڵی دەستی ککردووە بە وتنی گۆرانی .  گویرسەس لە ماوەی منداڵیدا کۆمەڵێک کاری کردووە وەکو ( بەرگدووری ، شاگردی ) .
یەکێک لەو تڕاژیدیانەی کە بەسەری ھاتووە کوشتنی براکەی لەگەڵ دایکی لەلایەن باوکیەوە ، کە ئەمە بووە ھۆی ئازارێکی گەورە بۆی. وە باوکی ( محمد ئەکباش ) دوای ھاتنە دەرەوەی لە بەندینخانە دووبارە ھاوسەرگیری کردەوە . یەکەم دەرکەوتنی گویرسەس دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ۱۹٦٨ بە تۆماری (Emmioğlu/ovada Taşa Basma) . وە لە ساڵی دواتر بەرھەمی (sevda yuklu karvanlar ) ی بڵاو کرردەوە لە ئەستەنبوڵ کە ۳۰۰۰۰۰ کۆپی لێ فرۆشرا .

پۆل:خەڵکی خەلفەتی
پۆل:مردووانی ٢٠١٣
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پەپوولەی زێڕین
لیدیا کاچۆ

وێنۆک|لیدیا کاچۆ
**لیدیا کاچۆ ڕیبێریۆ** لەدایکبووی ١٢ی نیسانی ١٩٦٣، ژنە ڕۆژنامەنووسێکی مەکسیکییە و چالاکوانی مافی مرۆڤ و فێمینیزمە و لەلایەن ڕێکخراوی لێبوردنی نێونەتەوەییی جیهانی وەک یەکێ لە باشترین لێکۆڵەواری و پارێزەری مافی مرۆڤ و بەرەنگانگاربوونەوەی دەستدرێژی سێکسی بۆ منداڵان و ژنان و بازرگانیپێکردنیان.

## بەستەری دەرەکی
*بلاگی تاکەکەسی لیدیا کاچۆ

پۆل:زیندووان
پۆل:کۆلکە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
پۆل:نوسەرە فێمینێستە مەکسیکیەکان
پۆل:ئافرەتە نوسەرە مەکسیکیەکان
پۆل:چالاکوانانی مافەکانی مرۆڤ لە مەکسیک
پۆل:ژنە نووسەرە مەکسیکیەکان
پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ