کشانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا لە عێراق (٢٠٠٧–٢٠١١)

**ڕێککەوتنی کشانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا لە عێراق** ئەو ڕێککەوتنەیە کە لەنێوان ھێزەکانی عێراق و ئەمریکا بۆ دانانی خشتەی کشانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا لە عێراق و دوورخستنەوەی عێراق لە بەندی حەوتەم ئەنجام دراوە؛ بەڵام ڕووبەڕووی دژایەتییەکی توند بووەوە، بەو پێیەی ڕووبەڕووی سەختی بوو لە پەسەندکردنی و سەختی لە تێپەڕاندن و خوێندنەوەی لە پەرلەمانی عێراق، بەو پێیەی کە لەکاتی خوێندنەوەیدا شەڕی مشتومڕ ڕوویدا. ڕێککەوتنەکە پاڵپشتی سێیەکی بەرەی ڕێککەوتنی سوننە و لایەنە کوردییەکان و حیزبی دەعوە و ئەنجومەنی باڵای شۆڕشی ئیسلامی لە عێراق وەرگرت، ھاوکات لەلایەن بزووتنەوەی سەدری لە ڕێگەی بلۆکی سەدری خۆی لە پەرلەمان و لیستی نیشتمانی عێراقی بە سەرۆکایەتی ئەیاد عەلاوی و حیزبی فەزیلەت و بەرەی دیالۆگی نیشتمانی بە سەرۆکایەتی ساڵح موتلەق دژایەتی کرا.

## پێشەکی
لەیەکەم ڕۆژەوە کە ھێزەکانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٣ عێراقیان داگیرکرد، زانیاری و شیکارییەکانی ئەمریکا کۆک بوون لەسەر ئەوەی کە ھێزەکانی ئەمریکا عێراق جێناھێڵن تەنانەت ئەگەر کاتی دیاریکراوی کشانەوەکەشیان لە ساڵی ٢٠١١ بێت، و دەکرێت لە ھێڵەکانی پێشەوەی ڕووبەڕووبوونەوە لە شارەکان دیار نەمێنن و پێگەکانیان لە بنکەکانی پشتەوە بپارێزن؛ بەڵام ئۆباما بڕیاریدا ھێزەکانی بکشێنێتەوە بەھۆی پێشھات گەلێک لە بارودۆخی نێونەتەوەییدا کە لە کاتی داگیرکردنی عێراقدا حیسابیان بۆ نەکرابوو و بوونە ھۆی ئەم گۆڕانکارییە.

دەتوانرێت بوترێت کە کشانەوەی سەربازیی ئەمریکا لە عێراق سەرەتای قۆناغێکی نوێ لە مێژووی عێراق دادەمەزرێنێت، لە ڕووی سیاسی، ئەمنی و ئابوورییەوە، و تەواوی ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دەخاتە ژێر تاقیکردنەوەی سیاسییەوە، بەو ھەموو ئاڵنگاری و دەرفەتانەی کە ئەم قۆناغە بۆ عێراق وەک دەوڵەتێک و بۆ ناوچەکە بە گشتی ھەڵی گرتووە. بەڵکو سیستمی ئاسایشی جیھان بە گشتی دەخاتە تاقیکردنەوەیەکی نوێوە. ئەمەش وا دەکات جەخت لەوە بکرێتەوە کە بنیاتنانی سیستمەکان، چ سیاسی و چ ئەمنی، پێویستە لەسەر بنەمای پێکھاتەی خودی دەوڵەتەکە بێت، دوور لە ھەوڵی سەپاندنی سیستمی ھاوردەکراو، یان لانیکەم ئەوانەی کە لە دەرەوە تێکەڵ کراون.

کشانەوەی ئەمریکا لە عێراق کارێکی ئاسان نەبوو، چونکە چوار ئاڵنگاریی لە بەردەم دەوڵەتی عێراقدا جێھێشت.

یەکەم: ئاڵنگاریی یەکەم دەگەڕێتەوە بۆ بڕیاری ستراتیژیی کاریگەر لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٥ەوە، کە بریتی بوو لە پێکھێنانی حکوومەتێکی ھاوپەیمانیی فراوان بۆ دڵنیاکردنەوەی ھەموو لایەنە سەرەکییەکان کە کورسییەکیان لەسەر مێزی دانوستان ھەیە و دەنگیان دەبێت. ئەمە پرۆسەی داڕشتنی سیاسەت و بڕیاردانی زۆر قورس کرد و لە ئەنجامدا، تۆماری عێراق لە بواری بەڕێوەبردندا زۆر خراپ بوو. لە کاتێکدا کە لە ململانێی گەورە دوورکەوتنەوە، حکوومەتەکەی مالیکی ڕووبەڕووی گومانێکی زۆر دەبێتەوە لەلایەن ھاووڵاتیانەوە ئەگەر پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییەکان باشتر نەکرێت، بەتایبەتی لەگەڵ بەرزبوونەوەی داھاتی نەوتدا. بە لەبەرچاوگرتنی گەندەڵیی بەربڵاو، عێراقییەکان حکوومەت دەخەنە ژێر چەکوشی لێپرسینەوەوە، و ئێمە پێشتر نیشانەکانی ئەمەمان بینیوە لە شێوەی خۆپیشاندانی جەماوەریی پچڕپچڕ کە وەک دەنگدانەوەی بەھاری عەرەبی لە عێراقدا دەرکەوتن.

دووەم: سەرەڕای بوونی فەرمیی یەکڕیزیی نیشتمانی، سیستمی سیاسی ھێشتا بە قووڵی دابەشبووە. ڕەنگە ھاوپەیمانییەکی فەرمانڕەوا ھەبێت، بەڵام وا دیارە ھاوپەیمانەکانی مالیکی تەنھا بەناو وان، چونکە وا دەردەکەوێت کە زیاتر بایەخ بە ڕووخاندنی سەرۆک وەزیران دەدەن نەک کارکردن لەگەڵیدا، ئەگەرنا ھۆکارێکی سەرکەوتوویان نییە بۆ بەدیھێنانی ئەوە. ئەمە ڕەنگدانەوەی دۆخی پێش ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکەی ساڵی ٢٠١٠یە، و بەم شێوەیە ئاماژەیە بۆ بوونی کێشەیەکی قووڵ لە جەستەی سیاسی وڵاتدا. تەنھا شتێک کە بتوانێت ئەم چەقبەستوویییە سیاسییە بشکێنێت، سەرھەڵدانی وردە وردە بەڵام بە مسۆگەریی چینێکی نوێیە لە سەرکردەکان لە ئۆپۆزسیۆنی حیزبە موجوودەکاندا، کە زۆربەیان لەلایەن کەسانی پێشووی تاراوگەوە سەرکردایەتی دەکرێن.

سێیەم: لە کاتێکدا کە بارودۆخەکە تا ڕادەیەکی زۆر ئارام ماوەتەوە لەوەتەی ٢٠٠٣ەوە، ململانێی نێوان بەغدا و ھەولێر، یان بە زمانی نەتەوەیی لە نێوان عەرەب و کورددا، ھێشتا چاوەڕوانی چارەسەرە. ھەروەھا گرژیی ئەوەندە ھەیە کە ڕووداوە ناوخۆیییەکان پەرەبسێنن و بیانکەنە ململانێیەکی کراوە. ناکۆکییەکە لەسەر زەوی، دەسەڵات و سەرچاوەکانە. ئەم سێ ڕەھەندە لە بڕیارەکەی ئەم دوایییەی کۆمپانیای ئێکسۆن مۆبیلدا کۆبوونەوە بۆ واژووکردنی گرێبەستێک لەگەڵ حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، کە بەغدا بە نایاسایی زانی بەپێی دەستوور، بۆ گەڕان بەدوای کێڵگە نەوتییەکاندا کە سێیان دەکەونە ناوچە جێناکۆکەکانەوە.

لەکۆتاییدا، تا دەوڵەتی عێراق لاواز بێت، دەسەڵاتی ھێزە ئیقلیمییەکانی وەک ئێران و تورکیا بەسەرییەوە دەمێنێتەوە. ھەرچەندە ئەگەری دەستێوەردانی چەکداری لە ماوەی کورتدا دوورە، بەڵام کێبڕکێ لەسەر دەسەڵات و شەڕی بە وەکالەت دەتوانێت بۆ ماوەیەکی درێژ لە دۆخێکی ناجێگیردا بیھێڵێتەوە و ڕێگری لێبکات لە وەرگرتنەوەی ھێزی خۆی، و بیخاتە ناو بازنەیەکی بەتاڵەوە.

## کشانەوە
### کشانەوەی بەشەکیی لە ئابی ٢٠١٠
لە ١٩ی ئابی ٢٠١٠، لیوای چوارەمی ستڕایکەر لە فیرقەی دووەمی پیادە، دوایین لیوای شەڕکەری ئەمریکی بوو کە لە عێراق کشایەوە.

ئۆباما لە وتارێکدا لە نووسینگەی ھێلکەیی لە ٣١ی ئابی ٢٠١٠ ڕای گەیاند: «ئەرکی شەڕکەری ئەمریکا لە عێراق کۆتایی ھاتووە. ئۆپەراسیۆنی ئازادی عێراق تەواو بووە، و گەلی عێراق ئێستا بەرپرسیارێتی سەرەکییان لە ئەستۆیە بۆ ئاسایشی وڵاتەکەیان.»

نزیکەی ٥٠٬٠٠٠ سەربازی ئەمریکی لە وڵاتەکەدا مانەوە وەک ڕاوێژکار لە چوارچێوەی «ئۆپەراسیۆنی بەرەبەیانی نوێ»، کە تا کۆتایی ساڵی ٢٠١١ بەردەوام بوو. سوپای ئەمریکا بەردەوام بوو لە مەشقپێکردن و ڕاوێژپێکردنی ھێزە عێراقییەکان.

### کشانەوەی تەواوەتی (٢٠١١)
لەگەڵ شکست پێھێنانی گفتوگۆکان سەبارەت بە درێژکردنەوەی مانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا، سەرۆک ئۆباما لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ کشانەوەی تەواوەتی ھێزەکانی لە عێراق ڕاگەیاند، ھەروەک پێشتر کاتی بۆ دانرابوو. ئەمریکا باڵیۆزخانەیەکی لە بەغدا ھێشتەوە کە نزیکەی ١٧٬٠٠٠ کارمەندی ھەبوو، ھەروەھا کونسوڵخانەکانی لە بەسرە، مووسڵ و کەرکووک، کە بۆ ھەر یەکێکیان زیاتر لە ١٬٠٠٠ کارمەند تەرخان کرابوون، و لە نێوان ٤٬٠٠٠ بۆ ٥٬٠٠٠ بەڵێندەری بەرگریش مانەوە. سەرۆک ئۆباما و مالیکی لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانی ھاوبەشدا لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ لە کۆشکی سپی، کارنامەیەکی فراوانیان بۆ ھاریکاریی دوای جەنگ بەبێ بوونی ھێزەکانی ئەمریکا لە عێراق خستەڕوو. ئەم کارنامەیە ھاریکاری لە بوارەکانی وزە، بازرگانی و پەروەردە و ھەروەھا ھاریکاری لە بواری ئاسایش، دژەتیرۆر، گەشەپێدانی ئابووری و بەھێزکردنی دامەزراوەکانی عێراقی لەخۆ گرتبوو. ھەردوو سەرکردە وتیان کە وڵاتەکانیان پەیوەندییەکی ئەمنی، دیپلۆماسی و ئابووریی بەھێز دەپارێزن دوای کشانەوەی دوا ھێزی شەڕکەری ئەمریکا.

سەرۆک باراک ئۆباما لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١، لە بنکەی سەربازیی فۆرت براگ لە کارۆلینای باکوور، ڕێزی لەو سەربازانە گرت کە لە عێراق خزمەتیان کردبوو. لە کاتێکدا کە دوا سەربازی ئەمریکی ئامادەکاری دەکرد بۆ چوونەدەرەوە لە عێراق، ئەو وتی ویلایەتە یەکگرتووەکان عێراقێکی «سەروەر، سەقامگیر و پشت بەخۆبەستوو» لە دوای خۆی جێدەھێڵێت. لە ١٥ی کانوونی یەکەم، ڕێوڕەسمێکی سەربازیی ئەمریکی لە بەغدا بەڕێوەچوو کە بە فەرمی کۆتایی بە ئەرکی ئەمریکا لە عێراق ھێنا. دوا ٥٠٠ سەرباز لە بەیانی ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ عێراقیان جێھێشت. لە کاتی کشانەوەکەدا، ویلایەتە یەکگرتووەکان یەک سەربازی مابووەوە، ئەفسەری یەکەم ئەحمەد قەحتان تایی، کە ھێشتا لە عێراقدا ونبوو لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ەوە، و خەڵاتێکی ٥٠٬٠٠٠ دۆلاری (ھاوتای ٧٧٬٩٩٠ دۆلار لە ٢٠٢٤) پێشکەش کردبوو بۆ دۆزینەوەی. لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١٢، مردنی پشتڕاست کرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:عێراق لە ٢٠٠٧
پۆل:مێژووی سەربازی لە ٢٠٠٧
پۆل:عێراق لە ٢٠٠٨
پۆل:مێژووی سەربازی لە ٢٠٠٨
پۆل:عێراق لە ٢٠٠٩
پۆل:مێژووی سەربازی لە ٢٠٠٩
پۆل:عێراق لە ٢٠١٠
پۆل:مێژووی سەربازی لە ٢٠١٠
پۆل:عێراق لە ٢٠١١
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ٢٠١١
پۆل:شەڕی عێراق
پۆل:یاخیبوونی عێراق (٢٠٠٣-٢٠١١)