open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شارۆچکە کاغەزییەکان (فیلم)

**شارۆچکە کاغەزییەکان** (بە ئینگلیزی: Paper Towns) فیلمێکی کۆمیدی-دراما و ڕازئامێزی ٢٠١٥ی ئەمریکییە، لە دەرھێنانی جێیک سچرەیەر، فیلمەکە لەسەر بنەمای ڕۆمانێکی ساڵی ٢٠٠٨ی جۆن گرین دانراوە کە ھەمان ناوی ھەیە. ئەو تیمەی کاریان لەم فیلمە کردووە ھەمان تیمی بەرھەمھێنەری فیلمی ھەڵەی نێو ئەستێرەی بەختمان *(The Fault in Our Stars)*ن. نات وۆلف و کارا دێلەڤین ئەستێرەکانی فیلمەکەن، فیلمەکە لە 
٢٤ی تەممووزی ٢٠١٥ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بڵاوکرایەوە لەلایەن فۆکسی سەدەی ٢٠ەم.

## چیڕۆک
فیلمەکە باس لە کوێنتن «کیوو»ی ١٨ ساڵی و ھاوتەمەنەکەی مارگۆ دەکات کە دراوسێیەتی، کوێنتن بە نھێنی مارگۆی خۆشدەوێ، شەوێکیان مارگۆ دەچێ کوێنتن 
لەگەڵ خۆی دەبات بۆ ئەنجامدانی چەند کارێکی شێتانە و پڕ سەرکێشی بەنێو شارۆچکەکەدا، دوای ئەو شاوە مارگۆ بزر دەبێت، لەدوای خۆی چەند نیشانەیەکی مەتەڵئاسا جێدێڵێ کە ئاماژەن بۆ ئەو شوێنەی بۆی ڕۆیشتووە، کوێنتن لەگەڵ چەند ھاوڕێیەکی بەدوای ئەو نیشانانە دەکەوێ و ڕاڤەیان دەکات، دوای ئەوە شوێنەکەی دەدۆزێتەوە و بڕیار دەدات گەشت بۆ شوێنەکە بکا، گەشتەکەی لەگەڵ ھاوڕێکانی دەست پێ دەکات، دەگەن بە شوێنی مەبەست کە خانووێکە لە چۆڵاییێک، بەڵام مارگۆی لێ نییە، ھاوڕێکانی بڕیاری گەڕانەوە دەدەن بەڵام کوێنتن ناگەڕێتەوە، لەکاتی بڕینی بلیتی گەڕانەوە کوێنتن لە نزیک ئەو شوێنە چاوی بە مارگۆ دەکەوێ و لەوێ ڕازەکەی خۆی بۆ ئاشکرا دەکات و ھەندێک قسە دەکەن، دواتر کوێنتن بەبێ مارگۆ دەگەڕێتەوە.

## سەرچاوەکان
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ تشرینی یەکەمی ٢٠١٥.
*شارۆچکە کاغەزییەکان، بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان.
----

## بەستەرە دەرەکییەکان
*شارۆچکە کاغەزییەکان لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان
*شارۆچکە کاغەزییەکان لە بۆکس ئۆفیس مۆجۆ
*شارۆچکە کاغەزییەکان لە ڕۆتن تۆمیتۆز
*شارۆچکە کاغەزییەکان لە مێتاکریتیک
*شارۆچکە کاغەزییەکان لە تویتەر

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥
پۆل:فیلمەکانی فۆکسی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی چیڕۆکەکانیان لە کتێبەوە وەرگیراوە
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەڤینییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک دانراون (ویلایەت)
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە
پۆل:فیلمە کۆمیدی-درامییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ڕۆمانسییە ھەرزەکارە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە ڕۆمانسییەکان
پۆل:فیلمەکانی تی ئێس جی ئینتەرتەیمێنت
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە قسەی ناشرین
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ھاوڕێیەتی
پۆل:فیلمەکان کە لە پەنسێلڤانیا داندراون
پۆل:ئەو فیلمانی لە ئۆرلاند، فلۆریدا داندراون
فەیلەسووف بەدئاکارەکان

**فەیلەسووفە بەدئاکارەکان** بەرهەمی نایجل راجێرز و مێل تامپسۆنە و لە ساڵی ٢٠٠٥ دا لە بەریتانیا بڵاو بۆتەوە. ئەم کتێبە تیشک دەخاتە سەر ژیانی هەشت فەیلەسووفی ناودار و ئەو بابەتە دەخاتە ڕوو کە چلۆن ئاکار و کردەوەی ناحەزی ئەو بیرمەندانە کاری کردووەتە سەر فەلسەفەکانیان. ئەم کتێبە لە ئێران لە لایەن ئیحسان شاقاسمییەوە کراوە بە فارسی و هەر وەها لە سوریا لە لایەن مەتیم ئەلزاییعەوە  کراوەتە عەرەبی.
## پەراوێز

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کتێبە مێژوویییەکان
پۆل:کتێبەکانی فەلسەفە
کڵاش

وێنۆک|کڵاشی ھەورامی
**کڵاش** پێڵاوێکی دەستچنە کە لە کوردستان و بە تایبەت ھەوراماندا بە کاردەھێنرێت. زۆرتر پیاوان کڵاش لە پێ دەکەن بەڵام بۆ ژنانیش کڵاش ھەیە کە خورییەکەی کەمێک جیاوازیی ھەیە و بەشێوەی سۆل و بە شێوەی جۆراوجۆریش دەچنرێ.

کڵاش لە دوو بەش پێک د‌ێت، بەشی یەکەمی ژێرەوەیە کە لە پەڕۆ دروست دەکرێت و بەشی دووەمیشی پێی دەگوترێت سەرە کە لە دەزوویەکی ئەستوور لە لۆکە دروست دەکرێت و پەرگی پێ دەگوترێت.

Kllash-Hewrami.JPG|
Kllash-Bottom.jpg|ژێرەی کڵاش کە ھێشتا ڕیخۆڵەکەی لێ نەکراوەتەوە و لە پێ نەکراوە.


## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پێڵاوەکان
پۆل:جلی کوردی
بەنانا یۆشیمۆتۆ

**به نانا یۆشیمۆتۆ** (よしもと ばなな Yoshimoto Banana)(**له دایکبووی** ٢٤ی جولای ١٩٦٤) نازناوی نوسه ری ژاپۆنی **ماهۆکۆ یۆشیمۆتۆ**یه (吉本 真秀子 Yoshimoto Mahoko)

## ژیاننامه
alt=نووسەری ژاپۆنی بەنانا یۆشیمۆتۆ|وێنۆک|وێنەی نوسەر
یۆشیمۆتۆ له ٢٤ی جولای ١٩٦٤ له شاری تۆکیۆ ی پایته ختی ژاپۆن له دایک بووه. باوکی شاعیری ناودار تاکاکی یۆشیمۆتۆیه، خوشکەکەشی ‌‌هارونۆ یۆیکۆ له ژاپۆن زیاتر وەکو تابلۆکێشێکی کارتۆنەکان ناسراوه. یۆشیمۆتۆ له خێزانێکی لیبێراڵدا ژیانی به سەربردووه.

## سه رچاوه
https://web.archive.org/web/20170716024452/https://en.wikipedia.org/wiki/Banana_Yoshimoto

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:نووسەرە ژاپۆنییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی تۆکیۆ
پۆل:ڕۆماننووسەکانی ژاپۆن لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرە ژنە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم
ڕاحەت فاتیح عەلی خان

**ڕاحەت فاتح عەلی خان** لەدایکبووی ٩ی کانوونی دووەمی ١٩٧٣ لە فەیسەڵئابادی هەرێمی پەنجابی پاکستان، گۆرانیبێژی پاکستانییە بەتایبەتی لەجۆری سۆفی و قەوالی، ڕاحەت برازای ئوستاد نوسررەت فاتح عەلی خانە کەئەویش یەکێکە لەباشترین قەوالییەکانی پاکستان. بەشێک لەگۆرانییەکانی ڕاحەت خان لە فیلمەکانی لۆلیوود (فیلمەکانی لاهوری پاکستان) و بۆلیوود بەکاردێت وەکوو گۆرانی پلەی باک.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پەنجابییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤
ئازی

**ئازی** یان **ئاسی** () وشەیەکەی بازاڕیە کە لە نێو ئینگلیز زمانەکان بە کار دێت بۆ ناوبردنی هاووڵاتیانی ئوسترالیا..

ئەم وشەیە لە ئوسترالیا، نیوزیلاند. بەریتانیا و ئیرلەند بە ئۆزی (oz-ee) بەکار دێت، بەڵام لە ئەمریکا و کەنەدا زیاتر بە ئاسی (aw-see) بەکار دێت.

## سەرچاوە

پۆل:چاندی ئۆسترالی
پۆل:ئۆسترالیا
پاشایەتیی ئوسترالیا

**پاشایاتیی ئوسترالیا** () شێوازێک لە حوکمڕانییە کە تێیدا پاشایاکی جێگرەوە بەڕێوبەرە. ئوسترالیا پاشایەتی دەستوورخوازە، مۆدێلێک لە سیستەمی وێست مینیستری دەوڵەتی پەرلەمانی، تێکەڵی تایبەتمەندییە شازەکانی یاسای فەرمی ئوسترالیایە.

پاشای ئێستا ئێلیزابێتی دووەمە، کە لە ٦ی فێبرواری ١٩٥٢ تاکوو ئێستا شاژنی شانشینی یەکگرتووە، ئەو کەسێک وەکووفەرمانداری گشتی ئوسترالیا ھەڵدەبژێرێ کە کارەکانی بە ڕاوێژی شاژن بەڕێدەکا. ھەریەک لە ویلایەکان پارێزگار یان بەڕێوەبەرێکی گشتییەنا ھەیە کە بە فەرمانی فەرمانداری گشتی ئوسترالیا کار دەکەن.

پاشای ئوسترالیا، جگە لە ئوسترالیا، بە شێوەی جیا وەکوو پاشا بۆ ھەریەکە لە ١٥ وڵاتە کۆمۆنوێڵتەکانی تر کەسێکی دیاری کراو دادەنێت. ئەمە لە کاتێک دایە کە بەڕێوەبردنی وڵات و یاسا لە ھەریەکەیان جیاوازە و و ولاتەکان سەربەخۆن.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دەستووری فەرمی ئوسترالیا
پۆل:وڵکەی کۆمۆنوێلت
پۆل:پاشایەتی لە ئوسترالیا
پۆل:نیشانە نیشتیمانیەکانی ئوسترالیا
سەربەشایەتی (یاسا)

لە یاسادا **سەربەشایەتی** مافێکی تایبەتە کە دەوڵەت یا دەسەڵات بە کەسێ، کۆمەڵێ، یا چینێ ئەیدا و ھاووڵاتیانی تری لێ بێبەش ئەکا. ھێزێکی پێبەخشراوی نائاسایی یا ئاوارتەیە کە خاوەنەکەی لە بەدواداچوونی یاسایی ئەپارێزێ.

بۆ نموونە، لە زۆربەی وڵاتانی جیھاندا ئەندامانی پارلەمان لە پەیھاتە یاسایییەکانی جێبەجێکردنی ئەرکەکانیان پارێزراون. واتە نە لە ماوەی ئەندامەتییاندا و، نە لە دواییشدا، کەس بۆی نییە بە ھۆی کردوەیان لە کاتی ئەندامەتیدا تاوانباریان بکا یا بانگھێشتی دادگایان بکا.

## سەرچاوەکان


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:یاسا
پۆل:مێژووی یاسا
پیتێر کاسگرۆڤ

بەڕێوەبەری گشتی ئوسترالیا جەنابی خاوەن پایە **سر پیتێر جۆن کاسگۆرڤ** لە دایک بووی  ئەفسەرێکی پایەبەرزی خانەنشینکراوی هێزی سەربازی ئوسترالیا و هەروەها ٢٦-ەمین بەڕێوەبەری گشتی ئوسترالیاە کە بە فەرمانی ئێلیزابێتی دووەم دانراوە و بە شیوەیەکی ڕەمزی بەڕیوەبەرایەتی ئەم وڵاتە دەکات.

## سەرچاوە

*، «:en:Peter Cosgrove»، ویکی ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمیەکانی ئوسترالیا
پۆل:ژەنەڕالە ئوسترالییەکان
پۆل:دەستوورخوازانی ئوسترالیا
پۆل:ئوسترالییەکانی بەڕەگەز ئیری
پۆل:بەڕیوەبەرانی گشتیی ئوسترالیا
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی سیدنی
پۆل:خۆژیاننامە نووسانی ئوسترالیا
دروشم

**دروشم ** () بریتیە لە دەستەواژەیەکی لەیادنەکراو و بەزۆری لە بواری ڕێکلامدا بەکاردێت ، و ھەروەھا بۆ بواری ئاینی و سیاسیش.وشەی (Slogan) لە وشەیەکی سکۆتلەندیەوە وەرگیراوە. بەھۆی کورتی دروشمەکەوە کەسی خوێنەر یەکسەر دەتوانێ بیرۆکەیەکی لێوەرگرێت.

پۆل:دروشمەکان
مزگەوتی شافعییەکانی کرماشان

230px|وێنۆک|چەپ|وێنەیێک لە مزگەوت
**مزگەوتی جامیعی شافیعی** یان **مەزگەوتی شافعیەکانی کرماشان** مزگەوتێکی گەورەی سوننەکانی شاری کرماشانە کە لە ساڵی ١٩٤٥دا دروست کراوە.

## سەرچاوە
بەکارهێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «مسجد جامع شافعی»، ویکیپیدیای فارسی، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد (١٥ی تشرینی یەکەم ٢٠١٥)

پۆل:مێژووی پارێزگای کرماشان
پۆل:مزگەوتەکانی کوردستان
پۆل:مزگەوتەکانی ئێران
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان
ماڵکم تورنبڵ

**ماڵکم بڵای تورنبڵ** (؛ لەدایکبووی ٢٤ی ئۆکتۆبەری ١٩٥٤) ٢٩ەمین سەرۆک وەزیرانی ئوسترالیا و ڕێبەری پارتی لیبڕاڵی ئوسترالیایە. ئەو بە سەرکەوتنی بەسەر تۆنی ئەبۆت لە هەڵبژاردنی نێوخۆی پارتەکەی لە ١٤ی سێپتەمبری ٢٠١٥دا، گەیشتە ئەم پۆستە و ھەتا ٢٤ی ئابی ٢٠١٨ لەسەری بەردەوام بوو.

## سەرچاوە

*، «:fa:مالکوم ترنبول»، ویکی ئینگلیزی.

پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکانی گۆڵدمەن ساکس
پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک سکۆتلاندی
پۆل:کۆماریخوازەکانی ئوسترالیا
پۆل:دەرچوانی زانکۆی سیدنی
پۆل:ڕۆژنامەنووسانی ئوسترالیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمیەکانی ئوسترالیا
پۆل:بازرگانانی ئوسترالیا
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئۆسترالیا
پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئۆسترالیا
پۆل:پارێزەرانی ئوسترالیا
پۆل:سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز
ڕۆبێرت فرێنچ

**ڕۆبێرت فرێنچ** () دوازدەیەمین بەڕێوەبەری گشتی دادگای باڵای وڵاتی ئوسترالیایە.

## سەرچاوە

*، «:en:Robert French»، ویکی ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:زیندووان
پۆل:خەلکی پێرس، ئوسترالیا
پۆل:خەڵکی پێرس، ئوسترالیا
قەڵای یەزدگەرد

**قەڵای یەزدگەرد** قەڵایەکی مێژووییە لە نزیکی شارستانی داڵاھۆدایە. قەڵاکە لە سەردەمی ئەشکانییەکاندا کراوەتەوە. ئەفسانەیەک ھەیە کە دەڵێت یە یەزدگەرد پاشای ساسانی لە کاتی ھێرشی موسڵمانەکاندا لەو قەڵایەدا خۆی شاردووەتەوە.
خاکی دەوروبەری ئەم قەڵایە چەن جار لە سەدەی بیستەمدا بە مەبەستی لێکۆڵینەوە، ھەڵدراوەتەوە و دیوارەکان و ستوونەکانی قەڵاکە لە ژێر خاک دەرھێنراون. ئێد کیڵ لە شەستەکاندا لەگەڵ لێژنەیەک بە پاڵپشتیی ئاکادیمییەکی بەریتانی و دواتر لە حەفتاکاندا لە سەر ئەرکی مۆزەخانەی پاشایەتیی ئانتاریۆ ھاتووەتە ناوچەکە و کاری لێکۆڵینەوەی لە سەر ئەو قەڵایە کردووە و ژمارەیەکی زۆر لە ئاسەواری قەڵاکەش ئێستە لە مۆزەخانەی پاشایەتیی ئانتاریۆدا پارێزراوە.
## گالەری


Kurdish women.jpg|ژنانی کورد لە گوندی بان زەردە بە جلی کوردییەوە بۆ زەماوەند دەچن. یەکێک لەو وێنانەیە کە ئێد کیڵ لە سەفەرە دووھەمەکەیدا لە دەوری قەڵای یەزدگەرد گرتوویەتی.
File:Capital Column of Qelay Yezdgird.jpg|سەرستوونەکانی قەڵای یەزدگەرد کە لە مۆزەخانەی پاشایەتیی ئانتاریۆدا پارێزراون.

## سەرچاوە
ماڵپەڕی مۆزەخانەی پاشایەتیی ئانتاریۆ

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان
پۆل:قەڵاکانی کوردستان
بۆینباغ

left|thumb|بۆینباغێکی ئاساییی
**بۆینباغ **بەشێکە لە جلوبەرگ کە لەلایەن پیاوانەوە لە مل دەکرێت. بەگشتی بۆینباغ بەشێکە لە جلی قات. ئەم جۆرە جلە بەزۆری لەلایەن پیاوانی کارەوە لە مل دەکرێت.

مێژووەکەشی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٦١٨ - ١٦٤٨ کاتێ بۆ یەکەمجار لە کڕواتیا بەکارهێنرا، دواتر بە جەندەها قۆناغی جیاواز تێپەڕیوە و گۆڕانکاری بەسەردا کراوە.

## بۆیناغی بچووک
ئەم جۆرە بۆینباغە بچووکترە و شێوەیەکی قردێلەیی هەیە ، و هەروەها ئەم جۆرە بۆینباغە پێویست بە بەستن ناکات.
right|thumb|بۆیناغی بچووک

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ئەکتەر

**ئەکتەر ** یان **ڕۆڵگێڕ** یان **نواندکار** (زاراوەی یۆنانی: ὑποκριτής hupokritḗs)، ئەکتەر بە واتای وشەیی **کەسێک کە وەڵام دەداتەوە**. بریتییە لە کەسێک کە ڕۆڵێک بەرجەستە دەکات لە بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی یاخود لە شانۆیەک یان لە فیلمێک، لێکدانەوەی ئەکتەر بۆ ڕۆڵێکی ھونەری نواندن، پەیوەندی بەو ڕۆڵەوە ھەیە کە دەیگێڕێت جا چ لەسەر بنەمای کەسێکی ڕاستەقینە بێت یان کارەکتەرێکی خەیاڵی. ھەروەھا دەتوانرێت ئەمە بەھۆی بەکارھێنانی پەڕتووکەکان لە شانۆکاندا بەکارببرێت یان سوود وەرگرتن لە ڕۆمان و چیرۆکە ھەڵبەستراو و ڕاستەقینەکان، تەنانەت ھەندێک کات ئەکتەر خۆی ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت بە جۆرێک  ئەو بەشەی لە شانۆکەدا نمایش دەکرێت ئەکتەر خۆی چیرۆکەکەی بۆ دروست دەکات بەپێی جۆری ھونەری ئەزموونی ئەکتەرەکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شانۆ
پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن
پۆل:پیشەکان
پۆل:ھونەرمەندان
پۆل:پیشە شانۆییەکان
پۆل:پیشەکانی فیلمسازی
پۆل:نواندن
کۆتایی یاری (فیلم)

thumb|پۆستەری سەرەکی فیلم
**کۆتایی یاری **(بە ئینگلیزی End Game) فیلمێکی ئەمەریکی ساڵی ٢٠٠٦ە.لە دەرهێنانی ئاندی چێنگ و لەنواندنی ئەکتەر کوبا گوودینگ جونیۆرە ، فیلمەکە باسی بریکارێکی نهێنی دەکات بەناوی (ئەلێکس تۆماس) کە لە هەوڵی پاراستنی سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا دەکات لەدژی تیرۆرستان.هەروەها فیلمەکە ڕاستەوخۆ بەشێوەی دیڤیدی بڵاوکرایەوە و نەچووە بۆکس ئۆفیس.

## سەرچاوەکان
١.ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٦
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەکشنییەکانی ساڵی ٢٠٠٦
پۆل:یەکەم فیلمە دەرھێنراوەکانی ساڵی ٢٠٠٦
پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشنت داندراون
پۆل:فیلمە ئەکشنییە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون
پۆل:فیلمەکانی نو ئیمەیج
سکۆت کووپەر (دەرھێنەر)

thumb|سکۆت کووپەر لە ئاهەنگی خەڵاتی ڕۆحی سەربەخۆ لە لۆس ئەنجلۆس لە ٥ی ئازاری ٢٠١٠.

**سکۆت کووپەر **(لەدایکبووی ٢٠ی نیسانی ١٩٧٠) دەرهێنەر، ئەکتەر و بەرهەمهێنەری ئەمریکییە. بەهۆی دەرهێنان و نووسینی فیلمی (Cray Heart) لە نواندنی ئەکتەر جێف بریجز ناوبانگی دەکرد، کە دواتر فیلمەکە سێ خەڵاتی ئۆسکاریش بۆ فیلمەکە بردەوە لەساڵی ٢٠٠٩. پڕۆژەی دووەمی دەرهێنانی سکۆت فیلمی ئاکشنی (Out of the Furnace) بوو لە نواندنی ئەکتەران کریسچن بەیل و ودی هاریلسن بوو، بەڵام لە بۆکس ئۆفیسدا سەرکەوتوو نەبوو و نەیتوانی داهاتەکەی خۆی بەدەستبێنێتەوە. ساڵی ٢٠١٥ بۆ سکۆت بە ساڵێکی مەزن دادەنرێت بەتایبەتی بەهۆی کارکردن لەگەڵ ئەکتەری بەناوبانگ جۆنی دێپدا، کە تیایدا هەڵسا بە دەرهێنانی فیلمی ڕێوڕەسمی ڕەش، کە باسی ژیانی ڕاستەقینەی چەتەی پێشووی شاری بۆستن دەکات بەناوی وایتی بەلگەر.

## ژیانی سەرەتایی
کووپەر لە ناوچەی ئابینگدنی ڤێرجینیا لەدایک بووە. ناوبراو لە ساڵی ١٩٨٨ لە ئامادەیی ئابینگدن دەرچووە، و دواتر لە شاری نیویۆرک چووەتە پەیمانگای فیلم و شانۆی لی ستراسبێرگ.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا
پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:سیناریۆ نووسانی ویرجینیا
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
واتس ئەپ

thumb|لۆگۆی سەرەکی ئەپەکە
**وەتس ئەپ** بەرنامەیەکی نامە ناردن و چاتە تایبەت بە مۆبایلە زیرەکەکان، کە بەکارھێنەر دەتوانێت نامە و وێنە و ڤیدیۆ بنێرێت بۆ بەرامبەرەکەی.

لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٥، وەتس ئەپ بووە بەکارھێنراوترین بەرنامەی نامەگۆڕینەوە کاتێک ژمارە بەکارھێنەرانی گەیشتە زیاد لە ٦٠٠ میلیۆن بەکارھێنەری چالاک، دواتر لە نیسانی ٢٠١٥ ژمارەکە بەرز بووەوە بۆ ٨٠٠ میلیۆن بەکارھێنەر، و لە ئەیلوولی ٢٠١٥ بوو بە ٩٠٠ میلیۆن بەکارھێنەر.

کۆمپانیای (WhatsApp) لقی سەرەکی لە کالیفۆڕنیایە، و لە ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن بڕایان ئاکتن و ژان کۆم دۆزراوەتەوە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٩
پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:نەرمامێرەکانی بلاکبێری
پۆل:نەرمامێری پەیوەندیکردن
پۆل:کۆمپانیاکانی ماونت ڤیوو، کالیفۆرنیا
پۆل:ئەپەکانی موبایل
پۆل:میدیای کۆمەڵایەتی
پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرانەی ئەکەونە قەراخ دەریای سان فرانسیسکۆ
پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:یەکگرتنەوە و دەستکەوتن ساڵی ٢٠١٤
پۆل:ئەپلیکەیشنەکانی مێتا پلاتفۆرمز
ئەنجومەنی باڵا

**ئەنجومەنی باڵا** () یەکێکە لە دوو ئەنجومەنەکەی ئەنجومەنی یاسادانانی ئەم وڵاتانە کە دوو ئەنجومەنیان هەیە، ئەنجومەنەکەی تر ناوی ئەنجومەنی خواروویە، ئەنجومەنی باڵا زیاتر بە سێنا نێو دەبرێ و ئەنجومەنی گەورەکانی بەریتانیا یەکێکە لەم بابەتانە.  ئەنجومەنی یاسادانانێک کە لە یەک ئەنجومەن پێک هاتبێ ، وەک تاک ئەنجومەنی نێوی دەبرێ.

## سەرچاوە

*، «:en:Upper house»، ویکی ئینگلیزی.

پۆل:ئەنجومەنەکانی یاسادانان
سەردەمی قەدەغەکراو

**سەردەمی قەدەغەکراو** (بە ئینگلیزی**Prohibition Era**)**  **ماوەیەکی دیاریکراو بوو لە مێژووی ئەمەریکا کاتێ کحول قەدەغە کرابوو.پۆلیسی ئەو سەردەمە هەرکەسێکی دەستگیرکر دەکرد کە کحولی درووست کربا،بفرۆشتبا بەشێوەیەکی نایاسایی.سەردەمی قەدەغەکراو لەساڵی ١٩٢٠ دەستی پێکرد و ساڵی ١٩٣٣ بەکۆتا هات.یاساکە لە دەستووری ژمارەی ١٨ی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکاوە هاتبوو.لە ١٦ی کانوونی دووەمی ١٩١٩ خرایە بەردەم حکومەت و لە ١٦ ی کانوونی دووەمی ١٩٢٠ دەست کرا بە سەپاندنی یاساکە.

سەردەمی قەدەغەکراو سودێکی زۆری تەندروستی هەبوو لەسەر ئاستی ئەمەریکا ، و هەر لەو سەردەمەش جەندەها باندی مافیایی جیا جیا پەیدابوون کە بەشێوەیەکی نهێنی هەڵدەستان بە درووستکردن و فرۆشتنی کحوول ، لەوانە براکانی بۆندراوت ، ئال کاپۆن و چەندانی تر.یاساکە لە ٥ ی دیسیمبەری ١٩٣٣ نەهێشترا ، و یاسای دەستووری ژمارە ٢١ دانرا لەشوێنی، کە دەڵێ هاوڵاتیان دەتوانن کحول درووست بکەن و بفرۆشنەوە .

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٠
پۆل:یاساکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
ڕۆبێرت دوڤۆڵ

**ڕۆبێرت سێڵدن دوڤۆڵ** (لەدایکبووی ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣١) ئەکتەر و دەرھێنەرێکی ئەمەریکییە. دوڤۆڵ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەری پێدرا بۆ ڕۆڵەکەی لە فیلمی *Tender Mercies* لە ساڵی ١٩٨٣. ھەروەھا خاوەنی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب و خەڵاتی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانییە.

## ژیانی سەرەتایی
دوڤۆڵ لە سان دیێگۆ، کالیفۆرنیا لەدایکبووە، دایکی ناوی میلدرد ڤیرجینیا ھارت و باوکی ناوی ویلیام ھاوارد دوڤۆڵ بووە. لە ساڵی ١٩٥٣دا، لە زانکۆی پرنیسیپا دەرچووە.

## ژیانی پیشەگەری
دوڤۆڵ یەکەم ڕۆڵی لەساڵی ١٩٦٢ بوو لە فیلمی *To Kill A Mocking Bird*، دواتریش لە فیلمی *کاپتن نیومان*یشدا دەرکەوت لەساڵی ١٩٦٣.

یەکێک لە دیارترین دەرکەوتنەکانی دوڤۆڵ لە فیلمی *[[سەرۆک خێزان (فیلم)|سەرۆک خێزان]]* بوو لەساڵی ١٩٧٢، کە دواتر بەھۆیەوە بۆ خەڵاتی ئۆسکاریش پاڵێورا. جگە لەمانەش، بەشداری لە فیلمی *Apocalypse Now* کردووە و لەوێشدا پاڵێورا بۆ خەڵاتی ئۆسکار. دوڤۆڵ بە یەکێک لە ئەفسانەکانی ھۆڵیوود دادەنرێت و ھەمیشە بە ئەکتەرە ڕۆح سووکەکە ناسراوە. 

## ژیانی تایبەتی
لەڕووی سیاسییەوە دوڤۆڵ باوەڕی بە لیبرالیزمە.

دوڤۆڵ لە ساڵی ١٩٦٤دا، باربرا بێنجامینی کردە ھاوسەری و دواتر لە ١٩٧٥ جیابوونەوە. لە ساڵی ١٩٨٢دا، گەیڵ یەنگی کردە ھاوسەر تاکو ١٩٨٥. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٥دا، لوسیانا پێدرازای کردە ھاوسەری و تاکو ئێستاش بەیەکەوەن.

دوڤۆڵ ھیچ منداڵێکی نییە، و لە پلەینس، ڤیرجینیا نیشتەجێیە.

## فیلمە دیارەکانی
دوڤۆڵ لە چەندەھا فیلمی دیاردا دەرکەوتووە، لەوانە:
* *To Kill A Mockingbird* (١٩٦٢)
* *M*A*S*H* (١٩٧٠)
* سەرۆک خێزان (١٩٧٢)
* *Tomorrow* (١٩٧٢)
* *Apocalypse Now* (١٩٧٩)
* *Colors* (١٩٨٨)
* *The Apostle* (١٩٩٧)
* *The Judge* (٢٠١٤)

## تۆمارە جیھانییەکان
لە ساڵی ٢٠١٥دا، لە تەمەنی ٨٤ ساڵی، دوڤۆڵ بووە پیرترین ئەکتەر کە پاڵێورابێت بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەری پاڵپشت بۆ ڕۆڵی باوکە پاڵمەر لە فیلمی *The Judge*.

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان
پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا
پۆل:مەسیحییە ئەمریکییە زانستخوازەکان
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ویلایەتی میریلاند
پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی ویلایەتی میریلاند
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بافتا
پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی گۆڵدن گڵۆب (فیلم)
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی پرایم تایم بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری سەرەکی لە کورتەزنجیرەیەک یان فیلمێک
پۆل:براوەکانی خەڵاتی سپیریتی سەربەخۆ بۆ باشترین ئەکتەری سەرەکیی پیاو
پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی شانۆی نەیبەرھود پلەیھاوس
پۆل:نمایشکردنی نایاب لەلایەن ئەکتەرە پیاوەکان لە ڕۆلی پشتگریکار لەسەر شاشە و براوەی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەران
دۆلاری ئوسترالی

**دۆلاری ئوسترالی** () نێوی دراوی وڵاتی ئوسترالیا یە کە بە کورتی وەکوو **AUD** *ئەی یوو دی* دەخوێندرێتەوە. ئەم دۆلارە لەم وڵات و ناوچانەی خوارەوەش بەکار دێت: کیریباس، دوورگەی نۆرفۆلک، دوورگەکانی کریستین، ھەر دۆلارێکی ئوسترالیا پێک ھاتووە لە سەت سێنت.

دراوە کانزاکان (ئاسن): ٥ێنج سێنتی، دە سێنتی، بیست سێنتی، پەنجا سێنتی، یەک دۆلاری و دوو دۆلاری. سکە یەک دۆلاری و دوو دۆلاریەکان زەرد و ڕەنگی ئەوانیتر زیویە. ھەموو سکەکان لە ڕوویەکیان دا وێنەی شاژن ئێلیزابێتی دووەم یان لەسەرە.

دراوە کاخەزیەکان: پێنج دۆلاری، دە دۆلاری، بیست دۆلاری، پەنجا دۆلاری و سەت دۆلاری.

بایەخی دۆلاری ئوسترالیا بەرانبەر بە دۆلاری ئەمریکی لە ساڵی ٢٠٠٠ دا کەمتر لە ٠،٥ بووە کە لە ساڵی ٢٠٠٧ دا بە گەشەیەیکی زۆر گەیشتووەتەە ٠،٨ .

کۆدی دراوی ئوسترالیا بریتیە لە ٤٢١٧ کە لە سێ کوورتکراوەی نێونەتەوەیی و مێژووی دەرچوون و سەنەدی پارەکە لە لایەن نەتەوە یەکگرتووەکان یان (ISO International Organization for Standardization) پێک ھاتووە. کوورتکراوەکە AUDیە کە زیاتر بە $.A یان بە شێوەی نافەرمی AU$ نیشان دەدرێ.

دۆلاری ئوسترالیا شەشەم دراوی گۆڕینەوەی پڕبایەخی بۆرسەی جیھانییە. ئەم دۆلارە بە نۆرە لە دوای دۆلاری ئەمریکا، یۆرۆ، یێن، پاوەندی ستەرلینگی و فڕانکی سویسری لە مامەڵە دراویەکانی جیھان دا بەکار دەبرێ.

دۆلاری ئوسترالیا لە ڕووی نرخی دەسکەوتی بەرز لەم وڵاتە دا، تێکەڵ نەبوونی دەوڵەت لە بازاڕی بۆرسەی دەرەکی، دامەزرانی ئابووری و دەوڵەت و قازانجی مامەڵە بازرگانیەکان بە تایبەتی لەگەڵ وڵاتە ئاسیاییەکان لە جیھان دا باوە.

## مێژوو
یەکەم جار دۆلار لە ١٤ی فێبرواری ١٩٦٦ دا دەرچوو و ھەر دوو دۆلاری ئوسترالیا بەرانبەری یەک پاوند و یانیش لەبەرانبەری دا دە «شلینگ» دەدرا. لە ساڵی ١٩٦٧ دا دوای ئەوەی «ستەرلینگ» بەرانبەر دۆلاری ئەمریکی دابەزی، بۆ یەکەم جار دۆلاری ئوسترالیا پێش ستێرلینگ کەوتەوە، ھەر لە ھەمان کات دا یەک دۆلاری ئوسترالیا بە ١،١٢ دۆلاری ئەمریکا گۆڕایەوە.

یەکەم سێری دۆلارەکان لە ساڵی ١٩٦٦ لە یەکەی ١، ٢، ١٠، و ٢٠ دۆلاری، لە ھەمان سایزی دراوەکانی پاوندی پێشوو لە چاپ دران. ٥ دۆلاری لە ١٩٦٧ دوای پەسەند بوونی پارەکانی تر لای خەڵک ھاتە بازاڕ،  یەک دۆلاری لە ١٩٨٤ دا جێگای خۆی دا بە پارەی ئاسن و چوار ساڵ دواتر یانی لە ١٩٨٨ دا ئاسنی دوو دۆلاری جێگای لەگەڵ پارەی پۆلیمێر گۆڕیەوە. ٥٠ دۆلاری لە ١٩٧٣ و دواتر ١٠٠ دۆلاری لە ١٩٨٤ وەکوو وڵامێک بۆ ئاوسان و ئاسانکاری لە مامەڵە گەورەکان دا دەرچوو.

## وڵاتانی تر کە یەکەی دراویان دۆلارە

## سەرچاوە

*، «:en:Australian dollar»، ویکی ئینگلیزی.

## سەرچاوەکان
* دۆلاری ئوسترالی 

پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:ئابووری ئوسترالیا
پۆل:دۆلار
پۆل:یەککەی دراو بە پێی وڵاتان
پۆل:دراوەکانی ئاسیا
پۆل:دراوەکانی ئۆقیانووسیا
ھاوڕێیە چاکەکان

**ھاوڕێیە جاکەکان ** () فیلمێکی تاوانکاری، ژیانامەیی ئەمریکییە کە لەلایەن مارتن سکۆرسێزیەوە دەرھێنراوە. چیڕۆکی فیلمەکەش لە کتێبەکەی نووسەری تاوانکاری نیکۆلاس پیلێجیەوە وەرگیراوە لەژێر ناوی (Wiseguy). چیڕۆکی فیلمەکە لەشاری نیویۆڕک دەست پێدەکات و باسی ژیانی مافیای ئەمریکی ھێنری ھیڵ دەکات کە لەساڵانی ١٩٥٥٠١٩٨٠ ئەندامێکی چالاکی مافیایی بووە.

فیلمەکە شەش جار پاڵێوراو کرا بۆ خەڵاتی ئۆسکار. و توانیشی یەک دانەیان بەدەستبھێنی بۆ باشترین ئەکتەر پشتگیریکار (جۆ پێشی). زۆربەی ڕەخنەگران فیلمەکەیان لەلا نایاب بوو و بەفیلمێکی مێژوویی لەقەڵەمی دەدەن، و لەوکاتەوە لە زۆربەی لیستی باشترین فیلمەکانی مێژوو بەدی کراوە.

## کەسایەتییەکان
* ڕەی لیۆتا لەرۆڵی ھێنری ھیڵ
* ڕۆبێرت دی نیرۆ لەڕۆڵی جەیمس کۆنوەی
* جۆ پێشی لەڕۆڵی تۆمی دیڤیتۆ
* لۆڕەین بڕاکۆ لەڕۆڵی کاڕن ھیڵ
* پۆڵ سۆرڤینۆ لەڕۆڵی پۆڵ چیچیرۆ
* فڕانک سیڤێرۆ لەڕۆڵی فڕانکی کابرۆن
* فڕانک ڤینسنت لەڕۆڵی بیڵی باتس
* تۆنی دارۆو لەڕۆڵی سەنی بەنز
* مایک ستار لەڕۆڵی فڕێنچی
* ساموێل ئێڵ. جاکسن لەڕۆڵی پاڕنێڵ
* مایکڵ ئمپڕیۆڵی لەڕۆڵی سپایدەر
* تۆنی سیریکۆ لەڕۆڵی تۆنی ستاکس

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٥٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین
پۆل:فیلم دەربارەی مافیای ئەمریکی
پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:فیلمە تاوانکارییە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی بافتا بۆ باشترین فیلم
پۆل:وێناکردنی چاندی مافیاکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھەرزەکاران
پۆل:فیلمەکان کە لە ساڵی ١٩٨٠ داندراون
پۆل:فیلمەکان کە لە نیوجیرسی وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی بافتای بۆ باشترین دەرھێنان بەدەستھێناوە
پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس
پۆل:فیلمە درامییە تاوانکارییە ئەمریکییەکان
جۆن گرین (نووسەر)

**جۆن مایکڵ گرین **(لەدایکبووی ٢٤ ئۆگەستی ١٩٧٧) نووسەرێکی ئەمەریکی.لەساڵی ٢٠٠٦ خەڵاتی باشترین نووسەری پێدرا کە یەکەم کتێبی بەهێز بوو ئەویش بۆ کتێبی (Looking For Alaska).گرین زۆرینەی کتێبەکانی کراونەتە فیلم لەوانە شارۆچکە کاغەزیەکان و هەڵەیەک لە ئەستێرەکانماندا کە داهاتێکی باشی بۆکس ئۆفیسیشی هەبوو.
thumb|گرین لەساڵی ٢٠١٢

## بەرهەمەکانی

### کتێبەکان
* گەڕان بەدوای ئالاسکا (Looking For Alaska) - ٢٠٠٥
* پیتێک بۆ کاترینایەکان (An Abundance of Katherines) - ٢٠٠٦
* لێگەڕێ با بەفر ببارێ (Let It Snow) ، بە هاوبەشی نووسراوە لەگەڵ ماورین جۆنسن و لاورین میراکل
* شارۆچکە کاغەزییەکان (Paper Towns) - ٢٠٠٨
* ویل گرەیسن - هاوبەش لەگەڵ دەیڤد لیڤیتیان - ٢٠١٢
* ھەڵەی ناو ئەستێرەکانی بەختمان (The Fault in Our in Stars) - ٢٠١٢

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:پیاوە فێمینیستەکان
پۆل:یوتیووبەرە کوڕەکان
پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
پۆل:بێژەرە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:کلتووری گەمژە
سەربەشایەتی (کۆمپیوتینگ)

لە کۆمپیوتینگدا، **سەربەشایەتی** وەکوو پێدانی دەسەڵات بەسەر سیستەمێکی کۆمپیوتەریدا پێناسە ئەکرێ. سەربەشایەتی ڕێپێدراویی کردنی کارێکە. بۆ نموونە، درووسکردنی فایل یا دایرەکتۆری، خوێندنەوە لە فایل، سڕینەوەی فایل یا دایرەکتۆری، دەسگەیاندن بە ئامێرەکان و کەرەستەکان، یا ڕێپێدراویی چوونەناو ئینتەرنێت.

ئەو بەکارھێنەرانەی وا ئاستێکی بەرزتری دەسەڵاتیان پێ دراوە پیان ئەوترێ *سەربەش* و، ئەوانەش وا زۆربەی مافەکانیان لێ ستێنراوەتەوە پیان ئەوترێ *بەکارھێنەرانی بێبەش* یا *بەکارھێنەرانی ئاسایی*.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* www.webopedia.com administrative privileges.
*  Microsoft Privilege Constants.
* Microsoft MSDN Library [Privilege Rights](http://msdn.microsoft.com/en-us/library/cc232779(prot.20).aspx).

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
نەخشەی ساموێل دان (١٧٩٤)

**نەخشەی ساموێل دان (١٧٩٤)**، نەخشەیەکی گشتیە لە هەموو جیهان (بە وشکانی و ئاوەوە) بە دۆزینەوە نوێکانەوە (لە کاتی خۆی دا) وێڕای شیکردنەوە تەواوەکانی لە کەنارەکانی دا. ئەم نەخشەیە شیکاریەکی تەواوی لەسەر کۆمەڵەی خۆر، زەوی و جوولەکانی، مانگ و کردەوە گەردوونناسیەکانی و ئەستێرەکان، هەسارەکان، و گەلەستێرەکانە. ساموێل دان و توماس کیچین لە ١٧٩٤ دا نەخشەکەیان کێشا.

لە سەرووی نەخشەکە لای چەپ، پەڵەکانی سەر خۆر کە بە تەلیسکۆپ بینراوە، کێشراوەتەوە. هەروەها لە نەخشەکە دا هەڵکەوتەی خۆر و هەسارەکانی تر و خولگەکانیان بە پێوەر و قەبارە نەخشێنراوە.

لەم بەشەی نەخشەکە دا باسی گیرانی مانگ و قەبارە گەردوونیەکانی کراوە. لە نەخشەکە دا زاوە، کەیوان و بازنەکانی کە بە تەلیسکۆپ بینراون، کێشراوەتەوە.

لە خشتەی سەرووی نەخشەی لای چەپ (لای ڕاستی نەخشەی کۆمەڵەی خۆر و لای چەپی نەخشەی گەلەستێرەکان)، دووری و قەبارەی هەسارەکان و دووریان لەگەڵ خۆر هاتووە. لە ڕوونکردنەوەکانی خوارووی خشتەکە، وەها هاتووە کە خۆر ناوەندی کۆمەڵەی خۆرە و هەسارەکان لە خولگەی هێلکەیی دا بە دەوری دا دەسووڕێنەوە.

## وتارە پەیوەندی دارەکان
* نەخشەی جیھان
* کۆمەڵەی خۆر

## سەرچاوە

*، «:fa:نقشه ساموئل دان (۱۷۹۴)»، ویکی فارسی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:تەنە ئاسمانییەکان
پۆل:جۆرەکانی نەخشەکان
پۆل:زانستەکانی زەوی
پۆل:مانگەکان
پۆل:مانگەکانی کۆمەڵەی خۆر
پۆل:مانگ
پۆل:کۆمەڵەی خۆر
پۆل:نەخشەکێشی
پۆل:نەخشە کۆنەکانی جیهان
پۆل:نەخشە کۆنەکان
پۆل:نەخشە کۆنەکانی جیھان
ئەبێل تاسمان

**ئەبێل یانسزون تاسمان** (بە هۆلەندی: Abel Janszoon Tasman) (لە دایک بووی ١٦٠٣ و کۆچێ دوایی ١٦٥٩) دەریاوان و جیهانگەڕی هۆلەندی بوو لە سەدەی حەڤدەیەم دا، ئەو بە هۆی سەفەرە دەریاییە پڕ بوێریەکانی بۆ مەڵبەندە دوورەدەستەکان و دۆزینەوەی مەڵبەند و خاکی نوێ ناوبانگی دەرکرد.

لە چواردەی دەسەمبری ١٦٤٢ ئەبێل تاسمان کە لە کۆمپانی هیندی ڕۆژهەڵات کاری دەکرد و ڕاسپێردرابوو تاکوو ڕێگای ئەورووپا لە باشووری ئۆقیانووسی ئارام و لە ڕێگای ئۆقیانووسی ئاتلانتیک بدۆزێتەوە، ئەو لەم کارەدا گەیشتە کۆمەڵێک دوورگەی ئێستای نیوزیلاند. ئە پێشتر دوورگەیەکی گەورەی دۆزیبووە کە بە ناوی ئەو ناویان نا تاسمانیا، کە دواتر بەریتانیا داگیری کرد و تێکەڵی ئوسترالیا ی کرد.
ناوی ویلایەت و دوورگەی تاسمانی لە ئوسترالیا لە ناوی ئەبێڵ تاسمان وەرگیراوە...

## دۆزینەوەی دوورگەی تاسمانی

٣٦٥ ساڵ لەمەوبەر لە ڕۆژی ٢٤ی نۆڤەمبری ١٦٤٢ ئەبێل تاسمان دوورگەیەکی بێ وێنەی دۆزیەوە کە دواتر ناوی نرا تاسمانی.
ئەم دوورگەیەی ئۆقاینووسیا گژ و گیاو سرووشتی وەحشی تایبەت بەخۆی هەیە. دوای تێپەڕاندنی بەرزی و نزمی مێژووی، ئەمڕۆکە بەشێکە لە فیدراسیۆنی ئوسترالیا.

تاسمان دوای دۆزینەوەی ئەم دوورگەیە ناوی نا مەڵبەندی وان دێیمەن،  وان دێیمەن ناوی بەڕێوەبەری گشتی کۆمپانی هیندی ڕۆژاوا بوو. لە سەدەی هەژدەیەم دەریاوانگەلێکی زۆر وەکوو کاپتن کۆک لە کەناری تاسمانی دابەزین. بەڵام لەس ساڵی ١٧٩٨ دا کاپتن مەتیوو فلیندێرز، دەریاوانی ئینگلیزی دەورادەوری تاسمانی پێوا و تێگەیشت کە دوورگەیە.

## سەرچاوە

پۆل:مێژووی ھۆڵەندا
پۆل:دۆزەرەوە ئوسترالیەکان
پۆل:دۆزەرەوە ھۆڵەندییەکان
پۆل:دۆزەرەوە پاسیفیکیەکان
پۆل:دۆزەرەوە نیوزیلەندیەکان
پۆل:دۆزەرەوە پاسیفیکیەکانی خەڵکی هۆلەند
پۆل:دۆزەرەوەکانی تاسمانیا
پۆل:دۆزەرەوەکانی سەدەی ١٧
پۆل:مردووانی ١٦٥٩
پۆل:دەریاوانان
پۆل:دەریای تاسمان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٠٣
پۆل:دۆزەرەوە پاسیفیکیەکانی خەڵکی ھۆلەند
ھۆڵەندی نوێ

**هۆلەندی نوێ** () نێوێکە کە دەریاوانانی هۆڵەندی لە سەدەی ١٧ دا بۆ وڵاتی ئوسترالیا دایان نا.

دەریاوانانێک لە هۆلەند لەئەنجامی دۆزینەوەی مەڵبەندی نوێ و زیادکردنیان بۆ موستەعمەرەکانی وڵاتەکەیان لە سەرەتای سەدە ١٧ دا، ڕێگای وڵاتانی باشووری ئاسیا یان گرتە بەر. ئەوان لە ساڵی ١٦٠٦ دا نیمچە دوورگەی کییپ کۆرک (Cape York Peninsula) لە باکووری کوینزلەند یان دۆزیەوە و بەرەبەرە بۆ لای ڕۆژاوای ئوسترالیا ڕۆیشتن و کەنارەکانی ئەم ناوچانەیان بڕی و تۆماریان کردن. لە ساڵی ١٦٤٤، دا ئەبێل تاسمان فەرماندەی دەریاوانە هۆلەندییەکان، نێوی ئەم خاکەیان نا هۆڵەندی نوێ وەکوو مەڵبەندێکی داگیرکراوی هۆلەند هەژماریان کرد. بەڵام هۆلەندیەکان پێیان خۆش نەبوو لە هۆلەندی نوێ بمێننەوە و لایان کەم بایەخ بوو.

ئینگلیزەکان بە فەرماندەیی کاپتن کۆک لە ساڵی ١٧٧٠ دا هاتنە ڕۆژهەڵاتی ئوسترالیا و لە ساڵی ١٧٨٨ دا بە دامەزراندنی موستەعمەرەی نیو ساوت وێلز، ئەم بەشەیان لە هۆلەندی نوێ جیا کردەوە. نێوی هۆلەندی نوێ تاکوو زیاتر لە ١٥ دەیە بەکاردەهات تائەوەی کە لە ساڵی ١٨٢٤ دا ناوی وڵاتەکە بۆ ئوسترالیا گۆڕا.

## سەرچاوە

*، «:fa:هلند نو»، ویکی فارسی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:دۆزینەوەی ئوسترالیای ڕۆژاوا
پۆل:سەردەمی زێڕینی هۆلەند
کریت

**کریت** (بە یۆنانی: Κρήτη**)** گەورەترین دوورگەی یۆنان و پێنجەمین دوورگەی گەورەی دەریای ناوینەوه ٨٨هەمین گەورەترین دوورگەی جیهانە. ڕووبەری خاکەکەی ٨٬٤٥٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانەکەی ٦٢٣٬٦٦٦ کەسە. ناوەندەکەی شاری ئیراکلیو.

کریت و دوورگە و دوورگە بچووکەکانی دەوروبەری هەرێمی کریت (بە یۆنانی: Περιφέρεια Κρήτης) پێکدەهێنن، کە باشووریترین یەکە لە ١٣ یەکە ئیدارییە ئاست بەرزەکانی یۆنان، و پێنجەم زۆرترین دانیشتوانی ناوچەکانی یۆنانیە. پایتەخت و گەورەترین شارەکەی بریتییە لە هێراکلیۆن کە دەکەوێتە کەناری باکووری دوورگەکە. تا ساڵی ٢٠٢١ ژمارەی دانیشتوانی ناوچەکە ٦٢٤٤٠٨ کەس بووە.دۆدیکانەکان لە باکووری ڕۆژهەڵاتی کریت هەڵکەوتوون، لە کاتێکدا سیکلادەکان لە باکوورەوە هەڵکەوتوون و بە دەریای کریت جیا دەکرێنەوە.

## ناو
سەرەتاییترین ئاماژەکان بۆ دوورگەی کریت لە دەقەکانی شاری ماری سوریاوە هاتووە کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٨ی پێش زایین، کە دوورگەکە بە کاپتارا ناودەبرێت. ئەمەش دواتر لە تۆمارەکانی ئاشووری نوێ و کتێبی پیرۆزدا (کافتۆر) دووبارە دەبێتەوە. لە زمانی میسری کۆن بە Keftiu یان kftı͗w ناسرابوو، ئەمەش بە توندی پێشنیاری ناوێکی هاوشێوەی مینۆیی بۆ دوورگەکە دەکات.

ناوی ئێستای کریت بۆ یەکەمجار لە سەدەی ١٥ی پێش زایین لە دەقەکانی یۆنانی میسینیدا، کە بە هێڵی B نووسراوە، لە ڕێگەی وشەکانی ke-re-te 𐀐𐀩𐀳، *Krētes؛ دواتر یۆنانی: Κρῆτες [krɛ.tes]، فرەیی Κρής [krɛːs]) and *ke-re-si-jo* , **Krēsijos*; later Greek:  , 'کریتی').In Ancient Greek, the name Crete () first appears in Homer's *[[Odyssey]]*. لە زمانی یۆنانی کۆن دا، ناوی کریت (Κρήτη) بۆ یەکەمجار لە ئۆدیسێی هۆمەردا هاتووە. ئیتیمۆلۆژیای نادیارە. پێشنیارێک لە وشەیەکی گریمانەیی لووی *کورساتاوە وەریگرتووە (بەراوردی کورسوار 'دوورگە'، کورساتار 'بڕین، بڕین' بکە). پێشنیارێکی دیکە پێشنیاری ئەوە دەکات کە لە وشەی یۆنانی کۆن "κραταιή" (krataie̅) وەرگیراوە، بە واتای بەهێز یان بەهێز، ئیستدلالەکە ئەوەیە کە کریت بەهێزترین تالاسۆکراسی بووە لە سەردەمی کۆندا.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گەشتیاری لە یۆنان
پۆل:دوورگەکانی یۆنان
پۆل:ناوچەکانی کۆماری ڤێنیز
ئارتور فیلیپ

ئەدمیراڵ **ئارتور فیلیپ** () (لەدایک بووی ١٧٣٨ - کۆچی دوایی ١٨١٤)، یەکێک بوو لە دەریاوان و ئەفسەرانی ھێزی دەریایی بەریتانیای مەزن لە سەدەی ١٨ دا، کە وەکوو یەکەم فەرمانداری موستەعمەرەی نیو ساوت وێلز لە ئوسترالیا ھەڵبژێردرا.

یەکەم دەریاوانی ئینگلیزی کە کیشوەری ئوسترالیای دۆزیەوە کاپتن کوک بوو کە لە ساڵی ١٧٧٠ دا چوو ناو ئم مەڵبەندە. حەوت ساڵ دواتر دەوڵەتی بریتانیا بڕیاری دا تا لەم خاکە نوێیە موستەعمەرەیەک دامەزرێنێ. لە ئۆکتۆبەری ١٧٧٧، گرووپێک لە کەشتیە بەریتانیەکان بە فەرماندەیی ئەدمیراڵ ئارتور فیلیپ، ئەم وڵاتەیان بۆ ئوسترالیا جێھێشت. ئارتور فیلیپ لە لایەن وەزیری دەوڵەتی ئەم کاتەی بریتانیا، لۆرد سیدنی، ڕاسپێردرا تا لەم وڵاتە دابەزێت و موستەعمەرە نوێکە بە ناوی نیو ساوت وێلز بکات. ئەم گرووپە لە ١٣ی مەی ١٧٧٨ گەیشتنە ئوسترالیا بۆ بە ئەنجام گەیاندنی ئەرکەکەیان. ئارتور فیلیپ بوو بە فەرماندەری داگیرکراوەکەو ماوەی ١٥ ساڵ ئەم پۆستەی ھەبوو، ھەروەھا لەم ماوەیە دا ٤، ٢٠٠ ئەورووپی لەم خاکە نوێیە دا نیشتەجێ بوون و زەویان وەرگرت، لە کاتێک دا کە لانی کەم ٣، ٠٠٠ کەس لەوان زندانی و تۆمەتبارەکانی بەریتانیا بوون.

ئارتور فیلیپ، کە لە شێوازی نەخۆشیەکی کەمخۆری ئازاری دەبینی، لەکۆتایی دا لە مەی ١٧٩٣ گەڕایەوە بەریتانیا و خانەنشین کرا.

## پێشانگای وێنە

Image:arthur.phillips.memorial.at.bathampton.arp.jpg|
Image:Arthur-Phillip P1010024.JPG|
File:Bust of Arthur Phillip.JPG|


## سەرچاوە

*، «:fa:آرتور فیلیپ»، ویکی فارسی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئینگلیزە بەڕەگەز ئەڵمانیەکان
پۆل:خەڵکی سەدەی ١٩ی ئوسترالیا
پۆل:خەڵکی بەریتانیا
پۆل:لەندەنیەکان
پۆل:دامەزرێنەرانی شار
پۆل:مردووانی ١٨١٤
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٣٨
پۆل:سیاسەتوانانی بەریتانی
پۆل:فەرماندارانی نیو ساوت وێلز
وڵکەی کۆمۆنوێلت

وێنۆک|350px|وڵکەکانی کۆمۆنوێلت بە ڕەنگی شین و وڵکەکانی کۆمۆنوێلتی پێشوو بە ڕەنگی سوور نیشان دراون
**وڵکەی کۆمۆنوێلت** () لە خاک و موستەعمەرەکانی پێشووی ئیمپراتۆریەتیی بریتانی پێک ھاتووە کە تێیدا چارڵسی سێیەم بە شێوەیەکی فەرمی وەکوو پاشا و سەرۆکی وڵات دەناسرێ. جگە لە بریتانیا کە چارڵسی سێیەم خۆی لەوێیە، وڵاتانی تر *فەرمانداری گشتی*یان ھەیە کە زۆرتر بە پێشنیاری سەرۆکوەزیرانی ئەم وڵاتە و فەرمانی چارڵسی سێیەم ھەڵدەبژێردرێت، ئەرکەکانی سەرۆکی وڵات ڕایی دەکات. وڵاتانی ئەندامی وڵکەی کۆمۆنوێلت، ژێرلقی گەلانی کۆمۆنوێلتن.

## سەرچاوەکان

* «:fa:قلمرو همسود»، ویکی فارسی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
وڵکەی کۆمۆنوێلت
پۆل:ئیمپراتۆریەتیی بریتانی
پۆل:پاشایەتی بەریتانیا
پۆل:پاشایەتی لە ئوسترالیا
پۆل:پاشایەتی لە بێلیز
پۆل:پاشایەتی لە کەنەدا
پۆل:پاشایەتی لە نیوزیلاند
پۆل:شێوازی حوکمڕانی ئیمپڕاتۆریەتی بریتانیا
پۆل:گەلانی کۆمۆنوێلت
ئانزاک

**ئانزاک** سەرناوێکە بۆ "ئەرتەشی هاوبەشی ئوسترالیا و نیوزیلاند" () کە لە شەڕی جیهانیی یەکەم وەکوو پشتیوانی ئینگلتەرا بەشدار بوو. ئاوازەی ئانزاک بەهۆی شەڕێکە کە لە ١٩١٥ لە کەنداوی گالیپۆلی تورکیا کردیان. ئەم شەڕە لە تورکیا بە نێوی چاناق قەڵا و لە وڵاتانی ڕۆژاوا بە نێوی شەڕی گالیپۆلی ناسراوە. لەم شەڕە دا دەیان هەزار کەس لە هێزەکانی ئانزاک کووژران و بریندار بوون. لە ئوسترالیا و نیوزیلاند هەر ساڵێک ڕۆژی ئانزاک بە یادەوەری کووژراو و برینداربووانی ئەم شەڕە پیرۆز رادەگرن. هەروەها لەزۆربەی شارەکانی هەردووک وڵات شوێنی یادەوەری بۆ ئانزاک بوونی هەیە.

## جواترە پەیوەندی دارەکان
* شەڕی جیهانی یەکەم
* شەری گالیپۆلی
* ڕۆژی ئانزاک
* ئوسترالیا
* نیوزیلاند
* تورکیا

## سەرچاوە

*، «:fa:قلمرو همسود»، ویکی فارسی.

پۆل:ئانزاک
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩١٥ لە ئوسترالیا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩١٥ لە نیوزیلاند
پۆل:مێژووی سەربازی نیوزیلاند
پۆل:شەڕی جیھانیی یەکەم
پۆل:لەشکەرەکانی ئوسترالیا
پۆل:نیوزیلاند لە شەڕی جیهانیی یەکەم
پۆل:یەکە و ڕێکخراوە سەربازییەکانی ئوسترالیا لە شەڕی جیهانیی یەکەم
پۆل:ڕێکخراوە سەربازیەکانی نیوزیلاند
پۆل:یەکە و ڕێکخراوە سەربازییەکانی ئوسترالیا لە شەڕی جیھانیی یەکەم
پۆل:نیوزیلاند لە شەڕی جیھانیی یەکەم
شەڕی گالیپۆلی

[وێنۆک|250px|تیپی تۆپخانەی عوسمانی لە [چناق قەلا]]
وێنۆک|250px|دەدەوانە ئوسترالییەکان لە شەڕی گالیپۆلی

**شەڕی گالیپۆلی** یان **شەڕی چناق قەڵا** () ()، نێوی شەڕێکە کە لە شەڕی جیھانیی یەکەم دا و لە نێوان ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و ھێزی ھاوپەیمانان (ئینگلتەرا، فەڕەنسا و ئانزاکەکان لە تەنگەی ڕووباری داردانێل ڕووی دا. ئەم شەڕە کە زیاتر لە ھەشت مانگی خایاند، لە ٢٥٦ ئەپریلی ١٩١٥ دەستی پێکرد و لە کۆتایی دا لە دێسامبری ١٩١٥ بە دۆڕانی ھاوپەیمانان کۆتایی پێھات. لە کۆتایی شەڕەکە دا ھەردووک لا زیاتر لە نیو ملیۆن کەس کووژراو و برینداریان ھەبوو. لەم شەڕە دا کەشتییەکانی ھاوپەیمانان زیانێکی زۆریان بەرکەوت، بەڵام لە کۆتایی دا ئەوان براوەی شەڕی جیھانیی یەکەم بوون. مستەفا کەمال ئاتاتورک، ئەفسەرێکی تورک بوو کە لەم شەڕە دا ئاوازەی پەیدا کرد و دوای داڕمانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو بە دامەزرێنەری توورکیای نوێ.

لە ھەندێک وڵاتی وەکوو ئوسترالیا، نیووزیلاند و تورکیا ھەمووساڵێک، یادەوەری ئەم شەڕە پیرۆز ڕادەگیرێ.

## سەرچاوەکان

* ویکی ئینگلیزی
* مەڵپەڕێکی تورکی لەبارەی شەڕەکە
* ڕۆژژمێری شەڕ

## پیوند بە بیرون

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شەڕی گالیپۆلی
پۆل:ئانزاک
پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە ١٩١٥
پۆل:شەڕەکانی ئەڵمانیا لە شەری جیھانیی یەکەم
پۆل:شەڕەکانی ئوسترالیا لە شەری جیھانیی یەکەم
پۆل:شەڕەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە شەری جیھانیی یەکەم
پۆل:شەڕەکانی بریتانیا لە شەری جیھانیی یەکەم
پۆل:شەڕەکانی فەڕەنسا لە شەری جیھانیی یەکەم
پۆل:شەڕەکانی نیووزیلاند لە شەری جیھانیی یەکەم
پۆل:شەڕەکانی نیوفاندلەند لە شەری جیھانیی یەکەم
پۆل:شەڕەکانی ھیندی بەریتانی لە شەری جیھانیی یەکەم
پۆل:شەڕی جیھانیی یەکەم
پۆل:نیوزیلاند، ١٩١٥
پۆل:وینستۆن چێرچیل
پۆل:ململانێکانی ١٩١٥
پۆل:ململانێکانی ١٩١٦
بەرنامەی «سڵاو، جیھان!»

چەپ|وێنۆک|بەرنامەیەکی "سڵاو جیهان!" کە بە JavaScript درووستکراوە.
**بەرنامەی "سڵاو، جیھان" **بریتییە لە** **بەرنامەیەکی کۆمپیوتەر کە پەیامی  "سڵاو، جیھان" (یان پەیامێکی ھاوشێوە) نیشان دەدا لەسەر شاشە. لەبەر ئاسانیی درووست کردنی، وا باوە لە کاتی دەست پێکردن بە فێربوونی زمانێکی بەرنامەسازی ئەو بەرنامەیە درووست بکرێ.بەرنامەکە بەکاردێ بۆ ئاشناکردنی سینتاکسی زمانی بەرنامەسازی بە تازەکاران. ھەروەھا بەکاریش دێ بە بۆ دڵنیابوونەوە لە تەواو کارکردنی زمانێک یان سیستەمێک.

## ئامانج
بەرنامەی "سڵاو، جیھان!" بووەتە دابوونەرێتێک کە یەکەم بەرنامەیە زۆر لە خەڵکی فێری دەبن. لەبەر ئەوەی بە پێی پێویست سادەیە کە ئەو کەسانەی ھیچ ئەزموونێکیان نییە لە بەرنامەسازی کۆمپیوتەر بە ئاسانی تێیبگەن، بە تایبەتی بە یارمەتی و ڕێنیشاندانی مامۆستایەک یان کتێبێک. بە بەکارھێنانی ئەو بەرنامەیە سادەیە وەکو بنچینە، دەکرێ ڕێسا و پرینسپڵەکانی زانستی کۆمپیوتەر یان ڕەگەزەکانی زمانێکی بەرنامەسازی دیاریکراو بۆ نەشارەزاکان شیبکرێنەوە. ھەروەھا بەرنامەسازە ئەزمووندارەکانیش دەتوانن زانیاری زۆر دەربارەی سینتاکس و پێکھاتەی زمانێکی دیاریکراو بە درووستکردنی بەرنامەیەکی "سڵاو، جیھان" وەدەستبخەن.

## مێژوو
ھەرچەندە بەرنامەی تاقیکاریی بچووک بوونیان ھەبووە لەوەتەی کۆمپیوتەری پڕۆگرامکراو ھەبووە، داب و نەرێتی بەکارھێنانی دەستەواژەی "سڵاو، جیھان!" وەک پەیامی تاقیکاریی سەرچاوەی گرتووە لە یاداشتێکی ١٩٧٤ ی Bell Laboratories کە لەیەن برایەن کێرنینھان نووسراوە بە ناوی Programming in C: A Tutorial.

## درووستکردن

```c
main( ) {
         printf("hello, world \n");
}
```
بە کوردی:
```c
main( ) {
        printf("سڵاو، جیھان \n");
}
```


## ژێدەرەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:بەرنامەسازی
پۆل:زمانی بەرنامەسازیی سی
پۆل:کۆمپیوتەرەکان
بانووی ڕۆژاوا

**بانی ڕۆژاوای ئوسترالیا** بەشێکە لە خاکی وڵاتی ئوسترالیا کە لە ڕۆژاوای ئەم وڵاتەو و ژیاتر لە ویلایەتی ئوسترالیای ڕۆژاوا دایە. بەڵام چەند بەشێکی خاکەکانی باکوور و باشوور یش لەخۆی دەگرێ. ئەم بانە ژیاتر لە دوو میلیۆن و حەوت سەت هەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە پانتایی هەیە.

بانی ڕۆژاوا، ناوچەیەکی وشک و کەم بارانە و ئاو تەنیا لە دوای باران تیایدا دەبینرێ، بەم هۆیەشەوە ئەم بەشەی ئوسترالیا دانیشتوانی زۆر کەمی تێدایە.

## سەرچاوەکان
* Wikipedia contributors، "Western Plateau،" Wikipedia، The Free Encyclopedia، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Western_Plateau&oldid=149525471 (accessed January ١٩، ٢٠٠٨).

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ناوچەکانی ئوسترالیا
پۆل:بانووەکانی ئوسترالیا
ئیلبا

[وێنۆک|نەخشەی دوورگەکانی [تاسکەنی کە دوورگەی ئیلبا نیشان دەدات]]
**ئیلبا** (بە ئیتاڵی: Isola d'Elba) دوورگەیەکە لە تاسکەنی لە ئیتاڵیا، لە دەریای ناوین  ڕووبەری خاکەکەی ١٤٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣١،٥٧٢ کەسە، ئەو سێیەم گەورەترین دوورگە لە ئیتاڵیا.
## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:توسکانی
پۆل:دوورگەکانی دەریای ناوین
پۆل:دوورگەکانی ئیتالیا
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پەرتووکی مەرگ

**پەرتووکی مەرگ **() () بریتییە لە ناوی زنجیرە  ئەنیمێ و مانگایەکی ژاپۆنیی نووسراو لەلایەن تسوگۆمی ئۆبا، و وێنەی کێشراوە لە لایەن تاکیشی ئۆباتا. مانگاکە لە گۆڤاری ھەفتانەی شۆنن جەمپ بڵاوکرایەوە.

چیرۆکەکەی باس لە خوێندکارێکی دواناوەندی دەکات بە ناوی لایت یاگامی، کە پەرتووکێک دەدۆزێتەوە کە لە جیھانی ڕۆح کێشانەوە ھێنراوەتە سەر زەوی، بەھۆی ئەو پەرتووکە لایت دەتوانێت ناوی تاوانبارانی جیھان تێیدا بنووسێت و بیانکوژێت. ئامانجی لایت دروست کردنی جیھانێکی خاڵی لە تاوانە و وای لێدێت لایت خۆی بە خواوەند دادەنێت و دەیەوێت جیھان پاک بکاتەوە لە تاوانباران. مردنی ئەم ھەموو تاوانبارە دەبێتە ھۆی سەرنج ڕاکێشانی لێکۆڵەر «ئێڵ» کە دەیەوێت بزانێت ھۆکاری مردنی ئەو تاوانبارانە چین، بەمەش لایت سەرکێشیەکانی درێژتر دەبنەوە.

زنجیرە ئەنیمێکە لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ دەستی کرد بە پەخشکردن کرد و لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ کۆتایی ھات بە  ٣٧ زنجیرە.

## چیرۆک
باسی کوڕێک دەکات بەناوی (لایت یاگامی) کە ڕۆژێک پەرتووکێکی ھەڵدەگرێتەوە کە لەجیھانی ڕۆح کێشانەوە نێردراوەتە سەر زەوی ، ئەو پەرتووکە ناوی ھەر کەسێکی تیا بنووسرێ ئەوا دوای کەمتر لە خولەکێک دەمرێت، لایتیش دەست دەکات بە نووسینی خراپترین تاوانبارەکانی جیھان لەو پەرتووکە ، بەڵام مردنی ئەو ھەموو کەسە سەرنجی ئێف بی ئای ڕادەکێشێت و بۆیەش لێھاتووترین لێکۆڵەرەەوەی سەر زەوی دێنن بەناوی L تاکو بزانێ کێ لەپشتەوەی ئەو مردنانەوەیە ئینجا بەزمەکە زۆر خۆش دەبێت لەو لیکۆلێنەوەیەدا.

## فیلم
لە ئەپریلی ٢٠١٥ ، ئەوە ڕاگەیاندرا کە ساڵی ٢٠١٦ بەشێکی تر لە زنجیرەکە بڵاودەکراتەوە بەڵام ئەمجارەیان بەشێوەی فیلم دەبێت.
thumb|180x180px|وێنەیەکی پەرتووکەکە

## سەرچاوەکان


پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:ئەنیمێ و مانگا لێڵەکان
پۆل:شۆنن مانگا
پۆل:ئەو مانگایانەی گۆڕدراوە بۆ فیلم
پۆل:مانگای ڤیز میدیا
پۆل:ئەنیمێ و مانگای لێکۆڵەرەکان
پۆل:پەرتووکی مەرگ
پۆل:ڕۆمانە ژاپۆنییەکان
پۆل:کۆمپانیای مادھاوس
پۆل:ئەنیمێ و مانگای وروژێنەر
پۆل:ئەنیمێی ڤیز میدیا
پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٣
پۆل:مانگاکانی ٢٠٢٠
پۆل:ئەنیمێی مادمان ئینتەرتەینمنت
پۆل:مانگای مادمان ئینتەرتەینمنت
پۆل:مانگای شوئیشا
پۆل:زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی دەربارەی هەرزەکاران
پۆل:فیلمە ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٨
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٧
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٨
پۆل:مشتومڕەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت
ئامێری کاتەکە (فیلم)

thumb|پۆستەری شانۆیی فیلمەکە
**ئامێری کاتەکە** () فیلمێکی ساڵی ٢٠٠٢ی ئەمریکی خەیاڵی زانستیە.
چیڕۆکەکەی لە نۆڤلی نووسەر H.G Wellsەوە وەرگیراوە. ھەروەھا لەلایەن دەرھێنەر سیمۆن وێڵس دەرھێنراوە کە دەکاتەوە نەوەی نەوەی نووسەر ئێچ جی وێڵس. فیلمەکە لەنواندنی ئەکتەرانی گای پیرس، جێرێمی ئایرۆنز، ئۆرلاندۆ جۆنێس، ماڕک ئادی و ئالان یۆنگە.

چیڕۆکی فیلمەکە لەساڵی ٢٠٠٢ دەست پێ دەکات لەشاری نیویۆڕک و ھەندێ شتیشی خراوەتە سەر کە لە نۆڤلەکە بوونی نییە. باس ئەلێکساندەر ھارتگان دەکات کە شەوێک لەگەڵ خۆشەویستەکەی دەچێتە پیاسەیەک، بەڵام دزێک دێ ڕێیان لێدەگرێت و خۆشەویستەکەی دەکوژێ. ئەلێکساندەر بەمە کاریگەر دەبێ، بۆیە ھەڵدەستێ بە درووستکردنی ئامێرێکی گەڕانەوە بۆ ڕابردوو بۆ ئەوەی بتوانێ چارەنووسی خۆشەویستەکەی بگۆڕێ. فیلمەکە توانی بۆ خەڵاتی ئۆسکاری تایبەت بە مکیاج و جوانکاری پاڵێوراو بکرێ، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو لەبردنەوەی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی خەیاڵی زانستیی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٢
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون
پۆل:دووبارە دروستکردنەوەی فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە خەمناوییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی درێم وۆڕکس پیکچەرز
پۆل:فیلمەکان بە زمانە خەیاڵییەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەشتکردن بە کات
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون
پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس
پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان
پۆل:مانگ لە فیلم
ڕودس

وێنۆک|چەپ|upright|رودس

**رودس** (بە یۆنانی: Ρόδος) ئەو لە دەریای ناوین لە یۆنان ونزیکی تورکیا، ڕووبەری خاکەکەی ١٣٩٨ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانەکەی ١١٧٬٧٩٢ کەسە.
## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دوورگەکانی دەریای ناوین
پۆل:دوورگەکانی یۆنان
پۆل:گەشتیاری لە یۆنان
ھایلەندزی ڕۆژھەڵات

**هایلەندزی ڕۆژهەڵات** () بە مانای **کوێستانەکانی ڕۆژهەڵات** گەورەترین و ناسراوترین زنجیرەچیا و ناوچەی کوێستانی لە ئوسترالیایە. نێوی تەواوی ئەم ناوچە جوگرافیە **زنجیرە چیای گەورەی جیاکەرەوە**یە (). هەروەها وەکوو **مەڵبەندی کوێستانی ڕۆژهەڵات** یان بەرزایەکانی ڕۆژهەڵاتیش دەناسرێ.

## بەربڵاوی
زنجیرە چیاکە سەرتاسەری ڕۆژهەڵات و باشوری ڕۆژهەڵاتی ئوسترالیای داگرتووە و درێژیەکەی دەگاتە ٣٥٠٠ کیلۆمەتر. ئەم زنجیرە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی کوینزلەند دەستی پێ کردووە و لە کەناری دەریا دا تاکوو دەگاتە ویلایەتی نیو ساوت وێلز ڕۆیشتوە و بە لاربوونەوەی بۆ لای ڕۆژاوا، باشووری ویلایەتی ڤیکتۆریاش دادەپۆشێ.

ئەم زنجیرەچیایە وەکوو دیوارێکی سرووشتی کەناری ڕۆژهەڵاتی ئوسترالیا لە ناوەندی ئەم وڵاتە جیا دەکاتەوە. لە لای ڕۆژهەڵاتی ئەم زنجیرەچیایە، ناوچەیەکی باریکی دەشتایی کە دەگاتە ئۆقیانووسی ئارام بوونی هەیە کە زۆر بە پیت و پڕ دانیشتووە. چەند شارێکی گەورەی وەکوو بریزبێن، گۆڵد کۆست و سیدنی لەم ناوچەیە دان. ڕۆژاوای ئەم زنجیرەیە ناوچەی نزمی ناوەندی ئوسترالیایە کە بەشی سەرەکی وڵاتەکە هەژمار دەکرێ. ئەم ناوچەیە کەم باران و وشکە و لە زۆربەی ناوچەکانی ، بەتاڵە لە دانیشتوان.

## چیاکان
لە بەشە گرینگەکانی ئەم ناوچەیە دەکرێ باسی ئاڵپی ئوسترالیا بکەین، کە بەرزترین شوێنی ئوسترالیا هەژمار دەکرێ. لە چیا بەرزەکانی تریش دەکرێ باسی چیا بەفرینەکان و هەروەها چیا شینەکان بکرێ. 

چیاکانی ناوچەی باکوور بریتینە لەوانەی خوارەوە:
* چیاکانی بونیا Bunya Mountains
* چیای هۆتام Mt Hotham لە ڤیکتۆریا
* چیا گوڵخانەییەکان

## سەرچاوە

*  نەخشەی چیا جیاکەرەوەکان و ئوسترالیاhttp://worldatlas.com/webimage/countrys/oceania/aussnewld.htm
* مێژووی دۆزینەوەکانی سەر زنجیرە چیا جیاکەرەوەکان https://web.archive.org/web/20070928024859/http://www.cultureandrecreation.gov.au/articles/greatdividingrange/

پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:کوینزلەند
پۆل:نیو ساوت وێلز
پۆل:ڤیکتۆریا، ئوسترالیا
پۆل:ئێستێرن هایلەندز
پۆل:زنجیرەچیاکان
پۆل:زنجیرەچیاکانی ئوسترالیا
پۆل:زنجیرەچیاکانی کوینزلەند
پۆل:زنجیرەچیاکانی نیو ساوت وێلز
پۆل:زنجیرەچیاکانی ڤیکتۆریا، ئوسترالیا
پۆل:چیاکانی ئوسترالیا
پۆل:چیاکان
پۆل:ئێستێرن ھایلەندز
زنجیرەچیا

**زنجیرەچیا** یان **ڕێزچیا** بە هەژمارێکی مەزنی چیایان دەوترێت کە لە ناوچەیەکی بەرفراوان و بەرین دان کە بە دەشتەکان کۆتاییان دێت، وەکوو زاگرۆس. لە نێو زنجیرەچیاکان دا ڕووبار و دۆڵ هەڵدەکەون، زەوییەکانی زنجیرەچیاکان مەرج نییە خاوەنی پێشینەی زەوی ناسی یەکسان بن، زنجیرەچیاکان زۆرتر بە درێژایی دروست بوون و هۆکارەکانیان بەرکەوتنی دوو لایەی زەوی و جووڵانی کیشوەرەکان وەدی هاتوون.

زنجیرەچیای ھیمالایا بە هۆی بەریەک کەوتنی هەردوو پلێتی هیند بە ئاسیا وەدی هاوتووە. زنجیرە چیای زاگرۆس و ئەلبۆرز بە هۆی بەرکەوتنی پلێتی عەرەبستان بە پلێتی ئاسیا وەدی هاتووە.

## چەند زنجیرەچیای مەزن
* ھیمالایا
* ئەڵپ
* قەوقاز
* ھایلەندزی ڕۆژھەڵات

## سەرچاوە

*، (:fa:رشته‌کوه) لە ویکی فارسیەوە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:چیاکان
پۆل:زنجیرەچیاکان
چیا بەفرینەکان (ئوسترالیا)

وێنۆک|270px|بەنداوی تالبینگۆ لە چیا بەفرینەکان

**کێوە بەفرینەکان** () بەرزترین زنجیرەچیاکانی وڵاتی ئوسترالیا ھەژمار دەکرێن. ئەم کۆمەڵەچیایە، لە باشووری نیو ساوت وێلز ھەڵکەوتوون و بەشێکی لە زنجیرەچیاکانی ئاڵپی ئوسترالیا و ھایلەندزی ڕۆژھەڵات ھەژمار دەکرێن. بەرزترین خاڵی ئەم ناوچەیە، چیای کازییسکۆ یە کە بە ٢٢٢٨ مەتر بەرزی، بەرزترین خاڵە لە ھەموو خاکی سەرەکی ئوسترالیا. نێوی کوێستانی بەفری بەھۆی ئەوەیە کە تەنیا شوێنی ئوسترالیایە کە بەفر دەگرێتەوە و ھەموو ساڵێک لە زستان دا ھەلی سکی کردن و وەرزیشە زستانییەکە دروست دەبێت.

## پێشانگا

پەڕگە:creek in perisher.jpg|
پەڕگە:Charlotte Pass 2008.jpg|
پەڕگە:Cabramurra-January2005.jpg|


## سەرچاوەکان
* ماڵپەڕی فەرمی چیا بەفرینەکان
* وتاری لە ویکی ئینگلیزی دا

پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:نیو ساوت وێلز
پۆل:چیا بەفرینەکان (ئوسترالیا)
پۆل:ئێستێرن ھایلەندز
پۆل:چیاکانی ئوسترالیا
پۆل:ناوچە جوگرافیەکانی نیو ساوت وێلز
ڕۆژی ڤالانتاین (فیلم)

thumb|پۆستەری سەرەکی فیلمەکە
**ڕۆژی ڤالانتاین** (بە ئینگلیزی Valentine's Day) فیلمێکی ئەمەریکی ڕۆمانسی کۆمێدیە ، دەرهێنراوە لەلایەن گاری مارشال.چیڕۆکی فیلمەکەش نووسراوە لەلایەن کاترین فوگەیت،ئابی کۆهن و مارک سلیڤەرستین.فیلمەکە لەنواندنی چەندەها ئەستێرەی گەورەی وەک جێسیکا ئەلبا،کاتی بەیتس،جێسیکا بێل،برادلی کووپەر،ئێریک دەین،پاتریک دێمپسی،جەیمس فۆکس،جێنیگەر گاڕنەر،ئان هاثاوەی،ئاشتوۆن کوچەر،کوین لاتیفا،جیۆرج لۆپێز،ئێما ڕۆبێرتتسم،جولیا ڕۆبێرتس و تەیلۆر سویفتە.چیڕۆکی فیلمەکەش باسی هەندێ کەس دەکات کە لەڕۆژی ڤالانتایاندا ڕووبەرووی هەندێ بەربەستی جیا جیا دەبنەوە و پێویستە چارەسەریان بکەن.کۆمپانیای وارنەر بردەرز هەڵسا بە بڵاوکردنەوەی فیلمەکە و بەگشت فیلمێکی سەرکەوتوو بوو هەم وەک چیڕۆک و هەم بۆ داهاتیش.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون
پۆل:فیلمە براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن ڕۆسبێری
پۆل:فیلمەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی
پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون
پۆل:فیلمەکانی نیو لاین سینەما
پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس