open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
وەڕزی

وێنۆک|پیاوێکی وەڕز
لە بەکارھێنانی ئاساییدا، **وەڕزی**، **وەڕەزی**، **وەڕس** یان **بێزاری** ھەستێکە کە بریتییە لە گوێ نەدان، سەرنج نەدان یان حەز نەکردنی مرۆڤێک، زۆرجار بەھۆی نەبوونی کایە یان کارێکەوە دروست دەبێت. ھەرچەندە پێناسەیەکی گشتگیری پەسەندکراو نییە بۆ ھەستی وەڕزی. بەڵام ھەرچییەک بێت توێژەران دەڵێن، ئەوە ناوێکی تر نییە بۆ خەمۆکی. پێدەچێت دۆخێکی دەروونی تایبەت بێت کە خەڵک بە ناخۆشی دەزانن؛ نەبوونی ھاندانێک بۆ ڕزگاربوون لەو ھەستە، لەگەڵ کۆمەڵێک دەرئەنجامی ڕەوشتی، پزیشکی و کۆمەڵایەتی. وەڕزی دەکرێ حاڵەتێکی دەروونی مەترسیدار و تێکدەر بێت کە زیان بە تەندروستی بگەیەنێت؛ بەڵام ھەندێک لە لێکۆڵینەوەکانیش ئەوە دەڵێن کە کە بەبێ وەڕزی مرۆڤ نەیدەتوانی بیرۆکەی داھێنەری ھەبێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:سۆزەکان
لێکپێچراوی

لە لۆژیک و ماتماتیکدا، **لێکپێچراوی** (bidirectional implication یا biimplication) یا **دوومەرجیی لۆژیکی** (logical biconditional) یا **ھاوسەنگی** (equivalence) یا **بەشوێنیەکداھاتن** (bientailment) گرێدەرێکی لۆژیکییە کە بۆ پێکبەستنەوەی دوو وتەی P و Q و دروستکردنی وتەی «P ئەگەر و تەنیا ئەگەر Q»، بە کار دێ. لەم حاڵەتە، بە P دەڵێن پێشەنگ و بە Q دەڵێن شوێنکەوتوو. P و Q بە چەشنێ لە نێو یەکترا پێچراونەتەوە کە بوونی یەکیان ھاوسەنگی بوونی ئەوی تریانە، یا ھەر کامەیان مەرجە بۆ ئەوی تر.

بۆ نیشاندانی لێکپێچراوی یا ھاوسەنگیی دوو قەزیە، یەکێک لەم سیمبۆلانە بە کار دەبرێ: \leftrightarrow,\Leftrightarrow,\equiv

خشتەی دروستییەکەی ئاوەھا دەبێ:

:

## سەرچاوەکان

* Discrete Math
ئەگەر و تەنیا ئەگەر

لە لۆژیک و بوارگەلی پەیوەندیدار وەکوو ماتماتیکدا، مەبەست لە «**ئەگەر و تەنیا ئەگەر**» ھەمان ھاوسەنگیی لۆژیکیی نێوان قەزیەکانە. ھاوسەنگیی قەزیەکان تەنیا لە دوو حاڵەتدا ڕاستە: ھەر دوو قەزیەکە ڕاست بن، یا ھەر دوو قەزیەکە درۆ بن. کە دەوترێ P ئەگەر و تەنیا ئەگەر Q، یانی ئەگەر P ڕاست بێ ئەوسا Qش ڕاستە و، ئەگەر Q ڕاست بوو ئەوسا P ڕاستە. ئەگەریش P درۆ بێ ئەوسا Qش درۆیە و، ئەگەر Q درۆ بوو ئەوسا Pش درۆیە. بە زمانێکی تر، P و Q ھاوسەنگی یەکترن.

## سەرچاوەکان

* If and only if

پۆل:وشە ماتماتیکییەکان
سووکایەتی

وێنۆک| بەشێک لە تابلۆی ڕۆنیی ھیپۆلیت دیلارۆش لە ساڵی ١٨٣٦ ''کە چارڵی یەکەم لەلایەن سەربازەکانی کرۆمۆڤێڵەوە سووکایەتی پێدەکرێت''
**سووکایەتی** بریتییە لە دەربڕین، لێدوان، یان ئاکارێک کە زۆرجار بە ئەنقەست بێڕێزی، ھێرش یان ناوزڕاندنە بەرامبەر بە تاکێک یان گرووپێک خەڵک. سووکایەتیکردن دەکرێ بە مەبەست بێت یان بەبێ مەبەست و زۆرجار ئامانجی بچووککردنەوە، تووڕەکردن، یان ژێردەستەکردنی ئامانجەکەیە. ھەروەھا سووکایەتی دەکرێ بەبێ مەبەست بکرێت بەڵام لە ھەندێک حاڵەتدا ڕەنگە کاریگەریی نەرێنی ھەبێت، تەنانەت ئەگەر مەبەست لێی سووکایەتیش نەبێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:سۆزەکان
پۆل:کەڵکاژۆ
کۆمیدیای بێتام

**کۆمیدیای بێتام** ژێر چەشنێکی کۆمیدیایە کە کەسەکە ئاخاوتنی کۆمیدی نوکتە بە شەرمەزاریانە و کەسی دەگێڕێتەوە. جۆرێک لە کۆمیدیای بێتام بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ساختەکانە، ھەندێکجار ھەوایەکی مۆکیومێنتەریان تێدایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گاڵتە
تام

[وێنۆک|[چەژەگۆپکە]]
**سیستمی تام** یان **ھەستی تامکردن** بریتییە لە سیستمی ھەست کە بەشێکی بەرپرسیارە لە پێزانین بە تام. تام بریتییە لەو تێگەیشتنەی ماددەیەک لە دەمدا کارلێکی کیمیایی لەگەڵ خانەکانی وەرگری تامدا دەکات کە لەسەر چەژەگۆپکە لە بۆشایی دەمدا ھەڵکەوتوون و لەسەر زمانن. تام لەڕێگەی ھەستی بۆنکردن، تامی خۆراک و ماددەکانی تر دیاری دەکرێت. مرۆڤ وەرگری تامی لە کۆئەندامی تام و ناوچەکانی تردا ھەیە، لەوانە ڕووی سەرەوەی زمان و زمانەی زوڕنایی.

زمان بە ھەزاران دنکۆڵەی بچووک داپۆشراوە کە پێی دەوترێت پاپیلا کە بە چاوی پەتی دیارە. لەناو ھەر پاپیلایەکدا سەدان کۆئەندامی تامکردن ھەیە.

## ئەمانەش ببنە
* چێژ
* دەم
* لێو

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:نیرۆسایکۆلۆژی
پۆل:زانستی خۆراک
پۆل:چێژکردن
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی
ڕاستگۆیی

[وێنۆک| ''[دیۆگێنێس دەگەڕێت بەدوای پیاوێکی ڕاستگۆدا*، ()]]
*'ڕاستگۆیی** یان **سەرڕاستی''' لایەنێکی کەسایەتی ڕەوشتییە کە چەمکە ئەرێنی و چاکەکارییەکانی وەک دەستپاکی، ڕاستی، لەگەڵ نەبوونی درۆ، فێڵ، دزی و ئەوانی تر لەخۆ دەگرێت.

## پێناسەکان
مەریام-وێبستەر ڕاستگۆیی بە «دادپەروەری و ڕاستگۆیی ئاکار»یان «پابەندبوون بە ڕاستییەکان» پێناسە دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕاستی
پۆل:فریودان
لەدایکبوون

وێنۆک|بەرخ: دایکەکە بەرخی یەکەم دەلێسێتەوە لەکاتێکدا دووەم بەرخی خەریکە دەبێت
**لەدایکبوون** بریتییە لە کردار یان پرۆسەی لەدایک ھاتنە دەرەوەی وەچە، ھەروەھا لە چوارچێوەکانی دیکەدا بە **مناڵبوون** ناودەبرێت. لە شیردەرەکاندا پرۆسەکە لە ھۆرمۆنەکانەوە دەستپێدەکات کە دەبێتە ھۆی گرژبوونی دیوارە ماسولکەیییەکانی مناڵدان، کۆرپەلە لە قۆناغی گەشەکردندا دەردەکەن کاتێک ئامادەیە بۆ خۆراکدان و ھەناسەدان.

لە ھەندێک جۆردا، نەوەکان پێشوەختە دێنە بوون و دەتوانن بە نزیکەیی ڕاستەوخۆ دوای لەدایکبوون بەدەوری خۆیاندا بجوڵێن.

لە مرۆڤدا کۆرپەلە لە قۆناغێکی زۆر ناپێگەیشتوودا لەدایک دەبێت دوای دووگیانییەکی کورت، زیاتر لە کیسی سکی دایکیدا گەشە دەکات.

تەنھا شیردەرەکان نین کە منداڵیان دەبێت. ھەندێک لە پەلەوەرەکان، ماسی و بێبڕبڕەکان بەچکەکانیان لەنێو خۆیاندا ھەڵدەگرن. ھەندێک لەوانە لە ھێلکەداندا دای دەنێن، ھێلکەکان لە ناو جەستەی دایکدا ھەڵدێن.

## مناڵبوونی مرۆڤ
وێنۆک|وێناکردنێک لە پێشکەشکردنی ئاسایی سەری مناڵێک لەلایەن پزیشکی مناڵبوون ویلیام سمێلی لە ساڵی ١٧٩٢. پەردەکان پچڕاون و لێواری نێوزێ بە تەواوی فراوان بووە.
مرۆڤ بەزۆری لە یەک کاتدا یەک نەوە دروست دەکات. جەستەی دایک ئامادە دەکرێت بۆ لەدایکبوونی کۆرپە بەھۆی ئەو ھۆرمۆنانەی کە لەلایەن ھیپۆفیز، ھێلکەدان و مناڵدانەوە بەرھەم دەھێنرێن. کۆی ماوەی دووگیانی لە پیتاندنەوە تا لەدایکبوون بە شێوەیەکی ئاسایی نزیکەی ٣٨ ھەفتەیە (بەگشتی لەدایکبوون ٤٠ ھەفتە دوای دوا پۆن ڕوودەدات). پرۆسەی ئاسایی منداڵبوون چەند کاتژمێرێک دەخایەنێت و سێ قۆناغی ھەیە.

## شیردەرەکانی تر
شیردەرە گەورەکان، وەک گوانداری ڕەسەن، مانگا، ئەسپ، ھەندێک لە زەڕافە، کەرگەدەن، فیل، فۆک، نەھەنگ و دۆلفینەکان بەگشتی بە یەک نەوە دووگیان دەبن لە یەک کاتدا، ھەرچەندە لەوانەیە لەکاتێکدا ڕووبدات دووانە یان چەند بەچکەیەکیان بەیەکەوە لەدایک بێت.

لەم ئاژەڵە گەورانەدا، پرۆسەی لەدایکبوون ھاوشێوەی لەدایکبوونی مرۆڤە، ھەرچەندە لە زۆربەیاندا پێشوەختە دەبن.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندەزانی گەشەی ئاژەڵ
پۆل:مناڵبوون
پۆل:مرۆڤەکان
پۆل:لەدایکبوون
کوردستان و کورد

**کوردستان و کورد** ماڵپەڕی ناوەندی و فەرمیی حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک) و ماڵپەڕی ئەلیکترۆنیی ڕۆژنامەی کوردستان و کورد بوو. هەموو بڵاوکراوە و ئاگادارییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستان لەو ماڵپەڕەدا بڵاو دەکرانەوە. ماوەیەک دوای یەکگرتنەوەی حدک و حدکا لە ٢١ی ئابی ٢٠٢٢، ماڵپەڕی کوردستان و کورد ناچالاک کرا و لەو کاتەوە کوردستان میدیا وەک ماڵپەڕی فەرمیی حیزبی دێموکرات وتار و ھەواڵەکان بڵاو دەکاتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران
پۆل:وێبگە کوردییەکان
ڕیاز بەکری

**ڕیاز کەمال ئەلبەکری** ناسراو بە **ڕیاز بەکری** () شاعیر و نووسەرێکی عێراقییە لە ٣٧ی ئازاری ١٩٥٠ لە شاری حللە لە پارێزگای بابل لە دایکبووە. یەکێک بوو لە شاعیرە دیارەکانی ئەو سەردەمە و چەند جارێک لەبەر چالاکی و بڵاوکراوەکانی دەستگیرکراوە لە سەردەمی پاشایەتی و دووەم و یەکەم کۆماری عێراق. ڕیاز شاعیرێکی خەباتکاری عێراقی بوو. بەرھەمەکانی زۆربەی لە پێناو عێراق و چەند بەرھەمێکی لەسەر کەیسی کوردستان ھەبوو. بەرھەمێکی لەسەر کوردستان ھەیە بە ناوی «شەوێ لە کوردستان گریان دای گرتووە» ().

## مردن
ڕیاز بەکری لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٧٨ بڕیاری سزای مەرگی بۆ دەردەچێت و لە سێدارە دەدرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:عەرەب
پۆل:عێراق
پۆل:نووسەران
پۆل:نووسەران بە زمانی عەرەبی
پۆل:شاعیران
پۆل:شاعیران بە زمانی عەرەبی بەپێی نەتەوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠
ئیبن مولەقن

**ئیبن مولەقن** ئیمام عومەر بن عەلی بن ئەحمەد بن محەممەد بن عەبدوڵڵا، سیراجەدین ئەبو حەفس ئەنساری وادی ئاشی ئەندلوسی تەکروری مسری شافعییە، و بە ئیبن نەحوی ناسراوە، چونکە باوکی ڕێزمانناس بووە، بەگەورە زانای مێژوو فیقھو فەرموودە دادەندرێت.

## لەدایکبوون و پەروەردە
ئیبن مولەقن لە بنەڕەتدا خەڵکی وادی ئاش بوو لە ئەندەلوس، پاشان باوکی لەوێوە ڕووی لە تەکرور کرد، پاشان ھاتە قاھیرە لە بیست و دووەمی مانگی ڕەبیعولئەووەل لە ساڵی ٧٢٣ کۆچی باوکی کۆچی دوایی کرد دوای ساڵێک لە لەدایکبوونی، بەڵام ھاوسەرە نوێیەکەی دایکی و ھاوڕێی باوکی عیسا مەغریبی، کاریگەرییەکی زۆری ھەبوو لە ئاراستەکردنی بۆ گەڕان بەدوای زانست و سەرکەوتووبوون تێیدا، لە دیمەشق، حەما، قودس و حیجاز خوێندوویەتی

## مامۆستاکان
# خەلیل بن کیکلی علائی.
# عەبدولڕەحمان سالحی.
# عەبدولڕەحیم ئیسنەوی.
# ئیبن ھیشام.
# تەقییەدین سوبکی.
# عەبدولعەزیز ئەلکەنانی ناسراو بە عیزەدین ئیبن جەماعە.
# ئیبراھیم مەناوی.

## خوێندکارەکان
# وەلیەددینی عێراقی.
# احمد بن عوسمان ڕیشی.
# ئەحمەد بن عەلی مەقریزی.
# ئیبن حەجەر عەسقلانی.
# محەممەد بن مووسا بن عیسا دومەری.
# جەلالەدین محەممەد بن ئەحمد بن محەممەد مەحەلی.

## بەرھەمەکان
ئیبن مولەقن نزیکەی سێ سەد بەرھەمی ھەیە لەوانە:

## مردن
ئیبن مولەقن شەوی ھەینی شازدەھەمین ڕۆژی ڕەبیعولئەووەل لە ساڵی ٨٠٤ی کۆچی لە تەمەنی ھەشتا و یەک ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٤٠١
پۆل:لەدایکبووانی ١٣٢٣
پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان
پۆل:زانایانی فەرموودە
پۆل:ئەشعەرییەکان
پۆل:شافعییەکان
پۆل:سۆفییە سوننەکان
پۆل:شێخی ئیسلام
چیاڤان بارزانی

**چیاڤان نێچیرڤان بارزانی** کوڕی بچووکی سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، نێچیرڤان بارزانییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:بنەماڵەی بارزانی
عەلی مەندەلاوی

**عەلی مەندەلاوی** نووسەر و گرافیک دیزاینەر و کارتۆنیستێکی عێراقییە خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە ئەکادیمیای ھونەرە جوانەکان کارەکانی بە تێکەڵکردنی کاریکاتێر و نیگارکێشان جیا دەکرێنەوە، ئەمەش وایکردووە کە بەناوبانگترین ھونەرمەند بێت لە کێشانی وێنەی تەنزئامێز لە عێراقدا کە لە عێراق، نووسەر، گرافیک دیزاینەر، وێنەکێشێکی ئازادە، و وێنەکێشی کتێب و گۆڤار و کاریکاتێریستەکانە لە پێشانگە کەسییەکان (وێنەکێشانی کتێبی منداڵان و ڕۆژنامەگەری، کارتۆن) کە لە عێراق و ژمارەیەک وڵاتی جیھان بەڕێوەدەچێت بەشداریی لە فێستیڤاڵەکانی ناوەوە و دەرەوەی عێراق کردووە، ھەروەھا کارە ھونەریەکانی لە مۆزەخانە و ناوەندە ھونەرییەکانی ئەورووپیدا بڵاودەکرێنەوە. وەک کارتۆنیست لە چەندین ڕۆژنامەی عێراقی و عەرەبیدا کاری کردووە. زۆربەی کەسایەتییە ناودارەکانی جیھانی لە کاریکاتێرێکدا کێشاوە و لە بواری ڕۆژنامەگەری منداڵاندا کاری کردووە و بۆ وێنەکێشان بۆ گۆڤارەکانی (گۆڤارەکانم و مزمار) و کتێبی منداڵانی وێنەکێشاوە.

لە ساڵانی نەوەدەکان کۆچی کردووە بۆ ھۆڵەندا و کاریکاتێری بۆ گۆڤارەکانی لەندەن (ئەلجەدیدە و ئەلمەجەلە) کێشاوە، پاشان بۆ ڕۆژنامەی نێونەتەوەیی (ڕۆژنامەی ئەلشەرق) گەڕاوەتەوە بەغدا دوای لەشکرکێشی عێراق لە ساڵی (٢٠٠٣)، لەوێ پڕۆژەیەکی ڕۆشنبیری بە ناوی (میدیا) دامەزراند بۆ ئەنجامدانی پێشانگە و بۆنەی ڕۆشنبیری لە ھەرێمی کوردستان، و یەکێک لە خەڵاتە گەورەکانی خوولی (١٤)ی دانیشتنی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی نوکتە لە ڕۆمانیا بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
کوشتنی ڕێکخراو

**کوشتنی ڕێکخراو** یان **ڕەگەزکوژی** بریتییە لە **کوشتنی** سیستماتیکی ئەندامانی ڕەگەزێکی دیاریکراو، ئەم زاراوەیە پەیوەستە بە چەمکە گشتیەکانی دەستدرێژی و کوشتن دژی قوربانییەکان بەھۆی ڕەگەزەکەیانەوە، چونکە توندوتیژی دژی ژنان و پیاوان نوێنەرایەتی ئەو کێشانە دەکەن کە ھەوڵەکانی مافی مرۆڤ چارەسەریان دەکەن.زاراوەی "کوشتنی ڕێکخراو" ھاوشێوەی " جینۆساید "ە، بەو پێیەی وەک کوشتنی بەکۆمەڵ ئەنجام دەدرێت، بەڵام ئامانجەکانی "کوشتنی ڕێکخراو" تەنھا یەک ڕەگەزین، جا "کوشتنی ڕێکخراو" لە چەندین وڵاتدا کێشەیەکی گەشەسەندووە، ئامارەکانی سەرژمێری دەریدەخەن کە ڕێژەی پیاو بە مێینە لە وڵاتانی وەک چین و ھیندستاندا ١٢٠ پیاوە بۆ ھەر ١٠٠ ئافرەتێک ھەروەھا لە شێوەی لەباربردن, کۆرپەکوژی، و توندوتیژی دژی ڕەگەزێکی دیاریکراو لە ھەر قۆناغێکی ژیاندا دەگرێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:توندوتیژیەکانی پەیوەندیدار بە جێندەر
پۆل:جینۆساید
پۆل:جۆرەکانی کوشتن
پۆل:کوشتن بە مەبەست
مالیک (ناوی خوا)

**مالیک** یەکێکە لە ناوە جوانەکانی خودا، و بە واتای ئەو کەسەیە کە لە ڕێگەی حوکم و بەڕێوەبردنەوە کۆنتڕۆڵی دروستکراوەکان دەکات.

### لە قورئاندا
خودای گەورە دەفەرموێت:، 

## واتا
## ئەو زانایانەی سەلماندویانە
# جەعفەر سادق.
# ئیبن عویەینە.
# ئیبن مەندە (٣٩٥ی کۆچی کۆچی دوایی کردووە) دەڵێت: «لەناوەکانی خوای گەورە مەلیک و مالیکە.
# ئیبنوەزیر (کۆچی دوایی ساڵی ٨٤٠ی کۆچی).
# ئقورتوبی (کۆچی دوایی ٦٧١ی کۆچی)، وەک ئیبن حەجەر باسی کردووە.
# ئیبن حەجەر عەسقلانی.
# ئیبن قەیم.
# عەبدولڕەحمان کوڕی ناسر سەعدی.
# محەممەد کوڕی خەلیفە کوڕی عەلی تمیمی.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناوە پیرۆزەکانی خوا لە ئیسلامدا
دارەقوتنی

ئیمامی حافز **ئەبوو حەسن عەلی کوڕی عومەر کوڕی ئەحمەد کوڕی مەھدی کوڕی مەسعوود کوڕی نوعمان کوڕی دینار کوڕی عەبدوڵڵا بەغدادی شافیعی،** نازناوی **دارەقوتنی** لێنراوە چونکە لە دارلقوتن لە بەغدا لەدایکبووە (٣٠٦ کۆچی - ٣٨٥ کۆچی) قورئانخوێن، فەرموودەناس، زمانزان و نووسەر، کتێبی لەسەر زانستەکانی قورئان و فەرموودە نووسیوە.

## مامۆستاکان
# حافز ئیمام ئیبن حیبان نووسەری کتێبی صحیح، کتێبی سقات و ئەوانی تر.
# **ئەبوو قاسم عەبدوڵڵا کوڕی محەممەد کوڕی عەبدولعەزیز کوڕی مەرزبان** ئەلبەغەوی.
# دادوەر، ئیمام، زانایفەرموودەی متمانەپێکراو، دەسەڵاتدار لەسەر ئەو کاتە، **ئەبوو عەبدوڵڵا حسێن کوڕی ئیسماعیل کوڕی سەعید زەبی بەغدادی**.
# ئیمام محەممەد کوڕی موخەلەد کوڕی حەفس ئەبوو عەبدوڵڵا دوری، پاشان بەغدادی.
# ئیمام، خوێنەر، ڕێزمانزان، شێخی خوێنەران، **ئەبووبەکر ئەحمەد کوڕی مووسا کوڕی عەباس کوڕی موجاھید بەغدادی**.
# ئیمام، زمانزان **ئەبووبەکر کوڕی قاسم کوڕی بەشار کوڕی ئەنباری**.

## نووسینەکان

## مردن
دارەقوتنی لە بەغدا کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی باب دێر لە نزیک مەزارگەی شێخ مەعروف کەرخی بەخاک سپێردرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٩٩٥
پۆل:لەدایکبووانی ٩١٩
پۆل:زانایانی فەرموودە
پۆل:فەرموودە گێڕەوەکان
پۆل:خەڵکی بەغدا
پۆل:ئەشعەرییەکان
پۆل:شافعییەکان
پۆل:ئیمامەکانی سوننە
پۆل:نوێکەرەوەکان
پۆل:نووسەرەوانی فەرموودە
تەل ھەڵاڵە

**تەل ھەڵاڵە** (*)، (*) یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی سەرگەڕان، قەزای دووبز، پارێزگای کەرکووک، باشووری کوردستان، لە عێراق(ناوچە جێناکۆکەکان). دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی سەرگەڕان بە دووری (١٧)کم.

## ناو

## جوگرافیا
گوندی **تەل ھەڵاڵە** ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە گوندی شێخ فسقە.
* لە باشوورەوە گوندی تویلعە.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی مەڵحەی خواروو.
* لە ڕۆژئاواوە گوندی قەڵاتە سۆرانی بامەند.

## مێژوو

## دانیشتوان
دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی کورد پێکهاتووە.
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٤٥) کەس بووە.
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١٤١) کەس بووە.

## ئەمانەش ببینە
* ناحیەی سەرگەڕان
* قەزای دووبز
* پارێزگای کەرکووک
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای کەرکووک
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق
موشیر میسری

**موشیر عومەر میسری** (لە دایکبووی بێت لاھیا، ١٩٧٦) سیاسەتمەدارێکی فەلەستینی، جێگری ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین لە پارێزگای باکووری کەرتی غەزە و گوتەبێژی بزووتنەوەی حەماسە. ھاوسەرگیری کردووە و باوکی حەوت منداڵە.

## پەروەردە
موشیر عومەر خەمیس حەبل لە زانکۆی ئیسلامی غەزە خوێندەویەتی و بەکالۆریۆسی لە یاسای ئیسلامی تێیدا وەرگرتووە. پاشان لە ھەمان زانکۆدا ماستەرلە سیاسەتی شەرعی وەرگرتووە، پاشان خوێندنی باڵای بۆ دکتۆرای لە سیاسەتی شرعی لە زانکۆی قاھیرە لە میسر تەواو کردووە.

## کارەکان
### کارەکانی پێشوو
* گوتەبێژی ڕاگەیاندن حەماس.
* مامۆستای بەشی خوێندنی ئیسلامی لە زانکۆی ئیسلامی.
* جێگری سەرۆکی بەشی خوێندنی ئیسلامی لە زانکۆی ئیسلامی.
* سەرۆکی کۆنگرەی گشتیی کۆمەڵەی ئیسلامی دەستەی خوێندکارانی حەماس.
* جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی خوێندکارانی زانکۆی ئیسلامی.
* ئەندامی ئەنجومەنی بەڕێوەبەری دامەزراوەی نێودەوڵەتی قودس و غەززە.
* ئەمینداری کۆمەڵی گۆڕان بۆ ماوەی پێنج ساڵ
* گوتەبێژی کۆمەڵی گۆڕان و چاکسازی لە ئەنجومەنی یاسادانان.
* سەرۆکی لیژنەی پەیوەندییەکانی دەرەوە لە کۆمەڵی گۆڕان و چاکسازی پەرلەمان.
* ئەندامی لیژنەی کاروباری ئەنجومەنی یاسادانان.

### کارەکانی ئێستا
* ئەندامی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین لە پارێزگای باکووری کەرتی غەززە.
* ئەندامی کۆمەڵەی زانایانی فەلەستین.
* سەرۆکی کەمپینی نێودەوڵەتی ئازادکردنی نوێنەرانی ڕفێندراو.
* ئەندامی لیژنەی یاسایی و سیاسی ئەنجومەنی یاسادانان.
* ئەندامی فۆرمی جیھانی پەرلەمانتارە ئیسلامییەکان.
* ئەندامی کۆمەڵەی پەرلەمانتارانی نێودەوڵەتی بەرگری لە دۆزی فەلەستین.
* ئەندامی ئەنجومەنی پارێزەرانی کۆلێژی دادگایی و پەیمانگای یاسایی.

## ئەمانەش ببینە
* خەلیل حەیە
* ئیاد ئەبوو فونون

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:مسوڵمانانی فەلەستین
پۆل:سیاسەتمەدارە فەلەستینیەکان
پۆل:سیاسەتمەدارە ئیسلامیەکان
پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین ٢٠٠٦
پۆل:خەڵکی کەرتی غەززە
پۆل:زیندووان
حەسەن وەردیان

حەسەن محەممەد وەردیان (٢٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٤)، سیاسەتمەدار و یەکێک لە سەرکردەکانی بزووتنەوەی بەرخۆدانی ئیسلامی (حەماس) لە شاری بێت لەحم لە کەناری ڕۆژاوا لەدایکبووە، ھاوسەرگیری کردووە و نۆ منداڵی ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:زیندووان
نەبیلە بارزانی

**نەبیلە مەسعود مستەفا بارزانی** ناسراو بە **نەبیلە بارزانی**، ھاوسەری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، نێچیرڤان بارزانی و کچی سەرۆکی پێشووی ھەرێمی کوردستان و سەرۆکی ئێستای پارتی دیموکراتی کوردستان، مەسعوود بارزانییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:بنەماڵەی بارزانی
محەممەد ئیسماعیل دەروێش

**محەممەد ئیسماعیل دەروێش** ()، ناسراو بە **ئەبوو عومەر حەسەن** ()، چەکدار و سیاسەتمەدارێکی فەلەستینی لەدایکبووی لوبنانە و لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ەوە وەک سەرۆکی ئەنجومەنی شورای حەماس شورا وەک شوێنگرەوەی ئوسامە موزەینی کاری کردووە، دوای ئەوەی لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ بە ھێرشێکی ئیسرائیل کۆچی دوایی کرد.

## ژیان
محەممەد ئیسماعیل دەروێش لە کەمپی پەنابەرانی فەلەستین لە لوبنان لەدایکبووە.

## پیشە
پەیوەندی بە حەماسەوە کردووە و بەو پێیەی لە میدیاکان دەرناکەوێت نزیکە نەناسرێتەوە. لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا مامەڵەی ئابووری لە ڕێکخراوەکەدا کردووە و بنیاتی ناوە، لەوانە گواستنەوەی پارە لە ئێرانەوە بۆ حەماس و ھەروەھا وەبەرھێنان لە سەرانسەری جیھاندا.

لە قەتەر دەژی.

لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ لەگەڵ ڕەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆککۆماری تورکیا لە ئەنقەرە کۆبووەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ساڵی لەدایکبوونی ون (بۆ زیندووان)
پۆل:زیندووان
پۆل:سیاسەتمەدارە فەلەستینیەکان
پۆل:سەرکردەکانی حەماس
پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی
عومەر بەرغوسی

**عومەر سالح عەبدوڵڵا بەرغوسی** (٢٨ ئایاری ١٩٥٣–٢٥ ئازاری ٢٠٢١)، سەرکردەیەکی سیاسی و سەربازی و موجاھیدێکی فەلەستینی بوو، سەرکردەیەکی حەماس و یەکێک لە دامەزرێنەران کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام بوو لەکەناری ڕۆژاوا.. چەندین جار زیندانی کرا، داگیرکەریش ماڵەکەی ڕوخاندووە

## مردن
ڕۆژی پێنجشەممە ٢٥ی ئازاری ٢٠٢١ دوای دەرچوونی لە زیندان بە نزیکەی ٣ مانگ، کۆچی دوایی کرد. داگیرکەری ئیسرائیل دوو مانگ پێش ئەوە دەستگیرکردنی دووبارە کردەوە و ھۆشداریی لە خۆ کاندیدکردنی بۆ ھەڵبژاردنەکانی یاسایی دا. دوای چەند ھەفتەیەک لە تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا کۆچی دوایی کرد، کەسوکاری گوتی بەھۆی بارودۆخی خراپ دەستگیرکردنییەوە تووشی لاوازی ماسولکەی دڵ بووە، لە مانگی کانوونی دووەمی دوای تێپەڕاندنی ٩ مانگ لە دەستگیرکردنی ئیداری، لە زیندانەکانی داگیرکاری ئازاد کرا.

## ئەمانەش ببینە
* یەحیا عەیاش
* محەممەد زەیف

## بەستەری دەرکی
* وتارەکانی عومەر بەرغوسی

## سەرچاوەکان

پۆل:مردن بە نەخۆشی
پۆل:چالاکوانە فەلەستینییەکان
پۆل:مسوڵمانانی فەلەستین
پۆل:سیاسەتمەدارە فەلەستینیەکان
پۆل:بانگخوازە فەلەستینییەکان
پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
پۆل:مردووانی ٢٠٢١
حەمایل زێباری

**حەمایل مەحموود ئاغا زێباری** (لە دایکبووی ساڵی ١٩٢٤) ناسراوە بە **حەمایل خان**، هاوسەری شۆڕشگێر و دامەزرێنەری پارتی دیموکراتی کوردستان، مەلا مستەفای بارزانی یە و دایکی سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان و سەرۆکی پێشووی هەرێمی کوردستان، مەسعوود مستەفا بارزانی یە.

## سەرچاوەکان
ئیدریس نێچیرڤان بارزانی

**ئیدریس نێچیرڤان بارزانی** کوڕی گەورەی سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، نێچیرڤان بارزانی و نەوەی ئیدریس بارزانی و مەسعوود بارزانییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:بنەماڵەی بارزانی
عومەر دراغمە

**عومەر حەمزە حەسەن دراغمە** ناسراو بە **عومەر دراغمە،** سەرکردەیەکی بزووتنەوەی حەماس بووە لە شاری توباس لە کەناری ڕۆژاوا. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ لەناو زیندانی مەجیدوی ئیسرائیلدا تیرۆرکرا، دوای ئەوەی چەند ڕۆژێک پێشتر خۆی و حەمزەی کوڕەکەی لە ڕووی ئیدارییەوە دەستبەسەرکران، ئەمەش لە پاشخانی ڕووداوەکانی ئۆپەراسیۆنی لافاوی ئەقسا و پەرەسەندنەکان گۆڕەپانی فەلەستین. بزووتنەوەکانی حەماس و جیھادی ئیسلامی تەلئەبیبیان بە بەرپرسیاری تەواوی تیرۆرکردنی دراغمە زانی.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووان بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل
پۆل:مردووانی ٢٠٢٣
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٦٠
پۆل:بەرھەڵستکاری فەلەستین
پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥
عومەر عەبدولڕەزاق

**عومەر عەبدولڕەزاق** بۆ بەشێک لە ساڵی ٢٠٠٦ وەزیری دارایی دەسەڵاتی نیشتمانی فەلەستین بووە نوێنەرایەتی ڕێکخراوی حەماس دەکات، و لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٦ لەلایەن ئیسرائیلەوە دەستگیرکرا و لە ساڵی ٢٠٠٨ ئازادکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:زیندووان
پۆل:ساڵی لەدایکبوونی ون (بۆ زیندووان)
فادی قەنبەر

**فادی ئەحمەد حەمدان قەنبەر** (١٩٨٩ - ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧) گەنجێکی فەلەستینی بوو، ناسراوە بە شۆفێری کردنی شاحنەیەک و شێلانی ژمارەیەک سەربازی ئیسرائیلی لە قودس.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٢٠١٧
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:خەڵکی ئورشەلیم
فادی حەمادنە

**فادی حوسنی عەبدولڕەحمان حەمادنە** یەکێک لە ئەندامانی حەماس، لەلایەن ھێزەکانی ئاسایشی فەلەستین لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩ دەستگیرکرا و لە ١٠ی ئابی ٢٠٠٩ لە زیندانی جنید بەمردوویی دۆزرایەوە.

## ئەنجامەکانی توێکاری
بەپێی توێکاری پزیشکێکی دانمارکی کە لەلایەن ڕێکخراوی حەق نیردرابوو، کە کۆنترین ڕێکخراوی مافی مرۆڤی فەلەستینییە، ئەنجامدراوە، تەرمی حەمادنە پاشماوەی ئەشکەنجە لەسەر جەستەی دۆزرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٢٠٠٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆل:مسوڵمانانی فەلەستین
پۆل:ئەندامانی حەماس
ھێمای ھۆڵیوود (فیلم)

وێنۆک
**ھێمای ھۆڵیوود** ()]]فیلمی کۆمیدی|فیلمێکی کۆمیدی]]/دڵەڕاوکێیی ساڵی ٢٠٠١ە، کە لەلایەن سۆنکە ڤۆرتمانەوە دەرھێنراوە و لەلایەن لیۆن دی ڤینتەرەوە نووسراوە. تۆم بێرینگەر، ڕۆد شتایگەر و بێرت ڕینۆڵدز وەک سێ ئەکتەری داڕماو ڕۆڵیان تێدا بینیوە کە ژیانیان دەخەنە مەترسییەوە بۆ گەڕانەوەیان بۆ سینەما، ھەروەھا جاکلین کیمیش تێیدا بەشدارە.

فیلمنامەکە لەسەر بنەمای کتێبی «ئاسمانی ھۆڵیوود» نووسراوە کە لەلایەن لیۆن دی ڤینتەرەوە نووسراوە.

کاتێک سێ ئەکتەری گەورە و داڕماو لە پرسەی بریکارێکی ناوداری ھۆڵیوود یەکتر دەبینن، کۆبوونەوە مەیخۆرییەکەیان دەیانبات بۆ سەردانی ھێمای ھۆڵیوود. لەوێ تەرمی پیاوێک دەدۆزنەوە - کە ڕێیان پێ دەبات بۆ ئاشکراکردنی فێڵێکی بەردەوام بۆ دزینی ملیۆنەھا دۆلار لە کازینۆیەکی لاس ڤێگاس - کە لە بنەڕەتدا پلۆتی فیلمێک بووە و لەلایەن ھاوڕێی کچی پێشووی یەکێک لە ئەکتەرەکانەوە نووسراوە - کە نەیتوانیوە فیلمنامەکەی بەرھەم بھێنرێت. لە ئەنجامی بێھیواییان بۆ گەڕانەوە بۆ سینەما، ھەر سێکیان ژیانیان دەخەنە مەترسییەوە بۆ دەستکەوتنی سەرمایەی بەرھەمھێنان… بە نووسینی خۆیان لەناو «فیلمنامەکە» دا.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠١
پۆل:فیلمە ھۆڵەندییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئەکتەران
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون
ھەڵبژاردنی فیدراڵی ئەڵمانیا (٢٠٢٥)

ھەڵبژاردنێکی فیدراڵی لە ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ لە ئەڵمانیا بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٣٠ ئەندامی بووندێستاگی بیست و یەکەم. ئەمە چوارەمین ھەڵبژاردنی لەناکاوە لە مێژووی کۆماری فیدراڵی ئەڵمانیای دوای جەنگ، دوای ھەڵبژاردنەکانی ١٩٧٢، ١٩٨٣ و ٢٠٠٥.

ھەڵبژاردنەکە لە سەرەتادا بۆ ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ دیاریکرابوو، بەڵام بەھۆی ھەڵوەشانەوەی ھاوپەیمانێتی حکوومەت لە ماوەی قەیرانی حکوومەتی ئەڵمانیا لە ٢٠٢٤، پێشخرا.

ڕاپرسییەکانی دەرچوون پیشانیان دا کە یەکێتی سی دی یو/سی ئێس یو لە پێشەوە بوو، ھەرچەندە بە دووەم خراپترین ئەنجامیان. ئەی ئێف دی لە پلەی دووەم ھات و ئەنجامێکی مێژوویی بەرزی بەدەستھێنا. ئێس پی دی دابەزی بۆ پلەی سێیەم و بۆ یەکەمجار لە ١٩٣٣ەوە کەمتر لە ٢٠٪ی دەنگەکانی بەدەستھێنا، کە خراپترین ئەنجامی دەنگدانی بوو لە ھەڵبژاردنی فیدراڵی ١٨٨٧ەوە کە لە ئیمپراتۆرییەتی ئەڵمانیا بەڕێوەچوو. ئەمەش یەکەم ھەڵبژاردن بوو دوای جەنگی جیھانیی دووەم کە حزبێکی جگە لە یەکێتی سی دی یو/سی ئێس یو یان ئێس پی دی لە پلەی دووەم بێت. سەوزەکان دابەزین لە ڕێژەی دەنگەکانیان لەکاتێکدا دی لینکە گەیشتە پلەی پێنجەم. نە ئێف دی پی و نە بی ئێس دەبلیو نەیانتوانی سنووری ٥٪ی پێویست بۆ نوێنەرایەتی پەرلەمانی تێپەڕێنن.

ڕێژەی بەشداریکردن لە دەنگدان گەیشتە ٨٢٫٥٪، کە بەرزترین ڕێژەیە لە دوای یەکگرتنەوەی ئەڵمانیاوە.

## سەرچاوەکان
فەوزی بەرھوم

**فەوزی بەرھوم** وتەبێژی حەماس. لە ساڵی ١٩٩٢ بۆ مەڕج زھور دورخرایەوە.

## کارەکان
* سەرۆکی پێشووی دەستەی ڕێنمایی سیاسی و ئەخلاقی، وەزارەتی ناوخۆی غەزە ٢٠١١.

## سەرچاوەکان

پۆل:مسوڵمانانی فەلەستین
پۆل:سیاسەتمەدارە فەلەستینیەکان
پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:زیندووان
سەعید حەوا

**سەعید حەوا** (بە عەرەبی: سعید حوی) (١٩٣٥–١٩٨٩) زانایەکی دیار و ناوداری حەنەفی سووری بوو، ھێمای بەرەنگاربوونەوەی حافز ئەسەد بوو و ئەندامێکی پێشەنگ و موفەرکیری دیار بوو لە ئیخوان موسلیمینەکانی سووریا. ژمارەیەکی زۆر کتێبی نووسیوە کە باسیان لە پرەنسیپ و پێکھاتەی ڕێکخراوەیی دروست بۆ ڕێکخراوە ئیسلامییەکان و ڕاھێنانی ڕوحی و کردەیی دروست بۆ چالاکوانانی موسڵمان و پرسی لێکدانەوە و فیقھو عەقیدە لە ئیسلامدا کردووە. وەک ئەندامێکی پلە باڵای ئیخوانەکانی سووریا، بە درێژایی ساڵانی شەستەکان و حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو لە پەرەسەندنی نائارامییەکانی دژی ڕژێمی بەعسدا بووە، و لە بەشی کۆتایی ڕاپەڕینی ئیسلامی لە سووریا لە ساڵانی ١٩٧٦–١٩٨٢دا ڕۆڵێکی سەرەکی لە دەربەدەرییەوە بینیوە.

## ژیان لە دیمەشق
لە ساڵی ١٩٥٥ وەک خوێندکار لە فاکەڵتی شەریعەتی ئیسلامی لە زانکۆی دیمەشق ناوی خۆی تۆمار کردووە. وەک خوێندکارێک لەو کاتەدا، دەرفەتی وەرگرتنی ڕێنمایی لە مستەفا سیباعی دامەزرێنەر و یەکەم ئەمینداری گشتی ئیخوانەکانی سووریای ھەبوو. ھەروەھا لەژێر چاودێری ژمارەیەک شێخ لە دیمەشق درێژە بە خوێندنی سۆفیگەری دەدات، دیارترینیان عەبدولکریم ریفاعی (عەرەبی عبد الکریم الرفاعی) بوو لە مزگەوتی زەید بن سابت. بە تایبەتی بیرۆکەی ڕیفاعی کە «قوتابخانەیەک لە ھەموو مزگەوتێکدا» بیرکردنەوەی حەوای سەبارەت بەو مەرجانەی کە پێویستن بۆ دەستەبەرکردنی پەروەردەیەکی ئایینی دروست بۆ موسڵمانان لە سەردەمی مۆدێرن دا لە قاڵبدا.

## ژیانی پیشەیی
لە ساڵی ١٩٦١ دەرچووە و پۆستی مامۆستای قوتابخانەی وەرگرتووە کە بەرپرسە لە فێرکاری ئایینی سەرەتا لە شارۆچکەیەکی سەر بە پارێزگای حەسەکە و دواتر لە شاری سەلەمیە لە نزیک حەما. نزیکیی سەلەمییە لە حەما ڕێگەی بە حەوادا کە چالاکانە لە چالاکییەکانی ئیخوان لەوێدا بمێنێتەوە، ڕۆڵێکی بچووکی لە مانگرتنی گشتی لە نیسانی ١٩٦٤دا بینی کە لە ئەنجامدا ناڕەزایەتییەکانی حەمای ١٩٦٤ی لێکەوتەوە.

## بەرھەمەکان

## سەرچاوەکان

## ئەمانەش ببینە
* Weismann, Itzchak. "Sa'id Hawwa: The Making of a Radical Muslim Thinker in Modern Syria." *Middle Eastern Studies* 29.4 (1993): 601-623.
* Weismann, Itzchak. "Sa'id Hawwa and Islamic Revivalism in Ba'thist Syria." *Studia Islamica* 85 (1997): 131-154.
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی تایبەت بە سەعید حەوا 
* کتب الشیخ سعید حوی من موقع الإمام حسن البنا 
* مؤلفات سعید حوی

پۆل:مردووانی ١٩٨٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥
پۆل:دەرچووانی زانکۆی دیمەشق
نیەت

**نییەت** یان **نیاز** لە زماندا بە واتای مەبەست و ئیرادە دێت، و نییەت پێگەیەکی گەورەی ھەیە لە ئیسلامدا، ئامانجی ئەو کارە دیاری دەکات کە مرۆڤ ئەنجامی دەدات، جا بۆ خودا بێت، یان بۆ خودا و ئەوانی تر، یان بۆ کەسێکی تر جگە لە خودا، لە فەرموودەدا:  عومەر کوڕی خەتتاب وتی: گوێم لە پێغەمبەری خودا بوو گوتی: کردارەکان تەنھا بە مەبەستەکانیانن. ھەر کارێک کە لە پێناو خودادا نەکرێت، لەلایەن ئەنجامدەرەکەیەوە ڕەتدەکرێتەوە، بەپێی فەرموودە: ،(بەندە کارە چاکەکان دەکات، فریشتەکانیش بە کتێبی مۆرکراوەوە بەرز دەبنەوە و کتێبەکان دەبەنە بەردەم خودا، خوا و دەفەرموێت: ئەم کتێبە فڕێبدەن، چونکە ئەوەی تێیدایە مەبەست لێی من نەبووە).

## نییەت ئیسلامیدا
**نیەت** لە چەمکی شەرعی بریتییە لە: دڵسۆزی کارکردن تەنھا بۆ خودا، خوای گەورە فەرموویەتی زانایانی شەرع گوتوویانە نییەت مەبەستی کردنی شتێکە و جێگاکەی لە دڵدایە، وابجبە لەسەرەتای ھەر عیبادەتێک بوونی ھەبێ. وەک دەستنوێژ پێویستە لەکاتی شتنی دەموچاو نییەت بوونی ھەبێ کە مەبەستەکە بۆ پاکردنەوەی لەشە بۆ ئەنجامدانی نوێژ.

## نییەت لە عیبادەتدا
نییەت پێویستە بۆ سەرتای عیبادەتەکان کە پێویستی بە نییەت ھەیە لەوانە:
* لە پاکژیدا
# لەکاتی شۆردنی بەشی یەکەمی دەموچاو لە دەستنوێژدا
# لەکاتی سڕینی بەشی یەکەمی دەموچاو لە تەیەموم
# مەبەستی لابردنی پیسی گەورەی ڕێوڕەسمی لە کاتی شۆردنی بەشی یەکەمی جەستەدا
* لە نوێژدا، لەکاتی وتنی تەکبیرەی ئیحرام
* لە زەکاتدا، پارەدەر بەنیازە ئەو زەکاتە بدات کە بەسەریدا سەپێنراوە.
* لە ڕۆژوودا
# لە حاڵەتی ڕۆژووی فەرز لە ڕەمەزاندا، یان وەک قەرەبووکردنەوە یان کەفارەت، نییەتەکە دەبێت شەوانە بێت.
# لە ڕۆژووی سوننەتدا کاتی نییەت تا پێش نیوەڕۆ درێژ دەبێتەوە ئەگەر کەس سەرقاڵی ھیچ شتێک نەبووبێت یان ھیچی نەکردبێ کە ڕۆژوو بشکێنێت، وەک لە فیقھی شافیعیدا.
* لە حەجدا بەنیازە تەمەتووع، ئیفراد، یان قیران ئەنجام بدات.
* لە ئەنجامدانی کارە چاکەکان: وەک میھرەبانی لەگەڵ دایک و باوک، پاراستنی پەیوەندی خێزان، پشتگیری ستەملێکراوان، و ئەوانی تر.

## سەرچاوەکان
* ئیسلام وێب
* فەتح الباری، ڕوونکردنەوەی سەحیحی بوخاری
* توندکردنەوەی یاساکان
* فەرموودە: دونیا بۆ چوارە

پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
پۆل:فەلسەفەی زەین
پۆل:نوێژ لە ئیسلامدا
پۆل:زاراوەکانی نوێژ
چەمبۆر

**چەمبۆر** (*)، (*) یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق، قەزای داقووق، پارێزگای کەرکووک، باشووری کوردستان، لە عێراق(ناوچە جێناکۆکەکان). دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی داقووق بە دووری (٢١)کم.

## ناو

## جوگرافیا
گوندی **چەمبۆر** ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە گوندی عەلیاوا.
* لە باشوورەوە گوندی خدروەلی.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی گوڵەکانی.
* لە ڕۆژئاواوە گوندی چەورکەی کۆن.

## مێژوو

## دانیشتوان
دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی کورد پێکهاتووە.
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٣٧) کەس بووە.
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٧١) کەس بووە.

## ئەمانەش ببینە
* ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق
* قەزای داقووق
* پارێزگای کەرکووک
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای کەرکووک
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق
چلوورە

وێنۆک|چلوورە کە بە لقێکی دارەوە ھەڵواسراوە
**چلوورە**، **شیشەسۆڵ**، **شووشەسەھۆڵ**، **شووشەسۆل**، **شووشەیەخ** سەھۆڵێکە کە کاتێک ئاو دەکەوێت و بەستوو دەبێت دروست دەبێتەوە. زستانان چلوورە لە گوێسوانە و شوێنە بەرزەکاندا شۆڕ دەبێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەھۆڵ
پۆل:شەختە
١١ی ڕەبیعولئاخیر

**١١ی ڕەبیعولئاخیر** یان **١١ی ڕەبیعی دووەم** یان **١١\٤ (یازدەھەمین ڕۆژی مانگی چوارەم)** سەدھەمین ڕۆژی ساڵە (یان یەکەم ڕۆژی دوای سەد ئەگەر مانگی سەفەر درێژییەکەی سی ڕۆژ بێت) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. ٢٥٤ یان ٢٥٥ ڕۆژی ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٠٧ی کۆچی - عەبدولحەمید ئیبن بادیس دامەزرێنەری کۆمەڵەی زانایانی موسڵمانی جەزائیر.
* ١٣٢٨ی کۆچی - فەرید ئەترەش، گۆرانیبێژی سووری -میسری.
* ١٣٣١ی کۆچی - عەبدولعەلیم خەتاب، ئەکتەر و دەرھێنەری میسری.
* ١٣٣٤ی کۆچی - موحسین حەسەنین، ئەکتەری میسری.
* ١٣٩٤ی کۆچی - حەیا بنت ئەلحوسێن پاڵەوانی سوارچاکی، کچی پاشای پێشووی ئوردن حوسێن کوڕی تەلال، و ھاوسەری فەرمانڕەوای میرنشینی دوبەی، شێخ محەممەد بن ڕەشید ئالمەکتوم.
* ١٣٩٦ی کۆچی - سەبا موبارەک، ئەکتەری ئوردنی.
* ١٣٩٧ی کۆچی - محەممد قاس، ئەکتەری سووری.

## مردووان
* ٣٠٧ی کۆچی - زەکا ئەعەوەر، دوایین حاکمی عەباسی میسر.
* ٧٧٩ی کۆچی - ئیبن حەبیب حەلەبی، نووسەر و شەرعزانی خەڵکی سووریا.
* ١٣٩٢ی کۆچی - ئیسماعیل یاسین، ئەکتەری میسری.
* ١٣٤٤ی کۆچی - ئەحمەد وەسلی سەمەرقەندی، شەرعزان و مامۆستا و نووسەری تاجیکی- تورکستانی.
* ١٤٠٤ی کۆچی - سەعد حەداد، دامەزرێنەری سوپای باشووری لوبنان و «دەوڵەتی ئازادی لوبنان.»
* ١٤٢٨ی کۆچی - ھالە شەوکەت، ئەکتەری سووری.
* ١٤٣٠ی کۆچی - عەبود عەبدولعال، مۆسیقاری لوبنانی.
* ١٤٣١ی کۆچی - ئەحمەد بن زاید ئال نەھیان بەڕێوەبەری بەڕێوەبردنی دەسەڵاتی وەبەرھێنانی ئەبوزەبی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەبیع الاول ڕوویدا.

پۆل:ڕەبیعەلئاخیر
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
شێخی ئیسلام

[وێنۆک| وێنەکێشانێکی خەیاڵی ئەو کەسەی کە پۆستی شێخی ئیسلامی لە [ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیدا ھەبووە.]]
**شێخی ئیسلام** نازناوێکە کە دەدرێت بە ھەموو زانایەک کە شارەزا بێت لە فیقھی ئیسلامی، و خاوەنی زانست و سەرکردایەتییە لە نێو زانایانی ئیسلامدا ئەم نازناوە دەدرێت بەو زانایە گەورە و متمانەپێکراوەی کە شارەزای زانستە ئیسلامییەکانە، بەکارھێنانەکانی ئەم نازناوە بەپێی شوێنکەوتوانی زاناکە جیاوازە. بەناوبانگترین کەس کە نازناوی شێخی ئیسلامی بەدەستھێناوە ئیبن تەیمییەیە. سەرەتاییترین بەکارھێنانی ئەم زاراوەیە لە خوراساندا بووە لە کۆتایی سەدەی چوارەمی کۆچی دا ئەم نازناوە لە قۆناغەکانی مێژووی فیقھی ئیسلامی و ئیجتیھاددا بەناوبانگ بووە بە زانا و فەقێیە تایبەتەکان. مەرجەکانی بریتین لە ڕەتکردنەوەی تەقلیدکردن، ڕزگاربوون لە کۆنەپەرستی تائیفی، کارکردن لەگەڵ ئیجتیھاد و وەرگرتنی حوکمی ئیسلامی لە بەڵگە ڕەسەنەکانیان: قورئان و سوننەت. کتێبێک ھەیە بە ناوی  کە نووسەرەکەی ھەوڵی ژماردنی ئەو زانایانەی ئیسلام دەدات کە ھەڵگری ئەم نازناوە بوون. ھەندێک لە زانایان لە کتێبەکانیاندا داب و نەریتی تایبەتیان ھەیە، لەوانە ئەگەر ئیبن حەجەر گوتی شێخی ئیسلام مەبەستی سیراجەدین بولقینییە.

## ئەو زانایانەی ھەڵگری نازناوی شێخی ئیسلام بوون
ئەم نازناوە دراوە بە زۆرێک لە زانایان لەوانە:
* ئین سوورەیج (ت ٣٠٦ ە)
* ئەبوو بەکر ئیسماعیلی (ت ٣٧١ ە)
* دارەقوتنی (ت ٣٨٥ ە)
* ئەبوو حامد ئیسفەرایینی (ت ٤٠٦ ە)
* ئەبوو نەعیم ئەسفەھانی (ت ٤٣٠ ە)
* ئەبوو عوسمان سابوونی (ت ٤٤٩ ە)
* بەیھەقی (ت ٤٥٨ ە)
* ئەبوو ئیسحاق شیرازی (ت ٤٧٦ ە)
* جوەینی (ت ٤٧٨ ە)
* ئیبن عەساکیر (ت ٥٧١ ە)
* ئیبن جەوزی (ت ٥٩٧ ە)
* فەخرەدین ڕازی (ت ٦٠٦ ە)
* ئیبن سەلاح (ت ٦٤٣ ە)
* نەوەوی (ت ٦٧٦ ە)
* عیز کوڕی عەبدولسەلام (ت ٦٦٠ ە)
* مەجدودین موسلی (ت ٦٨٣ ە)
* ئیبن دەقیق عید (ت ٧٠٢ ە)
* ئیبن تەیمیە (ت ٧٢٨ ە)
* تەقییەدین سوبکی (ت ٧٥٦ ە)
* تاجەدین سوبکی (ت ٧٧١ ە)
* سراجەدین بەلقینی (ت ٨٠٥ ە)
* شەھابەدین غەزی (ت ٨٢٢ ە)
* ئیبن حەجەر (ت ٨٥٢ ە)
* شەرفەدین موناوی (ت ٨٧١ ە)
* کەمال بن دەبی شەریف (ت ٩٠٦ ە)
* سیوتی (ت ٩١١ ە)
* زەکەریا ئەنساری (ت ٩٢٦ ە)
* ئیبن کەمال پاشا (ت ٩٤٠ ە)
* ئیبن حەجەر ھەیتەمی (ت ٩٧٤ ە)
* شەھابەدین ڕەملی (ت ٩٥٧ ە)
* ئەبوو سعوود ئەفەندی (ت ٩٨٢ ە)
* ئیبن عاشوور (ت ١٣٩٣ ە)
* عەبدولحەلیم مەحموو (ت ١٣٩٧ ە)(یطلقھا علییە أتباعە)

## سەرچاوەکان

پۆل:شێخی ئیسلام
پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
پۆل:نازناوە ئیسلامییەکان
پۆل:لیکۆڵەرەوە ئیسلامییەکان
ئیبن جەوزی

**ئەبوو فەرەج عەبدولڕەحمان کوڕی عەلی کوڕی محەممەد ئیبن جەوزی**، زۆرجار بە **ئیبن جەوزی** ناودەبرێت ( ; ج. ١١١٦ – ١٦ی حوزەیرانی ١٢٠١)، شەرعزان، بانگخواز، وتارخوێن، نووسەر، فەرموودەناس، مێژوونووس، دادوەر، و زمانناسی موسڵمان بووە، کە ڕۆڵێکی سەرەکیی ھەبووە لە بڵاوکردنەوەی مەزھەبی حەنبەلی لە بەغدای زێدی خۆی لە سەدەی دوازدەھەمدا. لە ماوەی «ژیانێکی چالاکیی فیکری و ئایینی و سیاسیی گەورەدا»، ئیبن جەوزی بە شێوەیەکی بەرفراوان سەرسامکەری ھاوڕێ حەنبەلییەکانی بووە، بەھۆی ڕۆڵی سەرەکی لەبڵاوکردنەوەی مەزھەبەکە.

## کتێبەکان

## سەرچاوەکان

## کتێب
* Robinson, Chase F. (2003), Cambridge University Press, 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* بایۆداتای لە MuslimScholars.info
* سیفاتەکانی خودا  عەبدولڕەحمانی کوڕی جەوزی وەرگێڕان. عەبدوڵڵا بن حەمید عەلی لە چاپخانەی ئەمال پرێس 
* گشتگیرترین تێبینی ژیاننامەی ئیبن جەوزی بە شێوەی ئۆنلاین
*  گرنگی وابەستەبوون بە قورئان لەلایەن ئیمام ئیبن جەوزی
*  پووچەڵکردنەوەی ئەنترۆپۆمۆرفیزم لەلایەن ئیمام ئیبن جەوزی

پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا
پۆل:ڕەخنەگرانی شیعە
پۆل:ئەبووبەکر
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:ئەشعەرییەکان
پۆل:مردووانی ١٢٠١
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١١١٠
پۆل:زانایانی فەرموودە
پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان
پۆل:خەڵکی بەغدا
پۆل:شێخی ئیسلام
پۆل:حەنبەلییەکان
پۆل:زوھدی ئیسلامی
پۆل:زانایانی تەفسیر
١٢ی ڕەبیعولئاخیر

**١٢ی ڕەبیعولئاخیر** یان **١٢ی ڕەبیعی دووەم** یان **١٢\٤ (دوازدەھەمین ڕۆژی مانگی چوارەم)** سەد و یەکەم (١٠١) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و دووەم ئەگەر مانگی سەفەر سی ڕۆژی  بێت) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. ٢٥٣ یان ٢٥٤ ڕۆژی ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ٤٠٠ی کۆچی - عەبدولمەلیک بن سیراج، زانای موسڵمان و زمانزانێکی ئەندەلوسی.
* ١٢٨٨ی کۆچی - محەممەد تۆفیق نەسیم پاشا، سەرۆکوەزیرانی میسر.
* ١٣٠٧ی کۆچی - عەبدولحەمید ئیبن بادیس، چاکسازیخوازی کۆمەڵایەتی و پێشەنگی ڕێنێسانسی ئیسلامی لە جەزائیر و دامەزرێنەری کۆمەڵەی زانایانی موسڵمانی جەزائیر.
* ١٣٢٥ی کۆچی - ئەحمەد موستەنبەت، شەرعزانی ئێرانی-عێراقی.
* ساڵی ١٣٣٥ی کۆچی -
** کەمال جونبلات، سیاسەتمەدار و بیرمەند و فەیلەسوف و دامەزرێنەری پارتی سۆسیالیستی پێشکەوتنخوازی لوبنان و یەکێک لە کەسایەتییە دیارەکانی عەرەبیزم.
** عەبدولڕەحمان بەدەوی، فەیلەسوفی میسری.
* ١٣٧٣ی کۆچی - عەبدولڕەحمان عەقل، ئەکتەری کوەیتی.
* ١٣٧٨ی کۆچی - ناسر حەمەد، ئەکتەری میسری.
* ١٣٩٢ی کۆچی - ئەحلام حەسەن، ئەکتەری کوەیتی.

## مردووان
* ٢٤١ی کۆچی - ئەحمەد کوڕی حەنبەل و ئیمام و شەرعزان و زانای موسڵمان و دامەزرێنەری مەزھەبی حەنبەلی.
* ٦٧٧ی کۆچی - ئیبن زەھیر ئەربیلی، شەرعزانی حەنەفی و نووسەری عێراقی.
* ١٣٥٢ی کۆچی - عەبدوڵڵا بن ئەحمەد عوجەیری، شاعیر و گێڕەرەوە و نووسەری سعودی.
* ١٣٨١ی کۆچی - فردەوس محەمەد، ئەکتەری میسری.
* ١٤٤٣ی کۆچی - زوھەیر ڕەمەزان، ئەکتەری سووری.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەبیع الاول ڕوویدا.

پۆل:ڕەبیعەلئاخیر
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
ئیبن زەھیر ئەربیلی

**محەممەد بن ئەحمد بن عومر ئەربیلی** ناسراو بە **ئیبن زەھیر ئەربیلی** (١٧ی ئەیلوولی ١٢٠٥–١ی ئەیلوولی ١٢٧٨)، شەرعزان و نووسەری حەنەفی عێراقی بووە لە سەدەی حەوتەمی کۆچی / سەدەی سێزدەی زایینی (سەردەمی یەکەمی مەملوکەکان).

## نووسینەکان
لە ئەدەب و ئاوازداناندا شیعر و نووسینی زۆری ھەیە:

## سەرچاوەکان

پۆل:شەرعزانە عێراقییەکان
پۆل:شەرعزانە حەنەفییەکان
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٣یەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٠٥
پۆل:مردووانی ١٢٧٨
ڕەشید حەسەن کوردی

**ڕەشید کوڕی حەسەن ئاغا کوردی** خەڵکی خانەقین لە عێراق، لە ساڵی ١٣٠٠ کۆچی / ١٨٨٢ زایینی ھاتووەتە بەغدا کە لەسەر دەستی زانا غولام ڕەسوڵ ھیندی دەرچووە، دوای خوێندنی لای شێخ مەحموود شوکری ئالوسی، دادوەر عەلی ئالوسی دواتر بوو بە وتارخوێن و مامۆستا و ئیمام لە قوتابخانە و مزگەوتی حاج ئەمین جەلەبی، کە دەکەوێتە ڕەئسول قەرییە، زمانی فارسی , عەرەبی , ئینگلیزی و کوردی بەتەواوی زانیووە، جگە لە زانیاری لەسەر قورئان و زانستەکانی، عەقیدەی سەلەفی ھەبووە. ئەو یەکێک بوو لە توندترین ئینکاری داھێنان و خورافاتەکان بەھۆی توندی سروشتی خۆیەوە، دەتبینی کە خووی بە تەنیایی گرتووە و مەیلی تێکەڵاوبوونی لەگەڵ خەڵکدا نەبووە ھاوڕێیەتییەکی بەھێزی لەگەڵ حیکمەت سلێمان ھەبووە کاتێک ئەندامی ئەنجومەنی پەروەردە بووە لە سەردەمی عوسمانیدا، کرا بە مامۆستای زانستە دینییەکان لە مەکتەبی سوڵتانی و ئیمامی مەکتەبەکە.

## نووسینەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٩٥٤
پۆل:شەرعزانە عێراقییەکان
پۆل:کورد
پۆل:خەڵکی بەغدا
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢
بورھان خۆشناو

وێنۆک|250x250پیکسڵ|وێنەیەکی ھونەرمەند بورھان خۆشناو
**بورھان خۆشناو** ھونەرمەند، گۆرانیبێژ، حەیرانبێژ و مەقامبێژێکی دیاری شاری ھەولێرە. لە ساڵی ١٩٧٨ دەستی بە کاری ھونەری کردووە و جگە لە گۆرانییەکانی، لاوک و حەیران و مەقامیش دەڵێت و تائێستا زیاتر لە ١٠٠ بەرھەمی بڵاوکردووەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گۆرانیبێژان
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:گۆرانیبێژانی کوڕد
پۆل:گۆرانیبێژەکان
پۆل:مەقامبێژانی کوردستان
پۆل:مەقامبێژان
پۆل:حەیرانبێژانی کورد
پۆل:ھونەرمەندان
پۆل:ھونەرمەندانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ?
پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو
پۆل:زیندووان
سەید نەجم

**سەید نەجم** (*)، (*) یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق، قەزای داقووق، پارێزگای کەرکووک، باشووری کوردستان، لە عێراق(ناوچە جێناکۆکەکان). دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی داقووق بە دووری (٢١)کم.

## ناو

## جوگرافیا
گوندی **سەید نەجم** ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە گوندی تەوێلە.
* لە باشوورەوە گوندی سەعد.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی وەحدە.
* لە ڕۆژئاواوە گوندی تەل مەغار.

## مێژوو

## دانیشتوان
دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی کورد پێکهاتووە.
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.

## ئەمانەش ببینە
* ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق
* قەزای داقووق
* پارێزگای کەرکووک
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای کەرکووک
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق
١٣ی ڕەبیعولئاخیر

**١٣ی ڕەبیعولئاخیر** یان **١٣ی ڕەبیعی دووەم** یان **١٣\٤ (سێزدەھەمین ڕۆژی مانگی چوارەم)** سەد و دووەم (١٠٢) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و سێیەم ئەگەر مانگی سەفەر سی ڕۆژی بێت) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. ٢٥٢ یان ٢٥٣ ڕۆژی ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٠٣ی کۆچی - محەممەد لووتفی جومعە، نووسەر و بیرمەند و چالاکوانی سیاسی میسری.
* ١٣٢٥ی کۆچی - ئەحمەد حەسەن باقوری، زانای موسڵمانی ئەزھەر.
* ١٣٣٤ی کۆچی - لەیلا موراد، ئەکتەر و گۆرانیبێژی میسری.
* ١٣٤٨ی کۆچی - نادییە سەبع، ئەکتەری میسری.
* ١٣٥٥ی کۆچی - عومەر سلێمان جێگری سەرۆکی کۆماری میسر.
* ١٣٥٧ی کۆچی - لەیلا فەھمی، ئەکتەری میسری.
* ١٣٦٦ی کۆچی - ئەسمەھان تۆفیق، ئەکتەری فەلەستینی.
* ١٣٧٥ی کۆچی - ئادەم یەشاری، ژەنەڕاڵێک لە سوپای ڕزگاری خوازی کۆسۆڤۆ.
* ١٤٠٦ی کۆچی - ھانا شیحە، ئەکتەری میسری.
* ساڵی ١٤١٠ی کۆچی - ئەسیل عومران، گۆرانیبێژ و ئەکتەری سعودی.

## مردووان
* ٧٣٦ی کۆچی - ئەبوو سەعید بەھادور خان، نۆیەمی ئیلخانی مەغۆلەکان.
* ٩٧١ی کۆچی - عەلائەدین بن عیمادەدین، زانای موسڵمانی خەڵکی لەڤانت.
* ١٣٢٧ی کۆچی - ئەبوو فەیز کەتانی، شەرعزانی سۆفی و شاعیرێکی مەغریبی.
* ١٣٣٥ی کۆچی - جابر ئەلموبارەک ئەلسەباح ھەشتەمین فەرمانڕەوای کوێت.
* ١٣٣٨ی کۆچی - تاھر جەزائیری یەکێک لە کەسایەتییەکانی ڕێنێسانسی ئەدەبی لە سووریا و ئەندامی ئەکادیمیای زانستی عەرەبی لە دیمەشق.
* ١٣٧٨ی کۆچی - جەمیل مەدفەعی، سەربازی و سیاسەتمەداری عێراق.
* ١٤٠٣ی کۆچی - مەحموود ئیسماعیل، نووسەر و ئەکتەری میسری.
* ١٤١٣ی کۆچی - محەممەد مەحموود سەواف، زانا و بانگخوازی موسڵمانی عێراقی.
* ١٤٢٩ی کۆچی - حەنان ئاغا، ھونەرمەندی پلاستیکی فەلەستینی.
* ١٤٣٠ی کۆچی - تۆفیق شاوی، شەرعزانی میسری.
* ساڵی ١٤٣٢ی کۆچی -
** ڕابحە، گۆرانیبێژی کوێت.
** ڕەشا فاروق ئەکتەری میسری دانیشتووی کووەیت.
** جەمال شەرابی، فۆتۆ ڕۆژنامەنووسی یەمەن.
* ١٤٤٣ی کۆچی - زوھەیر ڕەمەزان، ئەکتەری سووری.
* ١٤٤٦ی کۆچی - یەحیا سینوار، سیاسەتمەدار و سەرکردەی فەلەستینی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەبیع الاول ڕوویدا.

پۆل:ڕەبیعەلئاخیر
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
محەممەد مەحموود سەواف

**محەممەد مەحموود سەواف** (١٩١٥–١٩٩٢)یەکێکە لە زانایانی عێراقی و بانگخوازانی ئیسلامی لە شاری موسڵ لەدایک بووە و لە ئەزھەر خوێندوویەتی و یەکەم سەرپەرشتیاری ئیخوان موسلمین بووە لە جەنگی فەلەستین، کۆچی کردووە بۆ سعودیە و لە تورکیا کۆچی دوایی کردووە. یەکێک بوو لەو کەسانەی کە کاری سیاسی و ئیسلامی تێکەڵ کرد.

## بڵاوکراوەکان
نە بانگەواز و نە جیھاد و نە گەشتەکانی بۆ وڵاتانی ئیسلامی، سەوافیان سەرقاڵ نەکرد لە نووسین. کۆمەڵێک کتێبی چاپ و بڵاوکردووەتەوە، کە ھەندێکیان ڕێژەی دابەشکردنی بەرزیان بەدەستھێناوە و لە گرنگترین کتێبەکانیدا بریتین لە:
# المخططات الاستعماریة لمکافحة الإسلام
# أثر الذنوب فی ھدم الأمم والشعوب
# معرکة الإسلام بین الأمس والیوم
# من سجل ذکریاتی
# بین الرعاة والدعاة
# نداء الإسلام
# تعلیم الصلاة
# صفحات من تاریخ الدعوة الإسلامیة فی العراق
# العلامة المجاھد أمجد الزھاوی شیخ علماء العراق المعاصرین
# عدة المسلمین فی معانی الفاتحة وقصار السور من کتاب ڕب العالمین.

## مردن
سەواف ڕۆژی ھەینی کۆچی دوایی کرد، کە دەکاتە (١٣ ڕەبیعولئاخیر ١٤١٣ کۆچی / ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٢ی زایینی) لە فڕۆکەخانەی ئەستەنبوڵ. لەو شوێنەی کە چاوەڕێی ئەو فڕۆکەیەی دەکرد کە دەیباتە مەککە تەرمەکەی گواسترایەوە و لە گۆڕستانی مەعلا لە مەککە لە تەنیشت گۆڕی ھاوەڵی گەورەی عەبدوڵڵا کوڕی زوبەیر بە خاک سپێردرا.

## لە وتەکانی
* **شەڕی [[فەلەستین]] درێژکراوەی شەڕەکانی دوێنێی [[سەڵاحەددینی ئەییووبی|سەلاحەدینە]] .**

## سەرچاوەکان

## کتێبنامە
* محمد المجدوب – علماء ومفکرون عرفتھم – دار الاعتصام – القاھرة – ١٩٨٦.
* عبد اللە العقیل – من أعلام الحرکة والدعوة الإسلامیة المعاصرة – مکتبة المنار الإسلامیة – الکویت – ١٤٢٢ ھ/ ٢٠٠١ م.
* محمد حیدر رمضان – تتمة الأعلام للزرکلی – دار ابن حزم – بیروت – ١٤١٨ ھ /١٩٩٨م.
* محمود شاکر – التاریخ الإسلامی «بلاد العراق» – المکتب الإسلامی – دمشق – الطبعة الأولی – ١٤١٢ ھ /١٩٩٢م.
* کاظم المشایخی - محمد محمود الصواف - مطبعة أنوار دجلة - بغداد - الأعظمیة.

پۆل:مردووانی ١٩٩٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤
پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان
پۆل:خەڵکی مووسڵ
١٤ی ڕەبیعولئاخیر

**١٤ی ڕەبیعولئاخیر** یان **١٤ی ڕەبیعی دووەم** یان **١٤\٤ (چواردەھەمین ڕۆژی مانگی چوارەم)** سەد و سێیەم ڕۆژی (١٠٣)ی ساڵە (یان سەد و چوارەم ئەگەر مانگی سەفەر ڕۆژی سییەمین بێت) بەپێی ساڵنامەی کۆچی مانگی. ٢٥١ یان ٢٥٢ ڕۆژی ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٢٥ی کۆچی - ئەحمەد حەسەن باقوری، زانای موسڵمانی میسری.
* ١٣٣٦ی کۆچی - تەمام حەسەن، ڕێزمانزان و زمانزانی میسری.
* ١٣٦٠ی کۆچی - غەریب مەحموود، ئەکتەری میسری.
* ١٣٦٩ی کۆچی - سەلوە قەتریب، گۆرانیبێژی لوبنانی.
* ١٣٧٥ی کۆچی - حەسەن شێخ مەحموود ھەشتەمین سەرۆککۆماری سۆماڵ.
* ١٣٨٤ی کۆچی - سەفا توخی، ئەکتەری میسری.
* ١٣٨٨ی کۆچی - حەسیبە بولمەرقە، ڕاکەری جەزائیری.
* ١٣٩٣ی کۆچی - مونا ئەبوو سلێمان، کەسایەتی میدیایی سعودیە.
* ١٤٠٠ی کۆچی - جیمی تراورێ یاریزانێکی تۆپی پێی خەڵکی مالی.

## مردووان
* ٥٨٨ی کۆچی - کۆنراد پاشای شانشینی قودس.
* ١٣٦٨ی کۆچی - حەسەن بەننا دامەزرێنەری بزووتنەوەی ئیخوان موسلیمین.
* ١٣٨١ی کۆچی - ساڵح عەبدولحەی، گۆرانیبێژ و یەکێک لە ئایکۆنەکانی گۆرانیوتنی ڕۆژھەڵاتی کۆن.
* ١٤١٦ی کۆچی - محەممەد حاج سەلام ئەمزیان، سیاسەتمەدارێکی مەغریبی.
* ١٤١٧ی کۆچی - حەنا جاسر، شاعیری فەلەستینی.
* ١٤٢٧ی کۆچی - حسێن مازیق سەرۆک وەزیرانی لیبیا.
* ١٤٢٨ی کۆچی - عمران بەحر، ئەکتەری میسری.
* ١٤٣٢ی کۆچی - محەممەد نەبوس، ڕۆژنامەنووسی لیبی.
* ساڵی ١٤٣٦ی کۆچی -
** ساجیدە ریشاوی، خۆکوژێکی عێراقی.
** زیاد خەلەف ڕەجا کەربولی، گوایە بەڕێوەبەری غەنیمەتەکانی ڕێکخراوەکەی دەبوو موسعەب زەرقاوی.
* ساڵی ١٤٣٨ی کۆچی -
** کەریمە موختار، ئەکتەری میسری.
** موساعد ڕەشیدی، شاعیرێکی سعودیە.
* ١٤٤٠ی کۆچی - تەلال بن عەبدولعەزیز ئال سعود، شازادەی سعودیە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەبیع الاول ڕوویدا.

پۆل:ڕەبیعەلئاخیر
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
١٥ی ڕەبیعولئاخیر

**١٥ی ڕەبیعولئاخیر** یان **١٥ی ڕەبیعی دووەم** یان **١٥\٤ (پازدەھەمین ڕۆژی مانگی چوارەم)** سەد و چوارەم ڕۆژی (١٠٤)ی ساڵە (یان سەد و پێنجەم ئەگەر مانگی سەفەر سی ڕۆژی بێت) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. ٢٥٠ یان ٢٥١ ڕۆژی ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ٥٧٠ی کۆچی - ڕاجیح حەلی، شاعیری عێراقی.
* ١٢٩٥ی کۆچی - ساڵحە قاسین، ئەکتەری میسری.
* ١٣٣١ی کۆچی - نەجات عەلی، گۆرانیبێژ و ئەکتەری میسری.
* ١٣٩٨ی کۆچی - ڕاشد دۆسری، یاریزانی تۆپی پێی بەحرەینی.

## مردووان
* ٥٧٦ی کۆچی - ئەبو تاھیر سەلفی، فەرموودەناسێکی خەڵکی ئیسفەھان.
* ٦٠١ی کۆچی - ئەلیاس کوڕی جامی ھەولێری، زانای موسڵمان و شاعیری عەرەبی عێراقی.
* ١٤٢٥ی کۆچی - مریەم غەزبان، ئەکتەری کوەیتی.
* ١٤٢٦ی کۆچی - عەبدولعەزیز حەمەد سەقر سەرۆکی ئەنجومەنی نیشتمانی کوەیت.
* ١٤٣٠ی کۆچی - سەید ڕازی، ئەکتەر و دەرھێنەری میسری.
* ١٤٤٠ی کۆچی - تەلال بن عەبدولعەزیز ئال سعود، شازادەی سعودیە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەبیع الاول ڕوویدا.

پۆل:ڕەبیعەلئاخیر
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
١٦ی ڕەبیعولئاخیر

**١٦ی ڕەبیعولئاخیر** یان **١٦ی ڕەبیعی دووەم** یان **١٦\٤ (شازدەھەمین ڕۆژی مانگی چوارەم)** سەد و پێنجەمین (١٠٥) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و شەشەم ئەگەر مانگی سەفەر سی ڕۆژی بێت) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. ٢٤٩ یان ٢٥٠ ڕۆژی ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٣٢٩ی کۆچی - محەممەد موتەوەلی شەعراوی، زانای موسڵمانی میسری و یەکێک لە مۆدێرنیزەرەکانی سەردەمی خۆی.
* ١٣٥٦ی کۆچی - نەواف ئەحمەد جابر سەباح، شازادەی جێنشینی کوێت.
* ١٣٦٦ی کۆچی - ڕەئوف بن عومەر، ئەکتەری تونسی.
* ١٣٨٩ی کۆچی - بەدرییە ئەحمەد، ئەکتەری ئیماراتی.
* ١٣٩٠ی کۆچی - ڕەشید بن حەسەن کوڕی حەسەنی دووەم پاشای مەغریب.
* ١٣٩٥ی کۆچی - ئەحمەد زاھر، ئەکتەری میسری.
* ساڵی ١٤٠٢ی کۆچی -
** حەسە لۆغانی کەسایەتی میدیای کوەیتی.
** حەمەد تەیا، یاریزانی تۆپی پێی کوێت.
* ١٤٠٤ی کۆچی - حسێن یاسر یاریزانی تۆپی پێی قەتەری بە ڕەچەڵەک میسری.
* ١٤١٠ی کۆچی - بەشایر حسێن، ئەکتەری کوەیتی.

## مردووان
* ٣٦٥ی کۆچی - ئەبوو تەمیم موعەد موعیز لیدینللا چوارەم خەلیفەی فاتمی لە ئەفریقا و یەکەم لە میسر و چواردەھەم ئیمامی ئیمامە ئیسماعیلییەکان.
* ٥١٢ی کۆچی - ئەبوو عەباس ئەحمەد ئەلمستەزھیر بیلا بیست و ھەشتەمین خەلیفەی عەباسی.
* ٦٥٥ی کۆچی - شەجەرە دوڕ، یەکەم سوڵتانی مەملوک.
* ١٢٧٦ی کۆچی - ئەبو حەسەن جەندقی: شاعیر و نووسەر و سۆفی ئێرانی.
* ١٣٦٨ی کۆچی - یوسف سەلمان یوسف یەکێک لە دامەزرێنەرانی حیزبی شیووعیی عێراقی.
* ١٤٠٩ی کۆچی - محەممەد بن عەبدولعەزیز ئال سعود، سەرۆکی ئەنجومەنی بنەماڵەی شاھانەی سعودیە.
* ١٤٤٠ی کۆچی - مەحموود ھاشمی شەھرودی سیاسەتمەدار و دەسەڵاتی ئایینی ئێران.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەبیع الاول ڕوویدا.

پۆل:ڕەبیعەلئاخیر
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
١٧ی ڕەبیعولئاخیر

**١٧ی ڕەبیعولئاخیر** یان **١٧ی ڕەبیعی دووەم** یان **١٧\٤ (حەڤدەھەمین ڕۆژی مانگی چوارەم)** سەد و شەشەم (١٠٦) ڕۆژی ساڵە (یان سەد و حەوتەم ئەگەر مانگی سەفەر سی ڕۆژی بێت) بەپێی ڕۆژژمێری کۆچی. ٢٤٨ یان ٢٤٩ ڕۆژ ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
## لەدایکبووان
* ١٢٠٥ی کۆچی - ژان فرانسوا شامپۆلیۆن، زانایەکی فەرەنسی کە ھیرۆگلیفی شیکردەوە.
* ١٣٣١ی کۆچی - محەممەد حامید دەبوو نەسر چوارەمین ڕێبەری ئیخوان موسلمین.
* ١٣٥٢ی کۆچی - ئەبوبەکر عزەت، ئەکتەری میسری.
* ١٣٦٧ی کۆچی سامییە خدر ساڵح، کۆمەڵناس و نووسەر و ئەکادیمی میسری.
* ١٣٧٢ی کۆچی - جۆرجینا ڕزق و شاجوانی لوبنان و گەردوون.
* ١٣٩٠ی کۆچی - جوبران باسیل، سیاسەتمەداری لوبنانی.
* ١٤٠٠ی کۆچی - عومەر براڤۆ, یاریزانی تۆپی پێی مەکسیکی.

## مردووان
* ٣٧٧ی کۆچی - ئەبوو عەلی فارسی زمانزانێکی عەرەبی.
* ١٣٢٠ی کۆچی - ئەحمەد بن موحییەدین جەزائیری، زانای موسڵمانی جەزائیری و سۆفی عوسمانی.
* ١٣٣٤ی کۆچی - محەممەد عەلی نەخجوانی، شەرعزانی ئازەربایجانی - عێراقی.
* ١٣٩٠ی کۆچی - ئەحمەد سووکارنۆ سەرۆکی ئیندۆنیزیا.
* ساڵی ١٤٠٩ی کۆچی -
** تۆفیق دەقن، ئەکتەری میسری.
** محەممەد بن عەبدولعەزیز ئال سعود سەرۆکی ئەنجومەنی بنەماڵەی شاھانەی سعودیە.
* ١٤١١ی کۆچی - مائیر کاھانا، دامەزرێنەری بزووتنەوەی ڕاستڕەوی توندڕەوی کاچ.
* ساڵی ١٤٢٣ی کۆچی - محەممەد فوئاد، گۆرانیبێژی میسری.
* ١٤٤٠ی کۆچی - مەحموود ھاشمی شەھرودی، سیاسەتمەداری ئێرانی.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی ڕەبیع الاول ڕوویدا.

پۆل:ڕەبیعەلئاخیر
پۆل:ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کۆچی
فریدریش مێرتس

**یواخیم-فریدریش مارتین جۆزێف مێرتس** (؛ لەدایکبووی ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٥٥) سیاسەتوانێکی ئەڵمانییە کە لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە وەک ڕاوێژکاری ئەڵمانیا خزمەت دەکات. ئەو لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ەوە وەک سەرۆکی یەکێتیی دیموکراتی مەسیحی کار دەکات. مێرتس سەرکردایەتیی گرووپی پەرلەمانیی پارتەکانی یەکێتی لەسەر ئەستۆیە و ھەروەھا لە شوباتی ٢٠٢٢ەوە سەرۆکی ئۆپۆزیسیۆن لە پەرلەمانی ئەڵمانیا (بووندێستاگ) بووە ھەتا مانگی ئایاری ٢٠٢٥. لە ئەیلوولی ٢٠٢٤دا بووە بەربژێری یەکێتییەکەی بۆ پۆستی ڕاوێژکاری ئەڵمانیا**مێرتس** لە شاری بریلۆن لە ویلایەتی ڕاینی باکوور-وێستفالیا لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا لەدایکبووە. لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ وردە وردە لە سیاسەت کشایەوە و سەرنجی لەسەر کاری یاسایی خۆی بوو و لە ساڵی ٢٠٠٩دا بە تەواوی پەرلەمانی بەجێھێشت، لە ساڵی ٢٠٢١ گەڕایەوە بۆ پەرلەمان. لە ساڵی ٢٠٠٤ بووەتە ڕاوێژکاری باڵا لە کۆمپانیای مایر براون و لە دەستەی کارگێڕی چەندین کۆمپانیادا کاری کردووە، لەنێویاندا کۆمپانیای بلاک ڕۆکی ئەڵمانیا. مێرتس پارێزەری کۆمپانیاکان و چەند ملیۆنێرێکی بەناوبانگە، ھەروەھا فڕۆکەوانێکی تایبەتی مۆڵەتپێدراوە و خاوەنی دوو فڕۆکەیە. لە ساڵی ٢٠١٨ گەڕانەوەی بۆ ناو سیاسەت ڕاگەیاند. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ بە سەرۆکی CDU ھەڵبژێردرا و لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٢ پۆستەکەی وەرگرت. لە دوو ھەڵبژاردنی پێشووی سەرکردایەتی لە ساڵانی(٢٠١٨–٢٠٢١)دا نەیتوانیبوو ئەو پۆستە بەدەستبھێنێت. لە مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٤ بووە کاندیدی یەکێتییەکە بۆ پۆستی ڕاوێژکاری ئەڵمانیا پێش ھەڵبژاردنی فیدراڵی ساڵی ٢٠٢٥. دواتر پارتەکانی یەکێتی گەیشتە ڕێککەوتنێک بۆ پێکھێنانی ھاوپەیمانی لەگەڵ پارتی سۆسیال دیموکراتی ئەڵمانیا. مێرز لە ٦ی ئایاری ٢٠٢٥، لە خولی دووەمی دەنگداندا بە ڕاوێژکار ھەڵبژێردرا، دوای ئەوەی بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو نەیتوانی زۆرینەی ڕەھای پێویستی دەنگەکانی پەرلەمان لە خولی یەکەمی دەنگداندا کۆبکاتەوە – ئەمەش یەکەمجارە لە مێژووی ئەڵمانیادا بۆ کاندیدێکی ڕاوێژکاری ئەڵمانیا.

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*  (بە ئەڵمانی)

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥