open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بێن ١٠: جەنجاڵی بیانی

**بێن ١٠: جەنجاڵی بیانی** () فیلمێکی سووپەرھیرۆی ئەمریکییە، لەساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن ئەلێکس وینتەر دەرھێنراوە. ئەم فیلمە لەسەر بنەمای زنجیرە ئەنیمەیشنی کارتۆن نێتۆرک بەناوی بێن ١٠: هێزی بیانی دروستکراوە فیلمەکە پشتڕاستکراوەتەوە کە دووبارە بەرھەمھێنانی جێبەجێکار و دەرھێنانی ئەلێکس وینتەر دەبێت و لە نووسینی جۆن و جەیمس کرایگ تورمان. کاستی فیلمەکە بە درێژایی ھەفتەی بێن ١٠ لە کۆتایی مانگی ئازاری ٢٠٠٩ لە ڕیکلامێکی تایبەتدا ئاشکرا کرا و تیزەرەکە لە کاتی یەکەم نمایشی فیلمی Star Wars: The Clone Wars نمایشکرا. دوای شەش ڕۆژ لە یەکەم نمایشی تەلەڤزیۆنی ئەمریکی فیلمەکە بە شێوەی دی ڤی دی و بلو ڕەی دیسک بڵاوکرایەوە. ھەروەھا فیلمەکە لە ئوسترالیا لە شانۆییدا نمایشێکی سنوورداری بەدەستھێنا. لە نێوان بەشی دووەم و سێیەمی فیلمی بێن ١٠: ھێزی بیانی ڕوودەدات. لە جیھانی عەرەبیدا فیلمەکە بە ژێرنووس لە کارتۆن نێتۆرک بە زمانی عەرەبی لە ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ نمایشکرا. 

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٩
پۆل:فیلمی ئەکشنی خەیاڵی زانستی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەمریکا دانراون
پۆل:فیلمەکانی بێن ١٠
پۆل:فیلمە پاشکۆکانی تەلەڤیزیۆن
پۆل:فیلمی تەلەڤیزیۆنی لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان
پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە کەنەدییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە سووپەرھیرۆکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان
پۆل:فیلمە تەلەڤیزیۆنییەکان لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان
پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس
پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان
جیھانی واڵت دیزنی

وێنۆک
**جیھانی دیزنی** یان **ھاوینەھەواری جیھانی واڵت دیزنی** () کۆمەڵگەیەکی کات بەسەربردنە لە نزیک ئۆرلاندۆ لە ویلایەتی فلۆریدا. لە یەکەمی تشرینی یەکەمی ١٩٧١ کرایەوە و تەنھا پارکە گەشتیارییەکەی شانشینی سیحراوی تێدابوو. لەو کاتەوە ئیپکۆت (١ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٢)، ستۆدیۆکانی ھۆلیوودی دیزنی (١ی ئایاری ١٩٨٩) و شانشینی ئاژەڵانی دیزنی (٢٢ی نیسانی ١٩٩٨)ی زیاد کردووە. ھەروەھا ٢ پارکی ئاوی و ٢٣ ھۆتێل و کەمپ و دیزنی سپرینگزی ھەیە کە ناوچەیەکی بازرگانییە و دوکانی یادگاری و چێشتخانە و چالاکییە وەرزشییەکانی تێدایە. ڕووبەرەکەی ٥٠ میل چوارگۆشەیە و گەورەترین پارکی گەشتیارییە لە جیھاندا.

ھاوینەھەواری ئیلھام لە خەونەکانی واڵت دیزنی و دروستکردنی دیزنیلەند لە کالیفۆرنیا وەرگیراوە. پارکە ڕەسەنەکەی کە ناوی Magic Kingdomە، بە ھەمان شێوەی دیزنیلەند دیزاین کراوە. واڵت دیزنی «جیھانی دیزنی»ی دروستکرد بۆ ئەوەی ھاوینەھەواری پشووەکانی ھەبێت کە زۆر جیاواز بوو لە سەردانەکەی دیزنیلەند کە یەک ڕۆژە بوو، ئەمەش جۆرەھا وەرزشی زۆر فراوانتر، کات بەسەربردن، ھۆتێلی ھاوینەھەواری بابەتیی و کات بەسەربردن لەخۆدەگرێت. پارکە گەشتیارییەکان چەندین بەشی جیاواز و خۆشیان لەگەڵدایە و دەتوانیت بچیتە مەلەکردن لە پارکە ئاوییەکان. ھەندێک جار، کارەکتەرەکانی دیزنی بە دەوری پارکەکاندا دەسوڕێنەوە بۆ ئەوەی چێژ بە گەشتیاران بدەن. بەشەکان پەیوەندییان بەو کتێب و فیلمانەوە ھەیە کە دیزنی دروستی کردووە.

## شوێنە سەرنجڕاکێشەکان
150px|وێنۆک|درەختی ژیان لە شانشینی ئاژەڵانی دیزنی
ھاوینەھەوارەکە نزیکەی وەک سان فرانسیسکۆ گەورەیە و دوو ھێندەی مانھاتنە. چەندین شوێنی سەرنجڕاکێشی ھەیە لەوانە پارکە گەشتیارییەکان، پارکە ئاوییەکان و زۆر شتی تر. لە جیھانی واڵت دیزنی ٤ پارکی گەشتیاری ھەیە. ھەریەکەیان چەندین بەش و چێشتخانە و چالاکیی کات بەسەربردنیان ھەیە بۆ ئەوەی شایەتحاڵی بن. لەوێ دەتوانیت کارەکتەرەکانی دیزنی بناسیت و کاتێکی خۆش بەسەر بەریت بە بینینی نمایشی جیاواز.

## سەرچاوەکان

پۆل:واڵت دیزنی
تەلەڤیزیۆنی واڵت دیزنی

وێنۆک

**تەلەڤیزیۆنی واڵت دیزنی** () ناوی بەشی بەرھەمھێنانی تەلەڤیزیۆنی کۆمپانیای واڵت دیزنی پرۆداکشنز (لە ساڵی ١٩٨٥ەوە بە واڵت دیزنی پیکچەرز ناسراوە). بەرھەمە تەلەڤیزیۆنییەکانی کەناڵی دیزنی تێیدا پەخش دەکرێن، زۆربەیان لە کەناڵەکانی دیزنی، پلەیھاوس دیزنی، تون دیزنی، ئەی بی سی، دیزنی سینەماجیک و پلاتفۆرمەکانی دیکە کە خاوەندارێتی گرووپی تەلەڤیزیۆنی دیزنی-ئەی بی سی دەکەن. لە ساڵی ١٩٨٣ دەستی پێکرد، وەک بەشی تەلەڤیزیۆنی واڵت دیزنی پیکچەرز، دواتر ناوەکە کورتکرایەوە بۆ تەلەڤیزیۆنی واڵت دیزنی پیکچەرز و دواتر لە ساڵی ١٩٨٦ کورتکرایەوە بۆ تەلەڤیزیۆنی واڵت دیزنی لە ساڵی ١٩٨٨. تا ساڵی ١٩٨٣، بەرنامەکانی دیزنی لەژێر ئاڵای دایک و باوکەکەدا پەخش دەکران، کۆمپانیایەک، کە دواتر ناوی لێنرا واڵت دیزنی پرۆداکشنز.

## سەرچاوەکان

پۆل:تۆڕە میدیایەکانی دیزنی
پۆل:دابەشکەرانی سەندیکای تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی سەر بە کۆمپانیای دیزنین
پیتزای کواترۆ فۆرماگی

**پیتزای کواترۆ فۆرماگی** (پیتزای چوار پەنیر) چەن جۆرێکی پیتزایە لە چێشتی ئیتاڵی کە سەرەکەی بە چوار جۆری پیتزا تێکەڵکراوە، بە زۆری لەگەڵ یەک توێنراونەتەوە، لەگەڵ سۆسی تەماتە یان بەبێ سۆس، کە بە شێوەیەکی جیھانی بەناوبانگە لەناویدا لە ئیتاڵیا. و یەکێکە لە خۆراکە سەرەکییەکانی مینیۆی پیتزاکان.

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان
سنووری چین-ڤێتنام

وێنۆک|نەخشەی سنووری چین و ڤێتنام
**سنووری چین و ڤێتنام** سنووری نێودەوڵەتی نێوان چین و ڤێتنام، پێکھاتووە لە سنوورێکی زەمینی بە درێژایی ١٢٩٧ کم (٨٠٦ میل) کە لە سێ خاڵەوە درێژدەبێتەوە لەگەڵ لائۆس لە ڕۆژاوا تا کەنارەکانی کەنداوی تۆنکین لە ڕۆژھەڵات، و سنوورێکی دەریایی لە کەنداوی تۆنکین و دەریای باشووری چین.

لەکاتێکدا ناکۆکییەکان لەسەر سنووری زەمینی بە واژووکردنی پەیماننامەی سنووری وشکانی لە نێوان ھەردوو وڵاتدا یەکلایی کراوەتەوە، بەڵام لە ئێستادا سنووری دەریایی پێناسە نەکراوە بەھۆی ناکۆکی لەسەر خاوەندارێتی ئاو و دوورگەکانی خاکی، لەوانەش دوورگەکانی سپراتلی و پاراسێل.

## سەرچاوەکان

پۆل:سنوری چین-ڤێتنام
ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی

وێنۆک

**ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی** () ستۆدیۆیەکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە و بارەگا سەرەکییەکەی لە شاری بێربانک لە ویلایەتی کالیفۆرنیایە. لە ساڵی ١٩٢٣ لە ژێر ناوی، ستۆدیۆی کارتۆنی براکانی دیزنی دەستی پێکردووە. لە ساڵی ١٩٢٩ بە ناوی واڵت دیزنی پرۆداکشنز دامەزرایەوە. لە ساڵی ١٩٨٦ دوای ئەوەی دیزنی ڕۆیشت بۆ دروستکردنی فیلمی زۆرینەی لایڤ ئەکشن، دووبارە بە ناوی واڵت دیزنی فیچەر ئەنیمەیشن دامەزرا، لە ساڵی ٢٠٠٧ ناوی ئێستای وەرگرت، بە دروستکردنی فیلمی ئەنیمەیشنی درێژ بە ھاوبەشی لەگەڵ واڵت دیزنی پیکچەرز ناسراوە.

لە ساڵی ١٩٣٧ەوە ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی لەگەڵ کۆمپانیای واڵت دیزنی پیکچەرز ٦٠ فیلمی بەرھەمھێناوە. یەکەم فیلمیان بە ناوی Snow White and the Seven Dwarfs لە ساڵی ١٩٣٧ بڵاوکرایەوە، نوێترینیان بەناوی Encanto لە ساڵی ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە، دواتر بڵاوکردنەوەیان فیلمی Strange World بوو لە ساڵی ٢٠٢٢.

## شوێنەکان

ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی بارەگا سەرەکییەکەی لە بینای کڵاوی جادووگەرە کە لە ساڵی ١٩٩٥ تەواو بووە، لە شاری بێربانک لە ویلایەتی کالیفۆرنیا نزیکە لە ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی ستۆدیۆی واڵت دیزنی ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی ڕەسەنی لێ بوو. ستۆدیۆکانی مانگی دەستکرد لە سەرانسەری جیھان بوون لە شوێنەکانی وەک پاریس، فەڕەنسا، تۆکیۆ، ژاپۆن و تەنانەت لە ستۆدیۆکانی ھۆلیوودی دیزنی کە یەکێکە لە چوار پارکە گەشتیارییەکەی وا ت دیزنی وۆرد لە فلۆریدا. ھەموویان تا ساڵی ٢٠٠٤ داخران چونکە ئەو فیلمە دوو ڕووییانەی کە ستۆدیۆکانی مانگی دەستکرد دروستیان کرد سەرکەوتوو نەبوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی
پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٣ لە کالیفۆرنیا
پۆل:واڵت دیزنی پیکچەرز
پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی بنکەکەیان لە بێربانک، کالیفۆڕنیایە
پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکان کە لە ساڵی ١٩٢٣ دامەزراون
پۆل:سینەمای باشووری کالیفۆڕنیا
پۆل:کۆمپانیا ڕاگەیاندنە گشتییەکان کە لە ساڵی ١٩٢٣ دامەزراون
سنووری چین-مەنگۆلیا

وێنۆک|نەخشەی مەنگۆلیا، لەگەڵ چین لە باشوور
**سنووری چین و مەنگۆلیا** سنووری نێودەوڵەتی نێوان چین و مەنگۆلیایە. لە ڕۆژاوا بۆ ڕۆژھەڵات لە نێوان دوو سێ خاڵەکەدا لەگەڵ ڕووسیا بە درێژایی ٤٦٣٠ کم (٢٨٨٠ میل) دەڕوات، زۆربەی ڕووبەری سنوورەکەی لە بیابانی گۆبیدایە. چوارەم درێژترین سنووری نێودەوڵەتییە لە جیھاندا.

## بازرگانیکردن بە سێکسەوە

ژن و کچانی مەنگۆلی و چینی لە دەرەوەی سنوورەکان بازرگانییان بە سێکسەوە دەکرێت. مینی گەورە و ئۆپەراسیۆنە پیشەسازییە قورسەکانی دیکە ھەن کە دەکەونە ناوچەی سنوورییەوە کە ھێزی کاری گەورەی پیاوی گۆشەگیر لەخۆدەگرن؛ ئەم شوێنانە، لەوانەش ئەوانەی لە کۆگاکانی خەڵوزی تاڤان تۆلگۆیدان، خاڵی سەرەکی بوون بۆ لەشفرۆشی و بازرگانی سێکسی.

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری چین-مەنگۆلیا
بازرگانی سێکسی لە مەنگۆلیا

وێنۆک|قوربانیانی مەنگۆلی و بیانی بازرگانی بە سێکسەوە دەکرێن بۆ ناو پارێزگاکانی مەنگۆلیا و دەرەوەی پارێزگاکانی مەنگۆلیا. لە خانەکانی قەحبەخانە، ھۆتێلەکان، شوێنە بازرگانییەکان، ماڵەکان و شوێنەکانی دیکەی ناو ئەم بەشە ئیداریانە دەستدرێژییان دەکرێتە سەر و زیانێکی جەستەیی و دەروونییان پێدەگات.
**بازرگانی سێکسی لە مەنگۆلیا** بریتییە لە بازرگانیکردن بە مرۆڤەوە بە مەبەستی ئیستغلالکردنی سێکسی و کۆیلایەتی کە لەو وڵاتەدا ڕوودەدات. مەنگۆلیا وڵاتێکی سەرچاوە و ترانزێت و مەبەستە بۆ کەسانی بازرگانی سێکسی.

ھاووڵاتیانی مەنگۆلیا کە بە پلەی یەکەم ژن و کچن، لە ناوخۆی مەنگۆلیا و بۆ وڵاتانی دیکەی ئاسیا و کیشوەرە جیاوازەکان بازرگانی سێکسیان لەگەڵ کراوە. قوربانیانی بیانی بازرگانی بە سێکسەوە دەکرێن بۆ ناو وڵات. منداڵان و کەسانی ھەژاری بە تایبەتی بەرەوڕووی بازرگانی سێکسی دەبنەوە. قوربانییەکان فریو دەدرێن، ھەڕەشەیان لێدەکرێت، و یان ناچار دەکرێن لەشفرۆشی بکەن و زۆرجار پاسپۆرت و بەڵگەنامەکانیان دەبرێن. لێدان و ماددە ھۆشبەرەکان باون. ئەوان بەدەست ئازاردانی جەستەیی و دەروونییەوە دەناڵێنن و بە شێوەیەکی گشتی قفڵ دەکرێن یان پاسەوانی دەکرێن. قوربانییەکان زیاتر لە بارودۆخێکی خراپدا دەژین و ناچار دەکرێن کاری نائازاد ئەنجام بدەن. ژمارەیەک تووشی نەخۆشییە سێکسییە گواستراوەکان دەبن لە دەستدرێژیکردنە سەر بەبێ کۆندۆم. زۆرجار قوربانییەکان تووشی زەبر و زەنگ دەبن و ھەندێکیان خۆیان دەکوژن.

زۆرجار بازرگانانی نێر و مێ ئەندامی ڕێکخراوە تاوانکارییەکان و باندەکانن یان ئاسانکارییان بۆ دەکرێت. بازرگانانی مەنگۆلی لە دەرەوەی وڵات لە چین، ماکاو، کۆریای باشوور و شوێنەکانی دیکە کاریان کردووە. ئەندامانی خێزان و ھاوڕێیان ھەندێک جار تاوانبارن.

زانینی ڕادەی بازرگانی سێکسی لە مەنگۆلیا بەھۆی کەمی داتا و سروشتی ژێرزەمینیی تاوانەکانی بازرگانی سێکسی و ھۆکاری ترەوە ئەستەمە. گەشەسەندنی خێرای پیشەسازییەکانی کانگا و پیشەسازییەکانی دیکە لە سەدەی بیست و یەکەمی مەنگۆلیا بووەتە ھۆی زیادبوونی بازرگانی سێکسی لەو وڵاتەدا. قوربانیانی بازرگانی سێکسی ڕەوانەی ئەو بازرگانیانە کراون کە پشتگیری لە پەیوەندییەکانی گواستنەوە دەکەن، لەوانەش ڕێگاکانی خەڵوز، لەگەڵ چین. حکوومەتی مەنگۆلیا ڕەخنەی زۆری لێ گیراوە کە ھاوکاری پێویستی بە قوربانییەکان نەکردووە.

## سنووری چین و مەنگۆلیا
ژن و کچانی مەنگۆلی و چینی بازرگانی سێکسیان لەگەڵ دەکرێت بۆ سنووری چین-مەنگۆلیا و لە ڕێگەی سنوورەکانی چین و مەنگۆلیا. لە سنوور و لە بیابانی گۆبی کەرتی کانزای جیھانی و ئۆپەراسیۆنە پیشەسازییە قورسەکانی دیکە لەگەڵ ھێزی کاری گەورەی پیاوە گۆشەگیرەکان ھەیە. ئەم شوێنانە، لەوانەش ئەوانەی لە کۆگاکانی خەڵوزی تاڤان تۆلگۆیدان، خاڵی سەرەکی بوون بۆ لەشفرۆشی و بازرگانی سێکسی.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژن لە مەنگۆلیا
پۆل:تاوانەکانی دژی ژنان
پۆل:پیشەسازیی سێکس
ڕەحمە ڕیاز

**ڕەحمە عەبدولڕەزا مەزھەر سباھی** (؛ لەدایکبووی ١٩ی کانوونی دووەمی ١٩٨٧)، زێدەتر بە **ڕەحمە ڕیاز** () ناسراوە، گۆرانیبێژ و خانمەکتەرێکی عێراقییە. باوکی، عەبدولڕەزا مەزھەر سباھی، ناسراو بە ڕیاز ئەحمەد، گۆرانیبێژێکی ناسراوی عێراق بوو.

## ژیانی تایبەتی
لە ٢٣ی ئایاری ٢٠٢١دا، دەزگیرانی خۆی لەگەڵ ئەکتەری عێراقی ئەلێکساندەر عولووم ڕاگەیاند. لە ٦ی ئابی ٢٠٢١دا، بە ئاھەنگێکی سادە بە ئامادەبوونی خێزان و کەسوکاریان ھاوسەرگیرییان کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی بەسرە
پارک، ئەزموون و بەرھەمەکانی دیزنی

وێنۆک
**پارک و ئەزموون و بەرھەمەکانی دیزنی** () (پێشتر بە ھاوینەھەوار و پارەکەکانی واڵت دیزنی ناسرابوو)، بەشێکە لە کۆمپانیای واڵت دیزنی. باشترین ناسراو کاتێک، دیزنی ٥٠٪ی خۆیان لە دیزنیلەند و واڵت جیھانی دیزنی فرۆشت، بەرھەمە بەکاربەرەکانی دیزنی دەستیکرد بە مۆڵەتدان بە کەسایەتییەکانی دیزنی وەک میکی ماوس، دۆناڵد داک، گوفی، پلۆتۆ، وینی پوو، تایگەر، سپی بەفر، سەندرێلا، شێریف ودی، باز لایت ئیر، دارس ڤەیدەر، بێتگام، سپایدەرمان، باتمان و سووپەرمان بۆ بەکارھێنان لە پارکەکاندا. دوایین سەرۆکی کۆمپانیای واڵت دیزنی پارک و ھاوینەھەوارەکان بۆب چاپێک بوو کە پێشتر سەرۆکی کۆمپانیای دیزنی کۆنسومەر پرۆدەکتس بووە. کە لە ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٠ پلەی بەرزکرایەوە بۆ بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای واڵت دیزنی. لە ١٨ی ئایاری ٢٠٢٠، جۆش دی ئامارۆ وەک سەرۆکی بەشەکە دەستنیشانکرا، لە شوێنی چاپێک. لە ساڵی ٢٠١٨دا، پارکە گەشتیارییەکانی کۆمپانیاکە میوانداری زیاتر لە ١٥٧٫٣ ملیۆن میوانیان کردبوو، ئەمەش وای کردووە پارکەکانی دیزنی ببێتە زۆرترین سەردانیکردنی کۆمپانیای پارکە گەشتیارییەکانی جیھان لە سەرانسەری جیھاندا، لەگەڵ کۆمپانیای مێرلین ئینتەرتەینمەنت کە بنکەکەی لە بەریتانیادایە بە ٦٧ ملیۆن میوان پلەی دووەمی بەدەستھێناوە.

## بەشەکان
* ھاوینەھەواری دیزنیلەند
* جیھانی واڵت دیزنی
* ھاوینەھەواری تۆکیۆ دیزنی
* دیزنیلەند پاریس
* ھاوینەھەواری ھۆنگ کۆنگ دیزنیلەند
* ھاوینەھەواری شەنگەھای دیزنی

## سەرچاوەکان

پۆل:بەشەکانی کۆمپانیای واڵت دیزنی
پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا
پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی بنکەکەیان لە بێربانک، کالیفۆڕنیایە
پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی سەر بە کۆمپانیای دیزنین
ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی بۆ کاتبەسەربردنی ماڵەوە

200px|وێنۆک

**ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی بۆ کات بەسەربردنی ماڵەوە** () بەشێکی کۆمپانیای واڵت دیزنییە کە ڤیدیۆی فیلمەکان دابەش دەکات کە لە ماڵەوە نمایش دەکرێن. دیزنی لە ساڵی ١٩٧٨ دەستی بە دابەشکردنی ڤیدیۆ کرد لە ژێر ناوی خۆیدا لە ژێر ناوی واڵت دیزنی ھۆم ڤیدیۆ. کۆمپانیاکە دی ڤی دی و دیسکی بلو ڕای لە ژێر ناوی واڵت دیزنی پیکچەرز، تەچستۆن پیکچەرز و ھۆلیوود پیکچەرز ھۆم ئینتەرتەینمەنت دابەش دەکات. فیلمەکانی بە مارکەی دیزنی لە ژێر ناوی مارکەی دیزنی دیڤیدی بڵاودەکاتەوە. دیزنی لە ساڵی ١٩٩٧ دەستی بە بڵاوکردنەوەی ناونیشانەکانی کرد لەسەر دی ڤی دی، ھەرچەندە تا ساڵی ٢٠٠٠ بەم فۆرماتە لە بەریتانیا بڵاونەکرایەوە، لە ساڵی ٢٠٠٦دا ڤیدیۆ بڵاوکراوەکانی بە شێوەی ڤی ئێچ ئێس ڕاگرت، لە ھەمان ساڵدا دەستیان کرد بە بڵاوکردنەوەی فیلمەکان لەسەر دیسکی بلوڕەی، لە ژێر ئەو براندەدا ناوی دیزنی بلوڕەی.

## کۆکراوەکانی واڵت دیزنی کلاسیکی زێڕین

کۆمەڵەی کلاسیکی زێڕینی واڵت دیزنی ھێڵێکە لە ڤیدیۆ و دیڤیدی کە لەلایەن کۆمپانیای واڵت دیزنی بڵاوکرایەوە کە لە ساڵی ٢٠٠٠ تا ٢٠٠١ بەردەوام بوو، ئەو کۆمەڵەیەی پێش ئەوەی بڵاوکرایەوە کۆمەڵەی شاکارەکانی واڵت دیزنی بوو. ھەموو ئەو ناونیشانانەی کە بڵاوکراونەتەوە بە ھەردوو جۆری ڤی ئێچ ئێس و دی ڤی دی بڵاوکراونەتەوە جگە لە ئەنیمەیشنی چیرۆکی کایەکلێ کە تەنھا لەسەر ڤی ئێچ ئێس بڵاوکرایەوە. ھەروەھا تاکە ناونیشان بوو لە کۆمەڵەی کلاسیکی زێڕی واڵت دیزنی کە ناساندنی کۆمپانیای واڵت دیزنی ھەبوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:تۆڕە میدیایەکانی دیزنی
پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی بنکەکەیان لە بێربانک، کالیفۆڕنیایە
پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی سەر بە کۆمپانیای دیزنین
توون دیزنی

وێنۆک
**تون دیزنی** () کەناڵێکی جیھانی دیجیتاڵی کەیبڵ و مانگی دەستکردە کە پێشتر خاوەندارێتی کەناڵەکانی جیھانی دیزنی بووە و سەر بە گرووپی تەلەڤیزیۆنی دیزنی-ABCیە. کەناڵەکە لقێکی کەناڵی دیزنییە، کەناڵەکە زۆربەی زنجیرە ئەنیمەیشنی منداڵان و ھەندێک بەرنامەی لایڤ ئەکشن پەخش دەکات. ڕکابەرییەکی بەھێزی ھەبوو بۆ دیسکۆڤەری کیدز و کارتۆن نێتۆرک و نیک تونز. ئامانجی کەناڵەکە منداڵانی تەمەن ٢-١١ ساڵ بوو، ھەروەھا منداڵانی تەمەن ٧-١٤ ساڵ لە کاتی بەشێکی شەوانەدا بە ناوی GITEX. تون دیزنی لە ١٣ی شوباتی ٢٠٠٩ داخرا، دوای نزیکەی ١١ ساڵ لە پەخشکردنی بەردەوام، لە شوێنیدا دیزنی ئێکس دی گرتەوە کە ھەندێک لەو بەرنامانە پەخش دەکات کە پێشتر لە تون دیزنی بینراون. 

تون دیزنی لە ١٨ی نیسانی ١٩٩٨ کە ١٥ ساڵەی دەستپێکردنی کەناڵی دیزنی بوو، لەلایەن تۆڕی دیزنی ئەی بی سی لەسەر ئاستی دیجیتاڵی لە Directv و Marcus Cable و Echoster دەستیپێکرد. یەکەم بەرنامە کە لە کەناڵەکەدا پەخشکرا، شاگردی جادووگەر (١٩٤٠) و کورتە فیلمەکانی تری میکی ماوس بوو. بۆ دەستپێکردنی، کەناڵەکە نیوەی زنجیرە تەرخانکراوەکانی لەگەڵ کەناڵی دیزنی ھاوبەش کرد. کەناڵەکە ھیچ ڕیکلامێکی نەبوو تا ژمارەی بینەران نەگەیشتە ژمارەیەکی دیاریکراو. لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٩٩ یەکەم ئەڵقەی فیلمی "پومبا" نمایشکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی دیزنی
ئەنیمەیشنی تەلەڤیزیۆنی دیزنی

**ئەنیمەیشنی تەلەڤیزیۆنی دیزن** () بەشی بەرھەمھێنانی ئەنیمەیشنی تەلەڤزیۆنی کەناڵەکانی جیھانی دیزنییە. زنجیرە تەلەڤزیۆنی ئەنیمەیشن و فیلم و تایبەت و پڕۆژەی دیکە دروست دەکات و پەرەی پێدەدات و بەرھەمی دەھێنێت. ئەم بەشەی کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٩٨٤ دەستیپێکردووە، بە ناوی گرووپی ئەنیمەیشنی تەلەڤزیۆنی واڵت دیزنی پیکچەرز. ئەمەش بەشێک بوو لە ڕێکخستنەوەی کۆمپانیای واڵت دیزنی دوای ئەوەی مایکل ئایزنەر بوو بە بەڕێوەبەری جێبەجێکار. ناوەکە پێش ساڵی ٢٠١١ دوو جار گۆڕدرا، کاتێک بوو بە ئەنیمەیشنی تەلەڤزیۆنی دیزنی.

## سەرچاوەکان

پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی
پۆل:تۆڕە میدیایەکانی دیزنی
ھولو

وێنۆک
**ھولو** () کۆمپانیایەکی ئەمریکییە لە بواری ئۆنلایندا کاردەکات. ھەڵبژاردنی بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی و کلیپ و فیلم و زۆر شتی تر پێشکەش دەکات. ھەروەھا پشتگیری لە ڕیکلامەکان دەکات لە خزمەتگوزاری ڤیدیۆی ئۆنلاینیان. ڤیدیۆکانی ھولو تەنھا بۆ بەکارھێنەرانی ئەمریکا بەردەستە. ھولو کۆمپانیایەکی ھاوبەشی گرووپی تەلەڤیزیۆنی ئێن بی سی یوونیڤەرساڵ (کۆم کاست) و ھێڵی تەلەڤیزیۆنی فۆکس (فۆکس کۆرپۆریشن)ە. ھولو نمایشی ڕەسەن پێشکەش دەکات. لەوانە فیلمی The Hotwives of Orlando, The Morning After, Battleground, The Fashion Fund و چەندانی تر.

بەشداربووان دەتوانن ڕۆژێک دوای پەخشکردنی ئەڵقەکانی کەناڵی ئەی بی سی، فۆکس، ئێن بی سی و CW دەستیان پێ بگات. بەشداربووان دەتوانن لە تەلەڤیزیۆنەکانی پەیوەست بە ئینتەرنێتەوە، تەلەفۆنی زیرەک، کارپێکەری یاریی ڤیدیۆیی، سێت تۆپ بۆکس و زۆر شتی ترەوە دەستیان بەم ئەڵقانە بگات. خزمەتگوزاری بەشداریکردنی ھولو بە شێوەیەکی تاقیکاری (پێشبینی) لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٠ دەستیپێکرد، و بە فەرمی لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ لە ژێر ناوی ھولو پڵەس دەستیپێکرد، خزمەتگوزارییەکە بە پشتگیری ڕیکلام ماوەتەوە، بەڵام کتێبخانەیەکی ناوەڕۆکی فراوانکراو پێشکەش دەکات کە وەرزەکانی تەواو، ڕۆژ لەخۆدەگرێت، دوای دەستگەیشتن بە ناوەڕۆکی وەرزی ئێستا و ئەڵقەی زیاتری بەرنامەکان بەردەست دەبن. ھەروەھا کۆمپانیای ھولو ئەپەکانی ھولو پڵەسی لەسەر جۆرەکانی تری ئامێرەکان خستە بازاڕەوە، لەوانە مۆبایل و دیجیتاڵ میدیا پلەیەر و کۆنسۆلی یاری ڤیدیۆیی. تا کۆتایی ساڵی ٢٠١١ کۆمپانیای ھولو پڵەس نزیکەی یەک ملیۆن و نیو بەشداربووی ھەبوو. لە ٢٩ی نیسانی ٢٠١٥ ڕاگەیەندرا کە مارکەی "ھولو پڵەس" ڕادەگیرێت، و لەمەودوا خزمەتگوزارییەکە بە سادەیی "ھولو" دەخرێتە بازاڕەوە بۆ ئەوەی لە ڕیزێکدا بێت لەگەڵ ڕکابەرەکانی کە تەنھا بەشداریکردنیان ھەیە. تا ئەو کاتە خزمەتگوزارییەکە گەشەی کردبوو بۆ ٩ ملیۆن بەشداربوو.ژمارەی بینەرانی ماڵپەڕەکە لەلایەن کۆمپانیاکانی پێوانەکردنی وەک ComScore، Nielsen ratings و Quantcast بەدواداچوونی بۆ دەکرێت. بە ھاوبەشی لەگەڵ comScore، Hulu یەکەم کۆمپانیای دیجیتاڵییە کە پێوانەکردنی فرە پلاتفۆرمی لەسەر ئاستی تاکەکەسی وەرگرتووە کە ھاوبەشی بینینی ئامێرەکانی ژووری میوان لەخۆدەگرێت. کۆمپانیای ھولو لە مانگی ئایاری ٢٠١٨ ڕایگەیاند کە ٢٠ ملیۆن بەشداربووی لە ئەمریکا تێپەڕاندووە. ژمارەی ئەم ژمارەیە کە کۆمپانیاکە نزیکەی ٣٦ ملیۆن بەشداری لە دوای نێتفلێکسەوەیە، لە پێشکەشکردنێکی میدیایی لە شانۆی ھولو کە تازە ناوی لێنراوە لە باخچەی مادیسۆن سکوێری نیویۆرک ئاشکراکرا. کۆمپانیای ھولو ڕایگەیاندووە، کۆی بەشداریکردنی زیاتر لە ٦٠٪ گەشەی کردووە، ٧٨٪ی بینین لە ژووری میوان لە تەلەڤیزیۆنە بەستراوەکاندا ئەنجام دەدرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:خزمەتگوزاری پەخشی تەلەڤزیۆنی ئینتەرنێت
پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:نەرمامێرەکانی پلەیستەیشن ٤
پۆل:خزمەتگوزارییەکانی بەشداریکردنی ڤیدیۆ لەسەر داواکاری
پۆل:نەرمامێرەکانی ئێکس بۆکس وەن
پۆل:کۆمپانیاکانی پێشووی لقەکانی نیوز کۆرپۆرەیشن
پۆل:نەرمەکاڵای پلەیستەیشن ٥
پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی سەر بە کۆمپانیای دیزنین
پۆل:نەرمەکاڵای ئێکس بۆکس سێرێس ئێکس و ئێس
پلۆتۆ (دیزنی)

وێنۆک

**پلۆتۆ** () کەسایەتییەکی کارتۆنییە کە لە ساڵی ١٩٣٠ لە ستۆدیۆی واڵت دیزنی دروستکراوە. پلۆتۆ سەگێکی پرتەقاڵییە، قەبارەی مامناوەندە، گوێچکەی ڕەشە، ئەو سەگی ماڵی میکی ماوسە. یەکەم زنجیرە کارتۆنی پلۆتۆ لە ساڵی ١٩٣٧ دروستکرا، ھەرچەندە پێش ئەوە پلۆتۆ لە ٢٤ ئەڵقەی کارتۆنی میکی ماوسدا دەرکەوتبوو و ڕۆڵی ھەبووە. لە ساڵی ١٩٣٠ تا ١٩٥٣ پلۆتۆ لە کۆی گشتی ٨٩ کورتە فیلمدا بەشداری کردووە، کە چەندین فیلمیان پاڵێوراو بوون بۆ باشترین کورتە فیلمی ئەنیمەیشن. بەو پێیەی پلۆتۆ قسە ناکات، فیلمەکانی لەسەر بنەمای جوڵەی جەستەیی کۆمیدی و نوکتەن نەک دیالۆگ. ئەم تایبەتمەندییە وای لێکردووە کە کەسایەتییەکی پێشەنگ بێت لە کارەکتەرە کارتۆنییە بێ قسەکاندا.

## سەرەتای دەرکەوتن
پلۆتۆ بۆ یەکەمجار لە مانگی ئەیلوولی ساڵی ١٩٣٠ لە فیلمێکی کارتۆنی بە ناوی "زیندانی زنجیر" دەرکەوت. لەو کاتەدا ئەنیمەیتەرەکان پێیان وابوو کە واڵت دیزنی ناوی پلۆتۆی لە ھەسارەی تازە دۆزراوی پلۆتۆ وەرگرتووە، لە یەکەم فیلمیدا پلۆتۆ ڕۆڵی سەگێکی پاسەوانی زیندانی بینی کە بەدوای میکی ماوسی تاوانبار و ھەڵھاتوودا دەگەڕێت. دوای مانگ و نیوێک لە کارتۆنێکی تردا وەک سەگەکەی مینی ماوس بە ناوی "ڕۆڤەر" دەرکەوت کە یاوەری میکی ماوس و مینی ماوس بوو لە ناوچەیەکدا. سێیەم دەرکەوتنی لە ساڵی ١٩٣١ لە فیلمی کارتۆنی "ڕاوکردنی ئاسکەکان" بوو و ڕۆڵی سەگی ماڵی میکی ماوسی بە ناوی پلۆتۆ بینی.

## تایبەتمەندی کەسایەتی
بە پێچەوانەی ھاوڕێکانی تری میکی ماوس، پلۆتۆ سیمای مرۆڤی نییە و وەک سەگێکی ئاسایی ڕەفتار دەکات. قسە ناکات، بە دوو قاچ ناڕوات و جل و بەرگیش لەبەر ناکات. سەگێکی دڵخۆشە و زۆر حەزی لە سەرگەرمییە، ھەرچەندە زۆر دەترسێت کاتێک ڕووبەڕووی شتێکی نادیار دەبێتەوە. ئیرەیی بە بوونەوەرێکی تر دەبات کە دەیەوێت ببێتە ئاژەڵی ماڵی میکی ماوس و ئەمەش لە چیرۆکە جۆراوجۆرەکاندا نیشان دەدرێت. کاتێک تێدەگات کە بە ھەڵە شتێکی نەناسراوی قووتداوە، تووشی ترس و دڵەڕاوکێ دەبێت. لە زۆرێک لە یارییەکانی لەگەڵ میکی ماوس، پلۆتۆ خۆی تووشی کێشە دەکات، ئەمەش میکی توڕە دەکات.

## سەرچاوەکان
میکی ماوس

**میکی ماوس** () کەسایەتی کارتۆنی ئەمریکییە و لە ساڵی ١٩٢٨ لە ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی دروستکراوە. کارەکتەرەکە وەک ماسکۆتی کۆمپانیای واڵت دیزنی کاردەکات. کارەکتەری سەرەکی فیلمی فانتازیایە. ھەروەھا میکی ماوس بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی لەگەڵ کارەکتەرەکانی دیکەدا ھەیە لەوانە دۆناڵد داک، گوفی، مینی ماوس و پلۆتۆ. مینی ماوس ھاوڕێ کچەکەیەتی. ڕۆژی لەدایکبوونی ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٢٨یە، ئەمەش ھەمان ڕۆژی لەدایکبوونی مینی ماوسە. میکی ماوس لە ساڵی ١٩٢٨ دروستکراوە و واڵت دیزنی تا ساڵی ١٩٤٦ ئەکتەری دەنگی بووە. دوای دیزنی، جیم ماکدۆناڵد و واین ئەلڤین ڕۆڵی میکی ماوسیان گرتە ئەستۆ. ئەم مشکە مرۆڤدۆستە زۆربەی کات کراسێکی سووری لەبەردایە، پێڵاوی زەرد و دەستکێشی سپی ھەیە. ئەم کارەکتەرە یەکێکە لە کارەکتەرە کارتۆنییە بەناوبانگەکانی جیھان. یەکەم دەرکەوتنی میکی یەک دەرکەوتنی تاقیکردنەوە بوو لە کورتە فیلمی ئەنیمەیشنی فڕۆکەی شێت. دوای ئەوە لە ساڵی ١٩٢٨ میکی لە کورتە فیلمێکدا دەرکەوت بە ناوی "Steamboat"ی ویلی کە یەکێک بوو لە یەکەم فیلمە دەنگییەکان. میکی ماوس لە زیاتر لە ١٣٠ ناونیشانی فیلمدا بەشداری کردووە، لەوانە کۆنسێرتەکەی باند لە ساڵی ١٩٣٥، بەرگدرووی بچووکی ئازا لە ساڵی ١٩٣٨ و فانتازیا لە ساڵی ١٩٤٠. میکی ماوس سەرەتا لە کورتە فیلمەکاندا دەرکەوت و دواتر لە فیلمە درێژەکاندا دەرکەوت. دەیان فیلمی میکی ماوس پاڵێوراو بوون بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین کورتە فیلمی ئەنیمەیشن و لە ساڵی ١٩٤٢ فیلمی Lend a Paw پاڵێورا بۆ وەرگرتنی خەڵات. لە ساڵی ١٩٧٨ میکی یەکەم کارەکتەری کارتۆنی بوو کە ئەستێرەیەکی لە ڕێڕەوی ناوبانگەکانی ھۆلیوود بەدەستھێنا. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٣٠ بەدواوە میکی وەک کارەکتەری کۆمیک ستریپ ناسێندرا. میکی ماوس کارەکتەرێک بوو کە جێگەی ئۆسڤاڵد دوپشکی بەختەوەری گرتەوە، کارەکتەرێک کە لەلایەن بەرھەمھێنەرێکی فیلمەوە بە ناوی چارڵز مینتز بۆ ستۆدیۆکانی دیزنی دروستکرابوو و لەلایەن ستۆدیۆکانی یوونیڤەرساڵ دابەشکرا. ھەروەھا میکی بۆ یەکەمجار لە کۆمیکەکاندا دەرکەوت دوای ئەوەی لە ١٥ کورتە فیلمی ئەنیمەیشنی سەرکەوتووی بازرگانیدا دەرکەوت و بە ئاسانی لەلایەن خەڵکەوە ناسرا.
## سەرچاوەکان

پۆل:چاندی ئەمریکی
مەنجەڵە ڕەشەکە

**مەنجەڵە ڕەشەکە** () فیلمێکی فەنتازیای ئەنیمەیشنی ئەمریکییە، لە ساڵی ١٩٨٥ و لەلایەن کۆمپانیای واڵت دیزنی پیکچەرز ئەنیمەیشن بەرھەم ھێنراوە. لەسەر بنەمای دوو پەرتووکی یەکەمی پەرتووکی مێژووی پرایداین لە نووسینی لۆید ئەلێکساندەر، زنجیرەیەک پێنج ڕۆمان کە لە بەرامبەردا لەسەر بنەمای ئەفسانەی وێڵزییە. فیلمەکە باس لە پاشای قۆچدارە خراپەکە دەکات کە ھیوادارە بە یارمەتی ئەو مەنجەڵە ڕەشە ئەفسوناوییە تەخت مسۆگەر بکات و حوکمڕانی جیھان بکات. فیلمەکە لە دەرھێنانی تێد بێرمان و ڕیچارد ڕیچە. ئەوان دەرھێنەری فیلمی ئەنیمەیشنی پێشووی دیزنی ڕێوی و سەگ بوون. کاتێک بۆ یەکەمجار بڵاوکرایەوە زۆر بەناوبانگ نەبوو. ئێستا بووەتە فیلمێکی کولتووری. دروستکردنی ٢٥ ملیۆن دۆلاری تێچووە. تەنھا ٢١ ملیۆن دۆلاری لە بۆکس ئۆفیسی ئەمریکای باکووردا بەدەستھێنا. دەوترێت یەکێکە لە خراپترین شکستەکانی بۆکس ئۆفیسەکانی ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٥
پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز
پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٨٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان لەسەر بنەمای کتێبی منداڵان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی پەرییەکان
پۆل:فیلمەکان کە لە قەڵاکاندا ڕوودەدەن
پۆل:فیلمەکان کە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا ڕوودەدەن
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز
پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن ستۆدیۆز
پێڕستی فیلمەکانی گەردوونی سینەماییی مارڤڵ

وێنۆک
**پێڕستی فیلمەکانی گەردوونی سینەمایی مارڤڵ** () جیھانێکی سینەمایی ھاوبەشە کە ھەموو ئەم فیلمانە تێیدا ھەڵکەوتوون. بەرھەمھێنانی ئەم فیلمانە لە ساڵی ٢٠٠٧ دەستی پێکردووە و ستۆدیۆکانی مارڤڵ ٢٩ فیلمی بەرھەمھێناوە و بڵاویکردووەتەوە و ١٤ فیلمی دیکەش لە قۆناغی جۆراوجۆری بەرھەمھێناندان. فیلمی The Marvel Cinematic Universe زۆرترین داھاتی فیلمە لە مێژوودا و داھاتی زیاتر لە ٢٧ ملیار دۆلاری لە بۆکس ئۆفیسی جیھانیدا بەدەستھێناوە. فیلمی تۆڵەستێنەکان: کۆتایی یارییەکە وەک زۆرترین داھاتی ئەم پاشکۆیە و دووەم فیلمی زۆرترین داھاتی ھەموو سەردەمێکە کە لە مێژووی سینەمادا ناسێندرا. کیڤن فیگ بەرھەمھێنەری سەرەکی ھەموو فیلمەکانی ناو گەردوونی سینەمایی مارڤڵ بووە. ئاڤی ئاراد بەرھەمھێنەری ئەو دوو فیلمەی لە ساڵی ٢٠٠٨ بووە، و گەیڵ ئان ھێرد فیلمی فیلمی ھاڵکی پاڵەوان بەرھەمھێنا. ڕۆبێرت داونی جونیۆر، کریس ئیڤانس، کریس ھێمسوۆرت، ساموێل ئێل. جاکسن و سکارلێت جۆھانسن ئەو ئەکتەرانەن کە لە زۆربەی فیلمەکانی گەردوونی سینەمایی مارڤڵدا بەشدارییان کردووە. مارڤڵ جار جار فیلمەکانی بەو شێوەیە بڵاودەکاتەوە کە ناوی دەنێت "قۆناغەکان". یەکەمین فیلمی گەردوونی سینەمایی مارڤڵ ئایرۆن مان بوو کە لەلایەن کۆمپانیای پاراماونت پیکچەرزەوە دابەشکرا. پارامۆنت لە درێژەدا فیلمەکانی ئایرۆن مان ٢ (٢٠١٠) و تۆر (٢٠١١) و کاپتن ئەمریکا: یەکەم تۆڵەسێنەرەوە (٢٠١١)ی بڵاوکردەوە، ھەروەھا کۆمپانیای یوونیڤەرساڵ پیکچەرز فیلمی ھاڵکی پاڵەوانی دابەشکرد. دەستیکرد بە دابەشکردنی فیلمەکانی مارڤڵ لەگەڵ فیلمی تۆڵەستێنەکان کە دوا فیلم بوو لە قۆناغی یەکەمدا.  قۆناغی دووەم بریتییە لە فیلمی [ئایرۆن مان ٣ (٢٠١٣)، [تۆر: جیھانی تاریک (٢٠١٣)، کاپتن ئەمریکا: سەربازی زستان (٢٠١٤)، پاسەوانانی گەردوون (٢٠١٤)، تۆڵەستێنەکان: سەدەی ئاڵترۆن  (٢٠١٥) و پیاوی مێروولە (٢٠١٥).

## سەرچاوەکان
کەناڵی دیزنی (تورکی)

وێنۆک

**کەناڵی دیزنی تورکی** ()  تۆڕێکی تەلەڤزیۆنی ئازادە بە زمانی تورکی، لەلایەن واڵت دیزنی ئەورووپا بەڕێوەدەبرێت و لەلایەن پلاتفۆرمی دیجی تورکەوە پەخش دەکرێت، بارەگا سەرەکییەکەی دەکەوێتە ئەستەنبوڵ. ھەروەھا ئەم کەناڵە پێشتر بەرنامەکانی لە کەناڵی دیزنی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست پەخش دەکرد، بەڵام لە ساڵی ٢٠١١ەوە بووەتە کەناڵێکی سەربەخۆ.

## سەرچاوەکان

پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی مناڵان
سنووری ڕووسیا-مەنگۆلیا

وێنۆک|ڕاست|نەخشەی مەنگۆلیا، لەگەڵ ڕووسیا لە باکوور

**سنووری مەنگۆلیا و ڕووسیا** (بە مەنگۆلی: Монгол-Оросын хил, ; بە ڕووسی: Российско-монгольская граница) سنووری نێودەوڵەتی نێوان مەنگۆلیا و فیدراسیۆنی ڕووسیایە. لە ڕۆژاوا بۆ ڕۆژھەڵات لە نێوان دوو سێ خاڵەکەدا لەگەڵ چین بۆ ماوەی ٣٤٥٢ کم (٢١٤٥ میل) دەڕوات. ئەو سنوورە سێیەم درێژترین سنووری نێوان ڕووسیا و وڵاتێکی دیکەیە، لە دوای سنووری کازاخستان و ڕووسیا و سنووری چین و ڕووسیا.

## دەروازە سنوورییەکان
لە سنوورەکەدا دە خاڵی دەروازەی فەرمی ھەیە. دوو لەوانە دەروازەی شەمەندەفەرن، بەڵام تەنھا یەکێکیان (ناوشکی) ھاتوچۆی سەرنشینی ھەیە. سێ خاڵی دەروازەی سنووری ڕێگاوبانەکان وەک «فرەلایەنە» دیاری کراون، بۆ ھەر خاوەن پاسپۆرتێک (تاشانتا-تکاگاننور، کیاختا-ئاگانبولاگ، سۆلۆڤیۆڤسک - ئێرێنتساڤ). پێنج خاڵی سنووری دیکەی ڕێگاوبانەکان بە «دوولایەنە» دەستنیشان کراون، واتە تەنیا بۆ ھاووڵاتیانی دوو وڵاتی سنووری کراوەن، نەک بۆ ھاووڵاتیانی وڵاتی سێیەم. خاڵی دەروازەی سنووری لە نزیک دەریاچەی بەناوبانگی خوڤسگۆل (مۆندی-خانخ) دوولایەنەیە.

## پێشێلکردنی سنوورەکان
بەپێی بابەتێک کە لە ساڵی ٢٠٠٥دا بڵاوکراوەتەوە، کێشە سەرەکییەکانی سنووری ڕووسیا و مەنگۆلیا، بە تایبەتی لە بەشی کۆماری توڤای وڵاتەکەیدا، دزینی ئاژەڵ لە سنوورەوە (بە ھەردوو ئاراستە) و قاچاخکردنی گۆشت بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری ڕووسیا-مەنگۆلیا
ناوشکی

وێنۆک|شەقامێک لە ناوشکی
**ناوشکی** (بە ڕووسی: На́ушки؛ بوریات: Наашхи، ناشخی) ناوچەیەکی شارییە (نیشتەجێبوونێکی جۆری شار) لە ناوچەی کیاختینسکی لە کۆماری بوریاتیای ڕووسیا، دەکەوێتە نزیک سنووری مەنگۆلیا، ٣٠ کیلۆمەتر (١٩ میل) لە شارۆچکەکەوە دوورە لە کیاختە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ٣٤٠٩ کەس بووە.

## گواستنەوە
ناوشکی وێستگەی سنووری ڕووسیایە لەسەر ھێڵی ئاسنی ترانس مەنگۆلیا، کە ڕووسیا بە مەنگۆلیا دەبەستێتەوە و بەردەوام دەبێت بۆ چین. وێستگەی ھاوتای لە دیوی مەنگۆلیا سوخباتارە.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەروازە سنوورییەکانی ڕووسیا-مەنگۆلیا
بلاک ئادەم

وێنۆک

**بلاک ئادەم** () کەسایەتی خەیاڵییە لە کتێبە کۆمیکییەکانی ئەمریکادا کە لەلایەن کۆمپانیای دی سی کۆمیکسەوە بڵاودەکرێتەوە. ئەم کارەکتەرە لەلایەن ئۆتۆ بایندەر و سی دروستکراوە. بۆ یەکەمجار لە ژمارەی یەکەمی زنجیرە کۆمیکەکانی مارڤڵ فامیلی فاست کۆمیکس (کانوونی دووەمی ١٩٤٥) دەرکەوتووە. بلاک ئادەم یەکێکە لە دوژمنە سەرەکییەکانی کاپتن مارڤڵ/ شازام و خێزانی دیزی. لە سەرەتادا بلاک ئادەم وەک گەورەخراپەکار وێنا کرا، و کاپتن مارڤڵی پێش خۆی لە میسر، کە ڕێگەی خۆی کردە ناو جیھانی مۆدێرن و تەحەدای کاپتن مارڤڵ و خێزانەکەی کرد. بەڵام لە سەرەتای سەدەی بیست و یەکەمەوە، بلاک ئادەم لەلایەن نووسەرانی دی سی کۆمیکسەوە لەنێویاندا جێری ئۆردوای، جۆف جۆنز و دەیڤید ئێس. گۆیەر وەک دژە پاڵەوانێکی گەندەڵ داڕێژراوەتەوە، ھەوڵدەدات ناو و ناوبانگی خۆی پاک بکاتەوە. ڕۆڵی دیار و بەرچاوی لە کۆمەڵەی دادپەروەری ئەمریکا، گەورەخراپەکارانی ھاوپەیمانان، و ٥٢ زنجیرە کۆمیکی گرنگی کارەکتەرەکەی لە گەردوونی دی سیدا زیاد کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٩، بلاک ئادەم لە ڕیزبەندی ١٦ی لیستی گەورەترین گەورەخراپەکارەکانی مێژووی کتێبی کۆمیک لەلایەن ئای جی ئێن بوو. یەکەم دەرکەوتنی سینەمایی ئەم کارەکتەرە لە فیلمی Super Animal League DC (٢٠٢٢)، ھەروەھا ئەکتەری دەنگی، دوەین جانسن، ڕۆڵی ئەو کارەکتەرەی لە یەکەم فیلمی درێژدا بە ناوی "بلاک ئادەم" بینیوە.

## ژیاننامەی خەیاڵی کارەکتەرەکە
لە دەوروبەری ساڵی ١٢٠٠ پێش زایین، شازام وەک قەشەیەکی پلە بەرز بۆ فیرعەونی کۆنی میسری ڕامسێسی دووەم ھەڵبژێردرا. بەڵام بەتێپەڕبوونی کات ئەم جادووگەرە پیر بوو، بۆیە بەدوای پاڵەوانێکی شایستەدا دەگەڕا تا دەسەڵاتەکەی بە میرات بگرێت. شازادەی گەنج تێت ئادەم (کوڕی ڕامسێس) بە دادپەروەری و لێھاتوویی خۆی جادووگەرەکەی سەرسام کرد. جادووگەرەکە ئەو دەسەڵاتەی بە تەت ئادەم بەخشی کە بەھۆیەوە بوو بە پیاوێکی بەھێز و بە وتنی وشەی سیحراوی شازام، لە بەرامبەر بەدەستھێنانی دەسەڵاتەکانی جادووگەرەکەدا، سوودی لە نیعمەتەکانی تواناکانی ٦ خوداوەندی میسری کۆن وەرگرت: بەرگەگرتنی شو، خێرایی و چالاکی ھێرو (ھۆروس)، ھێزی ئامون، زانین و حیکمەتی زوھوتی (تاھوت)، ھێزی ئاتوون و بوێری ماھان.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمیکەکانی دی سی گەورەخراپەکارەکان
پۆل:دیکتاتۆرە خەیاڵییەکان
پۆل:ئاموون
پۆل:سولەیمان
پۆل:زیووس
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە ھێزێکی سەرووسروشتی
پۆل:گەورەخراپەکاری نێری کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی کە جادوو بەکاردەھێنن
پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە چاکبوونەوەی خێرا
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان هەیە
پۆل:جیوە (ئەفسانە)
پۆل:کەسایەتییەکانی دی سی کۆمیکس کە دەتوانن بە خێرایی سەرووسورشتی بجوڵێن
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای گەشتکردنی ڕەھەندییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان ھەیە
پۆل:گەورەخراپەکارە کۆمیکەکانی دی سی
پۆل:سووپەرھیرۆکانی دی سی کۆمیکس
گەردوونی سینەماییی مارڤڵ: قۆناغی چوارەم

**گەردوونی سینەمایی مارڤڵ: قۆناغی چوارەم** () کۆمەڵێک فیلمی سووپەرھیرۆ و زنجیرەی تەلەڤزیۆنی لەخۆدەگرێت کە لەلایەن ستۆدیۆی مارڤڵەوە بەرھەم ھێنراون و لەسەر بنەمای مارڤڵ کۆمیکس دروستکراون. قۆناغی چوارەم لە ساڵی ٢٠٢١ تا سەرەتای ساڵی ٢٠٢٢ بڵاوکراوەتەوە. لەم قۆناغەدا بۆ یەکەمجار زنجیرە تەلەفزیۆنیەکانیش ئامادەبوون. یەکەم زنجیرەی ئەم قۆناغە بە ناوی Wandavision لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە، یەکەم فیلمیش بەناوی  بلاک ویدۆو لە مانگی تەمموزی ٢٠٢١ نمایشکرا.

## فیلمەکان
### شانگ چی و ئەفسانەی دە ئەڵقەکە (٢٠٢١)

تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٨، مارڤێڵ بە خێرایی بەدوای پەرەپێدانی شانگ-چیدا دەگەڕا، کە دەبێتە یەکەم فیلم کە ڕۆڵی سەرەکی ئاسیایی لە گەردوونی مارڤڵدا ھەبێت. سیناریۆنووسی چینی-ئەمریکی دەیڤید کالاھام بۆ نووسینی سیناریۆی فیلمەکە بەکرێ گیرا، و تا مانگی ئازاری ٢٠١٩، داستین دانیال کیرتۆن وەک دەرھێنەر دەستنیشانکرابوو. لە کۆمیک-کۆنی ٢٠١٩ی سان دیێگۆ، سیمو لیو ڕاگەیەندرا وەک ئەکتەری سەرەکی وێنەگرتن وەستا، لە مانگی ئابی ھەمان ساڵ دەستی پێکردەوە و لە مانگی تشرینی یەکەم کۆتایی ھات. شانگ-چی و ئەفسانەی دە ئەڵقە لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:جیهانی سینەماییی مارڤڵ: قۆناغی چوار
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:جیھانی سینەماییی مارڤڵ: قۆناغی چوار
بێن ١٠: ئۆمنیڤێرس (کایەی ڤیدیۆیی)

وێنۆک
**بێن ١٠: ئۆمنیڤەرس** () یارییەکی ڤیدیۆییە کە لەسەر بنەمای زنجیرە ئەنیمەیشنی ئەکشن-کۆمیدی ئەمریکی بە ھەمان ناو دروستکراوە. یارییەکە لەلایەن کۆمپانیای D3 Publisher لە تشرینی دووەمی ٢٠١٢ بۆ پلەی ستەیشن ٣ و ئێکس بۆکس ٣٦٠ و نینتێندۆ دی ئێس و نینتێندۆ ٣ دی ئێس و وی و وی یو بڵاوکرایەوە. ھەروەھا بۆ دابەزاندنی دیجیتاڵی لە نینتێندۆ ئیشۆپ لە وی یو، پلەیستەیشن ستۆر  بۆ پلەیستەیشن ٣ ستۆر و  ئێکس بۆکس ڵایڤ ئەرکەید بۆ ئێکس بۆکس ٣٦٠ لە ئەمریکای باکوور و ئەورووپا لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ بەردەست کرا. ھەروەھا یاڕی ڤیدیۆیی ئۆمنیڤەرسی دووەم بەناوی بێن ١٠: ئۆمنیڤەرس ٢ دروستکرا کە لەلایەن ستۆدیۆکانی ڤۆڵتیەی بەرزەوە بۆ Wii U و Wii و PlayStation 3 و Xbox 360 پەرەی پێدرا و لەلایەن 1st Playable Productions بۆ نینتێندۆ 3DS پەرەی پێدرا.  ئەم یارییە لە کاتی ڕووداوەکانی چۆلەکەکانی جەنگدا ڕوودەدات، کە بێن دەبێت روبەرووی  ھێرشەکان بێتەوە و ڕێگا لەخراپەکاندا بگەرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٢
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون
پۆل:یارییەکانی وی
پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠
پۆل:کایەی ڤیدیۆیییەکانی کارتۆن نێتوۆرک
پۆل:بێن ١٠
سنووری کازاخستان-ڕووسیا

وێنۆک|ڕاست|نەخشەی کازاخستان، لەگەڵ ڕووسیا لە باکوور

**سنووری کازاخستان و ڕووسیا** (بە ڕووسی: Казахстанско-российская граница، کازاخستان: Қазақстан-Ресей шекарасы) سنووری نێودەوڵەتی نێوان کۆماری کازاخستان و فیدراسیۆنی ڕووسیایە کە ٧٦٤٤ کیلۆمەتر درێژییەکەی (٤٬٧٥٠ میل)ە. درێژترین سنووری نێودەوڵەتی بەردەوامە لە جیھاندا و دووەم درێژترین سنوورە بە درێژایی کۆی گشتی، دوای سنووری کەنەدا و ئەمریکا. لە ھەمان شوێنی سنووری ئیداری-خاکی پێشووی نێوان کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی کازاخستان و کۆماری سۆسیالیستی فیدراڵی سۆڤیەتی ڕووسیادایە.

## ئەمانەش ببینە
* سنووری ئۆزبەکستان-کازاخستان
* سنووری لاتڤیا-ڕووسیا

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری کازاخستان–ڕووسیا
تان تان لە تبت (کۆمیک)

وێنۆک
**تان تان لە تبت** () بیستەمین کتێبی کۆمیکی زنجیرە کتێبی کۆمیکەکانی تینتین و میلۆ ئەڤێنتێرزە. ئەم کتێبە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٠ لەلایەن ھێرگێ نووسراوە و دیزاین کراوە و چاپ کراوە. دەوترێت کتێبی «تینتین لە تبت» بەناوبانگترین چیرۆکی زنجیرەی سەرگەرمیەکانی تینتین بووە بۆ ھێرگێ. ئەم چیرۆکەی لە دۆخێکی زۆر سەختدا لە ژیانی تایبەتی خۆیدا و کاتێک لە ھاوسەری یەکەمی جیابووەتەوە، ئەم چیرۆکەی نووسیوە. چیرۆکەکە دوای ئەوە دێت کە پەیامنێری گەنج تینتین بەدوای ھاوڕێکەیدا دەگەڕێت، چانگ چۆنگچێن، کە دەسەڵاتداران دەڵێن لە ڕووداوێکی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەیەکدا لە چیای ھیمالایا گیانی لەدەستداوە. تینتین بە بڕوا بەوەی کە ھاوڕێکەی ڕزگاری بووە، لەگەڵ میلۆ و کاپتن ھادۆک و تارکی (ڕێبەرێکی شێرپا) لە ھیمالایاوە بەرەو فەلاتی تبت گەشت دەکەن و لە ڕێگادا ڕووبەڕووی نھێنیەک دەبنەوە.

## چیرۆک
ھەروەھا چیرۆکی ئەم ئەڵقەیە لەو شوێنە دەست پێدەکات کە تینتین لەگەڵ میلۆ و کاپتن ھادۆک و پرۆفیسۆر تۆرنسێل پشوویەک لە بەرزاییەکانی ئەلب بەسەر دەبەن.  لەم کاتەدا تینتین ھەواڵی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەیەک لە بەرزاییەکانی ھیمالایا لە تبت دەخوێنێتەوە. دوای خوێندنەوەی ئەم ھەواڵە، تینتین چێنگ چۆنگچێنی خەوتوو ھاوڕێکەی دەبینێت کە بە سەختی بریندار بووە و پێویستی بە یارمەتی ھەیە. تینتین بە بڕوا بەوەی کە چێنگ لە ژیاندایە و پێویستی بە یارمەتی ئەو ھەیە، لەگەڵ میلۆ و کاپتن ھادۆک لە ڕێگەی دەھلیەوە گەشت دەکات بۆ کاتماندۆ. لەوێ شێرپا (ڕێبەرێک) بە ناوی تارکی بەکرێ دەگرن و بە نیپاڵدا دەڕۆن بۆ شوێنی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکە. لە کاتی گەشتەکەیاندا بۆ شوێنی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکە، گرووپەکە تووشی شوێنپێی سەیر دەبن و دواجار دەگەنە شوێنی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکە. تینتین بە ھاوکاری میلۆ، شوێن پێی چێنگ دەکەوێت و ئەشکەوتێک دەدۆزێتەوە کە چێنگ ناوی خۆی لەسەر بەردێک ھەڵکەندووە. دوای ئەوەی لە زریانێکدا دەگیرێن، کەسایەتییەکی نھێنی دەبینن کە لە مرۆڤ دەچێت.  شێرپاکەیان بە توندی پێی وایە ئەو فیگەرە یێتی بووە، زەبەلاحە نھێنییەکەی شاخەکانی ھیمالایا و ھەوڵدەدات تینتین لە گەڕان بەدوای چێنگدا ڕابگرێت. دوای ئەوەی تینتین ئەو ئۆفەرە ڕەتدەکاتەوە، شێرپاکەیان بەردەوام نابێت لە گەشتەکە و تینتین و ھادۆک و میلۆ بە تەنیا دەڕۆن. لە کاتی ھەندێک ڕووداودا ھادۆک ئامادەیە ژیانی خۆی بکاتە قوربانی بۆ ڕزگارکردنی ژیانی تینتین، بەڵام ئەو بەختەی کە بەدەستیان دەھێنن ئەوەیە کە شێرپاکەیان سەرنجی ئەو دۆخە سەختە دەدات کە تینتین و ھادۆک تێیدا بوون و دەگەڕێتەوە بۆ ڕزگارکردنیان. لەم نێوەندەدا ڕووبەڕووی زریانێکی تر دەبنەوە و یەکێک لە دەروێشەکانی گوندی نزیک لە خەودا دەبینێت کە گرووپەکەیان تووشی ڕووداوێک دەبێت. میلۆ بە ھانایانەوە دێت و تینتین و ھادۆک ڕزگار دەکات بە گەیاندنی یاداشتێک بۆ گوندەکە.

## سەرچاوەکان
کویک سیلڤەر (کۆمیکی مارڤڵ)

وێنۆک|200px

**کویک سیلڤەر** () کارەکتەری سووپەرھیرۆی خەیاڵی خۆشەویست و خۆنەویستە لە کتێبە کۆمیکییەکان کە لەلایەن مارڤڵ کۆمیکسەوە بڵاوکراونەتەوە، لەلایەن ستان لی و جاک کیربی دروستکراوە، کە بۆ یەکەمجار لە یەکەم بەرگی ئێکس مێن (و لە بەرگی چوارەمدا) لە مانگی ئازاردا دەرکەوتووە لە ساڵی ١٩٦٤ ناسێندرا. کویک سیلڤەر توانای سەروو مرۆیی ھەیە کە بە خێراییەکی زۆر دەجووڵێت. لە زۆربەی وێناکردنەکاندا، ئەو گۆڕاوێکە، مرۆڤێکە کە بە ھێزی زگماکی سەروو مرۆڤەوە لەدایک بووە. لە چیرۆکەکانی کتێبی کۆمیکدا کە لە ساڵی ٢٠١٥ەوە دەست پێدەکات، بەرھەمی تاقیکردنەوەی بۆماوەییە لەلایەن پەرەسەندنخوازە باڵاکانەوە.

## مێژوو
کویکسیلڤەر بۆ یەکەمجار لە ئێکس مێن-٤ (ئازاری ١٩٦٤) دەرکەوتووە و لەلایەن نووسەر ستان لی و ھونەرمەند/ھاوکار نووسەر جاک کیربی دروستکراوە. کارەکتەرەکە سەرەتا وەک دژبەری X-Men دەردەکەوێت، ھەرچەندە زۆری نەخایاند دەبێتە ئەندامی ئەڤێنجەرز و وەک کارەکتەری ئاسایی لەو ناونیشانەدا دەردەکەوێت کە لە The Avengers-١٦ کە لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٦٥ دەستپێدەکات. چەندین یاری دیکەی لەو نازناوەدا و نازناوە پەیوەندیدارەکانی دیکەی ئەنجامداوە، ھەندێکجار وەک ئەندامێکی تیمەکە، ھەندێکجار وەک ھاوپەیمانێک و ھەندێکجاریش وەک دژبەرێک.
## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو کارەکتەرانەی لەلایەن ستان لی دروستکراون
پۆل:کۆچبەرە خەیاڵییەکان بۆ ئەمریکا
پۆل:کارەکتەرەکانی کۆمیک کە لە ١٩٦٤ ناسێنراون
پۆل:گۆڕانکارییەکانی کۆمیکی مارڤڵ
پۆل:گەورەخراپەکارەکانی کۆمیکەکانی مارڤڵ
پۆل:کەسایەتی دووانە لە کۆمیکەکاندا
پۆل:سووپەرھیرۆ ئەمریکییەکانی مارڤڵ کۆمیکس
پۆل:کارەکتەرەکانی مارڤڵ کۆمیکس کە دەتوانن بە خێراییی سەروو مرۆیی بجووڵێن
پۆل:سووپەرھیرۆکانی مارڤڵ کۆمیکس
کۆنگرەی کتێبی کۆمیک

**کۆنگرەی پەرتووکی کۆمیک** کە زۆرجار پێی دەوترێت کۆمیکی کۆن () ڕووداوێکە کە خەڵک تێیدا کۆدەبنەوە بۆ باسکردنی پەرتووکی کۆمیک. ھەوادارانی پەرتووکی کۆمیک دێنە کۆنفرانسەکە بۆ ناسینی ھەوادارانی تری پەرتووکی کۆمیک، بۆ کۆبوونەوە لەگەڵ نووسەرانیشیان، یان بۆ بەشداریکردن لە زۆر چالاکیی دیکەی پەیوەست بەوانەوە. یەکەمین کۆنفرانسی پەرتووکی کۆمیک لە ساڵی ١٩٦٤ بەڕێوەچوو، و ناوی لێنرا نیویۆرک کۆمیکۆن.لە ئاستی نێونەتەوەییدا گەورەترین کۆنگرەی پەرتووکی کۆمیک لە جیھاندا، لە ڕووی ئامادەبووانەوە، کۆمیتەی ژاپۆنە (یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٥ بەڕێوەچوو)، کە شانازی بە ئامادەبوونی ساڵانەی زیاتر لە نیو ملیۆن کەسەوە دەکات. میھرەجانی کۆمیکس و یارییەکانی لوکا لە ئیتاڵیا (یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٥ بەڕێوەچوو) و میھرەجانی نێونەتەوەیی کۆمیکی ئەنگۆلێمی فەڕەنسا (یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٤ نمایشکرا) بە ڕێککەوت دووەم و سێیەم گەورەترین میھرەجانی کۆمیکن لە جیھاندا.

## سەرچاوەکان

پۆل:کلتووری گەمژە
کۆمیک کۆنی نیویۆرک

وێنۆک

**کۆمیک کۆنی نیویۆرک** () کۆنگرەی ساڵانەی ھەوادارانی شاری نیویۆرکە کە تایبەتە بە کۆمیکەکانی ڕۆژئاوایی، ڕۆمانی گرافیک، ئەنیمێ، مانگا، کایەی ڤیدیۆییەکان، کۆسپلەی، یاری، فیلم و تەلەڤیزیۆن. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٦ بەڕێوەچوو. کۆمیک کۆنی نیویۆرک بۆنەیەکی قازانجخوازە و لەلایەن کۆمپانیای ڕیدپۆپەوە بەرھەمدەھێنرێت و بەڕێوەدەبرێت، کە بەشێکە لە پێشانگاکانی ڕید ئێلسێڤێر، و پەیوەندی بە کۆمیک کۆنی سان دیێگۆی قازانج نەویستەوە نییە کە ماوەیەکی زۆرە ھەیە، وە نە کۆنگرەی ئەپڵی گەورە کە دواتر  ناسراوە بە بیگ ئەپڵ کۆمیک-کۆن کە خاوەنەکەی کۆمپانیای ویزارد ئینتەرتەینمەنتە.

## سەرچاوەکان

پۆل:تشرینی یەکەم
سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت

وێنۆک|بارەگای سەرەکی کۆمپانیای SIE لە سان ماتیو لە ساڵی ٢٠١٩

**سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت** () کۆمپانیایەکی گەورەی فرەنەتەوەیی ئەمریکی لە پیشەسازی یاری کۆمپیوتەرە کە تایبەتمەندە لە بوارە جیاوازەکانی کات بەسەربردن و پیشەسازی یاری کۆمپیوتەر و توێژینەوە و پەرەپێدان، و بە گشتی سەر بە و بەشێکە لە خزمەتگوزارییەکانی کۆمپانیای سۆنی. کۆمپانیاکە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٩٣ لە شاری تۆکیۆی پایتەختی ژاپۆن دامەزراوە، ساڵێک پێش بڵاوبوونەوەی یەکەمین کۆنسۆلی ماڵەوەی پلەی ستەیشن. بەشی کات بەسەربردنی کۆمپیوتەری سۆنی توێژینەوە و پەرەپێدان و بەرھەمھێنان و فرۆشتنی ڕەقەکاڵا و نەرمەکاڵاکانی پەیوەست بە پلەیستەیشن پۆرتەبڵ و کۆنسۆلی ماڵەوە ئەنجام دەدات. ھەروەھا کۆمپانیاکە گەشەپێدەر و بڵاوکەرەوەی ناونیشانە گەورەکانی یاریی ڤیدیۆییە و پێکھاتووە لە چەندین کۆمپانیای لق کە گەورەترین بازاڕەکانی کۆمپانیاکە دەگرێتەوە لەوانە: ئەمریکای باکوور، ئەورووپا و ئاسیا. لە ساڵی ٢٠١٦ کۆمپانیای سۆنی ھەردوو بەشی سۆنی کۆمپیوتەر ئینتەرتەینمەنت و سۆنی نێتۆرک ئینتەرتەینمەنتی یەکخستەوە بۆ یەک یەکە لە ژێر ناوی سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەینمەنت کە تا ئەمڕۆ بەم ناوە کاردەکات. کۆمپانیای سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت بەرپرسیارە لە سەرجەم کۆنسۆڵەکانی پلەیستەیشن، لەوانەش پەرەپێدانی کۆنسۆلی پلەی ستەیشن ٤ و پلەیستەیشن ڤی ئاڕ.

## سەرچاوەکان

پۆل:سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت
پۆل:لقی کۆمپانیا ئەمریکییەکان لە کۆمپانیا بیانییەکان
پۆل:کۆمپانیا ژاپۆنییەکانی دامەزراوەی ١٩٩٣
پۆل:کۆمپانیای یارییە ڤیدیۆییەکان لە ئەمریکا
پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
میرزا زەبەنەخت

**میرزا جوان بەخت** (١٨٤١ – ١٨ی ئەیلوولی ١٨٨٤) کوڕی ئیمپراتۆر بەھادور شا زەفەر و زینات مەحاڵ. پازدەھەمین کوڕی باوکی بوو، بەڵام تاکە کوڕی دایکی بوو. ئەو پەرستاری تەماحی دانانی لەسەر تەختی موغەکان بوو.

## ژیان
دایکی، زینات مەحاڵ، بە درێژایی یاخیبوونی ١٨٥٧ ڕزگاری کرد و لە دەستبەسەرییەکی سەلامەتدا ھێشتییەوە. دەستی کرد بە بەرزکردنەوەی کوڕەکەی وەک میراتگری تەخت بەسەر کوڕە گەورەکەی ئیمپراتۆردا کە مابووەوە میرزا فەتحولملک بەھادور. بەڵام بەھۆی سیاسەتی پریمۆجینیتۆر ی ئینگلیزەکانەوە، ئەمە قبوڵ نەکرا. لە ٢ی نیسانی ١٨٥٢ لە تەمەنی یازدە ساڵیدا لە مەراسیمێکی گەورەدا لە دەھلی لەگەڵ نەواب شا زەمانی بیگم، خوشکەزای دایکی ھاوسەرگیری کرد. دایکی پلانی ئاھەنگی ھاوسەرگیرییە گرانبەھاکەی دانا کە بۆ ماوەی ١٠ ڕۆژ دەخایەنێت بۆ ئەوەی باڵای ئەو بۆ تەختی پاشایەتی بەرز بکاتەوە. شا زەمانی بێگم ھاوسەرەکەی لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٨٩٩ کۆچی دوایی کرد.

دوای مردنی باوکی ئیمپراتۆری لە ڕەنگون، لەوێ بەخاک سپێردرا. جوان بەخت و مامۆستاکەی حافز محەممەد ئیبراھیم دێھلەوی نوێژی پرسە و بەخاک سپێردرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی دەلھی
دەریاچەی خوڤسگۆل

وێنۆک|ئاراتەکانی مەنگۆلی لە دەریاچەکەدا
**دەریاچەی خوڤسگۆل** گەورەترین دەریاچەی ئاوی شیرینە لە مەنگۆلیا لە ڕووی قەبارەوە و دووەم گەورەترین دەریاچەیە لە ڕووی ڕووبەرەوە. دەکەوێتە نزیک سنووری باکووری مەنگۆلیا، نزیکەی ٢٠٠ کم (١٢٤ میل) لە ڕۆژاوای کۆتایی باشووری دەریاچەی بایکاڵەوە دوورە. نازناوی «خوشکی بچووک»ی ئەو دوو «دەریاچە خوشک»یەی لێنراوە.

## جوگرافیا
دەریاچەی خوڤسگول دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای مەنگۆلیا لە نزیک سنووری ڕووسیا، لە دامێنی چیای سایانی ڕۆژھەڵات. بەرزییەکەی ١٦٤٥ مەتر (٥٣٩٧ پێ) لە ئاستی دەریاوە، درێژییەکەی ١٣٦ کیلۆمەتر (٨٥ میل) و قووڵییەکەی ٢٦٢ مەتر (٨٦٠ پێ)ە. دووەم دەریاچەی ئاوی شیرینی گەورەیە لە ئاسیادا، و نزیکەی ٧٠٪ی ئاوی شیرینی مەنگۆلیا و ٠٫٤٪ی ھەموو ئاوی شیرینی جیھان لەخۆدەگرێت. شارۆچکەی ھاتگاڵ لە کۆتایی باشووری دەریاچەکەدا دایە.

ئاوی دەریاچەی خوڤسگول تاڕادەیەک بچووکە، و تەنیا لقە بچووکەکانی ھەیە. لە کۆتایی باشووردا لە ڕێگەی ئێگین گۆڵەوە ئاو دەڕژێت کە بە سێلێنجەوە دەبەسترێتەوە و لە کۆتاییدا دەڕژێتە ناو دەریاچەی بایکال. لە نێوان دوو دەریاچەکەدا ئاوەکانی زیاتر لە ھەزار کم (٦٢١ میل) دەبڕن، و ١١٦٩ مەتر (٣٨٣٥ پێ) دادەبەزن، ھەرچەندە مەودای ھێڵی بینین تەنھا نزیکەی ٢٠٠ کم (١٢٤ میل)ە. شوێنی لە باکووری مەنگۆلیا بەشێک لە سنووری باشووری دارستانی گەورەی تایگای سیبیریا پێکدەھێنێت، کە درەختی باڵادەستی دارستانی سیبیریایە،

لە ناوەڕاستی دەریاچەکەدا دوورگەیەکی نزیکەی بیضاوی ھەیە، ناوی دوورگەی ودن بۆی، کە درێژییەکەی ٣ کم لە ڕۆژھەڵات-ڕۆژاوا و ٢ کم باکوور-باشوورە. نزیکەی ١١ کم لە کەناری ڕۆژھەڵاتی دەریاچەکەوە دوورە، و ٥٠ کم لە باکووری شارۆچکەی ھاتگالەوە دوورە.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەریاچەکانی مەنگۆلیا
پۆل:پارێزگای خوڤسگۆل
خانخ، خوڤسگۆل

**خانخ** (بە زمانی مەنگۆلی: Ханх). ڕووبەرەکەی نزیکەی ٥٥٠٠ کیلۆمەتر دووجایە. لە ساڵی ٢٠٠٠دا ژمارەی دانیشتووانی ئەم کۆیە ٢١٤٠ کەس بووە. ناوەندەکە بە فەرمی ناوی تورت، دەکەوێتە کەناری دەریاچەی خوڤسگۆل، ٢٨٠ کم (١٧٠ میل) لە باکووری مۆرۆن، ١٠٢٠ کم (٦٣٠ میل) لە ئولانباتارەوە، و ٢٢ کم (١٤ میل) لە خانخەوە دوورە /دەروازەی سنووری مۆندی بۆ ڕووسیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزاکانی پارێزگای خوڤسگۆل
تۆڕی پلەیستەیشن

وێنۆک

**تۆڕی پلەیستەیشن** زۆرجار بە کورتکراوەی **PSN** بانگ دەکرێت () خزمەتگوزارییەکی دیجیتاڵی میدیایە کە لەلایەن کۆمپانیای سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنتەوە دروستکراوە. ئەم خزمەتگوزارییە کە لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە کاردەکات، سەرەتا تایبەت بوو بە پلەی ستەیشن، بەڵام دواتر ڕووماڵکردنی مۆبایلە زیرەکەکان و تابلێتەکان و پلەیەرەکانی بلوڕەی و تەلەفزیۆنەکانیش زیادکرا. تا مانگی نیسانی ٢٠١٦ ئەم خزمەتگوزارییە ١١٠ ملیۆن بەکارھێنەری لەخۆگرتبوو، کە ٧٠ ملیۆنیان مانگانە چالاک بوون. لە ١٩ی نیسانی ٢٠١١، دوای ھێرشی ھاکەرەکان بۆ سەر ئەم تۆڕە و دزینی زانیاری ئەکاونتی کرێدیتی بەکارھێنەر، ئەم تۆڕە بۆ ماوەی چەند ھەفتەیەک وەستابوو لە کاتی ئەم ھێرشەدا ئەم تۆڕە ١٣٠ سێرڤەری چالاک و ٥٠ بەرنامەی نەرمەکاڵا و ٧٧ ملیۆن بەکارھێنەری تۆمارکراوی ھەبوو.

دووەم کۆنسڵی ماڵەوەی سۆنی بەناوی پلەیستەیشن ٢ کە لە ساڵی ٢٠٠٠ خرایە بازاڕەوە، تایبەتمەندی سەرەتایی ئۆنلاین لە یارییە ھەڵبژێردراوەکاندا ھەبوو لە ڕێگەی تۆڕی ئۆنلاینەکەیەوە. پێویستی بە ئەداپتەری تۆڕ بوو، کە وەک زیادکردنێک بۆ مۆدێلە سەرەکییەکان بەردەست بوو و لەگەڵ ڕەقەکاڵاکانی سەر مۆدێلە تەنکەکاندا یەکدەخرا. بەڵام سۆنی ھیچ خزمەتگوزارییەکی یەکگرتووی بۆ سیستەمەکە دابین نەکرد، بۆیە پشتگیریکردنی تایبەتمەندییەکانی تۆڕەکە تایبەت بوو بە ھەر یارییەک و سێرڤەری لایەنی سێیەم، ھەروەھا ھیچ کارپێکردنی یەکتر لە نێوان یارییەکاندا نەبوو. دوای پێنج ساڵ و لە کاتی پەرەپێدانی سێیەم کۆنسۆلی ماڵەوەی خۆیدا کە پلەیستەیشن ٣ بوو، سۆنی نیازی خۆی دەربڕی بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی کارایی کۆنسۆلی پێش خۆی بە دروستکردنی خزمەتگوزارییەکی نوێی پەیوەستکراو کە بەکارھێنەرانی بەردەوام بە تۆڕی پلەیستەیشن وۆرلدەوە بەستراوەتەوە. ئازاری ٢٠٠٦، سۆنی بە فەرمی خزمەتگوزاری ئۆنلاینێکی یەکگرتووی خۆی ڕاگەیاند، کە بە شێوەیەکی تاقیکاری ناوی لێنرا «پلاتفۆرمی تۆڕی پلەیستەیشن».  لیستی تایبەتمەندییە پاڵپشتییەکان لە پێشانگای یارییەکانی تۆکیۆ لە کۆتاییەکانی ئەو ساڵەدا ڕاگەیەندرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:پلەیستەیشن (بڕاند)
پۆل:پلەی ستەیشن ٣
پۆل:تۆڕی پلەیستەیشن
پۆل:خزمەتگوزارییەکانی کایەی ڤیدیۆیی سەرهێڵ
تەلەڤیزیۆنی پلەیستەیشن

وێنۆک

**تەلەڤیزیۆنی پلەیستەیشن** () مایکرۆکۆنسۆڵێکە و وەشانێکی نادەستە لە کۆنسۆلی دەستی یاری پلەیستەیشن ڤیتا. لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ لە ژاپۆن و لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ لە ئەوروپا و ئوسترالیا بڵاوکرایەوە. بە کۆنتڕۆڵکەری دواڵشۆک ٣ یان دواڵشۆک ٤ کۆنتڕۆڵ دەکرێت، تەلەڤیزیۆنی پلەیستەیشن دەتوانێت زۆرێک لە یاری و ئەپەکانی پلەیستەیشن ڤیتا لە ڕێگەی کارتێژی فیزیکی یان لە ڕێگەی پلەیستەیشن ستۆرەوە دابەزێنێت. بەڵام ھەموو ناوەڕۆکەکە لەگەڵ ئامێرەکەدا ناگونجێت، چونکە ھەندێک تایبەتمەندی وەک ژیرۆسکۆپ و مایکرۆفۆن لەسەر پلەیستەیشن ڤیتا بەردەست نین. بەڵام تەلەڤیزیۆنی پلەیستەیشن دەتوانێت تاچ ئینپوت بۆ تاچپادی پێشەوە و دواوەی ڤیتا وەربگرێت بە بەکارھێنانی کۆنترۆڵکەری  پلەیستەیشن ٣ و  پلەی ستەیشن ٤. لە ژاپۆن تەلەڤیزیۆنی پلەیستەیشن ئەو ناوە بوو کە لە ساڵی ٢٠٠٦ تا ٢٠١٤ بە کیۆسکەکانی فرۆشتنی تاکەکەسی پلەیستەیشن ٣ درا، کە یەکەیەکی پلەیستەیشن ٣ و شاشەی LCD و ژمارەیەک کۆنترۆڵکەری لەخۆگرتبوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:پلەیستەیشن (بڕاند)
پۆل:بەرھەمەکان، ناساندنی ٢٠١٣
پۆل:کۆنسڵەکانی سۆنی
پۆل:مایکرۆ کۆنسڵەکان
نەرمەکاڵای سیستمی پلەیستەیشن ڤیتا

وێنۆک
**نەرمەکاڵای سیستمی پلەیستەیشن ڤیتا** () سیستمی بەکارخەری فەرمی کۆنسڵی یارییە ڤیدیۆییەکانی پلەیستەیشن ڤیتا و تەلەڤیزیۆنی پلەیستەیشنە. ڵایڤ-ئیریا وەک پێستی گرافیکی خۆی بەکاردەھێنێت. نەرمەکاڵای سیستمی پلەیستەیشن ڤیتا زیادکردنێکی ھەڵبژێردراوی ھەیە کە پاکێجی پلەیستەیشن مۆبایل Runtimeە. ئەم سیستمە لەسەر بنەمای یونیکس دامەزراوە کە لە FreeBSD و NetBSD وەرگیراوە.

## تەکنۆلۆژیا

ڵایڤ-ئیریا ڕووکارێکی بەکارھێنەری گرافیکییە بۆ نەرمەکاڵای سیستمی پلەیستەیشن ڤیتا کە لەلایەن کۆمپانیای سۆنی کۆمپیوتەر ئینتەرتەینمەنتەوە پەرەی پێدراوە. ڕووکارەکە تایبەتمەندی شاشەیەکی بەرکەوتنی نوێی ھەیە و وەک شاشەی تەوەرە کاردەکات، ئەمەش ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات باز بدەن لە نێوان بەشە جیاوازەکانی شوێنی یارییەکەدا. کۆنسلی نەوەی ھەشتەمی پلەیستەیشن ڤیتا و تەلەڤیزیۆنی پلەیستەیشن لەبری ڕووکاری پێشووی XrossMediaBar (XMB) LiveArea وەک پێستێکی گرافیکی بەکاردەھێنن. ناوی پلەیستەیشن Dynamic Menuە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سیستمە بەکارخەرییەکانی مۆبایل
سیکس ئەکسیس

وێنۆک

**سیکس ئەکسیس** () گەیمپادێکی بێ وایەرە کە لەلایەن کۆمپانیای سۆنی بۆ کۆنسۆلی یاری ڤیدیۆیی پلەیستەیشن ٣ بەرھەم ھێنراوە. ئەم بەرھەمە جێگەی دواڵشۆک ٣ی گرتەوە، کە وەشانێکی نوێکراوەی کۆنترۆڵکەرەکە بوو کە فێدباگی ھێزی ھەستکردن وەک کۆنتڕۆڵکەرەکانی دواڵشۆک و دواڵشۆک ٢ لەخۆدەگرێت. ھەروەھا دەتوانرێت کۆنتڕۆڵکەری سیکس ئەکسیس لەگەڵ پلەی ستەیشنی ھەڵگیراو لە ڕێگەی بلوتوزەوە بەکاربھێنرێت دوای تۆمارکردنی کۆنترۆڵکەرەکە بۆ کۆنسۆلی پلەیستەیشن ٣. لە سەرەتادا بڕیار بوو دواڵشۆک ٣ لەگەڵ پلەی ستەیشن ٤ لە کاتی خۆیدا کۆبکرێتەوە بۆ نمایشکردنی کۆنسۆڵەکە، بەڵام سۆنی لە ناوەڕاستی تانەدان بوو لە داوایەکی یاسایی ساڵی ٢٠٠٤ لەگەڵ کۆمپانیایەک، ھەردوو کۆمپانیاکە لەسەر تەکنەلۆژیای فێدباگ ھاپتیک کە لە کۆنترۆڵکەرەکانی پێشووی پلەیستەیشندا بەکاردەھێنرا، ناکۆکییان ھەبوو. شەڕی یاسایی بووە ھۆی بڕیاری لابردنی تواناکانی لەرزین لە دیزاینی ئەسڵی کۆنترۆڵکەری پلەیستەیشن ٣ کە بە سیکس ئەکسیس ناسرا.

## سەرچاوەکان
سنووری ئۆزبەکستان-کازاخستان

**سنووری کازاخستان و ئۆزبەکستان** درێژییەکەی ٢٣٣٠ کم (١٤٥٠ میل)ە و لە سێ خاڵی لەگەڵ تورکمانستانەوە تا سێ خاڵی لەگەڵ قرغیزستان دەڕوات. درێژترین سنووری دەرەوەی ئۆزبەکستانە. تاشکەندی پایتەختی ئۆزبەکستان تەنھا ١٣ کم لەم سنوورەوە دوورە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری ئۆزبەکستان-کازاخستان