open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نەوەی پرسیارکەر (خاتوو. مارڤڵ)

"**نەوەی پرسیارکەر**" یەکەم ئەڵقەی کورتە زنجیرە تەلەفزیۆنی ئەمریکی خاتوو مارڤڵە، کە لەلایەن کۆمیکەکانی ماڕڤڵ دروستکراوە و کارەکتەری خاتوو. ماڕڤڵی تێدایە. ئەڵقەکە بەدوای کامالا خاندا دێت، کە ھاندەرێکی سەرسەختی تۆڵەسەندنەوەکانە، بە تایبەتی کارۆل دانڤێرس / کاپتن مارڤێڵ، کاتێک ھەوڵدەدات بەشداری لە کۆبوونەوەی تۆڵەسەنەرەوەکان بکات، تەنھا بۆ ئەوەی ھێزی خۆی بەدەستبھێنێت. ئەڵقەکە بەشێکە لە جیھانی سینەماییی مارڤڵ، بە بەردەوامی لەگەڵ فیلمەکانی ئەم زنجیرەیە ھاوبەشی دەکات. لە نووسینی سەرۆکی نووسەری بیشا ک.عەلی و دەرھێنانی لەلایەن عادل و بیلال (عادیل ئەلعەربی و بیلال فەللە).

ئیمان ڤێلانی وەک کەمەلا خان ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت، شان بەشانی مات لینتز، یاسمین فلێچەر، زینۆبیا شرۆف، موھان کاپور، سەعگار شێخ، لۆرێل مارسدن، ئەزھەر عوسمان. عەلیبۆ نووسینی ئەڵقەکە دەست بەکار بوو و تا مانگی ئابی ٢٠١٩ وەک سەرۆکی نووسەری زنجیرەکە خزمەت بکات، ئەلعەربی و فەلاح تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٠ پەیوەندییان بە زنجیرەکەووە کرد بۆ دەرھێنانی دوو ئەڵقە.

زنجیرەی " نەوەی پرسیارکەر" لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە کەناڵی دیزنی+ بڵاوکرایەوە، ئەڵقەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە ستایشی کرا و تیشکی خستە سەر دیمەنە ناوازەکان و شانۆیی ڤێلانی.

## چیرۆک
کامالا خان ھەرزەکارێکی تەمەن ١٦ ساڵە لە قۆناغی ئامادەیی و خەڵکی شاری جێرسی سیتی لە ویلایەتی نیوجرسییە و یەکێکە لە ھەوادەرەکانی تۆڵەسەندنەوەکان، بەتایبەتی کارۆل دانڤێرس / کاپتن مارڤڵ. دوای ئەوەی شکستیان ھێنا لە تاقیکردنەوەیەکی سەیارە لێخوڕین، کامالا و باشترین ھاوڕێی برۆنۆ کارێلی پلانێک دروست دەکەن بۆ بەشداریکردن لە کۆنفرانسی ھەوادارانی «کۆبونەوەی تۆڵەسەنەرەوەکان» لە کەمپی لیھای لە ھەمان کاتدا کامالا و برونۆ خۆیان لە یاسا توندەکانی دایک و باوکیان بەدوور گرت. کامالا پاکەتێک لە داپیرەیەوە وەردەگرێت کە ئەو شتانەی کە دایکی وەک شتە خراپەکان دەیبینێت، بەڵام کامالا سەرسام دەبێت بە یەکێک لە شتەکان کە دەستبەندێکی زێڕینە. ئەو دەستبەندە دەباتە کۆنگرەکە، بەنیازە وەک بەشێک لە جلی کاپتن ماڕڤڵ بەکاری بھێنێت. لەکاتێکدا خۆی ئامادە دەکات بۆ ئەوەی بچێتە سەر شانۆ، کامالا دەستبەندەکە لەبەر دەکات، بەڵام وێنەگرتنەکە توانای بنیاتەکانی وزەی پێدەبەخشێت و دەستبەندەکە کارا دەکات، کە لە کۆتاییدا وێرانکاری لە کۆنگرەکەدا دروست دەکات. برونۆ بەپەلە کامالا دەباتەوە ماڵەوە، لەوێ لەلایەن دایکیەوە سەرزەنشت دەکرێت.

لە دیمەنێکی ناوەڕاستی زنجیرەکەدا، بریکارەکانی وەزارەتی کۆنترۆڵی زیانەکان پ. کلێڤری و سەدی دیڤەر سەیری ڤیدیۆیەکی ڕووداوەکەی کامالا دەکەن لە کۆبونەوەی تۆڵەسەنەرەوەکان.

## بەرهەمهێنان

### پەرەپێدان
لە مانگی ئابی ٢٠١٩، ستۆدیۆکانی مارڤڵ دەستی بە پەرەپێدان کرد لەسەر خاتوو. مارڤڵ بەهاوکاری دیزنی+ لەگەڵ بێشا ک. عەلی وەک سەرۆکی نووسەران،لە مانگی ئەیلولی ساڵی ٢٠٢٠، عادل عەربی و بیلال فەلاح بەکرێگیراوەکان بۆ دەرهێنانی دوو ئەڵقەی زنجیرەکە، لەنێوانیاندا ئەڵقەی یەکەم. بەرهەمهێنەرانی جێبەجێکار بریتیبوون لە کیڤن فیجی، لویس دیسپۆزیتۆ، ڤیکتۆریا ئەلۆنسۆ و براد ویندەربام لە ستۆدیۆکانی مارڤڵ، جگە لە سانا ئامانات، هاوکار دروستکەری کامالا خان، ئێل ئاربی، فەلاح و عەلی. ئەڵقەی یەکەم بەناونیشانی "نەوەی پرسیارکەر" لە نووسینی عەلیلە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لە کەناڵی دیزنی+ بڵاوکرایەوە.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* Episode recap at Marvel.com
* New Jersey AvengerCon  viral marketing website
* Sloth Baby Productions viral marketing YouTube channel (archived)

## سەرچاوەکان

پۆل:پایڵتی تەلەڤیزیۆنە ئەمریکییەکان
تووڕە بوون (خاتوو. مارڤڵ)

"**تووڕە بوون**" چوارەمین ئەڵقەی کورتەزنجیرەی ئەمریکی خاتوو مارڤڵ، کە لەلایەن کۆمیکەکانی ماڕڤڵ دروستکراوە و کارەکتەری خاتوو مارڤڵی تێدایە. ئەڵقەکە بەدوای کامالا خاندا دەگەڕێت کاتێک گەشت دەکات بۆ کەراچی لە پاکستان بۆ ئەوەی زیاتر دەربارەی ملانە نهێنییەکەی بزانێت. ئەڵقەکە بەشێکە لە جیھانی سینەماییی مارڤڵ،  بە بەردەوامی لەگەڵ فیلمەکانی لیستی جیهانی سینەمای مارڤڵ. لە لایەن سابیر پیرزادە و ئەی سی برادلی و ماتیۆ چانسی نووسراوە، چیرۆکێکی پیرزادەیە. ئەم ئەڵقەیە لە دەرهێنانی شەرمین عوبەید-چینۆی بووە.

ئیمان ڤێلانی ڕۆڵی کەملا خان ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت، شان بەشانی زینۆبیا شرۆف، ڕیش شا، سامینە ئەحمەد، فەواد خان، نیمرا بوچا، مەهویش حەیات، ئەداکو ئۆنۆنۆگبۆ، فەرحان ئەختار، ئارامیس نایت. عوبەید-چینۆی تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٠ پەیوەندی بە زنجیرەکە کرد بۆ دەرهێنانی دوو ئەڵقە.

"تووڕە بوون" لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە کەناڵی دیزنی+ بڵاوکرایەوە.

## چیرۆک
کەمەلا خان و مونیبەی دایکی گەشت دەکەن بۆ کەراچی لە پاکستان و لەگەڵ داپیرەی سانا یەکدەگرنەوە، کە دواتر بۆ کامالا ئاشکرای دەکات کە ئەو دەستبەندە هەوڵدەدات پەیامێک لەڕێگەی دیدگای شەمەندەفەرەکە بگەیەنێت. ڕۆژی دواتر کەسێکی دەمامکدار دەچێتە وێستگەی شەمەندەفەرێک بۆ لێکۆڵینەوە، بەڵام لەلایەن کەریمەوە هێرش دەکرێتە سەر کەمالە  کە ئەندامی گروپی چاودێری خەنجەری سوورە، کە سەرەتا بە هەڵە کامالا دەیکاتە یەکێک لە جنەکان. کەریم کامالا دەباتە حەشارگەی خەنجەرە سوورەکان، لەوێ کەمەلا لە سەرکردەکەیان وەلید فێر دەبێت کە جنەکام هەوڵدەدەن ڕەهەندی پەردەی نور بشکێنن کە ڕەهەندی جینەکان لە جیهانی مرۆڤ جیا دەکاتەوە، بۆ ئەوەی فراوانتر بن و دەست بەسەر زەویشدا بگرن.

خێزانی جنەکان لە زیندانی سوپەرماکسی وەزارەتی کۆنترۆڵکردنی زیانەکان هەڵدێن، بەڵام سەرکردەکەیان نەجمە واز لە کامەرانی کوڕەکەی دەهێنێت بەهۆی یارمەتیدانی کامالا. کامالا لەگەڵ خەنجەری سوور دەست دەکات بە مەشقکردن بۆ ئەوەی شارەزا بێت لە هێزەکەی، بەڵام لەلایەن جنەکانەوە دەکوژرێن. ڕاوکردنێک بەدوای خۆیدا دێنێت، لەو ماوەیەدا وەلید یەکێک لە نهێنییەکان دەکوژێت بەڵام لەلایەن نەجمەوە بە کوشندەیی دەکوژرێت. لە کاتێکدا خان و کەریم بەرپەرچی نهێنییەکان دەدەنەوە، کەریم یەکێکیان دەکوژێت و نەجمە بە هەڵە چەقۆکە لە چنگەکەدا دەدات و خان دەنێرێتە ناو دیدێکی دابەشکردنی هیندستانەوە.

## بەرهەمهێنان

### پەرەپێدان
لە مانگی ئابی ٢٠١٩، ستۆدیۆکانی مارڤڵ دەستی بە پەرەپێدانی زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنی خاتوو. مارڤڵ بۆ خزمەتگوزاری پەیجی دیزنی+ کرد. لە مانگی ئەیلولی ٢٠٢٠، شەرمین عوبەید-چینۆی بەکرێ گیرا بۆ دەرهێنانی سێ ئەڵقە، دواجار دەرهێنانی دوو ئەڵقەی کرد، لەنێویاندا چوارەم ئەڵقە. بەرهەمهێنەرانی جێبەجێکار بریتین لە کیڤن فیج، لویس دیسپۆزیتۆ، ڤیکتۆریا ئەلۆنسۆ و براد ویندەربام لە ستۆدیۆکانی مارڤڵ، جگە لە سانا ئامانات کە هاوکارە بۆ دروستکەری کامالا خان و دەرهێنەری سەرەکی عادل ئەل عەربی و بیلال فەلاح و سەرۆکی نووسەر بیشا ک. ئەڵقەی چوارەم بە ناوی "تووڕە بوون" لەلایەن سابیر پیرزادە و ئەی سی برادلی و ماتیۆ چانسی لە چیرۆکێکی پیرزادە نووسراوە وەهەروەها لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە کەناڵی دیزنی+ بڵاوکراوەتەوە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
ناحیەی فەیدیێ

**ناحیەی فەیدیێ** یان **ناحیەی فایدە** (بە عەرەبی: *ناحیة فایدة*، بە ئینگلیزی: *Faidie subdistrict*) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای سێمێل لە پارێزگای دھۆک لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی فەیدیێیە.

ڕووبەرێکی فراوانی ھەیە و زۆربەی جێگای کشتووکاڵییە، دانیشتووانی زۆرینەی کوردن و عەرەب و ئاشووریش ھەن.

## ناو
ناوی ئەم ناحیەیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی فەیدیێیە.
* وشەی فەیدیێ لە وشەی زمانی عەرەبی (فائدة)ەوە، وەرگیراوە بەواتای سوود و بەھرە و قازانج دێت، لەوەیە لەوەوە ناوی ئەم شارەدێیەیان ناوە لەبەرئەوەی خاکی ئەم ناوچەیە بە پیتە.

## جوگرافیا
سنووری ناحیەی فەیدیێ:
* لە باکوورەوە ناحیەی زاویتە و ناحیەی ناوەندی قەزای سێمێل.
* لە باشوورەوە ناحیەی ئەلقۆش و ناحیەی وانکێ. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی ئەترویش.
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی خانکێ.

## مێژوو
* بە بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(٢٤٦٧٦) لە ساڵی ١٩٧٨دا ناحیەی فەیدیێ ھاتەکایەوە لە سنووری قەزای سێمێل لە پارێزگای دھۆک، بە دابڕانی (٢٨) کەرت و گوند لە ناحیەی ناوەندی قەزای سێمێل.

## ئایین
ھەرسێ ئایینی ئیسلام و ئێزیدی و مەسیحی لەم ناحیەدا دەژین بە شێوەیەکی ئاشتیانە و برایەتی پێکەوەن.

## دانیشتوان
دانیشتووانی ڕەسەنی ناحیەکە بە نزیکەی ١٣٥٬٠٠٠ ھەزار کەس دەبن و نزیکەی ١١٥٬٠٠٠ ئاوارە و کۆچبەر کە پێکەوە دەکاتە نزیکی ٢٥٠٬٠٠٠ ھەزار کەس لەم ناحیەدان.

سێ کەمپی گەورەی کۆچبەر و ئاوارەکانی لێیە:
# کەمپی دومیز١(کۆچبەری ڕوژئاوا کوردستان)
# کەمپی دوومیز٢(کۆچبەری ڕوژئاوا کوردستان)
# کەپی کەپەرتوو (کۆچبەری ڕوژئاوا کوردستان)
# کەمپی شاریا(کۆچبەری کوردی یەزیدی)

## سەرچاوەکان

پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک
دووبارە و دووبارە (خاتوو مارڤڵ)

"**دووبارە و دووبارە**" پێنجەمین ئەڵقەی کورتەزنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی خاتوو مارڤڵە، کە لەلایەن کۆمیکەکانی ماڕڤڵ دروست کراوە و کارەکتەری خاتوو مارڤڵی تێدایە. بەدوای کامالا خاندا دێت کە لە ئێستاوە تا ساڵی ١٩٤٧ گەشتی کات دەکات و عائیشەی داپیرە گەورەی دەبینێت و لە کاتی دابەشکردنی ھیندستاندا. ئەڵقەکە بەشێکە لە جیھانی سینەماییی مارڤڵ، بە بەردەوامی لەگەڵ فیلمەکانی لیستی جیھانی سینەمای مارڤڵ. لە نووسینی فاتیمە ئەسغەر و دەرھێنانی شەرمین عوبەید-چینۆی بووە.

ئیمان ڤێلانی ڕۆڵی کەملا خان ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت، شانبەشانی مات لینتز، زینۆبیا شرۆف، ڕیش شا، سامینا ئەحمەد، فەواد خان، نیمرا بوچا، مەھویش حەیات، ئەداکو ئۆنۆنۆگبۆ، ئارامیس نایت. عوبەید-چینۆی تا مانگی ئەیلوولی ٢٠٢٠ پەیوەندی بە زنجیرەکە کرد بۆ دەرھێنانی دوو ئەڵقە.

"**دووبارە و دووبارە**" لە ٦ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە کەناڵی دیزنی+ بڵاوکرایەوە.

## چیرۆک
لە ھیندستان، ساڵی ١٩٤٢، عائیشە پەنا بۆ گوندێک دەبات، لەوێ حەسەن، چالاکوانێکی سەربەخۆیی ھیندستان، خواردن و شوێنی نیشتەجێبوونی پێشکەش دەکات. عاشقی یەکتری دەبن و منداڵێکیان دەبێت بە ناوی سەنا. دوای پێنج ساڵ لە ساڵی ١٩٤٧، نەجمە ھاوڕێی پێشووی عائیشە دەدۆزێتەوە و فەرمانی پێدەکات کە دەستبەندی ئەم دووەمیان وەربگرێتەوە. عائیشە لای سانا جێی دەھێڵێت و ھەوڵ دەدات لەگەڵ خێزانەکەی لە کاتی دابەشکردنی ھیندستاندا ھەڵبێت بۆ نەتەوەی نوێی پاکستان بەڵام نەجما دەیدۆزێتەوە و چەقۆی لێدەدات. حەسەن و سانا لەو ئاژاوەدا جیا دەبنەوە. کەمەلا کچە نەوەیەکی عائیشە لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە دەردەکەوێت و توانای کارلێککردنی لەگەڵ عائیشە ھەیە، کە پێش مردنی داوای لێدەکات ڕێنمایی سانا بکات. کامالا بە جادووکردنی ڕێنوێنیکردنی ئەستێرەکان بۆ ئەوەی سانا بەرەو باوکی ببات، تێدەگات کە ئەو کەسە بووە کە قەدەری یەکگرتنەوەیان بووە.

بە گەڕانەوە بۆ ئێستا، بۆی دەردەکەوێت کە لێدانی نەجمە ڕەھەندی پەردەی نووری کردووەتەوە، کە لە زەوی جیای دەکاتەوە، بەڵام ھەرکەسێک کارلێکی لەگەڵدا بکات دەبێتە ھەڵم و دەمرێت. نەجمە دەسەڵاتی خۆی دەگوازێتەوە بۆ کامەرانی کوڕی پێش ئەوەی خۆی بکاتە قوربانی بۆ داخستنی پەردە. سانا و مونیبەی کچەکەی کامالا دەدۆزنەوە و ئەم دووەمیان دەسەڵاتەکانی کچەکەی قبوڵ دەکات. ھاوکات کامەران پەنا دەباتە لای باشترین ھاوڕێی کامالا برۆنۆ کارێلی. دوای ئەوەی لەلایەن فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی بەشی کۆنترۆڵکردنی زیانەکانەوە ھێرش دەکرێتە سەریان، کامەران فڕۆکەکە لەناو دەبات، بەڵام تەقینەوەکەی فرۆشگاکەی خوارەوەیان دەتەقێنێتەوە.

## بەرهەمهێنان

### پەرەپێدان
لە مانگی ئابی ٢٠١٩، ستۆدیۆکانی مارڤڵ دەستی بە پەرەپێدانی زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنی خاتوو. مارڤڵ بۆ خزمەتگوزاری پەیجی دیزنی+ کرد. لە مانگی ئەیلولی ٢٠٢٠، شەرمین عوبەید-چینۆی بەکرێ گیرا بۆ دەرهێنانی سێ ئەڵقە، دواجار دەرهێنانی بۆ دوو زنجیرە کرد، لەنێوانیاندا زنجیرەی پێنجەم. بەرهەمهێنەرانی جێبەجێکار بریتین لە کیڤن فیج، لویس دیسپۆزیتۆ، ڤیکتۆریا ئەلۆنسۆ و براد ویندەربام لە ستۆدیۆکانی مارڤڵ، جگە لە سانا ئامانات هاوکارە بۆ دروستکردنی کامالا خان و دەرهێنەری سەرەکی عادل ئەل عەربی و بیلال فەلاح و سەرۆکی نووسەر بیشا ک. ئەڵقەی پێنجەم بە ناوی "دووبارە و دووبارە" لەلایەن فاتیمە ئەسغەرەوە نووسراوە، و لە ٦ی تەمموزی ٢٠٢٢ لە کەناڵی دیزنی+ بڵاوکرایەوە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
قۆچگری

**'قۆچگری** (بە زازاکی: Qoçgîricî) یەکێکە لە ھۆزە کوردە عەلەوییەکان، کە بە شێوەیەکی سەرەکی خەڵکی پارێزگای سێواس، عەدەن، ئەرزنگان، قەیسەری، سەمسوور، دێرسیم و مەرعەشن لە باکووری کوردستان. ئەوان زۆرتر بە زاراوەی کرمانجی قسە دەکەن و ھەندێکیان بە زازاکی. قۆچگری لە بنەڕەتدا لە زمانی کوردی بە مانای «کۆچی گەورە» دێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھۆزە کوردەکانی کۆن
پۆل:کوردانی باکووری کوردستان
پۆل:ھۆزە کوردییەکان
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:شۆڕشی کۆچگیری
نەجییە کچی وەلید

**نەجییەی کچی وەلید کوڕی موغەیرە** ھاوەڵێکی پێغەمبەر بوو. کچی وەلید کوڕی موغەیرە و خوشکی خالید کوڕی وەلیدە. نەجییە یەکێک بوو لەو ژنانەی پێش ئەوەی مێردەکانیان ببنە موسڵمان ئەوان موسڵمان بوون.ھەندێک لەو ژنانە ڕێگرییان لێکرا کە کۆچ بکەن لەکاتێکدا مێردەکانیان ھێشتا موسڵمان نەبوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنە سەحابەکان
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
موھاجیر کوڕی خالید

**موھاجیر کوڕی خالید کوڕی وەلید** (لە ساڵی ٦٥٧ کۆچی دوایی کردووە) سەربازێکی عەرەب بووە لە سوپای خەلیفە عەلی (٦٥٦–٦٦١) و کوڕی سەرکردەی دیار خالید کوڕی وەلید بووە. لە شەڕی سەفین کۆچی دوایی کرد.

## ژیاننامە
موھاجیر کوڕی خالید کوڕی وەلید بوو، ئەندامی خێلی بەنی مەخزوم بووە و ژەنەڕاڵێکی پێشەنگی فەتحەکانی سەرەتای موسڵمانان بووە. بە پێچەوانەی برای عەبدولڕەحمان، موھاجیر لە جەنگی ناوخۆی یەکەمی موسڵماناندا پشتگیری لە خەلیفە عەلی کرد و لە شەڕکردن دژی سوپای دوژمنی سەرەکی عەلی، حاکمی سووریا و دامەزرێنەری داھاتووی خەلافەتی ئەمەوی موعاویە کوڕی ئەبووسوفیان، لە شەڕی سەفین لە ھاوینی ساڵی ٦٥٧.دوای ئەوەی گوایە عەبدولڕەحمان بە فەرمانی موعاوییە لە ساڵی ٦٦٦ ژەھراوی کراوە تا مردن، خالید کوڕی موھاجیر کوڕی خالید خەڵکی شاری مەککە ئیبن عثالی مامی ژەھراوی کردووە لە سووریا کووشتویەتی، دوای ئەوەی پارەی خوێنی داوە دەستگیر دەکرێت دواتر ئازاد دەکرێت. ھەروەھا خالید کوڕی موھاجیر شاعیر بووە و لە شەڕی دووەمی ناوخۆی موسڵماناندا لایەنگری عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر بووە کە ڕکابەری ئیدیعای خەلافەت بووە دژی ئەمەوییەکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژیاننامە
پۆل:مردووانی ٦٥٧
پۆل:ھاوەڵەکان
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٦٢٠
پۆل:عەلی کوڕی ئەبووتالیب
پۆل:تابعین
ھێڵی ئاسنی ترانس سیبیریا

[وێنۆک|ھێڵی ترانس سیبیریا بە ڕەنگی سوور؛ [ھێڵی سەرەکی بایکاڵ-ئامور بە ڕەنگی سەوز (نەخشەی کارلێککەر)]]
**ھێڵی ئاسنی ترانس سیبیریا** (بە ڕووسی: Транссибирская магистраль) تۆڕێکە لە ھێڵی ئاسن کە ڕۆژاوای ڕووسیا بە ڕۆژھەڵاتی دووری ڕووسیا دەبەستێتەوە. درێژترین ھێڵی شەمەندەفەرە لە جیھاندا، بە درێژییەکەی زیاتر لە ٩٢٨٩ کیلۆمەتر (٥٧٧٢ میل)، لە مۆسکۆ پایتەختی ڕووسیا و گەورەترین شارەوە بە تەواوی لەناو ئەورووپادا درێژ دەبێتەوە، تا ڤلادیڤۆستۆک کە دەکەوێتە بەدرێژایی دەریا لە ژاپۆن.

وەزیرانی حکوومەتی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا کە بە شێوەیەکی شەخسی لەلایەن ئیمپراتۆر ئەلێکساندەری سێیەمی ڕووسیا و لەلایەن کوڕەکەیەوە، تسارێڤیچ نیکۆلاس (دواتر ئیمپراتۆر نیکۆلاسی دووەم لە ساڵی ١٨٩٤) دەستنیشانکرابوون، سەرپەرشتی دروستکردنی ھێڵی ئاسنیان دەکرد لە نێوان ساڵانی ١٨٩١ بۆ ١٩١٦. تەنانەت پێش تەواوبوونی، ھێڵەکە گەشتیارانی بۆ لای خۆی ڕادەکێشا کە لەبارەی سەرگەرمییەکانیانەوە نووسیویانە. ھێڵی ئاسنی ترانس سیبیریا لە ساڵی ١٩١٦ەوە ڕاستەوخۆ مۆسکۆ بە ڤلادیڤۆستۆکەوە بەستەوە. فراوانکردنی سیستەمی شەمەندەفەر لە ساڵی ٢٠٢١ەوە بەردەوامە، لەگەڵ ھێڵی ئاسنی بەستنەوە کە دەچنە ئاسیا، ئەوانیش مەنگۆلیا، چین و کۆریای باکوور. باس لە پەیوەندیکردن بە تۆکیۆ دەکرێت لە ڕێگەی پردی نوێی نێوان ویشکانی سەرەکی و دوورگەکانی ساخالین و ھۆکایدۆ.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھێڵی ئاسنی ترانس سیبیریا
پۆل:گواستنەوەی شەمەندەفەر لە سیبیریا
ئەلێکساندەری سێیەمی ڕووسیا

وێنۆک|ئەلێکساندەری سێیەم
**ئەلێکساندەری سێیەم** (بە ڕووسی: Алекса́ндр III Алекса́ндрович) ١٠ی ئازاری ١٨٤٥ – ١ی تشرینی دووەمی ١٨٩٤) ئیمپراتۆری ڕووسیا بووە، پاشای کۆنگرێسی پۆڵەندا و دوکی گەورەی فینلاند بووە لە ١٣ی ئازاری ١٨٨١ تا مردنی لە ساڵی ١٨٩٤. ئەو زۆر کۆنەپەرست بوو و ھەندێک لە چاکسازییە لیبراڵەکانی باوکی ئەلێکساندەری دووەمی پێچەوانە کردەوە. ئەم سیاسەتە لە ڕووسیا بە «دژە چاکسازی» ناسراوە (بە ڕووسی: контрреформы). لەژێر کاریگەری کۆنستانتین پۆبێدۆنۆستێڤ (١٨٢٧–١٩٠٧)، دژی ھەر چاکسازییەک بوو کە دەسەڵاتی خۆسەپێنەکەی سنووردار بکات. لە سەردەمی ئەودا ڕووسیا ھیچ شەڕێکی گەورەی نەکرد؛ بۆیە ناوی لێنرا «ئاشتیخواز» (بە ڕووسی:Миротворец). ھەر ئەو بوو کە یارمەتی دروستکردنی ھاوپەیمانی ڕووسیا و فەرەنسا دا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٥
پۆل:مردووانی ١٨٩٤
پۆل:ئەسکەندەری سێیەمی ڕووسیا
پۆل:حاکمەکانی فینلاند
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤

پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤ پێکھاتووە لەو وڵاتانەی کە بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤ کە لە شاری شامۆنیکس لە فەڕەنسا بەڕێوەچوو. وەرزشوانانی نەرویژ زۆرترین مەدالیای ئۆڵۆمپیادیان بەدەستھێنا لە ناویاندا ٤ مەدالیای زێر ھەیە، ھەروەھا وەرزشوانانی فینلاند چوارمەدالیای زێری بەدەستھێنا بەمەش نەرویژ و فینلاند یەکسان بوون لە ژمارەی مەدالیا زێرەکان بەڵام بەگشتی وەرزشوانانی فینلاند ١١ مەدالیایان بەدەستھێنابوو بۆیە لە پلەی دووەم جێگیربوون.

## پێرستی مەدالیاکان

## سەرچاوەکان

پۆل:پێرستیی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٨

پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٨ پێکھاتووە لەو وڵاتانەی کە بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٨ کە لە شاری سانت مۆریتز لە سویس بەڕێوەچوو. وەرزشوانانی نەرویژ بۆ جاری دووەم لەسەر یەک پلەی دووەمیان بەدەستھێنا دوای بەدەستھێنانی ١٥ مەدالیای ئۆڵۆمپیادەکە(٦ زێڕ، ٤ زیو، ٥ بڕۆنز)، ھەروەھا وەرزشوانانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پلەی دوەمیان بەدەستھێنا.

## پێرستی مەدالیاکان

## سەرچاوەکان

پۆل:پێرستیی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٣٢

پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٣٢ پێکھاتووە لەو وڵاتانەی کە بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٣٢ کە لە شاری لەیک پلاسید لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بەڕێوەچوو. وەرزشوانانی ویلایەتە یەکگرتووەکان دوای بەدەستھێنانی ١٢ مەدالیا (٦ زێڕ، ٤ زیو، ٢ بڕۆنز) پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا بۆ یەکەمجار لە مێژووی خۆیاندا، ھەروەھا وەرزشوانانی نەرویژ پلەی دوەمیان بەدەستھێنا.

## پێرستی مەدالیاکان

## سەرچاوەکان

پۆل:پێرستیی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٣٦

پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٣٦ پێکھاتووە لەو وڵاتانەی کە بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٣٦ کە لە شاری باڤاریا لە ئەڵمانیا بەڕێوەچوو. وەرزشوانانی نەرویژ دوای بەدەستھێنانی ١٥ مەدالیا (٧ زێڕ، ٥ زیو، ٣ بڕۆنز) بۆ جاری سێھەم لە مێژوویاندا پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا، ھەروەھا وەرزشوانانی ئەڵمانیا پلەی دوەمیان بەدەستھێنا.

## پێرستی مەدالیاکان

## سەرچاوەکان

پۆل:پێرستیی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە
سیبیریا

وێنۆک|سیبیریا
**سیبیریا** ناوچەیەکی جوگرافی فراوانە، ھەموو باکووری ئاسیا پێکدەھێنێت، لە چیاکانی ئۆڕاڵ لە ڕۆژاوا تا ئۆقیانووسی ئارام لە ڕۆژھەڵات. لە نیوەی کۆتایی سەدەی شازدەھەمەوە بەشێکە لە ڕووسیا، دوای ئەوەی ڕووسەکان زەوییەکانیان لە ڕۆژھەڵاتی چیای ئۆرال داگیرکرد. سیبیریا فراوانە و دانیشتووانێکی کەمی تێدایە، ڕووبەرەکەی زیاتر لە ١٣٫١ ملیۆن کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (٥١٠٠ ھەزار میل چوارگۆشە)، بەڵام تەنیا یەک لەسەر پێنجی دانیشتووانی ڕووسیای تێدایە. نۆڤۆسیبیرسک و ئۆمسک گەورەترین شارەکانی ناوچەکەن.

بەھۆی ئەوەی سیبیریا ناوچەیەکی جوگرافی و مێژوویییە و قەوارەیەکی ڕامیاری نییە، تاکە پێناسەیەکی ورد بۆ سنوورە خاکییەکانی نییە. بە شێوەیەکی نەریتی، سیبیریا بەرەو ڕۆژھەڵات لە چیای ئۆراڵەوە تا زەریای ھێمن درێژ دەبێتەوە، و زۆربەی حەوزی ئاوەڕۆی زەریای جەمسەری باکوور دەگرێتەوە. ڕووباری یەنیسی سیبیریا بەسەر دوو بەشدا دابەش دەکات، ڕۆژاوایی و ڕۆژھەڵات. سیبیریا لە زەریای جەمسەری باکوورەوە بەرەو باشوور درێژ دەبێتەوە تا گردەکانی باکووری ناوەڕاستی کازاخستان و تا بەشەکانی باکووری مۆنگۆلیا و چین. بەشی ناوەڕاستی سیبیریا (ناوچە ئابوورییەکانی ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵاتی سیبیریا) بە بەشێکی ناوەکی ناوچەکە لە یەکێتیی سۆڤیەت دادەنرا. لە دەرەوەی ناوەکی سیبیریا، بەشی ڕۆژاوای سیبیریا ھەندێک خاکی ناوچەی ئۆرال لەخۆدەگرێت و بەشی ڕۆژھەڵاتی دوور لە مێژوودا بە ڕۆژھەڵاتی دووری ڕووسیا ناوزەد کراوە.

سیبیریا بە پلەی یەکەم بە زستانە درێژ و سەختەکانی لە سەرانسەری جیھاندا ناسراوە، کە تێکڕای پلەی گەرمی لە مانگی یەکدا -٢٥ پلەی سەدییە. لە ڕووی جوگرافییەوە لە ئاسیا ھەڵکەوتووە؛ بەڵام بەھۆی ئەوەی کە داگیر کراوە و لە ڕووسیا جێگیر کراوە، لە ڕووی دابوونەریت و ڕامیارییەوە بەشێکە لە ئەورووپا. کاریگەرییە کولتوورییەکانی ئەورووپا، بە تایبەتی ڕووسی، لە سەرانسەری ناوچەکەدا زاڵن، بەھۆی ئەوەی لە سەدەی ١٦ەوە کۆچی ڕووسی لە ئەورووپاوە ھەبووە، کە کۆمەڵەی ژێر نەتەوەیی ڕووسی سیبیریای پێکھێناوە. زیاتر لە ٨٥٪ی دانیشتووانی ناوچەکە بە ڕەچەڵەک ئەورووپین.

## سەرچاوەکان

پۆل:سیبیریا
پۆل:جوگرافیای ڕووسیا
پۆل:ھەرێمەکانی ڕووسیا
پۆل:جوگرافیای کازاخستان
تامبۆڤ

وێنۆک|شەقامی نێودەوڵەتی، کە خانەقای کازانسکی لە پاشخانەکەدا دەبینرێت
**تامبۆڤ** شارێکە و ناوەندی ئیداری ئۆبلاستی تامبۆڤە لە ناوەڕاستی ڕووسیا، لە شوێنی یەکگرتنی ڕووبارەکانی تسنا و ستودنێتس، نزیکەی ٤١٨ کیلۆمەتر (٢٦٠ میل) باشووری باشووری ڕۆژھەڵاتی مۆسکۆ دوورە.

## گواستنەوە
شارەکە ناوەندێکی گەورەی پیشەسازییە و لەلایەن فڕۆکەخانەی تامبۆڤ دۆنسکۆیە خزمەتگوزاری پێشکەش دەکرێت. ھەروەھا تامبۆڤ شوێنی بنکەی ئاسمانی تامبۆڤی ھێزی ئاسمانی ڕووسیایە. پەیوەندییەکی شەمەندەفەر لە نێوان تامبۆڤ و مۆسکۆ بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٧١ دامەزرا. ھێڵی ئاسن دەچێتە سەر ساراتۆڤ و کارەبای پێ نادرێت. ھەروەھا شەمەندەفەری بچووکی دەرەوەی شار ھەیە، یان «پاسی شەمەندەفەر» کە پایتەختی ئۆبلاستی تامبۆڤ بە شارەکانی دیکەوە دەبەستێتەوە، وەک میچورینسک، ئوڤارۆڤۆ و کیرسانۆڤ.

## کولتوور
ئەم شارە دوو زانکۆی تێدایە، زانکۆی ویلایەتی دێرژاڤین و زانکۆی تەکنیکی ویلایەتی تامبۆڤ. گەلەری ھونەری تامبۆڤ کۆمەڵێک کانڤاسی بەرفراوانی ھونەرمەندانی ڕووسی و ڕۆژاوای ئەورووپا لەخۆدەگرێت. کۆنترین شانۆی درامای ڕووسیا دەکەوێتە شاری تامبۆڤ، ھەروەھا دوو زانکۆ و دوو کۆلێژی سەربازی و قوتابخانەیەکی مۆسیقا و مۆزەخانەی زانستی ناوخۆیی و دامەزراوەی دیکەی ڕۆشنبیری ھەیە.

لە کولتوری باوی ڕووسیادا لە مێژە ناوبانگێکی شارێکی تاریکی ھەبووە کە مەترسیدارە بۆ ژیان (کە تەنھا بەشێکی پەیوەندی بە مافیای بەدناوی تامبۆڤەوە ھەیە). لەم دواییانەوە گورگی تامبۆڤ بووە ئایکۆنی شارەکە؛ سەرچاوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ پەندی «گورگێکی تامبۆڤ ھاوڕێتە» (واتە تۆ ھیچ ھاوڕێیەکت بۆ من نییە، ھیچ پەیوەندییەکت بە منەوە نییە).

File:1-monument.jpg|"بڵێسەی ھەمیشەیی" لە گۆڕەپانی سۆبۆرنایا (لە ٩ی ئایاری ١٩٧٠ کرایەوە)


## کەسە دیارەکان
* ئاندرێ کۆلمۆگۆرۆڤ
* سێرگی ڕاچمانینۆف
* ئەلێکساندەر لۆدیگین
* لێڤ کولێشۆڤ
* ئیدا کار

## سەرچاوەکان

پۆل:تامبۆڤ
بەڕێز خۆرەتاو (زنجیرە تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور)

وێنۆک
**بەڕێز خۆرەتاو** (بە کۆری:미스터 션샤인; خوێندنەوە:میستۆ سەنشاین) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوورە لەلایەن کیم ئیون سووکەوە نووسراوە و لەلایەن لی ئیونگ-بۆکەوە دەرھێنانی بۆ کراوە. ئەوانەی ڕۆڵیان گێراوە بریتین لە لی بیونگ-ھون، کیم تای-ری، یو یۆن-سیۆک، کیم مین-جونگ و بیون-ھۆ-ھان زنجیرەکان لە ھانسیۆنگ (ئەمڕۆ: سێئول) تۆمارکراون لە سەرەتاکانی دەیەی ١٩٠٠، و تیشک دەخاتە سەر ئەو چالاکوانانەی بۆ سەربەخۆیی وڵاتەکەیان کۆریا دەجەنگن.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

*  
* 
* 
* 

پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠١٨ دەستیان پێکردووە
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشوور
پۆل:دراماکانی تەلەڤیزیۆنی تی ڤی ئێن (کەناڵی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور)
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان لەلایەن ستۆدیۆی دراگۆن
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی لە بارەی شانشینی جۆسۆنەوە کراون
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی ستۆدیۆی دراگۆن
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی لە شانشینی جۆسۆن ڕوودەدەن
کۆنستانتین پۆبێدۆنۆستێڤ

وێنۆک|کۆنستانتین پۆبێدۆنۆستێڤ (١٨٢٧–١٩٠٧)
**کۆنستانتین پترۆڤیچ پۆبێدۆنۆستێڤ** (بە ڕووسی: Константи́н Петро́вич Победоно́сцев٣٠; تشرینی دووەمی ١٨٢٧ – ٢٣ی ئازاری ١٩٠٧)یاساناس و دەوڵەتمەدار و ڕاوێژکاری سێ تزاری ڕووسی بووە. ئەو بوو بە وتەبێژی سەرەکی بۆ ھەڵوێستە کۆنەپەرستانەکان و زەبر و زەنگی سیاسەتی ئیمپراتۆری لە سەردەمی ئەلێکساندەری سێیەمی ڕووسیا (١٨٨١–١٨٩٤)، لە نێوان ساڵانی ١٨٨٠ و ١٩٠٥دا پۆستی ئۆبەر-پرۆکیتۆری پیرۆزترین سینۆدی بەدەستەوە بووئەو بەرپرسە ڕووسییەی کە غەیرە ڕۆحانییە و سەرپەرشتی کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی ڕووسی دەکرد.

نووسینەکانی لەسەر سیاسەت و یاسا و ھونەر و کولتوور جەختیان لەسەر توخمە ئەرێنییەکەی یەکگرتنەوەی ڕۆحی و عەلمانی ڕووسیا لەگەڵ قبوڵکردنی ئایینی مەسیحی کردەوە. ناوبراو ھۆشداریدا لە توخمە نەرێنییەکەی ڕووسیا و بزووتنەوە دیموکراسی و لیبراڵەکانی وەک دوژمنی یەکێتی نەتەوەیی و ئایینی گەلی ڕووسیا نیشان دا. پۆبێدۆنۆستێڤ دەڵێت بەدەستھێنانی کۆمەڵگەیەکی ھاوسەنگ بەو مانایە بوو کە بەرپرسیارێتییەکی بەکۆمەڵ ھەیە بۆ بەرزڕاگرتنی یەکێتی سیاسی و ئایینی، ھەربۆیە چاودێریکردنی وردی ڕەفتار و بیرکردنەوەی ڕووسیا پێویستییەک بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٧
پۆل:مردووانی ١٩٠٧
پۆل:سیناتۆرەکانی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا
پۆل:فەیلەسوفانی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا
محەممەد ڕەوەندی

**محەممەد کوڕی حوسێن** ڕەوەندی دامەزرێنەری ڕەوەندی بوو، لە ناوەڕاستی سەدەی دەیەمدا فەرمانڕەوایی بەشێک لە ئەرمینیا و ئازەربایجان کردووە. لە نێوان ساڵانی ٩٥٣–٩٥٦ کوڕەکەی ئەبوعلحەیجە حوسەینی یەکەم شوێنی گرتەوە.

## ژیاننامە
بنەماڵەی محەممەدی کوڕی حوسێن ڕەوەندی لە بنەڕەتدا بە ڕەچەڵەک عەرەب بوون، لە کۆتایی سەدەی ھەشتەم و سەرەتای سەدەی نۆیەمدا وەک وەلی خەلافەتی عەباسی فەرمانڕەوایی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئازەربایجان و شاری تەوڕێز دەکرد. وەک دانیشتووانی عەرەب دیکە لە ئازەربایجان، بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە سەدەی نۆیەمدا تا ڕادەیەک دەستیان بە تێکەڵاوبوون لەگەڵ دانیشتووانی ناوخۆیی ئێران کردووە. تا ناوەڕاستی سەدەی ١٠ لە ئەنجامی ھاوسەرگیری نێوان خێزانە کوردە ناوخۆیییەکان بە تەواوی کورد بوون، ناوی باوی کوردی وەک ماملانیان بە خۆیان بەخشی. مێژوونوسی عوسمانی مونەجیم کە کارەکانی لەسەر بنەمای تەعریخ ئەلباب وەعلئەبوابی ئێستا لەدەستچووی سەدەی ١٢ دانا، محەممەدی کوڕی حوسەین بە یەکەم فەرمانڕەوای ڕەوەندییە کوردەکان دەزانێت، و دەشڵێت حوکمڕانی کردووە ھەندێک لە قەزاکانی ئەرمینیا.

لە دوای ڕووخانی حاکمەکانی ساجیدی ئازەربایجان لە ساڵی ٩٢٩، ناوچەکە لەژێر کۆنترۆڵی خەلیفەکان کەوتبوو. ھەر زوو دوای ئەوە ململانێی دەسەڵات ڕوویدا، کە دواجار بووە ھۆی داگیرکردنی ئازەربایجان، ھەروەھا ڕۆژھەڵاتی ترانسقاوقازیا لەلایەن بنەماڵەی سالاریدی دەیلەم تارۆمەوە. لە ساڵی ٩٤٨دا فەرمانڕەوای سەلارید مەرزوبان کوڕی محەممەد لە شەڕێکی نزیک شارۆچکەی قەزوین لەلایەن بوەیھییەکانەوە شکستی ھێنا و دەستی بەسەردا گیرا. لە ماوەی زیندانیکردنیدا لە نێوان ساڵانی ٩٤٨–٩٥٣، محەممەد کوڕی حوسەین سوودی لە نەبوونی سوزەراینەکەی وەرگرت، و دەستی بەسەر ھەندێک ناوچەی ئازەربایجاندا گرت، بە ئەگەرێکی زۆرەوە ئەحەر و ڤرزوقان. بێ گوێدانە ئەمە، کوڕی محەممەد کوڕی حوسەین و جێنشینی ئەبوعلحەیجە حوسێن یەکەم لە ساڵی ٩٥٥دا ڕێزی لە مەرزوبان گرت، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ڕەوادییەکان بەردەوام بوون لە داننان بە سەلاریدەکان وەک سوزەڕاینیان. ئەبوعلحەیجە حوسێن من بەڕواڵەت لە نێوان ساڵانی ٩٥٣–٩٥٦دا جێگەی باوکی گرتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:میرەکانی سەدەی ١٠یەم لە ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:مردووانی دەیەی ٩٥٠
قاوەی عەرەبیکا

وێنۆک|گوڵی قاوەی عەرەبی
وێنۆک|بەرھەمەکەی
**قاوەی عەرەبیکا** ھەروەھا بە **قاوەی عەرەبی** ناسراوە، جۆرێکە لە ڕووەکەکان، وا بروا دەکرێت یەکەم جۆری قاوە بێت کە کاری لەسەر کرابێت و تا ئێستاش بەردەوامی ھەیە لەسەری، کە نوێنەرایەتی بەرھەمی %٦٠ جیھان بکات.

## سەرچاوەکان


پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣
پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پۆل:قاوە
پۆل:جۆرە مەترسیدارەکانی پێڕستی سووری ئای یوو سی ئێن
پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە
ڕۆبوستا

**قاوەی کانفورا** (ھەروەھا قاوەی ڕۆبوستا) جۆرێکە لە قاوە کە بنەچەی دەگەڕێتەوە بۆ ناوەڕاست و ڕۆژاوای ئەفریقا. بە زۆری وەک رۆبوستا ناسراوە، و بە زانستی وەک کۆفیا کنێفرا Coffea canephora) ناسراوە کە دوو جۆری سەرەکی ھەیە قاوەی ڕۆبوستا و نگاندا.

بەیەکەوە لەگەڵ عەرەبیکا ڕۆبوستا نوێنەرایەتی %٤٣ بەرھەمی جیھانی قاوە دەکات.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
لوسیان لۆران

**لوسیان لۆران** (بە ئینگلیزی: Lucien Laurent ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠٧ – ١١ی نیسانی ٢٠٠٥) یاریزانێکی تۆپی پێی یەکێتی فەرەنسی بوو کە وەک ھێرشبەر یاری دەکرد بۆ فەرەنسا لە جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٠ ,بەوە بەناوبانگە خاوەنی یەکەم گۆڵی جامی جیھانیی فیفایە. لە یاری نێوان ھەڵبژاردەی فەڕەنسا و ھەڵبژاردەی مەکسیک.

## پیشە
لۆران لە سانت ماور دی فۆسێس لە شاری ڤال دی مارن لە نزیک پاریس لەدایکبووە. برا بچووکی جان لۆران بوو کە بەھەمان شێوە یاریزانی تۆپی پێ بوون، پێکەوە ناویان ھاتەوە بۆ پێکھاتەی ھەڵبژارەی فەڕەنسا بۆ جامی جیھانیی فیفا ھەروەھا بەھەمان شێوە لە پێکھاتەی فەڕەنسا بوون لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨، بەڵام لوسیان لە ھیچ یارییەکەدا بەشداری نەکردووە.لۆران ناوی ھاتە پێکھاتەی فەرەنسا بۆ مۆندیالی ١٩٣٤, بەڵام بەھۆی پێکانەوە نەیتوانی یاری بکات. دواتر ڕووی لە شاری ڕێنس کرد و تا ساڵی ١٩٣٧ یاری بۆ ئەوان کرد، پاشان تا ساڵی ١٩٣٩ بۆ یانەی ئاڕ سی ستراسبۆرگ بەگشتی لۆران ١٠ جار یاری بۆ فەرەنسا کردووە، بەڵام لە مانگی ئایاری ١٩٣١دا تەنھا یەک گۆڵی دیکەی لە ئینگلتەرا تۆمارکرد.لۆرین بە خاوەنی یەکەم گۆڵی جامی جیھانی فیفا ناسراوە، پاش ئەوەی لە خولەکی ١٩ بەرامبەر ھەڵبژاردەی مەکسیک گۆڵێکی تۆمارکرد، لەم یارییەدا فەڕەنسا بە ئەنجامی ٤–١ یارییەکەی بردەوە، بەڵام لە دوو یاری دواتر بەرامبەر ئەرژەنتین و چیلی دۆرا، لەیاری سێیەم لوسیان بەھۆی پێکانەوی نەیتوانی بەشداری بکات. پێکانەکانی ڕێگربوون لە بەشداریکردن لە جامی جیھانی ١٩٣٤. بە شێوەیەکی گشتی لوسیان دەیاری لەگەڵ ھەڵبژاردەی فەڕەنسا ئەنجامدا. کاتێک جەنگی جیھانیی دووەم دەستی پێکدر لوسیان بەشداری جەنگەکەی کرد، بۆ ماوەی ٣ ساڵ وەک دیلێکی جەنگ لە ساکسۆنیا گیراوە، ساڵی ١٩٤٣ ئازادکرا، لوسیان تاکە یاریزانی زیندوو جامی جیھانی ١٩٣٠ بوو کاتێک ھەڵبژاردەی فەڕەنسا لەسەر خاکی خۆی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨ بەرزکردەوە. حەوت ساڵ دواتر لە تەمەنی ٩٧ ساڵی لە شاری بێسانچۆن کۆچیی دوایی کرد.

## ڕێزلێنان
* یاریزانی کۆتایی جامی فەرەنسا ساڵی ١٩٢٨ لەگەڵ سی ئەی پاریس
* براوەی جامی پژۆ لە ساڵی ١٩٣١ لەگەڵ یانەی سۆشۆ

## گۆڵە نێودەوڵەتییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٤
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٠
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی
پۆل:مردووانی ٢٠٠٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
ڤیتالی میکۆلینکۆ

**ڤیتالی سێرھیۆڤیچ میکۆلینکۆ** (بە ئۆکڕانی؛ Міколенко Віталій Сергійович) (لەدایکبووی ٢٩ی ئایاری ١٩٩٩) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی ئۆکڕانیایە کە یاری دەکات وەک بەرگریکاری باڵی چەپ لە خولی پرێمیەرلیگ بۆ یانەی ئێڤەرتۆن و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوکراینا

## کاروانی یانە
### داینامۆ کیڤ
میکۆلینکۆ لە چەرکاسی لەدایکبووە و بەرھەمی قوتابخانەی وەرزشی لاوانی داینامۆ کیڤ.

بۆ یانەی داینامۆ یاری دەکرد لە پێکھاتەی دووەمی خولی نایابی ئۆکرانی و لە ئابی ٢٠١٧ بەرزکرایەوە بۆ پێکھاتەی یەکەم. میکۆلینکۆ یەکەمین یاری خۆی لە خولی نایابی ئوکراینا ئەنجامدا بۆ یانەی داینامۆ کیڤ لە ٢٠ی ئابی ٢٠١٧دا، لە یارییەکی سەرکەوتوودا بەرامبەر ستال کامیانسکێ. لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، میکۆلینکۆ یەکەمین یاری خۆی لە خولی ئەورووپا ئەنجامدا، لە بردنەوەی داینامۆ ٢–١ بەرامبەر ڕینس لە پارکی ڕواژۆن بە شێوەی سەرەکی.

لە وەرزی ٢٠١٨–٢٠١٩، میکۆلینکۆ بە باشترین یاریزانی لاو ھەڵبژێردا لە خولی نایابی ئوکراینا.

### ئیڤەرتۆن
لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، مایکۆلێنکۆ گواسترایەوە بۆ یانەی ئێڤەرتۆن بە گرێبەستێک بۆ ماوەی چوار ساڵ و نیو تا حوزەیرانی ٢٠٢٦ بە بڕە پارەیەکی ئاماژە پێ نەکراو. یانەکە درێسی ژمارە ١٩ی پێبەخشی. لە ٣ی ئازاری ٢٠٢٢، وەک نیشانەی پیشاندانی چاکە، مایکۆلینکۆ بە کاپتنی ئێڤەرتۆن دانرا بۆ یاریی قۆناغی پێنجەمی جامی ئێف ئەی (جامی یەکێتی ئینگلتەرا) بەرامبەر بۆرھام وۆد بەھۆی ناکۆکییەکانی نێوان وڵاتەکەی و ڕووسیا.

لە ئازاری ٢٠٢٢، میکۆلینکۆ لە پۆستێکی ئینستاگرامدا ئاماژەی بە کاپتنی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ڕووسیا، ئارتیم زیوبا کرد و پرسیاری لێ کرد بۆچی دزیوبا و ھاوڕێیانی لە ھەڵبژاردەی ڕووسیا بێدەنگ بوون لەکاتێکدا کەسانی مەدەنی دەکوژرێن لە ئوکراینا لە داگیرکاری ڕووسیا لە ئوکراینادا لە ٢٠٢٢.

لە ٨ی ئایاری ٢٠٢٢، میکۆلینکۆ یەکەم گۆڵی بۆ ئێڤەرتۆن تۆمارکرد، کە لێدانێکی سەرنج ڕاکێش بوو لە دووری ٢٥ یاردەوە لە بردنەوەی ٢–١ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر لیستەر سیتی لە یارییەکی پریمەرلیگ دا.

## کاروانی نێودەوڵەتی
میکۆلینکۆ نوێنەرایەتی ئوکراینای کردووە لە ھەموو ئاستەکانی تۆپی پێی لاوان. لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا یەکەمین یاری خۆی بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوکراینا ئەنجامدا، لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ لە یارییەکی دۆستانەدا بەرامبەر تورکیا، وەک یاریزانێکی سەرەکی. ھێشتا دەیتوانی یاری بکات بۆ ئاستی تۆپی پێی لاوان، میکۆلینکۆ لە بردنەوەی جامی جیھانی خوار ٢٠ ساڵانی ٢٠١٩ دوورکەوتەوە و دانرا لە تیمی براوەی ئوکراینا بۆ تۆپی پێ، بەڵام پاش چەند ڕۆژێکی تر ناچار بوو لە پێشبڕکێیەکە دووربخرێتەوە بەھۆی پێکان.

## ئاماری کاروانی وەرزشی
### یانە

### نێودەوڵەتی

## نازناوەکان
**داینامۆ کیڤ**
* خولی نایابی ئوکراینا: ٢٠٢٠–٢١
* جامی ئوکراینا: ٢٠١٩–٢٠، ٢٠٢٠–٢١
* جامی سوپەری ئوکراینا: ٢٠١٨، ٢٠١٩، ٢٠٢٠

**تاکەکەسی**
* بەھرەی زێڕینی ئوکراینا (لە خوار ١٩): ٢٠١٨
* بەھرەی زێڕینی ئوکراینا (لە خوار ٢١ ساڵ): ٢٠١٩، ٢٠٢٠
* باشترین یاریزانی لاوی خولی نایابی ئوکراینا: ٢٠١٨–١٩

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئوکراینی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوکراینا
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگی ئوکراینی
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤
فیلیپ کۆھن

**فیلیپ کۆھن** (لەدایکبووی ٢ی نیسانی ١٩٩٨) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێیە کە وەک گۆڵپارێز یاری دەکات لە خولی بۆندسلیگای نەمسا بۆ یانەی ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ. لە ئەڵمانیا لەدایکبووە، بۆ تیمی سویسرای خوار ٢١ ساڵان یاری دەکات.

## ژیانی کەسی
ئەو لە دینسلاکن، باکووری ڕاین-وێستفالیای ئەڵمانیا لەدایکبووە، دایکی لە لۆزانی سویسرا بووە و باوکی ئەڵمانییە.

## کاروانی یانە
### لایپزیگ
لە ٢٣ی شوباتی ٢٠١٧، بەڕێوەبەری وەرزشی لایپزیگ لەوکاتەدا، ڕالف ڕاگنیک ڕای گەیاند کە کۆھن گرێبەست لەگەڵ یانەکە واژوو دەکات ئەو کاتەی گرێبەستەکەی لەگەڵ شتوتگارت لە ھاویندا کۆتایی پێدێت. لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧، کۆن گرێبەستێکی بۆ ماوەی چوار ساڵ واژوو کرد تا حوزەیران ٢٠٢١ لە ئەڵمانیا دەمێنێتەوە. ھیچ یارییەکی بۆ یانەکە نەکرد.

### ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ
لە ٦ی تەممووزی ٢٠١٨، ڕێد بۆڵ سالزبێرگ ڕای گەیاند کە کۆھن گواستراوەتەوە لە لایپزیگەوە، کە یانەکان ھەردووکیان ھاوخاوەنن، گرێبەستێکی بۆ ماوەی چوار ساڵ واژوو کرد کە تا ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ لە یانەکە دەمێنێتەوە. لەبەر ئەوەی لیفێرینگ تیمی دووەمی ساڵزبۆرگە، ئەو دەتوانێت بۆ ھەردوو یانەکە یاری بکات وەک یاریزانێکی ھاوبەش. لەماوەی دۆستانەی پێش وەرزی ٢٠١٩/٢٠٢٠، کۆھن لە یارییەکی تۆپی پێ یاریکرد لەنێوان سالزبێرگ و چێڵسی لە یاریگای ڕادی بۆڵ ئارینا، لە جێگەی سیکان ستانکۆڤیچ ھاتە یاریگا لە کۆتایی نیوەی یەکەمدا. دوو گۆڵی لێکرا لەلایەن پێدرۆ و باتشوای و یارییەکە بە دۆڕاندنی ٥–٣ کۆتایی ھات.

### ویڵ
لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠دا بە خواستن گواسترایەوە بۆ یانەی سویسرا ویڵ.دوای ٣٣ یاری گەڕایەوە بۆ سالزبێرگ.

## کاروانی نێودەوڵەتی
کۆھن نوێنەرایەتی ئەڵمانیای کردووە لە خوار ١٥ بۆ خوار ١٨ ساڵ، پێش ئەوەی بڕیاری خۆی بگۆڕێت بۆ ھەڵبژاردەی سویسرا. یاری بۆ سویسرا دەکات لە ئاستی خوار ١٩ ساڵیدا. لەئێستادا یاری بۆ سویسرا دەکات لە خوار ٢١ ساڵان.

## نازناوەکان
* بۆندسلیگای نەمسا: ٢٠١٩–٢٠، ٢٠٢١–٢٢
* جامی نەمسا: ٢٠١٩–٢٠، ٢٠٢١–٢٢

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی سویسی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
عەبدولسەمەد بابەک

عەبدولسەمەد بابەک  لەدایکبووە لە هەکاری ساڵی (٩٧٢-١٠١٩) شاعیرێکی کورد بوو کە لەگەڵ عەلی حەریری یەکەم کەس بوون بە زمانی کوردی (کورمانجی) نووسی. بابەک لەپاڵ زمانی کوردیشدا بە زمانی عەرەبیشی نووسیوە و وەک یەکەم شاعیری کورد وەسف کراوە کە دوای بڵاوبوونەوەی ئیسلام لە نێو کورددا سەریهەڵداوە.

## ژیاننامە
بابەک لە هەکاری لەدایکبووە و لە ساڵی ٩٧٢ تا ١٠١٩ یان ١٠٧٨ ژیاوە. سەرچاوەکانی دیکە باس لەوە دەکەن کە لە ساڵی ٩٣٨ تا ٩٩٥ ژیاوە.ئیبن خەلەکان بەرواری لەدایکبوونی خۆی بە ٩٧٣ دادەنێت.

باوکی ناوی بابەک بوو کە باوکی عەبدولقاسم بوو کە باوکی شاعیرێک بوو بە ناوی مەنسوور. بابەك بۆ خوێندن لە بەغدا و نەیشابوور و مووسڵ و هەمەدان گەشتی كرد و شیعرەكانی ناوبانگیان گرت و كورد خوێندرایەوە. ئایین و سروشت بابەتی سەرەکی ئەو بوون. ئیبن خەلەکان بە یەکێک لە بەناوبانگترین شاعیران وەسفی کردووە. لە سەدان شیعرەکەی کەمیان لەبەردەستدان.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٠١٩
پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:لەدایکبووانی ٩٧٢
پۆل:شاعیران بە زمانی عەرەبی
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:خەڵکی جۆلەمێرگ
لەشکری کوڕی محەممەد

لەشکری کوڕی محمد کوڕی شەداد فەرمانڕەوایەکی کورد بوو، کوڕی محەممەد کوڕی شەداد. لەگەڵ براکانیدا لە ساڵی ٩٧١دا گەنجەی لە دەستی سەلاریدەکان گرت و کەوتە ژێر کۆنترۆڵی ناوچەی ئارانەوە. دوای مردنی لە ساڵی ٩٧٨، مەرزوبان کوڕی محەممەدی برای لە شوێنی گرتەوە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:مردووانی ٩٧٨
پۆل:شەدادییەکان
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٤٨

پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٤٨ پێکھاتووە لەو وڵاتانەی کە بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٤٨ کە لە شاری سانت مۆریتز لە سویس بەڕێوەچوو. وەرزشوانانی نەرویژ و سوێد لە زێڕ و زیو و بڕۆنز یەکسان بوو، ھەردووکیان لە پلەی یەکەم جێگیربوون، وەرزشوانانی سویسیش ھاوشانی سوێد و نەرویژ بوو لە بەدەستھێنانی زۆرترین مەدالیای گشتی. ئیتالیا یەکەم میدالیای ئۆڵۆمپیادی زستانەی بەدەستھێنا، کە مەدالیای زێڕ بوو.

## پێرستی مەدالیاکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
** 
* 

پۆل:پێرستیی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە
مەیموون کوردی

**مەیموون کوردی** کوڕی جابانی کوردیە. دەوترێت لە سەردەمی پێغەمبەردا بووە بە موسڵمان. بەڵام بەپێی هەندێک سەرچاوە دەڵێن تابعین بووە. براکەی ناوی ئەبو بوسەیرە. مەیموون بە واتای بەختەوەر دێت لە زمانی عەرەبی.زانیارییەکی کەم لەسەر ژیانی ئەو هەیە.

هەروەها تەبەرانی لە بەرهەمەکەیدا بەناوی "المجاموس-ساخیر و المجامولئەوسەت" ناوی مەیموون کوردی هێناوە.

## سەرچاوەکان
ئاندرێ-فرانک زامبۆ ئەنگیسا

**ئاندرێ-فرانک زامبۆ ئەنگویسا** (لەدایکبووی ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٩٥) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی کامیرۆنە کە وەک یاریزانێکی ناوەندی بەرگری یاری دەکات لە خولی پلە یەکی ئیتاڵیا بۆ یانەی ناپۆلی و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کامیرۆن.

## کاروانی یانە
زامبۆ ئەنگویسا لە ساڵی ٢٠١٥ لە ستەید دی ڕیمسەوە چووە مارسێلیا. لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٥ یەکەمین یاری خۆی بۆ پێکھاتەی یەکەم ئەنجامدا لە خولی ئەورووپا بەرامبەر گرۆنیگێن. دوای سێ ڕۆژ، یەکەمین یاریی خۆی لە خولی پلە یەکی فەڕەنسی بەرامبەر لیۆن ئەنجامدا.

لە ١٦ی ئایاری ٢٠١٨، یاری کرد لە یاری کۆتایی خولی ئەورووپای ٢٠١٨ کە مارسیلیا بەرامبەر ئەتلەتیکۆ مەدرید دۆڕا لە پارک ئۆڵۆمپیک لیۆنەیس لە دیسینس-چەرپایۆ، لیۆن، فەڕەنسا.

### فولھام
لە ئابی ٢٠١٨، لە مارسێلیاوە گواسترایەوە بۆ فولھام و لە تەممووزی ٢٠١٩ بە خواستن درا بە ڤیاڕیاڵ دوای دابەزینی فولھام لە پریمەرلیگ. لە ١٧ی ئابی یەکەمین یاری خۆی بۆ ڤیاڕیاڵ ئەنجامدا، ٩٠ خولەک یاری کرد لە یارییەکدا لە یاریگای خۆیان ٤–٤ بەرامبەر گرانادا.

لە ٣١ی ئابی ٢٠٢١، ئەنگویسا گرێبەستێکی نوێی بۆ ماوەی سێ ساڵ لەگەڵ یانەکەی چامپیۆنشیپ واژوو کرد پێش ئەوەی بە خواستن بچێتە ناپۆلی بۆ وەرزی ٢٠٢١–٢٢.

### ناپۆلی
لە ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢، ناپۆلی مافەکانی ئەنگویسای کڕییەوە لە فولھام.

## کاروانی نێودەوڵەتی
زامبۆ ئەنگویسا یەکەمین یاری نێودەوڵەتیی خۆی بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کامیرۆن ئەنجامدا لە بردنەوەیەکی دۆستانەدا ١–٠ بەرامبەر تونس لە ٢٤ی ئازاری ٢٠١٧.

## ئاماری کاروانی وەرزشی
### یانە

### نێودەوڵەتی

## نازناوەکان
**مارسێلیا**
* دووەم لە خولی ئەورووپا: ٢٠١٧–١٨

**کامیرۆن**
* برۆنز لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقا: ٢٠٢١

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی کامیروونی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٩
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ناپۆلی
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی فولام
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٥٢

پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٥٢ پێکھاتووە لەو وڵاتانەی بوونەتە خاوەنی یەکێک لە مەدالیاکانی شەشەم ئۆڵۆمپیادی زستانە، کە لە شاری ئۆسلۆی نەرویژ لە ١٤ تا ٢٥ی شوباتی ١٩٥٢بەرێوەچوو. ٦٩٤ وەرزشوان بە نوێنەرایەتی ٣٠ لێژنەی نەتەوەی بەشدارییان لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد زستانەی ١٩٥٢ کرد، کە پێکھاتبوو لە ٢٢ پێشبڕکێ لە ٦ وەرزشدا.وەرزشوانانی نەرویژ بۆ جاری پێنج لە مێژووی خۆیاندا پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا بە کۆکردنەوەی زۆرترین مەدالیای زێر و کۆی گشتی مەدالیاکان. وەرزشوانانی ئەمریکا پلەی دووەم و وەرزشوانانی فینلەندا پلەی سێیەمیان بەدەستھێنا.

## پێرستی مەدالیاکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
** 
* 
* Oslo 1952 – official report, digitized copy online

پۆل:پێرستیی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە
ھەڵگەڕانەوەی پێڵوی چاو

وێنۆک|'''کەسێکی توشبوو بەنەخۆشیی سەبەل'''
**ھەڵگەڕانەوەی پێڵوی چاو** یان **سەبەل** (https://en.m.wikipedia.org/wiki/Ectropion) سەبەل بریتییە لە کێشەیەک لە پێڵوی چاوی نەخۆشەکەدا کە لاواز بووە و بە ئاڕاستەی دەرەوەدا ھەڵگەڕاوەتەوە بەشی ناوەوەی پێڵوی چاو بۆ دەرەوە ھەڵگەڕاوەتەوە.

## نیشانەکان
# ھەوکردن(ئازار، سووربوونەوە و ھەڵاوسان) لە پێڵوی چاودا.
# سوڕانەوەی پێڵوی چاو بە ئاڕاستەی دەرەوە (زۆر جار پێڵوی خوارەوەی چاو وای لێدێت) کە ڕووکەشێکی ناشرینی ھەیە.
# وشک بوونی چاو بەھۆی ھاتنە دەرەوەی دڵۆپە فرمێسکەکان لەبری ئەوەی بچنە سەر چاوەکەو تەڕی بکەن دەکەونە سەر گۆنای کەسی توشبوو.

## ھۆکارەکانی
# ئیفلیج بوونی ئەو دەمارانەی کە پەیوەستن بە پێڵوی چاوەوە.
# لاواز بوونی ماسوولکەکان و ئەو میکانیزمانەی کە بە شێوەیەکی سروشتی پێڵوی چاو ڕادەگرن.
# کۆمەڵ بوونی ئەو پەڵانەی کە بەھۆی (سووتان، برین، نەشتەرگەری) دروستبوون لە نزیکی چاوەکەدا.

## لەم کاتانەدا سەردانی پزیشک بکە
* ئەگەر یەکێک لە ئەندامانی خێزانەکەتان تووشی سەبەل بووە.
* ئەگەر یەکێک لەم حاڵەتانە لە پاش نەشتەرگەریی ڕوویاندا وەک: (ئازاری چاو، سووربوونەوە، ھەستیاری بە ڕووناکی، گۆڕان لە بیناییدا بەھەر شێوەیەک بێت).

## سەرچاوەکان

 "کتاب فهرست بیماری‌ها"تاریخ انتشار: ۲۹ تیر ۱۳۹۸"ئەم بابەتە لە کتێبی فهرست بیماری‌ها وەرگێڕدراوە

"بەستنەوەی بابەت بە بابەتە ئینگلیزیەکەوە"

پۆل:پزیشکی
پۆل:چاو
پۆل:نەخۆشی
ئۆبلاستی تامبۆڤ

وێنۆک|ئۆبلاستی تامبۆڤ
**ئۆبلاستی تامبۆڤ** (بە ڕووسی: Тамбо́вская о́бласть، ئۆبلاستی تامبۆڤسکایا) ڕەگەزێکی فیدراڵی ڕووسیایە (ئۆبڵاستێکە). ناوەندی کارگێڕییەکەی شاری تامبۆڤە. بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانەکەی ١٠٩١٩٩٤ کەس بووە

## ئایین
بەپێی ڕاپرسییەکی ساڵی ٢٠١٢، ٧٨٫٤٪ی دانیشتووانی ئۆبلاستی تامبۆڤ پابەندن بە کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی ڕووسیا، ئەمەش وای کردووە ببێتە بابەتێکی فیدراڵی کە زۆرترین ڕێژەی ئەم ئایینە لە ھەموو وڵاتەکەدا ھەیە. جگە لەوەش، ١٪ مەسیحی گشتی بێ پەیوەندین، ٧٪ی دانیشتووان ڕای دەگەیەنن کە «ڕۆحیین بەڵام ئایینی نین»، ١٠٪ بێدینن، ٣٫٦٪ شوێن ئایینەکانی دیکە دەکەون یان وەڵامی پرسیارەکەیان نەداوەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئۆبلاستی تامبۆڤ
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٣٧
درووستبوونی گەلە ئەستێرە

'''گەلە ئەستێرە''' یان **گەلەکسی** بە ئینگلیزی: (galaxy) چەند کۆمەڵە ئەستێرەیەکن کە بەدەوری کونێکی ڕەش لە گەردوون ئەخولێنەوە.
وێنۆک|وێنەی گەلە ئەستێرەی ئەندرۆمێدا
ژمارەی گەلە ئەستێرەکان لە گەردوون بە ١٠٠ تریلیۆن مەزەندە دەکرێت لەلایەن ناساوە.

## درووستبوونی ئەستێرە
دوای تەقینەوە گوەرەکە یان بیگ بانگ چەند مادەیەک لێوەی دەرچوون لەوانە گاز کە بە پێکھاتەی سەرەکی ئەستێرە دا دەندرێت بەو شیوەیە گازەکان کۆ بوونەوە و لێک جیا دەبوونەوە ھەتا بوون بە چەند تۆپەلە گازێک کە وزەی گەرمی دەردەپەڕێنن لەوەوە ئەستێرەکان دروستبوون.

## درووستبوونی گەلە ئەستێرە
ڕاست|وێنۆک|وێنەی کونێکی ڕەش
لە ڕاستیدا گەلە ئەستێرە دەگەڕێتەوە بۆ دروستبوونی کونە ڕەشەکان بەھۆی کونە ڕاشەکانی گەردوونەوە دروستبوون، ئەم کوونە ڕەشانە بەھۆی ئەو ھێزە کێشکرەدنە زۆرەی کە لە ناویاندا ھەیە ھەموو مادەیاک ڕادەکێشنە ناو خۆیانەوە ھاوشێوەی گسکی کارەبایی، بەمشێوازەش ئەستێرەکان ڕا دەکێشن ئەوەش بووە ھۆکاری درووستبوونی گەلە ئەستێرە.

## شوێنی زەوی لە گەلە ئەستێرەکاندا
وێنۆک|گەلە ئەستێرەی کاکێشان لە گەردوونەوە
شوێنی زەوی دەکەوێتە گەلە ئەستێرەی کاکێشانەوە کە بە ٢٠٠ ملیۆن ئەستێرە مەزەندە دەکرێت ، شوێنی زەوی لە سیستەمی خۆری خۆمان دایە کەلەگەڵ هەسارەکانی تر  هەموویان بەدەوری خۆیان و خۆر ئەخولێنەوە ، و خۆر هەسارەکانیش لەیەک کاتدا بەدەوری گەلە ئەستێرەی کاکێشان ئەخولێنەوە .
ڕاست|وێنۆک|وێنەی پاشماوەیەکی تەقینەوە گەورەکە (ئۆمێگا نیبۆلا)
ڕاست|وێنۆک|گەلە ئەستێرەی کاکێشان لە زەوییەوە

## سەرچاوە و بەستەرە دەرەکییەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی
* ناسا
* ئێرز ھۆو
* کتێبی ستیڤن ھاوکینگ بۆ وەڵامدانەوەی پرسیارە گەورەکانی فیزیا
*
[کتێبی فیزیای پۆلی یانزە]
ئاندرێ کۆلمۆگۆرۆڤ

وێنۆک|ئاندرێ کۆلمۆگۆرۆڤ
**ئاندرێ نیکۆلایڤیچ کۆلمۆگۆرۆڤ** (بە ڕووسی: Андре́й Никола́евич Колмого́ров; ٢٥ی نیسانی ١٩٠٣ – ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٧) بیرکارێکی سۆڤیەت بوو کە بەشداری لە بیرکاری تیۆری ئەگەرەکان، تۆپۆلۆژیا، لۆژیکی ئینتێزی، گێژاو، میکانیکی کلاسیک، تیۆری زانیاری ئەلگۆریتم و ئاڵۆزی حیساباتی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣
پۆل:مردووانی ١٩٨٧
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ستالین
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ویلایەتی مۆسکۆ
پۆل:کەسانی خەڵکی تامبۆڤ
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
پۆل:وەرگرانی نیشانی دروشمی سووری کۆشش
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:مێژووناسانی بیرکاری
پۆل:ماتماتیکزانانی ڕووس
پۆل:زانایانی سیستەمەکان
ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان

**ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان** یەکێک لە ناوچەکانی شارستانی ئەیوان لە پارێزگای ئیلام لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. ناوەندی ئەم ناوچەیە شاری ئەیوانە.

## دابەشکاریی کارگێڕی
گوندستانەکانی ناوچەی ناوەندی شارستانی ئیلام:
* گوندەواری سراو
* گوندەواری نەبووەت

شارۆچکە:
* ئەیوان

## دانیشتووان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم ناوچەیە (٤١،٦١٧)کەس و (١١،٧١٨)خێزان بووە.
* دانیشتووانی ناوچەکە کوردن.
* بە کوردی شێوەزاری (کەلھوڕی) دەدوێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناوچەکانی ئێران
پۆل:ناوچەکانی پارێزگای ئیلام
پۆل:ناوچەکانی شارستانی ئەیوان
پۆل:شارستانی ئەیوان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٥٦

ئەمە پێرستی تەواوی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ساڵی ١٩٥٦ یە کە لە شاری کۆرتینا دەمپێزۆی ئیتاڵیا بەڕێوەچوو. ئەم ڕیزبەندییە بەپێی ژمارەی مەدالیا زێرەکان کە کە وڵاتێک بەدەستی ھێناوە دادەنرێن. دواتر ژمارەی زیوەکان لەبەرچاو دەگیرێت و دواتر ژمارەی برۆنزەکان. ئەگەر دوای ئەوانەی سەرەوە ھێشتا وڵاتان یەکسان بن، بەپێی ئەلفوبێ ڕیز دەکرێن. ئەمەش دوای ئەو سیستەمە دێت کە لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی و IAAF و بی بی سی بەکاریدەھێنن. پۆڵەندا، و ژاپۆن یەکەم مەدالیای ئۆڵۆمپیادی زستانیان لەم یارییانەدا بەدەستھێنا. ھەروەھا مەدالیاکەی ژاپۆن یەکەم مەدالیایەی وڵاتێکی ئاسیایی بوو لە ئۆڵۆمپیادی زستانەدا، یەکێتیی سۆڤیەت، لە یەکەم بەشداری لە ئۆڵۆمپیادی زستانەدا، زیاتر لە ھەموو نەتەوەکانی دیکە مەدالیای زێڕ و کۆی گشتی مەدالیاکانی بەدەستھێنا.

## پێرستی مەدالیاکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
** 
* 
* 

## سەرچاوەکان


پۆل:ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٥٦
پۆل:پێرستیی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە
ساخالین

وێنۆک|ساخالین
**سەخالین** (بە ڕووسی: Сахали́н) گەورەترین دوورگەی ڕووسیایە. لە باکووری دوورگەکانی ژاپۆنە، و وەک بەشێک لە ئۆبلاستی ساخالین بەڕێوەدەبرێت. ساخالین دەکەوێتە ناو زەریای ھێمن و لە ڕۆژھەڵاتەوە لە نێوان دەریای ئۆخۆتسک و لە ڕۆژاواوە دەریای ژاپۆن دایە. دەکەوێتە تەنھا لە نزیک خابارۆڤسک کرای، و لە باکووری ھۆکایدۆیە لە ژاپۆن. ژمارەی دانیشتووانی دوورگەکە نزیکەی ٥٠٠ ھەزار کەسە کە زۆرینەیان ڕووسین. گەلانی ڕەسەنی دوورگەکە بریتین لە ئایینو و ئۆرۆک و نیڤخ کە ئێستا بە ژمارەیەکی زۆر کەم ئامادەن.

## دیمۆگرافی
وێنۆک|منداڵانی نیڤخ لە سەخالین لە ساڵی ١٩٠٣
لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، نزیکەی ٣٢ ھەزار ڕووس (کە زیاتر لە ٢٢ ھەزاریان سزادراو بوون) لەگەڵ چەند ھەزار دانیشتووی ڕەسەنی ساخالین نیشتەجێ بوون. لە ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی دوورگەکە ٤٩٧٩٧٣ کەس بووە کە ٨٣٪یان ڕووسی نەتەوەیی بوون، دواتر نزیکەی ٣٠ ھەزار کۆری (٥٫٥٪). کەمینە بچووکەکان بریتی بوون لە ئایینۆ، ئۆکراین، تاتار، یاکوت و ئێڤێنک. لە ئێستادا دانیشتووانی ڕەسەن لە نزیکەی ٢٠٠٠ نیڤخ و ٧٥٠ ئۆرۆک پێکھاتوون. نیڤخەکان لە باکوور بە ماسیگرتن و ڕاوکردن خۆیان بژێوی دەکەن. لە ساڵی ٢٠٠٨دا ٦٤١٦ لەدایکبوون و ٧٥٧٢ مردن ھەبووە.

ناوەندی ئیداری ئەو ئۆبلاست، یوژنۆ-ساخالینسک، شارێکە کە نزیکەی ١٧٥ ھەزار کەسی تێدایە، کەمینەیەکی زۆری کۆری تێدایە، کە بە شێوەیەکی گشتی بە کۆرییەکانی ساخالین ناودەبرێن، کە لە جەنگی جیھانی دووەمدا بە زۆر لەلایەن ژاپۆنییەکانەوە ھێنران بۆ کارکردن لە کانەکانی خەڵوز. زۆربەی دانیشتووانەکەی لە نیوەی باشووری دوورگەکەدا دەژین، کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە دەوری یوژنۆ-ساخالینسک و دوو بەندەری خولمسک و کۆرساکۆڤ ناوەندیان کردووە (دانیشتووانی ھەریەکەیان نزیکەی ٤٠ ھەزار کەس).

ئەو ٤٠٠ ھەزار دانیشتووی ژاپۆنییەی ساخالین (لەوانەش ئایینۆی ڕەسەنی ژاپۆنی) کە پێشتر لە کاتی جەنگدا چۆڵ نەکرابوون، دوای داگیرکردنی بەشی باشووری دوورگەکە لەلایەن یەکێتی سۆڤیەتەوە لە ساڵی ١٩٤٥ لە کۆتایی جەنگی جیھانی دووەمدا، دیپۆرتکرانەوە

## سەرچاوەکان

پۆل:ساخالین
پۆل:دوورگەکانی ئۆبڵاستی ساخالین
پۆل:دوورگەکانی ئۆقیانووسی ئارام
پۆل:پارێزگاکانی فیزیۆگرافیا
پۆل:جوگرافیای باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
سەدەی بیستەمە

**سەدەی بیستەمە**، شێعرێکی کوردیی سۆرانییە کە لەلایەن شاعیری کورد، فایەق بێکەس نوسراوە، وەک سروودێکی شۆڕشگێڕانە لەلایەن ناسر ڕەزازییەوە کراوە و بە سروود و گوتراوەتەوە.

حامید خاکی دەربارەی شێعرەکە دەڵێ: "ئەو شێعرە لە ھەر کات و زەمانێکدا بۆ خوێندنەوە نۆیە و ئامۆژگاریمان دەکات بۆ خۆ دیتنەوە".

## شێعرەکە

سەدەی بیستەمە، کوردە غیرەتێ
لە خەو ڕاپەڕە، ھەوڵێ ھیممەتێ، بەسیە نەزانی، عیلم و سەنعەتێ سووکی ھەتا کەی؟ ناوێ، حورمەتێ ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ،

نەما ئەو ڕۆژەی تۆ بەئاسانی بتوانی بژی بەشادمانی تۆ کە قەومێکی بێ پشتیوانی گەر تێ نەکۆشی زۆر پەرێشانی ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ،

ڕۆژی کارەبا و ڕادیۆ و بوخارە ھەر قووەت و فەن ئەمڕۆ بەکارە گەلی دواکەوتوو بەشی جەخارە قوڕ بەسەر ئەوەی پەست و ھەژارە ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ،

لە ڕووی زەمینا نییە وەکو تۆ قەومێکی دوو دڵ، وێڵ و ڕەنجەڕۆ کەڵکی چی ئەگرێ گریان و ڕۆڕۆ درەنگە ھەستە بوو بە نیوەڕۆ ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ،

سەیری عالەم کە بۆ بەرزی ژیان خۆی ھەڵکردووە ھاتۆتە مەیدان لە ڕێی نیشتمان ئەبێتە قوربان بۆ سەرکەوتن و بۆ ناو و نیشان ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ،

سبەینێ کە جەنگ دامرکایەوە ئاگری ھەرا و شەڕ کوژایەوە ھەر کەس حەقی خۆی پێ درایەوە تۆ بە چ ڕوویەک دێیتە کایەوە؟ ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ،

پێم بڵێ کوانێ وەتەن پەروەرت؟ کوا لاوی دانا، و کوا مونەووەرت؟ کوانێ دڵسۆز، و کوانێ ڕەھبەرت؟ ناوی خۆت نەبەی ئەی خاک بەسەرت، ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ،

دەرمانی دەردی ئێمە خوێندنە ڕەوشتی پاک و خزمەت کردنە تۆوی ناکۆکی زوو لابردنە ئەگینا بەشمان شەق و مردنە ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ.

## سروود(ناسر ڕەزازی)

سەدەی بیستمە کوردە غیرەتێ
لە خەو ڕاپەڕە ھەوڵێ ھیممەتێ
بەسیە نەزانی عیلم و سەنعەتێ
سووکی ھەتاکەی تاوێ حورمەتێ

ھۆش و بیرت بێ پیاوی ژیرت بێ
لە جێی سەربەستی بۆچ زەنجیرت بێ

نەما ئەوڕۆژوی تۆ بە ئاسانی 
بتوانی بژی بە شادمانی
تۆ کە قەومێکی بێ پشتیوانی
گەر تێ نەکۆشی زۆر پەرێشانی

ھۆش و بیرت بێ پیاوی ژیرت بێ
لە جێی سەربەستی بۆچ زەنجیرت بێ

سەیری عالەم بکە بۆ بەرزی ژیان
خۆی ھەڵکردوە ھاتوەتە مەیدان
لەڕێی نیشتمان ئەبێتە قوربان
بۆ سەرکەوتن و بۆ ناو و نیشان

ھۆش و بیرت بێ پیاوی ژیرت بێ
لە جێی سەربەستی بۆچ زەنجیرت بێ

دەرمانی دەردی ئێمە خوێندنە
ڕەوشتی پاک و خزمەت کردنە
کۆی ناکۆکی زو لابردنە
ئەگەرنە بەشمان شەق و مردنە

ھۆش و بیرت بێ پیاوی ژیرت بێ
لە جێی سەربەستی بۆچ زەنجیرت بێ.

## سەرچاوەکان

پۆل:سروودە نیشتمانییەکان
پۆل:کورد
پۆل:سروودە کوردییەکان
بەرائی کوڕی عازیب

**بەرائی کوڕی عازیب** یەکێک بووە لە هاوەڵانی پێغەمبەر و گێڕەرەوەی فەرموودە.

## ژیاننامە
لە تەمەنێکی گەنجیدا موسڵمان بووە و لە پانزە شەڕدا لە تەنیشت پێغەمبەردا شەڕی کردووە لەنێویاندا غەزای خەیبەر، کە لەوێوە فەرموودەی بڵاوکردووەتەوە لە ساڵی ٢٤ کۆچی (٦٤٥ز)، لە سەردەمی خەلافەتی عوسماندا، کراوە بە حاکمی ڕەی (لە فارس). لە کۆتاییدا خانەنشین بوو بۆ کووفە و لەوێ لە ساڵی ٧١ کۆچی(٦٩٠ز) کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٦٩٠
پۆل:ھاوەڵەکان