شەرقات

**شەرقات** شارۆچکەیەکە لە قەزای شەرقات، پارێزگای سەلاحەددین، لە عێراق.

دەکەوێتە باکووری شاری تکریت بە دووری (١٢٥کم)، ژمارەی دانیشتووانی ٩٧ ھەزار و ٤٦٨ کەسە. ئەم شارەدێیە ناوەندی قەزای شەرقاتە و لە نزیک کەلاوەکانی شاری ئاشووری کۆن و ئیمپراتۆریەتیی ئاشوورە.

## ناو
سەرچاوەی ناوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ وشەی ئاشووری (ئەشورکات) واتە دەروازەی ئاشوور.

## جوگرافیا
شاری شەرقات دەکەوێتە باکوری شاری بێجی و لە ڕووی گرنگییەوە لە دوای بێجی لە پلەی دووەمدایە. ھەردووکیان سەر بە قایمقامیەتی سەلاحەددین و ڕووباری دیجلە بە قەزای شەرقاتدا تێدەپەڕێت و بەسەر دوو نیوەدا دابەشی دەکات. لە کەنارەکانیدا چەندین کێڵگەی سەر بە خەڵکی ناوچەکە ھەیە، ناوچەکەش ناوەندێکە بۆ شاری مێژوویی ئاشوور. جگە لەوەش لە چەند لایەکەوە بە گرد دەورە دراوە. لە باشوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ گردەکانی خانوکە، ئەو گوندەی کە لەسەریان ھەڵکەوتووە بە ھەمان ناوی (گوندی خانوکە) ناونراوە. لە ڕۆژئاوا لەگەڵ گردەکانی جەمیلە ھاوسنوورە، کە ناوچەیەکی نیشتەجێبوون لەخۆدەگرێت بە ناوی گوندی جەمیلە کە گەورەترین گوندی شارەکەیە. لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ گردەکانی ئەلجورنەف، لەگەڵ گردە پەرش و بڵاوەکانی تر.

شاری شەرقات شوێنێکی جوگرافی داگیرکردووە کە لە ناوەڕاستی سێ قایمقامیەتدایە و بە نزیکەیی بە ھەمان مەودا بەم قایمقامیەتانە دەبەستێتەوە. شەرقات نزیکەی ٣٢٠ کم لە بەغدای پایتەختەوە دوورە. بە دووری ١١٥ کم لە باشووری شاری مووسڵ و ١٢٥ کم لە باکووری شاری تکریت و ناوەندی پارێزگای سەلاحەددین و ١٣٥ کم لە ڕۆژئاوای شاری کەرکووک ھەڵکەوتووە.

### گرنگی و پێگەی
ھەڵکەوتەی جوگرافیای گرنگی بازرگانی ھەبوو، دەشتێکی دەوڵەمەند و بەپیت و گونجاوە بۆ کشتوکاڵ، بۆیە ھەناردەکارێکی باشی زۆر بەروبوومی وەک گەنم و جۆ و پەتاتە و کونجییە. ھەروەھا سەوزە و میوە بەرھەم دەھێنێت و ھەناردەی شارەکانی دراوسێ دەکات. ڕووباری دیجلە بە ناوەڕاستی شارەکەدا تێدەپەڕێت، ئەمەش گرنگی بە شارەکە دەدات لە دابینکردنی ئاوی خواردنەوە بۆ دانیشتووانەکەی. لە نزیک شاری شەرقات، ڕووباری زێی بچووک، لە دووری باکوورەوە دێت، بە قەزای دووکان و قەزای تەقتەق و قەزای کەرکووک و قەزای دووبز و ناحیەی زابدا تێدەپەڕێت، لەگەڵ ڕووباری دیجلەدا یەکدەگرێتەوە. لە وەرزی بارانباریندا چەندین دۆڵ دەڕژێنە ناو ڕووبارەکەوە، لەوانە وادی ئوم ئەلشەبابیت. ھەروەھا وادی ئەلمەعوبەر کە لە ساڵی ١٩٤٠دا لافاوەکانی شێخ عەجیل یاوەر، نوێنەری مووسڵی کوشت. بەڵام ناوبەناو تووشی زریان و زریانی تۆز دەبێت، لەبەرئەوەی دەکرێتەوە بۆ ناوچەیەکی بیابانی لە ڕۆژئاوای خۆی.

## مێژوو
ناوی فەرمی شارەکە (الشرقات)ە، و ئاستی کارگێڕییەکەی قەزایەک سەر بە پارێزگای سەلاحەددینە لە ساڵی (١٩٨٧)ی زایینیەوە، بەو پێیەی پێشتر قەزایەکی سەر بە پارێزگای نەینەوا بووە. شارەکە لەسەر پاشماوەی شاری مێژوویی ئاشوور دروستکراوە.

بە شوێنپێی ڕێبوار (ئەسکەندەر یوسف ئەلحایک) بەم شێوەیە وەسفی کرد: ئێمە و پیاوەکانمان کاتژمێر پێنجی بەیانی بەڕێکەوتین و کاتژمێر دووی پاشنیوەڕۆ لە بەردەم قەڵای (شەرقات) یان ئاشوور بووین، بۆیە چادرەکانمان لە شاری ئاشوور پایتەختی ئاشوورییەکان ھەڵدا. نزیکەی کاتژمێر پێنج لەناو قەڵاکەدا بووین. قەڵای شەرقات قەڵایەکە کە کەلاوە کۆنەکانی تێدایە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئاشوور کە یەکەم پایتەختی ئاشوورییەکانە. لە ساڵی ١٩٠٣ ئەڵمانییەکان دەستیان کرد بە ھەڵکەندنی شوێنەکە، شارەکەیان بە شێوەی تەلارسازی ڕەسەنی خۆی ئاشکرا کرد. ئەگەر ئێستا بیبینیت، بە تەواوی دەزانیت کە چۆنە و ھەروەھا دەتوانیت گۆڕی سەناخەریبی دووەم ببینیت. ئەڵمانییەکان چەندین شوێنەواری بە شێوەیەکی نایاب نەخشێنراویان دۆزیەوە، ھەروەھا بەردی بەنرخی بێشوماریان دۆزیەوە. لە نێو ئەو شتانەی بینیمان نووسراوی جۆراوجۆر لەسەر دیوارێکی مەڕمەڕی ھەبوو کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی پاشا شەلمەنسەری یەکەم، ئەم نووسراوانە ئاماژەن بۆ مێژووی پەرستگای گەورەی ئاشوور، یان پەرستگای ئیلاھی.

قەڵای ئاشوور شوێنی شارۆچکەی شەرقات بووە، بارەگای قەزاکەش لە کۆشکی ناسراو بە کۆشکی فەرحان پاشا بووە کە دەکەوێتە لێواری باکووری ڕۆژھەڵات. ئەم بارەگایە لە شوێنی خۆیدا مایەوە تا بینایەکی خشتی قوڕ لە ناوچەی ئەلجەرف کە ئێستا ناوەندی قەزاکە دروستکرا و ھەندێک لە کەلاوەکانی تا ئێستاش ماون. زۆرێک لەو ڕێبوارانەی کە تێیدا تێدەپەڕین باسیان کردووە، لەوانە ڕێبوارێکی بەناوبانگی ئیبن بەتووتە.

لە ساڵی ١٩١٨ شەڕی شەرگات لە نێوان ھێزەکانی بەریتانیا و عوسمانی لە شارۆچکەکەدا ئەنجامدرا وەک بەشێک لە ھەڵمەتی فراوانتری میزۆپۆتامیا بۆ کۆنترۆڵکردنی عێراقی عوسمانی.

دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) لە عێراق و شام لە کاتی ھێرشەکانیان لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٤دا، شارۆچکەکەیان کۆنترۆڵکرد. لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٦ ھێزەکانی عێراق بەرەو شارۆچکەکە جوڵەیان کرد.

ڕاپۆرتەکان باس لەوە دەکەن کە ئەبو عومەر شیشانی فەرماندەی باڵای سەربازی دەوڵەتی ئیسلامی لە تەمموزی ٢٠١٦ لە شەڕەکانی شەرقات کوژراوە. لە ٢٢ی ئەیلولی ٢٠١٦ ھێزە ئەمنییەکانی عێراق شارۆچکەکەیان لە دەستی داعش کۆنترۆڵکردەوە. بەھۆی داگیرکردنی شارۆچکەکە لەلایەن دەوڵەتی ئیسلامیەوە زیاتر لە ١٦٠ ھەزار کەس ئاوارەبوون لە شەرگات.

## دانیشتوان
دانیشتوانەکەی لە چەندین ھۆزەوە ھاتوون، لەوانە جبور، جومەیلە، تەکارتە، شەمر، عوبەید، دلێم، جوغایفە، عوگەیدات، لوھەیب و ژمارەیەک خەڵکی مووسڵ. ھەندێک خێزان خەڵکی سوودانن و ژمارەی دانیشتوانی شارەکە تا ساڵی ٢٠١٣ بە نەوەد ھەزار کەس دەخەمڵێندرێت.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای سەلاحەددین
* قەزای شەرقات

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی عێراق
پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق
پۆل:پارێزگای سەلاحەددین
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق