کۆدکردنی کۆتایی بۆ کۆتایی

وێنۆک|لەژێر کۆدکردنی کۆتایی بۆ کۆتایی، ھیچ لایەنێکی سێیەم وەک پلاتفۆرم و دابینکەرانی خزمەتگوزاری ناتوانێت پەیامەکان بینێت، ئەمەش ڕووبەری ھێرشەکان بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش کەمدەکاتەوە.
**کۆدکردنی کۆتایی بۆ کۆتایی** ( کە بە **E2EE** کورت دەکرێتەوە) شێوازێکە بۆ جێبەجێکردنی سیستەمێکی پارێزراوی پەیوەندی کە تەنھا نێرەر و وەرگر دەتوانن نامەکان ببینن و بخوێننەوە نەک ھیچ کەسێکی تری وەک دابینکەری سیستەم، دابینکەرانی پەیوەندییەکان، دابینکەرانی ئینتەرنێت یان تاوانە ئینتەرنێتیەکان ناتوانێت دەستی بگات بەو کلیلە قفڵدراوەی کە پێویستن بۆ خوێندنەوە یان ناردنی نامەکان

کۆدکردنی کۆتایی بۆ کۆتایی ڕێگری دەکات لە خوێندنەوە یان دەستکاریکردنی نھێنی داتاکان تەنھا لەلایەن نێردەر و وەرگرە مەبەستدارەکانەوە نەبێت، لە زۆرێک لە بەرنامەکاندا پەیامەکان لە نێردەرێکەوە دەگوازرێنەوە بۆ ھەندێک لە وەرگرەکان لەلایەن پێشکەشکاری خزمەتگوزارییەکەوە لە خزمەتگوزارییەکی چالاککراوی E2EEدا، نامەکان لەسەر ئامێری نێردەر بەجۆرێک کۆد دەکرێن کە ھیچ لایەنێکی سێیەم بە دابینکەری خزمەتگوزاریشەوە ئامرازی کۆدکردنەوەیان نییە، وەرگرەکان پەیامە کۆدکراوەکان وەردەگرنەوە و بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەسەر ئامێرەکانی خۆیان کۆدیان دەکەنەوە، بەو پێیەی لایەنی سێیەم ناتوانێت ئەو زانیاریانەی کە پەیوەندییان پێوە دەکرێت یان ھەڵدەگیرێن، کۆبکەنەوە، خزمەتگوزارییەکانی E2EE باشترن لە پاراستنی زانیارییەکانی بەکارھێنەر لە پێشێلکردنی زانیارییەکان و سیخوڕیکردن

شارەزایانی ئاسایشی کۆمپیوتەر، ڕێکخراوەکانی ئازادی دیجیتاڵی، و چالاکوانانی مافی مرۆڤ بانگەشە بۆ بەکارھێنانی E2EE دەکەن بەھۆی سوودەکانی پارێزراوی و تایبەتمەندییەکانیەوە، لەوانەش توانای بەرەنگاربوونەوەی چاودێریکردنی بەکۆمەڵ بەرنامە بەناوبانگەکانی نامەناردنی وەک واتس ئەپ و ئایمەسج و فەیسبووک مەسنجەر و سیگناڵ کۆدکردنی کۆتایی بۆ کۆتایی بۆ نامەکانی چات بەکاردەھێنن، ھەندێکیان پشتگیری لە E2EE ی پەیوەندی دەنگی و ڤیدیۆیی دەکەن، تا مانگی ئایاری ٢٠٢٥، واتس ئەپ زۆرترین خزمەتگوزاری نامە ناردنی E2EE بەکارھێنراوە و زیاتر لە ٣ ملیار بەکارھێنەری ھەیە لە ھەمانکاتدا، بەرنامەی سیگناڵ کە بە ٧٠ ملیۆن بەکارھێنەر مەزەندە دەکرێت، وەک ستانداردی زێڕینی ئێستا لە پەیامەکانی پارێزراویدا لەلایەن کریپتۆگرافەران، خۆپیشاندەران و ڕۆژنامەنووسانەوە سەیر دەکرێت

بەو پێیەی خزمەتگوزارییە کۆدکراوەکانی کۆتایی بۆ کۆتایی ناتوانن پەیامی کۆدکراو پێشکەش بکەن لە وەڵامی داواکارییەکانی حکوومەتدا، بڵاوبوونەوەی E2EE تووشی مشتومڕ بووە لە سەرانسەری جیھان، حکوومەتەکان، دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسا و گرووپەکانی پاراستنی منداڵان نیگەرانی خۆیان دەربڕیوە سەبارەت بە کاریگەرییەکانی لەسەر لێکۆڵینەوە تاوانکارییەکان لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە، ھەندێک لە حکوومەتەکان بە سەرکەوتوویی یاسایەکیان دەرکردووە کە E2EE دەکاتە ئامانج، وەک یاسای ھەموارکردنەوەی پەیوەندییەکان و یاساکانی دیکەی ئوسترالیا (٢٠١٨) و یاسای سەلامەتی ئۆنلاین (٢٠٢٣) لە بەریتانیا ھەوڵەکانی دیکە بۆ سنووردارکردنی E2EE بریتین لە یاسای EARN IT لە ئەمریکا و ڕێسای دەستدرێژی سێکسی بۆ منداڵان لە یەکێتی ئەوروپاhttps://fightchatcontrol.eu/ سەرەڕای ئەوەش، ھەندێک لە دەزگا حکومییەکان وەک نووسینگەی کۆمسیاری زانیاری بەریتانیا و دەزگای ئاسایشی ئەلکترۆنی و ئاسایشی ژێرخانی ئەمریکا (CISA) بانگەشەیان *بۆ* بەکارھێنانی E2EE کردووە، لەگەڵ جێف گرین لە CISA ئامۆژگاری کردووە کە «کۆدکردن ھاوڕێتە» دوای دۆزینەوەی ھەڵمەتی سیخوڕیی زریانی خوێ لە ساڵی ٢٠٢٤ دا

## پێناسەکان
کۆدکردنی کۆتایی بۆ کۆتایی ئامرازێکە بۆ دڵنیابوون لە ئاسایشی پەیوەندییەکان لە بەرنامەکانی وەک پەیامی پارێزراودا لەژێر دۆخی E2EE دا، نامەکان لەسەر ئامێری نێردەر کۆد دەکرێن بەجۆرێک کە تەنھا لەلایەن ئامێری وەرگری مەبەستەوە دەتوانرێت کۆد بکرێتەوە لە زۆرێک لە سیستەمەکانی پەیام ناردنی جیاواز لە E2EE، لەوانەش پۆستی ئەلکترۆنی و زۆرێک لە پلاتفۆرمی چاتکردن، نامەکان لە ڕێگەی ناوەندەکانەوە تێدەپەڕن و لەلایەن دابینکەری خزمەتگوزاری لایەنی سێیەمەوە ھەڵدەگیرێن، کە لەلایەن وەرگرەوە لێیەوە وەرگیراونەتەوە تەنانەت ئەگەر پەیامەکان کۆد بکرێن، ئەوا تەنھا کۆد دەکرێن 'لە کاتی گواستنەوەدا', و بەم شێوەیە لەلایەن پێشکەشکاری خزمەتگوزارییەوە دەستیان پێدەگات،ھەروەھا کۆدکردنی دیسک لەلایەن ڕاژەکارەوە جیاوازە لە E2EE چونکە ڕێگری ناکات لە دابینکەری خزمەتگوزاری لە بینینی زانیارییەکان، چونکە کلیلی کۆدکردنیان ھەیە و دەتوانن بە سادەیی کۆدەکەی بکەنەوە.

زاراوەی «کۆدکردنی کۆتایی بۆ کۆتایی» لە بنەڕەتدا تەنھا بەو مانایە بوو کە پەیوەندییەکە ھەرگیز لە کاتی گواستنەوەیدا لە نێردەرەوە بۆ وەرگرەکە کۆد ناکرێتەوە بۆ نموونە، لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٣، E2EE وەک چینێکی زیادەی کۆدکردن بۆ GSM یان TETRA، پێشنیار کرا جگە لەوەی کۆدکردنی ڕادیۆیی ھەبوو کە پەیوەندی نێوان ئامێری مۆبایل و ژێرخانی تۆڕەکان دەپارێزێت، ئەمە لەلایەن SFPG بۆ TETRA ستاندارد کراوە تێبینی بکە کە لە TETRA دا کلیلەکان لەلایەن ناوەندی بەڕێوەبردنی کلیل (KMC)یان دامەزراوەی بەڕێوەبردنی کلیل (KMF)ەوە دروست دەکرێن، نەک لەلایەن بەکارھێنەرانی پەیوەندیدارەوە

دواتر و لە دەوروبەری ساڵی ٢٠١٤، مانای «کۆدکردنی کۆتایی بۆ کۆتایی» دەستی بە پەرەسەندن کرد کاتێک واتس ئەپ بەشێک لە تۆڕەکەی کۆد کرد، کە پێویستی بەوە بوو نەک تەنھا پەیوەندییەکە لە کاتی گواستنەوەدا بە کۆدکراو بمێنێتەوە، بەڵکو دابینکەری خزمەتگوزاری پەیوەندییەکان نەتوانێت پەیوەندییەکان کۆد بکاتەوە بە شێوەیەکی خراپ یان کاتێک دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسا داوای دەکەن، بە ھەمان شێوە، پەیامەکان دەبێت لە کاتی گواستنەوەدا لەلایەن ھێرشبەرانەوە لە ڕێگەی ھێرشی پیاوی ناوەڕاستەوە کۆد نەکرێنەوە ئەم مانا نوێیە ئێستا ئەو مانایەیە کە بە شێوەیەکی بەرفراوان پەسەند کراوە

## پاڵنەرەکان
نەبوونی کۆدکردنی کۆتایی بۆ کۆتایی دەتوانێت ڕێگە بە پێشکەشکارانی خزمەتگوزاری بدات کە بە ئاسانی گەڕان و تایبەتمەندیەکانی تر دابین بکەن، یان سکان بکەن بۆ ناوەڕۆکی نایاسایی و قبوڵنەکراو، بەڵام ئەوەش بەو مانایەیە کە ناوەڕۆک دەتوانرێت لەلایەن ھەر کەسێکەوە بخوێنرێتەوە کە دەستی بگات بەو زانیاریانەی کە لەلایەن پێشکەشکاری خزمەتگوزارییەوە ھەڵگیراون، بە دیزاین یان لە ڕێگەی دەرگای پشتەوە، ئەمە دەتوانێت نیگەرانییەک بێت لە زۆر حاڵەتدا کە تایبەتمەندیەکی گرنگە وەک لە پەیوەندییە حکومی و سەربازییەکان، مامەڵە داراییەکان، و کاتێک زانیاری ھەستیار وەک زانیاری تەندروستی و بایۆمەتری دەنێردرێت، ئەگەر ئەم ناوەڕۆکە بەبێ E2EE ھاوبەش کرابێت، ئامرازێکی زیانبەخش یان حکوومەتێکی نەیار دەتوانێت لە ڕێگەی دەستڕاگەیشتنێکی بێ مۆڵەت یان بانگھێشتکردنەوە خزمەتگوزارییەکە بکاتە ئامانج و بەدەستی بھێنێت

E2EE بە تەنیا گەرەنتی نھێنی و ئاسایش ناکات بۆ نموونە، ڕەنگە داتاکان بەبێ کۆدکردن لەسەر ئامێری بەکارھێنەرەکە خۆی ڕابگیرێن یان لە ڕێگەی بەرنامەکانی خۆیەوە دەستیان پێ بگات ئەگەر بڕوانامەکانیان خرایە ژێر مەترسییەوە.

## جێبەجێکردنی مۆدێرن
### نامە ناردن
لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە بەرنامەکانی نامە ناردنی وەک سیگناڵ و واتس ئەپ بە شێوەیەکی تایبەت بە بەکارھێنانی کۆدکردنی کۆتایی بۆ کۆتایی دیزاین کراون، ھەردوو بەرنامەی سیگناڵ و واتس ئەپ پرۆتۆکۆڵی سیگناڵ بەکاردەھێنن، بەرنامە و پرۆتۆکۆڵەکانی تری نامە ناردن کە پشتگیری لە کۆدکردنی کۆتایی بۆ کۆتایی دەکەن بریتین لە فەیسبووک مەسنجەر، ئایمەسج، تێلیگرام، ماتریکس، و کیبەیس ھەرچەندە تێلیگرام پشتگیری لە کۆدکردنی کۆتایی بۆ کۆتایی دەکات، بەڵام ڕەخنەی زۆری لێگیراوە کە بە شێوازی پێشوەختە چالاکی نەکردووە، لەبری ئەوە پشتگیری لە E2EE دەکات لە ڕێگەی «چاتی نھێنی»ی لەڕێی ھەڵبژاردنەکانەوە، لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە تێلیگرام پشتگیری لە E2EE نەدەکرد بۆ چاتی گرووپی و ھیچ E2EEی لەسەر چاتی بەکۆمەڵی سەر بەرنامەی کۆمپیوتەرەی نەبوو

### بەکارھێنانی تر
ھەندێک لە خزمەتگوزارییەکانی پاشەکەوتی کۆدکراو و ھاوبەشکردنی فایل کۆدکردنی لایەنی ڕاژەکار دابین دەکەن، نێکست کلاود و مێگا و و کریپت پاد کۆدکردنی کۆتایی بۆ کۆتایی فایلە ھاوبەشەکان پێشکەش دەکات

زاراوەی «کۆدکردنی کۆتایی بۆ کۆتایی» ھەندێک جار بە ھەڵە بەکاردەھێنرێت بۆ وەسفکردنی کۆدکردنی لایەنی مشتەری

ھەندێک لە سیستەمەکانی نا-E2EE، وەک Lavabit و Hushmail، خۆیان بە پێشکەشکردنی کۆدکردنی «کۆتایی بۆ کۆتایی» وەسف کردووە لەکاتێکدا نەیانکردووە

## جێبەجێکردن و ڕێکخستنی یاسا
alt=Unsealed 2021 subpoena addressed to Signal Messenger LLC requesting records for a redacted Signal profile name.|وێنۆک|بانگھێشتنامەی ساڵی ٢٠٢١ی مۆر نەکراو کە ئاراستەی سیگناڵ مەسنجەر ئێڵ ئێڵ سی کراوە و داوای تۆمارەکان دەکات بۆ ناوی پڕۆفایلی سیگناڵی دەستکاریکراو.
لە ساڵی ٢٠٢٢دا فەیسبووک مەسنجەر کەوتە ژێر لێکۆڵینەوە، چونکە پەیامەکانی نێوان دایک و کچێک لە ویلایەتی نیبراسکا بەکارھێنران بۆ داوای تۆمەتی تاوانکاری لە دۆسیەیەکی پەیوەست بە لەباربردن لە دژی ھەردووکیان کرا، کچەکە بە پۆلیسی ڕاگەیاندووە کە مناڵێکی لەبارچووە و ھەوڵیداوە لە بەرنامەی مەسنجەرەکەیدا بەدوای ڕۆژی لەبارچوونەکەیدا بگەڕێت پۆلیس گومانی ئەوەی ھەبوو کە زانیاری زیاتر لەناو نامەکاندا ھەبێت و فەرمانی دەستگیرکردنیان لە دژی فەیسبووک بەدەستھێنا و پێشکەشیان کرد بۆ ئەوەی دەستیان پێ بگات گوایە لە پەیامەکاندا باس لەوە کراوە کە دایکەکە حەبی لەباربردنی منداڵ بۆ کچەکەی بەدەست ھێناوە و دواتر بەڵگەکانی سووتاندووە
[alt=Screenshot of the Signal Android app showing a screen labelled "Verify safety number" with a QR code and a series of 60 digits. Below the digits is the note "To verify end-to-end encryption with [redacted], compare the numbers above with their device. You can also scan the code on their device. Learn more". Under the note is a button labelled "Mark as verified".|وێنۆک|296x296پیکسڵ|شاشەی "ژمارەی سەلامەتی پشتڕاست بکەرەوە" لە سیگناڵی ئەندرۆید ٧٫٤٣٫١](https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95:Signal_safety_number_screen_on_Android.jpg)
زۆربەی پرۆتۆکۆڵەکانی کۆدکردنی کۆتایی بۆ کۆتایی ھەندێک جۆری ڕەسەنایەتی خاڵی کۆتایی لەخۆدەگرن بە تایبەتی بۆ ڕێگریکردن لە ھێرشەکانی MITM بۆ نموونە، مرۆڤ دەتوانێت پشت بە دەسەڵاتدارانی بڕوانامەدان یان تۆڕێکی متمانە ببەستێت تەکنیکێکی بەدیل بریتییە لە دروستکردنی ھاشی کریپتۆگرافی (پەنجەمۆر) لەسەر بنەمای کلیلی گشتی بەکارھێنەرانی پەیوەندیدار یان کلیلی نھێنی ھاوبەش لایەنەکان پەنجەمۆرەکانیان بەراورد دەکەن بە بەکارھێنانی کەناڵێکی پەیوەندی دەرەوەی (دەرەوەی باند) کە گەرەنتی یەکپارچەیی و ڕەسەنایەتی پەیوەندیکردن دەکات (بەڵام مەرج نییە نھێنی بێت)، پێش ئەوەی دەست بە گفتوگۆکەیان بکەن ئەگەر پەنجەمۆرەکان یەک بگرن، لە ڕووی تیۆریەوە ھیچ کەسێک لە نێوەندیاندا نییە

### دەرگای پشتەوە
بەزۆری دەرگای پشتەوە ڕێگەیەکی نھێنییە بۆ تێپەڕاندنی ڕەسەنایەتی ئاسایی یان کۆدکردن لە سیستەمی کۆمپیوتەر، بەرھەمێک، ئامێرێکی جێگیرکراو لە ساڵی ٢٠١٣دا زانیارییەکانی دزەپێکراوی ئێدوارد سنۆدن دەریان خستووە کە سکایپ دەرگایەکی پشتەوەی ھەیە کە ڕێگەی بە مایکرۆسۆفت دەدا نامەکانی بەکارھێنەرانی خۆی ڕادەستی NSA بکات سەرەڕای ئەوەی ئەو نامانە بە فەرمی لە کۆتایییەوە بۆ کۆتایی کۆدکرابوون

دوای ھێرشە تیرۆریستییەکانی سان بێرناردینۆ لە ساڵی ٢٠١٥ و پێنساکۆلا لە ساڵی ٢٠١٩، FBI داوای دەرگای پشتەوەی نەرمەکاڵای ئایفۆنی ئەپڵی کرد، بەڵام کۆمپانیاکە ڕەتیکردەوە دەرگایەکی پشتەوە بۆ حکوومەت دروست بکات، بەھۆی نیگەرانییەوە لەوەی کە ئامرازێکی لەو شێوەیە مەترسی لەسەر تایبەتمەندی بەکارھێنەرانی دروست بکات

## ئەمانەش ببینە
* بەراوردکردنی پرۆتۆکۆڵەکانی نامە ناردنی خێرا
*  – تێڕوانینێکی گشتی خشتەی مشتەرییەکانی VoIP کە کۆدکردنی کۆتایی بە کۆتایی پێشکەش دەکەن
* چاودێری بەکۆمەڵ
* مافی مرۆڤ و کۆدکردن
* ئاڵوگۆڕی کلیلی دیفی-ھێلمان – شێوازی دانوستاندن لەسەر کلیلی نھێنی بۆ بەکارھێنەرانی پەیوەندیدار بەبێ ئەوەی لەگەڵ چاودێران ھاوبەشیان بکەیت، وەک دابینکەری سیستەمی پەیوەندیکردن
* سیستەمی دەنگدانی کۆتایی بە کۆتایی کە وردبینی دەکرێت
* کۆدکردنی خاڵ بۆ خاڵ
* جەنگی کریپتۆ

## سەرچاوەکان

## ئەمانەش ببینە
* 
* 

پۆل:دوورپەیوەندی
پۆل:کریپتۆگرافی
پۆل:کۆدکردنی کۆتایی بۆ کۆتایی
پۆل:پارێزراوی تایبەتمەندیەکان
پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە