open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فورمووڵی تەواوکاریی کۆشی

لە بیرکاریدا، **فورمووڵی تەواوکاریی کۆشی** () کە بە شانازیی ئۆگوستین-لوی کۆشی ناونراوە، دەربڕینێکی سەرەکیی شیکاریی ئاوێتەیە و دەڵێت فانکشنێکی ھۆلۆمۆرفیک (Holomorphic function) کە لەسەر دیسکێک پێناسە کراوە، بە تەواوی لەگەڵ بەھایەکانی، لە سنووری دیسکەکەدا دیاری دەکرێت.
## تیۆرم
وا دابنێ  U  ژێرکۆمەڵێکی کراوەی ڕووتەختی ئاوێتەی \mathbb{C} بێت، و f: U → \mathbb{C} فانکشنێکی ھۆلۆمۆرفیک بێت، و دیسکی D = \{z:|z - z_0| \leq r\} بە تەواوی لەناو U دا بێت؛ و وا دابنێ C ئەو بازنەیە کە سنووری D پێکدێنیت. ئەوا بۆ ھەر a لەناو Dدا:

:f(a) = {1 \over 2\pi i} \oint_C {f(z) \over z-a}\, dz


بۆ سەلماندنی ئەم دەستەواژەیە لە تیۆرمی تەواوکاریی کۆشی کەلک وەردەگیرێت و ھەر وەک ئەو تەنیا پێویستی بەوە ھەیە f
توانای گرتەی ھەبێت. لەم فورموولە دەردەچێت f  دەبێت ناکۆتا جار بەردەوام توانای گرتەی ھەبێت،

:f^{(n)}(a) = {n! \over 2\pi i} \oint_C {f(z) \over
(z-a)^{n+1}}\, dz.

ئەم فورمووڵە ھەندێک جار  **فورمووڵی گرتەی کۆشی** پێ دەوترێت.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:شیکاریی ئاوێتە
ڕۆژی کۆمەڵە

**ڕۆژی کۆمەڵە** ٢٦ی ڕێبەندان (١٥ی شوبات)ە کە ھەر ساڵە لەلایەن لقەکانی حیزبی کۆمەڵە و ھۆگرانی و بنەماڵەی شەھیدانی ئەم حیزبە بەرزڕادەگرێتەوە.

## مێژوو
لە ٢٦ی ڕێبەندانی ١٣٥٧ (١٥ی شوباتی ١٩٧٩) کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران کە تا ئەو ڕۆژە ڕێکخراوێکی نەھێنی بوو، بە ھەڵمەتبردن بۆسەر بنکەی پۆلیسی شاری سەقز لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان، بزووتنەوەی خۆی ئاشکرا کرد. لەو ڕۆژە ھەروەھا حەمەحسەین کەریمی یەکێک لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵە کوژراو.

## ئەمانەش ببینە
* کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران
* کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران
* کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان
* ڕۆژی پێشمەرگەی کۆمەڵە

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆژە نەتەوەییەکانی کوردستان
سێگۆشەی سیرپینسکی

وێنۆک|سێگۆشەی سیرپینسکی|200px
**سێگۆشەی سیرپینسکی** () جۆرێک فراکتالە، کە لە سێگۆشەیەکی ڕێک یان لایەکسان دروست دەبێت. سەرەتا سێگۆشەیەکی لایەکسان لە ناوەڕاستی سێگۆشەی یەکەم جیا دەکرێتەوە، پاشان ئەم کارە لەسەر ھەموو سێگۆشەکان دووبارە دەکرێتەوە کە دەست دەکەویت. ناوی ئەم سێگۆشەیە لە ناوی ماتماتیکزانی پۆڵەندایی واتسلاو سیرپینسکی وەرگیراوە، بەڵام چەندین سەدە بەر لە کارەکانی سیرپینسکی ئەم سێگۆشەیە، وەکوو شێوازێک بۆ ڕازاندنەوە کەلکی لێ وەردەگیرا.

## دروستکردن
زۆر ڕێگەی جیاواز ھەیە بۆ دروستکردنی سێگۆشەیەکی سیرپینسکی.
### لابردنی سێگۆشە
وێنۆک|چەپ|512px
لەوانەیە سێگۆشەی سیرپینسکی لە سێگۆشەیەکی لایەکسانەوە دروست بکرێت، بە دووبارەکردنەوەی لابردنی ژێربەشە سێگۆشەییەکان.
#لە سێگۆشەیەکی لایەکسانەوە دەست پێ بکە.
# سێگۆشەکە دابەش بکە بە چوار سێگۆشەی پێککەوتوو و سێگۆشەکەی ناوەوە لاببە.
# ھەنگاوی دووھەم بۆ ھەموو ئەو سێگۆشانەی دەمێنێتەوە دووبارە بکەرەوە.
## ئەمانەش ببینە
*فەڕشی سیرپینسکی
## سەرچاوەکان

* 

پۆل:سێگۆشەکان
پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە پۆڵەندا
پۆل:چەماوەکان
پۆل:چەماوە فراکتاڵییەکان
وشەکان و یاساکان

**وشەکان و یاساکان: کەرەستەکانی زمان** کتێبێکی باوی زمانەوانی ساڵی ١٩٩٥ ی نووسەر ستیڤن پینکەرە دەربارەی کرداری ڕێک و ناڕێک.

## کتێبەکە
لە دەمی پینکەرەوە کتێبەکە «ھەوڵ دەدات سروشتی زمان و مێشک ڕۆشن بکاتەوە لە ڕێگەی ھەڵبژاردنی دیاردەیەکەوە و لێکۆڵینەوەی لە ھەموو گۆشەیەکەوە کە دەکرێت وێنە بکرێت.» شیکارییەکەی ڕەنگ دانەوەی بۆچوونەکانییەتی لەسەر زمان و چەندەھا ڕووی تری سروشتی مرۆڤ کە ھەردووکیان خۆگونجاندنی زکماکانەی ساکۆلۆژیای پەرەسەندنن.

زۆرینەی کتێبەکە تاوتوێکردنە لەسەر شێواز و دووبارەبوونەوەی ھەڵە ڕێزمانەیییەکانی زمانی ئینگلیزی (و بە ڕادەیەکی زۆر کەمتریش لە زمانی ئەڵمانی دا) ھەروەھا دووانی کەسە مێشک زیان پێگەیشتووەکان کە ڕێگرە بتوانن بە پاراوی بدوێن و بە دیاردەی «زمان بەستران»یان «ئافازی» ناسراوە.

ناونیشانی کتێبەکە " وشەکان و یاساکان" ئاماژەیە بۆ نموونەکەی پینکەر کە باوەڕی وایە باشترین پیشاندەرە کە وشە چۆن لە مێشک دا بەرجەستە دەبێت. ئەو دەڵێت کە وشە یا ئەوەتا ڕاستەوخۆ ھەڵدەگیرێت لەگەڵ واتا ھاوبەشەکانیان لە "فەرھەنگی ھۆشیی" یان ئەوەتا وشەکان لە مێشک بەرھەم دەھێنرێن بەھۆی یاسای مۆرفۆلۆجییەوە. بۆ نموونە "Leak and Rose" ھەڵدەگیرێن وەکو وشەی سەرەتایی/سەرواژە/وشەی بنچینەی/ لە فەرھەنگی ھۆشیی دا؛ بەڵام وشەکانی " Leaking" و " Roses" پێویست ناکات وەکو دوو وشەی جیا ھەڵبگیرێن چونکە مێشکی مرۆڤ دەتوانێت بە ئاسانی دوو وشەی سەرەتایی/سەرواژە/وشەی بنچینەی/ بھێنێتەوە بە زیادکردنی پاشگر لە کۆتای وشەکانی "Leak and rose" و بەدەستھێنانی دوو وشەی نوێ.

دوای تاوتوێکردنی ھەڵەکانی زمانی ئینگلیزی کە منداڵان دەیکەن لە گشتاندنی یاسای مۆرفۆلۆژیی (وەکو ئەوەی کە بۆ کۆی "Mouse" وشەی "Mouses" بەکاردێنن لە جیاتی ئەوەی "Mice" بەکاربێنن) کتێبەکە دەگاتە ئەو دەرئەنجامەی کە کردارە ناڕێکەکان نایەنەوەیاد لەڕێی یاسای گۆڕینی کردارەکانەوە (وەکو ئەو یاسایەی کە "Sleep/Slept", "Weep/Wept" و "Keep/Kept" دروست دەکات) بەڵکو لەڕێی ڕاستەوخۆ لەبەرکردنی ھەر دەمێکی تایبەتی کردارێک بە جودا.

## توێژینەوە
نموونەی کتێبی «وشە و زمان» ناڕێکە لەگەڵ بیروڕاکانی پێشووتردا و گریمانەی ئەوە دادەنێت کە کردارە ڕابردووە شازەکان دەرئەنجامی جێبەجێکردنی یاساکانن کە بەندە لەسەر لێکچووە دەنگییەکان (فۆنۆلۆجی).

پینکەر شێوەیەکی لاوازی نموونەی بەستنەوە پەسەند دەکات بۆ شرۆڤەکردنی بنچینەی ژمارەیەکی کەم لە کردارە شازە تازەکان کە دەمە ڕابردووەکانیان پەیداکردووە بەھۆی ڕووکەش لێکچوونی ئەو کردارانەی کە خۆیان شازن؛ و بەراوردی ئەم چەشنە گشتاندنە زیاد لەپێویست دەگمەنە لە کردارە ڕابردووە ئاسایییەکان (بە زیادکردنی "ed" بۆ کردارە ڕابردووە شازەکان).

توێژینەوەکەی بەھەمان شێوە تاوتوێی دەمی ڕابردوو دەکات لەسەر قسەکەرانی زمانی ئەڵمانی بۆ زیاتر پشتگیریکردنی دەرئەنجامی نووسینەکەی.

ھەروەھا «وشە و زمان» ناونیشانی وتارێکی پینکەرە کە وتووێژ دەکات لەسەر کۆمەڵێک بابەت کە لە کتێبەکەی دا باس کراون.

## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبەکان بە زمانی ئینگلیزی
پارکوەی فۆرێست

وێنۆک|دیمەنی باخێکی گەڕەکەکە
وێنۆک|دیمەنی کۆڵانێکی پارکوەی فۆرێست
**پارکوەی فۆرێست** () یەکێکە لە گەڕەکەکانی شاری تۆرەنتۆ لە ئۆنتاریۆ، کەنەدا. کەوتۆتە بەشی باکوری شارەکە کە پێی دەوترێت نۆرت یۆرک(north york). یەکێک بووە لەم پێنج شارەوانییەی کە لە ساڵی ١٩٩٨ لێکدران بۆ پێکھێنانی شاری تۆرەنتۆی مەزن.
وێنۆک|ھێمایەکی شارەوانی کە ئاماژە بە پارک وەی فۆرێست دەکا
پارکوەی فۆرێست لەبەری خۆرئاوای شەقامی دۆن مێڵس ڕەت دەبێت ھەروەھا لەبەری باکوری شەقامی شێپەرد ڕەت دەبێت، شەقامی دۆن ڤاڵی کەوتۆتە بەشی باکوری و ھێڵی خێرای ٤٠١یش کەتۆتە خۆڕھەڵاتی، پێشتر گەڕەکەکە ناوی ھێنری فارم بوو، ئێستاش بەشێک لە باڵاخانەکانی خۆرھەڵاتی ھەمان ناویان ھەرگرتوە ئەمەش بەپێی ڕێگەپێدانی ئەنجومەنی شارەوانی تۆرەنتۆ.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:تۆرنتۆ
پۆل:کەنەدا
پۆل:شەقامەکان و ڕێگەکان
پۆل:گەڕەک
پۆل:ئۆنتاریۆ
شاومی

**شاومی** () کۆمپانیایەکی چینییە لە بواری ئەلیکترۆنیاتدا، دامەزراوە لەساڵی ٢٠١٠ و کە بارەگای سەرەکیی دەکەوێتە شاری پێکەن. ئەم کۆمپانیایە مۆبایلی زیرەک، نەرمەواڵە، لاپتۆپ، جانتا، مەکینەی ریشتاشین، بڵندگۆی گوێ، تەلەڤیزیۆنی شاومی، پێڵاو، کاتژمێری وەرزشی، و زۆر بەرھەمی دیکە بەرھەم دەھێنێت و دروست دەکات.
یەکەم تەلەفۆنی زیرەکیی بڵاوکردەوە لە ئابی ٢٠١١ و بەخێرایی بڵاوبۆوە و فرۆشی باشیان ھەبوو لە چین. لە سەرەتای چارەکی دووەمی ٢٠١٨، شاومی چوارەم گەورەترین پیشەسازی تەلەفۆنی زیرەک بوو، پێشەنگ لەھەردوو بازاڕی گەورەی چین و ھیندستان.
شاومی ١٥٬٠٠٠ کارمەندی ھەیە لە چین، ھندستان، مالیزیا، سینگاپۆر و فراوان دەبێت بۆ وڵاتانی دیکە ھەروەک ئیندۆنوسیا، فلیپین، وباشووری ئەفریقیا. بەگوێرەی گۆڤاری فۆبز، لەی جوون، دامەزرێنەر و بەڕێوەبەری شاومی، بەھای سامانەکەی نزیکەی ١٢٫٥ بلیۆن دۆلارە. ١١ھەمین دەوڵەمەنترین کەسە لە چین و ١١٧ھەمین دەوڵەمەندترین کەسیشە لە جیھان.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:لقەکانی چین
پۆل:کۆمپانیا ئەلیکترۆنییەکانی چین
پۆل:کۆمپانیاکانی تایبەت بە موبایل لە چین
پۆل:کارگەکانی موبایل
داری پیتاگۆرس

وێنۆک|داری پیتاگۆرس
وێنۆک|
**داری پیتاگۆرس ** () شێوەیەکی تایبەتی فراکتاڵە لە کۆمەڵێک چوارگۆشە پێکھاتووە. ئەم دارە ساڵی ١٩٤٢ لەلایەن مامۆستایەکی ماتماتیکی ھۆلەندی بەناوی ئالبێرت بۆسمەن دۆزرایەوە.
لەبەر ئەوەی سێ چوارگۆشەی لەناو دارەکەدا پێکەوە لکاون، سێگۆشەیەکی وەستاو پێک دێنن، و ئەم حاڵەتە لە تیۆرمی پیتاگۆرسدا دەبینرێت، ناوی ئەم دارەیان ناوناوە، *داری پیتاگۆرس*.
ئەگەر گەورەترین چوارگۆشە، چوارگۆشەیەکی ١×١ بێت، دارەکە بە تەواوی لە سندووقێکی ٦×٤دا جێگای دەبێتەوە.
## دروستکردن
دروستکردنی داری پیتاگۆرس بەم شێوەیە کە لە ھەنگاوی یەکەمدا چوارگۆشەیەک دەکێشرێتەوە، پاشان لە دوو سەری سەرەوەی چوارگۆشەکە، دوو گۆشە لە پێوانەی ٤٥ جیا دەکرێتەوە و سێگۆشەیەکی دوولایەکسانی وەستاو پێکدێت. لە ھەنگاوی سێھەمدا لەسەر ئەو دوو لای سێگۆشە وەستاوەکە کە ناکەونە سەر چوارگۆشەی یەکەم، دوو چوارگۆشەی نوێ دروست دەکرێت، و ئەم کارە بەردەوام دووبارە دەکرێتەوە و دارەکە ھەتا دێت گەورەتر دەبێت.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*
## بەستەرە دەرەکییەکان
* Gallery of Pythagoras trees
* Interactive generator with code 
*  

پۆل:فراکتاڵەکان
نیشانەی بارودۆخی ڕووی ڕێگە

وێنۆک|پێویستە ژمارەی چاڵەکانی ناو ڕێگەیەک بژمێردرێت بۆ دۆزینەوەی پی سی ئای
**نیشانەی بارودۆخی ڕووی ڕێگە** () کە زیاتر بە پی سی ئای (PCI) دەناسرێت، جۆرێک پێوەری ژمارەییە بۆ ھەڵسەنگاندنی بارودۆخی سڵامەتیی ڕێگە. خراپترین دۆخی ڕێگە بە پی سی ئایەکی سفر و باشترینیش بە سەد دیاری دەکرێت. ئەم پێوەرە لەلایەن ئەندازیارانی سپای ئەمریکاوە داھێنرا و دواتر ئەی ئێس تی ئێم (ASTM) پرۆسەکەی ستاندارد کرد. لە پرۆسەی دۆزینەوەی پی سی ئایدا سەرەتا ھەمووی ئەو قڵیش و برینانەی لە ڕووی ڕێگە کەوتووە کۆ دەکرێنەوە. ھەندێک لەم زەختانە بریتین لە قڵیشی قۆڕیانە (قڵیشی ماندوویی)، قڵیشی درێژایی، قڵیشی بلووکی، قڵیشی گوێی جادە و چاڵ. دوایی ژمارەیەک گراف و پرۆسەیەکی چەندپاتکراوە بە کار دێن کە ئەم قڵیشانە بگوێزرێنەوە بۆ ژمارەیەک لە نێوان ٠ و ١٠٠دا. بەم جۆرە ئەگەر ڕێگەیەک ھیچ قڵیشێکی تێدا نەبێت نیشانەی بارودۆخی ڕێگەکەی ١٠٠ دەکات.

## بەدەستھێنانی پی سی ئای
بۆ بەدەستھێنانی PCI پێویستە سەرەتا ڕێگەکە بپشکنرێت. لەم پشکنینەدا ئەو برینانەی لەسەر ڕووی ڕێگەدایە دەنووسرێنەوە. واتە ژمارەی برینەکان، ئاستی قووڵاییان و جۆرەکەیان دەنووسرێتەوە. دواتر لە ڕێگەی ژمارەیەک گرافی تایبەتەوە ئەم دراوانە دەگۆڕێن بۆ ھەندێک ژمارەی تر. ئەو ژمارانە لە پرۆسەیەکی تیکراریدا چەندین جار بەسەرچوونەوەیان پێدا دەکرێت ھەتا PCIی ئەو ڕێگەیە دەدۆزرێتەوە.
وێنۆک|پێویستە قڵیشە جۆراوجۆرەکانی سەر ڕێگە، وەک قڵیشی پشتە قۆڕیانە، بژمێردرێن بۆ حیسابکردنی PCI
ئەی ئێس تی ئێم بارودۆخی ڕێگە بەپێی PCI دەکات بە حەوت پۆلەوە وەک لەو خشتەی خوارەوەدا پیشان دراوە، بەڵام لە ڕاستیدا کاتێک PCI دەچێتە خوار ٤٠ەوە، ئیتر ڕێگەکە کەڵکی نامێنێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێگەکان
پۆل:بەڕێوەبەرایەتیی سامانی ژێرخانەکان
پۆل:برینی ڕووی ڕێگە
پۆل:ڕووی ڕێگە
پۆل:ئەندازیاریی ڕووی ڕێگە
پۆل:ژێرخانی فڕۆکەخانە
نوونڤووت

220x440px|وێنۆک
**نوونڤووت**(، بە ئینوکتیتوت: ᓄᓇᕗᑦ) (گۆکردن: ) نوێترین و گەورەترین ھەرێمی کەنەدایە لە ١ی نیسانی ١٩٩٩ سەربەخۆیی خۆی لە ھەرێمی باکووری خۆرئاوا وەرگرت و وەک ھەرێمێکی سەربەخۆ ناسێنرا.

ڕووبەری نوونڤووت لە ئەورووپای ڕۆژئاوا گەورەترە و دواخاڵی باکووری زەویە کە مرۆڤ دەتوانێت لێی بژێت، دواھەمین نشینگەی ئەم ھەرێمە و ھەموو کەنەدا لەباکووری شارۆچکەی "ئەڵێرت"ە.

بەگوێرەی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ دانیشتوانی نوونڤووت ٣١٫٩٠٦کەس دەبێت.

## وێنەخانە

پەڕگە:CapeChidleyAreaMap.png||
پەڕگە:CumberlandSoundNunavutMap.png||
پەڕگە:Nu-map.png||

پەڕگە:Franklin Last Expedition Map.jpg||
پەڕگە:FrobisherBayOMC.png||
پەڕگە:VictoriaIslandMap.png||

پەڕگە:Map indicating Coronation Gulf, Nunavut, Canada.png||
پەڕگە:DevonIsl.png||


## ئەمانەش ببینە
* کەنەدا

## سەرچاوەکان



پۆل:کەنەدا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٩
پۆل:ئۆقیانووسی ئارکتیک
پۆل:پارێزگاکان و مەڵبەندەکانی کەنەدا
پۆل:نووناڤوت
پۆل:جەمسەرەکان
پۆل:جەمسەری باکور
پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە
کۆمەڵەی کانتۆر

**کۆمەڵەی کانتۆر** () لە بیرکاریدا بریتییە لە کۆمەڵە خاڵێک لەسەر پارچەھێڵێک کە ھەندێک تایبەتمەندی دیاریکراویان ھەیە، بە دەستەواژەیەکی تر کۆمەڵەی کانتۆر، کۆمەڵەیەکە بە لابردنی سێیەکی ناوەڕاستی پارچەڕاستەھێڵێک و دووبارەکردنەوەی ئەم کارە لەسەر ھەموو ئەو پارچەھێڵانەی بەدەست دێن، دەست دەکەویت. کۆمەڵەی کانتۆر لەلایەن ھێنری جان ستێفێن سمیت ساڵی ١٨٧٤ دۆزرایەوە،
 و ساڵی ١٨٨٣ لەلایەن ماماتیکزانی ئاڵمانی گیۆرگ کانتۆر پێشکەش کرا.

## پێکھاتە
کۆمەڵەی کانتۆری سیانە، بەم شێوە دروست دەکرێت کە بەردەوام پارچەھێڵێک بە سێ بەش دابەش دەکرێت و بەشی سێیەکی ناوەڕاستی لادەبردرێت
بۆ نموونە بۆ ماوەی [٠٬١] لە ھەنگاوی یەکەمدا ماوەی (،&nbsp;) لادەبردرێت و
[،&nbsp;0] ∪ [1,&nbsp;] دەمێنێتەوە. پاشان ئەم کارە لەسەر ئەو پارچەھێڵانەی دەست دەکەویت دووبارە دەکرێتەوە :
[،&nbsp;0] ∪ [،&nbsp;] ∪ [،&nbsp;] ∪ [1,&nbsp;]. ئەم کارە دوایی نایەت و ناکۆتا جار ئەنجام دەدرێت و کۆمەڵەی  n ـەم یەکسانە بە:

C_{n} = \frac{C_{n-1}}{3} \cup \left(\frac{2}{3}+\frac{C_{n-1}}{3}\right).

کۆمەڵەی کانتۆری سیانە ھەموو ئەو خاڵانەی ماوەی [٠٬١] لەخۆدەگریت کە لەم پرۆسەیەدا دەمێننەوە.
شەش ھەنگاوی یەکەم بۆ بەدەستھێنانی ئەم کۆمەڵەیە لە وێنەی خوارەوەدا ڕوون کراوەتەوە:

729px|

بە شێوەیەکی ڕێکوپێکتر فورمووڵی کۆمەڵەی کانتۆر ئەمەیە:

 C=[0,1] \setminus \bigcup_{m=1}^\infty \bigcup_{k=0}^{3^{m-1}-1} \left(\frac{3k+1}{3^m},\frac{3k+2}{3^m}\right).

دەکرێ بڵێین کۆمەڵەی کانتۆر نموونەیەک فراکتاڵە.
## ئەمانەش ببینە
*کلووبەفری کۆخ
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*

پۆل:فراکتاڵەکان
پۆل:گیۆرگ کانتۆر
ویکیپیدیای کوردیی کورمانجی

**ویکیپیدیای کوردیی کورمانجی** (بە پێشگری: ku) یەکێکە لە وەشانەکانی ویکیپیدیا کە بە زمانی کوردی (کورمانجی) بە ئەلفوبێی لاتینی وتارەکانی دەنووسرێت. ئەم ویکیپیدیایە بە یەکەم ویکیی کوردی دێتە ھەژمار کە لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ سازکرا، و لە ڕۆژی ١٢ی ئابی ٢٠٠٩ ویکیپیدیای سۆرانی (ckb) لەم ویکیپیدیایە جیابوویەوە.

ویکیپیدیای کورمانجی ھەتا ئێستا  ھەژماری بەکارھێنەرانی تێدا دروست کراون،  بەڕێوەبەر و  وتاری ھەن.

## ئەمانەش ببینە
* ویکیپیدیای کوردی
* ویکیپیدیای کوردیی سۆرانی
* ویکیپیدیای کوردیی زازاکی

## سەرچاوەکان

*Wîkîpediyaya kurdî] مێژووی ویکیپیدیای کوردی]

کوردیی باکووری
پۆل:ئینسایکڵۆپیدیا کوردییەکان
پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون
پۆل:وێبگە کوردییەکان
گەشتی ئەسپ

**گەشتی ئەسپ** () بریتییە لە پاشیەکییەکی جووڵەی ئەسپ لەسەر تەختەی شەترەنجدا بەشێوەیەک، کە تەنیا جارێک بە ھەر خانەیەکدا بڕوات. ژمارەی ڕێکی گەشتەکان لە تەختە شەترەنجێکی ٨×٨دا ھێشتا دیار نییە. کێشەی **گەشتی ئەسپ** کێشەیەکی ماتماتیکییە بۆ دۆزینەوەی گەشتی ئەسپێک و دروستکردنی بەرنامەیەک بۆ دۆزینەوەی گەشتی ئەسپ لەناو خوێندکارانی زانستی کۆمپیوتەردا گرفتێکی باوە. لە کاتێکدا ئەسپەکە دەگاتەوە ئەو خانەیەی لە دەستپێکی گشتەکەدا پێیدا ڕۆیشتووە، پێی دەوترێ گەشتی داخراو و پێچەوانەی ئەم حاڵەتە، گەشتی کراوەی پێ دەوترێت
. 
## تیۆری
کێشەی گەشتی ئەسپ لە تیۆریی گرافدا حاڵەتێکی تایبەتی کێشەی ڕێڕەوی ھەمیلتۆنییە. بە ھەمان شێوە، کێشەی دۆزینەوەی گەشتێکی داخراو، نموونەیەکە لە کێشەی دەوری ھەمیلتۆنی. بە پێچەوانەی کێشەی ڕێڕەوی ھەمیلتۆنی، لە کاتی ھێڵیدا کێشەی گەشتی ئەسپ دەتوانرێت چارەسەر بکرێت.

## ژمارەی گەشتە داخراوەکان
لە تەختەیەکی ٨×٨دا، ڕێک ٢٦٬٥٣٤٬٧٢٨٬٨٢١٬٠٦٤ گەشتی داخراوی ئاڕاستەدار بوونی ھەیە. 
ژمارەی گەشتە داخراوە بێ ئاڕاستەکان نیوەی ئەم ژمارەیە. ٩٬٨٦٢ گەشتی داخراوی بێ ئاڕاستە لە تەختەیەکی ٦×٦دا بوونی ھەیە.
## کام یەک لە تەختەکان گەشتیان ھەیە
شوێنک
سەلماندی لە ھەر تەختەیەکی m×nدا کە m کەمتر یان یکسانە بە n، ھەمیشە گەشتێکی داخراو بوونی ھەیە، مەگەر ئەوەی کە لانیکەم یەکێک لەم مەرجانە بێتەدی:
# *m* و *n* ھەردووکیان تاک بن. n یەکسان نەبێت بە ١.
# *m* = ١، ٢ یان ٤. n یەکسان نەبێت بە ١ .
# *m* = ٣ و *n* = ٤، ٦ یا ٨.
کول و دێ کورتیز سەلماندیان لە ھەر تەختەیەکی چوارگۆشەییدا کە کەمترین ڕەھەندی لانیکەم ٥ بێت، گەشتێکی ئەسپ (لەوانەیە کراوە بێت) بوونی ھەیە.
## دۆزینەوەی گەشتەکان بە کۆمپیوتەر
بە بەکارھێنانی کۆمپیوتەر زۆر ڕێگەی جیاواز ھەیە بۆ دۆزینەوەی گەشتی ئەسپێک. ھەندێکیان لە ڕێگەی ئەلگۆریتمەکانەوە دەدۆزرێنەوە و ھەندێک ڕێگەش ھەیە داھێنراون.
### یاسای وارنزدرۆف

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* Introduction to Knight's tours by George Jelliss
* Knight's tours complete notes by George Jelliss

پۆل:کێشەکانی ماتماتیک
پۆل:کێشە شەتڕەنجییەکانی ماتماتیک
ھاوسێیی (ماتماتیک)

وێنۆک|چەپ
لە تۆپۆلۆژی و بوارە پەیوەندیدارەکانی بیرکاریدا، **ھاوسێیی**  ()، یەکێک لە چەمکە بنەڕەتییەکانی بۆشایییە تۆپۆلۆژیکییەکانە. ھاوسێیی خاڵێک، بریتییە لە کۆمەڵێک کە خاڵەکەی لەخۆ گرتووە.

## پێناسە
وا دابنێp خاڵێک بێت لە بۆشاییی مەتریکی Xدا و  V \subset X .

**ھاوسێیی** خاڵی p بە نیوەتیرەی r، کۆمەڵەیەکە وەکوو (Nr(p کە ھەموو ئەو خاڵانە لەخۆ دەگریت وەکوو q بەشێوەیەک d(p،q)N_{r}(p) = \{p \in X\; | \; d(p,q) 

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
*

پۆل:شیکاریی ماتماتیکی
پۆل:تۆپۆلۆژی
مافی ئەرێنی و نەرێنی

**مافی ئەرێنی و نەرێنی** جۆرە مافگەلێکی زۆرلێکراون بۆ کردەوە و چالاکی (مافی ئەرێنی) یان بێ‌کردەوەیی و ناچالاکی (مافی نەرێنی). ئەم پابەندبوونانە لەوانەیە کارەکتەرێکی یاسایی یان ئەخلاقی بێت. چەمکی مافی ئەرێنی و نەرێنی لەوانەیە بگات بە مافی ئازادی.

ئەم مافانەی کە وەک **مافی نەرێنی** دەستنیشان ئەکرێن لەوانەیە مافی مەدەنی و سیاسی لەخۆبگرێ وەک ئازادیی قسەکردن، ژیان، خاوەندارێتی تاکەکەسی، ئازادی لە تاوانە تووندوتیژییەکان، ئازادی دین و ئایین، دادوەری دادپەروەرانە، ھەروەھا ئازادی لە کۆیلایەتی.

ئەم مافانەی کە وەک **مافی ئەرێنی** دەستنیشان ئەکرێن، بە ھەمان شێوە کە لە ساڵی ١٩٧٩ی زایینی دا لەلایەن مافناس و کارناسی دادوەری کارڵ ڤاساک پێشنیار کرا لەوانەیە جۆرەکانی تری مافی مەدەنی و سیاسی لەخۆ بگرێ وەک پاراستنی پۆلیس  لە تاک و سامانەکانی و مافی بەھرەمەندی لە پارێزەر، ھەروەھا مافەکانی ئابووری، کۆمەڵایەتی و کولتووری وەک خۆراک، ماڵ، خوێندنی گشتی، پیشە، ئاسایشی نەتەوەیی، نیزامی، چاودێری تەندورستی، ئاسایشی کۆمەڵایەتی، دەستگەییشتن بە ئینتەرنێت و پێداویستییەکانی ژیانێکی باش.

## سەرچاوەکان

پۆل:ماف
پۆل:یاسا
پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان
کۆمەڵەی ماندێلبرۆت

وێنۆک|چەپ
**کۆمەڵەی ماندێلبرۆت** () بریتییە لە کۆمەڵێک خاڵ لەسەر ڕووتەختی ئاوێتە، کە فراکتاڵێک پێک دەھێنن. کۆمەڵەی ماندێلبرۆت، لەبەر جوانی و ھەروەھا پێکھاتە ئاڵۆزەکەی، کە تەنیا لە چەند پێناسەی سادەی ماتماتیکییەوە بەدەست دێت، لە دەرەوەی دونیای ماتماتیکیش پێکھاتەیەکی ناسراوە.
## کورتەمێژوو
کۆمەڵەی ماندێلبرۆت یەکەم جار لەلایەن ماتماتیکزانێکی فەڕانسەوی بە ناوی پیێر فاتۆ کە لە بواری شیکاریی ئاوێتەدا چالاکی دەکرد لە ساڵی ١٩٠٥ پێناسە کرا. ھاوکات ماتماتیکزانێکی تر بە ناوی ژولیا فانکشنە ڕێژەییەکانی لەسەر ڕووتەختی ئاوێتەدا تاوتوێ دەکرد. ئەمڕۆکە کۆمەڵەکانی ژولیا لە فراکتاڵە ھەرە ناسراوەکانن. ئەم توێژینەوانە بە شێوەیەکی پرش و بڵاو لە ئارادابوون ھەتا ساڵی ١٩٧٩ کە بێنۆیت ماندێلبرۆت لە وتارێکدا  (*Fractals: Form, chance and dimension*) ئەم چەمکانەی لەگەڵ زۆر بابەتی تر لەژێر ناوی ئەندازەی فراکتاڵی پێشکەش کرد.
## فراکتاڵی ماندێلبرۆت

فراکتاڵی ماندێلبرۆت بە فراکتاڵی سێ ڕەھەندیی کۆمەڵەی ماندێلبرۆت دەوترێت.
## پێشانگا
هەندێک کەس چێژ لە دۆزینەوەی شێوە ئەندازەییە سەرنجڕاکێشەکان لە کۆمەڵەی مەندەلبرۆتدا وەردەگرن. لێرەدا چەند نموونەیەک لە ناوچە جوانەکانی ئەم کۆمەڵەیە دەخەینەڕوو.


File:Animation of the growth of the Mandelbrot set as you iterate towards infinity.gif
Image:mandel zoom 00 mandelbrot set.jpg|
Image:mandel zoom 01 head and shoulder.jpg|
Image:mandel zoom 02 seehorse valley.jpg|
Image:mandel zoom 03 seehorse.jpg|

File:Mandelbrot Set Image 31.png
File:Mandelbrot Set Image 49.png
File:Mandelbrot Set Image 60.png
File:Mandelbrot Set Image 76.png
File:Mandelbrot Set Image 46.png


## سەرچاوەکان

*

پۆل:فراکتاڵەکان
پۆل:داینامیکی ئاڵۆز
سێ وەچەی مافی مرۆڤ

دابەشکردنی مافی مرۆڤ بۆ **سێ وەچە**، یەکەم جار لە ساڵی ١٩٧٩ی زایینی لە  ئەنستیتۆی نێونەتەوەیی مافی مرۆڤ لە ستراسبۆرگ و لەلایەن کاڕناسی دادوەری و مافناسی چیکی کارڵ ڤاساک پێشنیار کرا. تیۆرییەکانی ڤاساک بە شێوەی گشتی لە یاسای ئەورووپا سەرچاوەی گرتووە.

دابەشکارییەکانی ڤاساک درێژە بە سێ دەستەواژەی شۆڕشی فەرەنسە ئەدات: ئازادی، یەکسانی، برایەتی. سێ وەچە لە ناو ھەندێک لە بەشەکانی جاڕنامەی مافی بنەڕەتی یەکێتی ئەورووپا دەرکەوتووە. ھەروەھا جاڕنامەی جیھانی مافی مرۆڤ ئەم مافانە لە خۆ ئەگرێ کە وەک وەچەی دووەم و ھەوەھا وەچەی ھەوەڵ ئەناسرێن، بەڵام ئەم جیاوازییە لە ناو جاڕنامەکەدا نابینرێ (مافە لیستکراوەکان بە شێوەیەکی ڕێکوپێک نەنووسراون).

## سەرچاوەکان

پۆل:ماف
پۆل:یاسا
پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:پاراستنی ژینگە
فراکتاڵی ماندێلبرۆت

LEFT|thumb
**فراکتاڵی ماندێلبرۆت** () بریتییە لە فراکتاڵێکی سێ ڕەھەندیی کۆمەڵەی ماندێلبرۆت، کە لە ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن دانیێل وایت و پاوڵ نیلاندر دروست کراوە. ئەم فراکتاڵە بە بەکارھێنانی سیستەمی پۆوتانی گۆیی بەرھەم دێت.

## فورمووڵ

فورمووڵی دانیێل وایت و پاوڵ نیلاندر بە توانی  n ـەم لە سێ ڕەھەندی  y ،  x  و  z دا بەم شێوەیە:

{\mathbf v} = \langle x, y, z\rangle

:{\mathbf v}^n := r^n\langle\sin(n\theta)\cos(n\phi),\sin(n\theta)\sin(n\phi),\cos(n\theta)\rangle

کاتێک:

\begin{align}r&=\sqrt{x^2+y^2+z^2} \\
 \phi&=\arctan(y/x)=\arg (x+yi) \\
 {\rm and\ } \theta&=\arctan(\sqrt{x^2+y^2}/z)=\arccos(z/r).\end{align}

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*
## بەستەرە دەرەکییەکان
* www.skytopia.com

پۆل:فراکتاڵەکان
ستۆدیۆکانی پاینھوود لە تۆرۆنتۆ

**ستودیۆکانی پاینھود لە تۆرنتۆ** کە پێشتر ناسرابوو بە "فیلم پۆرت" () پێکھاتووە لە کۆمەڵێک ستۆدیۆی مەزنی بواری سینەمایی بۆ بەرھەم ھێنانی بەرھەمی تەلەڤژیۆنی و فیلمی سینەمایی، کەوتۆتە شاری تۆرەنتۆ لەکەنەدا، بەیەکەمین ستۆدیۆ دادەنرێت لە کەنەدا کە توانیبێتی بەرھەمھێنانی فیلمی گەورە و مەزن لەخۆبگرێت، ناونانی بە "Pinewood Studios Group" بۆ ھۆی کڕینەوەی بەشێکی گەورەی ستۆدیۆکانی لەلایەن ھاوبەشگای  بێڵ ی شانشینە یەکگرتوەکان.

ھەڵکەوتەی شوێنەکەی کەوتۆتە سەر شەقامی commissions ڕووبەرڕوو بە دەریاچەی شۆر.

## مێژوو
### بیناسازی
پڕۆژەکە ڕووبەری ٤٫٥ھێکتار زەوی داگیرکردووە لەناوچەی بەندەری تۆرەنتۆ، کەپێشتر ناوچەیەکی پیشەسازی بووە، دواتر بووەتە کۆمەڵە ستۆدیۆیەکی بچوک، دەتوانین بڵێین ناوچەی پۆرت لاند بریتیە لە تێکڕای تەواوی پڕۆژەکە.

لە ساڵی ٢٠٠٦ کۆششی تەواوی بۆکرا و قۆناغی یەکەمی لە ٢٠ئۆگستی ٢٠٠٨کرایەوە.

### لە فیلم پۆرتەوە بۆ ستۆدیۆکانی پاینھود لە تۆرەنتۆ
لە یۆنیۆی ٢٠٠٩ ستۆدیۆکان چوونە ناو ڕێککەوتنێکی فرۆشتن و بەکڕێ دان لەگەڵ ھاوبەشگای The Pinewood Studios Group، کە دوای کڕینەوەی ھاوبەشگاکە ناوی خۆی بەسەرسەپاند.

ستۆدیۆکانی پاینھوود لە تۆرەنتۆ بە گونجاندنی ژینگەییانە بونیاترانەوە و باڵاخانەکانی دۆستی ژینگەیە.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:سینەما بە پێی وڵات
پۆل:سینەمای سێ ڕەھەندی
پۆل:سینەمای کەنەدا
پۆل:باڵەخانە و شێوەکارییەکان لە تۆرۆنتۆ
ژمارەی دڵخۆش

**ژمارەی دڵخۆش** () بە ژمارەیەکی تەواوی ئەرێنی دەوترێت کاتێک سەرجەمی دووجای ڕەنووسەکانی ژمارەکە، بە ژمارەی دوای ئەم ژمارەیە دابنرێت و ئەم کارە لەسەر ئەنجامەکەی پێشوو دووبارە بکرێتەوە، ئاکامی ئەم پرۆسەیە بە ژمارە یەک کۆتایی بێت. و ئەگەر پێچەوانەی ئەم حاڵەتە ڕوویدا ئەوا بە ژمارەکە دەوترێت **ژمارەیەکی دڵتەنگ** یان **خەمبار** (unhappy number or sad number).
## پێناسەی گشتی

وا دابنێ n=n_0 ژمارەیەکی دیاریکراو بێت، ئینجا وا دابنێ n_1 وn_2 وn_3 ... پاشیەکییەک بێت، بەم شێوەیە کە n_{i+1} سەرجەمی دووجای ڕەنووسەکانی n_i یە. ئەوا n ژمارەیەکی دڵخۆشە، ئەگەر و تەنھا ئەگەر iیەک بوونی ھەبێت کە n_i=1
### نموونە
١٩ ژمارەیەکی دڵخۆشە، ھەر وەک لە خوارەوەدا ڕوون کراوەتەوە:

: ٨٢ = ٩٢ + ١٢
: ٦٨ = ٢٢ + ٨٢
: ١٠٠ = ٨٢ + ٦٢
: ١ = ٠٢ + ٠٢ + ١٢

ئەگەر ژمارەیەک دڵخۆش بێت، ئەوا ھەموو ئەو ئەندامانەی لەو پاشیەکییەدا دەردەکەون دڵخۆشن، و ئەگەر ژمارەیەک دڵتەنگ بێت، ھەموو ئەندامەکانی پاش ئەو ژمارەیە دەردەکەون دڵتەنگن، بۆ نموونە، ١٩ ژمارەیەکی دڵخۆشە کەوایە، ٨٢، ٦٨ و ١٠٠ و ١ یش دڵخۆشن.
## ژمارە دڵخۆشەکانی کەمتر لە ٥٠٠
لە خوارەوە ئەو ژمارە دڵخۆشانەی لە ٥٠٠ کەمترن پێڕست کراون:

١، ٧، ١٠، ١٣، ١٩، ٢٣، ٢٨، ٣١، ٣٢، ٤٤، ٤٩، ٦٨، ٧٠، ٧٩، ٨٢، ٨٦، ٩١، ٩٤، ٩٧، ١٠٠، ١٠٣، ١٠٩، ١٢٩، ١٣٠، ١٣٣، ١٣٩، ١٦٧، ١٧٦، ١٨٨، ١٩٠، ١٩٢، ١٩٣، ٢٠٣، ٢٠٨، ٢١٩، ٢٢٦، ٢٣٠، ٢٣٦، ٢٣٩، ٢٦٢، ٢٦٣، ٢٨٠، ٢٩١، ٢٩٣، ٣٠١، ٣٠٢، ٣١٠، ٣١٣، ٣١٩، ٣٢٠، ٣٢٦، ٣٢٩، ٣٣١، ٣٣٨، ٣٥٦، ٣٦٢، ٣٦٥، ٣٦٧، ٣٦٨، ٣٧٦، ٣٧٩، ٣٨٣، ٣٨٦، ٣٩١، ٣٩٢، ٣٩٧، ٤٠٤، ٤٠٩، ٤٤٠، ٤٤٦، ٤٦٤، ٤٦٩، ٤٧٨، ٤٨٧، ٤٩٠، ٤٩٦.

## ژمارەی سەرەتایی دڵخۆش
ژمارەی سەرەتایی دڵخۆش، بە ژمارەیەک دەوترێت کە ھەم دڵخۆشە و ھەم سەرەتایی. ھەموو ئەو ژمارە سەرەتاییانەی لەسەر شێوازی ٣+١٠n و ٩+١٠n دەنووسرێن، (n گەورەترە لە سفر) ژمارەی دڵخۆشن.

## نموونەی پرۆگرامسازی
تاقیکردنەوەیەکی سادە بە زمانی پایتن بۆ پشکنینی دڵخۆشبوونی ژمارەیەک بەم شێوەیە:


```python
def square(x):
    return int(x) * int(x)

def happy(number):
    return sum(map(square, list(str(number))))

def is_happy(number):
    seen_numbers = set()
    while number > 1 and (number not in seen_numbers):
        seen_numbers.add(number)
        number = happy(number)
    return number == 1
```


## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* Schneider, Walter: Mathews: Happy Numbers.
* Happy Numbers at The Math Forum.

پۆل:ماتماتیک بە کایە
بەڕەڵایی کۆمەڵایەتی

**بەڕەڵایی کۆمەڵایەتی** () حاڵەتێکە کە تێیدا کۆمەڵگە ڕابەرایەتییەکی کەمی ڕەوشتی پێشکەش بە تاکەکانی دەکات. ئەمە لە جیاوازی سیستمی بیروڕاوە سەرھەڵدەدات، کە دەبێتە ھۆکاری تێکشکانی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانی نێوان تاکەکانی کۆمەڵگە.

## سەرچاوەکان
* Wikipedia contributors. (2019, February 17). Nihilism. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 06:40, February 19, 2019, from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Nihilism&oldid=883709019

پۆل:فەلسەفەی کۆمەڵایەتی
پۆل:زاراوەکانی کۆمەڵناسی
ژمارەی بەئەدەب

وێنۆک|160px| دیاگرامی یانگ: 15&nbsp;=&nbsp;4&nbsp;+&nbsp;5&nbsp;+&nbsp;6

لە تیۆریی ژمارەکاندا، **ژمارەی بەئەدەب** یان ژمارەی **بەڕەوشت** () بریتییە لە ژمارەیەکی تەواوی ئەرێنی کە دەتوانرێت بەشێوەی ئەنجامی کۆکردنەوەی دوو یان چەند ژمارەی تەواوی ئەرێنی یەک لەداوی یەک بنووسرێت. ژمارە بەئەدەبەکان بە **ژمارەی پلیکانی**یش (Staircase Number) ناسراون، چونکە دەتوانرێن بە دیاگرامێکی پلیکانی بنوێنرێن. بە ژمارە تەواوەکانی تر کە ناکرێت بەم شێوە بنووسرێن دەوترێ، ژمارەی **بێ ئەدەب** یان **بێڕەوشت**
.
## ژمارە بەئەدەبەکانی کەمتر یان یەکسانن بە بیست
لە خوارەوە ئەو ژمارە بەئەدەبانەی کەمتر یان یەکسانن بە بیست پێڕست کراون:

۳ = ۱ + ۲

٥ = ۲ + ۳

٦ = ۱ + ۲ + ۳

۷ = ۳ + ٤

۹ = ٤ + ٥ = ۲ + ۳ + ٤

۱۰ = ۱ + ۲ + ۳ + ٤

۱۱ = ٥ + ٦

۱۲ = ۳ + ٤ + ٥

۱۳ = ٦ + ۷

۱٤ = ۲ + ۳ + ٤ + ٥

۱٥ = ۷ + ۸ = ٤ + ٥ + ٦ = ۱ + ۲ + ۳ + ٤ + ٥

۱۷ = ۸ + ۹

۱۸ = ٥ + ٦ + ۷ = ۳ + ٤ + ٥ + ٦

۱۹ = ۹ + ۱۰

۲۰ = ۲ + ۳ + ٤ + ٥ + ٦

## پاشیەکیی ژمارە بەئەدەبەکان
پاشیەکیی ژمارە بەئەدەبەکان، پاشیەکییەکی دوا نەھاتوویە لە ژمارە تەواوەکان و تێیدا ھیچ توانێکی ژمارە دوو بوونی نییە.

٣, ٥, ٦, ٧, ٩, ١٠, ١١, ١٢, ١٣, ١٤, ١٥, ١٧, ١٨, ١٩, ٢٠, ٢١, ٢٢, ٢٣, ٢٤, ٢٥, ٢٦, ٢٧, ٢٨, ٢٩, ٣٠, ٣١, ٣٣, ٣٤, ٣٥, ٣٦, ٣٧, ٣٨, ٣٩, ٤٠, ٤١, ٤٢, ٤٣, ٤٤, ٤٥, ٤٦, ٤٧, ٤٨, ٤٩, ٥٠, ...

nـەمین ژمارەی بەئەدەب یەکسانە بە f(n+1) کاتێک:

f(n)=n+\left\lfloor\log_2\left(n+\log_2 n\right)\right\rfloor

## ئەدەبی ژمارەکان
بە ژمارەی ڕێگەکانی دەتوانرێت ژمارەیەکی تەواوی ئەرێنی بەشێوەی سەرجەمی دوو یان چەند ژمارەی تەواوی ئەرێنی یەک لەدوای یەک دەرببڕێت دەوترێت *ئەدەبی* ئەو ژمارەیە. بۆ نموونە ئەدەبی ژمارە ٧ دەکاتە ١ و ئەدەبی ژمارە ١٥ یەکسانە بە ٣.
بۆ ھەر ژمارەیەکی تەواوی ئەرێنی وەکوو x، ئەدەبی x یەکسانە بە ژمارەی بەشدراوە‌ تاکەکانی گەورەتر لە ١ی ژمارەکە.
## ژمارە بێ ئەدەبەکان
ژمارەی بێ ئەدەب، بریتییە لە ھەر ژمارەیەکی تەواوی ئەرێنی، کە توانێکە لە ژمارە ٢. لەبەر ئەوەی ئەم ژمارانە ناتوانرێت بەشێوەی سەرجەمی چەند ژمارەی تەواوی ئەرێنی یەک لەدوای یەک بکرێنەوە واتە بەئەدەب نین، پێیان دەوترێ ژمارەی بێ ئەدەب. پاشیەکیی ژمارە بێ ئەدەبەکانیش، پاشیەکییەکی دوانەھاتوویە.
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:پاشیەکیی ژمارە تەواوەکان
پۆل:ماتماتیک بە کایە
پۆل:چوارلاکان
کێشەی ١٠٠ بەندکراوەکە

وێنۆک|چەپ
**کێشەی سەد بەندکراوەکە**، () بریتییە لە کێشەیەکی ماتماتیکی لە تیۆریی ئەگەردا، و بەم شێوەیە کە ١٠٠ بەندکراو، ھەر کامیان ژمارەیەکیان لە ١ ھەتا ١٠٠ بۆ دیاریکراوە و سەد کێشۆ لە بەرامبەریانە کە لەناو ھەر یەک لە کێشۆکاندا، ژمارەیەک دانراوە لە ١ ھەتا ١٠٠. ھەر بەندکراوێک بەبێ پەیوەندیکردن لەگەڵ بەندکراوەکانی تر دەتوانێت ٥٠ دانە لە کێشۆکان بکاتەوە. بەندکراوەکان کاتێک ڕزگاریان دەبێت کە ھەموویان ژمارەکەی خۆیان بدۆزنەوە (ئەگەر لانیکەم یەک بەندکراو ژمارەکەی خۆی نەدۆزیبێتەوە، ھەموو بەندکراوەکان ھەر وا لە بەندیخانەدا دەمێننەوە و ڕزگاریان نابێت). پیتێر برۆ مێلتێرسێن زانایەکی دانمارکی بۆ یەکەم جار لە ساڵی ٢٠٠٣ پلانێکی بۆ ئەم کێشەیە دۆزیەوە، و ھەلێکی ڕەخساند بۆ ڕزگاربوونی ھەموو بەندکراوەکان.
## سەرچاوەکان

*

پۆل:گۆڕینەکان
پۆل:ماتماتیک بە کایە
ماتماتیک بە کایە

وێنۆک|چەپ|200px
**ماتماتیک بە کایە**  یان **ماتماتیکی کایەیی** () زاراوەیەکە ئاماژە دەکات بە ئەنجامدان و بەکارھێنانی ماتماتیک بۆ ڕابواردن و کات بەسەربردن بە خۆشی و بۆ کایە، نەوەک بۆ کاری توێژینەوەیی و چالاکیی زانستی و پیشەگەری. زۆربەی بابەتەکان لەم بوارەدا پێویستیان بە زانینی ماتماتیک لە ئاستێکی پێشکەوتوودا نییە و زۆر جار کایە ماتماتیکییەکان، سەرنجی مناڵان و لاوان ڕادەکێشیت بۆ زیاتر خوێندنەوەی بابەتەکە. لەو کەسانەی لە بواری، ماتماتیک بە کایەوە پێشەنگ بوون دەکرێ ئاماژە بکرێت بە لویس کارۆل، جان ھورتۆن کانوێی، بۆ کایەی ژیانی کانوێی، مارتین گاردنێر، سام لۆید و یاکۆڤ پێرێلمان. ھەندێک لە ناسراوترین نموونەکان، بۆ ماتماتیکی کایەیی، بریتین لە شەشپاڵووی ڕووبیک، چوارگۆشەی جادوویی، پازێلە ماتماتیکییەکان و فراکتاڵەکان.
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ماتماتیک بە کایە
دادخوازان

**دادخوازان** (بە فەڕەنسی: Les Justes) یان **مرۆڤکۆژانی دادخواز** (لە وەرگێڕانە ئینگلیزیەکەی: The Just Assassins) ناوی شانۆیەکی نووسراوەی ئەلبێر کامو نووسەر، فەیلەسوف و شانۆنووسی بەناوبانگی فەڕەنسیە ک لە ساڵی ١٩٤٩ نووسیویەتی.

## وەرگێڕان
شانۆی دادخوازان بە زمانی کوردی (زاری سۆرانی) وەرگێراوەتەوە:
* کامۆ، ئاڵبێر. *دادخوازان*، وەرگێڕان لە ئینگلیزیەوە مەنیژە میرموکری، مەھاباد: ھیوا، چاپی یەکەم: ٢٠١٤.

## سەرچاوەکان

پۆل:شانۆگەرییەکانی ئەلبێر کامو
مافی نووسەر

**مافی نووسەر** (بە ئینگلیسی: Author's rights) دەستەواژەیەکە کە بە شێوەی پەیتاپەیتا لە پەیوەندی بە یاساکانی تایبەت بە خاوەندارێتیی ھزری بەکار دێت. ئەم دەستەواژەیە وەرگێڕانێکی ڕاستەوخۆیە لە وشەی فەڕەنسیی droit d’auteur. لە ڕاستیدا یەکەم جار ئەم دەستەواژەیە ساڵی ١٧٧٧ لە وڵاتی فەڕەنسا و لەلایەن پیەر بوومارشیە کە پەیوەندی نزیکی لەگەڵ بێنجامین فرانکلین ھەبوو بەرز بوویەوە.
مافی نووسەر بە گشتی لە پەیوەندی بە یاساکانی مافی کۆپیکردن لە ناو یەکێتیی ئەورووپا و ھەروەھا وڵاتانی خاوەن یاسای مەدەنی بەکار دێت.

**مافی نووسەر** لە دوو بەشی جیاواز پێک دێت: مافی ئابووریی بەرھەمەکە و مافی ئەخلاقی نووسەر. مافی ئابووری مافێکی خاوەندارییە کە لە کات و ماوە دا سنووردار ئەبێت کە لەوانەیە نووسەر ئەم مافەی بدات بە کەسانێکی تر ھەر وەک خاوەندارێتییەکانی تر (ھەڵبەت لە ناو زۆربەی وڵاتان پێویست بە گرێبەستێکی نووسراو ھەیە). ئەم مافە بۆ ئیزن دان بە نووسەر یان خاوەن ماف ڕەچاو ئەکردرێ تا بە شێوەی ماڵی سوود لە بەرھەمەکانیان وەرگرن.
نووسەرانی بەرھەمە دراماتییەکان (نمایشنامە و ھتد) ھەروەھا ئەم مافەیان ھەیە کە ڕێگە بدەن بە نمایشی گشتی بەرھەمەکانیان (خاڵی ٩ی بەڵێننامەی بێرن).

## سەرچاوەکان

پۆل:ماف
پۆل:یاسا
پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:یاسای مافی بڵاوکردنەوە
ئێکس ئۆ

وێنۆک|200px|
**ئێکس ئۆ** یان **تیک تاک تۆ** () جۆرێک کایەیە، بە بەکارھێنانی پێنووس و کاغەز ئەنجام دەدرێت. ناوی ئەم کایە بەھۆی بەکارھێنانی دوو ھێمای X و O کە لە درێژایی کایەکەدا بەردەوام بەکار دەھێنرێن، بە *ئیکس ئۆ* ناسراوە. سەرەتا، خشتەیەک بە ٣ ڕیز و ٣ ستون دەکێشرێتەوە، پاشان ھەر یەک لە لایەنەکان، یەکێک لە ھێماکانی X یان O ھەڵدەبژێریت و تا کۆتایی کایەکە لەم دوو ھێمایە کەلکوەردەگرن. لە دەستپێکی کایەکەدا یەکێک لە کایەزانەکان بەو ھێمای کە ھەڵیبژاردووە یەکێک لە خانەکان پڕ دەکاتەوە. پاشان نۆرەی کایەزانی دووھەم دێت و بە ھەمان شێوە ئەویش یەکێک لە خانەکان بە ھێمای خۆی پڕ دەکاتەوە. پاشان دووبارە نۆرەی کایەزانی یەکەم دێتەوە. خاڵی کۆتایی کایەکە، کاتێکە کە یەکێک لە کایەزانەکان، بتوانێت بەو ھێمای کە لە سەرەتای کایەکە ھەڵیبژاردووە، یەکێک لە ڕیزەکانی، ئاسۆیی، ئەستوونی یان یەکێک لە تیرە سەرەکییەکان پڕ بکاتەوە.

## نموونە
لەم نموونەدا کایەزانی یەکەم، واتە X دەبێتە براوەی کایەکە.
ناوەڕاست|Game of Tic-tac-toe, won by X

## مێژوو
ئەو یارییانەی لەسەر تەختەی سێ لەسەر یەک ئەنجام دەدرێن دەتوانرێت بگەڕێنرێتەوە بۆ میسری کۆن، کە ئەم جۆرە تەختە یارییانە لەسەر کاشی سەقفەکان دۆزراونەتەوە کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ نزیکەی ساڵی ١٣٠٠ پێش زایین.

گۆڕانکارییەکی سەرەتایی تیک-تاک-تۆ لە ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیدا یاری پێکراوە، نزیکەی سەدەی یەکەمی پ.ز. ناوی لێنرا بوو تێرنی لاپلی (سێ بەرد لەکاتێکدا) و لەبری ئەوەی ھەر ژمارەیەک پارچەی ھەبێت، ھەر یاریزانێک تەنھا سێ پارچەی ھەبوو؛ بەم شێوەیە، دەبوو بیانگوازنەوە بۆ شوێنە بەتاڵەکان بۆ ئەوەی بەردەوام بن لە یارییەکە. نیشانەکانی تۆڕی یارییەکە لە سەرانسەری ڕۆما بە قەدی گەچ دۆزراونەتەوە. یارییەکی دیکەی کۆنی زۆر پەیوەندیدار بریتییە لە سێ پیاوی مۆریس کە ئەویش لەسەر تۆڕێکی سادە یاری پێدەکرێت و پێویستی بە سێ پارچە لەسەر یەک ھەیە بۆ تەواوکردنی، ھەروەھا پیکاڤیا، یارییەکی خەڵکی پویبلۆ.

ناوە جیاوازەکانی یارییەکە نوێترن. یەکەم ئاماژەی چاپی "نۆتس و کرۆسس" (نۆت وشەیەکی جێگرەوەیە بۆ 'سفر')، ناوی بەریتانی، لە ساڵی ١٨٥٨ دەرکەوت، لە ژمارەیەکی گۆڤاری Notes and Queries. یەکەم ئاماژەی چاپی یارییەک بە ناوی "تیک-تاک-تۆ" لە ساڵی ١٨٨٤ ڕوویدا، بەڵام ئاماژەی بە "یارییەکی منداڵان دەکرد کە لەسەر تەختەڕەشێک یاری پێدەکرا، کە پێکھاتبوو لە ھەوڵدان بە چاوی داخراوەوە بۆ ھێنانی قەڵەمەکە بۆ سەر یەکێک لە ژمارەکانی کۆمەڵێک، ژمارەی لێدراو دەسکەوت بوو". "تیک-تاک-تۆ" ڕەنگە لە "تیک-تاک"یشەوە وەرگیرابێت، ناوی وەشانی کۆنی یارییەکی باکگامۆن کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٥٥٨ وەسفکراوە. گۆڕینی ناوی ئەمریکی بۆ "نۆتس و کرۆسس" بۆ "تیک-تاک-تۆ" لە سەدەی ٢٠ەمدا ڕوویدا.

لە ساڵی ١٩٥٢، OXO (یان نۆتس و کرۆسس)، کە لەلایەن زانای کۆمپیوتەری بەریتانی ساندی دۆگلاسەوە بۆ کۆمپیوتەری EDSAC لە زانکۆی کامبریج پەرەی پێدرا، بوو بە یەکێک لە یەکەم یارییە ڤیدیۆیییە ناسراوەکان. یاریزانی کۆمپیوتەر دەیانتوانی یارییەکی تەواوی تیک-تاک-تۆ لە دژی نەیارێکی مرۆڤ ئەنجام بدەن.

لە ساڵی ١٩٧٥، تیک-تاک-تۆ لەلایەن خوێندکارانی MITیشەوە بەکارھات بۆ نیشاندانی ھێزی ژمێریاری توخمەکانی تینکەرتۆی. کۆمپیوتەری تینکەرتۆی، کە نزیکەی تەنھا لە تینکەرتۆی دروست کرابوو، دەتوانێت یاری تیک-تاک-تۆ بە شێوەیەکی تەواو ئەنجام بدات. لە ئێستادا لە مۆزەخانەی مێژووی کۆمپیوتەر نمایش دەکرێت.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:کایە ماتماتیکییەکان
مافی مناڵان

**مافی مناڵان**، مافی مرۆڤی تایبەت بە مناڵانە بە ئاوڕدانەوەیەکی تایبەت بە مافەکانی پاراستن و چاودێری کەسانی خوار تەمەن یاسایی. بەڵێننامەی ١٩٨٩ی مافەکانی مناڵ (CRC) مناڵێک بەم شێوەیە پێناسە ئەکات: "ھەر مرۆڤێکی خوار تەمەنی ١٨ ساڵ، مەگەر بەپێی یاسای تایبەت بە مناڵ، گەییشتن بە تەمەنی یاسایی زووتر بگات.

**مافی مناڵان** ئەم مافانە بۆ مناڵان لەخۆ ئەگرێ کە لە پەیوەندیدا بێت بە دایک و باب، پێناسەی مرۆڤ و ھەروەھا پێویستییە سەرەتاییەکانی پاراستنی جەستەیی، خواردن، فێرکاری گشتی، چاودێری تەندوورستی، یاساکانی سزادانانی شیاو بۆ تەمەن و پێگەییشتنی مناڵ، پاراستنی بەرامبەر لە مافەکانی مەدەنی مناڵ، ھەروەھا ئازادی لە ھەڵاواردنی مناڵ بەپێی نەژاد، ڕەگەز، حەز و مەیلی سێکسی، ڕیشەی نەتەوەیی، دین، کەم‌ئەندامێتی، ڕەنگ، ڕەچەڵەک یان تایبەتمەندییەکانی تر.

## سەرچاوەکان

پۆل:ماف
پۆل:یاسا
پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:مافەکانی مناڵان
مافی زوانی

**مافی زوانی**، مافەکانی مرۆڤ و مەدەنی سەبارەت بە مافی تاکەکەسی و گشتییە بۆ ھەڵبژاردنی زوان یان زوانگەلێک لە ناو شوێنێکی کەسین (خوسووسی) یان گشتی. پاڕامێترەکانی تر کە بۆ شیکردنەوەی مافی زوانی بەکار دێت ئەمانەیە: پلە و ئاستی نیشتمانی‌بوون، بڕ و ئاستی ئەرێنی‌بوون، لایەنگری لە بواری ئاسمیلە یان پاراستن، و ئاشکرایی.

مافی زوانی ئەمانە لەخۆ ئەگرێ: مافێک بۆ خاوەن زوانەکە لە کردەوەکانی یاسایی، بەڕێوبەرایەتی و دادوەری، فێرکاری زوان، ھەروەھا میدیاکان بە زوانێک کە شیاوی تێگەییشتن بێت و کەسەکان ئازاد بن بۆ ھەڵبژاردنی.

مافی زوانی لە یاسای نێونەتەوەیی‌دا زیاتر ئەڕواتە ناو چوارچێوەیەکی بەرینتر وەک مافەکانی کولتووری و فێرکاری.

بەڵگەنامە گرینگەکانی مافی زوانی ئەمانەن: ڕاگەیەنراوی جیھانیی مافی زوانی (١٩٩٦)، جاڕنامەی ئەورووپی بۆ زوانەکانی ناوچەیی و کەمینەکان (١٩٩٢)، بەڵێننامەی مافی مناڵ (١٩٨٩) و بەڵێننامەی چوارچێوەی پاراستنی کەمینە نەتەوییەکان (١٩٨٨)، ھەروەھا بەڵێننامە دژی ھەڵاواردن لە فێرکاری و بەڵێننامەی نێونەتەوەیی مافی مەدەنی و سیاسی (١٩٦٦).

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ماف
پۆل:یاسا
پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:زمانەوانیی کۆمەڵایەتی
ترازکردنی سەرچاوەکان

وێنۆک|نموونەیەکی تەختکردنی سەرچاوەکانی پرۆژەیەک بە کەڵکوەرگرتن لە نەرمامێرێکی کۆمپیوتەری. لێرە سەرچاوەکە خەڵکە.
**تەختکردنی سەرچاوەکان** () یا **تەرازکردنی سەرچاوەکان** تەکنیکێکی بەڕێوەبردنی پرۆژەیە بۆ پێشگری لە خواروژوورکردنی نائاسیی سەرچاوەکان لە ماوەی پرۆژەیەکدا. ئەم کارە بە جێبەجێ کردنی کاتی دەستپێک یا تەواو بوونی چالاکییەکان بەڕێوە دەبرێت. واتە، بۆ نموونە دەستپێکی دوو کار یا چالاکی کە پێویستیان بە یەک جۆر سەرچاوە ھەیە، بە یەکەوە دەبەسترێنەوە تا سەرچاوەکە بۆ ھەردووکیان بە کار بھێنرێت. بۆ نموونە ئەگەر لە پرۆژەیەکی ماڵ کردنەوەدا لە شوێنێکی پرۆژەکەدا پێویست بە تراکێک بێت بۆ بردنە دەرەوەی خەوش و خاڵ و ڕۆژێک دوای ئەوەش پێویست بە تراک بێت بۆ چالاکییەکی لە ھەمان شێوە، ئەو دوو چالاکییە دەبەسترێنەوە بە یەکەوە کە تراکەکە ھەموو کارەکان پێکەوە بکات و پرۆژەکە بە جێ نەھێڵێت تا کارەکە دوایی دێت. بەم جۆرە خەرجێکی کەمتر دەکەوێتە ئەستۆی خاوەن پرۆژەکە.
تەختکردنی سەرچاوەکان پرسێکی ئاپتیمیزەیشنە. بۆیە دەکرێت ئەلگۆریتمەکانی ئاپتیمیزەیشن بە کار بھێنرێت بۆ دۆزینەوەی وڵامەکەی.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەڕێوەبردنی پرۆژە
.ge

**.ge** پاوانی ئاست سەری تایبەت بە وڵاتی پاپوا گینێی نوێیە لە سیستمی ناوی پاوانی ئینترنێتدا و لە ١٩٩٢ دامەزراوە.

## سه‌رچاوه‌کان
* 

پۆل:پێرستی ئەندامی ئەنجومەنی پاوانی ئاست سەری تایبەتی وڵاتی ئەوروپا
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
مینک مایڵ

**مینک مایڵ** () بریتییە لە شوێنێکی بازرگانی یان فرۆشگایەکی مەزن کە کەوتووەتە ناوچەی یۆرک ڤیڵ لە تۆرنتۆ کەنەدا، شاباژێڕێکی مەزن و پێشکەوتووی جیھانە، لەسەر شەقامی بلور ھەڵکەوتووە ڕووبەڕوو لە شەقامی یانگ.

ھاوبەشگای مینک مایڵ لە یۆرک ڤیڵ یەک پێی چواڕگۆشەی بە ٣١٠ دۆلاری کەنەدی بەکرێگرتووە بۆ ھەر مانگێک، کەوتووەتە گرانترین ناوچەی بازرگانی تۆرنتۆ و ھەموو کەنەدا. و سێیەم گرانترین شوێنی ھەموو کیشوەری ئەمریکایە بەگوێرەی لێکۆڵینەوەیەکی ڕۆژنامەی "ortFortune" لە ساڵی ٢٠٠٨ فرۆشگاکانی شاباژێڕی مینک مایڵ گرانترین شوێنی جیھان بووە کە ھەر یەک پێی چواڕگۆشەی بە ١٥٠٠ تاوەکوو ٤٥٠٠ دۆلاری ئەمرریکی بەکرێداوەتەوە فرۆشیارانی.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:تۆرنتۆ
پۆل:شەقامەکان و ڕێگەکان
پۆل:کەنەدا
پۆل:بازاڕوانی
جایپور

**جایپور** پایتەخت و گەورەترین شاری ویلایەتی ڕاجستانە کەدەکەوێتە باکووری هیندستان. لەڕۆژی ١٨ی تشرینی دووەمی ١٧٢٧، شاری جایپور دامەزراوە لەلایەن حوکمڕانی ناوچەی ئەمیر، جای سینگ دووەم.  ناوی شارەکەش هەر بەهۆی لەناوی جای سینگەوە هاتووە. نزیکەی ٣.١ ملیۆن کەس لە جایپور دەژین، بەمەش شارەکە دەیەمین پڕدانیشتوانترین ناوچەی هند پێکدێنێت. بەهۆی ڕەنگی تەلارەکانییەوە کە پەمەییە ئەوا زۆرجار شارەکە بەناوی شاری پەمەیی دەناسرێت. جایپور ٢٦٨ کیلۆمەتر لەنیوودێلھی پایتەخەتەوە دوورە. جایپور ناوچەیەکی گرنگی گەشتیارییە، لەگەڵ دەلهی و ئاگرا ناوچەی سێگۆشەی زێڕین پێکدەهێنن کەباوترین ناوچەی گەشتیارییە لەهند. 

جایپور دوو شوێنی هەیە لە میراتی جیھانیی یوونێسکۆ ئەوانیش جانتەر مانتەر و قەڵای ئەمیرن.

## ژێدەرەکان

پۆل:جایپور
پۆل:شار و شارۆچکەکانی ڕاجستان
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ھیندستان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی ھیندستان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان
پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان
پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان
بانگەواز (گرووپی مۆسیقی)

**بانگەواز** گرووپێکی مۆسیقا بوو کە لە بڕێک لە پێشمەرگە ھونەرمەندەکانی کۆمەڵە پێکھاتبوو. زۆربەی سروودە شۆڕشگێڕانەکانی کۆمەڵە، لە لایەن گرووپی بانگەواز خوێندراوەتەوە.

## ڕێکخستن
گرووپی بانگەواز وەکوو لقێک لە گرووپی ھونەری کۆمەڵە دامەزراو، و ئەندامان و پیشمەرگەکانی کە لە بواری ھونەر و مۆسیقا توانا بوو، جگە لە کارەکانی حیزبی و خەبات، بوون بە بەرپرسی خوێندنەوەی سروود و گۆرانیەکانی شۆڕشگێڕانە بۆ حیزبی کۆمەڵە. ئامانجی کۆمەڵە لە ڕێکخستنی ئەم گرووپە گەشەکردنی ئاستی ھونەری شۆڕشگێڕانە لەو سەردەمە لە ناو خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ئێراندا بوو.

## ئەندامان

* فەریبورز فەخخاری
* شەونم ئەحمەدی (فرمێسک)
* سابیر موحەممەدی
* ئەبووبەکر لگز
* غوڵامعەلی ئاتەشی (کاڵێ)
* فاتمە موحەممەدی
* کاوە شێخۆلئیسلامی
* نەجمەدەین غوڵامی
* ناسر ڕەزازی
* مەرزیە فەریقی
* ئەمیر وەیسی
* ڕەزا یۆسفبەیگی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکیەکان
* ھەندێک لە بەرھەمەکانی بانگەواز. 

پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
پۆل:بانگەواز
خان (ناسناو)

**خان** () ناسناوێکە، بەمانای ڕەسەن دێت لە زمانی مەنگۆڵی. ئێستا لەلایەن زۆرینەی سەرکردە موسڵمانەکانی پاکستان و ئەفغانستان و ھیندستان بەکاردێت.

خان بەشێوەیەکی بەرفراوان بەکاردێت لەنێو موسڵمانان لە وڵاتانی ئاسیای ناوەڕاست و باشووری ئاسیا. بەتایبەت ئەو ناوچانەی کە پێشتر لەلایەن مەغۆڵ و تەتارەکان دەستیان بەسەردا گیراوە. خان ناسناوی زیاتر لە ١٠٨٫٦٤٧ کەسایەتی جیھانییە لە ڕیزبەندی دوازدەھەمین ناسناوی بەکارھاتووی شانشینە یەکگرتوەکان و جیھانە، یەکێکە لە گەورەترین ئەونازناوانەی جیھان کە لەلایەن خەڵکانەوە بەکاردێت بەجۆرێک زیاتر لە ١٢ میلیۆن کەس لە ئاسیا و ٤٢ میلیۆن کەس لە سەرانسەری جیھان ناسناوی خان بەکاردێنن.

## وشەی خان لە زمانی کوردی
خان بە ڕوخساری ڕێنوسی لەزمانی کوردی دا ھەیە بەڵام واتای تری ھەیە. و تەنھا لە وێکچوون لەگەڵ خان ی کورد وەک یەکن لە واتادا جیاوازە.
وشەی خان لە زمانی کوردی بەواتای ڕێز بەکاردێت بەرامبەر بە ڕەگەزی مێ، وەک مەستوورەخان گەڵاوێژخان، ھەروەھا بەواتای کۆگا و شوێنیش دێت وەک دەرمانخانە و میوانخانە، جگە لەمە وشەی خان چاوگی بنەڕەتی زۆر وشەی تری کوردییە وەک خانوو و تەرخان و ژێرخان؟ لەگەڵ ھەموو ئەمانەش ناسناوی خان بەھەمان واتا ھاتۆتە ناو کولتووری کوردی، لەژێر کاریگەریی وڵاتانی دراوسێ و ئاینپەروەرانی ئیسلامی، بەمە بووەتە ناسناوی چەندین کەسایەتی کوردی، وەک ئەحمەدی خانی.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ناسناوەکان
ڕەزا یۆسفبەیگی

**ڕەزا یۆسفبەیگی** (١٩٦١ لە سەقز -) گۆرانیبێژ و سازژەنی کۆمۆنیستی کوردە.

## ژیان
ڕەزا یۆسفبەیگی لە ساڵی ١٩٦١ لە شاری سەقز لە ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا لە دایک بوو. لە تەمەنی ٢ ساڵیدا بنەماڵەی ڕۆیشتن بۆ شاری سنە و لەم شارە گەورە بوو و ڕۆیشت بۆ قوتابخانە. لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا لەژێری چاوی حەسەن کامکار دەستی کرد بە چالاکیی ھونەری و بوو بە یەکێک لە سێ گۆرانیبێژی گورووپی چاند و ھونەری سنە، و وێڕای ئەم گورووپە لە ڕێوڕەسمەکان و فستیڤاڵەکان و ھەروەھا لە بەرنامەکانی تلێڤیزییۆنی سنە دەنگی خۆی تۆمار کرد.

ڕەزا یۆسفبەیگی لە ساڵی ١٩٧٨ی زایینی ھاوکات لەگەڵ شۆڕشی گەلان لە ئێران دیپلۆمای وەرگرت و لەو سەردەمە ڕۆیشت بۆ دیواندەرە و بوو بە ئەندامی پێشمەرگەکانی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران. لە حیزبە لەگەڵ گورووپی بانگەواز دەستی کرد بە ھاوکاری و یەکەمین سروودی بە زمانی فارسی با ناوی *بە سوی سوسیالیسم* (بەڕەو سۆشیالیزم) تۆمار کرد. ھاوکاریی ڕەزا یۆسفبەیگی لەگەڵ بانگەواز کورت و سەردەمی بوو و چەندین سروودی شۆڕشگێڕانە لەم ھاوکاریە بەجێ ماوەتەوە کە وەکوو سروودەکانی حیزبی کۆمۆنیستیی کۆمەڵە بیستراون و ناسراونەتەوە.

ڕەزا یۆسفبەیگی لە ساڵی ٢٠٠٠ی زایینیەوە ڕۆیشت بۆ تورکیا و لەورە بەدوای ساڵێک پەنابەری وڵاتی کانادا بوو. ڕەزا یۆسفبەیگی لە سەردەمی کە لە تورکیا بوو، وێڕای گورووپێکی شاراوەی مۆسیقا کە لە کوردەکانی باکووری کوردستان پێکھاتبوو، چالاکیی ھونەریی خۆی بەردەوام کرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکیەکان
* ھەندێک لە بەرھەمەکانی ڕەزا یۆسفبەیگی.

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد
پۆل:خەڵکی سەقز
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:بانگەواز
دابەشبوونی ناوەکی

**دابەشبوونی ناوەکی** یان **کەرتبوون** () لە ژینناسی، شێوەیەکە لە *ناتوخمەزۆربوون* لە *زیندەوەرە تاک خانەکان* کە تێیدا خانەیەک دابەش دەبێ بۆ دوو خانە.
وێنۆک|زیندە‌ورێکی یە‌ک خانە‌یی کاتێک دابەشدە‌بن

## دەربارە
دوو کەرت بوون زۆربونێکە تێیدا کەرتبوونی زیندەوەرە تاک خانەکە بۆ دوو زیندەوەری تاک خانە بەجێدەھێنەرێت. زیندەوەرە ناوک سەرەتایەکان ناوکێکی دیاریکراویان نییە، بۆیە ناوکە ترشی کەم ئۆکسجینی DNA بەبەرگ دەورە نەدراوە و DNA لە زیندەوەرە ناوک سەرەتایییەکاندا شێوەی بازنەیییە لە ھەنگاوی یەکەمی دووکەرت بوون DNA لە بەردەگرێتەوە پاشان ھەردوو لەبەرگیراوی DNA دەبەسترێتەوە بە دوو شوێنی جیاواز لەناوەوەی پەردەی خانەکە، لە کاتێکیدا خانەکە و پەردەکەی گەشەدەکەن ھەردوو DNA بازنەیییەکان جیادەبنەوە و لە کۆتایدا قەبارەی خانەکە دەبێتە نزیکی دوو ئەوەندەی قەبارە بچینەیییەکەی خۆی.

## سەرچاوەکان
سپۆڕی ناوەکی

**سپۆری ناوەکی** یان **ئێندۆسپۆر** () سپۆرێکی دەورە دراوە بە بەرگێکی پارێزەری ئەستوور کە لە ناویدا خانەیەکی بەکتریا پێکدەھێنرێ و بەرگری لە بارودۆخە سەختەکانی ژیان دەکات

## دەربارە
زۆربەی جۆرەکانی بەکتریا لە شوێنە شێدارە گەرمەکاندا چالاکدەبن، ھەندێ بەکتریا لە ژینکەی وشک  یان ساردا دەمرن، و لەم بارودۆخەدا ھەندێکی دیکە لە بەکتریا سست  دەبن و سپۆرە ناوەکییەکان پێکدەھێنن، سپۆری ناوەکی(Endospore) بۆ ماوە ماددە و پرۆتینەکانی تێدایە، و بەبەرگێکی پارێزەری ئەستوور دەورە دراوە. زۆر لە سپۆرە توانای مانەوەیان ھەیە  بە زیندوویی لە ناوچەی زۆر گەرم و یان زۆر ساد یان زۆر وشکدا، پاش چاکبوونەوەی بارودۆخی ژینگەیی سپۆرەکان دەکرێنەوە و بەکرتیاکان دوبارە چالاکدەبنەوە

## سەرچاوەکان
کتێبی زانست پۆلی ١٢

پۆل:بەکتریاناسی
فرید جۆنسن

**فرید جۆنسن** () (٢٤ی نیسانی ١٨٩٦ - ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦) یاریزانێکی تۆپی پێی پێشووە، کە لە یانەی کارلتن کایەی دەکرد کە یانەیەکی پرۆفیشنالە و شوێنەکەی دەکەوێتە مێلبۆرن.

## سەرچاوەکان
* 
* http://www.blueseum.org/tiki-index.php?page=Fred+Johnson 

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٦
پۆل:مردووانی ١٩٥٦
سووڕی شیبوونەوە

**سووڕی شیبوونەوە** () ڕێگایەکە بۆ زۆربوونی ڤایرۆس کە بە خانەی خانەخوێ دەنووسێت بۆماوەماددەکەی دەخاتە ناوی، وە دەیگۆڕێت بە شێوەیەک ڤایرۆس دروست دەکات.
وێنۆک|ڕێگاكانی سوڕی شیبون‏‏‏ە‏‏‏و‏‏‏ە‏‏‏ ب‏‏‏ە‏‏‏ وێن‏‏‏ە‏‏‏

سووڕی شیبوونەوە تاکە شت کە تێیدا ڤایرۆسەکان لە زیندەوارن دەچن، ئەوەیە کە ڤایرۆس ژمارەیەکی زۆر تاک بەرھەمدەھێنێت، ڤایرۆسەکان ھێرش دەبەنە سەر خانە زیندووەکان و دەیانگۆرێت بۆ کارگەی ڤایرۆسەکان ئەم سوڕەش بە *سووڕی شیبوونەوە* ناو دەبرێت.

## سەرچاوەکان
* کتێبی زانست، پۆلی ١٢
* ویکیپدیای ئینگلیزی

پۆل:زانست
زیندەوەری ناوک سەرەتایی

** جیاوزی زیندەوەری ناوک سەرەتایی و ناوک ڕاستەقینە** () زیندەوەرێکە لە یەک خانە پێکدێت و ناوکی دیاریکراو بە بەرگی نییە.

زیندەوەرە ناوک سەرەتایەکان توانای جووڵەیان ھەیە ئەویش وزە بەدەستدێنێ و زۆردەبێ ھەروەکوو خانە ناوکدارەکان کە پێیان دەڵێن ناوک ڕاستەقینەکان

## سەرچاوەکان
* کتێبی زانست پۆلی ١٢ لاپەرە ٨

پۆل:زانست
پۆل:زیندەکیمیا
پۆل:بەکتریاناسی
بەختەوەری

وێنۆک|453x453پیکسڵ|ئاستی بەختەوەری لە سەرانسەری جیھاندا وەک لە ڕاپۆرتی بەختەوەریی جیھانی (٢٠٢٣) پێوانە کراوە.
**بەختەوەری** یا **بەختیاری** یا **خۆشبەختی** بریتییە لە ڕازیبوون لە ژیان. کە دەڵێن فڵان کەس بەختەوەرە، یانی بە خۆشییەوە پێگەیشتووە و لە ژیانی خۆی ڕازییە و بەخت ھاوڕایەتی. مەبەست ئەوەیە کە ئەو ھێزە نادیارە، کە پێی دەوترێ بەخت و، بە پێی بڕوای کۆن، ھات و نەھاتی مرۆڤ لەوەوە دێ، باش بووە لەگەڵیا و، بۆی ھێناویەتی. ڕووت ڤینھۆڤن کە پێشەنگی لێکۆڵینەوەی زانستی لەمەڕ بەختەوەرییەوەیە، بەم چەشنەی دەناسێنێ: بەختەوەری ڕادەی دڵخواز بوون و جێی پەسەند بوونی سەرجەم ژیانی ئینسانە بە پێی داوەریی خۆی.

ئینسان ھەمیشە بۆ بەختەوەری دەگەڕێ، ئەرەستوو دەڵێ ھەر کارێک ئینسان دەیکا، ئامانجی ھەرە دوایینی، ئەوەیە کە بە بەختەوەری بگات. ئەوەی کە بەختەوەری چییە و چۆن بە دەست دێ و لە کوێ ھەیە، بابەتێکی زۆر گرنگی فەلسەفە و سایکۆلۆجییە.

پێچەوانەی بەختەوەری کڵۆڵی، بەختڕەشی و، بەدبەختییە.

## فەلسەفە
باسی بەختەوەری لە فەلسەفە ئەغڵەب لەگەڵ ئەخلاقدا جووت دەکرێ و، وا دادەنرێ کە بەبێ ڕەچاوکردنی خوو و ڕەوشتی باش و ئەخلاق، بەختەوەری دەست نادا. ئەمە ڕوانگەی زاڵ بووە بە درێژاییی مێژووی فەلسەفەی ئەخلاق، کە کاری دروست و ئاکاری چاک مرۆڤ بە بەختەوەریی زیاتر دەگەیێنێ. بەڵام، ھەوڵگەلێکیش دراوە بۆ ئەوە نیشان بدرێ کە ئەخلاق ھیچ پەیوەندییەکی بە بەختەوەرییەوە نییە.

## سەرچاوەکان


پۆل:سۆزەکان
پۆل:شادی
پۆل:فەلسەفەی ئەوین
پۆل:ژیانی کەسایەتی
مایسلیۆم

**مایسلیۆم** بە (ئینگلیزی:Mycelium) کۆمەڵێک دەزووی کەڕوویەکە بەرستەیەکی لولخواردو پێکدێنێ

## دەربارە
زۆربەی ئەو دەزوانەی کە کەڕوو پێکدێنن بەیەکەوە گەشەدەکەن بۆ پێکھێنانی بارستێکی لول خواردوو کەپێی دەلێن مایسلیۆم Mycelium مایسلیۆم بەشێکی سەرەکی کەڕووکە پێکدێنێ بەلام ئەم بارستەیە شاراوەیە و نابینرێت و لەژێر زەوی دایە

## ئەمانەش ببینە
دەزووە کەڕوو

## سەرچاوە
* کتێبی زانستی پۆلی ١٢

پۆل:زانست
سپۆڕ

**سپۆڕ** بە (ئینگلیزی:Spore) خانەیەکی زۆر بونە یان پێکھاتەی فرەخانەیەکە  توانای بەرگریکردنی ھەیە لە بارودۆخی سەختدا  و دەتوانێ پەرەبسەنێ بۆ زیندەوەرێکی

## دەربارە
زۆربوون لە کەڕووەکاندا توخمەخانەیە یان ناتوخمەخانەیە. ناتوخمە زۆربون لە کەڕووەکاندا بە دوو شێوە ڕوودەدا لە ریگەی یەکەمی ناتوخمە زۆربوندا، دزوەکەڕووەکان ھەڵدەوەشێن و ھەر پارچەیەک دەبێ بە کەڕوویەکی نوێ وە ھەروەھا دەکرێ ناتوخمانە زۆربون بە بەرھەمھێنانی سپۆرەکان بێ
خانەی بچوکی زۆربونی پارێزراون بە دیوارێکی خانەیی ئەستور سپۆرەکان کێشیان کەمە لەوانەیە بەھۆی ھەواوە بڵاو ببنەوە ئەگەر بارودۆخی گەشەکردن گونجاو بوو لە شوێنی نیشتنی سپۆرەکە ئەوا سپۆرەکە گەشە دەکات و کەڕووەیەکی نوێ پێکدەھێنێ

## ئەمانەش ببینە
*کارگ
*زیندەوەرە سەرەتاییە سپۆڕدارەکان
*دەزووە کەڕوو

## سەرچاوە
*کتێبی زانست پۆلی ١٢

پۆل:ڕوەکناسی
پۆل:زاوزێ
کەڕوو

**کەڕوو** بە(ئینگلیزی:Mold) کەڕوویەکە  لە خوری یان لە لۆکە دەچێ
وێنۆک|نمون‏‏‏ەيھ‏‏‏‌ك ل‏‏‏ە‏‏‏ ب‏‏‏ە‏‏‏ ك‏‏‏ە‏‏‏ڕوو بوون
وێنۆک|پ‏‏‏ە‏‏‏ر‏‏‏ە‏‏‏س‏‏‏ە‏‏‏ندنی كه‌ڕوو ل‏‏‏ە‏‏‏ لال‏‏‏ە‏‏‏نگی(Clementine)
## دەربارە
کەڕوو بە شێوەیەکی دیاری کراو دەگەڕیتەوە بۆ کۆمەڵەیەک لە کەڕووەکان ئەوانیش کەڕووە پیتگۆڕکییەکانن زۆربەی کەڕووەکانی ئەم کۆمەڵەیە لە خاکدا دەژین. شیکەرەوەن بەلام ھەندێ لە کەڕووە پیتگۆڕکێیەکان مشەخۆرن 

## ئەمانەش ببینە
کارگ

## سەرچاوە
*کتێبی زانستی پۆلی ١٢
*ویکیپدیای ئینگلیزی
قەوزەبەرد

وێنۆک|قەوزەبەردی کالۆپلاکا مارینا لەسەر بەردێک
**قەوزەبەرد** () بارستەیەکە لە خانەی کەڕوو و قەوزە کە لە پەیوەندییەکی ھاوگوزەرانیدا گەشەدەکەن. لەسەر دیوار، بەرد و درختەکاندا دەژین. زۆر جۆراوجۆرە و زیاتر لە ٢٠٬٠٠٠ جۆری ناسراوی قەوزەبەرد تۆمار کراوە. بڕێکیان شکڵیان وەک گەڵایە، بڕێکیان وەک شاخ و پۆپی دار و بڕێکی تر وەک لەکە یا پەڵەیەک لەسەر بەرد و دار دەژین.

## ناوەکان
ئەم گیانلەبەرە لە کوردیدا چەندین ناوی ھەیە وەک: بڤز، خەنەبەردیلە، خەنەتیفک، خەنەتیلکە، خەنەگورگە، قرێژەبەرد، قۆزەبەرد، قووزەبەرد، قەبزە، قەرزیلە (بن ئاو)، قەزەبەرد، قەوزاخ، قەوزاق، قەوزە، قەوزەکەفر، کڕێژ، کڕێژەبەرد، کرێشەبەرد، کەز، گڵەوز، گڵەوەرز، گڵەوەز، گوڵ‌کوچک، گول‌کەڤرۆک، مەخمەڵێنە.

## ئەمانەش ببینە
* کوارگ

## سەرچاوەکان

پۆل:قەوزەبەردەکان
کلۆرۆفیل

وێنۆک|کلۆرۆفیل بەرپرسە لە ڕەنگی سەوزی زۆرێک لە ڕوەکەکان
**کلۆرۆفیل** () بۆیەیەکی سەوزە. وزەی ڕۆشنایی پێویست بۆ ڕۆشنەپێکھاتن دەمژێ.

## ئەمانەش ببینە
* فۆتۆسینتەسیس

## سەرچاوەکان
* کتێبی زانست پۆلی ١٢

پۆل:ڕوەکناسی
دەمیلە

**دەمیلە** بە (ئینگلیزی:stoma) دەرچەیەکە لەو دەرچە زۆرانەی لە گەڵاکانی ڕووەک یان لە قەدەکەیدا ھەیە  بوار بەگاز گۆڕکی دەدات

## دەربارە
زۆر لە بەشە ھەوایەکانی ڕووەک بە کیوتیکل داپۆشراون کیوتیکل ڕووەک دەپارێزی لە ونکردنی ئاو
## سەرچاوە
*کتێبی زانست پۆلی ١٢

پۆل:ڕوەکناسی
دەزووەکەڕوو

**دەزووەکەڕوو** () لە ژینناسی، زنجیرەیەکی نازۆربوونی خانە کەڕووەکانە.

ھەموو کەڕوەکان لە خانەی ناوک ڕاستەقینە پێکدێن، بەڵام ھەندێکیان تاک خانەن لە کاتێکدا زۆربەیان لە فرەخانە پێکدێن. کەڕووە فرە خانەکان لە زنجیرە خانەیەک پێکدێن، کە بە دەزووەکەڕوو ناودەبرێت خانەکانی ئەم دەزووانە دەرچە لەنێوان دیوارەکانیان ھەیە و ئەم دەرچانە ڕێگە بە سایتۆپلازم دەدەن بەسەربەستی بجوڵێت لەنێوان خانەکانیدا.

## ئەمانەش ببینە
* کارگ

## سەرچاوەکان
* کتێبی زانست پۆلی ١٢

پۆل:زانست