جوەینی

**ئیمامی حەرەمەین ئەبوو مەعالی عەبدولمەلیک کوڕی عەبدوڵڵای کوڕی یوسف کوڕی محەممەد جوەینی شافیعی ئەشعەری** (٤١٩–٤٧٨ کۆچی / ١٠٢٨–١٠٨٥ ز)، شەرعزان و زانای ئوسولی فیقھو کەلامی شافعی. دەوترێت کە پێی دەگوترا پایەی ئیسلام. لە جووەین (قەزایەکی نیشاپور) لەدایک بووە و گەشتی کردووە بۆ بەغدا، پاشان مەککە، لەوێ بۆ ماوەی چوار ساڵ ماوەتەوە، لەوێ فەتوای دەرکردووە و وانەی گوتووەتەوە، دواتر گەڕاوەتەوە بۆ نیشاپور، لەوێ وەزیر نیزامولمولک قوتابخانەی نیزامییەی بۆ دروست کردووە، و گەورەترین زاناکانیش لە وانەکانیدا خوێندوویانە. لە شاری نیشاپور کۆچی دوایی کردووە. عەلی باخرزی لە کتێبی “”دا کە وەسفی دەکات دەڵێت:، 

## خوێندکارەکانی
ژمارەیەکی زۆر لە زانایان لەژێر دەستی ئیمامی حەرەمەین خوێندوویانە دەوترێت لە کاتی کۆچی دواییدا نزیکەی چوار سەد قوتابی ھەبوون لەوانە:
* غەزالی.
* ئیلکیا ھەراسی.
* عەلی باخرزی.
* عەبدولغەفار فارسی.
* ئەبو ناسر عەبدولڕەحیم کوڕی ئیمام عەبدولکەریم قوشەیری.
* حافیز ئەبو محەممەد جورجانی دەفەرموێت: (ئەو ئیمامی سەردەمی خۆیەتی، لە بوارەکەیدا ناوازەیە، و دەگمەنێکی سەردەمی خۆیەتی، بێ ھاوتایە لە یادەوەری و قسەخۆشی و زمانیدا).
* خوێندکارەکەی عەبدولغەفار فارسی دەڵێت: ئیمامی دوو مزگەوتی پیرۆز، شانازی ئیسلام، ئیمامی ئیمامەکان، زانای شەریعەت، کە لە ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوادا بە کۆی دەنگ لەسەر ئیمامەتی ڕێککەوتوون، کە شایستەیییەکەیان لەلایەن سەرکردەکان و مۆدێرنەکانەوە دانیان پێدا ناوە، فارسەکان و عەرەبەکان پێش ئەو کەسی ھاوشێوەی ئەویان نەبینیوە دوای ئەو بەردی ئیمامی بەرزی کردەوە و قۆڵی بەختەوەری لانکەی جووڵاند و مەمکی زانین و تەقوای مژی، تا تێیدا گەورە بوو و پێگەیشت لە زمانی عەرەبی و ئەوەی پەیوەندی بەوەوە ھەیە زۆرترین پشک و بەشەکەی وەرگرت، بۆیە لە ھەموو نووسەرێک تێپەڕی کە لە ھیچ کەسێکی ترەوە نەیزانیبوو. ”
* ئیمامی ئیسنەوی دەفەرموێت: پێشەنگی سەرکردەکانی سەردەمی خۆی و سەرسووڕھێنەری سەردەم و سەردەمی خۆی بوو.
* ئەبو ئیسحاق شیرازی دەفەرموێت: چێژ لەم ئیمامە وەربگرن، چونکە خۆشی ئەم شوێنەیە.
* جارێک پێی گوت: ئەی موفیدی خەڵکی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا یەکەم و دواھەمین سوودیان لە زانستی تۆ وەرگرتووە.
* ئەبو عوسمان شابونی دەفەرموێت: خوای گەورە ئەم ئیمامە لە سەختی بپارێزێت، ئەمڕۆش ڕووناکی چاوی ئیسلامە.
* ئەبو سەعید سابری دەڵێت: ئیمامی خوراسان و عێراقە بەھۆی باشی و پێشکەوتنی لە جۆرە جیاوازەکانی زانستدا.

## نووسینەکانی
چەندین کتێبی لەسەر فیقھو، بنەماکان ، ئیلاھیات، سیاسەتی ئیسلامی، و جەدەل، لەوانە:

**لە فیقھدا:**
* نھایة المطلب فی درایة المذھب، وھو کتاب کبیر فی أکثر من عشرین جزءا.
* مختصر النھایة.
* مختصر التقریب.
* الرسالة النظامیة فی الأرکان الإسلامیة.

**لە بنەماکانی فیقھدا :**
* البرھان.
* الورقات.
* الغنیة.
* التحفة.
* التلخیص.

**لە جیدالدا:**
* العمد.
* الدرة المضیة فیما وقع من الخلاف بین الشافعیة والحنفیة.
* الکافیة فی الجدل.
* الأسالیب فی الخلاف.

**لە [[کەلام|کەلامدا]] :**
* الشامل فی أصول الدین.
* الإرشاد إلی قواطع الأدلة فی أصول الاعتقاد.
* لمع الأدلة فی قواعد عقائد أھل السنة والجماعة.
* العقیدة النظامیة فی الأرکان الإسلامیة.
* شفاء العلیل فی بیان ما وقع فی التوراة والإنجیل من التبدیل.
* قصیدة علی غرار قصیدة ابن سینا فی النفس.

**لە سیاسەتی شەرعی :**
* غیاث الأمم فی التیاث الظلم.

## مردن
جوەینی تووشی نەخۆشییەکی سەخت بوو، کاتێک ھەستی بە توندی نەخۆشییەکە کرد، ڕووی لە «بشتانگان» کرد بۆ ئەوەی لە کەشوھەوای مامناوەندیدا داوای چارەسەر بکات، بەڵام نەخۆشییەکەی خراپتر بوو و لەوێ کۆچی دوایی کرد، ئێوارەی چوارشەممە ، ٢٥ی ڕەبیعولئاخیر ٤٧٨ کۆچی، کە ھاوتایە لەگەڵ ٢٠ی ئابی ١٠٨٥ی زایینی لە تەمەنی پەنجا و نۆ ساڵیدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٠٨٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٠٢٨
پۆل:نوێکەرەوەکان
پۆل:شەرعزانانی سوننە
پۆل:شێخی ئیسلام
پۆل:شافعی
پۆل:ئەشعەرییەکان
پۆل:شافعییەکان