open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بینا

[250px|وێنۆک|بینایەک لەنێو [قەڵای ھەولێر]]
**بینا** () ھەیکەلێکە لە چەند دیوارێک و بانێک پێکھاتووە. بینا بۆ ھەمیشە یان ماوەیەکی دیاریکراو لە شوێنێک دروست دەکرێت. خانوو و کارگە نموونەی بینان. بیناکان جۆراوجۆرن لە ئەندازە، شێوە و مەبەستی بەکارھێنانیان.

## ئەمانەش ببینە
* ژێرخان
* نژیاروانی
* ئەندازیاریی شارستانی
* مۆدێلکردنی زانیاریی بینا

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:بینا
پۆل:بیناکان و ھەیکەلەکان
پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکان
ماکسوێل کۆرنێت

وێنۆک|کۆرنێت لە کاتی یاریکردنی لەگەڵ ھەڵببژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسای ئاستی تەمەنی ژێر ١٩ ساڵان لە ٢٠١٦.
**گنالی ئەلبێر ماکسوێل کۆرنێت** (لەدایکبووی ٢٧ی ئەیلوولی ١٩٩٦) یاریزانێکی تۆپی پێی کۆتدیڤوارییە کە یاری بۆ یانەی ئۆڵمپیک لیۆنی فەڕەنسی و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار دەکات لە ڕۆڵی ھێرشبەردا.

## کاروان
### مێتز
کۆرنێت لە لاوییەوە یاری بۆ یانەی مێتز دەکرد. ئەو یەکەم یاری خۆی بۆ یانەکە لە خوولی فەڕەنسیی ئاستی پلە دوو لە ٢ی ئابی ٢٠١٣ بەرامبەر ستەید لاڤۆلۆی ئەنجامدا. ئەو ھاتە نێو یاریگا لە شوێنجێی یاریزان یێنی نگباتۆکۆ و یارییەکەیان بە ئەنجامی ١–٠ بردەوە.

### لیۆن
لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥، کۆرنێت لەگەڵ یانەی لیۆن ڕێککەوتن.

ئەو یەکەم یاری خۆی لە خوولی فەڕەنسیی ئاستی پلە یەک لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ بەرامبەر یانە کۆنەکەی، مێتز ئەنجامدا. ئەو ھاتە نێو یاریگا لە شوێنجێی یاریزان ئەلێکساندەر لاکازێت بەھۆی پێکانییەوە دوای ٣٤ خوولەک لە دەستپێکی یارییەکە و یارییەکەیان بە ئەنجامی ٢–٠ بردەوە.

ئەو یەکەم گۆڵی خۆی لە ٢٣ی تشرینی یەکەم ئەنجامدا بۆ یانەی لیۆن لە دژی یانەی تۆلۆس دوای ئەوەی لە خوولەکی ٨٩ ھاتە نێو یاریگا و یارییەکەیان بە ئەنجامی ٣–٠ بردەوە.

## کاروانی نێودەوڵەتی
کۆرنێت لە کۆتدیڤوار لەدایکبوو، و لە تەمەنێکی بچووکدا بەرەو فەڕەنسا کۆچی کرد. ئەو یاری بۆ ھەڵبژاردەی لاوای فەڕەنسا دەکرد بەڵام لە ٥ی نیسانی ٢٠١٧ ئەوەی ڕاگەیاند لەمەودوا یاری بۆ ھەڵبژاردەی کۆتدیڤوار دەکات. ئەو یەکەم پیشەگەری خۆی بۆ کۆتدیڤوار لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ ئەنجامدا لە یارییەک کە بە ئەنجامی ٥–٠ لە یارییەکی دۆستانەدا شکستییان ھێنا بەرامبەر ھۆڵەندا.

## ئامارەکان
### یانە

### نێودەوڵەتی

### گۆڵە نێودەوڵەتییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٩
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی لیگ ٢
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆماری ئەفریقای ناوەندی

**ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆماری ئەفریقای ناوەندی**، کە ناسراوە وەک *Les Fauves* (فاوڤەکان؛ ڤاوڤ بە مانەی ئەندامی دەستەیەک لە نیگارکێش دێت کە ئارەزوویان بە فاوفیزم دەکرد کە شێوازێکی وێنەکێشانە)، ھەڵبژاردەی نەتەوەیی کۆماری ئەفریقای ناوەندییە وە لەلایەن فیدراڵیی تۆپی پێی کۆماری ئەفریقای ناوەندی کۆنتڕۆڵکراوە. ئەوان ئەندامێکن لە ھاوپەیمانی تۆپی پێی ئەفریقا (CAF). ھەرچەندە بەوەی ناسراون وەک یەکێک لە خراپترین یانە ئەفریقییەکان، یانەکە چەندین دەستکەوتی بەخۆیەوە بینیوە لە ساڵانی ڕابردوودا. ئەوان توانییان جامی CEMACی ٢٠٠٩ ببەنەوە بە بردنەوەیان لە گابۆن لە نیوەی کۆتایی جامەکە و بردنەوەیان لە گینێی ئیستوایی لە یاریی کۆتایی جامەکە بە ئەنجامی ٣–٠. پلەی یانەکە بەرزبەوە لە ٢٠٢ھەم بۆ ٨٩ لە ڕیزبەندی فیفا لە ڕێکەوتی ئابی ٢٠١٠ بۆ تەممووزی ٢٠١١. لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠، ئەوان سەرسووڕھێنەرانە توانییان لە جەزائیر ببەنەوە بە ئەنجامی ٢–٠ لە قۆناغی گەییشتن بە جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٢، بەوەش توانییان پلەی یەکەم بەدەستبێنن لە گرووپەکەیاندا. یانەکە بۆ یەکەم جار قۆناغی گەییشتن بە جامی جیھانیی فیفایان بردەوە لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢ پاش ئەوەی بە ئەنجامی ٢–٠ لە بۆتسوانایان بردەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:تۆپی پێ
پۆل:وەرزش
پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
زنجیرەچیاکانی قەوقاز

چەپ|وێنۆک|300x300پیکسڵ|زنجیرەچیاکانی قەوقاز لە بۆشایی ئاسمانەوە
**چیاکانی قەوقاز** یان **شاخەکانی قەفقاس** بریتیین لە زنجیرەچیایەک کە دەکەوێتە نێوان دەریای ڕەش و دەریای قەزوین لە ناوچەی قەوقاز.

## ئەمانەش ببینە
* قەوقاز
* ئەجیبستا

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا
پۆل:زنجیرەچیاکان
پۆل:زنجیرەچیاکانی ئێران
پۆل:زنجیرەچیاکانی ئەورووپا
پۆل:زنجیرەچیاکانی ئاسیا
پۆل:جوگرافیای قەوقاز
پۆل:قەوقاز
پۆل:ئەورووپای ڕۆژھەڵات
پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
پۆل:چیاکان
پۆل:زنجیرەچیاکانی ڕووسیا
پۆل:پارێزگاکانی فیزیۆگرافیا
بەرگەر کینگ

وێنۆک|خواردنگەی بەرگەر کینگ لە ھەولێر
**بەرگەر کینگ** زنجیرە ڕێستۆرانتێکی ئەمریکییە، تایبەتە بە خواردنی خێرا. لە ساڵی ١٩٥٤ لە میامی، فلۆریدا کراوەتەوە. زیاتر لە ١٩٬٠٠٠ لقی بەرگەر کینگ لە جیھانداھەیە. لە کوردستانیش یەکەم لق لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ لە ھەولێر کرایەوە.

**مێژووی بەرگەر کینگ**

بەرگەر کینگ یەکێک لە هەرە  گەورەترین زنجیرە ڕێستۆرانتەکانی بەرگر لە جیهان، لە ساڵی ١٩٥٣ لە Keith J. Kramer و Matthew Burns لە فلۆریدا دەیانمەزراند، ئیلهامیان لە ڕێستۆرانتتی براکانی مەکدۆناڵدز وەرگرتبوو لە کالیفۆرنیا. ئامێری برژاندنی بەرگر (ئینستا بڕۆیلەر)یان دروست کرد، دواتر بوو بە پێداویستییەکی ستاندارد بۆ هەموو نوێنەرەکانی.

لە ١٩٥٤، جەیمس ماکلامۆر و دەیڤد ڕ. ئیدگێرتۆن لە میامی کۆمپانیای ئینستا بەرگریان کڕییەوە. بەشداریی گەورەیان کرد لە پێشخستنی. لە وانە دروستکردنی ئامێری برژاندن بە گاز، پێی دەگوترا (فلەیم بڕۆیلەر)، دواتار بوو بە سەرەکیترین ئامێری بەرگەر کینگ.

زنجیرە ڕێستورانتەکە مۆڕکی خۆی تازە کردەوە بە ناوی بەرگەر کینگی میامی لە ١٩٥٩ و دەستی کرد بە فرۆشتنی ڕێگەپێدان لە سەرتاسەری ئەمریکا. لەو ماوەیەدا دوو بنەمای ئایکۆنیکی بەرگەر کینگ درووست کرا، لەوانە بەرگەر کینگ مەسکۆت (١٩٥٥) و ساندویچی واپەر (١٩٥٧)​.

بەرگەر کینگ چەندین جار خاوەندارییەتی گۆڕاوە. لە ١٩٦٧، Pillsbury Company کڕییەوە، بە سەردەمی داڕشتنەوەی گەورەی کۆمپانیا دادەنرێت. لە ١٩٧٨ Donald N. Smith لە McDonald's وەرگیرا تاکوو ژیان بداتەوە بە بەرگەر کینگ، سەرپەرشتی گۆڕانکاری گەورەی کرد لە ڕێکەوتنامەکانی نوێنەر و بریکارەکانی و فراوان کردنی مێنوی خواردنەکان.

لە کۆتاییەکانی سەدەی بیستەم، تووشی زەحمەتی و ئاڵنگاری زۆر بوو لە کاتی خاوەنداریکردنی Grand Metropolitan and Diageo بەهۆی خراپ ڕاپەڕاند و کێشەکانی سەرکردایەتی کردنی بڕاندەکە، وایکرد بەهای بڕاندەکە ڕوو لە دابەزین بکات.

بەرگەر کینگ لە سەدەی ٢١ دەستی بە بوژانەوە کرد، TPG Capital, لەگەڵ Bain Capital و Goldman Sachs Capital هاوبەشیان کرد، لە ٢٠٠٢ بە بڕی ١.٥$ بلیۆن دۆلار کڕیانەوە. بڕاندەکەین لە ڕیگای ڕیکلام و نوێکردنەوەی مێنیو و کۆنسێپت و دیزاینی داهێنەرانەوە پێش خست. سەرباری سەرکەوتنە سەرەتاییەکان، بەهۆی قەیارنی ئابووری جیهان لە ٢٠٠٧- ٢٠١٠ کاریگەری لە بەرگەر کینگ کرد و بە کۆمپانیایی 3G کەپیتەڵی بەڕازیلی بە ٣.٢٦$ بلیۆن دۆلار کڕییەوە. دووبارە کۆمپنایاکە کرا بە گشتی و دواتر لەگەڵ Tim Hortons کۆمپانیایی کەنەدی بۆ قاوە و دۆنەت لێکدران.

لە کۆتاییەکانی ٢٠٢٣، بەرگەر کینگ زیاتر لە ١٩،٠٠٠ لقی لە جیهاندا هەیە، یەکێکە لە هەر کۆمپانیا گەورەکانی جیهان لە پیشەسازی خواردنە خێراکان و دووەم گەورەترین زنجیرە ڕێستۆرانتی هەمبەرگەرە لە دوای ماک دۆناڵدز.

## سەرچاوەکان
خانوو

[250px|وێنۆک|خانووێکی تاک-خێزانی لە [ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
**خانوو** () بینایەکە وەک ماڵ و شوێنی ژیان بەکاردێت. خانووەکان لە پێکھاتە و ئەندازە ھەمەچەشن، ئەکرێ خانوو ڕەشماڵێکی سادەی کۆچەرەکان بێ یان بینایەکی دروستکراو لە کۆنکریت، خشت، تەختە یان ماددەی دیکە کە سیستەمەکانی کارەبا، ئاوەڕۆ، و ھەواگۆڕکێ لەخۆبگرێ.

## ئەمانەش ببینە
* ماڵ
* بیناکردنی خانوو
* نیشتەجێبوون

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:خانووەکان
پۆل:بیناکان
پۆل:ماڵ
خەنوکە

وێنۆک|چرای خەنوکە
**خەنوکە **، **خانوکا** یان **جەژنی چرا** (بە عیبری: חֲנֻכָּה) بریتییە لە بۆنە و جەژنێکی جولەکەکان بەجۆرێک بۆماوەی ھەشت ڕۆژ جولەکەکان یادی دەکەنەوە کە دەستپێکی جەژنەکە دەکەوێتە ڕێکەوتی بیست و پێنجی مانگی کیسلێف بەپێی ڕۆژژمێری عیبری، کە ھاوکاتە لەگەڵ شەممەی سێیەمی مانگی کانوونی یەکەم لە ڕۆژمێری زایینی. خەنوکە بە بۆنەیەکی ئاینی زۆرمەزن دانانرێت بۆیە ماوەی جەژنەکە نابێتە پشووی فەرمی لە ئیسرائیل بەلکو تەنھا لە ڕێگای سوپاس گوزاری و دڵخۆشیەوە یادی دەکرێتەوە.

## کات و ماوەکەی
جەژنی خەنوکە ھەشت ڕۆژ دەخایێنێت بەجۆرێک لە ئێوارەی ھەر ھەشت ڕۆژ مۆمێک دادەگیرسێنن ڕۆژی یەکەم یەکەم چرا دادەگیرسێنن ڕۆژی دووەم و سێیەم و، تاوەکو ڕۆژی ھەشتەم دوایین مۆم دادەگیرسێنن کە کۆی گشتی مۆمەکان دەکاتە ھەشت مۆم.

لەگەڵ داگیرساندنی ھەر چرایەک نوێژی سوپاسگوزاری و نزا و پاڕانەوە لە خوا ئەنجام دەدەن، بەبۆنەی سەرکەوتنیان بەسەر شانشینی سلوقیەکان (مەکابیین) کە ئەنتیۆخۆس سەرکردایەتی دەکردن ١٦٧ پ ز، لەئەنجامی ئەم سەرکەوتنەیان رزگاریان بوو لە ژێڕدەستی و ئازاری سلوقیەکان کە سێ ساڵی خایاند بەھوپەیمانیان لەگەڵ بەتاڵمەکان کە ئەوسا ھەدوولا دوژمنی سلوقیەکان بوون،

ناوی خەنوکە بە واتای "دروست بوونەوە " دێت لە زمانی عیبریدا، کە مەبەست لێی دروستکردنەوەی پەیکەری سولەیمان پێغەمبەرە دوای ڕووخاندنی لەلایەن حەشمونیەکانەوە.

چیرۆکی دروستکرنەوەی پەیکەری سولەیمان لەبەشی یەکەمی گەشتی مەکابین باسکراوە(٤: ٥١–٥٧) ھەروەھا لە پەرتوکی یوسیفۆس فلافیسۆف باسکراوە کە پەرتوکێکی مێژوویی جولەکەکانە (بەشی ١٢)، کە باس لەھۆکاری دیاریکردنی ھەشت ڕۆژەکە دەکات، کە بەھۆی ڕوودانی پەرجۆ یەک بوو بەسەر حەشمونیەکاندا ھات و ماوەی ھەشت ڕۆژی خایاند لەکاتی ڕووخانی پەیکەرەکەی سولەیمان کە جگە لە ڕۆنێک بۆ ھەڵکەندنی چرا ھیچ شوێنەوارێک لە پەیکەرەکە نەمایەوە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* جەژنی خەنوکە ماڵپەری فەرمی ئەنجومەنی جولەکەکانی ئەمریکا

پۆل:نەریتەکان بە ئاگر خۆش کردن
پریسا ڕوشنی

**پریسا روشنی** (بە فارسی: پریسا روشنی)، لەدایکبووی ۲۹ی حوزەیرانی ١٩۸۲ لە اصفهان ئەکتەرێکی ئێرانییە، لەدوای ساڵی ١٩۸۲ چالاک بووە لە فیلمی سینەمایی و زنجیرەی تەلەڤزیۆنیدا.

## سەرچاوەکان
* [//en.wikipedia.org/wiki/Parisa_Roshani ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Parisa Roshani]

## بەستەرە دەرەکییەکان
* پریسا روشنی لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەکتەرە ئێرانییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩۸۲
پاڵەوانیەتیی جامی نەتەوەکان ٢٠١٨

**پاڵەوانیەتیی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا ٢٠١٨** ٥ھەمین پاڵەوانیەتی جامی نەتەوەکانی ئەفریقایە لە یاری تۆپی پێی پیاواندا کە لەلایەن ھاوپەیمانی تۆپی پێی ئەفریقاوە (CAF) سەرپەرشتیکرا. پاڵەوانەتییەکە لە ڕێکەوتی ١٣ی

کانوونی دووەمی ٢٠١٨ بۆ ٤ی شوباتی ٢٠١٨ بەڕێوەچوو. لە شوباتی ٢٠١٦، ڕاگەیاندرا کە کینیا میوانداریی پاڵەوانەتییەکەی دەکرد، بەڵام لە ئەیلوولی ٢٠١٧، ھاوپەیمانی تۆپی پێی ئەفریقا میوانداری پاڵەوانەتییەکەی گۆڕی لەبەر ئەوەی یانەکە ھیچ پێشکەوتنی بەخۆیەوە نەدیبوو لە ئامادەکارییەکاندا. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، مەغریب وەک میواندار و خانەخوی پاڵەوانەتییەکە دەستنیشانکرا. مەغریب پاڵەوانتییەکەیان بردەوە پاش ئەوەی لە یاری کۆتایی بە ئەنجامی ٤–٠ لە نێجیریایان بردەوە.

جیا لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقا، تەنھا ئەو یاریزانانەی کە یارییان بۆ خوولی ناوخۆیی دەکرد بۆیان ھەبوو بەشداری پاڵەوانەتییەکە بکەن. بۆ نموونە، یاریزانێکی مەغریبی ئەو کاتە بۆی ھەیە یاری بۆ ھەڵبژاردەکە بکات ئەگەر یاری بۆ یانەیەکی مەغریبی بکات.

کۆماری دیموکراسیی کۆنگۆ بۆ یەکەم جار نەیانتوانی بەشداری لە پاڵەوانەتییەکە بکەن پاش ئەوەی بەرامبەر کۆنگۆ شکستییان.

## ھەڵبژاردنی خانەخوێ
بۆ یەکەم جار، کینیا وەک میوانداری پاڵەوانەتییەکە دەستنیشانکرا لە شوباتی ٢٠١٦. بەڵام لە ئەیلوولی ٢٠١٧، ھاوپەیمانی تۆپی پێی ئەفریقا بڕیاری نۆژەنکردنەوەیاندا بە گۆرینی خانەخوێی پاڵەوانەتییەکە بەھۆی ئەوەی یانەکە ھیچ پێشکەوتنێکی بەخۆیەوە نەبینیبوو لە ئامادەکارییەکاندا.

ھاوپەیمانی تۆپی پێی ئەفریقا ٣ بژاردەی دەستنیشانکرد کە یەکێکیان لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧، وەک وڵاتی میوانداری پاڵەوانەتییەکە دەستنیشان بکرێت:
* 
* 
* 

فیداڕاڵیی تۆپی پێی ئەتیۆپیا نوسراوی حکومەتیی مسۆگەرکردنی دەستەبەر نەکرد، وە ڕەچاونەکران. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، لێژنەری باری ناکاوی ھاوپەیمانی تۆپی پێی ئەفریقا مەغریبیان دەستنیشانکرد بۆ میوانداریکردنی پاڵەوانیەتیی جامی نەتەوەکان ٢٠١٨.

## سەرچاوەکان

پۆل:وەرزش
پۆل:تۆپی پێ
سۆنێکی ژیشک (فیلم)

***سۆنکی ژووشک*** (بە ژاپۆنی: ソニック・ザ・ムービ) فیلمێکی ژاپۆنی-ئەمریکییە لە سەرچەشنی سەرکێشی کۆمیدی لەسەر بنەمای زنجیرەکایەی سۆنکی ژووشک لەلایەن کۆمپانیای سێگاوە. فیلمەکە

لەلایەن جێف فاولەر دەرھێنراوە و لەلایەن پاتریک کەیسی و جۆ میلەر نووسراوە. بێن شوارتز کاری دەنگی بۆ سۆنک کردووە و جیم کاری کاری دەنگی بۆ دووژمنی سۆنک، دۆکتەر ڕۆبۆتنیک کردووە، و ھەروەھا جەیمس مارسدێن و تیکا سەمپتەریش کاری دەنگییان بۆ فیلمەکە کردووە. لە فیلمەکەدا، پۆلیسی شارۆچکەیەکی بچووک یارمەتی سۆنک دەدات بۆ ئەوەی لە دۆکتەر ڕۆبۆتنیک و حکوومەت ھەڵبێت.

لە ٢٠١٣دا، سۆنی پیکچەرز مافی فیلمەکەی وەرگرت بۆ زنجیرەکایەکە، و لە ساڵی ٢٠١٤، دروستکردنی فیلمەکە لەکارکردندا بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠
پۆل:فیلمەکانی داھاتوو
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی فانتازیا و سەرکێشی ژاپۆنی
پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکان
پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی پاراماونت پیکچەرز
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:مشتومڕەکانی ڕیکلام و بازاڕکردن لە فیلمدا
پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ
پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی نیل ئێچ مۆریتز
پۆل:فیلمەکان کە لە ڤێرجینیا داندراون
پۆل:فیلمەکان کە لەسەر ھەسارە خەیاڵییەکان ڕوودەدەن
پۆل:فیلمەکان لە ڤانکۆڤەر وێنەگیراون
پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن
پۆل:فیلمەکانی ئۆرجیناڵ فیلمز
پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان کە لە سان فرانسیسکۆ داندراون
پۆل:میمی تەلەڤیزیۆن و فیلمەکان
پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەمریکییە ڕێگاوبانەکان
پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەنکی ئێکس ئێڵ تۆمارکراون
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ
بان

[250px|وێنۆک|بانی خانووێک لە ھیندستان، کە لە [بەرد دروستکراوە.]]
**بان** یان **سەقف** () سەرپۆشی بینایە. لەسەر دیوار یان ستوونەکان جێگیردەکرێت. بان بینا دەپارێزێ لە با، باران، بەفر، پلەی گەرمیی بەرز، و کاریگەرییەکانی دیکەی کەش. بان بە بەشێکی گرنگی ڕووپۆشی بیناکان ھەژمار دەکرێت. شێوە و ماددەی دروستکردنی بانەکان لە ناوچەیەک بۆ ناوچەیەکی دی جیاوازە.

## ئەمانەش ببینە
* بانی ئۆتۆمۆبیل
* گومبەت

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:بانەکان
پۆل:بیناکان
پۆل:ئەندازیاریی پێکھاتەیی
بوتانۆڵ

شێوگی ھاوکێشەکەی چوار کاربۆنی تێدایە، پێشی دەوترێت (بیوتیل ئەلکھول) , مادەیەکی کیمیاییە لە زۆربەی ھاوکێشەکان بەکاردێت، وەک توێنەر و شلەش بەکاردێت لە زۆربەی کارلێکە کیمیایەکان. ھەندێ جار پێشی دەوترێ (بایۆ پتڕۆلیۆم). کاتێک بەشێوەیەکی بایۆلۆجیکی دروست دەکرێت لە پێتڕۆڵ , ھەندێ جاریش بە (بایۆ بیوتانۆڵ)یش ناویدەبرێت.

بیوتانۆڵ مادەیەکی زۆی گشتگیرە ھەندێ کارلێکدا وەکو مادەیەکی ھاندەر بەکاردێت، وەکو توێنەر بەکاردێن، بیوتانۆڵ مادەیەکی زۆر گشتگیرە تێکەڵی پلاستیک دەکرێت تا نەرمی پێ ببەخشێ.

ڕۆڵی ھەیە لە دروستکردنی ھەندێ ماددە وەکو ستیک و ئارایش.

## دروستکردن
ساڵی ١٩٥٠ زۆربەی بیوتانۆڵی بەرھەمھاتوو لە ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا لە ڕێگەی لە ڕێگەی فیوڵی ژێر زەویەوە بووە، ڕێگای باوو بۆ دروستکردنی بیوتانۆڵ زیاد کردنی بووە بۆ

ناو چەند ھاوکێشەیەکی کیمیایی وە دەتوانین بیوتانۆڵ لە رێگەی ترشاندنەوە دروست بکەین بەکارھێنانی بەکتریایەک بە ئەم ڕێگایە دوای جەنگی یەکەمی جیھانی بەرەو کەمی چوو. سودێکی زۆری ھەیە لە مەکینەدا چونکە وزەیەکی زۆری ھەیە و پەستانێکی کەم دروست دەکات.

لە چەندەھا کارلێک بەکاردێت، وەکو توێنەر و مادەی ھاندەر بەتایبەت لە کارلێکی مادە ئەندامیەکاندا بیوتانۆڵ وەکو مادەیەکی ئاڕۆماتیکیش (بۆندار) دەناسرێت چونکە لە پێکھاتەکەیدا بڕێکی زۆری لە کھولی ئاڕۆماتیکی (بۆندار) تێدایە. یەکێک لە بەکارھێنانەکانی دیکەی بیوتانۆڵ بەکارھێنانیەتی وەکو تەنەر (لابەری بۆیە) لە بەکارھێنانە دیارەکانی بیوتانۆڵ کارلێککردنیەتی لەگەڵ ترشە ناتێرەکان.

***زەھرداری بیوتانۆڵ***

وەک ھەموو مادە کھوڵیەکان بیوتانۆڵ مادەیەکی زەھردارە بەڵام پلەی زەھرداریەکەی بچوکترە تاقیککردنەوە لەسەر ئاژەڵان، یەکێکە لەو مادانەی کە لە ئارایش و جواناکردن و ئارایش بەکاردێت و بەکارھێنانی بیوتانۆڵ لەسەر ڕوخسار مانەوەی بۆ ماوەیەکی زۆر و بەرکەوتنی بە تیشکی خۆر لەوانەیە وا بکات کار لە کۆئەندامی دەمار بکات و زیانی پێبگەیەنێت و ھەندێ جاریش لەوانە ببێتە ھۆی مردن.

**بەھەڵم بوون و پلەی توانەوەیان**

دەستەوازەی پێناسە نەکراوی بیوتانۆڵ دەگەڕێتەوە بۆ ڕیزێکی ڕاستی ئایزۆمەرەکان لەگەڵ گروپی ئەلکھولەکان بە ھاوبەشی کاربۆن، ئەمەش پێی دەوترێ بیوتانۆڵ - ١ ھێڵێکی درێزی ئایزۆمەرەکان لەگەڵ ئەلکھوڵ کە کاربۆنی لە ناوەڕاست بێت پێی دەوترێت بیوتانۆڵ- ٢ وە ئەو ئایزۆمەرەی پێوەی لکێنراوە لە ناوەڕاستدا پێی دەوترێ ئایزۆ بیوتانۆڵ یان ٢-مەثیل-پڕۆپانۆڵ , وە ئەوئایزۆمەرەی لە ناوەڕاستدا و ئەلکھولی لەگەڵ لکێنراوە. پێی دەوترێ ٢-مەثیل- ٢-پڕۆپان و ئایزۆمەرەکانی بیوتانۆڵ پلەی شلبونەوەی جیاوازیان ھەیە، وە ئایزۆ بیوتانۆڵ پلەی شلبونەوەی دیاریکراوی ھەیە وە بیوتانۆڵ - ٢) پلەیەکی توانەوەی زیاتری ھەیە بەھۆی پێکھاتەی دروست بونیەوە وە ھەندێکی. دیکەیان توانای توانەوەیان لە ئاودا زۆرە
ناوەڕاست
بریک

**ھاوبەشگای بریک** () ھاوبەشگایەکی سنورداری کەنەدیە بۆ بوارەکانی کەلوپەلی ناوماڵ و ئامێرە کارەباییەکان و ئەلیکترۆنیەکان. ھاوبەشگاکە لە ١ی ئەیلوولی ١٩٧١ لەژێر ناوی The Brick Warehouse LP کرایەوە لە ئێدمنتن ئەلبێرتا کەنەدا لەلایەن برایان جۆن و فرێد بەھاوبەشی لەگەڵ بێڵ کۆمری. دەستپێکی گەشەسەندنیان لە فۆرت ماکمۆری بوو دواتر لەکۆتایی حەفتاکان توانیان ڕکابەری بازاڕ بکەن لە کالگاری.

لەماوەی ئەم ٣٥ سالەی ڕابردوودا، ھاوبەشگای The Brick توانیویەتی لەسەرجەم ھەرێم و دەڤەرەکانی کەنەدا کۆگاکانی بکاتەوە، ئێستا بەرێوەبەرایەتی ١٣٥کۆگا دەکەن لەسەرانسەری ھەموو کەنەدا کە ٢٥کۆگایان لە شوێنە ھەرە بازرگانیە باڵاکانن، لەھەریەکە لە ھەرێمەکانی ئەلبێرتا و بریتش کۆلۆمبیا و ساسکاچوان و مانیتۆبا و ئەنتاریۆ و کوبێک و نیو برانزویک و دورگەکانی پرێنس ئێدوارد و نۆڤاسکۆشیا و یوکان و ھەرێمی دەڤەرەکانی باکوری خۆڕئاوا کۆگایان ھەیە، لە ھەرێمی کوبێک ھەربە Brick بانگ دەکرێت.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
وێبگەی فەرمی
بایۆدیزڵ

دیزلی سروشتی ئاماژە بەو دیزلی رووەکی یاخود گیانلەبەری ئەکات کە ئەویش چەوری لەخۆی ئەگرێت، ئەویش لەڕێی خۆی دا پێکھاتووە لە زنجیرەیەکی درێژ لە (مەسیل و ئەسیل و بروبیل). زۆر بەی جار دیزلی سروشتی دروست دەکرێت لە ڕێگەی چەوری چالاک کراو بە ڕێگای کارلێلێکی کیمیایی ئەمەش وەک (رۆنی سرووشتی و چەوری گیانلەبەری) وە لەگەل ھەندێک ئەنزیمی تر کە بەرھەمھێنەری ترشی کحولین.

## بەکارھێنانی بایودیزل

یان دەتوانرێ تێکەڵ بکرێ بە (B100) دەتوانریت بایودیزل بەشێوەیەکی خاوێن بەکاربھێنرێت لەسەر شێوەی
سوتەمەنی دیزل وە ئەمەش لە بواری مەکینەی زۆر گەورەدا سوودێکی زۆری لێ دەبینرێت وەک لە ئۆتۆمبێلە بارھەڵگرەکان و گەشتی و شەمەندەفەر و تەنانەت لە بەاری گەرم کردنی خان و تاوەرەکان دەتوانرێت سوودی لێ ببینرێت بەڵام دەبێت زۆر بە باشی خۆشمانی لێ بپارێزین

### بەکارھێنانی بایودیزل لە جێنێرەیتەکان (موەلیدەکان)


بایودیزل بەکاردێت لە موەلیدە تایبەتەکانیش دەتوانرێت بەکاربھێنرێت، لە ساڵی ٢٠٠١ کۆمپانیای (UC Riverside) ھەستا بە دانانی سیستەمێکی وزەی یەدەگ بە گوری ٦ مێگاوات کە بە تەواوەتی بەکاردەھات بە پشت بەستن بە تەواوەتی بە بایۆدیزل. وە ئەم جێنێرەیتەرانە ھەلی ئەوە بۆ کۆمپانیکان دەرەخسێنن کە لە کاتی برانی کارەبای گشتی سوود لەم ئامێرانە وەربگرن بۆ بەردەوام بوون و نەپچران لە کارەکانیان، ھەرچەندە کاریگەریەکی زۆر نەرێنیانەی لەسەر ژینگە ھەبوو بەڵام لەکاتی بەکارھێنانی جۆری (B100) توانرا ئەم ئامێرانە لە زۆرێک لەو گازە ژەھراویانە کەمبکرێتەوە کە لەکاتی داگیرسانی لێی دێنە دەرەوە وە لە لای قوتابخانە و نەخۆشخانە کە ئیشیان پێ دەکرێ بڕێکی کەمتر لە دوانە ئۆکسیدی کاربۆن دەردەدەن بۆ ناو ژینگە.

## سیفاتەکانی بایودیزل

بایودیزل بەوە جیادەکرێتەوە لە دیزلی کبریتی کە ڕێزبەندی سیتانی تێیدا زیاتر بەرچاوە کە ئەمەش وا دەکات تەمەنێکی زیاتر بە ماددەکە بدات وە بەھەمان شێوە پارێزگاری لە پێکھاتەی خۆی بکات لە کاتی بەکارھێنانی


## درووستبوونی بایودیزل

بەشێوەیەکی گشتی بایودیزل بەرھەم دەھێنرێت لە ڕێگای رووەک و گۆشت و ئەو خواردنانەی کە بەسەرچوون و فرێدراون و بەکارناھێنرێنەوە وەک رۆنی زیادی بەکارھاتوو وە ئەو ماددە خاوانە کە بە کەلکی خواردن نایێن. وە زۆر رێگە ھەن بۆ گۆڕانکاری یەک لەوانە ناسراوە بە پاڵنەری نارێک یان رێگەی شەپۆلی سەرووی دەنگی وە ڕێگاکانی مایکرۆوەیڤیش ھەتا.
ئینتراک

**ئینتراک** () تۆڕێکی ئەلیکترۆنیی کەنەدییە لەنێوان بەنکەکان، ئەم تۆڕە ئەلیکترۆنیە ھەموو دامەزراوە ئابوری و بانکیەکان بەیەک دەبەستێتەوە بەمەبەستی ئاسانی و ووردی چاودێری ئابوری و گواستنەوە و گەیاندنی پارەکان لەنێوان بەنکەکان. ئینتراک بەشێوەی پسولە (کارت)ێکی ئەلیکترۆنیە کە لە گیرفان ھەڵدەگیرێت لەلایەن حکومەتی کەنەدیەوە پاڵپشتی و چاودێری دەکرێت، پتر لە ٥٩٠٠٠ئامێری بەنکی(ATM) لە سەرانسەری کەنەدا ھەیە کە توانای خوێندنەوەی پسولەی ئینتراکیان ھەیە، ھەروەھا پتر لە ٤٥٠٠٠ کۆگا و فرۆشگا لەکەنەدا ھەیە کە کار بە ئینتراک کارد دەکەن

## مێژوو
بۆ یەکەم جار تۆڕی ئینتراک لە ١٩٨٤ دروست کرا و کەوتە کار لەلایەن دەستەی ئینتراکی خۆبەخشەوە، کە پڕۆژەیەک بوو لە نێوان پێنج لەھەرە گەورەترین دامەزراوە بەنکیەکانی کەنەدا(RBC و CIBC و Scotiabank و TD و Desjardins)لەماوەی ساڵی ٢٠١٠ پتر لە ٨٠ڕێکخراو ھاتنە پاڵ پڕۆژەکە. دوای سەرکەوتن و باوبوونی پسولەکە پڕۆژەکە گۆڕدرا بۆ پسولەیەکی باجگر ئەمیش دوای ئەوەی دامەزراوەی Acxsys لە ساڵی ١٩٩٦چەندین خزمەتگوزاری زیاتری بۆ بەکاربەرەکانی خستە ڕوو و نیشانەی Interac خستە سەر پسولەکانی کە ئەمە بووە ھۆی ئەوەی ئینتراک ڕاستەوخۆ کرێی بەکارھێنان لە بەکاربەرەکانی وەربگرێت بەمە ناچاربوون لە ٢٠٠٨تا٢٠١٣ ھەردوو دامەزراوەی Interac و Acxsys یەک بگرن لەژێڕناوی Interac Corporation، بارەگای سەرەکی ئینتراک کەوتۆتە ڕۆیاڵ بانک پلازا لە تۆرەنتۆ.

## خزمەتگوزارییەکان
ئینتراک بۆتە ڕێکخراوێکی نیشتمانی و بەرپرس لە چاودێری و خزمەتگوزاریە بەنکیە نێودەولەتیەکان و بەچەندین شێواز خزمەت پێشکەش دەکات وەک:

## سەرچاوەکان
*
خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەر لە زنجیرەیەکی مۆسیقی یان کۆمیدی

**خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەر لە زنجیرەیکی مۆسیقی یان کۆمیدی** یەکێک لە بەشەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبە کە لە ساڵی ۱۹٦۹ دەستی پێکرد و تا ئەمڕۆش بەردەوامە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی فەرمی بۆ خەڵاتەکە.

پۆل:خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب
پۆل:خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب
خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم بۆ باشترین ئەکتەری یاریدەدەر لە زنجیرەیەکی کۆمیدی

**[[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بۆ باشترین ئەکتەری یاریدەدەر لە زنجیرەیەکی کۆمیدی** () خەڵاتێکە ئەکادیمیای ھونەر و زانستە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان ساڵانە لە ۱۹٥۳ەوە لە کاتی دابەشکردنی خەڵاتەکانی ئێمی پڕایم تایم، دەدرێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی فەرمی

پۆل:خەڵاتەکانی ئێمی بڕایم تایم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی پرایم تایم بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری پاڵپشتەوە لە زنجیرەیەکی کۆمیدیا
کرانکەیس

**کرانکەیس** شوێنێکی نیشتەجێکردنە بۆ کرانشەفت لە بزوێنەری سووتانی ناوەکی. لەزۆربەی بزوێنەرە نوێیەکان کرانکەیس یەک خراوە بۆ بلۆکی بزوێنەر.

بزوێنەری دوو ھەنگاو ئاسایی دیزاینێکی پەستان-کرانکەیس بەکاردەھێنن، سووتەمەنی ھەوایی تێکەڵ تێدەپەڕن بەناو کرانکەیسەکە پێش چووەنەناو سلندەرەکە. دیزاینی ئەم بزوێنەرە دەفرێکی ڕۆن ناگرێتەوە لە کرانکەیسەکە.

بزوێنەری چوار ھەنگاو ئاسایی دەفرێکی ڕۆنیان ھەیە لە خوارەوەیی کرانکەیسەکە. سوتەمەنی و ھەوایی تێکەڵ تێناپەڕن لەناو کرانکەیسەکە لەبزوێنەرێکی چوار-ھەنگاو، لەگەڵ ئەوەش دا بڕێکی بچووک لەناو گازەکانی بەکارھاتوو دەچنە ناوی

بزوێنەرەێکی «کرانک-کراوە» کرانککەیسی نییە. ئەم دیزاینە بەکارھاتبوو لە بزوێنەرەکانی پێشوو و پاشماوەکان بەکارھێنان لەھەندێ بزوێنەرەکانی دیزڵی گەورە، وەک بەکارھێنرا لەکەشتییەکان.

## بزوێنەرە دوو -ھەنگاوەکان

### پەستان-کرانکەیس
زۆربەی بزوێنەرە دوو ھەنگاوەکان دیزاینێکی پەستان کرانکەیس بەکاردەھێنن، ئەو شوێنەی بەشێک بۆشایی سوتەمەنی و ھەوای تێکەڵ ڕادەکێشێت بۆ ناو بزوێنەرەکە و پستنەکە بەرەو سەرەوە جووڵە دەکات. دواتر وەک پستنەکە بەرەو خوارەوە دەگوازرێتەوە،

دیزاینە پەستان کرانکەیسەکەکان زۆرجار بەکارھێندراون لە بزوێنەرە بەنزین بچووکەکان (گازۆلین) بۆ ماتۆرسکیلەکان، ئامێرە پێکھێنەرەکان و ئامێری باخچە.

### کڕانکەیس جەورکردن
بزوێنەرە دوو ھەنگاوە گەورەکان پەستانی کرانکەیس بەکارناھێنن، بەڵام لەجیاتی جیاکەرەوەیەک scavenge blower یان سوپەرچاچەر بۆ ڕاکێشانی سوتەمەنی ھەوایی تێکەڵ بۆ ناو ژووری سووتان.

## بزوێنەرە چوار-ھەنگاوەکان

زۆربەی بزوێنەرە جوار ھەنگاوەکان کرانکەیسێک بەکاردەھێنن بزوێنەری ڕۆن جەورکردنی تێدایییە. وەک سیستەمێکی دەفری تەڕ یان سیستەمێکی دەفری وشک کەمتر باو. پێچەوانەی بزوێنەرێکی دوو ھەنگاو، کڕانکەیسەکە لەبزوێنەرە چوار ھەنگاوە بەکارنەھێندراوە بۆ سوتەمەنی، ھەوا تێکەڵ.

### بڵاوبوونەوی ڕۆن
ڕۆنی بزوێنەر دەخولێتەوە لە بزوێنەرێکی چوار ھەنگاو و زۆربەی ئەمە ڕوودەدات لە کرانکەیسەکە ڕۆن خەزندەکرێت لە خوارەوەی کرانکەیس (بزوێنەرێکی دەفری تەڕ یان سیستەمێکی دەفری وشک) لێرەدا ڕۆنەکە پاڵدەدرێت بەھۆی پەمپێکی ڕۆن (و ئاسایی تێدەپەرێت بەھۆی فلتەرێکی ڕۆن)

ھەتا لە سیستەمێکی دەفری تەڕ ,کڕانکشەفتەکە کەمترین پیوەندی ھەیە لەکەڵ دەفری ڕۆنەکە. پێچەوانەوە، خێرایی خولانەوە لە کڕانکشەفتەکە، بەردەوام بوون ئەمە زەحمەتە بۆ پەمپی ڕۆنەکە بۆ گواستنەوەی ڕۆنەکە،

## بزوێنەرە کڕانک کراوەکان

بزوێنەرەکانی پێشوو بە شێوازی «کڕانکی کراوە» بوون، کرانکەیسە کە بەرگ نەکراو بوو. کڕانکشەفتەکە و پارچەکانی پیوەندیدار کراوە بوون بۆ ژینگە. زیانێکی تر کە پیسی و تۆز دروست دەبوون لەسەر پارچەکانی بزوێنەر، بوونە ھۆی بەرگی زیاد و بەباشی ئیش نەکردنی بزوێنەر، زوو پاکردنەوەی بزوێنەرەکە پێویست بوو تابەردەوام بێ لەفرمانی ئاسایی خۆی.

ھەندێ بزوێەری دیزڵ دوو ھەنگاوەکان، وەکو بزوێنەرە خیرایی-ھێواش گەورەکان بەکارھێنران لە کەشتییەکان، کرانکەیسی ھەبوو وەک شوێنێکی جیاکراو لە سیلندەرەکان، یان وەک کڕانکێکی کراوە. بۆشایییەکانی نێوان crosshead piston و کڕانکشەفتەکە، لەوانەیە زۆرجار کراوەبن.

پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا
پۆل:پێکھاتەکانی بزوێنەر
پۆل:تەکنۆلۆژیای بزوێنەر
فڕۆکەخانەی ئەستەمبوڵ

**فڕۆکەخانەی ئەستەمبوڵ** سەرەکیترین فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییە لە شاری ئەستەمبوڵ، تورکیایە.
فڕۆکەخانەکە لە ڕێکەوتی ٢٨ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٨ کراوەتە، کەوا سەرجەم کەلوپەلەکان و فڕینەکانی فڕۆکەخانەی ئەتاتورک گواسترەنەوە بۆ ئەم فڕۆکەخانەیە نوێیە. لە ساڵی ٢٠٢١دا خزمەتی زیاتر لە ٣٧ ملیۆن سەرنشینی کردووە، ئەمەش وایکردووە ببێتە قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی ئەوروپا و ١٣هەمین قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی جیهان لەڕووی کۆی هاتوچۆی سەرنشینەکانەوە و بە خزمەتکردنی زیاتر لە ٢٧ ملیۆن سەرنشینی نێودەوڵەتی.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:فڕۆکەخانەکانی تورکیا
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئەورووپا
خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین زنجیرەی - مۆسیقی یان کۆمیدی

**خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین زنجیرەی - مۆسیقی یان کۆمیدی** یەکێک لە خەڵاتە ساڵانەکانە لە ساڵی ١٩٦٢ەوە لە لایەن دەستەی ھۆڵیوود بۆ ڕۆژنامەی بیانی بۆ باشترین زنجیرەی کۆمیدی دەدرێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب
پۆل:خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب
خەڵاتی ھەڵبژاردنی ڕەخنەگران بۆ تەلەڤیزیۆن وەک باشترین ئەکتەری یاردەدەر لە زنجیرەیەکی کۆمیدی

**خەڵاتی ھەڵبژاردنی ڕەخنەگران بۆ تەلەڤیزیۆن وەک باشترین ئەکتەری یاردەدەر لە زنجیرەیەکی کۆمیدی** یەکێک لەو جۆری خەڵاتانەیە کە ساڵانە لە لایەن خەڵاتی ھەڵبژاردنی ڕەخنەگران بۆ تەلەڤیزیۆن (BTJA) دەیدات تا بە ئەو کارانەی لە لایەن ئەکتەرانی تەلەڤیزیۆن ئەنجام دەدرێت ئاشنا ببن.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵاتی ھەڵبژاردنی ڕەخنەگران بۆ تەلەڤیزیۆن
یاسا (خواردن)

**یاسا** چێشتێکی تیژە کە لەگەڵ پیاز یان ماسی تەڕ ئامادەدەکرێت. بە ڕەسمی کە سینیگالییە، یاسا لە ناوچەی ئەفریقای ڕۆژاوا بەناوبانگ بووە. یاسای مریشک (ناسراو بە *yassa au poulet*)، کە لەگەڵ پیاز، لیمۆ یان خەردەل ئامادەدەکرێت، تایبەتمەندیێکە لە ناوچەی کاسامانس لە باشووری سینیگال.

## لە چاندی بەناوبانگ
*یاسای پۆولێت* لە یەکێک لە ئەڵقەکانی زنجیرەی تەلەڤزیۆنی منداڵان بە ناوی *ئارسەر* پەخشکرا. لە ئەڵقەیەکەدا، ئارسەر، دی.و. وە برەین سەرنج دەدەنە چاندی ئەفریقی و لەبارەی ئامۆزای برەین، چێیخ لە سینیگالەوە دەزانن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* Poulet Yassa recipe
* How Newcastle United curried favour with Senegalese striker Papisse Demba Cisse
واگاسی

وێنۆک|واگاسی
**واگاسی** پەنیرێکی بێنینییە کە لە شیری مانگا بەرھەمدەھێنرێت. خواردنەکە تایبەتمەندیێکی بێنینی باکوورە لە ئەفریقا وە زۆر جار لەلایەن خەڵکی فولانی درووستدەکرێت. خواردنەکە بە زۆری لە شاری پاراکاو، لە بێنینی ناوەندی بەرھەمدەھێنرێت.

پێکھاتەی واگاسی نەرمە وە چێژێکی سووکی ھەیە و زۆرجار لە چێشتلێنان بەکاردێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*Wagasi in sauce
*Wagasi production
ئیسی ئێوو

**ئیسێ ئێوو** (بە کوردی: *سەری بزن*) چێشتێکی باوی ئیگبۆییە کە بە سەری بزن درووستدەکرێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
''Isi-Ewu: The Anatomy Of A National Delicacy''، وتارێک لەلایەن ئوشێ نوۆرا
ئوگالی

**ئوگالی** (وە ناسراو بە *ئوگالی پاپ* و *نشیما*) جۆرێکە لە کەشکی ئاردی گەنمەشامی کە لە ئەفریقا بەرھەمدەھێنرێت. ئەگالی بە *نگیما*، *ئۆبوسوما*، *کیمنیێت*، *نشیما*، *میێلیپاپ*، *فوتو*، *سادزا*، *کوۆن*، وە چەندین دیکەش ناسراوە. ئوگالی ھەندێکجار بە ئاردی دی درووستدەکرێت، وەک میلێت و سۆرگوم، وە ھەندێکجار لەگەڵ ڕووەکی کاساڤا تێکەڵ دەکرێت.

## سەرچاوەکان


پۆل:خواردنە ئەفریقییەکا
پۆل:خواردن
پۆل:چێشت
پۆل:شۆرباوەکان
خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم

**خەڵاتەکانی ئێمی بڕایم تایم** یان **خەڵاتەکانی ئێمی بۆ کاتەکانی لوتکە** خەڵاتی ئەمریکیین ئەکادیمیای ھونەر و زانستی تەلەڤیزیۆن بۆ ڕێزلینانی باشترین بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان پێشکەشی دەکات کە لە کاتی لوتکەی شەودا پەخش دەەکرێت. خەڵاتە بۆ یەکەم جار لە ساڵی ۱۹٤۹ درا، و تا یەکەم ئاھەنگی خەڵاتی ئێمی بۆ کاتی ڕۆژ لە سەدەی ۱۹۷۰دا کرا ئەو بە کورتی بە "خەڵاتی ئێمی" ئاماژەی بۆ دەکرا، و "کاتی لوتکە" بۆ جیاکاری لە نێوانیاندا زیادکرا.

خەڵاتەکانی ئێمی بۆ تەلەڤیزیۆن لەگەڵ خەڵاتەکانی ئۆسکار (بۆ فیلم) و خەڵاتەکانی گرامی (بۆ مۆسیقا) و خەڵاتەکانی تۆنی (بۆ شانۆ) یەکسانە. و بە بەنرخترین خەڵات بۆ بوواری تەلەڤیزیۆن دادەنرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵاتەکانی ئێمی بڕایم تایم
پۆل:تایبەتمەندییە ساڵانەییەکانی تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
خەڵاتی گڵاد میدیا

**خەڵاتی گڵاد میدیا** خەڵاتێکە لە لایەن گڵاد بۆ نرخاندن و ڕێزلێنانی لقە جیاوازەکانی بووارەکانی ڕاگەیاندن بۆ ڕۆڵگێڕانە تایبەتەکەیان بۆ لێزبیان، و گەی، دووڕەگەزخوازی و ترانسجێندەر (ئێڵ جی بی تی) و گۆمەڵگا و ئەو کێشانەی کاریگەری لەسەر ژیانیان دەبێت. ھەروە‌ھا بێجگە لە سینەما و تەلەڤیزیۆن، خەڵاتە دان بەو کارانەدا دەنێت کە لە بەشەکانی تری ڕاگەیاندن و ھونەرەکاندا ڕوو دەدات دەنێت، کە شانۆ و مۆسیقا و ڕۆژنامەوانی و ڕاگەیاندن لەخۆ دەگرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵاتەکانی گڵاد میدیا
پۆل:خەڵاتەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خەڵاتەکانی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی
پۆل:خەڵاتە مۆسیقییە ئەمریکییەکان
ڕەوتی فیشر-ترۆپش

**ڕەوتی فیشر-ترۆپش** کرداری کاردانەوەیەکی گرنگە لە ھەردووک لێکھەڵوەشانی خەڵوزی بەردین و گاز بۆ تەکنەلۆجیای شلە بۆ بەرھەمھێنانی ھایدرۆکاربۆنی شل.

کە تاکە ئۆکسایدی کاربۆن و ھایدرۆجین، فییدستۆکەکان بۆ ئێف تی، لە خەڵوزی بەردینەوە بەرھەم دەھێنرێت، گازی سروشتی، یان بایەماس{biomass} کە کردارێکە ناسراوە بە کردنەگاز. کە [فیسچەر–ترۆپسچ] کردار پاشان ئەم گازانە دەگۆڕێت بۆ ڕۆنێکی چەورکردنی دەستکرد و سووتەمەنیی دەستکرد.

فیسچەر–ترۆپسچ ناوەندی و کاردانەوەی ڕەگەزی پاکنووس دەکەن، گۆڕینی ئاوێتەیێکی H2 و ھاو بۆ بەرھەمی ئالیپھاتیک کاردانەوەیێکی ھەنگاوی-فرەیە لەگەڵ چەند ئاوێتەی ناوەندی. گەشەکردنی زنجیری ھایدرۆکاربۆن لەوانەیە دەھێنێتە بەرچاو ھەروەک ڕیزبەندیێکی دووبارە کراوەوە {repeated sequence}بەشداری بکات کە تێیدا گەردیلەی ھایدرۆجین زیاد دەکرێن بۆ کاربۆن و ئۆکسجین، ەکە [ک–ۆ] بەندێکی[ک–ک پێک دەھێنێ. بۆ یەک{ -ch2–] گرووپ بەرھەمی ھێنا لەلایەن ھاو + ٢ H٢ [→] (CH٢) +

ئادسۆرپتیۆنی بیرخەرەوەی ھاو

جودا بوونەوەیەکە [ک–ۆ] بەند

ئادسۆرپتیۆنی جیاکردنەوەیی ٢ H٢

گواستنەوەی ٢ کاتژمێر بۆ ئۆکسجینەکە بۆ بەرھەم H٢ ئۆ

دەسۆرپتیۆنی H٢ ئۆ

گواستنەوەی ٢ کاتژمێر بۆ کاربۆنەکە بۆ بەرھەم ch2

و چەند وڵاتێک بە کاریدێنن:

کە [LTFT] شوێن پێرل [GTL] لە [Ras laffan]لە قەتەر، کە گەورەترین ڕوەکی ئێف تییە. ئەو پەرەپێدەری کارلێکی کیمیاییی کانزای کۆباڵت بەکار دەھێنێت لە ٢٣٠ [°ک]، گۆڕین گازی سروشتی بۆ شلەی نەوت لە ڕێژەیێکی ١٤٠٬٠٠٠ بەرمیل لە ڕۆژ (٢٢٬٠٠٠ [م٣/د])، لەگەڵ بەرھەمھێنانی زیاتری ١٢٠٬٠٠٠ بەرمیل (١٩٬٠٠٠ م٣)ی ڕۆن ھاوتا لە شلەی گازی سروشتی و ئیسین: ھیدرۆکاربۆنی بێ ڕەنگ و بۆنە. ڕوەکەکە لە ڕاس [لاففان] ڕا سپێررا لە ٢٠٠٧، بەناوی ئۆریکس [گی تی ئێل]، ھەیە

پیادە کردنێکی تری پێوەری گەورەی [فیسچەر–ترۆپسچ] تەکنەلۆجیا زنجیرەیێکی ڕوەکە بەکار ھێنرا لەلایەن [ساسۆل] لە باشوور ئەفریقیا، وڵاتێک لەگەڵ یەدەکی خەڵوزی بەردینی گەورە، بەڵام ڕۆنی بچووک. [ساسۆل] خەڵوزی بەردین بەکار دەھێنێت و ئێستا گازی سروشتی ھەروەک فییدستۆک {feedstock}و بەرھەمی نەوتی جۆراوجۆری دەستکرد بەرھەم دەھێنێت، ھەروەک زۆربەی سووتەمەنیی دیزلی وڵات

پۆل:داھێنانە ئاڵمانییەکان
پۆل:ھاندان
بزوێنەری پێنج ھەنگاوی

پێنج سلندەری بزوێنەر کەبەش ناوە یان لە پیستن پێکھاتووە لە ئێستادا بیرۆکەی بزوێنەر کە لەلایەن (جیرھارد سکمیتز لە سالی ٢٠٠٠) .(سکمیتز) بیرۆکەی گەشەکردنی کە لەلایەن (ئیلمور ئینجینییرینگ) و (ئیلمور) نموونەی تاقیگە بەشی ناوەکی سووتانی بزوێنەر کە بەکارھێنانی بلۆکی سلندەری ڕەق لەگەل بزوێن کارەبایی ڕوون و ئاوی ساردی ترومپای و ھەروەھا نموونەی تاقیگە بەکارھێنانی دوو (overhead camshaft) لەگەل پێوانەی کە لە شێوەی قارچک دەچێت لە پەردەی ناو بەشی بزوێنەر بەکاردێ. پێنج نموونەی بزوێنەری تاقیگە زیادبوونی توانا بە دووبارە دەرھاوێشتن تۆرباین؛ و ھەروەھا ڕێژەی بەرزی چووستی و نزمی سووتەمەنی بۆ زیادبوونی چووستی و دووەم سلندەر بە زیادکردنی پرۆسەی کشان بۆ پوختکردنی وزەی زۆر لە سووتەمەنی. (جیرھارد سکمیتز) بیرۆکەی بزوێنەر بە بەکارھێنانی دوو توانای بەرزی سلندەر لەگەل بزوێنەری چوار ھەنگاو(Stroke) سووری توانا دەرھاوێشتنی گاز لەلایەن دوو لە توانای بەرز ئیشکردنی سلندەر یەکێک لە گەورەترین ناوەندی پەستانی نزم کشانی سلندەر دەرھاوێشتەی گەرم بەکاردێ بۆیە بەرھەمھێنانی توانای زیاتر و پەستانی نزم کشانی سلندەری سوورکراو بۆ دروستبوونی باشترین ڕێژەی کشان بێگومان ڕێژەی پەستاوتن نموونەی تاقیگەیی بەشێوەیەکی زۆرباش بەرھەم دەھێنرێ سووتەمەنی بەکارھاتن لەژێر پێوانەی گاز بزوێنەر بە بەکارھێنانی ١٠٪

## سوودەکان
# بۆ ھەر گازۆلین بزوێنەر و بزوێنەر ڕێژەیەکی فراوان لە نزیک بزوێنەری دیزل ھەیە لە ١٤:٥:١
# چاککردنی پەستان
# و بەرزی ڕێژەی زۆری لەگەڵ سوتەمەنی کەم کە دەبێتە ھۆی دروست بوونی پەستان بەھۆی کشنی سلندەر
# بەکارھێنانی پێوانەی جیھانی بەشەکانی بزوێنەر بەڵام تایبەت نەبێ بە یەک جۆر

## زیانەکان
# زیادکرنی بێ ھاوتای نرخ کە بارستایی بەرھەم نەھێنراوە
# دوو قەبارەی جیای سلندەر
# و زۆر ئالۆزترە بە بەراورد بە ٢ سلندەری بزوێنەر

## تایبەتمەندییەکان
# نموونەی سەرەتایی ئێستا بۆ بەکارھێنانەکانی پایسکل (مۆتۆرسایکل)
# سێ لوولەک (دوو لەوانە ھێزی بەرزن یەک لوانە ھێزی نزمن)
# (700 cc 2 HP) لوولەک
# (1478cc) گشتی ٣ لوولەک (HP & LP)
# (130 horsepower) لە 7000rpm
# (166Nm) لە 5000rpm
# (226g/kWh) BSFC
بلۆکی بزوینەر

بزوێنەر دارشتەی کانزایییە کە پێکدێت لە سلندەرەکان و بزوێنەری ساردکەرەوەکان لە بلۆکی بزوێنەر. پێکھاتەی بلۆکی بزوێنەر پێکدێت لە سلندەرەکانی بزوێنەر و ھەندێ بەش بەش و لە بزوێنەرە سووتانە ناوەکییەکان (automotive engine) بزوێنەری ساردکەرەوە پێکدێت تەنیا لە پارچە سلندەری بلۆک کە جیاکرابۆوە بزوێنەری ئۆتۆمبێلەکەی پێوەنووسابوو پێشکەوتنی بزوێنەرەکان وای کرد بزوێنەری ئۆتۆمبێل لێکبدرێت لەگەل بلۆکی بزوێنەر (engine block)، سلندەری بلۆک کە وەکو پێکھاتەیەکی تاک وایە، بلۆکی بزوێنەر پێکدێت لە ماددەیەک وەکو ڕێرەوی ساردکەرەوە.

بزوێنەرەکان کاتێک ھەموو سلیندەرەکانی ھاوبەشی پێ دەکات لەگەل بلۆکی باو پێدەوترێ(بلۆکی تاکە بزوێنەر) زۆر لە بزوێنەرە پێشکەوتووەکان کە پێکدێت لە (ئۆتۆمبێل-بارھەلگر-پاس-تەرەکتەر) بە بەکارھێنانی بلۆکی تاک بۆ زۆر لە جۆرەکان بەکاردێت. بۆ ئەم مەبەستە بەشێکی کەم لە شێوازی بزوێنەرەکان جیاکراوەتەوە بۆ بلۆکەکەی بۆ ھەر سلندەرێک، وشەی (بزوێنەری بلۆک) بە ئاسایی وا دەردەکەوێت کە بلۆکی تاک شێوازەکەی لەگەل زاراوەی بلۆکی تاک خۆی بە دەگمەن بەکاربھێندرێ.

## مادەی بلۆک
لە ڕاستیدا قاڵبەکانی بزوێنەر دادەرێژێت لە یەکێک لەم دووانە ئاسنی دارێژراو یان دارشتەی ئەلمنیوم. قاڵبی ئەلمنیوم لە ڕووی کێشەوە زوَر سووکترە و ھەروەھا لە ڕووی گواستنەوەی گەرمی بۆ ساردکەرەوە زۆر باشترە بەڵام قاڵبی ئاسن دەپارێزێ لە ھەندێ لایەنی باش و بەردەوام دەبێ بۆ بەکارھێنانی لەلایەن ھەندێ پیشەگەر.

پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا
پۆل:تەکنۆلۆژیای بزوێنەر
سوڕی ئۆتۆ

چەرخی (otto) ئەوە چەرخی گەرمی داینەمیکی (thermodynamic) نموونەیی باسی کاری نموونەیی پریشکی سووتانی پیستنی بزوێنەر دەکات ئەو چەرخی گەرمی داینەمیکی زیاتر دەبینرێتن لە ناو بزوێنەری ئوتۆمبێلەکان. چەرخی (otto) وەسفی ئەوە دەکات کە چ روودەدات لە بارستایی گاز کاتێک تووشی گۆڕانی پەستان و پلەی گەرمی و قەبارە و زیادکردن و لابردنی گەرمی دەبێت. بارستایی گاز کاتێک تووشی ئەو گۆڕانکارییانە دەبێت پێی دەلێن سیستەم. ئەو سیستەمە لەو حالەتە وەھا پێناسە دەکرێ کە دەبێتە شلگاز (گاز) لە ناو سلندەر. 

Power توانا دروست دەبێ لە (otto cycle) کە بریتییە لە گەشەکردنی وزە لە ھەر یەکە لەکات (otto engine) کە پێیدەوترێ چوار سلندەری سووتانی پستن وە ھەروەھا کونی ھەنگاو وە ھەنگاوی پەستێوراو پێویستی بە یەک خولانەوەیە لە بزوێنەری دەسکی شافت وە ھەنگاوی توانا لەگەل گازی دووکەل بێویستیان بە خولانەوەیەکی ترە بۆ ھەردوو خولانەوە یەک ئیش بەرھەم دێنن. لەسەر ئەو شیکرنەوەی تۆر دروستدەکرێ لەلایەن سیستەم Summation of work=W1-2 + W3-4=(U2-U1)+(U4-U3)=+4-5=-1 (دووبارە بەکارھێنانی نیشانەی کۆنگرە لێدەرکردن نیشانەی کەم بەڵگەیە بۆ بە جێھێشتنی وزە لە سیستەم لە کاتی ئیشکردن). لە سوری MKS بەکارھێنانی یەکە بەرھەم دەھێنرێ یەک جوول لە وزە لەسەر شێوەی ئیش.

بۆ ھەر بزوێنەرێک لادانێکی تایبەت ھەیە بۆھەر لیترێک ، بارستایی گازەکان سیستەمێکە ھەژماردەکرێت کە بزوێنەرەکە دەخاتە کار لە پێوانەی پلەی گەرمی (20C) وە لەگەل پەستانی (1 atm). بە بەکارھێنانی یاسای (گاز) بارستایی گازی یەک لیتر لە پلەی گەرمی ژوور لەگەل پەستانی ئاستی رووی دەریا: M=PV/RT کاتێک P=0.001 m^3, R=0.286kJ/(kg.K), T=293 K, P=101.3kN/m^2 , M=0.00121kg Increasing power & efficiency جیاوازی نێوان دەرھاوێشتن و پەستانی وەرگیراو لەگەل پلەی گەرمی ئەوە دەگەێنێت کە دەتوانێت لە ھەندێک زیادبوونی چوستی قازانج بکات بە بەکارھێنانی بارگاوی تۆربینی. لابردنی بەشێک لە توانای ماوە لە دەرھاوێشتەی لێشاو وە گواستنەوەی بۆ لێشاوی وەرگیراو بۆ زیادکردنی پەستانی وەرگیراو
پیسکردن بە دەنگ

پیسبوونی ژینگەو دەنگە دەنگە پێکدێ لە ئەنجامی دەنگ و بە یەکداکەوتنی دەنگ و چاڵاکیە مرۆڤیەکان و گیانەوەرەکان پەیدادەبێت سەرچاوەی سەرەکی دەنگە دەنگ لە ھەموو جیھان بریتییە لە ئامێرەکانی گواستنەوە لە ناوچە ھەژارەکان زیاتر لە ناوچە ھەژارەکان ژاوەژاو دەنگە دەنگ ھەیە ئەگەر بێت و پیشەسازی نزیکی یەک بن وە بیناکردن وە پرۆژەی نیشتەجێبوون دەبێتە ھۆکاری پیسبوون لە ناوچە نیشتەجێەکان ھەندێک سەرچاوەی دەنگە دەنگ لە ناوچە گشتییەکان بریتییە لە گۆرانی بەرز لە ھۆڵەکانی ئاھەنگ گێران وە ھەروەھا ھۆکاری گواستنەوە بریتییە لە ئۆتۆمبێل و شەمەندەفەر ە فرۆکە و بایەخدان بە چاکردنەوە و بیناکردن و ئامێرەکانی کارەبایی تەقینەوە وە خەلک. وە تۆمارکردنی کێشەکانی دەنگە دەنگ و پیسبوونی ژینگە ئەگەر بگەرێینەوە بۆ میترو و بۆ سەردەمی رۆمانیەکان ئەوا ھۆکارەکانی پیسبوونی ژینگە باسکراوە پێوانەی پیسبوونی ژینگە پێوانەیان کردوە بە (dB) واتا پێوانەی بەرز و نزم ھەیە پیسبوونی دەنگە دەنگ پەیوەندی ھەیە بە ئامێرەکانی ماڵەوە دەستی کردووە بە دەرکەوتن لە زۆربەی ماڵەکان لە وڵاتە پێشکەوتووەکان ئامێر ھەیە بۆ کەمکردنەوەی دەنگە دەنگ تێکرای ژاوەژاوە لە (97.60dB) تێپەر دەکات بەڵام ئەگەر لە (50dB) بێ ئەوە رێگە پێدراوە بۆ ناوچەی نێشتەجێبوون. توێژینەرەوان پێشنیاردەکەن کە بەرزترین رێژەی ئاستی دەنگە دەنگ لە پەیوەندی خێزانی ودراوسێی ، Noise control بیرۆکەیەکە بەکاردێت بۆ کومکردنەوەی ژاوە ژاوە لە ژینگە یاخود جێگای ئیشکردن وە ھەروەھا ئەندازیەرەکان بەکاردێن بۆ کەمکردنەوەی بڵاوبوونەوەی ژاوە ژاوە و دەنگی زۆر وە ھەروەھا بۆ پاراستنی خۆیان لە (خۆ دانەبەر دەنگ زۆر). کاتێک کۆنترۆلی ژاوە ژاوە گونجاو نەبوو لە رادەی پێویست نەبوو واتە بۆ پاراستنی خودی کەسەکە ئەو کاتە ھەلدەستین بە رێگایەکی تر بۆ پاراستنی خۆیان لە کاریگەری مەترسییەکانی ژاوە ژاوە و پیسبوون وە ئەگەر خەلکەکە لە دەروبەری دەنگی بەرز بوون بۆ پاراستنی گوێیەکانیان پێویستە پارێزگاری گوێیەکان لە گوێ بکەن بۆ نموونە (ear plugs or ear muffs) بۆ پاراستن لە ئاو یاخود ژاوە ژاوە بەکاریدێن وە ھەروەھا بەکاردەھێن بۆ پاراستنی گەرمی. لەو ساڵە تازانە (buy quiet program) ھەنگاوی یەکەمی ئەو پرۆگرامە تازە دەردەکەوێت کەوا بۆ فەرمانی ژاوە ژاوە و بەرەنگاریکردن لە ژاوە ژاوە وە کرینی ئامێر و کەرستەی بێ دەنگتر وە ھاندانی پیشەگەری بۆ نەخشاندنی کەرستەی بێدەنگتر واتا ژاوەژاوەی کەمتر بێ. 

## تەندروستی
پیسبوونی دەنگە دەنگ کاریگەری ھەیە لەسەر تەندروستی و رەفتار. ئەو دەنگەی نەویستراو ڕەنگە زەرەر بە (physiological) بگەیێنێت. پیسبوونی دەنگە دەنگ لەوانەیە ببێتە ھۆی بەرزبوونی پەستانی خوێن، وە بەرزبوونی ئاستی فشار، زرنگە، لەدەستدانی گوێبیستن، تێکچوونی نووستن، وە ھەر شتێکی دیکە ببێتە ھۆی تێکچوون و زیان گەیاندن. بە گوێرەی پێداچوونەوەی وێژەزانی ساڵی ٢٠١٩ کە ھەیە، پیسبوونی دەنگە دەنگ پێکەوەبەستا لەگەل خێرایی دانەبێھێزی توانای مێشک.

پۆل:دەنگناسی (فیزیک)
پۆل:پیسبوونی ژینگە
پۆل:پلاندانانی شار
تۆنس ئاند ئای

**تۆنی واتسن**، پیشەگەرانە ناسراو بە **تۆنس ئانس ئای**، گۆرانیبێژ و گۆرانینووسی ئوسترالییە.

ئەو یەکەم تاکەگۆرانی بەناوی «جۆنی ڕەن ئەوەی» (جۆنی ھەڵبێ)، لە ١ی ئازاری ٢٠١٩ بڵاوکردەوە. تاکەگۆرانی دوای تۆنس ڕەن ئەوەی تاکەگۆرانیی «دانس مۆنکی» (مەیموونی سەما) لە ١٠ی ئایاری ٢٠١٩ بڵاوکردەوە کە لە خشتە مۆسیقییەکانی زیاتر لە ٣٠ وڵات گەییشتە ژمارە یەک.

لە ئوسترالیا، بەوەی بۆ ١٦ حەفتە لە پلەی یەکەم مایەوە لە تشرینی دووەمی ٢٠١٩، ئەو ژمارەی پێوانەیی شکاند لەوەی بەوەی بۆ زۆرترین کات پلەی یەکەمی ھێناوە لە خشتەی تاکەگۆرانییەکانی ئاریا لەلایەن ھەر ھونەرمەندێکەوە لەوەتەی درووستکردنی خشتەکە لە ١٩٨٣. ھاوکات «دانس مۆنکی» ش ژمارەی پێوانەیی شکاندووە؛ لە ئوسترالیا لە سەردەمی دێرینی مۆسیقیی ڕۆک (١٩٥٥ - ئێستا) بەوەی بۆ ٢١ حەفتە پلەی ژمارە یەکی گرتووە.

تۆنس ئاند ئای یەکەم تۆماری درێژخایەنیان بە ناوی «دە کیدس ئار کەمینگ» (منداڵەکان دێن) لە ٣٠ی ئابی ٢٠١٩ بڵاوکردەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ئوسترالی
پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ژنی ئوسترالی
بزوێنەری ناڕیگەیی

بریکاری ڕێنمایی جۆراوجۆر بەرنامەی پۆڵێنکردنی تایبەتی بە بزوینەر ھەیە کە ناوی بزوێنەری ناڕێگەیی داناوە بۆ ئەو بزوێنەرانەی کە بەکاردێن بۆ شتانێک جگە لە ئۆتۆمبێلەکانی سەر ڕێگە گشتییەکان. زاراوەکە بەشیوەیەکی گشتی بەکاردێت بۆ پۆڵێنکردنی بزوێنەرەکان بۆ کۆنتڕۆڵکردنی دەرھاویشتەکانیان.

بزوێنەری ناڕیگەیی لە مەودایەکی فراوان بەکاردێت لەوانە (ئامێرکاری و ئۆتۆمبێلی ناڕێگەیی)، بەشێوەیەکی بنەڕەتی بزوێنەری ناڕێگەیی بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بەو بزوێنەرانەی توانای گوێزرانەوەیان ھەیە لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی دیکە کە جیای دەکاتەوە لە بزوێنەری جێگیر.

## پۆلێنکردن
زۆر پۆلێنکردنی جیاواز ھەیە بۆ بزوێنەری ناڕێگەیی بەپێی بنەمای جیاواز، لێرە تەنھا شێوازێکی باو وەردەگرین:

# بڕەری چیمەن و ئامرازی باخچەکان.
# ماتۆڕی سەر بەفر و خۆڵ.
# ئۆتۆمبێلی بەرزکەرەوە، جێنێرەتۆر و کۆمپرێسەر کە بە دیزێڵ و بەنزین یان گازی ھایدرۆکاربۆن کار دەکات.
# بەلەمی تایبەتی کە بۆ ماسی گرتن و وەرزشی ئاوی بەکاردێت.
# بزوێنەری ناڕێگەیی کە بۆ مەبەستی دروستکردن و کشتوکاڵ بەکاردێن.
# بزوێنەری دیزێڵی ناو دەریا.
# شەمەندەفەر.
# بزوێنەری فرۆکە.
ستانداردی پیسبوون

ستانداردی پیسبوون (**Emission standard**)بە شێوەیەکی یاسایی رێگەی پێدراو لە لایەن دەوڵەتانەوە بۆ پیسبوونی ھەوا کەوا دەردەدرێتە چینی (ئەتمۆسفیر) ستانداردی پیسبوون دانراوە بۆ ئەوەی رێژەیەکی رێگەی پێدراو وە دیاری کراو بۆ پیسبوونی ھەوا کەوا بە رێژەیەکی دیاری کراو بێت لە چەندین سەرچاوەی دیاری کراو لە کاتی جیاوازدا ئەمەش دیاری دەکرێت وە دیاری کراوە بۆ ئەوەی ژیانی مرۆڤایەتی بپارێزرێت.

## سەرچاوەی رێکخراو
چەندین ستانداردەکانی پیسبوون سەرچاوەی سەرەکییان ئۆتۆمۆبێل وە بەشێکی تریشیان کارگەکانە وە لەگەڵ سەرچاوەی وزەی ناوەکی وەھەروەھا بزوێنەری گاز کە بەشێکیترە لە سەرچاوەی پیسبوونی ژینگە.

## پیسبوون بە ئۆتۆمۆبێل بە رێژەیەکی دیاریکراو
پیسبوون بە رێژەیەکی دیاریکراو کە رێژەیەکی رێگە پێداروە بۆ ئۆتۆمۆبێلی جیاوازی وجۆراو جۆر کۆنترۆڵی بکەین بە تەکنەلۆژیایەکی دیاریکراو وە ھەروەھا مادەی پیسبوون کە ستانداردەو دیاری کراو بۆ رێژەیەکی ئۆکسید بۆ نایترۆجین وەھەروەھا ئۆکسیدی سۆلیتر (Nox,Sox) بە شێوەیەکی تەکنیکی دیاری کراوە بۆ پارێزگاری کردن لە ماڵی سەوز کەوا کاربۆن دایۆکساید (CO2)لە ئەمریکادا بۆ ھەر کاربۆن دایۆکسایدێک (Ibs.co2/Mwhr) وە ھەروەھا (Kg.co2/Mhwr) لە شوێنی تریش.

### ستانداردی پیسبوون لە کەنەدا
لە کەنەدا وە بە پێی یاسای پاراستنی ژینگە لە کەنەدا لە ساڵی ١٩٩٩ بە شێوەیەکی رێگەی پێداروە دەسەڵات رێگەی داوە کەوا ئۆتۆمۆبێل و بزوێنەرەکان بە شێوەیەک بن کەوا ژینگە کەنەدا بپارێزن ئەو رێکخستنەش بۆ ژینگە وەکو ئەمریکا وایە کەوا بۆ ئۆتۆمۆبێلی بچوک جێبەجێ دەکرێت وە لەسەر ئۆتۆمۆبێلی گەورە و بار ھەڵگر وپیکەب و لۆری و وەھەروەھا مانتۆر.

## ستانداردی پیسبوون لە ئەورووپا
پێش ئەوەی یەکێتیی ئەورووپا ستانداردی پیسبوون دابنێت چەندین یاسایی جیاوازی جۆراو جۆر ھەبوو ئەندامانی کۆمەڵگای ئابووری ئەورووپا چەند یاسایەکی تایبەتەی دانا کەوا چەندین رەھای جیاوازی ھەبوو لە چاو ئەمریکا و ژاپۆن وە سوید یەکەم وڵات بوو کەوا یاسایەکەی دەرکرد لە ساڵی ١٩٧٥کەوا تەنھا رێگای بە چەند ئۆتۆمۆبێلێکی دیاری کراودا لەو وڵاتەدا ئەو رێکخستنەش ستانداردبوو بۆ ئەوەی کێشەی بەکارھێنانی بەنزین کەم بکاتەوە لەگەڵ ئەوەیشدا کارگەکان نەییان دەتوانی بە پێی ئەو ستانداردانە بەرھەمەکانیان بەرھەم بھێنین لە ساڵی ١٩٨٢ کۆمەڵگای ئەورووپا ئەوەیان بۆ دەرکەوی کەوا ستانداردەکەی سوید بەکارھێنانی بەنزینی بە رێژەی %٩ زیادکردووە ئەوەش وایکرد کە ئۆتۆمۆبێلەکان نرخیان بە رێژەی %٢ بەرز بێتەوە بۆ ساڵی ١٩٨٣لە سویسرا پاشان ئوسترالیا بەشداری ھەمان ئەو یاسایانەی کرد کەوا بە شێوەیەکی ھەنگاو بە ھەنگاو ستانداردی بزوێنەری زیادکرد یەکێک لە کێشەکانی ستانداردەکە ئەوە بوو کەوا حسابی بۆ ح (کەتەلایزید ینجەین) نەکردبوو ئەوەش مانای ئەوە بوو کەوا ئۆتۆمۆبێلەکان دەبێت کەتەلایزید ئنجەین تێپەر بکات بۆ ئەوەی بە یاسایی تۆماربکرێت

لە ساڵی ١٩٨٥یەکەمین ئۆتۆمۆبێلی کەتەلایزید ئنجەین داخڵ بە ئەورووپا بوو بۆ نمونە ئەڵمانیا لە سەرەتادا بەردەستی ئەو سوتەمەنیە دیاری کراو بوو وە بە شێوەیەکی کەمیش دەفرۆشرا لە سوید ئۆتۆمۆبێلی کەتەلایزید رێگای پێدرا لە ساڵی ١٩٨٧بەھۆی سوود وەرگرتن لە باج بۆ فرۆشتنی لە ساڵی ١٩٨٩ یاسای پیسبوونی سویدی یاسایەکەی چرتر کردەوە کەوا رێگای بە ئۆتۆمۆبێلی کەتەلایزید نەدا کەوا بفرۆشرێت لە سەرەتای 1989 BMW Z1 بەرھەم ھێنرا کەوا تەنھا ئەو بەردەست بوو بزوێنەرەکەشی کەتەلایزید بوو ئەوەش کێشە بوو لەھەندێک لە وڵاتەکان وەک پرتوگال کەوا ئەو بەنزینەیان نەبوو بۆ ئەو بزوێنەرە.

## سەرچاوەکان
بەشدارییەکانی وتاری Emission standard لە ویکیپیدیای ئینگلیزی، دوایین گۆڕانکارییەکانی ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠.
بێرینگی سەرەکی

لە بزوێنەرە پستۆنییەکان بێرینگە سەرەکییەکان ئەو بێرینگانەن کە ھەڵدەستن بە ھەڵگرتنی کرانک شەفت لە شوێنێک و ڕێگە دەدەن بە خولانەوەی کرانک شەفت لەناو لاشەی بزوێنەر.

بێرینگە سەرەکییەکان بەزۆری لە جۆری (plain bearings) یان (journal bearings) دان، کە ھەڵواسراون بە لاشەی بزوێنەر لە ڕێگەی ھەڵگرەکانی بێرینگ. ژمارەی بێرینگە سەرەکییەکان لە بزوێنەرێکەوە بۆ بزوێنەرێکی دیکە دەگۆڕێت دەوەستێتە سەر بڕی ئەو ھێزەی کە بزوێنەرەکە نەرھەمی دەھێنێت.

## ژمارەی بێرینگە سەرەکییەکان
ژمارەی بێرینگە سەرەکییەکان بەزۆری دەوەستێتە سەر ئەو ھێزەی کە دەکەوێتە سەر بێرینگەکە و کۆتا خێرایی بزوێنەرەکە. زیادکردنی ژمارەی بێرینگەکان لە بزوێنەردا بە شێوەیەکی گشتی کاردەکاتە سەر قەبارە و نرخی بزوێنەرەکە، بەڵام دەتوانرێت ھێزی چەمانەوەی سەر بێرینگ کەم بکرێتەوە بە کەمکردنەوەی مەودای نێوان چەرخی کرانک و بێرینگەکان. ژمارەی بێرینگەکان و ژمارەی چەرخی کرانکەکان کاریکەرییان ھەیە لەسەی باڵانسی بزوێنەر، جێگیری زیاتری کرانک شەفت وا دەکات کە کرانک شەفت زیاتر بەدووربێت لە چەمینەوە.

زۆربەی بزوێنەرەکان بەلایەنی کەمەوە دوو بێرینگی سەرەکییان ھەیە ھەر دانەیەک لەسەرێکی کرانک شەفتەکەیە بەڵام زۆربەی بزوێنەرە مۆدێرنەکان بەتایبەت ئەو بزوێنەرانەی کە بە گاز (دیزڵ) کار دەکەن بە ھەر چەرخێکی کڕانک بێرینگیکیان ھەیە یانیش لەو بزوێنەرە بەنزینیانەی کە دیزاین کراون بۆ rpmی بەرز

ھەندێک بزوێنەری تاکە سلندەری تەنھا لە یەک بێرینگی سەرەکی پێکھاتووە، لەکاتێکدا ئەو بێرینگە بەرگەی ھەموو ئەو لۆدانە بگرێت کە دەکەونە سەری.

لە کاتی باسکردنی دیزاینی کرانک شەفت ژمارەی بێرینگە سەرەکییەکان بەپێی ژمارەی سلندەرەکان ھەژمار دەکرێت

## ھەڵگری بێرینگ
نیوەی بەشی خوارەوەی بێرینگ ھەڵدەستێت بە ھەڵگرتنت بێرینگ لە ڕێگەی بورغی بە لاشەی بزوێنەرەوە دەبەسترێت، باشترین ڕێکخستن بۆ ھەڵگرتنی ھەر بێرینگێک ئەوەیە کە بە دوو بورغی بە لاشەی بزوێنەر ببەسترێت بەڵام ھەندێک جۆری بزوێنەر لەوانەیە چوار یان شەش بورغی بەکاربێنن بۆ ھەڵگرتنی بێرینگێک. سەرباری ئەوەی بەستنەوەی بێرینگەکان بە چەند بورغویەک دەبێتە ھۆی بەھێزبوونی بزوێنەرەکە ڕێگە دەدات کە بزوێنەر بەرگەی rpmی بەرزتریش بگرێت.

یەکەمین بزوێنەری ئۆتۆمبێل کە چوار بورغی بۆ بەکارھێنرا بۆ ھەر بێرینگیک بزوێنەری دوازدە پستۆنی شێوە (V)ی بزوێنەری (Maybach Zeppelin) لە ساڵی ١٩٢٨ کە لە ھەشت بێرینگ سێ دانەیان چوار بورغی ھەبوو.

دیزاینی نموونەیی بۆ ھەڵگری بێرینگی شەش بورغویی بە کارھێنرا لەلایەن (General Motors LS engine) و (Ford Modular engine)

پۆل:پێکھاتەکانی بزوێنەر
پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا
پۆل:تەکنۆلۆژیای بزوێنەر
کرانک پن (چەرخی کرانک)

**چەرخی کرانک** پارچەیەکی میکانیکییە کە ھەلدەستێت بە بەستنەوەی کرانک شەفت بە قۆڵەبەگن بۆ ھەر سلندەرێک، چەرخی کرانک شوێنێکی لولەکی ھەیە بۆ ئەوەی تێیدا بخولێتەوە بۆ ئەوەی چەرخی کرانک بخولیتەوە بە گوێرەی بەگن.

لە زۆربەی جۆری بزوێنەرەکان ھەر چەرخێکی کرانک بەستراوە بە سلندەرێک بەڵام زۆربەی ئەو بزوێنەرانەی کە شێوە (v)ن ھەر چەرخێکی کرانک بەستراوە بە دوو سلندەر.

## دیزاین
چەرخی کرانک دەبەسترێت بە لایە گەورەکەی قۆڵەبەگن بۆ ھەر سلندەرێک لایە گەورەکەی قۆڵەبەگن کە دەبەسترێت بە چەرخی کرانک پێی دەوترێت بەگن و لایە بچووکەکەی قۆڵە بەگن کە بە پستۆن دەبەسترێت پێی دەوترێت گوجم پیم.

بێرینگ ارچەیەکی میکانیکییە کە ڕێگە دەدات بە چەرخی کرانک بۆ ئەوەی بخولێتەوە لە زۆربەی جۆرەکانی بزوێنەر بێرینگی جۆرە (plain bearing) بەکاردێت، و ھەروەھا (bushings) یان (roller bearings) یش بەکاردێت لە ھەندێک جۆری بزوێنەر.

## شێوە
لە بزوێنەری تاکە سلندەر، بزوێنەری ڕاست و بزوێنەری تەختدا ھەر چەرخێکی کرانک تەنھا بە یەک سلندەر بەستراوە. لە ئەنجامدا وا دەکات کە دیزاینکردنی ئاسانتر بێت و نرخی ھەرزانتر بێت. ھەندێک جۆری بزوێنەر کە لە شێوەی پیتی (v) و لە دوو سلندەر پێکھاتوون دان بە تایبەت لە مۆتۆرسکیلەکان ئەوانیش ھەر سلندەرێک بەستراوە بە یەک چەرخی کرانک.

زۆربەی ئەو بزوێنەرانەیی لەسەر شێوەی پیتی (V) دان ھەر دوو سلندەرێک بە یەک چەرخی کرانک بەستراون، بەزۆری پێویستە کە مەودایەک ھەبێت لە نێوان ڕیزی یەکەم و ڕیزی دووەم ئەگەر ئەو مەودایە نەبێت بەگنەکان دابێت بە شێوەی (Forked connecting rods) بەیەکەوە ببەسترێنەوە کە بەزۆری لە مۆتۆر سکیلەکاندا ھەیە.

پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا
پۆل:تەکنۆلۆژیای بزوێنەر
ھایدرۆجین پێڕۆکساید

ھایدرۆجینی پێرۆکساید لە تێکەلەیک کیمیاوی پێکدێت لەگەل ھاوکێشەی H2O2 .وا دیارە خاوێنە ،لە بلورەی شینە زۆر چرترە  لە ئاو .ھایدرۆجین پێرۆکساید سادەترین جۆرە پێکدێت لە ۆکسجین لە تاکە بۆند.ئەویش ۆکسیدایزێر بە کاردێنێت یان بەرزی تاقیکراوی پێرۆکساید ئەویش ۆکسجینی چالاک کراو  بەکاردێت لە کیمیادا لە موشەک بەھۆی ناجێگیری بۆندی پێرۆکساید.

ھاییدرۆجینی پێرۆکساید ناجێگیر و زۆر بە ھێواشی دەتوێتەوە لە رووناکی.بەھۆی جێگیری،ھایدرۆجین پێرۆکساید خەزن دەکرێ بە جێگیری لە ئەسیدی لاواز .

ھایدرۆجینی پێرۆکساید لە سیستەمی بایۆلۆچی ھەیە وەک لەشی مرۆڤ. ئەنزیمەکان بەکاردێ بح توانەوەی ھایدرۆجین پێرۆکساید کە جۆرێکە لە پێرۆکسایدەژان.

## تایبەتیەکان
گەرمکراوی H2O2 دەکولێت لە ١٥٠.٢ پلە سیلیزی ٥٠ پلە زیاترە لە ئاو .ھایدرۆجین دەچێتە ژێر تەقینەوەی سێرمال ئەگەر گەرم بکرێت لەو پلەی گەرمیە .ئەوە سەلامەتترە لە پلەیەکی نزمتر بێت لە ژێر پەستانی کەم.

### چارەسەرەکان
لەم حالەتەدا ھایدرحجین پێرۆکساید جیادەبێتەوە لە خاوێنیەکەی  بەھۆی کاریگەری بۆندی ھایدرۆجینی لەنێوان ئاو و ھایدرۆجینی پێرۆکساید گەردیلەکانی .ل ھۆی ئەم تێکەلەدا . و خالی بەستن لە ژێر -٥٦ سلیزی و ئاو خالی بەستنی لە ٠ سلیزی و ھایدرۆجین پێرحکساید کە -٤٣  . و خالی گەرم کردن لە تێکەلەکە ھەروەھا دەردەبرێ کە ھەردوکیان لە (١٢٥.١).بۆ ١١٤. خالی گەرمکردن لە ١٤ زیاتر لە ئاو و ٣٦.٢ کەمتر لە ھایدرۆجین پێرۆکساید.

### شێوەزاری
ھایدرۆجین پێرۆکساید (H2O2) گەردی بێ پلانە ھەروەک نیشاندراوە بە پۆل ئەنتۆن لە ١٩٥٠ بە بەکارھێنانی لەگەل C2.بە شێوەیەکی  گونچاو .ھەر چەند بۆندی O-O تاکە بۆندە ، گردەکان ریکشنی بەرزیان ھەیە  لە ٢٤٦٠ .  بۆ بەراورد کردن لەگەل روەشنەکە بەۆ ئیفان ١٢.٥ . بە زیاد کردنی باریر دەبێتە پۆلسن لە درێژی لە گەردیلەی ۆکسچین و  ئەنجامی ھایدرۆجین .

شێوەزاری گەردەکان لە کریستالی H2O2 بۆ بە جیاکراوی  جیاوازترە.جیاوازیەکە  بە ئەنجامی بۆندی ھایدرۆجین. کە ئەویش لە کریستالی H2O2 کە . لەحالەتی گازاوی .بە گروپی جیاواز.

### بەراورد کردن لەگەل ئەنەلۆگ
ھایدرۆجین پارۆکساید  شێوەخاری جیاوازی ھەیە  لەگەل Hm-X-X-X بۆند ھەروەھا ئاو  لە ۆێکھاتەکە ھەیە . رێژەی گەرم کردنی بەرزترە کە زنجیرەکە X=O,N,S. ئەویش دەتاوێتەوە لە خالی بەرز ، کە بەراورد دەکرێ بۆ ھایدرازین لەگەل ئاو ، لەگەل تەنھا ھایدرۆکسایدئەلمین کریستال زۆر بە جیاوازی . راکێشان لە  بۆندی ھایدرۆچینی بەھێز.دیفۆسفەین لەگەل ھایدرۆجین  تەسەروف دەکات لە بۆندی ھایدرۆجینی لاواز لەگەل کەمێک کێمیکال  وەک ھایدرۆچین .ھەموو ئەو ئەنەلۆگە ناجێگیرە .لە پێکھاتەی .ئەنەلۆگ وەک یەکە لە شێوەزار  بە ھۆی گۆرانکاەی  لەنێوان ئەم پێکھاتانە .

## دۆزینەوە
ئەلێکساندەر ڤۆن  ھومبدۆلت یەکەم زانای پێرۆکسایدە . باریوم پێرۆکساید ، لە ١٧٩٩ وەک داھێنانەک لە کاتەی دەچێتە ھەوا.