پەیماننامەی پەیوەندیدار بە ڕەوشی ئاوارەکان

**پەیماننامەی پەیوەندیدار بە ڕەوشی ئاوارەکان** () کە بە «پەیماننامە ١٩٥١ی ئاوارە» یان «پەیماننامەی ٢٨ی تەممووزی ١٩٥١ی جنێف»یش ناسراوە، بریتییە لە پەیماننامەیەکی فرەلایەنی نەتەوە یەکگرتووەکان کە تێیدا پێناسەی ئاوارە دەکات و دەستنیشانی مافی ئەو تاکەکەسانەی مافی پەنابەرێتییان پێدەدرێت دەکات لەگەڵ بەرپرسیارێتیی ئەو دەوڵەتانەی مافی پەنابەرێتی دەدەن. پەیماننامە ئەو کەسانە دیاری دەکات کە ناکرێت وەک پەنابەر دابنرێن، بۆ نموونە تاوانبارانی جەنگ. ھەروەھا تا ڕادەیەک گەشتی ئازادانەی (بێ ڤیزا) دابین دەکات بۆ ئەو کەسانەی ھەڵگری بەڵگەنامەی پەنابەرێتین، کە بەڵگەنامەکان بەپێی ئەم پەیماننامە دەردەکرێت.

پەیماننامەی پەنابەرێتی لەسەر بنەمای بەندی ١٤ی «بانگنامەی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤ»ی ١٩٤٨ی بنیات نراوە. پەیماننامەکە مافەکانی پەنابەرێتی بۆ ئەو کەسانەی لە وڵاتەکانی خۆیان دووچاری مامەڵەی خراپ دەبنەوە دەناسێنێت.

ئەو مافانەی بەھۆی پەیماننامەکەوە دەستەبەر کراوە ھەتا ڕۆژگاری ئەمڕۆش کارایە. ھەندێک لە شارەزایان پێ لەسەر ئەوە دادەگرن کە بارودۆخی ئاڵۆزی سەدەی ٢١ەم دەربارەی ڕەوشی پەنابەران وای کردووە پەیماننامەیەکی نوێ ببێتە پێویستی، کە ئەو پەیماننامەیە سروشتی گەشەکردووی دەوڵەت-نەتەوە، ڕاگوێزرانی دانیشتووان، کۆچکەرانی ژینگەیی و جەنگی نوێ بناسێنێت. بەڵام ھێشتا بنەمای نەگەڕاندنەوەی پەنابەران (بەندی ٣٣) جێبەجێ دەکرێت کە پەیماننامەی ١٩٥١ بە سەرچاوەی ئەو جۆرە مافانە دادەنرێت.

پەیماننامەکە لە کۆبوونەوەیەکی تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە ڕێکەوتی ٢٨ی تەممووزی ١٩٥١ پەسەند کرا و لە ڕێکەوتی ٢٢ی نیسانی ١٩٥٤ چووە بواری جێبەجێکردنەوە. لە سەرەتا، مافەکانی ناو پەیماننامەکە سنووردار بوون بۆ پارێزگاریکردن لە پەنابەرە ئەورووپییەکان کە لە پێش ڕێکەوتی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٥١ (دوای جەنگی جیھانیی دووەم) ببوونە پەنابەر بەڵام وڵاتان لە توانایان ھەبوو ھەمواری ڕێکەوتنامەکە ڕابگەیەنن کە ھەمان مافی دەدا بە پەنابەرانی وڵاتانی دیکە. دواتر لە پرۆتۆکۆلی ساڵی ١٩٦٧ سنوورداکرنە ڕێکەوتییەکان لەسەر پەنابەبران لادران و مافەکانی پەنابەرێتی کارا کرا بۆ ھەموو پەنابەران بەبێ ھیچ سنووردارکردنێکی جوگرافی. 

## ماف و بەرپرسیارێتیی لایەنەکانی پەیماننامەی پەنابەران
بەپێی بنەمای گشتیی یاسا نێونەتەوەیییەکان، پەیماننامە کارپێکراوەکان پابەندییان ھەیە بەسەر وڵاتانی ئەندام و دەبێت بەشیوەیەکی باش جێبەجێ بکرێن. ئەو وڵاتانەی دانیان ناوە بە پەیماننامەکە ناچارن لە ناوچەکانییان پارێزگاری لە پەنابەران بکەن، بەپێی بەند و مەرجەکانی پەیماننامەکە. چەند ھەموارێک ھەن کە دەبێت وڵاتانی ئەندام پابەند بن پێوەی، وەک لەم خاڵانەی خوارەوە باس کراون.

پەنابەران:

دەبێت پابەندبن بە یاسا ناوخۆیییەکانی ئەو وڵاتەی ڕوویان تێکردووە. (بەندی ژمارە ٢)

وڵاتانی ئەندام:
* نەدانی مافی پەنابەرێتی لەسەر بنەمای ھەڵسوکەتی ھاوشێوە (بەندی ژمارە ٧). ئەمە بە واتای ئەوە دێت کە مافی پێدانی پەنابەرێتی بە کەسێک نابێت پەیوەست بێت بە شیوازی مامەڵەی ئەو وڵاتە و نەتەوەیەی لێوەی ھاتووە (لەسەر بابەتی مافی پەنابەرێتی لەو وڵاتە) چونکە پەنابەران مافی ئاسایش و پارێزگارییان نییە لە وڵاتەکانی خۆیان.
* مافیانە کە ڕێکاری زیادە بەرامبەر بە پەنابەرێک بگرنەبەر ئەگەر پێویست بوو و لە بەرژەوەندیی ئاسایشی نیشتمانیی وڵاتەکە بوو. (بەندی ژمارە ٩)
* دەبێت ڕێز بگرن لە بارودۆخی تاکەکەسی و تایبەتمەندێتیی پەنابەر لەگەڵ ئەو مافانەی پەیوەستن پێوەی و زۆر بەتایبەتی ھەموو ئەو مافانەی پەیوەندییان بە ھاوسەرگیرییەوە ھەیە. (بەندی ژمارە ١٢)
* دابینکردنی مافی ئازادی بەدەستەگەیشتنی پەنابەران بۆ ناو دادگاکان. (بەندی ژمارە ١٦)
* دابینکردنی یارمەتیی کارگێڕی بۆ پەنابەران. (بەندی ژمارە ٢٥)
* دابینکردنی بەڵگەنامەی ناساندن بۆ پەنابەران. (بەندی ژمارە ٢٧)
* دابینکردنی بەڵگەنامەی گەشتکردن بۆ پەنابەران. (بەندی ژمارە ٢٨)
* ڕێگەدان بە پەنابەران بۆ گواستنەوەی سەرچاوە و سەرمایەکانیان. (بەندی ژمارە ٣٠)
* دابینکردنی ئەگەری وەرگرتن، تێکەڵکردن بە کۆمەڵگە و ئاساییکردنەوەی پەنابەران. (بەندی ژمارە ٣٤)
* یەکلایکردنەوەی ئەو ناکۆکییەکانەی کە دەکرێت لەگەڵ وڵاتانی دیکەی ئەندام ھەیانبێت لەڕێی دادگای نێونەتەوەییی داد، ئەگەر ھاتوو ھیچ ڕێگەیەکی تر بۆ یەکلاکردنەوەی کێشکە نەبێت. (بەندی ژمارە ٣٨)

## سەرچاوەکان

پۆل:پەنابەر
پۆل:پەیماننامەکانی ئالبانیا
پۆل:پەیماننامەکانی جەزائیر
پۆل:پەیماننامەکانی ئانتیگوا و باربوودا
پۆل:پەیماننامەکانی ئارجەنتین
پۆل:پەیماننامەکانی ئەرمەنستان
پۆل:پەیماننامەکانی ئۆسترالیا
پۆل:پەیماننامەکانی نەمسا
پۆل:پەیماننامەکانی ئازەربایجان
پۆل:پەیماننامەکانی بەلجیکا
پۆل:پەیماننامەکانی بەلیز
پۆل:پەیماننامەکانی بۆلیڤیا
پۆل:پەیماننامەکانی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
پۆل:پەیماننامەکانی بۆتسوانا
پۆل:پەیماننامەکانی بولگاریا
پۆل:پەیماننامەکانی بورکینافاسۆ
پۆل:پەیماننامەکانی بوروندی
پۆل:پەیماننامەکانی کامیروون
پۆل:پەیماننامەکانی کەنەدا
پۆل:پەیماننامەکانی چاد
پۆل:پەیماننامەکانی چیلی
پۆل:پەیماننامەکانی کۆلۆمبیا
پۆل:پەیماننامەکانی کۆستاریکا
پۆل:پەیماننامەکانی کرواتیا
پۆل:پەیماننامەکانی قوبرس
پۆل:پەیماننامەکانی چێکۆسلۆڤاکیا
پۆل:پەیماننامەکانی دانمارک
پۆل:پەیماننامەکانی جیبووتی
پۆل:پەیماننامەکانی دۆمینیکا
پۆل:پەیماننامەکانی ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات
پۆل:پەیماننامەکانی تیمۆری ڕۆژھەڵات
پۆل:پەیماننامەکانی ئێکوادۆر
پۆل:پەیماننامەکانی میسر
پۆل:پەیماننامەکانی ئێلسالڤادۆر
پۆل:پەیماننامەکانی گینێی ئیستوایی
پۆل:پەیماننامەکانی ئەستۆنیا
پۆل:پەیماننامەکانی سوازیلاند
پۆل:پەیماننامەکانی فیجی
پۆل:پەیماننامەکانی فینلاند
پۆل:پەیماننامەکانی گابۆن
پۆل:پەیماننامەکانی گورجستان
پۆل:پەیماننامەکانی گانا
پۆل:پەیماننامەکانی گواتیمالا
پۆل:پەیماننامەکانی گینێ
پۆل:پەیماننامەکانی گینێ بیساو
پۆل:پەیماننامەکانی ھایتی
پۆل:پەیماننامەکانی ھۆندووراس
پۆل:پەیماننامەکانی ئایسلەند
پۆل:پەیماننامەکانی ئیرلەند
پۆل:پەیماننامەکانی ئیسرائیل
پۆل:پەیماننامەکانی ئیتالیا
پۆل:پەیماننامەکانی کۆتدیڤوار
پۆل:پەیماننامەکانی جامایکا
پۆل:پەیماننامەکانی ژاپۆن
پۆل:پەیماننامەکانی کازاخستان
پۆل:پەیماننامەکانی کینیا
پۆل:پەیماننامەکانی قرغیزستان
پۆل:پەیماننامەکانی لاتڤیا
پۆل:پەیماننامەکانی لیسۆتۆ
پۆل:پەیماننامەکانی لیبێریا
پۆل:پەیماننامەکانی لیختنشتاین
پۆل:پەیماننامەکانی لیتوانیا
پۆل:پەیماننامەکانی لوکسەمبورگ
پۆل:پەیماننامەکانی ماداگاسکار
پۆل:پەیماننامەکانی مالاوی
پۆل:پەیماننامەکانی مالی
پۆل:پەیماننامەکانی ماڵتا
پۆل:پەیماننامەکانی مۆریتانیا
پۆل:پەیماننامەکانی مەکسیک
پۆل:پەیماننامەکانی مۆلدۆڤا
پۆل:پەیماننامەکانی مۆناکۆ
پۆل:پەیماننامەکانی مۆنتینیگرۆ
پۆل:پەیماننامەکانی مەغریب
پۆل:پەیماننامەکانی نامیبیا
پۆل:پەیماننامەکانی نائووروو
پۆل:پەیماننامەکانی نیوزیلاند
پۆل:پەیماننامەکانی نیکاراگوا
پۆل:پەیماننامەکانی نیجەر
پۆل:پەیماننامەکانی نێجیریا
پۆل:پەیماننامەکانی نۆرویژ
پۆل:پەیماننامەکانی پەنەما
پۆل:پەیماننامەکانی پاپوا گینێی نوێ
پۆل:پەیماننامەکانی پاراگوای
پۆل:پەیماننامەکانی پێروو
پۆل:پەیماننامەکانی پۆڵەندا
پۆل:پەیماننامەکانی ڕۆمانیا
پۆل:پەیماننامەکانی ڕووسیا
پۆل:پەیماننامەکانی ڕواندا
پۆل:پەیماننامەکانی سەینت کیتس و نیڤیس
پۆل:پەیماننامەکانی سەینت ڤینسەنت و گرینادینز
پۆل:پەیماننامەکانی ساموا
پۆل:پەیماننامەکانی سێنیگال
پۆل:پەیماننامەکانی سربیا و مۆنتینیگرۆ
پۆل:پەیماننامەکانی سیشێل
پۆل:پەیماننامەکانی سیەرالیۆن
پۆل:پەیماننامەکانی سلۆڤاکیا
پۆل:پەیماننامەکانی سلۆڤێنیا
پۆل:پەیماننامەکانی ئەفریقای باشوور
پۆل:پەیماننامەکانی کۆریای باشوور
پۆل:پەیماننامەکانی ئیسپانیا
پۆل:پەیماننامەکانی سورینام
پۆل:پەیماننامەکانی سوید
پۆل:پەیماننامەکانی سویس
پۆل:پەیماننامەکانی ساوتۆمێ و پرینسیپی
پۆل:پەیماننامەکانی تاجیکستان
پۆل:پەیماننامەکانی تۆگۆ
پۆل:پەیماننامەکانی ترینیداد و تۆباگۆ
پۆل:پەیماننامەکانی توونس
پۆل:پەیماننامەکانی تورکیا
پۆل:پەیماننامەکانی تورکمانستان
پۆل:پەیماننامەکانی تووڤالوو
پۆل:پەیماننامەکانی ئووگاندا
پۆل:پەیماننامەکانی ئوکراینا
پۆل:پەیماننامەکانی ئوروگوای
پۆل:پەیماننامەکانی یووگۆسلاڤیا
پۆل:پەیماننامەکانی زامبیا
پۆل:پەیماننامەکانی زیمبابوی
پۆل:پەیماننامەکانی بەھاما
پۆل:پەیماننامەکانی کۆماری ئەفریقای ناوەندی
پۆل:پەیماننامەکانی کۆماری چیک
پۆل:پەیماننامەکانی کۆماری دۆمینیکان
پۆل:پەیماننامەکانی گامبیا
پۆل:پەیماننامەکانی ھۆڵەندا
پۆل:پەیماننامەکانی فلیپین
پۆل:پەیماننامەکانی دوورگەکانی سلێمان
پۆل:پەیماننامەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:پەیماننامەکانی نیووزیلاند
پۆل:پەیماننامەکانی سوورینام