open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سیستمی کایەی ڕۆڵگێڕان

**سیستەمی کایەی ڕۆڵگێڕان** () بریتییە لە کۆمەڵێک یاسا و میکانیک کە چۆنییەتی کارلێکی یاریزانان لەگەڵ جیھانی یارییەکان و یەکتردا بەڕێوەدەبەن. ئەم سیستەمە چوارچێوەیەک بۆ دروستکردنی کارەکتەرەکان و چارەسەرکردنی ناکۆکییەکان و پێشخستنی چیرۆکەکە بە شێوەیەکی ھاوبەش و کارلێککارانە دابین دەکەن. چەندین سیستەمی یاری ڕۆڵگێڕانی جیاواز ھەیە، ھەریەکەیان یاسا و میکانیکی تایبەتی خۆیان ھەیە. ھەندێک نموونەی بەناوبانگ بریتین لە (دەنجیوونس دراگۆنس, پاتفیندەر, پەیوەندی چتلھو و جیھانی تاریکی). ھەر سیستەمێک ڕێکخستن و تەوەر و شێوازی یاریکردنی خۆی ھەیە، کە دەتوانێت لە خەیاڵییە بەرزەکانەوە دەست پێبکات تا خەیاڵی زانستی تا ترسناک. پێکھاتە سەرەکییەکانی سیستەمی یاری ڕۆڵگێڕان بە شێوەیەکی گشتی بریتین لە دروستکردنی کارەکتەر، پشکنینی لێھاتوویی، میکانیکی شەڕکردن و سیستەمی پێشکەوتن. ئەم توخمانە پێکەوە کاردەکەن بۆ دروستکردنی ئەزموونێکی یەکگرتوو و گەورە بۆ یاریزانەکان، ڕێگەیان پێدەدات ڕۆڵی کارەکتەرەکانیان نیشتەجێ بکەن و بە شێوەیەکی مانادار لەگەڵ جیھانی یارییەکەدا بەشداری بکەن. ھەروەھا سیستەمی یاری ڕۆڵگێڕان زۆرجار مامۆستای کایە یان مامۆستای زیندانی لەخۆدەگرێت کە ڕێنمایی چیرۆکەکە دەکات و وەک ناوبژیوانێک بۆ یاساکان کاردەکات. ئەم لایەنەی چیرۆکگێڕانی ھاوبەش تایبەتمەندییەکی سەرەکی یارییەکانی ڕۆڵگێڕانە، ڕێگە بە یاریزانەکان دەدات بەشداری لە گێڕانەوەکەدا بکەن و دەرئەنجامی سەرگەرمییەکانیان لە قاڵب بدەن. ھەربۆیە سیستەمی یارییە ڕۆڵگێڕانەکان چوارچێوەیەک بۆ یاریزانەکان دابین دەکات بۆ ئەوەی بەشداری لە چیرۆکگێڕانی خەیاڵی و چارەسەرکردنی کێشەی ھاوبەشدا بکەن، ئەمەش وایان لێدەکات ببێتە ھەڵبژاردەیەکی بەناوبانگ بۆ ئەو یاریزانانەی کە بەدوای ئەزموونی چێژبەخش و کارلێککارانەدا دەگەڕێن.

## سەرچاوەکان
*
جۆلین پوردی

‏

**جۆلین پوردی** () ئەکتەری ئەمریکییە. پوردی ڕۆڵی چێریتا چێنی لە فیلمی دۆنی دارکۆی ساڵی ٢٠٠١دا بینیووە.ھەروەھا زنجیرەی کۆمیدیای خێزانی ئەی بی سی ١٠ شت کە ڕقم لێیە لەبارەی تۆوە دەرکەوتووە، لە ھەشت ئەڵقەدا ڕۆڵی مەندەلا دەبینێت. ھەروەھا پوردی ڕۆڵی پایپەر کاتتینس لە زنجیرە درامای تینکی بەرجەستە کردووە، ھەروەھا لە زنجیرەی وانداڤیژن ڕۆڵی بەرجەستەکردووە.

## ژیانی
دایکی ژاپۆنی ئەمریکییە و باوکی سپی پێستە و جوولەکە. نەوەیەکی کۆچبەرانی ژاپۆنییە. خوشکی ھەیە. ئەو و ھاوسەرەکەی جاک کچێکیان ھەیە.

لە ساڵی ٢٠١٧ لە باشووری کالیفۆرنیا نیشتەجێیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرانی کالیفۆڕنیا
تۆنی داڵتن

‎**تۆنی داڵتۆن** () (لەدایکبووی ١٣ی شوباتی ١٩٧٥) ئەکتەری ئەمریکی و مەکسیکییە. بۆ بەشێکی زۆری ژیانی خۆی لە فیلم و بەرنامە تەلەفزیۆنییەکانی مەکسیک و شانۆگەریی شانۆییدا بەسەر بردووە.

‎ئەو لە ئەمریکا بە ڕۆڵ بینینی لالۆ سالامانکا ناسراوە لە فیلمی باشترە ڕۆحەکە بانگبکەیت (٢٠١٨–٢٠٢٢). هەروەها لە زنجیرەی بچووکی سینەمایی گەردوونی مارڤڵ لە ساڵی ٢٠٢١دا ڕۆڵی جاک دوکوسنی گێڕاوە.

## ژیانی سەرەتا
‎ئەلڤارۆ لویس بێرنات داڵتۆن لە شاری لاریدۆ لە ویلایەتی تەکساس لە ١٩٧٣ی ١٣ی ئازار لەدایکبووە. کوڕی باوکێکی مەکسیکییە و دایکی ئەمریکییە و لە قوتابخانەی ئیگلبروک خوێندوویەتی، کە قوتابخانەیەکی بەشە ناوخۆییە لە شاری دیرفیڵد لە ویلایەتی ماساشوستس خوێندوێتی. دواتر داڵتۆن لە پەیمانگای شانۆ و فیلمەکانی لی ستراسبێرگ لە شاری نیویۆرک خوێندنی نواندنی تەواوکردووە.

## سەرچاوەکان

‎‎‎

پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
جیھانی تاریکی

**جیھانی تاریکی** ()یارییەکی بەناوبانگی ڕۆڵگێڕانی سەر مێزە کە بۆ یەکەمجار لەلایەن بڵاوکەرەوەی وایت وۆڵف لە ساڵی ١٩٩١ دروست کرا. یارییەکە لە جیھانێکی مۆدێرن دا دانراوە کە زۆر لە جیھانەکەی خۆمان دەچێت، بەڵام بە زیادکردنی بوونەوەر و شێوەی جۆراوجۆری سەروو سروشتی کە بە نھێنی شانبەشانی مرۆڤە ئاسایییەکان بوونیان ھەیە. ڕێکخستنی جیھانی تاریکی چەندین ھێڵی یاری جیاواز لەخۆدەگرێت، ھەریەکەیان سەرنجیان لەسەر جۆرێکی جیاوازی بوونەوەر یان شێوەیەکی سەروو سروشتییە. لەوانە یارییەکانی وەک (ڤامپایەر: ماسکوێرەید، وێروۆڵف: ئەپۆکالیپس، مەیج: ئەسێنشن) و ئەوانی تر. ھەر ھێڵێکی یارییەکە ڕێگە بە یاریزانەکان دەدات ڕۆڵی ئەم بوونەوەرە سەروو سروشتیانە بگرنە ئەستۆ، بەدوای ھێز و ململانێ و کارلێکەکانیان لەگەڵ جیھانی مرۆڤایەتیدا بگەڕێن.

یەکێک لە تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی جیھانی تاریکی جەختکردنەوە لەسەر ترسناکیی کەسی و ناڕوونییەکەیەتی. زۆرجار یاریزانان ناچار دەبن بڕیاری قورس بدەن و ڕووبەڕووی لایەنە تاریکەکانی سروشتی کارەکتەرەکانیان ببنەوە. ھەروەھا شوێنەکە قووڵ دەبێتەوە لە تەوەری دەسەڵات و گەندەڵی و ململانێ بۆ مانەوە لە جیھانێکدا کە پڕە لە مەترسییە شاراوەکان. چیرۆکگێڕان لە یارییەکانی جیھانی تاریکیدا زۆرجار لەسەر کارەکتەرەکانە، کە گرنگی بە پەیوەندییە کەسییەکان و فیتنە سیاسییەکان و دووڕیانەکانی ئەخلاقی دەدرێت. مامۆستاکانی یارییەکان لە یارییەکانی جیھانی تاریکیدا ھاندەدرێن بۆ دروستکردنی گێڕانەوەیەکی دەوڵەمەند و باش کە دژایەتی یاریزانەکان دەکەن بۆ گەڕان بەدوای پاڵنەر و بیروباوەڕی کارەکتەرەکانیاندا، بۆیە جیھانی تاریکی بووەتە شوێنێکی خۆشەویست و بەردەوام لە جیھانی یارییەکانی ڕۆڵگێڕانی سەر مێزدا، کە بە قووڵی و ئاڵۆزی و توانای دروستکردنی ئەزموونی سەرنجڕاکێش و بیرکردنەوە بۆ یاریزانەکان ناسراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:گەردوونی خەیاڵی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆریجینز
جۆی براگ

‏
**جۆی براگ** (؛ لەدایکبووی ٢٠ی تەممووزی ١٩٩٦) ئەکتەرێکی کۆمیدیی ئەمریکییە.

## سەرەتای ژیان
براگ بە ڕۆڵی فرێدی ڕەینز لە فیلمی دایکت بانگ بکە و ڕۆڵی پێشووی وەک جۆی ڕۆنی لە فیلمی کەناڵی دیزنی لیڤ و مادی ناسراوە کە لە ساڵی ٢٠١٣ تا ٢٠١٧ پەخشکرا، ھەروەھا ڕۆڵی ماگۆی لە فیلمی تەلەڤیزیۆنی فرێدی: کەمپی فرێد لە ساڵی ٢٠١٢ بینی، و ھاوبەشی سەردێڕی فیلمی تەلەڤیزیۆنی دیزنی ئێکس دی لە ساڵی ٢٠١٥ی مارک و ڕوسیل بوو. براگ خاوەنی کارێکی سەرکەوتووی کۆمیدییە. ئەو جوولەکەیە. چووەتە قوتابخانەی ئامادەیی مینێتۆنکا، و لە ساڵی ٢٠١٤ دەرچووە.

## فیلمەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەری کۆمیدی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی کالیفۆڕنیا
لونا ٥

وێنۆک| ناوچەی نیشتنەوەی لونا٥ لەسەر رووی مانگ، لە دەستە ڕاستی وێنەکە، لەگەڵ شوێنی هەندێک لە کەشتیە ئاسمانیەکانی دیکە.

**لونا ٥** کەشتییەکی ئاسمانی یەکێتیی سۆڤیەتی بێ تیم بوو کە مەبەست لێی نیشتنەوەی لەسەر مانگ بوو وەک بەشێک لەپڕۆژەی لونا، مەبەست بوو ببێتە یەکەم کەشتی ئاسمانی کە نیشتنەوەیەکی نەرم لەسەر مانگ بەدەستبهێنێت، هەرچەندە ڕیترۆکێتەکانی شکستیان هێنا بەڵام کەشتییە ئاسمانییەکە کاریگەری لەسەر ڕووی مانگ هەبوو. 
## هەڵدان
فڕۆکەی لونا ٥ بە موشەکی (مۆلنیا-M) هەڵدرا، لە ناوەندی بۆشاییی بایکۆنور هەڵدرا، بەرزبوونەوە لە کاتژمێر ٠٧:٤٩:٣٧ UTC لە ٩ی ئایاری ١٩٦٥ ڕوویدا. کەشتییە ئاسمانییەکە و قۆناغی سەرەوەی (بلۆک ئێڵ) چوونە ناو خولگەیەکی وەستانی زەوی نزم.

لونا ٥ بوو بە یەکەمین پشکنەری سۆڤیەت کە لە ماوەی دوو ساڵدا بە سەرکەوتوویی هەڵدرا بەرەو مانگ، کەشتی پێش خۆی شکستی بە زۆری شکستی دەهێنا، لونا ٤ سێ شکستی هەڵدانی هەبوو.
## شکست
بەڵام لە کاتی هەوڵدان بۆ کارپێکردنی موشەکەکە و لە کاتی هەوڵدان بۆ جێگیرکردنی لە سوکانەکەی تێکچوونێک ڕوویدا و بەهۆیەوە پێکدادان لەگەڵ ڕووی مانگدا ڕوویدا، لە ئەنجامی ئەم شکستانەدا، هەوڵی نیشتنەوەی نەرم شکستی هێنا و لونا ٥ هەرگیز بە سەرکەوتووی نەنیشتەوە لەسەر رووی مانگ. 
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* زاریا - کرۆنۆلۆژیای بەرنامەی لونا 

پۆل:گەردوون
پۆل:کەشتی ئاسمانی
پۆل:ڕووسیا
پۆل:یەکێتیی سۆڤیەت لە ١٩٦٥
عەبدولکەریم حەسەن

**عەبدولکەریم حەسەن حاج فەزلوڵڵا** (؛ لەدایکبووی ٢٨ی ئابی ١٩٩٣) وەرزشوانێکی پیشەگەری تۆپی پێی قەتەرییە، لە باڵی چەپی بەرگری یاری دەکات، یاری بۆ یانەی جەھرای کووەیتی و ھەڵبژاردەی قەتەر دەکات. عەبدولکەریم براوەی خەڵاتی باشترین یاریزانی ئاسیا بووە لە ساڵی ٢٠١٨.

## کاروانی یانە
عەبدولکەریم دەرچووی ٢٠١١ی ئەکادیمیای ئەسپایەرە، دەبێتە لاوترین یاریزانی خولی پاڵەوانەکانی ئاسیای ٢٠١١، کە ١٧ ساڵ بوو، وەکو یاریزانی یەدەگ بەرامبەر یانەی ئیستقلال بەشداریی کرد، کە دواتر یانەکەی بوو بە پاڵەوانی خولەکە.

عەبدولکەریم لە وەرزی ٢٠١٢–٢٠١٣ی خولی ئەستێرەکانی قەتەر، دەبێتە باشترین یاریزانی لاوی خولەکە. لە حوزەیرانی ٢٠١٧، یانەی ئایپنی بەلجیکی بەشێوەی خواستن گواستییەوە بۆ خولی پلەیەکی بەلجیکی.

عەبدولکەریم بەشداری لە جامی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠١٩ی قەتەر کرد، لە قۆناغی یەکەم لە سەرکەوتنی سەدد بەرامبەر بە ھینگێن سپۆرت بە تۆمارکردنی گۆڵ بەشداربوو (٣–١)، ھەروەھا لە قۆناغی دووەم بەشداری ھەبوو کە بەرامبەر بە یانەی مۆنتێری (٣–٢) دۆڕان، لە کۆتاییدا سەدد پلەی پێنجەمی بەدەستھێنا.

لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢، کارگێڕی یانەی سەدد دوورخستنەوەی عەبدولکەریم حەسەنی لە ڕیزەکانی ڕاگەیاند، بەھۆی نەگونجانی داھاتووی یاریزانەکە لەگەڵ ئامانجەکانی یانەکە. لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، عەبدولکەریم پەیوەندی بە یانەی جەھرای کووەیتییەوە کرد.

## کاروانی نێونەتەوەیی
### تیمی لاوان
لە پاڵەوانییەتی دۆستایەتیی نێونەتەوەیی قەتەر، عەبدولکەریم گۆڵێکی لە لاوانی خوار ٢٠ ساڵانی ئیمارات تۆمارکرد.

لە ڕووبەڕووبوونەوەیەکی دۆستانە لە بەرامبەر خوار ٢٣ ساڵانی مالیزیا لە ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٢، شەڕێکی لەنێوان ھەردوولا ھەڵگیرساند، لە خولەکی ٤٣ بە ھەردووی پێی لە محەممەد ئازریفیدا، بەھۆی ئەو سەرکێشییەوە کارتی سووری وەرگرت. لەوەڵامدا نازمی فایز لە نیوەی یاریگاکەوە بۆی ھات و بەھێزەوە لەسنگییدا، پاشان فایز کارتی سووری وەرگرت. ھەرچۆنێک بوو قەتەر ٢–٠ دۆڕا.

لە کردنەوەی پاڵاوتنەکانی جامی ئاسیای خوار ٢٢ ساڵان، گۆڵێکی لە ماڵدیڤ تۆمارکرد.

### ئیمی سەرەکی
یەکەم دەرکەوتنی عەبدولکەریم حەسەن لەگەڵ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی قەتەر لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ بوو، لە یارییەکی دۆستانە بەرامبەر بە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھایتی بوو، کە ٢–٠ دۆڕان. لاوترین یاریزان بوو کە لە لیستی سەرەتایی جامی ئاسیای ٢٠١١ ناوی تۆمارکرابوو، کە تەمەنی ١٧ ساڵ و ١٢٣ ڕۆژ بوو. بە گۆڵێک لە پاڵاوتنی جامی ئاسیای ٢٠١٥ لە بەرامبەر یەمەن بەشداربوو، کە قەتەر ٤–١ براوە بوو.

سەرەڕای ئەوەی قەتەر سەرجەم یارییەکانی قۆناغی کۆمەڵەکانی لە جامی ئاسیای ٢٠١٥ی دۆڕاند، بەڵام عەبدولکەریم وەکو ئەستێرەیەکی پاڵەوانییەتییەکە ناوزەند کرا. پێگەی فیفا لەوتارێکدا، وەکو یاریزانێکی لاوی بەشداربووی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ ناوەزند کرد. ھەروەھا بانگھێشتکرابوو بۆ ھەڵبژاردەی قەتەر بۆ جامی کەنداوی عەرەب ٢٣ لە کووەیت.

عەبدولکەریم بەشێک بوو لە پێکھاتەی قەتەر بۆ جامی ئاسیای ٢٠١٩، کە بۆ یەکەمجار نازناوی کیشوەرییان بەدەستھێنا. دەرکەوتنی ژمارە ١٠٠ی لە یارییەکی دۆستانە بەرامبەر بە ھەڵبژاردەی ئێرلەندا بوو (١–١).

لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ی قەتەر، لە سەرجەم یارییەکانی ھەڵبژاردەکەی لە قۆناغی کۆمەڵەکان بەشداریی کردووە.

## ئامارەکان
### گۆڵە نێونەتەوەیییەکان
(ستوونی **گۆڵ** ئاماژەیە بۆ ئەو گۆڵەی کە تۆماری کردووە، ستوونی **ئەنجام** ئاماژەیە بۆ ئەنجامی ڕووبەڕووبوونەوەکە)

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی قەتەر
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩
مامۆستای کایە

**گەیم ماستەر** (مامۆستای کایە) () ڕۆڵێکی گرنگە لە کایەی ڕۆڵگێڕاندا. ئەوان بەرپرسیارن لە دروستکردن و ڕێنماییکردنی چیرۆکەکە و دانانی دیمەنەکە و وێناکردنی کارەکتەرە نا یاریزانەکان. ھەروەھا مامۆستای یارییەکە یاساکانی یارییەکە جێبەجێ دەکات و ناکۆکییەکان چارەسەر دەکات، دڵنیای دەدات کە یارییەکە بە شێوەیەکی ڕێک و پێک و دادپەروەرانە بۆ ھەموو یاریزانەکان بەڕێوەدەچێت. 

جگە لە ئەرکە کارگێڕییەکانیان، مامۆستای یارییەکە چیرۆکنووس و گێڕەرەوەیەکیشە، بە وردییەکی زیندوو باسی جیھانی یارییەکە و دانیشتووانەکەی دەکات بۆ ئەوەی یاریزانەکان لە یارییەکەدا نوقم بکات.  زۆرجار تەحەددا و مەتەڵ و بەریەککەوتن بۆ یاریزانەکان دروست دەکەن کە تێیدا زاڵ بن، ھەروەھا چیرۆکەکە بە پشتبەستن بە کردار و بڕیاری یاریزانەکان دەگونجێنن.

ڕۆڵی مامۆستای یارییەکە ئاسانکارییە بۆ ئەزموونێکی ھاوبەش و سەرنجڕاکێش بۆ ھەموو یاریزانەکان، دەرفەتیان بۆ دەڕەخسێنێت بۆ گەڕان بەدوای جیھانی یارییەکەدا، پەرەپێدانی کارەکتەرەکانیان و بەشداریکردن لە گێڕانەوەی پەرەسەندندا. وەستایەکی یاری لێھاتوو دەتوانێت سەرگەرمییەکی لەبیرنەکراو و دینامیکی دروست بکات کە یاریزانەکان بە گەڕانەوە بۆ زیاتر.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کلتووری گەمژە
پۆل:زاراوەی یاری ڕۆڵگێڕان
ترینیتی سکۆتس

**ترینیتی ستۆکس** (؛ لەدایکبووی ١٢ی نیسانی ٢٠٠٦) خانمەئەکتەرێکی ئەمریکییە کە زیاتر بە ڕۆڵگێرانی گێرت یۆڕکس  لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ڕەنەوەیسی ھولو ناسرا.

## ژیانی سەرەتایی و خوێندن
ستۆکس لە شاری جاکسۆن لە ویلایەتی میسیسیپی لەدایک بووە و کچی تارۆنتا و کیا ستۆکس بووە. ئێستا لە کۆلێژی ئیمێرسۆن لە بۆستن دەخوێنێت.

## پیشە
### ڕۆڵگێڕان
ستۆکس لە تەمەنی سێ ساڵییەوە دەستی بە کاری نواندن کردووە لە شانۆ ناوخۆیییەکان. لەو کاتەوە لە چەندین ڕیکلامی براندە نیشتمانییە سەرەکییەکان بەشداری کردووە، لەوانە کیلۆگز، کاریر و ماکدۆناڵدز. یەکەم ڕۆڵی سەرەکی لە بواری نواندندا لە فیلمی درێژی فریودانی چارەنووس بوو لە ساڵی ٢٠١٤. لە ساڵی ٢٠١٥ لە فیلمی کەناڵی دیزنی کەیسی لە ژێرەوە وەک جودی کوپەر. لە فیلمی کەیسی لە ژێرەوە بۆ یەکەمجار لە کەناڵی دیزنی لە ١٨ی شوباتی ٢٠١٥ نمایشکرا، و بۆ وەرزی سێیەم لە تشرینی دووەمی ٢٠١٦ نوێکرایەوە. لە ساڵی ٢٠١٧ وەک لۆرا لە بەرنامەی تیڤی لاند لە بەشی مامۆستاکان وەک میوان دەرکەوت.

## دەنگی فیلم
ستۆکس بەژداریکرد بە دەنگی بۆ بووکە شووشەی شازادە تیانا لە فیلمی دیزنی شازادە و بۆقەکە. ھەروەھا ڕۆڵی ئەستێرەی ھەبووە لە بەرنامەی دکتۆر مەکستافینزی دیزنی جونیۆر.

## دیزاینەری
لە ساڵی ٢٠١٣ میوانداری ئەڵقەیەکی فیلمی دیکۆمێنتاریی تەلەڤیزیۆنی کرد بە ناوی پڕۆژەی منداڵانی دیزاینەر و پەردەی لەسەر دیزاینەکانی ترینیتی لادا. لەم کۆمەڵەیەدا جلوبەرگێکی تێدایە کە ئامانج لێی کچانی دوانەبوو. زۆرجار لە دەرکەوتنەکانی فەرشی سووردا دەبینرێت کە دیزاینەکانی خۆی پیشان دەکات. لە ساڵی ٢٠١٦دا، نوێترین کۆمەڵەی خۆی لە فەشن فێست لایف لە شاری لۆس ئەنجلۆس لە ویلایەتی کالیفۆرنیا نمایشکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە جووە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١
پۆل:زیندووان
پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٦
لوویی

**لووان** یان **لووانی** (بە ئینگلیزی: Luwians, ) گەلێکی کۆن لە ئەنادۆڵ بوون کە بە زمانی لوویی قسەیان دەکرد. لە سەردەمی برۆنزدا، لوویییەکان بەشێک لە دانیشتوانی ئیمپراتۆریەتی ھیتی و دەوڵەتانی تەنیشتیان وەکوو کیزوواتنا پێکھێنابوون. زمانی لوویی لە سەردەمی شانشینی نوێی ھیتیدا، بووە زمانی باڵادەستی ئیمپراتۆریەتەکە و جێگەی زمانی ھیتی گرتەوە. لە سەرەتای سەردەمی ئاسنیشدا ژمارەیەک دەوڵەتی نوێ-ھیتی کە بە زمانی لوویی قسەیان دەکرد لە باکووری سووریا سەریان ھەڵدا. لوویییەکان تا ڕادەیەکی زۆر بەگوێرەی زمانەکەیانەوە ناسراون و ئەمە ڕوون نییە کە تا چەندە توانیبوون گرووپێکی کولتووری یان سیاسیی یەکگرتوو پێکبھێننەوە.

## ئەمانەش ببینە
* زمانی لوویی
* ئایینی لوویی
* لووییی ھیرۆگلیفی
* لێکۆڵێنەوەکانی لوویی
* دەوڵەتەکانی لوویی-ئارامی

## سەرچاوەکان

پۆل:لوویی
پۆل:گەلانی دێرینی ڕۆژھەڵاتی نزیک
پۆل:ئەنادۆڵییەکان
پۆل:داڕمانی کۆتاییی سەردەمی برۆنز
پۆل:گەلانی ئاسیا لە سەردەمی برۆنز
پۆل:گەلانی ئاسیا لە سەردەمی ئاسیا
کایەی ئەرکەید

**کایەی ئەرکەید** () ئامێرێکی کات بەسەربردنە کە بە سکە کاردەکات (ھەروەھا بە کارتیش کاردەکات) کە بە شێوەیەکی باو لە شوێنە گشتییەکانی وەک چێشتخانە و کافێ و بە تایبەتی شوێنی یارییە ڤیدیۆیییەکان بەکاردەھێنرێت.
زۆربەی یارییە ئەرکەیدەکان بریتین لە یارییە ڤیدیۆیییەکان، ئامێری پینبۆڵ، جەوکبۆکس، یارییە ئەلکترۆمکانیکەکان و کات بەسەربردنی کرین. سەردەمی زێڕینی یارییە ئەرکەیدەکان لە کۆتایییەکانی حەفتاکان دەستی پێکرد و تا ناوەڕاستی ساڵانی نەوەدەکان بەردەوام بوو. بەڵام ئەم ئامێرانە وردە وردە بەھۆی کارایی کۆنسڵی یارییەکانی ماڵەوە ناوبانگیان لەدەستدا.

یاریزان ڕێگەیان پێدەدرێت کە بەردەوامیان لە یارییەکە ھەبێت بە مەرجێک کارەکتەری یارییەکە لە ژیاندا بێت. یەکەم یارییە بەناوبانگەکانی ئەرکەید لە پارکە گەشتیارییەکان بریتی بوون لە پێشانگای تەقەکردن، یاری پەنجە یان ھێڵ و یەکەم ئامێری کە بە سکە کاردەکرا وەکو فەلەکناس، تاقیکردنەوەی ھێز و جەوکبۆکس.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:یارییەکانی ئارکەید
مایک کەیبڵن

**مایک کەیبڵن**، یەکێکە لە ئەکتەرەکانی سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان (ھۆڵیوود)، کە بەشداری چەندین فیلمی کردووە.

## سەرچاوەکان

*
ئەلێکساندەر میترۆڤیچ

**ئەلێکساندەر میترۆڤیچ** (؛ لەدایکبووی ١٦ی ئەیلوولی ١٩٩٤) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری سڕبییە کە وەک ھێرشبەر یاری بۆ یانەی ھیلال و ھەڵبژاردەی نەتەوەییی سڕبیا دەکات.

## دەستکەوتەکان
**پارتیزان**
* خولی سڕبی: ٢٠١٢–٢٠١٣

**ئەندەرلێخت**
* خولی پیشەگەرانی بەلجیکی: ٢٠١٣–٢٠١٤
* جامی سووپەری بەلجیکی: ٢٠١٤

**نیوکاسڵ یوونایتد**
* پاڵەوانیەتیی خولی تۆپی پێی ئینگلیزی: ٢٠١٦–٢٠١٧

**فولام**
* پاڵەوانیەتیی خولی تۆپی پێی ئینگلیزی: ٢٠٢١–٢٠٢٢
* پاشکۆکانی پاڵەوانیەتیی خولی تۆپی پێی ئینگلیزی: ٢٠١٨، ٢٠٢٠

**ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژێر ١٩ ساڵی سڕبیا**
* جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ژێر ١٩ ساڵ: ٢٠١٣

**تاکەکەسی**
* تیپی وەرزی خولی سڕبی: ٢٠١٢–٢٠١٣
* یاریزانی زێڕینی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ژێر ١٩ ساڵ: ٢٠١٣
*باشترین تیپی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ژێر ١٩ ساڵ: ٢٠١٣
* باشترین تیپی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ژێر ١٩ ساڵ: ٢٠١٣
* گۆڵکاری خولی پیشەگەرانی بەلجیکی: ٢٠١٤–٢٠١٥
* یاریزانی مانگی پاڵەوانیەتیی خولی تۆپی پێی ئینگلیزی: ئازاری ٢٠١٨، نیسانی ٢٠١٨، تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، تشرینی یەکەمی ٢٠٢١
* یاریزانی تۆپی پێی ساڵی سڕبی: ٢٠١٨، ٢٠٢٢
* گۆڵکاری خولی نەتەوەکانی ئەورووپا: ٢٠١٨–٢٠١٩، ٢٠٢٢–٢٠٢٣
* یاریزانی ساڵی فولام: ٢٠١٩–٢٠٢٠، ٢٠٢١–٢٠٢٢
* یاریزانی ساڵی ھاندەرانی پی ئێف ئەی: پاڵەوانیەتیی ٢٠٢١–٢٠٢٢
* تیپی ساڵی پی ئێف ئەی: پاڵەوانیەتیی ٢٠١٩–٢٠٢٠، پاڵەوانیەتیی ٢٠٢١–٢٠٢٢
* پێڵاوی زێڕینی پاڵەوانیەتیی خولی تۆپی پێی ئینگلیزی: ٢٠١٩–٢٠٢٠، ٢٠٢١–٢٠٢٢
* یاریزانی وەرزی پاڵەوانیەتیی خولی تۆپی پێی ئینگلیزی: ٢٠٢١–٢٠٢٢

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤

پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی نیوکاسڵ یوونایتد
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی فولام
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤
کوردبوون

**کوردبوون: بەشێک لە بیرەوەرییەکانی کاپیتان حەمەدی مەولوودی** () کتێبێکە لە نووسینی حەمەدی مەولوودی و کۆکردنەوە، ساخکردنەوە و بەڵگەمەندکردنی وریا ماملێ. کوردبوون یەک لە پڕفرۆشترین کتێبە مێژووییەکانی ناوەندی ڕەھەند لە پێشانگای نێونەتەوەیی کتێبی سلێمانی بۆ ساڵی ٢٠٢٣ بوو.

## ناوەرۆک
ئەم کتێبە ساڵی ١٩٧٢ بە قەڵەمی کاپیتان خۆی نووسراوە و بەشێکی زۆر لە ژیان و بەسەرھاتی ھەر لە ساوایەتییەوە تا گەیشتنی بۆ وڵاتی ئازەربایجان لەخۆ دەگرێت. ھەرچەند بەشێکی بەرچاوی بیرەوەرییەکان ونن و چەند قۆناغێک لە ژیانی حەمەدی مەولوودی بە ناڕوونی ماوەتەوە (بۆ نموونە سەردەمی لاویی کاپیتان و شاربەدەرکردنی بۆ شاری شیراز) کە وریا ماملێ ھەوڵی داوە لە ڕێگەی بیرەوەریی کەسە نزیک و ناسیاوەکانی کاپیتان ئەم بۆشاییانە پڕ کاتەوە. گرینگیی کوردبوون لەوەدایە قۆناغگەلی مێژووی سیاسیی، کۆمەڵایەتی و ئابووری کوردستانی ئەو سەردەم بە زمانێکی پاراو و ڕاستگۆیانە دێنێتە بەرباس و بەسەر زۆر ڕووداوی مێژوویدا دێتەوە کە ھەندێک لەوان بریتین لە: شەڕی ڕووس و عوسمانی لە مەھاباد، ڕەشکوژیی خەڵکی سابڵاغ، ھاتنی سمایل ئاغای سمکۆ بۆ مەھاباد، دامەزراندنی کۆمەڵەی ژ-کاف و کۆماری کوردستان، ڕوو وەرگێڕانی خەڵک لە داوای قازی محەممەد بۆ پارێزگاری لە کۆمار و شەڕەکانی مەکڵاوێ، مەحاڵی مەرگەوەر و ھتد.

## بڵاوبوونەوە
یەکەم جار عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ لە وڵاتی سۆڤییەت داوای لە حەمەدی مەولوودی کردبوو کە بەسەرھاتەکانی خۆی بنووسێتەوە تاوەکوو بۆی بکات بە کتێب بەڵام ئەم دەستنووسانە فەوتاون و لەسەرڕاوە ساڵی ١٩٧٢ کاپیتان دەست بە نووسینی ژیاننامەکەی دەکات کە ڕووداوەکانی پێش جەنگی جیھانیی یەکەم تاوەکوو ھەمان ساڵ لەخۆ دەگرێت. ئەم دەفتەرانە بە بێ ئەوەی کەس ئاگاداریان بێت تاوەکوو ساڵی ٢٠١٧ لەکن ڕووناکی کچی دەمێننەوە و دواتر کە دەردەکەوێت ئەوانە نووسراوەی کوردی و ژیاننامەن دەدرێنە دەست وریا مامڵێ. ئەم دەستنووسانە لەلایەن وریا ماملێوە تایپ، ستاندارد و بەڵگەمەند کراون تاوەکوو ساڵی ٢٠٢٢ لەلایەن وەشانخانەی ٤٩ کتێب لە چوارچێوەی کتێبێکدا چاپ و بڵاو کراوەتەوە.

## بەشەکان
کوردبوون لە چوار دەفتەر پێک ھاتووە کە جگە لەوان وریا ماملێ و شێرکۆ ھەژاریش پێشەکییەکیان لەسەر نووسیوە و لە کۆتایی کتێبەکەشدا کاپیتان حەمەدی مەولوودی لە ڕێگەی دەق و سەرچاوەکانی دیکەوە دەناسین و لە نووسراوەکانی ئەواندا دەیخوێنینەوە.
وتووێژەکان، پەراوێزەکان، ئاڵبۆمی وێنەکانی کاپیتان، ئالبۆمی وێنەکان و فەرھەنگۆکێک لە ئامادەکردنی ساڵح بێچار دوایین بەشی ئەم کتێبەن.
ھەر شوێنێک لە کتێبەکە کە پێویستی بە لێ تێگەیشتنێکی زیاتر ھەبووە لەلایەن وریا ماملێوە بەڵگەمەند کراوە و لە ڕێگەی سەرچاوەی تر لە کۆتایی ھەر لاپەڕە شرۆڤەی زیاتری بۆ دراوە.

## کتێبی دەنگی
ساڵی ٢٠٢٣ کتێبی کوردبوون لەسەر ئیزنی وریا ماملێ لە ڕێگەی پۆدکاستی ڕێگاوە وەک کتێبێکی دەنگی تۆمار کرا و لە ٣١ ئەڵقەدا بڵاو کرایەوە کە لەلایەن کۆمەڵانی خەڵکی کوردستانەوە پێشوازییەکی باشی لێ کرا.

## چاپەکان
* ٤٩ کتێب، بەھاری ٢٠٢٢ سوێد
* چاپی دووەمی ٤٩ کتێب ( لە دوو بەرگی جیاوازدا: ڕەق و نەرم)
* ڕەھەند لە باشووری کوردستان

## پەراوێزەکان
* ژمارەی ٢ی گۆڤاری ڕانانی کتێب کە پاییزی ٢٠٢٣ لەلایەن چاپەمەنیی ٤٩ کتێبەوە لە وڵاتی سوێد لەکۆی ١٩٥ لاپەڕەدا بڵاو کراوەتەوە.
* کوردبوون و چەند باسێکی دی، لە نووسینی شێرکۆ ھەژار ساڵی ٢٠٢٣

## سەرچاوەکان
* کوردبوون، ۆەمەدی مەولوودی ٢٠٢٢

پۆل:کتێبە کوردییەکان
پارتی دیموکراتی گەل (تورکیا)

**پارتی دیموکراتی گەل** یان بە کورتی **دەھاپ** (بە تورکی: Demokratik Halk Partisi, DEHAP) پارتێکی سیاسی لە تورکیا بوو کە بۆ لایەنگری لە مافی کوردەکان دامەزرابوو.

## دامەزراندن و زەمینەی سیاسی
پارتی دیموکراتی گەل لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧ دامەزرا. ئەوە درێژەدەری پارتی دیموکراسی گەل (ھادەپ) بوو کە لە ئازاری ٢٠٠٣ لەلایەن دادگای دەستووری تورکیاوە بە بیانووی پشتیوانی لە پارتی کرێکارانی کوردستان قەدەغە کرابوو. لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٠٣، ٣٥ سەرۆکی شارەوانی کە ئەندامی پارتی دیموکراسیی گەل بوون، پەیوەندییان بە پارتی دیموکراتی گەل (دەھاپ) کردەوە.

حیزبەکە سێ سەرۆکی ھەبوو. لە سەرەتاوە وەیسی ئایدن سەرۆکی پارتی دیموکراتی گەل بوو کە لە یەکەمین کۆنگرەی ئاسایی حزبەکە لە کانوونی دووەمی ١٩٩٨ ھەڵبژێردرا. بەڵام بەوای ئەوەی کە دادگای باڵای تورکیا ئەندامێتی وەیسی ئایدن ھەڵوەشاندەوە، محەممەد عەباسئۆغڵو لە یەکەمین کۆنگرەی نائاساییی حیزبەکە لە ئایاری ١٩٩٨دا، جێگەی گرتەوە. لە دووھەمین کۆنگرەی نائاساییی پارتی دیموکراتی گەل لە حوزەیرانی ٢٠٠٣، توونجەر باکیرھان بە سەرۆکایەتیی حیزبەکە ھەڵبژێردرا.

## ئەنجامی ھەڵبژاردنەکان

## یەکگرتن و ھەڵوەشینەوە

## سەرچاوەکان

## کتێبناسی

*
*

پۆل:دامەزرانی ١٩٩٧ لە تورکیا
پۆل:ھەڵوەشاندنەوەی ٢٠٠٥ لە تورکیا
پۆل:حیزبە کوردییە قەدەغەکراوەکان لە تورکیا
پۆل:پارتەکانی سۆسیالیستی قەدەغەکراو
پۆل:پارتە سیاسییەکانی ھەڵوەشێندراوی ٢٠٠٥
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٩٧
پۆل:حیزبەکانی ئەندامی پێشووی ئینتەرناسیۆنالی سۆشیالیستی
پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی کوردستان
شەبەکی

**شەبەکی** زمانی کوردەکانی شەبەکە کە وەکوو زمانێکی گۆرانی-زازایی لە دەستەی زمانەکانی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا پۆلێنبەندی کراوەتەوە. زمانی شەبەکی لەلایەن خەڵکی شەبەک لە ناوچەی مووسڵ لە ناوچەی نەینەوای عێراق قسەی پێدەکرێت.

زمانی شەبەکی لەگەڵ زمانەکانی ھەورامی، باجەلانی، سەرلی و زازاکی لێکچوونیی ھەیە. ئەم گرووپە زمانییە بەھۆی کوردبوونی ئاخێوەرانیان زۆرجار بە «زاراوەی کوردی» ناودەبرێن، بەڵام لەباری زمانەوانییەوە لەگەڵ زمانەکانی دیکەی گۆرانی و زازاکی لە دەستەی گۆرانی-زازایی پۆلینبەندی کراوە. شیای ئاماژەیە ئەگەرچە ئاخێوەرانی ھەر دوو دەستەی زمانە کوردییەکان و زمانە گۆرانی-زازایییەکان لە درێژای مێژوو خۆیان وەکوو کورد پێناسە کردووە، بەڵام لە سەدەی دوایییەوە زمانەوانانی بیانی زمانەکانی کوردەکانیان لە دوو دەستەی جیاواز پۆلێنبەندی کردووە و ناوی کوردیان تەنیا بۆ سەر دەستەیەک لەم زمانانە داناوە و لەسەر دەستەی دیکەیان ناوی گۆرانی-زازایی داناوە. شەبەکیش وەکوو لقێکی سەربەخۆ لە زمانی گۆرانی و دەستەی زمانە گۆرانی-زازایییەکان دەستەبەندی کراوەتەوە.

لە شێوەزاری شەبەکی ھەروەھا کاریگەرییەکانێک لەلایەن زمانەکانی عەرەبی، تورکی و فارسی دەبینرێت. ژمارەی قسەکەرانی زمانی شەبەکی لە ساڵی ١٩٨٩ لە نێوان ١٠ ھەزار بۆ ٢٠ ھەزار کەس مەزەندە کرا. لە ئێستادا ئەو ژمارە نزیک بە ٢٥٠ ھەزار کەس مەزەندە دەکرێت.

## بارودۆخ
خەڵکی شەبەک لە لەناوچوونی زمانی شەبەکی ترسیان ھەیە، بەتایبەت لەدوای ھێرشەکانی گرووپە تیرۆریستییەکانی وەکوو داعش بۆ ماڵەکانیان لە دەشتی نەینەوا کە بووەتە ھۆی ئاوارەبوونی زۆرینەی دانیشتووانی شەبەک و نیشتەجێبوونی گرووپەکانی دیکە لەو ناوچانە.

## ھەڵسەنگاندن
### جێناوەکان

### وشەکان

## ئەمانەش ببینە
* شەبەک
* شەبەک (ئایین)
* گۆران (گەل)

## سەرچاوەکان

پۆل:شەبەک
پۆل:زمانی کوردی
پۆل:زمانەکانی عێراق
پۆل:زمانەکانی کوردستان
پۆل:زمانە ئێرانییە باکووری ڕۆژاوایییەکان
پینبۆڵ (کایە)

**پینبۆڵ** () کایەیەکی ئەرکەیدە کە تێیدا تۆپێک دەگەڕێنرێتەوە و دەخرێتە ناو ئامێرێکی ئەرکەید کە بە شێوەیەکی تایبەت دیزاین کراوە و بە ئامێری پینبۆڵ ناسراوە، بەپێی دیزاینەکەی «گڵۆپ و بەمپەر و ڕێمپ» و ئامانجی دیکە دەکوژێت. ئامانجی گشتی یارییەکە ئەوەیە کە زۆرترین خاڵ بەدەستبھێنرێت پێش ئەوەی تۆپەکە لەدەست بدەیت بە لێدانی ئەم ئامانجانە و ئەنجامدانی شێوازی جۆراوجۆر. زۆربەی ئامێرەکانی پینبۆڵ لە ھەر نۆرەیەکدا تۆپێک بەکاردەھێنن (جگە لە قۆناغە تایبەتەکانی فرە تۆپ)، یارییەکەش کاتێک کۆتایی دێت کە تۆپ(ەکان)ی دوایین نۆرە لەدەست دەچێت. مێژووی ئامێری پینبۆڵ بەپێی سەرچاوە دەگۆڕێت. ئەم ئامێرانە بە دڵنیایییەوە پێش جەنگی جیھانیی دووەم بە شێوەیەکی ناسراو گەیشتوون.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:وەرزشە تاکەکەسییەکان
ڕۆساریۆ

**ڕۆساریۆ** () گەورەترین شاری پارێزگای سانتا فێی ئەرژەنتینە. شارەکە ٣٠٠ کم (١٨٦ میل) لە باکووری ڕۆژاوای بوێنۆس ئایرێس و لە کەناری ڕۆژاوای ڕووباری پارانادا ھەڵکەوتووە. ڕۆساریۆ سێیەم پڕگەلھەترین شاری وڵاتەکەیە، و ھەروەھا پڕگەلھەترین شاری ئەرژەنتینە کە پایتەخت (پارێزگایی یان نەتەوەیی) نەبێت. ھەتا ٢٠٢٠، دانیشتووانی ڕۆساریۆی گەورە نزیکەی ١٬٧٥٠٬٠٠٠ کەس بوو.

## کەسە دیارەکان
کەسە دیارەکانی ڕۆساریۆ:

* لوسیانا ئەیمار، یاریزانی ھۆکیی سەرچیمەن
* گاتۆ باربیێری، ئاوازدانەری جاز
* ئەنتۆنیۆ باربیێری، وێنەکێش
* مارسێلۆ بیێلسا، ڕاھێنەری تۆپی پێ
* ئێمیلیانۆ بۆفێیی، یاریزانی یەکیەتیی ڕەگبی
* فێلیپێ مارتینێز کاربۆنێل، دەرھێنەری فیلم
* ئانخێل کۆرێیا، یاریزانی تۆپی پێ
* خۆسێ کورا، تێنۆری ئۆپێرایی
* ئانخێل دی ماریا، یاریزانی تۆپی پێ
* لوسیۆ فۆنتانا، ھونەرمەند
* ڕۆبێرتۆ فۆنتاناڕۆسا، کارتۆنیست
* ئەنخێلیکا گۆرۆدیسێر، نووسەر
* چێ گێڤارا، شۆڕشگێڕ
* ھوگۆ گوتیێرێز، یاریزانی تۆپی پێ
* خانا ڕۆدریگێز ھێرتز، ماتماتیکزان
* ماورۆ ئیکاردی، یاریزانی تۆپی پێ
* خوان ئیمھۆف، یاریزانی یەکیەتیی ڕەگبی
* لیبێرتاد لامارکێ، خانمەئەکتەر
* جیۆڤانی لۆ سێلسۆ، یاریزانی تۆپی پێ
* خێراردۆ مارتینۆ، یاریزانی تۆپی پێ و ڕاھێنەر
* ڤالێریا ماسا، مۆدێل
* یامیلێ سەیێد مێندێز، نووسەر
* سێسار لویس مێنۆتی، ڕاھێنەری تۆپی پێ
* لیۆنێل مێسی، یاریزانی تۆپی پێ
* ئەلبێرتۆ ئۆلمێدۆ، ئەکتەر و کۆمیدیان
* فیتۆ پایێز، گۆرانیبێژ-گۆرانینووس
* پاتریسیۆ پرۆن، نووسەر
* ماکسیمیلیانۆ ڕۆدریگێز، یاریزانی تۆپی پێ
* لیۆناردۆ سێناتۆرێ، یاریزانی یەکیەتیی ڕەگبی
* دۆرۆتی ڕینچ، ماتماتیکزان و تیۆریستی ژینکیمیایی
* ئەلبێرتۆ دێمیدی، سەوڵلێدەر
* خوان کارلۆس باگلیێتۆ، گۆرانیبێژ


File:LibertadLamarque.jpg|لیبێرتاد لامارکێ
File:Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg|چێ گێڤارا
File:NIG-ARG (5).jpg|ئانخێل دی ماریا
File:Lionel Messi 20180626.jpg|لیۆنێل مێسی
File:Lucha Aymar.jpg|لوسیانا ئەیمار
File:Marcelo Bielsa 2009-03-03.jpg|مارسێلۆ بیێلسا
File:Valeria Mazza.jpg|ڤالێریا ماسا
File:Stade toulousain vs Racing Metro 2012 1409.JPG|خوان ئیمھۆف
File:Director de cine felipe martinez carbonell.jpg|فێلیپێ مارتینێز کاربۆنێل


## شارە دوانەکان
ڕۆساریۆ لەگەڵ ئەم شارانە دوانەیە:

* ئالێساندریا، ئیتاڵیا
* ئالماتی، کازاخستان
* ئاسونسیۆن، پاراگوای
* بیلباو، ئیسپانیا
* کاراکاس، ڤێنێزوێلا
* کوێنکا، ئێکوادۆر
* داکار، سێنیگال
* حەیفا، ئیسرائیل
* ئیمپێریا، ئیتاڵیا
* شاری کووەیت، کووەیت
* مانیسالێس، کۆلۆمبیا
* مێدێلین، کۆلۆمبیا
* مۆنتێرێی، مەکسیک
* مۆنتێڤیدیۆ، ئوروگوای
* پیرایۆس، یۆنان
* پیسکۆ، پێروو
* پۆرتۆ ئالێگری, بەڕازیل
* شانگھای، چین
* سانتا کلارا، کووبا
* سانتا کروس دێ لا سیێرا، بۆلیڤیا
* سانتیاگۆ دێ کووبا، کووبا
* سانتۆ دۆمینگۆ، کۆماری دۆمینیکان
* سەینت لویس، ویلایەتە یەکگرتووەکان
* تۆرینۆ، ئیتاڵیا
* ڤالپارایسۆ، چیلی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* شارەوانیی ڕۆساریۆ (وێبگەی فەرمی)

پۆل:ڕووباری پارانا
پۆل:ڕۆساریۆ، سانتا فێ
پۆل:شارەکانی ئارجەنتین
لونا ١١

وێنۆک| کۆپییەک لە مۆری لونا ١١ لە سەردەمی یەکێتی سۆڤیەت

**لونا ١١** ئەرکێکی بۆشایی ئاسمانی بێ تیمی بەرنامەی لونای یەکێتی سۆڤیەت بوو. ھەروەھا ناوی لونیک ١١ بوو، فڕۆکەی لونا ١١ لە سەکۆیەکی خولگەی زەوییەوە بەرەو مانگ ھەڵدرا و لە ٢٧ی ئابی ١٩٦٦ ھاتە ناو خولگەی مانگەوە.

## تێڕوانینێکی گشتی
ئامانجەکانی ئەم ئەرکە بریتی بوون لە لێکۆڵینەوە لە:
* دەردانی گاما و تیشکی ئێکس لە مانگدا بە مەبەستی دیاریکردنی پێکھاتەی کیمیایی مانگ.
* ناتەواوییەکانی کێشکردنی مانگ.
* چڕبوونەوەی چەمی نەیزەکەکان لە نزیک مانگ.
* توندی تیشکی خۆرەبا لە نزیک مانگ.

١٣٧ گواستنەوەی ڕادیۆیی و ٢٧٧ سوورانەوە لە خولگەی مانگ بە سەرکەوتوویی پێش ئەوەی پاترییەکان لە ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٦ لەکاربکەون.
ئەم کەشتییە بۆ گرتنی یەکەم وێنەی ڕووی مانگ لە خولگەی مانگەوە دیزاین کراوە، ئامانجێکی لاوەکی بەدەستھێنانی زانیاری بوو لەسەر چڕیی بارستەیی (ماسکۆنەکان) لەسەر مانگ کە بۆ یەکەمجار لەلایەن لونا ١٠ دۆزرایەوە، کۆمەڵێک ئامێری زانستی (لەگەڵ سیستەمێکی وێنەگرتن ھاوشێوەی ئەو سیستەمەی کە لە کەشتی ئاسمانی زۆند ٣ بەکارھات بوو) جێگەی کەپسولی بچووکی لاندەری گرتەوە کە لە گەشتە نەرمەکانی نیشتنەوەدا بەکاردەھێنرا. ڕوونی وێنەکان ١٥ بۆ ٢٠ مەتر بووە. بۆ کەمکردنەوەی ئەو کێشانەی کە بەھۆی زیانگەیاندن بە فیلمەکە بەھۆی تیشکی خۆرەوە دروست دەبن، پلان دانرابوو لە ماوەی ٢٤ کاتژمێری یەکەمی خولگەی مانگدا ھەموو وێنەکان بگیرێت، تاقیکردنەوەیەکی تەکنەلۆژی بریتی بوو لە تاقیکردنەوەی کارایی گواستنەوەی گێڕ لە بۆشاییدا وەک تاقیکردنەوەیەک بۆ ڕۆڤەرێکی مانگی داھاتوو.

لونا ١١ کە تەنھا دوو ھەفتە دوای بەرنامەی خولگەی مانگی ئەمریکی ھەڵدرا، لە کاتژمێر ٢١:٤٩ GMT لە ٢٧ی ئابی ١٩٦٦ ھاتە ناو خولگەی مانگەوە، لە کاتی ئەرکەکەدا کامێرای کەشتییەکە نەیتوانی وێنەی بەکارھێنەر بگەڕێنێتەوە، چونکە کەشتییە ئاسمانییەکە ئاراستەی دروستی لەدەستدا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڕووی مانگ کاتێک شتێکی نامۆ لە نۆزڵی یەکێک لە پاڵنەرەکانی کۆنترۆڵکردنی ھەڵوێستدا جێگیر بوو. ئامێرەکانی تر بەبێ ھەڵە کاریان دەکرد پێش ئەوەی ئەرکەکە بە فەرمی لە ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٦ کۆتایی پێبێت دوای ئەوەی دابینکردنی کارەبا تەواو بوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* زاریا - کرۆنۆلۆژیای بەرنامەی لونا 

پۆل:گەردوون
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان
لی ڕێھێرمان

‎**لی ڕێهێرمان** () ئەکتەری ئەمریکی بوو. 

## سەرەتای ژیان
‎ڕێهرمان لە ٤ی تەمموزی ١٩٦٦ لە شاری لویسڤیل لە ویلایەتی کێنتاکیی ئەمریکا لەدایکبووە. لە زانکۆی کۆرنێل خوێندوویەتی، لەوێ وەک هێڵی هێرشبەری یاری تۆپی پێی یاری کردووە.

‎دوای دەرچوونی بە بڕوانامەی B.S لە ساڵی ١٩٨٨ بەشداری لە کەمپی مەشقەکانی میامی دۆلفینز کرد و هەوڵی بۆ هێڵی هێرشبەری تیپەکە دەدا، بەڵام نەیتوانی بەژداربێت تیپەکە.

## مردن
ڕێهێرمان لە یەکەمی ئازاری ٢٠١٦ لەلایەن خۆشەویستەکەیەوە ناتالینا ماجیۆ بە مردوویی دۆزرایەوە؛ ئەو تەرمی لی لە ماڵەکەی خۆی لە مانهاتن بیچ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا دۆزیەوە. هیچ هۆکارێکی مردنەکەی دیاری نەکراوە. ڕێهێرمان چەند هەفتەیەک پێشتر نەشتەرگەری گۆڕینی شانەکەی بۆ کرابوو. لە دوای خۆی باوکی و دوو برای بەجێهێشتووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:مردووانی ٢٠١٦
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
لونا ١٢

**لونا ١٢** کەشتی ئاسمانی لونا ١٢ (ژمارەی زنجیرەی E-6LF) ئەرکێکی بۆشایی ئاسمانی بێ سەرنشین بوو لە پڕۆژەی لونا  کە ناوی لونیک ١٢ بوو.  
## تێروانینی گشتی
لونا ١٢ لە پلاتفۆرمێکەوە کە بە دەوری زەویدا دەسوڕێتەوە بەرەو مانگ ڕەوانەی مانگ کرا و لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٦دا توانی بەسەرکەوتووی خولگەی مانگ بەدەستبهێنێت لە دەوری مانگ بخولێتەوە، کەشتییە ئاسمانییەکە بە سیستەمێکی تەلەفزیۆنی تەیارکرابوو کە وێنەی ڕووی مانگی دەگرت و دەیگواستەوە، وێنەکان ١١٠٠ هێڵی سکانیان تێدابووە کە زۆرترین ڕوونی ١٤.٩-١٩.٨م بووە. وێنەکانی ڕووی مانگ لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٦ ناردرانەوە، ژمارەی وێنەکان نازانرێت، گواستنەوەی ڕادیۆیی لە لونا ١٢ لە ١٩ی ١ی ١٩٦٧ وەستا، دوای ٦٠٢ جار خوولانەوە بە دەوری و ٣٠٢ پەیوەندی گواستنەوەی ڕادیۆیی.

لونا ١٢ بۆ تەواوکردنی ئەو ئەرکە نێردرا کە لونا ١١ نەیتوانیبوو بە ئەنجام بگەیەنێت، گرتنی وێنەی ڕوونی بەرزی ڕووی مانگ لە خولگەی مانگەوە لونا ١٢ لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٦ گەیشتە سەر مانگ و چووەتە ناو خولگەیەکی ١٣٣ x ١٢٠٠ کیلۆمەتری، ڕۆژنامەوانانی یەکێتی سۆڤیەت یەکەم وێنەکانیان بڵاوکردەوە کە لە ٢٩ی تشرینی یەکەمدا لە ڕووی زەوی گیرابوون، وێنەکان کە دەریای باران و کانیاوی ئەریستاڕکۆسیان لەسەر رووی مانگ نیشان دەدا بڵاوکرانەوە، ڕوونییەکەی ١٥ بۆ ٢٠ مەتر بوو. وێنە و ڤیدیۆکان پەرەی پێدرا و چاککرا و بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی باشترکرا و سکانکرا بۆ گواستنەوە بۆ سەر زەوی، دوای ئەو وێنانە هیچ وێنەیەکی دیکە لەلایەن ئەو کەشتیەوە هەرگیز بڵاونەکرانەوە، دوای تەواوکردنی ئەرکی سەرەکی وێنەگرتنی، لونا ١٢ خرایە ناو ڕۆڵێکی جێگیرکراوی خولگە بۆ ئەنجامدانی ئەرکە زانستییەکەی، کە بە سەرکەوتوویی جێبەجێکرا.

لونا ١٢ یەکەم لێکۆڵینەوەی سۆڤیەت بوو کە هەنگاوی بە ئەنقەست نرا بۆ ڕێگریکردن لە ڕێگریکردن لە سیگناڵەکانی لەلایەن ڕوانگەی بانکی جۆدرێلەوە، کاتێک پشکنەرەکە لە بواری بینینی ڕوانگەدا بوو دەستی کرد بە گۆڕینی سیگناڵەکانی لە نێوان دوو فرێکوێنسی جیاوازدا کرد، شتێک کە بانکی جۆدرێل نەیتوانی پەیڕەوی لێبکات. 
## میرات و دۆخ
لە ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٧، ئاژانسی هەواڵی سۆڤیەت تاس ڕایگەیاند کە فڕۆکەی لونا ١٢ ئەرکی خۆی تەواو کردووە، بەئەمەش پەیوەندی لەگەڵ وێستگە زەمینییەکان نەماوە.  
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* زاریا - کرۆنۆلۆژیای بەرنامەی لونا 

پۆل:گەردوون
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان
کالی ڕۆچا

‏
**کالی ڕۆچا** () (لەدایکبووی ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٧١)، ئەکتەری ئەمریکییە. ئەو بە ڕۆڵی کارین ڕۆنی دایکی چوار منداڵی ڕۆنی و جێگری بەڕێوەبەری قوتابخانە لە فیلمی کەناڵی دیزنی لیڤ و مادی ناسراوە.  ھەروەھا ھاوبەشی نووسینی چوار ئەڵقەی بەرنامەکە بووە.

## ژیانی سەرەتا
ڕۆچا لە شاری مەمفیس لە ویلایەتی تێنسی لەدایکبووە و لە شاری ڕۆد ئایلەند گەورە بووە و لە ساڵی ١٩٩٣ لە قوتابخانەی کارنێگی مێلۆن دەرچووە.

## ژیانی تایبەتی
لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٠٨ ڕۆچا ڕایگەیاند کە دووگیان بووە. لە ٤ی ئابی ٢٠٠٨ کوڕەکەی بارلۆ ئایکس کریکۆریان و لە ٢٥ی شوباتی ٢٠١١ کچەکەی ساڤریای دون کریکۆریان لەدایکبووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
کاتارا

**کاتارا** یان **کەتارا** (Katara) کارەکتەری خەیاڵییە لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ئەنیمەیشنیی کۆمپانیای نیکلۆدیۆن، ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا. ھەروەھا دەرکەوتنی ھەیە لە زنجیرەی ئەنیمەیشنی ئەفسانەی کۆرا. کارەکتەرەکە لەلایەن مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ و برایان کۆنێتزکۆوە دروست کراوە. کاتارا کچی سەرۆک ھۆز ھاکۆدا و کیایە، خوشکی بچووکی سۆکایە.

کاتارا تەمەنی ١٤ ساڵە و ملکەچپێکەری ئاوە لە ھۆزی ئاوی باشوور، واتە توانای کۆنترۆڵکردنی ئاو و سەھۆڵی ھەیە بە شێوەیەکی بنچینەیی. لە سەرەتای چیرۆکەکەدا، ئەو تاکە کەسە کە توانای لەو جۆرەی ھەیە لەناو ھۆزەکەی خۆی، ھۆزی ئاوی باشوور، ئەو و برا گەورەکەی سۆکا، ئانگ دەدۆزنەوە کە لە شاخێکی سەھۆڵیندا چووەتە سووڕی مت بوونەوە، ئەوان ڕزگاری دەکەن و یاوەری دەکەن لە ھەوڵەکانیدا بۆ شکستپێھێنانی نەتەوەی ئاگر و پاشاکەی و ھێنانەدی ئاشتی بۆ جیھان و چوار نەتەوەکە. دواتر نازناوی مامۆستای ملکەچپێکردنی ئاو وەردەگرێت لە ھۆزی ئاوی باکوور.

کاتارا لە جیھانەکانی دیکەشدا دەرکەوتووە، وەکو کارتی بازرگانی و تیشێرت و جلوبەرگ، و یارییە ڤیدیۆیییەکان و کۆمیکەکانی تر.

## کەسایەتی
کاتارا بە کەسایەتییەکی زیرەک و بەتوانا و میھرەبان و ئازا لە زنجیرە ئەنیمەشنەکە دادەنرێت، ھەروەھا ھەندێک جار توڕە. لە زۆر بارودۆخدا کاتارا وەک دایکێک بۆ پاڵەوانەکانی دیکە دەردەکەوێت، بەتایبەتی بۆ برا گەورەکەی، سۆکا.

## دەرکەوتنەکان بەپێی چیرۆک
### پەڕتووکی یەکەم
کاتارا یەکێکە لە ملکەچپێکەرانی ئاو لە ھۆزی ئاوی باشوور، ھەروەھا دواھەمین ملکەچپێکەرە لە ھۆزەکەیدا، لە تەمەنی ھەرزەکاریدا ناچارە بەرپرسیارێتی گەورە لە ئەستۆ بگرێت دوای لەدەستدانی دایکی بەھۆی سیاسەتەکانی نەتەوەی ئاگر. کاتارا پشتگیری لە ئەڤەتار ئانگ دەکات بۆ بەزاندنی پاشای ئاگر، و گەشتێک دەکەن بۆ شارەزابوونی ئانگ لە چوار توخمەکە.

### پەڕتووکی دووەم
کاتارا زیاتر بەدوای شارەزاییدا دەگەڕێت لە ملکەچپێکردنی ئاودا، پەیوەندییەکی بەھێز لەگەڵ تۆف بیفۆنگ پەیدادەکات و پەیوەندییەکی سۆزداریش لەگەڵ ئەڤەتار ئانگدا دروستدەکات، دوای چەندین ڕووبەڕوو بوونەوە و ململانێ لەگەڵ شازادە ئازولا و تیمەکەی لە نەتەوەی ئاگر.

### پەڕتووکی سێیەم
کاتارا دەیەوێت تۆڵە لەو کەسە بکاتەوە کە پێشتر دایکی ڕفاندبوو لە ھۆزی ئاوی باشوور و بەدوایدا دەگەڕێت. پاشان کاتارا فێری ملکەچپێکردنێکی نوێ دەبێت لە کۆنتڕۆڵکردنی خوێنی لاشەی بەرامبەر و ڕۆڵی گەورەی دەبێت لە داگیرکردنی نەتەوەی ئاگر.

## تواناکان
تواناکانی کاتارا بە درێژایی زنجیرەکە بە شێوەیەکی بەرچاو گەشە دەکات. لە سەرەتاوە کۆنترۆڵی کەمی بەسەر ملکەچپێکردنی ئاودا ھەیە، بەھۆی ڕاھێنانی زۆر و پەڕتووکی ڕێنمایی مامۆستاکانی ملکەچپێکردنی ئاو دەتوانێت زیاتر بەرەوپێشەوە بچێت لەو بوارەدا، لێھاتوویییەکەی باشتر دەبێت تاوەکو بە مامۆستا بانگ دەکرێت لەلایەن ئانگی قوتابییەوە. ھەروەھا لە زنجیرەی ئەفسانەی کۆرا ھەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ببێتە مامۆستای ئەڤەتار کۆرا، و فێری ملکەچپێکردنی ئاو و چاکبوونەوەی ڕۆحی بکات.

## درەختی خێزان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:کارەکتەری منداڵان لە کۆمیکەکاندا
پۆل:کارەکتەری منداڵ لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:سووپەرھیرۆ منداڵەکان
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ئاویان ھەیە
پۆل:خانمە ھونەرمەندە خەیاڵییە جەنگییەکان
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە تووشی نەخۆشی فشاری دەروونی دوای کارەسات بوون
بێنجامین پاشا

**بێنجامین پاشا** (؛ لەدایکبووی ٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧١) ئەکتەرێکی ئەمریکییە.

## پیشە
بینجامین پاشا لە بەرنامەکانی سکرابس ڕۆڵی میلۆسی گێڕا و لە ئەڵقەکانی فیلمەکانی ئەتۆنۆمی ڕەساسی و لاس ڤێگاس و میکی و مۆلی دەرکەوت. لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەی کەناڵی دیزنی لیڤ و مادی ڕۆڵی پیت ڕۆنی باوکی کارەکتەرە سەرەکییەکان ڕۆڵی گێڕاوە لە سێ وەرزی یەکەمی بەرنامەکەدا. لە وەرزی کۆتاییدا کارەکتەری دەرنەکەوت.

## ژیانی تایبەتی
لە ٢٩ی ئایاری ٢٠٠٤ لەگەڵ لۆرا پاشا ھاوسەرگیرییان کرد. لەگەڵ دوو کچەکەیان لە شاری ئێنسینۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا دەژین.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
لونا ١٣

وێنۆک| وێنەیەکی لونا ١٣ لەسەر زەوی

**لونا ١٣** فڕۆکەی لونا ١٣ (زنجیرەی E-6M) ئەرکێکی بۆشایی ئاسمانی بە کێشی ١،٦٢٠ کیلۆگرامی بێ سەرنشین بوو لە پڕۆژەی لونا لەلایەن یەکێتی سۆڤیەتەوە.  
## تێروانینی گشتی
کەشتی ئاسمانی لونا ١٣ لە سەکۆیەکی بە دەوری زەویدا بەرەو مانگ هەڵدرا و لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٩٦٦، لە ناوچەی ئۆشنۆس پرۆسێلاروم ("ئۆقیانوسی زریانەکان") نیشتنەوەیەکی نەرم بە ئەنجام گەیاند.  

ڕووپۆشی گەڵای کەشتییە ئاسمانییەکە کرایەوە و ئەنتێنەکان دانران و گواستنەوەی ڕادیۆیی بۆ زەوی دوای چوار خولەک دوای نیشتنەوە دەستیپێکرد، لە ٢٥ و ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦٦ سیستەمی پەخشکردنی کەشتی ئاسمانی و پانۆرامای دیمەنی مانگی نزیک لە گۆشەی جیاوازی خۆردا گواستەوە، هەر پانۆرامایەک نزیکەی ١٠٠ خولەکی پێویست بوو بۆ گواستنەوە، کەشتییە ئاسمانییەکە بە ئامێری پێوانەکردنی خاکی میکانیکی و داینەمۆگراف و چڕی پێوانی تیشکەوە ئامادەکرابوو بۆ بەدەستهێنانی زانیاری لەسەر تایبەتمەندییە میکانیکی و فیزیاییەکان و ڕەنگدانەوەی تیشکی گەردوونی ڕووی مانگ. گواستنەوەی پەیوەندی و پەخش لە کەشتییە ئاسمانییەکە لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٦٦ وەستا.

لونا ١٣ بووە سێیەم کەشتی ئاسمانی کە بە سەرکەوتوویی لەسەر ڕووی مانگ بنیشێتەوە (دوای لونا ٩ و  بەرنامەی خولگەی مانگی ئەمریکی ١). پشکنەرەکە لە کاتژمێر ١٨:٠١ی UT لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٩٦٦ لە زەریای زریانەکاندا نیشتەوە، لە نێوان کانییەکانی کرافت و سێلۆکۆس لە ١٨°٥٢' پانی باکوور و ٦٢°٣' درێژی ڕۆژئاوای مانگدا، بە پێچەوانەی کەشتیەکەی پێش خۆی کەشتییە قورسترەکەی لونا ١٣ (١١٣ کیلۆگرام بوو) جگە لە سیستەمی وێنەگرتنی ئاسایی کۆمەڵێک ئامێری زانستی هەڵگرتبوو.  

خێراییپێوەرێکی سێ میحوەریی لەناو چوارچێوەی پەستانی لاندەردا هێزەکانی نیشتنەوە لە کاتی لێدان تۆمار دەکردن بۆ دیاریکردنی پێکهاتەی خاکەکە تا قووڵایی ٢٠ بۆ ٣٠ سانتیمەتر (٧.٩ بۆ ١١.٨ ئینج). هەروەها جووتێک بوومی بەهاریش جێگیرکرابوون. یەکێک لەم بوومانە ئامێری دزەپێکەری هەڵگرتبوو، کە بۆ پێوانەکردنی ئەو هێزانە دروستکرابوو کە پێویستن بۆ چوونە ناو ڕیگۆلیتی مانگ – هێزی دزەپێکەرەکە لە ڕێگەی بارگەیەکی تەقینەوەی خولەکییەوە دابین دەکرا، بوومەکەی تر چڕیپێوەرێکی پاشەکشەی هەڵگرتبوو کە بەکارهاتبوو بۆ دەرخستنی چڕی ڕیگۆلیتی نزیک ڕووی مانگ.

کەشتیەکە بە کۆی گشتی پێنج پانۆرامای سەر ڕووی مانگی ناردەوە، کە زەوییەکی نەرمتری پیشان دەدا لەوەی کە لونا ٩ بینیبومان، یەکێک لە دوو کامێراکە شکستی هێنا، بەڵام ئەمە کوالیتی وێنەکانی کەم نەکردەوە.

دوای ئەرکێکی تەواو سەرکەوتوو، پەیوەندی لە کاتژمێر ٠٦:١٣ UTC لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٦٦ کەشتیە ئاسمانییەکەمان لەدەستچوو کاتێک پاترییەکانی ناوی  تەواو بوون.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* وێنەی مانگ لەلایەن سۆڤیەتەوە
* فڕۆکەی لونا ١٣ وێنەی مانگ دەنێرێت (ڕاپۆرتێکی هەواڵی ئەرشیڤکراو لە بەرواری ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦٦)

پۆل:گەردوون
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان
لونا ١٤

فڕۆکەی لونا ١٤ (لە زنجیرەی E-6LS) ئەرکێکی بۆشایی ئاسمانی ١،٦٤٠ کیلۆگرامی بێ سەرنشین بوو لە پڕۆژەی لونا کە لەلایەن یەکێتی سۆڤیەتەوە بەڕێوەدەبرا. هەروەها ناوی لێنرا لونیک ١٤.  
## تێڕوانینی گشتی
پێدەچێت کەشتییە ئاسمانییەکە هاوشێوەی لونا ١٢ بووبێت و ئامێرەکانی هاوشێوەی ئەو ئامێرە بووبێت کە لونا ١٠ هەڵیگرتبوو، داتای بۆ لێکۆڵینەوە لە کارلێکی زەوی و بارستەی مانگ، کێڵگەی کێشکردنی مانگ، بڵاوبوونەوە و سەقامگیری پەیوەندییە ڕادیۆییەکان دابینکردبوو بۆ کەشتییە ئاسمانییەکە لە شوێنی جیاوازی خولگە، تەنۆلکە بارگاوییەکانی خۆر و تیشکی گەردوونی، و جووڵەی مانگ. ئەم گەشتە کۆتا گەشتی نەوەی دووەمی زنجیرەی لونا بوو.  

لونا ١٤ بە سەرکەوتوویی لە کاتژمێر ١٩:٢٥ UT لە ١٠ی نیسانی ١٩٦٨ گەیشتە ناو خولگەی مانگ، پارامێتەرەکانی خولگەی سەرەتایی ١٦٠ × ٨٧٠ کیلۆمەتر بوو لە مەیلی ٤٢°. ئامانجی سەرەکی گەشتەکە تاقیکردنەوەی سیستەمی پەیوەندییەکان بوو بۆ پشتگیریکردن لە پڕۆژەی نیشتنەوەی کەشتی (N1-L3)، هەروەها شوێنپێهەڵگرتنی زەوی بۆ خولگەی کەشتییە ئاسمانییەکە ڕێگەی بە کۆنتڕۆڵکەران دا کە بە وردی نەخشەی ناتەواوییەکانی کێشکردنی مانگ بخەنە ڕوو بە مەبەستی پێشبینیکردنی ڕێڕەوی ئەرکەکانی داهاتووی مانگ وەک ئەوانەی ئۆتۆمبێلەکانی نیشتنەوەی مانگ (LOK و LK)، هەروەها لونا ١٤ ئامێری زانستی هەڵگرتبوو بۆ لێکۆڵینەوە لە تیشکی گەردوونی و تەنۆلکە بارگاویکراوەکان لە خۆرەوە، هەرچەندە وردەکارییەکی کەم ئاشکرا بووە، ئەم ئەرکەی کەشتیە ئاسمانیەی پڕۆژەی لونا ٧٥ ڕۆژی خایاند.  

## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* زاریا - کرۆنۆلۆژیای بەرنامەی لونا 

پۆل:گەردوون
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان
ئۆدری ویتبی

‏
	
**ئۆدری ویتبی** () (لەدایکبووی ١٠ی نیسانی ١٩٩٦)، ئەکتەری ئەمریکییە. ئەو بە دەرکەوتنە زۆرەکانی لە بەرنامەی نایاب ناسراوە. لەوانە ڕۆڵی سەرەکی لە کاستی فیلمی بێچ: بەرنامەی وێنەکێشان، ھەروەھا بە ڕۆڵی دووبارەبوونەوەی وەک ئۆدری ڤەیل لە زنجیرەی کۆمیدی کەناڵی دیزنی ڕەمەکی!. و وەک چێری لە زنجیرە کۆمیدییە تەلەفزیۆنییەکەی نیکلۆدیۆن پیاوی گەردەلول

## ژیانی سەرەتایی
ویتبی لە شاری مێرفریسبۆرۆ لە ویلایەتی تێنسی لەدایکبووە و لە شاری گرانگەر لە ویلایەتی ئیندیانا گەورە بووە. خوشکەکەی ناوی مادلین ویتبییە کە ھاوکات ئەکتەرە.

## پیشە
ویتبی لە تەمەنی شەش ساڵییەوە دەستی بە نواندن کردووە لە شانۆی کۆمەڵایەتی و لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا لە شیکاگۆ دەستی بە نواندن کردووە. ویتبی کاتێک تەمەنی ١٢ ساڵ بوو ڕووی لە لۆس ئەنجلۆس کرد.

لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٣دا بڵاوکرایەوە کە ویتبی لە فیلمی بەدواداچوونی زۆی ١٠١ بەناوی زۆی ١٠٢ ڕۆڵ دەگێڕێت.

## ژیانی تایبەتی
لە ساڵی ٢٠١٦دا ویتبی بەشداری لە ناڕەزایەتییەکی دژ بە ترەمپ کرد کە بووە ھۆی ئەوەی ئەو و ئەوانەی بەشداربوون لەلایەن ئەفسەرانی پۆلیسەوە دەستگیر بکرێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
ئاشر ئەنجێل

**ئاشر ئەنجێل** () (لەدایکبووی ٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٢) ئەکتەرێکی ئەمریکییە.

## ژیانی سەرەتای
ئەنجێل لە شاری فۆنیکس لە ویلایەتی ئەریزۆنا لەدایکبووەو لە شاری پارادیس ڤالی لە ویلایەتی ئەریزۆنا ژیاوە. دایک و باوکی ناوی جۆدی و کۆکۆ ئەنجێڵە و گەورەترینی سێ خوشکە؛ و برا و خوشک و برایەکی ھەیە. جوولەکەیە. گۆرانی دەڵێت و گیتار دەژەنێت.

## پیشە
ئەنجێل لە تەمەنی ٥ ساڵیدا لە فیلمی جۆلین لە ساڵی ٢٠٠٨ دەرکەوت. ئەنجێل بە دەرکەوتنی لە چەندین بەرھەمی شانۆدا دەستی بە کاری ھونەری کردووە. لە تەمەنی ٧ ساڵیدا شانۆی شانۆی بیابان بۆ فیلمی مۆسیقی ئۆلیڤەر ئەنجامدا! و بە مۆڵەتی دایک و باوکی، ئەنجێل بەژداری کرد و ڕۆڵێکی لە بەرھەمھێنانەکەدا بەدەستھێنا. دایکی بەڵێنیدا بیباتە لۆس ئەنجلۆس ئەگەر «کارەکە بخاتە ناو کارەکەوە و ئەنجامدانی ٣٠ نمایشی خۆجێیی»، و دواتر لە چەندین شانۆگەریدا ڕۆڵی گێڕا لەوانە دەریاچەی بچووک، میوزیکی، ماری پۆپینز و ناو دارستانەکان لە شانۆی بیابان لە سکۆتسدەیل. دایکی بەڵێنەکەی جێبەجێ کرد و ئەنجێل گەشتێکی کرد بۆ لۆس ئەنجلۆس و لەوێ لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا بەژداری کرد بۆ ڕۆڵی جۆنا بێک کرد و ڕۆڵی جۆنا بێک لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەی کەناڵی دیزنی ئەندی ماکدا بەدەستھێنا. ھەموو خێزانەکەی ڕوویان لە ویلایەتی یوتا کرد بۆ ئەوەی جێگەی وێنەگرتنی زنجیرەکە بگرێتەوە.

لە مانگی نیسانی ٢٠١٩، ئەنجێل ڕۆڵی سەرەکی بیلی باتسۆنی بینی، لەگەڵ زاکاری لیڤی وەک کەسایەتی گەورە ئەلتەر ئیگۆی خۆی ڕۆڵی سەرەکی گێڕا، لە فیلمی فیلمی شازام لە دی سی کۆمیکس! فیلمەکە کە بەشێکی دیکەی فیلمی جیھانی دی سی بوو، بڵاوکرایەوە و ڕەخنەگران ستایشی زۆری لێکرد. ئەنجێل یەکەم گۆرانی خۆی بەناوی «دووربکەوەرەوە» بڵاوکردەوە، کە ویز خەلیفە بەشداری تێدا کرد، لە ساڵی ٢٠١٩، ڕۆڵی بیلی باتسۆنی لە فیلمی شەزام! بەشی ھێزی خوداوەندەکان کە لە ١٧ی ئازاری ٢٠٢٣ بڵاوکرایەوە.

لە شوباتی ٢٠٢٢ ئەنجێل پەیوەندی بە ڕۆڵی فیلمی داربی و مردووەکان لە بەرھەمھێنانی ھۆلۆ کرد. لە مانگی ئایاری ساڵی ٢٠٢٣ ڕاگەیەندرا کە ئەنجێل لە فیلمی تریلەری لازارێت و ھەروەھا فیلمی ڕۆمانسی ھەرزەکاران ٩٩ ڕۆژدا ڕۆڵی گێڕاوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢
پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:خەڵکی پارادایس ڤالی، لە ویلایەتی ئەریزۆنا
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
ڤیکتۆریا مۆرۆلێس

‏
**ڤیکتۆریا مۆرۆلێس** (؛ لەدایکبووی ٤ی ئەیلوولی ١٩٩٦)، خانمەکتەرێکی ئەمریکییە. لە بەرنامەی لیڤ و مادی کەناڵی دیزنی ڕۆڵی ئەندی گێڕاوە. ھەروەھا ڕۆڵی ھایدن ڕۆمیرۆی لە بەرنامەی گورگە گەنجەکان لە کەناڵی ئێم تی ڤی بینیوە لە وەرزی ٥ و شەشەم (٢٠١٥–٢٠١٧). ھەروەھا ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی کۆمیدی ھولو پلان بی بینیوە کە لە دەرھێنانی ناتالی مۆرالێس بووە.

## ژیاننامە
مۆرۆلێس لە شاری کۆرپوس کریستی ویلایەتی تەکساس لەدایکبووە. لە ساڵانی خوێندنی ناوەندیدا تەکساسی بەجێھێشت بۆ ئەوەی لە لۆس ئەنجلۆس بەدوای خەونەکانیدا بگەڕێت. لە ساڵی ٢٠١٤ مۆرۆلیس وەک پیا لە فیلمی ئۆرجیناڵ مۆڤی کلاود ٩ی کەناڵی دیزنی دەرکەوت کە دۆڤ کامیرۆن و لۆک بێنوارد ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕا و لە ١٧ی شوباتی ٢٠١٤ بۆ یەکەمجار نمایشکرا.

لە ساڵی ٢٠١٨ مۆرۆلێس ڕۆڵی سەرەکی گێڕا وەک لە فیلمی ترسناکیی سەروو سروشتی بەناوی ھۆڵی تاریک لە دەرھێنانی ڕۆدریگۆ کۆرتیس، کە لەسەر بنەمای ڕۆمانی ساڵی ١٩٧٤ بە ھەمان ناو لەلایەن لۆیس دانکانەوە دروست کراوە.
لە ساڵی ٢٠٢١ مۆرۆلێس ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی کۆمیدی پلان بی لە تەمەنی گەیشتن بە تەمەندا بینی، شانبەشانی کوھو ڤێرما، لە دەرھێنانی ناتالی مۆرالێس، کە لە ٢٨ی ئایاری ٢٠٢١ لەلایەن کۆمپانیای ھولوەوە بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ٢٠٢٣ مۆرۆلێس لە فیلمی ترسناکدا کۆڵتۆن تران ڕۆڵی سەرەکی بینی لە فیلمی کەوتنی بەفر، کە ڕۆڵی سەرەکی ئیم ی بینی کە لە ١٧ی ١ی ٢٠٢٣ نمایشکرا.

لە ساڵی ٢٠٢١ مۆرۆلێس ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی کۆمیدی پلان بی لە تەمەنی گەیشتن بە تەمەندا بینی، شانبەشانی کوھو ڤێرما، لە دەرھێنانی ناتالی مۆرالێس، کە لە ٢٨ی ئایاری ٢٠٢١ لەلایەن کۆمپانیای ھولوەوە بڵاوکرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦
کایەی تەختەیی

**کایەی تەختەیی** () جۆرێکی بەناوبانگی کات بەسەربردنە کە بۆ چەندین سەدە چێژیان لێ وەرگیراوە. بە شێوەیەکی گشتی بریتین لە جووڵاندنی پارچەکان بە دەوری تەختەیەکدا کە یاریزانەکان بەپێی یاسایەکی دیاریکراو بۆ ئەوەی ئامانجێکی دیاریکراو بەدەستبھێنن یاری دەکەن، وەک گرتنی پارچەی بەرامبەرێک، گەیشتن بە خاڵێکی دیاریکراو لەسەر تەختەکە، یان کۆکردنەوەی زۆرترین خاڵ.

ھەروەھا یاری تەختەیی تر بەردەستن، کە جێگەی کۆمەڵێک ئارەزووی بەرفراوان و ئاستی لێھاتوویی دەگرێتەوە. ھەندێکیان سادە و ئاسانن بۆ فێربوون، ھەندێکی تر ئاڵۆزترن و پێویستیان بە بیرکردنەوە و پلاندانانی ستراتیژی ھەیە. یارییە تەختەکان دەتوانرێت لەلایەن کەسانی ھەموو تەمەنێکەوە ئەنجام بدرێت و ڕێگەیەکی زۆر باشە بۆ پەیوەندی کۆمەڵایەتی و کاتێکی خۆش لەگەڵ ھاوڕێ و خێزانەکەت.

لەم ساڵانەی دواییدا سەرھەڵدانەوەی یارییە تەختەیییەکان ناوبانگی بەخۆیەوە بینیوە و چەندین یاری نوێ و داھێنەرانە پەرەیان پێدراوە. ھەروەھا چەندین یاری تەختەی کلاسیک ھەن کە لە تاقیکردنەوەی کاتدا وەستاون و بەردەوامن لە چێژوەرگرتن لە خەڵک لە سەرانسەری جیھان. ھەربۆیە یارییە تەختەیییەکان جۆرێکی بێ کاتن لە کات بەسەربردن کە ڕێگەیەکی خۆش و سەرنجڕاکێش پێشکەش دەکەن بۆ بەسەربردنی کات لەگەڵ کەسانی دیکە. ئەو کاتەی کە پێویستە بۆ فێربوون یان شارەزابوون لە یاریکردن لە یارییەکەوە بۆ یارییەکی تر زۆر جیاوازە، بەڵام مەرج نییە پەیوەندی بە ژمارە یان ئاڵۆزی یاساکانەوە ھەبێت؛ بۆ نموونە شەتڕەنج یان گەو خاوەنی کۆمەڵە یاسای تاڕادەیەک سادەن بەڵام قووڵی ستراتیژییەکی زۆریان ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:داھێنانە میسرییەکان
پۆل:کایە تەختەیییەکان
عەبدولمەلەکی

**عەبدولمەلەکی** ئێڵێکی کوردە کە بە شێوەزاری ھەورامی دەئاخیڤێنێت. ڕەچەڵەکی عەبدولمەلەکییەکان بە باکووری پارێزگای کرماشان، باشووری پارێزگای کوردستان و ڕۆژاوای پارێزگای ھەمەدان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان ھەڵدەگرێتەوە. جگە لە عەبدولمەلەکییەکانی ئەو سێ پارێزگایە، جەماوەرێکیشیان لە پارێزگای مازەندەرانی باکووری ئێران دەژێت کە ھێشتا بە زمانی ھەورامی قسە دەکات.

عەبدولمەلەکییەکان لە سەردەمی سەفەوییەکان ھەتا دەستپێکی حکوومەتی زەندەکان لە ناوچەی سەلاس (تووسرکان، مەلایێر، ناوەن) دەسەڵاتدار بوون، بەڵام کەریم خانی زەند بۆ قایمکردنی پێگەی خۆی لە ناوچەی فارس جەماوەرێک لەوانەی کۆچ دا بۆ شیرازی پایتەختی ئەوکات و بەم ھۆکارە بەدوای ڕۆخانی حکوومەتی زەندەکان لەلایەن قاجارەکان پەڵامار دران و کۆچی زۆرەملی دران بۆ ناوچەکانی جۆراوجۆری ئێران و بۆیە ناوچەی سەلاس دیتر لە دەسەڵاتی عەبدولمەلەکییەکان نەما.

## وشەڕەتناسی
دیار نییە کە ناوی عەبدولمەلەکی ئاماژە بە چە کەسایەتییەک دەکات. ھەندێک سەرچاوە وایان زانیوە کە عەبدولمەلەک ناوی دامەزرێنەر و بەرەبابی ئێڵەکە بووە. ھەندێک کەسیش پێیان وابووە کە عەبدولمەلەک ئاماژە بە ئایینی ئێزیدی دەکات کە لەتێدا مەلەک تاووس فریشتەیەکی زۆر پیرۆزە و ئەو ناوە ئاماژە بە ناوی ئەو فریشتەیە دەکات.

## زمان
عەبدولمەلەکییەکان بە بنزاراوەی تایبەت بە خۆیان لە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن.

## ئایین
ئەمڕۆکە ھەموو عەبدولمەلەکییەکان سەر بە ئایینی ئیسلامی شیعەن.

## عەبدولمەلەکییەکانی مازەندەران
بەشێک لە ئێڵی عەبدولمەلەکی کە لە پارێزگای مازەندەران لە باکووری ئێرانەوە دەژێت لە چوار ھۆز پێکدێت: فەھروەند، زەینەوەند، شێخاوەند و کاڵوەند. ھۆزی فەھروەند کە لە زاغەمەرز نیشتەجێیە لە دوو تیرەی سوورخاب و چواربنیچە پێکھاتووە. سوورخابەکان لە ٦ تایفە (سێ تایفە شاقولی و سێ تایفە پاشاکەلایی) و چواربنیچەش لە ٦ تایفە (سێ تایفە یاسم و سێ تایفە وتی) پێکھاتوونەتەوە.

## ئەمانەش ببینە
* گۆران (گەل)
* ھەورامییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:ھۆزە کوردییەکان