open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
باڵانسی لێکۆڵەری ملیۆنێر: بێسنوور

**باڵانسی لێکۆڵەری ملیۆنێر: بێسنوور** (بە ژاپۆنی: 富豪刑事 Balance:UNLIMITED) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی ئەنیمێی ژاپۆنییە کە لەلایەن کلۆڤەروۆرکس بەرھەم ھێنراوە، و لەلایەن تۆمۆھیکۆ ئیتۆ دەرھێنراوە و لە ڕۆمانی *لێکۆڵەری ملیۆنێر* ئیلھامی وەرگرتووە کە لەلایەن یاسوتاکا تسوتسوی نووسراوە. بۆ یەکەم جار لە ٩ی نیسانی ٢٠٢٠دا لە ماوەی ئەنیمێی نۆیتامینای کەناڵی فوجی تیڤی نمایش کرا، بەڵام بەھۆی گشتگیربوونی کۆڤید-١٩ دوای ئەڵقەی دووەم بەرنامەکانی دواخست. زنجیرەکە لە ١٦ی تەممووزەوە دەستی بە پەخش کردەوە تا ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠.

## کەسایەتییەکان
دایسوکێ کامبێ (بە ژاپۆنی: 神戸大助)
:کەسایەتیی سەرەکیی زنجیرەکەیە لە ڕۆمان و ئەنیمێیەکەدا، زۆر دەوڵەمەندە و میراتگری خێزانی کامبێیە، بۆ لێکۆڵینەوەکردن لە گرووپێک دەستنیشان کراوە، سەر بە بنکەی پۆلیسی تۆکیۆی پایتەختی ژاپۆنە، دایسوکێ کامبێ بە بەکارھێنانی سامانەکەی و تەکنیکیی ھاوچەرخانە چارەسەری کەیسە جیاوازەکان دەکات، تەمەنی ٢٧ ساڵە.
ھارو کاتۆ (بە ژاپۆنی: 加藤春)
:یەکێکە لە کەسایەتییە سەرەکییەکانی ئەنیمێیەکە، ھارو لێکۆڵەرە و لەگەڵ دایسوکێ لە بەشی لێکۆڵینەوەی کارگێڕیی پۆلیسی پایتەخت کار دەکات، تەمەنی ٢٩ ساڵە.
ڕیۆ ھۆشینۆ (بە ژاپۆنی: 星野涼)
:لێکۆڵەرێکی بەشی لێکۆڵینەوەی ١ی دەزگای پۆلیسە، پیشەکەی زۆر بەجدی وەرگرتووە، تەمەنی ٢٦ ساڵە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠٢٠ دەستیان پێکردووە
پۆل:ئەنیپلێکس
پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی
پۆل:ئەنیمێ و مانگای لێکۆڵەرەکان
پۆل:ئەنیمێ و مانگا لێڵەکان
پۆل:نۆیتامینا
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢

پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینی ١٩١٢، بە فەرمی ناسراوە بە یارییەکانی ئۆڵۆمپادی پێنجەم، چالاکییەکی جۆراوجۆری وەرزشی نێودەوڵەتی بوو لە شاری ستۆکھۆڵمی سوێد لە ٥ی ئایار بۆ ٢٧ی تەممووزی ١٩١٢ بەڕێوەچوو. بیست و ھەشت وڵات و ٢٬٤٠٨ پێشبڕکێکار، لەنێویاندا ٤٨ خانمە وەرزشوان، لە ١٠٢ یاری ١٤ وەرزشدا پێشبڕکێیان کرد.

## پێرستی مەدالیاکان
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Fanny_Durack_and_Mina_Wylie-1-.jpg/170px-Fanny_Durack_and_Mina_Wylie-1-.jpg|وێنۆک|فانی دوراک و مینا ویلی، مەدالیای زێڕ و زیو لە یەکەمین پێشبڕکێی مەلەوانی سەر ئاستی خانمان
ئەمە پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢، بە پشت بەستن بە سەرچاوەکانی لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی (IOC)، جگە لە لێژنەی ئۆڵۆمپیاد چەندین سەرچاوەی دیکە ھەیە باس لە ئاماری جیاوازتر دەکەن، بەڵام دەستەی بەرێوەبەری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد بە سەرچاوەی فەرمی دادەنرێت بۆ ئەم بابەتە. ڕیزبەندییەکە بەپێی مەدالیاکانی زێر دانراون، لە کاتی یەکسان بوون لە زیرەکان مەدالیای زیو لە بەرچاو دەگیرێت، ھەروەھا لە یەکسان بوون لە مەدالیای زیو، مەدالیای بڕۆنز لە بەرچاو دەگێریت، لە ئەگەر یەکسان بوون لە سەرجەم زێر و زیو و بڕۆنز یەکسان بێت ئەوە ڕیزبەندییەکە بەپێی ئەلف و بێ دەبێت، ئەمەش سیستەمێکە IOC پەیرەوی دەکات.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 

پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە
پۆل:ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩١٢
٢٨ی ئایار (میترۆی باکوو)

**٢٨ی ئایار** وێستگەیەکی میترۆی باکوویە. لە ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٦٧ کرایەوە، پێشتر ناوی ٢٨ی نیسان بوو. بە تونێلێکی پیادە بە وێستگەی شەمەندەفەری ناوەندی باکووی تەنیشتەوە بەستراوەتەوە.

## سەرچاوەکان

٢٨ی ئایار
شا ئیسماعیل خەتای (میترۆی باکوو)

**شا ئیسماعیل خەتای** وێستگەیەکی میترۆی باکوویە. لە ٢٢ی شوباتی ١٩٦٨ کراوەتەوە، پێشتر ناوی (شەومیان) بووە و بەناوی شا ئیسماعیلی یەکەمی خەتایەوە ناونراوە.

## سەرچاوەکان

شا ئیسماعیل خەتای
جەسان

**جەسان** یەکێک لە شارەدێیەکانی قەزای بەدرە، لە پارێزگای واسیت، ناوەندی ناحیەی جەسانە. شارەدێیەکە لەسەر گردێک دروستکراوە. ٧٠ کم لە شاری کووتەوە دوورە و ژمارەی دانیشتووانەکەی نزیکەی ٢٥ ھەزار کەسە لە نەتەوەی کورد و کەمینەی عەرەبن، بووە بە ناوەندی ناحیە بە ئیرادەی شاھانە لە ساڵی ١٩٢٩ دروستکراوە.

ناحیەی لاوەکیە پشت بە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری دەبەستێت، ھەروەھا (ھۆری شویجەی) ھەیە کە لە ڕۆژئاوای ناحیەکە تا نزیکەی ١٨ کم لە ڕۆژھەڵاتی کووت درێژ دەبێتەوە. یەکێکە لەو ئاوانەی کە لە وەرزی زستاندا فراوان دەبێت لە ئەنجامی باران بارین و دابەزینی ئاوی ڕووباری کەلال.

## سەرچاوەکان

پۆل:کووت
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای واسیت
پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق
پۆل:قەزاکانی عێراق
پۆل:دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئاستی دووەم بەپێی وڵات
زوڕباتیە

**زوڕباتیە** یەکێک لە شارەدێیەکانی قەزای بەدرە، لە پارێزگای واسیت، ناوەندی ناحیەی زوڕباتیەیە. زوڕباتیە دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی بەدرە و ١٨ کم لێیەوە دوورە. ئەم شارەدێیە لە کاتی شەڕی ئێران و عێراقدا وێران بووە و گۆڕەپانی شەڕ بووە. باخەکانی وێران کران و ماڵەکانی ڕووخێنران و دانیشتووانەکەی جێھێڵران. پێشتر ناوی "شاری زێڕین" بوو.

دەروازەیەکی قەرەباڵغی چوونە ژوورەوەیە لە ئێرانەوە. بە شێوەیەکی سەرەکی کوردانی فەیلی نیشتەجێن و تەنیا لەودیوی سنووری شاری مێھران لە ئیلام لە ئێرانە. دەروازەی چوونە ژوورەوەی زورباتیە، لە رۆژھەڵاتی بەغدا، یەکێکە لە قەرەباڵغترین خاڵەکانی پەڕینەوە لە عێراق. ڕۆژانە بە سەدان ئێرانی کە بە شێوەیەکی سەرەکی ئەو زیارەتکارانەن کە بەرەو شارە پیرۆزەکانی شیعەی نەجەف و کەربەلا دەڕۆن، بە پێ بە پێ سنوورەکان دەبەزێنن.

## سەرچاوەکان

پۆل:کووت
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای واسیت
پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق
پۆل:قەزاکانی عێراق
پۆل:دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئاستی دووەم بەپێی وڵات
ئیچێری شێھێر (میترۆی باکوو)

ئ**یچێری شێھێر** (بە ئازەربایجانی: İçәri Şәhәr، شاری ناوەوە) وێستگەیەکی میترۆی باکوویە لەسەر ھێڵی سوور (ھێڵی یەکەم). لە ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٦٧ وەک یەکێک لە ٥ وێستگەی یەکەمی باکۆ کرایەوە. ھاتوچۆی ئاسایی لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ١٩٦٧ەوە دەستی پێکرد.

ئەم وێستگەیە تا ساڵی ٢٠٠٧ ناوی باکی سۆڤێتی بووە. لە نیسانی ٢٠٠٧دا وێستگەکە بەپێی بڕیارنامەی کابینەی وەزیرانی کۆماری ئازەربایجان ناوی «ئیچەریشەھێر» گۆڕدرا.

## دوای نۆژەنکردنەوە
لە تەممووزی ٢٠٠٨ەوە بەپێی بڕیاری ئەنجومەنی وەزیران دەست بە نۆژەنکردنەوەی وێستگەکە کرا. لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ نۆژەنکردنەوەکە تەواو بوو، و وێستگەکە لە ٢٩ی کانوونی دووەم کرایەوە.

شێوەی ھەرەم بۆ چوونە ژوورەوەی وێستگەکە بەکارھاتووە کە لە کانزا و شووشە پێکھاتووە. بەرزی دەرەوەی ھێڵکاری سەرەوە ١٤ مەتر (وەک بەرزی قەڵای شارە کۆنەکە). پلیکانەی پێشوو (جۆری LT) لە ساڵی ٢٠٠٩دا بە «ڤیکتۆریا» جێگیرکران.

ھۆڵی ناوەڕاست و ھەردوو دیواری سەکۆکە بە ١٦ وێنەی باکووی کۆن ڕازاوەتەوە کە لە فەرەنسا دروستکراون. پارچەیەک لە دیوارەکانی قەڵای شارە کۆنەکە لە لای پشتەوە دانراوە کە وشەی «شاری کۆن»ی لەسەرە.

تاکە دەرچوونی وێستگەکە لەسەر شەقامی ئیستیگلالیەت.

## سەرچاوەکان

ئیچێری شێھێر
ماھیر ئەمین

**ماھیر محەممەد ئەمین** (لەدایکبووی ١٩٧٣ لە ڕەواندز، عێراق) گۆرانیبێژێکی ناسراوی کوردە. بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی شارستانی ھەیە. بە کاری میوزیک و گۆرانی دەستی بە کاری ھونەری کردووە. تاوەکو ئێستا چوار ئەلبوومی گۆرانی بڵاو کردووەتەوە.

## ژیان
ماھیر لە ساڵی ١٩٧٣ لە ڕەواندز لەدایکبووە. لە ساڵانی نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوو دەستی بە کاری ھونەری کردووە، چوار ئەلبووم و چەند گۆرانییەکی بە تاک بڵاو کردووەتەوە و بەشێکیان بە شێوەی ڤیدیۆکلیپ بەرھەم ھاتوون. یەکێک لەو بەرھەمانەی دەنگدانەوەی زۆری لە نێو خەڵکدا ھەبوو، «سێوەخان» بوو و بەر لە نزیکەی ٢٠ ساڵ بڵاو کرایەوە، و ماھیر ئەمین لە ٢٠١٤دا بە میوزیک و دابەشکردنێکی نوێ بەرھەمی ھێنایەوە.

## دیسکۆگرافی
* *سێوەخان* (٢٠١٤)
* *کاروانێ کوردا* (٢٠١٦)

## پێشانگە

پەڕگە:Maher Amin.jpg
پەڕگە:Maher Mohammed Amin.jpg
پەڕگە:Maher Muhammad Amin.jpg


## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی ڕەواندز
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی ناوەندی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
دیسکی بڵاو

وێنۆک| ئێریس، گەورەترین تەنی ناسراوی دیسکی پەرش و بڵاو (لە ناوەندی وێنەکە)، و مانگەکەی دیسنۆمیا (چەپی تەنەکە)

**دیسکی بڵاو** یاخوود **پەرش** دیسکێکی ئەستێرەییە و خوول دەکاتەوە لە دەوری کۆمەڵەی خۆر، لاشەکەی پێکهاتیە لە سەهۆڵی پەرش و بڵاو، ئەو دیسکانە یەکێکن لە خێزانی ئەو تەنانەی بوونیان هەیە لە پشتی هەسارەی نێپتۆن، خولگەی ئەو تەنانە دەتوانێت درێژ بێتەوە بۆ زیاتر لە سەد یەکە فەلەکی، هەرچەندە تا ٣٠ بۆ ٣٥ یەکە فەلەکی لە خۆر نزیک دەبنەوە، ئەمەوەش وا دەکات ئەم تەنە پەرش و بڵاوانە لە نێوان ساردترین و دوورترین تەنەکانی کۆمەڵەی خۆردا بن،بەهۆی سروشتی ناجێگیری دیسکەکە، زانایانی فەلەکناسی ئەمڕۆ پێیان وایە کە دیسکی پەرش و بڵاو شوێنی سەرەکی دوورەپەرێزەکانی خوولگەییە لە کۆمەڵەی خۆردا. 

## ئاشکراکردن
یەکەم تەن کە دۆزراوەتەوە کە وەک تەنێک لە دیسکێکی پەرش و بڵاوەوە پۆلێنکرابوو (1995 TL8) بوو، کە لە ساڵی ١٩٩٥ لەلایەن پڕۆژەی (Spacewatch) دۆزرایەوە، پاشان یەکەم تەنی ناسراو لە دیسکی پەرش و بڵاو (1996 TL66) بوو، کە فەلەکناسەکان لە ڕوانگەی ماونا کیالە هاوایی لە ساڵی ١٩٩٦ دیتیانەوە، فەلەکناسەکان سێ تەنی دیکەیان دەستنیشان کرد لە هەمان گەڕاندالە ساڵی ١٩٩٩ بریتین لە: (1999 CV118، 1999 CY118، و 1999 CF119)، پاشان زیاتر لە دوو سەد تەنی دیسکی پەرش و بڵاو هەتاوەکوو ساڵی ٢٠١١ەوە دەستنیشانکراون، لەوانە لە ساڵی ٢٠٠٧ تەنی UK126 (229762) دیتراوە لەلایەن سچوامبێ براون و تەنی (2002 TC 302) لەلایەن رابینۆڤیچ دیتراوە سەر بە پڕۆژەی NEO، هەروەها تەنی زیاتر و زۆرتری دیسکی بڵاو هەن بەڵام بەهۆی دووریان ناتواندرێ هەموویان بدۆزرێنەوە.

## سەرچاوە

پۆل:گەردوون
پۆل:دیسکی بڵاو
پۆل:کۆمەڵەی خۆر
پۆل:سیستمی خۆری
سەرنشینی ٥٧ (فیلمی ۱۹۹۲)

**سەرنشینی ٥۷** (بە ئینگلیزی : Passenger 57) فیلمێکی ئەکشنی ھەستبزوێنی ئەمریکییە لە ساڵی ۱۹۹۲ بەرھەمھێنراوە و لە دەرھێنانی کێڤن ھوکسە. لە فیلمەکەدا وێسلی سنایپس و بروس پێین ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 

پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٢
پۆل:فیلمەکانی کۆنگ فو
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین
پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆر
پۆل:فیلمەکان دەربارەی دیوانی لێکۆڵینەوەی فیدراڵی
پۆل:فیلمەکان کە لەسەر فڕۆکە داندراون
پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس
پۆل:ئەو فیلمانەی لە فلۆریدا داندراون
نەریمان ناریمانۆڤ (میترۆی باکوو)

**نەریمان ناریمانۆڤ** وێستگەیەکی میترۆی باکوویە. لە ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٦٧ کراوەتەوە و بە ناوی نەریمان نەریمانۆڤەوە ناونراوە. ئاگری میترۆی باکوو لە ساڵی ١٩٩٥ لە نزیک ئەم وێستگەیە ڕوویدا.

## سەرچاوەکان

نەریمان ناریمانۆڤ
مەرقۆس

alt=مەرقۆس|وێنۆک|مەرقۆس
**مەرقۆس** یان **مەرقس** و بە زمانی عیبری «מרקוס مارکوس» پێی دەوترێت مەرقۆس ئەلبەشیر، ئەو نووسەری پەرتووکی دووەمی پەیمانی نوێ بووە، ئینجیلی مەرقۆس، ھەر لەبەر ئەم ھۆکارەش مەرقۆس بە ئینجیلییەکە ناودەبرێت. بەپێی نەریتی کڵێسەی ئەسکەندەری، بە یەکەم باوکسالاری دادەنرێت لە (٥٥–٦٨)یان (٤٣–٦٣).

و مەسیح (عیسا) لە پەرتووکە پیرۆزەکەدا دەردەکەوێت کە لەلایەن مەرقۆسەوە نووسراوە وەک ئەو ڕزگارکەرەی کە ھات بۆ ڕزگارکردنی مرۆڤ. لە خۆشەویستی بەرزی خۆیەوە دەیبینین کە سەرقاڵی کارەکانی میھرەبانییە؛ پێویستی مرۆڤ پڕدەکاتەوە و خەمەکانی ڕزگار دەکات و دواتر خۆی دەداتە فیدییە بۆی. لێرەوەیە کە مەرقۆس سەرنجی لەسەر پەرجووەکانی عیسا داوە نەک فێرکارییەکانی.

ئەم پەرتووکە پیرۆزە بە باسکردن لە کۆتایی جیھان و چی ڕوودەدات کاتێک عیسا دەگەڕێتەوە پاشان ئەو ڕووداوانە دەخاتە ڕوو کە پەیوەندییان بە ئازار و مردن و زیندووبوونەوە و بەرزبوونەوەی مەسیحەوە ھەیە بۆ شکۆمەندی، ھەروەھا پشتگیری مەسیح بۆ قوتابییەکانی دووپات دەکاتەوە کاتێک مژدەی بڵاودەکەنەوە بۆ ھەموو جیھان.

لیبیا یەکەم شوێن بووە بۆ بانگەوازی گاورەکان لە کیشوەری ئەفریقا، لەسەر دەستی مەرقۆسی پیرۆز کە یاوەری مەسیحە لە ڕێگەی یۆنانەوە ھاتبوو، پاشان بەڕێکەوت بۆ دانانی یەکەم بڵاوکردنەوەی ئۆرتۆدۆکسی لە میسر، بەڵام زۆری نەخایاند گەڕایەوە بۆ لیبیا دووبارە دوای ئەوەی قەشەکان لێی ترسان، و مەسیحییەت زۆر بە بەھێزی بڵاوبووەوە، بەو مانایەی کە میسرییەکان باوەڕیان بەھێزی مەسیحییەت بوو بە گشتی، و مەرقۆس لە میسر مردن.

لە شاری سیرین لە ناوچەی سیرینایکای لیبیا لەدایکبووە.

کوڕەزای بەرناباس بوو.

دوایین ژەمی ئێوارە لە ماڵەکەی خۆیدا بوو.

پۆڵس و ھاوڕێیانی بە دەریادا لە پافۆسەوە چوونە پەرگە لە پامفیلیا. بەڵام یۆحەنا لێیان جیا بووەوە و گەڕایەوە ئۆرشەلیم. کردار ١٣‏:١٣

لە گەشتی دووەمدا لەگەڵ بەرناباس چوو بۆ قوبرس.

لە ساڵی ٥٥ ز ھاتە میسر و لەوێ بانگەشەی کرد.

کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی قبتی لە میسر دامەزراند

ئایانۆس قەشەیەکی دەستنیشان کرد.

لە ساڵی ٦٨ی زایینیدا کوژراوە.

## تەرمی مەرقۆس
تەرمی مەرقۆس لە ئەسکەندەریە دزراو و بردرا بۆ ئیتاڵیا، بەڵام کەنیسەی قیبتی لە ساڵی ١٩٦٨ لە سەردەمی پاپا سیریل شەشەمدا تەرمی ئەویان وەرگرتەوە

بەیانی چوارشەممە ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٦٨ نوێژێک لە قوربانگای کاتدرایی مەرقۆس بەڕێوەچوو و لە کۆتایدا پاپا سیریلی شەشەم ڕوفاتی مەرقۆسی بردە ئەو شوێنەی کە تێیدا دانرابوو مەزارگەی ئێستای لەژێر پەیکەرێکی گەورە لە ڕۆژھەڵاتی کاتدرایل.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٢
پۆل:مردووانی ٦٨
پۆل:پیرۆزەکانی ئەنگڵیکان
پۆل:نووسەرانی مەسیحی
پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١ەم
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠

**پێرستی مەدالیاکانی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠]]**، پێک دێت لەو وڵاتانەی بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی شەشەمی ھاوینە، کەیارییەکانی لە ١٤ی ئاب تا ١٢ی ئەیلوولی ١٩٢٠ لە شاری ئەنتۆێرپی بەلجیکا بەڕێوەچوو. ٢٬٦٢٦ (٢٬٥٦١ پیاو، ٦٥ ژن) ھەزار وەرزشوان لە ٢٩ نەتەوە لە ١٥٦ یاری ٢٢ وەرزشدا پێشبڕکێیان کرد.

## پێرستی مەدالیاکان
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠، بە پشت بەستنە بە سەرچاوەکانی لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی (IOC)، جگە لە لێژنەی ئۆڵۆمپیاد چەندین سەرچاوەی دیکە ھەیە باس لە ئاماری جیاوازتر دەکەن، بەڵام دەستەی بەرێوەبەری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد بە سەرچاوەی فەرمی دادەنرێت بۆ ئەم بابەتە. ڕیزبەندییەکە بەپێی مەدالیاکانی زێر دانراون، لە کاتی یەکسان بوون لە زیرەکان مەدالیای زیو لە بەرچاو دەگیرێت، ھەروەھا لە یەکسان بوون لە مەدالیای زیو، مەدالیای بڕۆنز لە بەرچاو دەگێریت، لە ئەگەر یەکسان بوون لە سەرجەم زێر و زیو و بڕۆنز یەکسان بێت ئەوە ڕیزبەندییەکە بەپێی ئەلف و بێ دەبێت، ئەمەش سیستەمێکە IOC پەیرەوی دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠
پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە
کێڤن ھوکس

**کێڤن ھوکس** (؛ لە دایکبووی ١٩ی ئەیلوولی ١٩٥٨) ئەکتەر و دەرھێنەرێکی تەلەڤیزیۆن و فیلمی ئەمریکییە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە پەنسیلڤانیا
پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی شاری فیلادلفیا
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
ئولدوز (میترۆی باکوو)

**ئولدوز** وێستگەیەکی میترۆیە لە میترۆی باکوو کە لە ٥ی ئایاری ١٩٧٠ کرایەوە.

## سەرچاوەکان

ئولدوز
باکمیل (میترۆی باکوو)

**باکمیل** وێستگەیەکی میترۆی باکوویە. لە ٢٨ی ئازاری ١٩٧٩ کرایەوە و لە ساڵی ٢٠١٨ بە تەواوی نۆژەن کراوەتەوە، لە ٢٦ی ئازاری ٢٠١٩ کرایەوە، وێستگەکە ھێڵێکی لقێکی تاکە وێستگە پێکدەھێنێت کە لە وێستگەی میترۆی ناریمان ناریمانۆڤ جیا دەبێتەوە. تا ساڵی ١٩٩٣ بە ئێلیکترۆزاڤۆد یان بە زمانی ڕووسی پێش ١٩٩١ بە ئێلیکترۆزاڤۆدسکایا ناسرابوو.

## سەرچاوەکان

باکمیل
نیزامیی گەنجەوی (میترۆی باکوو)

**نیزامیی گەنجەوی** وێستگەیەکی میترۆی باکوویە. لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٦ کرایەوە، ناوی شاعیری کلاسیکی فارسی نیزامیی گەنجەوی لێنراوە.

## سەرچاوەکان

نیزامیی گەنجەوی
مێمار ئەجامی (میترۆی باکوو)

**مێمار ئەجامی** وێستگەیەکی میترۆی باکوویە. لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٥ کرایەوە، پێشتر ناوی میکرۆڕایۆن بووە و ناوی ئەجامی نەخچیڤانی لێنراوە. لە ١٩ی نیسانی ٢٠١٦ بوو بە وێستگەی گواستنەوە بۆ ھێڵی وەنەوشەیی.

## سەرچاوەکان

مێمار ئەجامی
پۆل:وێستگەکانی شەمەندەفەر لە ساڵی ١٩٨٥ کراونەتەوە
ئەجامی نەخچیڤانی

**ئەجامی کوڕی ئەبوبەکر نەخچیڤانی** (بە ئازەربایجانی: Əcəmi ibn Əbubəkr Naxçıvani) تەلارسازێکی موسڵمانی سەدەی ١٢ و ١٣ بوو کە بەشدارییەکی زۆری لە تەلارسازی نەخچیڤاندا کرد. دامەزرێنەری قوتابخانەی تەلارسازی نەخچییڤان بووە و تەلارسازی بیناکانی وەک گۆڕستانی یوسفی کوڕی کوسێیر و گۆڕستانی مۆمین خاتوون و مزگەوتی جومعەیە.

## تەلارسازی
### گۆڕستانی یوسفی کوڕی کوسێیر
وێنۆک|ڕاست|گۆڕستانی یوسفی کوڕی کوسێیر
یەکێک لەو شوێنەوارە دێرینانەی کە عەجامی دروستی کردووە گۆڕستانی یوسفی کوڕی کوسێیرە کە بە «عەتابابا» ناسراوە. ئایەتەکان (ئایەتەکان) لە قورئانەوە لەسەر دیوارەکانی شوێنەوارەکە نووسراون. ڕێکەوتی دروستکردنی ئەم گۆڕستانە (١١٦١–١١٦٢ی زایینی) لە پلێتی ناوەوەی نەریتی یان کاتبا پێناسە کراوە. ئەم گۆڕستانە ھەشت لایەنەیە لە شوێنی ناشتنی ژێرزەمینی پلینتی (سەردابا، بە فارسی: سردابە یان ژێرزەمین) و سەرەوەی لەسەر زەوی پێکھاتووە. ھەر لایەکی ئەم بیناسازییە بە ڕازاندنەوەی جۆراوجۆر ڕازاوەتەوە.

### گۆڕستانی مۆمین خاتوون
وێنۆک|گۆڕستانی مۆمین خاتوون
شاکاری ئەجامی گۆڕستانی مۆمینا-خاتوونە کە بە کوپۆلی ئەتابەی - ئەتابەی گومبازی ناسراوە. گۆڕستانەکە بۆ ڕێزلێنان لە مومین خاتوون دروست کراوە کە ھاوسەری یان خودی ئەتاباگ شەمسەدین ئەلدەگیز بووە، یان ھاوسەری کوڕەکەی جەھان پەھلەوان بووە. ئەو ڕێکەوتە کە لەسەر دیوارەکان ئاماژەی پێکراوە، پێمان دەڵێت کە ئەم شوێنەوارە دە لایەنە لە ساڵی ١١٨٦–١١٨٧ی زایینی دروست کراوە. ڕووی ھەر لایەک بە تەواوی بە ڕازاندنەوەکان داپۆشراوە. سەرەڕای ئەوەی کە بەشەکانی سەرەوەی ئەم پێکھاتەیە ھەندێک وێرانکارییان ھەیە، بەڵام ئەمڕۆ بەرزییەکەی زیاتر لە ٢٥ مەترە. ھەروەھا لێرەدا کۆگایەکی ژێر زەوی و شوێنی ناشتن یان سەردەبا ھەیە.

یەکێک لەو دروستکراوەکانی عەجامی کە تا ئێستا بەشێکی ماوەتەوە، کۆمەڵەیەکی تەلارسازییە لە نزیک گۆڕستانی مۆمینە خاتوون. بینای سەرەکی ماوەیەک لەمەوبەر خاپوور کرابوو، تەنیا دوو منارە و دەروازەیەکی بەیەکەوە بەستنەوەیان ماوەتەوە. ئەم دەروازەیە لە ساڵی ١١٨٧ی زایینی دروست کراوە. بە بۆچوونی توێژەران ئەم پێکھاتەیە لە دوو منارە و پۆرتاڵێک لە سەرەتادا لەلایەن عەجامییەوە پلان و دیزاینی بۆ دانراوە.

گۆڕستانی خانەقا لە نەخچیوان جیاوازییەکی توندی ھەیە لەگەڵ ئەوەی پێشتر باسمان کرد. لەکاتێکدا گۆڕستانی مۆمینە خاتوون و شوێنەوارە ھاوشێوەکانی دیکە پێکھاتەیەکی جۆری تاوەرن، گۆڕستانی خانەغە پێکھاتەیەکی جۆری تێکەڵە: بەشی خوارەوەی فۆڕمی سێگۆشەیی ھەیە و بەشی سەرەوەی ھەشت لایەنە. ڕازاندنەوەکان دەری دەخەن کە گۆڕستانەکە لە سەدەی ١٢–١٣ دروست کراوە.

## مزگەوتی جومعە
مزگەوتی جوما یەکێکە لە بیناسازییە مۆنۆمێنتالەکانی کۆمەڵگەی تەلارسازی ئەتابەگەکان لە نەخچیڤان. ئەو شوێنەوارە تەلارسازییەی لە سەدەی بیستەمدا ڕووخێنراوە لە وێنە و وێنەی سەدەی نۆزدەھەمدا بەڵگەدار کراوە.

## میراتەکە
وێستگەی «مێمار ئەجامی» لە شاری باکوو وەک ڕێزلێنانێک ناوی لێنرا.

## سەرچاوەکان

ئەجامی نەخچیڤانی
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:مردووانی سەدەی ١٣یەم
نێفتچیلار (میترۆی باکوو)

**نێفتچیلار** وێستگەیەکی میترۆیە لە میترۆی باکوو. لە ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٢ کرایەوە.

## سەرچاوەکان

نێفتچیلار
سانت مەری ڕێدکلیف

**سانت مەری ڕیدکلیف** کڵێسایەکی پەرستگای ئەنگلیکانە و دەکەوێتە ناوچەی ڕیدکلیف لە شاری بریستۆڵ لە ئینگلتەرا. کڵێساکە بە پێیەکی کورت لە وێستگەی بریستۆڵ تەمپڵ میدزەوە دوورە. بینای کڵێساکە لە سەدەی ١٢ تا ١٥ دروست کراوە و زیاتر لە ٩٠٠ ساڵە شوێنی پەرستنی مەسیحییەکان بووە. کڵێساکە بە جوانی تەلارسازی گۆتیکی بەناوبانگە و لەلایەن ئینگلتەرای مێژوویییەوە وەک بینایەکی پلەی یەکەم پۆلێن کراوە. بەناوبانگترین لەلایەن شاژنە ئەلیزابێسی یەکەمەوە بە «دادپەروەرترین و باشترین و بەناوبانگترین کڵێسای پەرستگا لە ئینگلتەرا» وەسف کرا

## ئەرشیف
تۆمارەکانی پارێش بۆ کڵێسای سانت مەری ڕێدکلیف، بریستۆڵ لە ئەرشیفی بریستۆڵ (Ref. P.St MR) (کەتالۆگی ئۆنلاین) ھەڵگیراون لەوانە تۆماری مەعمودییەت، ھاوسەرگیری و ناشتن. ھەروەھا ئەرشیفەکە تۆماری کارمەندی ئێستا، سەرپەرشتیاری کڵێسا، سەرپەرشتیاری ھەژاران، ئەنجومەنی کڵێسای پەرستگا، شانتری، خێرخوازی، موڵک و ماڵی، نۆژەنکردنەوەی کڵێسا، قوتابخانە، کۆمەڵگە و جلوبەرگ لەگەڵ بەڵگەنامە، وێنە، نەخشە و پلان لەخۆدەگرێت. ھەروەھا تۆمارەکانی پەیوەست بە سانت مەری ڕیدکلیف لە قەڵای بێرکلی لە ژووری تەقەمەنی و لەسەر مایکرۆفیلم لە ئەرشیفی گلۆستێرشایر ھەڵگیراون.

## سەرچاوەکان

پۆل:بیناکانی کڵێسای کڵێسای ئینگلتەرا لە بریستۆڵ
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکان لە بریستۆڵ
کامەران عومەر

**کامەران عومەر** (لەدایکبووی ١٩٥٧ لە چوارتا، سلێمانی) گۆرانیبێژێکی کوردی باشووری کوردستانە. چەندین ئەلبووم و ڤیدیۆکلیپ و گۆرانیی تۆمارکراوی ھەیە. کامەران عومەر و سامان عومەر دوو برای ھونەرمەندی گۆرانیبێژن، ساڵانێکی زۆرە لە بواری ھونەریدا دەرکەوتوون، چەندین بەرھەمی ھونەریی تۆمارکراویان ھەیە و بە دوو شێوازی جیاواز گۆرانی دەڵێن.

## ژیان
کامەران عومەر ساڵی ١٩٥٧ لە قەزای چوارتا لەدایکبووە، دواتر خێزانەکەیان لە سلێمانی نیشتەجێ بوون، ساڵانێکی زۆرە لە بواری ھونەریدا دەرکەوتووە، لە ساڵی ١٩٨٩دا کۆنسێرتێکی لەگەڵ ھونەرمەندی بەناوبانگی عێراقی کازم ساھر لە شاری سلێمانی ساز کردووە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی ناوەندی
ئەحمەدلی (میترۆی باکوو)

**ئەحمەدلی** وێستگەیەکی میترۆی باکوویە. لە ٢٨ی نیسانی ١٩٨٩ کرایەوە.

## سەرچاوەکان

ئەحمەدلی
قەزای شارەبان

**قەزای شارەبان** (بە عەرەبی: *قضاء المقدادیة*، بە ئینگلیزی: *Miqdadiyah District*) یەکێکە لە قەزاکانی پارێزگای دیالە لە باشووری کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی شارەبانە. قەزاکە سێ ناحیەی ھەیە بە ناوەکانی دەلی عەباس و ئەبی صەیدا و الوجیھیة. زۆرینەی عەرەبە و کەمینەی تورکمان و کوردن. دووەم گەورەترین قەزای پارێزگای دیالەیە دوای ناوەندی قەزای بەعقووبە.

## جوگرافیا
قەزای شارەبان دەکەوێتە باکووری عێراق. بە تایبەتی لە باکووری ڕۆژھەڵاتی عێراق.

## ناو
ناوی ئەم قەزایە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارۆچکەی شارەبانە.

* شارەبان کە لە بەرھەمەکانی نووسەرانی کلاسیکی وەک بەتڵیمۆس و سترابۆدا بەو شێوەیە ئاماژەی پێکراوە. شارەبان (لە شەھرەبانەوە، لە ئێرانی کۆنەوە، شاتراپان) لە یۆنانیدا دەگۆڕێت بۆ سەترەپ و بە واتای حاکم یان پارێزگار دێت. ئەم ناوە تا ئێستاش لە ناوخۆدا بەکاردێت. بەڵام لەم دواییانەدا زاراوەی (میقدادیە) تا ڕادەیەکی زۆر جێگەی ناوە کۆنەکەی گرتۆتەوە.
* شیعەکانی ناوچەکە پێیان وایە میقدادیە بە ناوی میقدادی کوڕی ئەسوەد ئەلکیندی(مقداد بن الاسود الکندی) ناونراوە یەکێک بووە لە سەحابەکانی پێغەمبەری ئیسلام محەممەد(د.خ). لە ڕاستیدا مەزارگەیەکی میقداد ئەلسەیواری لە گەڕەکی ڕۆژئاوای شارۆچکەی ئێستا ھەیە. میقداد لەلایەن موسڵمانانی شیعەوە ڕێزی لێدەگیرێت وەک یەکێک لە چوار ھاوەڵ، موسڵمانانی سەرەتایی کە شوێنکەوتووی عەلی کوڕی ئەبی تاڵیب بوون. میقدادی کوڕی ئەسوەد لە نێو شیعەکانە کە بە یەکێک لە ڕێزدارترین سەحابە سەیر دەکرێت. لە یەکێک لە فەرموودەکاندا باسی کراوە سەبارەت بە شیعەی تەواو، ئەو یەکێک بووە لە موھاجیرونەکان. بەڵام ناتوانن بە تەواوی نیشان بدەن کە ئەم شارۆچکەیە چۆن بە میقدادی کوڕی ئەسوەدەوە بەستراوەتەوە بۆ ئەوەی ناوی لێ بنرێت.   
* ناوەندی شارۆچکەکە بە ناوی شارەبان ناودەبرێت، کە سەدان ساڵە ناوێکی باو بووە و وەک مێژوونووس (یاقووت حەمەوی) لە پەرتووکی (موعجەم بولدان) بە (شارەبان، شارەوان) ئاماژەی پێکردووە. وە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی ساسانیدا شارۆچکەیەکی بەناوبانگ بوو، وە بە کوردی بە ھەمان شێوە بە فارسی ئەم واتانە دەدات ( فەرمانڕەوای شارەکە: مانگ: شار، بان: ئاغا یان خاوەن)، سەبارەت بەوەی کە دەنگۆی ئەوە ھەیە کە ناوەکە لە (حاکمی شار: شەھر: شار، بانو: خانمێک یان ھاوڕێیەک) وەرگیراوە، لێکدانەوەیەکی دوور و درێژە.

## دانیشتوان
زۆربەی دانیشتوانی قەزاکە عەرەبن. نزیکەی ٥٪ی کورد لەو قەزایەدا دەژین، نزیکەی ٤٪ بۆ ٣٪ی تورکمان لە قەزاکەدا دەژین. 

## کەشوھەوا
کەشوھەوای بیابان لە ناوچەکەدا زاڵە. تێکڕای پلەی گەرمی ساڵانەی ناوچەکە ٢٤ پلەی سەدییە. گەرمترین مانگ مانگی تەمموزە کە تێکڕای پلەی گەرمی ٣٦ پلەی سەدییە، ساردترینیش مانگی یەکە کە ١٠ پلەی سەدییە. تێکڕای بارانبارینی ساڵانە ٢٩١ ملیمەتر دەبێت. تەڕترین مانگ مانگی نۆڤەمبەرە کە تێکڕای بارانبارین ١٠٨ ملم دەبێت، وشکترین مانگ مانگی ئەیلول کە ١ ملم باران باریوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خانەقین
پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیالە
پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:جوگرافیای عێراق
پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
کەنیسە سێ پاشای کۆڵن

**کەنیسە سێ پاشای کۆڵن** کڵێسایەکە لە شەقامی کۆلستۆن، نزیک لووتکەی ھەنگاوەکانی کریسمس لە شاری بریستۆڵ لە ئینگلتەرا. وەک بینایەکی پۆلی دووەم*ی لیستکراو دیاری کراوە

سێ پاشای کۆڵن ئاماژەیە بۆ سیحرەکانی کتێبی پیرۆز. تەرخانکردنەکە ئاماژەیە بۆ مەزارگەی سێ پاشا لە کاتدراڵی کۆڵن لە ئەڵمانیا.یەکێک لە پەنجەرەکان لەدایکبوونی عیسا نیشان دەدات، کە ڕەنگە بەشداری کردبێت لە ناونانی ھەنگاوەکانی کریسمس.

کەنیسەکە لەلایەن جۆن فۆستەرەوە لە ساڵی ١٥٠٤ دروست کراوە، پێشتر شەریفی باڵای ناوچەکە و سەرۆکی شارەوانی و ئەندامی پەرلەمانی شارەکە بووە. کڵێساکە وەکو کەنیسە بۆ بەخشینەکانی فۆستەر کاردەکات. وەستای بەخشینەکان بەرپرسیار بوو لە پاراستنی کەنیسە و دانانی قەشەیەک.

لە ساڵی ١٨٦١ لەلایەن فۆستەر و ودەوە ڕوخساری گۆڕدرایەوە و سەقفی لەسەر کرا، لەگەڵ نۆژەنکردنەوەی زیاتر لە ساڵی ١٨٦٥ کە شوێنی دانانی نەخشەکانی لەخۆگرتبوو.سێ پەیکەری ئێستا لەلایەن ئێرنست پاسکۆ دیزاین کراون و لە شەستەکانی سەدەی ڕابردوودا دانراون. لەسەر ئەو پەنجەرەی سەرەوەی پەیکەرەکان زەنگۆڵەیەکی بچووک ھەیە

## بەکارھێنانی ئێستا
لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە خانووەکانی بەخشینەکانی فۆستەری تەنیشت یەکتر نۆژەن کراوەتەوە بۆ شوێنی نیشتەجێبوونی تایبەت، لەگەڵ کەنیسەکە بۆ بەکارھێنانی دانیشتووان بەردەستە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بیناکانی کڵێسای کڵێسای ئینگلتەرا لە بریستۆڵ
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤

**پێرستی مەدالیاکانی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤]]**، پێک دێت لەو وڵاتانەی بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی حەوتەمی ھاوینە، کەیارییەکانی لە ١ئەیار تا ٢٧ی تەممووز ی ١٩٢٤ لە شاری پاریسی فەرەنسا بەڕێوەچوو. لەم خولەی ئۆڵۆمپیادا ٣٠٨٩ (٢٩٥٤ پیاو، ١٣٥ ژن) وەرزشوان لە ٤٤ نەتەوەی جیا بەشداریان کرد. وەرزشوانانی ئەمریکا زۆرترین میدالیای زێڕیان بەدەستھێنا کە ٤٥ مەدالیابوو ھەروەھا پلەی یەکەمیشیان وەرگرت بە کۆکردنەوەی زۆرترین مەدالیا.

## پێرستی مەدالیاکان
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤، بە پشت بەستنە بە سەرچاوەکانی لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی (IOC)، جگە لە لێژنەی ئۆڵۆمپیاد چەندین سەرچاوەی دیکە ھەیە باس لە ئاماری جیاوازتر دەکەن، بەڵام دەستەی بەرێوەبەری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد بە سەرچاوەی فەرمی دادەنرێت بۆ ئەم بابەتە. ڕیزبەندییەکە بەپێی مەدالیاکانی زێر دانراون، لە کاتی یەکسان بوون لە زیرەکان مەدالیای زیو لە بەرچاو دەگیرێت، ھەروەھا لە یەکسان بوون لە مەدالیای زیو، مەدالیای بڕۆنز لە بەرچاو دەگێریت، لە ئەگەر یەکسان بوون لە سەرجەم زێر و زیو و بڕۆنز یەکسان بێت ئەوە ڕیزبەندییەکە بەپێی ئەلف و بێ دەبێت، ئەمەش سیستەمێکە IOC پەیرەوی دەکات.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

## سەرچاوەکان

پۆل:ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٢٤
پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە
دەسک

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Claw-hammer.jpg/275px-Claw-hammer.jpg|وێنۆک|201x201px|چەکوش لەگەڵ دەسکی ڕووپۆشکراو بە لاستیک.
**دەستێک** بەشێکە بە ئامرازێکەوە کە ڕێگە دەدات لە ڕێگایەوە ئامرازەکە بگیرێت کۆنترۆڵ بکرێت. دیزاینی ھەر جۆرە دەسکێک کێشە ئەرگۆنۆمیکییە گرنگەکانی تێدایە. دەسک بۆ ئامرازەکان بەشێکی گرنگە لە کارەکانیان، کە ڕێگە بە بەکارھێنەر دەدات کە ئامرازەکان بەکاربھێنێت بۆ زۆرترین کاریگەری. ھەروەھا ھەندێک کات دەسک بەکاردێت بۆ ھەڵگرتنی ئامێر و شتومەکەکان.

## دەسک لە ڕووی زمانەوانییەوە
* جێی دەست پێوە گرتن لە ھەموو شتێک
* ئەردەڵانی دەزگ
وێنۆک|270x270px|دەسکی پلاستیکی پلایس کە یارمەتی دەدات لە گرتن و پاراستنی دەست.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/Spade_with_adjustable_handle_-_Ivan_Topalovic_Nursery_Lipolist.jpg/220px-Spade_with_adjustable_handle_-_Ivan_Topalovic_Nursery_Lipolist.jpg|وێنۆک|خاکەناز لەگەڵ دەست.|147x147پیکسڵ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Drawer_handle.jpg/220px-Drawer_handle.jpg|وێنۆک|زۆرێک لە چەکمەجەکان دەسکی ڕاکێشانیان بەکاردەھێنن.|139x139پیکسڵ

## سەرچاوەکان

پۆل:ئامرازەکان
تانگوی نیانزۆ

**نیانزۆ تانگوی-ئۆستن کواسی** (لەدایکبووی ٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٢)، ناسراو بە **تانگوی نیانزۆ**، یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری فەڕەنسییە کە یاری دەکات وەک پشتی بەرگریکار بۆ یانەی لالیگا سیڤیلیا.

## کاروانی یانە
### پاریس سان-جێرمان
دەرچووی ئەکادیمیای پاریس سان-جێرمان بوو، نیانزۆ یەکەم یاری پیشەگەری خۆی لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ئەنجامدا لە بردنەوەی ٣–١ لە خولدا بەرامبەر مۆنبیلییە. دوای چەند ڕۆژێکی تر، لە یەکەم یاری خۆی لە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا یاری کرد کاتێک پاریس ٥–٠ سەرکەوتن بەسەر گالاتاساری.

نیانزۆ یەکەم گۆڵی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–٠ی جامی فەڕەنسا بەرامبەر ڕییمز لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠. ئەم گۆڵەی کە تۆمارکرد چوار ھەزارەمین گۆڵ بوو لە مێژووی یانەی پاریس سان جێرمان. دوو گۆڵی یەکەمی خۆی لە خولی فەڕەنسیدا (لیگ١) تۆمارکرد لە یارییەکدا لە دەرەوەی یاریگای خۆیان کە ٤–٤ بەرامبەر بوون لەگەڵ ئامینس لە ١٥ شوباتی ٢٠٢٢. لە ١١ی ئازار، نیانزۆ کۆتا یاری خۆی بۆ پاریس ئەنجامدا، بە بردنەوەی ٢–٠ لە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بەرامبەر بۆروسیای دۆرتمۆند. دوای تەواوبوونی گرێبەستەکەی، یانەکەی پاریسی بەجێھێشت و بە خۆڕایی گرێبەستی لەگەڵ بایەرن میونشن ئەنجامدا.

### بایەرن میونشن
لە ١ی تەممووزی ٢٠٢٠، یانەی بۆندسلیگا بایەرن میونشن گرێبەستێک بۆ ماوەی چوار ساڵ لەگەڵ نیانزۆ ڕاگەیاند. لە ٢٨ی تشرینی دووەمدا یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا لە بردنەوەی ٣–١ لە خولدا بەرامبەر ڤی ئێف بی شتوتگارت. لە ١٢ی کانوونی یەکەمدا، نیانزۆ تووشی پێکان ھات و بۆ ماوەی یەک بۆ دوو مانگ دوورکەوتەوە. پێکانەکە بەھۆی پێکانێکی پێشوو بوو کە لە سەرەتای وەرزی ٢٠٢٠–٢١ ڕوویدابوو. گەڕانەوەی ئەو درەنگتر بوو لەوەی چاوەڕوان دەکرا، چونکە وەک یەدەگ بەشداری کرد لە لە یارییەکدا کە ١–١ بوون بەرامبەر یونیۆن بەرلین لە ١٠ی نیسانی ٢٠٢١.

### سیڤیلیا
لە ١٧ی ئابی ٢٠٢٢، نیانزۆ گرێبەستێکی بۆ ماوەی پێنج ساڵ لەگەڵ یانەی سیڤیلیای ئیسپانی واژوو کرد.

## کاروانی نێودەوڵەتی
لە فەڕەنسا لەدایکبووە، نیانزۆ بە ڕەچەڵەک ئیڤوارییە. نیانزۆ یاریزانێکی لاوانی فەڕەنسییە. بەشێک بوو لەو پێکھاتەیەی کە گەیشتە پێش کۆتایی لە پاڵەوانێتی ئەورووپی خوار ١٧ ساڵانی ٢٠١٩.

بەشێکی گرنگ بوو لە تیمی فەڕەنسا کە پلەی سێیەمی بەدەستھێنا لە جامی جیھانی خوار ١٧ ساڵانی فیفا لە ٢٠١٩دا. ھەر حەوت یارییەکەی فەڕەنسا بە سەرەکی یاری کرد و گۆڵی یەکسانی تۆمارکرد لە بردنەوەی تیپەکەی پێش چارەکی کۆتایی ٦–١ بەرامبەر ئیسپانیا.

## ئاماری کاروانی وەرزشی



## ڕێزلێنان
**پاریس سان-جێرمان**
* خولی پلە یەکی فەڕەنسی: ٢٠١٩–٢٠
* جامی فەڕەنسا: ٢٠١٩–٢٠
* جامی لیگ: ٢٠١٩–٢٠
* دووەم بوون لە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا: ٢٠١٩–٢٠

**بایەرن میونشن**
* بۆندسلیگا: ٢٠٢٠–٢١، ٢٠٢١–٢٢
* جامی سوپەری ئەڵمانیا: ٢٠٢١، ٢٠٢٢

**فەڕەنسا خوار ١٧ ساڵان**
* پلەی سێیەمی جامی جیھانی خوار ١٧ ساڵانی فیفا: ٢٠١٩

**تاکەکەسی**
* تیتی دی ئۆر: ٢٠١٩

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی
پۆل:یاریزانانی یانەی پاریس سان جێرمان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢
پۆل:CS1 German-language sources (de)
پۆل:بەرگریکارانی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی پاریس
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا
ھۆپ (فیلم)

***ھۆپ*** () فیلمێکی ٢٠١١ی ئەمریکیی کۆمێدیی ڵایڤ ئەکشن/بە کۆمپیوتەر ئەنیمەیتکراوە کە لەلایەن کۆمپانیای ئیڵویمینەشن ئینتەرتەیمنتەوە بەرھەم ھێنراوە، بە ھاوبەشی لەگەڵ ڕێلەتیڤیتی میدیا، و لەلایەن یوونیڤێرسەڵ پیکچەرزەوە بڵاو کراوەتەوە. فیلمەکە لە دەرھێنانی تیم ھیڵ و بەرھەمھێنانی کریس مێلێداندرنی و میشێل ئیمپێراتۆ ستابیلە، سیناریۆی فیلمەکە لەلایەن برایەن لینچ و سینکۆ پۆڵ و پۆڵ داوریۆوە نووسراوە. بیرۆکەی فیلمەکە ھی پۆڵ و داوریۆیە. لە فیلمەکەدا جەیمس مارسدن، ڕەسڵ براند، کاڵی کوۆکۆ، ھانک ئازاریا، گاری کۆڵ، ئێلیزابێت پێرکنز، دەیڤد ھاسڵھۆف، چێڵسی ھاندڵەر و ھیو لۆری ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. فیلمەکە باس لە کەروێشکێکی گەنج دەکات بە ناوی ئی بی (براند) کە پێی باشترە لە باندێکدا درەم لێبدات وەک لەوەی شوێن پێی باوکی بکەوێت وەک کەروێشکێکی ئیستەر.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 
* 

پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمی فانتازیا-کۆمیدییەکانی ٢٠١٠
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون
پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە کۆمپیوتەرییەکانی ٢٠١١
پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی
پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ
پۆل:فیلمی ئەنیمەیشن دەربارەی دوپشک و هار
پۆل:ئیستەر بەنی لە فیلمدا
پۆل:فیلمەکان لە دەرهێنانی تیم هیڵ
پۆل:ئەو فیلمانەی کە لەلایەن کریستوفر لێنێرتزەوە تۆمارکراون
پۆل:فیلمەکان لە شیلی دانراون
پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی کە سیناریۆیان لەلایەن سینکۆ پاوڵ و کێن داوریۆ بۆ کراوە
پۆل:فیلمەکان لە دوورگەی ئیستەر دانراون
پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ڕووناککردنەوە (کۆمپانیا)
پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی یونێڤێرساڵ پیکچەرز
پۆل:فیلمە کۆمیدیەکانی ٢٠١١
پۆل:فیلمەکان دەربارەی کودەتا
پۆل:فیلمەکان بەرھەم ھێنراون لەلایەن کریس مێلێداندری
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی
پۆل:فیلمی ئەنیمەیشن دەربارەی دوپشک و ھار
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان کە لە لۆس ئانجلەس داندراون
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ
پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی تیم ھیڵ
پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ساڵی ٢٠٠٦ داندراون
پۆل:ڕیزبەندی فیلمە میدیاییەکان
مۆسیقای ھاوچەرخ

**مۆسیقای ھاوچەرخ** (مۆسیقای سەردەمی نوێ، ) چەشنێکی مۆسیقایە کە مەبەست لێی دروستکردنی ئیلھامی ھونەری و حەسانەوە و گەشبینییە ھونەرییەکانە. لە لایەن گوێگرانەوە بەکاردێت بۆ یۆگا، ماسا، بیرکردنەوە، و خوێندنەوە وەک شێوازێک بۆ بەڕێوەبردنی فشار بۆ ئەوەی ببێتە ھۆی بارودۆخێکی شاگەشکەیی لەجیاتی ترانس، یان بۆ دروستکردنی کەشوھەوایەکی ئاشتیخواز لە ماڵەکان یان ژینگە جیاوازەکان. ھەندێک جار پەیوەستە بە ژینگەپارێزی و ڕۆحییەتی سەردەمی نوێ؛ لەگەڵ ئەوەشدا، زۆربەی ھونەرمەندەکانی ھیچ پەیوەندییەکیان بە ڕۆحییەتەکانی سەردەمی نوێوە نییە، و ھەندێکیان تەنانەت ئەم زاراوەیە ڕەت دەکەنەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا
چاندی دەرمان

**چاندەکانی دەرمان** یاخود **کلتوورەکانی ماددە هۆشبەرەکان** نموونەیەیەکی دژەچاندە، کە تێیدا ماددەی هۆشبەر بۆ مەبەستی کات بەسەربردن، هۆکاری خودایی، یاخود پزیشکی بەکاردێت. لەوانەیە تەرکیز بخەنە سەر یەک دەرمان، یان پشتگیری بەکارهێنانی فرە دەرمان بکەن. هەندێک جار بە پەرۆشی یان بە دڵەڕاوکێ نوێکان دەستپێدەکەن، بەڵام ئەرکی سەرەکییان هاوبەشکردنی ئەزموونی ماددە هۆشبەرەکانە، کەمکردنەوەی زیانەکان بە دابینکردنی زانیاری لەسەر چۆنیەتی بەکارهێنانی ماددە هۆشیارەکان بە سەلامەتی، و ئاڵوگۆڕکردنی زانیاری لەسەر دابینکەران و خۆپاراستن لە پۆلیس و جێبەجێکەرانی تری یاسا.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەرمان
ڕۆکی ھەلوەسەبزوێن

**ڕۆکی ھەلوەسەبزوێن** چەشنێکی مۆسیقای ڕۆکە کە ئیلھامبەخشە، کاریگەری ھەیە، یان نوێنەرایەتیی کلتووری دەروونی دەکات، کە ناوەندی لەسەر ماددە ھۆشبەرەکانە. مۆسیقاکە کاریگەرییە نوێیەکانی دەنگی ئەلیکترۆنی و کاریگەرییە تۆمارکردنەکان، تاکەگۆرانی درێژکراوەکان، و خۆئامادەکردن لەخۆ دەگرێت. زۆرێک لە گرووپە دەروونییەکان لە شێوازدا جیاوازن، و زۆرجار ئەم لۆگۆیە بە شێوەیەکی ساختە بەکار دەھێنرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا
ئیلھامی ھونەری

**ئیلھام** بریتییە لە تەقینەوەیەکی بێئاگاییی داھێنەرانە لە ھونەری ئەدەبی، مۆسیقی، یان بینراو و ھەوڵە ھونەرییەکانی تر.  چەمکەکە لە ھەردوو ھێلۆنیزم و عیبرانیزمەوە سەرچاوەی گرتووە. یۆنانییەکان باوەڕیان وابوو کە ئیلھام یان "ھۆشیاری" لە خواوەندەکانەوە ھاتوون، ھەروەھا خوداوەندەکانی ئەپۆلۆ و دیۆنیسۆس. بە ھەمان شێوە، لە ئایینەکانی نەرویجی دێرین، ئیلھام لە خوداوەندەکانەوە وەرگیراوە، وەک ئۆدین. ئیلھامدان بابەتێکی خوداییە لە شیعرەکانی عیبری. لە کتێبی ئەمۆسدا پێغەمبەرەکە باسی ئەوە دەکات کە دەنگی خودا سەرسام بووە و ناچار بووە قسە بکات. لە مەسیحییەتدا، ئیلھام دیاریی ڕۆحی پیرۆزە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خوڵقێنەری
پۆل:جوانیناسی
پۆل:شیعرناسی
مۆسیقای سەمای ئەلیکترۆنی

**مۆسیقای سەمای ئەلیکترۆنی** (EDM)، ھەروەھا ناسراوە بە مۆسیقایەکی سەما، یان بە سادەیی **سەما،** جۆرێکی بەرفراوانە لە چەشنەکانی مۆسیقای ئەلیکترۆنی کە بە زۆری بۆ یانەی شەوانە، ڕەیڤ و فێستیڤاڵەکان دروست کراوە. بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن دیجەیەکانەوە دووبارە بەکاردەھێنرێتەوە بۆ بەرھەمھێنانی تراکی تر، کە پێی دەوترێت تێکەڵەی دی جەی. بەرھەمھێنەرانی EDM ھەروەھا مۆسیقای خۆیان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لە کۆنسێرتێک یان فێستیڤاڵێکدا پێشکەش دەکەن.

لە کۆتایی ساڵانی ١٩٨٠کان و سەرەتای ساڵانی ١٩٩٠کان، دوای سەرھەڵدانی ڕەیڤکردن، ڕادیۆی نایاسایی، فێستیڤاڵە ژێرزەوییەکان، EDM بەناوبانگ بوو لە ئەورووپا؛ کەچی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، قبوڵکردنی کەلتووری ڕەیڤ لە دەرەوەی دیمەنە ھەرێمییەکان لە شاری نیویۆرک، فلۆریدا، ناوەڕاستی ڕۆژاوا و کالیفۆرنیا گشتگیر نەبوو؛ ھەرچەندە ھەردوو مۆسیقای ئەلیکترۆ و شیکاگۆ ھاوس کاریگەرییان ھەبوو لە ئەورووپا و جگە لە ئەمریکا خۆی. میدیا و پیشەسازیی تۆمارکردن بە ئاشکرا دوژمنایەتییان لەگەڵ ئەم چەشنە مۆسیقایە ھەبوو. ھەروەھا پەیوەندییەکی ھەستیار ھەبوو لەنێوان EDM و چاندی دەرمان، کە وای کرد حکوومەتەکان لە ئاستی ویلایەت و شاردا یاسا و سیاسەتەکان جێبەجێ بکەن بۆ وەستاندنی بڵاوبوونەوەی کەلتووری ڕەیڤ.

دوای ئەوە، لە ھەزارەی نوێدا، بەناوبانگی EDM لە سەرتاسەری جیھاندا زیادی کرد، بەتایبەتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئوسترالیا. لە سەرەتای ساڵانی ٢٠١٠کاندا، زاراوەی «موزیکێکی سەماکردنی ئەلیکترۆنی» و دەستەواژەی «EDM» لەلایەن پیشەسازی مۆسیقای ئەمریکی و چاپەمەنی مۆسیقاوە پاڵپشتی دەکرا لە ھەوڵێکدا بۆ نوێکردنەوەی کلتووری ڕەیڤ ئەمریکی. سەرەڕای ھەوڵەکانی پیشەسازی بۆ دروستکردنی براندێکی دیاریکراوی EDM، دەستپێکی بەردەوامە لە بەکارھێنان وەک زاراوەیەکی سەرەک بۆ چەندین جۆر، لەوانە سەمای پۆپ، ھاوس، تەکنۆ، ئەلیکترۆ و ترانس، لەگەڵ ژێرچەشنەکانیان.

## مێژوو
لە ماوەی ٤٠ ساڵی ڕابردوودا، EDM چەندین ژێرچەشنی دروست کردووە و ھەموویان پەرەیان سەندووە، بۆ نموونە؛ ھاوس، تێکنۆ، درەم ئێند بەیس، سەمای پۆپ و ھتد. گۆڕانی ستایلی لە ناو جۆرێکی EDM دامەزراو دەتوانێت ببێتە ھۆی سەرھەڵدانی ئەوەی کە پێی دەوترێت جۆرێکی لاوەکی. دووڕەگەزبوون، کە پێکھاتەی دوو یان زیاتر لە جۆرەکان تێکەڵ دەکرێن، دەتوانێت ببێتە ھۆی سەرھەڵدانی جۆرێکی تەواو نوێ لە EDM.

### پەیوەندی لەگەڵ بەکارھێنانی دەرمان
مۆسیقای سەما پەیوەندییەکی درێژخایەنی ھەیە لەگەڵ بەکارھێنانی دەرمان، بەتایبەتی لەگەڵ کۆمەڵێکی بەرفراوانی دەرمانەکانی تر لەژێر ناوی «دەرمانەکانی یانە» دا پۆلێن کراون. ڕەسڵ سمیت ئاماژەی بەوە کرد کە پەیوەندی نێوان ماددە ھۆشبەرەکان و کەلتورە لاوەکییەکانی مۆسیقا بە ھیچ شێوەیەک تایبەت نەبوو بە مۆسیقای ئەلیکترۆنی، و ئاماژەی بە نموونەی پێشووی جۆرەکانی مۆسیقا کرد کە پەیوەست کرابوون بە ماددەی ھۆشبەرەوە، وەک ڕۆکی دەروونی و LSD، مۆسیقایەکی دیسکۆ و کۆکاین، و مۆسیقەی پانت و ھیرۆین.
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Ecstasy_monogram.jpg/220px-Ecstasy_monogram.jpg|وێنۆک|ئەو حەبانەی سەرەوە نموونەی باوی ماددەی ھۆشبەری [ئێکستەسین.]]

## سەرچاوەکان

### کتێبخانە

پۆل:دەیەی ٢٠٠٠ لە مۆسیقا
پۆل:مۆسیقا لە دەیەی ١٩٩٠
پۆل:مۆسیقا لە دەیەی ١٩٨٠
پۆل:دەیەی ٢٠١٠ لە مۆسیقا
تێکنۆ

**تێکنۆ** چەشنێکە لە مۆسیقای سەمای ئەلیکترۆنی (EDM) کە بە شێوەیەکی گشتی بەرھەمدەھێنرێت بۆ بەکارھێنانی لە زنجیرەیەکی دی جەی بەردەوامدا، کە زۆرجار لە نێوان 120 بۆ 150 لێدان لە خولەکێکدا (bpm) دەگۆڕێت. ڕیتمی ناوەندی بە شێوەیەکی نموونەیی لە کاتێکی باو (4/4) و زۆرجار بە چوار دووبارە کردنەوە لە لێدانی زەوی ناسراوە. ھونەرمەندەکان دەتوانن ئامرازی ئەلیکترۆنی بەکاربھێنن وەک ئامێرەکانی ترەمپ، زنجیرەکەرەکان، و سینتێزەرەکان، ھەروەھا وێستگەی کارکردنی دەنگی دیجیتاڵی. ئامێرەکانی ترەمپ لە ساڵانی ھەشتاکان وەک TR-808 و TR-909 ی ڕۆلاند زۆر بە نرخ دادەنرێن، و لاساییکردنەوەی نەرمەکاڵای ئەم جۆرە ئامێرە ڕیتۆیە بەناوبانگن.

زۆرێک لە ئامێرەکان لە تێکنۆدا جەختیان لە ڕۆڵی ڕیتم کردووەتەوە بەجێی پێوەرە مۆسیقییەکانی تر. مۆسیقای تێکنۆ بە شێوەیەکی سەرەکی پێشکەوتوو دەبێت بەسەر دەستکاریکردنی تایبەتمەندییەکانی ترومبێل لە پێشوەختەکانی سینتێزەر و، بەپێچەوانەی فۆڕمەکانی دیکەی EDM، کە بە کلیلەکانی سینتزەر بەرھەمدەھێنرێن، تێکنۆ ھەمیشە بە توندی پەیوەست نییە بە کردارەکانی ھۆرمۆنیکی مۆسیقای ڕۆژئاوایی و ئەم جۆرە پێکھاتانە زۆرجار پشتگوێ دەخرێن لە بەرژەوە تەنھا لە دەستکاریکردنی ترومبێڵ. تایبەتمەندییەکی تر لە مۆسیقای تێکنۆ و جوانکاری تێکنۆ بریتیە لە بەکارھێنانی داھێنەرانەی تەکنەلۆژیای بەرھەمھێنانی مۆسیقا.
## سەرچاوەکان

پۆل:شێوازەکانی مۆسیقای ئەمریکا
پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا
دیاری قەرەداغی

**دیاری قەرەداغی** (لەدایکبووی ١٩٦٧ لە سلێمانی، عێراق) گۆرانیبێژێکی ناسراوی کوردە. خاوەنی ستایلی تایبەت بە خۆیەتی، و چەندان ڤیدیۆکلیپ و گۆرانیی تۆمارکراوی ھەیە. لە ماوەی ڕابردوودا ھەشت ئەلبوومی گۆرانیی بڵاو کردووەتەوە.

## دیسکۆگرافی
### ئەلبوومەکان
* *سەراب* (١٩٩٤)
* *عەشق لێرە* (١٩٩٦)
* *سەدەیەک بێ ئارامی* (١٩٩٧)
* *بێدەنگی دەشکێنم* (١٩٩٨)
* *بۆنی خاک* (٢٠٠٠)
* *نیشتمانێک لە گوڵ* (٢٠٠٣)
* *سەردەمێکی تر ساڵی* (٢٠٠٧)
* *ڕێی باران* (٢٠١١)

### گۆرانییەکان
* «بەشی من تەنیایی» (٢٠٢٢)
* «تینووی ڕەحمەت»
* «نامەی دووری» (٢٠٢١)
* «گەر تۆ نەبی» (٢٠١٩)
* «زام» (٢٠١٩)
* «یاد و جوانی» (٢٠١٧)

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی ناوەندی
جەعفەر جەبارلی

**جەعفەر گەفەر ئۆغلو جبارلی** (بە ئازەربایجانی: Cəfər Qafar oğlu Cabbarlı، ٢٠ی ئازاری ١٨٩٩، خیزی – ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٤، باکو) شانۆنامەنووس، شاعیر، دەرھێنەر و سیناریۆنووسێکی ئازەربایجانی بووە.

## ژیان
دوای مردنی باوکی لە ساڵی ١٩٠٢ دایکی جەبارلی لەگەڵ چوار منداڵەکەیدا ڕوویان لە باکوو کردووە. جەبارلی لە ساڵی ١٩١٥ ئامادەیی تەواو دەکات و بۆ ماوەی ٥ ساڵی داھاتوو لە پۆلیتەکنیکۆمی باکوو ئەلکترۆمیکانیکی خوێندووە. لە ساڵی ١٩٢٠ لە زانکۆی دەوڵەتی ئازەربایجان وەرگیرا بۆ خوێندنی پزیشکی کارپێکراو بەڵام بەھۆی نەبوونی ئارەزووی زۆری نەخایاند گۆڕا بۆ خوێندنی ڕۆژھەڵات. لە ساڵی ١٩٢٣ دەستی کرد بە بەشداریکردن لە وتارەکان لە شانۆیەکی ناوخۆیی بۆ بەدیھێنانی ئارەزووی خۆی بۆ دراما.

جەعفەر جبارلی لە تەمەنی ٣٥ ساڵیدا بەھۆی سستبوونی دڵەوە کۆچی دوایی کرد و لە کوچەی شەرەف بە خاک سپێردرا. ستۆدیۆی سینەمایی نیشتمانی، ئازەربایجانفیلم، شەقامێک و وێستگەیەکی میترۆ لە باکوو بە ناوی ئەوەوە ناونراوە.

لە ٢٢ی ئایاری ١٩٨٥ مۆزەخانەی «ماڵی یادگاری جەعفەر جبارلی» کرایەوە. دەکەوێتە ناو خانووەکەی شەقامی ئای. گوتگاشینلی ٤٤ (شەقامی پێشووی گ. سوڵتانۆڤ)، کە پێشتر جەعفەر جبارلی تێیدا دەژیا.

## ئەدەب و شانۆ و فیلم
جەعفەر جبارلی لە سەرەتای تەمەنی ھەرزەکارییەوە دەستی بە شیعر نووسی و دەوترێت یەکەم شیعرەکانی لە ڕۆژنامەی ئازەری «ئاگیگاتی ئەفکار» لە ساڵی ١٩١١ بڵاو کراوەتەوە. لە ساڵانی دواتردا زیاتر لە ٢٠ شانۆگەری نووسیوە، ھەروەھا شیعر و وتار و کورتە چیرۆک و وتار. بەرھەمەکانی زۆر لەژێر کاریگەری پڕوپاگەندەی شکۆی کۆمۆنیستەکانی ساڵانی بیستەکاندا بوون و ئاھەنگیان گێڕا بە تەوەرە گونجاوەکانی وەک یەکسانی، کار، پەروەردە، کۆسمۆپۆلیتیزم، ڕزگاری ژنان، گۆڕانکارییە کولتوورییەکان و ھتد. دەستکەوتی سەرەکی جەبارلی لە ناساندنی شانۆنامە ئەورووپییەکان بە ئازەربایجانییە ئاسایییەکان وەرگێڕانی شانۆنامەکانی ویلیام شێکسپیر بوو ھاملێت بۆ زمانی ئازەربایجانی. لە ساڵی ١٩٢٥ و دوای ساڵێک لە شانۆی درامای ئازەربایجان دەرھێنانی بۆ کرد.

جەعفەر جبارلی بە دامەزرێنەری سیناریۆنووسی لە ئازەربایجان دادەنرێت. دوو لە شانۆنامەکانی بە ناوەکانی سیڤیل و ئەلماز کە ھەردووکیان لە ساڵی ١٩٢٨ نووسراون، لە ساڵانی ١٩٢٩ و ١٩٣٦ کراون بە فیلم. ھەردووکیان سەرنجیان لەسەر تەوەری ڕۆڵی ژنان، ستەم و خەبات و لە کۆتاییدا، سەرکەوتن بەسەر نەریتە پیاوسالارییە ڕێکەوتەکاندا بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩
پۆل:مردووانی ١٩٣٤
پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی باکوو
پۆل:شاعیرانی ئازەربایجانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:سیناریۆنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:شاعیرانی پیاوی ئازەربایجانی
دوراندۆ پێتری

**دۆراندۆ پیێتری** (بە ئیتالی: [doˈrando ˈpjɛːtri]; زۆرجار بە ھەڵە **پیتری** دەنووسرێت؛ ١٦ی تشرینی یەکەمی ١٨٨٥ - ٧ی شوباتی ١٩٤٢) پێشبڕکێکاری ماراتۆنی ئیتالی بوو. پێتری لە ماراتۆنی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٨ یەکەم کەس بوو بگاتە نزیک ھێڵی کۆتایی بەڵام بەھۆی یارمەتی درانی لەلایەن چاودێرانەوە لە مەدالیای زێڕ بێ بەشکرا.

## ئۆڵۆمپیادی ١٩٠٨
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Dorando_Pietri_1908.jpg/250px-Dorando_Pietri_1908.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|گەیشتنی دۆراندۆ پیێتری لە کۆتاییی ماراتۆنەکانی ئۆڵۆمپیادی ١٩٠٨، بە یارمەتیی دکتۆر مایکڵ جۆزێف بلجەر (لای ڕاست)
پێتری یەکێک بوو لە بەشداربووانی پێشبڕکێی ماراتۆنی ئۆڵۆمپیادی ١٩٠٨ لەندەن. پێشبڕکێکە لە کاتژمێر ٢:٣٣ی ئێوارە دەستی پێکرد. کەشوھەوا گەرم بوو بەپێی ستانداردەکانی ھاوینی بەریتانیا. مەوودای ماراتۆنەکە لەم خولە ٤٢٫٢ کیلۆمەتر (٢٦ میل) بوو؛ دوورییەک دواتر بوو بە درێژی ماراتۆن لە ساڵی ١٩٢١ەوە.
پیێتری پێشبڕکێی خۆی بە خێرایییەکی ھێواش دەستی پێکرد، بەڵام لە نیوەی دووەمی پێشبڕکێکەدا شەپۆلێکی بەھێز دەستی پێکرد کە وای لێکرد بچێتە پلەی دووەم بە ٣٢ کیلۆمەتر (٢٠ میل)، ٤ خولەک لەدوای چارلز ھێفرۆن ئەفریقای باشوور. کاتێک زانی کە ھیفرۆن لە دۆخێکی ماندوو بووندایە خێراییی خۆی زیاتر کرد لە ٣٩ کم (٢٤ میل) پێشرەوی کرد تا کۆتایی.ھەوڵەکانی پێتری بۆ بەردەوامی لە پێشنگ بوون بێ زیان نەبوون، تەنھا دوو کیلۆمەتری مابوو، کاریگەریی ماندووبوونی لەسەر دەرکەوت، بەتایبەت کاتێک چووە ناو یاریگاوە، بە ڕێگایەکی ھەڵەدا ڕۆیشت کاتێک ناوبژیوانان ڕێنمایییان کرد بۆ ئاراستە ڕاستەکە، بەھۆی ماندووبوون کەوتە سەرزەوی، بەیارمەتیی ناوبژیوانان لە بەرچاوی ٧٥ ھەزار بینەردا ھەستایەوە. بەڵام چوارجار زیاتر کەوتە سەرزەوی و ناوبژیوانەکان یارمەتییان دەدا بۆ ھەڵسانەوە، لە کۆتاییدا ھەرچەند تەواو ماندوو بوو توانی ھێڵی کۆتاییی پێشبڕکێکە بە ٢کاتژمێر و ٥٦ خولەک و ٤٦ سانییە تەواو بکات، دوای ئەو جۆنی ھایس ڕاکەری ئەمریکی گەیشتە کۆتاییی ھێڵەکە بە ٢ کاتژمێر و ٥٥ خولەک و ١٨ سانییە، دەستبەجێ تیمی ئەمریکی سکاڵای تۆمارکرد لەسەر یارمەتییەکانی پێتری لەلایەن ناوبژیوانانەوە، دوای لێکۆڵێنەوە سکالای تیمی ئەمرکی پەسەند کرا و پێتری لە ڕکابەرییەکە دورخرایە و مەدالیای زێڕ بەخشرایە جۆنی ھایس، دوای گەیشتن بە ھێڵی کۆتایی، پێتری بەپەلە ڕەوانەی نەخۆشخانە کرا بۆ ماوەی دوو کاتژمێر و نیو لەژێر چارەسەردا بوو. ھەوڵەکانی پێتری و ئەم ڕووداوە بووە ھۆی دروستبوونی ھاوسۆزی لەلایەن بەریتانییەکان دوای چاکبوونەوەی و دەرچوون لە نەخۆشخانە شاژنە ئەلێکساندەر جامێکی گەورەی زیوی پێ بەخشی وەک قەرەبوویەک بۆ ئەو ڕووداوەی بەسەریدا ھات.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٩٤٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٥
گوێڕەش

وێنۆک|گوێڕەش

**گوێڕەش** یان **گوێڕەشە** پشیلەیەکی کێوی قەبارە مامناوەندە و لە دەوروبەری ئەفریقا و ڕۆژھەڵاتی ناوین و ئاسیای ناوەندی و ناوچە وشکەکانی پاکستان و باکووری ڕۆژاوای ھیندستان دەژی. ئەم جۆرە بە جەستەیەکی بەھێز و قاچی درێژ و دەموچاوێکی کورت و گوێچکەی درێژی مودار و ددانی درێژ تایبەتمەندە و دەناسرێتەوە. ڕەنگی پێستەکەی ڕەنگێکی سوورباو یان خاکییە، لەکاتێکدا بەشەکانی پێشەوەی سکی ڕەنگێکی کاڵتری ھەیە و نیشانەی بچووکی سوورباوی لەسەرە. درێژییەکەی لە شانەوە دەگاتە ٤٠–٥٠ سم و کێشی ٨–١٩ کیلۆگرامە. بۆ یەکەمجار لەلایەن سروشتناسی ئەڵمانیی *یۆھان کریستیان دانیاڵ ڤۆن شێربەرەوە* لە ساڵی ١٧٧٦ بە شێوەیەکی زانستیی وەسفی لێ کرا. کە بە ژێر جۆرەکان ناسراون.

## خۆراک
باڵندە و جووجەڵەی بچووک و سمۆریات و مەیموونە بچووکەکان دەخۆن. زۆر ئاژەڵیکە دەخۆن بەڵام ئەمانە خۆراکی سەرەکین.

## ھەستەکان
بیستنیان نایابە. دەتوانن شوێنی نێچیر بزانن تەنھا بە بیستنی دەنگ. گوێیان ٢٠ ماسولکەی جیاوازی ھەیە کە یارمەتیان دەدات نێچیرەکانیان بدۆزنەوە.

## زۆربوون
تەمەنی پێگەیشتن بۆ نێر و مێ لە نێوان ١٢ تا ١٦ مانگییە. ماوەی سکپڕی نزیکەی ٢ مانگ و نیوە. ١ تا ٦ بێچوو لە دایک دەبێت، بێچووەکان کەڕ و کوێرن لە سەرەتایی لە دایکبوونیان دوای ١٠ ڕۆژ

دەتوانن ببینن و ببیستن. دایکەکان بۆ ماوەی ٦ ھەفتە ئاگاداری بێچووەکانیان دەبن و بەخێویان دەکەن. فێری ڕاوکردن دەبن لە ١٢ مانگی تەمەنیان.

بارستایی بێچووی لە دایکبوو دەگاتە ٢٥٠ گرام. بێچووە گوێڕەشەکان لە تەمەنی ٢ مانگی دەتوانن گۆشت بخۆن. لە ٥ مانگی تەمەنیان ددانە ھەمیشەیییەکانیان دێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:شیردەرەکانی ئاسیا
پۆل:گواندارانی ئەفریقا
حازی ئەسلانۆڤ (میترۆی باکوو)

**حازی ئەسلانۆڤ** وێستگەیەکی میترۆی باکوویە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢ کرایەوە و بە ناوی حازی ئەسلانۆڤەوە ناونراوە.

## سەرچاوەکان

حازی ئەسلانۆڤ
نەسیمی (میترۆی باکوو)

**نەسیمی** وێستگەیەکی میترۆی باکوویە. لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ کرایەوە، ناوی عیماددین نەسیمی لێنراوە.

## سەرچاوەکان

نەسیمی
عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی کوڕی سەلوول

**عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی کوڕی سەللول** کە یەکێکە لە کەسایەتیەکانی یەثریب و یەکێکە لە سەرکردە و سەرۆکەکانی خەزرەج، لە ژیاننامەی پێغەمبەر محمد وەک کەسایەتییەک بەڕواڵەت دژی ئایینی ئیسلامی باسی لێوە کراوە، موسڵمانان بە سەرۆکی دووڕووەکان ناوی دەبەن. گوتراوە پێش ئەوەی پێغەمبەر محمد  بگاتە ئەوێ، خەریک بوو ببێتە سەرۆکی مەدینە.

## ڕەچەڵەک
ئەو عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی کوڕی سەللولی ئەزدییە، لە عەشیرەتی خەزرەجی ئەزدییە، خەڵکی یەثریبە و بە سەری دووڕوویی ناوی دەبن.

## ژیان
سەرەتای پێش کۆچی پێغەمبەر بوو، لە ڕۆژێک کە یەثریب لە گرژیدا لە نێوان ئەوسەکان و خەزرەجەکان دەژیا کاتێک ئاڵۆزی کەم دەبێتەوە دیسان گرژی دروست دەبێتەوه، ناکۆکیەکان کۆتایی پێهات لەسەر ڕێکەوتنی هەردوولا نەمانی ناکۆکی و عەبدوڵڵای بن ئەبی سەلول بکرێت بە سەرۆکی مەدینە، ئەم بیرۆکەیە بووە هۆی هاتنە ناوەوەی ئیسلام بۆ ناو خاکی مەدینە، و گردبوونەوەیان لە دەوری ئاڵای پێغەمبەر بۆیە تێڕوانینی ئیبن سەلول بۆ ئەم ئایینە بێبەشی کردبوو لە پاشایەتی و دەسەڵات، عەبدوڵڵای کوڕی سەلول هەندێک جار بە ئاشکرا و هەندێک جاریش بە نهێنی جەنگی دژی پێغەمبەر محەممەد و هاوەڵەکانی دەکرد لە هەوڵێکدا بۆ کۆنترۆڵکردنی کاروباری مەدینە.

## منداڵەکان
کوڕێکی هەیە لەلایەن هاوسەرەکەیەوە (هاوسەرەکەی ناوی خەولەیە کچی مونزیر کوڕی حەرام کوڕی عومەرە)کوڕەکەی ناوی عەبدوڵڵایە (دوای ناوی باوکی) و بە یەکێک لە باشترین هاوەڵەکان دادەنرێت.  ناوی عەبدوڵڵای کوڕی عەبدوڵڵا "الحباب" بووە (کە باوکی پێی ناونراوە) بەڵام پێغەمبەر محەممەد ناوی گۆڕیوە بۆ "عەبدوڵڵا".

## مردن
کاتێک عەبدوڵڵای کوڕی ئوبەی کۆچی دوایی کرد، کوڕەکەی عەبدوڵڵا  هاتە لای پێغەمبەری خودا، داوای لێکرد کراسەکەی پێ بدات باوکی پێدا بپۆشێت، پێغەمبەر پێی بەخشی، پاشان داوای لێکرد نوێژی لەسەر بکات، بۆیە پێغەمبەر (د.خ) هەستا بۆ ئەوەی نزای بۆ بکات، عومەر هەستا جلی پێغەمبەری خودای برد، فەرمووی: ئەی پێغەمبەری خودا خودا قەدەغەی نەکردووە نوێژ (یان نزا)ی لەسەر بکەیت؟ پێغەمبەر فەرمووی:   وە زیادی دەکەم بۆ حەفتا، و فەرمووی: دووڕووە.  کوڕی عومەر دەفەرموێت: پێغەمبەری خودا دوعای بۆ کرد خودای باڵادەست ئایەتێکی بۆ دابەزاند  

## سەرچاوەکان

پۆل:محەممەد
پۆل:ئیسلام
پۆل:مێژووی ئیسلام
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:مردووانی ٦٣١
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٧ەم