open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دیمن (ڕۆحی خراپەکار)

thumb|وێنەیەک بۆ دەربڕین
**دێمۆن** () () ڕۆحێکی خراپە، و کەسایەتی خەیاڵی سووپەر شەیتان بەرجەستە دەکات کە کینە و خراپە هەڵدەگرێت، کەسایەتییەکە لە شتە پەیوەندیدارەکانی ئاین و کارە جادوویەکان دووبارە دەبێتەوە، وێژە و خەیاڵ، ئەفسانە، و فۆلکلۆر، وشەی **دێمۆن** لە زۆرێک لە وەرگێڕانەکانی کتێبی پیرۆز و کتێبی پیرۆزی عیبری هاتووە. ئەم کەسایەتییە لە زۆرێک لە کارە کارتۆنییەکان و فیلمە سینەماییەکانی وەک خێو و خێوی ئۆپێرا بەرجەستە بووە.

## ئەمانەش ببینە
* زانستی شەیتانەکان
* ئیبلیس لە ئیسلامدا

## سەرچاوەکان

پۆل:جنۆکە
پۆل:زاراوە ئایینییەکان
پۆل:شەیتانەکان
کچانی خۆر

**کچانی خۆر** () فیلمێکی فەڕەنسی درامییە لەدەرهێنانی ئێڤا هوسۆن. فیلمەکە لە پاڵێوراوە بۆ بردنەوەی خەڵاتی چلەخورمای زێڕ (Palme d'Or) لە فیستیڤاڵی فیلمی كان بۆساڵی ٢٠١٨.

## بەشداربووان
* گوڵشیفتە فەراھانی بەڕۆڵی بەهار
* ئیمانوێل بیرکو وەک ماتیلدی
* ئرۆل ئەفشین وەک تیرێش

پۆل:فیلمە فەڕەنسییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی عەرەبی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە فرە زمانە فەرەنسییەکان
پۆل:فیلمە جەنگییەکان سەبارەت بە ڕووداوە ڕاستەقینەکان
ھارش نۆیس واڵ

**دیواری ژاوەژاوی سەخت** ()، ھەروەھا ناسراو بە **ژاوەژاوی دیوار** ()، چەشنێکی سەختی میوزیکی ژاوەژاوە، باسکراوە (پێناسەکراوە) وەک " دیوارێکی بە ژاوەژاوی جێگیری یەک بڕگەیی داپۆشراوی سەخت، ھیچ گۆڕانێک نابینێت و لەسەر ھەمان ڕێچکە دەڕوات." ئەم بزووتنەوەیە بڵاوکرایەوە (بەربڵاوبوو) لەلایەن میوزیکژەنی فەڕەنسی ڤومییر، ھەروەھا ڤومییر باسی دیواری ژاوەژاوی  سەخت دەکات و دەڵێت "ھیچ بیرۆکەیێک، ھیچ گۆڕانێک، ھیچ بەرەوپێشچوونێک، ھیچ گەشەپێدەرێک، ھیچ پەشیمانیێک." لە دیواری ژاوەژاوی سەخت بوونی نیە.

دیواری ژاوەژاوی سەخت پێکدێت لە کۆمەڵێک دەنگەدەنگ لەسەریەک داندراون بۆ پێکھێنانی دەنگێکی ستاتیکی (دەنگێکی نەگۆڕ). سام مەکینلی ھەروەھا ناسراوە بە زە ریتا، کە میوزیکژەنێکی دیواری ژاوەژاوی خەستە لەسەر ئەم جۆرە میوزیکە دەڵێت " دیواری ژاوەژاوی سەخت بەشێکە یاخود پاڵاوتنێکی میوزیکی ژاپۆن نۆیز (مۆسیقا) یە، بەڵام زیاتر شێواو و خاوتر و وردتر دیارە، وە شێوەیێکی مینیماڵستی (سادەیی) ھەیە. 

سەڕەڕای ئەوەی ئەم جۆرە میوزیکە زۆربەی لەژێرخاک دایە (نەناسراوە)، بەڵام دیواری ژاوەژاوی سەخت چێژی بینیوە لە ڕێبازەکەی لەگەڵ میوزیکی نۆیز. چەندین زنجیرە چالاکی بۆ ئەم جۆرە میوزیکە کراوە کە ناونراوە ڤیستیڤاڵی دیواری ژاوەژاوی سەخت، وە ئەو شوێنەی کە زیاتر ئەم جۆرە ڤیستیڤاڵانە دەکرێت لە ھۆڵی لێس ئینستانتس چاڤیرەسە لە مۆنترەویل، سێینی-سەینت-دێنیس کە بەڕێوە دەچێت لەلایەن ڤومییر، لەگەڵ چەندین مێوان و میوزیکژەن ھەروەک وێروۆڵف جێروسەڵێم، زەنایتپڕۆدەکت، بلاک لێزەر جیزس و تیسە مەوارتیەسەری.  

## ئەمانەش ببینە
* میوزیکی ئاڤانت-گارد

## سەرچاوەکان

پۆل:جۆرەکانی دیوار
ڕیوک

**ریوک** ( بە رۆماجی: Ryūku) ئەو کەسایەتییەکی خەیاڵی ناو زنجیرەی پەرتووکی مەرگە، و لە لایەن تسوگۆمی ئۆبا و تاکیشی ئۆباتاوە دروست کراوە. ئەو شینیگامییەکە هەستی بە وەڕەسبوون دەکرد هەر بۆیە لە پێناو کەمێک خۆشی بینین پەرتووکی مەرگی بۆ ناو جیهانی مرۆڤەکان فڕێدا، کە بریتییە لە پەرتووکێک ڕێگە بە کوشتنی هەر کەسێک لە ڕێگەی زانینی ناو و ڕووخساریانەوە دەدات.

## سەرچاوەکان

پۆل:خوا خەیاڵییەکان
پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:کەسایەتییەکانی پەرتووکی مەرگ
پۆل:شینیگامی لە خەیاڵدا
پۆل:نارسسیزم لە خەیاڵدا
پۆل:ژاپۆنییە خەیاڵییەکان
پۆل:ژاپۆنییە خەیاڵییەکانی ناو ئەنیمێ و مانگا
پۆل:لێکۆڵەرانی پۆلیسی خەیاڵی
پۆل:کارەکتەرە کۆمیکەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٣ ناسێنراون
شینیگامی

**شینیگامی** (، ) واتە خوای مەرگ (بە کوردی: ڕۆحکێش). ئیشی خوای مەرگ بریتییە لە بڕیاردان کە ئایە ڕۆحی مرۆڤەکە شایەنی ژیانە یان نا، کە ھەروەھا باوەڕێکی ژاپۆنییە بۆ بەرجەستە کردنی مەرگ کە لە ماوەی مێجی بەھۆی بە ئەورووپا کاریگەربوون دەرکەوتووە، و بۆ ئاینی شینتۆ یان هەر ئاینێکی تری ژاپۆنی ناگەڕێتەوە، و زۆر بە کەمی لە ھونەرە گەلییەکاندا بەکاردێت. و بە شێوەیەکی گشتی بۆ خوای مەرگ ئاماژە دەکات. لە سەردەمی ئێستادا شینیگامی لە زۆرێک لە کار و چیرۆکە خەیاڵییەکانی ئەنیمێ و مانگای وەک بلێچ و خزمەتکارە ڕەشەکە و پەرتووکی مەرگ دەرکەوتووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مەرگ
پۆل:خوای مەرگ
پۆل:بوونەوەرە ئەفسانەییە ژاپۆنییەکان
پۆل:شینیگامی لە خەیاڵدا
پۆل:شینیگامی
میستەر ساتان

**میستەر ساتان** ( بە رۆماجی: Mister Satan) ئەو کەسایەتییەکی خەیاڵی ناو جیھانی مانگای دراگۆن بۆڵە و پاڵەوانی جیھانیی ھونەرە جەنگییەکانە. ساتان بە پارێزەری زەوی دەناسرێت، و لە مانگاکەدا شارێک بە ناوییەوە ناونراوە. ساتان بۆ یەکەم جار لە کاتژمێری سێڵدا دەرکەوت. ساتان بە کەسایەتییەکی کۆمیدی دادەنرێت و زۆربەی کات بۆ شەڕەکانی زەوی دژی خراپەکاران دەنێردرێت، ئەمەش لەبەر ئەوەی خەڵکی پێیان وایە بەھێزە. شایەنی باسە کە ھێزی ساتان ٧ کییە و کە بە بەراورد بە پاڵەوانەکانی زێد زۆر کەمە و بە بەراورد بە مرۆڤ زۆر بەرزە. ساتان کچێکی بە ناوی ڤیدیەڵ ھەیە و کە بەمەش گۆھان دەبێت بە زاوای.

## ئەمانەش ببینە
* دراگۆن بۆڵ
* سۆن گۆھان
* سۆن گۆکو

## سەرچاوەکان

پۆل:کەسایەتییەکانی دراگۆن بۆڵ
پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:کەسایەتییەکانی ئەنیمێ و مانگا
ماجین بوو

**ماجین بوو** (، بە رۆماجی: Majin Bū) ئەو کەسایەتییەکی خەیاڵییە و وەک ڕکابەری کۆتایی زنجیرەی دراگۆن بۆڵە کە ئاکیرا توریاما دروستی کرد. ئەو بۆ یەکەم جار لە ژمارەی #٤٦۰ ماجین بوو دەردەکەوێت؟! (魔人ブウ出現か!? Majin Bū Shutsugen ka!?) دەرکەوت و بۆ یەکەم جار لە هەفتانەی شۆنن جەمپ لە ۱ی ئازاری ۱۹۹٤ بڵاوکرایەوە. ماجین بوو بوونەوەرێکی جادووی لە جنۆکە چووە و لە لایەن جادووگەری خراپ بیبیدی دروست کرا و بە بەکارهێنانی بوو هەموو گەردوونی بە لەناوبردنی هەسارەکان تۆقاند، ئەو پێش ملوێنان ساڵ لە ڕووداوەکانی دراگۆن بۆڵ دروست کرا. ئەو بە شێوەیەکی کاتی زیندانی کرا و بۆ زەوی هێنرا، بەڵام، بیبیدی کوژرا و بوو بە شاراوەی مایەوە. لە زنجیرەکەدا، لە لایەن بۆبیدی کوڕی بیبیدی بۆ بەردەوام بوون لە پیلانەکەی باوکی بۆ کۆنتڕۆڵکردنی گەردوون زیندوو دەکرێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:کەسایەتییەکانی چیرۆکە نەخشێندراوەکان کە لە ساڵی ١٩٩٤ دا دەرکەوتووە
پۆل:کەسایەتییەکانی دراگۆن بۆڵ
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای گەشتکردنی ڕەھەندییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای دەستکاریکردنی وزەیان ھەیە
نامێکییەکان

**نامێکییەکان** ( نامێک سێجین) ئەوان دانیشتوانی هەسارەی نامێکی ناو زنجیرەی دراگۆن بۆڵن، و لە لایەن ئاکیرا توریاماوە دروست کراون.

قەبارەی ئەم هەسارەی نامێک لە چیرۆکەکەدا لە قەبارەی زەوی گەورەترە و نامێکییەکان لەسەری دەژین، هەروەها نیشتەجێبووانی زەوی وەک خوا سەیریان دەکەن.

نامێکییەکان (یان دانیشتوانی نامێک) ڕەنگی پێستیان سەوزە و دوو شتی وەک ئارێل لەسەریاندا هەیە، و بۆ پەیوەندی مێشکی بەکاریدێنن. پێشتر لە لایەن گۆرۆوە (Guru) سەرۆکایەتی دەکران.

## کەسایەتییە بەناوبانگەکانی نامێکییەکان
* **کامی** "خوای زەوی" (ئەوەی دانیشتوانی زەوی لە زنجیرەکەدا بە خوای دادەنێن).
* **[[پیکۆلۆ (دراگۆن بۆڵ)|پیکۆلۆ "Piccolo]]"**: ئەو دۆژمنێکی پێشووی گۆکویە و لە ئێستادا هاوڕێیەتی، ئەو کوڕی پیکۆلۆ دایماۆە.
* **پیکۆلۆ دایماۆ Piccolo Daimao**: ئەوەی دانیشتوانی زەوی بە "شەیتانی" دادەنێن، بەڵام ئەو تەنها کەسایەتییەکی خراپە و خەڵکی نامێکە.
* **دێندێ** (Dende): ئەو نامێکییەکی بچووکە دوای مردنی کامی (یەکگرتنی) بۆ زەوی هات تا شوێنی کامی بگرێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کەسایەتییەکانی دراگۆن بۆڵ
جووڵانەوەی نەوەی نوێ

**جووڵانەوەی نەوەی نوێ** پارتێکی سیاسییە کە لە ساڵی ٢٠١٧دا لەلایەن شاسوار عەبدولواحیدەوە دامەزراوە. لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨، جووڵانەوەی نەوەی نوێ لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەنووسیدا ھاوپەیمانێتی لەگەڵ تەڤگەری ئازادی و بەرەی دیموکراسی بۆ ھەڵبژاردنەکانی داھاتووی عێراق و کوردستان ڕاگەیاند. لە ھەڵبژاردنی ٢٠١٨ی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، نەوەی نوێ توانی ٤ کورسی بەدەست بھێنێت.
ھەروەھا لە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان توانی ٨ کورسی بەدەست بھێنێت. لە ھەڵبژاردنی پێشوەختەی ٢٠٢١ی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لەھەر ١٥ بازنەکەی ھەرێم و کەرکووک ١٥ کاندیدای دیاری کرد لەو ژمارەیە ٩ کەس توانیان دەنگی پێویست بەدەست بھێنن و کورسی پەرلەمان مسۆگەر بکەن.

## ئەنجامی ھەڵبژاردنەکانی ھەرێمی کوردستان

## ئەنجامی ھەڵبژاردنەکانی عێراق
لە ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی عێراق لەساڵی ٢٠٢١ بزوتنەوەکە سەرکەوتوو بوو بە بەدەستھێنانی ٩ کورسی.

## سەرۆکی جوڵانەوەی نەوەی نوێ
شاسوار عەبدولواحید (لە ٢٠١٧ەوە تا ئێستا)

## سەرچاوەکان

پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان
پۆل:حیزبە سیاسییە ئیسلامییەکان
پۆل:حیزبەکانی عێراق
پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
پۆل:پەرلەمانی کوردستان
پۆل:پارتە سیاسییەکان لە ھەرێمی کوردستان
بێلایەنیی ئینتەرنێت

[وێنۆک|دابینکاری ڕاژەی ئینتەرنێتی پورتوگالی بە ناوی مێۆ پێشێلکارییەکی ڕوونی بێلایەنیی ئینتەرنێتی کردووە بە سنووردارکردنی بەکارھێنانی ئینتەرنێت بۆ بەکارھێنەرانی. ئەوان بۆ ھەر پاکێجێکی مانگانە پارە دەسەنن، بۆ نموونە بۆ پاکێجی سۆسیال کە چەند ماڵپەڕێکی لەخۆ گرتووە وەک [فەیسبووک، ئینستاگرام، سناپچات و ھتد… بە جیا دەفرۆشرێت و کاتێک کڕیار ئەم پاکێجە دەکڕێت تەنیا توانای بەکارھێنانی ئەو وێبگە و ئەپلیکەیشنە دیاریکراوانەی دەبێت.|330px]]

**بێلایەنیی ئینتەرنێت** () پرینسیپێکە کە دەڵێت دەبێت دابینکارانی ڕاژەی ئینتەرنێت بە یەک شێوە مامەڵە لەگەڵ ھەموو داتاکانی سەر ئینتەرنێت بکەن و جیاکاری نەکەن و بە جیاوازی نرخ دیاری نەکەن لەسەر بنەمای تاک، ناوەڕۆک، ماڵپەڕ، سەکۆ، ئەپلیکەیشن یان جۆری پەیوەندی بەستن. ئەم پرینسیپە ڕێگری لە دابینکارانی ڕاژەی ئینتەرنێت دەکات کە بە ئەنقەست ھەندێک وێبگە خاوبکەنەوە یان پارە بسێنن بۆ بەکارھێنانی چەند ماڵپەڕێکی دیاریکراو. ئەم پرینسیپە زۆرجار لەژێر چاودێریی حکوومەت پارێزگاری لێ دەکرێت. لە ساڵی ٢٠٠٤، کۆمپانیای تێلێکۆمی مادیسن ڕیڤەر غەرامەی ١٥٬٠٠٠ دۆلار کران بەھۆی خاوکردنەوەی بەکارھێنانی خزمەتگوزارییەکانی ڤۆنەیج، کە کۆمپانیایەکی تێلێکۆم بوو لەو کاتەدا پێشبڕکێی لەگەڵ خزمەتگوزارییەکانی خۆیان دەکرد.

پێشێلکارییەکی ڕوونی بێلایەنیی ئینتەرنێت لە کوردستان لەلایەن کۆمپانیای فاستلینکەوە کرا، کاتێک ڤایبەریان بەبێ بەرامبەر بۆ بەکارھێنەرانیان دەستەبەر کرد. ھەردوو دامەزراوەی ویکیمیدیا و فەیسبووکیش بە پێشێلکردنی پرینسیپی بێلایەنیی ئینتەرنێت تۆمەتبار کران کاتێک پرۆژەی ویکیپیدیا زیرۆ و فەیسبووک زیرۆیان ڕاگەیاند. بەھۆی ئەمەوە دامەزراوەی ویکیمیدیا پرۆژەکەی لە کۆتاییی ٢٠١٨ لەکارخست.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئینتەرنێت
عادل موراد

**عادل موراد** (ماوەی ژیان: ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٩ - ١٨ی ئایاری ٢٠١٨) ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و سکرتێری ئەنجومەنی ناوەندی یەکێتی بوو.

عادل موراد نوێنەری تایبەتی جەلال تاڵەبانی بوو لەدیمەشق. لەکاتی حکومەتی کاتیی عێراق، نوێنەری یەکێتی بوو لەبەغداد. ماوەی چوار ساڵ باڵیۆزی عێراق بوو لەڕۆمانیا.

عادل موراد ماوەی چەند ساڵێک لێپرسراوی مەکتەبی ناوەندی ڕاگەیاندنی یەکێتی بوو، دواتر بووە بە سکرتێری ئەنجومەنی ناوەندی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان.

دوای ململانێیەکی سەخت لەگەڵ نەخۆشی، ڕۆژی ١٨ی ئایاری ٢٠١٨ لەئەڵمانیا کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان
*  

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
پۆل:مردووانی ٢٠١٨
پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
ویکیپیدیا زیرۆ

وێنۆک|لۆگۆی ویکیپیدیا سفر
**ویکیپیدیا زیرۆ** () پرۆژەیەکی دامەزراوەی ویکیمیدیا بوو کە لە ساڵی ٢٠١٢دا دامەزرا. ئامانجی پرۆژەکە پێشکەشکردنی ویکیپیدیا بوو بە بێ بەرامبەر لەسەر مۆبایلەکان بۆ دەستەبەرکردنی زانیاریی ناوەڕۆک ئازاد.

وێنۆک|ویکیپیدیا زیرۆ چییە؟<sub>(ژێرنووسی کوردی بەردەستە.)</sub>

خزمەتگوزارییەکە لە زیاتر لە ٧٢ وڵات بۆ سەروو ٩٧ کۆمپانیا کارا کرا و بە نزیککراوەیی لە سەرەتای دامەزرانی پرۆژەکەوە، ٨٠٠ میلیۆن کەس توانیویانە لە ڕێگەی ئەم پرۆژەیەوە دەستیان بە ویکیپیدیا بگات. دوای ئەوەی ویکیمیدیا ڕەخنەی لێ گیرا و بە دەرچوون لە پرینسیپی بێلایەنیی ئینتەرنێت تۆمەتبار کرا، لە شوباتی ساڵی ٢٠١٨دا، میدیاویکی کۆتایی ھێنان بە پرۆژەکەی ڕاگەیاند و ڕوونیان کردەوە کە لە کۆتایی ٢٠١٨ چی تر ئەم خزمەتگوزارییە پێشکەش ناکەن. فەیسبووک زیرۆ بە ھاندەرێکی ویکیپیدیا سفر ناسراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ویکیپیدیا
پۆل:دامەزراوەی ویکیمیدیا
پاڵەوانێتی گەردوونەکان (دراگۆن بۆڵ سووپەر)

**پاڵەوانێتی گەردوونەکان** یان **پاڵەوانێتی ھێز** بریتییە لە یەکێک لە ڕووداوەکانی ئەنیمێ و مانگای دراگۆن بۆڵ سووپەر، و لە لایەن ئاکیرا توریاماوە دروست کراوە. بۆ یەکەم جار لەسەر زاری زێن - ئۆ ساما باسکرا، ئەمەش دوای بەو پاڵەوانێتییەی کە بە ھۆی شەڕێکەوە لە لایەن خوای لەناوبردنی گەردوونی ٦ و ٧ بیروس و چامپاوە ڕێکخرا. ھەر کەسێک پاڵەوانێتێکە بباتەوە بە تۆپەکانی دراگۆن بۆڵ سووپەر خەڵات دەکرێت و گەردوونەکەشی لە سڕینەوە ڕزگاری دەبێت.

## ئامادەبوون بۆ پاڵەوانێتێکە
ئامادەبوون بۆ پاڵەوانێتێکە لە ڕێگەی دروستکردنی پاڵەوانێتییەکی بچووککراوە لە نێوان گەردوونی حەوت و نۆدا بۆ نمایشکردن لە بەردەم زێن - ئۆ سامای داھاتووی کرا، و لە ھەر گەردوونێک لەو دووانە سێ جەنگاوەر بانگێش کرا، ھەر بۆیە لە گردوونی حەوت گۆکو و بوو و گۆھان چوون، و لە گەردوونی نۆ بیرگامۆ باسڵ و لافیندەر کە پێیان دەوترێت سیانەی مەترسیدار چوون.

## یاساکان
یاسا ھێماییەکان بۆ پاڵەوانێتی ھێز دانرا بەڵام یاسای سەرەکی و تەنھا ویست و حەزی زێن - ئۆ سامایە، لە یاساکانی پاڵەوانێتێکە بەکارنەھێنانی ھیچ ئامێرێکی چاکبوونەوە یان چارەسەرکردن بێجگە لە توانا تایبەتەکانی جەنگاوەرەکان، ھەروەھا بەکارھێنانی چەک ئەگەر بەێک لە جەستە نەبێت قەدەغەیە.

## دەستپێکی پاڵەوانێتێکە
فریشتەی گەورە (دایشینکان) ھەڵسا بە دروستکردنی گەردوونێکی تەواو لە بۆشایی ئەمەش لە پێناو دەربڕینی ھێزی تەواوی جەنگاوەرەکان، وە گۆڕەپانێکی شەڕی تێدا دروست کرد، و فەرمانی بە خواکانی لەناوبردن کرد دە جەنگاوەر لە پێناو بەژداری کردن لە پاڵەوانێتێکەدا کۆ بکەنەوە و گەردوونە دۆڕاوەکانیش بە دەستی زێن - ئۆ ساما دەسڕێتەوە.

## گەردوونە بەژداربووەکان
چوار گەردوون لە دوانزە گەردوونەکە لابران، کە بریتین لە گەردوونەکانی یەک و پێنچ و ھەشت و دوازدە، ئەمەش لەبەر ئەوەی مرۆڤەکان تێیدا ھێزەکانیان بە زیاتر لە ٧/١٠ دادەنرێت.

گەردوونە بەژداربووەکان ھەشت گەردوونن و لە ھەر گەردوونێک دە جەنگاوەر ھاتووە:

# **گەردوونی دوو**: رێبریان - کاکۆنسا - - رۆزی - فیکاڵ - جەیمس...
# **گەردوونی سێ**: نیگریشی - ناریراما - بریشو - بیارا - بابارۆنی - ماجی کایۆ - کاتۆبیسرا - بانشیا - بوراریتا - کواتسۆکای.
# **گەردوونی چوار**: دامۆن - گانۆس - نینک - شوسا - ماجورا - کاوای - دارکوری - مونا - شانتسا...
# **گەردوونی شەش**: ھیت - کابا - کالێ - کالفیلا - فرۆست - ماجیتا - بۆتامۆ - ساونیرۆ - بیرینا - دکتۆر رۆتا.
# **گەردوونی حەوت**: سۆن گۆکو - ڤێجیتا - گۆھان - موتێن رۆشی - کریلین - فریزەر - پیکۆلۆ - تێنشینھان - ڕۆبۆتی ژمارە ١٧ - ڕۆبۆتی ژمارە ١٨.
# **گەردوونی نۆ**: بێرگامۆ - باسێڵ - لافیندەر - ھیسۆب - سورێڵ - شابڵ - ئۆریگانۆ - ھۆپ - کومفرای - روسڵ.
# **گەردوونی دە**: موریشیم - لیلیبۆ - نابابا - جیوم - مورسیام - میسیۆب - جیراسین - ئۆبنی - زیرکرو - لیباڵت.
# **گەردوونی یازدە**: جێرێن - تۆپۆ - دیسپۆ - کانشی - کاسیراڵ - توپەر - زویری - کۆکۆت - کیتۆڵ - پۆن.

## کۆتایی پاڵەوانێتێکە
گەردوونی حەوتەم پاڵەوانێتێکەی بردەوە و بەمەش تۆپەکانی سووپەر دراگۆن بۆڵیان بردەوە و پێی داوای گەڕانەوەی گەردوونەکانی کرەوە. کۆتا کەس کە لە گۆڕەپانەکەدا مایەوە "ڕۆبۆتی ژمارە ۱۷" بوو، ئەمەش دوای ئەوەی فریزەر و گۆکو جێرێنیان لەگەڵ خۆیان دەرکرد، پاشان تۆپەکانی دراگۆن بۆڵ دەردەکەوێت و داوای زیندووکردنەوەی ھەموو گەردوونە سڕدراوەکانی لێ کرد. پاشان گۆکو و ھاوڕێکانی بۆ زەوی دەگەڕێنەوە و نیشانەی دەسپێکردنی داستانێکی نوێ ... پاشان ئەنیمێکە کۆتایی دەبێت.

## ئەمانەش ببینە
* دراگۆن بۆڵ سووپەر
* ڤێجیتا
* فریشتەی گەورە
* زێن - ئۆ ساما
* سۆن گۆکو

پۆل:دراگۆن بۆڵ
جێمب

وێنۆک|ئامێری جێمب
**جێمب** () تەپڵێکە کە سەرەکەی بە پێستە داپۆشراوە و بە پەت تیون دەدرێت. ئامێرەکە لە ئەسڵدا لە ڕۆژاوای ئەفریقاوە سەری ھەڵداوە و واتاکەی لە ھەردوو وشەی «جێ» و «بێ» وە لە ڕستەی «ئانک جێ، ئانک بێ»وە سەری ھەڵداوە، کە واتای «ھەمووان کۆ ببنەوە، پێکەوە بە ئاشتی» دەبەخشێت.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقا
میھیر ڤیج

**میھیر ڤیج** (**ڤیاشالی ساھدیڤ** لەدایکبووی ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٨٦) خانمەکتەرێکی فیلمی ھیندی و زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییە. وەرگری خەڵاتێکی فیلمفەیرە. و ڕۆڵی لە درامای کۆمیدی، باجرەنگی بایجان (٢٠١٥) و درامای مۆسیقی، ئەستێرەی نھێنی (٢٠١٧) گێڕا. کە ڕیزبەندیی ھەردووکیان لەنێوان پڕداھاتترین فیلمە ھیندییەکانن لە ھەمووکاتێ؛ دواتر خەڵاتی فیلمفەیری بۆ پشتگیریکردنی باشترین خانمەکتەر بردەوە.
لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەرکەوت لەنێوانیان، *[[Kis Desh Mein Hai Meraa Dil]]* و *[[Ram Milaayi Jodi]]*.

## ژیانی تایبەتی
ڤیج لە ساڵی ١٩٨٦ لە دەلھی بە ناوی ڤیاشالی ساھدیڤ لەدایکبوو. ئەو برایەکی گەورەتری ھەیە، پییوش ساھدیڤ.

لە ٥ی تەممووزی ٢٠٠٩ لە مومبای ھاوسەرگیری لەگەڵ ماناڤ ڤیج کرد. پاش شوکردنی بە ماناڤ ڤیج، لە ٢٠٠٩ ناوی خۆی لە ڤیاشالی ساھدیڤەوە گۆڕی بۆ میھیر.

## فیلمۆگرافی
### فیلم

### زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی

## خەڵاتەکان و پاڵاوتنەکان
### خەڵاتەکانی ڕۆژنامەنووسانی فیلمی [[بۆلیوود]]

### [[خەڵاتەکانی فیلمفەیر]]

### خەڵاتەکانی فیلمە ھیندییە سەرھێڵەکان

### [[خەڵاتە ئاڵتونییەکانی لیۆنز]]

### خەڵاتەکانی فیلمی سینەماییی News18 Reel

### [[خەڵاتەکانی شاشە|خەڵاتەکانی شاشەی ئەستێرە]]

### [[خەڵاتەکانی زی سینی]]

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

پۆل:خانمەکتەران لە تەلەڤیزیۆنی ھیندی
پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای پونجابی
پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی دەلھی
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی
پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خەڵکی دەلھی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ھیندی
بەلخە

**بەلخە** گوندێکە لە ھەورامانی عێراق.

پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
ئەنجامی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠١٨، بەپێی بازنەی ھەڵبژاردن

ڕۆژی ١٢ی ئایاری ٢٠١٨ دەنگدانی گشتی بۆ ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بەڕێوەچوو. ڕۆژی ١٩ی ئایاری ٢٠١٨ کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردنەکان ئەنجامی کۆتایی ڕاگەیاند.

## پارێزگای بەغداد

## پارێزگای نەینەوا

## پارێزگای بەسرە

## پارێزگای زیقار

## پارێزگای سلێمانی

## پارێزگای بابل

## پارێزگای ھەولێر

## پارێزگای ئەنبار

## پارێزگای دیالە

## پارێزگای کەرکووک

## پارێزگای دھۆک

## پارێزگای نەجەف

## پارێزگای سەڵاحەدین

## پارێزگای واسیت

## پارێزگای کەربەلا

## پارێزگای دیوانیە

## پارێززگای میسان

## پارێزگای موسەنا

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق
محەممەد سەعید نەججاڕی

**محەممەد سەعید نەججاڕی** ناسراو بە **ئاسۆ** (لەدایکبووی ١٩٥٦ لە سارۆقامیش، بۆکان) نووسەر و شاعیرێکی کوردە.

## ژیان
ئاسۆ بەپێی ناسنامە ڕۆژی ٩ی جۆزەردانی ساڵی ١٩٥٦ لە ئاوایی سارۆقامیشی ناوچەی فەیزوڵڵابەگی سەر بە شاری بۆکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە دایک بووە. ھەر لەوێ کە بۆ یەکەم جار بە حەولی برایم خان خوێندنگە کراوەتەوە، نراوەتە بەر خوێندن. لە شارەکانی سەقز و بۆکان درێژەی بە خوێندن داوە. ساڵی ١٣٨٠ لە زانکۆی تەورێز ماستەری (ئەدەبیات و وێژەی فارسی) وەرگرتووە. ساڵی ١٩٩٣ لە یەکەم ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ئەدەبیی بۆکاندا وەک یەکێک لە حەوت بەڕێوەبەری ئەو ڕێکخراوەیە ھەڵبژێردراوە.  لە قوتابخانە و زانکۆکانی شاری بۆکان مامۆستای ئەدەبیاتی فارسی بووە و پاشان خانەنشین کراوە؛ دواتر بۆ وانە گوتنەوەی فارسی لە کۆلێژی پەرەستاریی شاری بۆکان بانگھێشت کراوەتەوە.

## ناوەرۆکی ھۆنراوە
ئاسۆ سەر بە بەرەی شاعیرانی پاش ھێمن و ھەژار و ھێدی و ئاواتە. ھونراوەکانی ئاسۆ زۆربەیان شیعری کلاسیک و لەسەر شێوازی غەزەلن. غەزەلەکانی تەژین لە باس و خواسی دڵداری و خۆشەویستی و لەسەر زاران نەرم و ڕەوانن. ھەروەھا باسی خاک و نیشتمانپەروەریشی ھاوپێچی غەزەلە عاشقانەکانی کردووە. ئاسۆ شیعری نوێشی نووسیوە، بەڵام بەھۆی غەزەلەکانییەوە ناسراوە.

## بەرھەم
بەرھەمە چاپ کراوەکانی بریتین لە:

# دیوانی **تەوژمی خەیاڵ** (شیعرەکانی تا ١٣٧٠ی ھەتاوی)
# دیوانی **گەزیزە**(شیعرەکانی ١٣٧٠ تا ١٣٧٣ی ھەتاوی)
# دیوانی **پەیکی شادی** (شیعرەکانی ١٣٧٣ تا ١٣٨٦ی ھەتاوی)
#  دیوانی **جومعەکان** (شیعرەکانی ١٣٨٦ تا ١٣٩٢ی ھەتاوی)
# ڕۆمانی **ڕێبوار**
#  **شەرح و لێکدانەوەی شیعرەکانی میسباحودیوان** "ئەدەب"
# **شەرح و لێکدانەوەی شیعرەکانی میرزا عەبدولڕەحیمی سابڵاغی** "وەفایی"
# **وەرگێڕانی بەشێک لە شیعرەکانی دیوانی "ناڵەی جودایی**"ی ھێمن بۆ زمانی فارسی

## نموونەی شیعری

**بازنشەست**

کانی شێتە ١٣٨٧

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی بۆکان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦
سەید قادر ھیدایەتی

**سەید قادر ھیدایەتی** (لەدایکبووی ١٩٧٦ لە بۆکان، ڕۆژھەڵاتی کوردستان) ڕۆماننووسێکی ناسراوی کوردە.

## ژیان
ساڵی ١٣٥٥ی کۆچی ھەتاوی (١٩٧٦ زایینی) لە بۆکان لەدایک بووە. ھەر لەوێ خوێندوویەتی و دواتر بووەتە مامۆستای قوتابخانە. ئێستاش ھەر لەوێ دەژی. ناوێکی دیارە لە نێو نووسەرانی جیدیی ڕۆژھەڵاتی کوردستان. قەڵەمی سەید قادر ڕەنگی تازەگەری لێ دەدەڵێ و کوردیزانێکی لەزەبر و شارەزاشە.

## بەرھەمەکان
### بەرھەمە چاپکراوەکان
# *[[دەنگی نوختە]]* (نۆڤلێت) چاپی ھەوەڵ ٢٠٠٣، دوو جار چاپ بووەتەوە
# *[[تۆقی عەزازیل]]* (ڕۆمان) چاپی ھەوەڵ ٢٠١٢، دوو جار چاپ بووەتەوە
# *[[گابۆڕ]]*
# *[[بەردێک لە بەردێک]]* (کۆمەڵەوتار)، ٢٠١٩
# *[[نەسری کوردی و گۆڕانی فۆڕم]]* (ڕەخنە و لێکۆڵینەوە)، ٢٠١٩
# *[[گۆڕەشار]]*
# *حەقیقەت و پیاوی زانا* (وەرگێڕان لە فارسییەوە)، ٢٠٢١
# *[[بەردینە]]*

### بەرھەمە پەیوەندیدارەکان
# *[[سێبەری زیندووی نووسین]]*
# *گێڕانەوەناسی* ھاشم ئەحمەدزادە (دوو وتاری ڕۆمان و زمان و ڕۆمان و ڕوانگە؛ وتاری ڕۆمان و زمان لەسەر تۆقی عەزازیل، وتاری ڕۆمان و ڕوانگە لەسەر گابۆڕ) بڵاوکراوەی ناوەندی غەزلنووس.
# *بووتیقای گێڕانەوە، گێڕانەوەناسیی ڕۆمانی کوردی* کاوان محەمەدپوور وەرزی پێنجەمی ئەم کتێبە بەناوی (نواندنەوەی گوتارەکان) تەرخان کراوە بە شێوەگێڕانەوەی ڕۆمانی **تۆقی عەزازیل** .
# *وێنە و دەق*، شەھلا دەباغی (دوو وتاری خوێندنەوەیەکی گابۆڕ و ھەڵوەشاندنەوەی گابۆڕ) سوێد، ٢٠٢١
# *گۆڤاری وانەر*، ژمارە ٥ (مەلەفێک دەربارەی سەید قادر ھیدایەتی و حەوت وتار لەسەر بەرھەمەکانی سەید قادر ھیدایەتی).

## سەرچاوەکان

پۆل:سەید قادر ھیدایەتی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:خەڵکی بۆکان
پۆل:نووسەرانی کوردیی ناوەندی

## ئەمانەش ببینە

# ''پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان
زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر

**زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر** (، ) زانکۆی پۆلیتەکنیکی گشتییە لە ھەولێر، کوردستان کە لە ١٩٩٦ دامەزرا. زانکۆکە لەلایەن وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی، حکوومەتی ھەرێمی کوردستان و وەزارەتی خوێننی باڵا و توێژینەوەی زانستیی عێراق پشتڕاست کراوەتەوە.

## دامەزراندن
زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر یەکەمین دامەزراوەی ئەکادیمیی تەکنیکییە لە ھەولێر و لە ساڵی ١٩٩٦ لەژێر ناوی «دەستەی پەیمانگا تەکنیکییەکان» دامەزراوە، و دواتر بوو بە «دەستەی خوێندنی تەکنیکی» و لە ساڵی ٢٠١٢ کرا بە «زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر».

## سەنتەری توێژینەوە
زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر گرنگی تەواو بە توێژینەوەی زانستی دەدات و سەنتەرێکی تایبەتی بەناوی «سەنتەری توێژینەوە» دامەزراندووە.
سەنتەری توێژینەوە پێنج بەش لەخۆی دەگرێت ئەوانیش: (بایۆمێدیکەڵ، ئەندازیاری، تەکنۆلۆژیای زانیاری، کشتوکاڵ، و زانستە مرۆڤایەتییەکان). کاری ئەم سەنتەرە پێشخستن و ھاندان و پشتگیریی توێژەرەکانی زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێرە بۆ ئەوەی داھێنان ئەنجام بدەن لە لێکۆڵینەوەکانیان. کارێکی دیکەی ئەم سەنتەرە، کردنەوەی خولی فێربوونە و پەرەپێدانی تواناکانە لە بابەتە جیاجیاکاندا.

## بڕوانامەکان
زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر ناوەندێکی زانستی ئەکادیمیی حکوومیی سوودنەخوازە، ئامانجی پێگەیاندنی کادری تەکنیکی ناوەندییە لە پسپۆڕییە جیاوازەکاندا؛ و بڕوانامەی دیپلۆم، بەکالۆریۆس، ماستەر و دیپلۆمی باڵا پێشکەش دەکات.

## کارمەندان و قوتابییان
زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر ٣٧ پسپۆڕی جیاواز، نزیکەی ١١٬٠٠٠ قوتابی، و ٥٠٠ مامۆستای بە بڕوانامەی ماستەر و دکتۆرا ھەیە، و زیاتر لە ١٨٦٥ کارمەندی تەکنیکی و ئیداری لە ١١ دامەزراوەی جیادا ھەیە کە دابەشبوونە بەسەر تەواوی شار و شارۆچکەکانی پارێزگای ھەولێر.

## کۆلێژ و پەیمانگاکان
### کۆلێژەکان
* کۆلێژی تەکنیکیی ئەندازیاریی ھەولێر
* کۆلێژی تەکنیکیی تەندروستی و پزیشکیی ھەولێر
* کۆلێژی تەکنیکیی کارگێڕیی ھەولێر
* کۆلێژی تەکنۆلۆژیای ھەولێر
* کۆلێژی تەکنیکیی شەقڵاوە
* کۆلێژی تەکنیکیی سۆران

### پەیمانگاکان
* پەیمانگای تەکنیکیی پزیشکی ھەولێر
* پەیمانگای تەکنیکیی خەبات
* پەیمانگای تەکنیکیی کارگێڕی ھەولێر
* پەیمانگای تەکنیکیی کۆیە
* پەیمانگای تەکنیکیی چۆمان

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* وێبگەی فەرمی 
* وێبگەی فەرمی 

پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان
پۆل:دامەزراوە پەروەردەیییەکانی دامەزراوی ١٩٩٦
پۆل:فێرکاری لە عێراق
پۆل:دامەزراندنەکانی ١٩٩٦ لە ئاسیا
پۆل:دامەزراندنەکانی ١٩٩٦ لە عێراق
پۆل:زانکۆ کوردییەکان
داستانی تانیا ھەڵگەڕاوەکە

**داستانی تانیا ھەڵگەڕاوەکە** ھەروەھا بە ژاپۆنی بە **Yōjo Senki** ناسراوە (، ڕێک واتە "ئەرشیفە سەربازییەکانی کچێکی بچووک) بریتییە لە ڕۆمانێکی سووکی ژاپۆنی و لە نووسنی کارلۆ زێنە و ھەروەھا وێنە ڕوونکردنەوەیەکانیش لە کێشانی شینۆبی شینۆتسکییە. دوای ئەوەی ڕۆمانەکە ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا ڕۆمانەکە بۆ مانگا لە لایەن چیکا تۆجۆوە گۆڕدرا و لە لایەن کادۆکاوا شۆتێنەوە بڵاوکرایەوە. ھەروەھا ڕۆمانەکە بۆ ئەنیمێیەک لە بەرھەمھێنانی ستۆدیۆی NUT گۆڕدرا.

## چیرۆک
چیرۆکی ڕۆمانە سەرنج دەخاتە سەر کچێک لە ھێڵەکانی پێشەوەی شەڕ شەڕ دەکات. قژی زەردە، چاوەکانی شینە، و پێستی تا ڕادەی زەرباوێتی سپییە، کچەکە تانیا دێگورچافە و دووژمنەکانی بێ ھیچ بەزەییەک پارچە پارچە دەکات. تانیا سەرنج دەخاتە سەر بەرزبوونەوە لە پیشەکەیدا ھەر بۆیە دەبێت بە مەترسیدارترین جادووگەری ئیمپڕاتۆرییەکە.

## کەسایەتییەکان
* **تانیا دێگورێچاف** ()
:ڕۆڵگێڕە دەنگێکە لە ئەنیمێکەدا ئاۆی یۆکییە.
* **ڤیکتۆریا ئیڤانڤۆنا سێرابریاکۆف** (فیشا) ()
:ڕۆڵگێڕە دەنگییەکە لە ئەنمێکەدا ساۆری ھایامییە.
* **ئێرێھی فۆن رێرۆگان** ()
:ڕۆڵگێڕە دەنگییەکە لە ئەنیمێکەدا شینیچیرۆ میکییە.
* **کوروتۆ فۆن رودێرودۆروف** ()
:ڕۆڵگێڕە دەنگییەکە لە ئەنیمێکەدا تێسشۆ گەندەیە.
* **ھانس فۆن زێتۆوا** ()
:ڕۆڵگێڕە دەنگییەکە لە ئەنیمێکەدا ھۆچۆ ئۆتسوکایە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:ڕۆمانە سووکەکان
پۆل:سێینن مانگا
پۆل:نارسسیزم لە خەیاڵدا
پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی
پۆل:ئەنیمێ و مانگای ئیسێکای
پۆل:فەنیمەیشن
پۆل:مانگاکانی ٢٠١٦
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٧ دەستیان پێکردووە
پۆل:ئەنیمێ و مانگای فەنتازیای تاریک
پۆل:ئەو ڕۆمانە سووکانەی سەرەتا لەسەر ئینتەرنێت بڵاوکراوەتەوە
حوسێن شێربەگی

**حوسێن شێربەگی** (لەدایکبووی ساڵی ١٩٥١ لە بۆکان، ڕۆژھەڵاتی کوردستان) نووسەر و وەرگێڕێکی کوردە.

## ژیان
حوسێن شێربەگی ساڵی ١٩٥١ لە شاری بۆکان لە دایک بووە و ھەر لەوێ نراوەتە بەر خوێندن. لە قوتابخانەی ئەبوو عەلی سینای ئەوکات سەرەتایی خوێندووە و دواناوەندیشی لە کۆرشی کەبیر تەواو کردووە. دواتر دانشسەرای چوار ساڵەی مامۆستایەتی خوێندووە. پاشان بووەتە مامۆستای قوتابخانەکانی شاری بۆکان و ساڵی ١٣٨٥ی ھەتاوی (٢٠٠٦ی زایینی) خانەنشین کراوە. لە ساڵی ٢٠٠٨وە تا ئێستاش بەرپرسی کتێبخانەی گشتیی مامۆستایانە و سەرقاڵی خوێندنەوە و بڵاوکردنەوەی وتار و کتێب و دانانی کارگەی چیرۆک و نووسینە.

## نووسین
حوسێن شێربەگی ھەر لە منداڵییەوە گوێی لەو چیرۆک و حیکایەتانە ڕاگرتووە کە باوکی گێڕاونییەتەوە و لە پۆلەکانی سەرەتاییشەوە دەستی بە خوێندنەوەی کتێب و گۆڤار کردووە. ساڵی ١٩٦٦ لە ناوەندی، مامۆستایەکی خۆی (ڕەشید ئازادیخا) ھانی داوە کە بنووسێ و ساڵی ١٩٦٧–١٩٦٨ چەند چیرۆکی کوردی بۆ ڕادیۆ کوردیی کرماشان ناردووە. سالی ١٩٦٩ لە کێبەرکێیەکی چیرۆک نووسی لە گۆڤاری جەواناندا پلەی وەدەست ھێناوە. پاش شۆڕشی ئیسلامیی ئێران دەستی کردووە بە کوردی نووسین و بڵاو کردنەوەی بەرھەم بە زمانی خۆی؛ ھەروەھا پەرەی بە کوردی خوێندنەوکەیشی داوە. ساڵی ١٩٩٨یش شاربەدەری چاپ کردووە. شێربەگی زۆر بەرھەمی بڵاو نەبۆوەی ھەیە و لە بواری ئەدەبیاتی منداڵانیش چالاکی نواندووە.

## بەرھەمەکان
شێربەگی جگە لە نووسین و بڵاوکردنەوەی وتار لە زۆربەی بڵاڤۆکەکانی ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستان، تا ئێستا ئەو بەرھەمانەی چاپ و بڵاو کردوونەتەوە:
# *شاربەدەر* (ڕۆمان)- ١٩٩٨
# *دۆنادۆن* (کۆچیرۆک) - ٢٠٠٢
# *چیرۆکی نوێ، ئینسانی ڕێبازی نوێ* (تیۆری ڕۆمان) (وەرگێڕان/ نووسەر ئالان ڕۆب گریێ) - ٢٠٠٢
# *دایە، باوە، کتێبم بۆ بخوێننەوە* (وەرگێڕانی چەند چیرێک و ئەفسانەی وڵاتانی ئاسیا و ئەقیانووسیا) ٢٠٠٦
# *سێ سەعات و بیست و دوو دەقیقەی بەرەبەیان*(وەرگێڕان، کۆچیرۆک/ نووسەر: ئەحمەد شاملوو) - ٢٠٠٦
# *چریکەی چیرۆکی فارسی* (وەرگێڕان، لێدوان و وتار/ نووسەر: یووسف عەلیخانی) ٢٠٠٣
# *ئاوازی کریسمەس* (وەرگێڕان/ نووسەر: چارڵز دیکینز) - ٢٠١٨
# *وێستگەکانی من* (کۆوتار و وەرگێڕان و بیرەوەری)-٢٠١٨
# *دەچمە سەر ناڵەشکێنە*
# *ھەوارچی ھەواری ھاوار*
# *ڕێبوارەکان و ھەڵۆ*

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی بۆکان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:وەرگێڕە کوردەکان
پۆل:نووسەرانی کورد
فیندەر

**فیندەر** () یان **دۆزەرەوە** بریتییە بەڕێوبەرێکی بەرنامەیی و لە ھەموو ئامێرەکانی سیستەمی ماکینتۆش ناوبەستی نیگارەیی بەکارهێنەرە.

## سەرچاوەکان

پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٨٤
پۆل:مەک ئۆ ئێس
ئالڤارۆ مۆرتێ

**ئەلڤارۆ مۆرتێ** (؛ لەدایکبووی ٢٣ی شوباتی ١٩٧٤) ئەکتەر، دەرھێنەری شانۆگەری، و بەرھەمھێنەرێکی ئیسپانییە. کاتێک ڕۆڵی پڕۆفیسۆری لە زنجیرەی بەناوبانگی ئیسپانی *[[ماڵی پارە (زنجیرە)|ماڵی پارەدا]]* گێڕا، سەرنجی بۆ لای خۆی ڕاکێشا، و بەھۆی ڕۆڵی پڕۆفیسۆرەوە بۆ چەندین خەڵاتی ئیسپانی وەک Feroz Awards و Spanish Actors Union و Zapping Awards. پاڵێورا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:ئەکتەرە ئیسپانییەکان
پۆل:ئەکتەرە ئیسپانییە تەلەڤیزیۆنییەکان
پۆل:ئەکتەرە ئیسپانییە نێرەکانی تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئەکتەرە شانۆییە ئیسپانییەکان
پۆل:دەرھێنەرە شانۆییە ئیسپانییەکان
پۆل:زیندووان
ئەمین گەردیگلانی

**ئەمین گەردیگلانی** (لە دایکبووی ١٩٧٠ لە سەقز، ڕۆژھەڵاتی کوردستان) شاعیر، نووسەر، وەرگێڕ و فەرھەنگنووسێکی کوردە.

## ژیان
حەمەدەمین حەسەنپوور رۆژی ٢ی پووشپەڕی ١٣٤٩ی ھەتاوی (٢٣ی حوزەیرانی ١٩٧٠ی زایینی) لە ئاوایی گەردیگلانی سەر بە شاری سەقز( نزیک بە شاری بۆکانە)لە دایک بووە. سەرەتا لە ئاوەدانییەکەی خۆیان نراوەتە بەر خوێندن. لە پۆلی چوارەمی سەرەتاییدا دەستی ھەڵگرتووە و ھاتووەتە بۆکان و بووەتە شاگردی بەرگ دروو. دواتر بۆخۆی شانی وەبەر خوێندنی کتێب و سیپاران داوە و خۆی ڕاھێناوە. پاش ئاشنا بوون بە گۆڤاری سروە دەروویەکی ڕوونتری بۆ کراوەتەوە و لەگەڵ حەولی زیاتر بۆ پەرە پێدانی زانیاری لە بواری وێژەی کوردیدا. ساڵی ١٣٧١ی ھەتاوی یەکەم شیعری لە  گۆڤاری سروەدا بڵاو بووەتەوە. ساڵی ١٣٧٦ی ھەتاوی یەکەم کۆمەڵە شیعری لە ژێر ناوی «تاپۆی وەرزێکی سەوز» بڵاو کردووەتەوە. تا ئێستا گەلێک بەرھەمی بەپێزی پێشکەش  بە کتێبخانەی کورد کردووە. لە شاری بۆکان دەژی و دووکانی بەرگ دروونی ھەیە و شوێنی کارەکەی بووەتە مەکۆی عاشقانی شیعر و وێژەی کوردی.

## بەرھەم
بەرھەمە چاپ کراوەکانی بریتین لە:

### دیوانی شیعری
# پاییز! زستان بەڕێوەیە (کۆی بەرھەمە شیعرییەکان)
# تاپۆی وەرزێکی سەوز
# شەوەژانی ئەستێرەیەک
# مەرگە خەون
# خۆر و لاولاو (بۆ منداڵان)
# شنەی پشکووتن (کۆشێعر)
# زایەڵەی شاخ و قیژەی گوڵەباخ

### چیرۆک
# نارنجی فڕین (کۆچیرۆک)
# کەڵەشێری ورگن (بۆ منداڵان)

### فەرھەنگ
# ڕێژگە (فەرھەنگی وشەی کوردی)

### وەرگێڕان

(لە فارسییەوە بۆ کوردی)

# برایانی کارامازۆف (ڕۆمانی دوو بەرگی فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی)
# حاجی موراد (نۆڤلێتی لیۆ تۆڵستۆی)
# جێگای بەتاڵی سلووچ (ڕۆمانی مەحموود دەوڵەتابادی)
# سۆناتای کۆرۆیتیزێر (ڕۆمانی لیۆ تۆڵستۆی)
# پەسڵان (ڕۆمانی لیۆ تۆڵستۆی)
# کازاخەکان (لیۆ تۆڵستۆی)
# شەیتان (لیۆ تۆڵستۆی)
# ئاناکارنینا (ڕۆمانی دوو بەرگی لیۆ تۆڵستۆی)
# ھاوسەرگیریی بەختەوەرانە (لیۆ تۆڵستۆی)
# تازییەبارانی بەیەل (ڕۆمانی غولامحوسێن ساعیدی)
# مەرگی ئیڤان ئیلیچ (لیۆ تۆڵستۆی)
# ئاغا و نۆکەر (لیۆ تۆڵستۆی)
# دیلی قەفقاز (لیۆ تۆڵستۆی)
# باوکە سیرگی (لیۆ تۆڵستۆی)
# خولیای نووسین (کۆوتاری ڕەزا بەراھەنی)
# سترانی شەپۆلەکان (شێعری ھاوچەرخی فارس)
# دار و پەپوولە و ڕووبار (فەریدە شەبانفەر-کتێبی منداڵان)
# دیسان لەو شەقامانەوە (کۆمەڵە چیرۆکی بیژەن نەجدی)
# تەپڵی ئاور (کۆمەڵە چیرۆکێکی بیانی)
# یەکگرتن (چیرۆکی منداڵان ـ قودسی قازی نوور)

## نموونەی شیعری

**قوبەی زێو**

ھاوینی ١٣٩٠

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وێبلاگی تایبەتی ئەمین گەردیگلانی.

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی سەقز
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:وەرگێڕە کوردەکان
پۆل:وەرگێڕەکانی فارسی–کوردی
پێدرۆ ئەلۆنسۆ

**پێدرۆ گۆنزالێز ئەلۆنسۆ** (لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٧١) ئەکتەر، نووسەر، و ھونەرمەندێکی ئیسپانییە. ئەو بە ڕۆڵی ئاندرێس 'بەرلین' دێ فۆنۆلۆسا لە زنجیرەی دزی ئیسپانی *[[ماڵی پارە]]* (*لا کاسا دێ پاپێل*) ناسراوە و بەڕۆڵی دیێگۆ مورکیا لە زنجیرەی مێژووی درامی *Gran Hotel*.

## ژیانی سەرەتایی
پێدرۆ لە ڤیگۆ، ئیسپانیا، لەدایکبووە. ئەو لە قوتابخانەی ڕۆیاڵ بۆ ھونەری درامی خوێندوویەتی (RESAD) لە مەدرید، لە ١٩٩٢ تەواویکردووە، و لە Teatro de la Danza (سینەمای دانس). پێدرۆ ambidextrous ە، واتە دەتوانێت بە ھەردوو دەست بەباشی بنووسێت، و بە ئیسپانی، گالیسی، کەتەلۆنی و ئینگلیزی قسە دەکات. ئەو نووسەر و ھونەرمەندیشە، بڵاوکردنەوەی ھونەرەکانی لەژێر ناوی *Pedro Alonso O'choro*.

## پیشە
ئەو بە نواندنەکانی لە تەلەڤیزیۆن ناسراوە لە *Rías Baixas* (٢٠٠٣–٢٠٠٥)، *Maridos e mulleres* (٢٠٠٦–٢٠٠٨)، *Padre Casares* (٢٠٠٨–٢٠١٥) و *Gondar* (٢٠٠٩)، لە پلەیەکی گشتی لە گالیسیا، و نەژاد بۆ ڕۆڵگێڕانی کارەکتەرەکان و دیێگۆ مورکیا / ئادریان ڤێرا سیلاندێ لە درامای مێژووی *Gran Hotel*. پێدرۆ ڕۆڵی ئاندرێس «بەرلین» دێ فۆنۆلۆسا لە زنجیرەی درامی تاوانی *[[ماڵی پارە]]* (*لا کاسا دێ پاپێل*)، کە لە کەناڵی Antena 3 پەخشکرا لە ٢٠١٧ و ئێستا لە نێتفلیکس پەخش ئەکرێت. لە ٢٠١٨ دا، ئەو ھەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ببێت بە «ئەستێرەی ساڵی سەرتاسەری» لەلایەن مەگەزینی GQ ی تورکی. ژەو ڕۆڵی گێڕا لە *Diablo Guardián*، یەکەم زنجیرەی درامی ئەمەزۆن پڕایم لە ئەمریکای لاتین، کە لە مەی، ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە. لە ٢٠١٩ دا، پێدرۆ ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە فیلمی ئاڵۆزی ھەستبزوێن *The Silence of the Marsh*.

## ژیانی تایبەتی
پێدرۆ لە پەیوندی دایە لەگەڵ ھیپنۆتێرەپیست و ھونەرمەند تاتیان جۆردجێڤیک. ئەو کچێکیشی ھەیە، ئوریێڵ (لەدایبووی ١٩٩٨) لە پەیوەندییەکی پێشوتر.

## فیلمۆگرافی
### فیلم

### تەلەڤیزیۆن

## خەڵات و پاڵێوراوەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

پۆل:ئەکتەرە ئیسپانییە تەلەڤیزیۆنییەکان
پۆل:ئەکتەرە ئیسپانییە نێرەکانی تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئەکتەرە ئیسپانییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
تۆم کلانسیز دە دڤیژن

**تۆم کلانسیز دە دڤیژن** () یارییەکی ڤیدیۆیی تەنیا سەرھێڵە لەلایەن ماسڤ ئێنتەتێیمنت گەشەی پێدراوە و یوبیسۆفت بڵاویکردۆتەوە بە ھاوکاری لەگەڵ ڕێد ستۆرم ئێنتەتێیمنت. بۆ ھەریەکە لە سەکۆکانی مایکرۆسۆفت ویندۆز، ئێکس بۆکس وەن و پلەی ستەیشن ٤، لە کۆنفڕانسی ڕۆژنامەگەری لەماوەی **یوبیسۆفت** ئی٣ ٢٠١٣ ڕاگەیەندرا، یارییەکە لە ٨ی ئازاری ٢٠١٦ بڵاوکرایەوە.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* [//en.wikipedia.org/wiki/Tom_Clancy's_The_Division ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Tom Clancy's The Division]

پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٦
پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس وەن
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:یارییەکانی تۆم کلانسی
پۆل:یارییەکانی یوبیسۆفت
پۆل:گەمەکانی ویندۆز
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٦
پۆل:گەمەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان
پۆل:یاری ڤیدیۆیی فرە یاریزان
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە سووید پەرەیان پێدراوە
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە دیستۆپییەکان
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە جیھان کراوەکان
پۆل:کایە بەرزکراوەکانی پلەیستەیشن ٤ پرۆ
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکانی دوای کۆتابیی جیھان
پۆل:تەقەکەرانی کەسی سێیەم
پۆل:کایەکانی یوبی سۆفت
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی
بریا کاکەسووری

**بریا کاکەسووری** (١٩٦٩ لە بۆکان، ڕۆژھەڵاتی کوردستان - )، چیڕۆکنووس و ڕۆماننووسێکی کوردە. جگە لە بڵاوکردنەوەی وتاری ئەدەبیی لە بڵاڤۆکەکانی ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستاندا، خاوەنی چەندین بەرھەمی چاپکراوی بەپێزیشە.

بریا یەکێک لەو نووسەرە چالاکانەیە کە ساڵی ١٩٩٦ی زایینی لە شاری بۆکان، لە ناو دەستەیەکی پێنج کەسی لە چیرۆکنووسانی گەنجدا، کە ئەزموونی خوێندنەوەی چیرۆکی مۆدێرنیستییان ھەبوو و لەگەڵ شێوازی چیرۆکنووسی جیھانی تاڕادەیەک ئاشنا بوون، کۆرێک پێکدێنن بەناوی "کۆڕی خۆر"، ئەم پێنج کەسە لە ھەوڵی نوێکردنەوەی چیرۆک و دەربازبوون لە شێوە گێڕانەوەکانی پێشوودان. بریا کاکەسووری یەکێک لە ئەندامانی سەرەکیی ئەم کۆڕە ساڵی ١٣٧٧ی ھەتاوی (١٩٩٨ی زایینی) کۆمەڵە چیرۆکی "سیاسووت" بڵاودەکاتەوە. وێڕای مامۆستایەتی لە خوێندنگەکان ماوەی بیست ساڵە لە شاری سەقز و دێھاتەکانی بەردەوام کارگای چیرۆک بەڕێوە دەبات و ھانی خاوەن زەوقان دەدات. داھاتی ئەم کارگایانە ھاتنە کایەی دەیان نووسەر و خاوەن قەڵەمن کە ئاشقانە دەنووسن و بێ‌وچان کار دەکەن، لە ناویاندا نووسەری زۆر جیددیش ھەیە، کە ئەم لایەنە بەشێکی گەورەی ژیانی ئەدەبی و فەرھەنگی بریا بووە.

## بەرھەمەکانی نووسەر
# *سیاسووت*، کۆمەڵە چیرۆک، ١٩٩٨
# *سەفەرنامەی دۆزەخ*، کۆمەڵە چیرۆک، ٢٠١١
# *تابووتی تەمەن*، کۆمەڵە چیرۆک، ٢٠١٢
# *دەنگدانەوە*، کۆمەڵە چیرۆک، ٢٠١٢
# *مەرگەژین*، کۆمەڵە چیرۆک،  ٢٠١٥
# *چریکە و تاریکستانی ساڵە سپییەکان*، ڕۆمان، ٢٠١٧

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:خەڵکی بۆکان
پۆل:نووسەرانی کوردیی ناوەندی
فرانک ئەندەروود (ماڵێک لە کاغەز)

**فرانک جی ئەندەروود** سەرۆکی چل و شەشەمی ویلایەتە یەکگرتووەکانە و پاڵەوانی زنجیرەی ماڵێک لە کاغەزە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ماڵێک لە کاغەز
پۆل:کارەکتەرە کوڕە ئەمریکییەکان لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:بکوژە خەیاڵییەکان
ئاڵان

**ئاڵان** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قەڵادزێ(ناوەند)، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## جوگرافیا

**ئاڵان** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی باداوە و لە باشوور لەگەڵ گوندی داودێ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شۆران و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سەیدئەحمەدان.

## ئەمانەش ببینە

* گوندەکانی پارێزگای سلێمانی

## پەراوێزەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سەراب (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

**سەراب** زنجیرەیەکی درامیی تەلەڤیزیۆنیی کۆمەڵایەتیی کوردییە، کە باس لە خۆشەویستی و بەجێھێشتنی نیشتیمان دەکات، و لە ١٩ ئەڵقە پێکدێت؛ ھەر ئەڵقەیەکی ٣٥ خولەکە و لە نوسینی دڵبەند مستەفایە و لە دەرھێنانی مەریوان ئیبراھیمە.

## نوێنەران
### نوێنەرە سەرەکییەکان
* پشتیوان نوری
* ھەواڵ عوسمان
* بەکر مستەفا
* شایی عوسمان
* ھەنار کامەران

### نوێنەرە لاوەکییەکان

## چیڕۆک
چیرۆکێکی کۆمەڵایەتییە و ھەڵقوڵاوی ناو کۆمەڵگەی کوردەوارییە، کە خۆی لە چەند کێشەیەکی کۆمەڵگای کوردی دەبینێتەوە بە تایبەت ئەو کێشانەی کە لە ئەمڕۆدا تووشی ئافرەت دەبن، لە ڕێگەی دراماکەوە ئەوەی تاوەکو ئێستا بە نھێنی کراوە و باسنەکراوە، باسکراوە.

## ناوەڕۆک
ناوەرۆکی دراماکە کارێکی ڕۆمانسی عاشقانەیە، و دابڕانە لە خۆشەویستی و بەجێھێشتنی نیشتیمانە.

## پەخشکردن
بۆ یەکەمجار لە کوردستان و لە مانگی ئایاری ٢٠١٨ کە ھاوکاتە لەگەڵ مانگی ڕەمەزان، لە کەناڵی ئێن ئاڕ تی ٢ پەخشکرا.
و ھەروەھا ئەمە دواھەمین کار بوو بۆ پشتیوان نوری کە بە دەمی ڕۆڵی تێدا ببینێ، کە بەھۆی مەرگییەوە خۆی نەیتوانی بیبینێ.

## سەرچاوەکان

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کوردییەکان
ڕۆژژمێری ژاپۆنی

**ڕۆژژمێری ژاپۆنی** یەکێکە لە ڕۆژژمێرە بەکارھاتووەکانی ژاپۆن. ڕۆژژێمری ژاپۆنی زۆرێک دەزگای فەرمی و نافەرمی بەکاری دەھێنێت، و ڕۆژژمێری زاینی لەگەڵ گۆڕینی ناوی ساڵەکان بە پێی ساڵەکانی فەرمانڕەوایی ئیمپڕاتۆری بەکاردێت.

## ڕۆژژمێری فەرمی
### بەشەکان

## سەرچاوەکان
 

پۆل:چاندی ژاپۆنی
عەلی کەردار

**عەلی گەلەبانی** ناسراو بە «**عەلی کەردار**» لە دایکبووی بۆکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان حەیران‌بێژ و بەیت‌بێژی ناسراوی کوردە.

## ژیان

عەلی کەردار ساڵی ١٩٢٨ لە ئاوایی باخچەی بناری چیای میرقاز، سەر بە شاری بۆکان لە دایک بووە. حەیران و بەیت و باوی لە دەمی خۆشخوانانی وەک "ساڵە کوردە" و "کەریم ملخوار" و "ڕەحمان لێفەدروو"وە قۆزتۆتەوە و بە زەوقی خۆی وەریگرتوون و کوتوونیەتەوە. حەیرانی بە ھەر سێک شێوازی دەشتی ھەولێر و بەری سۆران و دیوی مەنگوڕ و گەورکان کوتۆتەوە. شێوازی کوتنی بەیتەکان لە زاری عەلی کەردارەوە تایبەت بە خۆیەتی و سۆزی دەنگ و حەزی شاراوەی ناو قوڕگی وای کردووە لاسایی کردنەوەی مەحاڵ بێ. عەلی کەردار جگە لە حەیران و بەیت، وردەقام و بەندیشی کوتوون. وردەقامەکانی مۆرکی خۆی پێوەیە و کوتنی لە کوتنی کەس ناچێ و لاسایی‌کردنەوە نین. کەردار جگە لەو ھونەرانەی ھەیبوون قسەخۆش و نوکتەزان و بەمشووریش بووە، لە ناو مەجلیساندا ڕووی ھەموان لەوی بووە. ھەقایەت و چیرۆکانیشی زۆر زانیوە و لە مەجلیسان کوتوونی. خەڵک بە حورمەتەوە لێیان ڕوانیوە و قسەیان لێ وەرگرتووە و لە ناوبژیدا کەس قسەی نەشکاندووە. بە ھەر ھۆیەکەوە بێ زۆر خووی نەداوەتە تۆمارکرانی دەنگ و ڕەنگی و لەو دەریا بێ‌سامانەی فولکلۆری کورد ئەوی لە خنکان قوتار بووە زۆر نین و ھەمووشیان عەنتیکەن.

## بەرھەمەکان
لەو سامانە بێ نەزیرەی ناو سینە و دەنگی بەسۆزی عەلی کەردار تا ئێستا ئەم بەرھەمانە بە تۆمارکراوی لە بەر دەستن:

**بەیت**: سەیدەوان، ناسروماڵماڵ، لەشکری، شەم و شەمزین، کاکەمیر و کاکەشێخ، کانەبی، برایمۆک، خەج و سیامەند، عەبدوڕڕەحمان

**بەند**: سوارۆ، پاییزە، بەھارە، ئازیزێ، وەرە زاڵم، ئایشێ گوڵ، گەلۆ، ڕۆی مەحشەرە ئیمڕۆ

**وردە قام**: وەخەی وەخەی خەزاڵێ، نیزام نیزام، کیژ دەڵێ خۆشم دەوێ، گوڵاڵە سوورە، بەری بەیانە، ڕاوچییان ڕاوە، ئەی یار ئەی یار، مەلەک بۆ وا دەکەی، ئایشیلێ ئەمان، دەڵێ ھات ڕابرد، خاڵۆی ڕێبوار، کراس ڕەشێ، لە گوڵان و لە گوڵان

## کۆچی دوایی
عەلی کەردار ڕۆژی ١٤ گەلاوێژی ساڵی  ٢٠٠٢ لە تەمەنی ٧٤ ساڵیدا ماڵاوایی لە ژیان کردووە و ھەر لە گۆڕستانی ئاوایی باخچە بە خاکی نیشتمان ئەسپێردراوە.

## سەرچاوە

پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی

پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان

پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد

پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ماددەی خۆڵەمێشی

ماددەی خۆڵەمێشی بەو پێکھاتە گەورەیەی سیستمی دەماری ناوەندی یان (کۆئەندامی دەمار) ئەوترێ، کە پێکدێت لە جەستەی خانە دەماریەکان، نویرۆپیل (بەشە جیاوازەکانی خانەی دەمار)، خانە گلیالیەکان (ئەو خانەنی ناو سیستمی ناوەندی دەمار کە خانەی دەماری نین)، سیناپسیز (بۆشایی گەیاندنی تەزووی خانەکان بەیەکتر) و موولوولە خوێنیەکان.

پۆل:کۆئەندامی دەماریی ناوەندی
پۆل:کۆلکە
عەبدوڵڵا بەگ بێناری

وێنۆک|وێنەى عەبدوڵڵا بەگى بێنارى لە نزیک رەواندز ١٩١٧

**عەبدوڵڵا بەگی بێنارێ** ()، (١٨٨٠ — ١٩٣٩) دوامین میری میرنشینی برادۆستی مەرگەوەڕ و ورمێ. عەبدوڵڵا بەگ کوڕی جەھانگیر کوڕی میر سوڵتان لە نەوەی خانی لەپزێڕینی پاڵەوانی داستانی قەڵای دمدم.  کە ھەردووکیان بە دەستی عەجەمان نامەردانە کوژراون. خانی دمدم لە ١٦٠٩ و سوڵتان ئەحمەد لە ١٨٥٤. قەڵای بێنار کەوتۆتە سێکوچکەی سنووری ئێران، عێڕاق و تورکیا دوا پێگەی میرانی برادۆست بووە کە نەکەوتبووە ژێر دەسەلاتی عەجەمان. رۆژگاری میرایەتی عەبدولا بەگ پڕ بووە لە ئالنگاری ناوخۆیی و دەرەکی.

پاش نەمانی زۆربەی میرنشینە کوردیەکانی نێو رچەی میرانی شەرەفنامە،  دەوڵەتی عوسمانی پشتگیری بنەماڵەی شێخی نەھریشەمزینان وسەرۆک ھۆزەکانی ھەرکی و شکاکی دەکرد تا لە شەڕی روس و یاخی بووە ئەرمەنەکان  کەڵکیان لێ وەربگرێت و ھەژموونی ئێران لەسەر سنوورەکانی رۆژھەلاتی دەوڵەتەکەی کز بکات.

دەڤەری سۆمابرادۆست و مەرگەوەڕ و تەرگەوەڕ کە زێدی میرانی بەگزادەى برادۆستە، کەوتە ژێر کاریگەری ئەم دۆخە پەشێوەی که دوای بەرپابوونی جەنگی جیھانی یەکەم (١٩١٤-١٩١٤) ھاتبووە کایەوە و بوو بە شەڕگەی نێوان لەشکری رووسیای قەیسەری و لەشکری دەوڵەتى عوسمانى .

کە ئاسووریەکانی ھەکاری  ناچار بوون زێدی خۆیان جێبھێڵن و پەنایان بۆ لەشکری رووس برد لە سەڵماس و ورمێ، سمکۆی شکاک بەهۆکارێکى نەزانراو مارشەموونی گەورەی ئاسووریەکانی  لە نزیک سەڵماس کوشت. ئاگرى دووبەرەکى نێوان کورد و ئاسوورى پەرەى سەند و بەسەدان کەس بوونە قوربانى. گوندەکانی دەشتی ورمێ تا رەواندز کەوتنە بەر پەلاماری لەشکری رووس و ھاوپەیمانە ئەرمەنی و ئاسووریەکان.

عەبدوڵڵابەگی بێناری لە شۆرشی سمکۆی شکاک دژ بە ئێران  و لە بەرگریکردنی لەشکری رووس لە رەواندز رۆڵی دیاری ھەبووە. نورالله ى برای لە شەڕی تیاریەکان لە نزیک ورمێ کوژرا.

لە دوای دامرکانەوی ئاگری شۆڕشی سمکۆ و کشانەوەی رووسەکان لە ١٩١٧ عەبدوڵڵا بەگی بێناری لەلایەن دەوڵەتی ئێران دەستبەسەر دەکرێت و نەفی دەکرێت بۆ قەزوین و زەنجان. فەرمانی لەسێدارەدانی بۆ دەردەچێت، بەلام بە ھۆی نێوانگیری پیاوماقولانی ئەفشاری ورمێ لێخۆشبوون بەدەس دێنێت و دەگەڕێتەوە کوردستان .

دواى ساڵى 1922 ناچار زێد و موڵکى باپیرانى خۆی لە مەرگەوەڕ و دۆڵێ جێدەهێلێت لەگەڵ سمکۆ و  زۆرێک لە سەرناسانی کوردی ورمێ دەپەڕنەوە دیوی سیدەکان کە ئەوسا لەژێر حوکمڕانی ئینگلیزدا بوو. کە سمکۆ ساڵی ١٩٣٠ بە پیلانێکی حکومەتی ئێران لە شنۆیە کوژرا، عەبدوڵڵا بەگ ئومێدبڕاو دەبێت لەگەڕانەوە بۆ سەر زێدو موڵک وماڵی خۆی ، سیدەکان دەببێتە دوامەنزڵگای. لە دەورى ساڵی ١٩٤٠ کۆچی دوایی دەکا و لە گۆرستانی شیشکانى سیدەکان دەنێژرێت.

عەبدوڵڵا بەگ لە نێو خەڵکی برادۆست و ھەرکی و شکاک و ئەفشاری ئورمیە ناسراو بووەو خاوەن کەسایەتیێکی بەڕێز بووە.  بەسەرھاتەکانی وەک لاوک لەسەر مێرخاسی ئەو کەڵەمێردە تا ئێستاش دەگوترێنەوە.

نەوەکانی عەبدوڵڵا بەگی بێناری ئەمڕۆ لەھەردوو دیوی برادۆست لە ورمێ (مەرگەوەر) و ھەولێردا دەژین و لەسەر رێچکەی باپیرەی خۆیان خزمەت بە نیشتمان و گەلەکەیان دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٠
پۆل:مردووانی ١٩٣٩
پۆل:خەڵکی ورمێ
گرێت تیچەر ئۆنیزوکا

**گرێت تیچەر ئۆنیزوکا** (، بە رۆماجی: Gurēto Tīchā Onizuka، واتە مامۆستای مەزن ئۆنیزوکا) بە فەرمی بە GTO کورت کراوەتەوە، بریتییە لە زنجیرە مانگایەکی شۆننی ژاپۆنی و لە نووسین و کێشانی توورو فوجیساوایە. مانگاکە بۆ یەکەم جار لە ھەفتانەی شۆنن لە ئاداری ۱۹۹۷ بۆ نیسانی ۲۰۰۲ بڵاوکرایەوە. چیرۆکەکە سەرنج دەخاتە سەر بوسوزوکویەکی پێشووی تەمەن ۲۲ ساڵ ئیکێچی ئۆنیزوکا، کە لە قوتابخانەی ناوەندی دارستانی پیرۆز لە تۆکیۆی ژاپۆن بووە بە مامۆستا. مانگاکە خەڵاتی مانگا کودانشا بۆ شۆننی بردەوە، کە تەواوکەری زنجیرە مانگای پێشووی توورو فوجیساوا شۆنن جونای گومی، و کۆمپانیای خراپە، و کە ھەردووکیان سەرنج دەخەنە سەر ژیانی پێشووی ئۆنیزوکا پێش ئەوەی بێت و لە گرێت تیچەر ئۆنیزوکادا ببێت بە مامۆستا.

بەھۆی بەناوبانگی مانگاکە چەندین بوواری ڕاگەیاندن بۆ GTO دروستکراوە. و لە نێوان ئەم بووارانەدا درامایەکی تەلەڤیزیۆنیی ژاپۆنی کە ۱۲ ئەڵقە پێکدێت دروستکرا و لە تەممووزی بۆ ئەیلوولی ۱۹۹٨ پەخش کرا، و ھەروەھا فیلمێکی زیندوو لە دەرھێنانی ماسایۆکی سوزوکی بەرھەمھێنرا و کانوونی یەکەمی ۱۹۹۹ دەرچوو، ھەروەھا زنجیرەیەک ئەنیمێی تەلەڤیزیۆنی کە لە ٤۳ ئەڵقە پێکدێت لە ژاپۆن لەسەر تەلەڤیزیۆنی فوجی و ئەنیماکس لە حوزەیرانی ۱۹۹۹ بۆ ئەیلوولی ۲۰۰۰ پەخشکرا. درامایەکی تەلەڤیزیۆنی تر لە ژاپۆن لە ۲۰۱۲دا پەخشکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:ئەنیمێ و مانگای قوتابخانە
پۆل:ئەنیمێ و مانگای درامیی کۆمیدی
پۆل:ئەو دراما تەلەڤیزیۆنییە ژاپۆنییانەی پشت بە مانگا دەبەستێت
پۆل:شۆنن مانگا
پۆل:سێینن مانگا
پۆل:گرێت تیچەر ئۆنیزوکا
پۆل:ستۆدیۆی پیرۆ
پۆل:مانگاکانی ١٩٩٧
پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٩
پۆل:ئەنیمێ و مانگای جووڵە
پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت
پۆل:ئەنیپلێکس
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکانی فوجی
پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکان
پۆل:مانگاکانی کۆدانشا
ئوسۆپ

**ئۆسۆپ** () ئەو کەسایەتییەکی ئەنیمێ و مانگای وەن پیسە و لە لایەن ئییچیرۆ ئۆداوە دروستکراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کەسایەتییەکانی وەن پیس
پۆل:کەسایەتییەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:ھونەرمەندانی خەیاڵی
پۆل:کەسایەتییە وریاییەکان لە کۆمیکەکان
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان بە ھەستە سەرووسروشتییەکان
بنەواشە

**بنەواشە** یا **پرەنسیپ**  بە چەمک یا بایەخێ ئەوترێ کە ڕێنوێن بێ بۆ ھەڵسوکەوت و جووڵانەوە یا بۆ نرخاندنی شتەکان.

## وەک یاسا
### وەک یاسای ئەخلاقی

لێرەدا بنەواشە نوێنەری بایەخگەلی زاڵ بەسەر جووڵانەوەی تاکەکان لە کۆمەڵگایەکی تایبەتدایە. ئەوەی کە پەسەند و ناپەسەند لە چاو تاک و کۆمەڵدا چییە دیاری ئەکا.
 جووڵانەوە بە پێی بنەواشە بە مانای جووڵانەوە بە گوێرەی ئایدیالە ئەخلاقییەکانە. بنەواشەگەلی لەم چەشنە لە مناڵیدا و لە پرۆسەی socialization-دا (واتە ڕێوشوێنی کۆمەڵگا گرتنەبەر) تێکەڵ بە زەینی ئینسان ئەبن. بۆ نموونە ڕێسای زێڕین کە ئەڵێ «وا لەگەڵ خەڵکا بجووڵەرەوە کە پێت خۆشە وات لەگەڵ بجووڵنەوە» بنەواشەیەکی ئەخلاقییە.

### وەک یاسای دادوەری
لێرەدا بنەواشە نوێنەری کۆمەڵێ بایەخی سەرۆدەری دابودەستوور و ڕێساگەلی نووسراوە کە مەبەستیان ڕێکخستنی ژیانی کۆمەڵایەتییە و  ئەرکی جێبەجێکردنیان ڕادەستی دەسەڵات (زیاتر دەوڵەت) کراوە. بەو ڕێسا و دابودەستوورانە ئەوترێ یاسا. واتە بنەواشە ئەو بایەخانەیە کە پێش ئەوەی دەست بە نووسینی یاسا بکرێ بە دروست و عادڵانە و بەجێ دائەنرێن.
یەکێ لە سەرەتاییترین بنەواشەکانی بواری یاسادانان بنەواشەی ھاوڕێژەییی سزا و تاوانە (Proportionality) کە ھەڵگری ئەو بیرۆکەیەیە کە «سزای دیاریکراو بۆ تاوانبار ئەبێ لەگەڵ تاوانەکەی بگونجێ، واتە ھاوڕێژەی بێ». نموونەیەکی تر، بنەواشەی بێتاوانییە (Presumption of innocence) کە ئەڵێ «ھەر کەس تا کاتێ تاوانێکی لەسەر نەسەلمێنرابێ بە بێتاوان دێتە ئەژمار».

### وەک یاسای زانستی
لە ھەموو بوارەکانی زانستدا بنەواشەکان بەدی ئەکرێن. بنەواشەی ئارکمیدز نموونەیەک لە کۆنترین یاساکانی دنیای زانستە کە ئەڵێ «کاتێ تەواو یا بەشێ لە تەنێکی فیزیکی لە ڕژۆکێکدا (fluid) نوقم بێ، ھێزێک لەو تەنە ئەنەوێت و بۆ سەرەوە ڕای ئەکێشێت کە گەورەیییەکەی بەرامبەرە لەگەڵ کێشی ئەو بڕە ڕژۆکەی بە ھۆی تێکەوتنی تەنەکەوە وەلا دراوە».

## وەک بەڵگەنەویست یا بنچینەیەکی لۆژیکی
ئەمانە چەن نموونەیەکن لە بنەواشە وەکوو ئاکسیۆم یا بەڵگەنەویستی لۆژیکی:
* **بنەواشەی ھۆی بەشکردوو (Principle of sufficient reason)** کە ئەڵێ «ھەر ڕووداوێ ڕاڤەیەکی ڕوونکەرەوەی ئەقڵپەسەندی ھەیە.»
***[[یاسای ناتەبایی|بنەواشەی نەبوونی ناتەبایی]] (Principle of non-contradiction)**: ئەرەستوو ئەڵێ «مەحاڵە شتێ لە بارێکەوە بە شتێکی ترەوە ھاوکات ھەم بەسرابێ و ھەم نەبەسرابێ.» بۆ نموونە ناکرێ قسەیەک لە یەک کاتدا ھەم ڕاست بێ و ھەم درۆ. یا مەحاڵە ڕێک لە یەک جێگە و لە یەک ساتدا ھەم باران ببارێ و ھەمیش نەبارێ.
*بنەواشەی سەروبەربوونی ھۆکار: لانی کەم ئەوەندە کە لە «بەرھۆ»دا ھەیە، دەبێ لە «ھۆکار»یشدا ھەبێ.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەخلاق
پۆل:کۆمەڵگا
پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
پۆل:ھەبوونناسی
پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک
ئیسێوە

**ئیسێوە** شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی ئیسێوە، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

ئەم شارەدێیە ناوەندی ناحیەی ئیسێوەیە.

## جوگرافیا

**ئیسێوە** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بێناسە و لە باشوور لەگەڵ شارەدێی بێترخە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی چەکوان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئاڵەپیر.

## ئەمانەش ببینە

* گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* ناحیەی ئیسێوە

## پەراوێزەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سانجی

**سانجی ڤینسمۆک** (، بە رۆماجی: Sanji) ئەو یەکێک لە کەسایەتییەکانی ئەنیمێ و مانگای وەن پیسە و لە لایەن ئییچیرۆ ئۆداوە دروست کراوە. ئەو یەکێک لە ئەندامەکانی خێزانی پێشووی فەرمانڕەوای شینی باکوورە، و ھەروەھا یەکێک لە ئەندامەکانی چەتەکانی کڵاو شەپقەیە و پێنجەم کەسیش بوو لە دەستەکەدا ببێت بە ئەندام و سێیەم بەھێزترین ئەدامی گروپەکەیە. شایەنی سەرنجە کە ئەو لەگەڵ ئەوەی ھیچ میوەیەکی شەیتانی نەخواردووە بەڵام خاوەنی ھێزێکی گەورەیە، و ئەوەش دەربارەی بەناوبانگە کە ئەو ھەرگیز لە ژیانیدا لە ھیچ ژنێکی نەداوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کەسایەتییەکانی وەن پیس
پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:کەسایەتییەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:جگەرەکێشە خەیاڵییەکان
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە وریاییەکان لە کۆمیکەکان
نامی

**نامی** (، بە رۆماجی: Nami) ئەو کەسایەتییەکی ناو زنجیرە ئەنیمێ و مانگای وەن پیسە و لە لایەن ئییچیرۆ ئۆداوە دروست کراوە. ئەو وەک دز و گیرفان بڕێک ھاتە ناو زنجیرەکەوە، و ھەروەھا ئەو بەھرەی لە نەخشەکێشان و کەشناسی و دەریاگەریدا ھەیە. لە سەرەتادا ئەو شوێنکەوتەی ئۆرلۆنگ بوو بەڵام دواتر لوفی ڕزگاری دەکات و ئەویش دەبێت بە شوێنکەوتەی تا خەونەکەی بۆ دروستکردنی نەخشەی جیھان بەدیبێنێت. ئەو یەکەم کەسایەتی سەرەکییە لە ئەنیمێکەدا دەربکەوێت (بێجگە لە پێشەکییەکە).

## سەرچاوەکان

پۆل:کەسایەتییەکانی وەن پیس
پۆل:کەسایەتییەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:کەسایەتییە مێینەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە وریاییەکان لە کۆمیکەکان
پۆل:دزە خەیاڵییەکان