١ی موحەڕڕەم

**١ی موحەڕەم** یان **١ی موحەڕەم حەرام** یان **١\١ (یەکەم ڕۆژی مانگی یەکەم)** یەکەم ڕۆژی ساڵە بەپێی ساڵنامەی کۆچی مانگی (عەرەبی). ٣٥٣ یان ٣٥٤ ڕۆژی ماوە تا کۆتایی ساڵ.

## ڕووداوەکان
* ٦ پێش کۆچی - قورەیشییەکان گەمارۆیان پێغەمبەر محەممەد و ھاوەڵەکانی لە دۆڵی ئەبو تالیب.
* ١ کۆچی - کۆچی پێغەمبەر محەممەد لە مەککە بۆ مەدینە لەگەڵ ئەبوبەکر بەگوێرەی ھەندێک ڕیوایەت.
* ٤ کۆچی شەڕی زاتول ڕقاع لە نێوان موسڵمان و بەنو سەعلەبە و جەنگاوەرێکی خەڵکی غەتەفان لە نەخلە لە نەجد.
* ٢١ کۆچی - فتحی ئیسلامی ئەسکەندەرییە بە سەرکردایەتی ھاوەڵ عەمری کوڕی عاس.
* ٣٠١ کۆچی - ھاتنە ژوورەوەی حسن کوڕی عەلی ئەتروش بۆ دەیلەم.
* ٣٠٦ کۆچی- کردنەوەی مرستان موقتەدری لە بەغدا، بە فەرمانی خەلیفە موقتەدیر بیلا، و بە سەرۆکایەتی پزیشکی سینان کوڕی سابیت.
* ٨١٣ کۆچی - فرانکەکان کاستیل سوپای ئەبو الحجاج یوسف کوڕی یوسف کوڕی محەممەد کوڕی محەممەد کوڕی ئیسماعیل کوڕی نەسر کوڕی ئەلئەحمەر لە دامێنی چیای مەدارەج شکست پێدەھێنن.
* ٩٧٩ کۆچی - پاپا ڤاتیکان پیۆسی پێنجەم پەیماننامەی ڕێککەوتنی لەگەڵ پاشای ئیسپانیا شارلکان کارلۆسی پێنجەم ئەنجامدا جگە لە ژمارەیەک. وڵاتانی مەسیحی بۆ شەڕکردن لەگەڵ ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی، و ئەمەش سێزدەھەمین ڕێککەوتنی مەسیحی بوو کە لەلایەن ئەورووپا مەسیحیەتەوە ئاراستەکرابوو دژی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی.
* ١٢٥٦ کۆچی ئەحمەد بەی یەکەم زمانی عەرەبی قوتابخانەی بەردۆی دامەزراند وەک یەکەم قوتابخانەی مۆدێرن کە ئەفسەر و تەکنیکاری دەرچوو بۆ سوپای ئاسایی خۆی.
* ١٢٧٠ کۆچی - ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی شەڕی دژی ڕووسیا ڕاگەیاند کە بە جەنگی کریمیا ناسراوە.
* ١٣١٨ کۆچی - سوڵتانی عوسمانی عەبدولحەمیدی دووەم، فەرمانی دامەزراندنی ھێڵی ئاسنی حیجاز دەردەکات بۆ خزمەتکردنی حاجیان کەعبە.
* ١٣٣١ کۆچی - دامەزراندنی کۆمەڵەی شەریعەت بۆ ھاوکاری ئەوانەی لە کتێب و سوننەتی محەممەددا کار دەکەن لە میسر لەلایەن شێخ مەحموود محەممەد خەتاب سوبکی.
* ١٣٣٧ کۆچی - ھێزەکانی ئینگلیز-فەرەنسی شاری بەیروتیان گرت دوای ڕووخانی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی، لە کاتی جەنگی جیھانیدا یەکەمدا.
* ١٣٤٢ کۆچی - کۆنگرەی نەتەوەیی لە تورکیا بڕیاریدا مستەفا کەمال وەک سەرۆکوەزیرانی تورک لە ھەنگاوێکی کۆتاییدا بەرەو نەھێشتنی خەلافەتی ئیسلامی.
* ١٣٤٤ کۆچی - سەرھەڵدانی ڕاپەڕینی گەورەی سووریا بە سەرۆکایەتی سوڵتان ئەترەش دژی دەسەڵاتی ئیختیاری فەرەنسی.
* ١٣٤٩ کۆچی - ڕۆژنامەنووسی جەزائیری شێخ ئیبراھیم ئەبو یەقزان ڕۆژنامەی مەغریب بڵاودەکاتەوە.
* ١٣٦٣ کۆچی - ئەحمەد بێلافریج پارتی ئیستیقلالی لە مەغریب دامەزراند و داوای سەربەخۆیی وڵاتەکەی لە فەرەنسا کرد.
* ١٣٧٣ کۆچی - یاسای چاکسازی کشتوکاڵی لە میسر دەرچوو، و بە ناوی فەلاحین ئاھەنگ گێڕدرا.
* ١٣٧٨ کۆچی - عێراق جیابووەوە لە یەکێتی عەرەبی ھاشمی لەگەڵ ئۆردن دوای کودەتای ١٤ی تەممووزی ١٩٥٨ڕووخاندنی دەسەڵاتی پاشایەتی..
* ١٣٨٨ی کۆچی - «بەیاننامەی ٣٠ی ئازار» وەک بەڵگەنامەیەکی دەستووری لە میسر دەرچوو.
* ١٤٠٠ کۆچی - ڕوودانی ڕووداوی مزگەوتی پیرۆز لە مەککە بە سەرۆکایەتی جوھەیمان عوتەیبی.
* ١٤٢٨ کۆچی - تیرۆری ڕۆژنامەنووس تورک ھرانت دینک لە بەردەم بارەگای ڕۆژنامەکەیدا لەسەر داوای بەردەوامی بۆ ئیدانەکردنی جینۆسایدی ئەرمەنەکان لەلایەن تورکەکان لە کاتی جەنگی جیھانی یەکەم.
* ١٤٢٩ کۆچی -
** کۆمپانیای ئۆتۆمبێلی ھیندی تاتا مۆتۆرز ھەرزانترین ئۆتۆمبێل لە جیھاندا بەرھەم دەھێنێت، کە بریتییە لە تاتا نانۆ، کە نرخی بە نزیکەی ١٠٠ ھەزار ڕووپیەی ھیندی (٢٥٠٠ دۆلاری ئەمریکی) خەمڵێندراوە.
** سەرۆکی ئەمریکا جۆرج بوش گەشتێک لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دەستپێدەکات لە ھەوڵێکدا بۆ دەستپێکردنی پرۆسەی ئاشتی کە لە ماوەی سەرۆکایەتییەکەیدا پشتگوێ خرا.
* ١٤٣١ کۆچی - کۆتایی ھاتنی یارییەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا بۆ ساڵی ٢٠٠٩ز و تایلەند بەدەستھێنانی زۆرترین ژمارەی میدالیای زێڕ.
* ١٤٣٤ کۆچی -
** ئیسرائیل تیرۆر جێگری فەرماندەی گشتی لیواکانی عیزدین قسام ئەحمەد جەعبەری بە بۆردومانی ئۆتۆمبێلەکەی.
** لە ئۆردن خۆپیشاندان دەستیپێکرد دژی بڕیاری حکوومەت بۆ ھەڵگرتنی پشتیوانی و داوای لێپێچینەوە لە گەندەڵکاران، کە بە ڕاپەڕینی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ ناسرابوو.
* ١٤٤٢ کۆچی سەرۆکی کۆماری مالی، ئیبراھیم بوبەکار کەیتا، دەستلەکارکێشانەوەی خۆی و ھەڵوەشاندنەوەی حکوومەت ڕادەگەیەنێت دوای دەستگیرکردنی لەلایەن سوپاوە لە کودەتای سەربازی چەند مانگێک دوای ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکان.

## لەدایکبوونەکان
* ١٣٠ کۆچی - ئەبو عەبدوڵڵا محەممەد کوڕی عومەر واقیدی، گێڕەرەوە، مێژوونووس، و فەرموودەناس.
* ٥٣١ کۆچی - ئەبو زەکەریا تکریتی، شەرعزانی شافیعی، دادوەر، زمانزان، و شاعیری عەرەبی عێراقی.
* ٦٨٧ کۆچی - ئۆرحان غازی، کوڕی سوڵتان عوسمان کوڕی ئەرتوگرول و دووەم سوڵتانەکانی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی.
* ٩١٨ کۆچی - حسێن کوڕی عبدولسمد ئەمەلی جبعی، زانای ئایینی و لێکۆڵەری شیعە و باوکی شێخ بخاعی.
* ١٢٣٥ کۆچی - عەلی محەممەد ڕەزا شیرازی، دامەزرێنەری بابیزم.
* ١٢٨١ کۆچی - ئەحمەد محەممەد حەمەدی، زانای موسڵمان، سۆفی، و شاعیر لیبی.
* ١٣٤٢ کۆچی – نازیک مەلایکە، ئەدیبە عێراقییە.
* ١٣٥٩ کۆچی - ناجی جابر، ئەکتەری سووری.
* ١٣٦٦ کۆچی - مێرڤات ئەمین، ئەکتەری میسریی.
* ١٣٩٢ کۆچی -
** عەبدولعەزیز ساکیرین، ئەکتەر سعودیەکان.
** ئیبتیحال خەتیب، ئەکادیمی، چالاکوانی مافی مرۆڤ، و ڕۆژنامەنووس کوەیتی.
* ١٣٩٣ کۆچی - میشال شایا، ئەکتەر و کەسایەتی میدیایی کوەیتی.
* ١٣٩٤ کۆچی - حەسەن عەباس، تۆپی پێ سووری یاریزان.
* ١٤٠٠ کۆچی - ھێند سابری، ئەکتەری تونسی.
* ١٤٠٥ کۆچی -
** ڕانا شامیس، ئەکتەری سووری.
** عەلی شەمەری، کەسایەتییەکی میدیایی عێراقی نیشتەجێی ئیمارات.
* ١٤٠٧ کۆچی - نەجلە خەمری، ئەکتەری سووریا.
* ١٤١٠ کۆچی - عەبدوڵڵا عەبدولعەزیز، گۆرانیبێژی سعودی.

## مردنەکان
* ٨١ کۆچی - محەممەد کوڕی حنافییە.
* ١٦١ کۆچی سوفیان سەوری، شێخی ئیسلام و ئیمامی لەبیرکارانی سەردەمی خۆی.
* ٦٣٢ کۆچی - شیھاببدین عومەر سھرەوەردی، زانای موسڵمانی سوننە سۆفی و دامەزرێنەری فەرمانی سوھرەوەردی.
* ١١٣٠ کۆچی حسێن نازمی، زمانناسێکی عێراقی.
* ١٢١٦ کۆچی - محەممەد کوڕی عەبدوڵڵا فەیروز، زانای موسڵمان و شەرعزانی حەنبەلی ئەحسائی.
* ١٣٢٥ کۆچی - محەممەد عزیز کوڕی محەممەد بوعتور، یەکێک لە زانایانی تونس و یەکەم وەزیری باڵا بوو لە سەردەمی پارێزگای فەرەنسی.
* ١٣٢٩ کۆچی - باقر ھندی، شاعیر عێراقی.
* ١٣٥١ کۆچی - فاکیر ئیستیھاباناتی، شاعیری ئێرانی.
* ١٣٧٧ کۆچی - عبدحسێن حویزی، شاعیر عێراقی.
* ١٣٨٤ی کۆچی - ئیستڤان ڕوستی، ئەکتەر میسرییەکان.
* ١٣٨٩ کۆچی - مەحموود ملا، زمانزان عێراقی.
* ١٣٩٢ کۆچی - زاکی ڕۆستۆم، ئەکتەر میسری.
* ١٣٩٨ کۆچی - تەقی دین نبحانی، دامەزرێنەری حزب تەحریر.
* ١٤٠٣ کۆچی - یوسف وەھبی، ئەکتەر میسری.
* ١٤٠٦ کۆچی - وەحیب بیتار، بەرپرسێکی حکومی، پەروەردەکار، و شاعیر فەلەستینی.
* ١٤١٤ کۆچی - مختار کوڕی حەمیدون، مێژوونووس و شاعیر مۆریتانی.
* ١٤١٨ کۆچی - حاجی ڕادی، ئەکتەر عێراقی.
* ١٤٢٥ کۆچی - وەلید عزەمی، شاعیر، خۆشنووس و مێژوونووس عێراقی.
* ١٤٢٨ کۆچی - ھرانت دینک، تورک ڕۆژنامەنووس.
* ١٤٣١ کۆچی - ئەمین حافز، سەرۆکی پێشووی سووریا.
* ١٤٣٣ کۆچی - ئامەر مونیب، گۆرانیبێژی میسریی.
* ١٤٣٤ کۆچی -
** سەمیر حوسنی، ئەکتەری میسریی.
** ئەحمەد جەعباری، جێگری فەرماندەی گشتی لیواکانی عیزدین قسام.
* ١٤٣٩ کۆچی -
** نادر کۆلگین، گۆرانیبێژی ئێرانی.
** مەھدی ئاکێف، حەوتەمین ڕێبەری گشتی ئیخوان موسلمین.

## بۆنەکان
* ساڵی نوێی کۆچی.
* سەرەتای ڕۆژانی ماتەمینی بۆ حسێن لە نێو شیعە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام: لە مانگی موحەڕەمدا ڕوویدا.

پۆل:موحەڕڕەم