open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نادین ئەلراسی

**نادین ئەلراسی** (لەدایکبووی ٤ی ئەیلوولی ١٩٧٩) خانمەکتەرێکی لوبنانییە، لە شاری ڕەحبە لە پارێزگای باکووری لوبنان لەدایکبووە. بە ڕۆڵی لە زنجیرەی «عصر الحریم» ناسرابوو، ھەروەھا زنجیرەی «جریمە الشغف» کە لەسەر شاشەکانی ڕۆتانای میسری نمایشکرا، ھەروەھا کەناڵی مانگی دەستکردی لوبنانی ئێڵ بی سی، سێ جار خەڵاتی ڕۆڵی مۆرێکسی لوبنانی بەدەستھێناوە لە ساڵی ٢٠٠٧، بەھۆی ڕۆڵی لە زنجیرەی «غنوجە بیا»، و لە ساڵی ٢٠٠٨ لە زنجیرەی «ابنی» و لە ساڵی ٢٠١٠ بۆ کارە گشتییەکانی لە ساڵی ٢٠٠٩ خەڵاتی بەدەستھێناوە.

## ژیان
### ژیانی ھونەری
یەکەم دەرکەوتنی لە نمایشەکانی جلوبەرگدا بوو، و وەک مۆدێل دەرکەوت لە ڤیدیۆ کلیپی “تۆم خۆشویست” لەلایەن ھونەرمەند فەزڵ شاکر و کلیپی “تکایە” لەلایەن ھونەرمەند وائیل جەسار، بە ڕێکەوت چووە بواری نواندن و بۆ یەکەم جار دەرکەوت لە زنجیرەی ئەلباشوات  و دواتر بەشداری لە زنجیرەیەکی دیکەدا کرد بە ناوی " کرت السبحە " ھەروەھا بەشداری لە سینەما کردووە, و یەکێک لە گرنگترین فیلمەکانی: خلیك معي و غنوجە بیا بوو لە کارەکانی و چەندین بەرھەمی ھونەری پێشکەش کرد کە زۆربەیان لە تەلەڤیزیۆن بوون، خەڵاتی ڕۆڵی مۆرێکسی بۆ باشترین ئەکتەری لاوەکی بەدەستھێنا لە ساڵی ٢٠٠٧،لە یەکەم وەرزیدا لە کەناڵی ئێڵ بی سی بەشداری لە ئاھەنگی دیو ئەلمەشاھیر کردووە دوای پێشبڕکێیەک لەگەڵ ھونەرمەندی میسری ئەمیر کەرارە پلەی یەکەمی بەدەستھێنا، خەڵاتی دارایی پێشکەشی خاچی سووری لوبنان کرد و بەشداری لە پرۆگرامی یارییەکانی سپلاش کرد و پلەی یەکەم و خەڵاتی پەنجا ھەزار دۆلاری بۆ خاچی سووری لوبنان بەدەستھێنا.

### ژیانی تایبەتی
خوشکی گۆرانیبێژ جۆرج ئەلراسیە بۆ یەکەمجار ھاوسەرگیری لەگەڵ "حاتم حەدچیتی" کردووە لە ساڵی ١٩٩٦ ، کاتێک تەمەنی حەڤدە ساڵان بوو، کوڕێکی بوو بەناوی مارک، دواتر بێ زانینی ھۆکارەکە لێی جیا دەبێتەوە، دووبارە ھاوسەرگیری لەگەڵ بازرگان و ئەکتەری لوبنانی  ئەبی نادر کرد لە ساڵی ٢٠٠١ دوو کوڕی بوو بەناوەکانی: مارسێل و کارل، و لە ساڵی ٢٠١٦ لە ھاوسەرەکەی جیابووەوە، لە مانگی ئەیلولی ٢٠١٨ میدیاکان بڵاویانکردەوە کە نادین ئەلڕاسی ھەوڵی خۆکوشتنی داوە دوای ئەوەی ویستوویەتی خۆی لە ئۆتۆمبێلەکەی فڕێ بدات، ھەروەھا ڕاگەیەنراوە کە بە کێشەی دەروونیەوە دەناڵێنێت.

## کارەکان
### فیلمەکان
 
### زنجیرە
 
### شانۆ
 

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
پۆل:موسڵمانانی لوبنانی
پۆل:زیندووان
بڵاوبوونەوەی ئیسلام لەناو کورددا

**بڵاوبوونەوەی [[ئیسلام]] لە نێو [[کورد|کورددا]]** لە سەدەی حەوتەمدا بە فەتحەکانی سەرەتای موسڵمانان دەستی پێکرد.پێش ئیسلام زۆرینەی کوردەکان پەیڕەوی لە باوەڕێکی ڕۆژئاوای ئێرانی پێش زەردەشتیان دەکرد کە ڕاستەوخۆ لە نەریتی هیندۆ-ئێرانەوە سەرچاوەی گرتبوو،هەندێک توخمەکانی ئەم باوەڕە لە شەرفەدین و یارسانیزم و عەلەوی کوردیدا مانەوە. کورد نەتەوەیەک بوو لە نێوان ئیمپراتۆریەتی بیزەنتین وفارسدا دابەش بوو کاتێک ئیسلام بۆ یەکەمجار دەرکەوت. جابان کوردی و کوڕەکەی مەیمونی کوردی یەکەمین کورد بوون کە موسڵمان بوونو حەلیل کوردی ئەس-سممانی یەکێک بوو لە یەکەم تابعینەکان کورد.بەڵام گۆڕینی بەکۆمەڵی کورد بۆ ئیسلام تا سەردەمی عومەر کوڕی خەتاب، خەلیفەی دووەمی خەلافەتی رەشیدون لە نێوان ساڵانی ٦٣٤-٦٤٤دا ڕووی نەدا. کورد بۆ یەکەمجار لە کاتی داگیرکردنی میزۆپۆتامیای عەرەبەکان لە ساڵی ٦٣٧ بەرکەوتەی لەگەڵ سوپای عەرەبی هات، هۆزە کوردەکان توخمێکی گرنگ بوون لە ئیمپراتۆریەتی ساسانیدا، و لە سەرەتادا پشتیوانییەکی بەهێزیان پێدا لەکاتێکدا هەوڵی بەرگەگرتنی سوپای موسڵمانان دەدا، لە نێوان ساڵانی ٦٣٩ - ٦٤٤، کاتێک ڕوون بووەوە کە ئیمپراتۆریەتەکە دەڕوخێت، سەرۆکەکانی کورد یەک بە یەک ملکەچی سوپای عەرەبی و ئایینی نوێ بوون. ئەمڕۆ زۆرینەی کورد موسوڵمانانی سوننەن، کەمینەکانی عەلەوی و شیعەش هەن. کوردە موسڵمانە سوننەکان زیاتر شافیعی و حەنەفین.

پاشماوەی شیعرێکی کوردی سەدەی حەوتەم، کە لەسەر پارچەیەک پێستی ئاسک بە ڕێنووسی پەهلەوی نووسراوە، لە دەوروبەری شاری سلێمانی، کە باس لە یەکەم ڕووداوەکانی فەتحی ئیسلامی کوردستان دەکات:

## کوردە مسوڵمانە دیارەکانی سەدەکانی ناوەڕاست
ئەبووحەنیفە دینەوەری یەکێک بووە لە یەکەم زانایانی موسڵمان کە لە مێژوو و مرۆڤناسی کوردی خوێندووە و دەوترێت کورد بووە. بەسامی کوردی (سەدەی ٩)، عەبدولسەمەدی بابەک (٩٧٢-١٠١٩)، عەلی حەریری (١٠٠٩-١٠٧٩) یەکەم شاعیر و نووسەری ئیسلامی کورد بوون. فەخرون نیسا (١٠٩١-١١٧٩) یەکەم ژنە زانا و فەرموودەناس و خۆشنووسی ئیسلامی کورد بوو. ئەبوو فیدا (کراتەر) لە مانگدا بەناوی جوگرافیناس و مێژوونووسی ئیسلامی کورد ئەبوو فیدا (١٢٧٣-١٣٣١) ناونراوە.

مزگەوتی مێنوچەهر، یەکەم مزگەوتی سنوورەکانی ئێستای تورکیایە، لە ساڵی ١٠٧٢ لەلایەن میرنیشینی کوردی سوننە موسڵمانان شەدادیدەوە دروستکراوە.

## مەدرەسەی کوردی
لەگەڵ بڵاوبوونەوەی ئیسلام لە کوردستان، شێوازێکی نوێی شارستانیەت لە ناوچەکەدا دروست بوو. یەکێک لە زەمینەکانی ئەم شارستانیەتە نوێیە مەدرەسە بوو. یه‌كه‌م مه‌دره‌سه‌ی كوردی له‌ ده‌وروبه‌ری ساڵانی 950 له‌ شاری هه‌مه‌دان له‌ كوردستانی ئێران دروست بوو. بەڵام سەڵاحەدین دۆخی پەروەردەیی مەدرەسەکانی گۆڕی کە تەنیا زانستە ئیسلامییەکان تێیدا دەخوێندرانەوە، و لەوێ دەستی کرد بە وانەوتنەوە لە زۆر لقەکانی زانست، ئەمەش گرنگییەکی زیاتری بە وانەی کوردی دا.

ئەو وانانەی لە مەدرەسە کوردییەکاندا دەوترێنەوە بریتی بوون لە تەفسیری قورئان،فەرموودە، فیقه،لۆژیک، پەیڕەو، بیرکاری، فەلەکناسی، پزیشکی و فەلسەفە. زۆربەی ئەو كتێبانەی لە مەدرەسە كوردییەكان وەك كتێبی خوێندن بەكاردەهێنران، بە زمانی عەرەبی بوون، هەروەها لەلایەن پەروەردەكاران و شارەزایانەوە بۆ زمانی كوردی وەرگێڕدرابوون. واجبێک هەبوو کە لە هەر ماڵێکدا لانیکەم منداڵێک پێویستی پەروەردەکردنی لە مەدرەسەیەکدا هەبێت لە نێو کورددا.

## سەرچاوە


پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:مێژووی کورد
مامۆستا شەماڵ

**سوھەیل خورشید عەزیز** ناسراو بە **مامۆستا شەماڵ** (مردووی ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ لە کفری، عێراق) مێژوونووس، جوگرافیاناس، نووسەر و چالاکوانی سیاسیی کورد و ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەری تەڤگەری ئازادیی کۆمەڵگەی کوردستان بوو. مامۆستا شەماڵ لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢دا لە شاری کفری لە بەردەم ماڵەکەی خۆی تیرۆر کرا.

## ژیان
سوھەیل خورشید عەزیز لە ساڵی ١٩٦٠ لە کفری لە دایک بوو. ئەو لە فەرمانگەی کشتوکاڵی کفری فەرمانبەر بووە.

## تیرۆر کردن
سوھەیل خورشید عەزیز لە ڕۆژی یەکشەممە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ شاری کفریی لەبەردەم ماڵەکەی خۆیدا تیرۆر کرا.

تەرمی سوھەیل خورشید، لەمەراسیمێکدا لە شاری کفری بە خاک سپێردرا.

## کارەکان
* مێژووی ناوچەی گەرمیان
* مێژووی ناوچەی کفری: لە کۆنەوە تا ساڵی ١٩٥٨
* ئابووریی ناوچەی کفری
* ئەتلەسی کارگێڕیی باشووری کوردستان: نێوان ساڵانی ١٨٥٠–١٩٩٠، ٤ بەرگ

## دانانی پەیکەرەی مامۆستا شەماڵ لە کفریدا
پەیکەرەیەکی مامۆستا شەماڵ بە دەستی مامۆستایانی بەشی شێوەکاری لە پەیمانگای ھونەرە جوانەکانی کفرییەوە درووستکرا و لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٣ ھاوکات بە یەکەمین ساڵیادی تیرۆرکردنی مامۆستا شەماڵدا، لە ڕێوڕەسمێک بە بەشداریى ژمارەیەکى بەرچاو لە توێژە جیاوازەکان، لە ناوەندی شارۆچکەی کفریدا پەردە لەسەر پەیکەرەکە لادرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:مێژوونووسانی کورد
پۆل:ڕۆژنامەنووسە کوردە تیرۆرکراوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
پۆل:سۆشیالیستە کوردەکان
پۆل:خەڵکی کفری
پۆل:خەڵکی دھۆک
پۆل:سیاسییەکانی تەڤگەری ئازادی کۆمەڵگای کوردستان
لوکسەمبورگ لە ئۆڵۆمپیاد

لوکسەمبورگ بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٠٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد.لەوکاتەوە بەشداری زۆربەی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی هاوینە کردووە  تەنها بەشداری لە یارییەکانی ١٩٠٤، ١٩٠٨، ١٩٣٢ نەکردووە. هەروەها  بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٨ لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە بەشداری کردووە. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە خاوەنی ٥ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن.

## سەرچاوەکان

پۆل:لوکسەمبورگ لە ئۆڵۆمپیاد
لیتوانیا لە ئۆڵۆمپیاد

لیتوانیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد. لە ساڵی ١٩٣٢ تا ١٩٨٨ بەھۆی داگیرکردنی لەلایەن سۆڤیەتەوە بەشداری نەکردن دوای ئازادبوونی گەرایەوە بۆ یارییەکانی و بەشداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ی بارسێلۆنا کرد. ھەروەھا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٨ لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە بەشداری کردووە. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە خاوەنی ٢٦ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن.

## سەرچاوەکان

پۆل:لیتوانیا لە ئۆڵۆمپیاد
یەمەلیان پوگاچۆڤ

وێنۆک|یەمەلیان پوگاچۆڤ
**یەمەلیان ئیڤانۆڤیچ پوگاچێڤ** (بە ڕووسی: Емельян Иванович Пугачёв؛ نزیکەی ١٧٤٢ – ٢١ی ژانویە (١٠ی کانوونی دووەمی ساڵنامەی جوولیانی) ١٧٧٥) ئاتامانێکی قۆزاکی یایک بوو کە سەرکردایەتی یاخیبوونێکی گەورەی جەماوەری دەکرد لە سەردەمی کاترینی گەورەدا. پوگاچێڤ ئیدیعای دەکرد کە ھاوسەری کۆچکردووی کاترینە، ئیمپراتۆر پیتەری سێیەم.

لە ١٤ی ئەیلوولی ١٧٧٤دا، کۆزاکەکانی خودی پوگاچۆڤ ڕادەستی یایتسکیان کرد. ئەلێکساندەر سوڤۆرۆڤ وای لێکرد بیخاتە ناو قەفەسێکی کانزایییەوە و سەرەتا ڕەوانەی سیمبیرسک و دواتر ڕەوانەی مۆسکۆ کرا بۆ لە سێدارەدانی گشتی، کە لە ٢١ی ژانویە (ساڵنامەی جوولیانی ١٠ی کانوونی دووەمی) ١٧٧٥. لە گۆڕەپانی بۆلۆتنایا لە ناوەندی مۆسکۆ سەری بڕاوە و دواتر وێنەکێشراوە و لەبەردەم خەڵکدا چارەک کراوە

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٧٤٠
پۆل:مردووانی ١٧٧٥
پۆل:یاخیبووانی سەدەی ١٨
ماڵتا لە ئۆڵۆمپیاد

ماڵتا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد. لەوکاتەوە بەشداری ١٧ی خولی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە ھەروەھا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٤ لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە بەشداری کردووە. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە خاوەنی ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیاد نین.

## سەرچاوەکان

پۆل:ماڵتا لە ئۆڵۆمپیاد
ئۆبلاستی مۆسکۆ

وێنۆک|ناوچەی مۆسکۆ لەسەر نەخشەی ڕووسیا لەنێویاندا ناوچە داگیرکراوەکان
**ئۆبلاستی مۆسکۆ** (بە ڕووسی: Моско́вская о́бласть)یان پۆدمۆسکۆڤی (بە ڕووسی: Подмоско́вье) بابەتێکی فیدراڵی ڕووسیایە (ئۆبڵاستێکە). بە ژمارەی دانیشتووانی ٧٬٠٩٥٬١٢٠ کەس (سەرژمێری ٢٠١٠) دەژین لە ڕووبەری ٤٤٬٣٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە (١٧٬١٠٠ میل چوارگۆشە)، یەکێکە لە چڕترین ناوچەکانی دانیشتووان لە وڵاتدا و دووەم ژمارەی دانیشتووانترین بابەتی فیدراڵییە. ئۆبلاستەکە ھیچ ناوەندێکی ئیداری فەرمی نییە؛ دەسەڵاتە گشتییەکانی لە مۆسکۆ و کراسنۆگۆرسک (دومای ئۆبلاستی مۆسکۆ و حکوومەت)، ھەروەھا لە سەرانسەری شوێنەکانی دیکەی ئۆبلاستەکەدا جێگیرن.
[وێنۆک|[ئاڵای ئۆبلاستی مۆسکۆ]]

## ئایین
بەپێی ڕاپرسییەکی ساڵی ٢٠١٢ ٤٥٫٥٪ی دانیشتووانی ئۆبلاستی مۆسکۆ پابەندن بە کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی ڕووسیا، ٣٪ مەسیحی گشتی بێ پەیوەندین، ٢٪ باوەڕداری مەسیحی ئۆرتۆدۆکسن کە سەر بە کڵێسا نین یان سەر بە ئۆرتۆدۆکسی غەیرە ڕووسیان کەنیسەکان، ١٪ لایەنگری ڕۆدنۆڤێری (بزووتنەوەی ئایینی فۆلکلۆری سلاڤی) و ١٪ لایەنگری ئیسلامن. جگە لەوەش، ٢٩٪ی دانیشتووان بە «ڕۆحی بەڵام ئایینی نین» ڕادەگەیەنن، ٩٪ بێدینن و ٩٫٥٪ شوێن ئایینەکانی دیکە دەکەون یان وەڵامی پرسیارەکەیان نەداوەتەوە.

## ئەمانەش ببینە
* پارکی زەریادێ
* پارکی ئیزمایلۆڤسکی

## سەرچاوەکان

پۆل:ئۆبلاستی مۆسکۆ
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٩
نیکۆلای لۆباچێڤسکی

وێنۆک|نیکۆلای ئیڤانۆڤیچ لۆباچێڤسکی
**نیکۆلای ئیڤانۆڤیچ لۆباچێڤسکی** (بە ڕووسی: Никола́й Ива́нович Лобаче́вский،١ کانوونی یەکەم (ساڵنامەی جوولیانی ٢٠ی تشرینی دووەم) ١٧٩٢ – ٢٤ی شوبات (ساڵنامەی جوولیانی ١٢ شوبات) ١٨٥٦) بیرکار و ئەندازەناسێکی ڕووسی بوو، بە پلەی یەکەم بە کارەکانی لەسەر ئەندازەیی ھایپەربۆلیک ناسرابوو، ئەگەرنا بە ئەندازەیی لۆباچێڤسکی ناسراوە، ھەروەھا بەھۆی لێکۆڵینەوە بنەڕەتییەکانی لەسەر ئینتیگراڵەکانی دیریچلێت، کە بە فۆرمولەی ئینتیگراڵی لۆباچێڤسکی ناسراوە.
ویلیام کینگدۆن کلیفۆرد بەھۆی کاراکتەری شۆڕشگێڕانەی بەرھەمەکەیەوە لۆباچێڤسکی بە «کۆپەرنیکۆسی ئەندازەیی» ناوبرد

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٢
پۆل:مردووانی ١٨٥٦
پۆل:کەسانی خەڵکی کازان
پۆل:ماتماتیکزانانی ڕووس
مۆزەخانەی ئاشتی ئیمفال

**مۆزەخانەی ئاشتی ئیمفال** (بە مانیپوری: Imphal Aying-Achik Pukei Lankei Shanglen، بە ژاپۆنی: インパール平和資料館) مۆزەخانەیەکی جەنگی جیھانیی دووەمە لە و دەکەوێتە ڕۆخی گردە سوورەکان (مایبام لۆکپا چینگ) لە مانیپور. یادەوەرییەکی زیندووی پاشماوەی جەنگی ئیمفالە (جەنگی ئەنگلۆ-ژاپۆنی) و جەنگەکانی تری جەنگی جیھانیی دووەم. (ئازار-تەممووزی ١٩٤٤) کە لە مانیپور جەنگاون. مۆزەخانەکە لەلایەن دامەزراوەی نیپۆن (TNF) پشتگیری لێدەکرێت. کە دامەزراوەیەکی قازانج نەویستە، بە ھاوکاری لەگەڵ حکوومەتی مانیپور دەکات. بە تایبەتی، لە ڕاپرسییەک کە لەلایەن مۆزەخانەی سوپای نیشتمانیی بەریتانی ئەنجامدرا، شەڕی ئیمفال و کۆھیما وەک گەورەترین شەڕی بەریتانیا دیاریکرا.

مۆزەخانەی ئاشتی ئیمفال براوەی باشترین خەڵاتی دیزاینی ھیندستان بوو لە ٢٠١٩ یەکێک لە شوێنە سەرەنج ڕاکێشەکانی نیشاندانی خۆشنووسیی وشەی «ھێیوا» - (واتا: ئاشتی) ژاپۆنییە کە لەلایەن شینزۆ ئابێی سەرۆک وەزیری پێشووی ژاپۆن نووسراوە.

## خەڵاتەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:مۆزەخانەکانی ھیندستان
پۆل:مۆزەخانەکانی مانیپور
جاک (بابوون)

**جاک** (مردووی ١٨٩٠) بابوونێکی مەیلەوڕەش بوو کە ناوبانگی پەیدا کرد کاتێک بوو بە یاریدەدەری ئاماژەوانێکی کەمئەندام لە ئەفریقای باشوور.

## مێژوو

جاک ئاژەڵی ماڵی و یارمەتیدەری جەیمس وایدی ئاماژەوان بوو، کە ھەردوو قاچی لەدەست دابوو، و بۆ خزمەتگوزاریی رێی ئاسنینی پۆڕت ئێلیزابێتی کەیپ تاون کاری دەکرد. جەیمس «جەمپەر» واید (بازدەر) بەوە ناسرابوو کە لە شەمەندەفەر بۆ شەمەندەفەر بازی دەدا تاکوو تووشی ڕووداوێک بوو و بەھۆیەوە ھەردوو قاچی لەدەستدا. لە ١٨٨١دا جەیمس واید بابوونێکی کڕی بە ناوی جاک تاکوو لە کارەکانیدا یارمەتیی بدات، و فێری کرد کە چۆن کورسییەکەی پاڵبنێت و چۆن کار بە ئاماژەکانی ڕێیە ئاسنییەکان بکات لەژێر چاودێریدا.

لێکۆڵینەوەیەکی فەرمی ئەنجام درا دوای ئەوەی یەکێک بابوونێکی بینیبوو کە کاری گۆڕینی ئاماژەکانی دەکرد لە یۆتنھایگ لە نزیک پۆرت ئێلیزابێت.

دوای دوودڵی، سەرپەرشتیارەکانی ڕێیە ئاسنینەکە بڕیاریان دا کە بە فەرمی جاک دابمەزرێن دوای دڵنیابوونەوەیان لە تواناکانی. جاک ڕۆژانە ٢٠ سەنت، و ھەفتانە نیوە بتڵ بیرەی وەردەگرت. زۆر دەوترێت کە جاک لە ماوەی نۆ ساڵی کارکردنیدا ھیچ ھەڵەیەکی نەکردووە.

دوای نۆ ساڵ لە کارکردن، جاک بەھۆی دەردەباریکەوە لە ١٨٩٠دا کۆچی دواییی کرد. کەللەسەری جاک لە کۆکراوەیەکی مۆزەخانەی ئالبانی لە گراھامستاون ھێڵدراوەتەوە.

## سەرچاوەکان

## پەراوێزەکان

* 
* 
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* جاکی ئاماژەوان لەلایەن پیتەر دو پلێسیس
مۆلدۆڤا لە ئۆڵۆمپیاد

مۆلدۆڤا بۆ یەکەمجار وەک نەتەوەیەکی سەربەخۆ لە ساڵی ١٩٩٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە. ھەروەھا ساڵی ١٩٩٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، وەرزشوانانی مۆڵدیپڤ لە ساڵی ١٩٥٢ تا ١٩٨٨ بەشێک بوون لە شاندی یەکێتیی سۆڤیەت، دوای ڕووخانی و ھەڵوەشانەوەی یەکێتی سۆڤیەت وەک ئەندامی تیمی یەکگرتوو بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ کرد. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە خاوەنی ٦ (٢ زیو، ٤ بڕۆنز) مەدالیای ئۆڵۆمپیادن. کە ھەمووی لە یارییەکانی ھاوینە بەدەستی ھێناوە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی مۆڵدۆڤا لە ساڵی ١٩٩١ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٩٣ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێنراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مۆلدۆڤا لە ئۆڵۆمپیاد
مۆناکۆ لە ئۆڵۆمپیاد

مۆناکۆ بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، لەو کاتەوە وەرزشوانانی ناردووە بۆ یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە، تەنھا ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٢، ١٩٥٦، ١٩٨٨ نەبێت. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٨٤ بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە نەیانتوانیوە ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیاد بەدەستبھێنن.

## پێرستی بەشدارییەکان
### ئۆڵۆمپیادی ھاوینە

### ئۆڵۆمپیادی زستانە

## سەرچاوەکان
قەزای سۆلنێچنۆگۆرسک

وێنۆک|ڕووباری کلیازما لە مێندێلیێڤۆ، ناوچەی سۆلنێچنۆگۆرسکی
**قەزای سۆلنێچنۆگۆرسکی** (بە ڕووسی: Солнечного́рский райо́н) ناوچەیەکی ئیداری و شارەوانییە (ڕایۆن)، یەکێکە لە سی و شەش ناوچە لە ئۆبلاستی مۆسکۆ لە ڕووسیا. دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای ئۆبلاستەکە. ڕووبەری قەزاکە ١١٣٥٫٠٤ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (٤٣٨٫٢٤ میل چوارگۆشە). ناوەندی کارگێڕییەکەی شارۆچکەی سۆلنێچنۆگۆرسکە. ژمارەی دانیشتووان: ١٢٨٬٥٨٠ (سەرژمێری ٢٠١٠)؛ ١٢٤٬٣٦٩ (سەرژمێری ٢٠٠٢)؛ ٧١٬٨٣٢ (سەرژمێری ١٩٨٩) ژمارەی دانیشتووانی سۆلنێچنۆگۆرسک ٤١٫٢٪ی کۆی دانیشتووانی قەزاکە پێکدەھێنێت

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزاکانی ئۆبلاستی مۆسکۆ
شازادە خاتوونەکانی دیزنی

شازادە خاتوونەکانی دیزنی کە بە هێڵی شازادەش ناودەبرێ، زنجیرەفیلمی بازرگانی و هێڵی یارییە کە خاوەندارێتی کۆمپانیای واڵت دیزنی دەکات. ئەم فرەنچایزە لەلایەن ئەندی مونی سەرۆکی بەرهەمە بەکاربەرەکانی دیزنیەوە دروستکراوە، کۆمەڵێک پاڵەوانی ژن لەخۆدەگرێت کە لە فرەنچایزە جیاوازەکانی دیزنیدا دەرکەوتوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:شازادە خاتوونەکانی دیزنی
مۆنتینیگرۆ لە ئۆڵۆمپیاد

مۆنتینیگرۆ بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٠ بۆ یەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە تەنھا خاوەنی یەک مەدالیای ئۆڵۆمپیاد ئەویش لە ڕێگای ھەڵبژاردەی تۆپی دەستی خانمانی مۆنتینیگرۆ لە ساڵی ٢٠١٢ بەدەستھێنرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:مۆنتینیگرۆ لە ئۆڵۆمپیاد
لافاوی ٢٠٢٢ی پاکستان

لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لافاوێکی گەورە لە پاکستان ڕوویدا، نزیکەی ١١٩٠ کەس گیانیان لەدەستداوە کە ٣٨٠ کەسیان منداڵن. لافاوەکە بەهۆی بارانبارینی زۆرتر لە ئاستی ئاسایی وەرزی و توانەوەی سەھۆڵبەندانەکان بووە کە دوای شەپۆلێکی گەرمی توند ڕوویداوە، کە هەموو ئەمانە پەیوەستن بە گۆڕانی کەشوھەوا. لە دوای لافاوی باشووری ئاسیا لە ساڵی ٢٠١٧ کوشندەترین لافاوە لە جیھاندا ڕوویدابێت، و بە خراپترین لافاو لە مێژووی پاکستاندا وەسف دەکرێت. لە ٢٥ی ئابدا، بەهۆی لافاوەکەوە باری نائاسایی ڕاگەیاندرا لە پاکستان تا ٢٩ی ئاب، حوکومەتی پاکستان لە ڕاگەیاندراوێک ئاشکرای کرد نزیکەی "یەک لەسەر سێی خاکی پاکستان لەژێر ئاودایە" و کاریگەری لەسەر ٣٣ ملیۆن کەس هەبووە. تا ٣١ی ئاب حوکومەتی پاکستان زیانەکانی بە ١٠ملیار دۆلاری ئەمریکی لە سەرانسەری وڵاتەکە خەمڵاندووە.

## سەرچاوەکان
مالیک تیاو

**مالیک تیاو** (لەدایکبووی ٨ی ئابی ٢٠٠١) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی ئەڵمانی-فینلەندییە کە وەک بەرگریکاری ناوەند یاری دەکات بۆ یانەی خولی پلە یەکی ئیتاڵیا ئەی سی میلان.

## کاروانی یانە
لە منداڵییدا تیاو یاری دەکرد بۆ کالکوم- ویتلەر، کە یانەیەکی شاری دوسڵدۆرفە. لەڕێگەی فۆرتونا دوسڵدۆرف، بەیەر ٠٤ لیڤەرکۆزێن، و بۆروسیا میونشنگالدباخەوە، لە ساڵی ٢٠١٥ چووە ناو ئەکادیمیای لاوانی شاڵکە ٠٤. یەکەمین یاری پیشەگەری خۆی لەگەڵ شاڵکە ئەنجامدا لە یارییەکدا کە ١–١ بەرامبەر ھۆفنھایم بەرامبەر بوون لە بۆندسلیگا لە ٧ی ئازاری ٢٠٢٠.

### ئەی سی میلان
لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، تیاو گرێبەستێکی واژوو کرد لەگەڵ یانەی خولی پلە یەکی ئیتاڵی ئەی سی میلان تا ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٧.

## کاراونی نێودەوڵەتی
تیاو لە ئەڵمانیا لەدایکبووە و گەورە بووە لە باوکێکی سێنیگالی و دایکێکی فینلەندی، ھەروەھا خاوەنی ھەردوو پاسپۆرتی ئەڵمانی و فینلەندییە. لە ساڵی ٢٠١٧، بانگھێشت کرا بۆ نوێنەرایەتی فینلاندی خوار ١٧ ساڵان، بەڵام یاری بۆ نەکردن. لە ١٥ی ئازاری ٢٠٢١، تیاو بانگھێشت کرا بۆ نوێنەرایەتی ئەڵمانیای خوار ٢١ ساڵان بۆ جامی ئەورووپی خوار ٢١ ساڵی ٢٠٢١.

## ئاماری کاروانی وەرزشی

## خەڵاتەکان
**شاڵکە ٠٤**
* ٢. بۆندسلیگا: ٢٠٢١–٢٢

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئاڵمانی
پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی نیوکاسڵ یوونایتد
یووری ئەندرۆپۆڤ

**یووری ڤلادیمیرۆڤیچ ئاندرۆپۆڤ** (١٥ی حوزەیرانی ١٩١٤–٩ی شوباتی ١٩٨٤) شەشەمین سەرکردەی باڵای یەکێتیی سۆڤیەت و چوارەمین سکرتێری گشتی حیزبی کۆمۆنیزمی یەکێتیی سۆڤیەت بوو. دوای حوکمڕانی ١٨ ساڵەی لیۆنید برێژنێڤ، ئەندرۆپۆڤ لە تشرینی دووەمی ١٩٨٢ تا مردنی لە شوباتی ١٩٨٤ لە پۆستی سەرۆکایەتی یەکێتیی سۆڤیەت کاری کردووە.

ئەندرۆپۆڤ لە سەرەتای کاری سیاسی خۆیدا لە ساڵی ١٩٥٤ تا ١٩٥٧ وەک باڵیۆزی سۆڤیەت لە ھەنگاریا کاری کردووە و لەو ماوەیەدا دەستی ھەبووە لە سەرکوتکردنی ڕاپەڕینی ھەنگاریا لە ساڵی ١٩٥٦. لە ١٠ی ئایاری ١٩٦٧ وەک سەرۆکی (KGB) دەستنیشانکرا. لەم پۆستەدا سەرپەرشتی سەرکوتێکی بەرفراوانی ناکۆکی کرد کە لە ڕێگەی دەستگیرکردنی بەکۆمەڵ و پابەندبوونی دەروونی نائیرادی ئەو کەسانە ئەنجامدرا کە بە «نەخوازراو لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە» دادەنران. دوای ئەوەی لیۆنید برێژنێڤ لە ساڵی ١٩٧٥ تووشی جەڵدەی مێشک بوو کە توانای حوکمڕانیکردنی لەدەستدا، ئەندرۆپۆڤ بە شێوەیەکی کاریگەر شانبەشانی وەزیری دەرەوە ئاندرێ گرۆمیکۆ و وەزیری بەرگری ئاندرێ گرێچکۆ، دەسەڵاتی سەرۆکایەتی سۆڤیەتی پێدرا.

ئەندرۆپۆڤ لە ماوەی کورتی سەرۆکایەتییەکەیدا ھەوڵیدا گەندەڵی و ناکارایی لەناو وڵاتدا نەھێڵێت بە تاوانبارکردنی بەشێک لە بەرپرسە باڵاکانی حیزبی کۆمۆنیزمی سۆڤیەت و لێکۆڵینەوە لێیان. شەڕی سارد چڕتر بووەوە لە ململانێدا بوو بۆ چۆنییەتی مامەڵەکردن لەگەڵ قەیرانی گەشەسەندنی ئابووری سۆڤیەت. کاریگەرییە سەرەکییە درێژخایەنەکەی بریتی بوو لە ھێنانە پێشەوەی نەوەیەکی نوێی گەنجانی چاکسازیخواز، کە وەک خۆی وزەبەخش بوون، بەڵام بەھۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکانی لە شوباتی ١٩٨٣، تەندروستی ئەندرۆپۆڤ بە خێرایی دەستی بە تێکچوون کرد. لە ٩ی شوباتی ١٩٨٤ کۆچی دوایی کرد و تەنھا نزیکەی ١٥ مانگ سەرکردایەتی وڵاتی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤
پۆل:مردووانی ١٩٨٤
پۆل:مردن بەھۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
پۆل:وەرگرانی نیشانی دروشمی سووری کۆشش
پۆل:کۆمۆنیستە ڕووسەکان
پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)
نیکۆلای ڤۆزنێسنسکی

وێنۆک|نیکۆلای ڤۆزنێسنسکی
**نیکۆلای ئەلێکسیڤیچ ڤۆزنێسنسکی** (; ١ی کانوونی یەکەم (١٨ی تشرینی دووەمی- تشرینی یەکەم) ١٩٠٣ – ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٠) سیاسەتمەدار و پلاندانەرێکی ئابووری سۆڤیەت بووە کە سەرپەرشتی بەڕێوەبردنی گۆسپلان (کۆمیتەی پلاندانانی دەوڵەت)ی کردووە لە کاتی جەنگی ئەڵمانیا و سۆڤیەتدا. ڤۆزنێسنسکی پارێزەری ئاندرێ ژدانۆڤ بوو، لە مانگی ئایاری ١٩٤٠ وەک جێگری سەرۆک وەزیران دەستنیشانکرا. لە سەرەتای جەنگدا ڕاستەوخۆ بەشداری لە بوژانەوەی بەرھەمھێنانی پەیوەست بە جووڵەی پیشەسازی بەرەو ڕۆژھەڵات ھەبوو. بەرھەمی ئەو: ئابووری یەکێتی سۆڤیەت لە کاتی جەنگی جیھانی دووەمدا باسی ئەو ساڵەیە.

دوای جەنگ، ڤۆزنێسنسکی لە کاتی کاروباری لینینگراددا گۆشەگیری لەسەر کرا. لە دادگایەکی نھێنیدا بە تاوانی خیانەت تاوانبار کرا و سزای لە سێدارەدانی بەسەردا سەپێندرا و ھەمان ڕۆژ لە سێدارە درا. لە ساڵی ١٩٥٤ چاککرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣
پۆل:مردووانی ١٩٥٠
پۆل:دەرچووانی پەیمانگای پرۆفیسۆرە سوورەکان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ستالین
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
پۆل:ئابوورزانانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئابوورزانانی ڕووس
پۆل:کۆمیساری گەل و وەزیرانی یەکێتی سۆڤیەت
پارکە نەتەوەییەکەی دڵیجان

وێنۆک|ئەمە وێنەی شوێنێکی سروشتییە لە ئەرمینیا و ناگۆرنۆ قەرەباغ کە بە ناسنامەکە دەستنیشان کراوە
**پارکە نەتەوەیییەکەی دڵیجان** یەکێکە لە چوار پارکە نەتەوەیییەکەی ئەرمینیا. ڕووبەرەکەی ٢٤٠ کیلۆمەتر دووجایە و دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی پارێزگای تاڤوش لە ئەرمینیا. بە دیمەنە دارستانەکانی، جۆراوجۆری دەوڵەمەندی زیندوو، کانییەکانی ئاوی کانزایی دەرمانی، شوێنەوارە سروشتی و کولتوورییەکان، و تۆڕێکی بەرفراوانی ڕێڕەوی ڕۆیشتن ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارکە نیشتمانییەکانی ئەرمەنستان
پۆل:پارێزگای تاڤوش
ھۆڤانێس تومانیان

وێنۆک|نووسەری ئەرمەنی ھۆڤانێس تومانیان
**ھۆڤھانس تومانیان** (بە ئەرمەنی: Հովհաննես Թումանյան,١٩ی شوبات (ڕۆژژمێری جوولیان. ٧ی شوبات) ١٨٦٩ – ٢٣ی ئازاری ١٩٢٣) شاعیر و نووسەر و وەرگێڕ و چالاکی ئەدەبی و گشتی ئەرمەنی بووە. شاعیری نەتەوەیی ئەرمینیایە.

تومیانیان شیعر و چوارگۆشە و بالەد و ڕۆمان و ئەفسانە و بابەتی ڕەخنەگرانە و ڕۆژنامەوانی نووسیوە. کارەکانی زیاتر بە شێوەیەکی واقیعی نووسراون، کە زۆرجار لە دەوری ژیانی ڕۆژانەی سەردەمی ئەو دەسوڕێتەوە. تومیانیان لە گوندی مێژوویی دسێغ لە ناوچەی لۆری لەدایکبووە، لە تەمەنێکی بچووکدا ڕووی لە شاری تیفلیس کردووە، کە لە ماوەی سەدەی نۆزدەھەم و سەرەتای سەدەی بیستەمدا ناوەندی کولتوری ئەرمەنییەکان بووە لەژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیادا. زۆری نەخایاند بە بەرھەمە سادەکانی بەڵام زۆر شیعرییەکەی لەلایەن کۆمەڵگەی بەرفراوانی ئەرمەنییەوە ناسرا.

## ژیانی تایبەت
وێنۆک|ڕاست|ئەو خانووەی کە تومیان لە تیفلیس تێیدا دەژیا
لە ساڵی ١٨٨٨ لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا، ھۆڤانیس تومیانیان ھاوسەرگیری لەگەڵ ئۆلگا ماچکالیان کرد کە تەمەنی ١٧ ساڵ بوو. خاوەنی ١٠ منداڵ بوون: موسەغ (١٨٨٩–١٩٣٨)، ئەشخەن (١٨٩١–١٩٦٨)، نوارد (١٨٩٢–١٩٥٧)، ئارتاوازد (١٨٩٤–١٩١٨)، حەملیک (١٨٩٦–١٩٣٧)، ئەنوش (١٨٩٨–١٩٢٧)، ئارپیک (١٨٩٩). –١٩٨١)، ئارێگ (١٩٠٠–١٩٣٩)، سێدا (١٩٠٥–١٩٨٨)، تامار (١٩٠٧-١٩٨٩).

## چالاکی سیاسی و گشتی
لە کاتی کۆمەڵکوژییەکانی ئەرمەنی-تاتار لە ساڵانی ١٩٠٥-١٩٠٧ کە لەلایەن حکوومەتەوە وروژێندرا، تومیان ڕۆڵی ئاشتیخوازی گرتە ئەستۆ، کە بەھۆیەوە دوو جار دەستگیرکرا. ھەروەھا تومیان بە قووڵی ڕەخنەی لە جەنگی ئەرمەنستان و جۆرجیا لە ساڵی ١٩١٨ گرت. ھەروەھا تومیانیان چالاکانە سەرقاڵی بانگەشەی ئینجیل بوو. وەک لە یەکێک لە ئایەتەکانیدا نووسیویەتی «تەنھا یەک ڕێگای ڕزگاربوون ھەیە؛ لە ڕێگەی عیسا مەسیحەوە لەناو ھەر یەکێکماندا دەمێنێتەوە».

لە تشرینی یەکەمی ١٩١٤ تومیان پەیوەندی بە «لیژنەی پشتیوانی لە قوربانیانی جەنگ» کرد، کە دواتر یارمەتی پەنابەرانی جینۆسایدی ئەرمەنی دا کە لە ئێچمیادزین نیشتەجێ بوون.

لە ساڵی ١٩٢١ لە شاری تیفلیس ماڵی ھونەری ئەرمەنی دامەزراند.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھۆڤانێس تومانیان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩
پۆل:مردووانی ١٩٢٣
پۆل:شاعیرانی ئەرمەنی سەدەی ١٩یەم
دێری ھاگارتسین

وێنۆک|دێری ھاگارتسین
**ھاگارتسین** (بە ئەرمەنی: Հաղարծին) خانەقایەکی سەدەی ١٣یە و دەکەوێتە نزیک شارۆچکەی دیلیجان لە پارێزگای تاڤوش لە ئەرمینیا. لە نێوان سەدەی ١٠ بۆ ١٣ دروست کراوە (لە ١٢ لەژێر دەستی خاچەتوری تارۆن)؛ بەشێکی زۆری لەژێر سەرپەرشتی شانشینی باگراتونیدا.

## لیستی میراتی جیھانی
خانەقای ھاغارسین لەگەڵ خانەقای گۆشاڤانک ڕەنگە ببێتە بەشێک لە شوێنێکی سروشتی کە لەسەر بنەمای ناوچەی پارێزراوی دەوڵەتی پارکە نەتەوەییەکەی دڵیجان دامەزراوە، کە دارستانێکی گرنگە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەرمینیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:بینا و پێکھاتە لە پارێزگای تاڤوش
کۆنستانتین چیرنینکۆ

**کۆنستانتین ئوستینۆڤیچ چیرنینکۆ** (بە ڕووسی: Константин Устинович Черненко)، (لەدایبکووی ٢٤ی ئەیلوولی ١٩١١ - مردووی ١٠ی ئازاری ١٩٨٥) سیاسەتمەدارێکی سۆڤیەت و حەوتەمین سکرتێری گشتیی حیزبی شیوعی یەکێتیی سۆڤیەت بوو. چێرنیکۆ بۆ ماوەیەکی کورت سەرکردایەتیی یەکێتیی سۆڤیەتی کرد لە ١٣ی شوباتی ١٩٨٤ تا مردنی لە ١٠ی ئازاری ١٩٨٥.

لە خێزانێکی ھەژار لە سیبیریا لەدایک بووە، چێرنیکۆ لە ساڵی ١٩٢٩ چووە ناو کۆمەڵەی گەنجانی پارتی کۆمۆنیزمی سۆڤیەت و لە ساڵی ١٩٣١ بوو بە ئەندامێکی فەرمیی پارتەکە. لە ساڵی ١٩٧١ چێرنیکۆ بوو بە ئەندامی فەرمیی کۆمیتەی ناوەندی و لە ساڵی ١٩٨٨ بوو بە ئەندازیاری تەواوەتیی پۆلتبۆرۆ.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١١
پۆل:مردووانی ١٩٨٥
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
پۆل:وەرگرانی نیشانی دروشمی سووری کۆشش
پۆل:سیاسەتدارانی سۆڤیەت
پۆل:ڕووسییەکانی بە ڕەگەز ئوکراینی
نەوتی شاماران

**كۆمپانیای نەوتی شەمارەن** كۆمپانیایەكی سەربەخۆی پەرەپێدان و دۆزینەوەی نەوتە له كەنەدا. کۆمپانیاکە لەژێر هێمای "SNM" لە ئاڵوگۆڕی بازرگانی TSX Venture Exchange و بازاڕی گەشەی یەکەمی باکووری Nasdaq (ستۆکھۆڵم) تۆمارکراوە. کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠٠٩ دامەزراوە و بەشێکە لە گروپی لوندین، گرووپێک لە کۆمپانیا گشتییەکان کە بە شێوەیەکی تاکەکەسی بەڕێوەدەبرێن و تیشک دەخەنە سەر کەرتی سەرچاوەکان.

## کێڵگەی نەوتی ئەترووش
کۆمپانیاکە ٢٧.٦٪ی بەرژەوەندی هەیە لە کێڵگەی نەوتی ئەترووش. بەرهەمهێنانی نەوت لە کێڵگە نەوتیەکانی ئەترووش نزیکەی ٤١،٢٧٣ بەرمیل نەوت بوو لە ڕۆژێکدا لە چارەکی سێیەمی ٢٠٢١؛ تێچووی بەرزکردنەوەی چارەکی سێیەم ٤،٣٤ دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک باشترکردنێکە بۆ ڕێنماییەکانی ٢٠٢١ و کەمبوونەوە بە بەراورد بە چارەکی دووەمی ٢٠٢٢٠ بەهۆی کارکردن.  چارەکی سێیەمی تێچووی بەرزکردنەوەی ٢٠٢١ بۆ هەر بەرمیلێک ٤.٣٤ دۆلار باشترکردنێکە بۆ ڕێنماییەکانی ٢٠٢١ و کەمکردنەوەی ٣٪ بەرامبەر تێچووی زیادکردنی چارەکی دووەمی ٢٠٢١ بەھۆی کارامەیی. 

## ئەمانەش ببینە

* لیستی کۆمپانیا نەوتییەکان

## سەرچاوەکان
تامار تومانیان

وێنۆک|تامار تومانیان
**تامار ھۆڤانێسی تومیانیان** (١٩٠٧–١٩٨٩؛ بە ئەرمەنی: Թամար Թումանյան) تەلارسازێکی ئەرمەنی سۆڤیەت بوو. ئەو نازناوی، کرێکاری ڕێزلێنراو لە کولتوری کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان (١٩٧٧)ی پێبەخشرا. باوکی شاعیر و نووسەر ھۆڤانێس تومانیان بووە.

## ژیاننامە
تامار تومانیان لە ساڵی ١٩٠٧ لە تفلیس لە ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا لە دایک و باوکی ئۆلگا تومیان و شاعیری بەناوبانگ ھۆڤانیس تومیان لەدایکبووە ئەو بچووکترین منداڵ بوو لە ١٠ منداڵی خێزانەکەی. خوشک و براکانی بریتی بوون لە موسەغ (١٨٨٩–١٩٣٨)، ئەشخان (١٨٩١–١٩٦٨)، نوارد (١٨٩٢–١٩٥٧)، ئارتەوازد (١٨٩٤–١٩١٨)، حەملیک (١٨٩٦–١٩٣٧)، ئەنوش (١٨٩٨–١٩٢٧)، ئارپیک (١٨٩٩–١٩٨١)، ئارێگ (١٩٠٠–١٩٣٩)، و سێدا (1905-1988). تامار خوێندنی سەرەتایی لە قوتابخانەی کچانی سانت گایان لە تفلیس وەرگرتووە.

لە پەیمانگای پۆلیتەکنیکی یەریڤان (ئێستا زانکۆی پۆلیتەکنیکی نیشتمانی ئەرمەنستان) خوێندوویەتی؛ دواتر لە زانکۆی نیشتمانی تەلارسازی و بیناسازی ئەرمەنستان خوێندوویەتی.[4]

لە ساڵی ١٩٣٣ دەستی پێکردووە و وەک تەلارساز لە ستۆدیۆی ئەلێکساندەر تامانیان لە یەریڤان کاری کردووە. لە ستۆدیۆی تامانیان بوو کە تێیدا بەشداری لە دیزاینی شانۆی ئۆپێرای یەریڤان (١٩٣٩)، و ماڵی حکوومەت، یەریڤان (١٩٤١) کرد. دواتر وەک تەلارساز لە ستۆدیۆی مارک گریگۆریان کاری کردووە.

لە ساڵی ١٩٤٥ تا ١٩٤٩ سکرتێری یەکێتی تەلارسازانی ئەرمینیا بووە. لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١ سەرۆکی دەستەی کارگێڕی سندوقی تەلارسازی ئەرمینیا بووە. لە ساڵی ١٩٦٦ تا ١٩٨٩ وەک بەڕێوەبەری مۆزەخانەی ھۆڤانێس تومانیان لە یەریڤان کاری کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھۆڤانێس تومانیان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧
پۆل:مردووانی ١٩٨٩
پۆل:خەڵکی یەریڤان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پۆلیتەکنیکیی نیشتمانیی ئەرمەنستان
تامار تومانیان
پۆل:خەڵکی تبلیس
کۆتایی

کۆتایی یان یاری کۆتایی به ئینگلیزی:(Endgame)، شانۆگەرییەکی یەک ئەکتەییە و چوار کارەکتەری تێداییە کە لە لایان: ساموێل بێکێتەوە نووسراوە. لە سەرەتادا بە زمانی فەرەنسی نووسراوە (لە ژێر ناونیشانی Fin de partie)، کە دواتر بێکێت خۆی وەریگێڕاوەتە سەر زمانی ئینگلیزی. ئەم شانۆگەرییە دواتر لە لایەن "پێشەوا ڕەهبەری"یەوەکراوە بە کوردی. ئەم شانۆگەرییە بۆ یەکەمجار بە زمانی فەرەنسی لە شانۆی ڕۆیاڵ کۆرت لە لەندەن لە ٣ی نیسانی ١٩٥٧ نمایشکرا. لە سەرەتای شەستەکانی سەدەی ڕابردوودا، بە زمانی ئینگلیزی، لە بەرهەمهێنانی فیلیپ ستاوب و دەرهێنانی بێکێت، لەگەڵ پاتریک ماگی و جاک مەکگۆران، لە ستۆدیۆی شانزەلیز لە پاریس نمایشکرا. ئەم شانۆنامەیە بە پێ وتەی زۆربەی ڕخنە گرەگەورەکان زۆر ئەدەبی ترە لە "لە چاوەڕوانی گۆدۆدا".

.
ھۆلەند لە ئۆڵۆمپیاد

ھۆلەند لە ساڵی ١٩٠٠ بۆ یەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد. لەو کاتەوە جگە لە ساڵی ١٩٠٤ بەشداری سەرجەم یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ھەروەھا ساڵی ١٩٢٨ بۆ یەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کرد. ساڵی ١٩٢٨ ھۆلەند میوانداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە دەکات. بەشێوەیەکی گشتی وەرزشوانانی ھۆلەند خاوەنی ٤٦٩ مەدالیای ئۆڵۆمپیادیان بەدەستھێناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھۆلەند لە ئۆڵۆمپیاد
نیشتمانپەروەری

وێنۆک|300x300پیکسڵ
**نیشتمانپەروەری** ھەستکردنە بە خۆشەویستی، خۆ تەرخانکردن، و ھەستکردن بە دڵبەستی بە وڵاتەکەی؛ و چەسپان و دڵبەستەیی بە نیشتیمان دەکرێ پەیوەندی بە شتی جۆراوجۆر ھەبێت وەکوو زمانی نەتەوەکەی، چاند، مێژوو؛ و زاراوەی نیشتیمانپەروەری دەکرێ پەیوەندیدار بێت بە ناسیۆنالیزم.

## مێژوو
چەمکی گشتی مەدەنی و تەرخانکردنی گرووپیی لە کەلتووردا بە درێژایی قۆناغی مێژوویی بە شێوەیەکی جیھانی شایەتی دراوە. بۆ بیرمەندانی ڕۆشنگەری ئەورووپای سەدەی ھەژدە، دڵسۆزی بۆ دەوڵەت بە شێوەیەکی سەرەکی بە پێچەوانەی دڵسۆزی بۆ کڵێساکان لەبەرچاو گیراوە. ئاماژە بەوە دەکرا کە نابێت ڕێگە بە پیاوانی ئایینی بدرێت لە قوتابخانە حکومییەکان وانە بڵێنەوە لەبەرئەوەی نیشتیمانەکەیان بەھەشتە، ئەمەش لەبەرئەوەی پیاوانی ئایینی نەتوانن ئیلھامبەخش بن بۆ خۆشەویستی نیشتیمان بۆ خوێندکارەکانیان. یەکێک لە کاریگەرترین لایەنگرانی ئەم چەمکە کلاسیکییەی نیشتیمانپەروەری، ژان ژاک ڕۆسۆ بوو.

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:نیشتمانپەروەری
پۆل:وشە سیاسییەکان
مێزۆپۆتامیای سەروو

**مێزۆپۆتامیای سەروو** ئەو ناوەیە کە بۆ بەرزایییەکان و دەشتی گەورەی ئاوەڕۆی باکووری ڕۆژاوای عێراق (باشووری کوردستان) و باکووری ڕۆژھەڵاتی سوریا (ڕۆژئاوای کوردستان) و باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیا (باکووری کوردستان)، لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بەکاردێت. لە سەرەتای فەتحەکانی موسڵمانان لە ناوەڕاستی سەدەی حەوتەمەوە، ناوچەکە بە ناوی عەرەبی نەریتی ئەلجەزیرە (بە عەرەبی: الجزیرة "دوورگە") ڕووبارەکانی فورات و دیجلە مێزۆپۆتامیا دەگۆڕن بۆ نزیکەی دوورگەیەک، بەو پێیەی لە شەتەلعەرەب لە پارێزگای بەسرەی عێراق بەیەکەوە دەبەسترێنەوە و سەرچاوەکانیان لە ڕۆژھەڵاتی تورکیا لە نزیکەوەن.
ناوچەکە لە چیاکانی ئەنادۆڵەوە بەرەو باشوور درێژ دەبێتەوە، لە گردەکانی کەناری چەپی ڕووباری فورات بەرەو ڕۆژھەڵات، لە چیاکانی کەناری ڕاستی ڕووباری دیجلە بەرەو ڕۆژاوا درێژ دەبێتەوە و دەشتی شەنگالیش دەگرێتەوە. درێژ دەبێتەوە بۆ خوارەوەی دیجلە تا سامەڕا و بە خوارەوەی فورات تا ھیت، عێراق. خابوور زیاتر لە ٤٠٠ کم (٢٥٠ میل) بەسەر دەشتەکەدا دەڕوات، لە تورکیاوە لە باکوورەوە، خۆراک دەداتە فورات.

شارۆچکە سەرەکییەکان بریتین لە موسڵ، دێرەزوور، ڕەققە، حەسیچە، ئامەد و قامیشلۆ. بەشی ڕۆژاوا، بەشی سووریا، لە بنەڕەتدا لکاوە بە پارێزگای حەسیچە سووریا و بە «سەبەتەی نانی سوریا» وەسف دەکرێت. بەشی ڕۆژھەڵات، بەشی عێراقی، پارێزگاری نەینەوای عێراق دەگرێتەوە و کەمێک زیاتریش درێژ دەبێتەوە. لە باکوور پارێزگاکانی کوردستانی باکوور ڕحا ئورفا و مێردین و بەشێک لە پارێزگای ئامەد دەگرێتەوە.

## جوگرافیا

ناوی ئەلجەزیرە لە سەدەی حەوتەمی زایینییەوە لەلایەن سەرچاوە ئیسلامییەکانەوە بەکارھاتووە بۆ ئاماژەکردن بە بەشی باکووری مێزۆپۆتامیا، لەکاتێکدا مێزۆپۆتامیای خوارەوە کە بە سەواد ناسراوە، بەشی باشووری مێزۆپۆتامیایە. ناوەکە بە واتای «دوورگە» دێت، و لە سەردەمێکدا ئاماژەیە بۆ زەوی نێوان دوو ڕووبارەکە. لە ڕووی مێژوویییەوە، دەتوانرێت ناوەکە تەنھا لە دەشتی شنگالدا سنووردار بکرێت کە لە چیای شنگالەوە دێتە خوارەوە، یان فراوانتر بکرێت بۆ ئەوەی تەواوی فەلاتەکەی ڕۆژھەڵاتی زنجیرە کەناراوەکان لە باوەش بگرێت. لە سەردەمی پێش عەباسیدا پێدەچێت سنوورەکانی ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵات ھەڵاوسانیان ھەبووبێت، ھەندێک جار لەوانەش ئەو شوێنەی کە ئێستا باکووری سووریایە لە ڕۆژاوا و ئەدیابینە لە ڕۆژھەڵات.

ئەلجەزیرە وەک دەشتێکی ئاوەڕۆ یان شلەمەنی تایبەتمەندە، کە تەواو جیاوازە لە بیابانی سووریا و ناوەڕاستی مێزۆپۆتامیا کە لە خوارەوەیە، بەڵام ناوچەکە گردە وەرینەکان و چەمەکانی بڕین لەخۆدەگرێت. ھەرێم چەند بەشێکی ھەیە بۆی. لە باکووری ڕۆژاوا یەکێکە لە گەورەترین تەختە خوێیەکانی جیھان بە ناوی سەبخەت ئەلجەبوڵ. لە باشوورەوە، لە مووسڵەوە درێژ دەبێتەوە بۆ نزیک بەسرە بیابانێکی خۆڵاوییە کە جیاواز نییە لە ڕوبع ئەلخالی. لە کۆتایی سەدەی بیستەم و سەرەتای سەدەی بیست و یەکەمدا ناوچەکە تووشی وشکەساڵی بووە.
[وێنۆک|ڕووبارەکانی [فورات و دیجلە مێزۆپۆتامیا دەگۆڕن بۆ نزیکەی دوورگەیەک (لێرەوە ناوی عەرەبی ئەلجەزیرە، بە واتای دوورگە)، بەو پێیەی لە شەتلعەرەب لە پارێزگای بەسرەی عێراق بەیەکەوە دەبەسترێنەوە و سەرچاوەکانیان لە ڕۆژھەڵاتی تورکیا لە نزیکەوەن نزیکایەتی.]]

## ئایین
جەزیرە یەکێکە لە چوار ئەپستۆریای کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سووریانی. ئەوانی تر لە حەلەب، حومس-حەمە و دیمەشقن.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێزۆپۆتامیا
پۆل:جوگرافیای عێراق
پۆل:جوگرافیای سووریا
پۆل:جوگرافیای تورکیا
پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا
پۆل:شام
پۆل:جوگرافیای ئێران
پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو
خوتبە

**خوتبە** (بە عەرەبی: خطبة) وەک بۆنەیەکی فەرمی سەرەتایی بۆ بانگەشەی گشتی لە نەریتی ئیسلامیدا کاردەکات بە تایبەت لە (نوێژی هەینی)دا.

ئەم جۆرە وتاریانە بە بەردەوامی ڕوودەدەن، وەک لە فێرکارییەکانی هەموو قوتابخانە یاساییەکاندا دیاری کراوە.  دەتوانرێت لە نوێژی جەماعەتی هەینی لە ڕۆژی هەینیدا بە فەرمی نەریتی ئیسلامی ڕەچاو بکرێت.  جگە لەوەش لە دوو ڕۆژی جەژنەکان و دوای نوێژی خۆر و مانگگیران داوای وتاری هاوشێوە دەکرێت.

## پێناسە
گێڕانەوەی وتاری ئایینی لەوانەیە لە چەندین شوێنی جیاواز و لە کاتە جیاوازەکاندا بڵێتەوە. بەڵام خوتبە ئاماژەیە بۆ خوتبەی جومعە، بەزۆری بە واتای ئەو ناونیشانە دێت کە لە مزگەوتدا لە ڕێوڕەسمەکانی هەفتانە (بەزۆری هەینی) و ساڵانە پێشکەش دەکرێت.  قسەکردن و بۆنە ئاینییەکانی دیکەی بانگەشەی بە دەرس (وانەیەک) یان (ئامۆژگارییەک) وەسف دەکرێن.

خوتبە لە پراکتیزەکردنی پێغەمبەری ئیسلامەوە سەرچاوەی گرتووە، محەممەد، کە لە کۆبوونەوەکاندا بۆ عیبادەت لە مزگەوتدا، کە لە حەوشەی ماڵەکەی لە مەدینە پێکهاتبوو، وشەی ئامۆژگاری، ڕێنمایی، یان فەرمانی دەگەیاند.

دوای فەتحی مەککە، محەممەد لە ساڵی ٦٣٠ی زایینیدا خۆی وەک خەتیب پێشکەشی شارەکە کرد، چوار خەلیفەی یەکەم، و خەلیفەی ئومێدەکان و پارێزگارەکانی پارێزگاکان هەموویان وتاریان پێشکەش کرد.  مەرج نییە ئامۆژگارییان هەبێت، بەڵکو پرسیارە پراکتیکییەکانی حکومەتیان خستۆتە ڕوو و تەنانەت هەندێک جار فەرمانی ڕاستەوخۆشیان لەخۆ گرتبوو.  لە سەردەمی عەباسیەکاندا خەلیفە خۆی چیتر بانگەشەی نەدەکرد بەڵکو ئەرکەکەی بە دادوەرە ئاینییەکان دەسپێردرا.  عەباسیەکان پێداگرییان لەسەر ئەوە دەکرد کە ئیسلام لە عەلمانیزمی ئومەویەکان پاک دەکەنەوە و ڕەنگە ئەمەش یارمەتیدەر بووبێت لە بەهێزکردنی لایەنی ئایینی وتارەکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:نوێژ لە ئیسلامدا
پۆل:زاراوەکانی نوێژ
قازی شەرعی

**قازی** دادوەر یان دادوەری دادگای شەریعەیە، کە ھەروەھا ئەرکی دەرەوەی دادوەری ئەنجام دەدات، وەک نێوەندگیری، سەرپەرشتیکردنی منداڵانی ھەتیو و کەم تەمەن، و چاودێریکردن و وردبینیکردنی کارە گشتییەکان.

## مێژوو
زاراوەی قازی لە سەردەمی محەممەدەوە (ص) لە سەرەتای مێژووی ئیسلامدا بەکارھاتووە، و بە درێژایی مێژووی ئیسلامی و سەردەمی خەلافەتەکان بەو زاراوەیە ماوەتەوە کە بۆ دادوەرەکان بەکارھاتووە. لەکاتێکدا موفتی و فیقھی ڕۆڵیان ھەبوو لە ڕوونکردنەوەی بنەماکانی فیقھی ئیسلامی و شەریعەتی ئیسلامی (شەرعی)، قازی وەک کەسێکی سەرەکی ماوەتەوە کە مسۆگەرکردنی دامەزراندنی دادپەروەری لەسەر بنەمای ھەر ئەم یاسا و ڕێسایانە.بەم شێوەیە قازی لەنێو ئەو کەسانەدا ھەڵبژێردرا کە شارەزا بوون لە زانستەکانی فیقە و یاسا. خەلیفە عەباسییەکان نووسینگەی "سەرۆک قازییان دروست کرد، کە خاوەنەکەی بە پلەی یەکەم وەک ڕاوێژکاری خەلیفە لە دانان و دەرکردنی قازییەکان کاری دەکرد. دواتر دەوڵەتە ئیسلامییەکان بەگشتی ئەم پۆستەیان پاراستووە، لە ھەمان کاتدا دەسەڵاتی دەرکردنی دامەزراندن و دەرکردنیان بە ناوی خۆیەوە بە خاوەنەکەی دا. سوڵتانی مەملوک کە لە ساڵی ١٢٥٠ تا ١٥١٦ی زایینی فەرمانڕەوایی میسر و سوریای دەکرد، پراکتیزەی دانانی چوار «قازی سەرەکی» ناساند، یەکێکیان بۆ ھەر یەکێک لە قوتابخانە سوننەکانی فیقھی ئیسلامی (مەزھەب).

لە سەردەمی خەلافەتی عەباسیدا، نووسینگەی "سەرۆک قازی دامەزرا. لە ناودارترین دادوەرە سەرەتایییەکان کە بۆ ڕۆڵی قازی دەستنیشانکرابوون، ئەبو یوسف بوو، کە شاگردی زانا و فەقیھی سەرەتایی موسڵمان بوو، ئەبو حەنیفە، دامەزرێنەری قوتابخانەی حەنەفی فیقھی ئیسلامی. نووسینگەی قازی لە ھەموو میرنشینەکانی خەلافەت و سوڵتانەکانی ئیمپراتۆرییە جیاوازەکانی موسڵمانان بەدرێژایی سەدەکان بەردەوام بوو لە پۆستێکی زۆر گرنگ. فەرمانڕەواکان لە ھەموو ناوچە و شارۆچکە و گوندێکدا قازییەکان دانا بۆ کۆنترۆڵی دادوەری و ئیداری و بۆ ئەوەی ئاشتی و دادپەروەری بەسەر ئەو دەسەڵاتانەدا جێگیر بکەن کە کۆنترۆڵیان دەکرد.

ھەرچەندە بەرپرسیارێتی سەرەکی قازی بەرپرسیارێتی دادوەری بوو، بەڵام بەگشتی ئەو بە ھەندێک بەرپرسیارێتی نادادپەروەریش تۆمەتبار دەکرا، وەک بەڕێوەبردنی وەقفە ئایینییەکان، شەرعییەتدان بە پەیوەستبوون یان دانانی فەرمانڕەوایەک، جێبەجێکردنی وەسیەتنامەکان، باوەڕپێکردنی شایەتحاڵەکان، سەرپەرشتیکردنی منداڵانی بێ باوک و ئەوانی دیکە کە پێویستیان بە پاراستن ھەیە، و چاودێریکردنی جێبەجێکردنی ئەخلاقی گشتی.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی
پۆل:دادوەران
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:نازناوە ئیسلامییەکان
پۆل:قازیی شەرعی
مەقدوونیای باکوور لە ئۆڵۆمپیاد

مەقدوونیای باکوور لە ساڵی ١٩٩٦وەک وڵاتێکی سەربەخۆ بۆ یەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد. لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ھەروەھا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە.وەرزشوانانی ئەم وڵاتە پێشتر بەشێک بوون لە شاندی وەرزشوانانی یوگسلاڤیان. بەگشتی ئەم وڵاتە خاوەنی دوو مەدالیای ئۆڵۆمپیادە(١زیو، ١ بڕۆنز).

## سەرچاوەکان

پۆل:مەقدوونیای باکوور لە ئۆڵۆمپیاد
نەرویژ لە ئۆڵۆمپیاد

نەرویژ بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٠٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە جگە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ١٦٠ مەدالیایان بەدەستھێناوە. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٢٤ بۆ یەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کرد. ٤٠٥ مەدالیای بەدەستھێناوە، وەرزشوانانی نەرویژ لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە سەرکەوتووتربوون، بۆ ٧ جار پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە بە کۆکردنەوەی زۆرترین مەدالیای زێڕ. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نەرویژ لە ساڵی ١٩٠٠ دروست کرا و ھەمان ساڵ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی بەفەرمی ناسێنرا.

## سەرچاوەکان
پۆڵەندا لە ئۆڵۆمپیاد

پۆڵەندا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢١ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە جگە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤ بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ھەروەھا لە ساڵی ١٩٢٤ بۆ یەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵمپیادی زستانە کرد. وەرزشوانانی پۆڵەندا بە گشتی خاوەنی ٣٢١ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن ٧٩ زێڕ، ٩٦ زیو، ١٤٦ برۆنز.

## سەرچاوەکان

پۆل:پۆڵەندا لە ئۆڵۆمپیاد
پورتوگال لە ئۆڵۆمپیاد

پورتوگال بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩١٢ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ھەروەھا لە ساڵی ١٩٥٢ بۆ یەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵمپیادی زستانە کرد. وەرزشوانانی پورتوگال بە گشتی خاوەنی ٢٨ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن ٥ زێڕ،٩ زیو، ١٤ برۆنز.

## سەرچاوەکان

پۆل:پورتوگال لە ئۆڵۆمپیاد
ڕۆمانیا لە ئۆڵۆمپیاد

ڕۆمانیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٠٠ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، تەنھا وڵاتی بلۆکی ڕۆژھەڵات بوو کە بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤ی لۆس ئانجلەس لە ویلایەتی کالیفۆرنیای ئەمریکا کرد لەکاتێک ولاتەکانی دیکە بایکۆتیان کردبوو. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٢٨ بۆ یەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵمپیادی زستانە کرد. وەرزشوانانی ڕۆمانیا بە گشتی خاوەنی ٣٠٩ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن ٩٠زێڕ، ٩٧ زیو، ١٢٢ برۆنز.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆمانیا لە ئۆڵۆمپیاد
ڕووسیا لە ئۆڵۆمپیاد

ڕووسیا بۆ یەکەمجار بەم ناوەی ئێستا لە ساڵی ١٩٩٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کرد. بەڵام بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٠٠ وەک ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا بەشداری کرد. تا ١٩٩١ دواتر بەھۆی شۆرش لە پاڵەوانییەتییەکە دورکەوتەوە تا ساڵی ١٩٥٢ کە بەناوی یەکێتی سۆڤیەت بەشداری کرد، پاشان وەرزشوانانی ڕووسیا بەشێک بوون لە تیمی یەکگرتوو دوای ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتی سۆڤیەت. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی ڕووسیا لە ساڵی ١٩٩١ دامەزرا و لە ساڵی ١٩٩٣ بەفەرمی ناسێندرا، ساڵی ٢٠١٤ ڕووسیا میوانداری ئۆڵۆمپیادی زستانەی لە شاری سوچی کرد. ساڵی ٢٠١٧ ڕووسیا لە بەشداریکردن لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد قەدەغەکرا، ئەمەش پاش بەکارھێنانی ماددە وزەبەخشەکان لەلایەن وەرزشوانانی ڕووسیاوە بە پشتیوانی دەوڵەت، بەڵام لە دواتر ڕێگا بە وەرزشوانانی ئەم وڵاتە درا لە ژێرناوی لێژنەی ئۆڵۆمپیادی ڕووسیا بەشداری ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠١٨ بکەن. بەھەمان شێوە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ و ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٢٢ ڕێگەیاندرا بەشداری بکەن. بە شێوەیەکی گشتی ڕووسیا خاوەنی ٥٤٦ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن١٩٥ زێڕ، ١٦٥ زیو، ١٨٦ برۆنز.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕووسیا لە ئۆڵۆمپیاد
ئاڤێتیک سەحاکیان

وێنۆک|ئاڤێتیک سەحاکیان
**ئاڤێتیک ھۆڤانێسی سەحاکیان** (بە ئەرمەنی: Աւետիք Սահակեան؛ ١٨٦٣–١٩٣٣)، ناسراو بە باوک ئەبراھام، سیاسەتمەدارێکی ئەرمەنی بوو، سەرۆکی پەرلەمانی (سەرۆک)ی کۆماری یەکەمی ئەرمینیا بوو لە ١٩١٨–١٩،وەزیری ئاسایشی کۆمەڵایەتی و ئەندامی نووسینگەی ڕۆژھەڵاتی فیدراسیۆنی شۆڕشگێڕی ئەرمەنستان داشناکتسوتین. ھەروەھا بە زانای کشتوکاڵ ناسرابوو.

## کورتە
سەحاکیان لە شاری جەلالۆغلی لە ستێپاناڤان ئەرمەنستان لەدایکبووە. لە چالاکییەکانی ڕزگاری ڕۆژاوای ئەرمەنستان لە ساڵی ١٨٩٨ و پڕۆژەی قەوقازی ARF بەشدار بووە. ھاوسەرگیری لەگەڵ ڤارڤارا سەحاکیان کردووە، کە بووە یەکێک لەو سێ ژنە یەکەمانەی لە ساڵی ١٩١٩ بۆ پەرلەمانی ئەرمینیا ھەڵبژێردران، لە ساڵی ١٩١٨ بووە سەرۆکی پەرلەمان.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٣
پۆل:مردووانی ١٩٣٣
پۆل:وەزیرانی پاراستنی کۆمەڵایەتی کۆماری یەکەمی ئەرمەنستان
پۆل:خەڵکی پارێزگای تیفلی
ناوچەی سیوان

**ناوچەی سیوان** یەکێک لە ناوچەکانی شارستانی ئیلام لە پارێزگای ئیلام لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. ناوەندی ئەم ناوچەیە شارەدێی جافرابادە. ئەم ناوچەیە ئەو شوێنەیە کە ھۆزی مییەخاس له نیوی دەژین.

## دابەشکاریی کارگێڕی
گوندەواری ناوچەی سیوان:
* گوندستانی مییەخاس

## دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی ناوچەی ناوەندی شارستانی ئیلام لە ساڵی ٢٠١٦دا بەرامبەر لەگەڵ ٨،٩٩٤ کەس لە ٢٤،٦٥ خێزاندا بووە، کە ھەموویان کوردن و لە ئیسلام شیعە پەیڕەوی دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناوچەکانی ئێران
پۆل:ناوچەکانی پارێزگای ئیلام
پۆل:ناوچەکانی شارستانی ئیلام
پۆل:شارستانی ئیلام
مینبەر

[وێنۆک|مینبەر و [میحرابی مزگەوتی محمدی کوڕی قەلاوون لەناو قەڵای سەلاحەدین لە قاھیرە.]]**مینبەر** (بە عەرەبی: منبر) مینبەرێکە لە مزگەوتێکدا کە ئیمام (سەرکردەی نوێژەکان) بۆ پێشکەشکردنی وتاری (خوتبە) وەستاوە.ھەروەھا لە چوارچێوەی دیکەی ھاوشێوەدا بەکاردێت، وەک لە حوسەینییەکاندا کە وتاربێژ تێیدا دادەنیشێت و وتار دەداتە جەماعەت.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
میرنشینی گێل

**میرنشینی گێل** لە دەوروبەری (١٠٤٩–١٨٦٤) میرنشینێکی کوردی بوو لە دەوروبەری شارۆچکەی گێل کە لەلایەن پیر مەنسوور (لەدایکبووی ٩٨٩ ز)دامەزرا کە شارۆچکەکەی لە دەوروبەری ساڵی ١٠٤٩ داگیرکرد. پیر مەنسوور بانگەشەی ئەوە دەکات کە نەوەی پێغەمبەر محمدە و لە ساڵی ١٠٤٩ لە ھەکارییەوە (دەوروبەری چیای شنگال) لەو ناوچەیە نیشتەجێ بووە، نەوەکانی پیر مەنسوور بۆ ماوەی نزیکەی ھەشت سەدە فەرمانڕەوایی گێلیان کرد. لە سەردەمی دەسەڵاتی میر محەممەددا، میرنشینەکە بەرەو باشوور فراوان بووبوو بۆ قەرەژداخ، پالۆ و خارپێت بەرەو باکوور، چەرموک و ناوچەی نێوان ھێنێ لە ڕۆژائاوا و لجێ لە ڕۆژھەڵات.

## مێژوو
لە سەردەمی مەروانییەکاندا، کوردانی ھۆزەکانی حومەیدییە و بێشنڤییە و زۆزانییە لە گێل نیشتەجێ بوون و پێکھاتەی ناوچەکەیان گۆڕی بە زیانی دانیشتووانی ئەرمەنی و یۆنانی و زمانی سریانی. ھەر لەم قۆناغەدا بوو کە پیر مەنسوور لە شارۆچکەی پیران نیشتەجێ بوو کە کوردانی ھۆزی مێردسانی تێدا دەژیا. پیر مەنسوور لە کۆتاییدا بەھۆی سەرسامبوونیان بە کارەکانی بووە سەرکردەیان. ھەروەھا پیر مەنسوور دەبوو بە مورشید (بەشێکە لە سوفی ئاماژەیە بۆ ڕێبەرێکی ڕۆحی)، پێگەیەک کە کوڕ و جێنشینەکەی دەیھێشتەوە. ھەر لە ماوەی دوو فەرمانڕەوای داھاتوودا پیر موسا کوڕی پیر مەنسوور و نەوەکەی پیر بەدیر، کە میرنشینی گێل دامەزرا. ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەو پشتگیرییەی لە ھۆزە جیاوازەکانەوە وەرگیراوە لەوانە مێردەسانەکان و سەرکردایەتیکردنیان لەسەر سۆفییاتی.

ھەرچەندە دەسەڵاتی پیر بەدیر (نەوەی پیر مەنسوور) کورت بوو لەو کاتەوەی کە لە کاتی گەمارۆدانی خاکی سەلجوقییەکان لە ساڵی ١٠٨٧ کوژرا. لە شوێنی ئەو میر بەلدوکی کوڕی گرتەوە کە دوای مردنی پیر بەدیر لە دەربەدەریدا لەدایکبوو. دایکی بەلدوک دوای منداڵبوون کۆچی دوایی کرد و لەلایەن ھۆزی مێردەسانەوە بەخێو کرا. تا ئەو کاتەی میری گێل ئیبراھیم بوو بە ئەمیر مێردەسان وازی لە نازناوی «پیر» ھێنا بۆ «ئەمیر». دوای مردنی میر ئیبراھیم، میرنشینەکە لە نێوان سێ کوڕەکەیدا ھاوبەش بوو.

میرنشینی گێل و دەوڵەتی ئەققۆییونی پەیوەندی دۆستانەیان ھەبوو. دواتر میرنشینەکە لەلایەن سەفەوییەکانەوە دەستی بەسەردا گیرا، کە دواتر کەوتەوە دستی بە سوڵتان سەلیمی یەکەم لەدەستدا، عوسمانییەکان ڕێگەیان بە خەڵکی ناوچەکەی میرنشینەکە دا خۆیان حوکم بکەن و دەستوەردانیان نەکرد و لە سیستەمی تەمیر (وەکو پارەدان وابوو بۆ عوسمانییەکان) دەبەخشرا. کاتێک عوسمانییەکان دەستیان کرد بە لەدەستدانی زەوی لە نیمچە دوورگەی باڵکان، دەستی کرد بە دامەزراندنی پیاو لە گێل لە کۆتاییدا کۆتایی بە پێگەی تایبەتی خۆی ھێنا. لە ساڵی ١٨٦٤دا ھەموو ئیمتیازاتەکانی ھەڵوەشێنرانەوە و میرنشینەکە ھەڵوەشایەوە.

## ئەمانەش ببینە
* میرنشینی پالۆ
* میرنشینی مەروانی

## سەرچاوەکان

پۆل:خانەدانە کوردییەکان
پۆل:مێژووی کورد
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:باکووری کوردستان
پۆل:کورد
پۆل:مێژووی پارێزگای دیاربەکر
پۆل:ئایینەکانی کوردستان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٤
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ١٠٤٠
پۆل:دینەکانی کوردستان
گۆری پێغەمبەر حەزقیال

**گۆڕی پێغەمبەر حەزقیال**، مەزارگەیەک لە ئامێدی لە کوردستان، و بەشێک بووە لە کەنیسەی پێشووی کنیس نەڤی حەزقیال. گۆڕەکە بۆ موسڵمانان و مەسیحییەکان و جولەکەکان پیرۆزە، ھەرچەندە بۆچوونی جۆراوجۆر و جیاواز ھەیە لەسەر ناسنامەی کێ لە لەم گۆرە نێژراوە.
ڕوانگەی حکومەتی ھەرێمی کوردستان ئەوەیە کە حەزقیال پێغەمبەری کتێبی پیرۆز لەوێ نێژراوە، ھەروەھا خەزنەی ناشتنەکە دەگەڕێنێتەوە بۆ سەردەمی حەزقیال، (٥٠٠–٧٠٠) ساڵ پێش زایین. کەنیسەی کنیس نەڤی حەزقیال تەرخان کرابوو بۆ حەزقیال، بەڵام جوولەکەکان ئەویان بە ناشتنی لە ئامێدی دانەدەنا.

نەریتی باو ئەوەیە کە پێغەمبەرێکی جوولەکە ناڕوونە کە بە ھازانا ناسراوە، لەلایەن خەڵکی ناوچەکەوە بە کوڕی داود یان نەوەیەکی یوسف یان بە سادەیی وەک کەسایەتییەکی لەبیرکراو وەسف دەکرێت و پەیوەندی بە پاکی و بەپیتییەوە ھەیە.

نەریتی جوولەکەکان ئەوەیە کە شوێنی ناشتنی دوو برایە بەناوەکانی (ھازان داود و ھازان یوسف) کە یەکەم کەسی ئەو پێکھاتەیە بوون کە لە ئامێدی نیشتەجێ بوون (ھازان لە ئایینی جوولەکەی کوردیدا نازناوێکە کە نزیکە لە ھاوتای ھاخام یان ڕابی). ھازان داود بە نەریت لە ساڵی ٩٣٦ کۆچی دوایی کرد، و کەنیسەی کنیس نەڤی زول کفیل دروست کرا لە نزیکەی ٩٣٦ یان ١٢٥٠، ڕەنگە لە ساڵی ١٢٢٨. زیارەتی جوولەکەکان لە کاتی جەژنی شاووتدا ئەنجام دەدرا.مردەخای زاکەن پێی وایە کەسایەتی دامەزرێنەر ھازان یوسف بووە کە کوڕی ھازان داود بووە.

## ئەمانەش ببینە
* زول کیفل
* گۆری ناحوم مەزارگەیەکی دیکە لە پارێزگای دھۆک.

## سەرچاوەکان

پۆل:کڵێساکان
پۆل:مەسیحییەت لە کوردستان
پۆل:ئامێدی
پارێزگای دیبێر

وێنۆک|نەخشەیەک کە شوێنی پارێزگای دیبێر لە ئەلبانیا نیشان دەدات
**پارێزگای دیبێر** یەکێکە لە ١٢ پارێزگای کۆماری ئەلبانیا، ڕووبەرەکەی ٢٥٨٦ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و پایتەختی لە پێشکۆپییە. ئەم پارێزگایە ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگاکانی دورێس، ئێلباسان، کوکێس، لێژێ، تیرانا و وڵاتی مەکدۆنیای باکوور. دابەشکراوە بەسەر چوار شارەوانی بولقیزە، دیبێر، کلۆس و مات. شارەوانییەکان زیاتر دابەشکراون بەسەر ٢٩٠ شارۆچکە و گوند بە گشتی.

ژمارەی دانیشتووانەکەی تا ساڵی ٢٠٢١ نزیکەی ١١٣٦٨٣ کەسە. چڕی دانیشتووان لە ھەر کیلۆمەتر چوارگۆشەیەکدا ٤٤ کەسە (١١٠ میل چوارگۆشە). بە بەراورد لەگەڵ پارێزگاکانی تر، دیبێر چڕی دانیشتووانی زۆر کەمە. جگە لەوەش ناوچە شاخاوییە دوورەکان نزیکە لە بێ دانیشتووان. گەورەترین شارەکان بریتین لە پێشکۆپی، بورێل، بولقیزە و کلۆس.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای دیبێر
پێشکۆپی

وێنۆک|دیمەنی پێشکۆپی
**پێشکۆپی** شارۆچکەیەکە لە ناوچەی دیبێر لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەلبانیا. لە چاکسازی حکوومەتی ناوخۆیی ساڵی ٢٠١٥ بوو بە بەشێکی لاوەکی شارەوانی دیبێر. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ١٣٬٢٥١ کەس بووە.

شارۆچکەکە دەکەوێتە دووری ١٨٧ کیلۆمەتر (١١٦ میل) لە تیرانا پایتەختی ئەلبانیا و ٢٠ کیلۆمەتر (١٢ میل) لە سنووری مەکدۆنیا دوورە و ٦٥١ مەتر (٢١٣٦ پێ) لە ئاستی دەریاوە بەرزە. پایتەختی ھەردوو پارێزگای (ئەلبانی: qark) و قەزای (ئەلبانی: rreth)ی دیبێرە. تاکە پایتەختی پارێزگایە لە ئەلبانیا کە ناوەکەی لەگەڵ پارێزگاکەیدا ھاوبەش نییە.

پێشکۆپی دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی ڕووباری بلاک درین. دۆڵی درین نزمترین بەشی قەزاکەیە. لە قەزاکەدا کانزای کانزایی وەک کرۆم و گۆگرد و مەڕمەڕ دۆزرایەوە. ھەروەھا ناوەندێکی پیشەسازی گرنگە لە ئەلبانیا، بە تایبەتی لە پەیوەندی بە پیشەسازی خۆراکەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای دیبێر
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلبانیا
جافراباد

**جافراباد** شارەدێیەکە لە ناوچەی سیوان لە شارستانی ئیلام لە پارێزگای ئیلام، لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ناوچەی سیوانە، ناوەندی ھۆزی (مییەخاس)ە دەکەوێتە دامێنی چیای کەبیر و لە دەوروبەری مێلێ پەنجاب. خەڵکی جافراباد لە ھۆزی مییەخاسن و بە کەلھوڕی قسە دەکەن. 

## دانیشتوان
بەپێی سەرژمێری گشتی دانیشتووان و خانووبەرە لە ساڵی ٢٠١٥ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارەدێیە ٢،٢٣٧ کەس بووە (٦٢١ خێزان).

## مێژوو
جافراباد گوند بوو، لە ٩ی ئازاری ٢٠١٣ پلەی بەرزکرایەوە و کرایە شارەدێ و کرایە ناوەندی ناوچەی سیوان.

## سەرچاوەکان

*
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای ئیلام
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏
پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران
پۆل:شارستانی ئیلام
شارەوانی دیبێر

وێنۆک|پارکە سروشتییەکەی کۆراب-کۆریتنیک
**دیبێر** شارەوانییەکە لە پارێزگای دیبێر لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەلبانیا. شارەوانییەکە لە یەکە کارگێڕییەکانی ئاراس، فوشێ-چیدەن، کەلا ئی دۆدێس، کاستریۆت، لورێ، لوزنی، مەقەلارە، میلان، موھور، سێلیشتێ، سلۆڤێ، تۆمین، زاڵ-داردە، زاڵ-ڕێچ پێکدێت کە پێشکۆپی کورسییەکەی پێکدەھێنێت. بەپێی خەمڵاندنی پەیمانگای ئامار لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١١، ٦١٬٦١٩ دانیشتوو لە شارەوانی دیبێردا ھەبووە. ڕووبەری شارەوانییەکە ٩٣٧٫٨٨ کم٢ (٣٦٢٫١٢ میل چوارگۆشە).

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای دیبێر
ئاڕ ئێکس جەی١٨٥٦.٥–٣٧٥٤

وێنۆک|وێنەیێکی تیشکی ئێکسی  ئاڕ ئێکس جەی١٨٥٦.٥–٣٧٥٤
**ئاڕ ئێکس جەی١٨٥٦.٥–٣٧٥٤**، **ئاڕ ئێکس جەی١٨٥٦٣٥–٣٧٥٤** یان **ئاڕ ئێکس جەی١٨٥٦.٥–٣٧٥** ئەستێرەیەکی نیوترۆنییە لە کۆئەستێرەی تاجی باشووردا. نزیکەی ٤٠٠ ساڵی ڕووناکی لە زەوییەوە دوورە، نزیکترین ئەستێرەی نیوترۆنییە کە تا ئێستا دۆزرابێتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* وێنەی ڕۆژی ناسا: ئاڕ ئێکس جەی١٨٥٦.٥–٣٧٥٤

پۆل:تاجی باشوور
پۆل:ئەستێرە نیوترۆنییەکان
پۆل:ڕێگای شیری
پەرەسەندنی نێونەتەوەیی

**پەرەسەندنی نێونەتەوەیی** یان **پەرەسەندنی جیهانی** () چەمکێکی فراوانە وەک ئاماژەیەک بۆ ئەو بیرۆکەیەی کە کۆمەڵگا و وڵاتان ئاستی پەرەسەندنی ئابووری یان مرۆیی جیاوازیان هەیە لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی. ئەمە بنەمای پۆلێنبەندییە نێونەتەوەیییەکانە وەک وڵاتی پەرەسەندوو، وڵاتی تازە پەرەسەندوو، و وڵاتی کەم پەرەسەندوو، هەروەها بۆ بوارێکی کرداری و توێژینەوە کە بە ڕێی جۆراوجۆر خەریکی پرۆسەکانی پەرەپێدانی نێونەتەوەیییە.

## ئەمانەش ببینە
* پەرەسەندنی مرۆیی
* سندووقی نێونەتەوەییی پارە

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:پەرەسەندنی نێونەتەوەیی
پۆل:گەشەپێدانی ناونەتەوەیی