ناحیەی قەرەھەنجیر

**ناحیەی قەرەھەنجیر** یەکێکە لە حەوت ناحیەی قەزای کەرکووک لە پارێزگای کەرکووک لە باشووری کوردستان(ناوچە جێناکۆکەکان) لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی قەرەھەنجیرە.

## ناو
ناوی ئەم ناحیەیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارەدێی قەرەھەنجیرە. سەرەتا کە ئەم ناحیەیە درووستکرا ناوی (ناحیة الربیع) بوو. 

* بەناوبانگە بە باخەکانی کە جوانترین جۆرەکانی ھەنجیر بەرھەم دەھێنن، بەتایبەتی ھەنجیری ڕەش، قەرە لەزمانی تورکیدا بە واتای ڕەش دێت، وشەی قەرەھەنجیر لێکدراوی دوو وشەی قەرە+ھەنجیر کە یەکیان کوردییە و ئەوی تریان تورکییە.

* لە کۆندا پێیان وتووە (خان جاڕ)

## جوگرافیا
ناحیەی قەرەھەنجیر ھاوسنوورە لەگەڵ؛
* لە باکوورەوە ناحیەی شوان.
* لە باشوورەوە ناحیەی لەیلان.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ، ناحیەی شۆڕش و ناحیەی تەکیەی جەباری.
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک.

### ڕووبەر
ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٧٥٢کم٢)یە لە (٧٫٢٪) پارێزگای کەرکووک پێکدەھێنێت و (٢٢٫٧٪) قەزای کەرکووک پێکدەھێنێت.
* لە ڕووی ڕووبەرەوە لە ئاستی (یەکەم)ە لە حەوت ناحیەی قەزای کەرکووکدا.

### دانیشتوان
دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە کورد پێکھاتووە، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری وەزارەتی پلاندانانی حکوومەتی عێراق بۆ ساڵی ٢٠٢١ دانیشتوانی ئەم ناحیەیە (١٣،٢١٧)کەسە. لە (٠٫٧٪)ی دانیشتوانی پارێزگای کەرکووک و (١٫١١٪)ی دانیشتوانی قەزای کەرکووک پێکدەھێنێت.
* لە ڕووی دانیشتوانەوە لە سەر ئاستی (شەشەم)ە لە حەوت ناحیەی قەزای کەرکووک.

## مێژوو
مێژووی ئەم ناحیە زۆر کۆن نییە لە ساڵی ١٩٧٧دا ھاتووەتە کایەوە، بە ناوی ناحیەی ئەلڕەبیع، بەڵام دوای پرۆسەی ئازادی عێراق، ناوی ناحیەکە بووە ناحیەی قەرەھەنجیر.

### لە سەردەمی کۆماریدا (١٩٥٨ - ١٩٩٠)دا
سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی چل ساڵی خایەند، تێیدا پەیکەری کارگێڕی یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەت جێگیرکرایەوە و زۆربەی گۆڕانکارییە کارگێڕییەکانی بە مەبەستی کارگێڕی بوو. لە بەرواری ١٤\٧\١٩٥٨دا سەردەمێکی نوێ لە عێراقدا دەستی پێکرد، سیستەمی پاشایەتی گۆڕدرا بە کۆماری، لەم سەردەمەدا زۆرترین گۆڕانکاری لەم وڵاتەدا ئەنجامدرا، لە بواری فکری و سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی. ئەم گۆڕانکارییانەش ڕاستەوخۆ ڕەنگدانەوەی بە سەر بواری کارگێڕیدا ھەبوو، زۆرترین ڕەنگدانەوەشی لە لیوای کەرکووکدا ھەبوو، بۆیە زۆرترین گۆڕانکاری کارگێڕی تیایدا ئەنجامدرا.

ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی عەبدولکەریم قاسم (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی عەبدولسەلام عارف، دواتر براکەی عەبدولڕەحمان عارف (٥) ساڵ، دەسەڵاتی بەعسییەکان لە دوو قۆناغدا، ئەحمەد حەسەن بەکر (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و سەددام حوسێن (١٩٧٩ - ٢٠٠٣). کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە سیاسەتی عێراق،  لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان.

### لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧-١٩٨٦)دا
* بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٥٢) لە ٣-١١-١٩٧٧دا، (٢١)کەرتی ناحیەی قەرەحەسەن و (٩)کەرتی ناحیەی شوان دابڕێنران بۆ ھێنانە کایەی ناحیەی ئەلڕەبیع و ناوەندەکەی گوندی قەرەھەنجیرە و بە قەزای کەرکووکەوە گرێدران.
* بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٣٢) لە ٦-٥-١٩٧٩دا، کەرتێکی ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ بە ناحیەی ئەلڕەبیعەوە بەسترا.

### لە نێوان ساڵانی(١٩٨٧-١٩٩٠)دا
* بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢١) لە ١١-٦-١٩٨٧دا، ناحیەکانی(قەرەحەسەن، شوان، یایچی، ئەلڕەبیع و ئەلقودس)ی سەر بە پارێزگای کەرکووک ھەڵوەشێنران.

### لە دوای ساڵی ٢٠٠٣وە
* دوای پڕۆسەی ئازادی عێراق گوندەکانی ئەم ناحیەیە کە لە شاڵاوی ئەنفال دا وێران کرابوون، سەرلە نوێ ئاوادان کرانەوە و ناحیەکەش پێکھاتەوە بە ناوی ناحیەی قەرەھەنجیر.

## کارگێڕی
ناحیەی قەرەھەنجیر لە ڕووی کارگێڕییەوە پێکھاتووەلە (٤٥) گوند.

* قەرەھەنجیر(ناوەند)
* ئاوباریک، قەرەھەنجیر
* ئۆمەرەگەدە
* باشبڵاخی خواروو
* باشبڵاخی سەروو
* بنەی خواروو
* بنەی سەروو
* بوزان
* پیرجان
* تەیمەزاوا
* جافان، قەرەھەنجیر
* جڵفە
* چیمەنی بچووک
* چیمەنی گەورە
* چیمەنی نوێ
* خاڵۆ بازیانی
* خلەگەڕ
* دارسەڵا
* دەلۆ، قەرەھەنجیر
* ڕەحیمەقووتە
* زەنگەنە، قەرەھەنجیر
* زەوی ڕەشید
* ساتی
* سەیدانی سەروو
* سەیدانی ناوەڕاست
* سوورەدێی خواروو
* سوورەدێی سەروو
* شۆڕجە، قەرەھەنجیر
* شێخ جیری خواروو
* شێخ جیری سەروو
* شێردەرە
* عەلی میکایل
* قەرەوەیس
* قەفار
* کڵاوقووت
* کەوەڵە، قەرەھەنجیر
* گورگەیی خاسە
* گورگەیی خان
* گورگەیی عەرەب چاوەش
* گوڵم کەوە
* گۆران، قەرەھەنجیر
* مەحموود فاتە
* مەملی
* ھەزارکانی، قەرەھەنجیر
* ھەیبە
* یەختەخان

## ئەمانەش ببینە
* قەزای کەرکووک
* پارێزگای کەرکووک
* باشووری کوردستان
* قەرەھەنجیر

## سەرچاوەکان

کەرکووک
پۆل:پارێزگای کەرکووک
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان