open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڕووی ڕێگە

وێنۆک|ڕووی ڕێگەیەکی کۆنکریتی
وێنۆک|ڕووی ڕێگەیەکی ئاسفاڵتی کە قڵیشی بردووە. بەم قڵیشە قڵیشی ھیلاکی یا قڵیشی قۆڕیانە دەوترێت.
**ڕووی ڕێگە** () بریتییە لە دەرەکیترین توێی ڕێگە کە مرۆڤ، ئاژەڵ، ئۆتۆمۆبیل یا فڕۆکە بە سەریدا ھاتوچوو دەکەن. ئەم توێیە لە ڕێگە بەزۆری لە ماددەی ڕەق و خۆڕاگر دروست دەکرێت کە بە ئاسانی نەشکێت و نەسوێت. باوترین جۆری مەتریاڵ بۆ ڕووی جادەکان بریتین لە ئاسفاڵت و کۆنکریت، بەڵام ڕووی باقیی ڕێگەکان ڕەنگە لە بەرد یا چەویش دروست بکرێن. ڕووی ڕێگە پێویستی بە داڕشتنی تایبەت ھەیە کە بتوانێت لە بەرامبەر بارە جۆراوجۆرەکان و ئاوھەوای سەختدا بۆ ماوەیەکی دیاریکراو کار بکات.

## مێژوو
بۆ ھەزاران ساڵ مرۆڤ ڕووی ڕێگەکانی بە ماددەی جۆراوجۆر وەک قیر و بەرد داپۆشیوە، ھەتا پتەوتر بێتەوە و بۆ ھاتوچووی مرۆڤ و ئاژەڵ ئاسانتر بێت. چوار ھەزار ساڵ بەر لە لەدایکبوونی مەسیح لە مێزۆپۆتامیادا ڕێگەکانیان بە بەرد دادەپۆشی. دوای ئەوان ڕۆمییەکانیش جۆرێک لە ڕێگەی بەردییان ھەبووە. لە سەدەی ھەژدەدا ئاسەوارێک لە بەریتانیا دۆزرایەوە کە بەشێک لە ڕووبەری ڕێگەیەک بە چێو داپۆشرابوو. ئەم نموونانە دەریدەخەن مرۆڤ چەندین سەدە و بەڵکوو ھەزارەیە ئاشنایی لەگەڵ دروستکردنی ڕووی ڕێگەکان ھەبووە.

## کارایی ڕووی ڕێگە

ڕووی ڕێگە نابێت چاڵ و کۆسپ یا قڵیشێ تێدا بێت. بوونی ئەم ناڕێکییانە کارایی ڕێگە دێنێتە خوارەوە. بۆ تێگەیشتن لە کارایی ڕێگە چەندین پێوەر دروست کراوە. بۆ نموونە نیشانەی نێونەتەوەیی زبری مامەڵە لەگەڵ زبریی یان لووسیی ڕووی ڕێگەکان دەکات. نیشانەی بارودۆخی ڕووی ڕێگە پێوەرێکی ترە کە پەیوەندیی لەگەڵ برینەکانی ڕووی ڕێگە ھەیە. ئەگەر ڕێگەکە ھیچ برینێکی (واتە قڵیش یا چاڵ) پێوە نەبێت ئەم پێوەرە بە ١٠٠ تۆمار دەکرێت. کاتێک ڕێگەکە برین ھەڵدەگرێت ئەم ژمارەیە دێتە خوارەوە تا سفر.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ڕووی ڕێگە
پۆل:ڕێگەکان
پۆل:مەترسییەکانی ڕێگە
نیگار جەواھریان

**نیگار جەواھریان** (، لەدایکبووی ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٨٣) وەرگێڕ و خانمەکتەرێکی شانۆ و فیلمی ئێرانییە. بە فیلمە سینەمایییەکانی *کتێبی یاسای* مازیار میری و *خەبگاھ-ێ دۆختەران* ("بەشەناوخۆییی کچان")ی محەممەد حوسەین لەتیفی ناسرا. ھەروەھا وەک فەخری لە *[[زیرێ تیغ]]*، زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی کە لەلایەن محەممەد ڕەزا ھۆنەرمەند کاری دەرھێنانی بۆ کراوە، ڕۆڵی گێڕاوە. لە فیلمە بڵاوکراوەکانی تری *[[لێرە بەبێ من]]* و *[[قەندە شەکرێک]]ە*.

## فیلمۆگرافی
### زنجیرەکان

### فیلمەکان

### شانۆ

* Divan-e Theatral – (Directed by Mahmoud Ostad Mohammad)
* Red and the Others – (Directed by Mohammad Yaghoubi)
* Invisible Cities – (Directed by Mohammad Hasan Majouni)
* Where were you on Day the 17th? (Directed by Amir Reza Kouhestani)

### پیشاندانە ھەمەجۆرەکان

## وەرگێڕان
She also co-translated Harold Pinter's play, *[[Betrayal (play)|Betrayal]]* along with Tinouche Nazmjou.

## خەڵاتەکان و پاڵاوتنەکان

## تێبینییەکان

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانی
ژمارە تەلەفۆنی وڵاتی باشووری سوودان

باشووری سوودان دوو ژمارە کۆدی موبایل بەکاردێنن لەگەڵ حەوت ژمارە تەلەفۆنی ڕەنووس. کۆدی +٢١١ دیاری کراوە لەلایەن یەکیەتی نێودەوڵەتیی پەیوەندییەکان (ی. ن. پ)، پێش جیابوونەوەی لە سوودان ھەمان کۆد بەکاردەھات، بەڵام دوای جیابوونەوەی باشووری سوودان لە سوودان ھەمان کۆدی سوودانی بەکاردەھێنا +٢٤٩ تاکوو ١ی تشرینی یەکەم.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:پێڕستی کۆدی تەلەفوونی وڵاتانی جیھان
پۆل:باشووری سوودان
کارڵ شپیدزوێگ

**کارڵ شپیدزوێگ** () (لەدایکبووی ٥ی شوباتی ١٨٠٨ – کۆچی دوایی ٢٣ی ئەیلوولی ١٨٨٥) نیگارکێشێکی ڕۆمانتیسیسمی ئاڵمانی بوو. کرمی کتێب (١٨٥٠) یەکێکە لە کارە ناسراوەکانی. ناوبراو بە یەکێک لە گرینگترین نیگارکێشانی بزووتنەوەی بیدێرمایێر دادەنرێت.

## ژیاننامە
کارڵ لە گێرمێرینگ، لە نزیکی میونشن، باڤاریا لەدایکبوو. باوکی بازرگانێکی دەوڵەمەند بوو و کارڵی وەکوو دەرمانسازێک ڕاھێنابوو. لە حاڵێکدا کە تازە لەو نەخۆشییەی کە تووشی ببوو، چاک دەبوویەوە، دەستی بە وێنەکێشانەوە کرد. کارڵ لە سەرەتادا وێنەکێشانەوەی بە کۆپیکردن و ڕوونووسکردنی کارەکانی مامۆستایانی فلاندیش دەست پێ کرد. یەکەم کاری لە گۆڤاری سەتیەریک بڵاو بوویەوە.
پاش وەرگرتنی میراتێک لە ١٨٣٣ ئەو توانایەی بەدەست ھێنا کە خۆی بۆ تابلۆکێشانەوە تەرخان بکات.

## پێشانگا

File:Carl Spitzweg - "The Bookworm".jpg|
File:Musizierender Einsiedler vor seiner Felsenklause (Carl Spitzweg).jpg|
File:Carl Spitzweg - Der arme Poet (Neue Pinakothek).jpg|
File:Zeitungsleser im Hausgarten (Spitzweg).jpg|
File:Carl Spitzweg Der Schmetterlingsjäger 1840.jpg|
File:Carl Spitzweg - Der Briefbote im Rosenthal.jpg|
File:CarlSpitzwegGnomEisenbahnbetrachtend.jpg|
File:Carl Spitzweg - Im Dachstübchen (v.1849).jpg|
File:Carl Spitzweg - Der eingeschlafene Einsiedler.jpg|
File:Carl Spitzweg - Der Maler auf einer Waldlichtung, unter einem Schirm liegend.jpg|
File:Carl Spitzweg - Ankunft der Postkutsche (ca. 1859).jpg|
File:Carl Spitzweg Ständchen c1854.jpg|
200px


## سەرچاوەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٨
پۆل:مردووانی ١٨٨٥
پۆل:وێنەکێشە ئەڵمانییەکانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:وێنەکێشە کوڕەکانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:وێنەکێشە ڕۆژھەڵاتناسەکان
کرمی کتێب (تابلۆ)

**کرمی کتێب** ()، ناوی تابلۆیەکی نیگارکێش و شاعیری ئەڵمانی، کارڵ شپیدزوێگ و نموونەیەکە لەسەر شێوازی بزووتنەوەی بیدێرمایێر. تابلۆکە وێنەی پیاوێکی بەتەمەن نیشان دەدات، کە لەسەر پەیژەی کتێبخانەیەک وەستاوە و خەریکی خوێندنەوەی کتێبێکە، کتێبێکی تری بە ھانیشکییەوە گرتووە و کتێبێک لە دەستەکەی تریدایە و کتێبێکیش لەنێو قاچەکانیدایە.
## مێژوو
کارڵ شپیدزوێگ سێ وەشانی جیاوازی لەم شاکارە کێشاوە. یەکەمیان، کە نزیکەی ساڵی ١٨٥٠ کێشراوە، بە ناوی "کتێبدارەکە" (The Librarian) و لە ساڵی ١٨٥٢ لە ڤیێنا بە ئیگناز کوراندا فرۆشرا و ئێستا سەر بە کۆمەڵەی مۆزەخانەی جۆرج شێفەرە لە شڤاینفورت. نموونەیەکی تری ھەمان قەبارە لەلایەن سپیتزوێگەوە ساڵێک دواتر کێشرا و بۆ فرۆشتن بۆ بازرگانی ھونەری خۆی لە نیوویۆرک، ئێچ دەبلیو شاوس، نێردرا. ئەم نموونەیە ڕێگەی خۆی بۆ کۆمەڵەی ھونەری ڕێنێ شلاینیتز دۆزییەوە و وەکو میرات بەخشرایە کتێبخانەی گشتی میلواکی و لە کتێبخانەی ناوەندییان (میلواکی، ویسکۆنسن) دانرا. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤، تابلۆکە بە شێوەی قەرزی ھەمیشەیی درایە مۆزەخانەی گرۆمان لە قوتابخانەی ئەندازیاری میلواکی لە میلواکی. وەشانی کۆتایی شاکارەکە لە ساڵی ١٨٨٤ کێشرا.
## شیکاری
تابلۆکە پیاوێکی بەتەمەنی حەز لە کتێب نیشان دەدات کە جلوبەرگێکی ناڕێکی لەبەردایە و لەسەر پلیکانەیەکی کتێبخانە ڕاوەستاوە، لە کاتێکدا چەندین بەرگی گەورەی لەژێر باڵەکانی و لەنێوان قاچەکانیدا گرتووە و بە چاوی کزەوە سەیری کتێبێک دەکات. بێ ئاگا لە دەوروبەرە بارۆکییەکەی (شێوەیەکی ھونەری) کە دیارە ھی شازادەیەک یان سەرۆکێکی ئایینی بووە، بە تەواوی سەرقاڵی لێکۆڵینەوەکانییەتی. دەستەسڕێک، کە بەبێ بایەخ خراوەتەوە گیرفانی، لە گیرفانییەوە شۆڕبووەتەوە. پانتۆڵە ڕەشەکەی تا سەر ئەژنۆی، پێگەیەکی تەختی شاھانە پێشنیاز دەکات. ئەو وردبینییەی کە پێیەوە سەیری کتێبەکەی دەکات لەناو کتێبخانە تۆزاوی و کۆنە شکۆدارەکەدا کە سەقفەکەی بە فرێسکۆ نەخشێندراوە، ڕەنگدانەوەی ھەڵوێستە ناوخۆییەکان و گەڕانەوەیە بۆ بەھا کۆنەپارێزەکان کە لەو سەردەمەدا کاریگەری لەسەر ئەورووپا ھەبوو.

## پێشانگا

پەڕگە:Buecherwurm Metaphysik.jpg|
پەڕگە:Vorzeichnung zu Der Buecherwurm (Carl Spitzweg).jpg|


## سەرچاوەکان
پیو دی پای

**فیلیکیس ئارڤید ئالف شێڵبێرگ** ( , ؛ لەدایکبووی ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٩)، ناسراو بە ناوی **پیودی‌پای**، یووتیووبەر، کۆمێدیان، گەیمەر، و خێرخوازی سویدییە کە لە ئینگلتەرا نیشتەجێیە، کە بە زۆری بەھۆی ڤیدیۆی یاریکردنەکانی و پەخشە کۆمێدییەکانییەوە ناسراوە.

دوای دروستکردنی چانێڵی یووتیووبەکەی لە ٢٠١٠، شێڵبێرگ ڤیدیۆی یاریکردنی یارییە ترسناک و ئاکشنەکانی بڵاودەکردەوە. چانێڵەکەی گەشەکردنێکی گەورەی بە خۆیەوە بینی لە دوو ساڵی دواتردا و گەیشتە ١ میلیۆن سەبسکرایبەر لە تەممووزی ٢٠١٢. بەپێی کات ستایلی ڤیدیۆکانی گۆڕاوە کە تێیاندا ڤڵۆگ، کورتە ڤیدیۆی کۆمێدی، بەرنامە و موزیک ڤیدیۆی تێدابووە.

شێڵبێرگ بوو بە خاوەنی زۆرترین سەبسکرایبەر لە ١٥ی ئابی ٢٠١٣ و خێرا بەزێندرا لە کۆتاییی ٢٠١٣ لەلایەن چانێڵی یووتیووبەوە، تا سەرەتاکانی ٢٠١٩ نازناوەکەی ھەڵگرت، تا پێشبڕکێی کرد لەگەڵ تۆمارگەی ھیندیی تی-سیریێس. کۆتایییەکەی ناوبانگێکی زۆری پەیداکرد لە ئەپڕیڵی ئەو ساڵەدا، لەکاتێکدا چانێڵەکەی شێڵبێرگ بە خاوەنی دووەم زۆرترین سەبسکرایبەر لە پلاتفۆرمەکەدا دەمێنێتەوە، کە زیاتر ١٠٦ میلیۆن سەبسکرایبەری ھەیە، بەپێی ٢ی ئابی ٢٠٢٠. لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ تا ١٤ فێبریوەریی ٢٠١٧، شێڵبێرگ خاوەنی پڕبینەرتین چانێڵ بوو لە یووتیووب. ، چانێڵەکەی خاوەنی ٢٥ میلیۆن بینەرە، کە دەکاتە ١٦ھەم پڕبینەرتین چانێڵی پلاتفۆرمەکە.

ناوبانگی شێڵبێرگ لە یووتیووب و میدیاکاندا وای لێکردووە ببێتە یەکێک لە دیارترین کەسایەتییەکانی ناو ئینتەرنێت و ڤیدیۆ دروستکەرەکان. لە ٢٠١٦دا، گۆڤاری *تایم* ناوی یەکێک لە بەناوبانگترین کەسەکانی لێنا.

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

### سەرچاوەی ڤیدیۆ و پلەیلیستە سەرەکییەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* ڕادیۆی سڤێڕیجس - فیلیکس "پیو دی پای" شێڵبێرگ

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
پۆل:زیندووان
پۆل:یوتیووبەری کۆمێدی
پۆل:یوتیووبەری نێر
پۆل:یوتیووبەری سوێدی
پۆل:کەناڵەکان بە زمانی ئینگلیزی لە یوتیووب
پۆل:یوتیووبەرە کوڕەکان
پۆل:یووتیووبەرە مۆسیقییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی
پۆل:ناکۆکییە ناشریینەکان لە یارییە ڤیدیۆییەکان
کوردیی کرنی

**کوردیی کرنی** یان **کرنیانە** ناوی یەکێک لە بنزارەکانی دیالێکتی کوردیی باشوورییە کە تایبەتە بۆ کوردەکانی شاری کرن و گوندی حەریر لە نزیکی ئەو شارە. کوردیی کرنی تەنیا بنزاراوەی کوردیی باشوورییە ک ئرگاتیڤە و بەم ھۆیە ھەندێک پێیان وایە کە ئەم تایبەتمەندی لە کوردیی باشووریش بووە و لەناوچووە و ئێستاکە تەنیا لە بنزاراوەی کرنی ماوەتەوە. 

## سەرچاوەکان
ئیبتیسام عەبدوڵڵا

**ئیبتیسام عەبدوڵڵا** () ڕۆماننووسێکی عێراقییە، نووسەری چیرۆکی کورت و وەرگێڕی ئەدەبییە. لەدایکبوو لە شاری کەرکووکە، بەڵام بەزۆری لە شاری بەغدا ژیاوە، تا ساڵی ٢٠٠١. چوار ڕۆمان و کۆمەڵێ چیڕۆکی کورتی نوسیووە. زۆرترین کەس ڕۆمانەکانی دەناسن وڵاتی نێوان دوو ڕووبار (عێراق)، لە ساڵی ٢٠٠١ لە شاری بەغدا بڵاوکرایەوە، ھەمان ساڵ بوو بە نووسەری (الثقافە الاجنبیە) کلتووری بیانی، گۆڤارێکی وەرزی بڵاوکردەوە بۆ کلتووری بیانی. (گۆڤارەکە لە ئەنجامی داگیرکردنی عێراق لەلایەن وڵاتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ٢٠٠٣ وەستا لە بڵاوکردنەوە) ئیبتیسام عەبدوڵڵا چەندین کاری ئەدەبی ڕۆژئاوایی وەرگێڕاوە بۆ زمانی عەرەبی، یادەوەری (میکیس سیودوراکیس) و (ئەنجیلا دڤیس) وەرگێراوە. ئیبتیسام عەبدوڵڵا بۆ بابەتی فێمینیزم لەگەڵ ھاوچەرخی کۆمەڵایەتی و پێشھاتی سیاسی دەنووسێت، ھەندێک لە چیڕۆکی کورتی بە وەرگێڕانی ئینگلیزی دەرکەوتوون. ھەروەھا لە عێراقدا ھەروەک ڕۆژنامەنووسێک و کەسایەتی تەلەفیزیۆنی ناسراوە.

## سەرچاوەکان
* 
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:نووسەرانی عێراقی
پۆل:خەڵکی کەرکووک
پۆل:نووسەرانی عێراقی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ڕۆژنامەگەرە عێراقییەکان
پۆل:نووسەرانی ژنە عێراقییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ڕۆماننووسە عێراقییەکان
پۆل:ژنە نووسەرە عێراقییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٤٠
پۆل:مردووانی ٢٠٢٣
گەورەجوویی

**کوردیی گەورەجوویی** ناوی یەکێک لە بنزارەکانی دیالێکتی گۆرانی-زازایییە کە تایبەتە بە کوردەکانی دو گوندی گەورەجووی مراوە و گەورەجووی قشلاق سەر بە شارستانی داڵاھۆ لە پارێزگای کرماشان. بە ھۆی چیکردنی بەنداو لە گوندی گەورەجوو خەڵکی ئەم گوندە لە ماڵەکانی خۆیان دەرکراونە و زیندووبوونەوەی کوردیی گۆرانیی گەورەجوو لە مەترسیدایە.

## ناوی زاراوە
خەڵکی دو گوندی گەورەجووی مراوە و قشلاق بە زمانەکەی خۆیان *گۆرانی* یان *دەفتەری* دەڵێن. ھەندێک کەس پێ دەڵێت *سەیانە* کە مەبەست لەوە زمانی ئاخافتنی سەیدەکانی یارسانە. ھەندێک کەسیش بەم زمانە *کابلی* دەڵێت. ھەروەھا خەڵکانی غەیر گۆران لە گوندەکانی دەورەوبەر *ماچۆماچۆ*ی پێ دەڵێن.

## پۆلێنکردنی زاراوەکان
زاراوەی گەورەجوویی بەشێکە لە دیالێکتی گۆرانی-زازایی. ئەم زاراوە زۆر بە زمانی دەفتەرەکانی یارسان نزیکە و بەم ھۆیە گۆرانی یان گۆرانیی دەفتەریش پێ دەڵێن. چۆن بنزاراوەکانی دیکەی گۆرانی لەناو چووەتەوە و ھەربەتەنیا ئەم بنزاراوە لە ناوچەی کرماشان زیندوو ماوەتەوە، زۆر بابە کە گەورەجوویی و گۆرانی بە یەک مانا بە کار بھێندرێت.

## وێژە
کۆمەڵە شیعرەکانی «وەلی ھادینەسەب» بە شێوەزاری گەورەجوویی لە ژێر ناوی «*زمکان بێدەنگ*» لە ساڵی ٢٠٢٢ لەلایەن پەخشانگەی سەرانە لە کرماشان چاپ و بڵاوکرایەوە.

## سەرچاوەکان
کەنوولەیی

**کوردیی کەندوولەیی** یان **کەنوولەیی** ناوی یەکێک لە بنزارەکانی دیالێکتی گۆرانی-زازایییە کە تایبەتە بە کوردەکانی دو گوندی کەندوولە و پەریان سەر بە شارستانی سەحنە لە پارێزگای کرماشان.

## ناوی زاراوە
خەڵکی دو گوندی کەندوولە و پەریان بە زمانەکەی خۆیان *کەنوولەیی* دەڵێن.

## پۆلێنکردنی زاراوەکان
زاراوەی کەندوولەیی بەشێکە لە دیالێکتی گۆرانی-زازایی. ئەم زاراوە زۆر بە زمانی شانامەی کوردی و دەفتەرەکانی یارسان نزیکە.

## سەرچاوەکان
گەرمی گۆڕەڕ

وێنۆک|نموونەیەکی سادە لە گەرمی گۆڕەر**گەرمی گۆڕەر** () دەزگایەکە یاخود ئامێرێکە کە بەکاردێت بۆ گواستنەوەی گەرمی لەنێوان دوو شلە یان زیاتر، کە بۆ مەبەستی گەرمکردنەوە یاخود ساردکردنەوە بەکاردێت، زۆر کاتیش دیوارێک یاخود بەربەستێک ھەیە لەنێوان دوو شلەکە بۆئەوەی تێکەڵ بە یەکتری نەبن (جگە لە چەند بوارێکی تایبەت کە دوو شلەکە ڕاستەوخۆ تێکەڵ بە یەکتری دەکرێن).
گەرمی گۆڕەر لە چەندین بواردا بەکاردێت وەک لە دەزگای ساردکرنەوە، ھەوا فێنککەرەوە، وێستگە کیمیایییەکان، پرۆژە نەوتیەکان و بواری میکانیکی، سادەترین و کۆنترین جۆریان ڕادێتەری ئۆتۆمبێلە کە شلەیەکی گەرمی بەناودا دەڕوات و بەھۆی ھەوای دەوروبەر سارد دەکرێتەوە.

## بیرۆکەی کارکردن
وێنۆک|بیرۆکەی کارکردنی گەرمی گۆڕەر بە سادەییئەگەر لە پڕۆژەیەک یاخود لە کارگەیەک دووشلەی جیاوازمان ھەبێت کە یەکێکیان گەرم و ئەویتریان سارد، وە دەمانەوێت شلە ساردەکە گەرم بکەین و شلە گەرمەکەش سارد بکەینەوە، ئەوا پێویستمان بە دەزگایەکی وەک گەرمی گۆڕەڕ دەبێت بۆی دووشلەکە پلەی گەرمی نێوانیان بگۆڕنەوە بێ ئەوەی تێکەڵ بەیەکتری ببن.

بۆ نموونە لە پاڵاوتگەی نەوت کاتێک کە نەوتی ڕەش دەپاڵێون، دەبێت نەوتەکە گەرم بکرێت، بەمەش بەناو ھیتەری گەرم کردندا دەروات بەڵام پێش چوونە ناو ھیتەرەکە ھێلی نەوتەکە بەناو گەرمی گۆڕەرێکدا دەروات بۆی تۆزێک پلەی گەرمی نەوتەکە بەرز بکرێتەوە (پێش چوونە ناو ھیتەرەکە) بەمەش برێک لە ووزە پاشەکەوت دەکرێت، وە لەھەمان کاتدا کاتێک بەرھەمە نەوتیەکان بەرھەم دەھێنرێن (بۆ نموونە دیزڵ) پلەی گەرمیان بەرزە و پێویستمان پێیە کە پلەی گەرمیان نزمبکەینەوە بۆیە بەناو گەرمی گۆڕەرێک دا دەرۆن کە پلەی گەرمیان نزم بێتەوە.



## جۆرەکان

### بەرگ و بۆری Shell & Tube
ئەم جۆرەیان باوترین جۆری گەرمی گۆڕەڕە کە لە پاڵاوتگەی نەوت و پڕۆژە کیمیاویە گەورەکان بە کاردێت ؛ کە تایبەتە بەو کارانەی کە پلەی پەستانیان بەرزە .

وەك لە ناوەکەی دیارە ئەم جۆرەیان بەرگێکی گەورەیە و  ناوەکەی چەند بۆریەکی تیایە ؛ کە بەرگەکە وەك حەوزێك وایە و شلەیەکی ساردی تێدایە وە بۆریەکانیش لەناو حەوزەکەن و شلەیەکی گەرم بەناویاندا دەروات (یاخود بە پێچەوانەوە).
ناوەڕاست|وێنۆک|نموونەیەکی گەرمی گۆڕ لە جۆری بەرگ و بۆری

### پلێت Plate
ئەم جۆرەیان جۆرێکیترە لە گەرمی گۆڕەر کە پلێتی کانزایی بەکاردێنن بۆ گواستنەوەی گەرمی لە نێوان دوو شلەدا .
وێنۆک|alt=|ناوەڕاست|بیرۆکەی گەرمی گۆڕ لە جۆری پلێت

### جۆرەکانی تر
چەندین جۆری تر لە گەرمی گۆڕەر هەیە کە هەریەکەیان لە بواری تایبەتی خۆیاندا بەکاردێن ؛ وەك جۆری سەرین ، مایکرۆچەنال و بەریەك کەوتنی راستەوخۆ. 
## سەرچاوەکان
* 

پۆل:گواستنەوەی گەرمی
نەجیبە ئەحمەد

**نەجیبە ئەحمەد** () لەدایکبووی ساڵی ١٩٥٤ نووسەر، شاعیر و وەرگێڕێکی کوردە.

## ژیان و پیشە
نەجیبە ئەحمەد لەدایکبووی باکووری شاری کەرکوکە لە ساڵی ١٩٥٤، ئەو زمانی کوردی و ئەدەبیاتی لە زانکۆی سلێمانی خوێندووە. چەندین ساڵ وەکوو مامۆستایەک کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە پاڵ بزووتنەوەی ڕزگارکردنی کوردی. ئەو کاتێک دەستی کرد بەنووسینی شیعر تاکە کەسایەتی ئافرەت بوو لە ئەدەبی کوردی. لەگەڵ ژمارەیەکی کەمی شاعیری کوردی ئافرەت و نووسەر، وەکو کەژاڵ ئەحمەد (لەدایکبووی ١٩٦٧) و (مەھاباد قەرەداغی) لەدایکبووی ١٩٦٦. بەژداریەکی گرنگ دەکات بۆ پێشخستنی ئەدەبیاتی زمانی کوردی.

## کار
سێ بەرگی چیڕۆکی کورتی خۆی بڵاوکردۆتەوە ھەروەھا شیعری وەرگێڕاوە لە عەرەبی و فارسی ھەیە بۆ کوردی و وتاری ئەدەبی دەنووسێت، وەکوو ڕۆمان، چیڕۆکی کورت، دراما، و کاری ئەدەبی بۆ منداڵان.

### پێڕستی بڵاوکراوەکان
* ڕاسان (چیرۆکی کورت) تابرێز، ئێران ١٩٩٤.
* مێژووی داری سێوەکە، ھەولێر، کوردستانی عێراق ١٩٩٨.
* پەپوولەی مردن (چیرۆکی کورت) ھەولێر، کوردستانی عێراق ١٩٩٨.
* زیندووبونەوەی چرۆی ھەرمێ، ھەولێر، کوردستانی عێراق ٢٠٠٥.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان
*

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
پۆل:ئافرەتە عێراقییە شاعیرەکان
پۆل:نوسەرە ئافرەتە عێراقییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ژنە نووسەرە عێراقییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خەڵکی کەرکووک
پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرانی عێراقی سەدەی ٢١ەم
پۆل:وەرگێڕەکان بۆ کوردی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی سلێمانی
ئەلۆفی

**ئەلۆفی** پایتەختی نەتەوەی دورگەی زەریای ھێمنی نیووەیە. بەپێی سەرژمێری ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی کەمتر لە ١٠٠٠ کەسە. ئەم شارە دووەم بچووکترین پایتەختە بەگوێرەی دانیشتووان لەدوای نگیرولمود پایتەختی پالاو. ئەلۆفی بریتییە لە دوو گوند (ئەلۆفی باکوور) و (ئەلۆفی باشوور).
وێنۆک|شاری ئەلۆفی

## مێژوو
لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٤، گەردەلوولی گەرمەسێریی (ھەتا) دای لە ئەلۆفی و زیانی فراوانی لێکەوتەوە بۆ تەواوی دوورگەکە. زۆربەی شاری ئەلۆفی خاپوور بوو وەکو نەخۆشخانە و تەلاری حوکوومەت.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:پایەتەختەکانی ئوقیانووسیا
گۆڕانی ئاووھەوا

وێنۆک|ڕەوتی زیادبوونی CO2 لە چەن دەیەی دوایینی سەدەی بیستەمدا.
**گۆڕانی ئاووھەوا** () بریتییە لە گۆڕانی ئاووھەوای شوێنێک بۆ ماوەیەکی زۆر یا بۆ ھەمیشە. گۆڕانی ئاووھەوا ڕەنگە ھۆکاری جیاوازی ھەبێت وەک تێکتۆنیکی پەڕەیی، گۆڕانی پەتێرنی ڕادییەیشنی خۆرەتاو، تەقینەوەی گڕکانەکان و بەتازەیی کرداری مرۆڤ. ئەمڕۆ پانێلی نێوحکوومەتیی گۆڕانی ئاووھەوا (IPCC) لە گرنگترین بنکەکانی لێکۆڵینەوەی گۆڕانی ئاووھەوایە.

## کاریگەریی مرۆڤ
گۆڕانی ئاووھەوا لە سەدەی بیست و یەکدا وەک کێشەیەکی جیھانی ناسراوە. یەکێ لە جیاوازییەکانی ئەم گۆڕانە ئەوەیە کردەوەکانی مرۆڤ کاریگەرییان لەسەری ھەبووە. بۆیە دەوڵەتەکانی جیھان بڕێک ڕێککەوتنیان کردووە کە بەردانەوەی گازی CO2 و باقیی گازە گوڵخانەییەکان بھێننە خوارەوە. ڕێککەوتننامەی پاریس لە ساڵی ٢٠١٦دا یەکێ لە گرنگترینی ئەم پەیمانە نێونەتەوییانە بوو.

## ڕاھاتن لەگەڵ گۆڕانی ئاووھەوا

ڕاھاتن بە گۆڕانی ئاووھەوا بریتییە لە پرۆسەی خۆڕێکخستن لەگەڵ ئاووھەوای ڕاستی یا ئەو ئاووھەوایەی لە داھاتوودا چاوەڕێ دەکرێ. واتە مرۆڤ پێویستە بزانێ چۆن کاریگەرییە خراپەکانی گۆڕانی ئاووھەوا لەسەر خۆی کۆمەڵگەکەی کەم بکاتەوە.

## کەمکردنەوەی گۆڕانی ئاووھەوا

بریتییە لەو ھەوڵانەی کە مرۆڤ دەیدات بۆ کەمکردنەوەی کاریگەریی خۆی و کۆمەڵگەکەی لەسەر گۆڕانی ئاووھەوا. گرنگترینی ئەم ھەوڵانە کەمکردنەوەی گازە گوڵخانەییەکان وەک کاربۆن دووئۆکسیدە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی ئاووھەوا
پۆل:گۆڕانی ئاووھەوا
پۆل:ژینگە
سیا

**سیا کێیت ئیزابێل فارلێر** (؛ لەدایکبووی ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٥) کە زۆرتر بە ناوی **سیا** ناسراوە، گۆرانیبێژ و گۆرانینووسێکی چەشنی پۆپ و داونتێمپۆ و جازی ئوسترالیایییە. گۆرانیی *Taken for Granted* لە ساڵی ٢٠٠٠ یەکێک بوو لە پێرستی ١٠ گۆرانییە ھەڵبژێردراوەکانی ئینگلستان. ئەلبۆمی ساڵی ٢٠٠٨، *Some People Have Real Problems* (واتە «ھەندێک خەڵک کێشەی ڕاستەقینەیان ھەیە») لە پێرستی ٥٠ ئەلبۆمی یەکەمی بیلبۆرد ٢٠٠دا ھاتە ئەژمار. ساڵی ٢٠٠٩ لە مەراسیمی مۆسیقای ئاریا خەڵاتی باشترین دی ڤی دیی مۆسیقای بردەوە.
سیا لەگەڵ زۆرێک لە ھونەرمەندە ناسراوەکانی وەک کریستینا ئاگیلێرا، ئێمینێم و بیانسێ و، ھەروەھا جێنیفەر لۆپێز، شەکیرا، ڕیھانە، زەین مالیک، کایلی مینۆگ، کەیتی پێری، ڕیتا ئۆرا، سێلین دیۆن و گرووپی مەروون فایڤ ھاوکاریی کردووە.

## ژیاننامە
### ١٩٧٥–٩٥: سەرەتای ژیان
سیا لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٥ لە ئەدێلاید لە باشووریی ئوسترالیا لەدایک بووە. باوکی، فیل. بی کالسن، مۆسیقاژەن و دایکیشی گۆرانیبێژ، گۆرانینووس، مۆسیقاژەن و وانەبێژێکی ھونەرە. ساڵی ٢٠٠٨ لە دیمانەیەکدا لەگەڵ ئێن-پی-ئار موزیک دەڵێت، لە سەردەمی مناڵی و جەوانی ھەوڵی داوە لاسایی شێوازی ھونەرمەندانێکی وەک ئارتا فرانکلین، ئێستیڤ واندێر و ئێستینگ بکاتەوە.

### ١٩٩٦–٢٠٠٠: گرووپی کریسپ و ئەلبۆمی تەنیا چاو لێ بکە
سیا لە کۆتایییەکانی دەیەی ٩٠ گۆرانیبێژیی لە چەشنی ئێیسید جاز دەست پێ کرد و لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا بووە ئەندامێکی گرووپی جاز-فانک کریسپ. گرووپی کریسپ لە گۆرانیبێژی سەرەکی سیا، جێس فلێوری گیتارژەن، جێرمی گلاوێری گیتارژەنی بەیس، سم لنگلی و بێن تیمیسی کیبۆردژەن و ئێستیڤ ڕونی تەپڵژەن.

## سەرچاوەکان

* 

*
پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئوسترالیە دوورە نیشتیمانەکان لە بریتانیا
پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکان
پۆل:ژنانی دووڕەگەزخواز
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕاسپبێری زێڕین
پۆل:ئەو ئەکتەرانەی کە تووشی ئۆتیزم بوونە
زمانی نیوێن

**زمانی نیوێن** () زمانێکی پۆلینیجیەنە دەگەڕێتەوە بۆ ژێر گرووپی مالایۆ - پۆلینەسیانی زمانی ئاوسترۆنەسیان. زۆربەی لەنزیکەوە پەیوەندیدارە بە تۆنگایی کەمێک زیاتر بەلای زمانی پۆلینیجیەنی وەکوو زمانی ماوری، زمانی ساموان، زمانی ھەواییان، پێکەوە زمانی تۆنگایی و زمانی نیوێن شێوەیەکە لە زمانی تۆنگیک ژێر گرووپی زمانی پۆلینیجەن. نیوێن کاریگەری لە زمانی ساموان و زمانی پۆلینیجەنی ڕۆژھەڵاتی ھەیە.

## قسەکەر
ژمارەی قسەکەرانی زمانی نیوێن ١٦٠٠ کەسە لە دوورگەی نیووەی(٪٩٧٫٤ی دانیشتووان) لەساڵی ١٩٩١، ھەروەھا لە وڵاتی (دورگەی کووک) و نیوزیلاند و تۆنگا قسەکەر ھەیە بە زمانی نیوێن کە سەرجەمی ئەکاتە ٨٫٠٠٠ قسەکەر، قسەکەری زمانی نیوێن لەدەرەوەی دوورگەکە زیاترە وەک لەناو دوورگەکە، زۆربەی دانیشتوانی نیووەیبەزمانی دووەم ئینگلیزی قسەدەکەن لەپێش ١٩٩٠، ٪٧٠ی قسەکەرانی زمانی نیوێن لە نیوزیلاند دەژیان.

## شێوە زمان
زمانی نیوێن بریتییە لە دوو شێوە زمانی سەرەکی، کە کۆنتر شێوە زمانی (مۆتۆ) لە باکووری دوورگەی نیووەیو (تافیتی) شێوە زمانی باشوور. وشەکان مەبەست دەبن بەپێی ڕیز، خەڵکەکانی دوورگەکە و بێگانەکان (یان خەڵک لە مەودایەکەوە). جیاوازیەکان لەنێوان شێوەزارەکان بەشێوەیەکی سەرەکی لە زمانەوانین یان لە شێوەی ھەندێک وشە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زمانەکانی نیوەی
پۆل:زمانەکانی نیوزیلاند
محەممەد عەلیزادە

**موحەممەد عەلیزادە** (لەدایکبووی ٢٣ی بەفرانباری ١٣٦٠) گۆرانیبێژی مۆسیقای پۆپی فارسی، ئاوازدانەر و گۆرانینووسێکی ئێرانییە.

## ژیاننامە
موحەممەد عەلیزادە لە  ٢٣ بەفرانباری ساڵی ١٣٦٠ لە کەرەج لەدایک بوو. لە ئێستەدا لە تاران نیشتەجێیە. و بۆ یەکەم جار لە تەمەنی ٢٤ ساڵیدا دەستی بە گۆرانیبێژی کرد. ناوبراو ئەندازیاریی وەرزێرییە بەڵام ھۆگری مۆسیقایە. بە وتەی خۆی لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا ئەویندار بووە و شانازی پێوە دەکات.
## چالاکیی ھونەری

thumb
یەکەم ئەلبۆمی بە ناوی «ھاوماڵ»، بە فارسی «ھمخونە» لە ساڵی ١٣٨٧ بڵاو بووەوە، ئاواز و ڕێکخستنی ئەم ئەلبۆمە لەلایەن ئەمیر حسێن سەرگزی، ئەنجام درا. ئەم ئەلبۆمە نەیتوانی ناوبانگێکی ئەوتۆی بۆ دروست بکات. چەند ساڵێک پاش بڵاوبوونەوەی ئەم ئەلبۆمە کە زۆر کەمیشی لێ فرۆشرا، ئەلبۆمێکی تری موحەممەد عەلیزادە بە ناوی سورپرایز لە نزیکەی بڵاوبوونەوەی بە شێوەی ئینتەرنێتی ھاوبەش کرا، سەرای ئەمە سەرکەوتنێکی گرینگی بەدەست ھێنا و یەکێک لە گرینگترین ئەلبۆمە مۆسیقاییەکیانی ئێران ھاتە ئەژمار. سێھەم ئەلبۆمی موحەممەد عەلیزادە، لە مانگی ڕەشەمەی ١٣٩١ بە ناوی «دڵت لەگەڵ منە»، بە فارسی «دلت با منە»، لە ئێران بڵاو بوویەوە و فرۆشێکی باشی ھەبوو. ئەلبۆمی **وتم مەڕۆ** (گفتم نرو) دواھەمین ئەلبۆمی موحەممەد عەلیزادە بوو کە لە ٢٦ی بەفرانباری ١٣٩٥ بڵاو بوویەوە.

## دیسکۆگرافی
### ئەلبۆمی دڵت لەگەڵ منە
ئەلبۆمی دڵت لەگەڵ منە، سێھەم ئەلبۆمی موحەممەد عەلیزادە بوو لە ساڵی ١٣٩١ بڵاو بوویەوە.

### ئەلبۆمی وتم مەڕۆ
ئەلبۆمی **وتم مەڕۆ** (گفتم نرو) چوارەمین ئەلبۆمی موحەممەد عەلیزادە لە ٢٦ ی بەفرانباری ١٣٩٥ بڵاو بوویەوە. ئەم ئەلبۆمە لە ٨ تراک پێکھاتووە

### تاکە گۆرانییەکان

* ژیان
* عەشقم ئەو ڕۆژانە
* بگەڕێوە 
*دەستەکانم بگرە
* ماندووم
* بۆ کوێ دەڕۆی
* برین
* دەکرێ چاوم لێ بکەی
* ھەڵە
* بیریشی لێ مەکەرەوە
*بەیانییەکی تر
* شاری باران
*مەڵێ ناگەمێ

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*

پۆل:ئاوازدانەرانی ئێرانی
پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی
زمانی تۆنگیک

**زمانی تۆنگیک** () خێزانی زمانی تۆنگیک، گرووپێکی بچووکی زمانی پۆلینیجەنە. بەلایەنی کەم بریتییە لە دوو زمان (زمانی تۆنگایی و زمانی نیوێن).

## ئەمانەش ببینە
* تۆنگا
* نیوێ
* زمانی تۆنگایی
* زمانی نیوێن

## سەرچاوەکان
*

پۆل:زمانەکانی تۆنگا
گوندی ھەسنان

**گوندی ھەسنان** سەر بە قەزای سۆرانە، کە ١٥ کیلۆمەتر لە ناحیەی دیانا دوورە. کە لە ئێستادا ٨٦ ماڵ تێیدا نیشتەجێن، کە نزیکەی ٨٠ ماڵ کۆچیان کردووە بۆ شار. دانیشتوانی گوندی ھەسنان پتر لە ٤٠٠ کەس دەبێت، کە زۆربەی دانیشتوانی گوند بە ئاژەڵداری و کشتوکاڵی خەریکن، لەپاڵ ئەوەشدا ھەندێکیان فەرمانبەر و پێشمەرگەن. دوو مزگەوت و قوتابخانەیەکی شەش پۆلی لێیە کە دوو دەوامی تێدادەکرێت، یەکێک لە سیما دیارەکانی گوندی ھەسنان کتێبخانەکەیەتی، (کتێبخانەی ھەسنان) لە ڕێکەوتی ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨دا لەلایەن مامۆستایەکی ئایینی گوند و چەند گەنجێک کرایەوە، کە ھەفتانە چالاکی ڕۆشنبیری و ھونەری تێدا پێشکەش دەکرێت. وە ساڵانە فێستیڤاڵی ئاشتەوایی و پێکەوە ژیان ئەنجام دەدرێ، کە یەکەمین فێستیڤاڵ لە ٧ی ئایاری ٢٠١٧دا ئەنجام درا کە بە ئامادەبوونی خەڵکی گوند چەندین چالاکیی ھونەری و کلتوری ئەنجام درا.

پۆل:گوندەکانی کوردستان
باجەڵانی (زار)

**کوردیی باجەڵانی** یان **باجڵانی** ناوی یەکێک لە بنزارەکانی دیالێکتی گۆرانی-زازایییە کە تایبەتە بە کوردەکانی ئێلی باجەڵانە لە پارێزگای کرماشان و پارێزگای نەینەوا.

## پۆلێنکردنی زاراوەکان
زاراوەی باجەڵانی بەشێکە لە دیالێکتی گۆرانی-زازایی. ئەم زاراوە زۆر بە زمانی شانامەی کوردی و دەفتەرەکانی یارسان نزیکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زمانی کوردی
پۆل:زمانەکانی عێراق
پۆل:زمانەکانی کوردستان
پۆل:زمانە ئێرانییە باکووری ڕۆژاوایییەکان
پەنیری کووپە

**پەنیری کووپە** جۆرێک پەنیرە کە لە بڕێک ناوچەی کوردستان دروست دەکرێت. ئەم پەنیرە سەرچاوەی لە ناوچەکانی ئازەربایجانە، بەتایبەتی شاری ورمێ، وە لە کاتێکدا بۆ کوردستانیش گواسترایەوە. تەنها جیاوازییەک ھەیە، ئەوەش ئەوەیە کە لە کوردستان پەنیرەکە لە شێرێ بیز دروست دەکرێت، بەڵام لە شارەکانی ئازەربایجانی، وەک ورمێ، بە شێری گا یان گاومیش ئامادە دەکرێت. دروستکردنی پەنێری کووپە چەند مانگی پێدەچێت، بۆیە بە پەنیرێکی تایبەت دادەنرێت. ئەم پەنیرە لە کاتی بەرھەمھێناندا بۆ ماوەی دوو تا سێ مانگ لە گۆزە (یا کووپە) دەخرێتە ژێر خاک، لەبەر ئەوە بە کووپە بەناوبانگە. ئەم پەنیرە بە زۆری لە وەرزی پاییز و زستاندا دروست دەکرێت، واتە لەدوای گەلاوێژ کەوتن دەکرێت بە ژێر گڵەوە و لە ئاخری پاییز و سەرەتای زستاندا بەرھەم دێت. 

## ئەمانەش ببینە
* لۆرک
* شیرێژ
* کەشک

## سەرچاوەکان

پۆل:پەنیر
پۆل:بەرھەمەکانی شیر
پۆل:چێشتی کوردی
١٤٩٩

ساڵی **١٤٩٩** لە ڕۆژژمێری زایینیدا.

  
## ڕووداوەکان

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان

پۆل:ساڵەکان
پۆل:١٤٩٩
ئێستێفان باناخ

**ئێستێفان باناخ** ()؛ لەدایکبووی  کۆچی دوایی ) ماتماتیکزانێکی پۆڵەندایی بوو. بە گشتی یەکێک بوو لە گرینگترین و کاریگەرترین ماتماتیکزانانی سەدەی بیستەم. باناخ دامەزرێنەری شیکاریی فانکشنی مۆدێرن و ئەندامی سەرەکی قوتابخانەی لوۆو بوو. کاری سەرەکی ئەو کتێبی ١٩٣٢ تیۆریی کردارە ھێڵییەکانە، کە یەکەم توێژینەویە لەسەر تیۆریی گشتی شیکاریی فانکشنی.

ھەندێک لەو چەمکانەی لە ماتماتیکدا بەناوی باناخ ناسراون، بریتین لە، بۆشاییی باناخ، جەبری باناخ، پارادۆکسی باناخ-تارسکی، تیۆرمی ھان-باناخ، تیۆرمی باناخ-ئێشتێنھاوس، تیۆرمی باناخ-ئالاغلو و تیۆرمی خاڵی نەگۆڕی باناخ.

## ژیاننامە
ئێستێفان باناخ لە ڕێکەوتی ٣٠ ئازاری ١٨٩٢ لە شەقامی لازارۆس نەخۆشخانەی گشتی کراکۆو لەدایک بوو. دایک و باوکی ھەردووکیان بە ڕەچەڵەک خەڵکی ناوچەی پۆدھال بوون.

## ئەمانەش ببینە
*بۆشاییی باناخ
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 
## بەستەرە دەرەکییەکان
* Page devoted to Stefan Banach

پۆل:مردووانی ١٩٤٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٢
پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:جووە پۆڵەندییەکان
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی سییەکان
بەشی ڕاستەقینە

[left|thumb|نواندنی ژمارەیەکی ئاوێتە لەسەر [ڕووتەختی ئاوێتە، بەشی ڕاستەقینەی z = x+iy یەکسانە بە x.]]

لە بیرکاریدا، **بەشی ڕاستەقینە** ()، بۆ ژمارەیەکی ئاوێتە، بریتییە لە ئەندامی یەکەم لەو جووتەڕێکخراوەی ژمارە ئاوێتەکە دیاری دەکات. بۆ نموونە، لە ژمارەی ئاوێتەی  z = (x, y)  یان بە دەستەواژەیەکی تر z = x+iy (کە لێرەدا x و y ژمارەی ڕاستەقینەن)، بەشی ڕاستەقینەی z یەکسانە بە x. و بەشی خەیاڵی، بریتییە لە ئەندامی دووھەمی ئەو جووتەڕێکخراوەی ژمارە ئاوێتەکە پێناسە دەکات. لە ژمارەی ئاوێتەی  z = (x, y) دا بەشی خەیاڵی یەکسانە بە y.

بەشی ڕاستەقینەی ژمارەی ئاوێتەی z بە {Re{z و بەشی خەیاڵی بە {Im{z ھێما دەکرێت. 
## ئەمانەش ببینە
* بەشی خەیاڵی
* ژمارەی ئاوێتە
* ڕووتەختی ئاوێتە
## سەرچاوەکان
*

پۆل:ژمارە ئاوێتەکان
مێشک چۆن ئیش دەکات

**مێشک چۆن ئیش دەکات** کتێبێکە کە بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٩٧ لەلایەن زانای کەنەدی-ئەمریکی ستیڤن پینکەرەوە نوسراوە، نووسەر ھەوڵدەدات ھەندێک لە کردار و فەرمانە لاواز تێگەیشتووەکانی مێشکی مرۆڤ روونبکاتەوە بە دەستەواژەی پەرەسەندن.

پینکەر لە کتێبەکەیدا پشتی بەستوە بە نموونەی ساکۆڵۆژیایی پەرەسەندن کە رونکرابۆوە لەلایەن جۆن تۆبی و لیدا کۆسمیدیس. کتێبەکەی پینکەر زۆر لە بابەتەکانی وەکو بیر، ھەست، یەکسانی نێوان ژن و پیاو (فێمێنیزم) و مانای ژیان  لەخۆدەگرێت. ھەروەھا باسی بابەتی زیاتر و ئاڵۆزتر دەکات وەکو بیردۆزی ژمێریاری مێشک  و ڕێبازی داروینی نوێ/خۆگونجاندن لە دیدی پەرەسەندن، کە ھەمووی دەبێنێت وەکو بەشە سەرەکیەکانی ساکۆڵۆژیای پەرەسەندن.

ئەو رەخنەدەگرێت لە جیاوازیکردن لە نێوان ژن و پیاودا چونکە باوەڕی وایە ڵێکۆڵینەوەی زانستی سەلماندویەتی کە ژن و پیاو تۆزێک یان ھیچ جیاوازیەکیان نییە لە ڕەوشتی مەنتیقییەوە.

وە کتێبەکە یەکێک بوو لە کۆتاییەکانی خەڵاتی پیوڵیتیزەر.

## پێشوازیکردن لە کتێبەکە
جیری فۆدۆر کە بە یەکێک لە دامەزرێنەرانی بیردۆزی ژمێریاری مێشک ھەژماردەکرێت ڕەخنە دەگرێت لە کتێبەکە و کتێبێکی نوسیوە بە ناوی *مێشک ئاوا ئیش ناکات* وە لە کتێبەکەیدا دەڵێت "بە کورتی، ھەموو ھۆکارێک ھەیە کە وادابنرێت بیردۆزی ژمێریاری  بەشێکە لە ڕاستی درک پێکردن و زانین. بەڵال ھەرگیز روینەداوە و نەھاتوە بە مێشکمدا کە یەکێک ھەبێت بە بەشێکی گەورە لە ڕاستی بیبینێت. ھێشتا چەندەھا میل دورە چیرۆکە تەواوەکە بێت کە مێشک چۆن ئیش دەکات." بەردەوام دەبێت و دەڵێت " من سەرم لێ شێواوە لەسەر ئەو گەشبینییە زۆرەی کە بوونێکی تایبەتی ھەیە لە کتێبەکەی پینکەردا، باوەڕم وایە لە ٤٠ بۆ ٥٠ ساڵی ڕابردوودا زۆر بە روونی پیشاندراوە لە  چەند لایەنێکی پرۆسەی دەرونی باڵادا کە چارەسەرەکانی بیردۆزی ژمێریاری و تاقیکردنەوەی تەکنیکی ئێستا زۆر بە کەمی پێشکەوتوە تێیدا"

پینکەر وەڵامی ڕەخنەکانی فۆدۆر دەداتەوە کە چاپ کراوە لە گۆڤاری ئەکادیمیایی *مێشک و زمان" و دەڵێت فۆدۆر ھێرشی کردۆتە سەر کتێبەکەی بە بەھانەی لاواز، وە ھەڵدەستێت بە وەڵامدانەوەی فۆدۆر بەوەی "کەس نەیگوتوە کە وا ئیشدەکات"

دانیێڵ لێڤێتێن رەخنە دەگرێت کە پینکەر ئاماژەی بە میوزیک کردوە بە "کێکی بیستراو* لە کتێبی *ئەمە مێشکتە لەسەر میوزیک* (٢٠٠٦). لیڤیتن لە بەشی کۆتایی کتێبەکەی کاتی تەرخان کردوە بۆ پوچەڵکردنەوەی بیروڕاکانی پینکەر. کاتێک پرسیاری لێکرا لەلایەن ڕۆژنامەوانی نیۆڕک تایمز، کلایڤ تۆمبسن سەبارەت بە کتێبەکەی لێڤیتین، پینکەر وتی کە نەیخوێندۆتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبەکان بە زمانی ئینگلیزی
ھووتەن شەکیبا

**ھووتەن شەکیبا** (لەدایکبووی ٢٤ی جۆزەردانی ١٩٨٤، شاری سنە) ئەکتەرێکی شانۆ و سینەمایە لە ئێران و رۆژھەڵاتی کوردستان.

## ژیانی ھونەری
ھووتەن شەکیبا خاوەنی بەڵگەنامەی کارناسیی دەرھێنانی شانۆ لە زانکۆی سوور، و کارناسیی باڵای ئەکتەری لە زانکۆی ھونەری تارانە.
شەکیبا لەگەڵ ئەکتەرە کوردەکانی ئێران نەوید محەممەدزادە، یوسف باپیری و ھەروەھا ئەشکان خەلیل نەژاد و ئارمان کوچکی گروپی شانۆی **شانۆی نوێ** (بە فارسی: تئاتر تازە) یان دروستکردووە.

## خەڵاتەکان
ھووتەن شەکیبا لە زۆر فێستیڤاڵ و مێھرەجان خەڵاتی وەرگرتووە، بەڵام گرنگترین و نوێترین خەڵاتی لە فێستیڤاڵی فیلمی فەجری ٣٧ـەم لە ڕێبەندانی ساڵی ٢٠١٩ بۆ دەورگێران لە فیلمی ئەو شەوەی کە مانگ پڕ بوو وەرگرتووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی سنە
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤
پۆل:کۆمێدییە ئێرانییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کورد
پۆل:خەڵکی فارس
پۆل:خەڵکی تاران
زنجیرەی لێکنزیکبوو

لە بیرکاریدا بە زنجیرەیەک دەوترێت **لێکنزیکبوو** () ئەگەر پاشیەکیی سەرجەمە بەشەکانی \left \{ S_1,\ S_2,\ S_3,\dots \right \} بە زیادبوونی بەھای n لە ژمارەیەکی دیاریکراو نزیک ببێتەوە. بە دەستەواژەیەکی تر، زنجیرەیەک لێکنزیکبوو دەبێت ئەگەر بۆ ھەر ژمارەیکی ئەرێنی دڵخواز وەکوو \varepsilon> 0، ژمارەی N بوونی ھەبێت بەشێوەیەک کە بۆ ھەر  n \ge \ N، ئەوا:

:\left | S_n - \ell \right \vert \le \ \varepsilon.

بە زنجیرەیەک کە لێکنزیکبوو نییە دەوترێت **[[زنجیرەی لێکدوورکەوتوو|لێکدوورکەوتوو]]**.
## نموونە

*: {1\over 1} -{1\over 2} + {1\over 3} - {1\over 4} + {1\over 5} \cdots = \ln(2)
*: {1 \over 1}+{1 \over 3}+{1 \over 6}+{1 \over 10}+{1 \over 15}+{1 \over 21}+\cdots = 2.

## ئەمانەش ببینە
* زنجیرەی لێکدوورکەوتوو

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* Wikipedia contributors, "Convergent series," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Convergent_series&oldid=245744476 (accessed November 2, 2008).

پۆل:ڕادە (ماتماتیک)
پۆل:زنجیرە ماتماتیکییەکان
زنجیرەی لێکدوورکەوتوو

لە بیرکاریدا، **زنجیرەی لێکدوورکەوتوو**  () بە  زنجیرەیەک دەوترێت کە لێکنزیکبوو نییە. 
واتە کاتێک بەھای n زیاد دەبێت، بەھای سەرجەمە بەشەکان زیاد دەبێت. ئەمە بەو واتایەیە کە پاشیەکیی بێکۆتایی سەرجەمە بەشەکانی زنجیرەکە لە ژمارەیەکی دیاریکراو نزیک نابێتەوە و ھەموو ژمارەکان تێدەپەڕێنیت. لە پاشیەکییەکی لێکنزیکبوودا، ڕادەی تێرمی گشتی لە ناکۆتا دەکاتە سیفر. لەمەوە ئەگەر بۆ پاشییەکییەک ئەم ڕادەیە سیفر نەبێت، زنجیرەکە لێکدوورکەوتوو دەبێت. بەڵام ئەم مەرجە بەس نییە بۆ سەلماندنی لێکنزیکبوویی زنجیرەیەک، واتە ھەموو ئەو زنجیرانەی ڕادەی تێرمی گشتییەکەیان لە ناکۆتادا دەکاتە سیفر لێکنزیکبوو نین. ناسراوترین نموونە بۆ ئەمە بریتییە لە زنجیرەی ھارمۆنیک، کە نیکۆل ئۆرسم ماتماتیکزانێکی سەدەکانی ناوین سەلماندی ئەم زنجیرە، زنجیرەیەکی لێکدوورکەوتوویە.

1 + \frac{1}{2} + \frac{1}{3} + \frac{1}{4} + \frac{1}{5} + \cdots =\sum_{n=1}^\infty\frac{1}{n}.

## نموونە

*\sum_{n=1}^{\infin} 1^n
*:
\sum_{n=0}^{\infin} (-1)^n

*\sum_{n=1}^m n(-1)^{n-1}
*:\sum_{k=0}^\infty (-1)^k  k!
*:\sum_{k=0}^{n} (-2)^k
*:\sum_{k=1}^n k = \frac{n(n+1)}{2},

## ئەمانەش ببینە
* زنجیرە
* زنجیرەی لێکنزیکبوو
* زنجیرەی ھارمۆنیک
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:زنجیرە ماتماتیکییەکان
پۆل:شیکاریی لێکنەساوی
مۆدێلکردنی کارایی ڕێگە

وێنۆک|قڵیشی سەر ڕێگەیەکی ئاسفاڵتی. مۆدێلەکانی کارایی دەتوانن کاتی قڵیشبردنی ڕێگەکان پێشبینی بکەن.
**مۆدێلکردنی کارایی ڕێگە** یا **ڕووی ڕێگە** () بریتییە لە لێکۆڵینەوە لەسەر چۆنییەتیی ڕەفتاری ڕووی ڕێگە و داوەشانی بە درێژایی ژیانیدا. ھەندێک لەو مۆدێلانەی بۆ تێگەیشتن لە ڕەفتاری ڕێگە بەکاردێن بریتین لە ڕیگرێشنی ھێڵی و ناھێڵی (بۆ مۆدیلە میکانیستییەکان، ئەزمونییەکان و ئەزموونی-میکانیستییەکان)، مۆدێلی مارکۆڤی و ژیریی دەستکرد.
[وێنۆک|زیادکردنی [نیشانەی نێونەتەوەیی زبری|زبریی ڕێگە (IRI) بە تێپەڕبوونی کات]]

## مێژوو
تێگەیشتن لە ڕەفتاری ڕووی ڕێگە سەرەتا لە ئەمریکای باکووردا گرنگیی پەیدا کرد، لەبەر ئەوەی کە ئەو تۆڕە گەورەیەی کە لە ڕێگە کە لە وڵاتانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و کەنەدادا لە سەدەی بیستەمدا دروست کرابوو، دەستی بە کۆنەبوون کرد. ھەندێک ڕێکرخراو وەک FHWA و AASHTO بۆ بەڕێوەبردنی کاروباری ڕێگەکان دروست کران. ئەم ڕێکخراوانە چەندین پرۆژەیان بۆ تێگەیشتن لە ڕەفتاری ڕێگەکان ڕاگەیاند و کۆمەڵێک زۆر دراوەیان دەربارەی ڕێگەکانی ئەمریکا و کەنەدا کۆکردەوە. بۆ نموونە کارایی درێژخایەنی ڕووی ڕێگە یەکێ لەو بەرنامانەیە کە لە لایەن FHWAەوە ڕاگەیەنراوە.   

## داوەشانی ڕێگە
داوەشان بریتییە لە تێکشکانی سڵامەتیی فیزیکیی ڕێگە و دابەزینی ئاستی خزمەتی بە ھۆکاری جۆراوجۆر. چەندین پێوەر بۆ ھەڵسەنگاندنی بارودۆخ و کاریی ڕێگەکان و ڕەوتی داوەشانیان بە کار دێن. گرنگترینی ئەم پێوەرانە بریتین لە نیشانەی بارودۆخی ڕووی ڕێگە و نیشانەی نێونەتەوەیی زبری. گرنگترین ھۆکانی داوەشانی ڕێگە دەکرێن بە چەن بەشەوە: بارودۆخی دەوروبەر، دیزاین، ماددە و کەرەستەی ڕێگە، چۆنییەتیی بەڕێوەبردنی ڕێگەکە. بۆ نموونە دەزانرێت لە ئاووھەوای سەختتدا ڕێگەکان خێراتر دادەوەشێن. لەو فاکتەرە ئاووھەواییانەی کە دەبنە ھۆی داوەشانی ڕێگەوە دەکرێت بکرێت بە بەفر و بارانی زۆر، سەر و خوارکردنی پلەی گەرمی و سیکلەکانی بەستن و توانەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێگەکان
پۆل:بەڕێوەبەرایەتیی سامانی ژێرخانەکان
پۆل:ئەندازیاریی ڕووی ڕێگە
پۆل:ڕووی ڕێگە
ئیبراھیم ئاغا

**ئیبراھیم ئاغا** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی چەمچەماڵ(ناوەند)، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## ناو

## جوگرافیا

**ئیبراھیم ئاغا** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دانەسۆفی و لە باشوور لەگەڵ گوندی بانگرد و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھەمزە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بنەی سەروو.

## مێژوو

## ئەمانەش ببینە

* گوندەکانی پارێزگای سلێمانی

## پەراوێزەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
قولە، چەمچەماڵ

**قولە** گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی چەمچەماڵ (ناوەند)، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.

## ناو
## جوگرافیا
**قولە** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی عەلی زەنگەنە و لە باشوور لەگەڵ گوندی مەلاحسێن و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی باسەڕە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کونەکۆتر.

## مێژوو
## ئەمانەش ببینە
* گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* قولە

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:گوندەکانی سلێمانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئابسیدیەن

وێنۆک|وێنەی بەردی ئابسیدیەن
**ئابسیدیەن** () بەردێکی شووشەیی ڕەشی سەختی گڕکانیە وەک گرانیت وایە. کاتێک دروست دەبێت کە گڕتاوی پڕ لە سلیکا (دوانۆکسیدی سلیکۆن) بەخێرایی سارد دەبێتەوە، و بەبێ تێپەڕبوونی ماوەیەکی زۆر کورت بۆ ماددەیەکی شێوە کریستاڵی پتەو و ڕەق دەگۆڕێت. بەڵام لەبەرئەوەی پێکھاتەیەکی کریستاڵی ڕێکی نییە لێوارە تیژەکانی دەگاتە باریکی گەردی، کە ئەوە ھۆکارێک بووە بۆ ئەوەی مرۆڤ لە سەردەمە کۆنەکاندا ئەم ماددەیە وەک چەک بەکار بھێنن، وە لەم سەردەمەدا وەک چەقۆی نەشتەگەری بۆ کاری نەشتەگەری و توێکاری بەکاردێت.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:بەرد
پۆل:بەردناسی
پۆل:بەردە بەنرخەکان
پۆل:گڕکانناسی
پاشیەکیی ژمارەیی

وێنۆک|چەپ
لە بیرکاریدا **پاشیەکیی ژمارەیی** یان** یەکبەدوای یەکی ژمارەیی**  () بە پاشیەکییەک دەوترێت کە جیاوازیی d نێوان ھەر تێرمەک و تێرمەکەی دوای خۆی بەھایەکی نەگۆڕە. بەو ژمارە نەگۆڕە d دەوترێت **بنچینە**. بۆ نموونە بنچینەی پاشیەکیی ٣، ٥، ٧، ٩، ١١، ١٣، … دەکاتە ٢.
ئەگەر تێرمی یەکەمی پاشیەکییەکی ژمارەیی a_1 و بنچینەکەی d بێت ئەوا تێرمی i یەم یەکسانە بە:
a_i=a_1+(i-1)d.
یاسای تێرمی گشتی پاشیەکیی ژمارەیی بۆ تێرمی n ئەم و m ئەم، بەم شێوە دەدۆزرێتەوە:
a_n=a_m+(n-m)d
بەھای d دەتوانرێت ئەرێنی یان نەرێنی بێت.
## ''سەرجەم''
سەرجەمی بەھای پاشیەکیی ژمارەیی ھەتا تێرمێکی دیاریکراو بەم شێوە دەدۆزرێتەوە:

 S_n=a_1+(a_1+d)+(a_1+2d)+\cdots+(a_1+(n-2)d)+(a_1+(n-1)d)

 S_n=(a_n-(n-1)d)+(a_n-(n-2)d)+\cdots+(a_n-2d)+(a_n-d)+a_n.
ئەگەر دوو لای ئەم بڕانەی سەرەوە کۆ بکەیتەوە ئەوا:

\ 2S_n=n(a_1+a_n).

کەوایە:

 S_n=\frac{n(a_1 + a_n)}{2}=\frac{n[ 2a_1 + (n-1)d]}{2}.
بۆ نموونە ئەگەر تێرمی یەکەمی پاشیەکییەکی ژمارەیی ٣ و بنچینەکەی بکاتە ٥، ئەوا سەرجەمی ٥٠ تێرمی یەکەم یەکسانە بە ٦٢٧٥:

S_{50} = \frac{50}{2}[2(3) + (49)(5)] = 6,275.
## لێکدان
ئەنجامی لێکدانی تێرمەکانی پاشیەکییەکی ژمارەیی کاتێک a_1 تێرمی یەکەم و d بنچینە بێت، بەم شێوە دەدۆزرێتەوە:

:a_1a_2\cdots a_n = d^n {\left(\frac{a_1}{d}\right)}^{\overline{n}} = d^n \frac{\Gamma \left(a_1/d + n\right)}{\Gamma \left(a_1 / d \right)},

لێرەدا \Gamma بریتییە لە ھێمای فانکشنی گاما.
## ئەمانەش ببینە
*پاشیەکی
*پاشیەکیی ئەندازەیی
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*

پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی
پۆل:پاشیەکیی ژمارەیی
پۆل:پاشیەکییەکان و زنجیرەکان
پاشیەکیی کۆشی

وێنۆک|چەپ|وێنەی ڕوونکردنەوەی پاشیەکییەکی کۆشی <math>(x_n)</math>

لە بیرکاریدا ٬ **پاشیەکیی کۆشی** () بریتییە لە پاشیەکییەک کە تێرمەکانی بەزیادبوونی بەھای n زیاتر و زیاتر لێک نزیک دەبنەوە. پاشیەکیی کۆشی بە ناوی ئۆگوستین-لوی کۆشی ماتماتیکزانی فەڕانسەوییەوە ناونراوە.

## لە ژمارە ڕاستەقینەکاندا
بە پاشیەکیی x_1, x_2, x_3, \ldots  دەوترێت کۆشی، کاتێک بۆ ھەر ژمارەیەکی ئەرێنیی دڵخواز وەکوو ε ٬ N ێکی تەواو بوونی ھەبێت بەشێوەیەک کە بۆ  m ،n>N ئەوا:

:|x_m - x_n| 

## لە بۆشاییی مەتریکدا
پێناسەی پاشیەکیی کۆشی لە بۆشاییی مەتریکدا بەم شێوەیە کە لەجیاتی |x_m - x_n|، دووری واتە d(x_m, x_n)  دادەنرێت.
لە بۆشایییەکی مەتریکدا وەکوو بۆشاییی (*X*، *d*) بە پاشیەکیی x_1, x_2, x_3, \ldots  دەوترێت کۆشی کاتێک بۆ هەر ژمارەیەکی ئەرێنیی دڵخواز وەکوو ε ٬  Nێکی تەواو بوونی هەبێت بەشێوەیەک کە بۆ هەموو m ،n>N ئەوا:

:d(x_m, x_n) 

## سەرچاوەکان

*

پۆل:تۆپۆلۆژی
پۆل:ئەندازەی مەتریک
پۆل:جەبری پەتی
پۆل:ڕادە (ماتماتیک)
پۆل:پاشیەکییەکان و زنجیرەکان
پاشیەکیی ھارمۆنیک

وێنۆک|١٠ ئەندامی یەکەمی پاشیەکیی هارمۆنیک <math>a_n=\tfrac 1n</math>.
لە بیرکاریدا، **پاشیەکیی ھارمۆنیک** یان **یەکبەدوای یەکی ھارمۆنیک** () بریتییە لە پاشیەکییەک کە لە پێچەوانەی تێرمەکانی پاشیەکییەکی ژمارەیی پێکھاتووە، بەم شێوە:

: \frac{1}{a} ,\ \frac{1}{a+d}\ , \frac{1}{a+2d}\ , \frac{1}{a+3d}\ , \cdots, \frac{1}{a+kd},

لێرەدا −a/d سروشتی نییە و k ژمارەیەکی سروشتییە.

بە دەستەواژەیەکی تر، پاشییەکی ھارمۆنیک، بە پاشیەکییەک دەوترێت کە، ھەر تێرمێکی دەکاتە ناوەندی ھارمۆنیکی تێرمەکانی ھاوسێی خۆی.
## ئەمانەش ببینە
*پاشیەکی
*پاشیەکیی ژمارەیی
## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی
پۆل:زنجیرە ماتماتیکییەکان
میر سەیفەددینی کرماشانی

**میر سەیفەددینی کرماشانی** (١٨٧٦ لە کرماشان - ١٩٣٣ لە تاران) ئەکتەر، شانۆنامەنووس و دەرھێنەری کوردی خەڵکی شاری کرماشان بوو. ئەو یەکەمین کەسێک بووە کە لە وڵاتی ئێران دەستی کردووە بە فێرکردنی شانۆ بۆ ھەمووان.

## سەرچاوەکان
* (بە فارسی)

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٦
پۆل:مردووانی ١٩٣٣
پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:دەرھێنەرانی شانۆی ئێرانی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان
قوتب منار

وێنۆک|قوتب منار لە دێلھی
**قوتب منار** یان **منارەی قوتب** یەکێکە لەتەلارەکانی قوتب کۆمپلێکس. قوتب منار یەکێکە لە شوێنەوەرارە جیھانییەکانی ڕێکخراوی یوونێسکۆ کە دەکەوێتە ناوچەی مێراولی، شاری دێلھی لە ھیندستان. بەرزی قوتب منار ٧٢ مەترە (یان؛ ٢٣٩٫٥ پێ). قوتب مینار لە پێنج چین پێکدێت. لەناوەوەیدا ٣٧٩ پەیژەی تێدایە. دیزاین و بیرۆکەی منارەکە لە منارەی جام ھاتووە کەدەکەوێتە ڕۆژاوای ئەفغانستانو خودی قوتب مناریش بووە ئیلھامێک بۆ دروستکردنی منارەی دیکە لەھیندستان لەوانە چاند منار و مینی قوتب منار (قوتب مناری بچووک).

## دروستکردن
قوتبەدین ئەبیک کە دامەزرێنەری سەڵتەنەی دێلھی بوو، لە ساڵی ١١٩٢ دەستیکرد بە دروستکردنی چینی یەکەمی قوتب منار. دواتر کوڕە جێنشینەکەی ئەبیک کەناوی شەمسەددین ئلتوتمیشبوو بەردەوامی دا لەبنیاتنانی منارەکە و ئەویش توانی سێ چینی دیکە بۆمنارەکە دروستبکا لە ساڵی ١٣٦٩. دواتر بەھۆی برووسکەیەکەوە منارەکە زیانی پێکەوتووە و فەریووز شا توغلق دەستیکرد بەنۆژەنکردنەوەی وەھەروەھا چینێکی دیکەی بۆ زیادکرد. شێر شا سووری ئەویش دەروازەی چوونەژوورەوەی بۆ قوتب منار دروستکردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ھیندستان
پۆل:نژیاروانیی ئیسلامی
پۆل:تاوەرەکانی ھیندستان
زنجیرەی گرێگۆری

**زنجیرەی گرێگۆری** () ھەروەھا بە **زنجیرەی مادھاڤا-گرێگۆری** یان **زنجیرەی لایبنیتس** ناسراوە، بریتییە لە کراوەیەکی دوانەھاتووی زنجیرەی تایلۆری فانکشنی ھەڵگەڕاوەی تانجێنت، کە لەلایەن ماتماتیکزانی ھیندی مادھاڤای سانگاماگراما لە (١٣٥٠–١٤١٠) دۆزرایەوە و لەلایەن جیمز گرێگۆری ساڵی ١٦٦٨ دووبارە دۆزرایەوە و پاش چەندین ساڵ دووبارە لەلایەن گۆتفرید لایبنیتس پێشکەش کرا، ئەو کەسەی فورموولی لایبنیتس بۆ پای دووبارە کردەوە (کە پێشتر لەلایەن مادھاڤا بەدەست ھێنرابوو) بۆ حاڵەتی تایبەتی x=1 .
## زنجیرەکە
زنجیرەی گرێگۆری لە ڕێگەی پەیوەندیی خوارەوە دەدۆزرێتەوە:

\int_{0}^{x} \, \frac{dx}{1+x^2} =  \arctan x = x - \frac{x^3}{3} + \frac{x^5}{5} - \frac{x^7}{7} + ...

کە ئەمە ھاوشێوەی زنجیرەی ساینە، بەو جیاوازییەی کە زنجیرەی ساین لەژێر کەرتەکەیدا فاکتۆریێلی ھەیە:

:
\begin{align}
\sin(x) &= x - \frac{x^3}{3!} + \frac{x^5}{5!} - \frac{x^7}{7!} + \cdots \\[8pt]
& = \sum_{n=0}^\infty \frac{(-1)^n}{(2n+1)!}x^{2n+1} \\[8pt]
\end{align}


## ئەمانەش ببینە
*زنجیرە

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:زنجیرە ماتماتیکییەکان
زنجیرەی تایلۆر

لە بیرکاریدا، **زنجیرەی تایلۆر** یان **کراوەی تایلۆر** ()، نواندنی فانکشنێکە بەشێوەی زنجیرەیەکی دوانەھاتوو کە لە گرتە‌کانی فانکشنەکە لە خاڵێکدا پێکھاتووە. ئەم زنجیرەیە لەلایەن ماتماتیکزانی ئینگلیزی، برووک تایلۆر، ساڵی ١٧١٥ زایینی، پێشکەش کرا.
## پێناسە
[چەپ|وێنۆک| <span style="color:blue;">|[فانکشنی توانی (بە ڕەنگی شین دیاری کراوە)  و سەرجەمی n+1 تێرمی یەکەمی زنجیرەی تایلۆر لە خاڵی سیفردا (بە ڕەنگی سوور دیاری کراوە)]]
زنجیرەی تایلۆر بۆ فانکشنی f(x) کە بەھایەکانی ڕاستەقینە یان ئاوێتەن و لە ھاوسێیی خاڵی x_0 ناکۆتا جار توانای گرتەی ھەیە، زنجیرەیەکە بەم شێوە پێناسە دەکرێت:

f(x)= f(x_0)+\frac{f'(x_0) (x-x_0)}{1!}+\frac{f*(x_0)(x-x_0)^2}{2!}+\frac{f*'(x_0)(x-x_0)^3}{3!}+...

و بە بەکارھێنانی ھێمای سیگما بەم شێوە کورت دەکرێتەوە:


f(x) = \sum_{n=0}^{\infin} \frac{f^{(n)}(x_0)}{n!} (x-x_0)^{n}


لێرەدا n! بەواتای فاکتۆریێلی n و f^{(n)}(x_0) بریتییە لە گرتەی n ـەمی فانکشنی f لە خاڵی x_0. بەپێی پێناسە، گرتەی ٠-ـەمی ھەر فانکشنێک دەکاتەوە فانکشنەکە خۆی و (x-x_0)^0 و 0! یەکسانن بە ١. لە کاتێکدا x_0=0 بە زنجیرەکە دەوترێت زنجیرەی مەکلۆرین.
## نموونە

f (x)=e^{2x}

لە ھاوسێیی خاڵی (۱-)، ناکۆتا جار توانای گرتەی ھەیە.

لەمەوە دەردەچێت:

e^{2x}= \frac{(1)}{(e^2)}+\frac{(2)(x+1)}{(1!)(e^2)} +\frac{(2^2)(x+1)^2}{(2!)(e^2)}+\frac{(2^3)(x+1)^3}{(3!)(e^3)}+...

e^{2x} = \sum_{n=0}^{\infin} \frac{(2)^{(n)}}{((n)! e^2)} (x+1)^{n}

## ئەمانەش ببینە
* زنجیرە

## سەرچاوەکان

*

پۆل:شیکاریی ڕاستەقینە
پۆل:شیکاریی ئاوێتە
پۆل:زنجیرە ماتماتیکییەکان
پاشیەکیی ئەندازەیی

وێنۆک|350px|چەپ|وێنەی ڕوونکردنەوەی پاشیەکیی ئەندازەیی ۱ + ۱/۲ + ۱/۴ + ۱/۸ + ... بە بنچینەی ۱/۲''.
لە بیرکاریدا، **پاشیەکیی ئەندازەیی** یان **یەکبەدوای یەکی ئەندازەیی**   () بە پاشیەکییەک دەوترێت کە  ھەر تێرمێکی بریتییە لە ئەنجامی لێکدانی تێرمەکەی پێش خۆی لە ژمارەیەکی نەگۆڕ بە دەستەواژەیەکی تر لە پاشیەکیی ئەندازەییدا ڕێژەی ھەر تێرمەک بۆ تێرمەکەی پێش خۆی بەھایەکی نەگۆڕە و جیاوازە لە سیفر و یەک. بەو ژمارە نەگۆڕە دەوترێت **بنچینە**. بۆ نموونە بنچینەی پاشیەکیی ٢، ٦، ١٨، ٥٤، ...  دەکاتە ٣. شێوەی گشتیی پاشیەکییە ئەندازەییەکان بەم شێوەیە:

:a,\ ar,\ ar^2,\ ar^3,\ ar^4,\ \ldots

و شێوەی گشتی زنجیرەی ئەندازەیی بریتییە لە:

:a + ar + ar^2 + ar^3 + ar^4 + \cdots

لێرەدا a تێرمی یەکەم و *r* ≠ ٠ بریتییە لە بنچینەی پاشیەکی.
## شێوەی گشتی پاشیەکیی ئەندازەیی

تێرمی *n* ـەمی پاشیەکیی ئەندازەیی بەم شێوە دەدۆزرێتەوە:

:a_n = a\,r^{n-1}

کاتێک a تێرمی یەکەمی و *r* بنچینەی پاشیەکییەکە بێت.
## زنجیرە ئەندازەیییەکان

**زنجیرەی ئەندازەیی** بریتییە لە زنجیرەی پاشیەکییە ئەندازەییەکەی.

:\sum_{k=0}^{n} ar^k = ar^0+ar^1+ar^2+ar^3+\cdots+ar^n. \,

ئەگەر دوو لای ھاوکێشەی سەرەوە لە 1-r بدەیت، پەیوەندییەکی سادەتر بە شێوەی خوارەوە دەدۆزرێتەوە:

:\begin{align}
(1-r) \sum_{k=0}^{n} ar^k & = (1-r)(ar^0 + ar^1+ar^2+ar^3+\cdots+ar^n) \\
 & = ar^0 + ar^1+ar^2+ar^3+\cdots+ar^n \\
 & {\color{White}{} = ar^0} - ar^1-ar^2-ar^3-\cdots-ar^n - ar^{n+1} \\
 & = a - ar^{n+1}
\end{align}

لە زنجیرەیەکی ئەندازەییدا کاتێک *r* ≠ ۱ بێت سەرجەمەکەی بەم شێوە ھەژمار دەکرێت:

:\sum_{k=0}^{n} ar^k = \frac{a(1-r^{n+1})}{1-r}.

## ئەمانەش ببینە
* پاشیەکی
* زنجیرەی ئەندازەیی
* پاشیەکیی ژمارەیی

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*

پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی
پۆل:زنجیرە ماتماتیکییەکان
پۆل:پاشیەکییەکان و زنجیرەکان
زنجیرەی ئەندازەیی

وێنۆک|چەپ
لە بیرکاریدا، **زنجیرەی ئەندازەیی** بریتییە لە زنجیرەی پاشیەکییە ئەندازەییەکەی و بەم شێوە پێناسە دەکرێت:

:\sum_{k=0}^{n} ar^k = ar^0+ar^1+ar^2+ar^3+\cdots+ar^n \,

لێرەدا، *a* *[[تێرم]]ی یەکەمی* و *r* بریتییە لە *بنچینە*ی زنجیرەکە.
## نموونە

:\frac{1}{2} \,+\, \frac{1}{4} \,+\, \frac{1}{8} \,+\, \frac{1}{16} \,+\, \cdots

## تایبەتمەندییەکان
لە زنجیرەیەکی ئەندازەییدا ئەگەر بنچینەکەی پاسادانی مەرجی r\;  بکات، زنجیرەکە لێکنزیکبوو دەبێت و ئەگەر بەم شێوە نەبێت، زنجیرەکە دەبێتە لێکدوورکەوتوو.
### نموونە
300px|left
زنجیرەی ئەندازەیی

:\frac{1}{2} \,+\, \frac{1}{4} \,+\, \frac{1}{8} \,+\, \frac{1}{16} \,+\, \cdots

بە بنچینەی r = \frac{1}{2} ، زنجیرەیەکی لێکنزیکبوویە.

## سەرجەم
سەرجەمی زنجیرەیەکی ئەندازەیی لێکنزیکبوو (r ) بەم شێوە دەدۆزرێتەوە:

:S_{n} \;=\; \frac{a}{1-r}.

## ئەمانەش ببینە
*زنجیرە
*پاشیەکیی ئەندازەیی

## سەرچاوەکان

*

پۆل:زنجیرەی ئەندازەیی
پۆل:زنجیرە ماتماتیکییەکان
شیکاریی فووریێ

thumb|400 px
لە زانستی بیرکاریدا، **شیکاریی فووریێ** () () بریتییە لە خوێندنی چۆنیەتی نواندن و خەملاندنی فانکشنەکان، بە بەکارھێنانی سەرجەمی فانکشنە سێگۆشەییەکان. شیکاریی فووریێ لە ئەنجامی ئەو توێژینەوانە سەریھەڵدا کە لەسەر زنجیرەی فووریێ ئەنجام دران. ناوی ئەم لقەی بیرکاری لە ناوی ژۆزێف فووریێوە وەرگیراوە، کە نیشانی دا، نواندنی فانکشنێک بەکەلکوەرگرتن لە فانکشنە سێگۆشەییەکان، خوێندنەوەی گواستنەوەی گەرما سادەتر دەکاتەوە.

ئەمڕۆکە شیکاریی فووریێ، شەبەنگێکی بەربڵاو لە ماتماتیکدا لەبەر دەگریت. 
## ئەمانەش ببینە
*زنجیرەی فووریێ
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*

پۆل:فیزیکی ماتماتیکی
پۆل:دەنگناسی (فیزیک)
ئەشق و خەیاڵ

**ئەشق و خەیاڵ** یان **باڵندەی بەرەبەیان** () زنجیرەیەکی تورکییە و بۆ یەکەم جار لە حوزەیرانی ٢٠١٨ لەسەر کەناڵی تورکی ستار پەخشکرا. زنجیرەکە لەلایەن جاگری بایراک کاری دەرھێنانی بۆکراوە، ھەریەکە لە دیمیت ئۆزمیر، جان یامان و ئۆزڵەم تۆکاسلان ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:تورکیا
پۆل:ڕۆمانس
پۆل:کۆمیدیا
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تورکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ڕۆمانتیک کۆمیدییە تورکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ڕۆمانسییە کۆمیدییە تورکییەکان
فێرڤیو مۆڵ

**فێرڤیو مۆڵ** (کە سی ئێف فێرڤیو مۆڵ یشی پێدەوترێت) ناوەندێکی بازرگانی گەورەیە لە تۆرەنتۆ، ئۆنتاریۆ لە کەنەدا، ڕووبەرەکەی ٨٠ھەزار مەتری چوارگۆشەیە. لەساڵی ١٩٧٠ کراوەتەوە، ئەم شاباژێڕە ١٨٠فڕۆشگاو کۆگای جۆربەجۆری تێدایە لەگەڵ کۆمەڵگای نمایشی سینەمایی. کەوتۆتە بەشی باکوری خۆرھەڵاتی شارەکە، شەقامی دۆن مێڵس Don Mills Road و شەقامی شیپەرد Sheppard Avenue Eastکەوتونەتە خۆڕھەڵات و باکوری باژێرەکە، فێرڤیو مۆڵ کەوتۆتە ناوچەی نۆرس یۆرکNorth York لە تۆرەنتۆ.

## ڕوونکردنەوە
ئەم ناوەندە لە دوو بەش پێکھاتووە بەشی خۆڕھەڵات و خۆڕئاوا، بەشی خۆرھەڵاتی بریتیە لە ھێدسن بەی وە بەشی خۆرئاوای ئوربان بیھێیڤەر، کۆگاکانی جلوبەرگ بریتین لە ١٧٠کۆگا لەگەڵ چەندین کۆشک. ھەروەھا ماڵی سینەماشی ھەیە لەگەڵ چێشتخانە و چەندین بنکەی بازرگانی. جێگای پشوو دان و کات بەسەربردنی کەسی و خێزانی تێدایە، جگە لە ھەبوونی لقی بەنکی و دانی پارە و ژمێریاریی.

ھەروەھا لەپاڵ فێرڤیۆمۆڵ لقێکی پەرتووکخانەی تۆرەنتۆ کراوەتەوە لەگەڵ بنکەیەکی چاودێری تەندروستی کە دەرمانخانە و نۆرینگەی پزیشکی و ددانساز و چاویلکەسازی تێدایە.

ھەروەھا فێرڤیۆمۆڵ دەکەوێتە سەر ھەردوو ڕێگای خێرای ٤٠١ و ٤٠٤. فێرڤیومۆڵ ھەموو خزمەتگوزارییەکانی شارەوانی و گواستنەوە و ھۆینی میترۆ و پاس و گۆڕەپانی تەکسی لەخۆ دەگرێت.
وێنۆک|یەکێک لە دەروازەکانی فێرڤیو مۆڵ
ئەم شاباژێڕە لە ٥٠٪خاوەنداریێتی دەکرێت لەلایەن (کادیلاک فێرڤیو) وە لە ٥٠٪ خاوەنداریەتی دەکرێت لەلایەن ئیڤان ھۆی. کە یەکێکن لە دوو خاوەن موڵک و بازرگانی گەورەی کەنەدا.

## پەڕاوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:تۆرنتۆ
پۆل:کەنەدا
پۆل:بازاڕوانی
پێڕستی ئەو شتانەی بە شوێن ئۆگوستین-لوی کۆشییەوە ناو نراون

ئەمە پێرستێکە لەو بابەتانەی لە ماتماتیکدا بەناوی ماتماتیکزانی فەڕانسەویی سەدەی نۆزدەھەم، ئۆگوستین-لوی کۆشی ناسراون:
* تاقیکردنەوەی لێکنزیکبوویی کۆشی
* دێتێرمینانتی کۆشی
* ھاوکێشەی کۆشی
* ھاوکێشەی کۆشی-ئۆیلەر
* لێمی بورنساید-کۆشی
* فورمووڵی تەواوکاریی کۆشی
* تیۆرمی تەواوکاریی کۆشی
* تیۆرمی کۆشی
* ماتریکسی کۆشی
* ژمارەی کۆشی
* بەھای سەرەکی کۆشی
* کێشەی کۆشی
* لێکدانی کۆشی
* ھاوکێشەکانی کۆشی-ڕیمان
* نایەکسانیی کۆشی–شوارتز
* پۆشاییی کۆشی
* پاشیەکیی کۆشی
* تاقیکردنەوەی کۆشی-مەکلۆرین
* تیۆرمی کۆشی (ئەندازە)
* تیۆرمی کۆشی (تیۆریی گرووپەکان)
* تیۆرمی بەھای ناوەندی کۆشی
* ھاوئەنجامی کۆشی-بینێت
* تیۆرمی کۆشی-بولزانۆ
* فورموولی کۆشی-بینێت
* یاسای کۆشی-بۆرن

پۆل:پێڕستی ئەو شتانەی بە شوێن ماتماتیکزانانەوە ناو نراون
ڕۆژی شەھیدی شیوعی

**ڕۆژی شەھیدی شیوعی** ١٤ی شوباتە کە ھەر ساڵە لەلایەن حیزبی شیوعی کوردستان-عێراق و ھۆگرانی و بنەماڵەی شەھیدانی ئام حیزبە بەرزڕادەگرێتەوە.

## مێژوو
لە ١٤ی شوباتی ساڵی ١٩٤٩ حکومەتی ئەوکاتی عێراق، یوسف سەلمان دامەزرێنی حزبی شیوعی و دوو ھاوڕێی بەناوەکانی زەکی بەسیم و حسێن محەمەد شەبیب لەسێدارە دا. بۆ ڕێزگرتن لە یادی ئەو سێ کەس، ئەم ڕۆژە لە لایەن حیزبی شیوعی کوردستان-عێراق وەکوو ڕۆژی شەھیدی شیوعی ناسراوە.

## ئەمانەش ببینە
* ڕۆژی شەھیدانی کوردستان
* ڕۆژی شەھیدی فەیلی

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆژە نەتەوەییەکانی کوردستان