سوورەتی مەدینەیی

**سووڕەتی یان ئایەتی** **مەدینەیی**  بریتی یە لەو قورئانەی (سورەت یان ئایەت) کە جوبریل  دروودی خوای لەسەر بێت دایبەزاندۆتە سەر پێغەمبەر (**ﷺ**) لە پاش کۆچکردن، باداگرتنەکە لە دەرەوەی (مەدینە)ش بوو بێت، لە بیست و ھەشت سوورەت پێک ھاتووە.
وێنۆک

نمونەیک کە خوای گەورە دەفەرمووێت:«**الیوم أکملت لکم دینکم وأتممت علیکم نعمتی ورضیت لکم الإسلام دینا**» «3-سورة المائدة»  بە بەشێک دادەنرێت لە قورئانی مەدینان، ھەرچەندە دابەزینی لە عەرەفەبوو لە کاتی حەجی ماڵئاوایی .

## تایبەتمەندی سورەتی مەدینەی
**1- بانگەوازکردنی موسڵمانان بۆ تێکۆشان و خۆبەخشین لەپێناو خودا** (الجھاد فی سبیل اللە)، ‏چونکە موسڵمانان لەکاتێکدا کۆچیان کرد لە (مەککە) وە بۆ (مەدینە) دەوڵەتی ئیسلامیان پێکھێنا، ھەر بۆیەش پێویستیان بە بەرگری ھەبوو لە ئاین و دەوڵەتی خۆیان، ھەر بۆیەش لە قورئانی (مەدەنی) دەبینین ھاندان ھەیە بۆ تێکۆشان و جەنگ لەبەر خودا، ھەروەکو خودا دەفەرمێت: 

 [**إِنَّ اللَّھَ اشْتَرَی مِنَ الْمُؤْمِنِینَ أَنْفُسَھُمْ وَأَمْوَالَھُمْ بِأَنَّ لَھُمُ الْجَنَّةَ یُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّھِ**] [التوبة: 111 ] .

 واتە: بەڕاستی خوای گەورە نەفس و ماڵی ئیماندارانی کڕیوە بەرامبەر ئەوەی کە بەھەشتیان بۆ ھەیە، ئەمەش بەوەی ئیمانداران جەنگ دەکەن لەپێناوی خوادا.

**2- باس کردن و ڕوون کردنەوەی حوکمەکانی ئیسلام وەکو باس کردنی سوو خواردن (الربا)** ‏کە خوای گەورە بڕیاری ئاشکرا کردنی جەنگی کردووە دژی ئەنجامدەری، ھەروەکو دەفەرمێت:  [**یَا أَیُّھَا الَّذِینَ آَمَنُوا اتَّقُوا اللَّھَ وَذَرُوا مَا بَقِیَ مِنَ الرِّبَا إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّھِ وَرَسُولِھِ**] (البقرة 278-279).

واتە: ئەی ئیمانداران تەقوای خوا بکەن، وە وازبھینن لەوەی ماوەتەوە لە بەردەستان لە سوو(ربا) گەرخۆتان بە ئیماندار دەزانن، جا ئەگەر واز نەھێنن ئەوا ئاگاداربنەوە بە جەنگێک لەلایەن خواو پێغەمبەرەوە(**ﷺ**) دژتان...

**3- دانانی سزای دیاری کراو، واتە: (الحدود)،** وەکو دانانی حەدی زیناو دزی وغەیری ئەمانە، ‏بۆنمونە: خودا دەفەرمێت: 

 [**وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَیْدِیَھُمَا**] (المائدة: 38).

 واتە: دز جا چ پیاو بێت یان ئافرەت ئەوا پێویستە دەستیان ببڕن.

**4- ئاشکرا کردنی خوڕەوشتە خراپەکانی دوو ڕوەکان،**لەبەر ئەوەی لە قۆناغی (مەدینە) وە لەدوای جەنگی بەدردا دووڕوویی دەرکەوت، بۆ نموونە خودا دەفەرمێت: 

 [**وَمِنَ النَّاسِ مَنْ یَقُولُ آَمَنَّا بِاللَّھِ وَبِالْیَوْمِ الْآَخِرِ وَمَا ھُمْ بِمُؤْمِنِینَ**] (البقرة: 8).

 واتە: ھەندێک لەخەڵکی ھەیە (واتە دووڕووەکان) دەڵێن بڕوامان ھێناوە بەخواو ڕۆژی دوایی، ‏بەڵام لەڕاستیدا ئەوان ئیماندار نین.

**5- کپ کردنی دەمی خاوەن کتێبەکان (أھل الکتاب) لە جوولەکەو غەیری ئەوان**، ‏وەگفتوگۆکردن لەگەڵیاندا، بۆ ئەوەی قسەیان نەمێنێ. ھەروەکو خودا دەفەرمێت: 

 [**وَلَا تُجَادِلُوا أَھْلَ الْکِتَابِ إِلَّا بِالَّتِی ھِیَ أَحْسَنُ إِلَّا الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْھُمْ**] (العنکبوت: 46) واتە: ‏گفتۆگۆ مەکەن لەگەڵ گاور و جولەکە بەباشترین شێواز نەبێت، بەزانیاری و ڕەوشتی جوان و نەرمی ووتە و بانگەشە کردن بۆ چاکە.. بەڵام ئەوانەی کە مەبەستیان حەق نی یە لەوان، بەڵکو تەنھا دەیەوێ خۆی بیباتەوە ئەوا گفتۆگۆکردن سوودی نی یە لەگەڵیدا.

**6- باسکردنی سەرکەوتنی موسڵمانان لەجەنگەکانیاندا،**خودا دەفەرمێت: [**وَلَقَدْ نَصَرَکُمُ اللَّھُ بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ**] (ال عمران: 123).

 واتە: بەڕاستی خودا ئێوەی موسڵمانانی سەرخست لە غەزای بەدردا لەکاتێکدا ئێوە کەم و زەلیل بوون لەژمارەو چەکدا

## خەسڵەتەکانی سورەتەکانی مەدینە

**ئەو سوڕەتانەی لە شاری مەدینە دابەزین ھاوشێوەی سوڕەتەکانی مەککە چەند خاسیەتێکی تایبەتیان ھەبوو کە زانایان ئەو سوڕەتانەیان پێ جیاکردووتەوە وەک :**

•لە سوڕەتەکانی مەدینە باس لە سروتە ئاینیەکان دەکرێت وەک پەرستن و مامەڵەکردن و سنوور دانان لە ئیسلام و سیستەمی خێزان و میرات و خێری تێکۆشان و پەیوەندییە کۆمەڵایەتیەکان و پەیوەندییە نێو دەوڵەتییەکان لە کاتی شەڕ و ئاشتی و بنەماکانی حوکم کردن و چەند بابەتێکی تری شەرعی ..ھتد. 

•لە سوڕەتەکانی مەدینە ئاڕاستەیەک بۆ دواندنی (موخاتەبە)ی ئەھلی کتاب وەک جولەکە و فەلەکان(مەسیحیەکان) و بانگیان دەکات بۆ ناو ئاینی ئیسلام و ھەروەھا باسی ئەو کەسانە دەکات کە لە ئەھلی کتابن و دەستکاری کتێبە ئاسمانیەکانیان کردووە. 

•لە سوڕەتەکانی مەدینە زۆر باسی دوو رووەکان(مونافق) دەکات و رەفتاریان ئاشکرا دەکات و دەروونیان شی دەکاتەوە و نھێنیەکانیان ھەڵدەماڵێت و باسی مەترسی ئەو جۆرە کەسانە دەکات لەسەر ئاینی ئیسلام.

•یەکێکی جیکە لە خەسڵەتەکانی سوڕەتەکانی مەدینە درێژی ئایەتەکانیەتی و ھەروەھا درێژی بڕگەکانی لە باسکردنی شەریعەت و دیاریکردنی ئامانجەکان.

## پێڕستی سووڕەتەکان
پێڕستی سووڕەتەکانی مەدینەی:

## ئەمانش ببینە
سوورەتی مەککەیی

پێڕستی سووڕەتەکانی قورئان

## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای عەڕەبی

گۆڤاری ڕێگای ڕاست ژمارە (9)

https://kurdzone.net/mobile/Topic_4448_4 

پۆل:مەدینە
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
پۆل:ئەسباب نزوول
پۆل:سوورەتی مەدەنی