open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شەڕی یەکەمی تکریت

**شەڕی یەکەمی تکریت** درێژکراوەی شەڕەکانی ساڵی ٢٠١٤ەی مووسڵە، شەڕێک بوو بۆ کۆنترۆڵکردنی شاری تکریت دوای ئەوەی داعش و دڵسۆزانی بەعس شارەکەیان گرت لە ماوەی ھێرشی باکووری عێراق لە ساڵی ٢٠١٤. شەڕەکە لەنێوان ٢٦ بۆ ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤ ڕوویدا.

لە سەرەتای مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٤، دەوڵەتی ئیسلامی کۆنتڕۆڵی ژمارەیەک شاری باکووری عێراقی کرد، لەوانە شاری تکریت کە وەک شوێنی لەدایکبوونی سەددام حوسێن گرنگییەکی ڕەمزی ھەیە و ھاوکات ناوەندی ئیداری پارێزگای سەڵاحەدینیشە. حکوومەتی عێراق لە ٢٦ی حوزەیران وەڵامی دایەوە و ئۆپەراسیۆنێکی ئاسمانی بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی شارەکە دەستپێکرد، و لە ٢٨ی حوزەیران بە ھێرشێکی زەمینی ئەم ھێرشەی بەھێزتر کرد. شەڕ و پێکدادانەکان لە ٢٩ و ٣٠ی حوزەیران بەردەوام بوو و لە کۆتاییدا داعش و دڵسۆزانی لە ٣٠ی حوزەیران سەرکەوتن لە کاتێکدا ھێزەکانی حکوومەت پاشەکشەیان کرد. ئەم شکستە ھاوکات بوو لەگەڵ ڕاگەیاندنی خەلافەتی ئیسلامی لەلایەن داعشەوە لە ٢٩ی حوزەیران.

حکوومەتی عێراق لە ١٥ی تەممووز ھەوڵیدا شارەکە بگرێتەوە بەڵام جارێکی دیکە شکستی ھێنا. دەوڵەتی ئیسلامی وەڵامی دایەوە و ھێرشی کردە سەر کەمپی سپایکەری کە نزیک بوو لە ١٧ی تەممووزدا. تکریت تا شەڕی دووەمی تکریت لە مانگەکانی ئازار و نیسانی ٢٠١٥ لەژێر کۆنترۆڵی داعشدا مایەوە.
## سەرچاوەکان

پۆل:ململانێکانی ٢٠١٤
جۆیل

**جۆیل میا ڕێنی جۆیل** () زیاتر بە ناوی شانۆیی جۆیل ناسراوە، ئەکتەر و گۆرانیبێژە کە یەکەمجار لەسەر شاشە دەرکەوتووە لە فیلمی گرد (٢٠٢١)، لە فیلمی نێتفلێکس بەڤڕۆڵی پاوڵ فیگ بەناوی قوتابخانەی چاکە و خراپە ڕۆڵی گێڕاوە، لە MGM+ و وەرزی دووەمی زنجیرەی کۆمپانیای ئەسمان لە درامای دۆمینە دەردەکەوێت وەک ڤیپسانیا و ڕۆڵی جۆیا بیر دەگێڕێت لە زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ئەمازۆن ستۆدیۆز ویلی کات.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژەنیارانی نەمسایی
پۆل:ژەنیارانی بریتانی
پۆل:خانمە نمایشکارە ئینگلیزەکان
پۆل:ژەنیارانی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرە ئینگلیزەکانی تەلەڤیزیۆن
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئینگلیز
پۆل:خەڵکی چێلسی، لەندەن
دیمی ئیسحاق ئۆڤیاوێ

**دیمی ئیسحاق ئۆڤیاوێ** (؛ لەدایکبووی ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠) ئەکتەرێکی ئێرلەندییە. بە ڕۆڵی لیندا والش لە فیلمی کۆمیدی کۆمپانیای RTÉ و بی بی سی گەنجە گوناحبارەکان (٢٠١٨–٢٠٢٠) ناسراوە.

لە ساڵی ٢٠١٧دا، پشکنەری ئێرلەندی ئۆڤیاوێی وەک یەکێک لە "ئەوانەی کە دەبێت چاودێری بکەن بۆ ساڵی ٢٠١٨" ساڵانەیان دەستنیشان کرا.

لە زنجیرەی ساڵی ٢٠١٩ی چاپی ئێرلەندی فیلمی سەماکردن لەگەڵ ئەستێرەکان دەرکەوت. لە ١٧ی شوباتدا لە پۆستەکەی دوورخرایەوە و بووە چوارەم کەسایەتی ناودار کە ناتوانێت دەنگ بدات.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠
پان ئەفریقیزم

**پان ئەفریقاییزم** یان **پان ئەفریقایی**، جووڵانەوەیەکی جیھانییە کە ئامانجی ھاندان و بەھێزکردنی پەیوەندی ھاودەنگییە لە نێوان ھەموو نەتەوە و ھۆزە ڕەسەنە بە ڕەچەڵەک ئەفریقییەکان. لەسەر بنەمای ئامانجێکی ھاوبەش، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ بازرگانی کۆیلەکان لە ئۆقیانووسی ئاتلانتیک، جووڵانەوەکە زیاتر لە دەرەوەی کیشوەری ئەفریقا بەربڵاوترە و چەندین پشتیوانی ڕەوەندی ئەفریقیی بەرچاو ھەیە لە ئەمریکا و ئەورووپا.

پان ئەفریقایی لە خەباتەکانی گەلی ئەفریقا دژی بە کۆیلەکردن و کۆلۆنیالیزم سەرچاوەی گرتووە، ڕەنگە ئەم سەرھەڵدان و یاخیبوونانە بگەڕێتەوە بۆ یەکەمین بەرخۆدان لەسەر ئەو کەشتیانەی کۆیلەکانیان ئاڵوگۆ دەکرد. لەسەر بنەمای ئەو باوەڕەی کە یەکێتی بۆ پێشکەوتنی ئابووری و کۆمەڵایەتی و سیاسیی ئەفریقییەکان زۆر گرنگە، و ئامانجی «یەکخستن و بەرزکردنەوەی» خەڵکی بە ڕەچەڵەک ئەفریقییە.

لە ناوەڕۆکدا، پان ئەفریقایی باوەڕێکە کە گەلی ئەفریقا، چ لە کیشوەرەکە و چ لە ڕەوەند و ئاوارەکانی دەرەوەی ئەفریقا، نەک تەنھا مێژوویەکی ھاوبەش، بەڵکو چارەنووسێکی ھاوبەشیان ھەیە. بزووتنەوە بیرۆکەیی و کلتووری و سیاسییە پان ئەفریقییەکان ئەو باوەڕەیان ھەیە کە ھەموو ئەفریقییەکان و نەوەی ئەفریقییەکان سەر بە یەک «ڕەگەز» یان بە شێوەیەکی تر، ئەفریقییەکان خەڵکانێکی یەکییەتیی کلتوورین؛ ھەروەھا پان ئەفریقایی ھەستکردنە بە چارەنووسێکی مێژوویی ھاوبەشی ئەفریقییەکان لە ئەمریکا و بەگشتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

پۆل:بزاڤە سیاسییەکان
پۆل:ناسیۆنالیزمەکان
پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:ئەفریقا
پۆل:کۆیلایەتی
پۆل:ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان
جۆرج ڕیتەر ڤۆن شۆنرەر

وێنۆک| جۆرج ڕیتەر ڤۆن شۆنرەر لە ساڵانی ١٩٠٠
**جۆرج ڕیتەر ڤۆن شۆنرەر** (؛ ١٧ی تەممووزی ١٨٤٢ ‒ ١٤ی ئابی ١٩٢١) خاوەن زەوییەکی نەمسایی و سیاسەتمەداری دەسەڵاتدارییەتی پاشایەتیی نەمسا-مەجارستان بوو کە لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەم و سەرەتای سەدەی بیستەمدا چالاک بوو. شۆنرەر کە یەکێک بوو لە لایەنە سەرەکییەکانی پان ئەڵمانیزم و ناسیۆنالیزمی ئەڵمانی لە نەمسا و ھەروەھا نەیارێکی توندڕەوی کاسۆلیکی سیاسی و دژە جوولەکەیەکی توند بوو، کاریگەرییەکی زۆری لەسەر بیر و ڕای ئەدۆڵف ھیتلەر ھەبوو. بۆ چەند دەیەیەک وەک توندڕەوترین ناسیۆنالیستی پان ئەڵمانی لە نەمسا ناسرابوو.

## ژیان و پیشە
شۆنرەر لە ڤیێنا، پایتەختی ئێستای وڵاتی نەمسا لەدایکبووە، باوکی سەرمایەدارێکی پێشەنگی ھێڵی ئاسنین بوو، بە ناوی ماتیاس شۆنرەر (١٨٠٧‒١٨٨١).

لە ساڵی ١٨٦١ەوە جۆرج لە زانکۆکانی توبینگن و ھۆھنھایم و ماگارۆڤار لە بواری کشتوکاڵی خوێندوویییەتی. پاشان کاروباری بازرگانی موڵک و ماڵی باوکی لە ڕۆزناو لە نزیک زوێتل لە ناوچەی گوندنشینی والدڤێرتل لە نەمسای خواروو بەڕێوەبرد.

شۆنرەر بەھۆی شکستی نەمسا لە جەنگی نەمسا و پڕووسیا لە ساڵی ١٨٦٦ و ھەڵوەشاندنەوەی کۆنفیدڕاڵی ئەڵمانیا و دامەزراندنی ئیمپراتۆریەتیی ئاڵمانی لە ساڵی ١٨٧١، گۆڕانێکی گەورەی بەسەردا ھات؛ بوو بە چالاکوانێکی سیاسی و کاریگەر بوویەکی سەرسەختی ئۆتۆ فۆن بیسمارک ڕاوێژکاری ئەڵمانیا.

### مەرگ
شۆنرەر لە ١٤ی ئابی ١٩٢١ لە کۆشکی ڕۆزناو لە نزیک زوێتل لە نەمسای خواروو، کۆچی دوایی کرد. لە شاری شلێسڤیگ-ھۆلشتاین لە باکووری ئەڵمانیا نێژرا.
[وێنۆک| گۆڕی شۆنرەر لە شلێسویگ-ھۆڵشتاین، [ئەڵمانیا]]

## سەرچاوەکان

پۆل:ئیمپراتۆریەتیی ئاڵمانی
پۆل:نەمسایییەکان
پۆل:مردووانی ١٩٢١
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٢
پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:ئەڵمانیا
پۆل:نەمسا
سۆمان چاینان

**سۆمان چاینان** (؛ نووسەر و سینەماکاری ئەمریکییە، بە نووسینی زنجیرە کتێبی منداڵان قوتابخانەی چاکە و خراپە ناسراوە.

## سەرچاوەی پەرتووک

### قوتابخانەی چاکە و خراپە

* قوتابخانەی چاکە و خراپە (٢٠١٣)
* جیھانێک بەبێ شازادەکان (٢٠١٤)
* دوا فیلمی تا ئێستا (٢٠١٥)
* ئەرکی بۆ شکۆمەندی (٢٠١٧)
* کریستاڵێکی کات (٢٠١٩)
* سەرھەڵدانی قوتابخانە بۆ چاکە و خراپە (٢٠٢٢)
* کەوتنی قوتابخانە بۆ چاکە و خراپە (٢٠٢٣)

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
پۆل:سیناریۆنووسە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکان
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمە ئێڵ جی بی تییەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
خافیێر زانێتی

**خافێر ئادلمار زانێتی** (; لەدایکبووی ١٠ی ئابی ١٩٧٣)یاریزانێکی پێشووی تۆپی پێی پیشەگەری ئەرژەنتینییە. وەک یەکێک لە باشترین یاریزانەکانی نەوەی خۆی دادەنرێت، و بە تایبەتی ناسراوە کە نزیکەی تەواوی ژیانی وەرزشی خۆی لە ئینتەرمیلان تەرخان کردووە. زانێتی بە توانای گشتگیر و ھەروەھا شارەزایی لە ھەردوو باڵی چەپ و ڕاستدا ناسرابوو، جگە لەوەی یاریزانێکی ناوەڕاست بوو وەک بەرگریکاری باڵی ڕاست یاری کردووە. لە ئێستادا جێگری سەرۆکی ئینتەر میلانە. زانێتی لە ئەرژەنتینی دەستی بە ژیانی وەرزشی کرد، سەرەتا لەگەڵ تالێریس و دواتر بانفیڵد. لە ساڵی ١٩٩٥ تا ٢٠١٤ یاری بۆ یانەی ئینتەرمیلانی ئیتاڵی کردووە و لە ساڵی ٢٠٠١ تا ساڵی ٢٠١٤ کاپتن بووە بەھۆی ئەوەی بەشداری لە ١١١٥ یاری فەرمیدا کردووە، لە لیستی یاریزانانی تۆپی پێی پیاواندایە کە زۆرترین یاری فەرمییان ئەنجامداوە. ھەروەھا ئەو یاریزانە بیانییەیە کە زۆرترین یاری لە خولی ئیتاڵیا ئەنجامداوە (٦١٥)، و چوارەمی زۆرترین یارییەکانی لە خولەکەدا بەدەستھێناوە، تەنھا لە دوای تەنھا جیانلویجی بوفۆن و پاولۆ ماڵدینی و فرانسیسکۆ تۆتی. خاوەنی ژمارەی پێوانەیی زۆرترین یارییە لە مێژووی ئینتەرمیلاندا (٨٥٨)، ھەروەھا ژمارەی پێوانەیی زۆرترین جامەکانی لەگەڵ یانەکەی بەدەستھێناوە، بە ١٦؛ پێنج سکودیتی و چوار جامی ئیتاڵیا و چوار جامی سوپەری ئیتاڵیا و یەک خولی ئەورووپا و یەک جامی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا و جامی جیھانی یانەکانی فیفا. ھەروەھا زۆرترین یاری وەک کاپتن لە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپادا ھەیە کە ٨٢ یارییە. لەگەڵ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین لە ١٤٥ یاری کردووە، ژمارەیەک کە دەیکاتە سێیەم یاریزان کە زۆرترین یاری لە مێژووی ھەڵبژاردەکە کردووە، کە لە ساڵی ٢٠٠٧ تا ٢٠١٨ ژمارەی پێوانەیی بەدەستھێناوە. لەگەڵ ئەرجەنتین لە ساڵانی ٢٠٠٤ و ٢٠٠٧ گەیشتە یاری کۆتایی جامی کۆپا ئەمریکا و لە ساڵانی ١٩٩٥ و ٢٠٠٥ گەیشتە یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکان. لە کاتی وازھێنانی خافیێر زانێتی ئینتەرمیلان درێسی ژمارە ٤ی خانەنشین کرد و وەک جێگری سەرۆکی یانەکەی دەستنیشانی کرد. لەلایەن فیفاوە وەک باڵیۆزی پڕۆژەی گوندەکانی منداڵانی SOS لە ئەرجەنتین دەستنیشانکرا، لە ساڵی ٢٠٠٥ خەڵاتی *ئەمبرۆجینۆ دی ئۆرۆی* لە شاری میلانۆ وەرگرتووە بەھۆی دەستپێشخەرییە کۆمەڵایەتییەکانییەوە. ھەروەھا زانێتی باڵیۆزی جیھانییە بۆ ئۆڵۆمپیادی تایبەت.
## بەستەری دەرەکی
* 
* 
* 
## سەرچاوەکان

پۆل:فیفا ١٠٠
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١١
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠٠٧
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٥
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠٠٤
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٩٩
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٩٦
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٩٥
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان
پۆل:ئارجەنتینییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا
سکەریدی کات

**سکەریدی کات** (؛ ئەکتەری کۆمیدی، و نووسەری بەریتانییە، سکەریدی کات بچووکترین شاژنی دراگ بوو کە بەشداری لە زنجیرەی بەریتانیدا کرد. لە ساڵی ٢٠٢٢ ئەو ھونەرمەندە ناوەکەیان گۆڕی بۆ ئەلی کاب.

## ژیانی تایبەتی
ئەلی کاب یەکێکە لەو کەمترین پێشبڕکێکارانەی پێشبڕکێی دراگ ڕەیس کە ھاوڕەگەزباز نییە. ئەوان دووڕەگەزن و وتوویەتی: "تەنھا لەگەڵ ھەر کەسێک دەچمە دەرەوە کە بەڕاستی عاشقی بم". و بە پوسی کات ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرانی دووڕەگەزخواز
سازیی زمانی کوردی

وێنۆک|چەپ|نیشانەی پێشووی «سازیی زمانی کوردی»
**سازیی زمانی کوردی** یان **ڕێکخراوەی زمانی کوردی** یان بە کورتی **سەزەکە** (بە کرمانجی: Saziya Zimanê Kurdî, SZK) ڕێکخراوەیەکی چاندی بۆ گەشەکردنی زمانی کوردی لە ڕۆژاوای کوردستانە. دروشمی سازیی زمانی کوردی *زمانی ئێمە ناسنامە و ھەبوونی ئێمەیە*یە. بەڕێوەبەری سازیی زمانی کورد ڤیان جوودییە.

## مێژوو
لە حکوومەتی کۆماری عەرەبیی سووریا ئەو دەرفەتە بۆ کوردەکان و کەمایەتییەکان دیکە نەڕەخسا کە بۆ پارێزاندن و گەشەکردنەوەی زمانی خۆیان ھەوڵ بدەن. یەکەم جار لە ساڵی ٢٠٠٣ بۆ دامەزراندنی ڕێکخراوەیەک بۆ زمانی کوردی ھەوڵ درا، بەڵام بە ئەنجام نەگەیشت و ناچار بوون چالاکییەکانی فیرکردنی زمانی کوردی بە شێوەیەکی نھێنی جێبەجێ بکەن. لە ساڵی ٢٠٠٧ ھەندێک لە ڕۆشنبیرانی کوردی ڕۆژاوای کوردستان کۆ ببوون و دامەزراندنی ڕێکخراوەی *سازیی زمانی کوردی*یان ڕایگەیاند، بەڵام ھەر وەکوو ھەوڵی پێشوو نەیانتووانی بە شێوەیەکی فەرمی چالاکی بکەن و بە ناچار دەستیان کرد بە چالاکیی نھێنی لەنێو ماڵەکان و ھەندێک کتێبیشیان بۆ پەروەردەکردنی منداڵان ئامادە کرد. لە ساڵی ٢٠١١ەوە ھاوکات لەگەڵ دەستپێکرانی شەڕی ناوخۆیی سووریا، سازیی زمانی کوردی ئەو دەرفەتەی بۆ ڕەخسا کە لە باژارەکانی ڕۆژاوای کوردستان ناوەندەکانێک دابمەزرێنێت و لە شارەکانی وەکوو حەلەب، ڕەققە و گرێ سپی چالاکییەکانی پەروەردە و فێرکردنی زمانی کوردی لەنێو دوو کۆمیتەی زمان و کۆمیتەی وێژە دەستپێبکرێت و فێرگە دابمەزرێت و مامۆستا بۆ وانەدانەوەی زمانی کوردی ئامادە بکرێت. لەو کاتەدا سازیی زمانی کوردی دەستیکرد بە ھاوکاری لەگەڵ خۆبەڕێوەبەریی دیموکراتی ڕۆژاوای کوردستان و ھەتا ساڵی ٢٠١٤ کە بەڕێوەبردنی گوتابخانەکان ڕادەستی «دەستەی پەروەردە» کرا، سازیی زامانی کوردی بەرپرسی کاروباری پەروەردە بوو و کارەکانی وەکوو فێرکردنی زمانی کوردی، ئامادەکردنی پەرتووکەکان و پەروەردەکردنی مامۆستای بەڕێوەدەبردەوە.

بەدوای ئەوەش سازیی زمانی کوردی لەگەڵ دەستەی پەروەردەی خۆبەڕێوەبەرایەتی لە ئامادەکردنی پەرتووکەکان ھاوکاری دەکات. ھەروەھا بۆ لێکۆڵێنەوە لەسەر زمانی کوردی ھەوڵ دەدات و لە ساڵی ٢٠١٩ەوە لە باژاری قامیشلۆ ناوەندی لێکۆڵێنەوەی ڕێخستووە کە ناوەندی سەرەکیی سازیی زمانی کوردییە و لە لە ھەرێمەکانی جزیر و کۆبانیش کۆمیتەکانی چالاکی دەکەن. سازیی زمانی کوردی بۆ ئامادەکردن و بڵاوکردنی فەرھەنگێکی زمانی کوردی، پەرتووکەکانی فێرکردنی زمان و ھەروەھا شێوەنامەکانی ڕاستنووسین ھەوڵ دەدات. لەی پیناودا لەگەڵ زمانحەزان و ڕۆشنبیرانی کوردی ھەر چوار پارچە و ھەروەھا دەرەوەی وڵات ھاوکاری دەدات.

## سەرچاوەکان

پۆل:زمانی کوردی
ئەبیگایل برێسلین

**ئەبیگایل برێسلین** (؛ لەدایکبووی ١٤ی نیسانی ١٩٩٦) ئەکتەری ئەمریکییە. بە فیلمی کۆمیدی-درامای شاجوانی خۆری بچووک (٢٠٠٦) ناوبانگی دەرکرد، کە لە تەمەنی ١٠ ساڵیدا پاڵێوراوی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەری پاڵپشت وەرگرت.

## ژیانی سەرەتای
لە شاری نیویۆرک لەدایکبووە، کچی کیم بەڕێوەبەری بەھرە و مایکل برێسلین پسپۆڕی پەیوەندییەکان و پرۆگرامەری کۆمپیوتەر و ڕاوێژکارە. دوو برای گەورەی ھەیە بە ناوەکانی ڕایان برێسلین (لەدایکبووی ١٩٨٥) و سپێنسەر برێسلین (لەدایکبووی ١٩٩٢) کە ھەروەھا ئەکتەرن. خوشک و براکانی برێسلین لە نیویۆرک لە ماڵێکی "زۆر نزیک"دا گەورە بوون. باوکی لە جوولەکەیە.

برێسلین بە ناوی ئەبیگایل ئادەمز، خانمی دووەمی یەکەم و خانمی یەکەمی دووەمی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە ناونراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦
پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەمسا-جولەکە
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:خانمەکتەرە جووە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
ماڕکۆ پیێر وایت

**مارکۆ پیێر وایت** (لەدایکبووی ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٦١) شێفی بەریتانی، خاوەن ڕێستورانت، و کەسایەتی تەلەڤیزیۆنییە. لە ١٩٩٥ لە تەمەنی ٣٣ ساڵی، یەکەم شێف بوو کە خەڵاتی ئەستێرەی میشلنی پێ بدرێت. چەن شێفێکی بەناوبانگی لەسەر دەستی ڕاھێنراون وەکوو ماریۆ باتەیل، ھێستن بلومێنسال، شانۆن بێنێت، گۆردن ڕامزی، کورتز ستون، فیڵ ھاوەرد، ستیفن تێری. وەکوو «یەکەم شێفی بەناوبانگ» و و ڕێستوناسراوە و وەک ئینفانت تێڕەبڵ ناسراوە لە پیشەسازی ڕێستوڕانتدا.

## پیشە و کارکردن
سەرەتا لە ھۆتێل سانت جۆرج لە شارۆچکەی ھارۆگەیت دەستی بە مەشقکردن کردووە و دواتر لە ساڵی ١٩٨١ ڕێستورانتی بۆکس تری لە شارۆچکەی ئیلکلی، دواتر دەچێت بۆ لەندەن بە «٧٬٣٦ پاوەند، و سندووقێک کتێب، و جەنتایەک لە جلوبەرگ». و دەستی بە مەشقی کلاسیکی خۆی کردووە لەژێر کۆمس لەگەڵ ئەلبێرت ڕو و میشێل ڕو لە ڕێستوڕانتی لی گاڤرۆش. بەردەوام دەبێت لە مەشقکردن لەژێر شێفی فەڕەنسی پیێر کۆفمان لە ڕێستوڕانتی لا تانت کلار، دواتر دەچێتە شوێنێکی تر بۆ کارکردن لە چێشتخانەیی ڕایمۆند بلانک لە ڕێستوڕانت و ھۆتێلی لێ مانیۆر. و دواتر لەگەڵ نیکۆ لەیدنس لە ڕێستوڕانتی چێز نیکۆ لە ڕێی پارکی ناینتی. پاشان لقێکی خۆی کردەوە، و لە چێشتخانەی سێکس بێڵس پەبڵیک ھاوس لە شەقامی پاشا لەگەڵ یاریدەدەر ماریۆ باتەیڵ.

لە ساڵی ١٩٨٧ ھارڤیزی لە شاری واندسوۆرس کۆمن لە لەندەن کردەوە و بەنزیکەیی و دەستبەجێ یەکەم ئەستێرەی میشێلینی بەدەستھێنا. دواتر بەنزیکەیی دەستبەجێ ساڵێکی تر دووەم ئەستێرەی میشێلینی بەدەستھێنا.

قوتابییە بەناوبانگەکانی کە لە ھارڤیز کاران کردووە بریتی بوون لە گۆردن ڕەمزی، فیل ھاوەرد، ستیفن تێری، ئێریک چاڤۆت.

دواتر دەبێتە شێف و خاوەنی ڕێستوڕانتی مارکۆ پیێر وایت لە شوێنی نانخواردنی ھۆتێلی پێشووی ھاید پارک، کە لەوێدا سێیەم ئەستێرەی میشێلینی بەدەستھێنا؛ و دواتر چوو بۆ ژووری بەڕوو لە ھۆتێلی لو مێریدین پیکادیلی.

لە ١٩٩٥، لە تەمەنی ٣٣ ساڵی یەکەم شێفی بەریتانی دەبێت کە سێ ئەستێرەی مێشیلینی پێ بدرێت لە تەمەنێکی زۆر گەنج. دواتر شێفێکی تر لە ٢٠٠٢ بەناوی ماسیملیانۆ ئەلیامۆ، لەتەمەنی ٢٨ ساڵی و زووتر سێ ئەستێرەی مێشیلین بەدەست دەھێنێت.

ھەرچەندە ماڕکۆ بۆ ماوەی حەڤدە ساڵ کاری کرد بۆ ئەوەی بە ئاواتەکەی بگات، بەڵام لە کۆتایدا ئەوەی بۆ دەرگەوت سەڕەرای دەستەکەەوتەکانی و ناوبانگەکەی، پیشەکەی ئاسوودەیی پێنەبەخشیوە؛ بۆیە لە ساڵی ١٩٩٩ خانەنشین بوو و ئەستێرەکانی مشیلینی گەڕاندەوە.

لە ١٩٩٩ ماڕکۆ خانەنشینی خۆی ڕاگەیاند، و دوایین ژەمی لە ٢٣ی کانوونی یەکەم لە ژووری بەڕوو ئامادەکرد.

و یەکەم ڕێستوڕانتی کردەوە تایبەت بە ستیک بەناوی "MPW Steak & Alehouse" لەگەڵ جەیمس ڕۆبێرتسن لە لەندەن. ھەروەھا لە ٢٠١٠ەشەوە ڕێستوڕانتێکی تر بەناوی "Kings Road Steakhouse & Grill" بەڕێوە دەبەن. لە چێڵسی، لەندەن. لە ئایاری ٢٠١٦ ھەردوو ڕێستوڕانتەکە گەورەتر بوون و بڕاندیان گۆڕا و بوون بە "London Steakhouse Co".

## تێبینییەکان


## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:سەرۆک شێفەکانی ڕێستوڕانتی خاوەن ئەستێرەی میشێلین
پۆل:زیندووان
مارسیل دیسایلی

**مارسێل دیسایلی** (; لەدایکبووی ٧ی ئەیلوولی ١٩٦٨) یاریزانێکی پێشووی تۆپی پێی پیشەگەری فەرەنسییە، بە یەکێک لە باشترین یاریزانەکانی ھێڵی بەرگری دادەنرێت. لە ماوەی کارکردنی سەرکەوتوودا لەسەر ئاستی یانەکان، کە لە ساڵی ١٩٨٦ تا ٢٠٠٦ بەردەوام بوو، دیسایلی چەندین نازناوی بەدەستھێنا، لەنێویاندا میدالیای خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا لەگەڵ ھەردوو یانەی مارسیلیا و میلان، ھەروەھا یاری بۆ یانەی نانتس و چێڵسی کردووە. لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی لە نێوان ساڵانی ١٩٩٣ بۆ ٢٠٠٤ ١١٦ یاری بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا کردووە خاوەنی سێ گۆڵە، ھەروەھا لە پێکھاتەی ھەڵبژاردەی فەڕەنسا بووە کە نازناوی کە جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨ و جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٤ بەدەستھێناوە. لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٠٤ لەلایەن پێلێ لە لیستی فیفا ١٠٠ ی گەورەترین یاریزانە زیندووەکانی جیھان ناوی ھات.

## ڕێزلێنان
**مارسیلیا**
* خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا: ١٩٩٢–١٩٩٣

**میلان**
* سێریێ ئا: ١٩٩٣–٩٤، ١٩٩٥–٩٦
* سوپەرکۆپا ئیتاڵیا: ١٩٩٤
* خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا: ١٩٩٣–١٩٩٤
* جامی سووپەری ئەورووپا: ساڵی ١٩٩٤

**چێڵسی**
* جامی یەکێتی ئینگلتەرا: ١٩٩٩–٢٠٠٠
* قەڵغانی خێرخوازی FA: 2000
* جامی سوپەری ئەورووپا: ١٩٩٨

**غەرەفە**
* خولی ئەستێرەکانی قەتەر: ٢٠٠٤–٠٥

**فەرەنسا**
* جامی جیھانیی فیفا: ساڵی ١٩٩٨
* جامی نەتەوەکانی ئەورووپا: ٢٠٠٠
* جامی کیشوەرەکانی فیفا: ٢٠٠١, ٢٠٠٣

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٤
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٣
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠١
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٠
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٩٦
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا
پۆل:فیفا ١٠٠
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی
پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨
پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا
خواردنە دەریاییەکان

وێنۆک|خواردنی دەریای
**خوارنی دەریای (بە ئینگلیزی Seafood):** هەموو  ئەو خۆراکانە دەگرێتەوە کە لە رێگای دەریاو زەریاکانەوە  مرۆڤەکان بەدەستی دێنن.سەرەکیترین و بەناوبانگترینیان بریتیین لە ماسی و گوێچکە ماسی،وەهەروەها قرژاڵ و ئێکینۆدێرم وە ئاژەڵە شیردەرەکانی وەکو سیتاسیەکان (نەهەنگ و دۆلفین) وە هەروەها سەگی دەریایش دەگرێتەوە. زۆر کات ڕووەکی دەریای وەکو خواردن بەکاردەهێنرێت بەتایبەت لە کیشوەری ئاسیادا.خواردنە دەریایەکان پڕۆتینێکی زۆر لە خۆ دەگرن کە لەزۆربەی تاقیکردنەوەکان سەلمێنراوە. لە ناوچە دەریایەکاندا کە خەڵکەکان نیمچە رووەکین و خواردنە دەریایەکان وەکو خواردنی سەرەکییان بەکار دەهێنن خەڵکەکەی زیاتر لە رووی تەندروستییەوە بەرگری لەشیان بەهێزە.

## سەرچاوەکان
وێنۆک|ئەستێرەی دەریایی سورکراوە وەک (خواردنی دەریای)بۆ فروشتن لەسەر عارەبانەیەک .
وێنۆک|ماسی لە مارکێتێکی ئاسیای لە ویلایەتی ڤێرجینیا لە ئەمریکا.
وێنۆک|خواردنە دەریاییەکان لە فەرەنسا.
وێنۆک|ماسی بۆ فرۆشتن لە بازاڕێک لە هۆنگ کۆنگ.
وێنۆک|ماسی کرمی( spoonworm)
وێنۆک|خواردنە دەریاییە کاڵەکان(نەبرژاوەکان).
وێنۆک|خواردنی دەریای سورکراوە.


پۆل:گۆشت
نوێنەرایەتیی زەینی

**نوێنەرایەتیی زەینی** (mental representation، وەرگێڕانەکانی تر: نواندنەوەی زەینی، نوێنەرایەتیکردنی زەینی)، لە بوارەکانی سایکۆلۆجی و زانستی دەمار و فەلسەفەی زەین و زانستگەلی ناسیارەکیدا، بریتییە لە ھێما یا وێنە یا پێکھاتەیەک کە گوایە لە ناو زەیندا دروست دەبێ و واقیعی دەرەوەی زەین دەنوێنێتەوە. بە مانایەکی تر، باوەڕ ئەوەیە کە لە ئاکامی ڕووبەڕووبوونەوەی زەین و جیھان، ھێما یا پێکھاتە یا وێنەگەلێک لە ناو زەیندا دروست دەبن کە نوێنەری واقیعی دەرەوەن، یا جیھان و ئەوەی تێیدایە نوێنەرایەتی دەکەن. 

ئەمە، ھەر لە کۆنەوە، یەکێک لە زاڵترین و پەسەندکراوترین ڕێگاکان بووە بۆ ڕوونکردنەوەی سروشتی ئیدیاکان و تێگەیشتەکان.

## لە تیۆرییەکەی کانت دەرھەق بە مەعریفەتدا
بە گوێرەی کانت، یەکەمین و ھەرەگرنگترین فاکت لەمەڕ زەینی بەئاوەزی مرۆڤەوە، دەسەڵاتی «نواندن»یەتی (بە ئەڵمانی: Vorstellungskraft). ئەمە بەو مانایەیە کە ۱) شتێ وەکوو X ھەیە کە دادەنرێتە بەردەم زەینی مرۆڤ ، ۲) ئەوەی X دادەنێتە بەردەم زەین «نوێنەرایەتی»یەکە و، ۳) ئەو نوێنەرایەتییە دەگەڕێتەوە بۆ شتێکی تر، کە ئۆبژەکەیە، یانی خودی X. کانت نوێنەرایەتییەکان دەکاتە چوار بەش: 
* بیناوەکان: نوێنەرایەتیگەلێ کەوا ھەستیاری (sensibility) بەرھەمیان دێنێ و «تاک»ن و بێناوبژی بۆ ئۆبژە دەگەڕێنەوە. یا ئەزموونین، یا نائەزموونی و پەتین (بۆشایی و کات).
* تێگەیشتەکان: نوێنەرایەتیگەلێ کەوا تواناییی تێگەیشتن بەرھەمیان دێنێ و «تێکڕایی»ن و بە ناوبژییەوە دەگەڕێنەوە بۆ سەر ئۆبژە و، ئەو ئۆبژەیە وەسف دەکەن. یا ئەزموونین، یا نائەزموونی و پەتین (کاتەگۆرییەکان).
* ئیدیاکان: نوێنەرایەتیگەلێ کەوا ھێزی ئەقڵ بەرھەمیان دێنێ و نائەزموونی و پەتی و بەرزەجێیانەن.
* خەیاڵەکان: نوێنەرایەتیگەلێ کەوا تواناییی خەیاڵکردن بەرھەمیان دێنێ. سکیماکان لەمانەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:فەلسەفەی شیکارانە
پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک
پۆل:ھەبوونناسی
پۆل:تیۆریی زەین
محەممەد ئاشنا

**محەممەد ئاشنا عەباسمەنش** (٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠ لە پاوە - ) شاعیری کوردی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە کە بە شێوەزارەکانی کوردیی ھەورامی، سۆرانی، باشووری و ھەروەھا زمانی فارسی شیعر دەنووسێتەوە.

## ژیان
محەممەد ئاشنا عەباسمەنش لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠ لە پاوە لە پارێزگای کرماشان لە دایک بووە. بەدوای تواوکردنی خوێندنی سەرەتایی لە زانکۆ زمان و وێژەی فارسیی خوێندووە و بڕوانامەی دکتۆرا وەرگرتووەتەوە.

## کارەکان
* *چلچرای سووتاو*، کرماشان: باخ نەی، ٢٠١٢[=١٣٩١].
* *پای پاروا: کۆمەڵە شیعر*، پاوە: ئارۆ، ٢٠٢٣[=١٤٠٢].
* *مزرەماچ: کۆمەڵە شیعر*، کرماشان: قەڵەم کورد، ٢٠١٨[=١٣٩٧].‬
* *لە دەرۊنم ئەسپێگ ھیلێنێ*، کرماشان: دیباچە، ٢٠٢٣[=١٤٠٢].

### کۆکردنەوە
* *ص‍ل‍ح‌ زی‍ر ن‍ور م‍اھ: م‍ن‍ت‍خ‍ب‌ شعر شاعران شاھد* (ئاشتی لەژێر تیشکی مانگ: ھەڵبژاردەی شیعری منداڵانی شەھیدەکانی شەڕی ئێران و عێراق)، بە ھەوڵی م‍ح‍ەم‍مەد ئاش‍ن‍ا ع‍ەب‍اسم‍ەن‍ش‌، ت‍اران‌: ھەزارەی ق‍وق‍ن‍ووس‌، ١٣٨٥[=٢٠٠٦].
* *پەی مەرگوو ئاواتانوو ویم: کۆمەڵە شیعری‌ ئەمڕۆی پاوە و ھەورامان*، بە ھەوڵی محەممەد ئاشنا‌ عباسمەنش، تاران: سیروان، ٢٠٠٦[=١٣٨٥].

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی
* بلۆگی محەممەد ئاشنا عەباسمەنش

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی پاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ھەورامی
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باشووری
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئاڵای پان ئەفریقیزم

**ئاڵای پان ئەفریقاییزم** (ھەروەھا ناسراوە بە **ئاڵای ئەفرۆ‒ئەمریکی**، **ئاڵای ئازادیی ڕەش**) ئاڵایەکی سێ ڕەنگە کە پێکھاتووە لە سێ قاڵبی ئاسۆیی یەکسان لە (لە سەرەوە بۆ خوارەوە) سوور، ڕەش، سەوز. کۆمەڵەی گشتگیریی ڕەشپێستەکان و کۆمەڵەی کۆمەڵگا ئەفریقییەکان (UNIA-ACL) لە ١٣ی ئابی ١٩٢٠ بە فەرمی پەسەندیان کرد، لە ماددەی ٣٩ی جاڕنامەی مافەکانی گەلانی ڕەشپێستی جیھان دەردەکەوێت وەک ئاڵای ئەفریقییەکان، کە لە میانی کۆنفرانسێکدا لە ناوەندی باخچەی مادیسۆن لە شاری نیویۆرک داندرا.

ئاڵاکە بەھۆی ڕەگەزپەرستی دژی ئەمریکییە ئەفریقییەکان لە ساڵی ١٩٢٠ بە بیرۆکەی مارکوس گارڤەی دروست کراوە.

## بەکارھێنانی ئاڵاکە
### ئاڵای دەوڵەتە نەتەوەیییەکان

پەڕگە:Flag_of_Saint_Kitts_and_Nevis.svg|alt=Flag of Saint Kitts and Nevis| ئاڵای سەینت کیتس و نیڤیس
پەڕگە:Flag_of_Kenya.svg|alt=Flag of Kenya| ئاڵای کینیا
پەڕگە:Flag_of_South_Sudan.svg|alt=Flag of South Sudan| ئاڵای سوودانی باشوور
پەڕگە:Flag_of_Malawi.svg|alt=Flag of Malawi| ئاڵای مالاوی
پەڕگە:Flag_of_Malawi_(2010-2012).svg|alt=Flag of Malawi (2010–2012)|ئاڵای مالاوی (٢٠١٠‒٢٠١٢)
پەڕگە:Flag_of_Biafra.svg|alt=Flag of Biafra (1967–1970)| ئاڵای بیافرا (١٩٦٧‒١٩٧٠)
پەڕگە:Proposed_Flag_of_Angola_(1996).svg|alt=Proposed flag for Angola (1996)|ئاڵای پێشنیارکراوی ئەنگۆلا (١٩٩٦)
پەڕگە:Flag_of_Libya.svg|alt=Flag of Libya| ئاڵای لیبیا
پەڕگە:MNLA_flag.svg|alt=Flag of Azawad| ئاڵای ئەزاود
پەڕگە:Flag_of_Martinique.svg|alt=Flag of Martinique| ئاڵای مارتینیک
ژمارەیەک ئاڵای دەوڵەتە نەتەوەییەکان لە ئەفریقا و کاری بی سوودیان لە دیزاینی سێ ڕەنگی پان ئەفریقاییزم وەرگرتووە.

## ناوی جێگرەوە
ئاڵاکە بە چەند ناوێکی دیکەش ناسراوە:
* ئاڵای **ئەفرۆ-ئەمریکی**
* **باندەرا تایفا** (بە زمانی سەواحیلی، بە واتای «ئاڵای نەتەوە» دێت)
* ئاڵای **ئازادی ڕەش**
* ئاڵای **نێودەوڵەتی ئەفریقا**
* ئاڵای **مارکوس گارڤەی**
* **ئاڵای UNIA**
* ئاڵای **جیھانیی ئەفریقا**
* ئاڵای **سەوز و ڕەش و سوور** (RBG).
* ئاڵای **ناسیۆنالیستی ڕەش**

## ئەمانەش ببینە
* پان ئەفریقاییزم
* ڕەنگەکانی پان عەرەبی: ڕەش، سپی، سەوز، سوور

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەفریقا
پۆل:ئەمریکا
پۆل:ئەمریکاکان
پۆل:ڕەگەزپەرستی
پۆل:ناسیۆنالیزم
لیندا کاردێلینی

**لیندا کاردێلینی** (؛ ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٧٥) خانمە ئەکتەرێکی ئەمریکییە.

## ژیانی سەرەتای و خوێندن
کاردێلینی لە شاری ڕیدوود سیتی لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لەدایکبووە و گەورە بووە، کچی لۆرین کاردێلینی بووە کە خاوەن ماڵە و وەیین دەیڤید کاردێلینی کە بازرگان بووە. ئەو کچە بچووکترینی چوار منداڵە. کاردێلینی بە ڕەچەڵەک ئیتاڵی و ئێرلەندی و ئەڵمانی و سکۆتلەندییە. ئەو لە کڵێسای کاتۆلیک گەورە بووە. یەکەمجار لە تەمەنی ١٠ ساڵیدا دەرکەوت، کاتێک لە شانۆگەرییەکی قوتابخانەدا گۆرانی وت. دواتر لە چەندین بەرھەمی قوتابخانەدا ڕۆڵی گێڕاوە و دەستیکردووە بە بەشداریکردن لە وانەکانی دراما. لە ساڵی ١٩٩٣ لە قوتابخانەی ئامادەیی سانت فرانسیسی کاسۆلیکی ماونتێن ڤیو کە لە نزیکەوەیە دەرچووە، دواتر ڕووی لە لۆس ئەنجلۆس کردووە بۆ ئەوەی بەدوای ڕۆڵدا بگەڕێت لە تەلەفزیۆن و فیلمدا.

کاردێلینی لە ئەڵقەیەکی فیلمی *نرخەکەی باشە* لە ساڵی ١٩٩٤دا پێشبڕکێکار بوو و ئاگردانێکی بەدەستھێنا.

لە کۆلێژی پەیوەندی و ھونەرە جوانەکانی زانکۆی لۆیۆلا مەریماونت خوێندوویەتی، لە ساڵی ١٩٩٧ بڕوانامەی ھونەری شانۆی بەدەستھێناوە. لە ساڵی ٢٠٠٧ لەلایەن زانکۆوە وەک "خوێندکاری پێشووی دیار" ناسێندرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمریکییەکان لە کایە ڤیدیۆییەکان
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
پۆل:خانمەکتەرانی کالیفۆڕنیا
پۆل:ئەو ئەمریکییانەی پەیڕەوی کڵێسای کاتۆلیکی ڕۆم دەکەن
تیمۆسی سپال

**تیمۆسی سپال** (؛ لەدایکبووی ٢٧ی شوباتی ١٩٥٧) ئەکتەر و پێشکەشکاری ئینگلیزە.

## ژیانی سەرەتای
سپال سێیەم کوڕە لە چوار براکەی، لە ٢٧ی شوباتی ١٩٥٧ لە شاری باتەرسی لە لەندەن لەدایکبووە. دایکی بە ناوی سیلڤیا ئارایشتکار بووە و باوکی جۆزێف ئێڵ سپال کرێکاری پۆست بووە. لە شانۆی نیشتمانی لاوان مەشقی کردووە، و لە ڕادا، لە ساڵی ١٩٧٨ دەرچووە، دوای ئەوەی خەڵاتی میدالیای زێڕینی بانکرۆفتی پێبەخشرا وەک بەڵێندەرترین ئەکتەر لە ساڵەکەیدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم
پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەی ھونەری درامی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کان بۆ باشترین ئەکتەر
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی ئەورووپی بۆ باشترین ئەکتەر
پۆل:ئەفسەرانی نیشانی ئیمپڕاتۆریەتی بەڕیتانی
پۆل:ئەندامەکانی کۆمپانیای ڕۆیال شکسپیر
ئەلێکس پاونۆڤیچ

**ئەلێکس پاونۆڤیچ** (؛ لەدایکبووی ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٦٩) ئەکتەری کەنەدییە. ھەندێک لە ڕۆڵە زۆرەکانی بریتین لە جیم مەکئەلیستەر لە زنجیرە درامای تەلەفزیۆنی *باکوور*، جولیۆس لە زنجیرە درامای ترسناک فانتازیا *ڤان ھێلسینگ*، جەنگاوەری سەپاندن وایگار ئۆک لە وەرزی دووەمی *دەزگای بەدواداچوونی گشتگیر،* و دیرک جێنتلی و بۆجان "بۆکی" بۆسکۆڤیچ لە زنجیرەی دیستۆپیای *سنۆپیرسێر*.

## بیلۆگرافی
پاونۆڤیچ خەڵکی شاری وینیپێگی ویلایەتی مانیتۆبایە، باوکی بە ڕەچەڵەک سربییە، دایکی بە ڕەچەڵەک کرواتییە. باپیرە و باوکی و مامی ھەموویان پاڵەوانی بۆکسێن بوون لە یوگۆسلاڤیا، ئەویش بۆکسێنەری پاڵەوان بوو تا ئەو کاتەی کە بەھۆی پێکانەوە شانەکانی کۆتایی بە ژیانی وەرزشی ھێنا. پاونۆڤیچ پێش ئەوەی لە یەکەم ڕۆڵبینیندا کاری نواندن بەدەستبھێنا لە تیپێکی ڕۆکدا بوو. ئەو پشتگیری لە ھەڵمەتی دژە قسەکردن بە خاچی سوور/کاریگەری دەکات، وەک چۆن لە منداڵیدا ھێرشی کراوەتە سەر.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩
پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان
پۆل:ئەکتەرە تەلەفزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا
ھان ژاوۆ

**ھان ژاوۆ** (چینی سادەکراو: 汉赵; چینی دێرین: 漢趙، خوێندنەوە: ھان ژاوۆ) ٣٠٤ تا ٣٢٩ی زایینی)، یاخوود بە ژاوۆی پێشوو ناسراوە (چینی سادەکراو: 前赵، چینی دێرین: 前趙، خوێندنەوە: چیان ژاوۆ) ویلایەتێکی سیستەمی زنجیرە فەرمانڕەوایی بوو لە مێژووی چین. لەلایەن خێڵی لیوی سەربە نەژادی شانگنو فەرمانڕەوایەتی دەکرا. لە سەردەمی شازدە شانشینەکە لە چین لە مێژووناسی چین، دوو نازناوی دەوڵەتی مەرجدار ویلایەتەکە دراوە، یەکیان باکووری ھان (北漢; بێی ھان) بۆ ئەو ویلایەتەی کە لە ساڵی ٣٠٤ لەلایەن لیو یوانەوە ڕاگەیەندرا، و ژاوۆی پێشوو (前趙) کە ویلایەتەکە لەلایەن لیو یاوۆ لە ٣١٩ ڕاگەیەنرا. ناونانی ئەوان بە دوو ویلایەتی  جیاواز ڕەنگە سەرلێشێواو بێت یان ورد نەبێت. هەرچەندە ناوی ویلایەتەکەیان گۆڕی، بەڵام فەرمانڕەواکەی وەک ئەوەی لە سەرەتاوە لەلایەن لیو یوان لە ٣٠٤ دایمەزراند مامەڵەی لەگەڵدا کرد، تەنها بە ناوێکی جیاوازەوە ھاتە پێشەوە. کەواتە، بیرکردنەوە لەوان وەک دوو ویلایەتی جیاواز دەتوانێت چەواشەکارانە بێت. لەجیاتی ئەوە خۆی لە ڕەچەڵەکی ئیمپراتۆری یان پەیوەندی خێزانیی پەیوەست بە شانشینی هان ڕەتکردەوە یان جیاکردەوە. و بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ بانگەشەی ئەوەی کرد کە رەچەڵەکی خۆی لە یووی مەزنی ئیمپراتۆریەتیی سیا بێت.

هۆکاری ناونانی بە "ژاوۆی پێشوو" لە مێژوونوسیدا بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە لەگەڵ زنجیرە فەرمانڕەوایەکیی تر تێکەڵ نەبێت کە لەلایەن شی لی لە ٣١٩ دامەزراوە، کە لە هەمان کاتدا بە فەرمی ناوی "ژاوۆ" بووە (وەک "ژاوۆی دواتر" لە مێژووی چین ناسراوە). بەکارھێنانی "ژاوۆی پێشوو" یارمەتیدەر دەبێت لە جیاوازیکردن لە "ژاوۆی دواتر" کە دواتر دامەزراوە و بە ڕوونی لە مێژوودا نیشاندراوە. لەبەر ئەوەی ژاوۆی پێشووتر و ھانی باکوور لەلایەن ھەمان خێزان فەرمانڕەوایەتی دەکرا، زانایانی چینی زۆرجار لەیەک ڕژێم کۆیان دەکردەوە بەناوی ڕژێمی ھان-ژاوۆ.

ھەرچۆنێک بێت ژمارەیەکی زۆر لە دەقە ڕۆژئاواییەکان بە جیا ئاماژە بەو دوو ویلایەتە دەکەن، هەندێکی تریش ویلایەتی هانیان بە “هانی باکوور” ناوبردووە. پێی دەوترێت سەرلێشێواو چونکە زاراوەی "هانی باکوور" بۆ ویلایەتێکی دیکە بەکارهاتووە لە قۆناغێکی دواتردا کە بە پێنج زنجیرەی فەرمانڕەوایی و دە شانشینەکە ناسراوە.

لە ساڵانی نێوان ٣١١ و ٣١٦ سوپای هان هێرشیان کردە سەر پایتەختە ئیمپراتۆرییەکانی لوۆیانگ و چانگانی شانشینی جین و دەستیان بەسەردا گرت و بەشێوەیەکی خێرا ئیمپراتۆر ھوای و مینی شانشینی جینیان دەستبەسەر کرد. کە برانە کۆشکی شاھانەی ھان، و سووکایەتیان پێکرا، و دواتر لە سێدارە دران. ئەوانەی مابوونەوە و سەربە دادگای شاھانەی جین بوون ڕایان کرد بۆ جیانکانگ، کە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی لوۆیانگ و چانگان. کە لەوێدا ئیمپراتۆر یوان ڕۆژھەڵاتی جینی دامەزراندبوو.

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە چین
پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی چین
پۆل:مێژووی مەنگۆلیا
پۆل:دامەزراوەکانی چین لە سەدەی چوارەم
میراندا ڕیچاردسۆن

**میراندا جین ڕیچاردسۆن** (؛ ٣ی ئازاری ١٩٥٨) ئەکتەری ئینگلیزییە و لە بواری تیڤی و فیلم و شانۆدا کاری کردووە.

فیلمەکانی بریتین لە فیلمەکانی *ئیمپراتۆریەتی خۆر*، یاری *گریان*،* ھێڵ و خاچ و کێشراو*، *نێردراو،* *کونە خەوتوو*،* ھەڵھاتنی مریشک*، *کاتژمێرەکان*، *جاڵجاڵۆکە*، *فانتۆمی ئۆپێرا*،* ھاری پۆتەر و جامەکەی ئاگر*، *ڤیکتۆریا گەنجەکە*، لە *داگنھام دروستکراوە* و *بێل* و *بەھێزتر*  ڕۆڵی بینیوە.

ڕیچاردسۆن پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ زیانگەیاندن،

## ژیانی تایبەتی
خولیاکانی ڕیچاردسۆن بریتین لە سەگ بەخێوکردم و باخداری و پەلەوەری. لە ساڵی ٢٠١٣ دەستی کرد بە فێربوونی چەلۆ.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨
پۆل:باشترین خانمەکتەرە پشتگریکەرەکان لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی بەریتانی بافتا
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی
پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیجی ئینگلیزی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم
میوانێکی دوور

**میوانێکی دوور** شانۆیەکی کوردییە، لە نووسینی بەختیار عەلی و دەرھێنانی ڕاڤیار نەوزاد. ساڵی ٢٠٢٣ پێشکەش کراوە. ئەم نمایشە بە ھاوکاریی بەڕێوبەرایەتیی گشتیی ڕۆشنبیریی سلێمانی و پەیمانگەی ھونەرەجوانەکانی سلێمانی و گرووپی «ز» بۆ شانۆ بەرھەم ھێنراوە و بەرھەمی مێترۆنۆم پرۆداکشنە. شانۆنامەی «میوانێک لە سەرزەمینی دوورەوە»یەکەم شانۆنامەی بەختیار عەلییە کە لەسەر تەختەی شانۆ، لەژێر ناوی میوانێکی دوور نمایش کراوە.
چەپ|250px
خالێک کە میوانێکی دووری خستووەتە بەرباس ڕۆڵی بینەرە لە نمایشەکەدا؛ کە لەسەر تەختی شانۆ و نزیک لە ئەکتەرە و بە چەمکی شانۆی زیندوو بەناوبانگە.
میوانێکی دوور باس لە جوانی و ڕوانینی کورد بۆ ئەم چەمکە دەکات.

## ئەکتەرەکان
* مەتین ھێژا
* لۆڤان عومەر
* نێچیر خەلیل
* سان سوارە
* ژینۆ کەیوان
* بابان عومەر
* کاڵێ سەباح
* ئاسۆ ڕەفیق
* میران ئازاد
* دیدار عومەر
* محەممەد قازی
* کۆژین جوانڕۆ
* ڕۆژان کارزان

## نمایشکردن
لە ڕۆژی سێشەممە ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ەوە تاوەکوو ٢ی کانوونی یەکەم لە ھۆڵی ڕۆشنبیریی سلێمانی

## سەرچاوەکان

پۆل:شانۆ کوردییەکان
پاکۆ جێنتۆ

**فرانسیسکۆ** " **پاکۆ** " **جێنتۆ لۆپێز (بە ئینگلیزی: Francisco " Paco " Gento López**) یاریزانێکی تۆپی پێی ئیسپانی بوو کە وەک ھێرشبەر یاری دەکرد. لەلایەن فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی مێژوو و ئاماری تۆپی پێەوە وەک گەورەترین یاریزانی تۆپی پێی ئیسپانی و ٣٠ھەمین گەورەترین یاریزانی تۆپی پێی سەدەی بیستەم دیاریکرا.جێنتۆ لە ساڵی ١٩٥٢ لە یانەی ڕاسینگ سانتاندەر دەستی بە ژیانی وەرزشی کرد و وەرزی دواتر ڕووی لە یانەی ڕیال مەدرید کرد. لە ھەشت یاری کۆتایی جامی ئەورووپادا بەشداری ڕیکۆردێکی ھاوبەشی تۆمارکرد و بەھۆی بەدەستھێنانی نازناوەکە بۆ شەش جار، ھەروەھا توانی ١٢ نازناوی لالیگا بەدەستبھێنێت. لە ماوەی ١٤ ساڵی وەرزشی نێودەوڵەتیدا، جێنتۆ ٤٣ یاری بۆ ئیسپانیا کردووە، لە جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٢ و جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٦ بەشداریکردووە. دوای کۆچی دوایی ئەلفریدۆ دی ستیفانۆ لە ساڵی ٢٠١٤، جێنتۆ وەک سەرۆکی فەخری یانەی ڕیال مەدرید دەستنیشانکرا.

## ڕێزلێنان
**ڕیاڵ مەدرید**
* لالیگا (١٢): ١٩٥٣–٥٤، ١٩٥٤–٥٥، ١٩٥٦–٥٧، ١٩٥٧–٥٨، ١٩٦٠–٦١، ١٩٦١–٦٢، ١٩٦٢–٦٣، ١٩٦٣–٦٤، ١٩٦٤–٦٥، ١٩٦٦–٦٧، ١٩٦٧–٦٨، ١٩٦٨–١٩٦٩
* جامی ئیسپانیا: ١٩٦١–٦٢، ١٩٦٩–٧٠
* جامی ئەورووپا (٦): ١٩٥٥–٥٦، ١٩٥٦–٥٧، ١٩٥٧–٥٨، ١٩٥٨–٥٩، ١٩٥٩–٦٠، ١٩٦٥–٦٦
* جامی نێوان کیشوەرەکان: ساڵی ١٩٦٠

; نیمچە فەرمی
* جامی لاتین: ١٩٥٥, ١٩٥٧

; نافەرمی
* مۆندیالی یانە بچووکەکان: ساڵی ١٩٥٦

**تاکە کەسی**
* خەڵاتی ئەفسانەی پێی زێڕین: ٢٠٠٤
* تۆپی پێی جیھان: ١٠٠ گەورەترین یاریزانی تۆپی پێی ھەموو سەردەمەکان
* ئەفسانەی IFFHS

**تۆمارەکان**
* زۆرترین نازناوی لالیگا: 12
* زۆرترین نازناوی جامی ئەورووپا: 6
* زۆرترین یاری کۆتایی جامی ئەورووپا: ٨ (یەکسانبوون لەگەڵ پائۆلۆ ماڵدینی)

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٦
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٢
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣
گارڤیزم

**گارڤیزم** لایەنێکی ناسیۆنالیزمی ڕەشپێستەکانە کە ئاماژەیە بۆ سیاسەتە ئابووری و ڕەگەزی و سیاسییەکانی مارکوس گارڤەی دامەزرێنەری UNIA-ACL. ئایدۆلۆژیای گارڤیزم سەنتەری یەکگرتن و بەھێزکردنی پیاو و ژن و منداڵانی بە ڕەچەڵەک ئەفریقییە لەژێر ئاڵای نەتەوەی یەکگرتوویی ئەفریقی و گەڕاندنەوەی نەوەی ئەفریقییە کۆیلەکراوەکان و قازانجەکانی بۆ کیشوەری ئەفریقا.

گارڤەی ئەم بیرۆکەیەی لە وەڵامی پەراوێزخستن و ھەڵاواردنی ئەمریکییە ئەفریقییەکان لە ئەمریکا و کاریبی دامەزراند بەو ھیوایەی ئیلھامبەخش بێت بۆ ئەمریکییە ڕەشپێستەکان بۆ دامەزراندنی ژێرخانی چالاکانە و دامەزراوەکان و ئابوورییە ناوخۆیییەکان نەک چاوەڕوانی ئەو چاکسازیانە بن کە حوکومەتەکان دەیکەن بە تایبەت حوکومەتی ئەمریکا. جووڵانەوەکە کاریگەرییەکی گەورەی ھەبوو لە ھاندان و داڕشتنی سیاسەتی ڕەشپێستەکان لە کاری بی و لە بەشێکی ئەفریقا.

گارڤەی بەرپەرچ درایەوە لەلایەن دامەزراوەی ئەفریقایی‒ئەمریکی لە ئەمریکا. ئەمەش وای لە وەزارەتی داد کرد لێکۆڵینەوە لەسەر گارڤەی بکەن، و لێکۆڵینەوەکە ئەوەی سەلماند کە گارڤەی ساختەکاری کردوە، ئەمەش بووە ھۆی دەستگیرکردنی گارڤەی بە تۆمەتی ساختەکاری لە پۆستەکاندا لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٢٢؛ و بووە ھۆی داڕمانی پڕۆژەکانی. لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٢٧ سەرۆک کالڤین کولیج سزاکەی گارڤەی گۆڕی و ئازاد کرا.

## ئەمانەش ببینە
* پان ئەفریقایزم

## سەرچاوەکان

پۆل:فاشیزم
پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:ناسیۆنالیزمەکان
پۆل:سیاسەت
پۆل:سیاسەت بەپێی کیشوەر
پلاتفۆرمی زمانی کوردی

**پلاتفۆرمی زمانی کوردی** یان بە کورتی **پەزەکە** (بە کرمانجی: Platforma Zimanê Kurdî، بە زازاکی: Platforma Ziwanê Kurdkî) پلاتفۆرمێکی سیاسی و چاندییە کە لە کۆمەڵێک لە چالاکوانان پێکھاتووە کە بۆ گەشەکردنی زمانی کوردی لە باکووری کوردستان و تورکیا کۆ ببوونەتەوە. پلاتفۆرمی زمانی کوردی لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ بە ھاوکاریی ٩ حیزب و لایەنی سیاسی و ژمارەیەک لە ڕۆشنبیران، ڕۆژنامەنووسان، نووسەران و ھونەرمەندانی کورد لە باکووری کوردستان دامەزرا. ٩ حیزبەکە بریتی بوون لە: پارتی ئازادیی کوردستان (پاک)، پارتی سۆسیالیستی کوردستان (پەسەکە)، پارتی دیموکراتی گەلان (ھەدەپە)، پارتی دیموکراتی کوردستان-باکوور، پارتی دیموکراتی کوردستانی تورکیا (پەدەکەتە)، حەرەکەتی ئازادی، پارتی کۆمۆنیستی کوردستان (کەکەپە)، پارتی ھەرێمە دێموکراتیکەکان (دەبەپە) و پارتی مرۆڤ و ئازادی (پیا).

ئارمانجی سەرەکیی ئەم پلاتفۆرمە داخوازی لە دەوڵەتی تورکیایە بۆ ئەوەی کە لە دەستوور و یاساکانی دیکە زمانی کوردی لە پاڵی زمانی تورکی ببێتە یەکێک لە زمانە فەرمییەکانی تورکیا و بۆ پەروەردە و ھەروەھا لە ھەموو دەمودەزگاکانی حکوومی بە کار بھێندرێت. پلاتفۆرمی زمانی کوردی بۆ ئەوەی کە ئەم پرۆسەیە دەرباس ببێت، خوازیاری ئەوەیە کە بە شێوەیەکی یاسایی لە پەرلەمانی تورکیادا ڕێکخراوەی زمانی کوردی دابمەزرێت.

بەڕێوەبەرانی پلاتفۆرمی زمانی کوردی ئاماژە بەوە دەکەن کە زمانی کوردی لە باکووری کوردستان لە مەترسیدایە و ژمارێکی بەرچاو لە کوردانە ئەو پارچە لە کوردستان تووشی ئاسیمیلاسیۆن و سیاسەتی تاواندنەوە بوونە و ناتوانن کوردی قسە بکەن و لە زمان و چاندی خۆیان دوور کەوتوونەتەوە. بۆیە ئەگەر زمانی کوردی لە ئاستێکی بەرز لەو پارچە لە کوردستاندا بە کار نەھێنرێت، شۆناسی گەلی کورد تێکدەچێت.

بۆیە پلاتفۆرمی زمانی کوردی ھەوڵ دەدات تا گەلی کوردی باکووری کوردستان سەبارەت بە زمانی دایکی ھەستیار بن و لە حیزبەکان و ڕێکخراوەکانی سیاسی و کۆمەڵایەتی داخوازی دەکەن تاکوو چالاکییەکانی خۆیان بە زمانی کوردی بکەن. لە پەرلەمانتارەکان، شارەوانان، دەسەڵاتداران، بەڕێوەبەرانی دامەزراوەکانی سێڤیل و ڕۆشنبیران داوا دەکەن کوردی باش فێر ببن و لە زمانی کوردی لە کاری سیاسی، کۆمەڵایەتی و چاندی کەڵک وەربگرن.

## چالاکییەکان
چالاکوانانی پلاتفۆرمی زمانی کوردی بۆ ئەوەی کە وتاری خۆیان بەربڵاو و گەشە بکەن، ھەوڵیان داوە تا پشتیوانیی ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکان وەکوو نەتەوە یەکگرتووەکان، یەکێتیی ئەورووپا، یوونێسکۆ و ... کە پەیەوندییان بە پرسی زمان ھەیە بە دەست بھێنن. ھەروەھا لەگەڵ سەرۆکەکانی پارتییە سیاسییەکانی تورکیا کۆبوونەوە و ھەڤدیتنیان ھەبووە و سەبارەت بە ڕەوشی زمانی کوردی لە تورکیا ڕاپۆرتەکانێکیان پێشکەشی کۆنسوولخانەکانی وڵاتانی بیانی لە تورکیا کردووەتەوە. جگە لەوە ھەوڵ دەدەن لە میدیای کوردی کەڵک وەربگرن و ھاوکات سەمینار، کۆنفرانس، پانێل و چالاکییەکانی دیکە بۆ ئامانجەکانی خۆیان بەڕێوەبردووە.

### کەمپەینی ملیۆنێک واژوو
پلاتفۆرمی زمانی کوردی کەمپەینێک بەڕێخستووە تا بە کۆکردنەوەی واژوو لە ھاوڵاتییە کوردەکانی باکووری کوردستان و ھەر کەسێکی دیکە لە ھاوڵاتیانی ئەو وڵآتە کە پشتیوانی لەو داخوازییە بکەن، پرسی زمانی کوردیی لە نێو خەڵکدا بخەنە پێشەوە. ئامانجی ئەو کەمپەینە ئەوەیە کە ملیۆنێک واژوو کۆ بکاتەوە تا فەرمی بوونی زمانی کوردی و پەروەردە بە زمانی کوردی لە پەرلەمانی تورکیادا وەکوو یاسایەک پێشبخرێتەوە. کەمپەینەکە لە ٢١ی شوباتی ٢٠٢١ دەستیپێکردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زمانی کوردی
حەسەن فەھمی جاف

وێنۆک|'''حەسەن فەھمی جاف'''**حەسەن فەھمی جاف :** (١٩٠٥–١٩٧٣) نووسەر و سەرۆکێکی خێڵی جاف بووە.

## ژیان
حەسەن فەھمی کوڕی عەلی بەگ کوڕی مەحموود پاشا کوڕی محەممەد پاشا کوڕی کەیخوسرەو بەگی جافە. ١٧ی ڕەمەزانی ١٣٢٣ک (١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٠٥) لە قەزای ھەڵەبجە ھاتووەتە دنیاوە. لەسەر دەستی مامۆستای تایبەت فێری خوێندنەوە و نووسین و عەرەبی، فارسی و تورکی بووە. نوێنەری باوکی بووە لە ھەڵەبجە و کفری. شازدە ساڵان بووە کە باوکی مردووە، ئەویش جێی گرتووەتەوە و سەرۆکایەتیی خێڵی جافی کەوتووەتە دەست و سەرپەرشتیی موڵکەکانیی کردووە. ئەم وەزیفەیەی شەش ساڵ و تا ١٩٢٩ بەردەوام بووە.

## نووسینەکانی
خولیای ئەدەب و شیعر و ئەدەبیاتی فارسی و کوردیی ھەبووە و بۆ ئارەزوو جاروبار شیعری وتووە. یەکەم نووسینی لە ژمارە ٥٦١ی ڕۆژنامەی ژیاندا بڵاو بووەتەوە. دواتر نووسینی لە گەلاوێژ و ڕۆژنامەی برایی (١٩٦٧–١٩٦٨)دا بڵاوکردووەتەوە. بابەتی لەسەر خورماڵ و چۆنایەتیی چارەسەری کاروباری ئابووری، ئاوەدانی و چاکسازیی ھەبووە.

## کۆچی دوایی
ساڵی ١٨ی حوزەیرانی ١٩٧٣ کۆچی دواییی کردووە.
وێنۆک|لە ڕاستەوە؛ مەحموود خەلیفە صەمەد، دودبەگی جاف، حەسەن فەھمی بەگی جاف، ھەروەھا ڕاغب بەگ لە ساڵی ١٩٥٦.

## بەرھەمەکانی
**ئەم بەرھەمانەی بڵاوکردووەتەوە:**
# پاڵەوانی زەند، چ١، چاپخانەی المعارف- بەغدا، ١٩٥٦؛ چ٢، چاپخانەی المعارف- بەغدا، ١٩٨٥
# کوردستان شوێنی گەڕانەوەی دەھەزار یۆنانی ساڵی ٤٠١ پ. ز، چاپخانەی المعارف- بەغدا، ١٩٦١
# مێژووی ھۆزی جاف و مەحموود پاشای جاف، ١٩٩٩
# نووسین و وەرگێڕاوەکان، ١٩٩٩

## ئەلبوومی وێنەکانی

پەڕگە:حەسەن فەهمی بەگی جاف 6.jpg|١. حەسەن فەھمیبەگی جاف، ٢. حامیدبەگی جاف
پەڕگە:حەسەن فەهمی بەگی جاف 4.jpg|(مجلس النواب الاردنی) ، ٣. حەسەن فەھمیبەگی جاف
پەڕگە:حەسەن فەهمی بەگی جاف 5.jpg|ئوردن ، ٥. حسەن فەھمیبەگی جاف
پەڕگە:حەسەن فەهمی بەگی جاف 1.jpg|بەیتەللەحم، ١٩٥٨ ، ٢. حەسەن فەھمیبەگی جاف
پەڕگە:حەسەن فەهمی بەگی جاف 3.jpg|شەقڵاوە ،٢. حەسەن فەھمیبەگی جاف
پەڕگە:بورهان حامیدبەگی جاف 2.jpg|٢. حەسەن فەھمیبەگی جاف
پەڕگە:ئەحمەد موختار جاف 1.jpg|ساڵی ١٩١٩ ،٣. حەسەن فەھمیبەگی جاف
پەڕگە:حەسەن فەهمی جاف 1.jpg|حەسەن فەھمی جاف، ھۆشمەندی کوڕی، خاتوو ئامینەی ھاوسەری.
پەڕگە:حەسەن فەهمی جاف 2.jpg|٣. حەسەن فەھمی جاف
پەڕگە:حەسەن فەهمی جاف 3.jpg|ھەڵەبجە، ١٩٥٣/١٠/٢٧ ، ٤. حەسەن فەھمی جاف
پەڕگە:داودبەگی جاف 1.jpg|ھەڵەبجە، ٢. حەسەن فەھمی جاف
پەڕگە:حامید بەگی جاف 1.jpg|٣. حەسەن فەھمیبەگی جاف
پەڕگە:کەریم بەگی داودبەگی حەمەسەعیدبەگی جاف 1.jpg|٥. حەسەن فەھمی جاف (کوڕی عەلیبەگ)
پەڕگە:ناهیدەخانی خوشکی ئەحمەد موختار 1.jpg|دانیشتوو: ١. حەسەن فەھمی جاف
پەڕگە:عەلی کەمال‌بەگ 5.jpg|٣. حەسەن فەھمی جاف
پەڕگە:مەلیک فەیسەڵی دووەم 4.jpg|حەسەن فەھمی جاف و مەلیک فەیسەڵی دووەم، باخی گشتی، ئاھەنگی چاخواردنەوە ، ١٩٥٥/١١/٣


## سەرچاوەکان
زەویی ھڵۆڵ

[وێنۆک|کێشراوەیەکی پانەبڕگەییی گەڕەستێرەی زەوی کە «جیھانی ناوەکی»ی ئاتڤاتابار پیشان دەدات، لە ڕۆمانی خەیاڵی زانستیی [ویلیام ئاڕ. برادشۆوە، *ماخوای ئاتڤاتابار*]]
**زەویی ھڵۆڵ** ئەو چەمکەیە کە دەڵێت گەڕەستێرەی زەوی بە تەواوی ھڵۆڵە یان بۆشایییەکی ناوەکیی بەرچاوی ھەیە. لە کۆتاییی سەدەی ١٧یەمدا لە لایەن ئێدمۆند ھاڵییەوە پێشنیار کراوە. ئەم چەمکە سەرەتا لە لایەن پیێر بوگێرەوە لە ١٧٤٠دا و پاشان لە لایەن چارڵز ھەتنەوە لە تاقیکاریی شیھالیۆن لە دەوروبەری ١٧٧٤دا ڕەت کرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زەویی ھڵۆڵ
پۆل:خەیاڵی سەرکێشی
پۆل:بابەتە خەیاڵییە زانستییەکان
بڵاوەپێکردنی دانیشتنی ئەنبار

[وێنۆک|دانیشتنی [پارێزگای ئەنبار|ئەنبار]]
**بڵاوەپێکردنی دانیشتنی ئەنبار** لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٣ ڕوویدا، کاتێک ھێزە ئەمنییەکانی عێراق ھەڵیانکوتایە سەر گۆڕەپانێکی شاری ڕەمادی، کە نزیکەی ساڵێک بوو نوێنەرانی ھۆزەکانی پارێزگای ئەنبار لە دانیشتندا بوون. مالیکی فەرمانی بڵاوەپێکردنی دانیشتنەکەی دەرکرد، دوای ئەوەی وتی گۆڕەپانەکە «گۆڕاوە بۆ بارەگای قاعیدە».

بەھۆی پێکدادانی چەکدارییەوە، کاتێک پۆلیس دەستیکرد بە نەھێشتنی چادرە دانراوەکان، لایەنی کەم ١٠ کەس کوژران.  وتەبێژی وەزارەتی بەرگریی ڕای گەیاند، سەرکردەکانی دانیشتنەکە ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی بە شێوەیەکی ئاشتییانە کۆتایی پێبھێنرێت.

دوابەدوای ئەم ڕووداوە، ٤٤ جێگر لە پەرلەمانی عێراق دەستلەکارکێشانەوەی خۆیان ڕاگەیاند و داوای ئازادکردنی نوێنەرێکیان کرد لە لیستی نیشتیمانیی عێراق.

## سەرچاوەکان
ئان شازادە ڕۆیاڵ

وێنۆک|شازادە ئانن لە ٢٠١٥
**ئانن شازادە ڕۆیاڵ** (ئان ئەلیزابێس ئەلیس لویس؛ لەدایکبووی ١٥ی ئابی ١٩٥٠) ئەندامی بنەماڵەی شاهانەی بەریتانیایە. منداڵی دووەم و تاکە کچی شاژنە ئەلیزابێسی دووەم و شازادە فیلیپی  گەورەی ئەدینبۆرگ و تاکە خوشکی شا چارڵی سێیەمە. ئان لە پلەی سێیەمی هێڵی جێنشینی تەختی بەریتانیا لەدایکبووە و ئێستا لە پلەی ١٧یەمدایە، و لە ساڵی ١٩٨٧ەوە شازادە ڕۆیاڵ بووە، کە نازناوێکە بۆ هەتا هەتایە بەدەستەوەیە.ئان لە ماڵی کلارنس لەدایکبووە، لە قوتابخانەی بێنێندێن خوێندوویەتی و لەگەڵ گەیشتن بە تەمەنی گەورەیی دەستیکردووە بە ئەنجامدانی ئەرکی شاهانە. بوو بە سوارچاکێکی بەڕێز، لە ساڵی ١٩٧١ یەک میدالیای زێڕ و لە ساڵی ١٩٧٥ دوو میدالیای زیوی لە پاڵەوانێتی ڕووداوەکانی ئەوروپا بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٧٦ بووە یەکەم ئەندامی بنەماڵەی شاهانەی بەریتانیا کە بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد بکات. لە ساڵی ١٩٨٨ شازادە شاهانە بووە ئەندامی لیژنەی ئۆڵۆمپی نێودەوڵەتی (IOC).ئان بەناوی پاشا ئەرک و دەستگیرانی فەرمی ئەنجام دەدات. ئەو پاترۆن یان سەرۆکی زیاتر لە ٣٠٠ ڕێکخراوە، لەوانە WISE، Riders for Health، و Carers Trust. کارەکانی لە ڕێکخراوە خێرخوازییەکاندا سەنتەری وەرزش و زانست و خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان و تەندروستی وڵاتانی تازەپێگەیشتووی جیهانە. زیاتر لە پەنجا ساڵە پەیوەندی بە کۆمپانیای ڕزگارکردنی منداڵانەوە هەیە و سەردانی ژمارەیەک پڕۆژەی کردووە.ئان لە ساڵی ١٩٧٣ لەگەڵ کاپتن مارک فیلیپس هاوسەرگیری کرد؛ لە ساڵی ١٩٨٩ جیابوونەوە و لە ساڵی ١٩٩٢ جیابوونەوە، دوو منداڵیان هەیە بە ناوەکانی پیتەر فیلیپس و زارا تیندال و پێنج نەوەیان هەیە. لە ماوەی چەند مانگێکدا دوای جیابوونەوەی لە ساڵی ١٩٩٢، ئان هاوسەرگیری لەگەڵ فەرماندە (دواتر جێگری دەریاوان) سێر تیمۆسی لۆڕێنس کرد، کە لە کاتێکدا ناسیبووی کە لە نێوان ساڵانی ١٩٨٦ و ١٩٨٩دا وەکو ئەسپی دایکی کاری دەکرد.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠
پۆل:کەسایەتی وەرزشی بی بی سی باشترینەکانی ساڵ
پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز
پۆل:ئینگلیزە بەڕەگەز ئەڵمانیەکان
پۆل:زیندووان
ناڕەزایەتییەکانی عێراق (٢٠١٣)

**ناڕەزایەتییەکانی عێراق لە ساڵی ٢٠١٣**، بزووتنەوەیەکی جەماوەری بوو لەو ناوچانەی کە زۆرینەی سوننە بوون لە عێراق، وەکوو ڕەمادی، سەڵاحەدین، مووسڵ، کەرکووک چالاک بوو، دواتر لە ناوچە جیاجیاکانی بەغدا، وەک ئەعزەمییە و دەورە، و لە دیالە، لەو ماوەیەدا خۆپیشاندەران داوای ئازادکردنی دەستگیرکراوانی ژن و پیاویان کرد لە زیندانەکانی عێراق و کۆتاییھێنان بەو ڕێبازەی حکوومەت کە بە «تایفەگەری» وەسفیان کرد و ھەڵوەشاندنەوەی ماددەی ٤ی دەستوور بۆ تیرۆر و دامەزراندنی ھەرێمێکی «سوننە»، دواتر داواکارییەکان ڕوویان کردە ڕووخاندنی ڕژێمی دەسەڵاتداری زۆرینەی شیعە و ڕاگرتنی ئەوەی کە بە دەستێوەردانی ئێران لە عێراق وەسفیان دەکرد، دوای ئەم ناڕەزایەتییانە پێکدادانی چەکداری لەو ناوچانە ڕوویدا کە خۆپیشاندانەکانیان تێدا کرابوو لەنێوان ھێزەکانی سوپای عێراق و پۆلیس لە لایەک و چەکدارانی سوننەی سەر بەم ناوچانە لە لایەکی ترەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەیەی ٢٠١٠ لە بەغداد
پۆل:خۆپیشاندانەکان لە عێراق
پەیوەندییەکانی ھەرێمی کوردستان و ھۆڵەندا

**پەیوەندییەکانی ھەرێمی کوردستان و ھۆڵەندا** پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی نێوان ھەرێمی کوردستان و وڵاتی ھۆڵەندایە. ھەرێمی کوردستان ھیچ نوێنەرایەتییەکی لە ھۆڵەندا نییە، بەڵام ھۆڵەندا لە ساڵی ٢٠١٢ەوە کونسوڵخانەی گشتی لە ھەولێر ھەیە، ھۆڵەندا ئامادەیی سەربازی لە ھەرێمی کوردستان ھەیە و بە ھاوکاری مرۆیی و سەربازی، ھاوکاری ناوچەکەی کردووە. ھەروەھا ھۆڵەندا لە ساڵی ٢٠١٧دا بە بڕی ٢٥٠ ھەزار یۆرۆ بەشداری لە چاکسازییە ئابوورییەکانی کوردستاندا کردووە. لە مانگی ئابی ٢٠١٦، مارک ڕوتێ، سەرۆک وەزیرانی ھۆڵەندا سەردانی ھەرێمی کوردستانی کرد و لەگەڵ بەرپرسانی باڵای کورد کۆبووەوە و سەربازانی ھۆڵەندای لە ناوچەکە جێگیر کرد. سەبارەت بە سەربەخۆیی باشووری کوردستان، ھاری ڤان بۆمێل، پەرلەمانتاری ھۆڵەندی ڕای گەیاند: «داوا لە پارتەکەم دەکەم پشتگیری لە کوردستانی سەربەخۆ بکات، چونکە پێموایە سەربەخۆیی باشترین ڕێگایە بۆ دەستەبەرکردنی داھاتووی گەل لەم ھەرێمەدا».

## مێژوو
لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا، ھۆڵەندا بەشداری لە ئۆپەراسیۆنی دابینکردنی ئاسوودەیی کرد، کە ئۆتۆنۆمی بۆ کوردەکانی باشووری کوردستان دەستەبەر کرد. حکوومەتی ھۆڵەندا بەشداری کرد لە ئۆپەراسیۆنەکەدا بە سەرۆکایەتی ئەمریکا لەگەڵ یەکەیەکی سوپا کە پێکھاتبوو لە کۆمپانیایەکی پزیشکی، کۆمپانیایەکی بیناسازی ئەندازیاری، بارەگا و کۆمپانیای پشتیوانی خزمەتگوزاری جەنگ. بۆ ئەمەش کۆپتەرەکانی لە ھێزی ئاسمانی شاھانەی ھۆڵەندا و ١٣ کارمەند بۆ ناوچەکە جێگیرکران. لە دوای ئەو ئۆپەراسیۆنە، حکوومەتی ھۆڵەندا بەشداری لە ھەوڵە نێودەوڵەتییەکان کرد بۆ ناردنی ھاوکاری مرۆیی بۆ ئەو پەنابەرە کوردانەی کە لە ناوچەکەدا ئاوارە ببوون.

ھۆڵەندا لە ساڵی ٢٠١٢دا نووسینگەی پەیوەندییەکانی لە ناوچەکەدا کردەوە بۆ بەھێزکردنی پەیوەندییەکانی، بەتایبەتی پەیوەندییە ئابوورییەکان. لەو کاتەدا ٣٢ کۆمپانیای تۆمارکراوی ھۆڵەندی لە ھەرێمی کوردستان ھەبوون. لە ساڵی ٢٠١٤ بڕیاردرا نوێنەرایەتی ھۆڵەندا بەرز بکرێتەوە بۆ کونسوڵخانەی گشتی. لە مانگی ئابی ٢٠١٤ حکوومەتی ھۆڵەندا ھاوکاری مرۆیی بۆ حکوومەتی کوردی دابین کرد بەھۆی زیادبوونی ژمارەی ئاوارە ناوخۆیییەکانی شەڕی داعش و کەرەستەی سەربازیی سووک بۆ سەربازە کوردەکان (پێشمەرگە). ھەروەھا ھۆڵەندا بەرنامەی ڕاھێنانی سەربازی لە ناوچەکەدا دەست پێکرد، کە بڕیار بوو ١٠٠ سەربازی یاریدەدەر و ئەفسەری ھۆڵەندی ڕاھێنان بە پێشمەرگە بکەن. لە مانگی ئایاری ساڵی ٢٠١٥ جینین ھێنس پلاسخارت وەزیری بەرگری ھۆڵەندا سەردانی ھەولێری کرد و لەگەڵ نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی حوکومەتی ھەرێمی کوردستان کۆبووەوە. لە مانگی ئایاری ٢٠١٦ وەفدێکی پەرلەمانی ھۆڵەندا سەردانی ھەولێری کرد بۆ سەرپەرشتیکردنی بەشداری ھۆڵەندا لە شەڕی داعش و ھاوکارییەکانی وڵاتەکە بۆ ھەرێمی کوردستان.

## ئەمانەش ببینە
* پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان

## سەرچاوەکان

پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان
پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ھەرێمی کوردستان
پۆل:کورد
پۆل:ھۆڵەندا
ڕۆمێش ڕەنگناتان

**ڕۆمێش ڕەنگناتان** (؛ لەدایکبووی ٢٧ی ئازاری ١٩٧٨) ئەکتەری ئینگلیزییە و پێشکەشکاری ڕادیۆ و ئەکتەری کۆمیدیە. بە  فیلمی *مردووەکان* ناسراوە.

## سەرەتای ژیانی
جۆناسان ڕۆمیش ڕانگاناتان لە ٢٧ی ئازاری ١٩٧٨ لە شاری کراولی لە ویلایەتی وێست ساسێکس لەدایکبووە، لە دایک و باوکی تامیل ھیندۆسی سریلانکی ڕەنگە، و سیڤاشانتینی "شانتی" ڕانگاناتانن، لە منداڵیدا تووشی ھەوکردنی چاو بووە کە چاوی ڕاستی تەمبەڵی بووە.

لە ساڵی ١٩٩٠ تا ١٩٩٢، ڕانگاناتان لە قوتابخانەی گرامەری ڕیگەیت خوێندوویەتی، کە قوتابخانەیەکی سەربەخۆیە (ئەو کاتە بۆ کوڕان بوو، بەڵام ئێستا تێکەڵەی پەروەردەییە) لە شاری ڕیگەیت لە ویلایەتی سوری. پاشان لە قوتابخانەی ھازلڤیک خوێندوویەتی، کە قوتابخانەیەکی گشتگیرە لە ویلایەتی کراولی لە وێست ساسێکس، دواتر لە کۆلێژی بیرکبێک لە زانکۆی لەندەن بیرکاری خوێندووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرە دەنگییە پیاوە ئینگلیزەکان