open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئیمپراتۆر ئۆگیماچی

وێنۆک
**ئیمپراتۆر ئۆگیماچی** ((正親町天皇,ئۆگیماچی تێنۆ، لەدایکبووی ١٨ی حوزەیرانی ١٥١٧ تا ٦ی شوباتی ١٥٩٣) ١٠٦مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ٢٧ی تشرینی یەکەم دەست پێدەکات تا ئەوکاتەی واز دەھێنێت لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٥٨٦، ناوی کەسی خۆی میچیھیتۆ (方仁) بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٧
پۆل:مردووانی ١٥٩٣
پۆل:دەیەی ١٥٧٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٥٨٠ لە ژاپۆن
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٦یەم
پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان
کۆجی (سەردەمی مورۆماچی)

وێنۆک|500x500پیکسڵ
**کۆجی** (弘治) ناوی سەردەمێکی ژاپۆن بوو (年号, nengō,ناوی ساڵ) سەردەمەکە لەدوای تێنبون و پێش ئێیرۆکو دێت. دەستپێکی ئەم سەردەمە بەناو تشرینی یەکەمی ١٥٥٥ دەڕوات تا شووباتی ١٥٥٨. لەم سەردەمە ئیمپراتۆر گۆ-نارا و ئیمپراتۆر ئۆگیماچی فەرمانڕەوایەتییان کردووە.

## سەرچاوەکان


پۆل:سەردەمەکانی ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٥٥٠ لە ژاپۆن
پۆل:ژاپۆن لە دەیەی ١٥٥٠
تێنبون

وێنۆک|500x500پیکسڵ
**تێنۆبون** ((天文), ھەروەھا وەک تێنۆن ناسراوە، ناوی سەردەمێکی ژاپۆنییە کە لەدوای کیۆرۆکو و پێش کۆجی دێت. دەستپێکی ئەم سەردەمە بەناو ساڵەکانی تەمموزی ١٥٣٢ تا تشرینی یەکەمی ١٥٥٥ دێت. لەم سەردەمە ئیمپراتۆر گۆ-ھێیزێی یان گۆ-نارا فەرمانڕەوایەتیی کردووە.

## سەرچاوەکان


پۆل:سەردەمەکانی ژاپۆن
پۆل:ژاپۆن لە دەیەی ١٥٣٠
پۆل:ژاپۆن لە دەیەی ١٥٤٠
پۆل:ژاپۆن لە دەیەی ١٥٥٠
کانۆ تاکانۆبو

**کانۆ تاکانۆبو** (狩野 孝信, لەدایکبووی ١ی کانوونی یەکەمی ١٥٧١ تا ١٨ی تشرینی یەکەمی ١٦١٨) وێنەکێشێکی ژاپۆنی سەربە قوتابخانەی کانۆ بوو لە سەردەمی مۆمۆیاما باوکی ھونەرمەند کانۆ تاینو بوو کە یەکێک بوو لە وێنەکێشە سەرەکییەکانی قوتابخانەکە.

## ژیان
لە کۆیۆتۆ لەدایکبووە لە ڕۆژی ٢٥ی مانگی ١١یەمی دووەم ساڵی گێنکی کوڕی بچووکی پێشڕەوی قوتابخانەی کانۆ بوو (کانۆ ئێیتۆکو). وە برا بچووکی کانۆ متیسونۆبو بوو.

لەکاتی جڵەوگیربوونی زنجیرە فەرمانڕەواییەتی تۆکوگاوا لە پایتەختی ئێدۆ (ئەمڕۆی تۆکیۆ (مۆدێرن)) لە نێوان ساڵانی ١٦١٠-١٦١٥،  تاکانۆبو لە کیۆتۆ مایەوە، و لەو ساتە چەندین ڕاسپاردەی پێدرا بوو لەلایەن دادگاوە. چونکە بەھرەیەکی نایابی ھەبوو لە وێنەکێشی و بەڕێوەبەری قوتابخانەکەش بوو.

بەو پشتگیرییە دارایانەی لەلایەن شۆگن تۆکوگاوا دابین دەکرا، تاکانۆبو پلانی دانا بۆ ئەوەی وێنە بۆ کۆشکی نوێی ئیمپراتۆر گۆ-میزونو دروست بکات، کە لە ١٦١٤ تەواوی کرد،


پەڕگە:Hotei by Kano Takanobu, 1616, Metropolitan Museum of Art, 2006.115.jpg|Hotei, 1616
پەڕگە:Portrait of Murasaki Shikibu.jpg|Portrait of Murasaki Shikibu
پەڕگە:Rakuchu rakugai zu byobu (Fukuoka City Museum).jpg|*Rakuchu Rakugai-zu*, *[[:en:Byōbu|byōbu]]* folding screen, Azuchi–Momoyama period


## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧١
پۆل:مردووانی ١٦١٨
پۆل:خەڵکی ژاپۆنی لە سەدەی ١٦یەم
پۆل:خەڵکی ژاپۆنی لە سەدەی ١٧یەم
پۆل:ھونەرمەندە ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٦یەم
پۆل:ھونەرمەندە ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:وێنەکێشە ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٦یەم
پۆل:وێنەکێشە ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:قوتابخانەی کانۆ
قوتابخانەی کانۆ

[link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kano_Eino_-_Birds_and_Flowers_of_Spring_and_Summer_-_Google_Art_Project.jpg|وێنۆک|350x350پیکسڵ|گوڵ و باڵندەی بەھار و ھاوین، لەلایەن [کانۆ ئێینۆ.]]
**قوتابخانەی کانۆ** (狩野派,کانۆ ھا)یەکێک بوو لە بەناوبانگترین قوتابخانەکانی وێنەکێشیی ژاپۆنی. وێنەکێشی قوتابخانەکە لە سەدەی ١٥یەم ناوبانگێکی گەورەی ھەبوو تا سەردەمی مێیجی کە لە ١٨٦٨ دەست پێدەکات. کە لەم ساتەدا قوتابخانەکە دابەش دەبێت بۆ چەندین لقی جیاواز. خێزانی کۆنی خۆیان ھونەرمەندیان بەرھەم دەھێنا بۆ ماوەی چەندین نەوە. بەو ڕادەیەی کە دەتوانرێت ھەژماری ژمارەیەکی گەورەی ھونەرمەندی ناپەیوەندیدار کە لە کارگەی قوتابخانەکە کاریان دەکرد بکرێت و زیاد بکرێتە سەرێ. ھەنێک لە ھونەرمەندەکانی قوتابخانەکە ھاوسەرگیرییان لەگەڵ خێزانی دامەزرێنەری قوتابخانەکە کرد و ناوی خۆیان گۆڕی؛ و ھەنێکی تریش ھەڵگیرانەوە.

قوتابخانەکە دەستی بە وێنەدانەوەیەکی بەناوبانگ و کاریگەر کرد لە وێنەکێشیی چینییەوە، بەڵام گەشەی دا بە ستایلێکی پرشنگداری ڕەنگاوڕەنگ و خێزانێکی دیاری وێنەکێشیی و بەرھەمە بەناوبانگەکانیان بۆ چەندین شوێنیی گرنگی ئەو سەردەمە وەک قەڵاکانی حکوومەت. لەکاتێکیشدا بەردەوام بوون لە بەرھەمھێنانی فڵچەی بێڕەنگ بە ستایلەکانی چینی. کارەکانیان لەلایەن شۆگنەوە پشتگیری دەکرا. بەشێوەیەکی کاریگەر کارەکانیان نموونەی ستایلی ھونەری فەرمی، بەشێوەیەک «لە سەدەی ١٨یەم نزیک بوو لەوەی ڕێگری بکات لە فێربوونی وێنەکێشی»
[link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tigres_et_dragons_par_Kanō_Sanraku.jpg|ڕاست|وێنۆک|دوو جووتە وێنە، کە دوو شێر لە باوبۆران و ڕەشەبا ترساون لەلایەن [کانۆ سانراکو، سەدەی ١٧یەم]]

## سەرچاوەکان
* "Masters of Mercy", Smithsonian, Sackler Gallery. Online exhibition ''Masters of Mercy'' 
* Paine, Robert Treat, in: Paine, R. T. & Soper A, *The Art and Architecture of Japan*, Pelican History of Art, 3rd ed 1981, Penguin (now Yale History of Art), 
* Watson, William, *The Great Japan Exhibition: Art of the Edo Period 1600–1868*, 1981, Royal Academy of Arts/Weidenfeld & Nicolson

پۆل:قوتابخانەی کانۆ
پۆل:قوتابخانەکانی ھونەریی ژاپۆنی
کانۆ ئێینۆ

**کانۆ ئێینۆ** (狩野 永納, لەدایکبووی ١٦٣١ تا ١٦٩٧) وێنەکێشێکی ژاپۆنیی قوتابخانەی کیۆ-گانۆ بوو، کە قوتابخانەیەک بوو لەژێر بەڕێوەبەرایەتیی قوتابخانەی کانۆ. بووبە بەرێوەبەری قوتابخانەی کیۆ-گانۆ، لەسەر مردنی باوکی کانۆ سانسێتسو، وە باپیرەی دامەزرێنەری قوتابخانەکە بوو (کانۆ سانراکو). ئێینۆ بەشداری لە ستایلی ھانۆچۆ گاشی (本朝畫史، "مێژووی وێنەکێشیی ژاپۆنی") دەکرد، کە سەرەتاترین کاری ھوونەری-مێژوویی بوو لە ژاپۆن.

## کارەکان

پەڕگە:Shunka kachō-zu Byōbu by Kanō Einō (left panel).jpg
پەڕگە:Shunka kachō-zu Byōbu by Kanō Einō (right panel).jpg


## کارە ئاماژە پێدراوەکان

* 
* 

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٦٣١
پۆل:مردووانی ١٦٩٧
پۆل:خەڵکی ژاپۆنی لە سەدەی ١٧یەم
پۆل:ھونەرمەندە ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:وێنەکێشە ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:قوتابخانەی کانۆ
ئەبوو ئیبراھیم ھاشمی قوڕەیشی

**ئەبوو ئیبراھیم ئەلھاشمی ئەلقوڕەیشی** (عەرەبی: أبو إبراھیم الھاشمی القرشی؛ لە دایکبووی ١ یان ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٦ - مردن ٣ی شوباتی ٢٠٢٢)سەرکردەی دووەمی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام بوو. لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ لەلایەن میدیاکانی دەوڵەتی ئیسلامییەوە وەک سەرکردەی جێگرەوەی بەغدادی پیشاندرا، دوای کەمتر لە ھەفتەیەک لە کوژرانی ئەبووبەکر بەغدادی سەرکردەی یەکەمیان.

وڵاتی ئەمریکا بڕی ١٠ ملیۆن دۆلاری وەک خەڵات بۆ ھەرکەسێک کە زانیاری ڕاست لەبارەی ئەبوو ئیبراھیم پێشکەش بکات دانابوو، ڕۆژی ٣ی شوباتی ٢٠٢٢ لە ئۆپراسیۆنێکی تایبەتدا بەفەرمانی جۆ بایدن سەرۆکی ئەمریکا، لە باکووری سووریا بەمەبەستی کوشتنی ھێرشکرایە سەر شوێنی مانەوەی بەڵام پێش گەیشتنی ھێزەکان خۆی تەقاندەوە و چەندین کەس لە ئەندامانی خێرانەکەی کوشت.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
پۆل:تیرۆریزم لە عێراق
پۆل:ئەندامانی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:ڕەخنەگرانی شیعە
پۆل:سەرکردەکانی ئەلقاعیدە
ویکیپیدیای بۆرمی

**ویکیپیدیای بۆرمی** (بە بۆرمی: မြန်မာဝီကီပီးဒီးယား)یەکێکە لە وەشانەکانی ویکیپیدیا کە بە زمانی بۆرمی دەنووسرێت، ویکیپیدیای بۆرمی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن.

ویکیپیدیای بۆرمی ھەتا ئێستا ***' ھەژماری بەکارھێنەرانی تێدا دروست کراون، ***' بەڕێوەبەر و **** وتاری ھەن.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی ویکیپیدیاکان
* زمانی بۆرمی

## بەستەرە دەرەکییەکان

* [//meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias پێڕستی ویکیپیدیاکان لە مێتا]

پۆل:ویکیپیدیاکان بەپێی زمان
پۆل:زمانی پورتوگالی
پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون
مەحییەدین حەقشناس

**مەحییەدین حەقشناس** (١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٢٥، سنە - ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣، سنە) شاعیری کوردی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە بەھۆی داھێنەری ھۆنراوەی «شارەکەم سنە» بە ناوبانگە.

## ژیان
مەحییەدین حەقشناس لە گەڕەکی قەتارچیان (یەکێک لە گەڕەکە کۆنەکانی سنە) لەدایک بووە. لە منداڵیدا چووەتە قوتابخانە و سەرەڕای نەبوونی ئاشنایییەکی قووڵ بە بنەما و ڕێساکانی شێعرەوە، شێعری نووسیوە.
چەند ساڵێک دواتر چووە بۆ دواناوەندی و دیپلۆمی وەرگرتووە لە ساڵی ١٩٤٣ەوە بە ھاندانی یەکێک لە ماموستاکانی بە جدی شێعر دەوت. دواتر بوو بە مامۆستا لە وەزارەتی ڕۆشنبیری و چوو بۆ کرماشان لە ساڵی ١٩٤٨ گەڕایەوە سنە و لە مانگی تشرینی دووەمی ئەو ساڵەدا ھاوسەرگیریی کرد.

حەقشناس جگە لە کوردی، شێعری بە فارسییش نووسیوە، ھەندێک لەو شیعرانە کە زۆربەیان ڕەخنەی سیاسی کۆمەڵایەتییان تێدایە لەو کاتەدا لە ڕۆژنامە و گۆڤارە ئەدەبییەکاندا بڵاو کراونەتەوە لەوانە ڕۆژنامەی پارس شیراز. بە بۆنەی ئەم شیعرانە سەردەمێکی لە شاری ھەمەدان وەک تاراوگە بەسەربرد. بەڵام لە تاراوگەدا نەوەستا و چووە پاڵ کۆمەڵگەی ئەدەبی باباتەھێر و لە شێوەی ئەدەبیدا درێژە بە ھەوڵە کۆمەڵایەتییەکانی دا. دواتر گەڕایەوە سنە و لە ساڵی ١٩٩٤ بە چاوخشاندنەوە بە ھۆنراوەی *[[شارەکەم سنە]]* بڵاوی کردەوە.

حەقشناس لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ لە سنە کۆچی دوایی کرد.

## کارەکان
* *[[شارەکەم سنە]]*، ١٩٩٤. (کتێب و ئەلبومی دەنگ)

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی سنە
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥
پۆل:مردووانی ٢٠١٣
پۆل:شاعیرانی ئێرانی بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:شاعیرانی ئێرانی سەدەی ٢٠ەم
قەڵاچووخەی خوارۆ

**قەڵاچووخەی خوارۆ** یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٢٢ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١١٠ کەسە.

## سەرچاوەکان
* ماڵپەڕی فەرمانداریی شاری دیواندەرە 

پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان
پۆل:شارستانی دیواندەرە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
تێنشۆ (سەردەمی مۆمۆیاما)

وێنۆک|500x500پیکسڵ
**تێنشۆ** (天正) ناوی سەردەمێکە لە ژژاپۆن لەدوای (年号, nengō,ناوی ساڵ) لەدوای گێنگی و پێش بونرۆکو دێت. دەستپێکی ئەم ساڵە بەناو تەمموزی ١٥٧٣ بۆ کانوونی یەکەمی ١٥٩٢ دەبێت. لەم سەردەمەش ئیمپراتۆر ئۆگیماچی (正親町天皇) و ئیمپراتۆر گۆ-یۆزێی (後陽成天皇) فەرمانڕەوایەتییان کردووە.

## سەرچاوەکان


پۆل:سەردەمەکانی ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٥٧٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٥٨٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٥٩٠ لە ژاپۆن
بونرۆکو

وێنۆک|500x500پیکسڵ
**تێنشۆ** (天正) ناوی سەردەمێکە لە ژاپۆن لەدوای (年号, nengō,ناوی ساڵ) لەدوای تێنشۆ و پێش کێیچۆ دێت. دەستپێکی ئەم ساڵە بەناو کانوونی یەکەمی ١٥٩٢بۆ تشرینی یەکەمی ١٥٩٦ دەبێت. لەم سەردەمە ئیمپراتۆر گۆ-یۆزێی (後陽成天皇). فەرمانڕەوایەتیی کردووە.

## سەرچاوەکان


پۆل:سەردەمەکانی ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٥٩٠ لە ژاپۆن
ئیمپراتۆر گۆ-یۆزێی

وێنۆک
**ئیمپراتۆر گۆ-یۆزێی** (後陽成天皇,گۆیۆزێی-تێنۆ، لەدایکبووی ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٥٧١ تا ٢٥ی ئەیلوولی ١٦١٧) ١٠٧مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو بەپێی کلتووری شوێنگرتنەوە، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی بەناو ساڵەکانی ١٥٨٦ تا کاتی وازھێنانی لە ١٦١١، کە سەردەمی ئازوچی-مۆمۆیاما دەست پێ دەکات لە ساتی ئێدۆ.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧١
پۆل:مردووانی ١٦١٧
پۆل:دەیەی ١٥٨٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٥٩٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٦٠٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٦١٠ لە ژاپۆن
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٦یەم
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٧یەم
ئیمپراتۆر گۆ-میزونو

وێنۆک
**ئیمپراتۆر گۆ-میزونو** (後水尾天皇, گۆ-میزونو تێنۆ، لەدایکبووی ٢٩ی حوزەیرانی ١٥٩٦ تا ١١ی ئەیلوولی ١٦٨٠) ١٠٨مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو بەپێی کلتووری شوێنگرتنەوە، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی بەناو ساڵانی ١٦١١ تا ١٦٢٩ دەبێت. تاکە ئیمپراتۆر بوو لە تەواوی سەردەمی ئێدۆ (کە تا تەواوبوونی سەردەمەکە لەسەر کاردا بێت).

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٩٦
پۆل:مردووانی ١٦٨٠
پۆل:دەیەی ١٦١٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٦٢٠ لە ژاپۆن
پۆل:خەڵکی ژاپۆنی لە سەدەی ١٦یەم
پۆل:خەڵکی ژاپۆنی لە سەدەی ١٧یەم
پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٧یەم
ئیمپراتۆر گۆ-سای

وێنۆک
**ئیمپراتۆر گۆ-سای** (後西天皇, گۆ-سای تێنۆ، لەدایکبووی ١ی کانوونی یەکەمی ١٦٣٨ تا ٢٢ی ئازاری ١٦٨٥)  ھەروەھا وەک **ئیمپراتۆر گۆ ساین** (後西院天皇,گۆ ساین-تێنۆ) یش ناسراوە، ١١١مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو، بەپێی کلتووری شوێن گرتنەوە، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ١٦٥٥ تا ١٦٦٣ بوو.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٣٨
پۆل:مردووانی ١٦٨٥
پۆل:دەیەی ١٦٥٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٦٦٠ لە ژاپۆن
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٧یەم
ئیمپراتۆر ڕێگن

وێنۆک
**ئیمپراتۆر رێگن** (霊元天皇،  ڕیگن-تێنۆ، لەدایکبووی ٩ی تەممووزی ١٦٥٤ تا ٢٤ی ئەیلوولی ١٧٣٢) ١١٢مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو، بەپێی کلتووری شوێن گرتنەوە، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ١٦٦٣ دەست پێ دەکات تا ١٦٨٧.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٥٤
پۆل:مردووانی ١٧٣٢
پۆل:دەیەی ١٦٦٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٦٧٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٦٨٠ لە ژاپۆن
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان
ئیمپراتۆر ھیگاشیاما

وێنۆک
**ئیمپراتۆر ھیگاشیاما** (東山天皇,ھیگاشیاما-تێنۆ، لەدایکبووی ٢١ تشرینی یەکەمی ١٦٧٥ تا ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٧١٠( ١١٣مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو بەپێی کلتووری شوێن گرتنەوە، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ١٦٨٧ دەستی پێکرد تا وازھێنانی لە ١٧٠٩ دەستپێکی سەردەمی گێنرۆکو

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٧٥
پۆل:مردووانی ١٧١٠
پۆل:دەیەی ١٦٨٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٦٩٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٧٠٠ لە ژاپۆن
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:فەرمانرەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٨یەم
ئیمپراتۆر ناکامیکایدۆ

وێنۆک
**ئیمپراتۆر ناکامیکایدۆ** (中御門天皇, ناکامیکایدۆ-تێنۆ، لەدایکبووی ١٤ی کانوونی یەکەمی ١٧٠٢ تا ١٠ی ئایاری ١٧٣٧) ١١٤مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو بەپێی کلتووری شوێن گرتننەوە، لە ١٧٠٩ دەبێتە فەرمانڕەوا، سەردەمی فەرمانرەوایەتییەکەی تا وازھێنانی لە ١٧٣٥ دەبێت و خانەنشین دەبێت.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٠٢
پۆل:مردووانی ١٧٣٧
پۆل:دەیەی ١٧٠٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٧١٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٧٢٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٧٣٠ لە ژاپۆن
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان
ئیمپراتۆر ساکوراماچی

وێنۆک
**ئیمپراتۆر ساکوراماچی** (桜町天皇,ساکوراماچی-تێنۆ، لەدایکبووی ٨ی شووباتی ١٧٢٠ تا ٢٨ی ئایاری ١٧٥٠) ١١٥مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو بەپێی کلتووری شوێن گرتنەوە، لە ١٧٣٥ دەبێت بە فەرمانڕەوا، فەرمانڕەوایەتییەکەی تا دەست لەکارکێشانەوەکەی لە ١٧٤٧ دەبێت.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٢٠
پۆل:مردووانی ١٧٥٠
پۆل:دەیەی ١٧٣٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٧٤٠ لە ژاپۆن
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان
ئیمپراتۆر مۆمۆزۆنۆ

وێنۆک
**ئیمپراتۆر مۆمۆزۆنۆ** (桃園天皇, مۆمۆزۆنۆ-تێنۆ، ١٤ی نیسانی ١٧٤١ تا ٣١ ئابی ١٧٦٢) ١١٦مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو بەپێی کلتووری شوێن گرتنەوە، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ١٧٤٧ دەست پێ دەکات تا مردنی لە ١٧٦٢

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٤١
پۆل:مردووانی ١٧٦٢
پۆل:دەیەی ١٧٤٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٧٥٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٧٦٠ لە ژاپۆن
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٨یەم
ئیمپراتۆر گۆ-کۆمیۆ

وێنۆک
**ئیمپراتۆر گۆ-کۆمیۆ** ((後光明天皇, گۆکۆمیۆ-تێنۆ، لەدایکبووی ٢٠ی نیسانی ١٦٣٣ تا ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٦٥٤) ١١٠مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو، بەپێی کلتووری شوێن گرتنەوە، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ١٦٤٣ تا ١٦٥٤ بوو.

## سەرچاوەکان


پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٣٣
پۆل:مردووانی ١٦٥٤
پۆل:دەیەی ١٦٤٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٦٥٠ لە ژاپۆن
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٧یەم
ئیمپراتۆر گۆ-ساکوراماچی

وێنۆک
**ئیمپراتۆر گۆ-ساکوراماچی** (後桜町天皇, گۆ-ساکوراماچی-تێنۆ، لەدایکبووی ٢٣ی ئەیلوولی ١٧٤٠ تا ٢٤ کانوونی یەکەمی ١٨١٣) ١١٧مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو بەپێی کلتووری جێنشینی، لە باوکییەوە ناوی لێنراوە (ئیمپراتۆر ساکوراماچی)، وشەی (گۆ - 後) بە مانای "دواتر" یان "دووەم دانە" دێت. سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ١٧٦٢ دەست پێ دەکات تا وازھێنانی لە ١٧٧١.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:فەرمانڕەوا ژنە ژاپۆنییەکان
پۆل:ژنە فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکان
پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٤٠
پۆل:مردووانی ١٨١٣
پۆل:دەیەی ١٧٤٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٧٥٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٧٦٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٧٧٠ لە ژاپۆن
پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:فەرمانڕەوا ژنە ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:کچی ئیمپراتۆرە ژاپۆنییەکان
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی ژاپۆن
ئیمپراتۆر گۆ-مۆمۆزۆنۆ

وێنۆک
**ئیمپراتۆر گۆ-مۆمۆزۆنۆ** (後桃園天皇, گۆ-مۆمۆزۆنۆ-تێنۆ، ٥ی ئابی ١٧٥٨ تا ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٧٧٩) ١١٨مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو بەپێی کلتووری شوێن گرتنەوە، لە باوکییەوە (ئیمپراتۆر مۆمۆزۆنۆ) ناوی لێنراوە وشەی (گۆ - 後) وەک "دواتر" یان "دووەم دانە" وەرکێرانی بۆکراوە. لە ١٧٧١ بووە بە ئیمپراتۆر تا مردنی لە ١٧٧٩.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٨
پۆل:مردووانی ١٧٧٩
پۆل:دەیەی ١٧٧٠ لە ژاپۆن
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:فەرمانڕەوا مناڵەکان لە ئاسیا
دایجۆ تێنۆ

**دایجۆ تێنۆ** یان **داجۆ تێنۆ** (太上天皇) ناونیشانێکە بۆ ئیمپراتۆرێک کە واز لە تەختی فەرمانڕەوایەتیی دەھێنێت بۆ جێنشینەکەی.

## سەرچاوەکان


پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان
ئیمپراتۆر کۆکاکو

وێنۆک
**ئیمپراتۆر کۆکاکو** (光格天皇, کۆکاکو-تێنۆ، لەدایکبووی ٢٣ ئەیلوولی ١٧٧١ تا ١١ کانوونی یەکەمی ١٨٤٠) ١١٩مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو بەپێی کلتووری شوێن گرتنەوە، لە ١٦ کانوونی یەکەمی ١٧٨٠ چووە سەر کار تا واز ھێنانی لە ٧ی ئایاری ١٨١٧ بۆ کوڕەکەی، ئیمپراتۆر نینکۆ. وە خۆی وەک دایجۆ تێنۆ (太上天皇) فەرمانڕەوایەتی کرد تا مردنی لە ١٨٤٠، لەدوای ئەوەوە ئەو ئیمپراتۆرەی وازی ھێنابێت ئەکیھیتۆ بوو لە ٢٠١٩ کە ٢٠٢ ساڵ دوای ئیمپراتۆر کۆکاکو دەبێت

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧١
پۆل:مردووانی ١٨٤٠
پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان
پۆل:دەیەی ١٧٨٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٧٩٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٨٠٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٨١٠ لە ژاپۆن
پۆل:فەرمانرەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٨یەم
ئیمپراتۆر مێیشۆ

وێنۆک
**ئیمپراتۆر مێیشۆ** (明正天皇، مێیشۆ-تێنۆ، لەدایکبووی ٩ی کانوونی دووەمی ١٦٢٤ تا ٤ی کانوونی یەکەمی ١٦٩٦) ١٠٩مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو، بەپێی کلتووری شوێنگرتنەوە، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ١٦٢٩ تا ١٦٤٣ بوو.

## سەرچاوەکان


پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٢٤
پۆل:مردووانی ١٦٩٦
پۆل:دەیەی ١٦٢٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٦٣٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٦٤٠ لە ژاپۆن
پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی ژاپۆن
پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان
پۆل:فەرمانڕەوا مناڵەکان لە ئاسیا
پۆل:کچی ئیمپراتۆرە ژاپۆنییەکان
تایشۆ

وێنۆک
**ئیمپراتۆر تایشۆ** (大正天皇, تایشۆ-تێنۆ، ٣١ی ئابی ١٨٧٩ تا ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٦) ١٢٣مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو، وە دووەم فەرمانڕەوای ئیمپراتۆریەتیی ژاپۆن بوو لە ٣٠ی تەممووزی ١٩١٢ تا مردنی لە ١٩٢٦.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٩
پۆل:مردووانی ١٩٢٦
پۆل:ژاپۆن لە دەیەی ١٩١٠
پۆل:ژاپۆن لە دەیەی ١٩٢٠
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:خەڵکی تۆکیۆ
پۆل:وەرگرانی نیشانی گەنجینەی پیرۆز بە پلەی یەکەم
ئیمپراتۆر نینکۆ

وێنۆک
**ئیمپراتۆر نینکۆ** (仁孝天皇, لەدایکبووی ١٦ی ئازاری ١٨٠٠ تا ٢١ شووباتی ١٨٤٦) ١٢٠مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو، بەپێی کلتووری جێنشینی، فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ١٨١٧ تا مردنی لە ١٨٤٦ بووە

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٠
پۆل:مردووانی ١٨٤٦
پۆل:دەیەی ١٨١٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٨٢٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٨٣٠ لە ژاپۆن
پۆل:دەیەی ١٨٤٠ لە ژاپۆن
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٩یەم
والدبرون، باڤاریا

**والدبرون** شارێکە لە ناوچەی ورزبورگ لە باڤاریا، ئەڵمانیا.

## سەرچاوەکان

*
ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٢٢

ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٢٢ یان ئۆڵۆمپیادی زستانەی پەکین (بە چینی: ٢٠٢٢年冬季奥林匹克运动会؛ یاخود ناوی فەرمی **XXIV Olympic Winter Games)** ڕووداوێکی ھەمەجۆری وەرزشیی نێودەوڵەتییە کە لە شاری پەکین، یانگین و چۆنگلی وڵاتی چین بەڕێوەدەچێت، خولی پازدەھەمینی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەیە. لە ٤ی شوباتی ٢٠٢٢ بە ڕێوڕەسمی کردنەوەی یارییەکان دەست پێ دەکات.شاری پەکین لە تەممووزی ٢٠١٥ بە شێوەیەکی فەرمی وەک شاری خانەخوێ دەستنیشان کرا.ئەمەش یەکەم کار بوو وڵاتی چین میوانداری ئۆڵۆمپیادی زستانە بکات و دووەمجاریشە بە شێوەیەکی فەرمی میوانداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد بکات، دوای ئەوەی میوانداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ی کرد. ھەروەھا سێیەم ئۆڵمپیادی یەک لە دوای یەکی گشتییە لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا (دوای ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠١٨ لە پایۆنگچان لە کۆریای باشوور و ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ). پەکین یەکەم شارە میوانداری ھەردوو ئۆڵۆمپیادی ھاوینە و زستانەش بکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەیەی ٢٠٢٠ لە پەکین
پۆل:ئۆڵۆپیادی زستانەی ٢٠٢٢
پۆل:وەرزشیی چین لە ساڵی ٢٠٢٢
پۆل:ڕووداوە وەرزشییە جۆراوجۆرەکان لە ٢٠٢٢
پۆل:ڕووداوە وەرزشییەکانی چین لە شووباتی ٢٠٢٢
پۆل:یارییە ئۆڵۆمپییەکان لە چین
پۆل:پێشبڕکێ وەرزشییەکان لە پەکین
پۆل:ئۆڵۆمپیادی زستانە بەپێی ساڵ
گورزی ئاسمانیی ئەمریکا بۆ سەر لیبیا

گورزی ئاسمانیی ئەمریکا بۆ سەر لیبیا () لە ١٥ی نیسانی ١٩٨٦ لە ئۆپەراسیۆنێکدا بە ناوی ئۆپراسیۆنی **ئێل دۆرادۆ** لە ڕێگەی ئۆپەراسیۆنە ئاسمانییە ھاوبەشەکانی نێوان ھێزی ئاسمانی و ھێزی دەریایی بۆمبارانی لیبیای کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ململانێکانی ١٩٨٦
پۆل:موعەمەر قەزافی
ھونەرەکان

ھونەرەکان بەشێکی گەورەی چاند پێکدێنن، و وشەکە ماناییەکی زیاتری ھەیە لە "ھونەر". **ھونەرەکان** بریتین لە ھونەری سۆمایی، ھونەری وێژەیی، (نموونە کتێب و نووسراوەکانی تر و پێشکەشکردنی ھونەرەکان (نموونە مۆسیقا، سەما، دراما) 

ھەندێکجار، لە زانکۆکان کورتکراوەتەوە بۆ کۆمەڵە بابەتێکی فراوانتر کە بەشێوەیەکی ڕێک پێیان دەوترێت زانستە مرۆیییەکان، کە لەناویدا فەلسەفە، خواناسی، وێژە، زمان، مێژوو.

## ھونەرە بیناییەکان

نژیاروانی ھونەر و زانستە لەسەر دیزانکردنی. بینا و پەیکەرتاشی ھەروەھا بەشدارە لە دابینکردنی جوانی بۆ ئەو شتانەی بەرھەمی دەھێنێت.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ھونەرەکان
پۆل:جوانیناسی
جەستێنیانی یەکەم

وێنۆک
**جەستێنیانی یەکەم** (لەدایکبووی ٤٨٢ تا ١٤ی تشرینی دوووەمی ٥٦٥) ھەروەھا وەک جەستێنیانی مەزن ناسراوە، ئیمپراتۆری ئیمپراتۆرییەتی بێزەنتی بوو لە ٥٢٧ تا ٥٦٥.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:مردووانی ٥٦٥
پۆل:لەدایکبووانی ٤٨٠
پۆل:نێژراوان لە کڵێسای نێردراوانی پیرۆز
سەید عەلی محەممەدی باب

**سەید عەلی محەممەد شیرازی** (١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩١٩–١٨ی تەممووزی ١٩٢٠) ناسراو بە **باب**، بە باوەڕی بەھایییەکان قائمی ئیسلام، پێغەمبەرێکی نوێ و دامەزرێنەری ئایینی بەیان بوو،
دوای کۆتایی ھەزارەی یەکەم دوای کۆچی دوایی حەسەنی عەسکەری یازدەیەمین ئیمامی شیعە لە ٢٦٠ بزووتنەوەی بابی لە ئێران دامەزراند و شوێنکەوتووانی لە بەشە جیاوازەکانی کۆمەڵگا و ناوچە جیاوازەکانی ئێران ڕاکێشا.
خۆی بە مەھدی بەڵێندراو ناودەبرد، پێغەمبەرێکی نوێ و مزگێنی دەری ئایینیێکە، کە وابڕیارە لە دوایییەوە لەلایەن «من یُظھِرە اللە» (ئەوەی خوا دەری دەخات) دەربکەوێت و بە بەردەوامی ئاماژە بە دەرکەوتنی دەکات لە کارەکانیدا. دوای ئەو خەڵکێکی زۆر بانگەشەی ئەوەیان کرد کە «من یُظھِرە اللە» ئەوانن.
بە باوەڕی بەھایییەکان، ئەو بانگکەری ئایینی بەھایییە و «من یُظھِرە اللە» میرزا حسێنعەلی نووری یە کە بە بەھائوڵڵا ناوی دەبەن.
دوای شەش ساڵ لە دەستپێکردنی جووڵانەوەی بابی، سەید عەلی محەممەدی باب لە تەمەنی ٣١ ساڵیدا بە فەرمانی ئەمیرکەبیر لە تەورێز گولەباران کرا.
دوای باب، شوێنکەوتوانی (بابییەکان) بەسەر سێ گرووپدا دابەش بوون.
ھەندێک لە بابییەکان یەحیا سوبح ئەزەلیان بە جێنشینی باب قبوڵ کرد، کە بە ئەزەلیان ناونران، ھەندێک تر کە بەھائوڵڵایان بە جێنشینی باب قبوڵ کرد و یوون بە بەھایی، گرووپی سێیەم کە بەپێی بەیان نە یەحیا سوبح ئەزەل و نە بەھائوڵڵایان قبوول نەکرد لە دوو گرووپەکەی تر وەک بلێدوان بەیانییەکان جیابوونەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٩
پۆل:خەڵکی فارس
پۆل:دامەزرێنەرانی ئایینەکان
پۆل:خەڵکی شیراز
پۆل:مردووانی ١٨٥٠
پۆل:ھاشمیەکان
مێژووی دێرین

**مێژووی دێرین** دەگەڕێتەوە بۆ ڕووداوەکانی ڕابردوو، لە سەرەتای دەستپێکی نووسین و تۆمارەکانی مێژووی مرۆڤ. دەستواژەکە دەکرێت بەکاربھێنرێت بۆ ئاماژەدان بە کاتێکی دیاریکراو یان ڕێکخراوە ئەکادیمییەکان. لێکۆلینەوە ئەکادیمییەکان لەسەر مێژویی دێرین دەکرێت زانستی بێت یان دێرینەناسی بێت، بە لێکۆلینەوە کردن لەسەر کەلوپەلە بەڵگە لەسەربووەکان یان مێژووی مرۆڤیی (لێکۆلینەوە لەسەر مێژوو بەناو دەقەکان، شیعر و زمانەوانی)

تۆماری ڕابردوو بەتەواوی بەناو ٥،٠٠٠ ساڵدا تێپەردەبێت، لە سەردەمی نووسینی بزمارییەوە دەست پێدەکات، لەگەڵ کۆنترین دەق و نووسینەکانی نزیک ٢٦٠٠ ساڵی پێش زایین. مێژووی دێرین تەواوی ئەو کیشوەرانە دەگەرێتەوە کە مرۆڤەکان لێی نیشتەجێبوون لە سەردەمی ٣٠٠ ھەزار ساڵ پێش زایین تاوەکوو ٥٠٠ی زایینی. سیستمی سێ-سەردەمی ساتی دێرین سیستمی سێ-سەردەمەکە دەکاتە ھەرسێ سەردەمی بەردین، برۆنز، ئاسن مێژووی تۆمارکراو وادانراوە لە سەردەمی برۆنزەوە دەستپێبکات. دەستپێک و کۆتایی سەردەمەکان جیاوازی ھەیە لەنێوان ناوچەکانی جیھان، لە زۆربەی ناوچەکان سەردەمی برۆنز بە گشتی وا دانراوە کە لە پاش چەن سەدەیەک دوای ساڵی ٣٠٠٠ی پێش زایین دەستپێبکات لەکاتێکدا کۆتایی سەردەمی ئاسن لە سەرەتای ھەزارەی یەکەمی پێش زایینە لە ھەنێک لە ناوچەکان، و لە کۆتایی کۆتایی ھەزارەی یەکەمی زاینییە بۆ ھەنێکی تر.

ئەگەرچی ڕێکەوتی کۆتایی ھاتنی سەردەمی دێرین ناکۆکی لەسەرە، ھەنێک لە زاناکانی ڕۆژاوا کەوتنی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی لە ٤٧٤ی زاینیی) (کە زۆر بەکاردێت)، نزیکی ئەکادیمیای ئەفلاتوونی لە ٥٢٩ی زایینی مردنی جەستێنیانی یەکەم لە ٥٦٥ی زایینی ھاتنی ئایینی ئیسلام ھەڵکشانی و بەھێزبوونی شارلمان وەک کۆتایی مێژوویی دێرین و مێژوویی کلاسیکی ئەورووپی بەکاردەھێنن.

لە کاتی سەردەمی مێژووی دێرین (کە بە زۆری لە ٣٠٠٠ی پێش زایینەوە دەست پێ دەکات)، ڕیژەی دانیشتووانی جیھان بە شێوەیەکی خێرا گەشەی دەسەند بەھۆی بەھۆی شۆڕشی کشتووکاڵی، کە لە پەرەسەندنێکی تەواو دابوو، بەگوێرەی HYDE کە لە ھۆڵەندا ھەژمارکراوە، ڕێژەیش دانیشتووانی بە خێرایی زیادی کردووە لەم سەردەمە. لە ١٠،٠٠٠ی پێش زایین لە پێش مێژوو، ڕێژەیش دانیشتووانی جیھان لە دوو ملیۆن کەس، بەرز بوویەوە بۆ ٤٥ ملیۆن بە ھاتنی ٣،٠٠٠ی پێش زایین. بە ھاتن و تێپەربوونی سەردەمی ئاسن لە ١،٠٠٠ی پێش زایین، ڕێژەی دانیشتووانی جیھان زیاد بووە بۆ ٧٢ ملیۆن کەس. لە کۆتایی ٥٠٠ی پێش زایین، ڕێژەی دانیشتووان وا بیرکراوەتەوە کە گەیشت بێت بە ٢٠٩ ملیۆن کەس. لە ١٠،٥٠٠ ساڵدا ڕیژەی دانیشتووان ١٠٠ ئەوەندە زیادبووە.

## سەرچاوەکان


پۆل:مێژووی کەونار
پۆل:سەردەمە مێژووییەکان
ئیمپراتۆر سویکۆ

وێنۆک
**ئیمپراتۆر سویکۆ** (推古天皇، سویکۆ تێنۆ) (لەدایکبووی ٥٥٤ تا ١٥ی نیسانی ٦٢٨) ٣٣مین فەرمانڕەوای ژاپۆن بوو بەپێی کلتووری شوێن گرتنەوە، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ٥٩٣ تا مردنی لە ٦٢٨ دەبێت.

لە مێژووی ژاپۆن سویکۆ یەکەم ژن بوو لەو ھەشت ژنەی کە ڕۆلی "خاتوونە ئیمپراتۆری فەرمانرەوای ھەبێت و ڕاستەوخۆ وەک پاشا فەرمانڕەواییەتی بکات، حەوت ژنەکەی تر بریتین لە کۆگیۆکو، جیتۆ، گێنمێی، گێنشۆ، کۆکێن/شۆتۆکو، مێیشۆ، و ئیمپراتۆر گۆ-ساکوراماچی.

## سەرچاوەکان


پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی ژاپۆن
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکان
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٦ەم لە ئاسیا
پۆل:لەدایکبووانی ٥٥٤
پۆل:مردووانی ٦٢٨
پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:کچی ئیمپراتۆرە ژاپۆنییەکان
پۆل:خەڵکی سەردەمی ئاسوکا
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٧ەم لە ئاسیا
پۆل:ژنە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:ژنە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٦ەم
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ٦ەم
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ٧ەم
منوفارسی

#منوفارسی
**منوفارسی** ھاشتاگێک بوو بۆ دەربڕینی ناڕەزایەتی کە لە تویتەر بوو بە یەکێک لە ترێندەکانی وڵاتی ئێران لە شوباتی ٢٠٢٢دا. بەکارھێنەرانی تویتەر و دواتر تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی تر ئەم ھاشتاگەیان بەکارھێنا بۆ گێڕانەوەی چەوسانەوەکانیان بە ھۆی زمانی فارسییەوە و ھەروەھا پیشاندانی ناڕەزایەتیی خۆیان بەرامبەر بە نەبوونی خوێندن بە زمانی دایکی و چەوسانەوە بە ھۆی خوێندنی تاکەزمانییەوە کە تەنیا فارسی وەک تەنیا بژاردە پێشکەش دەکات. میدیاکانی ئێران ئەم ھاشتاگەیان بە دەسیسەی وڵاتی ئینگلتەرا دانا.

## کاردانەوەکان
ئەم ھاشتاگە بوو بە یەکێک لە ترێندەکانی تویتەر لە ئێران. بۆیە چەند میدیای فارسی وەک بی بی سی فارسی، ئێران ئینترنەشناڵ و مەنوتۆ باسیان کرد. ھەروەھا میدیاکانی ناوخۆی ئێران ئەم ھاشتاگەیان بە دەسیسەی وڵاتی ئینگلتەرا دانا. ھاشتاگێکی تر دژ بەم ھاشتاگە دانرا بە ناوی قندپارسی کە داکۆکیی لە فارسی دەکرد، بەڵام ژمارەی تویتەکانی بەقەد منوفارسی نەبوو.

### کەسایەتییەکان
نووسەری کورد بێھرووز بووچانی ئەم ھاشتاگەی بە یەکێک لە ڕووداوە ھەرە گرنگەکانی مەیدانی فەرھەنگی ئێران دانا. 

## سەرچاوەکان

پۆل:تویتەر
پۆل:زمانی فارسی
سونجۆی جۆسۆن

**سونجۆی جۆسۆن** (لەدایکبووی ٢٩ی تەمموزی ١٧٩٠ تا ١٣ی کانوونی یەکەمی ١٨٣٤، ماوەی فەرمانڕەوایەتی لە ١٨٠٠ تا ١٨٣٤) ٢٣مین پاشای شانشینی جۆسۆن بووە. وەک شازادە یی گۆنگ لە دایکبووە و ناونیشانی شاھانەی ھەبووە. سونجو دووەم کوری پاشا جیۆنگجۆ و خاتوو سوبین بوو.

## ئەمانەش ببینە

* مێژووی کۆریا

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٠
پۆل:مردووانی ١٨٣٤
پۆل:فەرمانڕەواکانی کۆریا لە سەدەی ١٩یەم
پۆل:خێزانی یی
یی ھاینگنی

**یی ھاینگ نی** (ھانگول:이행리, ھانجا:李行里) باوکی دۆجۆی جۆسۆن بوو بوو، باپیرەی ھانجۆی جۆسۆن و باپیرە گەورەی تایجۆی دامەزرێنەری جۆسۆن بوو.

لەدوای مردنی ناوی دوای مردنی ئیکجۆ (익조, 翼祖) پێدەدرێت لەلایەن نەوەی-نەوەی-نەوەکەی پاشا تایجۆ

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:خێزانی یی
پۆل:خەڵکی گۆریۆ
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ١٣یەم
یی چون

**یی چون** (بە ھانگول이춘, بە ھانجا:: 李椿; لەدایکبووی ؟ تا تەممووزی ١٣٤٢) یان یی سیۆن-رای (بە ھانگول이선래, بە ھانجا:: 李善來) ناوە مەغۆلییەکەی بایان تەیمور بوو (بە ھانگول바얀테무르, بە ھانجا:: 孛顔帖木兒, بە مەنگۆلی: Баян төмөр;) باوکی ھوانجۆی جۆسۆن و بەڕێگەی خوێنەوە باپیرەی تایجۆی دامەزرێنەری جۆسۆن بوو دوای مردنی ناوی پاش مردنی دۆحۆ (도조, 度祖) پێدرا لەلایەن پاشا تایجۆ.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ١٤یەم
پۆل:خێزانی یی
پۆل:مردووانی ١٣٤٢
پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتیی یوان
ھوانجۆی جۆسۆن

**ھوانجۆی جۆسۆن** (لەدایکبووی ٢٠ کانوونی دووەمی ١٣١٥ تا ٣ی حوزەیرانی ١٣٦١) ناوی کەسی یی جا-چون بوو (بە ھانگول이자춘, بە ھانجا:: 李子春;) ئەفسەرێک بوو لە ئیمپراتۆریەتیی یوان، کە دواتر خۆی دەگوازێتەوە سەر گۆریۆ، باوکی یی-سیۆنگ-گای دامەزرێنەری جۆسۆن بوو. ناوی ھوانجۆی پێبەخشرا لەلایەن نەوەکەی پاشا تایجۆ.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ١٤یەم
پۆل:ژەنەڕاڵەکانی کۆریا
پۆل:خێزانی یی
پۆل:لەدایکبووانی ١٣١٥
پۆل:مردووانی ١٣٦١
پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتیی یوان
شازادەی جێنشین ئوگیۆنگ

**شازادەی جێنشین ئوگیۆنگ** (بە کۆری:의경세자; بە ھانجا:懿敬世子; لەدایکبووی٣ تشرینی یەکەمی ١٤٣٨ تا ٢٠ی ئەیلوولی ١٤٥٧) ناوی کەسی **یی جانگ** (بە کۆری:이장; بە ھانجا李暲) وە بە فەرمی وەک **شازادە دۆوۆن** (بە کۆری:도원군; بە ھانجا:桃源君) شازادەیەکی جێنشینی شانشینی جۆسۆن بوو. گەورەترین کوری سۆجۆی جۆسۆن و شاژن جیۆنگھو بوو، ھەروەھا برا گەورەی یۆجۆنگی جۆسۆن بوو. ھاوسەری شاژن ئینسو و باوکی سیۆنگجۆنگی جۆسۆن بوو.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:خێزانی یی
پۆل:لەدایکبووانی ١٤٣٨
پۆل:مردووانی ١٤٥٧
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٥یەم
پۆل:خۆشنووسە کۆرییەکانی سەدەی ١٥یەم
پۆل:خەڵکی سێئول
پۆل:شازادە جێنشینەکان
جیۆنگجۆنگی جۆسۆن

**جیۆنگجۆنگی جۆسۆن** (٢٦ی تەمموزی ١٣٥٧ تا ٢٤ تشرینی یەکەمی ١٤١٩) ناوی کەسی: **یی گیۆنگ** (بە ھانگول:이경, بە ھانجا:李曔) دووەم فەرمانڕەوای شانشینی جۆسۆن بوو لە کۆریا. دووەم کوڕی پاشا تایجۆی دامەزرێنەر و یەکەم فەرمانڕەوای جۆسۆن بوو.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٣٥٧
پۆل:مردووانی ١٤١٩
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٤یەم
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٥یەم
پۆل:خێزانی یی
یی ئانسا

یی ئان-سا (ھانگول:이안사, ھانجا:李安社; لەدایکبووی ؟ تا مردنی لە ١٢٧٤) خانەدانێک بوو لە سەردەمی گۆریۆ. باوکی ئیکجۆی جۆسۆن، و باپیرەی دۆجۆی جۆسۆن بوو. ھەروەھا باپیرە گەورەی تایجۆی دامەزرێنەری جۆسۆن بوو.

لە ٢٨ی تەممووزی ١٣٩٢، کاتێک تایجۆ شانشینێکی نوێی دامەزراند، ناونیشانی شاھانەی "پاشا مۆک" (목왕, 穆王) بە یی-ئانسای باپیرە گەورەی بەخشی.

## سەرچاوەکان


پۆل:خێزانی یی
پۆل:مردووانی ١٢٧٤
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ١٣یەم
پۆل:خەڵکی جیۆنجو
شازادە جیۆنگوۆن

وێنۆک
**وۆنجۆنگی جۆسۆن** یان **شازادە جیۆنگوۆن** (لەدایکبووی ٢ی ئابی ١٥٨٠ تا ٢ی شووباتی ١٦١٩) شازادەیەک بوو لە سەردەمی شانشینی جۆسۆن. کوڕی پاشا سیۆنجۆ بوو، وە برای گوانگھایگون و باوکی پاشا ئینجۆ بوو.

## ئەمانەش ببینە

* مێژووی کۆریا
* پێڕستی پاشاکانی کۆریا

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٥٨٠
پۆل:مردووانی ١٦١٩
پۆل:خێزانی یی
پۆل:شازادە کۆرییەکان
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ١٦یەم
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ١٧یەم
عێراق لە ئۆڵۆمپیاد

**عێراق لە ئۆڵۆمپیاد** () عێراق بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٤٨ بەشداری لە **یارییەکانی ئۆلۆمپادی** کرد، بەڵام نەیتوانی بەشداریی لە ئۆڵۆمپیادی ١٩٥٢ بکات. بەھۆی جەنگی نێوان ئیسرائیل و میسر عێراق وەک پاڵپشتییەکی بۆ میسر بایکۆتی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩٥٦ی کرد. بەڵام دواتر گەڕایەوە بۆ یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ١٩٦٠ ڕۆما و بۆ یەکەم جار لە مێژووی خۆیدا مەدالیای بڕۆنزی لە بەرزکردنەوەی قورسایی بەدەست ھێنا، کە ئەمە تەنھا دەستکەوتی عێراقە لە سەرجەم بەشدارییەکانی لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد. دووبارە عێراق بەشداریی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢، ١٩٧٦ نەکرد. لە ساڵی ١٩٨٠ عێراق لە سەرجەم یارییەکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە بەشداریی کرد سەرەڕای بەشداری بوونی لە چەند جەنگێکدا. ساڵی ٢٠٠٣ بینای لیژنەی ئۆڵۆمپی عێراق تاڵان کرا بەڵام ساڵی دواتر توانرا ڕێک بخرێتەوە و بەشداریی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ٢٠٠٤ی ئەسینا کرد، ھەڵبژاردەی عێراق نزیک بوو لەوەی مەدالیای بڕۆنز بەدەست بھێنن بەڵام لەیارییان بەرامبەر ئیتاڵیا تووشی شکست بوون. عێراق ھیچ کاتێک بەشداریی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی نەکردووە.

## خشتەی مەدالیاکان

### مەدالیای بەدەستهاتوو

## سەرچاوەکان

پۆل:وەرزش لە عێراق
پۆل:عێراق لە ئۆڵۆمپیادەکان
شازادەی جێنشین ھیۆجانگ

**شازادەی جێنشین ھیۆجانگ** (بە ھانگول:효장세자, بە ھانجا:孝章世子; لەدایکبووی ٤ی نیسانی ١٧١٩ تا ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٧٢٨) ناوی کەسی یی ھاینگ (ھانگول:이행, ھانجا:李緈) یەکەم کوڕی اشا یۆنگجۆی جۆسۆن بوو. لە ١٧٦٢ لەدوای مردنی برازاکەی دەبێت بە پاشای داھاتوو: پاشا جیۆنگجۆ.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٧١٩
پۆل:مردووانی ١٧٢٨
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ١٨یەم
پۆل:خێزانی یی
پۆل:شازادە جێنشینەکان
جیۆنگجۆی جۆسۆن

**جیۆنجۆی جۆسۆن** (لەدایکبووی ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٧٥٢ تا ١٨ی ئابی ١٨٠٠) وەک یی سان لەدایک بووە (بە ھانگول:이산, بە ھانجا:李祘), ھەنێک جار پێی دەوترا جیۆنگجۆی مەزن (بە ھانگول:정조대왕, ھانجا:正祖大王), ٢٢مین فەرمانڕەوای جۆسۆن بوو. لەدوای چوونە شوێن باپیرەی پاشا یۆنگجۆ. چەندین ھەوڵی دا بۆ چاکسازیکردن و بەرەوپێشبردنی نیشتمان.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٢
پۆل:مردووانی ١٨٠٠
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٨یەم
پۆل:خەڵکی سێئول
پۆل:مێژووی کۆریا
شازادەی جێنشین سادۆ

وێنۆک
**شازادەی جێنشین سادۆ** (بە ھانگۆل: 사도세자, ھانجا:思悼 世子; لەدایکبووی ١٣ی شووباتی ١٧٣٥ تا ١٢ی تەممووزی ١٧٦٢) ناوی کەسی یی سیۆن (ھانگول:이선, ھانجا:李愃), دووەم کوڕی پاشا یۆنگجۆی جۆسۆن بوو. لەدوای مردنی برا گەورەی سادۆ، شازادەی جێنشین ھیۆجانگ، دەبوایە سادۆ ببوایە فەرمانڕەوای داھاتوو، بەڵام لە تەمەنی ٢٧ ساڵی دەمرێت بەھۆی برسیەتییەوە ئەویش بەھۆی فەرمانی باوکی پاشا یۆنگجۆ زیندانی کرابوو تا مردن.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٧٣٥
پۆل:مردووانی ١٧٦٢
پۆل:خێزانی یی
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ١٨یەم
پۆل:خەڵکی سێئول
پۆل:شازادە جێنشینەکان
شازادەی جێنشین ھیۆمیۆنگ

وێنۆک
**شازادەی جێنشین ھیۆمیۆنگ** (لەدایکبووی ١٨ی ئەیلوولی ١٨٠٩ تا ٢٥ی حوزەیرانی ١٨٣٠) وەک **یی یۆنگ** لەدایکبووە، ناوی دوای مردنی وەک پاشا مونجۆ ڕێزی لێنراوە، ئەندامێک بوو لە خێزانی شاھانەی جۆسۆن.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٩
پۆل:مردووانی ١٨٣٠
پۆل:فەرمانڕەواکانی کۆریا لە سەدەی ١٩یەم
پۆل:خێزانی یی
پۆل:ڕاسپێردراوەکانی شا لە کۆریا
پۆل:شازادە جێنشینەکان
جەزائیر لە ئۆڵۆمپیاد

**جەزائیر لە ئۆڵۆمپیاد** () جەزائیر ساڵی ١٩٦٤ بۆ یەکەم جار بەشداریی لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد و لەو کاتەوە جگە لە ساڵی ١٩٧٦ لە سەرجەم پێشبڕکێکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەشداریی کردووە. ھەروەھا لە ساڵەکانی ١٩٩٢، ٢٠٠٦، ٢٠١٠، ٢٠٢٢، بەشداریی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی کردووە. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی جەزائیر ساڵی ١٩٦٣ دامەزراوە. پێش سەربەخۆبوون یاریزانانی جەزائیر بەناوی وڵاتی فەڕەنسا بەشداریی دەکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:جەزائیر لە ئۆڵۆمپیادەکان
پۆل:جەزائیر لە ئۆڵۆمپیاد
تایجۆنگی جۆسۆن

وێنۆک

تایجۆنگی جۆسۆن (لەدایکبووی ١٣ی حوزەیرانی ١٣٦٧ تا ٨ی حوزەیرانی ١٤٢٢) وەک یی بانگ-وۆن (ھانگول: 이방원, ھانجا: 李芳遠), لەدایکبووە، سێیەم فەرمانڕەوای شانشینی جۆسۆن بوو لە کۆریا وە باوکی پاشا سێجۆنگی مەزن بوو.
بەوە ناسراو بووە کە کەسێکی توندو تیژ بووە

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٣٦٧
پۆل:مردووانی ١٤٢٢
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٥یەم
مونجۆنگی جۆسۆن

**مونجۆنگی جۆسۆن** (لەدایکبووی ١٥ی تشرینی دووەمی ١٤١٤ تا ١ی حوزەیرانی ١٤٥٢) پێنجەم فەرمانڕەوای شانشینی جۆسۆن بوو. لە ١٤٥٠ تا ١٤٥٢ ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی بوو. گەورە کوڕی پاشا سێجۆنگ بوو، لە ١٤٥٠ ھاتە شوێنی، بەڵام بەھۆی نەخۆشییەکەوە دوای دوو ساڵ دواتر دەمرێت و لەلایەن کوڕەکەی دانجۆنگی جۆسۆن شوێنی دەگیرێتەوە.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٤١٤
پۆل:مردووانی ١٤٥٢
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٥یەم
پۆل:خەڵکی سێئول
دانجۆنگی جۆسۆن

وێنۆک
**دانجۆنگی جۆسۆن** (لەدایکبووی ٩ی ئابی ١٤٤١ تا ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٤٥٧، فەرمانڕەوایەتییەکەی ١٤٥٢ تا ١٤٥٥) شەشەم فەرمانرەوای جۆسۆن بوو. زۆری لێکرا بۆ ئەوەی واز لە فەرمانڕەوایەتی بێنێت بۆ مامی، شوێنی گرتەوە و بووبە سێجۆی جۆسۆن، و دوورخرایەوە بۆ وڵاتی یۆنگوۆل.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی پاشاکانی کۆریا

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٤٤١
پۆل:مردووانی ١٤٥٧
پۆل:فەرمانڕەوا مناڵەکان لە ئاسیا
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٥یەم
پۆل:خەڵکی سێئول
سێجۆی جۆسۆن

وێنۆک
**سێجۆی جۆسۆن** (بە کۆری:조선 세조, لەدایکبووی ٢ی تشرینی دووەمی ١٤١٧ تا ٢٣٣ی ئەیلوولی ١٤٦٨، فەرمانرەوایەتی لە ١٤٥٥ تا ١٤٦٨) حەوتەم فەرمانڕەوای جۆسۆن بوو. کوڕی پاشا سێجۆنگ بوو، و برای مونجۆنگ و مامی دانجۆنگی جۆسۆن بوو، کە بە زۆر وایلێکرد واز لە فەرمانڕەوایەتی بێنێت و خۆی بێتە شوێنی.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٤١٧
پۆل:مردووانی ١٤٦٨
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٥یەم
پۆل:ڕاسپێردراوەکانی شا لە کۆریا
پۆل:خەڵکی سێئول
یۆجۆنگی جۆسۆن

**یۆجۆنگی جۆسۆن** (لەدایکبووی ١٢ی شووباتی ١٤٥٠ تا ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٤٦٩) ھەشتەم فەرمانڕەوای جۆسۆن بوو. شوێنی باوکی پاشا سێجۆی گرتەوە لە ١٤٦٨، کە تەمەنی ١٨ ساڵ بوو (وە ١٩ بوو بە گوێرەی سیستمی کۆری) بەڵام بەشێوەیەکی جەستەیی زۆر نەخۆش بوو، تا بتوانێت فەرمانڕەوایەتی بکان، ساڵێک دواتر مرد.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٥یەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٤٥٠
پۆل:مردووانی ١٤٦٩
سیۆنجۆنگی جۆسۆن

**سیۆنجۆنگی جۆسۆن** (لەدایکبووی ١٩ی ئابی ١٤٥٧ تا ١٩ی کانوونی دووەمی ١٤٩٥) نۆیەم فەرمانڕەوای جۆسۆن بوو. شوێنی باوکی پاشا یۆجۆنگی گرتەوە لە ١٤٦٩ و فەرمانڕەوایەتی کرد تا ١٤٩٤.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٤٥٧
پۆل:مردووانی ١٤٩٥
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٥یەم
پۆل:خەڵکی سێئول
یۆنسانگونی جۆسۆن

**یۆنسانگونی جۆسۆن** (بە کۆری: 연산군; بە ھانجا: 燕山君; لەدایکبووی ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٤٧٦ تا ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٥٠٦، فەرمانڕەوایەتی لە ١٤٩٤ تا ١٥٠٦) وەک **یی یونگ** لەدایکبووە، دەیەم پاشای جۆسۆن بوو. کوڕە گەورەی پاشا سیۆنجۆنگ بوو لە شاژن جیھیۆن، یۆنسانگونی جۆسۆن بە خراپترین پادشا دادەنرێت لە مێژووی کۆریادا.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٤٧٦
پۆل:مردووانی ١٥٠٦
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٥یەم
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٦یەم
پۆل:فەرمانڕەوا لابراوەکان
جونگجۆنگی جۆسۆن

**جونگحۆنگی جۆسۆن** (ڵەدایکبوون ١٦ی نیسانی ١٤٨٨ تا ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٥٤٤، فەرمانڕەوایەتی لە ١٥٠٦ تا ١٥٤٤) وەک یی یۆک یان لی یۆک لەدایکبووە، لە سەدەی ١٦یەم فەرمانڕەوایەتی کردووە لە جۆسۆن (مۆدێرن: کۆریا) بەھۆی پشێوی لە فەرمانڕەواییەتی براکەی، ئەوا شوێنی برا گەورەکەی یۆنسانگونی گرتۆتەوە.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٤٨٨
پۆل:مردووانی ١٥٤٤
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٦یەم
فلیبەگ

**فلیبەگ** () زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی کۆمیدی درامای ئینگلیزییە، کە دانەر و نووسەرەکەی -فیبی والێر برێج- لە ڕووی نمایشێکی خۆی بەناوی "یەک ژن" سازی کردووە، کە بۆ یەکەم جار ساڵی ٢٠١٣ بەڕێوەی بردووە. کۆمپانیای Two Brothers Pictures بە ھاوبەشیی ستۆدیۆکانی ئەمازۆن زنجیرەکەی بۆ "بی بی سی سێ" ساز کردووە. فیبی والێر برێج ڕۆڵی پاڵەوانی سەرەکیی زنجیرەکە دەگێڕێت کە خاتوونێکی جەوانی لەندەنییە کە ڕوحێکی ئازادی ھەیە و بۆ سێکسکردنیش زۆر ئازایە بەڵام کەسایەتییەکی تووڕە و سەرلێشێواوی ھەیە. ئاندرو سکۆت لە وەرزی دووەمدا پەیوەستی زنجیرەیەکە دەبێت. کەسایەتیی سەرەکی زۆربەی کات دیواری چوارەم دەشکێنێت تاوەکوو مۆنۆلۆگ یان شرۆڤەیەک پێشکەشی بینەر بکات.

ڕەخنەگران لەبەر سیناریۆ، نواندن و نازاوەیی کەسایەتیی سەرەکی ستایشێکی زۆری بەرھەمەکەیان کردووە. فیبی والێر برێج بۆ وەرزی یەکەم بوو بە براوەی خەڵاتی تەلەڤیزیۆنی ئەکادیمیای بریتانیا، بۆ پێشکەشکردنی باشترین کۆمیدیای ژنانە. وەرزی دووەم لە خەڵاتی ئێمی پڕایم تایمدا لە یازدە بەشدا بەربژێر بوو کە توانی شەش لەوان بباتەوە، والێر برێج خەڵاتەکانی باشترین زنجیرەی کۆمیدی، باشترین ئەکتەری سەرەکیی ژن و باشترین سیناریۆ بۆ زنجیرەی کۆمیدی وەدەست ھێنا؛ ھەروەھا فلیبەگ بوو بە براوەی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و باشترین ئەکتەر کە فیبی والێر برێج بوو، ھەروەھا ئاندرو سکۆتیش وەک بەربژێر ھەڵبژێردرا.

## ڕۆڵەکان
* فیبی والێر برێج: فلیبەگ (ھەرچەند لە سیناریۆ نێوی نەھاتووە)
* شان کلیفۆرد: کلێر (خوشکی فلیبەگ)
* ئاندرو سکۆت: ئەو قەشەیەی فلیبەگ خۆشی دەوێ (لە وەرزی دووەمدا)

## وەرزەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* فلیبەگ لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرە درامییەکانی بی بی سی
پۆل:تەلەفزیۆنی فێمینیست
پۆل:بەرنامەە ڕەسەنەکانی ئەمازۆن پرایم ڤیدیۆ
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە
ئینجۆنگی جۆسۆن

**ئینجۆنگی جۆسۆن** (لەدایکبووی ١٠ی ئازاری ١٥١٥ تا ٨ی ئابی ١٥٤٥، فەرمانڕەوایەتی لە ١٥٤٤ تا ١٥٤٥) ناوی کەسی یی ھۆ (ھانگول: 이호, ھانجا: 李峼),  ١٢مین فەرمانڕەوای جۆسۆن بوو. باوکی جیۆنگجۆنگی جۆسۆن و دایکی شاژن جانگیۆنگ بوو. و براکەی ون ئیم بوو کە وەک یەکەم مناڵی لەدایکبوو بوو بە شازادەی جێنشین لە ١٥٢٠ و چووە شوێن باوکی لەدوای مردنی جونگجۆنگ لە ١٥٤٤.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٥
پۆل:مردووانی ١٥٤٥
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٦یەم
شاژن جانگیۆنگ

**یون میونگ-ھی** (لەدایکبووی ١٠ی ئابی ١٤٩١ تا ١٦ی ئازاری ١٥١٥) لە ھۆزی پاپیۆنگ یون، ھاوسەری دووەمی یی یۆک (پاشا جونگجۆنگ) بوو، ١١مین شاژن بوو لە جۆسۆن، پێگەی شاژنی پێدرا لە ١٥٠٧ تا مردنی لە ١٥١٥. لەدوای مردنی ناونیشانی شاژن جانگیۆنگ یان شاژن جانگ-کیونگی پێدرا.

## ژیان
یون میونگ ھی لە ١٠ی ئابی ١٤٩١ لەدایکبووە لە دواین سەردەمی فەرمانرەوایەتی سیۆنگجۆنگ، باوکی یون یۆ-پیل، ئەندامی ھۆزی پاپیۆنگ یون بوو و دایکی ئەندامی ھۆزی سونچیۆن پارک بوو (순천 박씨, 順天 朴氏). خۆیشی پێنجەم مناڵی خێزانەکە بوو، وە چوارەم کچی خێزانەکە بوو، لەگەڵ پێنج خوشک، و تاکە برایەک.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٤٩١
پۆل:مردووانی ١٥١٥
پۆل:مردنەکان لەکاتی مناڵبوون
پۆل:ژنە کۆرییەکانی سەدەی ١٦یەم
شاژن مونجیۆنگ

**شاژن مونجیۆنگ** (ھانگول: 문정왕후, ھانجا: 文定王后; لەدایکبووی ٢ی کانوونی یەکەمی ١٥٠١ تا ٥ی ئایاری ١٥٦٥) لە ھۆزی پاپیۆنگ یون لەدایکبووە، لەدوای مردنی وەک ھاوسەری پاشا جونگجۆنگ رێزی لێنراوە، لە ١٥١٧ شاژن بووە تا مردنی ھاوسەرەکەی لە ١٥٤٤، دواتر دوای مردنی ھاوسەرەکەی ناونیشانی شاژنە داوەجر سیۆنگریۆل (성렬왕대비) وەردەگرێت لە سەردەمی کوڕەکەی، یی ھۆ (پاشا ئینجۆنگ)، شاژن وەک ڕاسپێردراوی شا ڕەفتار دەکات لە سەردەمی دیاریکراوی کوڕەکەی لە نێوان ساڵانی ١٥٤٥ تا ١٥٦٥. 

## ئەمانەش ببینە

* جونگجۆنگی جۆسۆن
* شاژن جانگیۆنگ

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ١٦یەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠١
پۆل:مردووانی ١٥٦٥
پۆل:خێزانی یی
پۆل:ڕاسپێردراوەکانی شا لە کۆریا
شاژن ئانسون

**شاژن ئانسون** (لەدایکبووی ١٨ی نیسانی ١٤٤٥ تا ٣ی شووباتی ١٤٩٩) لە ھۆجی چیۆنگجو ھان، دووەم ھاوسەری پاشا یۆجۆنگ بوو، ھەشتەم فەرمانڕەوای جۆسۆن بوو. شاژن بوو لە ١٤٦٨ تا مردنی ھاوسەرەکەی لە ١٤٦٩، دوای مردنی ھاوسەرەکەی ناونیشانی شاژن داوەجر ئینھێ (인혜왕대비) لە سەردەمی کوڕە ھەڵگیراوەکەی سیۆنگجۆنگ، و دواتریش لە سەردەمی پاشا یۆنسانگون.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٤٤٥
پۆل:مردووانی ١٤٩٩
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ١٥یەم
پۆل:ژنە کۆرییەکانی سەدەی ١٥یەم
پۆل:خەڵکی ئانسان
شاژن جیۆنگھی

**شاژن جیۆنگھی** (ھانگول: 정희왕후, ھانجا: 貞熹王后; لەدایکبووی ٨ی کانوونی یەکەمی ١٤١٨ تا ٦ی ئایاری ١٤٨٣) لە ھۆزی پاپیۆنگ یون، ناوی دوای مردنی پێبەخشراوە وەک شاژن و ھاوسەری یی یو، پاشا سێجۆ، شاژن بوو لە ١٤٥٥ تا مردنی ھاوسەرەکەی لە ١٤٦٨، لەدوای مردنی ناونیشانی شاژن داوەجر جاسیۆنگ (자성왕대비) ی پێدەدرێت لە سەردەمی کوڕەکەی یی ھوانگ (پاشا یۆجۆنگ).  وە وەک شاژن داوەجری مەزن جاسیۆنگ (자성대왕대비) لە سەردەمی فەرمانڕەوایەتی نەوەکەی سیۆنجۆنگی جۆسۆن.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٤١٨
پۆل:مردووانی ١٤٨٣
پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ١٥یەم
پۆل:ڕاسپێردراوەکانی شا لە کۆریا
پۆل:ژنە کۆرییەکانی سەدەی ١٥یەم
شاژن جیۆنگسون (دانجۆنگ)

**شاژن جیۆنگسون** (دانجۆنگ)  (ھانگول:정순왕후 송씨, ھانجا:定順王后 宋氏) (لەدایکبووی  ١٤٤٠ تا ٧ی تەممووزی ١٥١) وەک ھاوسەری پاشا دانجۆنگ ناونیشانی دوای مردنی پێدراوە، شەشەم فەرمانڕەوای جۆسۆن بوو، شاژن بوو لە ١٤٥٤ تا دوای وازھێنانی ھاوسەرەکەی لە ١٥٥، دواتر ناونیشانی شاژنە داوەجر ئیدیۆک (의덕왕대비) پێدرا تاوەکوو لابردنی لە پۆستەکەی لە ١٤٥٧.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٤٤٠
پۆل:مردووانی ١٥٢١
شاژن سۆھیۆن

وێنۆک|ڕاست|alt=شاژن سۆھیۆن|شاژن سۆھیۆن
**شاژن سۆھیۆن** (소헌왕후 심씨, لەدایکبووی ١٢ تشرینی یەکەمی ١٣٩٥ تا ١٩ی نیسانی ١٤٤٦)  لە ھۆزی چیۆنگسۆنگ سیم، ناوی دوای مردنی پێبەخشرا وەک ھاوسەری (یی دۆ) پاشا سێجۆنگ، و دایکی پاشا مونجۆنگ و پاشا سێجۆ، وە ڕێزی لێنرا وەک شاژن گۆنگ (공비) لە ١٤١٨ تاوەکوو مردنی لە ١٤٤٦.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٣٩٥
پۆل:مردووانی ١٤٤٦
پۆل:ژنە کۆرییەکانی سەدەی ١٥یەم
شاژن وۆنگیۆنگ.

شاژن وۆنگیۆنگ (원경왕후 민씨; لەدایکبووی ٢٩ی تەمموزی ١٣٦٥ تا ١٨ی ئابی ١٤٢٠) لە ھۆزی یۆھیونگ مین، ھاوسەری تایجۆنگی جۆسۆن و دایکی سێجۆنگی مەزن بوو.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٣٦٥
پۆل:مردووانی ١٤٢٠
پۆل:ژنە کۆرییەکانی سەدەی ١٤یەم
پۆل:ژنە کۆرییەکانی سەدەی ١٥یەم
شاژن جیۆنگان

**شاژن جیۆنگان** (정안왕후 김씨، لەدایکبووی ٢٢ کانوونی یەکەمی ١٣٥٥ تا ٢ی ئابی ١٤١٢) شاژن ئانجیۆنگ (안정왕후), لە ھۆزی گیۆنگجو کیم، وەک ھاوسەری پاشا یی گیۆنگ (پاشا جیۆنگجۆنگ)، دووەم فەرمانڕەوای جۆسۆن بوو. شاژن بوو لە ١٣٩٨ تا وازھێنانی ھاوسەرەکەی لە ١٤٠٠ و وەک شاژن دیۆک (덕비), ڕێزی لێنرا، دواتریش وەک شاژن داوەجر سوندیۆک (순덕왕대비).

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٣٥٥
پۆل:مردووانی ١٤١٢
پۆل:ژنە کۆرییەکانی سەدەی ١٤یەم
پۆل:ژنە کۆرییەکانی سەدەی ١٥یەم
شاژن سیندیۆک

**شاژن سیندیۆک** (신덕왕후 강씨; لەدایکبووی ١٢ی تەممووزی ١٣٥٦ تا ١٥ی ئەیلوولی ١٣٩٦) لە ھۆزی گۆکسان کانگ، نازناوی دوای مردنی پێبەخشرا وەک شاژن و ھاوسەری پاشا تایجیۆ (یی دان)، وە یەکەم فەرمانڕەوای جۆسۆن بوو. شاژن بوو لە ١٣٩٢ و ناونیشانی شاژن ھیۆن (현비) ھەبوو تا مردنی لە ١٣٩٦.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٣٥٦
پۆل:مردووانی ١٣٩٦
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ١٤یەم
پۆل:ژنە کۆرییەکانی سەدەی ١٤یەم
ئێتمونت ھووسرڵ

وێنۆک|ھووسرڵ لە ١٩١٠کاندا
**ئێتمونت ھووسرڵ** (بە ئەڵمانی: Edmund Husserl؛  [ˈɛtmʊnt ˈhʊsɐl]) (١٨٥٩ - ١٩٣٨) ماتماتیکزان و فەیلەسووفی ئاڵمانی بوو کە بناخەی دیاردەناسیی دانا. ناسراوترین کتێبی لێکۆڵینەوە لۆژیکییەکان -ە. ھووسرڵ ساڵی ١٨٥٩ لە خێزانێکی سەر بە ئایینی جوولەکایەتی لە وڵاتی چیک لە دایک بووە. لە ساڵی ١٨٨١، لە زانکۆی ڤیەنا دکتۆرای ماتماتیک دەگرێ و لە کاتی سەربازیدا نووسراوەکانی ئەرەستوو و ھێگڵ دەخوێنێتەوە. گۆڕانی بنەڕەتی لە فکری ھووسرڵدا کە لە زانستەوە بەرەو فەلسەفە پەلکێشی کرد، لە ساڵی ١٨٨٤دا ڕووی دا. لەو ساڵەدا، ھووسرڵ لە لای برێنتانۆ و لە ژێر چاوەدێریی ئەوا فەلسەفەی خوێند و ئامادەی وانەکانی بوو. لە ژێر ئەم کاریگەرییەدا، ھووسرڵ بەو ئاکامە گەیشت کە فەلسەفە نەک تەنیا زانستە، بەڵکوو زانستی زانستەکانە و پێویستە بناغەیەکی پتەوی بۆ دابمەزرێ. ھەر لە ڕێگای برێنتانۆوە بوو کە لەگەڵ تێگەیشتەی مەبەستدارێتیی ھۆشیاریدا ئاشنا بوو. برێنتانۆ سەر بە فێرگەی ئیمپیریزم بوو، بەڵام ھووسرڵ وەکوو نەوکانتییەک سەیری جیھانی دەکرد و، جگە لە کانت، کاریگەرێتیی دێکارت -یشی بە سەرەوە دیار بوو. پاش تەواوکردنی دوکتۆراکەی، لە ساڵی ١٨٨٧ تا ساڵی ١٩٠١ لە زانکۆی ھالە وەکوو مامۆستا دامەزرا. لە سەرەتاوە، ھووسرڵ ھەوڵی دا لە فەلسەفەی ماتماتیک بکۆڵێتەوە. یەکەم نووسراوی لەسەر دیاردەناسی ساڵی ١٩٠١ لە دوو بەرگدا و لە ژێر ناوی لێکۆڵینەوە لۆژیکییەکان بڵاو کردەوە. لەم کتێبەدا ھووسرڵ سایکۆلۆژیزم و ڕێژەییخوازی و گومانکاری ڕەت دەکاتەوە. پاش بڵاوبوونەوەی لێکۆڵینەوە لۆژیکییەکان لە زانکۆی گوتینگندا کاری مامۆستایەتیی دەست دەکەوێ و زانکۆی ھالە بەجێ دێڵێ. ساڵی ١٩٢٨ ھووسرڵ لە زانکۆ خانەنشین دەکرێ و داوا دەکا ھایدێگەر لە جێگەی ئەوا دابمەزرێنن.  لەبەر ئەوەی ھووسرڵ بە بنەچە جوو بووە، کاتێ نازییەکان دەسەڵاتی سیاسی دەگرن بە دەستەوە، ڕوخسەتی وانەوتنەوەی لێ دەستێننەوە و ڕیگەشی پێ نادەن کەڵک لە کتێبخانەکان وەرگرێ و نووسراوەکانی بڵاو کاتەوە. ساڵی ١٩٣٨ لە تەمەنی ٧٩ ساڵیدا نەخۆش دەکەوێ و دەمرێ.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٩
پۆل:مردووانی ١٩٣٨
پۆل:نووسەرانی ئاڵمانیی سەدەی ١٩یەم
پۆل:فەیلەسووفانی نەمسایی
پۆل:فەیلەسووفانی جوو
پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور
پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە
پۆل:فەیلەسووفانی زمان
پۆل:فەیلەسووفانی بیرکاری
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییەکانی ئەڵمانیا
داگیرکاری چینگ بۆسەر جۆسۆن

وێنۆک
**داگیرکاری چینگ بۆ سەر جۆسۆن** لە زستانی ١٦٣٦ دەستی پێکرد کاتێک چینگی تازە دامەزراو ھێرشی کردە سەر جۆسۆن و داگیریکرد، و سیستمی باجی سەپاندە سەر جۆسۆن، داگیرکارییەکە کاری دووبارەی پێشووی  داگیرکاری جین بوو لە ١٦٢٧ و دووبارە بوویەوە، داگیرکارییەکە بە لایەنی چینگ تەواو بوو و سەرکەوتوو بەسەر جۆسۆن. بەمەشەوە خێزانی یی کە فەرمانڕەواییەتی جۆسۆنیان دەکرد بوونە شوێنکەوتەی ئیمپراتۆریەتیی چینگ، و زۆریان لێکرا بۆ ئەوەی پەیوەندی خۆیان لەگەڵ ئیمپراتۆرییەتە تێکشێکنراوەکەی مینگ بپچرێنن. چەندین ئەندامی خێزانی یی بە دیل بردران و لەناو بردران بۆ ئەوەی بە جۆسۆن بڵێن ئێمە سەرکەوتووین بەسەرتان و پێویستە شوێنمان بکەون.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان
ئینجۆی جۆسۆن

**ئینجۆی جۆسۆن** (لەدایکبووی ٧ی کانوونی یەکەمی ١٥٩٥ تا ١٧ی حوزەیرانی ١٦٤٩) ١٦مین فەرمانرەوای جۆسۆن بوو. نەوەی پاشا سێجۆنگ و کوڕی شازادە جیۆنگوۆن بوو. لە سەردەمێک فەرمانرەوایەتی دەکات کە جۆسۆن لەلایەن جینەوە ھێرشی دەکرێتە سەر، کە دواتر جین سووپاکەی دەکشێنێتەوە دوای ئەوەی داواکارییەکانیان پڕدەکرێتەوە، و دواتریش لەلایەن داگیرکاری چینگەوە کە پاشا ئینجۆ خۆی ڕادەست کرد لە ١٦٣٦ و ڕازی بووو بە داوایانەی لەلایەن چینگەوە پێشکەش کرا.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٥٩٥
پۆل:مردووانی ١٦٤٩
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٧یەم
میۆنگجۆنگی جۆسۆن

**میۆنجۆنگی جۆسۆن** (لەدایکبووی ٣ی تەممووزی ١٥٣٤ تا ٣ی ئابی ١٥٦٧ فەرمانڕەوایەتیی لە ١٥٤٥ تا ١٥٦٧) ١٣مین فەرمانڕەوای جۆسۆن بوو کوڕی پاشا جونگجۆنگ و دایکی شاژن مونجیۆنگ بوو.

لە ١٥٤٥ و لە تەمەنی ١٢ ساڵی بووبە پاشا کاتێک برا گەورەکەی، پاشا ئینجۆنگ دەمرێت، لەوکاتەی کە ئەو زۆر بچووک بوو بۆ فەرمانڕەواییەتی و تەمەنی ١٢ ساڵ بوو، شاژن مونجیۆنگ بەناوی ئەو فەرمانڕەوایەتیی جۆسۆنی گرتە دەست.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٥٣٤
پۆل:مردووانی ١٥٦٧
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٦یەم
یی سون-سین

وێنۆک
**ئەدمیڕال یی سون-سین** (کۆری: 이순신; ھانجا: 李舜臣; لەدایکبووی ٢٨ی نیسانی ١٥٤٥ تا ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٥٩٨) ئەدمیڕال و ژەنەڕاڵێک بوو بەھۆی بەشدارییەکانی لە داگیرکاری ژاپۆن بۆ سەر جۆسۆن بەناوبانگ بوو لە سەردەمی (جەنگی ئیمجین) لە شانشینی جۆسۆن.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٥٤٥
پۆل:مردووانی ١٥٩٨
پۆل:مێژووی سەربازی کۆریا
پۆل:ژەنەڕاڵەکانی کۆریا
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ١٦یەم
سۆنجۆی جۆسۆن

**سۆنجۆی جۆسۆن** (لەدایکبووی ٢٦ی تشرینی دووەمی ١٥٥٢ تا ١٦ی ئازاری ١٦٠٨) ١٤مین فەرمانرەوای جۆسۆن بوو لە ١٥٦٧ تا ١٦٠٨. بەوە ناسراوە کە پشتگیری کۆنفووشیزم و گرنگی بە کاروبارەکانی وڵات داوە لە سەرەتای سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٥٥٢
پۆل:مردووانی ١٦٠٨
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٦یەم
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:خەڵکی سێئول