باراک ئۆباما

**باراک حوسێن ئۆبامای دووەم** (بە ئینگلیزی: Barack Hussein Obama II) (لەدایکبووی ٤ی ئابی ١٩٦١) ناسراو بە **باراک ئۆباما**، سیاسەتوانێکی ئەمریکییە کە پۆستی چل و چوارەمین سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ تا ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ وەرگرتووە، ئەندامی پارتی دیموکراتە، و یەکەم سەرۆکە لە ڕەچەڵەکی ئەفریقی کە بگاتە کۆشکی سپی. سەرکەوتنێکی گەورەی بەسەر ڕکابەرەکەی جۆن مەککەین بەدەستھێنا بە بردنەوەی لە ھەندێک لە پێگەکانی کۆمارییەکان وەک ئۆھایۆ و ڤێرجینیا لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨. پێشتر ئۆباما پۆستی ئەندامی نوێنەری ویلایەتی ئیلینۆی لە ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٥ تا ٢٠٠٨، و ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتی ئیلینۆی لە ساڵی ١٩٩٧ تا ٢٠٠٤، و پارێزەر لە بواری مافە مەدەنییەکان و مامۆستای زانکۆ بووە. خەڵاتی نۆبێلی ئاشتی بۆ ساڵی ٢٠٠٩ بەدەستھێنا لەپای ھەوڵەکانی بۆ بەھێزکردنی دیپلۆماسیی نێونەتەوەیی و ھاوکاریی نێوان گەلان، ئەمەش پێش تەواوکردنی ساڵێک لە دەسەڵات.

لە کۆلێژی کۆلۆمبیا لە زانکۆی کۆلۆمبیا و کۆلێژی یاسا لە زانکۆی ھارڤارد دەرچووە، و لە یەکەمین ئەمریکییە بەڕەچەڵەک ئەفریقییەکان بوو کە سەرۆکایەتیی گۆڤاری ھارڤارد بۆ یاسا بگرێتە ئەستۆ، ھەروەھا پێش بەدەستھێنانی بڕوانامەی پارێزەری، کاری لە چالاکییە کۆمەڵایەتییەکان لە شیکاگۆ دەکرد. وەک ڕاوێژکاری مافە مەدەنییەکان لە شیکاگۆ کاری کردووە، و وانەی یاسای دەستووری لە کۆلێژی یاسای زانکۆی شیکاگۆ لە ماوەی نێوان ١٩٩٢ تا ٢٠٠٤ گوتووەتەوە.

سێ خولی لە ئەنجومەنی پیرانی ئیلینۆی بەدەستھێنا لە ماوەی نێوان ١٩٩٧ تا ٢٠٠٤. دوای ھەوڵێکی سەرنەکەوتوو بۆ بەدەستھێنانی کورسییەک لە ئەنجومەنی نوێنەران لە ساڵی ٢٠٠٠، خۆی بۆ ئەنجومەنی پیران لە ساڵی ٢٠٠٤ کاندید کرد، و توانی لە ئازاری ٢٠٠٤دا کورسییەک لە ئەنجومەنەکە بەدەستبھێنێت، بەم سەرکەوتنەش توانی سەرنجی پارتی دیموکرات ڕابکێشێت، و وتارە تەلەڤیزیۆنییەکەی کە لەسەر ئاستی ناوخۆ لە کاتی کۆنگرەی نیشتمانیی دیموکراتەکان لە تەممووزی ٢٠٠٤ پەخشکرا، کردی بە ئەستێرەیەکی ھەڵکشاو لەسەر ئاستی نیشتمانی لەنێو پارتەکەدا. دواتر وەک ئەندامی ئەنجومەنی پیران لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ ھەڵبژێردرا و گەورەترین ڕێژەی لە مێژووی ئیلینۆی بەدەستھێنا.

لە شوباتی ٢٠٠٧ دەستی بە چوونە ناو کێبڕکێکانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی کرد. دوای ھەڵمەتێکی پڕ لە ململانێی توند لە ناوخۆی پارتی دیموکرات بۆ بەدەستھێنانی کاندیدبوونی پارتەکە بۆ ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی، توانی کاندیدبوونی پارتەکەی بەدەستبھێنێت پاش زاڵبوونی بەسەر ڕکابەرەکەی ھیلاری کلینتۆن، بۆ ئەوەی ببێتە یەکەم کاندیدی سەرۆکایەتیی بەڕەچەڵەک ئەفریقی بۆ پارتێکی گەورەی ئەمریکی. لە ھەڵبژاردنە گشتییەکان کە لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ بەڕێوەچوو، توانی شکست بە کاندیدی کۆمارییەکان جۆن مەککەین بھێنێت، و لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ وەک سەرۆک دەستبەکاربوو.

## ژیان
ئۆباما لە ویلایەتی کانساس ھاوای لە باوکێکی کینی و دایکێکی ئەمریکی سپی پێست لە دایک بووە. لە دوای تەمەنی دوو ساڵیدا باوکی دوای ئەوەی گەڕاوەتەوە بۆ کینیا بەجێی ھێشتووە و لای دایکی ماوەتەوە و دایکی پەروەردەی کردووە، دوای ئەوەی دایکی ئۆباما شودەکاتەوە بە پیاوێکی قوتابی ئیندۆنیسی بە منداڵی دەگوازرێتەوە بۆ جاکارتا لەگەڵ خێزانەکەی و لە دایکەوە خوشکێکی دەبێت بەناوی (مایا) نووسەری ناودار سکوتتۆرۆ دەڵێت ئۆباما بۆ ماوەی دووساڵ لە قوتابخانەیەکی ئیسلامی دا خوێندویەتی دواتر پەیوەندی کردووە بە خوێندنگەیەکی کاسۆلیکی و پاشان بووە بە مەسیحی لە ساڵی ١٩٩٥ دواتر دایکی بە نەخۆشی شێرپەنجە مردووە، لە یادەوەرییەکانیدا ئۆباما یادەوەرییەکانی خۆی و دایکی نووسیوەتەوە.
دوای ئەوەی ئۆباما پەیوەندی دەکات بە زانکۆی کالیفۆرنیا و بەر لەوەی بچێتە زانکۆی کۆلۆمبیا لە نیویۆرک کە دواتر لە ساڵی ١٩٨٣ لێی دەرچووەو بڕوانامەی بەکالۆریس ی لە زانستی سیاسی و پەیوەندی دەوڵەتی وەرگرتوەو دواتر لە بواری تایبەتیدا کاری کردووە بۆ ھاوکاری ھەژاران و لانەوازان، جگە لەوەش وەک نووسەر و لێکۆڵەرەوەی ئابووری بۆ ڕێکخراوی (بزەنس ئەنتەر ناشیوناڵ کۆربۆ ڕەیشن) کاری کردوە، ساڵی ١٩٨٥چووەتە شاری شیکاگۆ دوای ئەوەی کە کارێکی دەست کەوتووە بوەتە بەڕێوەبەری پڕۆژەی بووژانەوەی گەڕەکە ھەژارنشینەکان، لە ساڵی ١٩٩١ زانکۆی یاسای لە ھارڤارد تەواوکردووەو بووەتە وانەبێژ لە زانکۆی شیکاگۆ بۆ ساڵی ١٩٩٣.
وێنۆک|ئۆباما لەکاتی پێشکەشکردنی وتارێک دوای بردنەوەی زۆرینەی دەنگەکان

### ژیانی سیاسی
ساڵی ١٩٩٦ ھەڵبژێردراوە بۆ ئەنجومەنی پیران لە ئیلینۆی و بە شێوەیەکی فەرمی چووەتە نێو پارتی دیموکراتخوازی ئەمریکا و لە تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٤ لە ھەڵبژاردنەکانی کۆنگرێس دەرچووە بۆ ویلایەتی ئیلینۆی بەرێژەی ٧٠٪ لە کۆیی دەنگەکان لە بەرامبەردا ڕکابەری کۆماری ٢٧٪ ی ھێناوە ھەر بۆیەش بووە گەنجترین ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا و لە ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی ئەمریکا بۆ ساڵی ٢٠٠٨ خۆی پاڵاوت و دەرچوو، ئێستاش سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە بۆ جاری دووەم، لە کاتی ھەڵبژاردنەکاندا ڕۆژنامەی (یەدیعۆت ئەحرۆنوت)ی ئیسڕائیلی و پێگەی (ئینت) زۆر بەڕاشکاوانە پشتگیریان لێکردو ئەم ھەواڵەش زۆر بڵاو بوەوە بەڵام ئۆباما دوای بڵاو بوونەوەی ھەواڵەکان ئەم پشتگیرییەی بە موبادەرەیەکی تاکەکەسی وەسفکرد و وتەکانی لە پێگەی (واینت) گۆڕان. لە وتارەکەشیدا کە لە بەردەم ڕێکخراوی (ئیبپاک)ی ئیسرائیلدا بۆ ئامادەبووان دابووی وتی: قودس بە پایتەختی ئیسرائیل دەمێنێتەوەو پێویستە بە یەکگرتووی بمێنێتەوە، کە میدیاکانی جیھانی ئیسلامی بەتەواوی ورووژاند و سەرکردایەتی فەلەستین و حیزبەکانی فەلەستین بەتوندی وەڵامی ئەو لێدوانانەی ئەوکاتی ئۆبامایان دایەوە و دواتر لە چاوپێکەوتنی کەناڵی (سی ئێن ئێن) لەوەڵامی ئەو پرسیارەدا وتی: ئەم بابەتە بەجێ دەھێڵین بۆ ڕێکەوتن و وتووێژی ھەردوو لایەنی ناکۆک کە فەلەستینییەکان و ئیسرائیلن، لە ڕۆژی ٥ ی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٨ دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامەکانی ئەو ھەڵبژاردنە بە سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ھەڵبژێردراو دوای ئەوەی کە بووە سەرۆک بڕیاری کشانەوەی ھێزەکانی ئەمریکای دا لە عێراق کە لەکاتی ھەڵمەتەکانی بانگەشەی ھەڵبژاردنەکاندا بانگەشەی دەکرد بۆ گێڕانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا لە عێراق و ئەفغانستان بەڵام ئەو بڕیارە تەنھا بۆ عێراق بوو لە بەرامبەردا ھێزەکانی ئەمریکا لەسەر خاکی ئەفغانستان تا ئێستاش ماونەتەوە، ھەرچی ئەو ھێزانەشی کە لە عێراق بوون بۆ ناوچەکانی کەنداو و ئەفغانستان گوێزرانەوە و سەبارەت بە بەڵینەکانی بۆ نەھێشتنی گرتووخانە نایاسایییەکانی تا ئێستا بەبێ چارەسەر ماونەتەوە بە تایبەتی گرتووخانەکانی گۆنتانامۆ کە بووەتە مایەی شەرمەزاری بۆ ئەمریکا و لە سەردەمی دەستەڵاتی جۆرج بۆش دروستکراون،

## سەرچاوەکان
* ماڵپەڕی بەختەوەری
* ویکی ئینگلیزی

پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:زیندووان
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:پیاوە فێمینیستەکان
پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
پۆل:مەسیحی ئەفریقی-ئەمریکی
پۆل:چالاکوانانی ئەمریکی بۆ کۆنترۆڵکردنی دەمانچە
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)
پۆل:سیاسەتمەدارانی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١