open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نەگڤ

وێنۆک|220x220پیکسڵ
**بیابانی نەگف** ناوچەیەکی بیابانی و وشکە کەوتۆتە خۆڕئاوای کیشوەری ئاسیا، لە ڕووی جوگرافییەوە بەشێکە لە نیمچە دوورگەی سینا، بە ناوچەی بەیەکگەیشتنی ھەردوو کیشوەری ئاسیا و ئەفریقیا دادەنرێت، زیاتر بە دۆڵی عەرەبە دەناسرێت، کەوتۆتە بەشی باشووری ئیسرائیل، ناوچەیەکی پیرۆزی ئایینییە و بە ڕێگای پێغەمبەران دانراوە.
وێنۆک|بیابانی نەگڤ بە ڕەنگی سوور دیاریکراوە لە بەشی باشووری ئیسرائیل.
بیابانەکە کەوتۆتە پاڕێزگای ئەشکلۆن، گرنگترین شاری ئیلاتە کە دەڕوانێتە کەنداوی عەقەبە.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەری ئەلیکترۆنی ھەواڵەکانی نەگڤ
زانکۆ

[وێنۆک|زانکۆی زیوریخ کۆنترین زانکۆ لە [سویس|سویسرا]]
**زانکۆ** ناوەندێکە بۆ فێرکردن و توێژینەوە، بڕوانامەی باوەڕپێکراو دەبەخشێت بە دەرچووانی. زانکۆ خوێندن لە پلەی سێ و چوار فەراھەم دەھێنێت بۆ خوێندکاران وەک تەواوکەر بۆ خوێندنی (سەرەتای و ناوەندی).

## ئەمانەش ببینە
* بەکالۆریۆس
* قوتابخانە
* کۆلێژ

## سەرچاوەکان

پۆل:زانکۆکان و کۆلێژەکان
پۆل:خوێندنی باڵا
پۆل:جۆرەکانی زانکۆ و کۆلێژ
پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکان
جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١٩

جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١٩ـی ئیماڕات، ١٧ھەمین پاڵەوانێتیە لە مێژووی جامی نەتەوەکانی ئاسیا.

یاریەکانی جامی نەتەوەکانی ئاسیا، لە ٤ شاری ئەو وڵاتە بەڕێوە چوون کە بەسەر ٨ یاریگادا دابەشکرابوو، بۆ یەکەم جار لەمێژووی پاڵەونێتیەکەدا، ئەو ھەڵبژاردانەی لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا کەپلەی سێیەمیان بەدەست ھێنا توانیان سەرکەون بۆ قۆناغی ١٦.

لەم پاڵەوانێتیەدا بەبەشداریکردنی ٢٤ ھەڵبژاردە، ٥١ یاری ئەنجام درا، ول ەسەرجەم یاریەکاندا گۆڵ تۆمارکران.

## ئامار و ڕیکۆرەکان
یەکەم یاری پاڵەوانێتیەکە لە نێوان ھەردوو ھەڵبژاردەی (ئیماڕات - بەحرەین) بەڕێوەچوو، کە یاریەکە بە گۆڵێکی بێ وەڵام بۆ ھەڵبژاردەی بەحرەین کۆتای پێھات، رمیعي یاریزانی بەحرەین توانی لەخولەکی ٧٨ یەکەم گۆڵی ھەڵبژاردەکەی و یەکەم گۆڵی پاڵەوانێتیەکە تۆماربکات.

بۆیەکەم جار لە مێژووی جامی ئاسیادا، بەھۆێ لێدانەوەی تەکنەلۆژیای (ڤار) گۆڵێکی یاری نێوان ڤێتنام و ژاپۆن ڕەتکرایەوە، محەممەد عەبدوڵای ناوبژیوانی ئیماڕاتی بوە یەکەم ناوبژیوان لە مێژووی جامی ئاسیا لەڕێی تەکنەلۆژیای ڤارەوە گۆڵەکەی ڕەتکردەوە.

لەم پاڵەوانێتیەدا بەبەشداریکردنی ٢٤ ھەڵبژاردە، ٥١ یاری ئەنجام درا، ول ەسەرجەم یاریەکاندا گۆڵ تۆمارکران، یەکەم ھاتریکی پاڵەوانێتییەکە لە لایەن مۆعز عەلی یاریزانی قەتەڕ تۆمارکرا.

لەلایەکی دیکەوە، مۆعیز عەلی توانی ببێت بەگۆڵکاری پاڵەوانێتیەکە، کە توانی ٩ گۆڵ تۆماربکات.

لەیاریگای (شیخ زاید ریاضیة) یاری کۆتایی جامەکە لە نێوان ھەردوو ھەڵبژاردەی قەتەڕ و ژاپۆن بەڕێوەچوو، ڕاڤشانی ئۆزباگستانی ناوبژیوانی کردن.

کە بە ئەنجامی ٣–١ ھەڵبژاردەی قەتەڕ توانی ببێتە پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١٩.

## تیر و پشک و قۆناغی کۆمەڵەکان
ڕاکێشانی تیر و پشکی قۆناغی کۆمەڵەکان بۆ جامی ئاسیای ٢٠١٩، لە ڕێکەوتی ٤ی ئایاری ٢٠١٨ بوو لە ھۆتێل ئارمانی لە بورجی خەلیفە لە شاری دوبەی.

هەڵبژاردەکان بەسەر ٦ کۆمەڵە دابەش کران. پلەی یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ چوار لە باشترین یانەکانی پلەی سێیەم دەردەکەوتن بۆ قۆناغی ١٦.


## خەڵاتەکان
* مۆعیز عەلی خەڵاتی باشترین یاریزانی جامەکەی پێ بەخشرا.
* مۆعیز عەلی بوو بە گۆڵکاری جامەکە.
* سەعید شەیب خەڵاتی باشترین گۆڵپارێزی جامەکەی پێ بەخشرا.
* ھەڵبژاردەی ژاپۆن خەڵاتی یاری خاوێنیان پێ بەخشرا.

## سەرچاوەکان
*
*
ھەڕەمەکیبوون

**ھەڕەمەکی** () بریتیە لە کردارێکی جەستەیی یان ھزری بەبێ بیرکردنەوە، یان جێبەجێکردنی کارێک و چالاکیەک بەبێ ئەوەی ئامانجێکی ڕوونی ھەبێت، گەلێک لە چالاکی و کردە فیزیکی و بیرکاریەکان لە چارەسەری ھەندێک کێشەی ژمێرەیی ڕێگای ھەڕەمەکی یاخود بێ بەرنامەیی ڕەچاو دەکەن. زاراوەیەکە زیاتر لە زانستەکانی سەرژمێری بەکاردێت یان پێوانی شتگەلێک کە ئەندازەکردن و ھەژمارکردنی ئاستەمە.

## بەکارھێنانی ھەرەمەکی لە زانستەکان
ھەموو ئەم بوارانە پێویستیان بە کرداری ھەرەمەکیانە ھەیە:
* چارەسەری لۆگاریتمی
* تیۆری شێواوی
* چاوشلکێ (کریپتۆگرافی)
* تیۆری یاریەکان
* تیۆری زانیاریەکان
* جیاکردنەوەی جیاکاریەکان
* تیۆری گریمانەیی (ئەگەری)
* میکانیکی پەرەمە
* ھونەری سەرژمێری
* ئامار

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:تیۆریی ئەگەر
پۆل:کریپتۆگرافی
پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
پۆل:کۆلکەوتارەکانی ماتماتیک
پەڕە

وێنۆک|پەڕەی پەرتووک
**پەڕە** یان **لاپەڕە** بریتییە لە ماددەیەکی نەرم کە نووسینی لەسەر دەکرێت بە پێنووس یان فڵچە، بە گشتی ڕەنگی پەڕە سپییە، ڕووەکەی یان خەتی لەسەر کێشراوە یان سادەیە. سەردەمانی پێشوو لە پێست یان پاپیروس دروست دەکرا، بەڵام ئێستا کارگەی تایبەت ھەیە بە دروستکردنی پەڕە.

## ئەمانەش ببینە
* پاپیروس
* پەڕەی وێب
* پەڕەی خوێن
* پەڕەوازەکردن
* پەڕەپان
* پەڕەی جەمسەری ئێسک
* وێبپەڕەی بزۆک

## سەرچاوەکان

پۆل:کاغەز
پۆل:تایپۆگرافی
بەرپابوونی گەردەلوولی جەژنی زیندوبوونەوەی ٢٠٢٠

وێنۆک| نەخشەی گەردەلوول و بڵاوبوونەوەی

**گەردەلوولی جەژنی زیندوبوونەوەی ٢٠٢٠** بە گەردەلوولێکی فراوان دەگووترێ،  لە باشووری ڕۆژئاوایی ویلایەتە یەکگرتوەکان لە ڕۆژانی جەژنی زیندی بوونەوەی مەسیح لە یەک شەم و دووشەم لە ١٢–١٣ی نیسانی ساڵی ٢٠٢٠ بەرپابووە، ھەروەک بەرێوبەرایەتی ڕوانگەی کەشوھەوای نەتەوەیی بڵاوی دەکردەوە لە شاری شارلستۆن کە چەندین گەردەلوول لەو ناوچەیە ھۆکارن لۆ ڕاگەیاندنی باری نائاسایی لەو ناوچەیە، ھەروەھا لە ناوچەی کارۆلینانی باشووری ھێڵێکی شوێنکەوتەی پێکھێنا بە درێژایی زەریایی ئەتڵەسی لە ١٣ی نیساندا، پاشی چاودێریەکی چر لە کاتژیرەکانی یەکەم ٢ حاڵەتی مەترسیدار تۆمارکران بەشێوەیەکی تایبەت، ھەروەھا نزیکەی ٣٨ حاڵەتی مردن، وە ئەوە یەکەمین گەردەلوولی مەترسیداربوو لەوەتەی ساڵی ٢٠١٢ەوە.
وێنۆک| زەرەرە ماندیەکانی باخچەیەکی دار نزیک لیڤینگستەن لە باشووری کارۆلین لە بەیانی ١٣ی نیسانی ٢٠٢٠

## سەرچاوەکان
* بابەتی بەرێوبەرایەتی ڕوانگەی کەشوھەوای نەتەوەیی
* نیک نوسلار جۆن ھارت بنکەی گفتووگۆی پێشبینی رەشەبا Mesoscale 360 

پۆل:کارەساتە سرووشتییەکان
پۆل:کارەساتەکانی ئاووھەوا
پۆدکاست

وێنۆک|گوێگرتن لە پۆدکاستی «سێریەل» لەڕێگای مۆبایلەوە.
**پۆدکاست** () شێواز یان ڕێگایەکە بۆ بڵاوکردنەوەی زنجیرە بەرنامەیەکی تۆمارکراوی دەنگی، کە ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات دایبەزێنن یان لەسەر تۆڕی ئینتەرنێت بەئاسانی گوێی لێبگرن. بەشێوەیەکی گشتی، لە پۆدکاستەکان قسەر لەسەر بابەتێکی دیاریکراو دەکرێت بەتایبەت لەو باسانەی کە لە ڕۆژگاری کاتی پۆدکاستەکە ڕوودەدەن.

زۆرێک لە پۆدکاستەکان خاوەن بەستەر یان وێبگەی تایبەت بەخۆیانن کە زانیاری دەربارەی ئەڵقەکان دەنووسن، لەگەڵ کورتەیەک لەسەر ژیانی میوان و پێشکەشکارەکان، ھەروەھا شوێنی پێشنیار ناردن و دانانی بۆچوون بۆ گوێگران دەکەنەوە.

تێچوو و کڕینی پۆدکاستەکان کەمە، زۆربەی پۆدکاستەکانیش بەخۆڕایی بەردەست دەکرێن، بەشێک لە پۆدکاستەکان بەپارەن. لەھەمان کاتدا، دەشێت لە ناوەڕۆکی پۆدکاستەکان ناوەڕۆکی پڕووپاگەندەی بازرگانی و ڕێکلام بوونی ھەبێت، ئەمەش بۆ سوودوەرگرتنێکی ماددییە بۆ گرووپی پۆدکاستەکە.

پاڵنەری جۆراوجۆر لەپشت هاندانی خەڵک هەیە تاکوو پۆکاست بکەن. بەرهەمهێنەری پۆدکاست، کە زۆربەی کات خودی پێشکەشکارەکەیە، لەوانەیە بیەوێت زانیاری، بۆچوون و هەستە تایبەتییەکانی خۆی لەڕێگای پۆدکاستەوە دەرببڕێت، ئەمەش لەپێناو گەیشتنی بە خەڵکێکی زۆر و درووستکردنی کاریگەری.

## ناو
وشەی پۆدکاست لە ئەنجامی لێکدانی هەر دوو وشەی ئایپۆد و وەشاندن (برۆدکاست) درووستبووە. وشەی پۆدکاست (Podcasting) بۆیەکەمینجار لەلایەن ڕۆژنامەنووسی گاردیان و ستونووسی بی بی سی، بێن هامەرسلی پێشنیارکرا. ئەمەش ئەوکاتەبوو کە ناوبراو وتارێکی لە شووباتی ٢٠٠٤ لە گاردیان بڵاوکردەوە. لەسەرەتادا پۆدکاست بۆ خوێندنەوەی دەنگی بلۆگ و نووسراوەکانی وێب بەکاردەهات. دواتر کۆمپانیای ئەپڵ لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٥، بەرنامەی پۆدکاستی بۆ ئایپۆد و ئایتونز زیادکرد.

## سەرچاوەکان


* 

پۆل:تەکنۆلۆژیا لە کۆمەڵگا
پۆل:داھێنانە بریتانییەکان
تاکسۆپلاسمۆسیس

وێنۆک|تاکسۆپلاسما گاندیای
**تاکسۆپلاسمۆسیس** () یا **نەخۆشیی پشیلە** نەخۆشییەکە کە مشەخۆرێک بە ناوی تاکسۆپلاسما گاندیای دروسرت دەکات. یەکێک لەو گیانلەبەرانەی بە خانەخوێیەکی باوی ئەم مشەخۆرە دادەنرێت پشیلەیە. ئەگەر ژنانی دووگیان لە پشیلەیەکەوە تووشی ئەم نەخۆشییە بن، نەخۆشینەکە دەتوانێت کاریگەریی لەسەر مناڵەکەیان ببێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:نەخۆشییەکان
پۆل:نەخۆشییەکانی پشیلە
ھۆزی مزووری

**مزووری** یان **مزیری**، ھۆزێکی کوردن، لە باشووری کوردستان نیشتەجێن. ھەروەھا لە کوردستانی خۆرھەڵات لە بەشی خۆرئاوای دەریاچەی ورمێ نیشتەجێن. یەکێکن لە ھۆزە ھەرە کۆنەکانی کوردستانن کە لە (شەرەفنامە)(١٥٩٧)ش ئاماژەیان پێکراوە، ئەڤلیا چەلەبی لە گەشتەکەی بەنێو کوردەکاندا (سیاحەتنامە)(١٦٣٨)ناوی بردوون، ھەروەھا ئەمین زەکی بەگ لە (مێژووی کورد و کوردستان) باسی لە مزوورییەکان کردووە کە ئاماژە بەوە دەکات کە ھۆزێکن لە ھەولێر و دھۆک نیشتەجێن.
گوندی مێرۆز کەدەکەوێتە پارێزگای ھەولێر یەکێکە لە گوندە گەورەکانی ھۆزی مزوری.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھۆزە کوردییەکان
تاکسۆپلاسما گاندیای

وێنۆک|وردەکاریی تاکسۆپلاسما گاندیای
**تاکسۆپلاسما گاندیای** () مشەخۆرێکە کە نەخۆشیی تاکسۆپلاسمۆسیس دروست دەکات.
وێنۆک|تاکسۆپلاسما گاندیای لە ژێر میکرۆسکۆپدا

## سەرچاوەکان

پۆل:نەخۆشییەکانی پشیلە
پۆل:مشەخۆرەکانی پشیلە
نەورۆز (ئەلبوم)

***نەورۆز*** ناوی ئەلبۆمێکی حوسێن عەلیزادە و شارام نازرییە. ئەلبۆمەکە لە فەزای مۆسیقای کوردی و مۆسیقای سوننەتیی ئێرانیدایە.

## ژەنیاران

* حسێن عەلیزادە (تار)
* سەعید فەرەجپووری (کەمانچە)
* عەلیئەکبەر شکارچی (کەمانچە)
* محەممەد قەوی حیلم (دەف و دەھۆڵ)

## تراکەکان
**ڕووی ئەلف: مۆسیقای کوردی**

* *نەورۆز* (ئاوازی بەیاتی تورک)
* *تیەید باو*
* *حەریرە و حەریرە*
* *مەگیرە و مەگیرە*
* *لەرزان لەرزانە*

**ڕووی بێ: چوارگا**

* *سەلام*
* *تەکنوازیی کەمانچە*
* *چھار مضراب*
* *گوشە نغمە*، (تار و کەمانچە)
* *ئاواز*
* *دوونەوازیی تار*
* *گۆشەی پێش زەنگۆڵە*
* *تەسنیف*

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەلبومەکان بە زمانی کوردی
پۆل:ئەلبومەکانی شارام نازری
بڕوانامە

وێنۆک
**بڕوانامە** بەڵگەنامەیەکە گەواھی دەدات لەسەر ئەوەی ئەو کەسەی بڕوانامەکەی بەدەستھێناوە چەند قوناغێکی خوێندنی بڕیووە یان تاقیکردنەوەی کردووە یان بەژداری خولی کردووە. دەکرێ بڕوانامە بۆ مەبەستی تریش جگە لە خوێندن بدرێ، وەک: بڕوانامەی پیشە، بڕوانامەی مردن، بڕوانامە بۆ مەبەستێکی دیاریکراو.

## ئەمانەش ببینە
* زانکۆ
* کۆلێژ
* قوتابخانە

## سەرچاوەکان

پۆل:بڕوانامەکان
قەڵای زێرزەوان

**قەڵای زێرزەوان** (بە کوردیی باکووری: Kela Zêrzewan) قەڵایەکی وێرانبووی ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتییە، کە مەبەستی سەربازی بەکاریان ھێناوە. دەکەوێتە سنووری پارێزگای دیاربەکر، باکووری کوردستان، باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیا. لە ساڵی ٢٠١٤، قەلاکە دۆزرایەوە. لە نیسانی ٢٠٢٠ ھەواڵی ئەوە بڵاوکرایەوە کە قەڵاکە دەچێتە ناو پێرستی شوێنەوارەکانی یوونێسکۆ. قەڵاکە لە ساڵی ٢٠١٩، زیاتر لە ٣٥٠ ھەزار گەشتیاری ھەبووە.

## ڕەگناسی
ھەندێک گەڕیدە لە سەدەی ١٨دا ناوی ئەم شوێنە بە «Kasr Zerzaua» (قەسری زێرزەوا) ناودەبەن، لەکاتێکدا ئەولیا چەلەبی، گەڕیدەیەکی عوسمانی کە لە سەدەی ١٧دا ژیاوە، لە سیاحەتنامەکەیدا (بەرگی چوارەم) لەکاتی گەشتکردنیدا لە ئامەدەوە بۆ مێردین، ئاماژە بەم شوێنە دەکات وەک «دۆڵی زێرزەوان». ناوی زێرزەوان لە وشەی کوردیی «زێڕ»ەوە ھاتووە و «شێوە گۆڕدراوی زێرزەوانە کە لەلایەن گەڕیدەکانەوە ئاماژەی پێکراوە و ئەو ناوەیە کە بە نیشتەجێبوونەکە دراوە کاتێک گوندەکە» لە ھەمان شوێندا بووە.

## شوێن
قەڵای زێرزەوان لە سەدەی ٤دا لەلایەن ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی ڕۆژھەڵاتەوە وەک بنکەیەکی سەربازی لەسەر ڕێگا بازرگانییە کۆنەکەی نێوان ئامەد و مێردین دروست کراوە. تا سەدەی ٧ەم بەکارھاتووە. قەڵاکە لەسەر لووتکەی گردێکی بەردینی بە بەرزی ١٠٥–١٢٤ مەتر (٣٤٤–٤٠٧ پێ) لە تەنیشت گوندی دەمیرۆڵچەک ھەڵکەوتووە، کە نزیکەی ١٣ کم لە باشووری ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی چنار لە پارێزگای ئامەد لەسەر ڕێگای سەرەکی D.950 بۆ مێردین دوورە. نزیکەی ٤٥ کم لە ئامەدەوە دوورە.

## کارە شوێنەوارییەکان
یەکەمین ھەڵکەندنی شوێنەواری لە مانگەکانی ھاوینی ٢٠١٤دا ئەنجامدرا. کارەکان لە سەرەتادا لەلایەن تیمێکی ٣٥ کەسییەوە بە سەرۆکایەتی شوێنەوارناسێکی زانکۆی دیجلە و لەژێر سەرپەرشتی مۆزەخانەی شوێنەواری ئامەد بەڕێوەچوو. لە ساڵی ٢٠١٥دا، قەبارەی ئەو تیمەی لە شوێنەکەدا کاریان دەکرد بۆ ٦٠ کەس زیادی کرد.

لە ساڵی ٢٠٢٠دا، شوێنەوارناسان دەروازەی قەڵاکەیان دۆزییەوە.

لە ساڵی ٢٠٢١دا، شوێنەوارناسان بلوێرێکی شەش کونی و ئەنگوستیلەیەکی بڕۆنزیان دۆزییەوە کە کلیلێکی پێوە بوو و بۆ کردنەوەی سندووق بەکارھاتووە. ھەردوو پارچەکە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی ٤ و ٥ی زایینی.

## مێژوو
قەڵاکە بنکەیەکی سەربازیی ڕۆمانی ڕۆژھەڵات و نیشتەجێبوونێکی ستراتیژیی پاسەوانی بووە، کە بەسەر تەواوی دۆڵەکەدا دەڕوانێت و کۆنتڕۆڵی ڕێگای کۆنی نێوان ئامیدا (ئامەدی ئێستا) و دارا (مێردینی ئێستا)ی دەکرد. قەڵاکە بەھۆی شوێنەکەیەوە لەسەر سنووری ھەرە ڕۆژھەڵاتی پاراستنی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمان، ڕۆڵێکی سەرەکی ھەبوو. ئەم شوێنە خاڵی یەکتربڕین و ئاوێتەبوونی چاندەکانی ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵات بوو.

ئەم شوێنە لە سەردەمی کلاسیکدا بە «Samachi» (ساماچی) دەناسرا. شوێنی شەڕی قورس بوو لە نێوان ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی و ئیمپراتۆریەتیی ساسانی. ئەو خشڵ و زێڕانەی لە قەڵاکەدا دۆزراونەتەوە، ئاماژە بەوە دەکەن کە دانیشتووانی مەدەنی و کارمەندانی سەربازی پێکەوە ژیاون، و سەربازەکان لەگەڵ ئەندامانی خێزانەکانیاندا نیشتەجێ بوون. قەڵاکە ئەوەندە گەورە بووە کە جێگەی دانیشتووانی نزیکەی ھەزار کەسی تێدا بووەتەوە.

کارەکانی نۆژەنکردنەوە و بونیادنانەوە کە لە سەردەمی ئیمپراتۆرەکانی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات، ئاناستاسیۆسی یەکەم (٤٩١–٥١٨) و جەستینیانی یەکەم (٥٢٧–٥٦٥) ئەنجامدراون، وایان کرد قەڵاکە پێش وێرانبوونی بگاتە دوایین شێوەی خۆی. قەڵاکە بە ئەگەری زۆرەوە تا ساڵی ٦٣٩ بەکارھاتووە، ھەتا کاتی ھاتنی موسڵمانانی عەرەب لە سەرەتای جەنگەکانی عەرەب و بیزەنتین.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی ئامەد
پلە (ڕوونکردنەوە)

* پلەى (گەرمی)
* پلەى (گەرمی ژوور)
* پلەى (سەدی)
* پلەى (ستەیشن)
* پلەى (سەربازی)



پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە
سەمیرە شابەندەر

**سەمیرە شابەندەر** (لە دایکبووی ١٩٤٦ لە خێزانێکی خانەدان، بەغداد) کارمەندی پێشووی فڕۆکەوانی و دووەم ژنی سەددام حوسێن، سەرۆکی پێشووی عێراق بووە. سەمیرە پێشتر لە ھێڵی ئاسمانیی عێراقی کاری دەکرد. لە دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس لە عێراق، سەمیرە لە بەیرووت دەژی.

## ژیان
### ژیانی کەسی
سەمیرە بەر لەوەی ھاوسەرگیری لەگەڵ سەددام بکات، ئەوا ھاوسەری نوردین ئەلسافی بوو، فڕۆکەوانی عێراقی و بەڕێوبەری ھێڵی ئاسمانیی عێراقی. سەمیرە و نورەددین، بەیەکەوە خاوەنی دوو منداڵ بوون. لە ساڵی ١٩٨٣، سەددام چاوی بە سەمیرە دەکەوێت. سەددام بە زۆر سەمیرە لە نوردەین جیادەکاتەوە. دواتر لە ساڵی ١٩٨٦، بەنھێنی ھاوسەرگیری لەگەڵدا دەکات. لە کۆتایی ھەشتاکان، سەمیرە بە ئاشکرا لەگەڵ سەددام دەردەکەوت.

کامل حەنا جیجۆ پیاوی سەددام، ھاوڕێ و تامکەری خواردنەکانی، ئەوا ئەو سەمیرەی بە سەددام ناساند. سەددام کە ھاوسەرگیری لەگەڵ سەمیرە کرد بەنھێنی، ئەوا ھێشتا ھاوسەری ساجیدە بوو. دواتر ساجیدە کە بەم ھاوسەرگیرییەی زانی، ئەوا زۆر تووڕەبوو لەھەمان کاتدا ئیرەیی دەبرد، ھەروەھا لەڕێگای براکەیەوە عەدنان خەیرولڵا گلەیی گەیاندە سەددام. عودەی کوڕی سەددام و ساجیدە، بەھەمان شێوەی تووڕەبوو و ئەم ھاوسەرگیرییەی بە ھەڕەشە بۆ خێزانەکەیانی دەزانی. لە تشرینی یەکەمی ١٩٨٨، لەکاتی ئاھەنگیکدا لەبەردەم خەڵکیدا، کامل حەنای کووشت. سەددام بڕیاریدا کە دادگایی بکات بەھۆی کووشتن، بەڵام دایک و باوکی کامل حەنا لەگەڵ ساجیدە داوای لێخۆشبوونیان بۆی کرد.

لە زنجیرەی تؤڕی بی بی سی، ماڵی سەددام ئەوا کارەکتەری سەمیرە تیشکی گەورەی خرابوویە سەر، ھەروەھا خانمەئەکتەری ئوسترالی کریستینە ستیفن دالی ڕۆڵی سەمیرەی گێڕا لە زنجیرەکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:زیندووان
پۆل:ژنانی عێراقی
پۆل:سەددام حوسێن
پۆل:خەڵکی بەغدا
دوورگەکانی فۆڵکلاند

وێنۆک|ئاڵای دوورگەکانی فۆڵکلاند

**دوورگەکانی فۆڵکلاند** (، ) کۆمەڵێک دوورگەن لە ئەمریکای باشوور کە لە بەشی باشووری ئۆقیانووسی ئاتلانتیک ھەڵکەوتوون. ناوەندی سیاسی ئەم دوورگانە شاری «ستانلی» یە و سەر بە شانشینی یەکگرتوون.

ژمارەی دانیشتووانی ئەم دوورگەیە بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦، ٣٣٩٨ کەس بووە. کە زۆربەیان ئاخێوەری زمانی ئینگلیزی بوون. ھەروەھا زمانی فەرمی دوورگەکان ئینگلیزییە.

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پۆل:دوورگەکانی ئۆقیانووسی ئاتلانتیک
پۆل:دوورگەکانی فۆڵکلەند
پۆل:هەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکا
مزگەوتی شێخی چۆلی

**مزگەوتی شێخی چۆلی** مزگەوتێکە لە ساڵی ١٨٨٣ لەلایەن شێخ محەممەدی چۆلی و خەلیفە و موریدەکانی لە قووڕ و کەرچووچ دروست کراوە، دواتر لە ساڵی ١٩٧٤ بە شێوەیەکی باشتر و جوانتر نۆژەن کرایەوە تا سیمایەکی شارستانی جوان و قەشەنگی پێوە دیار بێت.

## چۆن مزگەوتی شێخی چۆلی دروست کراوە
بەپێی سەرچاوەکانی مێژوو ئەو زەوییەی کە مزگەوتی شێخی چۆلی لەسەر بینا کراوە، موڵکی حاجی ڕەشید ئاغا بووە کە یەکێک بووە لە موریدەکانی شێخی چۆلی و کاتی خۆی پێشکەشی کردووە کە ئەو شوێنە مزگەوتی لەسەر بینا بکرێت.

## ڕۆژانە خواردن بە ھەژاران دەدرێ
ماوەی زیاتر لە ١٣٩ ساڵە دروست کراوە و ماوەی ١٢٠ ساڵیشە لەو مزگەوتە میوان و کەمدەرامەت و ئەو کەسانەی نوێژ لە مزگەوتەکە دەکەن، خواردنیان بۆ ئامادە دەکرێت، ڕۆژانە لەم مزگەوتەدا خواردن بۆ نزیکەی ٥٠٠ کەس ئامادە دەکرێت بەبێ جیاوازی ئایینی و نەتەوەیی، تێچوی خواردنەکەش لەلایەن کەسانی خێرخوازەوە دابین دەکرێت.

لە مزگەوتی شێخی چۆلی ٧ ژن و ٥ پیاو ڕۆژانە سەرقاڵی ئامادەکردنی خواردنن بۆ ئەو کەسانەی ڕوو لەو مزگەوتە دەکەن، و ڕۆژانە ٧ سەر ئاژەڵ و زیاتر لە ١٢٠ کیلۆ برنج بۆ یەک ژەمی خواردن بەکاردەھێندرێت.

## پێش نوێژ و وتارخوێنەکانی مزگەوتی شێخی چۆلی
بە درێژایی مێژووی ئەو مزگەوتە ژمارەیەک زانای پایە بەرز لە مزگەوتی شێخی چۆلی وەک پێش نوێژ و وتارخوێن کاریان کردووە لەوانە:-
* مەلا محەممەد ئەمین شێخ محەممەد
* مەلا عەبدوڵڵا مەلا محەممەد ئەمین
* مەلا یونس ئیسماعیل
* مەلا حاجی ئەلیاس ئەفەندی ئیسماعیل
* مەلا یاسین مستەفا
* مەلا تەھا یونس
* مەلا جەمال تەھا
* مەلا سەید محەممەد سەید ئیسماعیل
* مەلا عەلی مەلا عەبدوڵڵا
* مەلا فایز مەلا عەبدوڵڵا
* مەلا عیمادەدین فایز عەبدوڵڵا - پێش نوێژ و وتارخوێنی ئێستابە.

## ئەمانەش ببینە
* منارەی چۆلی

## سەرچاوەکان

پۆل:مزگەوتەکان
پۆل:مزگەوتەکانی عێراق
پۆل:مزگەوتەکانی کوردستان
پۆل:مزگەوتەکانی ھەولێر
ئیبراھیم ڕەئیسی

**سەید ئیبراھیم ڕەئیسولساداتی** (؛ ١٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٠ – ١٩ی ئایاری ٢٠٢٤) ناسراو بە **ئیبراھیم ڕەئیسی** () سیاسەتوانێکی ئێرانی و ھەشتەمین سەرۆک کۆماری ئێران بوو. ئەو لە ساڵی ٢٠٢١ ھەتا کاتی مردنی لە ساڵی ٢٠٢٤، پۆستی سەرۆکایەتیی کۆماری پێبوو. ڕەئیسی ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٩ ھەتا ٢٠٢١، سەرۆکی دەزگای دادی ئێران بوو.

ڕەئیسی ھەروەھا لە کوشتنەکانی ساڵی ١٩٨٨دا بەشدار بوو، کە بەھۆیەوە کەوتە بەر سەرنج و ڕەخنەی توندی چالاکوانان و ڕێکخراوەکانی مافەکانی مرۆڤ وەک لێبوردنی نێونەتەوەیی.

## ژیاننامە
ڕەئیسی لە کۆڵانی نۆغانی شاری مەشھەد لەدایک بوو و پێش شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران دەستی بە خوێندنی زانستە ئایینییەکان لە شارەکانی مەشھەد و قوم کرد. دوای سەرکەوتنی شۆڕش چوو بۆ ناو حکوومەت و کاری خۆی لە دەزگای داد دەست پێکرد.

## مردن

[وێنۆک|ئیبراھیم ڕەئیسی لەگەڵ [ئیلھام عەلیێڤ لەسەر سنووری ئازەربایجان، چەند سەعات پێش مردنی]]
لە ١٩ی ئایاری ٢٠٢٤، ھەلیکۆپتەرەکەی ڕەئیسی لە نزیک شارۆچکەی وەرزەقان لە ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات، دیارنەما. لە بەرەبەیانی ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤، ھەواڵی مردنی ئیبراھیم ڕەئیسی بەھۆی کەوتنەخوارەوەی هەلیکۆپتەرەکەی لەلایان میدیاکانی ئێرانەوە ڕاگەیەندرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران
پۆل:خەڵکی فارس
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
پۆل:مامۆستای زانکۆ ئێرانییەکان
پۆل:سیاسەتوانانی ئێرانی
پۆل:خەڵکی مەشھەد
پۆل:موسڵمانانی ئێرانی
پۆل:مردووانی ٢٠٢٤
کامیل نورانی فەرد

وێنۆک|300x300پیکسڵ|کامیل نورانی فەرد لەگەڵ پێشمەرگەکانی سازمانی خەبات لە یەکێک لە چیاکانی کوردستان
**کامیل نورانی فەرد** کەسایەتییەکی سیاسی ڕۆژھەڵاتی کوردستان. ئەندامی دەفتەری سیاسی سازمانی خەباتی کوردستانی ئێرانە. خاوەنی بڕوانەمەی دیپلۆمە و سالی ٢٠٠٢ ڕودەکاتە کوردستانی باشوور دەبێتە پێشمەرگە لە ناو سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران  پلەکانی ڕێکخراوەیی تێپەر دەکات لە بەشەکانی ڕاگەیاندن  و پەیوەندییەکانی سازمانی خەبات کاردەکات دواتر لە کۆنگرەی سێی سازمانی خەبات دەبێتە ئەندامی ڕێبەری بە پلەی کۆمیتەی ناوەندی و لە کۆنگرەی چوار دەبیتە کارگێری کۆمیتەی ناوەندی و لە دوایین کۆنگرەی سازمان کە کۆنگرەی شەشە دەبێتە ئەندامی ڕێبەری بە پلەی دەفتەر سیاسی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:سیاسیەکانی سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
ڕەنا سەددام حوسێن

وێنۆک|وێنەی خێزانیی سەددام، ڕەنا لە ڕیزی وەستاوەکان، سێیەم کەس بەلای چەپ وەستاوە.
**ڕەنا سەددام حوسێن** () (لە دایکبووی ١٩٦٩) دووەم کچی سەرۆکی پێشووی عێراق سەددام حوسێن و ساجیدە تەلفاحە. ڕەنا دوو برای ھەبوو بەناوەکانی عودەی و قوسەی ھەروەھا دوو خووشکیشی ھەیە بەناوەکانی ڕەغد و ھالا.

ڕەنا لە ساڵی ١٩٨٦، ھاوسەرگیری لەگەڵ سەددام کامل کرد، واتر برای حوسێن کامل کە دەکاتە ھاوسەری ڕەغد. لەگەڵ سەددام خاوەنی چوار منداڵ بوون. لەگەڵ ھاوسەرەکەی دەچنە ئوردەن دواتر لە ساڵی ١٩٩٦، سەددام حوسێن بڕیاری لێخۆشبوون بۆ حوسێن و سەددام کامل دەردەکات بەڵام لەکاتی گەڕانەوەیان بۆ عێراق دەیانکووژێت بەتۆمەتی خیانەتکردن و ھاوکاریکردنی دەزگا ھەواڵگرییەکانی ئەمریکا و بەریتانیا.

دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس لە عێراق، ڕەنا لەگەڵ خێزانەکەی دەگەڕێنەوە ئوردەن و لەلایەن شا عەبدوڵڵا داڵدە دەدرێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩
پۆل:زیندووان
پۆل:ژنانی عێراقی
پۆل:سەددام حوسێن
پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق
پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
وتە (لۆژیک)

لە لۆژیکدا، **وتە** ڕستەیەکی ھەواڵییە کە ئەتوانێ دروست (یا ڕاست) بێ، ئەشتوانێ زڕ (یا ھەڵە یا درۆ) بێ. ئەوەی کە ئەوترێ وتە ئەتوانێ دروست یا زڕ بێ بەو مانایە نییە کە مرۆڤ دڵنیایە و جوان بۆی ڕوونە کە ڕستەکە دروستە یا زڕە، ھەر ئەوەندەیە کە جگە لەم دوو بارە بارێکی تری ناتوانێ بێ.

## نموونە
ئەم ڕستانەی خوارەوە ھەموو وتەن:
* خەریکە باران ئەبارێ
* برسیمە
* ٢ + ٢ = ٤
* خوا ھەیە

لەو لاوە، ئەمانەی خوارەوە ڕستە ھەن بەڵام وتە نین (لەبەر ئەوەی کە دروستی و زڕی ھەڵناگرن):
* ئایا برسیتە؟
* تکایە دەرگاکە داخە
* ئای لە دەست تۆ!

## وتە لە بەرامبەر قەزییەدا
وتە (statement) ڕستەیەکە. وەکوو وشە سەربە زمانە. بەرھەمی لە پاڵ یەک نرانی دەنگەکان (زمانی قسە) یا سیمبۆلەکانە (زمانی نووسین). قەزییە (proposition) ئەوەیە کە وتە ئەیدرکێنێت. ئەو مەبەستەیە کە بەو وتەیە ئاشکرا بووە.

وتە بۆ قەزییە وەکوو ناوە بۆ شتەکان. وەک چۆن وشەی سێ پیتیی «ئاو» ماکێکی تراوی بەبێ ڕەنگ و تام و بۆ دەسنیشان ئەکا، ڕستەی «ئاو لە پلەی سیفری سانتیگراددا ئەڕچێ»ش ئەوە دەسنیشان ئەکا کە ئاو لە پلەی سیفری سانتیگراددا ئەڕچێ. واتە ڕستەکە وەزعی ڕچانی ئاو لە پلەی سیفری سانتیگرادمان پێ ئەناسێنێ.

جیاوازیی نێوان وشەی ئاو و ماکە تراوە بێ ڕەنگ و بۆنەکە ئاشکرایە: وشەی ئاو لە سێ پیتی «ئ» و «ا» و «و» پێک ھاتووە، لە حاڵێکا ئاو بۆ خۆی لە دوو بەش ھیدرۆجین و بەشێک ئۆکسیجن پێک دێت.

وتە و قەزییە جیاوازییەکی تریشیان ھەیە: وتە ھەمیشە سەر بە زمانێکی دیارە (بۆ نموونە کوردی)، بەڵام قەزییە تایبەت بەو زمانە نییە کە پێی دەر بڕاوە. بۆ نموونە ئەمانەی خوارەوە چەن وتەیەکی جیاجیان لە زمانگەلی جیاجیادا کە ھەموویان یەک قەزییە دەر ئەبڕن:
* بەفر سپییە
* برف سفید است
* snow is white

لێرەدا ڕستەگەلی جیاواز بۆ دەربڕینی یەک قەزییە بە کار ھاتوون. 

## سەرچاوەکان

* BASIC CONCEPTS OF LOGIC
* پێشەکیی وتاری Propositional Logic لە Internet Encyclopedia of Philosophy

پۆل:لۆژیک
پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
چاخانە

**چاخانە**، **چایخانە** یان **چاییخانە** شوێنیکی گشتییە کە لەناویدا چا و خواردنەوەکانی دیکە بە سەنیارەکان پێشکەش دەکرێت. بارودۆخ و چۆنێتیی چاندی چاخانەکان بە باری کۆمەڵایەتی و چاندیی ھەر وڵاتێک بەستراوە، بۆیە چاخانە لە زۆربەی وڵاتەکانی جیھان شوێنێکی کۆمەڵایەتی بۆ پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و دانۆستانی خەڵک بە ئەژمار دێت.

لە کوردستانیش چاخانەکان دیرۆکی زۆر کۆنییان ھەیە. لە شارەکانی باکوور، باشوور، ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵاتی کوردستان ھەزاران چاخانە خەریکی چالاکین و چاخانەکان یەکێک لە ئەو شوێنانە بە ئەژمار دێن کە خەڵکی کوردستان لە ناویاندا پێکەوە پەیوەندی دەگرن. لە ھەندێک لە شارەکانی کوردستان چاخانەکانێک بە پێشینەی سەدان ساڵە لە ئارادا ھەیە.

## ئەمەش ببینە
* چایخانەی شەعب

## سەرچاوەکان

پۆل:چا
پۆل:چاخانەکان
زووم

alt=|بێچوارچێوە|چەپ|220x220پیکسڵ
**زووم** () کۆمپانیایەکە لە کالیفۆڕنیا کار دەکات لە بواری فەراھەمھێنانی خزمەتگوزرایی سەرھێڵ بۆ کۆنگرە و قوتابخانە و کۆمپانیاکان لە ڕێگای ڤیدیۆ و دەنگەوە. لە ساڵی ٢٠١١ دامەزراوە لەلایەن ئیریک ئس یووانەوە. زووم چەندین کێشەی جیاوازی ھەیە، بە تایبەت کێشەی پەیوەست بە تایبەتێتی بەکارھێنەرانی سەکۆکەوە. زووم زانیارییەکانی بەکارھێنەرانی بۆ لایەنی سێیەم دەستەبەر کردووە و دەیانفرۆشێتەوە بە کۆمپانیاکانی وەک فەیسبووک، ھەروەھا بانگەشەی ھەڵەی لەسەر ئینکریپشن بە بەکارھێنەران داوە، لەبەر ئەو کێشانە، زۆرێک لە خەڵکی بە شیاوی نازانن ئەو سەکۆیە بەکار بێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:تەکنۆلۆژیای بەرھەمھێنانی دەنگ
پۆل:تەکنۆلۆژیای تەلەڤیزیۆن
پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١١ لە کالیفۆڕنیا
پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧
پۆل:تۆڕە پرۆفێشناڵەکان
پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرانەی ئەکەونە قەراخ دەریای سان فرانسیسکۆ
پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرەکان کە لە ٢٠١١ دامەزراون
پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:کۆمپانیاکان لە ناسدەک-١٠٠
خەساندن

**خەساندن** یان **نەزۆککردن** ( بە ئینگلیزى: terilization - بە عەرەبى: التعقیم) بە واتای نەزۆککردنی ھەردوو ڕەگەز، واتە نەھێشتنی ئاوی شەھوە (سپێرم وھێلکە) وکرداری منداڵبوون، بە شێوەیەکی گشتی بەکار دێت بۆ ئەوانەی کە زۆر بەتەمەنن ومنداڵیان زۆرە، یان بۆ ئەوانەی کە منداڵی شێواو ناتەویای بۆماوەییان دەبێت بە بەردەوامی.

## خەساندنى ئافرەت
ئەو کردارە بۆ ئەوەیە تاوەکو سپێرم نەگاتە ھێلکە.

## خەساندنى پیاو
ئەو کردارە ئەنجام دەدرێت بە بڕینی جۆگەی گوێزەرەوە بۆ بەرگری ھاویشتنی سپێرم. ئەو کردارەش ئەنجام دەدرێت بە: دوورینەوە، دانانی بازنە، بڕینی کارەبایی، گەرمایی بڕەڕ، ماددەی ڕەق کەرەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پزیشکی
پۆل:پزیشکیی ژنان
پۆل:کۆمەڵگا
پێڕستی کۆمپانیاکانی کوردستان

ئەمە پێڕستی کۆمپانیاکانی کوردستانە.

*

پۆل:باشووری کوردستان
پۆل:کۆمپانیاکان بە پێی وڵات
عودەی سەددام حوسێن

**عودەی سەددام حوسێن** (بە عەرەبی: عدي صدام حسين؛ ١٨ی حوزەیرانی ١٩٦٤ لە تکریت - ٢٢ی تەمموزی ٢٠٠٣ لە موسڵ) کوڕە گەورەی پێنجەمین سەرۆکی پێشووی کۆماری عێراق، سەددام حوسێن و دایکی ناوی ساجیدە تەلفاح بوو ، بۆ چەندین ساڵ ، عودەی بە جێگرەوەی باوکی دانرابوو بۆ گرتنە دەستی سەرۆکایەتی عێراق، بەڵام دوای برینداربوونی شوێنەکەی بۆ برا بچووکەکەی قوسەی جێهێشت. بەپێی قسەی شایەتحاڵەکان، عودەی تاوانباربووە بە کووشتن ، ئەشکەنجە و دەستدرێژی سێکسی ، لەنێویاندا سووکایەتیکردن و ئەشکەنجەدانی وەرزشوانەکانی عێراق کە لەدوای دۆڕانیان لە هەر پاڵەوانیەتییەکی تۆپی پێدا پێیان دەکرا کە یان کوشتن بوو یان سزای لەسێدارەدان. 

لە درێژەی جەنگی عێراق، لە هێرشێکی هێزەکانی ئەمریکا لە مووسڵ عودەی لەگەڵ براکەی قوسەی بەیەکەوە لە بەرواری ٢٢ی تەمموزی ساڵی ٢٠٠٣ کوژران لە نێو ماڵێکدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
پۆل:مردووانی ٢٠٠٣
پۆل:سەددام حوسێن
پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی
پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق
پۆل:ئەشکەنجەدەرەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا
زمانە تورکییەکان

[وێنۆک|چەپ|350px|بڵاوبوونەوەی زمانە تورکییەکان لە [ئەوراسیادا]]
**زمانە تورکییەکان** ماڵباتە زمانێکە کە لە ٣٥ زمان پێکدێت. زۆرجار ئەم ماڵباتە زمانە دەخرێتە ناو خێزانی زمانە ئاڵتەیکەکان کە پێکدێت لە ژاپۆنی و کۆری و مۆنگۆلی. ئاخێوەرانی ئەم کۆمەڵە زمانە دەکەونە ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوای ئاسیا، ناوەندی ئاسیا، سیبێریا و ئەناتۆلیا. زمانە ترکیکەکان زمانی زکماکی ١٧٠ ملیۆن کەسە. زمانی تورکیش زۆرترین ئاخێوەری ھەیە لەناو ھەموو زمانە تورکییەکان کە زیاتر لە ٧٥ ملیۆن ئاخێوەرە.

## تایبەتمەندی
خاسیەتەکانی ئەم ماڵباتە زمانە بریتین لە ئەگلوتیناسیۆن واتە بە لکاندنی وشە و پێشگر و پاشگر وشەی زۆر درێژ و ئاڵۆز دروست دەکرێ و تایبەتمەندییەکی دیش بریتییە لە نەبوونی جێندەر لە زمانەکان.

## خوێندوارەکان بە پێی وڵات
ئەم وڵاتانەی کە زۆرترین خوێندوار بە زمانی تورکییان تێدایە، ئەمانەن:

## سەرچاوەکان

پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان
پۆل:بنەماڵەکانی زمان
پۆل:زمانە تورکییەکان
گروندریسە

**گروندریسە** یان **بنەماکانی ڕەخنە لە ئابووری سیاسی** () کە لە نێوان ساڵەکانی ١٨٥٧ و ١٨٥٨ زایینی نووسراوە، یەکەمین گەڵاڵەی سەرەتایی مارکس بۆ ڕەخنە لە ئابووری سیاسی و بەم پێیە، ھەوەڵین پلانی کار لە سەر کتێبی سەرمایە واتە کاپیتاڵە. گروندریسە لەخۆگری ڕوانگەکانی مارکس سەبارەت بە بابەتگەلێکی بێژمارە کە ئەوانی لە جێگەیتر باس نەکردوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبە فەلسەفییەکان
پۆل:کتێبەکانی کارڵ مارکس
پۆل:کتێبەکانی فەلسەفە
واتەرلوو

**واتەرلوو** شارێکە لە ھەرێمی ئەنتاریۆی کەنەدا، بەھۆی زانکۆی واتەرلوو زۆر بەناوبانگە.

## کەشوھەوا
ئەم خشتەیەی خوارەوە گرنگترین گۆڕانکاریە کەشوھەواییەکەی لەماوەی ساڵێک ڕوون دەکاتەوە:

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥٧
پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
پۆل:کەنەدا
پۆل:ئەنتاریۆ
پۆل:شارەکانی ئۆنتاریۆ
حەلا سەددام حوسێن

**حەلا سەددام حوسێن** (بە عەرەبی: حلا صدام حسين؛ لە دایکبووی ١٩٧٢) بچووکترین کچی سەرۆکی پێشووی عێراق، سەددام حوسێن و ساجیدە تەلفاحە.

## ژیان

### ژیانی خێزانی
حەلا لەگەڵ موقەدەم و دکتۆر جەمال مستەفا تکریتی هاوسەرگیری کردووە و خاوەنی دوو منداڵن. لە دوای جەنگی عێراق، لەگەڵ هاوسەرەکەی چوونە سووریا. لە ئێستادا حەلا لەگەڵ ساجیدەی دایکی، لە دەوحە، قەتەر دەژین.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
پۆل:زیندووان
پۆل:ژنانی عێراقی
پۆل:سەددام حوسێن
پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە
دانیشتووە ڕەسەنەکانی کەنەدا

**گەلە ڕەسەنەکانی کەنەدا** () بەتایبەت ئەو ھۆزانەی کەوتوونەتە سنووری ڕامیاری کەنەدای ئێستا وەک (مێتیس) و (ئینوت)، تا ئێستا نازناوی ھیندی و ئەسکیمۆیان ھەڵگرتووە لە بەڵگەنامە فەرمیەکان. کە ئەمە بۆتە مایەی ھەڕاسانیان.

خاوەنی کەلتووری تایبەت بە خۆیانن، ھەربۆیە کۆمەڵگەی تایبەت بە خۆیان درووست کردووەو پێکەوە دەژین و پێکرا یادی بۆنە کەلتوری و ئایینیەکانیان دەکەنەوە. ھەر چەندە بەشێکی زۆریان تێکەڵ بە کۆمەڵگەی ئەورووپی بوون لە ڕێگای ژن و ژنخوازیەوە. بۆیە لە کۆمەڵگە شارنشینەکانیش دەبینرێن، وە بەشداری کارایان ھەیە لە کایە دەوڵەتیەکاندا ھەر بۆیە بەپێی یاسا خاوەنی ماف و تایبەتمەندی خۆیانن لە خزمەت کردنیان لە دامودەزگاکانی کەنەدا.

بەپێی سەرژمێری سالی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتوانی خۆماڵی یا ڕەسەنی کەنەدا ١٬٦٧٣٬٧٨٥ کەس بووە. ئەم ڕێژەیەش دەکاتە لە ٤٫٩٪ ی دانیشتوانی کەنەدا. لەم ژمارەیەشدا ٦٥٫٠٢٥ کەس لە ھۆزی ئەنوت بوو. ھەروەھا ٥٨٧٬٥٤٥ کەس لە ھۆزی مێتیس بوو. لە ٧٫٧٪ دانیشتووانی ڕەسەنی کەنەدا تەمەنیان لە خوار ١٤ سالیەوەیە. ئەم گەلە ڕەسەنانە حکوومەتی خۆجێی تایبەت بە خۆیانەوە ھەیە بۆ گرینگی دان بە زمانەوانی کەلتووری و ھونەرو میوزیک. ھەروەھا ڕۆژێکی تایبەت بە خۆیانەوە ھەیە کە ھەموو ساڵ یادی دەکەنەوە بە ناوی «ڕۆژی نەتەوە ڕەسەناکانی کەنەدا».

## وشەڕەتناسی
لە بڕگەی سی-پێنج لە یاسای بنچینەیی دەستوری سالی ١٩٨٢، "خەلکە ڕەسەنەکانی کەنەدا ئەمانە لە خۆ دەگرێت نەتەوە یەکەمینەکان و ئنوت لەگەڵ مێتیس. لە کەنەدا وەک زاراوەکی یاسایی بە ھەموو ئەو خەلکانەی پێش ھاتنی ئەوروپاییەکان لە کەنەدا نێشتەجێ بوون دەوترێت (ھاوڵاتیە ڕەسەنەکان).

## تیرە ھۆزەکان
تیرە نەتەوە یەکەمینەکان لە نێوان ساڵانی ٥٠٠ پێش زایین بۆ ١٠٠٠ زایینی لەسەرانسەری کەنەدا بڵاو بوونەتەوەو نیشتەجێ بوون. ھەر یێل لە تیرەکان خاوەنی کەلتوورو نەریتی تایبەت بە خۆیان بوون. لە بەشی باکووری خۆراوای کەنەدا تیرەکانی ئەسەپاسکان، سلاڤەی، دۆگرب، توتکۆن، لەگەڵ تلینگت. وە بە درێژایی کەناراوەکانی زەریای ھێمن تیرەی تسیمیشیان، ھایدا، سالیش، کواکویت، ھەیلتسوک، نووتکا، سینکاو لەگەڵ گیتسان بڵاو ببوونەوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:چاندی کەنەدی
پۆل:مێژووی کەنەدا
سەرفیترە

وێنۆک|سەرفیترە
**سەرفیترە** () بریتییە لە زەکاتی ڕۆژوو ئەم کەم و کورتییەی لە ڕۆژوودا ھەیە تەواوی دەکا، ھەر وەک سوجدەی سەھوو کەم و کورتی ناو نوێژ تەواو دەکات، سەرفیترە لە ساڵی دووەمی کۆچی دا فەرزکراوە.

## ئەندازەی سەرفیترە
* ئەندازەی ڕووبەیەک کە دەکاتە نزیکەی (٢٬٥) کگم لە قەسپ یان جۆ یان گەنم یان مێوژ یان برنج.
* بە ئەندازەی نرخی ئەوانەی باسکرا پارە بدات. ئەوەش بۆچوونی ھەندێک لە زانایانە.

## کاتی دەرکردنی سەرفیترە
سەرفیترە واجب دەبێت لەسەر موسڵمانێک بگاتە ئاوابوونی دوا ڕۆژەی مانگی ڕەمەزان، کەواتە واجب نابێت لەسەر کەسێک پێش ئەو کاتە بمرێت، یا دوای ئەمە لە دایک ببێ. باشترین کات بۆ دەرکردنی سەرفیترە بەینی ھەردوو نوێژەکان مەبەست نوێژی بەیانی ڕۆژی جەژن و نوێژی جەژنە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:زەکات
پۆل:ڕەمەزان
زانستە مرۆڤییەکان

**زانستە مرۆڤییەکان** لقێکی زانکۆیی ‌و ئەکادیمییە کە کۆڵینەوەو فێرکاری لەسەر لایەنە پێوەندیدارەکان بە تایبەتمندیەکانی شارستانییەتی مرۆیی دەکات.

لە سەدەکانی ناوین، ئەم دەستەواژەیە لە بەرامبەرێتی ئایینناسی بەکار ھاتووەو ئاماژەی بە چینێک لە فێربوون‌و ڕاھێنان بووە کە لە سەردەمی ئەمڕۆ چوارچێوەی سەرەکی ڵێکۆڵینەوەو خوێندن لە زانکۆکانە و ڕەھەندێکی سێکۆلار و غەیرەدینی ھەیە.

ئەمڕۆکە، زانستە مرۆیییەکان، زیاتر، بە زانستگەلێک دەوترێت کە بەرامبەری زانستە سروشتییەکانن (ھەروەک فێرکاریی فەنی‌و پیشەیی). بۆ وێنە زانستە کۆمەڵایەتییەکان لەم چەشنەن.

زانستە مرۆڤییەکان، لەخۆگری زمانە کۆن و نوێ، وێژە و ئەدەبیات، فەلسەفە، ئایین، ھونەر و مۆسیقا ناسی‌یە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زانستە مرۆڤییەکان
پۆل:بابەتە سەرەکییەکان
لاناس

**لاناس** (بە ئینگلیزی: Laanas) تۆڕێکی کۆمەڵایەتیە بە زمانی عەرەبی لە ساڵی ٢٠١٩ بڵاوکراوەتەوە، لاناس ڕێگا بە بەکارھێنەرانی دەدات بە بڵاوکردنەوەی نووسین و وێنە و ڤیدیۆ و کتێب وتە و ڕووداو، بەکارھێنەران لە لاناس دەتوانن شوێنی بەکارھێنەرانی تر بکەون و بابەتەکانیان ببین وەک فەیسبوک و توێتەر و تۆڕەکانی تر، بڵاوکرنەوەی بابەت لە لاناس دوو جۆرە: بابەتی سەلمێندراو، دەبێت بەکارھێنەر بەسەرچاوە بابەتەکەی بسەلمێنێت، دوای پێداچوونەوەی لەلایەن بەڕێوبەراتی ماڵپەڕەکە بڵاودەکرێتەوە، بابەتی ئازاد، کە ڕاستەوخۆ بڵاو دەبێتەوە و بەکارھێنەر ئازادە لە بڵاوکردنەوەی ھەموو جۆرە بابەتێک.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وێبگەی فەرمی 

پۆل:تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان
ئیعتیکاف

**ئیعتیکاف ** () بە مانای پابەند بوون و مانەوەیە لە مزگەوتێکدا بە نیازی خواپەرستی و نییەتی لە خوا نزیک بوونەوە.

## کاتەکەی
ئیعتیکافی نەزر بە گوێرەی کاتە نەزر کراوەکەیە، گەر خاوەنەکەی وتبێتی نەزری ڕۆژێکم لەسەر بێت یان دوو یان سێ، ھەر ئەوەندە ئیعتیکاف دەکات کە بڕیاری لەسەر داوە، بەڵام ئیعتیکافی سوننەت کاتی دیاری کراوی نییە، چونکە خۆی بە گوێرەی نییەتەکەیە کە کابرا دەیەوێت چەند لە مزگەوتەکەدا بمێنێتەوە زۆر بێت یان کەم مەیلی خۆیەتی.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ڕەمەزان
پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
نیۆمارکسیزم

**نیۆمارکسیزم** یان **مارکسیزمی نوێ** چەمکێکە بۆ ناۆبردنی کۆمەڵێک تێروانینی مارکسیی کە لە سەردەمی مابەینی شەڕەکان (١٩٣٩–١٩١٨)، سەرباقی کاریگەری قووڵی کارڵ مارکس و فریدریش ئێنگڵس، بەبێ ھاوڕایی لەگەڵ ڕوانگە بنچینەیەکانی ئەوان، گەشەیان کردوە.

ئەم تێڕووانینە ھەوڵی داوە لە ڕێگەی جێگەکردنەوە بۆ جەوھەر و تێکەڵکردنی فاکتەری ڕێبازە فیکرییەکانیتر وەک پێکھاتەخوازی (ئاڵتووسێر)، ئایدیالیزمی ئەڵمانی (لوکاچ)، ئێگزیستانسیالیزم یان بوون بڕوایی (سارتەر) و دەروون‌شیکاری (ژیژێک) پێداچوونەوە و گەشە بە مارکسیزمی ئۆرتۆدۆکس بدات.

لە ڕووی مێژوویەوە، زۆربەی کەسایەتییە بەرچاوەکانی مارکسیزمی نوێ ھەر وەک ھێربێرت مارکوزە و زۆرینەی ئەندامانی قووتابخانەی فرانکفۆرت کۆمەڵناس و دەروونناس بوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:تیۆریی مارکسیستی
پۆل:نیۆمارکسیزم
پۆل:چەپی نوێ
پۆل:جۆرەکانی سۆشیالیزم
پۆمالیدۆماید

**پۆمالیدۆماید** () لە بازارەکان بە پۆمالیست دەناسرێتەوە، دەرمانێکی ئاوێتەیی تالیتۆمایدە بە شێوەی سێلجین بەردەستە، دەرمانێکی دژە ھەوکردنە و بۆ بەھێزکردنی بەرگری لەش بەکاردێت.

لە شوباتی ٢٠١٣ لەلایەن بەرێوەبەرایەتی خۆراک و دەرمانی ئەمریکی مۆلەتی خستنە بازاری پێدراوە وەک چارەسەرێک بۆ نەخۆشی شێرپەنجەی مۆخی ئێسک، کاریگەریە ئەرێنیەکەی پشتگیری کراوە لەلایەن ئەو نەخۆشانەی کە بەکاریان ھێناوە بۆ چارەسەری نەخۆشی لینالیدۆماید و بۆرتیزۆمایب، دەرکەوتووە دوای ٦٠ڕۆژ لە بەکارھێنان ئەنجامی ئەرێنی باشی ھەبووە، لە ئابی ٢٠١٣ لەلایەن یەکێتی ئەورووپاوە ڕێپێدانی وەرگرتووە تاوەکوو بەکاربێت.

## پێشینە و پەرەپێدانی
پێکھاتەی بنەرەتی پۆمالیدۆماید، سالیدۆمایدە کە لە ساڵی ١٩٩٤ وەک چاڕەسەرێک بۆ نەخۆشی شێرپەنجە بەکارھاتووە. دواتر وەک دژە تەنی شێرپەنجەیی لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی دەرمان و خواردنی ئەمریکی بەکارھاتووە بۆ سەرجەم نەخۆشانی شێرپەنجە، ڵێکۆڵینەوەکان ئەوەیان سەڵماندووە کە وەک دژەخانەیەکی شێرپەنجەیی بەشێوەیەکی چاڵاک کاری کردووە، دەرمانەکە بە شێوەیەکی چاڵاک گرێ یاخود خانە شێرپەنجەییەکانی گەماڕۆ داوە و ڕێگر بووە لە گەشەکەدن و بڵاوبوونەوەیان. بێ ئەوەی کاربکاتە سەر خانە درووستەکانی تری لەش.

## چارەسەریەکانی نۆرینگەیی
بە کارھێنانی وەک یەکەم جار کاریگەری ئەرێنی ھەبووە.

بەکارھێنانی بۆ جاری دووەم کاریگەری لەسەر سەرجەم خانە شێرپەنجەییەکان ھەبووە.

بەکارھێنانی بۆ جاری سێیەم ھەموو خانەکانی گەماڕۆ داوە و لەگەشەکردنیانی خستووە و بە تەواوی پەکی خستوون.

## ئامراز و بەکارھێنان
## کاریگەریەکانی لەسەر دووگیان بوون و جووت بوون
لەبەر ئەوەی دەرمانەکە کاردەخاتە سەر ھەموو زیندە خانەکانی لەش بۆیە ناکرێت کەسی وەرگر لەماوەی وەرگرتنی دا دوو گیان بێت.

لەبەر ئەوەی کاردەخاتە سەر تەندرووستی و پێکھاتەی خانەیی منداڵەکە بۆیە بە ھیچ شێوەیەک ڕێگانادرێت دووگیان بێت یان جووت بوونی ڕاستەوخؤ ئەنجام بدات. ئافرەتان دەبێت بەردەوام دەرمانی دژە دووگیان بوون وەربگرن. پیاوان ناتوانن لەگەڵ ژنەکانیان جووت ببن یان لەکاتی جووت بوون پێویستە ڕووپۆشێک یاخود کۆندۆم بەکاربێنن چونکە کاریگەری کیمیایی دەرمانەکە دەگوازرێتەوە بۆ خێزان یان ھاوژینەکانیان.

## تێبینیە گرنگەکان
دەرمانێکی کیمیایی کاریگەرە دەبێت لە دەستی منداڵ دووربێت، بەتەنھا ھەڵبگیرێت و لەگەڵ دەرمانەکانی تر پێکرا ھەڵنەگیرێن، نابێت ڕاستەوخۆ بەر پێست بکەوێت یان ھاوەڵی نەخۆش دەبێت بە وریاییەوە بە نەخۆشەکە بدات. لە دوای بەکارھێنان دەبێت قاوغ و کارتۆنەکانی لە ناو ببردرێت بە شێوەیەکی تەندرووستی و زانستیانە.

## سەرچاوەکان
*
قوم

**قوم** حەوتەمین شاری گەورەی ئێران و ناوەندی پارێزگای قومە. قوم کەوتووەتە ١٤٠ کیلۆمەتری باشووری تاران. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ١٬٢٠١٬١٥٨ کەس بووە. قوم لە ڕووی ئایینیەوە یەکێکە لە شارە گرینگەکانی ئایینی شێعە و ساڵانە خەڵکێکی زۆر بۆ مەبەستە ئایینیەکان سەردانی ئەم شارە ئەکەن. قوم ھەروەھا یەکێکە لە ناوەندە گرینگەکانی پەروەردەی قوتابییانی ئایینی شێعە لە ئێراندا.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای قوم
* شارستانی قوم
* فڕۆکەخانەی قوم

## سەرچاوەکان


پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای قوم
پۆل:شارە پیرۆزەکان
ژان کالڤین

**ژان کالڤین** () یان **جۆن کالڤین** () (١٥٠٩ – ١٥٦٤) قەشەیەکی فەرەنسی و لە دەموچاوە گرنگەکانی چاکسازیی پرۆتێستانتی بوو لە ئەورووپادا. کالڤین ئەگەرچی فەرەنسی بوو، بەڵام بەشێکی زۆری ژیانی لە جنیڤا بەسەر برد و لەوێدا چالاک بوو، لەبەر ئەوەی لەو کاتەدا فەڕەنسا وڵاتێکی کاتۆلیک بوو. ئەو ڕێبازەی ئەو دایمەزراند دواتر بە کالڤینیزم ناوی دەر کرد و لە گەلێک شوێن وەک سویس و سکۆتلەند ڕەنگدانەوەی ھەبوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕەخنەگرانی کڵێسەی کاتۆلیک
پۆل:کالڤینیزم
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠٩
پۆل:مردووانی ١٥٦٤
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٦یەم
پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی
پۆل:دامەزرێنەرانی ئایینەکان
پۆل:پارێزەرانی فەڕەنسی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
پۆل:خواناسانی فەرەنسی لە سەدەی ١٦یەم
پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم
پۆل:پیرۆزەکانی ئەنگڵیکان
پۆل:شرۆڤەکارانی کتێبی پیرۆز
پۆل:زانایانی ئایینی کالڤینیست و چاکسازیخوازی فەرەنسی
پۆل:خەڵک لە نۆیۆن
پۆل:نوسەرانی کۆماری جنێڤ
پۆل:دامەزرێنەرانی دینەکان
پۆل:زانایانی دینی کالڤینیست و چاکسازیخوازی فەرەنسی
ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی

وێنۆک|وێنەی ڕۆژنەمای کوردستان
**ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی** ڕۆژێکە کە لە ٢٢ی نیسان، لە ھەموو ساڵێک یاد دەکرێتەوە ئەمەش بەبۆنەی ساڵیادی دەرچوونی یەکەم ڕۆژنامەی کوردی بەناوی ڕۆژنامەی کوردستان، کە لەلایەن میقداد میدحەت بەدرخان لە قاھیرە لە ساڵی ١٨٩٨. ھاوکات ئەمڕۆژە بە ساڵڕۆژی دامەزراندنی سەندیکای ڕۆژنامەنووسانی کوردستان دادەنرێت، کە ئەم سەندیکایە لە ساڵی ١٩٩٨ دامەزرا.

## ئەمانەش ببینە
* ڕۆژنامەی کوردستان
* میقداد میدحەت بەدرخان

## سەرچاوەکان
چای سەوز

300px|وێنۆک|چەپ|روالەتی چای سەوز لە سێ قۆناخ، چەپ بو ڕاست:گەڵای دەمکراو، گەڵای وشک و ئاوەکی
**چای سەوز** جۆری چایەیە کە گەڵای کەمیلیا سینێنسیس چرۆ دەکرێت. مێژووی بەرھەمھێنانی ئەم جۆرە چایە بۆ ١٢٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە.بنچینە چای سەوز لە چین دەست پێکردوە، بەڵام بەرھەمھێنانی بۆ دیکەی وڵاتان لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا بڵاو بووتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:چا
پشتێنەی حەوز

alt=|وێنۆک|220x220پیکسڵ
**پشتێنەی حەوز** () ئێسکانەکانی حەوز لە دوو لای وەک یەک پێکھاتووە، ھەردوولا لە ڕوی پێشەوە یەکتری دەگرن بە ھۆی گرێی موسلدانە و لە دواوەش بەستراون بە ئێسکانی سێ بەندەوە و وەک پشتێنەیەکی لێھاتووە، ئەو پشتێنە ھێز و توانا دەبەخشێ بە پەلەکانی خوارەوە تاوەکو بتوانێ بەشێک لە کێشی لەش ھەڵگرێ، ھەر لایەک لە حەوز لە سێ ئێسکان پێکھاتووە: کلۆت (الحرقفة -Iliam)، موسولدانە (العانة- Pubis)، سمت (الاسک- Ischiam).

ئەم سێ ئێسکانە لە تەمەنی ١٧ سالیدا یەکتری دەگرن لە ناوچەی (الحق-Acetabulum) کە بریتییە لە چالێکی نیوە بازنەیی پێی دەڵێن: (قولکە بۆشایی) لە ڕوی دەرەوەی حەوزە و لەگەل سەری ئیسکی ڕان یەکتری دەگرن و جومگەی حەوز پێکدەھێنن.

کونێکیش لە نێوان ئێسکی سمت و موسڵداندا ھەیە پێی دەڵێن (داخراوە کون) بەپەردەیەکی بەھێز داپۆشراوە و ھەندێک موولوولەی خوێن و دەماری پێدا دەڕوات تا پەلی خوارەوە.

ئێسکانەکانی پشتێنەی حەوز و سێ بەندە و کلینجە حەوز پێکدەھێنن، دوو حەوزیش ھەیە: حەوزێکی درۆینەی گەورە کە دەکەوێتە لای سەرەوە و بە ئێسکان دەورە نەدراوە وھەندێ پارچەی کۆئەندامی ھەرسی تیایە و حەوزێکی ڕاستەقینەی بچوک لە لای خوارەوە کە بە کە کلینجە و موسلدانە و کلۆت دەورەدراوە و دەروازەی چوونە ژوور و دەرەچەی ھاتنە دەرەوەی ھەیە.

## جیاوازی نێوان حەوزی ھەردوو ڕەگەز
گەر بە وردی سەیری شێوەی حەوزی ھەردوو ڕەگەز بکەین جیاوازی زۆر بەدی دەکرێت لە نێوان حەوزی نێرەو مێ یە، ئەو جیاوازیانە ھەموویان ھاوکارن بو کرداری سک پربوون ومناڵ بوون وجیاوازییەکانیش ئەمانەن:
* ئێسکانەکانی حەوزی نێرینە قورس وزبرە، ماسولکەو ژێ یەکانی کە پێوەی بەندن توندو بەھێزن. لە مێ یە ئیسکانەکان سووک وناسک ولوسە، ماسولکەو ژێ یەکانی نەرمن وتوانای کشانیان زۆرە.
* دەروازەی حەوزی ڕاستەقینە لە مێ یە بازنەیی یە، بەڵام لە نێرە بچوکترەو، لە شێوەی دڵ دایە.
* حەوزی ڕاستەقینە لە مێ یە فراوانترە و چاڵایی کەمترە بەبەراورد لەگەل نێرە.
* دەرەچەی ھاتنە دەرەوەی حەوزی ڕاستەقینە لە مێ یە فراوانترە.
* گۆشەی کەوانەی موسلدانە لە مێ یە ٩٠ پلەیە، بەڵام لە نێرە گۆشەکەی تیژە.
* گرێی موسلدانەو دڕکە سمت لە مێ یە بۆ ڕووی دەرەوە لاربوونەتەوە تاوەکو لە کاتی کرداری گەشەی کۆرپەلە ومنداڵ بوون ئازاری کۆرپەلە نەدات.
* کلینجە لە مێ یە کورترو فراوانترو تەخت ترە بەبەراورد لەگەل کلینجەی نێرە.
* پارچە ئیسکانە دەرچووەکانی کلینجە لە مێ یە کەمترن وبچوکترن.
* شێوەی داخراوە کون لە مێ یە سێ گۆشەیی یە، لە نێرە ھێلکەیی یە.
* ئیسکانەکانی سێ بەندە لە مێ یە زیاتر توانای جولەی ھەیە.
* گۆشەی کلێنجەو کەلەکە کەمتر بەرەو ناو حەوز بۆتەوە، ئەمەش وای کردووە تیرەی حەوز زیاد بکات لە ڕووی پێشەوەو پشتەوە.

## پێشانگا

پەڕگە:Slide2DAD.JPG
پەڕگە:Slide2DADA.JPG
پەڕگە:Slide1BIBI.JPG
پەڕگە:Gray341-ar.png
پەڕگە:Gray342.png


## سەرچاوەکان

پۆل:جومگەکان
پۆل:ئێسکەکانی ئەندامی خوارەوە
شێخ جەلال حوسێنی

**شیخ جەلال حوسێنی** (١٩٢٧ لە بانە، ئێران – ٢١ی تەممووزی ٢٠١٠) بە دامەزرێنەری سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران دادەنرێ.

## ژیان
مامۆستا کوڕی قازی شیخ سالح ی بانە لە سالێ ١٣٠٧ی کۆچی خۆری لە شاری بانە لەدایک بوە مامۆستا شیخ جەلال دووھەم کورێ قازی شیخ سالح و برای مامۆستا شێخ عیزەدینی حسێنی یە، وانەکانی ژیان و فیربوون و زانستی لەلای باوکی دا دەست پێدەکا، پاشان بۆ درێژەدان بە خوێندن، ڕوو لە ناوچە جوراو جۆرەکانی کوردستان بەتایبەت ناوچەی موکریان دەکا. لەوێ وێرای خویندن و تەدریس لە لای مامۆستا شێخ عێزەدین برای و زۆر مامۆستای بەتوانا وزانای تری ئایینی، لەسەر دەستی مامۆستا مەلا باقر لە دووڕوە ئیجازەی مەلایەتی وەردەگرێت دواتر دەبێتە ئەندامی کۆمەڵەی ژێکاف شێخ جەلال پاش وەرگرتنی ئیجازەی مەلایەتی وەک مامۆستا و مودەریسیک لە شاری بانە لە مزگەوتی شیخ ساڵح وتاری ھەینی پێشکەش دەکات. گەلێک مامۆستا لە سەر دەستی دەبن بە مامۆستای ئاینی. وێرای کاری تەدریس و ئیرشاد و ڕێنوێنی ئاینی خەڵک، لە ماڵ و مزگەوت و حوجرەکەی خوێدا، دەرسی کوردایەتی و شۆڕشگێری بە قوتابی و کەسانی جێگای باوەڕی خۆی دەلێ. لە دوای دەست پێکردنی شۆرشی گەلانی ئێران شیخ جەلال لە کوردستان دەبێتە یەکیک لە ڕێبەرانی خۆپیشاندەران دژی ڕژێمی شایەتی ئێران. دوای سەرکەوتنی شۆرش شێخ جەلال چەندین بنکە و جێگا تایبەت بە بەرێوەربردنی کارەکانی خەلک دادەمەزرێنێ دوای ھاتنە سەرکاری خومەینی دژ کردەوەی نیشان دا بەھۆی ئەوەی باوەری وابووخومەینی بە لێنەکانی ناباتە سەر سەبارەت بە مافەکانی کورد ئەوکات بە ناوی نھێنی لە دەفتەری مامۆستا شێخ عێزەدین کاری دەکرد کە ھەڵوێستی گرت و لە دژی پیلان و بەرنامە دژی ئینسانییەکانی دەسەلاتی تازەی ئاخوندی کەوتەکار. ناوچە بە ناوچە گەرا و خەڵکی بۆ درێژەدان بە خەبات و پێشمەرگایەتی لە دژی دژمن ھاندا. دوابەدوای ھیرشی ڕژیمی خومەینی بۆ سەر کوردستان و داسەپاندنی شەڕیکی نابەرامبەر بۆ ڕووبەر ڕوبونەوەی ھێزەکانی ئێران لە لە٥ی خەرمانانی ساڵی ١٣٥٩ی کۆچی خۆریدا بۆ درێژەدان بە خەبات وێرای ھاوباوەرانی وەک یەکەم کەس و سەرکردە، سازمانی خەباتی دامەزراند. دامەزراندنی ئەم سازمانە بە بیر و باوەرێکی نەتەوەیی و ئیسلامی کاریگەری ھەبوو لە سەر خەلک لە ماوەیەکی کورتدا لە چەند شوین و شار لق و بارەگای خۆی کردەوە بەلام دوای شەش ساڵ بەھۆی ناکۆکی و ناتەبایی توشی لێک ترازان بوو کەسانێک بە سەرکردایەتی مامۆستا مەلا خدر عەباسی جیابوونەوەیە ڕێکخراوی خەباتی کوردستانی ئێرانیان دامەزراند ئەم جیابوونەوەیە کاریگەری زۆری کردە سەر پێگەی جەماوەری سازمانی خەبات، کورەکانی شێخ جەلال لە مەیدانەکانی جەنگ بەشدار بوون یەکیک لە کورەکانی بە ناوی عبدلکریم حسێنی لە شەرێک دژی ھێزەکانی ئێران شەھید دەکرێت یەکێکی دیکە لە کورەکانی بە ناوی بابەشێخ حوسێنی چەندین جار بە سەختی بریندار دەبێت. شێخ جەلال جگە لەوەی کەسایەتییەکی ئاینی و سیاسی بوو لە ھەمانکات تونای باشی ھەبوو لە شعر و پەخساندا لە ماوەی تەمەنی تەنھا یەک کتێبی بەچاپ گەیاند. تا ساڵی ٢٠٠٤ ڕێبەر و سکرتێری گشتی سازمانی خەبات دەبێت.

## مردن

لەدوای زیاتر لە ٨٠ ساڵ ژیان، لە ٢١ی تەممووزی ٢٠١٠ لە یەکێک لە نەخۆشخانەکانی شاری ھەولێری ھەرێمی کوردستان کۆچی دوایی کرد.

## بەستەرە دەرەکییەکان
لاپەری شێخ جەلال لە فەیسبووک

## سەرچاوەکان

* پەڕتووکی (ئەستێرەکانی کاروانی نوور، ژیاننامەی ژمارەیەک لە زانا و باش مەلاکانی وڵاتی کوردەواری)، ئامادەکردن و نووسینی، (عەبدوڵڵا مەلا ئەحمەد، ئەحمەدئاوایی)، (کە سەرقاڵی ئامادەکردنیم بۆ چاپ).

پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧
پۆل:مردووانی ٢٠١٠
پۆل:سیاسیەکانی سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران
پێوەری دوانەیی ئێسک لە ڕێگای ھەڵمژینی تیشک

وێنۆک|ئامێرێکی پێوەری دوانەیی ئێسک لە ڕێگای ھەڵمژینی تیشک .
**پێوەری دوانەیی ئێسک لە ڕێگای ھەڵمژینی تیشک** بەزۆری ھەر بە (**DXA**)دەناسرێت، کە کورتکراوەی دەستەواژەی ئینگلیزی (**Dual-emission X-ray absorptiometry**) ئامرازێکی پێوانەییە بۆ پێوانی ڕێژە و چڕی کانزاکان لە ئێسک، تیشکی **X** بە وزەی جیاواز لە ئێسکی نەخۆشەکە دەدرێت دواتر بەگوێرەی توانا و بڕی ھەڵمژینی تیشکەکە لەلایەن ئێسکەوە ڕێژە و چڕی کانزاکانی ناو ئێسکمان بۆ دەردەکەوێت، ئەمەش بە گوێرەی ڕێژەی تیشکە ھەڵمژراوەکە دەبێت. ڕێگای DXA بە بڵاوترین و باوترین ڕێگاکان دادەنرێت بۆ دەستنیشانکردنی بڕی خۆڕاکی ناو ئێسک لەسەرجەم نەخۆشخانەکانی جیھان.

پێوەری DXA بۆ شیکردنەوە و چاودێریکردنی موخی ئێسک سوودی لێ دەبینرێت، زۆر جاران نەخۆشەکان ھەستەوەریان ھەیە بەرامبەر تیشک بۆیە ئەم ڕێگایە لەلایەن ھەندێک پزیشکەوە بەکارنایێت، ئەم ئامێرە جگە لە بڕی کانزای ئێسک شکان و برین و گرێی شێرپەنجەییش بە ڕوونی دیاری دەکات.

## بەکارھێنان
لە بنەڕەتدا DXA بۆ دیاریکردنی ڕێژەی خۆراکی ئێسک داھێنراوە بەڵام بۆ پێوانی قەبارەکانی ئێسک و پێکھاتە ئاڵۆزییەکانی تریش سوودی لێ دەبینرێت وەک ڕێژەی چەوری و دژەتەنە جۆربەجۆرەکان و بەراوردکردنی قەبارەی چەوری و کێشی ھایدرۆستاتیکی لە جەستەدا.

## ئاگادارییەکان
ئەم پێوانە پێویستە بۆ ھەموو خانمانی سەرووی ٦٠ ساڵان، بەتایبەت لەکاتی ھەبوونی مەترسی لە بوونی شکانی کۆن و درزی لەناکاو یان ئەوانەی خوگریان ھەیە بە جگەرەکێشان و کحول خواردنەوە، یانیش کەسانێک کێشەی بۆماوەیی ئێسکیان ھەیە یاخود بەخێزانی کێشەی جگەر و تەنگەنەفەسی و لاوازی ئێسکیان ھەیە. بەڵام بۆ ڕەگەزی نێر پێویستە لەسەرووی تەمەنی ٥٠ ساڵییەوە.

## نیشانەکانی خوێندنەوەی ئامێرەکە
ڕێکخراوی تەندروستی جیھانیی ھەموو پارچەکانی ئێسکی مرۆڤی پۆڵێن کردووە و دەستنیشانی کردوون بە ھێمای تایبەت وەک بۆ نموونە:
* ئێسکی ئاسایی نیشانەی T گەورەترە لە -١
* Osteopenia نیشانەی T لەنێوان -١ و -٢٫٥
* Osteoporosis نیشانەی T بچوکترە لە -٢٫٥
* Osteoporosis زۆڕ توندە نیشانەی T بچوکترە لە -٢٫٥ و +1 osteoporotic

ئەم نیشانانە بەپێی جۆری ڕەگەز و نەتەوەکان دەگۆڕدرێت ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی تا ئێستا لە ھەوڵدایە نیشانە بۆ ھەموو جۆری نەتەوەکانی جیھان دابنێت .

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
پۆل:وتارە کورتەکانی پزیشکی

پۆل:تیشکناسی
بەبر شا

***بەبر پاشا (قەتڵ، شەڕو جوێن و شێتی)*** () زنجیرەیەکی بەڵگەمەندی تەلەڤیزیۆنییە. سەبارەت بە ژیان و تاوانکاری و جەناییەتەکانی ژۆزێف شرایدبووگێل. لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٠، لە نێت‌فلیکس بڵاوکراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:کاریگەری کۆڤید-١٩ لەسەر تەلەڤیزیۆن
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠٢٠
پۆل:باو و ڕەوتەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٢٠ ناسێندران
قوسەی سەددام حوسێن

**قوسەی سەددام حوسێن** (۱۷ی  نیسانی ١٩٦٧ - ٢٣ی تەمموزی ٢٠٠٣) کەسایەتی سیاسیی عێراقی ، دووەم کوڕی سەرۆکی پێشووی عێراق سەددام حوسێن و کوڕی یەکەم ژنی سەدام حووسێن ساجیدە بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:مردووانی ٢٠٠٣
پۆل:سەددام حوسێن
پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥
پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
ئەوزاعی

**ئەوزاعی** ناوی عەبدولڕەحمانی کوڕی عەمری ئەوزاعییە، لە شاری (بەعلەبەک)ی نزیکی شاری دیمەشق لە سووریا لە دایکبووە و لە ساڵی ٨٨ی کۆچیدا لە تەمەنی مناڵیدا باوکی مرد، دواتر دایکی پەروەردەکردنی دەگرێتە ئەستۆ.

## وەرگرتنی زانست
کە گەیشتە تەمەنی لاوی، لە دیمەشقەوە بەرەو یەمامە بە ڕێکەوت، لەوێ بە خزمەتی زانای بە ناوبانگ (یەحیای کوڕی ئەبوو کەسیر) گەیشت، زانستی فەرموودەی لێ وەرگرتووە، تا وای لێھات یەحیا دەربارەی دەیووت: «لەم ناوچەدا لەم لاوە زانا و تێگەیشتووتر نییە».

## بەرھەم و نووسراوەکانی
زۆر نوسین و دانراوی ھەبووە، بەڵام ھەموویان لە بەیرووت تیاچوون، بەھۆی بوومەلەرزەیەکەوە کە ئاگرێکی خستەوە و ھەموو کتێبەکانی سووتان.

ناوی ھەندێ لە کتێبەکانی:
* (موسنەد ئەلئەوزاعی) لە (فەرموودە) دوای مردنی کۆکراوەتەوە.
* (کیتاب ئەسونەن) لە فیقھدا، ئەم نوسراوەی کەس نەی بینیوە بەڵام (ئیبن ندیم) لە (فھرست) دا ئاماژەی بۆ دەکات.
* (کیتاب ئەلمسائیل) لە فیقھدا. ئەم نوسراوەی کەس نەی بینیوە بەڵام (ئیبن ندیم) لە (فھرست) دا ئاماژەی بۆ دەکات.
* (کیتاب ئەسیر) ئەم نوسراوە یەکەم بەرھەمی ئەوزاعییە کە بە دەستمان گەیشتووە و نەفەوتاوە.

## وتەکان
* ئەو کەسەی زۆر بە پێوە بووەستێ لە شەونوێژدا خوا وەستانی ڕۆژی قیامەتی لەسەر ئاسان دەکا.
* لێی دەپرسن بۆ زۆر بێ دەنگی؟ دەڵێ: موسڵمان زۆر کردەوە دەکا و کەم قسە دەکا.
* ھاوار بۆ ئەو کەسانەی ھەوڵی تێگەیشتنی دین دەدەن بۆ غەیری خواناسی.
* ئەوەی ھەوڵی دەست خستنی زانست بدات بەبێ بوونی ئارامی و نەرم و نیانی وەک دەفری کون کون وایە ھەرچی تێبکەی بێ سوودە و دەڕژێ.
* ھەر کەسێک لەبەر خاتری خوا ئامۆژگاری خەڵکی نەکات قسەکانی بە ناچێتە دڵەوە، ھەروەک چۆن ئاو بەسەر چەوێکی خڕی سافەوە ناوەستێت.

## مردن
لە تەمەنی ٧٠ حەفتا ساڵیدا لە ڕۆژی ٢٨ی مانگی سەفەری ساڵی ١٥٧ی کۆچی دا وەفات دەکات.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* زانیاری ژیاننامە لە ماڵپەری زانا-موسلمانەکان

پۆل:نووسەران
پۆل:توێژەرانی ئایینی ئیسلام
پۆل:شەرع زانان
پۆل:زانایانی ئیسلام
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان
پۆل:مردووانی ٧٧٤
پۆل:ئەسەرییەکان
ئوما تورمان

**ئوما کارونا تورمان** (لەدایکبووی ٢٩ی نیسانی ١٩٧٠) خانمەکتەر و مۆدێلێکی ئەمریکییە. لە فیلمەکاندا چەندین ڕۆڵی جۆراوجۆری ڕۆمانسی و ئاکشن پێشکەش کردووە، و بەشداری لە چەندین فیلمدا کردووە بەشداری لە سەرکەوتووترین فیلمی کرۆکی ئەندێشە، ١٩٩٤ کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
سکاڵا

**سکاڵای یاسایی** (بە ئینگلیزی: Lawsuit) ئەوەیە کە لەلایەن کەسێک یان لایەنێک داوایەک پێشکەشی دادگا دەکرێت لە دژی کەسێک یان لایەنێکی دیاریکراو، بۆ ئەوەی داوای وەرگرتنەی ماف و قەرەبوو بکات لە دەزگایەک یان کۆمپانیایەک یان کەسیێک، لایەنی داوا لەسەر تۆمارکراویش دەبێت پابەندی بڕیاری دادگا بێت.

## ئەمانەش ببینە
* یاسا
* ماف
* مافنامەی مرۆڤ

## سەرچاوەکان

پۆل:یاسا
پۆل:مافەکانی مرۆڤ