open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ھەسارە دەرەکییەکان

وێنۆک|337x337پیکسڵ| وێنەیەکی خەیاڵی ھەسارەیەکی دەرەکی
ھەسارەی دەرەوەی **خۆر** یان **ھەسارەی ناخۆر** ھەسارەیەکە دەکەوێتە دەرەوەی کۆمەڵەی خۆر و بەدەوری ئەستێرەیەکدا دەسوڕێتەوە (جگە لە خۆر). یەکەم ناسینەوەی زانستیی ھەسارەیەکی دەرەکی لە ساڵی ١٩٨٨ ئەنجامدرا، بەڵام یەکەم پشتڕاستکردنەوە لە ساڵی ١٩٩٢ بوو. لەو کاتەوە و تا ١ی ئایاری ٢٠١٧، ژمارەی ئەو ھەسارەی دەرەوەی خۆر کە دەستنیشانکراون ٣٦٠٨ ھەسارە، کە ٢٧٠٢ ھەساریان لە ٦١٠ سیستەمی ھەسارەی جیاوازدا پشتڕاست کراوەتەوە و ئەم ژمارەیە ڕۆژ بەڕۆژ زیاد دەکات. لێکۆڵینەوە لە ھەسارە دەرەکییەکان یەکێکە لە بابەتە نوێیەکان لە بواری فەلەکناسیدا و دوو لقی گشتیی دۆزینەوە و تایبەتمەندکردنی ئەو جۆرە ھەسارەیانە لەخۆدەگرێت. یەکەم ھەسارەی دەرەوەی خۆر لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا دۆزرایەوە و لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە جگە لە دۆزینەوەکە، لێکۆڵینەوە لە تایبەتمەندییەکانی ئەم ھەسارانەش دەستی پێکردووە. چاودێریکردنی زەوی و بۆشایی ھەسارەکانی دەرەوەی خۆر کارێکی ئاسان نییە لەبەر دوو ھۆکاری سەرەکی. یەکەم: ھەسارەکان بە گشتی زۆر بچووکن بە بەراورد بە ئەستێرەکان و ھەسارە دەرەکییەکان زۆر دوور لە زەوییەوە ھەڵکەوتوون. شتێکی تر ئەوەیە کە ھەسارەکان و ئەستێرەی خانەخوێیان جیاوازییەکی زۆریان لە ڕووناکیدا ھەیە. بەپێی جۆری ئەستێرەکە و قەبارە و پلەی گەرمی ھەسارەکە، ئەستێرەکە دەتوانێت لە نزیکەی ھەزار بۆ ملیۆن جار لە ھەسارەکانی دەوروبەری گەورەتر بێت؛ بۆیە زۆر ئەستەمە ئەو ڕووناکییەی کە لە ھەسارەکەوە ڕەنگ دەداتەوە لە ڕووناکی لە ئەستێرەکە جیا بکرێتەوە. وەک لێکچونێک، چاودێریکردنی ھەسارەیەکی زەبەلاحی وەک موشتەری لە خولگەی نزیکترین ئەستێرەکانی خۆردا، وەک ئەوە وایە لە تاران بوەستیت و ھەوڵبدەیت چاودێری سەری مێروولەیەک بکەیت کە لە تەنیشت ڕووناکییەکی زۆر ڕووناکەوە لە دوورگەی کیشدا دەڕوات! سەرەڕای ھەموو ئەم سەختییانە، فەلەکناسەکان توانیویانە شێواز و ئامرازەکان بۆ ئاشکراکردن و لێکۆڵینەوە لە تایبەتمەندییەکانی ھەسارە دەرەکییەکان دابھێنن. تا ئێستا نزییکەی شەش شێوازی دۆزینەوە دۆزراونەتەوە، جگە لە یەکێک، لە باقی ھەسارەکەدا، بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەسارەکان
پۆل:تەنە ئاسمانییەکان
پۆل:چەمکەکان لە زانستی گەردوونناسیدا
پۆل:چەمکەکان لە ئەستێرەناسی
پۆل:جۆرەکانی ھەسارە
ھەسارەی ٥١

وێنۆک
***ھەسارەی ٥١*** () ئەنیمەیشنێکی سێ ڕەھەندی کۆمیدی و زانستی خەیاڵییە لە دەرھێنانی جۆرج بلانکۆ و نووسینی جۆ ستیلمان. ئەکتەرە دەنگییەکانی بریتین لە دوین جۆنسۆن و جێسیکا بیل و جەستن لۆنگ و گاری ئۆڵدمان و شۆن ویلیام سکۆت و جۆن کلیز. ئەنیمەیشنی فیلمەکە لەلایەن کۆمپانیاکانی ئیسپانی و بەریتانی و ئەمریکی و ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی ئیلیۆن لە مەدرید و فیلمی Handmaid Films بە ھاوبەشی بەرھەم ھێنرا. لە سەرەتادا فیلمەکە بۆ دابەشکردن بوو لە ئەمریکا لەلایەن کۆمپانیای نیولاین سینەما، بەڵام دواتر گواسترایەوە بۆ کۆمپانیای سۆنی پیکچەرز پێش تەواو بوون. فرۆشرا. ئەنیمەیشنی فیلمەکە کە لە سەرەتادا ناوی *ھەسارەی یەک* بووە و بە بوودجەی ٧٠ ملیۆن دۆلار تەواو بووە، بەمەش بووە گرانترین فیلم کە لە ساڵی ٢٠١٠ لە ئیسپانیا بەرھەم ھێنراوە. *فیلمی ھەسارەی ٥١* لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ لەلایەن کۆمپانیای تریستار پیکچەرزەوە بڵاوکرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی
پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٥٠
پۆل:فیلمەکانی خەیاڵی زانستیی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی
پۆل:فیلمە بەریتانییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٩
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی مناڵان لە ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە فانتازیاکانی مناڵان لە ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئیسپانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە بەریتانییەکان
پۆل:فیلمەکان کە لەسەر ھەسارە خەیاڵییەکان ڕوودەدەن
پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جۆ ستیلمان
پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئیسپانییەکان
پۆل:فیلمەکانی ئیسپانیا بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ئەستێرەگەڕەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە ڕۆبۆتەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان
ھەسارەی مەیموونەکان (فیلمی ٢٠٠١)

وێنۆک
**ھەسارەی مەیموونەکان** () فیلمێکی زانستی خەیاڵی ئەمریکییە و لە ساڵی ٢٠٠١ دروست کراوە. ئەم فیلمە لەسەر بنەمای ڕۆمانی ھەسارەی مەیموونەکانە لەلایەن " پیێر بول " و دووبارە دروستکردنەوەی فیلمی *ھەسارەی مەیموونەکان* لە ساڵی ١٩٦٨. دەرھێنەری فیلمەکە تیم بێرتۆنە و ئەکتەرەکانی فیلمەکە بریتین لە مارک والبێرگ و تیم ڕۆت و ھێلێنا بۆنھام کارتەر و مایکل کلارک دانکان و پۆڵ جیااماتی و ستێلا وارن. چیرۆکی فیلمەکە باس لە کەشتیوانێک دەکات بە ناوی "لیۆ دەیڤدسۆن" کە کەشتییەکەی لەسەر ھەسارەیەک کە مەیموونی زیرەک تێیدا نیشتەجێیە، دەکەوێتە خوارەوە. لەسەر ئەم ھەسارەیە مەیموونەکان وەک کۆیلە مامەڵە لەگەڵ مرۆڤ دەکەن، بەڵام لیۆ بە یارمەتی مەیموونێک بە ناوی "ئێری" دەست بە یاخیبوون دەکات.

ویلیام برۆیلز سیناریۆی فیلمەکەی نووسیوە و لۆڕێنس کۆنر و مارک ڕۆزنتاڵ سیناریۆکەیان نووسیوە. وێنەگرتنی فیلمەکە لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٠ تا نیسانی ٢٠٠١ ئەنجامدراوە. *ھەسارەی مەیموونەکان* لە کاتی بڵاوکردنەوەیدا بە ھەردوو پێداچوونەوەی ئەرێنی و نەرێنی پێشوازی لێکرا، بەڵام فرۆشیارێکی سەرکەوتوو بوو. زۆربەی ڕەخنەکان بەھۆی کۆتایی سەرلێشێواوی فیلمەکەوە بووە. ھەروەھا دیزاینەکانی ماکیاژەکانی ڕیک بەیکەر ستایشی کران. سەرەڕای سەرکەوتنی فرۆشی فیلمەکە، فیلمی فۆکسی سەدەی ٢٠ەم درێژەی فیلمەکەی نەکرد و لە ساڵی ٢٠١١ فیلمی *[[ھەستانی ھەسارەی مەیموونەکان (فیلم)]]* بە چیرۆکێکی نوێ بەرھەم ھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون
پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس
پۆل:فیلمەکانی خەیاڵی زانستیی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:ئەو فیلمانەی دووبارە دروست کراوەتنەوە
پۆل:دووبارە دروستکردنەوەی فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠١
پۆل:فیلمە براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن ڕۆسبێری
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە خەمناوییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەشتکردن بە کات
پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشنت داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری سیدنی وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ھاوایی وێنەیان گیراوە
ھەڵبژاردن

[440x220px|وێنۆک|کەسێک لە خولی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی [فەڕەنسا ساڵی ٢٠٠٧ دەنگی خۆی دەدات]]
**ھەڵبژاردن** بریتییە لە پرۆسەی فەرمی ھەڵبژاردنی کەسێک بۆ وەرگرتنی پۆستێکی فەرمی. گرنگە جیاوازی لە نێوان فۆرم و ناوەڕۆکی ھەڵبژاردنەکاندا بکرێت. لە ھەندێک حاڵەتدا فۆڕمی ھەڵبژاردنەکان ئامادەن، بەڵام ناوەڕۆکی ھەڵبژاردنەکان ئامادەنەبوون، وەک نەبوونی بژاردەیەکی ئازاد و ساختەنەکراو بۆ ھەڵبژاردنی لانیکەم دوو گۆڕاو (بەدیل)، زۆربەی وڵاتانی جیھان ھەڵبژاردن ئەنجام دەدەن، لانیکەم بە شێوەیەکی فەرمی، بەڵام لە زۆرێک لە ھەڵبژاردنەکاندا کێبڕکێیان نییە (بۆ نموونە ھەموو لایەنەکان (پارتەکان) بەشداریکردنیان قەدەغەیە جگە لە یەک پارت نەبێت).

ھەڵبژاردن لە دیموکراسییە مۆدێرنەکاندا بەدوای خۆیدا دەھێنێت بۆ پڕکردنەوەی کوورسییەکانی پەرلەمان (نوێنەری دەسەڵاتی یاسادانان)، و ھەندێک جار لە دەسەڵاتی جێبەجێکردن (سەرۆکایەتی، سەرکردایەتی دەوڵەت و دەسەڵاتی ناوخۆیی) و دەسەڵاتی دادوەری؛ و ئەم پرۆسەیە لە زۆر شوێنی کەرتی تایبەتدا بەکاردەھێنرێت، وەک کۆمپانیاکان (وەک ھەڵبژاردنی دەستەی بەڕێوەبەری لە کۆمپانیا پشکدارەکان لەلایەن خاوەن پشکەکانەوە) و ڕێکخراوە بازرگانییەکان لە یانەکان و کۆمەڵە خۆبەخشەکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەڵبژاردنەکان
پۆل:سیاسەت
پۆل:ھەڵبژاردنەکان بەپێی وڵات
کاستیل (سەروو سروشتی)

وێنۆک
**کاستیل** () کارەکتەری خەیاڵی و سەرەکییە لە زنجیرەی سەروو سروشتی کە میشا کۆلینز ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت. یەکەم دەرکەوتنی لە زنجیرەکەدا پەیوەندی بە ئەڵقەی یەکەمی وەرزی چوارەمەوە ھەیە، کە تێیدا دەڵێت دین وینچێستەری لە دۆزەخ ڕزگار کردووە، چونکە خودا فەرمانی کردووە؛ کە بە تەوەرەی مەسیحی دەست پێدەکات کە زاڵە بەسەر تەواوی بابەتەکەدا. کاستیل لەنێو کۆمەڵێک فریشتەیە لەسەر زەوی کە ڕێگری لە لوسیفەر دەکەن ئەو ٦٦ قوفڵە بشکێنێت کە ڕێگەی پێدەدەن لە قەفەسەکەی ڕزگاری بێت و ئاپۆکالیپسەکە دەستپێبکات. بە تێپەڕبوونی کات ھاوسۆزییەک لە نێوان ئەو و براکانی وینچێستەردا گەشە دەکات، بە تایبەت دین و کاستیل حەزی لە دین وینچێستەر دەبێت. کاتێک تێدەگات کە میکایل لە ڕاستیدا پلانیی ھەیە ھەوڵی ڕزگارکردنی قەفەزی لوسیفەر بدات، دەتوانێت بیکوژێت. کاستیل ھەوڵدەدات دین لەم بارەیەوە ئاگادار بکاتەوە، بەڵام بەھۆیەوە سزا دەدرێت. لە کۆتاییدا دڵسۆزی خۆی بۆ بەھەشت دەشکێنێت، و ڕوو لە مرۆڤایەتیی دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە دەتوانن دەستکاری ڕووناکی بکەن
شارستانی ئەردستان

**شارستانی ئەردستان** بە ڕووبەری ١١ ھەزار و ٥٩١ کیلۆمەتری چوارگۆشە و ژمارەی دانیشتووانی ٤١ ھەزار و ٤٠٥ کەس لە ١١٨ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ناوەندی پارێزگای ئیسفەھان ھەڵکەوتووە. ئەم شارە لە ٣ قەزا و ٣ شار و ٧ گوند و ٣٠٦ گوندی دانیشتوو پێکدێت. ناوەندی ئەم شارە شاری ئەردستان.

## دابەشبوونی وڵات و دانیشتووان
بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٣ کۆی دانیشتووانی شاری ئەردەستان ٤١ ھەزار و ٤٠٥ کەس (١٢ ھەزار و ٩٣٠ ماڵ)ە. شار و قەزا و گوندەکانی ئەردەستان بریتین لە:

شارەکان: ئەردەستان، زاڤارە و مەھاباد
* بەشی ناوەڕاستی شاری ئەردەستان
** گوندی کیچوا
** گوندی بەرزەوەند
** گوندی سەرەوە
* بەشی مەھاباد
** گوندی گەرمسیر
** گوندی حەمبارەت
* بەشی زاڤارێ
** گوندی خواروو
** لادێکانی ڕیجستان

## ئابووری
ئابووری ئەردەستان بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر کشتوکاڵ، باخداری، ئاژەڵداری و کاری دەستی دامەزراوە. ڕووبەری کشتوکاڵی ئەم شارە نزیکەی ١٥ ھەزار ھێکتارە، کە بە ٢٨٠ بیری قووڵ و نیمچە قووڵ و ٥٠٠ کەناڵ ئاودێری دەکرێت. بەرھەمی کشتوکاڵی ئەم شارە بریتین لە ھەنار، دانەوێڵە و میوەی ھاوینە.

### کارگەی پیشەسازی
* ئاردەستان ستیل ھەموو جۆرە بۆرییەکی پۆڵا بەرھەم دەھێنێت کە تیرەکەی دەگاتە ١٠٠ ئینج.

## بڵاوکراوەکان
شاری ئەردەستان سێ گۆڤاری دەورەی ھەیە، حەفتەنامەی پیک زاڤارە (یەکەم گۆڤاری دەورەی شاری ئەردەستان)، مانگانەی نێگاە کاڤیر و چارەگی ئەنالیش حەمگانی.

## دابەشکردنی کارگێڕی

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ئەسفەھان
دوورگەی زیندووبوونەوە

وێنۆک|لێواری دەرەوەی گڕکانی ڕانۆ ڕاراکو، کانگای موایییەکان کە چەندین پەیکەری تەواونەکراوی تێدایە|200px
**دوورگەی زیندووبوونەوە** یان **دوورگەی ئیستەر** (بە ئیسپانی: Rapa Nui)دوورگەیەکە و خاکێکی تایبەتی وڵاتی چیلییە و دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی زەریای ھێمن، لە توندڕەوی باشووری ڕۆژھەڵاتی سێگۆشەی پۆلینیزیا لە ئۆقیانووس، دوورگەکە بەناوبانگە بە نزیکەی ھەزار پەیکەری زەبەلاح بە ناوی موای کە لەلایەن خەڵکی سەرەتایی ڕاپا نوی دروستکراون، لە ساڵی ١٩٩٥ یونسکۆ دوورگەی جەژنی ئیستەری وەک میراتی جیھانی دەستنیشان کرد، کە بەشێکی زۆری دوورگەکەی لەناو پارکە نەتەوەیییەکەی ڕاپا نوی پارێزراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:دوورگەکانی ئۆقیانووسیا
پۆل:پۆلینیزیا
پۆل:دراوەکانی ئۆقیانووسیا
پۆل:پارێزگاکانی چیلی
پۆل:شارەکانی چیلی
پۆل:موای
جەبار باغچەبان

«جەبار ئەسگەرزادە» نازناوی «جەبار باغچەبان» (١٩ی گوڵانی ١٢٦٤، یرڤان - ٤ی کانوونی دووەمی ١٣٤٥، تاران) دامەزرێنەری یەکەمین باخچەی ساوایان لە شاری مەرەند و یەکەمین قوتابخانەی کەڕەکان ئێران. لە تابرێزدایە. ھەروەھا یەکەمین نووسەر و چاپکەری کتێبی منداڵانە لە ئێران.

## ژیان
میرزا جەبار ئەسگەرزادە لە ١٩ی ئایاری ساڵی ١٢٦٤ لە شاری یەریڤان کە پایتەختی ئێستای ئەرمەنستانە لەدایک بووە. باپیری لە خەڵکی تەبرێز یان ئورومیەسەرەتا باخچەیەکی ساوایانی لە تەورێز بە ناوی «باخچەی ساوایانی منداڵان» کردەوە و ھەر بۆیە بە خۆی ناوی دەبرد باغچەبان.

لە ساڵی ١٣٠٣ قوتابخانەی کەڕەکانی لە تەورێز کردووەتەوە بە ناڕەزایەتییەکی زۆری بەرپرسی ڕۆشنبیری ئەو سەردەمە دکتۆر موحسینی.ئەم پۆلە لە تەنیشت باخچەی ساوایانی باغچەبان لە کوچەی ئەنجومان لە باڵەخانەیەکی ناسراو بە ئامارت ئەنجومان. لە ساڵی ١٣٠٧ی کۆچی، سەرەڕای سەختییە بەرفراوانەکانی چاپ و کلیش، دەستی کرد بە چاپکردنی کتێبی تایبەت بۆ منداڵان بەو وێنەکێشانەی کە خۆی کێشاوە. یەکێک لە کتێبەکانی بە ناوی «پیاوی بەفر» لەلایەن سەنتەری گەشەپێدانی ھزری منداڵان و ھەرزەکارانەوە چاپکراوە و ئەنجومەنی جیھانی کتێبی منداڵان وەک باشترین کتێبی منداڵان ھەڵیبژاردووە.سامین بەھچەبان، سامینە بەھچەبان و پەروانە بەھچەبان منداڵی جەبار بەھچەبانن.

جەبار باغچەبان ماوەی چەند ساڵێکە لە قەفقاز گاڵتەجاڕ بووە. لە قەوقازدا، نوکتە لە گۆڤاری میلان نەسرەدین لەژێر ئیدارەی میرزا جەلیل محەممەد قۆلیزادە نووسیوە و ھەروەھا بەڕێوەبردن و مۆنتاژی کردووە گۆڤارێکی تەنزئامێز بە ناوی ستۆرک.
## کار دەکات
* بەرنامەی کاری مامۆستا - 1302
* ئەلفوبێی ئاسان - 1303
* ئەلفوبێی دەستی بۆ کەڕەکان - ١٣٠٣
* خانم خەزوک - ١٣٠٧
* ژیانی منداڵان - 1308
* گورگ و شوان - 1308
* پیر و تورب - 1311
* یاری زانین - 1311
* ڕێزبەندی فێرکردنی ئەلفوبێ - ١٣١٤
*زانستی پەروەردە بۆ زانکۆکان - 1320
* باڵۆن - 1324
* ئەلفوبێی خۆفێربوون بۆ بەساڵاچووان - 1326
* پارڤانێنین کیتابی - ١٣٢٦
* ئەلفوبێ - 1327
* نهێنیەکانی پەروەردە یان بنەماکانی فێرکردنی ئەلفوبێ - ١٣٢٧
* ئەلفوبێی گۆیا - 1329
* بەرنامەی یەک ساڵە - ١٣٢٩
* یەکەم کتێبی قوتابخانەی سەرەتایی - ساڵی ١٣٣٠
* ئەکاونت - 1334
* یەکەم کتێبی قوتابخانەی سەرەتایی - ساڵی ١٣٣٥
* مرۆڤێکی ڕەسەن و قەبارەی تاکە مرۆڤێک - ١٣٣٦
* دار مرواری - 1337
* خەیام ئازاری - 1337
* ڕەبەییەت باغچەبان - ١٣٣٧
* شێوازی فێرکردنی کەڕ و داماو - ١٣٤٣
* هەروەها خەونێکم هەیە لە جیهاندا - ساڵی ١٣٤٥
* بابا نوئێل - 1346
* ئارۆسان کۆه - 1347
*ژیاننامەی باگچێبان لەلایەن خۆیەوە - 1356
* شەو کۆتایی هات - ساڵی ١٣٧٣
* کۆترەکەم - ١٣٧٣

## سەرچاوەکان

پۆل:نووسەرانی زمانی ئازەربایجانی
پۆل:مردووانی ١٩٦٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٦
پۆل:خەڵکی تەورێز
مۆنگکۆخان

چەپ|بێچوارچێوە
**مۆنگکۆخان** (بە مەنگۆلی: ᠮᠥᠩᠬᠡ) چوارەمین خانی ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل بوو  کە لە نێوان ساڵانی ١٢٥١ بۆ ١٢٥٩ تا کۆتایی تەمەنی لە دەسەڵات مایەوە. لە سەردەمی ئەودا مەغۆلەکان سووریا و ئێرانیان داگیرکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی مەغۆل
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٠٩
پۆل:مردووانی ١٢٥٩
پۆل:خانەکانی مەغۆل
پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ١٣یەم
کیمیا عەلیزادە

**کیمیا عەلیزادە زینوزی** () لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٠٧ لە ئێران لەدایکبووە، وەرزشکارێکی تایکواندۆی بولگار و ئێرانییە. لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ڕیۆ ٢٠١٦ لە کێشی ٥٧ کیلۆگرامی ژنان میدالیای برۆنزی بەدەست ھێنا. یەکەم و تاکە ژنی ئێرانییە کە لە مێژووی وەرزشی ئێراندا لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا میدالیای بەدەستھێناوە. لە تەمەنی ھەژدە ساڵیدا، گەنجترین خاوەن میدالیای مێژووی ئێرانە لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا. پێش ئەو ناسر گیوەچی لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا گەنجترین میدالیای ئێران بوو لە ئۆڵۆمپیادی ھێلسنکی ساڵی ١٩٥٢.

لە مانگی تەممووزی ٢٠١٨، عەلیزادە وەک ئاڵا ھەڵگری کاروانی ئێران لە یارییەکانی ئاسیای ٢٠١٨ ھەڵبژێردرا. بەڵام بەھۆی پێکانەوە لە یارییەکان کشایەوە. دوای ئەم ڕووداوە، ئیلاھا ئەحمەدی، تەقەکەری ئێرانی، لە شوێنی کیمیا عەلیزادە وەک ئاڵا ھەڵگری کاروانی ئێرانی گرتەوە.لە ١٨ی ١ی ٢٠١٨، ھەندێک لە ئاژانسەکانی ھەواڵ بڵاویان کردەوە کە لە گەشتەکەی بۆ ھۆڵەندا نەگەڕاوەتەوە و ڕایان گەیاندووە کە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی تۆکیۆ بۆ ساڵی ٢٠٢٠ بە ئاڵای ھۆڵەندا لەسەر سیاپچانگ ڕێپێوان دەکات. بەپێی ئاژانسی ھەواڵی ڕۆیتەرز، کیمیا عەلیزادە لە ھاوینی ٢٠٢١ لەژێر ئاڵای سپی و وەک ئەندامێکی تیمی پەنابەرانی ئۆڵۆمپیادی ٢٠٢٠ بەشداری دەکات.لە مێھر ٢٠١٨، بی بی سی عەلیزادە وەک یەکێک لە ١٠٠ ژنە ئیلھامبەخش و کاریگەرەکەی ساڵی ٢٠١٩ ھەڵبژارد. لە یەکەم کاردانەوەی خۆیدا بەرامبەر بە بارودۆخی خۆی لە ئێران، لە پەیامێکی ئینستگرامدا نووسیویەتی: من یەکێکم لەو ملیۆنەھا ژنە ستەملێکراوەی ئێران کە ساڵانێکە بەو شێوەیەی کە خۆیان دەیانەوێت یاریم لەگەڵ دەکەن.لە ئۆڵۆمپیادی تۆکیۆی ٢٠٢٠ توانی لە جەید جۆنز بباتەوە کە پاڵەوانی ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٢ و ٢٠١٦ بوو و ئێستا پلەی یەکەمی ڕیزبەندی جیھانییە، بەڵام نەیتوانی میدالیایەک بەدەستبھێنێت و پلەی چوارەمی ئۆڵۆمپیادی بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی فارس
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦
پۆل:مێدالیاوەرگرانی برۆنزی ئۆڵمپیکی ئێرانی
پۆل:پەنابەرە ئێرانییەکان لە ئەڵمانیا
پۆل:خەڵکی کەرەج
پۆل:زیندووان
پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی
پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
پۆل:پەنابەرە ئێرانییەکان
پۆل:مەدالیاوەرگرانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
پۆل:شیعە ئێرانییەکان
پارتی سەرکەوتن (تورکیا)

وێنۆک|100px
**پارتی سەرکەوتن** () پارتیێکی سیاسیی ڕاستڕەوییە بۆ ڕاستڕەوی دوور، نەتەوەیی، دژە کۆچبەران و کیمالیستی کە لە ٢٦ی ئابی ٢٠٢١ دامەزراوە لەژێر سەرکردایەتی ئوومیت ئۆزداغ. لە ئەنجومەنی نیشتیمانی گەورەدا نوێنەرایەتی دەکرێت لەلایەن یەک پەرلەمانتارەوە، ئۆزداغ خۆی.پارتی سەرکەوتن بەردەوامە لە *بزووتنەوەی ئاییڵدیز* کە لەلایەن ئوومیت ئۆزداغەوە دەستی پێکرد، کە بوو بە بزووتنەوەێکی گەنجان دوای دامەزراندنی پارتیەکە. داواکاری دامەزراندنی پارتەکە لە ٢٦ی ئابی ٢٠٢١ پێشکەش بە وەزارەتی ناوخۆ کرا و پاشان پارتەکە بە فەرمی دامەزرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:حیزبەکانی تورکیا
پۆل:سیاسەتی تورکیا
پۆل:توورانیزم
ئەندرۆید ۱۱

**ئەندرۆید ١١** () یازدەھەمین وەشانی سەرەکی و ١٨ھەمین وەشانی ئەندرۆید، ئەو سیستەمی کارپێکردنی مۆبایل کە لەلایەن ھاوپەیمانی دەستی کراوە بە سەرۆکایەتی گووگڵ. لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە. یەکەم مۆبایل کە لە ئەورووپا بە ئەندرۆیدی ١١ خرایە بازاڕەوە مۆبایلی ڤیڤۆ X51 5G بوو و دوای بڵاوبوونەوەی تەواو جێگیر، یەکەم مۆبایل لە جیھاندا کە لەگەڵ ئەندرۆید ١١ ھات دوای گووگڵ پیکسڵ ٥ وەن پڵەس 8T بوو. بەپێی ڕاپۆرتی ٩بۆ٥گوگڵ, ,ئەندرۆید ١١ بووەتە بەناوبانگترین وەشانی سیستەمی کارپێکردن بە پشکی ٢٨٫٣٪. ئەمەش لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ەوە بەڕێژەی لەسەدا ٤ زیادی کردووە (ھەم لەسەر مۆبایلە زیرەکەکان و ھەم لەسەر تابلێتەکان).

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندرۆید
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٢٠
پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید
دین لە برونێی

وێنۆک|300x300پیکسڵ|مزگەوتی سوڵتان عومەر عەلی سەیفەدین شەوانە
ئیسلام ئاینی دەوڵەتی برونێیە، بەڵام ئازادی ئایین مسۆگەرە.  بەڵام ئەم ئازادییە بۆ چەند حاڵەتێک سنووردارە.مافی پراکتیزەکردنی تایبەت بە کۆمەڵێک ئایین دراوە . جگە لەوەش هەندێک جەژنی غەیرە ئیسلامی، وەک ساڵی نوێی مانگی، کریسمس، ڕۆژی ڤێساک و گەوای دایاک، دانپێدانراون. ئەم مافانە، بەڵام سنووردارن: پەروەردەی ئایینی کۆنترۆڵ دەکرێت، تەنانەت لە چینی و مەسیحی و قوتابخانە تایبەتەکان، و هەر ماددەیەکی ئایینی غەیرە ئیسلامی کە دابەش دەکرێت وەک نایاسایی و بە توندی قەدەغە دەکرێت، ڕۆژنامەنووس دەکرێت؛  کە ئەگەر بگیرێت دەبێتە هۆی دەستبەجێ سزای لەسێدارەدان بەبێ بڕیاردان و کەرەستەی پەیوەندیدار دەست بەسەردا دەگیرێت، بە پشتبەستن بە یاسای سزادانی شەرعی ساڵی ٢٠١٤.
دەوڵەتی مەدحابی ئیسلام مەکتەبی شافیعی فیقهی ئیسلامی سوننەە. زۆربەی دانیشتوانی موسڵمانی برۆنێی بەشداری قوتابخانەی شافیعیش دەکەن و شافیعی سەرچاوەیەکی سەرەکی یاسایە بۆ وڵاتەکە  بەڵام بە مۆڵەتی سوڵتان، یاسادانەران دەتوانن ڕاوێژ بە سێ قوتابخانەی تری سوننەی فیقه.
*برونێی لە نێوان 'ئاینەکان لە*، ئیسلامی سوننە زاڵە.  لە ساڵی ٢٠١٦دا مەزەندە کرابوو کە ٨٠.٩%ی دانیشتوانی برۆنێی موسڵمانن.  بەڵام ئایینەکانی دیکەش پێگەیەکی بەرچاویان لە برۆنێی هەیە: 7%ی دانیشتووانەکەی مەسیحی و 7%ی دیکە بودایین.  5%ی دیکەش بەشداری ئایینە جۆراوجۆرەکان دەکەن، لەوانە ئایینە ڕەسەنەکان..
لە برونێی، غەیرە موسڵمانەکان ئەگەر بیانەوێت ببنە ئایینێکی تر، دەبێت تەمەنیان لە ١٤ ساڵ و ٧ مانگ کەمتر نەبێت.  منداڵێکی کەم تەمەن ئەگەر دایک و باوکی موسڵمان بوون خۆکارانە دەبێتە موسڵمان.

## سەرچاوەکان
ئومێد ئۆزداغ

وێنۆک
**ئومێد ئۆزداغ** () (لەدایکبووی ٣ی ئازاری ١٩٦١) سیاسەتمەدارێکی تورکی کە سەرکردەی پارتی سەرکەوتن ڕاستڕەوی و دژە کۆچبەرە و ئەندامی ئەنجومەنی نیشتیمانی گەورەی تورکیا. ئەو جێگری سەرکردەی پارتی بزووتنەوەی نەتەوەیی (پارتی بزووتنەوەی ناسیۆنالیست) بوو لە تشرینی دووەمی ٢٠١٥ەوە تا شوباتی ٢٠١٦. لە ساڵی ٢٠٠٦دا کاندیدایەتی خۆی بۆ سەرکردایەتیی پارتی ڕاگەیاند بۆ کۆنگرەی ئاسایی ھەشتەمی پارتی بزووتنەوەی ناسیۆنالیست، بەڵام دوو ڕۆژ دواتر ئەندامێتی ھەڵوەشێنرایەوە. دوای گەڕانەوەی بۆ پارتی دوای دادگایییەکی سەرکەوتوو، دیسان کاندیدایەتی خۆی بۆ سەرکردایەتی پارتی بزووتنەوەی ناسیۆنالیست ڕاگەیاند لە نیسانی ٢٠١٦ بۆ کۆنگرەی نائاسایی پارتی بزووتنەوەی نەتەوەیی ٢٠١٦، کە لە کۆتاییدا ھەڵوەشێنرایەوە دوای چەندین ناکۆکی یاسایی. لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦دا ئەندامێتی لە پارتی ھەڵوەشێنرایەوە و چووە ناو پارتی ئییی. لە نیسانی ٢٠١٩، لە لیژنەی جێبەجێکاری پارتی دەست لەکارکێشایەوە بەڵام ڕای گەیاند کە بەردەوام دەبێت لە پارتەکە و بەردەوام دەبێت لە چالاکییەکانی پەیوەندیدار بە پارتەکە. لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠، ئۆزداغ لە پارتی ئییی دەرکرا. لە ٢٦ی ئابی ٢٠٢١دا پارتی سەرکەوتن دامەزراند و یەکەم سەرۆکی ھەڵبژێردرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:زیندووان
ئەندرۆید نووگەت

ئەندرۆید نوگات (ناوی کۆد **ئەندرۆید N** لە کاتی پەرەپێدان) حەوتەمین وەشانی سەرەکی و ١٤مین وەشانی ئەسڵی ئەندرۆیدە. بۆ یەکەمجار وەک وەشانی تاقیکردنەوەی ئەلفا لە ٩ی ئازاری ٢٠١٦ بڵاوکرایەوە، ھەروەھا بە فەرمی لە ٢٢ی ئابی ٢٠١٦ 
لەگەڵ ناکسوس کە یەکەم ئامێربوون، نوێکرانەوە. ئێڵ جی ڤی ٢٠ یەکەم مۆبایلی زیرەک بوو کە لەگەڵ نوگات بڵاوکرایەوە. گۆڕانکاری نوگات بەرچاو لە سیستەمی کارپێکردن و پلاتفۆرمی پەرەپێدانی خۆیدا دەخاتە ڕوو، لەوانە توانای پیشاندانی چەندین ئەپ لەسەر شاشە بە یەکجار لە دیمەنێکی شاشەی دابەشکراودا، پشتگیریکردن بۆ وەڵامدانەوەی ناو ھێڵ بۆ ئاگادارکردنەوەکان، و دۆخی پاشەکەوتکردنی کارەبای Doze فراوانکراو کە ئامێرەکە سنووردار دەکات کارایی کاتێک شاشەکە بۆ ماوەیەک کوژاوەتەوە. سەرەڕای ئەوەش، پلاتفۆرمەکە گۆڕا بۆ ژینگەیەکی OpenJDK کە لەسەر بنەمای جاڤا بوو و پشتگیری بۆ ڤولکان ڕەندەری گرافیکی ئەی پی ئای وەرگرت، و نوێکردنەوەی سیستەمی بێ کێشە لەسەر ئامێرە پشتگیریکراوەکان. نوگات پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت. فۆرماتێکی نوێی ئاگادارکردنەوەی ئەپەکە ستایشی تایبەتی لێکرا؛ لەکاتێکدا ڕووکاری فرەکارکردن وەک گۆڕانکارییەکی ئەرێنی سەیر دەکرا، پێداچوونەوەکاران ئەزموونیان کرد کە چەندین ئەپ لەگەڵ تایبەتمەندییەکەدا ناگونجێن. ڕەخنەگران ئەزموونی تێکەڵاویان ھەبوو لەگەڵ دۆخی پاشەکەوتکردنی کارەبای خەواڵوویی، بەڵام دامەزراندنی خێراتری ئەپ و تویکەکانی ڕووکاری بەکارھێنەر بە شێوەیەکی ئەرێنی پێداچوونەوەی بۆ کرا.

، ٤،٠٢٪ی ئامێرەکان ئەندرۆید نوگاتیان بەکاردەھێنا، کە ١٫٦٪ لە ٧.٧.x و ٢٫٤٢٪ لە ٧،٠. ئەندرۆید نوگات لە دوای تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ پشتگیری نەکرا و ھیچ نوێکارییەکی ئەمنی نەما.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندرۆید
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٦
ناوچەی نۆر نۆرک

**ناوچەی نۆر نۆرک** ()یەکێکە لە ١٢ ناوچەی یەریڤانی پایتەختی ئەرمینیا. دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی شارەکە. لە ڕۆژاواوە لەگەڵ ناوچەکانی نۆرک-مەراش، کێنترۆن و کاناکەر-زەیتون، لە باکوورەوە ئاڤان و لە باشوورەوە لەگەڵ ئێرێبونی ھاوسنوورە. پارێزگای کۆتایک سنووری ڕۆژھەڵاتی ناوچەکە پێکدەھێنێت.

ناوچەکە بە شێوەیەکی نافەرمی دابەشکراوە بەسەر گەڕەکە بچووکەکاندا کە بریتین لە ٩ بلۆکی نۆرک و گەڕەکی باگرێڤاند. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ١٢٦٠٦٥ کەسە.

## سەرچاوەکان

نۆر نۆرک
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ئەرمەنستان
زمانی ماڵتی

[وێنۆک|قسەکەرێکی ماڵتی، لە [ماڵتا تۆمارکراوە]]
**زمانی ماڵتی** ()) زمانێکی نیشتمانییە لە ماڵتا و ھەروەھا زمانێکی فەرمی لە تەنیشت زمانیئینگلیزی، و تاکە زمانی سامییە لە نێوان زمانە فەرمییەکانی یەکێتی ئەورووپا و سویسڕا، ھەرچەندە ماڵتایییەکان نە عەرەبن و نە سامیین، زۆرینەی ماڵتییەکان خۆیان وەک کۆچبەری بیانی پۆلێن دەکەن لە وڵاتی دایکیان لە سیسیلیای ئیتاڵییە، بەڵام زمانی ماڵتی لە عەرەبی سیسیلیاوە وەرگیراوە (زاراوەی سیسیلی کە لە زمانی عەرەبی جیابووەوە لە ماوەی دەسەڵاتی ئیسلامی لە دوورگەکانی ماڵتا و سیسیلیا و ئەو زاراوەیە لە ماڵتا و سیسیلیا و باشووری ئیتالیا لە ماوەی نێوان سەدەی نۆیەم و چواردەیەمی زایینی پەرەی سەند) زۆربەی وشەکانی خەڵکی ماڵتا لە بنەچەوە لاتینی و ئیتاڵی و سیسیلییە، لەکاتێکدا وشەکانی بە بنەچەی ئینگلیزی بەشێک لە وشەسازی ماڵتا پێکدەھێنن، زمانی ماڵتی تاکە زمانی سامییە کە بە ئەلفوبێی لاتینی نووسراوە، لە ساڵی ١٩٧٥ دا بە مەزەندەی ٣٧١ ھەزار کەس قسەکەری ماڵتی ھەبوون، کە ٣٠٠ ھەزاریان لە ماڵتا دەژیان، لەگەڵ ھەزاران کۆچبەری ماڵتی لە ئوسترالیا، کەنەدا، گیبرالتار، ئیتاڵیا، بەریتانیا و ئەمریکا ھێشتا بە زمانەکەی خۆیان قسە دەکەن، لە ساڵی ٢٠٠٧ دا باس لەوە کرا کە نەوەکانی کۆچبەرانی ماڵتا بۆ تونس ھێشتا بە زمانی ماڵتی قسە دەکەن.

## مێژوو
زمانی ماڵتی بوو بە زمانێکی فەرمی لە ماڵتا لە ساڵی ١٩٣٤ شانبەشانی ئینگلیزی، لە ھەمان کاتدا زمانی ئیتاڵی لە بەکارھێنانی فەرمی لابرا، کۆنترین سەرچاوە کە بە زمانی ماڵتی دۆزرابێتەوە بریتییە لە کانتیلینا (بە ماڵتی: Xidew il-Qada) و مایۆ-جا، دوو ھەڵبەستی سەدەی پازدەھەم کە لەلایەن پیترۆ کاچارۆ ەوە نووسراون و کۆنترین فەرھەنگی ماڵتی کە لە ساڵی ١٦٤٠ لەلایەن شوڕشگێڕ فراکوێس دی ڤیۆن نووسراوە، تێبینییەکانی تێدایە لەسەر ڕێزمانی ماڵتا.

لە پەرتووکی *(Dell'Istoria della Sacra Religione et Illustrissima Militia di San Giovanni Gierosolimitano*) بە کوردی: مێژووی ئایینی پیرۆز و میلیشیاکانی سانت یۆحەنای ناودار لە ئۆرشەلیم) کە لە نێوان ساڵانی ١٥٩٤ و ١٦٠٢ دا نووسیویەتی، نووسەرەکەی جیاکۆمۆ بۆیتیۆ ئەو تێڕوانینە دووپات دەکاتەوە کە زمانی ماڵتا لە زمانی پونیکیەوە ھاتووە.

ئاتانازۆس کیرچەر دوو ساڵ لە ماڵتا بوو (١٦٣٧–١٦٣٨) و تێبینییەکانی پێشکەش کرد کە دژایەتی بیرۆکەکانی ھاوچەرخەکانی دەکرد سەبارەت بە سەرچاوەی ماڵتی کە دەگەڕێتەوە بۆ زمانی پونیک، لە پەرتووکەکەیدا (Mundus Subterraneus) دەڵێت: سەبارەت بە ماڵتییەکان، «ئەوان بە پاکترین شێوەی زمانی عەرەبی قسە دەکەن و نە زمانی ئیتاڵی و نە ھیچ زمانێکی تریش تێکی نەداوە».

### ئەنجومەنی نیشتمانی بۆ زمانی ماڵتی
لە نیسانی ٢٠٠٤، ئەنجومەنی نیشتمانی بۆ زمانی ماڵتی (Il- Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti) دامەزرا، دوای پەسەندکردنی یاسایەک لە پەرلەمانی ماڵتا، کاردەکات بۆ ڕێکخستنی وشەی نوێ کە دەچنە ناو زمانی ماڵتییەوە و بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی خۆی لە بواری پەروەردە و لە زۆر بواری تردا پێکدێت لەم بەشانەی خوارەوە:
* ڕاگەیاندن
* وێژە
* وەرگێڕان و زاراوە
* پەرەپێدانی زمانی ماڵتا لە بواری تەکنەلۆژیای زانیاری.

لە مانگی نیسانی ٢٠٠٨ لە ئەنجومەنەکەدا کۆنفرانسێک بە ناوی "IL-KLIEM LI DIEĦEL FIL-MALTI MILL-INGLIŻ" بەڕێوەچوو بۆ گفتوگۆکردن لەسەر ئەو وشە ئینگلیزیانەی کە ھاتوونەتە ناو زمانی ماڵتی.

## سەرچاوەکان

پۆل:زمانەکانی ماڵتا
پۆل:زمانی ماڵتی
پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار
پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-١
پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢
پۆل:زمانەکانی سویس
پۆل:زمانەکانی گیبرالتار
پۆل:زمانە سامییەکان
بۆکمۆل

ستانداردێکی فەرمی نووسراوە بۆ زمانی نەرویجی، شانبەشانی نینۆرسک. بۆکمال ستانداردی نووسراوی پەسەندکراوی زمانی نەرویجییە بە ڕێژەی ٨٥٪ بۆ ٩٠
حکوومەت بۆکمالی *قسەکردن* ڕێکناخات و پێشنیاری ئەوە دەکات کە بێژەکردنی ئاساییکراو بەپێی فۆنۆلۆژی زاراوەی ناوخۆیی قسەکەر پەیڕەو بکات.
سەرەڕای ئەوەش، جۆرەھا زمانی نەرویجی قسەکراو ھەیە کە لە ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵاتی نەرویژدا، بە شێوەیەکی باو وەک ستانداردی دیفاکتۆ بۆ بۆکماڵی قسەکراو سەیر دەکرێت. گێرت کریستفێرسن لە کتێبی (فۆنۆلۆژیای زمانی نەرویجیدا) ئەوە دەنووسێت

تەلارسازەکانی پشت چاکسازییەکە بریتی بوون لە ماریوس نیگارد و جاکۆب جۆناسان ئارس

شاری ڕۆژھەڵاتی نەرویجی ئەو بێژەکردنەیە کە زۆرترین جار لە فەرھەنگەکاندا دەدرێت و لە پۆلەکانی زمانی نەرویجیدا فێری بیانییەکان دەکرێت. ستاندارد ئۆستنۆرسک وەک زمانێکی قسەکردن بەکارناھێنرێت و ھیچ شکۆیەکی تایبەتی نییە لە دەرەوەی باشووری ڕۆژھەڵاتی نەرویج. ھەموو جۆرە قسەکراوەکانی زمانی نەرویجی بەکاردەھێنرێن بۆ نموونە. لە کۆگاکردن و لە پەخشە نیشتمانییەکانی نەرویجی وەک NRK و TV2 تەنانەت لەو حاڵەتانەی کە ڕێکەوتننامەکانی بۆکماڵ بەکاردەھێنرێن. گۆڕانی قسەکردن بە شێوەیەکی گشتی ڕەنگدانەوەی ئەو ناوچەیەیە کە کەسەکە تێیدا گەورە بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زمانە جێرمەنییە باکوورییەکان
پۆل:زمانی نەرویژی
پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-١
پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢
پۆل:زارەکان
پۆل:زمانەکان
پۆل:زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان
قوربانموراد نەفەسۆڤ

**قوربانموراد بەزاربای ئۆغلو نەفەسۆڤ** (١٩٦٩–١٩٩٢) خۆبەخشێکی تورکمان بوو لە شەڕی یەکەمی نەگۆرنۆ-قەرەباغ لە لای ئەرمەنی. نەفەسۆڤ تاکە موسڵمانە کە لە گۆڕستانی سەربازی یەرەبولور لە یەریڤان نێژراوە.

## ژیانی
قوربانموراد بەزاربای ئۆغلو نەفەسۆڤ لە ساڵی ١٩٦٩ لە ناحیەی بۆڵدمساز لە ھەرێمی داشوگوزی تورکمانستانی سۆڤیەت لەدایک بووە. لە ھێزە چەکدارەکانی یەکێتی سۆڤیەتدا خزمەت دەکات و بەشداری لە شەڕی سۆڤیەت و ئەفغانستاندا کردووە. نەفەسۆڤ کە شانبەشانی سەربازانی ئەرمەنستان لە ھێزەکانی سۆڤیەتدا خزمەتی کردووە، لە کاتی شەڕەکاندا بە سەختی بریندار بووە. یەکێک لە سەربازە ئەرمەنییەکان بە پێدانی خوێن ژیانی ڕزگار کرد. دواتر ئەو سەربازە ئەرمەنییە لە شەڕێکی دیکەدا گیانی لەدەستدا.دوای کشانەوەی ھێزەکانی سۆڤیەت لە ئەفغانستان، نەفەسۆڤ ڕەوانەی ئەرمەنستانی سۆڤیەت کرا بۆ خزمەتکردن. دوای ئەوە دەچێتە ناگۆرنۆ-قەرەباخ و لەوێ دەستی کرد بە یارمەتیدانی جوداخوازانی ئەرمەنستان و لە ساڵی ١٩٩١ پەیوەندی بە گرووپی خۆبەخشی «ئایر وان»ەوە دەکات کە لەلایەن ڤۆلۆدیا ئاڤێتسیانەوە دروست کراوە. لە کاتی شەڕدا بە نازناوی «باسماچ» و «تورکمان» لەلایەن سەربازە ئەرمەنییەکانەوە ناسرابوو. ھەرچەندە زۆر کەس دەڵێن ئەو وەک ڕێگەیەک بۆ گەڕاندنەوەی ھەڤاڵ ئەرمەنییە مردووەکەی کە ژیانی ڕزگارکردبوو، پەیوەندی بە ئەرمەنستانەوە کردووە، بەڵام ھەندێکی دیکە دەڵێن کە ھەمیشە ڕق و کینەی بەرامبەر ئازەربایجانییەکان و ئازەربایجان ھەبووە.لە ساڵی ١٩٩٢ ھێزەکانی «ئایر وان» لەلایەن گوندی ئاگدابان سەر بە قەزای کەلباجەر دەستیان بە ئۆپەراسیۆن کرد. نەفەسۆڤ سیخوڕی بەسەر ھێزەکانی ئازەربایجاندا کرد چونکە بە زمانی ئازەربایجانی ڕوان قسەی دەکرد و بۆ کۆکردنەوەی زانیاری چووە پشتیانەوە. بەھۆی چالاکیی سیخوڕییەکەیەوە، ھێزەکانی ئایر وان بە فەرماندەیی سەربازێکی ئەرمەنی جۆرا گاسپێریان لە مانگی نیساندا ٦ تانکی ئازەربایجانیان لەناوبرد. دوای ئەوە گوندی ئەگدابان داگیرکرا و کۆمەڵکوژییەک لە دژی ئازەربایجانی نەتەوەیی ئەنجامدرا. نەفەسۆڤ لە ١٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢ لە شەڕدا کۆچی دوایی کرد. بڕیار بوو تەرمەکەی بنێردرێتە ئەشگابات، بەڵام بەھۆی شەڕەوە نەتوانرا. تەرمی نەفەسۆڤ بۆ ماوەی ٤ مانگ لە مۆرگەکەدا مایەوە، پاشان لە گۆڕستانی سوپای یرابلور بە خاک سپێردرا. ڤازگێن سارگسیان وەزیری بەرگری ئەوکاتەی ئەرمینیا سەرەتا گومانی ئەوەی ھەبوو کە ئایا لە یەرابلور بەخاکسپێردراوی موسڵمانێک گونجاوە یان نا، بەڵام دواتر ڕازی بوو بە ناشتنەکەی. ھەروەھا لە دوای مردنی نەفەسۆڤ خەڵاتی «بۆ بوێری» لەلایەن ئەرمینیایەوە پێبەخشرا بەھۆی خزمەتەکەیەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩
پۆل:مردووانی ١٩٩٢
شێنگاڤیت (میترۆی یەریڤان)

**شێنگاڤیت** ، وێستگەیەکی میترۆی یەریڤانییە. لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٥ بەڕووی گشتیدا کرایەوە. وێستگەکە دەکەوێتە شەقامی سۆگۆمۆن تارۆنتسی لەناو پارکەکەی ئارتور کاراپێتیان، خزمەت بە قەزای شێنگاڤیت دەکات.

وێستگەی شێنگاویت وێستگەی گۆرتسارانەین بە وێستگەی گەرەگین نژدە دەبەستێتەوە. ھەروەھا ھێڵی لاوەکی ھەیە کە شێنگاویت بە وێستگەی چەرباخەوە دەبەستێتەوە

## پێشانگا

File:Shengavit underground station0581.jpg|لەناو وێستگەکە
File:Plan-metro-erevan.jpg|نەخشەی میترۆی یەریڤان


## سەرچاوەکان

شێنگاڤیت
پۆل:وێستگەکانی شەمەندەفەر لە ساڵی ١٩٨٥ کراونەتەوە
زمانە سامییەکان

**زمانە سامییەکان** لقێکن لە بنەماڵەی زمانە ئەفریقا-ئاسیایییەکان و لقێکە کە وردە وردە سەربەخۆ بووە تا شتێک دروست بوو کە زمانەوانان گریمانەیان دەکەن بۆ زمانێک کە پێی دەوترێت زمانی سامی دایک. ئەم زمانە دەگەڕێتەوە بۆ “ سامییەکان ”. ئەم زاراوەیە بۆ یەکەمجار لە ھەشتاکانی سەدەی ھەژدەھەم لەلایەن ئەندامانی قوتابخانەی مێژووی گۆتینگنەوە بەکارھێنرا، کە ناوەکەیان لە (سام) وەرگرتووە، کە یەکێکە لە سێ کوڕەکەی نووح وەک لە پەرتووکی پیرۆز لە پەیمانی کۆن لە بەشی پەیدابوون ئاماژەی پێکراوە. زمانە سامییەکان لە ئێستادا نزیکەی ٤٦٧ ملیۆن کەس قسەی پێ دەکەن و لە ئێستادا قسەکەرانیان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا و ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا چڕبوونەتەوە، بەربڵاوترین زمانی سامی لە سەردەمی ئێمەدا زمانی عەرەبییە، بەو پێیەی قسەکەرانی زیاتر لە ٤٢٢ ملیۆن قسەکەرن، دواتر زمانی ئەمھەری بە ٢٧ ملیۆن قسەکەر، دواتر زمانی تیگرینیا بە نزیکەی ٦٫٧ ملیۆن قسەکەر، پاشان زمانی عیبری بە ٥ ملیۆن قسەکەر.زمانە سامییەکان بەو شێوەیە جیا دەکرێنەوە کە لە یەکەم زمانەکاندان کە ئەلفوبێیان لە نووسیندا بەکارھێناوە، کە ئیلھامەکەی لە ھیرۆگلیفی میسری وەرگرتووە و لەوێوە بۆ زۆربەی زمانەکانی جیھان گواستراوەتەوە، نووسینە ئەکەدییەکان سامییەکان دۆزاوەتەوە کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ ھەزارەی سێیەمی پێش زایین، نزیکەی ٥ ھەزار ساڵ لەمەوبەر، ئەمەش وای کردووە لە کۆنترین زمانە نووسراوەکانی جیھان دابنرێت، زۆربەی ئەو زمانانەی کە سامی نەبوون لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لەناوچوون تەنیا دەقی ئایینی ماونەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زمانەکانی ئەفریقی-ئاسیایی
پۆل:زمانی ئەکەدی
پۆل:زمانی ئەمھەری
پۆل:زمانی عەرەبی
پۆل:زمانی ئارامی
پۆل:زمانی گعز
پۆل:زمانی عیبری
پۆل:زمانە سامییەکان
پۆل:زمانەکان
نامیک پۆڵ

وێنۆک|170px|پۆڵ لە ساڵی ٢٠١٩
**نامیک پۆڵ** () ئەکتەرێکی ھیندییە و بە پلەی یەکەم لە تەلەڤیزیۆنی ھیندستان کاردەکات. لە ساڵی ٢٠١٥ لە فیلمی «ئەحسان» لەگەڵ «قبول ھای» ڕۆڵی سەرەکی گێڕا. بەھۆی وێناکردنی شراڤان مالھۆترا لە فیلمی Ek Duje Ke Vaaste و وێناکردنی دووانەی شیڤ کاپوور و کریش خانا لە فیلمی Ek Deewaana Tha ناوبانگی بەدەستھێنا. پۆڵ لە ساڵی ٢٠١٦ یەکەمجار لە وێبدا دەرکەوت بە زنجیرەی وێبی Bindass The Trip کە عادل مەلیک ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕا. پۆڵ لە ١٩ی ئەیلوولی ١٩٨٧ لە شاری دێھرادون لە ویلایەتی ئۆتراکاند لەدایکبووە. پێش ئەوەی دەست بە نواندن بکات، دەستی بە کاری ڕۆژنامەنووسیی کردووە لە کەناڵی NDTV 24x7. پۆڵ یەکەم کاری نواندنی لە ساڵی ٢٠١٥ کرد بە فیلمی قوبول ھای کە ئەحسان لەگەڵ ئەدیتی گوپتا ڕۆڵیان تێدا گێڕا. لە ساڵی ٢٠١٦ ڕۆڵی شراڤان مالھۆترا لە فیلمی Ek Duje Ke Vaaste بەرامبەر نیکیتا دوتا ڕۆڵی بینیووە. سەلماندی کە پاڵەوانێکی گەورەیە لە ژیانی وەرزشیدا. پاڵێوراوی خەڵاتی زێڕینی وەرگرتووە بۆ یەکەمجار بەھۆی ڕۆڵی سەرەکی (نێر).

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی
پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
پۆل:پیاوە ھیندییە مۆدێلەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە تەلەڤیزیۆنە ھیندییەکان
سەرەتای بەدیھێنان

**پەرتووکی سەرەتای بەدیھێنان** یان **پەیدابوون** (عیبری: בראשית)، یەکەم پەرتووکی تەوراتە (پێنج پەرتووکی موسا) ھەروەھا تەوراتیش یەکەم پەرتووکی تەناخە، و بەشێکە لە پەرتووکی پیرۆزی عیبری،  پەرتووکی سەرەتایی بەدیھێنان یەکەم پەرتووکی پەیمانی کۆنە لە نێو مەسیحییەکاندا.[440x220px|وێنۆک|alt=کەشتی نووح، لە نووسینی نیگارکێشی فۆلکلۆری ئەمریکی ئێدوارد ھیکس(١٨٤٦) (ڕووداوی لافاو)|کەشتی [نووح، لە نووسینی نیگارکێشی فۆلکلۆری ئەمریکی ئێدوارد ھیکس(١٨٤٦)]] ڕووداوگەلێکی تێدایە کە لە سەرەتای دروستکردن و لە ژیاننامەی ھەندێک پێغەمبەرەوە دەست پێدەکات، ھەروەھا باس لەوە کراوە کە چۆن خودا گەردوون و مرۆڤی دروست کردووە و چۆن خودا پێغەمبەر نووحی ھەڵبژاردووە بۆ ئاگادارکردنەوەی مرۆڤایەتی لەو لافاوە گەورەیەی کە دەگەیشت، پاشان بانگەوازی خودا بۆ ئیبراھیم و ئیسحاق و یەعقووب باوکی ھۆزەکان، پاشان چۆن یووسف لەلایەن براکانییەوە فرۆشرا بە بازرگانانی کۆیلە و ھاتنی بۆ میسر و خاوەندارێتی ئەو بەسەر ھەموو خاکی میسر. لە پەرتووکی سەرەتای بەدیھێنان ڕووداوەکانی سەرەتای دروستکردن تا کۆتایی ژیانی پێغەمبەر یووسف دەخاتە ڕوو. نووسەری پەرتووکەکە بە شێوەیەکی نەریتی دەگەڕێتەوە بۆ موسا، ھەروەھا ھەموو دەرچوون و لێڤییەکان و سەرژمێری و زۆربەی بەشی دواوتار، بەڵام زانایانی مۆدێرن وەک بەرھەمی سەدەی شەشەم و پێنجەمی پێش زایینە و بەرھەمی زۆر کەسە لە ماوەی چەندین سەدەدا. 

## سەرچاوەکان
سینگ پاشایە (فیلم)

وێنۆک
**سینگ پاشایە** () فیلمێکی کۆمیدی و ئەکشنی ساڵی ٢٠٠٨ی ھیندییە، کاری دەرھێنانی لەلایەن ئەنێس بەزمی و ھەروەھا کاری سیناریۆکەی لەلایەن ئەنێس بەزمی و سوورێش نەیر بۆ کراوە. ئەستێرەکانی فیلمەکە بریتیین لە: ئاکشای کومار، کاترینا کێف، ئۆم پوری، ڕانڤیر شۆری، نیھا دوپیا. لە فیلمەکەدا سینگی دڵخۆش (ئاکشای کومار) لەگەڵ ھاوڕێیەکی دەنێردرێن بۆ ئوسترالیا بۆ گەڕاندنەوەی پاشایەکی مافیا و گەورە بۆگوندەکەیان کە گوایە باوکی پاشاکە زۆر نەخۆشە، بەڵام سینگ و ھاوڕێکەی تووشی کێشەی زۆر دەبنەوە و ھەروەھا سینگ دەکەوێت داوی خۆشەویستی کچێکەوە بەناوی سۆنیا (کاترینا کێف).

## چیرۆک
سینگی دڵخۆش (ئاکشای کومار) ھەرچەندە کەسێکی دڵنەرم و باشە، بەڵام لە گوندەکەیان کێشەی زۆری بۆ خەڵکەکە ناوەتەوە و بێزاریانی کردووە، لەوێدا خەڵکەکەی ئەو گوندە بڕیار دەدەن کە سینگی دڵخۆش و ڕەنجێلا کە ھاوڕێیەتی بیانێرن بۆ ئوسترالیا بۆ ئەوەی کوڕی پیاوێکی نەخۆشی گوندەکە بھێننەوە، بەم شێوازە ئارامی بۆ گوندەکە دێت بە دوورکەوتنەوەی سینگ لە گوندەکە. لە فڕۆکەخانە سینگ و کەسێک بلیتی ئوسترالیا و میسڕیان لێ تێک دەچێت و بەم شێوەیە کێشە لە گەشتەکە دروست دەبێت و ھەریەکەیان بۆ وڵاتێکی ھەڵە گەشت دەکەن، سینگی دڵخۆش لە میسڕ کچێک بەناوی سۆنیا دەناسێت و دەکەوێتە داوایی خۆشەویستی ئەو کچەوە.

## ڕۆڵەکان
* ئاکشای کومار وەک سینگی دڵخۆش، خۆشەویستی سۆنیا
* کاترینا کێف وەک سۆنیا
* ئۆم پوری وەک ڕانجێلا مان
* ڕانڤیر شۆری وەک پوونێت

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٨
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ھیندی
پۆل:فیلمە ئەکشنییە کۆمیدی-دراماییە ھیندییەکان
پۆل:فیلمە ئەکشنییە کۆمیدی-دراماییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:ئەو فیلمانەی لە میسر دانراون
پۆل:فیلمەکانی ڕێلیەنس ئینتەرتەیمێنت
جێنا ئۆرتێگا

**جێنا ماری ئۆرتێگا** (، لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٢ لەدایکبووە) ئەکتەرێکی ئەمریکییە. ئەو وەک ئەکتەری منداڵ دەستی بە کاری ھونەری کردووە و بە ڕۆڵی وەک جینی گەنج لە درامای کۆمیدی سی دەبلیو *جین کچە* (٢٠١٩–٢٠١٤) ناسرا. ڕۆڵی پێشکەوتووی خۆی وەک ھارلی دیاز لە زنجیرەی تۆڕی دیزنی "گیربوون لە ناوەڕاستدا" (٢٠١٨) دۆزییەوە، کە خەڵاتی وێنەی بەدەستھێنا. لە ساڵی ٢٠١٦ تا ٢٠٢٠ دەنگی شازادە ئیزابێل بووە لە زنجیرەی *[[ئیلێنا لە ئەڤالۆرەوە|ئیلێنا ئەڤالۆر]]*. لە ساڵی ٢٠١٩ ئۆرتیگا لە وەرزی دووەمی زنجیرەی نێتفلێکسی ھەستبزوێن (*[[تۆ (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|تۆ]]*) دەرکەوت و ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی خێزانی *وتنی ڕۆژ* (٢٠٢١)دا بینی. ستایشی ڕەخنەگرانی وەرگرت بەھۆی ڕۆڵی لە درامای ھەرزەکاران *فۆڵئاوت* (٢٠٢١) و ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمە سلاشەرەکانی *ئێکس* و *سکریم* (ھەردووکیان ساڵی ٢٠٢٢) وەرگرت، بەمەش نازناوی شاژنی سکریمی بەدەستھێنا. لە ساڵی ٢٠٢٢ ئۆرتێگا ڕۆڵی وێنزدەی ئادەمزی لە زنجیرە کۆمیدی و ترسناکەکەی نێتفلیکس*[[چوارشەممە (زنجیرە)|وێنزدەی]]* بەناوی وێنزدەی ڕۆڵی بینی، کە بۆ خەڵاتەکە پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب.

## سەرچاوەکان

پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:خانمەکتەرانی کالیفۆڕنیا
وێنزدەی ١٣

وێنۆک
**وێنزدەی ١٣** (، لەدایکبووی ) مۆسیقاژەنێکی خەڵکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە، لە ساڵی ١٩٩٢ەوە کاردەکات.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
ناسینەوەی ھێما بەبینایی

وێنۆک|300x300پیکسڵ|ڤیدیۆی پرۆسەی سکانکردن و ناسینەوەی ھێما بەبینایی لە کاتێکی ڕاستەقینە (OCR) بە سکانەرێکی گواستراوە
**ناسینەوەی** **ھێما بەبینایی** یان **خوێنەرێکی** **ئۆپتیکی ھێما** (**OCR**) بریتییە لە گۆڕینی ئەلیکترۆنی یان میکانیکی وێنەی نوسراو، نوسراو یان چاپکراو بۆ نووسینی کۆدکراوەی ئامێر، جا لە بەڵگەنامەیەکی سکان، وێنەیەکی دیمەن (بۆ نموونە، نووسراوەکە لەسەر نیشانە و ڕێکلامی گەورە لە وێنەیەک بەپانی)یان لەژێر ناونیشان کە لەسەر وێنەیەک دانراوە (بۆ نموونەیەک: لە پەخشێکی تەلەڤیزیۆن).بە شێوەیەکی بەربڵاو بەکاردێت وەک فۆڕمێک داخڵکردنی داتا لە تۆمارەکانی داتا لە چاپکراوەکانەوە، یان بەڵگەنامەکانی پاسپۆرت، فاکس، بەیاننامەی بانکی، وەرگرتنی کۆمپیوتەری، کارتی بازرگانی، پۆست، چاپکردنی داتا جێگیرەکان، یان ھەر بەڵگەنامەیەکی گونجاو. ئەمە شێوازێکی باوە بۆ دیجیتایزکردنی دەقەکان بۆ ئەوەی بتوانرێت بە شێوەی ئەلیکترۆنی دەستکاری بکرێت، گەڕان، خەزن بکرێنرێن، نیشاندرێن لەسەر ھێڵ، و بەکاربھێنرێت لە پرۆسەی ئامێر وەک کۆمپیوتەر، و بەکاربھێنرێت، لە پرۆسەکانی دەقاندنەوەی دەقەکان، و لە دەقەکان وەک دەق بۆ قسەکردن. OCR بوارێکی توێژینەوە لە ناسینەوەی نموونەکان، زیرەکی دەستکرد و بینینی کۆمپیوتەر.

ڤێرژنە سەرەتایییەکان پێویستیان بە ڕاھێنان بوو لەگەڵ وێنەکانی ھەر کارەکتەرێک، و کاریان لەسەر یەک فۆرم لە یەک کاتدا دەکرد. سیستەمی پێشکەوتوو کە توانای بەرھەمھێنانی ئاستێکی بەرز لە وردەکاری ناسینەوەی ھەیە بۆ زۆربەی فۆنتەکان ئێستا باوە، و لەگەڵ پاڵپشتی بۆ چەندین فۆرماتی دیجیتاڵی وێنە. ھەندێک لە سیستەمەکان توانای ئەوەیان ھەیە کە دەرھێنانی فۆرماتی دووبارە بکەنەوە کە لە لاپەڕەی ڕەسەن نزیک دەبێتەوە، لەوانە وێنەکان، ستوونەکان، و پێکھاتەکانی تر کە نووسین نین.

## مێژوو
جۆری سەرەتایی ناسینەوەی ھێما بەبینایی لەوانەیە بگەڕێندرێتەوە بۆ تەکنەلۆجییا تێلیگراف و دروستکردنی ئامێرەکانی خوێندنەوە بۆ نابینایان. لە ساڵی ١٩١٤، ئیمانوێل گۆڵدبێرگ ئامێرێکی دروست کرد کە کارەکتەرەکانی دەخوێندەوە و دەیگۆڕی بۆ کۆدی تەلەگراف. لە ھەمان کاتدا، ئێدمۆند فۆرنیێر دوئەلب (Edmund Fournier d'Albe) گەشەی بە ئۆپتۆفۆن دا، سکانەرێکی دروستکرد کە کاتێک بەسەر پەڕەیەکی چاپکراودا دەجوڵێت، دەنگ دروست دەکات کە ھاوشێوەی پیت یان کارەکتەرە دیاریکراوەکان دەبێت. لە کۆتایی ساڵانی ١٩٢٠ و ١٩٣٠، ئیمانوێل گۆڵدبێرگ ئەوەی دروست کرد کە ناوی لێنا «ئامێری ئاماری» بۆ گەڕان بەدوای ئەرشیفەکانی مایکرۆفیلم بە بەکارھێنانی سیستەمی ناسینەوەی کۆدی بینایی. لە ساڵی ١٩٣١، ژمارە ١٬٨٣٨٬٣٨٩ی پاتێنتی داھێنانی ئەمریکی پێبەخشرا. داھێنانەکە لەلایەن IBMەوە کڕدرا.

## پێڕست

پۆل:ھێماکان
پۆل:یوونیکۆد
لۆگان پۆڵ

وێنۆک|پۆڵ لەساڵی ٢٠١٩
**لۆگان ئەلێکساندەر پۆڵ** (لەدایکبووی ١ی ئازاری ١٩٩٥)یوتیوبەرێکی ئەمریکییە، یاریزانی سۆشیال میدیا، ڕاپەر، گۆرانیبێژ، کۆمیدی، بۆکسێنەر، گۆرانیبێژ و ئەکتەرە. ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا دوای ئەوەی کورتە کلیپەکانی لە خزمەتگوزاری ئینتەرنێتی ڤاین بڵاوکردەوە. لەم ڤیدیۆیانەدا کۆمیدیای جەستەیی وەکو چەقۆکێشان و کاری پێیەکانی پێشکەش کردووە. بەم دوایییە پەیوەندی بە دەبلیوو دەبلیوو ئی کردووە و لە ئێستادا لەگەڵ شۆن مایکڵز مەشق دەکات بۆ یارییەکەی بەرامبەر ڕۆمان ڕینز کە دۆڕا.

## سەرەتای ژیان
لۆگان ئەلێکساندەر پاول لە ١ی نیسانی ١٩٩٥ لە ویلایەتی ئۆھایۆ لەدایکبووە. دایک و باوکی ناوی گریگۆری ئالن پاول و پامێلا ئان پاولن. لەگەڵ براکەی جەیک پاول گەورە بووە و لە تەمەنی ١٠ ساڵییەوە دەستی کردووە بە دروستکردنی ڤیدیۆی ئینتەرنێت بۆ کەناڵێکی یوتیوب بە ناوی زووش. تا ئەو کاتەی خۆی بۆ کۆلێژ ئامادە دەکرد، کەناڵەکەی لە یوتیوب فۆڵۆوەرێکی کەمی ھەبوو. لە زانکۆی ئۆھایۆ خوێندوویەتی پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٤ بڕوات. بەڵام دواتر لەگەڵ ئەستێرەکانی تری ڤاین ڕووی لە کۆمەڵگەیەکی شوقە لە لۆس ئەنجلۆس کرد بۆ ئەوەی ببێتە دروستکەرێکی پیشەیی سۆشیال میدیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:بێژەرە ئەمریکییەکان
پۆل:یووتیووبەرە مۆسیقییەکان
پۆل:یوتیووبەرە کوڕەکان
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:بلۆگەرە ئەمریکییەکان
پۆل:بۆکسەرە نێرە ئەمریکییەکان
پۆرفیریۆس

**پۆرفیریۆس** یا **فۆرفیریۆس** (بە یۆنانی: Πορφύριος) (٢٣٣ ھەتا ٣٠٤ی زایینی)  لە فەیلەسووفانی قوتابخانەی ئەسکەندەرییە و شاگردی پلوتینۆس بوو. یەکێ لە ناودارترین حەکیمانی ئەوئەفلاتوونییە. ناوی لە زمانی سوریانیدا مەلیک (بە مانای شا) بووە. ساڵی ٢٣٣ لە شاری سووری لوبنان لە دایک دەبێ و پاشان دەچێتە ئاتینا و لە لای کاسیۆس لۆگینۆس (ھەر ئەو کەسەی وا نازناوی پۆرفیریۆس بە مانای «ئەرخەوانیپۆش»ی پێ بەخشی) دەستی کرد بە فێربوونی ئەدەب و ڕەوانبیژی و، لە لای پلوتینۆس -یشەوە خەریکی خوێندنی فەلسەفە بوو. پلوتینۆس مامۆستای خۆشەویستی پۆرفیریۆس بوو و، پۆرفیریۆس زۆری حەز پێ دەکرد و دوای مردنی، جێگەی گرتەوە. ئەویش ھەر وەک مامۆستاکەی بیروبڕوای سۆفییانەی ھەبوو و مێدیتەیشنی بە مەرجی پێویست بۆ گەیشتن بە ھەقیقەت و چوون بەرەو کەماڵ دەزانی. پێشەکییەکی لەسەر کتێبی ئۆرگانۆنی ئەرەستوو نووسی و لە بابەت کاتەگۆرییەکانەوە بیروبۆچوونی باشی دەربڕی. کتێبێکیشی لەبارەی خۆپاراستن لە خواردنی گۆشتەوە نووسیوە. ساڵی ٣٠٤یش دەمرێ.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٣٠٥
پۆل:ڕەخنەگرانی مەسیحییەت
پۆل:فەیلەسووفانی سەردەمی ڕۆمانی
پۆل:فەیلەسووفانی یۆنانی کۆن
پۆل:مردووانی ٣١٠
ئەندرۆید ١٢

**ئەندرۆید ١٢** دوازدەھەمین وەشانی سەرەکی و ١٩ھەمین وەشانی ئەندرۆید، ئەو سیستەمی کارپێکردنی مۆبایل کە لەلایەن   ھاوپەیمانی مۆبایلە کراوەکان بە سەرۆکایەتی گووگڵ. یەکەمین تاقیکاری لە ١٨ی ئایاری ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە. ئەندرۆید ١٢ بە ئاشکرا لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە، لە ڕێگەی پڕۆژەی سەرچاوە کراوەی ئەندرۆید. (AOSP) و لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بۆ ئامێرە پشتگیریکراوەکانی گووگڵ پێکسڵ بڵاوکرایەوە.ئەندرۆید ١٢ بەناوبانگترین وەشانی ئەندرۆیدە لەسەر مۆبایلە زیرەکەکان بە ڕێژەی ٣٠٫٠٣٪. یەکەم مۆبایلەکان کە ئەندرۆیدی ١٢یان ھەبوو پیکسڵ ٦ پرۆ.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندرۆید
پۆل:سیستمی بەکارخەری
حاجعەلی ڕەزمارا

وێنۆک
**عەلی ڕەزمارا** ھەروەھا بە **حاج عەلی ڕەزمارا** ناسراوە () (١٠ی نیسانی ١٢٨٠ تاران - ١٦ی ئازاری ١٣٢٩ تاران) نیزامییەکی ئێرانی به پلەی سه‌رداری (به فارسی: سپهبد) و هه‌روه‌ها سەرۆکوەزیرانی ئێران بووە. ڕەزمارا لە ١٦ی ئازاری ساڵی ١٣٢٩ لەلایەن یەکێک لە ئەندامانی گرووپی ئیسلامی فەدایی بە ناوی خەلیل تەحماسەبی لە ناوچەی مزگەوتی شا لە تاران تیرۆر کرا.

## سەرەتای ژیان و گەنجی
حاجعەلی ڕەزمارا لە ١٠ی فەروەردین ١٢٨٠ (٩ ذی حیجا ١٣١٨)، شەوی جەژنی قوربان لە تاران لەدایک بووە. ھەر بەو ھۆیەشەوە «حاج»یان بۆ ناوەکەی زیاد کرد. دواتر عەلی ڕەزمارا لە مێژووی سیاسی ئێراندا بە لیوا ڕەزمەرا ناسرا. باوکی یەکێک بوو لە ئەفسەرە خوێندەوارەکانی خاناتی کازاخستان، بۆیە سەرەتا کوڕەکەی ڕەوانەی قوتابخانە و دواتر بۆ قوتابخانەکانی ئەلیان و ئەقداسییە و دار ئەلفونون. عەلی لە تەمەنی حەڤدە ساڵیدا چووە قوتابخانەی نیزام موشیر ئەلدولا و دواتر پەیوەندی بە لیوای ناوەندییەوە دەکات. بەشدارییەکی کاریگەرانەی کرد لە ئۆپەراسیۆنێکدا لە باکوور بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ جەنگەڵەکان (لایەنگرانی جەنگەڵەکانی میرزا کۆچوک خان) و لە ئازەربایجانی ڕۆژاوای ئێستا لە سەرکوتکردنی ئیسماعیل ئاغا سیمیتگو، و لە ساڵی ١٢٩٩ پلەی جێگری دووەمی بەدەستھێنا (دووەم لیوا). دوای بوون بە ئەفسەر، بەھۆی کارەکانییەوە پلەی سوڵتان (کاپتن)ی بەرزکرایەوە و لە ساڵی ١٣٠٢ لەگەڵ ئەفسەرە گەنجەکان دەچێتە فەرەنسا بۆ فێربوونی تەکنیکە سەربازییەکان.

## خوێندن لە فەرەنسا
لە ساڵی ١٣٠٢دا ڕەزمارا لەگەڵ ھەندێک ئەفسەری دیکە بۆ درێژەدان بە خوێندن ڕەوانەی فەڕەنسا کرا. لە زانکۆی سەربازی سان سێر خوێندنی سەربازی تەواو کردووە و دوای دوو ساڵ گەڕاوەتەوە ئێران. چووەتە بواری پیادە و دەرچووی کۆلێژی سان سێر بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئێران
پۆل:خەڵکی فارس
پۆل:سەرۆکی حکوومەتە تیرۆرکراوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١
پۆل:مردووانی ١٩٥١
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
فیلمۆگرافیی ڕەزا عەتاران

وێنۆک
**ڕەزا عەتاران** ئەکتەر، دەرھێنەر، سیناریۆنووس، گۆرانیبێژ و سەرنوسەری ئێرانییە. عەتاران لە ساڵانی ١٣٦٠ لە شانۆی حەسەن حەمەد دەستی بە چالاکیی ھونەری کردووە و تا ساڵی ١٣٧١ بەردەوام بووە. سەرەتای کارەکانی عەتاران لە تیڤیدا لە کۆمەڵەی *بیداران* بوو لە ساڵی ١٣٦٩. کاری ھونەری لەگەڵ میھران مودیری لە فیلمی *فڕینی ٥٧* و *چاش خۆش* و *ساح خۆش* بەردەوام بوو. یەکەم دەرکەوتنی عەتاران لە فیلمی *کلیلی ھاوسەرگیری* (١٣٧٦) دەستی پێکرد و بەردەوام بوو لە ڕۆڵگێڕان لە فیلمەکانی *ھوو* و *کۆلاھی باران*. لە ساڵی ٢٠١٣ نواندن و نووسین و دەرھێنانی لە زنجیرەی *[[ماڵ بە کۆڵ]]*, و دوای سەرکەوتنی ئەم زنجیرەیە، زنجیرەی " *تۆمەتبارەکان ھەڵھاتن"* یش دروست کرا. لە ساڵی ٢٠٠٦دا عەتاران ڕۆڵی لە فیلمی *خۆرۆس جەنگی بینی* کە سەرنجی درا. دوای ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٨دا ڕاوێژکاری دەرھێنەر مەجید ساڵحی بووە لە زنجیرەی *[[سێ بە چوار|سێ لە چواردا]]*، لە ھەمان ساڵدا زنجیرەی *بێزنگای* دروست کردووە. ئەم زنجیرەیە کۆتایی کارەکانی بوو لە تەلەڤیزیۆن و دوای ئەم عەتارانە ماڵاوایی لە تەلەڤیزیۆن کرد. دوای ئەم زنجیرەیە، عەتاران تەنھا چەند جارێک وەک ڕاوێژکار ھاوکاری ماجید ساڵحی و سەعید ئاغاخانی کردووە. ھەروەھا جارێک میوانی ئەو بەرنامە *چاتە* بوو کە لە کەناڵی ئای فیلم پەخش دەکرا. دوای ئەوەی عەتاران ماڵاوایی لە سێد و سیما کرد، پێشنیاری گەڕانەوەی بۆ تەلەڤیزیۆن کرا، بەڵام تا ئێستا ھیچ ھەواڵێکی فەرمی لەبارەی ھاوکارییەکانی لەگەڵ سێد و سیما بڵاونەکراوەتەوە. ماندوێتی وەک ھۆکاری ئامادەنەبوونی لە تەلەڤیزیۆن ھێنایەوە.

لە ساڵی ٢٠٠٩دا عەتاران لە دوو فیلمدا ڕۆڵی گێڕا بە *ناوەکانی چوونە ژوورەوەی پیاوان قەدەغەیە* و *ئەسپ* ئاژەڵێکی بەرزە، کە بۆ ئەم فیلمە لە ئاھەنگی کۆتایی دووەم فێستیڤاڵی زەردەخەنەی خۆردا خەڵاتی پەیکەری زەردەخەنەی زێڕینی و بڕوانامەی باشترین ئەکتەری پێبەخشرا. ساڵی دواتر دەرھێنەر و ئەکتەری فیلمی *خوبام مێی عاد* بووە، کە وای کرد عەتاران خەڵاتی کریستاڵ سیمۆرگ بۆ باشترین دەرھێنەر لە پۆلە نوێیەکەدا بەدەستبھێنێت. ھەروەھا لە ھەمان ساڵدا ڕۆڵی سەرەکیی لە فیلمی *بیخۆد و بیژھات* لە دەرھێنانی عەبدولڕەزا کاھانی بینی، کە بۆ ئەم فیلمە بڕوانامەی فەخری باشترین ئەکتەری کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی سینەما بەدەستھێنا.یەکەم فیلمی درێژی بێھروز شوعەیبی لە ساڵی ٢٠١٣ بوو لە فیلمی *دێھلیز*, و عەتاران شانبەشانی ھانییە توسلی ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕا، و خەڵاتی باشترین ئەکتەری سەرەکی لە حەوتەمین فێستیڤاڵی کۆمەڵەی ڕەخنەگران بەدەستھێنا و پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی سیمۆرگ کریستاڵ بۆ باشترین فیلمی سەرەکی ئەکتەر. دوای *کۆریدۆری* عەتاران، لە *فیلمی نھۆمی* حەساس (١٣٩٢) ڕۆڵی گێڕا و خەڵاتی کریستاڵ سیمۆرگ بۆ باشترین ئەکتەر لە ٣٢ەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجردا بەدەستھێنا. دوای ئەم فیلمە، ژیانی ئاتاران لە سینەمادا بەردەوام بووو بە بەشداریکردنی لە زۆر فیلمیی وەک *فەرشی سوور*، *[[نەھەنگی عەنبەر (فیلم)|نەھەنگی عەنبەر]]*، *من سەلڤادۆر نیم*، *دراکولا*، *نەھەنگی عەنبەر ٢: ھەڵبژاردنی خەون*، *دەستبەسەرداگرتن*، *ھێزارپا*، و *[[لەژێر چاودێری|لەژێر چاودێریدا]]*.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمۆگرافیی دەرھێنەرەکان
پۆل:فیلمۆگرافیی ئەکتەرەکان
گابرێل لابێل

وێنۆک|گابرێڵ لەساڵی ٢٠٢٢
**گابرێل لابێل** () ئەکتەرێکی کەنەدی-ئەمریکییە. ئەو بە ڕۆڵی وەک سینەماکارێکی گەنجی ئاواتخواز لە فیلمی نیمچە ژیاننامەیی *The Fibelmans* (٢٠٢٢)ی ستیڤن سپیلبێرگ ناسراوە، کە بەھۆیەوە ڕەخنەگران ستایشی زۆری لێکرا.ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٨دا بەشداری کردووە لە دووبارە دروستکردنەوەی فیلمی Marauder کە ئەڵقەیەکی زنجیرەی نێتفلێکس All *New Cherry Flavor* (٢٠٢١)، و زنجیرەی شۆو تایم (٢٠٢٢)ی *ئەمریکی گیگۆلۆی*.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیست و یەک
پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە تەلەفزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
ئیمارات ئێن بی دی

وێنۆک
**ئیمارات NBD** یان **بانکی نیشتمانی ئیماراتی دوبەی** کۆمپانیایەکی خزمەتگوزاری دارایی و بانکی ئیماراتییە، کە خزمەتگوزاری بانکی وەبەرھێنان، بانکی کۆمپانیا، بانکی تاکەکەسی، بانکی تایبەت، دابینکردنی گرێبەستی خانووبەرە و کارتی بانکیی، ھەروەھا پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری بیمە. بانکی ئیمارات ئێن بی دی لە ساڵی ٢٠٠٧ بە یەکگرتنی بانکی نیشتمانی دوبەی (دووەم گەورەترین بانکی ئیمارات) و بانکی ئەبوزەبی (چوارەم گەورەترین بانکی ئیمارات) لەلایەن ئەحمەد بن سەعید ئەلمەکتومەوە دەستیپێکرد. ئیمارات ئێن بی دی لە ئێستادا گەورەترین بانکە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە ڕووی سەروەت و سامانەوە.لقی ناوەندی ئەم بانکە دەکەوێتە دوبەی، ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی، و بەشێک لە پشکەکانی لە بۆرسەی دوبەی مامەڵەی پێوەدەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمپانیاکانی چین
پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ٢٠٠٧ لە ئیماراتی عەرەبی یەکگرتوو
بانکی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی ئێچ ئێس بی سی

وێنۆک
**بانکی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی ئێچ ئێس بی سی** () کۆمپانیایەکی خزمەتگوزاریی دارایی و بانکی ئیماراتییە، کە لە ساڵی ١٨٨٩ لەلایەن پۆڵ جوولیۆس ڕۆیتەر و بانکی شەھشاھی ئێرانەوە دامەزراوە، لە تاران. ئێستا ئۆفیسی سەرەکی بانکی ئێچ ئێس بی سی ڕۆژھەڵاتیی ناوەڕاست دەکەوێتە شاری دوبەی لە ئیمارات.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمپانیا ئیسرائیلیەکان کە لە ٢٠٠١ دامەزراون
سنووری ئەرمەنستان و ئێران

[وێنۆک|نەخشەی [ئەرمینیا، لەگەڵ ئێران لە باشوور]]
**سنووری ئەرمەنستان و ئێران** (بە ئەرمەنی: Հայաստան–Իրան սահման، فارسی: مرز ارمنستان-ایران) درێژییەکەی ٤٤ کم (٢٧ میل)ە و لە سێ خاڵەوە لەگەڵ ناوچەی نەخچیڤانی ئازەربایجان لە ڕۆژاوا بەرەو ناوچەی نەخچیڤان دەڕوات سێ خاڵ لەگەڵ ئازەربایجان بە شێوەیەکی دروست لە ڕۆژھەڵات.

## ئەمانەش ببینە
* سنووری ئەرمەنستان و تورکیا

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری ئەرمەنستان-ئێران
سنووری ئەرمەنستان و تورکیا

وێنۆک|نەخشەی ئەرمینیا، لەگەڵ تورکیا لە ڕۆژاوا
**سنووری [[ئەرمەنستان]] و [[تورکیا]]** (بە ئەرمەنی: Հայաստան–Թուրքիա սահման، تورکی: Ermenistan–Türkiye sınırı) لە درێژاییدا ٣١١ کم (١٩٣ م) لە جۆرجیا دوورە و لە سێ خاڵەوە دەڕوات تا سێ خاڵی لەگەڵ ئازەربایجان لە باشوور. سنووری وشکانی لە ٣ی نیسانی ١٩٩٣ەوە داخراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری ئەرمەنستان-تورکیا