open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
حوجرە

وێنۆک
**حوجرە** شوێنی خوێندنی بابەتە ئاینیەکانە، بەمەبەستی وەرگرتی ئیجازەی مەلایەتی، پێش دروستبوونی سیستەمی پەروەردەی مۆدێرن لە کوردستان حوجرەکان شوێنی سەرەکیی خوێندن بوون بۆ ھەر کەسێک نیازی فێربوونی زانستی بایە.

## قۆناغەکانی خوێندن لە حوجرە
# قۆناغی یەکەم: قوتابی
# قۆناغی دووەم: سوختە
# قۆناغی سێیەم: ناسکە موستەعید
# قۆناغی چوارەم: موستەعیدی تەواو
# قۆناغی پێنجەم: دووامادەکان

ھەندێک جار فەقێ بەھۆی نەبوونی جێگاوە، ماوەیەک بە گوێگر (مستمع) دادەنرا تاکو جێگا دەبوو، ئەوکات دەبوو بە فەقێی تەواو. مەرج بوو ھەموو فەقێیەک ئەو قۆناغانە یەک لە دوایی یەک تەواو بکات تا شایەنی بڕوانامە پێدان بێت لەلایەن کۆتا مامۆستای.

## پێکھاتەی حوجرە
حوجرە لە ناو مزگەوتدابووە بەشێوەیەکی گشتی لە چەند ژورێک پێکھاتووە، ژورێک بۆ خوێندن واتە شوێنی وانە وتنەوە کە بە شوێنی (مرافەعاتی مەلا) ناوبراوە، ژورێکیش بۆ شوێنی حەوانەوە و مانەوەی قوتابیەکان بووە، ژورێکیش بۆ شوێنی ئازوخە و پێداویستیەکانیان بووە.

## ھەندێ ئەو کەسایەتییانەی دەرچووی حوجرە بوون
ھەندێ لە کەسایەتییەکانی پەروەردەکراوی حوجرە ھەتا سەدەی بیست و بیست و یەکیش کاریگەرییەکی گرنگیان لەسەر کۆمەڵگا ھەبووە، لەو کەسایەتییانە کەسانی وەک.
* مەلا عەبدولکەریم مودەریس
* عەلائەدین سەججادی
* ئایەتوڵڵا مەردۆخی کوردستانی
* قانع
* ھەژار
* شێخ محەممەد خاڵ
* سەعید نورسی

## سەرچاوەکان

پۆل:خوێندن لە کوردستان
باربارا مۆری

**باربارا مۆری ئۆچۆا** (؛ لەدایکبووی ٢ی شوباتی ١٩٧٨، ئورۆگوای) خانمەکتەر، نووسەر، بەرھەمھێنەر و نمایشکارێکی جلووبەرگی مەکسیکییە. لە ساڵی ١٩٩٢ وەک نمایشکاری جلووبەرگ لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا دەستی بە کارکردن کرد. دواتر لە ساڵی ١٩٩٧ لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی «Mirada de mujer» بۆ یەکەمین جار وەک ئەکتەر دەرکەوت، و زنجیرەکە سەرکەوتنێکی باشی بەدەستھێنا. لە ساڵی ٢٠٠٤ لە زنجیرەی ڕوبی (Rubí) بە ڕۆڵی سەرەکی دەرکەوت. دواتر خۆی چەندین فیلمی بەرھەمھێنا لەگەڵ کلیپی میوزیکی. لە ساڵی ٢٠١٠ لە فیلمی کۆلارەکان (Kites) بۆ یەکەمین جار لە سینەمای بۆلیوود دەرکەوت.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* ژیاننامە لە esmas.com

پۆل:بەرھەمھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی مەکسیکی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی مەکسیکی
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی مەکسیکی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
پۆل:ژنە نووسەرە مەکسیکیەکان
فڕۆکەخانەی ماردین

**فڕۆکەخانەی ماردین** (IATA: MQM, ICAO: LTCR). فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی ماردین، باکووری کوردستان - تورکیا، فڕۆکەخانەکە ١٥ کیلۆمەتر لەناوەندی شارەکەوە دوورە. لەساڵی ١٩٩٩، فڕۆکەخانەکە دەستی بەکارکردن کرد.

## ئامارەکان




## سەرچاوەکان

پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ماردین
پۆل:فڕۆکەخانەکانی تورکیا
پۆل:فڕۆکەخانەکانی کوردستان
یانەی وەرزشیی زاخۆ

**یانەی وەرزشیی زاخۆ** () یانەیەکی وەرزشییە لە زاخۆ، ھەرێمی کوردستان، لە ساڵی ١٩٨٧ دامەزراوە. یانەکە بەشدارە لە خولی ئەستێرەکانیی عێراق و خولی نایابی کوردستان. لە ساڵی ٢٠١٥ یاریگاکەیان نۆژەنکردەوە و بەناوی یاریگای نێودەوڵەتیی زاخۆ کرایەوە.

تۆپی پێ لە زاخۆ لە سەرەتای ساڵانی ١٩٢٠ەوە بە شێوەیەکی نافەرمی ئەنجام دەدرا و زۆرێک لە یارییە ناپیشەییە ناوخۆییەکان و پێشبڕکێی قوتابخانەکان بە بەردەوامی لە زاخۆ یان لە شارۆچکەکانیی دەوروبەر بەڕێوەدەچوون. ئەمەش دواجار بووە ھۆی پێکھێنانی یەکەم یانەی تۆپی پێ لە زاخۆ لە ساڵی ١٩٤٨؛ کە لە کرێکارانی ناوخۆیی و گەنجان پێکھاتبوو.

## یاریگا
لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥ یانەی زاخۆ بە یارییەکی دۆستانەی نافەرمی بەرامبەر ھەڵبژاردەی عێراق ئاھەنگی کردنەوەی یاریگا نوێیەکەی کە بە یاریگای نێودەوڵەتیی زاخۆ ناسراوە، سازکرد.

## ڕکابەری
گەورەترین ڕکابەریی یانەی زاخۆ یانەی دھۆکی دراوسێیەتی، لەژێر ناوی «دێربی بادینان». ھەروەھا ڕکابەریی نێوان زاخۆ و یانەی ھەولێر بە «دێربی کوردستان» ناسراوە.

## دەستکەوتەکان
* **[[خولی پلە یەکی عێراق]]**
** براوەی وەرزی ١٩٩١–١٩٩٢
* **[[خولی نایابی عێراق]]**
** پلەی دووەمی وەرزەکانی ٢٠٠١–٢٠٠٢، ٢٠١٨–٢٠١٩
* **جامی کوردستان**
** ٢ جار براوەی وەرزەکانی ٢٠١٠–٢٠١١، ٢٠١١–٢٠١٢
* **جامی سوپەریی کوردستان**
** ٢ جار براوەی وەرزەکانی ٢٠١٠–٢٠١١، ٢٠١١–٢٠١٢

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی عێراق
پۆل:زاخۆ
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
نزار سەلامی

**نزار حسێن یەحیا** ناسراو بە **نزار سەلامی** لەدایکبووی ١٩٧٨ لەشاری سلێمانی. ئەکتەر و پێشکەشکاری تەلەفزیۆنیی کوردە. نزار لەخێزانێکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایکبووە، بەڵام کار و چالاکییەکانی زیاتر لە باشووری کوردستانە. لە ئێستادا پێشکەشکاری بەرنامەی چەرخی بەخت لە تەلەفزیۆنی کوردماکس. پێشتریش پێشکەشکاری بەرنامەی دیکەش بووە، لەوانە وەرزی یەکەمی بەرنامەی من جیاوازم لە زاگرۆس تیڤی.

## فیلمۆگرافی
### فیلم
* کیلۆمەتر زیرۆ
* ژانی گەل
* سەمای ئەسپەکان
* ھیوا
* پەیکەری دڵ

### درامای تەلەڤیزیۆنی
* ھەنگاوەکانی سەر خۆڵەمێش
* مەمی ئالان

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان
ئیبن حاجب

**ئیبن حاجب** ()، (۱۱۷۵-۱۲۴۹) ئەبوو عەمر عوسمانی کوڕی عومەری دوێنی فەقیھ و نەحوی و کەسایەتیی ئەدەبیی کوردی سەدەی دوانزە و سیانزەیە. ئەم کەسایەتییە لە میسر و لە سەردەمی ئەییوبییەکاندا ژیاوە. وا دیارە ئەو شوێنکەوتووی فیقھی مالیکی بووە.  بڕێک لە بەرھەمەکانی تا سەدەی بیستەم لە حوجرەکاندا دەوترانەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زانایانی کورد
پۆل:مردووانی ١٢٤٩
پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٣یەم
پۆل:میسرییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان
پۆل:ئەشعەرییەکان
زمانی نایینی

**زمانی نایینی** یەکیکە لە زمانەکانی ناوەندی ئێران، کە لە دەستەی زمانەکانی ڕۆژاوای ئێران جێ دەگرێت. ئاخێوەرانی ئەم زمانە ٧٠٣٠ کەسن کە زۆربەیان لە شارستانی نایین لە پارێزگای ئەسفەھاندا دەژێن.

## وێژە
وێژەی زمانی نایینی لەدرێژای مێژوودا بە شێوەی زارەکی بووە و بریتیە لە ھۆنراوەکانی فۆلکلۆر، پەندی پێشینان و مەتەڵەکانی گەلێری. لە ساڵی ٢٠١٨دا محەممەدعەلی عەسگەری کۆمەچێرۆکی بە ناوی ھوشڤا بە زمانی نایینی چاپ کرد. ئەو ئامانجی خۆی لەم کارە پارێزکردنی زمانی نایینی لە مێژوو و ناساندنی بە نەوەکانی داھاتوو ڕایگەیاندووەتەوە. ئەم کتێبە بە ناونیشانی ژێر گەیشتووەتە بە چاپ:

* عسگری، محمدعلی، *ھُشوا: چند داستان کوتاە و خاطرە بە زبان نایینی*، تھران: لوح زرین، ۱۳۹۷.

## نموونەیەک لە دەقی نایینی
سری کووچە حاج مورادوش ئیدی. مری سادە و بی سر و سودایی بوی. تویی یە کوتاب‌فرووشی کارو شیکە. یە کولایی کامڤاییش ڤ سرونا و خوی یە عێینەک پیالەیی و یە کوت و شەلڤار یەشمی گو سری زانووھاش بریومیە بوی. ھیممیشە ئنگاری دارتو خوی ئیکی ئختولاتو شیکە. نیازعەلی سیگە گو ڤش رەسا یە سەلامی بیلندو شیکە. حاج موراد جی گو یە خوردە چورتو پورتوش پارو گرتایو بوی جووۆڤش ڤەدا: «عەیلکوم‌ئەسەلام مەش‌نیاز». بەعد ئەزوش ڤەرەسا: «چوتوری ئاموو؟» نیازعەلی جی در جووۆڤش شڤات: ئەلحەمدوللا. خودا رو شوکر. ھونوم گو زندە ھم». حاج موراد خوی سودایی بیلندتەر شڤات: «ھوزار سالە بوی ئامو!» نیازعەلی جووۆڤش ڤەدا: «ئامو ھوزار سالومو ڤا چوکارکیری. سەی سال ڤ سومو.» و بەعد شیوی لڤ ئیخندا. حاج موراد جی ئیخندا. نیازعەلی یە پاشوش لاریکیشا و ئوشوی تا ڤ کیە رەسا.

## سەرچاوەکان

پۆل:زمانە ئێرانییەکان
پۆل:زمانەکانی ئاسیا
پۆل:زمانەکانی ئێران
پۆل:زمانەکانی پارێزگای ئەسفەھان
زمانی دەریی زەردەشتی

**زمانی دەریی زەردەشتی** یان **زمانی گەڤروونی**، یان **گەبری** یان **گەڤری** یان **زمانی بێھدینی** یان **زمانی بێھدینان**، زمانی تایبەتی گەلی زەردەشتی لە ئێران، پاکستان و ھیندستانە. زمانی گەڤروونی زمانێکی ھیندی و ئێرانی و لە دەستەی زمانە ئێرانییەکانی باکووری ڕۆژئاوا بە ئەژمار دێت. ئەم زمانە ھەروەھا لەگەڵ زمانەکانی ناوەندی ئێران و زمانی کوردی (بە تایبەت زمانی کوردیی گۆرانی و کوردیی لەکی) پەیوەندیی ھەرە نزیکی ھەیە.

ئەم پرسە کە زمانی زەردەشتیەکان لە ھەموو جیھان فارسی نییە، ئاشکرا دەکات کە زەردەشتیبوون نە تەنیا شۆناسێکی ئایینییە، بەڵکوو ھەروەھا شۆناسێکی ئتنیک (قەومی) بە ئەژمار دێت، و زەردەشتیەکان لە ھەر شوێنی جیھان بن، یەکێتیی ئتنیکی خۆیان بەم زمانە نیشان دەدەن.

## ناوی زمانەکە
بە پەیرەوانی ئایینی زەدەشتی، بێھدین دەبێژن کە بە واتای دین و ئایینی باشە. ھەروەھا بە زەردەشتیەکان، گەبر یان گەڤر دەبێژن کە بە مانای گەور یان ھەر گۆرانە. زمانی بێھدینی/بێھدینان، یان زمانی گەبری/گەڤری/گەڤروونی ھەموو بە واتای زمانی زەردەشتیەکانە، و ئاخێوەرانی ئەم زمانە خۆیان بە زمانی خۆیان دەری دەبێژن. زۆر پێویستە ئاماژە بکرێت کە ئەم زمانی دەری نابێ لەگەڵ زمانی فارسیی دەری ھەڵە بکرێت کە زمانی فارسزمانانی ئەفغانستان و ھەروەھا زمانی وێژەیی کۆنی فارسی زمانانی خوەراسان و ئێران بە ئەژمار دێت.

## ناوچەکان
لە ئێران زمانی گەڤروونی زۆرتر لە ناوچەکانی یەزد و کرمان قسەی پێ دەکرێت. بەڵام زەردەشتیەکانی شیراز، ئەھواز، ئەسفەھان و تارانیش بەم زمانە قسە دەکەن. ھەروەھا زەردەشتیەکانی پاکستان و زەردەشتیەکانی ئەیاڵەتی مەھاراشترا لە ھیندستان ھەموو بە مانی دەریی زەردەشتی قسە دەکەن.

## جەماوەری ئاخێوەران
جەماوەری ئاخێوەرانی زمانی دەریی زەردەشتی لە ئێران نیک بە ٢٥ ھەزار کەس، لە ھیندستان نزیک بە ٦٠ ھەزار کەس و لە پاکستان نزیک بە ١٥٠٠ کەس دەزانرێت.

## نموونەیەک دەقی دەریی زەردەشتی
ڤۆسکی چاق ئۆن ئۆ پراھنەش تنگۆن، منەنی گ نێ ئۆن گ پراھنەشە ڤەر ڤێچاکە ڤۆ چاک ئەشنە.

واتە: ئەوەندە قەڵەوە و کراسەکەی پێ تەنگە، وادەزانیت ھەر ئێستاکەیە کراسەکەی چاک بخوات و بتڵیشێتەوە.

## ئەمانەش بیبینە
* ئایینی زەردەشتی

## سەرچاوەکان

پۆل:زمانە ئێرانییەکان
پۆل:زمانە ئێرانییە نوێەکانی باکووری ڕۆژاوا
پۆل:زەردەشتییەکانی ئێران
پۆل:زمانەکانی پارێزگای یەزد
پۆل:زمانەکانی پارێزگای کرمان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای ئەسفەھان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای فارس
پۆل:زمانەکانی پارێزگای خووزستان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای تاران
پۆل:زمانەکانی ھیندستان
پۆل:زمانەکانی پاکستان
پۆل:زمانەکانی ئێران
تاک

**تاک**، **تاق**، **کەس**، **کێس**، **تاقەکەس** یان **تەن** () بە ھەر مرۆڤ دەوترێت بێ ڕەچاوکردنی تایبەتمەندییەکانی.

## ئەمانەش ببینە
* تاکەکەسێتی

## سەرچاوەکان

پۆل:خۆ
پۆل:تاکەکەسێتی
پۆل:کەسبوونەوە
سی ئێم پەنک

**فیلیپ جاک برووکس** (لەدایکبوون ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٨)، ناسراو بەناوی زۆرانبازی **سی ئێم پەنک**، یاریزانی ھونەرە جەنگییەکان، نووسەری کۆمیک بووکی ئەمریکی و پێشتر زۆرانبازی پرۆفیشناڵ بووە. ئەو ئێستا لە پاڵەوانی شەڕکردنی ناوازە (UFC) یاریدەکات لە بەشی وێڵتەرویت، وە یاری بۆ کەیج فەری فایتینگ چامپیەنشیپس (CFFC)، کە وەکوو بێژەرێک ئیشدەکات. ئەو ناسراوە بەو کاتەی کە لە WWEدا بووە، کە شەشەم کەس بووە کە بۆ زۆرترین کات پاڵەوانێتی WWEی پێبووە.

## ژیانی تایبەتی
بروکس لە ۱۳ی حوزەیرانی ۲۰۱٤ هاوسەرگیری لەگەڵ هاوڕێ زۆرانبازەکەی ئەپریل مێندێز کردووە کە بە ئەی جەی لی ناسراوە، ئەو بێدینە
## سەرچاوەکان

پۆل:بێدینەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
پۆل:نووسەرانی کۆمیکی ئەمریکی
پۆل:وەرزشوانانی شیکاگۆ
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:بێخوایانی ئەمریکی
پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی
ھۆتێلی تاج مەحەل پالاس

وێنۆک|تاج مەحەل هۆتێل
**ھۆتێلی تاج مەحەل پالاس** یان وەک لایەنی مێژوویی پێی دەڵێن (**ھۆتێلی تاج مەحەل** یان **ھۆتێلی تاج پالاس** یان **تاج**) شوێنەوار و ھۆتێلی پێنج ئەستێرەیە کە لەسەرشێوازی تەلارسای ھیندی - ساراکینۆسی درووستکراوە. ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٣، بۆیەکەمینجار ھۆتێلەکە کرایەوە. تاج مەحەل پالاس دەکەوێتە ناوچەی کۆلابا لە باشووری مومبای لە ھیندستان، ھەروەھا دەکەوێتە بەرامبەر تەلاری گەیوەی ئۆف ئیندیا (دەروازەی ھیند). ھۆتێلەکە ٥٦٠ ژوور و ٤٤ سویتی تێدایە، لەگەڵ بوونی نزیکەی ١٦٠٠ کارمەند. لەمێژووی ھۆتێلەکەدا میوانداری چەندین کەسایەتی گرنگی کردووە لە سەرۆک، پاشاکان و دەوڵەمەندان.

لەساڵی ٢٠٠٨، ھۆتێلەکە یەکێکبووە لەوشوێنانەی کە ھێرشی کرایەسەر لە زنجیرە ھێرشەکانی مومبای ٢٠٠٨.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھۆتێلەکانی مومبای
پۆل:ھۆتێلە دیارەکانی جیھان
پۆل:ھۆتێل
پۆل:گومبەزەکان
گوندستانی مەحمودچغ

**گوندستانی مەحمودچغ** یان **مەحموداوا** لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە سێ گوندستانی ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا لە شارستانی ساینقەڵا، لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی مەحمودچغە.

## دانیشتوان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندستانە (٧٨٩٩) کەس و (٣٨٥٥)نێر و (٤٠٤٤)مێ و (١٧٤١)خێزان پێکھاتووە. 
* دانیشتوانی ئەم گوندەوارەیە تەواوی کوردن.

## پێکھاتەی کارگێڕی

لە ٢٦ گوند پێکھاتووە:

* مەحمودچغ (ناوەند)
* ئاخ تەپە
* ئەحمەداوای داش کەسان
* بێبێ کەند
* جۆشەتووی خواروو
* جۆشەتووی سەروو
* چیچەکلو
* حاجیاوا، ساینقەڵا
* حوسێن ئاوا
* خاتووناوا
* داش کەسان
* ساروجەی خواروو
* ساروجەی سەروو
* سماقان، ساینقەڵا
* عەباس بڵاغی
* عەقرەبلو
* غەیبالی
* قشڵاقی بەختیار
* قەدیم
* قەرەتەپە، ساینقەڵا
* کانی سنجو
* مەستاناوا
* موشان دەرە
* نەورۆزاوا
* یەنگرخ
* یەنگیاوا

## پەراوێزەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «دهستان صفاخانه»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:شارستانی ساینقەڵا
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:ناوچە گوندنشینەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا
گوندستانی ھولەسو

**گوندستانی ھولەسو** یان **ھۆڵەسو** لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە سێ گوندستانی ناوچەی ساینقەڵا لە شارستانی ساینقەڵا، لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی ھولەسوە.

## دانیشتوان
بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندستانە (١٢٣٩٦)کەس و (٦٠٦٧)نێر و (٦٣٢٩)مێ و (٢٦٣٧)خێزان بووە. دانیشتوانی ئەم گوندەوارەیە زۆرینەی لە کورد و کەمینەی لە ئازەری پێکھاتووە. 
* کوردەکان لە کوردە سەرابیانی و زاخۆرانی و موسلیانلیەکان و موکریەکان پێکھاتووە.
* ئازەریەکان تەنھا لە دوو گوندی ھولەسوو و ھاچەسودان کە ئەوانیش تێکەڵن لەگەڵ کوردا.

## پێکھاتەی کارگێڕی
لە ٤٢ گوند پێکھاتووە:

* ھولەسوو (ناوەند)
* ئاغاجاری
* ئوچ دەرە
* ئۆتاخلی
* باغلوجە
* بایرام قەڵاسی
* پۆخڵەمیش
* پیچاقچی
* تورک وێران
* تۆمارئاغاج
* چراخەوداڵ
* حەسەن لۆلان
* خانقولی
* خەزایی خواروو
* خەزایی سەروو
* خۆڵینە
* دۆڵانقڕ
* زاخەکان
* زەیدکەندی
* عەلی باڵتا
* قزقۆپی
* قزل قایەی خواروو
* قزل قایەی سەروو
* قزل قایەی ناوەڕاست
* قزل قەور
* قەرەزاغ
* قەڵاقوڕینە
* قوچغ
* قوزلوجە
* کڕان
* کڕکڕە، ساینقەڵا
* کوردکەندی
* گەدەلی
* گەیزەولە
* ماماڵی
* مەحموداوای خواروو
* مەحموداوای سەروو
* مەراجل
* مەمەر
* ھاچەسو
* ھەمزەقاسم
* ینگجە

## پەراوێزەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «دهستان ھولاسو»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:شارستانی ساینقەڵا
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:ناوچە گوندنشینەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا
ئیسماعیل سابووری

**ئیسماعیل محەممەد ساڵح** ناسراو بە **ئیسماعیل سابووری** (١٩٥٦ لە کرماشان - ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩ لە سلێمانی) ھونەرمەندی گۆرانیبێژی کوردی خەڵکی شاری کرماشان بوو کە بە شێوەزارەکانی کوردیی باشووری و کوردیی ناوەندی گۆرانیی گۆتووەتەوە.

## ژیان
ئیسماعیل سابووری لە ساڵی ١٩٥٦ لە شاری کرماشان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا لە دایک بوو. خوێندنی سەرەتایی لەو شارە تەواو کرد و بۆ خوێندنی باڵا چوو بۆ شاری تارانی پێتەختی ئێران و لە کۆلێژی ھونەرە جوانەکانی زانکۆی تاران دەستی کرد بە خوێندنی ھونەر. براکەیش بە ناوی «فەیروز سابوور» گۆرانیبێژ بوو و لە ڕادیۆ کرماشان چالاکیی دەکرد، و بەم ھۆیە ئیسماعیل سابوور لە ساڵی ١٩٧٠ ڕووی کردبوو بە ڕادیۆ و چڕینی گۆرانی. سابوور خوێندنەکەی لە تاران لە ساڵی ١٩٧٩ ھاوکات لەگەڵ شۆڕشی ئێران تەواو کرد و گەڕاو بۆ کرماشان. لە ماوەیک کە لە ئێران و ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا بوو، ١٠٥ گۆرانیی و ئەڵبوومێکی بە ناوی "سەفەرنامە" تۆمار کرد. لە ساڵی ٢٠٠٣ ھاوکات لەگەڵ داکەوتنی حکۆمەتی سەدام لە عێراق و کرانەوەی چاندی و سیاسی لە باشووری کوردستان، ئیسماعیل سابووریش ڕووی کرد بە باشوور و تا کۆتایی تەمەنی بە ماوەی ١٦ ساڵ لە شاری سلێمانیی باشووری کوردستان نیشتەجێ بوو. لە سەردەمە سەرقاڵی کارکردن وەکوو فەرمانبەر لەسەر میلاکی بەڕێوەبەرایتیی گشتی ڕۆشنبیری و ھونەری سلێمانی بوو. ھەروەھا ئەڵبوومێکی دیکەی بە ناوی «بیرەوەری» بڵاوکردەوە.

ئیسماعیل سابوور لە ڕۆژی یەکشەممە ڕێکەوتی ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩ بەھۆی جەڵتەی دڵ خۆی گەیاندەوە بۆ نەخۆشخانەی شار لە شاری سلێمانی و بە دوای چەند سەعات کۆچی دوایی کرد. ڕۆژی دوایش لە ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩ لە ڕێوڕەسمێک لە گردی سەیوان بە ئاخ سپێردراو.

## ئەلبومەکان
* *سەفەرنامە*
* *بیرەوەری*

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦
پۆل:مردووانی ٢٠١٩
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ
گوندستانی سەفاخانە

**گوندستانی سەفاخانە** لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە سێ گوندستانی ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا لە شارستانی ساینقەڵا، لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی سەفاخانەیە.

## دانیشتوان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندستانە (٧٩٧٠) کەس و (٣٩٢٥)نێر و (٤٠٤٥)مێ و (١٥٧٥)خێزان پێکھاتووە. 
* دانیشتوانی ئەم گوندەوارەیە تەواوی کوردن.

## پێکھاتەی کارگێڕی

لە ٢١ گوند پێکھاتووە:

* سەفاخانە (ناوەند)
* ئینچە
* باغچەمیشە
* باغی خواروو
* باغی سەروو
* بەردەنەخشینە
* بەگتولی سەروو
* تازاوا، ساینقەڵا
* تورک دەرە
* چەمەپان
* حەسار، ساینقەڵا
* حەسەنلو
* سانجود
* سەفیارخان
* سولەیماناوا
* عەلیاوا، ساینقەڵا
* قوزلوی ئەفشار
* گەچی قەڵاس
* گوڵ چەرمۆ
* گۆزەوڵاغ
* ھەرمۆلە

## پەراوێزەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «دهستان صفاخانه»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:شارستانی ساینقەڵا
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:ناوچە گوندنشینەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا
گوندستانی چەرداوڕۆ

**گوندستانی چەرداوڕۆ** یان **چھاردولی** لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە سێ گوندستانی ناوچەی کشاوەرز لە شارستانی ساینقەڵا، لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی سیوەرینە.

## دانیشتوان
بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندستانە (٦٣٥٣) کەس بووە. دانیشتوانی ئەم گوندەوارەیە زۆرینەی لە کورد و کەمینەی لە ئازەری پێکھاتووە. 
* کوردەکان لە کوردە سەرابیانی و زاخۆرانی و موسلیانلیەکان و موکریەکان و چەرداوڕۆکان پێکھاتووە.
* ئازەریەکان.
* لەو (٣٥) گوندەی ئەم گوندەوارە (١٥) گوندی لە کوردە سەرابیانی و زاخۆرانی و موسلیانلیەکانن و (٨)گوندی لە کوردە چەرداوڕۆکانن و (٣) گوندی لە کوردە موکریەکانن و (٩) گوندی لە ئازەریەکانن.

## دابەشی کارگێڕی
لە ٣٥ گوند پێکھاتووە:

* سیوەرین (ناوەند)
* ئاشتی بڵاغ
* ئالەگوێز
* ئالی چین
* ئەحمەدبەگ
* ئۆبەبڵاغی
* ئۆزانی خواروو
* ئۆزانی سەروو
* ئینجە
* ئێخی جان
* پەروێزاوا
* تازەکەند
* چەپو
* خەلەج
* داودلوی خواروو
* دەمرچغی
* ڕەزاقشڵاخ
* زاھیرکەندی
* زینالو
* عوسمان ئۆلن
* قالقانلو
* قۆتور
* قەرەئۆغڵان
* قەرەقایە
* قەینەرجە
* قوزلوی خواروو
* قوزلوی سەروو
* کەھرێز
* کوھلی خواروو
* کوھلی سەروو
* کوسە
* گولی، ساینقەڵا
* لەیلەک ئاوا
* مەغمۆڵ
* نەورۆزلو

## پەراوێزەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «دهستان چهاردولی»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:شارستانی ساینقەڵا
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:ناوچە گوندنشینەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا
گوندستانی کشاوەرز

**گوندستانی کشاوەرز** لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە سێ گوندستانی ناوچەی کشاوەرز لە شارستانی ساینقەڵا، لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی کەشەورە.

## دانیشتوان
بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندستانە (١١١٧٩) کەس بووە. دانیشتوانی ئەم گوندەوارەیە زۆرینەی لە کورد و کەمینەی لە ئازەری پێکھاتووە. 
* کوردەکان لە کوردە موکریەکان و چەرداوڕۆکان پێکھاتووە.
* ئازەریەکان.
* لەو (٢٤) گوندەی ئەم گوندەوارە(١٠)گوندی لە کوردە چەرداوڕۆکانن و (٢) گوندی لە کوردە موکریەکانن و (١٢) گوندی لە ئازەریەکانن.

## دابەشی کارگێڕی
لە ٢٤ گوند پێکھاتووە:

* کەشەور (ناوەند)
* ئاغچەلی تازە
* ئاغچەلی
* ئاغچەمەسجید
* ئیقبال
* پارەی خواروو
* پارەی سەروو
* تێزخراپ
* چەپلوجە
* حەیدەراوا، ساینقەڵا
* خەلوەت
* زەمان ئاوا
* سەیداوا، ساینقەڵا
* قازانلی
* قەباخ کەندی
* قەرەبڵاغی خواروو
* قەرەبڵاغی سەروو
* قەرەقۆیونلو
* قەڵاکۆن، ساینقەڵا
* قولانجق
* گۆلی
* محەمەد ئاوا
* نەجار
* یوسف کەندی

## پەراوێزەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «دهستان کشاورز»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:شارستانی ساینقەڵا
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:ناوچە گوندنشینەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا
سەفاخانە

**سەفاخانە** گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی سەفاخانە، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بەدووری (٣٨کم) دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی ساینقەڵاوە.

**سەفاخانە** ناوەندی گوندستانی سەفاخانەیە.

## ناو

## جوگرافیا

**سەفاخانە** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سانجود و لە باشوور لەگەڵ گوندی دەرەپەمەیان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی حەسار، ساینقەڵا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تازاوا.

## مێژوو

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٣٥٦) کەس و (٢٦٦) خێزان بووە. 
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی کوردن و لە کوردە موکریەکانن.
* بە زمانی کوردی شێوەزاری موکریانی دەدوێن.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی ساینقەڵا

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ساینقەڵا
ساینقەڵا
ساینقەڵا
پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
سیوەرین

**سیوەرین** گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چەرداوڕۆ، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

**سیوەرین** ناوەندی گوندستانی چەرداوڕۆە.

## ناو

## جوگرافیا

**سیوەرین** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی عوسمان ئۆلن و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئێخی جان و لە ڕۆژھەڵات 
لەگەڵ گوندی ئالەگوێز لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی پەروێزاوا.

## مێژوو

## دانیشتوان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٦٥٧) کەس و (١٤٦) خێزان بووە. 
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی ئازەرین و لە ئازەرییە ئەفشاریەکانن.
* بە ئازەری دەدوێن.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی ساینقەڵا

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ساینقەڵا
ساینقەڵا
ساینقەڵا
پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
لیلیس

وێنۆک|خاتوو لیلیس بە پێنووسی دانتی گابرێیل رۆسیتی
**لیلیس**، ئەھریمەنی گەردەلوولە لە مێزۆپۆتامیا و لەگەڵ بادا دێت، وا بڕوابوو نەخۆشی و مەرگ دێنێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئادەم و حەوا
پۆل:میتۆلۆژیای ئیبراھیمی
پۆل:ئەفسانەکانی سەروو سروشتی
ناوچەی کشاوەرز

**ناوچەی کشاوەرز** لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێک لە دوو ناوچەی شارستانی ساینقەڵایە لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ئەم ناوچەیە لە دوو گوندەواری کشاوەرز و چەرداوڕۆ پێکھاتووە. لە ئەم ناوچەیە تەنانەت یەک شارۆچکە ھەیە، ئەویش شارۆچکەی کەشەورە.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم ناوچە (٢١٠٧٠)کەس و (١٠٣٧٠)نێر و (١٠٧٠٠) مێ و (٤٧٨٠)خێزان بووە. 
* دانیشتوانی ئەم ناوچەیە لە کورد و ئازەری پێکھاتووە کە لەکۆی ئەو (٥٩) گوندە (٣٨) گوندی کوردنشینە و (٢١) گوندی ئازەرینشینە.

## دابەشی کارگێڕی
کەشەور(ناوەند):
* گوندستانی چەرداوڕۆ
* گوندستانی کشاوەرز

### گوندستانی چەرداورۆ
لە ٣٥ گوند پێکھاتووە:

* سیوەرین (ناوەند)
* ئاشتی بڵاغ
* ئالەگوێز
* ئالی چین
* ئەحمەدبەگ
* ئۆبەبڵاغی
* ئۆزانی خواروو
* ئۆزانی سەروو
* ئینجە
* ئێخی جان
* پەروێزاوا
* تازەکەند
* چەپو
* خەلەج
* داودلوی خواروو
* دەمرچغی
* ڕەزاقشڵاخ
* زاھیرکەندی
* زینالو
* عوسمان ئۆلن
* قالقانلو
* قۆتور
* قەرەئۆغڵان
* قەرەقایە
* قەینەرجە
* قوزلوی خواروو
* قوزلوی سەروو
* کەھرێز
* کوھلی خواروو
* کوھلی سەروو
* کوسە
* گولی، ساینقەڵا
* لەیلەک ئاوا
* مەغمۆڵ
* نەورۆزلو

### گوندستانی کشاوەرز

لە ٢٤ گوند پێکھاتووە:

* کەشەور (ناوەند)
* ئاغچەلی تازە
* ئاغچەلی
* ئاغچەمەسجید
* ئیقبال
* پارەی خواروو
* پارەی سەروو
* تێزخراپ
* چەپلوجە
* حەیدەراوا، ساینقەڵا
* خەلوەت
* زەمان ئاوا
* سەیداوا، ساینقەڵا
* قازانلی
* قەباخ کەندی
* قەرەبڵاغی خواروو
* قەرەبڵاغی سەروو
* قەرەقۆیونلو
* قەڵاکۆن، ساینقەڵا
* قولانجق
* گۆلی
* محەمەد ئاوا
* نەجار
* یوسف کەندی

## پەراوێزەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «بخش کشاورز»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:ناوچەکانی ئێران
پۆل:شارستانی ساینقەڵا
پۆل:ناوچەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
عوسمان یاسین

**عوسمان یاسین** (لەدایکبووی ١٩٧١ لە ھەولێر) نووسەر، مامۆستای زانکۆ و ھەروەھا دادوەری خەڵکی باشووری کوردستانە.

## ژیان
عوسمان یاسین لە ساڵی ١٩٧١ لە دەشتی کەندێناوەی شاری ھەولێر لە دایک بوو. بە دوای خوێندنی گشتی، چوو بۆ زانکۆ و لە زانکۆی سەلاحەدین وانەی یاسای خوێند و لە ساڵی ١٩٩٣دا بڕوانامەی بەکالۆریۆسی وەرگرت. بەدوای ئەوەیش خوێندنەکەی ھەر لە زانکۆی سەلاحەدین بەردەوام کرد و یاسای گشتیی ھەڵبژارد و تا ڕادەی دکتۆرا خوێند و لە ساڵی ٢٠١٢دا لەو زانکۆیە دەرچوو. عوسمان یاسین ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٤ وەکوو دادوەر چالاکی دەکات. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٤ لە پەیمانگای دادوەری ھەرێمی کوردستان وەکوو مامۆستای پێشکەشکاری لێکچەر و لە کۆلێژی یاسا و پەیوەندییە نێودەولەتییەکان لە زانکۆی لوبنانی فەرەنسی لە ھەولێر وانە دەبیژێت.

## بەرھەمەکان
### بە زمانی کوردی
* *ستراتیژی مێ و نەھامەتییەکانی خۆرھەڵات*، ھەولێر، ١٩٩٨. 
* *مرۆڤێکی سەیر*، شانۆگەرییەکی وەرگێڕدراوە لە زمانی فارسی، ھەولێر، ٢٠٠٠. 
* *فریدریک نیتشە*، دەزگای توێژینەوەو و بڵاوکردنەوەی موکریانی، ٢٠٠٠. 
* *بونیادگەری پێکھاتوویی (میتۆدی لوسیان گۆلدمان)*، چاپخانەی زانکۆی سەلاحەدین، ھەولێر، ١٩٩٩.
* *پارزینکی یاسا، کۆمەڵە باسێکی یاسایی*، رێکخراوی بڵاوکردنەوەی رۆشنبیر یاسایی، o.p.l.c، ھەولێر، ٢٠٠٧. 
* *دەستوور و دەسەلاتی دامەزرێنەر، باسێکی فەڵسەفەی یاسایە لەسەر دەستوور*، سەنتەری توێژینەوەی یاسای بەراوردکاری، ژمارە ١، ھەولێر، ٢٠٠٨. 
* *ھێگل و دوو لە قوتابییانی*، دەزگای توێژینەوەو و بڵاوکردنەوەی موکریانی، ھەولێر، ٢٠٠٨. 
* *پرنسیپی مەشروعیەت و چاودێری دادوەری*، سەنتەری توێژینەوەی یاسای بەراوردکاری، ژمارە ٩، ھەولێر، ٢٠٠٩. 
* *دووەم سەردانی شاندی مافپەروەرانی کوردستان بۆ ولاتی ئەڵمانیای فیدراڵ*، ھەولێر، ٢٠١٠،(کتێبی ھاوبەش) 
* *جیھانی ئاماژەکان*، چاپخانەی رۆشنبیری، ھەولێر، ٢٠١٧.

### بە زمانی عەرەبی
* *المبادئ القانونية في قرارات محکمة تمييز إقليم کوردستان (لسنوات ١٩٩٣-٢٠٠٧)*، ٢٠٠٨. 
* *المبادئ والتطبيقات القانونية في قرارات محکمة استئناف اربيل بصفتھا التمييزية لسنوات ١٩٩٢-٢٠٠٩ (قانون التنفيذ)*، ٢٠٠٩. 
* *العقلانية التواصلية و دورھا في بناء الدولة القانونية (الدولة الدستورية الديمقراطية) لدی يورغن ھابرماس، مرکز ابحاث القانون المقارن*، العدد ٢٨، اربيل، ٢٠١٠. 
* *قوانين الصحافة والنشر في اقليم کوردستان والعراق والدول العرابية*، اربيل، ٢٠١٠. 
* *إجراءات اقامة الدعوی الإدارية في دعويي الإلغاء والتعويض، منشورات الحلبي الحقوقية*، بيروت، ٢٠١١. 
* *المبادئ و التطبيقات القانونية في قرارات محکمة استئناف اربيل بصفتھا التمييزية (الطعن في احکام وقرارات محاکم الجنح لسنوات ١٩٩٢-٢٠١٢)*، اربيل، ٢٠١٣. 
* *تسوية المنازعات الناشئة في مرحلة إبرام العقود الإدارية*، منشورات الحلبي الحقوقية، بيروت، ٢٠١٥.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی ھەولێر
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:نووسەرانی عێراقی
پۆل:وەرگێڕەکان بۆ کوردی
پۆل:وەرگێڕەکانی فارسی–کوردی
پۆل:دادوەرانی کورد
پۆل:زانا کوردەکان
خوێ

٢٣٠px|وێنۆک|چەپ|خوێ
٢٣٠px|وێنۆک|چەپ|بلۆری خوێی خواردەمەنی

**خوێ**، **خێ**، **خوا**، **خوھ**، **خوەی**، **نمەک**، **مەک**، یان **مەکی** بە پێکھاتەیەکی بلوری دەوترێت کە لە کلۆریدی سۆدیۆم پێکدێت. بە ڕەنگی سپی و تامی سوێرەوە کە بە زۆری لە سروشتدا دەست دەکەوێت، و تامی چێشتە.

## ئەمانەش ببینە
* خوێ (کیمیا)

## سەرچاوەکان

پۆل:خوێ
پۆل:چێژەمەنییەکان
پۆل:کانییەکانی سۆدیۆم
لەشکر تەیبە

**لەشکر تەیبە** یەکێکن لە گەورە گرووپە ئیسلامی چەکدارییەکان کە چالاکییەکانیان باشووری ئاسیایە، بەشێوەیەکی سەرەکی کارەکانیان لە پاکستان بەڕێوەدەبەن. گرووپەکە لەساڵی ١٩٨٧، حافز سەعید، عەبدولڵا عەزم و زەفەر ئیقبال دامەزراوە لە ئەفغانستان کە لەلایەن ئوسامە بن لادنەوە پشتگیری دارایی دەکرا. بنکەی سەرەکیان لە موریدکە نزیک لاھور لە پاکستان. لەساڵی ٢٠٠٨،  ھێرشەکانی مومبای ٢٠٠٨ ئەنجامدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێکخراوە جیھادییەکان
پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون
ستۆن کۆڵد ستیڤ ئۆستن

**ستیڤ ئۆستن** (لەدایکبوو بەناوی **ستیڤن جەیمس ئاندرسن** لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٤، وە دواتر **ستیڤن جەیمس ویلیامز**)، باشتر ناسراوە بە ناوی زۆرانبازیی "**ستۆن کۆڵد**" **ستیڤ ئۆستن**، زۆرانبازیی پێشووی لێھاتوو و ئەکتەر و بەرھەمھێنەر و پێشکەشکارێکی ئەمریکییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
پۆل:بێژەرە ئەمریکییەکان
پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرەکانی کالیفۆرنیا
پۆل:بێژەری زۆرانبازی پیشەگەرانە
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی کالیفۆڕنیا
کۆمار (ئەفلاتوون)

**کۆمار** (بە یۆنانی پۆلیتیئا) دایەلۆگێکی سوقراتیە و لەلایەن ئەفلاتوونەوە نوسراوە لە دەوروبەری ٣٨٠پ. ز، دەربارەی "دادوەری"، ڕێکی (نەزم) و تایبەتمەندیەکانی دەوڵەتێکی دادوەر و پیاوی دادوەر. ناسراوترین نوسراوی ئەفلاتوونە، خۆی جێکردۆتەوە وەک کاریگەرترین نوسینی فەلسەفی و بیردۆزی سیاسی، ھەم لەڕووی ڕۆشنبیریی فیکریەوە ھەم لەڕووی مێژوویەوە.

لە دایەلۆگەکەدا، سوقرات باس لە خەڵکانی ئەسینایی و دەرەوەی ئەسینا (بیانی) ئەکات دەربارەی دادپەروەری و ئایا کەسانی دادپەروەر خۆشحاڵترین لە کەسانی نادادپەروەر. تێیدا، ئەفلاتوون و سوقرات باس لە سروشتی ڕژێمەکانی ئەو سەردەمە ئەکەن و ھەندێ شاری خەیاڵی باس ئەکەن وەک بەراورد، وەک شارێک بەناو کالیپۆلی کە تێیدا فەیلەسوف پاشایە. لە نووسینەکەدا گرنگترین بابەتیشی بابەتی "فۆرم"ەکانی ئەفلاتوونە، ھەروە نەمریی ڕۆح، ڕۆڵی فەیلەسوف و ھۆنراوە لە ژیانی کۆمەڵگادا. نوسراوەکە وادیارە لەسەردەمی جەنگەکانی ناوچەکەدا کە بە جەنگی پێلۆپۆنیسۆ ناسراوە نوسرابێت.

پۆل:ئەفلاتوونیزم
پۆل:ئەفلاتوون
پۆل:سوقرات
شەقامی ئیستقلال

وێنۆک|دیمەنێک لە شەقامی ئیستقلال.
**شەقامی ئیستقلال**  () یەکێکە لە بەناوبانگترین شەقامەکانی ئەستەمبوڵ لە تورکیا کە دەکەوێتە ناوچەی بیئۆغلۆ. شەقامەکە ڕۆژانەی ٣ میلیۆن گەشتیاری ھەیە. بەدرێژایی ١٫٤ کیلۆمەتر لە شەقامەکە ئەوا بووتیک، دووکانی مۆسیقا، کتێبفرۆش، گالێری ھوونەری، سینەما، شانۆ، کتێبخانە، کافێ، یانەی شەوانە، ڕێستوورات، شیرینی فرۆش و میوزیکی ڕاستەوخۆ ھەیە.

شەقامەکە دەور دراوە بە تەلار و باڵەخانەکانی سەردەمی عوسمانی (زۆربەیان ھی سەدەی ١٩ و ٢٠ەمن). گەڕەکی گەلاتەسەرای لە نزیک شەقامەکەیە، کە یەکێک لەکۆنترین قوتابخانەی دواناوەندی وڵاتی تێدایە بەناوی دواناوەندی گەلاتەسەرای (بەتورکی: Galata Sarayı Enderun-u Hümayunu). ھەر لە ناوچەی گەلاتە تاکوو کۆتایی باشووری شەقامی ئیستقلال ئەوا دووەم کۆنترین وێستگەکانی مێترۆ لەجیھان لێیە کە لەساڵی ١٨٧٥ کاری کردووە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی ئەستەمبوڵ
پۆل:شەقامەکانی ئەستەمبوڵ
پۆل:بێئۆغڵو
سەلاح محەممەد توبەیقی

**سەڵاح محەممەد عەبدە توبەیقی** () (لەدایکبووی: ٢٠ی ئابی ١٩٧١) بەرپرسی لێژنەی پزیشکی دادوەری سعودیەیە و عەقیدێکە لە سوپای وڵاتی سعودیەدا.

لە نیسانی ٢٠١٩دا، لە کاردانەوە بەرامبەر تیرۆرکردنی جەمال خاشقچی، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا وڵاتەکەی لە توبەیقی و پازدە کەسی دیکە قەدەغەکرد.

## ژیاننامە
توبەیقی پڕۆفیسۆرە لە بواری بەڵگەی تاوانکاری لە زانکۆی نایف عەرەبی تایبەت بە زانستی پاراستن لە ڕیاز، و ناسراوە بەوەی کە یەکێک لە کەسایەتییە سەرەکییەکانی وڵاتەکە کە تاقیکاری لەبارەی مۆبایلەوە ئەنجام دابێت. توبەیقی چەندین داھێنانی لە بوارەکەی خۆیدا ئەنجام دابوو کە تایبەت بوون بە سیخوڕی و لێکۆڵینەوە.

لە ساڵی ٢٠١٨دا، ئەلجەزیرە ڕای گەیاند کە توبەیقی بەشداربووە لە کوشتن و پارچەکردنی جەستەی جەمال خاشقچی. سەرچاوەیەک گوتی «توبەیقی دەستی کردبوو بە پارچەکردنی جەستەی خاشقچی لەسەر مێزێک لەکاتێکدا ئەو ھێشتا زیندوو بوو؛ و کاتێک دەستی بە لێکردنەوەی پارچەکانی جەستەی خاشقچی کردبوو، گوێی لە مۆسیقا گرتبوو و داوای لە ھاوکارانی کردبوو ھەمان کار بکەن».

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:زیندووان
ھێزی پاراستنی جەوھەریی باشووری کوردستان

**ھێزی پاراستنی جەوھەریی باشووری کوردستان** ھێزیکی سەربازییە کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩دا لە بناری قەندیل دژ بە ھەڵمەتھێنانەوەی سوپای تورکیا لە خاکی باشووری کوردستان دامەزراندنی خۆی ڕایگەیاندووە و لە کەسانێکی خۆبەخش پێکھاتووە.

## ئامانجەکان
ھێزی پاراستنی جەوھەریی باشووری کوردستان لە ڕێکەوتی ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩دا لە بناری قەندیل بە خوێندنی بەیاننامەیەک ڕایگەیاندووە کە بارودۆخی باشووری کوردستان زۆر ئاڵۆزە؛ لەکاتێکدا کە لە ناوچە دابڕاوەکانی کوردستاندا گەلی کورد لەگەل تەعریب و ڕفاندن و کوشتن ڕووبەڕوو بووە، لە خاکی ھەرێمی کوردستانیش لەگەڵ ھەڵمەتھێنانەوەی دەوڵەتی تورکیا ڕووبەڕووە کە بە ڕای ئەندامانی ئەم ھێزە سیاسییەکانی حکۆمەتی ھەرێم و لایەنە سیاسییەکانیش لە بەرامبەری بێ ھەڵویستن و ئەمە دەتوانێت مەترسییەکی گەورە بۆ گەلی کورد لە باشووری کوردستان درۆست بکاتەوە.

### ھێرش بە پێگەکانی تورکیا
لە ڕۆژانی مانگی حوەیرانی ٢٠١٩ سوپای تورکیا ھەڵمەتەکانی یەکجار سەختیک لەسەر باشووری کوردستان و ناوچەکانی برادۆست، خاکوورک و بادینان ھێناو. ھێزی پاراستنی جەوھەریی باشووری کوردستان لە بەیاننامەکەیدا ڕایگەیاندووە کە دژ بە داگیرکاری و ھەڵمەتھێنانەوەی تورکیا لە خاکی باشووری کوردستان، لەمەودوا ھەموو پێگە سەربایییەکانی تورکیا لە ھەر شوێنیک لە خاکی باشووری کوردستان دەکات بە ئامانجی خۆی، و ھەروەھا چاوەڕوانە کە ھێزە سیاسییەکانی باشووری کوردستانیش لەم ھەڵمەتە پاڵپشتی لێ بکەنەوە.

## ھەڵویستی لایەنە سیاسییەکان
لە ڕاگەیاندن و میدیاکانی نزیک بە پارتی کرێکارانی کوردستان ھەواڵەکانی ئەم ڕێکخراوە لەگەڵ پاڵپشتی بڵاو بووەتەوە، بەڵام میدیاکانی وەکوو ڕووداو کە بە پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق نزیکە، ئەم ھێزە چەکدارە وەکوو ھێزێکی بیانی ناساندووە کە پەیوەندیی لەگەڵ باشووری کوردستان نییە.

## کەتیبەی برادۆوست و بادینان
لە ڕۆژی ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩ گرووپێک لە گەنجانی دەڤەری برادۆست و بادینان لە ڕێوڕەسمێکی سەربازیدا بوونی خۆیان وەکوو کەتیبەی برادۆست و بادینان ڕایگەیاند و داوایان لە خەڵکی باشووری کوردستان کرد کە لە بەرامبەر ئەرتەشی تورکیا و ھەڵمەت ھێنانەوەی لەسەری خاکی کوردستان بێدەنگ نەبن.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان
پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ٢٠١٩
کچی کافرۆش

**کچی کافرۆش** فیلمێکی درامی و ڕۆمانسی کوردییە، تەنیا کەریم کاری دەرھێنانی بۆ فیلمەکە کردووە، گۆران دڵشاد، سنور ئالانی و ھێور حەسەن ڕۆڵی سەرەکییان لە فیلمەکە گێڕاوە. فیلمەکە لە شارەکانی ھەولێر، سلێمانی و ھەڵەبجە نمایشکرا. فیلمەکە لە چیڕۆکی ڕاستەقینە وەرگیراوە، بەشێک لە وێنەگرتنی فیلمەکەش لە قەڵای کۆیە وێنەی گیرابوو.

## چیڕۆک
لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمی بەریتانی لە عێراق و کوردستان، ئەفسەرێکی بەریتانی ئاشقی کچێکی کورد دەبێت کە لە ئێرانەوە ھاتووەتە باشووری کوردستان، لەکۆتاییدا، ئەفسەرەکە کچە کوردەکە دەفڕێنێت و دەیباتە بەریتانیا، بەڵام لەوێ کچەکە ژەھرخوارد دەکرێت و گیان لەدەستدەدات.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
پۆل:فیلمە کوردییەکان
محەممەد عەبدوڵڵاھی

**محەممەد عەبدوڵڵاھی** (٢٣ی ئابی ١٩٤٤ لە ئیلام - ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ لە تاران)، کۆمەڵناسی کوردی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و مامۆستای زانکۆی زانکۆی عەلامە تەباتەباییی تاران بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
پۆل:مردووانی ١٩٤٤
پۆل:کۆمەڵناسانی کورد
پۆل:خەڵکی ئیلام
پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
بازاڕی گەورە، ئەستەمبوڵ

وێنۆک|بازاڕی گەورە لە ئەستەمبوڵ.
**بازاڕی گەورە** () بازاڕێکە لە ئەستەمبوڵ، کە یەکێکە لەگەورەترین و کۆنتڕین بازاڕە داپۆشراوەکان لەجیھان، ٦١ شەقام و ٤٠٠٠ دوکانی لێیە، ڕووبەری بازاڕەکە ٣٠،٧٠٠ مەتر دووجایە، ڕۆژانە ٢٥٠ ھەزار بۆ ٤٠٠ ھەزار سەردانیکەری ھەیە. لەساڵی ٢٠١٤، پلەی یەکەمی وەرگرت لەنێو گشت بازاڕەکانی جیھان کە زۆرترین سەردانیکەری ساڵانەی ھەبێت کاتێک سەردانیکەرانی گەیشت بە زیاتر لە ٩١،٢٥٠،٠٠٠ کەس. بازاڕی گەورە لە ئەستەمبوڵ، ھەندێکجار بەیەکەم بازاڕیش باسدەکرێت لەسەر ئاستی جیھان.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی ئەستەمبوڵ
پۆل:بازاڕەکانی ئەستەمبوڵ
ئایدۆلۆژیست (کتێب)

**ئایدۆلۆژیست** کتێبێکی فیکری و ڕەخنەییە لە نووسینی نووسەری کورد بەختیار عەلی کە لە ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩دا لەلایەن نووسەرەوە چاپکرا و ناوەندی ڕەھەند کاری بڵاوکردنەوەی بۆ کردووە.

## دەربارەی کتێب

## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبەکانی بەختیار عەلی
زینا

[وێنۆک|بەردبارانکردنی ژنێک بەتۆمەتی زیناکردن. وێناکردنێکی ئەبوو حەسەن غەفاری بۆ کتێبی [ھەزار و یەک شەو.]]
**زینا** دەستەواژەیەکی ئیسلامییە، بەمانای سێکسکردن لەدەرەوەی شەرع دێت. بەگوێرەی فیقھی ئیسلامی، زینا خیانەتی ھاوسەرگیری نێوان ژن و پیاو، سێکس لەنێوان کچ و کوڕی ڕەبەن (ھاوسەرگیریان نەکردبێت)، لەشفرۆشی، سێکس لەگەڵ ئاژەڵ وە دەستدرێژیی سێکسی دەچنە پۆلی زیناکردن. پۆلینکردنی ھاوڕەگەزخوازی وەک زیناکردن لە تێڕوانینی مەزھەبەکان جیاوازە. لەئیسلامدا، سزای زیناکار ١٠٠ جەڵدەیە، پێویستی بەبینین و شایەتیدانی چوار کەس بۆئەوە زیناکردن بەسەر کەسێکدا بسەلمێندرێت.

## سەرچاوەکان


پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:سێکس لە ئیسلام
پۆل:گوناھ
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:مافەکانی ژنان لە ئیسلام
عەلیاوا، ساینقەڵا

**عەلیاوا** گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی سەفاخانە، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## ناو

## جوگرافیا

**عەلیاوا** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قوزلوی ئەفشار و لە باشوور لەگەڵ گوندی تازاوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ 
گوندی حەسار لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بەگتولی سەروو.

## مێژوو

## دانیشتوان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٣٧) کەس و (٢٦) خێزان بووە. 
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی کوردن و لە کوردە موکریەکانن.
* بە زمانی کوردی شێوەزاری موکریانی دەدوێن.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی ساینقەڵا

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ساینقەڵا
ساینقەڵا
ساینقەڵا
پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
قوزلوی ئەفشار

**قۆزڵووی هەوشار** گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی سەفاخانە، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## ناو
## جوگرافیا
**قۆزڵووی هەوشار** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئاغاجاری و لە باشوور لەگەڵ گوندی گۆزەوڵاغ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ
گوندی سانجوود و حەسەنلوو، لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندەکانی یەنگیجە  چراخەوداڵ.

## مێژوو
## دانیشتوان
* بەپێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٧٥٧) کەس و (٣٣٦) خێزان بووە.
* پێکھاتەی دانیشتووانی ئەم گوندە تەواوی کوردن و شێوەی قسەکردنیان زۆر وەک ئەردەڵانی دەچێ. گوندی قۆزڵوو لە دێهاتە مێژووییەکانی کوردستانە. شایانی باسە لە رابردوودا ئەم گوندە بە قۆزڵووی قەورەش ناوبانگی هەبوو چوونکە چۆمی قەررە لەکەوشەنی ئەم گوندە هەڵکەتووە. 
*

*

## گەشتیاری
ئەم گوندە دەکەوێتە دامێنی کێوی (بەیان) کە (٢٣١٧م) بەرزە لەئاستی ڕووی دەریاوە، سروشتێکی جوانی بەم گوندەو ناوچەکە بەخشیوە، بۆیە ئەم گوندە بووەتە شوێنێکی گەشتیاری و سەیرانگا، دیمەنی جوانی تاڤگەی (شوڕشوڕ)ی سەرنچ ڕاکێش وەھای لەم گوندەکردووە کە چاوی گەشتیاری بچێتە سەر.
و لەم گوندەدا ڕاوکردن قەدەغەکراوە و ئەمەش بووەتە ھۆی زیادبوونی ئاژەڵی کێوی لە ناوچەکەداو مانەوەی سروشت وەک خۆی.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی ساینقەڵا

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییکان

پۆل:شارستانی ساینقەڵا
ساینقەڵا
ساینقەڵا
پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
ئاژانسی ھەواڵی فرات

**ئاژانسی ھەواڵی فرات** (، ، ، بە کورتە: ANF) ھەواڵنێرییەکی کوردییە کە زۆرتر ھەواڵەکانی ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوین کۆ و بڵاو دەکاتەوە. ئەم ھەواڵنێرییە لە ساڵی ٢٠٠٥ی زایینی دامەزراوەتەوە. مەزرینگەی ناوەندیی ئاژانسی ھەواڵی فرات لە شاری ئەمستەردام لە وڵاتی ھۆلەند دا کەوتووەتەوە. تابە ئێستاکە چەندین جار ماڵپەڕەکەی ئەم ھەواڵنێری لە تورکیا بە حۆکمی دادگاکانی ئەو حکۆمەتە داخراوەتەوە. بەرێوەبەر و بەرپرسی ئاژانسی ھەواڵی فرات ماکسیم دەمیرئالپە.

## زمان
ئاژانسی ھەواڵی فرات ھەواڵەکانی خۆی بە زمانەکانی کوردی (سۆرانی، کرمانجی و کرمانجکی)، تورکی، عەرەبی، فارسی، ئینگلیزی، ئیسپانی، ئەڵمانی و ڕووسی بڵاو دەکاتەوە.

## کوژراوەکانی ئاژانسی فرات
یەکێک لە ھەواڵنووسانی ئاژانسی ھەواڵی فرات بە ناوی ئایفەر سەرچە کە لەدایک بووی وێرانشار لە پارێزگای ڕحا لە باکووری کوردستان بوو، لە سەرەتای تەممووزی ٢٠٠٦ لە ئۆپەراسییۆنێکی سەربازی لە ئێران کوژراو. ئەم ھەواڵنووسە کە بە نازناوی «شیلان ئاراس» بۆ ئاژانسی فرات کوری دەکرد، خەریکی بەرھەمھێنانی ڕاپۆرتێک سەبارەت بە خۆکۆژیی ژنانی کورد بووە و لەم پێناوە چووبووەتەوە بۆ ناوچەکانی کوردنشینی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە سنۆری ئێران و تورکیا.

## ھەڵمەتی سایبێری بە ئاژانسی فرات
لە کانوونی دووەمی ٢٠١٨ ھاوکات لەگەڵ بڵاوبوونەوەی فیلم و وێنەکانێک لە دانپێدانانی ئەندامە دەستبەسەرکراوەکانی ڕێکخراوەی میتی تورکیا کە لە لایەن ھێزەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) لە حاڵی سیخوڕی و تیرۆر لە باشووری کوردستان دەستبەسەر کرابوون، ماڵپەڕی ئینتەرنەتی ئاژانسی ھەواڵی فرات و ھەروەھا ئەپلیکەیشنە مۆبایلییەکانی وەکوو «ئانەفە ئەپ» و «ئانەفە ئەندرۆید» لە سەری مۆبایلەکان کەوتە ژێری ھەڵمەتی سایبێری و ئاڵۆز بوو.

## دەستبەسەرکردنی بەرپرس
ماکسیم دەمیرئالپ بەرێوەبەر و بەرپرسی ئاژانسی ھەواڵی فرات لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ بە دادخوازنامەی ڕاستەخۆی دەوڵەتی تورکیا لە لایەن ئینتێرپۆل لە وڵاتی بەلجیکا دەستبەسەر کرا و بە ماوەی ٢ ھەوتە لە بەندیخانە ماو، و لە ئاکامدا بە بارمتەی ٥ ھەزار یۆرۆیی ئازاد کرا.

## ئەمانەش ببینە
* ئاژانسی ھەواڵی دیجلە
* ئاژانسی مێزۆپۆتامیا
* ئاژانسی ھەواڵی ھاوار
* ئاژانسی ھەواڵی ژن
* ئاژانسی ھەواڵی نوو-ژن
* ئاژانسی ھەواڵی ڕۆژنیوز

## بەستەرە دەرەکییەکان
* تلەڤییۆنی ئینتەرنەتیی فرات

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەواڵنێرییە کوردییەکان
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠٠٥
پۆل:وێبگە کوردییەکان
ئەفسانەی خوێنمژ بەپێی ناوچە

[وێنۆک|خوێنمژ "Le Vampire"، تابلۆی چاپکراوی دی مۆرینی [1864.]]

**ئەفسانەی [[خوێنمژ]]** ھەزارەها ساڵە لە شارستانییەت و ڕۆشنبیری جیھانی وەک مێزۆپۆتامیا و جوو و شارستانییەتی ئیغریق و شارستانییەتی ڕۆمانی باسکراوە. چیرۆکەکان شەیتان و ڕۆحی خوێنمژ لەخۆدەگرێت، کە ڕەچەڵەکی کاتی ئێستای خوێنمژەکان پێکدێنێت. و بە شوێن ھەڵگرتنی چیرۆکی ئەم بوونەوەرە ئەفسانەییانە لە دەوروبەری جیھان دەبینین ڕەسەنی ئەم جۆرە چیرۆکانە بۆ ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەوروپا لە سەدەی ھەژدەیەم دەگەڕێتەوە، کاتێک دەبینین بۆ یەکەم جار لە چیرۆکە فۆلکلۆرییەکانی ئەو ناوچە باسکراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەفسانە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان
پۆل:خوێنمژەکان
کنێستی ئلیاھو

وێنۆک|کنێستی ئلیاھۆ

**کنێستی ئلیاھو** کنێست یان پەستگایەکی جووەکانە کە دەکەوێتە شاری مومبای، ھیندستان. کنێستەکە لەساڵی ١٨٨٤ کراوەتەوە لەلایەن یاکوب ئلیاس ساسۆن، کە کوڕی ئلیاھوو داود ساسۆن و نەوەی داود ساسۆنە کە بنەماڵەیەکبوون لە بەغدادەوە کۆچیانکرد بۆ ھیندستان لەکۆتاییەکانی ساڵی ١٨٣٢. دیزاینی تەلاری کنێستەکە کەوتۆتە بەرکاریگەری وێناکاری و تەلارسای جوو، ھیندی و کۆلۆنیالی بەریتانی.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:جوو لە مومبای
پۆل:کنێستەکانی مومبای
پۆل:خێزانی ساسۆن
ئیسماعیلیە

**ئیسماعیلیە** () لقێکە لە مەزھەبی شیعە. ناوی ئیسماعیلیە لەوە ھاتووە کە لە دوای مردنی جەعفەری سادق، ئیسماعیلی کوڕی ئەویان بە ئیمامەت قەبووڵ کردووە، ئەمە لە حاڵێکدایە کە شیعە ئیمامیەکان مووسای کازمیان بە ئیمامی دوای سادق قەبووڵە.

ئیسماعیلیە لە سەردەمی سەدەکانی دە ھەتا دوانزە بە ھۆی دەسەڵاتی سیاسی فاتیمییەکان، ببوو بە گەورەترین لقی شیعە.

ئیسماعیلیە بڕوایان بە یەک بوونی خوایە و ھەروەھا بڕوایان بە کۆتایی ھاتنی وەحی دوای محەممەد ھەیە و پێیان وایە کە ئەو دواھەمین پێغەمبەری خوایە بۆ تەواوی مرۆڤەکان.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:شیعە
داش کەسان

**داش کەسان** گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی مەحمودچغ، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## ناو

## جوگرافیا

**داش کەسان** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ شارەدێی چیچەکلو و لە باشوور لەگەڵ گوندی موشان دەرە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ 
شارەدێی مەحمودچغ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئاغچەیوان.

## مێژوو

## دانیشتوان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٧٧) کەس و (٣٨) خێزان بووە. 
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی کوردن و لە کوردە چەرداوڕۆکانن.
* بە زمانی کوردی شێوەزاری کەڵھوڕی دەدوێن.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی ساینقەڵا

## پەراوێزەکان

پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
کۆمەڵکوژیی میونشن

**کۆمەڵکوژیی میونشن** ھێرشێکی تیرۆریستبوو لەماوەی بەڕیوەچوونی ئۆلۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢ کە لە میونشن لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا ئەنجامدرا، کە تێیدا لە ھێرشەکە ئەندامانی ڕێکخراوی ئەیلوولی ڕەشی فەلەستینی یازدە وەرزشوانی ئیسرائیلیان فڕاند و دواتریش کوشتنیان لەگەڵ ئەفسەرێکی ئەڵمانی.

## سەرچاوەکان

پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل
پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٢
پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٧٢
پۆل:وەرزش و سیاسەت
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و فەلەستین
پۆل:میونشن لە دەیەی ١٩٧٠
پۆل:دژە جوولەکەکان لە ئەڵمانیا
پۆل:ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٧٢
بارۆن

**بارۆن** نازناوی خانەدانێکی ئەرستۆقراتی ناو سیستەمی پاشایەتی دەرەبەگایەتییە. ناونیشانەکە لە لۆرد و سوارچاک بەرزترە و لە ڤیسکاونت و کاونت نزمترە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:نازناوی خانەدانەکان
پۆل:دەرەبەگایەتی
گەیزەولە

**گەیزەولە** گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ھولەسو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## ناو
## جوگرافیا
**گەیزەولە** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی حەسەن لۆلان و لە باشوور لەگەڵ گوندی سانجود و لە ڕۆژھەڵات
لەگەڵ گوندی بایرام قەڵاسی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قزل قەور.

## مێژوو
## دانیشتوان
* بەپێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٤٣) کەس و (٢٣) خێزان بووە.
* پێکھاتەی دانیشتووانی ئەم گوندە تەواوی کوردن و لە کوردە موکریەکانن.
* بە زمانی کوردی شێوەزاری موکریانی دەدوێن.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی گوندەکانی ساینقەڵا

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شارستانی ساینقەڵا
ساینقەڵا
ساینقەڵا
پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
پیرکی

**پیرکی** یان **مامانی** لقێک لە زانستی پزیشکی و پاکژیە کە بابەتی دووگیانی و زان و ڕاوێژکاریەکانییە.

## پیرک
بە زانای ئەم زانستە پیرک یان مامان دەڵێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:پیرکی
پۆل:پەرستاری
پۆل:پزیشکیی زان
پۆل:پزیشکیی ژنان
پۆل:پیشەکان
جۆرج ڕوودێ

**جۆرج ڕوودێ** (بە ئینگلیزی: George Rudé) مێژووناسی مارکسیستی شانشینی بەریتانیاییە. جۆرج ڕوود لێزانی شۆڕشی فەڕەنسی و مێژوو لە بنەوەیە و بە تایبەت سەبارەت بە ئاپۆرەکان لە مێژوودا لێکۆڵیوەتەوە.

## ئەمانەش ببینە
* مێژوونووسیی شۆڕشی فەڕەنسی

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠
پۆل:مردووانی ١٩٩٣
پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن
پۆل:مارکسیستە بەریتانیایییەکان
پۆل:مێژووناسانی شۆڕشی فەڕەنسا
سرووش

**وەحی** یان **سرووش** لە ئایینی ئیسلامدا، بە گواستنەوەی وتەی خوا بۆ خەڵک دەوترێت لە ڕێگای پێغەمبەرانەوە. وەحی لە بنەڕەتدا بە واتای فێرکردنی خێرایە. ئەم وشەیە لە قورئاندا بە چەند واتای تریش ھاتووە. بۆ نموونە غەریزەی ھەنگ بۆ دروستکردنی ھەنگوین بە بەرھەمی سرووش دانراوە. ھەروەھا بە واتای ئیلھامیش ھاتووە.
## مەبەست
بەپێی وتەی زانای ئیسلامیی محەممەد شەفیع، خودا سێ ڕێگای دروست کردووە کە مرۆڤ لە ڕێگەیانەوە زانیاری وەردەگرێت: ھەستەکان، توانای عەقڵ، و وەحی خودایی؛ و ئەوەی سێیەمە کە باس لە بابەتە لیتۆرگیک (پەیوەست بە عیبادەت) و ئیسکاتۆلۆژی (پەیوەست بە دواڕۆژ) دەکات، وەڵامی پرسیارەکان دەداتەوە سەبارەت بە مەبەستی خودا لە دروستکردنی مرۆڤایەتی، و وەک ڕێنماییەک بۆ مرۆڤایەتی کاردەکات بۆ ھەڵبژاردنی ڕێگای ڕاست. لە باوەڕی ئیسلامیدا، زنجیرەی وەحی خودایی بە ھاتنی پێغەمبەر محەممەد کۆتایی ھات.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆلکەوتارەکانی ئایین
پۆل:ئیسلام
پۆل:ئایین
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:وەحی
ڕێکخراوی ئەیلوولی ڕەش

**ڕێکخراوی ئەیلوولی ڕەش** () ڕێکخراوێکی چەکداری فەلەستینی بوو.  لەساڵی ١٩٧٠ دامەزرا. ڕێکخراوەکە بەپرسیارن لەسەر تیرۆرکردنی سەرۆکوەزیرانی ئەردەن وەسفی تەل، هەروەها کۆمەڵکوژیی میونشن کە تیایدا ١١ وەرزشوانی ئیسرائیلیان فڕاند و دواتر لەگەڵ ئەفسەرێکی ئەڵمانی کووشتنیان ئەمەش لەکاتی بەڕێوەچوونی ئۆلەمپیادی هاوینەی ١٩٧٢ی میونشن. 

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٧٠
پیرک

**پیرک** یان **ماما** یان **مامان** یان **مامانە** یان **ماموون** یان **ماماچە** یان **تایەن** بە کەسێک دەوترێت کە لێزانی پیرکی و پزیشکیی زانە و لە زاندا ئاریکاری دایک دەکات. پیرکەکان دەتوانن ژن یان پیاو بن. کارەکانی پیرکەکان سەبارەت بە زان، قۆناخی پاش لە زان و بەگشتی پاکژیی ژنانە.

## ئەمانەش ببینە

* نەشتەرگەریی زان و ژنان
* پەرستار پیرکی

## سەرچاوەکان

پۆل:پیرکەکان
پۆل:پزیشکیی زان
پۆل:پیرکی
ھەیفا وەھبی

**ھەیفا وەھبی** لەدایکبووی ١٠ی ئازاری ١٩٧٣. گۆرانیبێژ و ئەکتەری لوبنانییە. ھەیفا خاوەنی حەوت ئەلبوومی مۆسیقییە، ھەروەھا لەساڵی ٢٠٠٨ بۆیەکەمینجار وەک ئەکتەر لەفیلمی ئەستێرەکانی دەریا دەرکەوت کە کۆمپانیای پێپسی بەرھەمھێنەری بوو. لەساڵی ٢٠٠٦، لە گۆڤاری پیپڵ ناوی لە لیستی پەنجا جوانترین کەسی جیھان.

ھەیفا لەتەمەنی ١٦ ساڵیدا، بە شاجوانی باشووری لوبنان ھەڵبژێردراوە، وە پلەی دووەمیشی وەک شاجوانی لوبنان پێدراوە. لەساڵی ٢٠٠٦، لەکاتی شەڕی نێوان لوبنان و ئیسرائیل ئەوا بەیرووت جێدەھێڵێت و لە قاھیرە نیشتەجێدەبێت.

## فیلمەکان

* ئەستێرەکانی دەریا (بحر النجوم) - ٢٠٠٨
* دوکانی شەحاتە (دکان شحاتة) - ٢٠٠٩
* شیرینی ڕۆح (حلاوة روح) - ٢٠١٤
* (خير وبرکة) - ٢٠١٧

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
پۆل:ھونەرمەندانی لوبنانی
پۆل:گۆرانیبێژانی عەرەب
پۆل:گۆرانیبێژانی لوبنانی
پۆل:موسڵمانانی شیعەی لوبنانی
پۆل:خەڵکی باشووری لوبنان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
دە مێنتڵست

**دە مێنتڵست** زنجیرەیەکی ئەمریکییە ڕێوشوێنی پۆلیسیی پیشان دەدات و لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ لەسەر ھێڵی سی بی ئێس دەستی بە پەخشکردن کرد و لە شوباتی ٢٠١٥ کۆتایی ھات. نووسەر و بەرھەمھێنەری زنجیرەکە بڕۆنۆ ھێڵەرە. چیرۆکی زنجیرەکە بە دەووری پاتریک جاین کە نێوانگیرییەکی پێشووی ڕۆحیییە و ئێستا وەک ڕاوێژکار لە نووسینگەی کالیفۆرنیا بۆ لێکۆڵینەوە (CBI) کار دەکات.

سایمۆن بەیکەر بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ جۆری باشترین ئەکتەر لە زنجیرەی درامی لەسەر ڕۆڵەکەی لە زنجیرەکەدا پاڵێورا.

## بەرھەمھێنان و بڵاوکردنەوە
زۆربەی کات نمایشەکە لەسەر شوێنی خەیاڵی کە لە لای بینەرەکان سەیرە دەبێت. بەڵام لە ڕاستیدا ھەر وەک زۆربەی زنجیرە ئەمریکییەکان تۆمارکردن لە ناوچەی ستۆدیۆ لە ھەرێمی لۆس ئانجلەس بوو، بەڵام لە ھەندێک حاڵەتدا ساکرامنتۆ تۆمار دەکرا. ئەو باڵەخانەی کە وەک بنکەی بەشی CBI بەکاردەھێنرێت لە ساکرامنتۆ دوای باڵەخانەی بیکۆ ھاوس لە ناوجەرگەی لۆس ئانجلەسە؛ و لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨دا سی بی ئێس وەرزی یەکەم لە زە مێنتڵستی بڵاوکردەوە و زنجیرەکە سەرکەوت و ساڵانە لە ٢٠١٠ەوە لە ھەر یەکێک لە بازاڕی ناوخۆیی و دەرەکی دەستی بە نوێبوونەوە کرد.

تۆڕی تی ئێن تی بە یەکخستنی زنجیرەکە لە پاییزی ٢٠١١ ھەڵسا.

## ئەڵقەکان

## دەرچوونەکانی DVD
واڕنەر ھۆم ڤیدیۆی چوار وەرزی لەسەر دیڤیدی لە ناوچەکانی یەکەم و دووەم و چوارەم بڵاو کردەوە.

## کاست و کەسایەتییەکان
## پێشوازی
پێشوازیکردنی بینەران بۆ ئەڵقەی یەکەم گەورە بوو کاتێک نزیکەی ١٥٫٦ میلیۆن کەس لە یەکەم پەخشیدا سەیری کرد، و ٧٫٨ میلیۆن بینەری لە دووبارە بوونەوەکەی دوای سێ ڕۆژ ھەبوو. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ ئەڵقەی «ئاگری سوور» بەرزترین ڕێژەی سەیرکردنی ھەفتانەیی بەدەستھێنا، ئەمەش لە دوای کەیبانووە داماوەکانەوە یەکەم بەرنامەیە کە بتوانێت ئەمە بەدەست بھێنێت.

### وەرز و ڕیزبەندییە ساڵانەکەی زنجیرەکە
زنجیرەکە بووە خاوەنی بڕێکی زەبەلاح لە بینەر و وەرزی یەکەم ڕیزبەندی شەشەمی لە ڕووی ناوەندی بینینەوە داگیر کرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 

پۆل:دە مێنتڵست
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ڕێوشوێنە پۆلیسییەکان
پۆل:زنجیرە ئەکشنەکان
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕۆز بەرھەمیھێناوە
پۆل:بەرنامەکانی سی بی ئێس
پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی سی بی ئێس
قەڵاکۆن، ساینقەڵا

**قەڵاکۆن** گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی کشاوەرز، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## ناو

## جوگرافیا

**قەڵاکۆن** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەیداوا و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئەحمەداوای داش کەسان و لە ڕۆژھەڵات 
لەگەڵ گوندی قەرەتەپە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی چوغانلو.

## مێژوو

## دانیشتوان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٧١٧) کەس و (٤٠٥) خێزان بووە. 
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی کوردن و لە کوردە چەرداوڕۆکانن.
* بە زمانی کوردی شێوەزاری کەڵھوڕی دەدوێن.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی ساینقەڵا

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ساینقەڵا
ساینقەڵا
ساینقەڵا
پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
وێژەی نادیار

**وێژەی نادیار** () زۆربەی کات وەک بەرامبەرێک بۆ ڕۆمانە پۆلیسییەکان یان وێژەی تاوان بەکاردێت بە مانایەکی تر ڕۆمان یان چیرۆکی کورت تێیدا لێکۆڵەرەکە (جا شارەزا یان نەشارەزا بێت) بە لێکۆڵینەوە و شیکارکردنی تاوان ھەڵدەستێت.

## سەرچاوەکان

## ئەمانەش ببینە
* ڕۆمانی دەروونی

پۆل:وێژەی نادیار
پۆل:وێژەی تاوان