open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
داینۆ کرۆم

**داینۆ کرۆم** () یارییەکی وێبگەڕە کە لەلایەن گووگڵەوە پەرەی پێدراوە و لەناو وێبگەڕی گووگڵ کرۆمدا دروست کراوە. یاریزانەکە ڕێنمایی دایناسۆرێکی پێکسڵکراوی جۆری (Tyrannosaurus) دەکات لە تەواوی دیمەنێکی لایەنی شاشەکەدا، خۆی لە بەربەستەکان بەدوور دەگرێت بۆ بەدەستھێنانی نمرەی بەرزتر. یارییەکە لەلایەن ئەندامانی دەستەی کڕۆم یوو ئێکسەوە لە ساڵی ٢٠١٤ دروست کراوە. ئەم یارییە لەکاتێکدا پیشان دەدرێت و دەتوانرێت یاری پێ بکرێت، گەر بەکارھێنەرەکە لەسەر پەڕەیەکی وێب بێ ھێڵ بێت و لەو ساتەدا دایناسۆرێکی شێوە پێکسێڵکراو پیشان دەدرێت کە ئەمەش یارییەکەیە و مانایی ئەوە دەگەیەنێت کە بەکارھێنەرەکە بێ ھێڵە. یارییەکە لەلایەن ئەندامانی دەستەی کڕۆم یوو ئێکس لە ساڵی ٢٠١٤ دروست کراوە کە پێکھاتبوون لە سێباستین گابرێڵ, ئالان بێتس و ئێدوارد جونگ. یارییەکە ناساندنی بەرفراوانی بەدەستھێنا، دروستکەرانی لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٨ ئاشکرایانکرد کە مانگانە نزیکەی ٢٧٠ ملیۆن یاری ئەنجامدراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٤
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون
مات بێنت

**مات بێنت** () (لەدایکبووی ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٩١) ئەکتەری ئەمریکییە.

## ژیان و پیشە
بێنت لە شاری ماساپێکوا پارک لە ویلایەتی نیویۆرک لەدایکبووە و گەورە بووە. دوای ئەوەی لە چەندین ڕیکلامدا دەرکەوت، بێنت لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا دەستی بە کاری فەرمی نواندن کرد وەک جەیمی، لە فیلمی تەلەڤیزیۆنی تۆتاڵی بۆ ھەرزەکاران لە ساڵی ٢٠٠٩. ھەروەھا وەک گرێگی ستاژ لە ئەڵقەی تاقیکاری زنجیرەی کۆمیدی سێنتڕاڵ مایکل و مایکل کێشەیان ھەیە.بەپێی چەند ڤیدیۆیەکی یوتیوب، بێنت شارەزای زمانی ئینگلیزی و ژاپۆنییە.

بێنت لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٣ ڕۆڵی ڕۆبی شاپیرۆی لە فیلمی ڤیکتۆریۆسی نیکلۆدیۆن بینی، لە ساڵی ٢٠١١دا پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی ھەڵبژاردەی منداڵانی نیکلۆدیۆن (بەریتانیا) لە بەشی «کۆمیدیترین کەسی نیک بەریتانیا».

لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٤، بێنت و ھاوئەستێرەی فیلمی ڤیکتۆرییەس ئەلیزابێس گیلیس لە ڤیدیۆی بەناوبانگی یوتیوبی «پیاداکێشان» وەک بەشداربووان بەشدارییان کرد.

بینێت لە دوو کلیپی ھاوئەستێرەی ڤیکتۆریۆسی ئاریانا گراندەدا بەشداری کردووە کە بریتین لە «کۆتا جار» لە ساڵی ٢٠١٥، و «سوپاس، دواتر» لە ساڵی ٢٠١٨، کە دووەمیان چەندین ئەندامی ئەکتەری ڤیکتۆریۆسیشی تێدایە. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٥ ڕۆڵی سەرەکی لە کلیپی «ژیان»ی پۆپی لە ساڵی ٢٠١٥دا بینی و ڕۆڵی جۆش وۆلۆڤیتز، ڕۆڵی لە فیلمەکانی من و ئێرل و کچە مردووەکە، تاقیکردنەوەی زیندانی ستانفۆرد و پشووی خێزانی مانسۆن ھەبووە، کە ھەموویان لە ساڵی ٢٠١٥دا بڵاوکرانەوەتەوە.

لە ساڵی ٢٠١٦دا، بێنت ڕۆڵی ھەبوو لە بەرنامەی فڕێدانە ناو ئاو لەسەر بەلەم. لە ٢ی شوباتی ٢٠١٦ یەکەم ئەلبوومی ستۆدیۆیی خۆی بەناوی کۆتایی ڕاگەیاند کە بە «ئەلبوومێکی چەمکی باس لە جیابوونەوەی دایک و باوکم دەکات کە ھەموو گۆرانییەک لە فیلمە جیاوازەکانی ڕۆبن ویلیامزەوە ئیلھام وەرگیراوە». لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦ بە شێوەیەکی سەربەخۆ بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ٢٠٢٢دا، بێنت ڕۆڵی میوانی لە ئەڵقەیەکی زنجیرەی درامادا بینی، کە دووبارە دەستپێکردنەوەی زنجیرەی ساڵی ١٩٨١ بوو بە ھەمان ناو، لەگەڵ ئەلیزابێس گیلیس کە سەرکردایەتی بەرنامەکە دەکات، یەکدەگرێتەوە. لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە، بێنت وەک دیجیی بەژداری کردووە، گۆرانییەکانی زنجیرەی دیزنی و نیکلۆدیۆن لە چەند شوێنێکدا دەژەنێت، لەنێویاندا زنجیرەکانی ھاوس ئۆف بلوز. نمایشەکان بە ناوی "ئایپارتی لەگەڵ دیجیی مات بێنت" و لە ساڵی ٢٠٢٣ەوە بە "پارتی١٠١" ناودەبرێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:خەڵکی نیکلۆدیۆن
کایە ڤیدیۆیییەکان لە ئەمریکا

**کایە ڤیدیۆیییەکان لە ئەمریکا** () کایەی ڤیدیۆیی لە ئەمریکا بووەتە پیشەسازییەکی گەورە، ملیۆنان کەس لە ھەموو تەمەن و پاشخانێکدا بەشداری لە چاندی یاریکردندا دەکەن. ئەمریکا شوێنی ھەندێک لە گەورەترین کۆمپانیاکانی یارییە ڤیدیۆیییەکانە لە جیھاندا، لەوانە کۆمپانیا زەبەلاحەکانی وەک مایکرۆسۆفت و سۆنی و نینتێندۆ، ھەروەھا گەشەپێدەر و ستۆدیۆی بێشوماری سەربەخۆ.

بەناوبانگبوونی کایە ڤیدیۆیییەکان لە ئەمریکادا لە ژمارەی ئەو کەسانەدا دەبینرێت کە بە بەردەوامی یارییەکان دەکەن. بەپێی ئامارەکانی کۆمەڵەی نەرمەکاڵای کات بەسەربردن، نزیکەی ٦٥٪ی گەورەساڵانی ئەمریکی یاری ڤیدیۆیی دەکەن و ٧٠٪ی ماڵەکان لانیکەم کەسێکیان ھەیە کە بە بەردەوامی یاری ڤیدیۆیی دەکات. ئەم بەشداریکردنە بەربڵاوە وای کردووە یاریکردن ببێتە بەشێکی بەرچاو لە چاندی ئەمریکا، لەگەڵ کۆڕی یاریکردن، پاڵەوانێتییەکان و بۆنە و ئاھەنگەکان کە لە سەرانسەری وڵاتدا بەڕێوەدەچن.

ھەروەھا ئەمریکا بازاڕێکی سەرەکییە بۆ فرۆشتنی یارییە ڤیدیۆیییەکان، ساڵانە بە ملیۆنان کۆپی یارییەکان دەفرۆشرێن. ئەم پیشەسازییە ساڵانە ملیارەھا دۆلار داھات بەدەست دەھێنێت، ئەمەش وای کردووە ببێتە یەکێک لە پیشەسازییە کات بەسەربردنەکان کە زۆرترین قازانجیان ھەیە لە وڵاتەکەدا. ئەم کاریگەرییە ئابوورییە بووەتە ھۆی گەشەکردنی ناوەندەکانی پەرەپێدانی یارییە ڤیدیۆیییەکان لە شارەکانی وەک لۆس ئانجلەس، سانفرانسیسکۆ و سیاتڵ، کە گەشەپێدەر و دیزاینەرانی بەتوانا کار لەسەر دروستکردنی نەوەی داھاتووی یارییەکان دەکەن.

ھەروەھا ئەمریکا پێشەنگە لە بواری وەرزشی ئەلیکترۆنیدا، خول و پاڵەوانێتییەکانی یارییە پیشەگەرەکان بینەری زۆر و خەڵاتی زۆریان بۆ خۆیان ڕادەکێشن. ڕووداوە گەورەکانی وەرزشی ئەلیکترۆنی وەک پاڵەوانێتی جیھانی خولی ئەفسانە و یاری کۆتایی گەورەی خولی ئۆڤەرواتچ ھەزاران ھەوادار بۆ ڕووداوە ڕاستەوخۆکان ڕادەکێشن و ملیۆنان ھاندەری دیکەش بە شێوەی ئۆنلاین سەیری دەکەن. ئەمەش بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی یاریزانە پیشەگەرەکان و ڕێکخراوەکانی وەرزشی ئەلیکترۆنی، کە ڕێگایەکی نوێ بۆ یاریکردنی کێبڕکێ وەک پیشەیەک دروست کردووە.

جگە لە یارییە لاسایییەکان، "ڕاستی و خەیاڵی (VR) و ڕاستی زیادکراو (AR) (تەکنۆلۆژیایەکی پێشکەوتووی یاریکردنن)" لە ئەمریکادا بەناوبانگ بوون. ئەم تەکنۆلۆژیایە ئەگەری نوێیان بۆ ئەزموونی یاریکردن کردووەتەوە، ئەمەش ڕێگە بە یاریزانەکان دەدات ھەنگاو بنێنە ناو جیھانە خەیاڵییەکانەوە و کارلێک لەگەڵ یارییەکان بکەن بە شێوازی نوێ و سەرنجڕاکێش. ھەربۆیە کایەی ڤیدیۆیی لە ئەمریکا پیشەسازییەکی گەشەسەندووە و بەردەوامە لە گەشەکردن و پەرەسەندن. بە ھاندەرانی تایبەتمەند و تەکنەلۆژیای داھێنەرانە و بوونی بەھێزی بازاڕ، داھاتووی یاریکردن لە ئەمریکا گەشاوە دەردەکەوێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:چاندی ئەمریکی
لونا ١٥

وێنۆک| مۆرێک کە کەشتییەکی ئاسمانی (Ye-8-5) نیشان دەدات

**لونا ١٥** ئەرکێکی بۆشایی ئاسمانی بێ سەرنشین بوو لە پڕۆژەی لونا لەلایەن یەکێتی سۆڤیەتەوە بەڕێوە دەبرا، کە ھاوتا بوو لەگەڵ مۆدیۆلی فەرماندەیی ئەپۆلۆ ١١ کۆڵۆمبیایی لە خولگەی مانگدا بوون، کێشی تەواوی کەشتییە ئاسمانییەکە ٥٬٦٦٧ کیلۆگرام بوو.

لە ٢١ی تەممووزی ١٩٦٩ لەکاتێکدا کەشتیوانانی ئەپۆلۆ ١١ یەکەم گەشتیان مرۆڤیان بەرەو مانگ تەواو کرد، کەشتییەکی ئاسمانی لونا ١٥ کەشتییەکی بێ سەرنشینی یەکێتی سۆڤیەت بوو کە لەوکاتەدا لە خولگەی مانگدا بوو، دەستی بە دابەزین کرد بۆ سەر ڕووی مانگ، سێ ڕۆژ پێش ئەرکی ئەپۆلۆ ١١ دەستیپێکرد، دووەم ھەوڵییەکێتی سۆڤیەت بوو بۆ گەڕاندنەوەی خۆڵی خاکی مانگ بۆ سەر زەوی بە ئامانجی ئەوەی بەپێش ئەمریکا بکەوێت لە بەدەستھێنانی گەڕانەوەی نموونەی خاکی مانگ لە پێشبڕکێی بۆشایی ئاسمانی تایبەت بە مانگدا. ئەرکی پێشوو کە ناوی (E-8-5-402) بوو، کە لە ١٤ی حوزەیرانی ١٩٦٩ ھەڵدرا، نەیتوانی خولگەی زەوی دەربچوێنێ، چونکە قۆناغی سێیەمی کەشتییەکە لە کاتی ھەڵدانی نەیتوانی گڕ بگرێت بۆ دەرچوون، ھەرچی کەشتی ئاسمانی لونا ١٥ توانی بە سەرکەوتووی پڕۆسەکانی ناردن ئەنجام بدا و لە کاتژمێر ١٥:٥٠ بە کاتی ناوەندی ئەمریکا گەیشتە سەر ڕووی مانگ، کە چەند کاتژمێرێک پێش ئەوەی ئەمریکییەکان لە مانگەوە ھەڵبستن و بگەڕێنەوە زەوی.

## ئەرک
لونا ١٥ توانای لێکۆڵینەوەی لە بۆشایی دەوروبەری مانگ و کێشکردنی مانگ و پێکھاتەی کیمیایی بەردەکانی مانگ ھەبوو، ھەروەھا توانای دابینکردنی وێنەگرتنی ڕووی مانگی ھەبوو، لونا ١٥ دوای ھەڵدانی لە خولگەیەکی نێوان زەویدا جێگیر کرا و دواتر بەرەو مانگ نێردرا، دوای ڕاستکردنەوەی ناوەڕاستی ڕێڕەوەکە ڕۆژێک دوای ھەڵدانی، فڕۆکەی لونا ١٥ لە کاتژمێر ١٠:٠٠ی UT لە ١٧ی تەممووزی ١٩٦٩ چووە ناو خولگەی مانگەوە، کەشتییە ئاسمانییەکە بۆ ماوەی دوو ڕۆژ لە خولگەی مانگدا مایەوە لەکاتێکدا کۆنترۆڵکەرەکان ھەموو سیستەمەکانی ناو فڕۆکەکەیان پشکنی و دوو مانۆڕی خولگەیییان ئەنجامدا پاشان پڕۆسەی نیشتنەوەی لونا ١٥ دەستی پێکرد و بە سەرکەوتووی کۆنترۆلکەرەکان کەشتییەکەیان نیشتاندەوە.

دوای تەواوکردنی ٨٦ پەیوەندی و ٥٢ خولگەکردنی مانگ لە خواری (مەیلی) و بەرزی جۆراوجۆردا، دەستی بە دابەزین کرد، کەشتیوانانی ئاسمانی نیل ئارمسترانگ و باز ئاڵدرین پێشتر پێیان لەسەر مانگ دانابوو کاتێک فڕۆکەی لونا ١٥ بزوێنەری سەرەکی ڕێترۆرۆکێتی خۆی تەقاند بۆ دەستپێکردنی دابەزین بۆ سەر ڕووی زەوی لە کاتژمێر ١٥:٤٧ UT لە ٢١ی تەممووزی ١٩٦٩. گواستنەوەکان چوار خولەک دوای لابردنی خولگە وەستان، لە بەرزییەکی حیسابکراودا کە ٣ بوو کیلۆمەتر (١٫٩ میل).

تۆمارێکی دەنگی ئەو خولەکانەی کە تەکنیکارانی بەریتانی لە دامەزراوەی تەلەسکۆپی ڕادیۆیی لە ڕوانگەی بانکی جۆدرێل چاودێری دابەزینی لونا ١٥ یان کردووە بۆ یەکەمجار لە ٣ی تەممووزی ٢٠٠٩دا خرایە بەردەستی خەڵک.

## کاریگەرییەکان
لە پێشبڕکێیەکدا بۆ گەیشتن بە مانگ و گەڕانەوە بۆ سەر زەوی، ئەرکە ھاوتەریبەکانی لونا ١٥ و ئەپۆلۆ ١١ لە زۆر ڕووەوە نوێنەرایەتی لووتکەی پێشبڕکێی بۆشایی ئاسمانی نێوان بەرنامەکانی بۆشایی ئاسمانی ئەمریکا و یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵانی شەستەکاندا دەکرد.

ئەرکە ھاوکاتەکان بوونە یەکێک لە یەکەم نموونەکانی پەیوەندی بۆشایی ئاسمانی سۆڤییەت-ئەمریکی: یەکێتی سۆڤیەت پلانی فڕینی فڕۆکەی لونا ١٥ی بڵاوکردەوە بۆ ئەوەی دڵنیابێت لەوەی کە لەگەڵ ئەپۆلۆ ١١دا بەریەک ناکەوێت، ھەرچەندە ئەرکە وردەکەی بانگەشەی بۆ نەکرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* کەتەلۆگی ناسا 

پۆل:گەردوون
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان
پۆل:نمونەی ئەرکەکانی گەڕانەوە
سۆکا

**سۆکا** () کەسایەتییەکی خەیاڵیی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمەیشنی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوایە. کارەکتەرەکە لەلایەن مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ و برایان کۆنێتزکۆوە دروست کراوە. سۆکا جەنگاوەرێکی سەرەتایی ھۆزی ئاوی باشوورە و کوڕی سەرۆک ھۆز ھاکۆدا و کیایە، و برا گەورەی کاتارایە.

لە چیرۆکی زنجیرەکە ڕەسەنەکەدا، سۆکای تەمەن پازدە ساڵان جەنگاوەرێکی ھۆزی ئاوی باشوورە بەبێ توانای ملکەچپێکردنی ھیچ توخمێک، ئەو لەگەڵ خوشکە بچووکەکەی کاتارا، ملکەچپێکەرێکی ھەوا دەدۆزنەوە بە ناوی ئانگ و ئەو ئەڤەتاری ونبووە کە بۆ ماوەی یەک سەدە چووبووە دۆخی مت بوونەوە. سۆکا بە پێچەوانەی ھاوڕێکانییەوە لە تیمی ئەڤەتار کەسێکە کە ناتوانێت ھیچ توخمێک ملکەچ پێبکات، بەڵام توانایەکی باشی ھەیە لە ھونەری شەڕکردن و شارەزایییەکی باشی ھەیە لە چەکە جۆراوجۆرەکان و شارەزای نەخشە و ڕێگاکانی جیھانیشە.

## کەسایەتی
سۆکا، چونکە ھیچ توانایەکی ملکەچپێکردنی نییە، لەبری ئەوە بەدوای ھونەری جەنگی و زانست و ئەندازیاریدا دەگەڕێت. زیرەکە و بیرۆکەکانی گەورەیە و تەنانەت ھەندێک جار دەیسەلمێنێت کە تەواو زانایە. بەڵام زۆرجار کەسێکی گەمژەیە و زۆر جاریش ھەڵە دەکات. سەرەڕای کەموکوڕییەکانی، بەڵام خۆشەویستە لە نێو تیمی ئەڤەتاردا. سۆکا ھیچ گرنگی بە توانای ملکەچپێکردن نادات و پێی باشە مرۆڤ پشت بە ھێز و ژیری خۆی ببەستێت. ھەروەھا توانایەکی ژیریی تایبەتی ھەیە لە چیرۆکی ئەنیمەیشنەکەدا ئەویش ئەوەیە بەزوویی بەدوای چارەسەردا دەگەڕێت بۆ ڕووداوە لە ناکاوەکان.

تایبەندمەندییەکی تری سۆکا ئەوەیە داکۆکیکارە لە گۆشتخواردن، ھەروەھا ڕاوچی سەرەکییە لە تیمی ئەڤەتاردا؛ سۆکا ڕقی لە سەوزەخۆرەکانە.

دوای شکستھێنانی پلانی ھێرشکردنە سەر نەتەوەی ئاگر لە پەڕتووکی سێیەمدا، کە بووە ھۆی دەستگیرکردنی ھاکۆدا و بەشێک لە سوپای ھێرشکەر، سۆکا ھەوڵیدا شەرەفی خۆی بگەڕێنێتەوە بە مەترسی خستنە سەر ژیانی بۆ ئەوەی باوکی لە زیندانێکی مەترسیداری نەتەوەی ئاگر ڕزگار بکات کە بە *بەردی کوڵاو* ناسراوە، لێرەش چاونەترسی سۆکا دەردەکەوێت.

## درەختی خێزان

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:کارەکتەری منداڵان لە کۆمیکەکاندا
پۆل:کارەکتەری منداڵ لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:سووپەرھیرۆ منداڵەکان
پۆل:سەربازە منداڵە خەیاڵییەکان
سەیید ئەحمەد مەزڵووم

**سەييد ئەحمەد مەزڵووم :** (١٩١٦ - ١٩٥٥)  دەستی شیعر نووسینی ھەبووە و لێی بڵاوکردووەتەوە ، دیوانی شیعرەکانی لەچاپ دراوە .

## سەرەتای ژیان و خوێندنی
وێنۆک|'''سەييد ئەحمەد مەزڵووم'''
سەیید ئەحمەد کوڕی سەیید محەمەدی بەنا و لە شێخانی بەرزنجەیە، ساڵی ١٩١٦ لە بەرزنجە لەدایک بووە. ساوایەکی حەوت ڕۆژە بووە کە دایکی مردووە و نەنکی بەخێوی کردووە. شەش ساڵان بووە کە چووەتە قوتابخانە. دوای چەند ساڵێک دەستی لێ ھەڵگرتووە و چووەتە حوجرەی بەرزنجە، لای حاجی شێخ ئەحمەد خوێندوویە. پاشان ڕووی کردووەتە سلێمانی و لە مزگەوتی (ھەمزاغا) لای مەلا محەمەد مستەفا کوردی و لە مزگەوتی (بنتەبەقی ھەرمنی) لای مەلا ڕەحیمی پەرخی تا زانستی سەرفی خوێندووە و ئیدی وازی لێ ھێناوە.

## كوتاڵ فرۆشی
لە چواردە ساڵییەوە لەبەر سەختیی ژیان، دەستی داوەتە کاسبی و کووتاڵ و وردەواڵەفرۆشی و دەستگێڕی لە ناوچەکانی شارەزوور و قەرەداخ و بەرزنجە و دەستمایەیەکی باشی پێکەوە ناوە. ئەمجا دووکانداریی کردووە.

## شعر و ئەدەب
دەستی شیعر نووسینی ھەبووە و لێی بڵاوکردووەتەوە ، دیوانی شیعرەکانی لەچاپ دراوە .

## كۆچی دوای
ڕۆژی ٩/٨/١٩٥٥ بە نەخۆشی لە نەخۆشخانەی سلێمانی کۆتایی بە ژیانی ھاتووە.

## سەرچاوەکان
مایکل ئیریک ڕێد

‏
**مایکل ئێریک ڕید** (؛ لەدایکبووی ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢) ئەکتەرێکی ئەمریکییە.

## پیشە
لە بەرنامەکانی شەوە ڕاستەوخۆی سێشەمە، دوا پەیوەندی لەگەڵ کارسۆن دالی، درەنگ شۆ لەگەڵ دەیڤید لێتەرمان و بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکانی دیکە بەشداری کردووە. لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٣ ڕۆڵی سینجین ڤان کلیف لە فیلمی ڤیکتۆریۆس بینیوە،ڕۆڵێک کە بە باشترین شێوە لەبیردا ماوەتەوە. ڕید لە فیلمی مامابۆی وەک دیتۆ دەرکەوتووە کە باشترین ھاوڕێی کارەکتەری سەرەکی کێلی ھانکینزە، خوێندکاری قۆناغی ئامادەیییە و دەبێت ئەو ڕاستییە بشارێتەوە کە دووگیان بووە.

## ژیانی تایبەتی
ڕید لە شاری برۆنکس لە نیویۆرک لەدایکبووە ولە شاری یۆنکەرز لە نیویۆرک گەورە بووە. ئەو جوولەکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢
پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان
مێژووی کایە ڤیدیۆیییەکان

**مێژووی [[کایەی ڤیدیۆیی|کایە ڤیدیۆیییەکان]]** () دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٩٥٠ بۆ ١٩٦٠، کاتێک زانا و ئەندازیارانی سەرەتایی کۆمپیوتەر دەستیان کرد بە تاقیکردنەوە لەسەر یارییە ئەلیکترۆنییە کارلێککارەکان. یەکێک لە سەرەتاییترین یارییە ڤیدیۆیییە ناسراوەکان بریتییە لە «تێنس بۆ دوو کەس» کە لە ساڵی ١٩٥٨ لەلایەن فیزیازان ویلیام ھیگینبۆتامەوە دروست کراوە. ئەم یارییە لەسەر «ئۆسیلۆسکۆپ» ئەنجامدرا و ڕێگەی بە دوو یاریزان دەدا لە یارییەکی خەیاڵی تێنسدا ڕکابەری یەکتر بکەن. لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا پیشەسازی یارییە ڤیدیۆیییەکان گەشەکردن و داھێنانی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی بە بڵاوکردنەوەی یارییە بەناوبانگەکانی وەک «پۆنگ» و «داگیرکەرانی بۆشایی ئاسمان». ئەم یارییانە یارمەتیدەر بوون بۆ بەناوبانگکردنی یارییە ڤیدیۆیییەکان وەک جۆرێک لە کات بەسەربردن و زەمینەیان بۆ پەرەپێدانی کارپێکەری یاریکردنی ماڵەوە دانا.

ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو سەرھەڵدانی کارپێکەری یاریکردن لە ماڵەوە بوو، بە بڵاوکردنەوەی سیستەمی ئایکۆنی وەک Atari) 2600، نینتێندۆ ئینتەرتەیمێنت سیستم (NES) و سیگا ماستەر سیستم). ئەم کارپێکەرانە یارییە ڤیدیۆیییەکانیان ھێنایە ناو ملیۆنان ماڵ لە سەرانسەری جیھاندا، ئەمەش بووە ھۆی بەرزبوونەوەی ناوبانگ و دروستکردنی چەندین یاری کلاسیک کە تا ئێستاش خۆشەویستن. ساڵانی نەوەدەکان پێشکەوتنی زیاتری لە تەکنەلۆژیای یارییە ڤیدیۆیییەکاندا بەخۆیەوە بینی، بە ھێنانەکایەی وێنەی سێ ڕەھەندی و سی دی ڕۆم و یارییەکانی ئۆنلاین. ھەروەھا لەم دەیەدا سەرھەڵدانی زنجیرە کاریگەرەکانی یارییەکانی وەک "سوپەر ماریۆ"، "ئەفسانەی زێلدا"، "سۆنێک" و "فانتازیا" کە تا ئەمڕۆش بەردەوامن لە بەناوبانگبوون. لە ساڵانی ٢٠٠٠ و دواتریشدا، یارییە ڤیدیۆیییەکان بەردەوام بوو لە پەرەسەندن لەگەڵ سەرھەڵدانی ئامێرە کارپێکەرە بەھێزەکانی یاریکردن وەک پلەیستەیشن و ئێکس بۆکس و نینتێندۆ وی، ھەروەھا گەشەکردنی پلاتفۆرمی یاریکردنی ئۆنلاین و یاری مۆبایل. ئەم پێشکەوتنانە بوونەتە ھۆی پیشەسازییەکی یاریکردن کە ھەمەچەشن و گەشەسەندووە، کە کۆمەڵێک چەشن و سەکۆ و ئەزموونی بەرفراوان لەبەردەستی یاریزانان لە سەرانسەری جیھاندایە. ھەربۆیە مێژووی یارییە ڤیدیۆیییەکان چیرۆکێکی داھێنان و پێشکەوتنی تەکنەلۆژیایە، ھەر سەردەمێک بەشداری دەکات لە گەشەکردن و پەرەسەندنی یاریکردن وەک فۆرمێکی سەرەکیی کات بەسەربردن.

## سەرچاوەکان
*
کایە ڤیدیۆیییەکان لە بەڕیتانیا

**کایە ڤیدیۆیییەکان لە بەڕیتانیا** ()یاری ڤیدیۆیی لە بەریتانیا پیشەسازییەکی بەرچاو و گەشەسەندووە، کۆمەڵگەیەکی گەورەی یاریکردن و ھەمەچەشنی ھەیە. بەریتانیا شوێنی زۆرێک لە کۆمپانیا سەرکەوتووەکانی یاریی ڤیدیۆیییە، لەوانە گەشەپێدەر و بڵاوکەرەوە بەناوبانگەکانی وەک کۆدماستەرز، و ڕەیر، ھەروەھا ژمارەیەکی بەرچاو لە ستۆدیۆ سەربەخۆکان. بەناوبانگبوونی کایە ڤیدیۆیییەکان لە بەریتانیا لە ژمارەیەکی زۆری ئەو کەسانەدا دیارە کە بە بەردەوامی یارییەکان دەکەن. بەپێی ئامارەکانی کۆمەڵەی کات بەسەربردنی کارلێککاری بەریتانیا (UKIE)، نزیکەی نیوەی دانیشتووانی بەریتانیا یاری ڤیدیۆیی دەکەن، بەشێکی بەرچاو لەوانە گەورەساڵن. ئەم بەشداریکردنە بەربڵاوە وای کردووە یاریکردن ببێتە جۆرێکی سەرەکی بۆ کات بەسەربردن لە بەڕیتانیا، کە بۆنە و کۆڕی یارییەکان و پاڵەوانێتییەکان لە سەرتاسەری وڵاتدا بەڕێوەدەچن.

ھەروەھا بەریتانیا بازاڕێکی سەرەکییە بۆ فرۆشتنی یارییە ڤیدیۆیییەکان، ساڵانە بە ملیۆنان کۆپی یارییەکان دەفرۆشرێن. ئەم پیشەسازییە ساڵانە ملیارەھا پاوەند داھات بەدەست دەھێنێت، ئەمەش وای کردووە کە بەشدارییەکی بەرچاو لە ئابووری بەریتانیادا بکات. ئەم کاریگەرییە ئابوورییە بووەتە ھۆی گەشەکردنی ناوەندەکانی یاریکردن لە شارەکانی وەک لەندەن، ئەدینبۆرگ و مانچستەر، کە گەشەپێدەر و دیزاینەرانی بەتوانا کار لەسەر دروستکردنی یارییە داھێنەر و سەرکەوتووەکان دەکەن. ھەروەھا ئیسپۆرت لە بەریتانیا جێگەی خۆی بەدەستھێناوە، خول و پاڵەوانێتییەکانی یارییە پیشەگەرەکان بینەری زۆر و خەڵاتی زۆریان بۆ خۆیان ڕادەکێشن. ڕووداوە گەورەکانی وەرزشی ئەلیکترۆنی وەک (ESL One Birmingham) و زنجیرەی (Gfinity Elite) ھەزاران ھەواداری بۆ ڕووداوە ڕاستەوخۆکان ڕاکێشاوە، و ملیۆنانی دیکەش بە شێوەی ئۆنلاین سەیری دەکەن. ئەمەش بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی یاریزانە پیشەگەرەکان و ڕێکخراوەکانی وەرزشی ئەلیکترۆنی لە بەریتانیا، کە دەرفەتی نوێ بۆ یاریکردنی کێبڕکێ وەک پیشەیەک ڕەخساندووە.
جگە لە یاری لاسایی، "ڕاستی و خەیاڵی (VR) و ڕاستی زیادکراو (AR)" لە بەریتانیادا بەناوبانگ بوون. ئەم تەکنەلۆژیایە گەورانە ئەگەری نوێیان بۆ ئەزموونی یاریکردن کردووەتەوە، ئەمەش ڕێگە بە یاریزانەکان دەدات خۆیان لە جیھانە مەجازییەکاندا نوقم بکەن و بە شێوازی داھێنەرانە کارلێک لەگەڵ یارییەکان بکەن.

## سەرچاوەکان
*
لەین ناپەر

‏
**لەین ناپەر** (؛ لەدایکبووی ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٦٧) ئەکتەر و کوریۆگرافەر و سەماکار و ڕاھێنەری نواندن و مامۆستای سەمای ئەمریکییە.

## ژیانی تایبەتی
لەین ناپەر قوتابخانەی نواندنی تایبەتی خۆی ھەیە بە ناوی «لەین ناپەر» کە تێیدا فێری بەھرەمەندە نوێیەکان دەکات بۆ ئەوەی وەک ئەستێرە تەلەڤیزیۆنییە دڵخوازەکانیان ڕۆڵ بگێڕن، ھەروەھا وانەکانی سەما بە خوێندکاران دەدات لە قوتابخانەکەی.

## فیلمۆگرافی
#### وەکو ئەکتەر
لەین ناپەر لە ھەندێک بەرنامە و زنجیرە تەلەڤیزیۆنیدا بەشداری نواندن کردووە.

#### وەکو کارۆگرافیک
ناپەر کۆریۆگرافەرێکی پیشەگەرە، بەشداری لە ھەندێک زنجیرە تەلەڤیزیۆنیدا کردووە بە بەھرەکەی.

#### وەکو ڕاھێنەری دیالۆگ
ناپەر وەک ڕاھێنەری دیالۆگ لە ھەندێک زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی نیکلۆدیۆن بەشداری کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ڕاھێنەرانی نواندنە ئەمریکییەکان
پۆل:سەماکەرە ئەمریکییە کوڕەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
تۆماس باربوسکا

‏  

**تۆماس باربوسکا** () (لەدایکبووی ٢٠٠٢ یان ٢٠٠٣) ئەکتەرێکی ئەمریکییە. ئەو بە ڕۆڵی چیپ پێمبەرتۆن ناسراوە کە یەکێکە لە سێ منداڵەکەی لە فیلمی تەلەفزیۆنی میک.  

## ژیانی تایبەتی
خوشکێکی گەورەی ھەیە بە ناوی بریێل کە ھاوکات ئەکتەرە. ئێستا لە شاری لۆس ئەنجلۆس لە ویلایەتی کالیفۆرنیا دەژی. بە ڕەچەڵەک ئیتاڵییە.

## پیشە
لە ساڵی ٢٠١٦ باربوسکا بەشداری کرد لە ڕۆڵی چیپ پێمبەرتۆن لە فیلمی میک. ھەروەھا لە فیلمی قوتابخانەی ناوەندی: خراپترین ساڵانی ژیانمدا ڕۆڵی لیۆ ڕۆڵی بینیوە کە لەسەر بنەمای ڕۆمانی ھەمان ناو لە ساڵی ٢٠١١ی جەیمس پاتەرسن و کریس تێبێتس.

## سەرچاوەکان

پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
کایە ڤیدیۆیییەکان لە ژاپۆن

**[[کایەی ڤیدیۆیی|کایە ڤیدیۆیییەکان]] لە ژاپۆن** () پیشەسازییەکی گەورەن لە ژاپۆن و ئەو وڵاتە بە یەکێک لە وڵاتانی کاریگەرترین لە پیشەسازی یارییە ڤیدیۆیییەکان ناسراوە. گەشەپێدانی یاریی ژاپۆنی لە ساڵانی حەفتاکان و ھەشتاکان سەردەمی زێڕینی یاریی ڤیدیۆیی دیاریکرد. ئەوکات کۆمپانیای نینتندو لەژێر بەڕێوەبردنی «شیگرو میاموتۆ و ھیروشی یاماوچی سگا» بوو، لە ھەمان کاتدا، کۆمپانیای سۆنی کۆمپیوتەر ئینتەرتێنمینت لە سەردەمی زێڕینی یارییەکانی ڤیدیۆیی لە تۆکیۆ دامەزرا. ھەروەھا کۆمپانیاکانی دیکە وەک تیتو، باندا ناوکو ئینتەرتێنمینت، کۆپ کام، کونامی و ھتد لە کۆمپانیاکانی سەرەکی پیشەسازی یارییە ڤیدیۆیییەکانی ژاپۆنن.

ناوچەی پیشەسازییەکە ناسراوە بە بوونی چەند بڵاوکەرەوەی گەورە، کە لە بازاڕەکانی کارپێکەرە یارییە ڤیدیۆیییەکان لە شوێنە جیاوازەکان کێبڕکێی یەکتر دەکەن. یاری پێریسکۆپ کە لە ساڵی ١٩٦٥ بڵاوکرایەوە، سەرکەوتنی گەورەی ئەرکید بوو لە ژاپۆن. لە ماوەی ساڵانی ١٩٨٠، نینتێندۆ، کۆمپانیایەکی کڕینی کارتەکانی ھەنافودا بە بڵاوکردنەوەی کارپێکەری یاریی ڤیدیۆیی ماڵ بە ناوی فامیکۆم یان فامیڵی فری، کە لە دەرەوەی وڵات بە سیستەمی یاریی نینتاندۆی ناسراوە، سەرکەوتنی گەورەی نەتەوەیی و ناوبانگی جیھانی بەدەستھێنا. سۆنی لە ساڵی ١٩٩٤دا بە پەیداکردنی کۆنسۆڵەکەی پلەیستەیشن کە یەکێک بوو لە یەکەم کۆنسۆڵەکانی ماڵەوە کە وێنەی سێ ڕەھەندی تێیدا بوو، ھاتە بازاڕ و ھەرزوو خۆی وەک بڵاوکەرەوەیەکی گەورە لە بواری پیشەسازییەکەدا جێگیرکرد. شیگێرو میامۆتۆ بە ناوبانگی نێودەوڵەتی بە کەسایەتی «یارییە ڤیدیۆیییەکان» ناسراوە و تاکە گەشەپێدەرێکی یارییە ڤیدیۆیییەکانە کە تا ئێستا بەرزترین ڕێزلێنانی شارستانی ژاپۆنی بۆ ھونەرمەندان (شەخسی ڕێزلێنانی کولتوور) وەرگرتووە.

چاندی ئەرکەید کاریگەرییەکی گەورەی ھەیە لە نێوان گەنجانی ژاپۆن و شاری ئێکتیبەری ئاکیھابارا یەکێکە لە شوێنی سەرەکی یارییە ڤیدیۆیییەکانی ئەرکەید. زنجیرەی یارییە ڤیدیۆیییەکانی ژاپۆن زیاتر بە گەورەیاری ناونراون، لەوانە: *پۆکیمۆن* *[[سوپەر ماریۆ]]* *کۆنگدیم ھارتس* *[[ئەفسانەی زێڵدا]]* میتال گیر، ئەنیمال کراسینگ، پرسونا، ڕیزیدنت ئۆیل، دارک سۆلز و *مانستر ھانتەر* لەلایەن ڕەخنەگرانەوە قسەیان زۆرن و ھەوادارێکی زۆریان ھەیە لە ئاستی نێودەوڵەتی. یاریی ڕۆڵی ژاپۆنی چەشنێکە کە لەلایەن ژاپۆنەوە داھێنراوە و بە ناوخۆیی و نێودەوڵەتیی ناسراوە و ناونیشانەکانی وەک فانتزی فاینال و *دراجۆن کویس* ملیۆنان کۆپی فرۆشتووە. لە ساڵی ٢٠١٨دا ژاپۆن نزیکەی ٦٧٫٦ ملیۆن یاریزان ھەبوو.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان لە ژاپۆن
شەھابەدینی دزاوەری

**شەھابەدینی دزاوەری** ناسراو بە **شێخ شەھابەدینی دزاوەری** یان **شێخ شەھابەدینی بەغدادی** (١١١٨ لە دزاوەر - ١١١٩ لە دزاوەر) پیرۆزترین شێخی پەیڕەوانی ئایینی شەبەکە کە شەبەکەکان خۆیان بە شوێنکەوتوی ئەو دەزانن.

## ژیان
شەھابەدین دزاوەری لەنێوان ساڵانی ٥٣٥ ھەتا ٦١٠ی کۆچیی ھەتاوی (١١٤٠ ھەتا ١٢١٣ی زایینی)دا لە گوندی دزاوەر لە ھەورامان لە دایکبووە. لە تەمەنى گەنجی چوو بۆ بەغدا و وەکوو شاگردی عەبدولقادری گەیلانی لەو شارە ژیا و دواتر گەڕاوەتەوە بۆ گوندی خۆی لە ھەورامان. بەدوای ماوەیەک ھاوسەرگیری کرد. ئەوانە بوون بە خاوەنی ٣ کچ و ٢ کوڕ کە کچێکیان کە بە ناوی "ئەدالۆ پیرا" (بە واتای دایکی زانا یان دایکی ھەژاران) دواتر بوو بە ھاوسەری سەید مستەفا ھەورامانی کە بە پیرشالیاری سێیەم ناسراوە و گۆڕەکەی لە پاڵی پیرشالیار بەجێ ماوەتەوە و زیارەت دەکرێت. شەھابەدین دزاوەری لەنێوان ساڵانی ٦٧٠ ھەتا ٧٨٠ (١٢٧١ ھەتا ١٢٨١ی زایینى) لە تەمەنی ٦٠ ساڵیدا لە شوێنێک لە نێوان گوندەکانى زاوەر و تەوێڵەدا کۆچی دوایى کردووە.

## مەزارگەی شێخ شەھابەدین
گۆڕی شێخ شەھابەدینی دزاوەری گەورەترین و ڕێزدارترین مەزارگەى پیرۆز لەلای کوردە شەبەکەکانە کە لە گوندی زاوەردا داکەوتووە.

## لە دەقەکانی یارسان
ھەندێک پێیان وایە کە شەھابەدین دزاوەری ھەر شێخ شابەدین لە *[[سەرەنجام]]* کتێبی پێرۆزی یارسانە کە لەو ئایینە وەکوو یەکێک لە ھەفتوانە یەکێ لە ٧ نوێنەرەکەى ئایینى سوڵتان سەھاک بە ئەژمار دێت.

## ئەمانەش ببینە
* شەبەک
* شەبەک (ئایین)
* شەبەکی

## سەرچاوەکان

پۆل:شەبەک
پۆل:یارسان
شەڕی جیھانەکان

***جەنگی جیھانەکان*** یان **شەڕی جیھانەکان** () ڕۆمانێکی خەیاڵی زانستییە لە نووسینی نووسەری ئینگلیزی ھێربەرت جۆرج وێڵز. لە نێوان ساڵانی ١٨٩٥ بۆ ١٨٩٧ نووسراوە،  و لە *گۆڤاری پیرسۆن* لە بەریتانیا و گۆڤاری *کۆسمۆپۆلیتان* لە ئەمریکا لە ساڵی ١٨٩٧ بەشێوەی زنجیرەیی دروست کراوە. ڕۆمانەکە بە تەواوی بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٩٨ بە بەرگی ڕەق لەلایەن ویلیام ھاینمانەوە بڵاوکرایەوە. *جەنگی جیھانەکان* یەکێکە لە چیرۆکە سەرەتایییەکان کە وردەکاری ململانێی نێوان مرۆڤایەتی و ڕەگەزێکی دەرەوەی زەوی دەخاتە ڕوو.  ڕۆمانەکە گێڕانەوەی کەسی یەکەمی پاڵەوانێکی چیرۆکی بێ ناوە لە ساری و برا بچووکەکەی لە لەندەن لەکاتێکدا باشووری ئینگلتەرا لەلایەن خەڵکی مەریخەوە داگیرکراوە. یەکێکە لەو بەرھەمانەی کە زۆرترین سەرنجی لەسەرە لە چەشنی زانستی خەیاڵیدایە.  

چیرۆکەکەی ھاوشێوەی بەرھەمەکانی دیکەی ئەدەبیاتی داگیرکارییە لە ھەمان سەردەمدا، و بە شێوەیەکی جۆراوجۆر وەک شرۆڤەیەک بۆ بیردۆزی پەرەسەندن و ئیمپریالیزم و ترس و خورافات و پێشوەختەیییەکانی سەردەمی ڤیکتۆریا لێکدراوەتەوە. دواتر وێڵز ئاماژەی بەوەدا کە ئیلھامبەخش بۆ ئەو پیلانە کاریگەرییە کارەساتبارەکانی کۆلۆنیالیزمی ئەورووپا بووە لەسەر "تاسمانییە ڕەسەنەکان". ھەندێک لە مێژوونووسان باسیان لەوە کردووە کە وێڵز کتێبەکەی بۆ ھاندانی خوێنەرانی خۆی نووسیوە کە ڕەوشتی ئیمپریالیزم بخەنە ژێر پرسیارەوە. لە کاتی بڵاوبوونەوەیدا، وەک ڕۆمانێکی پێشووی وێڵز، و *ئامێری کات*، و ڕۆمانێکی زانستی پۆلێن کرا.

*جەنگی جیھانەکان* ھەم بەناوبانگ بووە و ھەم کاریگەر بووە، چەندین فیلمی درێژ، درامای ڕادیۆیی، ئەلبوومێکی تۆمارکراو، وەرگێڕانی کتێبی کۆمیک، زنجیرە تەلەڤیزیۆنی و بەدواداچوون یان چیرۆکی ھاوتەریبی نووسەرانی دیکەی لێکەوتووەتەوە. بە شێوەیەکی یادگاری لە بەرنامەیەکی ڕادیۆیی ساڵی ١٩٣٨ دا کاری درامی بۆ کرا، کە لەلایەن ئۆرسۆن وێڵزەوە دەرھێنرا و ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕا، کە دەوترێت بووە ھۆی ترس و دڵەڕاوکێ لەنێو گوێگران کە نەیاندەزانی ڕووداوەکان خەیاڵین. تەنانەت ڕۆمانەکە کاریگەری لەسەر کاری زاناکان ھەبوو. ڕۆبێرت ئێچ گۆدارد ئیلھامەکەی لە کتێبەکە وەرگرتووە، و یارمەتی پەرەپێدانی ھەردوو موشەکی سووتەمەنی شلە و موشەکی فرە قۆناغی داوە، کە لە ئەنجامدا فڕۆکەی ئەپۆلۆ ١١ لە مانگدا دوای ٧١ ساڵ نیشتەوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە یاری ڤیدیۆیی
پۆل:ڕۆمانە بریتانیایییەکان کە کراونەتە فیلم
پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە کۆمیک
پۆل:ئەو پەڕانەی بەستەری پڕۆژەی گەتنبێرگیان ھەیە
ماراتۆن (کایەی ڤیدیۆیی)

***ماراتۆن*** یارییەکی ڤیدیۆیی تەقەکەری کەسی یەکەمە کە لەلایەن کۆمپانیای بەنگی پەرەی پێدراوە، و لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٩٤ بۆ ئەپڵ ماکینتۆش بڵاوکراوەتەوە. یارییەکە چەند سەدەیەک لە داھاتوودا لە بۆشایی ئاسماندا ڕوودەدات و یاریزانەکە وەک ئەفسەرێکی ئاسایش دادەنرێت کە ھەوڵدەدات لەشکرکێشییەکی بێگانە ڕابگرێت لەناو کەشتییەکی کۆلۆنیدا بە ناوی *ماراتۆن*.

*ماراتۆن* یەکەم یارییە لە زنجیرەیەک پێکدێت کە سێ یارییە بەکۆمەڵ کە بە *سێبەری ماراتۆن* ناسراوە، ھەروەھا دوو بەدواداچوون لەخۆدەگرێت، *ماراتۆن ٢: دورانداڵ* و *ماراتۆن بێکۆتایی*، کە بە ڕێککەوت لە ساڵانی ١٩٩٥ و ١٩٩٦ بڵاوکراونەتەوە. لە ساڵی ١٩٩٦ کۆمپانیای بەنگی سووپەر مارتۆنی بڵاوکردەوە کە پەیوەست بە *ماراتۆن* و *ماراتۆن ٢* بوو بۆ کۆنسۆلی یارییە ڤیدیۆیییەکانی ئەپڵ (Bandai Pippin) بەڵام تەمەنێکی کورتی ھەبوو.

کۆمپانیای بەنگی لە ساڵی ١٩٩٩ کۆدی سەرچاوەی *ماراتۆن ٢ی* بڵاوکردەوە، کە بووە ھۆی پەرەپێدانی وەشانی بەرزکراوەی سەرچاوە کراوەی بزوێنەری *ماراتۆن ٢* بە ناوی ئالێف وەن. سەروەت و سامانی یارییەکە لەلایەن کۆمپانیای بەنگی وەک بەرنامەی ئازاد لە ساڵی ٢٠٠٥ بڵاوکرایەوە.

یاریکردن لە جیھانێکی کاتی ڕاستەقینە و سێ ڕەھەندیدا ڕوودەدات کە سەقف و زەوییە بە بەرزی و پانی جۆراوجۆر، ھەموویان لە ڕوانگەی کەسی یەکەمەوە سەیر دەکرێن. ھەموو ڕووکارەکانی ناو یارییەکە نەخشەی پێکھاتەیان بۆ دانراوە و ڕووناکی داینامیکییان ھەیە. یاریزانەکە ڕۆڵی ئەفسەرێکی ئاسایشی بێ ناو دەگرێتە ئەستۆ کە لەناو کەشتییەکی گەورەی کۆلۆنیدایە بەناوی *ماراتۆن* کە لە نزیک مانگی مەریخەوە دروست کراوە بەناوی دیمۆس. یاریزان بە پلەی یەکەم لە ڕێگەی بەکارھێنانی کیبۆردەوە جووڵەی کارەکتەری خۆی کۆنتڕۆڵ دەکات. ھەروەھا بە بەکارھێنانی «کلیلی تەرخانکراو» دەتوانن بچنە پێشەوە و دواوە، بە چەپ یان ڕاستدا بگەڕێن، ھەروەھا بە چەپ یان ڕاست لایەنی یەکتر بڕۆن، سەیری سەرەوە، خوارەوە یان پێشەوە بکەن و چاوێک بە چەپ یان ڕاست بکەن. ھەروەھا *ماراتۆن* تایبەتمەندی فریی لووک، ڕێگە بە یاریزان دەدات ماوسەکە بەکاربھێنێت بۆ تەقاندنی چەک و سووڕاندنی دیمەنی کارەکتەرەکەیان. *ماراتۆن* یەکێک بوو لە سەرەتاییترین یارییە کۆمپیوتەرییەکان کە دیمەنی ئازادی بەکاردەھێنا و توانای سەیرکردنی سەرەوە یان خوارەوەی بە یاریزانەکە بەخشی. ڕووکاری یارییەکە نەخشەیەکی تێدایە لە بەشی سەرەوە، ھەستەوەری جووڵەشی تێدایە کە شوێن و جووڵەی ھەردوو دوژمن و کارەکتەرە ھاوپەیمانەکان لە ڕێگەی سێگۆشەی سوور و چوارگۆشەی سەوزەوە بە ڕێککەوت نیشان دەدات، ھەروەھا بارەکان کە قەڵغان و ئاستی ئۆکسجینی یاریزانەکە پیشان دەدات.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون
پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم
پۆل:فڕۆکە بێ فڕۆکەوانەکان لە خەیاڵدا
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ١٩٩٤
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە کۆیلایەتی
پۆل:کایەکانی لینوکس
پۆل:کایەکانی مەک ئۆئێس
پۆل:گەمە ڤیدیۆیییە ھەرەوەزییەکان
پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە بەرنامەی زیانبەخش
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە خەیاڵییە زانستییەکان
مات کۆرنێت

‏  

**مات کۆرنێت** () ئەکتەرێکی ئەمریکییە. ڕۆڵی کاسوێڵ لە زنجیرەی دیزنی قوتابخانەی ئامادەی میوزیکی دەبینێت، و یەکێکە لە پاڵەوانەکانی فیلمی کەناڵی دیزنی زۆمبی ٣.  

## سەرەتای ژیانی
کۆرنێت لە شاری ڕۆجەرز لە ویلایەتی ئەرکانساس گەورە بووە. کوڕە بچووکەکەی ئارت و ڕۆندا کۆرنێتە. لە ساڵی ٢٠١٢ ڕووی لە لۆس ئەنجلۆس کردووە بۆ ئەوەی کاری نواندن بکات.

## پیشە
کۆرنێت لە زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی کابوسی تۆ دەستی بە کاری نواندن کردووە و لەوێدا ڕۆڵی دانیالی بینیوە. لە فیلمی کان ڕۆڵی سەرەکی بینیوە کە تێیدا ڕۆڵی سەرەکی وەک دیێگۆ بینیوە. ڕۆڵی میوانی لوی لە زنجیرە تەلەفزیۆنی درامای تاوانکاری ساوسلاند ڕۆڵی گێڕا، کە بەھۆیەوە خەڵاتی ھونەرمەندی گەنجی لە ساڵی ٢٠١٤ بەدەستھێنا بۆ باشترین ڕۆڵ لە زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنیدا - میوانداری ئەکتەری گەنج.

لە ساڵی ٢٠١٥ کۆرنێت ڕۆڵی گلێنی بینی لە فیلمی وابزانم بەخێوکەرەکەم بوونەوەری ئەسمانییە، ڕۆڵی کارتەری لە فیلمی تەلەفزیۆنی یانەی گرتۆلکە بینیوە.

ئەو بە ڕۆڵی ئەستێرەی پاڵپشتی وەک زاکی بارنز لە زنجیرە تەلەفزیۆنییە کۆمیدییەکان بێلا و بولدۆگەکاندا ناسراوە، کە بەھۆیەوە خەڵاتی ھونەرمەندی گەنجی ساڵی ٢٠١٦ی بەدەستھێنا بۆ باشترین ڕۆڵی لە زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنیدا - ئەکتەری گەنج.

لە ساڵی ٢٠٢٢ کۆرنێت ڕۆڵی ئەی لان دەگێڕێت لە فیلمی مۆسیقی زانستی خەیاڵی زۆمبی ٣، کە لە ١٥ی تەمموزی ٢٠٢٢ نمایشکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی ئارکانساس
پۆکیمۆن (زنجیرەی کایەی ڤیدیۆیی)

**پۆکیمۆن** () زنجیرەیەکی زۆر بەناوبانگ و کاریگەرە لە جیھانی کایە ڤیدیۆیییەکان. ئەم بەرھەمە لەلایەن ساتۆشی تاجیری و کێن سوگیمۆری دروست کراوە و بۆ یەکەمجار لەلایەن کۆمپانیای نینتێندۆوە لە ساڵی ١٩٩٦ بڵاوکرایەوە، ئەم زنجیرەیە لە دەوری بوونەوەرە خەیاڵییەکان دەسوڕێتەوە بە ناوی «پۆکیمۆن»، کە مرۆڤەکان کە بە ڕاھێنەری پۆکیمۆن ناسراون، دەیگرن و ڕاھێنانیان پێدەکات بۆ شەڕکردن لەگەڵ یەکتر بۆ وەرزش.

زنجیرەی پۆکیمۆن یارییە ڤیدیۆیییەکان، یارییەکانی کارتی بازرگانی، بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی ئەنیمەیشن، فیلم و کاڵای بازرگانی جۆراوجۆری دیکە لەخۆدەگرێت. یارییە ڤیدیۆیییەکان بە تایبەتی سەرکەوتنێکی گەورەیان بەدەستھێناوە، یاریزانەکان توانیویانە جیھانە خەیاڵییەکان بگەڕێن و پۆکیمۆن بگرن و ڕاھێنانیان پێ بکەن و لەگەڵ ڕاھێنەرانی دیکەش ڕکابەری بکەن. یارییە ڤیدیۆیییەکانی پۆکیمۆن لە پلاتفۆرمە جیاوازەکانی نینتێندۆدا بڵاوکراونەتەوە، لەوانە گەیم بۆی و نینتێندۆ دی ئێس و نینتێندۆ سویچ. ھەروەھا ئەم زنجیرەیە فراوانتر بووە و یارییە مۆبایلەکانی وەک پۆکیمۆن گۆ دەگرێتەوە کە لەگەڵ بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ٢٠١٦ بووە دیاردەیەکی جیھانی. زنجیرەی پۆکیمۆن کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر چاندی باو ھەبووە و ھەوادارێکی تایبەتی ھەیە لە سەرانسەری جیھاندا. ھەروەھا ئیلھامبەخش بووە بۆ چەندین یاری و فیلم و بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی، ئەمەش وای کردووە ببێتە یەکێک لە سەرکەوتووترین و بەردەوامترین زنجیرەیارییەکان لە مێژووی یارییە ڤیدیۆیییەکاندا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:دەستوورییەکانی نینتێندۆ
پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ فیلمدا گونجاون
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان گونجێنراون
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ڕۆڵگێڕییەکان
پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیانەی سەبارەت بە منداڵانن
جۆنا خیا

‏ 

**جۆنا خیا** () (لەدایکبووی ١٨ی ئایاری ١٩٨٩) ئەکتەری ئەمریکییە و لە وڵاتی چین لەدایک بووە. 
‏

## سەرەتای ژیان
خیا لە شاری چانگشای چین لەدایکبووە و لە تەمەنی کۆرپەیدا ڕووی لە نیویۆرک کردووە، پێش ئەوەی لە کۆتاییدا لەگەڵ خێزانەکەی لە شاری سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری نیشتەجێ بێت؛ دەستکردن بە نواندن لە قوتابخانەی ناوەندی. لە گەورەبووندا پێی دەگوترا 'چینک' و 'زەرد' و بڕیاریدا ببێتە ئەکتەرێک بۆ ئەوەی دژی چەشنە کۆنەپەرستانەکان بشکێت. شیاو کۆمپانیای پیشە چالاکەکانی ی دامەزراند کە تایبەتە بە یارمەتیدانی ئەکتەرەکان بۆ دەستپێکردن و پێشخستنی کارەکانیان.

## پیشە
خیا لە فیلمی سپایدەرمان: گەڕانەوە بۆ ماڵەوە ڕۆڵی بینی کە ڕەتیدەکاتەوە سەرەتا بۆ ئەکتەری ئاسیایی-ئەمریکی نووسرابێت. ماریسا تۆمێی کە ڕۆڵی خاڵە مەی دەگێڕێت لە فیلمەکەدا، خیا بەشداری کرد. ڕۆڵی ئەو لە فیلمی کۆتاییدا بە مردنی کۆتایی ھات.

خیا لە ساڵی ٢٠٢١ دەنگی خۆی بە بەژداری کردووە لە فیلمی ڕایا و کۆتا ئەژدیھا.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:پەنابەرەکانی چین بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
مارک سایکس

کۆلۆنێل سێر **مارک سایکس**، بارۆنی شەشەمی سێلدێمێر (١٦ی ئازاری ١٨٧٩ – ١٦ی شوباتی ١٩١٩)، ڕاوێژکاری سیاسیی و دیپلۆماتکار و ڕاوێژکاری سەربازی و گەشتیارێکی بەریتانی بووە. لە ماوەی جەنگی جیھانیی یەکەمدا پسپۆڕی کاروباری ڕۆژھەڵاتی ناوین و ناوچە سروشتییەکانی سووریا بوو. لە ساڵی ١٩١٦ بە ناوی بەریتانیا ڕێکەوتننامەی سایکس پیکۆی لەگەڵ پیکۆ بەناوی فەڕەنسا، بۆ دابەشکردنی ناوچەکانی دەسەڵات لە خاکەکانی کەوانەی بەپیتدا واژوو کرد کە زۆربەیان لەو سەردەمەدا سەر بە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. ڕووسیای قەیسەری لەو کاتەدا بەشداری لە پەسەندکردنی ڕێککەوتنەکەدا کردووە، دەیویست پێش ئەوەی بکەوێتە دەستی شۆڕشی بەلشەفیکەوە، ناوچەکانی دەسەڵات جیابکاتەوە.

## ژیان
مارک تاکە کوڕی سێر تاتۆن سایکس بوو، بارۆنی پێنجەمی سێلدێمێر، لە ھاوسەرگیرییەکی ناخۆشحاڵانە لەگەڵ کریستینا کاڤێندیش-بێنتینک کە کۆتایی ھات بە وازھێنانی تاتۆن لە ھاوسەرەکەی بەھۆی دۆخی دارایییەوە. مارک لە نێوان دایکی کە دواتر لە لەندەن نیشتەجێ بوو لە کێڵگەی باوکی لە ڕۆژھەڵاتی یۆرکشایەر و لە کۆشکی سێلدێمێر دەژیا. دواتر دایکی بوو بە کاسۆلیک و ئەویش بە ھەمان شێوە. لە تەمەنی گەنجیدا لەگەڵ باوکیدا گەشتێکی زۆری کردووە بۆ ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین لەناو ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی، جگە لە ھیندستان، میسر، کاریبی، مەکسیک، کەنەدا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. لە ساڵی ١٨٩٧دا لە پەلی سێیەمی فەوجی پیادەی یۆرکشایەر وەرگیرا. لە زانکۆی کامبریج خوێندوویەتی و لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا ٤ کتێبی دەربارەی سەربازی و گەشتەکانی بۆ ڕۆژھەڵاتی ناوین بڵاوکردووەتەوە.

## کاریگەری
نوێنەرایەتی بەریتانیای کرد لە دانوستانەکانی دابەشکردنی دەسەڵات لەگەڵ فەڕەنسا و ڕووسیا لە ناوچەکانی ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی لە شام و ئەنادۆڵ و ڕێککەوتنی سایکس پیکۆی واژوو کرد. ھەندێک سەرچاوە ئاماژەیان بە ڕۆڵی ئەو لە دەرکردنی جاڕنامەی بلفۆر کردووە. دوای مردنی، بزووتنەوەی زایۆنیستی، بە وتەی ناحوم سۆکۆلۆڤ، ھاوڕێی حاییم وایزمان «وەک پاڵەوانێک لەلای ئێمە کەوت»یان زانی.

## مردن
سایکس لە ساڵی ١٩١٩ لە پاریس بوو و لەوێ دانوستانەکانی بۆ ڕێککەوتنی ئاشتی دەکرد پاش جەنگی جیھانیی یەکەم، و لەوێ لە تەمەنی ٣٩ ساڵیدا لە ژووری ھۆتێلەکەیدا کۆچی دوایی کرد، بەھۆی پەتای ئەنفلۆنزای ئیسپانییەوە کە ئەوکات بڵاوبووەوە.  پاشماوەکانی گواسترایەوە بۆ ماڵی خێزانەکەی لە سێلدێمێر لە ڕۆژھەڵاتی یۆرکشایەر و لەوێ بە خاک سپێردرا. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٧، دوای ٩٠ ساڵ لە مردنی، نەوەکانی ڕێگەیان بە پزیشکان دا تەرمەکەی دەربھێنن و تابووتەکەی بکەنەوە بۆ ئەوەی نموونەی پاشماوەکانی وەربگرن، بەو پێیەی بە خاک سپێردرابوو لە تابوتێکدا کە لە قوڕقوشم دروستکرابوو وەک ئەوەی باوەڕ وابوو کە ئەمە ڤایرۆسەکانی ئەنفلۆنزای ئیسپانی دەپارێزێت ھاوشێوەی ئەنفلۆنزای باڵندە- گونجاوە بۆ لێکۆڵینەوەی زانستی.

## سەرچاوەکان

پۆل:لە جەنگی جیھانی یەکەمدا کارمەندانی سەربازی بەریتانیا کوژران
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٩
پۆل:مردووانی ١٩١٩
فرانسوا جۆرج پیکۆ

**فرانسوا ماری دێنیس جۆرج-پیکۆ** () (پاریس، ٢١ی کانوونی دووەمی ١٨٧٠ – پاریس، ٢٠ی حوزەیرانی ١٩٥١) سیاسەتوان و دیپلۆماتکارێکی فەڕەنسی بوو کە لە دوای جەنگی جیھانیی یەکەمەوە ڕێککەوتنی سایکس پیکۆی لە لایەنی فەڕەنسی واژوو کرد بۆ جیاکردنەوەی ناوچەکانی دەوڵەتی عوسمانی لەگەڵ بەریتانیا لە ناوچەی کەوانەی بەپیت و خاکەکانی دیکە. دواتر بەرپرسیار بوو لە لکاندنی ناوچەکانی شام بە فەڕەنسا و دامەزراندنی ژێرفەرمانی فەڕەنسا بەسەر سووریادا.
## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٠
پۆل:مردووانی ١٩٥١
تۆنی ناپۆ

‏
**تۆنی ناپۆ** () ئەکتەرێکی کەنەدییە. زیاتر بە ڕۆڵەکانی لە فیلمەکانی چوار برا، بینی دووەم، وڵاتی مردووەکان، خوێنی خراپ و لەدایک بوو بۆ ئەوەی شین ناسراوە. ھەروەھا دەنگی جیمی فالکۆنە (ماکدۆگال) لە فیلمی دەربارەی فوگێت.

## سەرەتای ژیان
تۆنی خەڵکی ئیتاڵی و کەنەدییە و لە شاری سکاربۆرۆ لە ویلایەتی ئۆنتاریۆ لە کەنەدا لەدایکبووە و گەورە بووە. بۆ ماوەی دوو ساڵ لە زانکۆی تۆرۆنتۆ خوێندوویەتی پێش ئەوەی بگوازرێتەوە بۆ ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ ھونەرە دراماتیکییەکان لە شاری نیویۆرک و لە ساڵی ١٩٩١ دەرچووە.

## پیشە
لە وەرزی یەکەمی درامای تاوانکاریدا لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان خوێنی خراپ (٢٠١٧–٢٠١٨) ناپۆ ڕۆڵی «سەرباز»ی خێزانی تاوانکاری گێڕا.

ناپۆ لە وەرزی یەکەمی زنجیرە تەلەڤیزیۆنی ونبووەکان (٢٠٢١) و ھەروەھا کاتێک بەرنامەکە بۆ وەرزی دووەم لە ئەیلوولی ٢٠٢٢ بەژداری کردووە، ڕۆڵی فیتەر دەگێڕێت.

ناپۆ لە ساڵی ٢٠١٣دا لە شانۆی خودای کوشتار لە شانۆی پاناسۆنیک ڕۆڵی مایکل وەردەگرێت.

لە بەرھەمھێنانی ساڵی ٢٠١٥ (لەگەڵ بەشداریکردنی لە ساڵی ٢٠١٧)ی شانۆنامەی بکوژ کە لەلایەن نیکۆلاس بیلۆن نوسراوە، کە فیلمێکی تاریکی تریلەر و لە بنکەیەکی پۆلیسی تۆرۆنتۆدا ڕوودەدات، ناپۆ ڕۆڵی پشکنەر دەگێڕێت کە ھەوڵدەدات ئەو نھێنییە ئاشکرا بکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە تۆرۆنتۆوە
پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان
پۆل:ئەکتەرە تەلەفزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا
پۆل:ئەکتەری دەنگی پیاوی کەنەدی
پۆل:زیندووان
شیلا مەکارتی

**شیلا مەکارتی** () (لەدایکبووی ١ی ژانویەی ١٩٥٦) ئەکتەر و گۆرانیبێژی کەنەدییە. لە فیلم و تەلەفزیۆن و لەسەر شانۆ کاری کردووە. مەکارتی یەکێکە لە ئەکتەرە بەڕێزەکانی کەنەدا، دوو خەڵاتی جینی (فیلم) و دوو خەڵاتی دووانە (تەلەفزیۆن) و خەڵاتێکی ئەکترا و دوو خەڵاتی دۆرا (شانۆ)ی بەدەستھێناوە، لەگەڵ چەندین پاڵێوراوی.  

## سەرەتای ژیانی
مەکارتی لە شاری تۆرۆنتۆی ویلایەتی ئۆنتاریۆ لەدایکبووە. لە گەنجیدا لە قوتابخانەی ناوەندی تۆرنلی لە شاری تۆرنھیل خوێندوویەتی. یەکەم دەرکەوتنی لەسەر شانۆ لە شانۆی ئێلگین لە تۆرۆنتۆ بوو لە پیتەر پان کاتێک تەمەنی شەش ساڵ بوو. دواتر لە زانکۆی ڤیکتۆریا خوێندوویەتی و ساڵێک لەگەڵ یوتا ھاگن لە ستۆدیۆی ئێچ بی لە شاری نیویۆرک خوێندوویەتی، ھەروەھا لەگەڵ تیپی شاری ناوخۆ لە تۆرۆنتۆ وۆرک شانۆی کردووە.

## پیشە
مەکارتی خەڵاتی جینی بۆ باشترین ئەکتەری کچ بەدەستھێناوە. فیلمەکە لە کەنەدا بە شێوەیەکی کێوی بەناوبانگ بوو، چەندین خەڵاتی نێودەوڵەتی و ناوخۆیی و ستایشی ڕەخنەگرانی بەدەستھێناوە.

لەو کاتەوە مەکارتی بووەتە یەکێک لە ئەکتەرە بەڕێزەکانی کەنەدا، دوو خەڵاتی جینی (فیلم)، دوو خەڵاتی دووانە (تەلەفزیۆن) و دوو خەڵاتی دۆرا (شانۆ)ی بەدەستھێناوە لەگەڵ چەندین پاڵێوراوی.

## ژیانی تایبەتی
ماکارتی ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەکتەری ناوداری ئەمریکی پیتەر دۆناڵدسۆن کردووە کە لە ٨ی ١ی ٢٠١١ دوای دوو ساڵ لە تووشبوون بە نەخۆشی شێرپەنجە کۆچی دوایی کرد. مەکارتی دوو کچی لەگەڵ دۆناڵدسۆن ھەیە، درو و ماکینزی دۆناڵدسۆن.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦
تی-٢٨

**تی-٢٨** تانکێکی مامناوەندی فرە تاوەری سۆڤیەت بوو. نموونەی سەرەتایی لە ساڵی ١٩٣١ تەواو بوو، و بەرھەمھێنانی لە کۆتایی ساڵی ١٩٣٢ دەستی پێکرد، تانکی پشتیوانی پیادە بوو کە مەبەست لێی شکاندنی بەرگرییە بەھێزەکان بوو. تانکەکە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە تەواوکەری تی-٣٥ی قورستر (ھەروەھا فرە تاوەری) بێت، کە لەگەڵیدا دیزاینی تاوەرەکانی ھاوبەش بوو. ئەم مۆدێلە سەرکەوتنێکی گەورەی لە شەڕدا بەدەست نەھێنا، بەڵام ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو وەک پڕۆژەیەکی پەرەپێدان بۆ دیزاینەرانی تانکی سۆڤیەت. زنجیرەیەک بیرۆکە و چارەسەری نوێ کە لەسەر تی-٢٨ تاقیکرانەوە دواتر خرایە ناو مۆدێلەکانی داھاتووەوە.

## تانکی تی-٢٨
وێنۆک|تانکی T-28
تانکی تی-٢٨ (Tank-28) تانکێکی میدییەمی دروستکراوی سۆڤیەتە، ڕۆڵێکی بەرچاوی بینی لە جەنگی جیھانی دووەم، لە کۆتایییەکانی ١٩٣٠ دەرکەوت، جیاواز بوو لە تانکەکانی پێش خۆی.

## چەک
چەکی سەرەکی تانکی T-28 پێکھاتبوو لە چەکێکئ L-10 بە قەبارەی ٧٦٫٢ملم، ھەروەھا چەندین دۆشکەی لاوەکیشی تیا بوو

## زرێپۆشەکەی
درعەکەی (زرێپۆشەکەی) ھەرچەندە بەھێز بوو بۆ کاتی خۆی، بەڵام دواتر لە جەنگەکەدا لە بەرامبەر تانکە پێشکەوتووترەکانی ئەڵمانیا ڕووبەڕووی ئاستەنگ بووەوە

## دیزاین
دیزاینی تانکی تی-٢٨ لەلایەن بەڕێوبەری ئەندازیار(S.ginsburg)لە کارگەی کیرۆڤ،(بێلشەڤیک) لە لینینگراند لە ساڵی ١٩٣٠ کرا.

لە ساڵی ١٩٣٢ لە ھەموو تاقیکردنەوەکان بە سەرکەوتووی دەرچوو، لە مانگی ئابی ١٩٣٣ سوپای سوور تانکەکەی وەرگرت
وێنۆک

## جووڵە وبزوێنەر
لە ڕووی جووڵەیییەوە، تانکی تی ٢٨(T-28(تا ڕادەیەک خێرا بوو بۆ سەردەمەکەی بزوێنەرێکی

V-2کاردەکات، بەڵام کێشەی میکانیکی باوی ھەبوو.

## کۆتایییەکانی تانکەکە
لەگەڵ پێشکەوتنی شەڕدا، تانکی تی-٢٨ بەھۆی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیای تانکەکانی ترەوە ڕووبەڕووی بەسەرچوون بووەوە، وردە وردە دیزاینی مۆدێرنتر وەک T-34 جێگەی گرتەوە، سەڕای سنوورداربوونی تانکی تی-٢٨ بەشداری کرد لە پەرەپێدانی ھێزە زرێپۆشەکانی سۆڤیەت و تێڕوانینێکی بە نرخی بۆ دیزاینکردنی تانکی داھاتوو پێشکەش کرد.

لەە کۆتاییدا تانکی تی-٢٨ تانکێکی میدییەمی سۆڤیەتی سەرنجڕاکێش بوو، ھەرچەنە بەسەرچوو و لە کۆتاییدا تووشی ئاستەنگ بوو، ئەوەی وای لێدەکات جێی بایەخ بێت ئەوەیە ڕۆڵێکی بەرچاوی بینی لە سەرەتاکانی جەنگی جیھانی دووەم و کاریگەرییەکی لەسەر پەرەپێدانی تانکی دواتر.

## جەنگەکان
# جەنگی زستانە(١٩٣٩–١٩٤٠)فینلاند و سۆڤیەت
# جەنگی جیھانی دووەم(١٩٣٩–١٩٤٥)

## جۆرەکان
# T-28، تی ٢٨ی ئاسایی
# T-28A
# T-28B
# T-28E

T-28M

## سەرچاوەکان
https://wiki.warthunder.com/T-28

https://tank-afv.com/ww2/ussr/T-28.php
برایار نۆلێت

**برایار نۆلێت**  () (لەدایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٩٨) سەماکار و ئەکتەری کەنەدییە.  

## پیشە
نۆلێت لە تەمەنی حەوت ساڵییەوە دەستی بە سەماکردن کردووە و لە گەورەبووندا لە پێشبڕکێکانی سەما لە دەوروبەری کەنەدا بەشداری کردووە. لە ساڵی ٢٠١٤ دەستی کرد بە ڕۆڵی ڕیچێل لە زنجیرەی کەناڵی خێزانیی ھەنگاوی داھاتوو. لە چوارچێوەی زنجیرەی ھەنگاوی داھاتوو، نۆلێت گەشتێکی لە کەنەدا و ئوسترالیا و بەریتانیا ئەنجامداوە.

لە ساڵی ٢٠١٧ نۆلێت ڕۆڵ بینینی بۆ وەرزی یەکەمی زنجیرەی سەمای جیھانی سەما لەلایەن کەناڵی ئێن بی سی بەژداری کرد، بەڵام زیاتر بەژداری نەکرد. بەڵام لە ساڵی ٢٠١٩ نۆلێت لە وەرزی سێیەمی زنجیرەی جیھانی سەمادا بەشداری پێشبڕکێکانی کرد. دوای ئەوەی لە پلەی پێنجەمدا کۆتایی ھات، دادوەری جیھانی سەما جێنیفر لۆپێز بانگھێشتی نۆلێتی کرد بۆ ئەوەی لە گەشتی بۆ ئاھەنگی گەشتی من کە نمایش بکات.

لە ١٨ ئازاری ٢٠٢٢، ھێڵی جل و بەرگی ئەکتیڤی تایبەتی خۆی، ھالۆ براکستن دەستی بە کارەکانی کرد. ئەو ویستویەتی دڵنیابێت لەوەی کە مرۆڤەکان، "پێداویستییەکانی شێوازی ژیانیان دابین دەکەن لە ھەمان کاتدا وایان لێدەکات ھەست بە جوانی و بەھێزی خۆیان بکەن وەک خۆیان".

## ژیانی تایبەتی
لەکاتی کێبڕکێکردن لە بەرنامەی جیھانی سەمادا، نۆلێت ئاشکرایکرد کە لە تەمەنی ١٦ ساڵییەوە دەستی بە گرژبوون کردووە، سەرەتا نۆلێت بە ھەڵە تووشی دڵەڕاوکێ بووە، بەڵام دوای ئەوەی سەردانی پزیشکی دەمارەکانی کرد لە تۆرۆنتۆ، لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا تووشی نەخۆشی سەرئێشە بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨
ئایفۆن ١٥

**ئایفۆن ١٥** و **ئایفۆن ١٥ پڵەس** مۆبایلی زیرەکن کە لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵەوە دیزاین کراون و پەرەیان پێدراوە و بازاڕیان بۆ کراوە. ئامێرەکان لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ لە میانی چالاکییەکانی ئەپڵ لە ئەپڵ پارک لە شاری کوپەرتینۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا شانبەشانی مۆبایلە سەرەکییەکانی ئایفۆن ١٥ پرۆ و ١٥ پرۆ ماکس کە نرخیان بەرزترە، ڕاگەیەندرا. داواکاری پێشوەختە لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ دەستیپێکردووە و ئامێرەکان لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ بەردەستکراون.

لە ساڵی ٢٠٢١ لێژنەی ئەورووپی دەستیکرد بە تاوتوێکردنی پێشنیارێک بۆ ئیختیاری USB-C لەسەر ھەموو ئامێرەکانی یەکێتی ئەورووپا، لەنێویاندا ئایفۆنەکان. شرۆڤەکاری کۆمپانیای ئەپڵ «مینگ چی کوو» باسی ئەوەی کرد کە ئەپڵ تا ساڵی ٢٠٢٣ پەیوەندیکەری ڕووناکی کە تایبەتە بە خۆی دادەبەزێنێت. لە کاتی ئەو ڕاگەیاندنەدا، ئەپڵ بیری لەوە دەکردەوە کە بگۆڕێت بۆ USB-C بەھۆی ئەگەری تێپەڕاندنی پێشنیازی یەکێتی ئەورووپا. ئەم پێشنیازە لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢دا بووە یاسا و بووەتە ڕێنمایی ئامێری ڕادیۆیی. کۆمپانیای ئەپڵ لە کۆتایی ئەو مانگەدا پشتڕاستی کردەوە کە پابەندی ڕێساکان دەبێت.

دوو ھەفتە پێش ناساندنی فەرمی ئایفۆن ١٥، ڕاگەیەندرا کە ھەندێک لەو ئامێرانەی کە لە ھیندستان دروستکراون بۆ یەکەمجار لە ڕۆژی نمایشکردنیدا لە سەرانسەری جیھان دەفرۆشرێن.

ئایفۆن ١٥ یەکەم دیزاینی گەورەیە لە دوای ئایفۆن ١٢، کە لێوارەکانی گۆڕاوترن و شاشەیەکی کەمێک کێشراو و شووشەی پشتەوەی ھەیە. ھەردوو مۆدێلەکە بە پێنج ڕەنگ بەردەستن کە بریتین لە شین، پەمەیی، زەرد، سەوز و ڕەش. ئەمەش وای کردووە کە یەکەم ئایفۆن بێت کە نرخەکەی کەمتر بێت لە دوای ئایفۆن ئێکس ئاڕەوە کە لە کاتی نمایشکردنیدا لەگەڵ جۆرێکی پرۆداکت ڕێد نەنێردرێت.

ئایفۆن ١٥ تایبەتمەندییەکی  ھەیە نمایش بە تەکنەلۆژیای (Super Retina XDR OLED) بە ڕوونی ٢٥٥٦×١١٧٩ پێکسڵ و چڕی پێکسڵ نزیکەی (460 PPI) بە ڕێژەی نوێبوونەوە ٦٠ ھێرتز. ئایفۆن ١٥ پڵەس تایبەتمەندییەکی ی ھەیە نمایش بە ھەمان تەکنەلۆژیا بە ڕوونی ٢٧٩٦×١٢٩٠ پێکسڵ و چڕی پێکسڵ نزیکەی (460 PPI). ھەردوو مۆدێلەکە ڕووناکی ئاسایی باشتریان ھەیە کە تا ١٬٠٠٠ نیت، لووتکەی ڕووناکی ئێچ دی ئاڕ تا ١٬٦٠٠ نیت، و لووتکەی ڕووناکی دەرەوە تا ٢٬٠٠٠ نیتە. تایبەتمەندی داینامیک ئایلەند ئێستا لەسەر ئایفۆن ١٥ ستانداردە، جێگەی ئەو نۆچەیە دەگرێتەوە کە لە ئایفۆن ١٣ەوە ناسێندرا تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە

ئایفۆن ١٥ و ئایفۆن ١٥ پڵەس، ھەروەھا ئایفۆن ١٥ پرۆ و ئایفۆن ١٥ پرۆ ماکس، یەکەم مۆدێلی ئایفۆنن کە USB-C بەکاربھێنن، ھەروەھا یەکەم ئایفۆنەکان لە دوای ئایفۆن ٥ەوە کە گۆڕانکارییان بەسەردا ھاتووە بۆ دەرچەیەکی نوێی شەحنکردنەوە.

ھەموو مۆدێلەکانی ئایفۆن ١٥ پشتگیری (DisplayPort Alternate Mode)یان ھەیە لەسەر دەرچوونی ڤیدیۆی USB-C بە HDR تا ڕوونی 4K.

مۆدێلەکانی پێشووی ئایفۆن (لە ئایفۆن ٥ تا ئایفۆن ١٤) زۆرترین ڕوونی پشتگیریکراویان ھەبوو کە ١٦٠٠ x ٩٠٠ (کەمێک کەمتر لە ١٠٨٠ پی) لەگەڵ ئەداپتەری (Lightning Digital AV) بەھۆی سنووردارکردنی تەکنیکی پەیوەستکەری Lightning.

ئایفۆن ١٥ پڵەس تا ٢٦ کاتژمێر ڤیدیۆ و تا ١٠٠ کاتژمێر پەخشکردنی دەنگی پێشکەش بە بەکارھێنەران دەکات، ھەروەھا ئایفۆن ١٥ بە شێوەیەکی بەرچاو کەمتر پێشکەش دەکات، تا ٢٠ کاتژمێر ڤیدیۆ پەخش دەکرێت و تا ٨٠ کاتژمێر دەنگی پەخش دەکرێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئایفۆن
لونا ١٧

وێنۆک| کەشتی لونا ١٧ کە لە ساڵی ٢٠١٠ لەلایەن کەشتیی ئۆربیتەری مانگەوە وێنەی گیراوە.

**لونا ١٧**ئەرکێکی بۆشایی ئاسمانی بێ تیمیی پڕۆژەی لونا بوو کە ناوی لونیک ١٧ی لێنرابوو، یەکەم گەڕۆکی ڕۆبۆتی لەسەر ڕووی مانگ جێگیر کرد.
## هەڵدان
کەشتیی لونا ١٧ لە خولگەیەکی وەستانی زەویەوە بەرەو مانگ هەڵدرا و لە ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٧٠ گەیشتە ناو خولگەی مانگەوە، کەشتییە ئاسمانییەکە بە نەرمی لەسەر مانگ لە ناوچەی مارێ ئیمبریۆم (دەریای باران) نیشتەوە.

### لونۆخۆد 1
وێنۆک| شوێنی نیشتنەوەی فڕۆکەی لونا ١٧ و لونۆخۆد ١ کە لەلایەن کەشتی ئاسمانی(LRO) گیراوە.
ئۆتۆمبێلێکی مانگی بوو کە لە ژوورێکی هاوشێوەی تانکی پێکهاتبوو و قاپێکی گەورەی چەقاوەی لەسەر هەشت تایەی سەربەخۆ بوو، هەروەها لونۆخۆد 1 بە ئەنتێنەیەکی شێوە گۆچکە، ئەنتێنەیەکی هێلیکی زۆر ئاراستەیی، چوار سپێکترۆمێتری تیشکی ئێکس، تەلەسکۆپی تیشکی ئێکس، دۆزەرەوەی تیشکی گەردوونی و ڕەنگدانەوەی ڕیترۆ لەیزەر (لەلایەن فەرەنسا)ەوە دابین کرابوو. ئۆتۆمبێلەکە بەهۆی ڕیزبەندی خانە خۆرەکانەوە کاردەکات کە لەسەر لای ژێرەوەی قاپەکەی دانرابوو.

لونۆخۆد مەبەست بوو لە سێ ڕۆژدا کار بکات بەڵام لە ڕاستیدا بۆ ماوەی یازدە ڕۆژ کاری کرد، ئۆپەراسیۆنەکانی لونۆخۆد لە ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٧١ کە ساڵڕۆژی مانگی دەستکردی سپوتنیک-١ بوو، بە فەرمی وەستا دوای ئەوەی زیاتر لە ١٠.٥ کیلۆمەتر (٦.٥ ​​میل)ی بڕیبوو لەکاتی وێنەگرتن و ئەنجامدانی چەندین تاقیکردنەوە کۆتایی پێهات.

کەشتی لونا ١٧ درێژەپێدەری سەرکەوتنەکانی بوو لە گەڕان کۆکردنەوەی زانیاری بەدوای مانگدا، لەلایەن فڕۆکەکانی لونا ١٦ و زۆند ٨ دەستیپێکردبوو، کەشتی ئاسمانی لونا ١٧ فڕۆکەی لونۆخۆد ١ی هەڵگرتبوو، کە یەکەم بوو لە زنجیرەیەک ئۆتۆمبێلی ڕۆبۆتی مانگی گەڕۆک کە بیرۆکەکەیان لە سەرەتای شەستەکاندا دەستیپێکردبوو، لە سەرەتادا وەک بەشێک لە ئۆتۆمبێلە فڕۆکەوانییەکان ئۆپەراسیۆنەکانی نیشتنەوە لەسەر مانگ، ئەمە دووەم هەوڵ بوو بۆ نیشتنەوەی ئۆتۆمبێلێکی لەو شێوەیە لەسەر مانگ دوای شکستهێنان لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩٦٩.

قۆناغی دابەزین دوو ڕێڕەوی نیشتنەوە بۆ ڕۆڤەرەکە دابین کرابوو، بۆ ئەوەی لەسەر ڕووی مانگ دابەزێت.

گەڕۆکەکە کێشی ٧٥٦ کیلۆگرام بووە و بەرزییەکەی نزیکەی ١.٣٥ مەتر بووە و درێژییەکەی ٢.١٥ مەتر بووە. هەریەک لە هەشت تایەکەی دەتوانرا بە شێوەیەکی سەربەخۆ بۆ دوو خێرایی پێشەوە و دوو خێرایی دواوە کۆنتڕۆڵ بکرێت. خێراییەکەی نزیکەی ١٠٠ مەتر بووە لە کاتژمێرێکدا (٠.٠٦٢ میل لە کاتژمێرێکدا)، فەرمانەکانی لەلایەن تیمێکی پێنج کەسی "شۆفێر" لەسەر زەوی فەرمانی بۆ دەردەچووە کە ناچاربوون مامەڵە لەگەڵ دواکەوتنی فەرمانەکان بکەن کە ماوەی ٥ چرکەی دەخایاند، کۆمەڵە ئامێرە زانستییەکان بە پاتری کیمیایی کاریان پێدەکرا.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* زاریا - لونا ١٧ کرۆنۆلۆژی 

پۆل:گەردوون
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان