open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
یانەی تۆپی پێی خێتافێ

**خیتافی** (بە ئیسپانیایی:.Getafe Club de Fútbol S.A.D) یانەی تۆپی پێی شاری خیتافیی وڵاتی ئیسپانیایە. ئەم یانەیە لە ساڵی ١٩٦٤ بۆ باری ھەوەڵ پاشان لە ساڵی ١٩٨٣ بۆ باری دوھەم دامەزراوە و ئێستا لە خولی لالیگای ئیسپانیایە یاری دەکا.

پۆل:یانەکانی لا لیگا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٨٣ لە ئیسپانیا
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٨٣
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی مەدرید
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا
یانەی گرانادا

**گرانادا** یانەی تۆپی پێی شاری گرانادای وڵاتی ئیسپانیایە. ئەم یانەیە لە ساڵی ١٩٣١ دامەزراوە و ئێستا لە خولی لالیگای ئیسپانیایە یاری دەکا.

پۆل:یانەکانی لا لیگا
پۆل:وەرزشی گرانادا
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٣١
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:وەرزشی ئەندەلووسیا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٣١ لە ئیسپانیا
یانەی لیڤانتی

**لیڤانتی یونیەن دیپۆرتیڤا** () یانەیەکی تۆپی پێی ئیسپانییە لە ڤالێنسیا.

دامەزراوی ٩ی ئەیلوولی ١٩٠٩، یانەکە لە لا لیگا یاریدەکەن، لە یاریگای سیوتات دێ ڤالێنسیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی لا لیگا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٩ لە ئیسپانیا
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٩
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا
یانەی مەلەگا

**مەلەگا** (بە ئیسپانی: Málaga Club de Fútbol) یانەی تۆپی پێی شاری مەلەگای وڵاتی ئیسپانیایە. ئەم یانەیە لە ساڵی ١٩٤٨ دامەزراوە و ئێستا لە خولی لالیگای ئیسپانیایە یاری دەکا.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی - نووسراوەی 16:03, 16 July 2011

پۆل:یانەکانی لا لیگا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٤ لە ئیسپانیا
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٤
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:وەرزشی ئەندەلووسیا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٨ لە ئیسپانیا
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٤٨
یانەی ڕیال مایۆرکا

**ڕیال مایۆرکا** (بە  ئیسپانی:Real Club Deportivo Mallorca) یانەی تۆپی پێی شاری پالما، لە دوورگەکانی بالیار وڵاتی ئیسپانیایە. ئەم یانەیە لە ساڵی ١٩١٦دامەزراوە و ئێستا لە خولی لالیگای ئیسپانیایە یاری دەکا.
## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩١٦ لە ئیسپانیا
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩١٦
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:یانەکانی لا لیگا
پۆل:ڕێکخراوەکان بە پشتگیری پاشاییەتی بنکەیان دەکەوێتە ئیسپانیا
یانەی ئۆساسونا

**ئۆساسۆنا** (بە ئیسپانیایی:Club Atlético Osasuna) یانەی تۆپی پێی شاری پامپلۆنای وڵاتی ئیسپانیایە. ئەم یانەیە لە ساڵی ١٩٢٠ دامەزراوە و ئێستا لە خولی لالیگای ئیسپانیایە یاری دەکا. 
## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی - نووسراوەی 15:03, 16 July 2011

پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٢٠
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٠ لە ئیسپانیا
پۆل:یانەکانی لا لیگا
قەزای چۆمان

**قەزای چۆمان** یەکێک لە قەزاکانی ئیدارەی سۆران سەر بە پارێزگای ھەولێرە. شارۆچکەی چۆمان ناوەندی ئەم قەزایەیە. چۆمان ساڵی ١٩٧٠ کراوە بە قەزا. لە ساڵی ٢٠١٠، ژمارەی دانیشتووانەکەی ٢٨٬٤٠٤ کەس بووە.

280px|وێنۆک|دیمەنێک لە سروشتی قەزای چۆمان

## ناحیەکان و گوندەکان
قەزای چۆمان لە پێنج ناحیە و ١٦٦ گوند پێکھاتووە.

### ناحیەکان
* چۆمان
* حاجی ئۆمەران
* سمیلان
* قەسرێ
* گەڵاڵە

### گوندەكان
*ناوەندە
*گوندەژۆر
*گەلەژێر
*شۆرێ
*دێڵزێ
*ئێنە
*مەران
*خۆشكان
*بندایزان
*باسان
*مژدەدینان
*سێ كانیان
*مەمی خەلان
*شێخ وەتمان
*ناوەندە
*وێزێ
*دەربەندی ڕایات
*وەردێ
*ناوپردان 

## ناحیەی قەسرێ
* ئیسکاو-
بەردەڕەشان-
بنەڵە-
بوران-
خەزێنە-
داڵکان-
دیلمان-
ڕەژدوور-
ڕەزوێکە-
زەنگەڵین-
زێوکان-
سایە-
سەرکان-
سەرنێڵ-
سۆرەبان-
شیناوە-
شیوێ گوڵان-
چۆمساک-
قەڵات-
کۆیلە-
ماکۆسان-
ماونان-
مێرگە-
نێوخانان-
وەسان-
وەڵزە-
وەڵاش-
پردی زەرد-
چۆمە-
بەستێ-
مێرگەی خواروو-
کاولان، قەسرێی چۆمان-
ڕەزمیر-
سمۆرە-

## ناحیەی سمیلان
سمیلان-
چۆمباڵۆک-
چۆمانی سمایل ئاغا-
دۆڵبالیس-
گوێزلینگە-
شێرکاوە-
دێگە، چۆمان-
مامەخەتیبیان-
بێشە-
ئاشی خدرئاغا-
بەستەوانیە-
گەروو بێشە-
گزرە-
جاوەکە-
ھەبلەسان-
چۆمبرس-
گەزنە-
ھۆرێ-
ھەوێزە بۆر-
کاولان-
دزووک-
نزاری-
دۆلانە-
شیوەچنار-
دارەگرد-
شیوەماوان-
ماوان-
بێولە-
برایەتی-
پیرۆمەر-
سرێشمە-
ئاشی بێکۆرە-
گوڵان-
روست-
گرتک-
شلۆک-
درێشک-
شلان-
سەری مارساوا-

## ناحیەی حاجی ئۆمەران
ئازادی-
ئاشی بڕەگوێز-
ئاڵانە-
باوەکراوە-
واشانکە-
خەلان-
دەربەندی رایات-
دۆڵەبۆن-
ڕایات-
رەشەھەرمێیان-
زینوێ-
سەیداوە-
شۆرە-
شیوەڕەش-
چیکان-
گەلەژێر-
گوندەژۆر-
ماوەتان-
ناوەندە-

## ناحیەی گەڵاڵە
رەشەکەڵ - پاشکۆز - ناوکێلەکان - ئۆمەراوە - رەزان مەلا برایم - کانی سماق - کانی زیل - دارسلام - گوێزان - بێرەش

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* ژمارەی دانیشتوانی پارێزگای دھۆک بۆ سالی ٢٠١٠، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان

پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:قەزاکانی عێراق
قەزای بنەسڵاوە

**قەزای بنەسڵاوە** یان **قەزای دەشتی هەولێر**  یەکێک لە قەزاکانی پارێزگای ھەولێرە کە دەکەوێتە ٧ کیلۆمیتری ڕۆژھەڵاتی ناوەندی ھەولێر. ناوچەیەکی گرنگی کشتوکاڵە و گەورەترین ناوچەی چاندی دانەوێڵەیە. لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم قەزایە ٢٠٣٬٠٧٢ کەس بووە.

## ناحیەکان و گوندەکان
قەزای دەشتی ھەولێر لە چوار ناحیە و ١٠٩ گوند پێکھاتووە.

### ناحیەکان
* بنەسڵاوە
* دارەتوو
* قوشتەپە
* کەسنەزان بەڵام ناحیەیەکی سەربەخۆیە لەزۆربەی کارەکاندا

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:قەزاکانی عێراق
ڕاسینگ سانتاندەر

**ڕاسینگ سانتاندەر** () یانەی تۆپی پێی شاری سانتاندەری وڵاتی ئیسپانیایە. ئەم یانەیە لە ساڵی ١٩١٣ دامەزراوە و ئێستا لە خولی لالیگای ئیسپانیایە یاری دەکا.

## سەرچاوەکان

 ویکیپیدیای ئینگلیسی - نووسراوەی 17:50, 16 July 2011

پۆل:وەرزشی سانتاندێر
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩١٣ لە ئیسپانیا
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩١٣
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:وەرزشی کانتابریا
پۆل:یانەکانی لا لیگا
پۆل:ڕێکخراوەکان بە پشتگیری پاشاییەتی بنکەیان دەکەوێتە ئیسپانیا
پۆل:ڕاسینگ سانتاندەر
ڕایۆ ڤالیکانۆ

**رایۆ ڤالیکانۆ**(Rayo Vallecano de Madrid, S.A.D (گۆکردن بە ئیسپانی: [ˈraʝo βaʎeˈkano ðe maˈðɾið])،[a] )یانەیەکی تۆپی پێی شاری مەدریدی وڵاتی ئیسپانیایە لە ساڵی ١٩٢٤ دامەزراوە و ئێستا لە خولی پلە یەک ناسراو بە لالیگا یاری دەکات.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی - نووسراوەی 21:01, 15 July 2011

پۆل:یانەکانی لا لیگا
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٢٤
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی مەدرید
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٤ لە ئیسپانیا
قەزای ڕەواندز

**قەزای ڕەواندز** یەکێکە لە قەزاکانی ئیدارەی سۆران لە پارێزگای ھەولێر کە تەنھا حەوت کیلۆمەتر لە ناوەندی شاری سۆرانەوە دوورە و دەکەوێتە دووری ١١٧ کیلۆمیتری باکووری شاری ھەولێر. قەزای ڕەواندز لە باکووردا لەگەڵ چیای زۆزک و حەسەن بەگ، لە ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ چیای ھەندرێن و دۆڵی بالەکایەتی، لە ڕۆژاوادا لەگەڵ گردۆڵگەکانی کۆتایی چیای گوندی باپشتیان و گۆرزە و چیای برادۆست و لە باشووردا لەگەڵ چیای کۆڕەک و ئارمۆشە ھاوسنوورە. لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم قەزایە بە ناحیە و گوندەکانییەوە ٢٢٬٦٠٨ کەس بووە.

## گوندەکان
قەزای ڕەواندز لە دوو ناحیە و ٤٣ گوند پیکھاتووە.

### ناحیەکان
* ڕەواندز
* وەرتێ

## سەرچاوەکان

* ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای ھەولێر بۆ سالی ٢٠١٠، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان

پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:قەزاکانی عێراق
ڕیال سۆسیداد

**ڕیال سۆسیداد** (بە ئیسپانی: Real Sociedad de Fútbol ,S.A.D.) یانەی تۆپی پێی شاری سان سیباستییەنی ویلایەتی باسک لە وڵاتی ئیسپانیایە. ئەم یانەیە لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٩ دامەزراوە و ئێستا لە خولی لالیگای ئیسپانیادا یاری دەکات.

## سەرچاوەکان

[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Real_Sociedad&oldid=439370858 ویکیپیدیای ئینگلیسی - نووسراوەی 03:16, 14 July 2011]

پۆل:یانەکانی لا لیگا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٩ لە ئیسپانیا
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٩
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٩
پۆل:ڕێکخراوەکان بە پشتگیری پاشاییەتی بنکەیان دەکەوێتە ئیسپانیا
پۆل:ئەو کەسانەی ناویان لە کاغەزەکانی پەنەمادا هاتووە
پۆل:ئەو کەسانەی ناویان لە کاغەزەکانی پەنەمادا ھاتووە
ڕیال سپۆرتینگ خیخۆن

**ڕیال سپۆرتینگ خیخۆن** (بە ئیسپانیایی:Real Sporting de Gijón, S.A.D.) یانەی تۆپی پێی شاری خیخۆنی پارێزگای ئاستوریاس لە وڵاتی ئیسپانیایە. ئەم یانەیە لە ١ی ژوئەنی ساڵی ١٩٠٥ دامەزراوە و ئێستا لە خولی لالیگای ئیسپانیایە یاری دەکا.
## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی - نووسراوەی 23:33, 14 July 2011

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٥ لە ئیسپانیا
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٥
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:وەرزشی ئەستوریاس
پۆل:یانەکانی لا لیگا
پۆل:ڕێکخراوەکان بە پشتگیری پاشاییەتی بنکەیان دەکەوێتە ئیسپانیا
یانەی تۆپی پێی ڤالێنسیا

**ڤالەنسیا** (بە کاتالانی:València Club de Futbol) یانەی تۆپی پێی شاری ڤالەنسیای  وڵاتی ئیسپانیایە. ئەم یانەیە لە ١٨ی مارچی ساڵی ١٩١٩ دامەزراوە و ئێستا لە خولی لالیگای ئیسپانیایە یاری دەکا.

## دەستکەوتەکان
* خولی لالیگای ئیسپانی، ٦ جار لەساڵانی ١٩٤١–٤٢, ١٩٤٣–٤٤, ١٩٤٦–٤٧, ١٩٧٠–٧١, ٢٠٠١–٠٢, ٢٠٠٣–٠٤
* جامی شای ئیسپانی، ٨ جار لەساڵانی  ١٩٤١, ١٩٤٨–٤٩, ١٩٥٤, ١٩٦٦–٦٧, ١٩٧٨–٧٩, ١٩٩٨–٩٩, ٢٠٠٧–٠٨, ٢٠١٨–١٩
* سووپەری لالیگا ١ جار لەساڵی ١٩٩٩
* جامی یۆڕۆ لیگ، ١جار لەساڵی ٢٠٠٣–٠٤
* پلەی دووەمی چامپیۆنز لیگ، دوو جار لە وەرزەکانی ١٩٩٩–٢٠٠٠, ٢٠٠٠–٠١
* جامی ئەورووپا یەکجار

## سەرچاوەکان

[//en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=439990899 ویکیپیدیای ئینگلیسی - نووسراوەی 19:03, 17 July 2011]

پۆل:یانەکانی لا لیگا
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩١٩
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩١٩ لە ئیسپانیا
یانەی تۆپی پێی ڤیاڕیال

**یانەی تۆپی پێی ڤیاڕیال** () یان تەنھا **ڤیاڕیال**، یانەیەکی تۆپی پێی پیشەگەری شاری ڤیاڕیالی پارێزگای کاستێیۆنی وڵاتی ئیسپانیایە، ئەم یانەیە لە ١٠ی ئازاری ١٩٢٣ دامەزراوە و ئێستا لە لا لیگا یاری دەکات.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی - نووسراوەی 01:53, 18 July 2011

پۆل:یانەکانی لا لیگا
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٢٣
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:لا لیگا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٣ لە ئیسپانیا
ڕیال زاراگۆزا

**ڕیال زاراگۆزا** (بە ئیسپانیایی:Real Zaragoza, S.A.D.) یانەی تۆپی پێی شاری زاراگۆزای ویلایەتی ئاراگۆن لە وڵاتی ئیسپانیایە. ئەم یانەیە لە ساڵی ١٩٣٢ دامەزراوە و ئێستا لە خولی لالیگای ئیسپانیایە یاری دەکا.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی - نووسراوەی 18:52, 16 July 2011

پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٣٢
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٣٢ لە ئیسپانیا
پۆل:یانەکانی لا لیگا
پۆل:ڕێکخراوەکان بە پشتگیری پاشاییەتی بنکەیان دەکەوێتە ئیسپانیا
یانەی تۆپی پێی سێڤیلیا

**یانەی تۆپی پێی سێڤیلیا** (بە ئیسپانی :Sevilla Fútbol Club S.A.D.)یانەی تۆپی پێی شاری سێڤیلیای وڵاتی ئیسپانیایە. ئەم یانەیە لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٨٩٠ دامەزراوە و ئێستا لە خولی لا لیگا یاریی دەکات.

## سەرچاوەکان

[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sevilla_FC&oldid=438909884 ویکیپیدیای ئینگلیسی - نووسراوەی 13:53, 11 July 2011]

وێنۆک| شەش نازناوەکەی یۆرۆپا لیگ

پۆل:یانەکانی لا لیگا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٥ لە ئیسپانیا
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٥
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا
چوار پێشەواکەی سوننە

**چوار پێشەواکەی سوننە** ئەو زانا ئایینیانەن کە ھەموو موسڵمانانی سوننە ڕێکەوتن لەسەر پیشەوایەتییان بە ھەموو ئاڕاستەکانیانەوە، و ئەو پێشەوایانە ڕێکەوتوون لەسەر ئوسوڵەکانی فیقھی ئیسلامی، و جیاواز بوون لە ھەندێک لە لقەکاندا، و ئەو لقانەی تێایدا جیاواز بوون چوار مەزھەبە زانستییەکەی سوننەیان پێکھێناوە (حەنەفی، مالیکی، شافعی، حەنبەلی) و ئەو چوار پێشەوایە بەپێی ڕیزبەندی دەرکەوتنیان ئەمانەی خوارەوەن؛
* ئەبووحەنیفە نوعمان
* مالیکی کوری ئەنەس
* محەممەد شافعی
* ئەحمەد کوڕی حەنبەل

## ئیمام ئەبووحەنیفە

ناوی نوعمان کوڕی سابتە، ناسراوە ئەبووحەنیفە، بە نەژاد فارسییە، لە کووفە لە دایکبووە ساڵی ٦٩٩زایینی بەرامبەر ٨٠ی کۆچی لەوێ پەروەردە بوو و کۆچی دوایی کردووە لە بەغدا ساڵی ٧٦٧ بەرامبەر ١٥٠کۆچی، ھەندێک لە مێژوونوسان بە یەکێک لە شوێنکەوتووانی دادەنێن لە ھەمان کاتدا ھەندێکی تریان بە شوێنکەوتووی شوێنکەوتووەکان دادیدەنێن.

لە بازرگانی قوماشدا ئیش کردووە و بە بەخشندەیی و دەستپاکی و ڕاستگۆیی ناسراوە بووە، ناودارتریین فێرخوازەکانی ئەبوویوسف و محەممەد حەسەن شەیبانی بوون.

## ئیمام مالیک

مالیکی کوری ئەنەس کوڕی ئەبوو عامر ئەسبەحی، لە مەدینە لە دایکبووە لە ساڵی ٧١١ بەرامبەر ٩٦کۆچی، و کۆچی دوایی کردووە ساڵی ٧٩٥ بەرامبەر ١٧٩کۆچی، بە درێژایی ژیانی لە مەدینە ژیاوە و کتێبێکی ناوداری ھەیە لە فەرموودەدا بە ناوی (الموطأ).

لە ناسراوترین فێرخوازەکانی؛ ئیمام شافعی و ئەبوعەبدول ڕەحمان کوری قاسم و ئەبو محمەد عەبوڵڵا کوڕی وەھەب بوون.

## ئیمامی شافعی

محەممەد کوڕی ئیدریس شافعییە، لە دایکبووە لە غەززە ساڵ ٧٦٧ بەرامبەر ١٥٠کۆچی و کۆچی دوایی کردووە ساڵی ٨٢٠ بەرامبەر ٢٠٤کۆچی، لای ئیمام مالیک خوێندوییەتی لە مەدینە و لەگەڵ ئەوەی پێشەوا بووە لە زمانی عەرەبیدا پێشەوا بووە لە فیقھ و ئوسوڵدا، و لەگەنجیدا لە پێناوی بە دەستھێنانی زانستدا ڕۆیشتووە بۆ مەککە پاشان بۆ مەدینە و پاشان بۆ یەمەن و بەغدا و پاشان بۆ میسر کە لەوێ بنەمای مەزھەبە نوێکەی دانا.

لە ناودارترین فێرخوازەکانی، یووسف کوری یەحیا بوەیتی و ئیسماعیل کوڕی یەحیا بوون.

## ئیمام ئەحمەد

ئەحمەد کوری حەنبەل کوڕی ھیلال کوڕی ئەسەد شیبانییە، لە دایکبووە ساڵی ٧٨٠ بەرامبەر ١٦٤کۆچی لە بەغدا و ھەر لەوێ کۆچی دوایی کردووە لە ساڵی ٨٥٥ بەرامبەر ٢٤١کۆچی، فێرخوازی ئیمام شافعی بووە، پیشەوا بووە لە فەرموودە و فیقھدا و لە کتێبەکەیدا (موسنەد) ھەزاران فەرموودەی کۆردووەتەوە.

لە فێرخوازەکانی ئیبن ساڵحی کوڕە گەورەکەی بوو لەگەڵ عەبدوڵڵای کوڕی و ھەروەھا عەبدول مەلیک کوری عەبدول حەمید مەیموونی.

## بابەتە پەیوەندیدارییەکان
* مەزھەبی حەنەفی
* مەزھەبی مالیکی
* مەزھەبی شافعی
* مەزھەبی حەنبەلی

## سەرچاوەکان

* ویکی عەرەبی

پۆل:یاسا ئیسلامییەکان
پۆل:ئیمامەکانی سوننە
مانگەکان

**مانگەکانی ساڵ** بە پێی ڕۆژمێری زایینی بریتیین لە ٣٠ یان ٣١ ڕۆژ و مانگی شوبات ٢٨ ڕۆژە و لە ساڵی پڕدا ٢٩ ڕۆژە، و ١٢ مانگ ھەیە لە ساڵدا، و مانگەکانی ساڵ لە ڕۆژژمێری کۆچیی ھەیڤیدا دەست پێدەکات لەگەڵ دەرکەوتنی مانگ لە ئاسمان و تەواو دەبێت لە ڕۆژی پێش دەرکەوتنی مانگێکی نوێ، مانگی کۆچیی ٢٩ یان ٣٠ ڕۆژە و ناتوانرێت پێش کاتی خۆی دیاری بکرێت.

## مانگەکانی ساڵی زایینی

## مانگەکانی ساڵی کوردی

## مانگەکانی ساڵی کۆچی

پۆل:ڕۆژژمێرەکان
پۆل:یەکەکانی کات
پۆل:مانگەکان
پۆل:خولگەی مانگ
شەدانە

وێنۆک
**شەدانە** (بە ئینگلیزی: *Cannabis*) ڕوەکیکە گەڵاکانی لە شێوە نزیکن لە گیای گەزگەسک (گەزنە). شیرەی ئەم گیایە بە کار دێت بۆ بەنگکاری و سڕکردن. کە بە ماریجوانا دەناسرێت. قەدی ئەم ڕوەکە بۆ دروستکردنی گوریسی نایاب بە کاردێت کە لە کوردستان بە «کندر» ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان
پۆل:گژوگیاکان
پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە
شۆڕشی ٢٣ی تەممووز (میسر)

**شۆڕشی تەممووز**، کودەتایەکی سەربازی بوو، ئەفسەرەکانی سوپای میسری پێی ھەستان لە دژی حوکمی شانشینی لە ٢٣ی تەممووزی ١٩٥٢ و سەرەتا بە بزوتنەوەی پیرۆ ناودەبرا و دواتر ھەندێک ناویان نا شۆڕشی ٢٣ی تەممووز. دوای شەڕی ١٩٤٨ و لە دەستچوونی فەلەستین ڕێکخستنی ئەفسەرە ئازادەکان دەرکەوت لە سوپای میسرییدا بە سەرکردایەتی لیوا محەممەد نەجیب و لە ٢٣ی تەممووزی ١٩٥٢دا ڕێکخستنەکە ھەستا بە کودەتایەکی چەکداری کە سەرکەوت لە دەستگرتن بەسەر کارووبارەکاندا و بەیاننامەی یەکەمی شۆڕش خوێنرایەوە بە دەنگی ئەنوەر سادات، و بزوتنەوەکە پاشای ناچارکرد واز لە دەسەڵات بھێنێت و وڵات بە جێ بھێڵێت لە ٢٦ی تەممووزی ١٩٥٢دا.

پاشان مەجلیسی ڕاسپردنی تەختی دەسەڵات پێک ھێنرا بەڵام کارووبارەکان لە دەستی مەجلیسی سەرکردایەتی شۆڕشدا بوو کە پێک ھاتبوون لە ١٣ ئەفسەر بە سەرکردایەتی لیوا محەممەد نەجیب، دواتر ڕژێمی پاشایەتی ھەڵوەشێنرایەوە و ڕژێمی کۆماری ڕاگەیەنرا لە ١٨ی تەممووزی ١٩٥٢دا.

## گەورە بەشداربوانی شۆڕش
* جەمال عەبدولناسڕ
* عەبدولحەکیم عامر
* یوسف سەدیق
* حوسێن شافعی
* سەڵاح سالم
* جەمال سالم
* خالید محێدین
* زەکەریا محێدین
* کەمالەدین حوسێن
* عەبدولەتیف بەغدادی
* محەممەد ئەنوەر سادات
* جەمال حەماد

## سەرچاوەکان
* خوێندنەوەیەک لە کتێبی (محەممەد نەجیب: سەرکردەی شۆڕش یان ڕووی پێشەوەی بزوتنەوەکە بوو؟)

پۆل:ململانێکانی ١٩٥٢
پۆل:سیاسەتی میسر
پۆل:ناڕەزایییەکان لە میسر
پۆرت لویس

**پۆرت لۆئیس** پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی مۆریسە کە لە کەنارەکانی ئۆقیانووسی ھیند ھەڵکەوتووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٣ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١٤٧,٦٨٨ کەس بووە.

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٧٣٠
پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
پۆل:پۆرت لویس
پۆرتۆ نۆڤۆ

**پۆرتۆ نۆڤۆ** پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی بنینە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٢ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٢٢٣,٥٥٢ کەس بووە.

پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٦یەم
پۆل:پۆرتۆ نۆڤۆ
پڕایا

**پڕایا** بە مانای لێوار، پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی کەیپڤەردە. ئەم شارە دوورگەیەکە لە ئۆقیانووسی ئاتلانتیک، کە لە ڕۆژئاوای وڵاتی سینیگال ھەڵکەوتووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١٢٧,٨٣٢ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی - نووسراوەی 18:30, 19 July 2011

پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٦یەم
پرێتۆریا

**پرێتۆریا** یەکێک لە سێ پایتەختی سیاسی وڵاتی ئەفریقای باشوورە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٧ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٢,٣٤٥,٩٠٨ کەس بووە.

پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٨٥٥
پۆل:شارەکانی ئەفریقای باشوور
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥٥
پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
سەینت دێنیس

**سەینت دێنیس** (بە فەڕەنسی: Saint-Denis de la Réunion) پایتەختی بەڕێوبەری ناوچەی ڕیونیۆن لە ئۆقیانووسی ھیندە و یەکێک لە شارەکانی فەڕەنسایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٧ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١٤٢,٢٤١ کەس بووە.

پۆل:شارەکانی فەڕەنسا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٦٦٩
پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
پۆل:پارێزگاکانی فەڕەنسا
ڤیکتۆریا، سیشێل

**ڤیکتۆریا** پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی سیشێلە کە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی دوورگەی ماھێ ھەڵکەوتووە. ئەم شارە بچووکترین پایتەختی کیشوەری ئافریقایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٢ ژمارەی دانیشتوانی شاری ڤیکتۆریا ٢٤,٩٧٠ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی - نووسراوەی 08:00, 17 July 2011

پۆل:ڤیکتۆریا، سیشێل
پۆل:پایتەختەکان
پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٤یەم
تێکیلا

**تەکیلا** Tequila، یەکێکە لە خواردنەوە کحولییەکان، دروست دەکرێت بە شێوەیەکی گشتی ناوچەکانی دەوری گوندی تەکیلا کە ئەکەوێتە ڕۆژئاوای ویلایەتی گالیسکۆی مەکسیکی، دروست دەکرێ لە ڕووەکی تەکیلای شین.

پۆل:تێکیلا
قابووس کوڕی سەعید

وێنۆک|قابووس کوڕی سەعید
**قابووس کوڕی سەعید** ناسراو بە **سوڵتان قابووس** (١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٤٠ – ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠) سوڵتانی عومان بوو لەماوەی ٢٣ی تەممووزی ١٩٧٠ تاکوو ڕۆژی مردنی، و ھەشتەم سوڵتانی خێزانی بووسەعید بوو کە ئەچنەوە سەر ئیمام ئەحمەد کوڕی سەعید دامەزرێنەری یەکەم، ساڵی ١٩٧٠ گەیشتە دەسەڵات دوای ئەوەی کودەتای ئەنجامدا یەسەر باوکیدا (سەعید کوری تەیممور)، و قابووس خاوەنی دووەم درێژترین ماوەی حوکمە لە نێو فەرمانڕەوا عەرەبیەکاندا.

## سەرچاوەکان
*ماڵپەڕی سوڵتان قابووس

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠
پۆل:مردووانی ٢٠٢٠
پۆل:وەرگرانی ئەستێرەی مەزن، نیشانەیەک بۆ خزمەتەکان کە پێشکەش بە کۆماری نەمسا کراوە
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی کۆڵۆن
ساوتۆمێ

**سائۆتۆمێ** پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی ساوتومێ و پرینسیپییە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٥ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٥٦,١٦٦ کەس بووە.

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٤٨٠
پۆل:دامەزرانەکانی ١٤٨٥
پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
ویندھوک

وێنۆک|ڕاست|Windhuk
وێنۆک|ڕاست|180px|Windhuk
**ویندھۆک** پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی نامیبیایە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠١ ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ٢٣٣٬٥٢٩ کەس بووە.

## ڕۆشنبیری
ویندھوک بە پایتەختی ھونەری نامیبیا ناسراوە. گەلەری ھونەری نیشتمانی و شانۆی نیشتمانی و مۆزەخانەی نیشتمانی ھەموویان لێرەن. دوو شوێن بەشێکن لە مۆزەخانەی نیشتمانی، ئاڵتێ فێستێ (مێژوویی) کۆمەڵێک شتومەکی کۆلۆنیالیزم وەک عەرەبانە و شتومەکی ناوماڵ پیشان دەدات، لەکاتێکدا مۆزەخانەی ئۆوێلا (زانستی؛ ناوی لە ئۆوێلاوە ناونراوە، یارییەکی نەریتی کە بە تەپوتۆز یاری پێدەکرێت) لەخۆدەگرێت نمایشی کانزا و بەردبوو و نەیزەکەکان دەکات و تێڕوانینێک دەدات بە ژیانی نەریتی گوندەکان. ھەروەھا مۆزەخانەی یادەوەری سەربەخۆیی، کتێبخانەی نیشتمانی نامیبیا و کتێبخانەی گشتی ویندھوک کە لە ساڵی ١٩٢٥ دروست کراوە، لە تەنیشت ئاڵتێ فێستەوە ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ویندھوک
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٩٠
پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
یامووسووکرۆ

**یامۆسۆکرۆ** پایتەختی وڵاتی کۆتدیڤوارە. لە پێش یامۆسۆکرۆ، شاری ئابیجان پایتەختی ئەم وڵاتە بووە کە ئێستا ئەم شارە گەورەترین شاری کۆتدیڤوارە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٥ ژمارەی دانیشتوانی یامۆسۆکرۆ، ٢٠٠,٦٥٩ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی - نووسراوەی 08:14, 17 July 2011

پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان
ڕۆژی دەستوور

**ڕۆژی دەستوور**، جەژنێکە لە باشووری کوردستان کە وەک ڕیزلێنانێک بۆ دەستوور لە دەوڵەتی ھەرێمی کوردستاندا، بە شێوەیەکی گشتی ئاھەنگ دەگێڕدرێت بۆ دەستوور لە یادی واژووکردن و ڕێکەوتن لەسەر دەستوورەکە.

پۆل:ڕۆژە نەتەوەییەکانی کوردستان
ڕۆژی نیشتیمانی

**ڕۆژی نیشتیمانی** ڕۆژێکە ئاماژە بە ئاھەنگگێڕان دەکات لە وڵاتدا. لە زۆربەی حاڵەتەکاندا ڕۆژی نیشتیمانی پشووی فەرمییە، و زۆربەی کاتەکان ڕۆژی نیشتیمانی بە ڕۆژی سەربەخۆی وڵات دادەندرێت. زۆربەی وڵاتەکان تەنھا یەک ڕۆژی نیشتیمانییان ھەیە لە ساڵێکدا، و ھەندێک وڵات زیاتر لە ڕۆژێکی نیشتیمانیان ھەیە بۆ نموونە پاکستان.

زۆربەی وڵاتەکان ڕێکەوتێکی دیاریکراویان ھەیە بۆ ڕۆژی نیشتیمانی، بەڵام ھەندێک وڵات ڕێکەوتێکی گۆڕاویان ھەیە بۆ نموونە جامایکا، کە ئاھەنگ بۆ ڕۆژی نیشتیمانییەکەی لە یەکەم دووشەممەی مانگی ئابدا دەگێڕێت لەبەرئەوەی سەربەخۆییی لە شانشینی یەکگرتوو لە ڕۆژی دووشەممە ٦ی ئابی ١٩٦٢ بە دەست ھێنا واتە یەکەم دووشەممەی ئابی ئەو ساڵە، و تایلاند بە ڕۆژی لەدایکبوونی پاشا ئاھەنگ دەگیڕێت لە ٥ی کانوونی یەکەم و ئەم ڕێکەوتە دەگۆڕێت بەپێی ئەو کەسەی تەختی دەسەڵات دەگرێتە دەست.

پۆل:پێرستەکانی وڵاتەکان
یائوندێ

**یائوندێ** پایتەخت و دووھەم شاری گەورەی وڵاتی کامیروونە لە پاش شاری دۆئالا. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٥ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١,٤٣٠,٠٠٠ کەس بووە.

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٨
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی کامیروون
پۆل:ناوەندی پارێزگاکانی کامیروون
پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
ڕۆژی سەربەخۆیی

**ڕۆژی سەربەخۆیی**، رێکەوتێکە لە هەموو ساڵێکدا نەتەوە و دەوڵەتەکان ئاهەنگی تیا ئەگێڕن بە بۆنەی ساڵیادی سەربەخۆیی بوونیان یان ئازادبوون یان گەڕاندنەوەی سەربەستی لە دەستی ئیستیعماری بیانی و هێزەکانی دەرەوە، ئەمەش بیرخستنەوەیەکی نەوە نوێکانە بۆ هەوڵی باپیرەکانیان لە پێناو بە دەستهێنانی سەربەخۆییدا و بۆ ناشتنی ڕۆحی نیشتمانی لە دڵیاندا، زۆربەی وڵاتەکان ئەم ڕۆژە دەکەن بە پشووی فەڕمی، لەم ڕۆژەدا مانۆڕە سەربازییەکان ئەنجام دەدرێت لەگەڵ یارییە ئاگرییەکان و سەمای نیشتیمانی

## سەرچاوەکان


پۆل:سەربەخۆیی
پۆل:سەروەری
پۆل:پێرستەکانی وڵاتەکان
تەلەمەتار

**تەلەمەتار**، یەکێک لە گوندەکانی شاری ھەولێرە. ئەم گوندە لەڕووی بەرھەمھێنانی دانەوێڵە لە کوردستان، خاکێکی بەپیتی ھەیە.

## ناوی گوند
تەلەمەتار لە ھاتووە. باشان بوو بە تەلەمتیر ئینجا بوو بە تەلەمەتار"" واتە گردی تەیران کە گردێک بوو لە ڕێگای رەنج لە باشووری تەلەمەتار.
## جوگرافیای گوند
ئەم گوندە لە ڕووی شوێنی جوگرافییەوە دەکەوێتە باشووری شاری ھەولیر وە ھەروەھا شوێنێکی ستراتیجیە لە گواستنەوەی ئەو بەرھەمانەی کە بەرھەم دەھێنرێن. سێ شار بە یەکەوە دەبەستێتەوە ھەولێر دەکەوێتە باکووری وە مووسڵ دەکەوێتە باکووری خۆرئاوا و کەرکوکیش دەکەوێتە باشووری خۆرھەڵاتی ئەم گوندە.

## مێژووی گوند

تەلەمەتار، لە ڕووی مێژووی دروستبوونیەوە لە ساڵی ١٩٤٠ دروست بووە و ئاوەدان کراوەتەوە. ڕووبەری کشتوکاڵی ئەم گوندە "(٥٠٠٠)"دۆنمە ، "(١ دۆنم=٢٥٠٠مەتر دووجا)". پێشتر عەشیرەتی "ئۆرمزیار" لەو گوندە دەژیان، بەڵام بەھۆی شەڕکردن لەگەڵ عەرەبی ئەو ناوچانەی دەوروبەری ئەم گوندە سەرۆک عەشیرەتەکەیان شەھیدکرا ھەربۆیە دوای ئەوە، گوندەکەیان بەجێھێشت. لەپاش عەشیرەتی ئۆرمزیار، عەشیرتی (سیان) ڕوویان لەم گوندە کرد و ئاوەدانیان کردەوە ئەویش لە لایەن باپیرە گەورەی ئەم گوندە بە ناوی "عارەب عبدوڵڵا کاکاری وسوو"، بڕیاری ئەوەی دا کە لەم شوینە نیشتەجێ بن و دووبارە خەڵکی ئەم گوندە چەندان جار تووشی شەر بوون لەگەڵ عەرەبەکانی دەوروبەری ئەم گوندە. سەرەرای ئەوەش کە لە ساڵی ١٩٨٧ لە لایەن ڕژێمی بەعس گوندەکەیان کاول کرد و خەڵکی ئەو گوندەیان دەربەدەر کرد، لەبەر ئەوە ئەم گوندە وەک لانەیەک وابوو بۆ پێشمەرگەی کورد. ئیتر  بەعس ئەم شوێنەیان تەعریب کرد تا ساڵانێکی زۆر بەرھەمی زەوییەکانیان دەخوارد تا پرۆسەی ئازادی عێراق. یەکێک لە نیشانەی خۆراگری و بەھیزی ئەم گوندە بوونی دارخورمایەکە کە لەلایەن "حاجی جمیل عبدوڵڵا" چاندراوەلە ساڵی ١٩٥٥ کە چەندین جار ھەوڵی لەناوبردنی ئەم دارخورمایەیان داوە بە سوتاندن و ھەلکۆلینی قەدی ئەم دارە بەڵام لەناونەچووە و تا ئێستا بەسەوزی ماوەتەوە.

## ژمارەی خانووەکان و پڕۆژەکان
گوندی تەلەمەتار، ئێستا نۆژەن کراوەتەوە لەلایەن ڕێکخراوی UNHCR ژمارەی خانووەکانی ئەم گوندە ٣٣ خانووە. ھەروەھا بیری ئیتوازی بۆ لیدرا لەلایەن حکومەتی ھەرێموە کارەبای بۆ ڕاکێشرا بەڵام بێ ئاو و بێ کارەبایە. وە یەکێک لە برۆژە کۆنەکان کە لە سەردەمی عەبباسیەکان ھەولی بۆ دراوە کە یەکێک بووە لە پڕۆژە گرینگەکانی ئەم ناوچەیە بەمەبەستی زیاتر پەرەپێدان و بووژانەوە لە ڕووی ئابووری و وەبەرھێنانەوە، کە ئەویش پڕۆژەی دروست کردنی دارستان و پرۆژەی عەمار کردنی ئاو بووە ئەویش بە دروست کردنی خەندەق لە باشووری رۆژھەڵاتی گوندی تەلەمەتار کە لە نزیک قەزای (دبس) دەست پێ دەکات. ئەم پڕۆژەیەش گرینگیەکی ئابووری ھەبووە لە بۆ ناحیەی قەراج بەگشتی و تەلەمەتار بەتایبەتی.
ئێپیسکۆپی

thumb|چەپ|ئوردوگای ئێپیسکۆپی لە ئاکرۆتری

**ئێپیسکۆپی** پایتەختی ئاکرۆتری و دێکیلیایە، مەڵبەندی بریتانیا لە دەرەوەی وڵات لە دوورگەی قوبرس.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی - نووسراوەی 19:17, 8 March 2011

پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
بیشکێک

**بیشکێک** (بە قرغیزی و ڕووسی:Бишкек) گەورەترین شار و پایتەختی وڵاتی قرغیزستانە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ١٩٩٩ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٧٦٢,٣٠٨ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای چوی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قرغیزستان
پۆل:پارێزگاکانی قرغیزستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢٥
پۆل:شارەکانی قرغیزستان
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
کاتماندوو

**کاتماندوو** (بە نیپالی:काठमांडौ) گەورەترین شار و پایتەختی وڵاتی نیپالە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٩٨٩,٢٧٣ کەس بووە.


Kathmandu-Old City-16-Platz-2007-gje.jpg
Kathmandu-Old City-30-alter Mann vor Tempel-2014-gje.jpg
Kathmandu-Rani Pokhari-02-2007-gje.jpg
Kathmandu-Strassenverkehr-06-Kanti Path-Fussgaengerbruecke-2007-gje.jpg
Kathmandu-Menschen-84-Rikschafahrer-2015-gje.jpg
Kathmandu-Schnitzwerk-02-Basantapur-Bhavan-Fenster-2007-gje.jpg
Kathmandu-Basantapur Chowk-32-Basantapur Bhavan-2013-gje.jpg
Kathmandu-Durbar Square-08-Jagannath-Pratapamalla-2007-gje.jpg


## سەرچاوەکان

پۆل:کاتماندوو
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی نیپال
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەمی پ.ز
توونس (شار)

**شاری توونس** پایتەختی وڵاتی تونسە و گەورەترین شاری وڵاتی توونسە لە ڕووی ژمارە دانیشتوانەوە.و ناوەندی ئابوری و کۆمەلایەتی وڵاتە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی٢٠۰٤ ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ۱،۰٥٦،۲٤۷ کەس بووە.

تونس پایتەختی زیندووی تونسە لە باکووری ئەفریقا، بە تێکەڵکردنی کولتوورەکانی عەرەبی و فەرەنسی و دەریای ناوەڕاست ناسراوە، لە دەوری مەدینە مێژووییەکەی کە لە لیستی یونسکۆدایە (شارە کۆنەکان) و سووکەکانی قەرەباڵغن. شوێنە سەرنجڕاکێشە سەرەکییەکان بریتین لە وێرانە کۆنەکانی کارتاژ، مۆزەخانەی نیشتمانی دەوڵەمەندی باردۆ (بە مۆزایک بەناوبانگە)، مزگەوتی مێژوویی زیتۆنا، و شەقامی مۆدێرن و دارستانی حەبیب بۆرگویبا، کە تێکەڵەیەک لە سۆز و خۆشەویستی مێژوویی و تەلارسازی کۆلۆنیالیزم و ژیانی مۆدێرن لە شارەکانی نزیک کەنداوی تونس پێشکەش دەکات.

گرینگترین شت و سەرنجڕاکێشەکان:

مەدینەی تونس: لابیرینتێکە لە شەقامە تەسکەکان، سووکەکانی زیندوو کە فەرش و سیرامیک و زێڕینگەریی دەفرۆشن و مزگەوتە مێژووییەکان.

مۆزەخانەی نیشتمانی باردۆ: لە کۆشکێکی پێشوودا هەڵکەوتووە، مۆزایکەکانی ڕۆمانی بەرفراوان پیشان دەدات.

کارتاژی کۆن: وێرانە پارکییەکانی ئەم شارە دێرینە بەهێزە لە گەڕەکی باکووری شاردایە.

شەقامی حەبیب بۆرگویبا: ڕێگای سەرەکی شارەکە، پڕە لە کافێ و دوکان و شوێنە گرینگەکانی وەک تاوەری کاتژمێر.

مزگەوتی زیتونا (مزگەوتی ئەلزەیتونە): کۆنترین مزگەوتە لە تونس، کەرەستەی کۆنی کارتاجی لەخۆدەگرێت.

کاتدراڵی سانت ڤینسێنت دی پاوڵ: کاتدراییلێکی سەرسوڕهێنەری کاسۆلیکی نیوگۆتیک.

کلتور و ڤایب:

شارێکی جیاواز: تێکەڵەیەکی سەرنجڕاکێش لە سۆز و خۆشەویستی جیهانی کۆن و پشێوی لە مەدینە و ڕەنگینیی کۆلۆنیالی فەرەنسی لە ناوچە نوێیەکاندا.

مێژووی دەوڵەمەند: کاریگەری سەردەمی بەربەر، پونیک، ڕۆمانی، عوسمانی و فەرەنسی لەسەرە.

شوێنی دەریای ناوەڕاست: دەکەوێتە سەر دەریاچەی تونس، نزیکە لە دەریا.

پراکتیکییەکان: ١.

گەیشتن بەو شوێنە: فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی تونس-کارتاژ خزمەت بە شارەکە دەکات، لەگەڵ گەشتە پەیوەندیدارەکان لە ئەوروپا و باکووری ئەفریقا.

هاتووچۆ: تێکەڵەیەک لە تەکسی و هاوبەشی سواربوون و گواستنەوەی گشتی.

باشترین بۆ: ئەوانەی ئارەزووی مێژوو دەکەن، گەڕان بەدوای کولتووریدا، و ئەوانەی بەدوای تێکەڵەیەک لە ئەزموونی دەرەوە و کولتووریدا دەگەڕێن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:توونس (شار)
پۆل:شارەکانی توونس
پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە توونس
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٢یەمی پ.ز
پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا
سری جایاواردێناپورا کۆتێ

**جایاواردێناپورا کۆتێ سری** پایتەختی وڵاتی سریلانکایە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠١ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١١٥,٨٢٦ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان
ھێرشەکانی نۆرویژ (٢٠١١)

200px|thumb|left|ڕەنگی سوور:باڵەخانەی سەرۆک وەزیران<br />ڕەنگی نارنجی:ئۆتۆمبیلی بۆمبڕێژکراو<br />ڕەنگی شین:وەزارەتی نەوت
**ھێرشەکانی نۆرویژ (٢٠١١)** بریتییە لە دوو ھێرش دوا بە دوای یەک بۆ سەر خەڵکی ئاسایی، دەوڵەت و کەمپێکی سیاسی لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەمموزی ٢٠١١ لە ئۆسلۆی پایتەختی نۆرویژ. ھەوەڵین ھێرش بریتی بوو لە تەقینەوەی ئۆتۆمبیلێکی بۆمبڕێژکراو لە دەرەوەی دەفتەری سەرۆک وەزیرانی نۆرویژ و چەند باڵەخانەیەکی حکوومەتی لە ١٥:٢٥:١٩ بە کاتی ئەورووپا بوو ، کە لە ئاکامدا نزیکەی ٨ کەس گیانیان لەدەستدا و نزیکەی ٣٠ کەس بریندار بوو. ھێرشی دووھەم بریتی بوو لە تەقەی لاوێکی تەمەن ٣٢ ساڵە بە ناوی ئەندرێس برینگ بریفیک کە سەر بە پارتێکی ڕاستڕەوی مەسیحی بووە، بۆ سەر کەمپێکی لاوانی سەر بە پارتی کاری نۆرویژ، کە لە دوورگەی ئوت ئۆیا سەرقاڵی کۆنفرانسێک بوون، و لە ئاکامی ئەم تەقینەوە نزیکەی ٦٩ کەس بوونە قوربانی و نزیکەی ٦٦ کەسی‌تر بریندار بوون. 

## سەرچاوەکان

پۆل:ھێرشەکانی ٢٠١١ی نەرویژ
ئوت ئۆیە

thumb|نەخشەی زرێچەی تایریفیۆردێن کە دوورگەی ئوت ئۆیە بە ڕەنگی سوور نیشان دراوە

**ئوت ئۆیە** (بە نەرویژی:Utøya) دوورگەیەکە لە ناو زرێچەی تایریفیۆردێن. ئەم دوورگەیە لە شارستانی بوسکێرود، لە ٣٨ کیلۆمیتری باکووری ڕۆژئاوای شاری ئۆسلۆی وڵاتی نەرویژ ھەڵکەوتووە.

## ڕووداوی ساڵی ٢٠١١
لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەمموزی ساڵی ٢٠١١ بە ھۆی تەقەی ئەندرێس برینگ بریفیک، لاوێکی تەمەن ٣٢ ساڵەی سەر بە پارتێکی ڕاسترەوی مەسیحی بۆ سەر کەمپێکی لاوانی پارتی کاری نەرویژ کە سەرقاڵی کۆنفرانسێک بوون، ٦٨ کەس بوونە قوربانی و نزیکەی ٦٦ کەسی‌تر بریندار بوون.

## ئەمانەش ببینە
ھێرشەکانی نەرویژ (٢٠١١)

## سەرچاوەکان

پۆل:دوورگەکانی بوسکێرود
پۆل:ھێرشەکانی ٢٠١١ی نەرویژ
بانو بەکر حاجی ڕەشید

**بانو بەکر حاجی ڕەشید** لەدایکبووی شاری ھەولێر یەکێک لە قوربانیانی ھێرشەکانی ساڵی ٢٠١١ نەرویژ بووە. ئەم کچە کوردە کە لە تەمەنی ٦ ساڵیی لەگەڵ خێزانەکەی لە وڵاتی نەرویژ نیشتەجێ بوون، کاندیدی پارتی کاری نەرویژ بووە بۆ ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی شارەوانی شاری ئۆسلۆ.

## ڕۆژی ڕووداو
ڕۆژی ٢٢ی تەمموزی ساڵی ٢٠١١ لە دوورگەی ئوت ئۆیە کاتێک کە کەمپێکی لاوانی سەر بە پارتی کاری نەرویژ سەرقاڵی کۆنفرانسێک بوون، لاوێکی تەمەن ٣٢ ساڵە بە ناوی ئەندرێس برینگ بریفیک کە سەر بە پارتێکی ڕاستڕەوی مەسیحی بووە، بە جل و بەرگی پۆلیسەوە ھێرش دەکاتە سەریان و لە ئاکامدا نزیکەی ٦٨ کەس بوونە قوربانی و ٦٦ کەسی‌تر بریندار دەبن.

بانو بەکر کە ئەو کات لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا دەبێ یەکێک لە بەشداربووانی ئەم کۆنفرانسە بووە. لەپاش ھێرشەکە ژمارەک کەس کە بانو بەکر ڕەشید یەکێک لەوان بووە لە نێو زەریا دەکەون و بێ سەروشوێن دەبن. پاش پێنج ڕۆژ گەڕانی پۆلیس لە ئێوارەی ڕۆژی چوارشەممە سەعات ١٨:٣٠ خولەک بە کاتی نەرویژ تەرمی بانو ڕەشید لە ‌نێو زەریا دەدۆزرێتەوە و ڕۆژی ھەینی ڕێکەوتی ٢٩ی تەمموزی ٢٠١١ بە ئامادەبوونی یۆیناس غار ستۆری وەزیری دەرەوەی نەرویژ لە قەبرستانی نیسودن لە نزیک ئۆسلۆ بەخاک دەسپێردرێ.

## ئەمانەش ببینە
ھێرشەکانی نەرویژ (٢٠١١)
## بەستەری دەرەکی
چەندین وێنە لە مەڕاسمی ناشتنی بانو بەکر ڕەشید

## سەرچاوەکان

پۆل:ھێرشەکانی ٢٠١١ی نەرویژ
ئەندرێس بێرینگ برێڤیک

**ئەندرێس بێرینگ برێڤیک** (بە نەرویجی Anders Behring Breivik)، لەدایکبووی ١٣ی شوباتی ١٩٧٩  تیرۆریستی ڕاستڕەوی نەرویژییە. کە بەرپرسیاری ھێرشەکانی ساڵی ٢٠۱١ی نەرویژ لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەمموزی ٢٠١١یە، ئەندرێس دانیشتوویەکی نەرویجی مەسیحیی توندڕەوە، وەکو ناسراوە مەسیحییەکی پارێزگارە و ڕاستڕەوێکی توندڕەوە و دژایەتی ئیسلام و بڵاوبوونەوەی ئەکات هەروەها ئاماژەی بۆ کراوە کە ماسۆنییە.

و هەتا ئێستا نەزانراوە ئەگەر بە تەنها خۆی بەمم ڕەفتارە هەستابێت. لە ٢٢ی تەمووزی ٢٠١١، نزیک بۆتەوە لە لاوانی پارتی کرێکارانی فەرمانڕەوا لە نۆرویژ لە سەربازگەی دوورگەی ئۆتایا، جل و بەرگی پۆلیسی پۆشی بوو و ئاگری بەردایە گەنجە ئامادەبووەکان، کە بوو بە هۆی کوژۆانی نزیکەی ٨٥ کەس.

## بیروباوەڕ و ڕا سیاسییەکانی
ئەندرێس پێش ئەوەی بە دوو هێرشە یەک لە دوای یەکەی هەستێت پێش چەند سەعاتێک لە نووسینی دۆسیەییەکی نزیکەی ١٥٠٠ پەڕەیی بۆتەوە کە تیایدا بیر و بۆچوونەکانی خۆی دەربڕیووە بەرامبەر بە سیاسەتی جیهان؛

### ئيسرائيل
ڕۆژنامەی ئیسرائیلی ئەمڕۆی ئیسڕائیلی وتوویەتی کەوا لەو دۆسیەیەدا نزیکەی ٣٠٠ جار ناوی ئیسرائیل هاتووە کە هەمووی بە شێوەیەکی ئیجابی بووە، هەروەها هێرشی کردۆتە سەر یەکێتی ئەوروپا لەبەرئەوەی هاوسۆز نین لەگەڵ ئیسرائیلدا، ستایشی سیاسەتی ئیسرائیلی کردووە کە بە پیی ڕای ئەندرێس مافی زۆربەی دانیشتووە موسڵمانەکانی نادات کە لەژێر دەسەڵاتیا ئەژین بە پێچەوانەی ئەوروپاوە، هەروەها نووسیوەیەتی (کاتی ئەوە هاتووە کە پاڵپشتی نەفامانەی فەلەستینییەکان بوەستێنرێت)"..

### ئیسپانیا و ئەوروپا
ئەندرێس برێڤیک دوای ئەوەی لە نووسینی دۆسیە ١٥٠٠ پەڕەکەی بۆیەوە سەیارەیەکی بۆمبڕێژکراوی تەقاندەوە لە ئۆسلۆی پایتەختی ئەو وڵاتە پاشان ڕووی کردە ئۆتاوا و بە شێوەیەکی هەڕەمەکیانە چەکەکەی ڕووکردە بەشدابووەکانی خێوەتگەیەکی هاوینە و بوو بە هۆی کوژرانی زیاتر لە ٨٥ کەس، ئەمەش بۆ ڕێگرتن لە زیادبوونی ژمارەی موسڵمانان لە ئەورووپا دا کە ئیسپانیایان لە نێودایە، و ئەندرێس ڕەخنەی توندی لە زپاتیرۆی سەرۆک وەزیرانی ئیسپانیا گرتووە و ئەڵێت بە چاکەی ڕێکخراوی قاعیدە گەیشتۆتە دەسەڵات، و دەرگای ئیسپانیای کردۆتەوە لە بەردەم کۆچی بە کۆمەڵ کە بووە بە هۆی زیادبوونی ژمارەی موسڵمانان لەو وڵاتەدا، هەروەها ئەندرێس ڕەخنە لە سەرکردە ئەوروپییە سیاسییەکان دەگرێت بۆ ئەوەی دەرگایان کردۆتەوە لە بەردەم ئەوەی ئەندرێس بە ئیستیعماری ئیسلامی ناوی دەبات، و هەروەها بە نیازبووە هەستێت بە زنجیرەیەک تەقینەوەی هاوشێوەی تەقینەوەکەی ئۆسلۆ لە هەموو کیشوەری ئەورووپادا.

### تورکیا
و بە پێی ئەو لیکۆڵینەوانەی لە دۆسیەکەی ئەندرێسدا کراوە یەکێکە لە تووندترین دوژمنەکانی تورکیا، و لە دۆسیەکەیدا ٢٣٧ جار ناوی تورکیای هێناوە، و بە پێی ڕای ئەو ئەبێت تورکیا دووربخرێتەوە لە ناتۆ و پاڵپشتیکردنی بانگەشەی ئیبادەی عوسمانییەکان لە دژی ئەرمەنی ساڵی ١٩١٥ بکرێت. و لە لێکۆڵینەوە لە کۆمپیوتەری ئەندرێسدا دەرکەوتووە چەندین کاریکاتێری لە دژی تورکیا تیایە کە ئاماژە بەوە دەدەن ئەندرێس لە دژی وەرگرتنی تورکیایە لە یەکێتی ئەوروپادا، هەروەها زۆر بەوردی ئاگاداری بارودۆخی تورکیایە بە شێوەیەکی ئاگای لە هەموو کێشە ناوخۆییەکانە، و لە باسی کێشەی ئەرگەنەگۆندا لە نێوان حکومەتی پارتی داد و گەشەپێدان (ئیسلامییەکان) و دەستە کەمالییە عەلمانییەکانی تورکیادا، ئەندرێس ئەڵێت کەوا کەمالییەکان ئەیانەوێت پارێزگاری لە بەرژەوەندی نیشتیمانی بکەن و هەموو هەوڵەکانی ئەتاتورک بۆ کردنی تورکیا بە دەوڵەتێکی عەلمانی شکستی خوارد لەسەر دەستی حکومەتی ئێستای تورکیادا.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:تیرۆریزم لە نەرویژ
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
پۆل:ھێرشەکانی ٢٠١١ی نەرویژ
نیوودێلھی

**نیو دەلھی** یان **دەلهی نوێ** (، ، ، ) پایتەختی وڵاتی ھیندستانە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٢٩٤،٧٢٥ کەس بووە.

پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان
پۆل:دەلھی
فلوکس بی بی

نەرمەکاڵایەکی سەرچاوە کراوەیە وەشێندراوە لەژێر مەرجە گشتییەکانی گنو ،خۆڕاییە بۆ داگرتن و بەکارهێنان و هەتا دوایی ،فلوکس بی بی داڕێژرا و دیزاینکرا بۆ ئەوەی خێرا بێت و سوکەڵە بێت بە بوونی کەمترین تایبەتمەندی زیادە (جگە لە تایبەتمەندییە پێویستەکان) کە زۆر نەرمەکاڵای مەکۆکان هەیانە و بەبێ گەیاندنی سوودێکی ئەوتۆ ،یان هەر بەبێ سوود.

**فلوکس بی بی** لقبوونەوەیەکی PunBB ـیە ،کە درووستکرا لەلایەن *ڕیکارد ئەندرسەن* ،لە ساڵی ۲۰۰۷ PunBB فرۆشرا بە کۆمپانیایەکی بازرگانی، گەشەپێدان بەردەوامبوو لەژێر ئاڕاستەی *ڕیکارد ئەندرسەن* تاکو نیسانی ۲۰۰۸ ,لەو کاتەدا *ڕیکارد ئەندرسەن* ڕایگەیاند کە بەشدارییە چالاکەکانی ڕادەگرێت لەگەڵ ئەو پرۆژەیە.

لەژێر ڕۆشنایی گۆڕانی بارودۆخەکە ،ئەندامای گرووپی گەشەپێدان کە مابوونەوە بڕیاریاندا کە پرۆژەکە پێویستی بە کۆنترۆڵ کردنی زیاتری ئاڕاستەکەیە ،ئەوەش کە تاکە هەڵبژاردنی بۆ دانان لقبوونەوەی پرۆژەکە بوو بۆ FluxBB , (دیارە بۆ ئەو هۆیەش بە چەندین ساڵ کار لە PunBB بەهیچ شێوەیەک ناکەن) کە ئێستاکە فلوکس بی بی زۆرتر چالاکە و پشتگیری ڕاست بۆ چەپ و UTF-8 بە تەواوەتی دەکات. هەروەها پەڕگەی ڕووکاری فەرمی ڕاست بۆ چەپیان هەیە.

## سەرچاوەکان
*ویکی چاوگ 
*ناساندنی FluxBB - پێگەی سەرەکی FluxBB 

## بەستەری دەرەکی
* بینیینى نمونەی تاقیکاری Demo
*ماڵپەری سەرەکی FluxBB 

پۆل:نەرمەکاڵا
تایپێ

**تایپێ** (بە چینی:臺北)، پایتەختی تایوان یان کۆماری چینە‌. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٢,٦١٨,٧٧٢ کەس بووە. 

پۆل:تایپێ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٤
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
ھانۆی

**ھانۆی** (بە ڤیەتنامی:Hà Nội)، پایتەخت و دووھەمین شاری گەورەی ڤیەتنامە‌. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٦,٥٠٠,٠٠٠ کەس بووە. 

پۆل:شارەکانی ڤیێتنام
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١١یەم
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ھانۆی
پۆل:شارە بەندەرییەکانی ڤیێتنام
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٠١٠
پۆل:ھانۆی
سینگاپوور (شار)

**شاری سینگاپور** (بە ئینگلیسی:Downtown Core (Singapore))، پایتەختی وڵاتی سینگاپورە.

## سەرچاوەکان


پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
بەندەر سێری بێگاوان

**بەندەر سێری بێگاوان** (بە ئەلف و بێی جاوی:بندر سری بڬاوان)، پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی پاشانشینی برووناییە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١٤٠,٠٠٠ کەس بووە. 

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی بروونای
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٠٦
پنۆم پێن

**پنۆم پێن** (بە خمێری:ភ្នំពេញ)، پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی کەمبۆدیایە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٢,٢٣٤,٥٦٦ کەس بووە. 

پۆل:شارەکانی کەمبۆدیا
پۆل:شارەوانییەکانی کەمبۆدیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٤یەم
پۆل:پارێزگاکانی کەمبۆدیا
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٥ەم
پۆرت مۆرسبی

**پۆرت مۆرێسبی** پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی پاپوا گینێی نوێیە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٣٠٧,٦٤٣ کەس بووە. 

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٧٣
پۆل:پۆرت مۆرسبی
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:پایەتەختەکانی ئوقیانووسیا
پەکین

**پەکین** یان **بەیجینگ** (بە چینی: 北京)، پایتەختی کۆماری گەلی چینە، کە لە باکووری وڵاتەکە ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١٩٬٦١٢٬٣٦٨ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Beijing&oldid=442309028 ویکیپیدیای ئینگلیسی-نووسراوەی 05:15, 31 July 2011]

پۆل:ناوچە شارییەکانی چین
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١١یەمی پێش زایین لە چین
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٢یەمی پ.ز
پۆل:پەکین
تیمفوو

**تیمفوو** (بە ئەلف و بێی تەبەتی:ཐིམ་ཕུག་) گەورەترین شار و پایتەختی وڵاتی بووتانە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٥ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٧٩،١٨٥ کەس بووە. 

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی بووتان
پۆل:تیمفوو
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
ئەبووزەبی

**ئەبووزەبی** (بە عەرەبی:) پایتەختی و دووەم شاری گەورەی وڵاتی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکانە (لە دوای دوبەی). بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٨ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١،٤٥٠،٠٠٠ کەس بووە.

## پێشانگا

پەڕگە:Abu_Dhabi_skyline_night_(Nepenthes).jpg|دیمەنێکی شاری ئەبووزەبی
پەڕگە:|


## ئەمانەش ببینە
* دوبەی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:ناوچە شارییەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:شوێنە کەناراوییەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
پۆل:شارەکانی بەندەری عەرەبی
پۆل:هەرێمی ناوەڕاست، ئەبووزەبی
پۆل:ھەرێمی ناوەڕاست، ئەبووزەبی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٧٦٠
جێژنی سوپا

**جێژنی سوپا**، بۆنەیەکە هەندێک وڵات ئاهەنگی تیا دەگێڕن وەکو ڕێزلێنانێک لە سوپای نیشتیمانی وڵاتەکەیان.

پۆل:سەربازی
تۆڕی خۆجێیی

**تۆڕی خۆجێیی** یان **تۆڕی لۆکاڵ** (بە ئینگلیزی: Local Area Network یان LAN) تۆڕێکی کۆمپیوتەرییە کە لە ڕووبەرێکی سنوورداری جوگرافیایی وەک ماڵ، قوتابخانە، تاقیگە یان نووسینگەیەکدا کۆمپیوتەرەکان و دەزگاکانی پێکەوە بەستووەتەوە. تایبەتمەندییەکانی جیاکەرەوەی تۆڕە لۆکاڵەکان لە تۆڕە بەربڵاوەکان بریتین لە ڕادەی بەرزتری گواستنەوەی داتا، ڕووبەری بچووکتری جوگرافیایی و نەبوونی پێوسیتی بە ھێڵی کرێکراو.

لە ڕابردوودا بۆ سەرپاکردنی تۆڕی خۆجێیی لە ARCNET و تۆکەن ڕینگ و ژمارەیەک ستانداردی تر سوود وەردەگیرا، بەڵام ئێستاکە ئیسەرنێت و وای-فای دوو تەکنۆلۆژیای باوی سەردەمن.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:تۆڕەکانی ناوەخۆ
پۆل:کەلوپەلەکانی ئۆفیس
پۆل:ئامێرەکانی نووسینگە
جێژنی ئاڵا

[وێنۆک|180px|ڕۆژی ئاڵای [دوورگەکانی فارۆ]]
**جەژنی ئاڵا** ڕۆژێکی تایبەتە کە لە زۆر یەک لە وڵاتەکان ئاھەنگی تێدا دەگێڕن وەک ڕێزلێنانێک لە ئاڵای دەوڵەت، ئەمەش ساڵیادی دانانی ئاڵای نەتەوەیی دەبێت یان ساڵیادی ڕووداوێکی مێژوویی وەکوو ڕۆژی ھەڵگرتنی ئاڵاکە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ڕۆژی ئاڵا
درەختی خێزانیی سوڵتانە عوسمانییەکان

ئەم هێڵکارییەی خوارەوە درەختی خێزانیی سوڵتانەکانی دەوڵەتی عوسمانییە؛

پۆل:درەختی خێزانیی سوڵتانەکانی دەوڵەتی عوسمانی
پۆل:سوڵتانە عوسمانییەکان
پۆل:بۆماوەناسی شاھانە
ئەحمەدی یەکەم

**ئەحمەدی یەکەم** کوڕی محەمەدی سێیەم کوڕی موڕادی سێیەم، لە نێوان ساڵانی ١٥٩٠ بۆ ١٦١٧ ژیاوە، چواردەیەم سوڵتانی عوسمانییە، شاعیر بوو و دیوانیکی چاپکراوی ھەیە، لە ساڵی ١٦٠٣ز دەسەڵاتی گرتە دەست لە دوای مردنی باوکی، سەردەمەکەی سەردەمی شەڕ و یاخیبوون و شۆرشەکان بوون دژ بە دەوڵەتەکەی.

## پەیوەندییەکانی لەگەڵ ڕۆژھەڵات
حوکمی گرتە دەست لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا، ئاگری شەڕ ھەڵگیرسا بوو لەگەڵ دراوسێ ئێرانییەکاندائەمەش ھانی ئەوانەی دا کە ئەیانویست ھەستن بە شۆڕش لەوانە بزوتنەوەی جان پۆلاد کە تێکشکا و ڕایکرد بۆ ئیتالیا و فەخرەددین دوڕزی، سەدڕی ئەعزەم موڕاد پاشا ھەستا بە دەستگرتن ھەموو یاخی بووەکاندا. شا عەباشی سەفەوی ھەستا بە داگیرکردنی ژمارەیەک شاری سەر بە دەوڵەتی عوسمانی، وەک تەبرێز و وان، و ئەحمەدی یەکەم ناچار بوو ڕێبکەوێت لەگەڵ سەفەوییەکان، بە تایبەت دوای مردنی سەدری ئەعزەم موڕاد پاشا، و یەکێک لە مەرجەکانی ڕێکەوتنەکە ئەوەبووکە عوسمانیەکان ھەموو ئەوانە بگێڕنەوە لەو خاکانەی کە سوڵتان سولەیمان قانونی غەزووی کردبوون کە بەغداشیان تێدا بوو.

## پەیوەندییەکان لەگەڵ ڕۆژئاوادا
حکومەتی نەمسای کاسۆلیکی ھەستا بە توندکردنەوە لەسەر ھەنگارییە ئەرسەدۆکسییەکان، ئەمەش وایکرد ھەنگارییەکان بنێرن بۆ لای دەوڵەتی عوسمانی موسڵمان و داوای دادپەروەرییەکەی بکەن و ڕزگاریان بکات لە دەستی نەمسا، و ھەنگارییەکان ئەمیرێکیان بۆ خۆیان ھەڵبژارد، حکومەتی عوسمانی ئەمەی پێ باش بوو، یارمەتی دان بە ھێزی سەربازی بۆ ڕووبەڕوو بوونەوەی نەمسا و ھێزە عوسمانی و ھەنگارییەکان توانیان لە ماوەیکی کەمدا فەتحی چەندین قەڵا بکەن، و نەمسا بۆ ئەوەی وا لە ھەنگارییەکان بکات دەست لە عوسمانییەکان بەربدەن، دابەزی لە ھەموو خاکەکانی مەجارستان (ھانگاریا) بۆیان و دانی نا بە فەرمانڕەواکەیان وەک پاشای مەجەڕ و ئەمیری ترانسلڤانیا، بەمەش توانیان ھاریکاری مەجەڕی لەگەڵ عوسمانییەکان بوەستێنن، و لەبەر ناجێگیری بارودۆخی ناوخۆ و سەرقاڵبوونی سوپای عوسمانی لە بەرەی ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ئێراندا، عوسمانییەکانی ناچار کرد ڕێبکەوێت لەگەڵ نەمسادا کە بەمە نەمسا ڕزگاری بوو لەو جزیە ساڵانەی ئەیدا بە دەوڵەتی عوسمانی.

بەڵام فەڕەنسا تایبەتمەندییەکانی بۆ تازە کرایەوە و گەیشتە سەروو تایبەتمەندییەکانی ئینگلیز و بوندقییەکان، و حەقی پاراستنی مەسیحییەکانی قودس و دەوروبەری درا بە پاشای فەڕەنسا.

ھۆڵەندا توتن و ڕێگەکانی بەکارھێنانی بردە ناو دەوڵەتی عوسمانییەوە لە سەردەمی سوڵتان ئەحمەدی یەکەم، فەتوا درا بە حەرامکردنی، و ئینکیشارییەکان ھەستان بە شۆڕش و خەلیفەیان لابرد و موستەفای یەکەمیان لە جێگەی دانا.
thumb|240px|وێنەیەکی مزگەوتی سوڵتان ئەحمەد، ئیستەنبوڵ
لە سەردەمەکەییدا شەڕی دەریایی کەوتەوە لە نێوان کەشتییە عوسمانی و ئەوروپییەکاندا، و لە زۆربەی جارەکاندا بە بەرژەوەندی ئەورووپا کۆتایی ئەھات.

## بیناسازی لەسەردەمی ئەحمەدی یەکەم
لەم سەردەمەدا یە کێک لە دیارترین ھێماکانی خەلافەتی عوسمانی بنیاتنرا کە مزگەوتی سوڵتان ئەحمەدە، و لە ڕۆژاوا بە مزگەوتی شین ناسراوە لەبەر نەخشە شینەکانی تیایەتی؛ و مزگەوتێکی سەرسوڕھێنەرە لە بیناسازییدا و لە ڕووناکییەکانی لە شەودا و بە یەکێک لە گرنگترین و گەورەترین مزگەوتەکانی تورکیا و جیھانی ئیسلامی ھەژمار دەکرێت.

## سەرچاوەکان
* سایتی ئیسلام ئۆن لاین

پۆل:سوڵتانە عوسمانییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:تورکە عوسمانییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٩٠
پۆل:مردووانی ١٦١٧
محەممەدی سێیەم

**محەمەدی سێیەم** کوڕی موڕادی سێیەم کوڕی سەلیمی دووەم، سیانزەیەم خەلیفەی عوسمانی بوو. لە نێوان ساڵانی ١٥٦٦ و ١٦٠٣دا ژیاوە و لە ساڵی ١٥٩٥ حوکمی گرتووەتە دەست. ئەو شاعیر بوو و ھۆنراوەی دەنووسی.

## سەرەتای دەسەڵاتی
محەمەدی سێیەم کوڕی سوڵتان موراد و سەفیە سوڵتان بوو. سەفیە سوڵتانی دایکی کۆیلەیەکی ئالبانیایی بوو. سولتان موڕاد ھەڵیبژارد بۆ خۆی و دواتر کاریگەرییەکی گەورەی ھەبوو لە سیاسەتدا. محەممەدی سێیەم لە سەرەتای دەسەڵاتیدا براکانی کوشت  و وازی لە بەرێوەبردنی کاروباری ناوخۆی وڵات ھێنا. ئەو کارەی دانا بۆ وەزیرەکانی. لە سەردەمی ئەودا دراوی عوسمانی گەڕایە دواوە و گەندەڵییەکی گەورە بڵاوبوویەوە لە وڵاتی عوسمانیدا.

## بیروباوەڕی
محەمەدی سێیەم خاوەن باوەڕی ئیسلامی بوو و لەو شەڕەی کە فەتحی حوسن کەڕای لێکەوتەوە زۆر لە یاریدەدەرەکانی ھەڵھاتن و لەودا بوو سوڵتان بکەوێتە دیلی. بەڵام سەعدەددین ئەفەندی بیری خستەوە کە خۆی ڕابگرێت و ھەستا و پاڕایەوە لە خوا تا سەرکەوتووی بکات و پاشان دەرچوو لەگەڵ دوژمنەکەی کەوتە شەڕەوە تا سەرکەوت بە سەریاندا.

سولتان محەمەدی سێیەم لە جێگاکەی خۆی ھەلئەسا کە ناوی پێغەمبەر محەممەد ئەھێنرا لە ڕێزلێنان و پیرۆزییدا بۆی.

## شۆڕشی ھەڵاتووەکان
لە ڕۆژەکانی محەمەدی سێیەمدا یاخی بوونێک ڕوویدا لە ئەنادۆڵ کە سەربازە ھەڵاتووەکانی ڕووداوی کرزت ھەڵیانگیرساند، دەوڵەت نەفی کردبوون بۆ ئەنادۆڵ و ناوی نابوون بە ھەڵاتوو، و شۆڕشەکەیان لە کاتێکی زۆر ھەستیاردا ھات، کە سەربازە عوسمانییەکان سەرگەرمی شەر بوون لە ھەرێمەکانی مەجارستان، بەڵام عوسمانییەکان توانیان گەمارۆیان بدەن، سەرکردەکەیان خۆیدا بە دەستەوە لە بەرامبەر ئەوەی بکریتە والی ئاماسیا، خەلیفە ڕازی بوو بەڵام دواتر گەڕایەوە و شۆڕشی نویی دەست پێکرد سەرۆکی یاخیبووەکان کوژرا و براکەی حەسەن شێت (ئودلی حەسەن) سەرکردایەتی شۆڕشەکەی گرتە دەست، و توانی ئەو سوپایە بشکێێت کە ئیستەنبوڵ ناردبووی، حکومەت زۆر دیاری پێدا و پێشنیاری ویلایەتی بۆسنەی بۆکرد ئەویش ڕازی بوو، کە دەوڵەت ئەیویست خۆی و سوپاکەی بەکار بھێنێت لە کەنارەکاندا بۆ سوود وەرگرتن لێی، و قەدەر لە ڕیزی خەلیفەدا ھات کە سوپاکەی حەسەن ھیلاک بوون لە ڕووبەڕوو بوونەوەی بەردەوام لەگەڵ سوپای نەمسا-مەجەڕ.

## شۆڕشی سەبا
شۆڕشێکی تر ھەڵگیرسا ئەویش شۆرشی سەبا بوو لە ئیستەنبوڵ، ئەمەش لەبەرئەوەی دەوڵەت نەیتوانی لە ڕووی ماڵیەوە قەرەبووی ئەوانە بکاتەوە کە لەدەستیاندابوو لە ئاسیادا بە ھۆی ئاژاوەی ھەڵاتووەکان، دەوڵەت پشتی بە ئینکیشاری بەست بۆ دەستگرتن بەسەر ئەم شۆڕشەدا، و دەستی بەسەرداگرتن دوای ئەوەی ئەو مزگەوتەکان و ئەو شوێنانەیان تێکدابوو کە دەستین پێی گەیشتبوو.

ئەو شۆڕشانەی لەم سەردەمەدا ڕوویاندا ئاماژەبوو بۆ لاوازبوونی ڕژێمی سەربازی عوسمانی و بێ تواناییان لە پاراستنی ئاسایش ناوخۆ و سەرکردایەتی کردنی ھەرێمەکانی دەرەوە.

سولتان محەمەدس سییەم کۆچی دوایی کرد لە ساڵی ١٦٠٣ز و کوڕەکەی ئەحمەدی یەکەم جێگەی گرتەوە.

## سەرچاوەکان

* سایتی ئیسلام ئۆن لاین
* میژوی دەوڵەتی عوسمانی – محەممەد فەرید بەگ
* دەوڵەتی عوسمانی – د. عەلی محەمەج سەڵابی.

پۆل:سوڵتانە عوسمانییەکانی سەدەی ١٧یەم
پۆل:تورکە عوسمانییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٦٦
پۆل:مردووانی ١٦٠٣
قۆنیە

**قۆنیە** یان **کۆنیا** () شارێکی گەورە لە باشووری ڕۆژاوای ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی و حەوتەمین شاری پڕ لە دانیشتووی تورکیا بە دانیشتووانێکی زیاتر لە ٢،١٠٠،٠٠٠ کەسە. قۆنیە شارێکی پێشکەوتوویە لە بواری ئابووری و پیشەسازی و ھەروەھا ناوەندی پارێزگای قۆنیەیە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شارەکانی تورکیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
پۆل:شارە پیرۆزەکان
پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا
کڵێسای کاتۆلیک

وێنۆک
**کڵێسای کاتۆلیک** (). گەورەترین تایفەی مەسیحییەتە، باوەڕداران، دامەزراوە و بیروباوەڕەکانی کڵێسای کاتۆلیک دەگرێتەوە؛ ناوەندەکەی دەکەوێتە شاری ڤاتیکان، بارەگای پاپای کاتۆلیک. شوێنکەوتووەکانی لە زۆربەی وڵاتەکانی جیھاندا ھەن بە تایبەت لە باشووری ئەورووپا و ئەمریکای لاتینی.

## هەروەها ببینی

* دەستدرێژیکردن لە کڵێسای کاتۆلیک

پۆل:کڵێسای کاتۆلیکی ڕۆمی
پۆل:چاندی ڕۆژاوایی
پۆل:لقەکانی مەسیحیەت
جۆرج بێرنارد شۆ

**جۆرج بێرنارد شۆ** (بە زمانی ئینگلیزی: George Bernard Shaw) (٢٦ی تەمووزی ١٨٥٦ – ٢ی تشرینی دووەمی ١٩٥٠) نووسەرێکی شانۆیی ئێرلەندی و یەکێک لە دامەزرێنەرانی قوتابخانەی لەندەن بۆ ئابووری بوو. یەکێکە لە کەڵە ئەدەبیانی بەریتانیا و ئێرلەندا. یەکەم نووسینی پڕسوودی لە بارەی موزیک و ئەدەبی ڕەخنەیی بوو، بەهرە سەرەکیەکی لە بواری دراما بوو، زیاتر لە ٦٠ شانۆگەری نووسیەوە. چەندین پارچە نووسینی لەسەر بابەتی سۆشیالیستی و هەژاری و دادپەروەرێتی و ئایین و موزیک ئەوجۆرە بابەتانە نووسیوە. شۆ چەندین بواری تاقیکردۆتەوە لەوانە پەروەردە و هاوسەرگیری  و ئایین و  حکومەت  و تەندروستی.
هەروەها شۆ ماوەیەک ئەندامی کۆمەڵەی فابی بوو و ماوەیەکی کورتیش ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای لەندەن بوو.
لە ساڵی ١٨٩٨ شۆ ژیانی هاوسەری لەگەڵ  چارلۆت پەین-تاون شێد  پێکهێنا، کە هاوڕێی بوو لە کۆمەڵەی  فابی . هەردووکیان لە  ئایۆت سانت لۆرێنس  نیشتەجێ بوون، لە خانووێک کە ئێستا پێی دەگوترێت کۆڕنەی شۆو (بە ئینگلیزی  (Shaw's corner)، شۆ هەر لەوێش کۆچی دوایی کرد لە تەمەنی ٩٤ ساڵیددا.
شۆ تاکە کەس کە توانیویەتی هەردوو خەڵاتی نۆبڵ لە ئەدەب و خەڵاتی ئۆسکار وەرگرێت، شایانی باسە خەڵاتی نۆبڵی لە بواری ئەدەب دا لە ساڵی ١٩٢٥ پێبەخشرا، شۆ ویستی خەڵاتەکە ڕەت بکاتەوە بەڵام ژنەکەی قایلی کرد بەوەی وەریگرێت چونکە ئەمە دەبێتە ستایشێک بۆ ئیرلەندا.
شۆ خەڵاتەکە ئەکاتە دیاری بۆ نووسەرەکانی ئێرلەند تاکو بتوانن کارەکانیانی پێ چاپ و بڵاو بکەنەوە. شۆ لەو دەمەدا "ئەڵێت لە هەڕەتی لاویدا وێڵ و سەرگەردانی پارە بووم، ئێستا ئەمدەنێ کە لە کەناری وشکا کەوتووم، لە کوێ بوو ئەو کاتانەی شەپۆلەکان تەراتێنیان پێ دەکردم!؟"

## سەرچاوە
ویکیپیدیا ئینگلیزی

پۆل:شانۆنامەنووسانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:شانۆنامەنووسانی ئیری
پۆل:سۆسیالیستە ئیرییەکان
پۆل:مردووانی ١٩٥٠
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٦
پۆل:ھەڵگرانی خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیات
پۆل:ھەڵگرانی خەڵاتی ئۆسکار
پۆل:نووسەری شانۆگەری
پۆل:بێدینەکان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی
پۆل:مردن بەهۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
پۆل:مردن بەھۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
تۆڕی بەربڵاو

**تۆڕی بەربڵاو** (بە ئینگلیزی: Wide Area Network یان WAN) بە تۆڕێکی کۆمپیوتەری دەوترێ کە ڕووبەرێکی بەرینی داپۆشیبێ، واتە ھەر تۆڕێک کە لە سنووری شار، ناوچە، یان وڵات تێپەڕیبێ. بنکە بازرگانی و حکوومەتییەکان بۆ دەستبەدەستکردنی داتا لەنێوان کارگێڕان و کڕیاران و دابینکەران لە شوێنە جۆربەجۆرەکاندا لە تۆڕی بەربڵاو سوود وەردەگرن. خۆی لە خۆیدا ئەم شێوازە ڕێگە بە بازرگانان دەدا بە کارامەترین شێوە کارە ڕۆژانەکانیان بەبێ ڕەچاوکردنی شوێن بەئەنجام بگەیێنن. پێچەوانەی تۆڕی خۆجێیی، کە تایبەتە بە شوێنێکی دیاریکراو، تۆڕی بەربڵاو سنووردار نییە.

پۆل:دوورپەیوەندی