open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جوان مارتینێز (تۆپی پێ، لەدایکبووی ٢٠٠٧)

**جوان مارتینێز لۆزانۆ** لەدایکبووی ٢٠ی ئابی ٢٠٠٧، یاریزانێکی تۆپی پێی ئیسپانییە و وەک بەرگریکار لە یانەی ڕیال مەدرید یاری دەکات.

## ژیانی سەرەتایی
لە ساڵی ٢٠٠٧ لە شاری ئەلجینێت لە کۆمەڵگەی ڤالێنسیا لە ئیسپانیا لەدایکبووە. سێرجیۆ ڕامۆسی یاریزانی هەڵبژاردەی ئیسپانیا وەک بتێکی تۆپی پێی خۆی سەیر کردووە. 

## ژیانی وەرزشی یانەکان
وەک یاریزانێکی گەنج پەیوەندی کرد بە ئەکادیمیای لاوانی یانەی لیڤانتی ئیسپانیا. پاشان پەیوەندی کرد بە ئەکادیمیای لاوانی ڕیال مەدرید لە لالیگای ئیسپانیا.

## پیشەی نێودەوڵەتی
یاریزانێکی نێودەوڵەتی لاوانی ئیسپانیایە. وەک یەکێک لە گرنگترین یاریزانەکانی هەڵبژاردەی تۆپی پێی خوار تەمەن ١٧ ساڵانی ئیسپانیا دادەنرێت. 

## شێوازی یاریکردن
بە شێوەیەکی سەرەکی وەک بەرگریکارێک کاردەکات. بە توانای ئاسمانی ناسراوە. 

## ژیانی کەسی
برایەکی گەورەی هەیە. کوڕی باوکێکی پزیشکی فیزیۆتێراپییە. 

## ئاماری پیشەیی

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٧
لوکا ڕۆمیرۆ

**لۆکا ڕۆمیرۆ بێزانا** () لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ لەدایکبووە. یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێیە و وەک یاریزانی ھێڵی ناوەڕاستی ھێرشبەر و ناوەراست یاریی دەکات بۆ یانەی ئەلاڤێسی لالیگا، بە داواکران لە یانەی میلانۆی خولی ئیتاڵیا. لە مەکسیک لەدایکبووە، ئەو نوێنەرایەتیی ئەرجەنتین کردووە لەسەر ئاستی نێونەتەوەییی لاوان.

ڕۆمیرۆ لە ڕێگەی سیستمی لاوان یەکەم یاری خۆی لەگەڵ مایۆرکا لە لالیگا لە تەمەنی ١٥ ساڵ و ٢١٩ ڕۆژدا ئەنجامدا و بووە گەنجترین یاریزان کە لە گرنگترین پێنج خولی ئەورووپادا یاریی بکات. دوای ئەوەی لە وەرزی ٢٠٢٠–٢٠٢١ لە یاری نێوان تیپی یەکەمی مایۆرکا و تیپی بی(B team) بەشداریی کرد، ڕۆمیرۆ لە ساڵی ٢٠٢١ پەیوەندی بە یانەی لازیۆی خولی ئیتاڵیا کرد. یەکەم گۆڵی لە ساڵی ٢٠٢٢دا بووە یەکەم یاریزانی کە لەدایکبووی ٢٠٠٤ە لە خولی پلە یەکی ئیتاڵیا گۆڵ تۆمار بکات. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٢٣ بێ بەرامبەر واتا بێ جێگیرکردنی ھیچ مووچەیەک لەگەڵ ئەی سی میلان گرێبەستی واژوو کرد.

## ژیانی سەرەتای
ڕۆمیرۆ لە شاری دورانگۆ لە مەکسیک لەدایکبووە، لە دایک و باوکێکی ئەرجەنتینی، لە تەمەنی سێ ساڵیدا لەگەڵ خانەوادەکەی ڕووی لە شاری ڤیلانوێڤا دی کۆردۆبا لە ئەندەلوس لە ئیسپانیا کردووە. دووبارە لە تەمەنی حەوت ساڵیدا ڕووی کردە شاری فۆرمێنتێرا لە دوورگەکانی بالیاریک و دەستی بە یاریکردن کرد لە یانەی سانت جۆردی کە بنکەکەی لە ئیبیزایە.

لە ساڵی ٢٠١١ ڕۆمیرۆ سەرەتایەکی لەگەڵ بەرشەلۆنە ئەنجامدا، بەڵام نەیتوانی گرێبەست لەگەڵ یانەی بەرشەلۆنە واژوو بکات، چونکە تەمەنی لە خوار ١٠ ساڵەوە بوو و ھەروەھا لەو ناوچەیەدا نەدەژیا. لە ساڵی ٢٠١٥ لە تەمەنی دە ساڵیدا گرێبەستێکی ھەشت ساڵەی لاوانی لەگەڵ یانەی مایۆرکا واژوو کرد. ڕۆمیرۆ لە چوار ساڵی یەکەمی ژیانیدا لە ١٠٨ یاریدا ٢٣٠ گۆڵی تۆمارکردووە.

## پیشەی نێودەوڵەتی
لە مەکسیک لە خێزانێکی ئەرجەنتینی لەدایک بووە، لە تەمەنێکی گەنجیدا ڕووی لە ئیسپانیا کردووە؛ بۆیە ڕۆمیرۆ خاوەنی ھەر سێ پاسپۆرتەکەیە، و لە ئێستادا مافی ئەوەی ھەیە نوێنەرایەتی ھەر سێ ھەڵبژاردەی باڵای نیشتمانیی بکات. لە پاڵەوانێتی ئەمریکای باشووری خوار ١٥ ساڵان لە ساڵی ٢٠١٩ دا نوێنەرایەتیی ئەرجەنتین کرد و لە ئاستی نێودەوڵەتیدا لەسەر ئاستی خوار ١٥ ساڵان، تێیدا پلەی دووەمی بەدەستھێنا و لە شەش یاریدا توانی دوو گۆڵ تۆمار بکات. لە مانگی ئازاری ٢٠٢٠، ڕۆمیرۆ بانگھێشتکرا بۆ نوێنەرایەتیکردنی یاریزانانی ژێر ١٧ ساڵانی ئەرجەنتین لە پاڵەوانێتی مۆنتایگو، بەڵام بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ پێشبڕکێکە ھەڵوەشایەوە.

ڕۆمیرۆ یەکەمجار لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢دا لەلایەن لیۆنێل سکالۆنی بەڕێوەبەری ھەڵبژاردەی ئەرجەنتین بانگێشتی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرجەنتین کرا. لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢، ڕۆمیرۆ یاری بۆ تیپی خوار ٢٠ ساڵان کرد لە یارییەکی ٢–٢ یەکسانبوون بەرامبەر بە تیپی خوار ٢٠ ساڵانی ئەمریکا.

لە ٣ی ئایاری ٢٠٢٣، ڕۆمیرۆ لە پێکھاتەی ھەڵبژاردەی ژێر ٢٠ ساڵانی ئەرجەنتین بەشداریی کرد کە لە مۆندیالی ژێر ٢٠ ساڵانی ٢٠٢٣ی فیفادا کرد، و لە ئەرجەنتین بەڕێوەچوو. لە قۆناغی ١٦ لەلایەن نەیجیریا ژێر ٢٠ ساڵەوە ھەڵبژاردەکە کرایە دەرەوە.

## ژیانی کەسی
دیێگۆ باوکی ڕۆمیرۆ یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێ بوو. ھەروەھا تۆبیاس برا دووانەکەی یاریزانی تۆپی پێیە، و وەک گۆڵپارێز یاریی دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی تێرسێرا دیڤیسیۆن
پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٤
بارهەڵگر

وێنۆک| بارھەڵگری دامپی فرێیتلاینەر M2
**بارھەڵگر** بریتییە لە ئۆتۆمبێلێک بۆ گواستنەوەی بار، ھەڵگرتنی باری سوودبەخشی تایبەتمەند، یان ئەنجامدانی کاری سوودبەخشی تر دروست کراوە. بارھەڵگرەکان لە قەبارە و ھێز و پێکھاتەدا زۆر جیاوازن، بەڵام زۆرینەی ڕەھایان تایبەتمەندی دروستکردنی جەستە لەسەر چوارچێوە، لەگەڵ کابینەیەک کە سەربەخۆیە لە بەشی باری سوودبەخشی ئۆتۆمبێلەکە. ڕەنگە جۆرە بچووکەکان لە ڕووی میکانیکییەوە ھاوشێوەی ھەندێک ئۆتۆمبێل بن. بارھەڵگرە بازرگانییەکان دەتوانن زۆر گەورە و بەھێز بن، وەک: بارھەڵگری زبڵ و خاشاک، ئاگرکوژێنەوە، تێکەڵکەری کۆنکرێت و ھەڵکەندن.

وێنۆک| عەرەبانە ھەڵمی سەنتینێل
ماکس داومان

**ماکس داومان** لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ لەدایکبووە، یاریزانێکی تۆپی پێی ئینگلیزییە و وەک یاریزانی ھێڵی ناوەڕاستی ھێرشبەر لە یانەی ئارسناڵ یاریی دەکات.

## پیشەی لە یانە
داومان یەکەم یاری لە ئەیلوولی ٢٠٢٣ لە ١٣ ساڵیدا لە یانەی ئارسناڵ بۆ تەمەنی خوار ١٨ ساڵ کرد ھەروەھا لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ داومان لە یاریی خولی لاوانی یوێفا(UEFA) بەرامبەر یانەی ئەتالانتا توانی گۆڵ تۆمار بکات، لە تەمەنی ١٤ ساڵ و ٨ مانگ و ١٩ ڕۆژدا بووە گەنجترین گۆڵکاری لە ھەموو مێژووی پاڵەوانێتییەکە.

## پیشەی نێونەتەوەیی
داومان یەکەم یاریی خۆی لە ئینگلتەرا بۆ تەمەنی خوار ١٦ ساڵ و ئینگلتەرا بۆ تەمەنی خوار ١٧ ساڵ لە ساڵی ٢٠٢٤ ئەنجامدا.

## شێوازی یاریکردن
داومان لە چەند شوێن و شێواز ئاسوودەیە و وەک یاریزانێکی ھێڵی ناوەڕاستی ھێرشبەر و وەک یاریزانێکی ژمارە ١٠ بۆ تیپی لاوانی ئارسناڵ بەکارھێنراوە، بەڵام دەتوانێت وەک یاریزانێکی باڵی ڕاستیش یاریی بکات. ئەو وزەی زۆرە و بەھرەیەکی سروشتیی ھەیە لە سێیەمی کۆتایییدا توانای بڕینی بەرگرییەکانی ھەیە بە پاسێکی ورد و ڕێک. گوستاڤۆ ئۆلیڤێرا ڕاھێنەری تیپی لاوانی ئارسناڵ نازناوی
کاکای داھاتوو بە داومان بەخشیووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٩
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
جاک مارستۆن

**جاک مارستۆن** کارەکتەری خەیاڵییە کە لە یارییەکانی ڕێد دێد ڕیدێمپشن و ڕێد دێد ڕیدێمپشن ٢ و ڕێد دێد ڕیدێمپشن: ئەندێد نایگتمێر دەرکەوتووە باوکی ناوی جۆن مارستۆنە و دایکی ناوی ئەبیگایل مارستۆنە، جۆش بلایلۆک کاری دەنگی کارەکتەرەکەی لە یاری ڕێد دێد ڕیدێمپشن: ئەندێد نایگتمێر ئەنجامدا و ماریسا بۆکیانتی دەنگی کارەکتەرەکەی لە ڕێد دێد ڕیدێمپشن ٢ کردووە، کاتێک جاک منداڵ بوو، تێد سازەرلاند دەنگی کارەکتەرەکەی لە ڕێد دێد ڕیدێمپشن ٢ ئەنجامدا. 

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
پلەیستەیشن کلاسیک

چەپ|وێنۆک|کارتۆنی پلەیستەیشن کلاسیک
**پلەیستەیشن کلاسیک** (بە ئینگلیزی: PlayStation Classic) وەشانێکی بچووکە لە ئامێری پلەیستەیشن ۱ی ئەسڵی بە فەرمی لە ۳ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە، بە نرخی ٩٩ دۆلار، ئامێرەکە ٢٠ یاری ھەڵگیراو لەخۆدەگرێت، وەشانەکەش بەو بۆنەیەوە دێت لە یادی ٢٥ ساڵەی خستنەبازاڕی یەکەم ئامێری پلەیستەیشن لە ساڵی ١٩٩٤.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆنسڵی یارییە ڤیدیۆییەکانی ماڵەوە
پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان
پۆل:پلەیستەیشن (بڕاند)
پۆل:کۆنسڵەکانی سۆنی
بەستۆڕە

**بەستۆڕە** یەکێکە لە شارەدێیەکانی قەزای پیرمام لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. بەستۆڕە ناوەندی ناحیەی بەستۆڕەیە. 

شارەدێی بەستۆڕە لە شارۆچکەی پیرمام (٩کم) دوورە، وە دووری لە شاری ھەولێر (٢٢کم) کیلۆ مەتر دەبێت.
.

## ناو
* وشەی بەستۆڕە لە زمانی کوردیدا واتای شوێنی ڕووباڕ و چۆمێکی زستانان و بەھاران ئاوی پێدابێت و ھاوینان وشک بکات و خیز و چەوی تێدادەبێت.
* وشەی بەست لە زمانی کوردیدا ئەم واتانەی ھەیە:
** ڕووبارێکە کە لە «زێ» پچووکتربێت.
** شیوێکی وشک کە ئاوی لێ بڕابێت.
** قەراخ چەمی خیزەڵان.
** چەمی نیوە وشک، کەم ئاو.
** لافاو گێڕەوە، بەن.
** قەراخ چەمی بە بەردوچەو.
** بەستێن، کەند، شیو.

## جوگرافیا
شارەدێی **بەستۆڕە** ھاوسنوورە لەگەڵ؛
* لە باکوورەوە گوندی خورخاوە.
* لە باشوورەوە گوندی براغی گەورە.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی سێوەکە.
* لە ڕۆژاواوە گوندی براغی بچووک.

## مێژوو
* بەستۆڕە تاوەکوو ساڵی ٢٠٢٤ گوندێک بوو سەر بە ناحیەی پیرمام، بەڵام لەدوای ئەو بەروارەوە بووە شارەدێ و ناوەندی ناحیەی بەستۆڕە و خرایە سەر قەزای پیرمام.

## ئەمانەش ببینە
* قەزای پیرمام
* ناحیەی بەستۆڕە
* بەنداوی بەستۆڕە

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
ئەندەر ئەسترالاگا

**ئەندەر ئەسترالاگا ئارانگورێن (بە ئینگلیزی: Ander Astralaga Aranguren**) یاریزانێکی تۆپی پێی ئیسپانییە و وەک گۆڵپارێز لە یانەی بەرشەلۆنە ئەتلەتیک یاری دەکات.

## ژیانی وەرزشی یانەکان
### سەرەتای ژیانی پیشەیی
لە شاری بێرانگۆ, بیسکای، وڵاتی باسک لەدایکبووە، ئەسترالاگا دەستی بە ژیانی وەرزشی کردووە لەگەڵ یانە ناوخۆیییەکەی کارابیگان. پاشان لە ساڵی ٢٠١٤ ڕووی لە ئەکادیمیای لاوانی ئەتلەتیک بلباو کرد. لە ھاوینی ٢٠١٨ ئەسترالاگا ھاتە لاماسیا و پەیوەندی بە تیپی خوار ١٦ ساڵەوە کرد. لەوێ بەردەوام بوو لە گەشەکردن و لە ڕێگەی سیستەمی لاوانی تیپەکەوە یەکەم یاری خۆی لەگەڵ بارسا ئەتلەتیک بەرامبەر بیتس دیپۆرتیڤۆ لە ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٢ ئەنجامدا.

بۆ یەکەمجار ئەسترالاگا بەشێک بوو لە پێکھاتەی ڕۆژی یارییەکە بەرامبەر ججیرۆنا ئێف سی لە ٢٨ی ژانویەی ٢٠٢٣. ئەو و یانەی بەرشەلۆنە ڕێککەوتن لەسەر درێژکردنەوەی گرێبەستەکەی تا مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٥ لە مانگی نیسانی ٢٠٢٣، لە یارییەکی دۆستانەدا بەرامبەر یانەی ئەمریکا لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە شاری دالاس، یەکەم یاری نافەرمی خۆی لە تیپی باڵا ئەنجامدا.

## پیشەی نێودەوڵەتی
ئەندەر ئەسترالاگا نوێنەرایەتی ئیسپانیای کردووە لەسەر ئاستی لاوانی نێودەوڵەتی. لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ یەکەم یاری بۆ ھەڵبژاردەی ئیسپانیای خوار ١٨ ساڵ بەرامبەر یانەی ڕۆمانیا ژێر ١٨ ساڵ ئەنجامدا و شەش یاری ئەنجامدا پێش ئەوەی سەربکەوێت بۆ تیپی خوار ١٩ ساڵ. لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢ یەکەم یاری خۆی بۆ تیپی خوار ١٩ ساڵ بەرامبەر ئیسرائیل ژێر ١٩ ساڵ لە یارییەکی دۆستانەدا ئەنجامدا، کە بە ئەنجامی ٠–٠ یەکسان بوو. لە سێیەمین یاریدا لەگەڵ تیپی خوار ١٩ ساڵ لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣ بەرامبەر نەرویجی خوار ١٩ ساڵ لە پاڵەوانێتی ئەورووپای خوار ١٩ ساڵ یاری کرد، کە بەھەمان شێوە بە ئەنجامی ٠–٠ یەکسان بوو.

## ژیانی کەسی
خوشکە بچووکەکەی یۆناتێ (لەدایکبووی ٢٠٠٥) ھەروەھا یاریزان و گۆڵپارێزە و لە ساڵی ٢٠٢٤ بۆ یانەی ئەتلەتیک فێمینینۆ بی و پێکھاتەی ئیسپانیای خوار ١٩ ساڵانی ژنانی ئیسپانیا یاری دەکرد.

## ئاماری پیشەیی
### یانە

## ئاماژەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا ئەتلێتیک
پۆل:یاریزانانی پریمێرا فێدێراسیۆن
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٤
مانگۆ

ڕاست|وێنۆک|374x374پیکسڵ
مانگۆ () لە ناوچەی نێوان باکووری ڕۆژاوای میانمار و بەنگلادیش و باکووری ڕۆژھەڵاتی ھیندستانەوە سەرچاوەی گرتووە. *M. indica* لە کۆنەوە لە باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا چێنراوە و لە ئەنجامدا دوو جۆر جۆری مانگۆ مۆدێرن دروست بووە: جۆری ھیندی و جۆری باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا.  جۆرەکانی تری جۆری *Mangifera* ھەروەھا میوەی خواردن بەرھەم دەھێنن کە پێیان دەوترێت "مانگۆ"، کە زۆربەیان لە ناوچەی ئیکۆی مالیزیادا دەبینرێن.

لە سەرانسەری جیھاندا چەند سەد جۆری مانگۆ ھەیە بەپێی جۆرەکەی، میوەی مانگۆ لە قەبارە و شێوە و شیرینی و ڕەنگی پێست و ڕەنگی پووشک دەگۆڕێت، کە ڕەنگە زەردی کاڵ، زێڕین، سەوز، یان پرتەقاڵی بێت. مانگۆ میوەی نیشتمانیی ھیندستان و پاکستان و فلیپینە، لەکاتێکدا درەختی مانگۆ درەختی نیشتمانیی بەنگلادیشە. 

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان
پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی پاکستان
ئۆبژەکتیڤیزم

**ئۆبژەکتیڤیزم** سیستمێکی فەلسەفییە لەلایەن «ئاین ڕاند»ی نووسەر و فەیلەسووفی ڕووسی-ئەمریکییەوە پەرەی پێدراوە و ناو نراوە. وەکوو خۆی دەیگێڕێتەوە، پوختەی فەلسەفەکەی ئەمەیە: «مرۆڤ لە گوێن بوویەکی قارەمان تێگەیین، کە بەختیاریی خۆی ئامانجی ئەخلاقیی ژیانییەتی و، پێکھێنانی کاری بەبەرھەم شەریفترین کردەوەیەتی و، ئەقڵ تاقانە یەکلاییکەرەوەیە بۆی.»

ڕاند یەکەمجار باوەڕە فەلسەفییەکانی لە چیرۆکە خەیاڵییەکانیدا دەربڕیوە، بە تایبەتی لە ڕۆمانەکانی سەرچاوکە (١٩٤٣) و ئەتڵەس شانی ھەڵتەکاند (١٩٥٧)، دواتریش لە وتار و کتێبە ناخەیاڵییەکاندا. لیۆنارد پیکۆف، مامۆستای فەلسەفە و جێگەداری فیکریی ناودێرکراوی ڕاند، دواتر پێکھاتەیەکی فەرمیتری پێبەخشی. پیکۆف ڕای گەیاند ئۆبژەکتیڤیزم تا دەگاتە حاندی «پرەنسیپە بنەڕەتییەکانی» کە لەلایەن خودی ڕاندەوە دانراون، وەکوو سیستمێکی داخراو وایە و ناگۆڕدرێ. بەڵام، وتیشی «ھەمیشە دەتوانرێ مانای شاراوە و بەکاربردن و یەکخستنی نوێ بدۆزرێتەوە.»

دۆزە سەرەکییەکانی ئۆبژەکتیڤیزم بریتین لەوەی کە: 
* وشیاری ببێ یا نەبێ، واقیع ھەیە، 
* ئینسان و ئەم واقیعە، لە ڕێگەی بەھرەی پێزانین و ھەستپێکردنەوە، کە ھیی ئینسانە، ڕاستەوخۆ لێک دەکەون (بڕوانە ڕیالیزمی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ)، 
* ئینسان دەتوانێ زانیارییەکان لەمەڕ واقیع کە لە ڕێگەی ھەستەکانی جەستەیەوە دەستی کەوتووە، بخاتە ناو پرۆسەی تێگەیشتەسازی و ئیستیقرا و، بۆ خۆی بیکا بە مەعریفەتی عەینی (ناسیاریی لە ئۆبژەکان)، 
* ئامانجی ئەخلاقیی دروست لە ژیانی ئینساندا ئەوەیە شوێن دڵخۆشی و بەختەوەریی خۆی بکەوێ،
* تاکە سیستمی کۆمەڵایەتیی سازگار لەگەڵ ئەم ئەخلاقە کە دەبێ ڕێزی تەواو لە مافەکانی تاکەکەس بگرێ، سەرمایەداریی بەدوور لە دەستێوەردانی حکوومەتە (laissez-faire capitalism)،
* ڕۆڵی ھونەر گۆڕینی ئیدیا مێتافیزیکییەکانی ئینسانە، ئەویش بە دەستچنکردنی واقیع و بەرھەمھێنانەوەی لە شێوەیەکی فیزیکیدا کە بەرھەمی ھونەریی پێ دەڵێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەرمایەداری
پۆل:تیۆرە ئیپیستمۆلۆژییەکان
پۆل:تاکەکەسێتی
پۆل:ئۆبژەکتیڤیزم (ئاین ڕاند)
پۆل:قوتابخانە و نەریتە فەلسەفییەکان
پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان
ناحیەی بەستۆڕە

**ناحیەی بەستۆڕە** (بە عەرەبی: *ناحیة بستورة*، بە ئینگلیزی: *Bastora Subdistrict*) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای پیرمام لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی بەستۆڕەیە.

## ناو
ناوی ناحیەی بەستۆڕە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە، کە ئەویش شارەدێی بەستۆڕەیە.
* وشەی بەستۆڕە لە زمانی کوردیدا واتای شوێنی ڕووباڕ و چۆمێکی زستانان و بەھاران ئاوی پێدابێت و ھاوینان وشک بکات و خیز و چەوی تێدادەبێت.
* وشەی بەست لە زمانی کوردیدا ئەم واتانەی ھەیە:
** ڕووبارێکە کە لە «زێ» پچووکتربێت.
** شیوێکی وشک کە ئاوی لێ بڕابێت.
** قەراخ چەمی خیزەڵان.
** چەمی نیوە وشک، کەم ئاو.
** لافاو گێڕەوە، بەن.
** قەراخ چەمی بە بەردوچەو.
** بەستێن، کەند، شیو.

## جوگرافیا
سنووری ناحیەی بەستۆڕە:
* لە باکوورەوە ناحیەی باسرمە و ناحیەی کۆڕێ.
* لە باشوورەوە ناحیەی ناوەندی قەزای بەحرکە و ناحیەی کەسنەزان. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی بناری سەفین و ناحیەی شۆڕش.
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی دارەشەکران.

## مێژوو
* بەپێی بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤ی وەزارەتی ناوخۆی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە بەرواری ٠٣\٠٤\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە فراوانکردنی قەزای پیرمام، ئەویش بە ھێنانە کایەی ناحیەی کۆڕێ، ناحیەی بەستۆڕە، ناحیەی بناری سەفین و دابڕانی ناحیەی دارەشەکران لە قەزای خەبات و بەستنەوەی بە قەزای پیرمامەوە.

## کارگێڕی
ئەم ناحیەیە لە (٣٩) گوند پێکھاتووە:

* بانەمان
* بناوی خواروو
* بناوی سەروو
* بەربیانی بچووک
* بەربیانی گەورە
* پانکان
* پەرپیتان
* تۆپزاوە، بەستۆرە
* حاجی کالۆ
* خورخاوە
* دارەبزمارە
* داوداوە، بەستۆڕە
* دڕەش
* دەربەند سەیدی خواروو
* دەربەند سەیدی سەروو
* دەربەندی گومەسپان
* دونگزاوە
* دێرێ، بەستۆڕە 
* زیارەت کۆڕێ
* ساوەگوڵ
* سەرسول
* سەروکانی، بەستۆڕە
* سوڵێ
* سێگرکا
* سێوەکە
* شیناوە، بەستۆڕە
* شیوەپەمۆیان
* شێخان، بەستۆڕە
* شێخانی ھەرکیان
* عەزیزاوە
* کانی رولکان
* کلاوڕەش
* کەپران، بەستۆڕە
* گڕاو، بەستۆڕە
* گەلیاوە
* گۆمەسپان
* میراخور
* ھەرشەم
* ھەنارە، بەستۆڕە

## ئەمانەش ببینە
* قەزای پیرمام
* ناحیەی دارەشەکران
* ناحیەی بناری سەفین
* ناحیەی کۆڕێ

## سەرچاوەکان

پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان

**ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان** (بە عەرەبی: *ناحیة مرکز قضاء خلیفان*، بە ئینگلیزی: *Khalifan Subdistrict center district *) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای خەلیفان لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی خەلیفانە.

لە زۆربەی یەکەی کارگێڕی قەزادا لە ھەرێمی کوردستان و عێراقدا، کاتێک یەکەی قەزا دێتە کایەوە، ئەوا ناحیەی ناوەندی قەزاکەش دێتە کایەوە بە ھەمان ناو.

## ناو
ناوی ئەم ناحیەیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی خەلیفانە. ھیچ سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراوی نووسراو لەبەردەستدا نییە تاکوو شیکاری ئەم چەمکە بکات. 
* ئەو سەرچاوانەی کە باون لەناو جەماوەر بەشێوەی زارەکییە، گوایە لە گەلیاوانەوە ھاتووە. 
* ڕایەکی تر دەڵێت لە کاتی ھاتنی لەشکری ئیسلام بۆ دەڤەرەکە دوو خەلیفەی لێ نیشتەجێ بووە، بە تێپەڕبوونی کاتیش ئەم ناوە داتاشراوە و بووەتە خەلیفان.

## جوگرافیا
سنووری ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان:
* لە باکوورەوە ناحیەی سرێشمە.
* لە باشوورەوە ناحیەی بالیسان. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز.
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر و ناحیەی باسرمە.

## مێژوو
* بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٧٤٢) لە (٢٦-٧-١٩٦٧)دا، بە دابڕانی (٣٢) گوندی ناحیەی دیانا و (٢٢) گوندی ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز، ناحیەی خەلیفان لە سنووری قەزای ڕەواندز ھاتە کایەوە.
* بەپێی بەیانی ژمارە(١٦)ی ساڵی ٢٠٢٣ی وەزارەتی ناوخۆی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە بەرواری ١٥\٠٨\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە ھێنانەکایەی قەزای خەلیفان و ناحیەی سرێشمە لە سنووری ئیدارەی سۆران لە پارێزگای ھەولێر.

## کارگێڕی
ئەم ناحیەیە لە (٥٣) گوند پێکھاتووە:

* ئاڵانە
* ئەشکەفتە
* بلەی خواروو
* بلەی سەروو
* بناوی خواروو
* بناوی سەروو
* بەردۆک
* بەنۆکە
* بیوکە
* بێروکە
* پەرکین
* پیرەخەلیل
* تارینانی خواروو
* تارینانی سەروو
* تاڕاوە
* توتمەڕە
* جۆلەمێرگ، سۆران
* خەندۆر
* دەشتیلۆک
* ڕماوێژ
* زیلەکان
* سارتکە، خەلیفان
* سەرچاوەی باران
* سێناوە 
* شارسینای کۆن
* شارسینای نوێ
* شەڕکان
* کانی پیسان
* کانی وەتمان، خەلیفان
* کانیەرەش
* کنەک
* کەلەکین
* کەندۆر
* گردۆک
* گەلی عەلی بەگ
* گورکار
* گۆڕەشێر، خەلیفان
* مەلەکان
* ھەروتە کۆن

## ئەمانەش ببینە
* خەلیفان
* قەزای خەلیفان
* ناحیەی سرێشمە

## سەرچاوەکان

پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
شەڕی حەلەب (٢٠٢٤)

**شەڕی حەلەبی ٢٠٢٤** شەڕێکی چەکدارییە لە شاری حەلەبی باکووری سووریا کە شەڕەکە لە ئەنجامی ھێرشکردنی ئۆپۆزسیۆنی سووریا بە سەرۆکایەتیی گرووپە چەکدارییە جیھادییەکانی تەحریر شام بە پاڵپشتیی ھێزەکانی کۆماری تورکیا دژ بە ھێزەکانی کۆماری سووریای عەڕەبی و چەند ھێزی چەکداری تر وەک سوپای نیشتیمانیی سووریا کە بەتەواوەتیی ھەموو ھێزەکان پاڵپشتی چەک و پارە لە کۆماری تورکیا وەردەگرن، و ھێزەکانی ئۆپۆزسیۆن توانیان شاری حەلەب بگرنە دەست و جگە لەوەی کە ھێزە چەکدارییەکانی کوردستانی ڕۆژاوا (ڕۆژاڤا) تێوەگلانە شەڕەکە و لە چەند ناوچەیەکی حەلەب شەڕوانەکانی ھەسەدە و گرووپە چەکدارییەکانی وەک یەپەگە و یەپەژە لەشەڕدابوون لەگەڵ ھێزە ئۆپۆزسیۆنییەکانی سووریا، و جگە لەوەی کە شەڕەکە لە نێوان حکومەتی ئەسەد و گرووپە یاخیبووەکانە ھێزە کوردییەکانیش وەک ئامانج دیاریکراون کە تورکیا کێشەی لەگەڵ کوردەکانی سووریا و گرووپە چەکدارییە کوردییەکاندا ھەیە، لە ماوەی چەند ھەفتەیەکدا زیاتر لە ٤٠٠ کەس کوژران کە زۆربەیان چەکداری ئۆپۆزسیۆن بوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:شەڕی ناو شار
زانستی لۆژیک

وێنۆک|لاپەڕەی ناونیشانی چاپی ساڵی ١٨١٦
**زانستی لۆژیک** (بە ئەڵمانی: Wissenschaft der Logik) کتێبێکی فریدریش ھێگڵە کە شەرحی شێوەی ڕوانینی ئەوە بۆ لۆژیک. یەکەمجار لە نێوان ساڵەکانی ١٨١٢ و ١٨١٦ چاپ کراوە. لۆژیکی ھێگڵ مێتافیزیکی دیالێکتیکییە: گەشەکردنی ئەو پرەنسیپەیە کە دەڵێ ھزر و بوون یەکیەتییەکی تاک و نەسرەوتوو پێک دێنن. لە «*زانستی لۆژیک»د*ا، لۆژیکە کۆن و قیاسییەکەی ئەرەستوو چیدیکە ئامرازی دابڕاو و فەرمیی ئاکامگری نییە، بەڵکوو یەکێک لە قۆناغەکانی یەکگرتنی ھزر و بوونە.

لای ھێگڵ، گرنگترین دەسکەوتی ئیدیالیزمی ئەڵمانی، کە لە ئیمانوێل کانتەوە دەست پێ دەکا و، لە فەلسەفەکەی ئەمدا (یانی ھیی ھێگڵ) بە لووتکەی خۆی دەگا، ئەوەیە کە ھزر شێوە بە واقیع دەدا و، دەکرێ بوترێ واقیع ھەمان ھزرە. کەوایە، لە کۆتاییدا پێکھاتەکانی ھزر و بوون، سووژە و ئۆبژە، عەینەن ھەر ھەمان شتن. بەم بۆنەوە، لای ھێگڵ ئەوەی بنچینەی واقیعی پێک ھێناوە لە کۆتاییدا سەر بە ئەقڵە و، لۆژیک تەنیا باسی ئاوەزان و بەڵگەھێنانەوە نییە، بەڵکوو ناوک و کاکڵەی ھەموو واقیع و گشت ڕەھەندەکانیەتی.

ھێگڵ «*زانستی لۆژیک»*ی بە یەکێک لە کارە گەورەکانی دەزانی و، بەو خاترە، بەردەوام پیا دەچووەوە و نوێی دەکردەوە.

## کاتەگۆرییەکان

زانستی لۆژیک شیکردنەوەیەکی قورس لە کاتەگۆرییە بنەڕەتییەکانی فکر ڕادەنێ. ئەم کاتەگۆرییانە بە وشیاری و بە زمانماندا ڕۆدەچن و، ھەرچی کە ھەستی پێ دەکەین ڕێکی دەخەن و دایدەڕێژن. لێشاوی ھەست، کە لە ئەندامەکانی لەشمانەوە دێ، دەکەن بە ئەزموونی خاوەن مانا و شیاوی لێتێگەیشتن لە بابەت شتەکانەوە، شتگەلێ کە لە دەرەوەی ئێمەن و، خاوەن فۆرم و ناواخنن و، لەگەڵ یەکترا پەیوەندیی ھۆ و بەرھۆیان ھەیە. کاتەگۆری ئەوە نییە کە ھەستی پێ دەکرێ یا پێی دەزانرێ. کاتەگۆرییەکان ھیچ چەشنە ئاگادارییەکیان بۆ نموونە لە سوور یا شین یا ڕەق یا شیرین تیا نییە. ڕووت و پەتین، تێگەیشتەی داڕووتێنراو و دەرھەستن کە ئێمە بە ھۆیانەوە لەوە تێدەگەین کە ئەو سوورەی دەیبینین «شت»ێکە، یا ھۆکاری ئەوەی قامکمان ناچێ بە بەردا ڕەقیی بەردەکەیە. ئەم کاتەگۆرییانە ھەر تەنیا وشە نین و تەواو. فۆرمەکانی فکر و ھزرن کە ڕێگەمان پێ دەدەن لەوەی بەدیی دەکەین بە شێوەی جۆربەجۆر تێبگەین و بیئەزمووین. 

## سەرچاوەکان

* Science of Logic (enwiki)
بێستانەی گەورە

**بێستانەی گەورە** یەکێکە لە شارەدێیەکانی قەزای پیرمام لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. بێستانەی گەورە ناوەندی ناحیەی بێستانەیە. 

شارەدێی بێستانەی گەورە لە شارۆچکەی بنەسڵاوە (٢٥کم) دوورە، وە دووری لە شاری ھەولێر (٣٠) کیلۆ مەتر دەبێت.
.

## ناو
وشەی بێستانەی گەورە، وشەیەکی لێکدراوە. (بێستان + ە + گەورە). 
* بێستان: واتای باخی شووتی و کاڵەک و خەیار و ترۆزی.
* ە: ئامڕازی ناسینە.
* گەورە: واتای مەزن، زل و قەبە.
* لەم گوندەدا کشتوکاڵ کراوە و بێستانی زۆری ھەبووە بۆیە ناوی بێستانی ھەڵگرتووە، بۆیە پێی دەڵێن بێستانەی گەورە لە بەرئەوەی لە ڕۆژاوای ئەم گوندەوە گوندێکیکە ھەیە بە ناوی بێستانەی بچووک.

## جوگرافیا
شارەدێی **بێستانەی گەورە** ھاوسنوورە لەگەڵ؛
* لە باکوورەوە گوندی ھەڵەجەی گچکە.
* لە باشوورەوە گوندی کانی برزە.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی ڕەسوڵ بسکۆڵ.
* لە ڕۆژاواوە گوندی ھەڵەجەی گەورە.

## مێژوو
* مێژووی درووست بوونی بۆ (٢٠٠٠) ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە، گەردییەکانی دەشتی ھەولێر (٥٠٠) ساڵ پێش ئێستا جارێکی تر ئاوەدانیان کردووەتەوە. بە درێژایی مێژوو (١٣) جار کاولکراوە و سووتاوە. زیاتر لە ٧٠ ساڵە بووەتە ناوەندی پێکەوە گرێدانی گوندەکانی دەشتی ھەولێر.
* بێستانەی گەورە تاوەکوو ساڵی ٢٠٢٤ گوندێک بوو سەر بە ناحیەی دارەتوو، بەڵام لەدوای ئەو بەروارەوە بووە شارەدێ و ناوەندی ناحیەی بێستانە و خرایە سەر قەزای بنەسڵاوە.

## ئەمانەش ببینە
* قەزای بنەسڵاوە
* ناحیەی بێستانە

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
ڤی جی ئەی

**کۆنێکتەری ڤی جی ئەی** یان **پەیوەستکەری ڤی جی ئەی** ( کورتکراوەی VGA) بە کوردی دەبێت بە **ڕیزبەندکەری گرافیکی ڤیدیۆیی**، پەیوەستکەرێکی ڤیدیۆیی کە بەکاردێت بۆ گواستنەوەی ڤیدیۆ لە ئامێرێکی دەرکەر (ئاوتپوت) بۆ ئامێرێکی وەرگر (ئینپوت)، ڤی جی ئەی کێبڵی ڤیدیۆییە بەڵام دەنگ ناگوازێتەوە و ڤی جی ئەی لە جیهاندا هێشتا بەکاردەهێنرێت و بەرهەم دێت و بەربڵاوە بەڵام لەبەر پێشکەوتنی کێبڵی ڤیدیۆیی وەک ئێچ دی ئێم ئای و دیسپلەی پۆرت و دی ڤی ئای ڤی جی ئەی بەرەبەرە لە بەرهەمهێنان و بەکارهێنان دەوەستێت، لە ئێستادا زۆربەی هەرە زۆری کۆمپیوتەر و لاپتۆپ و مۆنیتەر و تەلەڤیزیۆن و پڕۆجێکتەرەکان ڤی جی ئەی لە خۆدەگرن، بەڵام زۆربەی ئامێرە دەرکەر و وەرگرە پێشکەوتوو و نوێیەکان ڤی جی ئەی لە خۆناگرن وە کۆمپانیا بەرهەمهێنەرەکان دەرچەی ڤی جی ئەی دروست ناکەن لەسەر ئامێرەکانیان.

## سەرچاوەکان
سلێمان حەییم

**سلێمان حەییم** (لەدایکبووی ساڵی ١٨٨٧ ، تاران - ١٩٧٠ لە تاران کۆچی دوایی کردووە) فەرهەنگنووس ، وەرگێڕ ، نووسەر و شاعیری ئێرانی بووە. نازناوی "باوکی فەرهەنگی دوو زمانەی ئێران"ی پێدراوە.
وێنۆک| وێنەیەکی سلێمان حەییم و واژۆکەی کە لە چاپێکی کۆنی فەرهەنگی ئینگلیزی-فارسی حەییم وەرگیراوە

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای فارسی ڕێکەوتی 01/12/2024

پۆل:جووە ئێرانییەکان
پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان
پۆل:فەرھەنگنووسانی خەڵکی ئێران
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ
پۆل:مردووانی ١٩٧٠
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
ڕامایانا

وێنۆک|300x300پیکسڵ| دیمەنێک لە ڕامایانا.
**ڕامایانا** ( دیڤاناگەری : रामाय) هەڵبەستێکی پاڵەوانی و کۆنی هیندستانە ، کە لە نێوان ساڵانی ٤٠٠ پێش زایین و ٢٠٠ زایینی نووسراوە. ڕامایانا کە هاوشانی مەهاباراتا دوو داستانی گەورەی هیندستان دروست دەکەن، لە ئەدەبیاتی داستانی هیندیدا بە پایەیەکی گرنگ دادەنرێت. بە پێچەوانەی مەهاباراتا, ڕامایانا تەنها مامەڵە لەگەڵ چیرۆکی جەنگیدا ناکات، بەڵکوو لە نێو چیرۆکەکاندا، مامەڵە لەگەڵ بابەتە زانستی و حەکیمانە هیندییەکان و بۆچوونە فەلسەفی و ئایینییەکان دەکات.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای فارسی ڕێکەوتی ٠٧-١١-٢٠٢٤

پۆل:مێژووی بەنگلادێش
پۆل:مێژووی بەنگال
ڕەزمنامە

چەپ|وێنۆک| لاپەڕەیەک لە رەزمنامە لە مۆزەخانەی بروکلن .
**ڕەزمنامە** (بە ئوردو: ڕزمنامه) وەرگێڕانێکی فارسییە لە مەهاباراتا . ئەکبەرشای مەزن لە ساڵی ١٥٧٤دا وەرگێڕانخانەیەکی  لە شاری فاتحپور سیکری دامەزراند. چەند کەسێکی ڕاسپارد بۆ وەرگێڕانی بەرهەمە گرنگەکانی سانسکریتی وەک ڕاجاتارانجینی و ڕامایانا و مەهاباراتا بۆ زمانی فارسی . 

## سەرچاوەکان

* 
* 
* https://archive.org/details/MemorialsOfTheJeyporeExhibitionRazmnamah

پۆل:وێژەی فارسی
پۆل:مەھابارەتە
پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە
فاکس

alt=Samsung SF-3100 Inkjet Fax Machine|وێنۆک|250x250پیکسڵ|وێنەی ئامێرێکی فاکسی سامسۆنگ.
**فاکس** یان **ئامێری فاکس** () ھەندێکجار **تەلەفاکس** یان **تەلەکۆپی** پێ دەوترێت، جۆرێکە لە پەیوەندی کە وەک خزمەتگوزاریی ئیمەیڵ وایە کە بریتییە لە گواستنەوەی ماددە چاپکراوەکان وەک (دەق و وێنە) لە ڕێی تەلەفۆن و ھێڵی پەیوەندی لە ئامێرێکی فاکسەوە بۆ ئامێرێکی تری فاکس. ئامێری فاکس چاپکەرە و لەھەمان کاتدا سکان دەکات و دەنێرێت و ئامێری فاکس توانای گواستنەوەی نامە دەنگی و تەلەفۆنیشی ھەیە، و دەتواندرێت بە کۆمپیوتەر و ھەندێکیان دەتواندرێ بە مۆبایل پەیوەست بکرێت، ھەموو کارێکی فاکس بریتییە لە سکانکردنی دۆکیومێنت و بەڵگەنامە و ناردنی و لەھەمان کاتدا وەرگرتنی، کاتێک ڕەزامەندیی دەدەیت کە دۆکیومێنتێک وەربگرێت کە لەلایەن کەسێکەوە نێردراوە چاپی دەکات و ئەو ناوەڕۆکەت پیشان دەدات لە ڕێگەی چاپکردنەوە

## کارکردن
alt=Fax 'Impronta'|وێنۆک|240x240پیکسڵ|وێنەی بەکارھێنان و کارکردنی فاکس لەکاتی ناردنی نامەیەک.
ئامێری فاکس بریتییە لە ناردنی نامە لە ڕێگای دیجیتاڵییەوە کە لە ڕێگەی ھێڵی تەلەفۆن کاردەکات واتا ھێڵی تەلەفۆنی وایەری ماڵان یان کۆمپانیا و دام و دەزگەکان، ئەم زانیارییانە دەگۆڕێن بۆ سیگناڵێک (ئەو ناوەڕۆکەی کە سکان کراوە) دواتر بە بەکارھێنانی مۆدێم یان ھێڵی تەلەفۆنی ماڵەوە (وایەری) دەگوازرێنەوە، و کاتێک کە گەیشتە شوێنی مەبەست واتا ھێڵی مۆدێمی ماڵێک یان فەرمانگەیەک (ئامێرێکی تری فاکس) زانیارییەکان دەگۆڕدرێنەوە بۆ فۆرمی دیجیتاڵی و وەک کۆپی چاپ دەکرێت بۆ خوێندنەوە. واتا فاکس بەکاردێت بۆ ناردنی (نامە، بەڵگەنامە و دۆکیومێنت، وێنە، نوسراو) لە شوێنێک بۆ شوێنێکی تر بە ئاسانی.

## مێژوو
[alt=Telefax-in-Finland-1972|وێنۆک|250x250پیکسڵ|وێنەی فاکسێک لە [فینلاند|فینلاندا لە ساڵی ١٩٧٢.]]
لە ساڵی ١٨٤٣ ئەلێکساندەر بەین فاکسی داھێنا، بەڵام فاکسەکانی ئێستا وەک ھی ئەو کاتە نین بەڵکو لەلایەن کۆمپانیایەکی ئەمریکی بە ناوی کۆمپانیای ڕادیۆی ئەمریکاوە دیزاین کراوە لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٢٤. 

## سەرچاوەکان

پۆل:ئامێرەکانی نووسینگە
پۆل:داھێنانە ژاپۆنییەکان
پۆل:داھێنانە ئیتالییەکان
پۆل:داھێنانە ئاڵمانییەکان
پۆل:داھێنانە ئینگلیزییەکان
پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
پۆل:داھێنانە سکۆتلاندییەکان
پۆل:ئامێرەکانی پەیوەندی کردن
کەوتنی دیمەشق

لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤دا هێزەکانی ئۆپۆزیسیۆنی سووری و ژوورەکانی ئۆپەڕاسیۆنی باشوور چوونە ناو پارێزگای ڕیف دیمەشق و دەوررووبەری شاری دیمەشقی پایەتەخت بە دووری ٢٠کم لە شاری دیمەشق، سوپای کۆماری سووریای عەڕەبی واتا سوپای ڕژێمی ئەسەدی لەچەند لایەکەوە کشانەوە و خۆیان بەدەستەوە دا،وە ئۆپۆزسیۆن و تەحریر شام و سوپای نیشتیمانیی سووریا (سوپای ئازادی) لە باکوورەوە هێرشیان هێنا بۆ سەر شاری حومس و شاری حومسیان گرت، هێزە یاخیبووەکان و هێزەکانی ئۆپۆزسیۆن پێشڕەوی زیاتریان کرد بۆ دیمەشق و چوونە ناو چەند گەڕەکێکی دیمەشق، ئەمە بە کەوتنی دیمەشق دادەنرێت و دیمەشق گیرا لەلایەن ئۆپۆزیسیۆن و بووە هۆی کەوتنی بەشار ئەسەد و ڕژێمەکەی و خێزانەکەی وە بەشار ئەسەد دیمەشقی جێهێشت و ڕایکرد بۆ مۆسکۆوی پایتەختی ڕووسیا.

## سەرچاوەکان
ڕۆح

*بۆ ڕۆح بە مانای زاتی ناماددیی گیانداران، وتاری [[گیان]] ببینە*

**ڕۆح**، بەو مانایە کە لە فۆلکلۆر و ئیتنۆگرافیدا بە کار دەڕوا، بە ھەبوویەک دەوترێ کە (ئەغڵەب) شێوەی مرۆڤی ھەیە، بەڵام، ناماددی یا سەرووسروشتی یا نادیارە. زۆرتر ئاماژە دەکا بە گیانی کەسی مردوو یا گیانی کەسێ کەوا لە ئێش و ئازارێکی زۆردایە. ڕۆحەکان ئاوێتەیەکن لە تایبەتمەندیگەلی خوایی (نەمری، دەسەڵاتی زۆرتر) و تایبەتمەندیگەلی مرۆیی (سنووردار، نە ھەمووشتزان).

ھەر زانستێ کە لەبارەی ڕۆحەکانەوە دەتوێژێ، جۆرەکان و ناوەکانیشیان بۆ خۆی دیاری دەکات. بۆ وێنە، لە ئیلاھیاتدا، فریشتە جۆرێک ڕۆحی باشە و، شەیتان ڕۆحی خراپە و، جنۆکە ھەم دەتوانێ باش بێ و ھەم خراپ. لە ئوستوورەکان و ئەفسانەکاندا، ھەمیسان ڕۆحەکان باش و خراپیان ھەیە. بە باشەکەیان دەڵێن پەری و بە خراپەکەیان دەڵێن دێو (نەڕەدێو یا دەڵەدێو) یا درنج. یا لە فۆلکلۆردا، باوەڕ ئەوەیە کە ھەندێ لە ڕۆحەکان لە ماڵێ یا لە شوێنێ نیشتەجێ دەبن، لەم حاڵەتەدا دەڵێن ئەو شوێنە «خێو»ی ھەیە یا «خاوەن»ی ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئایین
پۆل:دین
بایرام خان

alt=وێنەی بەیرام خان، س. ١٧١٠–١٧٤٠، مۆزەخانەی ئاگا خان|وێنۆک|وێنەی بەیرام خان، س.١٧١٠-١٧٤٠، مۆزەخانەی ئاگا خان
**بەیرام خان** سەرۆک عەشیرەتێکی بە ڕەچەڵەک تورک و خەڵکی شاری بوخارا بوو. سەرەتا بابور و پاشان ھاوەڵ و سەرۆکی سوپای ھومایون. ھومایون بە دەربەدەری لەگەڵیدا بوو بۆ ئێران. دوای فەتحکردنی کابول، وەک عەتالیقی ئەکبەر دەستنیشانکرا و دوای ئەوەی ئەکبەر لەسەر تەختی خستە سەر تەخت، خۆی بوو بە پارێزەری. لە ماوەی چوار ساڵەی دەسەڵاتیدا، ناوچەکانی پەنجاب، ئەجمێر، گوالیۆر و جاونپوری داگیرکرد و زیادی کرد بۆ ئیمپراتۆرییەتی دەھلی و سەرۆکە یاخیبووەکانی ژێردەستە کرد. لە ساڵی ١٥٦٠ لە تەمەنی ھەژدە ساڵیدا ئەکبەر دەسەڵاتی عەنان دەگرێتە ئەستۆ و ئامۆژگاری بەیرام دەکات کە بچێتە مەککە؛ بەڵام لە پەنجاب ڕاپەڕینی کرد و شکستی ھێنا. ئەکبەر بە لەبەرچاوگرتنی کارەکانی پێشووی بەیرام خان لێخۆشبوو و دواتر بەرەو مەککە بەڕێکەوت؛ بەڵام پاتانێک لە ساڵی ١٥٦١ لە پاتنا لە گوجارات بەھۆی دوژمنایەتی کەسییەوە کوشتی.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٥٦١
وۆنی کۆریای باکوور

[alt=1959-100won-1|وێنۆک|403x403پیکسڵ|وۆنی [کۆریای باکوور|کۆماری گەلی دیموکراتی کۆریای باکوور لە ١٩٥٩.]]
**وۆنی کۆریای باکوور** یان **دراوی وۆنی کۆری باکوور** () (سیمبول: **₩ ،** کۆد؛ **KPW**) دراوی فەرمی کۆماری گەلی دیموکراتی کۆریای باکوورە و لە ساڵی ١٩٤٧ەوە دراوی فەرمییە لە کۆریای باکوور و بەفەرمی لە کۆریای باکوور بەکاردێت.

## سەرچاوەکان


پۆل:دراوەکان
پۆل:دراوەکانی ئاسیا
پۆل:کۆریای باکوور
میر سەید شەریفی جورجانی

**عەلی کوڕی موحەمەد کوڕی عەلیی جورجانی** (٧٤٠-٨١٦) ناسراو بە **میر سەید شەریف** لە ناودارانی عیلمی کەلام و مەنتیقە. جورجانی زۆرتر لە پەنجا کتێبی نووسیوە. لەو پەنجایە، سی و یەکی ماونەتەوە کە زۆرینەیان تێبینی و پەراوێزن لەسەر کتێبی کەسانی تر، بەڵام، ئەوەی کە لە ھەموو ناسراوترە کتێبی «تەعریفات»ە کە پێناسەی زاراوەکانی کەلام و فەلسەفە و مەنتیقە. 

## ئەمانەش ببینە

* تەعریفات

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٣٣٩
پۆل:مردووانی ١٤١٤
پۆل:حەنەفییەکان
پۆل:نەقشبەندی
پۆل:ئەشعەرییەکان
ئاوژیدان

وێنۆک|ئاوژیدانێکی ئاوی شیرین کە ڕووەک و ماسیی جۆراوجۆری ناوچە گەرمەکانی تێدایە
**ئاوژیدان** یان **ئەکواریۆم** (Aquarium) جۆرێک ژیدانە بە ھەر قەبارەیەک کە لانیکەم لایەنێکی شەفافی ھەبێت و ڕووەک یان ئاژەڵە ئاوییەکان تێیدا دەھێڵرێنەوە و نمایش دەکرێن. ماسیدارەکان بۆ بەخێوکردنی ماسی و بێبڕبڕەکان و وشکاوییەکان و خشۆکەکانی ئاوی وەک کیسەڵ و ڕووەکی ئاوی کەڵک لێ وەردەگرن. زاراوەی ئەکواریۆم کە لەلایەن سروشتناسێکی ئینگلیزی فیلیپ ھێنری گۆسەوە داھێنراوە، لە تێکەڵکردنی وشەی لاتینی ئاکوا بە واتای 'ئاو' لەگەڵ پاشگری -arium بە واتای 'شوێنێکی پەیوەندیدار بە' پێکھاتووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئاوژیدانەکان
پۆل:ماسیداری
پۆل:کەلوپەلی ئاژەڵە ماڵیەکان
پۆل:بینا و سازەکان بۆ سنووردارکردنی ئاژەڵەکان
ژیدان

وێنۆک|خاکژیدانێکی بچووکی ماڵەوە
**ژیدان** یان **ڤیڤاریۆم** (Vivarium) ئارایەکە، بەزۆری داخراوە، بۆ بەخێوکردن و بەخێوکردنی ئاژەڵ یان ڕووەک کە بۆ چاودێریکردن یان لێکۆڵینەوە بە کار دێت. سەری ژیدانەکانی ئاوی دەتوانێت کراوە بێت، بە مەرجێک بە ئاوەکانی ترەوە نەبەسترابێتەوە. داخستنی ئارای ئاژەڵان تەنیا لەو کاتەدا بە ژیندان دادەنرێت کە لە ڕێگەی پێکھاتە سروشتییەکان وەک شوێنی ژیانی فراوان و دیکۆری سروشتی کە ڕێگە بە ڕەفتارە سروشتییەکانی دەدەن و ھانیان دەدەن، کوالیتیی ژیانی ئاژەڵان دابین بکات. زۆرجار، بەشێک لە ئیکۆسیستەم بۆ جۆرێکی دیاریکراو، لەگەڵ کۆنتڕۆڵکردن بۆ بارودۆخی ژینگەیی وەک پلەی گەرمی، شێ و ڕووناکی لەسەر ئاستێکی بچووکتر ھاوشێوە دەکرێت.

جۆرەکانی ژیدان:
* ئاوژیدان
* خاکژیدان (باخیلۆک)
* گۆم
* باڵندەخانە

## سەرچاوەکان

پۆل:بەخێوکردنی مێروو
پۆل:کەلوپەلی ئاژەڵە ماڵیەکان
پۆل:بینا و سازەکان بۆ سنووردارکردنی ئاژەڵەکان
نەگۆڕی لۆژیکی

**نەگۆڕی لۆژیکی** یا **سیمبۆلی نەگۆڕ** لە زمانی \mathcal{L}دا بە سیمبۆلێ دەوترێ کە لە ھەموو ڕاڤەکان دەرھەق بە \mathcal{L} خاوەنی ھەمان بایەخی مانایی بێ. دوو جۆر نەگۆڕی لۆژیکیی گرنگ بریتین لە گرێدەر و چەندینوێن. 

یەکێ لە پرسیارە بنەڕەتییەکان لە فەلسەفەی لۆژیکدا ئەمەیە کە «نەگۆڕی لۆژیکی چییە؟»؛ یانی، چ خەسڵەتێکی تایبەت لە نەگۆڕێکی دیاریکراوا وای لێ دەکا *لۆژیکی* بێ لە سروشتی خۆیدا؟

بەشی گەورەی کارەکانی گۆتلۆب فرێگە و بێرتڕاند ڕاسڵ ناساندن و دیاریکردنی نەگۆڕە لۆژیکییەکان بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
پۆل:لۆژیکی فەلسەفی
ئامراز (لۆژیک)

**ئامراز** (أداة) یا **پێکبەستەر** (connective)، لە لۆژیکدا، وشە یا کۆمەڵێ وشەیە کە دوو قەزیە یا زیاتر پێکەوە گرێ دەدا و قەزیەیەکی نوێیان لێ دروست دەکا. ئەوانەی لە ھەموو باوترن «بەڵام»ە و، «یا» و «و» و «ئەگەر ... ئینجا» و «ئەگەر و تەنیا ئەگەر». ئەم ئامرازانە، نەگۆڕی لۆژیکین، یانی مانایان بە پێی ڕاڤە ناگۆڕدرێ و پاوەجێ دەمێنێ.

## جۆرەکان
ئەو ئامرازانەی زیاتر برەویان ھەیە ئەمانەی خوارەوەن:
* **[[نەرێ]]** (negation) یا **نا**: ڕستە نەرێنی دەکاتەوە، بۆ وێنە، ڕستەی «باران دەبارێ» دەکا بە «باران **نا**بارێ» 

* '''ھاوجووتی''' (conjunction) یا **و**: دوو ڕستە جووت دەکا پێکەوە، بە چەشنێ کە ڕستەی گرێدراوی بەدەستھاتوو تەنیا ئەو کاتە ڕاستە کە ھەر دوو ڕستە جووتبووەکە ڕاست بن. بۆ وێنە، باران دەبارێ **و** من لە ماڵەوەم.

* '''لێکجیایی''' (disjunction) یا **یا**: دوو ڕستە لە یەکتر دوور دەکاتەوە و جیایی دەخاتە نێوانیان، بە چەشنێ کە ڕستەی گرێدراوی بەدەستھاتوو ئەو کاتە ڕاستە کە لانی کەم یەکێ لەو دوو ڕستە لێکجیاوەبووە ڕاست بێ. بۆ وێنە، باران دەبارێ **یا** من لە ماڵەوەم.
* **[[تێوەپێچراوی]]** (implication) یا **ئەگەر ... ئەوسا**: ئەوە دەگەیەنێ کە ڕستەیەک ڕستەیەکی تری لە خۆ گرتووە، یا ڕستەی دووەم لە نێو ڕستەی یەکەمدا پێچراوە و بە شوێنیدا دێ. بۆ وێنە، **ئەگەر** باران ببارێ **ئەوسا** من لە ماڵەوە دەبم.
* **[[لێکپێچراوی]]** (biimplication) یا **ئەگەر و تەنیا ئەگەر**: ئەوە دەگەیەنێ کە دوو ڕستە یەکتریان لە خۆ گرتووە و ھەر کامەیان لەوی تردا پێچراوە. بۆ وێنە، من لە ماڵەوەم **ئەگەر و تەنیا ئەگەر** باران ببارێ.

## سەرچاوەکان
ژیار مستەفا

**ژیار مستەفا** یەکێک لە گەنجترین ناوبژیوانانی تۆپی پێی ئێران لە شاری مەھاباد لە ٢١ی ئابی ٢٠٠٧ لەدایکبووە و لە تەمەنی ھەرزەکارییەوە حەزێکی زۆری بۆ تۆپی پێ و ناوبژیوانی نیشانداوە. توانا و کۆڵنەدانی لەم بوارەدا وای کردووە لە ماوەیەکی کورتدا بە خێرایی پێشبکەوێت و لە نێو پێکھاتەکانی تۆپی پێی ئێراندا ناسراو بێت.

ژیار مستەفا جگە لە تەمەنی گەنجی توانیویەتی توانای پیشەیی خۆی بەرز بکاتەوە بە وەرگرتنی ڕاھێنانی تایبەت بە ناوبژیوانی و بەشداریکردن لە خولی جۆراوجۆردا. گرنگیدانی بە یاساکانی تۆپی پێ و وردەکاری تەکنیکی یارییەکە سەرنجی بەرپرسانی لیژنەی ناوبژیوانی بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. ھەر لە سەرەتاوە بە جددی و پابەندبوون ناوبژیوانی تۆپی پێ بووە و ئەمەش وای کردووە لە کۆمەڵگەی تۆپی پێدا جیاواز بێت.

## ژیاننامە
ژیار مستەفا لە شاری مەھاباد لە بنەماڵەیەکی کورد لە دایک بووە. باوکی بە ناوی تاھر مستەفا یەکێک لە پارێزەرە دیارەکانی شاری مەھابادە و دایکی ئامینە چەڵەبیانییە. ژیار ھەر لە منداڵییەوە حەزی لە ھونەری ڕەنگی ڕەش بوو و لە ھەمان کاتدا خۆشەویستییەکی زۆری بۆ تۆپی پێ ھەبوو. لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا بڕیاریدا بە چوونە ناو پۆلەکانی ناوبژیوانی ئارەزووی خۆی بۆ تۆپی پێ بخاتە بواری جێبەجێکردنەوە.

ژیار بە ھەوڵ و پاڵنەرێکی زۆرەوە توانی لە ماوەیەکی کورتدا لێھاتوویی خۆی بۆ ئاستێک بەرز بکاتەوە و ببێتە یەکێک لە ناوبژیوانە دیارەکانی شاری مەھاباد. ئێستا وەک ناوبژیوان لە یارییەکانی تۆپی پێی پارێزگاکان کار دەکات و توانیویەتی پێگەی خۆی لە کۆمەڵگەی ناوبژیوانی تۆپی پێدا جێگیر بکات.

## پیشەیی پرۆفیشناڵ
لە ساڵی ٢٠٢٣ تا ٢٠٢٤ دا ناوبژیوانی  لە خولەکانی پلەیێکی مناڵان، مێرمناڵان و هەرزەکاران و خولی نایابی مناڵان، مێرمناڵان و هەرزەکاران دا کرد و لە تەمموزی ٢٠٢٤ دا لە پۆلێکی زانستی بنیاتنانی پێش وەرز بۆ ناوبژیوانان و یاریدەدەری ناوبژیوانانی تۆپی پێیخولی نایاب و خولی پلە یەک کە لە  زانکۆی ورمێ بەڕێوەچوو بانگێشت کرا.

ئەم پۆلە بە ئامادەبوونی زەینەلی (جێگری سەرۆکی دەستەی تۆپی پێی پارێزگا) بەڕێوەچوو و لە لایەن حوسێن نیرویار (جێگری سەرۆکی لیژنەی ناوبژیوانانی فیدراسیۆنی تۆپی پێ)، دکتۆر سەلمان فەرزعەلی پوور (سەرۆکی لیژنەی ناوبژیوانانی پارێزگاکان)، و سوعاد وەفا پیشە (ناوبژیوانی خولی نایابی ئێران) وانە وترا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناوبژیوان
پۆل:ناوبژیوانی تۆپی پێ
پۆل:مەھاباد
ناحیەی خانکێ

**ناحیەی خانکێ** (بە عەرەبی: *ناحیة خانکی*، بە ئینگلیزی: *Khanke subdistrict*) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای سێمێل لە پارێزگای دھۆک لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی خانکێیە.

## ناو
ناوی ئەم ناحیەیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی خانکێیە.
* وشەی خانک بە واتای خانوو یان ماڵ دێت.
* وشەی خانکێ لە زمانی کوردیدا بە واتای (خان)ی بچووک دێت.

## جوگرافیا
سنووری ناحیەی خانکێ:
* لە باکوورەوە ناحیەی ناوەندی قەزای سێمێل.
* لە باشوورەوە ناحیەی زوممار. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی فەیدیێ.
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی باتێل.

## مێژوو
* بە پێی بەیانی ژمارە(١٤)ی ساڵی ٢٠٢٢ی وەزارەتی ناوخۆی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە بەرواری ٢٨\٦\٢٠٢٢دا بڕیاریدا بە ھێنانەکایەی ناحیەی خانکێ، لە قەزای سێمێل لە پارێزگای دھۆک. بە دابڕانی (١٤) گوند لە ناحیەی ناوەندی قەزای سێمێل.
* ناحیەی خانکێ نموونەیەکی جوانی پێکەوەژیانی پێکھاتە و ئایینەکانە و نزیکەی ١٥ گوندی ئێزدی و مەسیحی و مسوڵمانی لێیە، ڕێژەی دانیشتووانی بە سەنتەری ناحیەکەوە نزیکەی ٣٥ بۆ ٤٠ ھەزار کەسە.

## گوندەکانی ناحیەی خانکێ

* سۆرکا
* قەسرێزدین
* گۆندی شنگالییەکان
* گۆدبا
* مەم شڤان
* ڕبێبی
* کەبرتوو
* زەینیا
* ھەوێریا
* خێراڤا
* خانکا کەڤن
* کەموونا
* چەم بەرکات

## ئەمانەش ببینە
* قەزای سێمێل
* ناحیەی ناوەندی قەزای سێمێل
* ناحیەی فەیدیێ

## سەرچاوەکان

پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک
ڕیک سانچێز

**ڕیچارد دانیاڵ** "ڕ**یک**" **سانچێز** یەکێکە لە دوو کارەکتەری ھاوناوی زنجیرە تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمەیشنی ئەدڵت سویم *[[ڕیک و مۆرتی]]*. لەلایەن جەستن ڕۆیلاند و دان ھارمۆن دروست کراوە. ڕیک زانایەکی شێتی خراپەکار و ئالوودەی خواردنەوەیە.

کارەکتەرەکە بە ڕەفتاری بێباکانە و نیھیلیستی و ناڕوونی ئەخلاقی پراگماتیک و کەسایەتی ڕەشبین ناسراوە، پێشوازییەکی باشی لێکراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بێدینە خەیاڵییەکان
پۆل:کارەکتەرەکانی یاری ئەکشنی-سەرکێشی
مۆرتی سمیس

**مۆرتیمەر چۆنسی** "**مۆرتی**" **سمیس** یەکێکە لە کارەکتەرە ھاوناوەکانی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ئەنیمەیشنی ئەمریکی، *[[ڕیک و مۆرتی]]*. لەلایەن جەستن ڕۆیلاند و دان ھارمۆنەوە دروست کراوە. مۆرتی نەوەیەکی ڕەوشت باش و کاریگەری ڕیک سانچێزە، کوڕی جێری و بێس سمیسە، برا بچووکی سەمەر سمیسە و باوکی مۆرتی جونیۆر و تۆلی و ناروتۆ و ماریا سمیسە. ھەروەھا بەوە ناسراوە کە بە ئاسانی کاریگەر دەبێت.

گەشتیارێکی نێوان ڕەھەندەکانە، چەندین وەشانی جێگرەوەی مۆرتی لە سەرانسەری فرەگەردوونەکانەوە لە سەرانسەری فرەنچایزەکەدا دەرکەوتوون. کارەکتەرەکە پێشوازییەکی ڕەخنەیی ئەرێنی وەرگرتووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنە خەیالییەکانی ترانسجێندەر و ترانسێکشوال
پۆل:بکوژە خەیاڵیەکانی منداڵان
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە تووشی نەخۆشی فشاری دەروونی دوای کارەسات بوون
ئانا ساوای

**ئانا ساوا** (، ١١ی حوزەیرانی ١٩٩٢) ئەکتەر و گۆرانیبێژێکی ژاپۆنییە. لە نیووزیلاند لەدایکبووە، لە تەمەنی ١٠ ساڵیدا لەگەڵ خێزانەکەی بەرەو ژاپۆن ڕۆیشتوون. یەکەم ڕۆڵی نواندنی لە تەمەنی ١١ ساڵیدا وەک کەسایەتی ناونیشان بەرجەستەکرد لە بەرھەمھێنانی تەلەڤیزیۆنی نیپۆن لە ساڵی ٢٠٠٤. دواتر ساوای یەکەم فیلمی خۆی لە فیلمی ھونەریی جەنگی جەیمس ماکتیگ لە ساڵی ٢٠٠٩دا نوسی.

ساوای لە ساڵی ٢٠١٣ تا ٢٠١٨ وەک یەکێک لە گۆرانیبێژە سەرەکییەکانی گرووپی کچانی فاکی لە ژاپۆن ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا. گەڕایەوە بۆ نواندن بە ڕۆڵی پاڵپشت لە زنجیرەفیلمی تاوانکاریی بەریتانی *گیری/حاجی* (٢٠١٩). زیاتر ناساندنی بەدەستھێنا بەھۆی ڕۆڵی سەرەکی لە زنجیرەی مۆنستەرڤێرس *[[مۆنارک: میراتی دڕندەکان]]* (٢٠٢٣-ئێستا) و لە زنجیرە درامای مێژوویی *[[شۆگن (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ٢٠٢٤)|شۆگن]]* (٢٠٢٤). بۆ شۆگن خەڵاتی پرایم تایم ئێمی بەدەستھێنا بۆ ئەکتەری سەرەکی سەرکەوتوو لە زنجیرەکەدا، بووە یەکەم ئەکتەری ژاپۆنی کە خەڵاتی ئێمی پڕایم تایمی بەدەستھێنابێت، و یەکەم ئەکتەری بەڕەچەڵەک ئاسیایی بوو کە لەو پۆلەدا براوە بوو. لە ساڵی ٢٠٢٤ گۆڤاری *[[تایم (کۆوار)|تایم]]* ناوی خستە پێڕستی ''تایم'' ١٠٠ی داھاتوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:ژنەگۆرانیبێژە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی
بنەماڵەی مینامۆتۆ

**مینامۆتۆ** (源) نازناوێکی باڵا بوو کە لەلایەن ئیمپراتۆرەکانی ژاپۆن بە ئەندامانی خێزانی ئیمپراتۆری دەبەخشرا کە لە ساڵی ٨١٤ەوە لە ھێڵی دەسەڵات دوورخرابوونەوە و دابەزێندران بۆ پلەی باڵا. چەندین ھێڵی باڵا ئەم نازناوەیان پێدرا، بەناوبانگترینیان سیوا گینجی بوو، کە نەوەکانی سەردەمی شۆگناتەکانی کاماکورا و ئەشەکۆگایان دامەزراند. مینامۆتۆ یەکێک بوو لە چوار بنەماڵە گەورەکە کە دەسەڵاتی بەسەر سیاسەتی ژاپۆندا ھەبوو لە سەردەمی ھیان لە مێژووی ژاپۆن؛ ئەو سێ بنەماڵەیەی تر فوجیوارا، تایرا، و تاچیبانا بوون.

## ئەمانەش ببینە
* مێژووی ژاپۆن
* مینامۆتۆ نۆ یۆریتۆمۆ

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* سەردەمی ھیان: مێژووی بنەماڵەی مینامۆتۆ 

پۆل:خێزانی شاھانەی ژاپۆن
پۆل:ھۆزی مینامۆتۆ
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی
پۆل:ژاپۆن
پۆل:بنەماڵە ژاپۆنییەکان
بنەماڵەی تایرا

**تایرا** (平) یەکێک بوو لە چوار گرنگترین بنەماڵەکان کە لە سەردەمی ھیان لە مێژووی ژاپۆندا زاڵ بوو بەسەر سیاسەتی ژاپۆن – ئەوانی تر مینامۆتۆ، فوجیوارا و تاچیبانا بوون. بنەماڵەکە دابەشکراوە بەسەر چوار گرووپی سەرەکیدا، ناویان لە ئیمپراتۆرەکانەوە ناونراوە کە لێیەوە ھاتوون: کانمو ھێیشی، نینمیۆ ھێیشی، مۆنتۆکو ھێیشی و کۆکۆ ھێیشی، کە کاریگەرترینیان سەردەمی کانمو ھێیشی بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خێزانی شاھانەی ژاپۆن
پۆل:ھۆزی مینامۆتۆ
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی
پۆل:ژاپۆن
پۆل:بنەماڵە ژاپۆنییەکان
مانگی سووری کوردی

**مانگی سووری کوردی** ڕێکخراوێکی مرۆیی سوودنەخوازە کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە ئیدارەی خۆسەری باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا کاردەکات. دابینکەری سەرەکی چاودێری پزیشکی و ھاوکارییە بۆ ئەو پەنابەرانەی کە لە ھێرشەکانی داعش و حکوومەتی سووریا و تورکیا ھەڵاتوون. ھەروەھا دەستی ھەبووە لە ئاوەدانکردنەوەی کۆبانێ کە دوای چەندین مانگ لە ھێرشی داعش تاڕادەیەکی زۆر لەناوچوو.

## ئەمانەش ببینە
* بزووتنەوەی نێونەتەوەییی خاچی سوور و مانگیلەی سوور
* خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا
* تەڤگەری کۆمەڵگای دیموکراتیک
* ھێزەکانی سووریای دیموکرات
* یەکەکانی پاراستنی گەل

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٩٣
ھیرۆیوکی سانادا

**ھیرۆیوکی سانادا** (، ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٠) ئەکتەرێکی ژاپۆنییە. چەندین خەڵاتی بردوەتەوە، لەوانە دوو خەڵاتی ئێمی دوو خەڵاتی فیلمی ھۆچی دوو لە خەڵاتەکانی ئەکادیمیای ژاپۆن، خەڵاتی فیلمی ماینچی، سێ خەڵاتی شین بۆ باشترین ئەکتەر چوار خەڵاتی سینێما جۆنپۆ و ڕێزلێنان لە فێستیڤاڵی فیلمی یۆکۆھاما. لە ساڵی ٢٠١٨، مەدالیای شەرەفی بە ڕەنگی سوور لە حکوومەتی ژاپۆن وەرگرت بۆ «پەرەپێدانی ھونەری، باشترکردن و سەرکەوتنەکانی».

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

پۆل:ئەندامەکانی کۆمپانیای ڕۆیال شکسپیر
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی پرایم تایم بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری سەرەکی لە زنجیرەدراما
پۆل:ئەکتەرە نێرە شکسپیرەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە ژاپۆن
پۆل:ئەکتەرانی دەنگی مناڵان لە ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی
تریاک

**تریاک** (یان **تلیاک**) بریتییە لە لاتەکسی (شیری درەخت) وشککراوە کە لە کەپسولی تۆوی خەنەبەردی *پاپڤەر سەمنفەرم* بەدەست دێت. نزیکەی لەسەدا ١٢ی تریاک لە ئەلکالۆیدی ئازارشکێنی مۆرفین پێکھاتووە کە بە شێوەیەکی کیمیایی پاڵاوتە دەکرێت بۆ بەرھەمھێنانی ھیرۆین و ئۆپیۆیدە دەستکردەکانی تر بۆ بەکارھێنانی دەرمانی و بۆ بازرگانیکردن بە ماددە ھۆشبەرە نایاسایییەکان.

تریاک لە نزیکەی ساڵی ٣٤٠٠ەوە چالاکانە کۆکراوەتەوەپێش زایین.

## ئەمانەش ببینە
* شەڕی ماددە ھۆشبەرەکان لە مەکسیک
* دەرمانی کاریگەریی دەروونی
* مۆرفین

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* زانیاری دەرمانی DEA: تریاک، مۆرفین، و ھیرۆین
* ئیرۆڤید: تریاک
* تریاک لە ھیندستان

پۆل:مۆرفین
پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان
پێڕستی کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ لە کوردستان

**پێڕستی کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ لە کوردستان** ئاماژە بە میراتی جیھانیی یوونێسکۆ  لە کوردستان دەکات.

## ڕۆژھەڵاتی کوردستان
* وێنەبەردینەی بێستوون
* ھەورامان
* کاروانسەرای شاعەباسیی بێستوون (بەشێک لە کاروانسەرا ئێرانییەکان)

## ڕۆژاوای کوردستان
* شارە لەبیرکراوەکان

## باکووری کوردستان
* چیای نەمروود
* مزگەوت و نەخۆشخانەی گەورەی دیڤریگی
* قەڵای ئامەد و باخەکانی ھەوسەل
* ئانی
* خرابرەشک
* ئەرسەڵانتەپە

## باشووری کوردستان
* قەڵای ھەولێر

پۆل:کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە کوردستان
پۆل:مێژووی چاندی کوردستان
پۆل:بابەتە گەشتیارەکانی کوردستان
کوردستان
پۆل:پێڕستەکانی بابەتە گەشتیارەکانی کوردستان
پۆل:پێڕستەکانی پەیوەندیدار بە کوردستان
پۆل:پێڕستەکانی پەیوەندیدار بە جوگرافیای کوردستان
شارە لەبیرکراوەکان

**شارە لەبیرکراوەکان** (بە عەرەبی: المدن المنسية) یان **شارە مردووەکان** (بە عەرەبی: المدن الميتة) بە کۆمەڵێک لە ٧٠٠ شوێنی نیشتەجێبوونی جێھێڵراو لە باکووری ڕۆژئاوای سووریا لە نێوان حەلەب و ئیدلب دەوترێت. نزیکەی ٤٠ گوند کە لە ھەشت پارکێکی شوێنەواریدا کۆکراونەتەوە کە دەکەونە باکووری ڕۆژئاوای سوریا. ئەم شوێنانە تێڕوانینێک لە ژیانی گوندنشینەکان لە کۆتاییەکانی دێرین و سەردەمی بیزەنتین پێشان دەدەن. زۆربەی گوندەکان کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی یەکەم تا حەوتەم، لە نێوان سەدەی ٨ و ١٠دا چۆڵکراون. لە شوێنە نیشتەجێبوونەکاندا بیناکانی وەک شوێنی نیشتەجێبوون، پەرستگای بتپەرستان، کڵێسا، کانیاو و حەمامەکان پاشماوەی نژیاروانی بە باشی پارێزراو نیشان دەدەن. شارە مردووە گرنگەکان بریتین لە کڵێسای سانت سیمۆن ستایلیتس، داھیس، سێرجیلا، ڕویھا و ئەل بارا.

شارە مردووەکان لە ناوچەیەکی بەرزی بەردی کرێجدا ھەڵکەوتوون کە بە بەردی کرێجی مەسیف ناسراوە. ئەم نیشتەجێبوونە کۆنانە ڕووبەرێکی ٢٠-٤٠ کم (١٢-٢٥ میل) پان و نزیکەی ١٤٠ کم (٨٧ میل) درێژیان ھەیە. بەردی کرێجی مەسیف سێ گروپی بەرزایی لەخۆدەگرێت: یەکەمیان گروپی باکووری چیای لێلوون (سیمۆن) و چیای کوردانە؛ گروپی دووەمی ناوەڕاست گروپی چیای حارمە؛ سێیەم گروپی باشوور گروپی چیای ڕحا (زاویە)یە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە سووریا
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ڕۆژاوای کوردستان
کاپکەت

**کاپکەت** () پێشتر لە ئاستی نێونەتەوەیی بە ViaMaker ناسراو بوو، ئەپێکی چینییە بۆ دەستکاریکردنی کورتە ڤیدیۆ بەکار دێت، ئەپەکە لەلایەن ByteDance پەرەی پێدراوە.

## مێژوو
ئەپەکە بۆ یەکەم جار لە ساڵی ٢٠١٩ لە چین بڵاو کرایەوە و سەرەتا بۆ ئایفۆن و ئەندرۆید بەردەست بوو. لە ساڵی ٢٠٢٠ ناوەکەی گۆڕا بە CapCut (پێشتر ViaMaker) و لە ئاستی نێونەتەوەییی بەردەست بوو. دواتر فراوانتر بوو و وەشانی وێب و دیسکتۆپ بۆ ماک و ویندۆز لەخۆگرت.

لە ساڵی ٢٠٢٢دا، کاپکەت گەیشتە ٢٠٠ ملیۆن بەکارھێنەری چالاک. بەپێی ڕۆژنامەی The Wall Street، لە مانگی ئازاری ٢٠٢٣، لە پلەی دووەمی زۆرترین ئەپە دابەزێنراوەکان بووە لە ئەمریکا، لە دوای ئەپی چینیی تێمو کە بازاڕی ئەلیکترۆنی داشکاندنی تاکە کەسییە. لە ئێستادا کۆمپانیای CapCut زیاتر لە یەک ملیار دابەزێنەری ھەیە لە گووگڵ پلەی.

## تایبەتمەندییەکان
وەشانی بێبەرامبەری CapCut چەندین تایبەتمەندیی ھەیە، لەوانە بژاردەی خێرایی بۆ ڕێکخستنی ماوەی کلیپەکان. دەتوانرێت ئامڕازی Auto Captions بەکار بھێنرێت بۆ دروستکردنی ژێرنووسی ڤیدیۆیی کە دەتوانرێت لەناو ئەپەکەدا دەستکاریی بکرێت؛ بەڵام چیتر تایبەتمەندیی بێبەرامبەر بەردەست نییە لەگەڵ نوێترین گۆڕانکارییەکان.

کاپکەت پشتگیری لە ئەرکە بنەڕەتییەکانی دەستکاریکردنی ڤیدیۆ دەکات، لەوانە دەستکاریکردن، بڕین و دابەشکردنی کلیپەکان. ڕێگە بە زیادکردنی کلیپی نوێ دەدات بۆ پڕۆژەکان بەڵام سنووردارە بە دەستکاریکردنی تاکە چین (single-layer)؛ بەڵام ئەپەکە پشتگیری لە بژاردەی overlay دەکات کە additional effects چالاک دەکات، لەوانە دەستکاریکردنی فرە چین. (multi-layer) بەکارھێنەران دەتوانن چەندین جۆری کاریگەریی وەک trending, opening and closing, nightclub, retro, glitch and distortion, vlog 3D, cartoon, dark and split بەکار بھێنن. بەکارھێنەران دەتوانن پڕۆژە تەواوکراوەکان ڕاستەوخۆ بۆ پلاتفۆڕمە جیاوازەکانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاو بکەنەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:نەرمامێری دەستکاریکردنی ڤیدیۆ

پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٩

پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی
پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:ئەپەکانی موبایل
نورجەھان

وێنۆک|ڕاست|200px|وێنەی نورجەھان
**نورجەھان** (؛ ٣١ی ئایاری ١٥٧٧–١٨ی کانوونی یەکەمی ١٦٤٥)  ئیمپراتۆریەتیی مەغۆلی ھیند و ھاوسەری بیستەمی ئیمپڕاتۆر جەھانگیر بووە. لە شا دارا، نزیک لاھۆر، پاکستان بە خاک سپێردراوە.

بە یارمەتیی نورجەھان باوکی و براکەی بوون بە ڕاوێژکاری سەرەکیی ئیمپڕاتۆر و زۆری نەخایاند ئەو سێ کەسە بە کردەوە خەریکی بەڕێوەبردنی ئیمپڕاتۆریەت بوون. لە کۆتاییدا نورجەھان یاساکانی واژوو کرد و ناوی لەسەر دراوەکان دەرکەوت و لە ڕاستیدا ئەو ئیمپڕاتۆرە بوو. کاری خێرخوازی گەورەی دەکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧٧
پۆل:مردووانی ١٦٤٥
شا دارا باغ

[وێنۆک|[گۆڕی جەھانگیر لە ساڵی ١٦٧٣ دروست کراوە.]]
**شادارا باغ** () بنکەیەکی مێژوویییە و دەکەوێتە ئەودیوی ڕووباری ڕاڤی لە شاری واڵدی لاھۆر لە پەنجاب، پاکستان. شادارا باغ شوێنی چەندین شوێنەواری سەردەمی مەغۆلەکانە، لەوانە گۆڕی جەھانگیر شا، ئەکبەری سەرای، گۆڕی ئاسیف خان، گۆڕی نورجەھان و بارادەری کامران میرزا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناوچەی ڕاڤی
پۆل:گۆڕی مەغۆلەکان
پۆل:باخچەی مەغۆلەکان لە پاکستان
پۆل:باخچەی مەغۆلەکان لە پاکستان
عەرەق (خواردنەوە)

**عەرەق** یان **عارەق** () خواردنەوەیەکی شامی دڵۆپێنراوە لە خێزانی خواردنەوە ئەنیسەکان. نیمچە ڕوون و بێ شیرینییە.

## ئەمانەش ببینە
* گۆریۆی کۆری

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:چێشتی شامی
پۆل:خواردنەوە کحوولییە ئیسرائیلییەکان
شاری دەستەخوشک

[وێنۆک| نیشانەیەک لە ئۆسکارشامن، [سوێد، کە ئاراستەی ھەریەک لە شارۆچکە دووانەکانی شارۆچکەکە نیشان دەدات.]]
**شاری دەستەخوشک** یان **شارۆچکەی دووانە** جۆرێکە لە ڕێککەوتنی یاسایی یان کۆمەڵایەتی لە نێوان دوو ناوچەی جوگرافی و سیاسی جیاواز بە مەبەستی بەرەوپێشبردنی پەیوەندییە کولتووری و بازرگانییەکان.

نموونەی سەرەتایی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە نێوان شارەوانییەکان ھاوشێوەی ئەو شارە ھەیە کە ئەمڕۆ بە شارە دەستەخوشکەکان یان شارۆچکە دووانەکان ناسراون کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی نۆیەم، چەمکی مۆدێرن بۆ یەکەمجار لە سەرانسەری جیھاندا لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا سەریھەڵدا و کاری پێکرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* دووانە شارۆچکەکان لە شارەوانی و ھەرێم و ناوچەکانی ئەورووپا

پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان
پۆل:شارەکان بەپێی جۆر
ڕووباری ڕاڤی

**ڕووباری ڕاڤی** () ڕووبارێکی سنوور بڕە و ھەر دوو سنووری باکووری ڕۆژاوای ھیندستان و ڕۆژھەڵاتی پاکستان تێدەپەڕێنێت. یەکێکە لەو پێنج ڕووبارەی کە بە ناوچەی پەنجابەوە پەیوەستە.  بەپێی پەیماننامەی ئاوەکانی سیند لە ساڵی ١٩٦٠، ئاوی ڕووباری ڕاڤی و دوو ڕووباری دیکە (ڕووباری سوتلێج و بیاس) بۆ ھیندستان تەرخانکرا. دواتر پڕۆژەی حەوزی سیند لە پاکستان پەرەی پێدرا، کە ئاو لە ڕووبارەکانی ڕۆژئاوای سیندەوە دەگوازێتەوە بۆ پڕکردنەوەی بەشێک لە ڕووباری ڕاڤی کە دەکەوێتە ئەو وڵاتە. زۆرێک لە پڕۆژەکانی گواستنەوەی ئاوی نێوان حەوزەکان، ئاودێری، وزەی ئاو بۆ فرەمەبەست لە ھیندستان دروستکراون.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا
پۆل:ڕووبارەکانی جاموو و کەشمیر
پۆل:ڕووبارەکانی پاکستان