گەلی دراڤیدی

**دراڤیدی** ئاماژەیە بۆ خەڵکی باشووری ڕۆژاوای کیشوەری ھیندستان. ئەوان بە چەند زمانێک قسە دەکەن کە ھەموویان لە یەک بنەماڵەی زمانی دراڤیدیدان. زمانی تامیل گرنگترین زمانە لەم زمانانە. ڕۆبێرت کاڵدوێڵ یەکەم کەس بوو کە وشەی دراڤیدی وەک ناوی بنەماڵەی زمان بەکارھێنا. ئەم وشەیە لە وشەی سانسکریتی drāviḍa وەرگیراوە کە لە ڕابردووەوە بۆ ناسینەوەی ئەو کەسانە بەکارھاتووە کە بە زمانی تامیل قسەیان کردووە و لە باشووری ھیندستان دەژیا بەپێی لێکۆڵینەوەکان، بنەچەیان ناوچەکانی ڕۆژاوای ئێرانە و باشووری قەوقاز بریتییە لە… سنووری ئازەربایجان لە باکوور و باشووری شاخەکانی زاگرۆس لە ئێرانی ئێستادا، کە نزیکەی ١٠ ھەزار ساڵ لەمەوبەر کۆچیان کردووە بۆ ھیندستانجووتیارانی ناوچەکانی ڕۆژاوای ئێران، وەک ئازەربایجان و ئیلام و ناوچەکانی دیکەی باکوور و باشوور لە زاگرۆسەکان، کۆچیان کرد بۆ ھیندستان و پاکستان ئەم ھۆزانە بوونە ھۆی سەرھەڵدانی دراڤیدییەکان و شارستانییەتی دۆڵی ئیندوس لە ڕووی بۆماوەیییەوە زۆربەی نەوەکانی دراڤیدییەکانی ھیندستان دەگەڕێنەوە بۆ خەڵکی ڕەسەنی ناوچەکانی ڕۆژاوا و باکووری ڕۆژاوای ئێران، کە لە شاخەکانی زاگرۆسەوە سەرچاوە دەگرن.

ئەمڕۆ ئەو کەسانەی سەر بەم ڕەگەزەن نزیکەی چارەکێکی دانیشتووانی ھیندستان پێکدەھێنن و زۆربەیان لە باشووری ھیندستان دەژین. سریلانکا، پاکستان، نیپاڵ و ماڵدیڤ ئەو وڵاتانەی دیکەن کە دراڤیدییەکان کەمینەیەکی بەرچاو پێکدەھێنن. بێگومان دوای کۆچی ئارییەکان بۆ کیشوەری ھیندستان نزیکەی سێ بۆ چوار ھەزار ساڵ لەمەوبەر، لە ناوچەیەکی گەورەی ھیندستاندا زاوزێیەکی بەرفراوان لە نێوان ئارییە پێست سووکەکان و دراڤیدییە پێست ڕەشەکاندا ڕوویدا و ئەمڕۆ زۆربەی ھیندییەکان بە ڕەچەڵەک تێکەڵاون لە… ئەم دوو ڕەگەزە.

دراڤیدییەکان نەوەی شاری سوتاوو و جیرۆفت کە سەرەتا بەدرێژایی ڕووباری ئیندوس لە پاکستان نیشتەجێ بوون و شارستانییەتی ئیندوسیان بنیاتنا، پاشان وردە وردە چوونەتە ناو کیشوەری ھیندستانەوە.

دراڤیدییەکان نزیکەی شەش ھەزار ساڵ لەمەوبەر لە باکوورەوە چوونەتە ناو کیشوەری ھیندستانەوە. پێش ئەوەی بچنە باشوور، لقێکیان بەرەو ڕۆژاوا ڕۆیشتن.

ئەم خەڵکە چەند ھەزار ساڵ لەمەوبەر لە ڕۆژاوای ئێرانەوە کۆچیان کردووە بۆ ھیندستان و ڕەچەڵەکیشیان دەگەڕێتەوە بۆ جووتیارانی ئێرانی(پێش ئارییەکان) کە لە ڕۆژاوای ئێران دەژیا، وەک گردی حەسەنلوی ئازەربایجان ئەوان تێکەڵ بە خەڵکی ڕەسەنی دراڤیدی ڕەش پێست بوون و گرووپێکی نەتەوەیی بە ڕەچەڵەک تێکەڵاویان پێکھێنا کە پێیان دەگوترا ھیندستان و پاکستان، و دراڤیدییەکان و شارستانییەتی دۆڵی ئیندوسیان لێکەوتەوە.

زمانناسان بۆ ئەوەی بتوانن دەربارەی کولتوری دراڤیدی بزانن، لێکۆڵینەوەیان لەو کۆمەڵە وشانە کردووە کە لە زمانەکانی دراڤیدیدا بەکارھێنراون بۆ ناونانی شت و چەمکە جیاوازەکان و بۆیان دەرکەوتووە کە لە کولتوری دراڤیدیدا پاشا یان ئاغا ھەبوون کە فەرمانڕەوایی خەڵکیان کردووە. ئەوان لە کۆشکەکاندا دەژیان کە تاوەر و دیوار و سیاجیان تێدابوو و لە دەوری ئەم کۆشکانە کانییەکی پڕ لە ئاو ھەبوو. خەڵک دەبوو باج یان باج بدەن.

زمانی براھویی ئەمڕۆ لە ھەندێک ناوچەی بەلوچستان، ئێران و پاکستان قسە دەکرێت. لە ئێران گەلی براھوی بە ڕا میتۆڤان ناسراون.

## گریمانەی ڕەگەزی دراڤیدی
پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە دراڤیدییەکان خەڵکی ھیندی پێست ڕەشن و تێکەڵ بە ڕەسەنەکانی ئوسترالیا بوون و ھەر بۆیە ئەوانەی لە ئێران بوون دراڤیدی نەبوون (چونکە دراڤیدییەکان دواتر دەرکەوتن، لە باشووری ھیندستان و پێش ئەوە نەبوو)، ئەوانەی لە… ئێران ھەمان نەوەی ئەوانەن ھەندێکیان چوونە ھیندستان و دواتر ڕەگەزی دراڤیدییان دروست کرد. بە شێوەیەکی باو لەلایەن مرۆڤناسەکانەوە وەک کۆمەڵێک قەوقازی پۆلێن دەکرێن (و بە شێوەیەکی سروشتی وەک مرۆڤی سپی پێست، وەک خەڵکی سینھالی کە بە کۆمەڵێک ھیندۆ-ئاریایی و ڕەگەزی سپی پێست دادەنرێت).

## سەرچاوەکان