دوکایەتی دوورگەکان

**دوکایەتی دوورگەکان** (بە یۆنانی: Δουκάτο του Αρχιπελάγους، ڕۆمانی: Doukáto tou Archipelágous، ئیتاڵی: Ducato dell'arcipelago، ڤێنیزایی: Ducato de l'arcipelago)، ھەروەھا بە **دوکایەتی ناکسۆس** یان **دوکایەتی ئیجە** ناسراوە، دەوڵەتێکی دەریایی بووە کە لەلایەن بەرژەوەندییەکانی ڤێنیزەوە لە دوورگەکانی سیکلادس لە دەریای ئیجەدا دروستکراوە، لە دوای جەنگی خاچپەرستی چوارەم، کە ناوەندی دوورگەکانی ناکسوس و پاروس بووە. ھەموو سایکلادەکانی لەخۆگرتبوو (جگە لە میکۆنۆس و تینۆس). لە ساڵی ١٥٣٧ بوو بە لقێکی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی، و لە ساڵی ١٥٧٩ لەلایەن عوسمانییەکانەوە لکێندرا؛ بەڵام دەسەڵاتی مەسیحی لە دوورگەکانی وەک سیفنۆس (لە ساڵی ١٦١٧ لەلایەن عوسمانییەکانەوە داگیرکرا) و تینۆس (لە ساڵی ١٧١٥ داگیرکرا) بەردەوام بوو.

بیست و یەک دوکی ئەو دوو شانشینە حوکمڕانی دوورگەکانیان دەکرد، یەک لە دوای یەک وەک وەسیلی ئیمپراتۆرەکانی لاتینی لە قوستەنتینیە، لە شانشینی ڤیلھاردوین لە شازادەکانی ئەخیا، لە ئەنجێڤینەکانی شانشینی ناپۆلی (لە ساڵی ١٢٧٨) و دوای ساڵی ١٤١٨ لە کۆماری ڤێنیز.

لە ساڵی ١٢٤٨دا، دەسەڵاتی دوکایەتی بە ناو لەلایەن ئیمپراتۆری لاتینی باڵدوینی دووەمەوە بە ویلیامی ڤیلھاردوین، شازادەی ئەخیا بەخشرا. مارکۆی دووەم سانۆدۆ زۆرێک لە دوورگەکانی لەدەستدا، جگە لە ناکسوس و پاروس، بەھۆی ھێزەکانی ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی نوێبووەوە لە ژێر دەستی دەریاوان لیکاریۆ لە کۆتایی سەدەی ١٣دا. بەڵام بووژانەوەی بیزەنتین دەبوو تەمەنی کورت بێت، چونکە لە ساڵی ١٣١٠دا دەستیان لە کۆنترۆڵی دەستکەوتەکانیان ھێنا.

لە ساڵی ١٣١٧ کۆمپانیای کەتەلۆنی ھەڵیکوتایە سەر پاشماوەکانی دوکایەتی؛ لە ساڵی ١٣٨٣ بنەماڵەی کریسپۆ سەرکردایەتی یاخیبوونێکی چەکدارییان کرد و میراتگرانی سانۆدۆیان وەک دوکی دوورگەکان ڕووخاند. لە سەردەمی دوکەکانی کریسپۆدا نەزمی کۆمەڵایەتی و کشتوکاڵ خراپ بوو و چەتەی دەریایی زاڵ بوو. لە ساڵی ١٤١٨ لە کاردانەوەی سەرھەڵدانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا بە فەرمی بووە وەسیلەی ڤێنیز.

پێش ئەوەی دوا دوکی مەسیحی لاتینی، جیاکۆمۆی چوارەم کریسپۆ، لە ساڵی ١٥٦٦ لەلایەن سوڵتانی عوسمانی سەلیمی دووەمەوە لە پۆستەکەی لاببرێت، ئەو پێشتر باجی سوڵتانی دەدا. نوێنەری دەستنیشانکراوی سوڵتان، دوا دوکی دوورگەکان (١٥٦٦-٧٩) جولەکەیەکی پورتوگالی بوو (مارانۆ)، جۆزێف ناسی. دەسەڵاتی مەسیحی لاتینی لەو بەروارەدا بە تەواوی کۆتایی نەھات: بنەماڵەی گۆزادینی لە بۆلۆنیا وەک ئاغای سیفنۆس و دوورگە بچووکەکانی دیکەی سیکلادس تا ساڵی ١٦١٧ لە ژیاندا مانەوە و دوورگەی تینۆس تا ساڵی ١٧١٤ بە ڤێنیزایی مایەوە. دوایین بەندەرەکانی ڤێنیز لە مۆریا (پێلۆپۆنێس) لە ساڵی ١٧١٨ گیرا. گاسپار گرازیانی، ئاغایەکی دالماتی، لە ساڵی ١٦١٦ لەلایەن سوڵتانەوە نازناوی دوکی دوورگەکان'ی پێبەخشرا، بەڵام دوورگەکە لە کۆتایی ساڵی ١٦١٧دا دیسانەوە لە ژێر دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی عوسمانیدا بوو؛ دوا کەس بوو کە نازناوەکەی بەدەستەوە بوو.

ئەمڕۆ دوورگەکانی سایکلادس وەک سیرۆس و تینۆس ھەندێک گوند و پەرستگای تەواو کاسۆلیکییان ھەیە، لە کاتێکدا زۆرێک لە یۆنانیەکانی سایکلادس ناوی بنەماڵەیان ھەیە کە بە ڕەچەڵەکێکی دیار ئیتالۆ-ڤێنتیایە بۆ نموونە. ڤێنیێریس، ڕاگۆسیس، دێلاپۆرتاس، دامیگۆس و ھتد.
200px|وێنۆک|ڕاست|ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست لە ساڵی ١٤٥٠

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی
پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا
پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٢
پۆل:ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٥
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٩٦٠
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی دەیەی ١٥٧٠
پۆل:ناوچەکانی کۆماری ڤێنیز