مافیای کورد

**مافیای کورد** گرووپێکی تاوانکاری ڕێکخراون کە لەلایەن کوردە نەتەوەیییەکانەوە بەڕێوەدەبرێن. لە دەرەوەی کوردستان مافیاکان بە شێوەیەکی سەرەکی لە وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیا و ئەورووپادا بڵاوبووەوە بەڵام ئەمریکای باکوور و ئەفغانستانیش ھەن.

## مێژوو
دوابەدوای چوونە ناوەوەی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بۆ ناو جەنگی جیھانیی یەکەم، مۆبیلیزاسیۆن ڕاگەیەندرا. دەسەڵاتی ناوەندی بەرەو کۆتایی جەنگەکە لاواز بوو، ئەمەش بووە ھۆی زیادبوونی چەتەیی لە پشتەوەی بەرەی جەنگ. ھەندێک لە کوردانی دانیشتووی گوندەکانی ناوچە شاخاوییەکانی سنجاقی مەرعەش، بەتایبەتی لە شارۆچکەکانی ئەلبستان و پازارجیک، چەتەیان پێکھێنا و دۆخی ئاسایشی ناوچەکەیان قورس کرد. بەرەو کۆتایی جەنگی جیھانیی یەکەم، لە ساڵانی ١٩١٧ و ١٩١٨، چالاکییەکانی چەتەکان ژیانی بازرگانی و ئابوورییان لە سنجاق و شارۆچکەکاندا وەستاند.

مافیای کورد لەلایەن کوردانی نەتەوەیی لە سەرانسەری کوردستانەوە سەرکردایەتی دەکرێت، ھەندێک جار چالاکییەکانیان بەپێی نەریتی خێڵەکی ئەنجام دەدەن، ھەرچەندە زۆربەیان خەڵکی باکووری کوردستانن. سەرچاوەی سەرەکی داھاتی مافیای کورد بەگوێرەی لێدوانەکان بازرگانیکردنە بە ماددە ھۆشبەرەکان و چەک، ھەروەھا کوشتنی گرێبەستکراو. مافیای کورد چەک و ماددە ھۆشبەرە قورسەکان بەسەر ئەورووپادا قاچاخ دەکات، و سولەیمان سۆیلو تۆمەتباری کردن بەوەی کە ساڵانە زیاتر لە ١٬٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی بۆ پەکەکە پەیدا دەکەن. ڕاپۆرتێکی پۆلیسی بەریتانی ئاشکرای کرد کە «تووەتەنھام بۆیز»، کە گرووپێکی کوردییە لە لەندەن، قازانجەکانیان بۆ پەکەکە ناردووە.

بنەماڵە تاوانبارەکانی کورد ھاوکاری یەکدییان دەکرد. دواتر، عەبدوڵڵا ئۆجەلان ڕای گەیاند کە ھەر ئەندامێکی پەکەکە کە بەشداری لە چالاکییەکانی مافیای کوردیدا بکات، لە گرووپەکە دەردەکرێت.

مافیای کورد سنووری ئێران–تورکیایان لە ھەردوو لاوە پاسەوانی دەکرد، و کرێیان لە کۆچبەرانی ئەفغانی وەردەگرت بۆ قاچاخکردنیان بۆ شارەکانی تورکیا، لەوانە ئیستەنبوڵ. ئەوان سنووری ئێران–تورکیایان نەدەناسی و بەبێ گوێدانە ئەو سنوورە کاریان دەکرد. کۆچبەرانی قاچاخکراو بۆ تورکیا گێڕایانەوە کە چۆن مافیای کورد ھەڵگری بیروباوەڕی دژە-تورکی بەھێز بوون، و دەیانویست زۆرترین کۆچبەر بۆ تورکیا قاچاخ بکەن. ڕق و کینەیان بەرامبەر تورکیا ھاندەرێک بوو جگە لە پارە، و ھاوکارییان لەگەڵ تاوانبارانی ئێرانیدا دەکرد بۆ ئاسانکاری قاچاخکردنی کۆچبەران.

ئەفغانستان مۆڵگەی مافیای کورد بوو. تاوانبارانی کورد ماددە ھۆشبەرە ئۆپیۆمییەکان لە ئەفغانستانەوە بۆ ڕۆژھەڵاتی کوردستان، باشووری کوردستان، و ڕۆژاوای کوردستان قاچاخ دەکرد، کە دواتر قاچاخیان دەکرد بۆ باکووری کوردستان، و پاشان دەیانگواستەوە بۆ ئەورووپای ڕۆژاوا یان ڕووسیا لە ڕێگەی باڵکانەوە. لە ساڵی ٢٠١٥دا، بازرگانیکردنی مافیای کورد بە ئۆپیۆمی ئەفغانی بەھۆی نائارامییەکانی باکووری کوردستانەوە پەک خرا. پۆلیسی تورکیا ھەڵمەتێکی توندی دژی مافیای کورد ئەنجامدا. تاڵیبان ئۆپیۆمی بە مافیای کورد دەدا لە بەرامبەر باجێک، و گەرەنتی ئەوەی کە ئۆپیۆمەکە بە خەڵکی سڤیلی کورد نەفرۆشرێت، بەڵکو تەنھا بە ئەورووپییەکان یان ڕووسەکان بفرۆشرێت. مافیای کورد ھەروەھا باجێکی بە پەکەکە دەدا بۆ تێپەڕین بەناو خاکەکەیاندا. سەرەڕای ئەوەی تاڵیبان لە کاتی یاخیبوونەکەیدا بازرگانیکردن بە ئۆپیۆمی قبوڵ دەکرد، لە ساڵی ٢٠٢٢دا قەدەغەی کرد، وەک بەشێک لە چاکسازییە نوێیەکانیان.

مافیای ئەلبانی پێشتر لە کاروباری قاچاخکردنی مرۆڤدا زاڵ بوو، ھەرچەندە مافیای کورد دواتر ئەو کارەی گرتە دەست، و چەند ساڵێک دواتر، دوای قەیرانی پەنابەران لە دوای کۆنترۆڵکردنی تاڵیبان لە ساڵی ٢٠٢١، تاوانبارانی ئەفغانی زاڵ بوون بەسەر ئەو کارەدا.

## چالاکی نێونەتەوەیی
### سوێد
مافیای کورد لە سوێدیش چالاکە، بەشێوەیەکی بەرفراوان لە بازرگانیکردن بە ماددە ھۆشبەرەکاندا تێوەگلاوە، ھەروەھا لە تیرۆرکردن، دزی، و دەستدرێژیدا.

### فەڕەنسا
لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٢دا، مافیای کورد چەندین کەمپی لە کالییە ھەبوو، کە بۆ نیشتەجێکردنی ئەو کۆچبەرانەی قاچاخیان دەکرد بەکاری دەھێنا. یەکێک لە کەمپەکان نزیکەی ١٬٥٠٠ کەسی تێدابوو، و وەک زۆر مەترسیدار وەسف کرا، کۆچبەرێک پشتڕاستی کردەوە کە مافیای کورد ھەردوو کەمپەکە و ڕێگەی قاچاخکردنیان کۆنترۆڵ کردووە.

### ئەمریکا
لە ناشڤیل، تێنێسی، لە ساڵانی نەوەدەکان و دووھەزارەکاندا، تاوانبارانی ڕێکخراوی کورد دەستیان بە چالاکی لە شارەکەدا کرد. کردارە سەرەکییەکانیان دابەشکردنی ماددە ھۆشبەرەکان و دزی چەکداری بوو. ژیایی سولەیمان، کە یەکەم ئەفسەری کوردی بەشی پۆلیسی میترۆ ناشڤیل بوو، لە ساڵی ٢٠١٨دا بەھۆی یارمەتیدانی گرووپەکە دەستگیر کرا.

### ئەڵمانیا
ھەروەھا ڕاپۆرت کراوە کە گرووپەکانی مافیای کورد لە ئەڵمانیا بازرگانانی ئەڵمانییان ھەڕەشە لێدەکەن، و وایان لێدەکەن مانگانە باجێک بدەن لە بەرامبەر پاراستندا، و تەنانەت ھەڕەشە لە پۆلیس دەکەن و دەڵێن «ئێمە لە ئێوە زۆرترین.» دەسەڵاتدارانی ئەڵمانیا خۆیان لە نیشانەکردنی سەرکردەکانی مافیای کورد دوورخستووەتەوە بەھۆی ترس لەوەی شەقامەکان پڕ بن لە خۆپیشاندەرانی کورد کە ڕێگە بە پۆلیس نادەن درێژە بە کارەکانیان بدەن. ھەندێک لە شارەوانییەکانی ئەڵمانیا تەنانەت لە دەستگیرکردنی کوردەکان خۆیان پاراستووە بەھۆی ترس لە ئاژاوە یان تۆڵەسەندنەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی کورد