open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سۆنی پیکچەرز

وێنۆک|دەروازەی ستۆدیۆی سۆنی پیکچەرز

**سۆنی پیکچەرز** یان **سۆنی پیکچەرز ئینتەرتەیمنێت** () ستۆدیۆیەکی فرەنەتەوەیی ئەمریکییە بۆ کات بەسەربردن و کۆمەڵەیەکی میدیای گشتی کە لە ڕێگەی چەندین پلاتفۆرمەوە کات بەسەربردنی فیلمی (وێنەی جوڵاو، بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی و تۆمارە ڤیدیۆییەکان) بەرھەم دەھێنێت و بەدەستی دەھێنێت و دابەشی دەکات. ھەروەھا سۆنی فیلم ھۆڵدینگ لقێکی کۆمپانیای سۆنی ئینتەرتەینمەنتە کە کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی تەکنەلۆژیا و میدیایە.

## مێژوو
لە یەکەمی ئەیلوولی ١٩٨٧ کۆمپانیای کۆکاکۆلا ڕایگەیاند کە بەنیازە سەروەت و سامانەکەی لە کۆمپانیای کۆڵۆمبیا پیکچەرز کە ئەوکات خاوەندارێتی دەکرد، بخاتە دەستی کۆمپانیای ترای ستار پیکچەرز کە خاوەنی ٣٩.٦%ی بوو. ناوی ترای ستار دەگۆڕدرێت بۆ کۆمپانیای کۆڵۆمبیا پیکچەرز ئینتەرتەینمەنت. کە کۆکاکۆلا خاوەنی ٤٩٪ی و خاوەن پشکەکانی ٣١٪ و خاوەن پشکەکانی ترای ستار خاوەنی ٢٠٪ بوو. لە چوارچێوەی پلانی یەکگرتنەوە، دوو بزنسی تەلەڤزیۆنی بە ناوەکانی تەلەڤزیۆنی کۆڵۆمبیا/ باڵیۆزخانەیی و تەلەڤزیۆنی سێ ئەستێرە یەکگرت و جەستەیەکی نوێی تەلەڤزیۆنی ڕەسەنی کۆڵۆمبیا پیکچەرز پێکھێنرا. ئەم یەکگرتنە بووە ھۆی ئەوەی سێ بەڕێوەبەری باڵای کۆمپانیای ترای ستار بمێننەوە، ئەوانیش ئارنۆڵد مێسنەر کە کۆمپانیای پەیوەندییەکانی ترای ستار بەڕێوەدەبرد، ڤیکتۆر ئەی کاوفمان کە ستۆدیۆی سەرەکی ترای ستار پیکچەرز بەڕێوەدەبرد و سکۆت سیگلێر کە تەلەفزیۆنی ترای ستار بەڕێوەدەبرد لە کاتێکدا چوار کەس لە کەرتی بازرگانی کۆکاکۆلا ڕۆیشتن، ئەوانیش باربارا کۆردی کە وەک سەرۆک تەلەڤزیۆنی کۆڵۆمبیا/باڵیۆزخانەی بەڕێوەدەبرد، ھێرمان ڕاش و پیتەر سیل کە پەیوەندییەکانی کۆکاکۆلایان بەڕێوەدەبرد و برایان مەکگرات کە سەرۆکی کۆمپانیای کۆکا بوو -کەرتی بازرگانی کۆلا کۆلا ئینتەرتەینمەنت.
## سەرچاوەکان

پۆل:سۆنی پیکچەرز ئێنتەرتەینمنت
پۆل:سۆنی
پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا
پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا
پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٩١ لە کالیفۆرنیا
پۆل:لقی کۆمپانیا ئەمریکییەکان لە کۆمپانیا بیانییەکان
پۆل:ستۆدیۆکانی فیلمی ئەمریکی
کۆمپانیای سۆنی ئەمریکا

150px|وێنۆک|بارەگای پێشووی کۆمپانیای SCA لە بینای سۆنی، لە مانهاتن.

**کۆمپانیای سۆنی ئەمریکا** () لقێکی کۆمپانیای ئێستای ژاپۆنی سۆنییە کە دەکەوێتە نیویۆرک. ئەم کۆمپانیایە بارەگای سەرەکی کۆمپانیای سۆنییە لە ئەمریکا، کە بەپێی ئەو کۆمپانیایە ھەموو کۆمپانیاکانی سۆنی لە ئەمریکا کاردەکەن و لە بۆرسەی نیویۆرکدا ڕیزکراون. کۆمپانیای گرووپی سۆنی لە ساڵانی شەستەکانەوە وەبەرھێنان لە ئەمریکا دەکات. سۆنی دەیەمین گەورەترین وەبەرھێنەری ڕاستەوخۆی بیانییە لە ئەمریکا و بەھای وەبەرھێنانی زیاتر لە ٩٠ ملیار دۆلارە. لە ساڵی ٢٠٢١دا زیاتر لە نیوەی داھاتی کۆمپانیای سۆنی ئەمریکا لە کۆمپانیاکانی بنکەیان لە ئەمریکا بووە. لە ساڵی ١٩٩٩ کۆمپانیای سۆنی مافی فیلمی خاوەندارێتی فیکری بۆ فیلمی سپایدەرمان لە کۆمپانیای مارڤڵ ئینتەرتەینمەنت بە بڕی ٧ ملیۆن دۆلار بەدەستھێنا. فیلمی سپایدەرمان زیاتر لە ٩.٨ ملیار دۆلاری بەدەستھێناوە، بەمەش پێنجەمین فیلمی زۆرترین داھاتی فیلمە لە مێژوودا. لە ساڵی ٢٠٢١ فیلمی پیاوی جاڵجاڵۆکە: ھیچ ڕێگەیەک نییە بۆ نیشتیمان بووە شەشەم فیلمی زۆرترین داھاتی ھەموو سەردەمێک. لە ساڵی ٢٠١٦ سۆنی پلەیستەیشنی گواستەوە کە گەورەترین براندی سۆنی بوو لە ڕووی داھاتەوە بۆ ئەمریکا. گەورەترین کڕینی کۆمپانیای سۆنی کۆمپانیای یاری ڤیدیۆیی ئەمریکی Bungie بوو بە بڕی ٣.٧ ملیار دۆلار لە ساڵی ٢٠٢٢. پلەیستەیشن ٤ قازانجترین کۆنسۆلی تا ئێستا بووە، زیاتر لە ١١٧ ملیۆن یەکەی فرۆشراوە، ئەمەش بووە چوارەم کۆنسۆلی زۆرترین فرۆشی لە ھەموو کاتێکدا. داھاتی کۆمپانیای سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت لە ساڵی ٢٠٢١دا ٢٥ ملیار دۆلار بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لقی کۆمپانیا ئەمریکییەکان لە کۆمپانیا بیانییەکان
پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
جەمشید بەخت

**جەمشید بەخت** () نەوەی موغەکان بووە لە ڕێگەی باوکییەوە، میرزا جوان بەخت کوڕی بەھادورشای دووەم دوا ئیمپراتۆری موغەکان. دایکی نەواب شا س بێگم ئامۆزای باوکی بووە لە لای دایکییەوە. لە ساڵی ١٩٤٩ دەسەڵاتدارانی بەریتانیا ھەموو قەدەغە و سنووردارکردنەکانیان لەسەر شانشینی موغەکان لابرد و بەخت خانەنشینی شازادەیی وەرگرت کە مانگانە ٤٥٠ ڕوپییە بوو. دووجار ھاوسەرگیری کردبوو، دووەمیان لەگەڵ سوڵتانا نادر بێگم کە گوایە بێدار بەختی تاکە کوڕی بەختی بەرھەمھێناوە، ھەرچەندە دەوترێت لانیکەم کوڕێکی لە دەرەوەی ھاوسەرگیری لە ڕێگەی خاتوونەکانەوە بووە. لە ساڵی ١٩٢١ کۆچی دوایی کرد و دواتر خانەنشینی شازادەیی تا دوای سەربەخۆیی ھیندستان ڕاگیرا.

جەمشید بەخت چووە بۆ ئەوەی خوێندنی ئینگلیزی لە قوتابخانەی ئەپستۆریا و کۆلێژی ڕەنگون وەربگرێت و دەرکەوت پیاوێکی خاوەن کارەکتەری دڵخۆشە. ئەو پەیوەندی بە دەستپێشخەرییەکەی دروستکردنی گۆڕستانێکەوە ھەبوو بۆ باپیرەی، و وەک کەسێک سەیر دەکرا کە بە ڕەوشتەوە بە ئینگلیزی قسە بکات. ژیانێکی ھەژاری لە ڕادەبەدەر ژیاوە، و لە تەمەنی شەست ساڵیدا لە ساڵی ١٩٢١ کۆچی دوایی کردووە، نزیکەی ٢٢ ساڵ دوای دایکی. ئەگەر بەختەوەر بووایە دوای زینات مەحاڵ ببێتە ئیمپراتۆری داھاتووی موغەکان، ناوی شا زەمانی بیگم مێژووی زیندوو دەکردەوە بەڵام لەناکاو با گۆڕا ("گەی یاک بە یاک جو ھوا بەلات"). سەبارەت بە ماڵە باوباپیرانییەکەی، ڕەنگە لە دەروازەی غات لە جائیپور بێت کە ھێشتا ھەندێک خێزانی موسڵمانی ناسراوی تێدا دەژین، سەرەڕای پیسبوونی ژاوەژاو کە بەھۆی ئاسن سازەکانی لۆھارۆن کا خۆرا دروست بووە. دوو کوڕی میرزا سکەندەر لە خاتوونێک و بێدار بەخت، لە دایکبووی بێگم نادر جیھان بووە. بێدار بەخت کە لە ساڵی ١٩٨٠ کۆچی دوایی کرد، دوایین نەوەی نێرینەی ڕاستەوخۆی بەھادورشای زەعفەر بوو کە بە فەرمی ناسێندرا کە خانەنشینی لە ئینگلیزەکان و پاشان حکوومەتی ناوەندی، لە نیزام و ئەمانەتی حەزرەتی نیزامەدین وەرگرت.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٩٢١
پۆل:مێژووی ھیندستان
مایکرۆ کۆنسڵ

[وێنۆک|ئۆیا مایکرۆ کۆنسڵێکی ھەرزانە کە لەسەر بنەمای [ئەندرۆید دروستکراوە]]

**مایکرۆ کۆنسڵ** () کۆنسڵێکی یاری ڤیدیۆیی ماڵەوەیە کە بە شێوەیەکی گشتی پشتگیری لە ڕەقەکاڵای کۆمپیوتەری کەم تێچوو دەکات، ئەمەش وا دەکات کۆنسڵەکە ھەرزانتر بێت بە بەراورد بە کۆنسڵەکانی تری ماڵەوە لە بازاڕدا. زۆربەی مایکرۆکۆنسڵەکان، جگە لە چەند شتێک لەوانە تەلەڤیزیۆنی پلەیستەیشن و سیستەمی یاریکردنی ئۆنلایڤ، ئامێری دیجیتاڵی میدیا پلەیەرن کە لەسەر بنەمای ئەندرۆیدن و بە گەیمپادەکان وەک ئامێری یاریکردن دەخرێنە بازاڕەوە. ئەم جۆرە مایکرۆ کۆنسلانە دەتوانرێت بە تەلەڤیزیۆنەکەوە ببەسترێتەوە بۆ ئەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان بکەن کە لە ئەپ ستۆرەکانی وەک گووگڵ پلەی دابەزێنراون.

## ڕەگەکان

ئەم یەکانە وەک ئامرازێکە بۆ تێکەڵکردنی بیرۆکەی کۆنسۆلی یارییە ڤیدیۆییەکانی ماڵەوە لەگەڵ یاریکردنی مۆبایلە زیرەکەکان و تابلێتەکان، بە سوودوەرگرتن لە کتێبخانەی گەورەی یارییەکان کە بۆ سیستمی کارپێکردنی ئەندرۆید بەردەستە. لە کاتێکدا کە مایکرۆکۆنسۆڵ ئۆنلایڤ ناوی "مایکرۆکۆنسۆڵ"ی ناساند، زاراوەی "مایکرۆ-کۆنسڵ" بە شێوەیەکی فراوانتر گونجاو بوو بۆ وەسفکردنی ئەم یەکانە بە گشتی، چونکە ڕەنگدانەوەی چەمکی مایکرۆکۆمپیوتەرەکانی ساڵانی حەفتاکان و ھەشتاکان بوو بە پێچەوانەی مەینفڕایم و کۆمپیوتەرە بچووکەکان. بەو پێیەی مایکرۆکۆمپیوتەرەکان نوێنەرایەتی وەشانی کەمتر و بەھێزتر و بچووکتریان دەکرد لە ھاوتا گەورەکانیان، مایکرۆ-کۆنسڵەکان بە ھەمان شێوە بە تێچووی کەمتر بەردەست بوون، بە بەکارھێنانی ڕەقەکاڵای کۆمپیوتەری ھەرزانتر کە لەناو سیستەمی بچووکتردا کۆکرابوونەوە. لە ھەندێک حاڵەتدا ئەم پاکێجانە ئەوەندە بچووک بوون کە لە کۆنتڕۆڵکەری دەستیدا جێیان دەبووەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی
پۆل:مایکرۆ کۆنسڵەکان
دابەشکردنی دیجیتاڵی

[وێنۆک|لۆگۆی بازاڕە ئۆنڵاینەکان بۆ دابەشکردنی دیجیتاڵی [نەرمامێر، ستریمینگ میدیا، ئی-بووکس|120px]]

دابەشکردنی دیجیتاڵی () بەکاردێت بۆ گەیاندن یان دابەشکردنی ناوەڕۆکی میدیای دیجیتاڵی وەک دەنگ، ڤیدیۆ، کتێبی ئەلیکترۆنی، یارییە ڤیدیۆییەکان و نەرمەکاڵاکانی تر. ئەم زاراوەیە بەگشتی بۆ وەسفکردنی دابەشکردن لەسەر میدیای گەیاندنی ئۆنلاین وەک ئینتەرنێت بەکاردێت، بەم شێوەیە شێوازەکانی دابەشکردنی فیزیکی وەک کاغەز، دیسکی بینایی و کاسێتی ڤیدیۆیی VHS بەدەر دەکرێت. زاراوەی دابەشکردنی ئۆنلاین بەزۆری بۆ بەرھەمە سەربەخۆکان بەکاردێت. پێوەکراوەکانی دابەزێنراو بۆ بەرھەمەکانی تر زیاتر بە ناوەڕۆکی دابەزێنراو ناسراون. لەگەڵ پێشکەوتنی تواناکانی باندڤیدی-تۆڕ، دابەشکردنی ئۆنلاین لە سەدەی بیست و یەکەمدا دیار بوو و پلاتفۆرمە دیارەکانی وەک ئەمازۆن ڤیدیۆ و خزمەتگوزاری ستریمینگی نێتفلێکس لە سەدەی بیست و یەکەمدا دەستیان بە کارکردن کرد. ئەو ناوەڕۆکانەی کە بە شێوەی ئۆنلاین دابەش دەکرێن لەوانەیە پەخش بکرێن یان دابەزێنرێن و زۆرجار کتێب، فیلم و بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی، مۆسیقا، نەرمەکاڵا و یارییە ڤیدیۆییەکان لەخۆدەگرێت. ستریمینگ بریتییە لە دابەزاندن و بەکارھێنانی ناوەڕۆک لەسەر داوای بەکارھێنەر یان "لەسەر داواکاری"، نەک ڕێگە بە بەکارھێنەر بدرێت بۆ ھەمیشە ھەڵیبگرێت. لە بەرامبەردا، دابەزاندنی تەواوی ناوەڕۆکەکە بۆ ھارد دیسک یان جۆرێکی تری میدیای ھەڵگرتن ڕەنگە لە داھاتوودا ڕێگە بدات بە دەستگەیشتن بە ئۆفلاین.

## سەرچاوەکان

پۆل:خزمەتگوزارییەکانی پەخشی مۆسیقا
پۆل:دابەشکردنی فیلم
بێدار بەخت

بێردار بەکێرت（)دوا پیاوسالاری بێ جێگەی مشتومڕی بنەماڵەی شاھانەی ئیمپراتۆرییەتی موغەکان بوو، بنەماڵەی تیمورید.

## ژیان
بەردار بەکت لە ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٢٠ لەدایک بووە. دوای مردنی باوکی بەخت جەمشید بەخت لە ساڵی ١٩٢١، حکوومەتی بەریتانیا وازی لە پێدانی خانەنشینی شاھانەی ئیمپراتۆریەتی موغەکان ھێنا لە بەرژەوەندی یارمەتییەکی بچووکی ١٦ پاوەند لە مانگێکدا بۆ بەیدار. دوای دوو ساڵ، مامی بەدال بەکت بەخت و خوشکە بچووکەکەی بەکت، عومەر ئاڵا بیگم، بردە دەھلی بۆ ئەوەی داوای لە حکوومەت بکات مووچەی خانەنشینی بگەڕێنێتەوە، بەڵام دەزگای ھەواڵگری بەریتانیا مامی بەختی دەستگیرکرد و ڕەوانەی دەھلی کرد، مەرجێکی پێشکەش کرد بۆ ئازادکردنی کە… لەگەڵ سەرکردەکانی کۆنگرێس کۆدەبووەوە و ناسنامەی بەکتۆر ئاشکرا نەدەکرد، مامی بەکتۆر ناچار بوو ئەو مەرجە قبوڵ بکات لە بەرامبەر ئازادکردنیدا. لەسەر ئامۆژگاری سەرکردەی موسڵمانانی ناوچەکە، ھێواجا حەسەن نیزامی، پوورە بەکت خۆی و خوشکەکەی ھێنایە کۆلکەتا و ڕووی لە شاھی ئیمام بالای مێژوویی کرد. لەو کاتەوە باکێت دەستی کرد بە وەرگرتنی خانەنشینی بە بڕی ٥٠ پاوەند لە حکوومەتی بەریتانیا تا ھیندستان سەربەخۆیی بەدەست ھێنا و حکوومەت گۆڕا بۆ خانەنشینی ٤٠٠ پاوەند لە مانگێکدا. بەڵام بۆ باکێت، ئەو بڕە پارەیە بەزەحمەت بەس بوو بۆ ئەوەی بتوانێت بتوانێت ژیانی ھاوسەر و منداڵەکانی بژی. بە درێژایی ژیانی لە خەمۆکیدا نوقم بوو، ناوبەناو چێژی لە ئاوازدانانی شیعر وەرگرت.
بەکت لە ساڵی ١٩٨٠ کۆچی دوایی کرد بەبێ ئەوەی ھیچ میراتگرێکی نێر بەجێبھێڵێت و پرسی پیاوسالاری بنەماڵەی تیمورید لەو کاتەوە تووشی مشتومڕ بووە. لە نێو نەوەکانی بنەماڵەی تەیمورید کە تا ئێستا لە ژیاندا ماون، بەناوبانگترینیان جاکۆب زیۆدین توسییە. （

## سەرچاوەکان
سنووری ئێران-تورکمانستان

وێنۆک|ڕاست|نەخشەی سنووری ئێران و یەکێتی سۆڤییەت؛ ئێستا تەواوی بەشی ڕۆژھەڵات سنووری ئێران و تورکمانستان پێکدەھێنێت

**درێژی سنووری ئێران و تورکمانستان** ١١٤٨ کم (٧١٣ میل) و لە دەریای خەزەرەوە تا سێ خاڵی لەگەڵ ئەفغانستان دەڕوات. عەشقابادی پایتەختی تورکمان تەنھا ١٥ میل لە باکووری ئەم سنوورەوە دوورە و مەشھەد (دووەم گەورەترین شاری ئێران) ٤٧ میل لە باشووری ئەو سنوورە دوورە.

## مێژوو
سنوورەکە لە سنووری کۆن و کۆنی فارس و یەکێتی سۆڤیەتەوە بە میرات گیراوە، کە تا ڕادەیەکی زۆر شێوەی ئێستای لە ماوەی سەدەی نۆزدەھەمدا وەرگرتووە دوای داگیرکردنی ئاسیای ناوەڕاست لەلایەن ڕووسیا و لکاندنی خانای کۆکەند و میرنشینی بوخارا لە ساڵانی ١٨٦٥–١٨٦٨. لە ساڵی ١٨٦٩ فارس و ڕووسیا ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی کە ڕووباری ئەترێک دەبێتە سنووری نێوانیان. ئەم سنوورە پشتڕاستکرایەوە و پاشان بەرەو ڕۆژھەڵات درێژکرایەوە بۆ دەوروبەری ئەشگابات لە ساڵی ١٨٨١ دوای پێشڕەوی زیاتری ڕووسیا بۆ ناو خاکەکانی تورکمان، و پاشان بۆ سنووری ئەفغانستان لە ساڵی ١٨٩٣؛ سنووردارکردنی جۆراوجۆری زیاتری ئەم سنوورە لە ساڵانی دواتردا ڕوویدا. گۆڕانکاری بچووکی دیکە لە ماوەی ساڵانی ١٩٥٤–١٩٥٧دا ئەنجامدرا کاتێک ئێران و یەکێتی سۆڤیەت (وەک ئێستا) ڕێککەوتن لەسەر دیاریکردنی سنووری ھاوبەشی خۆیان بە شێوەیەکی ڕوونتر، لەنێویاندا ناوچەی دێڵتای ئەترێک کە لەو کاتەوە بەھۆی بچووکبوونەوەی دەریای خەزەرەوە گۆڕانکاری بەسەردا ھاتبوو.

## ئەمانەش ببینە
* سنووری ئۆزبەکستان-تورکمانستان

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری ئێران–تورکمانستان
سنووری ئۆزبەکستان-تورکمانستان

وێنۆک|ڕاست|نەخشەیەک کە تورکمانستان لەگەڵ ئۆزبەکستان لە باکوورەوە نیشان دەدات.

**سنووری تورکمانستان – ئۆزبەکستان** سنووری نێوان وڵاتانی کۆماری تورکمانستان و کۆماری ئۆزبەکستانە. بە بەرزی ١٧٩٣ کم (١١١٤م) درێژترین سنووری تورکمانستانە و دووەم درێژترین سنووری ئۆزبەکستانە (لە پشت سنووری ئۆزبەکستان لەگەڵ کازاخستان). سنوورەکە لە سێ خاڵەوە لەگەڵ کازاخستان تا سێ خاڵ لەگەڵ ئەفغانستان دەڕوات.

سنووری تورکمانستان و ئۆزبەکستان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٥ دامەزرا، ئەو کاتە ھەردوو وڵات بەشێک بوون لە یەکێتی سۆڤیەت وەک یەکێتی سۆڤیەتی تورکمان و یەکێتی سۆڤیەتی ئۆزبەکستان بە ڕێککەوت. لەگەڵ ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٩١، تورکمانستان و ئۆزبەکستان بوونە وڵاتی سەربەخۆ، بەمەش سنووری تورکمانستان – ئۆزبەکستان کردە سنوورێکی نێودەوڵەتی. پەیماننامەیەکی ھاوبەش لە نێوان تورکمانستان و ئۆزبەکستان لە ساڵی ٢٠٠٠ واژوو کرا، کە سنووری دوای سەربەخۆیی وەک سنووری فەرمی نێوان دوو وڵات ناسێندرا و کۆتایی بە دە ساڵێک لە ناکۆکی و ناکۆکییەکانی ھێنا و شێوەی ئێستای سنوورەکە دامەزراند. دوای ئەوە سیاجێکی سنووری دروست کرا.

## ئەمانەش ببینە
* سنووری ئەفغانستان-تورکمانستان

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری ئۆزبەکستان-تورکمانستان
پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٢٥
سۆنی مۆبایل

وێنۆک|لقی کۆمپانیای سۆنی مۆبایل لە لوند، سوید

**سۆنی مۆبایل** () کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی بەرھەمھێنەری مۆبایلە. بەشێکە لە کۆمپانیای سۆنی، بارەگای سەرەکی لە شاری تۆکیۆی پایتەختی ژاپۆنە. لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١ لە ژێر ناوی سۆنی ئێریکسۆن و وەک کۆمپانیایەکی ھاوبەشی نێوان سۆنی و کۆمپانیای ئێریکسۆن کە کۆمپانیایەکی سویدی بەرھەمھێنەری ئامێرەکانی پەیوەندییە، دامەزراوە. لە ١٦ی شوباتی ٢٠١٢ کۆمپانیای سۆنی پشکی کۆمپانیای ئێریکسۆنی کڕی. کۆمپانیای سۆنی مۆبایل کۆمیونیکاسیۆن دامەزراوەی توێژینەوە و بەرھەمھێنانی لە تۆکیۆ (ژاپۆن)، چێنا (ھیندستان)، لوند (سوید)، پەکین (چین) و دۆڵی سلیکۆن (ئەمریکا) ھەیە. لە ڕووی پشکی بازاڕی جیھانییەوە، سۆنی مۆبایل لە چارەکی یەکەمی ساڵی ٢٠١٢دا دەیەمین گەورەترین بەرھەمھێنەری مۆبایلە لە جیھاندا و لە چارەکی سێیەمی ساڵی ٢٠١٢دا سێیەم گەورەترین بەرھەمھێنەری مۆبایلە زیرەکەکانی جیھانە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کارگەکانی موبایل
چارگۆشەی ساین

وێنۆک| چارگۆشەی ساین شێوەکەی وەک ساینێکە و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە لۆ سەردەمی خەلافەتی عوسمانی (١٨٤٠)
چارگۆشەی ساین جۆرێک لە چارگۆشە بوو کە فەلەکناسەکان لە سەردەمی زێڕینی شارستانیەتی ئیسلامیدا بەکاریان دەهینا. دەتوانرێت ئەم ئامرازە لۆ پێوانەکردنی گۆشە ئاسمانییەکان یاخوود گێڕانەوەی کات یانیش دۆزینەوەی ئاراستەکان، یان دیاریکردنی شوێنی ڕواڵەتی هەر تەنێکی ئاسمانی لە هەر کاتێکدا بەکاربهێنرێت. ئەم ئامرازە بە ناوی کرداری فەنکشنی ساینەوە ناونرایە، لە سەدەی نۆیەمدا لەلایەن محەممەد کوڕی مووسا خوارزمی لە بەغداد داهێنراوە. 

## سەرچاوە

پۆل:گەردوون
پۆل:ماتماتیک
پۆل:سەردەمی زێڕینی شارستانیەتی ئیسلام
پۆل:ساین
پۆل:بیرکاری
حەدیس نەجەفی

**حەدیس نەجەفی** (٥ی ژانویەی ٢٠٠٠ – ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢)یەکێک لە ناڕازییانی ناڕەزایەتییە سەرتاسەرییەکانی ئێران بوو لە ساڵی ١٤٠١. مردنی ناوبراو بە شێوەیەکی بەرفراوان لە میدیا جیھانییەکاندا ڕەنگدانەوەی ھەبوو و نەجەفیش وەک ژینا ئەمینی بوو بە ھێمای بەھێزکردنی ژنان و ناڕەزایەتی بەردەوام دژی حکوومەتی ئێران.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
پۆل:خەڵکی کەرەج
پۆل:مێژووی کۆماری ئیسلامی ئێران
پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران
پلەی گراوند گەیمز

وێنۆک
پلەی گراوند گەیمز () گەشەپێدەرێکی یاری ڤیدیۆیی بەریتانییە و بنکەکەی لە شاری ڕۆیاڵ لیمنگتۆن سپایە. ئەم کۆمپانیایە بە دروستکردنی زنجیرە یارییەکانی فۆرزا ھۆرایزن ناسراوە. پلەی گراوند گەیمز لە ساڵی ٢٠١٨ بووە لقێکی کۆمپانیای مایکرۆسۆفت ستۆدیۆ (ئێستا ستۆدیۆی یاری ئێکس بۆکسە). ھەروەھا ئەم کۆمپانیایە لە ئێستادا کار لەسەر وەشانی داھاتووی زنجیرە یارییەکانی Fable دەکات.پلەی گراوند گەیمز لەلایەن گاوین ڕیبورن و ترێڤەر ویلیامز و ڕالف فولتنەوە دامەزراوە، ستۆدیۆکە لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ ڕاگەیەندرا، بڕیار بوو لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٠ بکرێتەوە. ئەم کۆمپانیایە یەکەم پڕۆژەی خۆیان بە ناوی Forza Horizon لە ساڵی ٢٠١٢ ڕاگەیاند.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمپانیاکانی یارییە ڤیدیۆیییەکان کە لە ٢٠١٠ دامەزراون
پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
پۆل:کۆمپانیاکانی یاری ڤیدیۆیی بەڕیتانیا
ئێکس بۆکس گەیم ستۆدیۆز

وێنۆک
**ئێکس بۆکس گەیم ستۆدیۆز** () ستۆدیۆیەکی پەرەپێدانی یارییە ڤیدیۆییەکانە لە ئەمریکا کە خاوەنەکەی مایکرۆسۆفتە. ئەم ستۆدیۆیە کە سەرەتا بە ناوی مایکرۆسۆفت گەیمز کاری دەکرد، لە ٥ی شوباتی ٢٠١٩ بە پێشکەشکردنی لۆگۆیەکی نوێ، ناونیشانی پێشووی بە براندی ئێکس بۆکس گەیم ستۆدیۆ گۆڕی. ئەم ستۆدیۆیە بەڕێوەبەری سەرجەم پرۆژەکانی پەیوەست بە یارییە ڤیدیۆییەکانی مایکرۆسۆفتە، بەشێوەیەک جگە لە بەرھەمھێنانی یارییەکانی وەک Age of Rulers و Halo، ھەروەھا بەڕێوەبەری بەرھەمە ڕەقەکاڵاکانی وەک ئێکس بۆکس، ئێکس بۆکس ٣٦٠،  ئێکس بۆکس وەن، ٢٠١٩ بووە. ئێکس سێرێس ئێکس و زنجیرەی ئێس. ھەروەھا ئەم ستۆدیۆیە ھەندێک کۆمپانیای بەرھەمھێنانی یارییە ڤیدیۆییەکان بەڕێوەدەبات کە لە ژێر دەستی مایکرۆسۆفت کاردەکەن. ھاوپەیمانی و ٣٤٣ پیشەسازی لەنێویاندا ھەیە. لە ساڵی ٢٠١٤ کۆمپانیای مایکرۆسۆفت بە کڕینی مۆجانگ خاوەندارێتی فیکریی کۆمپانیای ماینکرافتی بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمپانیای یارییە ڤیدیۆییەکان لە ئەمریکا
پۆل:ئێکس بۆکس
پۆل:کۆمپانیاکانی کایەی ڤیدیۆیی کە لە ساڵی ٢٠٠٠ دامەزراون
پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
پۆل:بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان
ئیبراھیم لۆدی

**ئیبراھیم خان لۆدی (یان لۆدی)**(لە پشتو: ابراھیم خان لودی),(١٤٨٠ – ٢١ی نیسانی ١٥٢٦) دوا سوڵتان بوو لە سوڵتانی دەلھی، کە لە ساڵی ١٥١٧ بوو بە سوڵتان دوای مردنی باوکی سیکەندەر خان لۆدی. دوا حاکمی شانشینی لۆدی بوو، بۆ ماوەی نۆ ساڵ حوکمڕانی کرد تا ساڵی ١٥٢٦، کاتێک لە شەڕی پانیپات لەلایەن بابور' شکستی ھێنا و کوژرا. سوپای داگیرکەر، جێگەی خۆی بەخشی بە سەرھەڵدانی ئیمپراتۆریەتی موغەکان لە ھیندستان. 

## ژیاننامە
ئیبراھیم نەتەوەیەکی پاشتوون بوو. بە مردنی باوکی سکەندەر گەیشتە تەختی پاشایەتی، بەڵام بە ھەمان توانای حوکمڕانی بەختەوەر نەبوو. ڕووبەڕووی کۆمەڵێک یاخیبوون بووەوە. ھەروەھا ئیبراھیم خان لۆدی ئاغاکانی ناڕازی بوو کاتێک فەرماندە پیر و باڵاکانی بە فەرماندە گەنجەکانی گۆڕی کە دڵسۆز بوون بۆی. ئاغا ئەفغانییەکانی لە کۆتاییدا بانگھێشتی بابوریان کرد بۆ داگیرکردنی ھیندستان. لە ساڵی ١٥٢٦ ھێزەکانی موغەکانی بابور، پاشای کابولیستان (کابول، ئەفغانستانی ئێستا)، سوپای زۆر گەورەتری ئیبراھیمیان لە شەڕی پەنیپات بردەوە. لە شەڕەکەدا کوژرا. مەزەندە دەکرێت کە ھێزەکانی بابور لە دەوروبەری ١٢ ھەزار-٢٥ ھەزار پیاو بوون و لە نێوان ٢٠ بۆ ٢٤ پارچە کانۆنیان ھەبووە. ئیبراھیم خان لۆدی نزیکەی ٥٠ بۆ ١٢٠ ھەزار پیاوی ھەبوو لەگەڵ نزیکەی ٤٠٠ بۆ ١٠٠٠ فیلی جەنگ.
لە شەڕی دواتردا ھێزەکانی لۆدی لەکەدار بوون و زیاتر لە ٢٠ ھەزار کوژران و ژمارەیەکی زۆری دیکەش بریندار و دیل بوون.
دوای کۆتایی ھاتنی شانشینی لۆدی، سەردەمی دەسەڵاتی موغەکان بۆ ٣٣١ ساڵی داھاتوو دەستی پێکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٤٨٠
پۆل:مردووانی ١٥٢٦
پۆل:خەڵکی دەلھی
جێمەبەستی کۆتایی (زنجیرەفیلم)

alt=لۆگۆی فەرمی فیلمی جێمەبەستی کۆتایی (٢٠٠٠)|وێنۆک|لۆگۆی فەرمی فیلمی جێمەبەستی کۆتایی (٢٠٠٠)
**جێمەبەستی کۆتایی** (بە ئینگلیزی: Final Destination) زنجیرە فیلمێکی ترسناکی ئەمریکییە کە لە دەوری بابەتەکانی پەیوەست بە چارەنووس و ڕوناکبینی و پەیوەندی ئەم ھۆکارانە بە مردنەوە دەسوڕێتەوە، واتە چۆنێتی پێشبینی مردن و دوورکەوتنەوە لێی یان کۆنترۆڵکردنی، لە ھەر فیلمێک کۆمەڵێک کەس لە زنجیرەیەک سیناریۆدا دەمرن و ئەم سیناریۆیانە زۆرجار کوشندە و خوێناوین.

## فیلمەکان
* جێمەبەستی کۆتایی ١، لە دەرھێنانی جەیمس وانگ ساڵی ٢٠٠٠
* جێمەبەستی کۆتایی ۲، لە دەرھێنانی دەیڤد ئێلێس ساڵی ٢٠٠٣
* جێمەبەستی کۆتایی ٣، لە دەرھێنانی جەیمس وانگ ساڵی ٢٠٠٦
* جێمەبەستی کۆتایی ٤، لە دەرھێنانی دەیڤد ئێلێس ساڵی ٢٠٠٩
* جێمەبەستی کۆتایی ٥، لە دەرھێنانی ستیڤن کوەیل ساڵی ٢٠١١

## داھاتی بۆکس ئۆفیس

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرەفیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ کۆمیک وەرگێڕدراون
پۆل:مردن لە خەیاڵدا
جێمەبەستی کۆتایی (فیلم)

**جێمەبەستی کۆتایی ١** (بە ئینگلیزی: Final Destination 1) فیلمێکی ترسناکی سەروو سروشتە و لە نووسین و دەرھێنانی جەیمس وانگ و ھاوبەشی نووسینی گلین مۆرگان و جێفری ڕیدێک، فیلمەکە وێناکردنی گەنجێکی ھەرزەکارە کە دوای ھەستکردن بە ئاگادارکردنەوەیەکی پێشوەختە بۆ خۆی و ئەوانی دیکە کە لەگەڵیدایە کە لە تەقینەوەی ئەو فڕۆکەیەی کە پێش ھەڵفڕین تێیدا بوون کۆچی دوایی دەکەن، مردن فریو دەدات و ئەم ھۆشدارییە بەکاردەھێنێت بۆ ڕزگارکردنی خۆی و ژمارەیەک سەرنشینی دیکە، بەڵام مردن بەردەوام بەدوایاندا دەگەڕێت دوای تەقینەوەی فڕۆکەکە چونکە دەبێت ژیانیان لەو شوێنەدا کۆتایی پێبێت کە دەبێت بمرن ئەگەر لەسەر ئەو فڕۆکەیە بمێننەوە، چیرۆکی فیلمەکەش لە بەشەکانی داھاتوودا بەردەوام دەبێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکان لە ڤانکۆڤەر وێنەگیراون
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک دانراون (ویلایەت)
پۆل:فیلمە پاشکۆکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە ترسناکە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون
پۆل:فیلمەکان کە لەسەر فڕۆکە داندراون
پۆل:فیلمەکانی نیو لاین سینەما
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆرنتۆ وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمە سپلاتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە پاریس داندراون
جێمەبەستی کۆتایی ٢

**جێمەبەستی کۆتایی ۲** (بە ئینگلیزی: 2 Final Destination) ‏فیلمێکی ترسناکی سەروو سرووشتییە و درێژەی فیلمی جێمەبەستی کۆتایی ١، لە دەرھێنانی دەیڤد ئێلێس و نووسینی جێفری ڕیدیکە، فیلمەکە ژنێکی گەنجی ھەرزەکار وێنا دەکات کە فێڵ لە مردن دەکات دوای ئەوەی ھەستی بە ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە کرد لەگەڵ کەسانی دیکەش لەگەڵیدا کە لە ڕووداوێکی ترسناکی ھاتوچۆدا لەسەر ڕێگایەکی خێرا دەمرن، و ئەویش ئەم ھۆشدارییە بەکاردەھێنێت بۆ ڕزگارکردنی خۆی و ژمارەیەک کەسی دیکە، بەڵام مردن بەردەوام بەدوایاندا دەگەڕێت دوای ئەم ڕووداوە چونکە دەبێت ژیانیان کۆتایی بێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٣
پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠٠١ بەرھەمھێنراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک دانراون (ویلایەت)
پۆل:فیلمەکان لە ڤانکۆڤەر وێنەگیراون
پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٥
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە کەنەدییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی نیو لاین سینەما
پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ترسناکەکان بە زمانی ئینگلیزی
سنووری ئەفغانستان-تورکمانستان

وێنۆک|ڕاست|نەخشەی تورکمانستان لەگەڵ ئەفغانستان لە باشووری ڕۆژھەڵات

**درێژی سنووری ئەفغانستان و تورکمانستان** ٨٠٤ کم (٥٠٠ میل)ە و لە سێ خاڵی لەگەڵ ئێران تا سێ خاڵی لەگەڵ ئۆزبەکستان دەڕوات.

## وەسف کردن
سنوورەکە لە سێ خاڵی ئێرانەوە لەسەر ڕووباری تێدژێن دەست پێدەکات. پاشان بەرەو ڕۆژھەڵات بە زنجیرەیەک ھێڵی زۆربەی ڕاستەکان بۆ ماوەی نزیکەی ٩٠ کم (٥٦ میل) دەڕوات، تا دەگاتە ڕووباری کوشک لە نزیک شارۆچکەی تۆرگوندی ئەفغانستان، کە بەدوایدا بەرەو باشوور دەگەڕێت بۆ ماوەی بەشێکی کورت بە درێژایی ١٥ کم (٩٫٣ میل). پاشان بەسەر زەویدا بۆ ماوەی ١٥٠ کم (٩٣ میل) بە ئاراستەی باکووری ڕۆژاوادا دەڕوات تا دەگاتە ڕووباری مورغاب، کە بۆ ماوەی ٣٥ کم (٢٢ میل) بەرەو باکوور بەدوایدا دەڕوات. پاشان بەردەوام دەبێت بەسەر زەویدا بەرەو باکووری ڕۆژاوا بۆ ماوەی ٣٧٠ کم (٢٣٠ میل)، تا دەگاتە ڕووباری ئامو دەریا تەنھا لە باکووری شارۆچکەی خەمیابی ئەفغانستان. پاشان سنوورەکە بەدوای تاڵوێگی ئەم ڕووبارەدا دەڕوات تا سێ خاڵ لەگەڵ ئۆزبەکستان.

سنوورەکە بە ناوچەیەکی تەنک و تەنکدا تێدەپەڕێت کە زۆربەیان لە بیابان و ھەندێک گرد پێکھاتووە، جگە لە بەشی ڕۆژھەڵاتی کە ئامو دەرییە بە ڕێگا و ھێڵی ئاسن لە دیوی تورکمان ھاوتەریبە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری ئەفغانستان-تورکمانستان
محەمەد عوێس

محەمەد کوری خەلیل کوری ئیبراهیم عوێس( ; لەدایکبووی ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٩١) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێیە کە وەک گۆڵپارێز یاری دەکات بۆ هەڵیژاردەی تۆپی پێی  عەرەبستانی سعووییە لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢.

## ئامار

### یانە
*لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢*.

### نێودەوڵەتی

: *ئامارێکی ڕاست لە یارییەکە کە لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ئەنجامدرا*.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:گۆڵپارێزانی تۆپی پێ
تۆرگوندی

وێنۆک|دیمەنی تۆرگوندی لە ساڵی ٢٠١٣
**تۆرگوندی** شارۆچکەیەکی سنوورییە لە باکووری پارێزگای ھێراتی ئەفغانستان. جێگەی سەرنجی سەرەکی شارۆچکەکە گومرگی تۆرگوندی و خاڵی سنوورییە، کە بە فەرمی ئەفغانستان بە ڕێگای ڕێگاوبان بە تورکمانستانەوە دەبەستێتەوە. تۆرگوندی دووەم خاڵی پشکنین و دەروازەی سنووری نێوان ھەردوو وڵاتە و عەقینە لە باکووری ڕۆژھەڵاتیش خاڵەکەی دیکەیە. تۆرگوندی بە ھەردوو ڕێگەی ئاسایی و ھێڵی ئاسنی ١٥٢٠ ملم بە شارۆچکەی دراوسێی سێرھەتبات لە تورکمانستان بەستراوەتەوە. شاری ھێرات لە ئەفغانستان نزیکەی ١٠٠ کیلۆمەتر (٦٢ میل) لە مەودای لێخوڕینی ئۆتۆمبێل لە باشووری تۆرگوندییەوە دوورە.

تۆرگوندی دەکەوێتە بەرزی نزیکەی ٦٧٨ مەتر (٢٢٢٤ پێ) لە ناوچەی کوشک لە پارێزگای ھەرات، وەک یەکێک لە شوێنە سەرەکییەکانی گواستنەوە و کەشتیوانی و وەرگرتن لە ئەفغانستاندا کاردەکات. ھەروەھا وەک یەکێک لە دەروازە سنوورییە فەرمییەکانی نێوان خەڵکی ئەفغانستان و تورکمانستان کاردەکات. ئاسایش لە شارۆچکەکە و دەوروبەری لەلایەن ھێزەکانی ئاسایشی نیشتمانی ئەفغانستانەوە دابین دەکرێت کە ھێزی سنووری ئەفغانستانیش لەخۆدەگرێت. شارۆچکەکە لە مانگی تەممووزی ٢٠٢١ کەوتە دەست ھێزەکانی تاڵیبان، ئەمەش لە چوارچێوەی ھێرشە فراوانەکەی ساڵی ٢٠٢١ی تاڵیبان. ھەر سەردانکەرێک یان گەشتیارێک لە نێوان ئەفغانستان و تورکمانستاندا پێویستە ڤیزەی گەشتیاری کارا ھەبێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای ھێرات
کایەی ڤیدیۆیی پێشبڕکێ

وێنۆک|نموونەیەک لە یاری ڤیدیۆیی پێشبڕکێی کارت بەناوی SuperTuxKart
**کایەی ڤیدیۆیی پێشبڕکێ** () جۆرێکە لە یاری ڤیدیۆیی کە یاریزانەکە بەشداری پێشبڕکێیەک دەکات. لەوانەیە لەسەر بنەمای ھەر شتێک بێت لە خولەکانی پێشبڕکێی جیھانی ڕاستەقینەوە تا ڕێکخستنە خەیاڵییەکان. ئەوان بە درێژایی سپێکترۆمێک لە نێوان ھاوشێوەکردنی پێشبڕکێی ڕاستەقینە و یارییەکانی پێشبڕکێی توندڕەوتر لە شێوازی "یاڕی-ئارکەید" دەگۆڕدرێن. یارییەکانی کارتی پێشبڕکێ وەک دووەم ژێر ڕەگەزی بەناوبانگ لە ساڵانی نەوەدەکاندا سەریان ھەڵدا. ھەروەھا دەتوانرێت یارییە پێشبڕکێیەکان وەک یاری ڤیدیۆیی وەرزشی پۆلبەندی بکرێت. بنەمای یارییە ڤیدیۆییەکانی پێشبڕکێ یارییەکانی لێخوڕینی ئەلکترۆمیکانیکی ئارکەید (یارییەکانی ئی ئێم) بوون. یەکەم یاری پێشبڕکێی میکانیکی ئارکەید مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٠٠، کاتێک کۆمپانیای وەرزشی ئۆتۆماتیکی کە بنکەکەی لە لەندەنە، یارییەکی میکانیکی پێشبڕکێی یەختەکانی بەرھەمھێنا بە ناوی یەختی پێشبڕکێ. 

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی
پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی
فۆرزا (زنجیرە)

وێنۆک

**فۆرزا** () ناونیشانێکە کە زنجیرەیەک یاری ڤیدیۆیی پێشبڕکێی لێ درووست کراوە، کە لەلایەن ئێکس بۆکس گەیم ستۆدیۆز بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە خێزانی کۆنسۆڵەکانی ئێکس بۆکس و سیستەمی کارپێکردنی مایکرۆسۆفت ویندۆز. ئەم پاشکۆیە لە ئێستادا دابەشکراوە بەسەر دوو زنجیرەی جیاوازدا زنجیرە سەرەکییەکە ناوی (فۆرزا مۆتۆرسپۆرت)ە کە لەلایەن کۆمپانیای ئەمریکی Turn 10 Studios پەرەی پێدراوە و زنجیرەکەی تریش زنجیرەی Forza Horizon بە شێوازی جیھانی کراوە کە بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن کۆمپانیای پلەی گراوند گەیمزی بەریتانی پەرەی پێدراوە. ئەم زنجیرە یارییە ھەمیشە ھەوڵی داوە ڕکابەری زنجیرەی گران توریسمۆی سۆنی بکات بە ھاوشێوەکردنی کوالێتی سواربوون و فیزیای ئۆتۆمبێلەکانی ناو بازاڕ تا ئەو جێگایەی کە دەکرێت. لە شوباتی ٢٠١٠ بەڕێوەبەرانی مایکرۆسۆفت ڕایانگەیاند کە ٣ ژمارەی یەکەمی ئەم زنجیرەیە کە لەو کاتەدا بڵاوکراونەتەوە، بە گشتی ١٠ ملیۆن دانەیان فرۆشراوە. سەرەتا یاری فۆرزا مۆتۆرسپۆرت یەکەم ژمارەی ئەم زنجیرەیە لە ٣ی ئایاری ٢٠٠٥ بە تایبەتی بۆ کۆنسۆلی ئێکس بۆکس بڵاوکرایەوە. یارییەکە گرافیکی قبوڵکراوی ھەبوو و بژاردەی زۆر ھەبوو بۆ خۆکارکردنی ئۆتۆمبێلەکانی ناو یارییەکە. یارییەکە تایبەتمەندیەکانی وەک ٢٠٠ ئۆتۆمبێل و چەندین یاریگای پێشبڕکێی جیھانی ڕاستەقینە یان ھاوشێوەکراوی تێدابوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان
خەڵاتی یارییەکانی ٢٠٢١

وێنۆک|لۆگۆی ئاھەنگەکە لەساڵی ٢٠٢١
**خەڵاتی یارییەکانی ٢٠٢١** () ئاھەنگی خەڵاتکردنی باشترین یارییەکانی ساڵی ٢٠٢١ە، کە لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ بەڕێوەدەچێت. پێشکەشکاری ئەم چالاکییە جێف کێلییە، وەک لە خولەکانی پێشوودا، ئەم چالاکییەش لە شانۆی مایکرۆسۆفت لە لۆس ئەنجلۆس بەڕێوەدەچێت. کاندیدەکانی ھەر بەشێک لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ ئاشکرا دەکرێن. ئەنجامی دەنگدانەکان ٩٠٪ دەنگەکانی دەستەی سوێندخواردن کە تیمی بەرھەمھێنەرانی ڕەقەکاڵا لە کۆمپانیای سۆنی، مایکرۆسۆفت، نینتێندۆ و ئەی ئێم دی و بڵاوکەرەوەی یارییە کۆمپیوتەرییەکان و ٥٠ پسپۆڕی پیشەسازی یارییە کۆمپیوتەرییەکان و ١٩ بڵاوکراوەی زمانی ئینگلیزی و ئەوانی دیکەش لەخۆدەگرێت، ١٠٪ی دەنگەکانی خەڵک لە میدیای خەیاڵیدا ھەڵدەبژێردرێن لەوانە فەیسبووک و تویتەر و بیلیبیلی.
## سەرچاوەکان
*
پشووی تایبەتی پاسەوانانی گەلەستێرە

وێنۆک|پۆستەری فەرمی
***پاسەوانانی گەلەئەستێرە*** ئەڵقەیەکی تەلەڤیزیۆنی تایبەتی ئەمریکییە لەلایەن جەیمس گەن بۆ خزمەتگوزاری پەخشکردن دیزنی+ نووسراوە و دەرهێنراوە، لەسەر گروپێک کەسایەتی مارڤڵ کۆمیکس، پاسەوانانی گەلەئەستێرە دروستکراوە. ئەڵقەکە دووەم نمایشی تایبەتی ستۆدیۆکانی مارڤڵە لە جیهانی سینەماییی مارڤڵدا (MCU)، و لەگەڵ فیلمەکان و زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکاندا هاوبەشی ناوەڕۆک دەکات. چیرۆکەکە دوای پاسەوانانی گەلەئەستێرە دەکەوێت کاتێک ئاهەنگی کریسمس دەگێرن و بۆ دیارییەک بۆ سەرۆکەکەیان پیتەر کوێڵ دەگەڕێن. ئەڵقەکە لەلایەن ستۆدیۆکانی مارڤڵەوە بەرهەمهێنراوە، و هەروەهاش ترۆڵ کۆرت ئینتەرتەینمەنت لە بەرهەمهێنانەکەدا بەژداربوو.

## بەستەرە دەرەکییەکان
*  at Marvel.com
* 
* 

پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی
پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی
پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون
پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی ساڵی ٢٠٢٢
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ
پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان
پۆل:خەیاڵ دەربارەی گەشتی نێوان گەلەئەستێرەکان
پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جەیمز گەن
پۆل:پاڵەوانانی گەردوون (زنجیرەفیلم)
پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە وێنەگیراوەکان لە ئەتڵانتا
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە وێنەگیراوەکان لە جۆرجیا (ویلایەت)
تەنھا تاوانی کوشتن لە بیناکەدا

***تەنها تاوانی کوشتن لە بیناکەدا*** زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی کۆمیدیای درامای نادیاری ئەمریکییە لەلایەن ستیڤ مارتن و جۆن ڕۆبەرت هۆفمان دروستکراوە. دە ئەڵقەی وەرزی یەکەم لە ھولو لە ئابی ٢٠٢١ پەخشکرا. زنجیرەکە دوای سێ بێگانە دەکەوێت کە لەلایەن ستیڤ مارتن و مارتن شۆرت و سلینا گۆمێز ڕۆڵەکەیان گێڕدراوە، سیانەکە هاوبەشیان هەیە لە گرنگیدان بە پۆدکاستسی تاوانی ڕاستەقینە کە بەیەکەوە بۆ لێکۆڵینەوە لە مردنی دانیشتویەکی ئەو بینایەی هەموویان تێیدا دەژین کۆبوونەوە. زنجیرەکە ستایشی لە ڕەخنەگرانەوە بۆ نزیکبوونەوە کۆمیدییەکەی لە ئەدەبی تاوان، و ڕۆڵگێڕان و کیمیای نێوان کەسایەتییە سەرەکییەکان وەرگرتووە.

لە وەرزی یەکەمدا دوای مردنی گومانناوی دانیشتویەکی شوقەیەکی بینایەکی لای ڕۆژئاوای باکووری مانهاتن، سێ دراوسێکە دەست دەکەن پۆدکاست دەربارەی لێکۆڵینەوەکانیان. لە وەرزی دووەمدا، کە لە حوزەیرانی ٢٠٢٢ پەخشکرا، سیانەکە بەخۆیان بوون بە گومانلیکراو لە کوژرانی دانیشتویەکی تری بیناکەیان. زنجیرەکە چەندین خەڵاتی وەرگرت، تێیدا پاڵێوران بۆ خەڵاتی ئێمی پرایم تایم بۆ باشترین زنجیرەی کۆمیدی و خەڵاتی ئێمی پرایم تایم بۆ باشترین ئەکتەری زنجیرەی کۆمیدی بۆ مارتن و شۆرت هەبوو. لە تەممووزی ٢٠٢٢دا، زنجیرەکە بۆ وەرزی سێیەم نوێکرایەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* Official pilot screenplay

پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییەکانی فۆکس لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠٢١
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە نھێنیئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان سەبارەت بە کوشتن
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە ڕووداوەکانیان لە نیویۆرک (ویلایەت)ـ
پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی ڕووداوەکانی دەکەوێتە ناو شاری نیویۆرک
سنووری نەرویژ-ڕووسیا

وێنۆک|ڕاست|ھێمای سنووری ژمارە ٢٩٩ لە سنووری نەرویج و ڕووسیا

**سنووری نێوان نەرویج و ڕووسیا** (بە نەرویجی: Russergrensen / Russergrensa، بە ڕووسی: Российско-норвежская граница، Rossiysko-Norvezhskaya Granitsa), پێکھاتووە لە سنوورێکی وشکانی بە درێژایی ١٩٥٫٧ کیلۆمەتر (١٢١٫٦ میل) لە نێوان سۆر-ڤارانگەر لە نەرویج و ناوچەی پێچێنگسکی لە ڕووسیا و سنوورێکی دەریایی ٢٣٫٢ کیلۆمەتری (١٤٫٤ میل) لە ڤارانگەرفیۆرد. زیاتر لە سنوورێک لە نێوان ناوچە ئابوورییە تایبەتەکانی ھەردوو وڵات لە دەریای بارێنتس و زەریای جەمسەری باکوور پێکدێت

## ئەمانەش ببینە
* سنووری فینلاند-نەرویژ

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری نەرویژ-ڕووسیا
سنووری فینلاند-نەرویژ

وێنۆک|سنووری وشکانی بە ڕەنگی سوور تیشک خراوەتە سەر، سنووری ڕووبار بە ڕەنگی شین.
**درێژی سنووری نێوان [[نەرویج]] و [[فینلاند]]** ٧٣٦ کیلۆمەتر (٤٥٧ میل)ە. سنوورێکی وشکانی و ڕووبارە لە نێوان دوو سێ خاڵدا. سێ خاڵی ڕۆژاوا بە ترێکسرۆسێت دیاری کراوە، کە کۆشکێکی کۆنکرێتییە و ھەردوو وڵات ھاوسنوورن لەگەڵ سوید. سێ خاڵی ڕۆژھەڵات بە ترێریکسرۆیسا دیاری کراوە، کە کۆشکێکی بەردییە و ھەردوو وڵات ھاوسنوورن لەگەڵ ڕووسیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری فینلاند-نەرویژ
خوشکەکانی میرابال

وێنۆک|خوشکەکانی میرابال (ھێرماناس میرابال).
[وێنۆک|ڕاست|ئەو خانووەی کە خوشکەکانی میرابال لە ساڵی ١٩٦٠ تێیدا ژیاون، ئێستا مۆزەخانەیە لە شاری [سالسیدۆ لە کۆماری دۆمینیکان.]]
**خوشکەکانی میرابال** چوار خوشک بوون لە کۆماری دۆمینیکان، سێ خوشکیان (پاتریا، مینێرڤا و ماریا تێرێزا) دژی دیکتاتۆرییەتی ڕافایل تروخیلۆ (ئێل جێفێ) بوون و لە چالاکییە نھێنییەکان دژی ڕژێمەکەی بەشدار بوون. ئەو سێ خوشکە لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ١٩٦٠ تیرۆر کران، دوایین خوشک بە ناوی ئەدێلا "دێدێ" کە لەو کاتەدا بەشداری چالاکیی سیاسی نەبووە، لە ١ی شوباتی ٢٠١٤ بە ھۆکاری سروشتی کۆچی دوایی کردووە.

تیرۆرەکان خوشکەکانی میرابالیان کردە «ھێمای بەرخۆدانی جەماوەری و فێمینیست». لە ساڵی ١٩٩٩، بۆ ڕێزلێنان لەوان، کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان ٢٥ی تشرینی دووەمی وەک ڕۆژی جیھانی نەھێشتنی توندوتیژی دژی ژنان دەستنیشان کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی تیرۆرکراوی کۆماری دۆمینیکان
پۆل:چالاکوانانی کۆماری دۆمینیکان
پۆل:پارێزگای ھێرماناس میراباڵ
پۆل:چالاکوانانی تیرۆرکراو
ئەمیری قەتەر

150px|وێنۆک|تەمیم کوڕی حەمەدی دووەم
**ئەمیری قەتەر** () پاشا و سەرۆکی دەوڵەتی قەتەرە. ھەروەھا فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکان و گەرەنتی دەستوورە. بەھێزترین پۆستی وڵاتەکەی ھەیە، و ڕۆڵێکی دیار و بەرچاوی ھەیە لە پەیوەندییەکانی دەرەوەدا. ئەمیرەکان ئەندامی ماڵی ئەلسانین کە بنەچەیان لە بنو تەمیم کە یەکێکە لە گەورەترین ھۆزەکانی نیمچە دوورگەی عەرەبییە. حاکمی ئێستا تەمیم بن حەمەد ئال سانییە کە لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣دا شوێنی گرتەوە.

## زەمینەی مێژوویی

ھەشت فەرمانڕەوای قەتەر ھەبووە کە ھەموویان ئەندامی بنەماڵەی ئەلسانی بوون.  شێخ محەممەد بن سانی لە ساڵی ١٨٥١ەوە وەک یەکەم فەرمانڕەوا ناسراوە کاتێک لە ژێر سەرکردایەتی خۆیدا یەکێتی ھۆزەکانی وڵاتی بەدەستھێنا. قەتەر لە ساڵی ١٨٧١ بوو بە بەشێک لە ئیمپراتۆریەتی عوسمانی، ھەرچەندە شێخ محەممەد کۆنترۆڵی کاروباری ناوخۆی وڵاتەکەی پاراست. دوابەدوای سەرکەوتنی سوپاکەی لە شەڕی ئەلوەجبە لە مانگی ئازاری ساڵی ١٨٩٣، فەرمانڕەوای دووەم شێخ جاسم بن محەممەد ئەلسانی وەک دامەزرێنەری دەوڵەتی قەتەر ناسێندرا، ھەرچەندە تا مانگی تەمموزی ١٩١٣ وەک بەشێک لە دەوڵەتی عوسمانی مایەوە. عوسمانییەکان تا مانگی ئابی ساڵی ١٩١٥ ئامادەیی سەربازییان لە قەتەر پاراست و شێخ عەبدوڵڵا بن جاسم ئەلسانی لە ٣ی تشرینی دووەمی ١٩١٦ پەیماننامەی ئینگلیز و قەتەری واژوو کرد. شێخ عەبدوڵڵا لە ساڵی ١٩١٣ تا ١٩٤٩ فەرمانڕەوای قەتەر بووە و یەکێکە لەو کەمانەی کە شاژن ویلھێلمیناشی تێدایە لە ھۆڵەندا کە ماوەی دەسەڵاتەکەی تا ھەردوو جەنگی جیھانی (١٩١٤-١٩٤٥) درێژ بووەوە. یەکەم بیری نەوتی قەتەر لە مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٣٨ کونکرا و لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٤٠ لە دوخان نەوت دۆزرایەوە.

## سەرچاوەکان
دەسەڵاتی وەبەرھێنانی قەتەر

وێنۆک|بارەگای سەرەکی لە تاوەری ئوریدوو (لای ڕاست)
**دەسەڵاتی وەبەرھێنانی قەتەر** () سندووقی سەروەت و سامانی قەتەرە (QIA). لەلایەن دەوڵەتی قەتەرەوە لە ساڵی ٢٠٠٥ دامەزراوە بۆ بەھێزکردنی ئابووری وڵاتەکە لەڕێگەی ھەمەچەشنکردنی بۆ چینە سەرمایە نوێیەکان. لە ساڵی ٢٠٢١دا، QIA ٤٥٠ ملیار دۆلار سەروەت و سامانی ھەبووە. پێکھاتە و ڕێکارەکانی بڕیاردانی QIA وەک ناشەفاف تایبەتمەند کراوە. بڕیارەکانی خەرجکردن سەبارەت بە سندووقەکە بەستراوەتەوە بە میر و سەرۆکوەزیرانەوە (بەبێ گوێدانە ئەوەی لە دەستەی سندووقەکە دادەنیشن یان نا). لە ئەیلوولی ٢٠١٧، دەروازەی توێژینەوە (پۆستی بلۆگی بەرلین) داتای سەبارەت بە کارکردنی پشت وەبەرھێنانەکانی دەسەڵاتی وەبەرھێنانی قەتەر پێشکەش کرد و دەرکەوت کە بەشداریکردنی QIA لە سەرمایەداری جیھانی وەک بازرگانییەکی تەواو دەوڵەتی لایەنێکی ناچارکەر و کەم لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە لە ڕێکخراوەکە. بە پشکنینی داتای خاوەندارێتی ورد، CORPNET دەتوانێت چاودێری ئەم چالاکییانە بکات لەسەر ئاستی جیھانی. لە دەرەوەی سندووقەکانی سامانی سەروەری، ھەر ڕێکخراوێکی دەوڵەتی لە سەرانسەری جیھاندا دەتوانرێت لەم لێکۆڵینەوەیەدا لە تۆڕەکانی خاوەندارێتی دەوڵەتی سنووربەزێندا جێگیر بکرێت.

## سەرچاوەکان
ھانێس ئەلفڤێن

ھانێس ئۆلۆف گۆستا ئەلفڤێن (بە سویدی: [alˈveːn]؛ ٣٠ی ئایاری ١٩٠٨ – ٢ی نیسانی ١٩٩٥) ئەندازیاری کارەبا و فیزیازانی پلازمای سویدی بوو.  براوەی خەڵاتی نۆبڵی فیزیا بووە لە ساڵی ١٩٧٠ بەھۆی کارەکانی لەسەر ماگنتۆھایدرۆداینامیک (MH)..

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندازیاران
پۆل:فیزیکزانانی سویدی
پۆل:مردووانی ١٩٩٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨
پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:ھاوپۆلە بیانییەکانی ئەکادیمیای زانستی نەتەوەیی ھیندی
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی ئەکادیمیایی ڕووسی بۆ زانست
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئەپسالا
پۆل:ڕەخنەگرانی دینەکان
ئالام شا

**عەلام شا** چوارەم و دوا فەرمانڕەوای خانەدانی سەید بوو کە فەرمانڕەوایی سوڵتانی دەلھیی دەکرد. ئەو کەسێکی توند بوو ئۆرتۆدۆکس موسڵمانی سوننە کە کاتەکانی بە خوێندنەوەی قورئان بەسەر دەبرد. ھەروەھا بەرپرسیارە لە بڵاوکردنەوەی ئیسلام لە شانشینی خۆیدا.

## ژیان
لەدایکبووی عەلا الدین، دوای باوکی، محەممەد شا لەسەر تەختی پاشایەتی بووە و ناوی شانشینی عەلام شا ("پاشای جیھان")ی وەرگرتووە.عەلام شا لە ساڵی ١٤٤٨ وازی لە ئەرکەکەی ھێنا و دەلھی بەجێھێشت و خانەنشین بوو بۆ بوداون. دوای سێ ساڵ، بەھلول لۆدی کە پێشتر دوو ھەوڵی گرتبوو بۆ گرتنی دەھلی، کۆنترۆڵی پایتەختەکەی گرتە دەست بۆ ئەوەی سەرەتای شانشینی لۆدی.

## سەرچاوەکان

* 
* 


پۆل:لەدایکبووانی ١٤١٧
پۆل:مردووانی ١٤٧٨
ویلیامی ئۆکامی

**ویلیامی ئۆکامی**، واتە ویلیامی خەڵکی شاری ئۆکام لە ئینگلیز، لۆژیکزان و فەیلەسووفی سکۆلاستیکی سەدەکانی ناوین بوو. ساڵی ١٢٨٥ لە دێی ئۆکامی سەر بە شارستانی ساری لە باشووری لەندن لە دایک بووە. لەوە دەچێ شاگردی دانس سکەوتس بووبێ. لە ڕاستیدا، فەلسەفەی سکۆلاستیک بە ئۆکام کۆتایی پێ ھات.

ئۆکام لە پێشەنگانی نۆمینالیزمە. گرنگترین شوێنەواری لە کولتووری ڕۆشنبیریی ئەمڕۆدا ئەو پرەنسیپەیە کە دەڵێ «ڕوونکردنەوەیەک کە سادەترە، دەشێ دروستتریش بێ» و بە تێغی ئۆکام ناسراوە.

پۆل:لەدایکبووانی ١٢٨٧
پۆل:مردووانی ١٣٤٧
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئۆکسفۆرد
پۆل:پیرۆزەکانی ئەنگڵیکان
پۆل:فەیلەسووفانی ئینگلیز
پۆل:فەیلەسووفانی زمان
محەممەد شا (شانشینی سەید)

**محەمەد شا** سێیەم پاشای شانشینی سەید بوو کە فەرمانڕەوایی دەلھی سوڵتانییەت بوو.

## ژیان
جێنشینی مامی، موبارەک شا بوو بە تەختی پاشایەتی. ھەردوو محمد شا و کوڕەکەی، عەلام شا کە شوێنی گرتەوە ئەو، لەلایەن خانەدانی لۆدی جێگەیان گرتەوە.

گۆڕی محەمەد شا شوێنەوارێکی دیارە لەناو باخچەی لۆدی لە نیودەلھی.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٤٤٥
موبارەک شا (شانشینی سەید)

**موبارەک شا** (لەدایکبووی **موبارەک خان**)  دووەم پاشای شانشینی سەید بوو کە حوکمڕانی سوڵتانی دەلھی.
## ژیان
لە دوای باوکی، خزر خان لە ساڵی ١٤٢١دا تەختی پاشایەتی گرتەوە بە سادەیی *موبارەک شا*. سەیدەکان ملکەچی جێنشینی تیمور بوون، شارۆخ و لە کاتێکدا خزرخان نازناوی سوڵتانی وەرنەگرت، موبارەک شا وەک یەک دانپێدانرا و لەگەڵ ئەوەشدا، ئەوەش زانراوە کە… موبارەک شا لە پایتەختی تەموری ھێرات عەبا و *چاتر* (چەترێکی ڕێوڕەسمی)ی وەرگرتووە کە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئەو دڵسۆزییە لە سەردەمی ئەودا بەردەوام بووە. لە سەردەمی دەسەڵاتی خۆیدا، موبارەک شا ناچار بوو مامەڵە لەگەڵ سەرھەڵدانی شانشینە ناوخۆییەکان بکات لە دوای لەشکرکێشی تەیموریەکان بۆ سەر ھیندستان. بەڵام گەورەترین مەترسی لەسەر دەسەڵاتەکەی کە ڕووبەڕووی بووەوە، مەترسی جەسرەت خۆخار بوو، سەرۆکێکی موسڵمانی ناوخۆیی لە پەنجاب کە خاکە فراوانەکانی داگیرکردبوو و دواجار لە ساڵی ١٤٣١دا ڕۆیشت بۆ ناو دەلھی و داگیری کرد سوڵتانی دەھلی بەڵام دواتر، شەڕێک لە ئەیلوولی ١٤٣٢ ئەنجامدرا کە تێیدا جاسرەت خۆخار شکستی ھێنا و ناچار بوو دەھلی بەجێبھێڵێت و بڕێکی زۆر لە خاکەکەی بداتە دەست سوڵتانی دەھلی. بەڵام دوو ساڵ دوای ئەم سەرکەوتنە گەورەیە، موبارەک شا لە ساڵی ١٤٣٤ کوژرا و کوڕەزای، محەمەد شا شوێنی گرتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٤٣٤
بنکەی سەرەکی

وێنۆک|بارەگای سەرەکی نەتەوە یەکگرتووەکان لە شاری نیویۆرک|200px
**بنکەی سەرەکی** یان **بارەگای سەرەکی** () بە شێوەیەکی گشتی بە **HQ** ناودەبرێت. ئەو شوێنە دیاری دەکات کە زۆربەی، ئەگەر ھەموویان نەبن، ئەرکە گرنگەکانی ڕێکخراوێک تێیدا ئەنجام دەدرێت. لە ئەمریکادا، بارەگای سەرەکی کۆمپانیا نوێنەرایەتی ئەو لایەنە دەکات کە لە ناوەڕاست یان سەرەوەی کۆمپانیایەکدایە کە بەرپرسیارێتی تەواو لە بەڕێوەبردنی ھەموو چالاکییە بازرگانییەکان دەگرێتە ئەستۆ. لە بەریتانیا، زاراوەی ئۆفیسی سەرەکی (یان HO) زۆرترین جار بۆ بارەگای سەرەکی کۆمپانیا گەورەکان بەکاردەھێنرێت. ھەروەھا ئەم زاراوەیە سەبارەت بە ڕێکخراوە سەربازییەکانیش بەکاردێت.
## کۆمپانیاکان
بارەگا ئەو لایەنەیە کە لە لوتکەی کۆمپانیایەکدایە کە بەرپرسیارێتی تەواو لە سەرکەوتنی گشتی کۆمپانیاکە دەگرێتە ئەستۆ، و حوکمڕانی کۆمپانیاکە مسۆگەر دەکات. بارەگای سەرەکی کۆمپانیا توخمێکی سەرەکی پێکھاتەی کۆمپانیا و ئەرکە جیاوازەکانی کۆمپانیا وەک پلاندانانی ستراتیژی، پەیوەندییەکانی کۆمپانیا، باج، یاسایی، بازاڕکردن، دارایی، سەرچاوە مرۆییەکان، تەکنەلۆژیای زانیاری و تەداروکات دەگرێتەوە. ئەم دامەزراوەیە بەرپرسی جێبەجێکار (CEO) وەک کەسێکی سەرەکی و ستافی پشتیوانییان وەک ئۆفیسی بەڕێوەبەری جێبەجێکار و ئەرکەکانی تری پەیوەست بە بەڕێوەبەری جێبەجێکار لەخۆدەگرێت؛ ئەرکەکانی "داڕشتنی سیاسەتی کۆمپانیاکان"، لەوانەش ھەموو ئەرکەکانی کۆمپانیا کە پێویستن بۆ ئاڕاستەکردنی کۆمپانیاکە بە پێناسەکردن و دامەزراندنی سیاسەتی کۆمپانیاکان؛ خزمەتگوزارییە کۆمپانیاکان ئەو چالاکییانە لەخۆدەگرن کە ھەندێک خزمەتگوزاری پشتگیری پێویست لە سەرانسەری کۆمپانیاکەدا کۆدەکەنەوە یان یەکدەخەن، کە لەسەر بنەمای زانیاری تایبەتمەند، باشترین پراکتیزەکان و تەکنەلۆژیا پێشکەش دەکرێن بۆ خزمەتکردنی کڕیارانی ناوخۆیی (و ھەندێکجاریش دەرەکی) و ھاوبەشە بازرگانییەکان؛ و ڕووکاری دوولایەنە لە نێوان بارەگای سەرەکی کۆمپانیاکان و یەکەکانی بازرگانی.
### یەکەی بازرگانی
بارەگا بە شێوەیەکی ئاسایی سەرۆکی یەکەیەکی بازرگانی و ستافەکەیان لەخۆدەگرێت، ھەروەھا ھەموو ئەرکەکانی بەڕێوەبردنی یەکەی بازرگانی و چالاکییەکانی کارکردن لەخۆدەگرێت. سەرۆکی یەکەی بازرگانی بەرپرسیارە لە ئەنجامی گشتی یەکەی بازرگانی.
### بازرگانی ھەرێمی
ھەندێک جار بارەگایەک لە لوتکەی یەکەیەکی ناوچەییدا کاردەکات، بە ھەموو چالاکییەکانی یەکە بازرگانییە جیاوازەکانەوە، بەرپرسیارێتی تەواو لە قازانج و سەرکەوتنی گشتی ئەم یەکە ناوچەییە دەگرێتە ئەستۆ.
## سەرچاوەکان
خزر خان

**خزرخان** (٢٨ی ئایاری ١٤١٤ – ٢٠ی ئایاری ١٤٢١ حوکمڕانی کردووە) دامەزرێنەری شانشینی سەید بووە، شانشینی فەرمانڕەوای سوڵتانی دەلھی، لە باکووری ھیندستان ھەر زوو دوای داگیرکردنی...  تیمور و ڕووخانی شانشینی توغلاق.

خان پارێزگاری مولتان بووە لە سەردەمی حاکمی توغلاق، فیروز شا توغلاق، و بە کارگێڕێکی بەتوانا ناسراوە.  بەھۆی ترسی ئەمیر تیمور (لە مێژوودا زیاتر بە تامرلان ناسراوە) ھیچ نازناوێکی شاھانەی وەرنەگرت و خۆی بە نازناوەکانی *ڕەیات-ی-ئالا* (ئاڵای بەرز)  *مەسنەدی عەلی* یان (پۆستی بەرزترین).  لە سەردەمی حوکمڕانییەکەیدا، بە ناوی فەرمانڕەواکانی پێشووی توغلاق دراوەکان بەردەوام بوون. دوای مردنی لە ٢٠ی ئایاری ١٤٢١، کوڕەکەی موبارەک خان، کە نازناوی *موعیزەدین موبارەک شا*ی وەرگرتووە.

## حوکمڕانی
دوای ھاتنە سەر تەختی پاشایەتی، خیزر خان مەلیک شەرق توھفای وەک وەزیر دەستنیشان کرد و نازناوی *تاجولمولک*ی پێبەخشرا و تا ساڵی ١٤٢١ لە پۆستەکەیدا مایەوە  فیفەکانی موزەفەرناگار و سەھارانپور درا بە سەید سەلیم.  عەبدولڕەحمان فیفی موڵتان و فاتحپوری وەرگرت. لە ساڵی ١٤١٤ سوپایەک بە سەرۆکایەتی تاجولمولک نێردرا بۆ سەرکوتکردنی یاخیبوونی ھەر سینگ، ڕەجای کاتھار. ڕاجا ھەڵھات بۆ دارستانەکان بەڵام دواجار ناچار بوو خۆی ڕادەست بکات و ڕازی بێت لە داھاتوودا باج بدات. لە مانگی تەمموزی ساڵی ١٤١٦ سوپایەک بە سەرۆکایەتی تاجولمولک ڕەوانەی بەیانا و گوالیۆر کرا و لەوێ بە ناوی درککردن بەو بڕە پارەیەی کە ھاوتایە لەگەڵ ئەو باجانەی کە دەبوو بدرێت، جووتیارانی تاڵان کرد و ھەروەھا ھەردووکیشی لکێندرا ناوچەکان. لە ساڵی ١٤١٧دا خیزرخان مۆڵەتی لە شاروخ وەرگرت کە ناوی خۆیشی بە ناوی شارۆخەوە پاشگر بێت. لە ساڵی ١٤١٨دا ھەر سینگ جارێکی تر ڕاپەڕینی کردەوە بەڵام بە تەواوی لەلایەن تاجولمولکەوە شکستی ھێنا.  لە ٢٨ی ئایاری ساڵی ١٤١٤ خیزرخان دەھلی گرت و دەولەتخان لۆدی زیندانی کرد.
## سەرچاوەکان
یوبی سۆفت+

وێنۆک
**یوبی سۆفت+** () خزمەتگوزارییەکی یارییە ڤیدیۆییەکانە، لەسەر بنەمای بەشداریکردن لە کۆمپانیای یوبی سۆفتەوە کە دەستڕاگەیشتن بە دابەزاندن و یاریکردنی یارییەکان لە کتێبخانەی یوبی سۆفتەوە بە پارەیەکی مانگانە دابین دەکات. یوبی سۆفت+ دەستڕاگەیشتنێکی بێسنوور بۆ بەشداربووان دەدات بە پەڕەیەک کە زیاتر لە ١٠٠ یاری لە کۆمپیوتەرەکانی مایکرۆسۆفت ویندۆزدا ھەیە، لەوانەش ناونیشانەکانی وەک ئەساسینز کرید ڤالھالا، واچ دۆگز: لێجن و ئیمۆرتاڵس فێنیکس ریسینگ.  ھەروەھا یوبی سۆفت+ وەشانی Premiumی یارییەکان و ناونیشانە کلاسیکەکان و پاکێجی ناوەڕۆکی زیادە لەخۆدەگرێت. بە بەشداریکردنی Ubisoft+ دەتوانرێت یارییەکان دابەزێنرێت و لەسەر کۆمپیوتەرەکانی ویندۆز یاری پێبکرێت بە بەکارھێنانی ئامێری دەستپێکردنی یارییەکانی Ubisoft Connect بەخۆڕایی. کۆمپانیای یوبی سۆفت خزمەتگوزاری نوێی بەشداریکردنی خۆی لە E3 2019 ڕاگەیاند. ئەم خزمەتگوزارییە ناوی Uplay+ە.  لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ کۆمپانیای Uplay+ ناوی گۆڕدرا بۆ Ubisoft+ و خزمەتگوزارییەکانی بۆ پلاتفۆرمی یاری ھەورەکانی Amazon Luna و Google Stadia بۆ بەشداربووانی ئەمریکی لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ و کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ ڕاگەیاند.

## سەرچاوەکان

پۆل:خزمەتگوزارییەکانی کایەی ڤیدیۆیی سەرهێڵ
پۆل:خزمەتگوزارییەکانی کایەی ڤیدیۆیی سەرھێڵ
زمانە فەرمییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان

**زمانە فەرمییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان** ئەو شەش زمانەیە کە لە کۆبوونەوەکانی نەتەوە یەکگرتووەکاندا بەکاردەهێنرێن و هەموو بەڵگەنامە فەرمییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان تێیدا دەنووسرێن. لە شەش زمانەکەدا چوار زمانی فەرمی یان زمانی نەتەوەیی ئەندامانی هەمیشەیی ئەنجوومەنی ئاسایشە و دوو زمانەکەی دیکەش بەهۆی زۆری ژمارەی قسەکەرەکانیانەوە بەکاردەهێنرێن. بە ڕێکوپێکی ئەلفوبێی لاتینی، ئەوانیش بریتین لە:

*عەرەبی | (عەرەبی ستانداردی مۆدێرن) | لە جیهانی عەرەبیدا بەکاردێت.
*چینی | (چینی ماندارین بە پیتی چینی سادەکراو) | زمانی فەرمی کۆماری گەلی چین.
*ئینگلیزی | زمانی فەرمی (دیفاکتۆ)ی ئەمریکا و بەریتانیا، هەروەها کەنەدا و ئوسترالیا و نیوزلەندا.
*فەرەنسی | زمانی فەرمی فەرەنسا، لەسەر ئاستی فیدراڵی و لە ناوچەیەکی (والۆنیا)ی بەلجیکا، یەکێکە لە چوار زمانی فەرمی سویسرا، فەرمی لە کەنەدا و تاکە زمانی فەرمی لە پارێزگای کیوبیک. بە مەزەندەکردن ١٤١ ملیۆن کەس لە ئەفریقا لە ساڵی ٢٠١٨دا قسەی پێدەکەن، لە ٣٤ وڵات و خاکدا بڵاوبوونەتەوە.
*ڕووسی | زمانی فەرمی فیدراسیۆنی ڕووسیا.
*ئیسپانی | زمانی فەرمی، یان نیشتمانی لە ١٨ وڵات و یەک خاک لە ئەمریکا، زۆربەیان ئەمریکای لاتین، ئیسپانیا و گینیا ئیکواتۆریال.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:سیاسەتی زمان
یوبی سۆفت

[وێنۆک|بارەگای کارگێڕی لە شاری [مۆنتریال]]
**یوبی سۆفت** () یەکێکە لە کۆمپانیاکانی پەرەپێدان و بڵاوکردنەوەی یارییەکان، ئەم کۆمپانیایە دامەزراوەی پێشکەوتووی ھەیە کە بەشە سەرەکییەکەی دەکەوێتە شاری مۆنترۆی ویلایەتی سانت دێنیس لە فەرەنسا. کۆمپانیای یوبی سۆفت لە زیاتر لە ٢٠ وڵاتی جیاوازدا ستۆدیۆی ھەیە، لەوانە ستۆدیۆی لە تۆرۆنتۆ، مۆنتریال و کیوبیک، کەنەدا، بوخارێست، ڕۆمانیا، بارسێلۆنا، ئیسپانیا، شەنگەھای، چین، سەنگافورە، کێری، کارۆلینای باکوور، ئەمریکا، دوسلدۆرف، ئەڵمانیا، سۆفیا، بولگاریا، کازابلانکا، مەغریب، سیدنی، ئوسترالیا، میلانۆ، ئیتاڵیا، ھیندستان، ساوپاولۆ، بەرازیل و شوێنەکانی تر؛  ھاوکات لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سێیەم کۆمپانیای سەربەخۆی یاری کۆمپیوتەر بووە لە ئەورووپا و حەوتەمین کۆمپانیای سەربەخۆی ئەمریکا بووە. ٥ برا لە بنەماڵەی گویلمۆت لە ساڵی ١٩٨٦ کۆمپانیای یوبیسۆفتیان لە فەرەنسا دامەزراند و زۆری نەخایاند ئیڤ گیلیمۆت گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیا گەورەکانی وەکو ھونەری ئەلیکترۆنی و سیێرا ئۆنلاین و مایکرۆ پرۆز واژۆ کرد بۆ ئەوەی یارییەکانیان لە فەرەنسا دابەش بکەن.  لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا کۆمپانیای یوبی سۆفت دەستی کرد بە ھێرشکردنە سەر بازاڕەکان لەوانە ئەمریکا و بەریتانیا و ئەڵمانیا. لە ساڵی ١٩٩٠ کۆمپانیای یوبی سۆفت دەستی کرد بە دروستکردنی یارییەکانی ماڵەوە، کە تا ساڵی ١٩٩٤ بەردەوام بوو، دوای ئەوە برایانی گویلمۆت بە ھاوبەشی ستۆدیۆی مۆنتریالیان لە فەرەنسا دامەزراند، کە دوای ماوەیەک بوو بە بارەگای سەرەکی یان لقی سەرەکییان، لە ھەمان ساڵدا کارەکتەری سەرەکی یاریەک دەرچوو، ڕیمان دیزاینی کردووە کە ئەم یارییە تا ساڵی ٢٠٠٦ بە یەکێک لە ئەستێرەکانی یارییە ڤیدیۆییەکان دادەنرێت. (بەپێی ھەندێک لە یاریزانان) یوبی سۆفت لە ساڵی ١٩٩٦دا کەوتە بازاڕەکانەوە بۆ ئەوەی ڕێگە بە یوبی سۆفت بدات فراوانتر بێت و ئەم پرۆسەیەش بەردەوام بوو تا ستۆدیۆکانی لە شەنگەھای لە چین و مۆنتریال لە کەنەدا کردەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
پۆل:مشتومڕی یارییە ڤیدیۆییەکان
پۆل:بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان
قەیس کازم ئەلجەنابی

**قەیس کازم حاج ئەلجەنابی** (١ی تەمموزی ١٩٥١) ڕەخنەگر و لێکۆڵەر و نووسەری عێراقییە، خاوەنی چەندین بەرهەمی زانستی وئەدەبی و کتێب و وتارە. لە ساڵی 1976 دەستی بە نووسین کردووە.

## لێی بخوێنەوە
قەیس ئەلجەنابی لە ناحیەی جورف ئەلسەخار لە باکوری پارێزگای بابل لە گوندی ئەلحجەیر لە دایکبووە، لە قوتابخانەی ئامادەیی المسەیب بۆ کوڕان خوێندوویەتی و لە ساڵی خوێندنی ١٩٧١- ١٩٧٢ دەرچووە، بەدەستی هێناوە بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زمانی عەرەبی لە زانکۆی بەسرە - کۆلێژی ئەدەب, بۆ ساڵی خوێندنی 1975-1976. بڕوانامەی ماستەر لە بەڵگەنامە و دەستنووسەکان لە پەیمانگای مێژووی عەرەبی بەدەستهێناوە، لەسەر تێزەکەی. لە میراتی فیکری لە پەیمانگای مێژووی عەرەبی, بۆ دیزەرتەیشنەکەی (کاریگەری شیعر لەسەر تۆمارکردنی ڕووداوە مێژووییەکان لە سەردەمی ئومەویدا)، کە لە مانگی ئابی ٢٠٠٢دا باسی لێوەکرا.

## سەرچاوەکان
سالسیدۆ

**سالسیدۆ** پایتەختی پارێزگای ھێرماناس میراباڵە لە کۆماری دۆمینیکان. شوێنی لەدایکبوونی پاڵەوانە دۆمینیکانەکانە، خوشکەکانی میرابال، کە لە خەبات دژی دیکتاتۆر ڕافایل تروخیلۆ گیانیان لەدەستدا. مۆزەخانەیەک لە شارۆچکەکەدا یادی سێ خوشک دەکاتەوە؛ لەلایەن خوشکەکەی کە مابووەوە، بێلجیکا (دێدێ) میرابال، تا مردنی لە یەکەمی شوباتی ٢٠١٤، چاودێری دەکرا.

ناوی شارەکە بە ناوی فرانسیسکۆ ئەنتۆنیۆ سالسیدۆوە ناونراوە کە لە بەشی باکووری ڕۆژاوای وڵاتەکەدا لە کاتی جەنگی دۆمینیکان و ھایتیدا لە دژی سوپای ھایتی شەڕی کردووە دوای سەربەخۆیی دۆمینیکان لە ھایتی لە ساڵی ١٨٤٤

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای ھێرماناس میراباڵ
پارێزگای ھێرماناس میراباڵ

وێنۆک|شوێنی پارێزگای ھێرماناس میرابال
وێنۆک|ڕاست|شەقامی گوندنشین لە پارێزگای ھەرماناس میراباڵ.
**ھێرماناس میرابال** یەکێکە لە پارێزگاکانی کۆماری دۆمینیکان. لە ساڵی ١٩٥٢ لە پارێزگای ئێسپایلات جیا بووەتەوە و لە سەرەتادا ناوی سالسیدۆ بووە، کە ناوی پایتەختەکەی بووە؛ ھێشتا ھەندێک جار بەم ناوە ئاماژەی پێدەکرێت.

پارێزگاکە زۆر بەپیت و بەرھەمی سەرەکی کشتوکاڵی بریتییە لە پلانتێن.

## ناو
گۆڕینی ناوەکە لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ ھات. یادی خوشکەکانی میرابال دەکرێتەوە، کە قوربانییەکی کۆتایییان بۆ وڵاتەکەیان داوە بە وازھێنان لە ژیانێکی ئیمتیازدار بۆ شەڕکردن لەگەڵ سەرکردەی بەھێزی دۆمینیکان، ڕافایل تروخیلۆ. خوشکانی میرابال لە سالسیدۆوە ھاتوون و دوای کوژران لەوێ نێژراون.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای باراھۆنا

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای ھێرماناس میراباڵ
پارێزگای باراھۆنا

وێنۆک|شوێنی پارێزگای باراھۆنا
وێنۆک|ڕاست|بینای شارەوانی شارۆچکەی باراھۆنا کۆماری دۆمینیکان.
**پارێزگای باراھۆنا** پارێزگایەکی کۆماری دۆمینیکانە. کەناری باراھۆنا دەکەوێتە بەشی باشووری ڕۆژاوای کۆماری دۆمینیکان نزیکەی سێ کاتژمێر بە ئۆتۆمبێل لە سانتۆ دۆمینگۆی پایتەختی کۆماری دۆمینیکانەوە دوورە. لە ساڵی ٢٠١٩ خۆبەخشانی ئەمیگۆس دی لاس ئەمریکاس سەردانیان کرد بۆ ئاسانکاری پڕۆژەکانی ناو شارەوانییە جیاوازەکانی باراھۆنا.

ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای باراھۆنا، بەپێی ئاماری ساڵی ٢٠١٤، نزیکەی ٢٣٢ ھەزار و ٨١٨ کەسە

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای باراھۆنا