مانیفێستی ڕۆژھەڵاتی کوردستانی ئایندە

**[https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20260225183039677518&lng=3 مانیفێستی ڕۆژهەڵاتی کوردستانی ئایندە]**
link=https://ckb.wiktionary.org/wiki/%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95:%D8%A8%D8%B2%D9%88%D9%88%D8%AA%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C_%D8%A6%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86.jpg|وێنۆک|مانیفێستی ڕۆژهەڵاتی کوردستانی ئایندە

**ڕەند مەریوانی**

**سەرپەرشتیاری گشتی بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان**

**[[مانیفێستی ڕۆژهەڵاتی کوردستانی ئایندە]]**

**[https://www.kurdipedia.org/Default.aspx?q=20260225183039677518&lng=1 دیدگای بزووتنەوەی ئایندە بۆ مرۆڤ و نیشتمان]**

**[https://ainde.org/kurdi/ لەگەڵ خەڵک. لە پێناو خەڵک. لەلایەن خەڵکەوە.]**

**دیدگای زانستی بۆ ڕێنێسانسی نەتەوە و دادپەروەریی کۆمەڵایەتی**

کتێبی دووەم :                 

•  لە کاتێکدا کۆمەڵگەی کوردی لەو پەڕی نا ئومێدی بێ ئاسۆیی دایە و، لە هەموو لایەکەوە ئاستەنگە نێودەوڵەتی و هەرێمیەکان فراوانتر و قوڵتر بونەتەوەلە سەردەمێکدا کە مرۆڤی کورد لەنێوان بەرداشی داگیرکاری و بێ بەرنامەییدا دەهاڕدرێت، بزووتنەوەی ئایندە وەک زەروورەتێکی مێژوویی و وەڵامێکی زانستی بۆ پرسیارە بێ وەڵامەکان، لەدایک دەبێت. لە کاتێکدا بزووتنەوەی ڕزگاری خوازی  کورد لە ڕوژهەڵاتی کوردستان خەفە دەکرێت و دترنجێنرێتە نێو کەمپەکان و ڕوژانە بەبەرچاوی جیهانەوە دەیان گەنجی کورد لە سێدارە دەدرێت ودەخرێتە نێو زیندانەکانی کۆماری پەت و سێدارە، ئالەم ساتەدا کە هیوایەک بۆ ئازادی و ژیان نەماوەتەوەدۆخی ڕۆژهەڵات بەتەواوی لەبەردەم  نەهامەتی و بارگرانیەکی سەخت دایە ،  بزووتنەوەی ئایندە دێت ، بە پلان و ستراتیژی نوێوە تا ماف و ئازادی بۆ هاونێشتمانیان و کۆمەڵگەی ستەم لێکراوی کوردی بگێڕێتەوە .ئەو کۆڵبەرەی کە مان و ژیانی پێکەوە گرێداوە و ئەوکرێکارە بێکارەی کە ژیانی هەڕاج کردوە لە بازاڕی نا ئومێدیدا ، ئەو دیمەنە تراژیدیەم هەرگیز بیر ناچێت کە ساڵانێک پێش ئێستا کاتێک لە گوندێکی کوردستان دەگەڕام، جووتیارێکی بەتەمەن دەستی گرتم و وتی ژیان لە نێو قڵیشەکانی دەستمدایە ... هەر بۆیە ئەمڕۆ لە بزووتنەوەی ئایندەدا، بڕیارمان داوە دەسەڵات و ماف و ژیان  بۆ ئەو دەستە قڵیشاوانە بگەڕێنینەوە."

 دۆخی ئێستا:  The Diagnosis

 بزووتنەوەی ئایندە باوەڕی وایە کە قەیرانی ڕۆژهەڵات تەنها سیاسی نییە، بەڵکو کلتووری کۆمەڵایەتیشە. ئێمە دەمانەوێت شۆڕشێکی هزری بەرپا بکەین  ئەقڵ زاڵ بێت.

باسکردنی حکومەتی بچووک، شایستەسالاری، دەسەڵاتی جووتیار و کرێکار و پسپۆڕان بەشی نەخشەڕێگای جێبەجێکردن (The Action Plan)

عەقڵ و ئازادی      (The Book of Reason and Freedom)  

تێڕوانینێکی زانستی بۆ دۆزی کورد و مرۆڤ لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان.

تایبەتمەندی: ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئێمە هێزی ئەقڵین بەرامبەر هێزی ، سۆز.

      ڕێگای سێیەم       (The Third Way)

      ئاماژەیە بۆ ئەوەی ئێمە نە ڕژێمین، نە حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان ، بەڵکو ڕێگای سێیەم و ئایندەین.

      تێزی مرۆڤی سەربەخۆ    (The Thesis of Independent Human)  

      ئازادیی خاک بەبێ ئازادیی تاک مەحاڵە.

      شوێنی جوگرافی وجیۆپۆلەتیکی کوردستان.

      ئاماژەیە بۆ ئایندە و ڕەتکردنەوەی ڕابردووی سواو.

مانیفێست: وشەیەکی جیهانی و شۆڕشگێڕانەیە (وەک مانیفێستی کۆمۆنیست، بەڵام بۆ سەردەمی نوێ).

زانست و دادپەروەری: ئاماژە بە جیاوازیی  ئێمەو ئەوان .

فەلسەفەی ئێمە    (The Philosophy)

سیستەمی ئایندە      (The System)

      کتێبی دووەم : "قەیرانەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، تەنها لە گۆڕینی دەسەڵاتێک بۆ دەسەڵاتێکی دی کورت ناکرێنەوە، بەڵکو ڕەگ و ڕیشەی ئەم قەیرانانە دەگەڕێتەوە بۆ وشکبوونی سەرچاوەکانی مەعریفە و باڵادەستیی خورافە بەسەر ئەقڵدا. بزووتنەوەی ئایندە هەڵگری مەشخەڵی 'شۆڕشێکی سپییە لە ناخی تاکەکانەوە؛ شۆڕشێک کە ئامانجیەتی کۆت و زنجیری هزر وبیر  بپسێنێت و سەروەری بۆ لۆژیک  و زانست بگەڕێنێتەوە، تاوەکو کۆمەڵگەیەک بونیاد بنێین کە تێیدا مرۆڤ بەهای هەبێت پێش ئەوەی ببێتە ژمارەیەک لە سندوقی دەنگداندا.

(مرۆڤ سەنتەری، ڕێنێسانس، عەقڵانییەت).

شیکردنەوەی دیالەکتیکی بۆ قەیرانی ڕۆژهەڵات بۆچی حیزبەکان و ڕژێم شکستیان هێناوە.

نەخشەڕێگای ڕێنێسانسی نەتەوەیی و دادپەروەریی کۆمەڵایەتی.

جیهان بینی بزووتنەوەی ئایندە بۆ  مرۆڤ و نیشتمان بیر و فەلسەفەی سەردەمیانە یە و بە ووردی و پوختی کار لەسەر ئەم خاڵانە دەکات کە لە خوارەو باسی دەکەم  وەک و پرۆسەیەیکی زنجیری  پێکەوە گرێدراوی نەتەوەیی و  سیاسی و کۆمەڵایەتی و چینایەتی.

نەتەوە خاک نیشتمان

مرۆڤ سەنتەری

ڕێنێسانس

عەقڵانییەت

بزووتنەوەی ئایندە ، خاوەنی تێڕوانینێکی  مۆدێرنە ، دروست  بووە یاریەکە لە یاریگاکەدابگۆڕێت وەک حەتمییەتێکی مێژوویی" (Historical Inevitability) لە گۆڕەپانەکەدا .

دیالەکتیکی شارستانی (Dialectics of Civilization). ئەم تیۆرییە بریتیە لە دیدو تێڕوانینی بزووتنەوەی ئایندە  ، لە ڕابردوو بۆ   ئایندە .

  خوێندنەوەی مێژووی (ڕابردوو): بۆچی دۆخەکە بەم ڕۆژە گەیشتوە؟

زۆربەی حیزبەکان مێژوو وەک "ستەمی داگیرکەر" دەبینن، بەڵام بزووتنەوەی ئایندە، مێژوو وەک "قەیرانی ئەقڵ" دەبینێت.

•تێز (Thesis - دۆخی کۆن): کۆمەڵگەی کوردی کۆمەڵگەیەکی نەریتی و کشتوکاڵی یە، بەڵام بێ دەوڵەت و بێ سیستەم.

•ئەنتی-تێز (Antithesis - دۆخی داگیرکاری): دەوڵەتی ناوەند (ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی ئێران) بە ئایدیای ساختە ویوتوپیای ئایینی و  ئاسن و ئاگرەوە هاتن. ئەوان "سیستەمی داپڵۆسێنەر"یان هەبووەو هەیە .

•کێشەی مێژوویی: جوڵانەوە کوردییەکان (حیزبە تەقلیدییەکان کلاسیکیەکان ) هەوڵیان دا بە چەک و هەستی نەتەوەیی ڕووبەڕووی ئەو سیستەمە ستەمگەرە ببنەوە ، بەڵام نەیانتوانیوە "مۆدێلێکی شارستانی" پێشکەش بکەن کە لە مۆدێلی داگیرکەر باڵاتر بێت.

•دەرەنجام: بۆیە ململانێکە بووە بازنەیەکی داخراو (شۆڕش ، تێکشکاندن ، بێهیوایی.)

خوێندنەوەی دیالەکتیکی بۆ ئێستا: ئێمە کێن و ئەوانی تر کێن؟

لێرەدا نهێنیی دروست  بوونی پرۆژەیەکی وەکو بزووتنەوەی ئایندە  دەردەکەوێت. بزووتنەوەی ئایندە خۆی وەک بەشێک لە ململانێی (دەسەڵات و ئۆپۆزیسیۆن) نابینێت، بەڵکو خۆی  وەک "هێزی سێیەم" دەبینێت.هێزی سێهەم بەمانای ئەلتەرناتیڤی داگیر کەر و داگیر کراو.

•      جەمسەری یەکەم (ڕژێم): نوێنەرایەتی "زەبری هێز" دەکات   (Thesis).

•      جەمسەری دووەم (حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان): نوێنەرایەتی "پەرچەکرداری سۆزداری" دەکەن    (Antithesis 1).

•      جەمسەری سێیەم (بزووتنەوەی ئایندە): نوێنەرایەتی "ئەقڵانییەت و سیستەم" دەکات   (Synthesis).

شیکردنەوەی ئێستا:

"لە ئێستادا، کۆمەڵگەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران بە گشتی ، لە بۆشاییەکی گەورەدا دەژی؛ هاونیشتمانی لە ڕژێم بێزارن، و لە دروشمی سواوی حیزبە کلاسیکیەکانیش  نائومێدن. ئەم "بۆشاییە مێژووییە" تەنها بە هێزێک پڕ دەکرێتەوە کە پڕۆژەی زانستیی هەبێت."

تێڕوانین بۆ "داهاتوو": ئایندە لە دیدگای بزووتنەوەی ئایندەوە.

ئێمە چۆن دەڕوانینە داهاتوو؟ ئایا داهاتوو هەر شەڕە؟ نەخێر.

بەپێی یاسای "نەفیی نەفی   (Negation of the Negation)

1.      ڕژێم ئازادیی کوردی "نەفی" کردەوە (داگیرکاری).

2.     شۆڕشە کلاسیکیەکان هەوڵیان دا ڕژێم "نەفی" بکەنەوە (بە شەڕی چەکداری)، بەڵام سەرکەوتوو نەبوون چونکە بنەمای ستراتیژ و کۆمەڵایەتییان لاواز بوو.لە بەرانبەردا داگیرکەر بەهێزە.

3.     بزووتنەوەی ئایندە دێت بۆ ئەوەی "بێ سیستەمی" نەفی بکاتەوە.

دیدگای داهاتوو   (The Future Vision)

داهاتووی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بریتی نییە لە گۆڕینی ئاڵایەک بە ئاڵایەکی تر، بەڵکو بریتییە لە گۆڕینی "کۆمەڵگەی ڕەعیەت" بۆ "کۆمەڵگەی بەڕێوەبەر".

•      ئابووری: لە جیاتی ئابووریی مشەخۆر، ئابووریی بەرهەمهێن (جووتیار و پیشەوەر).

•      سیاسەت: لە جیاتی حوکمی سەرکردە، حوکمی دامەزراوە (پسپۆڕان).

•      کۆمەڵگە: لە جیاتی عەشیرەت وئایین ، هاوڵاتیبوونی یەکسان.

گۆڕینی چەمکی "سەرکەوتن"

•      حیزبەکان دەڵێن: سەرکەوتن واتە بە دەستەوە گرتنی دەسەڵات.

•      بزووتنەوەی ئایندە دەڵێت: سەرکەوتن واتە "دروستکردنی مرۆڤێک کە شیاوی ، داگیرکردن نەبێت". کاتێک ئێمە کار لەسەر زانست و ئابووری و هۆشیاری دەکەین، تێزو ئەنتی تێز  ناتوانن دژایەتیمان بکەن، چونکە دژایەتیکردنی ئێمە دەبێتە دژایەتیکردنی زانست و نان.

٢. چارەسەری "زانستی" لەجیاتی "سۆزداری"

•      کاتێک خەڵک دەڵێن "برسیمانە":

        حزبە کلاسیکیەکان دەڵێن: "خەتای ڕژێمە، وەرن خۆپیشاندان بکەن."

      بزووتنەوەی ئایندە دەڵێت: "خەتای ڕژێمە، بەڵام ئەمەش پلانی ئێمەیە بۆ خۆبەڕێوەبەریی ئابووری (کۆئۆپەراتیڤ) تا لە برسا نەمرین و بتوانین بەرگری بکەین. ئەنجام: کۆمەڵگە لە دەوری ئەوەی  ستراتیژ و ڕێگەچارەی (Solution) پێیە کۆدەبێتەوە ، نەک ئەوەی تەنها هاوار دەکات.

یەکگرتنەوەی "چینایەتی" و "نەتەوەیی"

•      چەپەکان تەنها باسی کرێکار دەکەن، نەتەوەییەکان تەنها باسی ئاڵا دەکەن.

•      بزووتنەوەی ئایندە دەڵێت: "کرێکاری کورد چەوساوەترە چونکە کوردە، و کوردی چەوساوە بێدەسەڵاتترە چونکە داگیر کراوە و دووجار وەک مرۆڤ و وەک  نەتەوە چەوساوەتەوە ."

      ئێمە  تاکە هێزین کە ئەم دوو باڵە (نیشتمان و نان)مان بەیەکەوە گرێ داوە. ئەمەش وادەکات هیچ بۆشاییەک بۆ نەیارەکانمان نەمێنێتەوە.

کورتەی فەلسەفەکە لە یەک ڕستەی دیالەکتیکیدا:

"بزووتنەوەی ئایندە، وەڵامێکی زانستی و مێژووییە بۆ تێپەڕاندنی قەیرانی بێ-سیستەمیی ڕابردوو و ستەمی ئێستا، بە ئاراستەی بونیادنانی شارستانییەتێکی مرۆیی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان."و ئێران بەگشتی .

ئەمە شیکارییەکی قوڵ و ستراتیژییە. بەپێی ئەو فەلسەفەیەی دامان ڕشتووە (ماتریالیزمی مێژوویی و دیالەکتیکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان )، ئێمە سێ گۆشەی ململانێکە (کۆماری ئیسلامی، حزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان کان، گۆڕونی کۆمەڵایەتی ) دەخەینە ژێر وردبینەوە.

لەم بەراوردکارییەدا، "بزووتنەوەی ئایندە" وەک "حەتمییەتی مێژوویی" (Historical Necessity) دەردەکەوێت، واتە تاکە چارەسەر کە دەتوانێت گرێکوێرەکە بکاتەوە.

نەخشە ڕێگای  بەراوردکارییەکە:

گۆشەی یەکەم: ڕژێمی کۆماری ئیسلامی (تێز - Thesis)

لە فەلسەفەی ئێمەدا نوێنەرایەتی "چەقبەستووییی مێژوو و داگیرکاریی نەتەوەیی و چینایەتی و هەژموونی ئایینی " دەکات.

•      دنیابینی (فەلسەفە): پشتی بەستووە بە "دۆگمای ئایینی". دەیەوێت مێژوو لە خاڵێکدا ڕابگرێت. مرۆڤ لای ئەوان "بەندە"یە نەک هاوڵاتی.

•      بنەمای ئابووری (ماتریالیزم): سیستمێکی ،سەرمایەداریی تاڵانکەر. داهاتی نەوت و سامانی وڵات دەدزێت بۆ  چینێکی دەسەڵاتداری ئایینی  گەندەڵ لە بواری هەژمونگەری میلیشیای ئاییندا بە فیڕۆی دەدات ، لەکاتێکدا زۆرینەی خەڵک لە هەژاریدان.

•      پەیوەندی لەگەڵ کۆمەڵگەدا، پەیوەندییەکە لەسەر بنەمای،ترس و تۆقاندن و سەپاندنی ئایینی .

•      دەیەوێت خەڵک نەخوێنەوار و هەژار بن تا پرسیار نەکەن.

•      ئەنجام: ئەم سیستمە بەپێی یاسای مێژوو "شیاوی  مانەوە نییە"، چونکە دژی ڕەوتی پێشکەوتنی نوێگەری مرۆڤایەتییە.

گۆشەی دووەم: حزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکانی  ئۆپۆزیسیۆن (ئەنتی-تێز - Antithesis)

لە فەلسەفەی ئێمەدا نوێنەرایەتی "پەرچەکرداری سۆزداری و دووبارەکردنەوەی مێژوو" دەکەن.

•      دنیابینی (فەلسەفە): پشتیان بەستووە بە "هەستی نەتەوەیی ڕووت". کێشەکەیان لەگەڵ ڕژێم تەنها ئەوەیە "کێ حوکم دەکات؟" نەک "چۆن حوکم دەکرێت؟".

•      بنەمای ئابووری (ماتریالیزم): خاوەنی "هیچ پڕۆژەیەکی ئابووری زانستی و وەرچەرخانی کۆمەڵایەتی  نین". باسی خاک دەکەن، بەڵام باسی ئەوە ناکەن نانی جووتیار و کرێکارو خەڵکی هەژار چۆن دابین دەکەن. ئەوان خەباتی چینایەتییان فەرامۆش کردووە.

•      پەیوەندی لەگەڵ کۆمەڵگەدا: پەیوەندییەکە لەسەر بنەمای ،سۆز و ڕابردووشەهیدوو قوربانی  .

•      شانازی بە مێژووی خەباتی شاخەوە دەکەن،دیانەوێت کۆی کۆمەڵگە بە حزبی بکەن وجەماوەری حیزبییان دەوێ نەک مۆڤ وکۆمەڵگەی ئازاد.

•      ئەنجام: ئەمانە ناتوانن ببنە جێگرەوە، چونکە دەیانەوێت بە "میتۆدی کۆن" شەڕی "دوژمنێکی بەهێزتر لەخۆیان " بکەن. ئەوان "نەفی"ی ڕژێم دەکەن، بەڵام "بونیاد"ی نوێیان پێ نییە.

گۆشەی سێیەم: بزووتنەوەی ئایندە (سەنتێز - Synthesis)

لە فەلسەفەی ئێمەدا نوێنەرایەتی "ڕێنێسانس و ئایندەخوازیی زانستی" دەکرێت.

•      دونیابینی (فەلسەفە): پشت دەبەستێت بە "زانست و مرۆڤ سەنتەری". تێگەیشتووە کە کێشەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان تەنها گۆڕینی ئاڵا و ستەمی سەر نەتەوەیەک  نییە، بەڵکو گۆڕینی عەقڵیەتە.

•      بنەمای ئابووری (ماتریالیزم): باوەڕی بە چینە هاوبەشەکان هەیە. تێگەیشتووە کە ئازادیی سیاسی بەبێ دادپەروەریی چینایەتی (مافی جووتیار و کرێکار ژن ) درووشمێکی ناتەندروست و نابەجێیە .

•      پەیوەندی لەگەڵ کۆمەڵگەدا پەیوەندییەکە ،دامەزراوەیی و پیشەیی، لە جیاتی ئەوەی خەڵک بکاتە چەکدار، دەیانکاتە (ئەندازیار، دکتۆر، بیرمەند)ی شۆڕشگێڕ.

•      ئەنجام: ئەمە تاکە هێزە کە "شایستەی بەڕێوەبردنە"، چونکە هەم خاوەنی فیکرە (وەک فەیلەسوف) و هەم خاوەنی بەرنامەیە (وەک دەوڵەت).

خشتەی بەراوردکاریی دیالەکتیکی بۆ تێگەیشتنی درووست

پێوەر، کۆماری ئیسلامی (ڕابردوو)حزبە تەقلیدی وکلاسیکیەکان (کاردانەوە) بزووتنەوەی ئایندە (داهاتوو)   سەرچاوەی شەرعیەت"ئاسمان و ئایین خوێنی شەهیدان و مێژو ئەقڵ، زانست و دەنگی خەڵک"ڕوانین بۆ تاک ، ڕەعیەت (کۆیلە)                  تاک ،لایەنگر (ژمارە)                       تاک،هاوڵاتی هۆشیا (سەنتەر)ڕوانین بۆ ژن ئامرازێک بۆ خزمەتی پیاو سیمبولێک بۆ جوانکاری                 هێزێکی سەرەکی گۆڕانکاری

میتۆدی کارکردن سەرکوت و زیندان            بەیاننامە و چالاکی چەکداری        بونیادنانی دامەزراوە شۆڕشی هزری

ستراکچەردیکتاتۆریی ئایینی        سەرۆکایەتیی تەقلیدی (بنەماڵە/سەرکردە)    شایستەسالاری حکومەتی پسپۆڕان

ئامانجی کۆتایی مانەوەی دەسەڵاتی ئایین ڕوخانی ڕژێم (بەبێ پلانی دواتر) دروستکردنی کۆمەڵگایەکی مۆدێرن و دادپەروەر

بەراوردی مێژوویی: بۆچی "بزووتنەوەی ئایندە" ؟

بەپێی تیۆری "ماتریالیزمی مێژوویی":

1شکستی کۆماری ئیسلامی حەتمییە: چونکە ناتوانێت وەڵامی پێداویستییە ئابووری و فکرییەکانی نەوەی نوێ و سەردەم بداتەوە.یان دەبێت ملبدات بۆ چەمکە سەردەمیەکان دیموکرتی و فیدڕاڵی .

2.     بێهێزیی حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان  سروشتییە: چونکە ئەوان ناتوانن "ئەلتەرناتیڤ" پێشکەش بکەن. خەڵک لە "داڕمانی ڕژێم" دەترسێت ئەگەر جێگرەوەکەی "ئاژاوە" بێت (وەکو باشوری کوردستان ). کە چەند نموونەیەکی خێڵەکی و میلیشیایی و ناشیرینیان پیشانی جیهانداوە .

3.     بزووتنەوەی ئایندە پێویستییە: چونکە ئێمە "مۆدێلی دەوڵەت" پێشکەش دەکەین بەر لەوەی دەوڵەت دروست بێت. کاتێک کۆمەڵگە دەبینێت ئێمە ئەومتمانەیەیان پێدەبەخشین و "دەستەی کشتوکاڵ" و "پلانی ئابووری" و "فەلسەفەی ڕۆشنی بەڕێوەبردنی وڵاتین.کۆی چینەکانی کۆمەڵگە لەم پلان و پرۆسەیەدا بەشداری پێدەکەین .

"کۆماری ئیسلامی نوێنەری تاریکییە، حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان نوێنەری توڕەیین، بەڵام بزووتنەوەی ئایندە نوێنەری ڕووناکییە.

مێژوو فێری کردووین: تاریکی بە توڕەیی لاناچێت، بەڵکو تەنها بە ڕووناکی (مەعریفە و زانست) دەڕەوێتەوە."

ئەمە پرسیارێکی زۆر گرنگ و هەستیارە. ڕاستە، لە گۆڕەپانەکەدا "دروشمی هاوبەش" زۆرن، بەڵام لە زانستی سیاسەتدا جیاوازییەکی گەورە هەیە لە نێوان "بانگەشەی ئایدیۆلۆژی" (Ideological Claim) و "پڕۆژەی پڕاکتیکی" (Practical Project).

بەپێی ئەو فەلسەفە "دیالەکتیکی و زانستییەی" بۆ بزووتنەوەی ئایندەمان داڕشتووە، ئێمە شیکردنەوەیەکی "ڕەخنەگرانەی زانستی" (نەک دژایەتی لایەن و حیزب) بۆ ئەو هێزانە دەکەین، تا دەربکەوێت بۆچی بزووتنەوەی ئایندە تەنها ژمارەیەک نییە، بەڵکو پێویستییە .

کێشەی "کۆمەڵە و دیموکرات" (چەپ و سۆسیال-دیموکراسیی کلاسیک)

•      بانگەشە: ئەوان دەڵێن ئێمە سۆسیالیستین یان سۆسیال-دیموکراتین و بڕوامان بە دادپەروەری هەیە.

•      ڕەخنەی بزووتنەوەی ئایندە (لە ڕووی زانستییەوە):

قەیرانی میتۆد: سۆسیالیزمی ئەوان زیاتر "نەریتی و مێژووییە". واتە شانازی بە مێژووی ڕابردوویانەوە دەکەن، بەڵام ئایا داهاتوو چی "ماستەرپلانێکی ئابووری"یان هەیە؟ ئایا تیمی ئابووریناسیان هەیە کە دیراسەی بانکی و دیجیتاڵی کردبێت ئایا پڕۆژەی ڕۆێشنبیرکردنی کۆمەڵگەیان هەیە ؟

ستراکچەر: هەرچەندە دروشمەکەیان مۆدێرنە، بەڵام ستراکچەری حیزبەکەیان هێشتا "هەرەمی و تەقلیدییە". بڕیار لای سەرکردایەتی سیاسییە، نەک لای "پسپۆڕان".  جیاوازیی ئێمە: بزووتنەوەی ئایندە سۆسیالیزم ناکاتە دروشم، بەڵکو دەیکاتە "دامەزراوە" (وەک کانوونی پلاندانانی ئابووری). ئێمە دەڵێن: "سۆسیالیزم واتە ئەندازیار و جووتیار بڕیاردەر بن، نەک مەکتەبی سیاسی."

کێشەی "پژاک" (کۆنفیدراڵیزم و نەتەوەی دیموکراتیک)

•      بانگەشە: چارەسەری دیموکراتیک، ژینگە، ژن، تێپەڕاندنی دەوڵەت-نەتەوە.

•      ڕەخنەی بزووتنەوەی ئایندە:

قەیرانی ئایدیۆلۆژیای پەتی: پڕۆژەی پژاک (فەلسەفەی ئۆجەلان) پڕۆژەیەکی زۆر نافەلسەفی و ئاڵۆز و بێسەرەو بەرە . زۆرجار وەک "ئایینێکی سیاسی" دەردەکەوێت کە دەبێت باوەڕت بە هەمووی هەبێت. خۆیان نەبێت کەس نایەوێت ئەوە جێبەجێبکات ، ئاینێکی بێ شوێنکەوتوو تورک و فارس و عەرەب دەست لەدەوڵەتی نەتەوەیی خۆیان بەردەدەن و لە گەڵ کورددا بەدیموکراسی دەژین خەونی بەتاڵ .

نامۆبوون لەگەڵ چینی ناوەڕاست: زمان و زاراوەکانیان بۆ خەڵکی ئاسایی، مامۆستا، و ئەندازیاری شارنشین زۆر نامۆیە.

جیاوازیی ئێمە: بزووتنەوەی ئایندە پشت بە "فەلسەفەیەک" نابەستێت کە لە دەرەوە هاتبێت، بەڵکو پشت بە "زانست و لۆژیک" دەبەستێت. ئێمە ناڵێن "وەرن باوەڕ بە سەرۆک بهێنن"، دەڵێن "وەرن با بە زانست وڵات بەڕێوەببەین". پڕۆژەی ئێمە"واقیعییە" (Pragmatic) نەک یۆتۆپیایی.

کێشەی "پاک" (سەربەخۆیی خواز)

•      بانگەشە: دەوڵەتی سەربەخۆ، کوردایەتی پەتی.کرێگرتەی جەنابی سەرۆک لە هەولێر ......

•      ڕەخنەی بزووتنەوەی ئایندە:

قەیرانی "ڕۆژی دواتر": ئەوان تەنها باسی "ئامانج" (دەوڵەت) دەکەن، بەڵام باسی "ڕێگا" ناکەن. باشە سبەی دەوڵەت دروست بوو، کێ ئیدارەی ئابووری دەدات؟ سیستەمی پەروەردە چی لێ دێت؟ ئەگەر پلانت نەبێت، دەوڵەتەکە دەبێتە دیکتاتۆری . پاک هێزێکی میلیشیای دروستکراو، وەک هێزی ڕۆژی خۆرئاوای کوردستان ،  نەخوێندەواری کوالێتی ئا‌غایە  .

فەرامۆشکردنی چینایەتی: ئەوان دەڵێن "با جارێ ڕزگاربین، دوایی باسی نان دەکەین". ئەمە مەترسیدارە.

جیاوازیی ئێمە: بزووتنەوەی ئایندە دەڵێت: "سەربەخۆیی بەبێ دیموکراسی و یەکسانی، تەنها گۆڕینی ئاغایە"ئاغای کولێتی ئایینی و ئاغای کوالێتی خێڵەکی جیاوازیان نیە  . ئێمە پێمان وایە دەبێت "بونیادی دەوڵەت" دروست بکرێت (مرۆڤ و دامەزراوە) ئینجا سەربەخۆیی ڕادەگەیەنرێت.

خاڵی جەوهەری: بۆچی بزووتنەوەی ئایندە "پڕۆژە"یە نەک تەنها "دروشمی سۆسیالیزم"؟

لێرەدا ئێمە دەتوانین بەم خشتەیە وەڵامی هەموویان بدەینەوە، بەپێی تیۆری "ماتریالیزمی بونیادنەر":

بابەت  لای حزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان (دیموکرات/کۆمەڵە/پژاک/پاک)              لای بزووتنەوەی ئایندە

ڕێنێسانس سۆسیالیزم و عەدالەت دروشمێکە لە ڕۆژانی ١ی ئایار دەوترێتەوە.  پلانێکی زەریبی و ئابوورییە لە "ناوەندی ئابووری" داڕێژراوە        

سەربەخۆیی و خاک خەونێکی سۆزدارییە و هۆنراوەی بۆ دەنووسن. ئامادەکردنی ژێرخانی دەوڵەتە (کارەبا، ئاو، کشتوکاڵ تکنۆلۆژیا) بە زانست.

ئازادی ژن دانانی چەند ژنێک لە سەرکردایەتی ( وەک دیکۆر).     شۆڕشی کولتووری لە خێزان و قوتابخانەوە بۆ گۆڕینی عەقڵیەتی پیاوسالاری.

سەرکردایەتی سیاسییەکان بڕیار دەدەن، پسپۆڕان جێبەجێ دەکەن.    پسپۆڕان بڕیار دەدەن (شایستەسالاری)، سیاسییەکان هەماهەنگی دەکەن.

چۆن ئەمە دەسەلمێنن؟ (The Proof)

کاتێک خەڵک دەپرسێت "پڕۆژەی ئێوە چییە؟"، وەڵامی ئێمە نابێت دروشم بێت. دەبێت بڵێن:

"بڕوانن، حیزبەکانی تر باسی سۆسیالیزم دەکەن، بەڵام ئێمە خاوەنی پڕۆژەی بووژانەوەی گوندەکانین کە لەلایەن ئەندازیارەکانمانەوە نووسراوەتەوە.

ئەوان باسی دیموکراسی دەکەن، بەڵام ئێمە خاوەنی 'سیستەمی ناوەندی شارەکانین کە دەسەڵاتمان داوەتە خوارەوە.

ئەوان باسی سەربەخۆیی دەکەن، بەڵام ئێمە خەریکی دروستکردنی 'مرۆڤی سەربەخۆین لەڕێگەی پڕۆژەی ڕێنێسانسەوە."

کورتەی دیالەکتیکی:

حیزبەکانی تر "ئایدیۆلۆژیا" (Ideology) دەفرۆشنەوە.

بزووتنەوەی ئایندە "تەکنۆلۆژیا و مەعریفەی بەڕێوەبردن" (Methodology) پێشکەش دەکات.

ئەمەیە نهێنیی نەبوونی پڕۆژە لای ئەوان، و بوونی پڕۆژە لای ئێمە.

کلیلی تێگەیشتنە لە شکست و چەقبەستوویی دۆخی سیاسیی ئێستای ڕۆژهەڵاتی کوردستان.

لە زانستی سیاسەتدا پێی دەوترێت "شەرعیەتی مێژوویی" (Historical Legitimacy). واتە حیزبەکە دەڵێت: "من شایستەی حوکمڕانیم، چونکە لە شاخ بووین". بەڵام کۆمەڵگە دەپرسێت: "باشە ئەوە ڕابردوو بوو، بۆ داهاتوو چیت پێیە؟".

بەڵام  بزووتنەوەی ئایندە ئەم خاڵە دەکاتە چەکی بەهێزی خۆی "فەلسەفەی ژیان دژی فەلسەفەی یادەوەری" پەیرەو دەکات.

جیاوازیی نێوان "خاک پەرستی"ناسونالیزمی کلاسیک و "مرۆڤ دۆستی"

حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان تووشی وەرەمێک بوون پێی دەوترێت "فەتیشیزمی خاک" (Fetishism of Land).

•      تێڕوانینی ئەوان (ڕابردوو): هەموو شتێک دەکەنە قوربانی بۆ "خاک". مرۆڤ دەمرێت دەکوژرێت ، شار وێران دەبێت، گرنگ نییە، گرنگ ئەوەیە دروشمی خاک بەرز بێت.

•      تێڕوانینی بزووتنەوەی ئایندە "خاک بۆ خزمەتی مرۆڤە، نەک مرۆڤ بۆ خزمەتی خاک".

      خاکی ڕزگارکراو چییە ئەگەر مرۆڤەکەی تێیدا برسی و نەخوێنەوار و بێ بەها بێت؟ وەکو ( محەمەد ما‌‌‌‌غوت دەڵێت : نیشتمان جووتێ پێڵاو ناهێنێ کە مرۆڤ پێی پەتی  بێت .

شۆڕشی ئێمە بۆ "بەها دانە بە مرۆڤ". کاتێک مرۆڤ بەهێز بوو، خاکیش دەپارێزێت. بەڵام مرۆڤی لاواز، خاکەکەی دەفرۆشێت.

٢. جیاوازیی نێوان "بازرگانی بە شەهید" و "وەفا بۆ شەهید"

ئەمە خاڵێکی هەستیارە، ئێمە دژی سیمبول و پیرۆزیەکانمان نین ئێمە دژی بەکار هێنانی پیرۆزیەکانمانین بۆ بەرژەوەندی سیاسی ، وەک لە باشووری  کوردستان دەیبینین خەڵک شەهید دەدات و دەستێکی چەپەڵ بەرهەمی خوێنەکی دەخوات .بۆیە ئێمە نامانەوێت ئەو نموونە ڕەشەی باشور لە ڕۆژهەڵاتیش دووبارە ببێتەوە .

•      تێڕوانینی ئەوان (سۆزداری): وێنەی شەهید هەڵدەواسن و لەژێر سێبەری وێنەکەدا گەندەڵی دەکەن یان شکستەکانیان دەشارنەوە. دەڵێن: "ڕەخنە مەگرن، ئێمە شەهیدمان داوە".

•      تێڕوانینی بزووتنەوەی ئایندە (واقیعی): ئێمە دەڵێین: "گەورەترین خیانەت لە شەهید ئەوەیە وڵاتێک دروست بکەیت کە خانەوادەو منداڵی شەهیدەکە تێیدا ئاسوودە نەبێت."       باشترین وەفا بۆ خوێنی ڕابردوو، بونیادنانی سیستەمێکی دادپەروەرە بۆ داهاتوو. شەهید گیانی نەبەخشی بۆ ئەوەی وێنەکەی هەڵبواسرێت، گیانی بەخشی بۆ ئەوەی خەڵک بە خۆشی بژین. ئێمە بزووتنەوەیەکین  بۆ "ژیان" تێدەکۆشین، نەک بۆ "مەرگ".. جیاوازیی نێوان "سەرکردەی کاریزما" و "سەرکردەی بەڕێوەبەر"

•      تێڕوانینی ئەوان: حیزب پشت ئەستوورە بە کەسەکان ،  ئەگەر سکرتێرەکە بمرێت، حزبەکە تووشی هەڵوەشان و لێکترازان  و کێشە دەبێت. چونکە هەموو شتێک بەستراوەتەوە بە سۆز بۆ ئەو کەسە.نموونە زۆر بەردەستە .

•تێڕوانینی بزووتنەوەی ئایندە: ئێمە باوەڕمان بە "دامەزراوە" هەیە.

لە بزووتنەوەی ئایندەدا، سەرکردە پیرۆز نییە، بەڵکو "بەڕێوەبەرێکی گشتییە".

خەڵک دەبێت متمانەی بە "بەرنامەکە" هەبێت، نەک بە "کەسایەتیەکان". چونکە کەسایەتیەکان  دەڕۆن، بەڵام بەرنامە و سیستەم دەمێنێتەوە.

چۆن ئەمە دەکرێتە دروشم و وتاری سیاسی؟

ڕابردوو پەرستی

دەربارەی مێژوو:

"ڕێز لە مێژوو دەگرین وەک مامۆستایەک، بەڵام پەسەندی  ناکەین ببێتە زیندانەوانمان. ئێمە نامانەوێت تەنها شانازی بەوەوە بکەین کە باپیرانمان چییان کردووە، دەمانەوێت نەوەکانی داهاتوو شانازی بەوەوە بکەن کە ئێمە چی دەکەین."

دەربارەی سۆز و ئەقڵ:

"ڕۆژهەڵاتی کوردستان پێویستی بە فرمێسک نییە بۆ ڕابردوو، پێویستی بە نەخشەڕێگایە بۆ داهاتوو. سۆز و خرۆشان دەتوانێت شۆڕش هەڵبگیرسێنێت، بەڵام تەنها عەقڵ و زانست دەتوانێت دەوڵەت بەڕێوە ببات."

دەربارەی سەرکردە:

"سەردەمی پاڵەوانە ئەفسانەییەکان کۆتایی هات نامانەوێت چیتر کارێزما دابتاشین . ئێستا سەردەمی پاڵەوانە بێدەنگەکانە؛ ئەو جووتیارەی بەرهەم دەهێنێت، ئەو مامۆستایەی نەوەیەک پەروەردە دەکات، ئەو ئەندازیارەی پردێک دروست دەکات. بزووتنەوەی ئایندە ماڵی ئەمانەیە."

ستراتیژ:

حیزبە تەقلیدی وکلاسیکیەکان ،  دەیانەوێت یارییەکە لە گۆڕەپانی "بیرەوەری" (Memory) بۆ هەمیشە بهێڵنەوەوبەرجەستەبێت .

بزووتنەوەی ئایندە یارییەکە دەگوازێتەوە بۆ گۆڕەپانی "پڕۆژە" (Project).

ئەوان باسی ڕابردوو دەکەن ، ئێمە باسی داهاتوودەکەین . ئەم جیاوازییە ئەوە بۆ هەموان ڕوون دەکاتەوە کە چەند لە جیهان بینی و ستراتیژەوە دوورین لە یەک .

هەر ئەم  ستراتیژەیە کە ، بزووتنەوەی ئایندە لە "ڕێکخراوێکی سیاسی یەوە دەگوازێتەوە بۆ "قوتابخانەیەکی فکری" (School of Thought). ئەمە بەرزترین ئاستی ڕێکخستنی سیاسییە.

مارکسیزم لەسەر دوو پایە وەستاوە:  چۆن لە جیهان دەڕوانین (دیالەکتیک) چۆن مێژوو دەخوێنینەوە (ماتریالیزمی مێژوویی).

بزووتنەوەی ئایندە، بەپێی ئەو سێ بنەمایە (نەتەوە، چینایەتی، ڕێنیسانس) کە هەیەتی،   فەلسەفەیەکی تایبەتی داڕشتوە کە هاوتای ئەوەی مارکسیزم بێت بەڵام بە "مۆدێلی کوردی و کوردستانی ".

فەلسەفەی ئایندەخوازی:  Futurism Philosophy

یەکەم: هاوتای "ماتریالیزمی دیالەکتیکی"

لە مارکسیزمدا دەڵێت: "ماددە بنەمایە و هەموو شتێک لە ململانێدایە".

لە بزووتنەوەی ئایندەدا،ئێمە ناوی دەنێین: "دیالەکتیکی ئاگایی و شوناس" (Dialectics of Consciousness and Identity).

بنەماکانی ئەم فەلسەفەیە:

      ماددە بەتەنها بەس نییە: مرۆڤ تەنها پێویستی بە نان نییە (وەک مارکس دەڵێت)، بەڵکو پێویستی بە شوناس و ئازادیش هەیە. بۆیە فەلسەفەی بزووتنەوەی ئایندە  تێکەڵەیەکە لە "پێداویستی ئابووری" و "پێداویستی هەستی نەتەوەیی".

یاسای دژبەری (The Law of Contradiction):

      لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان دوو هێزی دژبەیەک هەن: هێزی کۆنەپەرستی و داگیرکاری (تێز) دژی هێزی نەتەوەیی و ڕزگاری خواز (ئەنتی-تێز).

      لە ئەنجامی پێکدادانی ئەم دوو هێزە، "کۆمەڵگەی ئایندە" (سەنتێز) لەدایک دەبێت.

      گۆڕانکاری چەندێتی بۆ چۆنێتی:

      کاری بزووتنەوەی ئایندە  ئەوەیە هێندە هۆشیاری بڵاو بکاتەوە (چەندێتی)، تا لەناکاو دەبێتە هۆی گۆڕانی سیستەمی سیاسی و کۆمەڵایەتی (چۆنێتی). واتە ڕێنێسانس بە کەڵەکەبوونی مەعریفە دروست دەبێت.

دووەم: هاوتای "ماتریالیزمی مێژوویی"

مارکس دەڵێت: "مێژوو بریتییە لە ململانێی چینایەتی".

بزووتنەوەی ئایندە دەڵێت: "مێژوو بریتییە لە ململانێی دادپەروەری و داگیرکاری" کلاسیک و مۆدێرن  ئەمەش .ناو دەنێین: "واقیعگەریی مێژوویی ڕۆژهەڵاتی کوردستان " (HistoricaRealism of the East).

چۆن مێژوو دەخوێنینەوە؟

      بزوێنەری مێژوو: لە دیدگای بزووتنەوەی ئایندەوە ، مێژوو تەنها بە پارە (ئابووری) ناجوڵێت، بەڵکو بە "ئیرادەی نەتەوەیی ، دادپەروەری کۆمەڵایەتی" دەجوڵێت.

      قۆناغەکانی مێژووی کورد:

      قۆناغی بێ ئاگایی: کاتێک کورد تەنها خەریکی عەشیرەت و خێڵو پەرستن  بوو.

      قۆناغی شۆڕشی کلاسیک: کاتێک تەنها چەکی هەڵگرت بەبێ گۆڕینی بیرکردنەوە.

      قۆناغی ئایندە (قۆناغی مۆدێرن ): قۆناغی "مرۆڤی ئازاد لە خاکی ئازاد". واتە ڕزگارکردنی مێشک و گیرفان و خاک بەیەکەوە.

سێیەم: سێکوچکەی فەلسەفی (The Philosophical Trinity)

١. بوونناسی (Ontology): ئێمە کێین؟

•      تیۆری: مرۆڤی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان تووشی "نامۆبوون " (Alienation) بووە. هەم لەلایەن داگیرکەرەوە ناسنامەی لێ سەندراوەتەوە، هەم لەلایەن سیستەمی سەرمایەداری و چینایەتییەوە ڕەنجەکەی دزراوە.

•ئەرکی بزووتنەوەی ئایندە : گێڕانەوەی "خوودی مرۆڤ" بۆ خۆییەتی .

مەعریفەناسی (Epistemology): چۆن دەزانین؟

•تیۆری: سەرچاوەی زانیاری ئێمە "وەحی" یان "قسەی سەرۆک" نییە، بەڵکو "زانست و ئەزموونە" (Science & Praxis) .

پراکتیک: هەر بڕیارێک لە ناوەندی بڕیار دەربچێت، دەبێت پاساوی زانستی و لۆژیکی هەبێت. ڕەتکردنەوەی خورافیات بەشێکە لەم مەعریفەیە.

ڕەوشتناسی (Ethics):

•      تیۆری: باشترین شت "خزمەتە بە گشتی". بەرژەوەندی تاک لە خزمەت بەرژەوەندی گشتیدایە.

•      بەهاکان: یەکسانی ژن و پیاو، پاراستنی ژینگە، دابەشکردنی دادپەروەرانەی سامان.گێڕانەوەی پیشەو کایەکان بۆشوێنی بنچینەیی خۆیان .بەهای زانست ، بەهای پیشەیی ، بەهای کۆمەڵایەتی ، هتد .

کورتەی "مانیفێستی فەلسەفیی بزووتنەوەی ئایندە"

"فەلسەفەی مرۆڤگەرایی شۆڕشگێڕ"

"بزووتنەوەی ئایندە باوەڕی وایە کە ستەمی سەر ڕۆژهەڵاتی کوردستان ستەمێکی 'دوانەیە' (Dual   Oppression): ستەمی نەتەوەیی و ستەمی چینایەتی. بۆیە چارەسەرەکەش دەبێت 'دیالەکتیکی دوانەیی' بێت.

ئێمە مێژوو وەک ڕووبارێک دەبینین کە دەبێت بەرەو 'شایستەیی و دادپەروەری' بڕوات. ڕێنیسانسی ئێمە بریتییە لە تێکشکاندنی ئەو بتە فکری و کۆمەڵایەتییانەی کە وایانکردووە تاک ملکەچ بێت.

ئامانجی کۆتایی ئێمە دروستکردنی 'کۆمەڵگەی هۆشیارە، کە تێیدا:

•      جووتیار خاوەن خاکە (ئابووری).

•      تاک خاوەن بڕیارە (سیاسی).

•      نەتەوە خاوەن شوناسە (کولتووری)."

ئەم دیدگایانەمان خستوەتە  بەرنامەی کارەوە؟

      خولی فکری: بۆ ئەندامان وانەی "دیالەکتیکی شوناس" دەوترێتەوە.

      شیکردنەوەی سیاسی: کاتێک ڕووداوێک دەقەومێت (نموونەخۆپیشاندانێک)، بزووتنەوەکە بە پێوەری "دیالەکتیک" شیکاری بۆ دەکات (ململانێی کۆن و نوێ)، نەک تەنها وەک هەواڵێک.

لەبەر ئەمەیە  بزووتنەوەی ئایندە خاوەنی "تیۆریی تایبەت بە خۆیەتی "  و نە کۆپی مارکسیزم یان لیبرالیزم نین، بەڵکو ئێمە ئایندەخوازین" (Futurist).ئەم پڕۆژەیەی "بزووتنەوەی ئایندە" کە دامان ڕشتووە (پشتبەستوو بە شایستەسالاری، ڕێنیسانسی فکری، و تێکەڵکردنی نەتەوە و دادپەروەری)، ئەگەر بیخەینە بەردەم دادگای فەلسەفە و مێژوو، دەبینین پشتیوانییەکی بەهێزی لەلایەن گەورەترین بیرمەندانی جیهانەوە دەبێت.

لێرەدا هەڵسەنگاندنی ئەم پڕۆژەیە دەخەینە ڕوو لە چاوی پێنج قوتابخانەی فکریی جیهانییەوە:

لە دیدی "پلاتۆن" (باوکی فەلسەفەی سیاسی)

چەمکی پەیوەندیدار: شایستەسالاری و پاشای فەیلەسوف (Philosopher King)

•      ڕا: پلاتۆن دژی دیموکراسیی هەڕەمەکی و پۆپۆلیستی بوو. ئەو دەیوت: "شارەکان ئاسوودە نابن تاوەکو فەیلەسوفەکان (خەڵکانی دانا و پسپۆڕ) حوکم نەکەن."

•      هەڵسەنگاندن بۆ بزووتنەوەی ئایندە: لە دیدی پلاتۆنەوە  ئەگەر سەیری ئەم  بەشەی پڕۆژەکە بکرێت   "ئەندازیار بۆ ئەندازیاری و جووتیار بۆ کشتوکاڵ".  بایەخی فەلسەفی هەیە

      بە بڕوای پلاتۆن، کێشەی حیزبە تەقلیدییەکان و کلاسیکیەکان  ئەوەیە کە "سەرباز" دەیەوێت کاری "بازرگان" بکات، یان "سیاسی" دەیەوێت کاری "دادوەر" بکات.

پڕۆژەکەی بزووتنەوەی ئایندە   دەسەڵات دەداتە "پسپۆڕان" (Technocrats)، جێبەجێکردنی خەونەکەی پلاتۆنە بۆ دروستکردنی "شاری نموونەیی" (Kallipolis).

٢. لە دیدی "ئەنتۆنیۆ گرامشی" (فەیلەسوفی نوێی ئیتاڵی)

چەمکی پەیوەندیدار: ڕۆشنبیری ئۆرگانیک و هەیمەنەی کولتووری (Cultural Hegemony)

•      ڕا: گرامشی باوەڕی وابوو کە گۆڕانکاری بە تەنها بە گرتنی دەسەڵات (گۆش) ناکرێت، بەڵکو دەبێت پێشتر "شۆڕشی کولتووری" لەناو کۆمەڵگادا بکرێت.هەڵسەنگاندن بۆ بزووتنەوەی ئایندە: گرامشی پشتیوانی لەو بەشە دەکات کە ناومان ناوە "ڕێنێسانس".

گرامشی دەڵێت "ڕۆشنبیری ئۆرگانیک". واتە ئەوانە نین کە تەنها کتێب دەخوێننەوە، بەڵکو ئەوانەن کە لەناو کێڵگە و کارگەکانن (ئەندازیار و جووتیارەکان) و هۆشیاری بڵاو دەکەنەوە.

ئەو پێی وایە ستراتیژ بۆ گۆڕینی "هزر" پێش "حوکمڕانی"، تاکە ڕێگایە بۆ ئەوەی دوای سەرکەوتن تووشی دیکتاتۆری نەبینەوە.

لە دیدی "ماکس ڤێبەر" (باوکی کۆمەڵناسیی مۆدێرن)

چەمکی پەیوەندیدار: دەسەڵاتی ئەقڵانی-یاسایی (Rational-Legal Authority)

•      ڕا: ڤێبەر دەسەڵاتی دابەش کردبوو بۆ سێ جۆر: تەقلیدی (شێخ و ئاغا)، کاریزمی (سەرکردەی پاڵەوان)،  ئەقڵانی (دامەزراوە و یاسا). ئەو پێی وابوو دەوڵەتی مۆدێرن تەنها بەوەی سێیەم بەڕێوە دەچێت.

•      هەڵسەنگاندن بۆ بزووتنەوەی ئایندە: ڤێبەر ڕەخنە لە حیزبە تەقلیدییەکان و کلاسیکەکانی ڕۆژهەڵات دەگرێت کە هێشتا لەسەر بنەمای "کاریزما و تەقلید" دەژین.

بەڵام بۆ بزووتنەوەی ئایندە لە دیدی ڤێبەرەوە : "ئەم پڕۆژەیە نوێنەرایەتی قۆناغی پێگەیشتنی کۆمەڵگەی کوردی دەکات."

گۆڕینی ناوی "مەڵبەند" بۆ "دەستە و بۆرد"، و گۆڕینی "سۆز" بۆ "پلان"، لای ڤێبەر واتە گواستنەوەی کورد لە خێڵەوە بۆ "دەوڵەت".

لە دیدی "فرانتس فانۆن" (تیۆریسێنی دژە-داگیرکاری)

چەمکی پەیوەندیدار: خراپییەکانی بۆرژوازیی نیشتمانی

•دیدگا: فانۆن لە کتێبی "دوایینەکانی سەر زەوی" هۆشداری دەدات کە زۆرجار حیزبە شۆڕشگێڕەکان دوای ڕزگاری، دەبنە دیکتاتۆری نوێ چونکە تەنها بیریان لە "ئاڵا" کردۆتەوە نەک "دادپەروەری".ئەم تیۆریە پڕاو پڕ لە باشوری کوردستاندا بە زەقی ڕنگی داوەتەوە ، باشوری کوردستاندا ئەزمونی حکومڕانیەکی ناسیونالیستی خێڵەکی شکست خواردوو بەڕێدەبات .ستەمی ناسیونالیستی خێڵەکی چڕترە لە ستەمی نەتەوەیی داگیرکەر.

•هەڵسەنگاندن بۆ بزووتنەوەی ئایندە:   دیدی فانۆن باشترین پارێزەری پڕۆژەکەی بزووتنەوەی ئایندەیە .

ئەو دەڵێت:  تێگەیشتوون ڕزگاریی نیشتمانی بەبێ ڕزگاریی چینایەتی و کۆمەڵایەتی، تەنها گۆڕینی پۆلیسەکانە.

تێڕوانینی بزووتنەوەی ئایندە بۆ ئەوەی "مرۆڤی کورد" لە هەژاری و نەزانی ڕزگار بکرێت هاوتەریب لەگەڵ ڕزگاریی خاک، جەوهەری فەلسەفەی فانۆنە.

لە دیدی "یۆرگن هابرماس" (فەیلەسوفی ئەڵمانی)

چەمکی پەیوەندیدار: کردەی پەیوەندی و فەزای گشتی (Communicative Action)

•ڕا: هابرماس باوەڕی وایە کێشەکانی کۆمەڵگە بە زەبر چارەسەر ناکرێن، بەڵکو بە "دیالۆگی ئەقڵانی" لەنێوان هاوڵاتیاندا چارەسەر دەکرێن.

•هەڵسەنگاندن بۆ بزووتنەوەی ئایندە: هابەرماس ستایشی ئەو ستراکچەرە دەکات کە ناومان ناوە "ناوەندی شار و شارۆچکەکان".

ئەم ناوەندانە دەبنە ئەو "فەزا گشتییە"ی کە تێیدا جووتیار و دکتۆر و مامۆستا بە زمانی "داتا و زانست" قسە دەکەن، نەک بە زمانی "تۆمەت و هەڵچوون ". ئەمە بەرزترین ئاستی شارستانییەتە.

بزووتنەوەی  ئایندە لە دیدی بیرمەندانەوە  :

ئەگەر ئەم بیرمەندانە کۆببنەوە بۆ نووسینی ڕاپۆرتێک لەسەر "بزووتنەوەی ئایندە"، ڕەنگە ئەمەیان بنووسیایە:

"ئەم پڕۆژەیە هەوڵێکی دەگمەن و بوێرانەیە لە ڕۆژهەڵاتی کورستاندا . لە کاتێکدا هەمووان سەرقاڵی ، ڕابردوو، وپاڵەوانسازین ، بزووتنەوەی ئایندە خەریکی بونیادنانی 'سیستەم' و ئەقڵە.

ئەم پڕۆژەیە تەنها حیزبێک نییە، بەڵکو 'پرۆسەی مۆدێرنیزەکردنی نەتەوەی کوردە'. بزووتنەوەی ئایندە دەیەوێت  کورد لە قۆناغی ، سۆزەوە بەرێتە قۆناغی 'لۆژیک'. ئەمە ڕێگایەکی سەختە، بەڵام تاکە ڕێگایە بۆ مانەوە و سەرکەوتنی هەمیشەیی."

ئەم خوێندنەوەیە چی دەبەخشێت بە بزووتنەوەی ئایندە؟

ئەمە متمانەیەکی (Confidence) بێ وێنەی پێ دەبەخشێت. کاتێک ئەنتی تێزی کلاسیک  بە شیعر و قسەی سۆزداری هێرش دەکات، بەڵام ئێمە دەزانین کە فەلسەفەی جیهانی و زانستی مێژوو لە پشتمانە. ئێمە لە بەرەی "ڕاستی"داین، ئەوان لە بەرەی "خەیاڵ".

بۆ ئەوەی بنەما و فکری "بزووتنەوەی ئایندەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان" بکەین بە ئایدیۆلۆژیایەکی تۆکمە و نووسراو، پێویستە ئەو سێ پایە سەرەکییە (مافی چارەی خۆنووسین، خەباتی چینایەتی، گۆڕانی کۆمەڵایەتی) لە چوارچێوەیەکی فەلسەفی و سیاسییدا داڕێژینەوە.

لێرەدا نەخشەڕێگایەکم بۆ ئامادەکردوون کە چۆن ئەم باوەڕانە بکەین بە "مانیفێست" یان ئایدیۆلۆژیایەکی سیاسی دیاریکراو. دەتوانین ناوی بنێین "سۆسیال-دیموکراسیی شۆڕشگێڕی ڕۆژهەڵاتی کوردستان  یان "ئایندەخوازیی پێشکەوتنخواز".

١. پێناسەی ناسنامەی فکری (The Core Identity)

سەرەتا دەبێت بزووتنەوەکە خۆی لە یەکێک لە قوتابخانە فکرییەکاندا ببینێتەوە. بەپێی سیناریۆ ئامادە کراوەکان ، ئەم بزووتنەوەیە تێکەڵەیەکە لە "نەتەوەییبوون" و "چەپبوون".

•      پێناسە: بزووتنەوەی ئایندە، هێزێکی سیاسیی پێشکەوتنخوازە (Progressive) کە باوەڕی بە پەیوەستی  "ڕزگاریی نیشتمانی" و "یەکسانیی چینایەتی" هەیە. واتە: ئازادیی خاک بەبێ یەکسانیی هاوڵاتیان بێ مانایە.

داڕشتنی سێ بنەمای سەرەکییەکە (The Three Pillars)

دەبێت بۆ هەر یەک لەو سێ خاڵەی ئاماژەمان پێداوە، تیۆری و ڕێکار دابنرێت:

بنەمای یەکەم : مافی چارەی خۆنووسین (پرسی نەتەوەیی)

ئەمە تایبەتمەندییە سیاسییەکەیە بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان.

• کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان نەتەوەیەکی داگیرکراوە و مافی خۆیەتی بڕیار لە چارەنووسی خۆی بدات.

•      شێوازی جێبەجێکردن:

ڕەتکردنەوەی ناوەندگەری (دژایەتی سیستەمی مەرکەزی تاران).

باوەڕ بە فیدرالیزمی نەتەوەیی یان کۆنفیدراڵی دیموکراتیک (بەپێی ستراتیژی بزووتنەوەی ئایندە.

پاراستنی زمانی کوردی و کولتووری نەتەوەیی وەک بەشێک لە بەرگری سیاسی.

بنەمای دووەم : خەباتی چینایەتی (پرسی ئابووری و یەکسانی)

ئەمە تایبەتمەندییە ئابوورییەکەیە (لایەنی چەپ و سۆسیالیستی).

•      بنەما: دژایەتیکردنی چەوساندنەوەی کرێکاران، جووتیاران و زەحمەتکێشانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان ، چ لەلایەن دەوڵەتەوە بێت یان سەرمایەداری خۆماڵی.

•      شێوازی جێبەجێکردن:

       دادپەروەریی کۆمەڵایەتی: دابەشکردنی دادپەروەرانەی سامانی وڵات.

       پشتیوانی لە سەندیکا و ڕێکخراوە کرێکارییەکان.

       دژایەتیکردنی بەتایبەتیکردن (Privatization) کە زیان بە هەژاران دەگەیەنێت.

بنەمای سێیەم: گۆڕانی کۆمەڵایەتی (پرسی مۆدێرنیتە و کولتوور)

ئەمە تایبەتمەندییە ڕۆشنبیرییەکەیە کە بزووتنەوەی ئایندە لە حیزبە کلاسیکییەکان جیا دەکاتەوە.

•      بنەما: کۆمەڵگەی کوردی پێویستی بە شۆڕشی هزری و کولتووری هەیە بۆ ئەوەی بەرەو ئایندە بڕوات.

•      شێوازی جێبەجێکردن:

  پرسی ژنان: یەکسانی تەواوەتی ژن و پیاو ئەمە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان زۆر گرنگەبەتایبەت دوای شۆڕشی ژینا.

سێکۆلاریزم: جیاکردنەوەی ئایین لە دەسەڵاتی سیاسی بۆ ڕێگریکردن لە دەسەڵاتی تیۆکراسی ئێران و ناوخۆ .

ژینگەپارێزی: پاراستنی سروشتی کوردستان وەک بەشێک لە نیشتمانپەروەری.

دروشم و ستراتیژ (Slogan & Strategy)

بۆ ئەوەی فکرەکە ببێتە ئایدیۆلۆژیا، دەبێت دروشمێک هەبێت کە هەموان کۆبکاتەوە.

•      دروشمی پێشنیارکراو: "ئازادی بۆ نیشتمان، یەکسانی بۆ مرۆڤ، پێشکەوتن بۆ ئایندە".

•      میتۆدی خەبات:

خەباتی مەدەنی و جەماوەری (ڕێکخستنی شەقام).

هۆشیارکردنەوەی تاک (بەرزکردنەوەی ئاستی مەعریفەی سیاسی).

دیپلۆماسی نێودەوڵەتی بۆ ناساندنی دۆزی ڕۆژهەڵاتی کوردستان.

پێکهاتەی مانیفێستی بزووتنەوەی ئایندە :

بۆ ئەوەی بزووتنەوەی ئایندە  ببێتە خاوەن فەلسەفەیەکی ڕوون یان  پەیڕەوی فکری،کار لەسەرئەم تیۆریاندەکات:

1.      پێشەکی (Introduction): شیکردنەوەی دۆخی ئێستای ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران و پێویستیی دروستبوونی ئەم بزووتنەوەیە.

2.     بڕوای ئێمە (Our Creed): شیکردنەوەی ئەو سێ خاڵەی سەرەوە (نەتەوە، چینایەتی، کۆمەڵایەتی).

3.     دنیابینی ئایندە (Vision): بزووتنەوەکە چۆن دەڕوانێتە داهاتوویڕۆژهەڵاتی کوردستان ؟ (پێکەوەژیان، ئاشتی، دیموکراسی).

4.     ڕەخنە لە دۆخی هەنووکەیی: بۆچی سیستەمی ئێستا و حیزبە کلاسیکییەکان وەڵامدەرەوە نین؟

5.     کورتەی ئایدیۆلۆژیاکە بە زاراوەی سیاسی:

ئایدیۆلۆژیای بزووتنەوەی ئایندە بریتییە لە: "نەتەوەخوازیی چەپی دیموکراتیک" (Democratic Left Nationalism).

کە تێیدا "نەتەوە" ئامانجە، "چەپ/چینایەتی" ڕێگای گەیشتنە بە دادپەروەری، و "گۆڕانی کۆمەڵایەتی" ئامرازی نوێکردنەوەی کۆمەڵگایە.

ئەمە خاڵە زۆر گرنگ و جەوهەرییەکەیە. کاتێک باسی "ڕێنێسانس" (وەرچەرخان و ژیانەوە) دەکەین، مانای ئەوەیە "بزووتنەوەی ئایندە" تەنها بزووتنەوەیەکی سیاسی نییە بۆ گرتنەدەستەی دەسەڵات، بەڵکو پرۆژەیەکی شارستانی و ڕۆشنبیرییە بۆ گۆڕینی ئەقڵیەت و ستراکچەری کۆمەڵگە.

بۆ ئەوەی ئەمە بکەینە ئایدیۆلۆژیا، دەبێت "تیۆریی مرۆڤی نوێ" و "ئەقڵانییەت" بکەینە سەردێڕی کارەکان. جیاوازیی ئێمە لەگەڵ حزبە تەقلیدییەکان ئەوەیە: ئەوان دەیانەوێت دەسەڵات بگۆڕن، ئێمە دەمانەوێت "مرۆڤ و کۆمەڵگا" بگۆڕین بەر لە دەسەڵات.

چوارچێوەی ئایدیۆلۆژییبزووتنەوەیئایندەیەوەک"بزووتنەوەیەکی ڕێنێسانسی (Renaissance Movement)":

بنەمای فەلسەفی: "ئەقڵانییەت و ڕەخنە" (Rationalism & Criticism)

حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان ،  زۆرجار لەسەر بنەمای "گوێڕایەڵی" و "کەسایەتی پەرستی" کار دەکەن. بەڵام بۆ ڕێنێسانس، دەبێت ئەمە پێچەوانە بکرێتەوە:

•      کۆتایی هێنان بە پیرۆزی سازی (Desacralization): هیچ سەرکردەیەک ، دەقێک ، یان دابونەریتێک پیرۆز نییە کە نەتوانرێت ڕەخنەی لێ بگیرێت. ئایدیۆلۆژیای بزووتنەوەی ئایندە "پیرۆزی" تەنها بۆ (مرۆڤ و ئازادی) دادەنێت، نەک بۆ حیزب و سەرکردە.

•      ئەقڵ سەنتەری: بڕیارەکان لەسەر بنەمای زانست، لۆژیک و بەرژەوەندی گشتی دەدرێن، نەک لەسەر بنەمای سۆز وخرۆشان و نەتەوەیی ڕووت یان شەریعەتی  ئایینی.

•      شۆڕشی هزری پێش ئەوەی چەک هەڵبگرین، دەبێت قەڵەم و کتێب هەڵبگرین. ڕزگارکردنی خاکی کوردستان بەبێ ڕزگارکردنی مێشکی تاک لە خورافیات، تەنها گۆڕینی داگیرکەرێکە بە ستەمکارێکی خۆماڵی.

٢. بنەمای کۆمەڵایەتی: "لە ڕەعیەتەوە بۆ هاوڵاتی" (From Subject to Citizen)

حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان  کۆمەڵگە دەکەن بە "جەماوەری حیزب"، بەڵام بزووتنەوەی ئایندە دەبێت کۆمەڵگە بکات بە "کۆمەڵگەی مەدەنی".  

•      تاکگەرایی ئەرێنی (Positive Individualism): ڕێزگرتن لە ئازادی تاکەکەسی. لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بنەماڵە زاڵە، ئێمە دەبێت کار لەسەر ئەوە بکەین کە "تاک" بەها و کەرامەتی هەبێت بەبێ ئەوەی سەر بە هیچ گرووپێک بێت.

•      یەکسانیی جێندەری ڕاستەقینە: نەک تەنها ژن بەشداری سیاسی بێت، بەڵکو شۆڕش دژی ئەو کولتوورە پیاوسالارییە بکرێت کە لە ناخی کۆمەڵگەدا ڕەگی داکوتاوە (تەنانەت لەناو خێزانەکانیشدا). دروشمی "ژن، ژیان، ئازادی" باشترین نموونەی ئەم ڕێنێسانسەیە کە ئێمە دەتوانین بیکەنە بەشێک لە فەلسەفەی خۆمان.

٣. بنەمای پەروەردەیی و کولتووری: "دروستکردنی مرۆڤی ئایندە"

ڕێنێسانس لە ئەوروپا بە هونەر و ئەدەب و فەلسەفە دەستی پێکرد. بزووتنەوەی ئایندەش دەبێت خاوەنی "پڕۆژەی ڕۆشنبیری" بێت، نەک تەنها بەرنامەی سیاسی.

•      گرنگیدان بە هونەر و ئەدەب: شیعر، ڕۆمان، شانۆ و موزیک تەنها بۆ کات بەسەربردن نین، بەڵکو ئامرازن بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاری کۆمەڵگە.

•      پەروەردەی ڕەخنەگرانە: ئامانجی بزووتنەوەکە دروستکردنی هاودیدێکە کە پرسیار دەکات ("بۆچی؟" و "چۆن؟")، نەکهاودیدێک کە تەنها دەڵێت "بەڵێ".

٤. پەیوەندی نێوان "خەباتی چینایەتی" و "ڕێنێسانس"

لێرەدا خاڵە بەهێزەکەی ئێمە دەردەکەوێت. حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان کاتێک باسی چینایەتی دەکەن، تەنها باسی (نان) دەکەن. بەڵام ئێمە دەبێت بڵێین:

•      هەژاری تەنها نەبوونی پارە نییە، بەڵکو نەبوونی هۆشیارییە.

•      سەرمایەداری و داگیرکەری ئایینی دەیانەوێت خەڵکی کوردستان لە نەزانیندا بهێڵنەوە بۆ ئەوەی ئاسانتر بچەوسێنرێنەوە. بۆیە خەباتی چینایەتیی ئێمە، هاوکات خەباتە دژی نەزانینە. کرێکارێکی هۆشیار، ترسناکترین دوژمنە بۆ دیکتاتۆر.

کورتەی ئایدیۆلۆژیاکە (ناونیشانی پێشنیارکراو):

"ڕۆشنگەریی نەتەوەیی" (National Enlightenment)

یان

"سۆسیالیزمی مرۆڤ-مەحوەر" (Human-Centric Socialism)

ئەمە چۆن لە بەرنامەی بزووتنەوەی ئیندەدا بچەسپێنین ؟

لە پەیڕەوی ناوخۆ یان ستراتیژی بزووتنەوەی ئایندەدا، بەشێک زیاد دەکەین بە ناوی "پڕۆژەی کولتووری و شارستانی":

"بزووتنەوەی ئایندە باوەڕی وایە کە قەیرانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان تەنها قەیرانی سیاسی نییە، بەڵکو قەیرانی کولتووری و مەعریفییە. بۆیە ئێمە جیا لە خەباتی سیاسی، کار دەکەین بۆ هەڵگیرسانی شۆڕشێکی ڕۆشنبیری (ڕێنێسانس) کە تێیدا ئەقڵ بەسەر خورافیاتدا، ئازادی بەسەر کۆیلایەتیدا، و زانست بەسەر نەزانیندا سەربکەوێت. ئامانجمان بونیادنانی کۆمەڵگەیەکە کە تاک تێیدا ئازاد و هوشیار بێت، پێش ئەوەی تەنها هەڵگری ناسنامەیەکی نەتەوەیی بێت."

بە کورتی: ئێمە دەمانەوێت "هزروو بیری کورد " ڕزگار بکەین، پێش ئەوەی "خاکی کورد" ڕزگار بکەن، چونکە ئەگەر عەقڵ ئازاد نەبێت، خاک ئازاد نابێت.

ئەم تیۆریەی ئاماژەمان پێداوە ، لە زانستی سیاسەت و کۆمەڵناسیدا پێی دەگوترێت "گەڕانەوە بۆ شایستەسالاری" (Meritocracy) و "دابەشکردنی کار" (Division of Labor) بە شێوەیەکی زانستی.

ئەمە وەڵامێکی کوشندەیە بۆ ئەو "شێواندنە کۆمەڵایەتییەی" (Social Distortion) کە ئێستا هەیە، کە تێیدا حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان هەموو چین و توێژەکانیان کردووە بە "کارگوزاری حزب ؛ مامۆستا دەبێت حیزبی بێت، دادوەر دەبێت حیزبی بێت، جووتیار ئەگەر حیزبی نەبێت پەین و ئاوی پێ نادرێت.

بۆ ئەوەی ئەمە بکەینە بەشێک لە ئایدیۆلۆژیای بزووتنەوەی ئایندە، دەتوانین لەژێر ناونیشانی "دامەزراوەییکردنی کۆمەڵگە و گێڕانەوەی شکۆ بۆ پیشەکان" دابڕێژین.

١. چەمکی ڕاستکردنەوەی هەڕەمی کۆمەڵگە

ئایدیۆلۆژیای بزووتنەوەی ئایندە باوەڕی وایە کە سیستەمی سیاسیی خراپ، بووەتە هۆی تێکدانی پێکهاتەی کۆمەڵگە.

•      دۆخی ئێستا: سیاسەتمەدار جێگای ئەندازیاری گرتووەتەوە، بازرگان بڕیار بۆ دادوەر دەدات، و کرێکار و جووتیار ناچار کراون واز لە پیشەکەیان بهێنن و ببنە پاسەوان یان کۆڵبەر.

•      دۆخی ئایندە (ئامانجی ئێمە): هەر تاکێک لە کۆمەڵگە دەبێت لەو شوێنەدا بێت کە لێی شارەزایە و بەرهەمدارە، و دەبێت "شکۆی پیشەکەی" بۆ بگەڕێندرێتەوە.

چۆن ئەمە دەکرێتە بەرنامەی کار؟ (سێ بنەما)

بنەمای یەکەم: سەربەخۆیی پیشەیی (Professional Independence)

ئەمە خاڵە جەوهەرییەکەیە دژی حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان .

•      بۆ دادوەران: دادگا دەبێت شوێنی "یاسا" بێت نەک "بڕیار بە خواستی حیزبی ". دادوەر تەنها کاتێک دەتوانێت دادوەر بێت کە نەترسێت لەوەی مووچەکەی یان ژیانی بکەوێتە مەترسییەوە.

•      بۆ ئەندازیاران و پزیشکان: پڕۆژەکان و کەرتی تەندروستی دەبێت لەسەر بنەمای "تەکنۆکرات" بەڕێوە بچن. واتە بڕیاری زانستی باڵاتر بێت لە بڕیاری سیاسی.

بنەمای دووەم: بەهێزکردنی سەندیکا و ڕێکخراوە پیشەییەکان

بۆ ئەوەی "کرێکار، کرێکار بێت"، دەبێت هێزی هەبێت.

•      پێویستە سەندیکای جووتیاران و کرێکاران سەربەخۆ بن لە حیزب.

•      جووتیار جووتیار بێت: واتە سیاسەتی کشتوکاڵی وا دابڕێژرێت کە جووتیار ناچار نەبێت زەوییەکەی بفرۆشێت یان کۆچ بکات بۆ شار. کاتێک داهاتی جووتیارێک مسۆگەر بێت، شانازی بە پیشەکەیەوە دەکات و دەبێتەوە بە بڕبڕەی پشتی ئابووری.

بنەمای سێیەم: نەهێشتنی دەستێوەردانی حیزبی (Depoliticization of Professions)

حیزبە تەقلیدی و کلاسیکیەکان، هەموو شتێکیان سیاسی کردووە. بەڵام دیدی بزووتنەوەی ئایندە بەم جۆرەیە :

•      پۆلیس و ئاسایش ئەرکیان پاراستنی خەڵکە، نەک پاراستنی بەرپرس.

•      مامۆستا ئەرکی پەروەردەیە، نەک بانگەشەی هەڵبژاردن.

•      هونەرمەند ئەرکی داهێنانە، نەک ستایشکردنی سەرکردە

   داڕشتنی دەقەکە بۆ ناو ئایدیۆلۆژیاکە

ئەمە دەقێکی پێشنیارکراوە بۆ ئەوەی بخرێتە ناو پەڕتووکی فکری بزووتنەوەی ئایندەوە:

"پرەنسیپی مرۆڤی شایستە لە شوێنی شایستە"

"بزووتنەوەی ئایندە باوەڕی وایە کە کۆمەڵگەی تەندروست، کۆمەڵگەیەکە کە تێیدا پیشە و پسپۆڕییەکان ڕێزیان لێ دەگیرێت و تێکەڵ بە ململانێی سیاسی ناکرێن. ئامانجی ئێمە کۆتایی هێنانە بەو پۆپۆلیزم و بەرژەوەندیخوازییەی کە بووەتە هۆی ئەوەی دادوەر ببێتە حزبی ، ئەندازیار بێکار بێت، و جووتیار خاکەکەی جێ بهێڵێت.

ئێمە خەبات دەکەین بۆ (گەڕانەوەی بەها بۆ کار):

•      با جووتیار پاشای زەوییەکەی بێت و بەری ڕەنجەکەی بخوات.

•      با کرێکار خاوەنی ماف و بیمەی ژیانی خۆی بێت و وەک داینەمۆی وڵات سەیر بکرێت.

•      با دادوەر و ئەندازیار و مامۆستا، سەربەخۆ بن و تەنها لەسەر بنەمای زانست و ویژدان کار بکەن، دوور لە هەژمونی  حیزب.

ئێمە دەمانەوێت هەموو کەسێک لە شوێنی خۆیدا بێت، تا چەرخی کۆمەڵگە بە ڕێکی و دادپەروەری بگەڕێت."

دروشمی تایبەت بەم بەشە:

•      "پسپۆڕی بۆ خزمەت، سیاسەت بۆ بەڕێوەبردن."

•      "ڕێز لە پسپۆڕ، شکۆ بۆ جووتیار، ماف بۆ کرێکار."

بە کورتی: فەلسەفەی ئێمە لێرەدا ئەوەیە: "سیاسەت نابێت دەست وەربداتە هەموو شتێک". حیزب ئەرکی ئەوەیە زەمینە خۆش بکات بۆ ئەوەی خەڵکانی پسپۆڕ (جووتیار، پزیشک، هتد) کارەکەی خۆیان بە باشترین شێوە بکەن.

ئەمە بیرۆکەیەکی زۆر سەردەمییانە و پێشکەوتووە. کاتێک بزووتنەوەیەک خۆی وەک "حکومەتێکی سێبەر" (Shadow Government) یان "حکومەتێکی بچووک" ڕێک دەخات، پەیامەکەی بۆ کۆمەڵگە ئەوەیە: "ئێمە ئامادەین بۆ بەڕێوەبردن، نەک تەنها بۆ قسەکردن."

بۆ ئەوەی پەیكەری بزووتنەوەی ئایندە لە شێوەی حیزبی تەقلیدی (مەکتەبی سیاسی، مەڵبەند، ناوچە، ڕێکخستن) دەربچێت و ببێتە دامەزراوەیەکی زانستی، پێویستە ناوی بەشەکان بگۆڕین بۆ (ناوەند، دەستە، ئەنجومەن) کە لە وەزارەت و دەزگای دەوڵەتی دەچن.

نەخشەی پێشنیارکراوی پەیكەری حکومەتە بچووکەکەی ئایندە.

ئاستی یەکەم: لوتکەی بڕیار (سەرۆکایەتی وەک ئەنجومەنی وەزیران)

لە جیاتی "مەکتەبی سیاسی"، دەسەڵاتی جێبەجێکردن لە شێوەی کابینەیەکی حکومی دەبێت.

•      ناوی پێشنیارکراو: "ناوەندی بڕیار

•      پێکهاتە: پێک دێت لە بەرپرسی ناوەندە پسپۆڕییەکان (وەک وەزیرەکان) و سەرپەرشتیاری بزووتنەوەکە.

•      ئەرک: داڕشتنی سیاسەتی گشتی و چاودێری جێبەجێکردنی پڕۆژەکان، نەک دەستوەردان لە وردەکارییەکان.

ئاستی دووەم: ناوەندە پسپۆڕییەکان (وەک وەزارەتەکان)

لێرەدا جیاوازییە گەورەکە دەکەین. لە جیاتی ئەوەی بەشەکان لەسەر بنەمای "جوگرافیا" بن، لەسەر بنەمای "کەرتی پسپۆڕی" دەبن. هەر ناوەندێک لەلایەن پسپۆڕێکی ئەو بوارەوە بەڕێوە دەبرێت (دکتۆر، ئەندازیار، ئابووریناس).

١. کەرتی ئابووری و دادی کۆمەڵایەتی (تایبەت بە چینایەتی)

•      ناوی ناوەند: "ناوەندی پلاندانانی ئابووری و گەشەپێدان"

•      بەشەکانی ناوەوە:

فەرمانگەی کاروباری کرێکاران و سەندیکاکان: (بۆ پاراستنی مافی کرێکار).

بەشی وەبەرهێنان و داهاتی نیشتمانی: (بۆ توێژینەوەی سامانی وڵات).

بەشی هاوکاریی کۆمەڵایەتی: (بۆ دۆزینەوەی چارەسەر بۆ هەژاران).

٢. کەرتی کشتوکاڵ و ژینگە (تایبەت بە جووتیاران)

•      ناوی ناوەند: "ناوەندی بووژانەوەی کشتوکاڵ و پاراستنی ژینگە"

•      ئەرک: ئەمە شوێنی ئەندازیارانی کشتوکاڵ و جووتیارە پێشەنگەکانە.

•      بەشەکانی ناوەوە:

o      بەشی ئاو و ئاودێری.

o      بەشی بەبازاڕکردنی بەروبوومی جووتیاران.

o      بەشی پاراستنی دارستان و ژینگەی کوردستان.

٣. کەرتی پەروەردە و ڕۆشنگەری (تایبەت بە ڕێنێسانس)

•      ناوی ناوەند: "ناوەندی ڕۆشنگەری و پەروەردەی شارستانی"

•      ئەرک: جێگرەوەی بەشی ڕاگەیاندن و ڕێکخستنە، بەڵام بە شێوازی زانستی.

•      بەشەکانی ناوەوە:

o      ئەکادیمیای پێگەیاندنی سەرکردە: (بۆ پەروەردەکردنی هاودید).

o      بەشی هونەر و ئەدەب: (بۆ نووسەران و هونەرمەندان).

o      بەشی توێژینەوەی ستراتیژی: (بۆ بیرمەندان و فەیلەسوفەکان).

٤. کەرتی داد و یاسا (تایبەت بە دادوەران و مافپەروەران)

•      ناوی ناوەند: "کۆمیسیۆنی دادوەری و مافی مرۆڤ"

•      ئەرک: چاودێریکردنی پێشێلکارییەکان و ئامادەکردنی پڕۆژەیاسا بۆ ئایندە.

•      بەشەکانی ناوەوە:

o      بەشی پارێزەران و یاساناسان.

o      بەشی مافی ژنان و یەکسانی جێندەری.

٥. کەرتی ئاوەدانکردنەوە (تایبەت بە ئەندازیاران و پیشەوەران)

•      ناوی ناوەند: "فەرمانگەی تەکنیک و ژێرخانی وڵات"

•      ئەرک: کۆکردنەوەی ئەندازیار و پیشەوەران بۆ دیراسەکردنی شارەکان.

•      بەشەکانی ناوەوە:

o      بەشی شارسازی و پلاندانانی شار.

o      بەشی پیشەسازی و وزە.

٦. کەرتی سیاسی و دیپلۆماسی (تایبەت بە دۆزی نەتەوەیی)

•      ناوی ناوەند: "ناوەندی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و دیپلۆماسی"

•      ئەرک: ناساندنی دۆزی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بە جیهان بە زمانی سەردەم.

ئاستی سێیەم: ڕێکخستنە لۆکاڵییەکان (وەک شارەوانییەکان)

لە جیاتی ئەوەی بڵێین "مەڵبەند" یان "کۆمیتە" کە ناوی حیزبین، پێکهاتەی شارەکان و گوندەکان دەکەینە شێوەی "ناوەندی خۆجێیی".

•      ناوی پێشنیارکراو: "ناوەندی بەڕێوەبردنی شار/ناوچە" (City Administration Council)

•      شێوازی کار:

ئەم ناوەندە وەک "شارەوانییەکی سێبەر" کار دەکات. لە هەر شارێکدا، نوێنەری مامۆستایان، نوێنەری کرێکاران، نوێنەری جووتیاران و بازرگانان تێیدا ئەندامن.

ئامانج: ئەوان کێشەکانی شارەکەیان دیاری دەکەن و ڕاپۆرت دەدەنە ناوەندە پسپۆڕییەکان بۆ چارەسەر.

نموونەی شێوازی کارکردنی ئەم پەیكەرە (Scenario):

ئەگەر کێشەیەک بۆ "جووتیارانی مەریوان" دروست بێت:

لە حیزبی تەقلیدیدا: بەرپرسی مەڵبەند بەیاننامەیەک دەردەکات (هیچ چارەسەر ناکات).

  بزووتنەوەی ئایندە:

o      ناوەندی  بەڕێوەبردنی مەریوان کێشەکە بە داتا دەنێرێت بۆ "دەستەی بووژانەوەی کشتوکاڵ".

o      ئەندازیارانی کشتوکاڵ چارەسەری زانستی (پڕۆژە) ئامادە دەکەن.

o      "دەستەی جێبەجێکردن" بڕیار دەدات فشار بکرێت یان پڕۆژەکە وەک ئەلتەرناتیڤ بە خەڵک بناسێنرێت.

سوودی ئەم پەیكەرە چییە؟

1.      کۆتایی هێنان بە "کادیری هەموو شت زان": ئیتر بەرپرسێکی سیاسی ناتوانێت دەست وەربداتە کاری کشتوکاڵ، چونکە ئەوە کاری "دەستەی کشتوکاڵە.

2.     ڕاکێشانی خەڵکی پسپۆڕ: دکتۆرێک یان ئەندازیارێک نایەتە ناو "مەڵبەند" دانیشێت، بەڵام شانازی دەکات ئەندامی "ناوەندی پلاندانان" بێت.

3.     مەشقکردن بۆ دەوڵەتداری: هاودیدەکانمان  لە ئێستاوە فێر دەبن چۆن وڵات بەڕێوە ببەن، نەک تەنها چۆن کۆبوونەوەی حیزبی بکەن.

ئەمە هەنگاوێکی زۆر تەکنیکیە. گۆڕینی "ناو" هەنگاوی یەکەمە بۆ گۆڕینی "ناوەڕۆک". وشەکانی (کادیر، ئەندام، مەڵبەند، کۆمیتە، بەش) بۆنی کۆنەپەرستیی حیزبی و گوێڕایەڵیی کوێرانەیان لێ دێت.

بۆ ئەوەی بزووتنەوەی ئایندە وەک "سیستەمێکی مۆدێرن و پسپۆڕ" دەربکەوێت، پێشنیار دەکەم ئەم فەرهەنگە نوێیە بەکاربهێنن. ئێمە چەمکی (Merrit - شایستەیی) دەکەینە بنەمای ناونانەکان.

لیستی ناوە نوێیەکان و ستراکچەرە پێشنیارکراوەکە:

یەکەم: گۆڕینی ناوی "کادیر" و "ئەندام"

لە حیزبی تەقلیدی و کلاسیکدا ، کادیر واتە "جێبەجێکار". لە بزووتنەوەی ئایندە، ئێمە پێویستمان بە "داهێنەر" و "خاوەن دیدگا" هەیە.

لەجیاتی وشەی (کادیر)، دەتوانن ئەم پلەبەندییە بەکاربهێنن:

1.      بۆ ئەندامانی گشتی (هەواداران و خەڵکی ئاسایی):

o      لەجیاتی "ئەندام"، بڵێن: "هاوبەشان" یان "هاودید".

o      ماناکەی: واتە ئەو کەسە تەنها ژمارەیەک نییە لە تۆمارەکاندا، بەڵکو "هاوبەشە" لە خەون و دیدگای بزووتنەوەکە.

2.     بۆ کەسانی پسپۆڕ (ئەندازیار، دکتۆر، مامۆستا، پارێزەر):

o      لەجیاتی "کادیری پێشکەوتوو"، بڵێن: "ڕاوێژکار" (Consultant) یان "شایستە" (Merit).

o      ماناکەی: ئەم کەسە بەهۆی ئەقڵ و زانستەکەیەوە لەناو بزووتنەوەکەیە، نەک بەهۆی واستە و کۆنەپەرستی.

3.     بۆ چالاکوانانی مەیدانی (ئەوانەی کاری ڕێکخستن دەکەن):

o      لەجیاتی "بەرپرس"، بڵێن: "ڕێکخەر

o      ماناکەی: ئەرکی ئەم کەسە ڕێکخستنەوەیە بەڵکو ڕێکخستدنەوەی ناڕێکیەکانی ناو کۆمەڵگەیە.

دووەم: گۆڕینی ناوی "بەش" و "ئەنجومەن" و "مەڵبەند"

لەجیاتی ئەوەی پێکهاتەکە هەرەمی بێت، دەیکەین بە "تۆڕی پیشەیی" (Professional Network). ناوەکان دەبێت لە دامەزراوەی مەدەنی و زانستی بچن.

پێشنیاری من بەکارهێنانی وشەی "کانوون" (Center/Hearth) و "ژوور" (Chamber) و سەکۆ" (Platform)یە

١. بۆ توێژە پیشەییەکان (لەجیاتی ڕێکخراوە دیموکراتییەکان)

ئەم شوێنانە دەبنە ماڵی ڕاستەقینەی پسپۆڕەکان:

•      بۆ مامۆستایان و پەروەردەکاران:

o      ناوی نوێ: "تۆڕی ناوەندی پەروەردە و ڕۆشنگەری"

•      بۆ ئەندازیاران و تەکنیکاران:

o      ناوی نوێ: "ژووری تەکنیک و ئاوەدانکردنەوە" (وەک ژووری بازرگانی وایە، بەڵام بۆ ئەندازیاران).

•      بۆ پزیشکان و کارمەندانی تەندروستی:

o      ناوی نوێ: " تۆڕی ناوەندی تەندروستیی نیشتمانی"

•      بۆ کرێکاران و ڕەنجدەران:

o      ناوی نوێ: "سەکۆی کار و دادپەروەری"

•      بۆ جووتیاران:

o      ناوی نوێ: "خانەی جووتیاران و گەشەی سەوز" (وشەی "خانە" هەستێکی گەرم و نزیک دەبەخشێت).

٢. بۆ ئاستی سەرکردایەتی و بڕیاردان

لەجیاتی "مەکتەبی سیاسی" و "سەرکردایەتی":

•      بۆ بەڕێوەبردنی گشتی:

o      ناوی نوێ: "ناوەندی  پلاندانان و ستراتیژ واتا ناوەندی گشتی " (Planning & Strategy

o      ئەندامەکانی پێیان دەوترێت: "ئەندامی ناوەند" (نەک ئەندامی مەکتەبی سیاسی).

•      بۆ پەیوەندییەکان:

o      ناوی نوێ: "هێڵی دیپلۆماسی" (Diplomatic Line).

سێیەم: نموونەی ناساندنی کەسێک لەم سیستەمە نوێیەدا

با بڵێین ( تێکۆشەر ) ئەندازیارە و لە بزووتنەوەی ئایندە کار دەکات.

•      لە سیستەمی کۆن: دەوترێت: "تێکۆشەر کادیری مەڵبەندە و لێپرسراوی بەشی ئەندازیارانە." (ئەمە زۆر سواوە).

•      لە سیستەمی بزووتنەوەی ئایندە: دەوترێت: "ئەندازیار تێکۆشەر، ڕاوێژکارە لە ژووری تەکنیک و ئاوەدانکردنەوە."

با بڵێین (خاتوون شیلان) چالاکوانی ژنانە.

•      لە سیستەمی کۆن: دەوترێت: "لێپرسراوی یەکێتی ژنانە."

•      لە سیستەمی بزووتنەوەی ئایندە: دەوترێت: "شیلان خان،ڕێکخەرە لە سەکۆی یەکسانی و کۆمەڵگە.

چوارەم: سوودی ئەم ناوە نوێیانە چییە؟

1.      شکاندنی بەربەستی دەروونی: خەڵکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەگشتی بێزارن لە وشەی "حیزب" و "بەرپرس". کاتێک دەڵێیت "ناوەند" یان "ژوور"، هەست دەکەن مامەڵە لەگەڵ دامەزراوەیەکی مۆدێرن دەکەن.

2.     هەستکردن بە بەها (Merit): کاتێک بە کەسێک دەڵێیت "ڕاوێژکار" یان "ڕێکخەر"، هەست دەکات ڕێز لە تواناکەی گیراوە، نەک تەنها ژمارەیەک بێت بۆ خۆپیشاندان.

3.     تێکەڵبوونی چینەکان: "ژووری تەکنیک" تەنها بۆ ئەندامان نییە، دەکرێت ئەندازیارێکی بێلایەنیش بێتە ناوی بۆ گفتوگۆی زانستی، بەمەش دەرگای بزووتنەوەکە بۆ هەموو کۆمەڵگە دەکرێتەوە.

ئەم فەرهەنگە (Terminology) وادەکات بزووتنەوەی ئایندە لە ڕۆژی یەکەمەوە وەک "حکومەت و دەوڵەت" دەربکەوێت، نەک وەک گرووپێکی چەکدار یان سیاسیی تەقلیدی.

ئەم دابەشکارییە زۆر زانستی و پوختە. ئەم هەرەمە ڕێک لە ستراکچەری "حکومەت" دەچێت (سەرۆکایەتی، ئەنجومەنی وەزیران، وەزارەتەکان، پارێزگاکان). ئەمە وادەکات بڕیار لە سەرەوە بۆ خوارەوە بە فیلتەری زانستیدا تێپەڕێت و جێبەجێ بکرێت.

پڕکردنەوەی ناوەڕۆکی هەرەمەکە بەپێی ئەو فەلسەفەیەی (شایستەسالاری و حکومەتی بچووک) کە باسمان کرد:

١. لوتکەی هەرەم: سەرپەرشتیاری گشتی (The General Supervisor)

ئەم پۆستە وەک "سەرۆکی دەوڵەت" یان "سەرچاوەی ستراتیژی فکری" وایە.

•      پێناسە: سیمبولی یەکڕیزی و پارێزەری ستراتیژیی گشتیی بزووتنەوەکەیە.

•      ئەرکەکان:

o      چاودێریکردنی گشتیی ڕەوتی بزووتنەوەکە (کە ئایا لە ڕێبازە نەتەوەیی و چینایەتییەکە لایداوە یان نا؟).

o      ناوبژیوان لە کاتی دروستبوونی ناکۆکی لە ناوەندی بڕیاردا.

o      نوێنەرایەتیکردنی بزووتنەوەکە لە ئاستی نێودەوڵەتی و لوتکەدا.

•      ناوی ئەندامان: ئەم کەسە پێی دەوترێت "سەرپەرشتیاری گشتی "

٢. ئاستی باڵا: ناوەندی بڕیار (Decision Center)

ئەمە وەک "ئەنجومەنی وەزیران" یان "بۆردی ستراتیژی" وایە.

•      پێناسە: بەرزترین دەسەڵاتی جێبەجێکردنە. لێرەدا سیاسەتەکان دادەڕێژرێن نەک وردەکارییەکان.

•      پێکهاتە: پێکدێت لە "بەرپرسی ناوەندەکان پسپۆڕییەکان" (واتە وەزیری کشتوکاڵ، وەزیری ئابووری، هتد.. کە لە ناو بزووتنەوەکەدان).

•      شێوازی ئەندامێتی: بە ئەندامەکانی دەوترێت "بڕیاردەران" (Decision Makers) یان "ئەندامانی ناوەندی پلان دانان و ستراتیژی".

•      ئەرکەکان:

o      پەسەندکردنی پڕۆژەکان (بۆ نموونە: پەسەندکردنی پلانی ساڵانەی کەرتی کشتوکاڵ).

o      دەرکردنی هەڵوێستی سیاسی فەرمی بەرامبەربابەتی نەتەوەیی و نیشتمانی و ڕووداوەکانی ئێران و ناوچەکە.

٣. ئاستی تەکنیکی: ناوەندی گشتی (The General Center)

ئەمە دڵی بزووتنەوەکەیە، وەک "وەزارەتەکان و بەڕێوەبەرایەتییە گشتییەکان" کار دەکات. پەیوەندی نێوان "سەرەوە" و "خوارەوە" ڕێک دەخات.

•      پێناسە: شوێنی کۆبوونەوەی "تەکنۆکرات" و "پسپۆڕانە. لێرەدا قسەی سیاسی ناکرێت، تەنها قسەی زانستی و پیشەیی دەکرێت.

•      پێکهاتە: دابەش دەبێت بەسەر ئەو ژوور و ناوەندانەی  پێشتر باسمان کرد:

o      ناوەندی پلاندانانی ئابووری.

o      ناوەندی پەروەردە و فێرکردن.

o      ژووری ئەندازیاری و ئاوەدانکردنەوە.

o      سەکۆی جووتیاران و ژینگە.

•      شێوازی ئەندامێتی: لێرەدا بە ئەندامان دەوترێت "ڕاوێژکار" (Consultants).

•      ئەرکەکان:

o      وەرگرتنی کێشەکان لە شارەکانەوە و دۆزینەوەی چارەسەری زانستی بۆیان.

o      ئامادەکردنی ڕاپۆرت بۆ "ناوەندی بڕیار".

٤. ئاستی جەماوەری: ناوەندی شار و شارۆچکەکان (Local Centers)

ئەمە وەک "ئەنجومەنی پارێزگا" یان "شارەوانی" کار دەکات. جێگرەوەی (مەڵبەند و کۆمیتە)ی حزبییە.

•      پێناسە: ڕووی ڕاستەقینەی بزووتنەوەکەیە لەناو خەڵکدا. هەر ناوەندێک لە شارێکدا (مەریوان، سنە، سەقز، بانە، کرماشان ، ئێلام ورمێ  هتد) حکومەتێکی بچووکە بۆ خۆی.

•      پێکهاتە: هەر ناوەندێکی شار، کۆپییەکی بچووککراوەی "ناوەندی گشتی یە. واتە:

o      لە ناوەندی شاری سنە، ئێمە "یەکەی کشتوکاڵ"، "یەکەی مامۆستایان"، "یەکەی کرێکاران"ـمان هەیە.

•      شێوازی ئەندامێتی: بە بەرپرسانی ئەم ئاستە دەوترێت "ڕێکخەر" (Builder) یان "نوێنەری شار".

•      ئەرکەکان:

o      گوێگرتن لە خەڵک و تۆمارکردنی کێشەکان.

o      جێبەجێکردنی ئەو پلانانەی لە "ناوەندی گشتی یەوە دێن.

o      ڕێکخستنی چالاکی مەدەنی و خۆپیشاندان و هەڵمەتی هۆشیاری.

چۆن ئەم هەرەمە کار دەکات؟ (میکانیزمی جوڵە)

با نموونەیەک وەربگرین: "کێشەی بێکاریی گەنجان لە شاری کرماشان

1.      ناوەندی شاری کرماشان (ئاستی ٤): ڕێکخەرەکان ڕاپۆرتێک ئامادە دەکەن کە ڕێژەی بێکاری بەرزبووەتەوە و گەنجان توڕەن.

2.     ناوەندی گشتی (ئاستی ٣): کێشەکە دەچێتە "ناوەندی ئابووری". ئابووریناس و ڕاوێژکارەکان دیراسەی دەکەن و پلانێک دادەنێن (نموونە: پڕۆژەی پشتیوانی بۆ کارگە بچووکەکان).

3.     ناوەندی بڕیار (ئاستی ٢): پلانەکەی ناوەندی گشتی دەبینن، بودجە یان بڕیاری سیاسی بۆ دەردەکەن و دەیکەن بە بڕیاری فەرمی بزووتنەوە.

4.     سەرپەرشتیاری گشتی (ئاستی ١): پشتگیری مەعنەوی پڕۆژەکە دەکات و لە وتارێکدا موژدە دەداتە خەڵکی کرماشان .

جیاوازیی ئەم هەرەمە لەگەڵ حیزبی تەقلیدی وکلاسیک:

•      لە حیزبی تەقلیدی و کلاسیکدا: بڕیار لە سەرەوە دەدرێت بەبێ زانیاری، خوارەوە تەنها جێبەجێ دەکات.

•      لە بزووتنەوەی ئایندە: کێشە لە خوارەوە (شارەکان) دەستنیشان دەکرێت، لە ناوەڕاست (ناوەندی گشتی) چارەسەر دەدۆزرێتەوە، لە سەرەوە (ناوەندی بڕیار) پەسەند دەکرێت.

ئەمە پێی دەوترێت: "سەنتڕالیزمی دیموکراتیکی زانستی".

نەخشەو ناوەکان قورسایی و هەیبەتی سیاسییان هەیە. مادام دەمانەوێت پەیكەرەکە لە "حکومەت" بچێت، دەتوانین زاراوە "ئیداری و فەرمییەکان" بەکاربهێنین کە هەم مۆدێرنن و هەم باو.

چۆنیەتی گواستنەوەی بزووتنەوەی ئایندە  بۆ ئایدیۆلۆژیا

بۆ ئەوەی بزووتنەوەی ئایندەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان ببێتە ئایدیۆلۆژیایەک، پێویستە چەند هەنگاوێکی بنەڕەتی بگرینەبەر:

١. دەستنیشانکردنی بنەماکانی فکری

بیرۆکەی ناوەندی: پێناسەکردنی ڕوونی تێڕوانینی چەپگەرانە و نەتەوەیی بە شێوەیەکی یەکگرتوو.

ئامانجە درێژخایەنەکان: دیاریکردنی ئاراستەی کۆمەڵایەتی، ئابووری و سیاسی

چەمکە سەرەکیەکان: وەک دادپەروەری کۆمەڵایەتی، مافی نەتەوەیی، دیموکراسی

٢. دروستکردنی چوارچێوەی تیۆری

نووسینی دۆکیومێنتە فکرییەکان و مانیفێستۆکان

شیکردنەوەی ئابووری-کۆمەڵایەتی لە چوارچێوەی چەپگەرانەدا

پەیوەستکردنی چەپگەری بە مەسەلەی نەتەوەیی کوردی

٣. بڵاوکردنەوە و فێرکردن

دامەزراندنی قوتابخانەی سیاسی بۆ ڕاوێژکارەکان

بەرهەمهێنانی کتێب، گۆڤار و پەرتووکی تیۆری

بەکارهێنانی میدیای کۆمەڵایەتی بۆ گەیاندنی بیرکاری

٤. نموونەی پراکتیکی

جێبەجێکردنی بیرکاریەکان لە کاری ڕۆژانەدا

دروستکردنی ئەزموونی سەرکەوتوو کە بکرێتە نموونە

پەیوەست بوون بە خەباتی کرێکاران و هەژاران

٥. بەردەوامی و نوێبوونەوە

گەشەپێدانی بیرکاری بەپێی گۆڕانکاری

مانەوە لەسەر بنەماکان بەڵام نوێبوونەوە لە شێوازەکاندا

وەڵامدانەوەی تیۆری بۆ کێشە نوێیەکان

تێبینی: ئایدیۆلۆژیا تەنها مانیفێستۆ نییە، بەڵکو کۆمەڵە بیرۆکەیەکی یەکگرتووە کە ژیانی خەڵک ڕێنمایی دەکات و جیهانبینییەکی تەواو پێشکەش دەکات. پێویستی بە کات، بەردەوامی و باوەڕی قووڵ هەیە.

بینینێکی یەکگرتوو: شۆڕشی "سێ ئاستی"

ئەمە تێڕوانینێکی زۆر پێشکەوتوو و دیالێکتیکییە. ئێمە لە ڕاستیدا داوای چوارچێوەیەکی تیۆری دەکەین کە تێیدا:

خەباتی نەتەوەیی  جودا لە سۆسیالیزم

سۆسیالیزم جودا لە شۆڕشی کۆمەڵایەتی

شۆڕشی سیاسی جودا لە گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی

بەڵکو: هەموویان پڕۆسەیەکی یەکگرتوون پێکەوە

١. بنەمای تیۆری: "شۆڕشی فراوان" (Total Revolution)

تیزی سەرەکی:

"گۆڕینی دەسەڵات بێ گۆڕینی کۆمەڵگە ، دەسەڵاتی نوێ، ستەمی کۆن"

بۆچی ناکرێت جیا بکرێنەوە:

لە ئاستی تیۆری:

ستەمی نەتەوەیی لە ناو چینایەتی دا  دەژی (دەوڵەتی فارس ، چینی حوکمڕانی فارس)

سیستمی سەرمایەداری پشت بە ستەمی نەتەوەیی دەبەستێت (سامانی کوردستان بۆ ناوەند)

کۆمەڵگەی پاتریارکی هەم نەتەوە و هەم چین بەرهەم دێنێتەوە

لە ئاستی مێژوویی:

نموونەی شکستخواردوو:

عێراق 2003: گۆڕانی سیاسی ✓ → گۆڕانی کۆمەڵایەتی ✗ → نەماوە

ئێران 1979: شۆڕش ✓ → گۆڕانی بنەڕەت ✗ → دیکتاتۆریەتی نوێ

ئەفغانستان: گۆڕانی حکومەت ✓ → هەمان سیستم ✗ → کاولبوون

نموونەی سەرکەوتوو (نیسبی):

ڤێتنام: خەباتی نیشتمانی + شۆڕشی کۆمەڵایەتی + گۆڕانی کولتووری

کوبا: ڕزگاری نیشتمانی + دەستپێکردنی سۆسیالیزم + کەمپەینی خوێندنەوار

مۆدێلی "سێ گۆڕانکاری یەکگرتوو"

خەباتی سیاسی:

├─ ناڕەزایەتی و مانگرتن

├─ ڕێکخستنی جوڵەی گشتی

└─ پلاتفۆڕمی مەدەنی

خەباتی ئابووری:

├─ مانگرتنی کرێکاران

├─ گێڕانەوەی زەوی بۆ جوتیاران

└─ دامەزراندنی کۆمەڵگەی هاوکاری

خەباتی کۆمەڵایەتی:

├─ شکاندنی تابووەکان

├─ بزووتنەوەی ئافرەتان

└─ گۆڕینی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان

بەندی سێیەم: "دەمی شۆڕش"

لەم دەمەدا هەموو سێ ئاست پێکەوە بەرجەستە دەبن:

قەیرانی سیاسی (لاوازی دەسەڵات) +

قەیرانی ئابووری (تێکچوونی سیستم) +

قەیرانی کۆمەڵایەتی (شکستی ئایدۆلۆژیای کۆن) قۆناغی خەبات و یەک ڕیزی و بنیاد نان.

بەندی چوارەم: بنیاتنانی سیستمی نوێ

دەسەڵاتی نوێ (سیاسی)  ↓

کۆمەڵگەی نوێ (کولتووری)

ئابووری نوێ (چینایەتی)

مرۆڤی نوێ (هەستی نوێ)

٤. پرینسیپە پراکتیکییەکان

هەموو خەباتی سیاسییەک، کۆمەڵایەتییە

نموونەی کۆنکرێت:

شێوازی هەڵە:

"ئێستا با سەرەتا سەربەخۆیی بگرین، دواتر باس لە ئافرەتان بکەین"

شێوازی ڕاست:

"لە ناو خەباتماندا بۆ سەربەخۆیی، ئافرەتان ڕۆڵی یەکسانیان هەیە و ئێمە ئێستا ئاوا نێرسالاری دەشکێنین"

"هەموو کارێکی ڕۆژانە، سیاسییە"

پراکتیک:

کۆمیونە بنیاد بنێ (کۆمەڵگەی بچووک) کە تێیدا:

بڕیار بە شێوەی دیموکراتیک دەدرێت (سیاسی)

سامان بە هاوبەشی هەیە (ئابووری)

ژن و پیاو بەرابەرن (کۆمەڵایەتی)

زمانی کوردی قسە دەکرێت (نەتەوەیی)

ڕێکخراو ، نموونەی مینیاتۆری کۆمەڵگەی داهاتوو

بزووتنەوەی ئایندە   دەبێ خۆی وەک کۆمەڵگەی ئایدیاڵ ڕەفتار بکات:

لە ناوخۆی ڕێکخراودا:

دیموکراسی بنکەیی (هەموو دەنگدان دەکەن)

دادپەروەری ئابووری (هەموو مووچەی یەکسانن)

بەرابەری ڕەگەز (ژنان ٥٠٪ ڕابەری)✓ فێرکردنی بەردەوام (خوێندنی شێوازی نوێ)

خۆڕەخنەگری (ڕەخنەو ئامۆژگاری  ئەندامان)

تیۆری: "دیالێکتیکی سێگانە"

هێگل/مارکس دەیانگوت:

Thesis تیز) → Antithesis (ئەنتی ێتیز  Synthesis  (سینتیز

بزووتنەوەی ئایندە  دەڵێت :

       ستەمی نەتەوەی

        ستەمی چینایەتی             

        ستەمی کۆمەڵایەتی

    سیستمێکی یەکگرتووی ستەم

کەواتە:

        خەباتی نەتەوەیی

         خەباتی چینایەتی

        خەباتی کۆمەڵایەتی

       شۆڕشێکی یەکگرتوو

ئەمە تیۆریەکی زۆر لۆژیکییە چونکە:

دوژمن سیستمێکی یەکگرتووە

کەواتە خەبات دەبێ یەکگرتوو بێت

کرێکارانی کورد (نەتەوەیی ، چینایەتی)

ژنانی کورد (نەتەوەیی ، چینایەتی ،ڕەگەزی)

جوتیارانی هەژار (نەتەوەیی ، چینایەتی ، لادێ)

هاوپەیمانێتی فراوان :

خەڵک بە ئەزموونی ژیان تێدەگەن:

"من کوردم ،چەوساوەم  (نەتەوەیی)

من هەژارم  ،بێکارم (ئابووری)

من ئافرەتم ، ماف نییە (کۆمەڵایەتی)

کەواتە: هەر سێکیان پێکەوە دژمنن!"

خەباتی چەکداری (نەتەوەیی)

دروستکردنی کۆمیون (ئابووری)

جینۆلۆژی = شۆڕشی ژنان (کۆمەڵایەتی)

مانیفێستۆی ئایندە: "سێ شۆڕش، یەک بزووتنەوە"

"ئێمە باوەڕمان وایە کە ڕزگاری نەتەوەی کوردستان ناکرێت جیا بکرێتەوە لە ڕزگاری چینی کرێکار و هەژار، و ناکرێت جیا بکرێتەوە لە ڕزگاری ژنان و هەموو ستەملێکراوان.

ستەمی نەتەوەیی، ستەمی چینایەتی، و ستەمی کۆمەڵایەتی سێ بنەمای یەک  ستەمن. کۆماری ئیسلامی هەم دەوڵەتێکی فارس-شۆڤینیستە، هەم سیستمێکی سەرمایەداری و ئایینی یە، هەم کۆمەڵگەیەکی نێرسالار و تاریک پەرستە.کەواتە خەباتمان لە هەر سێ ئاستدایە، لە هەمان کاتدا:خەباتی نەتەوەیی: بۆ مافی چارەنووس و سەربەخۆیی کوردستان خەباتی چینایەتی: بۆ دادپەروەری ئابووری و سۆسیالیزمخەباتی کۆمەڵایەتی: بۆ گۆڕینی بنەڕەتی لە پەیوەندییە مرۆییەکانشۆڕشی ئێمە نە تەنها گۆڕینی حکومەتە، بەڵکو گۆڕینی کۆمەڵگە و مرۆڤە. ئێمە نە تەنها دەوڵەتی نوێ مان دەوێت، بەڵکو کۆمەڵگەیەکی نوێ و مرۆڤێکی نوێشمان دەوێت .ئەمە "شۆڕشی فراوان"ە: نەتەوەیی ، کۆمەڵایەتی ،چینایەتی ،یەکگرتوو و جیانەکراوە."سێ شۆڕش، یەک ڕێگە"نەتەوە + چین + کۆمەڵگە = شۆڕش"ئازادی نەتەوە، ئازادی چین، ئازادی مرۆڤ"دژی هەموو جۆرە ستەمێک، لە هەموو ئاستێک"گۆڕانی دەسەڵات بێ گۆڕانی کۆمەڵگە هیچ بەهاو بایەخێکی نیە.. ئەنجامی فەلسەفی

پێشنیار کردنی تیۆرییەکی نوێ :

"شۆڕشی گشتگیر" (Total Revolution)

هەموو جۆرە ستەمێک بە یەکەوە گرێدراون کەواتە ناتوانیت تەنها یەکێکیان چارەسەر بکەیتپێویستە هەمان کاتدا لە هەموو ئاستێک بجوڵێیتبزووتنەوەی ئایندە  نموونەی کۆمەڵگەی داهاتووە .

تیۆری سێ ستەم

١. چۆن ئەم تیۆریە فێری خەڵک بکەین بە شێوەیەکی سادە؟

٢. چۆن لە پراکتیکدا دەستپێ بکەین (چی یەکەم هەنگاو بێت)؟

٣. چۆن بزووتنەوەی ئایندە ئەم دیدگایە پراکتیک بکات ؟

چۆن بزووتنەوەی ئایندە دەکەین بە ئایدۆلۆژی و فکری نەتەوەیی؟

ئەمە گەورەترین پرسیارە و گرنگترین ئامانجە!

یەکەم: تێگەیشتن لە "ئایدۆلۆژی" چییە

ئایدۆلۆژی  شێوازی بیرکردنەوەی  حیزبی نیە                     

ئایدۆلۆژی  شێوەی بیرکردنەوە      گشتیە

نموونەکان:

├─ مارکسیزم  ، شێوەی تێڕامانی جیهان

├─ لیبراڵیزم ، شێوەی تێڕامانی ئازادی

├─ فێمینیزم ، شێوەی تێڕامانی ڕەگەز

└─ بزووتنەوەی ئایندە شێوەی تێڕامانی...؟ سێ ئاستی

"کاتێک کەسێک دەڵێ 'من لەسەر فکری بزووتنەوەی ئایندەم'، چی مانای هەیە؟"

دووەم: بنەماکانی "فکری بزووتنەوەی ئایندە"

با چەند ستوونی فکری دیاری بکەین:

دیموکراسی ڕادیکاڵ (Radical Democracy)

بیروباوەڕ:

"دەسەڵات پێویستە لە خوارەوە بێت، نەک لە سەرەوە"

مانای پراکتیکی:

هەموو بڕیارە گەورەکان بە ڕێفراندۆم

هیچ ڕێبەرێک "بۆ هەمیشە" نییە

ڕۆتەیشنی دەسەڵات (بۆماوەیی نیە

لێپرسینەوەی بەردەوام

دەنگی هەژار ، دەنگی دەوڵەمەند

جیاوازی لەگەڵ دیموکراسی کۆن:

کۆن: دەنگ بدە و 4 ساڵ بێدەنگ بە

نوێ: بەشداری بەردەوام لە هەموو بڕیارێک

"دەسەڵات هی خەڵکە، نەک هی ڕێبەران"

فیدراڵیزمی ئەخلاقی (Ethical Federalism)

مانای پراکتیکی:

کوردستان بەشێکە لە ئێران، بەڵام سەربەخۆیە لە بڕیارەکانی

فەرهەنگ/زمان/پەروەردە  کوردی

ئابووری/سیاسەتی ناوخۆیی  کوردی

بەرگری /دەرەوە/دراوهاوبەش لەگەڵ ئێران

هەموو نەتەوەکان مافی یەکسانیان هەیە

جیاوازی لەگەڵ فکری تر:

ناسیۆنالیزمی کلاسیک : "تەنها کورد"

ئیسلامیزم: "تەنها موسڵمان"

فیدراڵیزمی ئەخلاقی: "هەموومان لە جیاوازیدا"

مافەکانی مرۆڤ وەک ئاین (Human Rights as Religion)

بیروباوەڕ:

"مافەکانی مرۆڤ سەقامگیرترە لە هەر ئایدۆلۆژییەک"

مانای پراکتیکی:

ژیان = پیرۆزترین شت

ئازادی = مافی سروشتی

ڕەوا = بنەمای کۆمەڵگە

دیدگا = بەهای ئێمە

کەرامەتی مرۆڤ

"ژیان پیرۆزە. هەموو ژیانێک."

ژینۆسەنتریزم (Gynocentrism / Feminism)

بیروباوەڕ:

"کۆمەڵگە کە ئافرەتان تیای ئازادن ، مرۆڤ تیای ئازادە "

مانای پراکتیکی:

ڕێبەرایەتی ئافرەت

هەموو یاساکان لە ڕوانگەی ئافرەتەوە دابڕێژرێتەوە

توندوتیژی دژ بە ئافرەت = تاوانی گەورە

ئازادی پۆشاک/کار/ژیان = مافی بنەڕەتی

پیاوان و ئافرەتان هاوبەشن لە بونیادنانی ئایندە

جیاوازی لەگەڵ فێمینیزمی کلاسیک:

کلاسیک: "ئافرەتان = پیاوان"

نوێ: "ئافرەتان جیاوازن، بەڵام یەکسانن لە مافدا"

ئەمە واتە:

دایکایەتی = کار و ئەرکی کۆمەڵایەتییە

پارێزگاری لە مناڵ = ئەرکی هەردووکیانە

دەنگی ئافرەت لە بڕیاری شەڕ/ئاشتیدا

"ژن، ژیان، ئازادی - بنەمای کۆمەڵگەیە، نەک دروشم"

ژینگەپارێزی نەتەوەیی (Eco-Nationalism)

بیروباوەڕ:

"کوردستان تەنها سیاسەت نییە، زەوی و سروشتیشە"

مانای پراکتیکی:

ڕووبارەکان = خوێن و مافی ئێمەن

چیاکان = ناسنامەی ئێمەن

بەفر/دارستان/ئاژەڵ = میراتی ئێمەن

هەر پرۆژەیەک ژینگە لەبەرچاو بگیرێ

نەوەی داهاتوو مافی سروشتی پاکی هەیە

ئەمە واتە:

دژایەتی بە بەنداوەکانی تورکیا/ئێران کە ئاوەکانمان دەبڕن

پاراستنی دارستانەکان لە برینەوە

دژایەتی بە پیسبوونی هەوا/ئاو

وزەی سروشتی (خۆر/با/ئاو) > وزەی چەور

جیاوازی:

ناسیۆنالیزمی کلاسیک : "خاک = سیاسەت"

ژینگە-ناسیۆنالیزمی مۆدێرن : "خاک = ژیان"

"کوردستان بە بێ سروشتی، تەنها ناوە لەسەر نەخشەیە"

دیجیتاڵ-دیموکراسی (Digital Democracy)

بیروباوەڕ:

"تەکنەلۆژیا ئامرازی ئازادکردنە، نەک کۆنترۆڵکردن"

مانای پراکتیکی:

ئینتەرنێتی ئازاد = مافی بنەڕەتی

دەنگدانی ئۆنلاین

شەفافیەتی بلۆکچەین

بەشداری دیجیتاڵی هەموان

دەسەڵات هی خەڵکە

ئێمە باوەڕمان وایە کە هیچ کەسێک، هیچ حیزبێک،

هیچ ڕێبەرێک مافی "هەمیشە" دەسەڵاتی نییە.

دەسەڵات قەرزە.

خەڵک دەیداتێ.

خەڵک دەیگرێتەوە.

کوردستان بەشێکە لە ئێرانی فیدڕاڵ دیموکرات :

ئێمە باوەڕمان بە ئێڕانی فیدڕڵ دیموکرات هەیە

ئێمە مافی خۆمان دەپارێزین.

ئێمە دەڵێین:

"ئێران دەبێ فیدراڵ بێ.

کوردستان دەبێ سەربەخۆ بێ لە کاروباری خۆیدا.

بەڵام هاوبەش لە ئایندەیەکی دیموکراتدا."

ئێمە پاسەوانی زەوی خۆمانین.

بۆ ئێمە. بۆ منداڵەکانمان.

بۆ هەزار ساڵی داهاتوو.

ئێمە چی دەکەین

ڕاستگۆیی لە هەموو بارودۆخێک

شەفافیەت لە هەموو کارێک

بەشداری بۆ هەموو کەسێک

لێپرسینەوە لە هەموو بڕیارێک

کار بۆ هەموو نەوەیەک

بانگهێشتمان

ئەگەر تۆ باوەڕت بەمانە هەیە:

دیموکراسی، نەک دیکتاتۆری

شەفافیەت، نەک گەندەڵی

کەرامەت، نەک کۆیلایەتی

ئایندە، نەک مێژوو، ڕابوردوو

ئەوا تۆ لە بزووتنەوەی ئایندەیت.

ئێمە حیزب نین.

ئێمە بزووتنەوەین.

ئێمە ڕێبەر نین.

ئێمە هاوڕێین.

ئێمە پێکەوە بڕیار دەدەین.

وەرە

بەشداربە

ئاینەدە هی تۆشە

بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان

لەگەڵ خەڵک. لە پێناوی خەڵک. لەلایەن خەڵکەوە.

چوارەم: دروستکردنی "کەلتوور" (Culture)

ئای دیۆلۆژی تەنها فکر نییە. شێوەی ژیانیشە.

زمان و سیمبۆل

ڕەنگەکان:

زەرد (خۆر، ڕووناکی، زانیاری)

سور (قوربانی، بەرگری، خوێن)

سەوز (سروشت، ژیان، هیوا)

سیمبۆلەکان:

چیا (بەرزی، بەرگری، سەربەخۆیی)

ڕووبار (بەردەوامی، ژیان، گۆڕانکاری)

کۆتر (ئازادی، بەرزفڕین، ئاسۆ)

خۆر (ڕووناکی، ئومێد، بەیانی نوێ)

دەستەواژەکان

هاوبەش" نەک "ڕێبەر"

بزووتنەوە" نەک "حیزب"

ئایندە" نەک "ڕابردوو"

نەوە" نەک "کەسایەتی"

بەڵێ" نەک تەنها "نەخێر "

کولتوور

ڕۆژە تایبەتەکان:

├─ 16 ی سێپتامبر = ڕۆژی ژینا (ڕۆژی ئافرەت)

├─ 21 ی مارس = نەورۆز (ڕۆژی سروشت)

├─ 10 ی دسامبر = ڕۆژی مافەکانی مرۆڤ

├─ سەرەتای هەر ساڵ = ڕۆژی دامەزراندنی بزووتنەوە

└─ کۆتایی هەر ساڵ = ڕۆژی لێپرسینەوە (ئەکاونتەبیلیتی)

کۆبونەوەکان

هەموو ئەندامان دەگرێنەوە

باسی کارەکان

هەڵسەنگاندنی ڕێبەرایەتی

دەنگدان بۆ هەر گۆڕانکارییەک

یادکردنەوەی بۆنەو یادە نەتەوەیی و نیشتمانیەکان

چۆن ئەم فکرە بگەیەنین بە خەڵک؟

یەکخستنی چەپگەری و نەتەوەیی: چوارچێوەیەکی تیۆری

ئەمە یەکێکە لە گرنگترین پرسیارە تیۆرییەکان. با بیخەینە ڕوو بە شێوەیەکی سیستماتیک:

١. تێگەیشتن لە پەیوەندی بنەڕەتی

چەپگەری پێشنیار دەکات:دادپەروەری کۆمەڵایەتی و ئابووری دژایەتی بە چینایەتی و دەسەڵاتی سەرمایەداری ئازادی و بەرابەری بۆ هەموو مرۆڤێک.

مەسەلەی نەتەوەیی دەڵێت:کورد وەک نەتەوەیەک ستەملێکراوە مافی چارەنووس خۆبەڕێوەبەری

ناسنامە و کولتووری نەتەوەیی

خاڵی یەکبوونەوە:

هەردووکیان دژی ستەمن - چەپ دژی ستەمی چینایەتییە، نەتەوەیی دژی ستەمی نەتەوەییە.

٢. چوارچێوەی تیۆری یەکگرتوو

"ستەمی دووقات" (Double Oppression)

کوردی کرێکار/هەژار ،ستەمی نەتەوەیی  ،ستەمی چینایەتی

کۆماری ئیسلامیدەسەڵاتی دەوڵەتی فارس ، سیستمی سەرمایەداری/ئۆلیگارشی

تیۆری: کورد تەنها لەبەر کوردبوونی ستەملێکراو نییە، بەڵکو لەبەر چینی کۆمەڵایەتیشی. خەباتی ڕزگاری پێویستی بە هەردوو ئاستەکە هەیە.

٣. مۆدێلە جیهانییەکان

لینین و مەسەلەی نەتەوەیی:مافی جیابوونەوەی نەتەوەکان ، نەتەوە ستەملێکراوەکان پێویستە بەشداری شۆڕشی جیهانی یەکیەتی خۆویستانەی گەلان.

ماو تسێ تۆنگ:خەباتی نیشتمانپەروەرانە دژی ئیمپریالیزم پەیوەستی خەباتی نەتەوەیی بە خەباتی چینایەتی

هۆ شی مین (ڤێتنام):ڕزگاری نەتەوەیی  دادپەروەری کۆمەڵایەتی دژایەتی هەم بە داگیرکاری و هەم بە سەرمایەداری .

ئەرنستۆ چی گیڤارا:خەباتی نیشتمانی لە ئەمریکای لاتین شۆڕشی کۆمەڵایەتی دژی ئیمپریالیزم

٤. ڕێگەی پراکتیکی بۆ یەکخستن

لە ئاستی بیرکاری:

"نەتەوەی کوردستان تەنها بە بە دەستهێنانی سۆسیالیزم دەتوانێت ڕزگار بێت، چونکە:"

دەوڵەتە ڕەگەزپەرستەکان (ئێران، تورکیا، عێراق) پشت بە سیستمی سەرمایەداری و دەسەڵاتی چینی حوکمڕان دەبەستن ، دابەشبوونی سامان لە کوردستان دروست نابێت بێ دامەزراندنی سیستمێکی دادپەروەرانەئیمپریالیزم هەمیشە لە دژی ڕزگاری ڕاستەقینەی نەتەوەکانە: باڵە نەتەوەخوازەکان دەڵێن "چەپ نەتەوە لەبیر دەکات"

ئێمە نەتەوەی کوردمان بە ناوەندی خەبات دادەنێین.

بەڵام باوەڕمان وایە کە ڕزگاری تەواو تەنها بە دامەزراندنی دادپەروەری کۆمەڵایەتی دێت.

"نەتەوەیەکی ستەملێکراو ناتوانێت نەتەوەیەکی دیکە ستەم لێ بکات"

## سەرچاوەکان