open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ساموێل ئیتۆ

**ساموێل ئیتۆ** ( ; لەدایکبووی ١٠ی ئازاری ١٩٨١)یاریزانی پێشوو و سەرۆکی ئێستای یەکێتی تۆپی پێی کامێرونییە لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ەوە. لە سەرەتای تەمەنیدا، ئیتۆ لەلایەن شارەزایانەوە وەک یەکێک لە باشترین ھێرشبەرەکانی جیھان سەیر دەکرا، و وەک یەکێک لە باشترین یاریزانە ئەفریقییەکان دادەنرێت، چوارجار لە ساڵانی ٢٠٠٣، ٢٠٠٤، ٢٠٠٥ و ٢٠١٠ وەک باشترین یاریزانی کیشوەری ئەفریقا دیاریکراوە.

ئیتۆ لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا ڕووی لە ڕیال مەدرید کرد. بەھۆی کێبڕکێ لە پێگەی خۆی لەگەڵ یاریزانە بەئەزموونەکانی زیاتر، چەندین یاری بە خواستن ئەنجامدا، پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٠ گرێبەست لەگەڵ ڕیال مایۆرکا واژوو بکات کە ٧٠ گۆڵی تۆمارکرد. ئاستە بەرزەکەی وای کرد لە ساڵی ٢٠٠٤ پەیوەندی بە بارسێلۆناوە بکات و لە پێنج وەرزدا ١٣٠ گۆڵی تۆمارکردووە و ھەروەھا بووە خاوەنی ژمارەی پێوانەیی زۆرترین یاریی یاریزانێکی ئەفریقی لە لالیگادا. سێجار بردنەوەی لالیگا بوو، ئەندامێکی سەرەکی ھێرشبەری بەرشەلۆنە بوو، شانبەشانی ڕۆناڵدینھۆ کە لە ساڵی ٢٠٠٦دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا لە یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا، لەگەڵ ئیتۆ لە یاری کۆتاییدا گۆڵی تۆمارکرد، ھەروەھا بەشێک بوو لە سێ پێشەوەی لیۆنێل مێسی و تیێری ھێنری کە لە ساڵی ٢٠٠٩ یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بردەوە، ئیتۆ جارێکی تر گۆڵی لە یاری کۆتاییدا تۆمارکرد. بووە دووەم یاریزان لە مێژوودا کە لە دوو یاری کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا گۆڵ تۆمار بکات. لە یانەی بەرشەلۆنە، ئیتۆ لە ساڵی ٢٠٠٥ پلەی سێیەمی بەدەستھێنا بۆ باشترین یاریزانی جیھان و دووجار ناوی لە ڕیزبەندی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی تۆپی پێی پیشەگەران تۆمارکرا، لە ساڵانی ٢٠٠٥ و ٢٠٠٦. ئیتۆ وەک یاریزانێکی ھەڵبژاردەی کامیروون بەشێک بوو لەو پێکھاتەیەی کە میدالیای زێڕی لە ئۆڵۆمپیادی ساڵی ٢٠٠٠ بەدەستھێنا. ھەروەھا لە ساڵانی ٢٠٠٠ و ٢٠٠٢ جامی نەتەوەکانی ئەفریقای بەدەستھێناوە. ئیتۆ بەشداری لە چوار جامی جیھانی و شەش جامی نەتەوەکانی ئەفریقا کردووە. پێشەنگی گۆڵکاری مێژووی جامی نەتەوەکانی ئەفریقایە، بە ١٨ گۆڵ، ھەروەھا پێشەنگی گۆڵکاری کامیروون و سێیەم یاریزانە زۆرترین گۆڵی تۆمارکردووە، بە تۆمارکردنی ٥٦گۆڵ لە ١١٨یاریدا. ئیتۆ لە مانگی ئابی ٢٠١٤ وازھێنانی لە تۆپی پێی نێودەوڵەتی ڕاگەیاند.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە قەتەر
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە تورکیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ڕووسیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٣
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠١
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٠
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی
پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان
پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا
پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید
پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی کامیروونی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
لی دی

**لی دی** (چینی: 李迪) وێنەکێشێکی سەربە زنجیرە فەرمانڕەوای سۆنگ بوو.

لە ھێیانگ (河陽- ئەمڕۆ بە شارستانی مێنگ (孟县) ناسراوە لە پارێزگای ھێنان) لە دایکبووە. بەھۆی کێشانی وێنەی گوڵ، باڵندە، داری بامبو، بەناوبانگە.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١١٠٠
پۆل:وێنەکێشە چینییەکانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:وێنەکێشەکانی ھێنان
پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ
کاتژمێری ئەپڵ

**کاتژمێری ئەپڵ** () کاتژمێرێکی زیرەکە کە کۆمپانیای ئەپڵ لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤ لەگەڵ ئایفۆن ٦ و ئایفۆن ٦ پڵەس پەردەی لەسەر لادا. لەم کاتژمێرەدا ئەپڵ ٢ نەرمەکاڵای تەندروستی بە شێوەی دیفۆڵت دابین کردووە بە ناوی Workout and Fitness. تایبەتمەندییەکانی تر بریتین لە پیشاندانی لێدانی دڵ و دژە ئاو و پشتگیری Siri. ھەروەھا دەتوانرێت کاتژمێری ئەپڵ لەگەڵ ئایفۆن ھاوکات بکرێت بۆ بەکارھێنانی ھەندێک نەرمەکاڵا وەک نەخشەی ئەپڵ. ئەم کاتژمێرە یەکەم بەرھەمی نوێیە کە لە دوای خستنەبازاڕی ئایپادەوە ناسێنراوە و دوای مردنی ستیڤ جۆبس، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری پێشووی ئەم کۆمپانیایە. بێگومان لە ساڵی ٢٠١٧دا کاتژمێرێکی ئەپڵ واتچێکی جیاواز بڵاوکرایەوە کە توانای دانانی سیمکارتی ھەیە و دەتوانێت پەیوەندی سەربەخۆ لە ئایفۆن بکات و ڕامەکەی بۆ ٨ گێگا بەرزبووەتەوە

## سەرچاوەکان

پۆل:ئای ئۆ ئێس
ئەپڵ تیڤی پڵەس

**ئەپڵ تیڤی پڵەس** () خزمەتگوزارییەکی میدیایی ستریمینگ بۆ فیلم و زنجیرەکان لەلایەن ئەپڵەوە، لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ دەستیپێکرد.
تیڤی پڵەس لە ساڵی ٢٠١٩ لە میانی مەراسیمێکی تایبەتدا نمایشکرا کە لە ٢٥ی ئازار لە شانۆی ستیڤ جۆبس بەڕێوەچوو. ئەکتەر و دەرھێنەرە بەناوبانگەکان لەوانە جێنیفەر ئانیستن و ئۆپرا وینفری و ستێڤن سپیلبێرگ و جەی جەی ئەبرامز و ھایلی شتاینفێڵد و جەیسۆن مۆموا و کریس ئیڤانس و ڕیس ویزەرسپون و ئیسیتۆ کورل و بری لارسن و ئارۆن پاوڵ و ئۆکتاڤیا سپێنسەر و کامیل نانجیانی و تۆم ھۆڵاند و براکانی ڕوسۆ ھاوکاری ئەم خزمەتگوزارییەیان کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خزمەتگوزاری پەخشی تەلەڤزیۆنی ئینتەرنێت
پۆل:خزمەتگوزارییەکانی بەشداریکردنی ڤیدیۆ لەسەر داواکاری
ئەپڵ سکرێپت

**ئەپڵ سکرێپت** () کە لەلایەن ئەپڵەوە پەرەی پێدراوە و لە سیستەمی ٧ەوە لە مەک ئۆ ئێس بەکاردێت. وشەی "AppleScript" لەوانەیە ئاماژە بێت بۆ خودی سیستەمی دەستکاریکەر یان دەقێکی ناوازە کە بە زمانی تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە ئەپڵسکڕێپت نووسراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٣
پۆل:زمانە بەرنامەسازییە ئاستبەرزەکان
پۆل:زمانە نووسراوەکان
پۆل:پەرەپێدانی مەک ئۆ ئێس
کۆمسای (گۆرانیبێژ)

**کۆمسای** (لەدایکبووی ١٤ی ئابی ١٩٩٢ لە سنە) ھونەرمەند و گۆرانیبێژێکی کوردە. سەرەتاکانی دەرکەوتنی بۆ پڕۆگرامی *خۆشترین دەنگ* لە کەناڵی ئێن ئاڕ تی دەگەڕێتەوە و پێش قۆناغەکانی کۆتایی وازی لە پڕۆگرامەکە ھێنا. ئەو لە ئێستادا خاوەنی چەندین گۆرانی و ڤیدیۆکلیپە.

## نازناو
ئەو نازناوی «کۆمسای» لەسەر خۆی داناوە و لەبارەی ماناکەیدا وتوویەتی: «کۆمسای ناوی جێژنێکە لە ھەورامانی تەخت، لای گۆڕی پیرشالیاری زەردەشت، ھەموو ساڵێک خەڵک کۆدەبنەوە و بەردێک بەناوی کۆمسای دەشکێنن، لە ماوەی ساڵێکدا ئەو بەردە وەک خۆی لێدێتەوە و دەڵێی نەشکاوە، پێی دەڵێن کۆمسای».

## ژیانی سەرەتایی
کۆمسای لە ١٤ی ئابی ١٩٩٢، لە خێزانێکی کورد لە سنە لەدایکبوو و بەوتەی خۆی باوکی خەڵکی باشووری کوردستان و دایکی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. ئەو لەبارەی ئاستی خوێندنیدا ئاشکرای کردووە کە زانکۆی تەواو کردووە و بەشی بازرگانی و وەرگێڕانی ئینگلیزیی خوێندووە و بۆ بەشی پزیکشی دەخوێنێت.

## ژیانی کەسی
کۆمسای ھاوسەرگیری کردووە و لەگەڵ ھاوسەرەکەی لە وڵاتی یەریڤان، پایتەختی ئەرمەنستان دەژی. ئەو سەبارەت بەوەیکە پەیڕەوی کام ئایینێکە، ڕایگەیاندووە بیروبڕواکەی ھیچ شتێک لە ژیانی کەس ناگۆڕێت و خۆی بە کەسێکی فێمینیزم و ئازاد دەزانێت. کۆمسای ھەروەھا لە وەسفی خۆیدا دەڵێت: «من ھونەرمەندم، خێرخوازم و خوێندەوارم، دوو زانکۆم تەواوکردووە، ئەسترۆلۆژیزانم و ئاشقی مێتافیزیکم، بڕوام بە کارما ھەیە و یۆگا دەکەم و ئازادم، چۆنکە بەپێی سوننەتە دروستکراو و بیرە کۆنەکان ناژیم، ژیانم پاک و سادەیە».

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢
پۆل:خەڵکی سنە
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد
پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی ناوەندی
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٦

**یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٦** یارییەکی تۆپی پێ بوو لە نێوان یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا ئیسپانی و ئارسناڵی ئینگلتەرا لە یاریگای فەرەنسا لە سانت دێنیس لە پاریسی فەرەنسا لە ڕۆژی چوارشەممە ١٧ی ئایاری ٢٠٠٦ بەڕێوەچوو بۆ یەکلایکردنەوەی پاڵەوانی وەرزی  ٢٠٠٥-٢٠٠٦ی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا . بارسێلۆنا لە پێنجەمین یاری کۆتاییدا بەشداری دەکرد، جارێک لە ساڵی ١٩٩٢ سەرکەوتنی بەدەستهێنابوو، لەکاتێکدا ئەوە یەکەم یاری کۆتایی ئارسناڵ بوو و هەروەها یەکەم یاری یانەیەکی لەندەنی بوو.یارییەکە بە ئەنجامی ٢-١ بە سەرکەوتنی بارسێلۆنا کۆتاییهات دوای ١٤ ساڵ بارسێلۆنا توانی دووەم نازناوی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بەدەستبهێنێت. ساموێل ئیتۆ وەک باشترین یاریزانی یاریگاکە دەستنیشانکرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* پێگەی فەرمی یاری کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا
* سایتی فەرمی (ئەرشیڤ)
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٤

**یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٤** یارییەکی تۆپی پێی بوو کە لە ٢٦ی ئایاری ٢٠٠٤ ئەنجامدرا بۆ یەکلاییکردنەوەی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا وەرزی٢٠٠٣–٢٠٠٤. کە لە نێوان ھەردوو یانەی پۆرتۆ ی پورتوگالی و مۆناکۆی فەڕەنسی لە یاریگای ڤیلتێنسێ ئارێنا لە شاری گێلسنکیرشنی ئەڵمانیا بەڕێوەچوو. پۆرتۆ بە ئەنجامی ٣–٠ یارییەکەی بردەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی فەرمی (ئەرشیف)
من چیتر نامەوێت تۆ بم

«**من چیتر نامەوێت تۆ بم**» () گۆرانییەکی گۆرانیبێژی ئەمریکی بیڵی ئایڵشە، لە تۆماری درێژخایەنی *[[زەردەخەنەم بۆ مەکە]]* (٢٠١٧) بەدی دەکرێت. بیڵی و براکەی، فینیەس ئۆکۆنێڵ بە ھاوبەشی ھۆنراوەی گۆرانییەکەیان نووسیوە و ئەمەی دووەمیان بە تەنھا کاری بەرھەمھێنانی بۆ کردووە. لە ڕێگەی داڕکڕووم و ئینتەرسکۆپ ڕیکۆردز لە ٢١ی تەممووزی ٢٠١٧، وەک پێنجەم تاکەگۆرانیی تۆمارە درێژخایەنەکە بڵاو کرایەوە. لە ڕووی مۆسیقییەوە، گۆرانییەکە تراکێکی پۆپ و ڕیتم و بلووزە لەگەڵ ئاوازێکی کاریگەر بە جاز و نیۆ سۆل، کە بە شێوەیەکی زۆر لە خەمۆکییەکەی بیڵی ئیلھامی وەرگرتووە. لە ڕووی بازرگانییەوە، «من چیتر نامەوێت تۆ بم» لە *بیلبۆرد* ھۆت ١٠٠ گەیشتە ژمارە ٩٦. چەندین بڕوانامەی بەدەست ھێناوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*
*

پۆل:گۆرانییەکانی ٢٠١٧
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ٢٠١٧
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ئینتەرسکۆپ ڕیکۆردز
پۆل:گۆرانییەکانی بیڵی ئایڵش
ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)

**ململانێی چەکداری سوودان** ململانێیەکی چەکداری بەردەوامە لە نێوان لایەنە ڕکابەرەکانی حکومەتی سەربازیی سوودان. لە ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ دەستیپێکرد کاتێک شەڕ و پێکدادان لە سەرانسەری وڵاتدا ڕوویدا، بە شێوەیەکی سەرەکی لە خەرتوومی پایتەخت و ناوچەی دارفوور . تا ٢١ی نیسان لانیکەم ٤٢٠ کەس گیانیان لەدەستداوە و زیاتر لە سێ ھەزار و ٧٠٠ کەسیش بریندار بوون. 

شەڕەکە بە ھێرشی ھێزەکانی پشتیوانی خێرای نیمچە سەربازی (RSF) بۆ سەر شوێنە سەرەکییەکانی حکومەت دەستیپێکرد. ھێرشی ئاسمانی و تۆپخانە لە سەرانسەری سوودان لەنێویاندا لە خەرتومیش تۆمارکراوە.   ، ھەردوو سەرۆک محەممەد حەمدان داگاڵۆ و سەرۆکی *دیفاکتۆ* و سەرۆکی سوپای سودان عەبدولفەتاح بورھان بانگەشەی کۆنترۆڵکردنی چەندین شوێنی سەرەکیی حکومەتیان کرد، لەوانە بارەگای سەربازیی گشتی، کۆشکی سەرۆکایەتی، فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی خەرتوم، شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمی بورھان، و بارەگای SNBC تەلەڤیزیۆنی سوودان.    

## سەرچاوەکان
ڕاگنارۆک

ڕاگنارۆک (Ragnarök) واتە چارەنووسی خوداکان، کە زنجیرەیەک ڕووداوە، کە گەورەترینی شەڕێکی گەورەیە، تێیدا کۆمەڵێک کەسایەتی گەورە دەمرێت (وەک خوداکانی ئۆدین, تۆر, تیر, فریر, هەمیداڵ, لۆکی) لە ئەفسانە یۆنانییەکاندا. ئەم شەڕە لە شیعرەکانی ئێدادا باسکراوە و لە پێشبینییەکەی ڤۆلسپادا خوداکان دەزانن ئەم شەڕە دەدۆڕێنن و هەمووان (خودا و زەبەلاحەکان) لە کۆتاییدا دەمرن، ئەمەش تەنها بوونەوەرەکانی جیهانەکانی تر ناگرێتەوە بەڵکو تەنانەت جیهانەکانیش لەناودەچن. خوداکان بەوە دەزانن دوای ئەم شەڕە کۆتایییە جیهانێکی نوێ لە جیهانە وێرانەکە دروست دەبێت و لە پێشتر باشتر دەبێت.

## ئیتمۆلۆژیا
وشە لێکدراوەکەی زمانی نۆرسیی کۆن (Old Norse)، واتە ڕاگنارۆک (Ragnarök)، مێژوویەکی درێژی لە لێکدانەوە و تەفسیرکردن هەیە. بەشی یەکەمی وشەکە ڕوونە: **ragna**، کە شێوازی کۆی خاوەندارێتیی (Genitive plural) وشەی **regin**ـە و بە واتای "دەسەڵاتە فەرمانڕەواکان، خوداکان" دێت. بەشی دووەمی زیاتر جێی مشتومڕە، چونکە بە دوو شێوەی جیاواز دەردەکەوێت: **-rök** و **-røkkr**. زمانناس "گێر تی. زۆێگا" (Geir T. Zoëga)، کە لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا دەینووسی، مامەڵە لەگەڵ ئەم دوو شێوەیەدا دەکات وەک دوو وشەی لێکدراوی جیاواز؛ بە جۆرێک **ragnarök** بە واتای "فەوتان یان لەناوچوونی خوداکان" و **ragnarøkkr** بە واتای "تاریکوداهاتنی (ئێوارەی) خوداکان" لێک دەداتەوە.ناوی کۆی **rök** چەندین واتای هەیە، لەوانە "گەشەکردن"، "ڕەچەڵەک"، "هۆکار"، "پەیوەندی" و "چارەنووس".بەو پێیەش، وشەی **ragnarök** بە گشتی وەک "چارەنووسی کۆتاییی خوداکان" لێک دەدرێتەوە.

شێوەی تاک، ragnarøk(k)r، لە پەردەیەکی شیعری (Stanza) "پۆێتیک ئێدا" (Poetic Edda) لە ناو شیعری "لۆکاسێنا" (Lokasenna) و هەروەها لە "پڕۆز ئێدا" (Prose Edda)دا دەبینرێتەوە. ناوی røk(k)r بە واتای "تاریکوداهاتن/ئێوارە" دێت (کە لە کرداری røkkva "تاریکبوون"ـەوە هاتووە)، ئەمەش وەرگێڕانی "تاریکوداهاتنی خوداکان" (Twilight of the Gods) پێشنیار دەکات. ئەم خوێندنەوەیە بە شێوەیەکی بەربڵاو وەک ئەنجامی "ئیتیۆلۆژیای گەلی" (Folk etymology) یان لێکدانەوەیەکی زانستیی دووبارە بۆ زاراوە ڕەسەنەکە دادەنرێت؛ ئەمەش بەهۆی تێکەڵبوونی دەنگەکانی ǫ و ø لە زمانی ئایسلەندیی کۆندا لە دوای نزیکەی ساڵی ١٢٠٠ (سەرەڕای ئەوەش، بووە هۆی دروستبوونی زاراوەی وەرگیراوی Götterdämmerung 'تاریکوداهاتنی خوداکان' لە ناو ئەدەبیات و میتۆلۆژیای ئەڵمانیدا).

زاراوە ڕزگاربووەکانی تری ناو "پۆێتیک ئێدا" کە بۆ ئاماژەدان بە ڕووداوەکانی دەوروبەری ڕاگنارۆک بەکاردێن، بریتین لە: aldar rök (aldar واتە سەردەم، 'کۆتاییی سەردەمێک') کە لە پەردەیەکی شیعری (Vafþrúðnismál)دا هاتووە، tíva rök کە لە دوو پەردەی شیعری هەمان سەرچاوەدا هاتووە، þá er regin deyja ('کاتێک خوداکان دەمرن')، unz um rjúfask regin ('کاتێک خوداکان لەناودەچن') کە لە چەندین سەرچاوەی وەک (Lokasenna) و (Sigrdrífumál)دا هەیە، aldar rof ('وێرانبوونی سەردەم')، و regin þrjóta ('کۆتاییی خوداکان'). هەروەها لە "پڕۆز ئێدا"دا، دەستەواژەی þá er Muspellz-synir herja ('کاتێک کوڕانی موسپێڵ بەرەو جەنگ دەکەونە ڕێ') لە بەشەکانی ١٨ و ٣٦ی (Gylfaginning)دا دەبینرێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:میتۆلۆژیای سکاندیناڤی
عەمار کۆفی

**عەمار کۆفی** () گۆرانیبێژێکی کوردی باشووری کوردستانە، کە لە وەرزی سێیەمی بەرنامەی "عەرەب ئایدڵ"دا بەشداری کردووە، و پێشتریش لە یەکێک لە پرۆگرامە ناوخۆیییە کوردییەکان بەشداری کردووە. لە دوای بەشداریکردنی لە بەرنامەی بەھرەمەندەکانی عەرەب ئایدڵ لە کەناڵی ئێم بی سی ١ ناوبانگی دەرکرد.

## پیشە
[وێنۆک|لە چەپەوە؛ عەمار کوفی لەگەڵ [هەڵکەوت زاهیر و عەدنان تەیموور.]]
لە تەمەنی گەنجییەوە حەزی لە میوزیک و گۆرانیوتن بووە، بە بەشداریکردنی لە بەرنامەی عەرەب ئایدڵ لە وەرزی سێیەمیدا بۆ ساڵی ٢٠١٤، ھەروەھا لە ڕێگەی نمایشە نایابەکەی و دەنگە بەھێزەکەیەوە، عەمار توانی لە ماوەیەکی کورتدا ناوبانگێکی بەرفراوان بەدەستبھێنێت. گوێگرانی جیھانی عەرەبی و کوردی سەرسام کرد و دڵی ملیۆنان کەسی بەدەست ھێنا. گۆرانییەکانی بوونە یەکێک لەو گۆرانیانەی کە زۆرترین بینەریان ھەبوو لە یوتیووب، کە لەلایەن ئەوەوە پەخش دەکران، گۆرانییەکانی بە زمانی عەرەبی و کوردی بوون و ئێستاش بەردەوامە.
لەژێر کاریگەری ھونەرمەندانی پێشەنگی کورد و عێراقی و عەرەبدا بووە لەوانە: محەممەد عەبدولوەھاب، نازم غەزالی، حەسەن جەزراوی و کازم ئەلساھر.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
* توویتەر
* عەمار کۆفی

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی زاخۆ
ھاوزا (ڕۆمان)

220x400px|وێنۆک|بەرگی چاپی ساڵی ١٨٦٦
**ھاوزا** (بە ڕووسی: Двойник) کورتە ڕۆمانێکە لە نووسینی نووسەری ڕووسی فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی. ڕۆمانەکەی لە نێوان ساڵانی ١٨٤٥ بۆ ١٨٤٦ نووسیوە و بۆ یەکەمجار لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٨٤٦ لە گۆڤاری « *[[یادەوەرییەکانی نیشتیمان]]»* (*Отечественные записки*)،  بڵاوکرایەوە و دواتر لە ساڵی ١٨٦٦دا بە جیا بڵاوکرایەوە دوای ئەوەی دۆستۆیەڤسکی پێداچوونەوەی بۆ کرد.  ئەم ڕۆمانە کاریگەرترین بەرھەمی دۆستۆیەڤسکییە لەلایەن نیکۆلای گۆگۆڵەوە ژێرنووسەکەی «ھەڵبەست لە پترسبۆرگەوە» لە ڕۆمانی «ڕۆحە مردووەکان»ی گۆگۆل وەرگیراوە. ڤلادیمێر نابۆکۆڤ پێی وایە ئەم ڕۆمانە ھاوشێوەکردنی چیرۆکی «چاکەت»ئە لە نووسینی گۆگۆڵ،  دۆستۆیەڤسکی ئەم ڕۆمانەی لە بەرامبەر چیرۆکەکەی تری گۆگۆل « لووت» نووسیوە.  ئەم ڕۆمانە وەک کۆپییەکی دەروونی لە بەرھەمە ڕەوشتی-دەروونیییەکانی دواتر  سەیر دەکرێت و تایبەتمەندیییەکانی بیری بوونگەرایی تێیدا سەرھەڵدەدەن و ڕەخنەگران لە مامەڵەکردنیان لەگەڵ ڕۆمانەکەدا سەرنجیان لەسەر پرسی گەڕان بەدوای ناسنامەدا دایە و ڕەخنەگرێک دەنووسێت تەوەری سەرەکی ڕۆمانەکە کاریگەری وێرانکەری ویستی مرۆڤ و گەڕانی بەردەوامی بۆ ئازادی ڕەھایە  لەکاتێکدا ھەندێک لە ڕەخنەگران لەم لێکدانەوە تاکگەرایییە لادەدەن و دەبینن کە ناسنامەی کارەکتەری سەرەکیی بەھۆی بیرۆکراسی و خراپی بارودۆخی کۆمەڵایەتییەیە کە تێیدا دەژی. 

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
گۆمی فێڵاو

وێنۆک|وێنەی گۆمی فێڵاو.
**گۆمی فێڵاو** گۆم یان شوێنێکی گەشتیارییە دەکەوێتە بەردەم چیای حەساری سەکران لە قەزای چۆمان، پارێزگای هەولێر. بەهۆی هەڵکەوتەی جوگرافیا و لەباری ژینگەکەی ئەوا گەشتیاران لە هەر چوار وەرزی ساڵ ڕووی تێدەکەن.

## سەرچاوەکان


پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
پۆل:دەریاچەکانی عێراق
مۆبایل (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

***مۆبایل*** () زنجیرە درامایەکی تەلەڤیزیۆنی بەریتانییە، کە لە سێ ئەڵقەدا پەخش دەکرێت، ھەر ئەڵقەیەک بەشێک لە چیرۆکێکی تێکەڵاو لەخۆدەگرێت کە باسی مۆبایل و کاریگەرییە نەرێنییەکانی تیشکی مۆبایل لەسەر تەندروستی دەکات. زنجیرەکە بۆ یەکەمجار لە ١٩ی ئازاری ٢٠٠٧ لە کەناڵی ITV پەخشکرا. زنجیرەکە ژمارەیەک ئەکتەری ناسراو ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕا، لەوانە جەیمی دراڤن، نیل فیتزمۆریس، کیس ئالن، سونێترا سارکەر، سامانتا بۆند، بریتانی ئاشۆرس و جوولی گراھام. سێ بەشی زنجیرەکە لەلایەن جۆن فەی نووسراوە و دروست کراوە. زنجیرەکە لە ٩ی نیسانی ٢٠٠٧ بە شێوەی دیڤیدی بڵاوکرایەوە و ماوەی نمایشکردنی ٢٠٧ خولەک بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرە دراماکانی تەلەڤیزیۆنی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠٠٠
گڕکانناسی

**گڕکانناسی** لقێکی زەویناسییە کە لێکۆڵینەوە لە گڕکانەکان، ژیلەمۆ، ماگما و دیاردە جیۆلۆجی، جیۆفیزیکی و جیۆکیمیایییە پەیوەندیدارەکان دەکات.

گڕکانناس زەویناسێکە کە لێکۆڵینەوە لە چالاکیی تەقینەوەیی، پێکھێنانی گڕکانەکان و تەقینەوە ھەنووکەیی و مێژوویییەکانیان دەکات. گڕکانناسان زۆرجار سەردانی گڕکانەکان دەکەن (بەتایبەتی ئەوانەی چالاکن)، بۆ چاودێریکردنی تەقینەوە گڕکانییەکان و کۆکردنەوەی بەرھەمی تەقینەوەکان لەوانە تێفرا (وەک خۆڵەمێش یان بەردەپێ)، بەرد و ژیلەمۆ. یەکێک لە سەرنجە سەرەکییەکانی لێکۆڵینەوە پێشبینیکردنی تەقینەوەکانە؛ و لە ئێستادا ھیچ ڕێگەیەکی ورد بۆ ئەنجامدانی ئەم کارە نییە.

## ئەمانەش ببینە
* گڕکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:زانستەکانی زەوی
مۆبیل، ئەلاباما

**شاری موبایل** () سێیەم شاری پڕ دانیشتووە لە ویلایەتی ئەلاباما لە ئەمریکا. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠دا ١٩٨ ھەزار و ٩١٥ کەس بووە. دامەزراندنی ئەم شارە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٧٠٢. مۆبایل یەکەم پایتەختی کۆلۆنی فەرەنسی بوو لە لویزیانا لەو سەردەمەدا. ناوی مۆبایل لە ھۆزی ھیندی مۆبیلی وەرگیراوە کە لە ناوچەی مۆبایل بەی دەژیان.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٠٢
پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
سووک و ڕسواکان

**سووک و ڕسواکان** ڕۆمانێکی نووسەری ڕووسی فیۆدۆر دۆستۆیڤسکییە کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٦١ بڵاوکراوەتەوە.

## ڕۆمانەکە
ئەم ڕۆمانە لە کۆڵانەکانی شاری سانت پترسبۆرگەوە دەست پێدەکات، کە «ئیڤان پترۆڤیچ» بەدوای پیرە پیاوێکدا دەگەڕێت بۆ ئەوەی یارمەتی بدات، لەوێ دوای مردنی پیرەمێردەکە بۆی دەردەکەوێت کە بە ڕەچەڵەک ئینگلیزییە، سمیس کە لە ئەپارتمانێکی شێداردا دەژی و نەوەیەکی ھەیە کە لە گەنجیدا ھەموو جۆرە نەھامەتییەکی چەشتووە، پاشان گێڕەرەوە دەگەڕێتەوە «ئیڤان پترۆڤیچ» لە مێژوودا باس لەوە دەکات کە چۆن لەگەڵ خێزانی «نیکۆلای ئەخمینێڤ» لە گوندەکەیان بەناوی ئەخمینیڤکا لەگەڵ ھاوسەرەکەی «ئانا ئەندرێڤنا» و کچەکەی بەناوی «ناتاشا» کە ئیڤان پڕ بە دڵ خۆشی دەویست، و چۆن شازادە «ڤالکۆڤسکی» ھاتە لایان و داوای لە ئەخمینێڤی پیر کرد گوندەکەی بەڕێوەببات. لەوێدا دوای دە ساڵ شازادە فێڵیان لێدەکات و بانگەشەی ئەوە دەکات کە ئەخمێنێڤ پارەی ئەو دەدزێت و کچەکەی ناتاشا کوڕەکەی (کوڕی شازادە) ئەلیۆشا (شازادە ئەلێکسی) ڕاکێشاوە، کە بەھۆی گەمژەییەکەی وەک منداڵ ڕەفتار دەکات، لەم ماوەیەدا ئیڤان بۆ تەواوکردنی خوێندن لە سەنت پترسبۆرگ بووە، دوای ئەوە ئاخمێنێڤ لەگەڵ خێزانەکەی دەچێتە سەنت پترسبۆرگ بەھۆی ئەو داوایەی کە شازادە ڤالکۆڤسکی لە دژی تۆماری کردووە. لەم ماوەیەدا ناتاشا بڕیار دەدات لەگەڵ ئەلیۆشا ڕابکات و لە ئەپارتمانێکدا لە گەڕەکێک لە گەڕەکەکانی سەنت پترسبۆرگ بژی. و باوکی بڕیار دەدات لێی بێبەری بێت. لەم نێوەندەدا ئیڤان «ئیلێنا» کە نەوەی سمیسی پیر بوو بەخێوی دەکات. پاشان شازادە ڤالکۆڤسکی ڕێگری دەکات لە ئەنجامدانی ھاوسەرگیری نێوان ناتاشا و ئەلیۆشا، بۆیە شازادەیەکی دەوڵەمەند بەناوی کاترینا بە ئەلیۆشا دەناسێنێت، ئەلیۆشا شەیدای کاترینا دەبێت و بڕیار دەدات ناتاشا جێبھێڵێت. ھەر لەو قۆناغەدا «ئەخمێنێڤ» ئیلێنا وەک کچی خۆی بەخێوی دەکات، بۆیە کچەکە چیرۆکی ژیانی بۆ دەگێڕێتەوە کە چۆن دایکی لەگەڵ شازادە ڤالکۆڤسکی لە دەستی باوکی (سمیس) ھەڵاتووە دوای ئەوەی ھەموو پارەی باوکی بردووە، و وازی لە خۆی و ئەو ھێناوە. دڵی پیرەمێرد ئەخمێنێڤ نەرم دەبێت بۆ کچەکە و لێی خۆش دەبێت. لە کۆتاییدا ئیلێنا بەھۆی نەخۆشییەوە دەمرێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
وەرەقە کوڕی نەوفەل

**وەرەقە کوڕی نەوفەل** ئامۆزای خەدیجەی کچی خوەیلید، پاڵپشتیکاری پێغەمبەر محەممەد، بەشێک لە زانایانی ئیسلام دەڵێن یەکێک بووە لە ھاوەڵان، یەکێک بووە لە کۆمەڵە خەڵکەی پێش ئیسلام لەسەر بیروباوەڕی یەکتاپەرستی مابوونەوە. دوای ئەوەی پێغەمبەر محەممەد قورئانی بۆ دادەبەزێت خەدیجەی خێزانی دەیبات بۆ لای وەرەقە و پێغەمبەریش بەسەرھاتی دابەزینی قورئانی بۆ باسدەکات، ئەویش دەڵێت ئەوەی بۆ تۆ ھاتووە ھەمان ئەو وەحییەیە کە بۆ پێغەمبەر موسا ھاتووە خۆزگە گەنج دەبووم تاوەکوو پاڵپشتت بم کاتێک گەلەکەت لە وڵاتی خۆت دەرت دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٦١٠
پۆل:مردووانی ٦١٠
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم
پۆل:گۆڕین بۆ مەسیحییەت
پۆل:بنەماڵەی محەممەد
پۆل:خەدیجە
پۆل:قوڕەیش
پۆل:مەسیحیەت و ئیسلام
مۆبایل، نیوفاوندلاند و لابرادۆر

**ناوچەی مۆبایل** () ناوچەیەکی خزمەتگوزاری ناوخۆیییە و شوێنێکی دیاریکراوە لە پارێزگای نیوفاوندلاند و لابرادۆر لە کەنەدا لە نیمچە دوورگەی ئەڤاڵۆن. مۆبایل لە نیوفاوندلاند لە ناوچەی یوو لە بەشی ژمارە ١ دایە. کەنار دەریایەکی ھەیە و دارستانی تێدایە. وەک شوێنێکی دیاریکراو لە سەرژمێری دانیشتووانی ساڵی ٢٠١٦ کە لەلایەن ئاماری کەنەدا ئەنجامدراوە، مۆبایل ژمارەی دانیشتووانی ٤٣٥ کەسی تۆمارکردووە کە لە ١٨٣ لە کۆی ٤٠٣ شوێنی نیشتەجێبوونی تایبەتدا دەژین. مۆبایل ناوچەیەکی خزمەتگوزاری ناوخۆیییە (LSD) کە لەلایەن لیژنەیەکەوە بەڕێوەدەبرێت کە بەرپرسیارە لە پێشکەشکردنی ھەندێک خزمەتگوزاری بۆ کۆمەڵگا. سەرۆکی لیژنەی ئێڵ ئێس دی جوولی وایتە.

## سەرچاوەکان
مۆبایل (دەستە)

**دەستەی مۆبایل** یان **باندی مۆبایل** () دەستەیەکی ئاڵتەرنەتڤ ڕۆکی کەنەدییە و خەڵکی شاری مۆنتریالن و لە سەرەتاوە لە "ماتیۆ جۆلی (گۆرانیبێژ)، کریستیان برایس (گیتارژەن)، پیێر مارک ھامێلین (تەپڵ)، دۆمینیک ڤیۆلا و فرانک ویلیامسۆن (گیتارژەن)" پێکھاتوون. یەکەم ئەلبوومی خۆیان بە *ناوی Tomorrow Starts Today* لە ساڵی ٢٠٠٦ بڵاوکردەوە. ئەم دەستەیە لە ساڵی ٢٠٠٧دا بۆ دوو خەڵاتی جونۆ پاڵێوراو بوو و دواتر خەڵاتی "دەستەی نوێی ساڵ"ی بەدەستھێنا. ھامێلین دەستەکەی بەجێھێشت و لە شوێنی ئەودا مارتن لاڤالی ھاتە شوێنی.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ٢٠٠٥
مۆبایلس (دەستە)

**دەستەی مۆبایل** () دەستەیەکی شەپۆلی نوێ و «سینت-پۆپی» ئینگلیزی بوون، لە ساڵی ١٩٨١ لە ئیستبۆرن لە ڕۆژھەڵاتی ساسێکس ئەم دەستەیە پێکھات. ئەوان لە سەرەتای ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا لە کاتی لووتکەی شەپۆلی نوێ و بزووتنەوەی سینت-پۆپدا چێژیان لە سەرکەوتنی کورت لە ھێڵکارییەکاندا وەرگرت، دیارترینیان کاتێک گۆرانییەکەی ساڵی ١٩٨١ «خنکان لە بەرلین» لە سەرەتای ساڵی ١٩٨٢ گەیشتە پلەی ١٠ لە سەرووی ھێڵکارییە تاکەکانی  بەڕیتانیا.

## سەرچاوەکان
*
مۆبایل (ڕوونکردنەوە)

__NOTOC__

.

## شوێن
* پارێزگای مۆبایل، ئەلاباما پارێزگایەک لە ویلایەتی ئەلاباما، ئەمریکا
* مۆبایل، ئەریزۆنا شارۆچکەیەکی بچووک لە نزیک فیۆنیکس، ئەمریکا
* مۆبیل، ئەلاباما بەندەری شارێک لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
* مۆبایل، نیوفاوندلاند و لابرادۆر ناوچەیەکی خزمەتگوزاری ناوخۆییی لە کەنەدا

## مۆسیقا
* مۆبایل (دەستە) دەستەیەکی ڕۆکی کەنەدی
* مۆبایلس (دەستە) دەستەیەکی بەڕیتانی لە دەیەی ١٩٨٠

## میدیا و ھونەرەکان
* مۆبایل (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی بەڕیتانی
* مۆبایل (پەیکەرتاشی) پەیکەرێکی جووڵەیی کە بۆ سوودوەرگرتن لە بنەمای ھاوسەنگی دروست کراوە
* گۆڤاری مۆبایل بڵاوکەرەوەیەکی سەر ھێڵەکان

## تەکنۆلۆژیا
* کایەی مۆبایل یارییەکی ڤیدیۆیی کە لەسەر مۆبایل، مۆبایلە زیرەکەکان، پی دی ئەی یان کۆمپیوتەرێکی دەستی یاری پێدەکرێت
* سیستمی بەکارخەریی مۆبایل سیستەمی جۆراوجۆری بنەڕەتی بۆ بەڕێوەبردنی مۆبایلەکان
* تەلەفۆنی مۆبایل تەلەفۆنێکی گەورە کە دەتوانێت پەیوەندی بکات و وەری بگرێت
* ئامێری مۆبایل وەکو مۆبایلێکی زیرەک، تابلێت، یان کۆمپیوتەرێک کە بۆ کۆمپیوتەری مۆبایل دیزاین کراوە
مۆبایل (ئەلبوم)

***ئەلبومی مۆبایل*** () دوا ئەلبوومی بیڤەرە، و یەکێکە لە دوایین ئەلبوومەکانی کە لە "Man's Ruin Records" بڵاوکرایەوە. بەم شێوەیە لە چاپ دەرچووە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئەلبومەکانی ٢٠٠١
مۆبایل (گۆرانی)

**مۆبایل** () گۆرانییەکی گۆرانیبێژ و ئاوازدانەری کەنەدی ئەپریل لیڤینە لە یەکەم ئەلبوومی ستۆدیۆیی خۆی بە ناوی "Letting Go"ی (٢٠٠٢). لە مانگی ئایاری ٢٠٠٣ گۆرانییەکە وەک پێنجەمین و کۆتا تاکە گۆرانی ئەلبوومەکە لە نیووزیلاند بڵاوکرایەوە. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢ کلیپێک بۆ گۆرانییەکە گیراوە، ھەرچەندە بە ھۆکارێکی نادیار لە شوێنێک دانرا. لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١١ کلیپەکە لە ڕێگەی ئۆنلاینەوە دزەیپێکڕا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ٢٠٠٣
پۆل:گۆرانییەکانی ٢٠٠٢
مۆبایل، ئەریزۆنا

**شارۆچکەی ئەریزۆنا** () ناوچەیەکی نیشتەجێبوونە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و دەکەوێتە ناوچەی ماریکۆپا لە ویلایەتی ئەریزۆنا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
شارستانی مۆبیل، ئەلاباما

**پارێزگای مۆبایل** (بە ئینگلیزی: Mobile County, Alabama)یەکێکە لە پارێزگاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و دەکەوێتە ویلایەتی ئەلاباما.
ڕووبەری *پاڕێزگای مۆبایل* ٤٬٢٥٧٫٩٦ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزراوەکانی ١٨١٢ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
مۆبایل (پەیکەرتاشی)

**جۆری مۆبایل** () جۆرێکە لە پەیکەری جووڵەیی کە بۆ سوودوەرگرتن لە بنەمای ھاوسەنگی دروست کراوە. پێکدێت لە کۆمەڵێک درەخت، کە شتە قورسەکان یان دارەکانی تر لێیانەوە ھەڵواسراوە. ئەو شتانەی بە دارەکانەوە ھەڵواسراون ھاوسەنگی یەکتر دەکەن، بۆیە دارەکان کەم تا زۆر بە ئاسۆیی دەمێننەوە. ھەر دارێک تەنھا بە یەک وایەرەوە بەستراوەتەوە، ئەمەش ئازادی خولانەوەی لەسەر وایەرەکە دەدات. کۆمەڵەیەک لەم بەشە ھاوسەنگانە بە ئازادی لە بۆشاییدا ھەڵواسراوە، بە دیزاین بەبێ ئەوەی بەرکەوتنیان لەگەڵ یەکتردا ھەبێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:جووڵە
پۆل:جۆرەکانی پەیکەرتاشی
گۆڤاری مۆبایل

***گۆڤاری مۆبایل*** () بڵاوکراوەیەکی ئۆنلاینە کە لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٠ دەستی پێکردووە گۆڤارەکە تەکنەلۆژیای مۆبایل دەگرێتەوە، لەوانە دەفتەری کۆمپیوتەر، مۆبایل، یاریدەدەری دیجیتاڵی کەسی، ئامێری ئێم پی تری، کامێرای دیجیتاڵی، کایەی مۆبایل، و ئامێرە ئەلیکترۆنی و کۆمپیوتەرییەکانی تری گەورە و ھەروەھا تەکنەلۆژیای ئۆتۆمۆبیل.

## سەرچاوەکان
ئامێری مۆبایل

**ئامێری مۆبایل** () کۆمپیوتەرێکە ئەوەندە بچووکە کە دەتوانرێت لە دەستدا بگرترێت و کاربکات. ئامێرە مۆبایلەکان بە شێوەیەکی گشتی شاشەیەکی تەختی LCD یان OLED و ڕووکارێکی شاشەلەمس و دوگمەی دیجیتاڵی یان فیزیکییان ھەیە، و ھەروەھا کیبۆردێکی فیزیکییان ھەیە. زۆرێک لەم جۆرە ئامێرانە دەتوانرێت لە ڕێگەی وای-فای، بلوتووس، یان پەیوەندی نزیک مەیدانەکانەوە بە ئینتەرنێت و ئامێرەکانی دیکەوە ببەسترێتەوە، وەک سیستەمی کات بەسەربردنی ئۆتۆمۆبیل یان ھێدفۆن. کامێرای یەکگرتوو، توانای ناردن و وەرگرتنی دەنگ و ڤیدیۆ بۆ مۆبایل، کایەی ڤیدیۆیی و سیستمی شوێندۆزیی جیھانی (GPS)یان ھەیە. ئامێرە مۆبایلەکان لەوانەیە سیستەمی کارپێکردنی مۆبایل بەڕێوەببەن کە ڕێگە بە دامەزراندن و کارپێکردنی بەرنامەکانی لایەنی سێیەم دەدەن. مۆبایلە زیرەکەکانی سەرەتایی لە کۆتایییەکانی ٢٠٠٠دا بە تابلێتە گەورەکان جێگەیان گرترا. بەزۆری ھاتنە ژوورەوە و دەرچوون لە ڕێگەی ڕووکاری شاشەلڵمسەکەیەوە دەبێت. بەرھەمھێنەرانی سەرەکی جیھانی ئامێرە مۆبایلەکان بریتین لە سامسۆنگ، ھواوی، مێیزو، زتی، شاومی، سۆنی، گووگڵ، ئێچ تی سی، ئێڵ جی، تی سی ئێڵ، مۆتۆرۆلا مۆبیلیتی، نۆکیا، ڕێلمی و مایکرۆماکس ئینفورماتیک.

## سەرچاوەکان
*
حەسان کوڕی سابت

**حەسان کوڕی سابتی ئەنساڕی** یەکێکە لە ھاوەڵانی پێغەمبەر محەممەد، یەکێکە لە شاعیرانی عەرەب پێش ئیسلام و دوای موسڵمان بوون بووە بە شاعیری پێغەمبەر لە دوای کۆچکردن بۆ مەدینە، لەسەردەمی جێنشینی عەلی کوڕی ئەبوو تاڵیب لە نێوان ساڵانی ٣٥ بۆ ٤٠ی کۆچی مردووە. دوای موسڵمان بوون حەسان بووە بە یەکێکە لە بەرگریکارانی پێغەمبەر و ئیسلام ھەمیشە بە شیعرەکانی وەڵامی قسەکانی قوڕەیشی دەربارەی پێغەمبەر دەدایەوە، و پێغەمبەر ستایشی شیعرەکانی حەسانی دەکرد و دەیگووت ئەی خوایە پشتیوانی بکە، شیعرەکانی لە دیوانێکدا کۆکراونەوە بەناوی دیوانی حەسانی کوڕی سابت.

## سەرچاوەکان

پۆل:شاعیرانی عەرەب
پۆل:شاعیران بە زمانی عەرەبی
پۆل:مردووانی ٦٧٤
پۆل:ھاوەڵەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٥٦٣
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم
باشووکە

وێنۆک

باشووکە(کە هەندەک جاریش بە باشوکە دەنووسرێت) ،باشوو یان واشە،بریتیە لە جۆرێک لە باڵندە گۆشتخۆرەکان 

کە قەبارەیان گچکەیە.ئەو جۆرە باڵندە لە خێزانی بازەکانە.لە باکووری ئەفریقا و ئۆڕاسیا بوونی هەیە.

شێوەی دەرەکی نێرەکان جیاوازە لە مێیەکان ،نێرەی پێگەییوی باشووکە ڕەنگی پەڕوباڵیان لەنێوان بۆر و شیندایە کە هێڵی پرتەقاڵی بوونیان هەیە لە بەشی خوارێی جەستەیان.

لەکاتێکدا مێیەکانیان و بەچکە پێگەییوەکانیان بەشی سەرێیان ڕەنگی قاوەییە و بەشی خوارێیان هێڵی قاوەیی تێدایە.قەبارەی نێر و مێ جیاوازە کە مێیەکانیان بە ڕێژەی ٢٥ لە سەت گەورەترن لە نێرەکان

ئەوەش وادەکات کە جیاوازی نيوان نێرەی و مێیەی باشووکە ببێتە گەورەترین جیاوازی لەنێو جیهانی باڵندە.باشووکە ڕاوکەرێکی نێو دارستانەکانە و پتر پاڵندە گچکەکان ڕاودەکات.دەکرێت لە شوێنی دیکە  کە باڵندەی تێدا دەژیێن وەکی باخچەی گشتی و باخچەی نێو ماڵان و شار و گوندەکان ببیندرێت کە ئەو باڵندانە ڕاوبکات.نێرەی باشووکە باڵندەی قەبارە گچکە ڕاودەکات بەڵام مێیەکەی قەبارەی گەورەتر ڕاودەکات. 

کێشی مێینەکەی لەنێوان ١٨٥ بۆ ٣٤٢ گرامە و نێرەکەی لەنێوان ١١٠ بۆ ١٩٦ گرامە

تێکرای تەمەنی باشووکەی ٤ ساڵە.

## سەرچاوەکان

پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە
سەرکێشییەکانی گی و ئێستۆپا

**سەرکێشییەکانی گی و ئیستۆپا** (بە پورتوگالی: As Aventuras de Gui & Estopa) زنجیرە کارتۆنێکی کۆمیدی بەڕازیلیە کە لەلایەن ماریانا کالتابیانۆ دروستکراوە، کە بۆ یەکەم جار لە ساڵی ٢٠٠٩دا لە کۆمپانیای کارتوون نێتوۆرک پەخشکرا.

وەرزی دووەم لە ساڵی ٢٠١٠ پەخشکرا. وەرزی سێیەم لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ پەخشکرا. وەرزی چوارەم لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٥  لە کارتوون نێتوۆرک پەخشکرا. وەرزی پێنجەم لە نیسانی ٢٠٢١ لە بوومێرانگ پەخشکرا.

## کارەکتەرەکان

* **گی "ئیگینهۆ"** () وێست هایلاند وایت تێریرێکی گەنج. هەروەها کڵاوێکی سووری لەبەردایە.
* **ئێستۆپا** () سەگێکی خۆڵەمێشی قەڵەو و باشترین ھاوڕێی گی. پێڵاوی وەرزشی زەردی لەبەردایە.
* **کرۆکێت سپانیێل** () کۆکەر سپانیێلێکی قاوەیی و کچەھاوڕێی گی. کۆلارەیەکی زەرد و دوو کەوانەی لەبەردایە.
* **پیتیبورۆ** () پیتبولێکی بێج.
* **دۆنا ئیگویلدا** () وێست هایلاند وایت تێریرێکی و دایکی گی. قژێکی قاوەیی و لێوی سووری هەیە. پێڵاوی وەنەوشەیی، جلێکی ڕەش و کراسێکی پەمەیی لەبەردایە.
* **فیفیڤێلینها** () کچێک. قژێکی وەنەوشەیی و  پێستی سپی هەیە. پێڵاوی پرتەقاڵ،  پاڵتۆیەکی وەنەوشەیی و پانتۆڵێکی شین لەبەردایە.
* **ڕیبالدۆ "ڕیبا"** () مشکێک. پانتۆڵێکی شین لەبەردایە.
* **رۆکێت سپانیێل** () سپانیێلێکی بێج فەڕەنسی و ئامۆزا گەورەی گی.
* **مامۆستا جاراراکا** () مارێکی سەوز.
* **پیتیبێلا** پیتبولێکی بێج و کچەھاوڕێی پیتیبورۆ.
* **پیتبالینها** پیتبولێکی بێج بچووک و برا بچوکی پیتیبورۆ.
* **جەیمینهۆ** () بەرازێک.
* **نێردسۆن** () کوڕێک و دراوسێی گی.
* **برا گەورە** سەگێکی بێج گەورە و بەهێز.
* **جەستن بیبێلۆ** () باڵندەیەکی زەرد و پارۆدی جەستن بیبەر.
* **لیڤیا** () سەگێکی بێج.
* **بێردی** باڵندەیەکی سوور.
* **جاک پێ دی‌کاری** () سەگێکی پەمەیی فەڕەنسی.
* **بیسا** () سەگێکی بێج و داپیری گەورەی گی.
* **دکتۆر** () ورچێك.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*  
* 
* 
* 
* 

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی سەگەکان
سەیفوڵڵا کامبەخش فەرد

**سەیفوڵڵا کامبەخش فەرد** (  ; ٢١ی ئازاری ١٩٢٩ – ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠) شوێنەوارناسێکی ئێرانی بووە، کە پسپۆڕی شوێنەوارناسی و مێژووی کۆنی ئێران بووە.
وێنۆک

## پوختەی خوێندن و پیشە
لە شاری تاران لەدایک بووە، خوێندنی سەرەتایی لە قوتابخانەکانی ئەدیب و دارالفنون تەواو کردووە و لە ساڵی ١٩٦٤ لە زانکۆی تاران  بڕوانامەی ماستەر لە شوێنەوارناسی تەواو کردووە. لە قۆناغی  وەک مامۆستا دەستی بە كارکردووە و لە قوتابخانە سەرەتاییەکاندا وانەی گوتۆتەوە. لە ساڵی ١٩٥٩ پەیوەندی بە بەشی (پێش مێژوو)ی مۆزەخانەی نیشتمانی ئێرانەوە کردووە و وەک یاریدەدەری بەڕێوەبەری پەیمانگەی شوێنەوار دەست بە كار بوو  کە لەو کاتەدا سەر بە زانکۆی تاران بوو. ساڵی ١٩٦٥ بوو بە سەرۆکی بەشی ئەرشیف لە مۆزەخانەی نەتەوەیی ئێران، و گەیشتە یەکەم قۆناغی ژیانی پیشەیی خۆی. هەروەها لە ساڵانی ١٩٦١ تا ١٩٦٧ لە مارلیک ،  ڕودبار ، نیشاپور  گەرمی ، هەفت تەپە ، مشکین شار  و قەیتەریە   پشكنینەكانی ئەنجامداوە.

لە ساڵی ١٩٦٨ تا ١٩٧٧، سەرپەرشتی زنجیرەیەک پشكنینی شوێنەواریی سەرکەوتووی کردووە لە پەرستگای ئاناهیتا لە کەنگاوەرێ كوردستان کە ڕێگەی خۆشکرد بۆ پێشکەوتنی زیاتر.  لە ساڵی ١٩٧٧ وەک بەڕێوەبەری گشتیی لە وەزارەتی ڕۆشنبیری و هونەر لە پارێزگای خوراسان  لە ساڵی ١٩٧٩ لە دوا هەوڵی خۆیدا لە قۆناغی سەرپەرشتیاری بوو بە بەڕێوەبەری مۆزەخانەی نەتەوەیی ئێران و لە کاتێکدا کە چاکسازییە کۆمەڵایەتییە گەورەکان لە ڕۆژانی سەرەتای سەردەمی دوای شۆڕش لە ئێراندا خەریک بوو پشوویەک وەربگرێت. کەمبەخش فەرد گەڕایەوە سەر هێزی کار، دواتر و وەک ڕاوێژکار لە ناوەندی شوێنەوارناسی ئێران کاری کردووە تا خانەنشینی پێشوەختەی لە ساڵی ١٩٨٦دا  
[چەپ|وێنۆک|  اە كاتی كاری هەڵکەندنی شوێنەواری لە [کەنگەوەر لە ساڵی ١٩٧٢.]]

وێنۆک| لە تەمەنی ٧٩ ساڵیدا لە دیار گردێکی شوێنەوارییدا.

## كۆچكردنی
دوای ماوەیەکی کەم لە دەرچوونی لە نەخۆشخانە، لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ لە تاران ، لە ماڵەوە کۆچی دوایی کرد. پرسەی تایبەتی بۆ سازكرا لە مۆزەخانەی نەتەوەیی ئێران،  بە بەشداری شوێنەوارناسان، زانایان و میوانان،   

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنەوارناسانی ئێرانی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران
پۆل:مردووانی ٢٠١٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩
پۆل:كەنگەوەر
قەڵخانلو (دەریاچە)

**دەریاچەی قەڵخانلو** (بە فارسی: Daryāĉe Qalghanlu, ) بچووکترین دەریاچەی سروشتی ئازەربایجانی ئێرانە . دەریاچەکە لە نێوان گوندی خان کەندیی سەر بە دەڤەری گەرمی و سنووری كۆماری ئازەربایجاندایە ، لەڕۆژئاوای بەشی باشووری دەریای قەزوین .   

ناوی قەلخانلو دەبێت لە ناوی كوردانی قەڵخانی گۆرانەوە هاتبێت.

## تایبەتمەندییەکان
دەریاچەی قەلخانلو درێژییەکەی نزیکەیی ٧٠ مەترە و پانییەکەی ٤٥ مەترە و ڕووبەرەکەی ٣١٥٠ مەتر چوارگۆشەیە.
وێنۆک| دەریاچەی قەلخانلو نزیک گوندی خان کەندی

## گەلەری

## هاوسنوور

* تولون، ئێران
* خان کەندی
* عەزیزلو

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پۆل:دەریاچەکانی ئێران
گەرمی (شار)

**گەرمی** یان گەرمو شارۆچکەیێکە لە پارێزگای ئەردەوێل باکووری ئێران و ناوەندی دەڤەری گەرمی یە و بەشێکە لە دەشتی ناوداری موغان. .
200px|وێنۆک|چەپ|شارۆچکەی گەرمی

شارۆچکەی گەرمی دەکەوێتە باکووری شاری ئەردەوێل و  باشووری شاری پارس ئاباد . ٩٠ کیلۆمەتر لە شاری ئەردەوێلەوەدوورە . ژمارەی دانیشتووانی ٣٢ ھەزار کەسە و زۆربەیان بە ئاژەڵداریی و کشتوکاڵەوە خەریکن.

ڕەنگە ناوی شارەکە لە وشەی  (گەرم)ەوە ھاتبێت چونکە لێرە ھاوین گەرمە، زستانی فێنکە. شارەکە لە نێوان چوار شاخدایە. چەند گۆڕێکی سەردەمی پێش ئیسلام لە ڕۆژئاوای شارەکە  لەسەر چیای لالە دۆزرانەوەو  مێژوویەکی کۆنی ھەیە،. خەڵکی ئەم شارە بە زمانی تورکی ئازەربایجانی قسە دەکەن. 
## سەرچاوەکان

پۆل:ئێران
پۆل:ئەردەوێڵ
ڕیڵمی سی ٣

مۆبایلە زیرەکەکانی **ڕیڵمی سی ٣** و **ڕیڵمی سی ٣ ئای** () مۆبایلە زیرەکەکانی ئەندرۆیدن کە لەلایەن کۆمپانیای ڕیڵمی پەرەیان پێدراوە و لە مانگی شوباتی ٢٠٢٠ لە ھیندستان و مانگی  ئازاری ٢٠٢٠ لە فلیپین بڵاوکراونەتەوە. نرخی کەمێک لە خوار ١٢٠ دۆلارەوەیە و ئەندرۆیدی ١١ بەکاردەھێنێت، ڕیڵمی وەک مۆبایلێکی یاریکردنی بوودجەیی ئەمەی داناوە کە توانای یاریکردنی *[[پلەیر ئەنناونز بەتڵگراوندز]]* و *مۆبایل لیجێندز: بانگ بانگ*ی ھەیە.

چەندین جۆری مۆبایلەکە بڵاوکرایەوە، بۆنموونە توانای ھەڵگرتنی ناوەکی جیاواز و ڕام و کامێرا و پشتگیری ئێن ئێف سی بەپێی وڵاتەکەی، هەیە. لە بازارەکانی ھیندستان تەنھا دوو کامێرای دواوەی لەگەڵدایە و ھەستەوەری پەنجەمۆرەکەی لابردووە، لەکاتێکدا وەشانی نێودەوڵەتی سێ کامێرای دواوە و ھەستەوەری پەنجەمۆری تێدایە. دواتر کۆمپانیای ڕیڵمی ھات و مۆبایلی Narzo 10Aی لە ھیندستان بڵاوکردەوە، کە لە بنەڕەتدا ھەمان ئامێرە لەگەڵ جۆری سی ٣ی نێودەوڵەتی جگە لە بەرگی پشتەوەی دیزاینکراو.
## سەرچاوەکان

پۆل:ئامێرەکانی ئەندرۆید
دەشتی موغان

**دەشتی موغان**  ناوی دەشتێکە لە ئەوپەڕی باکووری  پارێزگای ئەردەوێل لە باکووری ڕۆژئاوای ئێران . ↵موغان دەشتێکە لە کەناری باشووری ڕووباری ئاراس و ڕۆژئاوای دەریای قەزوین ،  بەشێكی دەكەوێتە ناو سنووری کۆماری ئازەربایجان .  ↵موغان  خاکی بەپیتە و کەشوهەوای فێنك و رێژەێ بارانی باشە،  ڕووباری ئاراس بەناو خاكەكەیدا دەڕوات و بە یەکێک لە ناوچەکانی چاندن و دروێنەکردنی بەرهەمە کشتوکاڵییەکان دادەنرێت. .

## مێژووی موغان
وێنۆک| موغان لە سەردەمی خەلیفە عەباسییەکان
مێژوونووسی کۆنی یۆنانی هیکاتیۆس میلێتی باسی لە هۆزێک کردووە بە ناوی "مێک" لە كەنارەكانی ڕووباری ئاراس دەژیان. بە گوێرەی توێژەران مێکەکان هەمان موغەکانن. هێرۆدۆت بە "موکسۆی" ناوی بردوون. 

ئەو هۆزانەی لە كۆندا لە خاکی مۆغان نیشتەجێ بوون و پێیان دەگوترا ئازەری یان ئازەربێجانی  لە سەردەمی دواتردا ئازەربایجان بەو زەوییە دەگوترا کە دەكەوتە لە نێوان شێروان و ئازەربایجانی ئێراندا بوو. بە گشتی لە سەرەتای سەدەی یەکەمی زاینیەوە ناوی ئازەربایجان لە مێژوودا هاتووە. 

بە بۆچوونی مێژوونووس  سەعید نەفیسی  ناوی کۆنی مۆغان،  **[[آموکان|ئامۆکان]]** بووە . ئەم ناو لە كوردستان تا ئێستا باوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:جوگرافیای ئازەربایجان
پۆل:جوگرافیای ئێران
پۆل:جوگرافیای پارێزگای ئەردەوێڵ
ئەورووپاگومانی

**ئەورووپاگومانی** یان **گومانکاری لەسەر ئەورووپا** (بە ئینگلیزی: Euroscepticism، Euroskepticism یان ھەروەھا EU-scepticism) ھەڵوێستێکی سیاسییە کە ڕەخنە لە یەکێتیی ئەورووپا و یەکپارچەکردنی ئەورووپا دەگرێتەوە. ڕێژەی ئەم چەمکە لەو کەسانە کە دژبەری لەگەڵ ھەندێک دامەزراوە و سیاسەتەکانی یەکێتی ئەورووپا دەکەن و بەدوای چاکسازیدا دەگەڕێن (*ئەورووپاڕاستیباوەری*، *ئەورووپا ڕەخنەکەری* یان *ئەورووپاگومانیی نەرم*) دەستپێدەکات، و ھەتا ئەوانەی کە دژی ئەندامێتی لە یەکێتیی ئەورووپان و ئەو یەکێتیە چاکسازینەکردنی دەزانن (*دژەیەکێتیی ئەورووپاگەری* یان *ئەورووپاگومانیی سەخت*) دەکێشێتەوە. چەواشەی ئەورووپاگومانی بە ئەوروپالایەنگری، یان یەکێتیی ئەوروپاگەری ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەورووپاگومانی
پۆل:نوێھێنەرییە سیاسییەکان
پۆل:سیاسەتی یەکێتیی ئەورووپا
پۆل:کشانەوە لە یەکێتیی ئەورووپا
ئامۆکان

**ئامۆکان** ناوە بۆ چەند گوندێك  یەكیان لە بناری چیای سپیلكە، لە نێوان هەریر و خەلیفان سەر بە پارێزگای هەولێر.

**ئامۆكان (Amokan) كە**(بە تورکی : تاشەڤلەر Taşevler)ە گوندێکە سەر بە ناوچەی ئارگە لە  پارێزگای مەلاتیەی باكووری كوردستان  .
پۆل:جوغرافیای كوردستان
پۆل:مەلاتیە
سپیلک

**سپیلك** ، ناوی چیایێكە دەكەوێتە نزیك شارۆچكەی هەریر . رێگەی هامڵتۆن بە سپیلك دا دەڕوا (بریتیە لە شەش پێچ - لۆفە)و سێرێانێكی گرنگە  سۆران (سنووری ئێران)- بارزان (مێرگەسۆر)- شەقڵاوە (هەولێر) پێكەوە دەبەستێتەوە. 
وێنەی سپیلك لە گووگڵەوە|وێنۆک
## زانیاری جوگرافیایی
چیای سپیلك 839 مەتر لە ئاست دەریا بەرزە (2753 پێ).

## مێژوو
لە سەرەتای دامەزراندنی دەوڵەتی عیڕاق گرنگیێكی لۆجیستی هەبووە و قەڵایەكی سەربازی گەورەی لێ درووستكراوە كە تا ئێستا وەك سەربازگە ماوە.
## بەستەر
* هەریر
* خەلیفان
## سەرچاوە

## سەرچاوەکان
ھەڵبژاردە

**ھەڵبژاردە** یان **گوڵبژێر** (بە ئینگلیزی: Anthology) لە چاپ و بڵاوکردنەوەی کتێبدا بە کۆمەڵێک لە بەرھەمە ئەدەبییەکان دەوترێت کە لە لایەن کۆکەرەوە ھەڵبژێردراوە؛ ھەڵبژاردە دەتوانێت کۆمەڵێک شانۆنامە، شیعر، کورتەچیرۆک، دەقی گۆرانی یان وەرگیراوەکانێک لە دەقی کارەکانی چەندین نووسەری جیاواز بێت.

وشەی *ھەڵبژاردە* لە ژانری خەیاڵدا بۆ پۆلێنبەندیکردنی کارەکانی کورتتر وەکوو کۆمەڵەکانێک لە کورتەچیڕۆک یان کورتە ڕۆمان بەکار دەچێت کە بۆ بڵاوکردنەوە لە یەک بەرگدا کۆکرابن، بەڵام لەلایەن چەندین نووسەر نووسرابن و ھەریەکیان خاوەنی کەسایەتییەکان و ڕێکخستنەکانێکی جیاواز و ناپەیوەندیدار بن. ھەروەھا دەتوانێت کۆمەڵێک نووسراوەی ھەڵبژێردراو (کورتەچیرۆک، شیعر و ھتد) لە یەک نووسەر بێت.

بە کۆمەڵە بەرھەمێک کە تەواوی کارەکان تێدا بێت، *[[سەرجەمی کارەکان]]* یان *سەرجەمی بەرھەمەکان* (بە لاتین: opera omnia) دەوترێت.

## سەرچاوە

پۆل:ھەڵبژاردە
پۆل:شیعر
پۆل:زاراوەناسیی وێژە
پۆل:بەرھەم یان خزمەتگوزارییە چەپککراوەکان
مێرووناسی

**مێرووناسی** لقێکی گیانلەبەرناسییە کە لێکۆڵینەوە لە مێرووەکان دەکات.

مێرووناسی لەگەڵ کۆمەڵێک بابەت پێکدا دەچێت لەوانە، جێنەتیکی گەردی، ئاکار، زانستی دەمار، زیندەمیکانیک، زیندەکیمیا، سیستماتیک، کارەندامناسی، ژینناسیی پەرەسەندنی، ژینگەناسی، پێکھاتەناسی و زەویکۆڵزانی.

زیاتر لە ١٫٣ ملیۆن جۆری مێروو وەسف کراون، کە زیاتر لە دوو لەسەر سێی ھەموو جۆرە ناسراوەکانە. مێژووی ھەندێک جۆری مێروو دەگەڕێتەوە بۆ نزیکەی ٤٠٠ ملیۆن ساڵ لەمەوپێش. چەندین جۆری کارلێکیان لەگەڵ مرۆڤ و شێوەکانی تری ژیان لەسەر زەوی ھەیە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:مێرووناسی
پۆل:ژێربوارەکانی جومگەپێناسی
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٥

**یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٥** یارییەکی تۆپی پێ بوو لە نێوان لیڤەرپوولی ئینگلتەرا و میلانی ئیتاڵی  لە یاریگای ئۆڵۆمپیادی ئەتاتورک لە ئەستەنبوڵ لە ٢٥ی ئایاری ٢٠٠٥ بەڕێوەچوو بۆ یەکلایکردنەوەی پاڵەوانی وەرزی ٢٠٠٤-٢٠٠٥ی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا.لە ئەنجامدا بەهۆی لێدانەیەکلایکەرەوەکان ٣-٢ یانەی  ئەی سی میلانی ئیتاڵی نازناوەکەی بەدەستهێنا.

## سەرچاوەکان
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٧

**یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٧** کۆتا یارىی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا وەرزی  ٢٠٠٦-٢٠٠٧ بوو لە نێوان لیڤەرپوولی ئینگلتەرا و میلانی ئیتاڵی لە یاریگای ئۆڵۆمپیاد لە ئەتینای پایتەختی یۆنان لە ٢٣ی ئایاری ٢٠٠٧ بەڕێوەچوو. لە ئەنجامدا یانەی ئەی سی میلان بە ئەنجامی ٢-١ یارییەکەی بردەوە بۆ دووەمجار لەسەر یەک نازناوەکەی بەدەستهێنا.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* سایتی فەرمی یاری کۆتایی چامپیۆنزلیگی ٢٠٠٧ (ئەرشیڤ)
ئانجیلێک کیدجۆ

**ئەنجێلیک کیدجۆ** ( ; لەدایکبووی ) گۆرانیبێژ و ئەکتەر و چالاکوانی سینەمایی بەنینی - ئەمریکییە و بەھۆی کاریگەرییە مۆسیقییە جۆراوجۆرەکانی و کلیپە داھێنەرەکانییەوە ناوبانگی دەرکردووە. لە ساڵی ١٩٨٢ەوە کاردەکات. لە ساڵی ٢٠٠٧ گۆڤاری *[[تایم (کۆوار)|تایم]]* ناوی «خانمە گۆرانیبێژی پێشەنگی ئۆپێرا لە ئەفریقا»ی لێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فەڕەنسی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی
پۆل:گۆرانیبێژە فەرەنسییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە گۆرانیبێژە فەڕەنسییەکان لە سەدەی ٢١م
سۆفیا بوش

**سۆفیا بوش** () ئەکتەرێکی ئەمریکییە. لەنێو ئەو فیلمانەی کە ڕۆڵی تێدا گێڕاوە، دەتوانین باسی *ڤان وایڵدەر،* جۆن تەیکەر دەبێ بمرێت، *کرۆسڕۆدز* بکەین.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی یو ئانبێرگی ئێس سی بۆ پەیوەندییەکان و ڕۆژنامەوانی
کیرستی ئاڵی

**کیرستی ئالی** () ئەکتەرێکی ئەمریکی بووە.
ئەو شوێنکەوتووی زانستی ساینتۆلۆژیا بووە.
ئەلی لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ لە تەمەنی ٧١ ساڵیدا بەھۆی شێرپەنجەی قۆڵۆنەوە لە سەنتەری شێرپەنجەی مۆفیت لە شاری تامپا لە ویلایەتی فلۆریدا کۆچی دوایی کرد. ھاوسەری پێشووی پارکەر ستیڤنسۆن و دوو منداڵەکەی و ھاوئەستێرەی فیلمی Look Who's Talking جۆن تراڤۆڵتا و کەسایەتییە ناودارەکانی دیکە لە سۆشیال میدیادا سەرەخۆشی خۆیان بڵاوکردەوە. ھەروەھا تێد دانسۆن و کێلسی گرامەر و ڕیا پێرلمان ھاوئەستێرەکانی فیلمی Salute لێدوانیان بە یادی ئەو بڵاوکردەوە.
## سەرچاوەکان

پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی
پۆل:ساینتۆلۆژیستە ئەمریکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
پۆل:گاورە پێشووەکانی ئەمریکا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
پۆل:خانمەکتەرانی ڕۆلی سەرەکی براوەی خەڵاتی ئێمی لە پێشکەشکردنی ناوازە بۆ کۆمەڵە زنجیرەیەک یان فیلم
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:باشترین مۆسیقاژەن یان خانمەکتەری کۆمیدیاکار لە بردنەوەی گۆلدن گلۆب (تەلەڤیزیۆن)
دیۆرا بێرد

**دیۆرا بێرد** ()، ئەکتەر و مۆدێلی ئەمریکییە. ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمەکانی وەک میوانە بانگھێشتنەکراوەکان]] وکۆمەڵکوژی زنجیرەیی تێکساس، باشترین کچە ھاوڕێم، ھونەرمەندی سەرەکی، میوانی ھاوسەرگیری و مەتەڵ بینیوە. بێرد لە تەمەنی ھەرزەکاریدا لەسەر پێداگری دایکی پەیوەندی بە پۆلەکانی نواندنەوە کرد بۆ ئەوەی بەسەر گۆشەگیرییەکەیدا زاڵ بێت. لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا ڕووی لە شاری لۆس ئەنجلۆس کردووە بۆ ئەوەی کاری نواندن بکات. لەکاتێکدا خۆی لە فرۆشگە و شوێنە گشتییەکان کاری مۆدێلی دەکرد.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ژنە مۆدێلە ئەمریکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:خانمەکتەرانی لێزبیەن
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
کەیت بۆسوۆرت

**کاترین ئان بۆسوۆرت** ()، زیاتر بە کەیت بۆسوۆرس ناسراوە، ئەکتەرێکی ئەمریکییە. کەیت دەستی بە کاری نواندن کرد بە ڕۆڵی بێلا بانکز لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەی گەنجە ئەمریکییەکان. بە نواندن لە فیلمی بلو کراش (٢٠٠٢) ناوبانگی دەرکرد. دوای ئەوە لە ساڵی ٢٠٠٣ لە فیلمی خاکی سەرسووڕھێن ڕۆڵی کچە ھاوڕێی ھەرزەکاری ئەکتەری پۆرن جۆن ھۆڵمزی بینی کە ڤال کیلمەر ڕۆڵی تێدا دەگێڕا. لە ساڵی ٢٠٠٤ بۆسوۆرت ڕۆڵی ساندرا دەی لە فیلمی ئەودیو دەریادا بینی. لەو کاتەوە کەیت ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمە دیارەکاندا گێڕاوە، لەوانە فیلمی سووپەرمان دەگەڕێتەوە وەک لۆیس لەین لە ساڵی ٢٠٠٦ و فیلمی ٢١ لە ساڵی ٢٠٠٨. لە ساڵی ٢٠٠٨ کەیت بۆسوۆرت کارە ھونەرییەکەی خۆی وەک مۆدێلێک بەناونیشانی کالڤین کلاین و وتەبێژی کۆمپانیای کۆج فراوانتر کرد.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی سان فرانسیسکۆ
ئاشانتی

**ئاشانتی شیکۆیا دۆگلاس** () لەدایکبووی ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٠، گۆرانیبێژ و ئاوازدانەر و بەرھەمھێنەری تۆمار و سەماکار و ئەکتەر و مۆدێلی ئەمریکییە. لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠دا ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا. ئاشانتی بەھۆی یەکەم ئەلبوومی خۆیەوە بەناوبانگ بوو بە ناوی ئەشانتی، کە گۆرانیی "فوولیش" بووە پڕفرۆشترین گۆرانی ھەفتەی یەکەمی، لە مانگی نیسانی ٢٠٠٢دا زیاتر لە ٥٠٣ ھەزار دانە لە ئەمریکا فرۆشرا. ئەلبومەکە ژمارەی پێوانەیی تۆمارکرد بۆ گەورەترین فرۆشی ھەفتەی یەکەم بۆ ھونەرمەندێکی ژن، کە فرۆشی ھەفتەی یەکەمی ئەلیسیا کیس و لۆرین ھیڵی تێپەڕاند. ھەر لەو ھەفتەیەدا بووە یەکەم گۆرانیبێژی ژن کە دوو گۆرانی لە ١٠ باشترین گۆرانییەکانی بیلبۆرد ھۆت ١٠٠دا ھەبێت، بە گۆرانییەکانی "فوولیش" و " خۆشەویستی چییە؟". دیسان ئاشانتی بە سێ گۆرانی یەکەمی "فوولیش"، "خۆشەویستی چییە؟" و "ھەمیشە لە کاتدا" ژمارەیەکی پێوانەیی دیکەی لە بیلبۆرد ھۆت ١٠٠ تۆمارکرد لە ھەمان ھەفتەدا، بووە یەکەم ژن کە ئەو سەرکەوتنە بەدەستبھێنێت. لە ساڵی ٢٠٠٣ یەکەم خەڵاتی گرامی بۆ باشترین ئەلبوومی ڕیتم و بلووزی بەدەستھێنا بە ئەلبومێک کە ناوی خۆی لێنابوو. تا ساڵی ٢٠٠٨ نزیکەی ١٥ ملیۆن دانە لە گۆرانییەکانی لە جیھاندا فرۆشتبوو. ئاشانتی کۆتایی بە ساڵانی ٢٠٠٠ ھێنا وەک سێیەم ھونەرمەندی بەناوبانگی ڕیتم و بلووز دوای ئەلیسیا کیس و بیۆنسێ. ھەروەھا وەک ٣٨ھەمین باشترین ھونەرمەندی ئەو دەیەیە ڕیزبەندی کراوە. و گۆرانی «فوولیش» پلەی ١٧ی لەم دەیەدا بەدەستھێنا بە فرۆشتنی زیاتر لە ٧٫٤ ملیۆن دانە لە ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

پۆل:تۆماری ھونەرمەندانی دیف جام
پۆل:ژنە مۆدێلە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
پۆل:کچە ئەمریکیە سەماکارەکان
پۆل:سۆپرانۆ ئەمریکییەکان
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:تۆماری بەرھەمھێنەرانی ھیپ ھۆپی ئەمریکی
پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:کچە ئەمریکییە سەماکارەکان
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی
تەمارا فێڵدمان

**تامارا فێڵدمان** () خانمە خانمەکتەرێکی ئەمریکییە و لە شاری ویچیتا لە ویلایەتی کانزاس لەدایک بووە. پێش ئەوەی پیشەکەی بگوازێتەوە بۆ نواندن وەک مۆدێل دەستی بە کاری ھونەری کردووە. فێڵدمان بە ڕۆڵەکانی لە فیلمەکانی «ھاچێت» (٢٠٠٦) و «نامۆی تەواو» (٢٠٠٧) و ھەروەھا زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی «پارەی سێکسی پیس» (٢٠٠٧–٢٠٠٨) و «کچی قسە و باس» (٢٠١٢) ناسراوە. فێڵدمان بە ڕۆڵی بچووک لە بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکانی وەک "بۆستۆن پابلیک"، "سمۆڵڤیل" و "کچانی گیلمۆر" دەستی بە کارەکانی کردووە. ڕۆڵی پێشکەوتووی لە ساڵی ٢٠٠٦دا بوو کاتێک ڕۆڵی ماریبێس دانستۆنی لە فیلمی ترسناک "ھاچێت"دا بینی. ھەروەھا لە فیلمی تریلەری "Perfect Stranger" لەگەڵ ھالی بێری و بروس ویلیس بەشداری کردووە. جگە لە کارەکانی لەسەر شاشەی گەورە، فێڵدمان لە چەندین بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی بەناوبانگدا بەشداری کردووە لەوانە زنجیرە درامای "The Event"ی کەناڵی NBC، زنجیرە درامای کۆمیدی-درامای MTV "Awkward" و زنجیرە درامای ھەرزەکارانی CW "Gossip Girl". ھەروەھا فێڵدمان خێرخوازە، لەگەڵ ڕێکخراوەکانی وەک کۆمەڵەی مرۆیی ئەمریکا و ھونەری ئێلیسیۆم کاریان کردووە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٨

**یاری کۆتایی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ی ٢٠٠٨** یارییەکی تۆپی پێ بوو کە لە ٢١ی ئایاری ٢٠٠٨ لە یاریگای لوژنیکی لە شاری مۆسکۆ لە ڕووسیا ئەنجامدرا بۆ دیاریکردنی براوەی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا وەرزی٢٠٠٧-٢٠٠٨ . لە نێوان مانچستەر یوونایتد و چێڵسی ، بەمەش بۆ یەکەمجار لە مێژووی پاڵەوانێتییەکەدا، بووە یاری کۆتایی دوویانەی خولی پرێمیەرلیگ؛ ئەوە سێیەمجار بوو کە دوو یانە لە هەمان وڵاتەوە بەشداری یاری کۆتایییان بکەن، دوای ساڵانی ٢٠٠٠ و ٢٠٠٣ . مانچستەر یونایتد بە ئەنجامی ٦-٥ بە لێدانەکانی یەکلاکەرەوەكان یارییەکەی بردەوە و دوای ئەوەی کاتی زیادکراو بە ئەنجامی 1-1 یەکسان بوو . 

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* سایتی فەرمی (ئەرشیڤ)
شێوەزاری سلێمانی

**سلێمانی** یان **بابانی** شێوە ئاخاوتێنێکی کوردی تایبەتە بەو کەسانەی کە لە ناوەندی شاری سلێمانی نیشتەجێن، شێوازی قسەکردنی بابانی لە کۆندا بەو کەسانە ئەوترا کە لە **مەڵکەندی و سەرشەقام و سابونکەرانی** شارەکە ئەژیان بەڵام لە ئێستادا بە تەواوی خەڵکی شارەکە ئەوترێ **بابانی** ئەم شێوازەی سلێمانی بەوە تایبەتمەندە کە زۆربەی ووشە و دەستەواژە کوردییەکان بە کورتکراوەیی دەرئەبڕێت یان ئەنوسرێت ھەروەھا بەوە جیا ئەکرێتەوە کە کەمترین ووشەی بێگانەی تێدایە و زیاتر کوردییەکی پوخت و پەتی ڕەسەنی زمانی کوردییە، وە زۆرتر پیتی ( **ئـ** ) بەکاردێت بۆ قسەکردن و لەکاتی نووسینیشدا ھاوشێوەی ئەم ووتارە کە پێی نووسراوە.

#### ھەندێ نمونەی شێوە ئاخاوتن یان نووسینی سلێمانی

پۆل:سلێمانی
پۆل:بابانی
پۆل:سابونکەران
پۆل:مەڵکەندی
کینیاڕواندا

**کینیاڕواند** ،  **ڕواندان** یان **ڕواندا** ، بە فەرمی بە **ئیکینیاڕواند** ناسراوە،  زمانێکی بانتو و زمانی نیشتمانی ڕواندایە،  زاراوەیەکی زمانی ڕواندا-ڕووندییە کە لە بوروندی و ھەندێ بەشی کۆماری دیموکراتی کۆنگۆ ، ئۆگاندا (کە زاراوەیەک ھەیە بە ڕوفومبیرا یان ئۆروفومبیرا ناسراوە) و تانزانیا قسەی پێدەکرێت، زمانی کینیاڕواند لە ناو دانیشتوانی ڕەسەنی ڕواندا گشتگیرە و لەگەڵ کیروندی کە زمانی نیشتمانی بوروندییە لە یەکتر تێدەگەن،  کینیابڤیشیا و کینیامولێنگێ زاراوەیەکی یەکتر تێگەیشتوون کە لە پارێزگاکانی کیڤۆی باکوور و کیڤۆی باشوور لە کۆنگۆی دراوسێی کۆنگۆ قسەیان پێدەکرێت.

## تێبینی


## سەرچاوەکان

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## بەستەری دەرەکی

* 
* Kinyarwanda.net Kinyarwanda–English dictionary  and grammar reference
* Kinyarwanda phonology case study by University of Texas
* PanAfrican localisation page on Kinyarwanda and Kirundi
* Kinyarwanda–English Dictionary by Betty Ellen Cox
* 

پۆل:زمانەکانی ئووگاندا
پۆل:زمانەکانی ڕواندا
پۆل:کینیاڕواندا
پۆل:زمانەکانی ڕواندا-ڕوندی
پۆل:ئەلفوبێکان
پۆل:سیستمەکانی نووسین