open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جۆن کوش ئادەمز

**جۆن کوچ ئادەمز** (بە ئینگلیزی: John Couch Adams) لە ٥ی حوزەیرانی ١٨١٩ لە شاری لینیۆس لە ناوچەی کۆرنواڵ لە بەریتانیا لەدایک بووە و لە ٢١ی ١ی ساڵی ١٨٩٢ لە شاری کانبریج کۆچی دوایی کردووە، بیرکار و فەلەکناسی بەریتانی بووە.

یەکێک لە دۆزینەوە هەرە دیارەکانی پێشبینیکردنی شوێنی هەسارەی نێپتوون بوو تەنها لەسەر بنەمای حیسابکردن، ئەمەش لەسەر بنەمای تیشک خستنە سەر جیاوازی نێوان خولگەی هەسارەی یورانۆس و یاساکانی کیپلەر و نیوتن کە بووە هۆی بەدەستهێنانی مێدالیای کۆپلی لە ساڵی ١٨٤٨.

هاوتەریب و بەبێ ئاگاداری ئەوان، هەمان حیساباتی بیرکاری لەلایەن ئۆربان لیڤێریەرەوە ئەنجامدرا. ئەوکات لیڤێریێر یاریدەدەری یۆهان گۆدفرید گال بوو، لە ئەیلولی ساڵی ١٨٤٦دا خەریکی لێکۆڵینەوە بوون لەسەر پێگەی هەسارەی نەپتون، و بۆیان دەرکەوت کە پلەیەک لە شوێنی چاوەڕوانکراوی خۆیەوە دوورە (لە زوحەل). هێشتا هەندێک مشتومڕ هەیە لەسەر شانازییەکەی بۆ ئەم دۆزینەوە.

هەروەها جۆن ئادەمز بە داڕشتنی شێوازێکی ژمارەیی نوێ بۆ یەکخستنی هاوکێشە جیاوازە ئاساییەکان ناسراوە کە ناوی ئەویان لەسەرە، هەرچەندە فۆڕێست ڕەی مۆڵتن و فرانسیس باشفۆرت باشتریان کردووە.

لە ساڵی ١٨٥٩ تا کۆچی دوایی مامۆستای فەلەکناسی و ئەندازەیی بیرکاری بووە لە زانکۆی کانبریج، لە ساڵی ١٨٦٦دا میدالیای زێڕی کۆمەڵەی فەلەکی بەریتانیای بەدەستهێناوە، لە ساڵی ١٨٨٤ نوێنەرایەتی بەریتانیا لە وتارەکەی درێژخایەنی نێودەوڵەتیدا کردووە.
## گەنجیەتییەکەی
باوکی بە ناوی تۆماس ئادەمز جووتیارێکی کرێچی بووە و دایکی موڵکێکی لە شاری بازەرلیک بە میرات گرتووە. دوای خوێندنی لە گوندەکەی خۆی لە پالێنزا، لە تەمەنی دوانزە ساڵیدا دەچێتە شاری داڤێنپۆرت و لەوێ ئامۆزای دایکی خاوەنی قوتابخانەیەکی ئەهلی بوو. باشی لە بیرکاریدا وایکرد دایک و باوکی بڕیار بدەن لە زانکۆی کانبریج ناوی تۆمار بکەن و لە ئۆکتۆبەری ساڵی ١٨٣٩ وەک خوێندکار لە پەیمانگای سانت جۆن هاتە ناو زانکۆ. لە ساڵی ١٨٤٣ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی تەواو کردووە، هەروەها خەڵاتی سمیسیشی بەدەستهێناوە، کە تاجی خوێندکارە سەرکەوتووەکانیفیزیکی تیۆریک و بیرکاری کارپێکراو و ئەبستراکت دەکاتە سەر.
## ناوی لێنراوە
* کانییەک لەسەر مانگ ناوی ئەوی هەڵگرتووە لەگەڵ واڵتەر سیدنی ئادەمز و چارڵز هیچکۆک ئادەمز
* ئەڵقەی دەرەوەی نەپتون ناوی ئەوی هەڵگرتووە
* گەڕەستێرۆچکە ساڵی ١٩٩٦ ئادەمز بە ناوی ئەوەوە ناونراوە
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* لاپەڕەی جۆن کۆچ لە  Encyclopædia Britannica Online 
* لاپەڕەی جۆن کۆچ لە NNDB people 
* لاپەڕەی جۆن کۆچ لە  ئەکادیمیای زانستی ڕووسیا

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٩
پۆل:مردووانی ١٨٩٢
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:نێپتۆن
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
ویلیام ھاگینز

**سێر ویلیام هاگینز**  (٧ی شوباتی ١٨٢٤ – ١٢ی ئایاری ١٩١٠) فەلەکناسێکی بەریتانی بووە کە بە کارە پێشەنگەکانی لە بواری سپێکترۆسکۆپی فەلەکناسیدا لەگەڵ هاوسەرەکەی مارگرێت ناسرابوو. 

## ژیاننامە
وێنۆک| ویلیام هاگینز (١٩١٠)
ویلیام هاگینز لە ساڵی ١٨٢٤ لە شاری کۆرنهیل لە ویلایەتی میدلێسێکس لەدایکبووە، لە ساڵی ١٨٧٥ لەگەڵ مارگرێت لیندسی هاوسەری کە کچی جۆن مۆرای خەڵکی دبلن هاوسەرگیری کرد کە هەروەها ئارەزووی فەلەکناسی و توێژینەوەی زانستی بە بەردەوامی هەبوو. 

ویلیام بەردەوام هانی وێنەگرتنی هاوسەرەکەی دەدا و یارمەتی دا بۆ ئەوەی لێکۆڵینەوەکانیان بخەنە سەر بنەمایەکی سیستماتیکی.

هاگینز ڕوانگەیەکی تایبەتی لە ( 90 Upper Tulse Hill, London) دروستکرد، لەوێشەوە خۆی و هاوسەرەکەی  بە بەردەوامی چاودێرییەکی بەرفراوانیان لەسەر هێڵەکانی دەردانی سپێکتراڵ و هێڵەکانی هەڵمژینی تەنە ئاسمانییە جیاوازەکان ئەنجامدا. 

لە ٢٩ی ئابی ساڵی ١٨٦٤، هاگینز یەکەم کەس بوو کە سپێکتریمی سحری هەسارەیی وەرگرت کاتێک شیکاری (NGC ٦٥٤٣ی) کرد.  

هەروەها یەکەم کەس بوو کە جیاوازی لە نێوان سحر و گەلەئەستێرەکاندا کرد بە نیشاندانی کە هەندێکیان (وەک سحری ئۆریۆن ) سپێکتری دەردانی پاکیان تایبەتمەندی گازی هەبوو، لە کاتێکدا هەندێکی تر وەک گالاکسی ئەندرۆمێدا تایبەتمەندی سپێکتراڵی ئەستێرەکانیان هەبوو.

## ڕێزلێنان و خەڵات
**ڕێزلێنان**

* فەرماندەی شوڕشگێڕی فەرماندەیی حەمام (KCB) لە لیستی ڕێزلێنانی یۆبیلی ئەڵماسی ساڵی ١٨٩٧ لە ٢٢ی حوزەیرانی ١٨٩٧. 
* هاگینز لە وەرگرانی سەرەتایی فەرمانی شایستەیی (OM) بوو لە لیستی ڕێزلێنانی تاجە گوڵینەی ساڵی ١٩٠٢ کە لە ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٠٢ بڵاوکرایەوە،  و فەرمانەکەی لە پاشا ئێدوارد حەوتەم لە کۆشکی باکینگهام لە ٨ی ئابی ١٩٠٢ وەرگرت  

**خەڵاتەکان**

* مەدالیای شاهانە (١٨٦٦)
* خەڵاتی لالاندێ (١٨٧٠)
* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی (بە هاوبەشی لەگەڵ ویلیام ئالن میلەر لە ساڵی ١٨٦٧، بە تەنیا لە ساڵی ١٨٨٥)
* مەدالیای ڕامفۆرد (١٨٨٠)
* خەڵاتی ڤاڵز (١٨٨٢) 
* ئەندامی ئەکادیمیای شاهانەی سوید بۆ زانستەکان (١٨٨٣)
* مەدالیای یانسن (١٨٨٨)
* مەدالیای کۆپلی (١٨٩٨)
* مەدالیای هێنری دراپەر لە ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانەوە (١٩٠١) 
* مەدالیای بروس (١٩٠٤)

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* هاگینز، سێر ویلیام (١٨٢٤-١٩١٠) باربارا ج. بێکەر، فەرهەنگی ئۆکسفۆرد بۆ ژیاننامەی نیشتمانی ، ٢٠٠٤ (پێویستە بەشداریکردن)
* 
* وەسفکردنی دەنگی کارەکانی هاگینز
* ئیکلێکتیزم، هەلپەرستی و پەرەسەندنی کارنامەیەکی نوێی توێژینەوە: ویلیام و مارگریت هاگینز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی باربارا ج
* ویلیام واڵاس کامپبێل  , کۆمەڵەی فەلەکی زەریای هێمن بەستەر لە ئەرشیفی ئینتەرنێتەوە .

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی لالاند
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:مردووانی ١٩١٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٤
ناسیۆنالیزمی یۆنانی

[وێنۆک|250x250پیکسڵ| ئاڵای نیشتمانی [یۆنان لە ١٣ی کانوونی دووەمی ١٨٢٢ لەلایەن یەکەمین ئەنجومەنی نیشتمانی لە ئێپیداوروس بە فەرمی پەسەند کرا.]]
**ناسیۆنالیزمی یۆنانی**، ھەروەھا بە **ناسیۆنالیزمی ھێلینی** ناودەبرێت، ئاماژەیە بۆ ناسیۆنالیزمی یۆنانییەکان و خۆشویستنی کولتوری یۆنانی. وەک ئایدۆلۆژیایەک ناسیۆنالیزمی یۆنانی لە یۆنانی کلاسیکەوە سەرچاوەی گرتووە و پەرەی سەندووە. لە سەردەمی مۆدێرن دا، ناسیۆنالیزمی یۆنانی بووە بزووتنەوەیەکی سیاسی گەورە، کە لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمەوە دەستی پێکرد، لە شەڕی سەربەخۆیی یۆنانی (١٨٢١–١٨٢٩) دژی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی گەیشتە لووتکە.

ھەروەھا ناسیۆنالیزمی یۆنانی بووە بزووتنەوەیەکی بەھێز لە یۆنان لە دەیەکانی ڕابردوو، و لە کاتی جەنگی جیھانیی یەکەمدا، کاتێک یۆنانییەکان بە ئیلھام وەرگرتن لە بیرۆکەی مێگالی، توانیان بەشێک لە یۆنان ڕزگار بکەن لە شەڕەکانی بەڵکان و دوای جەنگی جیھانیی یەکەم.

ھەروەھا ناسیۆنالیزمی یۆنانی ئایدۆلۆژیای سەرەکی دوو ڕژێمی دیکتاتۆری بوو لە یۆنان لە ماوەی سەدەی بیستەمدا: ڕژێمی ٤ی ئاب (١٩٣٦–٤١) و جونتای سەربازی یۆنان (١٩٦٧–٧٤). ئەمڕۆ ناسیۆنالیزمی یۆنانی لە ناکۆکی یۆنان و تورکیا لەسەر کێشەی قوبرس دەبیندرێت.

## مێژوو
وێنۆک|ھۆپلیتی یۆنانی (ڕاست) و جەنگاوەرێکی فارسی (چەپ)
[وێنۆک|283x283پیکسڵ| ''ھێلاسی سوپاسگوزار''، مۆزەخانەی مێژوویی نیشتمانی، [ئەتینا|ئەسینای پایتەخت. یۆنان وەک ژنێک کەسایەتی کراوە، کە لەگەڵ شۆڕشگێڕان ئاوێتە بووە و بەشداری لە شەڕی سەربەخۆیی یۆناندا کردووە.]]
دامەزراندنی شوێنەوارە پانھێلینییەکان، وەک پێکھاتەیەکی سەرەکی لە گەشەکردن و خۆئاگایی ناسیۆنالیزمی یۆنانیدا کاری کرد. لە کاتی شەڕەکانی یۆنانی و فارس لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین، ناسیۆنالیزمی یۆنانی ڕەگەکەی دامەزرا (نەک وەک ئەو ناسیۆنالیزمەی ئێستا ھەیە) ھەرچەندە بە شێوەیەکی سەرەکی وەک ئایدۆلۆژیایەک نەک بابەتێکی سیاسی، چونکە ھەندێک لە دەوڵەتە یۆنانییەکان ھێشتا ھاوپەیمانی ئیمپراتۆرییەتیی فارس بوون. ئەرستۆ و ھیپۆکرات ڕێبازێکی بیردۆزییان پێشکەش کرد سەبارەت بە باڵادەستی ھۆزە یۆنانییەکان، کە یارمەتیدەر بوو لە بەرەوپێش بردنی ھەستی بوونگەرایی لای یۆنانییەکان، تەنانەت ئێستاش کاری پێدەکرێت.

## ئەمانەش ببینە
* شانشینی یۆنان

## وردتر بخوێنەوە
* 

## سەرچاوەکان

پۆل:سیاسەتی یۆنان
پۆل:یۆنان
پۆل:ناسیۆنالیزمەکان
پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:نیشتمانپەروەری
ئۆربان لۆڤەریەر

ئۆربان لۆڤەریەر (بە فەڕەنسی : Urbain Jean Joseph Le Verrier ) فەلەکناس و بیرکارێکی فەرەنسییە و بە شێوەیەکی سەرەکی پسپۆڕی میکانیکی تەنە ئاسمانییەکان بووە. لە ١١ی ئازاری ١٨١١ لەدایک بووە و لە ٢٣ی ئەیلوولی ١٨٧٧ کۆچی دوایی کردووە، زۆربەی ژیانی لە ڕوانگەی پاریس کاری کردووە.

ئەو بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی ئەوەی توانی بوونی هەسارەی نەپتون دیاری بکات و شوێنەکەی دیاری بکات تەنها بە بەکارهێنانی بیرکاری.

کاتێک هەسارەی یورانۆس لەو شوێنە دەرنەکەوت کە زاناکان چاوەڕێیان دەکرد، زانا لیڤێریێر شوێن و بارستەی هەسارەیەکی دیکەی خستەڕوو (ئەو کاتە نەزانرابوو)، کە لەوانەیە هۆکاری گۆڕانکارییە چاودێرکراوەکانی جوڵەی ئۆرانۆس بێت لە خولگەی خۆردا. لەلایەن فەلەکناسە فەرەنسییەکانەوە پشتگوێ خرا و دواتر پێشبینییەکانی بۆ فەلەکناسی ئەڵمانی یۆهان گێدێفرید گالی لە ڕوانگەی بەرلین نارد، کە لە یەکەم شەوی گەڕانەکەیدا لە ساڵی ١٨٤٦دا ئەو هەسارەیەی دۆزیەوە کە لۆ ڤێریێر پێشنیاری کردبوو.
## زانستی بەرگەهەوا
کاتێک بوو بە بەڕێوەبەری ڕوانگەی پاریس، بەشێکی بچووکی ئەو ڕوانگەیەی بە میرات گرتووە کە کار لەسەر کەشناسی بکات، لەو سەردەمەدا ئەم زانستە زۆر پێشکەوتوو نەبوو.
## ڕێزلێنان
* ناوی ئەو لە لیستی ئەو ناوانەدایە کە لەسەر تاوەری ئیڤڵ هەڵکەندراوە.
* زۆرێک لە شارەکانی فەرەنسا کوچەیان هەیە کە ناوی ئەویان لەسەرە، لەوانە پاریس، لیل، تۆرکۆینگ، نانت، جوی لێس تۆرس، تۆلۆز، سانت لۆ و چەندانی تر.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* لێ ڤێریێر لەسەر دراوی ٥٠ فرانکی فەرەنسی
* پێشانگای مەجازی لەسەر کتێبخانەی دیجیتاڵی ڕوانگەی پاریس

پۆل:لەدایکبووانی ١٨١١
پۆل:مردووانی ١٨٧٧
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست
پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
پۆل:نێپتۆن
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
سیاسەتی سەوز

**سیاسەتی سەوز**، یان **ئیکۆپۆلیتیک** (Îkopoletîk) ئایدۆلۆژیایەکی سیاسییە کە ئامانجی پەروەردەکردنی کۆمەڵگەیەکی تەواوەتی ژینگەدۆستە، زۆرجار ڕەگ و ڕیشەی لە ژینگەدۆستی، ناتوندوتیژی، دادپەروەری کۆمەڵایەتی و دیموکراسی بنەڕەتیدا ھەیە. لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا لە جیھانی ڕۆژاوادا دەستی بە شێوەگرتنی خۆی کرد؛ لەو کاتەوە پارتە سەوزەکان لە زۆرێک لە وڵاتانی جیھان گەشەیان کردووە و خۆیان جێگیر کردووە و ھەندێکیشیان سەرکەوتنیان لە ھەڵبژاردنەکاندا بەدەست ھێناوە.

زاراوەی سیاسی *سەوز* لە سەرەتادا لە پەیوەندیدا لەگەڵ وشەی *die Grünen* (بە ئەڵمانی بە مانای «سەوزەکان» دێت) بەکار ھات، کە ھەڵگری ناوەکە پارتێکی سەوز بوو کە لە کۆتایییەکانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا پێک ھێندرا. زاراوەی ئیکۆلۆژیای سیاسی ھەندێک جار لە بازنەکانی ئەکادیمیدا بەکار دەھێنرێت، بەڵام نوێنەرایەتی بوارێکی توێژینەوە زانستییەکان دەکات، چونکە گشتگیرە و بیرۆکەی توێژنییەوەی ئەکادیمی بەرفراوان پێشکەش دەکات.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* پەیمانی سەوزەکان لە جیھاندا 
* ''ئیکۆلۆژی و کۆمەڵگا'' – کتێبی سیاسەت و کۆمەڵناسی ژینگەپارێزی

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
پۆل:یەکسانیی کۆمەڵایەتی
پۆل:پێشکەوتخوازی
پۆل:ژینگە
پۆل:ژینگەناسی
پۆل:پارتە سەوزەکانی ئوسترالیا
پۆل:ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان
ئاسایشی کەشوھەوا

وێنۆک|300x300پیکسڵ| نەخشەی زەوی کە بەرزبوونەوەی ئاستی ڕووی دەریا نیشان دەدات، و ھێڵە سنوورییە سوورەکانیش ناوچە ئەگەرییە زیان بەرکەوتووەکان نیشان دەدات، کە لەوانەیە لە داھاتوودا نوقمی ئاو ببێت.
**ئاسایشی [[کەشوھەوا]]** چوارچێوەیەکی سیاسی و گرتنەبەری ڕێساکانە، کە ئاوڕ لە کاریگەرییەکانی کەشوھەوا دەدات لەسەر ئاسایشی نیشتیمانی. زۆرجار ئاسایشی کەشوھەوا ئاماژەیە بۆ مەترسییە ئەمنییەکانی نیشتمیانی و نێودەوڵەتی کە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ بەھۆی گۆڕانکاری لە شێوازەکانی کەشوھەوا لەسەر زەوی دروست دەبن. چەمکێکە کە ئەو بیرۆکەیە بانگھێشت دەکات کە گۆڕانی پەیوەست بە کەشوھەوا مەترسییەکانی ئێستای کۆمەڵگا گەورەتر دەکات کە ئاسایشی مرۆڤ، سیستەمی دارایی، ئابووری و ژێرخانی و کۆمەڵگاکان دەخاتە مەترسییەوە. مەترسییە ئاسایشەکانی پەیوەست بە کەشوھەوا کاریگەرییەکی دوور مەودایان لەسەر شێوازی بەڕێوەبردنی ئاشتی و ئاسایشی جیھان ھەیە. ھەروەھا گۆڕانکارییەکانی کەشوھەوا بۆ گونجاندن و کەمکردنەوەی کاریگەرییەکان دەتوانن گۆڕانکاری نەرێنی لەسەر ئاسایشی مرۆڤ ھەبێت ئەگەر بە ھەڵە مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت.

دەستەواژەی *ئاسایشی کەشوھەوا* لە سەرەتادا لەلایەن شرۆڤەکارانی ئاسایشی نەتەوەیییەوە لە ئەمریکا و دواتر ئەورووپا پەرەی پێدرا، ئەم زاراوەیە لە بوارەکانی وەک سیاسەت، دیپلۆماسی، ژینگە و ئاسایشدا بە زیادبوون و دووبارەکردنەوەی دەستەواژەکە، بەکار ھات.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ئەنجومەنی ڕاوێژکاری سەربازی جیھانی سەبارەت بە گۆڕانی کەشوھەوا
* چۆن گۆڕانی کەشوھەوا بوو بە کێشەیەکی ئاسایشی نیشتیمانی (٢٠١٥)
* ئاسایشی نیشتیمانی لە چوارەمین ھەڵسەنگاندنی نیشتیمانی کەشوھەوا (٢٠١٨)
* دەربارەی ئاسایشی کەشوھەوا - مەترسییەکانی بە سەربازی کردنی قەیرانی کەشوھەوا (پەیمانگای نێودەوڵەتی، ٢٠٢١)

## سەرچاوەکان

پۆل:گۆڕانی ئاووھەوا
پۆل:ئاووھەواناسی
پۆل:کەش
پۆل:گۆڕان
بەدرخان

**بەدرخان** ناوی بنەماڵەیەکی کوردییە. کەسایەتییە ناودارەکان کە ناوی ئەم بنەماڵەیان ھەڵگرتووە، بریتین لە:

* بەدرخان بەگ
* ئەمین عالی بەدرخان
* بەدری پاشا بەدرخان، سیاسەتمەداری کورد عوسمانی
* عەبدولڕەزاق بەدرخان
* لەیلا بەدرخان
* جەلادەت عالی بەدرخان
* کامران بەدرخان
* سورەیا بەدرخان
* ویام سیماڤ بەدرخان
* ئەحمەد بەدرخان
* ڕەوشەن بەدرخان
ئەحمەد بەدرخان

**ئەحمەد بەدرخان** (١٨ی ئەیلولی ١٩٠٩ &#x2013; ٢٦ی ئابی ١٩٦٩) دەرھێنەرێکی سینەما و سیناریۆنووسی میسری، بەڕەچەڵەک کوردیی باشووریی بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٣٦ بۆ ١٩٦٨، ٤١ فیلمی دەرھێناوە. بەناوبانگە بە درامای ڕۆمانسی *شەوی خۆشەویستی* لە ساڵی ١٩٥٢، ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەسماھان کردووە؛ و دەبێتە کەسایەتییەکی ناوەندی لە ستۆدیۆکانی میسر، بەناوبانگترین ستۆدیۆی سینەمای میسر لەو کاتەدا.

## فیلمۆگرافیاکان
* *وێداد* (١٩٣٦)
* ئینتساری چەباب (١٩٤١)
* قاھیرەی بەغداد (١٩٤٧)
* من و تۆ (١٩٥٠)
* *شەوێکی خۆشەویستی* (١٩٥١)
* لان حوبی (١٩٥٤)
* ئەلەشان عەیونەک (١٩٥٥)
* ئەڵڵە معنا (١٩٥٥)
* ئزھای ئەنساک (١٩٥٦)

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

## سەرچاوەکان

پۆل:سیناریۆنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمە میسڕییەکان
پۆل:مردووانی ١٩٦٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٩
بەدری پاشا بەدرخان

**بەدری پاشا بەدرخان** (لە دایکبووی جەزیرە لە ١٨٤٧ ‒ کۆچی دوایی ١٩١١) سیاسەتمەداری کوردیی عوسمانی و ئەندامی بنەماڵەی بەدرخان بوو.

## ژیانی سەرەتایی و پەروەردە
بەدری پاشا بەدرخان لە شاری جەزیرە لەدایکبووە، و بەدرخانی بەگی باوکی بەشدار بووە لە بەرگریکردنی بۆتان کە لە کۆتاییدا شکستی ھێنا و دوورخرایەوە بۆ کریت. پێدەچێت دایکی بەڕەچەڵەک ئێزیدی بوو بێت. بەدری پاشا لە کریت لەلایەن چەند مامۆستایەکییەوە پەروەردە کراوە، و توانی بە زمانەکانی تورکی و عەرەبی و فارسی فێرببێت، جگە لە زمانی یۆنانی.

## پیشە
لە ساڵی ١٨٧١، دەستی کرد بە کارکردن بۆ حکوومەتی عوسمانی لە گوندێکی سووری لە قەزای ھەوران. دانانی وەک کورد، بەپێی سیاسەتێکی محەممەد ڕەشید پاشای والی ویلایەت بوو، کە سیاسەتێک بوو بۆ تێکەڵکردنیی نەتەوەکانی ناوچەکە داندرابوو. لە ڕوانگەی شەڕی عوسمانی و ڕووسیا لە ساڵانی ١٨٧٧‒١٨٧٨، ھێزە کوردییەکان لە سووریاوە بۆ ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی ڕێکخران، دوای جەنگ، بە ماوەیەکی کورت ئەم ھێزە کەوتە ژێر گومانەوە بەھۆی ھەڵگرتنی دروشمی سەربەخۆیی کوردەکان. لە ساڵانی ١٨٨٠ بەدواوە چەند جارێک لە ئیدارەی عوسمانیدا پلەی بەرزکرایەوە، سەرەتا بۆ موتەسەریفی سەنجەقی ھەوران، پاشان لە حەما، دواتریش بۆ تەرابلوس.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٩١١
پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٨٤٠
پۆل:کوردەکانی عوسمانی
ویام سیماڤ بەدرخان

**ویام سیماڤ بەدرخان** سینەماکاری بەڵگەفیلمی کوردیی سووریایە و خەڵکی شاری حومسە و لە ساڵی ٢٠١٤دا لەگەڵ سینەماکار، ئوسامە محەممەد فیلمی *ئاوی زیوین، خودی سووریایان* بەرھەم ھێنا، بەدرخان گەمارۆدانی حومسی دۆکیۆمێنت کرد و گرتە ڤیدیۆیییەکانی لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە بۆ محەممەد لە پاریس نارد، بۆ دروستکردنی فیلمەکەیان، کە لە ڤێستیڤاڵی فیلمی کان ساڵی ٢٠١٤ نمایش کرا.

ویام سیماڤ بەدرخان لە سعودیە لەدایکبووە و دایکی بۆ ماوەی پێنج ساڵ مامۆستا بووە. خێزانەکە لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گەڕانەوە بۆ سووریا و لە ساڵی ١٩٩٧دا لە شاری حومس نیشتەجێبوون. لە زانکۆی حەلەب خوێندوویەتی، دوای ئەوە بووەتە مامۆستای قوتابخانەی سەرەتایی لە شاری حومس و دەستی کردووە بە وێنەگرتنی ئەوەی لە حومس ڕوودەدات. لە ڕێگەی ئەستەمبوڵەوە لە سووریا ھەڵھات و لەوێشەوە بەرەو پاریس، بۆ کارکردن لەسەر فیلمی "*ئاوی زیوین، خۆ وێنەی سووریا"*

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد
پۆل:ژنە کوردەکانی ڕۆژاوای سووریا
جیۆڤانی شیاپارێلی

جیۆڤانی شیاپارێلی (بە ئیتاڵی :  Giovanni Schiaparelli ) (١٤ی ئازاری ١٨٣٥ - ٤ی تەمموزی ١٩١٠) فەلەکناسێکی ئیتاڵی بووە. لە زانکۆی تۆرین و ڕوانگەی بەرلین خوێندوویەتی و زیاتر لە چل ساڵ لە ڕوانگەی برێرا کاری کردووە.
## دۆزینەوەکانی
چاودێری هەندێک تەن لە کۆمەڵەی خۆردا کردووە، هەروەها ناوی دەریا و کیشوەرەکانی ناوە دوای چاودێریکردنی هەسارەی مەریخ. لە سەرەتای ساڵی ١٨٧٧دا، پێی وابوو کە ئەو دیاردانەی بەدی کردووە کە ناوی لێناوە کانالی، چەندین دەیە دوای ئەم دۆزینەوە، دەرکەوت کە تەنیا وەهمێکی بینایی بوون.

لە ٢٦ی نیسانی ١٨٦١: جیۆڤانی دۆزینەوەی گەڕەستێرۆچکەی ٦٩ هێسپێریا ڕاگەیاند.

زانای فەلەکناسی ئیتاڵی جیۆڤانی شیاپارێلی کۆمەڵێک هێڵی دۆزیەوە کە ناوچە تاریکەکانی مەریخ بەیەکەوە دەبەستنەوە. شیاپارێلی ئەم دێڕانەی ناوبردووە "کۆریدۆر"، بەڵام ئەم وشەیە لە ئیتاڵییەوە بۆ ئینگلیزی بە کەناڵ وەرگێڕدراوە. لە ئەنجامی ئەم هەڵەیەدا هەندێک لە زاناکان پێیانوابوو ئەم هێڵانە کەناڵی ئاون کە لەلایەن جۆرێک لە ڕەگەزی مرۆڤەوە دروستکراون. ئێستا فەلەکناسەکان دەزانن کە ئەم کەناڵانە هەرگیز لەسەر مەریخ بوونیان نەبووە.

لە ساڵی ١٨٧٧ فەلەکناسی ئیتاڵی جیۆڤانی سیپارێلی چاودێری مەریخی کرد کە لە زەوی نزیک دەبێتەوە و پشتڕاستی کردەوە کە کەناڵەکانی بینیوە کە ڕووی مەریخیان داپۆشیوە، ئەم کەناڵانە لە ساڵانی ١٨٧٩ و ١٨٨٢دا بەلای ئەوەوە تەواو ڕاست بوون، ئەمەش ئەگەری ئەوە دەبەخشێت کە لەلایەن خەڵکی مەریخەوە دروستکراون، سیپارێلی ناوی ئەم کەناڵانەی ناوە کەناڵی و دوای ئەوەی نووسینەکانی سیپارێلی وەرگێڕدرانە سەر زمانی ئینگلیزی، ئەم کەناڵانە وای لە فەلەکناسی ئەمریکی پێرسیڤاڵ لۆوێل کرد، لەگەڵ ویلیام پیکەرینگ، ڕوانگەیەک لە ویلایەتی ئەریزۆنا ڕێک بکەن بۆ چاودێریکردنی مەریخ لە کاتی نزیکبوونەوەی لە ساڵی ١٨٩٤. لۆوێل پاشان گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە ئەو قسەیەی کردبووی ڕاستە، تەنانەت شیپارێلی لە ساڵی ١٨٩٥دا کتێبێکی بڵاوکردەوە کە تیایدا قسەکانی خۆی سەبارەت بە بوونی ژیانی زیرەک لەسەر مەریخ ڕوونکردەوە.
## مردن
جیۆڤانی لە ٤ی تەمموزی ١٩١٠ کۆچی دوایی کرد و یەکێک لە کانییەکانی سەر مەریخ بە ناوی ئەوەوە ناونراوە بۆ یادەوەرییەکەی و لە ڕۆمانی دیلەکەی مەریخدا لە نووسینی ئەندی وێردا باسی لێوە کراوە.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* لاپەرەی جیۆڤانی لە  Encyclopædia Britannica Online
* لاپەرەی جیۆڤانی لە NNDB people

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٥
پۆل:مردووانی ١٩١٠
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی لالاند
جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٩٢

**جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ساڵی ١٩٩٢** ١٨ەمین خولی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا ڕێکدەخرێت. لە وڵاتی سێنیگال بەڕێوەچوو. دوازدە ھەڵبژاردە بەشداری ئەم خولەی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا کرد و دابەشکران بەسەر چوار کۆمەڵەدا، ھەر کۆمەڵەیەک لە سێ ھەڵبژاردە پێکھاتبوو. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکان گەیشتنە یاریی قۆناغی ھەشتەم، دوتر لەو قۆناغی چوار ھەڵبژاردە گەیشتنە یاریی پێش کۆتایی. ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار یەکەم پاڵەوانێتی بەدەستھێنا و بە لێدانی سزای غانای ١١–١٠ بردەوە، دوای یەکسانبوونی بێ گۆڵ.

## پاڵاوتەکان
وێنۆک|302x302پیکسڵ| گەلانی بەشدار جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ساڵی ١٩٩٢.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وردەکارییەکان لە RSSSF

پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٩٤

**جامی نەتەوەکانی ئەفریقا لە ساڵی ١٩٩٤** نۆزدەھەمین خولی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا ڕێکدەخرێت. لە وڵاتی تونس بەڕێوەچوو. دوازدە ھەڵبژاردە بەشداری ئەم خولەی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا کرد و دابەشکران بەسەر چوار کۆمەڵەدا، ھەر کۆمەڵەیەک لە سێ ھەڵبژاردە پێکھاتبوو. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکان گەیشتنە یاریی قۆناغی ھەشتەم، دوتر لەو قۆناغی چوار ھەڵبژاردە گەیشتنە یاریی پێش کۆتایی. نێجیریا دووەم پاڵەوانێتی خۆی بەدەستھێنا و لە یاری کۆتاییدا بە دوو گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێک لە زامبیا بردەوە.تیمی زامبیا لەم دواییانەدا پێکھات، دوای کارەساتێکی ئاسمانی کە تێیدا ھەژدە یاریزان و چەند ئەندامێکی ستافی تیپی پێشوو کوژران.

## تیمە پاڵاوتەکان
وێنۆک| گەلانی بەشدار لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٩٤.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وردەکارییەکان لە RSSSF
* وردەکارییەکان لە www.angelfire.com

## سەرچاوەکان
جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٩٦

**جامی نەتەوەکانی ئەفریقا لە ساڵی ١٩٩٦** بیستەمین خولی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا ڕێکدەخرێت. لە وڵاتی ئەفریقای باشوور بەڕێوەچوو؛ کە جێگەی کینیای گرتەوە.بۆ یەکەمجار شازدە ھەڵبژاردە بەشداری ئەم خولەی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا کرد بەڵام نێجیریا ھەڵگری نازناوی پێشوو لە کۆتا ساتدا لە پاڵەوانێتییەکە کشایەوە لەژێر فشاری دیکتاتۆری ئەوکاتە سانی ئاباچا و بوونەوە ١٥ ھەڵبژاردە و دابەشکران بەسەر چوار کۆمەڵەدا، ھەر کۆمەڵەیەک لە چوار ھەڵبژاردە پێکھاتبوو. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکان گەیشتنە یاریی قۆناغی ھەشتەم، دواتر لەو قۆناغی چوار ھەڵبژاردە گەیشتنە یاریی پێش کۆتایی.بەڵام نەیجیریا و یاریگاکە بۆ ١٥ یاریزان کەمکردەوە ئەفریقای باشوور یەکەم پاڵەوانێتی خۆی بەدەستھێنا و لە یاری کۆتاییدا بە ئەنجامی ٢–٠ لە تونسی بردەوە.

## پاڵاوتەکان
وێنۆک|302x302پیکسڵ| گەلانی بەشدار لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٩٨.
}
| براوەی گرووپی دووەم
|  (١٩٦٢، ١٩٦٣، *[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٥|١٩٦٥]]*، ١٩٧٨، ١٩٨٢، *[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٩٤|١٩٩٤]]*)
|}

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وردەکارییەکان لە RSSSF
* وردەکارییەکان لە www.angelfire.com

پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
جامی نەتەوەکانی ئەفریقا ١٩٩٨

**جامی نەتەوەکانی ئەفریقا لە ساڵی ١٩٩٨**، بیست و یەکەمین خولی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا (ACN) بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا ڕێکدەخرێت. لە وڵاتی بورکینا فاسۆ بەڕێوەچوو. شازدە ھەڵبژاردە بەشداری ئەم خولەی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا کرد و دابەشکران بەسەر چوار کۆمەڵەدا، ھەر کۆمەڵەیەک لە چوار ھەڵبژاردە پێکھاتبوو. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکان گەیشتنە یاریی قۆناغی ھەشتەم، دواتر لەو قۆناغە، چوار ھەڵبژاردە گەیشتنە یاریی پێش کۆتایی. میسر چوارەم پاڵەوانێتی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا ی بەدەستھێنا و لە یاری کۆتاییدا بە ئەنجامی ٢–٠ لە ئەفریقای باشووری بردەوە.

## پاڵاوتنەکان
نەیجیریا لە پاڵاوتنەکانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٩٨ قەدەغە کرا، بەھۆی کشانەوەی لە جامی ١٩٩٦، لە بەرامبەردا ھەڵبژاردەکانی دیکە بەھۆی کشانەوە لە کاتی پاڵاوتن بۆ جامی ١٩٩٦ قەدەغە کران.
وێنۆک|302x302پیکسڵ| گەلانی بەشدار لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٩٨.
}
| براوەی گرووپی چوارەم
|  (١٩٦٢، ١٩٦٣، *[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٥|١٩٦٥]]*، ١٩٧٨، ١٩٨٢، *[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٩٤|١٩٩٤]]*، ١٩٩٦)
|-
|
| پلەی دووەمی کۆمەڵەی دووەم
|  (١٩٦٨، ١٩٨٠، ١٩٨٢، ١٩٨٤، ١٩٨٦، ١٩٨٨، ***[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٩٠|١٩٩٠]]***، ١٩٩٢، ١٩٩٦)
|-
|
| پلەی دووەمی کۆمەڵەی شەشەم
|  (١٩٩٦)
|-
|
| براوەی گرووپی پێنجەم
|  (١٩٧٠، *[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٢|١٩٧٢]]*، ١٩٨٢، **[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٨٤|١٩٨٤]]**، ١٩٨٦، **[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٨٨|١٩٨٨]]**، ١٩٩٠، ١٩٩٢، ١٩٩٦)
|-
|
| پلەی دووەمی کۆمەڵەی شەشەم
|  (١٩٦٥، **[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٨|١٩٦٨]]**، ١٩٧٠، ١٩٧٢، **[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٤|١٩٧٤]]**، ١٩٧٦، ١٩٨٨، ١٩٩٢، ١٩٩٤، ١٩٩٦)
|-
|
| پلەی دووەمی کۆمەڵەی سێیەم
|  (**[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٥٧|١٩٥٧]]**, ***[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٥٩|١٩٥٩]]***, ١٩٦٢, ١٩٦٣, ١٩٧٠, *[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٤|١٩٧٤]]*, ١٩٧٦, ١٩٨٠, ١٩٨٤, ١٩٨٦, ***[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٨٦|١٩٧٠]]***.١٩٨٨، ١٩٩٠، ١٩٩٢، ١٩٩٤، ١٩٩٦)
|-
|
| براوەی گرووپی دووەم
|  (١٩٦٥, ١٩٦٨, ١٩٧٠, ١٩٧٤, ١٩٨٠, *[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٨٤|١٩٨٤]]*, ١٩٨٦, ١٩٨٨, ١٩٩٠, ١٩٩٢, **[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٨٠|١٩٨٠]]**.١٩٩٤، ١٩٩٦)
|-
|
| براوەی گرووپی سێیەم
|  (١٩٧٢، **[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٦|١٩٧٦]]**، ١٩٧٨، ١٩٨٠، ١٩٨٦، *[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٨٨|١٩٨٨]]*، ١٩٩٢)
|-
|
| پلەی دووەمی کۆمەڵەی حەوتەم
|  (١٩٨٦، ١٩٩٦)
|-
|
| پلەی دووەمی کۆمەڵەی پێنجەم
|  (یەکەم جار)
|-
|
| براوەی گرووپی شەشەم
|  (١٩٧٢، ١٩٨٤)
|-
|
| براوەی کۆمەڵەی حەوتەم
|  (١٩٧٤، ١٩٧٨، ١٩٨٢، ١٩٨٦، ١٩٩٠، ١٩٩٢، ١٩٩٤، ١٩٩٦)
|}

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وردەکارییەکان لە RSSSF

پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
ناسیۆنالیزمی ژینگەیی

**ناسیۆنالیزمی ژینگەیی** (ھەروەھا بە **ناسیۆنالیزمی ئیکۆلۆژی**، **ئیکۆ‒ناسیۆنالیزم** یان **ناسیۆنالیزمی سەوزیش** ناسراوە) کۆکراوەی ناسیۆنالیزم و سیاسەتی سەوزە. ناسیۆنالیستە سەوزەکان لە زۆر خاڵ و ڕووەوە سەرانسەری شەبەنگی سیاسیی چەپ-ڕاست دەگرێتەوە، بەڵام ھەموویان پابەندن بەو بیرۆکەیەی کە دەوڵەت-نەتەوە و ھاووڵاتیانی ئەرکێکی تایبەتیان ھەیە، ئەویش پاراستنی ژینگەی وڵاتەکەیانە.

## پێناسە و بنەماکانی
بە بڕوای جین داوسن (Jane Dawson) ناسیۆنالیزمی ژینگەیی بریتییە لە سەرھەڵدانی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان کە کێشەکانی پاراستنی ژینگە بە نزیکییەوە بە ناسیۆنالیستەکان دەبەستنەوە؛ ھەروەھا داوسن گریمانە دەکات کە ئیکۆ‒ناسیۆنالیزم (ناسیۆنالیزمی سەوز یان ژینگەیی) «کۆکردنەوەی ژینگەدۆستی، ناسنامەی نەتەوەیی و خەبات بۆ دادپەروەرییە». پرۆفیسۆرەکانی مێژوو پێناسەی ئیکۆ‒ناسیۆنالیزمیان کردووە، جا چ لە سروشتدا بێت یان زانستی سیاسی: «کاتێک دەوڵەت ژینگە و سیاسەتی ژینگەیی وەک فۆرمەکانی شانازی نەتەوەیی خۆی بەرەوپێش دەبات، نەتەوە دەچەسپێت و دان بەو دەوڵەتە دەندرێ لەلایەن گەلەوە».

## سەرچاوەکان

پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:ناسیۆنالیزمەکان
پۆل:ژینگە
پۆل:ژینگەناسی
پۆل:ژینگەناسیی سیستمەکان
جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠٠٤

جامی نەتەوەکانی ئەفریقا لە ساڵی ٢٠٠٢ ٢٤ھەمین خولی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا بوو کە دوو ساڵ جارێک لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا ڕێکدەخرێت. لە ٢٤ی کانوونی دووەم– ١٤ی شوباتی ٢٠٠٤ لە وڵاتی تونس بەڕێوەچوو.پاڵاوتن لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٢ تا ٦ی تەممووزی ئەنجامدراوە. کامیروون وەک ھەڵگری نازناو و تونس وەک وڵاتی میواندار بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی سەردەکەون پاڵەوانێتییەکە. شازدە ھەڵبژاردە بەشداری ئەم خولەی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا کرد و دابەشکران بەسەر چوار کۆمەڵەدا، ھەر کۆمەڵەیەک لە چوار ھەڵبژاردە پێکھاتبوو. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکان گەیشتنە یاریی قۆناغی ھەشتەم، دواتر لەو قۆناغە، چوار ھەڵبژاردە گەیشتنە یاریی پێش کۆتایی. بێنین و ڕواندا توانیان بۆ بۆیەکەمجار لە مێژوویاندا بەشداری ئەم خولە بکەن دوای ئەوەی لە پاڵاوتنەکاندا لە پێشەنگی کۆمەڵەکەیاندا بوون و لەبەردەم دوو پاڵەوانی پێشووی ئەفریقا، سودان و گانا.تونس یەکەم نازناوی خۆی بەدەستھێنا دوای ئەوەی لە یاری کۆتاییدا بە ئەنجامی ٢–١ لە مەغریبی بردەوە، و نێجیریا پلەی سێیەمی بەدەستھێنا دوای ئەوەی لە پلەی ئۆفی پلەی سێیەمدا بە ئەنجامی ٢–١ لە مالی بردەوە. وەک پاڵەوان، تونس سەرکەوت بۆ جامی کیشوەرەکانی فیفا لە ساڵی ٢٠٠٥ لە ئەڵمانیا، وەک نوێنەری کاف.

## پاڵاوتەکان
وێنۆک|
ئەو ٤٩ نەتەوەیەی ناویان تۆمارکردووە بۆ پێشبڕکێکە بەسەر سێزدە گرووپدا دابەشکراون: دە گرووپی چوار تیم و سێ گرووپی سێ تیم. ھەڵبژاردەکانی گینیا بیساو و ساو تۆمێ و پرینسیپی و جیبۆتی پێش دەستپێکردن پاڵاوتنەکان لەدەست دەدەن. یەکەمی ھەر کۆمەڵەیەک سەردەکەوێت بۆ پاڵەوانێتی کۆتایی لە تونس، ھەروەھا باشترینەکانی دووەم. کامیرۆن وەک پاڵەوانی بەرگریکار و تونس وەک وڵاتی میواندار، بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی سەردەکەون بۆ قۆناغی کۆتایی پێشبڕکێکە.

}
| براوەی گرووپی نۆیەم
| ١٤یەم
| ٢٠٠٢
| ٥٤
|-
|
| براوەی گرووپی ١٠
| ١٩یەم
| ٢٠٠٢
| ٣٢. ٣٢
|-
|
| براوەی کۆمەڵەی ١١
| پێنجەم
| ٢٠٠٢
| ٣٦
|-
|
| براوەی کۆمەڵەی ١٢
| ١٣یەم
| ٢٠٠٢
| ٦٣
|-
|
| براوەی کۆمەڵەی ١٣
| یەکەم
| ھیچ
| ١٠٩
|-
|
| براوەی کۆمەڵەی ١٤
| یەکەم
| ھیچ
| ٤٩
|}

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* تۆمار و ئاماری چاپی ٢٠٠٤ لە RSSSF

پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠٠٨

**جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠٠٨** کە بە **جامی نەتەوەکانی ئەفریقای MTN** ناسراوە بەھۆی سپۆنسەری پێشبڕکێکە لەلایەن کۆمپانیای MTN، ٢٦ەمین خولی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا بوو، کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا ڕێکدەخرێت. لە وڵاتی جەزائیر بەڕێوەچوو. پاڵەوانێتییەکە لە چوار شوێنی دەوروبەری غانا لە نێوان ٢٠ی کانوونی دووەم تا ١٠ی شوباتی ٢٠٠٨ بەڕێوەچوو. ئەمە دوایین جامی نەتەوەکانی ئەفریقا بوو کە لۆگۆی کۆنی کاف بەکارھێنا. میسر لە پاڵەوانێتییەکەدا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و لە یاری کۆتاییدا بە ئەنجامی ١–٠ لە کامیروونی بردەوە. وەک نوێنەری کاف سەرکەوت بۆ جامی کیشوەرەکانی فیفا لە ساڵی ٢٠٠٩.

## دیارکردنی وڵاتی خانەخوێ
ڕێکخستنی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠٠٨ لە ٨ی تەممووزی ٢٠٠٤ لەلایەن ئەندامانی دەستەی بەڕێوەبەری کاف کە ١٢ کەسن لە قاھیرەی میسر بەخشرایە گانا. دەنگدەران بژاردەیەکیان ھەبوو لە نێوان گانا و لیبیا کە بەھۆی ئەوەی دوو وڵات لە ناوچەی باکووری ئەفریقا پێشتر میوانداری دوو چاپی کۆتایییان کردبوو (تونس لە ساڵی ٢٠٠٤، و میسر لە ساڵی ٢٠٠٦). ئەفریقای باشوور کە لە سەرەتاوە کاندید بوو، لە کۆتاییدا لە مانگی ئایاری ٢٠٠٤ کشایەوە دوای ئەوەی کاندیدکرا بۆ ڕێکخستنی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠. ئەمە چوارەم جارە کە گانا میوانداری جامی ئەفریقا دەکات لە دوای ساڵانی ١٩٦٣ و ١٩٧٨ و ٢٠٠٠ (بە ھاوبەشی لەگەڵ نەیجیریا).



## یارییەکان
### کۆمەڵەی یەکەم


----

----

----

----

----

### کۆمەڵەی دووەم


----

----

----

----

----

### کۆمەڵەی سێیەم


----

----

----

----

----

### کۆمەڵەی چوارەم


----

----

----

----

----

## قۆناغەکانی کۆتایی

### قۆناغی ھەشت

----

----

----

### پێش کۆتایی

----

### یاری پلەی سێیەم

### کۆتایی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 2008 African Cup of Nations at CAFonline.com
* Africa Cup of Nations on BBC 1Xtra
* African Cup of Nations 2008 coverage on Reuters.co.uk

پۆل:2007–08 in Ghanaian football
سیرەنایکا

**سیرەنایکا** () بە ناوی شاری سەیرەنەوە ناسراوە، دەکەوێتە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی لیبیا، و ناوچەی شام لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست.

## مێژوو
بەربەرەکان سەرەتاییترین دانیشتووانی سیرەنایکا بوون کە تائێستا تۆمارکراوە. پاشماوەی زمانیی بەربەرییەکان کە باوباپیرانیان قسەیان پێدەکرد تا ئێستاش لە زمانی ناوچەکە کاریگەری ھەیە و دەبینرێت. بەربەرە کۆنەکان ژمارەیەک شار و نیشتەجێبوونییان دامەزراند، چ لە کەناراوەکان و چ لە بیایانەکانی ناوەوە.

تۆمارەکانی میسر باس لەوە دەکەن کە لە سەردەمی شانشینی نوێی میسردا (سەدەی سێزدەھەمی پێش زایین)، ھۆزەکانی لیبو و مێشوێشی سیرەنایکا زۆرجار ھێرشیان کردووەتە سەر میسر.

سیرەنایکا لەلایەن یۆنانییەکانەوە داگیر کراوە لە سەدەی حەوتەمی پێش زایینەوە کاتێک بە **کیرینایکا** ناسرابوو. یەکەم و گرنگترین داگیرکراوی کۆلۆنی سیرین بوو کە لە نزیکەی ساڵی ٦٣١ پێش زایین لەلایەن کۆلۆنیالیستەکانی دوورگەی تێرای یۆنانییەوە دامەزرا. فەرماندەکەیان، ئەرستووەتەلیس ناوی لیبی باتۆسی وەرگرت لەم ناوچەیە، نەوەکانی کە بە شانشینی باتیاد ناسراون، سەرەڕای ململانێیەکی توند لەگەڵ یۆنانییەکان لە شارەکانی دراوسێدا بەردەوام بوون لە داگیرکارییەکانیان.

لە ساڵی ٥٢٥ پێش زایین، دوای داگیرکردنی میسر، سوپای ئەخمینی، کامبیسی دووەم دەستی بەسەر پەنتاپۆلیسدا گرت، و نزیکەی دوو سەدە حوکڕانی نزیک ناوچەکەیان کرد.

دوای فارسەکان ئەسکەندەری مەزن لە ساڵی ٣٣٢ پێش زایین ھات کە دوای گرتنی میسر باجی لە شارەکان وەردەگرت. پەنتاپۆلیس بە فەرمی لەلایەن بەتلیمیای یەکەم لکێندرا و لە ڕێگەی ئەوەوە گواسترایەوە بۆ شانشینی دیادۆکی لاگیدەکان کە زیاتر بە شانشینی بەتلیمۆس ناسراوە.

سیرەنایکا لەلایەن عەرەبە موسڵمانەکانەوە لەژێر فەرماندەیی عەمرو کوڕی عاسدا داگیرکرا لە سەردەمی خەلیفەی دووەم، عومەر کوڕی خەتتاب، لە ٦٤٢ی زاییینی، ناوچەکە بە **بارقا** ناسرا، دواتر پایتەختەکەشی بە شاری بارسێ داندرا. دوای تێکچوونی خەلافەتی ئومەوی، لکێندرا بە میسرەوە، ھەرچەندە ھێشتا لەژێر ھەمان ناودا بوو؛ سەرەتا لەژێر دەستی خەلیفەی فاتیمییەکان بوو. ناوچەکە بوو بە بنکەیەک بۆ چەتەکانی دەریا، کە زۆربەیان بۆ بەرژەوەندی فاتمییەکان ڕۆڵیان گێڕا.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* پڕۆژەی شوێنەواریی سیرەنایکا
* نووسراوەکانی ڕۆمانی سیرەنایکا 
* نەخشەی داینامیکی سیرەنایکا لەسەر نەخشەی گووگڵ.
* مێژوو و پێرستی فەرمانڕەواکانی تراپۆلیتانیا، لە سیرەنایکا لە ماڵپەڕی Worldstatesmen.org.
* مێژوو و پێرست فەرمانڕەواکانی سیرەنایکا Hostkingdom.net.
* مێژووی سیرەنایکا

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان
پۆل:باکووری ئەفریقا
پۆل:ئەفریقا
شارلۆت لی بۆن

**شارلۆت لی بۆن** (؛ لەدایکبووی ٤ی ئەیلوولی ١٩٨٦) ئەکتەر و ھونەرمەند و مۆدێل و پێشکەشکاری تەلەفزیۆنی پێشووی کەنەدییە. ئەو بە کارەکانی لە بەرنامەی گفتوگۆی لێ گراند جۆرناڵ ناسراوە.

## ژیانی
لی بۆن لە ساڵی ١٩٨٦ لە شاری مۆنتریال لەدایک بووە، لە دایک و باوکی ناویان بریجیت پاکێت و ڕیچارد لی بۆن. دایکی و باوکی و ھاوسەرەکەی فرانک شۆرپیۆن ھەموویان ئەکتەرن. دوای خوێندنی ھونەری، لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا دەستی بە کاری مۆدێل کرد و لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا کەنەدای بەجێھێشت بۆ ئەوەی لە دەرەوەی وڵات مۆدێل بکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦
جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠٠٠

**جامی نەتەوەکانی ئەفریقا لە ساڵی ٢٠٠٠** ٢٢ھەمین خولی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا ڕێکدەخرێت. بە ھاوبەشی لەلایەن گانا و نێجیریا میوانداری دەکرێت. شازدە ھەڵبژاردە بەشداری ئەم خولەی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا کرد و دابەشکران بەسەر چوار کۆمەڵەدا، ھەر کۆمەڵەیەک لە چوار ھەڵبژاردە پێکھاتبوو. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکان گەیشتنە یاریی قۆناغی ھەشتەم، دواتر لەو قۆناغە، چوار ھەڵبژاردە گەیشتنە یاریی پێش کۆتایی. کامیرۆن پاڵەوانێتییەکەی بەدەستھێنا و لە یاری کۆتاییدا بە ئەنجامی ٤–٣ بە لێدانی سزا لە نێجیریای بردەوە. وەک براوە و نوێنەری ئەفریقا سەرکەوت بۆ جامی کیشوەرەکانی فیفا لە ساڵی ٢٠٠١.

## پاڵاوتەکان
وێنۆک|302x302پیکسڵ| گەلانی بەشدار لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠٠٠.
}
| براوەی کۆمەڵەی حەوتەم
|  (١٩٦٢، ١٩٦٣، *[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٥|١٩٦٥]]*، ١٩٧٨، ١٩٨٢، *[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٩٤|١٩٩٤]]*، ١٩٩٦، ١٩٩٨)
|-
|
| براوەی گرووپی شەشەم
|  (١٩٧٤، ١٩٧٨، ١٩٨٢، ١٩٨٦، ١٩٩٠، ١٩٩٢، ١٩٩٤، ١٩٩٦، ١٩٩٨)
|-
|
| براوەی پلەی ئۆف
|  (١٩٦٥، ١٩٦٨، ١٩٨٦، ١٩٩٠، *[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٩٢|١٩٩٢]]*، ١٩٩٤)
|}

## سەرچاوەکان

* وردەکارییەکان لە RSSSF

پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
زاڤیر دۆلان

**زاڤیر دۆلان** (؛ لەدایکبووی ٢٠ی ئازاری ١٩٨٩) سینەماکار و ئەکتەری کەنەدییە.

## سەرەتای ژیانی

دۆلان لە شاری مۆنتریال لە کیوبیک لەدایک بووە و گەورە بووە. کوڕی جنێڤیڤ دۆلان، بەڕێوەبەری کۆلێژی گشتی کیبیکاییە و ڕەگ و ڕیشەی ئێرلەندییە و مانوێل تادرۆس، ئەکتەر و گۆرانیبێژی میسری-کەنەدی و بە ڕەچەڵەک قبتی و لوبنانییە. دایک و باوکی لە تەمەنی ٢ ساڵیدا جیابوونەوە، دایکی بەجێھێشت بۆ ئەوەی لە شاری مۆنتریاڵی دەرەوەی شار چاودێری بکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
پۆل:ئەکتەرە تەلەفزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا
پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان
پۆل:ئەکتەری دەنگی پیاوی کەنەدی
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی مۆنتریال
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیستەم
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیست و یەک
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمە ئێڵ جی بی تییەکان
پۆل:نووسەرانی مۆنتڕیال
ڕۆژھەڵاتی دوور

**ڕۆژھەڵاتی دوور** ئەو ناوچە جوگرافییەیە کە ڕۆژھەڵاتترین بەشی کیشوەری ئاسیا دەگرێتەوە، لەوانەش ڕۆژھەڵات و باکوور و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا.

ئەم زاراوەیە بۆ یەکەمجار لە سەدەی پازدەھەمدا لە گوتارێکی جیۆپۆلەتیکی ئەورووپیدا بەکارھات، بەتایبەتی بەریتانییەکان، کە ڕۆژھەڵاتی دوور وەک «دوورترین» سێ «ڕۆژھەڵات» دیاری دەکات. بە ھەمان شێوە لە سەردەمی شانشینی چینگ لە سەدەی نۆزدەھەم زاراوەکە بەکار ھاتووە.

لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمەوە، ئەم زاراوەیە زیاتر بۆ ناوچەی دەزگاکانی ڕاگەیاندنی گشتیی نێودەوڵەتیدا بەکارنەھاتووە بەھۆی واتا سیاسییەکانییەوە. باکووری ئاسیا ھەندێک جار بەھۆی جیاوازی کولتووری و نەتەوەیییەوە لەم زاراوە جوگرافییە دوورخراوەتەوە.

## ناوبانگ
لە نێو ئەورووپییەکانی ڕۆژاوادا، پێش سەردەمی کۆلۆنیالیزم، *ڕۆژھەڵاتی دوور* ئاماژەی بە ھەر شتێک دەکرد کە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست زیاتر بێت. لە سەدەی شازدەیەمدا، شا جۆنی سێیەمی پورتوگال، ھیندستانی بە «وڵاتێکی دەوڵەمەند و سەرنجڕاکێش» لە ڕۆژھەڵاتی دوور () ناوبرد، ئەم زاراوەیە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیدا وەک زاراوەیەکی تەواوکەر بۆ زەوییەکانی ڕۆژھەڵاتی ھیندستانی بەریتانیا بەکار دەھات.

## ئەمانەش ببینە

* ئاسیا‒ھێمن
* ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
* چوار پڵنگی ئاسیا
* ئاسیای ناوەوە
** سیبیریا
** ئۆرال (ناوچە)
* باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
* ڕۆژھەڵات
* باکووری ئاسیا
* باشووری ئاسیا
* باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
* ئاسیای گەرم
* کۆچی تورکەکان

**ڕێکخراوەکان**
* ASEAN+3
* ھاوبەشی ئابووری گشتگیر بۆ ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
* ھاوبەشی ئابووری گشتگیری ناوچەیی
* سەنتەری گەشەپێدانی ڕاوچییەکانی ماسی لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا


## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
پۆل:باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
پۆل:باکووری ئاسیا
پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا
پۆل:وتارەکان بە دەقی تێتومی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی خمێری
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاو
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی پۆرتووگالی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تامیلی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیندۆنیزی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی مۆنگۆلی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کۆری
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تایلەندی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڤیێتنامی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی بێرمی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی
پۆل:کیشوەرەکان
پۆل:جوگرافیا
پۆل:جوگرافیا بەپێی کیشوەر
پۆل:باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
لارس میکێلسن

**لارس میکێلسن** (؛ لەدایکبووی ٦ی ئایاری ١٩٦٤) ئەکتەری دانیمارکییە. لە زنجیرە درامای کوشتن ڕۆڵی ترۆلیس ھارتمان کاندیدی ھەڵبژاردنی سەرۆکی شارەوانی کۆپنھاگنی گێڕاوە.

## سەرەتای ژیانی
میکێلسن لە شاری گلادساکس لە نزیک کۆپنھاگن لەدایکبووە. ئەو و برا بچووکەکەی، ئەکتەری ناوداری ئەمریکی مادس میکێلسن، لە ناوچەی نۆرێبرۆ گەورە بوون. دوای خوێندنی ناوەندی، ناوی خۆی تۆمار کرد بۆ خزمەتکردنی سەربازی لە سوپای شاھانەی دانیمارک. پاشان لە زانکۆی کۆپنھاگن بایۆلۆجی خوێندووە بەڵام وازی لە خولەکە ھێناوە بۆ ئەوەی بژێوی ژیانی وەک ئەکتەری سەر شەقام لە شارەکانی ئەوروپا پەیدا دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
پیێر ناینی

**پیێر ناینی** (؛ لەدایکبووی ١٣ی ئازاری ١٩٨٩) ئەکتەری فەرەنسییە.

## سەرەتای ژیانی
ناینی لە شاری بۆلۆن بیلانکۆرت لە ویلایەتی ھاوتس دی سێن لە فەرەنسا لەدایکبووە. بنەماڵەکەی لە پاشخانی جولەکەی سێفاردی و کاسۆلیکن. باوکی، فرانسوا ناینی، مامۆستای فیلمە لە زانکۆکانی نۆرماڵ سوپ، لا فێمیس و ساینس پۆ. دایکی لە بەلجیکا لەدایکبووە، و نووسەری کتێبی ڕێنمایی داھێنەرانەی کات بەسەربردنە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری سیزەر
لارین نیومان

**لارین نیومان** (؛ ئەکتەر و کۆمیدی و نووسەری ئەمریکییە. نیومان بەشێک بوو لە کاستی زنجیرەی کۆمیدی کەناڵی ئێن بی سی *شەوی شەمە* لە ساڵی ١٩٧٥ەوە تا ساڵی ١٩٨٠ کە ڕۆیشت.

## سەرەتای ژیانی
نیومان لە ٢ی ئازاری ١٩٥٢ لە شاری لۆس ئەنجلۆسی ویلایەتی کالیفۆرنیا لەدایک بووە، نەوەیەکی ئاژەڵدارێکی خەڵکی ویلایەتی ئەریزۆنایە. خێزانەکەی جولەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمریکییەکان لە کایە ڤیدیۆییەکان
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:ژنە کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکان
پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ئامادەیی بێڤرڵی ھیڵس
پۆل:خانمەکتەرە جووە ئەمریکییەکان
پۆل:دووانە ئەمریکییەکان
ئاسیای گەرم

**ئاسیای گەرم** ئاماژە بە ھەموو ناوچەکانی ئاسیا دەکات کە کە کەشوھەوایەکی گەرمییان ھەیە. گرنگی جوگرافی و ئابوورییان ھەیە بەھۆی سەرچاوە سروشتییەکانیان و زیندەوەرە ھەمەچەشنەکانی، و چەندین جۆری بەھای کشتوکاڵی تێدایە. ئاسیای گەرم ١٦ وڵات دەگرێتەوە، لە قەبارەی نزیکەی ٦١٠ کیلۆمەتر (٢٤٠ مایلی چوارگۆشە)، بە گشتی دانیشتووانەکەی لە ساڵی ٢٠٠٦ ١٫٦ ملیار کەس بووە، بە زۆری ناوچە لادێ و گوندنشینییەکان دەگرێتەوە، و پێشبینی دەکرێت لە ساڵی ٢٠٢٥دا ژمارەی دانیشتووان بگاتە ٢٫٤ ملیار کەس. کەشوھەوا لە ئاسیای گەرم پەیوەستە بە شێوازی کەشوھەوای وەرزیی لەگەڵ زریان و بڕی زریانە خولگەیییەکان لە سێ ناوچە سەرەکییەکانی (کەنداوی بەنگال، باکووری زەریای ھێمن و دەریای باشووری چین). ژینگەکانی بریتین لە گەشەکردنی شارستانیەتی، پیشەسازی کشتوکاڵ، پەرەپێدانی ئابووری خراپبوونی زەوی کێشەکانی ژینگە و زیادبوونی پیسبوون کە ھەموویان بەشداری دەکەن لە گۆڕانی کەشوھەوا.

## ئەمانەش ببینە
* دارستانی باراناوی

## بەستەرە دەرەکییەکان
* کۆکردنەوەی ورد لەسەر ئاسیای گەرم
* ھاوینەھەواری ئیکۆ لە ئاسیا
* پەیمانگای ئاسیای زەریای ھێمن
* باڵندەکانی ئاسیای گەرم

## سەرچاوەکان

پۆل:باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
پۆل:باشووری ئاسیا
پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا
پۆل:ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
پۆل:کیشوەرەکان
چوار بەوری ئاسیا

**چوار بەوری ئاسیا** (بە زمانی چینی و کۆری، بە **چوار ئەژدیھای ئاسیا** یان **چوار ئەژدیھای بچووک** ناسراون) ئابوورییە پێشکەوتووەکانی ڕۆژھەڵاتی ئاسیان لە ھۆنگ کۆنگ و سینگاپوور و کۆریای باشوور و تایوان. لە نێوان سەرەتای ساڵانی ١٩٥٠ و ١٩٩٠دا، پیشەسازییەکی خێرایان بەسەردا ھات و ڕێژەی گەشەسەندنی بەرزی ناوازەیان مسۆگەر کرد، کە زیاتر لە ٧٪ بوو لە ساڵێکدا.

لە سەرەتای سەدەی بیست و یەکەمدا، ئەم ئابوورییانە گەشەیان کردبوو بۆ ئابوورییەکی داھات بەرز، تایبەتمەند بوون لە بوارەکانی سوودی کێبڕکێ. ھۆنگ کۆنگ و سینگاپوور، بوونەتە ناوەندی دارایی نێودەوڵەتی پێشەنگ، لەکاتێکدا کۆریای باشوور و تایوان پێشەنگن لە بەرھەمھێنانی پێکھاتە و ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان.

## تێڕوانینێکی گشتی
وێنۆک|گەشەی بەرھەمی ناوخۆیی سەرتاسەری لە ئابوورییەکانی چوار بەورەکە لە نێوان ساڵانی ١٩٦٠ بۆ ٢٠١٤
پێش قەیرانی دارایی ئاسیا لە ساڵی ١٩٩٧، گەشەی ئابووری چوار بەوری ئاسیا (بە شێوەیەکی گشتی بە «دارئاسای ئاسیا» ناودەبرێت) دەگەڕێتەوە بۆ سیاسەتی ھەناردەکردن و سیاسەتی بەھێزی گەشەپێدان. تایبەتمەندی ئەم ئابوورییانە گەشەی خێرا و ئاستی بەرزی دابەشکردنی داھاتی یەکسان بوو. ڕاپۆرتێکی بانکی نێودەوڵەتی دوو سیاسەتی گەشەپێدان لەنێو ئەوانی دیکەدا وەک سەرچاوە بۆ دارئاسای ئاسیا پێشنیار دەکات: کەڵەکەبوونی کۆلکەکان و بەڕێوەبردنی ئابووریی گەورە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ڕاپۆرتی بی بی سی لەسەر بەورەکانی ئاسیا لە دوای قەیرانی دارایی ساڵی ١٩٩٧ (نەخشەی بەورەکانی ئاسیا لەخۆدەگرێت)
* بەورەکانی ئاسیا
* ''پێداچوونەوەیەکی ئابووری لە دەروازە لە چین''

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تامیلی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کۆری
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی
پۆل:ئاسیا لە دەیەی ١٩٧٠
پۆل:ئاسیا لە دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:کیشوەرەکان
پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر
پۆل:ئابووری
پۆل:ئابووری ئاسیا
پۆل:ئابووریی بەرھەمھێنان
جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠٠٢

**جامی نەتەوەکانی ئەفریقا لە ساڵی ٢٠٠٢** ٢٣ھەمین خولی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا ڕێکدەخرێت. لە وڵاتی مالی بەڕێوەچوو. ئەمە یەکەمجار بوو کە مالی میوانداری ئەو پێشبڕکێیە بکات. شازدە ھەڵبژاردە بەشداری ئەم خولەی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا کرد و دابەشکران بەسەر چوار کۆمەڵەدا، ھەر کۆمەڵەیەک لە چوار ھەڵبژاردە پێکھاتبوو. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکان گەیشتنە یاریی قۆناغی ھەشتەم، دواتر لەو قۆناغە، چوار ھەڵبژاردە گەیشتنە یاریی پێش کۆتایی. کامیروون چوارەم پاڵەوانێتی خۆی بەدەستھێنا (وەک پاڵەوان دووبارەبووەوە)، دوای یەکسانبوون بەبێ گۆڵ بە لێدانی سزا بە ئەنجامی ٣–٢ لە سێنیگالی بردەوە.

## ھەڵبژاردنی میواندار
**پێشنیارەکان : .**
* جەزائیر
* بۆتسوانا
* میسر
* ئیتیۆپیا
* **مالی <small>(وەک میواندار ھەڵدەبژێردرێت)</small>**

ڕێکخستنی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠٠٢ لە ٥ی شوباتی ١٩٩٨ لەلایەن کۆمیتەی بەڕێوەبەری کاف لە واگادووگوو بورکینا فاسۆ لە میانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٩٨ بەخشرایە مالی.

## پاڵاوتەکان
وێنۆک| وڵاتانی بەشداربو

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وردەکارییەکان لە RSSSF

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەفریقا لە ٢٠٠٢
پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
ئاکسێل مۆلەر

ئاکسێل مۆلەر (بە سویدی: Axel Möller) فەلەکناسی خەڵکی سویدە، لە ساڵی ١٨٣٠ – ١٨٩٦ زاینی لەدایک بووە، ئەندامی ئەکادیمیای شاهانەی سوید بۆ زانستەکان بووە. لە تەمەنی ٦٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە.
## پێگە
بەڕێوەبەری زانکۆی لوندەوە بووە.
## خەڵات
لە ساڵی ١٨٦٩ بە ئەندامی ئەکادیمیای شاهانەی سوید بۆ زانستەکان هەڵبژێردرا و لە ساڵی ١٨٨١ میدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی بەدەستهێنا.
## سەرچاوە

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٠
پۆل:مردووانی ١٨٩٦
پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
دەیڤید گیل

**دەیڤید گیل** (بە ئینگلیزی:  David Gill) لەدایکبووی ١٨٤٣ - ١٩١٤ی زایینی، فەلەکناس و مامۆستای زانکۆیە و خەڵکی بەریتانیایە. لە شاری ئابەردین لەدایکبووە. ئەندامی کۆمەڵەی شاهانە، ئەکادیمیای زانستی ڕووسیا، ئەکادیمیای هونەر و زانستی ئەمریکی، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی زانست و ئەکادیمیای زانستی پرۆس بووە. لە لەندەن کۆچی دوایی کردووە، لە تەمەنی ٧١ ساڵیدا.

## خوێندن
لە زانکۆی ئابەردین خوێندوویەتی.
## خەڵات
خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە:

* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی (١٩٠٨)
* مەدالیای بروس (١٩٠٠)
* ڕێکوپێکی شایستەیی (بروسیا)
* مەدالیای شایستەیی بۆ هونەر و زانستەکان
* هاوڕێی کۆمەڵەی شاهانە.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* لاپەرەی دەیڤد لە Encyclopædia Britannica Online

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٣
پۆل:مردووانی ١٩١٤
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
بێنجامین ئاپتۆرپ گۆڵد

بنیامین ئاپتۆڕپ گۆڵد (بە ئینگلیزی: Benjamin Apthorp Gould)، فەلەکناسی ئەمریکی  (لە دایک بووی ١٨٢٤ - ١٨٩٦ کۆچی دوایی).

گۆڵد لە شاری گێتینگن لە لای فیزیازانێکی ئەڵمانی کارڵ فریدریش گاوس خوێندوویەتی، ڕووپێوی بەرفراوانی لە کەناراوەکانی ئەمریکا کردووە. ئەو بە بەکارهێنانی فەلەکناسی گەشتیاری لێکۆڵینەوەی لە ئەستێرە ستانداردەکان کردووە. گۆڵد ڕوانگەی ئەرژەنتین لە شاری کۆردۆبا (ئیسپانیا) دامەزراند، و کۆمەڵێک وێنەی ئەستێرەیی نایابی کۆکردەوە.

گۆڵد بەهۆی کەوتنەخوارەوە لە پلیکانەکانەوە گیانی لەدەستدا.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* لاپەرەی بنیامین ئاپتۆرپ گۆڵد لە  Encyclopædia Britannica Online
* لاپەرەی بنیامین ئاپتۆرپ گۆڵد لە NNDB people ئینگلیزی

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٤
پۆل:مردووانی ١٨٩٦
پۆل:ئەستێرەناسانی ئەمریکی
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
ئەندرۆ ئاینسلی کۆمۆن

**ئەندرۆ ئاینسلی کۆمۆن** (بە ئینگلیزی : Andrew Ainslie Common ) زانای فەلەکناسی خەڵکی بەریتانیا لە ساڵی ١٨٤١ – ١٩٠٣ زاینی لەدایکبووە. لە شاری نیوکاسڵ ئاپۆن تاین لەدایکبووە. ئەندامی کۆمەڵەی شاهانە بووە. لە تەمەنی ٦٢ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە.

## خەڵات
خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە:

* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی (١٨٨٤)
* ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگایی شاھانە.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* 'مرۆڤی ئاسایی' ئەندرۆ ئاینسلی کۆمۆن (١٨٤١-١٩٠٣)

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤١
پۆل:مردووانی ١٩٠٣
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
ئێدوارد چارڵز پیکەرینگ

**ئێدوارد چارڵز پیکەرینگ** (بە ئینگلیزی: Edward Charles Pickering) (١٢٦٢-١٣٣٧ کۆچی - ١٨٤٦-١٩١٩زایینی) زانای فەلەکناسی و فیزیای ئەمریکی بوو، پرۆفیسۆری فیزیا لە ئەنستیتۆی تەکنۆلۆژیی ماساچووسیتس لە سالانی (١٨٦٨-١٨٧٧)، ئامێری بۆ پێوانەکردن دیزاین کردووە، هەروەها سەرپەرشتی وێنەگرتنی چارەک ملیۆن پلاکی فۆتۆمێتری و سپێکترۆسکۆپی کردووە لە ڕوانگەی هارڤارد کردووە.

براکەی زانای فەلەکناسی ویلیام هێنری پیکەرینگ بووە.

## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* لاپەرەی   ئێدوارد چارڵز پیکەرینگ لە  Encyclopædia Britannica Online
* لاپەرەی   ئێدوارد چارڵز پیکەرینگ لە   NNDB people ئینگلیزی
* کارەکانی ئێدوارد چارڵز پیکەرینگ یان دەربارەی ئێدوارد چارڵز پیکەرینگ لە ئەرشیفی ئینتەرنێت

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٦
پۆل:مردووانی ١٩١٩
پۆل:ئەستێرەناسانی ئەمریکی
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد
پۆل:ستافەکانی زانکۆی ھارڤارد
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
جۆرج ویلیام ھیڵ

**جۆرج ویلیام هیڵ** (بە ئینگلیزی: George William Hill) زانای فەلەکناسی و بیرکاری ئەمریکی، لە دایکبووی ٣ی ئازاری ١٨٣٨ - ١٦ی نیسانی ١٩١٤ کۆچیی دوایی.

هیڵ لە شاری نیویۆرک لە دایکبووی نیگارکێش و ئەنتیک سازێکی بەریتانی بووە، دواتر لە تەمەنی هەشت ساڵیدا لەگەڵ خێزانەکەی ڕوویان لە وێست نیاک کردووە، دوای تەواوکردنی خوێندنی گشتی هیڵ چووە زانکۆی ڕوتگێرز و لە ساڵی ١٨٥٩ لێی دەرچووە.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* لاپەرەی  جۆرج ویلیام هیڵ لە  Encyclopædia Britannica Online
* لاپەرەی  جۆرج ویلیام هیڵ لە   NNDB people ئینگلیزی

پۆل:گەردوون
پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٨
پۆل:مردووانی ١٩١٤
پۆل:ئەستێرەناسانی ئەمریکی
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا

وێنۆک|275x275پیکسڵ| نەخشەی بەشێک لەو وڵات و خاکانەی کە ناوچەی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا پێکدەھێنن. لێرەدا، کەنارەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا نیشان دراون.
**باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا** ناوچەیەکی لاوەکی جوگرافییە لە ئاسیا؛ بە زەوی و دوورگەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتیی زەریای ھێمن سنووردارە.

زاراوەی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠ لەلایەن مێژوونووس و زانای سیاسی ئەمریکی ڕۆبەرت کێرنەرەوە باسکراوە، بەپێی پێناسەکانی کێرنەر، «باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا» دوورگەکانی ژاپۆن و نیمچە دوورگەی کۆریا و تەختایییەکانی مەنگۆلیا و دەشتی باکووری ڕۆژھەڵاتی چین و ناوچە شاخاوییەکانی ڕۆژھەڵاتی دووری ڕووسیا دەگرێتەوە، کە لە ڕووباری لینا لە ڕۆژاوا تا زەریای ھێمن لەخۆ دەگرێت.

## پێناسەکان
پێناسەی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا جێگیر نییە بەڵام زۆرجار بەپێی ئەو چوارچێوەیەی کە تێیدا باس دەکرێت، گۆڕانی بەسەردا دێت.

ناوچەی لاوەکی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا بە شێوەیەکی گشتی ناوەندی باکوور و ڕۆژھەڵاتی چینە (مانچوریا)، بەزۆری خاکی ژاپۆن، مەنگۆلیا، کۆریای باکوور، ڕۆژھەڵاتی دووری ڕووسیا و کۆریای باشوورش لەخۆدەگرێت. ھەروەھا بەشێک یان تەواوی باکووری چین زۆرجار لە سەرچاوەکاندا جێگیر دەکرێن. دامەزراوەی توێژینەوەی ئابووری بۆ باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا ناوچەکە بە چین، ژاپۆن، کۆریا، مەنگۆلیا و ڕووسیا پێناسە دەکات.

## ئەمانەش ببینە
* تەنگاوی برینگ
* ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
* ناوەوەی مەنگۆلیا
* نیمچە دوورگەی کۆریا
* دەریاچەی بایکاڵ
* مانچوریا
* باکووری ئاسیا
* باکووری ڕۆژھەڵاتی چین
* ڕۆژھەڵاتی دووری ڕووسیا
* دەریای ژاپۆن
* سیبیریا

## بەستەرە دەرەکییەکان
* سەنتەری لێکۆڵینەوەی سیاسەتی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا

## سەرچاوەکان

پۆل:باکووری ئاسیا
پۆل:ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
پۆل:باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
پۆل:جوگرافیا
ڕەشید نامیق

**ڕەشید نامیق :**(١٩٠٠-١٩٧٤) كاتب

## سەرەتای ژیان و خوێندنی
ڕەشید ناسناوی نامیق و کوڕی مەحموود کوڕی ڕەسووڵە، ساڵی ١٩٠٠ لە گەڕەکی (شێخان)ی شاری سلێمانی ھاتووەتە دنیاوە. سەرەتا لە حوجرەی خواجە ئەفەندی خوێندوویە. 

پاشان قوتابخانەی ڕوشدییەی عەسکەریی سلێمانی و ئەعدادیی عەسکەریی بەغدای تەواوکردووە و چووەتە مەکتەبی حەربییەی ئەستەمووڵ. لە پۆلی دووەم بووە کە یەکەم جەنگی جیھانی دەستی پێ کردووە، یارمەتیی کەسوکاریی پێ نەگەییوە و نەخۆش کەوتووە، بۆیە گەڕاوەتەوە بۆ سلێمانی.
وێنۆک|'''ڕەشيد ناميق'''
کە ئینگلیز ھاتووەتە ناوچەکە، بە (نائیب زابت) وەرگیراوە و خولی سێ مانگەی دیوە بۆ بوونە ئەفسەر و کراوە بە فەرماندەی سریە. ھاوکاری شێخان بووە کە ١٩١٩ بە ھۆی شەڕی دەربەندی بازیانەوە سلێمانییان چۆڵ کردووە. کە ئیدارە دانراوە، کراوە بە کاتبی حاکمی عەسکەری "چاپمان" لە چەمچەماڵ.

## ژیانی هاوسەرگیریی
دوو ساڵ لەوێ ماوەتەوە و خاتوو شەمسەی کچی ڕەشید بەگی مودیری تاپۆ (کوڕەزای حاجی بەگ)ی ھێناوە. ڕەشید نامیق سێ کوڕ و کچێکی لەپاش خۆی بەجێھێشتووە، کوڕێکیشی بە لاوی مردووە. 

پیاوێکی ھۆگری خوێندنەوە و ئابوونەی "ژین" و "گەلاوێژ" و ڕۆژنامەی دیکەی عیراقی بووە .

## وەزیفەكانی

# ١٩٢٢ کراوە بە کاتبی ناحیەی بازیان، کە فەقێ محەمەد بەڕێوەبەری بووە. دوو ساڵێک لەوێ بووە.
# ١٩٢٤ کراوە بە کاتبی ناحیەی وارماوا لە دێی (فەقێ جنە). بە ھەمان وەزیفەوە چووەتە خورماێ و ھەڵەبجە، بووە بە کاتبی تەحریر لە موتەسەڕیفێتیی سلێمانی. 
# پاشان گواستراوەتەوە بۆ سوورداش ١٩٣٨. 
# بنگرد ١٩٣٩.
# پێنجوێن ١٩٣٩-١٩٤٠.
# ماوەت ١٩٤١-١٩٤٢.
# قەڵادزێ ١٩٤٤ و لەوێ جێگری بەڕٍێوەبەری ناحیەی ناوەندی قەزا بووە.
# دواتر خزمەتیی گواستووەتەوە بۆ دائیرەی ئینحیساری تووتنی ڕانیە بە پلەی (مولاحز). بە پلەی وردبین (مودەقیق) براوە بۆ ئینحیساری گشتی لە بەغدا. 
# ١٩٤٥-١٩٤٦ مولاحزی ئینحیسار بووە لە دھۆک، دیسان بووەتە مولاحزی ئینحیسار لە قەڵادزێ. ئەو ماوەیە سەرۆکی لیژنەکانی پشکنینی تووتن بووە لەو جێیانە. لە وەزیفە دەرکراوە، بەڵام ١٩٤٧ بە ھەوڵی عەلی کەمال بەگ و جەلال بابان کراوە بە کاتبی دادگا لە کەرکووک و ھێنراوەتەوە بۆ وەزیفە لە دائیرەی خەزێنەی دیوانییە.
# ١٩٥٢ لەوێوە گواستراوەتەوە بۆ ھەولێر و بووە بە ژمێریاری خەزێنەی ھەولێر، دواتر بریکاری بەڕێوەبەری خەزێنە، تا ١٩٦٣ کە خانەنشین بووە. 

## كۆچی دوایی
ئەوەبەدوا بووە بە ئەندامی کۆمەڵەی ھەرەوەزیی شۆڕش و سەرۆکی لیژنەی خانوودابەشکردن، خانوو بەر خۆیشی کەوتووە و ئیدی لە ھەولێر جێگیر بووە، تا لە ١٧/٢/١٩٧٤دا کۆچی دواییی کردووە.

## سەرچاوەکان