open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تەڤگەری غەزەی ئازاد

بزووتنەوەی غەزەی ئازاد (FGM) ھاوپەیمانەتێکی چالاکوانانی مافی مرۆڤن بۆ شکاندنی گەمارۆکانی ئیسرائیل لەسەر کەرتی غەزە و ئاشکراکردنی ڕەوشی فەلەستینییەکان دامەزراون. FGM بەرەنگاری گەمارۆکانی ئیسرائیل و میسر بووەتەوە. بە کەشتیی یارمەتی مرۆیی بۆ غەزە دابین دەکات، گرووپەکە زیاتر لە ٧٠ خۆبەخشی ھەیە، لەوانە دێسمۆند توتو و نوعەم چۆمسکی.

ڕێکخراوەکانی بەشدار لە تەڤگەری غەزەی ئازاد بریتین لە (بزووتنەوەی ھاوبەستی نێونەتەوەیی) کە تێیدا جێف ھاڵپەر، ھێدی ئیپستاین، لۆران بووث چاڵاکوانی خۆبەخشن. وەچەندین ڕێکخراوی ئایینییە مەسیحی و جوولەکەو موسوڵمانەکان لەگەڵیان بەشدار دەبن. دەزگا ھەواڵگرییەکانی ئیسرائیل دەڵێن کە ئەم تەڤگەرە مەترسی ئەمنی بۆ سەر ئیسرائیل دروست دەکات.
## سەرچاوەکان
FGM

* **خەتەنە کردنی کچان** یان **سەقەتکردنی ئەندامی زاوزێی کچان** (بە ئینگلیزی: Female genital mutilation یان بە کورتی FGM)  کە ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی بەم شێوازە پێناسەی کردوە «ھەر پرۆسەیەک کە بەشێک یان کۆی لاچوونی ئەندامی زاوزێی مێینە ی تێدا بێت بەبێ ھۆکاری پزیشکی».

کورتکراوەیFGM کورتکراوەی چەندین دەستەواژەی ترە وەک ئەمانەی خوارە:

* مۆدێلی ئەندازەیی فیشەر (FGM)

* تەڤگەری غەزەی ئازاد (FGM)
کوویەشت

**کوویەشت** شارێکە لە پارێزگای لوڕستان. 

## دانیشتووان
زۆرینەی خەڵکی ئەم شارە لە نەتەوەی کورد و خێڵی لەکن.

## کەشوھەوا
کەشوھەوای شاری کوویەشت فێنک و کوێستانییە.

## ئەمانەش ببینە
پارێزگای لوڕستان

شارستان کوویەشت

## سەرچاوەکان



پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای لوڕستان
شارستانی کوویەشت

**شارستان کوویەشت** یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای لوڕستانە کە لە ڕۆژاوای ئەم پارێزگاو ھەڵکەوتووە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری کوویەشتە. زۆرینەی خەڵکی شارستانی کوویەشت کوردە لەکەکانن و بە زمانی کوردیی لەکی دەئاخێڤێنن و زۆربەیان سەربە ئایینی ئیسلامی شیعەن و ھەندێکیشیان یارسانن.

## دابەشکاری کارگێڕی
شارستان کوویەشت ٤ ناوچە، ٣ شار و ١٠ گوندستانی ھەیە.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای لوڕستان
* کوویەشت
* لەک

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای لوڕستان
کاپچۆروا

کاپچۆروا ، یەکێکە لە شارۆچکەکانی ڕۆژهەڵاتی ئۆگەندا . ناوەندی سەرەکی شارەوانی و بازرگانی و کارگێری ناوچەی کاپچۆروایە، له پێشتردا ئەم شارۆچکەیە وەک بەشێک لە هه رێمی سێبێی هەژمار دەکرا.

## هەڵکەوتە
شارۆچکەی کاپچۆروا دەکەوێتە ناوچەی سێبێی سەر بە ناوچەی سێبێ، نزیکەی ٦٥ کیلۆمەتر (٤٠ میل) دەکەوێتە باکوری ڕۆژهەڵاتی مبەلێ، کە گەورەترین شاری هەرێمی ڕۆژهەڵاتە.ئەم شارۆچکەیە کەوتۆتە  باکوری ڕۆژهەڵاتی کامپالا، پایتەخت و گەورەترین شاری ئووگاندا.

## پێکهاتەی دانیشتوان
لە کاتی سەرژمێری نیشتمانی  لە ساڵی ٢٠٠٢ دا ژمارەی دانیشتوانی کاپچۆروا بە ٨٧٠٠ کەس مەزەندە کراوە . بەڵام بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ ( دەزگای ئاماری ئووگاندا) ( UBOS ) ژمارەی دانیشتوانی بە ١٢٣٠٠ کەس مەزەندە کرد . لە ساڵی ٢٠١١ یش ، ( دەزگای ئاماری ئووگاندا) ژمارەی دانیشتوانی شارۆچکەکەی  بە ١٢٩٠٠ کەس مەزەندە کرد.

## ئاماژە بەنرخەکان
ئەم خاڵانەی کە شایستەی ئاماژە پێدانن  لە سنووری شارۆچکەکە یان نزیک  لە شارۆچکەکە ڕوویان داوە یاخود هەن:

بارەگای بەڕێوەبەرایەتی ناوچەی کاپچۆروا

نوسینگەکانی ئەنجومەنی شارۆچکەی کاپچۆروا

لقی مۆبایلی بانکی پۆست ئۆگەندا

بازاڕی ناوەندی کاپچۆروا

قوتابخانەی ناوەندی  ..

قوتابخانەی ناوەندیی گەورەی کاپچۆروا

بنکەی پۆلیسی کاپچۆروا

بانکی سەدی، لقی کاپچۆروا

بانکی ستانبیک ئۆگەندا سنوردار

نەخۆشخانەی گشتی کاپچۆروا، نەخۆشخانەیەکی حکومیی ١٥٠ قەڕەوێڵەییە و لەلایەن وەزارەتی تەندروستی ئۆگانداوە بەڕێوەدەبرێت

## ئەمانەش ببینە

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەفریقا
پۆل:شارۆچکەکان بەپێی وڵات
گێلاس

وێنۆک|250px|گێلاس
**گێلاس** جۆرێک میوەیە کە لە دارەکانی جنسی پڕۆنۆس بەدەستدێت. گێلاس دانەی ھەیە و میوەیەکی نەرمە. تورکیا، ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئێران گەورەترین بەرھەمھێنەری گێلاس بوون.

## بەرھەمھێنانی گێلاس

لە ساڵی ٢٠١٤، لە جیھاندا لە ھەر چرکە ٢.٢٥ میلیۆن تۆن گێلاس بەرھەم ھێندراوە، کە ٢٠٪ لە تورکیا بە دەست ھاتووە. بەرھەمھێنەرە گەورەکانی تر ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئێران بوون.

## بەکارھێنانەکانی دیکە
داری گێلاس لەبەر ڕەنگی دەوڵەمەند و دانەکەی، لە سازکردنی مۆبڵی چاک، مێز و کورسی بەکاردێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:پڕۆنۆس
پێڕستی گەورەشارەکانی ئێران

وێنۆک|250px|دە گەورەشاری ئێران، بەپێی ژمارەی دانیشتووان لە ساڵی ٢٠١٠
وڵاتی ئێران تائێستا ١٨ گەورەشاری ھەیە، کە ٩ دانە فەرمی و ٩ دانەش نافەرمین. پێڕستی ئەم گەورەشارانە لەگەڵ دانیشتووانی بە ئەم جۆرە بوون:

## پێڕست

## پێشانگا

North_Tehran_Towers.jpg|تاران؛ یەکەمین شاری گەورەی ئێران
Mashhad entrance at the end of Nouroz holidays 07.jpg|مەشھەد؛ دووەمین شاری گەورەی ئێران
Naghshe_Jahan_Square_Isfahan_modified.jpg|ئەسفەھان؛ سێیەمین شاری گەورەی ئێران
Karaj 22.jpg|کەرەج؛ چوارەمین شاری گەورەی ئێران
Darvaze Ghoran11.jpg|شیراز؛ پێنجەمین شاری گەورەی ئێران
Tabriz Urbanization.jpg|تەورێز؛ شەشەمین شاری گەورەی ئێران
|QomView3.jpg|قوم؛ حەوتەمین شاری گەورەی ئێران
Ahwaaaz (2).JPG|ئەھواز؛ ھەشتەمین شاری گەورەی ئێران
Kermashan City Skyline-Dêř-i Asiman-i Şarege-ŷ Kirmaşan.JPG|کرماشان؛ نۆھەمین شاری گەورەی ئێران(ڕۆژھەڵاتی کوردستان)
Seh gonbad.jpg|ورمێ؛ دەھەمین شاری گەورەی ئێران(ڕۆژھەڵاتی کوردستان)


## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی شارەکانی ئێران
* پێڕستی ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران
* شارستانەکانی ئێران
* پارێزگاکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:گەورەشارەکانی ئێران
ئەلیشتەر

**ئەلیشتەر** یان **قەڵای موزەفەری** شارێکە لە پارێزگای لوڕستان.

## دانیشتووان
زۆرینەی دانیشتووانی ئەم شارە لە نەتەوەی کوردن و بە زاراوەی کوردی لەکی قسە دەکەن هەر وەها کەمینەیکیش کوردی لوڕ لەم شارەدا دەیژین کە پرش و بڵاون لەناو گەڕەکەکانی شاردا

## ئەمانەش ببینە
پارێزگای لوڕستان

شارستان سلسلە

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای لوڕستان
دوای تۆ

**دوای تۆ** () ڕۆمانێکی ڕۆمانسییە کە لەلایەن جۆجۆ مۆیز نووسراوە. کتێبەکە بۆ یەکەم جار لە بریتانیا لە ٢٩ی ئەیلولی ٢٠١٥ چاپ کرا. ڕۆمانی دوای تۆ درێژەی ڕۆمانە پڕفرۆشەکەی پێشووی نووسەرە، بە ناوی «من بەر لە تۆ»، کە لە ساڵی ٢٠١٢ دا بڵاوکراوەتەوە. جۆجۆ مۆیز سەبارت بەم ڕۆمانەوە دەڵێت، من بەنیاز نەبووم بەردەوام بم لە نووسینی سەرکێشییەکانی ڕۆمانی «من بەر لە تۆ»، بەڵام کارکردن لەسەر فیلمنامەیەکی سینەمایی و خوێندنەوەی بڕێکی زۆر لە تویت و ئیمەیلەکان کە بەردەوام پرسیاریان دەکرد لویز (کەسایەتیی سەرەکیی ڕۆمانەکە) چی بەسەر ھات، وای لێکردم درێژە بە نووسینی ئەم پاشکۆیە بدەم. و دەڵێت کاراکتەرە سەرەکییەکانی ناو چیرۆکەکە ھیچ کات منیان جێ نەھێشت.
## پوختەی چیرۆک
«دوای تۆ» درێژەی ژیانی لویسا کلارکە دوای مردنی ویڵ. بەدوای ژیانێکی بەماناتردا، وەک چۆن ویڵ ھانی دابوو، لویسا دەگوازێتەوە بۆ لەندەن و کارێک لە باڕێکی فڕۆکەخانەدا دەدۆزێتەوە. شەوێک، گفتوگۆیەکی چاوەڕواننەکراو لەسەر بانی باڵەخانەکەی تووشی شۆکی دەکات، کە دەبێتە ھۆی برینداربوونێکی سەخت بەھۆی کەوتنەخوارەوە.

دوای چاکبوونەوە، لویسا دەچێتە ناو گرووپێکی پشتیوانییەوە لە کڵێسایەکی ناوچەکەدا. لە ھەمان کاتدا، لیلی، کچە نەناسراوەکەی ویڵ، لێی نزیک دەبێتەوە، کە دەیەوێت لە باوکی کۆچکردووی تێبگات و پەیوەندی لەگەڵ باپیر و داپیری لە لای باوکیەوە دروست بکات. پەیوەندییە ئاڵۆزەکانی لیلی لەگەڵ خێزانە نزیکەکەیدا وای لێدەکات بچێتە لای لویسا بژی.

لە ھەمان کاتدا، لویسا لە سام نزیک دەبێتەوە، کە مامی ئەندامێکی گرووپە پشتیوانییەکەیەتی، و یەکێکە لەو فریاگوزارانەی بەرپرس بوون لە ڕزگارکردنی ژیانی دوای ڕووداوەکە. لەگەڵ قووڵبوونەوەی پەیوەندییەکەیاندا، لویسا ڕووبەڕووی ھەڵبژاردنێکی قورس دەبێتەوە کاتێک ھاوڕێکەی، نەیسن، کارێکی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای پێشکەش دەکات. سەرەڕای ھەستە تازە گەشەکردووەکانی بۆ سام، لویسا چاوپێکەوتنەکە دەکات و بۆ کارەکە وەردەگیرێت، کە ئەمەش ڕەنگدانەوەی ململانێی بەردەوامیەتی لەنێوان ڕەزامەندی کەسی و گەشەی پیشەییدا.

## ئەمانەش ببینە
*من بەر لە تۆ
## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ڕۆمانەکانی ٢٠١٥
بیرەوەرییەکانی ئەسپە ڕەش

**بیرەوەرییەکانی ئەسپە ڕەش** (بە کورمانجی: Bîranînên Hespa Reş) فیلمێکی کوردییە لە دەرھێنانی شەھرام عەلیدی.

## چیرۆکی فیلم
ئاسکە لەگەڵ چەن لاوی تر ئەندامی گرووپێک بووە کە حەولی نەوژن کردنەوەی زمانی کوردی و چاپکردن و بڵاوکردنەوەی نھێی کتێب لە قوتابخانەکانی باکووری کوردستان دەدا کە لەناکاو لە ڕووداوێکدا شەھید دەبێ و ھەندێک وەسیەتی کردووە کە ھەڤاڵانی دانە بە دانە بەجێیان دێنن؛ یەکێک لە خواستەکانی ئاسکە دیتنەوەی دووبارەی ئەسپەکەیەتی کە لە منداڵییەوە لەگەڵی گەورە بووە و ناوی ماندانایە. زۆرینەی دیمەنەکانی فیلم لە چاوی مانداناوە دەگێڕدرێنەوە.

## نمایشکردن
ئەم فیلمە سەرەتا لە سینەماکانی سنە و مەریوان پیشان درا و دواتریش لە دوازدەھەمین فیلم فێستیڤاڵی جیھانیی کوردی بە شێوەی ئۆنڵاین و خۆڕایی بڵاو کراوە.

## خەڵاتەکان
* بیستەمین فێستیواڵی نێونەتەوەیی بوسان، کۆریای باشوور، یەکی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥.
* دووھەمین فێستیواڵی فیلمی ئاسیا و ئوقیانووسیا، ئوسترالیا، تشرینی دووھەمی ٢٠١٥.
* پازدەھەمین فێستیواڵی نێونەتەوەیی ئەستەمبوڵ، تورکیا، شوباتی ٢٠١٦
* چوارەمین فێستیواڵی نێونەتەوەیی فیلمی دھۆک، ھەرێمی کوردستان، ئەیلوولی ٢٠١٦
* فێستیواڵی نێونەتەوەیی فیلمی سلێمانی، ھەرێمی کوردستان، تشرینی یەکەمی ٢٠١٦

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* بیرەوەرییەکانی ئەسپە ڕەش لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کوردستان داندراون
بەڕوو (کورتەفیلم)

**بەڕوو** (بە بەدرخانی: Berû)، (بە ئینگلیزی:Acorn) کورتە فیلمێکی کوردییە لە دەرھێنانی نازمی کارامان کە ساڵی ٢٠٢٠ بەرھەم ھاتووە.

## چیرۆکی فیلم
ئەم فیلمە بەسەرھاتی بنەماڵەیەکی ئێزدی لە دێھاتێکی شنگال؛ لە کاتی ھێرشی داعش بۆ سەریان دەگێڕێتەوە.

## نومایش کردن
بەڕوو لە دوازدەھەمین فیلم فێستیڤاڵی جیھانیی کوردی  بە شێوەی ئۆنڵاین و خۆڕایی پیشان درا.

## سەرچاوەکان
* بەڕوو لە فیلم فێستیڤاڵی جیھانیی کوردی .

پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
وێرانبوو (کورتەفیلم)

**وێرانبوو** (بە ئینگلیزی:Decay) کورتە فیلمێکی کوردییە لە دەرھێنانی ئەوین شەریفی کە ساڵی ٢٠٢١ بەرھەم ھاتووە.

## چیرۆکی فیلم
ئەم فیلمە باس لە کوڕێکی نیگارکێش دەکا کە پارانۆیای ھەیە و بەتەنیا لە دیوێکدا ژیان بەسەر دەبا و لە ڕێگەی نیگارەکانییەوە بیرەوەری و حەز و دڵەڕاوکێیەکانی پیشان دەدا.

## نومایش کردن
وێرانبوو لە دوازدەھەمین فیلم فێستیڤاڵی جیھانیی کوردی بە شێوەی ئۆنڵاین و خۆڕایی پیشان درا.

## سەرچاوەکان
* وێرانبوو لە فیلم فێستیڤاڵی جیھانیی کوردی .

پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
خەتەنە (ڕوونکردنەوە)

* خەتەنە (زاراوە)
* خەتەنەکردنی کوڕان
* خەتەنەکردنی کچان
* خەتەنەکردنی یەسووع
ئیسقێل

**ئیسقێل** یان **ئیسقیل** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی مەزنێ سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
ئەشکەوتوان

**ئەشکەوتوان** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی مەزنێ سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
دەری، مێرگەسۆر

**گوندی دەری** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی مەزنێ سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر. کەوتۆتە دامێنی شاخێک کە بە گەروی  گوندی دەری یاخود (باسکی دەری) ناسراوە شوێنێکی بەرزە لە چاو گوندەکانی دەورو بەری  ..دانیشتوانەکەی بە کاری ئاژەڵ داری خەریکن  یاخود پێشمەرگەن. گوندی دەری کەشوهەوایەکی خۆشی هەیەو لە زۆربەی وەرزەکان خەڵکی بۆ مەبەستی گەشت و سەیران سەردانی دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
زێرین زەوی

**زێرین زەوی** یان **زێرین و زەوی** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی مەزنێ سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
شێتنە

**شێتنە** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی مەزنێ سەربە قەزای مێرگەسۆر دەڤەربارزان لە پارێزگای ھەولێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
ھەسارەی GJ1214b

[وێنۆک|پێوانەکردنی سێ ھەسارە: [زەوی لەلای چەپ، نیپتۆن لە ناوەڕاست، گالیزا ١٢١٤بی لەلای ڕاست. (ڕەنگی ڕاستەقینەی ھەسارەی گلیزا ھێشتا ناڕوونە)]]
**گلیزا ١٢١٤بی** (ناوە کورتکراوەکەی **GJ 1214**) ھەسارەیەکی دەرەوەی کۆمەڵەی خۆرە کە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ دۆزراوەتەوە، ھەسارەکە ٤٩ ساڵی ڕووناکی لە کۆمەڵەی خۆر دوورە، لە ٢٠١٧وە وەک ھەسارەیەکی زەریایی دیاریکرا، لەم ھەسارەیەدا ھیچ خاکێک یان وشکانییەک نەدۆزراوەتەوە، بەم ھۆکارە زاناکان ناویان لە ھەسارەکە نا «جیھانی ئاو» ھەرچۆنێک بێت پلەی گەرمی ناو ھەسارەکە زۆر بەرزە بەڵام بەھۆی زۆری و بەھێزی ھێزی کێشکردنەوە ئاوی ھەسارەکە ئاسایی دەردەکەوێ.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* ئەپدەیتێکی کەشوھەوای ھەسارەکە
کەلا شینەکە

[250px|وێنۆک|کەلای شین لەلایەن دەستەی [ئەپۆلۆ ١٧ (١٩٧٢)]]
**کەلا شینەکە** یان **هەڵماتە شینەکە** () وێنەیەکی زەوییە کە لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٢ گیراوە. وێنەکە لە مەودای نزیکەی ٢٩ ھەزار کیلۆمەترییەوە (١٨ ھەزار میل) لەلایەن دەستەی کەشتیی ئاسمانی ئەپۆلۆ ١٧ەوە گیراوە لە کاتی گەشتەکەیاندا بەرەو مانگ. وێنەکە یەکێکە لە وێنە ھەرە دووبارە بەرھەمھێنراوەکانی مێژوو.

بەشێوەیەکی سەرەکی زەوی لە دەریای ناوەڕاستەوە بۆ جەمسەری باشوور نیشان دەدات. ئەمە یەکەم جار بوو کە وێنەی «کڵاوی سەھۆڵی جەمسەری» بگیرێت، سەرەڕای ئەوەی کە نیوەگۆی باشوور بە لێڵی دەردەکەوێت، بەھۆی ئەوەی بە ھەور داپۆشراوە. جگە لە نیمچەدوورگەی عەرەبی و ماداگاسکار، نزیکەی تەواوی کەنارەکانی ئەفریقا بە ڕوونی دیارە. بڕوانە سەرەکی ئاسیا کە لە ئاسۆدایە.

ناسا ھەروەھا ئەو ناوەی بۆ زنجیرەیەک وێنەی ساڵی ٢٠١٢ بەکارھێناوە کە ھەموو گۆی زەوی بە شێوەیەکی ڕوون نیشان دەدات. ئەمانە بە سەیرکردنی وێنەی سەتەلایت (مانگی دەستکرد) دروست بوون کە لە کاتی خۆیدا گیراون بۆ دۆزینەوەی چەندین وێنەی بێ ھەور کە بتوانن لە کۆتا وێنەکاندا بەکاری بھێنن.

## وێنەکە
وێنەکە، لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٢ چرکێندراوە، کاتژمێر ٠٥:٣٩. ئێم ئێس تی (١٠:٣٩ UTC) یەکێکە لە وێنە فۆتۆگرافییە بەربڵاوەکان لە جیھاندا. وێنەکە یەکێکە لەو وێنە دەگمەنانەی کە زەوییەکی تەواو ڕۆشن پیشان بدات. ئەم وێنەیە کاتێک گیراوە کە ئاسمانەوانەکان خۆریان لەپشتبوو، کاتێک وێنەکەیان گرت تێبینییان کرد زەوی کەمێک جیا دەرکەوتووە و شێوەکەی وەک قەبارەی کەلایێکی شووشەیییە.

### مێژوو
وێنەکە نزیکەی ٥ کاتژمێر و ٦ خولەک دوای دەستپێکردنی ئەرکی ئەپۆلۆ ١٧ گیراوە و نزیکەی ١ کاتژمێر و ٥٤ خولەک دوای ئەوەی کەشتییە ئاسمانییەکە لە دەوری زەوی سووڕانەوەی وەستانی خۆی جێھێشت، بۆ ئەوەی دەست بە ڕۆیشتنی خۆی بکات بۆ سەر مانگ. کاتی دەستپێکردنی ئەپۆلۆ ١٧، کاتژمێر ١٢:٣٣ بەیانی، واتای ئەوە بوو کە ئەفریقا لە کاتی کاتژمێرە سەرەتایییەکانی گەشتی کەشتیی ئاسمانیدا لە ڕووناکیی ڕۆژدایە. لەگەڵ نزیکبوونەوەی بەفربارینی جەمسەرەکان، جەمسەریش ڕووناک دەرکەوتووە.

سایکلۆنیای تامیل نادو لە بەشی خوارەوەی لای چەپی وێنەکەدا دەبینرێت ئەم زریانە ڕۆژی ٥ ی کانوونی یەکەم، دوو ڕۆژ بەر لە وێنەگرتنی وێنەکە، لافاو و بای بەرزی بۆ ویلایەتی تامیل نادوی ھیندی ھێنا.

وێنەکە بە فەرمی بەناوی **AS17-148-22727**. NASA بڵاوکرایەوە، ھەروەھا وەک وێنەی خڕ زەوی بەکار ھاتووە. وەشانەکانی بە فراوانی بڵاوکراونەتەوە کە بڕدران و بە شێوەیەکی کرۆماتیکی لە وێنە ڕەسەنەکان دروست کراون.

وێنەگر کامێرایەکی ٧٠ میلیمەتری ھاسڵبلادی بە هاوێنە (لێنز)ی ٨٠ میلیمەتری زایسی بەکارھێنا. ناسا ئەو وێنەیەی کردە دیاری بۆ تەواوی دەستەی ئەپۆلۆ ١٧ کە جین سێرنان و ڕۆناڵد ئیڤانس و ھاریسۆن شمیت، ھەموویان لە کاتی ئەرکەکە لەگەڵ ھاسڵبلاد لە ناو کەشتیدا وێنەیان گرت، ھەرچەندە بەڵگەکان دوای ئەوەی ئەرکەکە تاقیکراوەتەوە وا نیشان دەدات کە شمیت وێنەگر بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەرنامەی ئەپۆلۆ
پۆل:زەوی
پۆل:ئەپۆلۆ ١٧
پۆل:جین سێرنان
پۆل:هاریسۆن شمیت
پۆل:ھاریسۆن شمیت
دووروود

**دووروود** شارێکە لە پارێزگای لوڕستان. دووروود  لە نیگای جەماوەرەو سێھەمین شاری گەورەی لوڕستانە. بۆ ئەوە پێ دەلێن دووروود کە نێوان دوو ڕۆخانەیە.| پۆتانەکان             = 

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای لوڕستان
* شارستان دووروود

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارەکانی پارێزگای لوڕستان
میم

**میم** یەکێک لە چیرۆکەکانی کۆمەڵەچیرۆکی گوڵی ڕەشە، لە نووسینی شێرزاد حەسەن کە ساڵی ١٩٨٦ بڵاو کراەوەتەوە. ناوی چیرۆکەکە لە پیتی «میم»ی پاشگرەوە وەرگیراوە، ھەر وەک کەسایەتیی سەرەکی چیرۆکەکە دەڵێت: "ئێستاش ڕقم لە پیتی میمە، ئای کە بێزم لەو میمەیە.. میمی پاشگر، گەر بۆم بکرێت لە زمانی کوردیدا نایھێڵم".

## کورتە
چیرۆکەکە لە زمانی نووسەرێک بە ناوی ئەمینەوە دەگێڕدرێتەوە کە نەخۆشیی ئیفلیجی پەکی خستووە و خۆی بە کتێب و ڕۆمانخوێندنەوە سەرقاڵ دەکات. ئەمین بەردەوام لەلایەن کەسانی نەناسراوەوە تەلەفۆنی بۆ دەکرێت و ئەو کەسانە گاڵتەی پێ دەکەن و دەڵێن، ژنەکەی گوڵناز، خیانەتی پێ دەکات.

### بەشێک لە چیرۆک

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
کتێبی دەنگیی میم

پۆل:کتێبەکانی شێرزاد حەسەن
پۆل:کتێبە کوردییەکان
شارستانی دووروود

**شارستان دووروود** یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای لوڕستانە کە لە ڕۆژهەڵاتی ئەم پارێزگایەو هەڵکەوتووە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری دووروودە. ڕووبەری ئەم شارە ١٣٢٦کم² کە دەوێتە ٧،٤٪ لە خاکی لورستان.

## بارودۆخ جوگرافیایی
شارستان دووروود لە باکووریەو بە شارستانی شازەند، لە باکووری ڕۆژاوایەو بە ورووگڕ، لە ڕۆژهەڵاتیەو بە شارستانی ئەزنا، لە باشووریەو بە شارستانی ئەلیگوودەرز و لە ڕۆژاوایەو بە شاستانی خورەماوە ڕێگای هەیە.

## کەشوھەوا
کەشوھەوای ئەم شارستانە فێنک و کوێستانییە.

## ئەمانەش ببینە
پارێزگای لوڕستان

دووروود

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای لوڕستان
ڕەوەندا نشیو

**ڕەوەندا نشیو** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری برادۆست، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
ئەم گوندە ناوەندی گوندەواری برادۆستە.

## ناو

## جوگرافیا

**ڕەوەندا نشیو** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی ڕەوەندا ئەڤراز. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی چەرە.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی خوشۆلا. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی گوندک مەلا.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١١١) کەس و (٢١) خێزان بووە.
* دانیشتووانی گوندەکە کوردن.
* بە کوردی (کرمانجی) دەدوێن.

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە ئیسلام (سوننە)یە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ
* ڕەواندا ئەڤراز

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ورمێ
ورمێ
ورمێ
پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
پاپێڵ

**پاپێڵ** **(به [[فارسی]]:پل-دختر)** شارێکە لە پارێزگای لوڕستان. بەناوبانگی ئەم شارە بۆ ئەوەیە کە پێڵ گەل کۆنی ھەیە.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای لوڕستان
* شارستان پاپێڵ

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای لوڕستان
شارستانی پاپێڵ

**شارستان پاپێڵ** یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای لوڕستانە کە لە باشووری ئەم پارێزگایەو هەڵکەوتووە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری پاپێڵە. پاپێڵ شارستانێک کوێستانییە. بەناوبانگی جیهانی ئەم شارستانە بۆ ئەوەیە کە یەکێ لە گەورەترین گەنج گەلی مێژوو لە ئەشکەوتی کەلماکەرەی پاپێڵا دۆزیاوە.

## نەوت و گاز
پاپێڵ یەکێ لە شارستانە نەوتدارەکانی ئێران و پارێزگای لوڕستانە. پاپێڵ بیر گەلی نەوتی زۆری هەیە کە نەوتەکەی دەنێرگێت بۆ پارێزگاکانی دیکە.

## ئەمانەش ببینە
*پارێزگای لوڕستان
*پاپێڵ

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای لوڕستان
ڕادیۆ کۆبانی (بەڵگەفیلم)

**ڕادیۆ کۆبانی** () بەڵگەفیلمێکی کوردییە لە دەرھێنانی ڕێبەر دۆسکی؛ ساڵی ٢٠١٦ بەرھەم ھاتووە.

## چیرۆک
دلۆڤان کیکۆ کچەکوردێکی خەڵکی کۆبانییە کە دوای شەڕی داعش دەگەڕێتەوە شار و وێستگەیەکی ڕادیۆیی دادەمەزرێنێت و ھەواڵ و چیرۆکەکانی بەرخۆدان و ئاوەدانکردنەوەی شاری تێدا دەگێڕێتەوە؛ خەڵکی کۆبانی پێشوازییەکی باش لەو بەرنامە ڕادیۆییە دەکەن.

## نمایشکردن
* ڕادیۆ کۆبانی لە دوازدەھەمین فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی لەندەن بە شێوەی ئۆنڵاین و خۆڕایی پیشان درا، بەڵام لە ئێران چاو لێ کردنەکەی ڕێگە پێ دراو نەبوو.

## خەڵاتەکان
* خەڵاتی پەلکەمێوی زێڕین لە بەڵگەفیلمدا لە پێنجەمین خولی فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک (٢٠١٧)
* خەڵاتی باشترین بەڵگەفیلمی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی ئامستردام (٢٠١٦)

## سەرچاوەکان

* ڕادیۆ کۆبانی لە فیلم فێستیڤاڵی جیھانیی کوردی .

## بەستەرە دەرەکییەکان
*  لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان.

پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
کۆمەڵکوژییە بێخوێنەکان (بەڵگەفیلم)

**کۆمەڵکوژییە بێخوێنەکان** (بە ئینگلیزی: Bloodless Massacres) بەڵگەفیلمێکی کوردییە لە دەرھێنانی بڵند عەلی. ساڵی ٢٠١٩ بەرھەم ھاتووە.

## ناوەرۆکی فیلم
کۆمەڵکوژییە بێخوێنەکان لەڕێی بەسەرھاتی دوو کەسایەتیی خەڵکی ھەڵەبجە بە ناوەکانی حەمەعەلی و حەمەڕەشید ئاوەڕوویەک لە دوو ھێرشەکەی ڕژێمی بەعس لە ساڵەکانی ١٩٧٤ و ١٩٨٨ بۆ سەر ئەم شارە دەداتەوە. ھەروەھا ئاماژەیەکیش بە ڕۆڵی ئێران لە کیمیابارانکردنی ھەڵەبجە دەکات.

## نمایشکردن
ئەم فیلمە لە دوازدەھەمین فیلم فێستیڤاڵی جیھانیی کوردی بە شێوەی ئۆنڵاین و خۆڕایی پیشان درا.

## سەرچاوەکان
* کۆمەڵکوژییە بێ خوێنەکان لە فیلم فێستیڤاڵی جیھانیی کوردی .

پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
کەنداوی کووەیت

**کەنداوی کووەیت** (، )، ھەروەھا ناسراو بە جوون ئەلکووەیت، کەنداوێکی بچووک لە کووەیتە کە بەشێک لە کەنداوی فارس پێکدێنێت. شاری کووەیت لە نووکی ئەم کەنداوە ھەڵکەوتووە.

## مێژوو
لە بەشێکی کەنداوی کووەیت، مۆدێلێک کەشتی بینراوەتەوە کە مێژوویەکەی بە ٤٠٠٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.

## ئەمانەش ببینە
* کەنداوی فارس
* جوگرافیای کووەیت

## سەرچاوەکان

پۆل:کەنداوەکانی کووەیت
کۆمپیوتەری ترانزیستەر

[وێنۆک|[ئای بی ئێم ١٦٢٠]]

**کۆمپیوتەری ترانزیستەر**، ئێستاکە بەزۆری پێی دەوترێت **نەوەی دووەمی کۆمپیوتەر**، کۆمپیوتەرێکە کە ترانزیستەری جیاواز بەجێگەی ڤاکیووم تیووبەکان بەکاردەھێنێت. نەوەی یەکەمی کۆمپیوتەرە ئەلیکتڕۆنییەکان ڤاکیووم تیووبەکانیان بەکار ھێنا، کە بڕێکی زۆری گەرمییان دروست دەکرد، قەبە و، پشت پێ نەبەستراو بوون. نەوەی دووەمی کۆمپیوتەر، لە کۆتایییەکانی ١٩٥٠کان و١٩٦٠ەکان تایبەتمەندیی خەریتەی پڕکراو لە ترانزیستەرە تاکەکان و بیرگە ناوکییە موگناتیسییەکانیان بۆ زیاد کرا. ڕێڕەوی گشتیی دیزایینی ئەم ئامێرانە تا کۆتاییی ١٩٦٠ەکان، کە سێرکتە یەکخراوەکان دەستیان بە دەرکەوتن کرد و بوونە ھۆی دروستبوونی نەوەی سێیەمی کۆمپیوتەر وەک خۆی مایەوە.

## سەرچاوەکان
ڕێکخراوی لاوانی خەباتی کوردستانی ئێران

**ڕێکخراوی لاوانی خەباتی کوردستانی ئێران** ڕێکخراوێکی مەدەنی ولەھەمانکاتدا سیاسییە تایبەت بە توێژی لاوانە لە ساڵی ٢٠١١لە باشووری کوردستان لەلایەن کۆمەڵێک لە لە لاوانی ناو ڕیزەکانی سازمانی خەبات دامەزراندنی ڕاگەیاندرا.لەسەر باوەڕ بە ئازادی کار دەکات بۆ بەدەست ھێنانی مافە بنچینەیەکانی لاوان لە کوردستانی ڕۆژھەڵات. تا ئێستا دوو کۆنگرەی بەستووە خاوەنی لۆگۆ و پەیڕەو پڕۆگرامی خۆیەتی سەرەتا بەناوی ناوەندی لاوانی خەبات کار و چالاکییەکانی دەست پێکرد بەڵام دواتر لە کۆنگرەی دووەمی ئەم ڕێکخراوەدا کە لە ساڵی ٢٠١٥ لە ناحیەی ڕزگاری ئەنجامدرا لەژێر ناوی ″کۆنگرەی یەکڕیزی و سەرکەوتن″ بڕیاردرا پێشگری ناوەند بگۆڕن بۆ ڕێکخراو. لە ئامانجە سەرەکییەکانیان ئاشکرا کردنی سیاسەتەکانی ئێرانە دژ بە ھەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگای کوردستان بەگشتی و لاوان بۆ ئەو مەبەستە کۆبوونەوە و سمینار ڕێکدەخات جگە لە بەشداری لەو کۆڕ و کۆبوونەوانەی تایبەتن بە توێژی لاوان بەرێوەدەچن بەشداری ئەو خۆپیشاندانەش دەکەن کە دژ بە ئێران ئەنجام دەدرێت. لە پەیڕەو و پڕۆگرامی ئەم ڕێکخراوەدا ھاتووە کە تێدەکۆشن بۆ پێکھێنانی کۆمەڵگایەکی دیموکراتیک کە مافی ھەموو چین و توێژەکان و تاکەکانی تێدا پارێزراو بێت و باوەری قووڵیان بە ڕووخانی سیستەمی کۆماری ئیسلامی ئێران ھەیە.

## مێژوو
ئەم ڕێکخراوە لە سەرەتادا ناوی ناوەندی لاوانی خەباتی کوردستانی ئێران بوو. دامەزراندنی دەگەڕێتەوە بۆ ١ی ئەیاری ٢٠١١ بەرامبەر ١١ی بانەمەڕۆی ١٣٩٠ لە ناحیەی ڕزگاری سەر بە پارێزگای ھەولێر، دوای ئەنجامدانی چەندین کۆبوونەوەیەک لە ناو ئەندامانی دەمەزرێنەران و بەشداربووانی کۆبوونەوەکان، علی بەھرامی وەک یەکەم بەرپرسی ڕێکخراو ھەڵبژێدرا و چەندین خاڵ و بەرنامەیان وەک ئامانجی خۆیان دیاریکرد. لەوانە " ئاشکرا کردنی سیاسەتەکانی ئێران دژ بە ھەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگای کوردستان بە تایبەت لاوان " ھەروەھا لە یەکێک لە خاڵەکانی دیکەیان ھاتبوو " بۆ بەرەو سەربردنی ڕادەی ھۆشیاری لاوانی کورد لە بارەکانی فەرھەنگی، ھونەری، کۆمەلایەتی، مافەوانی، وەرزش، ژینگە پارێزی تێ دەکۆشن "کۆی گشتی خاڵە پەسەندکراوەکان ٦ خاڵ بوو. دوای ماوەیەک لە دامەزراندن بانگێشتی دووەمین کۆنفرانسی لاوانی کورد لە شاری ھەولێر کرا لە ساڵی ٢٠١١ ئەمە یەکەم کۆنفرانسی فەرمی بوو کە ڕێکخراوی لاوان بەشداری تێدا کرد. دوای تەواوبوونی کۆنفرانسی لاوانی کورد ڕێکخراوەکانی لاوان ڕۆژھەڵات کە سەر بە حیزبەکانی ڕۆژھەڵات بوون بیریان لە دامەزراندنی فیدراسیۆنێکی تایبەت بە لاوانی ڕۆژھەلات کردووە، لە ٢٣ی نیسانی ٢٠١٢ لە بنکەی ھەولێری سازمانی خەبات ڕێکخراوە بەشداربووەکانی کۆنفرانسی لاوانی کورد کۆبوونەوە، لە ھەمان ڕۆژ دامەزراندنی فیدراسیۆنی ڕێکخراوەکانی لاوانی کوردستانی ئێرانیان ڕاگەیاند، لە یەکەم کۆبوونەوەی دەستەی بەرێوبەری ئەم فیدراسیۆنە علی بەھرامی بە وتەبێژی دەورەی دەستنیشانکرا.لە ١٣ی ڕەزبەری ١٣٩١ بەرامبەر ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ یەکەم کۆنگرەی خۆی دوای نزیک بە ساڵ و نیوێک لە دامەزراندن لە ژێرناوی کۆنگرەی " ڕزگاری نەتوایەتی و دابین کردنی مافی لاوان " ئەنجامدا. بۆ ماوەی سێ ڕۆژ بەردەوام بوو. لەم کۆنگرەیە پەیرەوپڕۆگرامی ناوخۆی و دروشم و ئاڕمی ڕێکخراو پەسەند کرا، لە ڕۆژی سَیەمی کارەکانی کۆنگرە سێ کەس وەک ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەری ڕێکخراو ھەڵبژێردران. فواد جەعفەری وەک بەرپرسی ڕێکخراو دیاری کرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران
کۆلارەکان (کورتەفیلم)

**کۆلارەکان** (، )  کورتەفیلمێکی کوردییە لە دەرھێنانی سەید پەیام حوسێنی؛ ساڵی ٢٠٢٠ بەرھەم ھاتووە.

## چیرۆک
دوو مناڵی خەڵکی گوندەکانی سەر سنووری باشوور و ڕۆژھەڵات گەرەکیانە پێکەوە قسان بکەن بەڵام نێوانیان مەیدانی مینە، ناتوانن لێک نزیک بنەوە و گوێیان لە دەنگی یەکتر بێت؛ کچە بچکۆلانەکەی دیوی باشوور نامەیەک حەوا دەدات، بەڵام کوڕەکەی لای ڕۆژھەڵات خوێندن و نووسین بە کوردی نازانێت و ھەوڵی فێربوون دەدات و لە کۆتاییشدا بە کوردی بۆی دەنووسێت: کەنیشکە کۆلارەبەدەست خۆشتم گەرەک.

## نمایشکردن
* کۆلارەکان لە دوازدەھەمین فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی لەندەن بە شێوەی ئۆنڵاین و خۆڕایی پیشان درا
* بەشی پێشبڕکێی کورتەفیلمەکانی حەفتاهەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی بەرلین (ساڵی ٢٠٢٠)

## خەڵاتەکان
* خەڵاتی باشترین کورتەفیلمی کوردی لە پێنجەمین فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی سلێمانی

## سەرچاوەکان

* کۆلارەکان لە فیلم فێستیڤاڵی جیھانیی کوردی 

پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
ئیسۆمەران

**ئیسۆمەران** یان **ئیسومەرا** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی پیران سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
بێشون

**بێشون** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی پیران سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
بەنۆک

**بەنۆک** یان **بەنوک** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی پیران سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
شارستانی ئەزنا

**شارستان ئەزنا** یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای لوڕستانە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری ئەزنایە. 

## ئەمانەش ببینە
پارێزگای لوڕستان

ئەزنا

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای لوڕستان
ئەلیگوودەرز

**ئەلیگوودەرز** شارێکە لە پارێزگای لوڕستانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان. ئەلیگوودەرز لە نیگای جەماوەرەو پێنجەمین شاری گەورەی لوڕستانە.

## ئەمانەش ببینە
پارێزگای لوڕستان

شارستانی ئەلیگوودەرز

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای لوڕستان
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
بەردیان

**بەردیان** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سۆما ئەڤراز، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.

## ناو

## جوگرافیا

**بەردیان** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی زیوەجیک. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی باژێڕگە.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی گوڵی سۆیی. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی ئسکوندیا.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣١٨) کەس و (٤٦) خێزان بووە.
* دانیشتووانی گوندەکە کوردن.
* بە کوردی (کرمانجی) دەدوێن.

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە ئیسلام (سوننە)یە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ورمێ
ورمێ
ورمێ
پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
قەڵای سەردار

وێنۆک|300px|قەڵای سەرداری بۆکان لە ساڵی ١٨٩٥
**قەڵای سەرداری بۆکان** لە ساڵی ١٨٦٨ (٢٦٠٦ی کوردی) لەلایەن سەردار عەزیزخانی موکری لە نزیکی خزێنەی گەورەی بۆکان سازکرا کە ئێستا بە *قەڵای سەردار عەزیزخان* ناوی لێدەبەن.

لە ساڵەکانی ١٩٤٦ تاکوو ١٩٧٣ قەڵاکە بوو بە ناوەندێک بۆ بنکەی پۆلیس، ڕێکخراوەی پۆست و قوتابخانە، دوایەش لە ساڵی ١٩٨٣ ھەمووی لەناو چوو و کرا بە شوێنێکی نوێ بۆ بەسیج.

## ئەمانەش ببینە
* موکریان
* مێژووی کورد

## سەرچاوەکان

پۆل:بۆکان
پۆل:شارستانی بۆکان
پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:مێژووی کورد
پۆل:مێژووی ئێران
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:قەڵاکانی کوردستان
نانی پیرۆز (بەڵگەفیلم)

**نانی پیرۆز** () بەڵگەفیلمێکی کوردییە لە دەرھێنانی ڕەحیم زەبیحی؛ ساڵی ٢٠٢٠ بڵاو کراوەتەوە.

## ناوەرۆکی فیلم
نانی پیرۆز باس لە ژیانی کۆڵبەرانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان دەکات و ڕووداو و بەسەرھاتە ڕاستەقینەکانیان دەگێڕێتەوە؛ ھەروەھا جەخت دەکاتە سەر ئەو زوڵم و دەستتەنگیی سیستماتیکییەی کە لەلایەن ئێرانەوە بەسەر خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان سەپێنراوە. نانی پیرۆز بەرھەمی دە ساڵ ھاموشۆی دەرھێنەرە لەگەڵ کۆڵبەرانی ناوچە سنوورییەکان. ئەم فیلمە خاوەنی دیمەنی دڵتەزێنە.

## نمایشکردن
* نانی پیرۆز لە دوازدەھەمین فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی لەندەن بە شێوەی ئۆنڵاین و خۆڕایی پیشان درا.
* سی و سێھەمین خولی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی ئەمستردام-(ئیدفا).
* سی و سێھەمین خولی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی (بیگ سکای)-ئەمریکا.
* فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی (ھۆت داکس).
* فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی (تۆرنتۆ)-ئیتاڵیا
*بەشی پێشبڕکێی سەرەکیی بیست و چوارەمین خولی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی "دینی ئەمڕۆ" Religion Today لە شاری تڕێنتۆ (٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١)
*به‌شی نێونه‌ته‌وه‌یی پێشبڕكێی سه‌ره‌كیی حەڤدەهەمین خولی فێستیڤاڵی نێوه‌ده‌وڵه‌تی فیلمی "زاگڕێب داكس" ZagrebDox له‌ کرواتیا
*سێزدەهەمین خولی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی بەڵگەفیلمی "دیمز" DMZ  لە کۆریای باشوور
*به‌شی پێشبڕکێی سینه‌مای کوردی، له هەشتەمین خولی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی دهۆک (لە دوو سانسی جیاوازدا لە دهۆک مۆڵ)

ڕەحیم زەبیحی نمایشکرانی فیلمەکەی خۆی نەدیت و ساڵی ٢٠١٨ تیرۆر کرا.

## خەڵاتەکان
* خەڵاتی تایبەتیی دادوەران لە شەشەمین خولی فێستیڤاڵی فیلمی ئۆلجۆ (Ulju) لە کۆریای باشوور.
*براوەی خەڵاتی باشترین بەڵگەفیلمی کوردی لە هەشتەمین خوڵی فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک (٢٠٢١).
*خەڵاتی باشترین بەڵگەفیلمی بیست و چوارەمین خولی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی Religion Today لە ئیتاڵیا. 
*خه‌ڵاتی ڕێزلێنانی تایبه‌تیی دادوه‌رانی بەشی The Movies That Matter Award لە حەڤدەهەمین خولی فێستیڤاڵی نێوه‌ده‌وڵه‌تی فیلمی "زاگڕێب داكس" ZagrebDox له‌ کرواتیا
*

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
تێلێگرام

**تێلێگرام** () یەک بەرنامەی دەقکراوی نەرمامێری سەکۆبڕە. تێلێگرام بە فەرمی تەنانەت بە ویندۆز فۆن و ئای ئۆ ئێس لەبەر دەستدایە. ڕاژەکارەکانی تێلێگرام لە ھەموو جیھاندا بڵاودەبێتەوە و ناوەندەکەی ئەم بەرنامەیە لە شاری دوبەی ھەڵکەوتووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٣
پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:نەرمامێری پەیوەندیکردن
پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:نەرمامێر
پۆل:نەرمامێرە خۆڕایییەکان
پۆل:داھێنانە ڕووسییەکان
چەکوش

**چەکوش** یان **چەکوچ** ئامرازێکە بەکاردێت بۆ گەیاندنی ھێزی شەکاندن بۆ شتەکان. چەکوش بەزۆری بەکاردێت بۆ داکوتینی بزمارەکان، بۆ ھاوتاکردنی بەشەکان، بۆ پێکھێنانی کانزاکان، یان شکاندنی شتەکان. چەکوش زۆرجار بۆ مەبەستێکی دیاریکراو دیزاین دەکرێت، بۆیە لە شێوە و پێکھاتەدا جیاوازییان ھەیە. 

چەکوش لە زۆربەی پیشەکاندا ئامرازێکی سەرەتایییە. پێکھێنەرە بنەڕەتییەکانی چەکوش بریتین لە دەسک و سەر، کە بەزۆری کێشەکەی لە سەردا چڕکراوەتەوە. دیزاینی بنەڕەتیی چەکوش لەسەر بنەمای بەکارھێنانی دەستییە، بەڵام چەندین مۆدێل ھەن کە لەسەر بنەمای ئۆپراسیۆنی میکانیکی، وەک چەکوشەکانی ھەڵم، بۆ بەکارھێنانی قورس دروستکراون.

## مێژوو
وێنۆک|چەکوشێکی سەرەتایی بەردین.

## جۆرەکان

پەڕگە:hammer2.jpg|چەکوشێکی دوو پل
پەڕگە:Framing hammer.jpg|چەکوشی کشتوکاڵی
پەڕگە:BrokenConcretion22.jpg|چەکوشی زەویناسی
پەڕگە:Hammer tapissier.jpg|
پەڕگە:Hammer-1.jpg|Cross-peen hammer
پەڕگە:Ball-peen hammer 380mm.JPG|Ball-peen hammer
پەڕگە:Mallet.jpg|چەکوشی لاستیکی
پەڕگە:Wooden mallet.jpg|چەکوشی داری
پەڕگە:Sledgehammers-1.jpg|چەکوشێکی گەورە  (٩٫١ کگم) و (٤٫٥ کگم)

وێنۆک|چەکوشێکی میکانیکی

## لە جەنگەکان
چەکوش ئامرازێکی بنەڕەتییە بۆ زۆرێک لە پیشەکان، ھەروەھا دەشکرێت وەک چەکێک بەکاربھێنرێت.
وێنۆک|250x250پیکسڵ|چەکوشی ئاسایی ئەمڕۆ

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندازیاریی میکانیکی
پۆل:کۆلکەوتارەکانی تەکنۆلۆژیا
پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
پۆل:پۆلی کۆمنز بە بەستەری خۆماڵیی یەکسان لەگەڵ ویکیدراوە
پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی تووڵی دەروازەیان بەکارھێناوە
بزمار

وێنۆک|200x200پیکسڵ|کۆمەڵێک بزمار.
وێنۆک|200x200پیکسڵ|بزمارەکان دەتوانن لە دار و تەختە بەکاربھێنرێن.
وێنۆک|200x200پیکسڵ|بزمارەکان شێوە و قەبارەی جیاوازیان ھەیە.
**بزمار** یان **پیچە** لە بوارەکانی ئەندازیاری، دارتاشی و بیناسازی بەکاردەھێنرێت. بریتییە لە نوکێکی کانزایی تیژ، کە بەزۆری لە پۆڵا یان بۆ مەبەستی تایبەت لە ستیل و ئاسن یان سولتی ئەلەمنیۆم دروست دەکرێت. بزمارەکان بە زۆری پاڵیان پێوەدەنرێت بە چەکوش.

## چەشنەکان
### بزماری لول
بزماری لولدراو یان گلاوز بزمارێکی بە پێچاوپێچە کە بە دەوری ستوونێک کە لە کۆندا پەرەی سەندبوو لولی خواردووەتەوە و ھەروەھا بە پینە و پێچی لوولپێچ ناودەبرێن.

## بەکارھێنان
لە پێک بەستنی کابینەی دارین و دەرگا و کەلوپەلی ناوماڵدا بەکار ھاتووە و چەندین بەکارھێنانی جۆراوجۆری ھەیە.

## قەبارەکان
بزمارەکان بە شێوەێکی بەربڵاو بۆ مەبەستی تایبەت دروست کراون؛ ھەندێک جۆری بزمار بە تیپی (T) ئینگلیزی ئاماژەی بۆ دەکرێت، ھەندێکیشیان بەشێوەی "pins" و "clamps" دروستکراون بەگشتی بەشی سەرەوەیان پانە و بەشی خوارەوەشیان تیژە.

بزمارەکان لە دامەزراندنەکان بەکار دەھێنرێن بۆ پێکەوە گرێدانی توخمەکانی بیناسازی. ژمارەی بزمارەکانی پێویست بۆ بەیەک بەستنەکە بە دابەشکردنی ئەو ھێزەی کە دەکەویتە سەری دیاری دەکرێت.

## بزمار لە کوردیدا
زۆرێک لە زمان زانان پێیان وایە بزمار لە بنەڕەت دا مسمار بووە کە لە زۆر کۆندا بەکار ھاتووە ،(مس+مار) کاتی کۆن کانزای مسیان تواندووەتەوە لەسەر شێوەی مار دایان ڕشتووەتەوە بۆیە پێیان وتووە مسمار کە دواتر گۆڕانکاری بەسەر دا ھاتووە و بۆ میللەتەکانی تریش چووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
سەراو دەورە

**سەراو دەورە** ناوی شارێکە لە پارێزگای لوڕستان.

## ئاسەوار مێژوویی
زیاتر لە ٣٢٠ شوێنەوار و شوێنەوارە مێژوویی و دێرینەکانی ئەم شارە هەن کە گرنگی دان بەو شوێنە گەشتیاریانە دەتوانن گەشتیاران و خۆشگوزەرانیی ئابووریی بەردەوام لە شارەکە و پارێزگاکەدا بۆ لای خۆیان ڕاکێشن شارەکە چەندین مۆنۆمێنت و مۆنۆمێنتی هەیە وەک بینای سێ ئیمامی ناودار و پیرشەمس الدین و بابەو حەیات ئەلغەیب لەگەڵ قەڵایەکی داڕماوە و پردێکی گرنگی کەنگان کە بناغەکانی ماون پردی مێژوویی کەشکان کە سەر بە سەردەمی ساسانی و ئەشکەوتەکانی پەیوەست بە سەردەمی پالێوۆلیتی لەوانە ئەشکەوتی کەلەلەلی و کۆلماکرا و گردە دێرینەکانی وەک چۆغە و قەڵا مێژووییەکەی سەراب ناڤکاش ( نایکاش ) ، لەوانە شوێنە مێژوویی و کلتورییەکان وەک شوێنە گەشتیارییەکانی شارەکە ، شارەکە چەندین سەراو و سەرابدوور و ڤێرکامەرە و سەراو ناڤەکاش و ڕووبارە گرنگەکانی وەک کەشکان و چیا زۆر بەرزەکان. چیایکی هەیە بە ناوی سپی کە زیاتر لە ٢٠٠٠ مەتر بەرزیەکەیە.

## ئەمانەش ببینە
*پارێزگای لوڕستان

*شارستان دەورە

## سەرچاوەکان


پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای لوڕستان
شارستانی چەگەنی

**شارستانی چەگەنی** ()یان شارستانی چەگینی یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای لوڕستانە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری سەراو دەورەیە.

## ئەمانەش ببینە
*پارێزگای لوڕستان
*سەراو دەورە
*چەگەنی
*لوڕی فەیلی

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای لوڕستان
ئەسەداوا

**ئەسەداوا** یان **ئەسەداباد** ()یەکێ لە کۆنترین شارەکانی کوردستان و پارێزگای هەمەدانە. بڕێک لە سەرچاوەکانئەسەداوا بە زێدی سەید جەمالەدین ئەسەدابادی دادەنێن. لە ئەسەداوادا زانکۆ و مۆزەیەک بە ناوی سەیدجەمالەوە کراوەتەوە. 

## زمان
دانیشتووانی ئەم شارە بە زمانەکانی کوردی زاراوەی کەڵهوری و لەکی و فارسی و تورکی ئەفشار و لوڕی قسە دەکن.

## ئایین
خەڵکی ئەسەداوا   موسڵمانی شێعەن وبەڵام لە ھەندێ لە گوندەکانی ژمارەیەکی زۆریی سوننین.

## دانیشتووان

## ئەمانەش ببینە
*پارێزگای هەمەدان

*شارستان ئەسەداوا

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای ھەمەدان
ھەسناوا

**ھەسناوا** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سۆما ئەڤراز، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.

## ناو

## جوگرافیا

**ھەسناوا** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی گوڵی سۆیی. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی سیدا.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی ئالەکان. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی باژێڕگە.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٧٢) کەس و (٦١) خێزان بووە.
* دانیشتووانی گوندەکە کوردن.
* بە کوردی (کرمانجی) دەدوێن.

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە ئیسلام (سوننە)یە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ورمێ
ورمێ
ورمێ
پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
شارستانی ئەلیگوودەرز

**شارستان ئەلیگوودەرز** یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای لوڕستانە کە لە ڕۆژهەڵاتی ئەم پارێزگایە هەڵکەوتووە.ناوەند ئەم شارستانە، شاری ئەلیگوودەرزە.

## ئەمانەش ببینە
پارێزگای لوڕستان

ئەلیگوودەرز

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای لوڕستان
شارستانی ئەسەداوا

**شارستان ئەسەداوا** یا **سەداوا** یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای هەمەدانە.ناوەند ئەم شارستانە، شاری ئەسەداوایە|سەد ئاوایە.

### شوێنی جوگرافی

## دانیشتووان
دانیشتووانی ئەم شارستانه کە بەپێ سەرژمێری گشتی ساڵی ۲۰۱۶ ژمارەیان ۱۰۷،۰۰۸ بووە.بە زمانەکانی کوردی وتورکی وفارسی قسە دەکەن.
کوردەکان بە زاراوەی کەڵهوری و لەکی دەدوێن.وزیاتر لە باکوور ورۆژئاوا دان.
گوندەواریەکان چەرداوڕۆ وکولیایی وموسیاوا هەمویان کوردن.

## ئەمانەش ببینە
*پارێزگای هەمەدان
*ئەسەداوا

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ھەمەدان
ڕەزەن

**رەزەن**  ناوی شارێکە لە پارێزگای هەمەدان کە لە باکووری ئەم پارێزگایە هەڵکەوتووە. ئەم شارە ٨٠ کیلۆمەتر لە هەمەدان دوری هەیە.نێوی ئەم شارە بەهۆی باغی ترێ لە وەشەی رەز وەرگیراوە.

## کەشوھەوا
کەشوھەوای ئەم شارە فێنک و کوێستانییە.

## ئەمانەش ببینە
*پارێزگای هەمەدان

*شارستان رەزەن

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی پارێزگای ھەمەدان
پۆل:شارەکانی ئێران
شارستانی ڕەزەن

**شارستان رەزەن** یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای ھەمەدانە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری رەزەنە.

## ئەمانەش ببینە
*پارێزگای ھەمەدان
*رەزەن

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ھەمەدان
فامنین

**فامنین** ناوی شارێکە لە پارێزگای هەمەدان. ئەم شارە ٧٠ کیلۆمەتر لە هەمەدان دوری هەیە.

## ئەمانەش ببینە
پارێزگای هەمەدان

شارستان فامنین

## سەرچاوەکان



پۆل:شارەکانی پارێزگای ھەمەدان
پۆل:شارەکانی ئێران
شارستانی فامنین

**شارستان فامنین** یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای هەمەدانە کە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی ئەم پارێزگایە هەڵکەوتووە.

## بارودۆخ جوگرافیایی
شارستان فامنین لە باکووریەو بە شارستان رەزەن، لە باشووریەو بە شارستان هەمەدان، لە ڕۆژهەڵاتییەو بە پارێزگای مەرکەزی و لە ڕۆژاوایەو بە کەبوودەر ئاهەنگ ڕێگای هەیە.

## دابەشکاری کارگێڕی
ئەم شارستانە ٢ ناوچە،١ شار و ٤ گوندستانی هەیە.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای هەمەدان
* فامنین

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ھەمەدان
پۆل:شارستانەکانی ئێران
وزەی نوێبووەوە

**وزەی نوێبووەوە** () وزەیەکی بەسوودە، لە سەرچاوە نوێبووەوەکان کۆدەکرێتەوە، کە بەسروشتی پڕدەبنەوە، لەوانە ھەتاو، با، باران، شەپۆڵەکان، ھەستان و دابەزینەکان، و گەرمیی جیۆتێرماڵ کە سەرچاوەی کاربۆن-یەکسانن. ئەم جۆرەی سەرچاوەی وزە لە بەرانبەر سووتەمەنییە فۆسیلەکان دەوەستێت، کە زۆر خێراتر بەکاردێن بەراورد بە ماوەی پڕبوونەوەیان.

## ئەمانەش ببینە
* چنینەوەی وزە
* پاشەکەوتکردنی وزە
* وزەی نوێبووەوە بەپێی وڵات

## سەرچاوەکان

پۆل:وزەی نوێبووەوە
پۆل:تەکنۆلۆژیای وزەی نوێبووەوە
تەنگاوی ھورمز

وێنۆک|362x362px|تەنگاوی ھورمز لە باشووری ئێران ئێران و باکووری دوورگەی موسەندەم ھەڵکەوتووە.
وێنۆک|وێنەیەکی تەنگاوی ھورمز کە لە فڕۆکەوە گیراوە و ھەروەھا دوورگەی موسەندەمی لێدیارە.

وێنۆک|250px|نەخشەی تەنگاوی ھورمز لەگەڵ سنوورە سیاسییە دەریایییەکان (٢٠٠٤)

**تەنگاوی ھورمز** ( ، ، ) تەنگاوێکە لە نێوان کەنداوی فارس و کەنداوی عومان ھەڵکەوتووە. ئەم تەنگاوە یەکێک لە گرنگترین ناوچە دەریایییەکان لە جیھاندایە. لە باشووری ئێران و پارێزگای ھورمزگان و باکووری عومان و پارێزگای موسەندەم ھەڵکەوتووە.

یەک لە سێی گازی سروشتیی شلە لە جیھاندا و نزیکەی ٢٥٪ لە ھەموو بەکارھێنانی جیھانیی نەوت لە ئەم تەنگاوە تێپەڕدەبێت و ئەم تەنگاوەی کردووە بە شوێنێکی زۆر گرنگ بە دانوستانی نێودەوڵەتی.

## ئەمانەش ببینە
* باشووری ئێران
* پارێزگای ھورمزگان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی عوممان
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی میرنشینی یەکگرتووی عەرەبی
پۆل:تەنگاوەکان
پۆل:کۆما ئاوییەکانی ئێران
پۆل:سنوورەکانی ئێران
ھورمز
ھورمز
ھورمز
بەھار (ھەمەدان)

**بەھار** ناوی شارێکە لە پارێزگای ھەمەدان. ئەم شارە ١٥ کیلۆمەتر لە ھەمەدان دوری ھەیە. ئەم شاره لە سەرەتادا و لە سەردەمی سەلجووقییەکان ناوندی کوردستان بووە.

## ئەمانەش ببینە
*پارێزگای ھەمەدان
*شارستانی بەھار

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی پارێزگای ھەمەدان
دۆلەمەری

(عەشیرەتی دۆلەمەڕی) هۆزیکە لە باشوری کوردستان      

هۆزیکی گەورەیە و سەر بە هۆزی بارزانین، لە ناوچەکانی بادینانهەن.

## پێرستی گوندەکان

# گوندی ڵێر سماق
# گوندی بێدوور
# گوندی سیرستا
# گوندی سنجار
# گوندی کەونەگوند
# گوندی دێرانا
# گوندی گەلەک
# گوندی ئیسقیڵ
# گوندی شێرۆکیان
# گوندی خوشکەل
# گوندی سێدەر
# گوندی ئەشکەوتوان
# گوندی شێتنە
# گوندی گۆرە
# گوندی دارە
# گوندی شێخان
# گوندی بەبێل
# گوندی زینێ
# گوندی بۆکران
# گوندی شێخ وەتمان
# گوندی بەرۆژ
# گوندی خەرا
# گوندی خەلان
# گوندی لێلوک
# گوندی ناومێرگان
# گوندی خەردن
# گوندی ئازادی
# گوندی خۆشکان
# گوندی باوە
# گوندی سە ردەشت
# گوندی دەری
# گوندی کونەمار
# گوندی سێلمان
# گوندی زێرین زەویا
# گوندی هەرماوە
# گوندی گیسکێ(جوجکێ)
# گوندی کانی سپی
# گوندی ناوکفرێ
# گوندی تارستا
# گوندی گۆرەبەکرۆسک
# گوندی زێدا
# گوندی زەندا
# گوندی فەقیان
# گوندی نێرگزین
# گوندی سارداو
# گوندی کانی پیرەژن
# پێداوەر
# ناحیەیی مەزنێ
چاوشارکێ

**چاوشارکێ** **جۆجۆ** یان **قەرەقەرە** () یارییەکی بەناوبانگە لەناو منداڵان، کە بەلانی کەم لە نێوان دوو کەس (یان زۆربەی کات سێ یان زیاتر) ئەنجام دەدرێت. یاریکەرەکان خۆیان دەشارنەوە لەو کەسەی کە چاوی داخستووە،  ئەو کەسەی چاوی داخستووە تا ژمارەیەکی دیاریکراو دەست بە ژماردن دەکات و دواتر پێویستە ئەوانە بدۆزێتەوە کە خۆیان شاردووەتەوە.

چاوشارکێ بە یارییەکی فۆلکلۆریی گواستراوەی زارەکی دادەنرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:کایەکانی مناڵان
یاسای نێودەوڵەتی

**یاسای نێودەوڵەتی**، کە هەروەها بەناوی یاسای گشتیی نێودەوڵەتی و یاسای نێودەوڵەتی ناو براوە. بریتیە لە کۆمەڵێک ڕێسا و پێوانەی گشتی کە لە سەرجەم وڵاتانەوە پەسەند کراوە و بووە بە نێوانگرێکی پێوەندی وڵاتان.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاسای نێونەتەوەیی
پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان
پۆل:یاسای گشتی
پۆل:جیھانگیری کولتووری
کەبوودەر ئاھەنگ

**کەبوودەر ئاهەنگ** یان **کەوڕەنگ**  
کەو واتا کەوک +ڕەنگ واتا ڕەهەنگ وکون. بەگشتی هێلاەنەی کەو. شارێکە لە پارێزگای ھەمەدان. ئەشکەوتی عەلی سەدر لەم شارەیە.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای ھەمەدان
* شارستانی کەبوودەر ئاهەنگ

## سەرچاوەکان

*
پۆل:شارەکانی پارێزگای ھەمەدان
پۆل:شارەکانی ئێران
شارستانی کەبوودەر ئاھەنگ

**کەبوودەر ئاهەنگ** یان **کەوڕەنگ**  یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای هەمەدانە کە لە باکووری ئەم پارێزگایە هەڵکەوتووە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری کەبوودەر ئاهەنگە.

## بارودۆخ جوگرافیایی
شارستان کەبوودەر ئاهەنگ لە باکووریەو بە شارستان خودابەندە، لە ڕۆژاوایەو بە شارستان بیجاڕ و قووروە، لە باشووریەو بە شارستان وەهار و لە ڕۆژهەڵاتیەو بە شارستان رەزەن و فامنین ڕێگای هەیە.

## دابەشکاری کارگێڕی
ئەم شارستانە ٣ ناوچە، ٣ شار و ١٠ گوندستانی هەیە.

## ئەمانەش ببینە
*پارێزگای هەمەدان
*کەبوودەر ئاهەنگ

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ھەمەدان
حەسەنی

**حەسەنی** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سۆما نشیو، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.

## ناو

## جوگرافیا

**حەسەنی** ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی دۆستان. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی ھۆرەکان لە باکووری کوردستان.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی جووجەھی. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی ئاسنگەران لە باکووری کوردستان.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٥٧٤) کەس و (١٠٦) خێزان بووە.
* دانیشتووانی گوندەکە کوردن.
* بە کوردی (کرمانجی) دەدوێن.

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە ئیسلام (سوننە)یە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی ورمێ
ورمێ
ورمێ
پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ئاگرکەوتنەوەی نەخۆشخانەی ئبین خەتیب

ئاگرکەوتنەوەی نەخۆشخانەی ئبین خەتیب ڕووداوێک بوو ڕۆژی شەممە ٢٤ی نیسانی ٢٠٢١ لەنەخۆشخانەی ئبین خەتیب کە تایبەتە بە تووشبوانی نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە بەغدا بەھۆی تەقینی بوتڵی ئۆکسجین ڕوویدا و بەھۆیەوە ٨٢کەس مردن و ١١٠ کەسی دیکەش بریندار بوون. لەسەر ئاستی ناوخۆیی و دەرەوەی عێراق ئەم ڕووداوە کاردانەوەی لێکەوتەوە.

## ڕووداوەکە
شەوی ٢٤ی نیسانی ٢٠٢١ لەیەکەی چاودێری وردی نەخۆشخانەکەدا ڕووداوێک ڕوویدا ھۆی تەقینەوەی بوتڵی ئۆکسجین. ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی ئاگر لەو بەشە سەرچاوە پزیشکییەکان سەرەتا بە ئاژانسی فرانس پرێسیان ڕاگەیاند کە ڕووداوەکە بەھۆی "کێشەی کۆگای لوولەی ئۆکسجین " ەوە بووە تەقینەوەکە ئاگرێکی بەھێزی دروست کردووە کە بەخێرای بە بەشەکانی نەخۆشخانەکە بڵاوبووەتەوەلیوا خەدیم بۆھان، سەرۆکی بەرگری شارستانی عێراق ڕایگەیاند، کە نەخۆشخانەکە نە دۆزینەوی دووکەڵی تێدا بووە، نە سیستەمی پرژێن، نە سۆندەی ئاگرکوژێنەوە، ھەروەھا بەھۆی بوونی کۆمەڵیک مادەوە یارمەتی زیاتر فراوان بوونی ئاگرکەی داوە 
بەرگری شارستانی عێراق ڕایگەیاند کە ئاگرە لە بەرەبەیانی ٢٥ ی نیسان کۆنتڕۆڵ کرا  بەڵام دوای لێکۆلینەوە قوتەیبە جبوری، سەرۆکی لیژنەی تەندروستی و ژینگەی ئەنجومەنی نوێنەرایەتی عیراق، سەبارەت بە هۆکاری ئاگرکەوتنەوەکە وتی ”  لەناو نەخۆخشانەکە هاوڵاتییەک ئامێری (هیتەر)ی کارەبایی بەکارهێناوە، یان رۆنی بەکارهێناوە لەگەڵ بووتڵی ئوکسجینەکان، ( ئەم تێکەڵبوونە بووە هۆی تەقینەوەیەکی گەورە)”.

## کاردانەوەکان
عێراق سێ ڕۆژ ماتەمینی فەرمی بۆ قوربانیانی ئاگرەکە ڕاگەیاند و کۆمیسیۆنی مافی مرۆڤی عێراقیش داوای لە حکوومەت کرد بەرپرسیارێتی ئەم ڕووداوە لە ئەستۆ بگرن، ھەروەھا داوای لە کازمی کرد وەزیری تەندروستی و بریکارەکانی لە کار دوور خاتەوە و لێکۆڵینەوەیان لەگەڵ دا بکرێت، دوابەدوای ڕووداوەکەش لە بەغدای پایتەختی عێراق خۆپیشاندانی توڕە دەستی پێکرد و داوای لە کارلادانی حەسەن تەمیمی وەزیری تەندروستی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەیەی ٢٠٢٠ لە بەغداد
ئێدگار دایکسترا

**ئێدگار ڤیبە دایکسترا** (١١ی مایسی ١٩٣٠ - ٦ی ئابی ٢٠٠٢) زانایەکی ھۆڵەندی زانستی کۆمپیوتەر، ئەندازیاری پرۆگرامکردن، زانای سیستم، گۆشەنوسی زانستی و داھێنەرێکی بواری زانستی کۆمپیوتەر بوو. لە بنەڕەتدا فیزیازانی تیۆری بوو، وەک پرۆگرامکار لە سەنتەری بیرکاری ئەمستردام کاری ئەکرد لە ١٩٥٢ تا ١٩٦٢. زۆربەی ژیانی پرۆفیسۆرێکی زانکۆ بوو، دایکسترا لە زانکۆی تێکساس لە ئۆستین، لە ئەمریکا سەرۆکی زانستی کۆمپیوتەر بوو لە ١٩٨٤ تا خانەنشین بوونی لە ١٩٩٩.

## سەرچاوەکان

پۆل:داھێنەرانی ھۆڵەندی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠
پۆل:مردووانی ٢٠٠٢
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی کۆڵۆن
پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:زانایانی سیستەمەکان
پۆل:فیزیکزانانی ھۆڵەندی
تووسرکان

**تووسرکان** (بە فارسی: تویسرکان) ناوی شارێکە لە پارێزگای ھەمەدان. ئەم شارە لە باشووری ھەمەدانەو ھەڵکەوتووە. ئەم شارە بە ھۆی زیادی دار گەل گوێزیەو بەناوبانگە. تووسرکان لە نیگای جەماوەرەو چوارەمین شاری گەورەی پارێزگای ھەمەدانە.
| پۆتانەکان             = 

## کەشوھەوا
کەشوھەوای ئەم شارە فێنک و کوێستانییە.

## بارودۆخ جوگرافیایی
تووسرکان لە باکووریەو بە شارستانی ھەمەدان، لە باکووری ڕۆژاوایەو بە شارستانی ئەسەداوا، لە ڕۆژھەڵاتیەو بە شارستانی مەلایر، لە باشووریەو بە شارستانی نیاوەن و لە ڕۆژاوایەو بە شارستانی کەنگاوەر ڕێگای ھەیە.

## ئەمانەش ببینە
*پارێزگای ھەمەدان
*شارستانی تووسرکان

## سەرچاوەکان



پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارەکانی پارێزگای ھەمەدان
شارستانی تووسرکان

**شارستانی تووسرکان** (بە فارسی: شھرستان تویسرکان) یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای ھەمەدانە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری تووسرکانە.

## ئەمانەش ببینە
*پارێزگای ھەمەدان
*تووسرکان

## سەرچاوەکان



پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ھەمەدان
مەلایێر

**ملایێر**، **مەلایێر**، **ملایر** یان **مەلایر** (بە لوڕی: ملایێر، بە فارسی: مَلایِر) یەکێک لە شارەکانی پارێزگای ھەمەدانی ئێرانە. ئەم شارە لە ٧٠ کیلۆمەتری ھەمەدان و ٣٨٠ کیلۆمەتری تاران ھەڵکەوتووە. مەلایێر لە نیگای جەماوەرەو دووەمین شاری گەورەی پارێزگای ھەمەدانە. 
|جۆری_نیشتنگە=شار

## کەشوھەوا
مەلایر شارێک فێنک و کوێستانییە.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای ھەمەدان
* شارستانی مەلایێر

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی ئێران
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی پارێزگای ھەمەدان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مالایار
شارستانی مەلایێر

وێنۆک
**شارستان مەلایێر** یان **شارستان مەلایر** یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای ھەمەدانی ئێرانە. ناوەندی ئەم شارستانە، شاری مەلایێر.

## جوگرافیا
شارستانی مەلایێر لە باکوورەوە بە شارستانی ھەمەدان و شارستانی توویسرکان، لە ڕۆژاواەوە بە شارستانی نیاوەن، لە باشوورەوە بە شارستانی ورووگڕ و لە ڕۆژھەڵاتەوە بە شارستانی ئەراک ڕێگای ھەیە.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای ھەمەدان
* مەلایێر

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ھەمەدان
پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئیننا لیللاھی وە ئیننا ئیلەیھی ڕاجیعوون

alt=ئیننا لیللاھی وە ئیننا ئیلەیھی ڕاجیعوون بە فۆنتی حەفەس|وێنۆک|ئیننا لیللاھی وە ئیننا ئیلەیھی ڕاجیعوون، بە فۆنتی حەفەس
**ئیننا لیللاھی وە ئیننا ئیلەیھی ڕاجیعوون** (؛ واتە ئێمە موڵکی ئەوین و ھەر بۆ لای ئەویش دەگەڕێینەوە) ھەروەھا بە **ئیستیرجاع** () ناسراوە. لە ئیسلامدا بەشێکی ئایەتی ١٥٦ی سووڕەتی بەقەڕەیە، و دروشمێکی قورئانییە بۆ موسڵمانان. واتە «بەڕاستی ئێمە موڵکی خواین و ھەر بۆ لای ئەویش دەگەڕێینەوە.» و ئامانجیش لێی، بەرزکردنەوەی ورە و ڕاگرتنی دۆخی دەروونی و بەرگریدانە بە موسڵمان تا نەکەوێتە دژایەتیکردن و ناڕەزاییدەربڕین لە دادپەروەری و قەزاوقەدەر. بەگشتی دەستەواژەکە لەلایەن موسڵمانانەوە دەوترێتەوە بەتایبەتی لەکاتی بیستنی مردنی کەسێک یان ھەواڵێکی ناخۆش کە بەسەر خۆی یان کەسێکی تر ھاتبێت وەک ھێمایەک بۆ ئارامی و داننان بەوەی کە خوا باڵادەستە، و زیاتر لە توانای بەرگەگرتنی خۆمان تاقیمان ناکاتەوە.

## بەکارھاتن
* لە قورئان: 
* عەبدولڕەحمان کوڕی عەوف گێڕاویەتییەوە کە پێغەمبەر وتوویەتی «». واتە «گەر یەکێک لە ئێوە تووشی کارەساتێک بوو، با بڵێت ئیننا لیللاھی وە ئیننا ئیلەیھی ڕاجیعوون. خوایە، تۆ بە کارەساتەکەی منت زانی بۆیە، دەرم بێنە و لە کارەساتەکە بمگۆڕە.»

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:قورئان
پۆل:وشە و دەستەواژە قورئانییەکان
پۆل:ویرد
پۆل:دوعا
ئەنوەر زۆراب

**ئەنوەر زۆراب** ناسراو بە **وەستا ئەنوەر** (١٩٤٩ لە کەرکووک - ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٦ لە ئەبوو غرێب) لە ڕێبەران و کەسایەتیە سیاسییەکانی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان بوو.

## ژیان
ئەنوەر زۆراب لە ساڵی ١٩٤٩ لە کەرکووکدا لە دایک بوو. ئەو ئەندامی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان لە ناوچەی بەغدا بوو. لە ڕۆژی ١١ی تەممووزی ١٩٧٦ حوکمی لەسێدارەدانی لەسەردا درا و لە ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٦ لەگەڵ شەھاب شێخ نووری و جەعفەر عەبدولواحید لە زیندانی ئەبوو غرێب لە سێدارە درا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندامانی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان
پۆل:سیاسییەکانی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان