open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مۆزەخانەی ھونەری بۆن

وێنۆک|مۆزەخانەی ھونەری بۆن
**مۆزەخانەی ھونەری بۆن** یان **مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرنی بۆن** () مۆزەخانەیەکی ھونەرییە لە شاری بۆن لە ئەڵمانیا. لە ساڵی ١٩٤٧ دامەزراوە. مۆزەخانەی ھونەر ھەم پێشانگای کاتی و ھەم کۆمەڵەکەی نمایش دەکات. کۆمەڵەکەی تیشک دەخاتە سەر ئێکسپرێشنیزمی ڕینیش و ھونەری ئەڵمانی دوای جەنگ. بەشێکە لە "مۆزەخانەی مایڵ"ی بۆن.

بینای ئێستا کە لە ساڵی ١٩٩٢ کرایەوە، کۆی ڕووبەری پێشانگاکە نزیکەی ٤٠٠٠ مەتر چوارگۆشەیە (٤٣ ھەزار پێی چوارگۆشە).

## سەرچاوەکان

ھونەری بۆن
پۆل:مۆزەخانە ھونەرییەکان، دامەزرانی ١٩٤٧
حەمەبایزان

**حەمەبایزان** یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی کۆیە(ناوەند) لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق..

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:کۆیە
مۆزەخانەی کۆنیگ

وێنۆک|ڕووبەری دەرەوەی مۆزەخانەی کۆنیگ لە شاری بۆن.
**مۆزەخانەی توێژینەوەی ئاژەڵناسی ئەلێکساندەر کۆنیگ** (بە ئەڵمانی: Zoologisches Forschungsmuseum Alexander Koenig، کورتکراوەی ZFMK) مۆزەخانەی مێژووی سروشتی و دامەزراوەیەکی توێژینەوەی ئاژەڵناسییە لە شاری بۆن لە ئەڵمانیا. مۆزەخانەکە بە ناوی ئەلێکساندەر کۆنیگەوە ناونراوە کە کۆمەڵە نموونەکانی خۆی بەخشییە دامەزراوەکە. مۆزەخانەکە لە ساڵی ١٩٣٤ کراوەتەوە و سەر بە کۆمەڵەی لایبنیزە.

لە ١ی ئەیلوولی ١٩٤٨ مۆزەخانەکە ئەنجومەنی پەرلەمانی بەخۆیەوە بینی، کە ئۆرگانی دروستکردنی دەستووری ئەڵمانیا بوو. ڕێوشوێنە ڕاستەقینەکان لە ئەکادیمیای پاداگۆگیش کە لە نزیکەوە بوو، کە دواتر بووندەشاوس بوو، ڕوویدا.

## ئەمانەش ببینە
* مۆزەخانەی ھونەری بۆن

## سەرچاوەکان

پۆل:مۆزەخانەکان لە شاری بۆن
کەناڵی قورئان (ئێران)

تۆڕی قورئان و مەعاریف سیما کە بە شێوەیەکی گشتی بە تۆڕی قورئان ناسراوە، یەکێک لە کەناڵە تەلەفزیۆنییە دەوڵەتییەکانی ئێرانە، کە لەلایەن ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە بەڕێوەدەبرێت. ئەم تۆڕە لە ساڵی ٢٠١٩ لۆگۆی خۆی گۆڕی، هەروەها پەخشی بەرنامەکانی تۆڕی قورئان و مەعریف سیما بە شێوەی HD و کۆدێکی HEVC لە وەرگرەکانی زەمینی و مانگی دەستکرد لە ٢٨ی نیسانی ١٤٠١ دەستی پێکرد.
ڕۆژی پێنجشەممە، بەهمەن ٧، ١٤٠٠، چەندین کەناڵی ڕادیۆ و تەلەفزیۆنی کۆماری ئیسلامی لەوان کەناڵی قورئان هاک کران.

## پاشخان
alt=پەیامنێری قورئان سیما لە چاوپێکەوتن لەگەڵ محەممەد محەممەدی ڕەی شەھری|وێنۆک|پەیامنێری قورئان سیما لە چاوپێکەوتن لەگەڵ محەممەد محەممەدی ڕەی شەھری
تۆڕی قورئان و پەروەردە پەخشی کۆماری ئیسلامی ئێران لە ٢١ی کانوونی دووەمی ١٣٧٩ دەستی بە کارکردن کرد. پێش ئەوەی بە فەرمی بکرێتەوە، لە ساڵی ١٣٧٨ دەستی بە بەرنامەکەی کردووە. بەم شێوەیە ھەموو شەوێک دوای کاتژمێر ٢٢:٣٠ ھەواڵی کەناڵی دوو لە دەوروبەری کاتژمێر ٢٣:٠٠ بۆ ٢٤:٠٠ لە ژێر ناوی سیما قورئان لە کەناڵی دووەوە پەخش دەکرا کە بەرھەمی عەلی ئەکرەمی بوو. دوای ساڵێک ئەم بەرنامەیە گواسترایەوە بۆ دوای بانگی نیوەڕۆ، و بەم شێوەیە بۆ ماوەی ٢ ساڵ لە ژێر ناوی سیمای نور بەردەوام بوو. دوای ئەوە تا پەخشی سەرتاسەری تۆڕەکە، بەرنامەکانی تۆڕی قورئان بۆ ماوەی ٥ کاتژمێر لە کاتژمێر ٦ بۆ ١١ لەسەر فرێکوێنسی کەناڵی چوار پەخش دەکران. ڕۆژی ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ لۆگۆی تۆڕی قورئان و پەروەردە دوای ٢١ ساڵ گۆڕانکاری بەسەردا ھات.

## سەرچاوەکان


پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی
پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ئێران
کەناڵی دۆکیۆمێنتاری (ئێران)

کەناڵی دۆکیۆمێنتاری یەکێکە لە کەناڵە تەلەڤیزیۆنییە حکوومییەکانی ئێران کە لەلایەن ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە بەڕێوەدەبرێت.ئەم تۆڕە لەلایەن موحسین یەزدی بەڕێوە دەبرێت بەپێی فەرمانێکی سەید مورتەزا میر باغری، جێگری پەخش، لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٩، ھاوتای ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠، وەری گرتووە و دەستبەکاربووە.ھەروەھا پەخشی بەرنامەکانی تۆڕ بە شێوەی HD و کۆدێکی HEVC لە وەرگرەکانی زەمینی و مانگی دەستکرد لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ەوە دەستیپێکرد.

## پاشخان
لەگەڵ قبوڵکردنی پرۆسەی پەخشکردنی فیلمی دیکۆمێنتاریی پیشەیی لە تۆڕی تەلەڤیزیۆنی ٤ی کۆماری ئیسلامی ئێران بە لەبەرچاوگرتنی پێویستی وەڵامدانەوەی پێداویستییە جۆراوجۆرەکانی کۆمەڵگا، تەلەڤیزیۆنەکە سەنتەری دۆکیۆمێنتاری پێکھێنرا و وردە وردە بە پرۆسەی پیشەیی بووندا تێپەڕی. بۆ دامەزراندنی تۆڕێکی تایبەت بەم پێکھاتەیە وەک یەکەم تۆڕی دیجیتاڵی تایبەتمەند.

لەگەڵ خستنەبازاڕی ڕەسمی گواستنەوەی تەلەڤیزیۆنی دیجیتاڵی لە تاران، پەخشکردنی ئەم تۆڕە وەک یەکەمین تۆڕی پەخشی دیجیتاڵی کۆماری ئیسلامی ئێران. بە شێوەیەکی تاقیکاری لە 14 Mehr 2018 لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٠٩ دەستی پێکردووە و بە فەرمی کرایەوە.

## ھەروەھا تەماشای
تۆڕی ئومێد

کەناڵەکانی منداڵان (ئێران)

## سەرچاوەکان

پۆل:پەخشی کۆماری ئیسلامیی ئێران
پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی
پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ئێران
جۆنی ھایس

جۆنی هایس بە ئینگلیزی ( Johnny Hayes ١٠ی نیسانی ١٨٨٦ - ٢٣ی ئابی ١٩٦٥ )وەرزشوانی ماراسۆنی ئەمریکی و  براوەی مەدالیای زێری ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ١٩٠٨ی لەندەنە .

## سەرچاوەکان

;

## بەستەرە دەرەکییەکان

* پێشڕەوی
* ئەرشیفەکانی ئەمریکای ئیرلەندی
* ڕێکخراوی باڵ 

پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:مردووانی ١٩٦٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٦
جاترە

**جاترە** ناوى زانستى *(Thymus vulgaris)* **ئەزبوە (هەزیوە)، زامبوور، جەعتەری** (کرماشان)**،** **ئانوخ**  (کوردانی خوراسان) کوردى رۆژهەڵات و بەختیارى: ئ**اویشەن، ئۆشوم، ئۆرشوم**, ئۆریشم، ناوی کۆمەڵێک ڕووەکە لە(بنەماڵەی *Lamiaceae*). ناوی گشتی *(جاترە/ جەعتەر)* و *زامبورە.* 

بنەچەی باشووری ئەوروپایە لە ڕۆژئاوای دەریای ناوەڕاستەوە تا باشووری ئیتاڵیا.  بەرزییەکەی تا ١٥-٣٠ سم (٦-١٢ ئینج) و پانییەکەی ٤٠ سم (١٦ ئینج) گەشە دەکات، ڕووەکێکی هەژگ باوی هەمیشە سەوزە و لە بن دارە و گەڵاکانی بچووک و بۆنخۆش و سەوزی خۆڵەمێشی و کۆمەڵێک گوڵی وەنەوشەیی یان پەمەیی لە سەرەتای هاویندا هەیە.
وێنۆک|گیاى جاترە

پۆل:بەھارات
پۆل:گیا
پۆل:گژوگیاکان
پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان
پۆل:گژوگیاکانی جەزائیر
پۆل:گژوگیاکانی ئەورووپا
پۆل:گژوگیاکانی لوبنان
پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣
پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە
مۆزەخانەی مەلەگا

وێنۆک|مۆزەخانەی مالاگا
**مۆزەخانەی مالاگا** مۆزەخانەیەکە لە شاری مەلەگا لە ئەندەلوس لە ئیسپانیا. لە ساڵی ١٩٧٣ پێکھاتووە، مۆزەخانەی پێشووی پارێزگای بێلاس ئارتس (مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی پارێزگا) کە لە ساڵی ١٩١٣ لەدایکبووە، و مۆزەخانەی پارێزگای ئارکێلۆجیکۆ (مۆزەخانەی شوێنەوارناسی پارێزگا) کە لە ساڵی ١٩٤٧ لەدایکبووە، کۆکردەوە، لە ساڵی ٢٠١٠ەوە، مۆزەخانەکە لە ڕووی دامەزراوەیییەوە دابەشکراوە بەسەردا دوو «بەش» کە ھاوتای مۆزەخانە کۆنەکانن. کەمێک زیاتر لە ٢٠٠٠ پارچە لە کۆمەڵەی ھونەرە جوانەکاندا ھەیە و زیاتر لە ١٥ ھەزار پارچە لە کۆمەڵەی شوێنەواردا ھەیە. مۆزەخانەکە لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ بەڕووی خەڵکدا کرایەوە و بووە گەورەترین مۆزەخانەی ئەندەلوس و پێنجەمین مۆزەخانەی ئیسپانیا.
## ئەمانەش ببینە
* مۆزەخانەی پیکاسۆ مەلەگا

## سەرچاوەکان

پۆل:مۆزەخانەکان لە مەلەگا
پۆل:مۆزەخانە ھونەرییەکان، دامەزرانی ١٩٧٣
تۆڕی خەبەر (ئێران)

وێنۆک
**تۆڕی خەبەر** یەکێکە لە کەناڵە تەلەڤیزیۆنییە دەوڵەتییەکانی ئێران کە لەلایەن ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە بەڕێوەدەبرێت. ھەروەھا پەخشی بەرنامەکانی تۆڕ بە شێوەی HD و کۆدێکی HEVC لە وەرگرەکانی زەمینی و مانگی دەستکرد لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ەوە دەستیپێکرد.
بەپێی سیاسەتە نوێیەکانی سازمانی پەخشی کۆماری ئیسلامی ئێران، پرۆسەی تێکەڵکردنی ناوەندەکانی ھەواڵی ئەم ڕێکخراوە واتە دەزگای پەخش و یانەی ڕۆژنامەنووسانی گەنج و تۆڕی خەبەر لە ١٥ی ئازاری ساڵی ١٤٠٠ەوە لەم ڕووەوە لەم ڕێکەوتەوە بەشی ھەواڵ لە ٨ و ١٤ و ٢١ کەناڵی ١ لە کەناڵی خەبەریش لە یەک کاتدا پەخش دەکرێت.ھەروەھا بەرنامەی تایبەتی قسەکردنی ھەواڵی کەناڵی دوو ئەمشەو لەگەڵ بەرنامەی سەردێڕی تۆڕی خەبەر تێکەڵ کراوە و گواستراوەتەوە بۆ کەناڵی یەک و تۆڕی خەبەر و کاتژمێر ٢١:٤٥ پەخش دەکرێت. ھەروەھا بەشی ھەواڵ کاتژمێر ٢٢:٣٠ (ھەواڵی نیشتمانی) کەناڵی دوو لابراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پەخشی کۆماری ئیسلامیی ئێران
پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی
پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ئێران
مۆزەخانەی نیشتمانی مێژووی سەربازی، بولگاریا

وێنۆک|جۆرە جیاوازەکانی مووشەک لە نمایشکردن
**مۆزەخانەی نیشتمانی مێژووی سەربازی** مۆزەخانەیەکی تایبەتە بە مێژووی سەربازی لە شاری سۆفیا لە بولگاریا. پێکھاتەیەکی وەزارەتی بەرگرییە، لە ١ی ئابی ١٩١٤ەوە (بە کردار لە ٤ی تەممووزی ١٩١٦ەوە) بە ناوی جۆراوجۆر و ژێردەستەی دامەزراوە جۆراوجۆرەکان بوونی ھەیە. پێکھاتووە لە ٥٠٠٠ م٢ لە ناوماڵ و ٤٠٬٠٠٠ م٢ دەرەوەی (کە ٥٠٠ م٢ داپۆشیوە) ڕووبەری پێشانگە، گۆڕینی پێشانگا، کتێبخانە و سەنتەری کۆمپیوتەر.

## سەرچاوەکان

پۆل:مۆزەخانەکان لە شاری سۆفیا
شەتڕەنج ٩٦٠

وێنۆک
**شەتڕەنج ٩٦٠** یان **شەتڕەنجی فیشەری ھەڕەمەکی** () جۆرێکە لە شەتڕەنج کە بۆبی فیشەر پاڵەوانی پێشووی شەترەنجی جیھانی لە ساڵی ١٩٩٦ دایھێنا و بە جیھانی شەتڕەنجی ناساند. تاکە جیاوازی ئەم شەتڕەنجە و شەتڕەنجە کلاسیکییەکان لە دانانی پارچەکانیداییە. 

تەختەی یارییەکە و ژمارەی پارچەکان و شێوازی یاریکردن و شوێنی پیۆنەکان لە شەترەنج ٩٦٠ بە تەواوی ھاوشێوەی شەترەنجە کلاسیکەکەن، بەڵام شوێنی ھەشت شوڕشگێڕەکە لە ڕیزی یەکەم و کۆتادا بە شێوەیەکی ھەڕەمەکی دیاری دەکرێت. دوو سنوور بۆ دانانی شوڕشگێڕان ھەیە، یەکێکیان دانانی فیلەکانە لە دوو خانووی جیاوازدا و ئەوی دیکەیان دانانی پاشا لە نێوان دوو لادا بۆ ئەوەی بتوانرێت قەڵاکە بگوازرێتەوە. ھەروەھا دەبێت پێکھاتەی پارچە سپی و ڕەشەکان بە تەواوی وەک یەک بێت. 

جیاوازی سەرەکی ئەم شەترەنجە و شەترەنجە کلاسیکییەکان ئەوەیە کە خوێندنەوەی کرانەوەکان و لەبیرکردنی جوڵە و شوێنەکان کە یەکێکە لە بەشە گرنگەکانی شەترەنج لەمڕۆدا، بێمانا دەبێت و لە یەکەم جوڵەوە تا دوا جوڵە دەبێت یاریزانەکان پشت بە ستراتیجی خۆیان ببەستن و نەک لەسەر شێوازە بیرکردنەوە ناسراوەکان، بۆبی فیشەر لە کۆنگرە ڕۆژنامەوانییەکەیدا لە ساڵی ١٩٩٦ لە بوێنس ئایریس، لە کاتی ناساندنی ئەم شەترەنجە نوێیە، بۆبی فیشەر ڕایگەیاند کە ھۆکاری داھێنانی بۆ ئەوەیە کە لەم یارییەدا داھێنان و لێھاتوویی گرنگتر دەبێت لە یادەوەری و شیکردنەوە. ناوبراو روونیکردەوە کە لە ئێستادا زۆرێک لە یارییەکان تەنانەت پێشبڕکێی پاڵەوانێتی جیھانی لە نێوان کاسپارۆڤ و کارپۆڤ پێشوەختە دیاری کراوە، لە کاتێکدا لەم جۆرە شەترەنجەدا مەحاڵە پێشوەختە یارییەکە دیاری بکرێت.

## سەرچاوەکان
پاڵەوانێتی جیھانیی شەتڕەنج

[وێنۆک|[ماگنووس کارلسن لە نەرویج|150px]]

**پاڵەوانێتی جیھانیی شەتڕەنج** () پێشبڕکێیەکە بۆ دیاریکردنی باشترین یاریزانی شەترەنج لە جیھاندا. ژن و پیاو لە ھەر تەمەنێکدا شایەنی ئەم نازناوەن.  دوایین پاڵەوانێتی فەرمی جیھانی شەترەنج بەگشتی پێدەچێت لە ساڵی ١٨٨٩ بەڕێوەچووبێت، کاتێک دوو لە پارێزەرە سەرەکییەکانی ئەوروپا لەو کاتەدا، ویلھێلم شتاینتز و یۆھان چین، یارییەکی سەر بە سەریان ئەنجامدا. لە ساڵی ١٨٦٦ تا ١٩٤٨ ئەوە پاڵەوانی جیھان بوو کە مەرجەکانی ئەنجامدانی یارییەکەی دیاریکرد، ئەو کەسەی کە تەحەدای پاڵەوانی جیھانی دەکرد دەبوو بڕە پارەیەکی بەرچاو دابین بکات بۆ ئەنجامدانی یارییەکە، ئەگەریش بردنەوەی لە ڕووبەڕووبوونەوەیەکی ڕاستەوخۆدا کە لە چەندین یاری پێکھاتبوو، پاڵەوانێتییەکە بەدەست دەھێنێت. 

## سەرچاوەکان
یاساکانی شەتڕەنج

وێنۆک

**یاساکانی شەتڕەنج** ()یاساگەلێکن کە چۆنییەتی یاری شەترەنج بەڕێوەدەبەن، ئەم یاسایانە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا بە شێوەی ئێستایان دەستیان کرد بە دەرکەوتن و وردە وردە گۆڕانکارییەکی کەمیان بەردەوام بوو تا لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا گەیشتنە فۆڕمی ئێستای خۆیان، لەکاتێکدا سەرچاوەکانیان و یەکەم یاساکان نازانرێن، لە ئێستادا دەستەی نێودەوڵەتی شەترەنج: فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی شەترەنج یاساکانی شەترەنج دیاری دەکات، لەگەڵ گۆڕانکاری بچووک لە ھەندێک فیدراسیۆنی نیشتمانی شەترەنج بۆ مەبەستی خۆیان.

## سەرچاوەکان
*
شەتڕەنج دۆت کۆم

وێنۆک

**شەتڕەنج دۆت کۆم** () ماڵپەڕێکی شەتڕەنجی ئینتەرنێتە و تۆڕێکی کۆمەڵایەتییە. ھەروەھا ئەو کۆمپانیاییەی کە بەڕێوەی دەبات ھەمان ناوی ھەیە. بەپێی ڕیزبەندی ماڵپەڕەکانی ئەلێکسا، ماڵپەڕی "شەتڕەنج دۆت کۆم" زۆرترین سەردانیکەری ماڵپەڕی شەترەنجە لەسەر ئینتەرنێت. مۆدێلێکی بازرگانی "فریمیۆم" بەکاردەھێنێت، بەم شێوەیە تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی ماڵپەڕەکە بەخۆڕاییە بۆ بەکارھێنەران، بەڵام بۆ تایبەتمەندی زیاتر دەبێت پارە بدرێت. بەکارھێنەران دەتوانن بە شێوەی ئۆنلاین و لایڤ لەگەڵ یەکتر یاری شەترەنج بکەن، (تەواوی یارییەکە لە یەک دانیشتندا ئەنجام دەدرێت) یان بە نۆرە (ھەر جوڵەیەکی یاریزانێک دەتوانێت لە خولەکێکەوە تا چەند ھەفتەیەک بخایەنێت). ھەروەھا دەتوانیت یاری لەگەڵ کۆمپیتەر بکەیت. ماڵپەڕەکە سیاسەتێکی توند لە دژی ئەو کەسانە جێبەجێ دەکات کە لە یارییەکەدا فێڵ دەکەن و کۆمپیوتەر بەکاردەھێنن بۆ یاریکردن لەگەڵ کەسانی دیکە، ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە لیستی ڕەشیان بۆ ڕێگریکردن لەو جۆرە فێڵکردنە کۆکردۆتەوە. ھەروەھا کۆمپانیاکە ماڵپەڕی chesskid.com بەڕێوەدەبات کە بۆ بەکارھێنەرانی تەمەن ١٣ ساڵ و کەمترە و پاڵەوانێتییە ئۆنلاینەکانیان لەلایەن فیدراسیۆنی شەترەنجی ئەمریکاوە دانپێدانراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:خزمەتگوزارییەکانی کایەی ڤیدیۆیی سەرهێڵ
پۆل:خزمەتگوزارییەکانی کایەی ڤیدیۆیی سەرھێڵ
پۆل:ماڵپەڕە فرەزمانەکان
ستۆکفیش (شەتڕەنج)

وێنۆک

**ستۆکفیش** () بزوێنەرێکی شەتڕەنجی سەرچاوەکراوەیە کە بۆ پلاتفۆرمە جیاوازەکانی سەر مێز و مۆبایل بەردەستە. لەلایەن ئەندامانی کۆمەڵگەی گەشەپێدەرانی سەرچاوەکراوە پەرەی پێدراوە. ستۆکفیش بەردەوام لە لوتکەی ھێڵکارییەکان یان لە نزیکەوەیە و بەھێزترین بزوێنەری شەتڕەنجە لە جیھاندا. ئەم نەرمەکاڵایە براوەی نافەرمی وەرزی ٦ (٢٠١٤) و وەرزی ٩ (٢٠١٨) و وەرزی ١١ (٢٠١٨) و وەرزی ١٢ (٢٠١٨)ی پاڵەوانێتی شەترەنجی جیھانی بووە. ئەم نەرمەکاڵایە لە وەرزی پێنجەم (٢٠١٣) و وەرزی حەوتەم (٢٠١٤) و وەرزی ھەشتەم (٢٠١٥) پلەی دووەمی بەدەستھێناوە. ستۆکفیش لە بزوێنەری سەرچاوە کراوەی Glorong وەرگیراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٨
مۆزەخانەی پیکاسۆ مەلەگا

وێنۆک|مۆزەخانەی پیکاسۆ مەلەگا
**مۆزەخانەی پیکاسۆ مەلەگا** مۆزەخانەیەکە لە شاری مەلەگا لە ئەندەلوس لە ئیسپانیا، ئەو شارەی ھونەرمەند پابلۆ ڕوویز پیکاسۆی لێ لەدایک بووە. لە ساڵی ٢٠٠٣ لە کۆشکی بویناڤیستا کرایەوە، و ٢٨٥ بەرھەمی تێدایە کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی پیکاسۆوە بەخشراون. لە ساڵی ٢٠٠٩، فۆنداسیۆنی پاوڵ، کریستین و بێرنارد ڕویز-پیکاسۆ کە خاوەنی کۆمەڵەکە بوو لەگەڵ مۆزەخانەی فۆنداسیۆنی پیکاسۆ مالاگا کە مۆزەخانەکەی بەڕێوەدەبرد، کە بنکەکەی لە ماڵەکەدایە لەسەر پلازا دی لا مێرسید لە مالاگا کە ھی پیکاسۆ بوو شوێنی لەدایکبوون، و ئێستا مۆزەخانەی کاسا ناتال ("مۆزەخانەی شوێنی لەدایکبوون"). دامەزراوە نوێیە یەکگرتووەکە بریتییە لە "فۆنداشن مۆزەخانەی پیکاسۆ مالاگا. لێگادۆ پاوڵ، کریستین و بێرنارد ڕویز-پیکاسۆ" ("دامەزراوەی مۆزەخانەی پیکاسۆ مالاگا. میراتی پۆڵ، کریستین و بێرنارد ڕویز پیکاسۆ").

## سەرچاوەکان

پۆل:مۆزەخانەکان لە مەلەگا
پۆل:مۆزەخانە ھونەرییەکان، دامەزرانی ٢٠٠٣
شەتڕەنجی کۆمپیوتەر

وێنۆک
**شەتڕەنجی کۆمپیوتەر** () شەترەنجی کۆمپیوتەر ھەردوو نەرمەکاڵا (کۆمپیوتەری تایبەت) و نەرمەکاڵای ئاسایی کە توانای یاریکردنی شەترەنجیان ھەیە لەخۆدەگرێت. شەترەنجی کۆمپیوتەر دەرفەت بۆ یاریزانەکان دەڕەخسێنێت کە تەنانەت لە نەبوونی ڕکابەری مرۆڤیشدا ڕاھێنان بکەن، ھەروەھا دەرفەت بۆ شیکاری و کات بەسەربردن و ڕاھێنان دەڕەخسێنێت. بەرنامەکانی شەترەنجی کۆمپیوتەر، جا لە ڕەقەکاڵا یان نەرمەکاڵادا جێبەجێ بکرێن، ستراتیژی جیاواز لە مرۆڤ بەکاردەھێنن بۆ ھەڵبژاردنی جوڵەکانیان: ئەوان شێوازی "heuristic" بەکاردەھێنن بۆ دروستکردن، گەڕان و ھەڵسەنگاندنی دارەکان کە نوێنەرایەتی زنجیرەکانی جووڵەکان دەکەن لە شوێنی ئێستاوە و ھەوڵدەدەن باشترین زنجیرەی لەو جۆرە لە کاتی یاریکردندا جێبەجێ بکەن. ئەم جۆرە دارانە بە شێوەیەکی گشتی تا ڕادەیەک گەورەن، ھەزاران بۆ ملیۆنان گرێیان ھەیە. خێرایی حیساباتی کۆمپیوتەرە نوێییەکان کە توانای پرۆسێسکردنی دەیان ھەزار بۆ سەدان ھەزار گرێ یان زیاتریان ھەیە لە چرکەیەکدا، لەگەڵ heuristicی درێژکردنەوە و کەمکردنەوە کە دارەکە تەسک دەکەنەوە بۆ گرێی زۆربەی پەیوەندیدارەکان، ڕێبازێکی لەو جۆرە دەکاتە کاریگەر.

## سەرچاوەکان
تۆڕی ئومێد

alt=لۆگۆی کەناڵی ھیوا|وێنۆک|لۆگۆی کەناڵی ھیوا|170px
**تۆڕی ئومێد** (} یەکێک لە کەناڵە تەلەفزیۆنییە دەوڵەتییەکانی ئێرانە، کە لەلایەن ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران بەڕێوەدەبرێت. ئەم تۆڕە لە ھەمان کاتدا لەگەڵ ڕۆژی لەدایک بوونی ئیمام حەسەن عەسکەری و ھەفتەی نیشتمانی لاوان لە ١٢ی تشرینی دووەمی ١٤٠١دا پەخشی تاقیکردنەوەی HD بە کۆدێکی HEVC لە ڕێگەی وەرگرەکانی زەمینی و مانگی دەستکردەوە دەستیپێکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ئێران
شەڕی واترلۆ

**شەڕی** **واترلۆ** (بە ئینگلیزی: Battle of Waterloo) شەڕێکی یەکلاکەرەوە بوو کە لە ١٨ی حوزەیرانی ساڵی ١٨١٥ لە گوندی واترلۆ لە نزیک برۆکسلی پایتەختی بەلجیکا ڕوویدا، دوا شەڕەکانی ئیمپراتۆری فەڕەنسی ناپلیۆن بۆناپارت بوو، کە تێیدا بە شکستێکی گەورە و چاوەڕواننەکراو بۆ سەرکردەیەکی بە ئەزموونی وەک ئەو کۆتایی‌ پێھات و ئەمەش وای کرد دواتر ئینگلیزەکان وەک کەسێکی بەدبەخت وەسفی بکەن چونکە ڕووبەڕووی شەڕی واترلۆ بووەتەوە.

## پاشخانی مێژووی
لە ساڵی ١٨١٣ ناپلیۆن بڕیاریدا شەڕ لە دژی ڕووسیا ڕابگەیەنێت و سوپایەکی زەبەلاحی ئامادە کرد بۆ دەستبەسەرداگرتنی، سەرەڕای سەرکەوتنە سەربازییەکەی، بەڵام مەودای دوور و سەرما سوپاکەی ماندوو کرد و زۆربەیان لە ڕێگەی گەڕانەوەیان بۆ پاریس لەناوچوون، وڵاتانی ئەورووپا دەرفەتێکیان بۆ نەھێشتنی ناپلیۆن دۆزییەوە، ھەربۆیە پرووسیا، بەریتانیا، نەمسا، سوێد، ئیسپانیا و پورتوگال بڕیاریاندا شەڕ دژی ناپلیۆن ڕابگەیەنن کە بە ھاوپەیمانی شەشەم ناسراوە، ناپلیۆن سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا لە شەڕی درێسدن لە مانگی ئابی ٢٧ی ساڵی ١٨١٣ّز، بەڵام سوپای ھاوپەیمانان دووبارە ھێزیان کۆکردەوە و لە ژمارەی سەربازەکانی ناپلیۆن زیاتر بوون، لە نێو ئەو  شەڕانەدا شەڕی میللەتان بوو کە تێیدا ناپلیۆن زیانێکی زۆری پێگەیشت و گەڕایەوە پاریس، و سەرەڕای پێداگری لەسەر تەواوکردنی شەڕەکە، بەڵام ھێزەکانی ئامادە نەبوون ئەو کارە بکەن، لە مانگی نیسانی ساڵی ١٨١٤، لویسی ھەژدەھەم دەسەڵاتی فەڕەنسای گرتە دەست و ناپلیۆن دوورخرایەوە بۆ دوورگەی ئەلبا، بەڵام توانی لە ٢٦ی شوباتی ١٨١٥ خۆی ھەڵبێت و لەگەڵ کەشتییەکانیدا گەیشتە کەنارەکانی فەڕەنسا، و ئەو فەوجە سوپایەی کە ڕاسپێردرابوو ڕووبەڕووی ناپیلۆن ببێتەوە لەگەڵ ناپلیۆن بەرەو پاریس بەڕێکەوتن، ناپلیۆن ھەوڵی گەڕاندنەوەی شکۆمەندی ئیمپراتۆرییەتەکەی و سەرکەوتنەکانی پێشووی دەدا.

## ڕووداوەکانی شەڕەکە
شەڕەکە بۆ ماوەیەک بەھۆی باران و قوڕ لە ڕۆژی پێشوودا دواکەوت و ئەمەش ڕێگری لە جووڵەی تۆپخانەکان کرد، شایەنی باسە کە وێلینگتۆن ھێزەکانی خۆی لە پشت گردێکەوە دانابوو بۆ پاراستنی لە ھێرشەکانی ناپلیۆن، جگە لەوەش، ئەو گردە ڕۆڵێکی سەرەکیی ھەبوو لە کۆتایی ھێنانی شەڕەکە، و پێش دەستپێکردنی شەڕ فەڕەنسییەکان ھەوڵیاندا قەڵایەکی بجووک کۆنتڕۆڵ بکەن کە دەکەوێتە ڕۆژاوای گۆڕەپانی شەڕەکە کە لەلایەن ئینگلیزەکانەوە داگیرکرابوو، بەڵام شکستیان ھێنا، نیوەڕۆی ئەو ڕۆژە ناپلیۆن فەرمانیدا تۆپخانەکان ئاراستەی سەربازانی سوپای ئینگلیز بکرێت، ئەمەش زیانێکی زۆری بە سەربازانی ویلنگتۆن گەیاند، سەرەتای ئێوارەش بلۆچەر بە ھێزەکانییەوە گەیشتە لای ویلنگتۆن کە بەھۆی ناپلیۆنەوە لە دۆخێکی سەختدا بوو، و لە کاتی پێویستدا ھەردوو ھێزەکە یەکیان گرت و لێرەدا ناپلیۆن فەرمانیدا بە دەستەی پاسەوانی ئیمپراتۆر کە ھێرش بکەن و تۆپھاوێژەکانی ھەردوولا دەستیان بە تۆپ ھاویشتن کرد، کاتێک ناپلیۆن ھەوڵیدا لێدانێک بدات لە دڵی سوپای ئینگلیز زیانێکی زۆری بەرکەوت و پاسەوانانی سوپای ئیمپراتۆر لە بەردەمیدا دەکوژران، کاتێک ھێزەکانی (بلوچەر) و (وێلینگتۆن) کۆدەبوونەوە.

## ئەنجامەکانی شەڕەکە
شەڕی واترلۆ دوا لاپەڕەی ئیمپراتۆریەتیی ناپلیۆن بۆناپارت بوو، سەرۆکە زیرەکەکە و داگیرکەری ئەورووپا، کە گەڕایەوە پاریس و دەستبەرداری تەختی پادشایەتی بوو و دوورخرایەوە بۆ دوورگەی سانت ھێلانە.

## ھێز
فەڕەنسا:

٧٢ ھەزار سەرباز.

ھاوپەیمانی دژ:

١١٨ ھەزار سەرباز.

## زیانەکان
فەڕەنسا:

٢٥ ھەزار کوژراو و بریندار و ١٥ ھەزار بێسەروشوێن و ٧ ھەزار بە دیل گیران.

ھاوپەیمانی دژ:

٢٤ ھەزار کوژراو و بریندار.

## سەرچاوەکان
کەناڵەکانی منداڵان (ئێران)

تۆڕی منداڵان یەکێک لە کەناڵە تەلەفزیۆنییە نیشتمانییەکانی ئێرانە کە لەلایەن ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە بەڕێوەدەبرێت.  لە ئێستادا کەناڵی پۆیە و کەناڵی نەھاڵی تەلەفزیۆنی ئێران لەلایەن تۆڕی مۆزادە بەڕێوەدەبرێت.
alt=لێگۆی پێشوو|وێنۆک|لۆگۆی پێشوو

## مێژوو
ڕێکەوتی ٢٠ی گوڵانی ١٣٩٦ی ھەتاوی، بە ڕاسپاردنی محەممەد سەرشار بۆ بەڕێوەبردنی تۆڕی منداڵان و لاوانی تەلەفزیۆنی کۆماری ئیسلامی ئێران، کۆمەڵە چالاکی بۆ دەستپێکردنی ئەم تۆڕە دەستی پێکرد.لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ەوە پەخشی تاقیکاری کەناڵی پۆیا لە کاتژمێر ٨:٠٠ بۆ ١٤:٠٠ بۆ منداڵانی خوار تەمەنی یاسایی و کەناڵی نەھال لە کاتژمێر ١٤:٠٠ بۆ ٢٢:٠٠ بۆ منداڵان دەستی پێکرد.  لە ١١ی شوباتی ٢٠١٦، پەخشی وێنەی تۆڕی منداڵان و لاوان لە ٣:٤ بۆ ١٦:٩ بەرزکرایەوە.لە میانی مەراسیمێکدا بە ئامادەبوونی محەمەد سەرەفراز بەرپرسی پێشووی ڕێکخراوی پەخش و عەلی ئەسغەر پورمحەممەدی جێگری بەڕێوەبەری دەستەی پەخش و محەممەد سەرشار بەڕێوەبەری تۆڕی منداڵان و لاوان و بەرھەمھێنەران و پێشکەشکاران و پرۆگرامەرانی ئەم بەرنامەیە تۆڕ، ناسنامەی بینراوی کەناڵەکانی پۆیا و نەھال پەردە لەسەر لادرا، و پەخشی سەرەکی ئەم دوو کەناڵە لە ٣٠ی نیسانی ١٣٩٥

## سەرچاوەکان

پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی مناڵان
پۆل:کەنالە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگانەی کە لە ١٩٩٤ دامەزراون
پۆل:کۆمپانیا ئەنیمێیەکان
پۆل:پەخشی کۆماری ئیسلامیی ئێران
پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی
پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ئێران
کاتنامەی کڕاکۆف

وێنۆک|کڕاکۆف لە کۆتایی سەدەی ١٨
ئەمانە کاتنامەی ڕووداوەکانی شاری کڕاکۆف بەدرێژاییی مێژوو.

## پێش سەدەی ١٩
* ١٠٠٠ - دامەزراندنی ئەپستۆریای کاسۆلیکی لە کراکۆڤ.
* ١٠٣٨ - پایتەختی پۆڵەندا لە گنیزنۆ/پۆزنان گواسترایەوە بۆ کراکۆڤ.
* ١٢٤١ - کراکۆڤ لەلایەن ھێزەکانی مەغۆلەکانەوە لە یەکەم ھێرشی مەغۆلەکان بۆ سەر پۆڵەندا دوورخرایەوە.
* ١٣١٣ - دروستکردنی ھۆڵی شارۆچکەی کڕاکۆف (ڕێکەوتی نزیکەیی).
* ١٣٢٠ - کراکۆڤ بوو بە شوێنی فەرمی تاج دانانی پاشاکانی پۆڵەندا.
* ١٣٨٤– ١٦ی تشرینی یەکەم: تاجە گوڵینەی شاژنە جادویگای پۆڵەندا لە کاتدراڵی واوێل تاجە گوڵینەی شاھانە دانرا.
* ١٣٩٥ - ھۆڵی قوماشی کڕاکۆف دروست کرا.
* ١٤٤٣ - بوومەلەرزەیەک کە زیانی بە کڵێسای سانت کاترین گەیاند.
* ١٤٩١ - کارگەی کاغەز لە پردنیک چێرڤۆنی دامەزراوە.
* ١٦١٩ - دروستکردنی کڵێسای سەینتس پیتەر و پاوڵ.

## سەدەی ١٩
* ١٨٠٩ - شارەکە بووە بەشێک لە دوکایەتی وارشۆ.
* ١٨١٥ - کۆماری کڕاکۆف بەپێی کۆنگرەی ڤییەنا دامەزراوە.
* ١٨٣١ - شارێک لەلایەن ھێزەکانی ڕووسیا داگیرکرا.
* ١٨٥١ - ژمارەی دانیشتووان: ٤١٬٠٨٦ کەس.
* ١٨٧٣ - قوتابخانەی ھونەرە جوانەکان و ئەکادیمیای فێربوون چالاک بوو.
* ١٨٧٩ - دامەزراندنی مۆزەخانەی نیشتمانی لە شاری کراکۆڤ.
* ١٨٨٥ - دامەزراندنی پارک کراکۆڤسکی.
* ١٨٩٠ - ژمارەی دانیشتووان: ٧٦٠٢٥ کەس.

## سەدەی ٢٠
* ١٩٠٤ - مۆزەخانەی ئێمریک ھوتن-چاپسکی کرایەوە.
* ١٩١٠
** ١٥ی تەممووز: پەردە لەسەر مۆنۆمێنتی گرونڤاڵد لادرا.
** ژمارەی دانیشتووان: ١٥١ ھەزار و ٧٨١ کەس.
* ١٩٢٠ - ژمارەی دانیشتووان: ١٧٦٤٦٣ کەس.
* ١٩٢٩ - کردنەوەی باخچەی ئاژەڵانی کڕاکۆف.
* ١٩٣٠ - دامەزراندنی مۆزەخانەی قەڵای واوێڵ.
* ١٩٣٩
** ٦ی ئەیلوول: ھێزەکانی ئەڵمانیا چوونە ناو شار.
** ٤ی تشرینی دووەم: شارەکە بوو بە شوێنی حکوومەتی گشتی ئەڵمانی نازی پۆڵەندای داگیرکراو.
* ١٩٤١ - ئازار: گێتۆی جوولەکەکانی کراکۆڤ لەلایەن ئەڵمانییە داگیرکەرەکانەوە دامەزرا.
* ١٩٤٥
** مانگی یەک: ڕووسەکان شارەکە دەگرن؛ داگیرکاری ئەڵمانیا کۆتایی دێت.
** دامەزراندنی مۆزەخانەی مێژوویی کڕاکۆف.
* ١٩٥٠ - ژمارەی دانیشتووان: ٣٤٧٬٥٠٠ کەس.
* ١٩٥٤ - دامەزراندنی ئۆپێرا کراکۆڤسکا.
* ١٩٦١ - فێستیڤاڵی فیلمی کڕاکۆف دەستی پێکرد.
* ١٩٦٤ - دامەزراندنی مۆزەخانەی فڕۆکەوانی پۆڵەندا.
* ١٩٧٣ - تاینیێک بوو بە بەشێک لە شاری کڕاکۆف.
* ١٩٧٤ - ژمارەی دانیشتووان: ٦٦٢٬٩٠٠ کەس.

## سەدەی ٢١
* ٢٠٠١ - کونسوڵخانەی فەخری نەرویج کرایەوە.
* ٢٠١٠–١ی شوبات: مۆزەخانەی ھونەری ھاوچەرخ لە شاری کڕاکۆف کرایەوە.
* ٢٠١٢ - ژمارەی دانیشتووان: ٧٥٨٬٣٠٠ کەس.
* ٢٠٢١ - کونسوڵخانەی فەخری پیرۆ کرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کاتنامەکانی شارەکانی پۆڵەندا
پۆل:کڕاکۆف
کەمپی ئازادی

**کەمپی ئازادی** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی کۆیە(ناوەند) لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق..

ئەم کەمپە جێی نیشتە جێبوونی خێزانی پێشمەرگەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانە، واتا کوردانی ڕۆژهەڵات. لە ٢٩ ئەیلولی ٢٠٢٢دا ئەم کەمپە بۆردوومان کرا لەلایەن ئێرانەوە، کە بووە هۆی (٥) شەهید و نزیکی ٤٠ بریندار گەیەندراونەتە نەخۆشخانە. هاوڵاتیانی ئەو ناوچەیەش باس لەوەدەکەن، بۆردوومانەکە تەنها بۆسەر کەمپەکان نەبووە و بەڵکو قوتابخانە و شوێنی نیشتەجێبوونی هاوڵاتیانیشی گرتووەتەوە. باس لەوەشدەکەن، ئەوان ناوچەکانیان چۆڵدەکەن و منداڵەکانیان لە قوتابخانە بوون و زیانیان بەرکەوتووە و تەنانەت سەرچاوەی ئاوخواردنەوەشیان بۆردوومانکراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:کۆیە
ئەبراھام پێرێرا

**ئیبراھیم پێرێرا** (ئەبراھام ئیسڕائیل **پێرێرا،** ھەروەھا پێرێرا) بازرگانێکی دەوڵەمەند و بەناوبانگی جولەکەی پورتوگالی بوو کە لە شاری ئەمستردام ژیا لە ١٦٤٤ تاوەکو مردنی لە ١٦٩٩.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی دەیەی ١٦٧٠
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٦١٠
مۆزەخانەی مێژوویی کڕاکۆف

وێنۆک|پێشانگای ناو مۆزەخانە
**مۆزەخانەی مێژوویی شاری کڕاکۆف** (بە پۆڵەندی: Muzeum Historyczne Miasta Krakowa) لە شاری کڕاکۆف لە پۆڵەندای بچووک، لە ساڵی ١٩٤٥دا پلەی دامەزراوەیەکی سەربەخۆی پێبەخشرا. لە بنەڕەتدا، لقێکی نووسینگەی تۆمارە کۆنەکانی کراکۆڤ بوو، کە لە ١٨٩٩. شوێنی سەرەکی مۆزەخانەکە کۆشکی کریستۆفۆری بارۆکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مۆزەخانەکان کە لە ساڵی ١٨٩٩ دامەزراوە
پۆل:مۆزەخانەکان لە شاری کڕاکۆف
پۆل:مۆزەخانەی ھونەر و گەلەری لە پۆڵەندا
بانات

/ 
| native_name_lang         = 
| settlement_type          = ھەرێمی مێژوویی
| image_skyline            = 
| image_alt                = 
| image_caption            = 
| image_map                = Banat map.svg
| map_alt                  = 
| map_caption              = نەخشەی ھەرێمیی بانات
| pushpin_map              = 
| pushpin_label_position   = 
| pushpin_map_alt          = 
| pushpin_map_caption      = 
| coordinates              = 
| coor_pinpoint            = 
| coordinates_footnotes    = 
| subdivision_type         = وڵات
| subdivision_name         = 
| subdivision_type1        = 
| subdivision_name1        = 
| established_title        = 
| established_date         = 
| founder                  = 
| seat_type                = گەورەترین شار
| seat                     = تیمسۆرا
| government_type          = 
| government_footnotes     = 
| governing_body           = 
| leader_party             = 
| leader_title             = 
| leader_name              = 
| area_footnotes           = 
| area_magnitude           = 
| area_total_km2           = 27104
| elevation_footnotes      = 
| elevation_m              = 
| population_footnotes     = 
| population_total         = 1,700,000
| population_as_of         = 2011 est
| population_density_km2   = auto
| population_note          = 
| population_demonym       = 
| timezone1                = 
| utc_offset1              = 
| timezone1_DST            = 
| utc_offset1_DST          = 
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code_type           = 
| area_code                = 
| iso_code                 = 
| website                  = 
}}

**بانات** (بە ئینگلیزی: /ˈbænɪt، ˈbɑːn-/، US: /beːˈnɑːt/؛ Bánság؛ : Банат، ڕۆمانی: Banat) ناوچەیەکی جوگرافی و مێژووییە کە لە ئەورووپای ناوەندی و ئەورووپای ڕۆژھەڵات پێکھاتووە و لە نێوان سێ وڵاتدا دابەشکراوە، ئەوانیش ڕۆمانیا، سڕبیا، مەجارستان.

## کورتە
جیاوازی ڕەگەزی مێژوویی ناوچەکە بە توندی کاریگەری لەسەر ڕووداوەکانی جەنگی جیھانیی دووەم ھەبووە، و ئەمڕۆ بەزۆری دانیشتووانی ڕۆمانی، سربی و ھەنگاریی لێ دەژین، بەڵام ژمارەیەکی کەم لە گرووپە ڕەگەزییەکانی تر لە ناوچەکە دەژین و نزیکەی ھەموویان ھاوڵاتی سڕبیا، ڕۆمانیا یان ھەنگاریا بوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان
پۆل:جوگرافیای ڕۆمانیا
پۆل:جوگرافیای ڤۆیڤۆدینا
پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکانی سربیا
بەھرام بەیزایی

وێنۆک
**بەھرام بەیزایی** () نووسەر و دەرھێنەری فیلم و شانۆی ئێرانییە. بەرھەمەکانی تری بریتین لە مۆنتاژکردنی فیلم، بەرھەمھێنانی فیلم، نووسینی وتار، وەرگێڕانی چەند شانۆنامەیەک، نووسینی چیرۆکێک یان دوو چیرۆک و چەند شیعرێک، ھەروەھا لێکۆڵینەوەیەکی زۆری لەسەر مێژوویی و ئەدەبی کردووە، و پرۆفیسۆری زانکۆییە. بەیزایی بەیەکێک لە سینەماکار و متمانەپێکراوەکان و یەکێک لە نووسەران و بیرمەندە دیارەکانی ئەدەب و درامای نوێی فارسی دادەنرێت.

## کتێب
* بەیزایی، بەھرام. وەرگێڕ: ئیمانی، جەمال. *[[زیافەت]]*. سەقز: گوتار. ۱۴۰۰. 978-600-8657-92-7
* - وەرگێڕ: مەریوان ھەڵەبجەیی. *[[چوار سندووق]]*
* - وەرگێڕ: سه‌ید قادر هیدایه‌تی. *[[حه‌قیقه‌ت و پیاوی زانا]]*. سەقز: خانی. ۱۴۰۰. 978-622-6274-72-2

## سەرچاوەکان

پۆل:شانۆنامەنووسان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨
پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مێژووناسەکانی شانۆگەری
پۆل:شانۆنامەنووسانی ئێرانی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی
پۆل:سیناریۆنووسانی ئێرانی
پۆل:دەرھێنەرانی شانۆی ئێرانی
پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی فارسی
تفەنگی قەناس بەدەستی تابوک

وێنۆک|چەکی قورسی تابوک.

**تفەنگی قەناس بەدەستی تابوک** یان **تفەنگی تابوک** تفەنگێکی نیمچە ئۆتۆماتیکی عێراقییە و دیاری کراوە بۆ نیشانەچی، لە وەشانێکی دەستکاریکراوی تفەنگی ھێرشبەری زاستاڤا ئێم ٧٠ دروستکراوە. تفەنگی تابوک لە دامەزراوەکانی ئەلقادیسیە لە عێراق بە بەکارھێنانی ئەو ئامێرانەی کە لەلایەن زاستاڤا ئارمزی یوگۆسلاڤیاوە بە عێراق فرۆشرابوون، ئەو کاتەی سەددام حوسێن سەرۆک بوو، دروستکرا.

## وردەکاری دیزاین
جیاوازی نێوان تابوک و یوگۆسلاڤیای ئێم-٧٢ کەمن، میکانیزمی نیمچە ئۆتۆماتیکی تابوک جیاوازییەکی دیار نییە لە ڕووی بینراوەوە، بەڵام ڕەنگە گرنگترین بێت. ئەم تایبەتمەندییە ڕۆڵی تفەنگەکە وەک یەکێک لە تەقەی ورد و نەک تەقەی سەرکوتکەر دیکتە دەکات. ھەروەھا گرنگە چونکە ڕێگری دەکات لەو کەسانەی کە بە شێوەیەکی خراپ ڕاھێنراون، لوولەی تفەنگێک کە مەبەست لێی وردبینییە، بخەنە ژێر تەقەی تەواو ئۆتۆماتیکییەوە، ئەمەش تەمەنی بەکارھێنانی ئەو تفەنگە کورت دەکاتەوە.

جیاوازییەکی دیارتر ئەو بەرمیلە زۆر سووکترە کە لە تابوکەکەدا دانراوە. بەرمیلەکەی ئێم-٧٢ لە دواوە لە نزیک پاسەوانەکانی دەستەوە بالەدارە و زۆر قورسترە لە بەرمیلەکەی تابوک (یان ئۆتۆمبێلی ئەی کەی ئێم ستاندارد). ئەستووری بەرمیلی ئێم-٧٢ بوونی ھەیە بۆ ئاسانکاری دابەشکردنی گەرمی لە ڕێگەی بارستە و ساردبوونەوە لە ڕێگەی ڕووبەری ڕووی. بەو پێیەی بژاردەی تەقاندنی فول ئۆتۆماتیک لابراوە، (و تایبەت نییە بە تفەنگی وردی مەودای دووری بلۆکی ڕۆژھەڵات کە بەرمیلە قورسەکان بەکاربھێنن بۆ وردبینی)، تابوک وەک ئێس ڤی دی و پی ئێس ئێڵ بەرمیلێکی تاڕادەیەک سووکی ھەیە.

تابوک لە ھەندێک ڕووەوە جیاوازە لە ئێم-٧٢. بڕگەیەکی ھەیە بۆ دانانی ئۆپتیک، ھەرچەندە ئەمە دیزاینێکی نائاسایی نییە لەسەر چەکەکانی بلۆکی ڕۆژھەڵات، ھەروەھا خاوەنی کۆتایییەکی ئێسکەپەیکەرییە و پارچەیەکی ڕوومەتە. جیاوازی سێیەم، و ڕەنگە گرنگترین (ھەرچەندە یەکلاکەرەوە نییە) ئاماژەی بینراو لە کاتی ناسینەوەی تابوکدا، نەبوونی بەرچاوی دووپێیە. دوو پایەی ئێم٧٢ کە لێی جیا ناکرێتەوە (ھەرچەندە ھەندێک جار لەلایەن سەربازە بێ دیسپلینەکانەوە لادەبرێت)، لە دوورەوە تەواو دیارە کاتێک بەستراوەتەوە. پێدەچێت لە دیزاینی تابوک لابرابێت بۆ بەرزکردنەوەی وردی میکانیکی و کەمکردنەوەی کێش، ھەرچەندە بایپۆدی ورد کە بە شێوەیەکی گونجاو دیزاین کراون دەتوانن سەقامگیرییەکی بەسوود (وردبینی پراکتیکی) بۆ وێنەگرتنی مەودای دوور زیاد بکەن.

بەو پێیەی لە بنەڕەتدا ئێم-٧٢ی ورد و مەودای ھەیە، تابوک ژوورەکەی بۆ ٣٠ملم. ئەمەش سوودی ھەیە چونکە ڕێگە بە تابوک دەدات ھەمان گۆڤارەکانی ئەی کەی ئێم بەکاربھێنێت و گۆڤارەکانی ئەی کەی ئێم بە باشی دروستکراون و زۆرن و ئاسانن بۆ گۆڕینی ئەگەر لەدەست بدەن.

لەبەر ئەوەی تابوک ژووری بۆ لوولەی ئێم٤٣ یان کارتێژی ٣٩ ملمی سۆڤیەت ھەیە، لە ڕووی تەکنیکییەوە ناتوانێت وەک تفەنگی قەناس بەدەست کار بکات (بە پێوەرەکانی ڕۆژئاوا). بە زۆرترین مەودای کاریگەری تەنھا ٦٠٠ مەتر (بە پشتبەستن بە ڕێڕەوی تەقەمەنی)، تابوک لەبری ئەوە دەبێ بە تفەنگی نیشانەچی دیاریکراو ھەژمار بکرێت.

تابوک لە چوارچێوەی مەودای دیاریکراوی خۆیدا، بە ھەمان شێوە کاریگەرە وەک دراگونۆڤ یان پی سی ئێڵ. بەڵام لە کۆتایی دووری مەودای کاریگەری خۆیدا، بەبڕیار کەمتر کوشندەیە لە چاو ھاوتاکانی خێرایی بەرزتر بەھۆی تێکەڵبوونی سەقامگیری و خێرایی نزم لە خولەکەدا، ئەمەش کەمتر گەیشتن بە ئێس ڤی دی کالیبەری ٥٤ملم پێدەبەخشێت. لە ڕووی بینراوەوە لە ئاڕ پی کەی دەچێت، ئەمەش ڕەنگە ناسینەوەی قەناس بەدەستەکانی دوژمن قورستر بکات. بە ھەمان شێوە واژۆی دەنگییەکەی ھاوشێوەی ئەی کەی ئێمە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مژارەکان لە چاند
مۆجانگ

وێنۆک
**مۆجانگ ستۆدیۆ** یان **مۆجانگ** گەشەپێدەرێکی یاری ڤیدیۆیی سویدییە و بنکەکەی لە شاری ستۆکھۆڵمە. ستۆدیۆکە بە پەرەپێدانی یاری ساند بۆکس و یاری ماینکرافت ناسراوە کە پڕفرۆشترین یاری ڤیدیۆییە لە ھەموو سەردەمێکدا.

ستۆدیۆی مۆجانگ لەلایەن دیزاینەری سەربەخۆی یارییە ڤیدیۆییەکان مارکوس پێرسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک تایبەتمەندییەکانی مۆجانگ بۆ پەرەپێدانی ماینکرافت دامەزراوە. ستۆدیۆکە ناوی خۆی لە کۆمپانیایەکی دیکەی یارییە ڤیدیۆییەکانەوە بە میرات گرتووە کە پێرسۆن دوو ساڵ پێشتر جێی ھێشتبوو. دوای بڵاوبوونەوەی سەرەتایی یارییەکە، پێرسۆن بە ھاوبەشی لەگەڵ جاکۆب پۆرسێر، لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٠دا کارەکەی بە ناوی مۆجانگ ئەی بی دامەزراند، و کارل مانێی وەک بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیاکە بەکرێ گرت. بەشێکی دیکەی بەکرێگیراوانی سەرەتایی بریتی بوون لە دانیال کاپلان و جێنس بێرگنسن. ماینکرافت سەرکەوتنێکی زۆری بەدەستھێنا، ئەمەش گەشەیەکی بەردەوامی بە مۆجانگ بەخشی. بە ئارەزووی ئەوەی لە یارییەکەدا بچێتە پێشەوە، پێرسۆن پێشنیاری فرۆشتنی پشکەکەی لە کۆمپانیای مۆجانگ کرد و کۆمپانیاکە لە مانگی یازدەی ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن مایکرۆسۆفتەوە کڕدرا.
## مێژوو
ستۆدیۆی مۆجانگ لەلایەن مارکوس پێرسۆن، دیزاینەر و پرۆگرامەری سەربەخۆی یاری ڤیدیۆیی سویدی لە ساڵی ٢٠٠٩ دامەزراوە. لە تەمەنێکی بچووکدا حەزی لە یارییە ڤیدیۆییەکان بووە، فیلمی بارد تەیڵ و چەند یارییەکی دزراوی لە کۆمپیوتەری ماڵەوەی باوکیدا بەناوی کۆماندۆری ١٢٨ یاری کردووە، لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا بە یارمەتی خوشکەکەی فێری بەرنامەسازی بووە. لەبەر ئەوەی لە قوتابخانەدا "تەنھا" بوو، زۆربەی کاتە بەتاڵەکانی لە ماڵەوە بە یاری و بەرنامەسازی بەسەر دەبرد.
دوای دەرچوونی و چەند ساڵێک لە کارکردنی وەک گەشەپێدەری وێب، پێرسۆن یاری ئۆرم ئۆنڵاینی دروستکرد، کە یارییەکی ڕۆڵگێڕانی ئۆنلاینە بە شێوەیەکی بەرفراوان فرە-یاریزانە، لەگەڵ ھاوکارەکەی ڕۆڵف یانسۆن لە ساڵی ٢٠٠٣. ناوی "تایبەتمەندییەکانی مۆجانگ"یان بەکارھێنا لە کاتی پەرەپێدانەکەدا و، وەکو گەیم دەستی کرد بە قازانجکردن، کۆمپانیای مۆجانگ ئەی بی لە ساڵی ٢٠٠٧ دامەزراند.
پێرسۆن لە کۆتایی ئەو ساڵەدا پڕۆژەکەی بەجێھێشت و ئارەزووی دووبارە بەکارھێنانەوەی ناوەکەی کرد، بۆیە جانسۆن ناوی کۆمپانیاکە گۆڕی وەن توو فریی و دواتر لەم نێوەندەدا، پێرسۆن پەیوەندی بە میداسەوە کردبوو کە دواتر بە کینگ ناسرا، لەوێ ٢٥-٣٠ یاری پەرەپێدا. کاتێک لە کاتی بەتاڵیدا یاری دروستکردنی لێ قەدەغە کرابوو، کۆمپانیاکەی جێھێشت.
## سەرچاوەکان

پۆل:مژارەکان لە چاند
پۆل:یەکگرتنەوە و دەستکەوتن ساڵی ٢٠١٤
پۆل:کۆمپانیای یارییە ڤیدیۆییەکان لە سووید
پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
پۆل:بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان
مۆزەخانەی فڕۆکەوانی پۆڵەندی

وێنۆک|یاکۆڤلێڤ یاک-١٧ لەبەردەم مۆزەخانەی فڕۆکەوانی پۆڵەندا
**مۆزەخانەی فڕۆکەوانی پۆڵەندی** (بە پۆڵەندی: Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie) مۆزەخانەیەکی گەورەی فڕۆکە و بزوێنەری فڕۆکەی مێژوویییە لە شاری کڕاکۆفی پۆڵەندا. دەکەوێتە شوێنی فڕۆکەخانەی کراکۆڤ-ڕاکۆڤیس-چیزینی کە کارایی نەماوە. ئەم فڕۆکەخانەیە لە ساڵی ١٩١٢ لەلایەن نەمسا-مەجارستانەوە دامەزراوە، یەکێکە لە کۆنترین فڕۆکەخانەکانی جیھان. مۆزەخانەکە لە ساڵی ١٩٦٤ کرایەوە، دوای ئەوەی فڕۆکەخانەکەی لە ساڵی ١٩٦٣ داخراوە، لەلایەن سی ئێن ئێنەوە وەک ھەشتەم باشترین مۆزەخانەی فڕۆکەوانی جیھانی دەستنیشانکراوە.

مۆزەخانەکە بۆ نیوەی سەدەی یەکەمی بوونی خۆی چوار ھەنگاری فڕۆکەخانەی پێشووی بەکارھێنا بۆ نمایشکردنی پێشانگەکانی. ئەم بینایانە لە سەرەتادا بۆ ئەم مەبەستە دیزاین نەکراون و تووشی ناتەواوی جۆراوجۆر بوون، بەتایبەتی گەرمبوونی بەس لە زستاندا. دۆخەکە باشتر بوو کاتێک بینایەکی سەرەکی نوێ بۆ مۆزەخانەکە لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠ کرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مۆزەخانەکان لە شاری کڕاکۆف
پۆل:مۆزەخانەکانی گواستنەوە لە پۆڵەندا
لە دارستانەکە

**لە دارستانەکە** (بە پۆڵەندی: W altanie) تابلۆیەکی ڕۆنە کە لەلایەن وێنەکێشێکی ڕیالیزم پۆڵەندی ئەلێکساندەر گێریمسکی لە ساڵی ١٨٨٢. لە مۆزەخانەی نیشتیمانی لە وارسا، پۆڵەندا.

## پێناسە
تابلۆکە کۆبوونەوەیەکی کۆمەڵایەتی کۆمەڵێک ئەرستۆکراتی نیشان دەدات کە بە جلوبەرگی سەدەی ١٨، کە لە ڕۆژێکی ھاویندا لە باخچەیەکدا ڕوودەدات. لە ناوەندەکەدا چوار کەسایەتی خەریکی گفتوگۆیەکن کە لە تەنیشت مێزێکەوە دانیشتوون و یەکێکیان لە تەنیشتیان وستاوە. پەڕۆیەکی سپی مێز و کوپەکان و دیکانتەر نیوە پڕ لە مێزەکە کەوتوون. باکگراوندەکە پێکھاتووە لە ترێلیس لە لای ڕوزھەوە ودارەکان لەگەڵ کۆمەڵێک کەسی تر کە لە لای چەپەوەکان لە تەنیشت مێز لە دانیشتوون. لە گۆشە خواروەی دەستی چەپی تابلۆکە پیاوێک ھەیە کە پاڵکەوتووە بەسەر نافورەیەکدا ھەروەھا چەند ڕوەکێک لەناو گۆزەی گوڵدا ھەیە. تابلۆکە پڕە لە ڕەنگی ڕوون و قووڵ و زیندوو کە کەشێکی ھەستیار لە ڕۆژێکی گەرمی ھاویندا دروست دەکات.

## شیکار
*لە ئاربۆر* لەلایەن گێریمسکی لە ساڵی ١٨٨٢ دوای مانەوەی لە ڕۆما کێشراوە و بە ڕێبازی ھونەرمەند بۆ ئیمپڕێشنیزم دادەنرێت. ھەروەھا ناڕەزایەتییەکەی بوو بەرامبەر بە پەیوەستکردنی بەرھەمەکانی بە پلەی یەکەم بە وێناکردنی ژیانی ھەژاران، کە ئەمەش تایبەتمەندییەکی تایبەمەندی تابلۆ سەرەتایییەکانی ھونەرمەند. ئەو ویستویتی بۆ ڕەخنەگران بسەلمێنێت کە تەکنیکە واقیعییەکان دەربڕینی ھونەری دەتوانێت جۆرەھا دیمەنی جیاواز لەوانەش ئەوانەی پەیوەندییان بە ژیانی چینی سەرەوە ھەیە وێنا بکات. ئەو ھونەرمەندە گرنگییەکی زۆری بە وردەکارییەکانی و بڕیاریدا فیگەرەکانی ناو تابلۆکە بە جلوبەرگ ڕەسەنی سەدە پێشووەوە بپۆشێت وەک ڕێگەیەک بۆ نیشاندانی لێھاتوویی ھونەری خۆی. دەتوانرێت کارەکای گێریمسکی بەراورد بکرێت بە ئیمپڕێشنیتزمی فەرەنسی، ھەرچەندە ھێشتا نەچووبووە پاریس و ھیچ بەڵگەیەک نەبوو کە کارەکانیان بینیبێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:تابلۆکانی ١٨٨٢
پۆل:تابلۆکان لەلایەن ئەلێکسەندەر گیریمسکی
پۆل:تابلۆ کۆکراوەکانی مۆزەخانەی نیشتمانی، وارساو
پۆل:تابلۆکانی خواردن و خواردنەوەکان
ھۆڵی قوماشی کڕاکۆف

وێنۆک|ھۆڵی قوماشی کڕاکۆف
**ھۆڵی قوماشی کڕاکۆف** لە پۆڵەندای بچووک، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ڕێنێسانس و یەکێکە لە ئایکۆنە ناسراوەکانی شارەکە. تایبەتمەندی ناوەندی گۆڕەپانی سەرەکی بازاڕە لە شارۆچکە کۆنەکەی کراکۆڤ (ناوەندی مێژوویی کڕاکۆف)، کە لە ساڵی ١٩٧٨ەوە وەک میراتی جیھانیی یوونێسکۆ ڕیزبەندی کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بینا و پێکھاتەکان لە شاری کڕاکۆف
ئۆپێرا کراکۆڤسکا

وێنۆک|ماڵی نوێی ئۆپێرا کڕاکۆف
**ئۆپێرا کراکۆڤسکا** (بە ئۆپێرا کراکۆڤسکا ناسراوە) ئۆپێراخانەیەکی ئۆپێرایە و دەکەوێتە شاری کڕاکۆف لە پۆڵەندا. لە ساڵی ١٩٥٤ لە شاری کراکۆڤی دوای جەنگ دامەزراوە، ھەرچەندە نەریتی ئۆپێرا لە شارەکەدا دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٦٢٨ کاتێک یەکەم لیبرێتۆی تەواو بە زمانی پۆڵەندی لەلایەن دەزگای چاپی ناوخۆیییەوە بڵاوکرایەوە، دواتر یەکەم نمایشی ئۆپێرا تەواو لە شارەکەدا لە ساڵی ئازاری ١٧٨٢. کۆمپانیای ئۆپێرا کراکۆڤ ساڵانە ٢٠٠ نمایش سازدەکات، لەوانە بالێ، ئۆپێرا و میوزیکاڵ بۆ گەنجان، کە ڕێژەی داگیرکردنی بینەران ٩٨٪یە. ڕێپرتوارە سەرەکییەکەی ئۆپێرا کراکۆڤ ھەردوو کلاسیکی ئۆپێرا نێودەوڵەتی و پۆڵەندی لەخۆدەگرێت، ئەمەش پێگەی خۆی وەک یەکێک لە کۆمپانیا پێشەنگەکانی ئۆپێرا لە وڵاتەکەدا دووپات دەکاتەوە.

لیستی درێژی ناوی ھونەرمەندە بەناوبانگەکانی پەیوەست بەوەوە بریتین لە بەڕێوەبەرانی وەک کازمیێرز کۆرد، ڕۆبەرت ساتانۆڤسکی، یان لاثام-کۆنیگ، ڕۆلاند بەدەر و ئاورێلیۆ کانۆنیسی؛ دیزاینەرانی سێت وەک تادێوس کانتۆر، لیدیا زامکۆڤ، جۆزێف سزاجنا، کریستینا زاچواتۆڤیچ؛ و ژمارەیەکی زۆر لە گۆرانیبێژانی ئۆپێرا، کە زۆربەیان لەوێ دەستیان بە کارەکانیان کردووە، لەوانە تێرێزا ژیلیس-گارا، ڤیسلاڤ ئۆچمان و ماریوس کویسیێن

## سەرچاوەکان

پۆل:بینا و پێکھاتەکان لە شاری کڕاکۆف
پۆل:خانووەکانی ئۆپێرا لە پۆڵەندا
ماریوس کویسیێن

وێنۆک|کویسیێن لە فیلمی دۆن جیۆڤانی لە شانۆی گەورە، وارشۆ، ٢٠٠٢
**ماریوس کویسێن** (لەدایکبووی ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٧٢)، دەرھێنەرێکی ھونەری پۆڵەندییە و خانەنشینکراوی باریتۆنی ئۆپێرایە و ڕۆڵی سەرەکی لە ئۆپێراخانە گەورەکانی ئەورووپا و ئەمریکای باکووری وتووە. جیاوازییەکی تایبەتی لە ڕۆڵی سەرەکی دۆن جیۆڤانی مۆزارت وەرگرت، کە لە ئۆپێرا میترۆپۆلیتان، ئۆپێرا لیریکی شیکاگۆ، ئۆپێرا دەوڵەتی ڤییەنا، ئۆپێرا بلباو، ئۆپێرا گەورەی ھیوستن، ئۆپێرا سانفرانسیسکۆ، ئۆپێرا سانتافی وتوویەتی، ئۆپێرا وارشۆ، ئۆپێرا شاھانە، لەندەن، و سیاتڵ ئۆپێرا، کە تێیدا خەڵاتی باشترین ھونەرمەندی ساڵی کۆمپانیاکە لە ساڵانی ٢٠٠٦–٢٠٠٧ بەدەستھێنا بۆ ئەو ڕۆڵە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژی پیاوی پۆڵەندی
بابور

**بابور** () (١٤ی شوباتی ١٤٨٣ – ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٥٣٠)، دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەتی گورکانی ھیندستان (ئیمپراتۆریەتی موغەکانی ھیندستان) بوو، کە بە دوا ئیمپراتۆریەتی ئیسلامیەکان دادەنرێت لە سەردەمی زێڕین. بابور نەوەی پێنجەمی تەیمور گۆرکانی بوو،  کوڕی میرزا عومەر شێخ کوڕی سوڵتان ئەبو سەعید کوڕی میرزا محمد کوڕی میرانشا کوڕی تەیمور بووە. بابور لە ئەندیجان، لە دۆڵی فێرگانا (ئێستا بەشێکە لە ئۆزبەکستان) لەدایکبووە، عومەر شێخ میرزا باوکی لە ساڵی ١٤٥٦ تا ١٤٩٤ی زایینی فەرمانڕەوای فەرگانە بووە.

دوای مردنی باوکی لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا، بابور لەسەر تەختی فێرغانە کە ناوەندی ئەخسیکت بوو، سەرکەوت و لە سەرەتای دەسەڵاتی خۆیدا ڕووبەڕووی یاخیبوون بووەوە. دوای ٢ ساڵ سامەرقەندی داگیرکرد، بەڵام زۆری نەخایاند فێرگانای لەدەستدا. لە ھەوڵە سەرکەوتوونەبووەکەیدا بۆ داگیرکردنی فێرگانا، سەمەرقەندیشی لەدەستدا. لە ساڵی ١٥٠١ ھەوڵەکانی بۆ داگیرکردنی ھەردوو ھەرێمەکە سەرکەوتوو نەبوو کاتێک لەلایەن شیبەک خانەوە شکستی ھێنا. لە ساڵی ١٥٠٤دا کابولی داگیرکرد کە لە ژێر دەسەڵاتی ڕواڵەتی عەبد ئەلزراق میرزا میراتگری نەواد ئەلئوق بەگی دووەمدا بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٤٨٣
پۆل:مردووانی ١٥٣٠
پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر
پۆل:پاشاکانی گورکانی لە هیندستان
پۆل:پاشاکانی گورکانی لە ھیندستان
ھومایوون

alt=وێنەی ھومایوون|وێنۆک|وێنەی ھومایوون
**ناسرئەلدین محەممەد** (٦ی ئازاری ١٥٠٨ – ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٥٥٦) زیاتر بە ناوی پاشایەتی ناسراوە بە **ھومایوون**، ئیمپراتۆری دووەمی مەغۆلی ھیند بوو، کە حوکمڕانی دەکرد لە ڕۆژھەڵاتی ئەفغانستان و پاکستان و باکووری ھیندستان و بەنگلادیش لە ساڵی ١٥٣٠ تا ١٥٤٠ و دیسانەوە لە ساڵی ١٥٥٥ تا ١٥٥٦، وەک باوکی بابور زوو ئیمپراتۆریەتییەکەی لەدەستدا بەڵام بە یارمەتی خانەدانی سەفەویی فارس خاکی زیاتری بەدەست ھێنا، لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٥٥٦ ئیمپراتۆریەتی مەغۆلەکان نزیکەی یەک ملیۆن کیلۆمەتر چوارگۆشەی ھەبوو، لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٥٣٠ ھومایوون لە شوێنی باوکی بووەتە تەختی پاشایەتی دەلھی وەک فەرمانڕەوای خاکەکانی مەغۆلەکان لە ھیندستان، ھومایوون فەرمانڕەوایەکی بێ ئەزموون بوو کاتێک ھاتە سەر دەسەڵات، لە تەمەنی ٢٢ ساڵیدا، براکەی کامران میرزا میراتگری کابول و کەندەھار بوو، کە لە باکووری بەشەکانی ئیمپراتۆریەتی باوکیان بوو، ئەو دوو برا دەبوونە ڕکابەری یەکتر، ھومایوون بەھۆی شێر شا سووری خاکەکانی لەدەستدا، بەڵام دوای ١٥ ساڵ بە ھاوکاری سەفەوییەکان بەدەستیان ھێنایەوە، گەڕانەوەی لە ناوچەی فارسەوە لەگەڵ دەستەیەکی گەورەی ئاغاکانی فارسدا بوو و ئاماژە بوو بۆ گۆڕانکارییەکی گرنگ لە کولتوری دەربارەی مەغۆلەکان، ڕەچەڵەکی ئاسیای ناوەڕاستی خانەدانەکە تا ڕادەیەکی زۆر سێبەری لەسەر کاریگەرییەکانی ھونەری فارسی، تەلارسازی، زمان، و ئەدەبیاتی فارسی، لە ھیندستان چەندین بەرد نەخشێنراو و ھەزاران دەستنووسی فارسی ھەیە کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ھومایوون، دواتر لە ماوەیەکی زۆر کورتدا ئیمپراتۆریەتەکەی زیاتر فراوان کرد، لە ساڵی ١٥٣٥دا میراتەکەی بۆ کوڕەکەی ئەکبەر بەجێھێشت.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠٨
پۆل:مردووانی ١٥٥٦
پۆل:مێژووی ھیندستان
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٦یەم لە ئاسیا
پۆل:موسڵمانانی ھیندی
پۆل:ھیندییەکانی سەدەی ١٦یەم
پۆل:پاشاکانی گورکانی لە ھیندستان
پۆل:پاشاکانی گورکانی لە ھیندستان
شیر شا سوری

فەریدخان شیر شا سوری (١٤٨٦ – ٢٢ی ئایاری ١٥٤٥)، ناسراو بە شیرخان، دامەزرێنەری شانشینی سوری تەمەن کورت بوو لە باکووری هیندستان.  بە ڕەچەڵەک پشتون بووە و پایتەختی خۆی کردووە بە دەهلی.

لە ساڵی ١٥٤٠دا بە شکستپێهێنانی گورکانییەکان هاتە سەر دەسەڵات و لە ساڵی ١٥٤٥ لەناکاو کۆچی دوایی کرد و ئیسلام شا سوری شوێنی گرتەوە.  گۆرکانیەکان بە سەرهەڵدانەوەی شانشینی سوریا شکستیان هێنا.

## باکگراوند
فەریدخان، نازناوی شیرخان، سەرەتا سەرباز بووە، پاشان لە سەردەمی بابوردا، گەیشتە پلەی فەرماندە لە سوپای گورکان، پاشان بووە بە والی بیهار.  ساڵی ١٥٣٧ کاتێک هومایون کوڕی بابور لەگەڵ سوپاکەی لە پایتەخت دوور بوو، شیرخان کاتێکی گونجاوی بینی و لە ویلایەتی بەنگال دەستی بە یاخیبوون کرد و شانشینی شامی دامەزراند.

ناسر الدین هومایون، پادشای گورکان کە پاش شکستپێهێنانی شیرشا سوری بەرەو ئێران هەڵاتبوو، لەلایەن شا تەحماسب پاڵپشتی کرا و تەنانەت بە هاوکاری ئەو قەندەهاریشی کۆنترۆڵکردەوە. لە ماوەی پێنج ساڵی حوکمڕانیدا، لە ساڵی ١٥٤٠ تا ١٥٤٥، شیر شا چاکسازی جۆراوجۆری سەربازی و وڵاتی جێبەجێ کرد و سیستماتیزەکردنی لە هیندستان ڕێکخستەوە.
## شەڕ لەگەڵ هومایون
ڕکابەریی نێوان هومایون و براکەی کامران میرزا بووە هۆی لاوازبوونی هومایون و زۆری نەخایاند شیر شا و بەهادور شا هێرشیان کردە سەر هومایون.  سوپای هومایون و سوپای شیرشا لە ساڵی ١٥٣٩/٩٤٥ی زایینی لە "بەگزار" تێکهەڵچوون.  هومایون بە سوپا لاوازەکەیەوە ترساوە و نەیویستووە بچێتە ناو شەڕەکەوە و پێی باشتر بوو لەگەڵ شیرشادا بچێتە ئاشتی و حکومەتی بیهار و بەنگال ڕادەست بکات کاتێک ئەفغانییەکان لەناکاو لە پشتەوە هێرشیان کردە سەر سوپای هومایون. .  گۆرکانیەکان سەریان سوڕما و هەڵاتن.  زۆرێک لە سەربازەکانی سوپای هیندستان یان هومایون لە ڕووباری گەنگز خنکاون، بەڵام هومایون توانی لە ژیاندا بمێنێتەوە و شێرشا بە پاڵەوانێکی ئەفغانی دادەنرێت.هومایون جارێکی تر خۆی بۆ شەڕ ئامادە کرد و لە ساڵی ١٥٤٠ی زایینی/٩٤٧ی زایینی لەگەڵ سوپای شیرشا لە قەنووج شەڕی کرد و جارێکی تر شکستی هێنا و بۆ ڕزگارکردنی ژیانی ناچار بوو تەختی پاشایەتی ڕادەستی نەیارە سەرکەوتووەکەی بکاتەوە.  بەڵام بەهۆی ئەوەی کامەرانی برای پەناگەی لە خاکەکەی نەدا، هەڵات بۆ سند و پاشان سەفەری ئێرانی کرد و پەنای بۆ دەرباری شا تەحمەساب برد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٤٨٦
پۆل:مردووانی ١٥٤٥
پۆل:دامەزرێنەرانی شار
پۆل:پەشتوون
پۆل:لەدایکبووانی ١٤٧٢
پۆل:ھیندییەکانی بە ڕەچەڵەک ئەفغان
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٥یەم
ڕۆن دیسانتس

**ڕۆناڵد دیۆن دیسانتس** (؛  لەدایک بووی ١٤ی ئەیلوولی ١٩٧٨) سیاسەتوانێکی ئەمریکایە، لە ساڵی ٢٠١٩ بووە ٤٦ھەمین پارێزگاری فلۆریدا و لە ساڵی ٢٠٢٢ دووبارە ھەڵبژێردرایەوە. یەکێکە لە دیارترین ئەندامانی پارتی کۆمارییەکان. دوای ئەوە کە لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ دیسانتس توانی ئەنجامێکی باش بھێنێت لە ھەڵبژاردنە سەرەتایەکانی ئەمریکادا، کۆماریەکان ھیوایان وایە کە دیسانتس ببیتە کاندیدی کۆمارییەکان بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٤)، بەڵام ھەر زوو دۆناڵد ترامپ ھۆشداری دەداتە دیسانتس کە خوی کاندید نەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی یەیڵ
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد
پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پیسبوونی ئاو

**پیسبوونی ئاو** بریتییە لە پیسبوونی تەنە ئاوییەکان، کاتێک کە ماددەی کیمیایی زیانبەخش لەگەڵ ئاودا تێکەڵ دەبن، بەزۆری لە ئەنجامی چالاکییەکانی مرۆڤ، بەجۆرێک کە کاریگەریی نەرێنی لەسەر بەکارھێنانەکانی دەبێت. تەنە ئاوییەکان بریتین لە دەریاچەکان، ڕووبارەکان، زەریاکان، ئاوھەڵگرەکان، عەمبارەکان و ئاوی ژێرزەوی. پیسبوونی ئاو ئەو کاتە ڕوو دەدات کە ماددە پیسکەرەکان دەخرێنە نێو ئەم ئاوانە. دەتوانرێت پیسبوونی ئاو بگەڕێنرێتەوە بۆ یەکێک لەم چوار سەرچاوانە: بەربوونی ئاوەڕۆ، چالاکییە پیشەسازییەکان، چالاکییە کشتوکاڵییەکان، و بەربوونی ئاوی شارەکان لەوانەش ئاوی باوبۆران. دەشێت پۆلێن بکرێن بۆ پیسبوونی ئاوی سەرزەوی (چ پیسبوونی ئاوی شیرین یان پیسبوونی دەریایی) یان پیسبوونی ئاوی ژێرزەوی. بۆ نموونە، بەردانەوەی ناتەواوی ئاوی پیسی پاککراوە بۆ نێو ئاوە سروشتییەکان دەتوانێت ببێتە ھۆی تێکچوونی ئەم ئیکۆسیستەمە ئاوییانە. ھەروەھا پیسبوونی ئاو دەتوانێت ببێتە ھۆی نەخۆشییە گواستراوەکانی ئاو بۆ ئەو کەسانەی کە ئاوی پیس بۆ خواردنەوە، حەمامکردن، شۆردن، یان ئاودێری بەکاردەھێنن.

سەرچاوەکانی پیسبوونی ئاو یان ئەوەتە سەرچاوەی خاڵ یان سەرچاوەی ناخاڵن. سەرچاوەی خاڵ یەک ھۆکاری دەستنیشانکراویان ھەیە، وەکوو ئاوەڕۆی باوبۆران، وێستگەی پاککردنەوەی ئاوی پیس یان ڕژانی نەوت. سەرچاوە ناخاڵەکان زیاتر پەرتن، وەکوو ئاوی بەربووی کشتوکاڵی. پیسبوون لە ئەنجامی کاریگەریی کەڵەکەبوونە بە تێپەڕبوونی کات. پیسبوون لەوانەیە لە شێوەی ماددە ژەھراوییەکان بێت (بۆ نموونە، نەوت، فلز، پلاستیک، قڕکەر، پیسکەرە ئەندامییە بەردەوامەکان، بەرھەمگەلی پاشماوەی پیشەسازی)، دۆخە فشارھێنەکان (بۆ نموونە، گۆڕانی pH، کەمیی ئۆکسجین یان بێ ئۆکسجینی، بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی، زیادەڕۆیی لێڵی، بۆن و تامی ناخۆش، و گۆڕانی سوێری)، یان زیندەوەرە نەخۆشخەرەکان. پیسکەرەکان لەوانەیە ماددە ئەندامی و نائەندامییەکان لەخۆ بگرن. ھەروەھا گەرمییش دەتوانێت ببێتە پیسکەر و ئەمەش پێی دەگوترێت پیسبوونی گەرمی. ھۆکارێکی باوی پیسبوونی گەرمی بەکارھێنانی ئاوە وەکوو ساردکەرەوە لەلایەن وێستگەکانی کارەبا و بەرھەمھێنەرانی پیشەسازییەوە.

کۆنترۆڵکردنی پیسبوونی ئاو پێویستی بە ژێرخانی گونجاو و پلانی بەڕێوەبردن و ھەروەھا یاسادانان ھەیە. چارەسەرە تەکنۆلۆژییەکان دەتوانن بریتی بن لە باشترکردنی پاکوخاوێنی، پاککردنەوەی ئاوەڕۆ، پاککردنەوەی ئاوی پیسی پیشەسازی، پاککردنەوەی ئاوی پیسی کشتوکاڵی، کۆنترۆڵکردنی داخورانی زەوی، کۆنترۆڵکردنی نیشتوو، و کۆنترۆڵکردنی ئاوی نێو شارەکان (لەوانەش بەڕێوەبردنی ئاوی باوبۆران). کۆنترۆڵکردنی کاریگەرانەی ئاوی شارەکان بریتییە لە کەمکردنەوەی خێرایی و بڕی لێشاوی ئاو.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
پۆل:ئاو و ژینگە
پۆل:زانستی ژینگەیی
پۆل:ژینگەناسیی ئاوی
پۆل:دابینکەری ئاو
ھەوڵی تیرۆرکردنی عیمران خان

وێنۆک
لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢  عیمران خان سەرۆک وەزیرانی پێشووی پاکستان و سەرۆکی بزووتنەوەی ئینسافی پاکستان لە هەوڵیکی تیرۆرکردن ڕزگاری بوو کاتێک لە شاری وەزیری ئابادی پایتەختی پەنجاب، لە میانی ڕێپێوانێکی درێژخایەنی ناڕەزایەتی دژی حکومەت، تەقەی لێکرا. بکوژەکە هەر لە هەمان شوێن دەستگیکرا.   چەکدارەکە چەند سەرکردەیەکی دیکەی بزووتنەوەکە بریندار دەکات ویەکێک لە لایەنگرانی عیمران خان دەکوژرێت.  

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
باقلین

**باقلین** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق..

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:کۆیە
ئێن سی ئەی ئەی دابەشکردنی دووەم

وێنۆک

**ئێن سی ئەی ئەی دابەشکردنی دووەم** () بەشێکی ئاستی ناوەندییە لە پێشبڕکێکان لە کۆمەڵەی نیشتیمانیی وەرزشی کۆلێژ (NCAA). کەمتر کێبڕکێی ھەیە و کەمتر تێچووی ھەیە لە چاو خوولی یەکەم، بەڵام کێبڕکێی زیاترە لە خوولی سێیەم کە ھیچ "سکۆلەرشیپێک"ی وەرزشی پێشکەش ناکات. پێشتر خولی دووەم و سێیەم پێکەوە بە بەشی کۆلێژی NCAA ناسرابوون. 

## سەرچاوەکان
ئێن سی ئەی ئەی دابەشکردنی سێیەم

وێنۆک

**ئێن سی ئەی ئەی دابەشکردنی سێیەم** () بەشێکە لە کۆمەڵەی نیشتیمانیی وەرزشی کۆلێژ (NCAA)ی ئەمریکا. ئەم بەشە لە کۆلێژ و زانکۆکان پێکھاتووە کە ھەڵدەبژێرن سکۆلەرشیپی وەرزشی پێشکەش بە خوێندکارەکانیان نەکەن. ئەمە پێرستێکە لە کۆنفڕانسە وەرزشییەکان کە سەر بەم بەشەن، بەپێی سپۆنسەری وەرزشی بەسەر چەند گروپێکدا دابەشکراون: 

*کۆنفڕانسی سەرجەم وەرزشەکان 

* کۆنفڕانسی کۆلێژی شاخی ئەلیگنی 

* کۆنفڕانسی ڕووبارەکانی ئەمریکی 

* کۆنفڕانسی باشووری ڕۆژاوای ئەمریکا

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٦ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
جۆن لاسیتەر

**جۆن ئالان لاسیتەر** () (لەدایکبووی ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٥٧) ئەنیمەیشنکار، دەرھێنەر، سیناریۆنووس، بەرھەمھێنەر، ئەکتەری دەنگی و بەرپرسی پێشووی داھێنەر (CCO)ی ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشنی کۆمپانیای واڵت دیزنی و پیکسار و دیزنی ئەمریکییە. زۆر کەس بەھۆی داھێنانەکەیەوە بە "واڵت دیزنی مۆدێرن" ناوی دەبەن.

وێنۆک

جۆن لاسیتەر کاری ئەنیمەیشنی لە کۆمپانیای واڵت دیزنی دەستپێکرد، بەڵام دوای ھەوڵەکانی بۆ ھێنانی کۆمپیوتەر و ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەر بۆ ناو واڵت دیزنی لە کارەکەی دوورخرایەوە. پاشان پەیوەندی بە کۆمپانیای لوکاسفیلمەوە کرد، لەوێ یەکەم ئەزموونی کارکردنی لەگەڵ تەکنەلۆژیای پێشەنگ و گەشەسەندنی CGI (وێنەی دروستکراوی کۆمپیوتەر) ھەبوو. گرووپی گرافیک کە بەشێکی کۆمپیوتەرە لە کۆمپانیای لوکاسفیلم، دواتر فرۆشرا بە ستیڤ جۆبس، و لە ساڵی ١٩٨٦ بوو بە پیکسار. 

## سەرچاوەکان
{{سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:دەرهێنەرانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی
پۆل:بەرهەمهێنەرانی فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمەریکی
پۆل:خەڵکی ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەنیمەیشن
پۆل:زیندووان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی
پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا
پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمەریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا
پۆل:پیکسار