open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جیڕاڵدین چاپلین

**جیڕاڵدین لی چاپلین** (؛ لەدایکبووی ٣١ی تەممووزی ١٩٤٤) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، کچی چارلی چاپلینە یەکەم منداڵە لە ژنی چوارەمی ئۆنا ئۆنیل. دوای دەست پێکردنی بە کاری سەما  و مۆدێل، جیراڵدین سەرنجی خستەسەر کاری نواندن، وە یەکەم کاری نواندنی بە زمانی ئینگلیزی ئەنجامدا (وە ھات بۆ ئەوەی دەربکەوێت و خۆی بپاڵێوێت بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب) بە ڕۆڵگێڕانی تۆنیا لە فیلمی دکتۆر ژیڤاگۆ لە دەرھێنەری دەیڤد لین (١٩٦٥). لە ساڵی ٢٠١٩، جیڕاڵدین بەشدار بووە بە ڕۆڵی والێس سیمپسۆن، لە وەرزی سێیەمی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی تاج لە پەخشکردنی نێتفلیکیس.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە فەڕەنسا
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە ئیسپانیا
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خەڵکی ئەمریکی دوور لە وڵاتی خۆیان لە سویسڕا
پۆل:بنەماڵەی چاپلین
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
حەمید حامی

**حەمید حامی** (لەدایکبووی ٤ی حوزەیرانی ١٩٧٦ ی تارانی ئێران) گۆرانیبێژ و ئاوازدانەری پۆپ ئێرانییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:ئاوازدانەران
پۆل:ئاوازدانەرانی ئێرانی
پۆل:خەڵکی پارێزگای تاران
پۆل:خەڵکی تاران
مانی ڕەھنەما

**مانی ڕەھنەما** لە دایکبووی ١ی کانوونی دووەم ١٩٧١ گۆرانیبێژی پۆپی ئێرانییە.

## سرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:گۆرانیبێژان
پۆل:گۆرانیبێژانی ئێرانی
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:خەڵکی پارێزگای تاران
بابەک بەیات

**بابەک بەیات**( ١٣ ی حوزەیرانی ١٩٤٦ - ٢٦ ی تشرینی دووەم ٢٠٠٦ لە تاران ) ئاوازدانەر و مۆسیقاژەن و ڕێکخەر و ئاوازدانەری ئێرانی بوو. بابەک بەیات چەندین گۆرانی بێژی وەک محەممەد ئیسفەهانی ، حامی ، مانی ڕەهنەما و نیما مەسیحای فێری گۆرانی بێژی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:مردووانی ٢٠٠٦
پۆل:ئاوازدانەران
پۆل:ئاوازدانەرانی ئێرانی
پۆل:خەڵکی پارێزگای تاران
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:مۆسیقاژەنەکان لە تاران
نیما مەسیحا

**نیما مەسیحا** گۆرانیبێژی پۆپی ئێرانی خەڵکی تارانە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:خەڵکی پارێزگای تاران
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:گۆرانیبێژان
حوسێن عەلی وەزیری تەبار

**حسێن عەلی وەزیری تەبار** ( ١٩٥٨ - ١٩٠٦ تاران ) ژەنیارێکی ئێرانی بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٦
پۆل:مردووانی ١٩٥٨
پۆل:مۆسیقاژەنەکان لە تاران
پۆل:خەڵکی پارێزگای تاران
ھونەری دەریاوانی

**دەریاوانی** ھونەر، زانین، بەراوردکردنە لە ڕێگەیەوە کۆنتڕۆلی کەشتی یان بەلەم یان شتەکانی تری پێدەکرێت لەسەر ئاو ڕێدەکەن

## سەرچاوەکان


پۆل:بەھرە
پۆل:ڕێدۆزی
نیوئۆرلەنس

وێنۆک|ئاڵا
**نیوئۆرلەنس** یان (ئۆرلەنسی نوێ) بە ئینگلیزی: ) شارێکە لە شارەکانی ئەمەریکا وە گەورەترین شارە لە ویلایەتی لویزیانا شارەکە ٩٠٧ کیلۆمەتر دووجایە و بەپێی لێکۆلینەوەیەک کە لە ٢٠١٧دا کراوە ڕێژەی دانیشتووانی ٣٩٣ ھەزار و ٢٩٢ کەسە

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

## سەرچاوەکان


پۆل:شارەکانی لویزیانا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧١٨
عەبدولوەھاب شەھیدی

**عەبدولوەھاب شەھیدی** (؛ ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٢٢ – ١٠ی ئایاری ٢٠٢١) مۆسیقاژەن، گۆرانیبێژ و ئاوازدانەری کلاسیکی ئێرانی بوو. شەھیدی وەکوو یەکێک لە ئەندامە گرنگەکانی مۆسیقای کلاسیکی فارسی لەلایەن بی بی سی فارسی ناسێندراوە.

## مردن
عەبدولوەھاب شەھیدی کە چوار ڕۆژ دوای لێدانی کوتاوی کۆرۆنا توشی نەخۆشی دڵ بوو، یەک ڕۆژ دوای چوون بۆ نەخۆشخانە، لە بەیانی ١٠ی ئایاری ٢٠٢١ گیانی لەدەستدا. تەرمەکەی لە ١٢ی ئایاری ٢٠٢١ بە خاک سپێردرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* پێشانگای وێنەکانی عەبدولوەھاب شەھیدی لە ئاژانسی ھەواڵیی مێھر
* ٤٠ ساڵ خانەنشینی، مافی من نەبوو

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢
پۆل:مردووانی ٢٠٢١
پۆل:ئاوازدانەرانی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی
پۆل:ژەنیارانی ئێرانی
شازادە فرێدریک، دوکی یۆرک و ئەلبانی

شازادە فرێدریک، دوکی یۆرک و ئەلبانی KG GCB GCH (بە ئینگلیزی: **Prince Frederick, Duke of York and Albany**)(فرێدریک ئۆگۆستس؛ ١٦ی ئابی ١٧٦٣ – ٥ی کانوونی دووەمی ١٨٢٧) دووەم کوڕی جۆرجی سێیەم، پاشای شانشینی یەکگرتوو و هانۆڤەر و شارلۆتی هاوبەندی ئەو یوکلێنبورگ-ستیلیتز بوو، لە ١٧٦٤ تا ١٨٠٣ شازادە - بیشۆپی ئۆننابروک بووە لە ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی پیرۆزدا. لە مردنی باوکیەوە لە ساڵی ١٨٢٠ تا مردنی خۆی لە ساڵی ١٨٢٧ میراتگری مەزن بوو بۆ برا گەورەکەی جۆرجی چوارەم لە هەردوو شانشینی بەریتانیای مەزن و ئیرلەندا و شانشینی هانۆڤەر.

فرێدریک لە تەمەنێکی زۆر زوودا چووە ناو سوپای بەریتانیا و لە تەمەنی سی ساڵیدا بە فەرماندەی باڵا دەستنیشان کرا، کاتێک فەرمانی بە هەڵمەتێکی دەگمەن دا لە کاتی جەنگی هاوپەیمانی یەکەمدا، کە شەڕی کیشوەری بوو لە دوای شۆڕشی فەڕەنسا. دواتر وەک فەرماندەی گشتی لە کاتی جەنگەکانی ناپلیۆندا، چاودێری دووبارە ڕێکخستنەوەی سوپای بەریتانیای کرد، کە بناغەیەکی کارگێڕیی و  چاکسازییەکی زیندووی بۆ سوپا هێنا کایەوە.

## ژیانی پێشینەی
شازادە فرێدریک ئۆگۆستۆس، یان دوکەکەی یۆرک کە دواتر بووە نازناوی لە بنەڕەتدا نازناوی ماڵی هانۆڤەر بوو. لە ١٦ ی ئابی ١٧٦٣ لە کۆشکی سانت جەیمس لە لەندەن لە دایک بووە. باوکی پاشای پاشایەتی بەریتانیا بوو، پاشا جۆرجی سێیەم دایکی شاژن شارلۆت بوو ( née Princess of Mecklenburg - Strelitz ).

لە ٢٧ ی شوباتی ١٧٦٤ دا کە شازادە فرێدریک تەمەنی شەش مانگ بوو، بوو بە شازادە - بیشۆپی ئۆسنابروک لە سەر مردنی کلیمێنس ئۆگۆستی باڤاریا. دەستەی ئاشتی وێستفالیا مەرجی ئەوەی دا کە شاری ئۆننابروک لە نێوان فەرمانڕەواکانی کاسۆلیک و پرۆتستانت جێگرەوە یی دەبێت، لەگەڵ قەشە پرۆتستانتەکان بۆ ئەوەی لە کادیرانی ماڵی برونزویک - لۆنبورگ هەڵبژێردرێنەوە. قەشەی ئۆننابروک داهاتێکی گەورەی هەبوو، کە ئەو دەیپاراست تا ئەو کاتەی شارەکە لە ساڵی ١٨٠٣ لە کاتی ناوبژیکردنی ئەڵمانییەکان لە هانۆڤەر دا تێکەڵ بوو. لە ١٩ ی حوزەیرانی ١٧٧١وە ک سوارچاکی فەرمانی گارتەر دەست بەکاربوو.

## پیشەی سەربازی

جۆرجی سێیەم بڕیاری دا کە کوڕی دووەمی بەدوای پیشەیەکی سوپادا بێت و لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٧٨٠ دا پلەی کۆلۆنێلی پێ بەخشرا لە ساڵی ١٧٨١ تا ١٧٨٧ شازادە فرێدریک لە هانۆڤەر دەژیا، لەوێ خوێندی (لەگەڵ برا بچوکەکانی، شازادە ئیدوارد، شازادە ئێرنێست، شازادە ئۆگستوس و شازادە ئەدۆلفۆس) لە زانکۆی گۆتینگین. ئەو لە ٢٦ ی ئازاری ١٧٨٢ دا سەرداری پاسەوانی دووەم گرینادیەر ( ئێستا دووەم پاسەوانی شاهانە ) دیاری کرا پێش ئەوەی لە ٢٠ ی تشرینی دووەمی ١٧٨٢ دا پلەی بەرز بکرێتەوە بۆ قایمقامی گشتی .لە  ٢٧ / ١٠ / ١٧٨٤ پلەی بەرزکراوەتەوە بۆ سوپا سالار ، لە ٢٨ ی تشرینی یەکەمی ١٧٨٤ بە سوپاسالاری زێرەڤانی ساردستریم دەستنیشان کراوە .

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٨٢٧
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٦٣
پۆل:مارشاڵی مەیدانی بەریتانی
پۆل:شازادە بەریتانییەکان
پۆل:مناڵانی جۆرجی سێیەمی شانشینی یەکگرتوو
نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)

زاراوەی **نێونەتەوەیی** یان **نێودەوڵەتی** وەکوو ناوێک بە واتای «لە نێوان نەتەوەکان دێت» یان «ڕێکەوتنی نەتەوەکان لەسەر شتێک» دێت

## گواستنەوە

* ناڤیستار ئینتەرناشناڵ

## ئەمانەش ببینە

* ئەنترناسیۆنال

## سەرچاوەکان


پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە
چریکە عەبەڕەش

**چریکە عەبەڕەش** (لە دیکبووی ساڵی ١٩٨٧ گەڕەکی تووی مەلیک،سلێمانی ) یەکێک لە ئەکتەرە کوردەکانی باشووری کوردستان، دەرچووی پەیمانگای ھونەرە جوانەکانە . لە ساڵی ٢٠١٠وە دەستی بە کاری نواندن کردووە لە بەردەم کامێرا. ‏ پێشتر تەنھا لە شانۆدا کاری کردووە.

## فیلمەکان
* *[[عاشقەکان بەپێوە دەمرن]]*
* *[[٠٩ (فیلم)|٠٩]]*

## دراما

* باران 

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
پۆل:خانمەکتەرە کوردەکان
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی کوردستانی
کاتێک نیچە گریا

**کاتێک نیچە گریا** () یەکێکە لە ڕۆمانە دەروونییە بەناوبانگەکانی ئیرڤین دی. یالۆم، کە لە ساڵی ١٩٩٢ بە زمانی ئینگلیزی نووسراوە. ئیرڤین دی. یالۆم پزیشکی دەروونی ئیگسیتیالیست پرۆفیسۆری زانستی دەروونی زانکۆی ستانفۆرد و نووسەری ژمارەیەک لە ناسراوترین ڕۆمانە دەروونییەکانە. ساڵی ٢٠٠٧ فیلمێک بە ھەمان ناوی ڕۆمانەکە ، «کاتێک نیچە گریا» لە دەرھێنانی پینکاس پێری، دەرچوو.

## ئاماژەدان بە کەسایەتییە بەناوبانگەکان
کتێبەکەی یالۆم خەیاڵییە بەڵام ئاماژەی زۆری تێدایە بۆ مێژوو و کەسایەتییە مێژووییەکان: جۆزێف و ماتیڵد برۆیەر، فریدریش نیچە، لوو سالۆمێ، سیگمۆند فرۆید، بێرتا پاپنھایم، پۆڵ ڕی ھەروەھا ئاماژە بە فرانتس ئۆڤەربێک، و ئاوازدانەر ڕیچارد ڤاگنەریش دەکات.
### وەرگێڕانەکان
لە ساڵی ٢٠٠٧ ڕۆمانەکەی یالۆم لەلایەن دەرھێنەر پینچاس پێرییەوە کرا بە فیلم، بە بەشداری ئەکتەران ئارماند ئاسانتێ، بێن کرۆس و کاترین وینیک. ئەم دراما ئەمریکییە سەربەخۆیە لە بولگاریا وێنەی گیراوە.

ھەروەھا شانۆگەرییەکیش ھەیە کە لەسەر بنەمای ڕۆمانەکە وەرگیراوە، لەلایەن لوسیانۆ کازۆوە ئامادەکراوە. ڕۆڵەکانی فریدریش نیچە و جۆزێف برۆیەر لەلایەن ئەکتەران لوسیانۆ سواردی و کلاودیۆ دا پاسانۆوە نمایش دەکرێن. شانۆگەرییەکە کەشوھەوای فیکری و فەلسەفی ڕۆمانەکە دەردەخات، ھەندێکجار نزیک لە خەون. نموونەیەک لەو وردەکاریانە ئەوەیە کە کارەکتەرە ژنەکانی شانۆگەرییەکە جلوبەرگی ڕەنگاوڕەنگ لەبەردەکەن، لە کاتێکدا کارەکتەرە پیاوەکان قاتی ڕەش یان خۆڵەمێشی لەبەردەکەن؛ ئەمەش لەبەرئەوەی شانۆگەرییەکە ھەوڵدەدات واقیعی خۆی لە ڕووانگەی پیاوە ڕۆشنبیرەکانی ئەو سەردەمەوە نیشان بدات. شانۆگەرییەکە بە گشتی پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرتووە، و ستایشی کاری ئەکتەرە پیاو و ژنەکانی کراوە.

لە ساڵی ٢٠١٢، بەبۆنەی ١٥٠ھەمین ساڵیادی لەدایکبوونی لوو سالۆمێ، ئەو ژنەی کە ڕۆڵێکی سەرەکی لە کتێبەکەدا دەگێڕێت، وەرگێڕانێکی شانۆیی تری ڕۆمانەکە لەلایەن شانۆناس و وەرگێڕی یالۆم بە زمانی یۆنانی، ئێڤانجلیا ئەندریتسانۆ، ئەنجامدرا. نمایشەکە تەنھا سێ ئەکتەری پیاوی تێدابوو (یەکێکیان، ھاریس فراگۆلیس، خەڵاتی ھۆرنی پێبەخشرا بۆ ڕۆڵگێڕانەکەی وەک سیگمۆند فرۆید) کە ژیانیان بە شانۆگەرییەکە بەخشی، ھەندێکجار وەک گێڕەرەوە و ھەندێکجاریش ڕۆڵیان دەگێڕا. سێ ژنەکە، لوو سالۆمێ، ئانا ئۆ، و خاتوو برۆیەر لە ڕووانگەی چاو و دەنگی پیاوەکانەوە پێشکەش دەکرێن.

## وەرگێڕان
ئەم ڕۆمانە لەلایەن دڵشاد ھیوا وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی.
## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٩٢
ناسر فەرھەنگفەر

**ناسر فەرھەنگفەر** (٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٧ – ١٤ی ئابی ١٩٩٧) مۆسیقاژەن و مامۆستای دیاری تۆنبەک لە ئێراندا بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
پۆل:خەڵکی پارێزگای تاران
پۆل:مردووانی ١٩٩٧
ڕۆژاوای ئێران

وێنۆک|پارێزگاکانی ھەڵکەوتوو لە ڕۆژاوای ئێران
**ڕۆژاوای ئێران** لە پارێزگاکانی کرماشان، ئیلام، کوردستان، ھەمەدان، لوڕستان و لە ھەندێک کات لە ورمێ و خووزستان پێکدێت.

شارەکانی کرماشان، سنە، خورەماوە، ئیلام، ورمێ، ئەھواز، بۆکان، سەقز، ورووگڕ، مەریوان، بانە، نەھاوەند، دووروود، مەلایێر، ماکۆ، پیرانشار، پاوە، خۆی، قوروە، بیجاڕ، میاندواو، سەڵماس، مەھاباد، ماکۆ، دەڕەشار، سەردەشت و شنۆ لە شارە گرنگەکانی ئەم ناوچەیەن. لە مێژوودا، بەشێکی زۆر و ڕۆژاوای جەبال (عێراقی عەجەم) بووە. لە ساڵی ١٣١٦ی ھەتاوی بەشەکانی ئەم ناوچەیە لێکتر جیابوونەوە و پارێزگاکانی جیاوازیان دامەزراند.

ئەم ناوچەیە گەرچی ھەمان ڕۆژھەڵاتی کوردستانە، بەڵام بە ڕۆژھەڵات پێناسەیەکی تر بوونی ھەیە.

## گەورەترین شارەکان

## ئەمانەش ببینە
* باکووری ئێران
* باشووری ئێران
* ڕۆژھەڵاتی ئێران
* ناوەندی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگاکانی ئێران
پۆل:پارێزگای کرماشان
پۆل:پارێزگای کوردستان
پۆل:پارێزگای ئیلام
پۆل:پارێزگای ھەمەدان
پۆل:پارێزگای لوڕستان
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:پارێزگای خووزستان
ساسان سیپەنتا

**ساسان سپنتا** ( ١٩٣٤ - ٢٥ تشرینی یەکەم ٢٠١٤ ) نووسەر بوو لە بوارەکانی زمانەوانی ، ئەدەب و مۆسیقای ئێرانی. دەستی کرد بە ژەنینی کەمانچە لەگەڵ ئارمیک گورگین (پەروەردەکراو بە مۆسیقای ڕووسی) و پاشان لەگەڵ عەلینەقی وەزیری، ڕووحوڵڵا خالەقی، ئەبولحەسەن سەبا و مەحموود تاجبەخش بەردەوام بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:مردووانی ٢٠١٤
عەلینەقی وەزیری

**عەلینەقی وەزیری** (١ی کانوونی دووەمی ١٨٨٧ - ٩ی ئەیلوولی ١٩٧٩) مۆسیقاژەنێکی ئێرانی و پێشەنگ بوو لە داڕشتنی نمایشی ئۆرکێسترا لە مۆسیقای ئێرانیدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧
پۆل:مردووانی ١٩٧٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٦
پۆل:ئاوازدانەرانی ئێرانی
مەحموود تاجبەخش

**مەحموود تاجبەخش** (١٩٢٤–١٧ی حوزەیرانی ١٩٩٩) ژەنیار و کەمانچە ژەن ئێرانی بوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:مردووانی ١٩٩٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤
دایک و مانای ژیان

**دایک و مانای ژیان** () یەکێکە لە کتێبە دەروونناسییەکانی ئیرڤین دی. یالۆم. کتێبەکە کورتە چیرۆک و ئەنجامی چەند ساڵەی کاری چارەسەری دەروونی یالۆم لەخۆ دەگرێت. لە کتێبی دایک و مانای ژیاندا، چەمکە چارەسەریی و فەلسەفییەکان و بابەتەکان بە شێوەی چیرۆک دەردەکەون.
## کورتە
ئەم کتێبە لە شەش چیرۆک پێک ھاتووە، کە چواریان لەسەر بنەمای واقیع نووسراون، و دوانیان لەسەر بنەمای خەیاڵی. لەم چیرۆکانەدا نووسەر کێشەکان و تەحەداکانی پەیوەندی نێوان نەخۆش و چارەسەرکەر دەڵێتەوە کە ئەمەش دەستکەوتێکی گرینگە بۆ دەروونناسی.
*دایک و مانای ژیان* یەکەمین چیرۆکی کتێبەکەیە کە لەبارەی کاریگەریی دایک لەسەر پێکھاتنی کەسایەتیی منداڵاندایە. لەم چیرۆکەدا ئیرڤین یالۆم وێنای ژیانی ژنێک دەکات کە دوای مردنی دایکی خەونی پێیەوە دەبینێت. ئەم ژنە کە لە دایکی بێزار بووە، بەڵام دوای ١٠ ساڵ لە مەرگی دایکی سێبەرەکەی ھەر بەسەر ژیانیدایە و دەڵێت: «بۆچی ئێستا کە چەندین ساڵە لە دوژمنایەتی بەردەوامدا لەگەڵی دەژیم، دەبێت بە بیرییەوە بچم؟ ئەو کەسێکی خۆپەرست، پارانۆیایی، بەدخوو، کینەیی، نەگریس، گوێ نەبیس و ھەتا بڵێی نەزان بوو. تەنانەت ساتێکیشم لەبیر نایەتەوە کە ھەستم بە ھۆگری کردبێت لەگەڵیدا.»

بابەتی ئەم کتێبە، یان کتێبەکانی تری یالۆم شێواز و تەکنیکی جیاوازی چارەسەری دەروونییە، بە تێمەکی فەلسەفی قورسەوە. بەڵام یالۆم زۆر ماھیرانە ھەموو ئەمانە بە شێوەی چیرۆک دەگێڕێتەوە کە مرۆڤ ھەست بە گرانی کتێبەکە ناکات.
## سەرچاوەکان

*Momma and the Meaning of Life
## بەستەرە دەرەکییەکان
مامان و معنی زندگی

پۆل:کتێبەکانی ١٩٩٩
خولاسەیەکی تاریخی کورد و کوردستان

**خولاسەیەکی تاریخی کورد و کوردستان** کتێبێکە لە نووسینی محەممەد ئەمین زەکی بەگ. ئەم کتێبە پاش چاپی یەکەمی ھەوەڵ بەرگی لە ١٩٣١ دا، جارێک پاش سەرکەوتنی شۆڕشی گەلانی ئێران لە ١٩٨٠ دا کتێبفرۆشیی سەیدییان لە شاری مەھاباد بە زەنکۆگراف، جارێکی دی کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەورووپا لە شاری لەندەن، ساڵی ٢٠٠٠ دەزگای سەردەم، جاری چوارەم بنکەی ژین لە ساڵی ٢٠٠٦ دا لە چاپی دایەوە و ساڵی ٢٠١٨ دەزگای مانگ لە شاری بانە چاپێکیی تری کردەوە، ئەمە بێجگە لە چاپەکەی دەزگای نووبەھار بە کوردیی باکوور.

## ئەمانەش ببینە
* محەممەد ئەمین زەکی بەگ
* مێژووی کورد

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

پۆل:کتێبە کوردییەکان
ئەبوولحەسەن سەبا

**ئەبوولحەسەن سەبا** (٣ی نیسانی ١٩٠٢ – ٢٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٧) مۆسیقاژەن و ئاوازدانەر و مامۆستای مۆسیقای ئێرانی بوو.

## سەرچاوەکان



پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢
پۆل:مردووانی ١٩٥٧
پۆل:ئاوازدانەرانی ئێرانی
پۆل:خەڵکی پارێزگای تاران
پۆل:ئاوازدانەران
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:مۆسیقاژەنەکان لە تاران
نۆرمەن لۆید

**نۆرمەن لۆید** (؛ ٨ی تشرینی دووەمی ١٩١٤ – ١١ی ئایاری ٢٠٢١) ئەکتەر، بەرھەمھێنەر، دەنگپیشە و دەرھێنەری خەڵکی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو کە نزیکەی یەک سەدەی چالاکی ھەنەری ھەبوو، ئەو چالاکییەکانی لە ساڵی ١٩٢٣ەوە لە دامێنی شانۆ، *ڕادیۆ*، *تەلەڤیزیۆن* و *فیلم* دەستپێکرد. نۆرمەن لۆید لە بەیانی ١١ی ئایاری ٢٠٢١ لە تەمەنی ١٠٦ ساڵەیی لە خانووەکەی لە لۆس ئانجلەس مرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤
پۆل:مردووانی ٢٠٢١
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ڕادیۆی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:پێرستی ڕەشی ھۆلیوود
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک
پۆل:بەرھەمھێنەرانی تەلەڤیزیۆنیی لە نیویۆرک
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
فاڵکۆن و سەربازی زستان

***فاڵکۆن و سەربازی زستان*** () زنجیرەیەکی ئەمریکییە لەسەر دیزنی+ پەخش دەکرێت، لەسەر کەسایەتی فاڵکۆن و سەربازی زستانی ماڕڤڵ کۆمیکس دروستکراوە.

زنجیرەکە لە جیھانی سینەماییی ماڕڤڵدا دەسوڕێتەوە و ڕووداوەکانی دەکەوێتە دوای فیلمی تۆڵەستێنەکان: کۆتایی یارییەکە.

زنجیرەکە لە بەرھەمھێنانی ستۆدیۆکانی ماڕڤڵە و لە پاڵەوانێتی ئانتۆنی ماکی، و سباستیان ستان، و دانیەڵ برۆول، و ئێمڵی ڤانکامپ، و وایت ڕاسڵە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی دیزنی+
پۆل:تێرۆریست لە تەلەڤیزیۆندا
پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی ڕووداوەکانی دەکەوێتە ناو شاری نیویۆرک
پۆل:زنجیرە ئەکشنە ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی جیھانی سینەمایی ماڕڤڵ
پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان
پۆل:زنجیرە دەربارەی خێزانەکان
پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠٢١
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە وێنەگیراوەکان لە ئەتڵانتا
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە وێنەگیراوەکان لە جۆرجیا (ویلایەت)
ستانداردی تاقیکردنەوەی وێنە

وێنۆک|چەپ| وێنەیەکی تاقیکردنەوەی ڕاستەقینە لە بنکەی زانیاری سی ئێس پی ئای
**ستانداردی تاقیکردنەوەی وێنە** (بە ئینگلیزی: Standard Test Image) بریتییە لە فایلێکی وێنەی دیجیتاڵیی کە لە ھەموو دامەزراوە جیاوازەکاندا بەکاردێت بۆ تاقیکردنەوەی پرۆسەی وێنە و لۆگاریتمی پەستاندنی وێنە. بە بەکارھێنانی ھەمان وێنەی تاقیکردنەوەی ستاندارد، تاقیگە جیاوازەکان دەتوانن ئەنجامەکان بەراورد بکەن، ھەم لە ڕێگەی بینین و ھەم لە بواری جۆرییەتی.

وێنەکان لە زۆر حاڵەتدا ھەڵبژێردراون بۆ نواندنی وێنەی سروشتی یان نموونەیی کە پێویستیان بە پۆلێک تەکنیک و ئامراز ھەیە تا ھەڵبسەنگێندرێن. وێنەکان زۆر جاران لە ڕکابەری دان تاوەکو وەک وێنەیەکی نموونەیی ھەڵبژێردرێن لە ڕووی وردی و ڕێکخستنی پلەی ڕەنگەکان و ڕێژەی بۆشایی بابەتی ناو وێنەکە و دوورییەکەی لە چوارچێوە و قەراغەکانی.

## بنەڕەتە مێژوویییەکان
ھەڵسەنگاندنی وێنەکان ڕەگەکەی دەگەڕێتەوە بۆ تاقیگەی لیۆن فاکس لە پاریس (تاقیگەیەکی وێنەگرتنی بازرگانی بوو و شووشتنەوەو چاپکردنی وێنەکانیشی ئەنجام دەدا) کە گەورەترین گرووپی ھەڵسەنگاندنی وێنەکان بوون تا ھاتنی وێنەی تەلەڤیزیۆنی و دیجیتاڵی.

## پشکنینی گشتی وێنەکان و چارەسەرییەکانی
چارەسەر و ڕەزەلەیشنی ستانداردی وێنەکان بە زۆری بریتین لە ٥١٢ ×٥١٢ یان ٧٢٠ ×٥٧٦. زۆرێک وێنە بەم تایبەتمەندییە وەک فایلی TIFF لەپەیمانگای (سیگناڵ و چارەسەری وێنە) ی زانکۆی کالیفۆرنیای باشوورەوە لەبەردەستدان. وەک کۆداک ٧٦٨ ×٥١٢، ھەرووھا سەدان و ھەزاران وێنە بە ئاستی بەرز لەسەر پەپکەی سی دی بەردەستن. ئەم وێنانە وەک نموونەیەک بۆ ھەڵسەنگاندن و بەراوردکردنی وێنە تازەکان بەکاردەھێنرێن.

## ئەمانەش ببینە
* لێنا

## سەرچاوەکان
سیروان جەمال

**سیروان جەمال خەلفە فەرەجی کەبابچی** ناسراو بە **سیروان کەشکۆڵ** ھونەرمەندی کوردی لەدایکبووی ساڵی ١٩٥٧ە. لە شاری سلێمانیدا چالاکیی ھونەریی ھەبووە. لە نەوەدەکاندا یەکێک بوو لەو ھونەرمەندانەی کە بەرنامەی ڕەخنەیی و تەنزاویی کەشکۆڵیان پێشکەش دەکرد. لە ساڵی ١٩٩٦ەوە لە ھۆڵەندا دەژی.

## فیلمۆگرافی
* *[[٠٩ (فیلم)]]*.

## پێشانگا

پەڕگە:Kamal Sabir, Sirwan Jamal, Omar Karim, Mustafa Ahmad.jpg|وێنۆک|وێنەی چوار ھونەرمەندی بە ئەزموونی کورد لە کاتی تۆمارکردنی کارێکی ھونەریدا. ئەکتەران لە ڕاستەوە: مستەفا ئەحمەد، عومەر کەریم ئاغا، سیروان جەمال و ھونەرمەندی کۆچکردوو کەمال سابیر.
پەڕگە:Othman Chewar and Sirwan Jamal.jpg|وێنۆک|سیروان جەمال و عوسمان چێوار.


## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان
ئەسەدوڵڵا مەلەک

**ئەسەدوڵڵا مەلەک** (٥ی ئابی ١٩٤١ – ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢ لە تاران) ژەنیاری کەمانچە و ئاوازدانەر ئێرانی بوو.

## سەرچاوەکان



پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١
پۆل:ئاوازدانەران
پۆل:ئاوازدانەرانی ئێرانی
پۆل:مردووانی ٢٠٠٢
پۆل:خەڵکی پارێزگای تاران
فەرەیدوون حافزی

**فەرەیدوون حافزی** (٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٢٦ کرماشان - ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ لە تاران) ژەنیاری مۆسیقاژەن و ئاوازدانەر و تارژەنی کورد بوو. ئەو لە لاوییەوە زۆر سەرنجڕاکێش بوو بە یاریکردنی تار، ئەوەندە بە پێداگرتن و جدیەتییەوە شەیدا بوو، کاتێک بۆ تاقیکردنەوەی چوونەژوورەوەی ھونەرستان یاری قیری دەکرد، ستایشی کرا و بە ڕادیۆ ناساند دواتر بۆ تەواوکردنی یەدەگەکانی میوزیکی خۆی، چوو بۆ ئیتاڵیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئاوازدانەران
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦
پۆل:مردووانی ٢٠١٣
پۆل:ئاوازدانەرانی کورد
پۆل:ئاوازدانەرانی ئێرانی
پۆل:خەڵکی کرماشان
فڕۆکەخانەی کرماشان

**فڕۆکەخانەی کرماشان** فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری کرماشانی ناوەندی پارێزگای کرماشان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:کرماشان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی کوردستان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
فڕۆکەخانەی سنە

**فڕۆکەخانەی سنە** فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری سنەی ناوەندی پارێزگای کوردستان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

ئەم فڕوکەخانە تەنیا یەک ڕێڕەوی فڕینی ھەیە کە درێژییەکی ٣٠٥٠ مەتر دەبێت.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:سنە
پۆل:فڕۆکەخانەکانی کوردستان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی پارێزگای کوردستان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
فڕۆکەخانەی ئیلام

**فڕۆکەخانەی ئیلام** فڕۆکەخانەیەکی ناوخۆیییە کە دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی شاری ئیلامی ناوەندی پارێزگای ئیلام لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:ئیلام
پۆل:فڕۆکەخانەکانی کوردستان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
فڕۆکەخانەی خۆی

**فڕۆکەخانەی خۆی** فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە شاری خۆی، پارێزگای ورمێ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:خۆی
پۆل:فڕۆکەخانەکانی کوردستان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
فڕۆکەخانەی خوڕەماوە

**فڕۆکەخانەی خورەماوە**  فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری خورەماوە ناوەندی پارێزگای لوڕستان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. 

## کارەساتی ھەوایی
لە ١٢ی شوباتی ٢٠٠٢ فڕۆکەی تووپۆلڤ-١٥٤ی سەر بە کۆمپانیای ئێران - ئەیرتوور لە تارانەوە بەرەو فڕۆکەخانەی خورەماوە بەپێ ڕۆیشت، بەڵام کاتژمێر ٧:١٠ خولەک کەوتە خوارەوە، کاتێک لە فڕۆکەخانەی خورەماوە ئامادەکاری بۆ فڕین دەکرد. دوای لێکۆڵینەوە سەرەتاییەکان، پەرویز ئەحمەدی فەر، فڕۆکەوانی فڕۆکەکە بە تاوانی تێکشکانەکە دۆزرایەوە. لەگەڵ ئەوەشدا دەنگۆی ئەوە ھەبوو کەمووشەکە ڕووکەشەکان بە زەویدا لە ئاسمانی گەڕیدەی ئیمام عەلی سوپای پاسداران دا ھەر ١١٩ سەرنشینەکەی ناو کەشتیەکە لە پێکدادانەکە کوژران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
پۆل:فڕۆکەخانەکانی کوردستان
پۆل:خورەماوە
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەھواز

**فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەھواز** فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری ئەھواز، ناوەندی پارێزگای خووزستان لە ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
پۆل:ئەھواز
پۆل:قاسم سلێمانی
فڕۆکەخانەی یاسووج

**فڕۆکەخانەی یاسووج**  فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری یاسووج ناوەندی پارێزگای کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد لە ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:یاسووج
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
پۆل:پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی تەورێز

**فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی تەورێز** فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری تەورێز، ناوەندی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات لە ئێران. ئەم فڕۆکەخانە یەکێک لە گەورەترین فڕۆکەخانەکانی ئێران و گەورەترین فڕۆکەخانەی باکووری ڕۆژاوای ئەو وڵاتەیە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وێبگەی فەرمی فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی تەورێز (بە فارسی)

پۆل:تەورێز
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
فڕۆکەخانەی زاھیدان

**فڕۆکەخانەی زاهیدان** فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری زاهیدان ناوەندی پارێزگای سیستان و بەلۆچستان لە ڕۆژھەڵاتی ئێران.
## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:زاهیدان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
پۆل:پارێزگای سیستان و بەلۆچستان
پۆل:بەلۆچستان
دوکی یۆرک و ئەلبانی

**دوکی یۆرک و ئەلبانی** ناونیشانێکی خانەدانییە لە پیراجی بەریتانیای مەزن. ناونیشانەکە سێ جار لە ماوەی سەدەی ١٨ دا دروست بووە و بە زۆری دراوە بە کوڕی دووەمی پاشاکانی بەریتانیا. نازناوەکە لە ئینگلیزی دوکی یۆرکە ولە سکۆتلەندیش دوکی ئەلبانییە.

## مێژوو
لەکۆندا ھەردوو ناونیشانی دوک بە جیا بەکار دەھاتن لەلایەن پێریجەکانی ئینگلتەرا و سکۆتلەندا (نەوەی پاشا). ھەریەکەیان بۆ کوڕی دووەمی پاشا بووبووە ناونیشانێکی نەریتی، لەدواییدا لێک دران و بوون بە یەک ناونیشان (بەڵام بە جیا خەڵات دەکران).

لە ماوەی سەدەی ھەژدەھەمدا دووانەیی یۆرک و ئەلبانی لە پیراگی بەریتانیای مەزندا سێ جار دروست بوو ئەم ناونیشانە سەرەتا لەلایەن دوک ئێرنست ئابوس لە برونزویک-لۆنبورگ، بیشۆپی ئۆسەنبروک، کە بچووکترین برای پاشا جۆرجی یەکەم بوو بەکارھات.

دووەم بەکارھێنانی ناونیشانەکە بۆ شازادە ئیدوارد برای بچووکتر لە جۆرجی سێیەم بوو ئەویش بەبێ کێشە مرد، ھیچ کات ھاوسەرگیری نەکرد بۆیە بەکارھێنانی بۆ جاری سێیەم بۆ شازادە فرێدریک ئۆگۆستۆس کوڕی دووەمی پاشا جۆرجی سێیەم بەکارھاتەوە چەندین ساڵ وەک فەرماندەی گشتی سوپای بەریتانیا خزمەتی کردووە، لە نێوخەڵکدا بە (دوکی کۆنی گەورە) یاخود (گەورەی یۆرک) بەناو بانگ بوو بەبێ کێشەی شەرعی مرد.

شاژن ڤیکتۆریا نازناوی دوکی ئەلبانی لە ساڵی ١٨٨١ دا بە کوڕی چوارەمی خۆی، شازادە لیۆپۆلد و ناونیشانی دوکی یۆرک (دیزاینی جوگرافی تاک) لە ساڵی ١٨٩٢ دا بە دووەم کوڕی گەورەی (کوڕی شازادە جۆرج).

## دوکەکانی یۆرک و ئەلبانی
## سەرچاوەکان
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئیمام خومەینی

**فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئیمام خومەینی** () فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە ٣٠ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژاوای شاری تاران، پارێزگای تاران، ئێران. ئەم فڕۆکەخانە یەکێک لە گەورەترین فڕۆکەخانەکانی ئێرانە، فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئیمام خومەینی لەگەڵ فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مێھرئاباد لە دوو فڕۆکەخانەکانی تارانن.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئیمام خومەینی (بە فارسی)

پۆل:تاران
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەندەر عەباس

**فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەندەر عەباس** فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری بەندەر عەباس، پارێزگای ھورمزگان، ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:بەندەر عەباس
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
وێنەی ڕۆژانەی فەلەکی

وێنۆک| وێنەیەکی دیواری ماڵپەر

**وێنەی ڕۆژی ئەستێرەناسی** (بە ئینگلیزی: Astronomy Picture of the Day)‏ (APOD) ناونیشانی ماڵپەرێکە لە تۆڕی ئەنتەرنێت، لەلایەن دەزگای بۆشاییی ئەمریکا (ناسا) و زانکۆی تەکنۆلۆژیاییی میشیگان سەرپەرشتی دەکرێت. ڕۆژانە چەندین وێنەی جیاواز بۆ ھەوادارانی ئەستێرەناسی بڵاودەکەنەوە. لەگەڵ وێنەکە ڕوونکردنەوە دەدرێت لەلایەن شارەزایانی ئەستێرەناسی. زۆرترین وێنەکانی ئەو ماڵپەرە گەڕان و دۆزینەوە نوێیەکانی ئەستێرەناسییە کە ڕۆژانە مرۆڤایەتی درکیان پێدەکەن.

## سەرچاوەکان
* نیترون ستار ئێرس نیمیروف بوونێل شیکەرەوە ١٦ی حوزەیرانی ١٩٩٥، وێنەی فەلەکی *ناسا* لە ڕێککەوتی ١٨ی شوباتی ٢٠١٧

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەری فەرمی
زانکۆی تەکنۆلۆژیاییی میشیگان

وێنۆک|وێنەی کامپی زانکۆی تەکنۆلۆژیاییی میشیگان
وێنۆک|ڕاگەیەندکراوەیەک لە قوتابخانەی میشیگانی مادی، دەگەرێتەوە ساڵی ١٨٩٥
**زانکۆی تەکنۆلۆژیاییی میشیگان** () ھەروەھا بە میشیگان تێک (Michigan Tech)‏ ناسراوە. زانکۆیەکی توێژینەوەییی گشتییە کە بارەگایەکەی لە شاری ھۆتۆنە لە ویلایەتی میشیگان. لە ساڵی ١٨٨٥ لەژێر ناوی قوتابخانەی مادیی میشیگان دامەزراوە، بە ئامانجی ڕاھێنانی ئەندازیارانی مادە بۆ ئەوەی کاربکەن لەسەر پێکھاتەی ئەو ناوچەیە. پاشان لە ساڵی ١٨٩٧ ناوەکەی گۆڕدرا  بۆ کۆلێژی مادیی میشیگان. لە ساڵی ١٩٢٧ ناوەکەی کرا بە زانکۆی تەکنۆلۆژیاییی میشیگان.

## گەڕان و پلەی زانستی
قۆناغی خوێندنی باڵای تێدا دەخوێندرێ لە بوارەکانی ئەندازیاری، زانستی سروشتی و فیزیایی، زانستی ژمێریاری و دارایی و کارگێری کار، ھەروەھا زانستی ژینگە و ئاووھەوا و ھونەر و کۆمەڵایەتی و زانستە مرۆڤایتییەکان.

## بەشەکانی زانکۆ
زانکۆ دابەش دەبێتە سەر پێنج کۆلێژ و قوتابخانە:
* کۆلێژی ئەندازیاری: بەشی (ئەندازیاری شارستانی، میکانیکی، کارەبایی و کۆمپیوتەر، کیمیایی، زانست و ئەندازیاری جیۆلۆجی و مادی.
* کۆلێژی زانست و ھونەر
* قوتابخانەی کارگێری و دارایی
* قوتابخانەی کەشوھەوا و دارستان
* قوتابخانەی تەکنەلۆجی

## بەناوبانگترین دەرچوانی کۆلێژ
مێلڤین کالڤین: وەرگری خەڵاتی نۆبڵ لە بواری کیمیا لە ساڵی ١٩٦١

## سەرچاوەکان
* مێژووی زانکۆی میشیگان تک ئەرشیفدراو لە ٧ی شوباتی ٢٠١١
* بنکەی داتا و زانیاری و گەڕانی جیھانی کامپس و شوێنی زانکۆ
* داتای دەرچوانی کۆلێژ و بەشەکان

پۆل:زانکۆکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مێھرئاباد

**فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مێھرئاباد** () فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری تاران، پایتەختی ئێران. ئەم فڕۆکەخانە ھەتا پێش دامەزراندنی فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئیمام خومەینی، گرنگترین فڕۆکەخانەی تاران و وڵاتی ئێران بوو، بەڵام ئێستا زیاتر ھاتووچۆی ناوخۆیی تێدا ئەنجام دەگیرێت.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مێھرئاباد  (بە فارسی)

پۆل:تاران
پۆل:فڕۆکەخانەکانی_ئێران
شارستانی نەوشەھر

**شارستانی نەوشەھر** () یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای مازەندەرانی ئێرانە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری نەوشەھرە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە لە ساڵی ٢٠١٦دا، بەرامبەر لەگەڵ ١٢٣،١٦٧ کەس (٣١،٨٤٢ خێزان) بووە، کە زۆربەیان تەبەرین و لە ئیسلامی شیعە پەیڕەوی دەکەن.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای مازەندەران
* نەوشەھر

## سەرچاوەکان

* بەشداربوون لە ویکیپیدیای فارسی

*
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای مازەندەران
پۆل:شارستانەکانی ئێران
فڕۆکەخانەی ئەردەوێڵ

**فڕۆکەخانەی ئەردەوێڵ** فڕۆکەخانەیەکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەردەوێڵ، باکووری ڕۆژاوای ئێران ھەڵکەوتووە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەردەوێڵ
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
ئەبوولقاسم خۆیی

**سەید ئەبوولقاسم مووسەوی خۆیی** (؛ ؛ ١٩ی تشرینی دووەمی ١٨٩٩ – ٨ی ئابی ١٩٩٢) مەرجەعی ئایینی شیعەی ئێرانی-عێراقی بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩
پۆل:مردووانی ١٩٩٢
پۆل:خەڵکی خۆی
ئاڵێک بێنجامین

**ئالێک شەین بێنجامین** ( لە دایکبووی ٢٨ ی ئایاری ١٩٩٤) گۆرانگیبێژ و ئاواز دانەرێکی ئەمەریکیە لە فینیکس (ئەریزۆنا) ئاوازەکەی بەناوی "Let Me Down Slowly"  لە ساڵی ٢٠١٨ گەیشتە ریزبەندی چلەم لە بیست و پێنج وڵات وە لە ئایاری ٢٠٢١، سەرەنجی ٧٩٥ ملیۆن ستریمەری بەدوای خۆی ڕاکێشا

## سەرچاوەکان


پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤
پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:مۆسیقاژەنە جووە ئەمریکییەکان
فڕۆکەخانەی زەنگان

**فڕۆکەخانەی زەنگان** فڕۆکەخانەیەکە لە شاری زەنگان، ئێران ھەڵکەوتووە.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:زەنگان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی_ئێران
پۆل:شارستانی زەنگان
میحراب

[وێنۆک|میحرابی مزگەوتێک لە [ئیسپانیا]]
**میحراب**، **محراو** یان **میحراو** حەواڵەیەکە کە ئاڕاستەی قیبلەی مزگەوت نیشان دەدات کە ڕێبەری ئایینی یان پێشنوێژ لەکاتی نوێژدا تێیدا ڕادەوەستێت. لە مزگەوتەکاندا میحراب دەکەوێتە ناوەڕاستی قیبلەی مزگەوتەوە بۆ ئەوەی بە وەستانی ئیمام یان پێشنوێژ، ڕوو لە قیبلە بکات و نوێژ بکات. شێوەی میحرابەکە لە ناو مزگەوتدا ئاڕاستەی قیبلە دیاری دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕەخەکانی ئەردنیگاری
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
قیبلە

**قیبلە** یان **ڕووگە** لە ئیسلام بەو پێگەیە دەگوتریت کە موسڵمانان بۆ نوێژکردن ڕووی تێ دەکەن. ئەمە لە زۆر حوکمی ئیسلامی گرنگە، وەک نوێژ، سەربڕینی ئاژەڵ و ناشتنی مردووان. ئاراستەی قیبلە لە سەرەتای سەرهەڵدانی ئیسلام بەرەو مزگەوتی ئەقسا بوو بەڵام لە ساڵی دووەمی کۆچی بەرەو کەعبە گۆڕا. ئایەتی ١٤٢ - ١٤٤ی سورەی بەقەرە لەو بارەیەوەیە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
پۆل:نژیاروانیی ئیسلامی
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:کەعبە
پۆل:ڕەخەکانی ئەردنیگاری
پۆل:نوێژ لە ئیسلامدا
یەکەم ئیمپراتۆریەتی ئور

یەکەم ئیمپراتۆریەتی ئور دەگەڕێتەوە بۆ ٢٦ تا ٢٥مین سەدەی پێش زاین ئیمپراتۆریەتێکی سۆمەرییەکان بوو لە شاری ئور بەشێک بوو لە سەرەتای سەردەمی سێ ئیمپراتۆریەتەکە

## کەلوپەلی دۆزراوە
کەلوپەلەکان کە لە ڕێگەی بازرگانیەوە یان بەرھەمی ناوەخۆی ئەو سەردەمەوە بووە لە گۆری شاھانەکان دۆزراونەتەوە
پەڕگە:Gold and Lapis Lazuli Beads recovered from the royal cemetery of Ur, Iraq 2550-2450 BCE.jpg
پەڕگە:British Museum Middle East 14022019 Gold and carnelian beads 2600-2300 BC Royal cemetery of Ur (composite).jpg
پەڕگە:Reconstructed sumerian headgear necklaces british museum.JPG
پەڕگە:Queen's Lyre Ur Royal Cemetery.jpg


## سەرچاوەکان


پۆل:یەکەم ئیمپراتۆریەتی ئور
سێیەم ئیمپراتۆریەتی ئور

وێنۆک
**سێیەم ئیمپراتۆریەتی ئور** دەگەڕێتەوە بۆ ٢٢ بۆ ٢١یەکەمین سەدەی پێش زاین کە ئیمپراتۆریەتێکی تەمەن کورتی فەرمانڕەوایەتی سۆمەرییەکان بوو لە شاری ئور بەپێی لێکۆلینەوەی مێژووناسەکان سەردەمی پێشووی بریتی بووە لە یەکەم ئیمپراتۆریەتی ئور بەڵام وا دەردەکەوێت دووەم سەردەمی ھەرگیز بوونی نەبوبێت.

سێیەم ئیمپراتۆریەتی ئور دواین ئیمپراتۆریەتی سۆمەرییەکان بوو کە خاوەنی ھێزێکی ڕەھا بوو لە مێزۆپۆتامیا.

## سەرچاوەکان


پۆل:سوومەر
پۆل:ئوور
پۆل:شام
پۆل:ویلایەت و ناوچەکان کە لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین دامەزراون
موون جای-ئین

**موون جای ئین** (، ؛ لەدایکبووی ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤) سەرۆک کۆماری پێشووی کۆریای باشوورە، کە لە ساڵی ٢٠١٧ ھەتا ٢٠٢٢ لەسەر کار بوو. پێشوو تر بەرێوەبەری ستافی سەرۆک ڕۆھ مۆ ھیون بوو لە (٢٠٠٧ تا ٢٠٠٨) ئەو ھەروەھا سەرۆکی پارتی دیموکراتی کۆریا (٢٠١٥–٢٠١٦) و ئەندامی دەستەی نیشتمانی کۆریای باشوور بوو (٢٠١٢–٢٠١٦).

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
پۆل:زیندووان
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی کۆریای باشوور
پۆل:دەرچووانی زانکۆی کیونگ ھی
پۆل:ئەندامانی دەستەی نیشتمانی (کۆریای باشوور)
پارک سیۆ جون

**پارک سیۆ جون** (بە کۆری:박서준) (لەدایکبووی ١٦ی کانونی یەکەمی ١٩٨٨) ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە بەھۆی ڕۆلەکانی لە کۆمەڵێک فیلمی تەلەڤزیۆنیەوە ناسراوە لەناویان ئیتاۆن کلاس.

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:باشترین ئەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی گراند بێڵ
پۆل:باشترین ئەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتی درامای ئێس بی ئێس
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکان لە سێئول
پۆل:دەرچووانی پەیمانگای ھونەرەکانی سێئول
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:نایابی لە ڕۆلگێران، ئەکتەران لە بردنەوەی خەڵاتەکانی ئەستێرەیی ئاپان
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی قوم

[وێنۆک|300پیکسڵ|پەیکەری یەک [فڕۆکە لە پارکی ئەلغەدیری قوم]]
**فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی قوم** () فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە لە ٢٤ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژاوای شاری قوم لە ئێران ھەڵکەوتووە و ئێستا لە حاڵی سازبوون دایە و بە چاکی دیار نییە کێی ساز دەبێت.

لە ئابی ٢٠١٤، سەرمایەدارانی چینی لە گانسۆ باسیان لە دانانی سەرمایەکەیان لەسەر ئەو فڕۆکەخانەیە کرد.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*

پۆل:قوم
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
کیم دا می

**کیم دا-می** (لەدایکبووی ٩ی ئەپڕلی ١٩٩٥) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە بەھۆی ڕۆلە گرنگەکانی لە فیلمەکانی کۆریای باشوور ناسراوە لەوانیش وەک ئیتاۆن کلاس (٢٠٢٠)

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* کیم دا می لە ئینستاگرام

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥
پۆل:باشترین خانمەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن)
پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:باشترین خانمەکتەران لە براوەی خەڵاتی گراند بێڵ
پۆل:خانمەکتەرانی سێئول
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور
یۆ جای میونگ

**یۆ جای میونگ** (لەدایکبووی ٣ی حوزەیرانی ١٩٧٣) ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە ناسراوە بەھۆی رؤلەکانی لە فیلمەکانی کۆریای باشوور یەکێک لەوان وەکوو ئیتاۆن کلاس براوەی باشترین ئەکتەری پشتگیریکەرە لە شەشەم خەڵاتی ئەستێرەکانی APAN.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکان لە بوسان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی نیشتمانی پوسان
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن
کوۆن ئاھ-یون

**کوۆن ئاھ-یون** خانمەکتەر و گۆرانیبێژی کۆریای باشوورە ناسراوە بەھۆی ئەندامێتی لە گروپی کچان سڵاو ڤێنۆس، و زنجیرە فیلمی ئێتاۆن کلاس

## سەرچاوەکان


## بەستەرە دەرەکییەکان

* کوۆن ئاھ-یون لە ئیسنتاگرام
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور
پۆل:ئەندامانی سڵاو ڤێنۆس
پۆل:گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمە گۆرانیبێژەکانی سەدەی ٢١ەم لە کۆریای باشوور
پۆل:میوزیکژەنەکان لە ئینچیۆن
پۆل:کچە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور
پۆل:خانمە گۆرانیبێژە پۆپەکانی کۆریای باشوور
پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:خانمەکتەرانی زنجیرەکانی سەر وێب
لیم سو ھیانگ

**لیم سو ھیانگ** (بە کۆری: لەدایکبووی ١٩ ی نیسانی ١٩٩٠) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە، براوەی خەڵاتە بۆ باشترین خانمەکتەرە نوێیەکان لە کۆریا

## سەرچاوەکان



## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:خەڵکی بوسان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
پۆل:باشترین خانمەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتەکانی درامای ئێس بی ئێس
پۆل:دەرچووانی زانکۆی چونگ-ئانگ
پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:خانمەکتەرانی بوسان
پۆل:نایاب لە ڕۆلگێران، و خانمەکتەرانی براوە خەڵاتی ئەستێرەیی ئاپان
ڕۆژی مردووەکان

**ڕۆژی مردووەکان** () ئاھەنگێکی نیشتمانییە لە مەکسیک و ھەندێک وڵاتی تر بەڕێوە دەچێت کە ماوەی ئاھەنگەکە سێ ڕۆژە (لە ٣١ ی تشرینی یەکەمەوە تا ٢ی تشرینی دووەم). لەم ڕۆژەدا ھەموو بانک و ڕێکخراوەکان دادەخرێن و ھەموویان ئاھەنگ دەگێڕن.

بە بۆنەی ئەم ئاھەنگەوە خەڵک سەردانی گۆڕی ھاوڕێکان و بنەماڵەکەیان دەکەن و گۆڕەکەیان خاوێن دەکەنەوە و گوڵیان لەسەر دادەنێن و بە داگیرساندنی مۆم و وتە و دوعا خوێندنەوە یادی مردووەکانیان دەکەن.

بە وتەی توێژەران، سەرچاوەی ئەم ئاھەنگە دەگەڕێتەوە بۆ شارستانیەتی مایا و ئازتێک، کە ئاھەنگێک بوو بۆ ستایشکردنی میتکاچیواھواتڵ ئیزەد بانو و لە مانگی ئابدا بەڕێوەچوو. بەڵام لەسەردەمی داگیرکاریدا ڕێکەوتی ئاھەنگگێڕانەکە لە مانگی ئابەوە بۆ مانگی تشرینی دووەم گوازرایەوە.

فیلمێکی ئەنیمەیشنی بە ناوی کۆکۆ کە لەم نەریتەوە سەرچاوەی گرتووە، لە ساڵی ٢٠١٧ دا بڵاوبوویەوە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:چاندی مەکسیکی
پۆل:شاکارەکانی کەلەپوورە زارەکی و نابەرھەستەکەی مرۆڤایەتی
فڕۆکەخانەی ماکۆ

**فڕۆکەخانەی ماکۆ** فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری ماکۆ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:ماکۆ
پۆل:فڕۆکەخانەکانی کوردستان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
سوپای ڕزگاریی فەلەستین

وێنۆک|هێمای هێزی رزگاریـخوازی فەلەستین
**سوپای ڕزگاریی فەلەستین** (عەرەبی: جيش التحرير الفلسطيني)، بە شێوەیەکی گشتی باڵی سەربازی ڕێکخراوی ڕزگاری فەلەستین (PLO)یە، کە لە لووتکەی کۆمکاری عەرەبی ساڵی ١٩٦٤ لە ئەسکەندەرییە لە میسر بە ئەرکی شەرکردن لە دژی ئیسرائیل دانراوە، لەگەڵ ئەوەشدا هیچ کاتێک لە ژێر کۆنترۆڵی رابەر و ئەفسەرەکانیدا نەبووە بەڵکو لە لایەن حکوومەتە خانەخوێ جۆراوجۆرەکانیەوە کۆنترۆڵ کراوە.

## دیارترین شەڕ و ئۆپراسیۆنەکانی

* شەڕی کەرەمە

* مانگی ئەیلولی ڕەش

* شەڕی ناوخۆی لوبنان

* شەڕی ناوخۆی سوریا

* کەمپینی پارێزگای ڕیف دیمەشق

* گەمارۆدانی دەرعایە و مودەمیەت

* شەڕی زەبەدانی (٢٠١٥)

* هێرشی رەف دیمەشق (ئەیلولی ٢٠١٥)

* هێرشی رەف دیمەشق (مانگی نیسان–ئایاری ٢٠١٦)

* هێرش بۆ سەر قەبوون (٢٠١٧)

* هێرشی رەف دیمەشق (شوبات–نیسانی ٢٠١٨)

* هێرشی ورچانەی باشووری دیمەشق (نیسان–ئایاری ٢٠١٨)

* کەمپینی پارێزگای دەرعا

* شەڕی دووەمی ئەلشێخ مەکین

* هێرشەکانی باشووری سووریای ٢٠١٨

## سەرچاوەکان

پۆل:تەوەری بەرگری
فڕۆکەخانەی بوژنۆرد

**فڕۆکەخانەی بوژنۆرد** فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە شاری بوژنۆرد، ناوەندی پارێزگای خۆراسانی باکوور لە ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:بوژنۆرد
پۆل:فڕۆکەخانەکانی_ئێران
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مەشھەد

**فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مەشھەد** () فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی شاری مەشھەد، ناوەندی پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی لە ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مەشھەد  (بە فارسی)

پۆل:مەشھەد
پۆل:فڕۆکەخانەکانی_ئێران
شانگ چی و ئەفسانەی دە ئەنگوستیلەکان

***شانگ چی و ئەفسانەی دە ئەنگوستیلەکان*** () فیلمێکی سووپەرھیرۆی ئەمریکییە لەسەر کەسایەتی شانگ چی ماڕڤڵ کۆمیکس دروستکراوە، فیلمەکە لە بەرھەمھێنانی ستۆدیۆکانی مارڤڵە و لە دەرھێنانی دێستن دانیاڵ کرێتۆنە و لە پاڵەوانێتی سیمو لیو و تۆنی لونگ چیو وەییە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
*  لەسەر Marvel.com
* 

پۆل:فیلمەکانی جیھانی سینەمایی ماڕڤڵ
پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزان
پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ١٩٩٦
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی
پۆل:فیلمەکان لە ساڵی ٢٠٢٤ دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون
پۆل:فیلمەکانی ئایماکس
پۆل:فیلمەکانی کۆنگ فو
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:فیلمە کرۆس ئۆڤەرە ئەمریکییەکان
پۆل:جنۆکە لە فیلمەکاندا
پۆل:فیلمە کرۆس ئۆڤەری فانتازیەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە خەم
پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری سیدنی وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس
پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ بەرھەمھێنانیان ڕاگیرابوو
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١
پۆل:فیلمەکان کە لە سان فرانسیسکۆ داندراون
پۆل:فیلمەکانی براوەی خەڵاتی ئانی
پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان
مێترۆنیدازۆل

وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە
**مێترۆنیدازۆل** دژە زیندەیەکە کاردەکات بۆ چارەسەرکردنی چەنەھا جۆر لە ھەوکردن، دەرمانەکە کاردەکات بە وەستاندنی گەشەی بەکتریا و مشەخۆرەکان، ئەم دژە زیندەیە تەنھا چەن بەکتریا و مشەخۆر چارەسەر ئەکات ناتوانێت ڤایرۆس چارەسەر بکات نمونە وەک (ئەنفلوەنزا)

## سەرچاوەکان


پۆل:داھێنانە فەڕەنسییەکان
پۆل:لقەکانی فایزەر
پۆل:دەرمانە گرنگەکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی
موحسین ڕەزایی

**موحسین ڕەزایی میرقائد** (، لەدایکبووی ١ی ئەیلوولی ١٩٥٤ لە مەسجێد سولەیمان) ئابوورناس و سیاسەتوانێکی ئێرانی شۆپپارێز، سەر بە بەرەی ڕاوەستانی ئیسلامیی ئێران و ئەفسەری سپای پاسدارانە.

## ژیان
موحسین ڕەزایی لە ٩ی ئەیلوولی ١٩٥٤ لە مەسجێد سولەیمان لە خێزانێکی ئایینی لوڕی بەختیاری لەدایکبوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پۆل:خەڵکی مەسجێد سولەیمان
پۆل:لوڕ
پۆل:شیعە ئێرانییەکان
پۆل:بەختیاری
مزگەوتی دارولئیحسان

**مزگەوتی دارولئیحسان** یان **مزگەوتی جامیعە** مزگەوتێکی شاری سنەیە، کە لە ١٢٢٧ی مانگی لەلایەن ئەمانوڵڵا خان ئەردەڵانەوە دروست کراوە. یەکێک لە سیما سەرەکییەکانی مزگەوتی جامیعی سنە، دیکۆری حەوت ڕەنگی، خشتی جامکراوە لە جیاتی بەردی نقومکردن، ھەروەھا نووسینی دوو لەسەر سێی پێکھاتەی قورئان لەسەر نووسراوەکانی مزگەوتەکە. مزگەوتەکە دەکەوێتە بەری باکووری شەقامی خومەینی و لە پێکھاتەی کۆنی سنە ئەو شەقامەی کە ئێستا مزگەوتەکەی دەکەوێتە تەنیشتییەوە، لە ساڵی ١٣١٠ ھەتاوی دامەزراوە بەپێی ئەو نوسراوانەی کە ھەیە، بینای مزگەوتەکە لە ساڵی ١٢٢٧ کوچی لەلایەن ئامانوڵڵا خان ئەردەڵان دروستکراوە. بیناکە لە دوو ھەیوانی ڕۆژھەڵات و باشوور پێکھاتووە، کە چەپکە گوڵیان لەسەروو ھەیوانی ڕۆژھەڵاتەوە، حەوشەیەکی ناوەندییە، ١٢ حوجرەی فەقێی، ٢٤ کۆڵەکە و ٣٦ گومەزەی ھەیە. دەکرێت مزگەوت بە قوتابخانەیەکی مزگەوت دابنرێ، چونکە بەشێک لە مزگەوتەکە بۆ ژووری زانایانی ئایینی تەرخانکراوە و بەشی باشووریش حەوشەی سەرەکیی مزگەوتە. بەشی باشوور لە دەوروبەری نەڤێو و سەری ستوونەکان بە دوو لەسەر سێی قورئان ڕازێندراوە، کە بە خشت ئایەتیان نووسیوە، لە دێڕێکی ھاوشێوەی دەقی کوفی. لە ڕابردوودا ئەم مزگەوتە یەکێک بووە لە گرنگترین زانایانی ئایینی و چەندین زانستخواز لە ئێرا زانستی جۆراوجۆریان پەیدا کردووە. مزگەوتی دارۆل ئێحسان یەکێکە لە بەنرخترین مزگەوتەکانی پارێزگای کوردستان لە ڕووی بیناسازی و دیکۆراتی بیناسازییەوە. گرنگترین تایبەتمەندییە ھونەرییەکانی ئەو بینایە جوانترین و جوانییەکەی جگە لەوەش نووسراوە جوانەکانی مزگەوتەکە لەسەر مەڕمەڕ و ھەڵکردنی گوڵ و نەمامی دەوروبەریان ڕازاندنەوی ڕازاندنەوە یەکی ناوازەن.

## پێشانگا

مزگەوتی جامیعی سنە.jpg|مزگەوتی جامیعی سنە لە ساڵی ١٣١٥ ھەتاوی
مزگەوتی دارۆل ئێحسان.jpg|مزگەوتی جامیعی سنە ساڵی ١٣٤٠ ھەتاوی


## سەرچاوەکان

پۆل:مزگەوتەکانی سنە
پۆل:مزگەوتەکانی کوردستان
پۆل:مزگەوتەکانی ئێران
باڵەخانەی وەکێڵ

**باڵەخانەی وەکێڵ** یان **عیمارەتی وەکێڵ**  عیمارەتێک گەورەیە لە گەڕەکی قەتارچییانی شاری سنەیە و کەوتووەتە سەر شەقامی وەکێڵ (کەشاوەرزی ئێستا) و لەخۆگری سێ حەوشە ھەرکام بە بینای تایبەتەوە، حەمامێکی تایبەتی لە ناو عیمارەت و حەمامێکی گشتی لە دەرەوە. بەشی سەرەکی عیمارەتی وەکێڵ لە سەردەمی زەندییە دروست کراوە و بەشەکانی تری بەرھەمی سەردەمی قاجارە. ئەم کۆمەڵە ڕازاوەیە تژی لە کاری ھونەرمەندانەی وەک خشت ڕازێنی و ئورووسی تۆکمەیە. حەوشەی ناوەندی میچێکی شیروانی شێوە کڵاوفەرەنگی لەسەرە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کوردستان
پۆل:سنە
باڵەخانەی موشیر دیوان

**باڵەخانەی موشیر دیوان** یان **عیمارەتی موشیر دیوان** دەکەوێتە گەڕەکی سەرتەپۆڵەی شاری سنە لە شەقامی بەر شارەبانی قەییم کە دواتر کرا بە فەرح و ئێستا شۆهەدای ناوە. ئەم عیمارەتە بریتییە لە حەوت حەوشەی پێکەوە لکاو و گەرماوێکی تایبەتی، لە ھەموو حەوشەکاندا پلوورە ئاوی زۆر جوان ھەیە، ئەم عیمارەتە لە سەر دەستی میرزا یووسفی موشیر دیوان لە سەردەمی قاجاڕدا دروست کراوە. جوانترین ھەیوان بە شێوی کڵاوفەرەنگی لە شاری سنە لەم عیمارەتەدایە. ئەم عیمارەتەش بە ئۆرسی جوان، خشت ڕازێنی و گەچبڕی ڕازاوەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کوردستان
پۆل:سنە
فڕۆکەخانەی شەھید سەدووقی

**فڕۆکەخانەی شەھید سەدووقی یەزد** فڕۆکەخانەیکە دەکەوێتە شاری یەزد ناوەندی پارێزگای یەزد لە ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:یەزد
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی کرمان

**فڕۆکەخانەی کرمان ** فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری کرمان ناوەندی پارێزگای کرمان لە ئێران.

## سەرچاوەکان

پۆل:کرمان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
فڕۆکەخانەی شیراز

**فڕۆکەخانەی شیراز** فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری شیراز، ناوەندی پارێزگای فارس لە ئیران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
پۆل:شیراز
فڕۆکەخانەی ڕامسەر

**فڕۆکەخانەی ڕامسەر** فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە شاری ڕامسەر، پارێزگای مازەندەران، ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
فڕۆکەخانەی سەھەند

**فڕۆکەخانەی شهید رحمتی مراغه (سەھەند مراغه)** دەکەوێتە شاری مراغه]] ناوەندی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژهەڵات لە ئێران.

## ئەمانەش ببینە
* پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
فڕۆکەخانەی دژپێڵ

**فڕۆکەخانەی دژپێڵ** فڕۆکەخانەیکە دەکەوێتە شاری دژپێڵی ناوەندی پارێزگای خووزستان لە ئێران.

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
حەمامی خان

**حەمامی خان** یان **حەمام خان** حەمامێکە لە شاری سنە. کەوتووەتە باکووری بازاڕی کۆنی شاری سنەوە، ئاھەکبڕی و نەخش و نیگاری سەر دیوارەکانی لە چەشنی خۆیادا ناوازە و نایابە. لە ساڵی ١٢٢٠ ک. م و بە دەمری ئەمانوڵڵا خانی ئەردەڵان دروست کراوە. جوانترین حەمامی شارە و بەم زووانە دەبێتە مووزە. بە وتەی مێژوونووسانی ناوخۆی کوردستان، لە کتێبەکانی وەک توحفەی ناسرییە لەلایەن میرزا شوکروڵڵای سەنەندەجی حەدیقەی ناسر میرزا عەلی ئەکبەر وقایع نگار، مێژووی ئەردەڵان مەستوورە ئەردەڵان، زوبدەلتواریخ سەنەندەجی لە نووسینی قازی محەممەد شەریف، لەبولتواریخ، نووسینی خەسرەو محەممەد ئەردەڵان. محەممەد ئەردەڵان، ئاماژە بە بابەتی دروستکردنی قەڵای دێرین (قەڵاکان)، بازاڕ، مزگەوت، گەرماوە و بینا جۆراوجۆرەکان لە کاتی دروستکردنەوەی شاری سنە وەک پایتەختی دەوڵەتی کوردستان لەلایەن پارێزگاری کوردستان سلێمان خان ئەردەڵان، پارێزگاری کوردستان، لە شاری سنە دەکات. دیارە ئەم بینایە یەکێکە لەشوێنە گەورەو شکۆدارەکانی شاری سنە بەپێی بەردە نوسراوەکەی کە پەیوەستە بەماوەی حوکمی ئەمنوڵا خان ئەردەڵان پارێزگاری کوردستان و کاری بیناسازیی لە ساڵی ١٢٢٠ کوچی مانگی تەواو بووە. دەستنووسەکانی ناو ڕەشپێستەکانی باکوور و باشووری سەرسەکۆکانی سەربینە (گەرماوی سارد) ئاماژە بۆ ئەوە دەکەن کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٢٥٩ کوچی مانگی ئەم ڕەشپێستانەی ماوەی یەکەم نزیکەی بە کۆ لەژێر چینی نوێ دادەنرێت جگە لەوانەی لەسەر سەکۆکانی باکوور و باشووری سێربین (گەرماوی سارد) بەجێماوە.
## ئەمانەش ببینە
*پێڕستی گەرماوە کۆنەکانی سنە

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کوردستان
پۆل:سنە
پۆل:حەمامە مێژوویییەکانی شارستانی سنە
فڕۆکەخانەی سمنان

**فڕۆکەخانەی سمنان** فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری سمنانی ناوەندی پارێزگای سمنان لە ئێران.

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
پۆل:سمنان
پۆل:پارێزگای سمنان
نەڕان

**گوندی نەڕان** سەر بە شاری سنە و لە پارێزگای کوردستانە کە لە ٢٥ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژھەڵاتی سنە و لە ڕێگای سنە بۆ کامیاران ھەڵکەوتووە و حەشیمەتی زیاتر لە ١٠٠٠ کەس و زیادتر لە ٢٠٠ بنەماڵەی تێدایە.

گوندی نەڕان ھەم خاوەن سروشتی جوان و تایبەتە و ھەم لە باری مێژوویییەوە بەناوبانگە چونکوو کەسایەتییەکی گەورەی تێدا پەروەردە کراوە و نێژراوە ئەویش کەسێک نییە جگە لە سنجەرخانی قارەمان. ئیشی خەڵکی گوندەکە زیاتر ئاژەڵداری و باخدارییە و بەرھەمەکانیشیان گوێز، شڵانە و سێو و … ە. ئەگەر لە باری شێوەی بیناسازی گوندەکەشەوە بمانەوێت باس بکەین دەبێ بڵێین کە ماڵەکان بە شێوەی پلیکانی دروست کراوە کە لەم جۆرەدا سەربانی خانوویەک دەبێتە حەوشەی خانوویەکی دیکە و ئەوەش ھەر لە بەر کوێستانی بوونی ناوچەکە و لە ئاکامدا کەم بوونی جێگا بۆ کردنەوەی خانووەکانە. سەبارەت بە ناوی گوندەکەش چەند ڕا ھەیە ھەندێک دەڵێن ناوی گوندەکە دەگەڕێتەوە بۆ پێش ھاتنی ئیسلام و لە وشەی "نەڕ" بە واتای گەورە کە وشەیەکی ئاوێستایییە و لەبەر ئەوە ئەوەیان پێوتووە کە کەسانێک لەوێ ژیانیان کردووە لە باری جەستەیییەوە بەھێز بوون و پاشگری " ان" کە پاشگری شوێنە. ھەندێکش دەڵێن کە وشەکە سەرەتا "نەھران" بووە کە وشەیەکی عەرەبییە بە واتای دوو جۆی ئاو ئەویش لەبەر ئەوە کە کانییەک لە کێوێکی ئەو گوندەوە دێتە خوارەوە و دەبێتە دوو لقەوە. یەکێک لە کێوە ھەرە بەناوبانگەکانی پارێزگای کوردستان کێوی سوڵتان سراجەدینە کە ھەر لە ئەو گوندە ھەڵکەوتووە و ھەموو ساڵێک گەشتیاری ناوخۆیی و بیانی زۆر سەردانی دەکەن. لە کانییە بەناوبانگەکانی گوندی نەڕانیش دەتوانین ئاماژە بکەینە سەر: سەراو، مشتەوا، کانی دریک، چاوکە، کانی ڕۆن، کانی ساولی و …. خەڵکی گوندی نەڕان ھەر بە زاراوەی ئەردەڵانی قسە دەکەن. ھەر وەک لە سەرەتاوە ئاماژەی پێدرا گوندی نەڕان شوێنی لەدایکبوونی کەسایەتیی بەناوبانگ و جێ شانازی کورد، سنجرخانە کە ھەر لە ئەو گوندە پەروەردە بووە و لە سەردەمی ھێرشی ڕووسەکان بۆ سەر ئێران گیانفیدایی و بوێری زۆری لە خۆیەوە نیشان دا و ھەر لە ئەو شەڕەشدا دەکوژرێت و لە گوندەکەی خۆی بە خاک دەسپێردرێت. ئێستا گۆڕی ئەو پیاوە گەورە کوردە لە ئاوایی نەڕانە و ساڵانە گەشتیاری زۆریش ھەر بەو بۆنەوە سەردانی گوندی نەڕان دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شارستانی سنە
ناوچەی ناوەندی شارستانی سنە

**ناوچەی ناوەندی شارستانی سنە** ناوی یەکێک لە ناوچەکانی شارستانی سنە لە پارێزگای کوردستانە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناوچەکانی ئێران
پۆل:شارستانی سنە
پۆل:ناوچەکانی پارێزگای کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سنە
دراوسێکە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

***دراوسێکە*** () زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی سەر ئینتەرنێتی کۆمیدیی سووپەرھیرۆیە، لە لایەن میگێڵ ئیستێبان و ڕاوڵ ناڤارۆ لەسەر زنجیرە کۆمیکسی دراوسێکەی سانتیاگۆ گارسیا و پێپۆ پێرێز دروستکراوە. ئەستێرەکانی زنجیرەکە کویم گوتیێریس و کڵارا لاگۆ و ئەدریان پینۆ و کاتالینا سۆپێلانان. لە ۳۱ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱۹ بۆ یەکەم جار لەسەر نێتفلیکس پەخشکرا. لە شوباتی ۲۰۲۰دا، زنجیرەکە بۆ وەرزی دووەم و کۆتا وەرز نوێکرایەوە، کە لە ۲۱ی ئایاری ۲۰۲۰ پەخشکرا.

## چیرۆک
دراوسێکە دوای پیاوێکی بێ بەخت دەکەوێت، کە ڕۆژێک بەبێ مەبەست ھێزێکی نادیار بەدەست دێنێت. بە یارمەتی دراوسێیە ھاوڕێکەی، دەست دەکات بە فێربوونی توانا نوێکانی و شاردنەوەی کەسایەتی ڕاستەقینەی لە خەڵک، کە کچە ھاوڕێی پێشووەکەشی دەگرێتەوە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
*
*