دلاوەر عەبدولعەزیز عەلائەدین

**دلاوەر عەبدولعەزیز عەلائەدین** (دلاور عبدالعزیز علاءالدین) ساڵی ١٩٦٠ لە کۆیە لەدایکبووە، سەرۆکی ئینستیتیوتی رۆژھەڵاتی ناوەڕاست بۆ توێژینەوە (مێری) یە و پێشتر پرۆفیسۆر بوو لەبواری پزیشکی و تایبەتمەندێتی لە بواری نەخۆشیە بڵاوەکان - مایکرۆبایۆلۆجی- و سەرۆکی گروپی Molecular Bacteriology and Immunology  Group (توێژینەوەی بەکتریۆلۆژی و بەرگریناسیی) لە زانکۆی نۆتینگھام لە بەریتانیا. لە کابینەی شەشەمی حکومەتی ھەرێمی کوردستان / عێراق دا وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی بوو. چەندین بڵاوکراوەی زانستی و توێژینەوەی ھەیە بەزمانی کوردی و ئینگلیزی و عەرەبی.

## ژیانی پیشەیی
لە دۆڵەسزە و پیرمام و دیبەگە و ھەولێر گەشەی کردوە و چۆتە بەرخوێندنی سەرەتایی. لە ئامادەیی کوردستان لە ھەولێر دەرچووە کۆلیژی پزیشکی لە شاری بەغداد خوێندوە. لە کۆتایی ساڵی ١٩٨٤ چۆتە بەریتانیا، لەشاری لەندەن نیشتەجێ دەبێت بۆ پەرەپێدان بەخوێندن و تەواوکردنی خوێندنی باڵا لەبواری نەخۆشیە درمەکان tropical medicine.  بروانامەی دیپلۆم و ماستەر و دکتۆرای لە زانستی میکرۆبناسی وەدەستھێناوە و دواتر ڕاھێنانی کلینیکی لە نەخۆشیە میکرۆبیەکان Clinical Microbiology تەواو کردووە و لە ساڵی ١٩٩٢ لە کۆلێژی پزیشکیی زانکۆی نۆتینگھامی بەریتانی بووەتە مامۆستا و لە نەخۆشخانەی زانکۆشدا کاری پزیشکی دەکات. شانبەشانی کاری پزیشکی و کاری مامۆستایەتی، توێزینەوەی زانستی لە بواری ھەوی پەردەی مێشک و ژەھراوی بوونی خوێن ئەنجام داوە.  لە ناوەراستی نەوەدەکانەوە سەرپەرشتی گروپێکی توێژینەوە دەکات.  بەھۆی چالاکی زانستی و توێژینەوەکانی، لە ساڵی ٢٠٠٢ پلەی پڕۆفیسۆری پێ بەخشرا. ژمارەیەكی زۆر لە داهێنان و پاتێنت و بڵاوكراوەی زانستی هەیە و چەندین كتێبی زانستی بواری مایكرۆبایۆلۆژی هەیە كە لە دوای بلاوبوونەوەیان بۆ ماوەیەك وەك سەرچاوە (تێكستبووك)ی خوێندنی كۆلێژ و ماستەر لە بوارەكەیدا بەكار دەهاتن.

لە ئاستی بەریتانیا، ڕۆڵی ستراتیژی لە چەندین بۆرد و لێژنەی باڵای سەرتاسەریی بینیوە.  بە تایبەتی لە چوارچێوەی کۆلێژی شاھانەی نەخۆشیناسیی (Royal College of Pathologist)، و بۆردی توێژینەوەی پزیشکیی (Medical Research Council). لە چەندین پڕۆسەی ریفۆرمدا، بۆ  چاكردن و مۆدێرنكردنی سیستەمی راهێنانی پزیشكانی مایكرۆبایۆلۆژی و سیستەمی خزمەتگوزاری تاقیگەكانی بەشدار بوو یان رۆڵی سەرپەرشتیاری دەبینی. 

## لۆبیکردن بۆ نەتەوەیەکی بێ دەوڵەت
لە دەرەوەی کاری پیشەیی، بەشداری لە چالاکی لۆبی کردن کردووە بۆ بەرگریکردن لە مافی مرۆڤی کورد.  یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی کۆمیتەی زانستیی کوردی و بەریتانی بۆ داکۆکیکردن لە کورد (ساڵی ١٩٨٨)، و ڕۆڵی سەرەکی لە دامەزراندنی کۆمەڵەی زانایان و پزیشکانی کورد بینی (ساڵی ١٩٨٩)، و وەک سکرتێری ڕێکخراوەکە چالاکی لۆبی کردنی لە دژی بەکارھێنانی چەکی کیمیایی و داکۆکی کردن لە مافی مرۆڤی کورد لە نێو پەرلەمان و میدیای بەریتانی ئەنجام دەدا.  ساڵانە، یەکێک بووە لە ڕێکخەرەکانی بیرەوەری ھەڵەبجە و ھاوکاری کردنی قوربانیەکانی چەکی کیمیایی.  لە دوای کۆرەو توانی مارگرێت تاتشەر رازی بکات بۆ ئەوەی فشار بخاتە سەر سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا و سەرۆک کۆماری ئەمەریکا بکات بۆ ڕێگرن لە ھێرشەکانی ڕژێمی سەدام و پاراستنی ژیانی پەناھەندەکان.  ھەوڵەکانی تاتشەر بوونە ھەوێنی دامەزراندنی ناوچەیەکی ئارام لە ھەرێمی کوردستانی عیراق و زەمینەیان بۆ ھەڵبژاردنی یەکەمین پەرلەمان و حکومەتی ھەرێمی کوردستان خۆش کرد.

وەک چاودێر و بیرکەرەوەیەک لە سەر ئەو بابەتە ستراتیژیانە دەنووسێ کە پەیوەندیان بە ئایندە و چارەنوسی نەتەوەی کورد ھەیە.  ھاوکات، بەشداری لە چالاکیەکانی تری کۆمەڵگای کوردی کردووە. لە سەرەتای نەوەدەکان یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی ڕێکخراوی شیک (SCHEIK) بۆ ھاوکاری دەزگاکانی خوێندنی باڵا.  چەندین کورسی خوێندن و ڕاھێنانی سەرکردە ئەکادیمیەکانی ھەرێمی پەیدا کردووە و لە سەردەمی نەوەدەکاندا بەشداری چالاکانەی لە ناردنی کۆمەک بۆ زانکۆکان کردووە.

## وەزیری خوێندنی باڵا
لە مانگی ئۆکتۆبەری ٢٠٠٩ بە وەزیری خوێندنی باڵا بەشداری لە کابینەی شەشەمی حکومەت بە سەرۆکایەتی دکتۆر بەرھەم ساڵح کرد، و لە مانگی نیسانی ٢٠١٢ دەستی لە کار ھەلگرت.  لە ماوەی دوو ساڵی کابینەدا، پڕۆسەیەکی گەورەی ڕیفۆرمی سیستەمی خوێندنی بالای دەست پێ کرد.  ئامانجی سەرەکی ڕیفۆرمەکە بۆ داھێنانی کواڵیتی و بەرزکردنەوەی یاستی زانستی زانکۆ و پەیمانگاکان بوو.  ڕیفۆرمەکە چەندین تەوەر لەخۆی دەگرێ، لەوانە پرۆسەی دڵنیایی جۆری و زانستخوازی بەردەوام و پەرەپێدانی پڕۆگرامەکان، نوێکاری لە خوێندنی دکتۆرا، ناردنە دەرەوەی خوێندکاران بۆ خوێندنی ماستەر و دکتۆرا، داڕێژتنەوەی پەیکەری کارگێڕی زانکۆکان، دامەزراندن بە سی ڤی، متمانەبەخشین بە زانکۆ ئەھلیەکان، بە ئەلیکترۆنیکردنی پڕۆسەی پێشکەش کردنی زانکۆ، داھێنانی سیستەمی سەلامەتی و تەندروستی، و زۆر گۆڕانکاری تر.  لە سەر دابەزینی کواڵیتی  کۆتایی بە کارەکانی چوار زانکۆی ئەھلی و سێ کۆلێژی دەرمانسازی و دوو کۆلێژی پزیشکیی ددانی ئەھلی ھێان.

## سەرۆکی ئینستیتیوتی مێری
لە ساڵی ٢٠١٤ بووە بە دامەزرێنەری ئینستیتیوتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ توێژینەوە کە تایبەتە بە توێژینەوە و دیراساتی ستراتیژی لە بواری پۆڵەسی (سیاسات) ی حوکمڕانی و سیاسەتی نێودەوڵەتی و ئاسایشی نەتەوەیی. ئینستیتیوتی مێری لە دوای یەک ساڵ لە دامەزراندنیەوە لە ریزبەندی جیھانیدا (کە لە لایەن زانکۆی پێنسیلڤانیا ئەنجام دەدرێت.) بووە یەکەمی عێراق و ژمارە ٣٥ی لوتکەی وڵاتانی رۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکوری ئەفریکا. ئینستیتوت ساڵانە (دیداری مێری) ئەنجام دەدات کە یەکێکە لە دیارترین کۆنفرانسەکانی کوردستان و عێراق کە سەرکردە بڕیاردەر و داڕێژەرانی سیاسات تێیدا دیبەیتی کراوە و راستەوخۆ لەگەڵ خەڵکی ئاکادیمی و پسپۆڕ ئەنجام دەدەن.  لە دیدارەکانی پێشوودا، سەرۆک کۆماری عێراق و سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان و سەرۆکی پەرلەمانی عێراق و سەرکردە باڵاکانی عێراق و ھەرێم و پارچەکانی دیکەی کوردستان بەشدار بوون. مێری بڵاوکراوەی گرنگی بە ھەر سێ زمانی کوردی و عارەبی و ئینگلیزی بڵاو دەکاتەوە.

## نووسەر
دلاوەر عەلائەدین خاوەنی بلاوکراوەی جیاوازە لە بوارەکانی سیاسەت و زانستدا. وتاری رەخنەگرانە و پڕ بەڵـگە بڵاو دەکاتەوە. لە نێو بڵاوکراوەکانیدا، سێ کتێبی بە زمانی کوردی ھەن لە ژێر ناوی:

- لۆبیکردن بۆ نەتەوەیەکی بێ دەوڵەت (٢٠٠٧).؛

- نیشتیمانسازیی و سیستەمی فەرمانڕەوایەتی خۆماڵی لە ھەرێمی کوردستان (٢٠١٣).؛

- دەوڵەتسازی: نەخشەڕێگایەک بۆ سەروەرکردنی یاسا و بەدامەزراوەییکردن لە ھەرێمی کوردستان (٢٠١٨).

## پەراوێزەکان

## بەستەری دەرەکی
* دلاوەر عەبدولعەزیز عەلادین لە [//en.wikipedia.org/wiki/Dlawer_Ala'Aldeen#cite_ref-19 ویکیپیدیا - بەشی ئینگلیزی]
* لاپەڕەی د. دلاوەر عەلادین لەسەر زانکۆی نۆتینگھام
* وێبگەی فەرمی د. دلاوەر عەلادین 

پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
پۆل:زانا کوردەکان
پۆل:زانایانی کورد
پۆل:زیندووان
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد