open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دۆمینیک پورسێڵ

وێنۆک|دۆمینیک پورسێڵ
**دۆمینیک پورسێڵ** (؛ لەدایکبووی ١٧ی شوباتی ١٩٧٠ لە مێرسیساید، ئینگلتەرا) بە ڕەچەڵەک نەرویجی-ئێرلەندییە، بە دوو ڕۆڵ لە تەلەڤیزیۆنی فۆکس ناسراوە وەک *جۆن دۆ* لە ٢٠٠٢–٢٠٠٣ و شکاندنی بەندیخانە (وەک لینکۆڵن بۆرۆس) کە لە ساڵی ٢٠٠٥ دەستی پێکردووە.

## سەرەتای ژیان
دۆمینیک پورسێل لە ساڵی ١٩٧٠ لە ئینگلتەرا لەدایکبووە، لە باوکێکی نەرویجی و دایکێکی ئێرلەندی، کە بچووکترینی پێنج براکەی بووە، لە تەمەنی گەنجیدا لەگەڵ خێزانەکەی کۆچیان بۆ ئوسترالیا کردووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئوسترالی
پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز
پۆل:ئوسترالییەکانی بەڕەگەز ئیری
پۆل:خەڵکی سیدنی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سیدنی
نیکاراگوا لە ئۆڵۆمپیاد

نیکاراگوا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، لەو کاتەوە جگە لە ساڵی ١٩٨٨ بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەکردووە. ھەروەھا نیکاراگوا ھیچ کاتێک بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە نەکردووە، ئەمە جگەلەوەی ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیادی بەدەست نەھێناوە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نیکاراگوا لە ساڵی ١٩٥٩ دامەزراوە و ھەمان ساڵ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێندرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:نیکاراگوا لە ئۆڵۆمپیاد
ئەماسرە

**ئەماسرە** شارۆچکەیەکی بچووکی بەندەری دەریای ڕەشە لە پارێزگای بارتین لە تورکیا، پێشتر بە ئاماستریس ناسرابوو. لە سەدەی ١٤ تا نیوەی دووەمی سەدەی پازدەھەم شارۆچکەکە شوێنی قەشەیەکی کەنیسەی لاتینیش بووە.

## وێستگەی وزە
لە ساڵی ٢٠٠٩، وێستگەیەکی کارەبای خەڵوز بە ٢٦٤٠ مێگاوات (یان ١٢٠٠ مێگاوات) پێشنیار کرا، بەڵام دوای ئەوەی نیگەرانییەکان سەبارەت بە کاریگەری لەسەر کوالیتی ھەوا، ئیکۆلۆژیای دەریا، , و خۆڵەمێش وروژێنران دروست نەکرابوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای بارتین
پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا
ئەماسرە
پەنەما لە ئۆڵۆمپیاد

پەنەما بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کردووە، لەو کاتەوە تا ئێستا لە ١٧ خولی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەشداری کردووە. پەنەما ھیچ کاتێک بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی نەکردووە. ھەرگیز لە. ھەروەھا خاوەنی سێ مەدالیای ئۆڵۆمپیادە (یەک زێڕ و دوو برۆنز)ی، ھەموویان لە یارییەکانی گۆڕەپان و مەیدان بەدەستھێنراون.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:پەنەما لە ئۆڵۆمپیاد
کلیس

**کیلس** شارێکە لە باشووری ناوەڕاستی تورکیا، نزیکە لە سنووری سووریا و ناوەندی ئیداریی پارێزگای کیلیسە. دەروازەی سنووری ئۆنجوپینار لە باشوورەوە ٥ کم و شاری گەورەی گازی ئانتەپ لە باکوورەوە ٦٠ کم (٣٧ میل) دوورە. لەڕاستیدا تا ساڵی ١٩٩٦ کیلیس قەزایەکی پارێزگای گازی ئانتەپ بوو، لەلایەن تانسو چیلەرەوە کرا بە پارێزگا دوای ئەوەی لە ھەڵبژاردنی گشتی ساڵی ١٩٩٥دا یارییەکی ئاشکرای بەدەستھێنا کە دەنگەکانی بەدەستھێنا.

## جەماوەرناسی
لە ساڵی ١٩١٤دا قەزای کیلس لە ٧٨٩٠٥ موسڵمان و ٤٣٤ یۆنانی و ٣٩٣٤ ئەرمەنی و ٧٧٥ جوولەکە و ٣٧٦ کاسۆلیکی ئەرمەنی و ٣٩٠ پرۆتستانت پێکھاتبوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای کلیس
کلیس
سالمی سنە

**سالمی سنە** (١٨٤٨ لە تەختە، سنە – ١٩١١ لە سنە) ناوی «سالم»ی کردووە بە نازناوی شیعری. لە نێوەندی وێژەییدا بە ناوی «سالمی سنە» ناوبانگی دەرکردووە بۆ ئەوەی لەگەڵ «سالم»ی ساحێبقرانی سلێمانی تێکەڵی یەکتری نەبن. ھۆنراوەکانی دەچنە ناو شیعری کلاسیکی باشووری کوردستان، ئەم کردەوەی دەبێتە شۆڕشێک لەو ناوچەیەدا چونکە زمانی فەرمی میرنشینی ئەردەڵان و زمانی نووسین و قسەکردنی خەڵکی زاراوەی گۆرانی بوو، بۆیە شیعری تازەی لەم بابەتە دەوری گرنگی ھەبوو لە بڵاوبوونەوەی بزووتنەوە وێژەیییەکەی سلێمانی. لە ھۆنراوەکانیدا بە گشتی وەک سۆفییەکی تەریقەت خۆی دەخاتە ڕوو. وشە و زاراوەی سۆفیزم بەکاردێنێت، بەمە بەرھەمی لە شیعری پەروەردەیی نزیک دەبێتەوە دوور لە شیعری سۆفیزمی کۆزۆمسی.

## ژیان
سالمی سنە (ناوی تەواو: *سەلیم کوڕی شێخ ئەحمەدی کوڕی شێخ عەبدولکەریم کوڕی شێخ عەبدولغەفار کوڕی شێخ مەحموود کوڕی شێخ ئەحمەد کوڕی شێخ مستەفای تەختەیییە*)، باپیرانی بە بنەچە دەچنەوە سەر شێخ مستەفای تەختە لە بنەماڵەی مەردۆخی. لە ساڵی ١٩٤٨ لە گوندی تەختە لەدایکبووە، ئەمە گوندێکە کەوتووەتە لای باشووری شاری سنەوە. سەرەتای خوێندنی لای باوکی بووە. لە ساڵی ١٨٥٩دا بە سوختەیەتی چووەتە سنە لە مزگەوتەکانی ئەوێدا گەڕاوە. لە ١٨٦٤دا کە «سیوطی» خۆیندووە، چووەتە مەدرەسەی بیارە و لەوێوە بە ڕێگەی مەریوان گەڕاوەتەوە سنە.

لە ساڵی ١٨٦٦دا لە سنە لە «مەدەرسەی حاجی ماموستای نۆدشی» سەرەتای «شرح عقائد» دەست پێ دەکات. تا «مختصر»ی تەفتازاش دەخوینێت و ھەر لەوێ دەبێت.

لە دوای ئەمە ڕووی کردووەتە سابڵاغ (مەھاباد) و لای مەلا عەبدوڵڵای پیرمامی خوێندوویەتی. دوا قۆناغی خوێندنی لە سابڵاغ تەواو کردووە و لە ساڵی ١٨٧٤ ئیجازەی مەلایەتی وەرگرتووە، ئینجا گەڕاوەتەوە سنە و بووە بە مودەریس لەو مزگەوتەی لە دواییدا بە ناو خۆی ناوبانگی دەرکردووە، واتە مزگەوتی «شێخ سەلیم». لە پاش ماوەیەک ئیجازەی تەریقەت لە شێخ عومەری بیارە (زیائەدین) وەردەگرێت و دەبێت بە سۆفیی ڕێبازی نەقشبەندی.

## سەرچاوەکان
* مێژووی ئەدەبی کوردی، عەلائەدین سەجادی.
* دیوانی سالمی سنە، حەکیمی مەلا ساڵح، بڵاوکراوەی ئەکادیمیای کوردی، ژمارە (٢٨٠)، چاپخانەی حاجی ھاشم، ٢٠١٤ ھەولێر.
* مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی چوارەم، مارف خەزنەدار، لاپەڕەکانی ٦٠٥ تا ٦٠٧، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر ٢٠٠٤.
* مێژووی وێژەی کوردی، بەرگی دووەم، سدیق بۆرەکەیی، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر ٢٠٠٨.

پۆل:خەڵکی سنە
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٨
پۆل:مردووانی ١٩١١
پاراگوای لە ئۆڵۆمپیاد

پاراگوای بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، لەوکاتەوە تەنھا لە ئۆڵۆمپیادی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٤ بەشداری ئۆڵۆمپیادی زستانەی کرد. پارگوای تەنھا خاوەنی یەک مەدالیای ئۆڵۆمپیادە ئەویش لە ڕێگای ھەڵبژاردەی وڵاتەکە پاش ئەوەی لەیاریی کۆتایی تۆپێی پێی ئۆڵۆمپیادی ٢٠٠٤ی ئەسینا بە ئەنجامی ١–٠ یارییەکەی بەرامبەر ئەرژەنتین دۆڕان و بوونە خاوەنی مەدالیای زیو.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:پاراگوای لە ئۆڵۆمپیاد
پۆل:وەرزشی پاراگوای
پێروو لە ئۆڵۆمپیاد

پێروو بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٩٣٦ بەشداری ئۆڵۆمپیادی کرد. لەو کاتەوە بە فەرمی بەشداری لە ١٧ خولی ھاوینە و ٢ خولی زستانە کردووە. یەکێک بوو لەو وڵاتانەی بەشداری ئۆڵۆمپیادی ١٩٥٢ نەبوو. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی پێرو لە ساڵی ١٩٢٤ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٣٦ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێندرا. ساڵی ٢٠١٠ بۆیەکەمجار بەشداری ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە. پیرۆ بە گشتی خاوەنی چوار مەدالیای ئۆڵۆمپیادە (یەک زێڕ و سێ زیو).

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:پێروو لە ئۆڵۆمپیاد
پۆرتۆ ڕیکۆ لە ئۆڵۆمپیاد

پۆرتۆ ڕیکۆ بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٤٨ بەشداری ئۆڵۆمپیادی کردووە، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کردووە. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٨٤وە بۆیەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی کردووە، بەڵام لە خولەکانی ٢٠٠٦ و ٢٠١٠ و ٢٠١٤ بەشداری نەکرد. وەرزشوانانی پۆرتۆ ڕیکۆ بەشێوەیەکی گشتی خاوەنی دە مەدالیای ئۆڵۆمپیادن. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی پۆرتۆ ڕیکۆ لە ساڵی ١٩٤٨ دامەزراوە و ھەر لەو ساڵەدا لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێندرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:پۆرتۆ ڕیکۆ لە ئۆڵۆمپیادەکان
پارێزگای ستارا زاگۆرا

**پارێزگای ستارا زاگۆرا** () پارێزگایەکی باشووری ناوەڕاستی بولگاریایە ناوی لێنراوە لە ناوەندی کارگێڕی و پیشەسازییەکەیەوە- شاری ستارا زاگۆرا. پارێزگاکە ڕووبەرەکەی ٥١٥١٫١ کیلۆمەتر دووجایە کە دابەشکراوە بەسەر ١١ شارەوانیدا کە کۆی ژمارەی دانیشتووانیان ھەیە، تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، کە ٣٥٠٬٩٢٥ کەسە. لە نێوان ساڵی ١٩٣٤ و ساڵی ١٩٤٩، پارێزگاکە بەشێک لە پارێزگای کارجالی ئێستای لەخۆگرتبوو.

## دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای ستارای زاگۆرا ٣٧٠٬٦٦٥ کەس بووە (٣٧٠٬٦١٥ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٨٫٩٪یان لە ڕەگەزی نێر و ٥١٫١٪یان لە ڕەگەزی مێ بوون.ا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەیان ٣٥٠٩٢٥ کەس بووەکە ٢٥٫٢٪یان دانیشتووانی سەرووی ٦٠ ساڵە

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا
سەرۆک کۆماری بولگاریا

**سەرۆکی کۆماری بولگاریا** سەرۆکی دەوڵەتی بولگاریا و فەرماندەی گشتی سوپای بولگاریایە. شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمی سەرۆک لە شوێنی نیشتەجێبوونی بۆیانا لە شاری سۆفیایە. دوای تەواوبوونی خولی دووەمی دەنگدان، کاندید ڕومێن ڕادیڤ لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ بە سەرۆکی بولگاریا ھەڵبژێردرا

دوای ئەوەی تاکێک دوو خول وەک سەرۆک کۆمار بووە، ئەو کەسە بۆ ھەمیشە قەدەغە دەکرێت کە جارێکی دیکە بە سەرۆکایەتی ھەڵبژێردرێتەوە بەپێی ئەو ڕێسایانەی کە لە دەستووری بولگاریادا ھاتووە. سەرۆک کۆمار ساڵانە لە شەوی سەری ساڵدا لە تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیدا قسە لەگەڵ میللەت دەکات، تەنھا چەند ساتێک پێش دەستپێکردنی ساڵی نوێ.

## کۆتاییھێنان بە پۆست
بەپێی دەستوور، ئەرکی سەرۆک کۆمار تەواو دەبێت ئەگەر و کاتێک:
* ماوەی سەرۆکایەتی کۆتایی دێت
* سەرۆک کۆمار لەبەردەم دادگای دەستووری دەست لەکار دەکێشێتەوە
* سەرۆک کۆمار بەھۆی نەخۆشی سەختەوە بۆ ھەمیشە ناتوانێت ئەرکەکانی جێبەجێ بکات
* سەرۆک کۆمار لەکاتی سەرۆکایەتیدا کۆچی دوایی دەکات
* سەرۆک کۆمار لێپێچینەوەی لەسەر دەکرێت

## ئەمانەش ببینە
* سەرۆک وەزیرانی بولگاریا

## سەرچاوەکان

سەرۆک کۆمارەکانی بولگاریا
بولگاریا
توورەج ئەسڵانی

**توورەج ئەسڵانی** (لە دایکبووی ١٩٧٤، سونقوڕ) سینەماکار، وێنەگری سینەمایی، سیناریۆنووس و دەرهێنەری کوردە. ئەو دەرچووی بەشی گرافیک دیزاین و سینەمایە لە زانکۆی سوورە لە تاران. توورەج وەک وێنەگر کۆمەڵێک فیلمی کوردی و فارسی گرتووە، لەوانەش وێنەی فیلمی وەرزی کەرگەدەن گرتووە کە لە دەرهێنانی بەهمەن قوبادییە.

## دیارترین بەرهەمەکان

### دەرهێنەر

* بێ نیشتیمان
* حەماڵی زێڕ

### وێنەگر

* وەرزی کەرگەدەن
* کەس لە پشیلە ئێرانییەکان ھەواڵی نییە
* پەڕینەوە لە تەپوتۆز
* ١٤ی تەممووز
* مالیخولیا
* بوغز واتە کوڵی گریان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:دەرهێنەرانی کورد
سەینت کیتس و نیڤس لە ئۆڵۆمپیاد

سەینت کیتس و نیڤس بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. بەڵام تا ئێستا خاوەنی ھیج مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیاد نییە، ھەروەھا ئەم وڵاتە بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە نەکردووە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:سەینت کیتس و نیڤس لە ئۆڵۆمپیاد
سەینت لووسیا لە ئۆڵۆمپیاد

سەینت لووسیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کردووە، لەو ساڵەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ھیچ کاتێک بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە نەکردووە.جولین ئەلفرێد یەکەم و تاکە مەدالیای وڵاتەکەی تا ئێستا بەدەستهێناوە، کە لە ساڵی ٢٠٢٤دا  لە پێشبڕکێی ١٠٠ مەتری ژنان پلەی یەکەمی  بەدەستهێناوە، بە تۆمارکردنی ژمارەیەکی پێوانەیی نوێی نیشتمانی (١٠.٧٢ چرکە). لە دوای ساڵی ٢٠٠٤ەوە یەکەمجار بوو کە براوە ئەم پێشبڕکێیە وەرزشوانێکی خەڵکی جامایکا نەبێت. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی سەینت لووسیا ساڵی ١٩٨٧ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٩٣ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێندراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەینت لووسیا لە ئۆڵۆمپیاد
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز لە ئۆڵۆمپیاد

سەینت ڤینسەنت و گرینادینز بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٨٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کردووە، لەوکاتەوە لە ٨ خولی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەشدارییان کردووە، تا ئێستا بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە نەکردووە. ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیادی بەدەست نەھێناوە. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی سەینت ڤینسەنت و گرینادینز لە ساڵی ١٩٨٢ دامەزرا و لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن لێژنەی نێودەوڵەتی ئۆڵۆمپیادەوە بە فەرمی ناسێندرا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:سەینت ڤینسەنت و گرینادینز لە ئۆڵۆمپیاد
سورینام لە ئۆڵۆمپیاد

سورینام بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە جگە لە ساڵانی ١٩٦٤، ١٩٨٠ بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ھیچ کاتێک نەیتوانیوە بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە بکات. سورینام لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا دوو مەدالیای بەدەستھێناوە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی سورینام لە ساڵی ١٩٥٩ دامەزراوە و ھەر لەو ساڵەدا لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێندراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:سورینام لە ئۆڵۆمپیاد
ناحیەی ناوەندی قەزای حەمدانیە

**ناحیەی حەمدانیە**، (بە عەرەبی: ***ناحیة الحمدانیة***، بە ئینگلیزی: ***Al-Hamdaniya subdistrict***) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای حەمدانیە لە پارێزگای نەینەوا لە ھەرێمی کوردستان لە دەشتی نەینەوا لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی قەرەقووشە.

## ناو
* لە پەنجاکانیش لەگەڵ پەرەسەندنی ھزری نەتەوایەتی عەرەبی و ھزری بە عەرەباندنی عێراق ناوی گۆڕدرا بە ناحیەی ئەلحەمدانیە.

## مێژوو
تا پێکھێنانی دەوڵەتی عێراقی تازە لە ساڵی ١٩٢٦، قەزایەک بە ناوی قەزای حەمدانیە یا قەرەقووش یا باخودیدا نەبوو، بەڵکو باخودیدا(قەرەقووش) گوندێکی گەورە بوو، دیانە یەعقوبییەکان و ھی تری تیادا دەژیان و ڕاستەوخۆ سەر بە مەڵبەندی ناحیەی مووسڵ بوو، بەڵام پاش دامەزراندنی دەوڵەتی عێراقی ناحیەیەک بەناوی ناحیەی قەرەقووش دامەزرا و سەرەتا خرایە سەر قەزای شێخان، ئینجا خرایە سەر قەزای مووسڵ. لە پەنجاکانیش لەگەڵ پەرەسەندنی ھزری نەتەوایەتی عەرەبی و ھزری بە عەرەباندنی عێراق ناوی گۆڕدرا بە ناحیەی ئەلحەمدانیە. لەساڵی ١٩٧٠دا قەزایەکی نوێ بەناوی قەزای حەمدانیە، کە پێکھاتبوو لە ناحیەی قەرەقووش و ناحیەکانی نەمروود و بەرتڵە و کەڵەک، دامەزرا. 
## جوگرافیا
سنوری ناحیەی حەمدانیە:
* لە باکوورەوە ناحیەی باشیک و ناحیەی بەرتڵە
* لە باشوورەوە ناحیەی نەمروود
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی کەڵەک. 
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی حەمام عەلیل.

## دانیشتووان
پێکھاتەی دانیشتووانی ناحیەکە بەم جۆرەیە:
لێکۆڵینەوە لە پێکھاتەی دانیشتووانی قەزاکە، بە ھۆی کەمبوونی سەرژمێری ڕاستەقینە و دوور لە دەستکاری و ڕاگواستن و بە عەرەباندنە بەردەوامەکانی ناوچە کوردنشینەکانەوە کارێکی ئاسان نییە، بەڵام دەتوانینبڵێین کە لەم نەتەوانە پێک ھاتوون، زۆرینەی بە پلەی یەک مەسیحییەکان و پاشان پلە دوو کوردەکان و دواتر عەرەب و تورکمان.

## کشتووکاڵ

## شوێنەوار

## کارگێڕی
لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم ناحیە پێک ھاتووە لە (٤) گوند.

## ئەمانەش ببینە
* ناحیەی حەمدانیە
* ناحیەی نەمروود
* ناحیەی بەرتڵە

## سەرچاوەکان

پۆل:ئێزیدی
پۆل:پارێزگای موسڵ
پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ
پۆل:جوگرافیای کوردستان
پۆل:کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
شەبتای زێڤی

وێنۆک
**شەبتای زێڤی** یان **سابەتای سێڤی** (عیبری: שַׁבְּתַי צְבִי؛ ١٦٢٦ز - ١٦٧٦ز لەدایکبووی سمیرنا/ئیزمیری ئەمڕۆ و کۆچکردووی ئۆلسینیی ئەلبانیا) باوکی جوویەکی ئەشکینازی بوو کە بازرگان بوو. شەبتای حاخامێکی جوویەکی سەفاردی و کابالائیست بوو کە بانگەشەی دەکرد کە ئەو مەسیحی چاوەڕوانکراوی جووەکانە، و ئەو دامەزرێنەری جووڵانەوەی یەھوودیی شەبتیان یان سەباتی بوو کە دواتر شوێنکەوتووانی بە دۆنمە (Dönmeh) ناسران، بە واتای «گۆڕاوەکان»یانیش «موڕتەدەکان».

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٦٢٦
پۆل:مردووانی ١٦٧٦
پۆل:ئەپۆکالیپتیستەکانی سەدەی حەڤدە
پۆل:دامەزرێنەرانی ئایینەکان
ترینیداد و تۆباگۆ لە ئۆڵۆمپیاد

ترینیداد و تۆباگۆ بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٤٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ھەروەھا ساڵی ١٩٩٤ بۆیەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە، وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەگشتی خاوەنی ١٩ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن. لە ساڵی ١٩٤٦ لێژنەی ئۆڵۆمپیاد ترینیداد و تۆباگۆ دامەزراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ترینیداد و تۆباگۆ لە ئۆڵۆمپیاد
ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیاد

ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٩٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد. لەو کاتەوە جگە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ ئەمەش دوای ئەوەی سەرۆکایەتی کەمپینی بایکۆتکردنی ئۆڵۆمپیادی ١٩٨٠ی کرد وەک ناڕەزایەتی دەربڕین سەبارەت بە لەشکرکێشی یەکێتی سۆڤیەت بۆ سەر ئەفغانستان، بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکەی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کردووە. ھەروەھا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی کردووە.
وەرزشوانانی ئەمریکا بەشێوەیەکی گشتی خاوەنی ٢٦٢٩ مەدالیای ئۆڵۆمپیادی ھاوینەن (١٠٦٠یان زێڕین)، ھەروەھا خاوەنی ٣٣٠ مەدالیای ئۆڵۆمپیادی زستانەنکە (١١٣یان زێڕین)، ئەمەش وای کردووە ئەمریکا ببێتە خاوەنی زۆرترین مەدالیای ئۆڵۆمپیاد لە مێژوودا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیاد
ڤێنیزوێلا لە ئۆڵۆمپیاد

ڤێنیزوێلا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٤٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کردووە، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ھەروەھا ڤێنیزوێلا لە ساڵی ١٩٩٨وە بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە، لیژنەی ئۆڵۆمپیادی ڤێنیزوێلا لە ساڵی ١٩٣٥ دروست کراوە. وەرزشوانانی ڤێنیزوێلا بە شێوەیەکی گشتی خاوەنی ١٩ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن، کە ھەموویان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بوون.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ڤێنیزوێلا لە ئۆڵۆمپیاد
ئوروگوای لە ئۆڵۆمپیاد

ئوروگوای بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە جگە لە ساڵی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد، بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ھەروەھا تەنھا جارێک بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا کردووە ئەویش لە ساڵی ١٩٩٨. وەرزشوانانی ئۆرۆگوای تا ئێستا دە مەدالیای بەدەستھێناوە، لیژنەی ئۆڵۆمپیادی ئۆرۆگوای لە ساڵی ١٩٢٣ دامەزراوە، و ھەمان ساڵ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێندرا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئوروگوای لە ئۆڵۆمپیاد
دوورگە پاکەکان لە ئۆڵۆمپیاد

دوورگە پاکەکان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کردووە، لەو کاتەوە جگە لە ساڵی ١٩٨٠ بەشداری لە لە ھەموو خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٨٨ بۆیەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە، تەنھا خاوەنی یەک مەدالیای ئۆڵۆمپیادە ئەوەیش لە ڕێگای پیتەر ھۆڵمبێرگ لە پێشبڕکێی کەشتیوانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی دوورگەکانی دوورگە پاکەکان لە ساڵی ١٩٦٧ دامەزراوە و ھەمان ساڵ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێندراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:دوورگە پاکەکان لە ئۆڵۆمپیاد
ئیلیانا ئیۆتۆڤا

**ئیلیانا مالینۆڤا ئیۆتۆڤا** ( لەدایکبووی ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٤) سیاسەتمەدارێکی بولگاریایە و لە ساڵی ٢٠١٧ەوە وەک جێگری سەرۆکی بولگاریا کاری کردووە، هاوڕێی کاندیدی ڕومێن ڕادێڤ بووە. بڕوانامەی ماستەری لە فیلۆلۆژیای بولگاری و فەرەنسی لە زانکۆی سۆفیا وەرگرتووە, ئیۆتۆڤا لە ساڵی ١٩٩٠ تا ١٩٩٧ لە تەلەفزیۆنی نیشتمانی بولگاریا وەک پەیامنێر و سەرنوسەر و دەرهێنەر و پێشکەشکاری بەرنامەکانی هەواڵ و کاروباری هەنووکەیی کاری کردووە. پاشان وەک بەڕێوەبەری خزمەتگوزاری ڕۆژنامەوانی حزبی سۆسیالیستی بولگاریا کاری کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
پۆل:ڕۆژنامەنووسانی بولگاریا
پۆل:جێگرەکانی سەرۆکی بولگاریا
پۆل:زیندووان
شارەوانیی لۆڤێچ

**شارەوانیی لۆڤێچ** ( شارەوانییەکە لە پارێزگای لۆڤێچ لە ناوەڕاستی باکووری بولگاریا دەکەوێتە سنووری نێوان ناوچەی فۆڕێ-بالکان و دەشتی دانووب. ناوی لێنراوە لە ناوەندی کارگێڕییەکەیەوە - شاری لۆڤێچ کە ھەروەھا پایتەختی پارێزگاکەیە.

شارەوانییەکە ڕووبەرەکەی ٩٣٠٫٨ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی دانیشتووانەکەی ٥٣٥٧٨ کەسە، تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩.

## سەرچاوەکان

پۆل:لۆڤێچ
پارێزگای بورگاس

**پارێزگای بورگاس** () پارێزگایەکە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی بولگاریا لەنێویاندا کەناری دەریای ڕەش
ی باشووری بولگاریا. گەورەترین پارێزگایە بەپێی ڕووبەر، ڕووبەری ٧٧٤٨٫١ کیلۆمەتر دووجا (٢٩٩١٫٦ میل چوارگۆشە) لەخۆدەگرێت کە دابەشکراوە بەسەر ١٣ شارەوانی بە کۆی ژمارەی دانیشتووان تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، کە ٤٢٢٬٣١٩ کەسە.

## دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای بورگاس ٤٢٣٬٦٠٨ کەس بووە (٤٢٣٬٥٤٧ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٩٪یان لە ڕەگەزی نێر و ٥١٪یان لە ڕەگەزی مێ بوون. تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەیان ٤٢٢٬٣١٩ کەس بووەکە ٢١٫٨٪یان دانیشتووی ئەو پارێزگایەن کە تەمەنیان لە سەرووی ٦٠ ساڵەوەیە.

## سەرچاوەکان

پارێزگای بورگاس
پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا
ویلایەتی ئادانا

**ویلایەتی ئادانا** (بە تورکیی عوسمانی: *ولايت اطنه* بە ڕۆمانی: *Vilâyet-i Adana*) لە دابەشکردنی کارگێڕیدا، (ویلایەت) ئاستی یەکەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو، لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیای بچووک کە ناوچەی کیلیقیای گرتەوە.ویلایەتی ئادانا لە مانگی ئایاری ساڵی ١٨٦٩ دامەزراوە. بەپێی زانیارییەکان لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا ڕووبەرەکەی ١٤٤٩٤ میل چوارگۆشە بووە (٣٧٥٤٠ کیلۆمەتر دووجا)، لەکاتێکدا ئەنجامە سەرەتایییەکانی یەکەم سەرژمێری عوسمانی لە ساڵی ١٨٨٥ (کە لە ساڵی ١٩٠٨ بڵاوکراوەتەوە) ژمارەی دانیشتووانەکەی ٤٠٢ ھەزار و ٤٣٩ کەس بووە.

## دابەشکردنی کارگێڕی
سنجاقەکانی ویلایەتی ئادانا:
# سنجاقی ئادانا (ئادانا، حەمیدییە، قەرەیسەلی)
# سنجاقی مێرسین (مێرسین، تارسوس)
# سنجاقی جەبەل-ی بەرێکێت (یارپوز، عوسمانی، ئیسلاحییە، بولانیک، حەسا)
# سنجاقی کۆزان (سیس، ھاچین، فێکێ، کارس-ی زولکەدرییە)
# سنجاقی ئیچێل (سیلیفکە، ئەنامور، ئەرمەنێک، گوڵنار، موت)

## نەخشە

## سەرچاوەکان

ئادانا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٢
پۆل:پارێزگای ئادانا
پۆل:پارێزگای مێرسین
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٦٩ لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
پارتی سۆسیالیستی بولگاری

**پارتی سۆسیالیستی بولگاری** () پارتێکی سیاسی چەپی ناوەڕاستەسۆسیال دیموکراتە لە بولگاریا.حزبی سۆسیالیستی بولگاریا ئەندامی سۆسیالیست ئینتەرناشناڵ، پارتی سۆسیالیستەکانی ئەورووپا، ھەروەھا گەورەترین پارتی بولگاریایە لە ڕووی ژمارەی ئەندامانەوە.

دوای ئەو گۆڕانکارییە سیاسیانەی کە شۆڕشەکانی ساڵی ١٩٨٩ ھێنایان، وازی لە مارکسیزم-لینین ھێنا و لە نیسانی ١٩٩٠دا خۆی وەک **BSP** دامەزراندەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*  

پۆل:بولگاریا
پۆل:سیاسەت لە ١٩٩٠
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٩٠
زانکۆی سۆفیا

**زانکۆی سۆفیا** () کۆنترین دامەزراوەی خوێندنی باڵایە لە بولگاریا. زانکۆکە لە ١ی تشرینی یەکەمی ١٨٨٨ دامەزراوە، بۆ ئەوەی وەک دامەزراوەی سەرەتایی خوێندنی باڵا لە بولگاریا خزمەت بکات. سەرەتا چوار وانەبێژی ئاسایی و سێ وانەبێژی زیادە و ٤٩ خوێندکاری ھەبوو. وەک خولێکی پێداگۆژی باڵا دامەزراوە، دوای چەند مانگێک بووە قوتابخانەیەکی باڵا و لە ساڵی ١٩٠٤ بووە زانکۆ

لە ساڵی ٢٠٠١ زانکۆی سۆفیا یەکەم ئاتینای بولگاریا بوو کە فاکەڵتییەکی تیۆلۆژی کردەوە کە لەلایەن کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی نیشتمانییەوە فەرمانڕەوایی دەکرد دوای ڕووخانی کۆمۆنیزم. زانکۆکە ١٦ کۆلێژ و سێ بەشی ھەیە، کە زیاتر لە ٢١ ھەزار خوێندکار تێیدا دەخوێنن. سەرۆکی زانکۆی ئێستا ناوی ئەناستاس گێردژیکۆڤە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زانکۆی سۆفیا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٨٨ لە بولگاریا
شینزۆ ئابێ

**شینزۆ ئابێ** (، ، ؛ ٢١ی ئەیلوولی ١٩٥٤ – ٨ی تەممووزی ٢٠٢٢) سیاسەتوانێکی ژاپۆنی بوو،سەرۆکی پێشووی پارتی لیبراڵ دیموکرات و ٩٠ھەمین سەرۆکوەزیرانی ژاپۆن بوو، لە ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ وەک سەرۆک وەزیران ھەڵبژێردرا لەجێگای جونیچیرۆ کۆیزومی، کەمتر لە ساڵێک خزمەتی کرد پێش ئەوەی لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ دەستی لەکارکێشایەوە، بۆ ئەوەی یاسوۆ فۆکودا جێگەی بگرێتەوە. دوای ئەوەی پارتەکەی لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٢دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا، شینزۆ ئابێ جارێکی دیکە وەک سەرۆک وەزیران ھەڵبژێردرا و بوو بە ٩٦ھەمین سەرۆکوەزیرانی ژاپۆن. ڕۆژی ٢٨ ئابی ٢٠٢٠، ئابێ بەھۆی نەخۆشی برینی قۆڵۆن، دەستلەکارکێشانەوەی خۆی لە پۆستی سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن ڕاگەیاند. بەمەش بووە یەکەم کەس لە مێژووی ژاپۆن بۆ ماوەی ٩ ساڵ لە پۆستی سەرۆک وەزیران بمێنێتەوە.

ئابێ لە ٨ی تەممووزی ٢٠٢٢ ڕۆژی ھەینی نزیک کاتژمێر ١١:٣٠ خولەکی بەیانی بە کاتی ژاپۆن لە میانی وتارێکی ھەڵمەتی ھەڵبژاردن لە نارا، دوو ڕۆژ پێش تەقەی لێکراو و تیرۆرکرا. لە سەرەتادا ئابێ نێردرا بۆ نەخۆشخانە، پۆلیس تەقەکەرەکەی دەستگیرکردووە کە ناوی تێتسۆیا یاماگامی تەمەن ٤١ ساڵە لە شوێنی ڕووداوەکە. پاشنیوەڕۆی ئەو ڕۆژە لە زانکۆی پزیشکی نارا بەھۆی برینەکانییەوە ھەواڵی مردنی ڕێگەیەندرا.ئابێ شەشەمین سەرۆک وەزیرانی ژاپۆنە کە تیرۆر دەکرێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 


پۆل:ئەندامانی نیپۆن کایگی
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن
پۆل:سەرۆک وەزیرەکانی سەدەی ٢١ەم لە ژاپۆن
پۆل:سەرۆکی پارتی دیموکراتی لیبڕاڵ (یابان)
پۆل:سیاسەتمەدارانی ژاپۆنی سەدەی ٢١ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
تیرۆرکردنی شینزۆ ئابێ

لە ٨ی تەممووزی ٢٠٢٢، شینزۆ ئابێ، سەرۆکوەزیرانی پێشووی ژاپۆن، لەکاتی پێشکەشکردنی وتارێکی ھەڵمەتی ھەڵبژاردن لە نزیک وێستگەی یاماتۆ-سایداجی لە پارێزگای نارا، نزیکەی کاتژمێر ١١:٣٠ بەیانی (بەکاتی جیھانی+٠٩:٠٠)تەقەی لێکرا و شینزۆ بە سەختی بریندار بوو، و ھیچ نیشانەیەکی ژیانی پێوە دیار نەبوو دڵی لە لێدانی وەستا. میدیاکانی وڵاتی ژاپۆن دوای نزیکەی ٥ کاتژمێر بڵاویان کردەوە کە ئابێ لە نەخۆشخانە گیانی لەدەستداوە.

## ڕووداوەکە
لە ٨ی تەممووزی ٢٠٢٢دا، ئابێ بەناوی ئەندامی ئەنجومەن کی ساتۆ، لە پارتی لیبراڵ دیموکرات کە کاندید بوو بۆ دووبارە ھەڵبژاردنەوە، وتارێکی پێشکەش دەکرد، پێش ھەڵبژاردنەکانی داھاتووی ئەنجومەنی باڵا کە لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ بەڕێوە بچێت. لە نزیکەی کاتژمێر ١١:٣٠ بەیانی (بەکاتی جیھانی+٠٩:٠٠)، لەلایەن چەکدارێکەوە لە پشتەوە دووجار تەقەی لێکرا بە دەمانچەیەکی دەستی دروستکراو کە بەشێوەی دوو لوولە. گولەکان تا دڵی ڕۆیشتبوون.

ئابێ سەرەتا دوای بەرکەوتنی گوولەکان ھۆشی ھەبوو دواتر بە کۆپتەرێکی فریاگوزاری گواسترایەوە بۆ نەخۆشخانەیەکی ناوخۆیی ڕاپۆرتەکان باس لەوە دەکەن پێش گەیشتە نەخۆشخانەی زانکۆی پزیشکی نارا لە کاشیھارا، ئابێ گیانی لەدەستدابوو کە ھۆکارەکەی بۆ وەستانی دڵی گەڕێندرایەوە.کاتژمێر ٢:٤٥خولەکی پاشنیوەڕۆ، کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانی لەلایەن سەرۆکوەزیران فومیۆ کیشیدابەڕێوەچوو، ڕای گەیاند کە ئابێ باری تەندروستی ناجێگیرە و "پزیشکان ھەموو شتێک دەکەن بۆ ڕزگارکردنی.

ئابێ کاتژمێر ٥:٣٠ خولەکی پاشنیوەڕۆ لە نەخۆشخانە کۆچی دوایی کرد، نزیکەی پێنج کاتژمێر و نیو دوای مردنی، دکتۆر ھیدەتادا فۆکوشیما، ڕوونیکردەوە کە ھۆکاری مردنەکە لەدەستدانی خوێنی زۆر بووە.ئابێ یەکەم سەرۆکوەزیرانی پێشووی ژاپۆنە کە لە دوای سایتۆ ماکۆتۆ و تاکاھاشی کۆریکیۆ تیرۆر کراوە، کاتێک لە ڕووداوی ٢٦ی شوباتی ساڵی ١٩٣٦دا کوژرانو ھەروەھا یەکەم کۆنگرێسمانی ژاپۆنییە کە دوای کوژرانی کۆکی ئیشی لەلایەن یاکوزایەکەوە لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ تیرۆرکراوە.

## تاوانبار
بکوژەکە ناوی تێتسۆیا یاماگامی تەمەن ٤١ ساڵە، سەربازێکی پێشوو ئەو وڵاتە بووە و لە ساڵی ٢٠٠٢ تا ٢٠٠٥ لە ھێزی بەرگری دەریایی ژاپۆن کاری کردووە، دوای ئەنجامدانی تاوانەکە ھەر لە شوێنی ڕووداوەکە لەلایەن ھێزە ئەمنییەکان دەستگیرکراوە و گواسترایەوە بۆ بنکەی پۆلیسی نارا ڕۆژاوا.دوای تیرۆرکردنەکە پۆلیس چەندین ئامێری تەقینەوەی دۆزییەوە لەکاتی گەڕان بە ماڵەکەی یاماگاتادا دوای ئەوەی دانی بە تەقەکردنەکەدا ناوە و دەمانچەیەکی دەستی بەکارھێناوە.

## کاردانەوەکان
دوای بڵاوبوونەوەی ھەواڵی ڕووداوەکە سەرکردەی وڵاتەکان پەیامی سەرەحۆشی خۆیان بۆ وڵاتی ژاپۆن و بنەماڵەی شینزۆ نێردران، لەوانە سەرکردەکانی ئەرژەنتین، ئوسترالیا، ئوکراینا، بەنگلادیش، فەرەنسا، پورتوگال، کۆریای باشوور، مالیزیا ،سینگاپور، تایوان، و ئیندۆنیزیا، عێراق

## سەرچاوەکان

تیرۆرکردن
ئەفغانستان لە ئۆڵۆمپیاد

ئەفغانستان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٣٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کردووە، لەو کاتەوە لە ١٥ خولی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە وەرزشوانانی بەشداری کردووە. تا ئێستا لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە بەشدار نەبووە. ئەم وڵاتە. خاوەنی دوو مەدالیای بڕۆنزە کە لەلایەن ڕۆحوللە نیکاپ وەرزشوانی تایکواندۆ بەدەستھێناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەفغانستان لە ئۆڵۆمپیاد
بەحرەین لە ئۆڵۆمپیاد

بەحرەین بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٨٤ بەشدایی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری لە ١٠ خولی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ئەم وڵاتە ھیچ کاتێک بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە نەبووە. بەحرین خاوەنی ٤ مەدالیای ئۆڵۆمپیادە کە سەرجەمیان لەلایەن وەرزشوانانی ڕاکەری مەودا دووری ژنان بەدەستھێنراون. یەکەم مەدالیای وڵاتەکە لە پێشبڕکێی ١٥٠٠ مەتری ژنان برۆنزی بوو، لەلایەن مریەم یوسف جەمال، لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ٢٠١٢ی لەندەن بوو، بەڵام دوای ئەوەی لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی بڕیاردا مەدالیاکانی زێڕ و زیو لە ئاسلی چاکر ئاڵپتەکین و گامزە بولوت ی تورکی وەربگرێتەوە مریەمی خاوەنی مەدالیای بڕۆنز بووە براوەی مەدالیای زێڕ. لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦، دووژنە وەرزشوانی بەحرینی بە ڕەگەز کینی یەکەم میدالیای زێڕ و زیویان بۆ بەحرەین بەدەستھێنا، لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ لە پەکین، ڕەشید ڕەمزی مەغریبی پێشوو، لە سەرەتادا مەدالیای زێڕی لە پێشبڕکێی ڕاکردنی مەودا ١٥٠٠ مەتری پیاوانی پێبەخشرا بەڵام دواتر بەھۆی بەکارھێنانی مادەی ھۆشبەر مەدالیاکەی لێسەندرایەوە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:بەحرەین لە ئۆڵۆمپیاد
بەنگلادێش لە ئۆڵۆمپیاد

بەنگلادیش لە ساڵی ١٩٨٤ بۆ یەکەمجار بەشداری ئۆڵۆمپیادی کرد پاش ئەوەی سەربەخۆی بەدەستھێنا، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. بەنگلادیش پێشتر لە ساڵی ١٩٤٧ وەک بەشێک لە ھیندستان و ساڵی ١٩٧٢ وەک بەشێک لە تیمی پاکستان بەشداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ھیچ کاتێک بەشداری ئۆڵۆمپیادی زستانەی نەکردووە. ئەم وڵاتە خاوەنی ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیاد نییە. بەنگلادیش کە ژمارەی دانیشتووانەکەی نزیکەی ١٧٠ ملیۆن کەسە، ئەمەش یەکێکە لەو وڵاتانەی کە خاوەنی زۆرترین ژمارەی دانیشتووەکە ھەرگیز مەدالیای ئۆڵۆمپیادی بەدەست نەھێناوە.

## سەرچاوەکان

* 


ئۆڵۆمپیاد
کەلام

**زانستی کەلام** (، کە بە واتای «زانستی وتار» دێت) بە زۆری کورتکراوەتەوە بۆ ***کەلام*** و ھەندێک جار بە «تیۆلۆژیای خوێندنی ئیسلامی» یان «تیۆلۆجی گریمانەیی» ناودەبرێت، لێکۆڵینەوەی تیۆری ئیسلامییە ('ئاکا'ید). لەپێویستی دامەزراندن و بەرگریکردن لە بنەماکانی باوەڕە ئیسلامییەکان لە دژی گومانلێکەرانی فەلسەفی لەدایک بوو. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەم وێنەیە زیاتر و زیاتر لەلایەن زانایانەوە پرسیار دەکرێت کە ھەوڵدەدەن نیشانی بدەن کە کالام لە ڕاستیدا زانستێکی نیشاندەر بوو نەک زانستێکی دیالێکتیکی و ھەمیشە لەڕووی ھزرییەوە داھێنەر بوو.

لە ڕووی زمانەوانی عەرەبییەوە واتا زانستی کەلام بە مانای زانستی قسەکردنەوە دێت.

## ئەمانەش ببینە
* ئەشعەریەت
* موعتەزیلە

## سەرچاوەکان


پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
ئەڤین ڕووبار

**ئەڤین ڕووبار** (لەدایکبووی ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٧٥) ڕۆژنامەنووسێکی تەلەڤیزیۆنی و دۆکیۆمێنتاری بەڕەچەڵەک کوردی سویدییە.

## فیلمۆگرافی
* I skolans våld (لە توندوتیژی قوتابخانەکان)، ٢٠٠٣
* Könskriget (جەنگی ڕەگەز)، ٢٠٠٥
* Det svenska sveket،(خیانەتی سوید) ٢٠٠٧
* Syndabockarna،(بزنە قوربانییەکان) ٢٠٠٨
* Slaget om muslimerna،(شەڕی موسڵمانان) ٢٠٠٩
* Vårdlotteriet،(تیروپشکی چاودێری)٢٠١١

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:سویدییەکانی بە ڕەگەز کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
قیاس

*ئەم وتارە لەبارەی قیاسی مەنتقییەوە نووسراوە؛ بۆ قیاس بە مانای بڕینەوەی حوکمێ بە پێی حوکمێکی تر بە بۆنەی لێکچوونیان، [[قیاس (فیقھ)]] ببینە.*

*ئەم وتارە لەبارەی قیاس بە مانای syllogismەوە نووسراوە؛ بۆ قیاس بە مانای deduction، وتاری [[ھەڵھێنجان]] ببینە.*

لە لۆژیکدا، **قیاس** (لە ھەندێ لە سەرچاوە کوردییەکانا «سیلۆجیزم»ی پێ دەوترێ کە ناوە یۆنانییەکەیەتی) چەشنێک بەڵگەیە کە دوو پێشەکیی دروستی ھەیە و ئاکامەکەی بە ھەڵھێنجان جێبەجێ بووە. بەو دوو پێشەکییە دەڵێن پێشەکییە گەورەکە و پێشەکییە گچکەکە، یان کوبرا و سوغرا. ئەوەی کە لە قیاسدا پێشەکییەکان دروستن و، بۆ ئاکامگری ھەڵھێنجان بە کار دەگیردرێ، بەو مانایە دێ کە ئاکامەکەی ناتوانێ ھەڵە بێ و بەناچار دروست دەردێت.  

بۆ وێنە، دەزانین ئینسان فانییە (پێشەکیی گەورە یان کوبرا) و سوقراتیش ئینسانە (پێشەکیی گچکە یان سوغرا)، بۆیە ڕەوایە بەو ئاکامە بگەین کە سوقراتیش فانییە.  

وشەی «قیاس» بە مانای *پێکگرتن* دێت و لە لۆژیک و فەلسەفەی ئیسلامیدا لە سەردەمی بزاڤی وەرگێڕانی دەقە یۆنانییەکانەوە تاکوو ئێستا وەک بەرامبەری وشەی یۆنانیی syllogism بە کار براوە. syllogism چەشنێ deduction، واتە ھەڵھێنجانە. بەڵام ھەندێ جار لە کتێبەکاندا بە deduction -یش دەڵێن قیاس.

## مەرجەکان
قیاس لە سادەترین شێوەی خۆیا، لە سێ قەزیە دروست بووە: دوو پێشەکی و یەک ئاکام. بەڵام، 
دانانی ھەڕەمەکی و بەھەڵکەوتی سێ قەزیە لە پاڵ یەکترا، نابێ بە قیاس. ئەرەستوو بڕێ مەرجی بۆ دوو پێشەکییەکە و ئاکامەکە دەسنیشان کردووە، کە ئەگەر بەجێ بھێنرێن، دەکرێ پیان بوترێ قیاس. مەرجی یەکەم ئەوەیە کە نابێ لە ئاکامەکەدا تێگەیشتەیەک دانرابێ کە لە ناو دوو پێشەکییەکەدا نەدۆزرێتەوە. ئاکام بەپێویست دەبێ لە دوو پێشەکییەکەوە دەربچێ. ئەوەی لە ئاکامدا ھەیە، ھەرچەندە ڕاستییەکی نوێیە، لە پێشەکییەکانەوە وەرگیراوە. یەکێکی تر لە مەرجەکان ئەوەیە کە سنوورێکی ھاوبەش ببێ لە نێوان پێشەکیی گەورە و پێشەکیی گچکەدا. واتە تێگەیشتەیەک کە لە ھەر دوو پێشەکیدا دووپات بێتەوە. بەم تێگەیشتەیە کە دەبێتە ھۆی پەیوەندیی نێوان پێشەکییەکان دەڵێن *سنووری نێوان* (بە عەرەبی: *حد وسط*؛ بە ئینگلیزی: *middle term*). ئەگەر ئەم سنوورە ھاوبەشە لە نێواندا نەبێ، ئاکام دروست ناکرێ. مەرجێکی دیکە ئەوەیە کە ھاوکات ھەردوو پێشەکییەکە نەرێنی نەبن. ھیچ ئاکامێک لە دوو پێشەکیی نەرێنییەوە دەرناچێ. ھەروەھا، ھیچ ئاکامێکیش لە دوو پێشەکیی ھەندەکییەوە دروست نابێ.

## سەرچاوەکان

پۆل:گۆڤانەکان
موجاھیدانی کوردستان

**موجاھیدانی کوردستان** ئیسلامییە کوردەکان بوون کە لە ماوەی ھەشتاکانی سەدەی سەدەی ڕابردوو تا ٢٠٠٠ لە دژی دەوڵەتی عێراق و دەسەڵاتی سەدام حوسێن شەڕیان کرد.

## دروستکردن
لە کاتی شەڕی ئێران و عێراقدا شێخ عوسمان عەبدولعەزیز، سەرۆکی ڕێکخراوی بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان داوای کرد کە نەتەوەیەکی سەربەخۆی کورد دروست بکرێت، ھەروەھا ڕاگەیاندنی شەڕێکی پیرۆزی دژ بە عێراق و دژی بەعس، کە سەرکردایەتی ئیسلامییە سەربەخۆیەکانی کورد و ڕێکخراوە ئیسلامییە کوردەکان و تەنانەت سەربازانی پێشمەرگە کە مەیلی ئیسلامیان ھەبوو کرد، بۆ پێکھێنانی جۆرێک لە بەرەی یەکگرتوو. شێخ عوسمان گۆت سەدام حوسێن تاغووت بوو. زۆرێک لە ئیسلامییە کوردەکان لە چیاکانی کوردستان کەمپی مەشق و ڕاھێنانیان دانا و خەڵکیان دامەزراند و دەستیان کرد بە یاخیبوون لە دژی عێراق.

ماوەیەکی کەم پێش کۆمەڵکوژی ھەڵەبجە، سەدام حوسێن سەرکوتی زانایانی ئیسلامی کوردی کرد، ئەمەش وای کرد لە ھەڵەبجە ھەڵبێن و بچنە ئێران، لەوێ پشتیوانییەکی بەھێزیان ھەبوو. ئەوە بوو کە موجاھیدەکانی کورد لە ھەڵەبجە چالاک بوون کە دواتر دەبووە قەڵایان. زۆرێک لە کوردانی ھەڵەبجە گەیشتنە ئەو ئەنجامەی کە جیھاد باشترین ڕێگایە بۆ عێراق. ئەو موجاھیدانە لە ئێرانەوە پێشوازیان لە چەندین خۆبەخشی کوردی کرد.

## کردارەکان
موجاھیدان لە ساڵی ١٩٨٠ لە کاتی شەڕی ئێران و عێراق دەستی پێکرد، بەڵام لە کۆتایی شەڕدا لە ساڵی ١٩٨٨ زیاتر ئۆپەراسیۆنەکانیان ڕاگرت، بەڵام یاخیبوونێکی ئاست نزمیان لە دژی عێراق پاراست. لە ڕاپەڕینەکانی ساڵی ١٩٩١ی عێراق لە کاتی جەنگی کەنداودا، موجاھیدەکان چالاکییەکانیان زۆر زیاد کرد و بەرەو کۆتایی جەنگەکەش جارێکی دیکە خاوبوونەوە. لە لووتکەدا زیاتر لە ١٠ ھەزار چەکداریان ھەبوو.

موجاھیدینی یەکگرتوو دوای ڕووخانی سەدام حسێن کۆتایی ھات، ھەرچەندە تاکە گرووپەکان مانەوە. ناسیۆنالیستە کوردە ئیسلامییەکان و کوردە عەلمانییەکان دواتر بەھۆی ئایدۆلۆژیای جیاوازەوە بوونە دوژمن.

## گرووپەکان
* بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان؛ بە سەرۆکایەتی عوسمان عەبدولعەزیز.
* کۆمەڵی دادگەریی کوردستان؛ بە سەرۆکایەتی عەلی باپیر.
* حیزبوڵڵای شۆڕشگێڕانەی کوردی؛ بە سەرۆکایەتی ئەدھەم بارزانی.
* حیزبوڵڵای کورد (ئێران)؛ بە سەرۆکایەتی محەممەد خالید بارزانی.
* ئیسلاح (تەمەنێکی کورت)؛ بە سەرۆکایەتی مەلا کرێکار
* موجاھیدانی سەربەخۆ؛ ھیچ سەرکردایەتییەکی ناوەندی نییە.
* سەربازانی پێشمەرگە بە مەیلی ئیسلامییەوە؛ ھیچ سەرکردایەتییەکی ناوەندی نییە.

## سەرچاوەکان
‏

پۆل:کوردایەتی
پۆل:سەددام حوسێن
پۆل:ئێران لە دەیەی ١٩٨٠
پۆل:عێراق لە دەیەی ١٩٨٠
پۆل:بزووتنەوەی سەربەخۆییی کوردستان
پۆل:شەڕی ئێران و عێراق
پۆل:ئیسلام لە عێراق
پۆل:شەڕی کەنداو
پۆل:ئیسلامییەکانی کورد
پۆل:دەیەی ١٩٨٠ لە باشووری کوردستان
قیاس (فیقھ)

لە فیقھی ئیسلامیدا، **قیاس** بەو پرۆسەی پێکچوواندنە دەوترێ کە تێیدا ئامۆژگارییەکانی فەرموودە و قورعان بەرامبەر دەکرێنەوە و پێک ھەڵدەسەنگێنرێن، بۆ ئەوەی کە بە پێی بڕیارێ کە پێشتر دراوە، بۆ ھەلومەرجی نوێ بڕیاری نوێ ببڕدرێتەوە. واتە بۆ چارەسەرکردنی ھەر کێشەیەکی نوێ و بۆ جوابدانەوە بە ھەر پرسێکی تازە، حوکمەکانی پێشووی سوننەت و قورعان وەکوو ئامرازێک بە کار دەھێنرێن. قیاس تەنیا لە حاڵەتێکدا بەکارە کە ھۆ یان ھۆکانی دەرچوونی حوکمە پێشووکە بۆ پرسە نوێکەش شیاوی ھێنانەوە بێ. بۆ وێنە، لە شەرعدا ھاتووە کە خەمر (ئاوی ترێ کە خواردنەوەی ئینسان مەست بکا) حەرامە، بەڵام بۆ ئاوجۆ (بیرە) حوکمێک لە بەردەستدا نییە کە حەرامبوون یان حەڵاڵبوونی دیاری بکا. لێرەدا، مەلاکان دەڵێن ھۆی حەرامبوونی خەمر ئەوەیە کە ئینسان مەست دەکا، خواردنەوەی «ئاوجۆ»ش مەستیھێنەرە و لەم ڕووەوە لە خەمر دەچێ، بۆیە حوکم دەکەن کە خواردنەوەی ئاوجۆش حەرامە. 

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:سوننە
بووتان لە ئۆڵۆمپیاد

بووتان بۆ یەکەمجار ساڵی ١٩٨٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد. لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کردووە، بەڵام تا ئێستا نەیتوانیوە ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیاد بەدەست بھێنێت. ھەرچەند وڵاتێکی شاخاوییە بەڵام وەرزشوانانی ئەم وڵاتە تا ئێستا بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەیان نەکردووە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی بووتان ساڵی ١٩٨٣ دامەزراوە و ھەمان ساڵ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی بەفەرمی ناسێندرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:بووتان لە ئۆڵۆمپیاد
بروونای لە ئۆڵۆمپیاد

بروونای، بۆ یەکەمجار ساڵی ١٩٨٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد بەبێ ڕاوانەکردنی ھیچ وەرزشوانێک، دواتر لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەشداریان لە ئۆڵۆمپیاد کرد، بروونای تا ئێستا ھیچ مەدالیایەکی بەدەست نەھێناوە. تا ئێستا بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی نەکردووە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی بۆ بروونای لە ساڵی ١٩٨٤ دامەزراوە و ھەر لەو ساڵەدا لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێندراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بروونای لە ئۆڵۆمپیاد
کەمبۆدیا لە ئۆڵۆمپیاد

کەمبۆدیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٦ بەشداری ئۆڵۆمپیادی کرد، لەو کاتەوە بەشداری دەخوولی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە ھیچ کاتێک بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی نەکردووە.

## پێرستی بەشدارییەکان
### ئۆڵۆمپیادی ھاوینە

## سەرچاوەکان


ئۆڵۆمپیادەکان
کەرەم گەردنزەری

**کەرەم گەردنزەری** (لەدایکبووی ٦ی ئازاری ١٩٥٢ لە تبلیس، جۆرجیا) گۆرانیبێژێکی ڕۆکی-کوردیی باکوورییە. یەکێکە لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی وەتەن (کۆما وەتەن)، لە ساڵانی ١٩٧٣–١٩٧٦ کۆمەڵەکەیان دامەزراند، لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکان و ھەڵوەشانەوەی یەکێتیی سۆڤیەت ئەوا کۆمەڵەکە تووشی پەرتەوازەبوونی ئەندامەکانی بوو. زۆرجاران کەرەم گەردنزەری بەیەکەم گۆرانیبێژی ڕۆکی کوردی ھەژمار دەکرێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی باکووری
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
فەرھەنگی کوردی-تورکی (زانا فارقینی)

وێنۆک|بەرگی کتێبی (فەرھەنگی  کوردی – تورکی).
**فەرھەنگی کوردی-تورکی** () فەرھەنگێکی کوردی-تورکییە کە بەدەستی زانا فارقینی ئامادە بووە و بەرھەم ھێنراوەتە. ئەم فەرھەنگە تەنیا تایبەت بە کوردیی کورمانجی و بنزاراوەکانی ئەو شێوەزارەن و شێوەزارەکانی دیکەی زمانی کوردی لە خۆ ناگرێت. چاپی یەکەمی ئەم فەرھەنگە بریتی لە ١٦٦ ھەزار و چاپی دووھەمی بریتە لە ٢٢٤ ھەزار وشەی کوردی بووە.

## چاپی یەکەم
چاپی یەکەمی *فەرھەنگی کوردی-تورکی* لە ساڵی ٢٠٠٤دا لەلایەن ئینستیتیوتی کوردیی ئەستەمبوڵ لە شاری ئەستەمبوڵ بڵاو کراوەتەوە. ئەم فەرھەنگە لە چاپی یەکەمی ٢١٣٢ لاپەڕەی بووە و لە قەوارەی ١٦x٢٣٫٥ س. م چاپ کراوە. سەرجەمی مادەکانی فەرھەنگەکە ١٦٦ ھەزار دانە بووە کە لەم مادەکان ١٣١ ھەزار دەستپێکی و ٣٥ ھەزار دانەیش بەردەوامی ئەو مادەکانەیەن؛ واتە ١٣١ ھەزار پەیڤ و ٣٥ ھەزار بوێژ و بەردەوامیی سەر مادەکان لەم فەرھەنگە جێ گرتووەتەوە.

لە بەرامبەر ھەر وشە واتایەکی چڕ بە زمانی تورکی دراوە. بۆ ئاسانکردنی کاری بەردەنگ و بەکارھێنەری فەرھەنگەکە، بەرامبەری ھەر وشە نموونەیەک لە بە کار ھێنانی وشەکە نووسراوە کە ئەمە فەرھەنگەکە چڕوپڕتر کردووە.

زانا فارقینی نووسەری فەرھەنگەکە پێشتر لەمە فەرھەنگی تورکی-کوردی ئامادە کردبوو کە لە ساڵی ٢٠٠٠دا لەلایەن ئینستیتیوتی کوردیی ئەستەمبوڵ چاپ و بڵاو کرا. ئەو فەرھەنگەش لە ١٢٧٨ لاپەڕە پێک ھاتبوو و سەرجەم ٦٠ ھەزار مادە بریتی لە ٤٠ ھەزار مادەی دەستپێکی و ٢٠ ھەزار بەردەوامیی ئەو مادەکان لە ناوی ھاتووە.

## چاپی دووھەم
چاپی دووھەمی فەرھەنگەکە لە ساڵی ٢٠٢٢دا لەلایەن کۆمەڵەی لێکۆڵینی کوردی چاپ و بڵاو کراوەتەوە. لە چاپی دووھەم ٤٤ ھەزار وشەی تازە لەلایەن نووسەر بە فەرھەنگەکە زیا کراوەتەوە و ڕێژەی وشەکانی فەرھەنگەکە گەیشتووە بە ٢٢٤ ھەزار وشە. لەم ٢٢٤ ھەزار وشە ١٧٥ ھەزار و ٣٨٥یان مادەی دەستپێکی و ٤٨ ھەزار و ٧٣٥یان بەردەوامیی سەر ئەو مادەکانن.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* چاپی یەکەمی ''فەرھەنگی کوردی-تورکی''ی زانا فارقینی.

## سەرچاوەکان

ک
پۆل:کتێبەکانی ٢٠٠٤
پۆل:کتێبەکانی ٢٠٢٢
پۆل:کتێبەکانی زانا فارقینی
زارۆک ما

**زارۆک مێزۆپۆتامیا ئەکادیمی** کۆتکراوەکەی دەبێتە **زارۆک ما**، ناوەندێکی فێرکاریی مۆسیقا بۆ منداڵانە کە لە ساڵی ٢٠٢١دا لە شاری ئامەدی باکووری کوردستاندا دامەزراوەتەوە.

## مێژوو
ھەندێک لە مامۆستایانی مۆسیقای کوردی لە باکووری کوردستاندا ناوەندێکیان دامەزراند بە ناوی کۆنسەرڤاتواری ئارام تیگران. بە دوای ئەوەیکە حکۆمەتی تورکیا لە ئازاری ٢٠١٧دا ئەو ناوەندەی داخست، چەندێک لەو مامۆستایانە لە شاری ئامەد ھەر لە ساڵی ٢٠١٧دا ئەکادیمیایەکیان بۆ فێرکاریی مۆسیقای کوردی دامەزراند بە ناوی ما کە کورتکراوی *مێزۆپۆتامیا ئەکادیمی* بوو. دامەزراندنی ناوەندی ما، وەڵامێک بۆ داخستنی کۆنسەرڤاتواری ئارام تیگران بوو. لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٧ بەشێکیش بۆ مۆسیقای منداڵان لەو ناوەندە کرایەوە.

بەپێی یاسای دامەزراوەکە، منداڵان لە زگی دایکدا ھەتا ٥ ساڵی دەتوانن لەو ناوەندەدا فێری مۆسیقا ببن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی زارۆک ما

پۆل:مۆسیقای کوردی
پۆل:چاند لە ئامەد
چین لە ئۆڵۆمپیاد

چین بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٢ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کرد، پێشتر بەناوی کۆماری گەلی چین لە ساڵی ١٩٢٨ تا ساڵی ١٩٤٨ بەشداری دەکرد، لە ساڵی ١٩٥٢ بەناوی چین بەشداری دەکرد بەڵام لە دوو خولی دیکەی ئۆڵۆمپیاد بەھۆکاری کێشە ناوخۆیییەکان بەشداری نەکرد. تا ئۆڵۆمپیادی ساڵی ٢٠٢٢ چین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا جارێک پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە، سێ جار پلەی دووەم، دووجار پلەی سێیەم و جارێک لە ئۆڵۆمپیادی زستاندا پلەی سێیەمی بەدەستھێناوە. چین سەرکەوتووترین وڵاتە لە ناوچەی ئاسیا-ئۆقیانووسدا، ئەمەش وای کردووە ببێتە ٥مین سەرکەوتووترین وڵات لە مێژووی ئۆڵۆمپیاددا، دوای ئەمریکا، یەکێتی سۆڤیەت، بەریتانیای گەورە و ئەڵمانیا. کە زۆرترین مەدالیای ئۆڵۆمپیادیان بردووەتەوە. ساڵی ٢٠٠٨ وڵاتی چین میوانداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کرد و توانی زۆرترین ڕێژەی مەدالیا بەدەست بەھێنێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:چین لە ئۆڵۆمپیاد
ڕێکخستنی مافی مرۆڤ لە عەفرین

**ڕێکخستنی مافی مرۆڤ لە عەفرین** (، ) ڕێکخراوەیەکی مافی مرۆڤە کە لەلایەن ھەندێک لە پارێزەران، یاسازانەکان و چالاکانی کۆمەڵگای مەدەنی و مافی مرۆڤان لە ئازاری ٢٠١٨دا دامەزراوە.

ڕێکخستنی مافی مرۆڤ لە عەفرین، ڕێکخراوەیەکی سەربەخۆ و ناحکۆمییە و جگە لە عەفرینی داگیرکراو، سەبارەت بە ھەموو ناوچەکانی ڕۆژاوای کوردستان چالاکی دەکات. ئەم ڕێکخراوە لە سەرەتای ھەڵمەتی ئەرتەشی تورکیا بۆ سەر عەفرین و لە مانگی ئازاری ٢٠١٨ دامەزراوەتەوە. چالاکیی ئەم ڕێکخراوە زۆرتر بە شێوەی ڕاگەیاندنی بنپێکردنەکانی یاساکانی مافی مرۆڤان لەلایەن ئەرتەشی داگیرکەری تورکیا و گرووپە چەکدارەکانی پشتێوانیلێکراوی تێکەڵی شەڕی ناوخۆی سووریاوەیە.

## ئەمانەش ببینە
* ھێرشی سەربازیی تورکیا بۆ سەر عەفرین

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:ڕێکخراوەکانی مافەکانی مرۆڤ
پۆل:عەفرین
تایپەی چینی لە ئۆڵۆمپیاد

تایوان بە فەرمی کۆماری گەلی چینە (ROC)، لە ئێستادا وەک «تایپەی چینی» (TPE) لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا بەشداری دەکات. کۆماری چین پێش جەنگ، لە ساڵانی ١٩٣٢ و ١٩٣٦ بە نوێنەرایەتی ھەموو چین لە ناویدا تایوان بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا کرد. دوای جەنگی ناوخۆی چین، وەرزشوانانی تایوان لە ساڵانی ١٩٥٦، ١٩٦٠، ١٩٦٤، ١٩٦٨ و ١٩٧٢ وەک کۆماری چین بەشدارییان لە یارییەکانی ئۆڵۆمپی ھاوینەدا کردووە. بایکۆتی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦ و ١٩٨٠یان کرد تا ساڵی ١٩٨٤، لە ئۆڵۆمپیادی زستانە وەک تایپەی چینی (TPE) دەستی بە بەشداریکردن کرد، وەرزشوانانی تایوان یەکەم مەدالیای ئۆڵۆمپیادیان لە ساڵی ١٩٦٠ بەدەستھێنا، ھەروەھا یەکەم مەدالیای زێڕیان لە ساڵی ٢٠٠٤ بەدەستھێنا، و زۆرترین ژمارەی کۆی گشتی مەدالیاکانیان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠دا بەدەستھێنا. بەشێوەیەکی گشتی وەرزشوانانی تایوانی خاوەنی ٣٦ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:تایوان لە ئۆڵۆمپیاد
تیمۆری ڕۆژھەڵات لە ئۆڵۆمپیاد

تیمۆری ڕۆژھەڵات ساڵی ٢٠٠٤ەوە بەناوی ئێستای بۆیەکەمجار لە ئۆڵۆمپیاد بەشداریان کرد. لە ساڵی ١٩٧٦ تا ١٩٩٦، وەک بەشێک لە ئەندەنوسیا بەشداری کردووە و لە ساڵی ٢٠٠٠ وەرزشوانانی وەک بەشێک لە تیمی وەرزشوانان ئۆڵۆمپیاد بەشداریان کردووە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی تیمۆری ڕۆژھەڵات لە ساڵی ٢٠٠٣ دامەزراوە. تا ئێستا تیمۆری ڕۆژھەڵات ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیادی بەدەستنەھێناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:تیمۆری ڕۆژھەڵات لە ئۆڵۆمپیاد
ھۆنگ کۆنگ لە ئۆڵۆمپیاد

ھۆنگ کۆنگ بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٢ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، ھۆنگ کۆنگ لەو کاتەوە بەشداری لە ھەموو خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا کردووە جگە لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد، ھەروەھا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی کردووە و لەوکاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە. ھۆنگ کۆنگ یەکەم مەدالیای زێڕی لە ساڵی ١٩٩٦ بەدەستھێناوە، دووەم مەدالیای زێڕی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بردەوە. جگە لەوانەش ھۆنگ کۆنگ خاوەنی حەوت مەدالیای دیکەیە، (سێ زیو و چوار برۆنزی).

## سەرچاوەکان

پۆل:ھۆنگ کۆنگ لە ئۆڵۆمپیاد
ھیندستان لە ئۆڵۆمپیاد

ھیندستان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٠٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، بەڵام تا ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠ بەشداری نەکردەوە، ھەروەھا ھیندستان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە. وەرزشوانانی ھیندستان خاوەنی ٣٥ مەدالیان کە ھەموویان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەدەستھێنراون. تیمی ھۆکی پیاوانی ھیندستان لە نێوان ساڵانی ١٩٢٨ بۆ ١٩٨٠ لە دوازدە ئۆڵۆمپیاددا یازدەجار پلەی یەکەم و مەدالیای زێڕی بەدەستھێناوە. باشترین ئەنجامی ئەم ھەڵبژاردەیەیە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ھیندستان لە ئۆڵۆمپیاد
ئیندۆنیزیا لە ئۆڵۆمپیاد

ئیندۆنیزیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٢ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کردووە، جگە لە ساڵانی ١٩٦٤، ١٩٨٠ بەشداری سەرجەم یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ئیندۆنیزیا تا ئێستا بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستاندا نەکردووە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی ئیندۆنیزیا ساڵی ١٩٤٦ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٥٢ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی بەفەرمی ناسێندرا. تا ساڵی ٢٠٢٠ وەرزشوانانی ئیندۆنیزیا بە گشتی ٣٧ مەدالیای ئۆڵۆمپیادیان بەدەستھێناوە، بیست و یەک مەدالیا لە پێشبڕکێی بەدمینتۆن و پازدە لە بەرزکردنەوەی قورسایی و یەک لە تیر و کەوان. لە ناو وڵاتانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، ئیندۆنیزیا لە پلەی یەکەمدایە لەڕووی بەدەستھێنانی زۆرترین مەدالیای ئۆڵۆمپیاد، ھەروەھا لە پلەی دووەمدایە لە ڕووی مەدالیای زێڕ کە (٨)زێڕە، تەنھا لە دوای تایلەندەوەیە کە خاوەنی ١٠ مەدالیای زێڕە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ئیندۆنیزیا لە ئۆڵۆمپیاد
زۆران

**زۆران** () شێوازێک لە وەرزشی زۆرانبازییە کە بە شێوەیەکی تایبەت لەنێوان کوردەکان و بە تایبەت ناوچەی باشووری ڕۏژھەڵاتی کوردستان باوە. زۆران وەرزشێکی کۆن و ڕەسەنی کوردەکانە کە لە ناوچەی کرماشان لە سەردەمێکی زووەوە باو بووە. شیای گۆتنە کە زۆرانبازی شێوازەکانی جیاوازێکی ھەیە و زۆران یەکێک لەو شێوازانەیە کە تەنیا تایبەت بە کوردەکانە و یاسا و ڕێسای لەگەڵ زۆرانبازییەکانی دیکە جیاوازیی ھەیە.

## وشەی زۆران
وشەی زۆران/زووران وشەیەکی کوردییە و بە گشتی بە واتای زۆرانبازییە. لە ھەموو شێوەزارەکانی کوردی بەم وەرزشە زۆران/زووران دەگۆترێت کە ھاواتای وشەی Wrestling لە زمانی ئینگلیزیدایە. بەو کەسە کە زۆران دەکات، *زۆرانباز* یان *زۆرانگیر* و بە شوێنی ئەنجامی ئەو وەرزشە *زۆرخانە*دەگۆترێت.

## زۆران لە ئێران و ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا
وەرزشی زۆران لە مانگی تەممووزی ٢٠١٥ وەکوو بەشێکی نەریتی خەڵکی پارێزگای کرماشان خرایە ناو پێڕستی کەلەپووری چاندی نەتەوەیی ئێران. لە ئێڕان بە شێوازەکانی جۆراوجۆری وەرزشی زۆرانبازی کە لە ناوچەکانی جیاجیا وەکوو گیلان، مازەندەران، کوردستان و … ھەیە و لەگەڵ زۆرانبازیی ئستانداردکراوی جھانی جیاوازیی ھەیە، (*زۆرانبازیی پاڵەوانی*) دەڵێن. یاسا و ڕێسای زۆرانبازییە پاڵەوانییەکانی دیکەش لە ھەموو ناوچەکانی دیکەی ئێڕان لەگەڵ یەکەوە جیاوازییان ھەیە.

ئێستاکە لە پارێزگای کرماشان «دەستەی وەرزشە گوندی و بنەکییەکان» لەسەر وەرزشی زۆران چەودێری دەکات و بە بەڕێوەبردنی کارگەکانی فێرکردن لە پارێزگای کرماشان، کارتی سەرپەرشتی و داوەری بۆ چالاکانی ئەم وەرزشە دەردەبرێت. «دەستەی وەرزشە گوندی و بنەکییەکان» ھەروەھا دەیھەوێت جلوبەرگێکی تایبەت و فەرمی بۆ وەرزشی زۆران دابین بکات و ھەروەھا خوازیاری خستنی ئەم وەرزشە لەنێوی پێڕستی کەلەپووری جھانی بە ناوی وڵاتی ئێرانە. ھەروەھا خەریکی سازکردنی گۆڕەپانێک بۆ زۆران لە پارێزگای کرماشانن.

جگە لەمانە ئەنجمەنێکیشیان لەژێر ناوی «*ئەنجمەنی زۆرانی ئێران*» دامەزراندووە کە لەسەر چالاکییەکانی زۆران لە سەرانسەری ئێران بە تایبەت پارێزگاکانی کرماشان، کوردستان و ئیلام چەودێری دەکات.

## ئەمانەش ببینە
* زۆرانبازی
* زۆرانبازی بە چۆخە
* زۆرانبازیی لووچوو
* زۆرانبازیی گیلەمەردی

## سەرچاوەکان

پۆل:زۆرانبازی
پۆل:شێوازەکانی زۆرانبازی
پۆل:وەرزش لە پارێزگای کرماشان
پۆل:وەرزشەکانی کوردی
ئێران لە ئۆڵۆمپیاد

ئێران، بەفەرمی کۆماری ئیسلامیی ئێران، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٠٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، ساڵی ١٩٤٨ جارێکی دیکە ئێران بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کرد، جگە لە ساڵانی ١٩٨٠، ١٩٨٤ بەھۆکاری سیاسی بەشداری نەکرد. ھەروەھا ساڵی ١٩٥٦ بۆیەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە. ئێران تا ئێستا لە ١٨ ئۆڵۆمپیاددا بەشداری کردووە. ٩ ئۆڵۆمپیاد پێش شۆڕشی گەلانی ئێران بووە کە وەرزشوانانی ٤ مەدالیای زێڕیان بەدەستھێناوە، ھەروەھا ٩ ئۆڵۆمپیادی دوای شۆڕش کە وەرزشوانانی ٢٠ میدالیای زێڕیان بەدەستھێناوە. یەکەم مەدالیای ئۆڵۆمپیاد بۆ ئێران لەلایەن جەعفەر سەلیمی لە پێشبڕکێی بەرزکردنەوەی قورسایی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨ بەدەستھێنراوە کاتێک توانی لە کێشی ٦٠کگم پلەی سێیەم و مەدالیای بڕۆنز بەدەستبھێنێت، بەگشتی وەرزشوانانی ئێران خاوەنی ٧٦ مەدالیان بەدەستھێناوە، لێژنەی ئۆڵۆمپیادی ئێران لە ساڵی ١٩٤٧ دامەزرا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ئێران لە ئۆڵۆمپیاد
ژاپۆن لە ئۆڵۆمپیاد

ژاپۆن بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩١٢ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، و لەو کاتەوە بەشداری زۆربەی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ژاپۆن دوای جەنگی جیھانیی دووەم بانگێشتی ئۆڵۆمپیاد نەکرا بۆیە نەیتوانی بەشداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨ بکات، ھەروەھا بەشێک بوو لەو وڵاتانەی بایکۆتی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ی کرد بەھۆی لەشکرکێشی یەکێتی سۆڤیەت بۆ سەر ئەفغانستان. ژاپۆن یەکەم مەدالیای لە ساڵی ١٩٢٠ بەدەستھێنا، یەکەم مەدالیای زێڕی لە ساڵی ١٩٢٨ بەدەستھێنا، وەرزشوانانی ژاپۆن بە شێوەیەکی گشتی خاوەنی ٤٩٧ مەدالیان لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا، لەگەڵ زۆرترین میدالیای زێڕ لە پێشبڕکێی جودۆدا، ھەروەھا ژاپۆن لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا ٥٨ مەدالیای بەدەستھێناوە. ھەردوو ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤ و ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ میوانداری کران. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی ژاپۆن لە ساڵی ١٩١١ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩١٢ بەفەرمی ناسێندرا لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ژاپۆن لە ئۆڵۆمپیاد
ئوردن لە ئۆڵۆمپیاد

ئوردن بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٨٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ھیچ کاتێک بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا نەکردووە. یەکەم مەدالیای خۆی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بەدەستھێنا کاتێک ئەحمەد ئەبوغوش لە پێشبڕکێی تایکواندۆ کێشی ٦٨ کگم پیاوان پلەی یەکەم و مەدالیای زێڕی بەدەستھێنا. ئوردن بەشێوەیەکی گشتی خاوەنی سێ مەدالیای ئۆڵۆمپیادە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی ئوردن ساڵی ١٩٥٧ دامەزراوە و ساڵی ١٩٦٣ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێندراوە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ئوردن لە ئۆڵۆمپیاد
سەنحاریب

**سەنحاریب** (بە نزیکی ٧٤٥ پێش زایین - ٢٠ی تشرینی دووەمی ٦٨١ پێش زایین) پاشایەکی ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ بوو، ئەو لە دوای مردنی باوکی (سەرگۆنی دووەم) بووە پاشا. ماوەی پاشایەتی سەنحاریب لە ٧٠٥ پێش زایین تاوەکوو ساڵی مردنی لە ٦٨١ پێش زایین بوو. سەنحاریب بە یەکێک لە پاشا ھەرە ناسراوەکانی ئاشوورییەکان دێتە ناسین. ئەمەش بەتایبەتیش بەھۆی ڕۆڵەکانی ئەو لە کتێبی پیرۆزی عیبری کە تێیدا باس لە ڕووخانی شاری بابل و گەشەکردنی دەسەڵاتیی سنووریی ئاشوورییەکان و دامەزراندنی پایتەختی نوێی مەزنەکەیان لە نەینەوا.

ھەرچەندە کە سەنحاریب بە یەکێک لە بە دەسەڵاتترین و بەھێزترین پاشاکانی ئاشووری دادەنرێت، بەڵام تووشی دژوارییەکی زۆر بوو لە کۆنتڕۆڵکردنی شارستانیەتی بابل کە لە بەشی باشووری دەسەڵاتەکانی ئەو پێکھێنرا بوو. بەشی زۆری کێشەکانی سەنحاریب بەھۆی سەرۆکی ھۆزی کلدانییەکان، مەردۆخی ئەپلا ئیدینای دووەم بوو، ناوبراو سەرۆکی ئاشوورییەکان بوو پێش ئەوەی باوکی سەنحاریب بیبەزێنێت و ببێتە پاشای بابل. لە ساڵی ٧٠٥ بەر لە زایین، ڕێک ئەوکاتەی کە تازە سەنحاریب دەسەڵاتی گرتە دەست ئەوا مەردۆخ لەگەڵ شارستانیەتی ئیلام یەکیگرت و دەسەڵاتی بابلی وەرگرتەوە. دواتر، سەنحاریب لە ساڵی ٧٠٠ پێش زایین، دەسەڵاتەکانی لە بابل بەدەستھێنایەوە. سەرباری ئەوانەش مەردۆخ بەردەوام بوو لە دروستکردنی کێشە، دەشێت یەکێک بێت لە ھۆکارەکان بۆ یاخیبوونی ئاشوورییەکانی شام کە دواتر لە ساڵی ٧٠١ جەنگێکی گەورەی لێ بوویەوە. لە دەرەنجامدا جارێکی دیکە بابل لە دەستی دەرھات، ھەروەھا ئاشوور کوڕە گەورەی سەنحاریب کوژرا، کە ئەو وەک پاشای جێنشین دیاریکرا بوو. دواتر، سەنحاریب ھەڵمەتێکی ڕاگەیاند بۆ ھەردوو ناوچەی ئیلام و بابل. ئیلامی گرت، دواتریش لە ساڵی ٦٨٩ی بەر لە زایین شاری بابلی ڕووخاند.

## سەرچاوەکان

پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا
کۆریای باشوور لە ئۆڵۆمپیاد

کۆماری کۆریا (بە کۆریای باشوور ناسراوە) بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٤٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کردووە، لەوکاتەوە جگە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد وەک ناڕەزایەتی بەرامبەر لەشکرکێشی یەکێتی سۆڤیەت بۆ سەر ئەفغانستان، بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. . ھەروەھا ھەروەھا لە ساڵی ١٩٤٨ەوە لە ھەموو یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا بەشداری کردووە، جگە لە یارییەکانی ساڵی ١٩٥٢. بەشێوەیەگی گشتی وەرزشوانانی کوریای باشوور خاوەنی ٣٦٦ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن، کە ١٢٣ مەدالیای زێڕە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:کۆریای باشوور لە ئۆڵۆمپیاد