ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل

لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣، باڵە سەربازییەکانی بزووتنەوەی حەماس (کەتیبەکانی قەسام)، جیھادی ئیسلامیی فەلەستین و چەند ڕێکخراوەیەکی تر زنجیرەیەک ھێرشی چەکداریی ھاوئاھەنگیان لە کەرتی غەززەوە بۆ سەر خاکی دراوسێیان، ئیسرائیل دەستپێکرد، کە یەکەم ھێرشی ڕاستەوخۆی دەرەکییە بۆ سەر ئیسرائیل لە دوای جەنگی عەرەب و ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٤٨ەوە. ھێرشەکان، لە ڕۆژی شەممەدا، شەڕی ئیسرائیل و حەماسی دەست پێکرد، ئەمەش نزیکەی ٥٠ ساڵ دوای ئۆپەراسیۆنی بەدر و جەنگی تشرینی یەکەم لە ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٣. حەماس و گرووپە چەکدارەکانی تری فەلەستینی ناوی ھێرشەکانیان بە **ئۆپەراسیۆنی لافاوی ئەقسا** ناو بردووە () و لە ئیسرائیل بە **شەممەی ڕەش** ناودەبرێت () یان **کۆمەڵکوژی تەوراتی سیمچات** () و لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بە **ھێرشی ٧ی تشرینی یەکەم** ناسراوە.

ھێرشەکان لە بەرەبەیانی زوو بە موشەکێک بۆ ناو خاکی ئیسرائیل دەستیپێکرد. چەکدارانی حەماس بەربەستی غەززە‒ئیسرائیلیان شکاند، دەستیان کرد بە کۆمەڵکوژ کردنی کۆمەڵگە مەدەنییەکانی ئیسرائیل، لەنێویاندا لە بەعەری، کفار عەزا و فێستیڤاڵی میوزیکیی نۆڤا، ھەروەھا ھێرش کرایە سەر بنکە سەربازییەکان. ھێرشەکان بوونە ھۆی کوژرانی ١١٣٩ کەس‒٦٩٥ مەدەنی ئیسرائیلی (لەوانەش ٣٦ منداڵ)، ٧١ ھاووڵاتی بیانی و ٣٧٣ ئەندامی ھێزە ئەمنییەکان. نزیکەی ٢٥٠ مەدەنی و سەربازی ئیسرائیلی وەک بارمتە ڕەوانەی کەرتی غەززە کران، لەنێویاندا ٣٠ منداڵ، بە ئامانجی ناچارکردنی ئیسرائیل بۆ ئازادکردنی زیندانییە فەلەستینییەکان. ژمارەیەکی زۆر لە گرتە ڤیدیۆیی و وێنە دۆکیۆمێنتەرییەکان، باس لە ئازاردانی جەستەیی و دەستدرێژی سێکسی خەڵکی مەدەنی دەکەن لەلایەن چەکدارانی حەماسەوە، بەڵام حەماس ئەمەی ڕەتکردووەتەوە.

بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاند، ھێرشەکەی لە وەڵامی بەردەوامی داگیرکارییەکانی ئیسرائیل بووە بۆ سەر خاکە فەلەستینییەکان و گەمارۆدانی کەرتی غەززە، فراوانکردنی نیشتەجێبوونی نایاسایی ئیسرائیلییەکان، زیادبوونی توندوتیژیی دانیشتووانی ئیسرائیل بەرامبەر فەلەستینییەکان و ناکۆکییە نوێیەکان.

لانیکەم ٤٤ وڵات ئەم ھێرشەیان بە ھێرشێکی تیرۆریستی ناوبرد، لەھەمان کاتدا ھەندێک لە وڵاتانی عەرەبی و موسڵمان داگیرکردنی خاکەکانی فەلەستینیان لەلایەن ئیسرائیلەوە وەک ھۆکاری سەرەکیی ھێرشەکە دانا. ئەو ڕۆژە بە خوێناویترین ڕۆژ لە مێژووی ئیسرائیل و کوشندەترین ڕۆژ بۆ جولەکەکان لە دوای ھۆلۆکۆستەوە ناوزەند کرا.

## پشت ڕووداوەکان
ئیسرائیل لە دوای جەنگی شەش ڕۆژەی ساڵی ١٩٦٧ەوە خاکەکانی فەلەستینی داگیرکردووە، لەنێویاندا کەرتی غەززە ھەیە.

حەماس، بزووتنەوەیەکی ئیسلامی فەلەستینییە و لە ساڵی ١٩٨٧ دامەزراوە، بزووتنەوەی سەرەکی ئیسلامییە لە ناوچەکانی فەلەستین. حەماس ھەڵوێستێکی یەکلاییکەرەوانەی نەکردوە لەسەر ڕزگارکردنی تەواوەتی فەلەستین؛ زۆرجار توندوتیژی سیاسی بەکاردەھێنێت بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی. حەماس بەرپرسیار بووە لە چەندین تەقینەوەی خۆکوژی و ھێرشی مووشەکی کە خەڵکی مەدەنی ئیسرائیلی پێ کراوەتە ئامانج. لە ساڵی ٢٠١٧دا، بڕیارێکی نوێی پەسەند کرد، زمانی دژە جوولەکەکانی لابرد و سەرنجی خستە سەر زایۆنیستەکان نەک جوولەکەکان.

پێش ھێرشەکە، سعودیە ھۆشداری دابووە ئیسرائیل لە ڕوودانی تەقینەوە یاخود ھێرشی نەیارەکانی، لە ئەنجامی بەردەوامی توندوتیژییەکانی ناوچەکە، میسر ھۆشداری دابوو لە کارەسات ئەگەر دەستپێشخەریی سیاسی نەبێت، ھەروەھا بەرپرسانی دەسەڵاتدارییەتی فەلەستین ھەمان ھۆشدارییان دا. کەمتر لە دوو مانگ پێش ھێرشەکان، شا عەبدوڵڵای دووەمی ئوردن وتی: «فەلەستینییەکان ھیچ مافێکی مەدەنی و ھیچ ئازادییەکی جووڵەیان نییە».

## ھێرشەکان
لە دەوروبەری کاتژمێر ٦:٣٠ی بەیانی (+٣ی یوو تی سی) لە ڕۆژی شەممە، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣، حەماس دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنەکەی ڕاگەیاند، کە ناوی لێنا *ئۆپەراسیۆنی لافاوی ئەقسا*. محەممەد دیف فەرماندەی بزووتنەوەی حەماس لە پەیامێکی دەنگیدا ڕای گەیاند: «ئۆپەراسیۆنەکە بۆ کۆتایی ھێنانە بە دوا داگیرکاری سەر زەوی». محەممەد دیف وتیشی ھێرشەکە لە وەڵامی گەمارۆی ١٦ ساڵەی غەززە و دەستدرێژییەکانی ئیسرائیل بۆ سەر شارەکانی کەناری ڕۆژاوا و توندوتیژییەکانی مزگەوتی ئەقسا و توندوتیژیی دانیشتووانی ئیسرائیل بەرامبەر خەڵکی فەلەستینی بووە.

## ئەمانەش ببینە
* ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول
* شەڕی ٢٠٢٣ی ئیسرائیل و حەماس

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* بەڵگەنامەی کۆمەڵکوژی حەماس
* نەخشەکێشانی کۆمەڵکوژییەکان
* شەممە حەوتی تشرینی یەکەم (بەڵگەنامەی کۆمەڵکوژییەکان)

پۆل:کێشەی ئیسرائیل و فەلەستین
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری
پۆل:ئیسرائیل
پۆل:فەلەستین
پۆل:حەماس
پۆل:شەڕ
پۆل:شەڕەکان
پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
پۆل:ھێرشەکانی حەماس