ناحیەی سەرگەڕان

**ناحیەی سەرگەڕان** یەکێکە لە سێ ناحیەی قەزای دووبز لە پارێزگای کەرکووک لە باشووری کوردستان(ناوچە جێناکۆکەکان) لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی سەرگەڕانە.

## ناو

## جوگرافیا
ناحیەی سەرگەڕان ھاوسنوورە لەگەڵ؛
* لە باکوورەوە ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە و ناحیەی کەندێناوە.
* لە باشوورەوە ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز و ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی پردێ.
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی قەراج و ناحیەی زاب.

### ڕووبەر
ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٦٦٧کم٢)یە لە (٦٫٤٪) پارێزگای کەرکووک پێکدەھێنێت و (٣٧٫٨٪) قەزای کەرکووک پێکدەھێنێت.
* لە ڕووی ڕووبەرەوە لە ئاستی (یەکەم)ە لە سێ ناحیەی قەزای دووبزدا.

### دانیشتوان
دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە کورد پێکھاتووە، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری وەزارەتی پلاندانانی حکوومەتی عێراق بۆ ساڵی ٢٠٢١ دانیشتوانی ئەم ناحیەیە (٢٢،١٨٣)کەسە. لە (١٫٢٨٪)ی دانیشتوانی پارێزگای کەرکووک و (١٨٫١٧٪)ی دانیشتوانی قەزای کەرکووک پێکدەھێنێت.
* لە ڕووی دانیشتوانەوە لە سەر ئاستی (سێیەم)ە لە سێ ناحیەی قەزای دووبزدا.
* لە ناو ئەم ناحیەیەدا کەمێک دانیشتوانی عەرەبی لێیە بەڵام ئەمانە لە پڕۆسەی عەرەباندندا هاتوون و هێشتا نەگەڕاونەتەوە شوێنەکانی خۆیان.

## مێژوو
### سەردەمی کۆماری (١٩٥٨ - ١٩٩٠)دا
سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی چل ساڵی خایەند، تێیدا پەیکەری کارگێڕی یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەت جێگیرکرایەوە و زۆربەی گۆڕانکارییە کارگێڕییەکانی بە مەبەستی کارگێڕی بوو. لە بەرواری ١٤\٧\١٩٥٨دا سەردەمێکی نوێ لە عێراقدا دەستی پێکرد، سیستەمی پاشایەتی گۆڕدرا بە کۆماری، لەم سەردەمەدا زۆرترین گۆڕانکاری لەم وڵاتەدا ئەنجامدرا، لە بواری فکری و سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی. ئەم گۆڕانکارییانەش ڕاستەوخۆ ڕەنگدانەوەی بە سەر بواری کارگێڕیدا ھەبوو، زۆرترین ڕەنگدانەوەشی لە لیوای کەرکووکدا ھەبوو، بۆیە زۆرترین گۆڕانکاری کارگێڕی تیایدا ئەنجامدرا.

ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی عەبدولکەریم قاسم (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی عەبدولسەلام عارف، دواتر براکەی عەبدولڕەحمان عارف (٥) ساڵ، دەسەڵاتی بەعسییەکان لە دوو قۆناغدا، ئەحمەد حەسەن بەکر (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و سەددام حوسێن (١٩٧٩ - ٢٠٠٣). کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە سیاسەتی عێراق،  لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان.

#### لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧-١٩٨٦)دا
# بە بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(١٧٨٠٣) لە ساڵی ١٩٧٨دا، (٤٠) کەرتی ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز دابڕێنرا بۆ ھێنانە کایەی ناحیەی ئەلقودس، ناوەندەکەی گوندی سەرگەڕان و لە قەزای دووبز بوو.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٣٢) لە ٦-٥-١٩٧٩دا، کەرتێکی ناحیەی شوان بە ناحیەی ئاڵتون کۆپرییەوە بەسترا و (٣)کەرتی ناحیەی ئاڵتون کۆپریش بە ناحیەی شوانەوە بەسترا.

#### لە نێوان ساڵانی(١٩٨٧-١٩٩٠)دا
لەم قۆناغەدا بەشێکی زۆری ناحیەکانی ئەم پارێزگایە ھەڵوەشێنران، قەزای دووبز بچووک کریەوە بۆ ناحیە و ھەموو کەرتەکانی سەروو زێی بچووک بە پارێزگای ھەولێرەوە لکێندران. قەزای داقووق ھاتە کایەوە و لە سنووریدا ناحیەی ڕەشادیش درووستکرا. جێگۆڕکێی کەرتەکان لە نێوان یەکە کارگێڕییەکاندا کرا.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢١) لە ١١-٦-١٩٨٧دا، ناحیەکانی(قەرەحەسەن، شوان، یایچی، ئەلڕەبیع و ئەلقودس)ی سەر بە پارێزگای کەرکووک ھەڵوەشێنران.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٣٤) لە ١١-٩-١٩٨٩دا، گۆڕانکاری گەورە لە سنووری پارێزگای کەرکووکدا ئەنجامدرا و بریتییەلە: **أ:-** قەزای دووبز ھەڵوەشێنراو لە بری ئەو ناحیەی دووبز پێکھێنرا.**ب:-** قەزای داقووق پێکھێنرا و لە سنووردا ناحیەی ڕەشاد ھاتە کایەوە.**ت:-** ھەموو کەرتەکانی ناحیەی ئاڵتون کۆپری، کەرتەکانی خوارووی زێی بچووک بە ناحیەی دووبزەوە لکێندران و کەرتەکانی سەرووی زێی بچووک بە پارێزگای ھەولێرەوە لکێندران.**ج:-** (٤٢) کەرتی قەزای دووبز ھەڵوەشێنران و دابڕێنران، (٣٨)کەرتی بە بە قەزای ھەولێر و (٤)کەرتی بە قەزای حەویجەوە لکێندران.**ح:-** (١١) کەرتی ناحیەی تازەخورماتوو و (٤)کەرتی ناحیەی ڕیاز بە ناحیەی ڕەشادەوە لکێندران.**خ:-** (٨١) کەرتی قەزای کەرکووک دابڕێنرا، (٢٩)کەرتی بە ناحیەی دووبز، (٤٨)کەرتی بە ناحیەی تازەخورماتوو، کەرتێکی بە ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە و (٣)کەرتی بە ناحیەی ڕیازەوە لکێندران.

### لە نێوان ساڵانی(١٩٩٠ - ٢٠٠٣)دا
بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٣٥) لە بەرواری ١-١-١٩٩٦دا، دابڕانی (٣٨) کەرت لە پارێزگای ھەولێر و لکاندنیان بە ناحیەی دووبز لە پارێزگای کەرکووک.

### لە دوای ساڵی (٢٠٠٣)ەوە
* دوای پڕۆسەی ئازادی عێراق گوندەکان و ناحیەکانی ئەم قەزایە کە لە شاڵاوی ئەنفال دا وێران کرابوون، سەر لە نوێ ئاوادان کرانەوە و ناوی خۆجێییان لێنرانەوە، لەبەرئەوەی زۆرینەی ناوەکان کوردی بوون پێشتر گۆڕدرابوون ناوە کوردییەکانیان بۆ گەڕێندرایەوە.

## کارگێڕی
ناحیەی سەرگەڕان لە ڕووی کارگێڕییەوە پێکھاتووە لە (٤٨) گوند.

* سەرگەڕان(ناوەند)
* بیرمھێدی
* پڕکانی
* پەلکانە
* تەل ھەڵاڵە
* جاستان
* چاربەردان
* چەرت
* حەسارۆک
* خازر، سەرگەڕان
* خربە
* خەرابە، سەرگەڕان
* خەسرەو بوڵاق
* خۆشاو، سەرگەڕان
* داود گورگە
* درکەی گچکە
* درکەی گەورە
* دەربەندی گۆمی
* دەرماناو، سەرگەڕان
* دوانزە ھەوار
* ساردک
* سڵێمان بەخشیانی گچکە
* سڵێمان بەخشیانی گەورە
* سەباح خدر
* سەربەشاخ
* سەرتوو
* سێ قوچان
* سێ بیران
* شەعل
* شەناغە
* شێخ فسقە
* عەوڵافات
* عومەر ئەفەندی
* قەبر عەلی
* قەپڵان
* قەرەبۆتک
* قەڵاتە سۆرانی بامەند
* قووچ
* کەنداڵ
* کەندی بەکر
* گابەرەکە
* گردڕەوە
* گڕاو
* گەزوەشان
* گێسمە
* لھێبان
* مەڵحە والی
* ھەمزە ئاغا
* ھەمین مردی

## ئەمانەش ببینە
* قەزای دووبز
* پارێزگای کەرکووک
* سەرگەڕان

## سەرچاوەکان

کەرکووک
پۆل:پارێزگای کەرکووک
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان