جێژنی ڕەمەزان

[وێنۆک|تابلۆی جلی جێژن لە لایەن وێنەکێشی فەڕەنسی [ناسرەدین دینت]]
**جێژنی ڕەمەزان** یان **جەژنی ڕەمەزان** () یەکەم جێژنی موسڵمانانە و لە یەکەم ڕۆژی مانگی شەوال دەست پێدەکات، ئەمەش دوای تەواوبوونی ڕۆژەکانی مانگی ڕەمەزانە. خوای گەورە لە کۆتایی ئایەتی ١٨٥ی سوورەتی ئەلبەقەرە دەفەرمووێت:

ماوەی جێژنی ڕەمەزان تەنها یەک ڕۆژە و موسڵمانان لەیەکەم ڕۆژی جێژندا و دوای بەرزبوونەوەی خۆر بە ئەندازەی ڕمێک نوێژی جێژن دەکەن. بەڕۆژووبوون لە یەکەم ڕۆژی جێژنەکان حەرامە و وەرگیراو نییە.

یەکێک لە جیاکەرەوەکانی جەژنی ڕەمەزان لە جێژنی قوربان بریتیە لەوەی کە دەبێت پێش نوێژی جێژن، موسڵمانان زەکاتی سەرفترە دەربکەن و بەسەر موسڵمانە ھەژارەکان دابەشی بکەن. دوای نوێژی جێژن، موسڵمانان پیرۆزبایی ھاتنی جێژن لە موسڵمانانی نزیک خۆیان دەکەن و دوای گەییشتن بەماڵی خۆیان پیرۆزبایی لە ئەندامانی خیزانەکەیان دەکەن و دواتریش سەردانی ناسیاو و خزمە نزیکەکانیان دەکەن. ھەروەھا پێشوازی لە دراوسێ و ئەو کەسانە دەکەن کە سەردانی دەکەن بۆ گەردنازایی و پیرۆزبایی.

## شێوازی پیرۆزبایی
جوبەیر کوری توفەیر وتی: «کە ھاوەڵانی پێغەمبەری خوا لە جێژنەکاندا دەگەیشتن بە یەک دەیانووت: . واتە: «خوای گەورە لەئێمە و لەتۆشی وەرگرت بێت».

بەڵام لە زۆربەی وڵاتەکاندا شێوازی پیرۆزبایی کردن بریتیە لە: «جێژنت پیرۆز بێت، ھەموو ساڵیک بە خۆشی».

لە ناو گەلی کورد وا باوە کە خەلک سەردانی خزم و دوست و جیران دەکەن. لە کاتی سەردان  نوقڵ و شیرینی و شەربەت پیشکیشی میوانەکان دەکرێت. مناڵان لەو روژە دا جێژنانە لە گەورەکان وەردەگرن.

## شێوازی تەکبیرکردن
وێنۆک|ڕازاندنەوەی مزگەوتی سوڵتان ئەحمەد لە ئەستەنبۆل لە تورکیا

شێوازی تەکبیرکردنی جێژنی ڕەمەزان و قوربان یەک شێوازە. ھۆکاری تەکبیرکردن دەگێڕێتەوە بۆ ئەو ئایەتەی کە لە سەرەوەدا ھاتووە.

ماوەی تەکبیرکردن لەدوای ڕاگەیاندنی یەکەم ڕۆژی جێژن دەست پێدەکات واتە لە دوای نوێژی خەوتنان، لە دوای نوێژی بەیانی ڕۆژی جێژن بە ھۆی دەنگدەری دەرەکی مزگەوتەکانەوە دەست دەکرێت بە تەکبیرکردن و خوێندنەوەی قورئان، وەکوو دیارە ئاوازی خوێندنەوەی قورئان بە ھۆی جێژن لە زۆربەی شوێنەکاندا جیاوازە و  بە تایبەت *لە ھەرێمی کوردستاندا* خوێندنەوەی سوورەتی ڕەحمان باوترە.

**** (بەمانای: خوا گەورەیە خوا گەورەیە خوا گەورەیە، خوایەک بێجگە لە ئەڵڵا نییە و خوا گەورەیە، خوا گەورەیە و پەرستن بۆ خوایە) شێوازی تەکبیرکردنی جێژنە.

## خۆشۆردن
خۆشۆردنی جێژن لەسەر موسڵمانان سووننەتێکی پێویستە و لەڕیوایەتێکی ئیبن عەباسدا ھاتووە: . واتە: «پێغەمبەری خوا خۆی شۆردووە بۆ ڕۆژی جێژنی ڕەمەزان و قوربان».

## بەربانگکردنەوە پێش نوێژ
سووننەتە کە موسڵمان پێش چوونە بۆ نوێژی جێژن بەربانگ بکاتەوە بەخواردنی چەند خورمایەک کە تاک بن. وەکو ئەنس دەگێرێتەوە و دەڵێت: «پێعەمبەری خوا نەدەچوو بۆ نوێژی جێژنی ڕەمەزان ھەتا چەند خورمایەکی نەخواردایێ کە ژمارەی ئەو خورمایانەش تاک بوون».

## نوێژی جەژن و وتارەکەی
thumb|خواردنی نانی بەیانی لە دوای نوێژی جەژن لە مالیزیا
[وێنۆک|سەروازە موسڵمانەکانی [سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا نوێژی جەژن دەکەن.]]
### نوێژ

نوێژی چەژن (جەژنی ڕەمەزان و قوربان) لەدوو ڕکعات پێکھاتووە و حوکمی نوێژەکەش جیاوازی ھەیە لە نێوان زانایاندا:
*ھەندێک لە زانایان لەسەر ئەو ڕایەن كە واجبە ‌و ھەر دەبێ بكرێ كە ئەمە پەیڕەوی حەنەفییەكانە ‌و‌ شیخی ئیسلامیش ھەمان ڕای پەسەندكردووە، ھەروەھا پێغەمبەر فەرمانی داوە بەوەی كە ژنان و تەنانەت ئەوانەش حەیزدارن ھەر بێنە دەرەوە بۆ نوێژی جەژنەکان. ئەمانەش ھەموو بەڵگەی گەورەیی و واجببوونیانن.‌
*ھەندێكی ترش لە زانایان دەفەرموون كە واجبی كیفایەیە، واتە:* ئەگەر كۆمەڵێك لە موسڵمانان بیکەن، ئەوە لەسەر ئەوانی تر لا دەچێت*، كە ئەمەش پەیڕەوی حەنبەلییەكانە.
* كۆمەڵی سێیەمیش لەسەر ئەو ڕایەن كە نوێژی جەژن سوننەتێكی دووپاتكراوەیە (مؤكدە) كە ئەمەش ڕێڕەوی شافعییەكان و مالیكییەكانە.
لەپێش کردنی نوێژەکەدا بانگدان قامەتکردن نییە. کاتی ئەنجامدانی نوێژەکە بریتییە لە بەرزبوونەوەی خۆر بەئەندازەی ڕمێک دوای ئەوەی ھەڵھات.

لەیەکەم ڕکعاتدا و لە دوای دابەستنی نوێژ، حەوت جار تەکبیر دەکرێت و لەدووەم ڕکعاتدا بۆ پێنج جار کەمدەکرێتەوە.

عەبدوڵڵای کوڕی عەبدوڵڵا دەگێڕێتەوە: عومەر کوڕی خەتتاب لە ئەبوواقدی لەیسی پرسیاریکرد: كە پێغەمبەری خوا چی دەخوێندەوە لە قوربان و ڕەمەزاندا؟ وتی: پێغەمبەر ئەم دوو سوورەتەی دەخوێندەوە:  و . واتە سوورەتی ق و سوورەتی ئەلقەمەر دەخوێندەوە.

ھەروەھا نوعمان کوڕی بەشیر دەڵێت: «پێغەمبەری خوا لە نوێژی جومعە و نوێژی دوو جەژنەکەدا سوورەتی ئەعلا و غاشیەی دەخوێندەوە.

ھەورەھا سووننەتە کە لە دوای دەرچوون لە مزگەوت  بەو ڕێگەیە نەگەڕێیەوە کە لێیەوە بەرەو مزگەوت ھاتووی، چونکە جابر دەڵێت: «بینیم پێغەمبەری خوا لەڕۆژی جەژندا ڕێگاکەی پێچەوانە دەکرد».

### وتار
وتاری نوێژی جەژن لە دوای ئەنجامدانی نوێژی جەژن پێشکەش بە ئامادەبووان دەکرێت و لە دوو وتاریش پێکدێت و ھاوشێوەی وتاری ھەینییە، تەنھا دەبێت بە نۆ جار تەکبیرکردن دەست بە وتنەوەی وتاری یەکەم بکات و لە وتاری دووەمدا بەحەوت جار.

## پشووی وڵاتان
وێنۆک|جەژنی ڕەمەزان لە سلێمانی، ١٩٥٥.
بەبۆنەی ئەم جێژنەوە لەزۆربەی وڵاتانی ئیسلامی پشووی فەرمییە و ماوەی پشووەکەش بەپێی وڵاتەکان دەگۆڕێت:

## ئەمانەش ببینە
*مانگی ڕەمەزان
*زەکاتی ڕۆژوو
*ڕۆژوو
*نوێژی جێژن
*جێژنی قوربان

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای عەرەبی.
* دەنگی ئیسلام


پۆل:ڕەمەزان
پۆل:دێسێرەکان
پۆل:ڕۆژوو لە ئیسلام
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:جەژنە ئیسلامییەکان