open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مەلیک ئیسماعیلی دووەم

**مەلیک ئیسماعیلی دووەمی تیاریی سەروو** (؛ ١٨٥٤ - ١٩٣٦) مەلیکێکی ئاشووری (سەرۆک) بوو لە ھۆزی تیاری، کە لە شاری چامبا لەدایکبووە کە پایتەختی تیاریی سەروو بووە. باوکی شلیمۆن بوو کە یەکێک بوو لە دوو کوڕە ڕزگاربووەکەی مەلیک ئیسماعیلی یەکەم مەلیک ئیسماعیلی دووەم گەورە بوو و بوو بە سەرکردەیەکی ئازا و ژیر، کە بە تێگەیشتنێکی قووڵی لە داینامیکی سیاسیی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ناسراوە. دواتر تورکە عوسمانیەکان بە "ئیسماعیل بەگ" ناویان برد.

## ژیانی سەرەتایی
مەلیک ئیسماعیل لە ساڵی ١٨٥٤ لە شاری چەمبای پایتەختی تیاریی سەروو لەدایکبووە. باوکی ناوی شلیمۆن بوو کە یەکێک بوو لە کوڕە ڕزگاربووەکانی مەلیک ئیسماعیل یەکەم. ھەروەھا ئیسماعیلی دووەم باوکی مەلیک یاقۆی بەناوبانگ بوو کە ڕۆڵێکی بەرچاوی لە مێژووی ئاشوورییەکانی سەدەی بیستەمدا ھەبووە. مەلیک ئیسماعیلی یەکەمی باپیرەی مەلیک ئیسماعیل لە ساڵی ١٨٤٣دا دژی ھێزەکانی بەدرخان بەگ شەڕی کردبوو، تا دوا توانایان بەرگریان لە سەربەخۆیی و پێگەی تیاریی سەروو دەکرد.

## جەنگی جیھانیی یەکەم

### شەڕی چامبا (١٢-١٥ی حوزەیرانی ١٩١٥)
شەڕی چەمبا لە نێوان بەرگریکارانی ئاشووری بە سەرۆکایەتیی مەلیک ئیسماعیلی دووەم، و ھێزە کوردییەکانی ئەرتووشی لە ژێر دەستی سیمکۆ ئاغای شکاک لە ١٢ تا ١٥ی حوزەیرانی ١٩١٥ ئەنجامدرا، کە لە ئەنجامدا سەرکەوتنی ئاشوورییەکان و پاشەکشەی کوردەکانی لێکەوتەوە.

### شەڕی چال (ئایاری ١٩١٦)
شەڕێک لە شاخەکانی کوردستان لە ساڵی ١٩١٦ بە تایبەتیتر لە گوندی چال ڕوویدا. پێشتر ھێزەکانی ئاشوور بەسەر ٢ گرووپی جیاوازدا دابەش بوون، یەکێکیان لە ژێر سەرکردایتیی مەلیک ئیسماعیلی دووەم و ئەوی دیکەیان لە سەردەمی داوود مارشەمعوون. لە ٢٧ی ئایاردا ھێزەکانی ئاشوور لە گوندی چال کۆبوونەوە و لەوێ شەڕ دەستی پێکرد. دوای شەڕێکی تووند، شەش لە باشترین و دەستنەکەوتووترین قەڵاکان لەلایەن ئاشوورییەکانەوە وێران کران، دوای بەزاندنی ھێزی بەرامبەر، لەگەڵ بەشێک لە ماڵە دامەزراوەکانیان.

## مردن
مەلیک ئیسماعیلی دووەم لە ساڵی ١٩٣٦ لە شاری ھەنادی لە عێراق کۆچی دواییی کرد دوای ئەوەی پێشتر لە بەغدا نەخۆش بوو. دواتر پاشماوەکانی لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا بۆ کڵێسای ئاشووری مەریەمی پیرۆز گواسترایەوە. مەلیک یاقۆ کە یەکێک لە کوڕەکانی بوو، بوو بە جێنشینی و بوو بە مەلیکی دواتری تیاریی سەروو.
ناوەڕاست|وێنۆک|پرسەی مەلیک ئیسماعیلی دووەم لە ساڵی ١٩٣٦

## ئەمانەش ببینە

* مەلیک یاقۆ
* شەڕی چەمبا
* تیاری
* ھێزە ئاشوورییەکانی عێراق

## سەرچاوەکان

پۆل:ئاشوورییەکانی عوسمانی
پۆل:مردووانی ١٩٣٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٤
پۆل:مردووان
پۆل:ئاشوورییەکانی باکووری کوردستان
پۆل:ئاشوورییەکانی تورکیا
حوسێن بن میلوودی

**حوسێن بن میلوودی** (بە عەرەبی: حسین بن میلودی؛ ١٩٥٥-١٩٨١) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری جەزائیری بوو کە وەک ھێرشبەر یاریی دەکرد. ئەو بە گۆڵکارێکی دیار لە خولی جەزائیردا ناسرابوو، بەڵام ژیانی وەرزشی و خودی ژیانی بە شێوەیەکی ناخۆش لە تەمەنێکی گەنجیدا کۆتایی ھات.
## کاروانی وەرزشی
بن میلوودی کاروانی پیشەگەریی خۆی لە یانەی لاوانی "OM Ruisseau" دەست پێ کرد. لە ساڵی ١٩٧٢، پەیوەندیی بە یانەی **CR Belouizdad**ەوە کرد و لەوێ بووە یەکێک لە ھێرشبەرە سەرەکییەکانی یانەکە.
لەگەڵ یانەکەدا، توانی نازناوی جامی جەزائیر لە وەرزی ١٩٧٧-١٩٧٨دا بەدەستبھێنێت. لوتکەی کاروانی لەگەڵ یانەکە لە وەرزی ١٩٧٩-١٩٨٠دا بوو، کاتێک بە تۆمارکردنی ٢٠ گۆڵ بووە گۆڵکاری خولەکە.
دوای ئەم وەرزە سەرکەوتووە، پەیوەندیی بە یانەی **NA Hussein Dey**ەوە کرد، کە دوا یانەی ژیانی پیشەگەریی بوو.
## کاروانی نێودەوڵەتی
بن میلوودی نوێنەرایەتیی ھەڵبژاردەی جەزائیری کردووە و چوار یاریی نێودەوڵەتیی ئەنجام داوە. دوو گۆڵی گرنگی تۆمار کرد، کە ھەردووکیان بەرامبەر ھەڵبژاردەی لیبیا بوون لە پاڵاوتنەکانی جامی جیھانیی ١٩٧٨ و جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٨.
## کۆچی دوایی
لە ٥ی تشرینی دووەمی ١٩٨١، لە کاتی کەمپێکی ڕاھێنانی ھەڵبژاردەی جەزائیردا، کە خۆیان بۆ جامی جیھانیی فیفا ١٩٨٢ ئامادە دەکرد، بن میلوودی بەھۆی ژەھراویبوون بە خۆراکەوە باری تەندروستیی تێکچوو. دوای ماوەیەکی کەم، لە تەمەنی ٢٦ ساڵیدا، گیانی لەدەستدا.
مردنی کتوپڕی ئەو شۆکێکی گەورە بوو بۆ کۆمەڵگەی تۆپی پێی جەزائیر، بەتایبەتی کە لە کاتی ئامادەکاری بۆ گەورەترین شانۆی وەرزشیی جیھاندا بوو.
## دەستکەوتەکان
### یانەکان
**CR Belouizdad**
جامی جەزائیر: ١٩٧٧-١٩٧٨
### تاکەکەسی
گۆڵکاری خولی نایابی جەزائیر: ١٩٧٩-١٩٨٠ (٢٠ گۆڵ)
## سەرچاوەکان

لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە وەرگیراوە بەڵام بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وشە بە وشە.https://en.wikipedia.org/wiki/Hocine_Benmiloudi

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی جەزائیری
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥
پۆل:مردنەکانی ١٩٨١
پۆل:مردن بەھۆی ژەھراویبوونەوە
پۆل:مردووانی ١٩٨١
تۆمی بلاکستۆک

**تۆماس "تۆمی" بلاکستۆک** (بە ئینگلیزی: Tommy Blackstock؛ ١٨٨٢-١٩٠٧) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری سکۆتلەندی بوو کە لە ھێڵی بەرگریدا یاریی دەکرد. چارەنووسی ئەم یاریزانە یەکێکە لە ڕووداوە دڵتەزێنەکانی مێژووی تۆپی پێ، کاتێک لە تەمەنێکی گەنجیدا و لە کاتی یاریکردندا کۆچی دوایی کرد.
## کاروانی وەرزشی
بلاکستۆک کاروانی پیشەگەریی خۆی لە خولەکانی سکۆتلەnda دەست پێ کرد و بۆ چەند یانەیەکی وەک Leith Athletic و Raith Rovers یاریی کرد.
لە ساڵی ١٩٠٣دا، پەیوەندیی بە یانەی **[[مانچستەر یونایتد]]**ەوە کرد. لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٣دا، یەکەم یاریی خۆی بۆ یانەکە ئەنجام دا، کە یارییەک بوو بەرامبەر یانەی "بێرسلێم پۆرت ڤەیڵ". بلاکستۆک بەشێکی سەرەکی بوو لەو تیپەی مانچستەر یونایتد کە لە وەرزی ١٩٠٥-١٩٠٦دا توانی پلەی دووەمی خولی پلە دووی ئینگلیزی بەدەستبھێنێت و بۆ خولی پلە یەک سەربکەوێت.

## کۆچی دوایی

لە ٨ی نیسانی ١٩٠٧، لە کاتی یارییەکی خولی پلە یەکدا لەنێوان یانەکەی، مانچستەر یونایتد، و یانەی شێفیڵد یونایتد لە یاریگای بانک ستریت، بلاکستۆک لە کاتی لێدانی تۆپێکدا بە سەری، لەپڕ لەناو یاریگادا کەوت.
ھەرچەندە ھەوڵی فریاگوزاریی خێرای بۆ کرا و گواسترایەوە بۆ ژووری جلگۆڕین، بەڵام گیانی لەدەستدا. لێکۆڵینەوەکان دەریانخست کە ھۆکاری مردنەکەی "ھۆکاری سروشتی" بووە، بەڵام گومان دەکرێت کە مردنەکەی پەیوەندیی بە پێکانێکی پێشووی سەرییەوە ھەبووبێت.
مردنی کتوپڕی ئەو شۆکێکی گەورە بوو بۆ یانەی مانچستەر یونایتد و ھاندەرانی. ئەو وەک یەکەم یاریزان لە مێژووی یانەکەدا دادەنرێت کە لە کاتی یاریکردندا گیانی لەدەستدابێت.
## ئامارەکانی کاروانی وەرزشی

## سەرچاوەکان

لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە وەرگیراوە بەڵام بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وشە بە وشە.https://en.wikipedia.org/wiki/Tommy_Blackstock

پۆل:یاریزانانی یانەی مانچستەر یونایتد
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢
پۆل:مردنەکانی ١٩٠٧
پۆل:مردن بەھۆی وەستانی دڵ
پۆل:مردووانی ١٩٠٧
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد
دەیڤد ئارێیانۆ

**دەیڤد ئەلفۆنسۆ ئارێیانۆ مۆراگا** (بە ئیسپانی: David Arellano؛ ١٩٠٢-١٩٢٧) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری چیلی بوو کە وەک ھێرشبەر یاریی دەکرد. ئەو بە دامەزرێنەری سەرەکی و یەکەمین کاپتنی یانەی کۆلۆ-کۆلۆ دادەنرێت و یەکێکە لە گرنگترین کەسایەتییەکانی مێژووی تۆپی پێی چیلی. ژیانی وەرزشی و خودی ژیانی بە شێوەیەکی دڵتەزێن لە تەمەنێکی گەنجیدا کۆتایی ھات کاتێک دوای پێکانێکی ناو یاریگا گیانی لەدەستدا.
## کاروانی وەرزشی
### ماگایانێس و "یاخیبوونەکە"
ئارێیانۆ کاروانی پیشەگەریی خۆی لە یانەی ماگایانێس دەست پێ کرد. لەوێ بە خێرایی بووە یەکێک لە یاریزانە سەرەکییەکان، بەڵام لەگەڵ چەند ھاوڕێیەکی دیکەیدا ناڕازی بوون لە شێوازی بەڕێوەبردنی یانەکە و داوایان دەکرد کە یانەکە زیاتر پیشەگەرانە مامەڵە بکات و بارودۆخی یاریزانان باشتر بکات. ئەم ناکۆکییە ناوخۆییانە بووە ھۆی "یاخیبوونێک" کە تێیدا ئارێیانۆ و چەند یاریزانێکی دیکە بڕیاریان دا یانەکە جێبھێڵن.
### دامەزراندنی کۆلۆ-کۆلۆ
لە ٤ی نیسانی ١٩٢٥، ئارێیانۆ و ھاوڕێکانی بە فەرمی یانەی **کۆلۆ-کۆلۆ**یان دامەزراند، کە ناوی یەکێک لە سەرکردە مێژووییەکانی گەلی ماپوچێی چیلی بوو. ئارێیانۆ بووە یەکەمین کاپتنی یانەکە و ڕۆڵێکی سەرەکیی گێڕا لە داڕشتنی بناغەی یانەکەدا.
یانەکە لە یەکەم وەرزی خۆیدا بەبێ ھیچ دۆڕانێک بووە پاڵەوان و بە خێرایی بووە یەکێک لە بەھێزترین و جەماوەریترین یانەکانی چیلی.
## کاروانی نێودەوڵەتی
ئارێیانۆ نوێنەرایەتیی ھەڵبژاردەی چیلی کردووە و بەشێک بووە لە پێکھاتەی ھەڵبژاردەکە لە پاڵەوانێتیی جامی ئەمریکای باشوور (کە ئەوکات بە ناوی "پاڵەوانێتیی ئەمریکای باشوور" بوو) لە ساڵانی ١٩٢٤ و ١٩٢٦. ئەو بەوە ناسراوە کە یەکەم یاریزانی چیلی بووە کە "گۆڵی ئۆڵیمپیکۆ"ی تۆمار کردبێت، واتە گۆڵێک کە ڕاستەوخۆ لە لێدانی سوچەوە تۆمار دەکرێت.

## کۆچی دوایی و میرات

وێنۆک|چەپ|یاریگای مۆنومێنتال دەیڤد ئارێیانۆ، کە بە ناوی ئەوەوە ناونراوە.
لە کاتی گەشتێکی یانەی کۆلۆ-کۆلۆدا بۆ ئەورووپا لە ساڵی ١٩٢٧، لە ٢ی ئایاردا، لە یارییەکدا بەرامبەر یانەی "ڕیال یونیۆن دێ ڤالادۆلید" لە ئیسپانیا، ئارێیانۆ تووشی پێکدادانێکی توند بوو لەگەڵ یاریزانێکی بەرامبەردا. پێکانەکە بووە ھۆی ھەوکردنێکی توندی پەردەی سک (Peritonitis). ڕۆژی دواتر، لە ٣ی ئایاری ١٩٢٧، لە تەمەنی ٢٤ ساڵیدا گیانی لەدەستدا. مردنی ئەو شۆکێکی گەورە بوو بۆ یانەکە و بۆ تۆپی پێی چیلی.
وەک ڕێزلێنانێکی ھەتاھەتایی، یانەی کۆلۆ-کۆلۆ چەندین شتیان بە ناوی ئەوەوە کردووە:
یاریگای سەرەکیی یانەکە بە ناوی ئەوەوە ناونراوە و بووەتە "یاریگای مۆنومێنتال دەیڤد ئارێیانۆ".گرنگتر لەوەش، یانەی کۆلۆ-کۆلۆ شریتێکی ڕەشی ھەمیشەیی خستووەتە سەر بەشی سەرەوەی لۆگۆی یانەکەیان، وەک ھێمایەک بۆ ماتەمینیی ھەتاھەتایی بۆ ئارێیانۆ.
## ئامارەکانی کاروانی وەرزشی

وێنۆک|یاریی نێوان کۆلۆ-کۆلۆی چیلی و دیپۆرتیڤۆ لا کۆرونیای ئیسپانی لە شاری لا کۆرونیا لە ساڵی ١٩٢٧. ھێرشبەر دەیڤد ئارێیانۆ (ناوەڕاست، بە درێسی سپییەوە) بە لێھاتوویی و ھونەری یاریکردنی لەم یارییەدا ناسراوە.

## دەستکەوتەکان
### یانەکان
**ماگایانێس**

پاڵەوانێتیی سانتیاگۆ (٢ جار): ١٩٢٠، ١٩٢١

**کۆلۆ-کۆلۆ**

خولی ناوەندیی سانتیاگۆ (١ جار): ١٩٢٥

## سەرچاوەکان
لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە وەرگیراوە بەڵام بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وشە بە وشە.https://en.wikipedia.org/wiki/David_Arellano

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی چیلی
پۆل:دامەزرێنەرانی یانەی کۆلۆ-کۆلۆ
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢
پۆل:مردنەکانی ١٩٢٧
پۆل:مردن بەھۆی پێکانەوە لە کاتی وەرزشدا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١
پۆل:مردووانی ١٩٢٧
برونۆ بۆبان

**برونۆ بۆبان** (بە کڕواتی: Bruno Boban؛ ١٩٩٢-٢٠١٨) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری کڕواتی بوو کە وەک ھێرشبەری باڵ یاریی دەکرد. لە تەمەنێکی لاویدا و لە کاتی یاریکردندا کۆچی دوایی کرد.
## کاروانی وەرزشی
بۆبان زۆربەی ژیانی پیشەگەریی خۆی لەگەڵ یانەی **مارسۆنیا** بەسەر برد. لوتکەی کاروانی لە وەرزی ٢٠١٧-٢٠١٨دا بوو، کاتێک بووە گۆڵکاری کۆمەڵەی ڕۆژھەڵاتی خولی پلە سێی کڕواتیا.
## کۆچی دوایی
لە ٢٤ی ئازاری ٢٠١٨، لە یارییەکدا لەنێوان یانەکەی، مارسۆنیا، و یانەی سلاڤۆنیا پۆژێگا، دوای ئەوەی لە مەودایەکی نزیکەوە تۆپێکی بەھێز بەر سنگی کەوت، بۆبان بۆ ماوەیەکی کورت بەردەوام بوو لە یاریکردن، بەڵام دواتر لەپڕ لەناو یاریگادا کەوت.
ھەرچەندە تیمە پزیشکییەکان بۆ ماوەی ٤٠ خولەک ھەوڵی بوژاندنەوەیان لەگەڵدا، بەڵام ھەوڵەکان بێسوود بوون و گیانی لەدەستدا. پشکنینەکان دواتر دەریانخست کە بۆبان کێشەی گەورەبوونی دڵی ھەبووە.
## ژیانی تایبەت
برونۆ بۆبان ئامۆزای یاریزان گابرێل بۆبان بوو. ھەروەھا خزمایەتییەکی دووری لەگەڵ ئەفسانەی تۆپی پێی کڕواتیا، زڤۆنیمیر بۆبان، ھەبوو.
## سەرچاوەکان
لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە وەرگیراوە بەڵام بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وشە بە وشە.https://en.wikipedia.org/wiki/Bruno_Boban

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی کڕواتی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢
پۆل:مردنەکانی ٢٠١٨
پۆل:مردن بەھۆی وەستانی دڵ
پۆل:مردووانی ٢٠١٨
شەڕی حەسیچە (٢٠١٥)

**شەڕی حەسیچە (٢٠١٥)** وەک ھێرشێک لە پارێزگای حەسیچە لە سەردەمی شەڕی ناوخۆیی سووریا دەستیپێکرد، تێدا دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش) ھەوڵیدا دەست بەسەر شاری حەسیچەدا بگرێت، کە لەلایەن ھێزە چەکدارەکانی سووریا و یەکینەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە)ەوە بەسەر دوو ناوچەی جیاوازدا دابەشکرابوو. لە ١٧ی تەممووزدا، ھێزەکانی یەپەگە سەرجەم ڕێگاوبان و گوندەکانی دەوروبەری حەسیچەیان گرت و بەتەواوەتی گەمارۆی چەکدارانی داعشیان دا کە لەناو شاردا مابوونەوە.  لە ٢٨ی تەممووزدا ھێزەکانی یەپەگە و سوپای سووریا داعشیان لە زۆربەی حەسیچە دەرکرد و دوو گیرفانی داعش لە نزیک ناوچەی ئەلزھور و دەروازەی باشوور مابوونەوە. لە یەکی ئابدا شارەکە بە تەواوی لە چەکدارانی داعش پاککرایەوە.  

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
ڕافائێل دوامێنا

ژیانی وەرزشیی **ڕافائێل دوامێنا** (بە ئینگلیزی: Raphael Dwamena؛ ١٩٩٥-٢٠٢٣)، ھێرشبەری بەھرەمەندی گانایی، چیرۆکێکی پڕ لە ھیوا و کۆتاییەکی خەمناکە. سەرەڕای ئەوەی کە بەھۆی کێشەیەکی زگماکیی دڵەوە ئاگادار کرابووەوە لە مەترسییەکانی یاریکردن، ئەو سوور بوو لەسەر بەردەوامبوون لە خەونەکەیدا، تا دواجار لەناو یاریگادا گیانی سپارد.
## کاروانی وەرزشی
دوامێنا کاروانی پیشەگەریی خۆی لە ئەورووپا لەگەڵ یانەی **FC Liefering**ی نەمسا دەست پێ کرد، کە تیپی دووەمی یانەی ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگە. لەوێ ئاستێکی بەرزی پێشکەش کرد و لە وەرزی ٢٠١٦-٢٠١٧دا، پەیوەندیی بە یانەی **FC Zürich**ی سویسرییەوە کرد.
لەگەڵ زیوریخ، درەوشانەوەی ڕاستەقینەی دەستی پێ کرد و یارمەتیی دان بۆ بردنەوەی نازناوی خولی پلە دووی سویسرا و گەڕانەوە بۆ خولی نایاب. ئاستە بەرزەکەی وای کرد یانەی پرێمیەرلیگی ئینگلیزی، برایتن و ھۆڤ ئەلبیەن، ھەوڵی کڕینی بدات، بەڵام گرێبەستەکە سەرکەوتوو نەبوو کاتێک لە پشکنینە پزیشکییەکاندا دەرکەوت کە کێشەیەکی لە دڵیدا ھەیە.
سەرەڕای ئەمەش، دوامێنا بەردەوام بوو لە یاریکردن و پەیوەندیی بە یانەی **لیڤانتی**ی ئیسپانییەوە کرد. بەڵام دوای ماوەیەکی کەم، پزیشکەکان پێیان ڕاگەیاند کە پێویستە واز لە یاریکردن بھێنێت. دوای ماوەیەک پشوودان، ئامێرێکی ھاوکاری دڵ (defibrillator)ی بۆ دانرا و گەڕایەوە بۆ یاریکردن.
## کاروانی نێودەوڵەتی
دوامێنا ٩ یاریی بۆ ھەڵبژاردەی گانا ئەنجام دا و ٢ گۆڵیشی تۆمار کرد. یەکەم یاریی نێودەوڵەتیی لە ساڵی ٢٠١٧ بوو.
## کۆچی دوایی
وێنۆک|چەپ|دوامێنا لە یارییەکی خولی پلە دووی نەمسا لەنێوان یانەکانی ئێف سی لیفێرینگ و لینزەر ئاسک.
لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣، لە یارییەکی خولی نایابی ئەلبانیادا لەنێوان یانەکەی، KF Egnatia، و یانەی Partizani، دوامێنا لە خولەکی ٢٤ی یارییەکەدا لەناو یاریگادا کەوت. ھەرچەندە ھەوڵی فریاگوزاریی خێرای بۆ کرا، بەڵام لە ڕێگەی نەخۆشخانەدا گیانی لەدەستدا.
مردنی ئەو بووە ھۆی شۆکێکی گەورە لە جیھانی تۆپی پێدا و جارێکی دیکە مشتومڕی لەسەر سەلامەتیی ئەو یاریزانانە دروست کردەوە کە کێشەی تەندروستییان ھەیە.

## دەستکەوتەکان
**FC Zürich**

خولی پلە دووی سویسرا: ٢٠١٦-٢٠١٧

**Real Zaragoza**

جامی پلە دووەکانی ئیسپانیا: ٢٠١٩-٢٠٢٠

**Vejle Boldklub**

خولی پلە دووی دانیمارک: ٢٠٢٠-٢٠٢١
## سەرچاوەکان
لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە وەرگیراوە بەڵام بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وشە بە وشە.https://en.wikipedia.org/wiki/Raphael_Dwamena

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی گھانایی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥
پۆل:مردنەکانی ٢٠٢٣
پۆل:مردن بەھۆی وەستانی دڵ
پۆل:مردووانی ٢٠٢٣
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
بۆبسام ئێلێجیکۆ

ژیانی وەرزشیی **بۆبسام ئێلێجیکۆ** (بە ئینگلیزی: Bobsam Elejiko؛ ١٩٨١-٢٠١١)، بەرگریکاری بەھێزی نایجیری، بە کۆتاییەکی چاوەڕواننەکراو و خەمناک گەیشت، کاتێک لە تەمەنی ٣٠ ساڵیدا و لە کاتی یاریکردندا، گیانی سپارد. ئەو زۆربەی ژیانی پیشەگەریی خۆی لە خولەکانی بەلجیکا بەسەر برد.
## کاروانی وەرزشی
ئێلێجیکۆ کاروانی پیشەگەریی خۆی لە یانەی **FSV Wacker ٩٠ Nordhausen**ی ئەڵمانی دەست پێ کرد. دواتر ڕووی لە بەلجیکا کرد و پەیوەندیی بە یانەی **K.V.C. Westerlo**ەوە کرد، کە لەوێ سەرکەوتووترین قۆناغی ژیانی وەرزشی بەڕێ کرد.
لەگەڵ وێستێرلۆ، توانی بە شێوەیەکی بەردەوام لە خولی نایابی بەلجیکادا یاری بکات و بووە یەکێک لە بەرگریکارە دیارەکانی یانەکە. دوای چوار ساڵ، پەیوەندیی بە یانەی **Royal Antwerp**ەوە کرد. ھەروەھا بۆ چەند یانەیەکی دیکەی وەک **S.C. Beira-Mar** لە پورتوگال و **Red Star Waasland** لە بەلجیکا یاریی کرد.
## کۆچی دوایی
لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١، لە یارییەکدا لەنێوان یانەکەی، K. Merksem S.C.، و یانەی F.C. Kaart، ئێلێجیکۆ لەپڕ و بەبێ ھیچ نیشانەیەکی پێشوەختە لەناو یاریگادا کەوت.
ھەرچەندە ھەوڵی فریاگوزاریی خێرای بۆ کرا، بەڵام گیانی لەدەستدا. پشکنینەکان دواتر دەریانخست کە ھۆکاری مردنەکەی پچڕانی خوێنبەری سەرەکیی دڵ (Traumatic aortic rupture) بووە، کە حاڵەتێکی زۆر دەگمەنە.
## سەرچاوەکان
لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە وەرگیراوە بەڵام بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وشە بە وشە.https://en.wikipedia.org/wiki/Bobsam_Elejiko

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی نایجیری
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆل:مردنەکانی ٢٠١١
پۆل:مردن بەھۆی وەستانی دڵ
پۆل:مردووانی ٢٠١١
نێدژاد بۆتۆنیچ

ژیانی وەرزشیی **نێدژاد بۆتۆنیچ** (بە سلۆڤێنی: Nedžad Botonjič؛ ١٩٧٧-٢٠٠٥)، گۆڵپارێزی بەھرەمەندی سلۆڤێنی، بە کۆتاییەکی چاوەڕواننەکراو و خەمناک گەیشت، کاتێک لە تەمەنی ٢٧ ساڵیدا و لە کاتی ڕاھێناندا، دڵی لە لێدان کەوت. کارەساتی مردنی ئەو بووە ھۆی شۆکێکی گەورە لە کۆمەڵگەی تۆپی پێی سلۆڤێنیادا.
## کاروانی وەرزشی
بۆتۆنیچ کاروانی یاریکردنی لە یانەی لاوانی "سڤۆبۆدا" دەست پێ کرد. دواتر پەیوەندیی بە یانەی **[[یانەی تۆپی پێی لیوبلیانا|ئێن کەی لیوبلیانا]]**وە کرد و لەوێ بووە یەکێک لە گۆڵپارێزە سەرەکییەکان. بۆ ماوەیەکی کورت بۆ یانەی "کۆرۆتان پرێڤالیێ" یاریی کرد، پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ یانەی لیوبلیانا.
## کۆچی دوایی
لە ١٧ی شوباتی ٢٠٠٥، لە کاتی ئەنجامدانی ڕاھێنانێکی ئاساییدا لەگەڵ یانەکەی، ئێن کەی لیوبلیانا، بۆتۆنیچ لەپڕ و بەبێ ھیچ نیشانەیەکی پێشوەختە لە ھۆش خۆی چوو. ھەرچەندە تیمە پزیشکییەکان ھەوڵی فریاگوزاریی خێرایان لەگەڵدا، بەڵام ھەوڵەکان بێسوود بوون و گیانی لەدەستدا.
ھۆکاری مردنەکەی بە "وەستانی دڵ" دەستنیشان کرا. مردنی کتوپڕی ئەو، لە کاتێکدا کە ھیوایەکی زۆری لێ دەکرا، خەمێکی قووڵی لەنێو ھاندەران و ھاوڕێکانیدا جێھێشت.

## سەرچاوەکان
لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە وەرگیراوە بەڵام بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وشە بە وشە.https://en.wikipedia.org/wiki/Ned%C٥%BEad_Botonji%C٤%٨D

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی سلۆڤێنی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧
پۆل:مردنەکانی ٢٠٠٥
پۆل:مردن بەھۆی وەستانی دڵ
پۆل:مردووانی ٢٠٠٥
عوسمان پاشا بابان

**عوسمان بن مەحموود پاشا** فەرمانڕەوای کوردستانە و لە ڕەچەڵەکی بنەماڵەی بابانە. لە گوندە کوردنشینەکان کە دەکەوێتە باشووری کوردستان لەدایکبووە و سەرکردەیەکی سەربازی ئازا و سوارچاک بووە. لە ساڵی ١٧٨١ باوکی ناردی بۆ ئەوەی ھاوکاری والی سولەیمان پاشا بکات لە شکاندنی دەسەڵاتی یاخیبووانی گەمارۆدانی بەغدا.

عوسمان ٥٠٠ چەکداری کوردی لەگەڵ خۆی بردبوو، و ھێرشی کردبووە سەر شۆڕشگێڕە یاخیبووەکان کە بەغدایان گەمارۆ دابوو و خواردن و پێداویستییەکانیان لێ بڕیبوو. شکستی پێھێنان و بڵاوەیان پێکرا، یاخیبووەکان زیاتر لە دە ھەزار پیاو بوون.

وەزیر پلەی پاشای پێبەخشی و دیاری و بەخشینی بە سەربازەکانی بەخشی. لە ساڵی ١٧٨٢ی زایینی باوکی بە ناوی مەحموود پاشا لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. ئەو مەسەلەی بەدڵ نەبوو، بۆیە مەحموود پاشا و عوسمانی کوڕی خۆیان کۆکردەوە و دەستیان کرد بە ھەوڵی یاخیبوون. کاتێک لە بزووتنەوەکەدا شکستیان ھێنا، لەگەڵ ھەندێک لە شوێنکەوتووانی خۆیان بەرەو ئێران ھەڵھاتن.

باوکی، مەحموود پاشا، ناردی بۆ ئەسفەھان بۆ ئەوەی چاوی بە حاکم عەلی موراد خان بکەوێت. وەری گرت و مووچەیەکی بۆ خۆی و براکەی عەبدولڕەحمان پاشا تەرخان کرد و پارێزگای سدیق بولاقی پێبەخشی، چونکە عەلی موراد خان بەنیازی ئەوە بوو کوردستان بە ئێرانەوە ببەستێتەوە.

پاشان مەحموود پاشا لە ئێران کوژرا و عوسمان پاشا لە ڕەواندز گەڕابووەوە، پاشان چووبووە شارۆچکەی ئاکرێ و لەوێشەوە بۆ وەزیری نووسی و بانگی کرد بۆ بەغدا.

لە ساڵی ١٧٨٧ز، والی سلێمان پاشا وەک حاکمی کوردستان دای نا و داوای شەڕکەری لێکرد بۆ دامرکاندنەوەی یاخیبوونی خەزاعیل و مونتەفیق.

لە ساڵی ١٢٠٣ کۆچی / ١٧٨٩ز، والی بەھۆی نەبوونی متمانە بەوەوە لە پۆستەکەی دوورخستەوە، چونکە والی نامەی نھێنی وەرگرت کە لە نێوان عوسمان پاشا و حاجی سلێمان بەگ شاوی میری ھۆزی عوبەید ئاڵوگۆڕ کرابوو، سەبارەت بە یارمەتیدانی مستەفا پاشا، والی بەسرە، لە نافەرمانییەکەیدا. والیش بەو کارە کاریگەری لەسەر بوو و عوسمان پاشای لە کارەکەی دوورخستەوە. پاشان بە میھرەبانی و نەرمی بانگی بەغدای کرد. عوسمان ھات و والی پێشوازی لێکرد و ڕێزی لێگرت و لەگەڵیدا ئاھەنگی گێڕا. پاشان ڕێگەی پێدا بگەڕێتەوە بۆ کوردستان تا ھێزەکانی کۆبکاتەوە و لە بەھاردا چاوی پێ بکەوێت. سولەیمان پاشا چووبووە بەسرە و فیتنەی سەرکوت کردبوو. لەگەڵ گەڕانەوەی بۆ بەغدا فەرمانی دەستگیرکردنی عوسمان پاشا دەرکرا. پاشان نامە نھێنییەکان پیشانی عوسمان پاشا کرا؛ کە ئەوانی بینی پەشیمان بووەوە و ھێزی داڕما. والی دەستگیری کرد و خستییە زیندانەوە. نەخۆش کەوت. پاشان والی فەرمانی گواستنەوەی لە زیندانەوە بۆ ماڵی محەممەد سەعید بەگ دەرکرد. ئاگاداری دۆخەکەی بوو و پزیشکی بۆ دیاری کرد. پاشان نەخۆشییەکەی خراپتر بوو، بۆیە کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی خەیزوران لە ئەعزەمییە بە شەرەف و ڕێزێکی زۆرەوە بە خاک سپێردرا. زۆربەی خەڵکی بەغدا لە بەخاکسپاردنەکەیدا ھاتبوون لە ساڵی ١٧٨٩ز لەسەری دەگوترا کە بە ژەھراوی بوون مرد، پاشان قوبە و دوو حوجرە لەسەر گۆڕەکەی دروست کرا و بووە شوێنێکی تایبەتی ناشتنی بنەماڵەی بابان لە بەغدا و کاتێک شەقامەکە فراوانکرا ئەو ژوورانە ڕووخێنران و پاشماوەکانی گواسترانەوە بۆ گۆڕستانی سیاجکراو، و پارچە زەوییەکیان بۆ تەرخانکرا و بووە شوێنی ناشتنی بنەماڵەی بابان، و نزیکە لە گۆڕی شاعیر مەعروف ئەلرووسافی.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
مۆیس برۆ ئاپانگا

**مۆیس برۆ ئاپانگا** (بە فەڕەنسی: Moïse Brou Apanga؛ ١٩٨٢-٢٠١٧)، یاریزانی تۆپی پێی پیشەگەری گابۆنی کە وەک بەرگریکاری ناوەڕاست یاریی دەکرد. چارەنووسی ئەم یاریزانە بووە ھۆی شۆکێکی گەورە کاتێک لە تەمەنی ٣٥ ساڵیدا و لە کاتی ڕاھێناندا، دڵی لە لێدان کەوت.
## کاروانی وەرزشی
ئاپانگا کاروانی پیشەگەریی خۆی لە ئیتاڵیا لەگەڵ تیپی لاوانی یانەی پێروجا دەست پێ کرد. دواتر بۆ ماوەیەک پەیوەندیی بە یانەی سامبێنێدێتێسەوە کرد.
لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ڕووی لە فەڕەنسا کرد و پەیوەندیی بە یانەی **برێست**ەوە کرد. لەوێ بووە یەکێک لە یاریزانە سەرەکی و کاریگەرەکانی تیپەکە و یارمەتیی دان لە ساڵی ٢٠١٠دا بۆ خولی نایابی فەڕەنسا (لیگ ١) سەربکەون.
## کاروانی نێودەوڵەتی
ھەرچەندە ئاپانگا لە کۆتدیڤوار لەدایک ببوو، بەڵام بڕیاری دا نوێنەرایەتیی ھەڵبژاردەی گابۆن بکات. یەکەم یاریی نێودەوڵەتیی خۆی لە ساڵی ٢٠٠٧ ئەنجام دا و بەشێک بوو لە پێکھاتەی ھەڵبژاردەی گابۆن لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٠ و ھەروەھا جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٢، کە لە وڵاتی خۆیان بەڕێوەچوو.
## کۆچی دوایی
لە ٢٦ی نیسانی ٢٠١٧، لە کاتی ئەنجامدانی ڕاھێنانێکی ئاساییدا لەگەڵ یانەکەی، "FC ١٠٥ Libreville"، ئاپانگا لەپڕ و بەبێ ھیچ نیشانەیەکی پێشوەختە تووشی جەڵتەی دڵ بوو و گیانی لەدەستدا.
مردنی کتوپڕی ئەو، کە یەکێک بوو لە یاریزانە ئەزمووندارەکانی گابۆن، خەمێکی قووڵی لەنێو کۆمەڵگەی تۆپی پێی ئەفریقادا جێھێشت.
## سەرچاوەکان
لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە وەرگیراوە بەڵام بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وشە بە وشە.https://en.wikipedia.org/wiki/Mo%C٣%AFse_Brou_Apanga

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی گابۆنی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢
پۆل:مردنەکانی ٢٠١٧
پۆل:مردن بەھۆی وەستانی دڵ
پۆل:مردووانی ٢٠١٧
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی لیگ ٢
سنووری عێراق و تورکیا

**سنووری عێراق و تورکیا** (؛ ) سنووری نێوان عێراق و تورکیایە، درێژییەکەی ٣٦٧ کیلۆمەترە، لە سێ خاڵی لەگەڵ سووریا لە ڕۆژاوا تا سێ خاڵی لەگەڵ ئێران لە ڕۆژھەڵات درێژ دەبێتەوە.

## وەسف
سنوورەکە لە ڕۆژاواوە لە سێ خاڵێک لەگەڵ سووریا دەست پێدەکات، کە ڕووباری دیجلە و خابووری بچووک لێ یەکدەگرنەوە. پاشان بەدوای ڕووباری دووەمدا دەڕوات بەرەو ڕۆژھەڵات، پاشان بەرەو باکووری ڕۆژھەڵات. پاشان سنوورەکە لە ڕێگەی وشکانییەوە بەرەو ڕۆژھەڵات دەگۆڕێت لە ڕێگەی زنجیرەیەک ھێڵی سەخت بەسەر لووتکەی شاخ و چەمی بچووکدا، دواجار ڕوو لە باشوور دەکات و دەلکێتە ڕووباری حاجی پاک (حجیبی سویو). پاشان بەدوای ئەم ڕووبارەدا دەڕوات لە باکووری ڕۆژھەڵات تا سێ خاڵی ئێران. ناوچەیەکی سنووریی شاخاوییە و نزیکەی تەنھا کورد لە ھەردوولا نیشتەجێیە.

## دەروازە سنوورییەکان
درێژی سنوورەکە ٣٦٢ کیلۆمەترە، لەو ژمارەیەش ٣٠٠ کیلۆمەتر دەروازەی وشکانییە لەناو پارێزگاکانی ھەولێر و دھۆک، ھەروەھا ٦٢ کیلۆمەتر دەروازە بەدرێژایی ڕووباری دیێل لە سنووری پارێزگای دھۆک کە لقێکی دیجلەیە. سنووری عێراق و تورکیا زۆر سەختە، بە تایبەت کە بە درێژایی سێگۆشەی عێراق-تورکیا-ئێران بەرەو باکووری ڕۆژھەڵات دەڕۆیت. زەوییەکە لەڕادەبەدەر سەخت و بە بەفر داپۆشراوە بۆ ماوەی نیوەی ساڵ.

سێ دەروازە بەدرێژایی سنووری نێوان ھەردوو وڵات ھەیە، دوو دەروازە بۆ ھاتوچۆی ئۆتۆمبێل و یەکێکیش بۆ ھاتوچۆی ئۆتۆمبێل و شەمەندەفەر. خابوور کە قەرەباڵغترین خاڵە، لە قەرەباڵغترین خاڵە سنوورییەکانی جیھانە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سنوورەکانی عێراق
پۆل:سنوورەکانی تورکیا
پۆل:سنوورە نێودەوڵەتییەکان
ئێپی درۆست

**ئایمێرت "ئێپی" درۆست** (بە ھۆڵەندی: Eimert "Epi" Drost؛ ١٩٤٥-١٩٩٥) یاریزان و ڕاھێنەرێکی تۆپی پێی ھۆڵەندی بوو کە وەک بەرگریکاری لیبێرۆ یاریی دەکرد. ئەو بە یەکێک لە گەورەترین ئەفسانەکانی یانەی **[[ئێف سی توێنتێ]]** دادەنرێت و نازناوی "مستەر توێنتێ" (Mr. Twente)ی لێ نرابوو. چارەنووسی ئەم یاریزانە یەکێکە لە ڕووداوە دڵتەزێنەکان، کاتێک لە تەمەنی ٤٩ ساڵیدا و لە کاتی یارییەکی دۆستانەدا کۆچی دوایی کرد.
## کاروانی وەرزشی
درۆست کاروانی پیشەگەریی خۆی لە یانەی Wageningen دەست پێ کرد. لە ساڵی ١٩٦٦دا، پەیوەندیی بە یانەی **ئێف سی توێنتێ**وە کرد و لەوێ بووە یەکێک لە گرنگترین یاریزانەکانی مێژووی یانەکە.
لەگەڵ توێنتێ، درۆست سەرکەوتووترین قۆناغی ژیانی وەرزشی بەڕێ کرد. ئەو کاپتنی ئەو تیپە بەھێزە بوو کە لە ساڵی ١٩٧٥دا گەیشتە یاریی کۆتایی جامی یەکێتیی ئەورووپا، ھەرچەندە دواجار بە یانەی بۆروسیا مۆنشنگلادباخ دۆڕان. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٧٧دا جامی ھۆڵەندا (KNVB Cup)ی لەگەڵ یانەکەدا بەدەستھێنا. ئەو بە لێدانە ئازادە بەھێزەکانی و سەرکردایەتییەکەی لەناو یاریگادا ناسرابوو.
## کاروانی نێودەوڵەتی
درۆست ٩ یاریی بۆ ھەڵبژاردەی ھۆڵەندا ئەنجام داوە. یەکەم یاریی نێودەوڵەتیی لە ساڵی ١٩٦٩ بوو.
## کۆچی دوایی
لە ٢٧ی ئایاری ١٩٩٥، لە کاتی بەشداریکردنی لە یارییەکی دۆستانەدا لەنێوان یاریزانانی دێرینی یانەکانی "VVA" و "Old Stars"، درۆست لەناو یاریگادا تووشی جەڵتەی دڵ بوو. سەرەڕای ھەوڵی فریاگوزاریی خێرا، لەنێویاندا ھەوڵی یاریزانی بەناوبانگی ھۆڵەندی، فرانک ڕایکارد، بەڵام گیانی لەدەستدا.
مردنی کتوپڕی ئەو شۆکێکی گەورە بوو بۆ کۆمەڵگەی تۆپی پێی ھۆڵەندا. وەک ڕێزلێنانێک، پەیکەرێکی برۆنزی بۆ دروست کرا لە دەرەوەی یاریگای یانەی توێنتێ، De Grolsch Veste.
## دەستکەوتەکان
**ئێف سی توێنتێ**

جامی ھۆڵەندا : ١٩٧٦-١٩٧٧

جامی یەکێتیی ئەورووپا: پلەی دووەم، ١٩٧٤-١٩٧٥
## سەرچاوەکان
لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە وەرگیراوە بەڵام بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وشە بە وشە.https://en.wikipedia.org/wiki/Epi_Drost

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
پۆل:مردنەکانی ١٩٩٥
پۆل:مردن بەھۆی وەستانی دڵ
پۆل:مردووانی ١٩٩٥
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ھۆڵەندی
خەسرەو گۆران

**خەسرەو گۆران** سیاسەتمەدار و نووسەر و سەرکردەیەکی پارتی دیموکراتی کوردستان.

## ژیان
خەسرەو گۆران ساڵی ١٩٦٠ لە شارۆچکەی بەردەڕەش لەدایکبووە، کە پێشتر بەشێک بووە لە پارێزگای نەینەوا (ئێستا بەشێکە لە پارێزگای دھۆک لە ھەرێمی کوردستان) گۆران لە تەمەنی شازدە ساڵیدا پەیوەندی بە پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کرد کە مستەفا بارزانی سەرۆکایەتی دەکات. پاشان لە تەمەنی تەنھا ھەژدە ساڵیدا پەیوەندی بە پێشمەرگەکانی حیزبەوە کرد. دوای مانەوەی دوو ساڵ لە شاخ، لە ساڵی ١٩٨٠ گەشتی وڵاتی سوێد دەکات بۆ تەواوکردنی خوێندن. لە سوێد لە لیژنەی خۆجێی کاری کردووە و چەندین بڕوانامەی زانکۆی لە بواری ئابووری و سیاسەتدا بەدەستھێناوە. دوای دەرکردنی ھێزە نیزمایییەکانی عێراق لە چەند ناوچەیەکی کوردستان، وەک بەڕێوەبەری گشتی دیوانی پەرلەمانی کوردستان بە سەرۆکایەتی جەوھەر نامیق سەلیم کاری کردووە.

## بڵاوکردنەوەی گۆڤار و ڕۆژنامە
بە لەبەرچاوگرتنی پێشینەی ئەدەبی و ڕۆشنبیری و سیاسی، گۆران کاری لەسەر بڵاوکردنەوەی چەند ڕۆژنامە و گۆڤارێک کردووە. ئەمڕۆ خاوەنی ئیمتیازی گۆڤاری خازر، گۆڤاری کوردییە، کە بە یەکەم گۆڤار یان ڕۆژنامەی ڕۆشنبیری دادەنرێت کە لە بەردەڕەش دەردەچێت. ھەروەھا خاوەنی ئیمتیازی گۆڤاری ئەلحەقیقە و ئەلمەرئە بوو کە ھەردووکیان لە مووسڵ چاپ دەکران. بەپێی ھەندێک سەرچاوە، سەرۆکی فەخری یانەی وەرزشی بەردەڕەش بووە، کە یەکەم کەس بووە کە ئەو یانە وەرزشییەی کە پێشتر ئاماژەی پێکرا، دامەزراندووە.

## ئامادەبوونی لە بەغدا
دوای ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٠ کاندید کرا بۆ پۆستی وەزیری بازرگانی عێراق کە بۆ حیزبەکەی تەرخانکرابوو. سەرۆکایەتی لیستی پارتی دیموکراتی کوردستانی کرد بۆ ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٤، وەک کاندیدێک کە نوێنەرایەتی پارێزگای دھۆک دەکات لە نێو ٢٢ کاندیدی پارتەکەدا. خەسرەو دەنگی پێویستی (٣٠ ھەزار) مسۆگەر کرد بۆ ئەوەی بچێتە پەرلەمان. پارتی دیموکرات بە گشتی ٢٥ کورسی بەدەستھێناوە و چوار کورسی بۆ کەمینەکان بووە. ناوبراو کاندیدی حیزبەکە بوو بۆ پۆستی جێگری سەرۆکی پەرلەمان، بەڵام دوای کشانەوەی پارتی دیموکرات، ئەو پۆستە بۆ کاندیدێکی دیکەی گۆڕان کە سەر بە نەوشیروان مستەفا بوو، دیاریکرا. ھەروەھا بۆ پۆستە وەزارییەکان کاندید کرا، لەوانە وەزارەتی بازرگانی و دارایی لە عێراق. خەسرەو لە ساڵی ٢٠١٤ تا ٢٠١٧ سەرۆکایەتی کۆتلەی کوردی لە پەرلەمانی عێراق کرد، دواتر دەستی لە پۆستەکەی کێشایەوە بۆ ئەوەی خۆی بۆ کاری حیزبی تەرخان بکات.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
یەکێتیی سیاسی دیموکراتی کورد

**یەکێتیی سیاسی دیموکراتی کورد**  یان **KDPU** () یان ھاوپەیمانییەکی کوردی سووریا بوو کە پەیوەست بوو بە پارتی دیموکراتی کوردستانەوە بە سەرۆکایەتی مەسعوود بارزانی.

ئەم حیزبە لە مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ لە شاری قامیشلۆ دامەزراوە و ئامانجی پێکھێنانی حیزبێکی نوێ بووە بۆ کێبڕکێکردن لەگەڵ ڕۆڵی باڵادەستی پارتی یەکێتیی دیموکراتیک (پەیەدە) لە بەڕێوەبردنی ناوچەی خۆسەری دیفاکتۆی کوردی ڕۆژاڤا. دوای ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٣ یەکێک لە حیزبەکان ھەڵوەشایەوە، لە مانگی نیسانی ٢٠١٤ ھاوپەیمانییەکە ھەڵوەشایەوە و حیزبەکانی دیکەش تێکەڵ بە پارتی دیموکراتی کوردستانی سووریا بوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
پۆل:حیزبەکانی ڕۆژاوای کوردستان
پۆل:ھاوپەیمانییەکانی حزبە سیاسیەکانی کورد
پۆل:ڕێکخراوە کوردییە سوورییەکان
ڕێکخراوی چاودێری مافی ژنانی کورد

**ڕێکخراوی چاودێری مافی ژنانی کورد** (KWRW) لە حوزەیرانی ساڵی ٢٠٠٤ وەک تۆڕێکی قازانج نەویست و ناسیاسی لە چالاکوانان، ئەکادیمیستەکان، پارێزەران و ڕۆژنامەنووسان دامەزرا. بنکەکەی لە بەریتانیایە و لە ساڵی ٢٠٠٠ لە کارەکانی ژنانی کورد دژی کوشتن لەسەر شەرەف گەشەی کردووە. نازەند بێجیکانی سەرۆکی ئێستای ئەو ڕێکخراوەیە.

ڕێکخراوەکە ھەڵمەتی ھۆشیارکردنەوەی خەڵک لە دۆخی ژنانی کورد دەکات، بە گرنگیدانێکی تایبەت بە توندوتیژی خێزانی و کوشتن لەسەر شەرەف. ھەروەھا ڕێکخراوەکە بە ھاوکاری کۆمەڵەی ژنان و ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ کاردەکات بۆ باشترکردنی تەندروستی و پەروەردەی ژنانی کورد لە کوردستان و ڕەوەندی کوردی. ئێستا ڕێکخراوەکە لەگەڵ زانکۆی بریستۆڵ کاردەکات بۆ لێکۆڵینەوە لە توندوتیژی پەیوەست بە شەرەف لە ھەرێمی کوردستان و بەریتانیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێکخراوەکانی مافەکانی ژنان
حکوومەتی ئەنجوومەنی نەتەوەییی مەزن

**حکوومەتی ئەنجوومەنی نیشتمانیی گەورە** ()، بە **دەوڵەتی تورکیا** () یان **[[تورکیا]]** () دەناسرا، کە بە شێوەیەکی گشتی بە **حکوومەتی ئەنقەرە** ناسراوە ()،  یان بە شێوەیەکی کۆن **حکوومەتی ئەنگۆرا**، حکوومەتی کاتی و شۆڕشگێڕیی تورکیا بوو کە بنکەکەی لە ئەنقەرە (ئەوکات بە ئەنگۆرا ناسرابوو) لە کاتی شەڕی سەربەخۆییی تورکیا (١٩١٩-١٩٢٣) و لە ساڵانی کۆتاییی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا. لەلایەن بزووتنەوەی نەتەوەییی تورکیاوە سەرکردایەتیی دەکرا، بە پێچەوانەی *[[حکوومەتی عوسمانی|حکوومەتی قوستەنتینیە یان حکوومەتی ئەستەنبوڵ]]* کە لەناوچووبوو، کە لەلایەن سوڵتانی عوسمانیەوە سەرکردایەتیی دەکرا.

لە سەردەمی شەڕی سەربەخۆییدا، حکوومەتی ئەنجوومەنی نیشتمانیی گەورە فەرماندەییی سوپای ناسراو بە کوڤا-یی میلییێ ("ھێزە نیشتمانییەکان" یان "ھێزە نەتەوەیییەکان) دەکرد. دوای شەڕ و سەرکەوتن بەسەر حکوومەتی قوستەنتینیە پاشایەتیخوازییەکەدا ، حکوومەتی کۆماریی ئەنقەرە کۆتایی ھاتنی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و دروستکردنی کۆماری تورکیای لە ساڵی ١٩٢٣ ڕاگەیاند. ئەنجوومەنی باڵای نیشتمانیی گەورە ئەمڕۆ ئۆرگانی پەڕلەمانی تورکیایە.

## حکوومەت و سیاسەت
حکوومەتی کاتیی کۆمارێکی پەرلەمانی بوو کە پەرلەمانی یەک ئەندام، ئەنجوومەنی باڵای نیشتمانیی گەورە، ھەردوو دەسەڵاتی جێبەجێکردن و یاسادانانی پراکتیز دەکرد. وەک ئامانجی سەرەکیی حکوومەت ڕزگارکردنی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو، و ئەوان لە واقیعدا ھێشتا دانیان بە سوڵتاندا دەنا، سەرەڕای ئەوەی پایتەخت لەژێر داگیرکاریدا بوو، ھیچ پۆستێکی سەرۆکی دەوڵەتی دیاریکراو نەبوو.

### دابەشکردنی کارگێڕی
[وێنۆک| [مستەفا کەمال ئاتاتورک|مستەفا کەمال و کابینەی وەزیرانی جێبەجێکار لە بەڵەکۆنی ئەنجوومەنی نیشتمانیی گەورەوە سڵاو لە خەڵک دەکەن، ٢٨ی ئایاری ١٩٢٢|ڕاست]]
ھەرچەندە دەستووری ساڵی ١٩٢١ جەختی لەسەر لامەرکەزی کردەوە لە ڕێگەی فراوانکردنی دەسەڵاتی کارگێڕانی ناوخۆیییەوە، بەڵام حکوومەتێکی یەکگرتوو بوو. فەرمانی کارگێڕی لە *ڤیلایێت (ویلایەت)* و *[[سەنجەق|لیڤا]] یەکگرتووەکان* و *لیڤا* *سەربەخۆکان* و *[[قەزا|کازا]] (قەزا)* پێکھاتبوو.

پاش ماوەیەکی کەم لە ئاگربەستی موودرۆس ، ١٥ ویلایێت، ٣٥ لیڤای یەکگرتوو، ١٧ لیڤای سەربەخۆ و ٣٩٢ قەزا ھەبوون. ڤیلایەتەکان تا ڕادەیەک ئۆتۆنۆمییان ھەبوو لە ڕێگەی ئەنجوومەنە ناوخۆیییەکانەوە (بە تورکی : *vilâyet şurası*) کە لەلایەن خەڵکەوە ھەڵبژێردرابوون و ڕێگەیان پێدەدرا یاسا ناوخۆیییەکان ھەموار بکەنەوە و جێبەجێی بکەن، بە مەرجێک پابەند بوون بەو یاسایانەی کە لەلایەن حکوومەتی ناوەندییەوە بڵاوکراونەتەوە. ڤیلایێتەکان پارێزگار (والی)یان ھەبوو کە لەلایەن ئەنجوومەنی نیشتمانیی گەورەوە بۆ نوێنەرایەتیکردن و وردبینیکردنی ڤیلایێتەکان دەستنیشانکرابوون، لەکاتێکدا قایمقامەکان بەرپرسیار بوون لە دابەشکارییە نزمەکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:تورکیا لە ١٩٢٣
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٣
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٠
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی
پۆل:تورکیا
پۆل:تورکیا لە دەیەی ١٩٢٠
دۆڵی ئەبوو تاڵیب

**دۆڵی ئەبوو تاڵیب** یان دۆڵی **بەنوو ھاشم**, ئەو شوێنەیە کە بەنوو ھاشمەکان بۆ ماوەی سێ ساڵ بایکۆت و گەمارۆ دراون لە ساڵی حەوتەمی پێغەمبەرایەتییەوە بەھۆی بڕیارێکەوە کە سەرکردەکانی قوڕەیش لە سەرەتای سەرھەڵدانی ئیسلام، بە مەبەستی فشار خستنە سەر پێغەمبەر محەممەد، و ڕێگری لێبکەن لە بانگەوازکردن بۆ ئیسلام، بۆیە بەڵێنیان دا کە مامەڵەیان لەگەڵ نەکەن لە ھیچ جۆرە مامەڵەیەکی وەک کڕین و فرۆشتن و ھاوسەرگیریدا. دەقی پەیمانەکەیان بەم ناوەڕۆکەوە بە کەعبەدا ھەڵواسیبوو.

## ھەروەھا سەیری بکە
کتێبخانەی مەککە

## سەرچاوەکان

پۆل:ژینی محەممەد
کتێبخانەی مەککە

[وێنۆک|[موسڵمان|موسڵمانان لە ٢٠٠٨ سەردانی کتێبخانەکە دەکەن]]
**کتێبخانەی مەککە** () کتێبخانەیەکی مێژوویی و شوێنێکی دیاری مەککەیە، کەوتووەتە نزیک مزگەوتی حەرام و شوێنی لەدایکبوونی پێغەمبەر محەممەدە، و کەوتووەتە دۆڵی ئەبوو تاڵیب و لە ساڵی ١٩٥١ دامەزراوە، و چەندین کتێب و دەستنووسی ئیسلامی لەخۆگرتووە.
## مێژوو

### ئیسلام
ئامینە کچی وەھب لە مانگی *[[ڕەبیعولئەووەل]]* پێغەمبەری بوو، *لە نزیکەی* ساڵی ٥٣ی پێش کۆچ یان ٥٧٠ی زایینی ھاوسەرەکەی، عەبدوڵڵا سێ بۆ شەش مانگ پێشتر کۆچی دوایی کردبوو.

### سەردەمی نوێ
دوای ڕاوێژکردن بە زانایانی باڵا، عەبدولعەزیز ئالسعوود، پاشای دامەزرێنەری سعودیە، ئەم کتێبخانەیەی لەسەر شوێنی لەدایکبوونی پێغەمبەر دروست کرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* سەرچاوەیەکی ئیسلامی لەسەر شوێنی لەدایکبوونی پێغەمبەر

پۆل:ژینی محەممەد
پۆل:مێژووی مەککە
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی
پۆل:کتێبخانە ئیسلامییەکان
ئەلئەعلام

***ئەلئەعلام*** (عەرەبی: *الأعلام*)، بە تەواوی بە (*کەسایەتییە دیارەکان: فەرھەنگێکی ژیاننامەیی پیاوان و ژنانی دیار لە نێوان عەرەبەکان، عەرەبناسان و ڕۆژھەڵاتناسەکان*) بەرھەمێکی ژیاننامەیی مێژوونووسی عەرەبی سووری، خەیرەدین زیرەکلییە. ئەم بەرھەمە بە زمانی عەرەبی نووسراوە و ژیاننامەی زیاتر لە سەد کەسی کاریگەر لە عەرەبی تێدایە، چ مێژوویی و چ مۆدێرن.

## پوختە
ئەلئەعلام کۆکراوەی ژیاننامەی کەسایەتییە دیارەکانی نیمچە دوورگەی عەرەبییە لە سەردەمی کۆنی پێش ئیسلامەوە تا سەردەمی ھاوچەرخ (سەدەی نۆزدەھەم- بیستەم). دانانی ھەر ژیاننامەیەک بەپێی ڕیزبەندی ئەلفوبێ و ڕێکەوتی مردنە. بۆ نموونە لە کتێبەکەدا ژیاننامەی عەمری کوڕی عەبدوڵڵا جومەحی (کۆچی دوایی کردووە ساڵی ٦٢٥ی زایینی) ڕاستەوخۆ لە سەرووی ژیانی عەمری کوڕی عەبدوڵڵا (٧٤٥ی زایینی کۆچی دوایی کردووە). لەنێو ئەو کەسایەتییە دیارانەی کە لە کتێبەکەدا باسکراون، شۆڕشگێڕی پێش ئیسلام عودەی کوڕی ڕەبیعە و ئەبووبەکر دەبیندرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:وێژەی عەرەبی
پۆل:کتێبە عەرەبییەکان
پۆل:کتێبە مێژوویییەکان
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی
خەیرەدین زیرەکلی

**خەیرەدین زیرەکلی** (١٣١٠–١٣٩٦ کۆچی / ١٨٩٣ - ١٩٧٦ زایینی) توێژەر و مێژوونووس و شاعیری ئەدەبی و نووسەرێکی ناسیۆنالیستی سووری بووە. ڕەگەزنامەی سعودی بەدەستھێنا. گەشتێکی بۆ ژمارەیەک وڵاتی عەرەبی کردووە، لەوانە دیمەشق، مەککە، ڕیاز، مەدینە، عەممان ، بەیروت ، قاھیرە و چەندانی تر. لە شیعرەکانیدا ھێرشی کردە سەر کۆلۆنیالیزمی فەرەنسی و ھاوکاری موجاھیدەکانی کرد لە بەرەنگاربوونەوەی فەرەنسییەکان. زیاتر لە جارێک سزای لە سێدارەدانیان بەسەردا سەپاند، بەڵام ھەموو جار لە دەستیان دەرباز دەبوو.

لە بەشی دیپلۆماسی سعودیە کاری کردووە، پۆستی وەزیری دەسەڵاتی گشتی و نوێنەری سعودیە لە کۆمکاری عەرەبی وەرگرتووە. لە ساڵی ١٩٥٧ وەک باڵیۆزی سعودیە لە شانشینی مەغریب دەستنیشانکرا، کە دوا پۆست بوو کە ھەیبوو.

ڕۆژنامەی ئەلحەیات لە قودس و ڕۆژنامەی لیسان ئەلعەرەب و گۆڤاری ئەسمەعی و ڕۆژنامەی ئەلمفید لە دیمەشق بڵاودەکاتەوە. چاپ و بڵاوکردنەوەی بە ناوی چاپخانەی عەرەبی کە لە قاھیرە دامەزراندووە. لە بەناوبانگترین بەرھەمەکانیدا کتێبی (ئەلئەعلام) ھەیە، کە یەکێکە لە گەورەترین کتێبەکانی ژیاننامەی عەرەبی لە سەردەمی مۆدێرن. نزیکەی ٦٠ ساڵ لە نووسین و دەوڵەمەندکردنی بەسەر بردووە، جگە لە نزیکەی ١٠ بەرھەمی دیکە، لەوانە (دیوانەکەی)، کە تێیدا شیعرەکانی کۆکراونەتەوە و دوای مردنی لە ساڵی ١٩٨٠ دا بڵاوکراونەتەوە.

## بەرھەمەکان
* کتاب الوَجیز فی سِیرَة الملک عَبد العزیز: یعد من أوفی المصادر وأدقھا فی تاریخ الملک عبد العزیز وتاریخ المملکة العربیة السعودیة فی عھدە.
* کتاب الأعلام للزرکلی، وھو قاموس تراجم لأشھر الرجال والنساء من العرب والمستعربین والمستشرقین یقع فی ثمانیة مجلدات. ویعد من أفضل الکتب العربیة المؤلفة فی مجال التراجم فی العصر الحدیث، وقضی الزرکلی فی تألیفە قرابة الستین عامًا، وتمتاز تراجمە ببساطة الأسلوب اللغوی وسلامتە، والدقة فی الکتابة والإحالة إلی مراجع الترجمة.
* کتاب (ما رأیت وما سمعت)، سجل فییە أحداث ڕحلتە من دمشق إلی فلسطین فمصر فالحجاز.
* الجزء الأول من دیوان أشعارە، وفییە بعض ما نظم من شعر إلی سنة صدورە (١٩٢٥).
* کتاب (عامان فی عمّان)، مذکرات الزرکلی أثناء إقامتە فی عمّان وھو فی جزأین.
* ماجدولین والشاعر، قصة شعریة قصیرة.
* کتاب شبە الجزیرة فی عھد الملک بن عبد العزیز.
* الملک عبد العزیز فی ذمة التاریخ.
* صفحة مجھولة من تاریخ سووریا فی العھد الفیصلی.
* الجزء الثانی من دیوان أشعارە (١٩٢٥ ١٩٧٠).
* قصة تمثیلیة نثریة أسماھا (وفاء العرب).

## مردن
خەیرەدین زیرەکلی لە ٣ی زولحەجەی ١٣٩٦ی کۆچی لە قاھیرە کۆچی دوایی کردووە، کە دەکاتە ٢٥ی تشرینی دووەمی ١٩٧٦ی زایینی.

## سەرچاوەکان

## کتێبنامە
* 
* معجم أعلام المورد، منیر البعلبکی، دار العلم للملایین، بیروت، طبعة أولی ١٩٩٢، ص(٢٢٠).
* ترجمتھ - مرکز الشرق العربی للدراسات الحضاریة والاستراتیجیة
* خیر الدین الزرکلی ١٣٠٩–١٣٩٦ھ/١٨٩٣–١٩٧٦م: المؤرخ الأدیب الشاعر صاحب کتاب الأعلام، أحمد العلاونة، دار القلم، دمشق، ١٤٢٣ھ/٢٠٠٢م.
* علم الأعلام: خیر الدین الزرکلی، (د. ن)، دمشق، ١٣٩٨ھ/١٩٧٨م.
* خیر الدین الزرکلی: دراسة وتوثیق، أحمد إبراھیم العلاونة، دارة الملک عبد العزیز، الریاض، ١٤٣٣ھ/٢٠١٣م.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:مردووانی قاھیرە
پۆل:نیشتیمانخوازانی خەڵکی سووریا
پۆل:کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣
پۆل:مردووانی ١٩٧٦
ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق ٢٠١٤

**ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق** یەکەم ھەڵبژاردنی پەرلەمانییە لە دوای کشانەوەی ئەمریکا لە عێراق لە ساڵی ٢٠١١ی زایینی، و چوارەمین ھەڵبژاردنە لە دوای داگیرکردنی عێراقی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٣ی زایینی. 

زیاتر لە ٢٧٧ حیزب و بزووتنەوەی عێراق کێبڕکێیان کرد بۆ بەدەستھێنانی ٣٢٨ کورسی پەرلەمانی عێراق. ھەڵبژاردنەکان لە ٣٠ی نیسانی ٢٠١٤ لە ١٨ پارێزگای عێراق بەڕێوەچوو، لەنێویاندا ئەنبار، کە شاھیدی پەرەسەندنی شەپۆلی شەڕی نێوان ھێزەکانی حکوومەتی عێراق و یاخیبووانی ھۆزەکانی ئەنبار بوو. پارێزگای فەللووجە و شاری ئەلکەرمە لە ئەنجامدانی ھەڵبژاردن دوورخرانەوە. لەم ھەڵبژاردنانەدا زیاتر لە ٢٢ ملیۆن عێراقی مافی دەنگدانیان ھەبووە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران لە ھەڵبژاردنەکاندا ٦٠٪ی تێپەڕاند، کە زیاتر لە ١٢ ملیۆن کەسی شایستەی دەنگدانن.  ئەنجامی کۆتایی ھەڵبژاردنەکان لە ١٩ی ئایاری ٢٠١٤ ڕاگەیەندرا.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
پێدرۆ بێڕوێزۆ

یاریگای تۆپی پێ بووە دوا وێستگەی ژیانی **پێدرۆ بێڕوێزۆ** (بە ئیسپانی: Pedro Berruezo؛ ١٩٤٥-١٩٧٣)، یاریزانی ھێڵی ناوەڕاستی یانەی سیڤیلیا، کە وەک یەکەم یاریزان لە مێژووی لالیگادا ناوی تۆمار کرا کە لە کاتی یاریی فەرمیدا گیانی سپارد. ئەو یەکێک بوو لە یاریزانە سەرەکییەکانی یانەکەی لە سەرەتای دەیەی ١٩٧٠کاندا.

## کاروانی وەرزشی
بێڕوێزۆ کاروانی پیشەگەریی خۆی لە یانەی سیئوتای شاری لەدایکبوونی دەست پێ کرد. دوای ئەوە، پەیوەندیی بە یانەی **[[یانەی تۆپی پێی سیڤیلیا|سیڤیلیا]]**وە کرد و لەوێ بووە یەکێک لە یاریزانە گرنگ و جێگیرەکانی تیپەکە.

بۆ ماوەی چوار وەرز لە لالیگادا لەگەڵیان یاریی کرد و زیاتر لە ١٠٠ یاریی فەرمیی ئەنجام دا، کە تێیدا ١١ گۆڵی تۆمار کرد. ئەو بە یاریزانێکی خاوەن توانایەکی جەستەیی بەرز و چالاک لە ھێڵی ناوەڕاستدا ناسرابوو.

## کۆچی دوایی
لە ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٣، لە کاتی یارییەکی خولی ئیسپانیادا لەنێوان یانەکەی، سیڤیلیا، و یانەی پۆنتیڤێدرا، دوای تەنھا شەش خولەک لە دەستپێکی یارییەکە، بێڕوێزۆ لەپڕ لەناو یاریگادا کەوت. ھەرچەندە ھاوڕێکانی و پزیشکەکان ھەوڵی فریاگوزاریی خێرایان لەگەڵدا، بەڵام گیانی لەدەستدا.

ھۆکاری مردنەکەی بە "وەستانی دڵ" دەستنیشان کرا. کارەساتەکە زیاتر دڵتەزێن بوو کاتێک دەرکەوت کە ھاوسەرەکەی دووگیان بوو و چەند مانگێک دواتر کوڕەکەیان لەدایک بوو.

## میرات
وەک ڕێزلێنانێک، یانەی سیڤیلیا بۆ ماوەیەک درێسی ژمارە ١٠ی ئەویان ھەڵپەسارد و تەنھا لە کاتە زۆر پێویستەکاندا بەکاردەھێنرا. مردنی ئەو وەک یەکەم کارەساتی لەو شێوەیە لە مێژووی لالیگادا، بووە ھۆی زیاتر گرنگیدان بە پشکنینی پزیشکیی یاریزانان.

## سەرچاوەکان

لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە وەرگیراوە بەڵام بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وشە بە وشە.https://en.wikipedia.org/wiki/Pedro_Berruezo

پۆل:یاریزانانی یانەی سیڤیلیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
پۆل:مردنەکانی ١٩٧٣
پۆل:مردن بەھۆی وەستانی دڵ
پۆل:مردووانی ١٩٧٣
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن
ھانس لانگ

**ھانس لانگ** (بە ئەڵمانی: Hans Lang؛ ١٨٩٩-١٩٤٣) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئەڵمانی بوو کە وەک ھێرشبەر یاریی دەکرد. ئەو بە یەکەم یاریزان لە مێژووی یانەی ھامبۆرگ دادەنرێت کە بانگھێشتی ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا کرابێت. چارەنووسی ئەم یاریزانە، وەک زۆرێک لە ھاوڕێکانی، بە کوژران لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا کۆتایی ھات.

## کاروانی وەرزشی
لانگ کاروانی پیشەگەریی خۆی لە یانەی **Greuther Fürth** دەست پێ کرد و یارمەتیی دان بۆ بردنەوەی نازناوی پاڵەوانێتیی ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٢٦. دواتر پەیوەندیی بە یانەی **ھامبۆرگ**ەوە کرد و لەوێ بووە یەکێک لە یاریزانە سەرەکییەکانی تیپەکە.

لەگەڵ ھامبۆرگ، توانی نازناوی پاڵەوانێتیی ئەڵمانیای باکوور بەدەستبھێنێت.

## کاروانی نێودەوڵەتی
لانگ تەنھا یەک یاریی بۆ ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا ئەنجام دا، کە یارییەک بوو بەرامبەر ھەڵبژاردەی سویسرا لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٥. ئەمەش وای کرد ببێتە یەکەم یاریزانی یانەی ھامبۆرگ کە درێسی ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا بپۆشێت.

## کۆچی دوایی
دوای ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانیی دووەم، لانگ پەیوەندیی بە سوپای ئەڵمانیاوە کرد. لە ٢٧ی نیسانی ١٩٤٣، لە کاتی بەشداریکردنی لە شەڕەکانی بەرەی ڕۆژھەڵاتدا، لە ڕووسیا کوژرا.

## دەستکەوتەکان

**Greuther Fürth**

پاڵەوانێتیی ئەڵمانیا: ١٩٢٦

**ھامبۆرگ**

پاڵەوانێتیی ئەڵمانیای باکوور: ١٩٢٨

## سەرچاوەکان

لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە وەرگیراوە بەڵام بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وشە بە وشە.https://en.wikipedia.org/wiki/Hans_Lang_(footballer)

پۆل:یاریزانانی یانەی ھامبۆرگ
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩
پۆل:مردنەکانی ١٩٤٣
پۆل:سەربازانی ئەڵمانی کە لە جەنگی جیھانیی دووەمدا کوژراون
پۆل:مردووانی ١٩٤٣
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئاڵمانی
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا
عەتاب کوڕی ئەسید

**عەتاب کوڕی ئەسیدی ئومەوی** ھاوەڵێکە کە پێغەمبەر محەممەد وەک والی مەککە دەستنیشانی کردووە.

## موسڵمانبوون
ئیبن ھیشام دەڵێت: ھەندێک لە ئەھلی زانست پێیان وتم کە پێغەمبەری خودا لە ساڵی فەتحدا بە یاوەری بیلال چووە ناو کەعبە، و فەرمانی پێکرد بانگ بدات، لەکاتێکدا ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب و عەتاب کوڕی ئەسید و حارس کوڕی ھیشام لە حەوشەی کەعبە دانیشتبوون. عەتابی کوڕی ئەسید دەفەرموێت: خودا ڕێزی لە ئەسید گرتووە بۆ ئەوەی ئەمەی نەبیستبێت، و ھیچ شتێکی لێ نەبیستێت کە توڕەی بکات. حارس کوڕی ھیشام دەفەرموێت: بەخوا ئەگەر بمزانیایە کە ڕاست دەکات، منیش شوێنی دەکەوتم. ئەبوو سوفیان وتی: ھیچ ناڵێم. ئەگەر قسەم بکردایە، ئەم تەپوتۆزانە بەناوی منەوە دەیانگوت. پێغەمبەر ھاتە دەرەوە بۆ لایان و وتی: دەزانم چیتان وت. پاشان باسی کرد بۆیان. حارس و عەتاب فەرموویان: ئێمە شایەدی ئەوە دەدەین کە تۆ پێغەمبەری خودای. بەخوا ھیچ کەسێک لەم بارەیەوە نەیدەزانی، تا بڵێین پێی وتوون.

## مردن
لە ساڵی سێزدەی کۆچی لە مەککە کۆچی دوایی کردووە، دەوترێت لەو ڕۆژەی کە ئەبووبەکر کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان

## کتێبنامە
*
*
*

پۆل:مردووانی ٦٤٤
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:ھاوەڵەکان
پۆل:مێژووی مەککە
پۆل:مردووانی ٦٤٢
پۆل:لەدایکبووانی مەککە
پۆل:لەدایکبووانی ٦١٢
پۆل:ئەمەویەکان
ڤیلی تیفێڵ

ژیانی وەرزشیی کورت بەڵام پڕشنگداری **ڤیلی تیفێڵ** (بە ئەڵمانی: Willi Tiefel؛ ١٩١١-١٩٤١)، یاریزانی ھێڵی ناوەڕاستی ئەڵمانی، بەھۆی گەردەلوولی جەنگی جیھانیی دووەمەوە کۆتایی پێھات. ئەو کە یەکێک بوو لە ئەستێرەکانی یانەی ئاینتراخت فرانکفۆرت و ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا لە دەیەی ١٩٣٠کاندا، چارەنووسی لە بەرەکانی جەنگدا یەکلایی بووەوە.

## کاروانی وەرزشی
تیفێڵ تەواوی ژیانی پیشەگەریی خۆی لەگەڵ یانەی زێدی خۆی، **[[یانەی تۆپی پێی ئینتراخت فرانکفورت|ئاینتراخت فرانکفۆرت]]**، بەسەر برد. ئەو یەکێک بوو لە ئەندامە سەرەکییەکانی ئەو تیپە بەھێزەی کە لە ساڵی ١٩٣٢دا گەیشتە یاریی کۆتایی پاڵەوانێتیی ئەڵمانیا. ھەرچەندە لە یاریی کۆتاییدا بەشداریی نەکرد، کە تێیدا فرانکفۆرت بە ئەنجامی ٢-٠ بە یانەی بایەرن میونشن دۆڕا، بەڵام بەشێکی گرنگی گەشتەکەیان بوو.

## کاروانی نێودەوڵەتی
تیفێڵ ١١ یاریی بۆ ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا ئەنجام دا و دوو گۆڵیشی تۆمار کرد. ئەو بەشێک بوو لە پێکھاتەی ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦ لە بەرلین.

## کۆچی دوایی
کاروانی وەرزشیی ئەو بەھۆی ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانیی دووەمەوە پچڕا. وەک سەربازێک لە سوپای ئەڵمانیا (Wehrmacht)، لە ٢٨ی ئابی ١٩٤١ لە کاتی کردەوەی سەربازیدا لە بەرەی ڕۆژھەڵات، لە نزیک دەریاچەی ئیلمێن لە ڕووسیا، کوژرا.

## سەرچاوەکان

لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە وەرگیراوە بەڵام بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وشە بە وشە.https://en.wikipedia.org/wiki/Willi_Tiefel

پۆل:یاریزانانی یانەی ئاینتراخت فرانکفۆرت
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١١
پۆل:مردنەکانی ١٩٤١
پۆل:سەربازانی ئەڵمانی کە لە جەنگی جیھانیی دووەمدا کوژراون
پۆل:مردووانی ١٩٤١
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا
ھەر تورکێک سەرباز لە دایک دەبێت

**ھەر تورکێک سەرباز لە دایک دەبێت** (بە تورکی: Her Türk asker doğar) درۆشمێکی ناسیۆنالیستی-میلیتاریستییە کە لە ناسیۆنالیزمی تورکی و تێگەیشتنی دەوڵەتی تورکدا جێگەی خۆی دۆزیوەتەوە. ئە درۆشمەبەکارھێنانێکی بەرفراوانی بووە، لە تێزی فەرمیی مێژووییەوە ھەتا دەگاتە کتێبەکان، لە ژیانی ڕۆژانەوە ھەتا گۆڕەپانی سیاسی و میدیا لە لایەن پانتورکەکان بە کار ھێنراوە. ئەم درۆشمە لە بنەڕەتدا ئاماژە بە دیدگای سەربازیخوازانەی ناسیۆنالیزمی تورک دەکات، بەڵام کاریگەرییەکانی لەسەر کایەی مەدەنیش بە تەواوی دیارە. کاریکەریی ئەم درۆشمە لە تورکیا تا ڕادەیەک بووە کە پێشتر لەو پێناوە وانەیەک لە ژێر ناوی *زانیاریەکان سەبارەت بە ئاسایشی نیشتمانی* وەکوو خولێکی زۆرەملی لەلایەن سەرباز-مامۆستا پلەدارەکانی تورکیا وانەدەوترا و ھەروەھا خزمەتی سەربازیی زۆرەملی کە ھەر ئێستاکەش لە تورکیا بەردەوامە، لە چوارچێوەی ئەو درۆشمە ھەڵدەسەنگێندرێت.

ئەم درۆشمە ھەمیشە لە لایەن ھەموو دەوڵەتەکانی تورکیا قەبووڵ کراوە و سەرەڕای ئەوەی کە خۆراک بە پاڵنەری لە میلیتاریزمەوە دەدات، بەڵام دەوڵەتی تورک ئیدیعا دەکات کە ئاماژە بە "متمانە بە میللەت" دەکات. ئەو درۆشمە ھەروەھا پەیوەندییەکی زۆر نزیکی بە "پیاوسالاریی ھەژمونیک"ەوە ھەیە.

لە پرۆپاگەندەی ناسیۆنالیستە تورکەکاندا سوپا وەک "کۆشکی پێغەمبەر" و خزمەتکردنی سەربازی وەک "قەرزێک بە نیشتمان" بۆ خەڵکی ئەو وڵاتە دەناسێندرێت. ئەم درۆشمە لە چوارچێوەی چەمکی سوپا-نەتەوەدا سەریھەڵداوە و زۆرجار لە کاتی ڕێوڕەسمی ماڵئاواییی سەربازەکاندا دەردەبڕدرێت. ئێریک یان زورچەر مامۆستای تورکناسی گوتووە "نەتەوەیەکی سەربازی بوونی تورکەکان" بەشێکی دانەبڕاو لە ناسیۆنالیزمە کۆماریخوازانەکەیانەتی.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوەناسیی سەربازی
پۆل:درۆشمەکانی ناسیۆنالیزمی تورک
کۆچی نایاسایی بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان

[چەپ|وێنۆک|ھێمای ئاگادارکردنەوە لەسەر سنووری نێونەتەوەیی نێوان [ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا و کەنەدا لە واشنگتن دی سی.]]

**کۆچی نایاسایی** بۆ ئەمریکا پێشێلکردنی یاساکانی کۆچبەرییە لەلایەن ھاووڵاتیانی بیانی کە دەچنە ناو ئەمریکاوە بە چوونە ناو وڵاتەکە بەبێ مۆڵەتی حکوومەت (ڤیزە) یان چوونە ناو وڵاتەکە بە شێوەیەکی یاسایی و مانەوە لە وڵاتەکە دوای بەسەرچوونی ڤیزەی کاتی.

لە ساڵی ٢٠١٢دا ئیدارەی باراک ئۆباما ١٨ ملیار دۆلاری بۆ بەرنامەکانی جێبەجێکردنی کۆچبەری خەرجکردووە. گەورەترین بەش لەم بودجەیە بۆ دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسای فیدراڵی خەرج دەکرێت کە کۆچبەری بۆ ئەمریکا ڕێکدەخەن.

ژمارەی کۆچبەرانی نایاسایی لە ئەمریکا، بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٨، بەپێی ناوەندی لێکۆڵینەوەکانی کۆچبەری، بە نزیکەی ١٢ ملیۆن کەس مەزەندە دەکرێت، کە لە ساڵی ٢٠٠٧دا ١٢ ملیۆن نیو  بووە. خەمڵاندنەکانی دیکە لە نێوان ٧-٣٠ ملیۆن کەسدایە.   بەپێی ڕاپۆرتێکی ناوەندی پیو لاتینی، لە ساڵی ٢٠٠٤دا ٥٧٪ی کۆچبەرە نایاساییەکان خەڵکی مەکسیک بوون. ٢٤٪ لە وڵاتانی دیکەی ئەمریکای لاتین بوون، بە پلەی یەکەم خەڵکی ئەمریکای ناوەڕاست بوون؛ ٩٪ خەڵکی ئاسیا بوون؛ ٦٪ خەڵکی ئەورووپا و کەنەدا بوون و ٣٪ خەڵکی ئەفریقا و باقی جیھان بوون.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
سەنتەرفیووجی تاقیگەیی

**سەنتەرفیووجی تاقیگەیی** ئامێرێکی تاقیگەییە کە لە تاقیگەکاندا بۆ نیشتنەوە بەکاردێت. بە بزوێنەرێک کاردەکات و نمونەی شلەکان بە خێرایی بەرز دەسووڕێنێتەوە. جۆری جیاوازی سەنتەرفیووج ھەیە، بەپێی قەبارە و توانای نمونەکە. 
وەک ھەموو سەنتەرفیوجەکانی تر، سەنتەرفیووجەکانی تاقیگە لەسەر بنەمای نیشتنەوە کاردەکەن، کە خێراکردنی سەنتەرفیووج بەکاردەھێنرێت بۆ جیاکردنەوەی ماددە چڕیی بەرزتر و نزمتر.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
قەرزی گشتی ویلایەتە یەکگرتووەکان

وێنۆک|قەرزی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵی ١٩٤٠ تا ٢٠١٥
**قەرزی گشتی ئەمریکا** بریتییە لە کۆی قەرزی گشتی حکوومەتی فیدراڵی، کە ئەو کاغەزە داراییانە لەخۆدەگرێت کە لەلایەن لایەنەکانی دەرەوەی ئەمریکاوە لەبەردەستدایە، لەگەڵ ئەو کاغەزانەی کە لەلایەن وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکاوە دەرکراون و خاوەندارێتی لایەنەکانی ناو ئەمریکایە. ئەم قەرزە ئەو سەنەداتانە ناگرێتەوە کە لەلایەن حکوومەتی ناوخۆیی و ویلایەتەکانەوە دەرکراون.

قەرزی نیشتمانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٢٥دا ٣٦ ترلیۆن دۆلار تێدەپەڕێنێت، ئەمەش ژمارەیەکی پێوانەیی مێژووییە، ئەمەش ڕەنگدانەوەی زیادبوونی بەرچاوە بە بەراورد بە ساڵانی پێشوو.

لە ماوەی سەرۆکایەتی جۆ بایدن، قەرزەکە لە ٢٨ ترلیۆن دۆلارەوە لە ساڵی ٢٠٢١ بۆ زیاتر لە ٣٦ ترلیۆن دۆلار لە ساڵی ٢٠٢٥ زیادی کردووە.

سووی ئەم قەرزە ساڵانە نزیکەی ١.٢ تریلیۆن دۆلار بووە، ئەمەش وای کردووە کە دووەم گەورەترین بڕگەی بودجە بێت دوای ئاسایشی کۆمەڵایەتی و نزیکەی ١٨.٧٪ی داھاتی فیدراڵی پێکدەھێنێت، کە بەرزترین ئاستە لە ساڵانی نەوەدەکانەوە.

حکوومەتی ئەمریکا ڕووبەڕووی ئاستەنگ دەبێتەوە لە بەرزکردنەوەی سەقفی قەرزە یاساییەکان، ھەڕەشەی نەدانی قەرزەکان دەکات ئەگەر ڕێککەوتنێک لە نێوان کۆنگرێس و ئیدارەی ئەمریکادا نەکرێت.

پێشبینی دەکرێت قەرزەکە لە ساڵانی داھاتوودا بەردەوام بێت لە بەرزبوونەوە بۆ نزیکەی ٤٠ ترلیۆن دۆلار، پێشبینی دەکرێت قەرزەکە بگاتە ١١٨٪ی بەرھەمی ناوخۆیی تا ساڵی ٢٠٣٥. بەشێکی بەرچاو لە قەرزەکە لەلایەن وەبەرھێنەرانی بیانی و ناوخۆییەوە خاوەندارێتی دەکرێت، لەوانە بانکەکان و سندووقەکانی خانەنشینی و حکوومەتەکانی دیکە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:ئابووری ویلایەتە یەکگرتووەکان
ئیبراھیم ئیسحاق دیاربەکری

**ئیبراھیم ئیسحاق دیاربەکری** (٦٩٥–٧٧٨ی کۆچی / ~١٢٩٦–~١٣٧٦ی زایینی) یەکێک بوو لە زانا و مامۆستا ناسراوەکانی کورد لە سەدەی ھەشتەمی کۆچیدا. ئەو بە شارەزایییەکەی لە مەزھەبی حەنەفیدا و وەک مامۆستایەک لە ناوەندە زانستییە گەورەکانی وەک بەغدا، دیمەشق و میسر ناوبانگی دەرکردبوو.

## ژیاننامە
ناوی تەواوی **ئیبراھیم کوڕی ئیسحاقی کوڕی یەحیای کوڕی ئیبراھیمی کوڕی ئیسماعیلی دیاربەکری**یە. لە شەوی عاشورای ساڵی ٦٩٥ی کۆچی (بەرامبەر بە نزیکەی ساڵی ١٢٩٦ی زایینی) لەدایک بووە. پاشناوی "دیاربەکری" ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە خەڵکی شاری (دیاربەکر) ئامەد بووە.

خوێندنی لەسەر دەستی زانا و مامۆستا گەورەکانی سەردەمی خۆی وەرگرت و دواتر ئیجازەی مەلایەتیی پێ بەخشرا. ئەو پەیڕەوی لە مەزھەبی حەنەفی دەکرد.

## کاروانی زانستی و وانەوتنەوە
دوای تەواوکردنی خوێندن، دیاربەکری بووە مامۆستایەکی ناسراو و گەشتی بۆ ناوەندە زانستییە گرنگەکانی جیھانی ئیسلامی کرد. ئەو لە شارەکانی وەک بەغدا، دیمەشق و میسر وانەی وتووەتەوە و قوتابییەکی زۆری پێگەیاندووە.

## کۆچی دوایی
دیاربەکری لە مانگی مەولوودی ساڵی ٧٧٨ی کۆچی (بەرامبەر بە نزیکەی ساڵی ١٣٧٦ی زایینی) کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان
مەلا تاھیر مەلا عەبدوڵڵا بەحرکەیی (٢٠١٠). مێژووی زانایانی کورد، بەرگی یەکەم، چاپخانەی ئاراس، ل. ٣. بەڵام بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وشە بە وشە.

پۆل:زانایانی کورد
پۆل:ژیاننامە
پۆل:کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٩٦
پۆل:مردنەکانی ١٣٧٦
خەولە کچی سەعلەبە

**خەولە کچی سەعلەبە** () ئەو ژنەیە کە ئایەتەکانی سەرەتای سووڕەتی موجادەلەی لەسەر دابەزیوە. وەک چۆن بانگی پەروەردگاری دەکرد:  خودایە گلەیی دێنمە لای تۆ لەوەی کە بەسەرم ھاتووە. خوای گەورە ئایەتی دابەزاند:

## سەرچاوەکان
* نساء حول الرسول، بسام محمد حمامی، الصحابیة خولة بنت ثعلبة، صفحات ٤٤٩ إلی ٤٦٠، ١٩٩٣.

پۆل:چیرۆکەکانی قورئان
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:ژنە سەحابەکان
پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو