سەرپۆشی سەلجووقی

**شەربوش**، **سەرپۆش** یان **سەرپوش** (، ، ) ڕەنگە لە وشەی فارسی سرپوش وەرگیرابێت، کە بە واتای "سەرپۆش" دێت. کڵاوێکی تایبەتی سەربازی تورکی بوو کە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا لە ئاسیای ناوەڕاست و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لەبەر دەکرا. بە شێوەیەکی بەرچاو لە تابلۆکان دەردەکەوێت کە بەدرەدین لوئلوئی (م.ف. ١٢٣٤-١٢٥٩ز)یان وێنا کردووە.  کەپڵێکی ڕەکی چینی سەربازی بوو، بەرەیەکی سێگۆشەی هەبوو کە هەندێکجار بە تابلۆیەکی کانزایی دەڕازێنرایەوە. هەندێک جار بە *چەرمەسەرێکی* بچووک تەواو دەکرا کە عەمامەیەکی بچووکی دروست دەکرد، کە پێی دەگۆترا *تەخفیفە*.  لەبەرکردنی *شەربوش* یەکێک بوو لە توخمە سەرەکییە گرافیکی و پۆشراوەکان بۆ جیاکردنەوەی کەسایەتی تورکەکان لە عەرەبییەکان لە تابلۆکانی سەدەی ناوەڕاستی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

*شەربوش* دەتوانێت لە قەبارە و شێوەدا جیاواز بێت، هەندێکجار ڕێژەیەکی زلی وەرگرتووە، وەک لە وێناکردنی میر لە پێشەوەی *مەقاماتی ساڵی ١٢٣٧ی ئەلحەریریدا* . پێدەچێت شێوەی شە*ربوش* بەپێی ناوچە جوگرافییەکان جیاواز بووبێت:

* *شەربوشی* دەستنووسەکانی ئارتوکید ( نموونە ) کەپڵێکی زۆر بەرزی لە پشتی سەرپۆشەکەوە هەیە و بەکارهێنانی پەڕ لە دەوری لێوارەکەی سنووردارە؛ 
* *شەربوشی* سەلجوقی وەک لە سیرامیکەکانی فارسیدا دەبینرێت، یان لەسەر شتگەلێکی موسڵ وەکو بلاکاس ئیوەر، یان لە دەستنووسەکانی جزیرە و سوریادا کەپڵێکی زۆر خوارەوەی هەبوو، نزیک بوو لە پشت ئەو باندە پەڕەی کە دەوری سەر و پلێتی پێشەوەی داوە، شاردبێتەوە؛ 
* لە پێشەوەی شافێر *مەقاماتی* بەغداددا *شاربوشێکی* دیکەی تێدایە، کە پێکهاتووە لە بارستەیەکی بەرزی پەڕ، کە کاپەکەی لە چاو شاردوەتەوە. 

سەرپۆشی *شەربوش* هێمای گردبوونەوە بوو بۆ سەلاحەدین, و لەسەر دراوی مەیافەریقینی خۆی لەبەری دەکرد.  کاتێک هێنری دووەم، کاونتی شامپاین، شای هوروشەلیم، هەوڵیدا پەیوەندییەکی دۆستانە لەگەڵ سەلاحەدین دروست بکات، داوای دیاری پۆشاکی *قابا* و کڵاوێکی *شەربوشی* کرد، کە لە ئاکرێ لەبەری کردبوو.   

هەروەها شەربوش هێمای پایەبەرزی بوو لە ژێر دەستی مەملوکەکانی میسردا، چونکە بەشێک بوو لەو خیلعەی کە دەدرا بە ئەمیرێک بە بۆنەی دەستبەکاربوونی.  *شەربوش* لەلایەن ئەفسەرە پلە باڵاکانی سەردەمی ئەیوبی و بەحری مەملوکەوە لەبەر دەکرا.  

لە میسری مەملوکدا لە ساڵی ١٣٨٢ لەبەرکردنی *شەربوش* قەدەغە کرا.  

## وێنەکان

پەڕگە:Maqamat al-Hariri 1237, Turkic Emir portrait.jpg|alt=پێشەوەی ڕاست: فەرمانڕەوا بە پۆشاکی تورکی (لۆچێکی درێژ، کڵاوی شەربوشی فەڕووداری زل، پێڵاو، پاڵتۆی گونجاو)، لە مەقاماتی ئەلحەریری، ساڵی ١٢٣٧ی زایینی، ڕەنگە بەگداد.[١]|پێشەوەی ڕاست: فەرمانڕەوا بە پۆشاکی تورکی (لۆچێکی درێژ، کڵاوی شەربوشی فەڕووداری زل، پێڵاو، پاڵتۆی گونجاو)، لە مەقاماتی ئەلحەریری، ساڵی ١٢٣٧ی زایینی، ڕەنگە بەگداد.
پەڕگە:Turkic guard in Preaching scene at Rayy in maqāma 21 (fols. 58v–59r, douvle-page spread as a unit), Maqamat al-Harari 1237.jpg|ئەمیری تورک لەگەڵ پاسەوانەکان، بە سەرپۆشی تورکی شەربوش، لە خوتبەدا لە شاری ڕەی لە مەقامە ٢١ (fols. 58v–59r)، مەقاماتی ئەلحەریری، ١٢٣٧. 
پەڕگە:Warrior with the Plant Kestron, De Materia Medica of Dioscorides, Iraq 1224. Harvard Art Museums.jpg|جەنگاوەرێک بە جلوبەرگی تورکییەوە، سەرپۆشی تورکی لەبەردایە، دی ماتریا مێدیکای دیۆسکۆریدس، عێراق، ١٢٢٤ز. مۆزەخانەکانی هونەری هارڤارد.
پەڕگە:Artuqid sharbush, 1206 (Ms. Ahmet III 3472).jpg|شەربوشی ئارتکی، ١٢٠٦ (خاتوو ئەحمەد سێیەم ٣٤٧٢)
پەڕگە:Meister des Buches der Lieder 002.jpg|تابلۆی بەدرەدین لوئلوئی بە کڵاوی شەربوش، لە پەرتووکی کیتاب ئەغانی، ١٢١٩ز.
پەڕگە:Maqamat Arabe 3929, Abu Zaid before the Cadi (sharbush detail) 157r.jpg|فەرمانڕەوایەکی تورک لە ١٢٠٠-١٢١٠ز، کە شەربوشی لەسەرە لەگەڵ کەپڵەکەی بەرز، لە پەرتووکی مەقاماتی حەریری.
پەڕگە:Armenian manuscript (1211).jpg|alt=شاربوش لە دەستنووسێکی ئەرمەنیدا، ئینجیلەکانی هەغبات، ساڵی ١٢١١.|شەربوش لە دەستنووسێکی ئەرمەنیدا، ئینجیلەکانی هاگبات، ساڵی ١٢١١.
پەڕگە:Al-Nasir I Salah al-Din Yusuf (Saladin). AH 564-589 (1169-1193 CE) Æ Dirham (30.1mm, 13.28 g, 6h). Without mint-name. Dated AH 586 (AD 1190-91). Sultan sitting facing, cross-legged, on high-backed throne (obverse).jpg|درهەم بە ناوی سەلاحەدین، کە کڵاوی شەربوشی لەسەردایە. لەسەری نووسراوە: "شای سەرکەوتوو، ڕاستودروستی جیهان و ئیمان، یوسف کوڕی ئەیوب". لە مەیافەریقین لەسکە دراوە، مێژووی ١١٩٠-١١٩١.
پەڕگە:Donor figure wearing sharbush, qaba and tiraz. Church of the Archangels, Zemo-Krikhi, Racha, northern Georgia, Inv. No. 03086-75.jpg|alt=Donor figure wearing sharbush, qaba and tiraz. Church of the Archangels, Zemo-Krikhi, Racha, northern Georgia. 11th century, Inv. No. 03086-75.|تابلۆی بەخشەرێک (خێرخواز) کە شەربوش و کابا و تیرازی لەبەردایە. کڵێسای فریشتە سەرەکییەکان، زێمۆ-کریخی، ڕاچا، باکووری گورجستان. سەدەی ١١، ئینڤ.  ژمارە 03086-75.on
پەڕگە:Ivane and Zakare, Harichavank.jpg|فەرمانڕەواکامی ئەرمەنستان ئیوان و زەکارێ، بە کڵاوی شەربوش، ١٢٠١.
پەڕگە:Maqamat 6094, folio 133v (ruler).jpg|مەقامە ٣٨: پارێزگاری مێرو، کە شەربوشی تورکی لەسەردایە.


## سەرچاوەکان