open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دێوەزمە بچووکەکان

وێنۆک|بەرگی فەرمیی کایەکە
**دێوەزمە بچووکەکان** ()یارییەکی مەتەڵ-سەکۆیی ترسناکی سەرکێشییە کە لەلایەن ستۆدیۆکانی تارسییەرەوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن باندای نامکۆ ئینتەرتەینمێنتەوە بۆ پلەیستەیشن ٤، مایکرۆسۆفت ویندۆز و ئێکس بۆکس وەن بڵاوکراوەتەوە، لە نیسانی ٢٠١٧دا دەرچووە. وەشانێک بۆ نینتێندۆ سویچ لە ئایاری ٢٠١٨دا بڵاوکرایەوە، دواتر وەشانێک بۆ گووگڵ ستادیا لە حوزەیرانی ٢٠٢٠دا و وەشانە مۆبایلەکان لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣دا بڵاوکرانەوە و لەلایەن پلەیدیجییەسەوە بڵاوکرانەوە. لە جیھانێکی نھێنیدا، دێوەزمە بچووکەکان چیرۆکی گەشتی شەش دەگێڕێتەوە، کچێکی بچووکی برسی کە دەبێت لە ماو ڕابکات، کەشتییەکی ئاسنین کە دێوە ناشیرین و چەوتەکانی تێدا نیشتەجێن. یارییەکە لەکاتی دەرچوونیدا ھەڵسەنگاندنی ئەرێنی وەرگرت، ڕەخنەگران ستایشی کەشوھەوا، شێوازی یاریکردن، گرافیک و دیزاینی دەنگییان کرد، بەڵام ڕەخنەیان لە سیستەمی خاڵی پشکنین و کورتی ماوەی یارییەکە گرت. بەردەوامییەک، دێوەزمە بچووکەکان ٢، لە شوباتی ٢٠٢١دا بڵاوکرایەوە، و بەشی سێیەمی زنجیرەکە، دێوەزمە بچووکەکان ٣، لەلایەن سووپەرماسیڤ گەیمز لە قۆناغی پەرەپێدان دایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ترسناکەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٧
پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ
پۆل:کایە بەرزکراوەکانی پلەیستەیشن ٤ پرۆ
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
پۆل:کایەکانی ستادیا
پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دزێوەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە مرۆڤخۆری
پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیانەی سەبارەت بە منداڵانن
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە سووید پەرەیان پێدراوە
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان
سکرینشۆت

**سکرینشۆت** وێنەیەکی دیجیتاڵە کە ناوەرۆکی شاشەی کۆمپیوتەرێک پیشان دەدات. سکرینشۆت لەلایەن سیستەمی کارپێکردن یان ئەو نەرمەواڵەیەوە دروست دەکرێت کە لەسەر ئەو ئامێرەی شاشەکەی پێوە بەستراوە کار دەکات.

## سەرچاوەکان
ھێڵی بار لێڤ

وێنۆک|کەناڵی سوێس
وێنۆک|سەنگەری بار لیڤ لاین پێش لەناوچوونی
**ھێڵی بار لێڤ** زنجیرەیەک سەنگەری بەرگرییە کە بەدرێژایی کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی کەناڵی سوێس بوو. لەلایەن ئیسرائیلەوە دروستکرا دوای داگیرکردنی سینا دوای جەنگی ساڵی ١٩٦٧ ئامانجی سەرەکی دروستکردنی ھێڵەکە پاراستنی کەناری ڕۆژاوای کەناڵی سوێس و ڕێگریکردن بوو لە بەزاندنی ھەر ھێزێکی میسری.
## سەرچاوەکان

پۆل:شەڕی یۆم کیپور
عەبير قاسم حەمزە

**عەبیر قاسم حەمزە ئەلجەننابی** (١٩ی ئابی ١٩٩١ – ١٢ی ئازاری ٢٠٠٦) کچێکی عێراقی بووە و خەڵکی شارۆچکەی مەحموودییە بوو ​​لە باشووری بەغدا، تەمەنی ١٤ ساڵ بووە کاتێک دەستدرێژی بە کۆمەڵی کراوەتە سەر و دواتر لەلایەن سەربازە ئەمریکییەکانەوە کوژراوە، کە پێشتر دایکی و باوکی و خوشکە بچووکەکەی کە تەمەنی ٥ ساڵ بوو کوژرابوون لە مانگی ئازاری ٢٠٠٦.
## تاوان
سەربازە ئەمریکییە تۆمەتبارەکان کە تا ئێستا ٤ کەسیان سزا دراون، بریتین لە پۆڵ کۆرتێز، جێسی سپێلمان، جەیمس پارکەر، ستیڤن گرین و برایان ھاوارد. ھەموویان ئەندامی فرقەی ١٠١ی ئاسمانین کە بنکەکەی لە فۆرت کامپبێل بوو.

لەو کاتەوە پێنج سەرباز لە پەیوەندی لەگەڵ ھێرشەکەدا تۆمەتبار کراون. چوار کەسیان سزای زیندانیکردنیان لە نێوان پێنج بۆ ١١٠ ساڵدا سەپێندرا. جێسی سپێلمان سزای ١١٠ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا و پۆڵ کۆرتێزیش سزای ١٠٠ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا، دوای ئەوەی بەھۆی دانپێدانانی بە ئەنجامدانی تاوانەکە لە سزای لەسێدارەدان ڕزگاری بوو. ھەروەھا جەیمس پارکەر سزای ٩٠ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا، پێنجەمیش، ستیڤن گرین، سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێندرا، بەڵام لە ١٩ی شوباتی ٢٠١٤ لە ژوورەکەی خۆیدا لە ئەمریکا بە خۆکوژراوی دۆزرایەوە.

## سەرچاوەکان
دارک پیکچەرز ئەنتۆلۆژی

وێنۆک
**دارک پیکچەرز ئەنتۆلۆژی** زنجیرەیەکی ئەنتۆلۆجیایی یارییە کارلێککردنییە درامییەکان و ترسناکەکانی مانەوەیە کە لەلایەن سووپەرماسیڤ گەیمز پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە (وەرزی یەکەم لەلایەن باندای نامکۆ ئینتەرتەینمێنتەوە بڵاوکراوەتەوە). پلان وایە کە ئەنتۆلۆجیاکە لە هەشت یاری پێک بێت، هەر یارییەک لەژێر کاریگەری جۆرێکی جیاوازی ترسناکدایە. هەر یارییەک پێنج کارەکتەری سەرەکی تێدایە کە مانەوەیان پشت بە هەڵبژاردنەکانی یاریکەر دەبەستێت. هەرچەندە هەر کارەکتەرێک تەنها لە یەک یاریدا دەردەکەوێت، بەڵام مۆدێلی ڕووخسارەکان زۆرجار لە یارییەکانی تردا دووبارە بەکاردەهێنرێنەوە، جگە لە هی ئەکتەرە سەرەکییەکان. یارییەکان ڕوانگەی کەسی سێیەم و توانای هەڵبژاردن لە نێوان چەندین بژاردەی دیالۆگ و ڕێگاکانی کردار بەکاردەهێنن.

## سەرچاوەکان

پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ترسناکەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان
لێتس پلەی

**لێتس پلەی** (با یاری بکەین) ( ڤیدیۆیەکە (یان سکرینشۆت لەگەڵ دەق) کە تۆماری یاریکردنی یارییەکی ڤیدیۆیی دەکات، زۆر جار لێدوان و/یان وێنەی کامێرای ڕوخساری یاریکەریشی لەگەڵدایە. لێتس پلەی جیاوازە لە ڕێبەری یاری یان ڕێنمایی ستراتیجی، چونکە جەخت لەسەر ئەزموونی تاکەکەسی و کەسیی یاریکەر دەکاتەوە لەگەڵ یارییەکە، زۆر جار بە لێدوانی گاڵتەئامێز، بێڕێزیکەر یان ڕەخنەگرانە لە یاریکەرەکەوە، لە جیاتی ئەوەی سەرچاوەیەکی بابەتی بێت دەربارەی چۆنییەتی پێشکەوتن لە یارییەکەدا. ھەرچەندە «لێتس پلەی» و پەخشی ڕاستەوخۆی یاریکردن پەیوەندییان بە یەکەوە ھەیە، بەڵام «لێتس پلەی» زیاتر ئەزموونێکی ھەڵبژێردراوە کە مۆنتاژ و گێڕانەوەی تێدایە و دەکرێت پێشتر نووسرابێت، لەکاتێکدا پەخشی ڕاستەوخۆ زۆر جار ئەزموونێکی مۆنتاژنەکراوە کە لە کاتی خۆیدا ئەنجام دەدرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوەکانی ئینتەرنێت
پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی
پۆل:یووتیووب
ئۆپەراسیۆنی شەمەندەفەرەکانی یافا ٢٠٢٤

**ئۆپەراسیۆنی وێستگەکانی یافا ٢٠٢٤** یان **ڕووداوی تەقەکردن لە یافا ٢٠٢٤** ھێرشێکی چەکداری بوو کە لەلایەن دوو چەکداری بەرخۆدانی فەلەستینییەوە لە دەرەوەی وێستگەی شەمەندەفەری سووک ئەنجامدرا، لە یافا لە ئیسرائیل. ھێرشەکە لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ ڕوویدا. لە ئەنجامدا ٨ ئیسرائیلی کوژران و ٩ کەسی دیکەش بریندار بوون، جگە لە ھێرشبەرەکانی دواتر. 
## سەرچاوەکان

پۆل:ھێرشەکانی حەماس
شیکردنەوەی کێشپێوانی کیمیایی

تیۆدۆر ویلیام ڕیچاردز (٣١ی جێنیوەری ١٨٦٨ – ٢ی نیسانی ١٩٢٨) کیمیازانێکی فیزیایی ئەمریکی و یەکەم زانای ئەمریکی بوو کە خەڵاتی نۆبڵی کیمیا وەرگرت، خەڵاتەکەی بردەوە “وەک ڕێزلێنانێک بۆ دیاریکردنی کێشی گەردیلەکان بەشێوەیەکی زۆر ورد لە توخمە کیمیاییەکان.پێش سەدەی هەژدەم پێوانەکردنی کێشی گەردیلە و ماددە کیمیاییەکان شتێکی زۆر سەخت بوو ،  لەسەدەی هەژدەم  شیکردنەوەی کێشپێوانی کیمیایی دۆزرایەوەو بووە ڕێگایەکی زۆرباش بۆ پێوانەکردنی بارستەی گەردیلەو ماددە کیمیاییەکان

Gravimetric analysis یاخود شیکاری کێشپێوان: شیکاری کێشپێوان شێوازێکی  شیکاری کیمیایی چەندایەتییە کە تێیدا بڕی ماددەیەک بە پێوانی بارستەی دیاری دەکرێت. بنەمای بنەڕەتی شیکاری کێشپێوان بریتییە لە گۆڕینی ماددەی گرنگ بۆ ئاوێتەیەک کە پێکهاتەیەکی ناسراوی هەبێت، جیاکردنەوەی بە شێوەیەکی پاک (زۆرجار لە ڕێگەی تەکنیکەکانی جیاکردنەوە) و پاشان کێشکردنی بۆ ئەژمێرکردنی بڕی ماددە ویستراوەکە، شیکاری کێشپێوان بە وردی و وردبینی ناسراوە

هەنگاوەکانی شیکاری کێشپێوان لەتاقیگە:

ئامادەکردنی نمونە: تواندنەوەی ماددەی ویستراو(شیکارکراو)  لە توێنەرێکی گونجاودا.

نیشاندن: ماددەی ویستراو یاخود شیکارکەرەکە دەگۆڕدرێت بۆ پێکهاتەیەکی کەم تواوە بە زیادکردنی ماددەی جیاکەرەوە(نیشتوو) 

هەرسکردن: ڕێگەدان بە گەشەکردنی ماددە نیشتووەکە بۆ گەردیلەی گەورەتر بۆ پاڵاوتنی ئاسانتر

پاڵاوتن: جیاکردنەوەی ماددە نیشتووەکە لە گیراوەی شلەکە.

شۆردن: لابردنی پیسی و گەردیلە وردەکان لە ماددە نیشتووەکە.

وشککردنەوە یان ئاگرکردنەوە: لابردنی هەر ئاوێک یان ماددەیەک (کە بارودۆخە فیزیاییەکەی ناجێگیرە و بەئاسانی دەگۆڕدرێ بۆ دۆخێکی  تر وەک ئەو ماددانەی بەهەوادا دەچن) لەنیشتووەکە.

کێشکردن: ماددە نیشتووەکەی کۆتایی کێش دەکرێت بۆ دیاریکردنی بڕی شیکارکەر یان ماددە ویستراوەکە.

لقەکانی شیکاری کێشپێوان:

کێشپێوانی نیشتوو: شیکارکەر یاخود ماددە ویستراوەکە لەگیراوەکەیەوە وەکو پێکهاتەیەکی نەتواوە دەنیشێت، نیشتووەکە دەپاڵێورێت و وشک دەکرێتەوەو کێش دەکرێت.

نموونە: دیاریکردنی ئایۆنەکانی کلۆرید لە گیراوەیەکدا بە نیشاندنیان وەک کلۆریدی زیو (AgCl).

کێشپێوانی هەڵمی: شیکارکەر یاخود ماددە ویستراوەکە لەنمونەکە جیادەکرێتەوە بەگۆڕینی بۆ گاز، بارستەی گازەکە بە دوو ڕێگا دیاری دەکرێت:

یەکەم: بەشێوەی ڕاستەوخۆ بەکۆکردنەوەو کێشکردنی گازەکە دیاری دەکرێت

دووەم: بەشێوەی ناڕاستەوخۆ بەپێوانی بارستەی ئەو ڕەقەی دەمێنێتەوە دوای پڕۆسەی بەهەڵم بوونەکە.

نموونە: دیاریکردنی ڕێژەی ئاو لەهایدرەیتدا( هایدرەیتەکان ئەو ماددە کیمیاییانەن کە ئاو لەپێکهاتەیاندا هەیە) ، بەگەرمکردنی هایدرەیتەکان بۆ دەرکردنی ئاو و پێوانەکردنی لەدەستدانی بارستە.

کێشپێوانی کارەبایی:

## سەرچاوەکان
ئانچارتد

وێنۆک
**ئانچارتد** () زنجیرەیەکی یاری ڤیدیۆیی ئەکشن-سەرکێشی و فرانچایزی میدیایییە کە لەلایەن سۆنی ئینتەراکتیڤ ئینتەرتەینمێنتەوە بڵاوکراوەتەوە و لەلایەن نۆتی دۆگەوە پەرەی پێدراوە. فرانچایزی ئانچارتد، کە لەلایەن ئەیمی ھێنیگەوە دروست کراوە، چیرۆکی کۆمەڵێک ڕاوچی گەنجینە دەگێڕێتەوە کە بە جیھاندا دەگەڕێن بۆ دۆزینەوەی نھێنییە مێژوویییە جۆراوجۆرەکان. زنجیرەکە خەیاڵی مێژوویی، توخمەکانی فەنتازیا و فۆلکلۆر، و کارەکتەرە خەیاڵییەکان لەگەڵ کەسایەتی و ڕووداوە مێژوویییە ڕاستەقینەکان تێکەڵ دەکات. لە زنجیرە سەرەکییەکەدا، یاریکەران کۆنترۆڵی نەیتن درەیک دەکەن؛ لە فراوانکردنەکەدا، یاریکەران کۆنترۆڵی کلۆی فرەیزەر دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ فیلمدا گونجاون
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون
بزووتنەوەی فایدە ١٩٦٣

**بزووتنەوەی فایدە** ھەوڵێکی کودەتای شکستخواردوو بوو کە لەلایەن توخمە کۆمۆنیستەکانی ناو سوپای عێراقەوە لە ٢٨ی شوباتی ١٩٦٣ ئەنجامدرا، ئەمەش چەند ڕۆژێک دوای ھاتنە سەرکاری حیزبی بەعس لە بزووتنەوەی ٨ی شوباتی ١٩٦٣ لە عێراق.

## پلاندانان بۆ بزووتنەوەکە
ئەم پلانە لەلایەن ژمارەیەک ئەفسەر و ئەندامانی حیزبی شیووعیی عێراقەوە داڕێژرابوو، وەک تالیب عەبدولجەبار و بنیامین یووسف و توخمەکانی تری کۆمۆنیست لە سوپای ئەنسار کە لەلایەن تۆما تۆماسەوە سەرکردایەتی دەکرا، پلانەکە ئەوە بوو کە لیوای ١٤ کە لە دھۆک جێگیرە توخمە شیووعییەکان کۆنتڕۆڵی بکەن، پاشان بجووڵێن بۆ فایدە، کە لیوای پێنجەمی تێدایە لە کەمپی غەزلانییە بۆ کۆنترۆڵکردنی لیواکە پاشان فەرماندەکەی سەعید حەمۆ و ئەفسەرەکانی دیکە دەستگیر بکات پاشان دوای کۆنترۆڵکردنی مووسڵ لیوای پێنج و چواردە دەچنە بەغدا، بە سود وەرگرتن لە لاوازی حکوومەتی نوێ.

بۆ بەشداریکردن لە بزووتنەوەکەدا، ڕێکخراوە کۆمۆنیستەکان ٣٠٠ چەکداریان نارد بۆ ئەوەی ھەر کاتێک ئاماژەدرا بە کۆنتڕۆڵکردنی لیوای پێنج بڕۆنە مووسڵ، لەسەر دوو میحوەر: ئەلقووش - تلکێف - عەین سەفی - بەعشیقە، و توخمەکانی ناوچەکانی کاریگەری کۆمۆنیستی لە قەزا و ناحیەکانی مووسڵ ڕاسپارد بۆ کۆنترۆڵکردنی ناوەندەکانی پۆلیس لەگەڵ وەرگرتنی ئاماژەی سەرکەوتن.  کاتژمێری سفر لە شەوی ٢٧/٢٦ی شوبات دانرابوو.

## پێشکەوتن و شکستی بزووتنەوەکە
بزووتنەوەکە پێش دەستپێکردنی شکستی ھێنا، ھەرچەندە چەکدارەکان لە یەک شەودا جووڵەیان کرد بۆ جێبەجێکردنی. ئەفسەری پاسەوانی کەمپی فایدە، یەکێک لە ئەفسەرەکانی بزووتنەوەکەی دەستگیر کرد، کاتێک گومانی ئەوەی لێدەکرا کاتژمێر یازدەی شەو چەکەکەی پاککردووەتەوە، ئەفسەرەکە لەکاتی لێکۆڵینەوەدا دانی بەوەدا ناوە و بزووتنەوەکە ئاشکرا بوو و سەربازگەی غەزلانی بەوەی زانی بۆیە ھێزە عێراقییەکان بە فەرماندەیی خەلیل جاسم دەباغ و ئەفسەرانی دیکە جووڵەیان کرد بۆ کۆنترۆڵکردنی شوێنە سەربازییەکانی مووسڵ و دەوروبەری، ھەروەھا ژمارەیەک لەو کەسانەی دەستیان لە جووڵانەوەکەدا ھەبووە نزیکەی سێزدە سەربازیان دەستگیرکران. بەم شێوەیە ھەوڵەکە پووچەڵکرایەوە و ئەو ٣٠٠ چەکدارەی کە لە فایدە ئامادەبوون گەڕانەوە بۆ ئەو شوێنەی لێیەوە ھاتبوون.
## سەرچاوەکان
ھەڵمەتی سەربازیی عێراق ١٩٦١

**ھەڵمەتی سەربازیی عێراق لە ساڵی ١٩٦١** کە ھەڵمەتێکی سەربازیی عێراق بوو دژی مۆڵگەکانی مەلا مستەفا بارزانی لە باشووری کوردستان، بە فەرمانی سەرکردایەتی سەربازی عێراق لەو سەردەمەدا، بە سەرۆکایەتی عەبدولکەریم قاسم، بەتایبەتی دوای تێکچوونی پەیوەندی نێوان ھەردووکیان، کە لە دوای شەڕی زاویتە گەیشتە لوتکە ناسراو بە شەڕی زاویتە (١٩٦١) و سەرەتای شۆڕشی ئەیلوول، ئەو ھەڵمەتە بووە ھۆی زیانگەیاندن لەنێو ھێزی پێشمەرگە و کشانەوەیان بۆ شاخ و زیانی کەمتر لەنێو ھێزە عێراقییەکان.
## سەرچاوەکان
دێوەزمە بچووکەکان ٣

وێنۆک
**دێوەزمە بچووکەکان ٣** ()یارییەکی داھاتووی مەتەڵ-پلاتفۆرمی سەرکێشی ترسناکە کە لەلایەن سوپەرماسیڤ گەیمزەوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن باندای نامکۆ ئینتەرتەینمێنتەوە بڵاودەکرێتەوە بۆ نینتێندۆ سویچ، پلەیستەیشن ٤، پلەیستەیشن ٥، مایکرۆسۆفت ویندۆز، ئێکس بۆکس وەن و ئێکس بۆکس سیرییەس ئێکس/ئێس. ئەمە وەک درێژەیەکی سەربەخۆ بۆ دوو یارییە سەرەتایییەکەی دێوەزمە بچووکەکان خزمەت دەکات. یارییەکە دوو پاڵەوانی منداڵی نوێ بەناوی لۆو و ئەلۆن بەدوادا دەچێت کە لە "ھیچ کوێ" (The Nowhere) دا ڕێگا دەدۆزنەوە و لە ھەڕەشەیەکی نزیک ڕادەکەن. بڕیارە لە ساڵی ٢٠٢٥دا بڵاوبکرێتەوە.

## یاریکردن
وەک پێشینەکانی، دێوەزمە بچووکەکان ٣ لە جیھانێکی ٢٬٥ ڕەھەندی دا ڕوودەدات. یاریکەر دەبێت جیھانەکە بپشکنێت، جار جار ڕووبەڕووی دۆخی وەک پلاتفۆرمەر دەبێتەوە یان لەلایەن مەتەڵەکانەوە ڕێگری لێدەکرێت کە دەبێت چارەسەر بکرێن بۆ بەردەوامبوون. بە پێچەوانەی دوو یارییە یەکەمەکە، یاریکەر ئێستا دەتوانێت بە تەنھا لەگەڵ ھاوڕێیەکی زیرەکی دەستکرد یان لەگەڵ یاریکەرێکی تر لە ھاوکاری ئۆنلایندا یاری بکات. دوو کارەکتەرە سەرەکییەکە میکانیزمی یاریکردنی جیاوازیان ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گەمە ڤیدیۆیییە ھەرەوەزییەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان
پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن ٥
پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دزێوەکان
پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان
پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیانەی سەبارەت بە منداڵانن
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان
پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس
سەعید حەمۆ

**سەعید حەمۆ** ( ١٩١٩ – ٢٠٠٠ )، ئەفسەرێکی باڵای سوپای عێراقە و بەشداری شەڕەکانی فەلەستین کردووە.
## ژیاننامە
لیوا سەعید حەمۆ، ئەفسەری پیادە لە سوپای عێراق، سەرکردایەتی و بەشداری زۆرێک لە شەڕەکانی سوپای عێراقی کردووە، و یەکێک لە ئاڵا نەمرەکانی عێراق ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو لە شۆڕشی ئەیلوول و دووەمین شەڕی عێرق و کوردەکان لە ڕووبەڕووبوونەوەی بزووتنەوەی فایدە لە ساڵی ١٩٦٣، دواتر لە ساڵانی نەوەدەکاندا لە نێوان ساڵانی ١٩٩٣ بۆ ١٩٩٩، ڕۆڵی ھەبوو لە ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو ھەوڵە خێڵەکییانەی تۆڵەسەندنەوە کە ھەندێک لە ئەندامانی بزووتنەوەی کودەتا شکستخواردووەکەی عارف عەبدولڕەزاق ھەوڵیاندا دژی کوڕانی ئەفسەرانی سوپای عێراق. لە ٤ی ئازاری ٢٠٠٠ لە بەغدای پایتەختی عێراق لە ئەنجامی نەخۆشییەکی سەخت کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان
زریانی میڵتن

**ڕەشەبای میڵتن** () بەھێزترین زریانی ئەتڵەسی بوو کە بووە دووەم بەھێزترین زریانی خولگەیی تۆمارکراو لە کەنداوی مەکسیک. میلتن گەیشتە وشکانی لە ویلایەتی فلۆریدای ئەمریکا، کەمتر لە دوو ھەفتە دوای ئەوەی کە زریانی ھێلین ناوچەی بیگ بێندی ویلایەتەکەی وێران کرد. سێزدەھەمین زریانی ناونراو، نۆیەمین زریان، چوارەمین زریانی گەورە و دووەمین زریانی پلە ٥ی وەرزی زریانی ئەتڵەسی ٢٠٢٤، میلتن بەھێزترین زریانی کەمەرەیی بوو لە جیھان لە ساڵی ٢٠٢٤دا.

## سەرچاوەکان
ھان کانگ

**ھان کانگ** (؛ لەدایکبووی ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٩٧٠) نووسەرێکی کۆریای باشوورە. ئەو بۆ ڕۆمانی *گیاخۆر* بەناوبانگە، کە چیرۆکی نەخۆشی دەروونی و پشتگوێخستنی ژنێک لەلایەن خێزانەکەیەوە باس دەکات. لە ساڵی ٢٠١٦دا، لە وەرگێڕانە ئینگلیزییەکەیدا، یەکەم ڕۆمانی زمانی کۆری بوو کە خەڵاتی بووکەری نێودەوڵەتی بۆ چیرۆک بەدەست بھێنێت. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، ھان بوو بە یەکەم نووسەری ژنی کۆری و ئاسیایی کە خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی پێ بەخشرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە
پۆل:خەڵکی گوانگجو
پۆل:دەرچووانی زانکۆی یۆنسێی
پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
جۆن ھۆپفیڵد

**جۆن جۆزیف ھۆپفیڵد** (لەدایکبووی ١٥ی تەممووزی ١٩٣٣) فیزیاناسێکی ئەمریکی و پڕۆفیسۆری خانەنشینی زانکۆی پرینستۆنە، کە بە فراوانی بە لێکۆڵینەوەکانی لەسەر تۆڕە دەمارییە ھاوبەشەکان لە ساڵی ١٩٨٢ ناسراوە. ئەو بە پەرەپێدانی تۆڕی ھۆپفیڵد ناسراوە.

لە ساڵی ٢٠٢٤دا ھۆپفیڵد، لەگەڵ جێفری ھینتۆن، خەڵاتی نۆبڵی فیزیایان پێ بەخشرا بۆ بەشدارییە بنەڕەتییەکانیان لە فێربوونی ئامێر، بەتایبەتی لە ڕێگەی کارەکانیان لەسەر تۆڕە دەمارییە دەستکردەکان. ئەو چەندین خەڵاتی گەورەی فیزیای بەدەست ھێناوە بۆ کارەکانی لە بوارە فرەڕەھەندەکان لەوانە فیزیای ماددەی چڕبووەوە، فیزیای ئاماری و بایۆفیزیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣
پۆل:پەیمانگای کایفۆرنیا بۆ لێھاتوویی تەکنۆلۆژیا
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
تومۆرۆ سپێکیولەیتیڤ فیکشن

**تۆمۆرۆ سپێکیولەیتیڤ فیکشن** (کوردی: خەیاڵی گریمانەییی سبەی) () گۆڤارێکی زانستی خەیاڵی بوو کە لەلایەن ئەلگیس بودریسەوە سەرنووسەری بۆ دەکرا و لە نێوان ساڵانی ١٩٩٢ تا ١٩٩٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە شێوەی چاپکراو و ئۆنلاین بڵاو دەکرایەوە. سەرەتا لەلایەن دەزگای بڵاوکردنەوەی پەڵپھاوسەوە دەستی پێکرد، وەک بەشێک لە ھەوڵەکانی بۆ گواستنەوە لە چاپکردنی کتێبەوە بۆ گۆڤار؛ بەڵام کێشەی دارایی وای کرد بودریس دوای یەکەم ژمارە گۆڤارەکە بکڕێت و خۆی بڵاوی بکاتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٩٩٣ لە ئەمریکا
ئەلگیس بودریس

**ئەلگیرداس جۆنات** "**ئەلگیس**" **بودریس** (٩ی کانوونی دووەمی ١٩٣١–٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٨) نووسەر، سەرنووس و ڕەخنەگرێکی لیتوانی-ئەمریکی خەیاڵی زانستی بوو. ھەروەھا بە ناوی خوازراوی فرانک مەیسن، ئەلگەر ڕۆم بە ھاوکاری لەگەڵ جیرۆم بیکسبی، جۆن ئەی. سێنتری، ویلیام سکارف و پۆڵ جانڤییەر ناسراو بوو. لە ساڵی ١٩٦٠دا ڕۆمانی مانگی یاخی نووسی.

## ژیانی سەرەتا و پەروەردە
بودریس لە کۆنیگسبێرگ، ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانی (ئێستا کالینینگراد، ڕووسیا) لەدایک بوو. باوکی یۆناس بودریس کونسوڵی گشتی لیتوانیا بوو. لە ساڵی ١٩٣٦دا، کاتێک بودریس تەمەنی پێنج ساڵ بوو، یۆناس وەک کونسوڵی گشتی لە نیوویۆرک دامەزرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١
پۆل:مردووانی ٢٠٠٨
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی خەیاڵی زانستیی ئەمریکی
پۆل:ڕەخنەگرە خەیاڵییە زانستییەکان
پۆل:دەستکاریکەرە خەیاڵییە زانستییەکان
پۆل:خوێندکارانی پێشووی زانکۆی میامی
دێمیس ھەسابیس

**سێر دێمیس ھەسابیس** (لەدایکبووی ٢٧ی تەممووزی ١٩٧٦) نۆبڵیستێکی بەریتانییە، زانای کۆمپیوتەر، توێژەری ژیریی دەستکرد، کارئافرین و یاریزانی  شەتڕەنجە. لە سەرەتای کارەکەیدا، بەرنامەسازی ژیری دەستکرد و دیزاینەری کایەی ڤیدیۆیی بووە، ھەروەھا یاریزانێکی شارەزای یارییە تەختەیییەکان بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:دەرچووانی کۆلێجی زانکۆییی لەندەن
پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:زیندووان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا
دەیڤد بەیکەر

**دەیڤد بەیکەر** (لەدایکبووی ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٢) بایۆکیمیاناس و بایۆلۆژیستی ژمارەیی ئەمریکییە کە پێشەنگی ڕێگاکانی دیزاینکردنی پڕۆتین و پێشبینیکردنی پێکھاتە سێ ڕەھەندییەکانیانە. ئەو پڕۆفیسۆری بەخشراوی ھێنریێتا و ئۆبری دەیڤیسە لە بایۆکیمیا، توێژەرە لە پەیمانگای ھۆوارد ھیوز بۆ پزیشکی، و پڕۆفیسۆری یاریدەدەرە لە زانستەکانی جینۆم، ئەندازیاری بایۆلۆژی، ئەندازیاری کیمیایی، زانستی کۆمپیوتەر و فیزیا لە زانکۆی واشنتن. نیوەی خەڵاتی نۆبڵی کیمیای ساڵی ٢٠٢٤ی پێ بەخشرا بۆ کارەکانی لەسەر دیزاینکردنی پڕۆتین بە شێوەی ژمارەیی.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو
پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا
بانکی ناوەندیی عێراق

**بانکی ناوەندیی عێراق** () دەسەڵاتێکی دراوییە کە لە ساڵی ١٩٤٧دا دامەزراوە، کەمێک دوای کۆتایی هاتنی داگیرکاریی بەریتانیا بۆ عێراق. ئامانجە سەرەکییەکانی بانکی ناوەندیی عێراق بریتین لە دڵنیابوون لە جێگیریی نرخەکان لە ناوخۆدا و پەرەپێدانی سیستەمێکی دارایی کێبڕکێکارانەی جێگیر لەسەر بنەمای بازاڕ.

## سەرچاوەکان

پۆل:بانکەکانی عێراق
پۆل:بانکە ناوەندییەکان
پۆل:ئابووری عێراق
بانکی ناوەندی

**بانکی ناوەندی**، **بانکی یەدەگ**، **بانکی نیشتمانی**، یان **دەسەڵاتی دراویی** () دامەزراوەیەکە کە بەڕێوەبردنی دراو و سیاسەتی دراویی وڵاتێک یان یەکێتییەکی دراویی ئەنجام دەدات. بە پێچەوانەی بانکێکی بازرگانی، بانکی ناوەندی خاوەنی مۆنۆپۆلی زیادکردنی بنکەی دراوییە. زۆربەی بانکە ناوەندییەکان ھەروەھا دەسەڵاتی چاودێری یان ڕێکخستنیان ھەیە بۆ دڵنیابوون لە سەقامگیریی بانکە بازرگانییەکان لە ناوچەی دەسەڵاتیاندا، بۆ ڕێگریکردن لە ھەڵاتنی بانک، و لە ھەندێک حاڵەتدا بۆ جێبەجێکردنی سیاسەتەکانی پاراستنی بەکاربەری دارایی و دژی ساختەکاریی بانکی، پارە سپیکردنەوە، یان پارەدارکردنی تیرۆر. بانکە ناوەندییەکان ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە پێشبینیکردنی ئابووریی گشتی، کە گرنگە بۆ ڕێنماییکردنی بڕیارەکانی سیاسەتی دراویی، بەتایبەت لە کاتی ناسەقامگیریی ئابووریدا.

بانکە ناوەندییەکان لە زۆربەی وڵاتە پێشکەوتووەکاندا بە شێوەیەک دامەزراون کە لە ڕووی دامەزراوەیییەوە سەربەخۆ بن لە دەستێوەردانی سیاسی، ھەرچەندە بە گشتی حکوومەتەکان مافی بەڕێوەبردنیان بەسەریانەوە ھەیە، دەستەی یاسادانان چاودێرییان دەکات، و بانکە ناوەندییەکان زۆر جار بەرپەرچدانەوە نیشان دەدەن بەرامبەر بە سیاسەت.

بابەتەکانی وەک سەربەخۆیی بانکی ناوەندی، سیاسەتەکانی بانکی ناوەندی و ڕیتۆریک لە گوتاری پارێزگارانی بانکی ناوەندی یان بنەماکانی سیاسەتە ئابوورییە گشتییەکان (سیاسەتی دراویی و دارایی)ی دەوڵەت جێگەی ناکۆکی و ڕەخنەن لەلایەن ھەندێک سیاسەتدانەر، توێژەر و میدیای تایبەتمەند لە بواری کاروبار، ئابووری و دارایی.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوەکانی بانککاری
پۆل:بانکەکان
پۆل:بانکە ناوەندییەکان
عێراقی زۆرەملێ

**پاشایەتی عێراق**، **شانشینی عێراق لەژێر بەڕێوەبردنی بەریتانیا**، یان **عێراقی زۆرەملێ** ()، لە ساڵی ١٩٢١دا دروست کرا، دوای شۆڕشی عێراقی ١٩٢٠ دژی زۆرەملێی بەریتانی پێشنیارکراوی میزۆپۆتامیا، و لە ڕێگەی پەیماننامەی ئینگلۆ-عێراقی ١٩٢٢ و بەڵێننامەیەکی ساڵی ١٩٢٤ی شانشینی یەکگرتوو بۆ کۆمەڵەی گەلان بۆ جێبەجێکردنی ڕۆڵی دەسەڵاتی زۆرەملێ جێبەجێ کرا.

فەیسەڵی کوڕی حوسێن، کە لە مانگی ئازاری ١٩٢٠ لەلایەن کۆنگرەی نیشتمانی سووریاوە لە دیمەشق وەک پاشای سووریا ڕاگەیەندرابوو، لە مانگی تەممووزی ھەمان ساڵدا لەلایەن فەرەنساوە دەرکرا. دواتر فەیسەڵ لەلایەن بەریتانیاوە خاکی عێراقی پێ بەخشرا تاکو وەک شانشینێک حوکمی بکات، لەگەڵ مانەوەی ھێزی ئاسمانیی شاھانە (RAF) بە کۆنترۆڵی سەربازی دیاریکراوەوە، بەڵام بە کرداری، خاکەکە تا ساڵی ١٩٣٢ لەژێر بەڕێوەبردنی بەریتانیادا مایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە عێراق
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٠
ئەبوو تەبر

**ئەبوو تەبر** () ئەو ناوەیە کە بە ئەنجامدەری زنجیرەیەک دزی و کوشتن دراوە کە لە ساڵانی یەکەمی دەسەڵاتی حیزبی بەعس لە بەغدا ڕوویانداوە. دواتر تاوانەکان بۆ پۆلیسێکی پێشوو گەڕێندرانەوە. لەو کاتەدا ترسێکی بەرفراوان لەنێو دانیشتووانی بەغدا لە چۆنیەتی تاوانەکان ھەبوو.

ئەبوو تەبر لە سەرەتای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا نازناوەکەی وەرگرتووە، ناوی ڕاستەقینەی حاتەم کازم ھەزم شەمەرییە خەڵکی شاری مووسیبی پارێزگای بابلە، بەڵام تاوانەکانی لە بەغدا ڕوویانداوە. بەو کەسە ناسرابوو کە ترس و تیرۆری بۆ خەڵکی عێراق ھێنا. بەناوبانگ بوو بە کوشتنی خێزانەکان بە دارێکی ئاسن، بەڵام بە ئەبوو تەبر (ئەبوو تەور) ناسراوە. بەزۆری بە پەیوەندییەکی تەلەفۆنی نامۆ دەست بە تاوانەکانی دەکات، زۆرجار کاتێک قوربانییەکە بە تەنھا لە ماڵەوەیە. پەیوەندییەکە پێکدێت لە گفتوگۆی بێ کەڵک و ھەڕەشە و جنێودان. دوای ئەوە لە دەرگا دەدرێت و تاوانەکە دەست پێدەکات.
## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢
پۆل:مردووانی ١٩٧٦
پۆل:خەڵکی بەغدا
ھەڵمەتی سەربازیی عێراق بۆ سەر ئەلقۆش ١٩٦٣

**ھەڵمەتی سەربازی عێراق لە دژی ئەلقۆش ١٩٦٣** یان **شەڕی چیای ئەلقۆش** ھەڵمەتێکی سەربازی عێراقە لە چوارچێوەی شۆڕشی ئەیلوول کە لەلایەن ھێزەکانی جاش، بە سەرۆکایەتی سەرکردە خەلیل جاسم ئەلدەباغ ئەنجامدرا بۆ گەڕاندنەوەی کۆنترۆڵی حکوومەتی ناوەندی عێراق بەسەر چیای ئەلقۆش و شارۆچکەی ئەلقۆش لە باشووری کوردستان، لە پارێزگای نەینەوا بە تایبەتی، شیووعییەکان و سوپای ئەنسار کە ھاوپەیمانی پێشمەرگە بوون، لە ٧ی تەممووزی ١٩٦٣ دوای کشانەوەی یەکەم ھەڵمەت لە ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٦٣ لە ئەلقۆش. ئەو ھێزە لە سوپای برێڤیکان پێکھاتبوو کە شارەزا بوون لە ھونەری جەنگی شاخدا کە زۆربەیان کورد و مەسیحی نارووا و ڕێکان بوون. لەکاتی خۆراوابووندا ئەم ھێزانە توانییان بەرەو لوتکەی چیای ئەلقۆش پێشڕەوی بکەن و سوپای ئەنسار گەمارۆ بدەن و لەناویان ببەن و دوای شەڕێکی توند ناوچەکە پاک بکەنەوە.

## ئەنجامی شەڕ
شارۆچکەی ئەلقۆش لە توخمە چەکدارە کۆمۆنیستەکان پاککرایەوە و ژمارەیەکی زۆر لە کۆمۆنیستە چەکدارەکانی کە ھەڵھاتن دەستگیرکران و ھەندێکیان دوای بەرگریکردن کوژران، ھاوکات تۆما تۆماس و ھەندێک لە ئەندامانی دیکەی چەکداری سوپای ئەنسار بەرەو باکوور ھەڵھاتن بۆ ئەوەی بچنە ناو کوردە چەکدارەکانەوە تا ناوەڕاستی حەفتاکان.
## سەرچاوەکان
تۆڕی دەماریی دەستکرد

[وێنۆک|تۆڕی دەماریی دەستکرد کۆمەڵێک گرێی بەیەکەوە گرێدراوە کە لە سادەکردنەوەی [دەمارەخانەکانی مێشکەوە وەرگیراون. لێرەدا ھەر گرێیەکی بازنەیی نوێنەرایەتیی دەمارێکی دەستکرد دەکات و ھەر تیرێک نوێنەرایەتیی پەیوەندییەک لە دەرچوونی دەمارێکی دەستکردەوە بۆ ھاتنی دەمارێکی دیکە دەکات.]]
**تۆڕی دەکاریی دەستکرد** () لە فێربوونی مەکینەدا مۆدێلێکە کە لە پێکھاتە و شێوازی کارکردنی تۆڕە دەمارییەکان لە مێشکی ئاژەڵەکاندا وەرگیراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئەلگۆریتمەکانی پۆلێن
پۆل:دەروونناسیی ماتماتیکی
جۆن ئێم. جامپەر

**جۆن مایکڵ جامپەر** (؛ لەدایکبووی ١٩٨٥)  کیمیازان و زانایەکی کۆمپیوتەری ئەمریکییە. جامپەر و دێمیس ھەسابیس لە ساڵی ٢٠٢٤دا، خەڵاتی نۆبێلی کیمیایان بەھۆی پێشبینیکردنی پێکھاتەی پرۆتین پێبەخشرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥
ئارنۆن

**ئارنۆن** یەکێکە لە گوندەکانی لوبنان لە قەزای نەبتیە لە پارێزگای نەبتیە.  ئارنون ٧٦ کم لە بەیرووتی پایتەختەوە دوورە.  بەرزییەکەی ٥٩٠ مەتر لە ئاستی دەریاوەیە و ڕووبەرەکەی لەگەڵ کێڵگەکەی لە حەما نزیکەی ٥٨٧ ھێکتار کە دەکاتە ٦.٥ کیلۆمەتر دووجا.

ھاوسنوورە لەگەڵ شارۆچکەکانی مەرجیعوون – یەحمەر – زەوتار ئەلشەرقیە – کفرتبنیت و ڕووباری لیتانی.
## سەرچاوەکان
حەداسا

ڕاست|وێنۆک|230x230پیکسڵ|گردەکانی گوندی حەداسا
**حەداسا** یەکێکە لە گوندەکانی لوبنان لە قەزای بنت جبیل لە پارێزگای نەباتیە. ڵە ئێستادا ١١٥ کم لە بەیرووتی پایتەختی لوبنانەوە دوورە. و بەرزییەکەی ٧٦٠ م لە ئاستی دەریاوە و درێژدەبێتەوە بە ڕووبەری ٦٤٣ ھێکتار.

## سەرچاوەکان
جانگ ھیوک

**جێئۆنگ یۆنگ-جون** ()، کە زیاتر بە ناوی **جانگ ھیوک** ناسراوە، ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە.

## پیشە
جانگ یۆنگ-جون زۆربەی منداڵی و ھەرزەکاری خۆی لە شوێنی لەدایکبوونی، بوسان، بەسەر برد. لە ساڵی ١٩٩٦دا، جێئۆنگ ھوون-تاک، کە کۆمپانیایەکی بەڕێوەبردنی بە ناوی ئی بی ئێم پرۆداکشن بەڕێوە دەبرد، دوای سەرکەوتن لە بەرزکردنەوەی جونگ وو-سونگ و کیم جی-ھۆ وەک ئەستێرەی سەرەکی، چاوی بە جێئۆنگ یۆنگ-جون کەوت کە گەنجێکی ٢٠ ساڵە بوو و خوێندکار بوو لە پەیمانگای ھونەرەکانی سیئۆل.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:باشترین ئەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتی درامای ئێس بی ئێس
پۆل:دەرچووانی زانکۆی دانکوک
پۆل:ھونەرمەندانی کۆمپانیای ئای ئێچ کیو
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکان لە بوسان
پۆل:دەرچووانی پەیمانگای ھونەرەکانی سێئول
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن
ئۆ جی-ھۆ

**ئۆ جی ھۆ** () ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە.

## پیشە
ئۆ لە مۆکپۆ، پارێزگای جێئۆلای باشوور لەدایک بوو و گەورە بوو. ئەو وازی لە خوێندنی بەڕێوەبردنی کاروباری ئەلیکترۆنی لە قوتابخانەی پیشەسازی و تەکنیکی ئانیانگ ھێنا و لە تەمەنی ٢٢ ساڵیدا بە تەنیا چووە سیئۆل بۆ ئەوەی پیشەی ئەکتەری بکات. سەرەتا کاری وەک مۆدێلێکی بازرگانی دۆزییەوە، پاشان لە ساڵی ١٩٩٨دا یەکەم دەرکەوتنی ئەکتەری لە ڕۆڵێکی بچووکدا ئەنجام دا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:کوڕە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن
دەبەل

**جاج** یەکێکە لە گوندەکانی لوبنان لە پارێزگای جەبەل لوبنان. ١٣٢ کم لە بەیرووت پایتەختی لوبنانەوە دوورە. بەرزییەکەی ٥٨٠م لە ئاستی دەریاوە و درێژدەبێتەوە بە ڕووبەری ٨٤٧ ھێکتار.
## سەرچاوەکان
دەشتی وەرامین

[وێنۆک| وێنەیەکی دەشتی وەرامین لەگەڵ [کێوی دەماوەند|چیای دەماوەند]]
وێنۆک|300x300پیکسڵ| گوندێک لە دەوروبەری وەرامین (وێنەکە لەلایەن واڵتەر میتێلھۆڵتزەرەوە لە دەوروبەری ساڵی ١٩٢٥ گیراوە)
**دەشتی وەرامین** دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی پارێزگای تاران، نێوان بناری چیای ئەلبورز و خوێڵانەکانی دەشتی کەویر. ڕووبەرەکەی نزیکەی ١٣٠٠ کیلۆمەتر دوجایە و ڕووباری جاجرود دەڕژێتە ناو ئەم دەشتەو شێوەی قوچەکیی پێداوە. بەرزترین خاڵی ١١١٠ مەتر لە لێواری جاجرود، نزمترین خاڵیشی ٨٠٠ مەتر و نزیکەی ٥٠ کیلۆمەتر لە باشوورەوە دوورە. لە بەشی باشووری ئەم دەشتە چیای سیاکۆ ھەیە کە بەرزییەکەی لە ١٣٠٠ مەتر تێناپەڕێت. بەھۆی بەپیتی ئەم دەشتە، لە ڕووی دانیشتووان و کشتوکاڵەوە ناوچەیەکی گرنگە. جگە لە جاجرود ٢٥٠ بیرو کارێز بۆ ئەم دەشتە لێدراوە. لە نەخشەی کارگێڕیدا ئەم دەشتە ئێستا باژێڕەکانی وەرامین و پاکدەشت و قەرچک و پێشاوا لەخۆدەگرێت؛ بەڵام لە ڕووی مێژوویییەوە، بۆ سەر چوار «بەھنام» دا دابەش کراوە کە بریتین لە: بەھنامی سوختە، بەھنامی پازۆکی، بەھنامی عەرەب و بەھنام ناوەند.
[وێنۆک|نەخشەی [وەڕامین|وەرامین (لە پارێزگای تاران)]]

## خەڵکی وەرامین
وێنۆک| ژنێک لە بەرگاری خێڵەکی لە وەرامین، ساڵی ١٨٦٢ی زایینی
لە دێر زەمانەوە خەڵکێکی زۆر کۆچبان کردووەتە ناوچەی وەرامین، بەشێکیان بە ھۆکاری سیاسی ڕاگوێزراون و ھەندێکی تریشیان بە ھۆکاری ئابووری و خۆویستانە ڕوویان کردووەتە ئەم ناوچەیە و بریتین لە نەتەوەو ھۆزی جیاواز:

### کورد
لوڕ و لەک و کرمانج لە وەرامین پێکھاتەیەکی گرینگن و بەسەر چەند گرووپدا دابەشبوونە: ھەداوەند، بەختیاری و لەک (زەند) و لێرنی و پازۆکی. زۆر چیرۆک ھەن لەسەر ھاتنیان بۆ ئەم ناوچەیە. بەشێکیان لە سەردەمی شا عەباسدا بۆ ئەم ناوچەیە ڕاگوێزراون و ئەوانی تر لە سەردەمی کەریم خانی زەند، کە خۆی لەک بووە، ھاتوونەتە وەرامین و بە گشتی گوزەرانیان لەسەر ئاژەڵداری و کشتوکاڵە.

ھۆزی (پازوکی)یش لە بازید و خنووسی کوردستانی تورکیاوە ھاتوون و زۆربەیان لە باکووری دەشتی وەرامین لە شاری پاکدەشت دەژین بەشێکی ناوچەی وەرامین پێی دەوترێت بەھنام پازوکی. ھەروەھا سیامەنسوری و بوربوری و لێرنی لە بنەڕەت کوردی کرماشانن.

### نەتەوەکانی تر
* **تاجیک**: کە فارسی زمانن، دانیشتووی ڕەسەنی ناوچەکەن. ڕەنگە ناوی تاجیکی لەو ڕاستییەوە ھاتبێت کە ئەم ناوچەیە لە سەردەمی ئیلخانییەکاندا گەشەی کردووە. ناوی بنەماڵەی زۆربەی ئەم کەسانە ھەمان ناوی تاجیکییە یان ھەندێکجار پاشگرێکی تێدایە. لەم ناوچەیەدا ھۆزی دیکەی فارسی زمان ھەن، کە پێیان ناگوترێت تاجیک، بەڵام ڕەنگە ڕەگ و ڕیشەیان لەگەڵ تاجیکەکاندا ھەبێت؛ وەک میش مەست و فەرەجی و میری و مەمیزی.
* **عەرەب**: خەڵکێکی بەرچاوی عەرەبیش لە خوراووی دەشتی وەرامین لە ناوچەی بەھنامی عەرەبدا نیشتەجین و لەسەردەمی قاجاردا ھاتوون و پێیان دەگوترێت (کوتی) لە بنەڕەتدا خەڵکی نەجدی عومانن و بە زمانێکی تیکەڵ لە عەرەبی و فارسی و تورکی دەدوێن. ئەوانی تریش بریتین لە تیرەی میشمەست و کەلەکۆ ..
* **تورک**: ھۆزی ئاسانلو و شاھسوون و کەنگرلوو و قەشقایی و قەجەر لە وەرامین و گەرمەسار و شوشاباد دا دەژین و زۆربەیان لە ڕۆژگاری شائیسماعیلی سەفەوی و زەند و قاجاردا، لە دەشتی موغان و دیوی قەفقاس و یەریڤانەوە ھاتوون.
* **مازەندەرانی**: ھۆزی ئەلکایی (عەلی کایی) ش کەمازەندەرانین لە چاڵووسەوە کۆچاون بۆ دیوی خوار (گەرمەساری ئێستا) و تاوچەکەیان بە بەھنامی سوختە ناسراوە.
* ب**لووچ** و **تورکمانی**ش لە وەرامین ھەن و لە دەورانی ڕەزاشا بە ھۆکاری سیاسی ڕاگوێزراون..

## سەرچاوەکان

پۆل:ئێران
پۆل:کوردی ئێران
پۆل:ھۆزەکانی کورد
پۆل:لوڕ
ھۆتێلی گراند برایتن

**ھۆتێڵی گراند برایتن** ھۆتێڵێکی سەردەمی ڤیکتۆریایە لەسەر کەناری دەریا لە برایتن لە کەناری باشووری ئینگلتەرا. دیزاینی لەلایەن جۆن ویچکۆرد کراوە و لە ساڵی ١٨٦٤ دروست کراوە، بۆ ئەندامانی چینی بەرزی کۆمەڵگا دروست کراوە کە سەردانی شارەکەیان دەکرد و ھێشتا یەکێکە لە گرانترین ھۆتێلەکانی برایتن.

لە کاتی کۆنفرانسی پارتی پارێزگاران لە ساڵی ١٩٨٤، ھۆتێلەکە بۆمبڕێژکرا لەلایەن سوپای کۆماری ئایرلەندی کاتی (IRA) لە ھەوڵێکدا بۆ تیرۆرکردنی سەرۆک وەزیران، مارگرێت تاچر.

## مێژوو
ھۆتێڵی گراند لەلایەن ئەندازیار جۆن ویچکۆرد دیزاین کراوە و لە ساڵی ١٨٦٤ لەسەر شوێنی پێشووی بەتاریای ڕۆژاوا لە شوێنی تۆپخانە دروست کراوە، کە یەکێک بوو لە قەڵاکانی کەناری سەدەی ھەژدەھەمی برایتن. بۆ ئەندامانی چینی بەرزی کۆمەڵگا دروست کرا کە سەردانی برایتن و ھۆڤیان دەکرد و ھێشتا یەکێکە لە گرانترین ھۆتێلەکانی شارەکە.

## سەرچاوەکان
کۆڕی قاھیرە (١٩٢١)

وێنۆک
**کۆنفرانسی قاھیرە** لە ساڵی ١٩٢١، کە لە کۆنووسە فەرمییەکاندا وەک "کۆنفرانسی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کە لە قاھیرە و قودس بەڕێوەچوو، لە ١٢ بۆ ٣٠ی ئازاری ١٩٢١" باسکراوە، زنجیرەیەک کۆبوونەوە بوو لەلایەن بەرپرسانی بەریتانیاوە بۆ تاوتوێکردن و گفتوگۆکردنی کێشەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، و داڕشتنی سیاسەتێکی ھاوبەش. ئەم کۆنفرانسە نھێنییەی پسپۆڕانی بەریتانی پلانی کۆنترۆڵکردنی بەریتانیای لە ھەردوو عێراق و ئوردون داڕشت. بە پێشکەشکردنی سەرکردایەتی ناوزەدی ئەو دوو ناوچەیە بە کوڕانی شەریفی مەککە، چەرچڵ پێی وابوو کە ڕۆحی بەڵێنەکانی بەریتانیا بۆ عەرەبەکان لە کاتی جەنگدا جێبەجێ کراوە، ئەگەرچی دەقی ڕاستەقینەی بەڵێنەکانیش نەبێت.

نیگەرانییە تایبەتەکانی کۆنفرانسەکە چارەسەرکردنی سیاسەتە دژییەکەکان بوو کە لە نامەکانی مەکماھۆن (١٩١٥)، ڕێکەوتنامەی سایکس–پیکۆ (١٩١٦) و ڕاگەیاندنی بەلفۆر (١٩١٧) دیاریکرابوون. وینستن چێرچڵ، وەزیری نوێی کۆڵۆنییەکان، ھەموو سەرکردە سەربازی و کارگێڕە مەدەنییەکانی بەریتانیای لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بانگھێشت کرد بۆ کۆنفرانسێک لە ھۆتێلی سەمیرامیس لە قاھیرە بۆ گفتوگۆکردن لەسەر ئەم کێشانە. ئەمە کۆنفرانسێکی تاقیکاری بوو کە لەلایەن نووسینگەی کۆڵۆنییەکانەوە ڕێکخرابوو، بە مەبەستی چارەسەرکردنی کێشەکان بە شێوەیەکی کاریگەرتر، لەگەڵ پەیوەندی باشتر، بەبێ نامەگۆڕینەوەی درێژخایەن.

## سەرچاوەکان
سوپای کاتیی کۆماریخوازی ئیرلەند

**سوپای کۆماری ئایرلەندی کاتی** کە بە فەرمی بە **سوپای کۆماری ئایرلەندی** (IRA؛ Óglaigh na hÉireann) ھێزێکی نیمچە سەربازی کۆماری ئایرلەندی بوو کە ھەوڵی کۆتاییھێنان بە دەسەڵاتی بەریتانیا لە ئیرلەندی باکوور دەدا، یەکگرتنەوەی ئایرلەندای ئاسان دەکرد و کۆمارێکی سەربەخۆی دەویست کە ھەموو ئیرلەند لەخۆ بگرێت. چالاکترین گرووپی نیمچە سەربازی کۆماریخواز بوو لە ماوەی کێشەکاندا. بەڵگەی دەھێنایەوە کە کۆماری ئایرلەندای ھەموو دوورگەکە بەردەوامە لە بوون، و خۆی بە سوپای ئەو دەوڵەتە دادەنا، تاکە میراتگری ڕەوای سوپای کۆماری ئایرلەندی ئەسڵی لە شەڕی سەربەخۆیی ئایرلەندا. لە شانشینی یەکگرتوو وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی و لە کۆماری ئیرلەند وەک ڕێکخراوێکی نایاسایی دەستنیشان کرابوو، کە دەسەڵاتی ھەردووکیانی ڕەتکردەوە.

سوپای کۆماری ئایرلەندی کاتی لە مانگی کانوونی یەکەمی ١٩٦٩دا دەرکەوت، بەھۆی دابەشبوونێک لە نێو بەرجەستەبوونی پێشووی سوپای کۆماری ئایرلەندی و بزووتنەوەی کۆماریخوازی ئایرلەندی بەرفراواندا. سەرەتا کەمینە بوو لە دابەشبوونەکەدا بە بەراورد لەگەڵ سوپای کۆماری ئایرلەندی فەرمی، بەڵام لە ساڵی ١٩٧٢دا بوو بە لایەنی زاڵ. کێشەکان کەمێک پێش ئەوە دەستیان پێکردبوو کاتێک کەمپەینێکی مافە مەدەنییەکانی ناتوندوتیژی زۆرینە کاسۆلیک ڕووبەڕووی توندوتیژی بووەوە لەلایەن ھەردوو یەکێتیخوازانی ئەلستەر و پۆلیسی پاشایەتی ئەلستەر (RUC)، کە گەیشتە لووتکەی لە ئاژاوەکانی ئابی ١٩٦٩ و بڵاوبوونەوەی سەربازانی بەریتانی. سوپای کۆماری ئایرلەندی سەرەتا جەختی لەسەر بەرگری لە ناوچە کاسۆلیکەکان کردەوە، بەڵام لە ساڵی ١٩٧٠دا کەمپەینێکی ھێرشبەرانەی دەستپێکرد کە لەلایەن سەرچاوە دەرەکییەکانەوە یارمەتی درا، لەوانەش کۆمەڵگەکانی دیاسپۆرای ئایرلەندی لە ئینگلۆسفێر، و ڕێکخراوی ڕزگاری خوازی فەلەستین و ڕێبەری موعەمەر قەزافی. تاکتیکی چەتەیی بەکارھێنا دژی سوپای بەریتانیا و RUC لە ھەردوو ناوچە گوندنشین و شارنشینەکان، و ھەڵمەتێکی بۆمبڕێژکردنی ئەنجامدا لە باکووری ئایرلەندا و ئینگلتەرا دژی ئامانجە سەربازی، سیاسی و ئابوورییەکان، و ئامانجە سەربازییەکانی بەریتانیا لە کیشوەری ئەورووپا. ھەروەھا بەڵێندەرە مەدەنییەکانی ھێزە ئەمنییەکانی بەریتانیایان کردە ئامانج. ھەڵمەتە چەکدارییەکەی سوپای کۆماری ئایرلەندی، بە سەرەکی لە باکووری ئایرلەندا بەڵام ھەروەھا لە ئینگلتەرا و کیشوەری ئەورووپا، زیاتر لە ١٧٠٠ کەسی کوشت، لەوانە نزیکەی ١٠٠٠ ئەندامی ھێزە ئەمنییەکانی بەریتانیا و ٥٠٠–٦٤٤ ھاووڵاتی مەدەنی.

## سەرچاوەکان
کۆماری ئیرلەندی

**کۆماری ئایرلەندا** (Poblacht na hÉireann یان Saorstát Éireann) دەوڵەتێکی شۆڕشگێڕی دان پێدانەنراو بوو کە لە مانگی کانوونی دووەمی ١٩١٩ سەربەخۆیی خۆی لە شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و ئیرلەند ڕاگەیاند. کۆمارەکە داوای دەسەڵاتی بەسەر ھەموو دوورگەی ئایرلەندادا دەکرد، بەڵام لە ساڵی ١٩٢٠ کۆنترۆڵی کرداریی سنووردار بوو بۆ تەنھا ٢١ لە ٣٢ ویلایەتی ئایرلەندا، و ھێزەکانی دەوڵەتی بەریتانیا لە بەشێکی زۆری باکووری ڕۆژھەڵات، ھەروەھا کۆرک، دبلن و شارە گەورەکانی تر بوونیان ھەبوو. کۆمارەکە لە ناوچە گوندنشینەکاندا بەھێزتر بوو، و لە ڕێگەی ھێزە سەربازییەکانییەوە توانی کاریگەری لەسەر دانیشتووانی ناوچە شارنشینەکان دابنێت کە ڕاستەوخۆ کۆنترۆڵی نەدەکردن.

سەرەتاکانی دەگەڕێتەوە بۆ ڕاپەڕینی جەژنی پاک لە ساڵی ١٩١٦، کاتێک کۆماریخوازانی ئایرلەندی دەستیان بەسەر چەند شوێنێکی سەرەکی لە دوبلن داگرت و کۆماری ئایرلەندایان ڕاگەیاند. ڕاپەڕینەکە سەرکوت کرا، بەڵام ڕزگاربووان لەژێر پارتی چاکسازیکراوی شین فێن یەکیان گرت بۆ ھەڵمەتکردن بۆ کۆمارێک. پارتەکە زۆرینەیەکی ڕوونی کورسییە بێ کێبڕکێیەکانی لە ھەڵبژاردنی گشتی ١٩١٨ بەدەستھێنا، و یەکەم دایلی (پەرلەمانی) ئایرلەندای لە دوبلن لە ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩١٩ پێکھێنا. پاشان کۆماریخوازەکان حکوومەتێک، سیستەمێکی دادگا و ھێزێکی پۆلیسیان دامەزراند. لە ھەمان کاتدا، خۆبەخشە ئایرلەندییەکان، کە کەوتنە ژێر کۆنترۆڵی دایل و بە سوپای کۆماری ئایرلەندی ناسران، دژی ھێزەکانی دەوڵەتی بەریتانیا لە شەڕی سەربەخۆییی ئیرلەندا جەنگان.

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٢
قوزەح

**قوزەح** یەکێکە لە گوندەکانی لوبنان لە ناوچەی بنت جبیل لە پارێزگای نەباتیە، ١٢٩ کم لە بەیرووت پایتەختی لوبنانەوە دوورە. بەرزییەکەی ٧٣٠ م لە ئاستی دەریاوە و درێژدەبێتەوە بە ڕووبەری ٥٤١ ھێکتار.

## سەرچاوەکان
جاج

**جاج** یەکێکە لە گوندەکانی لوبنان لە ناوچەی جبیل لە پارێزگای جەبەل لوبنان.

گوندی جاج لە ڕووی مێژووییەوە پەیوەستە بەو برنجەی کە لەسەر شاخەکەیدایە. چڕی برنج لەسەر جەبەل جاج و جووڵەی دەریا لە کەناردا وایکرد فینیقییەکان ناوبانگترین کەشتیوانی بن لە برنجی جاج کەشتییەکانیان دروستکرد و دەریایان دەکێشا و ئەلفوبێیان بە جیھاندا بڵاوکردەوە و داری برنجیان لەگەڵ خۆیان دەبرد بۆ زۆرێک لە وڵاتان.

## سەرچاوەکان
عەلی ئەلئەمین

سەید **عەلی ئەلئەمین** پیاوی ئایینی شیعەی دوازدە ئیمامی لوبنانییە، لە شارۆچکەی قەلاوییە ئەلعامیلیە لە باشووری لوبنان لە ساڵی ١٩٥٢ی زایینی لەدایکبووە، مامۆستای بنەماکانی فیقھە و لێکۆڵینەوەی دەرەکییە، داکۆکیکارە لە پێکەوە ژیانی نێوان لوبنانییەکان مەزھەبەکان، و کەسێکی نزیکە لە نێوان شوێنکەوتوانی ئایینەکاندا. ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی موسڵمانانە ڕێکخراوێکی نێونەتەوەیییە کە شێخی ئەزھەر سەرۆکایەتی دەکات.

## سەرچاوەکان
ھێرشی ئاسمانی بۆ سەر دیمەشق (ئابی ٢٠١٩)

**ھێرشە ئاسمانیی ٢٠١٩ی دیمەشق،** ھێرشێکی ئاسمانیی بوو کە لەلایەن ھێزی ئاسمانیی ئیسرائیلەوە بۆ سەر ئامانجەکانی لادێکانی دیمەشقی پایتەختی سووریا، درەنگانی ئێوارەی ڕۆژی یەکشەممەی ٢٤ی ئاب ئەنجامدرا. سوپای ئیسرائیل بانگەشەی کرد کە بۆ ڕێگریکردنە لە ھێزێکی ئێرانی کە "ھێرشێکی زۆر نزیک" بۆ سەر ئیسرائیل ئەنجام بدات.     

لیوا کۆلۆنێل جۆناسان کۆنریکوس وتەبێژی سوپای بەرگریی ئیسرائیل ڕای گەیاند کە سوپای ئیسرائیل چەند مانگێکە چاودێری پیلانی ئێرانی کردووە و ھێزەکانی سوپای پاسدارانی ئێران بەنیاز بوون فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ھێرشبەر پڕ لە تەقەمەنی بۆ ئیسرائیل بنێرن. ناوبراو بانگەشەی ئەوەی کرد کە ئێرانییەکان لە سەرەتادا ھەوڵیان داوە ئەو پلانە لە ڕۆژی پێنجشەممەدا بخەنە بواری جێبەجێکردنەوە. لە کاتێکدا حەسەن نەسروڵڵا، سەرۆکی حیزبوڵڵا، تۆمەتەکانی ئیسرائیلی ڕەتکردەوە کە ھێزەکانی ئێرانیان کردووەتە ئامانج، ئاماژەی بەوەشکرد کە ھەڵمەتەکە بووەتە ھۆی کوژرانی دوو سەربازی ھیزەکانی ئەو حیزبە کە لە سووریا بوون. بەڵام ھیچ کاردانەوەیەکی دەستبەجێ لەلایەن ئێرانەوە نەبوو. 
## سەرچاوەکان
بینراوی پەڕە

لە شیکاری وێب و بەڕێوەبردنی ماڵپەڕدا، **بینینی لاپەڕە** یان **دیمەنی لاپەڕە** (، کە لە بازرگانیدا بە پی ڤی کورت کراوەتەوە و ھەندێک جار بە چاپکردنی لاپەڕە ناودەبرێت) داواکارییەکە بۆ بارکردنی فایلێکی ئێچ تی ئێم ئێڵ (پەڕەی وێب) لە وێبگەیەکی ئینتەرنێت. لە تۆڕی جیھانیدا، داواکاری لاپەڕە دەبێتە ئەنجامی کرتەکردنی بەکارھێنەرێکی وێب لەسەر بەستەرێک لە لاپەڕەیەکی تردا کە ئاماژە بە لاپەڕەی داواکراو دەکات.

لە بەرامبەردا، لێدان ئاماژە بە داواکاری بۆ ھەر فایلێک دەکات لە ڕاژەیەکی وێبەوە. بۆیە، لەوانەیە چەندین لێدان ھەبێت بۆ ھەر بینینێکی لاپەڕە لەبەر ئەوەی لاپەڕەیەکی ئێچ تی ئێم ئێڵ دەتوانێت چەندین فایل لەخۆ بگرێت وەک وێنە، ڤیدیۆ، جاڤاسکریپت، شێوازی ڕێکخستنی شیتسی (سی ئێس ئێس)، و ھتد.

بەگشتی، بینینی لاپەڕەکان ئاماژە بە ژمارەیەک لاپەڕە دەکەن کە بینراون یان کرتەیان لەسەر کراوە لە ماڵپەڕەکەدا لە ماوەیەکی دیاریکراودا.

بینینی لاپەڕەکان دەکرێت وەک بەشێک لە شیکاری وێب بژمێردرێن. بۆ خاوەنی ماڵپەڕەکە، ئەم زانیارییە دەتوانێت سوودبەخش بێت بۆ بینینی ئەوەی کە ئایا ھەر گۆڕانکارییەک لە «لاپەڕەکە» (وەک زانیارییەکان یان شێوازی پێشکەشکردنیان) دەبێتە ھۆی زیادبوونی سەردانەکان. ئەگەر ھەر ڕیکلامێک لە لاپەڕەکەدا ھەبێت، بڵاوکەرەوەکانیش دەبن بە ژمارەی بینینی لاپەڕەکان بۆ دیاریکردنی داھاتی چاوەڕوانکراویان لە ڕیکلامەکان. بەم ھۆیەوە، زاراوەیەکە کە بە فراوانی بۆ بازاڕسازی ئینتەرنێت و ڕیکلام بەکاردێت.

## تایبەتمەندی
چاپکردنی لاپەڕە لە مێژە پێوەرێکی چالاکی بەکارھێنەرە لە ماڵپەڕێکدا؛ بەڵام، چالاکییەکە بەشێوەیەکی پێویست پەیوەست نییە بە بارکردنی لاپەڕەیەکی تەواوی ئێچ تی ئێم ئێڵ. تەکنیکە نوێیەکانی بەرنامەسازی دەتوانن لاپەڕەکان بە ڕێگای تر پێشکەش بکەن کە وەک داواکاری ئێچ تی تی پی دەرناکەون.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوەکانی ئینتەرنێت
پێڕست

وێنۆک|پێڕستی ساڵی ١٩١٧ی دە تیمی هەرە باشی تۆپی پێی زانکۆ، بە بۆچوونی پسپۆڕێکی وەرزشی
**پێڕست** یان **لیست**، کۆمەڵەیەک زانیاری جیاکراوەیە کە کۆکراوەتەوە و بە شێوازێک دانراوە بۆ سوود، خۆشی، یان مەبەستی تر. پێڕستێک دەکرێت بە چەندین شێوە بیری لێبکرێتەوە، لەوانە تەنھا لە مێشکی دروستکەری پێڕستەکەدا بوونی ھەبێت، بەڵام پێڕستەکان زۆر جار لەسەر کاغەز دەنووسرێن، یان بە شێوەی ئەلیکترۆنی دەپارێزرێن. پێڕستەکان «زۆر جار ئامرازێکن»، و «کەس پێڕستێک ناخوێنێتەوە بەڵکو تەنھا بەکاری دەھێنێت: کەسەکە زانیاری پەیوەندیدار تێیدا دەدۆزێتەوە، بەڵام زۆر جار پێویستی بەوە نییە وەک گشتێک مامەڵەی لەگەڵدا بکات».

## مەبەست
تێبینی کراوە کە، بە چەند ئاوارتەیەک، «توێژینەوە لەسەر پێڕستەکان پارچە پارچە ماوەتەوە». دەیڤید واڵەچینسکی، ھاونووسەری «کتێبی پێڕستەکان»، سەرنجڕاکێشی پێڕستەکانی وەسف کرد بەوەی «لەبەر ئەوەی ئێمە لە سەردەمێکی زیادە وروژاندندا دەژین، بەتایبەتی لە ڕووی زانیارییەوە، و پێڕستەکان یارمەتیمان دەدەن لە ڕێکخستنی ئەوەی کە لە ڕاستیدا زۆر زۆرە».

لەکاتێکدا زۆرێک لە پێڕستەکان مەبەستی پراکتیکیان ھەیە، وەک بیرخستنەوەی کەلوپەلە پێویستەکانی ماڵ، پێڕستەکان ھەروەھا تەنھا بۆ خۆشی دروست دەکرێن، وەک ئەو پێڕستانەی کە لەلایەن چەندین شوێنی مۆسیقاوە دەردەچن لەسەر «باشترین گروپەکان»یان «باشترین گۆرانییەکان»ی سەردەمێکی دیاریکراو. ئەم جۆرە پێڕستانە لەوانەیە لەسەر بنەمای فاکتەری بابەتی وەک فرۆشتنی تۆمار و خەڵاتە وەرگیراوەکان بن، یان لەوانەیە بەتەواوی لە بۆچوونی تایبەتی نووسەری پێڕستەکەوە دروست بکرێن. مۆسیقاناس دەیڤید ڤی. مۆسکۆویتز تێبینی دەکات:

## سەرچاوەکان

پۆل:پێڕستەکان
پۆل:بابەتە سەرەکییەکان
ڕووداوەکانی یاریگای بۆرسەعید ٢٠١٢

**ڕووداوەکانی یاریگای بۆرسەعید** ئێوارەی ڕۆژی چوارشەممە ١ی شوباتی ٢٠١٢ (یەکەم ساڵیادی شەڕی جەمەل) لە ناو یاریگای بۆرسەعید بەڕێوەچوو دوای یارییەکی تۆپی پێی نێوان ئەلمیسری و ئەلئەھلی کە ٧٤ کەس تێیدا کوژران و سەدان کەسیش بریندار بوون، بەپێی ئەوەی بەڕێوەبەرایەتی کاروباری تەندروستی لە بۆرسەعید ڕای گەیاندووە. گەورەترین کارەساتە لە مێژووی وەرزشیی میسردا. زۆرێک بە کۆمەڵکوژی وەسفیان کردووە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ڕوودانی ئەم ژمارەیەی قوربانییان لە ئاژاوەیەکی سروشتیدا نییە و لایەنێک پلانی بۆ داناوە. و لەلایەن چەند لایەنێکەوە لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکرێت.

## بڕیارە دادوەرییەکان
ڕۆژی ٢٦ی ١ی ٢٠١٣ دادگای تاوانەکانی بۆرسەعید بە سەرۆکایەتی ڕاوێژکار سووبحی عەبدولمەجید، بڕیاریدا کە ٢١ لە تۆمەتباران کاغەزەکانیان بگوازنەوە بۆ جەنابی مووفتی کۆماری عەرەبی میسر، بڕیارەکەشی لەسەر باقیەکەی تر دواخست بۆ دانیشتنێک لە ٩ی ٣ی٢٠١٣.

لە ٩ی ئازاری ساڵی ٢٠١٣، دادگای تاوانەکانی بۆرسەعید سزای لەسێدارەدان بۆ ٢١ تۆمەتبار لە کۆی ٧٣ تۆمەتبار جێبەجێ کرد، و زیندانی ھەتاھەتایی بۆ پێنج کەس و زیندانیکردنی ١٥ ساڵ بۆ دە کەس کە پێنج بەرپرسی باڵای سیستمی وەزارەتی ناوخۆ بوون، ھەروەھا ١٠ ساڵ بۆ شەش کەس تۆمەتباران، و سزای کورتتر بۆ ژمارەیەکی دیکە، لە کاتێکدا ٢٨ تۆمەتباری بێتاوان کرد. ئەم بڕیارە جێگەی تانە بوو و سزای لەسێدارەدان دەبێت پێشکەش بە دادگای نەقز بکرێت.

لە ١٩ی نیسانی ٢٠١٥، دادگای تاوانەکان سزای لەسێدارەدانی بەسەر ١١ تۆمەتباردا سەپاند و کاغەزەکانیان ئاراستەی موفتی دیار ی میسری کرد، کە ھەموویان ھاندەری یانە میسریەکە بوون، لەنێویاندا دوو تۆمەتبار بە غیابی دادگایی کران بەو پێیەی ھەڵھاتن.

لە ٢٠ی شوباتی ٢٠١٧ دادگای نەقز بڕیاری کۆتایی دەرکرد کە سزای لەسێدارەدانی بۆ ١٠ تۆمەتباری ئامادەبوو و زیندانیکردن بۆ ماوەی نێوان ١٠ بۆ ١٥ ساڵ و ٥ ساڵ بۆ ٣٠ تۆمەتباری دیکە پەسەند کرد.

## ڕووداوەکانی ٢٠١٣
دوابەدوای ڕاگەیاندنی سزای لەسێدارەدان بۆ بیست و یەک تۆمەتبار لە دۆسیەکانی کوشتنی ھاندەران، ڕووداوی توندوتیژ لە سەرانسەری شارەکەدا سەریھەڵدا، کە یەکەم کاردانەوە ھێرشی ڕاستەوخۆ بوو بۆ سەر بەربەستەکانی جیاکردنەوەی خۆپیشاندەران و دەوروبەری ئەو زیندانەی کە تۆمەتباران لێی بوون، و تەقاندنی فیشەک لەلایەن خۆپیشاندەران، و سووتاندنی ئۆتۆمبێلی وەک کەناڵی ئەلحەیات و ڕووی پێشەوەی کۆلێژی پەروەردە لە نزیک زیندانەکە، و بەشی ڕۆژھەڵات کە یەک شەقام لە ڕووداوەکانەوە دوورە، و شکاندنی ژمارەیەک ئۆتۆمبێل و پێشەوەی فرۆشگاکان.

لەو ڕووداوانەدا زیاتر لە ٢٦ ھاووڵاتی کوژران، لەوانە ئەفسەرێکی پۆلیس و سەربازێک و یاریزانێکی یانەی ئەلمەریخ. دۆخێکی توڕەیی گشتی گرتەوە و خۆپیشاندەران سەرکۆنەیان کرد کە زۆرێک لە تۆمەتبارەکان بێتاوانن و ھیچ پەیوەندییەکیان بەو شتەوە نییە، چ لە نزیکەوە بێت یان دوور.
## سەرچاوەکان

پۆل:شۆڕشی میسر (٢٠١١)
ئۆمێگڵ

**ئۆمێگڵ** خزمەتگوزارییەکی وتووێژی سەرھێڵی بێبەرامبەر و وێب-بنەڕەت بوو کە ڕێگەی بە بەکارھێنەران دەدا بەبێ پێویستی تۆمارکردن لەگەڵ کەسانی تر پەیوەندی کۆمەڵایەتی دروست بکەن. خزمەتگوزارییەکە بە شێوەیەکی ھەڕەمەکی بەکارھێنەرانی لە دانیشتنەکانی چاتی یەک بە یەک جووت دەکرد کە دەیانتوانی بە نەناسراوی چات بکەن. لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە تا ٢٠٢٣ کاری دەکرد.

## دروستکردن
ماڵپەڕەکە لەلایەن لیف ک-برووکسی ١٨ ساڵانەوە لە براتلبۆرۆی ڤێرمۆنت دروست کرا و لە مانگی ئازاری ٢٠٠٩ دەستی بەکارکرد. کەمتر لە مانگێک دوای دەستپێکردنی، ئۆمێگڵ نزیکەی ١٥٠٬٠٠٠ بینینی لاپەڕەی ڕۆژانەی بەدەستھێنا. لە مانگی ئازاری ٢٠١٠، ماڵپەڕەکە تایبەتمەندی ڤیدیۆ کۆنفراسی زیادکرد.

### ناوەکەی لە کوێوە ھاتووە
برووکس وتی، «من پێشتر لەسەر پڕۆژەیەکی جیاواز کارم دەکرد پێش ئۆمێگڵ، و بەردەوام تێکدەچوو بەھۆی ھەڵەیەکەوە لە خزمەتگوزارییەکی لایەنی سێیەم کە بەکاری دەھێنا. کۆدی ھەڵەکە بەڵگەدار نەکرابوو، و دەمویست ناوێکی بۆ دابنێم، بۆیە ناوم لێنا 'کۆدی ھەڵەی ئۆمێگا' چونکە وەک کۆتایی دنیا وابوو. دواتر ئۆمێگڵ لەسەر ئەوە ناونرا.»

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
تەختی پاشا

**تەختی پاشا**، بەتایبەتی ئەو کورسییەی کە لە بۆنە فەرمییەکاندا فەرمانڕەوا (یان جێگری پاشا) دادەنیشێت لەسەری. «تەختی پاشا» بە واتایەکی ناڕاستەوخۆ دەکرێت ئاماژە بێت بۆ پاشایەتی، نموونەیەک لە مێتۆنیمی، ھەروەھا لە زۆر دەستەواژەدا بەکاردێت وەک «ھێزی پشت تەختی پاشا».

دامەزراندنی تەختی پاشا وەک نیشانەیەکی دیاریکەر بۆ داواکردنی ھێز و دەسەڵاتە. دەکرێت پشتی بەرز بێت و ئاژەڵی ھێرالدیکی یان ڕازاندنەوەی تری ھەبێت وەک جوانکاری و نیشانەی توانا و بەھێزی. تەختی پاشا دەکرێت لەژێر چەتر یان سایەبانێک دابنرێت. تەختی پاشا دەکرێت لەسەر پلیکانە یان سەکۆیەک دابنرێت و بەم شێوەیە ھەمیشە بەرزە. دەستەواژەی «سەرکەوتن بۆ سەر تەختی پاشا» واتاکەی لەو پلیکانانەوە دێت کە بەرەو سەکۆکە دەڕۆن، کە تەختی پاشای لەسەرە، کە پێشتر لە واتای وشەکەدا ھەبووە. نیشانی میری یان ھێما دەکرێت لەسەر تەختی پاشا یان چەترەکە دەربکەون و نوێنەرایەتی بنەماڵەی پاشایەتی دەکەن. تەنانەت لە نەبوونی جەستەیی فەرمانڕەوادا، تەختی پاشای بەتاڵ دەتوانێت ھێما بێت بۆ ئامادەیی ھەمیشەیی دەسەڵاتی پاشایەتی.

کاتێک لە واتای سیاسی یان حکومی دا بەکاردێت، تەختی پاشا بەگشتی لە شارستانیەتی، نەتەوە، ھۆز، یان گرووپێکی تری سیاسی دیاریکراودا ھەیە کە بەشێوەیەکی پاشایەتی ڕێکخراوە یان بەڕێوەدەبرێت. لە بەشێکی زۆری مێژووی مرۆڤایەتیدا کۆمەڵگاکان لەژێر سیستەمی پاشایەتیدا بەڕێوەبراون، لە سەرەتادا وەک سیستەمی خۆسەپێن و دواتر لە زۆربەی حاڵەتەکاندا گەشەیان کردووە بۆ پاشایەتی دەستووری لەناو سیستەمە دیموکراسییە لیبراڵەکاندا، کە بووەتە ھۆی دروستبوونی جۆرێکی فراوان لە تەختی پاشا کە لەلایەن سەرۆکی دەوڵەتەوە بەکارھێنراون. ئەمانە لە کورسی سادەوە لە شوێنەکانی وەک ئەفریقا تا کورسی ڕازاوە و دیزاینی وەک نیمچە کورسی لە ئەورووپا و ئاسیادا جیاوازییان ھەیە. زۆر جار، بەڵام نەک ھەمیشە، تەختی پاشا پەیوەندی بە بیرۆکەیەکی فەلسەفی یان ئایینییەوە ھەیە کە لەلایەن نەتەوە یان خەڵکی پەیوەندیدارەوە ھەڵگیراوە، کە ڕۆڵێکی دووانەیی دەبینێت لە یەکخستنی خەڵک لەژێر پاشای فەرمانڕەوادا و پەیوەندیدانی پاشای سەر تەختی پاشا بە پێشینەکانی، کە پێشتر لەسەر تەختی پاشا دانیشتوون. بەم پێیە، زۆرێک لە تەختی پاشاکان بەگشتی وا دادەنرێن کە لە کەرەستەی دەگمەن یان زەحمەت دۆزراوە دروستکراون کە لەوانەیە بەنرخ یان گرنگ بن بۆ وڵاتەکە. بەپێی قەبارەی تەختی پاشاکە لەوانەیە گەورە و بە شێوەیەکی ڕازاوە دیزاین کرابێت وەک ئامێرێکی جێگیری ھێزی نەتەوەیەک، یان لەوانەیە کورسییەکی ھێمایی بێت بە کەمترین یان بێ کەرەستەی بەنرخ کە لە دیزاینەکەیدا بەکارھاتبێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشایەتی
ئایفۆن ١٦ پرۆ

ئایفۆن ١٦ پرۆ و ئایفۆن ١٦ پرۆ ماکس مۆبایلە زیرەکەکانن کە لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵەوە پەرەپێدراون و بازاڕیان بۆ کراوە. لەگەڵ ئایفۆن ١٦ و ئایفۆن ١٦ پڵەس، ئەمانە ھەژدەیەمین نەوەی ئایفۆن پێکدەھێنن، کە جێگەی ئایفۆن ١٥ پرۆ و ئایفۆن ١٥ پرۆ ماکس دەگرنەوە، و لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ ڕاگەیەنران و لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ بەردەستکران. ئایفۆن ١٦ پرۆ و ئایفۆن ١٦ پرۆ ماکس شاشەی گەورەتری ٦٫٣ ئینج و ٦٫٩ ئینجی، پڕۆسێسەری خێراتر، کامێرای فراوان و زۆر فراوانی باشترکراو، پشتگیری وای-فای ٧، پاتری گەورەتر و سیستەمی کارپێکردنی ئای ئۆ ئێس ١٨یان تێدایە.

## تایبەتمەندییەکان
### دیزاین و شاشە
مۆدێلەکانی ئایفۆن ١٦ پرۆ بەردەوامن لە دیزاینی شاشەی لێوار-بۆ-لێوار بەڵام لێواری شاشەی تەنکتر دەخەنەڕوو، کە تەنکترین لێواریان ھەیە لە ھەر بەرھەمێکی ئەپڵ تا ئێستا؛ ئایفۆن ١٦ پرۆ و ئایفۆن ١٦ پرۆ ماکس شاشەی گەورەتری ٦٫٣ ئینج و ٦٫٩ ئینجی سوپەر ڕێتی نا XDR OLED یان ھەیە، بە ڕیزبەندی، کە ئایفۆن ١٦ پرۆ ماکس گەورەترین شاشەی ئایفۆنی ھەیە تا ئێستا. ھەردوو مۆدێلەکە شاشەی ھەمیشە-کارای ڕێژەی ١٩٫٥:٩یان ھەیە، بە چڕی ٤٦٠ پیکسڵ لە ھەر ئینجێکدا لە ڕەزۆلیوشنی  (پرۆ) و  (پرۆ ماکس). ھەردووکیان ١٢٠ ھێرتزن، ئێچ دی ئار ١٠، لەگەڵ ڕووناکی ١٠٠٠ نیتس بە ئاسایی و ٢٠٠٠ نیتس لە لووتکەدا.

ھەردوو مۆدێلە پرۆکە بە چوار ڕەنگی نوێ دێن، تیتانیۆمی بیابان، تیتانیۆمی سروشتی، تیتانیۆمی سپی و تیتانیۆمی ڕەش، کە دەرەوەیەکی سووک و بەرگری خشاندن پێشکەش دەکەن. ڕەنگی تیتانیۆمی بیابان جێگەی ڕەنگی تیتانیۆمی شینی گرتەوە کە لە ئایفۆن ١٥ پرۆ و ئایفۆن ١٥ پرۆ ماکسدا بەکارھاتبوو.

### ھاردوێر
مۆدێلەکانی ئایفۆن ١٦ پرۆ بە چیپی Apple A18 Pro کاردەکەن، کە بە بەکارھێنانی پرۆسەیەکی ٣-نانۆمەتری نەوەی دووەم (TSMC N3E) دروست کراوە، کە بە شێوەیەکی بەرچاو کارایی باشتر دەکات، بەتایبەتی لە ئەرکەکانی پەیوەست بە ژیریی دەستکرد. ئەم چیپە سی پی یوو شەش-کۆر، جی پی یوو شەش-کۆر و Neural Engine شازدە-کۆری تێدایە بە خێرایییەکی ٣٥ تریلیۆن-کردەوە-لە-چرکەیەکدا کە تواناکانی فێربوونی ئامێر خێرا دەکات، کە ڕێگە بە یەکخستنی بێ کێشەی تایبەتمەندییەکانی ژیریی ئەپڵ دەدات. ھەردوو مۆدێلەکە ٨ گێگابایت بیرگەیان ھەیە و بژاردەکانی بیرگەی ناوەکی لە ١٢٨ گێگابایتەوە (٢٥٦ گێگابایت بۆ پرۆ ماکس) بۆ ١ تێرابایت.

ھەموو مۆدێلەکانی ئایفۆن ١٦ دیزاینێکی گەرمی باشترکراویان ھەیە. بۆردی سەرەکی لۆجیک نوێکراوەتەوە، کە شوێنی چیپەکانی ناوەندی کردووە و ئەندازیاری دەوروبەری باشتر کردووە. لاینی ئایفۆن ١٦ پرۆ توانای گەرمی بە زۆرترین شێوە بەکاردەھێنێت لەگەڵ شاسییەکی دروستکراو کە ١٠٠ لەسەد ئەلەمنیۆمی دووبارە بەکارھاتووی تێدایە، کە بە چوارچێوەی تیتانیۆمەوە بەستراوەتەوە بە بەکارھێنانی بڵاوبوونەوەی حاڵەتی ڕەق. ئەمە لەگەڵ ژێرپێکھاتەیەکی ئەلەمنیۆمی گرافیت-داپۆشراو یەکخراوە. ئەندازیاری گەرمی نوێ ٢٠ لەسەد باشترکردن لە کارایی بەردەوامی یاریکردندا دەستەبەر دەکات بە بەراورد لەگەڵ A17 Pro.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئایفۆن