open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پێڕستی ئەڵقەکانی مستەر ڕۆبۆت

بێچوارچێوە|چەپ
ئەمەی خوارەوە پێڕستی ئەڵقەکانی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی مستەر ڕۆبووەتە. زنجیرە درامایەکی ئەمریکییە کە لەلایەن سام ئیسمەیلەوە دروست کراوە. ئەڵقەی یەکەمی زنجیرەکە لە ڕێکەوتی ٢٧ی مایۆی ٢٠١٥ پەخشکرا و بەشێوەی ئۆنڵاین بڵاوبوویەوە بەرلەوەی کەناڵی USA ئەمریکی لە ڕێکەوتی ٢٤ ی تەممووزی ٢٠١٥ بەڕەسمی پەخشی بکات.

## پێڕستی ئەڵقەکان

## سەرچاوەکان

Official ''Mr. Robot'' page on USA Network

List of ''Mr. Robot'' episodes on English Wikipedia

''Mr. Robot'' episode list at IMDb

''Mr. Robot'' on Rotten Tomatoes

''Mr. Robot'' on TheTVDB

''Mr. Robot'' on Prime Video
پێڕستی ئەڵقەکانی ھاوڕێکان

بێچوارچێوە|چەپ
ئەمە خوارەوە پێڕستی ئەڵقەکانی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ئەمریکیی ھاوڕێکانە. زنجیرەی ھاوڕێکان؛ زنجیرەیەکی ئەمریکی کۆمێدیای دۆخییە کە لەلایەن دەیڤد کرەین و مارتا کاوفمانەوە دروست کراوە و لە ساڵی ١٩٩٤ دەستی پێکردووە لە کەناڵی ئێن بی سی پەخش کراوە تا ساڵی ٢٠٠٤ و لە دە وەرز پێکھاتووە، کۆرتێنی کۆکس و جێنیفەر ئەنیستن و لیزا کودرۆ و مات لیبلانک و ماسیۆ پێری و دەیڤد شویمەر ئەکتەرە سەرەکییەکانی زنجیرەکەن.

## پێڕستی ئەڵقەکانی ھاوڕێکان

## سەرچاوەکان

''Friends'' on Max

List of ''Friends'' episodes on English Wikipedia

''Friends'' episode list at IMDb

''Friends'' on Rotten Tomatoes

''Friends'' on TheTVDB

''Friends'' on Metacritic

پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان
پێڕستی ئەڵقەکانی کایەی تەختە پاشایەتییەکان

بێچوارچێوە|چەپ
ئەمەی خوارەوە پێڕستی ھەموو ئەڵقەکانی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی کایەی تەختە پاشایەتییەکانە. زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی درامی و فانتازی ئەمریکییە. لەلایەن دەیڤد بینۆیف و دی بی ویس دروست کراوە. وەرگیراوە لە زنجیرەڕۆمانی ناسراو بە گۆرانی بەفر و ئاگری ڕۆماننوس جۆرج ئاڕ مارتن، ناوی دراماکە لە ناوی کتێبی یەکەم کە کایەی تەختە پاشایەتییەکانە وەرگیراوە.

## ئەڵقەکان
### وەرزی ١ (٢٠١١)

---

### وەرزی ٢ (٢٠١٢)

---

### وەرزی ٣ (٢٠١٣)

---

### وەرزی ٤ (٢٠١٤)

---

### وەرزی ٥ (٢٠١٥)

---

### وەرزی ٦ (٢٠١٦)

### وەرزی ٧ (٢٠١٧)

### وەرزی ٨ (٢٠١٩)

## سەرچاوەکان

Official ''Game of Thrones'' page on HBO

List of ''Game of Thrones'' episodes on English Wikipedia

''Game of Thrones'' episode list at IMDb

''Game of Thrones'' on Rotten Tomatoes

''Game of Thrones'' on TheTVDB

''Game of Thrones'' on Metacritic
ئاریەن سەلیمی

**ئاریەن سەلیمی** (١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣ لە کرماشان - ) یاریزانی تایکواندۆی کوردی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. ئەو وەکوو ئەندامێکی کاروانی وەرزشیی کۆماری ئیسلامیی ئێران بەشداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤ بوو و مەدالی زێڕی بردەوە.

## شانازییەکان
* ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
* یارییە ئاسیایییەکانی ٢٠٢٢

## ئەمانەش ببینە
* ئێران لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
* پێڕستی مەدالیاوەرگرانی تایکواندۆ لە ئۆڵۆمپیاد

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:وەرزشکارانی کورد
پۆل:تایکواندۆکاران لە یارییە ئاسیایییەکانی ٢٠٢٢
پۆل:تایکواندۆکارانی پیاوی خەڵکی ئێران
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣
پۆل:مەدالیاوەرگرانی یارییە ئاسیایییەکان لە تایکواندۆ
پۆل:مەدالیاوەرگران لە یارییە ئاسیایییەکانی ٢٠٢٢
پۆل:مەدالیاوەرگرانی یارییە ئاسیایییەکان خەڵکی ئێران
پۆل:مەدالیاوەرگرانی یوونیڤەرسیاد بۆ ئێران
پۆل:مەدالیاوەرگرانی یوونیڤەرسیاد لە تایکواندۆ
پۆل:مەدالیاوەرگرانی ھونەرە جەنگییەکان بۆ ئێران
پۆل:مەدالیاوەرگرانی زێڕی ئۆڵۆمپیاد خەڵکی ئێران
پۆل:مەدالیاوەرگرانی ئۆڵۆمپیاد لە تایکواندۆ
پۆل:مەدالیاوەرگرانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
پۆل:تایکواندۆکارانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
عیزەدین قەسام

**عیزەدین کوڕی عەبدولقادر قەسام** (؛ ١٨٨١ یان ١٩ی کانوونی دووەمی ١٨٨٢ – ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٩٣٥) بانگخوازێکی موسڵمانی سووری بوو، کە پێشەنگی خەباتە ناوخۆیییەکان لە دژی دەسەڵاتی کۆڵۆنیالیزمی بەریتانیا و فەرەنسا لە شام و نەیارێکی چەکداری زایۆنیزم لە ساڵانی ١٩٢٠ و ١٩٣٠ بوو.

قەسام لە ساڵی ١٨٨٢ لە شاری جەبلە لە سووریا لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لەدایکبوو. لە زانکۆی ئەزھەر لە میسر خوێندوویەتی و دواتر بووەتە بانگخوازی نوێکردنەوەی ئیسلام لە زێدی خۆی. دوای گەڕانەوەی بوو بە لایەنگرێکی چالاک لە بەرخۆدانی لیبیا بەرامبەر داگیرکاری ئیتالیا کە لە ساڵی ١٩١١ەوە دەستی پێکرد، پارە و شەڕکەری کۆکردەوە بۆ یارمەتیدانی لیبییەکان و سروودێکی بۆ نووسی. دواتر سەرکردایەتی گرووپی یاخیبووانی خۆی دەکرد بە ھاوپەیمانی لەگەڵ ئیبراھیم حەنانو بۆ شەڕکردن لەگەڵ ھێزەکانی فەرەنسا لە باکووری سووریا لە ساڵانی ١٩١٩–٢٠.

دوای شکستی یاخیبووان، کۆچی کرد بۆ فەلەستین، لەوێ بوو بە بەرپرسی *[[وەقف]]ی* موسڵمان و تووڕە بوو لە دۆخی نالەباری کۆڵبەرە عەرەبە فەلەستینییەکان. ناوبراو بانگەشە بۆ جیھادی ئەخلاقی و سیاسی و سەربازی وەک چارەسەری کۆتایی ھێنان بە دەسەڵاتی بەریتانیا و خواستەکانی زایۆنیستی لە فەلەستین کرد. لە ساڵانی ١٩٣٠دا، کۆمەڵێک ھێزی چەکداری ناوخۆیی پێکھێنا، لەنێویاندا دەستی ڕەش، و ھێرشی کردە سەر ئامانجە بەریتانی و جولەکەکان. لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٣٥ لەلایەن دەسەڵاتدارانی بەریتانیا کوژرا، ئەمەش دوای ئەوەی گوایە ڕۆڵی ھەبووە لە کوشتنی پۆلیسێکدا. مێژوونووسی ئیسرائیلی تۆم سێگێڤ بە ' جۆزێف ترامپێڵدۆری عەرەب' ناوی بردووە. ھەڵمەتی ھێرش و مردنی ئەو ھۆکارانە بوون کە بووە ھۆی ڕاپەڕینی عەرەبەکان لە ساڵانی ١٩٣٦–١٩٣٩ لە فەلەستین.
[وێنۆک|قەسام لە [جەبلە لەدایک بووە]]
وێنۆک| مزگەوتی ئەزھەر، کە قەسام تێیدا خوێندوویەتی، لە ساڵی ١٩٠٦
وێنۆک|گۆڕی قەسام لە بەلەد شێخ ٢٠١٠

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی حەیفا
پۆل:عەرەبەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی
پۆل:مردووانی ١٩٣٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢
پۆل:بەرھەڵستکاری فەلەستین
سوفیان بەقال

**سوفیان بەقال** (; لەدایکبووی ٧ی ژانویەی ١٩٩٦) ڕاکەرێکی مەغریبییە لە پێشبڕکێی ٣٠٠٠ مەتری. خاوەنی مەدالیای زێری ئۆڵۆمپیادی تۆکیۆی ٢٠٢٠ و ئۆڵۆمپیادی پاریسی ٢٠٢٤ یە. لە پاڵەوانێتی جیھانیی گۆڕەپان و مەیدان، ئێل دوو میدالیای زێڕی بەدەستھێناوە، یەکەم میدالیای لە ساڵی ٢٠٢٢ و دواتر لە ساڵی ٢٠٢٣ بەدەستھێناوە. لە پاڵەوانێتی تایبەتی خۆیدا پاڵەوانی خولی ئەڵماسی ساڵی ٢٠٢٢ بوو.

## پیشە
لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا، سوفیان پلەی چوارەمی لە پێشبڕکێی ٣٠٠٠ مەتری بەدەستھێنا لە پاڵەوانێتی جیھانی لاوانی ٢٠١٤ لە گۆڕەپان و مەیدان، و پاشان یەکەم یاری باڵای خۆی لە پاڵەوانێتی ئەفریقای ٢٠١٤ لە گۆڕەپان و مەیدان، پلەی دەیەمی لەم پاڵەوانێتییەدا بەدەستھێنا. ھەروەھا بەشداری لە ڕاکردنی کرۆس کانتریدا کردووە و وەک یاریزانێکی بچووک لە پاڵەوانێتی جیھانی کرۆس کانتری لە ساڵی ٢٠١٥ پلەی ١٨ی بەدەستھێناوە. لە ئۆڵۆمپیادی ڕیۆدا، پلەی چوارەمی بەدەستھێنا.

alt=|ڕاست|وێنۆک|200x200پیکسڵ| سوفیان ٢٠١٧، ڕۆما
لە پاڵەوانێتی جیھانی ٢٠١٧ کە لە لەندەن بەڕێوەچوو بە ٨:١٤٫٤٩ میدالیای زیوی بەدەستھێنا. دوای دوو ساڵ لە پاڵەوانێتی جیھانی گۆڕەپان و مەیدان لە دۆحە، قەتەر برۆنزی بەدەستھێنا.لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ لە پێشبڕکێی ١٥٠٠ مەتری لە چواردەھەمین کۆبوونەوەی نێودەوڵەتی مارسیلیا لە فەرەنسا سەرکەوتنی بەدەستھێنا.سوفیان سەرکەوتنی بەدەستھێنا بۆ نوێنەرایەتیکردنی مەغریب لە ئۆڵۆمپیادی تۆکیۆ ٢٠٢٠ کە تێیدا میدالیای زێڕی لە پێشبڕکێی بە ٨:٠٨٫٩٠ بەدەستھێنا، لە پێش گیرما بە ٨:١٠٫٣٨ و بنیامین کیگن (٨:١١٫٤٥). بەم شێوەیە بووە یەکەم وەرزشوان کە لەدایکبووی کینیا نەبووە کە نازناوەکەی بەدەستھێناوە لەو کاتەوەی برۆنیلاو مالینۆڤسکی پۆڵەندی لە ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩٨٠ لە مۆسکۆ ئەو کارەی کردووە، و یەکەم وەرزشکاری لەدایکبووی کینیا نەبووە و بووە خاوەنی میدالیای زێڕ لە ئۆڵۆمپیاد یان پاڵەوانێتی جیھانی لە ساڵی ١٩٨٧ەوە. لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١، سوفیان لە کۆبوونەوەی کلاسیکی کیپ کینۆ لە نایرۆبی لە کینیا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و بە کاتژمێر ٨:٢١٫٢٠ یارییەکەی کۆتایی پێھێنا.
alt=|ڕاست|وێنۆک|200x200پیکسڵ| سوفیان لە پاڵەوانێتی جیھانیی گۆڕەپان و مەیدان٢٠٢٢
لە ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە پاڵەوانێتی جیھانیی گۆڕەپان و مەیدان کە لە شاری یوجین لە ویلایەتی ئۆریگۆن بەڕێوەچوو، سوفیان بووە پاڵەوانی جیھان و میدالیای زێڕی لە ٣٠٠٠ مەتری بەدەستھێنا بە کات ٨:٢٥٫١٣ پێش لامێچا گیرما (٨:٢٦٫٠١) و کۆنسێلۆس کیپرۆتۆ (٨:٢٧٫٩٢) کەوت. لە مانگی ئەیلوول لە یاری کۆتایی خولی ئەڵماس لە زیوریخ یەکەم جامی ئەڵماسی بەدەستھێنا. سوفیان بێ دۆڕان بوو و لەو وەرزەدا خێراترین کات لە جیھاندا ڕای کرد و لە خولی ئەڵماسی ڕەبات ٧:٥٨٫٢٨ خولەکی بەدەستھێنا. لە مانگی تشرینی دووەمدا، لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی باشترین وەرزشکاری پیاوی گۆڕەپان و مەیدان.لە ٢٢ی ئابی ٢٠٢٣، سوفیان دووەم میدالیای زێڕی پاڵەوانێتی جیھانی گۆڕەپان و مەیدان ٢٠٢٣ بەدەستھێنا دوای ئەوەی لە پێشبڕکێی کۆتاییدا بە ٨:٠٣٫٥٣ پلەی یەکەمی بەدەستھێنا.لە ٧ی ئابی ٢٠٢٤، لە ئۆڵۆمپیادی پاریس، سوفیان بەرگری لە نازناوی ئۆڵۆمپیادی خۆی کرد لە پێشبڕکێی ٣٠٠٠ مەتر و بە کاتژمێر ٨:٠٦٫٠٥ سەرکەوتنی بەدەستھێنا. لە یاری کۆتاییدا بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ پێش کینێس ڕوکسی ئەمریکی کەوت، کە لە قۆناغی زەنگدا پێشەنگی گرت.

## سەرچاوەکان

پۆل:مەدالیاوەرگرانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆلۆمپیای ھاوینەی ٢٠٢٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦
پۆل:زیندووان
پێڕستی ئەڵقەکانی سووتس

چەپ|بێچوارچێوە
ئەمە خوارەوە پێڕستی ئەڵقەکانی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ئەمریکیی سووتسە. زنجیرە درامایەکی تەلەڤیزیۆنی یاسایی ئەمریکییە کە لەلایەن ئارۆن کۆرشەوە دروست کراوە. ئەم زنجیرەیە لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١ تا ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩ لە تۆڕی ئەمریکا پەخشکرا و نۆ وەرزی گرتەوە و کۆی گشتی ١٣٤ ئەڵقەی ھەبوو.

## پێڕستی ئەڵقەکان

## سەرچاوەکان

Official ''Suits'' page on USA Network

''Suits'' on Netflix

List of ''Suits'' episodes on English Wikipedia

''Suits'' episode list at IMDb

''Suits'' on Rotten Tomatoes

''Suits'' on TheTVDB
ئەنسار

**ئەنسار، پشتیوانان** () لە مێژووی ئیسلامدا خەڵکی مەدینەن کە پشتگیریان لە پێغەمبەر محەممەد کردووە. ئەوان سەر بە ھۆزی **[[ئەوس]] [[خەزرەج|و خەزرەجن]]** و پێش ئیسلام شەڕی درێژخایەن و دڕندانە لە نێوان ئەوس و خەزرەجدا ھەبووە، دواھەمینیان لە ڕۆژی بوعاس بووە پێش کۆچی پێغەمبەر.
* ئەوس: ئەوان کوڕی ئەوس کوڕی حارس کوڕی سەعلەبە کوڕی عەمر کوڕی عامر کوڕی حارسە کوڕی سەعلەب کوڕی مازن کوڕی ئەزد.
* خەزرەج: ئەوان کوڕانی خەزرەجی کوڕی حارسە کوڕی سەعلبەی کوڕی عەمری کوڕی ئەمیری کوڕی حارسە کوڕی سەعلەبە کوڕی مازن کوڕی ئەزدن.

خودای گەورە ستایشی **ئەنساری** کردووە لە قورئاندا:
* .
* .

## سەرچاوەکان

پۆل:ھۆزەکانی عەرەب
پۆل:خەڵکی مەدینە
پۆل:محەممەد لە مەدینە
پۆل:ئەنسار
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
موھاجرین

وێنۆک|195x195پیکسڵ
**موھاجرین، کۆچکردوان** موسڵمانانی سەرەتان کە باوەڕیان بە پێغەمبەر محەممەد ھەبووە و لەگەڵیدا لە مەککەوە کۆچیان کردووە بۆ مەدینە. کۆچبەران و ئەنسار ناوکی دەوڵەتی ئیسلامییان پێکھێناوە.

## پێگەی موھاجرین
* 
* .

## سەرچاوەکان

پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:کۆچی مسوڵمانان
ناوەکانی محەممەد

وێنۆک| لەسەر یەکێک لە دەرگاکانی مزگەوتی پێغەمبەر نووسراوێک لەسەر ناوی پێغەمبەر محەممەد
**ناوەکانی پێغەمبەر محەممەد** ناوی پێغەمبەری ئیسلامە،  و لەلایەن موسڵمانانەوە بەکاردەھێنرێن ٨٨ ناوی بەگشتی ناسراون، کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە قورئان و فەرموودەکاندا دەبیندرێن.

## ھەندێک ناو و سیفاتەکان
لە خوارەوە ھەندێک لە ناو و سیفات و نازناوەکانی دەخەینەڕوو:

## سەرچاوەکان

پۆل:محەممەد
پۆل:نازناوەکانی محەممەد
عەلی تەنتاوی

**محمد کوڕی عەلی کوڕی مستەفا تەنتاوی** ناسراو بە **عەلی تەنتاوی** (١٣٢٧–١٤٢٠ کۆچی / ١٩٠٩ - ١٩٩٩ زایینی) شەرعزان ئەدیب و دادوەری سورییە بە یەکێک لە کەسایەتییە سەرەکییەکانی ئیسلامی دادەنرێت بانگەواز و ئەدەبیاتی عەرەبی لە سەدەی بیستەمدا. لە ساڵانی ١٩٣٠ بۆ ماوەی سێ ساڵ سەرۆکایەتی لیژنەی باڵای خوێندکارانی سووریای کردووە. ئەم لیژنەیە خوێندکارییە وەک دەستەی بەڕێوەبەری بلۆکی نیشتمانی بوو کە شەڕی دژی کۆلۆنیالیزمی فەرەنسی لە سووریا دەکرد. نووسەرێکی نازسراو بووە کە ساڵانێکی زۆر لە زۆرێک لە ڕۆژنامە عەرەبییەکاندا نووسیویەتی، گرنگترینیان ئەوەیە کە لە گۆڤاری ڕیسالەی میسری نووسیویەتی کە خاوەنەکەی ئەحمەد حەسەن زەیات بووە و بیست ساڵ بەردەوام بووە لە نووسینەکەی لە ساڵی ١٩٣٣ی زایینی تا ساڵی ١٩٥٣ نەما. لە گەنجییەوە تا ساڵی ١٩٤٠ لە بواری خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی لە سووریا و عێراق و لوبنان کاری کردووە. خوێندنی بەجێھێشت و چووە ناو دەسەڵاتی دادوەرییەوە، لەوێ بیست و پێنج ساڵ بوو وەک دادوەر لە ئەلنەبەک، پاشان لە دوما، پاشان ڕووی لە دیمەشق، کرد، لەوێ بوو بە دادوەرێکی نایاب (١٩٤٣–١٩٥٣ ز گواستراوەتەوە وەک ڕاوێژکارێک بۆ دادگای نەقز لە شام، پاشان ڕاوێژکاری دادگای نەقز لە قاھیرە لە ڕۆژانی یەکێتی لەگەڵ میسر. لە ساڵی ١٩٤٧ی زایینیدا ڕاسپێردرا بۆ داڕشتنی یاسای باری کەسی، و بۆ ماوەی ساڵێک ڕەوانەی میسر کرا، ئەو یاسایە بوو بە بنەمای یاسای ئێستا.

## پیری و مردنی
عەلی تەنتاوی کاتێک تەمەنی گەیشتە ھەشتا ساڵ، وازھێنانی لە ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن ھەڵبژارد. پێش ئەوە نزیکەی پێنج ساڵ بەسەر بردبوو بۆ بڵاوکردنەوەی یادگارییەکانی لە ڕۆژنامەکاندا، ھەموو پێنجشەممەیەک ئەڵقەیەک کە ئەوە ڕوویدا، وازی لە بڵاوکردنەوە ھێنا (نزیکەی دوو سەد و پەنجا ئەڵقەی ھەبوو).

پاشان دەرگای ماڵەکەی داخرا و خۆی گۆشەگیر کرد، جگە لە چەند کەسێکی نزیک کە زۆربەی شەوان وەک سەردانکەر دەھاتن ئەمە بۆی بوو بە شوێنێک کە لێیەوە ئاگای لە دونیا بێت و بوو بە مەکۆیەکی ئەدەبی و زانستی کە تێیدا پرسەکانی زانست و فیقھو زمان و ئەدەب و مێژوو باس دەکران.

پاشان دڵی لە کۆتایی تەمەنیدا لاواز بوو، چەند جارێکیش لە نەخۆشخانە خەوێندرا، نەخۆشکەوتنەکان سەرەتا لەیەکترەوە دوور بوون، دواتر کۆدەبوونەوە، تا ساڵی کۆتایی ھات، زیادیان کرد تا زۆرجار لە نێوان ماڵ و نەخۆشخانەدا ھاتوچۆی دەکرد. پاشان دوای نانخواردنی ئێوارە لە ڕۆژی ھەینی ١٨ی حوزەیرانی ١٩٩٩ی زایینی کۆچی دوایی کرد، کە ھاوتایە لەگەڵ ٤ی ڕەیعلئەووەل ١٤٢٠ی کۆچی، لە بەشی چاودێری چڕ لە نەخۆشخانەی شا فەھد لە جەدە لە تەمەنی ٩٠ ساڵیدا لە مەککە بە خاک سپێردرا دوای نوێژکردن لەسەری لە مزگەوتی حەرام.

## نووسینەکان
عەلی تەنتاوی ژمارەیەکی زۆر کتێبی بەجێھێشتووە، کە زۆربەیان ئەو بابەتانە لەخۆدەگرن کە پێشتر لە ڕۆژنامە و گۆڤارەکاندا بڵاوکراونەتەوە ئەمانە گرنگترین بەرھەمەکانین (بە ڕیزبەندی ڕێکەوتی یەکەم چاپەکانیان):

## سەرچاوە
* علی الطنطاوی (١٣٢٧-١٤٢٠ھ/١٩٠٩-١٩٩٩م) أدیب الفقھاء وفقیە الأدباء، مجاھد مأمون دیرانیة، دار القلم، دمشق، الطبعة الأولی، ١٤٢١ھ/٢٠٠١م.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٩٩٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٩
پۆل:موسڵمانانی سووری
پۆل:نووسەرانی سووری
پۆل:سیاسەتمەدارە ئیسلامیەکان
پۆل:سوننەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی دیمەشق
پۆل:چاکسازە مسوڵمانەکان
قەڵاى کورد (گوند)

گوندەوارى **قەڵاى کورد** یان **(قەرەچای: دۆڵەڕەش)** یەکێکە لە گوندە کوردنشینەکانی شاری ساوە لە پارێزگای ناوەندی (مەرکەزى) ئێران . ئەم گوندە دەکەوێتە بەشی ناوەڕاستی شاری ساوە و دانیشتووانى بە زمانی کوردی قسە دەکەن و بە پێی سەرژمێری ناوەندی ئاماری ئێران لە ساڵی ٢٠١٠ ، ژمارەی دانیشتووانی ٩٦٦٥ کەس (٢٥٣٩ ماڵ) بووە. 
وێنۆک|نەخشەى قەڵاى کورد

بە وتەی ڕیش سپیانى گوندەکە، خەڵکى قەڵاى کورد لە بنەڕەتدا دوورخراوەى ماییدەشتی کرماشانن و بە بنەچەک لە هۆزى کوردى کەڵهوڕن. https://urlis.net/e4bsjyxd

پۆل:کورد لە ئێران
پۆل:کەڵھوڕ
سووتس

وێنۆک|لۆگۆی زنجیرەکە
**سووتس** () زنجیرە درامایەکی تەلەڤیزیۆنی یاسایی ئەمریکییە کە لەلایەن ئارۆن کۆرشەوە دروست کراوە. ئەم زنجیرەیە لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١ تا ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩ لە تۆڕی ئەمریکا پەخشکرا و نۆ وەرزی گرتەوە و کۆی گشتی ١٣٤ ئەڵقەی ھەبوو.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١١
پۆل:فرەنچایزی تەلەڤیزیۆن
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە وەسفی دەنگییان تێدایە
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنیانەی لە تۆرۆنتۆ وێنەیان گیراوە
پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی ڕووداوەکانی دەکەوێتە ناو شاری نیویۆرک
ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا (٢٠١٨)

ھەڵبژاردن لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ ڕوویدا بۆ ھەڵبژاردنی ٣٥ ئەندامی پۆلی یەکەم بۆ ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا. براوەکان ھەڵبژێردران بۆ ماوەی شەش ساڵ لە ٣ی ١ی ٢٠١٩، تا ٣ی ١ی ٢٠٢٥.

## سەرچاوەکان

*
ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا (١٩١٤)

**ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا ** ئەو ھەڵبژاردنە بوو کە لە ڕێکەوتی
" ٣ تشرینی دووەم ١٩١٤ " بۆ ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا بەڕێوەچوو.

## سەرچاوەکان

*
ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا (١٩٢٦)

**ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا** ئەو ھەڵبژاردنە بوو کە لە ڕێکەوتی ٢ی تشرینی دووەمی ١٩٢٦ بۆ ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.

## سەرچاوەکان

*
ڕێبوار تەھا

**ڕێبوار تەھا مستەفا** (لەدایکبووی ١٩٨٢ لە کەرکووک) سیاسەتوانێکی کوردە کە لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە پارێزگاری کەرکووکە. ئەو لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٤دا، وەک پارێزگاری نوێی کەرکووک ھەڵبژێردرا و دوای چوار ڕۆژان لە ١٤ی ئابدا دەستبەکار بوو. بەھۆیەوە لەدوای ڕووداوەکانی ٢٠١٧ەوە بۆ یەکەمجار کوردەکان توانیان دەست بەسەر ئەو پۆستەدا بگرنەوە. ڕێبوار تەھا پێشتر لە ساڵانی ٢٠١٤ و ٢٠١٨، دوو خوولان وەک ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ھەڵبژێردرا. ئەو ئەندامی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە و ھەروەھا زمانەکانی کوردی، عەرەبی و ئینگلیزی دەزانێت.

## ژیاننامە
ڕێبوار تەھا مستەفا ئەحمەد لە ساڵی ١٩٨٢ لە گەڕەکی ئازادی لە شاری کەرکووک لەدایک بوو و خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە کەرکووک تەواو كرد. ئەو خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسی پەروەردەی زمانی ئینگلیزی، بەکالۆریۆسی یاسا و بڕوانامەی دیپلۆمی كارگێڕى و ياسایە لە پەیمانگای تەکنیکیی کەرکووک. لەدوای پرۆسەی ئازادکردنی عێراق، ھەتا ساڵی ٢٠١٤ لە بواری ئەمنی و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر کاری کرد. ساڵی ٢٠١٤ بۆ جاری یەکەم بووە ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و ئەندامی لیژنەی دەستپاکیی پەرلەمان. رێبوار تەھا لە لێکەوتەکانی دوای ڕێفراندۆم و ڕووداوەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەردا ڕۆڵێکی بەرچاوی لە پاراستنی ماڵی کوردانی کەرکووک گێڕا و شارەکەی بەجێ نەھێشت. لە ساڵی ٢٠١٨دا وەک سەرۆکی لیستی یەنەکە بۆ جاری دووەم بووەوە ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و لەو خوولەدا جێگری سەرۆکی لیژنەی نەوت و وزە و ھەروەھا جێگری نووسینەوەی پەیڕەوەی ناوخۆی پەرلەمانی عێراق بوو. لە خوولی سێیەم و چوارەمی پەرلەمانی عێراقدا، داکۆکیکاری پرس و مافەکانی خەڵکی کوردستان و کەرکووک بوو. لە کۆنگرەکانى چوارەم و پێنجەمی یەنەکەدا، وەک ئەندامی ئەنجومەنى سەرکردایەتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ھەڵبژێردرا. ئەو ھەروەھا لە چەندین کۆڕ و کۆبووبوونەوەی سیاسی، تایبەت بە کارگێری و کاروباری پەرلەمانی لە دەرەوەی وڵات بەشداریی کردووە. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، وەک سەرۆکی ھاوپەیمانیی کەرکووک ھێز و ئیرادەمانە، بەشداریی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی کرد و بووە ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢
پۆل:خەڵکی کەرکووک
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
خانمی یەکەم

[وێنۆک|کۆمەڵێک خانمی یەکەمی وڵاتان لە [مۆزەخانەی میترۆپۆلیتەنی ھونەر|مۆزەخانەی ھونەری میترۆپۆلیتان لە شاری نیویۆرک کۆبوونەتەوە، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٨]]
[وێنۆک|خانمانی یەکەم لە پیتسبورگ، [پێنسیلڤانیا، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٩]]
**خانمی یەکەم** یان **ڕێزداری یەکەم** نازناوێکی نافەرمییە کە بەزۆری بۆ ژنان بەکاردێت، و بەگشتی بۆ خێزانی سەرۆکی دەوڵەت یان سەرۆکی جێبەجێکاری ناپاشایی. ھەروەھا ئەم زاراوەیە بۆ پێناسەکردنی کەسێک بەکاردێت کە لە لووتکەی پیشەکەی یان ھونەرەکەیدا دەبینرێت.

## ئەمانەش ببینە
* ژنی پاشا

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* خانمانی یەکەمی ئێستا (ژیاننامە و ھەژماری وێنەیی) 

پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢١ەم
نامەکانی محەممەد

لە ساڵی ٦ی کۆچی دا ڕووداوەکانی پەیمانی حودەیبییە لە نێوان موسڵمانان و کافرەکانی قوڕەیشدا ڕوویدا، کاتێک موسڵمانان لەو ساڵەدا بۆ عومرە ھاتبوون، بەڵام قوڕەیش ڕێگری لێکردن، بۆیە پێغەمبەر ئاشتەوایی لە نێوان موسڵماناندا کرد و موشریکەکان، و لە نێو مەرجەکانی ئەم ئاشتەوایییەدا وەستانی شەڕی نێوان ئەو دوو لایەنە بۆ ماوەی ١٠ ساڵ بوو. ھەر بۆیە پێغەمبەری خودا دەرفەتی پەیمانی ئاشتی (کە دوو ساڵ بەردەوام بوو پێش ئەوەی قوڕەیشەکان لە ساڵی ٨ی کۆچی دا بیشکێنن) قۆستەوە بۆ ئەوەی خۆی تەرخان بکات بۆ جوولەکەکانی خەیبەر (کە خەریکی ھاندانی ھۆزە گەورەکانی عەرەب بوون تاوەکوو کۆببنەوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی موسڵمانان و بنبڕکردنیان). ھەروەھا بانگەواز و فراوانکردنی بڵاوبوونەوەی ئیسلام.

ئەو ناماناەی کە پێغەمبەر محەممەد بۆ پاشا و سەرکردەکانی گەل و ھۆز و گرووپەکانی سەردەمی خۆی ناردبوو، لاپەڕەیەکی دیارە لە لاپەڕەکانی ژیاننامەی پێغەمبەر و مێژووی ئیسلامیدا، چونکە ئەو پەیامانە لایەنێکیگشتگیربوونی بانگەوازی ئیسلام پیشان دەدەن.

ئیسلام لە ڕێگەی نێردراوەکانی پێغەمبەرەوە لە نۆ وڵاتدا بە شێوەیەکی بەرفراوان بڵاوبووەوە: یەمامە، عومان، بەحرەین و یەمەن لە چوار ناوچەی فراوانیان لەگەڵ حەزرەمەوت، بەڵام بڵاوبوونەوەی لە حەبەشە سنووردار بوو، چونکە مەرج نییە ئیسلامی نەجاشی بووبێتە ھۆی مسوڵمانبوونی گەلەکەی، وەک خودا لە قورئانی پیرۆزدا باسی کردووە:

## ھەندێک لە نامەکانی پێغەمبەر
### نامەی پێغەمبەر بۆ ھەرقل
[وێنۆک| پەیامی [محەممەد|پێغەمبەر بۆ ھەرقل]]
[وێنۆک|وێنەیەکی تر لە پەیامی پێغەمبەر [محەممەد بۆ ھەرقل]]

### نامەی پێغەمبەر بۆ خوسرەوی فارس

[وێنۆک| نامەی [محەممەد|پێغەمبەر بۆ مقەوقەس .]]

### نامەی پێغەمبەر بۆ نەجاشی

### نامەی پێغەمبەر بۆ حەزرەمەوت

## سەرچاوەکان

## ئاماژەکان

پۆل:سەرۆکی دەوڵەتەکان
پۆل:ژینی محەممەد
پۆل:ژیاننامەی محەممەد
پۆل:ڕێککەوتنەکانی محەممەد
بێڵی بڵیچەر

**برڵی بڵیچەر** ئەکتەرێکی ئەمریکییە و بەشداری لە چەندین فیلمی سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (ھۆڵیوود) کردووە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٤
پۆل:مردووانی ١٩٧٩
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ڕادیۆی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:خۆدزینەوە لە گیانلەبەران
پۆل:ناشتەکان لە گۆڕستانی وێستوود
پۆل:خەڵکی دیزنی
جەیمس بڵێندیک

**جەیمس بڵێندیک** ئەکتەرێکی ئەمریکییە و بەشداری لە چەندین فیلمی سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (ھۆڵیوود) کردووە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە کەنەدا
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان
پۆل:ئەکتەرە تەلەفزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا
پۆل:ئەکتەری دەنگی پیاوی کەنەدی
پۆل:زیندووان
برایان بڵووم

**برایان بڵووم** ئەکتەرێکی ئەمریکییە و بەشداری لە چەندین فیلمی سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (ھۆڵیوود) کردووە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی ڕۆژانە بۆ ئەکتەری گەنجتر لە زنجیرەدراما
پۆل:زیندووان
سریەی مونزیر کوڕی عەمر

**سرییەی مونزیر کوڕی عەمر،** یان **سرییەی بیری** **مەعونە**، یەکێکە لە ھەڵمەتەکانی پێغەمبەر محەممەد بۆ خەڵکی نەجد بۆئەوەی فێری قورئانیان بکەن، بەڵام ھەموویان کوژران تەنیا کەعب کوڕی زەید لە برینەکانی چاک بووەوە و لە شەڕی خەندەقدا شەھید بوو پێغەمبەر سی ڕۆژ لە نوێژی بەیانی دوعای کرد لە ھۆزەکانی ڕەعل، زەکوان، بەنو لحیان کە ھاوەڵانی ئەویان کوشتبوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:٦٢٥
پۆل:سریەکانی محەممەد
پۆل:شەڕەکانی محەممەد
پۆل:غەزاکانی محەممەد
زانکۆی ئەمریکی

**زانکۆی ئەمریکی** زانکۆیەکی تایبەتە لە واشنتۆن دی سی. زانکۆکە نزیکەی ٩ ھەزار و ٩٤٠ خوێندکاری تێدایە. لە ساڵی ١٨٩٣ دامەزراوە. سەرۆکی ئێستای زانکۆکە لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٧ەوە، سیلڤیا ماتیۆس بوروێڵە، وەزیری تەندروستی و خزمەتگوزارییە مرۆیییەکانی پێشووی ئەمریکایە.

## سەرچاوەکان

*
کاتھێڵی مێژووی کورد

ئەمەی خوارەوە **کاتھێڵی مێژووی کوردە**، پێکھاتووە لە گۆڕانکارییە سیاسی و خاکییە گرنگەکان، ڕووداوە سیاسییەکانی کوردستان، دەوڵەت و جوڵانەوەکانی پێش خۆی. بۆ خوێندنەوەی درێژدەر و ناوەڕۆکی ئەم ڕووداوانە، بڕوانە مێژووی کورد.

## سەدەی ٢٠

## سەدەی ٢١

## سەرچاوەکان

پۆل:کوردستان
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:مێژوو
پێشدەرخستن

**پێشدەرخستن** یان **سپۆیلەر** توخمێکە لە پوختەیەکی بڵاوکراوە یان باسکردنی گێڕانەوەیەکی میدیایی کە توخمە گرنگەکانی گەڵاڵە ئاشکرا دەکات. بۆ نموونە وەک تێکدانی کۆتایی گەڵاڵەیەک، یان ناوەڕۆکەکەی. ھەروەھا لە کاتی دروستکردنی گەڵاڵەکانیش، دەکرێ تووشی سپۆیلەر ببنەوە. ئەو کەسانەی ھەوڵدەدەن ناوەڕۆکێک ئاشکرا بکەن دەگوترێت «تێکدەر». ھەندێک کەس ھەوڵدەدەن خۆیان لە «تێکدەرەکان» بەدوور بگرن لەکاتێکدا ھەندێکی تر بەدوای تێکدەرەکاندا دەگەڕێن بۆ ئەوەی بتوانن لە ناوەڕۆکی چیرۆکێک بزانن پێش ئەوەی ئەزموونی بکەن. سپۆیلەرەکان لە ئێستادا لەگەڵ سەرھەڵدانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان زیاتر باس دەکرێن و باون.

لێکۆڵینەوەکان دەری دەخەن کە سپۆیلەرەکان دەتوانن کاریگەری نەرێنی دروست بکەن، لەکاتێکدا سپۆیلەری بابەتی بە گشتی کاریگەری ئەرێنییان ھەیە.

## مێژوو
یەکەم بەکارھێنانی چاپکراوی زاراوەی *سپۆیلەر* بە مانا مۆدێرنەکەی لە ژمارەی نیسانی ١٩٧١ی *گۆڤاری نیشتمانیی لامپوون* بوو، کە تێیدا لە وتاری «سپۆیلەرەکان»، لە نووسینی دۆگلاس کێنی، دەربارەی ئاشکراکردنی کۆتایی فیلم و ڕۆمانە بەناوبانگەکان.

ئەم زاراوەیە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٩ لە ئینتەرنێتدا دەرکەوت پێش ئەوەی لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا لە گرووپە ھەواڵییەکانی یوزنێتدا بەربڵاو بێت. بەپێی یاساکانی نێتەکێت، پێویستە پێش سپۆیلەر جۆرێک لە ئاگادارکردنەوە ھەبێت. ھەندێک جار، ئەم ھۆشدارییانە لادەبرێن، بە ھەڵە یان بەمەبەست، لە ئەنجامدا خوێنەرانی وێژە، فیلم، بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان و بەرھەمەکانی تر کە بەوپەڕی چاوەڕوانییەوە چاوەڕێی بەرھەمە دڵخوازەکەی خۆیانن، بێ ئاگا بەھۆی سپۆیلەرەوە لێیان تێکدەچێت.

## ئەمانەش ببینە
* ڕەخنەگریی فیلم

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* Spoiler.io، ماڵپەڕێکی سپۆیلەریی ھەڕەمەکییە.
* The Movie Spoiler، ماڵپەڕێکی پێناسە بۆ فیلمەکان.

پۆل:میدیای بەکۆمەڵ
پۆل:کات بەسەربردن
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە چین

پەتای کۆڤید-١٩ بە ژمارەیەکی زۆر لە تووشبووانی نەناسراو و ئەگەری ھەوکردنی سییەکان لە شاری وھان پایتەختی پارێزگای ھوبی لە چین دەستیپێکرد. نەخۆشخانەیەکی شاری وھان لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ بە سەنتەری ناوخۆیی بۆ کۆنترۆڵکردن و خۆپاراستن لە نەخۆشییەکان (CDC) و کۆمیسیۆنە تەندروستییەکانی ڕاگەیاندووە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات
ئەشکەوتی سەور

وێنۆک|ئەشکەوتی سەور
**ئەشکەوتی سەور** دەکەوێتە لای باکووری چیای سەور لە باشووری مەککە و نزیکەی چوار کیلۆمەتر لە باشووری مزگەوتی حەرام دوورە. ئەو ئەشکەوتەیە کە پێغەمبەر محەممەد و ئەبووبەکر لە ڕێگەی کۆچ پەنایان بۆ برد، ئەو کاتەی قوڕەیش لەدوایان دەگەڕان. ٧٦٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکییەکان
* وەسفێکی ورد لەگەڵ وێنەی سەفەرێک بۆ ئەشکەوتی سەور، لە نووسینی دکتۆر احمد خەلیل 
* وێنەی ئەشکەوتی سەور
* لە فەرموودەدا باسی کردووە

پۆل:شوێنەوارە ئیسلامییەکان
پۆل:ئەشکەوتەکانی عەرەبستانی سعوودی
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە ئەمریکا

پەتای کۆڤید-١٩ لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٠ لە ئەمریکا بڵاوبووەوە. یەکەم حاڵەتی پشتڕاستکراوی گواستنەوەی ناوخۆیی لە مانگی یەکدا لە شیکاگۆ تۆمارکرا و یەکەم حاڵەتی مردنی ناسراو لە مانگی شوباتدا ڕوویدا.

تا کۆتایی مانگی ئازار، حاڵەتەکان لە ھەر ٥٠ ویلایەتی ئەمریکا و ناوچەی کۆڵۆمبیا و ھەموو ناوچەکانی ئەمریکا ڕوویدا جگە لە سامۆای ئەمریکی.

## مردن
تا ١٣ی ئایاری ٢٠٢٠، ئەمریکا زۆرترین حاڵەتی چالاک و گیانلەدەستدانی لە جیھاندا ھەبووە و ڕێژەی مردنیشی لە ھەر ملیۆنێک کەس ٢٠٦ کەس بووە، کە لە دەیەمین بەرزترین ڕێژەی جیھاندایە.

ئیدارەی ترەمپ لە ٣١ی کانوونی دووەم باری نائاسایی تەندروستی گشتی دانا و لە ٢ی شوبات دەستیکرد بە کۆتاییھێنان بە ھاتنە ناوەوەی زۆربەی ئەو ھاووڵاتییە بیانییانەی کە بەم دوایییە گەشتیان بۆ چین کردبوو. خەڵک ڕایان گەیاندووە کە وەڵامدانەوەی وڵات بۆ پەتاکە سست بووە سەبارەت بە پشکنین و وەڵامدانەوەی پزیشکی.

## ئاگادارکردنەوەکان
ڕۆژی ٢٥ی شوبات، سەنتەری کۆنتڕۆڵکردن و خۆپاراستن لە نەخۆشییەکان بۆ یەکەمجار ھۆشداری دایە خەڵکی ئەمریکا بۆ ئەوەی خۆیان بۆ پەتایەکی ناوخۆیی ئامادە بکەن.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ٢٠٢١
پۆل:سەرۆکایەتیی دۆناڵد ترامپ
پۆل:سەرۆکایەتیی جۆ بایدن
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە فلیپین

پەتای بەردەوامی نەخۆشی کۆرۆنا 2019 (Covid-19)، نەخۆشییەکی نوێی تووشبووە کە بەھۆی نەخۆشی توندی ھەناسەدانی ڤایرۆسی کۆڕۆنا 2 () دروست دەبێت، لە ٣٠ی ١ی ٢٠٢٠ لە فلیپین بڵاوبووەوە. یەکەم حاڵەتی تووشبوون بەو نەخۆشییە لە میترۆ مانیلا پشتڕاستکرایەوە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە ھیندستان

یەکەم حاڵەتی تووشبوون بە پەتای کۆڤید-١٩ لە ھیندستان لە ٣٠ی ١ی ٢٠٢٠ تۆمارکرا کە سەرچاوەکەی لە چینەوە بووە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە مینیسوتا

پەتای کۆڤید-١٩ لە ٦ی ئازاری ٢٠٢٠ دەستیپێکرد بە کاریگەری لەسەر ویلایەتی مینیسوتا. لە ١٣ی ئازاری ٢٠٢٠ (کاتێک ژمارەی تووشبووان گەیشتبووە ١٤ کەس)، پارێزگار تیم والز باری نائاسایی بۆ تەواوی ویلایەتەکە ڕاگەیاند.

## سەرچاوەکان

*
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە نیپاڵ

یەکەم حاڵەتی تووشبوون بە پەتای کۆڤید-١٩ لە نیپاڵ لە ٢٤ی ١ی ٢٠٢٠ لە قەزای کاتماندۆ دەستنیشانکرا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە سینگاپوور

یەکەم حاڵەتی پەیوەندیدار بە پەتای کۆڤید-١٩ لە سینگاپوور لە ٢٣ی ١ی ٢٠٢٠ دەستنیشانکرا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە جامایکا

**پەتای کۆڤید-١٩ لە جامایکا** بەشێکە لە پەتایەکی جیھانی بەردەوامی نەخۆشی کۆرۆنا ٢٠١٩ (COVID-19)، نەخۆشییەکی درمییە کە بەھۆی نەخۆشی توندی ھەناسەدانی ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ دروست دەبێت. پەتای کۆڤید-١٩ لە ١٠ی ئازاری ٢٠٢٠ لە وڵاتی جامایکا پشتڕاستکرایەوە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات
ھەڵۆی سەرسپی

**ھەڵۆی سەرسپی** (*ناوی [[زمانی لاتینی|لاتینی]]: Haliaeetus leucocephalus*) باڵندەیەکی نێچیرە و لە ئەمریکای باکوور دەژی. باڵندەی نیشتمانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە. ھەڵۆی سەرسپی جۆرێکە لە ھەڵۆی دەریایی.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:وتارە باشەکانی ویکیپیدیا
پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە
پۆل:مەلەکانی کەنەدا
پۆل:مەلەکانی مەکسیک
پۆل:مەلەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:ھەڵۆکان
چیای سەور

**چیای ئەشکەوتی سەور**, **چیای سەور** چوار کیلۆمەتر لە باشووری مزگەوتی حەرام لە مەککە ھەڵکەوتووە، و لە لووتکەیدا ئەشکەوتی سەور ھەیە، کە تێیدا پێغەمبەر محەممەد لەگەڵ ھاوەڵەکەی ئەبووبەکر سدیق. لە کاتی کۆچکردن بۆ مەدینە بۆ ماوەی سێ شەو بۆ خۆدزینەوە لە ڕاوەدوونانیان لەلایەن قوڕەیشەکانەوە خۆیان شاردەوە، لە قورئاندا:

## سەرچاوەکان

پۆل:شارە پیرۆزەکان
پۆل:زنجیرەچیاکانی عەرەبستانی سعوودی
پۆل:مێژووی ئیسلام
پۆل:چیاکانی مەککە
پۆل:محەممەد لە مەدینە
ھەڵۆی دەریایی

**ھەڵۆی دەریایی** باڵندەیەکی نێچیرە لە جۆری ***Haliaeetus***. بەزۆری ھەر ماسی دەخۆن.

## سەرچاوەکان

*
ڤایۆلێت بین

**ڤایۆلێت بین** ()، ئەکتەر ئەکتەرێکی ئەمریکییە، لە ١٨ی ئایار ١٩٩٦ لەدایک بووە. بە ڕۆڵی کارا بلوم لە فیلمی *[[خودا هاوڕێی کردم]]* ناسراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
ھێڵی ئاسمانیی مالیزیا

وێنۆک|لۆگۆی ھێڵی ئاسمانیی مالیزیا
**ھێڵی ئاسمانی مالیزیا** () ھێڵی ئاسمانی نیشتمانی مالیزیایە. ئۆفیسی سەرەکییەکەی لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کوالالامپورە. ئەم ھێڵی ئاسمانییە گەشت دەکات بۆ زۆر شوێنی ئەورووپا و ئۆقیانووسیا و ئاسیا. فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کوالالامپور وەک ناوەندی سەرەکی خۆی بەکاردەھێنێت و ناوەندێکی دیکەی لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کۆتا کینابالو ھەیە. پێشتر ئەو ھێڵی ئاسمانییە ناوی سیستەمی ھێڵی ئاسمانی مالیزیا بوو.

ھێڵی ئاسمانی مالیزیا بەشێکە لە گرووپی فڕۆکەوانی مالیزیا. ھەروەھا ئەم گرووپە خاوەنی دوو ھێڵی ئاسمانی ترە کە بریتین لە فایەرفلای و ئێم ئەی سووینگز. ھەروەھا ھێڵی ئاسمانی بەشی بارھەڵگری ھەیە بە ناوی ئێم ئەی سکارگۆ.

مێژووی ھێڵی ئاسمانی مالیزیا دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٩٣٠ کاتێک بە ناوی ھێڵی ئاسمانی مالایانی لیمیتەد لە سینگاپوور دەستی پێکرد. یەکەم گەشتی بازرگانی لە ساڵی ١٩٤٧ بوو، لە ساڵی ١٩٦٣ دوای ئەوەی مالیزیا سەربەخۆ بوو، ناوی گۆڕدرا بۆ ھێڵی ئاسمانی مالیزیا. لە ساڵی ١٩٦٦ کاتێک سەنگافورە لە مالیزیا جیا بووەوە، ھێڵی ئاسمانی بوو بە ھێڵی ئاسمانی مالیزیا-سینگاپوورە (MSA). لە ساڵی ١٩٧٢ کۆمپانیای ئێم ئێس ئەی دابەش بوو بۆ دوو ھێڵی ئاسمانی: سیستەمی ھێڵی ئاسمانی مالیزیا (ئێستا پێی دەوترێت ھێڵی ئاسمانی مالیزیا) و ھێڵی ئاسمانی سەنگافورە.

لە دەیەی ٢٠٠٠ و سەرەتای ٢٠١٠ ھێڵی ئاسمانی مالیزیا چەندین خەڵاتی بەدەستھێنا، بەڵام بەھۆی کێبڕکێی ھێڵە ئاسمانییە کەم نرخەکانەوە کێشەی پاشەکەوتکردنی پارەی ھەبوو. لە ساڵی ٢٠١٣ دوای لەدەستدانی پارەیەکی زۆر، ھێڵی ئاسمانی دەستی بە پلانێک کرد بۆ گۆڕینی شتەکان بە بڕینی ئەو ڕێگایانەی کە پارەیان بەدەست نەدەھێنا، وەک ئەوانەی بۆ لۆس ئانجلەس و بوینس ئایرێس و باشووری ئەفریقا. ھەروەھا ھێڵی ئاسمانی دەستی بە ڕێکخستنەوەی کارەکانی کرد و چاوی لە فرۆشتنی پارچەی وەک ئەندازیاری و ڕاھێنانی فڕۆکەوان بوو. لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٥ ھێڵی ئاسمانی مایەپووچ بوو و لەلایەن حکوومەتی مالیزیاوە دەستی بەسەردا گیرا. ھێڵی ئاسمانییەکە بەردەوام بوو لە کارکردن بەڵام بچووکتر بووەوە.

## سەرچاوەکان
نوقتەی ٤٠

**نوقتەی ٤٠** فیلمێکی کۆمیدی و ئەکشنی کوردییە لە دەرھێنانی فەرزین کەریم. فیلمەکە باس لە سەردەمی داعش دەکات و لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٤دا لە ھەولێر بڵاو کرایەوە. حاجی جادر، سیروان بەدر و زانا ڕۆشەن ڕۆڵییان لە فیلمەکەدا گێڕاوە.

فیلمەکە، چیرۆکی خۆشەویستی، کردەوەکانی داعش لە بەرامبەر خەڵکی بێتاوان و قارەمانیێتیی پێشمەرگە نیشان دەدات.

## چیرۆک
ڕووداوەکانی ناو فیلمەکە باس لە سەردەمی داعش دەکات، ئەو کاتەی داعش مووسڵ و و دەوروبەری داگیر کردبوو، لە نزیک خازر ستافێکی فیلم سەرقاڵی بەرھەمھێنانی فیلمێکی کۆمێدین لەبارەی داعش، بەڵام لەلایەن ئەندامانی داعشەوە چاودێری دەکرێن. کاتێک کە داعشییەکان دەگەنە لایان، وا دەزانن ھاتوون بیانکوژن، بەڵام لەو کاتەدا ئەمیری داعش کوژراوە و داعش بەو سەر و سیمایەی حاجی جادر ھەیەتی بۆ رۆڵی لە فیلمەکەدا، وا دەزانن ئەو ئەمیری نوێی داعشە و ھاتووەتە نزیک سنوورەکە.

## ئەکتەرەکان
* حاجی جادر
* سیروان بەدر
* زانا ڕۆشەن

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٤
چۆغەڕەشى (گوند)

**چۆغەرەشی** (بە فارسی: چغا هروشی) گوندێکە لە بەشی ناوەندى شاری خورەماوا لە پارێزگای لوڕستانی ئێران .

## دانیشتووان
ئەم گوندە دەکەوێتە ناحیەی کرگەى ڕۆژئاوا . بەپێی سەرژمێری ناوەندی ئاماری ئێران لە ساڵی ٢٠٠٥ ، ژمارەی دانیشتووانی ١٣٢ کەس (٢٤ ماڵ) بووە. زۆربەیان لە هۆزى رومیان و قەڵاوەندن و بە شێوەزارى لوڕى دەدوێن.

## لینکى پەیوەندیدار

* لیستی گوندەکانی ئێران

## سەرچاوەکان

* 
پۆل:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
پۆل:لوڕستان
ھێڵی ئاسمانیی چین

**ھێڵی ئاسمانیی چین** ھێڵی ئاسمانی سەرەکی تایوانە. لە ناوەندەکەی لە تایپەیەوە بەرەو زۆرێک لە وڵاتانی جیھان دەفڕێت.

## سەرچاوەکان

*
ھێڵی ئاسمانیی تورکیا

**ھێڵی ئاسمانی تورکیا** ھێڵی ئاسمانی سەرەکی تورکیایە. لە ناوەندەکەی لە ئەستەنبوڵەوە بۆ زۆرێک لە وڵاتان دەفڕێت و بە بەستنەوەی ئەورووپا و ئاسیا ناسراوە.

## سەرچاوەکان

*
ھێڵی ئاسمانیی ژاپۆن

**ھێڵی ئاسمانی ژاپۆن** ھێڵی ئاسمانی سەرەکی ژاپۆنە. لە ناوەندەکەی لە تۆکیۆوە دەچێتە زۆرێک لە شوێنە نێودەوڵەتی و ناوخۆیییەکان.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان
مەلەکردن

وێنۆک|350x350پیکسڵ| مەلەکردن لە مەلەوانگەیەکدا.
**مەلەکردن**, **مەلەوانی** جۆرێکە لە وەرزش کە لە ئاودا ئەنجام دەدرێت، مرۆڤەکان دەست و قاچی خۆیان بەکاردەھێنن بۆ تەواوکردنی ئەم جۆرە وەرزشە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:مەلە
پەپکی پەستێنراو

**پەپکی پەستێنراو** یان **سی  دی** (بە ژاپۆنی؛ コンパクトディスク یان シーディー) (بە ئینگلیزی؛ Compact Disc یان CD) کۆمپاکت دیسک کورتکراوەی (سی دی) پەپکێکی لێزەرییە بەکاردەهێنرێ بۆ تۆمارکردنی داتا و زانیاری، بۆ یەکەم جار دروستکرا بۆ هەڵگرتنی دەنگ بە سیگناڵی دیجیتاڵی، پەپکی پەستێنراو دروستکراوە لە چینێکی ئەلەمنیۆم و وە ناوچە ئەلەمینیۆمیەکان ئەو ناوچەیەیە کە زانیاریەکانی لەسەر هەڵدەگیرێ، وە بۆ تۆمارکردن و هەڵگرتنی زانیاری تیشکی لەیزەر بەکاردەهێنرێ کە لە بۆشاییێکی تەسک کە بە چاو نابینرێ، پەپکە پەستێنراوەکان داتا و زانیارییەکانی ناوی دەخوێنرێتەوە و دەنوسرێ لە ڕێگەی سی دی خوێنەر یان کۆمپیوتەر و دی ڤی دی خوێنەر و بڵندگۆی دی ڤی دی، وە پەپکی پەستێنراو بۆ یەکەمین جار لەلایەن کۆمپانیای سۆنی ژاپۆنییەوە بەرهەمهێنراوە.

## سەرچاوەکان


پۆل:ئەلکترۆنی بەکاربەر
پۆل:داھێنانە ھۆڵەندییەکان
پۆل:داھێنانە ژاپۆنییەکان
پۆل:پەپکی پەستێنراو
دیرەکوەند (هۆز)

**دیرەکوند** یان **دێرکوەند** یەکێکە لە هۆزەکانى لوڕ کە لە دیوى پێشکۆ بە تایبەتى لە باڵاگریوەو باشووری شاری خورەماوا دا دەژین .  هەروەها بەشێکیان لە خوزستان لە گەرمەسێرى ئەندیمشک، شووش، دێزفول، لە پارێزگای ئیلام و لە مەلایر دا دەژین. 

## مێژوو
هۆزى دێرینى دیرەکوەند شیاون رەسەنایەتى خۆیان بۆ سەدان ساڵ لە زێدى خۆیان لە لوڕستان بپارێزن. شێوەزارو جلوبەرگ  و کولتووری پێشووى خۆیان پاراستووە ،  لە ساڵانی 1870 دا ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی 2000 ماڵ بووە و تا ساڵانی 1920 ژمارەی دانیشتوانی  8000 بۆ 10000 ماڵ زیادی کردووە.  بەشە رەسەنەکان بریتین لە : بەهاروەند، نەجەفوەند، تافی، تاڵە‌وەند، ساتیاروەند، گەڵاڵی‌وەند، شۆراوی، زەینی‌وەند، یاقووەند

## زمان
ئاخاوتنى هۆزەکە بەشێکە لە شێوەزارى کوردیی باشووری لوڕەکانی بالاگریوە . 

## ئەسڵى ناوەکە
ناوى دیرەکوەند دەبێ لە ناوی دیرک یان دارەک  وەرگیرابێ. لەگەڵ پاشگرى وەند کە هۆزەکانى لەک و لوڕ پێى دەناسرێن 

## تیرەکانى
تیرە سەرەکییەکانی دیرەکوند بریتین لە:

1_ زینیوەند

2_ بەهاروەند

3_ میر

4_ ساتیاروەند

5_ نەجەفوەند

6_ کرەف وەند

7_ گەڵاڵی وەند

8_ یاقووەند

9_ کوردەلی وەند

10_ ئاهوبرەندی

11_ کرکینی

12_ شلووەند

13_ شوراوی

14_ جەمالدی

15_ ترکارانی

16_ ئەلیشێروان

17_ تافی

18_ تالە وەند

19_ هۆگبورنی

20_ شێروی

21_ سەردی

## لینکی پەیوەندیدار

* خێڵەکانی بالاگریوە
* زاراوەی بالاگریوەیی
* بالاگریوە

## پەراوێز

پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
پۆل:لوڕستان
پۆل:هۆزەکانى کورد
زەینەب غەزالی

**زەینەب محەممەد غەزالی جوبەیلی** (٢ی کانوونی دووەمی ١٩١٧ - ٣ی ئابی ٢٠٠٥) بانگخواز و سیاسەتمەدارێکی ئیسلامی میسری بوو کە سەر بە بەشی ژنانی ئیخوان موسلیمین بوو لەگەڵ ھودا شەعراوی.

زەینەب لە قوتابخانە حکومییەکان خوێندوویەتی و زانستە ئایینییەکانی لە شێخەکانی ئەزھەر وەرگرتووە دوای مردنی باوکی لەگەڵ دایکیدا ڕوویان لە قاھیرە کردووە بۆ ئەوەی لەگەڵ براکانیدا بژین کە لەوێ دەخوێنن و کاردەکەن، محەممەدی برا گەورەی ڕێگری کرد بخوێنێ سەرەڕای پێداگری زەینەب بۆیە کتێبی بۆ کڕی. گرنگترینیان کتێبێکی عائیشە تیمورییە بوو دەربارەی ژنان. زەینەب زۆربەی بڕگەکانی لەبەر کرد؛ بەڵام لە کتێب و خوێندنەوەی ئازاد ڕازی نەبوو.

پاشان ڕووی لە پۆلی یەکەم کرد و دوای دوو مانگ لە خوێندنی بەردەوام، تاقیکردنەوەیەکی کرد، دوای ئەوە خرایە پۆلی دواتر. بەم شێوەیە زەینەب لە قوتابخانە حکومییەکان خوێندوویەتی، بەڵام بەو شتە ڕازی نەبووە. دەستی کرد بە وەرگرتنی زانستە ئایینییەکان لەسەر دەستی شێخەکانی ئەزھەر، لەوانە عەبدولمەجید لەبان و محمد سلێمان نەجار سەرۆکی بەشی بانگەواز و ئیرشاد لە ئەزھەر؛ و شێخ عەلی مەحفوز لە ئەنجومەنی باڵای زانایان لە ئەزھەر. بەم شێوەیە زەینەب زانستی قوتابخانە مۆدێرن و شەرعییەکانی لەسەر بنەمای فێربوونی ڕاستەوخۆی شێخەکان تێکەڵ کرد.
وێنۆک| زەینەب غەزالی و حەمیدە قوتب لە دادگا.

## کتێبەکان

## مردن
ڕۆژی چوارشەممە ٣ی ئابی ٢٠٠٥ لە تەمەنی ٨٨ ساڵیدا لە قاھیرە کۆچی دوایی کرد و لە ڕۆژی پێنجشەممە ٤ی ئابی ٢٠٠٥ لە مزگەوتی ڕابیعەی عەدەوی لە گەڕەکی شاری نەسر (ڕۆژھەڵاتی قاھیرە) بەڕێوەچوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٢٠٠٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧
پۆل:موسڵمانانی میسری
پۆل:سەرکردە ژنە ئیسلامییەکان
پۆل:لەدایکبووانی میسر
پۆل:مردووانی قاھیرە
پۆل:ئەندامە ژنەکانی ئیخوان موسلمین
ھێڵی ئاسمانیی نێونەتەوەییی پاکستان

**ھێڵی ئاسمانی نێودەوڵەتی پاکستان** ھێڵی ئاسمانی سەرەکی پاکستانە. لە ناوەندەکەی لە کەراچییەوە دەفڕێت بۆ زۆرێک لە وڵات و شارەکان.

## سەرچاوەکان

*
ھێڵی ئاسمانیی نەمسا

**ھێڵی ئاسمانی نەمسا** ھێڵی ئاسمانی سەرەکی نەمسایە. لە ناوەندەکەیەوە لە ڤییەننا دەفڕێت بۆ زۆر شوێنی ئەورووپا و جیھان.

## سەرچاوەکان

*
ھێڵی ئاسمانیی ئاڵاسکا

**ھێڵی ئاسمانی ئەلاسکا** ھێڵی ئاسمانی سەرەکی ئەمریکایە. بە شێوەیەکی سەرەکی لە کەناری ڕۆژاوا و بەرەو ئەلاسکا دەفڕێت.

## سەرچاوەکان

*
ھێڵی ئاسمانیی ئیتیۆپیا

**ھێڵی ئاسمانی ئەتیوپیا** ھێڵی ئاسمانی سەرەکی ئەتیوپیایە. بە گەشتەکانی ئەفریقا بە باقی جیھانەوە دەبەستێتەوە لە ناوەندەکەیەوە لە ئەدیس ئەبابا.

## سەرچاوەکان

*
ھێڵی ئاسمانیی کڕواتیا

**ھێڵی ئاسمانی کرواتیا** ھێڵی ئاسمانی سەرەکی کرواتیایە. لە ناوەندەکەی لە زاگرێبەوە بە فڕۆکە دەچێتە زۆرێک لە شارەکانی ئەورووپا.

## سەرچاوەکان

*
ھێڵی ئاسمانیی فلیپین

**ھێڵی ئاسمانی فلیپین** ھێڵی ئاسمانی سەرەکی فلیپینە. لە ناوەندەکەی لە مانیلا دەفڕێت بۆ زۆر شوێنی ئاسیا و ئەودیو.

## سەرچاوەکان

*
ھێڵی ئاسمانیی ڤیێتنام

**ھێڵی ئاسمانی ڤێتنام** ھێڵی ئاسمانی سەرەکی ڤێتنامە. لە ناوەندەکەی لە ھانۆیەوە دەفڕێت بۆ زۆرێک لە وڵاتان.

## سەرچاوەکان

*
ھێڵی ئاسمانیی ھاوایی

**ھێڵی ئاسمانی ھاوایی** ھێڵی ئاسمانی سەرەکییە لە ھاوایی لە ئەمریکا. دوورگەکانی ھاوایی بەیەکەوە دەبەستێتەوە و ھەروەھا دەفڕێت بۆ ویشکانی ئەمریکا و ئاسیا.

## سەرچاوەکان

*
ھێڵی ئاسمانیی چیک

**ھێڵی ئاسمانی چیک** ھێڵی ئاسمانی سەرەکی کۆماری چیکە. لە ناوەندەکەی لە پراگەوە بە فڕۆکە دەچێتە زۆرێک لە شارەکانی ئەورووپا.

## سەرچاوەکان

*
سوپای کۆماری کۆریای باشوور

**سوپای کۆماری کۆریای باشوور** (هانگل؛ **대한민국 육군** هانجا؛ **大韓民國 陸軍**) سوپای کۆریای باشوورە، کە بەرپرسە لە شەڕی زەمینی و پاراستنی کۆریای باشوور و گەورەترین لقی سەربازی هێزە چەکدارەکانی کۆماری کۆریای باشوورە، هەتاوەکو ساڵی ٢٠٢٢، ٣٠٠ هەزار ئەندامی هەیە و قەبارەی هێزی چەکداری کۆریای باشوور پشت دەبەستێ بە وەرگرتنی سەربازی لە کۆریای باشوور (خزمەتی سەربازی زۆرەملێ) کە هاوڵاتیانی پیاوی کۆریای باشوور کە تەمەنیان لە نێوان ١٨ بۆ ٣٥ساڵیدایە و گونجاون بۆ خزمەتی سەربازی ناچارن کە خزمەتی سەربازی لە کۆریای باشوور تەواو بکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سوپاکان بەپێی وڵات
پۆل:ئەرتەشەکان
پۆل:کۆریای باشوور
ئاڵاھەڵگر

**ئاڵا ھەڵگر** () ئەو کۆمپانیا گواستنەوەیانەن وەک ھێڵی ئاسمانی یان کۆمپانیاکانی کەشتیوانی کە لە وڵاتێکی دیاریکراودا لە ناوخۆدا تۆمارکراون و ماف و سوودە تایبەتەکانی حکوومەت بەکاردەھێنن بۆ ئەنجامدانی کارە نێودەوڵەتییەکانیان. ئەم کۆمپانیا و ڕێکخراوانە دەتوانن حکوومەت بن، یان تایبەت بن و لەلایەن حکوومەتەوە دیاریکراون. ئەم کۆمپانیایانە ھەندێک جار بە ڕێکخراو و دامەزراوەی نیشتمانی ناودەبرێن.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:کۆمپانیا ئاسمانییەکان
پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
پەرچەل (گوند)

**پەرچەل** گوندێکە لە ناحیەی بەشارەت سەر بە شاری عەلیگودەرز لە پارێزگای لوڕستان .

## دانیشتووان
ئەم گوندە دەکەوێتە ناوچەی زەڵقی ڕۆژئاوا و بەپێی سەرژمێری ناوەندی ئاماری ئێران لە ساڵی ٢٠٠٥ ، ژمارەی دانیشتووانی ٥٥٤ کەس (٨٢ ماڵ) بووە.

دانیشووانى ئەم گوندە لە هۆزى جاوەندن و بە شێوەزارى لوڕى بەختیارى دەدوێن. ناوچەکەیان بە وڵاتى جاوید ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای لوڕستان
پۆل:بەختیارى
حەمیدە قوتب

**حەمیدە قوتب ئیبراھیم** (١٩٣٧ - ٢٠١٢) نووسەرێکی میسری بووە، خوشکی بچووکی سەید قوتب، بیرمەندی ئیخوان موسلیمین بووە. من لە ساڵی ١٩٣٧ لە قاھیرە لەدایک بووە. ئەو لە ساڵی ١٩٦٥ لە دۆسیەی بەناوبانگی ڕێکخراوی ئیخوان دەستگیرکرا، و سزای دە ساڵ کاری قورس بەسەردا سەپێندرا کاتێک تەمەنی ٢٩ ساڵ بوو، لەو کاتەدا تۆمەتبار کرابوو بە گواستنەوەی زانیاری و ڕێنمایی لە سەید قوتبەوە بۆ زەینەب غەزالی، و ھەروەھا وەک بەشداریکردن لە لیژنەیەک بۆ پشتگیریکردنی خێزانی دەستگیرکراوەکان لە ماوەی نێوان ساڵانی ١٩٥٤ و ١٩٦٤. دوای ٦ ساڵ و چوار مانگ بەسەربردن لە نێوان زیندانی سەربازی و زیندانی قەناتر لە دەستبەسەرکردن ئازاد بوو، لەگەڵ دکتۆر حەمدی مەسعوود ھاوسەرگیری کرد و لەگەڵیدا کۆچی کرد بۆ نیشتەجێبوون لە فەرەنسا، لە ٧-١٧-٢٠١٢ کۆچی دوایی کردووە.

## بەرھەمەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧
پۆل:مردووانی ٢٠١٢
پۆل:بیرمەندە ئیسلامییەکان
پۆل:لەدایکبووانی قاھیرە
ئامینە قوتب

**ئامینە قوتب ئیبراھیم** (١٩٢٧ - ٢٠٠٧) نووسەر و شاعیری میسری بووە، خوشکی نووسەری ئیسلامی سەید قوتب بووە و ھاوسەری کەمالەدین سەنانیری بووە.

## ژیان
لە ویلایەتی ئەسیوت لە میسر لەدایکبووە. لە خێزانێکی ئایینی گەورە بووە کە خاوەنی ئەخلاقی ئیسلامیبوون، و خوشکی سەید قوتب و محەممەد قوتب و حەمیدە قوتبە. دوای مردنی باوکی ڕووی کردە قاھیرە. بۆ ماوەی چەند مانگێک لەگەڵ براکەی سەید قوتب لە زیندانی سەربازی ڕاگیرا. ھاوسەرگیری لەگەڵ کەمال سەنانیری کرد کە سزای ٢٥ ساڵ زیندانیکردنی بەسەردا سەپێندرا، ئدوای پێنج ساڵ لەزیندان سەید قوتبی ناسی و داوای لێکرد ھاوسەرگیری لەگەڵ ئامینەی خوشکی بکات. دوای حەڤدە ساڵ مانەوە لەزیندان ھاوسەرگیری لەگەڵ ئامینە کرد.
## شیعر

## بەرھەمەکان
# دیوان رسائل إلی شھید
# دیوان مع القافلة

## مردن
ئامینە قوتب نزیکەی کاتژمێر پێنجی ئێوارەی ڕۆژی یەکشەممە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ لە ماڵەکەی خۆی لە شاری ھەرەم کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٢٠٠٧
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧
ناھید (فیلمی ٢٠١٥)

**ناھید** فیلمێکی ئێرانییە لە دەرھێنانی ئایدا پەناھەندە، نووسینی بە ھاوبەشی لەگەڵ ئەرسەلان ئەمیری و بەرھەمھێنانی بیژەن ئیمکانیان. لە ساڵی ٢٠١٤ دروست کراوە. ئەم فیلمە کە بۆ زیاتر لە ٣٠ فێستیڤاڵی فیلمی جیھانی ھەڵبژێردراوە، لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە سینەماکانی ئێران و لە مانگی شوباتی ٢٠١٦ لە زیاتر لە ٥٠ سینەمای وڵاتی فەڕەنسا لە لایەن کۆمپانیای (Memento Films) و لە ئیسپانیا (Caramel Films) و یۆنان (Strada Films) نمایش کراوە. کۆمپانیای نوری پیکچەرز دابەشکەری جیھانیی فیلم، مافی نمایشکردنی ناھیدی بە زیاتر لە ١٥ وڵاتی ئاسیا، ئەوروپا و ئەمریکای باشوور فرۆشتووە.

## چیرۆک
ناھید ژنێکی گەنجە کە بەھۆی ئاڵوودەبوونی ئەحمەدی مێردییەوە لێی جیابۆتەوە و بە چاپکردنی پایان نامەی (نامەی دکتۆرا یان ماستەر) خوێندکارییەوە بژێوی خۆی و کوڕە بچووکەکەی پەیدا دەکات. بە گوێرەی ڕێککەوتنەکەی لەگەڵ ھاوسەری پێشووی تەنیا ئەگەر ھاوسەرگیری نەکات دەتوانێت منداڵەکەی بەخێو بکات، بەڵام ئەو دەکەوێتە داوی خۆشەویستی پیاوێکی دەوڵەمەند بە ناوی مەسعوود کە پێشنیاری ھاوسەرگیری بۆ دەکات، بەڵام ئەو سەرەڕای ئەو حەزەی ناخی، لە ترسی لەدەستدانی منداڵەکەی؛ پێشنیارەکەی مەسعوود ڕەت دەکاتەوە.

## بەشداربووان

خەڵاتەکان
* براوەی خەڵاتی باشترین فیلمی کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی سینەمای فەرەنسا - فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی سەربەخۆی بۆردۆ ٢٠١٥.
* براوەی خەڵاتی داھاتووی بەڵێندەر لە لایەن (Un certain regard) - فێستیڤاڵی فیلمی کان ٢٠١٥.
* براوەی خەڵاتی سینەماکاری کامێرای زێڕینی بچووک - فێستیڤاڵی فیلمی برایانی ماناکی ٢٠١٥.
* براوەی خەڵاتی ڕۆجەر ئیبێرت - فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی شیکاگۆ ٢٠١٥.
* براوەی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو نەوید محەممەدزادە - فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی براتیسلاڤا ٢٠١٥.
* براوەی خەڵاتی باشترین دەرھێنەر - فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی براتیسلاڤا ٢٠١٥.
* فیلمی ھەڵبژێردراو - فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ڤایادۆلید ٢٠١٥.
* کاندیدی ئەسپی برۆنزی بۆ باشترین فیلمی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ستۆکھۆڵم ٢٠١٥.
* کاندیدی باشترین فیلمی کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی ھامبۆرگ، فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ھامبۆرگ ٢٠١٥.
* براوەی ئاسکی زێڕینی ژاپۆن - پێنجەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی نارا ٢٠١٥.

## بەستەرە دەرەکییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان
پۆل:فیلمە فارسییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ بە زمانی فارسی
پۆل:فیلمە درامییەکانی ٢٠١٥
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥
ھێڵی ئاسمانیی سعوودیە

[وێنۆک|300x300پیکسڵ| [بۆینگ ٧٤٧|فڕۆکەیەکی جۆری بۆینگ ٧٤٧ ی ھێڵی ئاسمانی سعودیە لەکاتی نیشتنەوە لە فڕۆکەخانەی جددە]]

**ھێڵی ئاسمانیی سعوودیە** ھێڵی ئاسمانییە کە ئاڵای سعودیە ھەڵدەگرێت کە بارەگا سەرەکییەکەی لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی شا عەبدولعەزیز لە شاری جدە و نووسینگەی لقەکانی لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی شا خالید لە ڕیاز و فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی شا فەھد لە دەمامە.

بەپێی ڕاداری فڕینی ٢٤، ھێڵی ئاسمانی سعودیە لە ئێستادا خاوەنی ١٨٨ فڕۆکەیە. کۆمپانیاکە ڕۆژانە گەشتی بەردەوام لە چەند شارێکی شانشینی سعودیەوە بۆ ٧٦ شوێنی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ئاسیا و ئەورووپا و ئەفریقا و کیشوەری ھیندستان و ئەمریکای باکوور ئەنجام دەدات.

## سەرچاوەکان

*
ڕابوونی ئیسلامی

**ڕابوونی ئیسلامی** یان **ڕابوون** () زاراوەیەکە کە ئاماژەیە بۆ گەڕانەوەی موسڵمانان بۆ ئیسلام دوای دوورکەوتنەوەیان لێی و پابەندبوونیان بە جێبەجێکردنی یاساکانی لە ژیان و کۆمەڵگاکانیاندا. بەناوبانگترین ڕابوون لە مێژووی مۆدێرن بە نزیکەیی لە ساڵی ١٩٧٠ دەستی پێکردووە، و لە تەقوای ئایینی و وەرگرتنی کولتوری ئیسلامی وەک جل و بەرگ، زاراوە، جیاکردنەوەی ڕەگەزەکان، دەربڕین و سانسۆرکردنی میدیا، و پابەندبوون بە بەھاکانەوە دەردەکەوێت لە ڕوانگەی ئایینی ئیسلامییەوە. زۆرجار ڕابوونەکە پەیوەستە بە بزووتنەوەی ئیسلامی سیاسی. لەکاتێکدا ڕابوونێکی دیکە ڕوویدا کە ھێرشی چەکداری گرتەوە، لەگەڵ ھەندێک توندڕەوی ئایینی و ھێرشکردنە سەر خەڵکی مەدەنی و ئامانجی سەربازی لەلایەن ئیسلامییەکانەوە وەک بزووتنەوەی جیھادی سەلەفی.

## دروستبوون
زیندووبوونەوەی ڕابوونی ئیسلامی بەزۆری ئاماژە بە جەمالەدین ئەفغانی دەکرێت - کە بە یەکێک لە کاریگەرترین ڕیفۆرمخوازە موسڵمانەکانی سەدەی نۆزدەھەم دادەنرێت - کە سەردانی زۆرێک لە وڵاتانی ئیسلامی کردووە، و ئەوەی ھاوکاری کردووە لە زیندووکردنەوەی ڕابوونی ئیسلامی قوتابی و ھاوەڵەکەی محەممەد عەبدە بووە، کە لە سەرەتای بزووتنەوەی سەلەفیدا بە کاریگەرترین کەسایەتی وەسف کرا. لە ساڵی ١٩٢٨ حەسەن بەنا ئیخوان موسلمین دامەزراند کە بە یەکەم حیزبی ئیسلامی ڕێکخراو دادەنرێت و تا ئێستاش بە گەورەترین و کاریگەرترین گرووپی ئیسلامی لە جیھاندا دادەنرێت. ھەروەھا لیستی ھاندەر و بیرمەند و ھەڵسوڕاوانی ڕابوونی ئیسلامی لەسەر دەستی شێخ محەممەد ڕەشید ڕەزا و سەید قوتب لەخۆدەگرێت کە بە دیارترینی ئەو کەسانە دادەنرێن کە سیماکانی ڕابوونی ئیسلامی دادەنێن بۆ ئەوەی کۆمەڵگاکان بگەڕێنەوە بۆ جارێکی تر پابەندبوون بە ئیسلامەوە دوای ئەوەی لە ئیسلام دوورکەوتنەوە.

لە باشووری ئاسیا، بیرمەندان و دەوڵەتمەدارە ڕیفۆرمخوازەکانی وەک سید ئەحمەد خان، محەممەد ئیقبال و محمد عەلی جیناح، تیۆری ناسیۆنالیزمی ئایینی لە ھەردوو نیمچە دوورگەی ھیندستان و کۆمەڵەی موسڵمانان لە ھیندستان بەرەوپێش برد، ئەمەش بووە ھۆی دامەزراندنی یەکەم کۆماری ئیسلامی مۆدێرن: پاکستان. ھەروەھا ئەبو ئەعەلا مەودودی بە یەکێک لە داکۆکیکاران و ھاندەرانی ڕابوون دادەنرێت ئەو سەرکردە و یەکێکە لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵی ئیسلامی لە باشووری ئاسیا، کە ئەمڕۆ یەکێکە لە گەورەترین پارتە ئیسلامییەکانی کیشوەری ھیندستان، کە چوار وڵات لەخۆدەگرێت: پاکستان ، ھیندستان ، بەنگلادیش و سریلانکا، ھەرچەندە ئەم لایەنانە ھیچ پەیوەندییەکی ڕێکخراوەیییان لەگەڵ یەکتردا نییە. یەکێک لەو ڕووداوە گرنگانەی کە یارمەتی ڕابوونی ئیسلامی دا ، قەیرانی وزە بوو لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا، کە بووە ھۆی پێکھێنانی ڕێکخراوی وڵاتانی ھەناردەکاری نەوت (ئۆپێک) لەلایەن شا فەیسەڵ کوڕی عەبدولعەزیزەوە ١٩٧٩ و دامەزراندنی کۆماری ئیسلامی ئێرانی شیعە ڕووداوی سێیەم ڕووداوی مزگەوتی حەرام کە بە ڕووداوی جوھەیمان ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئیسلامی سیاسی
پۆل:زاراوە نوێیەکانی سیاسەت
ڕۆژگارێکی تەمەنم

**ڕۆژگارێکی تەمەنم** ( کتێبێکی زەینەب غەزالییە کە دوای ئازادبوونی لە زیندان نووسیویەتی، کە تێیدا باس لە ئەشکەنجەدانی خۆی دەکات لە کاتی دەستبەسەرکردنیدا لە سەردەمی جەمال عەبدولناسردا. کتێبی (ڕۆژگارێکی تەمەنم) نوێنەرایەتی مێژووی سەردەمی دەسەڵاتی جەمال عەبدولناسر سەرۆکی میسر دەکات، بەتایبەتی ماوەی کاتی نێوان ساڵانی ١٩٦٤ و ١٩٧١. شایەنی باسە کە کتێبەکە تیشک دەخاتە سەر مامەڵەکانی عەبدول ناسر لەگەڵ ئەندامانی ئیخوان موسلمین لە میسر لە ناو زیندان و ناوەندەکانی دەستبەسەرکردن، چ مەدەنی و چ سەربازی، و “سەرکوتکردنی ھەرچی ئیسلامییە، لە لایەنی مێژوویی ئەم کتێبەوە، ناوی زۆرێک لە پێشەنگەکانی داکۆکیکردنی ئیسلامی لە میسر و ئەشکەنجەدانیان لەلایەن ڕژێمی عەبدولناسرەوە لەخۆدەگرێت. سەبارەت بە لایەنی ئایدیۆلۆژیش، نووسەر لە خستنەڕووی بابەتی کتێبەکەیدا بەتەواوی ئامادەبووە ئەمەش لەبەرئەوەی ژیاننامەی خۆی دەنووسێت، تیشک دەخاتە سەر (بەتایبەت لە پێشەکی کتێبەکەدا) وێنەی خۆڕاگربوون لەسەر بنەما ئیسلامییەکان لە بانگخوازانی سەردەم. کتێبەکە لە ساڵی ١٩٩٩ لەلایەن دەزگای دابەشکردن و چاپ و بڵاوکردنەوەی ئیسلامییەوە چاپ و بڵاوکراوەتەوە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* بۆچوونی خوێنەران سەبارەت بە کتێبی ڕۆژانی ژیانم لە ماڵپەڕی ئەبجەد
* لینکی کتێب, تۆڕی دەعوە

## سەرچاوەکان

پۆل:ژیاننامە
چەند سەرنجێک لە کتێبی خوا

**چەند سەرنجێک لە کتێبی خوا** () لێکدانەوەیەک بۆ قورئانی پیرۆز کە لەلایەن بانگخوازی ئیسلامی کۆچکردوو زەینەب غەزالی نووسراوە، و لەلایەن دکتۆر عەبدولحەی فەرماوی، پرۆفیسۆر لە زانکۆی ئەزھەر پێداچوونەوەی بۆ کراوە و پێشەکی بۆ نوسراوە. بە یەکەم لێکدانەوەی قورئانی پیرۆز دادەنرێت کە ژنێک نوسیویەتی. لە سەرەتای نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوودا نووسینی لێکدانەوەکەی تەواو کرد و یەکەم بەرگی “ دار الشروق ” لە ساڵی ١٩٩٥ی زایینیدا بڵاوکرایەوە.

## ئەمانەش ببینە
* ڕۆژگارێکی تەمەنم

## بەستەرە دەرەکییەکان
* چەند سەرنجێک لە کتێبی خوا.. یەکەم لێکدانەوەی قورئان کە ژنێک نوسیویەتی ئیخوان ئۆنلاین، ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩
* زەینەب غەزالی.. یەکەم ژن کە قورئانی لێک دایەوە ئیخوان ئۆنلاین، ٤ی ئابی ٢٠٠٥

## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبەکانی تەفسیر