open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تیۆریی ھەمووشتێک

وێنۆک|150x150پیکسڵ
**تیۆریی ھەمووشتێک** () تیۆرێکی گریمانەیییە لە فیزیای تیۆریدا کە پەیوەندی ھەموو دیاردە فیزیایییەکان لەگەڵ یەکتردا دەردەبڕێت. ئەم تیۆرییە لە ڕاستیدا ھەوڵێکە بۆ تێکەڵکردنی تیۆری ڕێژەیی گشتی و میکانیکی کوانتەمی ئەنیشتاین کە لەگەڵ یەکتردا ناگونجێن. ھەروەھا ئەم تیۆرییە ھەوڵدەدات چوار ھێزی سەرەکی ناسراوی سروشت یەکبخات، واتە ھێزی کێشکردن، ھێزی ئەتۆمی لاواز، ھێزی ئەتۆمی بەھێز و ھێزی کارۆموگناتیسی.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیزیکی تیۆریک
ھێزی پێنجەم

**ھێزی پێنجەم** () ھێزێکی نەناسراوە کە پێدەچێت ھێزێکی دیکە بێت لەگەڵ چوار ھێزی بنەڕەتی کە بریتین لە ھێزی کێشکردن و کارۆموگناتیسی و ھێزی ئەتۆمی بەھێز و ھێزی ئەتۆمی لاواز. لە فیزیادا ئەم چوار ھێزە بنەمای ھەموو کارلێکە ناسراوەکان لە سروشتدا بەپێی بیروباوەڕی ئێستا پێکدەھێنن. ھێزی پێنجەم گریمانە کراوە بۆ ڕوونکردنەوەی تێبینییە نائاسایییە جۆراوجۆرەکان، کە لەگەڵ تیۆرییەکانی ئێستادا ناتەبایە. زۆرێک وا گریمانە دەکەن کە ھێزەکە بە نزیکەیی لەسەر ڕێزبەندی کێشکردن بێت (واتە زۆر لاوازترە لە ھێزە کارۆموگناتیسییەکان یان ئەتۆمییەکان).

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ھێز
فۆتۆنی تاریک

**فۆتۆنی تاریک** () تەنۆلکەیەکی بنەڕەتی گریمانەیییە کە ڕۆڵی ھەڵگری ھێزی کارۆموگناتیسی بۆ ماددە تاریکەکان دەگێڕێت. لە ڕووی تیۆرییەوە دەتوانرێت فۆتۆنە تاریکەکان بدۆزرێتەوە بە تێکەڵبوون لەگەڵ فۆتۆنە ئاسایییەکان و کاریگەرییەکانیان لەسەر کارلێکە ناسراوەکانی تەنۆلکەکان. ئەم تەنۆلکەیە لە ساڵی ٢٠٠٨ لەلایەن شۆن کارۆل و مارک کامینکۆڤسکی و لۆتی ئاکەرمان و ماتی ئاڕ باکلی دۆزرایەوە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ماددەی تاریک
پۆل:بۆزۆنەکان
مۆدێلی ستاندارد

**مۆدێلی ستاندارد** فیزیای تەنۆلکە بنەڕەتییەکان ناوی ئەو تیۆرییەیە کە پەیوەندی بە ھێزە کارۆموگناتیسییەکان، ناوکی بەھێز، ناوکی لاواز، و ھەروەھا پۆلێنکردنی تەنۆلکە ژێر ئەتۆمییەکانەوە ھەیە. ئەم مۆدێلە لە نیوەی دووەمی سەدەی بیستەمدا لە ئەنجامی ھەوڵی ھاوبەشی زانایان لە دروست بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:چەمکە فیزیکییەکان
پۆل:فیزیکی تەنۆکەیی
ڤال فیچ

**ڤال لۆگسدۆن فیچ** (لەدایکبووی ١٠ی ئازاری ١٩٢٣ لە شاری مێریمان لە ویلایەتی نەبراسکا لە ئەمریکا - لە ٥ی شوباتی ٢٠١٥ لە شاری پرینستۆن لە ویلایەتی نیوجرسی کۆچی دوایی کردووە) فیزیازانێکی ئەتۆمی ئەمریکییە. فیچ و جەیمس واتسۆن کرۆنین بە ھاوبەشی خەڵاتی نۆبڵی فیزیایان لە ساڵی ١٩٨٠ بەدەستھێنا. ئەوان خەڵاتەکەیان وەرگرتووە بەھۆی ئەو تاقیکردنەوانە کە لە ساڵی ١٩٦٤ بە بەکارھێنانی سیستەمی خێراکەری زارتی AGS لە تاقیگەی نیشتمانی بروکھاڤن ئەنجامیانداوە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی
پۆل:فیزیکزانانی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣
پۆل:مردووانی ٢٠١٥
پۆل:دەرچووانی زانکۆی مکگێل
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی مەدالیای نیشتمانی بۆ زانست
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
مێریمان، نیبراسکا

**مێریمان** گوندێکە لە ناوچەی چێری لە ویلایەتی نیبراسکا. لە کاتی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ١٢٨ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

*
قەرزی قوتابی

**قەرزی خوێندکار** یان **قەرزی قوتابی** () جۆرێکە لە قەرز کە دەدرێت بە خوێندکاران بۆ یارمەتیدان لە پێدانی کرێی خوێندنی زانکۆ و کتێب و خەرجی ژیان. 

## سەرچاوەکان

*
قوتابخانه‌ی تایبه‌تی

وێنۆک| ئەکادیمیای فیلیپس ئێکستەر لە شاری نیو ھامپشایر کە یەکێکە لە کۆنترین قوتابخانە بەشەناوخۆیییە تایبەتەکان لە ئەمریکا
**قوتابخانەی تایبەتی** () قوتابخانەیەکە کە لەلایەن حکومەتەوە بەڕێوەناچێت و پارەی بۆ دابین نەکراوە بە پێچەوانەی قوتابخانەی حکومییەوە.

قوتابخانە تایبەتەکان (ھەروەھا بە 'قوتابخانە سەربەخۆکان' ناسراون)، ئەو قوتابخانانەن کە پشت بە حکومەتی نیشتمانی یان ناوخۆیی نابەستن بۆ دابینکردنی دارایی خۆیان. بە شێوەیەکی گشتی دەستەی پارێزگاریان ھەیە و سیستەمێکی حوکمڕانییان ھەیە کە کارکردنی سەربەخۆیان مسۆگەر دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:جۆرەکانی قوتابخانە
قوتابخانەی گشتی

[وێنۆک|270x270پیکسڵ| بە ٥٬٤٩٨ خوێندکار لە ساڵی خوێندنی ٢٠٢١–٢٢، قوتابخانەی ئامادەیی باڵای ڕیدینگ لە ڕیدینگ، پێنسیلڤانیا، گەورەترین قوتابخانەی ویلایەتییە لە [پێنسیلڤانیا و یەکێکە لە گەورەترین قوتابخانەکانی ویلایەتی لە ئەمریکا .]]
**قوتابخانەی دەوڵەتی**, **قوتابخانەی گشتی**, یان **قوتابخانەی حکومی** قوتابخانەیەکی سەرەتایی یان ناوەندییە کە ھەموو خوێندکاران بەبێ بەرامبەر تێیدا دەخوێنن. ئەم جۆرە قوتابخانانە بە تەواوی یان بەشێکیان لە ڕێگەی باجەوە پارەیان بۆ دابین دەکرێت و لەلایەن حکومەتی ویلایەتەوە بەڕێوەدەبرێن.

قوتابخانەکان کە لەلایەن دەوڵەتەوە پارەیان بۆ دابین دەکرێت، بە شێوەیەکی بنەڕەتی لە ھەموو وڵاتێکی جیھاندا ھەن، ھەرچەندە گۆڕانکارییەکی بەرچاو لە پێکھاتە و بەرنامە پەروەردەیییەکانیاندا ھەیە. خوێندن کە حکوومەت پارەی بۆ دابین دەکرێت بەگشتی خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی (تەمەن ٤ ساڵ تا ١٨ ساڵ) دەگرێتەوە.

## سەرچاوەکان

*
قوتابخانەی سەرەتایی

وێنۆک|250x250پیکسڵ| قوتابخانەیەکی سەرەتایی لە شاری ئابیانە، ناتانز
**قوتابخانەی سەرەتایی** () قوتابخانەیەکە بۆ منداڵان و فێرخوازانی گەنج کە خوێندنی سەرەتایی تێدا دەخوێندرێت. دەرچوون لە قۆناغی سەرەتایی ھەنگاوی یەکەمی خوێندنی فەرمییە، کە ٥ یان ٦ بۆ ١١ ساڵ دەخایەنێت لە وڵاتە جیاوازەکاندا. لە پۆلی یەکەمدا توانای خوێندنەوە و نووسین دەخوێندرێتەوە، لە پۆلەکانی دواتردا زیاتر دەق و زانیاری لەسەر بنەماکانی زانست دەخوێندرێت بۆ ئەوەی خوێندکار بتوانێت بچێتە قۆناغی ئامادەیی یان ناوەندی.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:فێرگەکان
پۆل:ڕێکخراوە پەروەردەییەکان
پۆل:جۆرەکانی قوتابخانە
قوتابخانەی ناوەندی

وێنۆک|قوتابخانەیەکی ناوەندی لە ئوسترالیا
**قوتابخانەی ناوەندی** یان **ئامادەیی** () دامەزراوەیەکە کە خوێندنی ناوەندی تێیدا دەخوێنرێت. ھەندێک لە قوتابخانە ناوەندییەکان ھەردوو *خوێندنی ناوەندی خوارەوە* (تەمەن ١١ بۆ ١٤) و *خوێندنی ناوەندی سەرەوە* (تەمەن ١٤ بۆ ١٨) پێشکەش دەکەن، واتە ھەردوو ئاستی ٢ و ٣ی پێوەرەکانی ISCED، بەڵام ئەمانە دەتوانرێت لە قوتابخانە جیاوازەکانیشدا دابین بکرێن.

لە ئەمریکا زۆربەی سیستەمی خوێندنی ناوەندی ناوخۆیی قوتابخانەی ناوەندی و ئامادەیی جیاوازیان ھەیە. لە شانشینی یەکگرتوو، زۆربەی قوتابخانەکانی دەوڵەت و قوتابخانە تایبەتەکان (کە پارەیان بۆ دابین دەکرێت) قوتابیانی نێوان تەمەنی ١١–١٦ یان ١١–١٨ لەخۆدەگرن.

## سەرچاوەکان

پۆل:جۆرەکانی قوتابخانە
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڤیێتنامی
زانکۆی کۆڵۆمبیا

**زانکۆی کۆڵۆمبیا** () زانکۆیەکی تایبەت و زۆر بەناوبانگی توێژینەوەیە لە نیویۆرک لە ئەمریکا، کە لە ساڵی ١٧٥٤ دامەزراوە، لە سەردەمی دەسەڵاتی کۆلۆنیالیزمی بەریتانیا بەسەر ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەمریکادا. بەپێی دوایین ڕیزبەندی زانکۆ نیشتمانییەکانی ئەمریکا لەلایەن ھەواڵ و ڕاپۆرتی جیھانی ئەمریکاوە، ئەم زانکۆیە لە پلەی ١٨ی جیھاندایە. بەپێی ڕیزبەندی شەنگەھای لە ساڵی ٢٠٢٠ ئەم زانکۆیە لە پلەی حەوتەمی جیھاندا بووە (بەرزترە لە زانکۆی ئۆکسفۆرد). ئەم زانکۆیە دەکەوێتە بەشی مانھاتن لە شاری نیویۆرک.

## سەرچاوەکان

پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکانی مانھاتان
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پۆل:کۆلێژە کۆلۆنیالیەکان
زانکۆی تایبەتی

[وێنۆک|[زانکۆی ھارڤارد لە شاری کامبریج، ماساچووسیتس و یەکەم زانکۆیە کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دامەزراوە]]
**زانکۆی تایبەت** (ناحکومی یان قازانج نەویست) () بەزۆری ھیچ ھاوکارییەکی دارایی لە حکومەت یان ڕێکخراوەکانی سەر بە حکوومەت بۆ بابەتە کارگێڕی و ژێرخانییەکان وەرناگرێت و تەنھا لەلایەن کەرتی تایبەتەوە دارایی دەکرێت؛ بۆیە لە بەرامبەر زانکۆی دەوڵەتدا ھەڵکەوتوون. ھەرچەندە تێچووی بەڕێوەبردنی ئەو زانکۆیانە لەلایەن کەرتی تایبەتەوە دابین دەکرێت، بەڵام زیاتر لەلایەن حکوومەتەوە پابەند دەکرێن بە جێبەجێکردنی یاساکانی پەروەردەیی.

بەڵام زانکۆ تایبەتەکان لە ھەندێک وڵات دەتوانن یارمەتی توێژینەوە لە حکوومەت وەربگرن. بۆ نموونە لە ئەمریکا زانکۆ تایبەتەکان دەتوانن لە دامەزراوەی نیشتمانی زانستی ئەمریکا، دامەزراوە نیشتمانییەکانی تەندروستی، یان وەزارەتی وزەی ئەمریکا پارە وەربگرن. زۆرێک لە زانکۆ تایبەتەکان وەک ڕێکخراوی قازانج نەویست پۆلێن دەکرێن.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:جۆرەکانی زانکۆ و کۆلێژ
کۆمەڵکوژیی زیندانی سەیدنایە

**کۆمەڵکوژیی بەندیخانەی سەیدنایە** () کۆمەڵکوژییەکە لە ڕۆژی شەممە ٥ی تەممووزی ٢٠٠٨ لە زیندانی سەربازیی سەیدنایە لە سووریا لە ئەنجامی نافەرمانییەک کە لەلایەن دەستبەسەرکراوانی ئیسلامییەوە ئەنجامدرا. بەگوێرەی ڕووانگەی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ، زیندانییە ئیسلامییەکان ئەوانە بوون کە ئاژاوەگێڕییەکانیان دەستپێکردووە. دەیان زیندانی و پاسەوانی زیندان بوونە قوربانی ئەم کۆمەڵکوژییە.

## ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ
لە ڕاگەیەندراوێکدا کە ڕووانگەی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ بڵاویکردووەتەوە، ئاماژەی بەوەکردووە کە دوای ئەوەی پۆلیسی سەربازی فیشەکی زیندوویان ئاراستەی زیندانیان کردووە لایەنی کەم ٢٥ کەس گیانیان لەدەستداوە. ھەر لەو چوارچێوەیەدا، سەرۆکی ڕێکخراوی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ موھەننەد حەسەنی ڕای گەیاند، شایەتحاڵەکان باسیان لە بوونی دووکەڵێک کردووە کە لە ھەندێک شوێنی زیندانەکەوە بەرزبووەتەوە بێ ئەوەی بزانن بەھۆی ئاگرکەوتنەوە بووە یان گازی فرمێسکڕێژ.

## سەرچاوەکان
یانەی وەرزشی چەمچەماڵ

**یانەی وەرزشی چەمچەماڵ** یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە بنکەکەی لە قەزای چەمچەماڵە، لە خولەکانی کوردستان بەشدار. پێشتر لە خولی نایابی کوردستان بوو. ئێستا لە خولی پلە یەکی کوردستانە

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی ڕانیە

**یانەی وەرزشی ڕانیە** یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە بنکەکەی لە شاری ڕانیە.لەساڵی ١٩٩٢ دامەزراوە ، لە خولەکانی کوردستان بەشدارە. ئێستا لە خولی نایابی کوردستان بەشدارە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
محەممەد باقری

**محەممەدحوسێن ئەفشۆردی** () ناسراو بە **محەممەد باقری** (؛ ١٩٦٠ یان ١٩٦١ – ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥) کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و فەرماندەیەکی باڵای سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی بوو کە لە ساڵی ٢٠١٦ەوە ھەتا کاتی مردنی لە ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران لە ٢٠٢٥، وەکوو سەرۆکی بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران کاری کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئێران
پۆل:ئێرانییەکان بەپێی پیشە
پۆل:ئێرانییەکان
پۆل:سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٦٠
پۆل:مردووانی ٢٠٢٥
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
یانەی وەرزشی چوارقوڕنە

**یانەی وەرزشی چوارقوڕنە** یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە، ساڵانە لە خولەکانی کوردستان بەشدارە. لە ساڵی ٢٠٠٠ دامەزراوە، بنکەکەی دەکەوێتە شاڕۆچکەی چوارقوڕنە. لە ئێستادا لەخولی نایابی کوردستان بەشدارە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی ئارارات

**یانەی وەرزشی ئارارات** لە ساڵی ١٩٩٦ لە شارۆچکەی پیرمام دامەزراوە. یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە بەشدارە لە خولەکانی کوردستان، لە ئێستادا لە خولی نایابی کوردستان بەشداری دەکات.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
پۆل:وەرزش لە ھەولێر
پۆل:دامەزراندنەکانی ١٩٩٦ لە عێراق
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ لە ھەولێر
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی عێراق
یانەی وەرزشی دەربەندیخان

**یانەی وەرزشی دەربەندیخان** لە ساڵی ١٩٩٢ دامەزراوە لەسەر دەستی چەند کەسایەتییەکی وەرزشی شارەکە، یەکێکە لە یانەکانی کوردستان ھەر لە سەرەتای دروستبوونییەوە ھەتاکوو ئەم کاتە بە بێ دابران بەردەوام بەشداری خول و پاڵەوانێتییە وەرزشییەکانی کوردستانی کردووە، لە ئێستادا یانەی دەربەندیخان یەکێکە لە یانە پلە نایابەکانی کوردستان بەشدارە لە خولی نایابی کوردستان

## دەستکەوتەکانی
🔹٢٠٠٧–٢٠٠٦ پلەی پێنجەم لە گرووپی چوارەمی خولی نایابی کوردستان

🔹٢٠٠٨–٢٠٠٧ پلەی ھەشتەمی خولی پلە یەکی کوردستان

🔹٢٠٠٩–٢٠٠٨ پلەی حەوتەمی خولی پلە یەکی کوردستان

🔹٢٠١٠–٢٠٠٩ پلەی سێزدەی خولی پلە یەکی کوردستان

🔹٢٠١١–٢٠١٠ پلەی شازدەمی خولی پلە یەکی کوردستان

🔹٢٠١٢–٢٠١١ پلەی پازدەی خولی پلە یەکی کوردستان

🔹٢٠١٣–٢٠١٢ پلەی دەیەمی خولی پلە یەکی کوردستان

🔹٢٠١٤–٢٠١٣ پلەی پێنجەمی خولی پلە یەکی کوردستان

🔹٢٠١٥–٢٠١٤ پلەی حەوتەمی خولی پلە یەکی کوردستان

🔹٢٠١٦–٢٠١٥ پلەی دوازدەی خولی پلە یەکی کوردستان

🔹٢٠١٨–٢٠١٧ پلەی چوارەمی خولی پلە یەکی کوردستان

🔹٢٠١٩–٢٠١٨ پلەی چواردەمی خولی نایابی کوردستان

🔹٢٠٢١–٢٠٢٠ پلەی شەشەمی خولی نایابی کوردستان

🔹٢٠٢٢–٢٠٢١ پلەی حەوتەمی خولی نایابی کوردستان

## سەرچاوەکان
## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
ئۆپۆزیسیۆنی سووریا

**ئۆپۆزیسیۆنی سووریا** () ئەو پێکھاتە سیاسییەیە کە ھاوپەیمانی نیشتیمانیی سووریا نوێنەرایەتی دەکات و گرووپەکانی دژە ئەسەدی سووریا بە ھەندێک کۆنترۆڵی خاکی وەک حکوومەتێکی کاتی لە سووریا پێکدەھێنێت.

ئۆپۆزیسیۆنی سووریا لە سەرەتای ململانێی سووریاوە لە گرووپەکانەوە پەرەی سەندووە کە داوای ڕووخاندنی حکوومەتی ئەسەد دەکەن لە سووریا و دژایەتی حکوومەتی بەعسییان کردووە. پێش شەڕی ناوخۆیی سووریا، زاراوەی «ئۆپۆزیسیۆن» بۆ ئاماژەدان بە ئەکتەرە سیاسییە باوەکان بەکارھێنرابوو، بۆ نموونە لیژنەی ھەماھەنگی نیشتمانی بۆ گۆڕانکاری دیموکراتیک؛ واتە ئەو گرووپ و کەسانەی کە مێژووی ناکۆکییان لە دژی دەوڵەتی سووریادا ھەبووە.

یەکەمین پێکھاتەی ئۆپۆزیسیۆن کە لە شۆڕشی سووریا پێکھاتبوون، کۆمیتەی ڕێکخستنی خۆپیشاندانی ناوخۆیی بوو.

گرووپە ئۆپۆزیسیۆنەکان لە سووریا لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠١١، لە کاتی شەڕی ناوخۆیی سووریادا، وەرچەرخانێکی نوێیان بەخۆوە بینی، کاتێک یەکیان گرت بۆ پێکھێنانی ئەنجومەنی نیشتمانی سووریا (SNC), کە پشتگیرییەکی بەرچاوی نێودەوڵەتی و دانپێدانانی وەک ھاوبەشێک بۆ گفتووگۆ وەرگرت. ئەنجومەنی نیشتمانی سووریا لەلایەن ١٧ دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە دانی پێدا نرا و پشتگیری لێکرا، کە سێ لەو وڵاتانە (فەڕەنسا، بەریتانیا و ئەمریکا) ئەندامی ھەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایش بوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٠١٣
پۆل:ئەندامانی کۆمکاری عەرەبی
پۆل:گرووپە یاخییەکان کە چالاکانە ناوچەکان کۆنتڕۆڵ دەکەن
پۆل:سیاسەتی سووریا
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی
پۆل:سووریا
پۆل:شەڕی ناوخۆیی سووریا
پۆل:شەڕە ناوخۆیییەکان
یانەی وەرزشی سۆران

**یانەی وەرزشی سۆران** یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە لە ساڵی ١٩٩٣ دامەزراوە، بنکەی یانەکە لە قەزای سۆران ە، بەشدارە لە خولەکانی کوردستان.

## سەرچاوەکان
https://yariga.net/TAG/%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D8%B3%DB%86%D8%B1%D8%A7%D9%86/
یاسادانان

**یاسادانان** () بریتییە لە پرۆسەیەک یان ئەنجامی تۆماکردنی یاساکان یان دەرکردنیان یان ڕاگەیاندنی لەلایەن دەسەڵاتی یاسادانان یان  پەرلەمان، یان دەستەیەکی حوکمڕانی ھاوشێوە. پێش ئەوەی بڕگەیەکی یاسا ببێتە یاسا لەوانەیە بە پڕۆژە یاسایەک بناسرێت، و ڕەنگە بە شێوەیەکی بەرفراوان بە «یاسادانان» ناوببرێت لە کاتێکدا لەژێر جیاکاریدا دەمێنێتەوە بۆ جیاکردنەوەی لە کارەکانی تر.  یاسادانان دەتوانێت چەندین مەبەستی ھەبێت: ڕێکخستن، ڕێگەپێدان، قەدەغە کردن، دابینکردنی (پارە)، سزادان، بەخشین، ڕاگەیاندن، یان سنووردارکردن. دەکرێت پێچەوانەی یاسایەکی نایاسایی بێت لەلایەن دەزگایەکی جێبەجێکردن یان کارگێڕییەوە لەژێر دەسەڵاتی یاسایەکی یاساداناندا.
## سەرچاوەکان

پۆل:یاسا بەپێی جۆر
پۆل:ئەنجومەنەکانی یاسادانان
پۆل:سیاسەت
موھەننەد حەسەنی

**موھەننەد حەسەنی** چالاکوانێکی مافی مرۆڤە و لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە بەشداری کردووە لە دامەزراندنی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی سووریا «سەواسیا»، براوەی خەڵاتی مارتن ئێناڵز بۆ ساڵی ٢٠١٠ و خەڵاتی کۆمەڵەی پارێزەرانی ئەمستردام بۆ ساڵی ٢٠١٠. 
= سەرچاوەکان =
حەسەن عەلی

**حەسەن عەلی خان** (لە دایکبووی ١٩٦٨، هەولێر) بەرهەمهێنەر و دەرهێنەری فیلمی سینەمایی و زنجیرەی تەلەفزیۆنی کوردە. ئەو بە دەرهێنانی فیلمی شیرین و زنجیرەی ئادیابین ناسراوە.

## بەرهەمەکان

### وەک دەرهێنەر

### وەک بەرهەمهێنەر

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨
پۆل:زیندووان
یانەی وەرزشی شەقڵاوە

**یانەی وەرزشی شەقڵاوە** یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە لە ساڵی ١٩٩٣ دامەزراوە، بنکەکەی لە قەزای شەقڵاوەیە ، لە خولەکانی کوردستان بەشدارە، لە ئێستا لە خولی نایابی کوردستان بەشدارە
.

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
زانستی قورئان

**زانستی قورئان** یان **زانستەکانی قورئان** ئەو زانستانەن کە پەیوەندییان بە قورئانەوە ھەیە لە ڕووی وەحی و ڕێکخستنی، کۆکردنەوە و نووسینەکەی، خوێندنەوە و تەجووید، زانستەکانی تەفسیر، زانینی موحکەم و موتەشابیھی، ناسخ و مەنسوخ، ھۆکارەکانی دابەزینی ئایەتەکان، موعجیزەی قورئان، ئیعڕاب و شیوازی نوسین، زانینی وشە نامۆکانی قورئان، وە زانستەکانی دیکەی پەیوەست بە قورئان. ھەروەھا بە ھەموو زانست و لێکۆڵینەوەکانی پەیوەست بە قورئان ناسراوە، یان ھەموو شتێک کە پەیوەندی بە قورئانەوە ھەیە، یاخود زانستەکانی کتێب. زەرکەشی زانستەکانی قورئانی بە ٤٧ زانست داناوە، وە سیوتی  80 زانستی وەک زانستی قورئان ئاماژەپێکردووە.
## سەرچاوەکان

پۆل:قورئان
مانۆر لۆردز

**مانۆر لۆردز** کایەیەکی ڤیدیۆیی سەدەی ناوینی شار دروستکردن و تاکتیکی کاتی ڕاستەقینەیە کە لەلایەن گرێگ ستیچێن لە کۆمپانیای سلاڤی ماجیک پەرەی پێدراوە و لەلایەن ھودد ھۆرسەوە بڵاوکراوەتەوە. بڕیارە لە ٢٦ی نیسانی ٢٠٢٤ بڵاوبکرێتەوە.
## سەرچاوەکان

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٢٤
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان
خوێندنی ناوەندی

وێنۆک|250x250پیکسڵ| پۆلێکی قۆناغی یەکەمی ئامادەیی لە ئەمریکا
**خوێندنی ناوەندی** یان **خوێندنی دوای بنەڕەتی** دوو قۆناغ لە پێوەرەکانی پۆلێنکردنی ستانداردی نێودەوڵەتی پەروەردە دەگرێتەوە. خوێندنی ناوەندی بە شێوەیەکی گشتی دوای شەش ساڵ خوێندنی سەرەتایی ئەنجام دەدرێت و دواتر خوێندنی باڵا، خوێندنی پیشەیی یان دامەزراندن دێت. 

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڤیێتنامی
خوێندنی سەرەتایی

[وێنۆک| منداڵانی قوتابخانە لە خوێندنی سەرەتایی، [چیلی|شیلی]]
**خوێندنی سەرەتایی** بە شێوەیەکی گشتی قۆناغی یەکەمی خوێندنی فەرمییە، کە دوای باخچەی ساوایان و پێش قۆناغی ناوەندی دێت.

ھیچ ڕێککەوتنێکی باو لەسەر ماوەی خوێندنی سەرەتایی نییە، بەڵام زۆرجار سێ-شەش ساڵ خوێندنی سەرەتایی، و لە ھەندێک وڵاتدا (وەک ئەمریکا) حەوت-نۆ ساڵی یەکەم بە خوێندنی سەرەتایی دادەنرێت.

## سەرچاوەکان
میلیسەکانی ئازادیی کوردستان

**میلیسەکانی ئازادیی کوردستان** یان بەکورتی **ماک** (بە کرمانجی: Milîsên Azadiya Kurdistanê, MAK) گرووپێکی چەکداری کوردە کە دژ بە حکوومەتی تورکیا چالاکی دەکات. ئەو گرووپە عەبدوڵڵا ئۆجەلان بە ڕێبەری خۆی دەزانێت و لەگەڵ پارتی کرێکارانی کوردستان ھاوکاری دەکات. ماک تا ئیستاکە چەندین ئۆپەراسیۆنێکی چەکداری دژ بە حکوومەتی تورکیا جێبەجێ کردووەتەوە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* میلیسەکانی ئازادیی کوردستان لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئیکس.
* میلیسەکانی ئازادیی کوردستان لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی تێلێگرام.

*
پۆل:حیزبەکانی باکووری کوردستان
پۆل:ڕێکخراوە ئاپۆییستەکانی تورکیا
پۆل:حیزبەکانی تورکیا
پۆل:ئاپۆییزم
پۆل:جیاییخوازیی کورد لە تورکیا
فرێدریکێ گیردینک

**فرێدریکێ گیردینک** (بە ھۆڵەندی: Fréderike Geerdink)، (١٩٧٠ لە ھێنگێلۆ، ھۆلەندا - ) ڕۆژنامەنووس و نووسەری سەربەخۆی ھۆڵەندییە کە لە ڕاپۆرتکردن لەسەر ژنانی کورد و پرسە سیاسییەکانی تورکیا پسپۆڕە. ئەو تاکە ڕۆژنامەنووسی بیانی بوو کە لە نێوان ساڵانی ٢٠١٢ بۆ ٢٠١٥ لە ئامەدەوە بوو. ئەو دووجار لە تورکیا دەستبەسەر و لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥ دیپۆرت کرایەوە. بەدوای ئەمەش ساڵێک وەک ڕۆژنامەنووس لەگەڵ پارتی کرێکارانی کوردستاندا تێپەڕاندەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی ھێنگێلۆ
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:ڕۆژنامەنووسانی ھۆڵەندی
پۆل:ڕۆژنامەنووسانی ژنی ھۆڵەندی
پۆل:نووسەرانی ژنی ھۆڵەندیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:دیپۆرتکراوەکان لە تورکیا
خولی پلە یەکی کوردستان

**خولی پلەیەکی کوردستان** دووەمین بەھێزترین خولی ھەرێمی کوردستانە لە دوای خولی نایابی کوردستان. لە ١٦ یانە پێکدێت. پاڵەوانی ئەم خولە لەگەڵ پلەی دووەمی ئەم خولە ڕاستەوخۆ سەردەکەون بۆ خولی نایابی کوردستان دوو ڕیزبەندی کۆتای دادەبەزن بۆ خولی پلە دووی کوردستان. 

## یانەکانی ئێستا
* سۆران
* کۆیە
* قەڵادزێ
* سلێمانی
* سێمێل
* بازیان
* شۆرجە
* ھەڵۆ
* ڕواندز
* خاک
* بابان
* تەناھی
* چەمچەماڵ

## پاڵەوانانی خول

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕکابەرییەکانی تۆپی پێ
پۆل:یارییەکانی تۆپی پێ
پۆل:ڕکابەرییەکانی تۆپی پێ لە عێراق
پۆل:خولەکانی تۆپی پێ لە عێراق
یاریگای نێونەتەوەییی نەورۆز

**یاریگای نێودەوڵەتیی نەورۆز** یاریگایەکە تایبەت بە یانەی وەرزشیی نەورۆز، لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ دەستکرا بە دروست کردنی. یاریگاکە جێگای ١٤٫٥٠٠ ھاندەر دەبێتەوە، و دەکەوێتە سەرەتای شاری سلێمانی. ھاوپێچ گەورەترین یاریگای شاری سلێمانییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریگاکان
پۆل:پارێزگای سلێمانی
پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێ
پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی عێراق
مستەفا سائیب

وێنۆک|مستەفا سائیب
**مستەفا سائیب :**(١٩٠٤) نووسەر ، چالاكی سیاسی ، ئەندازیار ، لەنەتەوەی كورد بووە. 

## سەرتای ژیان و خوێندنی
مستەفا کوڕی مەلا ئەحمەد کوڕی مەلا قادری قەرەداغییە، ١٩٠٤ لە کفری ھاتووەتە دنیاوە، کاتێک باوکی قازیی ئەوێ بووە. خوێندنی سەرەتاییی لە کفری دەست پێ کردووە و پاشان سەرەتایی و ناوەندیی لە سلێمانی و کەرکووک و ١٩٢٦ قوتابخانەی ئەندازە (مدرسة الهندسة)ی لە بەغدا تەواوکردووە. 

## چالاكی سیاسی
لە دامەزرێنانی (کۆمەڵی لاوانی کورد)ە کە سەرەتای ساڵانی بیست قوتابیانی کورد لە کەرکووک پێکیانھێناوە. پاشان بووە بە ئەندازیار لە دائیرەی ئەشغاڵی سلێمانی، بەڵام لەبەر چالاکیی سیاسیی لە (جەمعییەتی زەردەشتی- ١٩٢٦)دا کە دامەزرێنێکی بووە، دوورخراوەتەوە بۆ ڕەواندز و دیسان لەبەر سەربزێویی سیاسی براوە بۆ مووسڵ. ئەو ماوەیە موعتەمەدی لقی سلێمانیی (جەمعییەتی خۆیبوون) بووە. لەوێ لەگەڵ کۆمەڵێک ڕۆشنبیری دیکەی کورد (کۆمەڵی پێشکەوتنی کوردن- ١٩٢٩)ی پێک ھێناوە. کە دەستیان کەوتووەتە ڕوو، دوورخراوەتەوە بۆ بەسرە و لەوێیشەوە بۆ حللە و پاشان شاری بەغدا. 

## کۆمەڵی سەربەخۆییی کوردستان
پڕۆژەی (نەشرییاتی کوردی- مەریوانی)ی لەگەڵ تاھیر بەھجەت مەریوانی دامەزراندووە، کە ١٤ نامیلکە و کتێبی لە چاپ داوە. ئەندامی دامەزرێنی (کۆمەڵی سەربەخۆییی کوردستان)، (کۆمەڵی پێشکەوتنی کوردان- مووسڵ)، موعتەمەدی لقی سلێمانیی (جەمعییەتی خۆیبوون) بووە.

## بەرهەمەكانی
یەکەم نووسینی بڵاوکراوەی (بۆچرووک)ە، کە لە پێشبڕکێیەکی ڕۆژنامەی "پێشکەوتن"دا سێیەم بووە. دواتر نووسینی لە "ژیان" و "گەلاوێژ"دا بڵاوکردووەتەوە. سەرجەمی نووسینەکانی کۆکراوەتەوە و لە چاپ دراوە.

## سەرچاوەکان
جامی سووپەری کوردستان

**جامی سووپەری کوردستان** ساڵانە لە هەرێمی کوردستان بەڕێوە دەچێت کە تێیدا هەردوو پاڵەوانی خولی نایابی کوردستان و پاڵەوانی جامی کوردستان ڕووبەڕووی یەک دەبنەوە. براوەیان دەبێتە پاڵەوانی جامی سووپەری کوردستان.

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
پۆل:خولەکانی تۆپی پێ
پۆل:خولەکانی تۆپی پێ لە عێراق
پۆل:وەرزش لە کوردستان
کاوا نەمر

**کاوا نەمر** (بە کرمانجی: Kawa Nemir)، (٢٩ی ئایاری ١٩٧٤ لە ڕەشقەلاس - ) شاعیر، نووسەر و وەرگێڕی کوردی باکووری کوردستانە. نەمر لە زمانی ئینگلیزی بە کوردیی کرمانجییەوە وەرگێڕان دەکات و ھەندێک لە کارە گەورەکانی وێژەی ئینگلیزی وەکوو ئوولیس لە جەیمز جۆیس و ھاملێت لە ویلیام شێکسپیری وەرگێڕاندووەتە بە کوردی. کاوا نەمر ھەروەھا سەرنووسەری کۆواری کوردیی *ژیانا ڕەوشەن*ە.

## ژیان و خوێندن
کاوا نەمر لە ٢٩ی ئایاری ١٩٧٤ لە شاری ڕەشقەلاس لە پارێزگای ئیدر لە باکووری کوردستان لە بنەماڵەیەکی چینی سەرەوە لەدایک بوو. خوێندنی سەرەتاییی خۆی لە لە قوتابخانەکانی ڕەشقەلاس و ئەستەنبوڵ تێپەڕاندەوە. بەگوێرەی چاوپێکەوتنێکی کە لەگەڵ دەنگی ئەمریکادا کردووەتەوە، وەکوو کوردێک لە قوتابخانەدا ڕووبەڕووی ئاسمیلەکردن و شۆناسی کوردیی بووەتەوە. کاوا نەمر بەدوای ئەوەی کە لە زانکۆکانی حاجەتتەپە و ئەستەمبوڵ زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزیی خوێند، ھەتا ساڵی ٢٠٠٢ لە زانکۆی ئەستەنبوڵ زمانی یۆنانیی کۆنیشی خوێندەوە. چەند ھاوڕێیەکی تێکەڵی ڕێزەکانی گەریلاکانی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) بوون کە دژی سوپای تورکیا شەڕ دەکات، بەڵام خۆی ئەوەی ھەڵبژارد کە ببێت بە نووسەرێک. لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠دا ڕووی لە ئامەد کرد.

## چالاکییەکان
کاوا نەمر لە ساڵی ١٩٩٧ەوە سەرنووسەری گۆڤاری ڕۆشنبیری و ئەدەبیی کوردیی *ژیانا ڕەوشەن* بووە. گۆڤارەکە لە ژێر سەرپەرشتیی ئەودا، ھەتا ساڵی ٢٠٠٣ بەشێوەی مانگانە ٥٢ ژمارەی بڵاوکرابوو. لە ساڵی ٢٠١٢ وەرگێڕانی نەمر لە ھاملێتی شێکسپیر بۆ یەکەمجار لە شانۆی ڕەستی ئەمستەردام لە ھۆڵەندا نمایشکرا، کە یەکەمین گونجاندنی ھامێلت بە زمانی کوردی بوو کە دواتر لە چەندین شوێن و بۆنەدا لەلایەن شانۆی شارەوانی شاری ئامەدەوە نمایشکرا. لە ساڵی ٢٠١٩ وەرگێڕانی کاوا نەمر لە ئۆپێرای تۆسکای جاکۆمۆ پوچینی بۆ یەکەمجار لە «شانۆی شاری ئەمستردام» نمایشکرا. نەمر جگە لە وەرگێڕانی زۆرێک لە کلاسیکەکانی ئەدەبی یۆنانی و ڕۆمی بۆ زمانی کوردی، شانۆنامەنووسیشە و بەرھەمی کلاسیکی کوردیی مەم و زینی ئەحمەدی خانیی بۆ شانۆ وەرگێڕاوەتەوە.

## خەڵاتەکان
* خەڵاتی فەقی حوسێن ساغنیچ، لەلایەن ئینستیتیوتی کوردیی ئەستەمبوڵ، ٢٠١٠.
* دانیشتووی ماڵی پێشووی ئان فرانک، لەلایەن دامەزراوەی وێژەی ھۆڵەندی، ٢٠١٨.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤
پۆل:خەڵکی ڕەشقەلاس
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:وەرگێڕەکانی ئینگلیزی–کوردی
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:شاعیرە کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باکووری
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
پۆل:نووسەرانی کوردیی باکووری
پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان
جامی کوردستان

**جامی کوردستان** پاڵەوانییەتیەکە ساڵانە لە ھەرێمی کوردستان بەڕێوەدەچێت تێیدا سەرجەم یانەکانی خولی نایابی کوردستان، خولی پلەیەکی کوردستان و خولی پلە دووی کوردستان ڕکابەری دەکەن لەسەر بردنەوەی جامی کوردستان.

## سەرچاوەکان

پۆل:تۆپی پێ
پۆل:تۆپی پێ لە کوردستان
پۆل:یارییەکانی تۆپی پێ
خولی پلەیەکی ھۆڵەندا

**خولی پلەیەکی هۆڵەندا** یان ئێرست دیڤزی(بە ئینگلیزی **Eerste Divisie)**  لە ٢٠ یانە پێکدێت.

ڕیزبەندی یەکەم و دووەمی ئەم خولە ڕاستەوخۆ سەردەکەون بۆخولی نایابی هۆڵەندا وە پلەی سێیەمیش یاری پاڵاوتن دەکات تاکوو سەرکەوێت بۆ خولی نایابی 

ڕیزبەندی پلەی یەکەم و دووم ی وخول ڕاستەوخۆ سەردەکەون بۆ خولی نایابی هۆڵەندا

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
خولی پلە دووی کوردستان

**خولی پلە دووی کوردستان** سیێەم بەھێزترین خولی تۆپی پی پێی کوردستانە، سەرەتا یانەکان بە پاڵاوتن دەگەنە خولی پلەدووی کوردستان لە ٢٠ یانە پێکدێت کە تێیدا دەکرێنە دوو گرووپەوە پلەی یەکەمی گرووپی A و پلەی یەکەمی گرووپی B سەردەکەون بۆ خولی پلەیەکی کوردستان.

## یانەکانی ئێستا
* سەنگەسەر
* ھەڵەبجەی شەھید
* خانەقین
* کفری
* شێخان
* باتیفا
* ھەریر
* خەبات
* خەڵاتی پێنجوێن
* ئاسۆ
* پەروەردە
* باوەنوور
* مەخمور
* خەلیفان
* زانکۆی جیھان
* شیلادزێ
* بەردەڕەش
* سنوور
* بەختیاری
* شارەزوور
* حاجیاوا
* جیھان
* دینارتە
* چۆمان
* تەق تەق
* بجیل
* پیرمەگروون
* ئاشتی
* سیروانی ھەڵەبجە
* دوکان

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕکابەرییەکانی تۆپی پێ
پۆل:یارییەکانی تۆپی پێ
پۆل:ڕکابەرییەکانی تۆپی پێ لە عێراق
پۆل:خولەکانی تۆپی پێ لە عێراق
گرووپی سەلەفییە موحتەسیبەکان

**گرووپی سەلەفییە موحتەسیبەکان**، یان **گرووپی ئەھلی حەدیس**، کە بە جوھەیمانییەت یان گرووپی جوھەیمان ناسراون، گرووپێکە بە مەبەستی بانگەوازکردن لە پێناو گرنگیدان بە مەنھەجی سەلەف و بەرەنگاربوونەوەی بیدعە و مونکەرەکان، لە مەدینەوە دەستی پێکرد بە سیفەتێکی ئاشکرا و ئیحتیسابانە، بە وتار و وانە و ئەنجومەنێکی شورایان ھەبوو کە بە نھێنی کۆدەبوونەوە و گفتوگۆیان دەکرد. گرووپەکە بە ئاشکرا کاری کرد و پشتیوانییان لە پیاوانی ئایینییەوە وەرگرت، بە سەرۆکایەتی بن باز و شێخ ئەبوبەکر جەزائیری گرووپەکە بە چەندین قۆناغدا تێپەڕی کە بە لادانی جوھەیمان عوتەیبی لە ڕژێمی دەسەڵاتدار و جیابوونەوەی لە بن باز دەستیپێکرد. تا چیرۆکی گرووپەکە بە ڕووداوی داگیرکردنی مزگەوتی حەرامی مەککە لەلایەن جوھەیمان و ھاوڕێکانییەوە لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ کۆتایی ھات.   
## سەرچاوەکان
دڵنیایی

**دڵنیا** بە کەسێک دەڵێن کە لە بابەت مەسەلەیەکەوە شک و گومانی نەبێ.  **دڵنیایی** پێچەوانەی شکە. وەکوو زانایی، دڵنیاییش یەکێک لە تایبەتمەندییە ئێپیستیمیکەکانی سووژەیە: کە دەوترێ سووژەی S دڵنیایە کە قەزیەی p ڕاستە، ڕێک بە مانای ئەوەیە کە S لەو باوەڕەدایە کە p جێگای دڵنیایی و متمانەیە. کەوایە، «جێی دڵنیایی بوون» تایبەتمەندیی مەعریفەتیی ھەندێ لە باوەڕەکانە کە وایان لێ دەکات ئەقڵ نەتوانێ شک لە ڕاستییان بکات. دەڵێن باوەڕێک جێی دڵنیایییە ئەگەر و تەنیا ئەگەر ئەو کەسەی باوەڕەکە چووەتە دڵیەوە، بە ھیچ شێوەیەک لێی تێک نەچووبێت و ھەڵەی نەکردبێت. ئەوەش وتراوە کە ئەو باوەڕە جێی دڵنیایییە کە باشترین پاساوی بێت.

دڵنیایی، یا ھەوڵ بۆ بەدەستھێنانی دڵنیایی، ڕۆڵی سەرەکیی گێڕاوە لە مێژووی فەلسەفە. ھەندێ لە فەیلەسووفان دەڵێن فەلسەفە دەبێ ماتماتیک بکات بە سەرمەشقی خۆی و، دەبێ ئامانجی گەیشتن بەو دڵنیایییە بێ کە لە ماتماتیکدا ھەیە. ئەوەی کە ئاخۆ ئینسان قەت دەتوانێ بەڕاستی لە بابەت شتێکەوە دڵنیا بێ یا نە، چەندین و چەند سەدەیە بووە بە یەکێ لە پرسیارە سەرەکییەکانی فەلسەفە و، بە بەربڵاوی قسە و باسی جۆراوجۆری لەسەر کراوە. ئەو ڕوانگەیە کە پێی وایە ئینسان ھیچ شتێ بە دڵنیایییەوە نازانێت، «سکێپتیزم»ی پێ دەڵێن.

## لە عیرفان و سۆفییایەتیدا
لە عیرفان و سۆفییایەتیدا، بە دڵنیایی دەڵێن **یەقین**. مەبەست لە یەقینیش ئاشکرا دیتنی ڕاستییەکان بە ھێزی ئیمانە، نەک بە بەڵگە و  ئیسپات. ئەگەر کەسێک بزانێ کە خوا ھەیە و یەک دانەیە و بەڵگەشی بۆ بێنێتەوە، دەڵێن ئەو کەسە  -ی ھەیە. ھەرکاتیش توانی لەم ڕێگەیەدا ببێ بە خاوەنی کەشف و شوھوود و نزیکی درگانەی ھەق بێتەوە، دەڵێن بە  گەییوە. بەڵام، لەمە سەرتر، ئەوەیە کە بتوانێ ھەق بەئاشکرا ببینێ و لەگەڵیا تێکەڵ بێ و خۆی و زاتی ھەق بە یەکێک بزانێ. بەم قۆناغە دەڵێن .

## سەرچاوەکان

پۆل:ناسیاری
پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
حەسەن کامکار

**حەسەن کامکار** (٢٢ی ئازاری ١٩٢٣ لە سنە - ١٤ی ئایاری ١٩٩٢) مۆسیقاژەن، ئاوازدانەر، ژەنیاری ڤایۆلینی کوردی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو. حەسەن کامکار جگە لە شارەزایی بە لێدانی ڤایۆلین، لەگەڵ لێدانی تاریش ئاشنا بوو و لە فێرکاریی مۆسیقا و کۆکردن و ئەرشیڤکردنی نزیکەی ٤٠٠ گۆرانیی مۆسیقای کوردیش چالاک بوو. کامکار ھونەرستانی مۆسیقای پارێزگای کوردستانی دامەزراند و ھەروەھا بناغەی گرووپی مۆسیقای کامکارانی دانا کە لە ڕۆڵەکانی خۆی پێکیھێنابوو.

## ژیان
حەسەن کامکار کە لە سەرەتادا بە ناوی حەسەن سووری ناسرابوو، لە ٢٢ی ئازاری ١٩٢٣ لە شاری سنە لە دایک بوو. لە منداڵییەوە حەزی بە مۆسیقا بوو. یەکەم جار بە کرێنی سێتارێک لە ژەنیارێکی کوێر بەناوی عەلیخان دەستیکرد بە لێدانی ئامێری مۆسیقا. لە ١٢ ساڵیدا لە «مەدرەسەی مووزیکی نیزام» سەرقاڵی کار بوو. حەسەن کامکار لە ۱۷ ساڵیدا لەگەڵ ئامێرەکانی مۆسیقای کلاسیک بەتایبەت ڤایۆلین ئاشنا بوو و چۆن لە ئەرتەش فێری سۆلفێژ بووبوو، ئەو ئامێرەی بە بێ مامۆستا و تەنیا بە کەڵک گرتن لە نۆتە و ڕەدیفەکانی چاپکراوی ئەبوولحەسەن سەبا مەشق دەکرد. جگە لە ڤایۆلین، ئەو ئامێرەکانی مۆسیقای ئێرانی وەکوو سەنتوور، تار، کەمانچە بەبێ مامۆستا فێر بوو و ھەروەھا دەتوانی ئەو ئامێرانە کۆک بکاتەوە.
[چەپ|وێنۆک|گۆڕی حەسەن کامکار لە [ئیمامزادە تاھیر (کەرەج)|ئیمامزادە تاھیری کەرەج، ئێران]]
## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی سنە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣
پۆل:مردووانی ١٩٩٢
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:ژەنیارانی کورد
پۆل:ژەنیارانی ئێرانی
پۆل:کامکاران
پۆل:مۆسیقاژەنانی خەڵکی سنە
پۆل:ئاوازدانەرانی کورد
پۆل:ئاوازدانەرانی ئێرانی
یانەی وەرزشی کۆیە

یانەی کۆیە لەساڵی ١٩٩٢ لەشاری کۆیە دروستکرا لەئێستادا یانەکە لەخولی پلەیەکی کوردستانە سەرۆکی ئێستای (قاسم عبداللە] و لەیاریگای کۆیە یاری دەکات .

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
ڕیاڵ مەدرید و بارسێلۆنا (١١-١)

لە ١٣ی حوزەیرانی ١٩٤٣ یانەی **[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]]** لە یاری گەڕانەوەی قۆناغی پێش کۆتایی جامی جەنەرالیسمۆدا  توانی بە ئەنجامی ١١-١ لە یانەی **[[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]** بباتەوە، جامەکە ناونرا بە جەنەڕالیسمۆ بۆ ڕێزلێنان لە جەنەڕاڵی ئیسپانیا فرانسیسکۆ فرانکۆ .  

## کورتکراوە
یاری یەکەم لە یاریگای لەس کۆرتس لە کەتەلۆنیا ئەنجامدرا و بارسێلۆنا بە ئەنجامی ٣-٠ بردیەوە، یانەی ڕیال مەدرید گلەیی لە ھەر سێ گۆڵەکە کرد کە ناوبژیوان فۆمبۆنا فێرناندێز لە بەرژەوندی بارسێلۆنا بڕیاریداوە، پاشان لە یاری گەڕانەوەدا کە لە مەدرید ئەنجامدرا ڕێگە نەدرا ھاندەرانی بارسێلۆنا گەشتی شاری مەدرید بکەن و ئامادەی یارییەکە ببن. 
وێنۆک|250x250پیکسڵ| یاریزانانی ڕیال مەدرید لەکاتی ئاھەنگێڕان دوای گۆڵی سێیەم
ڕاست|وێنۆک| بۆردی یاریگاکە کە ئەنجامی ١١-١ لە بەرژەوەندی ڕیال مەدرید نمایش دەکات

## پێکھاتەی ھەردوو یانە
 

 

|valign="top" width="50%"|

|}
سەرچاوەکان

پۆل:1942–43 in Spanish football
پۆل:El Clásico matches
پۆل:تۆپی پێ لە ئیسپانیا
پۆل:یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید
پۆل:یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا
پۆل:جامی شای ئیسپانیا
فێرمین لۆپێز

فێرمین لۆپێز (لەدایکبووی ١١ی ئایاری ٢٠٠٣) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئیسپانییە کە یاری بۆ یانەی بارسێلۆنا دەکات لە هێڵی ناوەڕاستدا.

## کاروانی تۆپی پێ

### دەستپێک
فێرمین لەدایکبووی ئێل کامپیلۆیە، لە پارێزگای هوێلڤا، لە ئەندەلوس. یاریکردنی فێرمین لە یانەی سیدی ئێفپی ئێل کامپیلۆ دەستیپێکرد، دواتر بۆ ماوەیەکی کرد ڕووی کردە ڕێکریەیتیڤۆ دێ هوێلڤا، بەر لەوەی پەیوەندی بە ڕیال بێتیس بکات لە ٢٠١٢. لە هاوینی ٢٠١٦، فێرمین پەیوەندی بە یانەی لاوانی بارسێلۆناوە کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا ئەتلێتیک
پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی پریمێرا فێدێراسیۆن
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
پۆل:مەدالیاوەرگرانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
پۆل:مێدالیاوەرگرانی زێڕی ئۆڵمپیکی ئیسپانی
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤
جۆرێل ھاتۆ

**جۆرێل هاتۆ** لەدایکبووی٧ی ئازاری ٢٠٠٦ یاریزانێکی پیشەگەری هۆڵەندییە و وەک بەرگریکاری ناوەڕاست یان بەرگریکاری چەپ بۆ یانەی ئەیاکسی خولی نایابی هۆڵەندا و هەڵبژاردەی هۆڵەندا یاری دەکات .

## سەرەتایی ژیان
هاتۆ لە شاری ڕۆتەردام لەدایکبووە و لە ساڵی ٢٠١٨ لە شارەکەی خۆیەوە ڕووی لە ئەیاکس کردووە.

### ژیانی وەرزشی یانەکان

### ئەیاکس

### ٢٠٢٢: یەکەم یاری لە لاوانی ئەیاکس

لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢ هاتۆ گرێبەستێکی واژۆکرد و تا مانگی تەمموزی ٢٠٢٥ لەگەڵ ئەیاکس بمێنێتەوە سەرەڕای ئەوەی یانەکانی دیکەی ئەوروپا ئارەزووییان دەکرد بۆندی لەگەڵ بکەن. وەک کاپتنی هەڵبژاردەی لاوانی ئەیاکس لە خولی لاوانی یەکێتی ئەوروپا گۆڵێکی تاکە کەسی تۆمارکرد کە لە خولەکی 87دا  دژی ناپۆلی.

### ٢٠٢٣: یەکەم یاری ئەیاکس
لە ١١ی ١ی ٢٠٢٣. هاتۆ یەکەم یاری باڵای خۆی لەگەڵ تیمی یەکەمی ئەیاکس ئەنجامدا لە جامی هۆڵەندا بەرامبەر دێن بۆش کە وەک یەدەگی گێمی دووەم هاتە ناو یاری  یاریەکە بەبردنەوەیەکی ٢-٠ بۆ ئەیاکس کۆتای هات.  لە ٥ی شوباتی ٢٠٢٣. یەکەم یاری خۆی لە یانەی ئەیاکس ئەنجامدا وەک یاریزانێکی یەدەگ لە بردنەوەیەکی٥-٠ لە دەرەوەی یاریگای خۆی بەرامبەر ئێس سی کامبور ، بووە سێیەم گەنجترین یاریزان کە یەکەم یاری بۆ ئەیاکس کرد لە خولی نایابی هۆڵەندا لە تەمەنی ٦ ساڵ و ٣٣٥ ڕۆژدا , لە پشت ڕایان گراڤێنبێرچ و کلارنس سیدۆرفەوە .  دوای ماوەیەکی کەم، لە ١٠ی شوباتی ٢٠٢٣، یەکەم گۆڵی پیشەگەری باڵای لە دەرەوەی یاریگای خۆی بەرامبەر یانەی دێن بۆش تۆمارکرد . لە ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٣، هاتۆ لە یاری یاری کۆتایی جامی هۆڵەندای  ٢٠٢٣ بەشداری کرد کە بە ئەنجامی ١-١ لە نێوان ئەیاکس و پی ئێس ڤی ئایندهۆڤن کۆتایی هات و لە ئەنجامی لێدانی سزادا یانەی پی ئێس ڤی بە لێدانی سزا بە ئەنجامی ٣-٢ سەرکەوتنی بەدەستهێنا.  لە ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ لەلایەن ڕۆژنامەی گاردیانی ئینگلیزییەوە وەک یەکێک لە باشترین یاریزانەکانی لەدایکبووی ساڵی ٢٠٠٦ لە جیهاندا دەستنیشانکرا

## پیشەی نیودەوڵەتی
هاتۆ لە شاری ڕۆتەردام لەدایک بووە و بە ڕەچەڵەک خەڵکی کوراساو و کیپ ڤێردی و هۆڵەندییە.  لە تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٢١ لە پێکهاتەی هۆڵەندی خوار ١٦ ساڵان بوو .  لە ساڵی ٢٠٢٢ بووە کاپتنی هەڵبژاردەی هۆڵەندی خوار تەمەن ١٦ ساڵ. 

هاتۆ لە ١٨ و ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ بۆ پاڵاوتنەکانی یۆرۆی ٢٠٢٤ی ئەوروپا ، هاتۆ بانگهێشتی پێکهاتەی باڵای هۆڵەندا کرا .  یەکەم یاری خۆی وەک جێگرەوەی نیوەی یەکەم بۆ ڤێرجیل ڤان دایک لە بەرامبەر جبل طارق ئەنجامدا.

## خەڵات
### تاکە کەسی

جامی عەبدولحەک نوری : ٢٠٢٢-٢٣
بەهرەی مانگ: ئابی ٢٠٢٣ 
باشترین تیپی مانگی ئێرێدیڤیسی(خولی نایابی هۆڵەندی): ئایاری ٢٠٢٣ , ئابی ٢٠٢٣
## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٦
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
بنەواشەی سەروبەربوونی ھۆکار

**سەروبەربوونی ھۆکار** بنەواشەیەکی فەلسەفییە کە پەیوەندیی بە تێگەیشتەی ھۆدارێتییەوە ھەیە و دەڵێ: لانی کەم ئەوەندە کە لە «بەرھۆ»دا ھەیە، دەبێ لە «ھۆکار»یشدا ھەبێ.

ھەرچەند ئەم بنەواشەیە لە لایەن فەیلەسووفە کۆنەکانەوە بە کار ھاتووە، وەک ئەفلاتوون و ئەرەستوو و ئەکویناس، بەڵام، زیاتر لەبەر بەکارچوونی لە یەکێ لە بەڵگەھێنانەوەکانی دێکارتدا، ناوی ڕۆیشتووە و ناوبانگی پەیدا کردووە. بۆ ڕوونکردنەوەشی، دێکارت دوو نموونە دێنێتەوە:
* ھیچ شتێ خۆی گەرم نابێ، مەگەر بە شتێک لە خۆی گەرمتر.
* بەردێ کە پێشتر نەبووە، ناتوانێ لەناکاو ببێ، مەگەر بە شتێ بەرھەم بێ کە لانی کەم ھەرچی لە بەردەکەدا ھەیە لەمیشدا ھەبێ.

## سەرچاوەکان
* Causal adequacy principle
پۆل:ڕێنێ دێکارت
لاوانی ئایاکس

**لاوانی ئایاکس** یان **لاوانی ئەیاکس** (بە ھۆڵەندی jong Ajax) (بە ئینگلیزی Young Ajax) ھەرووەھا پێ دەوترێت **ئەیاکسی دووەێت** تیپێکی تۆپی پێی ھۆڵەندییە. بنکەکەی لە ئەمستردامە و لە خولی '''ئێرست'''ت'''دیڤیزی''' ھۆڵەندیدا بەشداری دەکات، '''تیمی دووەمی ئایاکسە زۆربەی ئەستێرەکانی ئایاکس لە تیمی لاوانە دەرکەوتوون'''.

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ھۆڵەندا
یانەی وەرزشی سەیدسادق

یانەی وەرزشی سەیدسادق  یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە بنکەکەی لەقەزای سەیدسادق ە

لەساڵی ١٩٩٨ زاینی دامەزراوە ، بەشداری کردووە لە خولەکانی کوردستان و عێراق . ئێستا لە هەلی نایابی کوردستانە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی قەڵادزێ

**یانەی وەرزشی قەڵادزێ** یانەیەکی وەرزشییە، ساڵی 1992 لە شارۆچکەی قەڵادزێ دامەزراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی سێمێل

**یانەی وەرزشی سێمێل** ( بە زارەوەی کوردی بادینی **یانا سێمێڵێ یا وەرزشی**) یانەیەکی وەرزشییە لە ساڵی ١٩٩١ لە شارۆچکەی سێمێل دامەزراوە. ئێستا لە خولی پلەیەکی کوردستان بەشدارە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی بازیان

**یانەی وەرزشی بازیان** لە ساڵی ١٩٩٥ لە شارۆچکەی بازیان دامەزراوە، چەندین ساڵە بەردەوامی هەیە چەندین یاریزانی پێگەیاندووە بەشداری سەرجەم خولەکانی کوردستان کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی شۆرجە

**یانەی وەرزشی شۆرجە** لە ساڵی ٢٠٠٥ لە شاری کەرکوک دامەزراوە.لە خولەکانی کوردستان وعێراق بەشداری هەیە
ئێستا بەشدارە لەخولی پلەیەکی کوردستان .

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی ھەڵۆ

یانەی وەرزشی هەڵۆ یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە لەساڵی ٢٠٠٣ لەشاری سۆران دامەزراوە لە ئێستادا لە خولی پلەیەکی کوردستانە

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی ڕواندز

**یانەی وەرزشی ڕواندز** یانەیەکی وەرزشی  کوردییە لە شارۆچکەی ڕواندز ، لەساڵی ١٩٩٢ دامەزراوە. یانەکە لە ئێستا بەشداری خولی پلەیەکی کوردستان دەکات

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
محەممەد حەسان

**محەممەد حەسان** لەدایکبووی ٨ی نیسانی ١٩٦٢، بانگخوازیێکی ئیسلامی میسرییە. خاوەنی بڕوانامەی دکتۆرایە بە پلەی یەکەم لە زانکۆی ئەمریکی، کە لەژێر ناوی  (ڕێبازی پێغەمبەر بۆ بانگکردنی ئەوانی تر) پێشکەش کراوە، بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە کۆلێژی ڕاگەیاندن لە زانکۆی قاھیرە بەدەستھێناوە؛ و وەک مامۆستای فەرموودە و ڕێبازی زانایانی فەرموودە لە کۆلێژی شەریعەت و بنەماکانی ئایین لە زانکۆی ئیمام محەممەد بن سعوود لقی قەسیم کاری کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨
پۆل:زیندووان
بەرکەن بەرەھ

**بەرکەن بەرەھ** (بە کرمانجی: Berken Bereh)، (١٩٥٤ لە شرنەخ - ) ھەڵبەستوانێکی کوردی باکووری کوردستانە کە بە کوردیی کرمانجی ھەڵبەست دەنووسێت.

## ژیان
بەرکەن بەرەھ لە ساڵی ١٩٥٤ لە شاری شرنەخ لە پارێزگای شرنەخی باکووری کوردستان لە دایک بوو. لە ساڵی ١٩٧٨ دەستیکرد بە نووسین بە زمانی کوردی. یەکەم جار ھەڵبەستەکانی لە کۆواری تیرێژ کە یەکەمین کۆواری کوردیی باکووری کوردستان بوو چاپ و بڵاو کرایەوە. ھەتا ئێستاکە نووسین و ھەڵبەستەکانی بەرەھ لە ڕۆژنامە و کۆوارەکانی کوردی وەکوو تیرێژ، نوودەم، ژیانا ڕەوشەن، ھیوا، ئازادیا وەلات، تیرۆژ و ھەروەھا کۆوارە ئینترنتییەکان و ھتد بڵاو کراونەتەوە. ھەروەھا بۆ ماوەیەکی زۆر لە ڕۆژنامەی ئەڤرەنسەل ستوونی ھەبوو.

لە ساڵی ١٩٩٩ کۆوارێکی ئینترنەتی بە ناوی *کولینا کولیلکان* ئامادە کرد کە یەکەمین کۆواری ئینترنتی لە باکووری کوردستان بوو و چوار ژمارەی لێ بڵاو کرایەوە. کتێبە ھەلبەستەکانی *ئێش* لە ساڵی ٢٠٠١ و *شاگرتێن ئەڤینێ* لە ساڵی ٢٠٠٣دا لەلایەن پەخشانگای سی لە ئەستەمبوڵ و کتێبی *پاندۆمیم* لە ساڵی ٢٠٠٦ لەلایەن پەخشانگەی بەلکی لە ئامەد و کتێبی *شینا ھەڵبەستێ* لە ساڵی ٢٠٠٨ لەلایەن پەخشانگەی دۆز چاپ و بڵاو کرایەوە.

بەرکەن بەرەھ لە زانستگاکانی بیلگیی ئەستەمبوڵ، جۆلەمێرگ و ھەروەھا لە زۆرێک لە شارەکانی کوردستان وەکوو ھەولێر، دھۆک، ئامەد و وان بەشداری فێستیڤاڵ و کۆنفیرانسەکان بووە و وتار دایەوە. جگە لە ناوی خۆی، بە نازناوەکانێک وەکوو سەروەر بۆتی، ئارگەش ئامەدی و مەم بێتیر وتار و نووسین نووسیوە و بڵاو کردووەتەوە. ئێستاکەش لە ماڵپەڕی دیارنامە ھەر ١٥ ڕۆژ جاڕیک وتارەکانی خۆی بڵاو دەکاتەوە.

## بەرھەمەکان
### ھەڵبەست
* *ئێش*، ئەستەمبوڵ: پەخشانگای سی، ٢٠٠١.
* *شاگرتێن ئەڤینێ*، ئەستەمبوڵ: پەخشانگای سی، ٢٠٠٣.
* *پاندۆمیم*، ئامەد: پەخشانگای بەلکی، ٢٠٠٦.
* *شینا ھەڵبەستێ*، پەخشانگای دۆز، ٢٠٠٨.
* *دلێ من پالگەھە ژ عیشقێ رە*، پەخشانگای لیس، ٢٠١٠. 
* *ژ دووریێ رە*، پەخشانگای لیس، ٢٠١٣.

## ڕوانگەکان
* کاوا نەمر، لە پێشەکی کتێبی *دلێ من پالگەھە ژ عیشقێ رە*، باس لەوە دەکات کە بەرکەن بەرەھ «لە ھەوڵێکدایە بۆ دۆزینەوەی جوانییە شاراوەکانی زمانی کوردی، بۆ ئەوەی کە بیانپارێزێت و زمانەکە زیندووبکاتەوە».

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* İMC TV'de Kültür Mantarı programında Berken Bereh'e ayrılan bölüm 
* Söyleşi: 32. Sanat Yılında Aşkın ve Umudun Şairi: Berken
* Evrensel gazetesindeki yazıları 
* Kulîna Kulîlkan 

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی شرنەخ
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:شاعیرانی تورکیایی بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرە کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باکووری
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:شاعیرانی کوردی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:شاعیرانی کوردی سەدەی ٢١ەم
پۆل:شاعیرانی تورکیاییی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:شاعیرانی تورکیاییی سەدەی ٢١ەم
یانەی وەرزشی تەناھی

**یانەی وەرزشی تەناهی** (بە زارەوەی کوردی بادینی **یانا تەناهی یا وەرزشی**) یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە لە ساڵی ٢٠١٩ لە شارۆچکەی تەناهی دامەزراوە.  ئێستا لە خولی  پلەیەکی کوردستان  بەشدارە

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی بابان

یانەی وەرزشی بابان یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە لە ساڵی ٢٠١٩ لە شاری سلێمانی دامەزراوە، ئێستا لەخولی پلەی یەکی کوردستان بەشدارە

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
پێش قوتابخانە

[وێنۆک| منداڵانی پێش قوتابخانە لە [مالیزیا وەرزش دەکەن]]
**پێش قوتابخانە** دامەزراوەیەکی پەروەردەیییە یان شوێنێکی فێربوونە کە خوێندنی سەرەتایی پێشکەش بە منداڵان دەکات پێش ئەوەی دەست بە خوێندنی ناچاری بکەن لە قوتابخانەی سەرەتایی.
## سەرچاوەکان

پۆل:جۆرەکانی قوتابخانە
ئۆپێر

**ئۆپێر** یارمەتیدەرێکە لە وڵاتێکی بیانی کە کار بۆ خێزانێکی دیاریکراو دەکات و وەک بەشێک لە خێزانێک لەو وڵاتەدا دەژی. بە شێوەیەکی ئاسایی، ئەو بەشێک لە بەرپرسیارێتی خێزانەکە لە چاودێریکردنی منداڵان و ھەروەھا ھەندێک کارەکانی ماڵەوە لە ئەستۆ دەگرێت و دەرماڵەیەکی پارەیی بۆ بەکارھێنانی کەسی وەردەگرێت.

## سەرچاوەکان

*
دوالیزمی زەین-لەش

**دوالیزم**، لە فەلسەفەی زەیندا، بەو ڕوانگەیە دەوترێ کە لێیەوە دیاردە زەینییەکان «نافیزیکی» و «ناماددی» تەماشا دەکرێن، یا زەین و لەش لێکجیاواز و شیاوی لێکدابڕاندن دەبینرێن. 

سەرچاوەی دوالیزم لە فەلسەفەی نوێدا دەگەڕێتەوە بۆ بیروڕا و ئەندێشەکانی ڕێنێ دێکارت. ئەو زەینی بە جەوھەرێکی ناماددی دەزانی و، پێی وا بوو پێچەوانەی شتە فیزیکییەکان، زەین جێگا داگیر ناکا. دەیوت: مێشک ماددییە، وەکوو کورسییەک وایە بۆ دانیشتنی ژیری لەسەری. بەڵام، زەین ماددی نییە، عەینەن خۆئاگایی و وشیارییە. دێکارت یەکەم فەیلەسووفی ڕۆژاوایییە کە پرسی زەین-لەشی بەو شێوەیە کە ئەمڕۆ ھەیە داڕشتووە.

لە بەرامبەر دوالیزمەوە، شێوە جۆربەجۆرەکانی مۆنیزم -مان ھەیە. دوالیزمیش، خۆی دوو جۆرە: دوالیزمی جەوھەری و دوالیزمی عەرەزی. دوالیزمی جەوھەری دەڵێ زەین و ماددە ھەر لە بنەڕەتەوە فەرقیان ھەیە. دوالیزمی عەرەزی دەڵێ فەرقەکە وا لە نێوان تایبەتمەندییەکانی زەین و ماددە، نەک لە جەوھەریاندا.

## سەرچاوەکان

پۆل:باروخ سپینۆزا
پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک
پۆل:ھۆشیاری
پۆل:ھەبوونناسی
پۆل:ڕێنێ دێکارت
پۆل:تیۆریی زەین
یانەی وەرزشی پیشەسازی

**یانەی وەرزشی پیشەسازی** یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە ساڵی ٢٠٠٦ لە شاری هەولێر دامەزراوە  لەئێستایە لە خولی نایابی کوردستان بەشدارە

## سەرچاوەکان

.

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی ڕزگاری

**یانەی وەرزشی ڕزگاری** یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە لەساڵی ١٩٩٢ لە شاڕۆچکەی ڕزگاری دامەزراوە لە ئێستایە لە خولی نایابی کوردستان بەشدارن

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
پۆل:خولی نایابی کوردستان
ئەژدیھا: چیرۆکی برووس لی

وێنۆک|پۆستەری فەرمی

**ئەژدیھا: چیرۆکی برووس لی** () فیلمێکی ساڵی ١٩٩٣ی درامیی ژیاننامەییی ئەمریکییە لە دەرھێنانی ڕۆب کۆھین. لەم فیلمەدا جەیسن سکۆت لی ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت. کاستی پاڵپشتی لە فیلمەکەدا بریتین لە لۆرن ھۆڵی و نانسی کوان و ڕۆبێرت واگنەر. فیلمەکە باس لە ژیانی ئەکتەر و ھونەرمەندی جەنگی برووس لی (جەیسن) دەکات لە گەشتکردنی بۆ ئەمریکا لە ھۆنگ کۆنگەوە بۆ کارکردن وەک مامۆستای ھونەری جەنگی. دواتر پیشەکەی بۆ ئەکتەری تەلەڤیزیۆنی و فیلم دەگۆڕێت. ھەروەھا تیشک دەخاتە سەر پەیوەندی نێوان برووس و ھاوسەرەکەی لیندا لی کادوێڵ، و ئەو ڕەگەزپەرستییەی کە برووس لە ئەمریکا دووچاری بووبوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 
* 

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین
پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٣
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە فیلمسازی
پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون
پۆل:فیلمەکان کە لە سان فرانسیسکۆ داندراون
پۆل:فیلمەکانی کۆنگ فو
پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کتێبە ناخەیاڵییەکان
یانەی وەرزشی سەنگەسەر

**یانەی وەرزشی سەنگەسەر** یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە بنگەکەی لە شارۆچکەی سەنگەسەرە لەساڵی ٢٠٠٢ دامەزراوە ئێستا لەخولی پلە دووی کوردستان بەشدارە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی کفری

**یانەی وەرزشی کفری** یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە لە ساڵی ١٩٩٢ دامەزراوە. بنکەکە لەقەزای کفرییە. لەئێستادا لە خولی پلە دووی کوردستان بەشدارە

## دەستکەوتەکان
*پاڵەوانی خولی پلە دووی کوردستان وەرزشی ٢٠٢٣-٢٠٢٤

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
بەنزینخانە

**بەنزینخانە**، **پۆمپی بەنزین** یان **وێستگەی سووتەمەنی** شوێنێکە کە سووتەمەنی و ڕوونکەرە بزوێنەرەکان بۆ ئۆتۆمۆبیلە مۆتۆرییەکان دەفرۆشێت. باوترین سووتەمەنییە فرۆشراوەکان لە دەیەی ٢٠١٠دا، بەنزین و گازۆل بوون.

## مێژوو
[وێنۆک|upright|یەکەمین بەنزینخانەی جیھان لە دەرمانسازیی شار لە [ویزلۆخ، ئەڵمانیا]]
یەکەمین بەنزینخانەی ناسراوی جیھان، بەنزینخانەی دەرمانسازیی شار لە ویزلۆخ، ئەڵمانیایە، شوێنێک کە بێرتا بێنز لە یەکەمین گەشتی خۆیدا لە مانھایمەوە بەرەو فۆرتسھایم لە ساڵی ١٨٨٨، بەنزینی ئۆتۆمۆبیلەکەی پڕ کردەوە.

## ئەمانەش ببینە
* سووتەمەنیی زیندەیی
* ئێتانۆل
* بەنزین
* نەوت

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:سووتەمەنییەکان
بڵند حەسەن

**بڵند ئازاد کلۆری حەسەن**(لەدایکبووی ١٢ی ئابی ٢٠٠٣) یاریزانێکی پیشەگەری کوردی عێراقییە و وەک یاریزانی باڵ لە یانەی دی گرافشاپی ھۆڵەندی یاری دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
یانەی وەرزشی شێخان

**یانەی وەرزشی شێخان** یان ( بەزارەوەی کوردی بادینی **یانا شێخان یا وەرزشی**) یانەیەکی وەرزشی کوردییە لە شارۆچکەی شێخان سەر بە شاری دهۆک ،لەساڵی ١٩٩٨ دامەزراوە. لەئێستادا لەخولی پلە دووی کوردستان بەشدارە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی باتیفا

**یانەی وەرزشی باتیفا** (بە زارەوەی کوردی بادینی **یانا باتیفا یا وەرزشی**) یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە، بنکەکەی لە شارۆچکەی باتیفایە سەر بە قەزای زاخۆ لەساڵی ٢٠١٩ دامەزراوە. لەئێستادا لە خولی پلە دووی کوردستان بەشدارە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشیی ھەریر

**یانەی وەرزشیی ھەریر** یانەیەکی تۆپێی کوردییە لە شارۆچکەی ھەریر سەر بە قەزای شەقڵاوە لە پارێزگای ھەولێر، لەساڵی ١٩٩٧دامەزراوە لە ئێستادا لە خوولی پلە دووی کوردستان بەشدارە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ
پۆل:ھەریر
یانەی وەرزشی خەبات

**یانەی وەرزشی خەبات** یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە لەساڵی ١٩٩٤ لەقەزای خەبات سەر بە پارێزگای هەولێر دامەزراوە لە ئێستادا لە خولی پلە دووی کوردستان بەشدارە

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی خەڵاتی پێنجوێن

**یانەی وەرزشی خەڵاتی پێنحوێن** یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە لە قەزای پێنجوێن سەر بە پارێزگای سلێمانی لەساڵی ٢٠١٩ دامەزراوە. لەئێستادا لە خولی پلە دووی کوردستان بەشدارە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشیی باوەنوور

**یانەی وەرزشیی باوەنوور** یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە، لە ساڵی ٢٠٢٣ لە شارەدێی باوەنور دامەزراوە. لەئێستادا لەخولی پلە دووی کوردستان بەشدارە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی مەخموور

**یانەی وەرزشی مەخموور** یانەیەکی کوردییە لە ساڵی. ١٩٩٥ لە قەزای مەخموور دامەزراوە لە ئێستادا لە خولی پلە دووی کوردستان بەشدارە.

## سەرچاوەکان
یانەی وەرزشی خەلیفان

**یانەی وەرزشی خەلیفان** یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە لە شاڕۆچکەی خەلیفان سەر بە شاری هەولێر لەساڵی ١٩٩٧ دامەزراوە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی زانکۆی جیھان

**یانەی وەرزشی زانکۆی جیهان** یانەیەکی کوردییە لەشاری هەولێر دامەزراوە سەر بە زانکۆی جیهانە ،زانکۆی جیهان لەساڵی ٢٠٠٧ دامەزراوە. لە ئێستادا بەشدارە لە خولی پلە دووی کوردستان

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی بەردەڕەش

**یانەی وەرزشی بەردەڕەش** یانەیەکی کوردییە ساڵی ١٩٩٤ لە قەزای بەردەڕەش سەر بە پاڕێزگای دهۆک دامەزراوە لە ئێستادا لە خولی پلە دووی کوردستان بەشدارە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی سنوور

**یانەی وەرزشی سنوور** یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە لە قەزای سۆران سەر بە پارێزگایی هەولێر لە ساڵی ٢٠١٥ دامەزراوە لە ئێستادا لە خولی پلە دووی کوردستان بەشدارە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی ئاسۆ

**یانەی وەرزشی ئاسۆ** یانەیەکی وەرزشییە، ساڵی ١٩٩٤ دامەزراوە لە شاری هەولێر، خاوەنی چەند نازناو و یاریزانی بەناوبانگە و بەشداری خولەکانی کوردستان دەکات، لە ئێستادا لەخولی پلە دووی کوردستان بەشدارە

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی پەروەردە

**یانەی وەرزشی پەروەردە** یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە ساڵی ٢٠٢٢ لە شاری هەولێر دامەزراوە یانەکە سەر بە وەزارەتی پەروەردەیە، لە ئێستادا لەخولی پلە دووی کوردستان بەشدارە

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی بەختیاری

**یانەی وەرزشی بەختیاری** یانەیەکی کوردییە لە ساڵی ١٩٩٥ دامەزراوە لە ئێستادا لە خولی پلەدووی کوردستان بەشدارە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی شارەزوور

**یانەی وەرزشی شارەزوور** یانەیەکی وەرزشی کوردییە لە ساڵی ١٩٩٥ دامەزراوە بنکەی یانەکە لە قەزای شارەزوورە سەر بە پاڕێزگای سلێمانی لە ئێستادا لە خولی پلە دووی کوردستان بەشدارە

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی پیرەمەگروون

**یانەی وەرزشی پیرەمەگروون** یانەیەکی وەرزشی کوردییە لەساڵی ١٩٩٨ لە شارۆچکەی پیرەمەگروون دامەزراوەوە لە خولەکانی کوردستان بەشدارە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی بجیل

**یانەی وەرزشی بجیل** (بە زارەوەی کوردی بادینی **یانا بجیل یا وەرزشی**) یانەیەکی کوردییە لە ساڵی ٢٠٢٢ لە شارۆجکەی بجیل دامەزراوە لە ئێستادا بەشدارە لە خولی پلە دووی کوردستان

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی چۆمان

**یانەی وەرزشی چۆمان** یانەیەکی وەرزشی کوردییە لە ساڵی ٢٠٠٤ لەقەزای چۆمان دامەزراوە بەشدارە لە خولەکانی کوردستان لە ئێستادا لە خولی پلە دووی کوردستان بەشدارە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی دینارتە

**یانەی وەرزشی دینارتە** (بە کوردی بادینی **یانا دینارتە یا وەرزشی** )یانەیەکی وەرزشی کوردیە لە ساڵی ١٩٩٦ لە ناحیەی دینارتە دامەزراوە لە ئێستادا لە خولی پلە دووی کوردستان بەشدارە

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی ئاشتی

**یانەی وەرزشی ئاشتی** یانەیەکی تۆپی پێی کوردییە لەساڵی ١٩٩٣ لە سلێمانی دامەزراوە لەخولەکانی کوردستان بەشدارە لە ئێستادا لە خولی پلە دووی کوردستان بەشدارە

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی سیروانی ھەڵەبجە

**یانەی وەرزشی سیروانی هەڵەبجە** یانەیەکی وەرزشی کوردییە لە ساڵی ١٩٩٨ لەشاری هەڵەبجە دامەزراوە لە خولەکانی کوردستان بەشدارە لە ئێستادا لە خولی پلە دووی کوردستان بەشدارە

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشی خانەقین

**یانەی وەرزشی خانەقین** یانەیەکی وەرزشی کوردییە لە ساڵی ١٩٧٥ لە شارۆچکەی خانەقین دامەزراوە ساڵانە بەشداری خولەکانی کوردستان و عێراق دەکات لە ئێستادا لە خولی پلە دووی کوردستان .  بەشدارە

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
یانەی وەرزشیی ھەڵەبجەی شەھید

**یانەی وەرزشیی ھەڵەبجەی شەھید** یانەیەکی وەرزشیی کوردییە لە ساڵی ١٩٩٢ لە  پارێزگای ھەڵەبجە دامەزراوە لە خوولەکانی کوردستان بەشدارە پێشتر لە خوولی پلە یەکی کوردستان بوو بەڵام دابەزی بۆ خوولی پلە دووی کوردستان.

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان
خولی نایابی پورتوگال

**خولی نایابی پورتوگال** (‏) بەھێزترین ئاستی خولەکانی پورتوگالە، و یەکێکە لە دە خولە بەھێزەکەی ئەورووپا.

## سەرچاوەکان

پۆل:خولە ئاست بەرزەکانی تۆپی پێ لەئەوروپا
خولی نایابی بەلجیکی

**خولی نایابی بەلجیکی** یەکێکە لە دە خولە بەهێزەکانی ئەوروپا کە لە ١٦ یانە پێکێدت

## سەرچاوەکان

پۆل:خولە ئاست بەرزەکانی تۆپی پێ لەئەوروپا