ڕۆژی جیھانیی کتێب

لە ساڵی ١٩٩٥دا ڕێکخراوەی یونێسکۆ بڕیاری دا کە ٢٣ی نیسانی ھەموو ساڵێک وەکوو ڕۆژی جیھانی کتێب و مافی لەبەرگرتنەوەی بناسرێ. بۆنەی ڕۆژی جیھانیی کتێب و مافی لەبەرگرتنەوە، یونێسکۆ لەگەڵ لیژنەی ڕاوێژکاریی کەرتی سەرەکیی پیشەسازیی کتێب، بۆ ماوەی ساڵێک پایتەختی جیھانیی کتێب ھەڵدەبژێرێت. ھەر شارێکی دەستنیشانکراو وەک پایتەختی جیھانیی کتێب، بەرنامەیەکی چالاکی بەڕێوەدەبات بۆ ئاھەنگگێڕان و برەودان بە کتێب و خوێندنەوە. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، سترازبێرگ وەک پایتەختی جیھانیی کتێب دەستنیشان کرا.

## ھەڵبژاردنی بەروار
بیرۆکە ڕەسەنەکە لە ساڵی ١٩٢٢ لەلایەن ڤیسێنتی کلاڤێل، بەڕێوەبەری دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی سێرڤانتێس لە بەرشەلۆنە، وەک ڕێگایەک بۆ ڕێزلێنان لە نووسەر میگێل دێ سێرڤانتێس و زیادکردنی فرۆشی کتێبەکان، داھێنرا. یەکەم جار لە ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٦، ڕۆژی لەدایکبوونی سێرڤانتێس، ئاھەنگی بۆ گێڕدرا، پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٣٠دا بگوازرێتەوە بۆ بەرواری کۆچی دوایی، واتە ٢٣ی نیسان. لە کەتەلۆنیا، ئاھەنگەکە ھاوکات بوو لەگەڵ ڕۆژی سانت جۆرج (بە کەتەلۆنی: Diada de Sant Jordi) بۆ ڕێزلێنان لە پیرۆزی پارێزەری، و لە ئەنجامدا، ڕۆژی کتێب لەگەڵ جەژنە ڕەسەنەکەدا یەکیگرت و بە جەماوەرێکی زۆرەوە لە کەتەلۆنیا بەردەوامە، کە لەوێ بە «ڕۆژی کتێب و گوڵەکان»یش ناودەبرێت.

لە ساڵی ١٩٩٥، یونێسکۆ بڕیاری دا کە ڕۆژی جیھانیی کتێب و مافی لەبەرگرتنەوە لە ٢٣ی نیساندا ئاھەنگی بۆ بگێڕدرێت، چونکە ئەم بەروارە ھاوکاتە لەگەڵ ساڵیادی کۆچی دوایی ویلیام شێکسپیر و ئینکا گارسیلاسۆ دێ لا ڤێگا، ھەروەھا لەدایکبوون یان کۆچی دوایی چەندین نووسەری دیاری دیکە. (لەلایەنێکی مێژوویی ھاوکاتدا، شێکسپیر و سێرڤانتێس لە ھەمان بەرواردا—٢٣ی نیسانی ١٦١٦—کۆچی دواییان کردووە، بەڵام نەک لە ھەمان ڕۆژدا، چونکە لەو کاتەدا، ئیسپانیا ڕۆژژمێری زایینی و ئینگلتەرا ڕۆژژمێری جولیانی بەکاردەھێنا؛ شێکسپیر لە ڕاستیدا ١٠ ڕۆژ دوای کۆچی دوایی سێرڤانتێس، لە ٣ی ئایاری ڕۆژژمێری زایینی کۆچی دوایی کردووە.)

## ڕۆژی جیھانیی کتێب بەپێی ناوچە
### پایتەختی جیھانیی کتێب
پایتەختی جیھانیی کتێب (WBC) دەستپێشخەرییەکی یونێسکۆیە کە دان بەو شارانەدا دەنێت کە بۆ ماوەی ساڵێک، لە ٢٣ی نیسان، ڕۆژی جیھانیی کتێب و مافی لەبەرگرتنەوە، برەو بە کتێب و خوێندنەوە دەدەن. ئەو شارانەی کە وەک پایتەختی جیھانیی کتێبی یونێسکۆ دەستنیشان دەکرێن، چالاکی ئەنجام دەدەن بەمەبەستی ھاندانی کولتوری خوێندنەوە لە ھەموو تەمەنەکاندا و ھاوبەشکردنی بەھاکانی یونێسکۆ.

یونێسکۆ لە ساڵی ٢٠٠١دا بڕیارنامەی 31c/Resolution 29ی پەسەند کرد، کە بەرنامەی پایتەختی جیھانیی کتێبی دامەزراند و مەدریدی وەک یەکەم شاری پایتەختی جیھانیی کتێب لە ساڵی ٢٠٠١دا ناوبرد. لیژنەی ڕاوێژکاری لە یونێسکۆ، یەکێتیی نێونەتەوەیی بڵاوکەرەوەکان، یەکێتیی نێونەتەوەیی کۆمەڵە و دامەزراوەکانی کتێبخانەکان، فۆڕمی نێونەتەوەیی نووسەران و یەکێتیی نێونەتەوەیی کتێبفرۆشان پێکدێت.

### ئیسپانیا
لە ئیسپانیا، ڕۆژی کتێب لە ساڵی ١٩٢٦ دەستی پێکرد، و ساڵانە لە ٧ی تشرینی یەکەم ئاھەنگی بۆ دەگێڕدرا، ئەو بەروارەی کە وا بڕوا بوو میگێل دێ سێرڤانتێس تێیدا لەدایک بووە. بەڵام، وا بە گونجاوتر زانرا کە ئەم ڕۆژە لە وەرزێکی خۆشتردا بۆ پیاسەکردن و گەڕان بەناو کتێبەکاندا لە ھەوای کراوەدا ئاھەنگی بۆ بگێڕدرێت، بەھار زۆر باشتر بوو لە پاییز. بۆیە لە ساڵی ١٩٣٠ پاشا ئەلفۆنسۆی سێزدەھەم گۆڕینی ئاھەنگی ڕۆژی کتێبی بۆ ٢٣ی نیسان، بەرواری گریمانەیی کۆچی دوایی سێرڤانتێس، پەسەند کرد.

### سوێد
لە سوێد، ڕۆژەکە بە ناوی Världsbokdagen («ڕۆژی جیھانیی کتێب») ناسراوە و لایەنی مافی لەبەرگرتنەوە کەمجار باس دەکرێت. بە شێوەیەکی ئاسایی لە ٢٣ی نیسان ئاھەنگی بۆ دەگێڕدرێت، بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٠ و ٢٠١١دا بۆ ١٣ی نیسان گواسترایەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ جەژنی زیندووبوونەوەدا تووشی پێکدادان نەبێت.

### شانشینی یەکگرتوو و ئێرلەندا
لە شانشینی یەکگرتوو و ئێرلەندا، ڕۆژی جیھانیی کتێب بۆنەیەکی خێرخوازییە لە مانگی ئازاردا، ساڵانە لە یەکەم پێنجشەممە بەڕێوەدەچێت و ھاوکاتە لەگەڵ دەرچوونی چاپی تایبەت. ئاھەنگی ساڵانە لە ٢٣ی نیسان شەوی جیھانیی کتێبە، کە بۆنەیەکە لەلایەن ڕێکخراوی خێرخوازیی سەربەخۆی The Reading Agency ڕێکدەخرێت.

### ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
لە کێنسنگتۆن، میریلاند، ڕۆژی نێونەتەوەیی کتێب بە فێستیڤاڵێکی سەرشەقام لەو یەکشەممەیەی کە نزیکترینە لە ٢٦ی نیسان، ئاھەنگی بۆ دەگێڕدرێت. لە ساڵی ٢٠٢٠دا، پازدەھەمین فێستیڤاڵی ساڵانەی ڕۆژی کتێبی کێنسنگتۆن بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ەوە ھەڵوەشێنرایەوە.

### ھیندستان
ڕۆژی جیھانیی کتێب لە ھیندستان لە ٢٣ی نیسان ئاھەنگی بۆ دەگێڕدرێت. لە زۆرێک لە ناوچەکانی ھیندستاندا یادی دەکرێتەوە بۆ ھاندانی خوێندنەوە و بەرزکردنەوەی ئاستی ھۆشیاری سەبارەت بە گرنگیی بڵاوکردنەوەی زانیاری.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆژە جیھانییەکان
پۆل:یوونێسکۆ
پۆل:مافی لەبەرگرتنەوە
پۆل:ڕۆژەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:خوێندنەوە
پۆل:پەرەپێدانی کتێب