بەدەوییەکان

[alt=Bedouins in Sinai, 1967|وێنۆک|بەدەوییەکان لە [نیمچەدوورگەی سینا، ١٩٦٧]]
**بەدەوییەکان**، **بەدەوی**، **بەدوینەکان**، یان **بەدو** یان **بەدووەکان**(، تاک: ) ھۆزێکی عەرەبیی کۆچەریی شوانکارین کە لە مێژوودا لە ناوچە بیابانییەکانی نیمچە دوورگەی عەرەبی و باکووری ئەفریقا و شام و میزۆپۆتامیا (عێراق) نیشتەجێ بوون. بەدەوییەکان لە بیابانی سووریا و بیابانی عەرەبی سەرچاوەیان گرتووە بەڵام دوای بڵاوبوونەوەی ئیسلام لە باقیی جیھانی عەرەبی لە ڕۆژئاوای ئاسیا و باکووری ئەفریقا بڵاوبوونەتەوە. وشەی ئینگلیزی *bedouin* لە زمانی عەرەبی *badawī*ەوە ھاتووە کە بە واتای "بیابان-ژیاوەکان" دێت. خاکی بەدەوییەکان لە بیابانە فراوانەکانی باکووری ئەفریقاوە تا بەردینەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست درێژ دەبنەوە. ھەندێک جار بە شێوەیەکی نەریتی دابەش دەکرێن بەسەر ھۆز، یان خێڵ (بە عەرەبی بە  ناسراون یان *قبال* )، و لە ڕووی مێژوویییەوە کولتوورێکی ھاوبەشیان ھەیە لە بەخێوکردنی وشتر و مەڕ و بزن. زۆرینەی ڕەھای بەدەوییەکان پابەندن بە بیروباوەڕی ئیسلامەوە ھەرچەندە ژمارەیەکی کەمتر لە بەدەویی مەسیحی ھەن.

بەدەوییەکان بە درێژاییی مێژوو بە ناوی جۆراوجۆر ناویان بردووە، لەوانە *عەرەبا* لەلایەن ئاشوورییەکانەوە (*ar-ba-ea*)، کە نیسبەی ناوی *عەرەبە*، ناوێک کە تا ئەمڕۆش بۆ بەدەوییەکان بەکاردێت. بە *ʾAʿrab* ( ناویان دەبەن) "aɛrāb" بە زمانی عەرەبی. لە کاتێکدا زۆرێک لە بەدەوییەکان وازیان لە نەریتە کۆچەری و خێڵەکییەکانیان ھێناوە بۆ شێوازی ژیانی شارستانی و مۆدێرن، ھەندێکی تر کولتووری نەریتیی بەدەوی وەک پێکھاتەی خێڵیی نەریتی، مۆسیقای نەریتی، شیعر، سەما، و چەندین پراکتیزە و چەمکی کولتووری دیکەیان پاراستووە. زۆرجار ھەندێک لە بەدەوییە شارنشینەکان فێستیڤاڵی ڕۆشنبیری ڕێکدەخەن، بەزۆری ساڵانە چەند جارێک بەڕێوەدەچن، کە تێیدا لەگەڵ بەدەوییەکانی دیکە کۆدەبنەوە بۆ بەشداریکردن و فێربوون لە نەریتە جۆراوجۆرەکانی بەدەوییەکان لە خوێندنەوەی شیعر و سەمای شمشێریی نەریتی تا ژەنینی ئامێری نەریتی و تەنانەت پۆلەکانی فێرکردنی نەریتی چادری. نەریتەکانی وەک سواربوونی وشتر و کەمپکردن لە بیابانەکاندا ھێشتا چالاکییەکانی کات بەسەربردنی بەناوبانگن بۆ بەدەوییەکانی شار کە لە نزیک بیابانەکان یان ناوچە بیابانەکانی دیکەدا دەژین.

## کۆمەڵگا
بیروباوەڕ و ڕەوشت و بنەمای بەدەوییەکان بریتییە لە بوێری، میوانداری، دڵسۆزی بۆ خێزان و شانازی بە ڕەچەڵەک. ھۆزەکانی بەدەوی لەلایەن دەسەڵاتێکی ناوەندییەوە کۆنترۆڵ نەکرابوون، وەک حکوومەت یان ئیمپراتۆریەت، بەڵکو لەلایەن سەرۆک ھۆزەکانەوە سەرکردایەتی دەکران. ھەندێک لە سەرۆکەکان دەسەڵاتی خۆیان لە مێرگەکانەوە بەکاردەھێنا، کە بازرگانەکان بازرگانییان ڕێکدەخست لە ڕێگەی ئەو خاکەی کە لەلایەن خێڵەکەوە کۆنترۆڵکرابوو. پێکھاتەی ھۆزەکانی بەدەوی زیاتر بەھۆی ھەستی ھاوبەشیی ڕەچەڵەکی ھاوبەشەوە بەیەکەوە ڕاگیرابوو نەک سەرۆک ھۆزێکی لە سەرووی پلەبەندییەوە.
وێنۆک| کچێکی بەدەوی لە شاری نویبا، میسر (٢٠١٥)

## نەریتەکان
وێنۆک| جەنگاوەرێکی بەدەوی، وێنەکە لە نێوان ساڵانی ١٨٩٨ بۆ ١٩١٤

### کۆبوونەوە
چەپ|وێنۆک| بڕینی درێژیی قوماش بۆ دروستکردنی چادر بە بەکارھێنانی ئامێر. فەلەستین، نزیکەی ساڵی ١٩٠٠
ئاژەڵداری و مەڕداری، بە شێوەیەکی بنەڕەتی بزن، مەڕ و وشتری عەرەبی، بژێوی نەریتیی بەدەوییەکانی پێکدەھێنا. ئەمانە بۆ گۆشت و بەرھەمە شیرەمەنییەکان و خووری بەکاردەھێنران. زۆربەی ئەو خۆراکە سەرەکییانەی کە خۆراکی بەدەوییەکان پێکدەھێنن، بەرھەمە شیرەمەنییەکانن.

بە تایبەتی وشتر چەندین بەکارھێنانی کولتووری و کارای ھەبوو. بەھۆی ئەوەی وەک "دیاریی خودا" سەیر دەکران، سەرچاوەی سەرەکیی خۆراک و شێوازی گواستنەوە بوون بۆ زۆرێک لە بەدەوییەکان. جگە لە توانای شیردانی نائاسایییان لە ژێر باروودۆخی سەختی بیاباندا، ناوبەناو گۆشتەکانیان لەلایەن بەدەوییەکانەوە دەخورا. وەک نەریتێکی کولتووری، پێشبڕکێی وشتر لە بۆنە و ئاھەنگەکاندا ڕێکدەخرا، وەکو ئاھەنگی ھاوسەرگیری یان فیستیڤاڵە ئایینییەکان.

ھەندێک کۆمەڵگەی بەدەوی لە ناوچە وشکەکاندا دەژین. لەو ناوچانەی کە باران بارین زۆر پێشبینی نەکراوە، کەمپەکان بە شێوەیەکی ناڕێک دەگوازرێتەوە، ئەمەش بەپێی بوونی لەوەڕگەی سەوز. لەو شوێنانەی کە بارانبارینی زستانە زیاتر پێشبینی دەکرێت لە ناوچەکانی دوورتر لە باشوور، ھەندێک لە خەڵکی بەدەوی دانەوێڵە بە درێژایی ڕێگاکانی کۆچکردنیان دەچێنن. ئەمەش سەرچاوەیەکە بۆ ئاژەڵەکان بە درێژاییی زستان. لە ناوچەکانی وەک ڕۆژئاوای ئەفریقا، کە بارانبارینی پێشبینیکراوتری ھەیە، بەدەوییەکان کاری گواستنەوەی وەرزی دەکەن. لە نزیک ماڵە ھەمیشەیییەکان لەو دۆڵانەدا کە بارانیان زیاترە، بەرھەم دەچێنن و ئاژەڵەکانیان دەگوازنەوە بۆ لەوەڕگەی بەرزایییەکان.

### شیعرە زارەکییەکان
شیعرە زارەکییەکان بەناوبانگترین شێوەی ھونەرە لە نێو بەدەوییەکان. ھەبوونی شاعیر لە خێڵی مرۆڤدا لە کۆمەڵگادا ڕێزێکی زۆری لێدەگیرا. جگە لەوەی شیعر وەک فۆرمێکی ھونەر خزمەت دەکات، وەک ئامرازێک بۆ گەیاندنی زانیاری و ڕێککاری کۆمەڵایەتی بەکاردەھێنرا. شیعری بەدەوی کە بە شیعری نەباتی ناسراوە، زۆرجار بە شێوەزاری ڕەسەن دەخوێندرێتەوە. لە بەرامبەردا، فۆرمەکانی باوتری شیعری عەرەبی زۆرجار لە زمانی عەرەبی ستاندارد و مۆدێرندایە.

## سەرچاوەکان


## خوێندنەوەی زیاتر

* 
* 
* Brous, Devorah. "The 'Uprooting:' Education Void of Indigenous 'Location-Specific' Knowledge, Among Negev Bedouin Arabs in Southern Israel". *International Perspectives on Indigenous Education.* (Ben Gurion University 2004)
* Chatty, D *Mobile Pastoralists* 1996. Broad introduction to the topic, specific focus on women's issues.
* Chatty, Dawn. *From Camel to Truck. The Bedouin in the Modern World*. New York: Vantage Press. 1986
* Cole, Donald P. "Where have the Bedouin gone?" *Anthropological Quarterly*. Washington: Spring 2003.Vol.76, Iss. 2; pg. 235
* Falah, Ghazi. "Israeli State Policy Towards Bedouin Sedentarization in the Negev", *Journal of Palestine Studies*, 1989 Vol. XVIII, No. 2, pp.&nbsp;71–91
* Falah, Ghazi. "The Spatial Pattern of Bedouin Sedentarization in Israel", *GeoJournal*, 1985 Vol. 11, No. 4, pp.&nbsp;361–368.
* Gardner, Andrew. "The Political Ecology of Bedouin Nomadism in the Kingdom of Saudi Arabia". In *Political Ecology Across Spaces, Scales and Social Groups*, Lisa Gezon and Susan Paulson, eds. Rutgers: Rutgers University Press.
* Gardner, Andrew. "The New Calculus of Bedouin Pastoral Nomadism in the Kingdom of Saudi Arabia". *Human Organization* 62 (3): 267–276.
* Gardner, Andrew and Timothy Finan. "Navigating Modernization: Bedouin Pastoralism and Climate Information in the Kingdom of Saudi Arabia". *MIT Electronic Journal of Middle East Studies* 4 (Spring): 59–72.
* Gardner, Ann. "At Home in South Sinai." *Nomadic Peoples* 2000.Vol.4, Iss. 2; pp.&nbsp;48–67. Detailed account of Bedouin women.
* Jarvis, Claude Scudamore. *Yesterday and To-day in Sinai*. Edinburgh/London: W. Blackwood & Sons, 1931; *Three Deserts*. London: John Murray, 1936; *Desert and Delta*. London: John Murray, 1938. Sympathetic accounts by a colonial administrator in Sinai.
* Lancaster, William. *The Rwala Bedouin Today* 1981 (Second Edition 1997). Detailed examination of social structures.
* S. Leder/B. Streck (ed.): *Shifts and Drifts in Nomad-Sedentary Relations.* Nomaden und Sesshafte 2 (Wiesbaden 2005)
* Lithwick, Harvey. "An Urban Development Strategy for the Negev's Bedouin Community". Center for Bedouin Studies and Development and Negev Center for Regional Development, Ben-Gurion University of the Negev, August 2000
* Mohsen, Safia K. *The quest for order among Awlad Ali of the Western Desert of Egypt*.
* Thesiger, Wilfred (1959). *Arabian Sands*. ISBN&nbsp; (Penguin paperback). British adventurer lives as and with the Bedu of the Empty Quarter for 5 years

پۆل:ھۆزەکانی عەرەب
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:گەلانی دێرینی ڕۆژھەڵاتی نزیک
پۆل:گروپە نەتەوەییەکانی باکووری ئەفریقا
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی لوبنان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی سووریا
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی عێراق
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی سعودیە
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی سوودان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی مۆریتانیا
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی سەحرای ڕۆژاوا
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی مەغریب
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی جەزائیر
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی توونس
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی لیبیا
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی میسر
پۆل:قەومەکانی ئوردن
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی عەرەب
پۆل:"Related ethnic groups" needing confirmation
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی