open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
خەزانی پاییز

وەرزی پاییز لەو ڕۆژە دەست پێدەکات کەوا خۆڕ لە ھێڵی کەمەرەیی زەوی ڕەت دەبێت و بەیەکسانی لەنێوان ھەردوو جەمسەری باکور و باشوری زەوی دەبێت، بەمە ماوەی شەو و ڕۆژ یەکسان دەبن لە ھەموو شوێنێکی جیھان، وە ئەم ڕۆژە دەتوانینین بە ڕۆژی کەوتنی ستونی خۆڕ ناوی ببەین.

## ڕوونکردنەوە
ھاتنی پاییز ڕۆژێکی دیاریکراوی نیە بەڵام لەماوەیەکی دیاریکراو ڕوو دەدات ئەمیش بەھۆی شێوە و قەبارەی زەوی، وە ھێلی کاتی ناوچەکان (پۆتانەکان)، کە ھەرشوێنەو بەپێی پێگەی جوگرافیەکەی ڕوو دەدات، وەک بۆنمونە لەناوچەیڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و کوردستان بەتایبەتی لە ٢١ سێپتێمبەر دەست پێدەکات کە کوردەکان بە ڕەزبەر ناوی دەھێنن و دەکاتە یەکەم ڕۆژی وەرزی پاییز، بەڵام لە ناوچەکانی باکوری گۆی زەوی وەک ئەسکەندەنافیا لە ٢٢ و ٢٣ سێپتێمبەر دەست پێدەکات.

لەبنەڕەت دا شەو و ڕۆژ یەکسان نابن بەڵام ئەم دیاردەیە دوای دووسێ ڕۆژ ڕوو دەدات ئەمیش بەھۆی شکانەوەی تیشکی خۆڕەلەجەمسەرەکانی زەوی، کە تیشکەکانی خۆڕ لەبەرگەھەوای زەوی دەمێننەوە وە دونیا بە ڕووناکی دەھێڵنەوە بەمە ڕۆژ و شەو وەک یەک بەیەکسانی دەردەکەون،

لەو ڕۆژدەدا دەبینین کە خۆڕ کە لەخۆڕھەڵاتەوە ھەڵدێت بە ماوەی دوازردە کاژێر دەگاتە خۆڕئاوابوون، ئەگەر بێت و لە یەکێک لەجەمسەرەکانی زەوی سەیری بکەین دەبینین بەھەمان ماوە خۆڕ ھەڵدێت و ئاوا دەبێت، ھەربەم ھۆیەشەوە دەڵێن ڕۆژ و شەو یەکسان دەبێت.

[وێنۆک|230x230پیکسڵ|لە نیگاربەردێکی پەرسیپۆلیس، کە بەمەبەستی یەکەم ڕۆژی سەری ساڵی فارسی کێشراوە، سەری شێر و سەری چێڵ بەیەکسانی نزیکی یەک بوون،[مادەکانیش بە حەوت سەد ساڵ بەر لەزایین توانیویانە ڕەزبەر دیاری بکەن.]]

## ئەمانەش ببینە
* پاییز
* بەھار
* تەریببوونی کات
* ڕێچکەی خۆر
* کاتی ھاوینە

## سەرچاوەکان


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پاییز
پۆل:دینامیکی سیستمی خۆری
پۆل:ئەیلوول
زنجیرەچیای حەمرین

**زنجیرەچیای حەمرین** یان **بەرزایییەکانی حەمرین** (Çiyayên Hemrîn) بریتییە لەزنجیرەیەک تەپۆڵکەی چیایی بچووک لە باشووری کەرکووک، ھاوتەریبە بە زنجیرەچیاکانی زاگرۆس، سنووری نێوان کوردستان و عێراقە، لە خۆرھەڵاتییەوە سنووری عێراق-ئێرانە و لە خۆراواشەوە ڕووباری دیجلەیە.

لە چاخە کۆنەکاندا سنووری جیاکراوەی نێوان مادەکان و بابلییەکان بووە، لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو وەک زۆرینەی ناوچەکانی کوردستان ڕووبەرووی بەعەرەبکردن بووەتەوە، بەڵام لەگەڵ ھەموو ئەمانەش نەتوانراوە زمانی کوردی لە ناوچەکە قەڵاچۆبکرێت. زنجیرەچیای حەمرین ناوچەیەکی دەوڵەمەندە بە سامانی سروشتی.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

## بەستەرە دەرەکییەکان
* بەرزاییەکانی حەمرین ببینە

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پارێزگای دیالە
پۆل:پارێزگای کەرکووک
پۆل:زنجیرەچیاکانی کوردستان
پۆل:پارێزگای سەلاحەددین
پۆل:زنجیرەچیاکان
پۆل:چیاکان
پۆل:زنجیرەچیاکانی عێراق
دەریاچەی حەمرین

**دەریاچەی حەمرین** دەریاچەیەکی داخراوە لە باشووری بەرزایییەکانی حەمرین دروست کراوە، شارۆچکەی حەمرینیش کەوتۆتە کەناریەوە، لە دووری ٥٠ کم لە باکووری شاری بەعقووبەی عێراق. لە کردارەکانی بەعەرەبکردنی کوردستان ناویان گۆڕیوە بۆ دەریاچەی دیالە.

لە ١٩٨١ لەسەر ڕووباری سیروان دروست کراوە، کە توانای ھەڵگرتنی یەک ملیار مەترچوارگۆشەی ئاوی ھەیە، ئێستا وەک سەرچاوەیەک بۆ ئاودانی زەوییە کشتوکاڵییەکان و بیستانەکان و پەروەردەکردنی ماسی سوودی لێ دەبینرێت.

لەیۆنیۆی ٢٠٠٨ بەھۆی دروستکردنی بەنداو لەلایەن حکوومەتی ئێرانەوە لە خۆرھەڵاتی کوردستان، ئەم بەنداوە ٪٨٠ تواناکەی لەدەست داوە.

## شوێنەوارە مێژوویییەکانی
لە کۆتاییی ١٩٧٠ بەر لە ھەستانی لافاوەکەی حەمرین، گەلێک شوێن ھەڵکەندران بەمەبەستی لێکۆلینەوەی مێژوویی، ئەم ھەڵکەندرانە لەلایەن شوێنەوارناسانی ئینگلتەراوە ئەنجام درا، لەسەر داواکاریی ڕێکخراوی وڵاتی عێراق بۆ شوێنەوار و کەلتوور، لە ئەنجامی ئەم ھەڵکەندنانە ھەندێ شوێنەوار دۆزرانەوە کە تەمەنەکەیان بۆ سەردەمی عەبید و مادھور دەگەڕانەوە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پارێزگای دیالە
پۆل:پارێزگای کەرکووک
حەمرین
حەمرین
حەمرین

**حەمرین** شارۆچکەیەکە کەوتووەتە باشووری کەرکووک لەسەر کەناری دەریاچەی حەمرین، لەگەڵ دەریاچەکەش بەھۆی بەرزایییەکانی حەمرینەوە ئەم ناوەیان ھەڵگرتوە، کەوتۆتە بەشی باشوری بەرزاییەکانی حەمرین، ژمارەی دانیشتوانی ١٢٠٠٠ کەس دەبێت، زۆرینەیان خەریکی کشتوکاڵ و ڕاوەماسی و ئاژەڵدارین.

## ئەمانەش ببینە
* دەریاچەی حەمرین
* بەرزایییەکانی حەمرین
* سنووری کوردستان
مایکل چایت

**مایکل چایت** (؛ لەدایکبووی ٢ی ئابی ١٩٥٧) زمانناسێکی ئەمریکییە. پێرستسازی زمانەکانی ڕۆژھەڵاتی ناڤین لە کتێبخانەی کۆنگەرەی واشنتۆنی ئەمریکایە. بەر لەمە سەرنووسەری بەشی کوردیی دەنگی ئەمریکا و پڕۆفیسۆری زمانی کوردی لە زانکۆی پاریس و ھەروەھا ئەنیستیتۆی کوردیی واشنتۆن بووە.

چایت فەرھەنگێکی کرمانجی-ئینگلیزیی نووسیوە و بە ھەر دوو شێوەزاری کورمانجی و سۆرانی ئاشنایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:زمانی کوردی
پۆل:زمانەوانانی ئەمریکی
پۆل:زمانەوانانی کوردی
پۆل:زیندووان
ئێم٤ کاربین

وێنۆک|350px|ئێم٤

**ئێم٤** (بە ئینگلیزی: M4) چەکێکی ئاست ناوەندی بواری جەنگە.
دروستکراوی بنەڕەتی وڵاتی ئەمریکایە. بۆ یاکەمین جار چەکەکە لە ساڵی ١٩٩٢ دروستکراوە.
چەکەکە بەشێوەیەکی بەرچاو لەلایەن سوپای ئەمریکا بەکار دەهێنرێت. چەکەکە تەواوکەر و شوێنگرەوەی چەکی جۆری ئێم١٦یە. بە غاز کاردەکات، لە ماوەی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا لە ئەمریکا پەرەی پێدراوە.

## دروستکەرەکانی (ئیم-٤)

* : لەلایەن Colt's Manufacturing Company بەرهەم دەهێنرێت.
* : لەلایەن Lewis Machine and Tool Company بەرهەم دەهێنرێت.
* : لەلایەن Bushmaster Firearms International بەرهەم دەهێنرێت.
* : لەلایەن U.S. Ordnance بەرهەم دەهێنرێت.
* : لەلایەن Remington Arms Company بەرهەم دەهێنرێت.
* : لەلایەن THOR Global Defense Group بەرهەم دەهێنرێت.
* : لەلایەن Daniel Defense بەرهەم دەهێنرێت.
* : لەلایەن FN Herstal بەرهەم دەهێنرێت لەژێر مۆڵەتنامە.
* : لەلایەن SME Ordnance بەرهەم دەهێنرێت لەژێر مۆڵەتنامە.
* : لەلایەن Sarsılmaz بەرهەم دەهێنرێت لەژێر مۆڵەتنامە.

## وڵاتانی بەکارهێنەر

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
*

.* 

*
* 
* 
* 
* 
* 

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی

## پەراوێز

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:چەکەکان
تی سی پی دەمپ

**تی سی پی دەمپ** شیکەرەوەیەکی پاکەتە کە لەسەر کۆماند لاین ئیش ئەکات. یارمەتیی بەکارھێنەر تا پاکەتەکانی TCP/IP نیشانی بەکارھێنەر بدات کە دەگوازرێنەوە یان وەردەگیرێن لەسەر ئەو تۆڕەی کۆمپیوتەرێک پێوەی بەستراوە. لەژێر مۆڵەتی BSD license، تیسیپی-دەمپ پرۆگرامێکی بەلاشە. سادەتر تیسیپی دەمپ کاری فڕەدان (دەمپ)ی پاکەتەکانە بۆ سەر شاشەکەت.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:نەرمەکاڵایەک کە مۆڵەتی بی ئێس دی بەکاردەھێنێت
شیکارکردنی ھاوکێشە

[240px|وێنۆک|چەپ| شیکارکردنی هاوکێشەی <math>f(x) = 0</math> بە بەکارهێنانی [مێتۆدی نیوتن]]
وێنۆک|چەپ
لە بیرکاریدا، **شیکارکردنی ھاوکێشە** ()، بریتییە لە دۆزینەوەی بەھای نەزانراوەکانی ھاوکێشە یان بە دەستەواژەیەکی تر دۆزینەوەی کۆمەڵە ژمارەیەک کە ڕەگەکانی ھاوکێشەکەن. ئەو کۆمەڵە پێی دەگوترێت **کۆمەڵە شیکاری ھاوکێشە**کە. دەشێت ئەو کۆمەڵەیە تەنھا یەک ئەندامی تێدابێت و ھەروەھا دەشێت لە یەکدانە زیاتری تێدابێت و یا دەکرێت بێکۆتا ئەندامی تێدابێت و دەشێت کۆمەڵەی شیکار ھیچ ئەندامێکی تێدا نەبێت، واتە کۆمەڵەکە بەتاڵ بێت.
## ڕێگە جیاوازەکانی شیکاریکردنی ھاوکێشە
* **تاقیکردنەوە**: ئەگەر ھاوکێشەیەک کۆمەڵێکی دیاریکراو ئەندامی لە کۆمەڵە شیکاری ھاوکێشەکەدا ھەبێت، دەشێت بە تاقیکردنەوە وڵامەکە بدۆزرێتەوە.
* **بە بەکارھێنانی [[جەبری سەرەتایی]]**: بۆ نموونە، ھاوکێشەگەلێک لە شێوەی خوارەوە دەتوانرێت بە بەکارھێنانی ڕێساکانی جەبری سەرەتایی شیکاری بکرێن:

:8x+7=4x+35  , \quad \frac{4x + 9}{3x + 4} = 2 \, ,

* **[[سیستمی ھاوکێشەی ھێڵی]]**

* **شیکاریکردنی ھاوکێشە [[ڕادەدار]]ەکان**
ھاوکێشە ڕادەدارەکان لە چەندین ڕێگەی جیاواز شیکاری دەکرێن، وەکوو تاقیکردنەوە، شیتەڵکردن، تەواوکردنی دووجا، بەکارھێنانی وێنەی ڕوونکردنەوە، لە ڕێگەی ئەندازەیی و ... 
* **ڕێگەی ژمارەیی** بۆ نموونە مێتۆدی نیوتن

* **ھاوکێشە ماتریکسییەکان** ھەندێک لەم جۆرە ھاوکێشانە لە جەبری ھێڵیدا شی دەکرێنەوە.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:ھاوکێشەکان
فاکتۆریێل

لە بیرکاریدا **فاکتۆریێل** () یان **لێکدراو**ی ژمارەیەکی سروشتی بریتییە لە ئەنجامی لێکدانی ژمارەکە لە تەواوی ژمارە تەواوە ئەرێنییەکانی چووکەتر لە خۆی. فاکتۆریێلی ژمارەی n بە  n!  ھێما دەکرێ و «ئێن فاکتۆریێل» دەخوێندرێتەوە. بە پێی گرێبەست، فاکتۆریێلی سیفر دەبێتە یەک.
## پێناسە
ڕێسای فانکشنی فاکتۆریێل بەم شێوەیە:


 n!=\prod_{k=1}^n k \qquad \forall n \in \mathbb{N} . \!



: n! = \begin{cases}
n \leq 1 & 1 \\
n> 1 & n (n-1)! \\
\end{cases}
\qquad \forall n \in \mathbb{N}.


**نموونە**


5 ! = 1\cdot 2 \cdot 3 \cdot 4 \cdot 5 = 120 \        



6 ! = 1\cdot 2 \cdot 3 \cdot 4 \cdot 5 \cdot 6 = 720 \ 


## فاکتۆریێلی ژمارە ناسروشتییەکان
بۆ ھەژمارکردنی فاکتۆریێلی ژمارە ناسروشتییەکان، لە پێناسەی فانکشنی گاما کەلک وەردەگیرێت، بەم شێوە 
n!=\Gamma(n+1)
. لە خوارەوە ئەم باسە زۆرتر ڕوون کراوەتەوە.

### پێناسەی سەرەکیی فاکتۆریێل
وێنۆک|چەپ|325px|ڕوونکردنەوەی فانکشنی فاکتۆریێل
لە ئاستێکی سەرتردا، بە بەکارھێنانی فانکشنی گاما، پێناسەیەک بۆ فاکتۆریێل خراوەتەڕوو، کە بەپێی ئەم پێناسەیە، دەتوانرێت بۆ ھەموو ژمارەیەک، بێجگە لە ژمارە تەواوە نەرێنییەکان بەھای فاکتۆریێل ھەژمار بکرێت:



n!=\int_{0}^{\infty} t^n e^{-t}\, dt


بەپێی ئەم پێناسەیە، بەھای فاکتۆریێل سەرەڕای ژمارە سروشتییەکان، بۆ ھەموو ژمارەیەک بەدەست دێت. سەبارەت بە ژمارە تەواوە نەرێنییەکان بەھای فاکتۆریێل بەرەو ناکۆتا دەڕوات.
ھەژمارکردنی فاکتۆریێل لەم ڕێگەوە، پێوستی بە زانینی ماتماتیک لە ئاستێکی پێشکەوتوودایە، و لە فیزیک و زانستەکانی تردا گرینگی و جێبەجێکردنی زۆری ھەیە.

ئەم پەیوەندییەش سەرنجڕاکێشە بیزانین: (-\frac{1}{2})!=\sqrt{\pi}

## ھەندێک پەیوەندیی فاکتۆریێلی

:\log n! = \sum_{x=1}^n \log x.
:e\left(\frac ne\right)^n \leq n! \leq e\left(\frac{n+1}e\right)^{n+1}.
:n!\approx \sqrt{2\pi n}\left(\frac{n}{e}\right)^n.
:n!=\Gamma(n+1).\,
:\begin{align}n! = \Pi(n) &= \prod_{k = 1}^\infty \left(\frac{k+1}{k}\right)^n\!\!\frac{k}{n+k} = \left[ \left(\frac{2}{1}\right)^n\frac{1}{n+1}\right]\left[ \left(\frac{3}{2}\right)^n\frac{2}{n+2}\right]\left[ \left(\frac{4}{3}\right)^n\frac{3}{n+3}\right]\cdots. \end{align}
:z!=\sum_{n=0}^{\infty} g_n z^n.
:(2k-1)!! = \prod_{i=1}^k (2i-1) = \frac{(2k)!}{2^k k!} = \frac {_{2k}P_k} {2^k} = \frac  {2^k}.
:n\$\equiv \begin{matrix} \underbrace{ n!^{{n!}^ \\ n! \end{matrix}, \,

## ئەمانەش ببینە
*نزیکخستنەوەی ئێسترلینگ

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:تیۆریی ژمارەکان
تالیس

**تالیس** (یۆنانی: ؛ لەدایکبوو لە یەکێ لە ساڵەکانی ٦٢٤ یان ٦٢٣ و، مردوو لە یەکێ لە ساڵەکانی ٥٤٨ تا ٥٤٥ی پێش زایین) زانای ماتماتیک و ئەستێرەناس و فەیلەسووفێکی پێشسوقراتیی خەڵکی شاری میلیتوس لە ئاسیای بچووک بوو (کە ئێستا کەوتۆتە ناو وڵاتی تورکیا). تاڵیس چووە بۆ بابل لە بابلیەکان فێرە ماتماتیک و ژمارەناسی بووە و چووە بۆ میسر لەوێش فێری ئەستێرەناسی بووە. پێشبینی خۆرگیرانی کردووە لە ساڵی 525پ.ز ڕاست دەرچووە. ساڵێکیش پێشبینی زۆر هاتنی زەیتوونی کردووە لەو وەرزە، بۆیە هەموو ئامێری زەیتوون گووشینی کڕیوەتەوە لەکاتی خۆی دا پێشبینییەکەی ڕاست دەرچووە، ئامێرەکانی بەکرێ داوەتەوە بەمەش قازانجێکی زۆری کردووە. 

تالیس، یەکێکە لە حەوت حەکیمی یۆنان. زۆرێک، کە بەرچاوترینیان ئەرەستووە، بە یەکەم فەیلەسووفی یۆنانی دەزانن و، ئەگەر واش نەبێ، لە باری مێژوویییەوە ئەو بە یەکەم کەس دادەنرێت لە کولتووری ڕۆژاواییدا کە پەرژابێتە سەر فەلسەفەی زانستی.

تالیس بەوە ناسراوە کە بەکارھێنانی ئوستوورەکانی بۆ ڕاڤەی جیھان و گەردوون بە لایەکەوە نا و، لە باتیی، وەک ئەوەی لە زانستی ئەمڕۆدا دەکرێ، دیاردە و شتە سروشتییەکانی بە گریمانە و تیۆریی سروشتخوازانە ڕاڤە کرد. تەقریبەن ھەموو فەیلەسووفانی پێش سوقرات بۆ ڕوونکردنەوەی سروشت کەوتنە شوێن گریمانەکانی تالیسەوە. ئەوانیش ڕێک ھەر وەک تالیس لە جیاتیی ئەوە دەسەودامێنی ئوستوورە بن، پێیان وابوو کە تاقە جەوھەرێک لە ھەموو شتێکدا ھەیە و سروشت لەوەوە دێت. ئەرەستوو دەڵێ ئەو جەوھەرە بە لای تالیسەوە ئاو بووە.

لە بیرکاریدا، تالیس زانستی ئەندازەی بەکار ھێناوە بۆ پێوانەکردنی بەرزی ھەرەمەکان و دووری کەشتییەکان لە کەناری دەریاوە. ھەروەھا ناسراوە بە یەکەم کەس کە دۆزینەوەیەکی بیرکاری درابێتە پاڵ.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٦ەمی پ.ز
پۆل:فەیلەسووفانی یۆنانی کۆن
پۆل:ماتماتیکزانە یۆنانییە دێرینەکان
پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق
پۆل:فەیلەسووفانی سروشتی
پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە
پۆل:فەیلەسووفانی بیرکاری
پۆل:فەیلەسووفانی زانست
پۆل:کەسانی پەیوەندیدار بە کارەبا
پۆل:مێژووی بیرۆکەکان
پۆل:مێژووی زانست
کۆکا کۆلا

وێنۆک|بوتڵێکی کۆکا کۆلا|110px
**کۆکا کۆلا** (بە ئینگلیزی: Coca-Cola) یان (Coke) بریتییە لە خواردنەوەیەکی شلی کاربۆناوی کە لەلایەن کۆمپانیای کۆکا کۆلاوە بەرھەم دەھێنرێت لە ئەتلانتا لە ویلایەتی جۆرجیای ئەمریکا. بۆ یەکەم جار لە سەدەی ١٩دا لەلایەن جۆن پێمبێرتنەوە داھێنرا. 

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کۆکا کۆلا
پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
پۆل:براندە ئەمریکییەکان
پۆل:خواردنەوە ئەمریکییەکان
پۆل:خواردنەوەکانی کۆشر
پۆل:خواردنەوە گازییەکان
کارڵ بێنز

**کارڵ فرێدریش بێنز** () (لەدایکبووی ۲٥ی تشرینی دووەم ۱۸٢٢ - کۆچی دوایی ٢ی نیسانی ۱۹۲۹) ئەندازیاریی ئۆتۆمۆبیل و داڕێژەری بزوێنی ماشێن بوو کە بەهۆی داهێنانی ماشێنی بەنزینی و بنیات نانی مێرسێدس بێنز بەناوبانگە.
ناوبراو لە مۆلبۆرگ لە کارلسرۆهە لە دایک بوو  و  لە لادنبۆرگ ماڵاوایی لە ژیان کرد.

## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای فارسی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:داھێنەرانی ئاڵمانی
پۆل:مێرسێدس بێنز
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٤
پۆل:مردووانی ١٩٢٩
ئێم-٨٢ (چەک)

وێنۆک|250px|ئێم-٨٢

**ئێم-٨٢** بە (M-82) نیشانە شکێنێکی بواری چەنگی دروستکراوی وڵاتی ئەمریکایە.
چەکەکە لە ساڵی ١٩٨٢وەوە دروست دەکرێت و بەکاردەهێندرێت.

## وڵاتانی بەکارهێنەر
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* .
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## سەرچاوە

ویکیپیدیای ئینگلیزی.

## پەراوێز

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:چەکی ئاگرین
پۆل:تفەنگی قەناس
ئێف جی ئێم-١٤٨ جاڤلین

[وێنۆک|350px|دوو سەربازی [ئەمریکا|ئەمریکیی، لەکاتی هاویشتینی (ئێف جی ئێم ١٤٨-جافلین)]]

**ئێف جی ئێم ١٤٨-جافلین** بە (ئینگلیزی:FGM-148 Javelin) موشەکێکی دەستی جەنگی، دژە تانکە.
دروستکراوی وڵاتی ئەمریکایە.
موشەکەکە تەواوکەر و شوێنگرەوەی موشەکی ( M47 Dragon )ی دژە تانکە.
مووشەکەک لە ساڵی *١٩٦٩*ەوە و تاووەکو ئێستا لە لایەن هێزەکانی (سووپای ئەمریکا، هێزەکانی مارێنزی ئەمریکا) بەکاردەهێندرێت.
مووشەکەک بە (مووسەکی ئەژدیا) دەناسرێت، ئەویش بەهۆی نزیکی هێرشکردنی هەرددوکیان لە یەکتری.

## چۆنیەتی کارکردن
دەرجونی موشەکەکە لە سەرەتادا بە بڵند بونەوەیەکی پێوراو بۆ ئاسمان دەست پێدەکات بەشێوەیەکی ئۆتۆماتیکی.
کە بە ڕێژەی ١٦٠ مەتر بۆ ئاسمان بەرز دەبێتەوە، لە کاتێکدا کە دووری ئامانج بریتیبێت لە *٢٥٠٠* مەتر.

وێنۆک|350px|لوتکەی هێرشکردن

دوایی بەرز بونەوەی تەواو بۆ ئامانجاکە، بە شێوەیەکی خۆدکار موشەکەکە، دەست بە نزمبونەووە و چوون بۆ ئاماجی دیاری کراو دەکات.

## بەستەرەکان
• مووشەکی دژەتانک.

## سەرچاوەکان

•ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مووشەکە دژەتانکەکان
سنوور

[250px|وێنۆک|[دەروازەی ئیبراھیم خەلیل، لەسەر سنووری باشووری کوردستان (عێراق) و باکووری کوردستان (تورکیا)]]
**سنوور**، **تخووب** یان **مەرز** بریتییە لە ھێڵی جیاکەرەوەی نێوان دوو ھەرێمی تەنیشت یەکدی. ئەگەر ھەرێمەکان وڵات بن، ئەوا تەنیا لە چەند خاڵێکی دیاریکراو دەتوانرێت سنوور ببڕدرێت، بۆ ئەم بڕینەش ڕەنگە ڕەگەزنامە و ڤیزە پێویست بێت. بڕینی ھەندێک لە سنوورەکان ئاسایییە، وەک سنووری نێوان پارێزگاکان و یەکە ئیدارییەکانی وڵاتێک.

وشەی سنوور لە زمانی یونانی و بالکانەوە ھاتووەتە نێو زمانی تورکی عوسمانی (sinir) و دواتریش کوردی.

## پۆڵێنکردنی سنوورەکان

## ئابووریی سنوورەکان

## سیاسەت

## پێشانگا

International border at Wagah - evening flag lowering ceremony.jpg|سنووری واگاش، لەنێوان پاکستان و ھیندستان
Iran-Iraq border 03.jpg|سنووری عێراق-ئێران


## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزیی سادە، ئەیلوولی ٢٠١٦.
* ویکیپدیای تورکی استانبوولی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:سنوورەکان
پۆل:جوگرافیا
ئالفرێد ئادلێر

**ئالفێرد ئادلێر** () (لەدایکبووی ٥ی شوباتی ١٨٧٠ — کۆچی دوایی ٢٨ی ئایاری ١٩٣٧ی زایینی) دەروونناسێکی بەناوبانگی ئۆتریشی بوو.
ئادلێر وەک یەکەم پێشەنگی تاقمی دەروونناسی کۆمەڵایەتی دێتە ھەژمار،
لەبەر ئەوەی لە ساڵی ١٩١١دا لە زیگمۆند فرۆید جیا بۆوە.
ئەو بیردۆزێکی داڕشت کە ھۆگرییەکانی کۆمەڵایەتی لەوێدا ڕۆڵێکی بەرچاوی دەگێڕا و تاکە دەروونناسێکە کە تاقمێکی چوار کەسیی پێک ھێنا کە بە ناوی خۆیەوە ناو نراوە.

## ژیاننامە
ئادلێر لە ٥ی شوبات لە دەور و بەری شاری ڤیێنای ئۆتریش لە بنەماڵەیێکی زەنگین لە دایکبوو. سەردەمی مناڵیی بە نەخۆشیی، بەرچاوتەنگی براگەورەکەی و پەراوێزخستنی لە لایەن دایکیەوە دیاری کرابوو. ئەو خۆی پێ کەسێکی ناشیرین و وردیلە بوو. ئادلێر بە بەراورد لەگەڵ دایکی، خۆی لە باوکی پێ نزیکتر بوو و وەکوو یۆنگ لەوانەیە ھەر بەو ھۆکارە دواتر دژایەتی چەمکی گرێی ئۆدیپی کرد کە لە ئەزموونەکانی سەردەمی منداڵیی ئەودا ڕەنگ دانەوەیێکیان نەبوو. ئادلێر لە تەمەنی منداڵیدا بەوپەڕی تواناوە ھەوڵی دەدا ھەتا خۆشەویستیی ھاوتەمەنەکانی بۆ خۆی مسۆگەر بکات و وردە وردە کە گەورەتر بوو ھەستی ڕێز و گەورەیی و وەرگرتنی لەلایەن کەسانی ترەوە لە خۆیدا بەدیکرد کە لە ناو ئەندامانی بنەماڵەکەیدا بەدی نەدەکرد.
ئادلێر خوێندکارێکی تەوەزەل بوو، تا ئاستێک کە مامۆستایێک بە باوکی وت؛ ئەم کوڕە بۆ ھیچ پیشەیێک بێجگە لە بەردەستیی پینەچی ناگونجێ. بەڵام ئادلێر بە پشت بەخۆ بەستن و لەخۆبوردوویی لە نزمترین ئاستی پۆلەوە خۆی کێشا سەرەوە. ھەم لە بواری کۆمەڵایەتی و ھەم لە بواری خوێندنیشەوە ھەوڵی چڕی دا ھەتا بەسەر بەجێماوی و لاوازیەکانیدا زاڵ بێ و بەم شێوازە بۆ بیردۆزی داھاتووی کە دەڵێ تاک دەبێ خاڵە لاوازەکانی قەرەبوو بکاتەوە، بوو بە نموونە.
پێناسەی تایبەتمەندییەکانی ھەستی خۆبەکەم زانین کە دواتر بەشی سەرەکی سیستەمەکەی ئەویان پێک ھێنا، رەنگدانەوەی راستەوخۆی ئەزموونە سەرەتاییەکانی خۆیەتی، ئایینێک کە ئادلێر ئازادانە دیانی پێدا نا.
ئادلێر لە تەمەنی چوار ساڵیدا، ئەوکاتەی کە لەگەڵ ھەوکردنی سیەکانی کە ھەتا لێواری مردنی برد خەریکی ململانێ بوو چاک بووەوە، بڕیاری دا ببێتە پزیشک. پلەی دکتۆرای پزیشکی لە ساڵی ١٨٩٥ لە زانکۆی ویەن وەرگرت. دوای وەرگرتنی پلەی پسپۆڕیی نەشتەرگەری چاو و دواتر دامەزرانی لە پزیشکی گشتی، ڕووی لە دەروونپزیشکی کرد. ساڵی ١٩٠٢ وەک یەکێک لە چوار ئەندامی رێپێدراو دەستی کرد بە بەشداری دانیشتنی بەکۆمەڵێ حەوتوانەی فرۆید. ھەرچەند لە نزیکەوە لەگەڵ فرۆید کاری دەکرد پێوەندی تایبەتیان پێکەوە نەبوو. جارێک فرۆید وتبووی کە ئادلێر بێزارم دەکا.
ئادلێر لە چەند ساڵی دواتردا بیردۆزێکی سەبارەت بە کەسایەتیی ھۆنیەوە کە لە زۆر روانگەوە لەگەڵ بیردۆزەکەی فرۆید جیاواز بوو و بە ئاشکرا رەخنەی لە داکۆکی فرۆید لە ھۆکارە جنسیەکان گرت. ساڵی ١٩١٠ فرۆید سەرۆکایەتی دەستەی دەروونشیکاری ڤیێنای کرد بە ناوی ئادلێرەوە ھەتا ئەو ناکۆکیانەی نێوانیان کە لەزیادبوون بوون بڕەوێتەوە، بەڵام ساڵی ١٩١١ جیابوونەوە چاری ناچار بوو. ئەو جیابوونەوە ناخۆش بوو. دواتر ئادلێر فرۆیدی بە کلاوچی پێناسە دەکرد و دەروونشیکاییەکەی بە «پیس» ناودێر دەکرد. فرۆید ئادلێری بە «دژەباو» و «دێوانە خوو» ناو دەبرد.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مێژووی دەروونپزیشکی
پۆل:مردووانی ١٩٣٧
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٠
پۆل:زانا جووەکان
کانتینۆ

وێنۆک|کانتینۆ

**کانتینۆ** نەخشەیەکی کۆنە کە داگیرکەرانی ووڵاتی پۆرتووگال پەڕانپەڕی جیهان لە نێوان ساڵانی ١٤١٥ هەتا ١٥٧٨ پیشان ئەدات.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای فارسی ڕێکەوتی ٢٣ی سێپتەمبری ٢٠١٦

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:نەخشە کۆنەکانی جیھان
دیۆفانتوس

چەپ|وێنۆک|328x328پیکسڵ|وێنەی بەرگی کتێبی Arithmeticaی دیۆفانتوس چاپی ساڵی ١٦٢١ کە وەرگێڕدراوە بۆ زمانی لاتینی لەلایەن کلاودی گاسپارد
**دیۆفانتوسی ئەسکەندرییە** (بە ئینگلیزی: Diophantus of Alexandria) بیرکاریزانێکی یۆنانی بوو لە ئەسکەندرییە کە ناسراوە بە "باوکی زانستی جەبر". دیۆفانتوس خاوەنی زنجیرەیەک کتێبە بە ناوی (Arithmetica) کە ئێستا زۆربەیان تیاچوون و نەماون. ئەم کتێبانە باسیان لە چۆنیەتی شیکار کردنی هاوکێشە جەبرییەکان کردووە. پییر دی فێرماتی بیرکاریزانی فەڕەنسی لە کاتی خوێندنەوە و لێکۆڵینەوەی لەسەر کتێبی (Arithmetica)ی دیۆفانتوس گەیشتووەتە ئەو ئەنجامەی کە دیۆفانتوس کە هەندێک هاوکێشەی بیرکاری هیچ شیکاری و ئەنجامێکیان نییە. دواتر فێرمات ئاماژەی بەوەدا کە توانیویەتی بەڵگەی تەواو بۆ ئەم گریمانەیەی دیۆفانتوس بهێنێت و بیسەلمێنێ کە وایە، ئەمەش ناسراوە بە (دوایین بیردۆزی فێرمات). ئەمەش بووە هۆکاری بەرەو پێشچوونێکی زۆر لە بیردۆزی ژمارەدا. تا ئێستاش هاوکێشەکانی دیۆفانتوس یان (ئەندازەی دیۆفانتوس) بە یەکێک لە هەرە بوارە گرنگەکانی لێکۆڵینەوەی بیرکاری دادەنرێت. دیۆفانتوس وشەی (parisotes) بەکارهێناوە بۆ ئاماژەدان بە یەکسانی. دواتر ئەم وشەیە بە (adaequalitas) ناسێنرا لە زمانی لاتینیدا. دیۆفانتوس یەکەم بیرکاریزانی یۆنانی بووە کە کەرتەکان بە ژمارە دابنێت. 

## ژیاننامە
زانیاری کەم لەبەردەستتدایە دەربارەی ژیانی دیۆفانتوس. ئەوەندە هەیە کە لە شاری ئەسکەندەرییەی وڵاتی میسر ژیاوە لە نێوان ساڵەکانی ٢٠٠ز و ٢١٤ز تا ٢٨٤ز یان ٢٩٨ز. 

## ئاریتماتیکا
ئاریتماتیکا (Arithmatica) بریتییە لە بەرهەمی سەرەکی دیۆفانتوس و وە بە بەناوبانگترین کتێب دادەنرێت لەسەر زانستی جەبر لە بیرکاری یۆنانیدا.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٣یەم
پۆل:مردووانی سەدەی ٣یەم
پۆل:ماتماتیکزانە یۆنانییە دێرینەکان
یاروسلاڤ سێیفێرت

وێنۆک|یاروسلاڤ سێیفێرت لە ساڵی ١٩٨١

**یاروسلاڤ سێیفێرت** (١٩٠١-١٩٨٦) شاعیر، ڕۆژنامەوان و نووسەری براوەی خەڵاتی نۆبێلی خەڵکی وڵاتی چیکۆسلۆڤاکیایە. سێیفێرت لە یەکێکی لە شارۆچکەکانی دەوروبەری پراگ لەدایکبووە. یەکەمی کۆشێعرەکانی لە ساڵی ١٩٢١دا بڵاو کردەتەوە و دواتر بووە بە ئەندامی حیزبی کۆمۆنیستی چیکۆسلۆڤاکیا. وەکوو ئەندامی حیزب لە چەندین ڕۆژنامە و کۆواردا کاری کردووە. بەڵام دواتر بە هۆی دەربڕینی ناڕەزایەتی دژ بە حکوومەتی کۆمۆنیستی پەراوێز خراوەو تەنانەت دوای وەرگرتنی خەڵاتی نۆبێل هیچ ناوێکی لە میدیای حکوومەتی لێنەبراوە.

## سەرچاوەکان
*ویکیپیدیای ئینگلیزی ڕێکەوتی ٢٣ی سێپتەمبری ٢٠١٦

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:نووسەران
پۆل:ڕۆژنامەوانان
پۆل:مردووانی ١٩٨٦
پۆل:براوەکانی خەڵاتی نۆبێل
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە
مێرسێدس-بێنز پۆل-سی

وێنۆک|400px|مێرسیدیس-بێنز جۆری-سی
**مێرسیدیس-بێنز جۆری-سی** ئۆتۆمبێلێکی جۆری بجوکی خێزانی هۆشمەندە.
ئۆتۆمبێلەکە لە ساڵی ١٩٩٣یەوە لایەن (Daimler AG) بەرهەم دەهێندرێت.
ئۆتۆمبێلەکە شوێنگرەوەی ئۆتۆمبێلی جۆری (w201)ە.

## بەستەر
مێرسێدس بێنز

## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئۆتۆمۆبیلی سیدان
پۆل:وێستگەی عارەبانەکان
مێرسێدس-بێنز پۆل-ئێس

وێنۆک|400px|مێرسێدس-بێنز جۆری-ئێس

**مێرسێدس-بێنز جۆری-ئێس** ئۆتۆمبێلێکی جۆری تایبەتی وڵاتی ئەڵمانیایە. ئۆتۆمبێلەکە یەکێکە لە زنجیرە ئۆتۆمبێلەکانی (ساڵۆن).
ئۆتۆمبێلەکە دروستکراوی وڵاتانی (ئەڵمانیا، هیندستان)ە.

## بەستەر
مێرسێدس بێنز

## سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٧٠
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٨٠
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەو ئۆتۆمۆبیلانەی لە ١٩٧٢ ناسێنراون
پۆل:ئۆتۆمۆبیلی سیدان
دروستکراوی فەڕەنسا (فیلم)

دروستکراوی فەڕەنسا،فیلمێکی سینەمایی درێژە لەدەرھێنانی نیکۆڵاس بۆوخریێف و بەرھەم ھێنانی ڕێریک بێسنارد و نیکۆڵاس بۆوخریێف ە،سەرەتای وێنەگرتنی چیڕۆکەکە لە ٢٥ ئۆگستی ٢٠١٤ دەستی پێکرد لە پاریس ،لەڕێکەوتی ٣ ئۆکتۆبەری ٢٠١٤ ،کاری وێنەگرتن تەواو بوو ،لە ٢٠ ئۆکتۆبەری ٢٠١٥ بۆ یەکەمجار لە ڤیستیڤاڵی بوسانی نێودەوڵەتی نمایش کرا.

## چیڕۆکەکە
سام، ڕۆژنامەوانێکی سەربەخۆیە،بڕیاڕدەدات لێکۆڵینەوە لەبارەی ئەوگەنجە سەرەڕۆیانە بکات کە پەیوەندی بە کۆمەڵەی ئیسلامیە توندڕەوەکانەوە دەکەن،لەو نێوەندەدا باس لە چوارگەنج دەکات کە دەیانەوێت شانەیەکی جیھادی دروست بکەون لە ناوەڕاستی پاریس بەمەبەستی ئاژاوە نانەوە.

## بەشداربوان
* مالیک زیدی لە ڕۆڵی سام
* دیمیتری ستۆرگی لە ڕۆڵی حەسەن
* فرانچیۆس سیڤیل لە ڕۆڵی چریستۆف
* نەسیم سی ئەحمەد لە ڕۆڵی دریس
* ئەحمەد دراما لە ڕۆڵی سیدی
* فڕانک گەستامبیدە لە ڕۆڵی دوبڕێوڵ
* ژودیس داڤیس لە ڕۆڵی لاورە
* نایلیا ھارزۆن لە ڕۆڵی زۆرا
* نیکۆڵاس گڕاندھۆممە لە ڕۆڵی ھەربەلین
* ئەسەد بەواب لە ڕۆڵی ئیمام
* مەلەک ئۆودیال لە ڕۆڵی ئەحمەد
* لەورانت ئەلیکساندرێ لە ڕۆڵی پیاوی کوتان.

## بڵاوکردنەوە

## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
## بەستەرە دەرەکیەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥
پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠
ئێم-٦٧ (نارنجۆک)

وێنۆک|350px|نارنجۆکی ئێم-٦٧

**نارنجۆکی ئێم-٦٧** جۆرێکی نارنجۆکی دەستییە. کە لەلایەن وڵاتی (ئەمریکا)اوە دروست دەکرێتو لە لایەن سووپای ئەو وڵاتە بە کار دەهێندرێت.
نارنجۆکەکە لە هەریەکە لە (جەنگی ڤێتنام، کۆریا)دا بەکارهێندراوە.

## بەکارهێنەران

*
*
*
*
* 
*

## سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
شەرەف (ڕۆمان)

وێنۆک|بەرگی چاپی کوردی

**شەرەف** ھەشتەمین ڕۆمانی خانمە ڕۆماننووسی ناوداری تورکی ئینگلیزینووس ئەلیف شەفەقە، دواتر وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی تورکی و بەناوی پاڵەوانەکەی «ئیسکەندەر» بڵاودەبێتەوە. ئەلیف شەفەق لەم ڕۆمانەیدا تەکنیکێکی نوێی بەکار ھێناوە. ھەورەھا ئەلیف لە ڕۆمانەکانیدا باسی نەتەوە بندەستەکانی تورکیا دەکا، بۆ نموونە لە بیژمۆتەکەی ئەستەمبۆلدا باسی لێقەوماوی ئەرمەنو لەمەشیاندا باسوخواسی کورد دێنێتە گۆڕێ.

## چیڕۆکی ڕۆمانەکە
چیڕۆکی ڕۆمانی شەرەف ھەندێ ئاڵۆزە و زیاتر بەلای کۆمەڵایەتیدا دەیشکێنێتەوە، لە گوندێکی کەنار ڕوباری فرات لە دەوروبەری شاری ئورفەی کوردستانی باکوور لە نێو خانەوادەیەکی کڵۆڵی کورد دەست پێدەکا. ژن و مێردێک ھەر کچیان دەبێ، ھەڵوەدان یەزدان کوڕێکیان پێ ببەخشێ، لێ چارەنووس ھەر کچیان پێڕەوا دەبینی و لە پاشەبەرەشدا جمکێکی مێینەیان دەبێ. ئیدی ڕۆمانەکە بە دوای ژیانی ئەو دوو خوشکە جمکەیاندا دەچێ.
ھەر قەدەریش وا دەکا خوشکێکیان مێرد بە تورکێک بکا و لەگەڵ خۆیدا بیباتە ئەستەمبۆل… ژنەکە سێ منداڵی دەبێ.. لەگەڵ لەدایکبوونی منداڵەکاندا کێشە دارایی و کۆمەڵایەتییەکان دەست پێدەکەن. لەوێش خێزانە دووڕەگەکە (کورد و تورک) سەری خۆیان ھەڵدەگرن و بە دوای کاروکاسبیدا بۆ لەندەن کۆچ دەکەن. لەوێش کێشەی نێوان دایک و باوک قووڵتر دەبێتەوە و دەکەوێتە سەر جیا بوونەوە… ھەموو بارگرانی ژیان دەکەوێتە سەر شانی دایکەکە.
دابونەریتی باوی تورکانە و ڕۆژھەڵاتیانەلەبن ناوی پاراستینی نامووسدا ھیچ دەرچوونێک بە دایکە ڕەنجدەرەکە ڕەوانابیبنێ، بەدگومانی و بێتمانەیی دەچێتە بن کڵێشەی کوڕە گەورەکەی، لە ڕێی ھاندانی مامییەوە، کارێک دەکا سەرەنجام دەیگەیەنێتە زیندانێکی پانزە ساڵی.
کوڕ ویستویەتی دایک بە بەھانەی شەرەف بکوژێ، بەڵام کوژاراوەکە دایک دەرناچی، بەڵکو خوشکە جمکەکەی دایکی دەردەچێ... ئیدی ڕووداوەکان بەشێوەیەکی سەرنجڕاکێش لەنێوان گوندی «چاربا» ی کوردستانی باکور، ئەستەمبۆلی تورکیا و لەندەنی پایتەختی بەریتانیا دێن و دەچن. خوێنە وا سەراسیمە و عەوداڵ دەکەن، کە بەند بەبەندی ڕۆمانەکە بە پەرۆشی بخوێنێتەوە، تا بگاتە چێژە ئەدەبییەکە.

## وەرگێڕانی کوردی
لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٥ دا وەرگێڕی بەناوبانگ **شەفیقی حاجی خدر** لە ئینگلیزییەوە وەریگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی و ناوەندی ئاوێر چاپ و بڵاویکردۆتەوە.

## سەرچاوەکان
* چاپی کتێبەکە بە کوردی.
* وەرگێڕی کتێبەکە
* ماڵپەڕی ئەلیف شەفەق

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ڕۆمانەکانی ئەلیف شەفەق
پۆل:ڕۆمانەکانی ٢٠١١
ڕۆڵز-ڕۆیس مۆتۆر کارس

**ڕۆڵز-ڕۆیس مۆتۆر کارس** (بە ئینگلیزی: Rolls-Royce Motor Cars) کۆمپانیایێکی بەریتانی تایبەت بە دروستکردنی ئۆتۆمبێلی جۆری گرانبەھایە.
کۆمپانیاکە لە سەرانسەری جیھاندا کاری فرۆشتنی ئۆتۆمبێلەکانی دەکات.
بەڵام لەبەر بەرزی نرخی ئۆتۆمبێلەکانی ساڵانە ژمارەیەکی کەم لە ئۆتۆمبێلەکانی دەفرۆشرێن.
سەرپەرشتیاری گشتی کۆمپانیاکە، کۆمپانیای (بی ئێم دەبڵیوو) ی ئەڵمانییە.

## سەرچاوەکان
*ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:بی ئێم دەبلیوو
جێژنی غەدیری خوم

**جەشنی غەدیری خوم** ڕۆژی ١٨ی زیلحەججەیە کە بە باوڕی موسوڵمانانی شێعە ڕۆژێکە کە پێغەمبەری ئیسلام، عەلی وەکوو جێگری خۆی دەستنیشان کردووە. بە باوڕی شێعە محەممەد بە وتنی "هەر کەسێک من مەولای ئەوم، عەلی مەولای ئەوە" مەبەستی دیاری کردنی جێگر بۆ خۆی بووە.

## پەڕاوێزەکان


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:عەلی کوڕی ئەبووتالیب
پۆل:مێژووی ئیسلام
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:شیعە
بۆشاییی ئاڕاستەبڕەکان

200px|وێنۆک|چەپ
**بۆشاییی ئاڕاستەبڕەکان** () یان **بۆشاییی ھێڵی** بریتییە لە بۆشایییەکی ماتماتیکی کە پێکھاتووە لە کۆمەڵێک لە شتگەلی بیرکاری (پێیان دەوترێت ئاڕاستەبڕ) کە دوو کرداری کۆکردنەوی ئاڕاستەبڕەکان و لێکدانی سکالێر لەسەری پێناسە کراون و ئەم دوو کردارە دەبێت چەند بەڵگەنەویستێکی دیاریکراو پاسادان بکەن.
بۆشایییە ئاڕاستەبڕە ڕاستەقینەکان و بۆشایییە ئاڕاستەبڕە ئاوێتەکان دوو نموونەی ناسراو لە بۆشایییە ئاڕاستەبڕەکانن.

## پێناسە
بۆشایییەکی ئاڕاستەبڕی پێکھاتووە لە مەیدانی ، لەگەڵ کۆمەڵەی ئاڕاستەبڕەکان  لەگەڵ دوو کرداری کۆکردنەوەی ئاڕاستەبڕەکان و لێکدانی سکالێر،  لێکدانی دیکارتی  لەگەڵ خۆی و  ھێمای نەخشەیەک دەنوێنێت کە کۆمەڵەیەک بە کۆمەڵەیەکی تر دەبەستێتەوە.
ئۆپێراتۆرەکانی کۆکردنەوەی ئاڕاستەبڕەکان و لێکدانی سکالێر دەبێت پاسادانی ئەم بەڵگەنەویستانەی لە خشتەی خوارەودا ڕوون کراونەتەوە بکەن:
*+ \begin{alignat}{2} + :   \quad & V\times V \longrightarrow V \\ &(\alpha,\beta) \longmapsto \alpha+\beta \\ \end{alignat}
 
* \cdot \begin{alignat}{2} \cdot  \quad :   \quad & F\times V \longrightarrow V \\ &(c,\alpha) \longmapsto c\cdot \alpha \\ \end{alignat}
 

## ئەمانەش ببینە
* نۆرم

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 
* جبر خطی کنت ھافمن، ری کنزی، ترجمه جمشید فرشیدی

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:جەبری ھێڵی
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان
پۆل:تیۆریی گرووپ
پۆل:پێکھاتە ماتماتیکییەکان
فریتز زێرنیکە

230px|وێنۆک|چەپ|زێرنیکە
**فریتز زێرنیکە** (بە ئینگلیزی: Frits Zernike) (١٨٨٨–١٩٦٦) فیزیکزانێکی ھۆڵەندی بوو کە خەڵاتی نۆبڵی لە فیزیادا وەرگرت لە ساڵی ١٩٥٣ بۆ داھێنانی مایکرۆسکۆپی (phase contrast) کە بریتییە لە ئامێرێک کە ڕێگە بە لێکۆڵینەوەی پێکھاتەی ناو خانە دەدات بەبێ ئەوەی پێویست بە کون کردنی خانەکە بدات و ببێتە ھۆی لە ناوبردنی.

## ژیاننامە
زێرنیکە لە شاری ئەمستردام لە دایکبووە لە ھۆڵەندا. باوکی ناوی فرێدریک ئۆگەست زێرنیکەیە و دایکی ناوی ئانژێ دیپەرینکە. باوک و دایکی ھەردووکیان مامۆستای بیرکاری بوون بە تایبەتی باوکی کە حەزی لە فیزیاش زۆر بووە و کاریگەری لەسەر فرتزیش دروست کردووە. فریتز بڕوانامەی لە زانستی کیمیادا ھێناوە بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ھەردوو زانستەکانی بیرکاری و فیزیاشی خوێندووە لە زانکۆی ئەمستردام. لە ساڵی ١٩١٢ خەڵات کرا بۆ کارکردنی لەسەر دیاردەی (Opalescence) لە گازەکاندا. لە ساڵی ١٩١٣ بووە یارمەتیدەری جەیکۆبەس کۆرنەلیۆس کاپتەین لە تاقیگەی گەردوونناسی زانکۆی گرۆنینگەن. لە ساڵی ١٩١٤ بەیەکەوە لەگەڵ سالۆمۆن ئۆرنشتاین ھاوکێشەی (ئۆرنشتاین-زێرنیکە) یان دانا. لە ساڵی ١٩١٥ پلەیەکی تری وەرگرت ھەر لە ھەمان زانکۆ لە بەشی فیزیای بیردۆزیی و ھەروەھا دواتر لە ساڵی ١٩٢٠ دانرا بە پرۆفیسۆرێکی تەواو لە فیزیای بیردۆزییدا.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٨
پۆل:مردووانی ١٩٦٦
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ھۆڵەندی
پۆل:داھێنەرانی ھۆڵەندی
پۆل:فیزیکزانانی ھۆڵەندی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
تیمساح

وێنۆک|تیمساح

**تیمساح** (بە ئینگلیزی: Crocodile) یەکێکە لە گەورەترین خشۆکە زیندووەکان، دەچێتە پاڵ پۆلی تیمساحیەکان، لاشەیەکی درێژ و پێ ی کورت و کلکێکی درێژی بەھێزی ھەیە کە دەتوانێ مەلەی پێ بکات لەگەڵ ددانی تیژ کە نێچیری پێ دەگرێ.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:بڕبڕەداران
پۆل:گۆشتخۆرەکان
بیردۆزی بواری یەکگرتوو

**بیردۆزی بواری یەکگرتوو** (بە ئینگلیزی: unified field theory (UFT) بریتییە لەو بیردۆزەی کە پێشنیاری یەکگرتنی هەر چوار هێزە ناسراوەکانی گەردوون دەکات کە بریتین لە هێزی کێشکردن و هێزی لاواز و هێزی کارۆموگناتیسی و هێزی ناووکی بەهێز کە ئەو هێزانە لە میانەی کۆمەڵێک یاسای گشتیدا کۆبکرێنەوە کە ئەو هێزانەش بریتین لە هێزی کێشکردن، کارۆموگناتیسی، هێزی گەورەی مەودا کورتی ناووکی کە پێکنەرە ناووکییەکان پێکەوە دەبەستێت و هێزی ناووکی لاواز کە بەرپرسە لە کردە ناووکییە هێواشەکانی وەک شیبوونەوەی بێتا. هەوڵەکان بۆ یەکخستنی ئەو هێزانە هەموو لە چوارچێوەی تەنها یاسایەکدا کارێکی ئاڵۆز و قورسە. 

ئەم دەستەواژەیە لەلایەن ئەلبەرت ئاینشتاینەوە بۆ یەکەمجار بەکار هێنرا کە دەیویست بیردۆزیی ڕێژەیی گشتی و  کارۆموگناتیسی پێکەوە کۆ بکاتەوە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیزیکی تەنۆکەیی
بژاردە سەختەکان (کتێب)

**ھەڵبژاردنە قورسەکان** بە (ئینگلیزی: Hard Choices) ناونیشانی کتێبێکی تایبەتی ژیانی (وەزیری - دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا) (ھیلاری ڕۆدھام کلینتۆن)ە. کەلە ساڵی (٢٠١٤) (سیمۆن و شوستەر) بڵاوکراوەتەوە.
کتێبەکە باس لە بەسەرھاتەکانی (ھیلاری کلینتۆن) دەکات، کە خۆی دەیگێڕێتەوە، لەو کاتەی کەلە کابینەی (حووکمەتی - ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا) دەبێت لە ماوەی ساڵانی (٢٠٠٩–٢٠١٣).

## کورتە
ھیلاری کلینتۆن، ھاوسەری سەرۆکی پێشووی ئەمریکا کلینتۆن، کە پۆستی وەزیری دەرەوەی لە سەردەمی سەرۆکی پێشوو باراک ئۆبامادا وەرگرتبوو، یەکەم کتێبی خۆی لە دەی حوزەیرانی ٢٠١٤ بڵاوکردەوە، بە تیراژی یەک ملیۆن دانە بۆ چاپی یەکەم، و نرخی ٣٥ دۆلار بۆ ھەر دانەیەک.

## بەشەکان
کتێبەکە کە لە ٦٣٢ لاپەڕە پێکدێت و دابەشکراوە بەسەر ٦ بەشدا، باس لە ئەزموونی چوار ساڵی کارکردنی دەکات لە پۆستی وەزیری دەرەوەدا، تێیدا باسی زۆرێک لە پرسە ناوخۆیی و دەرەکییەکانی کردووە، بەڵام ھیچ نھێنییەکی ئاشکرا نەکردووە یان بۆچوونێکی نەنووسیوە کە لە ئەگەری گەیشتنی بە سەرۆکایەتی، ببێتە ھۆی دروستبوونی دووژمنایەتی لەگەڵ ھیچ سیاسییەک یان وڵاتێکدا. کاتێک ھاوکاری لەگەڵ باراک ئۆبامادا کرد بۆ کشانەوە لە دوو جەنگ، و چاککردنی ھاوپەیمانییەتییەکە کە لە سەردەمی سەرۆکایەتیی بووشدا تووشی درز بووبوو، لەگەڵ مامەڵەکردن لەگەڵ ھەڕەشەکانی ئێران و کۆریای باکوور، و ئەو شۆڕشانەی کە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیان گرتەوە.

### بەشی یەکەم
باس لە دیداری ھیلاری لەگەڵ ئۆباما دەکات دوای دۆڕاندنی لە دەنگدانی ناوخۆیی پارتی دیموکرات بۆ کارتی پاڵێوراوێتی ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی، و وەرگرتنی پۆستی وەزیری دەرەوە لە تیمی ئۆبامادا دوای بردنەوەی لە ھەڵبژاردنەکان.

### بەشی دووەم === تێیدا باسی [[ئاسیا]] و ئەو پرسانەی کردووە کە [[ئەمریکا]] لە [[چین]] و [[بۆرما]] ڕووبەڕووی بووەوە.

### بەشی سێیەم
دەربارەی جەنگ لە ئەفغانستان و پاکستان، و ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان و ھەوڵەکانی کۆتاییھێنان بە بوونی ئەمریکا لە وڵاتی «تاڵیبان».

### بەشی چوارەم
دەربارەی پەیوەندییەکانی ئەمریکا لەگەڵ وڵاتانی ئەورووپا و ڕووسیا و ئەمریکای لاتین و ئەفریقا، و دیارترین ڕووداوەکانی ئوکراینا و قەرم.

### بەشی پێنجەم
ئەم بەشە کە سەرنجڕاکێشترین و نزیکترینە لە خوێنەری عەرەب؛ ھیلاری تەرخانی کردووە بۆ ڕووداوەکانی «بەھاری عەرەبی» و شۆڕشەکانی توونس و میسر و لیبیا و یەمەن، و سیاسەتی ئەمریکا بەرامبەر شەڕی ناوخۆ لە سووریا، و نھێنییەکانی سیاسەتی ئێران، و ململانێی فەڵەستینی-ئیسرائیلی، و گەیشتن بە ئاگربەست لە نێوان ھەردوو لادا لە ساڵی پاردا.

## بەستەر
* ھیلاری کلینتۆن.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٤
پۆل:کتێبەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:کتێبە ئەمریکییەکان
پێرستی فەیلەسووفانی زانست

ئەمە بریتییە لە پێرستی فەیلەسووفەکانی زانست بەپێی کات:

## پێش سەدەی ١٦
* ئەفلاتوون
* ئەرەستوو
* Empedocles
* ئیبن ئەلھەیسەم (Alhacen)
* Robert Grosseteste
* Roger Bacon

## سەدەی ١٦
* فڕانسیس بەیکن

## سەدەی ١٧
* گالیلێو گالیلەی
* ڕێنێ دێکارت
* ئیساک نیوتۆن

## سەدەی ١٨
* George Berkeley
* ئیمانوێل کانت
* دەیڤد ھیووم

## سەدەی ١٩
* ئۆگست کۆنت
* جۆن ستیوارت میل
* ویڵیام ھیووەڵ
* George Henry Lewes
* Edmund Husserl
* Ernst Mach
* Charles Sanders Peirce
* فریدریش ئێنگڵس

## ١٩٠٠ - ١٩٣٠
* Henri Poincaré
* Pierre Duhem
* نیلس بۆر
* ئەلبەرت ئاینشتاین
* بێرتراند ڕاسڵ
* فڕانک ڕەمزی
* مۆرتیس شلیک
* جۆن دووی
* Alfred North Whitehead

## ١٩٣٠ - ١٩٦٠
* Alfred Ayer
* Hans Reichenbach
* Georges Canguilhem
* Kenneth Craik
* Alexandre Koyré
* کارڵ پۆپەر
* Rudolf Carnap
* Michael Polanyi
* Otto Neurath
* Carl Gustav Hempel
* Paul Oppenheim
* گاستۆن باشلار
* R. B. Braithwaite
* ڤێرنەر ھایزنبێرگ
* Taketani Mitsuo
* Stephen Toulmin

## ١٩٦٠ - ١٩٨٠
* David Bloor
* Mario Bunge
* Paul Feyerabend
* Mary Hesse
* Thomas Kuhn
* Imre Lakatos
* Ernest Nagel
* Hilary Putnam
* W.V. Quine
* Michael Ruse
* Carl Friedrich von Weizsäcker

## ١٩٨٠ - ئێستا
* David Albert
* Richard Boyd
* Arturo Carsetti
* Nancy Cartwright
* David Castle
* Alan Chalmers
* نوام چۆمسکی
* Tim Crane
* Daniel Dennett
* John Dupré
* John Earman
* Bas van Fraassen
* Ronald Giere
* Peter Godfrey-Smith
* Adolf Grünbaum
* Ian Hacking
* Donna Haraway
* Sandra Harding
* Michał Heller
* Jaakko Hintikka
* Pierre Jacob
* Philip Kitcher
* Larry Laudan
* John Lennox
* Isaac Levi
* Peter Lipton
* Helen Longino
* Elisabeth Lloyd
* Ernan McMullin
* Peter Medawar
* Stephen C. Meyer
* Sandra Mitchell
* John E. Murdoch
* Nancey Murphy
* Basarab Nicolescu
* Roger Penrose
* John Polkinghorne
* Alex Rosenberg
* Oliver Sacks
* Wesley C. Salmon
* Kristin Shrader-Frechette
* Lawrence Sklar
* Brian Skyrms
* Elliott Sober
* Wolfgang Stegmüller
* Kim Sterelny
* David Stove
* Patrick Suppes
* Richard Swinburne
* Claudine Tiercelin
* Gerard Verschuuren
* Mario Bunge
*John Worrall

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فەیلەسووفانی زانست
ئێمپیدۆکلس

**ئێمپیدۆکلس** (بە ئینگلیزی: Empedocles) (٤٩٠ - ٤٣٠ پ.ز) فەیلەسووفێکی یۆنانی پێش سەردەمی سوقرات بوو. دانیشتووی ئاکراگاس بوو کە شارێکی یۆنانییە لە سیسیلی. فەلسەفەی ئێمپیدۆکلس بە سەرچاوەگرتنی بیردۆزی چوار ماددە کلاسیکییەکە ناسراوە کە لە یۆنانی کۆندا ناسراون بە (زەوی، ئاو، هەوا، ئاگر). هەروەها پێشنیاری دوو هێزی دیکەشی کردووە کە خۆی ناوی لێ ناون خۆشەویستی و ڕق کە دەتوانن هەم ماددەکان تێکەڵاو بکەن هەم جیایان بکەنەوە. ئەم تێڕوانینە فیزیکییانە بەشێک بوون لە مێژووی گەردوون کە باسیان لە دروستبوون و گەشەکردنی ژیان کردووە. 

## بابەتی پەیوەندیدار
* پێرستی فەیلەسووفانی زانست

## سەرچاوە
* ویکیپدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٥ەمی پ.ز
پۆل:شاعیرانی سەدەی ٥ەمی پ.ز
پۆل:فەیلەسووفانی یۆنانی کۆن
پۆل:فەیلەسووفانی سروشتی
پۆل:فەیلەسووفانی زانست
ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا

**ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا** هێزی (فیدڕاڵی)ی سەربە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە. هێزەکە پێکهاتوە لە (سووپا، هێزەکانی مارێنز ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، هێزەکانی پاراستی ئاوی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، هێزی ئاسمانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا). هێزەکە گەورەترین هێزی وڵاتی (ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)یە. سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەپێی دەستوری وڵات خاوەن گەورەترین و فەرماندەی ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە و هێزەکە سەر بە (وەزارەتی بەرگری ئەمریکا)یە.

## بوودجە
وێنۆک|300px|ئاماری بڕی بووجەی تەرخانکراوی ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

**ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا** خاوەن گەورەترین بووچەی ساڵانەیە لە سەرانسەری جیهاندا کە ساڵانە لە لایەن (ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا) بۆی تەرخاندەکرێت.

لینکی بڕی بووجەی دیاریکراوی ساڵانە (ویکیپیدیای ئینگلیزی).

## ژمارەی سەربازان

## ڕۆلی ئافرەت

[وێنۆک|250px|سەبازێکی ئافرەتی [سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لەکاتی وەرگرتنی خالاتی ڕێزلێنان.]]

ڕەگەزی مێینە لەنێو هێزە جەکدارەکانی ئەمریکا ڕۆڵێکی گرنگ و بەرجاو دەگێڕن، یەکەمین سەبازی ئافرەتی سەربازی لەساڵی (١٩٤٢) بەشداری کردوە لە جەنگی جیهانی دووەمدا.
لەبەرواری (٣ی دیسێمبەر ٢٠١٥) وەزیری بەرگری ئەمریکا (ئاشتۆن کارتەر) ڕایگەیاند کە ڕێژەی ئافرەتان لە هێزەکانی ئەمریکا ڕوو لە زیاد بووندایە، وە ئەوەشی ڕاگەیاند کە ڕۆڵی ئافرەتان گەورەتر دەبێت و دەتوانن بەشداری بکەن لە (هێزەکانی پاراستنی تایبەتی و هێزی ئاوی).

## ئامارارەکان
چەند ئامارێکی گشتی هێزە جەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا

## بەستەرەکان
* سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.
* باراک ئۆباما.
* پەڕەی فەرمی وەزارەتی بەرگری.
* وەزیری بەرگری (ئەشتۆن کارتەر).

## سەچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)
ھاوکێشەی دووجا

وێنۆک|چەپ|240px
لە بیرکاریدا **ھاوکێشەی دووجا** () ھاوکێشەیەکە ڕێساکەی بەشێوەی دەربڕەیەکی دووجا بە یەک گۆڕەکەوە دەنووسرێت، بەم شێوە:

:ax^2+bx+c=0\,

لێرەدا
x\,
گۆڕەک، 
a , b , c\,
ژمارەی نەگۆڕ و ڕاستەقینەن، بەو مەرجەی
0≠
a\,. (کاتێک
a=0\, ھاوکێشەکە بریتییە لە ھاوکێشەی ھێڵی.)
بە a , b , c\, دەوترێت ھاوکۆلکەکانی ھاوکێشە دووجاکە.
بە بڕی \Delta = b^2 - 4ac
دەوترێت، بڕی جیاکەرەوەی ھاوکێشەی دووجا.
## شیکاریی ھاوکێشە دووجاکان
وێنۆک|چەپ|300px|
ھاوکێشە دووجاکان لە چەندین ڕێگەی جیاواز شیکاری دەکرێن، وەکوو تاقیکردنەوە، شیتەڵکردن، تەواوکردنی دووجا، بەکارھێنانی وێنەی ڕوونکردنەوە، لە ڕێگەی ئەندازەیی، ڕێگەی خواڕەزمی، دێلتا و نیوتۆن و... 
### شیتەڵکردن
شیتەڵکردن لە کاتێکدا کارایە کە بتوانین بە شێوەیەک بە دابەشکردنی ھاوکێشەکە بە ھاوکۆلکەی
x^2\,
دوو نەگۆڕی
b\,
و
c\,
بەدەست بھێنین کە پەیوەندی 
b=m+n\,
و
c=mn\, پاسادان بکەن. بیرۆکەی شیتەڵکردن لەم ڕێگایە دەگەڕێتەوە سەر ھاوئەنجامی ڕادەی ھاوبەش، کە لە ھاوئەنجامە تایبەتەکانە. بە پێی ئەم ھاوئەنجامە ھاوکێشەکە بە شێوەی (x+m)(x+n)=0\, دەنووسرێت لێرەدا ھەر یەک لە کەوانەکان  یەکسان دەبێت بە سیفر (ئەگەر ئەنجامی لێکدانی دوو ژمارە سیفر بێت ئەوا بە لایەنی کەمەوە یەکێکیان سیفر دەبێت) و ھاوکێشەکە دوو شیکاری بە شێوەی x=-m , x=-n\, دەبێت.

نموونە:
ھاوکێشەی
2x^2-8x+6=0\,
شیکاری دەکەین.
سەرەتا دوو لای ھاوکێشەکە بەسەر دوو دابەش دەکەین تا ھاوکۆلکەی
x^2\,
ببێت بە یەک. ئینجا m و n دەدۆزینەوە.
x^2-4x+3=0\,
ھەر وەک دیارە -4=(-1)+(-3) , 3=(-1)(-3)\,
واتە دەبێت دوو ژمارە بدۆزینەوە سەرجەمیان ٤- و ئەنجامی لێکدانیان ٣ بێت
کەوایە شیکارییەکە بریتییە لە x=1 , x=3\,.

### تەواوکردنی دووجا
[thumb|400px|ئەنیمەیشنی ڕێسای تەواوکردنی دووجا. ([:پەڕگە:Completing the square.ogv|Details, animated GIF version)]]
ڕێسای تەواوکردنی دووجا دەگەڕێتەوە سەر دوو ھاوئەنجامی سەرەکی دووجای سەرجەم و دووجای جیاوازی، بۆ ھەر دوو بڕی A و B دووجای سەرجەم بەم شێوەیە:
(A+B)^2=(A)^2+2(A)(B)+(B)^2\,

نموونە:
ھاوکێشەی 
4x^2+12x+5=0\,
بە دووجای تەواو شیکاری بکە.
(\sqrt {4}x+3)^2+5-9=0\,
لەمەوە دەردەچێت:
(2x+3)^2=4\,
و
(2x+3)=+2 , (2x+3)=-2\,
دوو شیکارەکە بریتیین لە:
x=-0.5 , x=-2.5\,

### شێوەی گشتی شیکاری ھاوکێشەی دووجا
وێنۆک|250px|چەپ
ئەگەر ھاوکێشەیەکی دووجامان ھەبێت وەکوو:

:ax^2+bx+c=0\,

شێوەی گشتی شیکاریی ئەم ھاوکێشە بریتییە لە:

:x=\frac{-b \pm \sqrt {b^2-4ac}}{2a}

ھێمای "±" واتە ھەم کۆبکەوە و ھەم لێدەربکە

:

ئەگەر لە ھاوکێشەیەکی دووجادا بەم شێوە 

::ax^2+bx+c=0\,

b، جووت بێت ئەوا:

b'=\frac{b}{2}

و شیکارییەکانی ھاوکێشە دووجاکە بریتین لە:

:x=\frac{-b' \pm \sqrt {(b')^2-ac}}{a}

چەپ|وێنۆک 
ئەگەر b^2-4ac بچووکتر بێت لە سیفر، ئەوا ھاوکێشەکە ڕەگی نییە لە ژمارە ڕاستەقینەکاندا، ئەگەر b^2-4ac یەکسان بێت بە سیفر ھاوکێشەکە دوو ڕەگی ڕاستەقینەی یەکسانی ھەیە و ئەگەر b^2-4ac گەورەتر لە سیفر بێت ئەوا ھاوکێشەکە دوو ڕەگی ڕاستەقینەی جیاوازی ھەیە.

### سەرجەم و ئەنجامی لێکدانی ڕەگەکانی ھاوکێشەیەکی دووجا
سەرجەم و ئەنجامی لێکدانی ڕەگەکانی ھاوکێشەیەکی دووجا لەڕێگەی دوو ھاوکێشەی خوارەوە دەدۆزرێتەوە، سەرجەمی ڕەگەکان زۆرتر بە پیتی S ھێما دەکرێت و لێکدانی ڕەگەکان ھێما دەکرێت بە P.

s=x_1+x_2=-b/a



p=x_1\times x_2=c/a



## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ھاوکێشەکان
پۆل:جەبری سەرەتایی
ژمارەی فیبۆناچی

وێنۆک|300px|چەپ
وێنۆک|چەپ|ئەنیمەیشنی زنجیرەی فیبۆناچی
لە بیرکاریدا** پاشیەکی فیبۆناچی**
بریتییە لە پاشیەکییەک لە ژمارە کە پەیڕەوی شێوازێک دەکەن و بەم شێوە پێناسە دەکرێن:

: 
  F(n):=  
  \begin{cases}
    0             & \mbox{if } n = 0; \\
    1             & \mbox{if } n = 1; \\
    F(n-1)+F(n-2) & \mbox{if } n> 1. \\
   \end{cases}
 

جگە لە دوو ژمارەی یەکەم ژمارەکانی تر بەو شێوەیە دروست کراون کە ھەر ژمارەیەک دەکاتە کۆی دوو ژمارەکەی پێش خۆی. لە خوارەوە چەند ژمارەیەک لەم پاشیەکییە پێرست کراون:

:1,\;1,\;2,\;3,\;5,\;8,\;13,\;21,\;34,\;55,\;89,\;144,\; \ldots

ناوی ئەم زنجیرە ژمارەیە لە ناوی لیۆناردۆ فیبۆناچی ماتماتیکناسی ئیتالیایی وەرگیراوە.
## لوولپێچی فیبۆناچی
وێنۆک|چەپ|لوولپێچی فیبۆناچی
## تێرمی گشتی پاشیەکی فیبۆناچی
بۆ ھەژمارکردنی تێرمی nـەمی پاشیەکی فیبۆناچی بەبێ بەکارھێنانی ئەو ژمارانەی پێش ژمارەیnـەم ھاتوون، چەند فورموولێک دۆزراوەتەوە، یەکێک لەمانە بەم شێوەیە:

:F\left(n\right) = = \over {\sqrt 5}}\, ,،
لێرەدا \varphi (فی) بریتییە لە ژمارەی زێڕین و یەکسانە بە \over 2.
## سەرجەمی تێرمەکانی پاشیەکی فیبۆناچی
سەرجەمی تێرمەکانی پاشیەکی فیبۆناچی لە ڕێگەی ئەم پەیوەندییە S_n=F_{n+2}-1 دەدۆزرێتەوە.
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ژمارەی فیبۆناچی
پۆل:پاشیەکییەکان و زنجیرەکان
ئەلبێرتۆ مۆراڤیا

وێنۆک|ئەلبێرتۆ مۆراڤیا لە ساڵی ١٩٨٢

**ئەلبێرتۆ مۆراڤیا** (١٩٠٧-١٩٩٠) ڕۆماننووس و ڕۆژنامەوانی خەڵکی ئیتالیایە. ئەو لە ڕۆماننەکانیدا ئێگزیستانسیالیزم و نامۆبوونی مرۆڤ لە خۆی دەکۆڵێتەوە.

## ژیاننامە
ئەلبێتۆ مۆراڤیا لە ڕۆما لەدایکبووە، ناوی ڕاستەقینەی (بینسرلی) بووە، باوکی ئەندازیاری تەلارسازی و وێنەکێش بووە، لە تەمەنی نۆ ساڵیدا مۆراڤیا توشی نەخۆشی ئێسک دەبێت و لە جوڵە دەکەوێت، ناچار ساڵانێکی زۆری بۆ فەراهەم دەکات بۆ ئەوەی بە هۆیەوە خۆی تەرخان دەکات بۆ خوێندنەوە و نووسین، دواتر هێز و توانا شاراوەکانی دەتەقنەوە و دەیکەن ب نووسەرێکی جیهانی، لە ساڵی ١٩٢٥ دا نەخۆشخانە جێدێلێت.
لە کۆتای ساڵی ١٩٢٩ دا یەکەمین ڕۆمانی خۆی بەناوی کاتی بێ باکی بڵاودەکاتەوە و لەو کاتەدا کاریگەری گەورە دەکاتە سەر ناوەندی ئەدەبی ڕۆشنبیرییەکانی ئیتاڵیا.
ساڵێک دواتر  مۆراڤیا نوسەری بەناوبانگی ئیتاڵی ئەلڤارۆ کۆرادۆ دەناسێت، و دواتریش ماسیمۆ بۆنتلمی دەناسێت، ئەم یەکترناسینە بە وەچەرخانێکی گەورە دادەنرێت لە ژیانی مۆرافیادا و پێکەوە لە ڕۆژنامەی ٩٠٠ کاردەکەن، هەر لەوێدا مۆراڤیا چیرۆکەکانی بڵاودەکاتەوە.
مۆراڤیا ساڵی ١٩٨٦ دا وەکو ئەندامی پەرلەمانی ئەوروپی لەلایەن حیزبی شوعییەوە هەڵدەبژێرێت.

## بەرهەمەکانی
١-ساتی بێباکی: ساڵی ١٩٢٩، یەکەمین ڕۆمانی نووسەرە و تیایدا باس لە فەلسەفەی بوونگەرای دەکات کە ڕووداوەکانی لە خێزانێکی چینی ناوەڕاست دا ڕوو دەدات، و باس لە خراپی دۆخی خێزان و ڕەوشتی کۆمەڵایەتی دەکات کە هۆکارەکەی بە هۆی سیستەمی فاشییەتی یتتاڵیاوەیە.

٢-بێزاری: ئەم ڕۆمانە باڵآترین خەڵاتی ئەدەبی لە ئیتاڵیادا بەدەستهێناوە خەڵاتی ڤیاگیۆ.

٣-دۆڵابی بەخت: ساڵی ١٩٣٩ بڵاوکراوەتەوە.

٤-ئافرەتێک لە ڕۆما: ساڵی ١٩٤٧ بڵاوکراوەتەوە ، تێیدا هێرش دەکاتە سەر چنی ناوەڕاست.

٥-دووئافرەت: ساڵی ١٩٤٧ بڵاوکراوەتەوە و باس لە بەتبەختی و چارەڕەشی ئافرەتێک و کچەکەی دەکات لە سایەی جەنگ دا.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی ڕێکەوتی ٢٦ی سێپتەمبری ٢٠١٦

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:نووسەران
پۆل:خەڵکی ئیتالیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧
پۆل:مردووانی ١٩٩٠
پۆل:کۆمۆنیستە ئیتالیاییەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی ئیتالی
تیم بێرتن

**تیمۆتی واڵتەر «تیم» بێرتن** ( – لەدایکبووی ٢٥ی ئابی ١٩٥٨) دەرھێنەرێکی فیلم، بەرھەمھێنەر، ھونەرمەند، نووسەر و ئەنیمەیتەرێکی ئەمریکییە. ئەو بە بەرھەمە تاریکی و گۆتیکییەکانی وەک *ئێدوارد سیسرھاندز (١٩٩٠)*، *بیتڵجوس (١٩٨٨)*، و میوسیکاڵ و ئەنیمەیشن دێوەزمەکەی پێش کرسمس (١٩٩٣) ناسراوە. بێرتن زیاتر لە یەک جار لەگەڵ جۆنی دێپ کاری کردووە، وە لەبەر ئەو ھۆکارەش بوون بە دوو ھاوڕێی نزیک. لە زۆربەی فیلمەکانی بێرتن خێزانەکەی و دێپ ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن.

## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:نووسەرانی ئینگلیز
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە فەڕەنسا
پۆل:کۆچەرانی ئەمریکی لە شانشینی یەکگرتوو
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا
پۆل:زیندووان
پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا
پۆل:دەرهێنەرانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی
پۆل:بەرهەمهێنەرانی فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمەریکی
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەنیمەیشن
پۆل:خەڵکی دیزنی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی زانستی خەیاڵی
پۆل:خەڵکی ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمەریکی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:شاعیرە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەرویجی
فلیکس بلۆخ

**فلیکس بلۆخ** (بە ئینگلیزی: Felix Bloch) (٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٥ - ١٠ی ئەیلوولی ١٩٨٣) فیزیکناسێکی سویسری بوو کە بە زۆری لە ئەمریکا کاری کردووە. فلیکس و ئێدوارد میڵس پورسڵ لە ساڵی ١٩٥٢ خەڵاتی نۆبێلیان لە فیزیادا وەرگرت بۆ پەرەپێدانی چەند ڕێگە و شێوازێکی نوێ بۆ (nuclear magnetic precision measurements). لە نێوان ساڵانی ١٩٥٤–١٩٥٥ وەک سەرپەرشتیار و بەڕێوەبەری یەکەمی دەزگای سێرن کاری کردووە.

## ژیان و پیشە
وێنۆک|270x270پیکسڵ|فلیکس لە تاقیگەدا لە ساڵانی ١٩٥٠کاندا.
فلیکس بلۆخ لە شاری زوریخ لە وڵاتی سویسرا لە خێزانێکی جوولەدا لەدایکبووە لە دایک و باوکێک بە ناوەکانی گوستاف بلۆخ و ئاگنێس بلۆخ.

بلۆخ لە پەیمانگای تەکنۆلۆژی زوریخ خوێندوویەتی لە شاری زوریخ لە سویسرا. لە سەرەتا لە بەشی ئەندازیاری دەیخوێند پاشان بەشەکەی گۆڕی بۆ زانستی فیزیا. لەم ماوەیەدا بەشداری ئەو وانە و سیمینارانەی دەکرد کە پیتەر دەبی و ھێرمان وەیڵ لە پەیمانگای تەکنۆلۆژی زوریخ دەیان وتەوە. پاشان بەشداری سیمینارەکانی ئێرڤین شروێدینگەری دەکرد لە زانکۆی زوریخ کە بەرامبەر زانکۆکەی خۆی بوو. یەکێکی تر لەو خوێندکارانەی کە بەشداری ئەم سیمینارانەی دەکرد جۆن ڤۆن نیومان بوو. دوای دەرچوونی لە زانکۆ و وەرگرتنی بڕوانامە لە فیزیادا لە ساڵی ١٩٢٧ ھەر بەردەوام بوو لە خوێندن و تا توانی لە زانکۆی لیپزیگ لەگەڵ ڤێرنەر ھایزنبێرگ لە ساڵی ١٩٢٨دا بڕوانامەی دکتۆرا بەدەست بھێنێت. تێزی دکتۆراکەی بووە ھۆی دامەزراندنی بیردۆزی کوانتەمی تەنە ڕەقەکان بە بەکارھێنانی بیردۆزی شەپۆلەکانی بلۆخ بۆ ڕوونکردنەوەی ئێلەکترۆنەکان.
لە ساڵی ١٩٤٠ دا ژیانی ھاوسەرگیری لەگەڵ لۆرێ میسخ پێکھێناوە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥
پۆل:مردووانی ١٩٨٣
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:فیزیکزانانی ئەمریکی
پۆل:فیزیکزانانی تاقیکاری
پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی سویسی
پۆل:فیزیکزانانی سویسی
پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی
پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل
پۆل:فیزیکزانانی جوو
پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:کەسانی زانکۆی ھارڤارد
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
فورمووڵی ئۆیلەر

**فورمووڵی ئۆیلەر** ()، کە بە ناو لیۆنارد ئۆیلەر ماتماتیکزانی سویسڕی ناونراوە لە شیکاریی ئاوێتەدا فورمووڵێکی جەبرییە کە پەیوەندیی فانکشنیی توانی ئاوێتە و فانکشنە سێگۆشەیییەکان بەم شێوە دەردەبڕیت:


e^{ix} = \cos x + i\sin x \!


لێرەدا e \! بنچینەی لۆگاریتمی سروشتی و i = \sqrt{-1} \! یەکەی خەیاڵییە و گۆڕەکی x \! دەتوانێت ھەر ژمارەیەکی ڕاستەقینە بێت بە یەکەی پێوانی ڕادیان.
## سەلماندن
ئەمانە دەزانین:

: \begin{align}
i^0 &{}= 1, \quad &
i^1 &{}= i, \quad &
i^2 &{}= -1, \quad &
i^3 &{}= -i, \\
i^4 &={} 1, \quad &
i^5 &={} i, \quad &
i^6 &{}= -1, \quad &
i^7 &{}= -i,
\end{align}

و ...بە بەکارھێنانی زنجیرەی تایلۆری e^{ix}  بۆ ھەر x ێکی ڕاستەقینە پەیوەندییەکە بە شێوەی خوارەوە بەدەست دێت:

: \begin{align}
 e^{ix} &{}= 1 + ix + \frac{(ix)^2}{2!} + \frac{(ix)^3}{3!} + \frac{(ix)^4}{4!} + \frac{(ix)^5}{5!} + \frac{(ix)^6}{6!} + \frac{(ix)^7}{7!} + \frac{(ix)^8}{8!} + \cdots \\[8pt]
        &{}= 1 + ix - \frac{x^2}{2!} - \frac{ix^3}{3!} + \frac{x^4}{4!} + \frac{ix^5}{5!} - \frac{x^6}{6!} - \frac{ix^7}{7!} + \frac{x^8}{8!} + \cdots \\[8pt]
        &{}= \left( 1 - \frac{x^2}{2!} + \frac{x^4}{4!} - \frac{x^6}{6!} + \frac{x^8}{8!} - \cdots \right) + i\left( x - \frac{x^3}{3!} + \frac{x^5}{5!} - \frac{x^7}{7!} + \cdots \right) \\[8pt]
        &{}= \cos x + i\sin x \ .
\end{align}

## سەرچاوەکان
* Strang G (1998). "Introduction to Linear Algebra", 3rd ed.، Wellesley-Cambridge Press. ISBN 0-9614088-5-5. 
* Henry J. Ricardo (2009). "A Modern Introduction to Differential Equations", 2nd ed.، Academic Press. ISBN 978-0-12-374746-4.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شیکاریی ئاوێتە
پۆل:سێگۆشەزانی
پۆل:شیکار
پۆل:لیۆنارد ئۆیلەر
یەکەی خەیاڵی

[وێنۆک|220px|چەپ|<math>i</math> لەسەر [ڕووتەختی ئاوێتە ژمارە ڕاستەقینەکان لەسەر تەوەری ئاسۆیی و ژمارە خەیاڵییەکان لەسەر تەوەری ئەستونی دیاری دەکرێن.]]

**یەکەی خەیاڵی** ()، یەکێکە لە دوو ڕەگی ھاوکێشەی x^2 + 1 = 0 \  یان x^2 =  -1 \  و بە i ھێما دەکرێ. بۆیە پێی دەڵێن یەکەی خەیاڵی چونکە ھیچ ژمارەیەکی ڕاستەقینە ناتوانێت ڕەگی ئەم ھاوکێشەیە بێت.
ئەگەر وا دابنێین ھەموو تایبەتمەندییەکانی کردارەکانی کۆکردنەوە و لێکدان، (داخراوەبوون، یەکتربەستن، ئاڵوگۆڕ و بەشینەوە) ژمارە خەیاڵییەکانیش ساغ بکاتەوە،
ئەوا لە تێکەڵکردنی ژمارە خەیاڵییەکان و ژمارە ڕاستەقینەکان \mathbb{R}، کۆمەڵەی ژمارە ئاوێتەکان \mathbb{C} پێک دێت.

لە ژێرلقەکانی ئەندازیاریی کارەبادا، کە لە ھێمای i بۆ تەزووی کارەبایی کەلک وەردەگیرێت، ھێمای j بۆ یەکەی خەیاڵی دادەنرێت.
## ئەمانەش ببینە
* ژمارەی ئاوێتە
* ڕووتەختی ئاوێتە
## سەرچاوەکان
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ژمارە ئاوێتەکان
جاڤابینز

لە کۆمپیوتەردا و لەسەر پلاتفۆرمی جاڤا، دەستەواژەی JavaBeans، جاڤابینز یان جاڤافاسۆلیا بریتین لە "کلاس" یان پۆلی جاڤا کەوا کۆمەڵێک object/شت کۆ بکەنەوە لەناو شتێکدا (فاسۆلیاکە). جاڤافاسۆلیە serializable (شایانی هەڵگرتنن)، وە ڕێگا ئەدەن کەوا مێتۆدەکانی هێنان getter و دانان setter بەکاربهێنرێ. ناوی bean یان فاسۆلیا بەکارهێنراوە بۆ ئەم ستانداردکردنە، تا کارێک بکات یەکەی نەرمەکاڵای بەکارهێنراوە دروستکرێ بۆ زمانی جاڤا.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان