ناحیەی خدران

**ناحیەی خدران** یەکێکە لە شەش ناحیەی قەزای دووکان لە پارێزگای سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی خدرانە. ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی خدران لە ساڵی ٢٠٢٠دا (٣٬٦٠٦)کەسە.

## ناو
* ناوی ناحیەی خدران لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی خدرانە.
* لە سەرەتای درووستبوونی ئەم ناحیەیەدا ناوی (ناحیەی چناران) بوو سەر بە قەزای کۆیە بوو، ھەردوو ناحیەی خدران و ناحیەی خەلەکانی ئێستای دەگرتەوە.

## جوگرافیا
ناحیەی خدران ھاوسنوورە لەگەڵ؛ 
* لە باکوورەوە ناحیەی چوارقوڕنە. 
* لە باشوورەوە ناحیەی ناوەندی قەزای دووکان.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی بنگرد.
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی خەلەکان.

* ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٢١١کم٢)ە لە (١١٫٨٤٪) قەزای دووکان پێکدەھێنێت، وە لە (١٫٠٤٪) پارێزگای سلێمانی پێکدەھێنێت.

* لە ڕووی ڕووبەرەوە لە ئاستی (چوارەمە) لە شەش ناحیەی قەزای دووکاندا.
* لە ڕووی دانیشتوانەوە لە سەر ئاستی (شەشەمە) لە شەش ناحیەی قەزای دووکان.

## مێژوو
### سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتییدا(١٩١٨ - ١٩٥٨)
* سەرەتا ئەم ناحیەیە کە درووستکرا ناوی ناحیەی چناران بوو. لە ئێستادا بووەتە دوو ناحیە بەناوی ناحیەی خەلەکان و **ناحیەی خدران** کەواتە مێژووی **ناحیەی چناران** دەبێتە مێژووی ئەو دوو ناحیەیە.
* خدران پێش ساڵی ١٩٣٦ گوند بووە و سەربە قەزای کۆیە بووەوە دواتر لەساڵی ١٩٣٦ بووە بە ناحیە سەر بە قەزای کۆیە و ٣٥ گوند لە سنووری ئەودابوون. کە ئێستا زۆربەی گوندەکان ژێرئاو کەوتوون. تاوەکو ساڵی ١٩٥٦ ئەم ناحیەیە سەر بە قەزای کۆیە بوو لە پارێزگای ھەولێر، پاشان خرایە سەر قەزای ڕانیە و بەسترانەوە بە پارێزگای سلێمانییەوە.
* تا ساڵی ١٩٤١ دوو بەڕیوبەری ناحیە کاری کردووە، یەکیان (عەلی کوردی) و ئەوی تریان (قادراغا).

### سەردەمی کۆماری
* **لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨ - ١٩٧٧):**
** دواتر ئەو ناوەندی ناحیە گواستراوەتەوە بۆ گوندی میرزا ڕۆستەمی گەورە سەر بە ناحیەی خدران و لەساڵی ١٩٥٨بەھۆی پڕکردنی دەریاچەی دووکانەوە ناوەندی ناحیە گواسترایەوە بۆ خەلەکان.
** ھێنانە کایەی قەزای دووکان لە سنووری پارێزگای سلێمانی، ناوەندەکەشی لە جێکەوتی بەنداوی دووکان، لە کەرتی (٤٧/تۆپزاوا) و ھەردوو ناحیەی سورداش و ناحیەی چناران بەستران بەم قەزایەوە بەپێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٤٧) لە ١٦\٦\١٩٧١دا.
450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی قەزای دووکان لە ساڵی ١٩٧١دا 

***لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧ - ١٩٨٦)دا:**
** دابڕاندنی (٤) کەرت لە ناحیەی سورداش و (٧) کەرت لە ناحیەی چناران و لکاندنیان بە ناوەندی قەزای دووکانەوە بە پێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(٢٣٣) لە ساڵی ١٩٧٨دا.
450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی قەزای دووکان لە ساڵی ١٩٨١دا

* **لە نێوان ساڵانی(١٩٨٦ - ١٩٨٨)دا:**
** لەگەڵ دەستپێکردنی پڕۆسەی خاپوورکردنی گوندەکانی باشووری کوردستان دەستی کرد بە ھەڵوەشاندنەوەی ژمارەیەکی زۆری ناحیەکان، ناحیەی مەرگە بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢١) لە ١١/٦/١٩٨٧دا و ھەردوو ناحیەی سورداش و ناحیەی چناران بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٩١١) لە ١٦/١١/١٩٨٧دا ھەڵوەشێنرانەوە و ھەموو کەرتەکانیان بەسترانەوە بە ناوەندی قەزای دووکانەوە.
450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی قەزای دووکان لە ساڵی ١٩٩٠دا

### سەردەمی حکوومەتی ھەرێم
* **لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا:**
لەم ماوەیەدا پارێزگای سلێمانی و پارێزگای ھەولێر و پارێزگای دھۆک لە لایەن بەرەی کوردستانیەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی گوندەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە ھەرێمی کوردستان دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ پەرلەمانی کوردستان پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە.

* **لە ماوەی ساڵانی(١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا:**
** لە دوای ڕاپەڕینی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ھەموو ئەو قەزا و ناحیەیانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.
** قەزای دووکان دروستبووەوە و پێکھاتبوو لە (٤) ناحیە، ناحیەی ناوەندی قەزای دووکان، ناحیەی سورداش، ناحیەی بنگرد و ناحیەی خەلەکان.
** دواتر لەساڵی ١٩٩٩ یەکێک لە دەسکەوتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە سنوورەکەدا، خدران کرایەوە بە ناحیە، سەر بە قەزای دووکان. بە فەرمانی ئەنجومەنی وەزیران بەبریاری ٢٥٦ لە بەرواری ١٩٩٩/١٠/٢ ناحیەی خدران بریاری لەسەر درا کە سنووری گوندەکانی جیاکرایەوە بە ٢٣گوند بەڵام ناحیەکە لە ٢٠٠٢ دەست بەکاربوو کە تائێستا ٥ کەس وەک بەڕێوبەری ناحیە کاریان لەسەر کردوە لە ئێستادا بەڕێوبەری ناحیەی خدران(ساڵەح محەممەد عەلی)ە.
** دواتر لە بەرواری ٢٠٠٤/٩/٢١ بە فەرمانی وەزارەتی شارەوانی و گەشت وگوزار بەژمارە ١٩٥٦ فەرمانی کردنەوەی شارەوانی دەرچووە بە پلە چوار وە یەکەم سەرۆک شارەوانی لە ٢٠٠٤/١٢/٢٥ دەست بەکاربوو بەناوی (مەولود حەمەد ئەحمەد) وە لە ئێستاشدا بەردەوامە پڕۆژەو کارو چالاکی ئەنجامداوە.
** ھەرچەندە لە ئێستادا لەلایەن حکوومەتی ھەرێمی کوردستانەوە بڕیار دراوە کە ناحیەی بنگرد و ناحیەی خدران بخرێتە سەر قەزای ڕانیە لە ئیدارەی ڕاپەڕین بە ھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافیان، بەڵام بڕیارەکە نەکەوتووەتە بواری جێبەجێکردنەوە.
450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی چناران لە ساڵی ۱۹٥۷دا

450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی چناران لە ساڵی ۱۹۷٨دا

## کارگێڕی
ناحیەی خدران لە ٢٣ گوند پێکھاتووە:

* خدران(ناوەند)
* ئەحمەدئاوا، خدران
* ئەسکۆڵان
* باسەرێ
* بنگردان
* پێسپیان
* تووەڕەش
* تۆربە
* چناران
* دەرماناوا
* شوشکە
* شیوەشان، خدران
* عالیقەی خواروو
* عالیقەی سەروو
* کانی سپان
* کانی بناو
* کەلکان
* کەڵەمێوە
* کورداوا
* گردەسوران
* میرزا ڕۆستەمی بچوک
* میرزا ڕۆستەمی گەورە
* مێوژە
* ھەنجیرێ

## ئەمانەش ببینە
* قەزای دووکان
* پارێزگای سلێمانی
* خدران
* خەلەکان
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی دووکان

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان