open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
میرنشینی ھۆت ڕیڤەر

**میرنشینی ھۆت ڕیڤر** () وردەوڵاتێکی بچووکە لە ڕۆژاوای ئوسترالیا کە لەلایەن شازادە لیۆنار جۆرج کاسلی لە ٢١ی نیسانی ١٩٧٠ سەربەخۆیی ڕاگەیاندووە و لە ٣ی ئابی ٢٠٢٠ ھەڵوەشایەوە. میرنشینەکە دەکەوێتە دووری ٥١٧ کم (٣٥٤ میل) لە باکووری پێرس، نزیک شارۆچکەی نۆرسامپتۆن لە ویلایەتی ڕۆژاوای ئوسترالیا. ڕووبەرەکەی ٧٥ کیلۆمەتر چوارگۆشە بوو، ئەمەش وای کردووە لە چەند وڵاتێکی دانپێدانراو گەورەتر بێت. و لەڕووی دانپێدانانەوە نە لە نەتەوە یەکگرتووەکان و نە لە ئوسترالیا و کۆمۆنوێڵتی نەتەوەکان دانیپێدانەنراوە.  ھەرچەندە ڕەگەزنامەی بۆ ھاووڵاتیان دەردەکرد، بەڵام لە ھەمان کاتدا ڕەگەزنامەکەی لە ھیچ وڵاتێک کاری نەدەکرد، بەو پێیەی لە ھیچ ئاستێکی نێونەتەوەیی و تەنانەت ناوخۆییدا دانپێدانانی نەبوو، شازادە لیۆناریش داوای دانپێدانانی نێونەتەوەیی دەکرد بۆ ناوچەکە، بەڵام دانپێدانەنرا. و ئوسترالیا بە ھیچ شێوەیەک دان بە میرنیشی ھۆت ڕیڤەردا نەنا و دەیگووت کە ھیچ کام لە بەڵگەنامەکانی یاسایی نەبوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٧٠ لە ئوسترالیا
پۆل:مید وێست (ئوسترالیای ڕۆژاوا)
پۆل:پاشایەتی لە ئوسترالیا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٠
لادۆنیا (وردەوڵات)

**لادۆنیا** (بە سویدی: Ladonien) وردەوڵاتێک کە لە ساڵی ١٩٩٦ لە ئەنجامی شەڕێکی یاسایی ساڵانێک لە نێوان ھونەرمەند لارش ڤیلکس و دەسەڵاتدارانی ناوچەکە لەسەر دوو پەیکەر ڕاگەیەندرا. ئەم ناوچەیە بەشێکە لە پارێزگەی ی سروشتی لە باشووری سوێد.

لادۆنیا دوو پەیکەری تێدایە، لادۆنیا دامەزرا لە ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە بڕیاری دەسەڵاتدارانی سوێد بۆ لابردنی ئەو پەیکەرانە. لەلایەن ھیچ وڵاتێکەوە دانپێدانەنراوە و بەپێی یاسا نێونەتەوەییەکان ھیچ بنەمایەکی نییە بۆ ناونانی وەک «دەوڵەت».  
## نیمیس
وێنۆک|چەپ|نیمیس
نیمیس زنجیرەیەک پەیکەری دارینە کە بەدرێژایی کەناراوەکان لە پارێزگەی سرووشتی کولابێرگ لە شارەوانی ھۆگاناس لە بەشی باکووری پارێزگای سکۆنێ لە سوێد ھەڵکەوتووە. بریتییە لە ھەیکەلێکی دارین کە بە چەندین کەلووی دار بەیەکەوە بەستراونەتەوە و دەوترێت زۆربەیان لە دارە ڕاماڵراوەکان دروستکراون.

لە ساڵی ١٩٨٠ لەلایەن ھونەرمەند لارش ڤیلکسەوە دەستی پێکردووە و ماوەیەکی زۆرە بووەتە جێگەی ناکۆکییەکی یاسایی لە نێوان دەسەڵاتدارانی سوێد و ئەو ھونەرمەندە. بەو پێیەی ھیچ مۆڵەتێک نەدرا بۆ بیناسازی لە شوێنەکەدا لەناو پارێزگەی سرووشتیدا، دەستەی کارگێڕی پارێزگا لە سکۆنێ ھەوڵی داوە زنجیرە پەیکەرەکان بڕوخێنێت، سەرەڕای ئەوەی کە بووەتە شوێنێکی بەناوبانگ بۆ سەرنجڕاکێشی گەشتیاری.

دۆزینەوەی ئەم زنجیرە پەیکەر‌انە قورسە و لە سوید ھیچ ھێمایەکی فەرمی نییە بۆ ڕێنیشاندان، ھەروەھا لەسەر نەخشەکان نیشانە نەکراوە. بەڵام دەتوانرێت لە نەخشەی گووگڵدا بدۆزرێتەوە. چەند کیلۆمەترێک لە باکووری ڕۆژاوای شارۆچکەی ئاریڵدەوە دوورە و تا ڕادەیەک لە شارۆچکەی مۆلێ دوورە، و تەنیا بە پێ دەتوانرێت بگاتە ئەو شوێنە بە ڕێڕەوێکی ڕزیو بە ڕەنگی زەرد لەسەر دار و سیاجەکان نەخشێنراوە. ڕێگاکە وەک پیاسەیەکی ئاسان بەلای ھیمێلستۆرپدا دەست پێدەکات، کە کێڵگەیەکی سەدەی ھەژدەیە و بە باشی پارێزراوە، بەڵام بە خێرایی لیژ و بەردین دەبێت بۆ خوارەوە بۆ کەناراوەکان. بەگوێرەی زانیارییەکان ساڵانە ھەزاران گەشتیاری ناوخۆیی و نێونەتەوەیی سەردانی نیمیس دەکەن، بەتایبەتی لە وەرزی ھاویندا.

## سەرچاوەکان
شانۆی نیرۆ

**شانۆی نیرۆ** (بە ئینگلیزی : Theatre of Nero) شانۆیەکی تایبەتی بووە کە لەلایەن نیرۆ ئیمپراتۆری ڕۆمانییەوە لە ڕۆما دروستکرابوو، تەنها لە سەرچاوە ئەدەبییەکانەوە ناسرابوو تا ئەو کاتەی پاشماوەکانی لە ساڵی ٢٠٢٠-٢٠٢٣ بەهۆی ئەو هەڵکۆڵینانەی کە لەلایەن سەرپەرشتیاری شوێنەواری تایبەتی ڕۆما ئەنجامدراون دەرکەوتووە. پاشماوەی شانۆکە لە کاتی هەڵکۆڵیندا دۆزرایەوە کە لە ساڵی ٢٠٢٠ لە ژێر ڕێنمایی سەرپەرشتیاری شوێنەوارەکانی ڕۆما دەستی پێکرد. دۆزینەوەی شانۆکە لە ٢٧ی تەمموزی ٢٠٢٣ لەلایەن سەرپەرشتیاری شانۆکە دانیێلا پۆرۆ ڕاگەیەندرا.

## سەرچاوەکان
ڕادیۆی جاڤان (ھێڵ)

**ڕادیۆ جاڤان** بڵاوکەرەوەیەکی مۆسیقای فارسییە لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە کاردەکات و بارەگا سەرەکیییەکەی لە ئەتلەنتا و واشنتۆن دی سییە. ڕادیۆی جاڤان بە ماڵپەڕی مۆسیقا و ڕادیۆی ئینتەرنێت و تۆڕی مانگی دەستکرد بەرھەمی ھونەرمەندان لە بواری مۆسیقا پەخش دەکات. ماڵپەڕ و بەرنامەی ڕادیۆی جاڤان سەرچاوەی ژمارەیەکی زۆر گۆرانی ھونەرمەندانی فارسی زمانە. ھەروەھا ھێڵی ڕادیۆی جاڤان ناسراو بە RJTV بەرنامەی مۆسیقا و تەنز بەرھەم دەھێنێت و پەخشی دەکات.

## سەرچاوەکان
دوایینی ئێمە (فرەنچایز)

**دوایینی لە ئێمە** () زنجیرەیەکی ترسناک و سەرگەرمییە بۆ ڕزگاربوون کە لەلایەن کۆمپانیای نۆتی دۆگ و سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت دروست کراوە. گێڕانەوەی ئەم زنجیرەیە لە ئەمریکای کۆتاییی جیھان ڕوودەدات، کە لەلایەن مرۆڤخۆرەکانەوە وێران کراوە و دەستی بەسەردا گیراوە کە تووشی قارچکێکی گۆڕاوی جۆری *سەرچێمھاکیس* بوون. زنجیرەکە بەدوای چەندین ڕزگاربوودا دەگەڕێت، لەوانە جۆڵ کە کچەکەی لەدەستدا لە کاتی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکەدا، ئیلی کچێکی گەنج کە بەرگری لە تووشبوونەکە ھەیە، و ئابی سەربازێک لە سیاتڵ کە تووشی ململانێی نێوان میلیشیاکانی و کولتێکی ئایینی دەبێت. بەدوایدا دێت یارییەکان دیدگای کەسی سێیەم بەکاردەھێنن کە یاریزانەکە بە بەکارھێنانی چەکی ئاگرین و چەکی خۆماڵی و دزی شەڕ لەگەڵ مرۆڤە دوژمنکارەکان و مرۆڤخۆرەکان دەکات. 

یەکەم ناونیشانی ئەم زنجیرەیە بە یەکێک لە باشترین یارییەکان ناودەبرێت کە تا ئێستا دروست کراوە. دووەم یاری ئەم زنجیرەیە زیاتر لە ٣٢٠ خەڵاتی بەدەستھێناوە بۆ باشترین یاری ساڵ. فرۆشی زۆر و پشتگیرییەکی بەھێز بۆ زنجیرەکە بووە ھۆی فراوانبوونی زنجیرەکە بۆ میدیای دیکە، لەوانە کتێبێکی کۆمیک لە ساڵی ٢٠١٣، نمایشێکی ئەکشنی ڕاستەوخۆ لە ساڵی ٢٠١٤، و وەرگێڕانێکی تەلەڤیزیۆنی بە ناوی *[[دوایینی ئێمە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|دوایینی ئێمە]]*, کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٢٣ نمایشکرا و لە تۆڕی ئێچ بی ئۆ پەخش کرا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:دوایینی ئێمە
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان گونجێنراون
ھاوجۆرخۆری

**ھاوجۆرخۆری** ئەمڕۆ ئەم ناوە بۆ ھەر گیاندارێک بەکاردێت کە ئەندامانی تری جۆرەکەی وەک خۆراک بەکاربھێنێت. بە پێچەوانەی ئەوەی پێشتر بیری لێدەکرایەوە، ھاوجۆرخۆری تەنیا بەھۆی برسێتییەکی زۆر یان بارودۆخی نائاسایییەوە ڕوونادات؛ ھەروەھا لە جۆرە جیاوازەکانی زیندەوەراندا ڕوودەدات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:گۆشتخۆری
پۆل:ئاکارناسیی گیانلەبەری
پۆل:ھاوجۆرخۆری
نەخۆشیی کەڕوویی

**نەخۆشیی کەروویی** یان **ھەوکردنی قارچکی** () جۆرەھا بارودۆخی جیاوازی ژینگەیی و فیزیۆلۆژی دەتوانێت بەشداربێت لە گەشەکردنی نەخۆشی کەڕوویی. گەشەی سپۆرەکانی قارچک یان بەرکەوتنی ناوخۆیی لەگەڵ پێستدا لەوانەیە ببێتە ھۆی ھەوکردنی بەردەوام؛ بۆیە زۆرجار ھەوکردنی قارچکی لە سییەکان یان لەسەر ڕووی پێستەوە دەست پێدەکات.

## سەرچاوەکان
*
جۆرجیۆ کیلینی

**جۆرجیۆ کیلینی** (  لەدایکبووی ١٤ی ئابی ١٩٨٤) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئیتاڵییە و وەک بەرگریکاری ناوەڕاست یاری دەکات بۆ یانەی تۆپی پێی لۆس ئانجلەس لە خولی تۆپی پێی ئەمریکا.   هەروەها لە سەرەتای ژیانی وەرزشیدا وەک بەرگریکاری چەپ یاری کردووە.

لەسەر ئاستی یانەکان، کیلینی لە ساڵی ٢٠٠٠ لەگەڵ لیڤۆرنۆ دەستی کردووە بە یاریکردنی ، دواتر یاری بۆ فیۆرێنتینا کردووە، پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٥ بچێتە یۆڤانتۆس. لەگەڵ یۆڤانتۆس لە ساڵی ٢٠١٢ تا ٢٠٢٠ نۆ نازناوی لەسەریەک لە خولی ئیتاڵیا بەدەستهێناوە و هەروەها پێنج نازناوی جامی ئیتاڵیا و پێنج نازناوی سوپەری ئیتاڵیا ، هەروەها دوو نازناوی کۆتایی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا لە ساڵانی ٢٠١٥ و ٢٠١٧ بەدەستهێناوە . کیلینی پێنج جار وەک یەکێک لە ئەندامانى پێکهاتەی باشترین یاریزانی خولی ئیتالیا دەستنیشان کراوە: لە ساڵانی ٢٠١٢-١٣ ، ٢٠١٤-١٥ ، ٢٠١٥-١٦ ، ٢٠١٧-١٨ و ٢٠١٨-١٩ و هەروەها سێ جار خەڵاتی باشترین بەرگریکاری خولی ئیتاڵیا وەرگرتووە: لە ساڵانی ٢٠٠٨ و ٢٠٠٩ و ٢٠١٠.    

دوای ئەوەی یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی بۆ ئیتاڵیا لە ساڵی ٢٠٠٤ ئەنجامدا،وەک یاریزانی هەڵبژاردەی ئیتالیا بانگێشتکرا بۆ ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠٠٤ ، کە لە ئەنجامدا ئیتالیا مەدالیای برۆنزی بەدەستهێنا، هەروەها بۆ چوار جامی نەتەوەکانی ئەورووپا و دوو جامی جیهانیی فیفا و دوو جامی کیشوەرەکانی فیفا بانگێشتکرا، یارمەتی *ئازۆری* دا بۆ بردنەوەی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠ و گەیشتن بە یاری کۆتایی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢ و بەدەستهێنانی پلەی سێیەم لە جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣ . لە ساڵی ٢٠٢٢ بە ئەنجامدانی ١١٧ یاری و تۆمارکردنی هەشت گۆڵ، وازهێنانی لە یاری نێودەوڵەتی ڕاگەیاند.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ
پۆل:مێدالیاوەرگرانی برۆنزی ئۆڵمپیکی ئیتالی
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٤
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٤
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤
گۆپاڵەسەرەکان

**گۆپاڵەسەرە** یان **کۆردیسێپس** () جۆرێکە لە قارچک. بە سووڕی ژیانی ناوازە و سەرنجڕاکێش ناسراوە، ھەروەھا بە تایبەتمەندییە دەرمانییەکانی. جۆرەکانی کۆردیسێپس لە ناوچە جیاوازەکانی جیھاندا دەبینرێن، لەوانە ئاسیا، ئەورووپا، ئەمریکای باکوور و ئوسترالیا. بەناوبانگترین و بە شێوەیەکی بەرفراوان لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە جۆری Cordyceps sinensisە کە بە قارچکی «ڤیاگرا ھیمالایا» ناسراوە. ئەم جۆرە تایبەتە بە پلەی یەکەم لە ناوچە بەرزەکانی ھیمالایا گەشە دەکات. بۆ چەندین سەدە لە پزیشکی نەریتی چینی و تبتدا بەکاردەھێنرێت بەھۆی سوودە تەندروستییەکانی. کۆردیسێپس شێوازێکی ژیانی مشەخۆری ھەیە؛ تووش دەکات و لە کۆتاییدا جێگەی کرمۆکەی مێرووە جۆراوجۆرەکان یان جومگەپێیەکانی تر دەگرێتەوە.

لە ڕووی تایبەتمەندییە دەرمانییەکانەوە، کۆردیسێپس بە چەندین سوودی تەندروستی دەگەڕێتەوە. بەھۆی تایبەتمەندییە بەھێزەکانی بەرگری لەش و کاریگەرییە گونجاندنەکانی لەسەر جەستە، ڕێزێکی زۆری لێدەگیرێت. ھەندێک لە توێژینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە کۆردیسێپس ڕەنگە یارمەتیدەر بێت لە باشترکردنی کارکردنی ھەناسەدان و بەرزکردنەوەی بەرگەگرتن و توانای وەرزشی و ڕێکخستنی ئاستی شەکری خوێن و پاڵپشتی تەندروستی گورچیلە و تایبەتمەندی دژە ئۆکسانی ھەبێت؛ بەڵام لێکۆڵینەوەی زیاتر پێویستە بۆ ئەوەی بە تەواوی لەم سوودە ئەگەرییانە و میکانیزمەکانی کارکردنیان تێبگەین. کۆردیسێپس بە شێوەی جۆراوجۆر وەک قارچکی وشککراوە یان دەرھێنراوەکانی ناو کەپسول یان پاودەر بە شێوەیەکی بازرگانی بەردەستە. ئەم بەرھەمانە زۆرجار لە پزیشکی نەریتی و ھەروەھا تەواوکەرە خۆراکییەکان بۆ مەبەستی تەندروستی گشتی بەکاردەھێنرێن. لەکاتێکدا کۆردیسێپس مێژوویەکی دوور و درێژی بەکارھێنانی تەقلیدی ھەیە و ھەندێک بەڵگەی زانستی بەڵێندەرانەی پشتگیری لە سوودەکانی دەکەن، ڕەنگە ئەنجامە تاکەکەسییەکان جیاواز بن، و ھەمیشە باشترە پێش ئەوەی ھەر تەواوکەرێکی نوێ بخەیتە ناو ڕۆتینەکەتەوە ڕاوێژ بە پسپۆڕێکی چاودێری تەندروستی بکەیت.

## سەرچاوەکان
*
ڕوانگەی کەسی سێیەم

**ڕوانگەی کەسی سێیەم** () ڕوانگەیەکە کە زۆرجار لە ئەدەب و فیلم و یارییە ڤیدیۆیییەکاندا بەکاردەھێنرێت کە گێڕەرەوە یان کامێرا چاودێرێکە لە دەرەوەی چیرۆکەکە. ئەم ڕوانگەیە ڕێگە بە بینەر دەدات لە ڕوانگەیەکی دەرەکییەوە شایەتحاڵی ڕووداوەکان بێت، ئەمەش ڕوانگەیەکی فراوانتر بۆ کارەکتەرەکان و کردارەکانیان دابین دەکات. لە ئەدەبدا گێڕانەوەی کەسی سێیەم نەرمی لە چیرۆکگێڕاندا پێشکەش دەکات. نووسەر دەتوانێت لە بیرکردنەوە و ھەستی چەندین کارەکتەردا قووڵبێتەوە و لە ھەمان کاتدا مەودای بابەتیی بپارێزێت. ئەمەش ڕێگە دەدات بە تێگەیشتنێکی گشتگیرتر لە ڕووداوەکانی چیرۆکەکە و پاڵنەرەکانی پشت کردەوەی کارەکتەرەکان. دەتوانرێت گێڕانەوەی کەسی سێیەم زیاتر پۆلێن بکرێت بۆ دیدگا سنووردارەکان یان ھەموو شتێکزان.

ڕوانگەیەکی سنووردار لە کەسی سێیەمدا، سەرنج دەخاتە سەر ئەزموون و بیرکردنەوەکانی تاکە کارەکتەرێک، گێڕانەوەکە لە تێگەیشتنیاندا قەتیس دەبێت. ئەمەش ھەستێکی ئینتیما لەگەڵ ئەو کارەکتەرەدا دروست دەکات و لە ھەمان کاتدا ھێشتا ھەندێک مەودا لە ھەستەکانیانەوە دابین دەکات. ڕێگە بە خوێنەران دەدات بە قووڵی پەیوەندی بە یەک کارەکتەرەوە بکەن و لە ھەمان کاتدا ھەندێک بابەتییەت بپارێزن. لە لایەکی دیکەوە، ڕوانگەیەکی کەسی سێیەمی ھەموو شتێک زان، دەستڕاگەیشتن بە بیرکردنەوە و ھەستی چەند کارەکتەرێک دەدات. گێڕەرەوە ھەموو ئەو شتانە دەزانێت کە لەناو چیرۆکەکەدا ڕوودەدەن، لەوانەش زانیاری شاراوە یان ڕووداوەکان کە لە یەک کاتدا لە شوێنی جیاوازدا ڕوودەدەن. ئەم ڕوانگەیە ڕوانگەیەکی پانۆرامای گێڕانەوەکە دەڕەخسێنێت، تێگەیشتنێکی فراوانتر بە خوێنەران دەدات کە چۆن کردەی کارەکتەرە جۆراوجۆرەکان لەیەکتردا تێکەڵ دەبن.

لە فیلم و تەلەڤیزیۆندا، گۆشەی کامێرای کەسی سێیەم بە شێوەیەکی باو بەکاردەھێنرێت بۆ گرتنی دیمەنەکان لە ڕوانگەیەکی بابەتییەوە. ئەم تەکنیکە ڕێگە بە بینەر دەدات کە چاودێری کارەکتەرەکان بکات وەک ئەوەی ئامادەبن بەڵام ڕاستەوخۆ بەشدار نەبوون لە کردارەکەدا. دەتوانێت تێڕوانینێک بۆ پەیوەندییەکانی نێوان کارەکتەرەکان بدات یان وردەکارییە گرنگەکانی ناو دیمەنێک تیشک بخاتە سەر. بە ھەمان شێوە لە یارییە ڤیدیۆیییەکاندا، دیمەنی کەسی سێیەم یاریزانەکان لە پشت یان لە سەرووی کارەکتەرەکەیانەوە دادەنێت، ئەمەش ڕێگەیان پێدەدات بە جیھانە مەجازییەکاندا بگەڕێن و لە ڕوانگەیەکی دەرەکییەوە کارلێک لەگەڵ شتەکان و کارەکتەرەکانی دیکەدا بکەن. ئەم ڕوانگەیە ھۆشیارییەکی باشتری بارودۆخ پێشکەش بە یاریزانان دەکات چونکە دەتوانن دەوروبەرەکەیان بە شێوەیەکی کاریگەرتر ببینن.

## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
شەوگەڕەکان ٢٠١٥

**شه‌وگه‌ڕه‌کان**، نووسینی '''میران ئه‌براهام'''، ساڵی ٢٠١٥ لە سلێمانی بڵاوکرایەوە. (ئەم ڕۆمانە یه‌که‌م کتێبی نووسه‌ر بوو بە زمانی کوردی.) 

## '''کورتەی ڕۆمانەکە'''
دایکم ئه‌مه‌ی وت، پاشان شووشه‌ی شرابه‌که‌ی هه‌ڵگرت‌، که له نیوه‌ی که‌متری تێدا مابوو، له‌سه‌ر په‌رداخه‌که‌ی من‌ ڕای گرت و بۆ سه‌ر لێواره‌که‌ی لاری کرده‌وه، خێرا لەسه‌ر ده‌می په‌رداخه‌که‌م له‌پی ده‌ستم ڕاگرت، به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ بڵێم، تا دوا دڵۆپی شه‌رابه‌که هه‌ردوو په‌رداخه‌که‌ی تری لێ پڕ کرد، له‌به‌ر خۆیه‌وه، بێ ئه‌وه‌ی سه‌ر هه‌ڵبڕێت‌ و سه‌یرمان بکات، وتی، ‘کارڵ، ئه‌گه‌ر تۆیش وه‌کوو‌ مارتن نه‌ڵێیت به‌سه؟’

‘نا، من ئه‌مشه‌و ناڵێم به‌سه.’

کارڵ کاتێک ئه‌مه‌ی وت، ده‌ستی له‌ ملی دایکم کردبوو. دایکم به شڵه‌ژاوییه‌‌که‌وه‌، خیرا خۆی گه‌یانده ته‌سجیله‌که ‌و ده‌ستی به دوگمه‌یه‌کدا نا، زۆری پێنه‌چوو، ده‌نگی سه‌کسیفۆن ژووره‌که‌ی پڕ کرد له سۆزی نه‌غمه‌ی خۆی، پاشان هه‌ردووکیان باڵیان له ملی یه‌کتره‌وه ئاڵاند، له‌گه‌ڵ به‌رزی ‌و نزمیی ڕیتمی تۆنی سەکسیفۆنه‌که‌دا، ده‌ستیان کرده‌وه به گۆرانی چڕین. به‌نیازی ڕۆیشتن بووم، چووم له‌ناو ده‌رگای چێشتخانه‌که‌دا ڕاوه‌ستام‌، سه‌یرێکی دایکم ‌و کارڵم کرد و به‌ ده‌نگێکی به‌رز وتم، ‘من له ژووره‌که‌ی خۆمم.’

دایکم به‌ده‌م گۆرانی چڕینه‌وه سه‌رێکی بۆ له‌قاند‌م‌، کارڵ ده‌ستێکی بۆ به‌رز کردمه‌وه.

## '''دەربارە'''
**شەوگه‌ڕه‌کان:** سکێچی پۆترێتی چه‌ندین مرۆڤی که‌نارگرتووه، پۆترێتێک که له ڕه‌نگ و هێڵکاری و فۆرمدا ئه‌بستراکته‌ و هونه‌ریانه کاری له‌سه‌ر کراوه، به‌ هێزی خه‌یاڵ و ته‌کنیکی هونه‌ری چیرۆک‌نووسین و حه‌وسه‌ڵه‌ی گێڕانه‌وه که‌راکته‌ره‌کان خوڵقێنراون و به‌ده‌نگ و ڕه‌نگیان خۆیان نمایش ده‌که‌ن و به‌سه‌رهاتی ژیانی خۆیان ده‌گێڕنه‌وه.

مارتن سه‌له‌مۆ، که‌راکته‌ری سه‌ره‌کی و گێڕه‌ره‌وه‌ی چیرۆکه‌که‌یه، بێجگه‌ له‌وه‌ی مارتن ئاشنامان ده‌کات به هونه‌ری ڕه‌نگ و هێڵکاری و شه‌پۆله‌ هونه‌رییه‌کان. ئه‌و پێیوایه ڕازاندنه‌وه‌ی ماڵ و شوێنه‌ گشتییه‌کان نه‌شاز و دیکۆراتیفن و توانای هه‌سته‌کانی مرۆڤ لاواز ده‌که‌ن و پاشان مرۆ ناچار ده‌بێت لێی هه‌ڵبێت، مارتن خۆی نموونه‌ی مرۆڤی به‌هره‌مه‌نده، گومانی له هه‌مووشتێک هه‌یه‌ و به‌رده‌وام له‌گه‌ڕاندایه به‌دوای نهێنی بوونیدا، بوونێک که خۆی هه‌ڵی نه‌بژاردووه. خودێک که‌ له کۆتایی چیرۆکه‌که‌دا زۆرشت له‌ده‌ست ده‌دات، به‌ڵام له هه‌مانکاتتدا ژیان به هه‌موو شێوازێک قبوڵ ده‌کات، ماڵ و شوێن له‌م ڕۆمانه‌دا هێڵی سه‌ره‌کی و لاوه‌کی پێکه‌وه‌ گرێده‌ده‌ن، سه‌رجه‌م که‌راکته‌ره‌کان جۆرێک له پابه‌ندبوونی ڕۆحیان له‌گه‌ڵ ماڵی سه‌رده‌می منداڵییاندا هه‌یه‌ و به‌رده‌وام به خه‌یاڵ و پاشان به‌جه‌سته بۆی ده‌گه‌ڕێنه‌وه، سامان خدر یه‌کێکه له‌و مرۆڤه‌ که‌ناگرتووانه‌ی دووری له زێدی خۆی کاریگه‌رییه‌کی وایان له‌سه‌ر هه‌ست و خه‌یاڵی ئه‌و کردووه، که له ژیانیدا بێجگه‌ له کێشانی سکێچی شوێن و ڕووداوه‌کانی ڕابووردووی، ژیانی ئێستای هیچ مانایه‌کی لای ئه‌‌و نه‌‌ماوه و بێسه‌ر و شوێن ده‌بێت له تاراوگه‌ و سه‌دان تابلۆ له‌پاش خۆی به‌جێدێڵێت.

شه‌وگه‌ڕه‌کان چیرۆکێکه له‌سه‌ره‌تاوه تاوه‌کو کۆتایی، گه‌ڕانی بێوچانه به‌دوای نهێنی بوونی خود و پیرۆزی شوێندا، خودێک، که پێویسته تێبگات ژیان و مردن دوو وشه‌ی ته‌واوکه‌ری یه‌کترین و پێویست ناکات لێیان سڵبکاته‌وه.

## '''نوێترین چاپ'''
**شه‌وگه‌ڕه‌کان**، چاپی سێیه‌م، پڕۆژەی هاوبه‌ش: ناوه‌ندی که‌پر & ده‌زگای جه‌مال عیرفان

## '''سه‌رچاوه'''


## '''به‌سته‌ره‌ دەرەکییه‌کان'''
کورتەیه‌ک ده‌ربارەی ڕۆمانی شه‌وگه‌ڕه‌کان له کولتوور مه‌گه‌زین

پۆل:کتێبەکانی میران ئەبراھام
پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان
پۆل:ڕۆمانەکان
چەکی خۆماڵی

**چەکی خۆماڵی** () شتێکە کە بۆ ئەوە دروست نەکراوە کە وەک چەکێک بەکاربھێنرێت بەڵام دەتوانرێت بخرێتە بەر ئەو بەکارھێنانە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:چەکەکان
کایەی دزێو

**یاری شاردنەوە و گەڕان** () جۆرێکە لە یاری کە مرۆڤ دەبێت تێیدا تێپەڕێت بەبێ ئەوەی سەرنجی دوژمن ڕابکێشێت، و بۆ یەکەمجار لەلایەن یاری *Wolfenstein Castle* لە ساڵی ١٩٨١ ناسێندرا، بەڵام تا ساڵی ١٩٩٨ ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کایەی ڤیدیۆییی *Metal Gear Solid* بۆ پلەیستەیشن، ئەم شێوازە لە یارییە بەناوبانگ بوو.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی
پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دزێوەکان
پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی
برووس سترێلی

**بروس سترێلی** () بەڕێوەبەری یاری و ھونەرمەند و دیزاینەری ئەمریکییە. پێشتر لە کۆمپانیای گەشەپێدەری یارییە ڤیدیۆیییەکان نۆتی دۆگ کاری کردووە کە بە کارەکانی لە *[[دوایینی ئێمە]]* و *[[ئانچارتد ٤: کۆتایی دزێک]]* ناسراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
ئەندریا پێشڕەو عەلی

**ئەندریا پێشڕەو عەلی** نووسەرێکی کوردی شاری سلێمانییە و ساڵی ١٩٩١ لەدایکبووە. ئەندریا لە رێگەی مۆبایلەکەی دەستیەوە کتێبێکی دەربارەی ئەزموونی ژیانی خۆی نووسیوە و چاپ و بڵاویشی کردووەتەوە بەناوی *چیرۆکەکانی ئەندریا*، بەمەش بووە بە یەکەم نووسەری خاوەن پێداویستی تایبەت لە ھەرێمی کوردستان لە دوای بڵاوکردنەوەی کتێبەکەی لە ڕۆژی ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣. ئەندریا خاوەنپێداویستی تایبەتە و ھەر لە زگماگەوە نەخۆشی ئیفلیجی مێشکی ھەیە و بەوھۆیەوە بەشێکی جەستەی لە کار کەوتون. ئەو لەبارەی نووسینی کتێبەکەی دەڵێت "دۆخی ژیانی من ھەر لە سەرەتاوە قورس بوو، بەڵام بە ھاوکاریی خێزانەکەم توانیومە ژیانێکی ئاسایی بەڕێبکەم. ئەم کتێبەش کە نووسیومە بەرھەمی نۆ مانگ ھەوڵ و ماندووبوونی خۆمە بە ھاوکاریی رێکخراوی ئاشای مرۆیی. کاتی نووسینی کتێبەکەم دیارینەکراو بوو، جار ھەبوو لە کاتی سەعیکردن بیرۆکەیەکم بۆ دەھات و خێرا بە مۆبایلەکەم دەمنووسییەوە و دواتر دەستم دەکردەوە بە سەعیکردن. قسەی خەڵک نەیتوانیوە من بوەستێنێت، رەنگە منیان گریاندبێت، بەڵام ئەو گریانە بووە ھێزێک کە بەردەوام بم." ئەو دەڵێت کتێب نوسین خەونێکی گەورەی مناڵیم بو، بە بڵاوکردنەوەی خەونەکەم بەدی ھات، کتێبەکەم باس لە ژیانی خۆم و ئەو ئاستەنگیانە دەکات کە ھاتونەتە پێشم، مەبەستم بو کۆی کێشە و گرفتەکانی کەسانی کەمئەندام بخەمە رو و لەگەڵ ئەوەشدا ھیوا و ئامانج و باوەڕ بە خۆبوون بخەمە بەر دیدەی خوێنەران. چیرۆکەکانی ئەندریا دابەشکراون بۆ سێ بەش، بەپێی تەمەنی ئەندریا، لە تەمەنی سێ بۆ ھەشت ساڵی، ھەشت بۆ ١٥ ساڵی، ١٥ بۆ ٣١ ساڵی. ئەندریا بەھۆی نەخۆشییەکەی نەیتوانیوە لە خوێندنگا حکوومییەکان بخوێنێت، بۆیە بە ھاوکاری باوکی یان لە خوێندندگای تایبەت خوێندنی تەواوکردووە تا لە بەشی زمانی کوردی کۆلێژی زمانی زانکۆی سلێمانی وەرگیردراوە و لە کۆتا ساڵدا پلەی یەکەمی ھێناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١
پۆل:کورد
ناوەڕۆکی دابەزێنراو

**ناوەڕۆکی دابەزێنراو** () ناوەڕۆکی زیادەیە کە بۆ یارییەکی ڤیدیۆیی پێشتر بڵاوکراوەتەوە دروست کراوە، کە لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە لەلایەن بڵاوکەرەوەی یارییەکەوە دابەش دەکرێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی
ڕیماستەر

**ڕیماستەر** یان **وەشانی نوێکراو** () ئاماژەیە بۆ وەشانی نوێکراوی یارییەکی ڤیدیۆیی کە پێشتر بڵاوکراوەتەوە، بەزۆری بۆ نەوەی نوێتری کۆنسۆڵ یان پلاتفۆرمەکان. بریتییە لە باشترکردنی گرافیک و کوالیتی دەنگ و ھەندێکجار زیادکردنی تایبەتمەندی یان ناوەڕۆکی نوێ بۆ بەرزکردنەوەی ئەزموونی گشتی. ڕیماستەرەکان ئامانجیان ئەوەیە یارییە کۆنەکان بگەیەننە ستانداردە مۆدێرنەکان لە ھەمان کاتدا پاراستنی یاریکردن و ھێڵی چیرۆکی ڕەسەن. زۆرجار ئەوان دیمەنی باشتر بە پێکھاتەی ڕوونی بەرزتر، کاریگەری ڕووناکی بەرزتر و ڕێژەی چوارچێوە نەرمتر لەخۆدەگرن. ھەروەھا ڕیماستەرەکان دەتوانن ناوەڕۆکی دابەزێنراوی زیادە (DLC)یان تایبەتمەندی بۆنوس لەخۆبگرن کە لە بڵاوکردنەوەی ئەسڵیدا نەبوون؛ بۆیە ڕیماستەرەکان دەرفەتێک بۆ یاریزانەکان دەڕەخسێنن کە سەردانی یارییە خۆشەویستەکان بکەنەوە بە دیمەنی باشتر و توخمەکانی یاریکردن کە ئەگەری بەرزبوونەوەی ھەیە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئەندازیاریی دەنگ
پۆل:فیلمسازی
دوایینی ئێمە: بەجێماو

***دوایینی ئێمە: بەجێماو*** () یارییەکی ئەکشن و سەرگەرمییە لە ساڵی ٢٠١٤ کە لەلایەن نۆتی دۆگەوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت بڵاوکراوەتەوە. ئەم کایە ڤیدیۆیییە لە جیھانێکی دوای کارەساتبار ڕوودەدات کە لەلایەن بوونەوەرە تووشبووەکانەوە داگیرکراوە و بە «تووشبووەکان» ناسراوە، چیرۆکی ئێلی، یەکێک لە پاڵەوانە سەرەکییەکانی دوایینی ئێمە بەدوای خۆیدا دەھێنێت. ئەم بەشە بەدواداچوون بۆ ڕابردووی ئێلی و پەیوەندییەکەی لەگەڵ باشترین ھاوڕێی ڕایلی دەکات، ڕۆشنایی دەخاتە سەر پەیوەندییەکەی نێوانیان و ئەو ڕووداوانەی کە کارەکتەری ئێلیان لە قاڵب داوە. یاریکردن لەم بەە توخمەکانی دزی و شەڕ و گەڕان تێکەڵ دەکات. یاریزانان بەناو ژینگە جیاوازەکاندا دەڕۆن، مەتەڵەکان چارەسەر دەکەن و ھەم دوژمنی مرۆڤ و ھەم بوونەوەرە تووشبووەکان دەکوژن. سەرەڕای ئەوەش، ئەم بەشە میکانیکی نوێ دەناسێنێت کە گرنگی بە ئیمکانات و چالاکی ئێلی دەدات.

لایەنێکی بەرچاوی ئەم بەشە چیرۆکگێڕانییەتی. بە شێوەیەکی بێ کێشە دوو ھێڵی کاتیی پێکەوە دەبەستێتەوە: گەشتەکەی ئێستای ئیلی لەناو مۆڵێکی بازرگانی جێھێڵراودا لەکاتێکدا بەدوای پێداویستی پزیشکیدا دەگەڕێت بۆ جۆڵ (پاڵەوانەکەی تر)، و ئەزموونەکانی ڕابردووی لەگەڵ ڕایلی لەناو قوتابخانەیەکی بەشەناوخۆیی سەربازیدا بە ناوی بۆستن QZ. بە درێژایی، یاریزانەکان شاھیدی ساتەکانی ھاوڕێیەتی و لاوازی و سەختی دەبن کاتێک زیاتر دەربارەی چیرۆکی پشتەوەی ئێلی ئاشکرا دەکەن. نووسینەکە بارگاوییەکی سۆزدارییە، قووڵ دەبێتەوە لە بابەتەکانی وەک لەدەستدان، مانەوە و دڵسۆزی. نمایشی نواندنی دەنگی لەلایەن ئاشلی جۆنسۆن (ئێلی) و یانی کینگ (ڕایلی) قووڵایی دەھێنێتە ناو کارلێکەکانی کارەکتەرەکانیان.

ھەروەھا ئەم یارییە گرنگیدانی ناوازەی نۆتی دۆگ بە وردەکارییەکان لە ڕووی گرافیک و کەشوھەوا پیشان دەدات. ژینگەکان بە جوانی دروستکراون بە دیمەنە سەرسووڕھێنەرەکان کە یاریزانەکان لە جیھانی خراپبوودا نوقم دەکەن. لە بینا گەشەسەندووەکانی سروشت وەرگرتنەوە تا فەزای بێدەنگی وەحشیگەرانە کە بە دەنگە ترسناکەکان خاڵبەندی دەکرێن، ھەموو شوێنێک بەشدارە لە ھەستی گشتی وێرانکاری. جگە لەوەش ستایشی زۆری لێکرا بەھۆی گشتگیربوونی لە چیرۆکگێڕاندا. پەیوەندییەکی لەشفرۆشی نێوان ئیلی و ڕایلی تێدایە، کە ڕۆمانسییەتەکەیان بە شێوەیەکی ڕاستەقینە و دڵسۆزانە نیشان دەدات. ئەم نوێنەرایەتییەی کارەکتەرەکانی LGBTQ+ لەلایەن زۆرێک لە یاریزانان و ڕەخنەگرانەوە بەھۆی ڕەسەنایەتی و وێناکردنی ئەرێنییەکەیەوە ئاھەنگیان گێڕا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون
پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دزێوەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣
پۆل:کایە ئەلیکترۆنییەکانی پەیوەست بە کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
پۆل:دوایینی ئێمە
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٤
دوایینی ئێمە بەشی ١

**دوایینی ئێمە بەشی ١** () یارییەکی ئەکشن و سەرگەرمییە لە ساڵی ٢٠٢٢ کە لەلایەن کۆمپانیای نۆتی دۆگەوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن کۆمپانیای سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت بڵاوکراوەتەوە

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٢٢
پۆل:کایە ئەلیکترۆنییەکانی پەیوەست بە کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن ٥
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دزێوەکان
پۆل:دوایینی ئێمە
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
زانستی شادمان

**زانستی شادمان** یان **دانایی شادمان** () پەرتووکێکە لە نووسینی فریدریش نیچە لە ساڵی ١٨٨٢ بڵاوکراوەتەوە، تەواوکەری چاپی دووەم بووە لە ساڵی ١٨٨٧ دوای کۆتایی ھاتنی پەرتووکی وەھای گوت زەردەشت، و لە پشت چاکە و خراپەدا. ئەم فراوانبوونە گەورەیە بریتییە لە زیادکردنی پەرتووکی پێنجەم بۆ چوار پەرتووکی ئێستای ناو زانستی شادمان، ھەروەھا پاشکۆی گۆرانی. نیچە بە «کەسایەتیترین پەرتووکم» وەسفی کردووە، و لە ھەموو بەرھەمەکانی دیکەی زیاتر ھۆنراوەی تێدایە.

## ناوەڕۆک
پەرتووکەکە بەزۆری لە چوارچێوەی ناوەڕاستی ماوە ژیانی نیچە دادەنرێت، لەو ماوەیەدا کارەکانی ستایشی زانست و گومان و ڕێکی ھزری بوو وەک ڕێگایەک بۆ ئازادی دەروونی. نیچە لە پەرتووکی زانستی شادمانیدا، تاقیکردنەوە لەسەر چەمکی ھێز دەکات بەڵام ھیچ بیردۆزێکی بەرنامەیی پێش ناخات.

## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبەکانی فریدریش نیچە
شەیدایی

**شەیدایی** دۆخێکی ھەڵچوون یان بەرزبوونەوەی نائاسایی باری دەروونی، وروژاندن. وشەی **مانیا** لە «یۆنانی» μανία } (mania)، « شێتی» وەرگیراوە و ئەمەش لە «کرداری» μαίνομαι' **(mainomai)، «شێتبوون، توڕەبوون»** وەرگیراوە.

جگە لە پەشێوی باری دەروونی، ڕەنگە تاکەکان ڕەفتاری شەیدایی نیشان بدەن لە ئەنجامی سەرخۆشی ماددە ھۆشبەرەکان (بەتایبەت وەک کۆکاین یان میتامفیتامین) بێت، کاریگەرییە لاوەکییەکانی دەرمان (بەتایبەت چالاککەرەکان)، یان زیانبەخشەکان. بەڵام، شەیدایی زۆرترین جار پەیوەندی بە پەشێوی دوو جەمسەرییەوە ھەیە، کە لەوانەیە دۆخەکانی شەیدایی لەگەڵ دۆخەکانی خەمۆکی تونددا بگۆڕدرێن. گێلدەر، و مایۆ گێدێس (٢٠٠٥) پێشنیاری ئەوە دەکەن کە پێشبینیکردنی شەیدایی لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا زۆر گرنگە چونکە نەخۆشەکە ئامادە نابێت پابەند بێت بە چارەسەرکردن. پێوەرەکانی دوو جەمسەری دۆخی خەمۆکی ناگرێتەوە و بوونی شەیدایی لە ئامادە نەبوونی دۆخی خەمۆکیدا بەس نییە بۆ دەستنیشانکردن. جگە لەمە، تەنانەت ئەوانەی تووشی خەمۆکی دەبن، تووشی گۆڕانکاری خولیی باری دەروونی دەبن، ئەم خولانە زۆرجار کاریگەری گۆڕانکارییەکانی خولی خەو (زۆر یان زۆر کەم) ڕۆژانە و شەوانە و فشارە ژینگەییەکانیان لەسەرە.

شەیدایی لە دۆخی توندیدا دەگۆڕێت، لە شەیدایی کەم (کە بە hypomania ناسراوە) تا شەیدایی تەواو لەگەڵ نیشانەکانەی دەروونئاڵۆزی وەک (خەیاڵاویبوون و وەھم). بێگومان بەو پێیەی شەیدایی و شەیدایی کەم پەیوەست بوون بە داھێنان و بەھرە ھونەرییەکانەوە، ھەمیشە وا نییە کە کەسێکی شەیدایی دوو جەمسەری بە ڕوونی پێویستی بە یارمەتی پزیشکی ھەبێت یان بیەوێت؛ زۆرجار ئەم جۆرە کەسانە یان بڕێکی گونجاو لە کۆنترۆڵی کارێکدا بە شێوەیەکی ئاسایی دەھێڵنەوە یان ھەست بەوە ناکەن کە «ڕۆشتنێکی شەیدایی»یان ھەیە کە بەسە بۆ ئەوەی بە قووڵی پابەند بن یان تەنیا پابەند بن. زۆرجار دەتوانرێت کەسانی شەیدایی بە ھەڵە بزانرێت کە ماددە ھۆشبەرەکان یان مادەکانی تر بەکاردەھێنن کە کاریگەری دەکەنە سەر مێشک.

## سەرچاوەکان
پەرەپێدانی دوایینی ئێمە بەشی ٢

وێنۆک
**پەرەپێدانی دوایینی ئێمە بەشی ٢** پرۆسەیەکی زۆر چاوەڕوانکراو و درێژخایەن بوو. لەلایەن کۆمپانیای نۆتی دۆگەوە پەرەی پێدراوە کە ستۆدیۆیەکی یاری بەناوبانگە و بە کارەکانیان لەسەر زنجیرەی ئانچارتد و قۆناغی پێشووی زنجیرەی دوایینی ئێمە ناسراوە. پەرەپێدان بە فەرمی لە ساڵی ٢٠١٤ دەستی پێکرد، دوای ماوەیەکی کەم لە بڵاوبوونەوەی یارییە ئەسڵییەکە. نیل درۆکمان، بەڕێوەبەری داھێنەر و نووسەری ھەردوو یارییەکە، گەڕایەوە بۆ سەرکردایەتیکردنی پڕۆژەکە شانبەشانی تیمێکی گەشەپێدەری بەتوانا. یەکێک لە ئامانجە سەرەکییەکانیان دروستکردنی بەدواداچوونێک بوو کە کاریگەری سۆزداری و لێھاتوویی چیرۆکگێڕانی فیلمی پێش خۆی تێپەڕێنێت. تیمی پەرەپێدان سنوورەکانیان پاڵدا بۆ گەیاندنی گرافیک و ئەنیمەیشنێکی زۆر واقیعی. ئەوان تەکنەلۆژیای گرتنی جووڵەیان بەکارھێنا بۆ گرتنی نمایشی ئەکتەرەکان، کە دواتر وەرگێڕدرا بۆ مۆدێلی کارەکتەری ورد و ئەنیمەیشنی سەرسووڕھێنەر. لە ڕووی یاریکردنەوە، نۆتی دۆگ ئامانجی باشترکردنی بوو لەسەر ئەو بناغە پتەوەی کە پێشتر یاری یەکەم دانرابوو. ئەوان میکانیکی نوێیان ناساند وەکو خۆخزاندن بە مەیلی، بژاردەی دزێوی داینامیکی، بەرزکردنەوەی زیرەکی دەستکردی دوژمن، و سیستەمێکی فراوانکراوی کاری دەستی. ئەم زیادکردنانە ئامانجیان ئەوە بوو کە یاریزانەکان ھەڵبژاردەی زیاتر و ئازادییان ھەبێت لە چۆنییەتی نزیکبوونەوەیان لە ڕووبەڕووبوونەوەکان.

یەکێک لە لایەنە گرنگەکانی پەرەپێدانی بەشی دووەمی دوایینی ئێمە، گرنگیدان بوو بە گشتگیری و ھەمەچەشنی. تیمەکە نوێنەرایەتیکردنی کارەکتەرە جۆراوجۆرەکانی لە پاشخانی جیاوازەوە بە شێوەیەکی مانادار بە درێژایی چیرۆکی یارییەکە لە پێشینەی کارەکانیدا؛ بەڵام لە کاتی گەشەکردندا ھەمووی بە کەشتییەکی نەرم و نیان نەبوو. یارییەکە لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا ڕووبەڕووی چەندین دواکەوتن بووەوە بەھۆی ھۆکارە جیاوازەکانی وەک وردکردنی میکانیکی یارییەکە، پۆلیستکردنی دیمەنەکان و دڵنیابوون لە ئاستێکی بەرزی کوالیتی بە گشتی. سەرەڕای ئەم تەحەددایانە، دوایینی ئێمە ٢ لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە، بە تایبەتی بۆ پلەیستەیشن ٤. ستایشی ڕەخنەگرانی وەرگرت بەھۆی گێڕانەوەی سەرنجڕاکێش و کارەکتەرە سەرنجڕاکێشەکانی و دیمەنە سەرسووڕھێنەرەکانی و ئەزموونی یاریکردنی غوڵامکەر.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت
پۆل:دوایینی ئێمە
کودەتای ٢٠٢٣ی نیجەر

**کودەتای ٢٠٢٣ی نیجەر** (بە ئینگلیزی:2023 Nigerien coup d'état) لە ٢٦ی تەمموزی ٢٠٢٣ کودەتایەک لە نیجەر ڕوویدا، کە تیایدا پاسەوانی سەرۆکایەتی نیجەر محەمەد بازوم سەرۆکی وڵاتەکەیان دەستبەسەرکرد و فەرماندەی پاسەوانی سەرۆکایەتی گشتی عەبدول ڕەحەمان تچیانی خۆی وەک سەرۆکی سەربازی نوێ ڕاگەیاند. هێزەکانی پاسەوانی سەرۆکایەتی سنوورەکانی وڵاتەکەیان داخست و دامودەزگاکانی دەوڵەتیان ڕاگرت و قەدەغەی هاتووچۆیان ڕاگەیاند.

ئەمە پێنجەمین کودەتای سەربازی بوو لە دوای بەدەستهێنانی سەربەخۆیی وڵاتەکە لە ساڵی ١٩٦٠ لە فەڕەنسا، و یەکەم کودەتای سەربازی بوو لە دوای ساڵی ٢٠١٠

## پێشینە
پێشتر نیجەر لەدوای وەرگرتنەوەی سەربەخۆیی لە فەرەنسا لە ساڵی 1960چوار کودەتای سەربازیی بەسەردا هاتبوو، دوایینیان لە ساڵی 2010 ڕوویدا، لە نێوانیاندا چەندین هەوڵی کودەتاش هەبوون، دوایینیان لە ساڵی 2021 بوو کە سەربازە ناڕازییەکان هەوڵیاندا دەست بەسەر کۆشکی سەرۆکایەتیدا بگرن دوو ڕۆژ پێش دەستبەکاربوونی محەمەد بازوم، سەرۆکی هەڵبژێردراوی وڵات.یەکەم سەرۆکی هەڵبژێردراوی وڵات بوو کە بە شێوەیەکی دیموکراسی هەڵبژێردرابوو. هەروەها ئەم کودەتایە لە دوای کودەتاکانی ئەم دواییەی وڵاتانی نزیک خۆی ڕویدا، وەک لە گینیا و مالی و سودان لە ساڵی ٢٠٢١ و دوو کودەتا لە بورکینافاسۆ لە مانگی یەک و ئەیلولی ٢٠٢٢، کە ئەم هەموو کودەتایە بووەتە هۆی ئەوەی ناوچەکە بە " پشتێنەی کودەتا" ناو ببرێت.

شیكارییەکان دەڵێن ڕەنگە بەرزبوونەوەی تێچووی ژیان و گەندەڵی حکومەت هۆکاری ڕاپەڕینەکان بێت. وڵاتەکە زۆرجار لە پلەی خوارەوەی پێوەرەکانی گەشەپێدانی مرۆیی نەتەوە یەکگرتووەکان بووە و هەروەها چەندین جار تووشی گروپە یاخیبووە ئیسلامییەکانی وەک قاعیدە، دەوڵەتی ئیسلامی و بۆکۆحەرام، بووەتەوە سەرەڕای ئەوەی لە بواری سەربازیدا مەشق و ڕاهێنان و پاڵپشتی لۆجستیکی لەلایەن ئەمریکاوە وەرگرتووە، هەروەها چەندین وڵات بنکەیان لە وڵاتەکەدا هەیە لەوانە، فەرەنسا و تورکیا.

## سەرچاوەكان
وێنۆک|محەمەد بازوم  لە ساڵی ٢٠٢١ تا کودەتاکەی ٢٠٢٣ سەرۆکی نیجەر بوو
ڤێنەم (گەردوونی سپایدەرمانی سۆنی)

**ڤێنەم** کارەکتەری خەیاڵییە کە بە پلەی یەکەم دەنگی تۆم ھاردی دەدات و لە زنجیرەی میدیایی سۆنی گەردوونی سپایدەرمان (SSU) دەردەکەوێت، کە لەسەر بنەمای کارەکتەری مارڤێڵ کۆمیکس بە ھەمان ناو.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کەسایەتییەکانی دەرەوەی زەوی لە فیلم
پۆل:یاساشکێنە خەیاڵییەکان
پۆل:یاسا بەدەستە خەیاڵییەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی جیھانی سینەماییی مارڤڵ
پۆل:کارەکتەرەکانی مارڤڵ کۆمیکس کە دەتوانن بە خێراییی سەروو مرۆیی بجووڵێن
پۆل:کارەکتەرەکانی مارڤڵ کۆمیکس کە ھێزی سەروو مرۆیییان ھەیە
ئێدی برۆک

**     ئێدی برۆک   ** () کارەکتەرێکی خەیاڵییە لە گەردوونی مارڤڵ کۆمیکس، بە پلەی یەکەم بە دژە پاڵەوانی ڤینۆم ناسراوە. بۆ یەکەمجار لە The Amazing Spider-Man #299 لە ساڵی ١٩٨٨ دەرکەوت، ئیدی برۆک ڕۆژنامەنووسێک بوو کە بووە بە ڤینۆم دوای ئەوەی پەیوەندی لەگەڵ مشتەخۆرێکی نامۆدا دروستکرد. وەک ڤینۆم خاوەنی هێز و چالاکییەکی سەروو مرۆییە، لەگەڵ توانای دروستکردنی ڕیشاڵی وێب و خۆدزینەوە. ئیدی برۆک بە درێژایی مێژووی کتێبە کۆمیکییەکانی هەم خراپەکار بووە و هەم ناوبەناو هاوپەیمانی سپایدەرمان بووە. هەروەها لە وەرگێڕانی جۆراوجۆردا بەشداری کردووە، لەوانە فیلمەکانی وەک سپایدەرمان ٣ و ڤینۆم کە لەلایەن ئەکتەر تۆم هاردی ڕۆڵی تێدا گێڕاوە.

## سەرچاوەکان
[ویکیپیدیای ئینگلیزی](https://en.wikipedia.org/wiki/Venom_(Sony%27s_Spider-Man_Universe)#Bonding_with_Eddie_Brock)
کارنەیج (کۆمیک)

**کارنەیج** کارەکتەری خەیاڵی سەروو خراپەکارە لە کتێبە کۆمیکەکانی ئەمریکادا کە لەلایەن کۆمیکەکانی ماڕڤڵ بڵاودەکرێتەوە . ئەم کارەکتەرە بۆ یەکەمجار لە #360 لە زنجیرە کۆمیکەکانی *Amazing Spider-Man* دەرکەوت. کەسایەتی کارنەیج لەلایەن نووسەر دەیڤید میشێلینی, و دیزاینەران مارک بێگلی و ئێریک لارسن دروستکراوە. کارنەیج سەر بە ڕەگەزێکی بێ شێوە (هیچ پێکهاتەیەکی فیزیکی نییە) ی دەرەوەی زەوی و مشەخۆرەکانە کە پێیان دەوترێت هاوژیانییەکان . زۆرجار کارەکتەرەکە وەک دوژمنی کارەکتەری سووپەرھیرۆ سپایدەرمان سەیر دەکرێت، هەروەها وەک دوژمنێکی دێرینی ڤینۆم . ئەم کارەکتەرە تا ئێستا میوانداری زۆری هەبووە و ژمارەی پێوانەیی زۆرترین کوشتنی لە جیهانی کۆمیکدا بەدەستەوەیە. 

## سەرچاوەکان
* 

 

پۆل:کەسایەتیی فیلمی سووپەرھیرۆ
پۆل:گەورەخراپەکارەکانی کۆمیکەکانی مارڤڵ
پۆل:کارەکتەرەکانی مارڤڵ کۆمیکس کە دەتوانن بە خێراییی سەروو مرۆیی بجووڵێن
پۆل:کارەکتەرەکانی مارڤڵ کۆمیکس کە ھێزی سەروو مرۆیییان ھەیە
سی ئێم ئۆ ئێن لیمتد

**سی ئێم ئۆ ئێن لیمتد** () بڵاوکەرەوەیەکی یارییە بچووکەکان و یارییە تەختەیییەکانە کە لە لیستی گشتیدا ھاتووە، لە بۆرسەی ھۆنگ کۆنگدا بازرگانی پێوە دەکات.

## سەرچاوەکان
*
خودا مردووە

[وێنۆک|[فریدریش نیچە لە ساڵی ١٨٦٩]]
**خودا مردووە** (بە ئەڵمانی: ) و پێشی دەوترێت **مردنی خودا**، وتەیەک کە بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن فەیلەسوفی ئەڵمانی فریدریش نیچە وەرگیراوە. نیچە ئەم دەستەواژەیەی بەکارھێناوە بۆ دەربڕینی بیرۆکەکەی کە ڕۆشنگەری ئەگەری بوونی خودای نەھێشتووە. بەڵام خوداییەکان (وەک گاوران) لایەنگری بەھێزترین شێوەی مردنی خوداوەندن بە دەقاودەقی دەستەواژەکە بەکاردەھێنن، بەو واتایەی کە خودای گاوران کە ڕۆژێک بوونی ھەبووە، ئیتر بە ھیچ شێوەیەک بوونی نییە و نەماوە.

تەواوی لێدوانەکەی نیچە:- خودا مردووە. خودا بە مردوویی دەمێنێتەوە. و ئێمەش کوشتمان. چۆن دڵنەوایی خۆمان بدەین، بکوژانی ھەموو بکوژەکان؟ پیرۆزترین و بەھێزترین شت چی بووە کە جیھان تا ئێستا لەژێر چەقۆکانی ئێمەدا تا مردن خوێنی لێ ڕۆشتووە: کێ ئەم خوێنەمان لێ دەسڕێتەوە؟ چ ئاوێکمان ھەیە بۆ ئەوەی خۆمان پاک بکەینەوە؟ میھرەجانەکانی ھزر چین و چ یارییەکی پیرۆز دابھێنین؟ ئایا گەورەیی ئەم کردەوەیە بۆ ئێمە زۆر گەورە نییە؟ ئایا نابێت تەنیا بۆ ئەوەی شایستە دەرکەوین ببینە خودا؟ئەم دەستەواژەیە بۆ یەکەمجار لە کۆمەڵەی نیچە لە ساڵی ١٨٨٢دا دەرکەوت، «زانستی شادمان»، ھەروەھا وەرگێڕدراوە بۆ «ھەوڵدان بۆ زانین و تێگەیشتن». بەڵام ئەم دەستەواژەیە پەیوەستە بە بەناوبانگترین ڕۆمانی نیچە «وەھای گوت زەردەشت»، کە زۆرترین بەرپرسیار بوو لە بەناوبانگبوونی دەستەواژەکە. پێشتر فەیلەسووفەکانی دیکە باسیان لەم چەمکە کردبوو لەوانە فیلیپ مێنلێندەر و فریدریش ھێگڵ.

## ناوھێنان لە پێشوودا
 ئەم دەستەواژەیە دەتوانرێت لە پێش نیچە لە ھۆنراوەی «مەسیح لە دار زەیتوونەکاندا»ی جیرارد دی نێرڤاڵ لە ساڵی ١٨٥٤دا بدۆزرێتەوە و ئەو بانگەشەی ئەوە دەکات کە لە وتارێکی جۆن پاول ھێناویەتی. ھەروەھا ئەم دەستەواژەیە لە بڕگەیەکدا دەبینرێت کە گێڕەرەوەیەک لە پەرتووکی داماوانی ڤیکتۆر ھوگۆدا دەریبڕیوە:«جیرارد دی نێرڤاڵ ڕۆژێک بە نووسەری ئەم دێڕانە گوت کە پێشکەوتنی لەگەڵ خودادا تێکەڵ کرد، و وەستانی جووڵەی بە مردنی بوونەوەر دانا و وتی: «ڕەنگە خودا مردبێت».

## سەرچاوەکان

پۆل:بێخوایی
پۆل:فەلسەفەی ئەڵمانی
داڕک ھۆڕس کۆمیکس

**داڕک ھۆڕس کۆمیکس** () کتێبی کۆمیک و ڕۆمانی گرافیک و مانگای ئەمریکییە و لە ساڵی ١٩٨٦ لەلایەن مایک ڕیچاردسۆنەوە لە شاری میلواکی لە ویلایەتی ئۆریگۆن دامەزراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لقی کۆمپانیا ئەمریکییەکان لە کۆمپانیا بیانییەکان
پۆل:کۆمیکەکانی ئەسپی ڕەش
پۆل:گرووپی ئێمبرەیسەر
پۆل:کۆمپانیا بڵاوکەرەوەکان کە لە ساڵی ١٩٨٦ دامەزراون
یوونیڤەرساڵ ستۆدیۆز ھۆڵیوود

**یوونیڤەرساڵ ستۆدیۆز ھۆڵیوود** () کۆمپانیایەکی ئەمریکییە بۆ کات بەسەربردن، لە ساڵی ١٩١٢ دامەزراوە.

## سەرچاوەکان
*
دوایینی ئێمە: خەونە ئەمریکییەکان

**دوایینی ئێمە:خەونە ئەمریکییەکان** () زنجیرە کۆمیکێکی چوار ژمارەیە و لەسەر بنەمای یاری ڤیدیۆیی دوایینی ئێمە دروست کراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ئەو کۆمیکانەی لە ٢٠١٣ دەستپێدەکەن
پۆل:دوایینی ئێمە
ترسناکیی دەروونی

**ترسناکیی دەروونی** لقێکی چیرۆکی ترسناک و فیلمە ترسناکەکان و یارییە ترسناکەکانە کە پشت بە ترس و ناسەقامگیری سۆزداری کەسایەتییەکان دەبەستێت بۆ دروستکردنی نائارامی و ناسەقامگیری.

## پەرتووکەکان
ڕۆمانی کەوتنی ماڵی ئوشێر لە نووسینی ئێدگار ئالان پۆ لە ساڵی ١٨٣٩ چاپ بووە و کاریگەری زۆری لەسەر وێژەی ئەمریکی ھەبووە، یەکێکە لە بەناوبانگترین ئەم چیرۆکانە. جگە لە چەندین چیرۆکی وەک: فرانکنشتاین لە نووسینی ماری شێلی کارمێلا - شێریدان لی ئەفسانەی سلیپی ھۆلو - واشنتۆن ئیرڤینگ دراکولا - برام ستووکەر.
## فیلمەکان
فیلمی ترسناکی دەروونی جیاوازن لە فیلمی ترسناکی ئاسایی، کە سەرچاوەی ترس بەزۆری شتێکی فیزیکییە، وەک بوونەوەر، دڕندە یان بوونەوەرە ئاسمانییەکا، ھەروەھا فیلمی توندوتیژی گرافیکی،و ئەم گرژییە لە ڕێگەی کەشێکی گشتی و دەنگە ترسناکەکان، و بەکارھێنانی ترسە دروونییەکانی بینەر.
## سەرچاوەکان

ویکی عەرەبی

پۆل:چەشنەکانی فیلم
پۆل:ھەستبزوێنەکان
بێن ڕیلی

**بێن ڕیلی** هەروەها بە **سکارلێت سپایدەر** ناسراوە () پاڵەوانێکی سەرسوڕهێنەرە کە لە میدیاکاندا دەردەکەوێت کە لەلایەن مارڤێڵ کۆمیکسەوە بڵاودەکرێتەوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کارەکتەرانی کۆمیک کە لە ١٩٧٥ ناسێنراون
پۆل:گۆڕانکارییەکانی کۆمیکی مارڤڵ
پۆل:گەورەخراپەکارەکانی کۆمیکەکانی مارڤڵ
پۆل:کەسایەتییە وریاییەکان لە کۆمیکەکان
پەشێویی دڵەڕاوکێ

**پەشێویی دڵەڕاوکێ** پۆلێکە لە پەشێوی دەروونی کە بە ھەستکردن بە دڵەڕاوکێ و ترس تایبەتمەندن، کە دڵەڕاوکێ پێشبینی ڕووداوەکانی داھاتووە، ترسیش کاردانەوەیەکە بەرامبەر بە ڕووداوەکانی ئێستا. ئەم ھەستانە دەبنە ھۆی دەرکەوتنی نیشانە جەستەییەکان، وەک خێرابوونی دڵ و لەرزین. چەندین جۆری پەشێوی دڵەڕاوکێ ھەیە، لەوانە پەشێوی دڵەڕاوکێی گشتگیر ، فۆبیا، پەشێوی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی و پەشێوی ترس. ھەریەکێک لەو پەشێویانەی سەرەوە نیشانەی تایبەتی خۆیان ھەیە، بەڵام ھەموویان نیشانەکانی دڵەڕاوکێیان ھاوبەشە.پەشێوی دڵەڕاوکێ دەتوانێت بۆماوەیی بێت بەڵام دەتوانێت ببێتە ھۆی بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان لەوانە کحول و کافاین. ئەم پەشێوییانە بەزۆری ھاوڕێی نەخۆشیەکانی ترن وەکو پەشێوی خەمۆکی و نەخۆشی دوو جەمسەری جگە لە پەشێوی تر لە کەسایەتیدا وەک پەشێوی خواردن.

چەمکی دڵەڕاوکێ چوار چەمک لە تاقیکردنەوەکان لەخۆدەگرێت کە ڕەنگە مرۆڤ پێیدا تێپەڕێت، کە بریتین لە دڵەڕاوکێی دەروونی، گرژی جەستەیی، نیشانە جەستەییەکان و دڵەڕاوکێی جیابوونەوەیی. ئەو ھەستانەی لە نەخۆشییەکانی دڵەڕاوکێدا دەبینرێن، لە دەمارگیرییەکی سووکەوە دەست پێدەکات تا دەگاتە کۆمەڵێک ترس و دڵەڕاوکێ.

پەشێوی دڵەڕاوکێ بەھۆی تێکەڵەیەک لە ھۆکارە بۆماوەییەکان و ھۆکارە ژینگەییەکانەوە دروست دەبێت.  ھۆکارەکان بریتین لە دەستدرێژیکردنە سەر لە منداڵی، مێژووی پەشێوی دەروونی لە خێزاندا و ھەژاری. زۆرجار پەشێوی دڵەڕاوکێ لەگەڵ پەشێوییە دەروونییەکانی دیکەدا ڕوودەدەن، بەتایبەتی پەشێوی خەمۆکی توند، پەشێوی کەسایەتی و پەشێوی بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان.  نیشانەکان دەبێت لایەنیکەم بۆ ماوەی ٦ مانگ بوونیان ھەبێت بۆ دەستنیشانکردنی دڵەڕاوکێ، و لەوانەیە زیاتر بێت لەوەی چاوەڕوان دەکرێت وەک کاردانەوەیەک بۆ ڕووداوێک، و کەمکردنەوەی کاری تاک. کێشەکانی تر کە ڕەنگە ببێتە ھۆی نیشانەی ھاوشێوە بریتین لە چالاکبوونی زۆری ڕژێنی غوددەی دەرەقی، نەخۆشییەکانی دڵ، کافاین، کحول، یان حەشیش و کشانەوە لە ھەندێک دەرماندا.

بەبێ چارەسەر، پەشێوی دڵەڕاوکێ زیاتر دەمێنێتەوە.  ڕەنگە چارەسەرکردن بریتی بێت لە گۆڕینی شێوازی ژیان، ڕاوێژکاری و دەرمان. بەزۆری ڕاوێژکاری جۆرێکە لە چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی. دەرمانەکانی وەک دژە خەمۆکی، بەنزۆدیازیپین، یان بێتا بلۆکەرەکان لەوانەیە نیشانەکان باشتر بکەن.

یەکێک لە چارەسەرە باوەکان بۆ نەخۆشییەکانی دڵەڕاوکێ بریتییە لە گۆڕینی شێوازی ژیان وەک گوتمان و لە ڕێگەی چارەسەری دەروونییەوە. دەتوانرێت دەرمانی تایبەتی پزیشکی پسپۆڕ بەکاربھێنرێت، لە ئەگەری ئەوەی ڕێگا سەرەتاییەکان کاریگەر نەبن.

## سەرچاوەکان

پۆل:پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ
ئی ئەی سپۆرتس ئێف سی ٢٤

وێنۆک|180px
**ئی ئەی سپۆرتس ئێف سی ٢٤**  یان **فیفا ٢٤**(بە ئینگلیزی : EA FC 24 ) یارییەکی ڤیدیۆیی تۆپی پێیە. ئەم یارییە بەشی یەکەمی زنجیرە یارییەکانی EA Sports FC ـە، کە لە ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ بە فەرمی بڵاوکراوەتەوە بۆ کۆمپیوتەری کەسی, نینتێندۆ سویچ, پلەیستەیشن ٥, پلەیستەیشن ٤, ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس.

ئەم یارییە لە ڕاستیدا هەمان یاریی فیفا ٢٤ە، بەڵام بەهۆی کۆتایی هاتنی هاوکاری نێوان هونەرە ئەلیکترۆنییەکان و فیدراسیۆنی تۆپی پێی نێودەوڵەتی، یارییەکە لەم وەشانەی فیفا گۆڕدرا ئی ئەی سپۆرتس ئێف سی ٢٤.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٢٣
پۆل:یاریەکانی فرۆستبایت (بزوێنەری یاری)
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن ٥
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان
پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان
پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ
پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیییانەی لە کەنەدا پەرەیان پێدراوە
جیانلویجی دۆناڕۆما

**جیانلویجی دۆناڕۆما**  (  ; لەدایکبووی ٢٥ی شوباتی ١٩٩٩) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی ئیتاڵییە و وەک گۆڵپارێز یاری بۆ یانەی پاریس سان جێرمان لە خولی فەرەنسا و هەڵبژاردەی ئیتاڵیا دەکات . بە یەکێک لە باشترین گۆڵپارێزەکانی تۆپی پێی جیهان دادەنرێت. 

دۆنارۆما لە یانەی ئەی سی میلان لە ساڵی ٢٠١٥ دەستی بە ژیانی پیشەگەرانەی لە بواری تۆپی پێ كرد، بووە دووەم گەنجترین گۆڵپارێز کە تا ئێستا لە خولی ئیتالیا,لە تەمەنی ١٦ ساڵ و ٢٤٢ ڕۆژی؛ یەکسەر بچێتە ناو پێکهاتەی سەرەکی یانەکە. لە ساڵی ٢٠٢١ دۆنارۆما یارمەتی میلانی دا بۆ ئەوەی پلەی دووەم لە خولی ئیتالیا لە وەرزی ٢٠٢٠-٢٠٢١ مسۆگەر بکات و هەروەها گەیشتن بە خولی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بۆ وەرزی ٢٠٢١-٢٠٢٢ دوای ٨ ساڵ دوورکەوتنەوە. هەروەها وەک باشترین گۆڵپارێزی خولی ئیتاڵیا و باشترین گۆڵپارێزی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی مێژوو و ئاماری تۆپی پێی جیهانیی دەستنیشانکرا و هەروەها جامی یاشینیشی بەدەستهێنا. دوای شەش ساڵ لەگەڵ میلان، دۆنارۆما لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢١ بێ بەرامبەر ڕووی لە یانەی پاریس سان جێرمانی خولی فەرەنسا کرد.

لە ئاستی نێودەوڵەتیدا،لە  تەمەنی ١٧ ساڵ و ٢٨ ڕۆژی بوو لە مانگی ئازاری ٢٠١٦ وەک گەنجترین یاریزانی ئیتالیا لە مێژوودا پەیوەندی بە هەڵبژاردەی ئیتالیای خوار ٢١ساڵانی کرد. دوای شەش مانگ یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی ئەنجامدا و لە تەمەنی  تەمەنی ١٧ ساڵ و ١٨٩ ڕۆژە، بووە بچووکترین گۆڵپارێز کە لە تیپیی یەکەمی هەڵبژاردەی نیشتیمانی ئیتالیا یاریی بکات.دۆنارۆما لە پێکهاتەی ئیتالیا بوو لە لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠ ، وە ییارمەتی هەڵبژاردەکەی دا بۆ بردنەوەی نازناوەکە و بەدەستهێنانی خەڵاتی باشترین یاریزانی پاڵەوانێتییەکە. 

## نازناوەکان
**ئەی سی میلان**

* سوپەرکۆپا ئیتاڵیا : 2016 

**پاریس سان جێرمان**

* خولی فەرەنسا : ٢٠٢١-٢٢ ،  ٢٠٢٢-٢٣ 

**ئیتالیا**

* جامی نەتەوەکانی ئەورووپا : 2020 
* پلەی سێیەمی خولی نەتەوەکانی ئەوروپا : 2020–21,  2022–23 

**تاکە کەسی**

* باشترین یاریزانی یۆرۆی ئەوروپا : 2020 
* باشترین هەڵبژاردەی یۆرۆی ئەوروپا : 2020 
* جامی یاشین : 2021 
* باشترین گۆڵپارێزی جیهانی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی مێژوو و ئاماری تۆپی پێ : 2021 
* خەڵاتی باشترین گۆڵپارێزی ساڵ : ٢٠٢١ 
* فیفا فیفرۆ جیهانی11 : 2021 
* خەڵاتی کوڕە زێڕینەکەی ئیتاڵی : ٢٠١٩ 
* باشترین گۆڵپارێزی خولی ئیتاڵیا : 2020–21 
* باشترین گۆڵپارێزی خولی ئیتاڵیا : 2020,  2021 
* باشترین تیپی خولی خولی ئیتاڵیا : 2019–20,  2020–21 
* باشترین گۆڵپارێزی خولی فەڕەنسی : 2021-22 
* باشترین تیپی خولی یەکەمی خولی فەڕەنسی : 2021–22 

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* جیانلویجی دۆنارۆما  لە ماڵپەڕی پاریس سان جێرمان
* جیانلویجی دۆنارۆما لە ماڵپەڕی فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئیتاڵیا

پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی یانەی پاریس سان جێرمان
پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
جیھانی لواو

**جیھانی لواو** بەو جیھانە دەوترێ کە بۆی بلوێ ھەڵکەوێ. بۆ وێنە، ئەو جیھانەی کە دانەری دەقێکی ئەدەبی دەیخولقێنێ، یا جیھانێ کە نیگارکێشێ لە تابلۆیەکدا دەیکێشێ، یا جیھانێ کە فیلمێ دەیخاتە بەر چاو. ئەم جیھانانە لەوانەیە لە واقیعی دەوروبەری مرۆڤ دوور کەونەوە، لەوانەشە نزیک لە جیھانی واقیع بن.

بەکارھێنانی جیھانە لواوەکان بۆ خستنەڕووی ئەندێشەکان پێشینەیەکی دوورودرێژی ھەیە. بۆ نموونە، جیھانی ئیدیاکانی ئەفلاتوون جۆرێ جیھانی لواوە، یا ئەوەی کە لایبنیتس لەبارەی جیھانی پێشگای خواوە دەڵێ.

مرۆڤ لە لێکدانەوەی دەوروبەری خۆیدا، ھەمیشە لە جیھانی واقیعەوە خۆی دەخاتە ناو جیھانە لواوەکانەوە و، ھەمیسان دێتەوە بۆ ناو جیھانی واقیع. بۆ وێنە، ئەگەر کەسێ بڵێ «ئەگەر ئازاد بستێ باڵابەرزتر بووایە، سەری دەیدا لە گڵۆپەکە»، ئەو کەسە گڵۆپێکی لە بنمیچ ئاوێزانی ناو جیھانی واقیعی پێش چاوی خۆی ھێناوە و، ئینجا «ئازاد»ی لە جیھانی واقیعەوە بردووەتە ناو جیھانێکی تر، بۆ ئەوەی بتوانێ لەوێ بستێ باڵابەرزتری بکات. دوای ئەوە، ئەم «ئازاد»ە نوێیەی لەو جیھانە لواوەوە ھێناوەتەوە بۆ ناو جیھانی واقیع تا ئەوە نیشان بدا کە سەری لە گڵۆپەکە دەدا. 

کۆمایەکی گەورە لە باوەڕەکانی مرۆڤ کە بە شێوەی «ڕاستیی گومانھەڵنەگر» لە مێشکیدا تۆمار کراون، دەگەڕێنەوە بۆ جیھانگەلی لواوی جیاواز لە جیھانی ڕاستەقینە. بۆ وێنە، «چاوەزار» لە جیھانێکی تردا، جیاواز لە جیھانی واقیع، دەتوانێ بلوێ، جیھانێک کە بە پێچەوانەی جیھانی واقیع، تێیدا چاو دەتوانێ ھێز و وزەی تایبەتیی ھەبێ و کاری سەیروسەمەرە بکا: دەتوانێ کەسێک نەخۆش بخا یا بەڵایەکی بۆ بگەیەنێ.

## مژارە فەلسەفییەکان
یەکێ لە مژارە فەلسەفییەکان لە بابەت جیھانە لواوەکانەوە ئەمەیە کە «ئەوە چییە کە ھەبوونی لە ھەموو جیھانە لواوەکاندا پێویستە؟» کانت، بۆ نموونە، پێی وا بوو وتەزاکان، کە تێکڕاییگەلی پەتین، دەکەونە پێش جیھانەوە و، جیھان بەبێ ئەوانە نالوێ. وتەزاکان مەرجی لواویی ھەموو جیھانێکن. تێکڕاییگەلی سەر بە ھەست، کە پەتی نین، وەک «کورسی» و «مێز» و «ئەسپ» و «سپێتی» و «تاڵی» و «سوێری»، ناکەونە پێش جیھان. تێکڕاییگەلی پەتی پێویستن بۆ جیھان و، تێکڕایییە ھەستییەکان دەتوانن نەبن. بۆ وێنە، بە ئاسانی دەتوانین جیھانێ بێنینە پێش چاو کە تێیدا ھیچ شتێ بە ڕەنگی «سپی» نەبێ، یا تێگەیشتەگەلێ وەک «کورسی» یا «ئەسپ» ھیچ میسداقێکیان بۆ نەدۆزرێتەوە. بەڵام، ناتوانین جیھانێ تەسەوور بکەین کە تێیدا پێشھاتەکان بەبێ ھۆکار ڕوو بدەن، یا تێگەیشتەگەلێ وەک «یەکایەتی» و «زۆرایەتی» و «بوون» و «نەبوون» و «جەوھەر»ی تێدا نەبێ. ھەر جیھانێ دەبێ خۆی **یەک** جیھان بێ و، پێویستە لەخۆگری شتانێ بێ کە ھەر کامەیان تەنیا «یەک» شت بێ. «زۆر»یش بۆ ھەر جیھانێ کە لە خەیاڵا بگونجێ ھەر ئەوەندە زەروورە کە «یەک». مەحاڵە بتوانرێ جیھانێ بھێنرێتە پێش چاو کە تێیدا ھیچ شتێ نە «ئەرێ»ی پێوە بلکێ نە «نەرێ»، نە لە حاڵەتی «ھەبوون»دا بێ نە لە حاڵەتی «نەبوون»دا. بۆیە، بوونی ئەم وتەزایانە بۆ ھەموو جیھانێکی لواو پێویستە.

## ئەمانەش ببینە
* لواوی (فەلسەفە)
* پێویستی (فەلسەفە)
* مەرجی لواوی

## سەرچاوەکان

پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
پۆل:لێکدانەوە (فەلسەفە)
پۆل:زمانەوانی
پاناسۆنیک

وێنۆک|372x372پیکسڵ|ھێمای کۆمپانیای پاناسۆنیک
**کۆمپانیای پاناسۆنیک** (بە ئینگلیزی: Panasonic corporation) (بە ژاپۆنی: パナソニック株式会社) کۆمپانیایەکی ژاپۆنییە لەساڵی ١٩١٨ لەسەر دەستی کۆنۆسوکێ ماتسوشیتا لە ئۆساکا لە ژاپۆن کە یەکەمجار بە ناوی کۆمپانیای بازرگانی ماتسوشیتا دامەزرا بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ ناوی لێنرا کۆمپانیای پاناسۆنیک. کۆمپانیای پاناسۆنیک کاری بەرھەمھێنانی کەلوپەل و ئامێرە کارەباییەکانە وەک: جل شۆر، سپلیت، تەلەڤیزیۆن، کامێرای فۆتۆگرافی ھتد… بەڵام لە ھەموویان بەربڵاوتر پانکەکەکانی پاناسۆنیکە کە دوو جۆرن پانکەی زەمینی و پانکەی ھەڵواسراوی بێجگە لە ئامێرە کارەباییەکانی ناوماڵ کۆمپانیای پاناسۆنیک پاتری بارگاویکەر و سیستمەکانی ئۆتۆمبێلیش بەرھەم دەھێنێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:پێشکەشکردنە سەرەتایییە گشتییەکانی دەیەی ١٩٤٠
پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان
پۆل:کارگەکانی موبایل
پۆل:تۆپیکس ١٠٠
خێزانی ئەسەد

**خێزانی ئەسەد** (بە عەرەبی:عائلة الأسد) ھەروەها بە **شانشینی ئەسەد** ناسراوەخێزانێکی سیاسی سوریایە کە حوکمڕانی سووریا دەکەن لەو کاتەوەی ژەنەڕاڵ حافز ئەسەد بووە سەرۆکی سوریا لە ساڵی ١٩٧١ لە سەردەمی پارتی بەعس.  دوای مردنی، لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠٠٠، بەشار ئەسەدی کوڕی جێنشینی گرتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەشار ئەسەد
ھاری کەین

**ھاری ئێدوارد کەین** (لەدایکبووی ٢٨ی تەممووزی ١٩٩٣)یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی ئینگلیزییە و وەک ھێرشبەر بۆ یانەی تۆتنھام یاری دەکات و کاپتنی ھەڵبژاردەی ئینگلتەرایە. بە یەکێک لە باشترین ھێرشبەرەکانی جیھان دادەنرێت. ئەو ھەم گۆڵکاری یانەی تۆتنھام و ھەم ئینگلتەرایە، ھەروەھا دووەم گۆڵکاری یانەی پرێمەرلیگە. کەین زیاتر لە ٣٥٠ گۆڵی بۆ یانەکان و ھەڵبژاردەی وڵاتەکەی تۆمارکردووە. تا ئێستا لە دوو وەرزی یەک لە دوای یەک لە ٢٠١٥–٢٠١٦ و ٢٠١٦–٢٠١٧، ھەروەھا ٢٠٢٠–٢٠٢١، توانیویەتی سێ جار ببێتە گۆڵکاری پرێمیەرلیگ بە درێسی تۆتنھام.

لە ٨٤یاری لەگەڵ ئینگلتەرا ٥٨ گۆڵی تۆمارکردووە. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٥ بانگھێشتی ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا کرا و بەشداری جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦ی کرد. لە ساڵی ٢٠١٧ دوای ئەوەی وێن ڕوونی ماڵاوایی لە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا کرد، وەک کاپتن دەستنیشانکرا.

بووە گۆڵکاری جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ و پێڵاوی زێڕینی بەدەستھێنا و ئینگلتەرای گەیاندە پلەی چوارەم، کە بەرزترین ئاستیان بوو لە ساڵی ١٩٩٠ ەوە. ھەروەھا ئینگلتەرای گەیاندە یاریی کۆتایی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠ بەڵام لە بەرامبەر ئیتالیا دۆران لەگەڵ ئەوەش ئەمە یەکەم یاریی کۆتایی ئینگلتەرا بوو لە دوای ساڵی ١٩٦٦.

## سەرچاوەکان

پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی
پۆل:ئەندامانی فەرمانی ئیمپراتۆریەتی بەریتانی
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لێستەر سیتی
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤
عەمر کوڕی عوبەید

**عەمری ئیبن عوبەیدی کوڕی باب** ( ، لە ساڵی ٧٦١ کۆچی دوایی کردووە)یەکێک بوو لە سەرکردە و ڕابەرە کۆنەکانی «عەقڵانییەت» کە لەلایەن بزووتنەوەی موعتەزیلەکان بانگەشەی بۆ دەکرا کە لەلایەن واسیلی کوری عەتا دامەزرابوو و ئەو زۆر سەرسام بوو بە وەسیلی کوری عەتا، پێشووتر قوتابی حەسەنی بەسڕی، سەرکردایەتی موعتەزیلەکانی دەکرد لە سەرەتاکانی خەلافەتی عەباسی، بە شێوازێکی گشتی بێدەنگ بووە بەرامبەر سیاسەتەکانی خەلافەتی عەباسی.

## سەرچاوەکان

پۆل:موعتەزیلە
جۆردن ھێندێرسۆن

**جۆردن برایان ھێندێرسۆن** (لەدایکبووی ١٧ی حوزەیرانی ١٩٩٠) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئینگلیزییە و یاری بۆ یانەی ئایاکسی خولی هۆڵەندا و ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا دەکات.

لە ساڵی ٢٠١١ ھێندێرسۆن گرێبەستی لەگەڵ لیڤەرپوول واژوو کرد و دوای ساڵێک یەکەم نازناوی لەگەڵ یانەکەدا بەدەستھێنا. لە ساڵی ٢٠١٥ وەک کاپتنی لیڤەرپوول دەستنیشانکرا، دوای ئەوەی ستیڤن جیرارد بۆ لۆس ئەنجلۆس گالاکسی ڕۆیشت. ھەروەھا پێش ھاری کەین کاپتنی ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا بوو. لەگەڵ یانەکەی ھێندێرسۆن نازناوی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا و جامی سوپەری ئەورووپا و جامی جیھانی یانەکانی فیفای لە ساڵی ٢٠١٩ بەدەستھێنا، لە ساڵی ٢٠٢٠ سەرکردایەتی تیپەکەی کرد بۆ نازناوی پرێمییەرلیگ، کە یەکەم نازناوی یانەکە بوو لە ماوەی ٣٠ ساڵدا. ھێندێرسۆن لەگەڵ ئینگلتەرا بەشداری کردووە لە پاڵەوانێتییەکانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا لە ساڵانی ٢٠١٢ و ٢٠١٦ و ٢٠٢٠ و جامی جیھانی ٢٠١٤ و ٢٠١٨ و ٢٠٢٢. یەکەم یاریزان بوو کە خەڵاتی باشترین یاریزانی ساڵی ئینگلتەرای بەدەستھێنا لە ھەردوو ئاستی خوار ٢١ ساڵ و پلە باڵاکان.

## نازناوەکان
* خولی نایابی ئینگلیزی: 2019-20
* جامی یەکێتی ئینگلتەرا: 2021–22 ; پلەی دووەم: 2011-12
* قەڵغانی کۆمەڵگەی یەکێتی ئینگلتەرا: 2022
* خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا: 2018–19 ; پلەی دووەم: 2017–18, 2021–22
* جامی سووپەری ئەورووپاا: 2019
* جامی جیھانیی یانەکانی فیفا: 2019
* پلەی دووەمی خولی ئەورووپا: 2015-2016

**ئینگلتەرا**
* پلەی دووەمی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا: 2020
* پلەی سێیەمی خولی نەتەوەکانی ئەورووپا: 2018-19

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئینگلیز
پۆل:ئەندامانی فەرمانی ئیمپراتۆریەتی بەریتانی
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠