مێشھەنگوینی ھار

**مێشھەنگوینی ھار** (بە ئینگلیزی: Africanized bee)، کە زۆرجار بە ھەڵە بە مێشھەنگوینی ئەفریقیـش ناودەبرێت و بە مێشھەنگوینی بکوژ ناسراوە، جۆرێکی دوورەگ (hybrid)ـی مێشھەنگوینە کە لە تێکەڵبوونی مێشھەنگوینی ڕەسەنی ئەفریقی (Apis mellifera scutellata) و جۆرە ئەوروپییەکانی مێشھەنگوین دروست بووە.

ئەم مێشھەنگوینە بە ڕەفتارە بەرگرییە زۆر توندوتیژەکەی ناسراوە. ھەرچەندە ژەھرەکەی لە ھیی مێشھەنگوینی ئاسایی بەھێزتر نییە، بەڵام بەھۆی ئەوەی بە کۆمەڵی گەورەتر و بۆ ماوەیەکی درێژتر ھێرش دەکەن، دەتوانن مەترسییەکی کوشندە بۆ مرۆڤ و ئاژەڵەکان دروست بکەن.

## مێژوو و سەرھەڵدان
چیرۆکی مێشھەنگوینی ھار لە ساڵانی ١٩٥٠ لە بەڕازیل دەست پێ دەکات. زیندەزانێک بە ناوی **وارویک ئی. کێرر (Warwick E. Kerr**) لە ھەوڵێکدا بوو بۆ دروستکردنی نەژادێکی مێشھەنگوین کە بتوانێت باشتر لەگەڵ کەشوھەوای گەرمی ئەمریکای باشووردا بگونجێت و ھەنگوینی زیاتر بەرھەم بھێنێت. بۆ ئەم مەبەستە، شاژنە مێشھەنگوینی لە جۆری ڕەسەنی ئەفریقی (A. m. scutellata) ھێنا و لەگەڵ جۆرە ئەوروپییەکاندا تێکەڵی کرد.

لە ساڵی ١٩٥٧، بەھۆی ھەڵەیەکی مرۆییەوە، ٢٦ شاژنە مێشھەنگوینی ئەفریقی لە تاقیگەکەوە ھەڵاتن. ئەم شاژنانە لەگەڵ نێرە ھەنگە ئەوروپییەکانی ناوچەکەدا جووت بوون و نەوەیەکی دوورەگیان دروست کرد کە تایبەتمەندییە بەرگرییە توندوتیژەکەی لە باوباپیرە ئەفریقییەکەیەوە بۆ مابووەوە. ئەم نەوە نوێیە بە خێراییەکی سەرسوڕھێنەر دەستی بە بڵاوبوونەوە کرد و بە تێپەڕبوونی کات، بە زۆربەی ئەمریکای ناوەڕاست و باشووردا بڵاوبووەوە و لە ساڵی ١٩٩٠ گەیشتە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

## تایبەتمەندییە جیاکەرەوەکان
لە ڕووی شێوەوە، مێشھەنگوینی ھار نزیکەی لە مێشھەنگوینی ئەوروپی جیا ناکرێتەوە، تەنھا کەمێک قەبارەی بچووکترە. جیاوازیی سەرەکی لە ڕەفتاردایە:

**بەرگریی توندوتیژ**: زۆر بە ئاسانی ھەست بە مەترسی دەکەن. تەنانەت دەنگ و جووڵەی بچووک لە دووری ٥٠ پێ (١٥ مەتر) لە شانەکەیانەوە دەتوانێت ھێرشێک دەست پێ بکات.

**ھێرشی بەکۆمەڵ**: کاتێک ھێرش دەکەن، بە ژمارەیەکی زۆر زیاتر لە مێشھەنگوینی ئاسایی ھێرش دەکەن.

**ماوەی ڕاونان**: دەتوانن دوای قوربانییەکەیان بکەون بۆ ماوەی زیاتر لە چارەکێک میل (٤٠٠ مەتر).

**شانە جێھێشتن (**Absconding): ئەگەر ھەست بکەن سەرچاوەی خۆراکیان کەم بووەتەوە یان بێزار کراون، زۆر بە ئاسانی شانەکەیان بەجێدەھێڵن و دەڕۆن، ئەمەش یەکێکە لە ھۆکارەکانی بڵاوبوونەوەی خێرایان.

گرنگە بزانرێت کە ژەھری تاکە مێشھەنگوینێکی ھار لە ھیی مێشھەنگوینی ئەوروپی بەھێزتر نییە، بەڵکو مەترسییەکە لە ژمارەی پێوەدانەکانەوە دێت.

## سووڕی ژیان و کۆلۆنی
سووڕی ژیانیان ھاوشێوەی مێشھەنگوینی ئاساییە و لە شاژن، کرێکار، و نێرە پێکدێت. بەڵام، مێشھەنگوینی ھار خێراتر گەشە دەکات و زووتر زاوزێ دەکات. ئەم تایبەتمەندییە، لەگەڵ حەزیان بۆ جێھێشتنی شانە، وای کردووە کە بتوانن بەسەر شانەی مێشھەنگوینە ئەوروپییەکاندا زاڵ بن و جێگەیان بگرنەوە.

## کاریگەری لەسەر مرۆڤ و ژینگە
### مەترسییەکان
مێشھەنگوینی ھار مەترسییەکی ڕاستەقینەیە بۆ مرۆڤ و ئاژەڵە ماڵییەکان، بەتایبەتی بۆ ئەو کەسانەی کە ھەستیارییان بە پێوەدانی مێشولە ھەیە. ھێرشەکانیان دەتوانێت ببێتە ھۆی سەدان، تەنانەت ھەزاران، پێوەدان کە دەبێتە ھۆی مەرگ.

### سوودەکان

وێنۆک|ڕەوەیەکی مێشھەنگوینی ھار.
سەرەڕای سروشتە مەترسیدارەکەیان، مێشھەنگوینی ھار دوو لایەنی ئەرێنیشی ھەیە:

**پیتاندن** (Pollination): ئەوان پیتێنەرێکی زۆر کاران و ڕۆڵێکی گرنگیان ھەیە لە سیستەمی ژینگەییدا.

**بەرھەمھێنانی ھەنگوین**: زۆرجار بڕێکی زیاتر ھەنگوین بەرھەم دەھێنن بە بەراورد بە جۆرە ئەوروپییەکان لە کەشوھەوای گەرمدا.

لە زۆر وڵاتی ئەمریکای لاتین، ھەنگەوانەکان فێربوون چۆن مامەڵە لەگەڵ ئەم جۆرەدا بکەن و بە شێوازی تایبەت کەڵکیان لێ وەردەگرن.

## سەرچاوەکان

لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی، ئیسپانی و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:مێشھەنگوین
پۆل:مێرووەکانی ئەمریکای باشووری
پۆل:ئاژەڵە دوورەگەکانی