open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
وەلید رەگراگی

**وەلید رەگراگی** (؛ لەدایکبووی ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٧٥) ڕاھێنەرێکی پیشەگەر و یاریزانی پێشووی تۆپی پێی مەغریبییە، ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەغریبە، کە لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ پلەی چوارەمی پاڵەوانیەتییەکەیان بەدەستھێنا.

## کاروانی یاریزان
رەگراگی لە فەڕەنسا لەدایکبووە، بەڵام لە ئاستی نێونەتەوەیی، نوێنەرایەتی ھەلبژاردەی مەغریبی کردووە، بەرگریکاری باڵی ڕاست بووە. لە یانەکانی تووڵووز، ئەژاکسیۆ، گرێنۆبڵ، ڕاسینگ سانتاندەر و ئەتلەتیکۆ تیتوان یاریی کردووە.

## کاروانی ڕاھێنەرایەتی
### فەتحی وەرزشی
لە ٨ی ئایاری ٢٠١٤، رەگراگی بوو بە ڕاھێنەری فەتحی وەرزشی، جامی فەرمانڕەوای مەغریبی ٢٠١٤ی بەدەستھێنا. لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ بەڕێکەوتن یانەکەی بەجێھێشت.

### ویداد
لە ١٠ی ئابی ٢٠٢١، رەگراگی وەکو ڕاھێنەری ویداد ناسێنرا، نازناوی خولی مەغریبی ٢٠٢١-٢٠٢٢ی بەدەستھێنا، لە ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢، نازناوی حولی پاڵەوانەکانی ئەفریقای ٢٠٢٢ی بەدەستھێنا، کە لە ئەھلییان بردەوە، بوو بە دووەم ڕاھێنەری مەغریبی کە نازناوی خولی پاڵەوانەکانی ئەفریقا بەدەستبھێنێت.

### مەغریب
لە ٣١ی ئابی ٢٠٢٢، رەگراگی وەکو ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەغریب ناسێندرا، کە ڕووبەڕووی ڕەخنە بووەوە، لە ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، یەکەم یاری  ئەنجامدا، کە بەرامبەر بە مۆگادیشۆ بوو.

لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢، مەغریب بە یەکەمی کۆمەڵەکەی گەیشتە قۆناغی ١٦، کە یەکەمجار بوو ھەڵبژاردەیەکی عەرەبی بگاتە ئەم قۆناغە. بە لێدان یەکلاکەرەوە ئیسپانیای کردە دەرەوە و گەیشتە قۆناغی چارەکی کۆتایی، رەگراگی بوو بە یەکەم ڕاھێنەری عەرەبی-ئەفریقی بگاتە ئەم قۆناغە. مەغریب ١-٠ لە پورتوگالی بردەوە و گەیشتە نیوەی کۆتایی، کە یەکەمجار بوو ھەڵبژاردەیەکی ئەفریقی-عەرەبی بگاتە ئەم قۆناغە. فەڕنسا لە نیوەی کۆتایی سەرکەوتنەکانی مەغریبی ڕاگرت. بۆ پلەی سێیەم ڕووبەڕووی کرواتیا بووە و ٢-١ دۆڕان، مەغریب پلەی چوارەمی بەدەستھێنا.

## ئاماری ڕاھێنەرایەتی

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:ڕاھێنەرانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی مەغریبی
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی لیگ ٢
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەغریب
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:موسڵمانانی فەڕەنسی
وۆڵف کاھلەر

**وۆڵف کاھلەر** (؛ لەدایکبووی ٣ی نیسانی ١٩٤٠) ئەکتەری شانۆ و فیلم و تەلەفزیۆن و دەنگی ئەڵمانییە.

لە ساڵی ١٩٧٥ەوە بە چەندین بەرھەمی تەلەفزیۆنی و سینەمایی لە زمانی ئینگلیزی ئەمریکا و بەریتانیا بەشداری کردووە. یەکێک لە ڕۆڵە سەرەتاییەکانی کایزەر ویلھێلمی دووەم بوو لە فیلمی سەرگەردانی مایکل یۆرک بە ناوی *مەتەڵەکەی ریشاڵەکان*. یەکێک لە ناسراوترین ڕۆڵەکانی ڕۆڵی ھێرمان دیتریش بوو لە ڕایدەرز لە کەشتییەکەی ونبوو.

ھەروەھا دەنگی لە یارییە ڤیدیۆییەکان دەرکەوتووە لەوانە کایزەر ڤلاد لە جەنگەکانی کەتیبەدا. کاھلەر لە فیلمی ساڵی ١٩٧٥ی ستانلی کوبریک بە ناوی باری لیندۆن ڕۆڵی شازادەی توبینگێنی گێڕا. لە ساڵی ٢٠٠١دا ڕۆڵی جەنەڕاڵێکی وێرماختی لە زنجیرەیەکی بچووکی تەلەفزیۆنی جەنگی جیھانی دووەمدا بینی، کە گرووپی برایان بوو. لە یارییەکەی ساڵی ١٩٨٢ی کلینت ئیستوود سیخوڕی فایەرفۆکس، ڕۆڵی سەرۆکی کەی جی بی یوری ئەندرۆپۆڤی بینی. لە ساڵی ٢٠١١ کاھلەر وەک دکتۆر ھۆفمانستاڵ لە شێرلۆک ھۆڵمز: یارییەکی سێبەر دەرکەوت.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠
پۆل:زیندووان
ئێلینۆر ماتسوورا

**ئێلینۆر ماتسوورا** () ئەکتەری ئێرلەندی بە ڕۆڵی یومیکۆ لە فیلمی مردووی گەڕۆک بەژداری کرد، ھانا سۆنتپ لە فیلمی  سپۆکەکان: چاکەی گەورەتر، بێڤ لە درامای یۆتۆپیای و وەک دۆنا پراگەر لە کۆفس ناسراوە.

## سەرەتای ژیانی
ماتسورا لە شاری تۆکیۆ لەدایکبووە و لە شاری ھێرتفۆردشایر لە ئینگلتەرا گەورە بووە. ئەو بە ڕەچەڵەک نیوە ئینگلیزی و نیو ژاپۆنییە و بە زمانی ژاپۆنی قسە ناکات. لە قوتابخانەی ناوەندی دراما لە لەندەن ڕاھێنراوە و لە ساڵی ٢٠٠٤ دەرچووە، لە سەمای مۆدێرن و سەردەمیانە ڕاھێنراوە.

## ژیانی تایبەتی
ماتسورا لە ساڵی ٢٠١٤ ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەکتەری کەنەدی ترێڤەر وایت کردووە، لە لەندەن دەژین. لە مانگی نۆڤەمبەری ساڵی ٢٠١٧، ماتسورا کچێکی ساوای لەدایکبوو، کە یەکەم منداڵی ئەو دوو ھاوسەرە بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تۆکیۆ
پۆل:خانمەکتەرانی لەندەن
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم
ئاڤتیس سوڵتانزادە

**ئاڤتیس سوڵتانۆویچ میکایلیان** ناسراو بە **ئاڤتیس سوڵتانزادە**، **ئاڤتیس میکایلیان** یان **حەبیب سوڵتانزادە** (١٨٨٩ لە مەراغە - ١٦ی تەممووزی ١٩٣٨ لە یەکێتیی سۆڤیەت) سیاسەتوان و ئابووریزانی کۆمۆنیستی ئەرمەنییەکانی خەڵکی ئێران و ھەروەھا یەکێک لە دامەزرێنەرانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئابوورزانانی ئێرانی
پۆل:بەلشەفییە کۆنەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩
پۆل:مردووانی ١٩٣٨
پۆل:کۆمۆنیستە ئەرمەنییەکان
پۆل:کۆمۆنیستە ئێرانییەکان
پۆل:ئەندامانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران (دەیەی ١٩٢٠)
پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی
دانی ھوستۆن

**دانی ھوستۆن** (؛ لەدایکبووی ١٤ی ئایاری ١٩٦٢) ئەکتەر و دەرھێنەر و سیناریۆی ئەمریکییە.

ئەو بە ڕۆڵی خۆی لە فیلمەکانی وەک ئیڤانس ئێکس تی سی (٢٠٠٠) ناسراوە، کە بۆی پاڵێوراوە بۆ خەڵاتی ڕۆحی سەربەخۆ بۆ باشترین ڕۆڵی سەرەکی نێر، ٢١ گرام (٢٠٠٣)، لەدایکبوون (٢٠٠٤)، فڕۆکەوان (ھەروەھا ٢٠٠٤)، باخەوانی بەردەوام (٢٠٠٥)، ماری ئەنتۆنیێت (٢٠٠٦)، منداڵانی پیاوان (ھەروەھا ٢٠٠٦)، شانشینی (٢٠٠٧)، ٣٠ ڕۆژی شەو (ھەروەھا ٢٠٠٧)، ڕۆبن ھود (٢٠١٠)، ھیچکۆک (٢٠١٢)، کۆنگرێس (٢٠١٣)، چاوی گەورە (٢٠١٤)، وەندەر وومن (٢٠١٧)،

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کەنەدی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس
دۆتزین کرۆس

**دۆتزین کرۆس** (؛ لەدایکبووی ٢٣ی کانونی دووەمی ١٩٨٥) مۆدێلێکی مۆدەی ھۆڵەندییە. لە ساڵی ٢٠٠٣ دەستی بە کاری مۆدێل کردووە، لە ھۆڵەندا و بە خێرایی لەلایەن دەزگاکەیەوە ڕەوانەی نیویۆرک کراوە کە لەلایەن براندی ڤیکتۆریا سیکرتەوە کاری کردووە. ئەو فریشتەی ڤیکتۆریا سیکرت بووە لە ساڵی ٢٠٠٨ تا ساڵی ٢٠١٤، بەمەش بووە دووەم فریشتەی ڤیکتۆریا سیکرت ھۆڵەندی دوای کارێن مولدەر. لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە باڵیۆزی براندی لۆریال پاریسە، کرۆس یەکێکە لە مۆدێلە بەرزترین مووچەکان، بە داھاتی زیاتر لە ٥ ملیۆن دۆلار لە ساڵێکدا کار دەکات، لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە. لیستی مۆدێلەکانی قازانجی سەرەکی، کە لە ماوەی ساڵێکدا ٨ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێناوە. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ەوە،لە ساڵی ٢٠١٣ بووە یەکەم مۆدێل کە چوار بەرگی جیاوازی نێودەوڵەتی تاکە کەسی لە ژمارەی مانگی ئەیلولی ڤۆگ لە یەک ساڵدا ئەنجامدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥
پۆل:زیندووان
ئیلێنا ئانایا

**ئیلێنا ئانایا** (؛ لەدایکبووی ١٧ی تەمموزی ١٩٧٥) ئەکتەری ئیسپانییە.

ئەو دانپێدانانی گشتی لە ئیسپانیا بەدەستھێنا بەھۆی نمایشکردنی لە *سێکس و لوکا* (٢٠٠١)، کە ھەروەھا وایکرد پاڵێوراوی خەڵاتی گۆیا بۆ باشترین ئەکتەری پاڵپشت. ئەو ڕۆڵی سەرەکی بینیوە *لەو پێستەی کە من تێیدا دەژیم* (٢٠١١)، کە خەڵاتی گۆیای بۆ باشترین ئەکتەری کچ بەدەستھێناوە.

## سەرەتای ژیانی
ئانایا لە شاری پالێنسیا لە ئیسپانیا لەدایکبووە. ئەو بچووکترین منداڵی سێ منداڵە. دایکی بە ناوی ئیلێنا ژنێکی ماڵەوەیە و دواتر خاوەنی خانوویەکی بەشە ناوخۆیی بووە لە شاری پالێنسیا. باوکی خوان خۆسێ ئانایا گۆمێز (١٩٣٤-٢٠١١)، ئەندازیاری پیشەسازی بووە.

## ژیانی تایبەتی
بەپێی زانیارییەکان ئانایا و دەرھێنەرەکەی لە ساڵی ٢٠٠٨ تا ٢٠١٣ لە پەیوەندییەکدا بوون.

لە مانگی یانزەی ٢٠١٦ ڕاگەیەندرا کە ئانایا چاوەڕوانی یەکەم منداڵی دەبێت لەگەڵ ھاوسەرەکەی، تینا ئافۆگو کۆردێرۆ، دیزاینەری جلوبەرگە. لە شوباتی ٢٠١٧ ئانایا کوڕەکەیان لەدایک بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:زیندووان
پیتەر بروک

**پیتەر ستیڤان پاول بروک** (؛ ٢١ی ئازاری ١٩٢٥ – ٢ی تەمموزی ٢٠٢٢) دەرھێنەری شانۆ و فیلمی ئینگلیزی بووە.

## سەرەتای ژیانی
بروک لە ٢١ی ئازاری ١٩٢٥ لە ناوچەی بێدفۆرد پارک لە شاری چیسویک لەدایکبووە، کوڕی دووەمی سیمۆن بروک و ھاوسەرەکەی ئیدا بووە، کە ھەردووکیان کۆچبەری جولەکەی لیتوانیای لاتڤیا بوون. ماڵی خێزانەکە لە ٢٧ فێرفاکس ڕۆد، تێرنھام گرین بوو. ئەلێکسیس برا گەورەکەی بوو بە پزیشکی دەروونی و چارەسەری دەروونی. ئامۆزای یەکەمی ڤالێنتین پلوچێک بوو، بەڕێوەبەری سەرەکی شانۆی تەنز لە مۆسکۆ. بروک لە قوتابخانەی وێستمینستەر و قوتابخانەی گرێشام و کۆلێژی ماگدالێن لە ئۆکسفۆرد خوێندوویەتی و تا ساڵی ١٩٤٥ زمانەکانی خوێندووە، بروک لە کاتی جەنگی جیھانی دووەمدا بەھۆی نەخۆشی منداڵییەوە لە خزمەتی سەربازی بێبەری بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی
پۆل:جووە ئینگلیزەکان
پۆل:براوەکانی پریکس ئیتالیا
پۆل:ئەندامەکانی کۆمپانیای ڕۆیال شکسپیر
پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی
ئیمیلی کاری

**ئیمیلی جۆنانا کاری** (؛ لەدایکبووی ٣٠ی نیسانی ٢٠٠٣) ئەکتەری ئینگلیزییە. سەرەتای کارکردنی وەک ئەکتەری منداڵ لەسەر شانۆ و لە زنجیرە درامای بی بی سی یەک *نەخۆشی* (٢٠١٤-٢٠١٧، ٢٠٢١) دەستی پێکردووە.

## سەرەتای ژیانی
کاری لە ناوچەی بارنێتی لەندەن لەدایکبووە. خێزانەکەی لە پیشەسازی شانۆدانانن. کاتێک کاری تەمەنی سێ ساڵ بوو، یارمەتی داپیرەی دەدا کە پێشتر خاوەنی دولابی جلەکانی وێست ئێند بوو، لە پشت کورسییەکانەوە گۆرەوی جووت دەکرد. کاتێک تەمەنی ھەشت ساڵ بوو لەلایەن بریکارێکەوە وردبینی لەسەر کرابوو. و لەلایەن مایکل زاڤیرەوە بانگھێشت کران کە لە ڕێگەی دەنگی مۆسیقاوە ناسیویانە، بۆ ئەوەی لە کۆتایی ھەفتەدا وانەکانی نواندن لە خوێندنی تایبەت بخوێنن، کە ئێستا پاترۆنن.

## ژیانی تایبەتی
کاری وەک کەیر خۆی دەناسێنێت و جێگرەوەی "ئەوان/ئەو" بەکاردەھێنێت. کاری یارمەتی دامەزراوەی منداڵانی دا بۆ دەستپێکردنی کەمپەینی #MyBrave. بۆ ماوەی ساڵێک پەیوەندی لەگەڵ مۆسیقاژەن کێلیماری ویلیس ھەبوو کە لە تیپی RLY کۆنسێرت دەکات.

## فیلمۆگرافی

### فیلم

### تەلەفیزیۆن

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی لەندەن
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی
پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیجی ئینگلیزی
پۆل:خانمەئەکتەرە منداڵە ئینگلیزەکان
پۆل:لەندەنیەکان
پۆل:ئەو ئەکتەرانەی کە تووشی ئۆتیزم بوونە
پۆل:ئەکتەرە خاوەن پێداویستییە تایبەتەکانی بەریتانیا
پۆل:ئەکتەرە ئینگلیزەکانی دەنگ
سۆفیا وایلی

**سۆفیا کریستین وایڵی** (؛ لەدایکبووی ٧ی کانوونی ٢٠٠٤) ئەکتەری ئەمریکییە. ئەو دەستی بە کاری سەما کردووە پێش ئەوەی لە ڕۆڵی بافی دریسکۆڵ لە زنجیرەی کۆمیدی درامای کەناڵی دیزنی ئەندی ماک (٢٠١٧–٢٠١٩) ناوبانگی دەرکرد.

## ژیانی سەرەتایی
وایڵی لە شاری سکۆتسدەیل لە ویلایەتی ئەریزۆنا لەدایکبووە و لە ترامۆنتۆ گەورە بووە، لە دایک و باوکی کریس و ئیمی. باوکی ئەفریقایی-ئەمریکییە و کۆرییە و دایکی سپی پێستە و بە ڕەچەڵەک ئەڵمانی و ئینگلیزییە. خوشکێکی گەورەی ھەیە بە ناوی ئیزابێلا "بێلا"، کە لە ئەڵقەیەکی چەوپ جونیۆردا دەرکەوتووە و سەرکەوتوو بووە. وایڵی لە تەمەنی ٥ ساڵییەوە سەما دەکات و لە سەنتەری مەشقی شارە دووەمەکانی شاری ھۆلیوود لە ویلایەتی کالیفۆرنیا ڕاھێنانی کردووە.

## پیشە
وایڵی دەستی بە کاری سەما کردووە، دەرکەوتنی لەسەرە بۆ ئەوەی پێت وایە دەتوانیت لە ساڵی ٢٠١١ و ٢٠١٦ سەما بکەیت بە بەھرەکانی ئەمریکیەکان لە ساڵی ٢٠١٥. لە ساڵی ٢٠١٧ دەستی بە زنجیرەی سەمای ٤کەی ئینتەرنێت کرد لەگەڵ سەماکارانی یوتا لەکاتی وێنەگرتنی ئەندی ماک. لە ساڵی ٢٠١٩ دەستی کرد بە سەماکردن لەگەڵ سۆفیا وایڵی کە زنجیرەیەکی سەمای پەروەردەیی IGTV یە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٤
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:کچە ئەمریکییە سەماکارەکان
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
جولیان لێستەر

**جولیان لێستەر** (؛ لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠) لە دایکبووە، ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئەمریکییە. بە ڕۆڵی ئاشلین کاسوێڵ لە زنجیرەی دیزنی+ ئامادەی میویزیکی دراماکە ناسراوە.

## ژیانی سەرەتایی و خوێندن
لێستەر خەڵکی شاری وودلاند ھیڵزە لە ویلایەتی سی ئەی. ئەم جولەکەیە. کچە بچووکەکەی کێلی و لۆرێن لێستەرە، نەوەی ئەکتەرەکان ھێلین و پیتەر مارک ڕیچمانە و خوشکەزای ڕێبەر/ئاوازدانەر لوکاس ڕیچمانە. ھەروەھا خوشکی جێنی و لیلیە لە بواری نمایشکردندان.

لە قوتابخانەی ئامادەیی کالاباساس خوێندوویەتی.

## ژیانی تایبەتی
جولیا لێستەر خۆی وەک پانسێکسوال دەناسێنێت. ھەروەھا کەسایەتیەکەی لە فیلمی ئامادەی میوزی دراماکە لە وەرزی سێیەمدا وەک ھاوڕەگەزخواز دەرچوو.

لێستەر لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە لەگەڵ سیناریۆنووس ئیلانا وۆڵپەرت پەیوەندی خۆشەویستی ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٤
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:کچە ئەمریکییە سەماکارەکان
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس
پۆل:خانمەکتەرە جووە ئەمریکییەکان
پۆل:خەڵکە ئێڵ جی بی تییەکانی کالیفۆڕنیا
کیرستن نێڵسن

**کیرستن نێڵسن** (؛ لەدایکبووی ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٠) ئەکتەر و دەرھێنەری ئەمریکییە.

## ژیانی سەرەتایی و خوێندن
کیرستن نێڵسن لە شاری ئێنید لە ویلایەتی ئۆکلاھۆما لەدایکبووە و لە شیکاگۆ گەورە بووە. نێڵسن بە ژەنینی پیانۆ و گۆرانی وتن گەورە بووە، و دەڵێت "ویستم ببمە پیانۆژەنی کۆنسێرت لە ھۆڵی کارنێگی، ئەوە ئەوەیە کە لە سەرەتاوە ویستم بیکەم". نێڵسن دەرچووی زانکۆی نۆرس وێسترن بووە.

## پیشە
نێڵسن ئەندامی دامەزرێنەری تیپی شانۆی ڕۆد وۆرکز لە شیکاگۆ بووە پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٩٥ بچێتە لۆس ئەنجلۆس.

ئەو بە ڕۆڵی سەرەکی وەک کارین ڤیک بەڕێوەبەری پۆلیس لە بەرنامەی *سایک* ناسراوە.

کاروانی ھونەری نێڵسن ڕۆڵی لە فیلمەکانی *بافی خوێنمژکوژ* (وەک لۆرین)، *ئۆکیفز* (وەک ئێلی ئۆکیف)، *ڕۆژی دەرەوەی منداڵ*، *ھەڵھاتوو*، *فرایزەر*، *ئەلی مەکبیل*، *باڵی ڕۆژئاوا*، *تەنھا تەقەم لێبکە*! و *کوڕێک جیھان* *دەناسێت*. لەم دواییانەدا ڕۆڵی دانیێل بیشۆپ لە بەرنامەی کەیسی بە نھێنی ئەنجامداوە.

## ژیانی تایبەتی
نێڵسن ئەندامی مەسیحێتی ئەمریکیە. خێزاندارە و خاوەنی دوو منداڵە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پەیوەندییەکانی ھەرێمی کوردستان ‒ تورکیا

**پەیوەندی نێوان ھەرێمی کوردستان و تورکیا**، پەیوەندییەکی سیاسی و مێژوویی تورکیایە لەگەڵ ھەرێمی کوردستان کە لە نێوان دژایەتیکردن و پەیوەندی دۆستایەتیدا ماوەتەوە.

## ھەڵدانەوەی مێژوویی
بڕیارەکەی سەددام حوسێن بۆ داگیرکردنی کووەیت لە ھاوینی ساڵی ١٩٩٠ ھەنگاوێکی دیکەی نوێی بۆ سیاسەتی دەرەوەی تورکیا دروست کرد، کە سەرۆکوەزیرانی تورکیا، تورگوت ئۆزال بە پشتیوانیکردنی ھاوپەیمانی دژە عێراق بە سەرۆکایەتی ئەمریکا، سەرکردایەتی دەکرد. نەیارانی سیاسەتی دەرەوەی ئۆزال، نەک تەنھا ترسیان لە لەدەستدانی بازرگانی و وزەی عێراق ھەبوو، بەڵکو ترسیان لە ئەگەری دابەشبوونی عێراق ھەبوو دوای سەرکەوتنی ھاوپەیمانان، کە دەتوانێت ببێتە ڕێگە خۆشکەری پێکھێنانی کوردستانێکی سەربەخۆ. کوردستانێکی سەربەخۆ دەتوانێت پەناگەیەک بۆ پەکەکە دابین بکات و ھانی کوردە نەتەوەیییەکانی باکووری کوردستان بدات، کە ئەمەش مەترسییە بۆ سەر ئاسایشی تورکیا.

لە کاتی شەڕی عێراقدا، ملیۆنان کورد لەودیو سنوورەکانەوە ھەڵھاتن و بەدوای پەناگەیەکدا دەگەڕان لە تورکیا و ئێران. ئەمریکا ئۆپەراسیۆنی دابینکردنی ئارامی بۆ سەلامەتی بۆ کوردەکان ئەنجامدا، بۆ ڕێگریکردن لە ھێرشی ھێزە عێراقییەکان لە باکووری وڵاتەکە. گەڕانەوەی کوردانی باشوور بۆ باشووری کوردستان و ناوچەکانی خۆیان، لەژێر پاراستنی ھێزی ئاسمانی ئەمریکا، ناوچەیەکی کوردی خۆسەری دیفاکتۆی لە باکووری عێراق دروست کرد.

سەرەتا بەو ئاراستە نوێیەی کە دواتر سیاسەتی دەرەوەی تورکیا لە سەردەمی ئەحمەد داودئۆغڵودا گرتییەبەر، تورکیا خەریکی دیپلۆماسییەکی چالاک و وابەستەیی ئابووری بوو کە بەدوای سیاسەتی «بێ کێشە» دا دەگەڕا لەگەڵ دراوسێکانی خۆیدا.

ھەرچەندە تورکیا بەردەوامە لە دژایەتیکردنی کوردستانێکی سەربەخۆ لە باکووری عێراق، بەڵام لە ھەناردەکردنی نەوتی کەرکووک لە ڕێگەی بۆرییەوە بۆ بەندەری جەیھان نەوەستاوە، و بەردەوامیشە لە گەڕان بەدوای نەوتدا لە ناوچەکە، بە یارمەتی کۆمپانیا حوکومییەکانی.

## پەیوەندییە ئابوورییەکان
بازرگانی تورکیا و ھەرێمی کوردستان نزیکەی ٩٠٠٪ لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە گەشەی کردووە، تورکیا زیاتر کەلوپەلە ھەناردەیییەکانی، ھەناردەی عێراق دەکات، بە بەراورد بە ھەر وڵاتێکی تری دراوسێی.

## پەیوەندییە کولتوورییەکان
دراما تەلەڤیزیۆنییە تورکییەکان لە سەرانسەری ھەرێمی کوردستاندا بە شێوەیەکی بەرفراوان ناوبانگیان دەرکردووە، کە ئەمەش ھونەر و کولتووری وڵاتەکەی زیاتر تێکەڵی کورد و عەرەبەکانیش کردووە.

## ئەمانەش ببینە
* پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان

## سەرچاوەکان

پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان
پۆل:کوردستان
پۆل:ھەرێمی کوردستان
پۆل:تورکیا
ئیزابێل مەی

**ئیزابێل مەی** (؛ لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠ ) لە دایکبووە، ئەکتەری ئەمریکییە. لە زنجیرەی نێتفلێکس ئەلێکسا و کەتی ڕۆڵی کەیتی کوپەری گێڕاوە

## ژیانی سەرەتایی و پیشە
دوای ئەوەی بۆ ماوەی سێ ساڵ تاقیکردنەوەی کرد بەبێ ئەوەی ڕۆڵێکی ھەبێت، مەی و دایک و باوکی بڕیاریان دا لە پۆلی دەیەمەوە خوێندنی قوتابخانەکەی بە شێوەی ئۆنلاین ئەنجام بدرێت بۆ ئەوەی بتوانێت سەرنجی لەسەر نواندن بێت. دوای شەش مانگ، ڕۆڵی کەتی لە فیلمی ئەلێکسا و کەتی بینی بەبێ ئەوەی ئەزموونی نواندن و ڕاھێنانی سنووردار. دواتر پەیوەندی بە کاستی فیلمی شێڵدنی گەنجەوە کرد. وەک پەیوەندی خۆشەویستی جۆرجی برای شێڵدۆن. ئەو وەک پێشکەشکاری ئاھەنگەکە ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت لە فیلمی سەربەخۆی با جولی بترسێنین، کە فیلمێکی ٩٠ خولەکییە و بەردەوام وێنەگیراوە و لە ساڵی ٢٠١٨ بەرھەم ھێنراوە، باس لە ترساندنی کچە خۆبەدەستەوەدەرەکەی تەنیشت ماڵەکەی دەکات لە ئاھەنگێکی ھالۆوین. فیلمی ڕابکە خۆتبشارەوە شەڕبکە بۆ یەکەمجار لە فێستیڤاڵی فیلمی ڤێنیز لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ نمایشکرا.

لە ساڵی ٢٠٢١، مەی ڕۆڵی ئێلسا دوتۆن ڕۆڵی سەرەکی بینی و کارەکتەری سەرەکی و گێڕەرەوەی بەرنامەکە لە زنجیرە سنووردارە ڕۆژئاواییەکانی پارامۆنت+ ١٨٨٣ کە پێشبڕکێی یێڵۆوستۆن بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠
ھێرشکردنە سەر پەرلەمانی عێراق (٢٠٢٢)

**ھێرشکردنە سەر پەرلەمانی عێراق**، یان وەک موقتەدا سەدر ناوی لێنابوو **شۆڕشی موحەرەم ئەلحەرام** یان **شۆڕشی عاشورا**، ئەو ناڕەزایەتیانەن کە لە ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە عێراق لەلایەن ڕەوتی سەدرییەوە سەریان ھەڵدا دوای ئەوەی چوارچێوەی ھەماھەنگی محەممەد شیاع سوودانی وەک کاندیدی سەرۆک وەزیران ھەڵبژارد، دوابەدوای ئەوە خۆپیشاندەران بە داوای سەدر ھێرشیان کردە سەر ئەنجومەنی نوێنەران بۆ دروستکردنی ئاستەنگ لە دانیشتنەکانی پەرلەمان و ھەڵنەبژاردنی سوودانی. گرژییەکان لە کۆتاییەکانی مانگی ئابدا پەرەی سەند و گۆڕا بۆ پێکدادان، ھەندێکیان چەکداری بوون و بەلایەنی کەمەوە ٣٠ کەس کوژران و نزیکەی ٧٠٠ کەسیش برینداربوون، ھێرشەکە کۆتایی ھات کاتێک موقتەدا سەدر لە وتارێکی تەلەڤیزیۆنیدا لە بەرەبەیانی ٣٠ی ئابدا بانگەوازی لایەنگرانی کرد بۆ ئەوەی دەستبەجێ لە بەردەم پەرلەمان بکشێنەوە و دانیشتنەکەیان ھەڵبوەشێننەوە.

## ناونان
ئەم ناڕەزایەتیانە ناویان لێنرا «موحەرەم ئەلحەرام»، «شۆڕشی عاشورا» و «شۆڕشی چاکسازی». ناوی «شۆڕشی موحەرەم ئەلحەرام» لەنێو بەناوبانگترین و بەربڵاوترین ناوەکانی ناو ڕیزەکانی ڕەوتی سەدردا بوو دوای ئەوەی موقتەدا سەدر لە زنجیرە تویتێکدا لە تویتەر بەکاریھێنرا و ئەوەی ڕوودەدات بە «شۆڕشی ئیمام حوسێن لە مانگی موحەرەمی ئەلحەرامدا» ناوی برد.
## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی بەغدا
پۆل:ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق
ویلیام دۆنۆڤان

ویلیام جۆزێف دۆنۆڤان (بە ئینگلیزی : William Joseph Donovan ) لە (١ی کانوونی دووەمی ١٨٨٣ - ٨ی شوباتی ١٩٥٩)، سەرباز و پارێزەر و ئەفسەری هەواڵگری و دیپلۆماتکاری ئەمریکی بووە. ئەو بە سەرۆکایەتی فەرمانگەی خزمەتگوزارییە ستراتیژییەکانی ئەمریکا لە سەردەمی جەنگدا ناسراوە کە پێشەنگی دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی بووە لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەم، بە “باوکی هەواڵگری ئەمریکی” و “باوکی سی ئای ئەی” ناسرابوو.

دۆنۆڤان ناوی لێنرا "وایڵد بیل" بە ناوی یاریزانێکی بەیسبۆڵ لە یانەی نیویۆرک یانکیز (١٩١٥-١٩١٧). دۆنۆڤان بەهۆی قارەمانێتی لە شەڕی خەندەقەکانی فەرەنسا لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا میدالیای شەرەفی کۆنگرێسی بەدەستهێنا.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* لاپەڕەی ویلیام دۆنۆڤان لە ماڵپەری  Encyclopædia Britannica Online ئینگلیزی
* لاپەڕەی ویلیام دۆنۆڤان لە ماڵپەری  Munzinger IBA ئەڵمانی
*  لاپەڕەی ویلیام دۆنۆڤان لە ماڵپەری  NNDB people ئینگلیزی

پۆل:ئەمریکا
پۆل:سیاسی
پۆل:سەربازی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٣
پۆل:مردووانی ١٩٥٩
پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:کۆمارییەکانی نیویۆرک (ویلایەت)
مینا (شانۆگەری)

**مینا** مۆنۆدرامێکی کوردییە لە نووسین و دەرھێنانی ئەحمەد سالار و بەرجەستەکردنی ماجید شکاک؛ ١١ی نیسانی ساڵی ٢٠١٦ لە فێستیڤاڵی شانۆی مۆنۆدرامای ھەولێر لە ھۆڵی بەڕێوبەرایەتیی شانۆی ھەولێر نمایش کراوە. ئەم شانۆیە بەرھەمی بەڕێوەبەرایەتیی شانۆی ھەولێر و سەندیکای ھونەرمەندانی کوردستان، لقی ھەولێر بوو.

## ناوەرۆک
مینا باس لە لاوێکی کورد دەکات کە لەلایەن ڕژێمی بەعسەوە کەوتووەتە زیندان و ئازار و ئەشکەنجە دەدرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:شانۆ کوردییەکان
دادی یانکی

وێنۆک|دادی یانکی گۆرانیبێژ و راپەری پورتوگالی لە دایک بووی (١٩٧٧)
وێنۆک|دادی یانکی لە کۆنسێرتی ٢٠١٥
**دادی یانکی** ناوی تەواوی ڕامۆن لویس ئایالا ڕۆدریگێزە (لەدایکبووی ٣ی شوباتی ١٩٧٧)، لە ڕووی پیشەییەوە بە دادی یانکی ناسراوە،ڕاپەر و گۆرانیبێژ و گۆرای نووس و ئەکتەری پورتوگالییە و لە ساڵی ٢٠٠٤ بە گۆرانی "گاسۆلینا" ناوبانگی  بەدەستهێنا. ناوی لێنراوە"پاشای ڕیگەیتۆن"، زۆرجار لەلایەن ئەکتەرە شارەکانی دیکەی ئیسپانییەوە وەک پێشرەوێک ئاماژەی پێدەکرێت. بڕیارە لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ وازلەکاربێنێت دوای تەواوکردنی گەشتەکەی "لا مێتا" لە پورتوگال. دادی یانکی لە شاری ڕیۆ پیدراس لەدایکبووە و لە گەڕەکی پڕۆژەکانی نیشتەجێکردن گەورە بووە. ئەو ئاواتەخوازی ئەوە بوو کە یاریزانێکیپیشەگەری بیسبۆڵ بێت و بۆ یانەی سیاتڵ مارینێرز لە خولی بەیسبۆڵی گەورە تاقیکردەوە. پێش ئەوەی بە فەرمی گرێبەستی لەگەڵدا واژۆبکرێت، لەکاتی پشوودان لە دانیشتنێکی تۆمارکردنی ستۆدیۆ لەگەڵ هونەرمەندی ڕیگەیتۆن دیجی پلایێرۆ، گوللەیەکی بێسەرپەرشت لەتفەنگێکی AK-47 لێیدا. ئایالا بە نزیکەیی ساڵ و نیوێکی بەسەر برد بۆ چاکبوونەوە لە برینەکە؛ فیشەکەکە هەرگیز لە چەناگەی دەرنەهێنرا،و ئەو ڕووداوی تەقەکردنە کە ڕێگەی پێشانداوە بە تەواوی سەرنجی لەسەر پیشەی مۆسیقا بێت. لە ساڵی ٢٠٠٤ دادی یانکی گۆرانی بەناوبانگی نێودەوڵەتی خۆی بەناوی "گاسۆلینا" بڵاوکردەوە، کە شانازیی بە ناساندنی ڕیگەیتۆن بەبینەران لە سەرانسەری جیهاندا دەکات،و ژانری مۆسیقای کردە دیاردەیەکی جیهانی. لەو کاتەوە تا ئێستا نزیکەی ٣٠ ملیۆن تۆماریفرۆشتووە، ئەمەش وایکردووە ببێتە یەکێک لە پڕفرۆشترین هونەرمەندەکانی مۆسیقای لاتینی. ئەلبوومی باریۆ فینۆی دادی یانکی مێژوویتۆمارکرد کاتێک بوو بە ئەلبوومی مۆسیقای لاتینی لە دەیەی نێوان ساڵانی ٢٠٠٠ بۆ ٢٠٠٩دا کە زۆرترین فرۆشی هەبوو. لە ساڵی ٢٠١٧ دادی یانکی بە هاوکاری گۆرانیبێژی پۆپی لاتینی لویس فۆنسی گۆرانییەکی بەناوبانگیان بەناوی  "دێسپاسیتۆ"یبڵاوکردەوە. بووە یەکەم گۆرانی بە زمانی ئیسپانی کە پلەی یەکەمی لە بیلبۆرد هۆت ١٠٠ بەدەستهێنا لە دوای "ماکارێنا" لە ساڵی ١٩٩٦. تاکە گۆرانییەکە سەرکەوتنی جیهانی بەدەستهێنا. ڤیدیۆی فیلمی "Despacito" لە یوتیوب لە 20ی نیسانی 2017 ملیاران  بینەری هەبووو بووە زۆرترین بینەری ڤیدیۆی لەسەر پلاتفۆرمەکە. سەرکەوتنەکانی وایکرد کە دادی یانکی لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٧دا ببێتە زۆرترینگوێگرتن لە هونەرمەند لە سەرانسەری جیهاندا لە خزمەتگوزاری ستریمینگ سپۆتیفای، یەکەم هونەرمەندی لاتینی کە ئەو کارەی کرد. لەمانگی ئازاری ٢٠٢٢ دادی یانکی ڕایگەیاند کە واز لە مۆسیقا دەهێنێت دوای بڵاوکردنەوەی حەوتەمین ئەلبوومی ستۆدیۆیی خۆی بەناویلێجێندادی و گەشتە پاڵپشتییەکانی. لە ماوەی کارکردنیدا، دادی یانکی چەندین خەڵاتی بەدەستهێناوە، لەوانە پێنج خەڵاتی گرامی لاتین، دوو خەڵاتی مۆسیقای بیلبۆرد، 14 خەڵاتی بیلبۆرد مۆسیقای لاتین، دوو خەڵاتی مۆسیقای ئەمریکای لاتین، هەشت خەڵاتی لۆ نوێسترۆ، خەڵاتێکی میوزیک ڤیدیۆیی ئێم تی ڤیو شەش خەڵاتی ئاسکاپ. هەروەها ئەستێرەی پورتوگالی لە ڕێڕەوی ناوبانگ و خەڵاتی تایبەتی لەلایەن گۆڤاری People en Español وپرێسێنسیا لاتینی لە زانکۆی هارڤارد وەرگرتووە. لەلایەن سی ئێن ئێنەوە وەک "کاریگەرترین هونەرمەندی ئیسپانی" لە ساڵی ٢٠٠٩دەستنیشانکرا، و لە ساڵی ٢٠٠٦دا لە فیلمی تایم ١٠٠دا دەستی بە کارکردن کرد.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧
میکایل ئەسلان

**میکایل ئەسلان** (١٩٧٢ لە تاووخ، خۆزات، دێرسیم - ) ھونەرمەندی گۆرانیبێژ و ژەنیارێکی کوردی زازایی باکووری کوردستانە. ئەو گۆرانییەکانی خۆی بە شێوەزارەکانی کرمانجی و زازاکی دەخوێنێتەوە.

## ژیان
میکایل ئەسلان لە ساڵی ١٩٧٢ لە گوندی تاووخ سەربە دەڤەری خۆزات لە پارێزگای دێرسیم لەدایک بوو. لە تەمەنی دە ساڵیدا لەگەڵ بنەماڵەی خۆی چوون بۆ شاری قەیسەری. لە ساڵی ١٩٩١ دەستیکرد بە خوێندنی بیرکاری لە زانکۆی مەلەتی، بەڵام بەھۆی چالاکییە سیاسییەکانی نەیتوانی زانکۆ تەواو بکات. ئەو لەگەڵ ھەندێکی ھونەرمەندانی دیکەی کوردی باکووری کوردستان گرووپی موونزووریان بەڕێخست و ئەلبومێکیان بڵاو کردەوە. لە ساڵی ١٩٩٤ وەکوو پەنابەر کۆچی کورد بۆ ئەڵمانیا و لەو وڵاتە لە شارەکانی ماینتس و فرانکفورت نیشتەجێ بوو. لەوێدا کاری ھونەریی خۆی بەردەوام کرد و لەگەڵ کەمال دینچ ھونەرمەندی تورک ھاوکاریی کرد و بەدوای ئەوەش لە ساڵی ١٩٩٩ یەکەمین ئەلبومی خۆی بەناوی *[[ئاگەراییس]]* بە زمانی کوردیی زازاکی بڵاو کردەوە. دواتر حەزی بە مۆسیقای جاز چوو و لەگەڵ دیتەر شمالتسرید و میشایل وایل، *«کۆمی میکایل ئەسلان»*ی دامەزراندەوە. لە ساڵی ٢٠٠١ لە کۆنسیرڤاتواری پیتەر کۆرنەلیۆس فێری گیتار و ساکسیفۆن بوو. لە ساڵی ٢٠٠٢ ئەلبومی *[[کلیتێ کۆئوو]]* سەبارەت بە عەلەوی بڵاو کردەوە کە ئەحمەد ئەسلانیش لەو ئەلبومەدا ھاوکاریی لەگەڵ کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٥ دەستی لە خوێندن کێشا. میکایل ئەسلان بەھۆی خەریک بوون بە مۆسیقای کورد بۆ دوو بەڵگەفیلم سەبارەت بە ئەنادۆڵ لە تەلەڤیزیۆنەکانی ئەڵمانیا مۆسیقای ساز کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٥ ئەلبومی *[[میراز]]*ی بڵاو کردەوە. 

## ئەلبومەکان
* *[[ئاگەراییس]]*، ١٩٩٩.
* *[[کلیتێ کۆئوو]]*، ٢٠٠٣.
* *[[میراز]]*، ٢٠٠٥.
* *[[زەرنکوت]]*، ٢٠٠٨.
* *[[پەلگوزار]]*، ٢٠١٠.
* *[[پەتاگ]]*، ٢٠١٠.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
پۆل:خەڵکی دێرسیم
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد
پۆل:ئاوازدانەرانی کورد
ئۆپەراسیۆنی نەسر

**ئۆپەراسیۆنی نەسر** () ئۆپەراسیۆنێکی ھێرشبەریی ھێزە چەکدارەکانی ئێران لە درێژەی شەڕی ئێران و عێراقدا بوو، کە بە سەرکردایەتیی ھێزی وشکانیی سوپا، بەشداریی سپای پاسداران و ھەروەھا پاڵپشتیی ھێزی ئاسمانیی سوپا لە دژی ھێزەکانی سوپای عێراق لە ناوچەی باشووری ئەھواز ھەتا دەشتی ئازادەگان لە پارێزگای خووزستان ئەنجام درا. ئۆپراسیۆنەکە سێ ڕۆژی خایاند و لە ٥ ھەتا ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٨١ درێژەی ھەبوو. ئۆپراسیۆنی نەسر بە گەورەترین شەڕی زرێییی ھێزە چەکدارەکانی ئێران لەکاتی شەڕ لەگەڵ عێراق دەناسرێت. ئەم ئۆپەراسیۆنە لەلایەن بارەگای ھاوبەشیی سوپاوە پلانی بۆ داندرابوو و بە بەشداریی سپای پاسداران و بەسیج ئەنجام درا.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی پارێزگای خووزستان
یان کۆلار

**یان کۆلار** (بە ھەنگاری: *Kollár János*؛ ٢٩ی تەمموزی ١٧٩٣ &#x2013; ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٨٥٢) نووسەر، شاعیر، شوێنەوارناس، زانا، قەشە، سیاسەتمەدار و بیرۆکەزانێکی سلۆڤاکی بوو، و لایەنگرێکی سەرەکی پان سلاڤیزم بووە.

## ژیان
لە لیسیۆمی لۆتەران لە پرێسبورگ (ئێستا براتسیلاڤا، سلۆڤاکیا) خوێندوویەتی. لە ساڵی ١٨١٧ ناوی خۆی لە زانکۆی جێنا تۆمار کردووە. لە کاتی بەشداریکردنی لە فێستیڤاڵی وارتبێرگفێست (١٨ی تشرینی یەکەمی ١٨١٧) وەک کەسێکی پێکھێنەری بۆچوونەکانی پان سلاڤیزم دادەنرێت.

زۆربەی ژیانی گەنجی وەک قەشەی کۆشک لە کۆمەڵگەی لۆتەرانی سلۆڤاکی بە بارودۆخی ھەژارییەوە، لە پێست (ئەمڕۆ بەشێکە لە بوداپێست، ھەنگاریا) بەسەر بردووە. لە ساڵی ١٨٤٩ەوە مامۆستای شوێنەوارناسی سلاڤی بووە لە زانکۆی ڤیێەنا و چەندین جار وەک ڕاوێژکاری حوکومەتی نەمسا بۆ پرسەکانی دەوروبەری ناوچەی سلۆڤاکەکان کاری کردووە. لە قۆناغی یەکەمدا ھاتە نێو بزووتنەوەی نەتەوەیی سلۆڤاکیا.

مۆزەخانەکەی (لە ساڵی ١٩٧٤ەوە) لە مۆشۆڤچە لە کۆگایەکی پێشووی گەنمەشامی داندرا، کە تاکە بەشێک بوو لە ماڵەکەی کە مابووەوە، بەشەکەی تری ماڵەکە لە ١٦ی ئابی ١٨٦٣ بەھۆی ئاگرکەوتنەوە سووتا. لە ساڵی ٢٠٠٩دا کۆپییەکی نوێی ماڵەکەی کۆلار دروستکرایەوە کە ئێستا مۆزەخانەیە.

## بینینەکان
ئەو چەمکێکی لەبارەی یەکسانی‒بەرامبەرایەتی سلاڤەکانەوە داڕشت. ٤ زمانی وەک ستاندارد وەرگرت: ڕووسی، پۆڵەندی، چیکۆسلۆڤاکی و سربۆ-کرواتی.

## کارەکان
جگە لە نووسینی شیعر ئەدەبیاتی ھونەریشی نووسیوە.

* Slávy Dcera (١٨٢٤: کچی سلاڤا)

لەم کارەدا چەمکی یەکسانی سلاڤی کاریگەری کردووە سەر کۆلار. ھەستەکانی بۆ ژنێک دەربڕی بەڵام ئەم خۆشەویستییە گۆڕابوو بۆ خۆشەویستییەک بۆ نیشتمانەکەی. تەوەرە سەرەکییەکانی ئەم بەرھەمە بریتین لە: •خۆشەویستی •نیشتیمانپەروەری

دابەشکراوە بەسەر ٥ بەش و پێشەکییەک.

## پێ بەخشینەکان
وێنۆک| ھۆڵی وەرزشی یان کۆلار، لە باچکی پترۆڤاچ

* گوتا، شارۆچکەیەکە لە باشووری سلۆڤاکیا و زۆرینەی خەڵکەکەی ھەنگارییە. لە ساڵی ١٩٤٨ ناوی گۆڕدرا بۆ "کۆلارۆڤۆ"، وەک ڕێزێک بۆ کۆلار
* شەقامەکانی ستار پازۆڤا و کیساچ و پادینا و بێلگراد لە سڕبیا بە شەرەفی ئەو ناونراون.
* ھۆڵی وەرزشی یان کۆلار لە شاری باچکی پترۆڤاچ (سڕبیا) ناوی ئەوی ھەڵگرتووە.

## وێنەکان

پەڕگە:Mošovce,_Ján_Kollár.jpg|alt=Statue of Ján Kollár in Mošovce|پەیکەری یان کۆلار لە شاری مۆشۆڤچە
پەڕگە:Kollárov_dom.jpg|alt=Birth-house of Ján Kollár in Mošovce|خانووی منداڵیی یان کۆلار لە مۆشۆڤچە
پەڕگە:Kollar.jpg|alt=Motto|دروشم
پەڕگە:Izba_Kollar.jpg|alt=Museum of Ján Kollár in Mošovce|مۆزەخانەی یان کۆلار لە شاری مۆشۆڤچە


## سەرچاوەکان

پۆل:سلۆڤاکەکان
پۆل:شاعیرانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:مردووانی ١٨٥٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٣
پۆل:سیاسەتمەدارە سلۆڤاکییەکان
جووکل ئاغای دزەیی

**جووكل ئاغاى دزەيى :** ( ١٩٠٧ - ١٩٩٢ ) شاعیر و چالاكی سیاسی 

## سەرەتای ژیان و خوێندنی
وێنۆک|'''جووكل ئاغاى دزەيى'''
ناوی ئەحمەدی سڵێمان حەوێزە و بە ئاغای حاجی جووکل‌ئاغای دزەیی ناسراوە، ١٩٠٧ لە دێیقۆریتانی ناحیەی قوشتەپە)ی ھەولێر ھاتووەتە دنیاوە. بە منداڵی، باوکی مامۆستایەکی تایبەتی عەلی موکریانی ناوی بۆ ڕاگرتووە و فێری فارسی و عەرەبی و پاشان تورکی بووە. ھەر لە زووەوە ھاتووەتە سەر شیعرنووسین و لە مەخموور لە دیوەخانی برایم‌ئاغای بایزی باپیری لە دایکەوە، بە شیعری فارسی پێشوازیی لە کاپتن ھایی حاکمی سیاسیی ھەولێر کردووە. ئیتر لە لاوییەوە خووی داوەتە شیعری دڵداری و ھەندێکی لێ‌کەوتوونە سەر زاری خەڵک لە دەشتی دزەییاتی، بەتایبەت شیعری (بای وەعدە). 

## چالاكی سیاسی
ئەوجا وازی لە شیعرنووسین ھێناوە و خەریکی کاروباری گوند و جووتیاری بووە و دیوەخانەکەی لە (قۆریتان) بەردەوام میوانی  لێ‌بووە. سەردەمی حوکمی پاشایەتی، تێکەڵ بە سیاسەت بووە و پێوەندیی لەتەک ساڵح جەبر دامەزراندووە، بووەتە ئەندامێکی حیزبەکەی (حزب الأمة). دۆستایەتیی لەگەڵ زۆر لە شاعیران و ناودارانی کورد و عەرەب ھەبووە. ساڵانی ١٩٦١-١٩٦٥ و دەورانی شۆڕشی ئەیلوول خزمەتی پێشمەرگەی کردووە لە (قۆریتان).

## ژیانی هاوسەرگیریی
لە ١٩٦٥ بەدواوە لە ھەولێر نیشتەجێ بووە. دوو جار خێزانی پێکھێناوە و خاوەندی چوار کوڕ و چوار کچە.

## كۆچی دوایی
٨/٦/١٩٩٢ لە ھەولێر کۆچی دواییی کردووە . 

## سەرچاوەکان
ئۆپەراسیۆنی نەسری ٤

**ئۆپەراسیۆنی نەسری ٤** () ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی ئێران لە ئایار ھەتا حوزەیرانی ١٩٨٧ لە درێژەی شەڕی ئێران و عێراقدا بوو، کە بە سەرکردایەتیی سپای پاسداران و بە بەشداریی پێشمەرگەکانی باشووری کوردستان لە قەزای ماوەت لە دژی سوپای عێراق ئەنجام درا. ئۆپەراسیۆنەکە دوای ئۆپەراسیۆنی کەربەلای ٥ی ئێران ئەنجام درا، کە ھەوڵێک بوو بۆ گرتنی شاری بەسرە لە باشووری عێراق.

## سەرچاوەکان
زۆی پێری

**زۆی پێری** (؛ لە ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٨٣) لەدایکبووە. خانمە ئەکتەرێکی ئەمریکییە، لە فیلمی سیتکۆمی سی بی ئێس شێڵدۆنی گەنج وەک ماری کوپەری گەنج دەرکەوتووە.

## ژیانی سەرەتایی
پێری لە شیکاگۆ لە دایکبووە باوانی ئەکتەرەکانملۆری مێتکاڵف و جێف پێری بووە.یەکەم ڕۆڵی تەلەفزیۆنی دوو دەرکەوتنی بوو وەک جاکی ھاریس لە فیلمی سیتکۆمی کەناڵی ئەی بی سی ڕۆسانێ، ئەو کارەکتەرەی کە دایکی ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت. بەڵام دایک و باوکی نەیاندەویست تا ئەو کاتەی گەورە بوو، بەدوای نواندندا بگەڕێت، لە ترسی کاریگەری فشارەکان. پێری ئاماژەی بەوەشکردووە، لە قۆناغی ئامادەییدا زۆر شەرمن بووە بۆ ئەوەی ڕۆڵ بگێڕێت، بەڵام دوای گواستنەوەی بۆ زانکۆی بۆستۆن، دەستیکردووە بە نمایشکردن لە زانکۆی باکووری ڕۆژئاوا وەک ڕێگەیەک بۆ درووستکردنی ھاوڕێ.

## پیشە
دوای تەواوکردنی خوێندن، پێری ڕووی لە نیویۆرک کرد بۆ گەڕان بەدوای کاری تەلەفزیۆنیدا، ڕۆڵی بچووکی لە زنجیرەکانی وەک یاسا و ڕێسا: مەبەستی تاوانکاریدا بینی، بەڵام پێری ماڵەوە ھێنایەوە بۆ کالیفۆرنیا، لەوێ کاری شانۆیی دۆزیەوە. لە ساڵی ٢٠١٣ لە فیلمی شوێنەکەی دیکە لە برادۆی شانبەشانی دایکی بەشداری کرد. لە ساڵی ٢٠١٥ شانبەشانی باوکی و کیڤن مەکید لە درامای ئانا کریستی کە خەڵاتی پولیتزەری یوجین ئۆنیڵ وەرگرتووە، لە تیپی شانۆی ئۆدیسێ لە ڕۆژئاوای لۆس ئەنجلۆس بەشداری کردووە.

پێری لە ساڵی ٢٠١٦ لە نۆ ئەڵقەی فیلمی تریلەری خێزانەکە لە کەناڵی ئەی بی سی دەرکەوتووە، لە ساڵی ٢٠١٧ ڕۆڵی دووبارەبوونەوەی لە فیلمی ترسناک سیاسی کە لە کەناڵی ئەی بی سی سکاندال ھەبووە، کە باوکی ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕا. ھەر لەو ساڵەدا، وەک وەشانێکی گەنجتری ماری کوپەر لە فیلمی شێڵدۆنی گەنج کە وەرچەرخانێکی فیلمی سی بی ئێس بوو، تیۆری تەقینەوە گەورەکە، ڕۆڵی گێڕاوە. سەرەڕای پەیوەندی خێزانی لەگەڵ کارەکتەرەکەدا، بەڵام لە ڕێگەی تاقیکردنەوەوە ڕۆڵەکەی وەرگرتووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج
پۆل:زیندووان
مادیسۆن ئیسمان

**مادیسۆن ئیسمان** (؛ لەدایکبووی ١٤ی شوباتی ١٩٩٧) ئەکتەری ئەمریکییە. ئەو بە ڕۆڵی شارلۆت لە زنجیرە تەلەفزیۆنییە کۆمیدییە کۆمیدییەکانی سی ئێم تی *ھێشتا پاشا* ناسراوە. 

## ژیانی سەرەتای
ئیسمان خەڵکی شاری میرتل بیچ لە ویلایەتی کارۆلینای باشوورە و کچی سوزان و جۆن ئیسمان پزیشکی ددانە. لە قوتابخانەی ئۆنڵاین خوێندوویەتی.

## پیشە
ئیسمان لە ماوەی چەند مانگێکدا چوار کاری ئەکتەری تێپەڕاند بۆ ڕۆڵی لە فیلمی *ھێشتا پاشا* ئەنجامدا. لە زنجیرەی خێزانی مۆدێرن و ھێنری مەترسیدا بەشداری کردووە.

لە ساڵی ٢٠١٧ ئیسمان بە ڕۆڵی بێسابی لە فیلمی جومانجی، بەخێربێیت بۆ دارستان ناسرا. لە ھەمان ساڵدا ڕۆڵی پام لە فیلمی بیوتی مارکدا بینی. دواتر ڕۆڵی سەرەکی لە دوو فیلمی ترسناکدا بینی، گۆزبەمپس ٢: ھالۆوینی جنۆکەیی کە لە ئۆکتۆبەری ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە، و ئەنابێل دێتەوە ماڵەوە کە لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە، ھەروەھا ڕۆڵی خۆی وەک بێسانی لە فیلمی جومانجی: ئاستی دواتر لە ساڵی ٢٠١٩دا دووبارە کردەوە کە بەدواداچوونەکەیە بۆ جومانجی: بەخێر بێیت بۆ جەنگەڵ.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
سوتاندنی بارەگای پارتی دیموکراتی کوردستان لە بەغدا (٢٠٢٠)

**سووتاندنی بارەگای پارتی دیموکراتی کوردستان لە بەغدا**، ھێرشێکە کە لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، بۆ سەر بارەگای لقی پێنجی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ناوچەی کەرادە لە بەغدا لە لایەن گرووپە لایەنگرە ئێرانییەکانی ناو حەشدی شەعبی ڕوویدا، دوابەدوای لێدوانەکانی سیاسەتوانی کورد ھۆشیار زێباری بوو، کە بە بێڕێزی دانرا بۆ میلیشیای ھێزەکانی حەشدی شەعبی دادەنرا، خۆپیشاندەران شتەکانی نێو بارەگاکەیان شکاند و ئاگریان تێبەردا.

## ھۆکارەکان
لە چاوپێکەوتنێکی تەلەڤیزیۆنیدا کە لە کەناڵی ئەلحورەی حکوومەتی ئەمەریکا بە زمانی عەرەبی لە بەرنامەی پایتەختی بڕیار (عاصمة القرار) ئەنجامی داوە، ھۆشیار زێباری سیاسەتوانی کورد و وەزیری پێشووی دەرەوەی عێراق داوای کرد، ناوچەی سەوز (کە زۆربەی بارەگاکانی حکوومەتی عێراقی تێدا ھەڵکەوتووە، جگە لە باڵیۆزخانەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و باڵیۆزخانەی شانشینی یەکگرتوو) لە توخمەکانی میلیشیاکانی ھێزەکانی حەشدی شەعبی و ئاسایشی ڕێگای نێوان ناوچەی سەوز و فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا ھەبێت. ھەروەھا ھۆشیار زێباری داوای کرد گۆڕانکاری لە دامەزراوەکانی حەشدی شەعبیدا بکرێت و بە ھێزێکی دەرچوو لە یاسای عێراقی دەزانێت.

## خۆپیشاندانەکان
ڕۆژی شەممە ١٧ی تشرینی یەکەم، سەدان کەس لە خۆپیشاندەران و لایەنگرانی حەشدی شەعبی ڕوویان لە بارەگای پارتی دیموکراتی کوردستان کرد لە بەغدا. بارەگای حیزبەکە ھێرشی کرایە سەر و ھەموو شتەکانی نێو بارەگاکە سووتێنرا، ھەروەھا خۆپیشاندەران ئاڵای کوردستانیان سووتاند، و خۆپیشاندەران وێنەی قاسم سولەیمانی فەرماندەی پێشووی سوپای پاسداران و جێگری بەرپرسی ھێزەکانی حەشدی شەعبی ئەبوو مەھدی موھەندیسیان بەرزکردەوە، کە لە سەرەتای مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٢٠ لە ھێرشێکی ئاسمانی ئەمریکیدا کوژران. لە ئەنجامی ئەوەش مستەفا کازمی، سەرۆک وەزیرانی عێراق لەو کاتەدا جەواد دەراجی سەرۆکی ھێزەکانی پاراستنی یاسای دەرکرد چونکە ھێزەکانی نەیانتوانی ڕووبەڕووی خۆپیشاندەران ببنەوە

## سەرچاوەکان

پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٠
پۆل:باشووری کوردستان
پۆل:دژەکوردبوون
پۆل:حەشدی شەعبی
پۆل:مێژووی باشووری کوردستان
ئۆپەراسیۆنی فەتحی ٥

**ئۆپەراسیۆنی فەتحی ٥** () ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی ئێران لە ١٤ی نیسانی ١٩٨٧ لە درێژەی شەڕی ئێران و عێراقدا بوو، کە بە سەرکردایەتیی سپای پاسداران و بەشداریی پێشمەرگە لە دژی سوپای عێراق ئەنجام درا. ئۆپەراسیۆنەکە بوو ھۆی ئەوەی ئێران بۆ ماوەی کاتی بتوانێت بەشێک لە ناوچەکانی دەوروبەری ماوەت و چوارتا لە پارێزگای سلێمانی کۆنترۆڵ بکات.

## سەرچاوەکان
پارتی دیموکراتی کورد لە لوبنان

**پارتی دیموکراتی کورد لە لوبنان** لقی لوبنانی پارتێکی ناسیۆنالیستی کوردی بە ھەمان ناوە کە بنکەکەی لە عێراقە و لە ساڵی ١٩٦٠ لەلایەن جەمیل میھۆ دامەزراوە و بنکەی لە لوبنانە. بەڵام تا ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٧٠ مۆڵەتی پێنەدرا.

جەمیل میھۆ پشتیوانی حکوومەتی عێراقی کرد کە لە دژی یاخیبووانی کورد کە بۆ سەربەخۆیی باشووری کوردستان دەجەنگان، و لەلایەن خۆڕاگرانی کورد لە عێراق گیرا و زیندانی کرا.

لە ئەنجامدا سەرکردایەتی حیزب گواسترایەوە بۆ کوڕەکەی بەناوی ڕیاد. کوڕێکی دیکەشی بە ناوی محەممەد لە زۆر بابەتدا لەگەڵ ھەڵوێستی بنەماڵەکەیدا ناکۆک بوو و ھەر بۆیە لە ساڵی ١٩٧٧دا بزووتنەوەی تایبەتی خۆی بەناوی پارتی دیموکراتی کورد - سەرکردایەتی کاتی دەستپێکرد.
## سەرچاوەکان

پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:حیزبەکانی لوبنان
ئۆپەراسیۆنی نەسری ٧

**ئۆپەراسیۆنی نەسری ٧** () ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی ئێران لە ٥ ھەتا ٦ی ئابی ١٩٨٧ لە درێژەی شەڕی ئێران و عێراقدا بوو، کە بە سەرکردایەتیی سپای پاسداران لە دژی سوپای عێراق ئەنجام درا. ئۆپەراسیۆنەکە بوو ھۆی ئەوەی ئێران بتوانێت بەرزاییەکانی بوڵفەت و دووپەزە لە سنووری شارستانی سەردەشت کۆنترۆڵ بکاتەوە.

## سەرچاوەکان
کامران حامیدی

**کامران حامیدی** (١٩٦٦ لە مەھاباد - ) نووسەر و ڕۆماننووسێکی کوردی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە.

## بەرھەمەکان
### ڕۆمان
* *[[زینوێ بەتەم]]*
* *[[خومارین]]*
* *[[گۆمی بەردەلانکێ]]*
* *[[مان و نەمان]]*

### چیرۆک
* *پەنجەرە*
* *نیسێ*

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:نووسەرانی کوردیی ناوەندی
پۆل:خەڵکی مەھاباد
فێرناندۆ سانتۆس (تۆپی پێ، لەدایکبووی ١٩٥٤)

**فێرناندۆ سانتۆس** (لەدایکبووی ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٤) ڕاھێنەری تۆپی پێ و یاریزانی پێشووی پورتوگالییە؛ و وەک بەرگریکار یاری کردووە.
لە ماوەی ھەشت وەرزدا کۆی گشتی ١٦١ یاری و دوو گۆڵی خولی نایابی پورتوگال کردووە، زۆربەی ژیانی وەرزشی لە یانەی ئیستۆریلی پورتوگالی بووە. لە یاریی کردن بووەتە ڕاھێنەری تۆپی پێ. ، چەند دەیەیەک وەک ڕاھێنەر کاری کردووە، لە ساڵی ١٩٨٨ لە یانە سەرەکییەکەی دەستیپێکردووە. سانتۆس پێنج نازناوی گەورەی لەگەڵ پۆرتۆ بەدەستھێنا. لە ١ی تەممووزی ٢٠١٠، سانتۆس وەک ڕاھێنەری نوێی ھەڵبژاردەی یۆنان دەستنیشانکرا، دوای ئۆتۆ ڕێھاگێل کە ماوەیەکی زۆرە لە پۆستەکەیدابوو و گرێبەستێکی دوو ساڵەی گرتەوە. سەرکردایەتی ھەڵبژاردەی یۆنان کرد لە جامی جیھانی و جامی نەتەوەکانی ئەورووپا. لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤ سانتۆس وەک ڕاھێنەری نوێی پورتوگال ھەڵبژێردرا، دوای ئەوەی پاولۆ بێنتو بەھۆی خراپی ئەنجامەکانەوە لە کارەکەی دوورخرایەوە. یەکەم یاری ڕاھێنەرایەتی لە ١٤ی تشرینی یەکەم لە بەرامبەردانیمارک بوو بۆ پاڵاوتنەکانی یۆرۆی ٢٠١٦ کە بە ئەنجامی ١–٠ یاریییەکەیان بردەوە. دواتر سەرکردایەتی ھەڵبژاردەی پورتوگالی کرد لە بەدەستھێنانی یۆرۆی ٢٠١٦ و خولی نەتەوەکانی ئەورووپای  ٢٠١٩ کە دوو نازناوی گەورە بوون لە مێژووی وڵاتەکەدا، لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، دوای ڕەخنەی بەردەوام لەسەر تاکتیکی بەرگری و شێوازی یاریکردنی، لە کارەکەی دوورخرایەوە. ساڵی دواتر پۆستی بەڕێوەبەری یانەی پۆڵەندا وەرگرت و لە مانگی ئەیلوولدا لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، سانتۆس وەک ڕاھێنەری نوێی پۆڵەندا دەستنیشانکرا، لە شوێنی چیسلاڤ میچنیڤیچ گرتەوە کە دوای ماوەیەکی کەم لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ وازی لەو پۆستە ھێنابوو. ڕەخنەی زۆری لێگیرا بەھۆی شێوازی یاریکردنی و ھەڵبژاردنی یاریزانەکانی و کەمی ئامادەبوونی لە یارییەکانی خول و جامی پۆڵەندا، شکستەکانی بە مۆڵدۆڤا و ئەلبانیا لە قۆناغی پاڵاوتنەکانی یۆرۆی ٢٠٢٤ بووە ھۆی ئەوەی ھاندەران داوای دوورخستنەوەی بکەن، کە ڕوویدا لە ١٣ی ئەیلوول.سانتۆس جگە لە زمانی پورتوگالی، بە زمانی ئینگلیزی و یۆنانییش قسە دەکات.

## نازناوەکان
### ڕاھێنەر
**پۆرتۆ**
* خولی نایابی پورتوگال: ١٩٩٨–٩٩
* جامی پورتوگال: ١٩٩٩–٢٠٠٠، ٢٠٠٠–٠١
* جامی سوپەری پورتوگال: ١٩٩٨، ١٩٩٩

**ئەسینای پایتەخت**
* جامی تۆپی پێی یۆنان: ٢٠٠١–٢٠٠٢

**پورتوگال**
* جامی نەتەوەکانی ئەورووپا: 2016
* خولی نەتەوەکانی ئەورووپا: 2018–19
* پلەی سێیەمی جامی کیشوەرەکانی فیفا: 2017

**تاکە کەسی**
* باشترین ڕاھێنەری ساڵی یۆنان لە خولی سوپەر لیگ: ٢٠٠١–٠٢, ٢٠٠٤–٠٥, ٢٠٠٨–٠٩, ٢٠٠٩–١٠
* باشترین ڕاھێنەری خولی سوپەرلیگ یۆنان: ٢٠٠٠–٢٠١٠
* باشترین ڕاھێنەری وەرزشی لە یۆنان: ٢٠١١, ٢٠١٣
* باشترین ڕاھێنەری ساڵی ئەورووپا – خەڵاتی ئەلف ڕامسی: ٢٠١٦
* باشترین ڕاھێنەری نیشتمانی جیھانی IFFHS: 2016, 2019
* باشترین ڕاھێنەری پیاوانی فیفا: ٢٠١٦ (پلەی سێیەم)
* گلۆبۆس دی ئۆرۆ – باشترین ڕاھێنەری پیاو: ٢٠١٧
* PFA پلاتینیۆم کویناس: 2019

## سەرچاوەکان

پۆل:براوەکانی گۆڵدن گڵۆبس (پورتوگال)
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە یۆنان
پۆل:ڕاھێنەرانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠١٦
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
عەلی سەیاد شیرازی

**عەلی سەیاد شیرازی** (١٣ی حوزەیرانی ١٩٤٤ – ١٠ی نیسانی ١٩٩٩) کەسایەتییەکی سەربازیی ئێرانی و ئەندامی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران بوو. ئەو لە ساڵانی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٦، وەکوو سێیەمین فەرماندەی ھێزی وشکانیی سوپا کاری دەکرد.

دوای دەستلەکارکێشانەوەی لە فەرماندەییی ھێزی وشکانیی سوپا، بووبە ئەندامی ئەنجومەنی باڵای بەرگری. سەیاد شیرازی یەکێک لە فەرماندەکانی بەشدار لە شەڕی ئێران و عێراقدا بوو. ئەو لە ١٠ی نیسانی ١٩٩٩دا، لە تاران و لەبەردەم ماڵەکەیدا لەلایەن ئەندامانی ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقەوە تیرۆرکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
پۆل:مردووانی ١٩٩٩
ڕۆبێرتۆ مارتینێز

**ڕۆبێرتۆ مارتینێز مۆنتۆلیو** لەدایکبووی ١٣ی تەمموزی ١٩٧٣، ڕاهێنەری پیشەگەری تۆپی پێی  ئیسپانییە و پێشتر یاریزانی پیشەگەربوو و لە ئێستادا  ڕاهێنەری هەڵبژاردەی پورتوگالە .

مارتینێز وەک یاریزانێکی ناوەڕاست یاری کردووە ، یەکەم یاری ڕکابەریی خۆی بۆ تیپی لاوانی یانەکە ئەنجامداوە کاتێک تەمەنی نۆ ساڵ بووە. لە هەموو ئاستەکانی تۆپی پێی لاوان بۆ یانەکە یاری کردووە پێش ئەوەی لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا بچێتە ڕیاڵ زاراگۆزا.   لە یانەی ڕیال زاراگۆزا  نازناوی جامی شای ئیسپانیا بەدەستهێناوە . ساڵێک لە یانەی سی ئێف بالاگێری خولی خوارەوە بوو، پێش ئەوەی گرێبەست لەگەڵ یانەی ویگان ئەتلەتیکی خولی پلە سێی ئینگلیزی واژۆ بکات. بەهۆی ئەوەی بووە بەشێک لە تیپێکی بچووکی ئیسپانی لە یانەکەدا کە بە "سێ ئامیگۆ" ناسراوە شانبەشانی خیسۆس سێبا و ئیسیدرۆ دیاز ، بۆ ماوەی شەش ساڵ یاریزانێکی ئاسایی تیپی یەکەم بووە، ئەمەش درێژترین ماوەی بووە کە لە یەکێک لە یانەکاندا بەسەری بردووە، نازناوی خولی پلە سێ و جامی خولی بەدەستهێنا. پاشان ڕووی لە یانەی مازەروێڵی سکۆتلەندی کرد، دواتر ڕووی لە یانەی والساڵ کرد، پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٣ پەیوەندی بە یانەی سوانزی سیتی بکات. بووە کاپتنی یانەکە و یارمەتی تیپەکەی دا بۆ ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٥ سەرکەوتن بۆ خولی یەکەم بەدەستبهێنێت. لە ساڵی ٢٠٠٦ ڕووی لە شاری چێستەر سیتی کرد، و دیسانەوە هەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ببێتە کاپتن.

دواتر لە ساڵی 2009 وەک ڕاهێنەر پەیوەندی بە یانەی ویگان ئەتلەتیکەوە کرد و یارمەتی یانەکەی دا بۆ ماوەی سێ وەرزی لەسەریەک لە دابەزین دوور بکەوێتەوە. لە وەرزی چوارەمدا ویگان دابەزی ، بەڵام لە ساڵی 2013 جامی یەکێتی ئینگلتەرای بەدەستهێنا بۆ یەکەمجار لە مێژووی یانەکەدا. لە کۆتایی ئەو وەرزەدا بووە بەڕێوەبەری یانەی ئێڤەرتۆن و لە یەکەم وەرزیدا لە یانەکەدا پلەی پێنجەمی بەدەستهێنا. لە مانگی ئایاری ٢٠١٦ وەک ڕاهێنەری یانەکەیان لە پلەی ١٢ دوورخرایەوە، لە مانگی ئابی ٢٠١٦ بووەتە ڕاهێنەری بەلجیکا. مارتینێز ڕێنمایی کرد بۆ پلەی سێیەم لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨, باشترین پێگەی خۆیان لەم پێشبڕکێیەدا، هەروەها پلەی یەکەمی بۆ بەلجیکا لە ڕیزبەندی جیهانی فیفا لە 2018 تا 2022 بەدەستهێنا. دوای جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ دەستی لە کاری ڕاهێنەرایەتی بەلجیکا کشاندەوە . لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٣ وەک ڕاهێنەری پورتوگال دەستنیشانکرا.

## ڕێزلێنان

### یاریزان
**ڕیاڵ زاراگۆزا**

* جامی شای ئیسپانیا : 1993-94 

**ویگان ئەتلەتیک**

* خولی تۆپی پێ خولی سێیەم : 1996-97 
* جامی خولی تۆپی پێی ئینگلیزی : 1998-99 

**سوانزی سیتی**

* جامی خولی تۆپی پێ: ٢٠٠٥-٢٠٠٦ 

**تاکە کەسی**

* باشترین تیپی ساڵی PFA : 1995–96 خولی سێیەم, 1996–97 خولی سێیەم

### بەڕێوەبەر
**سوانزی سیتی**

* خولی نایابی ئینگلیزی خولی پلە یەک : ٢٠٠٧-٢٠٠٨ 

**ویگان ئەتلەتیک**

* جامی یەکێتی ئینگلتەرا : 2012-13 

**بەلجیکا**

* پلەی سێیەمی جامی جیهانی فیفا : 2018 

**تاکە کەسی**

* باشترین بەڕێوەبەری خولی یەکەم : 2007–08 
* باشترین بەڕێوەبەری مانگی تۆپی پێ خولی یەک : تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ ،  کانوونی دووەمی ٢٠٠٧،  ژانویەی ٢٠٠٨ 
* باشترین ڕاهێنەری پریمەرلیگ : نیسانی ٢٠١٢ 
* باشترین ڕاهێنەری جامی یەکێتی ئینگلتەرا : 2012–13 
* باشترین ڕاهێنەری وەرزشی بەلجیکا : 2018 
* پاڵێوراوانی فیفا بۆ ڕاهێنەری پیاوان : 2018 

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە پرتغال
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن بی
پۆل:یاریزانانی تێرسێرا دیڤیسیۆن
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
زیکۆ (تۆپی پێ)

**ئارسەر ئەنتونس کۆیمبرا** (لەدایکبووی ٣ی ئازاری ١٩٥٣)، زیاتر بە **زیکۆ** ناسراوە، ڕاھێنەری تۆپی پێی بەڕازیلییە و یاریزانی پێشووە و وەک یاریزانی ھێڵی ناوەڕاستی ھێرشبەر یاری کردووە. زۆرجار پێی دەوترێت " پێلێی سپی "، یاریزانێکی داھێنەر بوو، خاوەنی لێھاتوویی تەکنیکی نایاب و باشترین پاسدەرەکان دادەنرێت تا ئێستا، ھەروەھا یەکێک لە گەورەترینەکان یاریزانانی ھەموو سەردەمێک. ھەروەھا بە گەورەترین یاریزانی بەڕازیلی دادەنرێت کە ھەرگیز جامی جیھانیی نەبردبێتەوە. زۆرترین گۆڵی لە لێدانی سزای ڕاستەوخۆ تۆمارکردووە، بە ١٠١ گۆڵ.لە ساڵی ١٩٩٩ زیکۆ پلەی حەوتەمی بەدەستھێنا لە دەنگدانی باشترین یاریزانی سەدەی فیفا، لە ساڵی ٢٠٠٤ ناوی لە لیستی ١٠٠ی فیفای گەورەترین یاریزانە زیندووەکانی جیھاندا بوو. پێلێ کە بە یەکێک لە گەورەترین یاریزانەکانی ھەموو سەردەمێک دادەنرێت، دەڵێت «بەدرێژایی ساڵان، یەک یاریزان کە لە من نزیکترین بووە زیکۆ بووە».زیکۆ بە تۆمارکردنی ٤٨ گۆڵ لە ٧١ یاری فەرمی لەگەڵ بەڕازیل، پێنجەم گۆڵکاری ھەڵبژاردەکەیە. لە جامی جیھانی ١٩٧٨ و ١٩٨٢ و ١٩٨٦ نوێنەرایەتی بەڕازیلی کردووە. ئەوان ھیچ کام لەو پاڵەوانێتییانەیان نەبردەوە، ھەرچەندە پێکھاتەی ساڵی ١٩٨٢ بە یەکێک لە گەورەترین پێکھاتەی نیشتمانی بەڕازیل دادەنرێت تا ئێستا. زۆرجار زیکۆ بە یەکێک لە باشترین یاریزانەکانی مێژووی تۆپی پێ دادەنرێت کە ئەندامی پێکھاتەیەکی براوەی مۆندیال نەبووە. وەک باشترین یاریزانی ساڵی ١٩٨١ و ١٩٨٣ ھەڵبژێردرا.زیکۆ ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی ژاپۆن بووە، لە مۆندیالی ٢٠٠٦ بەشداری کردووە و جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠٠٤ی بەدەستھێناوە، ھەروەھا فەنەرباخچە کە لە ساڵانی ٢٠٠٧–٢٠٠٨ لەژێر فەرمانی ئەودا پلەی چارەکی کۆتایی بووە لە چامپیۆنزلیگ. لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٠٩ وەک سەرۆکی ڕاھێنەری یانەی سی ئێسکا مۆسکۆ ڕاگەیەندرا. لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٠٩، زیکۆ لەلایەن یانەی ئۆڵۆمپیاکۆسی یۆنانی بۆ ماوەی دوو ساڵ گرێبەستی لەگەڵ کرا، دوای ئەوەی تیموری کێتسبایا ڕاھێنەری پێشووی یانەکە دوورخرایەوە. دوای چوار مانگ، لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٠ لە کارەکەی دوورخرایەوە لە ٢٨ی ئابی ٢٠١١ گرێبەستێکی لەگەڵ یەکێتیی تۆپی پێی عێراق واژووکرد و بۆ یەکەمجار لە ٢ی ئەیلوولی ٢٠١١ لە یارییەکدا بەرامبەر ئوردن ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی عێراق بوو. زیکۆ لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ دەستی لە پۆستی ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی عێراق کێشایەوە، دوای کەمێک زیاتر لە ساڵێک لە پۆستەکەیدا و ڕای گەیاند، یەکێتی تۆپی پێی وڵاتەکەی نەیتوانیوە مەرجەکانی گرێبەستەکەی جێبەجێ بکات. لە ٢١ یاریدا لەگەڵ عێراق دە بردنەوە و شەش یەکسانبوون و پێنج دۆڕانی ھەبووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 

پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە یۆنان
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٧٩
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل
پۆل:فیفا ١٠٠
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی
ھێرشکردنە سەر باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە بەغدا (٢٠١٩)

**ھێرشکردنە سەر باڵیۆزخانەی ئەمریکا**، ھێرشێکە کە لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، بۆ سەر بارەگای باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە ناوچەی سەوز لە بەغدا، لەلایەن میلیشیاکانی لایەنگری ئێران لە ھێزەکانی حەشدی شەعبی ڕوویدا، خۆپیشاندەران بە ھەڵگرتنی ئاڵای حەشدی شەعبی و حیزبووڵڵای عێراق ھێرشیان کردە سەر باڵەخانەکە و سەرکەوتوو بوون لە ھێرشکردنە سەر حەوشەی دەرەوەی باڵیۆزخانەکە، و ھەڵیانکوتایە سەر خاڵێکی ئەمنی لە دەروازەی کۆمەڵەی باڵیۆزخانەی ئەمریکا و ئاگریان تێبەردا، وەک وەڵامدانەوەیەک بۆ ھێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا لە ڕۆژی یەکشەممە ٢٩ی کانوونی یەکەم، دژی بنکە سەربازییەکانی کەتیبەکانی حزبووڵڵای عێراق. لە بەیاننامەیەکدا سەرۆک کۆماری عێراق ڕای گەیاند: «ھەوڵدان بۆ ھێرشکردنە سەر باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە بەغدا پێشێلکردنی ڕێککەوتنە نێونەتەوەیییەکانە کە بە حکوومەتی عێراقەوە پابەندە». 

## کشانەوە
ڕۆژی چوارشەممە ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، سەرجەم ئەندامانی میلیشیای حەشدی شەعبی لە دەوروبەری باڵیۆزخانەی ئەمەریکا لە بەغدا کشانەوە، ھەروەھا ئەو چادرە دانیشتنانەیان لابرد کە لەو شوێنە دانرابوون. لە بەیاننامەیەکی سوپای عێراقدا ھاتووە کە سەرجەم خۆپیشاندەران کشاونەتەوە، ھێزە ئەمنییەکانی عێراقیش تەواوی دەوروبەری باڵیۆزخانەکەیان کۆنترۆڵ کردووە. لە بەیاننامەیەکدا، حەشدی‌ شەعبی داوای لە ھەموو ئەوانەی لە نزیک باڵیۆزخانەکە دەکەن، «وەک ڕێزێک» بۆ بڕیارەکەی حکوومەتی عێراق بکشێنەوە، کە داوای چۆڵکردنی شوێنەکەی دەکرد.
## سەرچاوەکان

پۆل:ڕووداوەکانی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ لە عێراق
پۆل:سەرۆکایەتیی دۆناڵد ترامپ
محەممەد برووجێردی

**محەممەد برووجێردی** (؛ ١٩٥٥ – ٢٢ی ئایاری ١٩٨٣) کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و فەرماندەیەکی سپای پاسداران بوو. ئەو ڕۆڵێکی سەرەکیی گێڕا لە کۆنتڕۆڵکردنەوەی ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەلایەن ھێزەکانی ئێرانەوە، کە لە دەست حیزبە کوردییەکاندا بوون. برووجێردی لە ٢٢ی ئایاری ١٩٨٣دا، لە ڕێگای مەھاباد بۆ نەغەدە بەھۆی تەقینەوەی مین کوژرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥
پۆل:مردووانی ١٩٨٣
گۆمی بەردەلانکێ

**گۆمی بەردەلانکێ**

## ناوەرۆک

## کوردتە

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان
پۆل:کتێبە کوردییەکان
پۆل:ڕۆمانەکان
کەتیبەکانی ڕەوتی ڕیسالی

**کەتیبەکانی ڕەوتی ڕیسالی** یەکێکە لە کوتلە چەکدارە شیعەکانی ناو ھێزەکانی حەشدی شەعبی، کەتیبەکە دوای فەتوای جیھادی کیفایی کە لەلایەن دەسەڵاتی باڵای ئایینی عەلی سیستانی دەرچووە، دوای ئەوەی داعش پارێزگای نەینەوا و بەشێکی گەورەی پارێزگاکانی عێراقی کۆنترۆڵکرد. کەتیبەکە لەلایەن شێخ عەدنان شەحمانی، ئەندامی پەرلەمانی عێراقەوە دامەزراوە لە دەوڵەتی یاسا کە نزیکە لە نووری مالیکی سەرۆک وەزیرانی پێشووی عێراق، بۆ بەرگریکردن لە مەزارگە پیرۆزەکان، پاراستنی پشتێنەی بەغدا، و شەڕ لەدژی داعش، کەتیبەکە بەشداری زۆر شەڕیان کرد، لەوانە ڕزگارکردنی جوورف ئەلسەخر، ئامرلی، سامەڕا، و کەرمە.

## سەرچاوەکان

پۆل:حەشدی شەعبی