open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
محەممەد سادقی (ئەکتەر)

**محەممەد سادقی** (؛ لەدایکبووی ٣٠ی ئایاری ١٩٥٧ لە مەشھەد، ئێران) ئەکتەرێکی ئێرانییە. لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا بڕوانامەی دبلۆمی وەرگرتووە و لە دوو بواری پیشەسازی خۆراک و میکانیکی مەکینەی کشتوکاڵی وەرگیراوە، بەڵام حەزی لە ھیچ کام لەو بوارانە نەبووە و بەپێچەوانەی ویستی خۆی بووە، بۆیە چووەتە دەرەوەی وڵات بۆ درێژەدان بە خوێندن. سادقی لە ئەمریکا لە زانکۆی ویلایەتی ویسکۆنسن بەکالۆریۆس و ماستەر و دکتۆرا لە بواری زانستە پەیوەندییەکان و ھونەرەکانی پەیوەندی و پەیوەندییە جەماوەرییەکان بەدەست ھێناوە. ھەروەھا لە چەندین قوتابخانەی نواندن خوێندوویەتی لەوانە سەنفۆرد مایسنەر و لی شتراوس بێرگا بۆ تەواوکردنی خوێندن لە بەشی نواندن. ساڵی ١٩٩١ گەڕایەوە بۆ ئێران.

## زنجیرەکان
* Reign of Love (2000)
* The Green Star (2004)
* Abraham: The Friend of God (2008)
* Mokhtarnameh (2010–2011)

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* بانکی زانیاری گشتگیری سینەمای ئێران 

پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم
ھیچ شتێک نییە بۆ لەدەستدان

**ھیچ شتێک نییە بۆ لەدەستدان** () فیلمێکە لە دەرھێنانی ستیڤ ئۆدیکیرک و لە ساڵی ١٩٩٧ بەرھەم ھێنراوە.

## کورتە
کاتێک نیک بۆی دەردەکەوێت ھاوسەرەکەی پەیوەندی ھەیە لەگەڵ بەڕێوەبەرەکەی، سواری ئۆتۆمبێلەکەی دەبێت و بە سەرشێتانە لێی دەخوڕێت بۆ شوێنێکی نادیار. لەڕێگادا لەلایەن گەنجێکەوە ئۆتۆمبێلەکەی دەدزرێت و پەیوەندی ھاوڕێیەتی لەنێوانیان دروست دەبێت.

## ڕۆڵەکان
* تیم ڕۆبینز وەک نیک بیم
* مارتن لۆڕێنس وەک تێرێنس پاوڵ "تی پاوڵ" دەیڤدسۆن
* جۆن سی. مەکگینلی وەک دەیڤس "ریگ" لانلۆ
* جیانکارلۆ ئیسپۆزیتۆ وەک چارڵز "چارلی".
* مایکل مەککەین وەک فیلیپ "پی.بی. بارۆ".
* کێلی پرێستۆن: وەک ئان بیم
* ڕێبێکا گەیھارت: وەک دانیال
* سامێر گراھام: وەک لیزا دەیڤدسۆن
* مارکوس تی پاولاک وەک جۆی دەیڤدسۆن
* پێنی بەی بریجس وەک تۆنیا دەیڤدسۆن

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین
پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٧
پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی
پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە کۆمیدییە تاوانکارییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان کە لە نیوجیرسی وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان
پۆل:فیلمەکان کە لە ئەریزۆنا داندراون
پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی ستیڤ ئۆیدکێرک
پشیلە ڕەشەکە (گۆڤاری ئەمریکی)

alt=A black cat in a nautical jacket stands on two legs at the wheel of a boat|وێنۆک|بەرگی گۆڤاری پشیلە ڕەشەکە ئابی ١٨٩٦؛ هونەرمەند: نێلی لیتلهێڵ ئومبستایتەرە
**پشیلە ڕەشەکە** (بە ئینگلیزی: The Black Cat) گۆڤارێکی خەیاڵی ئەمریکی بوو کە لە ساڵی ١٨٩٥ لەلایەن هێرمان ئومبستاتەرەوە دروستکرا، سەرەتا لە شاری بۆستن لە ویلایەتی ماساچووسیتس بڵاوکرایەوە. گۆڤارەکە تەنها کورتە چیرۆکی بڵاودەکردەوە، و ناوبانگێکی زۆری هەبوو لە ڕەسەنایەتی و هاندانی نووسەرانی نوێ. نرخی بەرگەکە کەم بوو، تەنها پێنج سەنت بوو، گۆڤارەکە بە پشت بەستن بە لێهاتویی پارەی دەدا بە نوسەران نەک لەبەر درێژای چیرۆک، و ئامادەبوو چیرۆکی نووسەرانی نوێ بکڕێت و پێداگری لەسەر نوسەرە بەناوبانگەکان نەدەکرد.

لە لاپەڕەکانیدا چەندین نووسەری ناسراو دەرکەوتن.  دوان لە ناسراوترینیان بریتی بوون لە جەک لەندەن کە چیرۆکەکەی لە ساڵی ١٨٩٩دا بەناوی "هەزار مەرگ" بوو، هەر لەو کاتە بوو کە خەریک بوو دەستبەرداری کاری نوسەری دەبوو. هەروەها هێنری میلەر کە یەکەم بەرهەمی چاپکراوی چەند ڕەخنەیەکی خەیاڵی بوو لە ساڵی ١٩١٩ لە ڕۆژنامەکە بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ١٩١٢دا، ئومبستایتەر گۆڤارەکەی بە ساموێل کاسینۆ، بڵاوکەرەوەی گۆڤاری لیتل فۆلکس فرۆشت. گۆڤارەکە لە ساڵی ١٩١٩ بە کۆمپانیای فۆکس فیلم فرۆشرا، بەڵام تەنها ساڵێکی دیکە لە ژیاندا مایەوە.  لە ساڵی ١٩٢٢ لەلایەن ویلیام کەین زیندووکرایەوە، بەڵام لە سەرەتای ساڵی ١٩٢٣دا بۆ هەمیشە بڵاوبوونەوەی گۆڤارەکە وەستا.

## مێژووی بڵاوکردنەوە
وێنۆک|پشیلە ڕەشەکە،نیسانی ١٨٩٦؛ هونەرمەند نێلی لیتلهێڵ ئومبستایتەرە
پشیلە ڕەشەکە لەلایەن هێرمان ئومبستاتەرەوە دامەزرا، کە تا کۆتاییەکانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو لە بالتیمۆر لە بواری ڕیکلام و بڵاوکردنەوەدا بەناوبانگ بوو لە ساڵی ١٨٨٦ هەوڵیدا گۆڤارێک لە بۆستن دابمەزرێنێت، پێشنیاری کرد نرخی گۆڤارەکەی بە دە سەنت دابنرێت، بەڵام نەیتوانی پارەکەی پەیدا بکات. هێرمان ماوەیەک لە بەریتانیا کاری کردووە، بەڵام سامانەکەی لەدەستدا و گەڕایەوە ئەمریکا، ماوەیەک لە کالیفۆرنیا بەسەر برد پێش ئەوەی لە نزیکەی ساڵی ١٨٩١ لە بۆستن نیشتەجێ بێت.

دیسانەوە هەوڵیدا سەرمایەیەک بدۆزێتەوە بۆ دەستپێکردنەوەی گۆڤارێک و دیسانەوە ڕەتکرایەوە. دواجار لە ساڵی ١٨٩٥دا گۆڤاری پشیلە ڕەشەکەی خستە بازاڕەوە، دوای ئەوەی پارەیەکی زۆری پاشەکەوت کردبوو کە بتوانێت لەسەر داهاتی خۆی دەست پێبکات.

## ناوەڕۆک و پێشوازی
کاتێک گۆڤاری پشیلە ڕەشەکە خرایە بازاڕەوە، ئامانجی ئومبستایتەر بڵاوکردنەوەی ئەو چیرۆکانە بوو کە "نائاسایی و ناوازە" بوون.چیرۆکەکان چەشتی ترسناکیان لەخۆ نەگرتبوو لە ڕێنمایەکانی گۆڤارەکە بۆ نوسەران هاتبوو کە ئارەزووی چیرۆکە ترسناکەکان ناکەن.

لە ژمارەی یەکەمی گۆڤارەکە سێ چیرۆکی خودی ئومبستاتەر لەخۆگرتبوو، دوو چیرۆکیان بە ناوی ساختە و چوار چیرۆکیش لەلایەن نووسەرانی دیکەوە نوسرابوون.پێداچوونەوەکانی ژمارەی یەکەم ئەرێنی بوون بەرگی گۆڤارەکە بە هونەری و نایاب وەسف کرا

## بەستەری دەرەکی
کتێبی دەنگی پشیلەی ڕەش لە LibriVox

## سەرچاوە

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* London, Jack (1911). "". In   Retrieved November 21, 2022.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## سەرچاوەکان
بیژەن ئەرژەن

**بیژەن ئەرژەن** (لەدایکبووی ٢٦ی تشرینی دووەمی ١٩٦٩ لە کرماشان - ) شاعیر و گۆرانینووس و نووسەری کوردی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە کە بە دوو زمانی کوردی و فارسی شیعر و چیرۆک دەنووسێت. ئەو بۆ یەکەم جار شێوازێکی نوێ لە غەزەڵ بەدیھێنا کە ناوی «ئەوپەرغەزەڵ»ی لەسەری دانا. لە بیژەن ئەرژەن وەکوو یەکێک لە بەناوبانگترین شاعیرانی چوارینەبێژی ئێستاکەی زمانی فارسی ناو دەبرێت.

## بەرھەمەکان
### بە فارسی
* *کەراسێک لە ئاخم بۆت ھەیە* (بە فارسی: پیراھنی از آە برایت دارم) (دەفتەری چوارخشتی)، کرماشان: پەخشانگەی باخی ئەوریشم، ١٩٩٨.
* *ڕەنگی ھەنار* (بە فارسی: رنگ انار) (کۆمەڵێک چوارینە، غەزەڵ و ئەوپەڕغەزەڵ)، تاران: پەخشانگەی دامەزراوەی کەڵتووری ھونەریی میھرتابان، ٢٠٠٣.
* *بێیەکتربووان* (بە فارسی: بی‌ھم شدگان) (کۆمەڵە چوارینە)، پەخشانگەی ھەزارەی قەقنەس، دامەزراوەی خوێندنەوەی کۆمەڵایەتیی ماھنەوەشتە، ٢٠٠٥.
* *چل کلیل* (بە فارسی: چھل کلید) (ھەڵبژاردەی شیعرەکان، چوارینە و غەزەڵ)، پەخشانگەی تکا، ٢٠٠٨.
* *چوارینەکانی بیژەن ئەرژەن،* (بە فارسی: چارانەھای بیژن ارژن) پەخشانگەی کتاب نەشر، ۱۳۹۲.
* *سات چەنە؟ دیری دیر بوو* (ڕۆمان)، بە دوو زمانی فارسی و کوردی، پەخشانگەی دیباچە، ٢٠٢٠.

### بە کوردی
* ئەرژەن، ب‍ی‍ژەن، *سات چەنە؟ دیری دیر بوو*، کرماشان: دیباچە، ٢٠٢٠.
* ئەرژەن‌، ب‍ی‍ژەن‌، *شیرین‌خەو: وە زوان بیژەن ئەرژەن*، کرماشان: دیباچە‫، ٢٠٢٠.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩
پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باشووری
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:نووسەرانی کوردیی باشووری
جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١١

**جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١١،** ١٥ھەمین خولی جامی نەتەوەکانی ئاسیا بوو، کە پاڵەوانێتییەکی نێودەوڵەتی تۆپی پێی چوار ساڵە یە و لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا (AFC) ڕێکدەخرێت. لە نێوان ٧–٢٩ی کانوونی دووەم لە وڵاتی قەتەر بە بەشداری ١٦ ھەڵبژاردە بەڕێوەچوو. ئەمە دووەمجار بوو وڵاتی قەتەر میوانداری یارییەکان بکات دوای ساڵی ١٩٨٨. ژاپۆن دوای بردنەوەی لە ئوسترالیا بە ئەنجامی ١–٠ جامی پاڵەوانێتییەکەی بەدەستھێنا و مافی بەشداریکردنی لە جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣ لە بەرازیل وەک نوێنەری یانەی ئەی ئێف سی بەدەستھێنا.

## پاڵاوتن
ئەو تیپانەی کە پلەی یەکەم و دووەم و سێیەمیان بەدەستھێنا لە جامی ئاسیای ٢٠٠٧، و وڵاتی میواندار، بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ بۆ پاڵەوانێتییەکە سەرکەوتن.

### پێرستی ھەڵبژاردە پاڵاوتەکان

## تیروپشک
تیروپشکی جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١١ لە ٢٣ی نیسانی ٢٠١٠ لە شاری دەوحەی پایتەختی قەتەر بەڕێوەچوو. ولاتی خانەخوێ کە قەتەر بوو لە نێو کۆمەڵەی یەکەمدا دانرا. ولاتی خانەخوێ کە قەتەر بوو لە نێو کۆمەڵەی یەکەمدا دانرا. ھەڵبژاردەکان بەپێی ئاستەکان دابەشی چوار ئاستکرا. ڕیزبەندی فیفا لە مانگی نیسانی ٢٠١٠ لە کەوانەدا دەستنیشانکراوە.

## شوێن
## ئەنجامی کۆمەڵەکان
### کۆمەڵەی یەکەم

----

----

### کۆمەڵەی دووەم

----

----

### کۆمەڵەی سێیەم

----

----

### کۆمەڵەی چوارەم

----

----

## قۆناغە کۆتایییەکان

ھەموو کاتەکان کاتی بەکاتی ناوچە عەرەبییەکان (AST) – UTC+٣

### پێش کۆتایی

----

----

----

### پێش کۆتایی

----

### یاریی پلەی سێیەم

### کۆتایی

## ڕیزبەندی کۆتایی

## سەرچاوەکان

پۆل:جامی نەتەوەکانی ئاسیا بۆ تۆپی پێی ٢٠١١
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی
بابەک دەوڵەتی

**بابەک دەوڵەتی** (١٩٧٤ لە کرماشان - ) شاعیر و گۆرانینووسی کوردی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە.

 ئەو کارەکانی خۆی بە دوو زمانی کوردی و فارسی دەنووسێت و یەکەمین کتێبی کۆمەڵە چوارینە بە کوردیی باشووریی بڵاو کردووەتەوە.

## بەرھەمەکان
### بە فارسی
* *نووسراوەکانی بەردێک* (بە فارسی: دست‌نوشتەھای یک سنگ)، پەخشانگەی مدیا، ٢٠٠٥.
* *سڵاو خویشکی باران* (بە فارسی: سلام خواھر باران)، پەخشانگەی تکا، ٢٠٠٨.
* *ھەزار ساڵ خوێ لە ژێر پێڵەکانمدایە*، (بە فارسی: ھزار سال نمک زیر پلک‌ھای من است) پەخشانگەی شانی، ٢٠١٤.
* *غەزەڵی سەدە* (بە فارسی: غزل قرن)، لەگەڵ پەیمان سولەیمانی، پەخشانگەی دیباچە، ٢٠١٦.
* *لەم ھەردەیە ڕووداوێکی تازە نییە* (بە فارسی: در این بیابان اتفاق تازەیی نیست)

### بە کوردی
* *خەو*، وێڕای وەرگێڕانی فارسی لە مریەم سەفەرزادە، کرماشان: پەخشانگەی دیباچە، ٢٠٢٠.
* *خان*، وێڕای وەرگێڕانی فارسی لە مریەم سەفەرزادە، کرماشان: پەخشانگەی دیباچە، ٢٠٢١.
* *ڕێ*، وێڕای وەرگێڕانی فارسی لە مریەم سەفەرزادە، کرماشان: پەخشانگەی دیباچە، ٢٠٢٤.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤
پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باشووری
یواخیم پیپەر

**یواکیم پیپەر**      مەیدانی لە **کەشتیی وافن-SS** لە کاتی جەنگی جیهانی دووەم و دەستی ڕاستی هاینریچ هیملەر لە نێوان تشرینی دووەمی ١٩٤٠ و ئابی ١٩٤١.

لە بەرەی ڕۆژهەڵات لە دژی سوپای سوور و لە بەرەی ڕۆژئاوا لە دژی هاوپەیمانان شاهیدی جەنگی جیهانی دووەم بووە. پایپەر بە تاوانی جەنگی لە بەلجیکا و ئیتاڵیا سزا درا . بەڵام لە ساڵی ١٩٦٨ دادگاکانی ئیتاڵیا و ئەڵمانیا ڕایانگەیاند کە بەڵگەی پێویست نییە بۆ ئەوەی ئەو تاوانانە سزا بدرێت و بە ئەگەرێکی زۆرەوە بێتاوان بووە، لە مانگی تەمموزی ١٩٧٦دا کۆچی دوایی کردووە و لە فەرەنسا ژیاوە، و دوای ئەوەی ماڵەکەی هێرش کراوەتە سەری، کوژراوە کۆکتێلی مۆلۆتۆڤ .

بیبەر لە شوێنی نیشتەجێبوونی خۆی لە فەرەنسا هەستی بە مەترسی کرد و خێزانەکەی ڕەوانەی ئەڵمانیا کرد، شەوی ١٤ی تەمموزی ١٩٧٦ تەقەیەک لە ماڵەکەیدا ڕوویدا، کە بە مردنی کۆتایی هات و گوللەیەک دەچێتە ناو سنگی و ماڵەکەی سووتاوە، فەرەنسییەکان دەسەڵاتداران تەرمی سووتاوەکەی دۆزیەوە، تاوانبارانیش دەستگیر نەکراون.

;

پۆل:مردووانی ١٩٧٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٥
پۆل:پۆلی کۆمنز بە بەستەری خۆماڵیی یەکسان لەگەڵ ویکیدراوە
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی
گیڤاریزم

**گیڤاریزم** بیردۆزێکی شۆڕشی کۆمۆنیزم و ستراتیژییەکی سەربازییە لە شەڕی گەریلایی، کە پەیوەندی بە شۆڕشگێڕی ئەرژەنتینی مارکسیست-لینینیستی ئێرنێستۆ چێ گیڤارایە، کەسایەتییەکی پێشەنگی شۆڕشی کووبا کە باوەڕی بە بیرۆکەی مارکسیزم-لێنینیزم ھەبوو و بنەما و یاساکانی ئەو چەمکەی زیندوو کردەوە.

## بەگشتی
دوای سەرکەوتنی شۆڕشی کووبا لە ساڵی ١٩٥٩ بە سەرۆکایەتی گروپێکی گەریلایی شۆڕشگێڕ لە ژێر سەرپەرشتی فیدڵ کاسترۆ، وە ھاوکارە مارکسییەکەی کە لەدایکبووی ئەرژەنتین بوو، چێ گیڤارا ئایدۆلۆژیا و ئەزموونەکانی خۆی کردە مۆدێلێک لە سەرانسەری جیھاندا. وە ویستی ئاراستەی شۆڕشەکەی بەرەو بۆلیڤیا بەرێت، دواتر سەرکردایەتی پارتێکی چەکداری کرد لەو وڵاتە، تا لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٦٧ گیڤارا دەستگیرکرا و گولەباران کرا، بەمەش بووە شەھیدی ھەردوو بەرەی کۆمۆنیستەکان و سۆسیالیستەکانیی جیھان.

ئایدۆلۆژیاکەی گیڤارا پەرە بە ھەڵگیرساندنیی شۆڕش دەدات بۆ ھەر وڵاتێک کە سەرکردەکەی لەلایەن ئیمپراتۆریەتیی سەرمایەداری (ئەمریکا)ەوە پشتیوانی لێبکرێت و ستەم لە ھاوڵاتیانی بکات. گیڤاریزم باس لەوە دەکات کە چۆن دەتواندرێت بە شەڕی گەریلایی بەردەوام لە ناوچە غەیرە شاریەکاندا ببێتە ھۆی گرتنە دەستی دەسەڵات و لابردنی ستەمکاران.

## ئەمانەش ببینە
*چێ گیڤارا
*شۆڕشی کووبا
*شەڕی چریکی

## سەرچاوەکان

پۆل:چێ گیڤارا
پۆل:کۆمۆنیزم
پۆل:کووبا
پۆل:ئایدۆلۆژیاکانی دەوڵەت
پۆل:ماویزم
پۆل:مارکسیزم-لێنینیزم
پۆل:تیۆریی مارکسیستی
پۆل:ستالینیزم
شۆڕشی کووبا

**شۆڕشی کوبا** (بە ئیسپانی: Revolución cubana) ھەوڵێکی سەربازی و سیاسی بوو بۆ ڕووخاندنی حکومەتی کوبا لە نێوان ساڵانی ١٩٥٣ بۆ ١٩٥٩. دوای کودەتای کوبا لە ساڵی ١٩٥٢ دەستی پێکرد کە فولجینسیۆ باتیستای خستەسەر دەسەڵاتی دەوڵەت و سیستەمە شکستخواردووەکەی. دواتر ئەم سیستەمەی باتیستا دژایەتی بەدوای خۆیدا ھێنا. فیدڵ کاسترۆ دوای ئەوەی لە دادگادا نەیتوانی ڕکابەری باتیستا بکات، لە ٢٦ی تەمموزی ١٩٥٣ یەکەم ھێرشی چەکداری بۆ سەر سەربازگەی مۆنکادای سوپای کوبا ڕێکخست. بە تێپەڕبوونی کات پارتی سۆسیالیستی جەماوەری، لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٥٨دا باتیستایان لە پۆستەکەی دوورخستەوە و شۆڕشەکە سەرکەوتنی بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:کووبا
پۆل:شۆڕش
پۆل:شۆڕشەکان
پۆل:شۆڕشی کۆمۆنیستەکان
پۆل:مارکسیزم-لێنینیزم
پۆل:مارکسیزم
پۆل:چێ گیڤارا
پۆل:شەڕی سارد
پۆل:فیدێل کاسترۆ
پۆل:سەربزێوییەکانی سەدەی ٢٠ەم
یاردینە

**یاردینە** (بە عیبری: יַרְדֵּנָה) مۆشاڤێکە لە باکووری ئیسرائیل. دەکەوێتە سەر ڕێگای ٩٠، ١٣ کیلۆمەتر لە باکووری بیسان، دەکەوێتە ژێر دەسەڵاتی ئەنجومەنی ناوچەیی دۆڵی سپرینگز. لە ساڵی ٢٠٢١ ژمارەی دانیشتووانی ٣٧٠ کەس بووە.

## مێژوو
یاردینە لە ساڵی ١٩٥٢ لەلایەن کۆچبەرانی کوردستانی باشوور لە ئیسرائیل دامەزراوە. ناوی "یاردینە" (ئوردن بە زمانی عیبری) چونکە لەسەر ڕووباری ئوردنە. قوتابخانەیەک لە مۆشاڤ کراوە بە سەنتەری میراتی ڕۆشنبیری کوردستان.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئیسرائیل
پۆل:١٩٥٢
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٥٢
ڕێھۆڤ

**ڕێهۆڤ** (بە عیبری :רחוב) مۆشاڤێکە لە باکووری ئیسرائیل. چوار کیلۆمەتر لە باشووری بیشان دوورە، دەکەوێتە ژێر دەسەڵاتی ئەنجومەنی ناوچەیی دۆڵی سپرینگز. لە ساڵی ٢٠٢١ ژمارەی دانیشتووانی ٤٠٦ کەس بووە.

## مێژوو
مۆشاڤ لە ساڵی 1951 لەلایەن کۆچبەرانی کوردستان و مەغریبەوە لەسەر زەوییەک کە سەر بە گوندی فەلەستینی فەروانە بووە دامەزراوە. ناوەکە لە شاری دێرینی تەل ڕێهۆڤ وەرگیراوە کە دەکەوێتە ناوچەکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئیسرائیل
پۆل:١٩٥١
پۆل:١٩٥١ بەپێی وڵات
تەقینەوەی پردی کریمیا ٢٠٢٣

لە ١٧ی تەمموزی ٢٠٢٣، نزیکەی کاتژمێر ٣:٢٠ ی بەیانی، دوو تەقینەوە لەسەر پردی کریمیا ڕوویدا و دوو کەس کوژران و کەسێکیش بریندار بوو. تەقینەوەکان زیانیان بە بەشێکی ڕێگای ئۆتۆمبێلی پردەکە گەیاندووە.

## تەقینەوە
کەناڵی تێلەگرامی «Grey Zone» کە کەناڵێکی تێلێگرامی لایەنگری گروپی ڤاگنەرە، ڕایگەیاندووە کە دەنگی تەقینەوەکان نزیکەی کاتژمێر ٣:٢٠ی بەیانی بیستراوە. سێرگی ئاکسیۆنۆڤ، پارێزگاری کریمیا کە لەلایەن ڕووسیاوە دامەزراوە، ڕایگەیاندووە کە باری نائاسایی لە نزیک پشتیوانی ١٤٥ لە لای پردەکە ڕاگەیەندراوە.

## زیانەکان
بەپێی میدیای دەوڵەتی ڕووسیا تاس وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندن پشتڕاستی کردەوە کە پردەکە زیانی پێگەیشتووە. سەرچاوەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەو ستوونەی زیانی بەرکەوتووە، ستوونی ١٤٥ بووە، لە دیوی ئۆکرانیا لە سنووری نێودەوڵەتی ئۆکرانیا و ڕووسیا.

مەزندە دەکرێت چاککردنەوەی پردەکە تا مانگی ئەیلول بەردەوام بێت. سەرەڕای ئەوەش، ڕۆژی دواتر هێڵێکی پردەکە بەڕووی هاتوچۆدا کرایەوە.

## سەرچاوە
مەمدوح مزوری

**م.مەمدوح کوڕی مەلا سەلیمی کوڕی مەلا نەجمەدینە** ناسراوە بە م.مەمدوح مزوری، لە ساڵی ١٩٢٨ز لە گوندی ئێدلبێ لەداییکبووە. 

لە بنەماڵەیەکی مەلازادە بووە، هەر لە تەمەنی ٧ ساڵیدا لەلای باوکی دەستی بە خوێندن کردووە  وە بۆ خوێندن زۆر لە ناوچەکانی کوردستان گەڕاوە و لە لای زۆرێک لە زانا ناودارانی کوردستان خوێندوویەتی. لە ساڵی ١٩٥٥ز لە خزمەت مامۆستای گەورە مەلا عبدالکریم ئەفەندی ئیجازەی وەرگرتووە و هەر لە هەمان ساڵدا و دوای وەرگرتنی ئیجازە بووە بە مەلا لە گوندی گەروان لە نزیک ڕواندز و دەرسی بە فەقێیان داوە، لە  دوای سێ ساڵ لە تەکیەی کاکی هیران (کە ئێستا پێی دەوترێ مزگەوتی گەیلانی) بوو بە ئیمام تاکو ساڵی ١٩٨٥ز و لە ماوەی ئەو سێ ساڵەدا گەلێک فێرخوازی پێگەیاندووە. لە ماوەی ژیاندا ژمارەیەکی زۆر فەقێ لای ئەو خوێندوویانە و ئیجازەی بە زۆریان داوە، تاکوو لە ٢٠٢٠/١١/١١ز لە تەمەنی ٩٢ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد و لە شاری سۆران بە خاک سپێردرا.

## سەرچاوەکان
جیھاد مستەفا

**جیهاد سیروان مستەفا** ناسراو بە **ئەنوەر ئەمریکی** سەرکردەیەکی باڵای لەدایکبووی ئەمریکایە لە گرووپی ئەلشەباب کە سەر بە ئەلقاعیدەیە لە سۆماڵیا بە ڕەچەڵەک کوردە. مستەفا لە ساڵی ٢٠١١ەوە لە لیستی تیرۆریستە داواکراوەکانی ئاژانسی لێکۆڵینەوەی فێدراڵیدایە (FBI) بەهۆی ڕۆڵی باڵای لە ڕێکخراوەکەدا، و پێدەچێت بەرزترین پلەی هاوڵاتی ئەمریکی بێت لە ڕێکخراوێکی تیرۆریستی بیانیدا.

## ژیانی سەرەتایی
جیهاد سیروان مستەفا لە ٢٨ی کانونی یەکەمی ساڵی ١٩٨١ لە شاری واوکێشای ویلایەتی ویسکۆنسن لەدایکبووە، لە باوکێکی کوردی سوری حەلیم مستەفا گابۆری (کە باوکی ٢٠١٨ کۆچی دوایی کردووە) و دایکێکی ئەمریکییە. لە شاری سێرا مێسا لە ویلایەتی کالیفۆڕنیا گەورە بووە و لە ساڵی ٢٠٠٥ لە شاری سان دییگۆی ویلایەتی کالیفۆرنیا بڕوانامەی ئابووری بەدەستهێناوە.

لە گەنجیدا وەک سەرۆکی ئەنجومەنی گەنجانی موسڵمانان لە سان دییگۆ کاری کردووە و بووەتە پاسەوانێک کە تا ساڵی ٢٠٠٠ لە نووسینگەی خزمەتگوزارییەکانی ئاسایش و لێکۆڵینەوەی کالیفۆرنیا تۆمارکراوە. لە ماوەی مانەوەی لە سان دییگۆ، بە "زۆر میهرەبان، زۆر ئاشتیخواز، زۆر ئارامگر" وەسف کراوە وە "ترسناک و شەڕانگێز نییە".

## تێوەگڵانی لەگەڵ تیرۆریزم
لە ساڵی ٢٠٠٥ و لە تەمەنی ٢٣ ساڵیدا مستەفا گەشتێکی کرد بۆ شاری سەنعا لە یەمەن و پاشان تا ساڵی ٢٠٠٦ چوو بۆ سۆماڵیا، لەوێدا شانبەشانی یەکیەتیی دادگا ئیسلامییەکان خەریکی شەڕ بوو کە هەوڵی دەرکردنی سەربازانی ئەسیوپیا لە خاکی سۆماڵیا دەدا، پاشان پەیوەندی بە ئەلشەبابەوە کرد کە لە ساڵی ٢٠٠٨ لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکاوە وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی بیانی دەستنیشانکرا.

مستەفا بە خێرایی لە ڕیزەکانی گروپەکەدا بەرزبووەوە و وەک شارەزای تەقەمەنی و شارەزای پڕوپاگەندە و ڕاهێنەری سەربازی و وەرگێڕ بۆ ڕێکخراوەکە کاری کرد. تا ساڵی ٢٠٠٩، سەرکردەیەکی باڵا بووە لە ئەلشەباب، و پێدەچێت بەرزترین پلە هاوڵاتی ئەمریکی بێت لە ڕێکخراوێکی تیرۆریستی بیانیدا.

لە ساڵی ٢٠١١ مستەفا لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانی ئەلشەباب لەگەڵ سەرکردایەتی ئەلشەباب دەرکەوت.

زۆرجار بە ناوی ساختەی میر ئەنوەر، ئەحمەد گابۆری، ئەنوەر ئەمریکی و ئەبوو عەبدوڵڵا موهاجیر ناودەبرێت. دەوترێت سێ ژنی لە سۆماڵ هەیە، یەکێکیان بێوەژنی ئەندامێکی کۆچکردووی ئەلشەباب و بە مەزەندە دەکرێت شانزە منداڵی هەبێت. لە ئۆپەراسیۆنێکی زەمینی ساڵی ٢٠١٨دا بە تەسکییەوە خۆی لە دەستگیرکردن ڕزگار کرد.

## تۆمەتی تاوەنباری
لە ٩ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٩، مستەفا لەلایەن حکومەتی ئەمریکاوە تۆمەتبار کرا بە:

* پیلانگێڕی بۆ پشتیوانی ماددی بۆ تیرۆریستان

* پیلانگێڕی بۆ پشتیوانی ماددی بۆ ڕێکخراوێکی تیرۆریستی بیانی

* پێشکەشکردنی پاڵپشتی ماددی بۆ ڕێکخراوێکی تیرۆریستی بیانی.

لە ساڵی ٢٠١١ مستەفا خرایە ناو ڕێکخراوی تیرۆریستە داواکراوەکانی FBI و لە ساڵی ٢٠١٣ حکومەتی ئەمریکا ٥ ملیۆن دۆلاری لە ژێر پرۆگرامی پاداشت بۆ دادپەروەری (RFJ) پێشکەش کرد بۆ زانیاری کە ببێتە هۆی دەستگیرکردن و سزادانی. لە ساڵی ٢٠٢٢ حکومەتی ئەمریکا بڕی پارەی RFJ بۆ زانیاری دەربارەی مستەفا دوو هێندە کرد بۆ ١٠ ملیۆن دۆلار.

## سەرچاوەکان

پۆل:کوردانی ئەمریکا
پۆل:تیرۆریزم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
پۆل:زیندووان
بەھرام ڕادان

**بەهرام ڕادان** (؛ لەدایکبووی ٢٨ی نیسانی ١٩٧٩) ئەکتەر و بەرھەمھێنەرێکی ئێرانییە. چەندین خەڵاتی جۆراوجۆری بردووەتەوە، لەوانە دوو خەڵاتی کریستاڵی سیمۆرغ و یەک خەڵاتی حافز.

## ژیاننامە

### ژیانی هونەری
لە ساڵی ١٩٩٩ خولێکی نواندنی لە قوتابخانەی «هیوا فیلم» تەواو کردووە و لە هەمان ساڵدا هەڵبژێردرا بۆ ڕۆڵگێڕان لە فیلمی «شور عشق» کە لە دەرهێنانی «نادر مقدس» بووە.

ڕادان لە یەکەم دەرکەوتنی سینەماییدا لە فیلمی «شور عشق» ناسرا. بەڵام فیلم لە دوای فیلم، شارەزایی سینەمایی خۆی زیاد کرد و توانی فێری هونەری نواندن بێت تا لە چوارەمین ڕۆڵی لە فیلمی «ئاوازی قاز»دا، پاڵێوراو بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵی سەرەکی لە پێنجەمین فێستیڤاڵی سینەما. پاشان ڕادان دوو خەڵاتی کریستاڵ سیمۆرغی بەدەستهێنا بۆ ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمەکانی «شمعی در باد» و «سنتوری». هەروەها ئەلبوومێکی مۆسیقای لەژێر ناوی «روی دیگر» بڵاوکردەوە.

### ژیانی تایبەتی
ڕادان لە ساڵی ٢٠٢٢، پۆستێکی لە ئینستاگرام بڵاوکردەوە و دەستپێکردنی پەیوەندی خۆی لەگەڵ مینا موختاری دیزاینەری جلوبەرگ ڕاگەیاند. پاشان لە ساڵی ٢٠٢٣دا هاوسەرگیریان کرد.

## چالاکی ناھونەری
### ڕووداوی وه‌رزشی
لە ساڵی ٢٠١٧، ڕادان مەشخەڵی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠١٨ی سیئۆلی ھەڵگرت. ئەو وتی: «دڵخۆشم کە مەشخەڵی ئەو ئۆڵۆمپیادەم ھەڵگرتووە» و لە درێژەدا ڕایگەیاند: «ھەستێکی زۆر خۆش و سەیر بوو کە توانیم ئەم مەشخەڵە ھەڵبگرم و ساتێکی مێژوویی بوو بۆ من». ھەروەھا ھیوای سەرکەوتنی بۆ وەرزشوانانی ئێرانی خواست.

### باڵیۆزی بەرنامەی جیھانی خۆراک
لە ساڵی ٢٠٠٩ بەھرام ڕادان وەک یەکەم باڵوێزی ئێرانی بەرنامەی جیھانی خۆراک بۆ شەڕی برسێتی دەستنیشان کرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*  لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتی فیلمەکان
* وێبگەی فەرمی 

پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکان
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
پۆل:ئەکتەرانی تاران
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی
پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تاران
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی
دووەمین خەڵاتی زنجیرەی بلو دراگۆن

**دووەمین خەڵاتی زنجیرەی بلو دراگۆن** (بە کۆری: 제1회 청룡 시리즈 어워즈) لە ١٩ی تەمموزی ٢٠٢٣، لە شاری پارادایس لە ئینچیۆن، کاتژمێر ٨:٣٠ی پاشنیوەڕۆ بە کاتی کۆریای باشوور دەست پێدەکات. لە لایەنی پێشکەشکاران جون هیون موو و ئیم یون-ئا لە کەناڵی کەی بی ئێس ٢ پەخش دەکرێت.

پاڵێوراوان لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ ڕاگەیەندرا. ئەو زنجیرەیانەی کە بەرهەم هێنراون و لەلایەن پلاتفۆرمەکانی ستریمینگەوە لە ١ی ئایاری ٢٠٢٢ تا ٣١ی ئایاری ٢٠٢٣ بڵاوکراونەتەوە، شایستەی پاڵێوراو بوونن.

زنجیرەی «The Glory» زۆرترین پاڵاوتنی وەرگرتووە کە پێنج پاڵاوتنە

## براوەکان و پاڵێوراوەکان
براوەكان بە تۆخی دیاریكراون

### ئەو زنجیرانەی براوەی زیاتر لە خەڵاتێکن

### ئەو زنجیرانەی زۆرترین کاندیدکردنیان وەرگرتووە

## بەستەری دەرەکی
ماڵپەڕی فەرمی  (بە زمانی کۆری)

## سەرچاوە
ونبوونی واقیع

**ونبوونی واقیع** یان **پەرشوبڵاوی واقیع** () باس لە گۆڕانکاری لە تێگەیشتن لە واقیعی دەوروبەر دەکات کە جیھانی دەرەوە وەک جیھانێکی ناڕاستەقینە دەردەکەوێت، ھەروەھا ئەو ھەستەش دەگرێتەوە کە ژیان بە گشتی خۆبەخۆیی و ھەست و قووڵایی تێدا نییە، بەو پێیەی ژیانێکی بێ ڕۆحە. ونبوونی واقیع یەکێکە لە نیشانە جیابوونەوەییەکان، ھەروەھا یەکێکە لە نیشانەکانی زۆرێک لە نەخۆشییە دەمار و دەروونییەکان، بەڵام بۆ خۆی نەخۆشییەکی سەربەخۆ نییە.

ھەرچەندە زۆربەی نووسەران جیابوونەوە لە نێوان ونبوونی واقیع و بێکەسایەتییکردن دەبینن، بەڵام ھەندێکیان نایانەوێت ئەو دوو زاراوەیە جیابکەنەوە و ھۆکاری ئەمەش ئەوەیە کە ھەریەکەیان لە یەک کاتدا لەگەڵ ئەوی دیکەدا ڕوودەدەن، بەڵام ھۆکارێکی لۆژیکیتر ھەیە کە ئاگایی مرۆڤ لە خۆی و ئەوانی تر و ژینگەی دەوروبەری بە پرۆسەیەکی تاک و بەستراو دادەنرێت، ھەربۆیە ھەستکردن بە نەبوونی ڕاستی ڕەنگە بچێتە ناو دەروونی کەسەکەوە و ببێتە ھۆی سەرلێشێواوی، بەجۆرێک کە نەتوانێت بڕیار بدات کە کامیان ڕاستەقینە نییە: وێنەی خۆی (بێ کەسایەتییکردن). یان جیھانی دەرەوە (ونبوونی واقیع‒derealization). ڕەنگە بێکەسایەتییکردنی درێژخایەن لە ئەنجامی تێکچوونی کارکردنی بڕبڕەی کاتی و بڕبڕەی پشتەوە (ھی مێشک) بێت، و ڕێژەی ونبوونی واقیع لە دۆخی دەروونبرینداریدا زیاد دەکات.

## وەسف
ئەو دابڕانە دەروونییەی کە ھاوڕێی ونبوونی واقیع دەبێت، دەتوانرێت وەک بەربەستێکی نەبینراو وەسف بکرێت کە مرۆڤ لە دەوروبەر یان جیھانی دەرەوە جیا دەکاتەوە، ھەروەک ھەستکردن بە بوون لە ناوەڕاستی تەمێکی ئەستووردا، کە ئەوانەی کە پەرشوبڵاوی (ونبوونی واقیع)یان ھەیە گلەیی لە کەمییەک دەکەن لە ڕۆح و ھەستەکان لە ژیانیاندا، و شوێنە ئاشناکان وەک ئەوەی سەیر و سەمەرە بن، ڕەنگە ئەم دۆخە دەروونییە درێژ بێتەوە بۆ ئەوەی تێکچوونی بیستن و بۆنکردن و چێژکردن بگرێتەوە.

ڕادەی ئاشنابوون بە شوێنێک یان شتێک بە تێگەیشتنی ھەستیاری و خۆناسنامە و یادەوەری و مێژووی پەیوەست بەو شوێنە دیاری دەکرێت، کاتێک مرۆڤ لەژێر کاریگەریی ونبوونی واقیعدایە «دەکوژێندرێتەوە» یان «دەوەستێت» پرۆسەی وەبیرھێنانەوەی یادەوەرییەکان، ئەم «وەستان»ە نوێنەرایەتی ئەو میکانیزمە دەکات کە جیاوازی یان تەنانەت دژایەتی نێوان ھەستی مرۆڤ لە ژێر کاریگەریی ونبوونی واقیع و ھەستەکەیدا دروست دەکات لەکاتێکدا لە دۆخی سرووشتی خۆیدایە.

زۆرجار ونبوونی واقیع لە چوارچێوەی دڵەڕاوکێ یان بیرکردنەوەی بێزارکەرانە ڕوودەدات کە تاک ناتوانێت ڕزگاری ببێت لێی، لەم دۆخەدا ڕەنگە ونبوونەکە ھاوکات لەگەڵ ئەو گرژییەی پەیوەستە بە بیرکردنەوە بێزارکەرەکانەوە ڕووبدات. ھەندێک جار ئەستەمە تاکێک ئەو بیرۆکەیە پەسەند بکات کە پەرشوبڵاوی دەرئەنجامی پەشێوییە، و ئەو مەیلی ئەوەی ھەیە کە ئەم پەرشوبڵاوییە تێکچوونێکە کە لە ئەنجامی نەخۆشییەکی سەختەوە دروست دەبێت کە نایزانێت، یان شتێکی ھەڵە لە خۆیدا ھەیە، و ئەمەش لە بەرامبەردا گرژی زیاد دەکات و بەم شێوەیە ونبوونەکە خراپتر دەکات. ھەروەھا ونبوون کاریگەری لەسەر پرۆسەی فێربوون ھەیە چونکە تاکەکان ناتوانن زانیارییەکان بە دروستی لێی تێبگەن.

کەسانی زیانلێکەوتوو وەسفی «پەرشوبڵاوی» یان «ونبوون» دەکەن، دەڵێن: «کە درێژبوونەوەی دەرەکیی جیھان (بۆ ئەوان) وا دەردەکەوێت کە بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی یان فیلمێک بێت»، وەک ئەوەی لە ڕێگەی شاشەی تەلەڤیزیۆنەوە سەیری جیھان بکەن، و ئەم ھەستە و ئەو ھەستەکانی دیکە وا لە تاکەکەسەکە دەکەن کە پەرشوبڵاوی ھەیە ھەست بە نامۆیی بکات و مەودای نێوانیان خۆی و ئەوانی تردا زیاد بکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەمارناسی
عەرووز

**زانستی عەرووز** یان **تەرازووی ھەڵبەست** (بە عەرەبی: اَلْعَرُوض) بە خوێندنەوەی کێشی شیعر دەوترێت، کە کێشی شیعرێک پێناسە دەکات و دیاری دەکات کە ئایا کێشەکە لە دێڕەکانی شیعرەکەدا ساغە یان شکاوە. زۆرجار *زانستی شیعر* (بە عەرەبی: عِلْم اَلشِّعْر)یش پێ دەوترێت. یاساکانی لەلایەن فەرھەنگنووس و وشەناسی عەرەب خەلیل کوڕی ئەحمەدی فەراھیدی (کۆچی دوایی ٧٨٦)، داڕێژراون. ئەو لە کتێبی «کێش» (بە عەرەبی: العرض) کە ئێستا نەماوە، باسی ١٥ جۆر کێشی کردووە. دواتر ئەخفەش ئەکبەر باسی کێشێکی ١٦ەھەمی کردووە کە ناوی موستەدارەکی لەسەر داناوە.

بنەمای کێشی شیعر لە شیعری کۆنی وڵاتانی ئیسلامیدا بووە. بەو شیعرە کە سەر بە عەرووزەوە یان پێوەندیدار بەوە بێت «شیعری عەرووزی» دەڵێن.

## عەرووز لە شیعری کوردیدا
شیعری عەرووزی لە وێژەی کوردیی کۆن زۆر باو نەبووە. لە وێژەی کرمانجی لە سەرەتادا کێشێک باو بووە کە ئەحمەدی خانی کەڵکی لێ وەرگرتووە و ئەوە «مفعولُ مَفاعِلُن مَفاعیلْ» بووە. دیار نییە ئەم کێشە لە وێژەی کرمانجی چووەتە نێوی وێژەی فارسی و عەرەبی یان بە چەواشەوە کێشێکی عەرەبی بووە کە تێکەڵی وێژەی کوردی و فارسی بووە. بەڵام لە شیعری گۆرانیدا کێشی شیعر لەسەر عەرووز نەبووە و بە شێوازی پاڵەویات لەسەر بڕگە وتراوە. لە شیعری سۆرانی لە سەردەمی نالی بۆ یەکم جار لە عەرووز کەڵک وەرگێڕاوە. ھەروەھا لە شیعری کوردیی باشووریدا جگە لە ئەزموونەکانی سەی یاقۆ کە زمانێکی تێکەڵی گۆرانی-کرمانجیی بۆ شیعرەکەی ھەڵبەستراوە، ھەتا سەردەمی پەرتەو کرماشانی شیعر گوتن لەسەر عەرووز باو نەبوو. لە شیعری کوردیی لەکی لە سەدەی بیستەمدا شیعرگوتن لەسەر عەرووزەوە ئەزموون کراوە. ھەروەھا لە کوردیی زازاکی نموونەکانێک لەو ئەزموونانە لە دەھەکانی دوایی لە بەردەستدایە.

## سەرچاوەکان

## کتێبناسی

*Elwell-Sutton, L.P. (1976).''The Persian Metres''. Cambridge University Press.

پۆل:ڕێزمانی عەرەبی
پۆل:شیعری عەرەبی
پۆل:شیعرناسیی عەرەبی و ئاسیای ناوەندی
پۆل:کێش بەپێی زمان
پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان

**پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان** کە بەکورتە **پەکەڕەکە** دەخوێنرێتەوە، پارتێکی کوردیی باشووری کوردستانە لە ١ی شوباتی ١٩٩٥ وەک پارتێکی سۆشیالیست دامەزرا.

پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان لە سەرەتادا وەکوو حیزبێکی سۆشیالیست دژ بە ناحەقیی چینایەتی دامەزرا و دواتر وەکوو بزووتنەوەیەکی جۆتیاری دەستی بە تێکۆشان کرد. ئەم حیزبە لە سەرەتای دامەزراندنی بەشداریی ھەموو ھەڵبژاردنەکان عێراق و باشووری کوردستانی کردووە.

## ئەندامان
سکرتێری گشتیی پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان باپیر کامەلایە.

 ساڵح کاکەیی ئەندامی مەکتەبی سیاسی و بەرپرسی پێوەندییەکان، عەلی محەممەد ئەندامی سەرکردایەتی و ھاوڕێ حەمەڕەش ئەندامی پێوەندییەکانە.

ڕەسووڵ عومەر ڕەسووڵ ناسراو بە ڕەسووڵ قەڵادزەیی ئەندامی ئەنجوومەنی سەرکردایەتیی حیزبەکە بوو کە کۆچی دوایی کرد.

## ھەڵویستەکان
پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان لە ٣١ی ئابی ٢٠٢٢ بەبۆنەی ۴۲ھەمین ساڵڕۆژی دامەزرانی سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران پەیامێکی پیرۆزبایی ئاراستەی ئەو حیزبە کردی و وێڕای ئاماژەکردن بە شەڕی ئۆکراینیا ڕەوشی سیاسیی جیھان و ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە قۆناغێکی ڕاگوزار و ھەستیاردا زانی و لە یەکڕیزی و تەبایی پێکەوە کارکردن وەکوو ئەرکێکی ھەنوکەیی بۆ تێپەڕاندنی ئەو قۆناغە ناو بردی.

لە ١ی ئایاری ٢٠٢٠ مەکتەبی سیاسی پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان بەبۆنەی ڕۆژی جیھانیی کرێکار بەیاننامەیەک بڵاوکردەوە و گوتی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لە مێژووی ۲۹ ساڵەی خۆیدا نە لە ڕووی ڕێکخستنی ژیانی و نە لە ئاستی یاسادانانەوە و جێبەجێکردنەوەی یاساکان بایەخێکی ئەوتۆی بە کرێکاران نەداوە؛ ھەروەھا کە بەدوای ڕووخانی حکوومەتی بەعس یاسایەکی کاری نوێ ڕێک نەخراوە و ھێشتا یاسای ژمارە ٧١ی ١٩٨٧ی ئەو سەردەمە بەرکارە و ئەوە لە حاڵێکدایە کە لە ساڵی ٢٠٠٧ یاسایەک بۆ سەرمایەگوزاری و کەڵەکردنی سەرمایە پەسەند کراوە کە لە سێبەریدا ھەرێمی کوردستان نوقمی گەندەڵی کراوەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان
پۆل:حیزبەکانی عێراق
پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکان
پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکانی کوردستان
پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکانی عێراق
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٩٥
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٥ لە عێراق
پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکان لە عێراق
پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:پارتە سیاسییەکان لە ھەرێمی کوردستان
مایکرۆفۆنی بلو

وێنۆک|مایکرۆفۆنی یەتی USB
**مایکرۆفۆنی بلو** (بە ئینگلیزی Blue Microphones) کۆمپانیایەکی بەرهەمهێنانی دەنگی ئەمریکییە، کە خاوەنەکەی کۆمپانیای لۆجیتێکە دیزاین و بەرهەمهێنانی مایکرۆفۆن و، هێدفۆن، و ئامێری تۆمارکردن، و پرۆسێسەری سیگناڵ بۆ پیشەگەرەکانی دەنگ و مۆسیقاژەنان و بەکارهێنەران دروست دەکات.

## مێژوو
مایکرۆفۆنی بلو، لە ساڵی ١٩٩٥ لایەن مۆسیقاژەنی ئەمریکی سکیپەر وایز و ئەندازیاری تۆمارکەری دەنگی لاتڤی مارتینش ساولسپورێن دروستکراوە.

* یەکەم مایکرۆفۆنی بلو لە ساڵی ١٩٩٥ لە شاری ڕیگا، لە لاتڤیا دروستکرا.

* لە ساڵی ١٩٩٥ تا ٢٠٠٤ مایکرۆفۆنی بلو لە لاتڤیا دروستکرا، لە ساڵی ٢٠٠٥ بەرهەمهێنانەکەی گواسترایەوە بۆ چین.

* لە ساڵی ٢٠٠٨ کۆمپانیای سکیپەر و مارتینز مایکرۆفۆنی بلویان فرۆشت بە کۆمپانیای ترانسۆم کاپیتاڵ کە کۆمپانیایەکی تایبەتی ئیکویتییە لە باشووری کالیفۆرنیا

* لە مانگی تەمموزی ٢٠١٨ کۆمپانیای لۆجیتێک پلانەکانی بۆ کڕینی مایکرۆفۆنی بلو بە بڕی ١١٧ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی ڕاگەیاند.

## سەرچاوەکان


پۆل:لقی کۆمپانیا ئەمریکییەکان لە کۆمپانیا بیانییەکان
پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنان کە بنکەکەی لە لۆس ئەنجلۆسی گەورەیە
لافاوی کۆریای باشوور ٢٠٢٣

**لافاوی کۆریای باشوور لە ساڵی ٢٠٢٣** (بە ئینگلیزی: 2023 South Korea floods)باران بارینێکی زۆر لە وەرزی بارانبارینی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا لە ساڵی ٢٠٢٣دا بووە ھۆی لافاو و ڕۆچوونی زەوی لە بەشێک لە ناوچەکانی کۆریای باشوور، بە زۆری کاریگەری لەسەر دانیشتووانی پارێزگاکانی باکووری چونگچۆنگ و باکووری گیۆنگسانگ ھەبووە. بەلایەنی کەمەوە ٤٤ کەس گیانیان لەدەست داوە و شەش کەسیش بێسەروشوێن بوون.

## پێشینە
گەرمای بای وەرزیی کۆریای باشوور بەزۆری لە مانگی حوزەیران دەستپێدەکات و لە سەرەتای مانگی ئابدا کۆتایی دێت. بە شێوەیەکی ئاسایی بارانێکی زۆر دەبارێت لەو وەرزەدا بەڵام، زیانەکانی ئەم وەرزە زیاترە لە کاتی ئاسایی.

چیۆنگ تای سونگ پسپۆڕی لافاو لە دامەزراوەی نیشتمانیی توێژینەوەی بەڕێوەبردنی کارەساتەکانی کۆریای باشوور ڕای گەیاند، بارانبارین لە ناوچە گوندنشینەکانی وڵاتدا ڕوویداوە، بۆیە چاودێریکردن و گەیشتنیان بەو شوێنانە قورسترە، دەکرێت ئەوە ھۆکارێک بێت بۆ بەرزبوونەوەی ژمارەی قوربانیان. سەرەڕای ئەوەش ڕای گەیاند کە گۆڕانی کەشوھەوا ھۆکار بووە.

## کاریگەری
وێنۆک|زەوییە کشتوکاڵییە لافاواوییەکان
بەھۆی بارانێکی بە خوڕەوە و پڕ بوونی بەنداوێک لە باکووری چونگچۆنگ، زیاتر لە ٩٢٠٠ ماڵ و زیاتر لە ١٤٤٠٠ کەس لە سەرانسەری وڵاتدا شوێنەکانیان چۆڵکرد. لە ١٧ی تەممووزدا، ئاژانسی ھەواڵی یۆنھاپ بڵاوی کردەوە کە ٦٢٨ دامەزراوەی گشتی و ٣١٧ موڵکی تایبەت بەھۆی بارانبارینی زۆرەوە زیانیان بەرکەوتووە. بەپێی ئاماری وەزارەتی ناوخۆ و سەلامەتی، زیاتر لە ٣١ ھەزار ھێکتار (٧٧ ھەزار دۆنم) زەوی کشتوکاڵی زیانیان بەرکەوتووە و ٦٩٣ ھەزار ئاژەڵیش گیانیان لەدەستداوە. ھەروەھا چەندین شوێنی میراتی کولتووری زیانیان بەرکەوتووە، لەوانە قەڵای گۆنگسانسێۆنگ و مونگیۆنگ سایجای.

لە باکووری گیۆنگسانگ ٢٢ کەس گیانیان لەدەسدا و چوار کەسی دیکەش لە پارێزگای باشووری چونگچۆنگ گیانیان لەدەستدا.

### پڕ بوونی بەنداوەکە
لە شاری گوانگجو، بەنداوی ھواسون دۆنگبۆک نزیکەی ٨٠٠ ھەزار تۆن لە کاتژمێرێکدا ئاوی لێڕژاوە. پارێزگای ھواسون گون پێشنیاری چۆڵکردنی بۆ ١٠ گوند کردووە کە دەکەونە شوێنە نزمەکانەوە. ئەم ڕووداوە دووبارەبوونەوەی ڕووداوێکی ھاوشێوەی ساڵی ٢٠٢٠ە، کە تێیدا پڕبوونی بەنداوێکی دیکە بووە ھۆی ژێرئاوکەوتنی ٣٠ ماڵ. بەھۆی کەموکوڕییە پێکھاتەیییەکانی بەنداوەکەوە، دانیشتووان داوای دیزاینکردنەوەی بەنداوەکەیان کردووە.

## ئەمانەش ببینە
لافاو لە باکووری ھیندستان ٢٠٢٣

## سەرچاوەکان
گادەر

[وێنۆک| گادەر لە وەرزی زستان ([نەغەدە)]]
**گادەر** یان **چۆمی گادەر** ناوی ڕووبارێکە لە باکووری ڕۆژئاوای ئێران کە دەکەوێتە باشووری ڕۆژئاوای پارێزگای ورمێ لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان. ئەم ڕووبارە لە شاخەکانی ڕۆژئاوای شاری شنۆ سەرچاوە دەگرێت. بە مەودای نزیکەی ۱۰۰ کیلۆمەتر درێژیی شارەکانی شنۆ و نەغەدە دەبڕێت و دواجار دەڕژێتە گۆلی ورمێ.

گادەر لە بەرزاییە سنوورییەکانی کێلەشینی (زنجیرە چیا) شنۆ لەسەر سنووری باشووری کوردستانەوە سەرچاوە دەگرێت و شارەکانی نەغەدە و محەممەدیار لە دەشتی نەغەدە تێ دەپەڕێنێت و لە باشووری ڕۆژهەڵاتی نەغەدەوە دەچێتە ناو گۆلی ورمێ. درێژیی ئەم ڕووبارە دەوروبەری ٩٠ کیلۆمیترە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕووبار
پۆل:چۆم
پۆل:نەغەدە
پۆل:ڕۆژهەڵات
پۆل:گۆلی ورمێ
پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پەیوەندییەکانی ئێران و سعوودییە

440x220px|وێنۆک
**پەیوەندییەکانی ئێران و سعوودییە** بریتییە لە پەیوەندییەکانی دەرەوەی **[[ئێران|کۆماری ئیسلامی ئێران]]** و **[[عەرەبستانی سعوودی|شانشینی سعوودییە]]**. بەھۆی جیاوازییە ڕامیاری و نەتەوەیی و مەزھەبییە جۆراوجۆرەکان بەدرێژایی مێژوو، پەیوەندییەکانی نێوان ھەردوو وڵات بە گرژییەکی توند دەناسرێتەوە، پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان ھەردوو وڵات لە ساڵی ١٩٤٣ بەھۆی لەسێدارەدانی حاجییەکی ئێرانی لەلایەن دەسەڵاتدارانی سعوودییەوە، و سعوودییە پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی لەگەڵ ئێران لە ساڵی ١٩٨٧دا پچڕاندەوە دوای کوژرانی زیاتر لە ٤٠٠ کەس، زۆربەیان ئێرانین بەھۆی ئەو کردەوەی تێکدەرانەی کە لەلایەن حاجییە ئێرانییەکانەوە ئەنجام دران، وەک داخستنی ڕێگاوبانەکان، ئاگردان بە ئۆتۆمبێل و خاوەندارێتی و ماڵی گشتی و کوشتن حاجیانی دیکە بە چەک کاتێک حەجی ساڵی ١٤٠٧ی کۆچییان ئەنجامدەدا، لە مینا لە پێکدادان لەگەڵ پۆلیسی سعوودییە کە بە ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٨٧ی مەککە ناسراوە.

بەڵام پەیوەندییەکان لە ساڵی ١٩٩١ گەڕێنرانەوە. سعوودییە لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٦ جارێکی دیکە دوای ھێرشکردنە سەر نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییەکانی سعوودییە لە ئێران جارێکی دیکە پەیوەندییەکانی پچڕاند. پاشان ئاشتەوایی بە ڕێککەوتنێکی ڕاگەیەندراو لە ١٠ی ئازاری ٢٠٢٣ لە پەکینی پایتەختی چین ڕوویدا.

## سەرچاوەکان
گۆڕستانی وێستوود

[440x220px|وێنۆک|گۆڕی [مەھەستی]]
[440x220px|وێنۆک|گۆڕی [مێرلن مۆنرۆ]]
**گۆڕستانی وێستوود** () گۆڕستانێکی ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٠٥ی زایینی دامەزراوە و دەکەوێتە وێست وود لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لە ئەمریکا.
## سەرچاوەکان
بێدەنگی بەرخەکان (فیلم)

**بێدەنگی بەرخەکان** () بەرھەم ھێنراوە لە ساڵی ١٩٩١, کە ئەنتۆنی ھۆپکینس ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕاوە وەک «ھانیباڵ لێکتەر»، کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ڕۆڵگێڕی بەدەستھێنا بەھۆی ڕۆڵی لەم فیلمەدا. ڕۆڵگێری ناوداری ئەمریکی جۆدی فاستەر لەگەڵیدا ڕۆڵی کلاریس ستارلینگی بینی، کە لە بەرامبەردا خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ڕۆڵگێری بەدەستھێنا. ھەروەھا لەلایەن سکۆت گلێن وەک «جاک کراوفۆرد» و تێد لیڤین وەک بکوژی زنجیرەیی «بافالۆ بیل» بەژدار بوون لە فیلمەکەدا.

سیناریۆی فیلمەکە لەلایەن تێد تولی نووسراوە کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین سیناریۆی بەدەستھێناوە و لە دەرھێنانی جۆناسان دێمێ بووە کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنانی بەدەستھێناوە. ئەم فیلمە لەسەر بنەمای چیرۆکی ھەمان ناو لەلایەن تۆماس ھاریسەوە دروستکراوە. فیلمەکە پێنج خەڵاتی ئۆسکاری بەدەستھێناوە، و بە یەکێک لە بەناوبانگترین فیلمەکانی ئەنتۆنی ھۆپکینز دادەنرێت. لە ساڵی ١٩٩٩ فیلمەکە پلەی ٦٥ی بەدەستھێنا بۆ باشترین فیلمەکانی سینەمای ئەمریکی لە ماوەی ١٠٠ ساڵدا، ئەمەش بەشێک بوو لەو چالاکییانەی کە لەلایەن دامەزراوەی فیلمی ئەمریکییەوە ئەنجامدرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین
پۆل:فیلمەکانی ١٩٩١
پۆل:فیلمە درامییە تاوانکارییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ترسناکە دەروونییە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان)
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلم
پۆل:فیلمەکان دەربارەی دیوانی لێکۆڵینەوەی فیدراڵی
پۆل:فیلمەکان کە نمایشێکی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەریان تێدایە
پۆل:فیلمەکان کە خەڵاتی باشترین ئەکتەری درامایان تێدایە کە خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبیان بەدەستھێناوە
پۆل:فیلمەکان کە لە ڤێرجینیا داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین دەرھێنان بەدەستھێناوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە نووسەرەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری باشترین سیناریۆی گونجاوی بەدەستھێناوە
پۆل:مشتومڕەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی لە فیلمدا
پۆل:فیلمە ترسناکەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی
پۆل:فیلمە پەیوەندیدارەکان بە ترانسجێندەر
پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی
جۆناس ساڤیمبی

**جۆناس مالھیرۆ ساڤیمبی** () ڕامیارێکی ئەنگۆلی بوو (٣ی ئابی ١٩٣٤ – ٢٢ی شوباتی ٢٠٠٢)، سەرکردە و دامەزرێنەری بزووتنەوەی دژە کۆمۆنیستی یونیتا بوو.  

ساڤیمبی و پارتەکەی یونیتا شەڕێکی درێژخایەنیان دژی بزووتنەوەی کۆمۆنیستی ئیمبلا لە شەڕی ناوخۆی ئەنگۆلادا کرد تا لە ساڵی ٢٠٠٢ لە تێکھەڵچوون لەگەڵ ھێزەکانی حکوومەتدا کوژرا.

ساڤیمبی پاڵپشتی لە حکوومەتەکانی ئەمریکا و کۆماری گەلی چین و باشووری ئەفریقا وەردەگرت، ھەروەھا پشتگیریی دیکەی لە چەندین سەرکردەی ئەفریقا وەرگرت، وەک فێلیکس ھۆفێت بۆینی سەرۆکی کۆتدیڤوار و سەرۆکی زەئیر مۆبوتو سێسێکۆ کە ھەمیشە ئەم پشتگیرییەی ڕەتدەکردەوە. ھەروەھا لەنێو لایەنگران شا حەسەنی دووەمی مەغریب و سەرۆکی زامبیا کینێس کاوندا بوون. وڵاتانی ئەورووپاش ھاتنە ناو ئەم بوارە پشتیوانییە، وەک پورتوگال و فەڕەنسا.

ساڤیمبی زۆربەی ژیانی لە شەڕکردن لەگەڵ حکوومەتە مارکسیستەکانی ئەنگۆلا بەسەر بردووە و پشتگیری و چەک و ڕاوێژکاری سەربازی لە یەکێتیی سۆڤیەت و کوبا و نیکاراگوا وەرگرتووە کە لەلایەن پارتی ساندەنسیستە کۆمۆنیستەکانەوە فەرمانڕەوایەتی دەکرا. شەڕی ئەنگۆلا بووە یەکێک لە دیارترین ململانێکانی جیھانی سێیەم و جەنگی سارد.
## مردن
دوای ئەوەی لە زیاتر لە شەش ھەوڵی تیرۆرکردن ڕزگاری بوو، و لایەنیکەم ١٧ جار ھەواڵی کوژرانی بڵاوکراوەتەوە، ساڤیمبی لە ٢٢ی شوباتی ٢٠٠٢ کوژرا، لە شەڕێکدا لەگەڵ سەربازانی حکوومەتی ئەنگۆلا بەدرێژایی کەنارەکانی ڕووبارەکان لە پارێزگای مۆکسیکۆ کە شوێنی لەدایکبوونی بوو. لە شەڕەکەدا ساڤیمبی ١٥  فیشەک بەر سەر و قوڕگ و بەشی سەرەوەی جەستەی و قاچەکانی کەوت کاتێک ساڤیمبی دەیویست وەڵامی تەقەکانی دووژمن بداتەوە، برینەکانی ئەوەندە کوشندە بوون کە دەتوانین بڵێین ھەر لەو کاتەدا کۆچی دوایی کرد.

ناوبانگێکی تا ڕادەیەک نامۆی ساڤیمبی بۆ خۆدزینەوە لە سوپای ئەنگۆلا و ڕاوێژکارە سەربازییەکانی سۆڤیەت و کوبا وای کرد زۆرێک لە ئەنگۆلاکان گومان لە ڕاپۆرتەکانی مردنەکەی بکەن لە ساڵی ٢٠٠٢ تا وێنەکانی جەستە خوێناوی و فیشەک بەرکەوتووەکەی لە تەلەڤیزیۆنی ویلایەتی ئەنگۆلان دەرکەوت، و لە دواییدا وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا ئەم دەنگۆیانەی پشتڕاستکردەوە. ساڤیمبی لە گۆڕستانی سەرەکی لوێنا لە شاری لوێنا لە پارێزگای مۆکسیکۆ بە خاک سپێردرا. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ گۆڕەکەی تێکدرا و چوار ئەندامی باڵی گەنجانی پارتی بزووتنەوەی جەماوەری بۆ ڕزگارکردنی ئەنگۆلا تاوانبار کران و دەستگیرکران. تەرمی ناوبراو بە شێوەیەکی ئاشکرا لە ساڵی ٢٠١٩ ھەڵکەندرا و بەخاک سپێردرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:مردووانی ٢٠٠٢
پارێزگای باکووری چونگچۆنگ

**پارێزگای باکووری چونگچۆنگ** (بە کۆری: 충청북도) ھەروەھا بە چۆنگبوک ناسراوە، پارێزگایەکی کۆریای باشوورە. ژمارەی دانیشتووانی باکووری چونگچۆنگ ١،٥٧٨،٩٣٤ کەسە بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠١٤) و ڕووبەری جوگرافیای ٧،٤٣٣ کیلۆمەتر دووجایە (٢،٨٧٠ میل چوارگۆشە) کە دەکەوێتە ناوچەی ھۆسیۆ لە ناوەڕاستی باشووری نیمچە دوورگەی کۆریا. لە باکوورەوە لەگەڵ پارێزگای گیۆنگگی و گانگوۆن، لە ڕۆژھەڵاتی باکووری گیۆنگسانگ، لە باشوورەوە باکووری جیۆلا و لە ڕۆژاوای باشووری چونگچۆنگ، شاری ئۆتۆنۆمی تایبەتی سێجۆنگ و شاری گەورەی دایجۆن ھاوسنوورە.

چیۆنگجو پایتەخت و گەورەترین شاری باکووری چونگچۆنگە، لەگەڵ شارە گەورەکانی دیکەی چۆنگجو و جیچۆن.

## سەرچاوەکانی پارێزگاکە
بەرھەمە کشتوکاڵییەکان بریتین لە برنج و جۆ و فاسۆلیا و پەتاتە، بەڵام پارێزگاکە تایبەتمەندە بە جینسینگ و تووتن. تووتنەکە لە ساڵی ١٩١٢ برا بۆ ئەمریکا لە ویلایەتی ڤێرجینیا چێنراوە.

لە بەشی باکووری پارێزگاکەدا یەدەگی کانزای زێڕ، ئاسن، خەڵوز، ستاتیت، فلۆرایت و مۆلیبدینیۆم و ھەروەھا مەڕمەڕ و بەردی لیمۆ ھەیە.

## شوێنە سەرنجڕاکێشەکان
سەرنجڕاکێشترین شوێنەکانی پارێزگاکە بریتین لە چیای سۆنگنی لە شاخەکانی سۆبایک و پارکە نەتەوەیییەکەی. بیۆپجوسا، شوێنی یەکێک لە کۆنترین پەرستگاکانی کۆریا لەم پارکە نەتەوەیییەدایە.

## ئایین
بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٥، لە ١٦٫٣٪ی دانیشتووانی ئایینی بوودیزم و ٢٣٫١٪ پەیڕەوی لە ئایینی مەسیحی دەکەن (١٥٫٨٪ پرۆتێستانت و ٧٫٣٪ی کاسۆلیکی). ٥٩٫٩٪ بێ ئایینن و ٠٫٧٪ی دانیشتووانیش پەیڕەوی لە ئایینەکانی دیکە دەکەن.

## خوێندن
چۆنگچیۆنگبوک-دۆ شوێنی چەندین دامەزراوەی باڵایە، لەوانە:
* زانکۆی نیشتمانی چۆنگبوک
* زانکۆی نیشتمانی (پێشتر زانکۆی نیشتمانی چونگجو)
* ئەکادیمیای ھێزی ئاسمانی کۆریا
* زانکۆی نیشتمانی پەروەردەی کۆریا
* زانکۆی نیشتمانی پەروەردەی چیۆنگجو
* زانکۆی چیۆنگجو
* زانکۆی سیۆۆن
* زانکۆی سێمیونگ
* زانکۆی ڕۆژھەڵاتی دوور
* زانکۆی یۆنگدۆنگ
* کۆلێژی چۆنگ چیۆنگ
* کۆلێژی جوسونگ
* کۆلێژی زانستی دایۆن
* زانکۆی کۆنکوک
* کۆلێژی گانگدۆنگ

## بەستەرە دەرەکییەکان
ماڵپەڕی فەرمی (بە ئینگلیزی)

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەرێمەکانی کۆریای باشوور
زونەیرەی ڕۆمی

**زونەیرەی ڕومی** یەکێک بوو لە پێشەنگەکانی موسڵمانان، لە یەکەمەکان بوو کە باوەڕیان بە بانگەوازی ئیسلامی ھێنا، ھەروەھا یەکێک بوو لەو موسڵمانە ستەملێکراوانەی کە کافرەکانی قوڕەیش ئەشکەنجەیان دەدا و ستەمیان لێدەکردن لە مەککە بەھۆی موسڵمان بوونیان و باوەڕکردنیان بە بانگەوازی پێغەمبەر محەممەد دروودی خوای لەسەر بیت. یەکێک بوو لە ٧ کەس کە لەلایەن ئەبووبەکری سدیق ئازادکران. لە سەرەتای ئیسلامدا موسڵمان بوو، موشریکەکانیش ئەشکەنجەیان دا. دەوترێت کە ئەو خانمی بەنی مەخزوم بووە، و ئەبوو جەھل ئەشکەنجەی دەدا. ھەندێک بە خانمی بەنی عەبدولدار دەیانزانی، و لە ناویدا باس لەوە نەکراوە کە ئەو دوو کۆچەکەی کۆچی کردووە یان نا؛ و ئەگەر گەیشتووەتە کاتی دوو قیبلە یان نا، ھەروەھا باسی ڕێکەوتی مردنی نەکراوە.

## چیرۆکی ئازادکردنی
کاتێک موسڵمان بوو، خەڵکی قوڕەیش بە توندی ئەشکەنجەیان دا، و ڕەتیانکردەوە جێی بھێڵن تاوەکو لە ئایینی پێغەمبەر محەممەد دوورکەوێتەوە. کاتێک کوێر بوو، موشریکەکان دەیانگوت لات و عوزا کوێریان کرد بەھۆی کافربوونی پێیان زونیرەش وتی: لات و عوزا چۆن دەزانن کێ دەیانپەرستێت؟ تەنھا خودا دەتوانێت بینینم بۆ بگەڕێنێتەوە. بۆ بەیانی بینینی بۆ گەڕاوە و کاتێک ئەبووبەکر ئەو ئازارەی بینی کە بەسەریدا ھات، کڕییەوەو ئازادی کرد، یەکێک بوو لەو حەوت کەسەی ئەبوبەکر ئازادی کردن.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنە سەحابەکان
چۆنێتیی سەرەکی و چۆنێتیی لاوەکی

لە میتافیزیک و مەعریفەناسیدا، جیاوازیی نێوان **چۆنێتییە سەرەکییەکان و چۆنێتییە لاوەکییەکان** چەشنێک ھەڵاوێرە کە لە کاتی وردبوونەوە لە سروشتی واقیع، خۆی ئاشکرا دەکا. یەکەم جار، جۆن لۆک لە کتێبی *وتارێک لەبارەی ھێزی تێگەیشتنی مرۆڤەوە* ئاماژەی پێ کردووە. 

چۆنایەتیگەلی سەرەکی یا  تایبەتمەندیگەلی سەرەکی بەو تایبەتمەندییانەی ئۆبژە دەوترێ کە سەربەخۆ و ئازاد لە ھەموو ڕوانەرێکن، وەک شێوە، ژمارە، جووڵە، بەرفرەیی و، خۆگرتوویی (ڕەق یا شل بوون). ئەم سیفەتانە ھەڵگر و گەیێنەری فاکتن، لە خودی شتەکەدان و، بەدڵنیایییەوە دیاری دەکرێن و، پشت بە حوکم و داوەریی سووژە نابەستن. بۆ وێنە، ئەگەر شتێک شێوەی تۆپ بدا، ھیچ کەس ناتوانێ بەڵگەی ئاقڵانە و مەنتیقی بخاتە ڕوو کە شێوەی سێگۆش دەدا. تایبەتمەندییە سەرەکییەکان، ھەروا کە پێشتریش وترا، لە دەرەوەی ڕوانەرن. وەھا لکاون بە ئۆبژەوە کە ئەگەر ئۆبژەکە گۆڕانی بە سەردا بێت، ئەوان بە نەگۆڕاوی دەمێننەوە. یەکێکی تر لە پێکھێنە گرنگەکانی چۆنایەتیگەلی سەرەکی ئەوەیە کە لە ناو زەیندا و لە ڕێگەی ئەزموونەوە وێنە دەخولقێنن. وێنەیەک کە ئۆبژە ڕاستەقینەکە دەنوێنێتەوە. بەم بۆنەوە، چۆنایەتیگەلی سەرەکی، وەک قەبارە و کێش و خۆگرتوویی، ھەموو بە جۆرێک شیاوی پێوانن.

چۆنایەتیگەلی لاوەکی یا تایبەتمەندیگەلی لاوەکی ئەو تایبەتمەندییانەن کە ھەستەکان بۆ ڕوانەر بەرھەمی دێنن، وەک ڕەنگ و تام و بۆن و دەنگ. شوێنەواری شتەکانن بەسەر کەسەکاندا. زۆرتر، لە ھێزێک دەچن تا چۆنایەتییەکی ئۆبژەکە. چۆنایەتیگەلی لاوەکی شیاوی ھەستپێکردنن و وێنەیەک جیاواز لە وێنەی ئۆبژەکە لە زەینی ڕوانەرەکاندا بەرھەم دێنن. بۆ نموونە، کە بۆ سێوێک دەڕوانین، سووریی سێوەکە لە ناو زەیندا وێنەی سێو دروست ناکا، بەڵکوو وێنەی سوور دروست دەکا. چۆنایەتیگەلی لاوەکی بۆ پۆلێنکردنی وێنەگەلی لێکچوو بە کار دەبرێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک
ھۆنگ کیونگ

**هۆنگ کیونگ** (بە ئینگلیزی: Hong Kyung) ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە لە ١٤ی شوباتی ١٩٩٦ لە دایکبووە. زیاتر بە ڕۆڵی لە فیلمی Innocence ناسراوە، کە خەڵاتی ھونەری بێکسانگی بەدەست هێنا.

## پیشە
دوای دەرچوونی لە زانکۆی هانیانگ، بەشداری لە یەکەم کاری نواندنی خۆی بە ڕۆڵێکی بچووک لە زنجیرەی Queen of Mystery کرد و دواتر لە چەند زنجیرەیەکی تر دەرکەوت وەک School 2017 و While You Were Sleeping و Juggler's وە بەردەوام بوو لە ڕۆڵگێڕان لە زنجیرەکانی crime and punishment و زنجیرەی D.P و lovers of the red sky

یەکەم دەرکەوتنی درێژی لە فیلمی Innocence بوو کە بەهۆیەوە ستایشی ڕەخنەگرانی وەرگرت و خەڵاتی ھونەری بێکسانگی بۆ باشترین ئەکتەرێ نوێ وەرگرت.

لە شوباتی ٢٠٢٢، هۆنگ ڕووی لە بەڕێوەبەرایەتی MMM کرد دوای ئەوەی گرێبەستەکەی لەگەڵ J-Wide بەسەرچوو.

## بەستەری دەرەکی
هۆنگ کیونگ لە هان سینەما

هۆنگ کیونگ لە بنکەدراوەی فیلمە کۆرییەکان.

هونگ کیونگ لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتی فیلمەکان

هۆنگ کیونگ لە ئینستاگرام

## سەرچاوە


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:باشترین ئەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (فیلم)
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھانیانگ
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن
دەنگدان بۆ کوشتن (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

**دەنگدان بۆ کوشتن** (بە ئینگلیزی: The Killing Vote) زنجیرەیەکی کۆریای باشوورە بە بەشداری ئەکتەران پارک ھەی جین، پارک سونگ وۆنگ، وە لیم جی یۆن. زنجیرەکە لە وێبتۆنێکی بەناوبانگەوە وەرگیراوە بە ھەمان ناو. ھەموو ڕۆژانێکی سێ شەممە کاتژمێر ٩ بەکاتی کۆریا لە کەناڵی ئێس بی ئێس پەخش دەکرێت. دوای پەخشکردنی دوو ئەڵقەی لەسەر یەک لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٣ لە ئەمازۆن ڤیدیۆ بڵاو دەبێتەوە.

## کورتە
"دروور، بەمانای قوتابیەکانی پۆلیس و جامعە، و ھەروەھا لەناونیشانی ئاستەندنی "گەیتاڵ" و خاصوومیانی وی. ژێر گورزاوەکان و ھاوکارییەکانی کورتە نوێیانەوە، جارێکی تایبەت بەڕاپەرسی، چالاکییەکەشی ڕاوەستان بەحقوقی بەشار، و جوانێکی چاوەروان، زانیارییەکانی پشتگیری دەستیابین کە ھەناک رازەکانی تاریکتر و پارێزگاکانی زۆرتری پێشکەشیان ھەیە کە لە سەطحی بیروکاریان دەرچوون."

## ئەکتەرەکان

* پارک ھەی جین  کیم موو چان: 

* پارک سونگ وۆنگ  وۆن سۆک جوو: 

* لیم جی یۆن  جوو ھیۆن: 

## بەرھەم ھێنان
لە مانگی ئازاری ٢٠٢٣ کۆمپانیایی بەرھەم ھێنانی پان ئینتەرتەینمەنت ڕایگەیاند کە گرێبەستێکی دابینکردنی لەگەڵ ستۆدیۆ ئێس واژوو کردووە بۆ بەرھەم ھێنانی زنجیرەکە بە بەھای ١٥.٣٦ ملیار وۆنی کۆری.

## پەخشکردن
لە سەرەتادا بڕیار بوو زنجیرەکە دوو ئەڵقەی یەکەمی یەک لە دوای یەک لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٣ لە کاتژمێر ٩ بە کاتی کۆریا پەخش بکرێت. بەڵام پەخشی ئەڵقەی یەکەمی دواخرا بۆ کاتژمێر ١٠ بەھۆی ھەواڵێکی تایبەتەوە سەبارەت بە زریانی خانم. ھەروەھا ئەڵقەی دووەمیشی دواخرا بۆ ١٧ی ئاب.

## ڕێژەی بینین

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ماڵپەڕی فەرمی لە کۆریا

* زنجیرەکە لە ھان سینەما

*  لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتی فیلمەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری
پۆل:پەخشی دراما تەلەڤیزیۆنییەکان لەلایەن سیستمی پەخشی سێئول
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان لەلایەن چێژبەخشی پان
لە ئەستێرەکان بپرسە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

**لە ئەستێرەکان بپرسە** (بە ئینگلیزی: Ask the Stars) زنجیرەیەکی کۆریای باشوورە لە نووسینی سیۆ سوک هیانگ و لە دەرهێنانی پارک شین وو. بە بەشداری ئەکتەران، لی مین هۆ و گۆنگ ھیۆ جین. زنجیرەکە باس لە ڕووبەڕووبوونەوەیەکی چارەنووسسازی گەشتیارێکی بۆشایی ئاسمان و کەشتیوانێک لە وێستگەیەکی بۆشایی ئاسماندا دەکات.

## ئەکتەران

### ڕۆڵی سەرەکی

* لی مین هۆ *وەک* گۆنگ ڕیۆنگ

پزیشکی منداڵبوون و ژنان بە هەستێکی بەهێزی بەرپرسیارێتیەوە وەک گەشتیارێک دەگاتە وێستگەی بۆشایی ئاسمان.

* گۆنگ هیۆ جین وەک ئیڤ کیم

کەشتیوانییەکی کۆری - ئەمریکی

### ڕۆڵی پاڵپشت

* هان جی ئیون وەک چۆی گۆ ئیون

بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای میرا ئەلیکترۆنی. و کچی سەرۆکی گروپی میرا، چۆی جای ریۆنگ و دەزگیرانی گۆنگ ڕیۆنگ.

* ئۆ جونگ سێ کانگ کانگ سو

شارەزایەکی تاقیکردنەوەی بۆشایی ئاسمان کە ماوەی ١٠ ساڵە لە وێستگەی بۆشایی ئاسماندایە.

* کیم جو هون وەک پارک دۆنگ ئا

کەشتیوانییەکی دێرین کە سێ جار چووەتە وێستگەی بۆشایی ئاسمان و ئەندامی MCCی سیئۆلە لەگەڵ ئیڤ کیم.

### دەرکەوتنی تایبەت
پارک جین جو وەک پەیامنێر

## بەرهەم هێنان

### هەڵبژاردنی ئەکتەر
لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١، دەرکەوت کە لی مین هۆ و گۆنگ هیۆ جین لە گفتوگۆدان بۆ ئەوەی ڕۆڵی سەرەکی بگێڕن لە زنجیرەیەکی نوێ کە لەلایەن سیۆ سوک هیانگ کاری نوسینی بۆ کراوە. لە ٢٦ی ١ی ٢٠٢٢ ئاشکرا بوو کە ئۆ یۆنگ سێ ڕۆڵێکی پێشکەش کراوە و پێداچوونەوە بە پێشنیارەکە دەکات.

### وێنەگرتن
وێنەگرتنی لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢ دەستی پێکرد. لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٣، لی مین هۆ لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئینستاگرام بڵاویکردەوە، وێنەگرتنی زنجیرەکە کۆتایی هاتووە.

## بەستەرە دەرەکییەکان

*  لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتی فیلمەکان.

* لە ئەستێرەکان بپرسە لە هان سینەما

## سەرچاوەکان


پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ڕۆمانسییە کۆمیدییەکانی کۆریای باشوور
پۆل:دراماکانی تەلەڤیزیۆنی تی ڤی ئێن (کەناڵی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور)
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی ستۆدیۆی دراگۆن
ھەبوو

**ھەبوو** یا **بوو** یانی شتێ کە لە گوێن خۆی ھەیە. ھەبوو دەتوانێ سووژە بێ، دەشتوانێ ئۆبژە بێ. دەتوانێ بەدی ھاتبێ، دەشتوانێ لێھاتوویییەک بێ کە ھێشتا نەھاتبێتە دی. لەوانەیە بەرھەست بێ، لەوانەشە دەرھەست بێ. لەوانەیە فیزیکی و واقیعی بێ، لەوانەشە خەیاڵی بێ.

نموونەکانی ئەمانەن: گیانلەبەران، دیمەنە سروشتییەکان وەک کێو یا دەریا، شتە بێگیانەکان وەک بەرد یا کەوچک یا کورسی، ژمارەکان و سیمبۆلە نووسراوەکان، ھەر چارە و دەرەتانێ کە مرۆڤ دروستی کردبێ وەک قانوون، دامەزراوەکان و ڕێکخراوەکان، بوارە زانستییەکان، یا شتانێ کە سەر بەم دنیا نین وەک ڕۆح یا خواکان.

ئەو لقەی فەلسەفە کە دەپەرژێتە سەر ھەبووەکان و، ھەبوون بەگشتی، ئۆتتۆلۆجیی ناوە.

## سەرچاوە
Entity (enwiki)

پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک
پۆل:بابەتە سەرەکییەکان
پۆل:تەنەکان
ئاژەڵی ڕاوکردن

**ئاژەڵی ڕاوکردن** (بە ئینگلیزی: Game) ئاژەڵێکە بۆ خواردن یان بۆ گەمە و وەرزش، ڕاو دەکرێ. بە پێی شوێنی جۆگرافی، جۆرەی ئەو ئاژەڵانەی کە ڕاودەکرێن دەگۆڕدرێت.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای فارسی

پۆل:ڕاو