open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ویڵیام کامیرۆن مێنزیس

**ویلیام کامێرۆن مێنزیس** () دیزاینەری بەرھەمھێنان و دەرھێنەری فیلمی ئەمریکی بوو کە بە داھێنانەکانی لە بواری دیزاینی سینەمایی ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٦
پۆل:مردووانی ١٩٥٧
پۆل:وەرگری خەڵاتی ڕێزلێنانی ئەکادیمیا
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئێدینبەرە
پۆل:دەرھێنەرانی ھونەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
پۆل:بەخاک سپاردن لە پارکی یادگاری فۆڕێست لاون (گلێندەیل)
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئینگلیزی
زریان (فیلم)

**زریان** () فیلمێکی بێدەنگی درامای ڕۆمانسی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٢٨ بەرھەم ھێنراوە و باسی شۆڕشی ڕووسی دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٢٠
پۆل:فیلمەکانی ١٩٢٨
پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەری ھونەرییان خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنانی ھونەری بەدەستھێناوە
بنیامین گلەیزەر

**بێنجامین گلەیزەر** () سیناریۆنووس و بەرھەمھێنەرێکی ئەمریکی بوو کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین سیناریۆی بەدەست ھێنا بۆ فیلمی «حەوتەم بەھەشت» (١٩٢٧) و بەشداری لە نووسینی چەندین فیلمی گرنگی دیکەدا کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧
پۆل:مردووانی ١٩٥٦
ھاری ئۆلیڤەر

**ھاری ئۆلیڤەر** () دیزاینەری ھونەری و سینۆگرافی ئەمریکی بوو کە لە سەردەمی فیلمە بێدەنگەکان و سەرەتای فیلمە دەنگدارەکاندا کاری کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٨
پۆل:مردووانی ١٩٧٣
پۆل:دەرھێنەرانی ھونەرە ئەمریکییەکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا
ڕۆکۆس گڵیسە

**ڕۆکۆس گلیسە** () دەرھێنەر و دیزاینەری بەرھەمھێنانی ئەڵمانی بوو کە لە ھۆڵیوود کاری کردووە و بە کارەکانی لە فیلمە بێدەنگەکاندا ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩١
پۆل:مردووانی ١٩٧٨
خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین چیرۆک

**خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین چیرۆک** () خەڵاتێکی ئۆسکار بوو کە لە نێوان ساڵانی ١٩٢٨ تا ١٩٥٦ دەبەخشرا بۆ باشترین چیرۆکی ئۆریجیناڵ کە بۆ پەردەی سینەما نووسرابوو.

## سەرچاوەکان
جۆرج بارنز

**جۆرج بارنز** () وێنەگری ئەمریکی بوو کە لە ماوەی کارکردنیدا لە ھۆڵیوود، سێ جار خەڵاتی ئۆسکاری باشترین وێنەگرتنی بەدەست ھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٢
پۆل:مردووانی ١٩٥٣
سایمۆن ئاند شۆستەر

**سایمۆن ئاند شۆستەر** () کۆمپانیایەکی بڵاوکردنەوەی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٢٤ دامەزراوە و یەکێکە لە گەورەترین دەزگاکانی بڵاوکردنەوە لە جیھاندا.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمپانیاکانی کۆلبێرگ کراڤیس ڕۆبەرتس
خەڵاتی شانازیی ئەکادیمیا

**خەڵاتی شانازیی ئەکادیمیا** () خەڵاتێکی تایبەتە کە لەلایەن ئەکادیمیای ھونەر و زانستی وێنەی جووڵاوەوە دەبەخشرێت بۆ دانپێدانان بە دەستکەوتە تایبەتەکان لە بواری سینەمادا.

## سەرچاوەکان
جۆزێف دەبلیوو فارنھام

**جۆزێف دەبلیوو فارنھام** () نووسەری ناونیشان و دەستکاریکەری فیلمی ئەمریکی بوو کە لە سەردەمی فیلمە بێدەنگەکاندا کاری دەکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٤
پۆل:مردووانی ١٩٣١
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:بەخاک سپاردن لە پارکی یادگاری فۆڕێست لاون (گلێندەیل)
جێڕاڵد دەفی

**جێراڵد دەفی** () نووسەری سیناریۆی ئەمریکی بوو کە لە سەردەمی فیلمە بێدەنگەکاندا کاری دەکرد و بە نووسینی چەندین فیلمی سەرکەوتوو ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٦
پۆل:مردووانی ١٩٢٨
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
کارڵ سترۆس

**کارڵ سترۆس** () وێنەگر و فۆتۆگرافەری ئەمریکی بوو کە بە کارە پێشەنگەکانی لە بواری وێنەگرتنی سینەمایی و فۆتۆگرافی ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٦
پۆل:مردووانی ١٩٨١
پۆل:فۆتۆگرافەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
چارڵز ڕۆشەر

**چارڵز ڕۆشەر** () وێنەگری ئەمریکی-بەریتانی بوو کە بە یەکێک لە پێشەنگەکانی ھونەری وێنەگرتنی سینەمایی دادەنرێت و براوەی خەڵاتی ئۆسکارە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٥
پۆل:مردووانی ١٩٧٤
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
ژیانی تایبەتیی ھێلێنی ترۆی

**ژیانی تایبەتیی ھێلێنی ترۆی** () فیلمێکی بێدەنگی مێژوویی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٢٧ بەرھەم ھێنراوە و باسی ژیانی ھێلێنی ترۆی دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٢٠
پۆل:فیلمەکانی ١٩٢٧
پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان
ڕۆی پۆمێرۆی

**ڕۆی پۆمێرۆی** () پسپۆڕی کاریگەرییە تایبەتەکان و دەرھێنەری فیلمی ئەمریکی بوو کە لە سەرەتای سەردەمی فیلمە دەنگدارەکاندا کاری دەکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٢
پۆل:مردووانی ١٩٤٧
جۆرج ماریۆن جونیۆر

**جۆرج ماریۆن جونیۆر** () نووسەری ناونیشان و سیناریۆی ئەمریکی بوو کە لە سەردەمی فیلمە بێدەنگەکان و سەرەتای فیلمە دەنگدارەکاندا کاری دەکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩
پۆل:مردووانی ١٩٦٨
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
یانەی تۆپی پێی برێنتفۆرد

**یانەی تۆپی پێی برێنتفۆرد** یانەیەکی تۆپی پێی کۆمەڵەی پیشەگەرە و بنکەکەی لە شاری برێنتفۆرد لە ڕۆژئاوای لەندەن لە ئینگلتەرایە . تیپەکە لە خولی نایابی ئینگلیزی کە پلەی یەکەمی تۆپی پێی ئینگلیزییە ڕکابەری دەکات . یانەکە نازناوی "هەنگەکان"ی لێنراوە، لە ساڵی ١٨٨٩ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٠٤ەوە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئینگلستان
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی لەندەن
پۆل:یانەکانی پرێمیەرلیگ
مووسا سەدر

**مووسا سەدرەدین سەدر** () (٤ی حوزەیرانی ١٩٢٨ – لە ٣١ی ئابی ١٩٧٨ دیارنەماوە)، پیاوێکی ئایینی و سەرکردەیەکی سیاسی لوبنانە و بزووتنەوەی ئەمەلی دامەزراندووە.

لە شاری قوم لە ئێران لەدایکبووە، لەوێ خوێندنی ئەکادیمی و ئایینی تەواو کردووە. بۆ تەواوکردنی خوێندنی ئایینی بەرەو نەجەف بەڕێکەوت، بەڵام دوای کودەتاکەی ساڵی ١٩٥٨ گەڕایەوە ئێران.

دوای چەند ساڵێک، سەدر چووە شاری صوور، وەک نێردەی ئایەتوڵڵا حوسێن برۆجێردی و موحسین حەکیم توانی کۆمەڵگەیەکی زیندوو بۆ دانیشتوانی شیعە لە لوبنان بنیات بنێت، و چەندین ڕێکخراو و قوتابخانەکان و کۆمەڵە خێرخوازیەکانی دامەرزاندووە لەوانەش فەوجەکانی بەرخۆدانی لوبنان کە بە بزووتنەوەی ئەمەل ناسراون. 

لە ٢٥ی ئابی ١٩٧٨، موسا سەدر لەگەڵ دوو ھاوڕێیدا گەشتیان کرد بۆ لیبیا بۆ ئەوەی لەگەڵ بەرپرسانی حکوومەت کۆببنەوە لەسەر بانگھێشتی سەرۆک قەزافی. ئەو سێ کەسە دوایین جار لە ٣١ی ئاب بینراون، و ھیچ ھەواڵێکیان نەبیستراوە. زۆر بیرۆزی سەبارەت بە ھەلومەرجی نەمانی ئەوان سەریان ھەڵداوە، بەڵام ھیچیان نەسەلمێنراون. چارەنووسی سەدر تا ئەمڕۆش نادیارە.

## ژیان
لە ٤ی حوزەیرانی ساڵی ١٩٢٨دا، مووسا سەدر لە ناحیەی چەھار مەردان لە شاری قوم لە ئێران لەدایکبووە.

چوە قوتابخانەی حەیاتی سەرەتایی، لەوێ وانە ئاینییەکانی بە سیستمێکی وەرزی بەش بەش وەرگرت و لە ساڵی ١٩٤١ وەرزی یەکەمی دەستپێکرد، مامۆستاکانی بە "فێرخوازێکی خێرا و شارەزا بۆ کەسێک لە تەمەنێکی وا بچووکدا" وەسفی دەکەن، تەنانەت ئەویش دەستی کرد بە فێرکردنی وانەی بنەڕەتی بۆ خوێندکارانی تر. ئەمەش ھاوکات بوو لەگەڵ ئەو قۆناغەی کە سیاسەتی ئێران لە بزووتنەوەی لیبراڵ نزیکتر بووەوە و ژینگەی سیاسیش گۆڕا بۆ ژینگەیەکی عەلمانی، بۆیە پیاوانی ئایینی لەو سەردەمەدا ھەستیان بە پەراوێزخستن دەکرد لە کۆمەڵگەی ئێراندا.

سەدر بۆ ئەوەی کاریگەری ھەبێت، تێگەیشت کە دەبێت زیاتر لە “زانستی مۆدێرن و جیھانی ھاوچەرخ” نزیک بێتەوە. ئەمەش وای لێکرد شانبەشانی خوێندنی ئایینی دەست بە خوێندنی ئەکادیمی و عەلمانی بکات. ڕووی کردە تاران و لەوێ بڕوانامەی فیقھی ئیسلامی و زانستە سیاسییەکانی لە زانکۆی تاران بەدەست ھێناوە و لەوێش فێری زمانی فەڕەنسی و ئینگلیزی بووە.  پاشان گەڕایەوە قوم بۆ خوێندنی ئیلاھییات و فەلسەفەی ئیسلامی لەژێر دەستی زانا محەممەد حوسێن تەبتەبایی.

## بنەماڵەی سەدر
سەدر لە زنجیرەیەک لە زانایانی ئایینی لەدایکبووە کە بنەچەیان دەگەڕێتەوە بۆ جەبەل عامل لە لوبنان. خێزانەکە لقێکە لە بنەماڵەی مووسەوی، لە نەوەی پێغەمبەرن لە ڕێگەی ئیمام مووسای کازمەوە تا فاتیمەی کچی پێغەمبەر محەممەد (د.خ).

باپیرە گەورەی، سەدرەدین محەممەد بن ساڵح شەرەفەدین، زانایەکی گەورەی شیعە بوو لە شووحوور، گوندێکی نزیک شاری صوور لە دایکبووە دوای دۆخی ئاژاوەگێڕی لە وڵاتدا بەرەو نەجەف بەڕێکەوت و نیشتەجێ بوو لەوێدا. کوڕی شەرەفەدین، سەدرەدین، ڕووی لە ئەسفەھان کرد کە لەو سەردەمەدا گرنگترین ناوەندی فێرکارییە ئایینییەکان بوو لە ئێران. بەڵام کەمێک پێش مردنی لە ساڵی ١٨٧٤ گەڕایەوە بۆ نەجەف، کوڕە گەورەکەی بە ناوی ئیسماعیل سەدرەدین لە ئەسفەھان لەدایکبووە و دواتر بووە بە موجتەھید.

باوکی مووسا سەدر ناوی سەدرەدین بوو کوڕی دووەمی ئیسماعیلە لە عێراق لەژێر دەسەڵاتی عوسمانییەکان لەدایکبووە، بە تایبەتی لە شاری کازمیە. کچی ئایەتوڵڵا حوسێن تەبتەبایی قومی ھاوسەرگیری کردووە، دواتر بووەتە دایکی مووسا سەدر.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨
پۆل:موسڵمانانی شیعەی لوبنانی
پۆل:خەڵکی قوم
پۆل:خەڵکی باشووری لوبنان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران
یانەی تۆپی پێ وۆڵڤەرهامپتۆن واندەرز

**یانەی تۆپی پێی وۆڵڤەرهامپتۆن واندێرێرز** بە **وۆڵڤز** ناودەبرێت، یانەیەکی تۆپی پێی پیشەگەرە بنکەکەی لەشاری وۆڵڤەرهامپتۆنە لە ئینگلتەرا. یانەکە لەخولی نایابی ئینگلیزیدا کە پلەی یەکەمی تۆپی پێی ئینگلیزییە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئینگلستان
پۆل:یانەکانی پرێمیەرلیگ
خراپترین ھاوژوور تا ئێستا

***خراپترین ھاوژوور تا ئێستا*** زنجیرەیەکی بەڵگەنامەیی نێتفلیکسە لە ساڵی ٢٠٢٢ کە چیرۆکی ھاوژوورەکان دەخاتە ڕوو کە نیازی خراپەکارانە و ھەندێکجاریش توندوتیژیان ھەیە کە ژیانی قوربانییەکان دەکەنە کابوسێکی ڕاستەقینە.  لە مانگی ئایاری ٢٠٢٤، نێتفلێکس زنجیرەکەی نوێکردەوە بۆ وەرزی دووەم کە لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ بۆ یەکەمجار نمایشکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠٢٢
یانەی تۆپی پێی برایتۆن و هۆڤ ئەلبیۆن

**یانەی تۆپی پێی برایتۆن** و هۆڤ ئەلبیون، بە شێوەیەکی باو بە سادەیی بە برایتۆن ناودەبرێت ، یانەیەکی تۆپی پێی پیشەگەرە کە بنکەکەی لە شاری برایتۆن و هۆڤ , ڕۆژهەڵاتی ساسێکس، . ئینگلتەرا. یانەکە لە خولی نایابی ئینگلیزیدا ڕکابەری دەکات کە پلەی یەکەمی تۆپی پێی ئینگلیزییە . یاریگای یانەکە یاریگای فالمەرە .

## سەرچاوە

## سەرچاوەکان

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئینگلستان
پۆل:یانەکانی پرێمیەرلیگ
کەمال موفتی

**کەمال موفتی** فەرماندە و وەزیری ناوخۆی هەرێمی کوردستانی پێشوو بووە و وەکو فەرماندە و پێشمەرگەیەک بەشداری لە شۆڕشی ئەیلوول کردووە، کەمال موفتی لە کابینەی یەکەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان لەساڵی ١٩٩٢ وەزیری ناوخۆ بووە و ڕاوێژکاری سەرۆک کۆماری عێراق بووە، لە ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ژیاننامە
پۆل:وەزیرانی حکوومەت
پۆل:وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا
پۆل:شۆڕشگێڕە کوردەکان
پۆل:شۆڕش
پۆل:کوردانی باشووری کوردستان
پۆل:کورد
کۆرییەکان

**کۆرییەکان** یان **خەڵکی کۆریا** ( ) گروپێکی ڕەگەزی و ئێتنیکی گەورەی ڕۆژهەڵاتی ئاسیا و کۆریان، زۆرینەی کۆرییەکان لە دوو وڵاتی کۆری کۆریای باشوور و کۆریای باکووردا دەژین کە بە کۆریا یان نیمچە دوورگەی کۆریا ناودەبرێت، بێجگە لە نیمچە دوورگەی کۆریا بە مەزەندەی ساڵی ٢٠٢١، ٧.٣ ملیۆن کۆری لە دەرەوەی کۆریادا دەژین، نەتەوەی کۆرییەکان یەکێکن لە نەتەوە گەورەکان و هەموو کۆرییەکانی جیهان لە کۆریای باشوور و کۆریای باکوور بە زمانی کۆری و بە زمانێکی یەکگرتوو دەدوێن.

## سەرچاوەکان


پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئاسیا
پۆل:گروپە ڕەگەزیانەی کە بە فەرمی لەلایەن چینەوە دانیان پیانراوە
پۆل:ئاسیا
پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا
پۆل:کۆریا
پۆل:کۆریای باشوور
پۆل:کۆریای باکوور
پۆل:کۆرییەکان
باوێشک

**باوێشک** پەرچەکردارێکە لە ئاژەڵە بڕبڕەدارەکاندا، بە قۆناغێکی درێژیی ھەناسەدان دەناسرێتەوە کە وردە وردە دەمیان لەگەڵیدا دەکرێتەوە، دواتر بە کردارێکی کورت لەگەڵ کشانی ماسولکەکان، و قۆناغی ھەناسەدانی خێرا لەگەڵ شلبوونەوەی ماسولکەکان، کە بە شێوەیەکی گشتی چەند چرکەیەک دەخایەنێت، ڕوودەدات. بۆ ماسی و باڵندەکان ئەمە کەمترە، کە تێیدا لانیکەم ٣ چرکە بە کراوەیی دەمێنێتەوە و دواتر بە خێرایی دەم دادەخرێت. نزیکەی ھەموو ئاژەڵە بڕبڕەدارەکان، لەوانەش شیردەرەکان، باڵندەکان، پەلەوەرەکان، خشۆکەکان و تەنانەت ماسییەکان، تووشی باوێشک دەبن. لێکۆڵینەوە لە باوێشک پێی دەوترێت کاسمۆلۆژی.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەو
پۆل:ژینناسی
پۆل:زیندەوەر
سێ پاشا

**سێ [[پاشا]]** (بە تورکیی عوسمانی: اوچ پاشلر) ناسراو بە **سێ تورکی گەنج** لە محەممەد تەلعەت پاشا، وەزیری گەورە (سەرۆک وەزیران) و وەزیری ناوخۆ؛ ئیسماعیل ئەنوەر پاشا، وەزیری شەڕ و فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکان؛ و ئەحمەد جەمال پاشا، وەزیری ھێزی دەریایی و فەرماندەی گشتیی سووریا پێکھاتبوو، کە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییان لە دوای کوودەتای ١٩١٣ و تیرۆرکردنی مەحموود شەوکەت پاشا بەڕێوە دەبرد.

سێ پاشا کە ھەموویان ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی لیژنەی یەکگرتن و پێشکەوتن بوون، کە ھەتا ڕادەیەکی زۆر لە چوونە ناوەوەی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بۆ ھاوپەیمانیی ھێزەکانی ناوەند و بەشداریکردنی لە جەنگی جیھانیی یەکەم لە ساڵی ١٩١٤دا بەرپرسیار بوون. ئەوان هەروەها ھەتا ڕادەیەکی زۆر لە جینۆسایدی نزیکەی یەک ملیۆن ئەرمەنی بەرپرسیار بوون. جەماوەری تورکیا بە شێوەیەکی بەرفراوان ڕەخنەیان لە سێ پاشا گرتووە، بەھۆی ئەوەی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییان کێشاوەتە ناو جەنگی جیھانیی یەکەم و بووەتە ھۆی دۆڕاندنی عوسمانی. ھەر سێ کەسەکە لە دوای شەڕ مردنی توندوتیژیان بەخۆیانەوە بینی؛ تەلعەت و جەمال لەلایەن داشناکەکانەوە تیرۆر کران، لە کاتێکدا ئەنوەر لە کاتی سەرکردایەتیی بزووتنەوەی باسماچی لە نزیک دووشەنبە، تاجیکستانی ئەمڕۆ کوژرا.

دوای کوژرانی سێ پاشاکان، پاشماوەی تەرمی تەلعەت و ئەنوەر لە مۆنۆمێنتی ئازادی لە ئەستەمبوڵ نێژراوە و زۆرێک لە شەقامەکانی تورکیا بە شێوەیەکی مشتومڕاوی ناوەکانیان بۆ ڕێزلێنانی ئەو کەسانە گۆڕدراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی تورکیا
ئەنئنێران

**ئەنئێران** (پارسی ناوەڕاست، )، دەستەواژەیەکی ئێتنۆ-زمانییە کە بە واتای "نا ئێری" یان "نا ئێرانی" (نا ئاریایی) دەگەیەنێت. بەو پێیەی بە وانایەکی گشتی 'ئەنئێران' واتای ئەو خاکانە دەگەیەنێت کە زمانە ئێرانییەکان تێیدا زمانی ئاخاوتن نییە.  ئەم دەسدەستەواژە بۆ سووکایەتیپێکردن بەکاردەهات بەرامبەر "دوژمنێکی سیاسی و ئایینی ئێران و زەردەشتی ".

دەستەواژەی 'ئەنئێران' لە پارسی ناوەڕاست *anērān*, Pahlavi *ʼnyrʼn* وەرگیراوە، کە دژەواتای *ئێرانە* کە لە بەرامبەردا یان گەل یان ئیمپراتۆرییەتی ساسانی دەگەیەنێت. بەڵام "لە ئەدەبیاتی زەردەشتی و لەوانەیە لە بیری سیاسی ساسانیشدا، ئەم دەستەواژەیە واتایەکی ئایینی بەرچاوی ھەیە. کەسێکی *ئەنئێر* تەنیا نا ئێرانی (ئاری) نییە، بەڵکو بە تایبەتی نا زەردەشتییە؛ و *ئەنئێر* ھەروەھا بۆ دێو پەرستەکانیش بەکار دەهات یان لایەنگرانی ئایینەکانی تر." لەم دەقانەی سەدەی نۆیەم تا دوازدەھەمدا "عەرەب و تورکەکان پێیان دەوترێت *ئەنئێر*، وەک موسڵمانان بەگشتی، ئەم دووەمیان بە شێوەیەکی پەردەپۆشکراو".

## لە دەقەکانی نووسیندا
لە بەکارھێنانی فەرمیدا، ئەم دەستەواژە بۆ یەکەمجار لە نووسراوەکانی شاپووری یەکەم (م.ف. ٢٤١–٢٧٢)دا پشتڕاستکراوەتەوە، کە خۆی بە "شای شاکانی *ئێران* و *ئەنئێران* ناوزەد کردووە. بانگەوازی شاپور بۆ *ئەنئێران* ڕەنگدانەوەی سەرکەوتنەکانی شاپوور بوو بەسەر ڤالێریان و فیلیپ، و بانگەوازی لە دژی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی خستە مەترسییەوە، کە دوژمنانی ئیمپڕاتۆرییەتی ساسانین. ئەمەش لە نووسراوەی شاپووری یەکەم لە کەعبەی زەردەشتدا ڕەنگی دەداتەوە، کە ئیمپراتۆرەکە سووریا، کەپادۆسیا و سیلیسیا لەخۆدەگرێت - ھەر سێ ناوچەی لە ڕۆمەکان گرت— لە پێڕستی ئەو خاکانەی کە *ئەنئێرانن*.

ڕاگەیاندنەکە وەک «شاھنشای ئێران و ئەنئێران» وەک ناوێکی ستۆک بۆ بنەماڵە ساسانییەکانی دواتر مابووەوە. سی ساڵ دوای شاپور، مۆبەدی زەردەشتی (سەرکردەی کاروباری ئایینی زەردەشتی) کارتیر کەوکاس و ئەرمەنستانی خستە لیستی خاکەکانی *ئەنئێران*. لەم بابەتەدا، نووسراوەکەی کارتیر (ھەروەھا لە کەعبەی زەردەشت) دژایەتی نووسراوی شاپور دەکات، کە ھەمان دوو ناوچەی لە لیستی ناوچەکانی *ئێران* لەخۆگرتبوو.

## لە پەرتووکە ئایینییەکان و فۆلکلۆردا
لە نووسینە زەردەشتییەکانی سەدەی ٩–١٢ز، شا و فەرماندەی سەربازی ئەفسانەیی تورانی ئەفراسیاب (پێکەوە لەگەڵ دەھاگ و ئەلێکساندەر) زۆرترین ڕک و کینە لە نێو ئەو بوونەوەرانەدا کە لەلایەن ئەھریمەن (ئاڤێستان: *ئەنگرە ماینو*)دروست کراون لە دژی ئێرانییەکان (*[[زەند-ی وەحمان یاسن]]* ٧٫٣٢؛ *مێنۆگ-ی خراد *8.29)

## سەرچاوەکان

پۆل:دەستنیشانکردنی ئیتنۆ-کلتووری
پۆل:مێژووی ئایینی زەردەشتی
پۆل:وشە و دەستەوشە فارسییەکان
ناحیەی ڕۆڤیا

**ناحیەی ڕۆڤیا** (بە عەرەبی: *ناحیة روفیا*، بە ئینگلیزی: * Rovia SubDistrict *) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای بەردەڕەش لە پارێزگای دھۆک لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی ڕۆڤیایە.

## ناو
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی ڕۆڤیایە.
* چەند بۆچوونێک ھەیە لە سەر ناوی ڕۆڤیا:
* زوو ئافرەتێک ھەبووە بەناوی (ڕوەیدە) گەورەی گوند بووە بۆیە ڕۆڤیا لە(رویدە)ھاتووە.
* لە ڕۆمیە ھاتووە و ئەوەش لەبەر ئەوەی لەکاتی خۆی ڕۆم لێرە بوونە و بارەگایان دروست کردوە و لێرەوە دەستیان پێ کردوە وەکو بنکەیەکی سەرەکی.
* گوایە لە ناوچەکەدا گیانداری ڕێوی زۆر بووە، کە لە کرمانجیدا بە ڕێوی دەڵێن(ڕۆڤی)، لەوەوە ناوی ڕۆڤیای وەرگرتووە.

## مێژوو
* بەپێی بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیرانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان کابینەی پێنجەم، ژمارە ١٠ لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ بەردەڕەش بوو بە قەزا و ناحیەی ڕۆڤیاش ھاتە کایەوە لە سنووری قەزای بەردەڕەش.

## جوگرافیا
سنوری ناحیەی ڕۆڤیا:
* لە باکوورەوە ناحیەی گردەسێن.
* لە باشوورەوە ناحیەی دارەتوو و ناحیەی ناوەندی قەزای بەردەڕەش. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی دارەشەکران. 
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی کەلەکچی و ناحیەی قەسرۆک.

## دانیشتوان
ژمارەی دانیشتووانی ٤٥ ھەزار کەسە.

## کشتووکاڵ

## شوێنەوار

## کارگێڕی
ناحیەی ڕۆڤیا یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای بەردەڕەش و ژمارەی دانیشتوانی زیاترە لە ٢٩ ھەزار کەس و لەم گوندانە پێکھاتووە:

* پیرچاوش 
* دەربیستان گەورە
* ئەللاھی
* ئۆمەرسێنان
* ئیسماوە
* بامەڕزێ
* بەردە زیو
* بەردەسۆر
* پەلاسان
* پیربوب
* توبزاوە گەورە
* تۆبزاوە گچکە
* جەنگە
* جوجەر گچکە
* جوجەر گەورە
* چەمە
* حەسەنییە
* خرابە سەعدوون
* خرابە واش
* خرابە یاسین
* خەمیس گچکە
* دەربیستان گچکە
* دولیجان تارق
* دولیجان سالح
* دولیجان کتو
* دولیجان گەورە
* دۆستەک
* دیناران
* زیلکە عەبدولعەزیز
* سێگردک
* شێخانۆک
* عەلیشانە
* قەرەناز
* کانی ئەسپان گچکە
* کانی ئەسپان گەورە
* کەندالەسۆر
* گربەویل گچکە
* گربەویل گەورە
* گرگە جوو
* گریگا
* نەزراوە
* ھزار جووت
* یەکمالە

## ئەمانەش ببینە
* قەزای بەردەڕەش
* ناحیەی دارەتوو
* ناحیەی کەڵەک
* ناحیەی ناوەندی قەزای بەردەڕەش

## سەرچاوەکان

پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک
ناحیەی کەڵەک

**ناحیەی کەڵەک** (بە عەرەبی: *ناحیة کلک*، بە ئینگلیزی: * Kalak SubDistrict *) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای بەردەڕەش لە پارێزگای دھۆک لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی کەڵەکە.

## ناو
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی کەڵەکە.
* لە زمانی کوردیدا وشەی کەڵەک چەند واتایەک دەبەخشێت.
* چەند دارێکە دەبەسترێ بەچەند کوندەیەکی گەورەی فوو دراوە و لەناو ئاودا بۆ پێ پەڕینەوە و ھاتوچۆ پێ کردن.
* فێڵ.
* دیواری بەردە کە بە وشکی ھەڵچنرابێت.
* لەبەرئەوەی شارەدێی کەڵەک دەکەوێتە سەر ڕۆخی زێی گەورە، ھەروەھا ھەر لە کۆنەوە ڕێگای ھاتووچۆی نێوان شاری ھەولێر و مووسڵ بووە، لەم ئاستەدا پرد نەبووە بۆ پەڕینەوە لەبەرئەوە کەڵەکیان بەکارھێناوە بۆ پەڕینەوە و گواستنەوەی شت و مەک. ئیتر ناوی کەڵەکی بەسەردا بڕاوە، ھەروەھا ئاغای ئەم گوندە ناوی (یاسین) بووە، بۆیە بە (کەڵەکی یاسین ئاغا)ش ناوزەنگ دەکرێت، بەڵام لە ئێستادا بۆ ئاسان وتن ھەردەوترێت شارەدێی کەڵەک یان شارۆچکەی کەڵەک.

## مێژوو
کەڵەک لە ساڵی ١٨٨٠ سەر بە قەزای شێخان بوو، و لە ساڵی ١٩٣٠ بە قەزای ئاکرێوە بەستراوە تاوەکو ١٩٦٨ کە جارێکی تر بەستراوەتەوە بە قەزای حەمدانیە. کەلەک لە ساڵی ١٩٧٢ بووەتە ناحیە و ٢٨ گوند لەخۆی دەگرێت و سەر بە قەزای حەمدانیە بووە، تاوەکو ١١ی حوزەیرانی ١٩٨٧ ناحیەی کەلەک ھەڵوەشێندرایەوە و لەگەڵ ھەر ٢٨ گوندەکانی بەسترانەوە بە سەنتەری قەزای حەمدانیەوە، لە دوای ڕاپەرینی بەھاری ١٩٩٠، کەلەک لەگەڵ چەند گوندێکی وەکو کەورە سۆر، گەویلان بۆت، گوندی بشیریان ئازادکران و لە ساڵی ١٩٩٧ بە بڕیارێکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بە قەزای ئاکرێ بەسترایەوە. لەدوای بە قەزا بوونی بەردەڕەشیش، کەلەک قەزای بەردەڕەش بەسترایەوە.

## جوگرافیا
سنوری ناحیەی کەڵەک:
* لە باکوورەوە ناحیەی دارەتوو.
* لە باشوورەوە ناحیەی گوێڕ و ناحیەی نەمروود. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی ڕزگاری و ناحیەی ناوەندی قەزای خەبات. 
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی باشیک ، ناحیەی بەرتڵە و ناحیەی ناوەندی قەزای حەمدانیە.

## دانیشتوان
ژمارەی دانیشتووانی ٤٥ ھەزار کەسە.

## کشتووکاڵ

## شوێنەوار

## کارگێڕی

* کومەڵگای بشیریان
* شێخەمیر
* کەورەسۆر
* بەدەنەی بچووک
* بەدەنەی گەورە
* گەویلان بۆتان
* گەویلان ئازاد
* ترجلە
* ئاج قەلا گەورە
* زەھرە خاتوون
* گوبەیبا
* نازمییە
* مفتییە
* خازری نوێ
* ئاچ قەلا بچووک
* زەنگل
* بحرە (شیرەکان)
* گولە بۆر
* تەل ئەسوەد گچکە (تل اسود)
* تەل ئەسوەد گەورە
* تولەبەن
* گەزەکان
* جەمە کور
* قەسرۆک
* حەسەن شام
* تورکماس
* سێودینان
* مەنگووبە
* عەلیاوە

## ئەمانەش ببینە
* قەزای بەردەڕەش
* ناحیەی دارەتوو
* ناحیەی ڕۆڤیا
* ناحیەی ناوەندی قەزای بەردەڕەش

## سەرچاوەکان

پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک
ناحیەی دینارتێ

**ناحیەی دینارتێ** (بە عەرەبی: *ناحیة دینارتي*، بە ئینگلیزی: *Dinarte SubDistrict*) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای ئاکرێ لە پارێزگای دھۆک لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی دینارتێیە.

## ناو
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی دینارتێیە.

## مێژوو

## جوگرافیا
سنوری ناحیەی دینارتێ:
* لە باکوورەوە ناحیەی بارزان، ناحیەی شیلادزێ و ناحیەی دێرەلووک.
* لە باشوورەوە ناحیەی گردەسێن، ناحیەی بجیل و ناحیەی ناوەندی قەزای ئاکرێ.. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی بارزان و ناحیەی سرێشمە.
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی دێرەلووک و ناحیەی چەمانکێ.

## دانیشتوان
ژمارەی دانیشتووانی ٤٥ ھەزار کەسە.

## کشتووکاڵ

## شوێنەوار

## کارگێڕی

## ئەمانەش ببینە
* قەزای ئاکرێ
* ناحیەی گردەسێن
* ناحیەی ناوەندی قەزای ئاکرێ
* ناحیەی بجیل

## سەرچاوەکان

پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک
جەردەوان

**جەردەوان** یان **جەھش** ناوێکە کە لەلایەن خەڵکی باکووری کوردستان بە **پاسەوانی ئاسایشی گوندی تورکیا** (بە تورکی: Türkiye Güvenlik Köy Korucuları) دەوترێت. ئەو ڕێکخراوە بە ئەندامانی خۆی **کۆرووجوو** (بە تورکی: Korucu، بەواتای جەنگاوەر) دەڵێت، بەڵام لەنێو خەڵک زۆرتر *جەردەوان*یان پێ دەڵێن. جەردەوانەکان پاسەوانەکانی سنوورەکانی تورکیان و سەر بە فەرماندەییی گشتیی جەندرمەن و لە ململانێی کوردەکان لەگەڵ تورکیادا دژ بە کوردەکان شەڕ دەکەن. زۆربەیان کوردن، بەڵام چەرکەس، تورک، ئۆزبەک و قیرغیزیش تیاندایە. لە بنەڕەتدا لە ناوەڕاستی دەھەی ھەشتای سەدەی بیستەمدا لە لایەن دەوڵەتی تورکەوە بە سەرپەرشتیی تورگوت ئۆزال دامەزراون و پارەیان بۆ دابین دەکرا. جەدەوانەکان ئامانجی خۆیان پارێزگاری لە بەرامبەر ھێرش و تۆڵەسەندنەوەکانی ھێزەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) وەکوو میلیشیایەکی ناوخۆیی لە شار و گوندەکاندا ڕاگەیاندووە. مەبەستی حکوومەتی تورکیا لە دامەزراندنی پاسەوانی گوندەکان ئەوە بوو کە لەوانە وەکوو کەسانێک کە ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ دەناسن و زمانی کوردیش دەزانن وەکوو ھێزێکی پشتێوان بۆ یارمەتیدانەوەی سوپای تورکیا لە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان دژی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) کەڵک وەربگرن و سەرھەڵدان و شۆڕشی کوردەکان بە دەستی کوردەکان بخنکێنن. لە ساڵی ٢٠١٩دا ھێزەکە بە گشتی لە نزیکەی ٥٤ ھەزار جەردەوان پێکھاتبوو.

## سەرچاوەکان

## ئەمانەش ببینە
* جاش
* حەمیدیە
* پێشمەرگە کوردە موسڵمانەکان

پۆل:میلیشیاکان لە تورکیا
پۆل:ڕێکخراوەکانی دژە یاخیبوونی ناسەربازی
پۆل:ھێزەکانی دژە یاخیبوونی پێکھاتوو لە خەڵکی ڕەسەن
پۆل:ڕێکخراوە نیمچە سەربازییەکان کە بنکەکانیان لە تورکیایە
پۆل:پۆلیسی نیمچە سەربازی
پۆل:دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسای تورکیا
پۆل:ناکۆکیی تورکیا و کوردەکان (١٩٧٨-ئێستاکە)
پۆل:دژەکوردبوون
پۆل:ناکۆکیی تورکیا و پەکەکە
ناحیەی بامەڕنێ

**ناحیەی بامەڕنێ** (بە عەرەبی: *ناحیة بامرنی*، بە ئینگلیزی: *Bamarne SubDistrict *) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای ئامێدی لە پارێزگای دھۆک لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی بامەڕنێیە.

## ناو
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی بامەڕنێیە.

## مێژوو

## جوگرافیا
سنوری ناحیەی بامەڕنێ:
* لە باکوورەوە ناحیەی کانی ماسێ.
* لە باشوورەوە ناحیەی سەرسەنگ و ناحیەی مانگێشک. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی سەرسەنگ. 
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی باتیفا.

## دانیشتوان
ژمارەی دانیشتووانی ٤٥ ھەزار کەسە.

## کشتووکاڵ

## شوێنەوار

## کارگێڕی

## ئەمانەش ببینە
* قەزای ئامێدی
* ناحیەی کانی ماسێ
* ناحیەی دێرەلووک
* ناحیەی سەرسەنگ
* ناحیەی ناوەندی قەزای ئامێدی
* ناحیەی چەمانکێ
* ناحیەی شیلادزێ

## سەرچاوەکان

پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک
یانەی تۆپی پێی ھیلال

**یانەی تۆپی پێی هیلال**  ( بە عەرەبی : نادي الهلال السعودي )، بە سادەیی بە ئەلهیلال ناسراوە یانەیەکی  وەرزشی پیشەگەرە و بنکەکەی لە شاری ڕیازی سعودیە . یانەمە لە خولی پیشەگەری سعودیە بەشداری دەکات . لە زمانی عەرەبیدا ئەلهیلال بە واتای مانگی هیلال دێت . ڕازاوەترین یانەی ئاسیایە و 70 نازناوی فەرمییان بەدەستهێناوە. هەروەها یانەی هیلال خاوەنی ژمارەی پێوانەیی زۆرترین نازناوە لە کیشوەری ئاسیادایە ، هەروەها ژمارەیەکی پێوانەیی 19 نازناوی خولی پیشەگەری سعودی بەدەستهێناوە

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٥٧ لە عەرەبستانی سعوودی
فاڵکۆنز فیووری

**فاڵکۆنز فیووری** (، واتا: ھەڵچوونی شەھێن) سوارییەکی جۆری بورجی داکەوتنە کە بە سەربەخۆیی ڕاوەستاوە لە پارکی یاری بوش گاردنس تامپا بەی لە تامپا، فلۆریدا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. ئەم سوارییە لەلایەن ئینتەراید، کە لقێکی کۆمپانیای ئینتامینە، دروست کراوە و بەرزییەکەی دەگاتە ٣٣٥ پێ (١٠٢ مەتر)، کە دەیکات بە بەرزترین بورجی فڕێدانی سەربەخۆ لە باکووری ئەمریکا. سواربووان نزیکەی پێنج چرکە داکەوتنی ئازاد ئەزموون دەکەن و خێرایییەکەیان دەگاتە ٦٠ میل لە کاتژمێرێکدا (١٠٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا).

ناوی سوارییەکە ھەڵبژێردراوە بۆ ئەوەی توانای باز (شەھێن) بۆ شۆڕبوونەوەی خێرا بە خێرایییەکی بەرز بۆ گرتنی نێچیر وێنا بکات. پڕۆژەکە لە سەرەتادا پلانی بۆ دانرابوو لە ساڵی ٢٠١٢ دەست پێ بکات و لە ٢٠١٣ بکرێتەوە، بەڵام بۆ ماوەی ساڵێک دواکەوت. دروستکردنی لە ساڵی ٢٠١٣ دەستی پێکرد و ڕێکەوتی کردنەوەی دیاریکرابوو بۆ ١ی ئایاری ٢٠١٤؛ ھەرچەندە، کردنەوەکە دواخرا بەھۆی کێشەی میکانیکی و تەکنیکییەوە.

دوای کردنەوەیەکی تاقیکردنەوە بۆ کارمەندانی پارکەکە لە سەرەتای مانگی ئابدا و کردنەوەیەکی نەرم لە ١٦ی ئابی ٢٠١٤، فاڵکۆنز فیووری بە فەرمی لە ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٤ بۆ خەڵک کرایەوە. کاردانەوەی خەڵک بەرامبەر بە سوارییەکە ئەرێنی بووە، ھەڵسەنگێنەران ستایشی بەرزی بورجەکە و ئەزموونی کەوتنەکەیان کردووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
بورجی داکەوتن

**بورجی داکەوتن** () جۆرێکە لە ئامێری یاریگە کە بەشداربووان بەرز دەکاتەوە بۆ بەرزایییەکی زۆر و پاشان بە خێرایییەکی زۆر دایاندەبەزێنێتەوە، کە ھەستێکی بەھێزی داکەوتنی ئازاد دروست دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:بورجەکان
بوش گاردنس تامپا بەی

**بوش گاردنس تامپا بەی** () پارکێکی گەورەی یاری و ئاژەڵە کە دەکەوێتە تامپا، فلۆریدا. ناسراوە بە یارییە ھەیەجان بەخشەکانی و کۆڵێکسیۆنی ئاژەڵە ئەفریقییەکانی.

## سەرچاوەکان
ئینتامین

**ئینتامین** () کۆمپانیایەکی سویسرییە کە پسپۆڕە لە دیزاین و دروستکردنی یاری بۆ پارکەکانی یاری، بە تایبەتی ناسراوە بە ڕۆڵەرکۆستەر و تاوەرە بەرزەکانی.

## سەرچاوەکان
داکەوتنی ئازاد

**داکەوتنی ئازاد** () دۆخێکە کە تێیدا تەنێک تەنھا لەژێر کاریگەری ھێزی کێشکردندا دەکەوێت، بەبێ بەرگری ھەوا یان ھێزی تر. لە یارییەکانی پارکی یاریدا، ھەستی داکەوتنی ئازاد بە شێوەیەکی کۆنترۆڵکراو دروست دەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕاکێشان
دەستپێکی نەرم

**کردنەوەی نەرم** یان **دەستپێکی نەرم** () یان () ستراتیژییەکە بۆ کردنەوەی بەشێک یان ھەموو پڕۆژەیەک بۆ گرووپێکی سنووردار پێش کردنەوەی فەرمی. ئەمە یارمەتی دەدات بۆ دۆزینەوە و شیکارکردنی کێشەکان پێش کردنەوەی گشتی.

## سەرچاوەکان

پۆل:داڕشتن
پۆل:نوێکاری
ماخ تاوەر

**ماخ تاوەر** ()یارییەکی جۆری تاوەری داکەوتنە کە لە پارکی یاری بوش گاردنس ویلیامزبێرگ لە ڤێرجینیا ھەڵکەوتووە. بەرزییەکەی نزیکەی ٧٥ مەترە و بەشداربووان لە لووتکەکەیەوە بە خێرایییەکی زۆر دادەبەزێنێت.

## سەرچاوەکان
سەیران

چەپ|250px|وێنۆک|ئاھەنگێکی سەیران لەلایەن تۆماس کۆڵ (١٨٤٦)
**سەیران** گەشتێکی گرووپییە کە بەزۆری ژەمێک لە دەرەوە دەخورێت، جۆرێکە لە پشوو و خەلکەکە حەز دەکەن لەسەر زەوی یان لەسەر فەرش دابنیشن. سەیران گەشتێکە بۆ شوێنە جوانەکان و ناو دیمەنە سروشتییەکان وەک چوونە دەرەوە بۆ پارک و شوێنە گشتییەکان و ھاوینەھەوارەکان و دانیشتن لە کەنار دەریا و ڕووبارەکان یان شوێنێکی تر کە دیمەنێکی سەرنجڕاکێشی ھەبێت. خواردنی جۆراوجۆر لە سەیرانەکان ئامادە دەکرێن و ھەمووان ئەو خواردنە بچووکانە کە ئامادەیان کردووە دەیخەنە سەر مێزێک یان سفریکی ھاوبەش، لەسەیراندا دەتوانرێت یارییەکانی دەرەوە و کات بەسەربردنی جۆراوجۆر ئەنجام بدرێت.
زۆرجار سەیرانەکان تایبەتن بە خێزان، بەڵام دەتوانرێت لە نێوان کۆمەڵێک ھاوڕێ یان ھاوکاردا یان قوتابخانەکان ئەنجام بدرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:کاتی بەتاڵی
پۆل:ڕووداوە کۆمەڵایەتییەکان
ڕووپێوی بیناسازی

**ڕووپێوی بیناسازی** () پرۆسەی دیاریکردنی شوێن و ئاراستەی دروستی بیناکان و ژێرخانەکانە پێش و لە کاتی بیناسازیدا. ئەمە یارمەتی دەدات بۆ دڵنیابوون لەوەی کە بیناکان بەپێی نەخشە و پێوانەکان دروست دەکرێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندازیاریی بینا
یونایتد پارکس ئاند ڕیزۆرتس

**یونایتد پارکس ئاند ڕیزۆرتس** () کۆمپانیایەکە کە خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی چەندین پارکی یاری و شوێنی گەشتیاری دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە
بەڕێوەبەرایەتیی فیدراڵی فڕۆکەوانی

**بەڕێوەبەرایەتیی فیدراڵی فڕۆکەوانی** () دەزگایەکی حکوومەتی ئەمریکییە کە بەرپرسە لە ڕێکخستن و چاودێریکردنی ھەموو لایەنەکانی فڕۆکەوانی شارستانی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٥٨ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پارسەنگ

**پارسەنگ** () کێشێک یان ھێزێکە کە بەکاردێت بۆ ھاوسەنگکردنی کێش یان ھێزێکی تر. لە ئامێر و بیناسازیدا بەکاردێت بۆ دروستکردنی ھاوسەنگی و سەقامگیری.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھێز
پۆل:بارستە
قەیرانی زنجیرەی دابینکردنی جیھانی (٢٠٢١-٢٠٢٣)

**قەیرانی زنجیرەی دابینکردنی جیھانی ٢٠٢١–٢٠٢٣** () کۆمەڵێک کێشە و گرفتی بەردەوام بوو لە زنجیرەی دابینکردنی جیھانیدا کە لە ماوەی ئەو ساڵانەدا ڕوویدا. ئەمە کاریگەری لەسەر بەردەستبوونی کاڵا و نرخەکان لە سەرتاسەری جیھاندا ھەبوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:دانوستانی نێونەتەوەیی
ناحیەی دێرەلووک

**ناحیەی دێرەلووک** (بە عەرەبی: *ناحیة دیرلوك*، بە ئینگلیزی: *Deraluk SubDistrict *) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای ئامێدی لە پارێزگای دھۆک لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی دێرەلووکە.

## ناو
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی دێرەلووکە.

## مێژوو

## جوگرافیا
سنوری ناحیەی دێرەلووک:
* لە باکوورەوە ناحیەی چوکورجا لە باکووری کوردستان.
* لە باشوورەوە ناحیەی چەمانکێ، ناحیەی سەرسەنگ و ناحیەی دینارتێ.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی شیلادزێ. 
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی کانی ماسێ و ناحیەی ناوەندی قەزای ئامێدی.

## دانیشتوان
ژمارەی دانیشتووانی ٤٥ ھەزار کەسە.

## کشتووکاڵ

## شوێنەوار

## کارگێڕی

## ئەمانەش ببینە
* قەزای ئامێدی
* ناحیەی کانی ماسێ
* ناحیەی دێرەلووک
* ناحیەی بامەڕنێ
* ناحیەی ناوەندی قەزای ئامێدی
* ناحیەی چەمانکێ
* ناحیەی شیلادزێ

## سەرچاوەکان

پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک
ترمزی تەزووی گەردیلەیی

**ترمزی تەزووی گەردیلەیی** () جۆرێکی ترمزی کارۆموگناتیسییە کە ھێزی خاوبوونەوە بەرھەم دێنێت بەبێ پێویستی بە لێکخشان. ئەمە بەکاردێت لە ھەندێک ڕۆڵەرکۆستەر و شەمەندەفەری خێرادا.

## سەرچاوەکان
ھێلکەی ڕەنگراو (میدیا)

**ھێلکەی ڕەنگراو** () پەیام، وێنە، یان تایبەتمەندییەکی شاراوەیە کە بە ئەنقەست لە بەرھەمێکی میدیایی، وەک فیلم، کایەی ڤیدیۆیی، یان بەرنامەی کۆمپیوتەردا دادەنرێت. ئەمانە زۆرجار تەنھا لەلایەن ئەو کەسانەوە دەدۆزرێنەوە کە بە وردی دەگەڕێن بۆیان.

## سەرچاوەکان
سکوەیر فووت

**سکوەیر فووت** ()یەکەیەکی پێوانەی ڕووبەرە کە بەرامبەرە بە ڕووبەری چوارگۆشەیەک کە درێژی ھەر لایەکی یەک پێیە. زۆر بەکاردێت لە پێوانەکردنی ڕووبەری خانوو و زەویدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:یەکەکانی ڕووبەر
لێکس لوتۆر: درۆپ ئۆف دووم

**لێکس لوتۆر: درۆپ ئۆف دووم** ()یارییەکی تاوەری داکەوتنە لە پارکی یاری سیکس فڵاگس ماجیک ماونتن لە کالیفۆرنیا. ناوەکەی لەسەر کارەکتەری لێکس لوثۆر لە کۆمیکەکانی سوپەرمان داندراوە.

## سەرچاوەکان
زومانجارۆ: درۆپ ئۆف دووم

**زومانجارۆ: درۆپ ئۆف دووم** ()یارییەکی تاوەری داکەوتنە لە پارکی یاری سیکس فڵاگس گرەیت ئەدڤێنچەر لە نیوجێرسی. یەکێکە لە بەرزترین و خێراترین یارییەکانی جۆری خۆی لە جیھاندا.

## سەرچاوەکان
سیکس فڵاگز گرەیت ئەدڤێنچەر

**سیکس فڵاگز گرەیت ئەدڤێنچەر** () پارکێکی یاری و ئاژەڵە لە جاکسن، نیوجێرسی. یەکێکە لە گەورەترین پارکەکانی یاری لە جیھاندا و چەندین یاریی ناسراوی تێدایە.

## سەرچاوەکان
سیکس فڵاگز ماجیک ماونتن

**سیکس فڵاگس ماجیک ماونتن** () پارکێکی یارییە لە ڤالێنسیا، کالیفۆرنیا. ناسراوە بە کۆڵێکسیۆنی ڕۆڵەرکۆستەرە زۆر و جۆراوجۆرەکانی.

## سەرچاوەکان
سیکس فڵاگز

**سیکس فڵاگس** () کۆمپانیایەکی ئەمریکییە کە خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی زنجیرەیەک لە پارکەکانی یاری دەکات لە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و چەند وڵاتێکی تر. ناسراوە بە یارییە ھەیەجان بەخشەکانی و ڕۆڵەرکۆستەرە گەورەکانی.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە
ئاکرۆفۆبیا (یاری)

**ئاکرۆفۆبیا** () یارییەکی بورجی داکەوتنە لە پارکی یاری سیکس فڵاگس ئۆڤەر جۆرجیا. ناوەکەی لە وشەی یۆنانی بۆ ترس لە بەرزی وەرگیراوە.

## سەرچاوەکان
سیکس فڵاگز ئۆڤەر جۆرجیا

**سیکس فڵاگس ئۆڤەر جۆرجیا** () پارکێکی یارییە لە نزیک ئەتڵانتا، جۆرجیا. یەکەم پارکی سیکس فڵاگس بوو کە لە دەرەوەی تەکساس کرایەوە.

## سەرچاوەکان
ڕۆب ئاڵڤی

**ڕۆب ئالڤی** () دامەزرێنەر و بەڕێوەبەری ماڵپەڕی ThemeParkReview.com ە، کە پێگەیەکی ناسراوە بۆ ھەواڵ و پێداچوونەوەی پارکەکانی یاری و ڕۆڵەرکۆستەر.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
یوو ئێس ئەی توودەی

**یوو ئێس ئەی توودەی** () ڕۆژنامەیەکی ڕۆژانەی ئەمریکییە کە لە سەرتاسەری وڵاتدا بڵاو دەکرێتەوە. یەکێکە لە خوێنراوترین ڕۆژنامەکانی ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سەندیکایانەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کە بۆ یەکەمجار پەخشکراون
پۆل:بەرنامەکانی یوونیڤەرساڵ ویندۆز پلاتفۆڕم
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان
لۆس ئانجلەس تایمز

**لۆس ئانجلەس تایمز** () ڕۆژنامەیەکی ڕۆژانەیە کە لە لۆس ئەنجلس، کالیفۆرنیا بڵاو دەکرێتەوە. یەکێکە لە گەورەترین و بەناوبانگترین ڕۆژنامەکانی ئەمریکا.

## سەرچاوەکان
ئامێری کوتان (کار)

**ئامێری کوتان** () ئامێرێکی گەورەیە کە بەکاردێت بۆ لێدان و چەقاندنی پایە (پایل) لە زەویدا. ئەم ئامێرە زۆر گرنگە لە بواری بیناسازی و دروستکردنی بنکەی قووڵ بۆ بینا و پردەکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندازیاریی بینا
بورجی داکەوتن (سیکس فڵاگز)

**بورجی داکەوتن** () ناوی یارییەکی بورجی داکەوتنە کە لە چەندین پارکی سیکس فڵاگز ھەیە. بەشداربووان بەرز دەکاتەوە بۆ بەرزایییەکی زۆر و پاشان بە خێرایییەکی زۆر دایاندەبەزێنێتەوە.

## سەرچاوەکان
کینگز دۆمینیەن

**کینگز دۆمینیەن** () پارکێکی یارییە لە دۆسوێڵ، ڤێرجینیا. ناسراوە بە کۆمەڵێک یاری ھەیەجان بەخش و ڕۆڵەرکۆستەری بەناوبانگ.

## سەرچاوەکان
بەی نیووز ٩

**بای نیووز ٩** () کەناڵێکی ھەواڵی کەیبڵی ناوخۆیییە کە خزمەت بە ناوچەی تامپا بای لە فلۆریدا دەکات. کەناڵەکە ٢٤ کاتژمێر ھەواڵ و زانیاری پێشکەش دەکات.

## سەرچاوەکان
تامپا بەی تایمز

**تامپا بای تایمز** () ڕۆژنامەیەکی ڕۆژانەیە کە لە سەینت پیتەرسبێرگ، فلۆریدا بڵاو دەکرێتەوە و خزمەت بە ناوچەی تامپا بای دەکات. پێشتر بە ناوی «سەینت پیتەرسبێرگ تایمز» ناسرابوو.

## سەرچاوەکان
سی وۆرد ئۆرڵاندۆ

**سی وۆرد ئۆرلاندۆ** () پارکێکی دەریایی و یارییە لە ئۆرلاندۆ، فلۆریدا. ناسراوە بە نمایشەکانی ئاژەڵە دەریایییەکان و یارییە ھەیەجان بەخشەکانی.

## سەرچاوەکان
سی وۆرد سان دیێگۆ

**سی وۆرد سان دیێگۆ** () پارکێکی دەریایی و یارییە لە سان دیێگۆ، کالیفۆرنیا. یەکەم پارکی سی وۆرڵد بوو کە کرایەوە و ناسراوە بە پرۆگرامەکانی پاراستن و لێکۆڵینەوەی دەریایی.

## سەرچاوەکان
سی وۆرد سان ئەنتۆنیۆ

**سی وۆرد سان ئەنتۆنیۆ** () پارکێکی دەریایی و یارییە لە سان ئەنتۆنیۆ، تەکساس. گەورەترین پارکی سی وۆرڵدە لە ڕووی ڕووبەرەوە و کۆمەڵێک یاری و نمایشی جۆراوجۆری تێدایە.

## سەرچاوەکان
مەتر لەسەر چرکە دووجا

**مەتر لەسەر چرکە دووجا** یەکەی خێرایییە لە سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکان (SI). وەک یەکەیەکی داڕێژراو، لە یەکە بنەڕەتییەکانی SI بۆ درێژی، مەتر، و کات، چرکە پێکھاتووە. ھێماکەی بە چەند شێوەیەک دەنووسرێت وەک م/چ٢، م·چ−٢ یان مچ−٢، یان بە دەگمەنتر، وەک (م/چ)/چ.

وەک خێرایی، ئەم یەکەیە لە ڕووی فیزیکییەوە وەک گۆڕانکاری لە خێرایی یان تێکڕای خێرایی بۆ ھەر ماوەیەکی کاتی لێکدەدرێتەوە، واتە مەتر لەسەر چرکە بۆ ھەر چرکەیەک و وەک بڕێکی ڤێکتۆری مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:یەکە داڕێژراوەکانی ئێس ئای
مەتر لەسەر چرکە

**مەتر لەسەر چرکە** یەکەی ھەردوو تێکڕای خێرایی (بڕێکی سکاڵەری) و خێرایی (بڕێکی ڤێکتۆری، کە ئاراستە و گەورەیی ھەیە) لە سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکان (SI) دایە، یەکسانە بە خێرایی تەنێک کە ماوەی یەک مەتر لە کاتی یەک چرکەدا دەبڕێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:یەکە داڕێژراوەکانی ئێس ئای
خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین کاریگەری بینراو

**خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین کاریگەرییە بینراوەکان** ساڵانە لەلایەن ئەکادیمیای ھونەر و زانستی فیلمی جووڵاو (AMPAS) پێشکەش دەکرێت بۆ باشترین دەستکەوت لە کاریگەرییە بینراوەکاندا. لە ساڵی ١٩٨٠ ەوە دراوە بە چوار ئەندامی ئەو تیمەی کە ڕاستەوخۆ بەرپرسیارن لە دروستکردنی کاریگەرییە بینراوەکانی فیلمەکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵاتی ئۆسکار
ڕێگایەکم پیشان بدە

**ڕێگایەکم پیشان بدە** ئەلبوومێکی ستۆدیۆیی ئیبراھیم تاتڵیسەسە کە لە ساڵی ١٩٧٥ لە لایەن کۆمپانیای (یاڵچین پلاک)ەوە بڵاو کراوەتەوە. ئەمە یەکەم ئەلبوومی ئیبراھیم تاتڵیسەسە و کۆی گشتی ١١ گۆرانییە.

## کاسێتەکان
* Kaderde Varmış Ayrılmak
* Ben Bilirim
* Bir Yol Göster
* Dere Boyu Kavaklar
* Duman Duman Olmuş (U.H)
* Elinde Ayağında
* Engin Ol Gönül Engin Ol
* Erzincana Giderim (U.H)
* Akşam Güneşi
* Kara Dağın Boz Yılanı (U.H)
* Kara Sevdanın Gözü Kör

## بەستەرە دەرەکییەکان
diskotek.info 

پۆل:ئەلبوومە تورکییەکانی ساڵانی حەفتاکان
پۆل:ئەلبوومەکانی ١٩٧٥
پۆل:ئەلبوومە تورکییەکانی ١٩٧٥
پۆل:ئەلبوومەکانی ئیبراھیم تاتلیسەس
ئەلبێرتۆ فوجیمۆری

**ئەلبێرتۆ  فوجیمۆری**  ( ٢٨ی تەمموزی ١٩٣٨ - لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ ) سیاسەتوانێکی پێروو بە ڕەچەڵەک ژاپۆنی  کە لە ساڵی ١٩٩٠ تا ٢٠٠٠ وەک پەنجا و چوارەمین سەرۆکی پێروو کاری کردووە.  یەکەم سەرکردەی وڵاتێکی ئەمریکای لاتین بوو کە هەرچەندە بە شێوەیەکی دیموکراسی هاتە سەر دەسەڵات، بەڵام بەهۆی پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ و خراپ بەکارهێنانی دەسەڵات سزای زیندانی درێژخایەنی بەسەردا سەپێندرا.  دەسەڵاتی فوجیمۆری بە سەرکەوتنە چاوەڕواننەکراوەکەی لە هەڵبژاردنی گشتی ساڵی ١٩٩٠ دەستی پێکرد. بە خێرایی چاکسازییە ئابوورییە نیۆلیبراڵیزمیەکانی جێبەجێکرد بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ هەڵاوسانی زۆر و ناسەقامگیری ئابووری، کە پاڵپشتی سەرەتایی لەلایەن دامەزراوە داراییە نێودەوڵەتییەکان و سەربازییەکانی  بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٩٢دا کودەتای خۆی ئەنجامدا و پەرلەمانی هەڵوەشاندەوە و دەسەڵاتی نائاسایی گرتە دەست. دوای کودەتاکە ئاشکرا بوو کە حکومەتەکەی فەرمانەکانی پلانی سوپای واردی جێبەجێ کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٠دا، لە بەرامبەر زیادبوونی تۆمەتەکانی گەندەڵی بەربڵاو، تاوانەکانی دژی مرۆڤایەتی و پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لە حکومەتەکەیدا، فوجیمۆری هەڵهات بۆ ژاپۆن. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٥ لە چیلی دەستگیرکرا و ڕادەستی پێروو کرا و لەوێ بە چەندین تۆمەت دادگایی کرا و سزا درا ، لەوانە پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ و گەندەڵی . ناوبراو سزای ٢٥ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا بەڵام لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ دوای بڕیارێکی دادگا  ئازاد کرا. دوای نۆ مانگ لە مانگی ئەیلولی ٢٠٢٤ بەهۆی نەخۆشی شێرپەنجەوە کۆچی دوایی کرد . 

## ئاماژەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی پێروو
پۆل:کشتوکاڵناسەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٢٤
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی
ستیفان کارل ستیفانسۆن

**ستیفان کارل ستیفانسۆن** (٩ی تەممووزی ١٩٧٥ – ٢١ی ئابی ٢٠١٨)، ئەکتەرێکی ئایسلەندی بوو، لەدایکبووی شاری ھافنارفیۆردوور. لە زنجیرەی لەیزی تاون لە ساڵانی ٢٠٠٤-٢٠٠٧ و ٢٠١٣-٢٠١٤ ڕۆڵی خراپەکار ڕۆبی ڕۆتنی بینیوە. ستیفان لەگەڵ ھاوسەرەکەی و سێ کچ و کوڕێکی لە لۆس ئانجلەس دەژیان.

## مردن
لە ساڵی ٢٠١٦ تووشی شێرپەنجەی کۆلانجیۆما بووە، لە ساڵی ٢٠١٧ نەشتەرگەری بۆ کراوە، لە ساڵی ٢٠١٨ نەخۆشییەکەی گەڕاوەتەوە و لە ٢١ی ئابی ٢٠١٨ کۆچی دوایی کردووە.
## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:مردووانی ٢٠١٨
ھێزی جی

وێنۆک|لە فڕینی ڕاست و ئاسۆییدا، هێزی بەرزکردنەوە (L) یەکسانە بە کێش (W). لە خولانەوەیەکی ئاسۆیی و جێگیردا بە گۆشەی لادانی 60°، هێزی بەرزکردنەوە یەکسان دەبێت بە دوو هێندەی کێش (L = 2W). فڕۆکەوان هەست بە 2g دەکات و کێشەکەی دوو هێندە دەبێت. هەرچی گۆشەی لادان زیاتر بێت، هێزەکانی-جی زیاتر دەبن.
**ھێزی-جی** (ھێزی g) یان **ھاوتای ھێزی کێشکردن** () ھێزێکی تایبەت بە بارستەیە (ھێز بۆ یەکەی بارستە)، کە بە یەکەکانی کێشکردنی ستاندارد دەردەبڕدرێت (ھێمای g یان g₀، کە نابێت لەگەڵ "g"ی ھێمای گرام تێکەڵ بکرێت). ئەم چەمکە بۆ خێرایییە بەردەوامەکان بەکاردێت کە ھەستکردن بە کێش دروست دەکەن. بۆ نموونە، تەنێک کە لەسەر ڕووی زەوی وەستاوە، ژێر کاریگەری 1g دایە، کە یەکسانە بە بەھای باوی خێرایی کێشکردن لەسەر زەوی، نزیکەی ٩٫٨ مەتر/چرکەی دووجا. خێرایییە کاتییەکان، کە لەگەڵ ڕاچڵەکینێکی بەرچاودا ھاوڕێن، بە شۆک ناودەبرێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەز
بزووتنەوەی ھاوکارینەکردن (٢٠٢٤)

[وێنۆک|خۆپیشاندەران دوای دەست لەکارکێشانەوەی [شێخ حەسینە، لە کاتی ئاھەنگگێڕان لە بەرامبەر ئۆفیسی سەرۆکایەتیی وەزیران]]
**بزووتنەوەی ھاوکارینەکردن** ()، ھەروەھا ناسراو بە **بزووتنەوەی یەک خاڵە** (بە )، ناڕەزایەتییەکی دژی حکوومەتی بەنگلادێش بوو، کە لە چوارچێوەی خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٤دا لە بەنگلادێش دەستی پێکرد. تاکە داواکاری ئەم بزووتنەوەیە دەستلەکارکێشانەوەی سەرۆک وەزیران، شێخ حەسینە و کابینەکەی بوو.

ھەرچەندە ئامانجی سەرەتایی چاکسازی لە پشکەکانی ئیشە دەوڵەتییەکاندا بوو، بەڵام بزووتنەوەکە دوای کوژرانی ژمارەیەک لە خۆپیشاندەران بووە ڕاپەڕینێکی جەماوەریی دژی حکوومەت. ھەروەھا بزووتنەوەکە بەھۆی پرسە کۆمەڵایەتی، ئابووری و سیاسییە بەردەوامەکانەوە پەرەی پێدرا، لەوانە خراپ بەڕێوەبردنی ئابووری نیشتمانی لەلایەن حکوومەت، گەندەڵیی بەربڵاوی بەرپرسانی حکوومەە، پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ، تۆمەتەکانی تێکدانی سەروەریی وڵات لەلایەن شێخ حەسینە و زیادبوونی تاکەڕەوی و پاشەکشەی دیموکراتیک.

لە ٣ی ئابی ٢٠٢٤، ڕێکخەرانی «بزووتنەوەی خوێندکارانی دژە جیاکاری» داواکارییەکی یەک خاڵییان بۆ دەستلەکارکێشانەوەی سەرۆک وەزیران ڕاگەیاند و داوای «ھاوکارینەکردنی ھەمەلایەنە»یان کرد. ڕۆژی دواتر شەڕ و پێکدادان بە شێوەیەکی توندوتیژ ڕوویدا و لە ئەنجامدا ٩٧ کەس کە قوتابیشی لەخۆ دەگرت گیانیان لەدەستدا. ڕێکخەران داوای ڕێپێوانێکی درێژخایەنیان لە ٥ی ئابدا بەرەو داکا کرد بۆ ئەوەی شێخ حەسینە لە دەسەڵات بکشێننەوە. لەو ڕۆژەدا جەماوەرێکی زۆر لە خۆپیشاندەران ڕێگەی خۆیانلەو پایتەخا گرتەبەر. دەوروبەری سەعات ٣:٠٠ی دوای نیوەڕۆ (بە کاتی بەنگلادێش)، شێخ حەسینە دەستی لە پۆستەکەی کێشایەوە و ڕای کردە ھیندستان. دواتر حکوومەتی کاتی بە سەرکردایەتیی محەممەد یوونس، ئابوورناس و براوەی خەڵاتی نۆبێل پێکھێنرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
سەهۆڵبەندان

**سەهۆڵبەندان** بریتییە لە دروستبوونی سەهۆڵ (سەهۆڵبەندان) لەسەر زەوی. پەیوەندی بە تیۆری میلانکۆڤیچەوە هەیە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
گاسترۆپۆد

**گاسترۆپۆد**، یان *یونڤاڵڤ*، گەورەترین و سەرکەوتووترین پۆل مۆلۆسکن.  60,000–75,000 ناسراوی زیندوو جۆر سەر بە ئەون.  زۆربەیان دەریایین، بەڵام زۆربەیان لە ئاوی شیرین یان لەسەر وشکانی دەژین.  تۆماری بەردبووەکانیان دەگەڕێتەوە بۆ دواتر کامبری.
زۆرێک لەو هێڵانەی ئەمڕۆ دەژین لە مێزۆزۆیک سەردەم پەرەیان سەندووە، بە سوودوەرگرتن لە دابینکردنی زۆری خۆراک لە بنی دەریادا ڕەفەی کیشوەری.

## سه‌رچاوه‌کان

## سەرچاوەکان

پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لەلایەن جۆرج کوڤیرەوە
دڵشاد کوێستانی

**دڵشاد محەممەد ئەمین مەجید بەگ** ناسراو بە **دڵشاد کوێستانی** (١٣ی ئابی ١٩٥٧ لە کەرکووک، عێراق) شێوەکارێکی کوردی دانیشتووی فەڕەنسایە. دەستپێکی کاری ھونەریی گۆرانیگوتن بووە و شیعریشی نووسیووە، دواتر لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا دەستی بە ھونەری وێنەکێشان کردووە. لە ١٩ وڵاتی جیھان بەشداری لە پێشانگەی ھاوبەشدا کردووە، و لەماوەی ٢٢ ساڵدا زیاتر لە ٧٠ پێشانگای لە ١٩ وڵاتدا کردووەتەوە. ھەروەھا وەکو ئەکتەر لە چەند فیلمێکی فەڕەنسیی و کوردیدا بەشدار بووە و چەندین خەڵاتی ھونەریی پێ بەخشراوە، بە تایبەت لە فەڕەنسا.

## ژیاننامە
### ژیانی تایبەتی
لە ١٣ی ئابی ١٩٥٧ لە گەڕەکی ئیمام قاسم لە کەرکووک لە دایک بووە. لە ساڵی ١٩٦١ لەگەڵ ماڵباتەکەی رووی لە سلێمانی کردووە. لە ساڵی ١٩٨٠ بووەتە پێشمەرگە و تاوەکو ساڵی ١٩٨٥ بەردەوام بوو، دواتر دەستی بە کاری ھونەری کردووە. لە کەسە یەکەمەکان بووە کە بەشداری لە ڕاپەڕینی ١٩٩١یان لە شاری سلێمانی کردووە. لە ساڵی ١٩٩٤ بە ھۆی شەڕی ناوخۆییەوە کوردستانی جێھێشتووە و لە فەڕەنسا نیشتەجێ بووە. 
وەک پەنابەرێکی سیاسی لە ساڵی ٢٠١٠ ڕەگەزنامەی فەرەنسی بەدەست ھێناوە و ئێستا لە شاری چاومۆنت لە فەرەنسا دەژی.

### ژیانی ھونەری
#### شیعر و گۆرانی
سەرەتای دەرکەوتنی دڵشاد کوێستانی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی نەوەدەکان و بە شیعر و گۆرانی دەست پێ دەکات و چەند گۆرانیەک تۆمار دەکات، وەک «سەمای مەرگ» و «دووری»، دوایین بەرھەمیشی بە ناوی «ژووان» بووە لە ساڵی ١٩٩٤، بەڵام بارودۆخی ئەو کاتەی باشووری کوردستان ھۆکار دەبێت بۆ فەوتانی بەشێک لە بەرھەمەکانی.

#### شێوەکاری
لە ساڵی ١٩٩٤ بۆ یەکەم جار یەکەمین پێشانگای تایبەتی لە سلێمانی کردووەتەوە. لە ساڵی ١٩٩٦ لە پێشانگەیەکی ھاوبەشدا لە یۆنان بەشدار بووە. لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک سەرۆکی رێکخراوی کولتوقوری فەرەنسیی و ئەفریقیی دەسنیشان کراوە. لە ساڵی ٢٠١٧ پێشانگەیەکی تایبەتی بەناونیشانی «سەفەرێک بە ناو رۆحدا» لە سلێمانی کردووەتەوە.
 
ئەو شێوەکارە کوردە، گەلەری تایبەت بە خۆی لە فەڕەنسا ھەیە، زیاتر لە ٧٠ پێشانگەی تایبەتی کردووەتەوە و لە زیاتر لە ٣٠ پێشانگەی ھاوبەشدا بەشدار بووە، بەرھەمەکانی لە زیاتر لە ١٨ وڵاتدا خراونەتەڕوو.

#### نواندن
گوێستانی جگە لە کاری گۆرانیگوتن و شێوەکاریی، کاری نواندنیشی کردووە و لە چەند فیلمێکی فەرەنسی و کوردیدا بەشداری کردووە وەک فیلمی فەرەنسی ALEPH by" Stephanie".

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی ڕاپرسی

پۆل:خەڵکی کەرکووک
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
دەستەی كاغەزە داراییەكانی عێراق

**دەستەی كاغەزە داراییەكانی عێراق** کۆمیسیۆنێکی گشتی سەربەخۆیە کە سەرپەرشتی چالاکییەکانی بازاڕە مۆڵەتپێدراوەکانی دراو دەکات، یەکێک لەوانە بۆرسەی عێراقە.

## سەرچاوەکان


پۆل:دارایی
پۆل:ئابووری
دیجەی

[وێنۆک| دیجییەی [یانەی شەوانە|یانەی ڕۆبەرت ھود]]
**دیسک جۆکی،** (بە کورتی **DJ)** ئەو کەسەیە کە مۆسیقای تۆمارکراو بۆ بیستەران لێدەدات. جۆرەکانی دیجیی بریتین لە دیجییەی ڕادیۆیی (کە میوانداری بەرنامە لە وێستگەکانی ڕادیۆی مۆسیقا دەکەن)، دیجییەکانی یانەکان (کە لە یانە شەوانەکان یان فێستیڤاڵە مۆسیقاکان کاردەکەن)، دیجییەی مۆبایل (کە بەکرێگیراون بۆ کارکردن لە بۆنە گشتی و تایبەتەکاندا وەک ئاھەنگی ھاوسەرگیری، ئاھەنگ، یان فێستیڤاڵەکان)، و turntablists (کە ئامێری تۆمارکردن بەکاردەھێنن، بەزۆری turntables, بۆ دەستکاریکردنی دەنگەکان لەسەر تۆمارەکانی فۆنۆگراف).

پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
پۆل:پیشەکان لە مۆسیقادا
پۆل:پیشەکانی میدیای بەکۆمەڵ
پۆل:پیشەی پەخشکردنەکان
مایکرۆسۆفت گەیمینگ

**مایکرۆسۆفت گەیمینگ** () بەشێکی فرەنەتەوەیی ئەمریکییە بۆ یارییە ڤیدیۆیییەکان و سەرگەرمییە دیجیتاڵییەکان، کە سەر بە کۆمپانیای مایکرۆسۆفتە و بنکەکەی لە ڕێدمۆند، واشنتۆنە، لە ساڵی ٢٠٢٢دا دامەزراوە. پێنج ناونیشانی گەشەپێدان و بڵاوکردنەوەی بریتین لە: ئێکس بۆکس گەیم ستۆدیۆز، بێتێسدا سۆفتوۆرکس (بڵاوکەرەوەی زێنیماکس میدیا)، ئاکتیڤیژن، بڵیزارد ئینتەرتەینمێنت، و کینگ (ئەوانەی پێشوو بڵاوکەرەوەی ئاکتیڤیژن بڵیزاردن). ئەم بەشە کۆنسڵەکانی کایەی ڤیدیۆییی ئێکس بۆکس و خزمەتگوزارییەکانی بەرھەم دەھێنێت، لەگەڵ سەرپەرشتیکردنی بەرھەمھێنان و فرۆشتن، و لەلایەن سەرۆکی جێبەجێکار فیڵ سپێنسەرەوە بەڕێوە دەبرێت، کە لە ساڵی ٢٠١٤ەوە سەرپەرشتی ئێکس بۆکسی کردووە.

## ئەمانەش ببینە
*مایکرۆسۆفت
*مایکرۆسۆفت ویندۆز
*ئاکتیڤیژن بڵیزارد
*فیڵ سپێنسەر

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمپانیای یارییە ڤیدیۆییەکان لە ئەمریکا
ھێت سینک

**ھێت سینک** () ئامێرێکی میکانیکییە کە بۆ ساردکردنەوەی بەشە ئەلیکترۆنییەکان بەکاردێت لە ڕێگەی گواستنەوەی گەرمی لە ئامێرەکەوە بۆ ھەوا.

## سەرچاوەکان

پۆل:گواستنەوەی گەرمی
کەرستەی گەشەپێدانی نەرمامێر

**کەرستەی گەشەپێدانی نەرمامێر** () کۆمەڵێک ئامراز و بەرنامەیە کە یارمەتی بەرنامەسازەکان دەدات بۆ دروستکردن و گەشەپێدانی نەرمامێر بۆ پلاتفۆرمێکی دیاریکراو.

## سەرچاوەکان
ڕێندەرکردنی فۆڤیەیتد

**ڕێندەرکردنی فۆڤییەیتد** () تەکنیکێکی ڕێندەرکردنە کە تێیدا کوالێتی وێنە لە ناوچەی سەرنجی بینەردا بەرزترە لەو بەشانەی کە لە پەراوێزی بینیندان، بەمەش کارایی بەکارھێنانی سەرچاوەکانی کۆمپیوتەر باشتر دەکات.

## سەرچاوەکان
پێڕستی گەشتە دەرەکییەکانی سەرۆکی حکوومەتی ١٤یەمی ئێران

ئەمە پێڕستێکە لە گەشتە دەرەکییەکانی نۆیەمین سەرۆک کۆماری ئێران، مەسعوود پزیشکیان لە حکوومەتی ١٤یەمی ئێران.

## سەرچاوەکان
لەبەرگرتنەوەی تیشک (وێنە)

**لەبەرگرتنەوەی تیشک** () تەکنیکێکی پێشکەوتووی ڕێندەرکردنی کۆمپیوتەرییە کە ڕێگای تیشکی ڕووناکی لە ناو وێنەیەکی دیجیتاڵیدا لاسایی دەکاتەوە بۆ بەرھەمھێنانی وێنەی زۆر واقیعی.

## سەرچاوەکان

پۆل:گرافیکی کۆمپیوتەر
سینەمای تورکی-ئەڵمانی

شارەزایانی فیلمی تورکی-ئەڵمانی ھەندێک جار ئاماژە بەو فیلمانە دەکەن کە لە ئەڵمانیا لەلایەن دەرھێنەرانی ئەڵمانی-تورکەوە دروستکراون.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای ئەڵمانیا
سینەمای کۆستا ڕیکا

سینەمای کۆستاریکا لە ھونەری فیلم و فیلمە داھێنەرەکان پێکدێت کە لەناو نەتەوەی کۆستاریکا یان لەلایەن سینەماکارانی کۆستاریکا لە دەرەوەی وڵات دروستکراون.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای کۆستا ریکا
ھەواڵ عوسمان

**ھەواڵ عوسمان** (١٩٧٧ لە سلێمانی، عێراق) خانمەکتەرێکی بە ڕەگەز کوردی موسڵمانە. بەشی شانۆی لە پەیمانگای ھونەرە جوانەکانی سلێمانی تەواو کردووە. تا ئێستا لە ١٧ شانۆگەری بەشداری کردووە. خوشکی ھونەرمەند بەیان عوسمانە کە بە «وەنەوشە» ناسراوە، و خۆشی زیاتر بە کارەکتەری (ژاڵە) لە زنجیرە درامای گەردەلوول ناوبانگی ھونەریی دەرکردووە، ھەروەھا ھاوسەری ھونەرمەندی کۆچکردوو (پشتیوان بەدەوی)یە.

## ژیانی تایبەتی
ھەواڵ عوسمان ھەر لە پەیمانگای ھونەرە جوانەکان، لەگەڵ (پشتیوان بەدەوی) ئاشنای دەبێت و لە ساڵی ١٩٩٥ ژیانی ھاوسەری لەگەڵ پێک دەھێنێت و دەبنە خاوەنی دوو کچ بە ناوەکانی: (کانی و لانی). بەڵام پشتیوانی ھاوسەری لە ئێوارەی ڕۆژی سێشەممە لە ڕێکەوتی ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ بە ھۆی جەڵتەی دڵەوە کۆچی دوایی دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:خانمەکتەرانی کورد
پۆل:خانمەکتەرەکانی باشووری کوردستان
پۆل:زیندووان
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧
قەزای پیرمام

**قەزای پیرمام** (بە عەرەبی: *قضاء بیرمام*، بە ئینگلیزی: *Pirmam District*) یەکێکە لە قەزاکانی پارێزگای ھەولێر، ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی پیرمامە. 

## ناو
قەزای پیرمام لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارۆچکەی پیرمامە.

* **سەربەن:** کۆنترین ناوی پیرمامە لە بنەڕەتدا بە مانای سەربانی دێت، کە دەکاتە سەربانی چیای پیرمام، کە زاراوەی سەربانی قورس بووە و گۆڕان لە بەکارھێنانیدا ڕووی داوە تا بووە بە سەربەن، ئێستاش لەلایەن خەڵکانی ڕەسەنی پیرمامەوە ئەم ناوە تام و چێژی تایبەتی خۆی ھەیە.
* **پیرمام:** وشەی پیر بوۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە چەند مەزارگەیەک ناونراوە پیر، کە ئەمەش نیشانەی ئەوەیە ئەم ناوچەیە لەلایەن ئێزیدییەکانەوە ڕۆژانێک ناوچەیەکی پڕ بایەخ بووە لەبەرئەوەی وشەی پیر نازناوی چینێکی ئاینی ئێزیدیەکانە وەک (چینی شێخ و پیر و مرید) کە (پیرمام) یەکێکیانە و (پیرموان و پیر ئەبوبەکر)یش نمونەی ترن، ئەمانە ھەموویان مەزارگەن لە پیرمام و دەوروبەری.
* **سەلاحەدین:** ئەم ناوە لە سەرەتاوە بە فەرمی بەسەریدا سەپێنراوە، دەکرێ بلێین پادشای عێراق خۆی ئەم ناوەی ھەڵبژاردووە، ھەندێک ئەو ناوە بۆ سەلاحەدینی ئەیوبی دەگەڕێننەوە بەڵام ئەم بۆچونەیان زۆر ڕوون نییە.
* **مەصیف:** دوای ئەوەی سەربەن بە فەرمی بە سەڵاحەدین دەناسرێ و وەکو شارێکی گەشتوگوزار دێتە ناسین دەبێتە ھاوینە ھەواری سەلاحەدین بە عەرەبیەکەش دەکاتە (مەصیف صلاح الدین). دیارە ووشەی مەسیف کورتکراوەی مصیف صلاح الدینە و دەبێتە پلەیەکی ناوەکانی.

## جوگرافیا
قەزای پیرمام ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە:
* لە باکوورەوە قەزای شەقڵاوە.
* لە باشوورەوە قەزای بنەسڵاوە و قەزای ھەولێر.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە قەزای شەقڵاوە.
* لە ڕۆژاواوە قەزای بەردەڕەش.

بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافیەکەیەوە زستانی ساردە و بەفرێکی زۆری لێدەبارێت و ھاوینیشی فێنکە.

## مێژوو
* لە ساڵی ١٩٥٢دا، ناحیەی پیرمام ھاتە کایەوە لە سنووری قەزای شەقڵاوە.
* بەپێی بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٢ی وەزارەتی ناوخۆی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە بەرواری ٠٢\٠٢\٢٠٢٢دا بڕیاریدا بە ھێنانەکایەی قەزای پیرمام لە پارێزگای ھەولێر. بە دابڕانی ناحیەی پیرمام لە قەزای شەقڵاوە.
* بەپێی بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤ی وەزارەتی ناوخۆی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە بەرواری ٠٣\٠٤\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە فراوانکردنی قەزای پیرمام، ئەویش بە ھێنانە کایەی ناحیەی کۆڕێ، ناحیەی بەستۆڕە، ناحیەی بناری سەفین و دابڕانی ناحیەی دارەشەکران لە قەزای خەبات و بەستنەوەی بە قەزای پیرمامەوە.

## کارگێڕی
لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم قەزایە پێکھاتووە لە (٤) ناحیە:
* ناحیەی کۆڕێ
* ناحیەی بەستۆڕە
* ناحیەی دارەشەکران
* ناحیەی بناری سەفین

## دانیشتووان
تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی کوردن.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای ھەولێر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:جوگرافیای کوردستان
پۆل:کوردستان
سینەمای قیرغیزستان

**سینەمای [[قرغیزستان|قرقیزستان]]** بەشێکە لە سینەمای ئاسیای ناوەڕاست.

## سەرچاوەکان

پۆل:سینەمای قیرغیزستان