بۆینگ ئێف/ئەی-١٨ئی/ئێف سووپەر ھۆرنێت

**بۆینگ ئێف/ئەی-١٨ئی و ئێف/ئەی-١٨ئێف سووپەر ھۆرنێت** (بە ئینگلیزی: Boeing F/A-18E/F Super Hornet) دوو جۆری فڕۆکەی جەنگیی دوو بزوێنەری و فرە-ڕۆڵی فڕۆکەھەڵگرن کە لەسەر بنەمای فڕۆکەی ماکدۆنڵ دۆگڵاس ئێف/ئەی-١٨ ھۆرنێت دروستکراون. جۆرەکانی ئێف/ئەی-١٨ئی (تەک کورسی) و ئێف/ئەی-١٨ئێف (دوو کورسی) گەورەترن و جۆرێکی پێشکەوتووتری ئێف/ئەی-١٨سی و دی ھۆرنێتن.

سووپەر ھۆرنێت بزوێنەرێکی ناوەکیی ٢٠ملم (M61 rotary cannon)ی ھەیە و دەتوانێت مووشەکی ھەوا-بە-ھەوا و چەکی ھەوا-بە-زەوی ھەڵبگرێت. ھەروەھا دەتوانرێت تانکی سووتەمەنیی دەرەکی پێوە ببەسترێت و وەک فڕۆکەیەکی تانکەری ئاسمانیش بەکاربھێنرێت.

فڕۆکەکە لە سەرەتادا لەلایەن کۆمپانیای ماکدۆنڵ داگڵاسەوە دیزاین کرا و بەرھەمھێنرا. یەکەم فڕینی سووپەر ھۆرنێت لە ساڵی ١٩٩٥ بوو. دوای یەکگرتنی ماکدۆنڵ داگڵاس و بۆینگ لە ساڵی ١٩٩٧، بەرھەمھێنانی بە شێوەیەکی فراوان دەستیپێکرد. سووپەر ھۆرنێت لە ساڵی ١٩٩٩ەوە چووەتە خزمەت لە ھێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکان و جێگەی فڕۆکەی Grumman F-14 Tomcatی گرتەوە کە لە ساڵی ٢٠٠٦ خانەنشین کرا.

## پەرەپێدان
### سەرچاوەکان
سووپەر ھۆرنێت لە بنەڕەتدا پەرەپێدانێکی فڕۆکەی ئێف/ئەی-١٨ ھۆرنێتە کە لە ساڵانی ١٩٨٠دا دیزاین کراوە. لەو کاتەدا، ھێزی دەریایی ئەمریکا ڕووبەڕووی چەندین کێشە بووەوە، چونکە فڕۆکەی جەنگیی نەوەی نوێی Grumman A-12 Avenger II کە بڕیار بوو جێگەی فڕۆکە کۆنەکانی بگرێتەوە، بەھۆی قورسیی کێش و بەرزبوونەوەی تێچوونەوە لە ساڵی ١٩٩١ ھەڵوەشێنرایەوە.

بەبێ بوونی جێگرەوەیەکی ڕوون، ھێزی دەریایی بڕیاری دا پەرە بە دیزاینێکی پێشکەوتووی ئێف/ئەی-١٨ بدات وەک بەدیلێکی کەم مەترسی و کەم تێچووتر. بیرۆکەکە ئەوە بوو کە باڵەکانی گەورەتر بکرێن و بزوێنەری بەھێزتری بۆ دابنرێت، ھەروەھا ئەلیکترۆنیاتی فڕینی (avionics) پێشکەوتووتری بۆ زیاد بکرێت. دیزاینە نوێیەکە ناوی "ھۆرنێتی دوو" (Hornet II)ی لێنرا و دواتر بە فەرمی بوو بە ئێف/ئەی-١٨ئی (تەک کورسی) و ئێف/ئەی-١٨ئێف (دوو کورسی) "سووپەر ھۆرنێت".

### تاقیکردنەوە و بەرھەمھێنان
یەکەم فڕۆکەی ئێف/ئەی-١٨ئی لە ٨ی ئەیلوولی ١٩٩٥ نمایش کرا و یەکەم فڕینی لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٥ ئەنجام دا. پڕۆگرامی تاقیکردنەوەی فڕین زۆر سەرکەوتوو بوو و فڕۆکەکە توانی ھەموو پێداویستییەکانی ھێزی دەریایی جێبەجێ بکات. لە شوباتی ١٩٩٩، سووپەر ھۆرنێت یەکەم نیشتنەوەی لەسەر فڕۆکەھەڵگری USS John C. Stennis ئەنجام دا.

## دیزاین
وێنۆک|فڕۆکەیەکی ئێف/ئەی-١٨ئێف سووپەر ھۆرنێت لە کاتی ھەڵفڕین لە فڕۆکەھەڵگری USS Kitty Hawk.
سووپەر ھۆرنێت جۆرێکی گەورەتر و پێشکەوتووتری ئێف/ئەی-١٨سی/دی ھۆرنێتە. بۆ کەمکردنەوەی ڕووبەری ڕاداریی بینراو (radar cross-section - RCS)، چەندین گۆڕانکاری لە دیزاینی جەستە و کونی ھەواکێشەکانیدا کراوە. ئەمەش وایکردووە کە فڕۆکەکە لەلایەن ڕاداری دوژمنەوە بە زەحمەتتر ببینرێت.

جەستەی فڕۆکەکە ٢٠٪ گەورەترە، کێشی بەتاڵی ٧,٠٠٠ پاوند (٣,٢٠٠ کگم) زیاترە، و کێشی ھەڵفڕینی ١٥,٠٠٠ پاوند (٦,٨٠٠ کگم) زیاترە لە ھۆرنێتی ئاسایی. سووپەر ھۆرنێت دەتوانێت ٣٣٪ سووتەمەنیی ناوەکیی زیاتر ھەڵبگرێت، کە مەودای ئەرکەکانی بە ڕێژەی ٤١٪ و ماوەی مانەوەی لە ئاسماندا بە ٥٠٪ زیاد دەکات.

### سیستەمی فڕینی ئەلیکترۆنی
لە سەرەتادا، سووپەر ھۆرنێت ڕاداری APG-73ی بەکاردەھێنا، بەڵام دواتر بە ڕاداری پێشکەوتووتری APG-79 Active Electronically Scanned Array (AESA) نوێ کرایەوە. ئەم ڕادارە توانایەکی زۆر باشتری ھەیە لە شوێنکەوتنی ئامانجەکان و بەرگری لە دژی جەنگی ئەلیکترۆنی. کۆکپیتی فڕۆکەکە شاشەیەکی گەورەی ھەستیاری لەمسی (touchscreen) و چەندین سیستەmi پێشکەوتووی تری تێدایە کە یارمەتی فڕۆکەوان دەدات بە ئاسانی کۆنترۆڵی فڕۆکە و چەکەکانی بکات.

## مێژووی کارکردن
### ھێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکان
سووپەر ھۆرنێت یەکەم ئەرکی جەنگیی خۆی لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢ ئەنجام دا، کاتێک فڕۆکەکانی سەر فڕۆکەھەڵگری USS Abraham Lincoln ھێرشیان کردە سەر سیستەمی بەرگریی ئاسمانیی عێراق لە چوارچێوەی ئۆپەراسیۆنی "Southern Watch". لە کاتی جەنگی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣، فڕۆکەکانی سووپەر ھۆرنێت ڕۆڵێکی گرنگیان بینی لە پشتیوانیکردنی ھێزە زەمینییەکان و لەناوبردنی ئامانجەکان.

یەکێک لە ڕووداوە ناسراوەکان لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧ بوو، کاتێک فڕۆکەیەکی ئێف/ئەی-١٨ئی فڕۆکەیەکی جەنگیی Su-22ی سووریای خستە خوارەوە دوای ئەوەی فڕۆکە سوورییەکە ھێرشی کردبووە سەر ھێزەکانی ھاوپەیمانان. ئەمە یەکەم سەرکەوتنی ئاسمانیی فڕۆکەیەکی ئەمریکی بوو لەم سەدەیەدا.

### ھێزی ئاسمانیی ئوسترالیا

لە ساڵی ٢٠٠٧، حکومەتی ئوسترالیا بڕیاری دا ٢٤ فڕۆکەی ئێف/ئەی-١٨ئێف بکڕێت بۆ ھێزی ئاسمانیی شاھانەی ئوسترالیا (RAAF). ئەم فڕۆکانە لە ساڵی ٢٠١٠ەوە چوونە خزمەت و ڕۆڵێکی گرنگیان ھەیە لە پاراستنی ئاسمانی وڵاتەکەدا.

### ھێزی ئاسمانیی کوەیت
لە ساڵی ٢٠١٦، کوەیت گرێبەستێکی بۆ کڕینی ٢٨ فڕۆکەی سووپەر ھۆرنێت (٢٢ جۆری E و ٦ جۆری F) واژۆ کرد. یەکەم فڕۆکەکان لە ساڵی ٢٠٢١ گەیشتنە کوەیت.

## جۆرەکان

* **ئێف/ئەی-١٨ئی سووپەر ھۆرنێت**

:: جۆری تەک کورسی (single-seat)

* **ئێف/ئەی-١٨ئێف سووپەر ھۆرنێت**

:: جۆری دوو کورسی (two-seat). کورسیی دووەم بۆ ئەفسەری سیستەمەکانی چەکە (Weapon Systems Officer - WSO).

* **ئیئەی-١٨جی گڕۆولەر (EA-18G Growler)**

:: جۆرێکی تایبەتی جەنگی ئەلیکترۆنییە کە لەسەر بنەمای ئێف/ئەی-١٨ئێف دروستکراوە. لەبری چەک، سیستەمی تێکدانی ڕادار و پەیوەندییەکانی دوژمن ھەڵدەگرێت.

## بەکارھێنەران

;  
: ھێزی ئاسمانیی شاھانەی ئوسترالیا – ٢٤ فڕۆکەی ئێف/ئەی-١٨ئێفی ھەیە.
;  
: ھێزی ئاسمانیی کوەیت – ٢٨ فڕۆکەی (٢٢ جۆری E و ٦ جۆری F) داوا کردووە.
; 
: ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا – زیاتر لە ٥٠٠ فڕۆکەی لە خزمەتدایە.

## تایبەتمەندییەکان (F/A-18E/F)

*تایبەتمەندییەکان لە سەرچاوەکانی: U.S. Navy fact file، Boeing، و NASA وەرگیراون.*

## وتارە پەیوەندیدارەکان

* بۆینگ
* فڕۆکەی جەنگی
* ھێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکان

## سەرچاوەکان