open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی

**زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی** زانکۆیەکی حوکمییە کە دەکەوێتە گەڕەکی قڕگەی شاری سلێمانی. یەکێکە لە ناوەندە زانستی و کلتوورییەکانی سەر بە وەزارەتی خوێندنی باڵا. ئەم زانکۆیە لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە و ئێستا حەوت پەیمانگای ھەیەو پێنج کۆلێژ و پێنج سەنتەری ھەیە. کەمپی سەرەکی دەکەوێتە ناو شاری سلێمانی گەڕەکی قڕگە و کەمپەکانی تری کۆلێژ و پەیمانگاکان و سەنتەرەکانی (پەیمانگای تەکنیکی زانستی کۆمپیوتەر لە کەمپی سەرۆکایەتی زانکۆدایە، پەیمانگای تەکنیکی سلێمانی، پەیمانگای تەکنیکی کەلار، پەیمانگای تەکنیکی چەمچەماڵ، پەیمانگای تەکنیکی ھەڵەبجە، پەیمانگای تەکنیکی دوکان، پەیمانگای تەکنیکی دەربەندیخان) و ھەروەھا زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی ئەم کۆلێژانەشی ھەیە لەناو شاری سلێمانی (کۆلێژی تەکنیکی ئەندازیاری، کۆلێژی تەکنیکی کارگێڕی، کۆلێژی تەکنیکی تەندروستی، کۆلێژی تەکنیکی ئینفۆرماتیک، لەگەڵ کۆلێژی تەکنیکی زانستە پراکتیکیەکان لە شاری ھەلەبجە) و سەنتەرەکانیش کە ھەر لەکەمپی سەرۆکایەتی زانکۆن لە سلێمانی (سەنتەری ئایتی، سەنتەری توێژینەوە، ناوەندی گەشەپێدان بۆ کار، سەنتەری ڕۆشنبیری و کۆمەڵایەتی، سەنتەرەی زمان) ئەم زانکۆیە بۆخوێندنی ئەمساڵ (٧٨٠٣) خوێندکای وەرگرتووە. 

## دید
زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی کار دەکات بۆ ئەوەی خوێندنی تەکنیکی و پیشەیی لە رووی چەندایەتی و چۆنایەتییەوە لە ئاستی پێداویستییەکانی بازاری کاری کوردستاندا بێت چ لە کەرتی گشتی و چ لە کەرتی تایبەت.

## پەیام
پێگەیاندنی کادر و پسپۆری تەکنیکی شارەزا لە بوارە جیاوەزەکاندا لەسەر ئاستی دبلۆم و بەکالۆریۆسی تەکنیکی و بەرزتر، تەیار بە شارەزایی و زانیاری سەردەم ھاوشان لەگەڵە و دوا پێشکەوتنەکانی زانست و تەکنۆلۆجیا و لەبەر رۆشنایی پێویستیەکانی بازاری کار بۆئەوەی بتوانن خزمەتی کۆمەڵگە بکەن و بەشداری بکەن لە پەرەپێدان و پێشکەوتنیدا.

## ئامانجەکان
# فێرکردنی خوێندکارانی دبلۆمی تەکنیکی و بەکالۆریۆس و خوێندنی باڵا
# ئەنجامدانی توێژینەوەی زانستی لە بوارەجیاوازەکاندا بەمەبەستی پێشخستنی زانست و تەکنۆلۆجیاو پەرەپێدانی کۆمەڵایەتی و ئابوری کوردستان
# بەشداری کردن لە پەرەپێدانی شارەزایی تەکنیکی وپیشەیی گەنجاندا لەرێگەی بەرنامەی کورتخایەنەوە بەمەبەستی زیادکردنی ھەلی بەکارخستنیان
# نوێکردنەوەی شوێن و ئامێر و بەنامەکانی خوێندن و سەرچاوە مرۆییەکان لەبەر رۆشنایی پێداویستییەکانی کۆمەڵگە و پێشکەوتنی زانست و تەکنۆلۆجیا
# بەھێزکردنی پەیوەندی زانستی و رۆشنبیری لەگەڵ رێکخراوە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکاندا
# دەستەبەرکردنی ژینگەی فێرکردن و کارکردن کە ھانی رێز لەیەک گرتن و لێک تێگەیشتن و ھەستی خاوەندارێتی و سەرکەوتن بدات.

* نایابی لە رووی ئەکادیمیەوە
* کلتوری رێزگرتن و دیموکراسی
* شەفافیەت و بەرپرسیارێتی
* فێربوونی بەردەوام
* بەشداری و بەشداریکردنی کۆمەڵگە

## ئەمانەش ببینە
* زانکۆی سلێمانی
* زانکۆی ھەڵەبجە
* زانکۆی گەرمیان
* زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر

## سەرچاوەکان
* ویکی ئینگلیزی

پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان
پۆل:سلێمانی
پۆل:دامەزراندنەکانی ١٩٩٦ لە عێراق
پۆل:دامەزراوە پەروەردەیییەکانی دامەزراوی ١٩٩٦
پۆل:زانکۆ کوردییەکان
زانکۆی ھەڵەبجە

**زانکۆی ھەڵەبجە** یەکێکە لە زانکۆ حکومییەکانی ھەرێمی کوردستان کە بەفەرمانی ئەنجومەنی وەزیران ژمارە (١٦٧٠) لە ڕێکەوتی ٢٠١٠/٧/٨، وە بە پێی بڕگەی یەکەمی مادەی حەوتەم لە یاسای وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ژمارەی ١٠ی ساڵی ٢٠٠٨ وە فەرمانی وەزاریی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ژمارە (ن/٦٦٤) لە ٢٠١٠/٧/١٢   سەبارەت بە دامەزراندنی زانکۆکانی (ھەڵەبجە، ڕاپەڕین، زاخۆ، گەرمیان) لەلایەن کابینەی شەشەمی حکومەتی ھەرێمی کوردستانەوە بڕیاری دامەزراندنی بۆ دەرچووە.

## مێژوو
سەرەتا پێش دامەزراندنی زانکۆی ھەڵەبجە، کۆلێجی پەروەدەی بنەڕەت لە شاری ھەڵەبجە ھەبوو کە سەر بە زانکۆی سلێمانی بوو و لە سێ بەش پێکھاتبوو (بەشی زمانی ئینگلیزی و بەشی کۆمەڵایەتی و بەشی پەروەردەی وەرزش). بەڵام لە ڕێکەوتی ٨ی تەمووزی ٢٠١٠ بە بڕیاری ژمارە (١٦٧٠) حکومەتی ھەرێمی کوردستان برِیاری دامەزراندنی زانکۆی ھەڵەبجەی دا وەک زانکۆیەکی سەربەخۆ و کۆلێجی پەروەردەی بنەڕەت لە زانکۆی سلێمانی جیابووەو بووە بنەڕەتی زانکۆی ھەڵەبجە. بە تێپەڕبوونی کات ئەم زانکۆیە لە گەشەسەندن و فراوانبون بەردەوام بوو، بە ھەوڵەکانی ستافی زانستی و کارگێڕی زانکۆ لە ئایندەدا دەبێتە یەکێک لە زانکۆ گەورەکانی کوردستان و عێراق.

پێگەی جوگرافی زانکۆ لەڕووی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، کەمپی زانکۆکە دەکەوێتە باشوری شاری ھەڵەبجە نزیک گوندی عەبابەیلێ.

## بەشەکان
زانکۆی ھەڵەبجە لە پێنج کۆلێژ پێکھاتووە کە ئەمانەی خوارەوەن:

* کۆلێژی ئەندازیاری (بەشی ئەندازیاری شارستانی، بەشی ئەندازیاری کارەبا و ئەلیکترۆنیک)
* کۆلێژی زانست (بەشی فیزیا، بەشی زانستی کۆمپیوتەر)
* کۆلێژی پەروەردەی بنەڕەت (بەشی زمانی ئینگلیزی، زمانی عەرەبی، زمانی کوردی لە شارەزوور، زانستەکۆمەڵایەتییەکان)
* کۆلێژی زانستە مرۆڤایەتیەکان ( بەشی مێژوو، بەشی جوگرافیا، بەشی بنەماکانی ئاین)
* کۆلێژی پەروەردەی جەستەیی و زانستە وەرزشییەكان (بەشی پەروەردەی وەرزش، بەشی پەروەردەی وەرزشی بنەڕەت)
 * بەشی یاسا و کارگێڕی ( یاسا ، بازرگانی نێودەوڵەتی ، سیاسەت و پەیوەندی نێودەوڵەتی )
## بەستەرە دەرەکییەکان
* وێبگەی فەرمی 

پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان
پۆل:زانکۆکانی عێراق
پۆل:ھەڵەبجە
پۆل:پارێزگای ھەڵەبجە
پۆل:زانکۆ کوردییەکان
جەمال تاھیر

**مامۆستا جەمال تاھیر** لە ساڵی ١٩٤٣ لە گەڕەکی دەرگەزێن-ی شاری سلێمانی لەدایکبووە، ھەر لەوێش قۆناغەکانی خوێندنی سەرەتایی‌ و ناوەندی تەواوکردووە و پاشان لە خانەی مامۆستایان وەرگیراوە و لە ساڵی ١٩٦٤ بووە بە مامۆستا.

شەھید ھەر لە ‌تەمەنی لاوێتییەوە تێکەڵاوی چالاکییە سیاسییەکان بووەو لە ‌یەکێتیی قوتابیانی کوردستان‌ و لەناو ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان دا وەک تێکۆشەرێکی ڕۆشنبیرو لەخۆبردوو ناوی دەرکردووە.
سەرەتای حەفتاکان بۆتە ئەندامی لیژنەی ناوچەی سلێمانی و دواتریش لێپرسراوێتی ناوچەی دەربەندیخان-ی پێسپێردراوە.
ئەم لاوە پێشکەوتنخوازەی رێبازی کوردایەتی ساڵی ١٩٦٩ پەیوەندیکردووە بە ئەڵقە سەرەتاییەکانی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان ـەوە.
ساڵی ١٩٧٥ ڕۆڵێکی دیارو بەرچاوی بینی لە پێشخستنی ڕێکخراوەکانی کۆمەڵە و جۆشدانی شۆڕشی نوێی گەلی کوردستاندا.
شەھید، وەک سەرکردەیەکی کارامە و تێکۆشەرێکی خاوەن ئەزموون ماوەی چەند ساڵێک ئەرکی بەڕێوەبردنی ڕێکخستنە نھێنییەکانی کۆمەڵەی لە ناو شاری سلێمانی دا گرتە ئەستۆ و شانبەشانی ئەمەش سەرپەرشتی مەفرەزەکانی ناو شاری دەکرد.
شەھید مامۆستا جەمال تاھیر چەند جارێک کەوتۆتە بەر شاڵاوی گرتن‌ و لە ‌زیندانەکانی ڕژێمی بەعس دا، سەرەڕای ئازار و ئەشکەنجەدانێکی زۆر، بەوپەڕی ئازایەتییەوە نھێنییەکانی ڕێکخستنی پاراستووە، دواتریش کە ئازادکرا ڕوویکردە شاخ‌ و لە ‌دووەمین کۆنفرانسی کۆمەڵەدا بە ئەندامی سەرکردایەتی ھەڵبژێردراو لێپرسراوێتی دەزگای ناوەندی ڕێکخستنی پێسپێردرا، ئەم سەرکردە ماندوونەناسەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان رۆژی ١٤ی تەمموزی ساڵی ١٩٨٣ لە ‌ناوچەی بالیسان بە ‌ڕووداوی ئوتۆمبێل گیانی لەدەستدا و گەیشتە کاروانی نەمران.

## ئەمانەش ببینە
*پێرستی کەسایەتییەکانی شاری سلێمانی
*سلێمانی

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ماڵپەڕی کورسات تیڤی

پۆل:کەسایەتییەکانی شاری سلێمانی
سامبا

thumb|سەماکەرێک سامبا دەکات لەیەکێک لە فیستیڤاڵەکان
**سامبا** جۆرێکە لە سەماکردن و میوزیک و گۆرانیگووتن کە لەبنەچەدا تایبەتە بە چاندی وڵاتی بەڕازیل ھاوکات لە ڕۆژئاوای ئەفریکا ئەم جۆرە سەمایە لە بۆنەکان بایەخدارە. سامبا لە کەرنەڤاڵەکانی بەڕازیل زۆر بەکاردێت و مۆسیقای سامبا یەکێکە لە کۆنترین مۆسیقایەکانی بەڕازیل.

بەناوبانگترین مۆسیقاژەنە بەڕازیلییەکانی سامبا مارتینھۆ دی ڤێلا، بێزیرا دا سێلڤا، زیکا پادۆگینھۆ و جۆرج ئاراگاو لە خۆ دەگرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:سامبا
پۆل:چاندی بەڕازیلی
ماڕاتۆن

[thumb|350px|ماڕاسۆنی [نیویۆرک (شار)|نیویۆڕک ساڵی ٢٠٠٥]]
**ماڕاتۆن** بریتە لە ڕاکردنی درێژ کە مەوداکەی (٤٢.١٩٥ کیلۆمەتر)ە. وە یەکێکە لە یاریە ئۆڵۆمپیەکان.
## مێژووی ماڕاتۆن
ساڵی ٤٩٠ ی پێش میلاد و لە جانگی نێوان فارس و یۆنانیەکان پەیدا بوە لە ناوچەیەک لە یۆنان کە پێی دەوترێت ماراسۆن ناوچەکە ، وە یۆنانەکان سەرکەوتن بەسەر فارسەکاندا و یەکێک لەجەنگاوەرەکانی یۆنان بە ناوی ڤیدیبیس بۆ ئەوەی هەواڵەکە بگەیەنێت بە خەڵکو ووڵاتەکەی و پێیان بڵێت یۆنانیەکان لە جەنگەکەدا براوە بوون ، ماوەی ٤٠ کیلۆمەتر بە پێ ڕایکرد بۆ گەیاندنی هەواڵەکە واتە لە ماراسۆنەوە تا ئەسینای پایتەختی یۆنان ، هێندە ڕایکردبوو تائەوەی تووشی هیلاکیەکی زۆر و ماندویی بوو ، وە لەمەوە ئەم بیرۆکەیە سەری هەڵداو لە ڕاکردنی ڤیدیبسەوە درووست بوو یاری ماڕاسۆن ، وە یەکەم یاری ئۆڵۆمپیاد کە ئەنجامدرا لەسەری لەساڵی ١٨٩٦ بوو لە یۆنان ، وە ماڕاسۆن یەکێکە لە یاریە سەرەکیەکانی ئۆڵۆمپیاد ،یەکەمین مەدالیای ئاڵتوونی ئەم یاریەش یاریزانی یۆنانی سبيريدون لويس بردیەوە و ماوەکەشی بە دوو سەعات و ٥٨ خولەک و ٥٠ سانیە بڕیوە. و لە یۆنانیش وەک ڕێز لێنانێک بۆ ئەم یاریزانە یاریگایەکی بەناوە نراوە بەناوی (یاریگای سبيروس).
## سەرچاوە
*ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:وەرزش
پۆل:داھێنانە یۆنانییەکان
سووڕی کاڵڤین

[thumb|370px|[سوڕی کاڵڤن و کاربۆنی فیکساتۆن]]
**سوڕی کاڵڤن** (بەئینگلیزی: Calvin cycle) مانای کۆمەڵەی دووەم دەگەیەنێت لە کارلێکەکانی ڕۆشنەپێکهاتندا لە ڕێچکەی کیمیایی زیندەیی ، ئەم ڕێجکە ئاوێتە ئەندامییەکان بەرهەم دەهێنێت لە ڕیگەی بەکارهێنانی وزەی کۆکراوەی ناو ئەدینۆسینی سێ فۆسفاتی و ماددەی NADPH لە ماوەی ڕوودانی ڕۆشنە کارلێکەکاندا. سوڕی کاڵڤن بەناوی زانای ئەمریکی (میلڤن کاڵڤن)ەوە ناونراوە کە ڕێچکە تەواوی ئەم سوڕەی دۆزیوەتەوە.

## جەسپاندنی کاربۆن لە سوڕی کاڵڤندا

لە سوری کالڤندا گەردیلەکانی کاربۆن بە دوانۆسیدی کاربۆنەوە دەبەستن یان جێگیر دەکرێن لە ناو ئاوێتە ئەندامیەکاندا . چوونە ژووری دوانوکسیدی کاربۆن بۆ ناو ئاوێتە ئەندامیەکاندا پێی دەوترێت **جێگیرکرنی کاربۆن** بەلام ئۆکسجین لە رێگەی ئەنزیمێکەوە لە کاربۆن جیادەبێتەوە واتە ئەو تاکە مادەیەی کە دەچێتە سەر ئاوێتەی ئەندامی بریتییە لە کاربۆن  . سوڕی کاربۆن لەناو **سترۆما** ی **سەوزە پلاستید** ڕوودەدات و تەواو دەبێت .

سەرچاوە :

زانست بۆ هەمووان پۆلی ١١ منهج في امارات

پۆل:ژینناسی
پۆل:مێتابۆلیزم
ئادانا

**ئادانا** () یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی تورکیا کە دەکەوێتە ناو پارێزگای ئادانا. پێنجەمین قەرەباڵخترین شارە لە تورکیادا و ناوەندێکی سەرەکی بازرگانی و کشتوکاڵە.

## جوگرافیا
## مێژووی ئادانا
## کلتوور
## ئەمانەش ببینە
* پێرستی شارەکانی تورکیا
* ئەیالەتی ئادانا
* ویلایەتی ئادانا

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی


پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا
پۆل:شارەکانی تورکیا
پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
دیلۆک

**دیلۆک** یان **گازی ئانتەپ** (، ) یەکێکە لە شارەکانی باکووری کوردستان کە دەکەوێتە ناو پارێزگای گازی ئانتەپ لە باکووری کوردستان. ھەروەھا یەکێکە لە شارە ھەرە کۆنەکانی جیھان کە بۆ ماوەیەکی زۆر ژیانی تێدابووە.

## چاند
### چاندی خواردن و چێشتەکان
150px|وێنۆک|نیشانی تۆمارکرانی دیلۆک وەکوو شاری داھێنەری خۆراکناسی لە تۆڕی شارە داھێنەرەکانی یوونێسکۆدا
لە ساڵی ٢٠١٥ شاری دیلۆک لەلایەن یوونێسکۆ وەکوو شاری داھێنەری خۆراکناسی لەنێو تۆڕی شارە داھێنەرەکان تۆمار کرا.

## پێشانگا

File:Gaziantep 1250491.jpg|
File:Gaziantep 1250619.jpg|
File:Gaziantep 1250613.jpg|
File:Gaziantep 1250658.jpg|
File:Gaziantep 1250663.jpg|
File:Gaziantep 1250672.jpg|
File:Gaziantep 1250673.jpg|
File:Gaziantep 1250676.jpg|
File:Gaziantep 1250682.jpg|
File:Gaziantep 1250684.jpg|
File:Gaziantep 1250690.jpg
File:Gaziantep 1250767.jpg|
File:Pişirici Kasteli, Şahinbey, Gaziantep 1250774.jpg|
File:Gaziantep 1250606.jpg|
File:AntiochosAntepMuseum.jpg|
File:Ugur Plaza hotel in Gaziantep 2008 (02).jpg|
File:Gaziantep 1250483.jpg|
File:Gaziantep 1250651.jpg|


## ئەمانەش ببینە
*پێرستی شارەکانی تورکیا

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا
پۆل:شارەکانی تورکیا
پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:گازی ئانتەپ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٢یەمی پ.ز
بمێنیی بارستە

**یاسای بمێنی جرم** (Conservation of mass / matter) دەڵێ کە جرم لە سیستەمێکی داخراودا سەرەڕای ئەو ڕەوتانەی لە ناو خۆیدا ڕوودەدا، نەگۆڕە و بە نەگۆڕی دەمێنێتەوە. ئەم یاسایە ئەمڕۆکە لەگەڵ یاسای بمێنی وزە دا تێکەڵ بووە و یاسای  بمێنی جرم و وزە ی پێک ھێناوە.

## سەرچاوەکان
https://web.archive.org/web/20170330153724/https://fa.wikipedia.org/wiki/پایستگی_جرم

پۆل:فیزیک
پۆل:بارستە
مانگەکانی ھورمز

٦٧ جۆر مانگ و پارچە کە لە شێوەی مەیزەک وایە بە دەوری ھورمزدا دەسووڕێنەوە. چوار دانەیان لە شێوەی مانگی تەواو (گۆیی) دان. گەورەترینیان گانیمیدە کە بە گەورەترین مانگ دادەنرێت لە سەر ھەموو کۆمەڵەی خۆردا، پاشان کالیستۆ، ئایۆ و ھەروەھا ئەورووپا یەکێکی ترە لە مانگەکانی ھورمز.

پۆل:گەردوون
پۆل:کۆمەڵەی خۆر
پۆل:سیستمی خۆری
مێرسین

**مێرسین** (بە تورکی: Mersin) پایتەختی پارێزگای مێرسینە و دەکەوێتە باشووری تورکیا. لە کەنارەکانی دەریای ناوەڕاست بەندەرێکی ھەیە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٥دا نزیکەی ١،٧٢٧،٢٥٥ کەس بووە، بەمەش دەیەمین شاری تورکیایە کە زۆرترین دانیشتووانی تێدایە. بە گوتەی ئەڤلیا چەلێبی، مێرسین ناوەکەی لە ناوی عەشیرەتی مێرسینۆغولاری وەرگرتووە. تیۆرێکی تر دەڵێت ناوەکە لە ڕووەکی میرتەوە وەرگیراوە کە لەم ناوچەیەدا بە شێوەیەکی زۆر گەشە دەکات.

## جوگرافیا

## کەشوھەوا

## مێژوو

## کلتوور

## گالەری

## ئەمانەش ببینە
*پێرستی شارەکانی تورکیا

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن
پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا
پۆل:شارەکانی تورکیا
پۆل:مێرسین
ئەسکیشەھر

**ئێسکی شەھیر** (بە تورکی: Eskişehir) یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی تورکیا کە دەکەوێتە ناو پارێزگای ئێسکی شەھیر.

## جوگرافیا

## کەشوھەوا

## پێشانگا

File:Fiume Eskisehir.jpg|
File:Camsanatlarimuzesi.jpg|
File:Haller Gençlik Merkezi.JPG|
File:Eskişehir odunpazarı evleri.jpg|
File:Eskişehir-Aycan.jpg|
File:Cengiz Topel.JPG|


## ئەمانەش ببینە
* پێرستی شارەکانی تورکیا

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
[//en.wikipedia.org/wiki/Eskişehir ویکی ئینگلیزی]

## بەستەرە دەرکییەکان

پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا
پۆل:شارەکانی تورکیا
پۆل:ئێسکی شەھیر
پۆل:ئەسکیشەھر
سامسون

**سامسون** (بە تورکی: Samsun) یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی تورکیا کە دەکەوێتە ناو پارێزگای سامسون. ئەم شارە دوو زانکۆ و چەندین کارگەی وەبەرهەم هێنان لە خۆ دەگرێت.

## جوگرافیا

## کەشوھەوا

## مێژوو

## کلتوور

## گالەری

## ئەمانەش ببینە
*پێرستی شارەکانی تورکیا

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٧ەمی پ.ز
پۆل:شارەکانی تورکیا
پۆل:سامسون
قەیسەری

**قەیسەری** (بە تورکی: Kayseri) یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی تورکیا کە دەکەوێتە ناو پارێزگای قەیسەری. یەکێکە لە شارە گەورە و بازرگانییەکان لە تورکیادا.

## جوگرافیا

## کەشوھەوا

## مێژوو

## کولتوور

## پێشانگا

## ئەمانەش ببینە
*پێرستی شارەکانی تورکیا

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:شارەکانی تورکیا
پۆل:قەیسەری
مانیسا

**مانیسا** (بە تورکی: Manisa) یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی تورکیا کە دەکەوێتە ناو پارێزگای مانیسا.

## جوگرافیا

## کەشوھەوا

## مێژوو

## کلتوور

## گالەری

## ئەمانەش ببینە
*پێرستی شارەکانی تورکیا

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

## بەستەری دەرەکی
* Celal Bayar University
* Mesir Festival web site - English language pages
* Jewish community of Manisa 
* Lost City (Continent) Atlantis was in Manisa?


پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا
پۆل:شارەکانی تورکیا
پۆل:مانیسا
ئیرین دردیۆک

thumb|ئیرین دردیۆک
**ئیرین دردیۆک** لەدایکبووی ١٢ی حوزەیرانی ١٩٨٨ ، یاریکەری تۆپی پێی هەڵبژاردەی نیشتمانی سویسرا و یانەی قاسم پاشای تورکی ، ئیرین لەبنەچەدا کوردە و خەڵکی باکووری کوردستان (باشووری تورکیایە), بەر لە لیڤەرکوزنی ئاڵمانی یاری بۆ یانەکانی بازلی سویسری و ئۆڵد بۆیزی سویسری و هۆفینهایمی ئاڵمانی کردووە ، لەگەڵ هەلبژاردەی سویسرا بۆ تەمەن ژێر ١٩ -٢١ ساڵان و  هەڵبژاردەی سەرەکی سویسرادا  ٤٨ یاریکردەوە و ٨ گۆڵی تۆمارکردووە

## سەرچاوە


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە تورکیا
پۆل:وەرزشکارانی کورد
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا
پۆل:کورد
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی سویسی
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
پۆل:کوردەکانی تورکیا
پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی کورد
دلشا دەمیربەگ

thumb|دلشا
**دلشا دەمیربەگ** لەدایکبووی ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٩ ، نووسەر و ڕۆژنامەنووسی سوێدی کە لەبنەچەدا کوردە و نووسەرێکی لیبرالە.

پۆل:زیندووان
پۆل:کورد
پۆل:نووسەرانی سویدی
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد
پۆل:نووسەرانی سوید
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩
پۆل:کوردەکانی سوێد
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:سویدییەکانی بە ڕەگەز کورد
پۆل:کوردەکانی تورکیا
پۆل:نووسەرانی ژنی کورد
پۆل:شاعیرانی تورک
پۆل:شاعیرانی کورد
پێرستی گەرماوەکانی سلێمانی

**سلێمانی** لەگەڵ دروستکردنی لەسەر شێوازێکی پێشکەوتوو و بنەمایەکی شارستانی دروستکرا, و دروستکردنی گەرماویش یەکێک بووە لە شتە گرنگەکانی ئەم شارە، کە زۆربەیان لەسەر شێوازێکی ڕۆژھەڵاتی دروست کراون. ئەم گەرماوانە ھەمووی توونیان ھەبوو لە پشتی خەزێنەی ئاوەکە، و توونچیان ڕاگرتبوو بۆ ئەوەی پەیین بھێنێە بیخاتە توونخانەکەوە و بیسوتێنێ لە بری نەوتی ڕەشی ئێستا. پێشتر پەیینەکەیان لەسەربانی حەمامەکە ھەڵدەخست بۆ ئەوەی ووشک ببێتەوە, و سەری ئەم حەمامانە ھەمووی کڵاو ڕۆژنەیان ھەبوو لەسەر گومەزەکەیانەوە. بە زستانان شوشەیان تێ دەخست و ھاوینان لایاندەبردلە بەر ھەڵماوی گەرماوەکە. زۆر جار مناڵان ئەچوون لە کڵاو ڕۆژنەکەوە سەیری ژنانیان دەکرد تــــــا توونچیەکە دەھات و ڕاوی دەنان و دریدەکردن .
چەندان جــار خەزێنەی ئاوەکە دڵۆپەی دەکردواتا ئاو دزەی ئەکرد توونچەکە قوڕە سوورەی دەبرد دەیدا لەو درزانە, بەڵام لە وەختی ژناندا چاوی توونچیەکەیان دەبەستەوە و بەناو حەمامەکەدا دەچووە خەزێنەی ئاوەکە تــــا وەکو ئافرەتان بەڕووتی نەبینێ. و لە وەرزی زستاناندا لەناو حەمامەکان شیر و شێلم دەفرۆشرا.

# گەرماوی وەسمان پاشای بابان شوێنی سینەما سیروان.
# گەرماوی گازێ شوێنی گەرماوی سەرچناری ئێستا کە موڵکی دایکی حەمە ئاغای ئەورەحمان ئاغا بووە.
# گەرماوی مەیان شوێنی قەیسەری محەی دگلی ئێستا.

ئەم سێ گەرماوەی لەسەرەوە ناوبران لە سەردەمی عوسمانیەکانەوە نەماون و رووخاون و ھەندێ لە پیاوە بەتەمەنەکانی شار دەڵێن ئێمە مناڵ بووین لەگەڵ دایکمان دەچووینە ئەو گەرماوانە و ئەوکات پارە کەم بوو و ژنان لە جیاتی پارە دوو بۆ سێ ھێلکەیان دادەنا.

# گەرماوی فاتمەخان : تەنیشت سەرا کە موڵکی عەزمی بەگی بابان بووە. ســاڵی ١٩٥٤ لە زەمانی عومەر عەلی موتوسوریفدا رووخاوە و خراوەتە سەر سەرا.
# گەرماوی قــشــڵە : لە شەقامی مەولەوی موڵکی حەمە ئاغای ئەورەحمان ئاغا.کە لە ســاڵی ١٩٧٤ شارەوانی تێکیداوە و کردی بە دووکان و بازاڕ, ئێستا شوێنی بازاڕی دەبۆکەیە.
# گەرماوی شێخ مارف : تەنیشت بازاڕی سەلاحەدین, موڵکی شێخ مارفی نەقیب بووە و دوایی فرۆشرا و کوڕانی ێالحی ڕەشە کڕییان.
# گەرماوی سورەت : لای مەیدانی (کا)یەکە موڵکی کەریمی عەلەکە بوو، ئەم گەرماوە دیوارەکانی ھەمووی وێنەی پاڵەوان بوو بە سواری ئەسپ و قەڵغان و شیر و تیروکەوان بەدەستەوە و وێنەی ڕۆستەم و زۆراب و مار و باڵندە و درەختی ھەمە جۆر بە گەچ لەسەر دیوارەکانی نەخشا و ڕەنگاوڕەنگ کردبوو. بۆیە بە حەمامی سورەت ناو دەبرا، و وێنەکانیش دەستکردی ھونەرمەندی گەورەی کورد حەسەن فەلاح بوو.
# گەرماوی غەفور ئاغا (حەمامە بچکۆلەکە) : بەرامبەر گومرگە سووتاو بوو کە موڵکی غەفور ئاغای حاجی ئەوڵا بووە.
# گەرماوی تــازە : بەرامبەر مزگەوتی حاجی مەلا عەزیز, سەرشەقام. موڵکی حاجی سەعید ئاغا بووە.
# گەرماوی حاجی غەنی : کۆڵانی تەنیشت خانەقای مەولانا خالیدی نەقشبەندی.
#گەرماوی حاجی ئەوڵا : سەرووی خانەقای مەولانا خالیدو موڵکی حاجی ئەوڵا بووە.
#گەرماوی موفتی : لە سابونکەران، موڵکی عەبدول کەریم و باربارا ئەلەکە کە خوشک و برای کەریمی ئەلەکە لەگەڵ
ماڵی موفتی .

## ئەمانەش ببینە
*سلێمانی
## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ڕێبەری کوردی

پۆل:سلێمانی
پێرستی مزگەوتەکانی سلێمانی

دیارە مزگەوت وێڕای ئەوەی کە شوێنێکی ئایینی پیرۆز و شوێنی عیبادەت و خواپەرستی و زانستە، شوێنێکی گرنگی خزمەتگوزارییشە و لە گوندەکاندا بە تایبەتی ئەرکی دیوەخان و میوانخانە و شوێنی کۆبوونەوەی دانیشتوانی ناوچەکە بووە و لە شۆڕشی گەلەکەشماندا مزگەوت ھەمیشە لانە و جێگەی حەوانەوەی پێشمەرگە بووە، کوردیش وەک میللەتێکی موسوڵمان بایەخ و گرنگیی داوە بە مزگەوت و ھەمیشە لەگەڵ دروستکردنی دێھاتەکان و لە ئاوەدانکردنەوەیان دا مزگەوتیان دروستکردووە. بێجگە لە مزگەوت لە سلێمانی تەکیە و خانەقاش ھەبووە. تەکیە بۆ قادرییەکان کە حاجی شێخ مارفی نۆدێ ھێناوێتیە ناوچەی سلێمانییەوە و لە بنچینەدا شێخ عەبدولقادری گەیلانی دایمەزراندووە. خانەقاش بۆ نەقشبەندییەکانە کە مەولانا خالیدی نەقشبەندی ھێنای کە ئەویش لە مەولانا عەبدولڵای دەھلی وەریگرتبوو. حاجی شێخ مارف و مەولانا خالیدی نەقشبەندی ھاوچەرخی یەکبوون و کاتێک کە میستەر ریچ لە ساڵی ١٨٢٠دا ھاتووەتە سلێمانی لە سەردەمی فەرمانڕەوایی مەحمود پاشای باباندا، باسی ئەم دوو زاتە گەورەیە ئەکات. مامۆستا مەلا محەمەدی قزڵجی لە نامیلکەیەکی بەنرخدا کە لە ساڵی ١٩٣٨ دەری کردووە بەناوی (التعریف بمسالجد السلیمانیة و مدارسھا الدینیة) باس لە مزگەوتەکانی شاری سلێمانی ئەکات کە تا ئێستا ماون.

## مزگەوتی گەورەی سلێمانی

مزگەوتی خانەقای سلێمانی دروستکەری ئیبراھیم پاشای بابان بووە کە دروستکەری شاری سلێمانی بووە گەورەترین و بەناوبانگترین مزگەوتی سلێمانی بووە، یەکەم مامۆستای ئەم مزگەوتە شێخ مارفی نۆدێ بووە، پاش کاک ئەحمەدی شێخ سەید غەوسە و شێخ محێدینی سەید غەوسە خەتیبی بوو، لە زەمانی کاک ئەحمەد دا حاجی مەلا عەزیزی دێلێژەیی کراوە بە واعیز، لە سەردەمی شێخ مەحموودی حەفیددا شوێنی کڵپەسەندنی جۆشی نیشتمان پەروەریی بووە، تەرمی کاک ئەحمەدی شێخ و شێخ مەحموودی حەفید لەوێ نێژراون. یەکەم مزگەوت بووە کە نوێژی ھەینی تیا کراوە و گۆڕی پاشاکانی بابان لەوێیە. یەکەم منارە لە سلێمانی لەم مزگەوتەدا دروستکراوە لەسەر بڕیاری سوڵتانی عوسمانی سوڵتان عەبدولحەمیدی دووەم لە ساڵی ١٣٠٨ی کۆچی، لە ساڵی ١٩٩٨دا لەسەر ئەرکی ھەڤاڵ مام جەلال مەرقەدی کاک ئەحمەدی شێخ و شێخ مەحموودی حەفید تەعمیر کرا و قوببەیەکی جوان و قەشەنگی بۆ دروستکرا.

## مزگەوتی خانەقای سلێمانی

مزگەوتی خانەقای سلێمانی لە ساڵی (١٢٣٨)ی کۆچی بەرامبەر (١٨١٨)ی زایینی، مەحموود پاشای بابان بۆ مەولانا خالیدی نەقشبەندی دروستکردووە، ھەر لەو کاتەوە خانەقا بووە بە خاڵی ناسەرەوە لە ناوچەکە. بەر خانەقاکەش بووەتە شوێنێکی بازرگانی و لە لای ڕاستەوە حەمامی حاجی ئەوڵاو لە لای چەپەوە حەمامی حاجی غەنی لاوە بووە.

## لیستی مزگەوتەکان

## ئەمانەش ببینە
* سلێمانی

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:سلێمانی
نوورعەلی ئیلاھی

**فەتحوڵڵا موکری جەیحوون ئابادی** ناسراو بە **نوورعەلی ئیلاھی** و **ئوستاد ئیلاھی** (١١ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ لە گوندی جووناوای کرماشان - ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٤ لە ھەشتگردی ئەلبورز)، کەسایەتیی ئایینی کوردی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، بیرمەند و دادوەر، ھونەرمەند و فەیلەسووفی یارسان بوو.

## بەستەری دەرەکی
*ماڵپەڕی ئوستاد ئیلاھی

پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:ژەنیارانی ئێرانی
پۆل:فەیلەسووفانی ئێرانی
پۆل:زانا کوردەکان
پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٥
پۆل:مردووانی ١٩٧٤
پۆل:بیرمەندانی کورد
پۆل:دادوەرانی کورد
پۆل:فەیلەسووفانی کورد
پۆل:یارسانییەکان
پۆل:ژەنیارانی تەموورە
پارکی منارە

thumb|منارەی هەولێر لە پارکی منارە
thumb|منارەی بچووک! لە پارکی منارە
**پارکی منارە** پارکێکە دەکەوێتە شاری ھەولێر لە باشووری کوردستان دەکەویتە سەر شەقامی ھەڵەبجەی شەھید. ڕووبەری پارکەکە ٨٥ ھەزار مەتر دووجایە و، لە پارکەکە کافتریا و نافوورە و شەلال و پەیکەری ناودارانی کورد و منارەی ھەولێر و دیوانی بەڕێوەبەرایەتیی ئەندازەی پارکەکان بەرچاو دەکەوێت. ھەروەھا کاتژمێری گوڵ و ھاوشێوەی قەڵا و منارەی ھەولێر لە بەرد چێ کراوە.

## سەرچاوە
*ماڵپەڕی ئەندازەی پاڕکەکان لە هەولێر

پۆل:پاڕکەکانی ھەولێر
پۆل:شوێنەکانی ھەولێر
پۆل:پاڕکەکانی کوردستان
زوحەل دەمیر

thumb|زوحەل دەمیر
**زوحەل دەمیر** لەدایکبووی ٢ی ئازاری ١٩٨٠ ، کەسایەتی سیاسیی و یاسایی کورد لە بەلجیکا ئەندامی ڕێکخراوی سیاسیی (New Flemish Alliance) لە هەڵبژاردنەکانی ٢٠١٠ بووە ئەندام پەرلەمانی بەلجیک (Chamber of Representatives (Belgium) ، لەساڵی ٢٠٠٣-٢٠٠٤ ماستەر لە یاسای کۆمەڵایەتی (Social Law) هێناوە.

پۆل:زیندووان
پۆل:کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:سیاسەتوانە بەلجیکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:ژنانی سیاسیی کورد
پۆل:ژنە پارێزەرەکانی سەدەی ٢١ەم
فەلەکناس ئوجا

thumb|فەلەکناس ئوجا
**فەلەکناس ئوجا** (لەدایکبووی ١٧ی ئەیلوولی ١٩٧٦) سیاسییەکی کوردی ئێزیدیییە و ئەندام پەرلەمانی ئەورووپا بووە لەلایەن ئەڵمانیا لەماوەی ١٩٩٩ تاکوو ٢٠٠٩.

فەلەکناس پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ پارتە چەپەکانی تورکیا، بەتایبەت پارتە کوردییەکان ھەبوو و پشتگیری لە لەیلا زانا دەکرد.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:زیندووان
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی گەلان (تورکیا)
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:ئێزدییەکانی ئەڵمانیا
پۆل:ئەڵمانییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنانی سیاسیی کورد
پۆل:ئێزدییەکانی تورکیا
گەبزە

**گەبزە** (بە تورکی: Gebze) یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی تورکیا کە دەکەوێتە ناو پارێزگای کۆجائێلی.

## جوگرافیا

## کەشوھەوا

## مێژوو

## کلتوور

## گالەری

## ئەمانەش ببینە
*پێرستی شارەکانی تورکیا

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* ویکی ئینگلیزی

## بەستەری دەرەکی
* Gebze Municipality 
* Gebze Hotel Guide

پۆل:شارەکانی تورکیا
ئیسماعیل یاسین

thumb|ئیسماعیل یاسین
**ئیسماعیل یاسین** (ماوەی ژیان: ١٥ی ئەیلوولی ١٩١٢ لە سوێز تاکوو ٢٤ی ئایاری ١٩٧٤ لە قاھیرە) ، ئیسماعیل یاسین یەکێکە لە ئەکتەرە کۆمێدییەکانی میسر ، ناوبراو چەندین بەرھەمی لە شانۆگەری و سینەمایی و دراما.

## بەستەری دەرەکی
*ماڵپەڕی  IMDb

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مردووانی ١٩٧٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢
پۆل:مردووانی ١٩٧٤
ئێدوارد ڤیکتۆر ئەپلتۆن

200px|وێنۆک|چەپ|ئێدوارد ڤیکتۆر ئەپلتۆن
**ئێدوارد ڤیکتۆر ئەپلتۆن** (بە ئینگلیزی: Edward Victor Appleton) (٦ی ئەیلوولی ١٨٩٢ - ٢١ی نیسانی ١٩٦٥) فیزیکزانێکی ئینگلیز بوو، کە لە ساڵی ١٩٤٧ خەڵاتی نۆبێلی لە فیزیک وەرگرت.

## ئەمانەش ببینە
*خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک
*خەڵاتی نۆبێل

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
Victor Appleton ویکی ئینگلیزی

پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئینگلیز
پۆل:فیزیکزانانی ئینگلیز
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٢
پۆل:مردووانی ١٩٦٥
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئێدینبەرە
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:ھاوپۆلە بیانییەکانی ئەکادیمیای زانستی نەتەوەیی ھیندی
ئێرنست لۆرەنس

200px|وێنۆک|چەپ|ئێرنست ئۆرلاندۆ لۆرەنس
**ئێرنست ئۆرلاندۆ لۆرەنس** (بە ئینگلیزی: Ernest Orlando Lawrence) (٨ی ئابی ١٩٠١ - ٢٧ی ئابی ١٩٥٨) فیزیکزانێکی ئەمریکی بوو، کە لە ساڵی ١٩٣٩ خەڵاتی نۆبێلی لە فیزیک وەرگرت.

## ئەمانەش ببینە
* خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک
* خەڵاتی نۆبێل

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:فیزیکزانانی تاقیکاری
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:فیزیکزانانی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١
پۆل:مردووانی ١٩٥٨
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی
پۆل:ھاوپۆلە بیانییەکانی ئەکادیمیای زانستی نەتەوەیی ھیندی
پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەرویجی
پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
ئۆتۆ شتێرن

200px|وێنۆک|چەپ|ئۆتۆ ستێرن
**ئۆتۆ ستێرن** (بە ئینگلیزی: Otto Stern) (١٧ی شوباتی ١٨٨٨ - ١٧ی ئابی ١٩٦٩) فیزیکزانێکی ئەڵمانی بوو، کە لە ساڵی ١٩٤٣ خەڵاتی نۆبێلی لە فیزیک وەرگرت.

## ئەمانەش ببینە
* خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک
* خەڵاتی نۆبێل

## سەرچاوەکان
* ویکیی ئینگلیزی

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:جووە ئاڵمانییەکان
پۆل:فیزیکزانانی ئاڵمانی
پۆل:فیزیکزانانی ئەڵمانی
پۆل:فیزیکزانانی تاقیکاری
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٨
پۆل:مردووانی ١٩٦٩
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەڵمانی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل
پۆل:فیزیکزانانی جوو
ماکس بۆرن

200px|وێنۆک|چەپ|ماکس بۆرن
**ماکس بۆرن** (بە ئینگلیزی: Max Born) (١١ی کانوونی یەکەمی ١٨٨٢ - ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٧٠) فیزیکزانێکی ئەڵمانی بوو، کە لە ساڵی ١٩٥٤ خەڵاتی نۆبێلی لە فیزیک وەرگرت.

## ئەمانەش ببینە
* خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک
* خەڵاتی نۆبێل

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:فیزیکزانانی بریتانی
پۆل:جووە ئاڵمانییەکان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی
پۆل:فیزیکزانانی ئاڵمانی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەڵمانی
پۆل:فیزیکزانانی ئەڵمانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢
پۆل:مردووانی ١٩٧٠
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھایدلبێرگ
پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل
پۆل:فیزیکزانانی جوو
پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
ئێرنست واڵتۆن

200px|وێنۆک|چەپ|ئۆتۆ ستێرن
**ئێرنست تۆماس سینتۆن واڵتۆن** (بە ئینگلیزی: Ernest Thomas Sinton Walton) (٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٣ - ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٩٥) فیزیکزانێکی ئێرلەندی بوو، کە لە ساڵی ١٩٥١ خەڵاتی نۆبێلی لە فیزیک وەرگرت.

## ئەمانەش ببینە
*خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک
*خەڵاتی نۆبێل

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:فیزیکزانانی تاقیکاری
پۆل:فیزیکزانانی ئیری
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئێرلەندی
پۆل:فیزیکزانانی ئێرلەندی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣
پۆل:مردووانی ١٩٩٥
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
ورووگڕ

**ورووگڕ** ناوەندی شارستانی ورووگڕ و یەکێک لە شارەکانی پارێزگای لوڕستان لە ئێران. ژمارەی دانیشتووانی ورووگڕ بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ی ئێران ٢٤٠،٦٥٤ کەس بووە. خەڵکی ورووگڕ موسڵمان و شێعە مەزھەبن. خەڵکی ئەم شارە زمانی لوڕی بە ناوی شێوەزازی ورووگڕ قسە دەکەن.

## ئەمانەش ببینە
* پارێزگای لوڕستان
* شارستانی ورووگڕ

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی پارێزگای لوڕستان
پۆل:شارەکانی ئێران
عەبدولمحەممەد زاھیدی

**عەبدولمحەممەد زاھیدی** (لەدایکبووی ٩ی شوباتی ١٩٥٠) لە شاری برووجرد لە پارێزگای لوڕستان پارێزگاری پارێزگای کوردستانە و سیاسەتوانێکی ئسڵاحتەڵەبە.

## سەرچاوەکان
سائیب

**ئەحمەد مەلا قادر** ناسراو بە **سائیب** شاعیرێکی کورد بوو لە ساڵی ١٨٥٤ز لە شاری سلێمانی لەدایکبووە، سەرەتا زانست و زمانی فارسی لای باوکی فێردەبێت و زانیاری ئایینی لای شێخەکانی شارەکەی دەخوێنێت. لە زاخۆ لە نیاباتی شەرعییە دادەمەزرێت. پاشان ئەندام لە دادگای بیدائەی سلێمانی، دواتر دەبێتە جێگری قازی ھەڵەبجە، بە ئەرکی مامۆستایەتی لە قوتابخانە تایبەتییەکەی خۆیدا ھەڵساوە. ساڵی ١٩١٠ز کۆچی دوایی کردووە. ھۆنراوەی بە زمانی عەرەبی و کوردی و فارسی ھۆنیووەتەوە.

## ئەمانەش ببینە
*پێرستی کەسایەتییەکانی شاری سلێمانی
*سلێمانی

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* کتێبی:ناودارانی کورد، نووسینی: میر بەسری، وەرگێڕانی: عەبدولخالق عەلائەدین، ساڵی:٢٠٠٢، لاپەڕە/١١١

پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:کەسایەتییەکانی سلێمانی
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٤
پۆل:مردووانی ١٩١٠
پۆل:خەڵکی سلێمانی
سەلام خۆشناو

**سەلام خۆشناو** لە ساڵی ١٩٦٦ لە دێی زێبارۆک لە دایکبووە، لە ساڵی ١٩٦٩ەوە ھاتوونەتە ھەولێر. خوێندنی سەرەتایی (١-٣) لە سەرەتایی زاگرۆس و لە (٤-٦) لە سەرەتایی مەولەوی خوێندووە. قۆناغی ناوەندی لە "قوتەیبە" تەواوکردووە و ئامادەیی لە ھەڵمەتی کوڕان تەواوکردووە.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
کتێبی: ژیاننامەی زانستی ناودارانی کورد، نووسینی: نەریمان خۆشناو، لاپەڕە/ ٣٠٣

پۆل:ناودارانی کورد
پۆل:نووسەرانی کورد
محەممەد شێخۆ

وێنۆک|مەحەممەد شێخۆ لە ساڵی ١٩٧٩.
**محەممەد شێخۆ** (١٩٤٨ لە قامیشلۆ - ١٩ی ئازاری ١٩٨٩) یەکێکە لە بەناوباگترین ھونەرمەندەکانی فۆلکلۆری کوردی، بابەتە شیعرییەکانی شێخۆ لەدەوری سیاسیی و فۆلکلۆری دەسووڕانەوە، شێخۆ لە ساڵی ١٩٤٨ لە خێزانێکی ھەژار لە قامیشلۆ لەدایکبووە کە خێزانەکەی خەریکی وەرزێڕی (کشتووکاڵ) بوونە، شێخۆ دەستی بەفێربوونی وانەکانی میوزیک کردووە لە بەیروت،  مەحەممەد شێخۆ ھەر لە منداڵییەوە خەریکی کێڵان بووە لە کێڵگەی مامی بۆ ئەوەی پاڵپشتی دارایی بۆ خێزانەکەی کۆبکاتەوە و ھەر ئەوەش وای کرد کە ناوبراو تەنھا تا پۆلی شەشی سەرەتایی بخوێنێت ، لەدوای مردنیشی لە ١٩ی ئازاری ١٩٨٩ ھێشتاش گۆرانییەکانی لە ھزری گوێگران ماوە و لە مێدیا کوردییەکان پەخش دەکرێت لەوێنەی گۆرانییەکانی "ئەی لە گوڵێ" و "نەسرین".
شیخو لە شاری گونبەدی کاووس لە ئێران ژیاوە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨
پۆل:مردووانی ١٩٨٩
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد
مەھاباد قەرەداغی

**مەھاباد قەرەداغی** (٢٢ی کانوونی دووەمی ١٩٦٦ لە کفری، عێراق – ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠) نووسەر، شاعیر و وەرگێڕێکی کورد بوو. له‌ بواری میدیا، شیعر، ئه‌ده‌ب، پرسه‌كانی توندوتیژی و مافی ژناندا كاریكردووه‌ و چه‌ندین به‌رهه‌می شیعر، ڕۆمان و چیرۆکی بڵاو كردووه‌ته‌وه. یەکەم کۆکراوەی شیعرەکانی لە ١٩٨٠دا بڵاوکرایەوە. لەماوەی ١٩٨٠ بۆ ١٩٨١ لەلایەن ڕژێمی بەعس بەند کرا و دواییش وەک پەنابەرێک پەنای بردە وڵاتی سوێد. دواتر بووە بەرپرسی پەیمانگەی یەکێتیی ئافرەتانی کوردستان بۆ پرسە کۆمەڵایەتییەکان.

## ژیان
لە ساڵی ١٩٧٨، مەھاباد دەستی کرد بە نووسینی شیعر، یەکەم شیعریشی لە ڕۆژنامەی ھاوکاری لە ساڵی ١٩٨٠ بڵاوکرایەوە. دواتر بەھۆی شیعرە نەتەوەیییەکانییەوە لە ماوەی ساڵانی ١٩٨٠ و ١٩٨١ دەستگیرکراوە لەلایەن حیزبی بەعس. مەھاباد بەشێک لە شیعرەکانی بەناوی خۆی و بەشێکی دیکەشی بە ناوە خوازراوەکانی «ھەتاو گەرمیانی، ژاڵە، بەردەوام، ئاڵا» بڵاوکردووەتەوە. لە ساڵی ١٩٨٢، چووەتە ناو کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان. لە ساڵی ١٩٨٥، یەکەم کۆڕی شیعری لە شارەکانی ھەولێر و سلێمانی پێشکەش کرد.

لە ساڵی ١٩٩٣، مەھاباد چووەتە سوێد. لە ساڵی ١٩٩٨، لە کەناڵی تەلەفزیۆنی میدیا بەرنامەی پانۆرامای پێشکەش کردووە. لە سوێد لە بەشی پەروەردە خوێندنی تەواوکردووە لە ساڵی ٢٠٠٤. لە ساڵی ٢٠٠٥، دەگەڕێتەوە کوردستان و دەبێتە ڕاوێژکاری پرسی ژنان بۆ نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی حکوومەتی کوردستان. لە ساڵی ٢٠١٣، مەھاباد بەشی ئینگلیزی لەزانکۆی سابیس تەواوکرد.

## ژیانی تایبەتی
مەھاباد لەگەڵ نووسەر و شاعیر مستەفا گەرمیان ھاوسەرگیری کردووە لە ساڵی ١٩٩٢. لە ساڵی ١٩٩٩، کچێکیان بوو بەناوی شاکار.

## مردن
لە ڕۆژی ھەینی، لە دوانیوەڕۆی ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ لە تەمەنی ٥٤ ساڵیدا بە کۆڤید ١٩ کۆچی دواییی کرد.

## بەرھەمەکان
### شیعر
* نەخشەی دواڕۆژ، ١٩٩١
* پانۆراما، ١٩٩٣
* شاخ کێڵگەی گەنمەشامییە، ١٩٩٤
* میدالیا، ١٩٩٥
* ھاژەی ڕۆح، ١٩٩٧
* باڵندە بەفرەکان، ١٩٩٨ (بە زمانی سوێدی)
* دیوانی مەھاباد قەرەداغی، ٢٠١٣

### ڕۆمان، چیڕۆک و بیرەوەری
* کۆچ، ١٩٩٣ (ڕۆمان)
* ئەڤین ئاوی ژیانە، ١٩٩٦ (ڕۆمانە شیعر)
* سوید و کوردستان. مەرگی مرۆڤ و نیوێک، کورتە چیڕۆک (٢٠٠٤)
* ساڵێک لە دۆزەخ- بیرەوەری زیندان، ٢٠٠٥ (بیرەوەری)
* چلچرا، ٢٠٠٦ (بیرەوەری)
* زەنگدانەوە، ٢٠٠٧ (ڕۆمان)
* لەتێ پیاو، ٢٠٢٠ (کورتەچیڕۆک)
* فاتیلا، ٢٠١٧ (ڕۆمان)

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:ژنانی کورد
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:مردووانی ٢٠٢٠
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:نووسەرانی کوردیی ناوەندی
پۆل:خەڵکی کفری
مەحموود محەممەد

**مەحموود محەممەد** لەدایک بوی(١٩٩٢) لە شاری سلێمانی بە ڕەچەڵەک شینکییە و خەڵکی گوندی (زەینەڵ)ە لە (شارباژێڕ) لە دوای ئاوارەبونیان لە (ھەولێر) دەست دەکات بە خوێندن و لە تەمەنی (٤) ساڵیدا باوکی شەھید دەبێت لە) گەلی عەلیبەگ) و بەردەوام دەبێت لە خوێندن تا ساڵی (٢٠٠٦) دواتر دەگەڕێنەوە سلێمانی و لەوێ شەشی ئامادەی تەواو دەکات و لە ساڵی (٢٠١٠) دەست دەکات بە ھۆنراوە نوسین ئێستا خاوەنی (٣٠٠) ھۆنراوەیە لەسەر بوارە جیا جیاکان و لە ساڵی (٢٠١٢) دەبێتە بەرپرسی نوسیگەی گۆڤاری (دواڕۆژ) و دروست کەری (دەستەی لاوانی دواڕۆژ) کە ئەم گرۆپە تەنھا کاریان خزەت کردنی ئەو لاوانە بوە کە بەھرەمەندن لە بواری نوسین و موزیک و دەنگ خۆش و ھتد بەڵام دوای ماوەی ساڵێک بەھۆی نەبونی بودجە چالاکان نەما و ئەو دەستەوە ھەڵوەشایەوە ئێستاش سەرقاڵی بڵاو کردنەوەی دوو کتێبە کتێبێک لە کۆکراوەی ھۆنراوەکانی و کتێبێکی دیکە کە ھێشتا لە تەواو بووندایە
کاوە گەرمیانی

**کاوە محەممەد ئەحمەد** ناسراو بە **کاوە گەرمیانی**، لەدایکبووی ١٩٨١ بوو. ڕۆژنامەنوس و سەرنوسەری گۆڤاری ڕایەڵ و پێشتر گۆڤاری گەڕان بوو کە ڕۆژی ٥/١٢/٢٠١٣ لەبەردەم ماڵەکەی خۆیدا لە لایەن چەن چەکدارێکەوە درایە بەر دەستڕێژی گولە و کوژرا. کاوە گەرمیان یەکەمین ڕۆژنامەوانی تیرۆرکراوی کوردستانی باشوور نەبووە و بەر لە ئەوە کاسانێک وەکوو ڕەئووف ئاکرەیی، سۆران مامە حەمە و سەردەشت عوسمان کوژرابوونەتەوە. کاوە ھەروەھا کاری بۆ ڕۆژنامەی ئاوێنە کردووە.

## ژیانی تایبەتی
کاوە خەڵکی شاری کەلار و دانیشتوی ھەمان شارۆچکە بوو. کاوە خێزاندار بوو.

### گۆڤاری ڕایەڵ
کاوە سەرنووسەری گۆڤاری ڕایەڵ بوو. کە گۆڤارێکی ئەلیکترۆنی (سەرھێڵ) بوو لەژێر ناونیشانی (rayelpress.com). جگە لەوەش پەیامنێری ڕۆژنامەی ئاوێنەبوو.

## ھەڕەشە و دادگاییکردن
کاوە گەرمیانی ھەم داوای لەسەر بەرپرسێکی یەکێتی نیشتیمانی تۆمارکردبوو بە ناوی مەحمود سەنگاوی کە بە تەلەفون چەند جارێک هەڕەشەی کوشتنی لێدەکات لەسەر بڵاوکردنەوەی ئارتیکڵێک لەسە ر کەسی ناوبراو (دەنگی پەیوەندیەکە تۆمارکراوە). ھەم چەن داوایەکیش دژی تۆمار کرابوو.

## کاردانەوەکان دوای تیرۆرکردنی
لە دوای تیرۆرکردنی کاوە گەرمیانی، خۆپیشاندان و ناڕەزایییەکان زۆربەی ناوچەکانی کوردستانی گرتەوە بەتایبەتی گەرمیان و سلێمانی و ھەولێر ھتد.. ، ھاوکات زۆربەی ڕێکخراو و حیزبە کوردییەکان بەیاننامە و ئیدانەیان کرد لەڕێگای دەزگاکانی ڕاگەیاندنەکانییانەوە، ھاوکات کاردانەوەی نێودەوڵەتیشی لێکەوتەوە لەوێنەی ھەڵوێستی چەند پەرلەمانتارێکی سوید و ئاژانسی وۆرلد بلوتین نووسیویەتی، ڕۆژنامەوانێکی کورد لە دژە گەندەڵی لە کوردستان کوژرا.

دوابەدوای تیرۆرکرانی کاوە گەرمیانی، ڕێکخراوی ھەواڵنێرانی بێ سنوورRSF، بەیاننامەیەکی نووسراوی سەبارەت بە تیرۆەکە بڵاوکردەوە و وێڕای مەحکوومکردنی تیرۆری ناوبراو، داوای لە بەرپرسانی ھەرێمی کوردستان کرد بکوژانی کاوە بدۆزنەوە. ڕێکخراوی ھەواڵنێرانی بێ سنوور وێڕای سەرەخۆشی لە بنەماڵەی کاوە گەرمیانی، ئاماژەی بە ھەوڵەکانی ئەو ڕۆژنامەنووسە کوردە بۆ تیشک خستنە سەر پرسی گەندەڵی و بەرتیل وەرگرتن لە ھەرێمی کوردستان کردووە. بە گوێرەی RSF، کاوە گەرمیانی بەھۆی پیشە و چالاکییەکانی لەم بوارەدا، زۆر جار ھەڕەشەی لێکراوە و سەرەڕای ئەوەی کە بەرپرسان ئاگاداری ئەو ھەڕەشانە بوونە، ئەرکی خۆیان بەجێ نەگەیاندووە بۆیە کە کوژرانی کاوە، نیشاندەری ئەو ڕاستییەیە. ڕێکخراوەکە، نیگەرانی خۆی لە ھەمبەر نەبوونی ئاسایش لە ھەرێمی کوردستان و لە عێراق بەگشتی و ھەروەھا سزانەدرانی بکوژان و ھێرشبەرانی سەر ڕۆژنامەنووسان دەربڕیوە و داوای لە بەرپرسانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان کردووە تا ھەوڵ بدەن کەشوھەوایەک بخوڵقێنن تا ڕۆژنامەنووسان، ئەرکی زانیاری بەخشینیان بە کۆمەڵگا، بێ ترس و دڵەڕاوکێ بەجێ بگەیەنن. ھەواڵنێرانی بێ سنوور ھەروەھا بەرپرسیارێتی لێکۆڵینەوە سەبارەت بە تیرۆری ئەو ڕۆژنامەنووسەی خستۆتە سەر ئەستۆی بەرپرسانی ھەرێمی کوردستان و عێراق و ھاوکات بەداخبوونی خۆی لەمەش نیشان داوە کە تەنیا ٤٨ کاتژمێر بەر لە کوژرانی، کاوە گەرمیانی لە شاری سلێمانی بەشداری لە کۆبوونەوەیەک کردووە کە تێیدا ڕۆژنامەنووسان و چالاکانی مەدەنی، داوای پەسەندکرانی یاسایەکیان کردبوو تا مافی ئازادی و ئاسایشی ڕاگەیاندنەکان گەرەنتی بکرێ.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* دەربارەی ڕایەڵ، دوا سەردان ٥/١٢/٢٠١٣

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆل:مردووانی ٢٠١٣
پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد
پۆل:ڕۆژنامەنووسە کوردە تیرۆرکراوەکان
گێدیۆن زێلالێم

**زیلالیم** یاریزانی لاوی یانەی ئارسناڵ و هەڵبژاردەی ئەڵمانیا یە لە شاری بەرلینلەدایک بووە و  بەڕەگەز ئەسیوبییە. 
ئارسن ڤینگەر ئەم یاریزانەی فڕاندوە لە یانەی هێرتا بەرلینی ئەڵمانی ، و هەرچەندە هێشتا لە لاوانی یانەکەیەو تەنها ١٦ ساڵە بەڵام ئارسن ڤینگەر متمانەی خۆی پێبەخشیوەو سەریخستوە بۆ ڕیزی پلە نایابی یانەکە ، دوای ئەوەی لە یاریەکانی خۆ ئامادەکاری بۆ وەرزی نوێ لە ئامادەکاری ئارسناڵ کە بۆ ئاسیا ئەنجامیدا بە ئاستی بەرزی و بەتوانای بێوێنەی لەو تەمەنە بچووکەدا زیلالیم توانی متمانەی ڕاهێنەر بەدەست بهێنێت و وای لێبکات کە بۆ پاڵەوانیەتیەکی گەورەی وەک چامپیۆنس لیگ بانگهێشت بکرێت و ناوی بخرێتە پێکهاتەی یانەکەوە.
## سەرچاوەکان
* [//en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=583792052 ویکیپیدیای ئینگلیزی]

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەمریکی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئاڵمانی
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئاڵمانی لە شانشینی یەکگرتوو
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ھۆڵەندا
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە
پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست ھێناوە
پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
تابۆ مبێکی

**تابۆ ئێمبیکی** () (لەدایکبووی: ١٨ی جوونی ١٩٤٢) سیاسەتمەدارێکی ئەفریقای باشوورە کە دووەم سەرۆکی ئەو وڵاتەیە و بۆ ماوەی ٩ ساڵ سەرۆکایەتی کردووە لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ٢٠٠٨.

## ئەمانەش ببینە
* ئەفریقای باشوور
* نێڵسۆن ماندێلا

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:زیندووان
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئەفریقای باشوور
پۆل:سەرۆکەکانی ئەفریقای باشوور
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢
پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن
زانکۆی کامبریج

200px|وێنۆک|ھێمای فەرمی زانکۆی کامبریدج
**زانکۆی کامبریج** () دەکەوێتە شاری کامبریج لە وڵاتی ئینگلتەرای سەر بە بەریتانیای مەزن. ئەم زانکۆیە لە ساڵی ١٢٠٩ دامەزراوە، دووەم کۆنترین زانکۆیە لەو ناوچانەی کە بە زمانی ئینگلیزی دەدوێن و سێیەم کۆنترین زانکۆیە لە جیھاندا کە تا ئێستا ماوە.

## ئەمانەش ببینە
* ئینگلتەرا
* زانکۆی ئۆکسفۆرد

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:زانکۆی کامبریج
پۆل:زانکۆکانی ئینگلتەرا
پۆل:گروپی ڕوسیل
زانکۆی ئۆکسفۆرد

200px|وێنۆک|چەپ|هێمای فەرمیی زانکۆی ئۆکسفۆرد
**زانکۆی ئۆکسفۆرد** () دەکەوێتە ئۆکسفۆرد، ئینگلتەرای سەر بە بەریتانیای مەزن. سەرەڕای ئەوەی کە بەڵگەیەکی تەواو نیە بۆ کاتی دامەزراندنی ئەم زانکۆیە بەڵام بەڵگەی تەواو ھەیە بۆ ئەوەی کە لە ساڵی ١٠٩٦ لەم زانکۆیەدا وانە وتراوەتەوە. ئەم زانکۆیە کۆنترین زانکۆیە لەو ناوچانەی کە بە زمانی ئینگلیزی دەدوێن و دووەم کۆنترین زانکۆیە لە جیھاندا کە تا ئێستا ماوە.

ئۆکسفۆرد کۆمەڵێک خوێندکاری پێشووی دیار و بەرچاوی پەروەردە کردووە، لەوانە ٣٠ سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا و زۆرێک لە سەرۆکی دەوڵەت و حکومەت لە سەرانسەری جیهان. تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢، ٧٣ خاوەن خەڵاتی نۆبڵ و ٤ خاوەنی میدالیای فیڵدز و ٦ براوەی خەڵاتی تۆرینگ لە زانکۆی ئۆکسفۆرد دەرچوونیان کردووە، کاریان کردووە، یان هاوڕێیەتی سەردانکردنیان هەبووە، لەکاتێکدا خوێندکارانی پێشووی زانکۆی ئۆکسفۆرد ١٦٠ میدالیای ئۆڵۆمپیادیان بەدەستهێناوە. ئۆکسفۆرد شوێنی چەندین سکۆلەرشیپە، لەوانە سکۆلەرشیپی ڕۆدس کە یەکێکە لە کۆنترین پرۆگرامەکانی سکۆلەرشیپی نێودەوڵەتی دەرچووان 
## ئەمانەش ببینە
* ئینگلتەرا
* زانکۆی کامبریدج

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی سەدەی ١١یەم
پۆل:زانکۆکانی ئینگلتەرا
پۆل:زانکۆی ئۆکسفۆرد
پۆل:گروپی ڕوسیل
ئیمپراتۆریەتیی بولگاری

250px|وێنۆک|چەپ|ناوچەکانی سەر بە ئیمپراتۆریەتی بولگاری یەکەم لە نێوان ساڵانی ٨٩٣-٩٢٧
**ئیمپراتۆریەتی بولگاری** () بریتییە لە دوو ئیمپراتۆریەت ئەوانیش ئیمپراتۆریەتی بولگاری یەکەم و ئیمپراتۆریەتی بولگاری دووەم. یەکەمیان لە نێوانی سەدەی حەوت و سەدەی یانزە حوکی کردووە و دووەمیش لە نێوان سەدەی دوانزە و سەدەی چواردە حوکمی کردووە.

## ئەمانەش ببینە
*مێژووی بولگاریا
*بولگاریا

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٦٨١
پۆل:مێژووی بولگاریا
پۆل:ئیمپراتۆریەتیی بولگاری
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٣٩٦
پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە
یۆنانی ڕۆمی

**یۆنانی ڕۆم** () ماوەیەکە لە مێژووی یۆنان دوای سەرکەوتنی ڕۆمەکان بەسەر کۆرینتەکاندا لە جەنگی کۆرینتدا لە ١٤٦ پ.ز تا بنیاتنانەوەی شاری بیزەنتە و ناونانی شارەکە لەلایەن ئیمپراتۆر کۆنستەنتینی مەزن وەکو پایتەختی ئیمپراتۆریەتی ڕۆم لە ٣٣٠ د.ز.

## ئەمانەش ببینە
*ئیمپراتۆریەتی ڕۆم
*یۆنانی کۆن

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:یۆنانی ڕۆم
پۆل:یۆنانی ڕۆمی
ئەمین فەیزی بەگ

**ئەمین فەیزی بەگ** لە شاری سلێمانی لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٢٨ لە ئاستانە کۆچی دوایی کردووە. لە سالێ ١٨٨٩ لە خوێندنگای جەنگی لە ئەستەمبوڵ دەرچووە، لە پلە و پایەکانی سوپای تورکی پێشدەکەوێ تا دەگاتە پایەی میر ئالای (عەقید). ساڵی ١٩١١ بووەتە فەرماندەی تۆپ سازی لە بەسرە، دوای ئەوەی سەرفراز ئەکرێ، سەردەمێک لە بەغدا بەڕێوەبەری قوتابخانەی ڕوشدیە و دواناوەندنی بووە.

مێژوونووس ئەمین زەکی بەگ باسی دەکا و دەڵێ: ئەدیبێکی باش بوو، لە زانستی بیرکاریدا شارەزا و لە شیعری ئەدەبدا بەتوانا و بەهرەوەر بووە، لەگەڵ شێخ ڕەزای تاڵەبانی نامەیان بە شیعر ئاڵوگۆڕ کردووە.

## شیعرەکانی

ئەمەش نموونەیەکە لە شیعرەکانی :

 

## بەرهەمەکانی
# بە زمانی تورکی کتێبی داناوە بە ناوی () "پوختەیەکی بیرکارییە"، چاپی ئەستەمبوڵ (١٨٩٣ز).
#  - لەسەر زانستی جەبر (١٩١١) 
# کتێبی ئەنجومەنی ئەدیبانی کورد - کە تیایدا ژیان و شیعری چەندین شاعیری کوردی داناوە  (١٩٢٠) ئەستەمبوڵ
# پرشنگ - ١٩٢٥
# هەوای نەسیمی

## دوای مردن
وەک یادکردنەوەی ئەمین فەیزی، لە شاری سلێمانی قوتابخانەیەکی قۆناغی ئامادەیی بەناوی (خوێندنگەی ئەمین فەیزی كوڕان) کراوەتەوە.

## ئەمانەش ببینە
*پێرستی کەسایەتییەکانی شاری سلێمانی
*سلێمانی
*ئەمین زەکی بەگ

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* کتێبی: ناودارانی کورد، نووسینی:میر بەسری، وەرگێڕانی بۆ کوردی: عەبدولخالق عەلائەددین، شوێنی دەرچوون: سلێمانی، ٢٠٠٢ لاپەڕە/١١٦

پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
لیۆن کووپەر

**لیۆن کووپەر** (؛ ٢٨ی شوباتی ١٩٣٠ – ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤) فیزیکزانێکی ئەمریکی بوو، کە لە ساڵی ١٩٧٢دا خەڵاتی نۆبێلی لە فیزیک وەرگرت.

## ئەمانەش ببینە
*خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک
*خەڵاتی نۆبێل

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:فیزیکزانانی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠
پۆل:مردووانی ٢٠٢٤
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی
پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل
پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
عەبدولڕەحمان سدیق

250px|وێنۆک|چەپ|عەبدولڕەحمان سدیق

**عەبدولڕەحمان سدیق** (لەدایکبووی ٢ی ئازاری ١٩٦٢) نووسەر، ئەندازیار و سیاسەتمەدارێکی کوردە. ئەندامی پێشووی سەرکردایەتی یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان بوو، لەماوەی ٢٠٠٣ تاکوو ٢٠٠٤ وەزیری ژینگەی عێراق بوو ھاوکات ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران (پەرلەمان) ی عێراق بوو. لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٠، پۆستی سەرۆکی دەستەی پاراستن و چاککردنی ژینگە لە ھەرێمی کوردستان پێدرا.

لە ساڵی ٢٠٠٦، عەبدولڕەحمان لە حەفتەنامەی (الافق الجدید) ستوونووس بووە لەژێر (المرفٲ) نووسیویەتی. ماوەیەکیش ناوبراو لە کەناڵی کوردستان ٢٤، لەبەرنامەی بەکوردی بەشداری دەکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:سیاسییەکانی عێراق
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:پێشکەشکارانی پێشووی کوردستان ٢٤
پۆل:خەڵکی کەرکووک
بەختیار ئەمین

thumb|بەختیار ئەمین
**بەختیار ئەمین** لەدایکبووی شاری کەرکوک ، بەختیار ئەمین لەماوەی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠٠٥ وەزیری مافی مرۆڤی عێراق بووە ، ناوبراو لە زانکۆی سۆربۆن لە پاریس خوێندوویەتی و پلەی ماستەری لە جوگرافیای سیاسیی وەرگرتووە.

پۆل:زیندووان
پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:سیاسییەکانی عێراق
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
تێگەیشتنی ڕاستی

وێنۆک|ژمارەی یەکەمی ڕۆژنامەکە
**تێگەیشتنی ڕاستی** ڕۆژنامەیەک بە زمانی کوردی بوو کە لە لایەن سوپای بەریتانیا لە عێراق دەردەچوو. ڕۆژنامەکە لە ١ی کانوونی دووەمی ١٩١٨ دامەزرا لە ماوەی شەڕی جیھانیی یەکەم کاتێک کە بریتانیا شەڕی لەگەڵ ئیمپراتۆری عوسمانی دەکرد. بەمەش ڕۆژنامەکە دەچووە خانە پرۆپاگەندە کە بەراوردی دەستوور و یاسای بریتانیا و عوسمانییەکانی دەکرد. ڕۆژنامەکە لەماوەی ١٩١٩–١٩١٨دا ٦٦ ژمارەی دەرکرد؛ ئەفسەری بریتانی ناسراو بە مێجەرسۆن سەرنووسەری ڕۆژنامەکە بوو و بە یارمەتیی شاعیری کورد شوکری فەتحی دەردەکرا. ڕۆژنامەکە بەگشتی تیشکی دەخستە سەر مێژووی کورد و شیعر و زمان و چاندی کوردی.

## مێژوو
رۆژنامەی «تێگەیشتنی ڕاستی» لەلایەن سوپای بەریتانیاوە لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩١٨ لەکاتی جەنگی جیھانیی یەکەمدا دامەزرا، کە تێدا بەریتانیا دژی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی دەجەنگا. رۆژنامەیەکی پرۆپاگەندە بوو کە رۆشنایی دەخستە سەر بەراوردی نێوان دەسەڵاتی بەریتانیا و دەسەڵاتی عوسمانی و بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە زمانی کوردی و جاند و ئایین لەژێر سایەی بەریتانیادا باشترە و بۆ ھاندانی کوردانی ژێر دەسەڵاتی عوسمانی بوو. رۆژنامەکە لە ساڵی ١٩١٨ تا ١٩١٩ بڵاوکرایەوە و ٦٦ ژمارەی لێدەرچوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆژنامەکان بە زمانی کوردی
پۆل:میدیای بەکۆمەڵ بە زمانی کوردی
ئەحمەد خواجە

وێنۆک|ئەحمەد خواجە
**ئەحمەد خواجە** ناوی تەواوی **ئەحمەد خواجە کوڕی عەزیز کوڕی عوسمان ئاغای ئەردەڵانیە**' (٦ی تەمموزی ١٩٠٣ - ٤ی ئازاری ١٩٩٧) سەرەتا لە حوجرەکەی خواجە ئەفەندی باوکی و دوایی لە قوتابخانە میرییەکان دا خوێندنی ئامادەیی تەواو کردووە. ساڵی ١٩٢٢ کە شێخ مەحموودی حەفید لە ھیندستانەوە گەڕایەوە بۆ سلێمانی و حکومەتی پێکھێنا ئەحمەد خواجەی کرد بە گەنجینەوانی خۆی، لە شۆڕشەکەی شێخی نەمردا بەشداریکردووە، چەندین جار شێخ مەحموودی حەفید نامەی پێدا ناردووە بۆ کاربەدەستانی ئێران و کونسوڵی ڕووسیا لەوێ.

کاتێک ڕۆژنامەی (ئومێدی ئیستقلال) دەرچوو بوو بە سەرنووسەری، لەو کاتە دا ھەر ئەم پیاوە بیری لە دەرکردنی (پول)ێک بۆ حکومەتی کوردستان کردۆتەوە کە شێخ لەتیفی دانساز نەخشەی کێشاوە. لە ٤ی ئازاری ١٩٩٧ لە بەغدا کۆچی دوایی کرد و لە سلێمانی لە گردی سەیوان بە خاک سپێردرا.

## بەرهەمەکانی
# چیم دی (٣)بەرگ.
# ١٠١ پیاوی کورد.
# مامۆستای پەری.
# فەرھەنگی کوردی.
# بلانجۆ (وەرگێڕان).

جگە لە وتارو ھەندێک بەرھەمی تر کە لە گۆڤاری گەلاوێژ و بڵاوکراوەکانی تردا بڵاویکردۆتەوە.

## ئەمانەش ببینە
*شێخ مەحموودی حەفید

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
کوردسات

پۆل:نووسەرانی کورد
مێڵ گیبسن

**مێڵ گیرارد گیبسن** (لەدایکبووی ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٥٦) ئەکتەر و دەرھێنەر و بەرھەمھێنەر و سیناریۆنووسێکی ئەمریکییە. دیارترین کارەکانی بریتیە لە فیلمی دلێر، کەوا توانی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی ساڵ و باشترین دەرھێنەر بباتەوە لەپاڵ گۆڵدن گڵۆب بۆ ھەمان بەشەکان. ھەروەھا ڕۆڵی ماد ماکسی لە زنجیرە فیلمەکانی ماد ماکس بینیوە، و لە زنجیرە فیلمی کۆمیدی Lethal Weaponیشدا ڕۆڵی ماڕتن ڕیگسی بینیوە.
گیبسن نیویۆرک لە ئەمریکا لەدایکبووە و لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا لەگەڵ خێزانەکەیدا کۆچیان کردووە بۆ ئوسترالیا. لەوێ چۆتە پەیمانگای ھونەریەکانی ئوستوڕالیا. دەرھێنەر پیتەر ویر گیبسنی خستە نێو فیلمی Galipoli (١٩٨١) کەوا ناوبانگی گیبسنی گەیاندە لوتکە و بەو فیلمەیەوە توانی خەڵاتی باشترین ئەکتەر بباتەوە لە خەڵاتەکانی پەیمانگای فیلمی ئوستوڕالی.

لەساڵی ١٩٩٥ گیبسن فیلمی دلێری دەربارەی ژیانی ویلیام واڵاس دەرھێنا کەوا خۆیشی ڕۆڵی واڵاسی دەبینی، فیلمە چەندین خەڵاتی جۆراوجۆری بردەوە و ناوی گیبسنی خستە نێو فیلمسازە بەناوبانگەکانی ئەوکاتی ھۆڵیوود. گیبسن بەردەوام بوو لە بەرھەمھێنانی فیلمی بەھێز و ھەریەک لە فیلمەکانی *The Passion of the Christ* و *Apocalypto* (٢٠٠٦) دەرھێنا کەوا ھەردووکیان پێشوازیەکی گەرمیان لێکرا.

دوای ئەوەی گیبسن تووشی دەیان کێشەی یاسا ھات و لە ھەندێک کێشەی تری ڕەگەزپەرستی تێوەگلا، ناوبانگی گیبسن لەکۆتاییەکانی ٢٠٠٠ەکاندا شێوا و دوورکەوتەوە لە کاری فیلم. دواتر گیبسن لەڕێگەی فیلمی The Beaver (٢٠١١) لە پاڵ خانمەکتەر جۆدی فۆستەر دەرکەوتەوە و دووبارە بوویەوە بە یەکێک لە ئەکتەرە خۆشەویستەکانی ھۆڵیوود. ھەروەھا گیبسن کاری دەرھێنانی بۆ فیلمی Hacksaw Ridge (٢٠١٦) کە ئەویش بووە براوەی دوو خەڵاتی ئۆسکار.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئوسترالی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنەر
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕاسپبێری زێڕین
پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەی باشترین دەرهێنەری گۆڵدن گڵۆب
پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)
پۆل:براوەی باشترین دەرھێنەری گۆڵدن گڵۆب
پۆل:مشتومڕەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی لە فیلمدا
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سیدنی
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری ئەی ئەی سی تی ئەی
کۆرتیزۆڵ

٢٠٠px|وێنۆک|چەپ|کۆرتیزۆڵ
٢٠٠px|وێنۆک|چەپ|کۆرتیزۆڵ بە شێوەی وێنەی سێ دووری
**کۆرتیزۆڵ** () ناسراوە بە هایدرۆکۆرتیزۆن لە ماددە هۆرمۆنییەکانی ستیرۆید یان گلوکۆکۆرتیکۆیدە ئەم هۆرمۆنە لە ڕژێنی ئەدرینالیندا دروست دەبێت و لەوێوە دەردەدرێت. هۆرمۆنی گلوکۆکۆرتیکۆید لە ئەنجامی دڵەڕاوکێ و پەشۆکییەوە دەڕژێت هەندێ جاریش لە ئەنجامی کەمبوونەوەی ئەم هۆرمۆنە لە خوێندا دەردان ڕوودەدات. کاری سەرەکی ئەم هۆرمۆنە زیادکردنی ڕێژەی شەکرە لە خوێندا لە ڕێی گلوکونیوجینیس، هەروەها کەمکردنەوەی یان سستکردنی کۆئەندامی بەرگری لەش  ئەمەش بە تایبەتی گرنگە بۆ ئەو کەسانەی ڕێژەی خرۆکەی سپی خوێنیان زۆرە، یان نەشتەرگەری چاندنەوەیان بۆ ئەنجامدراوە.

## ئەمانەش ببینە
*ئاڵگی ئەدرینال
*گورچیلە

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* گۆڤاری: زانستی سەردەم، ژمارە ٤٨، لاپەڕە ١٣

پۆل:پڕێگنانێکان
پۆل:دڵەڕاوکێ