open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کتێبەکانی تەفسیر

**کتێبەکانی تەفسیر** بریتین لەو کتێبانە لەسەر تەفسیری قورئانی پیرۆز کە لەلایەن زانایانی موسڵمان لە سەردەمە جیاوازەکانی ئیسلامییەوە نووسراون، کە تێیدا گرینگیدان و پسپۆڕی و ڕێبازەکانیان کە لە لێکدانەوەی قورئاندا جیاوازبووە، ھەندێک لە پسپۆڕان ژمارەیەک پێوەریان دەستنیشان کردووە کە دەتوانرێت تەفسیرەکان لەسەریان دابەش بکرێت و بەم پێیە دەتوانرێت لێکدانەوەیەکی تایبەت لەژێر زیاتر لە بەشێکدا جێگیر بکرێت، چونکە ئەم ڕەچاوکردنانە لە بەراوردکردندا لەبەرچاو نەگیراون، پەیوەندی نێوانیان پەیوەندییەکی دژایەتی نەبووە.

## ڕێبازی تەفسیر
; پێوەری یەکەم

لە ڕووی ئەو سەرچاوانەی کە لێکدانەوەکە لێیەوە وەرگیراوە، لەم ڕووەوە دابەشکراوە بۆ دوو بەش: لێکدانەوە بە فەرموودە و ئەسەر، و لێکدانەوە بە بۆچوون، و لەژێر لێکدانەوە بە بۆچوون ھەموو جۆرە لێکدانەوەیەک بە بۆچوون دەگرێتەوە، ھەندێکیان پەسندکراوون و ھەندێکیان پەسند نەکراون.

; پێوەری دووەم

لە ڕووی فراوانبوون و کورتی لە لێکدانەوەدا، لەم ڕووەوە دابەشکراوە بەسەر دوو بەشدا، لێکدانەوەیەکی ورد و شیکاری و لێکدانەوەیەکی گشتی.

; پێوەری سێیەم

لە ڕووی گشتیی بابەتەکانی تەفسیرەوە، کە لە ھەر سوورەتێکدا لەگەڵ ڕاڤەکاردا دەگونجێت، ھەروەھا لە ڕووی تایبەتمەندی بابەتێکی دیاریکراو لە تەواوی قورئانی پیرۆزدا، لەم ڕووەوە دابەشکراوە بەسەر دوو بەشدا، گشتییەک لێکدانەوە، و لێکدانەوەیەکی بابەتیانە.

### تەفسیر بە فەرموودە

### تەفسیر بە بۆچوون

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* قورئانی پیرۆز، بە توانای گەڕان و گەڕان لەگەڵ چەندین لێکدانەوە، فەرھەنگ، فەرھەنگێک لە بابەتەکانی قورئانی پیرۆز، و کەرەستەی تر.
* کتێبی لێکدانەوە , ماڵپەڕی ئینسایکلۆپیدیای گشتگیر
* ماڵپەڕێکی گشتگیر بۆ کتێبی لێکدانەوە

پۆل:کتێبەکانی تەفسیر
تەفسیری تەبەری

**تەفسیری تەبەری** () نوسراوە لەلایەن ئیمام محمد کوڕی جەریر کوڕی یەزیدی کوڕی کەسیر کوڕی غالب ناسراو بە ئیمام ئەبو جەعفەر تەبەری، (٢٢٤ کۆچی - ٣١٠ کۆچی / ٨٣٩ - ٩٢٣)، یەکێکە لە بەناوبانگترین کتێبە ئیسلامییەکان کە تایبەتە بە تەفسیری قورئان لەنێو سوننە و کۆمەڵگادا و ھەندێکیش بە یەکەم ئاماژە بۆ لێکدانەوە لەسەر بنەمای فەرموودەکان دەزانن، لەوێدا ئایەتێک لە قورئان باس دەکات، پاشان قسەکانی ھاوەڵان و شوێنکەوتوانی لە لێکدانەوەیدا بە زنجیرەی گواستنەوەی خۆیانەوە دەخاتە ڕوو، و گرنگی بە خوێندنەوە جیاوازەکانی ھەر ئایەتێک دەدات و یەکێکیان پەسەند دەکات، و فەرموودەکانی پێغەمبەر لەگەڵ زنجیرەکانی گواستنەوەیان، و حوکمە فیقھیەکاندا دەخاتە ڕوو، ئەو بەناوبانگە بەباسکردنی ئیسرائیلیات، و زانایان و توێژەران گرنگییەکی زۆریان بەتەفسیرەکە داوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* تەفسیر ئەلتەبەری, لە '''ئەمازۆن کیندڵ'''.
* تەفسیر ئەلتەبەری, لە ئیسلاموێب.
* جامیع ئەلبەیان سەبارەت بە لێکدانەوەی ئایەتەکانی قورئان - بەشی یەکەم - پێشەکی بۆ لێکۆڵینەوەکە، سەرپەرشتی عەبدوڵڵا بن عەبدولموحسین ئەلتورکی
* تەفسیر ئەلتەبەری, ماڵپەڕی ئیسلام دەوا، وەزارەتی کاروباری ئیسلامی و ئەوقافی سعودیە.
* تێڕوانینێکی گشتی لەسەر جامی’ ئەلبەیان لەسەر لێکدانەوەی ئایەتەکانی قورئان, ماڵپەڕی ڕێگای ئیسلام.

پۆل:کتێبەکانی تەفسیر
پۆل:کتێبەکانی تەبەری
ھێڵی ئاسمانیی سینگاپوور

**ھێڵی ئاسمانی سینگاپوور** ھێڵی ئاسمانی سەرەکی سەنگافورەیە. بەناوبانگە بە خزمەتگوزاری کوالیتی بەرز و لە ناوەندەکەیەوە لە سەنگافورە بە فڕۆکە دەچێتە زۆر شوێنی جیھان.

## سەرچاوەکان

*
دینەکانی هیندستان

وێنۆک|هێماکانی ئایینە سەرەکییەکانی هیندستان
ئایینەکانی هیندستان کە هەندێک جار پێیان دەوترێت ئایینی دارمایک یان ئایینی هیندستان، ئەو ئایینانەن کە لە کیشوەری هیندستانەوە سەرچاوەیان گرتووە. ئەم ئایینانە کە بریتین لە ئایینی بودا، هیندۆسی، جاین و سیخ،   هەروەها وەک ئایینی ڕۆژهەڵات پۆلێن دەکرێن. هەرچەندە ئایینەکانی هیندستان بە درێژایی مێژووی هیندستان پەیوەندییان بە یەکەوە هەیە، بەڵام کۆمەڵگەی ئایینی جۆراوجۆر پێکدەهێنن و تەنها لە کیشوەری هیندستاندا سنووردار نین.

بەڵگەی ئایینی پێش مێژوو لە کیشوەری هیندستان لە تابلۆی بەردی نێوانیانەوە بەدەست هاتووە. گەلی هاراپان لە شارستانیەتی دۆڵی ئیندوس کە لە ساڵانی ٣٣٠٠ بۆ ١٣٠٠ پێش زایین (ماوەی پێگەیشتوو ٢٦٠٠ تا ١٩٠٠ پێش زایین) بەردەوام بوو، پەرەیان بە کولتوورێکی سەرەتایی شارستانی دابوو کە پێش ئایینی ڤێدی بوو.

مێژووی دۆکیومێنتکراوی ئایینەکانی هیندستان لە ئایینی مێژوویی ڤێدی دەست پێدەکات، کە ئایینەکانی گەلانی سەرەتایی هیندوئارییە، کە کۆکرانەوە و دواتر بوون بە ڤێدا، هەروەها ئاگاماکانی بە ڕەچەڵەک دراڤیدی. سەردەمی ئاوازدانان و دەستکاریکردن و لێکدانەوەی ئەم دەقانە بە سەردەمی ڤێدی ناسراوە کە لە نزیکەی ساڵانی ١٧٥٠ تا ٥٠٠ پێش زایین بەردەوام بووە.  بەشە فەلسەفییەکانی ڤێداکان لە ئۆپانیشادز کورتکراونەتەوە، کە بە شێوەیەکی گشتی پێیان دەوترێت ڤێدانتا، بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە "دوا بابەتەکان، بەشەکانی ڤێدا" یان "ئۆبژە، بەرزترین ئامانجی ڤێدا" لێکدەدرێتەوە.  ئۆپانیشادز سەرەتایی هەموویان پێش سەردەمی باون، پێنج لە یازدە ئوپانیشادە ڕەسەنەکان بە ئەگەرێکی زۆرەوە پێش سەدەی شەشەمی پێش زایین ئامادەکراون، و سەرەتاییترین ئاماژەکانی یۆگا و مۆکشایان تێدایە. 

سەردەمی شرامانا لە نێوان ساڵانی ٨٠٠ بۆ ٢٠٠ پێش زایین خاڵی وەرچەرخانە لە نێوان هیندۆسی ڤێدی و هیندۆسی پورانی.  بزووتنەوەی شرامانا، بزووتنەوەیەکی ئایینی کۆنی هیندییە کە هاوتەریبە لەگەڵ نەریتی ڤێدی بەڵام جیاوازە، زۆرجار تەحەدای زۆرێک لە چەمکە ڤێدی و ئۆپانیشادزییەکان ڕۆح (ئاتمان) و واقیعی کۆتایی (براهمان) دەکات. لە سەدەی شەشەمی پێش زایین بزووتنەوەی شرامانی پێگەیشتووە بۆ ئایینی جاینی و ئایینی بودا و بەرپرس بووە لە دابەشبوونی ئایینەکانی هیندستان بۆ دوو لقی سەرەکی فەلسەفی ئاستیکا کە ڕێز لە ڤێداکان دەگرێت (واتە شەش قوتابخانەی ئۆرتۆدۆکسی ئایینی هیندۆسی ) و ناستیکا. (بۆ نموونە ئایینی بودا، جاینیزم، چارڤاکا و هتد). بەڵام هەردوو لقەکە چەمکە پەیوەندیدارەکانی یۆگا، ساسارا (سوڕی لەدایکبوون و مردن) و مۆکشا (رزگاربوون لەو خولە)یان هاوبەش بوو.

سەردەمی پورانی (200 پێش زایین-500 زایینی) و سەردەمی سەرەتای سەدەی ناوەڕاست (500-1100 ز) پێکهاتەی نوێی ئایینی هیندۆسی بەخۆیەوە بینی، بە تایبەتی بەکتی و شایڤیزم، شاکتیزم، ڤایشناڤیزم، سمارتا و گروپە بچووکەکانی وەک شروتای کۆنەپەرست.

هەروەها سەرەتای سەردەمی ئیسلامی (1100-1500ز) بزووتنەوەی نوێی لێکەوتەوە. ئایینی سیخ لە سەدەی پازدەهەمدا لەسەر فێرکارییەکانی گورو ناناک و نۆ گوروی سیخی یەک لە دوای یەک لە باکووری هیندستان دامەزراوە.  زۆرینەی ڕەهای هەوادارەکانی لە ناوچەی پەنجابەوە سەرچاوە دەگرن. لە سەردەمی دەسەڵاتی بەریتانیا لە هیندستان، لێکدانەوە و تێکەڵەیەک لە ئایینی هیندۆسی سەریهەڵدا کە بەشداری کرد لە بزووتنەوەی سەربەخۆیی هیندستان.

پۆل:دینە ھیندییەکان
پۆل:دینەکان لە باسووری ئاسیا
تەفسیری ئیبن کەسیر

**تەفسیری قورئانی گەورە** () کە بە  **تەفسیری ئیبن کەسیر** () ناسراوە، لەلایەن ئیبن کەسیر ( لە ساڵی ٧٧٤ی کۆچی کۆچی دوایی کردووە) نوسراوە،  یەکێکە لە بەناوبانگترین کتێبە ئیسلامییەکان کە تایبەتە بە زانستی تەفسیری قورئانی پیرۆز, و بە یەکێک لە بەناوبانگترین شتەکان دادەنرێت کە لە بابەتی تەفسیرکردن بە فەرموودەکان یان *لێکدانەوەی قورئان بە قورئان*, پەیوەستە بە لێکدانەوەی قورئان لەلایەن قورئانی پیرۆز و سوننەتی پێغەمبەرەوە, هەروەها باسی ئەو فەرموودە و ئەسەرانە دەکات کە دەگەڕێندرێنەوە بۆ هاوەڵان، و وتەی هاوەڵان و شوێنکەوتووانی باسکردووە، ئەو هەروەها گرنگی بە زمانی عەرەبی و زانستەکانی داوە، گرنگی داوە بە سەنەدی فەرموودەکان و لێکۆڵینەوە لێیان، هەروەها گرنگی داوە بە باسکردنی خوێندنەوە جیاوازەکانی قورئان و هۆکاری دابەزینی ئایەتەکان داوە و دوورە لەباسکردنی ئیسرائیلیات.    
چەپ|وێنۆک| نەخشەی ناوی ئیمام ئیبن کەسیر

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکیەکان

* تەفسیر ئیبن کەسیر, لە ئیسلاموێب .
* تەفسیر ئیبن کەسیر, لە ئەمازۆن کیندڵ .
* کتێبی هەفتە، لێکدانەوەی قورئانی گەورە, ماڵپەڕی الدورار السوننییە .
* لێکدانەوەی ئیبن کەتیر بۆ لێکدانەوە سەلەفیەکان, فەتواکانی ئیبن باز .

پۆل:کتێبەکانی تەفسیر
پۆل:کتێبە عەرەبییەکانی سەدەی ١٤
پۆل:کتێبەکانی ئیبن کەسیر
قزڵباش

**قزڵباش** () کۆمەڵەیەکی تورکمان بوون، ئەو ناوچانە لەژێر دەستی قزڵباشەکان بوون ئازەربایجان، کوردستان، ئێران، قەفقاز و ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ، لە کۆتایی سەدەی پازدەهەمەوە گەشەیان کرد و بەدواوە بەشدارییەکی زۆریان لە دامەزراندنی سەفەوییەکان و ئەفشارییەکان کرد.
[وێنۆک|ئەمەش ئاڵای قزڵباشەکان لە سەردەمی [سەفەوییەکان دا]]

## مێژوو

سەرتا قزڵباشەکان لە شا ئیسماعیل دەستی پێکرد کە بەخۆی قزڵباش بوو، قیزیلباش سوپایەکی بەهێزی بە شاهەکانی سەفەوی بەخشی و لە درێژکردنەوەی کایەکانی خانەدانەکەدا زۆر گرنگ بوو.  قزڵباشەکان بە توندی تەرخان بوون بۆ ئیمپراتۆریەتی سەفەوی سوپایەکی بەهێز کە لە دژی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی چارەنووسساز بوون بۆ هێشتنی مەزهەبی شیعە لە ئێران و عێراق و ئازەربایجان ،قزڵباشەکان زیاتر گرینگیان پێدرا لەلایەن شا ئیسماعیلی یەکەم و شا عەباسی یەکەم و نادر شا
## مانای ناوەکە
قزڵباش لە دوو وشەی تورکی پێک هاتووە (kızıl و baş) وشەی(kızıl) بە مانای سوور دێت، و وشەی (baş) بە مانای سەر دێت، سەربازی سەفەوی ئەم ناوەیان وەرگرد چونکی سەرپۆشێکی سەربازیان هەبوو کە ڕەنگی سوور بوو، سەرپۆشەکە تایبەت بو بەوان، بە شێوەیەکی گاڵتە لە لایەن عوسمانییەکان پێیان دەگوترێت قزڵباش بەڵام ئەوان بە شانازییەوە بەخۆیان دەگوت قزڵباش

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی تورکیا
پۆل:مێژووی ڕۆژاوای ئاسیا
میسۆفۆنیا

**میسۆفۆنیا** (یان **ھەستیاری دەنگی تایبەت**، **توڕەیی لە دەنگ**) تێکچوونێکە لە ئەنجامی نەتوانینی بەرگەگرتن لە دەنگە تایبەتەکانە یان ھاندەرە پەیوەندیدارەکانیان، یان ئاماژەکانی. کەسی تووشبوو ھەستێکی ناخۆش یان دڵتەنگکەری ھەیە و دەکرێ وەڵامی توند و فیزیکی و ڕەفتاری نەرێنی بەھێز بنوێنن، کە لە کەسانی ئاسایی نابینرێت. نیشانەکانی میسۆفۆنیا و میسۆفۆنیک دەتوانن کاریگەری خراپی ھەبێت لەسەر توانای گەیشتن بە ئامانجەکانی ژیان و چێژوەرگرتن لە بارودۆخە کۆمەڵایەتییەکان ھەبێت. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١ ئەم دەستەواژەیە ناسێندرا،

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* سەنتەری دوک بۆ میسۆفۆنیا و ڕێککاریی ھەستەکان، بەشێکە لە سیستەمی تەندروستی زانکۆی دوک
* سندوقی توێژینەوەی میزۆفۆنیا, دەستپێشخەری دامەزراوەیەکی خێزانی تایبەت
* *[http://www.quietpleasefilm.com/ Quiet Please]،* ماڵپەڕی فەرمیی بەڵگەفیلمی ساڵی ٢٠١٦ی میسۆفۆنیا

پۆل:پەشێوییە دەروونییەکان
پۆل:دەروونناسی
پۆل:دەروونناسانی کۆمەڵایەتی
پۆل:دەروونپزیشکی
تەلار ھیرانی

**تەلار جەمال خدر** ناسراو بە **تەلار ھیرانی** (لەدایکبووی ١٩٧٢ لە ڕانیە) خانمە نواندنکارێکی کوردە لە بواری شانۆ، فیلم و دراما. بە یەکێک لە چالاکترین ژنە شانۆکارەکانی کورد ھەژمار دەکرێت، ھەروەھا چەندین کاری شانۆیی بە تەنیا لە کوردستان و ئەورووپا پێشکەش کردووە. سەرەتای کارکردنی لە شانۆوە دەستی پێ کردووە، لە تەمەنی شەش ساڵی دەستی بە خوێندنەوەی شیعر کردووە، پاشان چەند ساڵێک لە گرووپی موزیکی ڕانیە بووە و ئامێری گیتاری ژەنیوە، دواتر لە تەمەنی ١٣ ساڵیدا چووەتە بواری شانۆ و بووە بە فێرخواز لەو بوارەدا، پاشانیش وەکو ئەکتەری سینەما بە ھەردوو زمانەکانی کوردی و سوێدی ڕۆڵی بینیوە و تا ئێستاش لە ھونەرەکەی بەردەوامە. جگە لە کاری ھاوبەش لە ٣٠ کاری شانۆیی، و لە چەندان فیلم و درامادا وەک ئەکتەری سەرەکی ڕۆڵی بینیووە، ھەروەھا لە یەکێک دراما سویدییەکانیش ڕۆڵی تێدا بینیووە.

## ژیاننامە
### خوێندن
لە ساڵی ١٩٩٤ بەشی شانۆی پەیمانگای ھونەرە جوانەکانی سلێمانی تەواو کردووە، ھەروەھا بەشی نواندنی لە کۆلێژی ھونەرە جوانەکانی ھەولێر تەواو کردووە، و لە ساڵی ٢٠١٩ کۆتایی بە زانکۆ ھێناوە.

### کارکردن
ساڵی ١٩٨٥ کە لە قۆناغی خوێندنی سەرەتایی بووە دەستی بە کاری ھونەری کردووە، بە شانۆگەرییەکی منداڵان بەناوی (چۆلەکەکان).

### بەرھەمەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی کوردستانی
پۆل:خانمەکتەرە کوردەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
ئاراکنۆفۆبیا

**ئاراکنۆفۆبیا** ترسە لە جاڵجاڵۆکە. فۆبیایەکی زۆر باو و ئاسایییە - زۆر کەس بەدەستییەوە دەناڵێنن. ئەو کەسانەی کە تووشی بوون زۆرجار ھەست بە ناڕەحەتی دەکەن لەو شوێنانەی کە ڕەنگە جاڵجاڵۆکەیان تێدا بێت.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:جاڵجاڵۆکەکان
پۆل:فۆبیاکان
ئاکرۆفۆبیا

وێنۆک| ھەندێک کار وەک شوشتنی پەنجەرە لەسەر باڵەخانەیەک، پێویستە خەڵک نەترسن. ئەو کەسانەی کە ئەکرۆفۆبیایان ھەیە وەرناگیرێن.
**ئاکرۆھۆبیا** بریتییە لە ترس لە بەرزایی. ئەو کەسانەی کە ئەکرۆفۆبیایان ھەیە کاتێک لە بەرزییەکی دیاریکراودا دەبن، تووشی ترس یان فۆبیا دەبن، و ئاگادار دەکرێنەوە. وشەکە لە یۆنانی کۆن وەرگیراوە acros - سەرەوە، باڵا، و فۆبیا - ترس. زۆرجار سەرگێژخواردن بەکاردێت بۆ وەسفکردنی ترس لە بەرزی.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:فۆبیاکان
ترس لە فڕین

وێنۆک| فڕۆکەیەکی جۆری بۆینگ ٧٤٧
**ترس لە فڕین** بریتییە لە ترس لەفڕینی فڕۆکە، یان پێڕاگوێزی فڕینی تر، وەک ھێلیکۆپتەر، لەکاتی فڕیندا. ھەروەھا بە **دڵەڕاوکێی فڕین**,, **فۆبیای فڕین**, **ئاڤیۆفۆبیا**, **ئایرۆفۆبیا** ناودەبرێت.

## سەرچاوەکان

*
ئاگۆرافۆبیا

وێنۆک| قەرەباڵغی لە فێستیڤاڵێکدا
**ئاگۆرافۆبیا** حاڵەتێکی پزیشکییە کە دەبێتە ھۆی دڵەڕاوکێ. تووشبووان لە شوێنی کراوەی گەورە و قەرەباڵغی و شوێنی نوێ دەترسن. ئەم شوێنانە وایان لێدەکەن ھەست بە نائارامی بکەن و ھەستی دڵەڕاوکێ و ترس زیاد دەکات. لەوانەیە بترسن کۆنتڕۆڵی خۆیان لەدەست بدەن و خۆیان شەرمەزار بکەن. ئەوان نیگەرانن لەوەی کە لەوانەیە نەتوانن خۆیان لێ دوور بکەونەوە، یان یارمەتی بدۆزنەوە ئەگەر تووشی ھێرشی ترس و دڵەڕاوکێ بوون. وشەی *ئاگۆرافۆبیا* بە واتای " ترس لە بازاڕ" دێت. ئەو کەسانەی کە ئاگۆرافۆبیایان ھەیە زۆرجار پێیان وایە کە ماڵەکەیان تاکە شوێنی سەلامەتە. لەوانەیە تووشبووانی توندڕەو بۆ چەند مانگێک یان لە ھەندێک حاڵەتدا ساڵانێک نەتوانن ماڵەکانیان بەجێبھێڵن.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ
پۆل:فۆبیاکان
کڵاسترۆفۆبیا

**کلاسترۆفۆبیا** بریتییە لە ترس لە شوێنی تەسک یان داخراو. نەخۆشییەکی دڵەڕاوکێیە و زۆرجار دەبێتە ھۆی ھێرشی ترس و دڵەڕاوکێ.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:فۆبیاکان
ساینۆفۆبیا

**ساینۆفۆبیا** بریتییە لە ترس لە سەگەکان بە گشتی. سینۆفۆبیا وەک فۆبیایەکی تایبەت پۆلێن دەکرێت، لەژێر جۆری ژێر جۆری " فۆبیای ئاژەڵان ".

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
پۆل:سەگەکان
عیماد عەلەمی

**عیماد خالد نامیق عەلەمی** (**ئەبو هومام** ; ١٩٥٦–٢٠١٨)یەکێکە لە دامەزرێنەرانی بزووتنەوەی حەماس لە فەلەستین و ئەندامی سەرکردایەتی سیاسی بزووتنەوەکە. لە ساڵی ١٩٥٦ لە شاری غەززە لەدایکبووە، و خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە ئەندازیاری شارستانی لە زانکۆی ئەسکەندەریە لە میسر.

## ژیان
* خێزاندارە و خاوەنی شەش منداڵە.
* ناوبراو لە کاتی یەکەم ڕاپەڕینی فەلەستین (ڕاپەڕینی بەرد) بۆ ماوەی دوو ساڵ، لە ساڵی ١٩٨٨ تا ١٩٩٠ی زایینی، دەستگیرکرا و تۆمەتی ڕێکخستن و ھاندانی لە ڕێگەی لیژنەی ڕاگەیاندنی بزووتنەوەی بزووتنەوەی حەماسەوە خراوەتە پاڵ.
* لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٩١ لەلایەن داگیرکارییەوە لە کەرتی غەززە دیپۆرتکرایەوە.

## کاری سیاسی
* نوێنەری بزووتنەوەی خۆڕاگری ئیسلامی حەماس بوو لە کۆماری ئیسلامی ئێران.
* ساڵی ٢٠١٢ سوریای بەجێھێشت و بەرەو کەرتی غەززە بۆ نیشتەجێبوون لە کەرتی غەززە دوای ٢٠ ساڵ دووری.
* حەماس دوای ھاتنی بۆ کەرتی غەززە، وەک جێگری ئیسماعیل ھەنییە، بەرپرسی بزووتنەوەکە لە کەرتی غەززە ھەڵبژێردرا.

## برینداربوون
لە کاتی سێیەمین جەنگی ئیسرائیل لە کەرتی غەززە، شەڕی زریانی وێرانکەر، لە ھاوینی ساڵی ٢٠١٤، ئەندازیار عیماد عەلەمی لە یەکێک لە پێیەکانیدا بریندار بوو، بەھۆی برینەکەیەوە قاچێکی بڕدرایەوە، و ناچار بوو گەشت بکات بۆ تورکیا بۆ چارەسەرکردن و دانانی ئەندامێکی دەستکرد، لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٥ی زایینی گەڕایەوە کەرتی غەززە، و موسا دەبوو مەرزووق لەگەڵیدا بوو، و لەکاتی گەڕانەوە لەلایەن ھەنییە پێشوازیان لێکرا.

## مردن
لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ لە ئەنجامی ئەو برینانەی کە زیاتر لە دوو ھەفتە پێش مردنی تووشی بوو، لە ٩ی ١ی ٢٠١٨ لە کاتی پشکنینی چەکی تایبەتی خۆی لە ماڵەکەی خۆیدا گوللەیەکی بەر سەری کەوت.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٢٠١٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦
پۆل:سیاسەتمەدارە فەلەستینیەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئەلێکسەندەریا
پۆل:ئەندامانی حەماس
خەلیل حەیە

**خەلیل حەیە** (بە عەرەبی: خلیل الحیة) سیاسەتمەدارێکی فەلەستینییە و لە مانگی ئابی ٢٠٢٤ەوە وەک جێگری سەرۆکی مەکتەبی سیاسی حەماس کاری کردووە و لە دوای کوژرانی ساڵح عاروری. ھەروەھا لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٠٦ەوە وەک نوێنەری شاری غەززە بۆ ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین ھەڵبژێردرا. لە گەڕەکی شوجاعییە نیشتەجێ بووە.

خەلیل حەیە وتی ئەوان ھێرشیان کردە سەر ئیسڕائیل لە ٧ی تشرینی یەکەم چونکە پێویست بوو "ھەموو ھاوکێشەکە بگۆڕن و نەک تەنھا پێکدادانێک ئەنجام بدەن" ھەروەھا وتی: "ئێمە سەرکەوتووین لە گەڕاندنەوەی کێشەی فەڵەستینی بۆسەر مێزەکە، و ئێستا کەس لە ناوچەکە ھەست بە ئارامی ناکات. لە قسەکردن لەگەڵ ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز وتی ئامانجی حەماس " بەڕێوەبردنی غەززە و دابینکردنی ئاو و کارەبا" نییە بەڵکو سەرنجدان بە دۆزی فەڵەستینی نوێ دەکاتەوە، و وتی حەماس لە ٧ی تشرینی یەکەم ھێرشی کرد تاوەکوو بەخەڵک بڵێ دۆزی فەلەستین نەمردووە.

حەوت یان ھەشت کەس لە خزمەکانی لە نێویاندا دوو برای لە ساڵی ٢٠٠٧دا بەھۆی ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ماڵەکەی کوژران. یەکێک لە کوڕەکانی لە ساڵی ٢٠٠٨ لەکاتی سەرکردایەتیکردنی قەسام بەھۆی ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیلەوە کوژرا. کوڕ و بووک و نەوەیەکی دیکە لە مانگی تەممووزی ٢٠١٤ لە کاتی شەڕی غەززە لە ساڵی ٢٠١٤دا بەھۆی ھێرشێکی ئاسمانییەوە بۆ سەر ماڵەکەی کوژران.

خەلیل حەیە داوای لە نەتەوە یەکگرتووەکان کردووە دان بە فەلەستیندا بنێت لە چوارچێوەی سنوورەکانی پێش ساڵی ١٩٤٨.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین ٢٠٠٦
پۆل:خەڵکی غەززە
فەتحی حەمماد

**فەتحی ئەحمەد محەممەد حەمماد** ئەندامی سەرکردایەتی سیاسی بزووتنەوەی حەماس، لە مانگی ئایاری ٢٠٠٩ بۆ پۆستی وەزیری ناوخۆی حکوومەتی حەماس دەستنیشانکرا، لە شوێنی سەعید سیام کە لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٠٩ لە کاتی کۆمەڵکوژی غەززە تیرۆرکرا.

حەماد لە ساڵی ٢٠٠٦ بەناوی بزووتنەوەی حەماس لە باکووری کەرتی غەززە وەک نوێنەر لە ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین ھەڵبژێردرا، تا مانگی ئایاری ٢٠٠٩ سەرۆکایەتی تۆڕی میدیایی ئەقسا کە سەر بە حەماس بوو، لەو کاتەدا خۆی بۆ پۆستی وەزیری ناوخۆ تەرخان کرد.

## گەورەبوون و ژیانی تایبەت
لە کەمپی شاتی لە خێزانێکی ئاوارە لەدایکبووە کە بنەچەیان دەگەڕێتەوە بۆ گوندی بەربەرە. لە ساڵی ١٩٨٥ ژیانی ھاوسەری پێکھێناوە، خاوەنی ٢٤ منداڵە کە گەورەترینیان ئومەیمە و بچووکترینیان سیوار زھەبە.

## خوێندن
* دکتۆرا لە پلاندانانی ستراتیژی لە زانکۆی ئۆم دەرمان لە سودان، ساڵی ٢٠٢٠.
* بڕوانامەی ماستەر لە فاکەڵتی ئاداب، بەشی مێژوو، زانکۆی ئیسلامی غەززە، ٢٠١٢.
* بەکالۆریۆس لە خزمەتگوزاری کۆمەڵایەتی، زانکۆی کراوەی قودس (غەززە)، ٢٠٠٦.
* بڕوانامەی دیپلۆمی ئەندازیاری وێنەکێشان لە پەیمانگای قەلەندییە، ڕامەڵڵا، ١٩٨٢.
* خوێندنی سەرەتایی لە قوتابخانەی فاخورە وەرگرتووە کە سەر بە دەزگای فریاگوزاری و کارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەرانی فەلەستین (UNRWA) و خوێندنی ناوەندی لە قوتابخانەی فەلوجە لە کەمپی جەبالیا وەرگرتووە.

## پیشە
* دامەزرێنەری کۆمەڵەی زیندانیانی واعد.
* دامەزرێنەری ماڵی قورئانی پیرۆز و سوننەت، لقی باکووری کەرتی غەززە.
* دامەزرێنەر و سەرۆکی دەستەی بەڕێوەبەری تۆڕی میدیایی ئەقسا، کە پێکھاتووە لە (تەلەڤیزیۆنی ئەقسا، بینراوی زەمینی ئەقسا، ڕادیۆی ئەقسا و ڕاستەوخۆی ئەقسا، سەنتەری ڕاھێنانی ئەقسا، شاری ئەسدا).
* دامەزرێنەری ئاژانسی ھەواڵی شەھاب لە ساڵی ٢٠٠٨.
* دامەزرێنەری کۆمەڵەی خێرخوازی ویئام لە پارێزگای باکوور.
* ئەندامی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین بۆ بەرەی گۆڕانکاری و چاکسازی.
* لە ساڵی ٢٠٠٩ی زایینی وەک وەزیری ناوخۆ و ئاسایشی نیشتمانی لە حکوومەتی فەلەستین کاری کردووە، و تا ساڵی ٢٠١٤ی زایینی لە پۆستەکەی بەردەوام بووە.
* بۆ چەند خولێک بە ئەندامی مەکتەبی سیاسی بزووتنەوەی حەماس لە کەرتی غەززە ھەڵبژێردرا، لە ساڵی ٢٠١٧ی زایینیدا جارێکی دیکە وەک ئەندامی مەکتەبی سیاسی گشتی بزووتنەوەی حەماس ھەڵبژێردرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* حەمماد: ئێمە لە بزووتنەوەی فەتحدا ڕووبەڕووی ڕەوتێکی خیانەتکار دەبینەوە، جەزیرە نێت، ٢٠ی ئایاری ٢٠٠٩

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:سیاسەتمەدارە فەلەستینیەکان
پۆل:سیاسەتمەدارە ئیسلامیەکان
پۆل:حەماس
پۆل:ئەو کەسانەی لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە وەک تیرۆریست دەستنیشان کراون
پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:زیندووان
پۆل:وەزیرەکانی کەرتی غەززە
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین ٢٠٠٦
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین
پۆل:بەرھەڵستکاری فەلەستین
محەممەد نەزال

**محەممەد نەزال “ئەبوو بەرا”** سیاسەتمەدارێکی فەلەستینییە و ئەندامی مەکتەبی سیاسی حەماس خێزانەکەی خەڵکی شاری قولەیقیلەی کەناری ڕۆژاوا، و لە ١٨ی شوباتی ١٩٦٣ لە عەممان. پایتەختی ئوردن لەدایکبووە، خێزاندارە و خاوەنی چوار منداڵە، یەکێکە لەو کەسایەتییە میدیاییانەی کە بەناوی بزووتنەوەی حەماسەوە قسە دەکات.

## خوێندن
خوێندنی ئامادەیی لە ئوردن (بەشی زانستی) تەواو کردووە.

## سیاسەت
لە تەمەنێکی بچووکدا پەیوەندی بە ڕیزەکانی بزووتنەوەی ئیسلامییەوە کردووە، ھەروەھا لە کاری خوێندکاریدا چالاک بووە لەنێو ئەو خوێندکارانەی کە دەگەنە پاکستان وەک ئەمیندارییەتی گشتی یەکێتی قوتابیانی موسڵمان لە پاکستان کاری کردووە، کە یەکێتییەکە کە خوێندکارانی بیانی لەگەڵ ئیسلامی کۆدەکاتەوە مەیلەکان.

لە ساڵی ١٩٨٩ ەوە بە تەواوی لە بزووتنەوەی حەماس کاردەکات. لە ساڵی ١٩٩٢ی زایینی وەک نوێنەری بزووتنەوەی حەماس لە ئوردن ڕاگەیەندرا، دواتر بوو بە ئەندامی مەکتەبی سیاسی بزووتنەوەی بەرخۆدانی ئیسلامی (حەماس)، دوای داخستنی نووسینگەکانی بزووتنەوەکە لە ئوردن لە ساڵی ١٩٩٩، نزال ڕووی لە سووریا کرد، و لەم ماوەیەدا دەستی بەسەر مەلەفی میدیایی بزووتنەوەکەدا گرت، کە شایەتحاڵی گەشەسەندنێکی جۆری بوو، لەگەڵ دەستپێکردنی کەناڵەکانی ئەقسا و قودس. لەگەڵ سەرھەڵدانی شۆڕشی سووریا، نزال سووریای بەجێھێشت و لەنێوان ژمارەیەک پایتەختی عەرەبیدا جووڵەی دەکرد.

## لە شەڕی غەززە ساڵی ٢٠٠٨
لە ماوەی شەڕی غەززەدا، لە ماوەی ٢١ ڕۆژدا زۆرجار لە میدیای دەنگی و بینراوی جۆراوجۆردا دەرکەوت و ڕۆڵێکی دیار و بەرچاوی ھەبوو.

## ھەڵبژاردنەکانی حەماس
لە ٧ی ئایاری ٢٠١٧، بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاند کە محەممەد نزال وەک ئەندامی مەکتەبی سیاسی بزووتنەوەی بەرخۆدانی ئیسلامی «حەماس» ھەڵبژێردرا، دوای ئەوەی ئەنجومەنی گشتی شورای بزووتنەوەکە دانیشتنی ئاسایی خۆی ئەنجامدا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ژیاننامەکەی - جەزیرە نێت
* فایلێکی بەڵگەنامەکانی خزمەتگوزارییە ئەمنییەکانی فەلەستین، بەرنامەی بێ سنوور، کەناڵی ئەلجەزیرە، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨
*  , بەرنامەی ڕاستەوخۆ لەگەڵ، ئەلجەزیرە موباشر، ٢٧ شوباتی ٢٠١٠

پۆل:سیاسەتمەدارە فەلەستینیەکان
پۆل:سیاسەتمەدارە ئیسلامیەکان
پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
لوکا دۆنچیچ

**لوکا دۆنچیچ** (لەدایکبووی ٢٨ی شوباتی ١٩٩٩) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی سەبەتەی سلۆڤینییە کە یاری بۆ یانەی دالاس ماڤریکسی یەکێتیی نەتەوەییی تۆپی سەبەتە (ئێن بی ئەی) دەکات. لوکا هەروەها یاری بۆ هەڵبژاردەی تۆپی سەبەتەی سلۆڤینیا کردووە و بە یەکێک لە باشترین یاریزانە ئەورووپییەکانی مێژوو ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩
پۆل:زیندووان
پۆل:یەکێتی تۆپی سەبەتەی نیشتمانی ئەستێرەکان
پۆل:پاسەوانانی خاڵ
کوڵمى سەروو (بەیرە)

**کوڵم**  گوندێکە سەر بە ناحیەى ناوەندى  بەیرە (بەدرە) لە پارێزگای ئیلام لە ئێران . ئەم گوندە ناوەندی گوندەوارى کوڵمە . 
وێنۆک|دیمەنى گوندى کوڵم
## جوگرافیا
گوندی کوڵمى سەروو دەکەوێتە دووریی  ٣٠ کم لە باکووری ڕۆژئاوای شاری بەیرەو ١٢٠ کم لە باشووری ڕۆژهەڵاتی شاری ئیلام.

گوندەکە خۆى دەکەوێتە ناو دۆڵایێکى سەوز لە نێوان شاخ و بەرزاییەکانی کەویرکۆ ، کەشوهەواکەى هاوینان فێنک و خۆشىە و لە زستاندا ساردە. بوونی باخچە و لێڕەوار و دەوەنى جیاواز و هاژەى ئاوى ڕووبارێکى بەخوڕ کە لە بنارى چیاى کەویرکۆوە سەرچاوە دەگرێت، جوانییەکی دڵڕفێنى بەم ناوچەیە بەخشیوە. خۆى ناوى کوڵم بە زارى کوردى ناوچەکە بە واتاى هاژەى بەخوڕى رووبار دێت.

گەشتکردن بۆ ئەم گوندە چوار وەرزەیە، بەتایبەت لە وەرزی هاویندا . زۆربەی گەشتیاران هەر خەڵکی شارەکانی پارێزگاکەن. .

## دانیشتووان
خەڵکى ئەم ناوچەیە بە گشتى کوردن و لە هۆزى گەورەى (بەیری)ن و بەشێوەزارى ئیلامى دەدوێن. 

بەپێی سەرژمێری گشتی دانیشتووان و نیشتەجێبوون لە ساڵی ٢٠١٥ ، ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە   **٧٠٢** کەس ( **١٨٦** ماڵ) بووە.

## سەرچاوەکان
ئۆفیدیۆفۆبیا

وێنۆک| کەسێک کە فۆبیای ئۆفیدیۆفۆبیای ھەبێت لەم وێنەیە دەترسێت.
**ئۆفیدیۆفۆبیا** یان **ئۆفیۆفۆبیا** بریتییە لە ترسی نائاسایی لە مار. ھەندێک جار پێی دەوترێت ھێرپێتۆفۆبیا، کە ترسە لە خشۆکەکان یان وشکاوییەکان.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:فۆبیاکان
پۆل:مارەکان
گڵۆسۆفۆبیا

**گلۆسۆفۆبیا** یان **دڵەڕاوکێی قسەکردن** بریتییە لە ترس لە قسەکردن لەبەردەم خەڵکدا. وشەی *گلۆسۆفۆبیا* لە یۆنانی γλῶσσα *glossa* (زمان) و φόβος *فۆبۆس* (ترس) وەرگیراوە.

## سەرچاوەکان
زینۆفۆبیا

**زینۆفۆبیا** بریتییە لە ترس یان حەزنەکردن لە کەسانی نامۆ یان شتی نەناسراو. زینۆفۆبیا دەتوانێت بە مانای ترس لە تاقیکردنەوەی شتی نوێش بێت، بەڵام بەزۆری ترسی جیاوازی نێوان مرۆڤەکانە. ڕەنگە زینۆفۆبیا پەیوەندی بە شتە بیانییەکان یان مرۆڤەکانەوە بێت، یان تەنھا ھەڵوێستی گرووپێک بەرامبەر بە گرووپەکانی تر. لەوانەیە بەھۆی کۆچبەرییەوە زیاد بکات.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:جیاکاری
پۆل:فۆبیاکان
پۆل:ڕەگەزپەرستی
عیزەت روشق

**عیزەت محەممەد روشق** سیاسەتمەدارێکی فەلەستینییە، لە ساڵی ١٩٦٠ لە شاری حەبرۆن لەدایک بووە ، ئەندامی مەکتەبی سیاسی بزووتنەوەی حەماسە، ھەروەھا بەرپرسی فەرمانگەی پەیوەندییە عەرەبی و ئیسلامییەکانی بزووتنەوەی حەماسە. لە ساڵی ١٩٦٧ی زایینی، دوای داگیرکاری زایۆنیستەکان لە کەناری ڕۆژاوا کۆچی کردووە بۆ کوێت و تا سەرھەڵدانی قەیرانی کەنداو لە ساڵی ١٩٩٠ی زایینی لەوێ ماوەتەوە.

## ژیان
خێزاندارە و خاوەنی چوار منداڵە، و خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە زانستە سیاسییەکان لە زانکۆی کوێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:زیندووان
سامی خاتر

**سامی خاتر** فەلەستینییە و ئەندامی مەکتەبی سیاسی بزووتنەوەی حەماسە و لە ساڵی ١٩٤٩ لە گوندی عەقرەبە لە قەزای نابلوس لەدایکبووە، لە ساڵی ١٩٧٢ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئابووری و زانستە سیاسییەکان لە بەغداوە بەدەستھێناوە، خێزاندارە و پێنج منداڵی ھەیە.

## چالاکییەکان
دوای تەواوکردنی خوێندن لە ویلایەتی کوێت کاری کردووە و تا قەیرانی کەنداو لە ساڵی ١٩٩٠ لەوێ بەردەوام بووە. لە ساڵی ١٩٧٠ تا ١٩٧٥ وەک سەرنووسەری گۆڤاری نەفتلعەرەب کاری کردووە، ھەروەھا وەک توێژەری میدیای لە چەندین دامەزراوەی میدیایی کاری کردووە، لەوانە وەزارەتی ڕاگەیاندنی کوەیت و ئاژانسی ھەواڵی کوەیت لە ساڵی ١٩٧٥ تا ١٩٩٠. وەک بەرپرس کاری کردووە لە بەشی سیاسی لە چەندین ڕۆژنامە و گۆڤاردا، و سەرنووسەری سیاسی گۆڤاری موجتەمەعی کوێتی بووە لە ساڵی ١٩٧٩ تا ١٩٨٦.

زۆر وتاری سیاسی پێشکەش کرد کە تایبەتمەند بوون بە پرسی فەلەستین و سیاسەتی نێودەوڵەتی و دوژمنی زایۆنیستی، لە کۆنفرانس، سیمینار، خول و مەکۆ لە چەندین وڵاتی عەرەبی و ئیسلامی و بیانیدا. چەندین خولی سیاسی و میدیایی ئامادە و دیزاین کردووە. بەشداری لە ئامادەکردنی توێژینەوەی سیاسی تایبەتمەند و سیمیناری ئەکادیمیدا کردووە.

بە یەکێک لە نەوە دامەزرێنەرەکانی بزووتنەوەی خۆڕاگری ئیسلامی (حەماس) دادەنرێت. لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٠ ەوە خۆی تەرخان کردووە بۆ کارکردن لەگەڵ بزووتنەوەی حەماس، و لە سەرەتای دامەزراندنییەوە سەرپەرشتی دامەزراندنی بەشەکانی کاری سیاسی بزووتنەوەکەی کردووە. بەشداری لە شاندە فەرمییەکانی بزووتنەوەکە بۆ وڵات و ڕێکخراو و ئۆرگانی جۆراوجۆر کردووە. ناوبراو بە یەکێک لە بەشداربووانی سەرەکی لە داڕشتنی بەڵگەنامە سیاسییەکانی حەماس و بەرنامە سیاسییەکەی دادەنرێت. ئەندامی دەستەی ئەمینداری دامەزراوەی نێودەوڵەتی قودس بووە و ئەندامی کۆنفرانسی نیشتمانی ئیسلامی بووە.

## دەستگیرکردن
لە ١٢/٢٥/١٩٩٥ لە عەممانی پایتەختی ئوردن دەستگیرکرا، پاشان لە ٨/٣٠/١٩٩٩ دەستگیرکرایەوە، لەوێ لەگەڵ ژمارەیەک لە سەرکردەکانی بزووتنەوەکە دیپۆرتکرانەوە بۆ دۆحەی پایتەختی قەتەر و بریتیبوون لە (خالد مەشعەل - ئیبراھیم غوشە - عیزەت ڕوشق). پاشان تا سەرەتای ساڵی ٢٠٠١ لە دەوحە نیشتەجێ بووە، دواتر بەرەو سوریا بەڕێکەوتووە و تا مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٢ لەوێ ماوەتەوە، دواتر لەو کاتەوە بەرەو دۆحە بەڕێکەوتووە تاوەکوو ئێستا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
پۆل:سیاسەتمەدارە فەلەستینیەکان
پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:زیندووان
ڕسوایی ٢

**ڕسوایی ٢** فیلمێکی ئێرانییە. لە دەرھێنان، نووسین و بەرھەمھێنانی مەسعوود دێھنەمەکییە و لە ساڵی ٢٠١٥ بەرھەم ھێنراوە. ھەر یەکە لە ئەکبەر عەبدی، محەممەدڕەزا شەریفی نیا، سەحەر قوڕەیشی، میھران ڕەجەبی، فەخرەدین سدیق شەریف، ئەمین ئیمانی، ئەمیر نووری، ئیسماعیل خلج، ڕامین ڕاستاد، ئەبولفەزل حەمڕا و… ڕۆڵگێڕە سەرەکییەکانی فیلمەکەن.

ئەم فیلمە لە سی و چوارەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجردا پاڵێوراو بوو بۆ وەرگرتنی خەڵات لە بەشی سۆدەی سیمورغ بۆ باشترین ئیفێکتە تایبەتییە مەیدانییەکان، بەڵام وەری نەگرت. فیلمی ڕسوایی ٢ لە ٤ی ئایاری ساڵی ٢٠١٦ لە سینەماکانی ئێران نمایش کرا.

## پوختەی چیرۆک
ڕووداوەکانی ڕسوایی ۲ چەند ساڵێک دوای چیرۆکی ڕسوایی لە شارێکی خەیاڵیی بە چیرۆکێکی خەیاڵییەوە ڕوودەدەن شارێک کە خەڵکەکەی لە ئەنجامدانی گوناح درێغی ناکەن.

"تا خودا نەیجووڵاندن، خۆتان بجووڵێنن!" ئەمە ئەو ڕستەیەیە کە حاجی یووسف (پیرە پیاوێکی زاھیدی خواپەرست) بە خەڵک و بەرپرسانی شارەکە دەڵێت کە گیریان خواردووە بەدەست خراپەکاری ڕەوشتیی و کۆمەڵایەتی. دوابەدوای ھۆشدارییەکەی حاجی یووسف، دەنگۆی بەڵایەکی نزیک و سزای ئیلاھی ئارامی شارەکە تێکدەدات و…

## ڕۆڵگێڕەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان
پۆل:فیلمە فارسییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ بە زمانی فارسی
پێڕستی ئەڵقەکانی کوڕەکان

بێچوارچێوە|لۆگۆی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی کوڕەکان|چەپ
ئەم پێڕستەی خوارەوە ئەڵقە، ڕێکەوت، هەڵسەنگاندنی IMDBی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی کوڕەکان نیشان دەدات. زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکی سووپەرھیرۆی ئەمریکییە، کە لەلایەن ئێریک کریپکەوە بۆ خزمەتگوزاری پەخشی ڤیدیۆی ئەمازۆن پرایم دروست کراوە. ئەم زنجیرەیە لەسەر بنەمای کتێبی کۆمیک بە ھەمان ناو کە لەلایەن گارس ئینیس و داریک ڕۆبەرتسۆنەوە نووسراوە، کە لە سەرەتادا لەلایەن کۆمپانیای دی سی کۆمیکسەوە بڵاوکراوەتەوە.

## ئەڵقەکان

## سەرچاوەکان
Official ''The Boys'' page on Amazon Prime Video 

List of ''The Boys'' episodes on English Wikipedia

''The Boys'' episode list at IMDb

''The Boys'' on Rotten Tomatoes

''The Boys'' on TheTVDB

''The Boys'' on Metacritic
نزار عەوەزوڵڵا

**نزار عەوەزوڵڵا** (، لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٧) سیاسەتمەدارێکی فەلەستینە. ئەندامی مەکتەبی سیاسی حەماسە لە کەرتی غەززە.

## ژیاننامە
نزار عەوەزوڵڵا لە ساڵی ١٩٥٧ لە کەرتی غەززە لە دایک بووە. بنەماڵەکەی لە شارۆچکەی حەمامەی فەلەستینییەوە سەرچاوە دەگرێت، کە لە دوای ساڵی ١٩٤٨ بووەتە ئەشقەلۆنی باکوور. عەوەزوڵڵا لە زانکۆی عەین شەمس لە قاھیرە ئەندازیاری شارستانی خوێندووە. وەک سکرتێری ڕێکخراوێک بە ناوی موجەمەعی ئیسلامی کە بە ناوەندی ئیسلامی ناسراوە کاری کردووە، و بە نزیک لە شێخ ئەحمەد یاسین دادەنرێت. بەھۆی تێوەگلانی لە گرووپێکی چەکداری بە ناوی موجاھیدینی فەلەستین، دەستگیرکرا و بۆ ماوەی شەش ساڵ (١٩٨٩–١٩٩٥) لە زیندانێکی ئیسرائیلدا زیندانیکرا. دوای سەرکەوتنی بزووتنەوەکە لە ھەڵبژاردنی یاسادانانی ساڵی ٢٠٠٦دا، ڕاسپێردرا بۆ ڕابەرایەتیکردنی بزووتنەوەی حەماس. بە ناوی حەماسەوە سەرکردایەتی دانوستانەکانی کرد لە ڕێککەوتنی گیلعاد شەلیت. لە ساڵی ٢٠٠٩ بە ئەندامی مەکتەبی سیاسی حەماس ھەڵبژێردرا. ماڵەکەی لەلایەن فڕۆکەکانی ھێزی ئاسمانی ئیسرائیلەوە بۆردومان کرا لە کاتی شەڕی غەززە لە ساڵانی ٢٠٠٨–٢٠٠٩ و جەنگی غەززە لە ساڵی ٢٠١٤.

## پیشە
* ئەندامی مەکتەبی سیاسی حەماس (٢٠٠٩-ئێستا)
* ئەمینداری موجەمەعی ئیسلامی
* بەرپرسی موجەمەعی ئیسلامی
* بۆ ماوەی ٦ ساڵ (١٩٨٩–١٩٩٥) وەک بەرپرسێکی بەرپرسیار لە ڕێکخستنی موجاھیدینی فەلەستینی لە بزووتنەوەی حەماس دەستگیرکراوە.

لە ھەڵبژاردنی ناوخۆی سەرکردایەتی حکوومەتی حەماس لە غەززە، کە لە ٩ی ئازاری ٢٠٢١ بەڕێوەچوو، لە خولی یەکەمدا بە جیاوازی ٧ دەنگ لە یەحیا سینواری بردەوە. سینوار لە قۆناغی چوارەمدا شکستی پێھێنا.

لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا نزار عەوەزوڵڵای وەک تیرۆریستێکی جیھانی دەستنیشان کرد کە پەیوەندی بە حەماسەوە ھەیە.

لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣دا، بڵاوکرایەوە کە عەوەزوڵڵا لە ھێرشێکی ئاسمانیدا لە چوارچێوەی شەڕی ئیسرائیل و حەماس کوژراوە. بەپێی ھەواڵێکی دیکە، ناوبراو بە سەختی بریندار بووە. مردنی عەوەزوڵڵا نە لەلایەن حەماس و نە لەلایەن ئیسرائیلەوە پشتڕاست نەکراوەتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:سیاسەتمەدارە فەلەستینیەکان
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی
پۆل:زیندانیکراوە فەلەستینییەکان لەلایەن ئیسرائیل
پۆل:سەرکردەکانی حەماس
ماهیر عوبێد

**ماھیر ڕبحی عوبێد (ئەبوو عەمر)** (لەدایکبووی عەممان، ١٩٥٨)، ئەندامی مەکتەبی سیاسی بزووتنەوەی خۆڕاگری ئیسلامی (حەماس).

## لەدایکبوون
لە ساڵی ١٩٥٨ لە عەممان پایتەختی ئوردن لەدایکبووە، و لە شاری حەبرۆن لە فەلەستین گەورە بووە، لەوێ ھەر سێ ئاستی لە قوتابخانە خوێندووە، تا قۆناغی ئامادەیی. لە قوتابخانەکانی شارەکە و لە تیپی یەکێتی پیشەگەرەکان یاری تۆپی پێی کردووە، دواتر پەیوەندی بە یانەی ئەھلییەوە کردووە. ئەو لەو قۆناغەدا خولیای خوێندنەوەی کتێب و خەریکی گفتوگۆی کولتووری و سیاسیبووە، لە سەرەتای ژیانیدا خۆی بە کاری مزگەوتەوە پابەند کردووە. سەرقاڵی پرسەکانی گەل و نەتەوەکەی بووە، ھەروەھا ئاشنای بزووتنەوە ئیسلامییە چالاکەکان بووە لەو سەردەمەدا، بەو پێیەی لە کۆتایی خوێندنی ناوەندی لە ساڵی ١٩٧٤ بوو بە ئەندامی بزووتنەوەی ئیسلامی.

## خوێندن
لە ساڵی ١٩٧٧ خوێندنی ناوەندی لە قوتابخانەی تاریق بن زیاد تەواو کردووە. پاشان پەیوەندی بە فاکەڵتی شەریعەتەوە کردووە لە زانکۆی ئوردن، لەوێ خوێندنی بەکالۆریۆسی لە ساڵی ١٩٨١ تەواو کردووە. پاشان دوای پشوویەک بەردەوام بوو لە خوێندنی باڵا، بڕوانامەی ماستەر لە گەشەپێدان و بنیاتنانی دامەزراوەکان لە زانکۆی قودس لە ساڵی ٢٠٠٩ بەدەستھێنا.

## ژیانی تایبەتی
خێزاندارە و خاوەنی پێنج کوڕ و دوو کچە و ھێزەکانی داگیرکەری ئیسرائیل ژمارەیەک لە ئەندامانی خێزانەکەی دەستگیرکردووە.

## سیاسەت
لە قودس ژیاوە و وەک مامۆستای پەروەردەی ئیسلامی لە قوتابخانە ناوەندییەکانی قودس کە سەر بە ئەوقافی ئیسلامیبوون لە ساڵی ١٩٨١ تا ٢٠٠٠ کاری کردووە. لە شاری قودس بەشداری لە کارە سیاسی و نەتەوەیییەکان کردووە و لە ڕووداوە گرنگەکانیدا ژیاوە و سەرکردەکانی چالاکیی ئیسلامی و نەتەوەیی لە فەلەستین ناسیوە و بانگخواز و وتاربێژ بووە و یەکێک بووە لە پێشەنگەکانی ڕابوونی ئیسلامی.

پاشان وەک بەڕێوەبەری پەروەردە لە کۆمەڵەی گەنجانی موسڵمان - ھێبرۆن کاری کردووە، پاشان بەڕێوەبەری قوتابخانەی ناوەندی شەرعی، پاشان بەڕێوەبەری ماڵی قورئانی پیرۆز لە کۆمەڵەی خێرخوازی ئیسلامی.

پاشان ئەندامی مەکتەبی سیاسی بزووتنەوەی خۆڕاگری ئیسلامی حەماس لە ساڵی ٢٠١٠ەوە تا ئێستا.

### دەستگیرکردن
لە ساڵی ١٩٨٩ەوە چەندین جار دەستگیرکراوە، ھێزەکانی داگیرکەر لە کۆتایییەکانی ساڵی ١٩٩٢ لەگەڵ ٤١٥ سەرکردەی بزووتنەوەی حەماس و جیھادی ئیسلامی ڕەوانەی مەرەج زھوریان کردووە لە باشووری لوبنان.

بەتۆمەتی «مەترسی بۆ سەر ئاسایشی وڵات و ھاووڵاتیان» و بەھۆی بەشداریکردنی لە ڕاپەڕینی یەکەم و دووەم و چالاکی لە کاری سیاسی و داکۆکی و سەندیکاکاندا، چەندین جار لە ڕووی ئیدارییەوە بۆ ماوەی چەند ساڵێک دەستبەسەر کرا.

بەشداری لە دامەزراندنی یەکێتی کرێکاران لە قوتابخانەکانی شاری قودس و ئەندامێتی لە کۆمەڵێک کۆمەڵە و یانە و ئۆرگانەکاندا کردووە، دیارترینیان بەشداری کردووە لە دامەزراندنی کۆمەڵەی زانایانی فەلەستین و ئەندامێتی لە دەستەی کارگێڕیدا.

چەندین جار بۆ ئەنجومەنی شورای زیندانیان لە زیندانی نەقەب ھەڵبژێردراوە، ھەروەھا ئەندامی فەرمانگەی کارگێڕی بۆ زیندانیانی حەماس لە زیندانی بیابانی نەقەب بووە.

## سەرچاوەکان

* ژیاننامەکەی لە ماڵپەڕی حەماس

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨
پۆل:مسوڵمانانی فەلەستین
پۆل:سیاسەتمەدارە فەلەستینیەکان
پۆل:سیاسەتمەدارە ئیسلامیەکان
پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:زیندووان
ئەحمەد بەحر

**ئەحمەد محەممەد بەحر** (; ١٩٤٩ – ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣)یەکەم جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین بوو لە دوای ھەڵبژاردنی بۆ ئەو پۆستە لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦. لە شاری غەززە لە فەلەستین لەدایکبووە و مامۆستا بووە لە زانکۆی ئیسلامی غەززە.

لە ساڵی ٢٠١٢دا وتاری تەلەڤیزیۆنی پێشکەش کرد کە تێیدا دوعای کرد کە خوا «جوولەکەکان و لایەنگرانیان ئەمریکییەکان و لایەنگرانیان لەناوبەرێت بەبێ ئەوەی یەکیان بەجێبھێڵێت». ئەم لێدوانە وەک ھاندان بۆ جینۆساید نیشانکراوە.

لە کاتی شەڕی ئیسرائیل و حەماس لە ساڵی ٢٠٢٣ بەھۆی ھێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیلەوە بە کوشندەیی بریندار بوو. لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ لە تەمەنی ٧٤ ساڵیدا بەھۆی برینەکانییەوە کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندامانی حەماس
پۆل:مردووانی ٢٠٢٣
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین ٢٠٠٦
پۆل:زیندانیکراوە فەلەستینییەکان لەلایەن ئیسرائیل
پێڕستی فۆبیاکان

**فۆبیا** (بە ئینگلیزی phobia) جۆرێکە لە نائارامیی دەروونی، ترسێکی لەڕادەبەدەری بەردەوامە لە شتێک یان بارودۆخێک. بەگشتی فۆبیا لە ترسێکی کتوپڕەوە دروست دەبێت کە ماوەی شەش مانگ یان زیاتر دەخایەنێت، ئەم ترسە لە ڕادەبەدەر و گەورەکراوە دەبێتە هۆی دوورکەوتنەوە لە شتێک، بارودۆخێک، چالاکییەک یان شوێنێک. گەر کەسەکە نەتوانێت خۆی لێ دوور بخاتەوە، ئەوا دەکەوێتە بارێکی نائارمیی بەردەوامەوە. نیشانەیەکی تر کە لە کاتی تووشبوون بەم ترسە پەیدا دەبێت بریتییە لە لەهۆشخۆچوون و،  ئەمەش زیاتر لەو کەسانەدا ڕوو دەدات کە فۆبیایان بە خوێن یان برینی جەستەیی هەیە. ٪٧٥ لەو کەسانەی تووشی فۆبیا بوون زیاتر لە جۆرێکی فۆبیایان هەیە.

## پێڕستی فۆبیاکان
ئەم پێڕستە تەنیا چەند فۆبیایەک(نەک هەموو) لەخۆدەگرێت:

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:فۆبیاکان
بەیسھانتەر

**جۆناس ئێریک ئاڵتبێرگ** () گۆرانیبێژ و بەرھەمھێنەری مۆسیقا و گۆرانینووس و دی جەیی سوێدییە. بە ناوە شانۆیییەکەی «بەیسھانتەر» دیارە کە جۆرەھا مۆسیقای بەھێز ئەلیکترۆنی دروست دەکات.

لە شاری ھالمستاد لەدایک بووە و گەورە بووە و لە ساڵی ٢٠٠٦ ڕووی لە شاری مالمۆ کردووە، کاتێک ھەرزەکار بووە لە کۆڕێکدا گۆرانی وتووە کە دایکی سەرۆکایەتی دەکات. لە تەمەنی ١٧ ساڵییەوە دەستی بە دروستکردنی مۆسیقا کردووە و لە سەرەتای ژیانی ھونەریدا لە شوێنە ناوخۆیییەکان نمایشی کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٦ گۆرانی «بۆتێن ئانا»ی بەخۆڕایی بڵاوکردەوە پێش ئەوەی گرێبەست لەگەڵ مۆسیقای ئێکستێنسڤ میوزیک و وارنەر میوزیک سووید واژوو بکات. گۆرانییەکی لە ساڵی ٢٠٠٧ ھەیە بەناوی «ئێستا تۆ نەمایت» لەسەر بنەمای گۆرانی «ئێستا تۆ نەمایت»ی بازھێدز، کە میلۆدی «بۆتێن ئانا» بەکاردەھێنێت بەڵام بە تێکستی جیاواز.

## سەرچاوەکان
* 
## بەستەرە دەرکییەکان

* 

پۆل:زیندووان
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی خەڵکی سوید
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤
پۆل:بەرھەمھێنەرانی مۆسیقی سویدی
پۆل:گۆرانینووسانی سویدی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی
نیکۆلا سارکۆزی

**نیکۆلاس سارکۆزی** (لەدایکبووی ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٥٥ لە پاریس) سیاسەتمەدار و سەرۆکی پێشووی فەرەنسایە و لە ١٦ی ئایاری ٢٠٠٧ وەک سەرۆکی فەرەنسا ھەڵبژێردرا. لە ھەڵبژاردنی ٦ی ئایاری ٢٠١٢ و لە خولی دووەمی ھەڵبژاردندا بە فرانسوا ئۆلاند دۆڕا و ئەم پۆستەی جێھێشت.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزەرانی فەڕەنسی
پۆل:وەزیرانی سەرمایەگوزاری فەڕەنسا
پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی فەڕەنسا
پۆل:حکوومەتی ئەندۆرا
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
پۆل:زیندووان
پۆل:پارێزەرە فەڕەنسییەکانی سەدەی ٢٠ەم
سانگ جای-جی

**سانگ جای-جی** (لەدایکبووی ١١ی ئەیلوولی ١٩٦٧ و کۆچی دوایی ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٣) ناوی چالاکوانێکی کۆمەڵایەتییە لە کۆریای باشوور کە بیروباوەڕی بەھێزی دژە فێمینیست ھەبووە و باوەڕی بە پیاوسالاری ھەبووە. ھەروەھا دامەزرێنەری کۆمەڵەی پیاوانی کۆریا بووە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پۆل:مردووانی ٢٠١٣
پۆل:مرۆڤ دۆستەکانی کۆریای باشوور
پۆل:خەڵکی دایگو
پۆل:دژە کۆمیونێستەکانی کۆریای باشوور
ھوانگ زیان فان

**ھوانگ زیان فان** (بە چینی :黄玻璠، پینین: Huáng Xiànfán) مێژوونووس و یەکێکە لە پێشەنگەکانی مرۆڤناسی چینی. 

## ژیان
لە پارێزگای گوانگشی چین لەدایکبووە. باوکی کارمەندێکی ھەژار بووە و شوێنی نیشتەجێبوونیان ناوچەیەکی گوندنشین بووە و نزیک لە لادێیەک. لە تەمەنی نۆ ساڵییەوە چووەتە قوتابخانە و مێژووی خوێندووە، خوێندنی سەرەتایی لە ھەمان شار تەواو کردووە. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی گوانگشی و بەسەربردنی نۆ ساڵ لە زانکۆی ئاسایی پەکین، چووە پەکین بۆ خوێندنی مێژوو. لە ساڵی ١٩٣٢ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە مێژوو لە زانکۆی ئاسایی پێکین وەرگرتووە و سێ ساڵ دواتر بڕوانامەی ماستەری لە قوتابخانەی مێژووی ھەمان زانکۆ وەرگرتووە. دوای بەدەستھێنانی بڕوانامەی ماستەر، چووە ژاپۆن. لە ساڵی ١٩٣٥ چووە قوتابخانەی مێژووی زانکۆی تۆکیۆ و دوای دوو ساڵ گەڕایەوە بۆ شارەکەی خۆی بۆ ئەوەی لە زانکۆی گوانگشی وانە بڵێتەوە. دوای چوار ساڵ وەک پرۆفیسۆری مێژوو چووە گوانگدۆنگ و لە وەزارەتی پەروەردە دامەزرا. لە ساڵی ١٩٥٣ تا ١٩٨٢ مامۆستا بووە لە فاکەڵتی مێژوو لە زانکۆی گوانگشی.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:خەڵکی ژوانگ
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩
پۆل:مردووانی ١٩٨٢
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆکیۆ
پۆل:مێژووناسەکانی کۆماری چین
پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
ئالێن دیلۆن

**ئالێن فابیان ماوریس مارسێل دیلۆن** (بە فەڕەنسی: Alain Fabien Maurice Marcel Delon؛ ٨ی تشرینی دووەمی ١٩٣٥–١٨ی ئابی ٢٠٢٤) ئەکتەر و بەرھەمھێنەری فەرەنسی بووە. دیلۆن وەک پیاوێکی پێشەنگی کولتووری و سینەمایی سەدەی بیستەم دانپێدانراوە، وەک یەکێک لە ئەکتەرە پێشەنگەکانی ئەورووپی لە ساڵانی شەستەکان و حەفتاکان و ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا دەرکەوت. شێواز و ڕوخسار و ڕۆڵەکانی وای لێکرد ببێتە ئایکۆنێکی نێودەوڵەتی و بووە ھۆی بەدەستھێنانی بەناوبانگی گشتی.

دیلۆن لە فێستیڤاڵە بەناوبانگەکاندا خەڵاتی وەرگرتووە و زۆرجاریش بۆ تەواوی ژیانی ھونەری ڕێزی لێدەگیرا. لە ساڵی ١٩٨٥ خەڵاتی سیزاری باشترین ئەکتەری بەدەستھێنا بەھۆی ڕۆڵی لە فیلمی Notre histoire (١٩٨٤). لە ساڵی ١٩٩١ دەبێتە ئەندامی لەشکری شەرەفی فەرەنسا. لە چل و پێنجەمین فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بەرلین، خەڵاتی ورچی زێڕینی ڕێزلێنانی بەدەستھێنا. لە فێستیڤاڵی فیلمی کان ٢٠١٩ خەڵاتی ناولەپی زێڕین فەخری وەرگرت.

دیلۆن بەھۆی ڕۆڵەکانی لە فیلمەکانی وەک ژنان لاوازن (١٩٥٩)، نیوەڕۆی وەنەوشەیی (١٩٦٠)، ڕۆکۆ و براکانی (١٩٦٠)، لۆکلیس (١٩٦٢)، پلنگ (١٩٦٣)، لێ سامۆرای (١٩٦٧) ستایشی ڕەخنەگرانی بەدەستھێنا. کچەکە لەسەر ماتۆڕسکیل (١٩٦٨)، لا پیسین (١٩٦٩)، لێ سێرکل ڕوژ (١٩٧٠)، Un flic (١٩٧٢)، و مۆنسێۆ کلاین (١٩٧٦). لە ماوەی کارکردنیدا، دیلۆن لەگەڵ زۆرێک لە دەرھێنەرەکان کاریان کردووە، لەوانە لوچینۆ ڤیسکۆنتی، ژان لوک گۆدار، ژان پیێر مێلڤیل، مایکل ئەنجیلۆ ئەنتۆنیۆنی و لویس مال. دیلۆن لە ساڵی ١٩٩٩ ڕەگەزنامەی سویسری بەدەستھێناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی فەرەنسا
پۆل:ئەکتەرەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥
پۆل:مردووانی ٢٠٢٤
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری سیزەر
ئانا نێترێبکۆ

**ئانا یەریڤنا نێترێبکۆ** () گۆرانیبێژێکی بەناوبانگی ئۆپێرا ڕووسی-نەمسایییە و دەنگی سۆپرانۆی ھەیە. لە ھۆڵە بەناوبانگەکانی وەک ھۆڵی ئۆپێرا میترۆپۆلیتانی نیویۆرک، ھۆڵی ئۆپێرا ویلایەتی ڤییەنا و فێستیڤاڵی سالزبۆرگ نمایشی کردووە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:زیندووان
پۆل:ڕووسییەکانی بە ڕەگەز ئوکراینی
لیخ واڵسا

() سیاسەتمەدار و چالاکوانێکی مافی مرۆڤی پۆڵەندییە و لە ساڵی ١٩٨٣ خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی بەدەستھێناوە و لە ساڵی ١٩٩٠ تا ١٩٩٥ سەرۆکی وڵات بووە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی پۆڵەندا
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل
پۆل:زیندووان
پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)
ڕافایل کۆریا

**ڕافایل کۆریا** () سیاسەتمەدارێکی ئیکوادۆرییە و لە ساڵی ٢٠٠٧ تا ٢٠١٧ وەک سەرۆککۆمار کاری کردووە.

ئابووریناسە و لە ئیکوادۆر و بەلجیکا (زانکۆی کاتۆلیکی لۆڤن) و ئەمریکا (زانکۆی ئیلینۆیس لە ئۆربانا-شامپاین) خوێندوویەتی. لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠٦ بە سەرۆککۆمار ھەڵبژێردرا و لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٠٧ دەستبەکاربوو.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:سۆسیالیستەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێکوادۆر
پۆل:چێ گیڤارا
پۆل:ئەو کەسانەی ناویان لە کاغەزەکانی پەنەمادا ھاتووە
پۆل:زیندووان
کینگ کۆنگ (فیلمی ١٩٧٦)

***کینگ کۆنگ*** () فیلمێکی ئەھریمەنی و فەنتازیا و ترسناک و سەرکێشیی ئیتاڵی-ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٧٦ دووبارە دروستکردنەوەی *کینگ کۆنگی* ڕەسەنی ساڵی ١٩٣٣. لەلایەن کۆمپانیای پاراماونت پیکچەرز و دینۆ دی لۆرانتیس پرۆداکشنز بەرھەم ھێنراوە. لە دەرھێنانی جۆن گیلەرمین بووە. لەم فیلمەدا جێف بریجس و جێسیکا لانگ و ڕیک بەیکەر/پیتەر کالن ڕۆڵ دەگێڕن. فیلمەکە تاوەرە دووانەکانی ناوەندی بازرگانی جیھانی تێدایە کە گۆرێلا کۆنگ کە درێژییەکەی ١٢ مەترە سەری دەکەوێت.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون
پۆل:فیلمە ئینگلیزییەکانی دەیەی ١٩٧٠
پۆل:دووبارە دروستکردنەوەی فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەھریمەنە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ترسێنەرە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٦
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٧٠
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان
پۆل:فیلمەکان کە لە شاری کوینز لە ویلایەتی نیویۆرک دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە زەریای ھیندی دانراون
پۆل:فیلمەکان کە لە کەشتییەکان ڕوودەدەن
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون
پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین کاریگەری بینراو بەدەستھێناوە
پۆل:فیلمە ئەھریمەنییە زەبەلاحەکان
پۆل:فیلمەکانی کینگ کۆنگ
پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز
مەمۆسى (هۆز)

مەمۆسى یان مامۆس یەکێکە لە کۆنترین و ڕەسەنترین  هۆزەکانى کوردەلی، کە بە شێوەزارى کوردی فەیلی  قسە دەکەن و دەبن بە پێنج تیرە: (ماڵ فەرخی، یەخیوەن، ماڵەمییە، سیرە، مزیە) زۆربەیان لە شارەدێى دێلوڕان و ئاودانانن . گوندەکانیان بریتین لە : گەلسیری و تەم تەماو و حازرەمیل  

## شوێنی نیشتەجێبوون
مەمۆسى گەورەترین و بەربڵاوترین هۆزى شارۆچکەى دێلورانە ، ، سنووری موڵکی ئەم خێڵە لە شاری دێلوڕان لە ڕۆژهەڵاتەوە تا سەرچنار و دینارکۆ و گوندی دێرینى دیوەندەرەیە لەوێشەوە تا دیوى پەهلە. هەروەها بەشێکیان لە قەزاى عەلی ئەلغەربی لە دیوى عێراقدا دەژین   
## سادق کوردە
وێنۆک|ئەفێشى فیلمى (سادق کورد)سادق کورده یه کێک بوو له ناودارانى هۆزی کوردى مەمۆس ، چیرۆکی ئازایه تی و بوێریی له دژى ستەمى سه ڕدەمی ڕژێمی پەهلەوی لە هەموو شوینێکدا بیسترابوو.  له ساڵی ١٣٥١دا فیلمێک له سه ڕ ئەم هۆزه و ئەم کەسایەتیە به ناوی سادق کورده به ڕهه م هێنرا.
## سەرچاوە
پۆل:"Related ethnic groups" needing confirmation
پۆل:فەیلى
پۆل:ئیلام
ڕەشۆڵ

**ڕەشید حاجی عەبدوڵڵا میرزا عەزیز** ناسراو بە **ڕەشۆڵ** ھونەرمەند و کوردپەروەرێکی دیار و ناسراوی کوردستان بوو. ساڵی ١٩١٢ لە گەڕەکی سەرشەقامی شاری سلێمانی لە بنەماڵەیەکی ناوداری شارەکە لەدایکبووە. ڕەشۆڵ ھەر لە سەرەتای ژیانی لاوێتییەوە خولیای ھونەری گۆرانی و مەقام بووە. لە بیستەکانی سەدەی ڕابردوو لەگەڵ مەلا کەریمی ھونەرمەند چونەتە بەغدا و لەوێ چەند گۆرانیەکانیان تۆمار کردووە. ھەروەھا دوای کردنەوەی ڕادیۆی کوردیی بەغدا، چەند گۆرانی و مەقامێکی دیکەی تۆمار کردووە و لەرێی ڕادیۆکەوە لەسەرانسەری کوردستاندا ناسرا. بەھۆی نەخۆشییەوە ١٤ی تەمووزی ١٩٧٤ کۆچی دوایی کرد و لە دەربەندی ڕایات بە خاک سپێردرا.

## ئەختەری ڕەشۆڵ
ئەختەری ڕەشۆڵ ساڵی ١٩٢٩ لە سلێمانی لەدایکبووە و ھاوسەریی ڕەشۆڵ بوو، ژنێکی ڕۆشنبیر و ئازادیخواز بووە؛ بە ئازا‌یەتی و تێکۆشەریی کوردانەی ناسرابوو، کە لە خۆپیشاندانی ھێنانەوەی تەرمی شێخ مەحموودی حەفید لە ساڵی ١٩٥٦ لە شاری سلێمانی بە گولەی پۆلیسی ئینگلیز کوژرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:گۆرانیبێژان
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:سلێمانی
پۆل:مەقامبێژان
مۆنتگۆمێری

**مۆنتگۆمێری** () پایتەخت و شارێکی ویلایەتی    ئەلابامای ئەمریکایە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨١٦
ھۆراس

**کوینتۆس ھۆراتیۆس فلاکۆس** ناسراو بە **ھۆراس**، شاعیرێکی بەناوبانگی ڕۆمای کۆن بووە. شیعری لەسەر ژیان و خۆشەویستی و فەلسەفە نووسیوە. ئەو بە نووسینی «کارپێ دیم» ناسراوە، کە بە واتای «دەست بەسەر ڕۆژەکەدا بگرن»، بە خەڵک دەڵێت تا دەتوانن چێژ لە ژیان وەربگرن. ھۆراس ماوەیەکی زۆر لەمەوبەر ژیاوە، لە ساڵی ٦٥ پێش زایین تا ٨ پێش زایین. تا ئەمڕۆش بەھۆی شیعرەکانییەوە یادی دەکرێتەوە.

## سەرچاوەکان

*
مارکۆس ئۆریلیۆس

**مارکۆس ئۆرێلیۆس** لە ساڵانی ١٦١ تا ١٨٠ ئیمپراتۆرێکی ڕۆمانی بووە، ھەروەھا فەیلەسوفێکی ستۆیسیزم بووە، واتە باوەڕی بە ژیانێکی ئارام و بیرکردنەوە ھەبووە. بەشێک بووە لە کۆمەڵێک ئیمپراتۆر کە پێیان دەگوترا پێنج ئیمپراتۆری باش، دوا ئیمپراتۆر بووە لە سەردەمێکی ئاشتی و سەقامگیری لە ڕۆما بە ناوی پاکس ڕۆمانا.

مارکوس لە دایک و باوک کە ناویان مارکوس ئەنیوس ڤێروس و دۆمیتیا کالڤیلا لەدایک بووە. مارکۆس لە تەمەنی سێ ساڵیدا باوکی کۆچی دوایی کردووە، بۆیە لەلایەن دایکی و باپیرەیەوە پەروەردە کراوە.

## سەرچاوەکان

*
دۆڤەر

**دۆڤەر** () پایتەخت و شارێکی ویلایەتی  دێلاوێر  ی ئەمریکایە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:شارەکانی دێلاوێر
تەڵاھاسی

**تەڵاھاسی** () پایتەخت و شارێکی ویلایەتی  فلۆریدا  ی ئەمریکایە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:شارەکانی فلۆریدا
پۆل:بارەگاکانی شارستانەکان لە فلۆریدا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢١
ئەمیرە کاسار

**ئەمیرە کاسار** خانمەکتەرێکی فەڕەنسی-بەریتانیی بە ڕەچەڵەک کوردە.

ئەمیرە کاسار لە لەندەن لەدایکبووە و دواتر لە ئینگلتەرا، ئێرلەندا و فەرەنسا گەورە بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩١ بۆ ١٩٩٤ لە کۆنسێرڤاتۆری نیشتمانی ھونەری دراماتیکی پاریس، درامای خوێندووە. زمانی ئینگلیزی و فارسی و فەڕەنسی شارەزایە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:فەڕەنسییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
پۆل:بریتانییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
پۆل:خانمەکتەرانی لەندەن
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکان
بۆیزی، ئایداھۆ

**بۆیزی** () پایتەخت و شارێکی ویلایەتی  ئایداھۆیە لە ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:شارەکانی ئایداھۆ
دێس مۆینێس

**دێس مۆینێس** () پایتەخت و شارێکی ویلایەتی  ئایۆوای ئەمریکایە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:شارەکانی ئایۆوا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٤٣
باتن ڕووگ

**باتن ڕووگ** () پایتەخت و شارێکە لە ویلایەتی  لویزیانا  ، ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:شارەکانی لویزیانا
ئەگاستا، مەین

**ئەگاستا** () پایتەخت و شارێکە لە ویلایەتی   مەین ، ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:شارەکانی مەین
لانسینگ، میشیگان

**لانسینگ** () پایتەخت و شارێکە لە ویلایەتی  میشیگان  ، ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

*
سەینت پۆڵ، مینیسۆتا

**سەینت پۆڵ** () پایتەخت و شارێکە لە ویلایەتی  مینیسۆتا  ، ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:شارەکانی مینیسۆتا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٤٨
جێفەرسن ستی

**جێفەرسن ستی** () پایتەخت و شارێکە لە ویلایەتی  میزوری  ، ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:شارەکانی میزوری
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢١
ھێڵینا، مۆنتانا

**ھێڵینا** () پایتەخت و شارێکە لە ویلایەتی  مۆنتانا  ، ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:شارەکانی مۆنتانا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٦٤
لینکۆڵن، نیبراسکا

**لینکۆڵن** () شارێکە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کە پایتەختی ویلایەتی نیبراسکایە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:شارەکانی نیبراسکا
ڕاڵی، کارۆلینای باکوور

**ڕاڵی** () پایتەخت و شارێکە لە ویلایەتی   کارۆلینای باکوور، ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:شارەکانی کارۆلینای باکوور
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٩٢
کوردەیل (هۆز)

**ھۆزی کوردەیل** (**کوردەلی** یان **کوردعەلى**) یەکێکە لەو هۆزە کوردانەی   کە لە پارێزگای ئیلامدا دەژین .  ئەم هۆزە تیرەى جیاوازی هەیە کە لە شارەکانی ئاودانان و دێلوڕاندا دەژین .  بەشێوزارى کوردیی کوردەیلى بەشێکە لە شێوەزارى کوردیی باشوور. بە مەزهەب شیعەن. 

## زێدى کوردەیل
تا ساڵی ١٩٣٠  ئەم هۆزە لە شاری دێلوڕان ناوچەى ( سەراو  و میمە و زەریناوا و ناوەندى قەزا ) و لە باکووری شاری ئاوداناندا دەژیان. بەڵام لە دواى ئەم ساڵە (١٩٣٠) تۆشمالان و گەورەى کوردەیل بەشێکى زۆرى هۆزەکەیان بنەجێ کرد لە بەشەکانی باشووری شاری ئاودانان .  دەگوترێ کە کوردەیل  بە هەمان ناو لە کوردستانی سوریا و کوردستانی تورکیاش دەژین,  دەشێ بەشێکیان بۆ دیوى ئیلام کۆچابن.  هەروەها لە دیوى عیڕاق بەشێکیان لە باشوورى کوردستان لە  خانەقین (گەڕەکى کوردەیل) و لە دیوى عیڕاقیش لە  شارۆچکەى وەک عەلی غەربی و  شێخ سەعدى سەر بە پارێزگای واست و لە عەمارەو بەغدا دەژین. 

لە کتێبی شەرەفنامەى بدلیسیدا (١٥٩٦) ، لە باسکردنی هۆزەکانی حەسنکیفى باکوورى جزیرا بۆتان ، ناوى "کوردەلی گەورە" و "کوردەلی بچووک" هاتووە. 

## ریشەى ناوەکە
کوردەیل واتە کوردگەل ، پاشگرى ەیل لە شێوەزارى باشووردا بۆ جەمعە (گەل) (وەک: کورگەل : کورەیل) کەواتە کوردەیل  واتە کوردان. کەچى هەندێکى تر پێیان وایە کوردەلی بە واتای (کوردیلە) واتە کوردی بچوک  دێت و هەندێکیش پێیان وایە ئەم ناوە کورتکراوەى (کوردفەیلی)یە. هەندێکیش دەڵێن کە لە بەر پەیڕەوکارى هۆزەکە بە مەزهەبی شیعەوە ناوەکە لە کوردعەلی داتاشراوە. 

بەڵام لەو بەڵگەنامانەی کە کونسوڵی مەندەلی بەجێی هێشتوون، دەگوترێ کە ئەم هۆزە بە ناوى کورد عەلیخانی ناسراو بووە . عەلی خان، کوڕە گەورەی حەسەن خان بوو کە والی بوو و دوای مردنی باوکی عەلیخان لەگەڵ براکانی پێکەوە حوکمڕانی دەڤەرى پشتیکۆ (ئێستا پارێزگای ئیلام )یان کردووە و لە بەر ئەوەى عەلی خان فەرمانڕەوایی ئەم هۆزەی کردووە، هۆزەکە بە کوردعەلیخان ناسراوە و بە تێپەڕبوونی کات  گۆڕاوە بۆ کوردەلى. 
وێنۆک|بڕوانامەی لەدایکبوونی کانزای کۆن لە ١٢٨١ زەرین ئاباد، دێهلران، ئیلام

## دابەشبوون
هۆزى کوردەیل بەشێکن لە کوردانى  فەیلی لە پشتیکۆ .  کوردى فەیلى دەبن بە دوو بەش : مەهکی و کوردەیل.  بە گوێرەى سەرچاوەى نوێ کوردەیل چوار بەرەى مەزنن: جایروەند، مەمیەوەند و مەمۆسی وبەشێکی تر کە لە تیرەی سەربەخۆو غەوارەکان پێکهاتووە.

## پەراوێز

پۆل:کورد
پۆل:کوردەکانی ئێران
پۆل:فەیلى
پۆل:ئیلام
پێر، داکۆتای باشوور

**پێر** () پایتەخت و شارێکە لە ویلایەتی  داکۆتای باشوور  ، ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:شارەکانی داکۆتای باشوور
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٠
چێیێن، وایۆمینگ

**چێیێن** () پایتەخت و شارێکە لە ویلایەتی  وایۆمینگ  ، ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:شارەکانی وایۆمینگ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٦٧
ئۆڵیمپیا

**ئۆڵیمپیا** () پایتەخت و شارێکە لە ویلایەتی واشینگتن، ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥٣
کۆڵومبیا

**کۆڵومبیا** () پایتەخت و شارێکە لە ویلایەتی  کارۆلینای باشوور ، ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:شارەکانی کارۆلینای باشوور