open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فانتا

**فانتا** () براندێکی جیھانی کۆمپانیای کۆکاکۆلایە بۆ خواردنەوە گازییەکان کە تامی میوەیان تێدایە. ئەم خواردنەوە گازییە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٤٢ خرایە بازاڕەوە.

## مێژوو
سەرچاوەی فانتا دەگەڕێتەوە بۆ ئەڵمانیای نازی لە جەنگی جیھانی دووەمدا، کاتێک ھێزەکانی ھاوپەیمانان قەدەغەکردنی بازرگانییان لەگەڵ ئەو وڵاتەدا سەپاند و کۆمپانیای کۆکاکۆلای ئەڵمانی نەیتوانی ئەو کەرەستە خاوانەی کە پێویستی بوو بۆ بەرھەمھێنانی خواردنەوە گازییەکان ھاوردە بکات. لە کاتی جەنگی جیھانی دووەمدا، کۆکاکۆلا بڕیاریدا بەرھەمێکی نوێ بخاتە بازاڕی وڵاتەکەوە، کە کەرەستەی خاو لە ئەڵمانیا بەردەست بوو. ئەم کەرەستە خاوانە بریتی بوون لە زەیتی زەیتوون و چەوری میوە. ھەروەھا ھەڵبژاردنی ناوی فانتا لە ئەنجامی پریشکێکی دەروونی یەکێک لە فرۆشیارەکانی ئەو کۆمپانیایە بوو بە ناوی جۆ نیپ، بەجۆرێک کە یەکسەر ناوی فانتای ھێنا لە وەڵامی داواکارییەکەی کیس بۆ کارمەندەکانی بۆ ناونانی ئەم بەرھەمە نوێیە.

## بەبازاڕکردن
فانتا بە ڕیکلامە دڵخۆش و سەرکەوتووەکانی لە ئەمریکا ناسراوە. ڕیکلامەکانی فانتا لەلایەن گرووپی فانتاناسانەوە ئەنجام دەدرێت کە لە کۆمەڵێک کچی گەنج پێکدێن. ھەریەکێک لەم مۆدێلە ڕیکلامانە کاری پەرەپێدانی تامێک دەکەن.

## فانتای نێونەتەوەیی
فانتا زیاتر لە ٧٠ تامی جیاوازی ھەیە لە سەرانسەری جیھاندا. بۆ نموونە لە ڕۆمانیا و بولگاریا و مەقدۆنیا و بۆسنە و ھەرزەگۆڤینا و ھەندێک وڵاتی تر فانتا بە تامی خەنە ڕەش بەرھەم دەھێنرێت و لە سویسرا و ھۆڵەندا فانتا بە تامی گوێز بەرھەم دەھێنرێت.

## ھەواداری جیھانی
پاپا بێنێدیکتی شازدەیەم یەکێک بوو لە ھەوادارانی فانتا کە ڕۆژانە سێ بۆ چوار دەبە فانتای دەخوارد.

## سەرچاوەکان

پۆل:خواردنەوە گازییەکان
پۆل:خواردنەوە ئەڵمانییەکان
گرتنی وێکفیڵد

**گرتنی وێکفیڵد** لە کاتی جەنگی ناوخۆی یەکەمی ئینگلتەرادا ڕوویدا کاتێک ھێزێکی پەرلەمانی ھێرشی کردە سەر پارێزەری شاھانە لە وەیکفیڵد لە یۆرکشایر. پەرلەمانتارەکان ژمارەیان کەمتر بوو، نزیکەی ١٥٠٠ پیاویان لەژێر سەرکردایەتی تۆماس فێرفاکسدا ھەبوو، بەراورد بە پارێزەرانی شاھانە بە سەرکردایەتی جۆرج گۆرینگ لە وەیکفیڵد کە ٣٠٠٠ پیاویان ھەبوو. سەرەڕای ئەوەی ژمارەی سەربازانی جۆرج گۆرینگ زۆرتر بوو، بەڵام پەرلەمانتاران سەرکەوتوو بوون لە ھێرشکردنە سەر شارەکە و نزیکەی ١٤٠٠ بە دیل گرت.

نزیکەی ٨٠٠ پەرلەمانتار دوای شکستەکەیان لە سیکرۆفت مۆر بە دیل گیران و فەیرفاکس پیلانی دژی وەیکفیڵد داڕشت بۆ ئەوەی دیلەکان ببات بۆ ئەوەی پیاوەکانی بگۆڕێتەوە.  ھێزەکەی لە لیدزەوە دەستی بە ڕۆشتن کرد و دابەشی کرد بۆ دوو بەش بۆ ئەوەی لە ئاراستەی جیاوازەوە ھێرش بکات.  دوای نزیکەی دوو کاتژمێر لە شەڕکردن لە بەیانی زووی ٢١ی ئایاری ١٦٤٣، فێرفاکس ھێرشی کردە سەر وەیکفیڵد. گۆرینگ کە لەسەر جێگاکە بوو یان بەدەست نەخۆشییەکەوە دەیناڵاند، یان تووشی سەرئێشەی مەیخواردنەوە بوو، ھەستا و بە کراسە شەوانەکەیەوە سەرکردایەتی ھێرشی بەرپەرچدانەوەی کرد، بەڵام بێ سوود بوو و شارەکە دەستی بەسەردا گیرا. فەیرفاکس ئەو دیلانەی دەستکەوت کە پێویستی بوو و تەقەمەنییەکی زۆری دەستکەوت. بەپێی گێڕانەوەی خۆی، پەرلەمانتاران لە حەوت پیاو زیاتریان لەدەستنەداوە.
## پاشخان
لە مانگی ئازاری ساڵی ١٦٤٣دا، یەکەم جەنگی ناوخۆی ئینگلیزی حەوت مانگی خایاند، لەو کاتەوەی شا چارڵزی یەکەم بنچینەکانە شاھانەکانی خۆی لە نۆتینگام بەرزکردەوە، پاشان ئیرلی ئێسێکس و پەرلەمانیشی بە ناپاکی ڕا گەیاندبوو. ئەو کارە لووتکەی گرژییە ئایینی و دارایی و یاساییەکان بوو کە بۆ زیاتر لە پەنجا ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە.

## سەرچاوەکان
بۆوین (ئوسترالیا)

**بۆوین** شارۆچکەیەکی کەنار دەریایە و ناوچەیەکی ناوچەی ویتساندەی لە ویلایەتی کوینزلاندی ئوسترالیا. لە ساڵی ٢٠١٦ دانیشتووانی ناوچەی بۆین ١٠٬٣٧٧ کەس بووە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کوینزلەندی باکوور
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
مەتارەی ئاو

**مەتارەی ئاو** یان **بوتڵی ئاو** () بریتییە لە دەفرێک بۆ ھەڵگرتنی ئاو و خواردنەوەکانی تر بۆ خواردن. بەکارھێنانی بوتڵی ئاو ڕێگە بە ھەڵگرەکەی دەدات شلەمەنییەکان لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر بگوازێتەوە. بوتڵی ئاو بەزۆری لە پلاستیک و شووشە یان کانزا دروست دەکرێت. بتڵی ئاو بە شێوە و ڕەنگ و قەبارەی جیاواز بەردەستە. لە ڕابردوودا بتڵی ئاویش لە دار دروست دەکرا. بوتڵی ئاو بە دوو جۆر دێت: یەکجار بەکارھێنراو و دووبارە بەکارھێنانەوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:دەفرەکان
پۆل:بوتڵەکان
بوتڵی پلاستیکی

**بوتڵی پلاستیکی** جۆرێکە لە بوتڵ کە لە پلاستیک بەرهەم دەهێنرێت. بوتڵی پلاستیکی بە شێوەیەکی باو بۆ هەڵگرتنی شلەمەنیەکانی وەک ئاو، خواردنەوە گازییەکان، ڕۆنی ماتۆڕ، ڕۆنی چێشت لێنان، دەرمان، شامپۆ، شیر، ڕەنگ بەکاردەهێنرێت. بوتڵی پلاستیکی لە نمونەی زۆر بچووکەوە دەست پێدەکات بۆ شووشەی نمونەیی تا بوتڵی زۆر گەورەی ٦٠ لیتری. بوتڵی پلاستیکی بریتییە لە دەفرێکی پلاستیکی کە شوێنی دەرچوونی تەسکترە لە جەستەی، کە بەزۆری بە دەرچەیەکی پلاستیکی تایبەت بە خۆی داپۆشراوە. 

## سەرچاوەکان
* 
 

پۆل:ماددەکان
پۆل:دەفرەکان
پۆل:بوتڵەکان
بوتڵی شووشەیی

**بوتڵی شووشە** () بوتڵێکە لە شووشە دروست کراوە. بوتڵی شووشە دەتوانێت بە چەندین قەبارەی جیاواز بێت، بەڵام زۆربەیان بە قەبارەی ٢٠٠ مل تا ١٬٥ لیتر بەردەستە. بەکارھێنانە باوەکانی ئەم جۆرە شووشەیە بریتین لە بەھاراتکردنی خۆراک، خواردنەوە گازییەکان، خواردنەوە کحولییەکان، جوانکاری، ترشیات، و مادەی پارێزەر.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:بوتڵەکان
مۆزەخانەی ڤان گۆخ

220x440px|وێنۆک
**مۆزەخانەی ڤان گۆخ** مۆزەخانەیەکە لە شاری ئەمستردام لە ھۆڵەندا، دەکەوێتە گۆڕەپانی مۆزەخانەکان (بە ھۆڵەندی: Museumplein)  ئەم مۆزەخانەیە کارەکانی ھونەرمەندی ھۆڵەندی ڤینسێنت ڤان گۆخ و ھاوچەرخەکانی نمایش دەکات. خاوەنی گەورەترین کۆمەڵە نیگار و بەرھەمی **ڤان گۆخە** لە جیھاندا.

## پێشانگای سەرەکی
لە پێشانگای سەرەکی مۆزەخانەکەدا قۆناغەکانی ژیانی ڤان گۆخ لە منداڵییەوە تا قۆناغەکانی ژیانی سۆزداری و تا کۆچی دوایی خراونەتەڕوو. پێشانگاکە تیشک دەخاتە سەر ھەندێک لە گرنگترین وێنەکانی، لەوانە «پەتاتەخۆرەکان»، «ژوورێکی نووستن لە ئارلێس» و یەکێک لە زنجیرە «گوڵەبەڕۆژەکان لەسەر پاشبنەمایەکی زەرددا».

پێشانگاکە چەندین بەرھەمی ھونەری جۆراوجۆری سەدەی نۆزدەھەم لەخۆدەگرێت.
## سەرچاوەکان

پۆل:مۆزەخانە ھونەرییەکان، دامەزرانی ١٩٧٣
پۆل:ڤینسێنت ڤان گۆخ
پیشەسازیی شووشە

**پیشەسازی شووشە** لقی پیشەسازییە کە پەیوەندی بە بەرھەمھێنان و بەبازاڕکردنی شووشە ھەیە بۆ مەبەستی بازرگانی. ڕەگ و ڕیشەی پیشەسازی شووشە دەگەڕێتەوە بۆ ھەزاران ساڵ پێش زایین لە مێژووی کۆن. پیشەسازی شووشە ھەم پرۆسەی بەرھەمھێنانی شووشەی فلۆت بۆ بەدەستھێنانی شووشەی پەڕە لەخۆدەگرێت؛ ھەروەھا پرۆسەی فڕێدانی شووشە بۆ بەدەستھێنانی شووشە و کەلوپەلی شووشەش لەخۆدەگرێت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:دەفرەکان
نەرمامێری گرافیک

لە گرافیکی کۆمپیوتەردا **نەرمامێری گرافیک** () بریتییە لە بەرنامەیەکی کۆمپیوتەر یان پاکێجی نەرمەکاڵا کە ڕێگە بە کەسێک دەدات دەستکاری وێنەیەکی بینراو بکات لەسەر کۆمپیوتەر.

## سەرچاوەکان
کۆمپیوتەری وێنەیی

**کۆمپیوتەری وێنەیی** یان **گرافیکی کۆمپیوتەر** () ئاماژەیە بۆ بواری داتا وێنەیی، کە لەلایەن کۆمپیوتەرێکەوە بە تایبەتی بە یارمەتی ڕەقەکاڵا و نەرمەکاڵای گرافیکی تایبەتمەند دروست دەکرێت. **گرافیکی کۆمپیوتەر** یەکێکە لەو تەکنەلۆژیا گرنگانەی کە لە بواری فۆتۆگرافی تەکنیکی , فیلم، یاری ڤیدیۆیی , مۆبایل، ئامێری پیشاندانی بینراو، و بوارە تایبەتمەندەکانی تر و تەکنەلۆژیا بەکاردێت. گرافیکی کۆمپیوتەر بوارێکی فراوان و مۆدێرن لە زانستی کۆمپیوتەر، کە لێکۆڵینەوە لە شێوازەکانی بنیاتنانەوە و دەستکاریکردنی ناوەڕۆکی بینراو دەکات. ھەرچەندە ئەم زاراوەیە زۆرجار ئاماژەیە بۆ گرافیکی سێ ڕەھەندی، بەڵام گرافیکی دوو ڕوویی و ڕێکخستنی وێنەش لەخۆدەگرێت. لە نێوان ساڵانی ١٩٤٠ بۆ ١٩٥٠ جۆن ویتنی گەورە بە یەکێک لە پێشەنگەکانی یەکەم و یەکێک لە باوکانی ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەر دادەنرێت، زاراوەی گرافیکی کۆمپیوتەر لە سەرەتای شەستەکانی سەدەی ڕابردوودا لەلایەن ویلیام ئالان فێتێرەوە پێناسە کراوە، ھی دیزاینەری گرافیکە لە کۆمپانیای بۆینگی ئەمریکا. زاراوەی گرافیکی کۆمپیوتەر لەگەڵ ھاتنی ڕەقەکاڵای گرافیکدا دەرکەوت، ئێستا کەسانی زۆر هەن لە بواری گرافیک کار دەکەن لەوانە گرافیستی کورد بەرەکات قورتاس کە لەبواری گرافیکی کۆمپویتەر کار دەکات. 

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ھونەرە سۆماییەکان
پۆل:گرافیکی کۆمپیوتەر
پۆل:کۆمپیوتەرەکان
ناحیەی تەکیەی کاکەمەند

**ناحیەی تەکیەی کاکەمەند** یەکێکە لە حەوت ناحیەی قەزای چەمچەماڵ لە پارێزگای سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی تەکیە. ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی تەکیە لە ساڵی ٢٠٢٠دا (٣٣٬٦٢٣)کەسە.

## ناو
ناحیەی تەکیە ناوەکەی لە ناوەندەکەیەوە ھاتووە، کە ئەویش تەکیەیە. 
* تەکیە: واتای (سەکۆیەکی باریکە لە سەری دادەنیشن) یان (جێیەکی تایبەتییە کە دەروێشان یادی خوای تێدا دەکەن).
* ر (کاکە+سۆر)، کاکەڕەش، کاکەبۆر، کاکەشین).

## جوگرافیا
ناحیەی تەکیە ھاوسنوورە لەگەڵ؛ 
* لە باکوورەوە ناحیەی ئاغجەلەر.
* لە باشوورەوە ناحیەی شۆڕش و ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان.
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی شۆڕش و ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ.

* ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٢٩٠کم٢)ە لە (٨٫٣٥٪) قەزای چەمچەماڵ پێکدەھێنێت، وە لە (١٫٤٣٪) پارێزگای سلێمانی پێکدەھێنێت.

* لە ڕووی ڕووبەرەوە لە ئاستی (سێیەمە) لە حەوت ناحیەی قەزای چەمچەماڵدا.
* لە ڕووی دانیشتوانەوە لە سەر ئاستی (سێیەمە) لە حەوت ناحیەی قەزای چەمچەماڵ.

## مێژوو
ئەم ناحیەیە مێژوویەکی کۆنی نییە، ھێنانە کایەی ھەردوو ناحیەی شۆڕش و ناحیەی تەکیەلەساڵی ٢٠٠٠دا بە دابڕانیان لە کەرتەکانی ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ و ناحیەی ئاغجەلەر بە بڕیاری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان(ئیدارەی سلێمانی).

## کارگێڕی
ئەم ناحیەیە لە ٢٧ گوند پێکھاتووە:

* تەکیەی کاکەمەند(ناوەند)
* باوەفەتی خواروو
* باوەفەتی سەروو
* تەشکە
* تەکیەی حەمەبایز
* تەکیەی کاکە عەبدوڵا
* تورکە، تەکیە
* چاڵگە، تەکیە
* چۆڵەمەکی خواروو
* چۆڵەمەکی سەروو
* حاجیاوا، تەکیە
* خاڵدان، تەکیە
* خوامراد
* ڕەئوف ئاوا
* شۆراوا
* شێخ وەیس
* فەریق ئاوا
* قشڵاخ
* کانی بناو، تەکیە
* کانی چنار، تەکیە
* کانی سارد، تەکیە
* کانی مستەفا
* کۆچک نەخشینە
* لکاوەی تازە
* لکاوەی کۆن
* ماروولە
* مەنزەرئاوا
* ھەراوا

## ئەمانەش ببینە
* قەزای چەمچەماڵ
* پارێزگای سلێمانی
* تەکیەی کاکەمەند
* پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی
* پێڕستی گوندەکانی چەمچەماڵ

## سەرچاوەکان
 

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
گێگابایت

**گێگابایت** () چەند ھێندەیەکی بایتی یەکە بۆ زانیاری دیجیتاڵی. پێشگری *[[گیگا-|گێگا]]* لە سیستەمی نێودەوڵەتی یەکەکاندا (SI) بە واتای 10 9 دێت؛ بۆیە یەک گیگابایت یەک ملیار بایتە. ھێمای یەکە بۆ گێگابایت بریتییە لە **GB**.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:یەکەکانی زانیاری
جۆرج گاڵۆوەی

**جۆرج گاڵۆوەی** (لەدایکبووی ١٦ی ئابی ١٩٥٤) سیاسەتمەدار و پەخشکەر و نووسەری بەریتانییە کە ئێستا سەرۆکی پارتی کرێکارانی بەریتانیایە و لە ساڵی ٢٠١٩وە خزمەت دەکات. لە نێوان ساڵانی ١٩٨٧ و ٢٠١٠ و دواتر لە ساڵانی ٢٠١٢ تا ٢٠١٥، جۆرج ئەندامی پەرلەمان بوو بۆ چوار بازنەی ھەڵبژاردن، سەرەتا بۆ پارتی کرێکارانی بریتانیا دواتر بۆ پارتی ڕێزگرتن، کە ساڵی ٢٠٠٤ بەشداری پارتی ڕێزگرتنی کرد و سەرۆکی پارتەکە بوو لە ساڵی ٢٠١٣ تا ھەڵوەشانەوەی لە ٢٠١٦.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پۆل:زیندووان
پێڕستی یارییەکانی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفا

وێنۆک|جامی کیشوەرەکانی فیفا
**پێڕستی یارییەکانی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفا** پێکھاتووە لە سەرجەم یارییەکانی کۆتاییی **[[جامی کیشوەرەکانی فیفا]]** (بە ئینگلیزی: FIFA Confederations Cup) کە پاڵەوانێتییەکی نێودەوڵەتی تۆپی پێ بوو لەلایەن فیفا سەرپەرشتی دەکرا سەرەتا دووساڵ جارێک بەرێوە دەچوو بەڵام لە دوایی جامی کیشوەرەکان لە ساڵی ٢٠٠٥ کرا بە چوار ساڵ جارێک پاڵەوانییەتییەکە لە نێوان پاڵەوانانی (جامی نەتەوەکانی ئەورووپا، کۆپا ئەمریکا، جامی نەتەوەکانی ئاسیا، جامی نەتەوەکانی ئەفریقا، جامی کۆنکاکاف و جامی ئۆقیانوسیا) جگە لە پاڵەوانی جامی جیھانیی فیفا و میوانداری جامی داھاتوو. ساڵی ١٩٩٢ بە ناوی جامی شا فەھد دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٩٧ تا ٢٠١٧ بە جامی کیشوەرەکانی فیفا ناسراوە. لەلایەن ھەشت لە ھەڵبژاردەکانی ئەندامانی یەکێتی تۆپی پێی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی (فیفا) کێبڕکێی لەسەر کرا. یارییەکانی کۆتاییی جامی کیشوەرەکان دوا یاریی پاڵەوانێتییەکە بوو بۆ دیاریکردنی پاڵەوان و براوەی نازناوەکە. ئەگەر دوای ٩٠ خولەک لە یاری ئاسایی ئەنجامەکە یەکسان بوو، ماوەی ٣٠ خولەکی، کە پێی دەوترێت کاتی زیادە، زیاد دەکرێت. ئەگەر یارییەکی لەو جۆرە دوای کاتی زیادکراو ھێشتا یەکسان بێت ئەوا بە لێدان لە ھێڵی سزا یەکلایی دەکرێتەوە، کە بە شێوەیەکی باو پێی دەوترێت لێدانەکانی یەکلاکەرەوەکان. لە دە پاڵەوانێتییەکەدا کە بەڕێوەچووە، ٣٣ وڵات لانیکەم جارێک بەشدارییان کردووە. لەو ژمارەیەش سێزدەیان گەیشتنە یاری کۆتایی و شەشیان سەرکەوتنیان بەدەستھێنابوو.

## یارییەکانی کۆتاییی

## پاڵەوانەکان
بە چوار نازناو ھەڵبژاردەی بەڕازیل سەرکەوتووترین ھەڵبژاردەیە لە پاڵەوانێتییەکەدا، لە دوای ئەو ھەڵبژاردەی فەڕەنسا دێت بە بردنەوەی دوو نازناو. ھەروەھا ئەرژەنتین و دانیمارک و مەکسیک و ئەڵمانیا ھەریەکەیان یەک نازناویان بەدەستھێنا. پێشبڕکێکە لە ساڵی ٢٠١٩ ھەڵوەشایەوە و لە شوێنیدا بۆ جامی جیھانیی یانەکانی فیفا فراوانتر کرا.

## ئەنجامەکان بەپێی نەتەوە

## ئەنجامەکان بەپێی کۆمەڵەکانی تۆپی پێ

## ئەمانەش ببینە
* جامی جیھانیی فیفا
* جامی نەتەوەکانی ئەورووپا
* جامی نەتەوەکانی ئەفریقا
* جامی زێڕی کۆنکاکاف
* جامی ئۆقیانوسیا

## سەرچاوەکان
**گشتی**
* 

**تایبەت**

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەری فەرمی جامی کیشوەرەکانی فیفا
* ڕاپۆرتێک دەربارەی پاڵەوانێەتییەکە لەلایەن RSSSF.com
وێنەکێشان

**وێنەکێشان** () بریتییە لە ھونەری دروستکردنی وێنە لەسەر ڕووکارێک بە بەکارھێنانی ئامرازە جۆراوجۆرەکانی وەک قەڵەم، خەڵوز، بۆیاخ، یان نەرمەکاڵای دیجیتاڵی. زۆرجار وێنەکێشان وەک جۆرێک لە پەیوەندیکردن بەکاردەھێنرێت، بەو پێیەی دەتوانێت بیرۆکە و ھەست و زانیاری بگەیەنێت بەبێ ئەوەی پێویستی بە وشە ھەبێت. ھەروەھا وەک ئامرازێکی چارەسەری بەکاردێت، چونکە دەتوانێت یارمەتی تاکەکان بدات ئارام بگرن و بیرکردنەوە و ھەستەکانیان ڕێک بکەن. چەندین شێواز و تەکنیکی جیاواز ھەیە کە دەتوانرێت لە وێنەکێشاندا بەکاربھێنرێن، ھەر شێوازێک تایبەتمەندی تایبەتی خۆی ھەیە و دەتوانرێت سوودی لێ وەربگیرێت بۆ دروستکردنی کاریگەری یان خەیاڵییەکی جیاواز. بە گشتی وێنەکێشان کارامەیییەکی ھەمەلایەنەیە کە دەتوانرێت بە چەندین شێوازی جیاواز بەکاربھێنرێت، لە دروستکردنی ھونەرەوە تا گەیاندنی بیرۆکەکان تا تەنھا چێژوەرگرتن لە پرۆسەی دانانی قەڵەم لەسەر کاغەز.

## سەرچاوەکان
*
١٠٨٠پی

**١٠٨٠پی** (١٩٢٠×١٠٨٠) ھەروەھا ناسراوە بە **Full HD** یان **FHD**, و BT.709) کۆمەڵێک دۆخی ڤیدیۆیی ڕوونی بەرزی HDTV یە کە تایبەتمەندە بە ١٬٩٢٠ پێکسڵ کە لە سەرانسەری شاشەکەدا بە شێوەیەکی ئاسۆیی و ١٬٠٨٠ پێکسڵ لە خوارەوەی شاشەکە بە شێوەیەکی ڕاست پیشان دەدرێت؛ *(پی)* کورتکراوەی سکانی پێشکەوتووە، *واتە* نا- یەکتر گرێدراو. زۆرجار بە شێوەی Full HD یان FHD دەخرێتە بازاڕەوە، بۆ ئەوەی 1080p لەگەڵ شاشەکانی ڕوونی 720p بەراورد بکەین. ھەرچەندە 1080p ھەندێک جار بە شێوەیەکی نافەرمی بە 2K ناودەبرێت، بەڵام ئەم زاراوانە دوو ستانداردی تەکنیکی جیاواز ڕەنگ دەدەنەوە، لەگەڵ جیاوازییەکان لەوانەش ڕوونی و ڕێژەی ڕووبەر.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن
جامی شا فەھد ١٩٩٥

**جامی شا فەھد ١٩٩٥** دووەم و کۆتا پاڵەوانێتی بوو کە لەژێر ناوی جامی شا فەھد بەڕێوەچوو، پێش ئەوەی پێشبڕکێکە بە شێوەیەکی فەرمی لەلایەن فیفا وەک جامی کیشوەرەکانی فیفا بناسرێت. لە ماوەی ٦ی کانوونی دووەم تا ١٣ کانوونی دووەم ساڵی ١٩٩٥ لە عەرەبستانی سعوودی بەڕێوەچوو، ھەڵبژاردەی دانیمارک لە یاریی کۆتاییدا بە ئەنجامی ٢–٠ لە ئەرژەنتینی پاڵەوانی جامی پێشوو بردەوە.

## ھەڵبژاردە بەشداربووەکان
وێنۆک|300x300پیکسڵ|1995 King Fahd Cup participating teams
}
|یەکێتیی ئاسیا
|پاڵەوانی
جامی ئاسیای ١٩٩٢
| align="center" |٨ی تشرینی دووەمی ١٩٩٢
| align="center" |١
|-
|
|کۆنمێبۆڵ
|پاڵەوانی کۆپا ئەمریکای ١٩٩٣
| align="center" |4ی تەممووزی 1993
| align="center" |٢
|-
|
|کۆنکاکاف 
|پاڵەوانی جامی کۆنکاکافی ١٩٩٣
| align="center" |٢٥ی تەممووزی ١٩٩٣
| align="center" |١
|-
|
|یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا
|پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا ساڵی ١٩٩٤
| align="center" |١٠ی نیسانی ١٩٩٤
| align="center" |١
|}

## یاریی کۆمەڵەکان
هەڵبژاردە	یاری	ب:بردنەوە، ب:بەرامبەربوون، د:دۆران خ.ت: خاڵی تۆمارکراو،	خ.ل:خاڵی ڵێکراو، ج.خ:جیاوازی خاڵ، خ:خاڵ
### کۆمەڵەی ئەی

----

----

### کۆمەڵەی بی
}
|2||0||0||2||1||8||&minus;7||**0**
|}

----

----

## یاریی پلەی سێیەم

## کۆتاییی
یاریی کۆتاییی جامی شا فەهد لە ساڵی ١٩٩٥ لە یاریگای شا فەهی نێودەوڵەتی لە ڕیازی پایتەختی عەرەبستانی سعوودی لە ١٣ی ١ی ١٩٩٥ بەڕێوەچوو، یارییەکە لە نێوان دانیمارک و  ئەرژەنتین کێبڕکێی لەسەر کرا. لە کۆتاییدا دانیمارک یەکەم نازناوی جامەکەی بەدەستهێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی
کەشتیی ئاگرین

**کەشتی ئاگرکوژێنەوە** یان **کەشتی ئاگرکوژێنەوە**، کە لە سەردەمی کەشتی سەوڵلێدەر یان کەشتییە چارۆکەدارەکان بەکاردەھێنرا و کەشتییەک بوو کە پڕکرابوو لە ماددە سووتێنەرەکان، یان باروتێک کە بە ئەنقەست ئاگری تێبەردەدرا و ئاڕاستە دەکرا بۆ ناو کەشتی دوژمن، بە مەبەستی لەناوبردنی کەشتییەکانیان، یان بۆ دروستکردنی ترس و دڵەڕاوکێ و وا لە دوژمن دروستکردن بشکێنێت. ئەو کەشتیانەی کە وەک کەشتی ئاگرکوژێنەوە بەکاردەھێنران، یان کەشتییە جەنگییەکان بوون کە تەقەمەنیەکانیان بە تەواوی لە شەڕدا بەکارھێنرابوون، یان ئەوانەی کە زیادە و کۆن و لەکارکەوتوو بوون، یان کەشتییە ھەرزانەکان کە بە مەبەست دروستکرابوون بۆ ئەوەی ئاگریان تێبەربدرێت، ئاراستەی دووژمن بکرێن و لەلایەن تاقمەکەیەوە جێبھێڵدرێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:کردەوەی خۆکوژی
کەشتیی چارۆکەدار

**کەشتی چارۆکەدار**' کەشتییەکی دەریاییە کە چارۆکە بەکاردەھێنێت کە لەسەر کۆڵەکەکەی دانراون بۆ بەکارھێنانی ھێزی با و پاڵنانی کەشتییەکە.

## سەرچاوەکان
دێھلاویە (مووشەک)

**دێهلاوییە** مووشەکێکی ڕێنمایی دژە تانکە کە لەلایەن وەزارەتی بەرگری و پشتیوانی هێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە پەرەی پێدراوە . ئەم موشەکە دژە زرێپۆشە لە ١٧ی تەمموزی ١٣٩١ لەلایەن فەریق ئەحمەد وەحیدی وەزیری بەرگری ئێرانەوە پەردەی لەسەر لادرا.

## تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
ئەم مووشەکە یەکێکە لە نوێترین مووشەکەکانی دژە زرێپۆشی تاکتیکی کە لەلایەن وەزارەتی بەرگری ئێرانەوە دروست کراوە کە کێشی نزیکەی 7.22 کیلۆگرامە کە 6.8 کیلۆگرامی تایبەتە بە سەرە دوو قۆناغیەکەی.مەودای ئۆپەراسیۆنی ئەم چەکە لە گۆڕەپانی ململانێکاندا is 100 مەزەندە دەکرێت تا 5500 مەتر. ئەگەر سیستەمی بینینی شەوانە بۆ تەقاندنی ئەم مووشەکە بەکاربهێنرێت، مەودای کەم دەبێتەوە بۆ تیژڕەوی ٣٥٠٠ مەتر. کێشی ئامێری هەڵدانی ئەم مووشەکە ٢٦ کیلۆگرامە, کە دەتوانرێت لەلایەن تیمی فڕۆکەوانییەوە هەڵبگیرێت. هەرچەندە لانچەری دێهلەوییە لێکچوونێکی لەگەڵ لانچەری توسانت هەیە، بەڵام لە ناویدا؛ ئەو بۆرییەی مووشەکەکەی تێدایە لە بەشی سەرەوەی کامێراکە دادەنرێت و دوای چاودێریکردن لەڕێگەی کامێراکەوە مووشەکەکە ئاراستەی ئامانجەکە دەکرێت.   بەگوێرەی زانیارییەکانی خەبەر ئۆنلاین، ڕێنمایی ئەم مووشەکە نیمچە ئۆتۆماتیکییە و ڕێژەی چوونە ژوورەوەی زیاتر لە 1000 ملم. خێرایی موشەکەکە ٢٥٠ مەتر لە چرکەیەکدا. ئەم مووشەکە زۆر لە مووشەکی کۆرنێتی ڕووسی دەچێت. بەڵام ماڵپەڕی تەسنیم لە هەواڵێکدا بانگەشەی ئەوەی کردووە کە جیاوازی لە مۆرفۆلۆژی و شێوەی بەشە گەورەکەی نێوان ئەم دوو مووشەکەدا هەیە.  

بەپێی گرتە ڤیدیۆییە بڵاوکراوەکانی سەربازانی ڕووسیا، ئەم مووشەکە یان شتێکی هاوشێوەی ئەو مووشەکە لەلایەن لایەنی ڕووسیەوە لە کاتی شەڕی نێوان ڕووسیا و ئۆکرانیا بەکارهێنراوە.    بەگوێرەی سەرچاوە هەواڵییەکان، بەپێی فرۆشتنی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێرانی بە ڕووسەکان، ئەگەری ئەوە هەیە کە مووشەکی ڕێنمایی کراوی دێهلەویەش بۆ سەربازانی ڕووسیا دابین کرابێت. بەڵام دەسەڵاتدارانی ئێران هیچ کاردانەوەیەکیان بەرامبەر بەم بابەتە نەبووە. 

### ناونانی
ئەم مووشەکە ناوی " دێهلاویە " بۆ یادی مستەفا چەمران ، بە ناوی ئەو شوێنەی کە تێیدا کوژراوە.  

## سەرچاوەکان
فار کرای ٣

***فار کرای ٣*** () یارییەکی ڤیدیۆیی تەقەکەری کەسی یەکەم و کایەی ئەکشن-سەرکێشی و جیھانی کراوەیە کە لەلایەن کۆمپانیای یوبیسۆفت مۆنتریال پەرەی پێدراوە و لەلایەن یوبی سۆفتەوە بڵاوکراوەتەوە. یارییەکە بۆ یەکەمجار لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ لە ئوسترالیا و دواتر چەند ڕۆژێک دواتر لە ئەورووپا و ئەمریکای باکوور بڵاوکرایەوە. ھەروەھا *یاری فار کرای ٣* لە ٧ی ئازاری ٢٠١٣ لە ژاپۆن بڵاوکرایەوە. ئەم یارییە لەلایەن کۆمپانیای یوبی سۆفتەوە بۆ پلاتفۆرمی پلەیستەیشن ٣ و ئێکس بۆکس ٣٦٠ و مایکرۆسۆفت ویندۆز بڵاوکراوەتەوە.

دیزاینی ئەم یارییە لەلایەن کیڤن گویلمێت و جەیمی کەین و ئەندریا زانینییەوە کراوە و مۆسیقا و دەنگی یارییەکەش لەلایەن برایان تایلەرەوە کراوە. ئەم بەشەی یاری فار کرای لەلایەن دان ھای بەرھەم ھێنراوە.

*یاری فارکرای ٣* چیرۆک و کارەکتەرەکانی جیاوازە لە بەشەکانی پێشوو. چیرۆکی ئەم یارییە لە دەوری چەند گەنجێک دەسوڕێتەوە کە گەشتیان کردووە بۆ دوورگەی ڕۆک کە دەکەوێتە زەریای ھێمن بۆ ئەوەی کاتێکی خۆش بەسەر بەرن و لەلایەن چەتەی دەریایییەوە دەگرترێن. کارەکتەری سەرەکی و تاکە کارەکتەری کۆنتڕۆڵکراوی یارییەکە، جەیسۆن برادی، گەشتیارێکی ئەمریکییە. ڤاس و سیترا مۆنتینیگرۆ لە کارەکتەرە بنەڕەتییەکانی دیکەی ئەم یارییەدان. یارییەکە لە دوو بەشدا پەیڕەو دەکرێت، دوورگەی باکوور و دوورگەی باشوور، کە ھەریەکەیان لەژێر کۆنترۆڵی یەکێک لە دوژمنەکانی جەیسۆندایە. جەیسۆن برادی وەک تاکە کارەکتەری کۆنترۆڵکراو لە یارییەکەدا، بە ھەوڵەکانی بۆ ڕزگارکردنی ھاوڕێکانی و ھەڵھاتن لەم دوورگەیە، چیرۆکی یاری *فار کرای ٣* لە قاڵب دەدات، کە بە تێپەڕبوونی کات تووشی وردەکاری زیاتر دەبێت و خەڵکی زیاتر دەچنە ناو چیرۆکەکەوە.

یۆرۆگەیمەر دیمەنە سروشتییەکان و گیانلەبەرە کێوییەکانی *فار کرای ٣ی* بە دەستکەوتێکی تەکنیکی سەرسووڕھێنەر وەسف کرد و نمرەی تەواوی بەم یارییە بەخشی کە ١٠ لە ١٠ پێکھاتبوو؛ بەڵام گەیم ترەیلەرز ڕەخنەی لەو ھەستەی دووبارەبوونەوەی گرت کە ڕۆک ئایلەند دەیبەخشێتە یاریزانەکە و ئەم یارییەی ھاوشێوەی چاندی بکوژێک ناوبرد و ئەم یارییەیان بە ٨٫٦ لە کۆی ١٠ نمرەی بەخشی. *یاری فار کرای ٣* خەڵاتی باشترین یاری ئەکشنی بەدەستھێنا لە نۆیەمین خەڵاتی ئەکادیمیای بەریتانیا بۆ یارییە کۆمپیوتەرییەکان.

*یاری فار کرای ٣* لە ھەفتەی دەیەمی دوای بڵاوبوونەوەی، ١٬٨٩١٬٨٨٠ دانە لە ئێکس بۆکس ٣٦٠، ١٬٦١٠٬٠٠٣ دانە لە پلەیستەیشن ٣ و ٤٤٠٬١٣٥ دانە لە مایکرۆسۆفت ویندۆز فرۆشرا، بە کۆی گشتی ٤ ملیۆن دانە دەکات. تا مانگی شوباتی ٢٠١٣ نزیکەی ٤٫٥ ملیۆن دانە لەم یارییە فرۆشراوە و دواجار تا ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ ژمارەی نوسخەی ئەم یارییە کە فرۆشراوە گەیشتە ١٠ ملیۆن دانە. دوای سەرکەوتنی ئەم یارییە، لە ساڵی ٢٠١٤دا بەدواداچوونێکی بە ناوی *[[فار کرای ٤]]* بڵاوکرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٢
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣
پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان
پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە کۆیلایەتی
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان
پۆل:کایەکانی یوبی سۆفت
پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیییانەی لە کەنەدا پەرەیان پێدراوە
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەکارھێنانی ھاڤۆک
مێدوسا

220px|وێنۆک|#Me(dusa)too…Two کاری جودی تاکاچ، ٢٠١٨
**مێدوسا** بە واتای پارێزەر، لە ئەفسانەی یۆنانیدا، کچی فۆرسیس و سێتو بووە و تاکە بمر بووە لە نێوانیاندا. ھەرکەسێک سەیری چاوەکانی بکردایە دەیتوانی بیکاتە بەرد.
مێدۆسا لەلایەن پاڵەوانی یۆنانی پێرسۆسەوە سەری بڕدرا و دواتر سەری، کە توانای ئەوەی مابوو کە بینەران بکاتە بەرد، وەک چەک بەکارھێنا ئەو بە خانمەخوای ئەتێنای بەخشی بۆ ئەوەی قەڵغانی خۆی دابنێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:میتۆلۆژیای یۆنانی
کۆسمۆلۆجی

[وێنۆک|بواری ئەوپەڕی قووڵی ھەبڵ لە ئەیلوولی ٢٠١٢ تەواو بوو و دوورترین [گەلەستێرە وێنەگیراوەکانی ئەو کاتە پیشان دەدات. جگە لەو چەند ئەستێرەیەی کە لە پێشەوەن (کە ڕووناکن و بەئاسانی دەناسرێنەوە چونکە تەنھا ئەوان تیشکی شکانەوەیان ھەیە)، ھەر خاڵێکی ڕووناکی لە وێنەکەدا گەلەستێرەیەکە، ھەندێکیان تەمەنیان دەگاتە ١٣٫٢ ملیار ساڵ؛ گەردوونی بینراو بە زیاتر لە ٢ تریلیۆن گەلەستێرە مەزەندەکراوە.]]
**کۆسمۆلۆجی** یان **گەردوونناسی** لقێکی فیزیک و مێتافیزیکە کە گرنگی بە سروشتی گەردوون دەدات. کۆسمۆلۆجیی ئایینی یان ئوستوورەیی تەنێکە لە باوەڕەکان کە لەسەر بنەمای وێژەی ئوستوورەیی، ئایینی و ڕازاوی و نەریتەکانی ئوستوورەکانی ئافراندن و پەسڵانناسی دامەزراوە. لە ئەستێرەناسیدا، کۆسمۆلۆجی لێکۆڵینەوە لە کاتناسیی گەردوون دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆسمۆلۆجی
پۆل:کۆسمۆلۆجیی فیزیکی
پۆل:گەردوونناسی فیزیایی
زولی عەلاداگ

**زولی عەلاداگ** (لەدایکبووی ٢ی کانوونی دووەمی ١٩٦٨، وان، باکووری کوردستان) دەرھێنەری فیلم و سیناریۆنووسی کوردە.
وێنۆک

## ژیاننامە
زولی لە ساڵی ١٩٧٣ کۆچی کردووە بۆ ئەڵمانیا و لە شاری شتوتگارت گەورە بووە، دوای خوێندنی شانۆ لە میونشن، مەشقێکی شەش مانگی لە فیلمی Moon 44ی ڕۆلاند ئیمیێریچ لە شاری شتوگارت تەواو کرد، لەوێدا وەک یاریدەدەری و بەڕێوەبەری تۆمارکردن و یاریدەدەری دەرهێنەر بەدوای چەندین هاوکاردا ڕۆیشتووە لە کورتە فیلم و ڕیکلام و شانۆنامە و فیلمە بەڵگەنامەییەکاندا. دواتر وەک مۆنتاژکار و هاودەرهێنەر بۆ زنجیرە تەلەفزیۆنییە بەڵگەنامەییەکان کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٩٣ەوە وەک دەرهێنەر کاری کردووە و لە ساڵی ١٩٩٥ەوە وەک سینەماکاری ئازاد لە فیلمە دۆکیۆمێنتاری و فیلمە درێژەکاندا کاردەکات. لە هاوینی ساڵی ١٩٩٩ دەچووی ئەکادیمیای هونەری میدیا لە شاری کۆلن.

درامای مشتومڕاوی ساڵی ٢٠٠٥ی بە ناوی (تووڕەیی) Rage (٢٠٠٦) چەندین جار خەڵات کرا.

لە ساڵی ٢٠٠٨دا زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی (پارێزەران) Die Anwälte و KDB – Kriminaldauerdienst دەرهێناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨
پۆل:ئەڵمانییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
پۆل:زیندووان
ھەرێمی ڤیتێبسک

**ھەرێمی ڤیتێبسک**، ناسراو بە **ئۆبلاست ڤیتێبسک** (بە بیلاڕووسی: Ві́цебская во́бласць، بە ڕووسی: Ви́тебская о́бласть) یەکێکە لە ناوچەکانی بیلاڕووس و ناوەندە کارگێڕییەکەی بریتییە لە ڤیتێبسک، ھەروەھا دەکەوێتە نزیک سنووری ڕووسیا.

لە ساڵی ٢٠١٩دا ژمارەی دانیشتووانی ناوچەکە ١،١٣٥،٧٣١ کەس بووە. کەمترین چڕی دانیشتوانی ھەیە لە بیلاڕوس کە ٣٠.٦ کەسە لە کیلۆمەترێکی دووجا.

شارە گرنگەکانی ناو ناوچەکە بریتین لە ڤیتێبسک و ئۆرشا و پۆلۆتسک و نۆڤۆپۆلۆتسک.
## سەرچاوەکان
نەجوا کەرەم

**نەجوە کەرەم** (لەدایکبووی ٢٦ شوباتی ١٩٦٦)، گۆرانیبێژی لوبنانیییە، بە یەکێک لە بەناوبانگترین ھونەرمەندەکانی جیھانی عەرەبی دادەنرێت. لە ناحیەی زاھلێ لە بنەماڵەیەکی مارۆنی لەدایک بووە. ژیانی وەک مامۆستا دەستی پێکردووە و لە ھەشتاکانی سەدەی بیستەم دەستی بە گۆرانی وتن کردووە. لە ساڵی ١٩٨٥ بەشداری لە پرۆگرامی «شەوانی لوبنان» کردووە و میدالیای زێڕی بەدەستھێناوە. لە ساڵی ١٩٨٩ یەکەم ئەلبوومی خۆی بە ناوی “ یا ھەبایب ” بڵاوکردەوە، پاشان دووەم ئەلبوومی خۆی بە ناوی “ خۆری دەوڵەمەندەکان ” لە ساڵی ١٩٩٢ بڵاوکردەوە، کە سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێنا، لە ساڵانی دواتردا چەندین ئەلبوومی دیکەی بڵاوکردەوە، بە ڕێژەی یەک ئەلبوومێک لە ساڵێکدا. ڕۆژنامەنووسی لوبنانی جۆرج ئیبراھیم ئەلخوری **بە خۆری گۆرانی لوبنانی** ناوی برد.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:زیندووان
پۆل:ھونەرمەندانی لوبنانی
پۆل:گۆرانیبێژانی عەرەب
زینۆنی ئێلیایی

**زینۆنی ئێلیایی** (۴۹۵ تا ۴۳۰ی پێش زایین) فەیلەسووفێکی پێشسوقراتیی خەڵکی ماگنا گراکیا و لە ئەندامانی قوتابخانەی ئێلیایییەکان بوو. ئەفلاتوون و ئەرەستوو بە داھێنەری دیالێکتیکیان داناوە. زۆرتر لەبەر پارادۆکسەکانی ناسراوە. 

وەکوو زۆرینەی فەیلەسووفانی پێش سوقرات، بەرھەمەکانی لە ناو چوون. پارمێنیدیس مامۆستای زینۆن بووە و، پێکەوە، کاتێ زینۆن چل ساڵان و پارمێنیدیس شەست و پێنج ساڵان بووە، سەفەری ئەتینایان کردووە و چاویان بە سوقرات کەوتووە کە ئەو دەم گەنجێک بووە. زینۆن لە فەلسەفەکەیدا ویستوویەتی لەسەر بیروڕاکانی پارمێنیدیسی مامۆستای بکاتەوە و دوو شتی بنەڕەتیی فەلسەفەکەی ئەو ساغ بکاتەوە: یەکەم، ڕەتکردنەوەی جووڵە؛ دووەم، ڕەتکردنەوەی فرەیی. 

## سەرچاوەکان

پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٥ەمی پ.ز
پۆل:خەڵکی دێرینی کۆمەڵگەی پەلکە زێڕینە
سوننەت (ئیسلام)

پێناسەی **سوننەت** لای موسڵمانان بە پێی بواری بەکارھێنانی جیاوازە:

* بەپێی فەرموودە زانایان، سوننەت بریتییە لە: “هەموو شتێک کە لە پێغەمبەرەوە گێڕدراوەتەوە، لەڕووی قسە و کردەوە و تۆمار و ژیاننامە و تایبەتمەندییەکی بەدیھێنراو یان بەدیھاتوو، جا پێش مژدەدان بووبێت یان لە دوایەوە. سەیری فەرموودەی پێغەمبەر بکە .
* لە زانایانی بنەماکانی فیقھ؛ سوننە بریتییە لە: سەرچاوەی دووەمی یاسادانان. ئەوەی مەبەست لە فەرموودەی پێغەمبەر بەو پێیەی سەرچاوەی دووەمە بۆ یاسادانان بۆ بڕیارەکان، ھەروەھا بەو واتایەی: حوکمی ڕاسپاردنی نێردراو (التکلیفي المندوب) جگە لە سەپاندن.
## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:سوننە
کەی ئێف سی

وێنۆک|ژەمی باڵەکانی مریشک
**کەی ئێف سی**، وەک ئێستا ناسراوە () بە واتای وشەیی "مریشکی سورەکراوی کێنتاکی") - زنجیرەیەک چێشتخانەی خواردنی خێرایە کە بە شێوەیەکی سەرەکیی تایبەتمەندە بە مریشکی سوورکراوە. شوێنە سەرەکییەکەی لە شاری لویسڤیل لە ویلایەتی کێنتاکیی ئەمریکایە. دووەم گەورەترین زنجیرە چێشتخانەی خواردنی خێرایە لەڕووی فرۆشتنەوە لە جیھاندا لە دوای ماکدۆناڵدز .مریشکی سوورکراوەی کێنتاکیی نزیکەی بیست ھەزار لقی ھەیە لە ١٢٣ وڵاتدا دابەشکراوە تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٥. سەرەتا چێشتخانەکە لقێکی کۆمپانیای «یەم» بوو بە تەواوی لە ١٩٩٧-تا ئێستا. جگە لە زنجیرەکانی مریشکی سوورکراوەی کێنتاکیی و پیتزا ھاتت و تاکۆ بێڵ و وینگ ستریت ھەن. لە پارێزگای کیوبیکی کەنەدا، زنجیرە چێشتخانەکان خۆیان بە (**Poulet Frit du Kentucky**) یان بە کورتی (**PFK**) ناودەبەن.

کەی ئیف سی بە شێوەیەکی سەرەکی مریشکی سورکراوە, ساندویچ، زەڵاتە، یان بەرگر دەفرۆشێت. لەکاتێکدا ژەمە گرنگەکەی کۆمپانیاکە مریشکی سورکراوەیە، ھەروەھا مریشکی برژاو و شیرینی پێشکەش دەکات. لە دەرەوەی ئەمریکای باکوور، کۆمپانیای کەی ئێف سی بەرھەمی گۆشتی مانگا وەک بەرگر و کەباب پێشکەش دەکات، ھەروەھا بەرھەمی گۆشتی بەراز لە ناوچەکانی وەک ئەمریکا و چین پێشکەش دەکات، وەکو پەراسوو و ھەندێک خواردنی ناوخۆیی.

کۆلۆنێل ھارلاند ساندەرز لە ساڵی ١٩٥٢ کۆمپانیاکەی بە ناوی *مریشکی سوورکراوەی کێنتاکیی* (*Kentucky Fried Chicken)* دامەزراند بەڵام بیرۆکەکە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٩٣٠.
## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە
مۆسیقای عەرەبی

**مۆسیقای عەرەبی** مۆسیقایەکی سەربەخۆ و زیندووە کە مێژوویەکی دوور و درێژی کارلێکی لەگەڵ چەندین شێوازی مۆسیقای ناوچە و چەشنەکانی دیکەدا ھەیە، ھەروەھا عەرەبەکان دەق و بەرھەمە مۆسیقییەکانی یۆنانییان وەرگێڕا و پەرەیان پێدا و شارەزابوون لە تیۆرییە مۆسیقییەکانی یۆنانی.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مۆسیقای عەرەبی
باشووری عەرەبستان

**باشووری عەرەبستان** () ناوچەیەکی دێرینە کە بەشەکانی باشووری نیمچە دوورگەی عەرەبی لەخۆدەگرێت، لەوانە ئەوەی ئەمڕۆ پێی دەڵێین کۆماری یەمەن، ھەروەھا پارێزگاکانی نەجران و جیزان و عەسیر کە ئەمڕۆ لە سعودیەن، و پارێزگای دۆفەر، کە ئەمڕۆ بەشێکە لە عومان. خەڵکی ئەو ناوچانە خاوەنی کولتوور و زمانی جیاواز بوون.

سێ ھەزار ساڵ لەمەوبەر چەند شانشینییەک ناوچەی باشووری عەرەبستان، شانشینی مۆین، قوتبان، سەبایییەکان و ئەوانی دیکەیان داگیرکرد. لە نێو ڕووداوە ناسراوەکانی ئەم ناوچەیەدا دەتوانین ئاماژە بە بەنداوی مەریب، ڕێگای کەندەر و شانشینی ئەفسانەیی بەلقیس بکەین. دوو ھەزار ساڵ لەمەوبەر، حەمیر بوو بە حاکمی ئەم ھەرێمە و چەند سەد ساڵ ئەم ھەرێمەی بەدەستەوە بوو. دوای ئەو ئیمپراتۆرییەتی ئەکسومی ئەسیوپیا لە سەدەی ٣ و ٤ی زایینی ھێرشی کردە سەر ئەم ناوچەیە، پاشان شا کالێب لە ساڵی ٥٢٠ی زایینی و دوای ئەوانیش ئیمپراتۆرییەتی ساسانی لە ئێرانەوە لە ساڵی ٥٧٥ی زایینی ئەم ناوچەیەیان بردە دەریاوە. دوای نیو سەدە و لە ساڵی ٦٢٨ی زایینی، تەواوی ناوچەکە موسڵمان بوو.
## سەرچاوەکان

پۆل:یەمەن
پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان
پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان
پۆل:نیمچەدوورگەی عەرەبی
پۆل:جوگرافیای یەمەن
پۆل:جوگرافیای ڕۆژاوای ئاسیا
پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە
شیعری عەرەبی

**شیعری عەرەبی** یەکێکە لە یەکەم فۆرمەکانی ئەدەبیاتی عەرەبی. زانینی ئەمڕۆی شیعری عەرەبی لە سەدەی شەشەمی زایینییەوە دەست پێدەکات، بەڵام پێش ئەوە شیعری زارەکی عەرەبی قسەی پێدەکرا. شیعری ئازاد وەک شێوازێکی نوێ بۆ وێناکردنی ھەستی شاعیران زۆر گرنگە. لە نێو ڕەخنەگراندا جیاوازی بۆچوون ھەیە سەبارەت بە وادەی وردی دروستبوونی و عەیب و سوودەکانی بە بەراورد لەگەڵ شیعری تەقلیدی. ھەندێک پێیان وایە کە بەیتی ئازادی عەرەبی ڕەگ و ڕیشەی لە موشێحەوە ھەیە کە جۆرێکە لە شیعری فۆلکلۆر کە لە ئەندەلوسدا دەبینرێت. ھەندێکی تر پێیان وایە کە سەرچاوەی بەیتی ئازاد لە «ستانزا»ەوە سەرچاوەی گرتووە - ھەرچەندە سەرچاوەی وردی ستانزاکە نازانرێت - چونکە شاعیر دەسەڵاتی زیادکردن یان کەمکردنەوەی کردارەکانی شیعرەکەی ھەیە لە ھەردوو ستانزا و بەیتی ئازاددا بەپێی مانا خوازراوەکەی. کۆمەڵەی سێیەمی ڕەخنەگران لەسەر ئەو بۆچوونەن کە شاعیرانی کۆچبەران لە ڕووی چەمک و قورسایی و دەریای پڕۆسۆدیکەوە مژدەدەری گۆڕانکارین لە شیعری عەرەبیدا؛ بەڵام ھەموو ھەوڵەکان دەبنە ھۆی شیعری بەناوبانگی «الکولیرە» لەلایەن شاعیرێکی ھاوچەرخی عێراقی، یان ئۆدی «حل کان-حوبەع» لەلایەن شاعیرێکی دیکەی ھاوچەرخی عێراقی، بەدر شاکر ئەلسیاب، و ئەم دووانە وەکو پێشەنگەکانی شیعری ئازادی عەرەبی دەناسرێن.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:شیعری عەرەبی
پۆل:شیعر بەپێی زمان
شانشینی کیندە

**شانشینی کیندا** یەکێک بوو لە ھۆزە گرنگەکانی عەرەبی قەحتانی یەمەن و لە نزیک حەدراماوت دەژیا. دواتر دوای کۆچکردنیان لە باشوورەوە بۆ باکووری نیمچە دوورگەی عەرەبی، لە نەجد نیشتەجێ بوون. پاشان، حکوومەتێکی خێڵەکییان پێکھێنا. لووتکەی دەسەڵاتی کیندا لە سەرەتای سەدەی پێنجەمی زایینی بوو، کاتێک توانی ھیرا بگرێت. خەڵکی بەندەر کۆنگ لە شاری لەنگێ خەڵکی ھۆزی کیندان.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ھۆزەکانی عەرەب
پۆل:مێژووی عەرەبستانی سعوودی
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٤٥٠
کێیەتیی بەکۆمەڵ

**کێیەتیی بەکۆمەڵ** بریتییە لە ھەستی ھاوبەشی سەر بە گرووپێک. لە ساڵی ١٩٨٩ ئەلبێرتۆ مێلوچی *کتێبی کۆچەری ئێستای* بڵاو کردەوە، کە مۆدێلی کێیەتی بەکۆمەڵی خۆی دەناسێنێت کە لەسەر بنەمای لێکۆڵینەوە لە بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکانی ساڵانی ھەشتاکان دامەزراوە. مێلوچی بیرۆکەکانی لەسەر بنەمای نووسینەکانی تۆرین (١٩٢٥-) و پیتزۆرنۆ (١٩٢٤–٢٠١٩) دامەزراندووە، بە تایبەتی بیرۆکەکانیان لەسەر بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان و کردەی بەکۆمەڵ بە ڕێککەوت.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:جۆشی گرووپ
ناوچەی مێژوویی

**ناوچە مێژوویییەکان** (یان **ڕووبەرە مێژوویییەکان**) ناوچە جوگرافییەکانن کە لە ھەندێک کاتدا لە مێژوودا، بنەمایەکی کولتووری، نەتەوەیی، زمانەوانی یان سیاسییان ھەبووە، بەبێ گوێدانە سنوورەکانی ڕۆژانی دوایی. ھەندێک ناوچەی مێژوویی ھەن کە دەتوانرێت بە «چالاک» ھەژمار بکرێن، بۆ نموونە: مۆراویا کە لەلایەن کۆماری چیکەوە بەڕێوەدەبرێت، ھەم بەشێکی دانپێدانراوی وڵاتەکە و ھەم ناوچەیەکی مێژوویییە. ئەوان وەکو سنووردارکردن بۆ لێکۆڵینەوە و شیکردنەوەی گەشەسەندنی کۆمەڵایەتی کولتوورە تایبەتەکانی سەردەم بەکاردەھێنرێن بەبێ ئەوەی ھیچ ئاماژەیەک بە ڕێکخراوە سیاسی، ئابووری یان کۆمەڵایەتییە ھاوچەرخەکان بکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان
گرووپی کۆمەڵایەتی

لە زانستە کۆمەڵایەتییەکاندا، **گرووپی کۆمەڵایەتی** بە دوو کەس یان زیاتر پێناسە دەکرێت کە کارلێک لەگەڵ یەکتردا دەکەن، تایبەتمەندی ھاوشێوەیان ھەیە و بەکۆمەڵ ھەستی یەکگرتوویییان ھەیە. بێ گوێدانە ئەمە، گرووپە کۆمەڵایەتییەکان بە قەبارە و جۆری بێشومار دێن. بۆ نموونە دەکرێ کۆمەڵگایەک وەک گرووپێکی کۆمەڵایەتی گەورە تەماشا بکرێت. سیستەمی ڕەفتار و پرۆسەی دەروونی کە لەناو گرووپێکی کۆمەڵایەتی یان لە نێوان گرووپە کۆمەڵایەتییەکان ڕوودەدات بە داینامیکی گرووپ ناسراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زاراوەکانی کۆمەڵناسی
پۆل:گرووپە کۆمەڵایەتییەکان
خۆوافامکردن

**خۆوافامکردن** بریتییە لەو جۆرەی کە مرۆڤ خۆی وا فام دەکا؛ بە زمانێکی تر، چۆناوچۆنیی ھزر و باوەڕەکانی ئینسانە لەبارەی خۆیەوە. بەگشتی، لەخۆگری ھەر وەڵامێکە کە بە پرسیاری «ئەمن کێم؟» دەدرێتەوە. خۆوافامکردن ھەموو ئەو تێگەیشتن و عەقڵییەت و ھەستەیە کە مرۆڤ بەرامبەر بە خۆی ھەیەتی. ئەوەی کە مرۆڤ خۆی لە بوارێکدا بە توانا یان ناتوان دەزانێت، یا لە چ پێگەیەکدا خۆی لە پێوەندیی لەگەڵ کەسانی دەوروبەریدا دەبینێ، دەگەڕێتەوە بۆ خۆوافامکردنی.

## ئەمانەش ببینە
* خۆواخەیاڵکردن
* دەروونبینی

## سەرچاوەکان
*
خۆناسی (دەروونناسی)

**خۆناسین** زاراوەیەکە لە دەروونناسیدا بەکاردێت بۆ وەسفکردنی ئەو زانیاریانەی کە تاک لە کاتی دۆزینەوەی وەڵام بۆ پرسیاری "من چۆنم؟" بەکاری دەبات. لەکاتێکدا کە ھەوڵی پەرەپێدانی وەڵامی ئەم پرسیارە دەدات، خۆناسین پێویستی بە خۆئاگاداری و خۆئاگایی بەردەوام ھەیە (کە نابێت لەگەڵ ھۆشیاریدا تێکەڵ بکرێت).

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زانین
پۆل:خۆ
ئۆستن، تێکساس

**شاری ئاوستن** () پایتەختی ویلایەتی تەکساسە لە باشووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە بە ٩٧٦ ھەزار کەس مەزەندە دەکرێت. ناوەندەکانی ویلایەتەکان و ئەنجومەنی کۆمۆنەکانی تەکساس و ئەنجومەنی پیران ھەردووکیان لەم شارەدا ھەڵکەوتوون. ھەروەھا گەورەترین بنکەی سەربازی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە جیھاندا کە ناوی فۆرت ھود بووە و دەکەوێتە ٩٧ کم لە لەم شاری ئاوستنەوە دوورە. ئاوستن بە پایتەختی مۆسیقای زیندوو ناسراوە لە جیھاندا. 

## مێژوو
ئۆستن بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٣٥ لەلایەن ئەورووپییەکانەوە نیشتەجێکرا. لەو سەردەمەدا تەکساس بە بەشێک لە کۆلۆنی ئیسپانیا دادەنرا؛ بەڵام پێش ئەوە ھیندییەکان لەو ناوچەیەدا دەژیان. زۆری نەخایاند ئۆستن بوو بە پایتەختی کۆماری تەکساس، و لەو کاتەوە، ناوەندی خۆی لە تەکساس پاراست. 

## جوگرافیا
ئەم شارە دەکەوێتە پانی ٣٠° و '١٦ باکوور و درێژایی ٩٧° و '٤٧ ڕۆژاوا و ١٦٥ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە. ڕووبەرەکەی بە ٦٦٩ کیلۆمەتری چوارگۆشە مەزەندە دەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٩
پۆل:شارەکانی تێکساس
پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان
پۆل:ئۆستین، تێکساس
زانکۆی تێکساس لە ئۆستن

**زانکۆی تێکساس لە ئاوستن** ()یەکێکە لە زانکۆ بەناوبانگەکانی ئەمریکا و جیھان و ئەندامی گشتی ئایڤی لیگ و کۆمەڵەی زانکۆکانی ئەمریکایە، زیاتر لە ٤٩٬٠٠٠ خوێندکاری ھەیە. ئەم زانکۆیە زانکۆیەکی ویلایەتییە لە ویلایەتی تەکساس و پێنجەم گەورەترین زانکۆیە لە ئەمریکا. ئەم دامەزراوەیە تا ئێستا ٩ براوەی خەڵاتی نۆبڵی لە خزمەتدا بووە و لە ڕیزبەندی وێبۆمێتریدا لە پلەی ١٠ی جیھاندایە.

ئەم زانکۆیە زیاتر لە ٤٥٠ ھەزار دەرچووی بەرھەمھێناوە و ئەمڕۆ زیاتر لە ٩٠٠ کۆمەڵە و ڕێکخراوی خوێندکاری ھەیە. ئەم زانکۆیە دەکەوێتە باکووری ناوەندی شاری ئۆستن و تەنھا چەند خولەکێک بە پێ لە پایتەختی ویلایەتی تەکساسەوە دوورە. کۆنترین زانکۆیە لە ویلایەتی تەکساس لە دوای زانکۆی تەکساس ئەی ئێم. ئەم زانکۆیە لە دامەزراندنییەوە، ژنانیشی وەرگرتووە کە لە سەردەمی خۆیدا بە ڕێکخستنێکی پێشەنگ دادەنرا. لە ساڵی ١٩٣٧ بینای ناوەندی زانکۆی تەکساس لە ئۆستن دروست کرا کە بەرزییەکەی ٩٤ مەتر بوو. لە یەکەمی ئابی ساڵی ١٩٦٦ چارڵز ویتمان توانی بە دەمانچەیەکی دوور مەودا لە لووتکەی ئەم تاوەرەوە ١٤ کەس بکوژێت.

## تایبەتمەندیییەکان
ئەم دامەزراوەیە تا ئێستا ٩ براوەی خەڵاتی نۆبڵی ھەبووە، و لە ڕیزبەندی ١٠ی جیھانیدایە لە وێبۆمێتریدا.

ئەم زانکۆیە بە گشتی ١٧ کتێبخانەی ھەیە کە پێداویستی ١٦ فاکەڵتی لەم زانکۆیە دابین دەکات. کتێبخانەی پێری کاستانێدا لە زانکۆی تەکساس لە ١٠ گەورەترین کتێبخانەی ئەکادیمی ئەمریکایە و بە ٩ ملیۆن کتێب لە پلەی پێنجەمدایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زانکۆ و پەیمانگاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
تێکساسی ناوەندی

**ناوەندی تێکساس** ھەرێمێکە لە ویلایەتی تەکساسی ئەمریکا لە دەوروبەری ئاوستن و بە نزیکەیی ھاوسنوورە لەگەڵ سان سابا تا برایان و سان مارکۆس تا ھیڵسبۆرۆ.

## سەرچاوەکان
*
عەبدوڵڵا کوڕی ڕەواحە

**عەبدوڵڵا کوڕی ڕەواحە کوڕی ثەعلەبە** یەکێک بوو لە هاوەڵانی پێغەمبەر کە لە غەزای موئتە شەهید بوو.

## ژیاننامە
ئیبن ڕەواحە لە هۆزی عەرەبی بەنو خەزراج بووە. لە سەردەمێکدا کە نووسین کارامەیییەکی باو نەبوو، نووسەر و شاعیر بوو.

یەکێک بوو لەو دوانزە نوێنەرەی ئەنسار کە پێش کۆچی سوێندی بەیعەتیان خوارد، دواتر ئیسلامیان بۆ مەدینە بڵاوکردەوە. هەروەها لەنێو ئەو ٧٣ کەسەدا بوو کە لە مەدینە بەیعەتیان بە پێغەمبەر دا. دەوترێت کە ئاگاداری ئەو پیلانانەی  عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی کوڕی سەلوول بووە.

### گەشتە سەربازییەکانی
عەبدوڵڵای کوڕی ڕەواحە لە کاتی غەزای موئتە پلەی سێیەمی فەرماندەیی بوو و دواتر لە کاتی شەڕەکەدا شەهید بوو. هەروەها سەرکردایەتی گەشتێکی سەربازی تایبەتی خۆی کردووە کە بە گەشتی عەبدوڵڵای کوڕی ڕەواحە ناسراوە و لەوێ ڕەوانەی تیرۆرکردنی یوسەری کوڕی ڕیزام کراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٦٢٩
پۆل:ھاوەڵەکان
جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥

**جامی کیشوەرەکانی فیفا ٢٠٠٥** حەوتەمین جامی کیشوەرەکانی فیفا بوو . لە نێوان ١٥ی حوزەیران و ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ لە ئەڵمانیا بەڕێوەچوو، ساڵێک پێش ئەنجامدانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ .لە یاریی کۆتاییی هەڵبژاردەی بەڕازیل بە ئەنجامی ٤-١ لە هەڵبژاردەی ئەرژەنتینی بردەوە و نازناوەکەی بۆ جاری دووەم لە مێژوویدا بەرزکردەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥ فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی تۆپی پێ بڕیاریدا کە پاڵەوانێتییەکە هەر ٤ ساڵ جارێک بەڕێوەبچێت ،بە پەسەندکردنی ولاتی ئامادەکاری جامی جیهانی فیفا, بەجۆرێک کە ساڵێک پێش جامی جیهانی پاڵەوانێتییەکە لە هەمان وڵاتدا میوانداری جامی جیهانی وەک هۆکارێک بۆ تاقیکردنەوەی ئاستی توانایی وڵاتی میواندار ئەنجام بدرێت . هەروەها وەک پاڵپیشتیەک بۆ هەڵبژاردەی وڵاتی خانەخوێ کە بتوانێت زۆرترین یاری نێودەوڵەتی ئەنجام بدات وەک ئامادەکارییەک بۆ یارییەکانی جامی جیهانی.

## ھەڵبژاردە بەشداربووەکان

## ئەنجامی کۆمەڵەکان

### کۆمەڵەی ئەی

----

----

----

----

----

----
### کۆمەڵەی بی


----

----

----

## یارییەکانی پێش کۆتاییی

## یاریی پلەی سێیەم

## یاریی کۆتاییی

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* جامی کیشوەرەکانی فیفا ئەڵمانیا ٢٠٠٥, FIFA.com
*  (ئەرشیڤ کراوە)
* ڕاپۆرتی تەکنیکی فیفا

پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
عەبدوڵڵا کوڕی ئوم مەکتوم

وێنۆک

**عەبدوڵڵا کوڕی ئوم مەکتوم** یەکێک بوو لە هاوەڵانی پێغەمبەر، وە ئامۆزای خەدیجە کچی خووەیلید، عەبدوڵڵا نابینا بووە بەپێی سەرچاوە سوننیەکان.

## ژیاننامە
عەبدوڵڵا کوڕی ئوم مەکتوم کوڕی قەیس کوڕی زەید و دایکی عاتیکە کچی عەبدوڵڵا بووە. لە کاتی لەدایک بوون کوێر بووە و دایکی ناوی نا ئوم-مەکتوم (دایکی شاراوە).

عەبدوڵڵا کوڕی ئوم مەکتوم لە یەکەم موسڵمانەکان بوو. پێغەمبەر ئەو و موسعەب کوڕی عومەیری نارد بۆ مەدینە بۆ فێرکردنی قورئان بۆ دانیشتووان پێش ئەوەی کۆچی ڕووبدات. لەگەڵ بیلالی حەبەشی لە مەدینە لەلایەن پێغەمبەرەوە وەک موعزین (بانگدەر) هەڵبژێردران. کاتێک پێغەمبەر مەدینەی بەجێهێشت بەهۆی بەشداریکردن لە شەڕەکاندا، ئەرکی سەرکردایەتیکردنی نوێژەکانی پێدرا.

عەبدوڵڵا کوڕی ئوم مەکتوم داوای لە عومەر خەلیفەی دووەمی ڕاشدین کرد کە سەرەڕای کوێربوونەکەی، ڕێگەی پێبدات بەشداری لە جیهاددا بکات. عومەر ڕێگەی پێدا بەشداری لە شەڕی قادیسییە بکات لە ساڵی ١٣ی کۆچی (٦٣٦ی زایینی)، لە شەڕەکەدا وەک ئاڵاهەڵگر خزمەت دەکات، لە شەڕەکەدا شەهید بوو.

## ئایەتەکانی قورئان
بەپێی گێڕانەوەی ئەهلل سوننە، چیرۆکی پشت وەحی دە ئایەتی یەکەمی عەبەس بەم شێوەیەیە  پێغەمبەر خەریکی بانگەشەی ئیسلام بوو بۆ وەلید کوڕی موغەیرە و سەرۆک عەشیرەتەکانی تری قوڕەیش لە مەککە. عەبدوڵڵای کوڕی ئوم مەکتوم هات و پرسیاری لە پێغەمبەر کرد دەربارەی شتێک. پێغەمبەر نەیویست پێی خۆش بوو لەو کاتەدا پرسیار نەکات و سەرنجی خۆی لە سەرۆک عەشیرەتەکان لانەدات و چاوی لە کوڕی ئوم مەکتوم لابرد. خوای گەورە ئامۆژگاری پێغەمبەری کرد بۆ ئەم کارە لە ڕێگەی دە ئایەتی یەکەمی عەباسەوە :(پێغەمبەر) ڕووی خۆی گرژ کردو پشتی هەڵکرد لەو پیاوە نابیناییە…دوای ئەم ڕووداوە پێغەمبەر بەم شێوەیە سڵاوی لە عەبدوڵڵای کوڕی ئوممەکتوم کرد :بەخێربێن بۆ ئەو کە لەسەر حسابی ئەو پارێزەرەکەم سەرزەنشتی کردووم.بەڵام شیعەکان لەگەڵ ئەوەدا نین کە ئایەتەکان ئامۆژگاری محمدیان دەکرد. ئەوانیش فەرموودە سەحیحەکان قبوڵ ناکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٦٣٦
پۆل:کوێرەکان
پۆل:ھاوەڵەکان
پۆل:خەدیجە
ئێتنیک

**ئێتنیک** یان **ڕەچەڵەک** یان **ڕەگەز** بریتییە لە کۆمەڵێک کەس کە لەسەر بنەمای تایبەتمەندییە ھاوبەشەکانی ھەستپێکراوی یەکتر دەناسنەوە کە لە گرووپەکانی دیکە جیایان دەکەنەوە. ئەو تایبەتمەندییانە دەتوانن کۆمەڵە ھاوبەشەکانی نەریت، ڕەچەڵەک، زمان، مێژوو، کۆمەڵگا، نەتەوە، ئایین، یان مامەڵەی کۆمەڵایەتی لە ناوچەی نیشتەجێبوونیان لەخۆ بگرن.

## سەرچاوەکان

پۆل:نەتەوە
نارەوان (دار)

نارەوان، بناو ، دارنزە یان دارەڕەش  بە ئینگلیزی (Beech) بە عەرەبی (الزان)   سەر بە بنەماڵەی (*Faguceae*)ە كە داری  بەڕوو (Quercus)  و شابەروو (Castanea) دەگرێتەوە.

نارەوان دارێكی دەوڵەمەند و گرنگە لە دارستانەکانی جیهاندا لەو ژمارەیەش نزیکەی ١٣ جۆر لە ناوچە جیاوازەکانی  دەستنیشانکراون. هەریەکێک لەو جۆرانە، لەگەڵ ئەوەی پێک دەچن  بەڵام لە شێوەو تایبەتمەندی دا جیاوازن .

لە دەشتەکاندا  بە دەگمەن دەڕوێ، بەڵام لە ناوچە شاخاویەكاندا زۆرە. لە كوردستان بە هۆی بڕینەوەو سووتاندنی بەردەوام  كەم بووە. خۆی دارێكی سێبەردۆستە و هەر بۆیە گەڵاکانی زۆرن. نەمامەكانی  بەهۆی سەرماوە  بەتایبەت بە سەرمای بەهار گەڵاکانی هەڵدەوەرن، گەرمای زۆریش زیانی بۆی هەیە. لە شوێنی سارددا بە باشی گەشە ناکات، بەڵام لە شوێنی گەرمدا باشتر دەردەکەوێت. داری رەش ڕەگی قووڵی هەیە  تەمەنی بەری (گوێزدان)ی ئەم دارە  پەیوەستە بە شوێنەكەی لە لێڕە چڕەکاندا لە تەمەنی ٦٠ بۆ ٨٠ ساڵیدا دێتە بەر ، بەڵام لە شوێنی تری كراوە  لە ٤٠ بۆ ٥٠ ساڵ  لە خاکە باشەکاندا ٥ یان ٦ ساڵ جارێک بەری زۆر دەدات و لە کەشوهەوای نالەباردا ١٥ ساڵ جارێک . بەرەكەی ٥ بۆ ٧٪ زەیتی تێدایە. بەژنی ئەم دارە زۆر بەرز دەبێتەوە و دەگاتە ٣٥ مەتر و تیرەکەی دەگاتە ١.٥ مەتر. تەمەنی ٢٠٠ بۆ ٢٥٠ ساڵە.

## بەکارهێنانى
تەختی داری رەش بۆ دروستکردنی دەرگا و پەنجەرە، ڕێڕەوی شەمەندەفەر, مێز، کورسی، قەنەفە،  و هتد بەکاردێت، و بەکارهێنانی زیاترە لە دارەکانی تر.
شیلەى گەڵای دارەڕەش (بناو) بەسوودە بۆ سارێژکردنى برین و زامى مارگەزستن.

## سەرچاوە

# ویكیپیدیای كوردی (لاتینی) https://ku.wikipedia.org/wiki/Narewan

پۆل:دارە ڕازاوەکان
پۆل:فندقی و تۆوە خۆراکییەکان
پارەی نەخت

260px|وێنۆک|چەپ|دراو و سکەی جۆراوجۆر
لە ئابووریدا، **پارە نەخت** ()بریتییە لە شێوەی فیزیکی پارە وەک دراو و سککە.

لە ژمێریاری و ژمێریاری داراییدا، پارەی نەخت بریتییە لە سەروەت و سامانی جارەکی کە لە دراو یان ھاوتاکانی دراو پێکدێت کە دەتوانرێت دەستبەجێ یان نزیکەی دەستبەجێ دەستی پێبگات (وەک لە حاڵەتی ژمێریاری بازاڕی پارەدا).

## سەرچاوەکان

پۆل:پارە
تەندروستی ژنان

230px|وێنۆک|ھێمای تەندروستی ژنان
**تەندروستی ژنان** لە زۆر ڕووی ناوازە لە تەندروستی پیاوان جیاوازە. تەندروستی ژنان نموونەیەکە لە تەندروستی کۆمەڵگا، تەندروستیی لەلایەن ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانییەوە بە «دۆخێکی تەواوی تەندروستیی جەستەیی و دەروونی و کۆمەڵایەتییە، نەک تەنھا نەبوونی نەخۆشی یان کەمئەندامی» پێناسە دەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:تەندروستیی ژنان
ئاڵای ژاپۆن

**ئاڵای نیشتمانیی [[ژاپۆن]]** ئاڵایەکی سپی چوارگۆشەیە و دیسکێکی گەورەی سووری ھەیە کە خۆر دەنوێنێت لە ناوەڕاستدا. ئاڵاکە بە فەرمی بە "نیشووکی"  (日章旗) ناسراوە کە بە زمانی ژاپۆنی بە واتای **"خۆری ھەڵھاتوو"** دێت، بەڵام بە شێوەیەکی گشتی بە "ھینۆمارو"  (日の丸) ناسراوە کە بە واتای "ئاڵای ژاپۆن" دێت.

ئەم ئاڵایە بەپێی یاسای تایبەت بە ئاڵای نیشتمانی و سروودی نیشتمانی وەک ئاڵایەکی نیشتمانی پەسەندکرا، کە لە ١٣ی ئابی ١٩٩٩ ڕاگەیەندرا و کاری پێکرا. ھەرچەندە پێشتر ھیچ یاسایەک ئاڵای نیشتمانی دیاری نەکردبوو، بەڵام ئاڵای ھینۆمارو بە ئاڵای نیشتمانی ژاپۆن دانرا. لە ساڵی ١٨٧٠دا دەزگای میری لە سەرەتای سەردەمی مێیجی دوو فەرمانی دەرکرد کە بەکارھێنانی ھینۆمارو وەک ئاڵای نیشتمانی ژاپۆن پشتڕاستکردەوە. لە ٢٧ی شوباتی ١٨٧٠ فەرمانی ژمارە ٥٧ دەرچوو کە پەسەندی بەکارھێنانی ئاڵاکە وەک ئاڵای نیشتمانی کەشتییە بازرگانییەکانی ژاپۆن دەکات و لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٨٧٠ فەرمانی ژمارە ٦٥١ دەرچوو کە پەسەندی بەکارھێنانی وەک ئاڵای فەرمی ژاپۆنییەکان دەکات لە ھێزی دەریایی. لە ساڵانی یەکەمی داگیرکردنی ژاپۆن لەلایەن ئەمریکاوە لە دوای جەنگی جیھانیی دووەمدا سنووردارکردنێکی توند بۆ بەکارھێنانی ھینۆمارو دانرا، بەڵام دواتر سووککرا.
## سەرچاوەکان

پۆل:ئیمپڕاتۆریەتی ژاپۆن
پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان
پۆل:ھێما نیشتمانییەکانی ژاپۆن
ڕیچاردی یەکەم

**ڕیچاردی یەکەمی ئینگلتەرا** (٨ی ئەیلوولی ١١٥٧ – ٦ی نیسانی ١١٩٩) پاشای شانشینی ئینگلتەرا بوو لە نێوان ساڵانی ١١٨٩ ھەتاوەکو مردنی لە ساڵی ١١٩٩. ھەروەھا وەک دووکی نۆرماندی و ئاکویتانیا و گاسکۆنی فەرمانڕەوایی کردووە، و ھەروەھا گەورەی قوبرس، پۆیتیێرس، ئەنجۆ، مەین و نانتس بوو، و لە ھەمان سەردەمدا شای بەریتانیا بووە. ئەو سێیەم کوڕ لە پێنج کوڕی پاشا ھێنری دووەمی ئینگلتەرا و دایکی ئێلینۆری ئاکویتانی بوو. ڕیچارد بە ڕیچاردی دڵی شێر ناسراوە بەھۆی ناوبانگەکەیەوە وەک سەرکردەیەکی سەربازی گەورە.لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا، ڕیچارد فەرماندەیی سوپای خۆی وەرگرت، شۆڕشەکانی لە پۆیتۆ لە دژی باوکی خستبووە گڕ. ڕیچارد فەرماندەیەکی گرنگی مەسیحی بووە لە سەردەمی جەنگی خاچپەرستیی سێیەمدا، سەرکردایەتی ھەڵمەتەکەی کردووە دوای ڕۆیشتنی فیلیپی دووەمی فەرەنسا و سەرکەوتنی بەرچاوی لە بەرامبەر ھاوتا موسڵمانەکەی سەرکردە سەڵاحەددینی ئەییووبی بەدەستھێناوە، ھەرچەندە پەیمانی ئاشتی کۆتایی پێھێنا و کۆتایی بە ھەڵمەتەکەی ھێنا و نەیتوانی قودس بگرێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١١٥٧
پۆل:مردووانی ١١٩٩
پۆل:ئەفسانەکانی سەدەی ناوەڕاست
ئەبوو دوجانە

وێنۆک
**دەبوو دوجانە سیماک کوڕی خەرەشە** ھاوەڵی پێغەمبەر بووە و شمشێربازێکی لێھاتوو بووە کە لە گێڕانەوەی فەرموودەکاندا لە شەش کۆمەڵە فەرموودەی سەرەکی ئیسلامی سوننەدا باسکراوە.

## ژیاننامە
ئەبوو دوجانە لە دایکبووی سیماک کوڕی خەرەشە، ئەندامی عەشیرەتی بەنی سەعیدە لە ئەنسار بووە.

ئەبوو دوجانە بەشداری لە گەشتی سەربازی حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب کرد، لەوێ ڕووبەڕووی ھێزەکانی دەبوو جەھل بووەوە، بەڵام بەھۆی دەستێوەردانی لایەنی سێیەم بە ناوی مەجدی کوڕی عەمر، ھەردوولا بەشداری شەڕیان نەکرد.

لە کاتی جەنگی ئوحودا، ئەبوو دوجانە 'سەرپۆشە مەرگەکەی لەبەردا بوو، کە سەرپۆشێکی سوور بوو کە ئاماژەیە بۆ شەڕکردن تا مردن. پێغەمبەر کە سەرکردایەتی شەڕەکەی کرد، بە شێوەیەکی شەخسی شمشێرێکی بە ئەبوو دوجانە دا و ڕێنمایی کرد بەکاریبھێنێت تا شمشێرەکە دەشکێت، یان دەچەمێتەوە. لەگەڵ دەستپێکردنی شەڕەکەدا، ئەبوو دوجانە ھێرشی کردە سەر ھێڵەکانی دوژمن و سەربازێکی موشریکی لە خێڵی بەنو ئەسعەد بە ناوی عەبدوڵڵای کوڕی حومەید ئەلحەریس کوشت. بەردەوام بوو لە ھێرشەکەی و ڕووبەڕووی ھیند کچی عوتبە بووەوە، بەڵام خۆی لە ھێرشکردنە سەری بەو شمشێرەی پێغەمبەر پێی بەخشیبوو خۆی بپارێزێت و وتی کە نامەوێت بە خوێنی ژنێک پەڵەی لێبکەم. زوبەیر کوڕی عەوام ئەم ڕووداوەی لە گێڕانەوەی ئیبن ئیسحاقدا تۆمار کردووە. ئازایەتی ئەبوو دوجانە وەکو ئازایەتی حەمزەی کوڕ عەبدولموتەلیب وایە، ورەی ھێزە موسڵمانەکانی لە قۆناغی سەرەتایی شەڕەکەدا بەرزکردەوە، کە سوپای قوڕەیشیان لەناوبرد.

بەڵام شەڕەکە بە قازانجی قوڕەیشەکان گۆڕا کاتێک ھێزی سوارچاکەکانی بە سەرۆکایەتی خالید کوڕی وەلید لە پشتەوە ھێرشیان کردە سەر موسڵمانان ڕیزەکانیان دابەش کرد. لەم ساتە گرینگەدا پێغەمبەر لە سوپا جیا دەبێتەوە و زوبەیر لەگەڵ ئەبووبەکر و تەلحە و حاریسی کوڕی سەما ئەڵقەیەکی دەرەوەی پاراستنیان لە دەوری خۆیان پێکھێنا، لەکاتێکدا ئەڵقەی ناوەوە لەلایەن عومەر و عەلی و ئەنەسی کوڕی نەدرە و و ئەبوو دوجانە پڕکردەوە. ئەبوو دوجانە لەکاتی پاراستنی پێغەمبەر لە تیرەکانی قوڕەیش تووشی چەندین برین بوو لە پشتیدا. ھەندێک لە سەربازە موسڵمانەکان وەک کەعبی کوڕی مالیک، بە بیستنی دەنگۆی کوژراوی پێغەمبەر دڵەڕاوکێیان گرت، و لەسەر ئەبوو دوجانە کز بوو بۆ ئەوەی پشکنین بکات، دواتر بۆیان دەرکەوت کە پێغەمبەر ھێشتا لە ژیاندایە. پاشان پەیوەندییان بە ھێزە موسڵمانەکانەوە کردەوە و لەگەڵ چەند کەسانی دیکەدا بەشێوەی گرووپ بوونەوە. دواجار شەڕەکە کۆتایی ھات کاتێک پێغەمبەر و سوپاکەی پاشەکشەیان کرد بۆ شاخی ئوحود و پێغەمبەر لێدانی کۆتایی بە فڕێدانی شمشێرێک لە سوارچاکێکی قوڕەیشی بە ناوی ئوبەی کوڕی خەلەف دا.

ئەبوو دوجانە گێڕاوەتەوە و لە زۆرێک لە فەرموودەکاندا وێنا کراوە.

لە فەرموودەکانی تردا باسی ئەبوو دوجانە کراوە لەوانە سەحیحی بوخاری و سەحیح موسلیم. دۆزرایەوە کە لەلایەن ئەنەسەوە خواردنەوەیەکی (کحول) پێشکەش دەکرێت ھێشتا خواردنەوە کحولییەکان قەدەغە نەکرابوو کە شانبەشانی ئەبو سوھەیل لە خورمای نەپێگەیشتوو و پێگەیشتوو دروست کراوە. کاتێک قەدەغەکردن لەسەر خواردنەوە کحولییەکان ھات، ئەنەس بەپەلە خواردنەوەکەی فڕێیدا.

## مردن
ئەبوو دوجانە لە شەڕی یەمامە لە ساڵی ٩ی کۆچی (٦٣٢)دا تووشی برینێکی سەخت بوو، یەکێک بوو لەو دوو جەنگاوەرەی کە ئیدعای کوشتنی موسەیلیمەی دڕۆزنیان دەکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٦٣٢
وڵاتانی شام

**وڵاتانی شام** (عەرەبی: بلاد الشام، یۆنانی: Συρία) ناوی ناوچەیەکی مێژوویییە کە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوین لە ڕۆژاوای ئاسیا، بە شێوەیەکی بەرفراوان ھاوواتای '''شامە'''. ھاوواتاکانی تر بریتین لە **سووریای گەورە** یان **سووریا-فەلەستین**. سنووری ھەرێمەکە بە درێژایی مێژوو گۆڕانی بەسەردا ھاتووە. لە سەردەمی ئێستادا بە تەنیا دەستەواژەی «سووریا» بۆ ئاماژەدان بە کۆماری عەرەبی سووریا بەکاردێت.
## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆژھەڵاتی نزیکی دێرین
پۆل:جوگرافیای ئوردن
پۆل:جوگرافیای سووریا
پۆل:جوگرافیای ڕۆژاوای ئاسیا
پۆل:جوگرافیای ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان
پۆل:مێژووی قوبرس
پۆل:مێژووی پارێزگای خەتای
پۆل:مێژووی ئیسرائیل
پۆل:مێژووی لوبنان
پۆل:مێژووی فەلەستین
پۆل:مێژووی تورکیا
پۆل:مێژووی شام
پۆل:شام
پۆل:ڕۆژھەڵاتی نزیک
پۆل:بزاڤە سیاسییەکان
پۆل:سیاسەتی سووریا
پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا