open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
حەمزەی کووفی

ئەبوو عیماڕە **حەمزە کوڕی حەبیب کوڕی عیماڕە کوڕی ئیسماعیل کووفی** ناسراو بە **زەییات**، ()، یەکێک لە حەوت ئیمامەکانی قیڕائات، لە ٨٠ی کۆچی لە دایک بووە و لە ١٥٦ یان ١٥٨ لە حولوان کۆچی دوایی کردووە.
دەگووترێ ئەو سەحابەی دیوە بۆیە لەوانەیە یەکێک بێت لە تابیعینەکان، لای چەند کەسێ خوێندوویەتی لەوانە ئیبن دەبی لەیلا و سولەیمانی ئەعمەش و حومڕان بن ئەمین و بێجگە لەوانەش، زۆریش لای ئەو خوێندوویانە، وەک کیسائی و سولەیم بن عیسا، لێشیان گێڕاوەتەوە، بەناوبانگترینیشیان ھەردوو ئیمام خەلەف و خەللاد، ئەو دووانەش ھەر لە سولەیم بن عیسا قیڕائەتەکەی حەمزەیان وەرگرتووە.
دەگووترێ ئەو لەبەر ئەوە بە *زەییات* ناسراو بوو چونکە ئەو زەیتی لە عێڕاقەوە بۆ حولوان دەبرد لەوێش گوێز و پەنیری دەھێنا.

## سەرچاوەکان
* پەرتووک: سیر اعلام النبلاء-شەمسەددین زەھەبی-بەرگی حەوتەم-لاپەڕە:٩٠
* پەرتووک:وفیات الاعیان-ئیبن خەلەکان-بەرگی دووەم-لاپەڕە:٢١٦
* الامام حمزە الکوفی
* شبکە الالوکە

پۆل:مردووانی ٧٧٢
مستەفا مەولوودی

**مستەفا مەولوودی** کەسایەتیی سیاسی و سکرتێری پێشووی گشتیی حیزبی دێموکڕاتی کوردستانە. ناوبراو لە ڕێکەوتی ١٥ی ژانویەی ٢٠١٧ دا و دوابەدوای دەست لە کار کێشانەوەی خالید عەزیزی لەلایەن کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکڕاتی کوردستانەوە بۆ ئەو پۆستە دەستنیشان کرا. لە کۆنگرەی ١٧ی ئەو حیزبە، خالید عەزیزی دووبارە لە جێگای ئەو بە سکرتێری گشتی ھەڵبژێردرایەوە.

## ژیاننامە
لەدایکبووی ساڵی ١٣٣٧ی ھەتاوی (١٩٥٨ی زایینی) گوندی ماسوێ سەر بە شاری نەغەدەیە

## خوێندەواریی
دەرچووی بەشی یاسا لە زانکۆی کۆیە

## چالاکیی سیاسی
مستەفا مەولوودی لە ساڵی ١٩٧٩(١٣٥٨ی ھەتاوی) وەک پێشمەرگە ھاتە ڕیزی حیزبی دێموکڕاتی کوردستان. لە کۆنگرەی حەوتەوە ئەندامی ڕێبەریی حیزبی دێموکراتی کوردستانە. لە کۆنگرەی دوازدەوە بووە بە ئەندامی دەفتەری سیاسیی. لە کۆنگرەی چواردەوە وەکوو جێگری سکرتێری حدک دیاریکراوە. لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ دا لەلایەن کۆمیتەی ناوەندییەوە بە سکرتێری حیزبی دێموکڕاتی کوردستان دەستنیشان کراوە، دوای ئەوەی خالید عەزیزی وازی لەو پۆستە ھێنا. کۆنگرەی ١٧ی حیزبی دێموکڕاتی کوردستان لە ڕۆژی ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ (٢٠ی خەزەڵوەری ١٣٩٨ی ھەتاوی) دووبارە خالید عەزیزی وەکوو سکرتێری گشتی ھەڵبژاردەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:کەسایەتییە سیاسییەکان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان
پۆل:زیندووان
ھارد ڕۆک

**ھارد ڕۆک** (ئینگلیزی: Hard rock) چەشنێکی ناسراوی مۆسیقای ڕۆکە کە لەساڵی ١٩٦٠ەکاندا ھاتە بوون، لەگەڵ گەراژ، سایکیدێلێک و بلووز ڕۆکدا. ئەم چەشنی مۆسیقایە ناسراوە بە بەکارھێنانی دەنگی (گۆرانیبێژیی) سەخت، گیتاری کارەبایی شێواو، گیتاری بەیس، تەپڵ و زۆربەیجاریش ھاوڕێیەتی دەکرێت بە پیانۆ و کیبۆرد.

ھارد ڕۆک بووبە جۆرە چەشنێکی بەناوبانگ لە ساڵی ١٩٧٠کاندا، کاتێک گرووپی وەک لێد زێپلین، زە ھوو، کوین، بلاک سەبات، دییپ پرپڵ، ئەیرۆسمیت، ئەی سی/دی سی و ڤان ھالێن دروست بوون. لە ١٩٨٠کاندا، ھەندێک لە گرووپەکان لە ھارد ڕۆک دوورکەوتنەوە و گۆڕان بۆ پۆپ ڕۆک، لەکاتێکدا ھەندێکیان گەڕانەوە سەر چەشنە کۆنەکەیان.
## پەراوێزەکان

پۆل:چەشنەکانی مۆسیقای ڕۆک
ئۆکسفۆرد

**ئۆکسفۆرد** (. شارێکی وڵاتی ئینگلتەرایە، دەکەوێتە بەشی باشووری خۆرھەڵاتی وڵاتەکە. کە ژمارەی دانیشووانی ١٥٩٫٩٩٥ بە ٥٢مین گەورەترین شاری شانشینی یەکگرتوو دادەنرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکان
پۆل:شارەکانی ئینگلتەرا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەم
بات

280px|وێنۆک|ڕۆیال کریسکێت لەشاری بات

**بات** (). شارێکی وڵاتی ئینگلتەرایە، کە بەشاری باڵەخانە-ڕۆمانیەکان دەناسرێت. وە ژمارەی دانیشوانی شارەکە 
88,859 کەسە.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

----

پۆل:شارەکان
پۆل:شارەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:شارەکانی ئینگلتەرا
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئینگلستان
جیھان ئارا پاوەیی

**جیھان ئارا خانمی پاوەیی** یان **جیھان ئارا خاتونی پاوەیی** (بە فارسی: جھان‌آرا خانم پاوەای) (لەدایکبوون: ١٢٧٥ کۆچی (١٨٥٩ ز) - مردن: ١٣٢٩ کۆچی (١٩١١ ز)) کچی مەلا نەشئەتی پاوەیی، و ھاوسەری یەکەمی عەلی ئەکبەرخانی شەرەفولمولکی ئەردەلانی، شاعیری کورد بوو کە بە شێوەزاری ھەورامی ھۆنراوەی وتووە.

جیھانارا خانم، خوشکی ئاغا عینایەت ناسراو بە «ھیدایەتی» یە کە ئاغای برایشی ھۆنراوەنووسێکی بەناوبانگ بووە. جیھان لەلای باوکی خوێندوویەتی و پاشان مامۆستای تایبەتی بووە. جیھانئارا ماوەیەک ھاوسەری عەلی ئەکبەر ئاغای شەرەفولمولکی ئەردەڵانی بووە. دوای ئەوە لەگەڵ ئەودا لە یەک جیادەبنەوە، شوو دەکات بە حەبیبوڵڵا خانی‌ باوه‌جانی جافی جوانڕۆ.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:خەڵکی پاوە
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی ژن
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی گۆرانی
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٩
پۆل:مردووانی ١٩١١
پۆل:موسڵمانانی ئێرانی
پۆل:موسڵمانانی کورد
پۆل:خەڵکی جوانڕۆ
وێستگەی سیئۆل (فیلم)

**وێستگەی سیئۆل** (بە زمانی کۆری: 서울역) فیلمێکی ئەنیمێی زۆمبیی کۆریای باشوورە لە دەرھێنانی یۆن سانگ-ھۆ کە لە ڕێکەوتی ١٨ی ئابی ٢٠١٦دا بڵاوبووەتەوە. فیلمەکە ڕیو سیۆنگ-ریۆنگ، شیم ئون-کیونگ، و لی جوون وەک کاراکتەرە سەرەکییەکان دەردەخات. ھەروەھا ئەم فیلمە لە فێستیڤاڵی ٢٠١٦ی ئێدینبەردا نمایشکراوە.

## چیرۆک
لە دەوروبەری وێستگەی سیئۆل، پیاوێک کە لەخەوێکی قورسدایە دەبێتە دەستپێکەری وێرانەی جەنگی زۆمبی. لە نێوان ئەمەدا، ژنێکی ھەرزەکاری ھەڵھاتوو دەبێت خۆی لە جیھانێکدا بپارێزێت کە ئەم وەک زیایە دەبینێت. چیرۆکەکە لە نێوان دوو کاراکتەری سەرەکی دەوران دەکات: سوک-گیو (دۆبلاژی دەنگی: ڕیو سیۆنگ-ریۆنگ) باوکێک کە بەدوای کچە ھەڵھاتووەکەیدا دەگەڕێت (ھای-سون، دۆبلاژی دەنگی: شیم ئون-کیونگ)، و پاشان بۆی دەردەکەوێت کە کچەکەی بووە بە سۆزانی. کاتێک کە نزیکن لەوەی بە یەکدی شادببنەوە، پەتای زۆمبی لە سیئۆل بڵاودەبێتەوە.

فیلمەکە لەبەردەم باڵەخانەی وێستگەی تێرمی ناڵی سیئۆلدا دەست پێ دەکات کاتێک کە پیاوێکی خوێناوی دەکەوێت. کوڕێکی ھەرزەکاری بە مۆدەش، لە ناوەڕاستی گێڕانەوە بۆ ھاوڕێکەیەتی کە چۆن بڕوای بە چاودێری تەندروستی جیھانی ھەیە، دێتە پێشەوە بەڵام کاتێک دەبینێت تەنھا پیاوێکی بۆناوی ھەژارە جێیدەھێڵێت. برا بچووکی ئەو پیاوە پیرەی کە لەسەرە مەرگدایە دێت و دەڕوا و داوای ھاریکاری لە خەڵک دەکات، بەڵام خەڵک پشتگوێی دەخەن. بە درێژییەکەی، ئیشکەرەکان مۆڕەی لێدەکەن، و پۆلیسیش لێی تووڕەدەبن، و پاشانیش لەلایەن چەقاوەسووەکانەوە بەتووندی لێی دەدرێت.

ھەر بەزوویی پیاوە پیرەکە دەبێت بە زۆمبییەکی خوێنمژی دڕندە، کە ئاژاوەیەک دروست دەکات بە ھەموو وێستگەکەدا بڵاو دەبێتەوە، یەکەم جار لەنێوان ئەوانەی لە ڕاڕەوەکاندا وەستاون و پاشان ھەموو ئەوانەی دەوروپشتی تێرمیناڵەکە. یەکسەر دوای یەکەم دیمەنە پاڵەوانی چیرۆکەکە دەردەکەون. ھای-سون کە بە تازەیی لە ژیانە کۆنەکەی کە وەک نیمچە کۆیلەیەک لە تیاتریۆیەکدا کاری دەکرد ڕای کردووە، و ئێستاش لەگەڵ ھاوڕێ کوڕە بێکەڵکەکەیدا بە ناوی کی-ونگ (دۆبلاژی دەنگی: لی جوون) دەژی کە بیرو ھۆشی بۆ پەیاکردنی پارە تەنھا لای ئەوەیە ھای-سون وەک سۆزانییەک لەسەر تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بناسێنێت. دوای بەرپەرچدانەوە لەسەر ئەمە، کەپڵەکە جیا دەبنەوە و لە ناو ئەو ئاژاوەیەی لە وێستگەی سیئۆلەوە پەیدا دەبێت ون دەبن. ھای-سون تووشی بەزمێکی خوێناوی دەبێت لە وێستگەی پۆلیسەکە و تەنھا بەڕێکەوت ڕزگاری دەبێت، لەکاتێکدا گەڕانی کی-ونگ بۆ ھای-سون بە دەرکەوتنی سوک-گیو دەوەستێت.

## ڕۆڵەکان
* ڕیو سیۆنگ-ریۆنگ لە ڕۆڵی سوک-گیو
* شیم ئون-کیونگ لە ڕۆڵی ھای-سون
* لی جوون لە ڕۆڵی کی-ونگ

## سەرچاوەکان
https://en.wikipedia.org/wiki/Seoul_Station_(film)

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەنیمێ
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠١٦
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کۆری
پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور
پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەو فیلمانەی لە سیئۆڵ داندراون
کوردانی سوێد

**کوردانی سوێد** یان **کوردان لە سوێد** بەو کۆمەڵە کوردە دەوترێت کە لە کوردستانەوە چوون بۆ وڵاتی سوێد و لەوێدا نیشتەجێبوون. کە زۆرینەیان دانیشتووی شارەکانی *ستۆکھۆڵم* و *ئوپسالا*ن.

کوردانی سوێد لە ساڵی ٢٠٠٤دا یانەی تۆپی پێی داڵکوردیان پێکھێنا.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:سویدییەکانی بە ڕەگەز کورد
پۆل:کورد
پۆل:کوردەکانی سووید
مایک پێنس

**مایکڵ ریچەرد "مایک" پێنس** ()، لەدایکبووی ٧ی حوزەیرانی ١٩٥٩. کەسێکی سیاسی ئەمریکییە کە ئێستا ٤٨مین جێگری سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکانە لەوەتەی کانوونی دووەمی ٢٠١٧. هەروەها ٥٠مین پارێزگاری ئیندیانا بوو لە ٢٠١٣ تا ٢٠١٧. لە کۆڵومبس، ئیندیانا لەدایکبوو و گەورە بوو. **پێنس** دەرچووی زانکۆی هانۆڤەرە بەشی یاسا.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Mike Pence

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
بارکۆد (فیلم)

**بارکۆد** () فیلمێکی فارسی زمانی کۆمیدی و ھەستبزوێنە. لە دەرھێنان و بەرھەمھێنانی مستەفا کیایییە و نوسینی مستەفا کیایی و میھیار شارۆخییە، بارکۆد لە سیو چوارەمین فیستیڤاڵی فەجر نمایشکرا و پێشوازییەکی زۆر باشی لێکرا.

## چیرۆک
حامید (بەھرام ڕادان) کوڕێکی گەنجە کە دەڕوات بۆ چاوپێکەوتنی کار و چیرۆکی ژیانی خۆی بۆ خاوەنکارەکە دەگێڕێتەوە کە پڕە لە ڕوداوی سەیر و سەمەرە، دواتر خاوەنکارەکە تێدەگات چیرۆکی ژیانی حامید پەیوەندی بە ڕابردوی ئەویشەوە ھەیە. حامید ھاوڕێیەکی ھەیە بە ناوی میلاد (موحسین کیایی) کە لە ڕێگەی ساختەچێتی و ئینتەرنێتەوە پارە پەیدا دەکات و لە تێکڕای پلانەکەی حامیددا ڕۆڵێکی گرنگی ھەیە. ڕوداوەکانی ئەم فیلمە لە کۆتایییەوە دەست پێدەکەن کە ئەم حاڵەتە لە سینەمای ئێراندا شتێکی دەگمەنە

## داھات و خەڵات
فیلمی بارکۆد لە ڕوی داھاتەوە سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێناو توانی زیاد لە لە ١١ میلیارد تمەن کۆبکاتەوە و ببێتە بە پێنجەمین پڕفرۆشترین فیلمی ئێرانی ساڵی ٢٠١٥، ھەروەھا لە ڕوی خەڵات و فیستیڤاڵەکانیشەوە پێشوازییەکی باشی لێکراو لە فیستیڤاڵی فەجر وەکو کۆمیدیترین فیلم دیاریکرا لە لایەن بینەرانەوە و سێیەمین فیلمی بینەران

## کاست
* بەھرام ڕادان
* موحسین کیایی
* سەحەر دەولەتشاھی
* ڕەزا کیانیان
* بەھارە کیان ئەفشار
* بابەک بێھشاد
* پژمان بازغی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥
پۆل:فیلمە فارسییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی
داگیرکەری ئەورووپا لە ئەمریکا

470 × 623px|وێنۆک|نەخشەی داگیرکەرانی ئەورووپایی لە ئەمریکابەشێوەیەکی گشتی **داگیرکەری ئەورووپا لە ئەمریکادا** لە ساڵی ۱٤۹۲ دەستی پێ کردووە. هەر چەن کۆنیی ناوچەیەک لە پارێزگای نیوفاندلند و لابرادور دەگیێتە ساڵی۱۰۰۰ی زایینی و تەنیا ناوچەی نیشتەجێیی وایکینگەکان جگە لە گرینلەند لە کانادا و ئەمریکای باکوور بووە.
لە ساڵی ۱۹٤۷ی زایینی کریستۆفەر کۆڵومبس سەرۆکی شاندی ناردراوی ئیسپانیا بۆ بازەرگانی لە ڕێگای ئوقیانووس بۆ ئەمریکا سەفەری کرد.
بەزوویی و دوای ئەو، دۆزینەوە و داگیرکەری ئەمریکا لە لایەن ئەورووپاییەکان دەستی پێ کرد.
دۆزینەوە سەرەتاییەکان لە کەنارێنی دەریای کاریبی و دووڕگەکانی هیسپانیولا، پورتوریکو و کووبا دەستی پێ کرد و دوای ئەوە لە تەواوی ناوچەکانی ئەمریکای باکوور و ئەمریکای باشور درێژە درا.
ساڵی ۱۹٤۷ جان کابوت (خەڵکی ڤێنیز) نێردراوی پاوشایی ئێنگلستان، گەیشتە کەنارێنەکانی ئەمریکای باکوور و ساڵێکیش دوای ئەو کلمب لە سێیەمین سەفەری خۆیدا گەیشتە ئەمریکای باشوور.
فەڕانسە زۆرتری ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی ئەمریکای باکوور و بڕێک لە دووڕگەکانی دەریای کارائیبی هێنا ژێردەستەڵاتی خۆی. پورتوگالیش داگیرکردنی خۆی لە بڕەزیل پێک هێنا.
ئاخری تەواوی نیوگۆی ڕۆژاوا کەوتە ژێر دەستەڵاتی فەرمانڕەواییگەلی ئەورووپایی کە‌  گۆڕانکاریگەلێکی بەرچاوی، لە دیمەنی سروشتی، جەماوەر و ژیانی گیاکان و گیانەوەرەکان پێک هێنا.
## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای فارسی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مێژووی ئیستیعمار
پۆل:مێژووی دانیشتووانی سەرەکیی ئەمریکاکان
پۆل:مێژووی ئەمریکای ناوەندی
پۆل:مێژووی ئەمریکای باکوور
پۆل:مێژووی ئەمریکای باشوور
پۆل:مێژووی کاریبی
پۆل:مێژووییە ئەمریکییەکان بەپێی بابەت
پۆل:چاندی ڕۆژاوایی
فۆرڤۆ

**فۆرڤۆ** (Forvo.com) وێبگەیەکی ھاوبەشە بۆ گۆکردن(pronunciation) و دەربڕینی وشە و دەستە وشەکان بە ھەموو زمانە زیندووەکانی دنیا، ئامانج لەم کارە ئامادەکردنی فەرھەنگێکی دنگدارە بۆ زمانەکان و ھەروەھا بە ئامانجی ئاسانکاری فێرکاری و فێربوونی زمانەکان بۆ ئەوانەی تامەزرۆی فێربوونی زمانن دامەزراوە و شێوازی گۆ کردنی وشەکان لە زمانگەلی جۆراوجۆر دەخاتە بەردەستی بەکارھێنەران. پڕۆژەی فۆرڤۆ پرۆژەیەکی ھاوبەشە و ھەمووان دەتوانن بە خۆڕایی لەم وێبگە ببن بە ئەندام و گۆکردن و دەربڕینی وشەکان بە زمانی دایکی خۆیان تۆمار بکەن. جێگەی ئاماژەیە خاوەنی فۆرڤۆ کۆمپانیای میدیایی فۆرڤۆ لە سەن سباستیەنی ئیسپانیایە. ھەروەھا فۆرڤۆ گەورەترین وێبگەی ڕێنمای گۆکردنی وشەکان لە سەر تۆڕی ئینتەرنێتە و ھەموو وشە و دەستە وشەکانی ناو ئەم وێبگەیە لە لایەن بەکارھێنەرانی زمانی دایکییەوە تۆمار و گۆ کراوە.
زمانی کوردیش وەک یەکێک لە زمانەکانی ئەم وێبگە تۆمارکراوە و ئاخێوەرانی کوردزمان دەتوانن ببن بە ئەندام و پەرە بە بەشی کوردییەکەی بدەن.

## سەرچاوەکان

* [//en.wikipedia.org/wiki/Forvo ویکیپیدیای ئینگلیزی]

## بەستەرە دەرکییەکان
* فۆرڤۆ

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دەنگناسی (زمانەوانی)
پۆل:وێبگە پەروەردەیییەکان
پۆل:بەشی پێداچوونەوە
بەھلولاوا

**بەھلولاوا** گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی زەنگەبار، ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت، شارستانی پۆلدەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

**بەھلولاوا** ناوەندی گوندستانی زەنگەبارە.

## ناو

## جوگرافیا

**بەھلولاوا** لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تەپەباشی پۆرناک و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەرەجالو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ 
گوندی ساختمان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سنیق.

## دانیشتوان

* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٣٨٣) کەس و (٣٠٤) خێزان بووە.
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان لە نەتەوەی کوردن.
* بە زمانی کوردی شێوەزاری کرمانجی دەدوێن.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی گوندەکانی پۆلدەشت

## پەراوێزەکان

پۆل:شارستانی پۆلدەشت
پۆلدەشت
پۆلدەشت
پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
خان تەختی

**خان تەختی** یەک لە گوندەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا لە ئێران و سەر بە شارستانی سەڵماسە.  دانیشتوانی ئەم گوندە پێکهاتووە لە ئازەری.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ناوچەی گەشتیاریی مەیگۆڕێ

[200px|وێنۆک|ئەشکەوتی [خاڵۆ حوسێن کۆکەن]]

**ناوچەی گەشتیاری مەیگۆڕێ** (بە فارسی: منطقه توریستی یا گردشگری میگوره، بە ئینگلیزی: Maygoreh Tourist Area) ناوچەیێکی گەشتیاریی سەربەشاری بانەوڕێ لە شارستانی پاوەیە کە بە هۆی بوونی ئەشکەوتی خاڵۆ حوسێن کۆکەن زۆر ناسراوە و ساڵانە خەڵکێک زۆر لە سەرانسەری جیهان سەردانی ئەکات. ئەم ناوچە شوێنێکی خۆش کەش و ‌هەوا، سەرسەوز و پڕ کانی و ئاوە کە هەروەها هاوینەهەواری تیرەی ئیمامیە. لە دەوروبەری ئەم ناوچەیە، چیاکانی شاھۆ و ئاتەژگە بوونیان هەیە.

## سەرچاوەکان
* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «منطقه گردشگری میگوره»، ویکیپیدیای فارسی (٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:پارێزگای کرماشان
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە
ڕۆمانی کەمانجەژەن

ئەدەبی نووسراوی کوردی لە زەمینەی تەنز و گاڵتەدا بەداخەوە زۆر دەوڵەمەند نیە؛ ژمارەی ئەو بەرهەمانەی کە لەم ژانرەدا خوڵقاون و بایەخی ئەدەبی و هونەری‌یان هەیە، لە ژمارەی ئەنگوستەکانی دەست زیاتر نین. یەکێ لەم بەرهەمە کەمانە، ڕۆمانێکە بە ناوی 'کەمانچەژەن' کە گوایە لە زمانی ئاڵمانی‌یەوە کراوەتە تورکی و لە زمانی تورکی‌یەوە وەرگەڕاوەتە سەر کوردی.

کەمانچەژەن بەسەرهاتی کوڕێکی هەژارە بە ناوی ئالفرێد موولێر کە ماڵی باوکی بەجێ دە‌هێڵێ و دەکەوێتە شوێن بەختی خۆی. ئالفرێد ئەگەر لە ماڵی دنیا بێ‌بەشە، خودا بۆی تێ‌هەڵێناوەتەوە و بەهرەی مۆسیقای پێداوە. هەر ئەوەش ڕێگەی بۆ خۆش دەکا وردە وردە لە تەنگانە بێتە دەرەوە و بکەوێتە فەرعانە و خۆشی. ئەڵبەتە بەسەرهاتی ئالفرێد موولێری ڤیۆلۆن‌ژەن ئەوندەش سادە و بێ‌گرێ نیە. ئەم چیرۆکە پڕیەتی لە ڕووداوی سەیر و سەمەرەی ئەوتۆ کە لەپەستا خوێنەر دەخەنە پێکەنین.

زمانی تەرجەمە کوردی‌یەکەی کەمانچەژەن زۆر ڕوون و ڕەوان و شیرینە؛ دیارە هەر دەبێ وایش بێ چونکە وەرگێڕی ئەم بەرهەمە، شاعیر و نووسەر و قسەخۆشی بەناوبانگی کورد 'پیرەمێردی نەمر'ە. پیرەمێرد بەوجۆرەی خۆی لە پێشەکی‌ی کتێبەکەدا دەڵێ، کاتێ لە ئەستەمبووڵ دەبێ تەرجەمەی تورکی‌ی ئەم چیرۆکە، بە زنجیرە لە ڕۆژنامەیەکی ئەوسەردەمەدا دەخوێنێتەوە. دوایی کە دەگەڕێتەوە بۆ سلێمانی نوسخەی کامڵی تورکی‌یەکە کە ناوی 'چاڵغی‌چی' بووە پەیدا دەکا و بەرەبەرە وەریدەگێڕێ و بڵاوی دەکاتەوە. لە دوایی‌شا بە شێوەی کتێبێک بە ناوی 'کەمانچەژەن' لە چاپی دەدا(1942).

ڕۆمانی کەمانچەژەن بە ڕاوێژێکی کوردانە تەرجەمەکراوە و ئەگەر ناوەکان و هەندێ لایەنی ژیان و فەرهەنگی ڕۆژاوایی نەبوونایە، دژوار بوو خوێنەر بزانێ کە ئەم چیرۆکە تەرجەمەیە. پیرەمێرد جاری وایە بۆ خۆماڵی‌تر بوونی کارەکە کەڵکی لە هەندێ وشە و زاراوەی وا وەگرتووە کە بە هیچ بارێ لەگەڵ زەمینەی ڕۆژاوایی داستانەکە ناگونجێن بەڵام بەم کارە باری گاڵتەی چیرۆکەکەی زیاتر کردووە بە چەشنێ کە خوێنەر کاتێ تووشی ئەم شتانە دەبێ ناتوانێ پێشی پێکەنینی خۆی بگرێ!

رۆمانی 'کەمانچەژەن' بە ئاڵمانی ناوی چ بووە و بەرهەمی زەوقی کام تەنزنووسی ئاڵمانە، دیار نیە. مامۆستا پێرەمێرد لە پێشەکی‌ی تەرجەمەکەدا زۆر تاریفی قەڵەمی شیرینی نووسەر ئەکا و لە قەڵەمی گاڵتەنووسانی تری ئورووپا بە تواناتری دەزانێ کەچی ناوی نووسەرەکە ناهێنێ و پێمان ناڵی ئەم نووسەر گەورەیە کێ‌یە! بۆ وەرگێڕانە تورکی‌یەکەش هەر ئەوەندە دەڵێ کە تەوفیق ناوێکی کوردی کەرکووکی لە ئاڵمانی‌یەوە کردوویە بە تورکی. دڵخۆشی خۆیشی بۆ ئەوە دەربڕیوە کە وەرگێڕی تورکی و کوردی‌ی ئەم بەرهەم هەردووک کوردن و ناوی هەردووکیشیان بە ڕێکەوت 'تەوفیق'ە.

'کەمانچەژەن' کە یەکێ لە بەرهەمە کۆنەکانی مێژووی تەرجەمەی کوردی‌‌یە و دەگەڕێتەوە بۆ نیوەی یەکەمی سەدەی بیستەم، ئێستەش بەرهەمێکی تەڕ و پاراوە و خوێندنەوەی ئەم چیرۆکە پڕ لە گاڵتە و گەپە هەم دەبێتە مایەی شادی و پێکەنین، هەم کلاسی دەرسێکە بۆ ئەوانەی گەرەکیانە فێری وشە و زاراوەی و ڕێزمانی ڕەسەنی کوردی بن.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ئیپ مان (زنجیرەفیلم)

**ئیپ مان** زنجیرە فیلمێکی ژیاننامەیی تایبەتە بە ڕووداوەکانی ژیانی مامۆستای ''کۆنگ فۆو''، **ئیپ مان**ە.
دەرھێنانی فیلمەکان لەلایەن *ویلسۆن یپ*ەوەیە و بەرھەمھێنانی لەلایەن *رایمۆنگ وۆنگ*ە.
گشت بەشەکانی زنجیرەکە بڕی ($٦٠.٦ میلیۆن) تێدا خەرچکراوە و بڕی ($٩٧.٣ میلیۆن) داهاتیان بووە.

## بەشەکان
* **ئیپ مان (٢٠٠٨)**
* **ئیپ مان ٢ (٢٠١٠)**
* **ئیپ مان ٣ (٢٠١٥)**
* **ئیپ مان ٤ (٢٠١٩)** 

## بەستەرەکان
* ئیپ مان.

## سەرچاوەکان
* [ویکیپیدیای ئینگلیزی.](https://en.wikipedia.org/wiki/Ip_Man_(film_series))

## پەراوێزەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زنجیرە فیلمەکان
پۆل:زنجیرە فیلمی ئەکشن
پۆل:فیلمەکانی ھۆنگ کۆنگ لە دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:زنجیرەفیلمە ئەکشنییەکان
بەشیر ناسری

**بەشیر ناسری** شێوەکار، نیگارکێش و پەیکەرسازی کورد کە خەڵکی گوندی خانەگا، لە شارستانی پاوەیە. خوێندنی لە بواری ھۆنەری لە زانکۆی تاران تەواو کردووە. ناسری تا ئەمڕۆ پەیکەرەی کەشانێک وەکوو
مەزھەر خالقی، قالەمەڕە، ھەژار، خاڵۆ حوسێن کۆکەن، مەولەوی، شێرکۆ بێکەس، پیرەمێرد، شارام نازری، محەممەدڕەزا شەجەریان و… ساز کردووە. ئەم پەیکەرەتاشە لە ساڵی ١٣٩٥ ھەتاوی (٢٠١٦) پەیکەرەیێکی قانعی شاعیر، سازکراوی دەسی خۆی بە نیشانەی ناڕزایی لە کاربەدەستانی شاری مەریوان لە خاکدا ناشتاندی.

## پێشانگا

|پەیکەرەی میرزا عەبدۆلقادری پاوەیی لە شاری پاوە.
Image:Mewlewî-î_Kurd_Pawe.jpg|پەیکەرەی مەولەوی لە شاری پاوە.


## سەچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ھونەرمەندانی کورد
پۆل:پەیکەرتاشەکان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:خەڵکی پاوە
پۆل:شێوەکارە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شێوەکارانی کورد
مارتین ڤان بروینسەن

**مارتین ڤان بروینسەن** ( لەدایکبووی ١٠ی جوولای١٩٤٦، سخوونھۆڤەن) نووسەر و مرۆڤناسی ھۆلەندییە کە ژمارەیەک نووسراو و بلاوکراوی سەبارەت بە گەلی کورد، ئیندۆنیزیا، تورک و فارس و هەروەها لایەنەکانی ئیسلام وەک گشتێک هەیە.

ئەو وانەی کۆمەڵناسی ئایینی لە ئەنستیتوتی دەوڵەتی توێژینەوە ئیسلامییەکانی یۆگیاکارتای ئیندۆنیزیا دەگوتەوە و هەروەها و وانەی توێژینەوەکانی کوردناسی و تورکناسی لە زانکۆی ئوترەخت هولەند لە ساڵی ١٩٩٤ەوە دەڵێتەوە.

ئەو هەروەها سەبارەت بە هەندێک بابەتی قۆناغەکانی سەرەتایی ئیسلام لێ کۆڵینەوە و نووسینی هەیە.

## سەرچاوەکان
*ویکیپیدیای ئینگلیزی

## بەستەرە دەرەکییەکان
* پەڕەی ئەکادیمیکی بروینسەن
** داگرتنی هەندێک وتار و نووسراوی بروینسەن
** بڵاوکراوەکانی بەپێی ڕێکەوت

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:زیندووان
ڕابردوو (فیلم)

ڕابردوو (بە فەڕەنسی **''Le Passé** ) وە ( بە فارسی **گذشته**)'' فیلمێکی فەڕەنسیە بەرهەمی ساڵی ٢٠١٣یە لە دەرهێنانی دەرهێنەری ئێرانی ئەسغەر فەرهادیە بۆ یەکەمین جار لە فێستیڤاڵی فیلمی کان نمایشکرا و توانی دوو خەڵات بەدەستبهێنێت ، عەلی موسەفا و بێرنز بژو و تاهر ڕەحیم نواندنکارەکانی ئەم فیلمەن ، فیلمی ڕابردوو وەکو نوێنەری وڵاتی ئێران نێردرا بۆ خەڵاتەکانی ئۆسکار دوای ئەوەی لە نێو دوازدە فیلمی دیکەدا هەڵبژێردرا و ڕکابەری سەرەکیشی فیلمی دەربەندی پەرویز شەهبازی بوو ، مەسعود کیمیایی دەرهێنەری ناوداری ئێران یەکێک بوو لە لیژنەی دیاریکاری نوێنەری ئێران بۆ ئۆسکار وتی : بابەتی فیلمی دەربەند بابەتێکی ئێرانیە بەڵام ڕابردوو فیلمێکی جیهانیە و پڕە لە دانایی سینەماتۆگراف

## چیرۆک
پیاوێکی ئێرانی بە ناوی ئەحمەد لەسەر داوای هاوسەرەکەی بە ناوی مارین کە چوار ساڵ پێشتر لێێ جیابۆتەوە دەگەڕێتەوە فەڕەنسا ، ئەحمەد دواتر تێدەگات کە مارین دەیەوێت لەگەڵ کوڕێکی دیکە هاوسەرگیری بکات بە ناوی سەمیر کە کوڕێکی هەیە و ژنەکەی هەوڵی خۆکوشتنی داوە ،

ئەحمەد و مارین بڕیاری جیابونەوە دەدەن و مارین لە دادگا بە ئەحمەد دەڵێ منداڵێکی لە سکدایە ، مارین دوو منداڵی دیکەی هەیە یەکێکیان ناوی لوسیەو ڕازی نییە بە هاوسەرگیری سێیەم جاری دایکی و بابەتی خۆکوژی خێزانی سەمیر وهۆکارەکانی ئەو ڕوداوە بابەتێکی سەرلێشێوێنەری فیلمەکەیە کە زۆر ئاڵۆزەو هەرجارەو پەنجەی تۆمەت و گومان ڕوی لە کەسێکە ، زۆرینەی بابەتە گرنگەکان لە ڕابردوودا ڕویان داوە بەڵام پشتگوێخستنی ڕابردوو بۆ کەسایەتیەکانی فیلمەکە سەختە و ناچارن بە دوای ڕاستیدا بچن

## کاست
بێرنس بژو ڕۆڵی مارین

تاهر ڕەحیم ڕۆڵی سەمیر

عەلی موسەفا ڕۆڵی ئەحمەد

پاولاین بارلت ڕۆڵی لوسی

بابەک کەریمی ڕۆڵی شەهریار

جانێ جەستن ڕۆڵی لیا

## خەڵاتەکان

## داهات

## یاداشت و بیروڕاکان
* مێتا کریتیک : ٨٥ی لە ١٠٠ داوە بەم فیلمە
* جەواد شەمەقدەری : سەرۆکی ڕێکخراوی سینەمای ئێران فیلمی ڕابردوی پەسەندکرد و ئەسغەر فەرهادی بە شانازی سینەمای ئێران دانا 
* هۆڵیود ڕیپۆرتەر و بەشێکی زۆر لە گۆڤار و ڕەخنەگران سەرسامن بەوەی چۆن فیلمی ڕابردوو نەپاڵێوراوە بۆ ئۆسکار 

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣
پۆل:فیلمە فارسییەکان
پۆل:فیلمە ئیتالییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی
پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ بە زمانی فارسی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان
پۆل:فیلمەکان کە لە فەڕەنسا داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری پاریس وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمە فرە زمانە فەرەنسییەکان
پۆل:فیلمە فرە زمانە ئێرانییەکان
مزگەوتی گەورە (تەوێڵە)

**مزگەوتی گەورەی تەوێڵە** دەکەوێتە تەوێڵەی پارێزگای ھەڵەبجە و لە پاش ھاتنی ئیسلام بۆ عێراق و کوردستان تەواو بووە. لەساڵی ١٩٢٧ی زاینی (١٣٤٨ی کۆچی) و دواتر لەساڵی ١٩٤٧ی زاینی (١٣٦٨ی کۆچی) نۆژەنکراوەتەوە، لەساڵی ١٩٩٨ی زاینی (١٤١٨ی کۆچی) دروستکراوەتەوە.

ڕووبەری مزگەوتەکە ٢٥٠٠ مەتری دووجایە و پێنج نوێژە نووسراوەکە و نوێژی ھەینی و دوو جەژنەکەی تێدا ئەنجام دەدرێت، خوێندنگەیەکی ئاینی تێدایە بۆ فێربوونی قورئان و زانستەکانی تر.

## سەرچاوە
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق
پۆل:مزگەوتەکانی عێراق
کورەسوننی

**کورەسوننی** ناوی تیرەیەکە لە باکوری دەریاچەی ورمێ، ڕەسەنی ئەم تیرەییە ئازەرین وە بە زمانی ئازەری دەدوێن، لە کۆندا بە تیرەیەکی تورک دادەنران، لەبەرئەوەی سونی مەزھەب بوون. ئەمڕۆکە زۆربەی کورەسوننیەکان بە زمانی کورمانجی دەدوێن و خۆیان بە کورد دەزانن لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەم زۆرێک لە کورەسونییەکان تەنانەت لە شۆڕشی سەردەمی سمکۆشدا بەشدارییان کردووە. ئەم تیرەیە لە پارێزگای وان و پارێزگای ورمێ نیشتەجێن.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

*ویکیپیدیای کوردیی باکوور

پۆل:تورک
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی تورکیا
پۆل:ھۆزەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران
پۆل:ھۆزەکانی ئازەربایجانی ڕۆژاوا
مزگەوتی گەورە (خورماڵ)

وێنۆک|بەردەرگای مزگەوتی گەورە لە خورماڵ.
وێنۆک|دیوی ناوەوەی مزگەوتی گەورە لە خورماڵ.
**مزگەوتی گەورەی خورماڵ** دەکەوێتە ناحیەی خورماڵی پارێزگای ھەڵەبجە، مێژووی تەواوبوونی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ھاتنی ئیسلام بۆ عێراق و ھەرێمی کوردستان، لەسەردەمی بابانیەکاندا نۆژەنکراوەتەوە و مێژوونووسان دەڵێن بۆ سەردەمی ئەسکەندەری مەقدۆنی دەگەڕێتەوە. لەپاش ھاتنی ئیسلام بۆ ناوچەکە، ھاوەڵی پێغەمبەر عەبدوڵڵای کوڕی عومەر مزگەوتێکی تێدا دروستکراوە و پێنج نوێژە نووسراوەکە و نوێژی ھەینی و دوو جەژنەکەی تێدا کراوە.

ڕووبەری گشتی مزگەوتەکە دەگاتە ٢٥٠٠ مەتری دووجا لەساڵی ١٩٦١ی زاینی (١٠٦١ی کۆچی) نوێکراوەتەوە و لەساڵی ١٩٩٢ی زاینی (١٤١٢ی کۆچی) دروستکراوەتەوە. مزگەوتەکە دوو دەرگای ھەیە و منارەیەکی  ھەیە کە شوێنەوارەکەی ماوە و مێژووی دروستکردنی بۆ ٤٠٠ ساڵ دەگەڕێتەوە.

## سەرچاوە

* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق
پۆل:مزگەوتەکانی عێراق
گوزاریش (فیلم)

***گوزاریش*** (بە ھیندی: गुजारिश). (بە کوردی: سکاڵا نامە). فیلمێکی درامایی ھیندی. کەلەساڵی ٢٠١٠دا بڵاوکراوەتەوە و بڕی (١.١٢) میلیۆن دۆلاری تێدا خەرچکراوەو بڕی (١.٥) میلیۆن دۆلاری بەدەست ھێناوە.
ئەکتەرانی فیلمەکە بریتین لە (ھریتیک ڕۆشەن، ئایشواریا ڕای، ئادیتیا ڕۆی کاپور).

## چیرۆک
*ئیسن ماسکارینھا* (ھریتیک ڕۆشەن) سیحربازێکی بەناوبانگ دەبێت کە یاری سیحربازی لەسەر شانۆگاریەکان ئەنجامدەدات و ناوبانگێکی باش پەیدادەکات. بەڵام ماتێک کەلەیەکێک لە شانۆگەریەکاندا کەسێک ئەو پەتە دەبڕێت کەپێیەوە بەسترابوو و دەبێتە ھۆی بەربونەوە بەسەر ملیدا و تووشی'نەخۆشی ئیفلیجی* دەبێت. لە وای لێدەکات نۆ ماوەیەکی دوور و درێژ پەمکەوتە ببێت لەسەر جێگاکەی و *سۆفیا د'سۆوزا* (ئایشواریا ڕای) وەک یارمەتیدەرێل بۆ ماوەی جەندین ساڵ لەگەڵی دەبێت.
دوایی ماوەیەک *عومەر سدیقی* (ئادیتیا ڕۆی کاپور) وەکو فێرخوازێک داوا لە ئیسان دەکات کە یاریە جادوویی و سحربازیەکانی فێربکات، وە ئیسانش ڕازی دەبێت و دەستبە ڕاھێنان دەکەن.
دوایی پەککەوتنی بۆماوەیەکی زۆۆر ئیسان بیرلە *مردنی بێ ئازار* دەکاتەوە بۆئەوەی کۆتایی بەو نەخۆشیەی بێنێت و لەوڕێگایەشدا پەنا دەبات بۆ دادگا و لەوێدا داوایەک تۆماردەکات. وە تۆمارکردنی داوایەکەشی کۆمەڵێک بیر و ھزەی جیاواز لەنێو خەڵکی پەیدا دەبن.
بەڵام دوایی تێپەڕینی دوازدە ساڵ لە داوایەکی *ئیسن*دا، *سۆفیا* شودەکات بە *ئیسن''.

## بەستەرەکان
* ھریتیک ڕۆشەن
* ئایشواریا ڕای
* ئادیتیا ڕۆی کاپور

## سەرچاوەکان
* [ویکیپیدیای ئینگلیزی.](https://en.wikipedia.org/wiki/Guzaarish_(2010_film))

## پەراوێزەکان

پۆل:فیلمەکان بە پێی دەیە
پۆل:فیلمەکانی خەیاڵی زانستیی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی
پۆل:فیلمە ھیندییەکان
پۆل:فیلمە ھیندی-زمانەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەو فیلمانەی لە گۆوا وێنەیگیراون
پۆل:فیلمە ھیندییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی سەبارەت بە خۆکوژی
پۆل:فیلمە دراما ھیندییەکان
ئامەرانت

**ئامەرانت** (ئینگلیزی: Amaranthe • بە ڕەسەنی ئاڤەلانچ) گرووپێکی ھێڤی مێتاڵی سوێدییە و ناسراوە بە بەکارھێنانی سێ گۆرانیبێژی سەرەکی: ئێڵایز ڕاید، جەیک ئی و ھێنریک ئێنگڵەند ویڵھمسن. ھەردوو گۆرانیبێژ ئێڵایز و جەیک دوو گۆرانیبێژی ستانداردن و شێوازی گۆرانیبێژییەکەیان دەچێتەوە سەر پۆپ و پۆپ ڕۆک، لەکاتێکدا ھێنریک گۆرانیبێژێکی تایبەت بە نەڕەی مردنە، کە چەشنی مۆسیقای گرووپەکە، دێس مێتاڵ، لەباوەشی دەگرێت.

## پەراوێزەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە پاوەر مێتاڵە سویدییەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە دێت مێتاڵە سویدییەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ٢٠٠٩
بەنداوی ھوڤەر

**بەنداوی ھۆڤەر** کەبە **بەنداوی بوڵدەر**یش دەناسرێت. بەنداویکی گەورەی کۆنکرێتە. بەنداوەکە لەسەر *ڕووباری کۆلۆڕادۆ* درووستکراوە و کەوتۆتە نێوان ویلایەتەکانی نیڤادا و ئاریزۆنا لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. بەنداوەکە درێژایی بێکاری گەورە لەوڵاتی ئەمریکا لەنێوان ساڵانی ١٩٣٠-١٩٣٦ لەکاتی فەرمانڕەوایی ٣١ەمین سەۆککۆماری ئەمریکا درووستکراوە.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
نیشتەجێی نھۆمی نێوەند (فیلم)

**نیشتەجێی نھۆمی نێوەند** (بە فارسی *ساکن طبقە وسط*) یەکەمین فیلمی شەھاب حوسێنیە وەکو دەرھێنەر  لە مانگی ڕەزبەری ساڵی ٢٠١٤ نمایشکرا، و موحەمەد ھادی کەریمی سینارۆیۆی فیلمەکەی نوسیوە کە پێش نۆ ساڵ لە دروستکردنی فیلمەکە نوسیویەتی و ویستێتی خۆی دەرھێنانی بۆ بکات بەڵام دوای نۆ ساڵ فیلمەکەی بە شەھاب حوسێنی داوە و ھەرلەسەر داوی شەھابیش قبوڵی کردووە بۆ یەکەمینجار لە ژیانیدا ئەکتەری بکات و ڕۆڵی پزیشکێکی دەرونی گێڕاوە، لە فیلمەکەدا شەھاب حوسێنی لەم فیلمەدا ٣٨ ڕۆڵی جیاواز دەگێڕێت کە تا ئێستا ھیچکەس ئەوەی نەکردووە و ھەوڵدەدات وەکو ڕیکۆردێک لە ئینسایکڵۆپیدیای گینس تۆماری بکات، فیلمەکە ژمارەیەکی زۆر لە ئەکتەرە بەناوبانگەکانی تێدایە بە ڕۆڵی لاوەکی لەوانە فەرھاد ئەسلانی و سارە بەیات و تەناز تەباتەبایی

## کورتەی چیڕۆک
شەھاب حوسێنی لە فیلمی نیشتەجێی نھۆمی نێوەندا ڕۆڵی نوسەرێک دەگێڕێت کە لە شوقەیەکدا نیشتەجێیە کە نھۆمی خوارەوە و سەرەوەی دوو ھەمیشە دەنگی مۆسیقا دێت لە نھۆمی خوارەوە مۆسیقای ڕۆژئاوایی و سەرەوە مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی، ئەم نوسەرە دەیەوێت کتێبەکەی تەواو بکاتو کۆتاییەکی نەمری بۆ بنوسێت بەڵام ھەمیشە مێشکی بە ھەندێک پرسیارەوە سەرقاڵە لەبارەی خودی مرۆڤ و ژیان و سەرگەردانی ڕۆحەوە، بۆیە گەشتێکی فکری و فەلسەفی تەی دەکات بەناو خۆیدا بە ڕوانگەی کەسایەتیە دیارەکانی مێژوو و شارستانیەتە جیاوازەکان یان ھەر خودی شەھاب ڕۆڵەکانیان دەگێڕێت، لە نێو ئەو کەسایەتیانەدا کۆمەڵێک ئەدیب و فەیلەسوفی ڕۆژھەڵاتی ھەن وەکو مەولانای ڕۆمی و سوھرەوەردی و شێخی سەنعان وە لە نێو زاناو فەیلەسوفە ڕۆژئاواییەکاندا سوقرات و ئیساک نیوتۆن ھەن، لە پێغەمبەرانیشدا  زەکەریا و ئادەم و مەسیح ھەن و لە نمونەی  شۆڕشگێڕیش ڕۆڵی چێ گیڤارا بەرجەستە کراوە، شەھاب ڕۆڵی چەند ھونەرمەندێکیشی گێڕاوە لەوانە فەرھاد و حسێن گوڵنەراقی

## نوێنەران
لە نێو فیلمەکەدا کۆمەڵێکی زۆر ئەکتەری دیاری سینەمای ئێران ھەن بەڵام تەنھا خودی شەھاب حوسێنی ئەکتەری سەرەکیە و ئەوانی دیکە پاڵپشتین
* شەھاب حوسێنی
* فەرھاد ئەسلانی
* حسێن یاری
* بابەک حەمیدیان
* میترا حەجار
* محەمەد ھادی کەریمی
* تەناز تەباتەبایی
* بێھناز جەعفەری
* ھەنگامە قازیانی
* حسێن مەحجوب
* بێھنوش بەختیاری
* کامبیز دێرباز
* ئانا نیعمەتی
* جەواد عیزەتی
وێنۆک|شەهابی حوسێنی لە ڕۆڵی شێخی سەنعان
وێنۆک|شەهابی حوسێنی لە ڕۆڵی چی گیڤارا
وێنۆک|شەهابی حوسێنی لە ڕۆڵی ئیساک نیوتن

## مۆسیقا
لە نێو فیلمەکەدا کۆمەڵیک مۆسیقا و ساوندتراکی جیا جیا ھەیە کە خودی شەھاب حوسێنی ھەڵیبژاردون و گۆرانی کۆتایی فیلمەکە تراکێکە لە ئەلبومی (حریق خزان) ی میھیار عەلی زادە بە دەنگی ھونەرمەند عەلی ڕەزا قوربانی، تراکەکە ناوی بێ قەرارەو ھۆنراوەی ھۆشەنگ ئیبتیھاجە باس لە حاڵی کارەکتەری سەرەکی فیلمەکە دەکات کە ھەمیشە بێقەرار و نائارامە

## داھات
داھاتی فیلمەکە لە دوای یەک ھەفتە نمایش بە ٢٠٠ میلیۆن تمەن گەیشت وە لە دوای چل ڕۆژ نمایش لە ٥٠ ھۆڵی سینەما لە تاران و شارەکانی دیکە داھاتی گەیشتە میلیاردێک و سی میلیۆن تمەن

## پەراوێزەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان
ناوچەی باینگان

**ناوچەی باینگان** لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێک لە سێ ناوچەی شارستانی پاوەیە لە پارێزگای کرماشان کە ئێران. ئەم ناوچەیە لە دوو گوندستانی ماکوان و شێوەسەر پێکھاتووە. لە ئەم ناوچەی دوو شاری بانەوڕێ و باینگان هەیە. بە پێی سەرژماریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم ناوچە ٩،٣١٩ کەس بووە. 

## پەراوێزەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «بخش باینگان»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:ناوچەکانی ئێران
پۆل:شارستانی پاوە
پۆل:ناوچەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
گوندستانی ماکوان

**گوندستانی ماکوان** لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە دوو گوندستانی ناوچەی باینگان لە شارستانی پاوە، لە پارێزگای کرماشان لە ئێران. بە پێی سەرژماریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندستانە ٢،٣٢٧ کەس بووە. 

## پەراوێزەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «دهستان ماکوان»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:شارستانی پاوە
پۆل:پارێزگای کرماشان
پۆل:گوندستانەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
مێلانیا ترامپ

**مێلانیا ترامپ** یان **مێلانیا نەیڤس** (بە ئینگلیزی: Melania Trump - Melanija Knavs)، لەدایکبووی ٢٦ی ئاپریلی ١٩٧٠. خانمێکی سلۆڤێنی-ئەمریکییە، پێشووتر مۆدێل بووە ئێستاش خانمی یەکەمی ویلایەتە یەکگرتووەکانە لەوەتەی ٢٠ی کانوونی دووەمی، ٢٠١٧. هاوەسەرگیری لەگەڵ گەورە بازرگان و ٤٥مین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان دۆناڵد ترامپ کرد.

## سەرچاوە
*ویکپیدیای ئینگلیزی؛ Melania Trump

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:زیندووان
پۆل:خێزانی ترامپ
پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:ئەو ئەمریکییانەی پەیڕەوی کڵێسای کاتۆلیکی ڕۆم دەکەن
پۆل:کۆمارییەکانی نیویۆرک (ویلایەت)
دووئاو

**دووئاو** دێیەکە لە گوندستانی ھەوڵی، لە ناوچەی ناوەندی شارستانی پاوە، پارێزگای کرماشان، ئێران.

## پەراوێزەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «مزرعه دوآب»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە
زەکەریا یووسفی

**زەکەریا یوسفی** (لەدایکبوون: ١٧ی خەرمانانی ١٣٦٢ ھەتاوی لە پاوە) ژەنیار کوردی ئامێری کوتان وەک دەفە.

## پەراوێزەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «زکریا یوسفی»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
پۆل:ژەنیارانی کورد
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:خەڵکی پاوە
تەفسیری نوور

**تەفسیری نوور** پەرتووکێکی تەفسیری قورئانە کە لەلایەن نووسەر، وەرگێڕ و ئیسلامناسی کوردی ئێرانە، موستەفا خوڕەمدڵ بە فارسی نوسراوە.

تەفسیری نوور ناوی تەفسیرێکی قورئانیی ئەم نووسەرەیە کە لە یەکەم چاپیدا لە ساڵی ١٣٧٢ی ھەتاوی لەلایەن بڵاوکراوەکانی ئیحسان لە تاران لە ٧٥٨ لاپەڕەدا، بە خەتی عوسمان تەھا چاپ کراوە. بەو شێوەیەی لە کۆتایی کتێبەکەدا ئاماژەی پێکراوە، وەرگێڕان و تەفسیرەکەی لە یەکی نەورۆزی ١٣٧٠ی ھەتاوی کۆتایی پێھاتووە. مستەفا خوڕەمدڵ سەبارەت بە چۆنیەتی نووسین و وەرگێڕانی تەفسیری نوور لە پێشەکی کتێبەکەدا بەم جۆرە باسی کردووە:

«چەند ساڵ پێش ئێستا تەفسیرێکم بە ناوی «ئەلمونتەخەب» دانراوی «کۆمەڵەی قورئان و سوننەت»ی میسر کڕی… زۆر سەرسامی بووم و بڕیارمدا ئەم تەفسیرە بەنرخە وەربگێڕمە سەر زمانی فارسی… ئاگادار بوومەوە کە ھەندێک تەفسیری تر لە مانای ھەندێک ئایەتدا ڕێپیشاندەرتر و بۆ مەبەست گونجاوترن. بڕیارمدا لە باخی پڕگوڵی کۆمەڵە تەفسیرە بەردەستەکانەوە دەست بە ھەڵبژاردنی ماناکان بکەم و وەک ھەنگوین لەسەر باشترین شکۆفە و بۆنخۆشترین گوڵەکان بنیشمەوە… شەش ساڵ فڕین بەم گوڵزار و ئەو گوڵزارەدا، و مژینی شیرەی ئەم گوڵ و ئەو گوڵە، توانیم ھەنگوینی بێوێنە و بۆنخۆشی سی جوزئی قورئان بخەمە سەر سفرەی دۆستان… ئەم ھەڵبژاردەیەم ناو ناوە «تەفسیری نوور»، چونکە خودی قورئان، پەروەردگاری جیھان، کتێبەکەی خۆی بە نوور ناو بردووە.»

— مستەفا خوڕەمدڵ، تەفسیری نوور، پێشەکیی دانەر، لاپەڕە چوار، چاپی نۆیەم، ١٣٩١ی ھەتاوی.

ئەم کتێبە لە چاپەکەیدا لە ١٦ی گوڵانی ١٣٩٣ی ھەتاوی، لە چاپی دەیەمیدا لە ١٤٨٠ لاپەڕەدا و بە تیراژی ١٠ ھەزار دانە لەلایەن بڵاوکراوەکانی ئیحسان لە تاران چاپ کراوە. ھاوڕێیانی دکتۆر خوڕەمدل، کەمال مەولوودپووری و خوێندکارانی تری مەھاباد.

## ئەمانەش ببینە
* ته‌فسیری خاڵ
* پەیامەکانی نوور

## پەراوێزەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «تفسیر نور (خرم‌دل)»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:قورئان
پۆل:دەقە ئیبراھیمییەکان
پۆل:دەقە ئایینییەکان
پۆل:کتێبە ئێرانییەکان
پۆل:کتێبە ئایینییەکان
پۆل:کتێبە فارسییەکان
عالیجەناب گوریل

**عالیجەناب گوریل** (بە زمانی فارسی: عالیجناب گوریل) ڕۆمانێکی نووسەری کورد، مەلا محەممەد رەبیعییە کە بە فارسی نوسراوە، کە بۆ یەکەمین جار لە ساڵی ١٣٧٢ی هەتاوی لە بلاوکردنەوەی سەلاحەدینی ئەییووبی لە ورمێ لە چاپ درا. ئەم ڕۆمانە لە ساڵی ١٣٨٧ی هەتاوی لە لایەن جەلال ڕەئوفی بە زمانی کوردی و لە ساڵی ١٣٩٣ی هەتاوی لە لایەن عەبدولعەزیز سەلیمی بە زمانی عەرەبی وەرگێڕاوە.

## ئەمانەش ببینە
* ژانی گەل (ڕۆمان)
* دواھەمین ھەناری دونیا

## پەراوێزەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «عالیجناب گوریل»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ڕۆمانەکان
پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان
پۆل:کتێبە کوردییەکان
پۆل:کتێبە ئێرانییەکان
پۆل:ڕۆمانە ئێرانییەکان
پۆل:کتێبە فارسییەکان
پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی فارسی
پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٩٤
تاڤگەی پیران

1800px|وێنۆک|تاڤگەی پیران
**تاڤگەی پیران** یان **تاڤگەی ڕێژاو**، تاڤگەیێکە لە بەشی باکووری ڕۆژئاوای شاری ڕێژاو و گوندی ژالکە سەربە قەزای سەرپێڵ زەھاو لە پارێزگای کرماشان، کە بە بەرزایی نزیک بە ١٠٠ مەتر دەکەوێتە ڕیزی یەک لە بەرزترین تاڤگەکانی ئێران. سەرەوەی ئەم تاڤگەیە گوندێکە بە نێوی ژالکە و خوارەوەشی پاش تێپەڕاندنی دۆڵی هۆنە دەگاتە گوندی پیران. بەرامبەر بەم تاڤگەیە، تاڤگەیەکی جوانی دیکەش هەیە. تاڤگەی پیران بەرزترین و تاقە ئاوهەڵدێری ئاپارتمانیی ئێران و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە.

ناوچەی پیران دەکەوێتە 10 کیلۆمەتری باکووری ڕۆژهەڵاتی سەرپێڵی زەهاو و ئاوهەڵدێری پیران لە پشتەوەی باخەکان و دۆڵێکی پان و بەریندایە. بەهۆی بەرزایی زۆرەوە و هەروەها چونکە تاشەبەردەکانی وەک دیوار هەڵکەوتوون، چوونەسەرەوە لەو تاڤگەیە ڕێپێنەدراوە. 

ئەم تاڤگەیە یەک لە بەرزترین ئاوهەڵدێرەکانی ئێرانە. جیاوازیی بەرزایی ئاوهەڵدێرەکە لە سەرەوە و خاڵی خوارەوەی قاتی سێهەمی، بەپێی پێوانەی GPS نزیکەی 180 مەترە. 

ئاوهەڵدێری ڕێژاو سێ قات یان نهۆمی هەیە کە دوو نهۆمی سەرەوەی زۆر بەرزترن و نهۆمی خوارەوە کەمێ نزمترە. نهۆمی سێهەمی ئاوهەڵدێری ڕێژاو دەکەوێتە ژێر دار و دەوەن و لەسەرەوە نابینرێت. 

## ڕێژاو لە هۆنراوە و ئەدەبییاتی کوردیدا
مەولەوی کورد لە دێڕە شیعرێکیدا ئاماژەیەکی جوانی کردۆتە پیران و ڕێژاو و دەفەرمێ:

دیدەم رێژاوە ڕوخسارم زەردەن

جە داخی «یاران»، «پیران»م کەردەن

## پەراوێزەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «آبشار پیران»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:تاڤگەکانی ئێران
پۆل:تاڤگەکانی کوردستان
پۆل:تاڤگەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:شارستانی سەرپێڵی زەھاو
پەرتەو کرماشانی

**عەلی ئەشرەف نەوبەتی** ناسراو بە **پەرتەو کرماشانی** (لەدایکبووی ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٣١ لە کرماشان - کۆچکردووی ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ لە کرماشان) شاعیرێکی کورد بوو.

## ژیان
پەرتەو کرماشانی کوڕی ئەسەدووڵڵا لە ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٣١ی زایینی (٦ی ڕەزبەری ١٣١٠ی ھەتاوی) لە گەڕەکی بەرزەدەماخی کرماشان لە دایک بوو و ھەر لەو شارەش خوێندنی تەواو کردووە. بابەگەورەی عەلی ئەشرەف لە کوردەکانی بەختیاری بوو کە لە سەردەمی حکوومەتی بەھرام میرزای موعیزەددەولە ھاتبوون بۆ کرماشان. ھەر لە منداڵییەوە لە ڕێگای بنەماڵەکەی لەگەڵ ئەدەب ئاشنا بووە. جگە لە شیعرەکانی ھەروەھا کەسایەتییەکەی پەرتەو کرماشانیش زۆر بووەتە جێگای سەرنجی خەڵکی ناوچە و بەردەنگەکانی.

## شیعر
پەرتەو کرماشانی بە دوو زمانی کوردی و فارسی خاوەنی بەرھەمە و زیاتر لە ٣٠٠٠ بەیت شێعری ھەیە؛ ھەرچەندە ڕێژەی شیعرە فارسییەکانی زیاترن بەڵام ئەو شیعرە کوردییانەی کە ھۆنیویەتەوە لە ئاستێکی بەرز دان و لەناو ئەدەبی کوردیدا خاوەن پێگەیەکی تایبەتن. عەلی ئەشرەف نەوبەتی بە زاراوەی کوردیی باشووری شیعر دەڵێت و ھەوڵ دەدات پاراو بنووسێ و لە شیعرە کوردییەکانیدا وشەی فارسی دەرھاوێژێ. بەرھەمەکانی پەرتەو کێشی عەرووزییان ھەیە و زۆربەی قاڵبەکانی تاقی کردووەتەوە، بەڵام لە غەزەلدا زۆر لێھاتووە. کاکڵی شیعرەکانیشی ئەوین و خۆشەویستیی و ھەستی نەتەوەیییە. ھۆنراوەکانی پەرتەو کرماشانی بە ڕواڵەت کلاسیکن بەڵام زمان و ناوەرۆکیان تازە و سەردەمیانەیە و لەگەڵ مرۆڤی ئەمڕۆدا دەدوێن.

## ڕۆژی پەرتەو کرماشانی
٢٧ی بانەمەڕی ساڵی ١٣٩٤ی ھەتاوی (١٧ی ئایاری ٢٠١٥ی زایینی) لە ڕێکخراوەی فەرھەنگیی (دەنگی پەڕاو) بڕیار درا بە مەبەستی ڕێز لێنان لە کەسایەتی و تەمەنێک خزمەتی مامۆستا ئەم ڕۆژە، بە ڕۆژی "پەرتەو کرماشانی" ناودێر بکرێ.

## بەرھەمەکان
* **کووچە باغیھا** (سەرجەم ھونراوەکانی عەلی ئەشرەف نەوبەتی لە توێی کتێبێکدا بە یارمەتی (محەممەد عەلی سوڵتانی) و خەتی (فەریبا مەقسوودی) بڵاو بوونەتەوە). ئەم کۆمەڵە شیعرە بۆ چوارەمین جار لە ساڵی ١٣٩٦ (٢٠١٧) لە چاپ دراوەتەوە.

## نموونەی شیعری
شیعری بەناوبانگی **ئەرمەنی** بەرھەمی پەرتەو کرماشانییە، کە لەلایەن زۆریەک لە گۆرانیبێژان بەتایبەت عەلی زەندی و حەمید حەمیدییەوە کراوەتە بە گۆرانی:

: ئاوارەگەێ بێچارەگەێ بێخانمانم ئەرمەنی
: ماڵد نیەزانم ھا لە کوو، ڕووح و ڕەوانم ئەرمەنی
: شیرن زوانم ئەرمەنی، دەردت وە گیانم ئەرمەنی
: ترسم وەگەردم تا نەکەی، بۊشی بچوو، دەر وا نەکەی
: ئمجا م دی دیوانەگەێ، ئاگر وە گیانم ئەرمەنی
: ت باو موسڵمانی بکە، لەی گەورە مێمانی بکە
: ھەرچی کە خوەد زانی بکە، م ناتەوانم ئەرمەنی
: بێخوەد ئەڕا ترسی؟ خوەمم، قورسە دەمم، خاترجەمم
: مانگەشەوە، سایەێ خوەمە ھا شان وەشانم ئەرمەنی 
: نەۊش ئەوقەرە چشتێ نییە، دەر وا کە بارم کەفتیە
: ھەر یەێ چکە نەزری بکە، تەڕ بوو زوانم ئەرمەنی
: ئەر یەێ کەسێ لە دشمەنی پرسی یە لە کوورە سەنی
: وەگیان ھەرچی کافرە، ئۊشم نیەزانم ئەرمەنی
: لە خوسە ئاگر گردمە، ڕێ ماڵدان گوم کردمە
: ئەر مردمیشم مردمە، مشتێ سوخانم ئەرمەنی
: پشتم لە بار دەرد و خەم شکیا نیەزانم چە بکەم
: دەردم یەسە لە ماڵ خوەم بێخانمانم ئەرمەنی 
: ڕووژ و شەوم جوور یەکە، دەر وا کە نەومیدم نەکە
: ئاخر وە ناشەڕ تازە مە جاێەڵ جوانم ئەرمەنی
: دەر وا کە زۊتر "پەرتە"وە، مێمانەگەێ ئاخر شەوە
: یەی شۊشە لەو بەدمەسەوە، پڕ کە بزانم ئەرمەنی

## ئەمانەش ببینە
* شامیی کرماشانی

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی کرماشان
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باشووری
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی
ڕیفاعە تەھتاوی

**ڕیفاعە تەهتاوی** (بە عەرەبی: رفاعة رافع الطهطاوي‎‎، ١٨٠١ - ١٨٧٣) نووسەر، مامۆستا، وەرگێڕ، میسرناس و ڕۆشنبیرێکی هەڵایسانەوەی میسر بوو. تەهتاوی یەکێ بوو لەوانەی یەکەمجار دەرباری کەلتوری ڕۆژاوا نوسیان وەک هەوڵدان بۆ ئاشناکردنی شارستانیەتی ئیسلامی و مەسیحی بەیەکتر. ئەو کۆلێژی زمانی دامەزراند لە ١٨٣٥دا لە میسر، هەروا کاریگەری هەبوو لە زانست، یاسا، وێژە و میسرناسیدا لە سەردەی نۆزدەهەمدا. کارەکانی ئەو کاریگەریان هەبوو لەسەر زانایانی تری وەک محمد عەبدە.
## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠١
پۆل:مردووانی ١٨٧٣
پۆل:ڕۆژنامەوانانی میسری
پۆل:ڕۆژنامەوانانی سەدەی ١٩یەم
ئەشکەوتی خاڵۆ حوسێن کۆکەن

350px|وێنۆک|ئەشکەوتی خاڵۆ حوسێن کۆکەن
**ئەشکەوتی خاڵۆ حوسێن کۆکەن** (بە فارسی: غار سنگی خالو حسین کوھکن)، ئەشکەوتێکی بەردینە لە ناوچەی گەشتیاریی مەیگۆڕێ سەر بە شاری بانەوڕێ لە شارستانی پاوەی پارێزگای کرماشانە کە لە لایەن خاڵۆ حوسێن کۆکەن لە ماوەی نزیک بە ٢٠ ساڵ، تەنانەت بە یەک پێ و یەک قووڵنگی دەستی، ئەو کێوێ ھەڵکەندووە.

ئەم ئەشکەوتە چوار یان شەش ماڵ جیا و ٩ تا ١١ ژووری ھەیە. بەرزایی ھۆدەکان ١، ٢ تا ١، ٧ میترە و لە ژوور بۆ خواری ھۆدەکان ٢ تا ٣ میترە. خاڵۆ حوسێن ئەم ئەشکەوتێ واھینە دروست کردووە کە زۆر بە ئەندازە و دەقیقە و حەتتا لە ناو ئەشکەوتەکە ئاشپەزخانە، حمام، ئاڤدەست، پەنجەرە و... لێ ھەڵکەندووە. ھەر وەھا خاڵۆ حوسێن لە یەکێک لە ژوورەکان، گۆڕێکی تایبەتی ھەڵکەندووە و تا لەوێش بنێژرێ، بەڵام دوای مردنی بە وسییەتی گوێ نادرێت و لەوێ نەنێژرا.

ئێستا ئەو شوێنەی خاڵە حوسێن بۆتە شوێنێکی گەشتیاریی و خەڵکێکی زۆر لە ناوە و دەوەری کوردستانی ئێران سەردانی دەکەن. ئەویش بە چاندنی دارو درەخت ھێندەی دیکە شوێنەکەی ڕازاندۆتەوە.

داھاتی گەشتیاریی شوێنەکەی خاڵە حوسێن لە سەر داوای خۆی تەرخانکراوە بۆ دروستکردنی مزگەوت کە تا ئێستا چوار مزگەوتی لە شارەکانی کوردستانی ئێران پێ دروست کراوە و مزگەوتی پێنجەم بەڕێوەیە.

## سەرچاوەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «غار سنگی حسین کوهکن»، ویکیپیدیای فارسی (٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).
* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «حسین کوهکن»، ویکیپیدیای فارسی (٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:پارێزگای کرماشان
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:ئەشکەوتەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:شارستانی پاوە
ئوەیسی قەرەنی

**ئوەیسی قەرەنی** (لەدایکبوون: ٥٩٤ی زایینی لە یەمەن - مردن: ٦٥٧ی زایینی لە سووریا) بەناوی تەواوی ()، کەسایەتیێکی موسڵمانی خەڵکی وڵاتی یەمەن بوو کە کاتی ژیانی محەممەد پێغەمبەری ئیسلام ژیاوە. ھەندێک کەس گۆرێک لە جادەی کرماشان-ڕوانسەر بە گۆڕی ئەو دەزانن.

## سەرچاوەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «اویس قرنی»، ویکیپیدیای فارسی (٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).
* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «Uwais al-Qarani»، ویکیپیدیای ئینگلیزی (٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مردووانی ٦٥٧
پۆل:لەدایکبووانی ٥٩٤
پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:تابعین
ئەشکەوتی کاوات

**ئەشکەوتی کاوات** ئەشکەوتێکە لە سەر ڕێی پاوە-کرماشان لە ناوچەی هەرامان. ئاوێک کە لەم ئەشکەوتە تێتەدەر، بەشی ئاوی خەڵکی جوانڕۆ و گوندەکانی دەڤەری ئەکات.

## سەرچاوەکان

* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «غار کارات»، ویکیپیدیای فارسی (٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).

پۆل:پارێزگای کرماشان
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:ئەشکەوتەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:شارستانی پاوە
پۆل:شارستانی ڕوانسەر
پۆل:شارستانی جوانڕۆ
مەرگی تاقانەی دووەم

**مەرگی تاقانەی دووەم** یەکەمین ڕۆمانی بەختیار عەلییە. بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٩٧ لە سوێد بڵاو کرایەوە. وەشانی چاپی ناوەندی ڕۆشنبیری و ھونەری ئەندیشە لە سلێمانی ھەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠١٤ لە ١٤٠ لاپەڕە لەچاپدراوە.

## وەرگێڕانەکان
### فارسی (مرگ تک فرزند دوم)، ٢٠١٥
وەرگێڕانی فارسی ڕۆمانەکە لەلایەن «سەردار موحەممەدی» یەوە کرا و لە ساڵی ٢٠١٥دا لەلایەن «نشر افراز» ەوە لە تاران بڵاوکرایەوە.

## ئەمانەش ببینە
* ئێوارەی پەروانە
* دواھەمین ھەناری دونیا
* شاری مۆسیقارە سپییەکان
* کەشتیی فریشتەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ڕۆمانەکانی بەختیار عەلی
پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان
پۆل:کتێبەکانی بەختیار عەلی
ئیڤانکا ترامپ

**ئیڤانکا ماری ترامپ** (بە ئینگلیزی: Ivanka Marie Trump)، لەدایکبووی ٣٠ی ئۆکتۆبەری ١٩٨١. لە شاری نیویۆرک، نیویۆرک. خانمە بازرگانێکی ئەمریکییە. کچی ٤٥مین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان دۆناڵد ترامپە. ئێستا یاریدەدەری سەرۆک دۆناڵد ترامپە.

## سەرچاوەکان
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Ivanka Trump

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
پۆل:نووسەرانی ژنی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:خێزانی ترامپ
پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی
پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم
پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
پۆل:نمایشکارانی جلوبەرگی ئەمریکی
پۆل:خوێندکارێکی پێشووی قوتابخانەی وارتۆن لە زانکۆی پێنسلڤانیا
پۆل:کۆمارییەکانی نیویۆرک (ویلایەت)
پۆل:ھونەرمەندەکانی واشنتن، دی.سی
ئیڤانا ترامپ

**ئیڤانا ماری ترامپ** (بە ئینگلیزی: Ivana Marie Trump)، (٢٠ی شوباتی ١٩٤۹–۱٤ی تەممووزی ۲۰۲۲) مۆدێل، دانەر وە بازرگانێکی ئەمریکییە. یەکەم هاوسەری دۆناڵد ترامپە، کە ٤٥مین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکانە.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Ivana Trump

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
پۆل:خێزانی ترامپ
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم
پۆل:ژنە نووسەرەکانی خۆژیاننامە
پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
مزگەوتی گەورە (شەقڵاوە)

**مزگەوتی گەورەی شەقڵاوە** دەکەوێتە شارۆچکەی شەقڵاوە، کە سەر بەپارێزگای ھەولێرە. مێژووی دروستکردنی بۆ سەدەی ٥ی کۆچی دەگەڕێتەوە، لەساڵی ١٨٨٦ی زاینی (١٣٠٤ی کۆچی) مەحموود بەگ مزگەوتەکەی نۆژەنکردووەتەوە.

مزگەوتەکە لە نوێژنگەیەکی فراوان و ژوورێک بۆ پێش نوێژ و کۆگایەک پێکھاتووە.

## سەرچاوە
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق
پۆل:مزگەوتەکانی عێراق
مزگەوتی گەورە (ئاکرێ)

**مزگەوتی گەورەی ئاکرێ** یەکێکە لە مزگەوتە دێرینەکانی عێراق و ھەرێمی کوردستان، دەکەوێتە شارۆچکەی ئاکرێ لە پارێزگای دھۆک، ساڵی ٢٠ی کۆچی دروستکراوە لەکاتی ھاتنی ئاینی ئیسلام بۆ ناوچەکە. چەندین جار نۆژەنکراوەتەوە و دوایین جار وەزارەتی ئەوقافی عێراقی لەساڵی ١٩٦٥ی زاینی (١٣٨٤ی کۆچی) نۆژەنی کردووەتەوە.

ڕووبەری مزگەوتەکە دەگاتە ٣٠٠٠ مەتری چوارگۆشە، خوێندنگەیەکی ئاینی فەرمی تێدایە و پەیمانگایەکی زانستە ئیسلامییەکانی بەتەنیشتەوەیە.

مزگەوتی گەورەی ئاکرێ ناوبانگێکى گەورەی ھەیە بەتایبەت کە مێژووەکەی بۆ یاتر لە ١٤ سەدە دەگەڕێتەوە، ئێستا مزگەوتە پێنج نوێژە نووسراوەکە و نوێژی ھەینی و دوو چێژنەکەی تێدا ئەنجام دەدرێت.

## سەرچاوە
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق
پۆل:مزگەوتەکانی عێراق
پۆل:مزگەوتەکانی سەدەی ٧ەم
ئاڵەکۆک

وێنۆک|وێنەی جۆرێک ئاڵەکۆک
**ئاڵەکۆک** یا **ھەڵەکۆک** () گیایه‌كی به‌ھارییه‌، له‌ ئه‌سپینگ و شنگ ده‌چێت. ھه‌ر زوو لە پەنا ڕنوەبەفران سەر دەردێنێت، بەڵام گەڵای پانترە و تووکنە، بستێک بڵند دەبێتەوە، گوڵێکی زەردی ھەیە، ڕەکی کەم لە زەوی دەبێتەخوار. بنکێکی خڕی ھەیە دەخورێت.

## سەرچاوەکان


پۆل:ڕوەکە باخییەکان
پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە
ئەلفەزیڵە

**ئەلفەزیڵە** (بە عەرەبی: اَلْفَضِیلَة) کتێبێکی شێعری بە عەرەبی نووسراوەی مەولەوییە. ئەم پەرتووکی ٢٠٣١ شیعری بە عەرەبی تێدایە و لە ساڵی ١٢٨٥ی کۆچی مانگی دای ناوە. مەلا عەبدولکەریم مودەریس شرۆڤەی لە سەر ئەم پەرتووکە لە دوو بەرگدا نووسیوە. ئەلفەزیڵە ئاوەھا دەست پێ دەکات:

## سەرچاوەکان

* عەبدولرەحیم مەولەوی تاوگۆزی، *دیوانی مەولەوی*، کۆکردنەوە و لێکۆڵینەوەی مەلا عەبدولکەریمی مودەڕڕیس، سنە، بڵاوکردنەوە کوردستان، ١٣٨٩ هەتاوی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:نووسراوەکانی مەولەوی
پۆل:کتێبە کوردییەکان
پۆل:کتێبە ئایینییەکان
پەیمان مەعادی

**پەیمان مەعادی**، بە **پەیمان موعادی**'یش ناسراوە (؛ لەدایکبووی ١٩٧٠ لە نیویۆرک) ئەکتەر، سیناریۆنووس و دەرھێنەرێکی ئێرانی–ئەمریکییە. مەعادی بە ڕۆڵگێڕان لە فیلمەکانی *[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]* و *[[دەربارەی ئێلی]]* ناوبانگێکی باشی وەکوو ئەکتەر دەرکرد، و توانی لە ساڵی ٢٠١١دا، لە فێستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەییی بەرلین خەڵاتی ورچی زیوین بۆ باشترین ئەکتەری پیاو لە فیلمی *[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]* بەدەستبھێنێت. لە ساڵی ٢٠١٤ بۆ یەکەم جار بەشداری لە فیلمێکی ھۆلیوود بە ناوی *کامپی ئێکس ڕەی* کرد.

## ژیاننامە و چالاکی
پەیمان مەعادی لە ساڵی ١٩٧٠ لە شاری نیویۆرک لە دایک و باوکێکی ئێرانی ھاتە دنیاوە. مەعادی لە ساڵی ٢٠٠٠ یەکەمین سیناریۆی خۆی بە ناوی *ئاوازی قاز* نوسی، کە سەرکەوتنێکی باشی بەدەست ھێنا و تا ساڵی ٢٠٠٦ چوار سیناریۆی دیکەی نوسی و لە ساڵی ٢٠٠٧ کورتە فیلمێکی دەرھێنا. لە ساڵی ٢٠٠٩ بۆ یەکەمجار وەکوو ئەکتەر لە فیلمێکی دەرھێنەر ئەسغەر فەرھادی بە ناوی *[[دەربارەی ئێلی]]* دەرکەوت، و ئەم ڕۆڵگێڕانەی وەکوو یەکەمین دەرکەوتن بە دڵی ڕەخنەگران بوو. دواتر مەعادی لەگەڵ ئەسغەر فەرھادی دەستی بە نوسینی سیناریۆیەک کرد، بەڵام دواتر پڕۆژەکە ھەڵوەشێنرایەوە. لە ساڵی ٢٠١١ وەکوو ئەکتەری سەرەکی بەشداریی لە فیلمی *[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]* کرد و بە ھاوبەشی لەگەڵ شەھاب حوسێنی و بابەک کەریمی و عەلی ئەسغەر شەھبازی خەڵاتی ورچی زیوینی باشترین ئەکتەری لە فێستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەییی بەرلین بردەوە. ساڵێک دواتر، مەعادی بۆ یەکەم جار لە ژیانیدا فیلمێکی درێژی بە ناوی *[[بەفر لەسەر ڕووی سنەوبەرەکان]]* دەرھێنا و توانی خەڵاتی باشترین فیلم لە ڕوانگەی بینەرانەوە لە فێستیڤاڵی فیلمی فەجر بەدەست بھێنێت. دواتر مەعادی بەشداریی لە چەند فیلمێکی دیکە کرد لە نێویشیاندا فیلمی *چیرۆکەکان* کە لە دەرھێنانی خانمە دەرھێنەری بەناوبانگی ئێران ڕەخشان بەنی ئیعتیماد بوو. لە ساڵی ٢٠١٤ بۆ یەکەم جار بەشداریی لە فیلمێکی ھۆلیوود بە ناوی *کامپی ئێکس ڕەی کرد* کە ھاوشانی کریستن ستیوارت ڕۆڵی سەرەکیی گێڕا، و پاشتریش بەشداریی لە دوو فیلمی دیکەی ھۆلیوود بە نێوەکانی *دواھەمین سوارچاکەکان* و *سیازدە کاتژمێر* کرد. دواتریش کاتێک لە زنجیرەیەکی کەناڵی ئەیچ بی ئۆ بە ناوی *شەوی* بەشداری کرد، ناوبانگێکی جیھانیی زیاتری دەرکرد. پەیمان مەعادی لە ساڵی ٢٠١٥ بەھۆی ڕۆڵگێڕان لە فیلمی *[[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]]* بۆ خەڵاتی باشترین ئەکتەری سەرەکی لە فێستیڤاڵی فیلمی فەجر پاڵێورا، بەڵام خەڵاتەکەی نەبردەوە؛ پەرویز پەرەستویی بەھۆی ڕۆڵگێڕان لە فیلمی *پاسەوانی تایبەت* خەڵاتەکەی بردەوە. دوای چەند کاتژمێرێک لە دابەشکردنی خەڵاتەکان پەیمان مەعادی لە پەڕەی ئینستاگرامی خۆیەوە پیرۆزباییی لە پەرەستویی کرد. مەعادی لە فێستیڤاڵی ماڵی سینەما خەڵاتی باشترین ئەکتەری بۆ ھەمان فیلم وەرگرت.

## فیلمۆگرافی
### فیلم

### تەلەڤیزیۆن

### شانۆ
* وشکەساڵی و درۆ (٢٠١١) - (محەممەد یەعقووبی)
* چاوەڕوانی گۆدۆ (٢٠١٣) - (ھومایوون غەنیزادە)

## خەڵاتەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:زیندووان
پۆل:سیناریۆنووسانی ئێرانی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی
پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک
پۆل:براوەکانی ورچی زیوین بۆ باشترین ئەکتەر
ئەلفەوائێح

**ئەلفەوائێح** (بە عەرەبی: اَلْفَوٰائِح) کتێبێکی شێعری فارسی نووسراوەی مەولەوییە. ئەم پەرتووکی ٥٢٧ شیعری فارسی تێدایە و لەگەڵ پەرتووکی عەقیدەی مەرزیە، لە ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی مانگی لەلایەن محیددین سەبری ئەنەعیمی (محي الدّین صبري النّعيمي) لە میسر لە چاپ دراوە. مەلا عەبدولکەریم مودەریس شرۆڤەی لە سەر نووسیوە کە بە «فوائدالفوائح» ناسراوە کە لە ساڵی ١٩٩٥ لە بەغدا لە چاپ دراوە. ئەلفەوائێح ئاوەھا دەست پێ دەکات:

## سەرچاوەکان

* عەبدولرەحیم مەولەوی تاوگۆزی، *دیوانی مەولەوی*، کۆکردنەوە و لێکۆڵینەوەی مەلا عەبدولکەریمی مودەڕڕیس، سنە، بڵاوکردنەوە کوردستان، ١٣٨٩ هەتاوی.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:نووسراوەکانی مەولەوی
پۆل:کتێبە کوردییەکان
پۆل:کتێبە ئایینییەکان