open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کوژراوانی خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان

خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ لە دوای کوشتنی ژینا ئەمینی کچە تەمەن ٢٢ ساڵی خەڵکی شاری سەقز بە دەست پۆلیسی ئەخلاقی تاران ڕۆژی ١٦ی ئەیلوول ساڵی ٢٠٢٢ی زایینی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان دەستی پێ کرد.

یەکەم ناڕەزایەتی ڕۆژی ٢٦ی مانگی خەرمانان لە کاتی ناشتنی تەرمی ژینا لە شاری سەقز دەستی پێ کرد. ژنان لەسەر قەبری ژینا لەچکەیان لابرد و دروشمی ژن ژیان ئازادیان سەردا، ھەروەھا لە سەر بەردی قەبری ژینا نووسرابوو «ژینا گیان تۆ نامری ناوت دەبێت بە ڕەمز». بە ڕەمزی ژینا و درووشمی ژن ژێان ئازادی لێرەدا سەری ھەڵدا

## پێڕستی کوژراوەکان
ئاستی ناڕەزایەتی بە تووندی بە تەواوی کوردستان و ئێران کێشرا و ژمارەیەکی زۆری کوژراو و بریندار لێکەوتەوە. بەگوێرەی ڕاپۆرتەکانی ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ھەنگاو، لەماوەی ٨٠ ڕۆژی بەرخۆدان و ڕاپەڕینی جەماوەریی لە ٤٧ شاری کوردستان بەشێوەیەکی بەردەوام، لانی کەم ١٢٢ ھاووڵاتی کوژراون و زیاتر لە ٨ ھەزار کەس بە تەقەی ڕاستەوخۆی ھێزە حکوومەتییەکان بریندار بوون.
ئەم خۆپیشاندانانە ھەروەھا بە «شۆڕشی ژینا»یان «شۆڕشی ژن، ژیان، ئازادی» ناسراوە.

## ئەمانەش ببینە
* سوورخەڵاتان

## سەرچاوەکان

پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران
کارمی کاور

وێنۆک
**کارمی کاور** () بەرھەمھێنەری فیلمی ھیندییە و ئەکتەری پێشووی فیلمە. ئەو بەھۆی کارەکانیەوە ناسراوە کە زیاتر لە سینەمای تێلووگوودا ھەیە، ھەروەھا کەم فیلمی تامیل، مالایالم، کانادا و ھیندییشی ھەیە. فیلمە دیارەکانی بریتین لە فیلمەکانی وەک ماس (٢٠٠٤)، ئانوکۆکوندا ئۆکا ڕۆجو (٢٠٠٥)، لاکشمی (٢٠٠٦)، پورنامی (٢٠٠٦)، راکی (٢٠٠٦)، کە تێیدا لە ھەموو ئەم فیلمانەدا بەشداری کردووە جگە لە فیلمی ئانوکۆکوندا ئۆکا ڕۆجو کە ڕۆڵی پاڵپشتی گێڕاوە. دواتر لە فیلمەکانی وەک مانترا (٢٠٠٧) دەرکەوت، کە خەڵاتی ناندی ویلایەتی بۆ باشترین ئەکتەری کچ بەدەستھێنا، لە ساڵانی دواتردا لە فیلمەکانی مانۆراما (٢٠٠٩)، ڕۆژنامەی کاڤیا (٢٠٠٩) و مانگالا (٢٠١١) دەرکەوت، وا دیار بوو کە ئەو پاداشتێکی بۆ دەستکەوت. خەڵاتی تایبەتی دەستەی سوێندخواردنی ناندی لە ویلایەتێکی دیکەوە. دواتر لە فیلمی ھیندی بودا... ھۆگا تێرا باپ لەگەڵ ئەمیتاب باچان دەرکەوت.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی مومبای
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی
پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
ئەنانیا پاندای

وێنۆک|ئەنانیا پاندای لەساڵی ٢٠١٩
**ئەنانیا پاندای** () ئەکتەرێکی ھیندییە و بە پلەی یەکەم لە فیلمە ھیندیەکاندا کاردەکات. کچی ئەکتەر چنکی پاندایە، لە ساڵی ٢٠١٩ دەستی بە کاری نواندن کردووە بە ڕۆڵی لە فیلمی لاوانی خوێندکاری ساڵ ٢ و فیلمی کۆمیدی پاتی پاتنی ئاور وۆ. ئەم نمایشانە خەڵاتی فیلمفەیری بۆ باشترین یەکەم دەرکەوتنی مێینەیان بەدەستھێنا. دواتر فیلمە کەمتر سەرکەوتووەکان ھاتە ئاراوە، ھەرچەندە ڕۆڵی لە درامای گێھرایان (٢٠٢٢) باشتر پێشوازی لێکرا. پاندای لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨ لەدایک بووە، لە دایک و باوکی ئەکتەری ناوداری ئەمریکی چەنکی پاندای و دیزاینەری جلوبەرگ بەڤنا پاندای لەدایکبووە. تا ساڵی ٢٠١٧ لە قوتابخانەی نێودەوڵەتی دیروبای ئەمبانی خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٩، پاندای دەستپێشخەرییەکی بەناوی So Positive دەستپێکرد بۆ دروستکردنی ھۆشیاری سەبارەت بە قسەی ناشرین لە سۆشیال میدیا و ڕێگریکردن لە نەرێنی و بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی ئەرێنی. لە ئاھەنگی خەڵاتی دارایی تایمز بۆ ساڵی ٢٠١٩، پڕۆژەکە وەک دەستپێشخەری ساڵ دەستنیشانکرا. پاندای پشتگیریکەری ناودارانە بۆ زۆرێک لە براندەکان، لەوانە لاکمێ و جیلێت ڤینۆس. پاندای یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٩ بە فیلمی ھەرزەکاران خوێندکاری ساڵ ٢ بەشداری کرد کە تایگەر شرۆف و تارا سوتاریا ڕۆڵی سەرەکییان تێدا گێڕا و لەلایەن کۆمپانیای دارما پڕۆدەکەشنز بەرھەم ھێنرا. ناندینی ڕامنات ھەستی کردووە پاندای تواناکانی خۆی لە فیلمێکی ناوازەدا نیشانداوە. فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیسدا ئاستێکی خراپی بەدەستھێنا. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٢٢ لە فیلمی لایگەر بەشداری کردووە و ڕۆڵی سەرەکی گێڕاوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی مومبای
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی
پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان
پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی
پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
ڤیجەی دێڤاراکۆندا

وێنۆک|ڤیجەی لەساڵی ٢٠١٨

**ڤیجەی دێڤاراکۆندا** () ئەکتەر و بەرھەمھێنەرێکی سینەمایی ھیندییە و زیاتر لە سینەمای تێلووگوودا کاردەکات. وەرگری خەڵاتی فیلمفێر و خەڵاتی ناندی و خەڵاتی سیمایە. لە ساڵی ٢٠١٨ەوە بەھۆی داھات و ناوبانگەکەیەوە لە لیستی سێلێبریتی ١٠٠ی فۆربێس ھیندستاندایە. دێڤاراکۆندا یەکەم جار لە فیلمی نوڤیلا (٢٠١١) دەرکەوت و بەھۆی ڕۆڵی لە فیلمی یڤادێ سوبرامانیام (٢٠١٥)دا ستایشی زۆری لێکرا. خۆی وەک ئەکتەری سەرەکی سینەمایی بە فیلمە بەناوبانگەکانی پێلی چۆپولوو (٢٠١٦) و ئارجوون ڕێدی (٢٠١٧) جێگیر کرد. دێڤاراکۆندا لە شاری حەیدەراباد لە ویلایەتی ئاندرە پرەدێش لەدایکبووە، لە دایک و باوکێک کە ناویان گۆڤاردان ڕاو و مادھاڤی بووە. خێزانەکەی خەڵکی گوندی تومانپێتا لە قەزای پێشووی مەحبوبناگار (ئێستا ناگارکورنول)ن. باوکی دەرھێنەری زنجیرەیەکی بچووکی تەلەڤیزیۆنی بووە کە بەھۆی نەبوونی سەرکەوتنەوە وازی لێھێناوە. 

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
پۆل:خەڵاتی فیلم فەیر براوەی باشوور
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی
پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی
حوسێن ڕەونەقی

وێنۆک
**سەید حوسێن ڕۆناغی مالیکی** () (لەدایکبووی ١٤ی تەممووزی ١٣٦٤) چالاکوانی مافی مرۆڤ، چالاکوانی مەدەنی، بلۆگەر، ڕۆژنامەنووس و زیندانییەکی سیاسی خەڵکی ئێرانە. ناوبراو لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا ئامادەیی کارای ھەبووە و پێشینەی گرتن و زیندانیکردنی لە زیندانەکانی کۆماری ئیسلامی ئێراندا ھەیە. ئەو ھەوڵی داوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی سانسۆر لە بواری بەرنامەسازی، دروستکردنی بلۆگ و دابینکردنی زەمینە بۆ تێپەڕاندنی بەربەستی فلتەرکردن و ھەر لەبەر ئەم ھۆکارەش بۆ ماوەی شەش ساڵ زیندانیی کراوە.
ڕۆناغی لە کاتی ڕاپەڕینی ساڵی ١٤٠١ی ئێران لە ڕۆژی مێھر ٢ دەستبەسەر و دوای ئەشکەنجەدانی لە زیندانی ئێڤین، مانی لە خواردن گرت و ئەمەش بووە ھۆی تێکچوونی بارودۆخی. ڕۆژی ٢٢ی ئەم مانگە، بەرپرسانی زیندانی ئێڤین بانگەشەی ئەوەیان کرد کە حوسێن ڕۆناگییان گواستوەتەوە بۆ نەخۆشخانەی ڕۆژ، کۆمەڵێک کەسیش لە بەرامبەر حاڵەتەکەیدا لەبەردەم نەخۆشخانەکە کۆبوونەوە و دروشمی " مردن بۆ دیکتاتۆر "یان دەوتەوە. ئەفسەرەکان بۆ بڵاوەپێکردنیان تەقەیان کردووە و گازی فرمێسکڕێژیان تەقاندوە.

## ژیانی تایبەت
حوسێن ڕۆناغی لە ١٤ی تەممووزی ١٣٦٤ لە شاری مەلکان لە ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات لەدایکبووە. خوێندکاری نەرمەکاڵای کۆمپیوتەر بووە لە زانکۆی ئاراک ئازاد.

## چالاکییەکان
پێش ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی کۆماری ئێران (٢٠٠٨)، حوسێن ڕۆناغی لە ئێران بە ناوی ساختەی *[[بابەک خوڕەمدین]]* بلۆگی دەکرد. بەرپرسی لێژنەی دژە سانسۆر لە ئێران «بە وەکالەتی ئێران». گرووپەکە لیستی ماڵپەڕەکانی دروست دەکرد بۆ تێپەڕاندنی فلتەرکردن و ناردنی بۆ خەڵک لە ڕێگەی ئیمەیڵەوە.

## لە ساڵی ٢٠٠٨ دەستگیرکراوە
لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨، حوسێن ڕۆناغی لەگەڵ حەسەن ڕۆناغی مەلەکی برای لە ماڵی باوکی لە شاری مەلەکان لە ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات دەستبەسەر کران. دەستگیرکردنی براکەی بەھۆی فشارەوە بوو لەسەری بۆ دانپێدانان و قبوڵکردنی تۆمەتەکان. ڕۆناگی و براکەی لە زینداندا تووشی فشاری جەستەیی و دەروونی توند کراون بە ڕادەیەک کە بە وتەی بنەماڵەکەی حەسەن ڕۆناگی بەھۆی ئەشکەنجەدان لە پشتی ملی بریندار بووە. براکەی دوای مانگێک بە کەفالەتی ٨٠ ملیۆن تۆمان لە زیندان ئازاد کرا. لە ٢٤ی ئازاری ٢٠٠٨ ڕۆژنامەی کەیھان ڕاپۆرتێکی لەسەر بڵاوکردەوە و تۆمەتی قورسی خستە پاڵ ئەم بلۆگەرە. لەم ڕاپۆرتەدا تۆمەتبار کراوە بە گرتنەبەری ڕێوشوێنی دژ بە ئاسایشی نەتەوەیی و پەیوەندی لەگەڵ ڕێکخراوە بیانییەکان و وەرگرتنی پارە لەوان.بەردەوامی فشارەکان لەسەری لە شانە تاکەکەسیییەکان بۆ وەرگرتنی دانپێدانانی تەلەڤیزیۆنی وای کرد ڕۆناگی لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٩ مانگرتن لە خواردن بگرێت و بگوازرێتەوە بۆ خانە تاکەکەسییەکە. دوای مانگرتن لە خواردن، دایک و باوکی بۆ بەدواداچوون بۆ بارودۆخی ناوبراو چوونە تاران. بەڵام ھیچ ھەواڵێکیان لەسەر منداڵەکەیان دەست نەکەوت و دەسەڵاتی دادوەریش وەڵامی نەدایەوە. دوای بیستنی وەڵامێکی نەرێنی بۆ کۆبوونەوەی ڕووبەڕوو لە داواکاری گشتی تاران، دایکی حوسێن ڕۆناگی بڕیاریدا لەگەڵ کوڕەکەی پێکەوە مانگرتن لە خواردن بگرێت تا دوای نزیکەی دوو ھەفتە مانگرتنەکەی لە خواردن شکاند.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥
پۆل:زیندووان
برووسکە

200px|وێنۆک
220x124px|وێنۆک
**برووسکە** یان **برووسک** () دیاردەیەکی بینایی سروشتییە کە لە شێوەی پریشکێکی کارەبایی دەردەکەوێت، کە لە دەردانی کتوپڕ و توندوتیژ لە ناوچە بارگاوییەکانی بەرگەھەوادا سەرھەڵدەدات. زۆرجار لە کاتی ڕەشەبای برووسکەدا دروست دەبێت، برووسکە بریتییە لە دەنگی شەپۆلێکی شۆک کە لە ئەنجامی زیادبوونی کتوپڕی پەستانی تەنۆلکە گازییەکان دروست دەبێت. کاتێک کە دەرچوونی کارەبایی لە نێوان ھەورەکان و تەنێکی بارگاویکراو لەسەر زەویدا چڕ ببێت، ئەوا برووسکە و ڕەشەبای ھاوڕێیی (البرق والرعد المصاحب) پێیان دەوترێت ھەورە برووسکە. سێ پۆلی سەرەکی برووسکە ھەیە، بەپێی شوێنی دەردانی، کە یان لەناو ھەوری برووسکە دروست دەبن، لە نێوان ھەورەکاندا، یان نێوان ھەورەکان و زەوی، چەندین جۆری ڕواڵەتی ڕەشەبا ھەیە، ژمارەیان نزیکەی ١٥ دانەیە: ڕەشەبای بێ برووسکە، کە دەبینرێت بەڵام برووسکەکەی نابیسترێت، ھەروەھا ڕەشەبای وشک کە دەبێتە ھۆی ئاگرکەوتنەوەیەکی زۆر لە دارستانەکان. بۆ ئەوەی دەرچوونێکی کارەبایی ڕووبدات، دەبێت دوو مەرجی بنەڕەتی جێبەجێ بکرێت، یەکەمیان: بوونی جیاوازییەکی پۆتانسێلی گەورەی بەس لە نێوان دوو ناوچە لە بۆشایی ئاسماندا، دووەم: بوونی ناوەندێکی عەزلی کە ڕێگری دەکات لە یەکسانبوونی بارگە، کە بەھۆی ھەوای ناو بەرگەھەواوە مسۆگەر دەکرێت. زانراوە کە لە کاتی برووسکەدا جیابوونەوە لە نێوان دوو ناوچەی جیاوازدا لە شێوازی بارگەی کارەبایی ناو ھەورەکەدا ڕوودەدات، بەڵام ھێشتا میکانیزمی وردی پرۆسەی دروستبوونی برووسک بە تەواوی تێنەگەیشتوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:زریان
پۆل:مەترسییەکانی کەشوهەوا
پۆل:مەترسییەکانی کەشوھەوا
پوری جاگاناد

وێنۆک|پوری جاگاناد لە ساڵی ٢٠١١|150px

**پوری جاگاناد** () دەرھێنەرێکی سینەمایی و سیناریۆنووس و بەرھەمھێنەرێکی ھیندییە، کە بە پلەی یەکەم لە پیشەسازی فیلمەکانی زمانی تێلووگوو کاردەکات. یەکەم دەرھێنانی بۆ فیلمی تێلووگوو «بادری» ئەنجامدا کە پاوان کالیان و ڕێنو دێسای و ئەمیشا پاتەل ڕۆڵی سەرەکییان تێدا گێڕا. لە ساڵی ٢٠٠٦ دەرھێنەری فیلمی تێلووگوو «پۆکیری» بووە، کە بۆ یەکەمجار لە حەوتەمین فێستیڤاڵی فیلمی IIFA کە لە دوبەی بەڕێوەچوو. دواتر فیلمەکە بە چەند زمانێکی ھیندستان دووبارە دروستکرایەوە، بەمەش ناساندنی بەرفراوانتری ھیندی بە ناوی پوری ھێنا. پوری جاگاناد لە ٢٨ی ئەیلوولی ١٩٦٦ لە شاری پیتاپورام لە ویلایەتی ئاندرە پرەدێش لەدایکبووە. شوێنی لەدایکبوونی گوندی باپیراجو کۆتاپالییە لە قەزای ڤیساخاپاتنام لە ئەندرە پرادێش. ئەو لە شاری سانت بوو. ئامادەیی تێری زا، پێدا بۆداپالی و دەرچووی کۆلێژی ئامال، ئاناکاپالێیە. پوری کاری دەرھێنانی فیلمی وەک یاریدەدەری دەرھێنەر بۆ ڕام گۆپاڵ ڤارما و بۆ چەندین فیلمی تێلووگوو کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە ژانەری ئەکشندا دەستی پێکردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
پۆل:خەڵاتی فیلم فەیر براوەی باشوور
پۆل:زیندووان
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ھیندی
جونۆ (ئەلاسکا)

وێنۆک
**شاری جونۆ** (بە ئینگلیزی: City and Borough of Juneau) پایتەختی ئەلاسکایە، شارەوانییەکی یەکگرتووە و دەکەوێتە کەناڵی گاستینۆ لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەلاسکا، و دووەم گەورەترین شاری ئەمریکایە لە ڕووی ڕووبەرەوە، جونۆ لە ساڵی ١٩٠٦ەوە پایتەختی ئەلاسکا بووە، کاتێک حکومەتی ئەوکاتەی ئەلاسکا لە سیتکاوە گواستراوەتەوە وەک ئەوەی کۆنگرێسی ئەمریکا لە ساڵی ١٩٠٠ ڕێگەی پێداوە، شارەوانییەکە لە ١ی تەمموزی ١٩٧٠ یەکگرتوو بووە، کاتێک جونۆ لەگەڵ شاری دۆگلاس تێکەڵ بوو و دەوروبەری ناوچەی گەورەی جونۆ بۆ پێکھێنانی شارەوانی ئێستا،  ڕووبەرەکەی گەورەترە لە ویلایەتی ڕۆد ئایلەند و دێلاوێر.
## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی ئەلاسکا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨١
سنووری فەڕەنسا- ئیسپانیا

وێنۆک|چوونە ژوورەوەی پۆستەر بۆ ئیسپانیا
وێنۆک|پۆستەر ھاتنە ژوورەوە بۆ فەرەنسا
**سنووری [[فەڕەنسا]] و [[ئیسپانیا]]** (بە فەڕەنسی: Frontière entre l'Espagne et la France؛ بە ئیسپانی: Frontera entre España y Francia) لە ساڵی ١٦٥٩ بە فەرمی پێناسە کرا، ھەردوو وڵات لە ھێندای و ئیرون لە ڕۆژاوا جیا دەکاتەوە، بە پیرینیسدا تێدەپەڕێت تا دەگاتە سێربێر و پۆرتبۆ لەسەر دەریای ناوەڕاست.

## دوورگەی فیزانت
دوای ماوەیەکی کەم لە دەستپێکردنی سنووری ڕۆژاوا، بە دوای ڕەوتی ڕووباری بیداسۆا، دوورگەی فیزانت کە دەکەوێتە ناوەڕاستی ڕووبارەکەوە ڕژێمێکی سنووری تایبەتی ھەیە: دوورگەکە کۆندۆمینیۆمێکە کە سەروەرییەکەی لە نێوان ھەردوو وڵاتدا ھاوبەشە کە بەو شێوەیە دیاری دەکرێت کە ئەگەر بێت نیوەی یەکەم یان دووەمی ساڵێک.

## نیشانەدان
بەپێی بڕگەکانی پەیماننامەکانی بایۆن، سنوورەکە بە شێوەیەکی فیزیکی لەسەر زەوی بە ٦٠٢ کایرن نیشانە کراوە کە دابەشبوونی نێوان ھەردوو وڵات نیشان دەدات. ئەم نیشاندەرانە لە ڕۆژاواوە بۆ ڕۆژھەڵات ژمارەیان بۆ دانراوە: یەکێکیان دەکەوێتە سەر بیداسۆا و دواھەمینیان لە کاپ سێربێری، بە ژمارە و پیتی یەک لە دوای یەک نیشانە کراوە.

٤٥ کەیرنی دیکە سنووری دەوروبەری لیڤیا دیاری دەکەن؛ ژمارەیان بە ئاراستەی دژە کاتژمێر لە ژمارە ١ لە دەروازەی ڕێگای فەرەنسی ئاڕ دی-٦٨ لە ناوچەی ئینکلاڤەکەدا. پاراستنی ئەم سیگناڵکردنە یان بەناوی ھەردوو دەوڵەتەوە کاردەکات

## ئەمانەش ببینە
* سنووری ئیسپانیا-پۆرتوگال

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری فەڕەنسا- ئیسپانیا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٦٥٩
دوورگەی فیزانت

وێنۆک|دوورگەی فیزانت لە پردی نێودەوڵەتی بەسەر ڕووباری بیداسۆا. لە لای چەپەوە ئیرون لە ئیسپانیا؛ لە لای ڕاستەوە ھێندای لە فەرەنسا
**دوورگەی فیزانت** (بە فەڕەنسی: Île des Faisans/Île de la Conférence، ئیسپانی: Isla de los Faisanes، باسکی: Konpantzia, Faisaien Uhartea Konferentziako Uhartea) دوورگەیەکی ڕووبارییە کە خەڵکی تێدا نییە لە ڕووباری بیداسۆا، دەکەوێتە نێوان فەرەنسا و ئیسپانیا، کە ئیدارەکەی بە یەکەوە دەگۆڕێت ئەو دوو نەتەوەیە.

## جوگرافیا
وێنۆک|ڕاست|دوورگەکە وەک لە لای ئیسپانیاوە دەبینرێت
تا مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٨، دوورگەکە درێژییەکەی نزیکەی ٢٠٠ مەتر و پانییەکەی ٤٠ مەتر (١٣٠ پێ)ە، و خەریکە دەڕژێت.

بەو پێیەی ھێڵی سنووری فەرەنسا و ئیسپانیا بەدوای تاڵوێگی ڕێڕەوی سەرەکی ڕووباری بیداسۆادا دەڕوات، کە دەکەوێتە کەناری باکووری دوورگەکە، تەواوی خاکی دوورگەی فیزانت ئینکلاڤێکە کە دەکەوێتە ناو سنوورەکانی ئیسپانیا.

## دەسگەیشتن
ھەندێک جار دەتوانرێت لە لای ئیسپانیاوە بە پێ لە کاتی نزمبوونەوەی مەل و بادا بگاتە ئەو دوورگەیە. کەسی تێدا نییە، و چوونە ژوورەوە قەدەغەیە، تەنھا ناوبەناو لە ڕۆژانی کراوەی میراتدا نەبێت. جگە لەوەش، کارمەندانی حکوومەتی شارەوانی ئیرون یان ھێندای دەتوانن لە شەش مانگ جارێک جارێک بچنە ناو دوورگەکە بۆ پاککردنەوە و باخداری، و ئەندامانی فەرماندەیی دەریایی سان سێباستیان (ئیسپانیا) و بایۆن (فەرەنسا)، بەرپرسیارن لە چاودێریکردن دوورگەکە، ھەر پێنج ڕۆژ جارێک لەسەری دەنیشنەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری فەڕەنسا- ئیسپانیا
پۆل:دوورگە نێودەوڵەتییەکان
پۆل:دوورگەکانی ئیسپانیا
پۆل:دوورگەکانی فەڕەنسا
تۆڕی بەرھەمھێنەری دژبەر

تۆڕی بەرهەمهێنەری دژبەر (بە ئینگلیزی: Generative Adverserial Network - (GAN)) پۆلێکە لە چوارچێوەی فێربوونی ئامێر کە دیزاین کراوە لەلایەن ئیان گۆدفێلۆ و ھاوکارەکانی لە حوزەیرانی ٢٠١٤. دوو تۆڕی دەماری لە شێوەی یاریی سفر-کۆ (کۆی خاڵی یاریکەران بکاتە سفر) لەگەڵ یەکتر پێشبڕکێ دەکەن، کە تێیدا دەستکەوتەکانی یەکێک لە بریکارەکان لەدەستدانی بریکارێکی ترە.

بە پێدانی داتای ڕاهێنان، ئەم تەکنیکە فێر دەبێت بۆ بەرهەمهێنانی داتای نوێ بە هەمان ئامار وەک داتای ڕاهێنانەکە. بۆ نمونە، GAN ڕاهێنراو لەسەر وێنە دەتوانێت وێنەیەکی نوێ دروست بکات کە لانیکەم لە ڕووی ڕووخسارییەوە ڕاستەقینە دەردەکەوێت بۆ چاودێرانی مرۆڤ، کە چەندین تایبەتمەندی ڕاستەقینەی هەیە. هەرچەندە لە بنەڕەتدا پێشنیار کرا وەک فۆرمێک لە مۆدێلی بەرھەمھێنەر بۆ فێربوونی چاودێرینەکراو، GAN ھەروەھا بەسوود بووە بۆ فێربوونی نیمچە-چاودێرینەکراو، فێربوونی بەتەواوەتی چاودێریکراودا، و فێربوونی بەهێزکردن.

بیرۆکەی سەرەکی GAN لەسەر بنەمای ڕاهێنانی "ناڕاستەوخۆ" بنیات نراوە لەڕێگەی جیاکەرەوەیەکەوە، تۆڕێکی تری دەماری کە دەتوانێت بزانێت چەندە "ڕاستی" دەردەکەوێت، کە خۆی بە شێوەیەکی داینامیکی نوێ دەکرێتەوە. ئەمە ئەوە دەگەیەنێت کە بەرھەمھێنەرەکە ڕاهێنراو نییە بۆ کەمکردنەوەی مەودای دووری لە وێنەیەکی دیاریکراو، بەڵکو بۆ فێڵکردن لە جیاکەرەوەکە. ئەمە ڕێگە بە مۆدێلەکە دەدات بۆ فێربوون بە شێوازێکی چاودێرینەکراو.

GAN هاوشێوەی لاسایی کردنەوەیە لە بایۆلۆجیای پەرەسەندن، لەگەڵ پێشبڕکێی چەکی پەرەسەندوو لەنێوان هەردوو تۆڕەکەدا.

## پێڕست

## سەرچاوەکان

پۆل:ژیریی دەستکردی درووستکەر
مەزاری ئیمام ڕەزا

وێنۆک
**مەزاری ئیمام ڕەزا** یان **مەزاری ڕەزەوی** شوێنی ناشتنی عەلی بن موسا ئەلڕەزایە کە ھەشتەمین ئیمامی شیعەکانی ئیمامی بووە. ئەم شوێنە کە دەکەوێتە ناوەندی شاری مەشھەد لە خوراسانی ڕەزەوی لە ئێران، وەک  پیرۆزگا  و شوێنێکی پیرۆز لەلایەن ئیمامی شیعەکانەوە ڕێزی لێدەگیرێت. ساڵانە زۆرێک لە حاجییەکان دێن بۆ سەردانی ئەم مەزارگەیە. کۆنترین بەشەکانی ئەم مەزارگەیە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٦١٠ی کۆچی. کۆچی (١٢٣٠ی زایینی) دەگاتە دەستمان. لە سەردەمی تیموریدەوە، لە ھەمان کاتدا کە زۆرێک لە بینا کۆنەکانی خوراسان لە توس و ھێرات و نەیشابوور نۆژەنکرانەوە، گرنگییەکی تایبەت بەم شوێنە درا. زۆرێک لە بیناکانی ئەم مەزارگەیە لە سەردەمی سەفەوییەوە بەجێھێڵراون، بە تایبەت لە سەردەمی شا تەحمەسابەوە. لەماوەی ئەم نۆژەنکردنەوەیانەدا قەبارەی مەزارگەکە لە ١٢ ھەزار مەتر چوارگۆشەوە زیادی کردووە بۆ ڕووبەری ئێستای کە نزیکەی یەک ملیۆن مەتر چوارگۆشەیە، ئەمەش وای کردووە ببێتە یەکێک لە گەورەترین شوێنە ئایینییەکان لە جیھاندا. ئەم بینایە لە قۆناغە جیاجیاکانی حکوومەتی ئێراندا سەرنجی پاشاکانی بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە و چەندین جار لەلایەن بنەماڵە دەسەڵاتدارە جیاوازەکانەوە نۆژەن کراوەتەوە و پەرەی پێدراوە. زانیارییەکی کەم لەسەر مێژووی مەزارگە پێش سەردەمی سامانییەکان ھەیە و تەنیا باس لەوە کراوە کە گۆڕێکی ھەیە کە بە گۆڕی ھارونییە ناسراوە کە عەلی بن مووسا ئەلرەزا تێیدا نێژراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مزگەوتەکانی ئێران
پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
پۆل:مەشھەد
کۆرێش یاغمای

وێنۆک| بەرگی تۆماری گرامۆفۆنی "دەنگی بەتاڵ" و "ڕووخسار مەکە".
**کۆرۆش یەغمای** () لە دایکبووی  گۆرانیبێژ و ئاوازدانەر و مۆسیقاژەن و ڕێکخەری مۆسیقایە و خەڵکی ئێرانە. گیتارژەنی کارەبایی و دامەزرێنەری مۆسیقای ڕۆکە لە ئێران.

## ژیانی پیشەیی
### سەرەتا
کۆرۆش یاغمای لە منداڵییەوە بە ئامێری سانتوور دەستی بە فێربوونی مۆسیقا کردووە. دوای چەند ساڵێک لە کارکردن لە مۆسیقای نەریتی ئێرانی، گیتار (ئامێرێک کە ھەمیشە خۆشی دەویست) ھەڵبژارد و ھەموو ھێزی خۆی بەکارھێنا بۆ فێربوونی ئەم ئامێرە. تا ئەمڕۆش گیتار ئامێری سەرەکی کۆرۆش یاغمای یە. ھەرگیز مامۆستای لە فێربوونی بوارە جۆراوجۆرەکانی مۆسیقادا نەبووە.

کۆرۆش یاغمای لە تەمەنی ١٨ ساڵییەوە دەستی بە کارە جدییەکانی کردووە بە دروستکردن و سەرپەرشتیکردن و بەڕێوەبردنی تیپی ڕۆکی ئامێری (کە گۆرانیبێژێکی نەبووە) «ڕاپچەرز». لەو کاتەدا بە پشتبەستن بە شارەزایی و شێوازی تایبەتیی ژەنینی گیتار نازناوی «پاوەی زێڕین»ی پێدرا. لەکاتێکدا بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە کۆمەڵناسی لە زانکۆی نیشتمانی ئێران وەرگرتووە، ھەمیشە سەرپەرشتیار و بەڕێوەبەری گرووپی ڕۆکی زانکۆی نیشتمانی بووە و باشترین پلەی ھێناوەتە زانکۆی نیشتمانی لە پێشبڕکێ ھونەرییەکانی زانکۆکانی ئێران کە لە ساڵی ١٩٩٩ بەڕێوەچوو زانکۆی شیراز. لە ھەمان کاتدا کە بڕوانامەی بەکالۆریۆسی بەدەستھێنا، کۆرۆش یەغمای دەستی کرد بە ئاوازدانان لەسەر ھەندێک شیعری ھاوپۆل و شاعیری مێھدی ئەخوان لەنگرودی، کە بە ناوی گۆڵ یە و محەممەد خاڵی ھاتە ناو کاری پیشەیی مۆسیقای ئێرانییەوە. گۆڵ یە، لەسەر بنەمای ھەبوونی ستانداردی نێودەوڵەتی، بەخێرایی ھاتە دەرەوەی سنوورەکانی ئێران و لە ئەنجامدا نمایشی جۆراوجۆر لە وڵاتانی دیکەی جیھان لەم گۆرانییەوە دروست بوو کە تا ئێستاش بەردەوامە. ئەمە یەکەمجار بوو کە مۆسیقای ئێرانی ھاتە ناو گۆڕەپانی جیھانییەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گیتارژەنانی ئێرانی
پۆل:مۆسیقاژەنەکان لە تاران
پۆل:مۆسیقای ڕۆکی ئێرانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی
پۆل:گۆرانینووسانی ئێرانی
پۆل:زیندووان
پۆل:ئاوازدانەرانی ئێرانی
پۆل:ھونەرمەندانی کاڵتێکس ڕیکۆردز
پۆل:گیتارژەنانی ڕیتم
شینتۆ

220x124px|وێنۆک|ھێمای ئایینی شینتۆ
**شینتۆ** یان **کامێنۆمیچی** (بە ژاپۆنی: 神道، کە بە واتای ڕێگای خوداوەندەکان دێت): ئایینێکە لە ژاپۆن دەرکەوت و پەرەی سەند. ئایینی شینتۆ - کە کاریگەرییەکی زۆری لەسەر بیرکردنەوەی ژاپۆنی بەجێھێشت - وەک ئایینەکانی تر ڕێگەی خۆی بۆ بڵاوبوونەوە نەدەزانی. ئەم ئایینە فێرکارییەکی تایبەتی نییە، ئەمەش وای کردووە کراوە بێت بەڕووی داب و نەریتە ئایینییەکانی دیکەدا بەبێ ئەوەی کاریگەری لەسەر سیما و بنەچەی بێ وێنەکەی ھەبێت. شینتۆ و ئەو نەریتانە کە ھاوڕێیەتی دەکەن ھەمیشە لە لایەنەکانی ژیانی ڕۆژانەی ژاپۆنەکاندا ھەبوون. وەسفکردنی ئایینی شینتۆ زەحمەتە، چونکە بە پێچەوانەی ھەموو ئایینەکانی دیکە، دامەزرێنەر و باوەڕێکی ناسراوی نییە کە لەسەری بنیات بنرێت، ئێمە تەنیا لە ڕێگەی کۆمەڵێک داب و نەریت و پراکتیکەوە دەتوانین بیناسین. بە درێژایی مێژوودا چەندین گرووپ و مەزھەب سەریان ھەڵداوە و گەشەیان کردووە، ھەموویان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە سەر بە عەقیدەی سەرەتایی شینتۆن، بەڵام ھیچ کام لەو مەزھەبانە سەرکەوتوو نەبوون لە سەپاندنی گریمانەکانی.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئایین لە ژاپۆن
پۆل:مێژووی ژاپۆن
پۆل:زن
ڤۆگ (گۆڤار)

وێنۆک
***ڤۆگ*** گۆڤارێکی مانگانەی مۆدە و شێوازی ژیانی ئەمریکییە و چەندین بابەت دەگرێتەوە لەوانە مۆدە، جوانی، کولتوور و ژیان. ڤۆگ بۆ یەکەمجار وەک ڕۆژنامەیەکی ھەفتانە لە شاری نیویۆرک لە ساڵی ١٨٩٢ دەستی پێکرد، پێش ئەوەی ساڵانێک دواتر ببێتە گۆڤارێکی مانگانە. لە ئێستادا ٢٦ چاپی نێودەوڵەتی گۆڤارەکە ھەیە.

## مێژوو
گۆڤاری ڤۆگ لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٨٩٢ لەلایەن بازرگانێکی ئەمریکی بە ناوی ئارسەر باڵدوین تۆرنەرەوە وەک گۆڤارێکی ھەفتانە سەبارەت بە خوو و شێوازی ژیان و سەرگەرمی چینی باڵای کۆمەڵگەی ئەمریکا بڵاوکرایەوە. کێند مۆنترۆک گۆڤارەکەی لە تۆرنەر کڕی و ناوەڕۆکی گۆڤارەکەی لەسەر مۆدە و کاروباری ھەنووکەیی چڕکردەوە. گۆڤارەکە ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد و لە دەیەی ١٩١٠ ەوە نوسخەی گۆڤارەکە ڕەوانەی ئەورووپا کرا. گۆڤارەکە بە سەرۆکایەتی دیانا ڤریلاند لە ساڵانی شەستەکاندا، لەژێر کاریگەری بزووتنەوە یەکسانخوازەکان بوو لە بواری مۆدەدا و ڕەنگدانەوەی کارەکانی ھونەرمەندانی پۆپ ئارت بوو. لە ساڵی ١٩٧٣ گۆڤاری ڤۆگ لەژێر ئیدارەی گرەیس میرابێلا گۆڕانکاری بەسەردا ھات بۆ زیادکردنی بینەر، بۆ نموونە گۆڤارەکە بوو بە گۆڤارێکی مانگانە، بابەتەکانی وەک چاوپێکەوتن، بابەتەکانی تایبەت بە ڕووداوە ھونەری و زانستی و تەندروستییەکان لە گۆڤارەکەدا بڵاوکرانەوە. **ئانا وینتۆر** لە تەممووزی ساڵی ١٩٨٨ وەک سەرنووسەری گۆڤارەکە ژیانێکی نوێی بە گۆڤارەکە بەخشی. ھەوڵیدا بینەری گۆڤارەکە فراوانتر بکات و ھەروەھا سەرپەرشتی دروستکردنی گشتگیری بکات.

## سەرچاوەکان
"Fashion-Books: Review of "IN VOGUE: مێژووی وێناکراوی بەناوبانگترین گۆڤاری مۆدە لە جیھاندا

پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٩٢ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
فستق

وێنۆک
**فستق** دارێکی بچووکە کە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ئاسیای ناوەڕاستەوە سەرچاوەی گرتووە و لە وڵاتانی وەک ئێران و سوریا و تورکمانستان و ڕۆژاوای ئەفغانستان گەشە دەکات. ئەم دارە میوەیەک بەرھەم دەھێنێت کە دەخورێت و زۆر بەتامە. فستق ناوێکە کە لە ڕێگەی لاتینییەوە ھاتووەتە ناو زمانە ئەورووپییەکانەوە. ١١ جۆری ھەیە کە سەر بە جۆری *Pistacia*, کە لە دارە بچووکەکانەوە دەست پێدەکات تا دەگاتە دارە نزمەکان. جۆری فستق کە بۆ گوێزی خواردنی دەچێنرێت بریتییە لە *Pistacia vera* و ڕەسەنی ناوچە بیابانییە بەرزەکانی ئێران، ئەفغانستان و ئاسیای ناوەڕاستە. شوێنی نیشتەجێبوونی جۆرەکانی تر درێژدەبێتەوە بۆ ژاپۆن، مالیزیا، مەکسیک و باشووری ئەمریکا. ھەموو جۆرەکان لەگەڵ زستانە ساردەکان و وەرزی گەشەکردنی درێژ و گەرم و وشکدا دەگونجێن. جگە لەو جۆرانەی کە بۆ گوێز گەشە دەکەن، جۆرەکانی تر لە باخەکاندا دەچێنرێن بەھۆی گەڵا ڕەنگاوڕەنگەکانیان لە پاییزدا، ھەندێک جۆریش وەک ڕەگ و ڕیشە لە بڵاوبوونەوەی فستقدا بەکاردەھێنرێن.ئەم دارە نزیکەی ١٠ بۆ ١٢ ساڵ دەخایەنێت تا یەکەم بەرهەمی بەرهەم دەهێنێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئێران
پۆل:ھێماکانی کالیفۆرنیا
پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣
پۆل:گژوگیاکانی پاکستان
پۆل:گژوگیاکانی ئاسیای ناوەندی
پۆل:دارەکانی تورکیا
پۆل:دارەکانی ئێران
پۆل:فندقی و تۆوە خۆراکییەکان
پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
پۆل:وەرزێری
پۆل:ڕوەکەکان
ئەنیمەیشنی مارڤڵ

وێنۆک|بارەگای سەرەکی لە ویلایەتی کالیفۆرنیا
**کۆمپانیای ئەنیمەیشنی مارڤڵ** کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنانی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە کە لە ٢٥ی ژانویەی ٢٠٠٨ وەک لقێکی ستۆدیۆی مارڤڵ دامەزراوە بۆ سەرکردایەتیکردنی ھەوڵەکانی مارڤڵ لە پیشەسازی ئەنیمەیشن و کات بەسەربردنی ماڵەوە. سەرچاوەی ئەم کۆمپانیایە دەگەڕێتەوە بۆ پەیوەندی مارڤێڵ لەگەڵ کۆمپانیای نیکلۆدیۆن و لایۆنسگەیت. لە ڕووی پێکھاتەوە، مارڤێڵ ئەنیمەیشن لەژێر دەستی مارڤێڵ ستۆدیۆ کاردەکات، کە یەکێکە لە بەشە لاوەکییەکانی ستۆدیۆی واڵت دیزنی کە بەشێکە لە کۆمپانیای واڵت دیزنی.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:دەستکەوتەکانی دیزنی
پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی
پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٨ دامەزراون
پۆل:کۆمپانیا میدیا گشتییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٨ دامەزراون
پۆل:ستۆدیۆکانی فیلم
ئاوستن دەیزی

**ئاوستن دەیزی** ( ; لە  لەدایکبووە) فەیلەسوف و چالاکوانی مافی مرۆڤە و خەڵکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە. ئەو کە لە شاری نیویۆرک دەژی، چەندین بابەتی لە بڵاوکراوەکانی وەک USA Today و نیویۆرک تایمز بڵاوکردووەتەوە. ھاوکات ئەو وتارەی بەناونیشانی «باوەڕ بە گومان» لە ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا بڵاوکراوەتەوە، یەکێکە لە نووسینە بەناوبانگەکانی. کتێبەکەی بە ناوی «ویژدانی عەلمانی: شوێنی باوەڕ لە ژیانی ڕۆژانەدا» لە ساڵی ٢٠٠٨دا بڵاوکرایەوە. ئەم کتێبە کە ئارگومێنتێکە بۆ ڕۆڵی ناوەندی ویژدان (ویژدان) لە گوتاری سیاسی و ئەخلاقیدا، بە گوێرەی ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز، ھەمووانی تووشی سەرسووڕمان کرد و لەلایەن کەسایەتییە جۆراوجۆرەکانی وەک سام ھاریس و ڕیچارد نۆھاس (پاستور)ەوە ڕووماڵ کرا، ھەروەھا وەک لە ئەمریکای باکوور و ئەورووپی و میدیاکاندا زمانی عەرەبی لەبەرچاو گیرا. ئەلشەرقولئەوسەت بڵاوکردنەوەی ئەم کتێبەی بە «کاتی و گرنگ» وەسف کردووە. لە کۆبوونەوەی نەتەوە یەکگرتووەکان سەبارەت بە «مرۆڤایەتی جیھانی و ھاوبەشی ئەخلاقی»، ئۆستین دایسی بەشداری لە گفتوگۆ و مشتومڕەکاندا کرد سەبارەت بە ئازادی قسەکردن، ئازادی ئایین و گفتوگۆی نێوان شارستانییەتەکان و لە جنێڤ لەبەردەم نوێنەری نەتەوە یەکگرتووەکان لە کاروباری مافەکانی مرۆڤ وتارێکی پێشکەش کرد. ھاوکار بوو لە دامەزراندنی دامەزراوەی ئیسلامی عەلمانی کە لە ساڵی ٢٠٠٧ دامەزراوە. خاوەنی بڕوانامەی دکتۆرایە لە ئەخلاقی کارپێکراو و فەلسەفەی کۆمەڵایەتی.

## سەرچاوەکان
* مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Austin Dacey». در دانشنامھٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشدە در ١٤ ژانویە ٢٠١٩.
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو
پۆل:فەیلەسووفانی شیکارانە
پۆل:فەیلەسووفانی ئەمریکی
پۆل:چالاکوانە ئەمریکییەکانی مافەکانی مرۆڤ
پۆل:گومانباوەڕە ئەمریکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
پۆل:زیندووان
مارڤڵ ئینتەرتەیمێنت

وێنۆک
**مارڤڵ ئینتەرتەیمێنت** () کۆمپانیایەکی ئەمریکییە بۆ کات بەسەربردن کە بەھۆی یەکگرتنی گرووپی مارڤێڵ ئینتەرتەینمەنت و تۆیس بیز، ئینکۆ پێکھاتووە. کۆمپانیاکە بە کۆمپانیای لقەکەی مارڤڵ کۆمیکس ناسراوە و لە کۆتایییەکانی ٢٠٠٠دا کۆمپانیای لقەکەی کە ناوی مارڤێڵ ستۆدیۆیە، دەستی بە بەرھەمھێنانی فیلم کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٩ی زایینی کۆمپانیای واڵت دیزنی بە بڕی ٤٫٦٤ ملیار دۆلار کڕی لە **کۆمپانیای مارڤێڵ ئینتەرتەینمەنت**. لەو کاتەوە کۆمپانیاکە بووەتە کۆمپانیایەکی بەرپرسیارێتی سنووردار. بۆ مەبەستی ڕاپۆرتکردنی دارایی، مارڤڵ بەشێکە لە کۆمپانیای واڵت دیزنی. مارڤێڵ ھاوبەشی زۆری لەگەڵ کۆمپانیاکانی تردا ھەیە وەک سەدەی بیستەمی فۆکس و کۆڵۆمبیا پیکچەرز، بەجۆرێک فیلمەکانی ستۆدیۆکانی مارڤڵ لەلایەن ستۆدیۆی واڵت دیزنی پیکچەرزەوە بڵاودەکرێنەوە کە کۆمپانیایەکی تری واڵت دیزنی یە. لەو کاتەوە کۆمپانیاکە توانیویەتی کارەکتەرەکانی مارڤێڵ لە ھاوینەھەواری و پارکەکانیدا نمایش بکات، شایەنی ئەوەیە لێرەدا بڵێین کە پێشتر ڕێککەوتنێک لەگەڵ پارک و ھاوینەھەواری یوونیڤەرساڵ ھەبووە، کە دواتر فراوانتر بووە لەگەڵ کڕینی واڵت دیزنی.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو کۆمپانیا ڕێکلامییانەی دەکەونە شاری نیویۆرک
پۆل:کۆمپانیاکانی چێژبەخشی کە لە شاری نیویۆرکن
پۆل:دەستکەوتەکانی دیزنی
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٩٨
فەسا

**فەسا** ()یەکێکە لە شارەکانی پارێزگای فارس، ئێران کە ناوەندی شارستانی فەسایە. فاسا سێیەم گەورەترین شاری پارێزگای فارسە لە ڕووی ڕووبەرەوە، و بە ژمارەی دانیشتووانی ١١٠٬٨٢٥ کەس، دووەم شاری پڕ دانیشتوو لە باشووری پارێزگا و چوارەم شاری پڕ دانیشتوو لە پارێزگاکەیە. مێژووی ئەم شارە لانیکەم دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی، کە ناوی ئەم شارە پاسە یان پاسا بووە، کە بووە بە فاسا. فاسا بە شاری گەنم ناسراوە. لە ڕووی کوالیتییەوە لە ئاستی بەرھەمھێنانی لیمۆ لە پارێزگاکەدا پلەی یەکەمی ھەیە. فەسا دەکەوێتە ناوچە نیمچە وشکەکان. بەرزترین پلەی گەرما لە ھاویندا دەگاتە ٤٢ پلە لە سەرووی سفر و نزمترین پلەی گەرما لە زستاندا دەگاتە ٨ پلە لەژێر سفر، ھەروەھا تێکڕای بارانبارینی نزیکەی ٣٢٠ ملم لە ساڵێکدا.ئابوری فاسا لەسەر بنەمای کشتوکاڵ و بەخێوکردنی ئاژەڵ دامەزراوە. شارەکانی جەھروم و داراب و سەروەستان و خورامە و ئەستەھبان لە گەڕەکی فەسا ھەڵکەوتوون. شاری فاسا دەکەوێتە سەر ڕێگای ترانزێت لە شیرازەوە بۆ بەندەر عەباس و ھەروەھا لە شیرازەوە بۆ کرمان- سیرجان و ئەم پرەنسیپە وای کردوە شارێکی ستراتیژی و ئاوەدان بێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شارەکانی پارێزگای فارس
پۆل:شارەکانی ئێران
کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی لاتڤیا

**کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی لاتڤیا** (بە ڕووسی: Латвийская Советская Социалистическая Республика) یەکێک لە  کۆمارەکانی یەکێتی سۆڤیەت، لە ٢١ی تەمموزی ١٩٤٠ لە کاتی جەنگی جیھانی دووەمدا وەک دەوڵەتێکی بوکەڵەیی  لە خاکی کۆماری لاتڤیا دامەزراوە، کە پێش داگیرکردنی لەلایەن سوپای سۆڤیەت لە ١٧ی تەمموزی ١٩٤٠ سەربەخۆ بووە، بەپێی مەرجەکان لە ڕێککەوتنی ئەڵمانیا و سۆڤیەت لە ٢٣ی ئابی ١٩٣٩.

## سەرچاوەکان

پۆل:بلۆکی ڕۆژھەڵات
پۆل:کۆمارە سۆسیالیستییەکانی پێشوو
پۆل:کۆمارەکانی یەکێتی سۆڤیەت
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٩١
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٠
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٩٠
پۆل:مێژووی لاتڤیا
پۆل:لاتڤیا
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا
ئەردمێر

**ئەدیمیر مارکێز مێنز** (;  – ) کە بە کورتی پێی دەگوترا ``ئەدمیر*، [[یاریزانی تۆپی پێ]] خەڵکی [[بەرازیل]] بوو.*ھەروەھا لە تیپی نیشتمانی تۆپی پێی بەڕازیل یاری کردووە و بووە مستەر گۆڵ لە مۆندیالی ١٩٥٠ بەڕازیل بە ٨ گۆڵ.١ گۆڵ بۆ یوگۆسلاڤیا١ گۆڵ بۆ ھەڵبژاردەی ئیسپانی٢ گۆڵ بۆ ھەڵبژاردەی مەکسیکی٤ گۆڵ بۆ ھەڵبژاردەی سویدی

## یاری یانەکان
سەرەتای یاری یانە لە یانەی سپۆرت کڵەب دی ڕێسیفی دەستی پێکردووە. دوای ئەوە چووە ڤاسکۆ دا گاما. دوو وەرز لەگەڵ یانەی ڤاسکۆ داگاما یاری کردووە. قۆناغی یەکەم لە ساڵی ١٩٤٢ تا ١٩٤٥. قۆناغی دووەم لە ساڵی ١٩٤٨ تا ١٩٥٦. لە نێوان قۆناغی یەکەم و دووەمدا بۆ یانەی فلۆمینێنس یاری کردووە. بەگشتی ئادەمیر لە ٤٢٩ یاریدا لەگەڵ ڤاسکۆ داگاما بەشداری کردووە و ٣٠١ گۆڵی تۆمارکردووە و ٥ جار لەگەڵ ئەم یانەیە جامی یانەکانی ویلایەتی ڕیۆ دی جانیرۆ (کاریۆکا لیگ)ی بەدەستھێناوە (١٩٤٥، ١٩٤٩، ١٩٥٠، ١٩٥٢، ١٩٥٦). جارێک لەگەڵ یانەی فلۆمینێنس لە ساڵی ١٩٤٦ ئەم جامەی بەدەستھێنا. لە خولی کاریۆکا لە ساڵی ١٩٤٩ بە تۆمارکردنی ٣٠ گۆڵ و لە ساڵی ١٩٥٠ بە تۆمارکردنی ٢٥ گۆڵ بووە گۆڵکاری خولەکە. دواجار عادمیر لە ساڵی ١٩٥٦ وازی لە تۆپی پێ ھێنا و ڕووی کردە شرۆڤە و ڕاھێنەرایەتی و بازرگانی.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢
پۆل:مردووانی ١٩٩٦
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەڕازیلی
پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا
پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ
بەڕازیل و ئەڵمانیا (جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤)

یاری **بەڕازیل بەرامبەر ئەڵمانیا** تۆپی پێ کە لە ٨ی تەممووزی ٢٠١٤ لە یاریگای مینێیراو لە بێلۆ ھۆریزۆنتێ بەڕێوەچوو، یەکەم یاری دوو یاری پێش کۆتایی لە مۆندیالی ٢٠١٤. ھەردوو بەرازیل و ئەڵمانیا بە ژمارەیەکی پێوانەیی نەدۆڕاو لە پێشبڕکێیەکەدا گەیشتنە قۆناغی پێش کۆتایی، لەگەڵ یاری چارەکی کۆتایی بەڕازیلییەکان لەگەڵ کۆڵۆمبیا بووە ھۆی ئەوەی ھێرشبەر نیمار بەھۆی پێکانەوە لەدەست بدەن، بەرگریکار و کاپتن تیاگۆ سیلڤا بەھۆی کەڵەکەبوونی کارتی زەردەوە. سەرەڕای ئامادەنەبوونی ئەم یاریزانانە، چاوەڕوانی یارییەکی نزیک دەکرا، بەو پێیەی ھەردوو یانە بەدرێژایی پاڵەوانێتییەکە ئاستێکی بەراوردکاری باشیان پێشکەش کرد. ھەروەھا، ھەردووکیان وەک دوو لە گەورەترین ھێزی تەقلیدی مۆندیالی فیفا سەیر دەکران، ھەشت پاڵەوانێتییان ھاوبەش بوو کە بردیانەوە و پێشتر لە کۆتایی جامی جیھانی ٢٠٠٢ یەکتریان بینیبوو، کە بەڕازیل بە ئەنجامی ٢–٠ سەرکەوتنی بەدەستھێنا و پێنجەمی بەدەستھێنا ناونیشان. بەڵام ئەم یارییە بە دۆڕانێکی مێژوویی بۆ بەرازیل کۆتایی ھات؛ لە نمایشێکی گەورەی باڵادەستیدا، ئەڵمانیا لە ماوەی ٢٩ خولەکدا بە ئەنجامی ٥–٠ پێشکەوت، چوار گۆڵ لە ماوەی شەش خولەکدا تۆمارکرا، دواتر لە گێمی دووەمدا ئەنجامەکەی گەیاندە ٧–٠. لە کۆتا خولەکدا بەڕازیل گۆڵێکی دڵنەوایی تۆمارکرد و یارییەکەی بە ئەنجامی ٧–١ کۆتایی پێھێنا. تۆنی کرۆسی ئەڵمانی وەک پیاوی یارییەکە ھەڵبژێردرا. یارییەکە چەندین پێوانەیی پاڵەوانێتییەکانی تێدا تۆمارکرا. بردنەوەی ئەڵمانیا گەورەترین جیاوازی سەرکەوتن بوو لە قۆناغی پێش کۆتایی مۆندیالی فیفا. لە یارییەکەدا ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا پێش بەڕازیل کەوت و بووە خاوەنی زۆرترین گۆڵ لە مێژووی پاڵەوانێتییەکانی مۆندیالدا و بووە یەکەم ھەڵبژاردە بگاتە ھەشت یاری کۆتایی مۆندیال. میرۆسلاڤ کلۆس ١٦ھەمین گۆڵی لە ژیانی وەرزشیدا لە مۆندیالی تۆمارکرد و گۆڵەکەی بەڕازیلی تێپەڕاند رۆناڵدۆ وەک گۆڵکاری ڕیکۆردی پاڵەوانێتییەکە. دۆڕاندنی بەرازیل ٦٢ یاری بێ دۆڕانی لە یاریگای خۆیدا لە یارییە کێبڕکێیەکاندا شکاند، گەڕایەوە بۆ ١٩٧٥ کۆپا ئەمریکا (کە لە ھەمان یاریگادا بە ئەنجامی ٣–١ بە پیرۆ دۆڕا)، و گەورەترین جیاوازی دۆڕانیان لە یارییەکدا یەکسانکردەوە شانبەشانی ٦–٠ دۆڕان بە ئۆرۆگوای لە ساڵی ١٩٢٠. ھەروەھا خراپترین جیاوازی دۆڕانی بەرازیل بوو لە یارییەکی مۆندیالدا، خراپترین دۆڕانی پێشووی لەو پۆلەدا دۆڕانەکەی بوو بە فەرەنسا لە ١٩٩٨ کۆتایی لە ستادی فەرەنسا لە سانت-دێنیس، پاریس. لە کۆتاییدا یارییەکە بە زەلیلکردنێکی نیشتمانی وەسفکرا. دواتر یارییەکە بە '**''مینێراسۆ'<nowiki/>**) ناوزەد کراوە بە ئاماژەدان بە یاریگای مینێراو، کە وەبیرھێنانەوەی «ڕۆحی شەرمەزاری نیشتمانی»ی پێشوو کە بە ' 'ماراکاناسۆ'' کە تێیدا بەڕازیل بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو لە یاری کۆتایی ١٩٥٠ مۆندیالی ١٩٥٠ لەسەر خاکی خۆی بە ئۆرۆگوای دۆڕا. . دواتر بەڕازیل لە پلەی ئۆفی پلەی سێیەمدا بە ھۆڵەندا بە ئەنجامی ٣–٠ دۆڕا، لەکاتێکدا ئەڵمانیا بۆ چوارەمجار توانی جامی جیھانی بردەوە و ئەرجەنتین ی بردەوە لە کۆتایی.

## سەرچاوەکان

پۆل:جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
خێزانی ئادەمز

**خێزانی ئادەمز** خێزانێکی خەیاڵییە لەلایەن وێنەکێشی کارتۆن چارڵز ئادەمز دروستکراوە. لە ڕەچەڵەکدا لە زنجیرەی ١٥٠ وێنەی جوڵاوی یەک تابلۆیی پەیوەندینەدار دەرکەوتن، نزیکەی نیوەی لە ڕەچەڵەکدا لە نیویۆرکەر بۆ ماوەی ٥٠ ساڵ لە دروستکردنی لە ١٩٣٨ەوە بڵاوکرایەوە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* Tee & Charles Addams Foundation
* ''The Addams Family'' (1937)at Don Markstein's Toonopedia.  from the original on March 13, 2012.
* The Addams Family UK (musical website)
* ''The Addams Family'' on TVLand.com
* 
*
ڕێویی سوور

440x220px|وێنۆک|alt=ڕێوی (ڕێوی سوور)، نۆمێ، ئەلاسکا|(ڕێوی سوور)، نۆمێ، ئەلاسکا
**ڕێوی سوور** (ناوی زانستی: Vulpes vulpes) ئاژەڵێکی ڕێوییە کە سەر بە ڕیزبەندی گۆشتخۆرەکان و بنەماڵەی canidae یە، ھەروەھا بە سادەیی بە **ڕێوی** ناسراوە بەو پێیەی باوترین جۆری ڕێوییە، بە تایبەت لە بەریتانیا و ئێرلەندا، کە جگە لەو جۆرە سەگێکی کێوی نەماوە. لە ناوچە جیاوازەکانی جیھاندا بڵاوبووەتەوە، ئەمەش وای کردووە بەربڵاوترین گۆشتخۆر بێت لەسەر ڕووی جیھان، لە سەرانسەری کەنەدا و ئەلاسکا و زۆربەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئەورووپا و باکووری ئەفریقا و نزیکەی ھەموو بەشەکانیدا بڵاوبووەتەوە ھەروەھا لە سەدەی نۆزدەھەمدا بە ئوسترالیا ناسێندرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پۆل:شیردەرەکانی ئاسیا
پۆل:شیردەرەکانی ئەوڕووپا
پۆل:ڕێوییەکان
پۆل:شیردەرەکانی ئەمریکای باکوور
فێربوونی بەھێزکردنەوە

**فێربوونی بەهێزکردنەوە** (بە ئینگلیزی: **Reinforcement learning RL**) بوارێکە لە فێربوونی ئامێر کە پەیوەستە بە چۆنیەتی کارمەندانی زیرەک کە دەبێت لە ژینگەیەکدا کردار بکەن بۆ ئەوەی چەمکی کۆی پاداشتێک زیاد بکەن. فێربوونی بەهێزکردن یەکێکە لە سێ شێوازی فێربوونی بنەڕەتیی ئامێر، لەگەڵ فێربوونی چاودێریکراو و فێربوونی چاودێرینەکراو.

فێربوونی بەهێزکردنەوە جیاوازە لە فێربوونی چاودێریکراو لە نەبوونی پێویستی بە جووتەکانی تێخراو/دەرهاویشتە کە پێشکەشکراون، و نەبوونی پێویستی بۆ کرداری نزم بۆ ڕاستکردنەوەی ئاشکرا (واتە وردکردنەوەی ئەوەی کە چی پێویستە ڕاست بکرێتەوە لە کاتی هەڵەکردندا). لەجیاتی ئەوە جەخت لەسەر دۆزینەوەی هاوسەنگی دەکات لەنێوان گەڕان (ناوچە نەناسراوەکان) و ئیستیغلالکردن (ی زانینی ئێستا).

ژینگە بە شێوەیەکی نموونەیی لە شێوەی پرۆسەی بڕیاردانی مارکۆڤ (MDP) دا دەنووسرێت، چونکە زۆرێک لە ئەلگۆریتمەکانی فێربوونی بەهێزکردنەوە بۆ ئەم چوارچێوەیە تەکنیکی پرۆگرامکردنی داینامیکی بەکاردەهێنن. جیاوازی سەرەکی لەنێوان شێوازەکانی پرۆگرامکردنی داینامیکی کلاسیکی و ئەلگۆریتمەکانی فێربوونی بەهێزکردنەوە ئەوەیە کە ئەم دواینانە زانیاری لەسەر مۆدێلی بیرکاریی ورد لە MDP هەڵناگرن و ئامانجیان MDP گەورەیە کە تێیدا بەکارهێنانی شێوازە کتومتەکان ئەستەمە.

## پێناسە
چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ| چوارچێوەی نموونەیی سیناریۆی فێربوونی بەهێزکردنەوە (RL): بریکارێک کردارێک لە ژینگەیەکدا ئەنجام دەدات، کە لێکدەدرێتەوە بۆ پاداشت و نوێنەرایەتی دۆخ، کە دەگەڕێندرێتەوە بۆ بریکارەکە.
بەھۆی گشتی بوونیەوە، فێربوونی بەهێزکردنەوە لە زۆر بواری زانستی لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکرێت، وەک تیۆری یاری، تیۆری کۆنترۆڵ، توێژینەوەی ئۆپەراسیۆنەکان، تیۆری زانیاری، گەشەپێدانی بنچینەی لاساییکردنەوە، سیستەمی فرە بریکار، زیرەکیی سوارم، و هەروەها ئامار. لە توێژینەوە و نووسراوەکانی کۆنترۆڵکردنی ئۆپەراسیۆنەکاندا، فێربوونی بەهێزکردن پێی دەوترێت *بەرنامەدانانی داینامیکی نزیکەیی،* یان بەرنامەدانانەکانی دەماری. کێشەکانی بەرژەوەندی لە فێربوونی بەهێزکردن هەروەها لە تیۆری کۆنترۆڵکردنی 'گونجاو' لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە، کە بەزۆری پەیوەستە بە بوون و دیاریکردنی چارەسەرە گونجاوەکان، و ئەلگۆریتمەکان بۆ کۆمپیوتەراندنی وردیان، و کەمتر لەگەڵ فێربوون یان نزیکبوونەوە، بەتایبەتی لە نەبوونی مۆدێلێکیی بیرکاریی ژینگەکەدا. لە ئابووری و تیۆری یاری، فێربوونی بەهێزکردنەوە دەتوانرێت بەکاربهێنرێت بۆ ڕوونکردنەوەی ئەوەی چۆن هاوسەنگی لەوانەیە لەژێر 'ڕەفتاری چوارچێوەدار'دا سەرهەڵبدات.

فێربوونی بەهێزکردنی بنەڕەتی وەک پرۆسەی بڕیاردانی مارکۆڤ (MDP) مۆدێل دەکرێت:

* کۆمەڵێک دۆخی ژینگە و بریکار، S؛
* کۆمەڵێک کردار، A، لەلایەن بریکار؛
* ئەگەری گواستنەوە (لە کاتی t) لە دۆخێکەوە بۆ دۆخێکی تر لەژێر کرداردا.P_a(s,s')=\Pr(s_{t+1}=s'\mid s_t=s, a_t=a)tss'a
* R_a(s,s') دەکاتە خەڵاتێکی ڕاستەوخۆی دوای گواستنەوە لە sەوە بۆ s' بە کرداری a.

## پێڕست

## سەرچاوەکان
سنووری ئیسپانیا-پۆرتوگال

وێنۆک|پردی نێودەوڵەتی گوادیانا، کە پورتوگال و ئیسپانیا بەیەکەوە دەبەستێتەوە
**سنووری [[پورتوگال]] و [[ئیسپانیا]]** یەکێکە لە کۆنترین سنوورەکانی جیھان. سنووردارکردنی ئێستا نزیکەی ھاوشێوەی ئەو سنووردارکردنەیە کە لە ساڵی ١٢٩٧ بە پەیمانی ئەلکانیسێس پێناسە کراوە. سنووری پورتوگال و ئیسپانیا درێژییەکەی ١٢١٤ کم (٧٥٤ میل)ە، و درێژترین سنووری بێ پچڕانە لە ناو یەکێتی ئەورووپادا، لە ٢٦ی ئازاری ١٩٩٥ەوە (ڕێکەوتی کاریگەری ڕێککەوتنی شنگن) دوورە لە کۆنترۆڵی سنوورەکان، جگە لە سنووری ئا ماوەیەکی کورت لە سەردەمی پەتای کۆڤید-١٩. سنوورەکە بۆ ماوەی ١٨ کم (١١ میل) لە نێوان ڕووباری کایا و ڕیبێرا دی کونکۆس دیاری نەکراوە، ئەمەش بەھۆی دۆخی ناکۆکی لەسەر ئۆلیڤێنزا/ئۆلیڤێنسا کە دوو سەد ساڵە ناکۆکی لەسەرە لە نێوان ھەردوو وڵاتدا.

پورتوگال و ئیسپانیا لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٩١ ڕێککەوتنی شنگنیان واژوو کرد، ئەمەش لە ٢٦ی ئازاری ١٩٩٥ کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە و پورتوگال و ئیسپانیایان کردە بەشێک لە ناوچەی شنگن و بەم شێوەیە سنوورەکەیان بوو بە سنوورێکی کراوە.

لە ٢٩ی ژانویەی ٢٠٢١، پورتوگال بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ سنووری لەگەڵ ئیسپانیا داخست؛ تەنھا ئەو کەسانەی کە ھۆکاری ناوازەیان ھەبوو (ھێزی زەبەلاح) توانیان بپەڕنەوە. پێشبینی دەکرا داخستنی پلان بۆ داخستنی بۆ ماوەی چواردە ڕۆژ بخایەنێت، بەڵام ئەمە بۆ ١ی ئازار درێژکرایەوە. داخستنی زیاتر درێژکرایەوە بۆ ١٦ی ئازاری ٢٠٢١، پاشان دیسانەوە بۆ ٥ی نیسانی ٢٠٢١. دووبارە درێژکرایەوە بۆ ١٥ی نیسانی ٢٠٢١ و پاشان بۆ ٣ی ئایاری ٢٠٢١. لە کۆتاییدا ئەمە کورتکرایەوە بۆ ١ی ئایاری ٢٠٢١.

## سەرچاوەکان

پۆل:سنووری ئیسپانیا-پۆرتوگال
یاریزانی تۆپی پێ

وێنۆک|333x333پیکسڵ| یاریزانانی ناوەڕاست/ناوەند بە ڕەنگی شین نیشان دراون.
**یاریزانی تۆپی پێ** وەرزشوانێکە کە یەکێکە لە جۆرە جیاوازەکانی تۆپی پێ یاری دەکات. جۆرە سەرەکییەکانی تۆپی پێ بریتین لە: تۆپی پێ، تۆپی پێی ئەمریکی ، تۆپی پێی کەنەدی ، تۆپی پێی ئوسترالی، تۆپی پێی گەیلیک، ڕەگبی 13- a-side و ڕەگبی 15- a-side. بە مەزەندە دەکرێت کە ٢٥٠ ملیۆن یاریزانی تۆپی پێ لە جیھاندا ھەبن، و زۆرێکیان جۆرەکانی تری تۆپی پێ یاری دەکەن. لە تۆپی پێدا یاریزان ئەو کەسەیە کە لەسەر بنەمای یاساکانی تۆپی پێ یاری تۆپی پێ دەکات. لە یاری تۆپی پێدا ھەر تیپێک ١١ یاریزانی ھەیە، یەکێکیان گۆڵپارێزە، ئەوانی دیکەش بەرگریکار، ناوەڕاست، یان ھێرشبەرن.

## گۆڵپارێز
لە یاری تۆپی پێدا ئەو کەسەی ھەوڵی پاراستن و پاراستنی گۆڵ و ڕێگریکردن لە چوونە ژوورەوەی تۆپ دەدات پێی دەوترێت گۆڵپارێز. گۆڵپارێز تاکە یاریزانە کە بتوانێت دەستەکانی بەکار بھێنێت بۆ گرتنی تۆپ. تەنھا لە ناوچەی سزادا دەتوانێت مامەڵە لەگەڵ تۆپدا بکات.

## بەرگریکار
بەرگریکار ئەو یاریزانەیە کە لەپشت یاریزانانی ناوەراستەوەیە و ئامانجی یەکەم و سەرەکی ئەویش پاڵپشتیکردنی گۆڵپارێزە. ئەرکی سەرەکیی ئەو ڕێگریکردنە لە گۆڵکردنی یاریزانی بەرامبەر.

## ھێڵی بەرگری پێشەوە
یاریزانێکە لە بەردەم بەرگرییکارانی ناوەڕاستدا دەوەستێت و لە کاتی ھێرشی تیپی بەرامبەردا بۆشایی بەتاڵی نێوان بەرگریکارانی پشتەوە پڕدەکاتەوە، لە ھەمان کاتدا بەستەرێکە بۆ وەرگرتنی تۆپ لە بەرگریکارانی ناوەوە و پاس بۆ... یاریزانانیی ناوەڕاست و ناوەڕاستی باڵ. لە ھەندێک سیستەمی یاری وەک ١-٢-٣-٤، ڕاھێنەران ٢ یاریزانی ھێڵی ناوەڕاستی بەرگری دەخەنە ناو یاریگا.

## یاریزانی ناوەڕاست/ناوەند
یاریزانی ناوەڕاست یان ناوەڕاست ئەو یاریزانەیە کە پێگەی لە نێوان بەرگریکار (بەرگریکار) و ھێرشبەردا بێت (لە وێنەکەدا بە شین نیشان دراوە). ئەرکی سەرەکییان بێبەشکردنی تۆپەکەیە لە تیپی بەرامبەر (کە بەزۆری بە تەکلینگ ئەنجام دەدرێت)، بۆ ئەوەی تۆپەکە لەلایەن یاریزانی ناوەڕاستەوە بگیرێت و بنێردرێت بۆ ھێرشبەرانی ناوەوە.

## ھێرشبەر
ھێرشبەر یان پێشەوە ئەو یاریزانانەن کە لە ڕیزێکدا یاری دەکەن کە نزیکترینە لە گۆڵی بەرامبەر و بەرپرسیارن لە تۆمارکردنی گۆڵ.

## سەرچاوەکان
فیفا ١٠٠

[وێنۆک|150px|[پێلێ]]
**فیفا ١٠٠** لیستی ١٠٠ باشترین یاریزانی تۆپی پێیە لە جیھاندا، کە لەلایەن **[[پێلێ]]** یاریزانێکی تۆپی پێی بەڕازیلی لە ساڵی ٢٠٠٤ لەسەر داوای فیفا نووسراوە. ژمارە ١٠٠ ئاماژەیە بۆ ساڵی ١٠٠ی دامەزراندنی فیفا و ئەو ١٠٠ یاریزانەی کە لەم لیستەدا ھەن. دوو یاریزانی ئەم لیستە ژنن و ئەوانی تر پیاون. فیفا داوای لە پێلێ کرد ٥٠ یاریزانی چالاک و ٥٠ یاریزانی خانەنشینکراوی تۆپی پێ بنووسێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیفا
پۆل:فیفا ١٠٠
کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات

440x220px|وێنۆک|خاچی ئۆرتۆدۆکسی ڕووسی440x220px|وێنۆک|جۆرێکە لە خاچی مەسیحی ئۆرتۆدۆکس، بە شێوەیەکی نەریتی لە ھێرالدی بولگاریدا بەکاردێت
**ڕێباز ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات** لقێکە لە ئایینی کریستیان بە بڕوای لایەنگرانی، ڕەگ و ڕیشەی خۆی دەگەڕێتەوە بۆ عیسا و جێنشینی نێردراوی و قەشە. ئایینی مەسیحی یەک کڵێسا بوو تا ئەو دابەشبوونە گەورەیەی کە لە نێوان کڵێسای ڕۆژاوا (ڕۆمانی کاسۆلیک) و کڵێسای ڕۆژھەڵات (ڕۆمانی ئۆرتۆدۆکسی) ڕوویدا. مانای وشەی **ئۆرتۆدۆکس** (بە یۆنانی: Ορθοδοξία) *بۆچوونی ڕاستە*، یان *باوەڕێکی ڕاست*. کڵێسا ئۆرتۆدۆکسییەکان نەریتەکانی بریتین لە کڵێسای ڕۆژھەڵات، لەوانە بیزەنتین (واتە ڕۆمانی کە بە یۆنانییش ناودەبرێت) و سلاڤی، و کڵێساکە دابەش بووە لە نێوان ڕۆژاوا (کورسی پیرۆز و ئەمڕۆ پێی دەوترێت ڕۆمانی کاسۆلیک) و ڕۆژھەڵات (ڕۆمانی، بیزەنتین، ئەمڕۆش پێی دەوترێت ئۆرتۆدۆکسی ڕۆمانی). ئەم دابەشبوونە لە سەردەمی مایکل کایرۆلارس پاتریارکی قوستەنتینییە لە ساڵی ١٠٥٤ دا، بە ھۆکاری ڕامیاری زیاتر لە ئایدیۆلۆژیا بوو. زانراوە کە ئاماژە کۆنەکان، لەوانەش زمانی عەرەبی، بە ڕۆمەکانی بەشی ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆرییەتییەکە بە ڕۆم ناویان دەبرد، بۆ جیاکردنەوەیان لە ڕۆمەکانی بەشی ڕۆژاوای ئیمپراتۆرییەتەکە، لەکاتێکدا ڕۆژاوایییەکان لە سەدەی نۆیەمەوە پێیان دەگوت «یۆنانییەکان». ڕێبازی ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات دووەم گەورەترین کڵێسای مەسیحییە لە دوای کڵێسای کاسۆلیکی لە جیھاندا، لە لایەکی دیکەوە عەقیدەکانی پرۆتستانت بە کۆی گشتی کڵێسای ئۆرتۆدۆکس تێدەپەڕێنن و ژمارەی شوێنکەوتوانی ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات نزیکەی ٢٠٠ ملیۆن کەسن. ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات لە ڕووسیا و باڵکان و تورکیا و ھەموو ڕۆژھەڵاتی نزیکدا بڵاوبووەتەوە، سەبارەت بەو مەسیحییانەی سەر بە کڵێسای ئۆرتۆدۆکسن و لە وڵاتانی عەرەبیدا دەژین، پێیان دەوترێت کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی چونکە ڕێوڕەسمی ئایینی یۆنانی- بیزەنتین پەیڕەو دەکەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی ئایینی مەسیحییەت
پۆل:کڵێساکان
مشتی ئاگرین

**مشتی ئاگرین** (بە ئینگلیزی: Fire Punch) مانگای ژاپۆنییە لەلایەن تاتسوکی فوجیمۆتۆ کە لە شۆنن جەمپ لە نیسانی ٢٠١٦ تا کانوونی دووەمی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە و کۆکرایەوە لە ٨ تانکۆبۆن و شێوازێکی فەنتازیای تاریکی ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مانگاکانی ٢٠١٦
پۆل:ئەنیمێ و مانگای فەنتازیای تاریک
پۆل:وێب کۆمیکسی ژاپۆنی
پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:مانگای شوئیشا
پۆل:شۆنن مانگا
پۆل:مانگای ڤیز میدیا
پۆل:ئەنیمێ و مانگا دیستۆپییەکان
پۆل:ترانسجێندەر لە ئەنیمێ و مانگا
مێرمەید (فیلمی ١٩٨٩)

وێنۆک
**مێرمەید** () فیلمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە، لەلایەن کۆمپانیای واڵت دیزنی لە ساڵی ١٩٨٩ بەرھەم ھێنراوە، ڕیزبەندی بیست و ھەشتەمین زنجیرە فیلمە درێژەکانی ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی ناسراو بە واڵت دیزنی کلاسیک، دووبارە دەرھێنانی وەشانی فەرەنسی، نووسەری فیلمەکە، دەرھێنەر و بەرھەمھێنەر ڕۆن کلیمنتس و جۆن موسکەرن.

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٩
پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی
پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان
پۆل:مشتومڕی فیلمەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری
پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی
پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٥
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی شێوەگۆڕین
پۆل:ئەنیمەیشن
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٨٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:دووبارە بڵاوکەرەوە سێ ڕەھەندییەکان
پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە مۆسیقییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە مۆسیقییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە ماسی
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی
پۆل:دیزنی ڕێنێسانس
پۆل:مشتومڕەکانی دیزنی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کچ
پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ کۆمیک وەرگێڕدراون
پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون
پۆل:فیلمەکان کە لە قەڵاکاندا ڕوودەدەن
پۆل:ئەو فیلمانەی لە سەدەی ١٩ داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین نمرەی ڕەسەنیان بەدەستھێناوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین گۆرانی ڕەسەن بەدەستھێناوە
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز
پۆل:ئەو فیلمانەی لە وڵاتێکی خەیاڵی ڕوودەدەن
پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە گۆڕینی شێوە
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ھەرزەکاران
پۆل:فیلمەکانی دیزنی پرێنسس
پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی جۆن مەسکەر
پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ڕۆن کلێمێنتس
پۆل:فیلمەکان کە لە زەریای ئەتڵەسیدا ڕوودەدەن
پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆکانی جۆن مەسکەر
پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆکانی ڕۆن کلێمێنتس
پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن ستۆدیۆز
سەدەی ١٠

**سەدەی دەیەم** ماوەیەکی کاتییە لە یەکەم ڕۆژی ساڵی ٩٠١ تا کۆتا ڕۆژی ساڵی ١٠٠٠ بەپێی ڕۆژژمێری زایینی.   

ئەم سەدەیە شایەتی لوتکەی گەشەسەندنی کولتووری بوو، بەتایبەت لە ئیسپانیا لەژێر دەسەڵاتی خەلافەتی ئەمەویدا، ھەروەھا سەرھەڵدانی دەوڵەتی فاتیمی لە باکووری ئەفریقا دوای سەرکەوتنی فاتمیەکان بەسەر دەوڵەتی ئەغلەبییەکان ، دواتر توانیان میسر داگیربکەن لەدوای خۆیان سەرکەوتن بەسەر دەوڵەتی ئیخشیدیدا.
## سەرچاوەکان

پۆل:سەدەی ١٠یەم
پۆل:ھەزارەی ١ەم
پۆل:سەدەکان
دوورگەی کیش

وێنۆک|کەنار دەریای کیش
**دوورگەی کیش** دوورگەیەکی ھاوینەھەواری وەرزشییە لە شاری بەندەر لەنگە لە پارێزگای ھورمزگان لە باشووری ئێران و دەکەوێتە کەنداوی فارس. کیش یەکێکە لە شوێنە گەشتیارییە سەرەکییەکانی ئێران بەھۆی بوونی ناوچەی ئازادی بازرگانی، ناوەندەکانی کات بەسەربردن و بازرگانیی، شوێنە گەشتیارییەکان و زۆرێک لە ھۆتێلەکان. ژمارەی دانیشتووانی ئەو دوورگەیە نزیکەی ٤٠ ھەزار کەسە و ساڵانە نزیکەی ٢ ملیۆن گەشتیار سەردانی دەکەن.دوورگەی کیش سێیەم شوێنی پشووە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە دوای دوبەی و شەرم ئەلشێخ. گەشتیارانی زۆرێک لەو وڵاتانەی کە ئێران بەزۆری پێویستی بە ڤیزە ھەیە، لە وەرگرتنی ڤیزە بۆ کیش بەخشراون. ئەم دوورگەیە ڕووبەرەکەی ٩١٫٥ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و لە باکوورەوە بەرەو ئێران و لە ڕۆژھەڵاتەوە بەرەو گەرووی ھورمز و لە باشوورەوە بەرەو ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی و لە ڕۆژاواوە بەرەو وڵاتانی بەحرەین و قەتەر و سعودیە دەڕوات عەرەبستان.

## ناو
لە ڕابردوودا کیش بە زمانی عەرەبی بە «قەیس»یش ناسرابوو. لە زمانی فارسی پەھلەویدا، کیش بە کەناڵی ژێرزەمینیی قەنات ناودەبرێت، دوورگەکەش بەھۆی زۆری کانییە ئاوییەکانییەوە پێی دەوترێت کیش. ھەروەھا دێھخۆدە ناوی کیش بە پەیوەست بە توێکڵ و شوێنی تیرەوە دەزانێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی پارێزگای ھورمزگان
پۆل:دوورگەکانی ئێران
پۆل:ئابووری ئێران
پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران
کارلۆس کویرۆز

وێنۆک
**کارلۆس مانوێل بریتۆ لیال کویرۆز** (لەدایکبووی ١ی ئازاری ١٩٥٣) ڕاھێنەری تۆپی پێی پورتوگالی و سەرۆکی ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئێرانە. یاریدەدەری ڕاستی ئەلێکس فێرگسۆن بوو لە مانچستەر یونایتد و لەگەڵیدا نازناوی چامپیۆنزلیگی ئەورووپای لە وەرزی ٢٠٠٧–٢٠٠٨، جامی جیھانی یانەکان لە ٢٠٠٨، خولی نایابی ئینگلیزی لە وەرزەکانی (٢٠٠٢–٠٣، ٢٠٠٦–٠٧، ٢٠٠٧–٢٠٠٨) بەدەستھێنا) و جامی یەکێتی ئینگلتەرا لە It ھەروەھا وەرزی (٢٠٠٣–٠٤) و جامی یانەکانی ئینگلیزی لە وەرزەکانی (٢٠٠٥–٠٦، ٢٠٠٨–٠٩ و ٢٠٠٩–١٠). ھەروەھا بۆ ماوەیەک ڕاھێنەری یانەی ڕیال مەدرید بووە. لە بواری ڕاھێنەرایەتی نیشتمانیدا ڕاھێنەری ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی و ئەفریقای باشوور و پورتوگال و ئێران و کۆڵۆمبیا و میسر بووە. کویرۆز بۆ ماوەی دوو قۆناغ یاریدەدەری ئەلێکس فێرگسۆن بووە لە مانچستەر یونایتد، بۆ ماوەی دوو قۆناغیش سەرۆکی ھەڵبژاردەی پورتوگال بووە و سەرکردایەتی ئەم تیپەی کردووە لە مۆندیالی ٢٠١٠. ھەروەھا لەگەڵ ھەڵبژاردەی ئەفریقای باشوور سەرکەوت بۆ مۆندیالی ٢٠٠٢ و لەگەڵ ھەڵبژاردەی ئێران بۆ جامی جیھانی ٢٠١٤، ٢٠١٨ و ٢٠٢٢. لە خاڵە گرنگەکانی تری ڕاھێنەرایەتییدا، دەتوانین ئاماژە بە سەرۆکی ڕاھێنەری ڕیاڵ مەدرید بکەین لە وەرزی (٢٠٠٣–٢٠٠٤) ی لالیگا، کە بە ماوەیەکی ناسەرکەوتوو دادەنرێت بۆ ئەو. ھەروەھا ئەزموونی ڕاھێنەرایەتی لە خولی J -League (ژاپۆن) و MLS (ئەمریکا) و ھەڵبژاردەی ئیماراتی ھەیە.لە تەمەنی گەنجیدا، لە تەمەنی ١٥ بۆ ٢١ ساڵیدا، کویرۆز گۆڵپارێز بووە بۆ تیپی زێدی خۆی لە شاری نامپولا لە مۆزەمبیق، یانەی فرۆڤیاریۆ نامپولا. لە ساڵی ١٩٧٤ بڕوانامەی ئەندازیاری میکانیکی لە زانکۆی لۆرێنزۆ مارکێس لە مۆزەمبیق تەواو کردووە و دوای ئەوەی مۆزەمبیق سەربەخۆیی خۆی لە پورتوگال ڕاگەیاند و شۆڕشی قەرنازی لە پورتوگال ڕوویدا، کویرۆز وازی لە تۆپی پێ ھێنا و ڕووی لە پورتوگال کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
پۆل:زیندووان