جەعفەر بەرزنجی

**ئیمام سەید جەعفەر کوڕی حەسەن کوڕی عەبدولکەریم بەرزنجی** (بە عەرەبی: الإمام السيد جعفر بن حسن بن عبد الكريم بن السيد محمد بن عبد الرسول البرزنجي الحسيني المدني الشافعي؛ لەدایکبووی ١٧١٦ – کۆچکردووی ١٧٦٤) زانایەکی ئایینیی گشتگیر (موسوعی)، موفتیی شافیعییەکان، ئیمام و وتارخوێنی مزگەوتی پێغەمبەر بوو. ئەو بە یەکێک لە دیارترین زانایانی سەدەی دوازدەیەمی کۆچی دادەنرێت و بەھۆی بەرھەمە بەناوبانگەکەیەوە، "عقد الجوهر في مولد النبي الأزهر"، کە بە مەولوودنامەی بەرزنجی ناسراوە، لە جیھانی ئیسلامیدا ناوبانگێکی بەرفراوانی ھەیە.

## ژیانی سەرەتایی
سەید جەعفەر لە مانگی شەعبانی ساڵی ١١٢٨ی کۆچی (١٧١٦ی زایینی) لە شاری مەدینە لەدایک بووە. ھەرچەندە لە مەدینە لەدایک بووە و گەورە بووە، بەڵام بنەماڵەکەی لە ڕەچەڵەکدا دەگەڕێنەوە بۆ شارەزوور لە کوردستان. باپیرە گەورەی، دوای گەشتێکی دوورودرێژ بۆ وەرگرتنی زانست لە شارەکانی ھەمەدان، بەغدا، دیمەشق، ئەستەمبوڵ و قاھیرە، دواجار لە مەدینە نیشتەجێ بووە. باوکی، سەید حەسەن، وتارخوێن بووە لە مزگەوتی ئەبووبەکری سدیق لە مەدینە.

## پەیوەندیی بنەماڵەیی
سەید جەعفەر بەرزنجی ئەندامێکی دیاری بنەماڵەیەکی زانستیی ناسراوی کوردە کە بە بنەماڵەی بەرزنجی ناسراوە و چەندین زانای کاریگەری ئایینیی لە شاری مەدینە پێگەیاندووە. ئەم زنجیرە زانستییە باپیرە گەورەی، زانا محەممەد کوڕی ڕەسووڵ بەرزنجی (١٦٣٠–١٦٩١) دەگرێتەوە، کە یەکێک بوو لە یەکەمین ئەو زانایانەی بنەماڵەکە کە لە مەدینە ناوبانگی دەرکرد. میراتی زانستیی بنەماڵەکە لە نەوەکانی خودی سەید جەعفەر بەرزنجییەوە درێژەی کێشا، بەتایبەتی لە ڕێگەی نەوەکەیەوە، جەعفەر کوڕی ئیسماعیل بەرزنجی (١٨٣٤–١٨٨٩)، کە ئەویش دواتر ھەمان پلەی باڵای موفتیی شافیعییەکانی لە مەدینە وەرگرت.

## خوێندن و پێگەیشتنی زانستی
سەید جەعفەر سەرەتا لەژێر دەستی باوکی و مامی باوکیدا خوێندوویەتی، دواتر لەلای زانایانی تری مەدینە درێژەی بە خوێندن داوە. ئەو لە چەندین بواری زانستیدا شارەزاییەکی قووڵی بەدەستھێناوە، لەوانە:

* لەبەرکردنی قورئان و زانستەکانی قیڕائات
* ڕێزمان و زمانەوانیی عەرەبی
* مەنتیق و ڕەوانبێژی
* زانستی میرات و بیرکاری
* خۆشنووسی
* فیقھ و ئوسوڵی فیقھ بەپێی ھەر چوار مەزھەبە سەرەکییەکە
* زانستی فەرموودە و ژیاننامەی پێغەمبەر
* وێژە و فەلسەفە

## ژیانی پیشەیی و پایەی زانستی
بەھۆی توانای لە وتاردان و نووسیندا، ناوبانگی بە خێرایی بڵاوبووەوە. لە ساڵی ١١٥٩ی کۆچی (١٧٤٦ی زایینی) بووە ئیمام، وتارخوێن و مامۆستا لە مزگەوتی پێغەمبەر. ئەو توانای دەرکردنی فەتوای بەپێی ھەر چوار مەزھەبی سوننە ھەبوو، بەڵام دواتر بە فەرمی پلەی موفتیی شافیعییەکانی لە مەدینە وەرگرت و تا کۆچی دوایی لەم پلەیە مایەوە.

## شێوازی ژیان
سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە سەید جەعفەر بۆ ماوەی زیاتر لە بیست ساڵ ژیانێکی زاھیدانەی ھەڵبژاردبوو، بەڵام ھەمیشە جلوبەرگی زانایانی دەپۆشی. بەھۆی قووڵیی زانستەکەی و شێوازی وانەوتنەوە سەرنجڕاکێشەکەیەوە، قوتابییەکی زۆر لە مەدینە و دەرەوەی مەدینەوە ڕوویان تێدەکرد. بە کەسێکی باڵابەرز و خاوەن دەنگێکی بەرز وەسف کراوە.

## بەرھەمەکان
سەید جەعفەر بەرھەمی زۆری نووسیوە، ھەرچەندە بەشێکیان لەناوچوون. دیارترینیان ئەمانەن:

* **عقد الجوهر في مولد النبي الأزهر** (ناسراو بە **مەولوودنامەی بەرزنجی**)
* **قصة المعراج** (چیرۆکی میعراج)
* **جالية الكرب بأصحاب سيد العجم والعرب** (نامیلکەیەک دەربارەی ناوی بەشداربووانی شەڕی بەدر و ئوحود)
* **الجني الداني في مناقب الشيخ عبد القادر الجيلاني** (دەربارەی ژیان و کەسایەتیی شێخ عەبدولقادری گەیلانی)
* **الغصن الوردي في أخبار السيد المهدي** (دەربارەی فەرموودەکانی پەیوەست بە پێشەوا مەهدی)

## کۆچی دوایی
سەید جەعفەر بەرزنجی لە ساڵی ١١٧٧ی کۆچی (١٧٦٤ی زایینی) کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی بەقیع لە شاری مەدینە بە خاک سپێردرا. نەوەکانی تا ئەمڕۆش لە مەدینە نیشتەجێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٧١٦
پۆل:مردووانی ١٧٦٤
پۆل:خەڵکی مەدینە