قەزای بەردەڕەش

**قەزای بەردەڕەش** (بە عەرەبی: *قضاء بردةرش*، بە ئینگلیزی: *Bardarash District*) یەکێکە لە قەزاکانی پارێزگای دھۆک، ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی بەردەڕەشە.

## ناو
بەردەڕەش وشەیەکی لێکدراوە لە دوو وشەی(بەرد + ڕەش):
* زۆر بۆچوون ھەن لەسەر ناوی بەردەڕەش لەوانەیە لەوەوە ھاتبێت کە خاکەکەی خاکێکی رەشە و زۆر بەپیتە بۆ کشتوکاڵ، یانیش لە شاخی ڕەشەوە ھاتووە کە شوێنێکە دەکەوێتە نزیک بەردەڕەش و کاتی خۆی ئەو شوێنە شوێنی گوند بووە. 
* بۆچوونێکی دیکە ھەیە دەڵێت کە ناوی بەردەڕەش لە چیای بەردەڕەش ھاتووە کە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لەبەر وشکە ساڵی و بێ بارانییەوە خەڵکەکەی لە دەڤەری گەرمیان و شەقڵاوە و ڕەواندز ھاتوونەتە ئەم دەڤەرە و ناوەکەیان لەگەڵ خۆیاندا ھێناوە.

## جوگرافیا
**قەزای بەردەڕەش** دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەلاتی پارێزگای دھۆک و دەکەوێتە نێوان زێی گەورە لەلای ڕۆژھەڵات و ڕووباری خازر لەلای ڕۆژاوا و سنووری قەزاکە بەم شێوەیە:
* لە باکوورەوە: قەزای ئاکرێ.
* لە ڕۆژھەلاتەوە: قەزای پیرمام و قەزای خەبات.
* لە ڕۆژاواوە: قەزای شێخان و قەزای مووسڵ و قەزای حەمدانیە.
* لە باشوورەوە: قەزای مەخموور و قەزای حەمدانیە.

## مێژوو
لەبەر ئەوەی شوێنی بەردەڕەش شوێنێکی ستراتیژییە و دەکەوێتە نێوان شاری مووسل و قەزای ئاکرێ و ھەردوو پارێزگای دھۆک و ھەولێری پایتەخت پێکەوە دەبەستێتەوە، و ڕووبەری دەڤەرەکە ٣٩٩٬٢٠٠ دۆنم زەوی کشتوکاڵییە و ژمارەی دانیشتوانی زیاتربوو لە ١٣٠٬٠٠٠ کەس، و لەبەر تێپەڕبوونی ١١٦ ساڵ بەسەر بە ناحیە بوونی، بڕیاری بە قەزای بوونی بەردەڕەش دەرچوو لەلایەن حکوومەتی ھەرێمی کوردستانەوە.
بەپێی بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیرانی ھەرێمی کوردستان کابینەی پێنجەم، ژمارە ١٠ لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ بەردەڕەش بوو بە قەزا و دوو ناحیەی نوێش ھاتنە دامەزراندن لەگەڵ بەستنەوەی ناحیەی کەلەک بە بەردەڕەش؛ و ئێستاش قەزای بەردەڕەش لەم سێ ناحیە یە پێک دێت:
* ناحیەی ڕۆڤیا
* ناحیەی کەڵەک
* ناحیەی دارەتوو
لە دوای دەرچوونی بڕیاری بە قەزا بوونی بەردەڕەش، لە ڕێورەسمێکدا لە ٨/٤/٢٠٠٧ بڕیارەکە جێبەجێ کرا و مازن محەممەد سەعید وەکو یەکەم قایمەقامی قەزای بەردەڕەش دەستنیشان کرا.

## کارگێڕی

### ناحیەی ناوەندی قەزای بەردەڕەش

* زمزمۆک
* مەم و زین
* ئامیان
* ئامیانۆک
* شیوەرە
* زەوی ڕەش
* کانیلان

### ناحیەی دارەتوو
دارەتوو یەکێکە لەو ناحیانەی کە لە دوای بە قەزابوونی بەردەڕەش بووەتە ناحیە، و ژمارەی دانیشتوانی زیاترە لە ٢٨٬٨٢٦ کە و لە ٢٩ گوند پێکھاتووە:

* قادسیە کچکە، قادسی زێباری
* قادسیە گەورە
* بارەوان گچکە
* بارەوان گەورە
* بەنێنان
* بیۆک
* تربە سپی
* خارووک
* خرابە یاسین
* خەندەک
* دالەڕێ
* درین بۆت
* دووگوندان گچکە
* دووگوندان گەورە
* دووسەرە
* زەنگەنان
* شەمسەخڕ
* شێخالک
* کۆراو
* کەونەباک
* کێلی
* گربدەو کەون
* گربدەو نوێ
* گردەپان
* گەلووک
* گۆمەزەرد
* گوندی ئەحمەد بەگ
* مۆریلان
* ھەنجیرۆک کەون
* ھەنجیرۆک نوێ

### ناحیەی ڕۆڤیا
ڕۆڤیا یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای بەردەرەش و ژمارەی دانیشتوانی زیاترە لە ٢٩ ھەزار کەس و لەم گوندانە پێکھاتووە:

* پیرچاوش 
* دەربیستان گەورە
* ئەللاھی
* ئۆمەرسێنان
* ئیسماوە
* بامەڕزێ
* بەردە زیو
* بەردەسۆر
* پەلاسان
* پیربوب
* توبزاوە گەورە
* تۆبزاوە گچکە
* جەنگە
* جوجەر گچکە
* جوجەر گەورە
* چەمە
* حەسەنییە
* خرابە سەعدوون
* خرابە واش
* خرابە یاسین
* خەمیس گچکە
* دەربیستان گچکە
* دولیجان تارق
* دولیجان کتو
* دولیجان گەورە
* دولیجان ێالح
* دۆستەک
* دیناران
* زیلکە عەبدولعەزیز
* سێگردک
* شێخانۆک
* عەلیشانە
* قەرەناز
* کانی ئەسپان گچکە
* کانی ئەسپان گەورە
* کەندالەسۆر
* گربەویل گچکە
* گربەویل گەورە
* گرگە جوو
* گریگا
* نەزراوە
* ھزار جووت
* یەکمالە

### ناحیەی کەلەک
کەلەک لە ساڵی ١٨٨٠ سەر بە دەڤەری شێخان بوو، و لە ساڵی ١٩٣٠ بە قەزای ئاکرێوە بەستراوە تاوەکو ١٩٦٨ کە جارێکی تر بەستراوەتەوە بە قەزای حەمدانییە. کەلەک لە ساڵی ١٩٧٢ بووەتە ناحیە و ٢٨ گوند لەخۆی دەگرێت و سەر بە قەزای حەمدانییە بووە، تاوەکو ١١ی حوزەیرانی ١٩٨٧ ناحیەی کەلەک ھەڵوەشێندرایەوە و لەگەڵ ھەر ٢٨ گوندەکانی بەسترانەوە بە سەنتەری قەزای حەمدانییەوە، لە دوای ڕاپەرینی بەھاری ١٩٩٠، کەلەک لەگەڵ چەند گوندێکی وەکو کەورە سۆر، گەویلان بۆت، کۆمەڵگای بشیریان ئازادکران و لە ساڵی ١٩٩٧ بە بڕیارێکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بە قەزای ئاکرێ بەسترایەوە. لەدوای بە قەزا بوونی بەردەڕەشیش، کەلەک بە قەزای بەردەڕەش بەسترایەوە. ژمارەی دانیشتوانی ئەم ناحیەیە زیاترە لە ٣١٬٣٠٥ کەس و لەم گوندانە پێکھاتووە.

* کومەڵگای بشیریان
* شێخەمیر
* کەورەسۆر
* بەدەنەی بچووک
* بەدەنەی گەورە
* گەویلان بۆتان
* گەویلان ئازاد
* ترجلە
* ئاج قەلا گەورە
* زەھرە خاتوون
* گوبەیبا
* نازمییە
* مفتییە
* خازری نوێ
* ئاچ قەلا بچووک
* زەنگل
* بحرە (شیرەکان)
* گولە بۆر
* تەل ئەسوەد گچکە (تل اسود)
* تەل ئەسوەد گەورە
* تولەبەن
* گەزەکان
* جەمە کور
* قەسرۆک
* حەسەن شام
* تورکماس
* سێودینان
* مەنگووبە
* عەلیاوە

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
قەزای بەردەڕەش
پۆل:قەزاکانی پارێزگای دھۆک
پۆل:قەزاکانی عێراق