open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئای ئۆ ئێس ١٧

**ئای ئۆ ئێس ١٧** حەڤدەھەمین بەرھەمی گەورەی سیستەمی کارپێکردنی ئای ئۆ ئێسی ئەپڵە بۆ ئایفۆن. جێنشینی ڕاستەوخۆی ئای ئۆ ئێس ١٦ە کە ساڵێک پێشتر بڵاوکرایەوە. ئێستا iOS 18 شوێنی گرتووە. لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ لە کۆنفرانسی ساڵانەی گەشەپێدەرانی جیھانی ئەپڵ شانبەشانی واچ ئۆ ئێس، ئایپاد ئۆ ئێس ١٧, و مەک ئۆئێس سۆنۆما ڕاگەیەندرا. لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ وەک نوێکردنەوەی نەرمەکاڵایەکی ئازاد بۆ ئامێرە پشتگیریکراوەکانی ئای ئۆئێس بە ئاشکرا بڵاوکرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سیستمە بەکارخەرییەکانی مۆبایل
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٢٣
پۆل:ئای ئۆ ئێس
ئایفۆن ئێس ئی (نەوەی سێیەم)

نەوەی سێیەمی **ئایفۆن ئێس ئی** (بە **ئایفۆن ئێس ئی ٣** یان **ئایفۆن ئێس ئی ٢٠٢٢** ناسراوە) مۆبایلێکی زیرەکە کە لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵ دیزاینکراوە و پەرەی پێدراوە، بەشێکە لە نەوەی ١٥ ی ئایفۆن، شانبەشانی ئایفۆن ١٣ و ١٣ مینی و ئایفۆن ١٣ مۆدێلی پرۆ و ١٣ پرۆ ماکس. کۆمپانیای ئەپڵ لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٢ نەوەی سێیەمی ئایفۆن ئێس ئیی ڕاگەیاند، وەک جێگرەوەی نەوەی دووەمی ئایفۆن ئێس ئی لە ساڵی ٢٠٢٠. داواکاری پێشوەختە لە ١١ی ئازاری ٢٠٢٢ دەستیپێکرد، دواتر مۆبایلەکە لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە. بە نرخی دەستپێکی ٤٢٩ دۆلاری ئەمریکی بڵاوکرایەوە، کە بە بەراورد بە نرخی پێش خۆی ٣٠ دۆلار زیادی کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئایفۆن
ئایفۆن ئێس ئی (نەوەی دووەم)

نەوەی دووەمی **ئایفۆن ئێس ئی** (بە **ئایفۆن ئێس ئی ٢** یان **ئایفۆن ئێس ئی ٢٠٢٠** ناسراوە) مۆبایلێکی زیرەکە کە لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵ پەرەی پێدراوە و بەبازاڕ کراوە. بەشێکە لە نەوەی ١٣ی ئایفۆن، شانبەشانی ئایفۆن ١١ و ١١ پرۆ مۆدێلەکانی ماکس. ئەپڵ لە ١٥ی نیسانی ٢٠٢٠ ڕای گەیاند، ھاوکات لەگەڵ وەستاندنی ئایفۆن ٨ و ٨ پڵەس. داواکارییەکان لە ١٧ی نیسانی ٢٠٢٠ دەستیپێکرد، مۆبایلەکەش لە ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە. بە نرخی سەرەتایی ٣٩٩ دۆلار بڵاوکرایەوە، و وەک مۆبایلێکی بوودجە جێگیرکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئایفۆن
مێژووی ئایفۆن

[وێنۆک| [ستیڤ جۆبز|ستیڤ جۆبس لەکاتی پێشکەشکردنی ئایفۆن ٤ لە کۆڕی جیھانیی پەرەپێدەران]]
[وێنۆک|300x300پیکسڵ| [ئایفۆن (نەوەی یەکەم)|یەکەم ئایفۆن کە لەژێر شووشەدا نمایشکرا لە ماک وۆرلد ٢٠٠٧]]
**مێژووی ئایفۆن** لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵەوە لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ تا نزیکەی ساڵی ٢٠١٠ دەگرێتەوە. یەکەم ئایفۆن لە ماک وۆرلد ٢٠٠٧ نمایشکرا و لە کۆتایی ئەو ساڵەدا بڵاوکرایەوە. تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩ مۆدێلەکانی ئایفۆن لە ھەموو بازاڕە گەورەکاندا بڵاوکرابوونەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی تەکنۆلۆژیا
پۆل:ئایفۆن
ئێمیلی ئارمسترۆنگ

**ئێمیلی مارسیا ئارمسترۆنگ** (لە دایکبووی ٦ی ئایاری ١٩٨٦)، مۆسیقاژەن و گۆرانیبێژ و گۆرانینووسێکی ئەمریکییە. ھاوبەشی دامەزرێنەری سارای مردووە، لە ئەیلوولی ٢٠٢٤ وەک گۆرانیبێژی سەرەکیی نوێی گرووپەکە پەیوەندی بە لینکین پارکەوە کرد، دوای مردنی گۆرانیبێژی سەرەکیی چێستر بێنینگتن لە ساڵی ٢٠١٧.

## ژیانی سەرەتایی
ئارمسترۆنگ لە شاری لۆس ئەنجلۆس لەدایکبووە. دایک و باوکی ئەندامی دیار و بەرچاوی کەنیسەی ساینتۆلۆژیا بوون و وەک ساینتۆلۆژیست پەروەردە بووە. لە تەمەنی ١١ ساڵییەوە دەستی بە گۆرانی نووسین و گیتار ژەنین کردووە و لە تەمەنی ١٥ ساڵییەوە دەستی بە گۆرانیوتن کردووە. وازی لە خوێندنی ئامادەیی ھێنا؛ ئەو دەیزانی کە دەیەوێت لە تیپێکی ڕۆکدا بێت کاتێک گیتارەکەی ھەڵگرت و ئارەزووی ھیچ شتێکی تری نەبوو. لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ڕۆژنامەی ئێل پاسۆ تایمز لە ساڵی ٢٠١٢، ئارمسترۆنگ وتی مۆسیقا تاکە شتێکە کە پاڵنەرەکەی لە ژیاندا دەھێڵێتەوە.

## پیشە
### سارا مردوو
[ڕاست|وێنۆک|ئارمسترۆنگ لەگەڵ سارا مردوو لە ئاکڤاریۆم لە [بووداپێست.]]
لە ساڵی ٢٠٠٢، ئارمسترۆنگ دەستی بە نواندن لەگەڵ گیتارژەن سیۆکسی مێدلی کرد کە لە ڕێگەی ھاوڕێیەکی ھاوبەشەوە ناسی. لە مۆسیقادا سەلیقەیەکی ھاوشێوەیان ھەبوو؛ ھەردوو مێدلی و ئارمسترۆنگ لەژێر کاریگەری نیرڤانا و ئێڵ٧ بوون، لەنێو ئەوانی تردا، و ھونەرمەندەکانی فۆلکلۆر و بلوز لە ساڵانی ١٩٦٠کان و ١٩٧٠کان و تیپە کلاسیکی ڕۆکەکانی وەک لێد زێپلین، ستیڤی نیکس، جۆنی میچڵ و فلیتوود ماک. ئارمسترۆنگ وەک گۆرانینووسێک بە شێوەیەکی بەرچاو کاریگەری فۆلکلۆر ڕۆکی لەسەر بوو. ئارەزووی ئەو بۆ ئاوازە کراوە و جێگرەوەکان، وەک ئەوانەی کە میچڵ بەکاریان ھێناوە، بووە ھۆی ئەوەی کە *جیھانی گیتار* بە دەنگی واژووی سارای مردوو ناوی بردووە. وەک ئەکتەرێک، کاریگەریی ھونەرمەندانی لەسەر ھەبووە لەوانە ئیگی پۆپ و جانیس جۆپلین.

سەرەتا بە ئیپیفانی ناسرابوو، یەکەم کۆنسێرتەکەی سارای مردوو لە یانە شەوانەکەی لۆس ئەنجلۆس زە مینت بوو لە مانگی ئازاری ٢٠٠٥. جگە لە گۆرانیوتن، ئارمسترۆنگ بەیسی (جۆرێکە لە گیتار) دەژەند.

## سەرچاوەکان

پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی لۆس ئانجلەس
پۆل:خەڵکە ئێڵ جی بی تییەکانی کالیفۆڕنیا
پۆل:ساینتۆلۆژیستە ئەمریکییەکان
پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦
پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
کێوی گارا

**چیای گارا** زنجیرە چیایەکە بە درێژی ١٠٠ کیلۆمەتر (٦٢ میل) کە لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ڕۆژئاوا دەڕوات، بەرزدەبێتەوە لە سەرووی دەشتەکان پلە بە پلە لە دەوروبەریی ھەرێمی کوردستان بۆ بەرزی ٢١٥١ مەتر. 

لوتکەی چیای کارا بە شوێنێکی گەشتیاری سروشتی دادەنرێت، چونکە ڕووی لە هاوینەهەواری:
* سۆلاڤ
* ئاشاوا
* ئینشکێ
* بامەڕنێ
جێگای سەرنجە سەددام حوسێن لەم ناوچەیەدا کۆشکێکی بۆ خۆی دروست کردبوو. هەروەها ڕێگایەکی قیر هەیە کە بنی شاخەکە بە کەلاوەکانی کۆشکەوە دەبەستێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای دھۆک
پۆل:باشووری کوردستان
پۆل:زنجیرەچیاکانی عێراق
پۆل:چیاکانی کوردستان
پۆل:چیاکان
پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
پۆل:کێوەکانی کوردستان
پۆل:کێوە پیرۆزەکان
بەڕەزا

**بەڕەزا** (ناوی زانستی: Johrenia aromatica) جۆرێکی ڕووەکی چەتردارە کە لەلایەن کارل ھاینس ڕێشینگەرەوە وەسف کراوە. بەڕەزا بەشێکە لە جۆری بەڕەزاکان و خێزانی ڕووەکە چەتردارەکانە. لە کەتەلۆگی ژیاندا ئاماژە بە ھیچ جۆرێکی لاوەکی بۆ بەڕەزا نەکراوە.

ڕووەکی بەڕەزا یەکێکە لە ڕووەکە خواردنەکانی کوردستان و سەر بە بنەماڵەی چەتردارەکانە. بەڕەزا ڕووەکێکی جێگیر، بێ موو و بە ڕەنگی سەوز تا زەردە. بنی ئەم ڕووەکە بە گەڵا وشکەکان داپۆشراوە و ڕەگەکانی لقە ڕیشاڵیی درێژی هەیە. درێژیی قەدی بەڕەزا ٦٠ بۆ ٨٠ سم، ھێڵی درێژی چەقەکانێکی قووڵی هەیە کە لە خوارەوە لقە ئاوێتەیان هەیە کە لقە سەرەتایییەکان بەرامبەر یەکەوەن.

گەڵاکانی بەڕەزا نیمچە وشکن، زۆرجار دوو بۆ سێ جار لەگەڵ دابەشبوونی قووڵێکی وەکوو شانە لقدار دەبن،  پارچەکانی کۆتاییی هێڵەکە نزیکەی یەک بۆ دوو میلیمەتر پانیان دەبێت، بە گوڵەکانێکی زەرد و بچووک و نادیار، لەنێو ئینفلۆرسەنسەکەی کۆ بوونەتەوە و پێنج بۆ نۆ تیشکی دوور لە یەک بە درێژیی ١٥ بۆ ٣٠ سمی ھەیە. چەترەکەکان ٩ بۆ ١٤ گوڵی هەیە، کلکی گەڵاکان ٣ بۆ ١٠ میلیمەتر و دوور لە یەکترن. چەترەکە نزیکەی پێنج گەڵای لاوەکیی هەیە کە درێژییەکەی دوو ملیمەترە. میوە گەنجەکانی ٢/٥ بۆ ٣x٥ ملیمەترە، کۆسپەکەی تەخت و لێوارێکی نوقمبوو و کۆسپەکەش کورت و وەرگەڕاوە.

بەڕپزا لە کوردستان دەتوانرێ بچێنرێت و لە پارێزگای کرماشان لە بیستوون، وەرمنجە، شاھۆ، ڕەوانسەر، سونقور، ئارووناوا، داڵاھۆ و نواکێو لە ڕۆژئاوای کرن دەدۆزرێتەوە.

گەڵاکانی بەڕيزا پێش بەرهەمھێنانی گوڵەکەی لە مانگی ئایاردا دروێنە دەکرێن و وەک سەوزەیەک یان وەک چاشنی لەگەڵ خۆراک یان لەگەڵ خوێ دەخۆردرێت و ھەندێکجاریش لەنێو خۆرشت بەکاردێت.

## سەرچاوەکان




پۆل:گژوگیاکانی کوردستان
سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)

**پڕۆسەی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤** یەکەمین پڕۆسەی سەرژمێریی دانیشتووانە لە پاش داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣، لە ڕۆژانی ١٦ تا ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ زانیارییەکانی دانیشتووان تۆماردەکرێن و ڕۆژانی ٢٠ و ٢١ پشتڕاستکردنەوە بۆ زانیارییە تۆمارکراوەکان دەکرێتەوە، کە ھاوکات قەدەغەی ھاتووچۆ دەبێت لە نێو عێراق.

پۆل:دانیشتووانی عێراق
پۆل:سەرژمێریەکانی دانیشتووانی عێراق
ئای ئۆ ئێس ٤

**ئای ئۆئێس ٤** چوارەم بەرھەمی گەورەی سیستەمی کارپێکردنی مۆبایلی ئای ئۆئێس ە کە لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵ پەرەی پێدراوە و جێنشینی ئایفۆن ئۆ ئێس ٣ە. لە ٨ی نیسانی ٢٠١٠ لە چالاکیی تایبەتی ئەپڵدا ڕاگەیەندرا و لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٠ بڵاوکرایەوە. ئای ئۆ ئێس ٤ یەکەم وەشانی بوو کە مارکەی «ئای ئۆئێس» بوو نەک «ئایفۆن ئۆئێس»، بەھۆی بڵاوبوونەوەی ئایپادەوە. لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ ئای ئۆ ئێس ٥ شوێنی گرتەوە

## سەرچاوەکان

پۆل:سیستمە بەکارخەرییەکانی مۆبایل
پۆل:بەرھەمەکان، ناساندنی ٢٠١٠
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٠
پۆل:ئای ئۆ ئێس
پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
دێبا حیکمەت

**دێبا حیکمەت** (لەدایکبووی ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١ لە سەردەشت) مۆدێل، ئەکتەر و نووسەرێکی کوردی نیشتەجێی بەریتانیایە. ئەو پێش ئەوەی لە فیلمی  دوایین مەلە (٢٠٢٤) ڕۆڵی سەرەکی بگێڕێت، وەک مۆدێل کاری کردووە.

## ژیانی سەرەتایی
حیکمەت لە شاری سەردەشت لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایک بووە. لە ساڵی ٢٠٠٤دا، خێزانەکەی بەرەو بەریتانیا کۆچیان کرد و لە کرۆیدۆن لە باشووری لەندەن نیشتەجێ بوون. کاتێک حیکمەت تەمەنی ١٢ ساڵ بوو، خێزانەکەی ڕوویان لە شاری کاردیف کرد. ئەو زوو قۆناغی شەشەمی کۆلێژی بەجێھێشت و دواتر ڕووی لە لەندەن کردەوە.

## فیلمۆگرافی

### ڤیدیۆ کلیپەکان

* «فریشتە (ئەنجێل)» (٢٠٢٠)، لاڤا لا ڕو

## سەرچاوەکان

* 
پۆل:پەنابەرانی شانشینە یەکگرتووەکان
پۆل:پەنابەرانی کورد
پۆل:خانمەکتەرە کوردەکان
پۆل:پەنابەرە ئێرانییەکان
پۆل:ژنە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کۆچبەرە ئێرانییەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:بریتانییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
پۆل:خانمەکتەرانی لەندەن
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١
پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی سەردەشت
ئای ئۆ ئێس ١٨

**ئای ئۆ ئێس ١٨** ھەژدەھەمین و ئێستای گەورەی سیستەمی کارپێکردنی ئای ئۆ ئێسی ی ئەپڵە بۆ ئایفۆن. لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ لە کۆنفرانسی جیھانی گەشەپێدەرانی ٢٠٢٤ (WWDC) ڕاگەیەندرا. لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ وەک نوێکردنەوەی نەرمەکاڵایەکی ئازاد بۆ ئامێرە پشتگیریکراوەکانی ئای ئۆئێس بە ئاشکرا بەردەستکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سیستمە بەکارخەرییەکانی مۆبایل
پۆل:ئای ئۆ ئێس
ماونتن دیوو

وێنۆک|لۆگۆی نوێی دیوو، ٢٠٢٥
وێنۆک|وێنەی بتڵێکی پلاستیکی دیوو لە ئەڵمانیا
**ماونتن دیوو**، کە لە ھەندێک وڵات وەک **متن دیوو** نووسراوە () بریتییە لە براندێکی خواردنەوەی گازی کە لەلایەن کۆمپانیای پێپسیکۆوە بەرھەم دەھێنرێت و خاوەندارێتی دەکرێت. فۆرمولای سەرەکی لە ساڵی ١٩٤٠ لەلایەن بارنی و ئالی ھارتمان، دوو بۆتڵکەری خواردنەوە لە تێنێسی، داھێنرا. لە ساڵی ١٩٥٨، بیڵ بریجفۆرس فۆرمولایەکی پێداچووەوەی دروست کرد. مافەکانی ئەم فۆرمولایە لەلایەن کۆمپانیای تیپ لە ماریۆن، ڤێرجینیا بەدەستھێنرا. ویلیام ئێچ "بیڵ" جۆنز لە کۆمپانیای تیپ زیاتر فۆرمولاکەی پەرەپێدا و ئەو وەشانەی ماونتن دیوی لە ساڵی ١٩٦١ خستە بازاڕەوە. لە ئابی ١٩٦٤، براندی ماونتن دیو و مافەکانی بەرھەمھێنان لەلایەن کۆمپانیای پێپسی-کۆلاوە لە کۆمپانیای تیپ کڕدرا و دابەشکردنی لە سەرتاسەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کەنەدا فراوان کرا.

لە نێوان ساڵانی ١٩٤٠ و ١٩٨٠، تەنھا یەک جۆری ماونتن دیو ھەبوو کە تامی لیمۆیی و کافاینی تێدابوو لە زۆربەی بازاڕەکاندا. دایەت ماونتن دیو لە ساڵی ١٩٨٨ خرایە بازاڕەوە، دواتر ماونتن دیو سوور خرایە بازاڕەوە و ھەر لە ھەمان ساڵی ١٩٨٨ وەستێنرا. لە ساڵی ٢٠٠١، جۆرێکی تامی گێلاسی بە ناوی کۆد ڕێد دەرکەوت. فراوانکردنی بەرھەمەکان تا ئەمڕۆ بەردەوامە، کە پێشکەشکردنی تایبەت، بەرھەمی کاتی سنووردار، تامی تایبەت بە ناوچە و تامی تایبەت بە فرۆشیارەکانی ماونتن دیو دەگرێتەوە.

بەرھەمھێنان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شانشینی یەکگرتوو فراوانکرا، بەڵام لە ساڵی ١٩٩٨ وەستێنرا. بەرھەمێکی ھاوناو بەڵام جیاواز لە تام، بە نزیکەیی لە ڕێچەتەی بەرھەمە ئەمریکییە ڕەسەنەکە دەچوو، لە شانشینی یەکگرتوو بە ناوی «ماونتن دیو ئینێرجی» لە ساڵی ٢٠١٠ەوە و لە ئیرلەند لە بەھاری ٢٠١١ەوە دەفرۆشرا، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٥ گۆڕدرا بۆ «ماونتن دیو سیتروس بلاست» بۆ دوورکەوتنەوە لە بازاڕکردنی وزەبەخش. لە ساڵی ٢٠١٧، ماونتن دیو ٦٫٦٪ی بازاڕی خواردنەوە گازییەکانی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پێکدەھێنا. ڕکابەرەکانی کۆمپانیای کۆکاکۆلا مێلۆ یێلۆ و سێرج، و سەن درۆپی کۆمپانیای کیوریگ دکتۆر پێپەر دەگرێتەوە؛ ماونتن دیو لە ساڵی ٢٠١٠ دا ٨٠٪ی خواردنەوە گازییە لیمۆیییەکانی فرۆشراو لە ناو ویلایەتە یەکگرتووەکان پێکدەھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:خواردنەوە گازییەکان
ئایفۆن ئۆ ئێس ٣

**ئایفۆن ئۆ ئێس ٣** (*ستایلەکەی بە *'ئایفۆن ئۆ ئێس ٣٫٠**') سێیەم بەرھەمی گەورەی سیستەمی کارپێکردنی مۆبایلی ئای ئۆ ئێسە کە لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵ پەرەی پێدراوە و دوای ئایفۆن ئۆ ئێس ٢ کەوتووە. لە ١٧ی ئازاری ٢٠٠٩ ڕاگەیەندرا و لە ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٩ بڵاوکرایەوە. لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٠دا ئای ئۆ ئێس ٤ شوێنی گرتەوە و ڕێکەوتنی ناونانی «ئایفۆن ئۆ ئێس»ی لابرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:سیستمە بەکارخەرییەکانی مۆبایل
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٩
پۆل:ئای ئۆ ئێس
پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
کۆمەڵی فەرھەنگی و فێرکاری سۆما

**کۆمەڵی فەرھەنگی و فێرکاری سۆما** یا **ئەنیستیتۆی زمانی کوردی سۆما** یەکەمین ڕێکخراوی فەرمیی فێرکاریی زمانی کوردی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە لەلایەن مامۆستا ڕەحیم سوڵتانی ناسراو بە ھەژێن کوردستانی لە ساڵی ١٣٧٣ بە کارەسات ئیزننامەی وەرگرت و دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ یەکەم جار ناوەندەکەی لە شاری مەھاباد دامەزرا و دواتر لە زۆربەی شارەکان و زۆر گوند و زانکۆکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پەرەی سەند و لقی فەرمیی ھەبوو، سەرەنجام دوای نزیکەی ١٩ ساڵ خزمەتکردن بە زمان و ئەدەبیاتی کوردی و پەروەردەکردنی سەدان مامۆستای زمانی کوردی بەھۆی گوشار خستنەسەری لەلایەن ئیتلاعاتی ئێران لە ساڵی ٢٠١٨ داخرا و کۆتایی بە چالاکی خۆی ھێنا.

## سەرچاوەکان
زانکۆی کوینز

**زانکۆی کوینز** ()یان زانکۆی کوینز لە کینگستۆن زانکۆیەکی گشتییە لە شاری کینگستۆن لە پارێزگای ئۆنتاریۆی کەنەدا. لە ساڵی ٢٠٢٤دا زیاتر لە ٣١٠٠٠ خوێندکار و ٧٩٣ مامۆستای بووە.

زانکۆی کوینز کۆمەڵێک پرۆگرام پێشکەش دەکات کە بڕێکیان بریتین لە ھونەر، زانست، ئەندازیاری، بازرگانی، پزیشکی و یاسا.

زانکۆکە چەند چاپەمەنی بڵاو دەکاتەوە کە یەکێکیان کوینز کوارتەرلییە کە لە ١٨٩٣وە بڵاو دەبێتەوە.

## مێژوو
زانکۆی کوینز ساڵی ١٨٤١ دامەزراوە و ئەو کاتە ناوی کۆلێژی شاژنی لێنراوە (بۆ ڕێزلێنان لە شاژن ڤیکتۆریا). دامەزرێنەری زانکۆکە کڵێسای پرێسبیتێریی کەنەدا بە ھاوبەشی لەگەڵ کەنیسەی سکۆتلەند بووە. ساڵی ١٩١٢ پارلەمانی کەنەدا کردوویەتی بە زانکۆیەکی سکوولار و لە کڵێسا جیای کردووەتەوە.

## کەسایەتییە ناسراوەکان
بڕێک لە کەسایەتییە ناسراوەکان ئەمانەی خوارەوەن:
* ئیلۆن مەسک، سەرمایەدار
* کاتلین وەین، سەرۆکی پێشووی پارێزگای ئانتاریۆ
* سێر ڕۆبێرت بۆردەن، سەرۆکوەزیرانی کەنەدا

## سەرچاوەکان

پۆل:زانکۆکان لە ئانتاریۆ
پۆل:زانکۆکانی کەنەدا
کرمانچی (ئیرانشار)

**کرمانچی یان کرمانجی** گوندێکە لە ناوچەی بۆزمان سەر بە شاری ئێرانشار لە پارێزگای سیستان و بەلۆچستانی ئێران. لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦دا ژمارەی دانیشتووانی ٢٥ کەس بووە، لە ٥ بنەماڵەدا.

## مێژوو
ناوی کرمانچی دەشێ بگەڕێتەوە بۆ کوردانی کرمانجی وان و ورمێ و خۆی کە لە سەردەمی شاعەباسی سەفەوی ڕاگوێزرانە ناوچەکانی تری ئێراندا بۆ پاراستنی سنوورەکان. بە گوێرەی کتێبی *ئەقوام شناسی* لە سەردەمی شاعەباسی سەفەوی سەدەی ١٧ زایین و لەگەرمەی شەڕی ئێران و عوسمانی، بەشێک لە کوردانی مامەدی (سەر بە میرانی مەحموودی لە ئەلباک و قوتور سەرسنووری نێوان ورمێ و خۆی) سوورگونی سیستان و بەلووچستان کران و لە بنفھل (بامپووری ئێستا) نیشتەجێ کران بۆ کاری پاراستنی سنووری دەوڵەتی سەفەوی لە ناودارانی کوردی مامەدی شاوێردی سوڵتانی مەحموودی بوو کە تا ساڵی ١٠٢٠ قەمەڕی حاکمی شاری بانفھل (بامپوور/ ئێرانشار) بوو دوایی براکەی شیرازی سوڵتان ھاتە جێی. ئێستاش ھۆزێکی ناوچەی بامپوور کە بە زمانی بەلووچی دەدوێن بە ناوی محەممەدییە و محەممەدانیش ئاوایێکی گەورەی نێوان ئێرانشار و بامپورە. گوندی کرمانچی و چیای تەفتان کە پێکدەھات لە کوردی ھەر لەوێ نزیکن.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پۆل:کورد لە ئێران
پۆل:کرمانج
ئایفۆن ئۆ ئێس ٢

**ئایفۆن ئۆ ئێس ٢** دووەم بەرھەمی گەورەی سیستەمی کارپێکردنی مۆبایلی ئای ئۆ ئێسە کە لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵەوە پەرەی پێدراوە و جێنشینی ئایفۆن ئۆ ئێس ١ بووە. یەکەم وەشانی ئای ئۆ ئێس بوو کە لە ڕێگەی ئەپ ستۆرەوە پشتگیری لە بەرنامەکانی لایەنی سێیەم کرد. ئایفۆن ئۆ ئێس ٢٫٢٫١ کۆتا وەشانی ئایفۆن ئۆ ئێس ٢ یە. دوای ئەو ئایفۆن ئۆ ئێس ٣ لە ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٩ ھاتە ئاراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سیستمە بەکارخەرییەکانی مۆبایل
پۆل:ئەو بەرھەمانەی لە ساڵی ٢٠٠٨ خراونەتە بازاڕەوە
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٨
پۆل:ئای ئۆ ئێس
فایند مای

**فایند مای** بەرنامە و خزمەتگوزارییەکە بۆ بەدواداچوونی ئامێرەکان کە لەلایەن ئەپڵەوە دابینکراوە. بەو شێوەیە، بەکارھێنەران دەتوانن شوێنی ئامێرەکانی ئای ئۆ ئێس ئایپاد ئۆ ئێس، مەک ئۆئێس، واچ ئۆ ئێس، ئێرپۆدس، ئێر تاگ، و ژمارەیەک لە ئیکسسواراتەکانی لایەنی سێیەمی پشتگیریکراو لە ڕێگەی ئەکاونتێکی ئای کڵاود ی پەیوەستکراوەوە بەدواداچوون بکەن. ھەروەھا بەکارھێنەران دەتوانن شوێنی جی پی ئێسەکانیان لەگەڵ کەسانی دیکەدا ھاوبەش بکەن کە خاوەنی ئامێرەکانی ئەپڵن و شوێنی ئەو کەسانەی دیکە ببینن کە شوێنەکەیان ھەڵدەبژێرن. 

## سەرچاوەکان

پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٩
پۆل:ئای ئۆ ئێس
٧٥٥٤

٧٥٥٤ یارییەکی ڤیدیۆیی تەقەکەری کەسی یەکەمە، لەلایەن کۆمپانیای ڤێتنامیی ئیمبۆی گەیمز لە ساڵی ٢٠١١ بەرهەم هێنراوە و پەرەی پێدراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١١
پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
پۆل:یارییەکانی ئۆنڵی-ویندۆز
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
ڕەحمان جەھانشاھلو

**ڕەحمان جەھانشاھلو** (لەدایکبووی ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ لە کەرەج) یاریزان و ڕاھێنەری پێشووی تۆپی پێی ئێرانە.

## پیشە
ڕەحمان جەھانشەلۆ یاریزانی پێشووی خولی تۆپی پێی فۆتساڵ و خولی یەکەمی تۆپی پێی ئێران و چوار ساڵ ڕاھێنەری یانەی سایپە بووە ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی تۆپی پێی لاوانی ئێران

ڕاھێنەری تۆپی پێ دەمە ئاش گێڵان

## ڕێزلێنان
* پاڵەوانی خولی نایابی ئەلبۆرز
* پاڵەوانی لاوانی خولی نایابی تاران لەگەڵ تیپی سایپە

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئێرانی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئێرانی
زنجیرەی بێکۆتایی

**زنجیرەی بێکۆتایی** لە زاراوەی فەیلەسووفان و زانایانی زانستی کەلامدا ئەوەیە کە پەیدابوونی شتێک بەسرابێ بە پەیدابوونی شتێکی ترەوە کە پەیدابوونی ئەویش بەسرابێ بە پەیدابوونی شتی سێیەمەوە و، پەیدابوونی سێیەمیش بە چوارەم و، چوارەمیش بە پێنجەم و، ھەر بەم جۆرە، ئەم بەسراوییە ھەرگیز دوایی نەیەت. ئەم یەک لە دوای یەکتری ھاتنە وەکوو ئەڵقەکانی زنجیر وایە، زنجیرێ کە ئەڵقەی یەکەمینی دیارە بەڵام ئەڵقەی دوایینی نادیارە. 

لە مێژووی فەلسەفە، یەکەم جار ئەرەستوو لە باسەکانی خۆیدا، لەوانە باسی لێھاتوویی و بەدیھاتوویی، ئاماژەی بە نادروستی و بێبڕستیی زنجیرەی بێکۆتایی کردووە. بەڵام بەڵگەھێنانەوە بۆ نیشاندانی بێبڕستییەکەی و، بە دوورودرێژی دەسنیشانکردنی جۆرەکانی، کاری فەیلەسووفان و زانایانی کەلامی سەردەمی ئیسلامی بووە. زنجیرەی بێکۆتایی بۆ زانایانی کەلام بە **تەسەلسول** ناسراوە. دەور و تەسەلسول زۆربەی جارەکان پێکەوەن. ھەر بەڵگەھێنانەوەیەک بۆ ڕەتکردنەوەی تەسەلسول ڕوو کراوە، بۆ ڕەتکردنەوەی دەوریش دەبێ. چونکە دەور ھەمیشە تەسەلسولی تیایە. تەنانەت ھەندێ جار بە دەور دەڵێن تەسەلسولی دەوری. فەرقیان لەوەدایە کە دەور کۆتاییھاتووە و تەسەلسول بێکۆتایییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لۆژیکی فەلسەفی
جۆن مارستۆن

**جۆن مارستۆن** کارەکتەری خەیاڵی زنجیرە یارییەکانی ڕێد دێدە لە لەلایەن ڕۆکستار گەیمز. ڕۆڵەکە لەلایەن ئەکتەری ناوداری ئەمریکی ڕۆب ویتۆفەوە بووە کە پاڵەوانی سەرەکی یاری ڕێد دێد ڕیدێمپشنە و لە پاکێجی فراوانکردنەکەدا ئامادە بووە کە دواتر لەژێر ناوی ڕێد دێد ڕیدێمپشن: ئەندێد نایگتمێر یاری ڕێد دێد ڕیدێمپشن ٢ کە لە ساڵی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە. جۆن لە ساڵانی گەنجیدا کەسێکی دەرەوەی یاسا بووە لە باندی بەناوبانگی «ڤان دێر لیندی» کە چەندین تاوانی ئەنجامداوە. دوای ڕووخانی باندەکە لە ساڵی ١٨٩٩ دوای ئەوەی چاوی بە فیشەکێک بریندار بوو کە تا کۆتایی تەمەنی لەگەڵیدا مایەوە، ھەوڵیدا ژیانە تاوانکارییەکەی بەجێبھێڵێت و ببێتە ئاژەڵدار و وازی لە ھەڵگرتنی چەک ھێنا بۆ ماوەی ٨ ساڵ. دوای دوانزە ساڵ حەشاردان، سەرەنجام شوێنەکەی دۆزرایەوە و تەرخانکرا بۆ دیوانی لێکۆڵینەوەی پۆلیس، لە ساڵی ١٩١١ ناچار کرا بە دوای سێ ھاوکارەکەی پێشووی باندەکەیدا بگەڕێت و لە بەرامبەر ئازادی خۆی و خێزانەکەیدا کە بە بارمتە گیرابوون لەلایەن حکوومەتەوە.  کارەکتەرەکە پێشوازییەکی باشی لێکرا، زۆرێک لە ڕەخنەگران پێگەیشتن و ئاڵۆزی و نھێنی و ھەوڵەکانی بۆ کەفارەتی ھەڵەکانی وەک خاڵی سەرەکی لەناو یارییەکەدا ھێنایەوە. یەکێک لە وتە بەناوبانگەکانی سەبارەت بە ژیانی دوای جیھانی تاوانکاری.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی خەیاڵی ئەمریکی لە یارییە ڤیدیۆییەکاندا
٢٠٤٨ (کایەی ڤیدیۆیی)

**٢٠٤٨** () یارییەکی ڤیدیۆیی جۆری مەتەڵە، لە ٩ی ئازاری ٢٠١٤ بڵاوکرایەوە، و لەسەر وێب و مۆبایل و ئامێرەکانی ئەندرۆید بەردەستە.   یارییەکە لەلایەن گابرێل سێرلی پەرەی پێدراوە .

٢٠٤٨ کە لە سەرەتادا بە جاڤاسکریپت و سی ئێس ئێس نووسراوە، لە ۹ی ئازاری ٢٠١٤، وەک نەرمەکاڵای سەرچاوە کراوەی ئازاد ، لە ژێر مۆڵەتی ئێم ئی تی بڵاوکرایەوە.سکریپتەکەی بە سی ++ و ڤالا بەردەستە. هەروەها وەشانی بۆ ئیمۆلیتەری لینوکس هەیە. 

## سەرچاوەکان

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٤
پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید
پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە مەتەڵامێزەکان
قەزای ھەریر

**قەزای ھەریر** (بە عەرەبی: *قضاء ھریر*، بە ئینگلیزی: *Harir District*) یەکێکە لە قەزاکانی پارێزگای ھەولێر، ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی ھەریرە. 

## ناو
قەزای ھەریر لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارۆچکەی ھەریرە.

سەبارەت بەناوی (ھەریر) بیروڕای زۆر ھەیە:
* وشەی ھەریر لە وشەی زمانی عەرەبی حەریر(حریر)ەوە وەرگیراوە، بە واتای ئاوریشم.
* ھەندێک کەس پێیان وایە کەوا ناوی (ھەریر) لەوەوە ھاتووە لەبەر ئەوەی (ھەریر) ناوچەیەکی دەشتایی بەپیت و بەرەکەت و زۆر جوان بووە بۆیە ئەو ناوچەیەیان شوبھاندووە بە قوماشی (حەریر) لە جوانیدا. 
* لە لای ھەندێکی تر ناوی شارۆچکەیە(ھەریر) پەیوەست دەکرێت بە ڕێگای بەناوبانگی ڕێگای ئاوریشم (طریق الحریر، Silk Road) لە سەردەمی ڕۆمانییەکاندا، بە پێی ئەم بۆچوونە ڕێگای بازرگانی حەریر بە کوردستاندا و بە دەشتی ھەریر دا تێپەڕ بووە.

## جوگرافیا
**قەزای ھەریر** ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە:
* لە باکوورەوە قەزای ئاکرێ و قەزای خەلیفان.
* لە باشوورەوە قەزای شەقڵاوە و قەزای پیرمام.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە قەزای خەلیفان.
* لە ڕۆژاواوە قەزای ئاکرێ.

## مێژوو
* لە ساڵی (١٨٥٠)دا لە سەردەمی عوسمانیدا قەزا بووە لە لیوای ڕەواندز، تاوەکوو ساڵی (١٨٧٣) وەک قەزا مایەوە، لەو بەروارە بەدواوە بووە ناحیە و لیوای ڕەواندز ھەڵوەشێنرا و بووە قەزایەکی سەر بە لیوای شارەزوور، ناحیەی ھەریریش خرایە سەر قەزای ڕەواندز کە ئەو سەردەم پێیان دەوت (ناحیەی دێرە حەریر).
* لە سەرەتاوە گوندی باتاس ناوەندی بوو، لە ساڵی ١٩٥٣دا ناوەندەکەی گواسترایەوە بۆ شارۆچکەی ھەریر.
* بە پێی بەیانی ژمارە(٣)ی ساڵی ٢٠٢٤ی وەزارەتی ناوخۆی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە بەرواری ٢٥\٢\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە ھێنانەکایەی قەزای ھەریر لە پارێزگای ھەولێر. بە دابڕانی ناحیەی ھەریر و ناحیەی باسرمە لە قەزای شەقڵاوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای ھەولێر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:جوگرافیای کوردستان
پۆل:کوردستان
قەزای بەحرکە

**قەزای بەحرکە** (بە عەرەبی: *قضاء بحرکة*، بە ئینگلیزی: *Bahrka District*) یەکێکە لە قەزاکانی پارێزگای ھەولێر، ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی بەحرکەیە. 

## ناو
قەزای بەحرکە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارۆچکەی بەحرکەیە.

بەحرکە لەبەر ئەوەی شوێنی کانییەکە لە قوڵدا بووە و ئاوەکەی کۆکراوەتەوە لەوانەیە پانتاییەکی باشی داگیر کردبێت بە شێوەی نیمچە دەریاچەیەک (بحیرە) بوبێت ناویان لێناوە (بەحرۆکە) واتە بەحرێکی بچوک دواتر وشەکە سوانەوەی بەسەردا ھاتووە بووەتە (بەحرکە).

## جوگرافیا
**قەزای بەحرکە** ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە:
* لە باکوورەوە قەزای پیرمام.
* لە باشوورەوە قەزای ھەولێر.
* لە ڕۆژھەڵاتەوە قەزای بنەسڵاوە.
* لە ڕۆژاواوە قەزای خەبات.

ئاو و ھەوای ئەم قەزایە لە ھاوین وشک و گەرمە، لە زستاندا باراناوی و ساردە، بەڵام لە بەھار و پاییز کەشێکی خۆش و مامناوەندی ھەیە، سامانی سرووشتی سەرەکی لەم دەڤەرە زەویە کشتوکاڵییە بە پیتەکەیەتی، بەم ھۆیەوە پیشەی خەڵکەکەی ھەر لە سەرەتایی سەدەی بیستەم بە کشتوکاڵ و ئاژەڵ بە خێوکردنەوە خەریکن، بە زۆری گەنم و جۆ و نیسک و نۆک چاندراوە بەم دواییەش کشتوکاڵی ھاوینەشی لێکراوە دوای ھەڵکەندنی بیرە ئیرتیوازییەکان.

## مێژوو
* ناحیەی بەحرکە لە ساڵی (٢٠٠٣)دا، لە نێو سنووری قەزای ھەولێردا ھاتە کایەوە.
* بە پێی بەیانی ژمارە(١٦)ی ساڵی ٢٠٢٤ی وەزارەتی ناوخۆی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە بەرواری ١٥\١٠\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە ھێنانەکایەی قەزای بەحرکە لە پارێزگای ھەولێر. بە دابڕانی ناحیەی بەحرکە لە قەزای ھەولێر.

## کارگێڕی
قەزای بەحرکە لە ناحیەی ناوەندی قەزای بەحرکە و (٢٦) گوند پێکھاتووە:

* ئاشۆکان
* براغی بچووک
* براغی گەورە
* بەرحوشتر
* تەلموسەک
* پیرزین
* جەژنیکان
* جەژنیکانی ئەبابەکر
* جەژنیکانی ئەفەندی
* جەژنیکانی نەجم
* دارەبەن
* سەرکەوری زراری
* سەرکەوری ھەرکی
* سەیدان
* شێخە شل
* قادراوا، قەزای ھەولێر
* قەفەر
* قەلامورتک
* قەلانچۆغان
* قورەبەگ
* کەلەکان
* کەرک
* گردئارەق
* گردجۆتیار
* گردەچال
* گەزنە، قەزای ھەولێر
* مەموندان 

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای ھەولێر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:جوگرافیای کوردستان
پۆل:کوردستان
ڕێد دێد

**ڕێد دێد** () زنجیرەیەکی کایەی ڤیدیۆیی ئەکشن-سەرکێشییە

لەلایەن کۆمپانیای ڕۆکستار سان دیێگۆ بڵاوکراوەتەوە و لەلایەن کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمزەوە بڵاوکراوەتەوە. یەکەم قۆناغی زنجیرەکە بە ناوی ڕێد دێد ڕیڤۆلڤێرە. لە سەرەتادا لە ئایاری ٢٠٠٤ بۆ پلەیستەیشن ٢ و ئێکس بۆکس بڵاوکرایەوە. دووەم یاری زنجیرەکە بەناوی ڕێد دێد ڕیدێمپشن لە مانگی ئایاری ٢٠١٠ بۆ پلەیستەیشن ٣ و ئێکس بۆکس ٣٦٠ بڵاوکرایەوە و ئەم یارییە بە یەکێک لە گەورەترین یارییە ڤیدیۆییەکانی ھەموو سەردەمێک دادەنرێت. وەشانی سێیەمی زنجیرەکە بریتییە لە ڕێد دێد ڕیدێمپشن ٢ کە لە ساڵی ٢٠١٨ بۆ پلەیستەیشن ٤ و ئێکس بۆکس وەن و مایکرۆسۆفت ویندۆز و مەک ئۆ ئێس بڵاوکرایەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:تەقەکەرانی کەسی سێیەم
پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان
پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی
ئاڵای ڤیێتنامی باشوور

**ئاڵای ڤیێتنامی باشوور** وەک ئاڵای نیشتمانی دەوڵەتی پێشووی ڤیێتنام بووە لە ساڵی ١٩٤٩ تا ١٩٧٥ کۆماری ڤیێتنام. لە ئێستادا ئاڵاکە لە ڤیێتنام قەدەغە کراوە نمایشکردنی ئاڵا لە شوێنە گشتییەکان بە تاوانێک دادەنرێت کە سزای زیندانیکردنە.

ئەم ئاڵایە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٨٩٠ لە ئیمپراتۆر تان تی وەرگیراوە، و لەلایەن  لی ڤان دی و ئیمپراتۆر باو دای لە ساڵی ١٩٤٨ زیندوو کراوەتەوە. لە حوزەیرانی ٢٠٠٢ بەدواوە، لە ئەمریکا لایەنی کەم ١٣ حکوومەتی ویلایەتی ئەمریکا و حەوت پارێزگا و ٨٥ شار لە ٢٠ ویلایەت بڕیارنامەیان پەسەند کرد کە ئاڵای زەردیان وەک "ئاڵای میرات و ئازادی ڤیێتنام" ناساند.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
کۆنتڕۆڵی پلەیستەیشن

**کۆنتڕۆڵی پلەیستەیشن** () فەرمی پلەیستەیشن ١ بەرھەمھێنانی لە ساڵی ١٩٩٤ دەستیپێکردووە و لە ساڵی ١٩٩٧ وەستاوە.

## دیزاین
لەسەر بنەمای پێکھاتەی بنەڕەتیی دوگمەکان کە لەگەڵ دەستەی «سووپەر نێس»ی نینتێندۆدا دانرابوو، دەستەی پلەیستەیشن جووتێکی تری دوگمەی شانەی بۆ پەنجەکانی ناوەڕاست زیاد کرد. بە مەبەستی نوێکردنەوەی گەیم پادەکە بۆ گەڕان لەناو ژینگە سێ ڕەھەندییەکاندا، وەک ئەوانەی پلەیستەیشن بۆ دروستکردنیان دیزاین کرابوو، بیرۆکەی پشت ھەبوونی دوگمەکانی شانە بۆ ھەردوو پەنجەی دۆشاوکە و پەنجەی ناوەڕاست بریتی بوو لە جێبەجێکردنی کۆنتڕۆڵەکانی قووڵایی ئاڕاستەی دوو لایەنە بە بەکارھێنانی دوو کۆمەڵە دوگمە. بۆ قەرەبووکردنەوەی گرتنی کەمتر جێگیر بەھۆی گۆڕینی شوێنی پەنجەکانی ناوەڕاست بۆ سەر شانەکان، دەسکی گرتن بۆ دەستەکە زیاد کرا.

بە بەکارھێنانی شێوە ئەندازەییە سادەکانی سێگۆشەیەکی سەوز، بازنەیەکی سوور، خاچێکی شین، و چوارگۆشەیەکی پەمەیی (, , , ) بۆ ناونانی دوگمەکانی چالاکییەکەی لەبری پیت یان ژمارە باوەکان، دەستەی پلەیستەیشن نیشانەیەکی بازرگانیی دامەزراند کە بە شێوەیەکی زۆر خرایە ناو براندی پلەیستەیشنەوە. لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ «تێیۆ گۆتۆ»، دیزاینەری دەستەی ڕەسەنی پلەیستەیشن، ڕوونی کردەوە کە سیمبوولەکان چی دەگەیەنن: بازنە و خاچ نوێنەرایەتی «بەڵێ» و «نەخێر» دەکەن بە ڕیزبەندی (وەک لە چاندی ژاپۆنیدا باوە، ئەمەش بەکارھێنانی باویان وەک «پەسەندکردن» و «ھەڵوەشاندنەوە» لە زۆربەی کایەکانی پلەیستەیشنی ژاپۆنیدا ڕوون دەکاتەوە و بە ھەمان شێوەی دوگمەکانی A و B لەسەر دەستەی سووپەر نێس دانراون کە ئەرکی ھاوشێوەیان ھەبوو)؛ سێگۆشەکە ھێمایە بۆ خاڵی بینین و چوارگۆشەکەش ھاوتای لاپەڕەیەکی کاغەزە کە بۆ دەستگەیشتن بە پێڕستەکان بەکاردێت. لە وەشانە ڕۆژاواییەکاندا، ئەرکەکانی بازنە و خاچ زۆرجار پێچەوانە دەکرێنەوە (بازنە بۆ ھەڵوەشاندنەوە، خاچ بۆ پەسەندکردن) یان دەدرێنە دوگمەیەکی تر (خاچ بۆ پەسەندکردن، سێگۆشە بۆ ھەڵوەشاندنەوە).

کۆنسووڵی پلەیستەیشن ٢ توانای کارپێکردنی دەستەی پلەیستەیشنی ڕەسەنی ھەیە چونکە ھەمان بەستەر و پڕۆتۆکۆڵی کۆنسووڵی پلەیستەیشنی ڕەسەن بەکار دەھێنێت، ئەمەش بەھۆی گونجانی کۆنسووڵەکە لەگەڵ پاشکۆکانی پلەی ستەیشنی ڕەسەن. بەڵام کارکردنی لە زۆرێک لە کایەکانی پی ئێس ٢دا سنووردارە بەھۆی نەبوونی دوگمە ئانالۆگەکان و دوگمە ھەستیارەکان بە پەستان.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو بەرھەمانەی لە ساڵی ١٩٩٤ خراونەتەڕوو
سێگا-١٠٠٠

**سێگا-١٠٠٠** کورتکراوەی (سێگا گەیم ١٠٠٠) سیستەمێکی یاری ڤیدیۆییە کە لەلایەن سێگا لە ساڵی ١٩٨٣ بەرھەم ھێنراوە، و یەکێکە لە کۆنسۆلی یارییە ڤیدیۆییەکانی نەوەی دووەم.    ئامێرەکە نوێنەرایەتی سەرەتای ڕاستەقینەی ھاتنە ناوەوەی سێگا دەکات بۆ جیھانی یارییە ڤیدیۆییەکان، کە لە ساڵی ٢٠٠١ بە ئامێری دریمکاست کۆتایی ھات. ھەرچەندە ئامێرەکە بە شێوەیەکی بەرفراوان ناسراو نییە، بەڵام سێگا-١٠٠٠ بە بناغەیەکی بنەڕەتی دادەنرێت کە ئامێری داھاتووی سێگا کە سیستەمی ماستەر لەسەری دروستکراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆنسڵی یارییە ڤیدیۆییەکانی ماڵەوە
ئیدیالیزمی ڕەھا

**ئیدیالیزمی ڕەھا** تیۆرییەکی فەلسەفییە پتر دەخرێتە پاڵ دوو ئیدیالیستی ئەڵمانیی سەدەی نۆزدەیەم: فریدریش شێلینگ و فریدریش ھێگڵ؛  بێجگە ئەوان، جۆزایا ڕۆیس، فەیلەسووفێکی ئەمریکی کە زۆر لەژێر کاریگەریی ھێگڵدا بووە و، ئیدیالیستەکانی بریتانیاش، بانگەوازیان بۆ ئەم تیۆرییە کردووە.

ھێگڵ دەڵێ بوون یەکایەتییەکە ھەموو شت لە خۆ دەگرێ. بە واتایەکی دیکە، بوون ڕەھایە (بە ئەڵمانی: das Absolute). دەڵێ بۆ ئەوە سووژەی خاوەن ھزر (ھۆش یا ئەقڵی مرۆڤ) بتوانێ ئۆبژە (جیھان) بناسێ، پێویستە بە جۆرێک بوون و ھزر کوتومت ھەر ھەمان شت بن. ئەگەر نا، سووژە قەت دەستی بە ئۆبژە ڕاناگا و، ئێمە ھیچ ناسیارییەکی دڵنیاکەرەوەمان دەرھەق بە جیھان نابێ.

تیۆرییەکەی ھێگڵ بەسراوە بەوەوە کە نیشان بدرێ ھەر ڕوانگە و ھەڵوێستێ ھەیە لە بابەت جیھانەوە، لە ناو خۆیدا ناتەبایی و ناکۆکیی ھەڵگرتووە. ھزر تا ناکۆکی و ناتەبایی شک بەرێ ئارام و ئۆقرەی نییە. بۆیە بەناچار بەردەوام بۆ چارەسەرکردن و نەھێشتنی ئەو ناکۆکییانە ھەوڵ و تەقالای زیاتر دەدا و دەرکی خۆی لە جیھان ناکەموکووڕتر دەکا، تا دەگا بەو جێگا کە بەدەستھێنانی دەرکێکی ناکەموکووڕتر نامومکین دەبێ، چونکە ئیتر ھیچ ناتەبایی و ناکۆکییەک نەماوە تا ھزر ھان بدات. گشت ئەم کارانە لە ڕێگەی پرۆسەیەکی دیالێکتیکیی نێوان لایەنە ناتەباکان بەڕێوە دەچێ. ھێگڵ دەڵێ کارلەیەککردنی دژەکان، بە شێوەیەکی دیالێکتیکی، ھەموو ئەو تێگەیشتانە کە بۆ دەرکی واقیع پێویستن، بەرھەم دێنێ.

ئیدیالیزمی ڕەھا لە ئەڵمان و بریتانیای سەدەی نۆزدەیەم ھەڵوێستی فەلسەفیی زاڵ بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:فریدریش ھێگڵ
ئیبراھیم قادری

چەپ|بێچوارچێوە|259x259پیکسڵ
**ئیبراھیم قادری** (٢٦ی نیسانی ١٩٣٤ – مردووی ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤) ھونەرمەندی گۆرانیبێژی ناسراوی کوردە. لە ساڵی ١٩٥١ەوە دەستی بە گۆرانیوتن کردوە و دەیان بەرھەمی ھونەری تۆمارکردوە. لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ بەھۆی نەخۆشییەوە لە تەمەنی ٩٠ ساڵیدا لە مەھاباد کۆچی دوایی کرد.

ئیبراھیم قادری یەکێک لە ناسراوترین ھونەرمەندە میللییەکانی کوردستانە و خاوەنی دەیان بەرھەمی تایبەت بەخۆیەتی، لە ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستان ناسراو بووە و گوێگریی زۆری ھەبووە. ساڵی ١٩٣٤ لە گوندی عیساکەند لە نێوان مەھاباد و بۆکان لەدایکبووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گۆرانیبێژان
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:ھونەرمەندانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:مردووانی ٢٠٢٤
گوێ پاکەرەوە

وێنۆک|300x300پیکسڵ| گوێ پاکەرەوەیەک لە داری بامبۆ
وێنۆک|300x300پیکسڵ| گوێ پاکەرەوەیەکی کانزایی
**گوێ پاکەرەوە**، ھەروەھا پێی دەوترێت **گوێچکە ھەڵگرتن**، جۆرێکە لە کیورێت (ئامرازێکی پزیشکییە وەک کەوچک) بەکاردێت بۆ پاککردنەوەی نێو گوێ لە پیسایی گوێ. بە ڕێگایەکی باش دەزانرێت بۆ پاککردنەوەی گوێ، و بە شێوەیەکی باو لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا و باشووری ئاسیا و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا بەکاردەھێنرێن چونکە خەڵکی ئاسیا زیاتر تووشی مۆمی وشکی گوێ دەبن.

لە ئاسیا، ئەمانە بە شێوەیەکی نەریتی لە بامبۆ یان کانزا بەنرخەکانی وەک زیو و زێڕ دروست دەکرێن، بەڵام ئێستا زیاتر لە پۆڵا یان پلاستیک دروست دەکرێن. پاکەرەوەی گوێی ئەورووپی کە تا سەرەتای سەدەی نۆزدەھەم بەرھەم دەھێنرا، لە بڕۆنزی یان کانزا بەنرخەکانی وەک زیو دروست دەکرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئامرازە دەستییەکان
پۆل:گوێ
دیکتاتۆر

[وێنۆک|سەرکردەکانی سەدەی بیستەم کە بە شێوەیەکی گشتی وەک دیکتاتۆر پێناسە دەکرێن، لە چەپەوە بۆ ڕاست و سەرەوە بۆ خوارەوە، بریتین لە [جۆزێف ستالین، سکرتێری گشتیی پارتی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەت؛ ئەدۆڵف ھیتلەر، فووھری ئەڵمانیای نازی، ئابۆ پینۆشێت سەرۆکی چیلی، ماو تسی تۆنگ سەرۆکی حیزبی کۆمۆنیستی چین، بێنیتۆ موسۆلینی، سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا؛ و کیم ئیل سونگ سەرۆکی باڵای کۆریای باکوور.]]
**دیکتاتۆر** () سەرکردەیەکی سیاسییە کە خاوەنی ھێزێکی ڕەھایە. دیکتاتۆری دەوڵەتێکە کە لەلایەن یەک دیکتاتۆرەوە یان لەلایەن سیاسییەکەوە حوکم دەکرێت. وشەکە وەک نازناوی دیکتاتۆری ڕۆم سەرچاوەی گرتووە کە لەلایەن ئەنجومەنی پیرانی ڕۆمانییەوە ھەڵبژێردراوە بۆ ئەوەی لە کاتی نائاساییدا حوکمڕانی کۆمارەکە بکات. وەک زاراوەی "*ستەمکار*" و "*[[ئۆتۆکراسی|خۆسەپێن]]*"، *دیکتاتۆر* نزیکەی تەنیا وەک زاراوەیەکی ناتایبەتی بۆ حوکمڕانی ستەمکارانە بەکارھاتووە. لە بەکارھێنانی مۆدێرندا زاراوەی *دیکتاتۆر* بە گشتی بۆ پێناسەکردنی سەرکردەیەک بەکاردێت کە بڕێکی نائاسایی دەسەڵاتی کەسیی بەدەستەوەیە یان خراپ بەکاریدەھێنێت.

زۆرجار دیکتاتۆرەکان بە ھەندێک لەمانەی خوارەوە تایبەتمەندن: ڕاگرتنی ھەڵبژاردن و ئازادییە شارستانییەکان؛ ڕاگەیاندنی باری نائاسایی؛ سەرکوتکردنی نەیارانی سیاسی؛ پابەند نەبوون بە ڕێکارەکانی سەروەریی یاسا؛ و بوونی ھەستێکی خودایی. دیکتاتۆرییەتەکان زۆرجار دەوڵەتی تاک حیزبی یان حیزبی باڵادەستن. جۆرەھا سەرکردە کە لە جۆرە جیاوازەکانی ڕژێمدا ھاتوونەتە سەر دەسەڵات، وەک دەوڵەتی تاک حیزبی یان حیزبی باڵادەست و حکوومەتە مەدەنییەکان لەژێر دەسەڵاتی کەسیدا، بە دیکتاتۆر پێناسە کراون.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* دیکتاتۆرەکانی ئێستای جیھان

پۆل:ناونیشانەکان
پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی
پۆل:سەرۆکی دەوڵەتەکان
پۆل:سەرۆکەکانی حکوومەت
پۆل:دیکتاتۆرییەتی سەربازی
پۆل:سەرۆکەکانی حکومەت
ڕەشپێست

**ڕەشپێست** پۆلێنکردنێکی ڕەگەزییە بۆ مرۆڤەکان، بەزۆری پۆلێکی سیاسی و لەسەر بنەمای ڕەنگی پێستە بۆ دانیشتووانی تایبەت کە ڕەنگی مەیلەو تاریک تا قاوەیی تۆخیان ھەیە. ھەموو ئەو کەسانەی کە بە «ڕەش» دادەنرێن پێستیان ڕەش نییە؛ لە ھەندێک وڵاتدا، زۆرجار لە سیستەمەکانی پۆلێنکردنی ڕەگەزی لەسەر بنەمای کۆمەڵایەتی لە جیھانی ڕۆژاواییدا، زاراوەی «ڕەشە» بەکاردەھێنرێت بۆ پێناسەکردنی ئەو کەسانەی کە بە بەراورد لەگەڵ دانیشتووانی دیکەی وەک ڕەشپێست کەمتر ھەستیان پێدەکرێت. زۆرترین جار بۆ خەڵکی بە ڕەچەڵەک ئەفریقای ژێر سەحەرا، خەڵکی خۆجێیی ئوسترالیا و میلانیزی بەکاردێت، ھەرچەندە لە زۆرێک چوارچێوەدا بۆ گرووپەکانی تر بەکارھاتووە. کۆمەڵگا ڕەسەنەکانی ئەفریقا زاراوەی *ڕەش* وەک ناسنامەیەکی ڕەگەزی بەکارناھێنن لە دەرەوەی کاریگەرییەکانی کلتوورەکانی ڕۆژاوا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

پۆل:کۆمەڵ
پۆل:مرۆڤ
پۆل:مرۆڤناسی
پۆل:مرۆڤناسیی ژینناسانە
فریدریش شێلینگ

وێنۆک|شێلینگ
**فریدریش ڤیلھێلم یۆزێف شێلینگ** (Friedrich Wilhelm Joseph Schelling؛ ١٨٥٤-١٧٧٥) فەیلەسووفێکی ئەڵمانی بوو. دەقەکانی مێژووی فەلسەفە لە چەقی ڕێگای ئیدیالیزمی ئەڵمانی و لە نێوان فیشتە و ھێگڵدا جێی بۆ دیاری دەکەن. لە دەسپێکا، فیشتە یارمەتیی کردووە و ڕێگەی پێی نیشان داوە. لەگەڵ ھێگڵیشدا ھاوماڵ و ھاوڕێ بووە لە زانستگا، بەڵام دواتر دەبنە ڕەقیبی یەکتر. فەلسەفەکەی، لەبەر خاتری ئەوە کە وردەوردە و نەختەنەختە بارەوبار دەبێ، بە فەلسەفەیەکی «دژوار» دادەنرێ.

## سەرچاوەکان

* Friedrich Wilhelm Joseph Schelling (enwiki)

پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٥
پۆل:مردووانی ١٨٥٤
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییەکانی ئەڵمانیا
پۆل:فەیلەسووفانی سروشتی
کۆمەڵەی لێکۆڵینەوە کوردییەکان

**کۆمەڵەی لێکۆڵینەوە کوردییەکان** (بە کرمانجی: Komeleya Kêkolînên Kurdî، بە دملکی: Komeleya Cigêrayîşanê Kurdan بە ئینگلیزی: Kurdish Research Association) ڕێکخراوێکی کۆمەڵگەی مەدەنییە کە لە ساڵی ٢٠١٧ لە ئەستەمبوڵ دامەزراوە. ئەم ڕێکخراوە بۆ درێژەپێدانی چالاکییەکانی ئینستیتیوتی کوردیی ئەستەمبوڵ دامەزرا کە بەدوای ڕایگایەندنی حکوومەتی سەربازی لە ساڵی ٢٠١٦ لەلایەن حکوومەتی تورکیا داخرا.

## ئامانجەکان
کۆمەڵەی لێکۆڵینەوە کوردییەکان ئامانجی خۆی بەرەوپێشبردنی ژیانێکی فرەزمانی، فرەکولتوری و دیموکراتی ڕایگەیاندووە و گوتووە لە چالاکی و بەرھەمەکانیدا فرەچەشنی و فرەیی دەنگەکان وەک بنەما وەردەگرێت و ھەموو جۆرەکانی ڕەگەزپەرستی و سێکسیزم ڕەتدەکاتەوە.

## ئەمەش ببینە
* ئینستیتیوتی کوردیی ئەستەمبوڵ

## بەستەری دەرەکی
* ماڵپەڕی کۆمەڵەی لێکۆڵینەوە کوردییەکان

پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠١٧
پۆل:ئینستیتوتە کوردییەکان
میرنشین

[وێنۆک|بەشێک لە [میرنشینە کوردییەکان لە مێژوودا.]]
**میرنشین** بریتییە لە خاکێک کە میرێک حوکمڕانی دەکات، نازناوێکە کە پاشاکان یان خاوەن پۆستە باڵاکان لە جیھانی موسڵمانان بەکاری دەھێنن. لە ڕوانگەی مێژوویییەوە، میرنشین یەکەیەکی سیاسی-ئایینییە کە بچووکترە لە خەلافەت. دەتوانرێت لە چوارچێوەیەکی نائیسلامیدا بە ھاوتای میرنشینی (چەشنی ڕۆژاوایی) ھەژمار بکرێت.

لە ئێستادا لە جیھاندا دوو میرنشین ھەن کە دەوڵەتی سەربەخۆن (کووەیت و قەتەر)، دەوڵەتێک لەلایەن میرنشینێکی دانپێدانەندراوەوە (ئەفغانستان) فەرمانڕەوایی دەکرێت، دەوڵەتێک کە لە فیدراسیۆنێکی حەوت میرنشینی پێکھاتووە (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان). ژمارەیەکی زۆر لە میرنشینە سەربەخۆکان لە سەرانسەری جیھان ئێستا بەشێکن لە دەوڵەتە گەورەکان، وەک ئەوەی لە نێجیریا دەبینرێت.

## وشەناسی
لە ڕووی وشەناسییەوە، **میرنشین** یان **ئەمیرات** بریتییە لە جۆرێتی، ڕەوشت، شوێنی کار، یان لێھاتوویی خاکی ھەر میرێک (شازادە، فەرماندە، والی و ھتد). لە زمانی ئینگلیزیدا ئەم زاراوەیە  یان  بە ئینگلیزیی بەریتانی و  یان  بە ئینگلیزیی ئەمریکی، دەخوێندرێتەوە.

## چەشنەکان
### پاشایەتییەکان
میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان دەوڵەتێکی فیدراڵییە کە لە حەوت میرنشینی فیدراڵی پێکدێت، ھەریەکەیان لەلایەن میرێکی بۆماوەیییەوە بەڕێوەدەبرێن، ئەم حەوت میرنشینە دەسەڵاتی ھەڵبژاردن بۆ سەرۆک و سەرۆک وەزیرانی فیدراسیۆنەکە پێکدەھێنن.

زۆربەی میرنشینەکان یان نەماون، یان لە دەوڵەتێکی مۆدێرن و گەورەتردا یەکخراون، یان شێوازی فەرمانڕەوایەتییان گۆڕیوە.

### پارێزگاکان
جگە لەوەش، لە زمانی عەرەبیدا دەتوانرێت ئەم زاراوەیە گشتگیر بکرێت بە مانای ھەر پارێزگایەکی وڵاتێک کە لەلایەن ئەندامێکی چینی دەسەڵاتدارەوە بەڕێوەدەبرێت، بەتایبەتی ئەندامێک (بەزۆری بە شێوازی میر) لە بنەماڵەی شاھانە، وەک لە پارێزگاکانی سعودیە ھەیە.

## پێڕستی میرنشینەکانی ئێستا
وێنۆک|350x350پیکسڵ|شوێنی ئەفغانستان (خۆڵەمێشی)، کووەیت (سوور)، قەتەر (سەوز)، و میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان (ڕەنگەکانی تر)
میرنشینەکانی ئێستا کە خۆبەڕێوەبەرییەکی سیاسییان ھەیە لە خوارەوە ئاماژەیان پێکراوە:

### نیمچەدوورگەی عەرەب
*  (لە ١٤ی ئایاری ١٩٦١ەوە)
*  (لە ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٧١ەوە)
*  (لە ٢ی کانوونی دووەمی ١٩٧١ەوە)

### ناوەڕاستی ئاسیا
*  (لە ١٥ی ئابی ٢٠٢١؛ دانپێدانەنراو)

## ئەمانەش ببینە
* خەلافەت
* خانات

## سەرچاوەکان

پۆل:پاشایەتی
پۆل:دەرەبەگایەتی
ڕۆژی جیھانیی فەلسەفە

**ڕۆژی جیھانیی فەلسەفە** ڕۆژێکی نێودەوڵەتییە کە لەلایەن یوونێسکۆوە ڕاگەیەندراوە و ھەموو ساڵان لە سێیەمین پێنجشەممەی مانگی تشرینی دووەم بەڕێوەدەچێت. بۆ یەکەمجار لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢ ئاھەنگی بۆی گێڕدرا. ئەو ڕۆژە بۆ یەکەمجار لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢ ئایەنگی بۆ گێڕدرا.

یوونێسکۆ بە بەرزڕاگرتنی ڕۆژی جیھانیی فەلسەفە لە سێیەمین پێنجشەممەی مانگی تشرینی دووەمی ھەموو ساڵێکدا، ھێما بۆ بەھای ھەمیشەییی فەلسەفە بۆ گەشەپێدانی بیری مرۆڤ، بۆ ھەر کولتوورێک و بۆ ھەر تاکێک دەکات. یوونێسکۆ ھەمیشە پەیوەندییەکی نزیکی بە فەلسەفەوە ھەبووە، نەک فەلسەفەی گریمانەکی یان نۆرماتیڤ، بەڵکو پرسیارکردنێکی ڕەخنەگرانە کە وای لێدەکات لە چوارچێوەی نێودەوڵەتیدا واتا بە ژیان و کردار ببەخشێت. کۆنفرانسی گشتیی یوونێسکۆ لە ساڵی ٢٠٠٥ بۆ دامەزراندنی ڕۆژی جیھانیی فەلسەفە، تیشکی خستە سەر گرنگیی ئەم دیسیپلینە بەتایبەت بۆ گەنجان و جەختی لەوە کردەوە کە "فەلسەفە دیسیپلینێکی ھاندەری بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە و سەربەخۆیە و توانای ئەوەی ھەیە کە بۆ تێگەیشتنێکی باشتر لە جیھان و بەرەوپێشبردنی لێبوردەیی و ئاشتی کار بکات". کۆنفرانسی گشتیی یوونێسکۆ لەوە دڵنیا بوو کە "بەدامەزراوەییکردنی ڕۆژی فەلسەفە لە یوونێسکۆدا وەک 'ڕۆژی جیھانیی فەلسەفە' دەتوانێت یارمەتیدەری دانپێدانان بە فەلسەفە و بە تایبەتی فێرکردنی فەلسەفە لە جیھاندا ببێت و پاڵنەرێکی بەھێزی پێدەبەخشێت".

## ئەمەش ببینە
* ڕۆژی جیھانیی لۆژیک

## بەستەری دەرەکی
* ڕۆژی جیھانیی فەلسەفە لە یوونێسکۆدا

پۆل:ڕۆژەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:ئاھەنگەکانی مانگی تشرینی دووەم
پۆل:ڕووداوەکانی فەلسەفە
پۆل:ئاھەنگەکانی پێنجشەممە
پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٢
بەشە ناوخۆیی

وێنۆک|چەپ|ژوورێکی بەشەناوخۆییەکی ئەمریکی لە ٢٠٠٢
**بەشە ناوخۆیی** بینایەکە بە پلەی یەکەم شوێنی نووستن و نیشتەجێبوون بۆ ژمارەیەکی زۆر لە خەڵک دابین دەکات وەک خوێندکارانی قوتابخانەی ناوخۆیی، ناوەندی، کۆلێژ یان زانکۆ. ھەروەھا لە ھەندێک وڵاتدا دەکرێت ئاماژە بە ژوورێک بدات کە چەندین تەختەی تێدایە کە خەڵکی تێدا بێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:پەروەردە
شێخمووس دەمیر

**شێخمووس دەمیر** (١٩٥٣ لە تاقا، پارێزگای مێردین - ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ لە گیسێن، ئەڵمانیا) ھونەرمەندێکی کوردی دەنگبێژ و ژەنیاری ئامێری دیوان خەڵکی باکووری کوردستان بوو. ئەو لە ساڵی ١٩٩٤ لە ئەندامە دامەزرێنەرەکانی گرووپی زەردەشتی کاڵ بوو.

## ژیان
شێخمووس دەمیر لە ساڵی ١٩٥٣ لە گوندی تاقا، مدیاد، پارێزگای مێردین لە باکووری کوردستان لەدایک بوو. لە ساڵی ١٩٩٣دا کۆچی کرد بۆ ئەڵمانیا.

ئەو لە ساڵی ١٩٩٤ گرووپی مۆسیقای زەدەشتی کاڵی دامەزراند. گۆرانییەکانێک وەکوو *شەنگال*، *باری بارانەک باری*، *شەھید مامەد* و *دەرسیم* لەنێو گەلی چوار پارچەی کوردستان بەناوبانگ بوو.

شێخمووس دەمیر لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ لە شاری گیسێنی ئەڵمانیا بەھۆی نەخۆشی کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی مێردین
پۆل:ژەنیارانی کورد
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باکووری
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد
پۆل:ئێزدییەکانی تورکیا
پۆل:ئێزدییەکانی ئەڵمانیا
ساتراپ

[وێنۆک|400x400پیکسڵ|ساتراپەکانی [ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]
[وێنۆک|300x300پیکسڵ| شارەوانەکانی [ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی (ئەخمینی)]]
**ساتراپ** یان **شاراب** یان **شارەبان** (لە فارسی کۆن :**خشەترەپاوەن** 𐎧𐏁𐏂𐎱𐎠𐎺𐎠 / xšaθrapāwn)، لە زمانی میدییەوە بە واتای شارەدار پارێزەری شار یان ھەرێم، فەرمانڕەوای ھەرێمێک لە ھەرێمەکانی میدیا و دواتر ئیمپراتۆرییەتی ھەخامەنشی (ئەخمینی). ساتراپ لە زمانی کۆنی یۆنانی وەرگیراوی وشەی میدیایی **خشاتراپاون** کە لە فارسیدا بووەتە شەھراب و شەھربان.

لە پاڵ ھەر ساتراپێکەوە، فەرماندەیەکی سەربازی ھەخامەنشییەکان وەک یاریدەدەر و ھاریکار جێگیر دەکرا. ئەرکی فەرماندەی سوپا ئەوە بوو کە دەسەڵاتی سەربازیی لە دەستی ساتراپەکان نەھێلێت تا ئەگەری یاخیبوون کەم بێتەوەو بەڕێوەبەری باج و داھاتەکان بوو بۆ حکوومەتی ناوەندی. جگە لەم ڕێوشوێنانە، بریکاری نھێنی وسیخوڕ ڕەوانەی ھەرێمەکانی ئیمپراتۆرییەت دەکران بۆ چاودێریکردنی دەدای ساتراپەکان و ئاگادارکردنەوەی کۆشکی ئیمپراتۆر لەئ ەگەری ھەر یاخیبوون بوونێک ساتراپەکان بەنیازی بن. ئەم ئەفسەرانە بە چاو و گوێی شا ناسرابوون.

## ئیتیمۆلۆژیی ساتراپ
وشەی **خشەترەپاوەن** لە زمانی گەلی میدیا و فارسی کۆنەوە وەرگیراوە، لە پەھلەوی **شەترپان** و لە کوردی **شارەوان** و لە زمانی فارسی نوێ بووەتە **شەھربان** و **شەھراب** و ئەم وشەیە بووەتە ساتراپ لە زمانی یۆنانیدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:جۆرەکانی دابەشکارییەکانی وڵاتەکان
پۆل:داھێنانە ئێرانییەکان
کەشتیی نووح

وێنۆک| ''کەشتیی نووح'' (١٨٤٦)، لە کێشراوی نیگارکێشی فۆلکلۆری ئەمریکی ئێدوارد ھیکس
**کەشتیی نووح** (؛ عیبریی ئینجیلی: *Tevat Noaḥ*) ئەو کەشتییەیە لە گێڕانەوەی لافاوەکەی سەرەتای ژیاندا کە خودا لە ڕێگەیەوە نووح و خێزانەکەی و نموونەی ھەموو ئاژەڵەکانی جیھان لە لافاوێکی جیھانی ڕزگار دەکات. چیرۆکەکە لە سەرەتای ژیاندا لەسەر بنەمای ئەفسانەی لافاوەکانی پێشووترە کە لە مێزۆپۆتامیا سەرچاوەیان گرتووە، و دووبارە بووەتەوە لەگەڵ گۆڕانکارییەکان لە قورئاندا، کەشتییەکە بە ناوی *سەفینات نووح* () دیاری دەکات. ئەفسانەی لافاوی جیھانی کە ھەموو ژیانێک لەناو دەبات، لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی بابلی کۆن (سەدەی بیستەم–١٦ی پێش زایین) دەست پێدەکات. نزیکترین وەشانی چیرۆکەکە لە ئینجیلی نووحدایە، ھەروەھا ئەگەری زۆرترین سەرچاوەی، ئەو وەشانەی ئوتناپشتیمە لە داستانی گلگامێشدا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:ئەفسانە
پۆل:ئیسلام
پۆل:یەھوودییەت
پۆل:مەسیحییەت
پۆل:ئەفسانەکان
پۆل:چیرۆک
ناحیەی کانیەڕەش

**ناحیەی کانیەڕەش** یان **ناحیەی بەرمیزە** (بە عەرەبی: *ناحیة کانیةرش*، بە ئینگلیزی: *Kaniarash Subdistrict  *) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای سیدەکان لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی بەرمیزەیە.

## ناو

## جوگرافیا
**ناحیەی کانیەڕەش** ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە قەزای شەمزینان لە باکووری کوردستان
* لە باشوورەوە ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە شارستانی شنۆ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی پیران.

## مێژوو
* بە پێی بەیانی ژمارە(٢٤)ی ساڵی ٢٠٢٢ی وەزارەتی ناوخۆی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە بەرواری ٠٢\١١\٢٠٢٢دا بڕیاریدا بە ھێنانەکایەی قەزای سیدەکان لە پارێزگای ھەولێر. بە دابڕانی ناحیەی سیدەکان و ھێنانە کایەی ناحیەی کانیەڕەش لە قەزای سۆران لە ئیدارەی سۆران.

## ئەمانەش ببینە
* قەزای سیدەکان
* ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان
* کێلەشین
* برادۆست
* میرنشینی برادۆست

## سەرچاوەکان

پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
کیکان

**کیکان** عەشیرەتێکە لە ناوچەی دربێسیی و بۆتان. عەشیرەتی کیکان بە سەرکردایەتی حەمید ئاغا لە سەدەی بیستەمدا دژی ھۆزەکانی بەگاران شەڕیان کردوە.

کیکان لە چەندین ھۆز پێکھاتووە وەک کۆسەکان، مۆریکان، سارخوانان، عەزیزان، ڕەماکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھۆزە کوردییەکان
پۆل:ھۆز
بنەماڵەی جانپۆلاد

**بنەماڵەی چانپۆلاد** یان **جانپۆڵاد** خانەوادەیەکی سیاسیی درووزن. سەرۆکی ئێستای بنەماڵەکە سیاسەتمەداری دێرین وەلید جانپۆلادە، کوڕ و جێنشینی کەمال جانپۆلادە کە یەکێکە لە کەسایەتییە کاریگەرەکانی ڕامیاریی مۆدێرن و لوبنان. ئەندامانی دیکەی ئەو بنەماڵەیە بەشدارییان لە ژیانی کلتووری، ئابووری و کۆمەڵایەتی لە لوبنان کردووە. خالید جانپۆلاد، ئامۆزای دووری وەلید جانپۆلاد، پۆستی وەزیری ئابووریی بەدەستەوە بووە و بۆ ماوەی چەندین ساڵ سیاسەتمەدارێکی دیار بووە لە لوبنان تا ساڵی ١٩٩٣ کۆچی دوایی کردووە. بێجگە لەو دەسەڵاتانە، خێزانەکە خاوەنی کۆشک و ڤێلان لە ناوچەی بەناوبانگی کلیمسۆ لە بەیرووت و لە ناوچەی باکووری ڕۆژاوای سیدۆن.

## مێژوو
### بنەچە
کۆدەنگی زانستی لەسەر جانپۆلادەکان لەسەر بنەمای مێژوویی مێژوونووسی ناوخۆیی سەدەی نۆزدەھەم تانوس شیدیاق دامەزراوە، لەگەڵ ھەندێک گۆڕانکاری. شیدیاق ئاماژەی بە تۆمارەکان و نەریتە زارەکییەکان کردووە، کە سەرچاوەی سەرەکییان لە سەرۆکی درووزەکان شێخ خەتار تەلھوقەوە ھاتووە. کەمال جانپۆلاد، سەرۆکی بنەماڵەی جانپۆلاد لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا، بە گشتی ئەم گێڕانەوەیە بە گشتی پەسەند دەکات.
وێنۆک| کۆشکێک لە بەعدارانە، گوندێکە کە گوایە باپیرەیەکی بنەماڵەی جانپۆلاد لە سەدەی ھەژدەدا تێیدا نیشتەجێ بووە
بە شێوەیەکی سەرەکی، جانپۆلادەکان وەک نەوە یان کەسوکاری عەلی جانپۆلاد، سەرۆک ھۆزی کورد و حاکمی عوسمانی یاخیبووی حەلەب سەیر دەکرێن، کە زۆری نەخایاند دوای شکست و زیندانیکردن و لەسێدارەدانی عەلی لە ساڵانی ١٦٠٧–١٦١١ لە ناوچەی چۆف لە چیای لوبنان نیشتەجێ بوو. ھاوکات جانپۆلاد وشەیەکی کوردییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خێزانە کوردییەکان
عەلی مەردان خان

**عەلی مەردان خان** فەرماندەیەکی سەربازی و کارگێڕی کورد بوو، لەژێر دەستی پاشای سەفەوییەکان شا عەباسی یەکەم و شا سەفی و دواتر دەسەڵاتداریی موگاڵ شاجیھان، خزمەتی کردوە. کوڕی گەنج عەلی خان بووە. دوای ئەوەی شاری قەندەھار کە بەشێک بوو لە ڕۆژھەڵاتیترین خاکەکانی سەفەوییەکان لە ساڵی ١٦٣٨دا ڕادەستی موگاڵ کرد، بە جیاوازی لە ئیدارەی موگاڵەکان خزمەتێکی زۆری کرد و بەرزترین ڕێزلێنانی لەلایەن موگاڵەکان بەدەستھێنا.

## ساڵانی چالاکی
عەلی مەردان خان کوردێکی ھۆزی زیگ بووە، و کوڕی بەرپرسی سەفەوی گەنج عەلی خان بووە. لە ساڵی ١٦٢٤ عەلی مەردان خان پۆستی باوکی بە میراتی گرت کاتێک لەلایەن شا عەباس کرا بە والی کرمان، سیستان و قەندەھار. عەلی مەردان خان وەک باوکی لە شاری قەندەھارەوە حوکمڕانی دەکرد. لە ساڵی ١٦٢٥دا کۆنترۆڵی شاری کرمان بە ھۆکاری ئیداری ڕادەستی تەھمەسپ قولیخان کرا.

لە ساڵی ١٦٣٢ عەلی مەردان خان دەستی بە زنجیرەیەک نامەنووسی لەگەڵ موگاڵەکان کرد، کە گەیشتە لووتکە بە ڕادەستکردنی فەرمیی خاکەکانی (لەوانەش قەندەھار) بە ئیمپراتۆرییەتیی موگاڵی (مەغۆلی ھیند) شاجیھان لە مانگی ئازاری ساڵی ١٦٣٨. ھۆکاری ئەگەری ئەو کارەی ترسی تیرۆرکردن بوو لەلایەن حاکمی سەفەوی شا سەفییەوە کە پێشتر بووەتە ھۆی مردن یان دیارنەمانی چەند کەسێکی دیار لە حکوومەتی سەفەویدا. ڕادەستکردنی قەڵای قەندەھار لە مێژووی موگاڵەکان و سەفەویدا چاوێکی گەورەی لەسەر بوو. ئەم کارەی عەلی مەردان خان بە بەخشندەیی لەلایەن شاجیھانەوە پاداشتی درا و چەند دیارییەکی بۆ نارد.

## سەرچاوەکان

پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:مردووانی ١٦٥٧
پۆل:کورد لە ئێران
پۆل:سەرکردە سەربازیەکان
پوک

**پوک** یان **بنتوێژ، بنتوێخ، ژێرپێست** (بە ئینگلیزی:Dermis) توێی نێوان کاش و بنپێستەشانەیە. لە بەستەرەشانەی چڕی شپرزە پێکهاتووە. 
وێنۆک|275x275پیکسڵ|پوک و توێیەکانی

## سەرچاوەکان

# https://en.wikipedia.org/wiki/Dermis
# https://lex.vejin.net/ck/def/kurdistanica/dermis
# https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D9%BE%D9%88%DA%A9

پۆل:پزیشکی
پۆل:پێستزانی
پۆل:توێکاری
پۆل:توێکاری مرۆڤ
پۆل:شانەزانی
پۆل:توێکاریی پێست
جیاوازی (فەلسەفە)

**جیاوازی**، لە گوێن تێگەیشتەیەکی فەلسەفیی گرنگ، دەگەڕێتەوە بۆ ئەو تایبەتمەندییانە کە بوویەک ھەیەتی و، لە نێو پانتایییەکی پەیوەندییانە یا سیستمێکی تێگەیشتەییدا، دەبنە مایە بۆ ھاوێرکردنی [ئەو بووە] لە بووەکانی تر. لە فەلسەفەی ڕۆژاواییدا، جیاوازی لە بەرامبەر لێکچوویی و ھەرھەمانییەوە دادەنرێ، بەتایبەت لە دوای لایبنیتس و یاساکەیەوە، کە بە ھەرھەمانیی جیاوازیھەڵنەگرەکان ناسراوە و، دەڵێ ناکرێ دوو شت ھەموو تایبەتمەندییەکانیان وەکوو یەک بێ و جیاوازییەک لە نێوانیاندا نەبێ؛ ئەگەر وا بوو، ئەوە دوو شت نین و ھەر ھەمان شتن.

## سەرچاوەکان

* [Difference (enwiki)](https://en.m.wikipedia.org/wiki/Difference_(philosophy))

پۆل:گۆتفرید لایبنیتس
پۆل:لۆژیک
جۆزایا ڕۆیس

وێنۆک|جۆزایا ڕۆیس

**جۆزایا ڕۆیس** (١٩١٦-١٨٥٥) فەیلەسووفێکی پراگماتیست و ئیدیالیستێکی ئۆبژەیی و دامەزرێنەری ئیدیالیزمی ئەمریکایی بوو. ئیدیا فەلسەفییەکانی بریتین لە یەکخستنی پراگماتیزم و ئیدیالیزم، فەلسەفەی وەفاداری و، پشتیوانی لە ڕەھاباوەڕی.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٥
پۆل:مردووانی ١٩١٦
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
ئاراسباران (ناوچە)

**ئاراسباران** ناسراو بە **قەرەداغ** ()، ناوچەیەکی شاخاوی فراوانە کە لە قوشە داغ لە باشووری ئەھارەوە دەست پێدەکات و تا ڕووباری ئاراس لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات درێژ دەبێتەوە لە ئێران. ناوچەکە لە باکوورەوە بە ڕووباری ئاراس و لە ڕۆژھەڵاتەوە لە ناوچەی مەشکین شەھر و موغان و لە باشوورەوە بە دەڤەری سەراو و لە ڕۆژاوا بە قەزای تەورێز و مەرەند بەستراوەتەوە.

## دیمۆگرافی
لە دوای شەڕی ڕووسیا و ئێران (١٨٠٤–١٨١٣) بەشێکی بەرچاو لە دانیشتووان وەک کۆچەر ژیاون. ھۆزە سەرەکییەکان بریتی بوون لە؛ چەلەبیانلو ١٥٠٠ ڕەشماڵ و، قەرەچۆڕلو ٢٥٠٠، حاجیعەلیلو ٨٠٠، بەگدیللو ٢٠٠، و گرووپە بچووکە جۆراوجۆرەکان ٥٠٠. لەو کاتەدا ئاھەر کە ٣٥٠٠ کەسی تێدابوو، تاکە شاری قەرەداغ بوو. لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا خێڵەکان بەرەبەرە نیشتەجێبوون لە ساڵی ١٩٢٠ زیاتر لە چوار سەد گوند ھەبوون، کەمتر لە سی گوندیان دانیشتووانەکەی ئەرمەنی بوون؛ بەڵام شێوازی ژیانی کۆچەری تا ئێستا ماوە. دانیشتووانی کۆچەر لە ئێستادا نزیکەی ٣٦٠٠٠ کەسن، مەزەندە کراوە و جیاوازییەکی بەرچاوی لەگەڵ ٣٠٠٠٠ کەس لە ساڵی ١٩٦٠دا ھەیە

### زمانی ئاخاوتن
زمانی قسەکردنی زۆرینەی دانیشتووانەکەی ئازەرییە. زۆربەی دانیشتووان زمانی فارسی دەزانن کە زمانی فەرمیی ئێران و تاکە زمانی پەروەردەیە. پێشتر بەشێک لە کوردانی چەبلەبیان و قەرەچۆر بە کورمانجی دەدوان و ئازەرییەکان پێیان دەگوتن: دیل بیلمەز. واتە ئەوانەی زمانی ئێمە نازانن. ئێستا ئەوانیش ھەر بە تورکیی دەدوێن. زمانی تاتی لە ھەندێک ناوچەدا باوە بە تایبەت لە کارینگان و دێھاتەکانی دەوروبەر.

## پێشانگا
وێنۆک|200x200پیکسڵ| شاخی تەم و مژاوی قەرەداغ
وێنۆک|200x200پیکسڵ| خۆراوابوون و ئاوی ئاراس
[وێنۆک|200x200پیکسڵ| قەڵای بابەک، نزیک [کەلێبەر|کەلیبەر]]
وێنۆک|267x267پیکسڵ| گۆڕی شێخ شەھاب، ئاھەر، ئێران
وێنۆک|200x200پیکسڵ| ئاسکە سووری خەزەر لە لێڕەکانی ئایینالوو
وێنۆک|200x200پیکسڵ| بنەداری ھێمادار لە کاواناخ
وێنۆک|200x200پیکسڵ| عەباس ئاباد (٢٠١٤). دروستکردنی خانووی مۆدێرن مژدەی زیندووبوونەوەی چاوەڕواننەکراوی ئاراسبارانە.
وێنۆک|200x200پیکسڵ| ئاوەدانکردنەوە
[وێنۆک|200x200پیکسڵ| [کەلێبەر|کەلیبەر خەریکە دەبێتە پایتەختی نافەرمی شاری ئاراسباران.]]
وێنۆک|200x200پیکسڵ| فەرشی باڵان
وێنۆک|220x220پیکسڵ| وەرنی
وێنۆک|200x200پیکسڵ| سەگە دڕەکانی ئاراسباران لە چاپارلی پشوو دەدەن .
وێنۆک|200x200پیکسڵ| ئاسەوارێکی مێژوویی لە ئایینالوو
[وێنۆک|200x200پیکسڵ| پردی مێژوویی خودا ئافەرین لە نزیک [خومارلوو|خومەرلو]]
وێنۆک|200x200پیکسڵ| دۆڵی میکەندی نزیک عەلی ئاباد
وێنۆک|200x200پیکسڵ| بەردێکی گۆڕی کۆن لە باخچەیەکی مێژوویی لە نزیک ئالھەرد
وێنۆک|200x200پیکسڵ| ھاوینەھەواری ئاقداش
وێنۆک|200x200پیکسڵ| زۆزانی چەپەرلی
وێنۆک|200x200پیکسڵ| ھەنگەوان

## سەرچاوەکان

پۆل:جوگرافیای ئێران
پۆل:ھەرێمەکانی ئێران
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئازەربایجانی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی