ئێزیدی (دین)

**ئێزیدی** یان **داسنی** یەکێکە لە ئایینەکانی کوردستان. خاوەنی ڕێسا و نەریتی تایبەت بە خۆیانن و زۆربەیان لە باشووری کوردستان و ئەرمەنیا دەژین. ھەروەھا لە بۆتان و دەربێسیە و باکووری پارێزگای حەسیچە و دەڤەری عەفرین لە حەلەب و ئەلەگەزی ئەرمەنستان و پارێزگای قەرس و ئەردێخانی باکووری ڕۆژھەڵاتی تورکیادا دەژین. کوردانی ئێزدی بە کوردیی کوردیی باکووری دەدوێن.

## ناو
ئایینی ئێزیدی لەنێوان خەڵکی نائێزیدی زۆرتر بە ناوی ئێزیدی دەناسرێتەوە. ئەم ناوە لە وشەی ئێزید و ئەوەش لە وشەی ئاویستایی «یەزەتە» گیراوە؛ بەڵام لە دەقە کۆنەکان و ھەروەھا لەنێو خەڵکەکە زۆرتر ناوی داسنی بۆ ئەم ئایینە بەکار دێت. وشەی داسن بریتی لە «دەئوە+یەسنە»یە کە دەئوە کۆمەڵێک لە خواکان لە ئایینی کۆنی ھیندوئەوروپین کە لەبەرانبەر «ئەھورە/ئەسورە» کان جێ دەگرن و لە دەقە زەردەشتییەکان بە «دەئوە یەسنا»یی ناویان نوسراوە و بەپێچەوانەی ئەھورەکان لای زەردەشتییەکان پیرۆز نین، بەڵام بۆ ھیندۆکان پیرۆزن و ئەمە بەم ھۆکارەیە کە ئایینی ئێزیدی/داسنی لە نەریتی دەئوەیەسنەیی دامەزراوەتەوە.

## بیروباوەڕی ئایینی ئێزدانی
وێنۆک|مەزاری شێخ عەدی کوڕی موسافر کە لەلایەن ئێزیدییەکان پیرۆزە
* خودا - ئێزدان، ئێزی یان ئێزید (خودا): گەورەیەکە لە نووسیندا دەرناکەوێت، لە سەروی نموونە و شێوەوەیە؛ سیفەتەکانی کۆنن وەکو زاتی خۆی ھیچ شتێک لەسەر شێوەی ئەو نییە و لە ھیچ شتێک ناچێت. لەبەرەوەی خودایە کەواتە خوای مرۆڤە.
* مەلیکە تاووس مەلیکی ھەمو مەلائیکەتەکانە (فریشتەکانە). مەلیکە تاووس بریتییە لە عەزازیل یان بە عەرەبی (عزائیل) (بە ئینگلیزی: Melek Taus یان The Peacock Angel) کە حوکمی ھەمو زەوی دەکات بە یارمەتی و ھاوکاری حەوت فریشتەی دیکە ئەو حەوت مەلائیکەیەش لەژێر دەمری خودای گەورەدان.
* پارێزگای لالش پیرۆزترین شوێنی ئایینییە.
* پیرەکان:- پیرۆزترین و کۆنترین چینی ئایینی ئێزدیا. ئێزدییەکان وەک یارسان و زەردەشتی و ئالویەکانی باکووریان چینی پیراتیان ھەیە،
* بیرۆکەی ناو:- ناوی ئێزدی (یان ئێزدای)یان «ئێزدانی» واتای پەرستراوە، و وشەی ئێزدی واتا «بەندەی خودا»یاخود بە کورمانجی «ئەز دایم» واتا ئەو (خودای ئەز دایم) و بەم شێوەیە شوێنکەوتووانی ئایینەکە باسی خۆیان دەکەن.

## ناودارەکان
* عەرەب شەمۆ
* قەناتی کوردۆ
* دەروێشێ عەڤدی
* ئەسلان ئوسۆیان
* حەجی جندی
* محمود ئێزدی
* میر جەعفەر داسنی

## ڕێگەی پێرەکان
وێنۆک|کۆمەڵە کوردێکی ئێزیدی
کۆنترین و پیرۆزترین چینە لەنێو ئایینی ئێزدانیدا، ھاژی وتنەوەیە، کە ھەر یەک لە ئایینی زەردەشتی و یارسانی و ئالویەکانی باکووریش بە ھەمان شێوەی ئێزدییەکان چینی پیرەکانیان ھەیە؛ و ئەم ئایینانە لە چەندین ئەرک و شێوازدا لە یەک دەچن. بە گرووپی ئایینییەکانی (ئێزدانی) ناسراون بۆ نموونە:
* ھەبوونی چینی پیران
* ڕێزگرتن و پیرۆزناسینی سەرچاوەکانی سروشتی وەک (ئاو، ھەوا، و ئاگر)
* بەکارھێنانی ئامرازەکانی موسیقای (دەف و شەباب) بۆ ڕێوڕەسمی ئایینی
* درێژکردنی سمێل- درێژکردنی سمیل لەنێو یارسانی و ئێزدی و عەلویدا ھەیە
* ھەر چوار ئایین چوارشەم بە پیرۆزترین ڕۆژ دەزانن
* لەبەرکردن جلیوبەرگی سپی بەتایبەتی بۆ پیاوانی ئایینی

## ئەمانەش ببینە
* یەکێتیی نەتەوەییی یەزیدی
* ئەکادیمیای ئێزیدی
* دەشتی نەینەوا

## سەرچاوەکان
* بی بی سی فارسی؛ یزیدیان کیستند؟
* ھەژار، چێشتی مجێور، خانی شەڕەفکەندی ئامادەی کردووە و سەرپەرشتی چاپی کردووە، چاپی یەکەم: پاریس ١٩٩٧.

پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:ئێزیدی
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی گورجستان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەڵمانیا
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی عێراق
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی سووریا
پۆل:ئایین لە ئێران
پۆل:زمانی کوردی
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕووسیا
پۆل:مەزھەبە ئیسلامییەکان
پۆل:کورد
پۆل:ئایینەکانی کوردستان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی کوردستان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەرمەنستان
پۆل:گرووپە ئەفسانییەکان
پۆل:چاندی ئێزیدی
پۆل:ئایینی ئێزیدی
پۆل:وشە و دەستەوشە کوردییەکان
پۆل:دینەکانی کوردستان
پۆل:دینی ئێزیدی