غازی یاوەر

**غازی مەشعەل عەجیل یاوەر** () (لەدایکبوون:١١ی ئازاری ١٩٥٨) سیاسەتڤانێکی عێراقیە، سەرۆککۆماری کاتیی عێراق (٢٠٠٤–٢٠٠٥) و جێگری سەرۆککۆماری عێراقی ڕاگوزەر بوو (٢٠٠٥–٢٠٠٦).

لەکاتی داگیرکردنی عێراقدا، ئەندامی ئەنجومەنی حوکمی عێراق بوو، دوای کوژرانی عیزەدین سەلیمی سەرۆکی ئەنجومەنی حوکم، سەرۆکایەتی ئەنجومەنەکەی لە ١٧ی ئایاری ٢٠٠٤ وەرگرت و تا ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٤ بەردەوام بوو.

## بنەچە
شێخ غازی یاوەر نەوەی شێخ عەجیل یاوەرە، کە بە یەکێک لە دیارترین شێخەکانی عەشیرەتی شەمەر دادەنرێت و سەر بە خانەوادەیەکی سیاسییە. باپیرەی بە ناوی سالم ھەموو تیرەکانی شەمەری یەکخست و کۆنترۆڵی نەجدی کرد، بە دامەزراندنی حائیل لە باکووری نیمچەدوورگەی عەرەبی وەک ناوەندی خۆیان، کە شاری ڕەسەنی شەمەرە. بەھۆی ھەژاری و پشت بەستنی نەجد بە غەزوات و شەڕی نێوان خێڵەکان بۆ بژێوی، لەکاتێکدا عێراق دەوڵەمەند بوو بە کشتوکاڵ و ڕێگاکانی بازرگانی، عەشیرەتەکە بە سەرۆکایەتی موتڵەگ ئەلجەربا (شێخی گشتی شەمەر) لە ساڵی ١٧٩١ ز ڕوویان لە عێراق کرد.
لە سەردەمی شێخ فارس ئەلجەربادا، شەمەر کۆنترۆڵی ناوچەی باکووری عێراقی گرت و دەسەڵاتی بەسەر دوورگەی نێوان دیجلە و فوراتدا سەپاند. کاتێک فارسەکان ھەڕەشەیان لە بەغدا دەکرد، والی عوسمانی داوای یارمەتی لە شێخ سفوق ئەلجەربا (صفوق المحزم) کرد. شەمەر توانی بە سەرکردایەتی شێخ سفوق، ھێرشی فارسی لەسەر ڕووباری دیالە تێکبشکێنێت، لە پاداشتی ئەمەدا والی عوسمانی شاری عانەی بە شێخ سفوق بەخشی.

### خەباتی سەربەخۆیی و کوژرانی شێخەکان
شێخ سفوق ئەلجەربا ھەوڵی بۆ سەربەخۆیی عێراق و جیابوونەوەی لە دەوڵەتی عوسمانی دەدا، و بۆ ماوەی سێ مانگ گەمارۆی بەغدای دا؛ بەڵام والی عوسمانی بە فێڵ بانگھێشتی کرد و بە غەدر کوشتی. دوای ئەو، عەبدولکەریم ئەلجەربا (ئەبو خوزە) بووە شێخی عەشیرەت و چەندین ھێرشی کردە سەر بنکەکانی عوسمانی. لە ئەنجامدا، بە پیلانگێڕی خێڵێکی عەرەبی و بە ھاوکاری عوسمانییەکان، گەمارۆ درا و بە تۆمەتی دەرچوون لە فەرمانی سوڵتان لەسەر پردێک لە مووسڵ لە سێدارە درا.

### سەرکردایەتی دوای سەردەمی جەربا
مەشخەی عەشیرەت دواتر بەسەر چەندین شێخدا گوازرایەوە، لەوانە:
* فەرحان کوڕی سفوق ئەلجەربا (نازناوی فەرحان پاشای پێدرا).
* فەیسەڵ ئەلفەرحان ئەلجەربا.
* عەجیل ئەلعبدولعەزیز ئەلفەرحان ئەلجەربا.
* ئەحمەد عەجیل ئەلعبدولعەزیز ئەلجەربا (ئەحمەد عەجیل یاوەر).
لە ساڵی ١٩٥٨دا، شێخ ئەحمەد عەجیل یاوەر و کوڕانی شەمەر شۆڕشێکی چەکدارییان لە نەینەوا دژی کۆمۆنیستەکان و بۆ ڕووخاندنی ڕژێمی عەبدولکەریم قاسم و تۆڵەسەندنەوە بۆ پاشاکانی عێراق (ھاشمییەکان) ڕێکخست، بەڵام شۆڕشەکە پێش تەواوبوونی ئامادەکارییەکان شکستی ھێشت. لە ئێستادا، موحسین عەجیل ئەلعبدولعەزیز ئەلجەربا شێخی شێخەکانی شەمەرە.

## سەرۆکایەتی کاتی عێراق
### سەرۆکایەتی ئەنجومەنی حوکمڕانی
دوای ڕووخانی سەدام حوسێن لە نیسانی ٢٠٠٣، غازی یاوەر بە داوای مامی، موحسین یاوەر، گەڕایەوە عێراق. لە ١٧ی ئایاری ٢٠٠٤، دوای تیرۆرکردنی عیزەدین سەلیم، غازی یاوەر پۆستی سەرۆکایەتی خولیی ئەنجومەنی حوکمڕانی عێراقی بۆ مانگی ئایار وەرگرت. لەم ماوەیەدا، یاوەر ڕەخنەی لەو تێگەیشتنە ھەڵەیە گرت کە گوایە عەرەبە سووننەکان لە سەردەمی سەدام حوسێن ئیمتیازاتیان ھەبووە و جەختی کردەوە کە «سەددام باوەڕی بە ھیچ ئایین و مەزھەبێک نەبوو – ستەمەکانی بەسەر سووننە و شیعە و کورد و ھەموو گرووپەکاندا سەپاند.»

### ھەڵبژاردن بۆ پۆستی سەرۆکی کاتی دەوڵەت
بڕیار بوو یاوەر تا ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٤ (مێژووی گواستنەوەی سەروەری) دوا سەرۆکی نۆرەیی بێت؛ بەڵام لە بری ئەوە، بە زوویی ھەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ببێتە سەرۆکی دەوڵەتی فەرمی کاتی عێراق (پۆستێکی زیاتر سیمبولی). سەرەڕای ئەوەی نوێنەری نەتەوە یەکگرتووەکان، ئەخزەر ئیبراھیمی، لایەنگری عەدنان پاچەچی بوو، زۆربەی ئەندامانی ئەنجومەنی حوکمڕانی یاوەریان ھەڵبژارد. لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٤، دانانی شێخ غازی وەک سەرۆکی کاتی پشتڕاست کرایەوە. ئەیاد عەلاوی، کە موسڵمانێکی شیعە بوو، لە ماوەی سەرۆکایەتی یاوەردا سەرۆک وەزیران بوو، بەمەش ھەردوو گەورەترین پێکھاتەی عێراقیان نوێنەرایەتی دەکرد.
* کاریگەری عەشایەری: ھەڵبژاردنی یاوەر، وەک سەرکردەیەکی عەشایەری سوننی، وەک دانپێدانانێک بوو بە بووژانەوەی کاریگەریی عەشایەری لەو کاتەدا، و ھەروەھا وەک کەسایەتییەک بوو کە بەھا نەریتییەکانی جێگیر دەکرد.

### ڕەخنەگرتن لە ئەنجومەن و ھاوپەیمانان
یاوەر سوور بوو لەسەر ئەوەی وەک بووکەڵەیەک بۆ ھێزەکانی ھاوپەیمانان دەرنەکەوێت و بە ئاشکرا ڕەخنەی لێدەگرتن:
* ڕەخنە لە ئەنجومەنی حوکمڕانی: بە توندی ڕەخنەی لە تائیفەگەری و کەمتەرخەمی ئەنجومەنی حوکمڕانی گرت، و گوتی «ئێمە وەک بیزەنتینییەکانین لە قوستەنتینییە، دەمەقاڵێ دەکەین لەسەر ئەوەی کە ئایا فریشتەکان نێرن یان مێ، لە کاتێکدا بەربەرەکان لە دەروازەن.»
* ئاسایش و ئەمریکا: ١٠٠٪ بەرپرسیارێتی نەبوونی ئاسایشی خستە ئەستۆی ویلایەتە یەکگرتووەکان، بەھۆی داگیرکردن، ھەڵوەشاندنەوەی دەزگا ئەمنییەکان و کراوەھێشتنەوەی سنوورەکان.
* کۆشکی کۆماری: ئیدانەی مانەوەی ئەمریکای کرد لە کۆمەڵگەی کۆشکی کۆماری پێشوو (شوێنی نیشتەجێبوونی سەدام) و گۆڕینی بۆ باڵیۆزخانە، و بە «وەک کەسێک وایە کە پەنجەی خۆی بخاتە چاوی کەسێکی ترەوە» وەسفی کرد.
* ھێرشی فەلووجە: بە توندی ڕەخنەی لە گەمارۆ و ھێرشی ھاوپەیمانان بۆ سەر فەلووجە گرت، و گوتی مامەڵەی ھاوپەیمانان لەگەڵ قەیرانەکە ھەڵە بوو، و وەک «کەسێک وایە کە گوللە بنێت بە سەری ئەسپەکەیدا تەنھا لەبەر ئەوەی مێشێک نیشتووە لەسەری؛ ئەسپەکە مرد و مێشەکە ڕۆیشت» وەسفی کرد.

## دوای سەرۆکایەتی
### جێگری سەرۆک و داڕشتنی دەستوور
غازی یاوەر وەک سەرۆکی کاتی خزمەتی کرد تاوەکو جەلال تاڵەبانی لە ٦ی نیسانی ٢٠٠٥ وەک سەرۆک ھەڵبژێردرا. دوای گفتوگۆیەکی زۆر، یاوەر پۆستی یەکێک لە دوو جێگری سەرۆکی عێراقی وەرگرت.
یاوەر جەختی لەسەر ئەوە کردەوە کە بەھۆی بایکۆتکردنی ھەڵبژاردن لەلایەن سوننەکانی عێراقەوە، نابێت دەستووری نوێ لەسەر بنەمای ئەنجامی ئەو ھەڵبژاردنانە بنووسرێت، بەڵکو دەبێت «ھەمیشە بۆ ھەموو عێراقییەکان بێت… و خاڵی ھاوبەشی زیاتری ھەبێت بۆ گەلی عێراق».
یاوەر لەو کاتەدا بانگەشەی بۆ جیاکردنەوەی ئایین لە سیاسەت دەکرد، بەو بڕوایەی کە «ئایین زۆر لەوە پیرۆزترە بە سیاسەت گڵاو بکرێت.»

### بەشداری لە ھەڵبژاردنەکان
* ھەڵبژاردنی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥: سەرکردایەتی لیستی عێراقییەکان (العراقیون)ی کرد، کە گەورەترین لیستی عەلمانی بوو بە سەرۆکایەتی سوننەیەک و توانی پێنج کورسی لە پەرلەماندا بەدەست بھێنێت.
* ھەڵبژاردنی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦: چووە ناو ھاوپەیمانی لیستی عێراقییە لەگەڵ ئەیاد عەلاوی و عەدنان پاچەچی. دواتر بووە ئەندامی پەرلەمان، بەڵام ماوەیەکی کەم دوای ئەوە دەستی لە پەرلەمان کێشایەوە بۆ گەڕانەوە بۆ ژیانی تایبەتی خۆی.

## سەرچاوەکان
* 
* 
* 

|-

|-

پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی عێراق
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق
پۆل:جێگرەکانی سەرۆککۆماری عێراق
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق
پۆل:خەڵکی مووسڵ
پۆل:جێگرەکانی سەرۆک کۆماری عێراق