open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جەیمز ھۆرنەر

وێنۆک|ھۆرنەر لە ساڵی ٢٠١٠

**جەیمز ھۆرنەر** () (١٤ی ئابی ١٩٥٣، لۆس ئەنجلۆس - ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥) ئاوازدانەرێکی ئەمریکییە و پسپۆڕە لە بواری مۆسیقای سینەماییدا، لە ساڵی ١٩٧٨ دەستی بە کاری ھونەری کردووە، بەناوبانگترین بەرھەمەکانی بریتیین لە مۆسیقای فیلمی ئەمریکی تایتانیک و ئەڤەتار کە لەلایەن جەیمز کامێرۆنەوە دەرھێنراوە، دڵی ئازا، عەقڵێکی جوان، ماسکی زۆرۆ، و دوژمن لەسەر دەرگاکان، و جومانجی. جەیمس پسپۆڕە لە تێکەڵکردنی مۆسیقای سەمفۆنی کلاسیک لەگەڵ مۆسیقای ئەلیکترۆنی و مۆسیقای نەریتی ئێرلەندی. لە ماوەی کارکردنیدا دوو خەڵاتی ئۆسکار و دوو گۆڵدن گڵۆبی بەدەستھێناوە، جگە لە ١٢ خەڵاتی گرامی. لە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥ دوای کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکەی لە نزیک کالیفۆرنیا گیانی لەدەستدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
پۆل:ئاوازدانەرانی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:گەیەنەرەکانی ئەمریکا لە سەدەی ٢٠ەم (مۆسیقا)
پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئاوازدانەرە کلاسیکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کەنەدی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:مردووانی ٢٠١٥
پۆل:ئاوازدانەرانی سەدەی ٢١ەمی ئەمریکی
پۆل:رێبەری سەدەی بیست و یەکەمی ئەمریکی (مۆسیقا)
پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ٢١ەم
پۆل:مردن بە ڕێکەوت لە ویلایەتی کالیفۆرنیا
پۆل:خوێندکارانی پێشووی کۆلێژی شاھانەی مۆسیقا
پۆل:ئاوازدانەرانی تۆماری فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی نێری ئەمریکی
پۆل:رێبەری نێری ئەمریکی (مۆسیقا)
پۆل:ئاوازدانەرانی نێری تۆماری فیلمی ئەمریکی
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەمسا-جولەکە
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک چیک-جوولەکە
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ھەنگاری-جولەکە
پۆل:ئاوازدانەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:ئاوازدانەرانی تۆماری فیلمی ئەنیمەیشن
پۆل:ئەو فڕۆکەوانانەی لە ئەمریکا لە ڕووداوی فڕۆکەوانی یان ڕووداوەکاندا گیانیان لەدەستداوە
پۆل:باشترین تۆماری مۆسیقای ڕەسەنی براوەی خەڵاتی ئۆسکار
پۆل:باشترین گۆرانی ڕەسەنی گۆرانیبێژانی خاوەن خەڵاتی ئۆسکار
پۆل:مۆسیقاژەنانی کلاسیک لە کالیفۆرنیا
پۆل:ھونەرمەندان لە کۆمپانیای دیکا ریکۆردز
پۆل:خەڵکی ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن
خۆنکۆڵی

**خۆنکۆڵی** بریتییە لە کردەی سەرزەنشتکردنی خۆت بە کەمکردنەوەی بەھا، خود، یان زۆر مەیل نیشاندان. دەتوانرێت بەکاربھێنرێت وەک ڕێگەیەک بۆ سکاڵا، دەربڕینی مەیل، بانگەشەکردن بۆ کاردانەوەی گونجاو یان زیادکردنی گاڵتەجاڕی. ھەروەھا دەکرێت وەک ڕێگەیەک بەکار بھێنرێت بۆ ئەوەی تاکەکان زیاتر خۆشەویست و ڕازی دەر بکەوێت. خۆنکۆڵی زۆرجار ڕەنگدانەوەی کەمیی متمانە بەخۆبوونە و پەیوەستە بە خەمۆکی و دڵەڕاوکێ و زیاتر بەناوبانگ بووە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا، بەتایبەتی لەنێوان نەوەی نوێ کە بە ئینگلیزی بە نەوەی Z ناسراون.

## ئامانجەکان
### خۆپاراستن
خۆنکۆڵی لەلایەن فەیلەسوفەکانی ستۆیسیزمەوە پێشنیار کرا وەک وەڵامێک بۆ جنێودان. لەجیاتی ئەوەی بەرگری بکەن، پێویستە خەڵک بەشداری بکەن بە جنێودان بە خۆیان. بەگوێرەی ستۆیکەکان، ئەمە دەبێتە ھۆی لابردنی برینەکە لە جنێودانەکە. ھەروەھا نائومێدی لە قسەکەرەکە دەکات چونکە کەسەکە نەیتوانیوە تووڕەیی دەربخات لە وەڵامی ئەو وشانەی کە دەبوو ئازاریان بگەیاندایە، بەم شێوەیە دەرفەتی کەمکردنەوەی ئەوە دەدات کە دووبارە ھەوڵ بدەن کەسی مەبەست ئازار بدەنەوە. خەڵک زیاتر حەزیان لە ڕەخنەگرتنە لە خود بەراورد بە ڕەخنەی کەسانی تر.

لەگەڵ ئەوەشدا، توێژەران باوەڕیان وایە کە لەوانەیە کاریگەری نەرێنی ھەبێت لەسەر بەکارھێنەران. لەوانەیە ببێتە ھۆی ئەوەی ھەست بکەن کە شایستەی ستایش نین و دەسەڵاتیان لاواز بکەن.

### چوونەدڵ
بەشداریکردن لە خۆنکۆڵی ڕێگە بە تاکەکان دەدات کە زیاتر خۆشەویست دەربکەوێت بە دەرخستنی کەموکوڕییەکانیان و ھەڵوەشاندنەوەی ستایش. خەڵک زیاتر ھەستێکی نەرێنیان ھەیە لەو کەسانە کە خۆبادەدەن و بە ئەرێنی باسی خۆیان دەکەن. زۆرجار وەک لووتبەرز دەبینرێن، بەڵام ئەمە ڕوو نادات کاتێک کەسێک خۆی بە شێوەیەکی نەرێنی وەسف دەکات. کەسێک دەتوانێت خۆی کەم بکاتەوە دوای بەدەستھێنانی شتێک لە ترسی بەدەستھێنانی ئەو کە ھەڕەشەی لە چەمکی خۆی دەکات. ئەو کەسانەی کە پلەی بەرزترن (واتە، دەوڵەمەندن، چەندین سەرکەوتنیان ھەیە، لە ڕووی جەستەیییەوە سەرنجڕاکێشن) زیاتر بە ئەرێنی دەبینرێن ئەگەر خۆیان ڕەخنەیان لێ بگرن بە دەرخستنی کەموکوڕییە تایبەتییەکانیان و کەمکردنەوەی سەرکەوتنەکانیان.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەروونناسی
پۆل:گاڵتە
پۆل:حەیا
بۆڵی پێروو

alt=بۆڵی پێروو|وێنۆک|بۆڵی پێروو
**بۆڵی پێروو** ()یان (M45)، ناوی بۆڵێکە لە بورجی گادا کە بە «حەوت خوشک»یش ناسراوە. لە لیستی Messier M45 ناوی ھاتووە.

## ناو
لە زمانی کوردیدا بە پێروو نابراوە و ھەندێکجار لە ڕابردوودا بە *حەوت خوشک* ناودەبرا، چونکە بەشێوەیەکی ئاسایی تەنھا حەوت ئەستێرە نێو زیاتر لە دووسەد ئەستێرەی ناسراو لەم بۆڵەئەستێرەدا بە چاوی ئاسایی دەبینرێت. بورجی ورچی گەورە کە دەکەوێتە بەرامبەری پێروو لە نەخشەی ئاسماندا، بە **حەوت برا** ناسرابوو. لە ھەندێک وڵاتی جیھاندا نیشانەیەکی فەخری بە ھەمان ناو ھەیە. وێنۆک|280x280پیکسڵ|شوێنی بۆڵی پێروو (M45) بە بەراورد لەگەڵ ئەستێرەکانی بورجی گا و ڕاوچی.

## ئەفسانە
بۆڵی پێروو شانەکانی بورجی گا دروست دەکەن. جەستەی ئاسمانی مانگا بەھۆی ئەم کۆپەڵە جوانەوە کاریگەرییەکی تایبەتی ھەیە. بۆڵی پێروو ھاوشێوەی Ursa Majorە، بەڵام بچووکتر و کۆنکرێتترە لەوە، کە حەوت ئەستێرەی تێدا بە ڕوونی دەبینرێت. بەپێی ئەفسانەی یۆنانی، بۆڵی پێرڤین (حەوت کچ) کچە بەھێزەکانی ئەتڵەس بوون کە لەلایەن ئۆریۆن (ئەستێرەی بەھێز)ەوە ڕاویان دەکرا و بۆ ئەوەی لە دەستی ڕزگاری بکەن، بوونە حەوت کۆتر.

لە ئەفسانەیەکدا کە تەمەنی چەند ھەزار ساڵە لە ئەمریکای باکوور، دەوترێت حەوت کچ لە نیوەی شەودا بە ڕێکەوتێکی نھێنی چادرەکانیان بەجێھێشت و چوونە ناوەڕاستی دەشتێک وزۆر حەزیان لە سەما بوو. پاشان ئاگریان داگیرساند و دەستیان کرد بە سەما. لەوکاتدا کۆمەڵێک ورچ ھێرشیان کردە سەریان و چەکان ھەڵھاتن و لەکاتێکدا ورچەکان لێیان نزیک دەبوونەوە، چوونە سەر لووتکەی بەردێک، و داوایان لە خوداوەندە بەردەکە کرد ڕزگاریان بکات. خوداوەندی بەرد گوێی لە دەنگەکانیان بوو و ڕای کێشا و حەوت خوشکەکەی (حەوت کچەکە)ی لە ئاسمان دانا. ئەو بەردەش جارێکی تر بە ھەمان شێوە گەڕایەوە سەر زەوی و لە ئەمریکای باکوور بۆڵی پێروو (حەوت کچ) لە کاتێکی دیاریکراوی ساڵدا و ھەموو ساڵێک لەسەر ھەمان بەرد دەبینرێت لە ئاسماندا.

ھەروەھا لە ئەفسانەیەکی ھاوشێوە و ھەزاران ساڵەی ڕۆمادا باس لەوە کراوە کە حەوت کچ بە تەنیا لە دارستانەکەدا ماونەتەوە و سەمایان دەکرد کاتێک ڕاوچییەکی شەھوەباز بەناو دارستانەکەدا تێپەڕی. ڕاوچییەکە کچەکانی بینی ودڵی لێیان چوو. کچەکان لێی ڕایان کرد و لە کاتی ڕاکردندا داوای یارمەتی لە خوداکەیان کرد، خوداکەشیان وەک باڵندەی کردوون و توانیان بچنە ئاسمان؛ و ڕاوچییەکە بە دوورییەکیان لەوان ڕۆیشت بۆ ئاسمان. پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە بورجی ئۆریۆن ھەمیشە لە ئاسماندا بە دوای بۆڵی پێروو (حەوت کچ) دەبینرێت.

## تایبەتمەندییەکان
# بەھا: ١٫٤
# ڕووبەر: ١٢٠ خولەک چوارگۆشە
# جۆر: بۆڵی ئەستێرە کراوە
# بورج: بورجی گەورە
# ژمارەی ئەستێرەکان: سەدان ئەستێرە
# مەودا: ٤٦٠ ساڵی ڕووناکی

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو تەنە فەلەکییانەی کە لە کۆنەوە ناسراون
پەنابردن بۆ زۆرینە

**پەنابردن بۆ زۆرینە** یەکێکە لە ھەڵە یان چەواشەکارییە لۆژیکییەکان. لەم ھەڵەدا ھۆکاری ڕاستی قسەیەک ئەوەیە کە زۆرینەی گرووپێک بە ڕاستی دەزانن. ئەم گرووپە دەکرێت فەیلەسوف، زانا یان خەڵکی ئاسایی بن.

بۆ نموونە لە ڕابردوودا زۆرینەی خەڵک ئەوەی کە «زەوی تەختە» ڕاست دەزانی؛ بەڵام ھەر لەبەرئەوەی کە زۆرینە یان تەنانەت ھەموو مرۆڤەکان پێیان وایە زەوی تەختە بەڵگە یان ھۆکار نییە بۆ ئەوەی کە زەوی تەختە.

پەنابردن بۆ زۆرینە تەنھا دەتوانێت بیسەلمێنێت کە زۆرینەی خەڵک چ شتێکیان پێ قبوڵە بەڵام ناتوانێت بیسەلمێنێت کە ئەو شتە *ڕاستە*.

## دیموکراسی
لە دیموکراسیدا، حکوومەت بە خواستی زۆرینەی خەڵک بەڕێوەدەچێت. ھەریەکێک لەم داواکاریانە لەوانەیە "ڕاست" و "دروست" یان "درۆ" و "نادروست" بن. ئەمەش ئەوەمان بۆ ڕوون دەکاتەوە کە بۆچی ھەندێک لە دیموکراسییەکان دەبنە ستەمکاری زۆرینە (وەک ئەڵمانیای نازی و ئیتالیای فاشیستیی). ڕەچاوکردنی مافەکانی مرۆڤ دەتوانێت گەرەنتی پاراستنی ئازادییەکانی کەمینەکان لە دیموکراسییەکان بکات و ھەروەھا ئەو زیانانەی کە دیموکراسییەکان دەیگەیەنن کەم بکاتەوە.

ئەم ئارگیومێنتەی خوارەوە بریتییە لە چەواشە یان ھەڵەی لۆژیکی پەنابردن بۆ دەرەنجام:

# ڕەنگە زۆربەی خەڵکی وڵاتێک ئاواتی خراپیان ھەبێت.
# جێبەجێکردنی ئەم ئاواتە خراپانە ڕەنگە ئەنجامێکی زۆر خراپ بەدوای خۆیدا بھێنێت.
# کەواتە ھەڵەیە لەسەر بنەمای خواستی زۆرینەی خەڵک وڵات بەڕێوەببەین.
دەرەنجامی ژمارە٣ ناتوانرێت لە یەکەم و ٢ بەدەست بھێنرێت.

ئەم ئارگیومێنتە ھاوشێوەیەی خوارەوە لەبەرچاو بگرن:

# ڕەنگە مرۆڤ ئارەزووی خراپی ھەبێت.
# جێبەجێکردنی ئەم ئاواتە خراپانە ڕەنگە ئەنجامێکی زۆر خراپ بەدوای خۆیدا بھێنێت.
# کەواتە ھەڵەیە مرۆڤ ئارەزووی ھەبێت.
لە گەڵاڵەی سێیەمدا مانای ئارەزوو توانای مرۆڤە بۆ کارکردن لەسەر بنەمای ئارەزووی دروست و ھەڵەی خۆی.

## سەرچاوەکان
لاگرانجیان (تیۆری بوار)

**لاگرانجیان** (بە ئنگلیزی: Lagrangian) نەخشەیەکە یان فەنکشنێکە کە داینامیکی سیستەمێک لەخۆیدا ھەڵدەگرێت. ناوەکەی لە ناوی بیرکاریزانی ئیتاڵی-فەرەنسی، جۆزێف لوی لاگرانژەوە وەرگیراوە. چەمکی لاگرانجی لە داڕشتنەوەی میکانیکی کلاسیکدا لەلایەن جۆزێف لویس لاگرانج لە ساڵی ١٧٨٨دا ھاتە ئاراوە، کە بە میکانیکی لاگرانجی ناسراوە. لە فۆرماڵیزیمی لاگرانجیدا چیتر ھێندێکی سکەیلەر نیە، بەڵکو چوارڤێکتەرێکە. لاگرانجیان بە شێوەیەکی ماتماتیکی بریتییە لە جیاوازی نێوان جوڵەوزە و ماتەوزە.
 L = T - V \!
T = جوڵە وزە .

V = ماتە وزە.

پۆل:چەمکە فیزیکییەکان
پۆل:تیۆری بوارەکان
پۆل:فیزیکی ماتماتیکی
پۆل:تیۆریی بواری کوانتۆمی
مات تۆڵماچ

وێنۆک|مات تۆڵماچ لەساڵی ٢٠١٢

**ماتیوو تۆڵماچ** () بەرھەمھێنەری فیلمی ئەمریکییە و پێشتر ھاوسەرۆکی بەرھەمھێنانی کۆمپانیای سۆنی پیکچەرز ئینتەرتەیمێنت بوو. بۆ یەکەمجار ئارەزووی فیلمی کرد دوای ئەوەی چیرۆکی لە باپیری و بەرھەمھێنەر و بەڕێوەبەری سینەمایی سام جافێ بیست. بە ڕەچەڵەک جوولەکەیە، دوای ئەوەی ڕووی لە لۆس ئەنجلۆس کرد، لەگەڵ فرانک مارشال کارێکی دەستکەوت بۆ ئەوەی فیلمێکی دیکۆمێنتاری لەسەر لانس ئارمسترۆنگ دروست بکات، کە لەلایەن ئەلێکس گیبنیەوە دەرھێنرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
پۆل:زیندووان
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
وزەی تاریک

لە گەردوونناسیدا، **وزەی تاریک** () فۆرمێکی نەناسراوی وزەیە کە بەشێوەیەکی گریمانەیی ھەموو گەردوون دەگرێتەوە و فراوانبوونی گەردوون خێراتر دەکات. بە بڕوای زانایان، وزەی تاریک پەسەندترین گریمانەیە بۆ لێکدانەوەی کشانی گەردوون. لە ستاندارد مۆدێلی گەردوونناسیدا، بەپێی ھاوتای بارستە و وزەی ئاینشتاین، گەردوون لە نزیکەی ٢٦٫٨٪ ماددە تاریک، ٦٨٫٣٪ وزەی تاریک (٩٥٫١٪ بە یەکەوە) و ٤٫٩٪ ماددە ئاسایی پێکدێت.
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/DarkMatterPie.jpg/363px-DarkMatterPie.jpg|وێنۆک|363x363پیکسڵ| پشکی وزەی تاریک و [ماددەی تاریک|مادەی تاریک لە ھەموو گەردووندا]].

بەگشتی وزەی تاریک نزیکەی لەسەدا حەفتای گەردوون پێکدەھێنێت و پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ ڕێژەیی گشتیی ئاینشتاین ھەیە و ڕۆڵی ئەویش دروستکردنی ھێزی کێشکردنی بەرپەرچدانەوەیە بە خێراکردنی ئەرێنی. مانای کێشکردنی ڕەتکەرەوە لەگەڵ خێراکردنی ئەرێنی ئەوەیە کە ئەم وزەیە تەنەکان پاڵ دەنێتە دوور و ھێزەکەی بە تێپەڕبوونی کات زیاد دەکات.

ئەم وزەیە جگە لە لێکچوونی ناوەکی لەگەڵ ماددە تاریکەکان، پەیوەندی بەوەوە ھەیە. ماددە تاریکەکان ھێزی کێشکردنی گەردوونیان زیاد دەکات، بەڵام وزەی تاریک بەرپەرچی ئەم ھێزە دەداتەوە. زۆر شت ھەیە کە دەبێت بیر لە سروشتی وزەی تاریک بکرێتەوە. بەڵگەکان بۆ وزەی تاریک ناڕاستەوخۆن بەڵام لە سێ سەرچاوەی سەربەخۆوە دێن:

پێوانەکانی مەودا و پەیوەندییان بە سووربوونەوە، کە دەڵێت گەردوون لە نیوەی کۆتایی تەمەنیدا زیاتر فراوان بووە.

## سەرچاوەکان



پۆل:گەردوونناسی فیزیایی
پۆل:ووزە (فیزیا)
پۆل:چەمکەکان لە زانستی گەردوونناسیدا
پۆل:چەمکەکان لە ئەستێرەناسی
بارھەڵگرۆکی ینتەرمۆدال

alt=یک کانتینر حمل و نقل ٤٠ فوتی (١٢٫١٩ متری). ھر ھشت گوشە دارای اتصالات پیچشی ضروری برای بلند کردن، انباشتە کردن و محکم کردن است.|وێنۆک

**بارھەڵگرۆکی ینتەرمۆدال** (بە ئینگلیزی Intermodal container) بە زۆر ناو ناوی نراوە. لە زمانی ئێنگلیزی دا بە ژمارەیەک یەک جار ناو بۆی بکاردھێت، کە ئەماشی تە ڕادییەک ئاسان نییە ناوەکی یەکگر بۆی. ئەم بارھەڵگرۆکەیە ل کاری بازرگانی دا بکار دەھێت. کاتەک گەشت و سەفینەکان باری بازرگانی دەگوێزنەوە لە وەلاتەک بۆ وەلاتەکی تر لە ڕیگای ئاوەی دا. ئەم بارھەڵگرۆکانە ب گەشتی بەکاردەھێت، چونکە ئاسانن بۆ بکارھینان و ھلگرتن و دانان یاخۆد گوھاستنەوە.

## سەرچاوەکان
نەگۆڕی گەردوونی

**نەگۆڕی** نەگۆڕی گەردوونی یان گەردوونناسی (زۆرجار بە پیتی گەورەی یۆنانی lambda Λ ھێما دەکرێت)، لە گەردوونناسیدا، لەلایەن ئەلبێرت ئەنیشتاینەوە خرایەڕوو بۆ دەستکاریکردنی تیۆری ڕێژەیی گشتی بەمەبەستی بەدەستھێنانی وەسفی گەردوونێکی وەستاو. دوای ڕوانگەکردنەکانی ئێدوین ھابل کە نیشانیدا ڕەنگە جیھان ئیستاتیک نەبێت، ئەنیشتاین وازی لە نەگۆڕی گەردوونی ھێنا و تیۆرییەکەی لەسەر بنەمای گۆڕانکارییەکانی گەردوون بنیادنایەوە. بەڵام دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٩٨دا دەرکەوت کە کشانیی گەردوون تاوددانی ھەیە، زاناکان جارێکی دیکە بەرەو نەگۆڕی گەردوونناسی ئاراستەبوونەوە. نەگۆڕی گەردوونی Λ لە *ھاوکێشەکانی بواری ئەنیشتاین* بەم شێوەی خوارەوە دەردەکەوێت
: R_{\mu \nu} -\frac{1}{2}R\,g_{\mu \nu} + \Lambda\,g_{\mu \nu} = {8 \pi G \over c^4} T_{\mu \nu}

کە *R* سکەلیەری ڕیچییە، *g* تێنسەر مەتریکە ، و *T* تێنسۆری وزە-تەوژمە .

*

## سەرچاوەکان

پۆل:تەقینەوە گەورەکە
پۆل:گەردوونناسی فیزیایی
پۆل:ئەلبێرت ئاینشتاین
گرین گۆبڵن

وێنۆک**گرین گۆبڵن** (؛ وەگێڕانی دەقاودەق: دەعبای سەوز) ناونیشانی کەسایەتییەکەی گەورەخراپەکاری خەیاڵییە لە کتێبە کۆمیکەکانی ئەمریکادا، کە لەلایەن کۆمپانیای کۆمیکەکانی ماڕڤڵ بڵاودەکرێتەوە. یەکەم و بەناوبانگترین جەستەی ئەم کارەکتەرە نۆرمان ئۆسبۆرنە کە لەلایەن ستان لی و ستیڤ دیتکۆوە وەک دوژمنی کەسایەتی سووپەرھیرۆ سپایدەرمان دروست کراوە و بۆ یەکەمجار لە ژمارە ١٤ی زنجیرە کۆمیکی پیاوی جاڵجاڵۆکەی سەرسووڕھێنەر لە تەممووزی ١٩٦٤ ناسێندرا. ویلم دافۆی ڕۆڵی نۆرمان ئۆسبۆرنی گێڕا لە فیلمی سپایدەرمان لە دەرھێنانی سام ڕەیمی، جەیمس فرانکۆ ڕۆڵی کوڕەکەی گێڕا و بووە دووەم گۆبلن لە فیلمی سپایدەرمان ٣. ھەروەھا دین دیھان ڕۆڵی ھاری ئۆسبۆرنی گێڕاوە لە فیلمی پیاوی جاڵجاڵۆکەی سەرسووڕھێنەر ٢. گرنگترین ئامێر کە بەکاری دەھێنێت بریتییە لە گۆبڵن گلایدەر و بۆمبی ژەھراوی و چەکی کوشندە.

نۆرمان لە منداڵیدا لەلایەن باوکییەوە بە توندی ئەشکەنجە دەدرا. باوکی چەندین جار لە ژێرزەمینێکی کۆشکی ئۆسبۆرن زیندانی کردووە. بەھۆی نەبوونی خۆبەخش، نۆرمان ئەم فۆرمولەیەی لەسەر خۆی بەکارھێنا، فۆرمولەکە سەرکەوتوو بوو و جەستەی لەڕادەبەدەر بەھێز کرد. بەڵام کاریگەرییە لاوەکییەکانی کاریگەری نەرێنی لەسەر دەروون ھەبوو و وای لێکرد شێت بێت و ببێتە دوژمنی سپایدەرمان. دوای ئەوەی گوێن ستەیسی لەلایەن نۆرمانەوە کوژرا، شەڕێکی توند لە نێوان سپایدەرمان و گرین گۆبڵن ڕوویدا. کۆتایی ئەم شەڕە بە سەرکەوتنی سپایدەرمان کۆتایی ھات، گۆبلین بۆ ئەوەی دوا ھیوای ڕزگاری لەدەست نەدات، تەڵەیەکی لە پشت سەری سپایدەرمان چالاک کرد و بە خۆدزینەوە لێی، تەڵەکە بەر ئۆسبۆرن (گۆبلین سەوز) کەوت. لە گەدەدا، بووە ھۆی مردنی و پێی وت: بەھاری مەڵێ. دوای مردنی ھاری، جلوبەرگ و کەرەستەی گۆبلینەکە کەوتە دەستی پیاوێکی گەندەڵ و بێ بەزەییانە بە ناوی ڕۆدینینک کینگسلی. بە بەکارھێنانی جلوبەرگی گۆبلین بوو بە یەکێک لە دوژمنە مەترسیدارەکانی سپایدەرمان بە ناوی ھاب گۆبلین.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو کارەکتەرانەی لەلایەن ستان لی دروستکراون
پۆل:کارەکتەرەکانی کۆمیک کە لە ١٩٦٤ ناسێنراون
پۆل:گەورەخراپەکارەکانی کۆمیکەکانی مارڤڵ
ھێزی ئاسمانیی بەڕازیل

وێنۆک|نیشانەی ھێزی ئاسمانی بەڕازیل.
ھێزی ئاسمانی بەرازیل (بە پورتوگالی: Força Aérea Brasileira, FAB) لقی ئاسمانی ھێزە چەکدارەکانی بەڕازیلە و یەکێکە لە سێ خزمەتگوزارییە نیشتمانییە یەکپۆشەکان. ھێزی ئاسمانی بەڕازیل کاتێک پێکھات کە لقە ئاسمانییەکانی سوپا و ھێزی دەریایی تێکەڵ بە یەک ھێزی سەربازی بوون کە سەرەتا بە «ھێزە ئاسمانییە نیشتمانییەکان» لە ساڵی ١٩٤١ ناودەبرا، ھەردوو لقە ئاسمانییەکە ئامێر و دامەزراوە و کارمەندەکانیان گواستەوە بۆ ھێزە نوێیەکە.

بەپێی ئامارەکانی فڕینی نێودەوڵەتی (فلایت گڵۆبال) و دامەزراوەی نێودەوڵەتی بۆ توێژینەوە ستراتیژییەکان، ھێزی ئاسمانی بەڕازیل ھێزێکی چالاکانەی ھەیە کە ٨٠٩٣٧ کارمەندی سەربازییە و نزیکەی ٧١٥ فڕۆکە بەڕێوەدەبات. ھێزی ئاسمانی بەرازیل گەورەترین ھێزی ئاسمانییە لە نیوەگۆی باشوور و دووەم گەورەترین ھێزی ئاسمانی ئەمریکایە لە دوای ھێزی ئاسمانی ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھێزی ئاسمانیی بەڕازیل
پیاوی

وێنۆک|شوێنی ویلایەتی پیاوی لە بەرازیل
[وێنۆک|ڕاست|دەرگای چوونە ژوورەوەی [زانکۆی فیدراڵی پیاوی]]

**پیاوی** یەکێکە لە ویلایەتەکانی بەڕازیل کە دەکەوێتە ھەرێمی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەو وڵاتە. ئەم ویلایەتە ١٫٦٪ی دانیشتووانی بەڕازیلی ھەیە و ٠٫٧٪ی بەرھەمی ناوخۆیی بەرازیل بەرھەم دەھێنێت.

پیاوی کورتترین کەناری ھەیە لە ھەموو ویلایەتێکی کەنار دەریای بەرازیل بە درێژی ٦٦ کم (٤١ میل)، پایتەختەکەی تێرێسینا تاکە پایتەختی ویلایەتە لە باکووری ڕۆژھەڵات کە دەکەوێتە ناوەوە. ھۆکاری ئەمەش ئەوەیە، بە پێچەوانەی باقی ناوچەکە، پیاوی سەرەتا کۆلۆنی کراوە بۆ ناوەوە و ھێواش ھێواش بەرەو زەریا فراوان بووە، نەک بە پێچەوانەوە. لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتەکە، پارکە نەتەوەیییەکەی سێرا دا کاپیڤارا یەکێکە لە شوێنەوارە جیھانییەکانی یونسکۆ. پارکەکە زیاتر لە ٤٠٠ شوێنی شوێنەواری تێدایە و گەورەترین چڕبوونەوەی تابلۆی بەردییە لە جیھاندا، لە دیمەنێکدا کە کانیۆن و کاتینگا زاڵن بەسەریدا

## دیمۆگرافی
بەپێی ئاماری پەیمانگای جوگرافیا و ئاماری بەڕازیل لە ساڵی ٢٠٠٨، ٣٬١٦٤٬٠٠٠ کەس لە ویلایەتەکەدا نیشتەجێ بوون. چڕی دانیشتووان ١٢٫١ دانیشتوو/کم٢ بووە.

شارنشینی: ٦٠٫٧٪ (٢٠٠٦)؛ گەشەی دانیشتووان: ١٫١٪ (١٩٩١–٢٠٠٠)؛ خانوو: ٧٩١٬٠٠٠ (٢٠٠٦).

دوایین سەرژمێری PNAD (توێژینەوەی نیشتمانی بۆ نموونەی نیشتەجێبوون) ئەم ژمارانەی خوارەوەی ئاشکرا کرد: ٢٬٢٧٢٬٠٠٠ کەسی قاوەیی (فرەڕەگەز) (٧١٫٨٠٪)، ٧٣٩٬٠٠٠ کەسی سپی پێست (٢٣٫٣٦٪)، ١٤٥٬٠٠٠ کەسی ڕەشپێست (٤٫٦٠٪)، ٤١٬٠٠٠ خەڵکی ئەمریکی (٠٫٤٧٪)، ٥٬٠٠٠ خەڵکی ئاسیا (٠٫١٧٪)، ٢٬٠٠٠ خەڵکی ئەمریکی (0.05%).

## سەرچاوەکان

پۆل:پیاوی
سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران

**سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران** ()، بە کورتە **ئاجا** (بە فارسی: آجا)، ھەروەھا ناسراو بە **سوپای ئێران** یان **ئەرتەش** (بە فارسی: ارتش)، بەشێک لە ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێرانە، کە ئەرکی پاراستنی یەکپارچەیی خاکی وڵاتی لە ھەڕەشە دەرەکی و ناوخۆیییەکان پێیە.

سوپا خاوەنی ستافی ھاوبەشە کە ھاواھەنگی لە نێوان چوار لقەکانی سوپا دەکا کە بریتین لە: ھێزی وشکانی، ھێزی ئاسمانی، ھێزی دەریایی و ھێزی بەرگریی ئاسمانی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی 


پۆل:سەربازیی ئێران
پۆل:تەوەری بەرگری
ئەتۆمیزم

**ئەتۆمیزم** ناوی قوتابخانەیەکی فەلسەفییە لە بابەت سروشتەوە کە وەھا ئامۆژگاری دەکا کە گەردوون لە تیکەگەلی بنەڕەتیی زۆر ورد و نەشیاوی دابەشکردن ناسراو بە *ئەتۆم* دروست بووە.

ئاماژەکان بە تێگەیشتەی ئەتۆمیزم و ئەتۆمەکان ھەم لە یۆنانی کۆندا و ھەم لە نەریتە فەلسەفییەکەی ھیندستانی کۆندا بەدی دەکرێن. لیوکیپۆس، فەیلەسووفی یۆنانیی پێش سوقرات، بە داھێنەری ئەتۆمیزم دادەنرێ. ئەو، وێڕای ئەتۆمیستەکاتی تری یۆنانی کۆن، بناخەی تیۆرییەکیان داڕژاند کە دەیوت سروشت لە دوو سەرچاوە پێک ھاتووە: ئەتۆم و بەتاڵی. بە پێی ئەو تیۆرییە، ھۆکاری گۆڕان و جووڵە لە دنیای شتە گەورەکاندا ڕێکخرانەوەی کۆمای ئەتۆمەکانە. ئەتۆمەکان قەبارە و شێوە و جێگە و پێگەی جیاوازیان ھەیە و لە ناو بەتاڵیدا بەم لا و بەو لا دەبزوێن و، بە ھۆی ئەو قولاپ و ڕیشاڵە چکۆلانە کە ھەیانە، ھەندێکیان دەتوانن بۆ ماوەیەک خۆیان بلکێنن بە ھەندێکی تریانەوە و، بەم جۆرە، لە ئاکامی پێکەوەلکانی ئەتۆمەکان، شتە گەورەکان، وەک بەرد و کێو و دار و ئەسپ و کەروێشک و مرۆڤ، دروست دەبن.

کیمیازانانی سەرەتاکانی سەدەی نۆزدەیەم بەڵگەی ڕوونیان لە تاقیگە دەست کەوت کە ھەموو ماددەیەک لە کۆمەڵێک پارچۆلکەی ورد ورد پێک ھاتووە. ئەو کاتە وایان دەزانی ئەو پارچۆلکە وردانە لەوە وردتر نابن، یانی چیدیکە لەتکردن و دابەشکردن ھەڵناگرن. بۆیە ناوی «ئەتۆم»یان بۆیان ھەڵبژارد کە نزیکەی ۲۵۰۰ ساڵ لە لایەن فەیلەسووفە ئەتۆمیستەکانەوە بە کار دەھات.

## ئەمانەش ببینە

* ھۆلیزم

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەتۆمیزم
پۆل:فەلسەفەی پێشسوقراتی
دەستەی ھاوڕێکان: شەیتان

وێنۆک

**دەستەی ھاوڕێکان: شەیتان** () زنجیرەیەکی ئەنتۆلۆژیای ئەنیمەیشنی پاڵەوانە گەورەکانی ئەمریکایە، کە بۆ یەکەمجار ئەمازۆن ڤیدیۆ لە ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ نمایشکرا. وەک وەرچەرخانێکی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ئەکشنی ڕاستەوخۆی دەستەی ھاوڕێکان کاردەکات، و بە ھەمان شێوە لەسەر بنەمای زنجیرە کتێبی کۆمیک بە ھەمان ناو لەلایەن گارس ئینیس و داریک ڕۆبەرتسۆن داندراوە.لە ماڵپەڕی کۆکەرەوەی پێداچوونەوە ڕاتن تۆمەیتۆز، زنجیرەکە خاوەنی ڕیزبەندی ٩٧٪ی پەسەندکردووە بە پشتبەستن بە ٣٤ پێداچوونەوە، بە تێکڕای ڕیزبەندی ٧٬٦/١٠.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی
پۆل:دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرە)
پۆل:بەرنامەە ڕەسەنەکانی ئەمازۆن پرایم ڤیدیۆ
پۆل:داینامیت ئینتەرتەیمێنت
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان تایبەت بە ستۆدیۆکانی ئەمازۆن
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکانی ڕۆژاوا کە کاریگەری ئەنیمێیان لەسەرە
پۆل:دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرەفیلم)
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠٢٢
پۆل:کوڕەکان (فرەنچایز)
پارکە نەتەوەییەکەی سێرا دا کاپیڤارا

وێنۆک|پارکە نەتەوەیییەکەی سێرا دا کاپیڤارا
**پارکە نەتەوەیییەکەی سێرا دا کاپیڤارا** (بە پورتوگالی: **Parque Nacional Serra da Capivara**) پارکێکی نەتەوەیییە لە ناوچەی باکووری ڕۆژھەڵاتی بەڕازیل. ناوچەکە چەندین تابلۆی پێش مێژووی تێدایە.

ناوی ئەو زنجیرە چیایەی کە پێناسەی پارکەکە دەکات، «سێرا دا کاپیڤارا»، بە واتای وشەیی بە زمانی پورتوگالی بە واتای **گردەکانی کاپیبارا** دێت. ئەم ناوچەیە گەورەترین و کۆنترین چڕبوونەوەی شوێنە پێش مێژوویییەکانی لە ئەمریکادا ھەیە. توێژینەوە زانستییەکان پشتڕاستی دەکەنەوە کە زنجیرە چیای کاپیڤارا لە سەردەمی پێش کۆڵۆمبیادا دانیشتووانێکی چڕ بووە.

## سەرچاوەکان

پارکە نەتەوەیییەکەی سێرا دا کاپیڤارا
پارکە نەتەوەیییەکەی سێرا دا کاپیڤارا
جیھانی نوێ

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map_of_America_by_Sebastian_Munster.JPG|وێنۆک|نەخشەی جیھانی نوێ، کە بۆ یەکەمجار لە ١٥٤٠ بڵاوکرایەوە.
"**جیھانی نوێ**" زاراوەیەکە زۆرجار بۆ زۆربەی نیوەگۆی ڕۆژاوای زەوی بەکاردێت، بە تایبەتی ئەمریکاکان، زاراوەکە لە سەرەتای سەدەی ١٦دا لە سەردەمی دۆزینەوە لە ئەووڕوپا ناوبانگی دەرکرد، لەدوای ماوەیەکی کەم لە گەڕانەوەی گەڕیدەی ئیتاڵی ئامێریگۆ ڤێسپوچی کە گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە ئەمریکا کیشەوەرێکی نوێیە، و دواتر دۆزینەوەکانی لە نامیلکەیەدا بەناوی ماندوس نۆڤوس بڵاو کردەوە. ئەم دۆزینەوەیە پەرەی بە نەخشە کلاسیکییەکانی پێشووی ئەورووپادا و گەورەتری کرد. کە پێشووتر وا دەزانرا جیھان برتییە لە ئەفریقا، ئەووروپا، ئاسیا. کە لە ئێستادا ئەم جۆرە بیرکردنەوەیە وەک جیھانی کۆن ئاماژەی پێدەکرێت و ئەمریکاکان بە **چوارەم بەشی جیھان ئاماژەیان پێکراوە**.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەمریکاکان
پۆل:جوگرافیای مرۆیی
پۆل:ئانتارکتیکا
پۆل:مێژووی چاندی
پۆل:ئەمریکای باکوور
پۆل:ئەمریکای باشوور
جیھانی کۆن

**جیھانی کۆن** زاراوەیەکە بۆ ئەفرۆ-ئۆراسیا کە لە ئەورووپا سەرچاوەی گرتبوو لە ١٤٩٦، پێش ئەوەی ئەورووپییەکان ئەمریکاکان بدۆزنەوە، وایان دەزانی جیھان بریتییە لە ئەفریقا، ئەورووپا، ئاسیا، کە دواتر ئەم بیروبۆچوونە ھەڵوەشایەوە کاتێک جیھانی نوێ ناسێنرا بە دۆزینەوەی کشیوەری ئەمریکاکان

## سەرچاوەکان


پۆل:چاندی ئەفریقی
پۆل:ئەفرۆ-ئەوراسیا
پۆل:چاندی ئاسیایی
پۆل:مێژووی چاندی
پۆل:چاندی ئەورووپی
پۆل:جوگرافیای مرۆیی
زانکۆی فیدراڵی پیاوی

وێنۆک|ئاڵای زانکۆی فیدراڵی پیاوی لەسەر پێشەوەی وابەستەیی بینایەک.
**زانکۆی فیدراڵی پیاوی** (UFPI) دامەزراوەیەکی خوێندنی باڵای گشتی بەڕازیلە، گەورەترین زانکۆیە لە ویلایەتی پیاوی و یەکێکە لە زانکۆ سەرەکییەکانی ھەرێمی باکووری ڕۆژھەڵاتی بەڕازیل.

بارەگا سەرەکییەکەی لە تێرێسینایە کە شارەکەی زانکۆکەی لێیە، لە کەمپی مینیسترۆ پێترۆنیۆ پۆرتێلا. کەمپەکانی لە شارەکانی پارنایبا، پیکۆس، بۆم جیسوس و فلۆریانۆ ھەیە. بەھۆی کوالیتییەکەی لە خوێندنی باڵادا ناسراوە، لە ناوەندە سەرەکییەکانی بەڕازیلییە لە بواری وانەوتنەوە و پەروەردە و توێژینەوەدا.

بەپێی ڕیزبەندی زانکۆکانی فۆلھا لە ساڵی ٢٠١٨ کە بەپێی پێوەرەکانی وانەوتنەوە، توێژینەوە، بازاڕ، داھێنان و نێودەوڵەتیکردن، دەدای زانکۆکانی بەڕازیل دەپێوێت، زانکۆی فیدراڵی پیاوی ٤٨ھەمین باشترین زانکۆیە لە وڵاتەکەدا.

زانکۆی فیدراڵی پیاوی خاوەنی ٩٨ خولی بەکالۆریۆسە و ٤٨ پرۆگرامی دەرچووانی ھەیە، کە دابەشکراون بەسەر بڕوانامەی ماستەر و دکتۆرادا، کە کۆی گشتی ٥٣ خولیان تێدایە. ھەروەھا لە پەروەردەی بنەڕەتیدا کاردەکات و یەکێکە لە پێشخەرە سەرەکییەکانی توێژینەوە لە پیاوی.

## ئەمانەش ببینە
* زانکۆی فیدراڵی دۆڵی سان فرانسیسکۆ

## سەرچاوەکان

پیاوی
پۆل:زانکۆ و پەیمانگاکان لە پیاوی
زانکۆی فیدراڵی دۆڵی سان فرانسیسکۆ

وێنۆک|لۆگۆی زانکۆی فیدراڵی دۆڵی سان فرانسیسکۆ
**زانکۆی فیدراڵی دۆڵی ساو فرانسیسکۆ** (بە پورتوگالی: **Universidade Federal do Vale do São Francisco, UNIVASF**) زانکۆیەکە کە لەلایەن حکوومەتەوە پارەدار دەکرێت و خزمەت بە دۆڵی ساوفرانسیسکۆ دەکات لە ویلایەتی پێرنامبوکۆ، باھیا و پیاوی لە بەڕازیل. بارەگا سەرەکییەکەی لە پترۆلینایە و کەمپەکانی لە شارەوانییەکانی خوازیرۆ، سێنھۆر دوو بۆنفیم، و پاولۆ ئافۆنسۆ، باھیا ھەیە؛ پترۆلینا، و سالگوێرۆ پێرنامبوکۆ؛ و ساو ڕایمۆندۆ نۆناتۆ، پیاوی. لە ساڵی ٢٠١٩دا زانکۆکە بە گشتی ٦٢١١ خوێندکاری لە سەرجەم کەمپەکاندا لە ٣١ پرۆگرامی خوێندندا وەرگرتووە.

لە ساڵی ٢٠١٩دا، فۆلھا دی ساوپاولۆ یونیڤاسفی لە پلەی ١٠٦ی نیشتمانیدا بەدەستھێنا، لەگەڵ پرۆگرامی زانستی ئاژەڵان لە پلەی ٢٥ی سەرەکیدا بوو.

## مێژوو
زانکۆکە بە یاسایەکی فیدراڵی دروست کرا کە لە ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٢ پەسەندکرا، لەگەڵ ئیختیاری کارکردن لە سەرانسەری ھێڵەکانی ویلایەت لە سێرتاو نیمچە وشکی مێژووی کەم گەشەسەندوو لە باکووری ڕۆژھەڵاتی بەڕازیل. لە ساڵی ٢٠٠٤ دەستی بە کارەکانی کرد. لە ساڵی ٢٠١٥ەوە، قوتابخانەی پزیشکییەکەی پەیوەست بوو بە نەخۆشخانەیەکی فێرکاری لە پترۆلینا: نەخۆشخانەی زانکۆی زانکۆی فیدراڵی دۆ ڤالی دوو ساو فرانسیسکۆ.

## سەرچاوەکان

سان فرانسیسکۆ
پۆل:زانکۆ و پەیمانگاکان لە پیاوی
ڕافایێل ئۆرۆزکۆ

**ڕافایێل ئۆرۆزکۆ** (، ١٩٥٤ – ١٩٩٢) ھونەرمەند، ئاوازدانەر و بەرھەمھێنەرێکی کۆلۆمبیا بوو کەوا کەسایەتی سەرەکیش بوو لە باندی *Binomio de Oro*. یەکێک بوو لە باشترین گۆرانیبێژەکانی وڵاتی کۆلۆمبیا. ە دەوروبەری ژیانی ھونەری خۆیدا ١٦ تۆماری زێڕی و دوو تۆماری پلاتینی بەدەستھێناوە بۆ فرۆشتنی ملیۆنێر لە سەرانسەری جیھاندا.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* Discogs
* MusicBrainz
* Allmusic

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
پۆل:مردووانی ١٩٩٢
ڕیشی سووناک

**ڕیشی سوناک** (لەدایکبووی ١٢ی ئایاری ١٩٨٠)، سیاسەتوانێکی بەڕیتانییە، سەرۆک وەزیرانی پێشووی شانشینی یەکگرتوویە و لە ساڵی ٢٠٢٠ تا ٢٠٢٢ وەک ڕاوێژکاری خەزینەی بەڕیتانیا بووە، پێشتر لە ساڵی ٢٠١٩ تا ٢٠٢٠ سکرتێری سەرەکی گەنجینەکان بووە. لە ساڵی ٢٠١٥دا ئەندامی پەرلەمانی بەڕیتانیا بوو، لە ساڵی ٢٠١٤ بووە ئەندامی پارتی پارێزگارانیی بەریتانیا.
لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ لیز ترەس لەلایەن پارتی پارێزگاران ناچارکرا دەست لە پۆستیی سەرۆک وەزیران بکێشێتەوە، دواتر لە ٢٣ی تشرینی یەکەم دا لەلایەن ١٤٧ پەرلەمانتاریی پارتی پارێزگاران، ڕیشی سوناک وەک بەربژێری سەرەکی بۆ پۆستیی سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو کاندیدکرد.لە ٢٤ی تشرینی یەکەم وەک سەرۆک وەزیران ھەڵبژێردرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
پۆل:زیندووان
پۆل:سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:سیاسەتوانانی بەریتانی
پۆل:خەڵکانی گۆڵدمەن ساکس
سناوە

**سناوە** یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی سکتان لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق.. 

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:کۆیە
ئالفرێدۆ مۆسەر

**ئەلفرێدۆ مۆسەر** (Itajaí) داھێنەرێکی بەڕازیلی و میکانیکییە.

## ژیاننامە
لە شاری ئیتاجای لە شاری سانتا کاتارینا جێرایس لە بەڕازیل لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٧٨ ھاوسەرگیری لەگەڵ خانمێکدا کردووە بە ناوی کارمەلینا. ئەوەی بە گلۆپی مۆسەر (Moser lamp) ناسراوە ئەم دای ھێناوە.

### گڵۆپی مۆسەر
مۆسەر لە ساڵی ٢٠٠٢ گلۆپێکی داھێناوە، بە بەکارھێنانی بوتڵێکی پلاستیکی پڕ لە ئاو کە لە سەرباندا جێگیرکراوە، کە کاردەکات لەڕێگەی شکانەوەی ڕووناکییەوە. لە ڕووناکی ڕۆژدا وەک گڵۆپێکی گەرمی (incandescent bulb) ٤٠ بۆ ٦٠ وات وایە و ھیچ کارەبا یان وزەیەک بەکار ناھێنێت جگە لە ڕووناکی سروشتی. بە ئاسانی لەسەقفدا دادەنرێت.

دروست کراوە وەک چارەسەرێک بۆ دابڕانی بەردەوامی کارەبا لە بەڕازیل. بەخۆڕایی چەندین ماڵ ڕووناک دەکاتەوە لە زۆر وڵاتدا لەوانە فیلیپین، ھیندستان، بەنگلادیش، تانزانیا، ئەرجەنتین و فیجی. بزووتنەوەکە ناسرا بە لیترێ ڕووناکی (Liter of Light) .

مۆزەر دەڵێت: «ڕووناکییەکی خودایییە. خودا خۆری بە ھەمووان بەخشیوە و ڕووناکیش بۆ ھەمووانە. ھەرکەسێک بییەوێت پارەی بۆ ئەگەرێتەوە. تووشی شۆکی کارەبایی نابیت و یەک فلسیشی تێناچێت».

## سەرچاوەکان


پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١
بابەک خوڕەمدین

**بابەک خوڕەمدین** () سەرکردەیەکی بەناوبانگی ئێرانی و لە سەرکردە شۆڕشگێڕەکانی ئێران بوو، کە ڕێبەرایەتیی بزووتنەوەیەکی ئازادیخوازی لە دژی خەلافەتی عەباسی دەکرد. شۆڕشی ئێرانیکردنی بابەک لە بنکەکەی لە ئازەربایجانی ئێران لە باکووری ڕۆژاوای ئێران، خوازیاری گەڕانەوەی شکۆمەندییە سیاسییەکانی ئێرانییەکان بوو. شۆڕشی بابەک خوڕەمدین ھەتا ناوچەکانی رۆژاوا و ناوەڕاستی ئێرانی گرتەوە و زیاتر لە بیست ساڵی خایاند، ھەتا ئەوکاتەی بابەک خیانەتی لێکرا و شکستی ھێنا.  ڕاپەڕینی بابەک نیشاندەری ھێزی بەردەوامی ئازەربایجانی ئێران و ھەستی باوباپیرانی ئێرانییەکان بووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٧٩٠
پۆل:مردووانی ٨٣٨
پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ٩یەم
بەھەڵەبردنی لۆژیکی

**بەھەڵەبردنی لۆژیکی** یا **ھەڵەی لۆژیکی** یا **ھەڵەوێژی** یا **سەفسەتە** یا **مەغڵەتە** بریتییە لە بەکارھێنانی ئاکامگریی ناتەواو یا ھەڵە لە کاتی بنیاتنانی بەڵگەیەکی لۆژیکیدا. بەڵگەکە دەکرێت لە ڕواڵەتدا بێعەیب و بەبڕست دەربکەوێت، بەتایبەت ئەگەر بەوردی سەرنجی پێ نەدرابێت و ھەڵەکە بەر چاو نەکەوتبێ. زاراوەی «بەھەڵەبردنی لۆژیکی» بەرھەمی ھزری ڕۆژاوایە و یەکەمجار لە کتێبی ئۆرگانۆن بەشی *De Sophisticis Elenchis* -دا ئاماژەی پێدراوە.

ھەندێک لە ھەڵە لۆژیکییەکان بە ئەنقەست ئەنجام دەدرێن بەمەبەستی فریودان یان قەناعەتپێھێنانی بەرامبەر لە ڕێگەی فێڵکردنەوە. ھەندێکی دیکە بەبێ مەبەست ئەنجام دەدرێن بەھۆی سنوورداربوونی توانایییەکانی مرۆڤەوە، وەکوو وردنەبوونەوە یا بایەسی کۆگنیتیڤ یا بایەسی کۆمەڵایەتی یا نەفامی.

ھەڵە لۆژیکییەکان بەگشتی دابەش دەکرێن بۆ دوو جۆر: «شێوەیی» و «ناشێوەیی». ھەڵەی لۆژیکیی شێوەیی بریتییە لە ھەڵەیەک لە پێکھاتە و شێوەی بەڵگەی دیداکتیڤدا کە سەرئەنجام بەڵگەکە بەتەواوی بێ سوود دەکات. لە کاتێکدا، ھەڵەی ناشێوەیی لە ناوەرۆک و تانوپۆی بەڵگەکەوە سەرچاوە دەگرێ نە لە پێکھاتە و ڕواڵەتی. ئەو بەڵگانەی کە ھەڵەی ناشێوەیییان تێدایە لەوانەیە لە شێوە و ڕواڵەتدا تەواو بن، بەڵام ھێشتا ھەر بە ھەڵەی لۆژیکی حیساب دەکرێن.

## جۆرەکان

* بەڵگەھێنانەوەی بازنەیی
* پێناسەی بازنەیی
* پرسینەوەی پرسیارە سەرەتایییەکە
* پەنابردن بۆ زۆرینە
* گوێزانەوەی باری ئیسپات
* بەبەڵگەکردنی نەزانی
* پەنا بۆ کەس بردن
* سەفسەتەی «تۆش ھەروەھا»

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لۆژیکی فەلسەفی
پۆل:زانیاری
پۆل:ڕەوانبێژی
پارکە نەتەوەییەکەی چاپادا دیامانتینا

وێنۆک|پارکە نەتەوەیییەکەی چاپادا دیامانتینا
**پارکە نەتەوەیییەکەی چاپادا دیامانتینا** پارکێکی نیشتمانییە لە ناوچەی چاپادا دیامانتینا لە ویلایەتی باھیا لە بەڕازیل.

## شوێن
پارکەکە لە بایۆمی کاتینگادایە، و ڕووبەرەکەی ١٥٢ ھەزار و ١٤٢ ھێکتارە (٣٧٥ ھەزار و ٩٥٠ دۆنم). بە فەرمانی ٩١٫٦٥٥ لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٨٥ دروست کراوە، و لەلایەن دامەزراوەی چیکۆ مێندێس بۆ پاراستنی جۆراوجۆری زیندوو بەڕێوەدەبرێت. ئەم پارکە بەشێک لە شارەوانییەکانی پاڵمێیراس، موکوگێ، لێنسۆیس، ئیبیکۆارا و ئەندارای لە ویلایەتی باھیا دەگرێتەوە.

## سەرچاوەکان

چاپادا دیامانتینا
پۆل:ناوچە پارێزراوەکانی باھیا
سپایدەرمان: ڕەھەندە شکاوەکان

وێنۆک

**پیاوی جاڵجاڵۆکە: ڕەھەندە شکاوەکان** () کایەیەکی ڤیدیۆیی ئەکشنییە،  لە ساڵی ٢٠١٠ لەسەر بنەمای سووپەرھیرۆی سەرەکی مارڤڵ کۆمیک سپایدەرمان دروستکراوە. یاریزانەکان چوار وەشانی جیاوازی سپایدەرمان کۆنتڕۆڵ دەکەن، ھەریەکەیان لە گەردوونێکی جیاوازەوە سەرچاوەی گرتووە لە فرە گەردوونی مارڤڵ کۆمیک. ئەکتەرە دەنگییەکانی پێشووی سپایدەرمان نیڵ پاتریک ھاریس، کریستوفر دانیال بارنز، دان گیلڤێزان و جۆش کیتۆن ھەریەکەیان دەنگ بە یەکێک لە چوار پیاوی سپایدەرمان دەدەن. ئەم یارییە لە ٣٠ی ئازاری ٢٠١٠ نمایشکرا، کە دوو لە گەردوونەکان بە ناوەکانی Amazing و Noirی تێدا ئاشکرا بوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٠
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣
پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:یارییەکانی وی
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە گەردوونە ھاوتەریبەکان لەخۆدەگرن
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون
پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دزێوەکان
پۆل:کایەکانی ویندۆز
پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیییانەی لە کەنەدا پەرەیان پێدراوە
پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی
پۆل:کایەکانی نینتێندۆ دی ئێس
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داندراون
ناوچەی داماڵراوی سەربازیی کۆری

**ناوچەی داماڵڕاوی سەربازیی کۆری** (بە کۆری:한반도 비무장 지대، چینی: 韓半島非武裝地帶; خوێندنەوە: ھانباندۆ بیمجانگ جیدای) خاکێکی داماڵراوە لە نزیک ٣٨مین ھاوتەریبی باکوور. بەربەستی سنوورەکە بە شێوەیەکە کە نیمچەدوورگەکە دەکات بە نیوە. لە ١٩٥٣ دامەزراوە بۆ دیاریکردنی ناوچەیەک کە ھەردوو وڵاتی باشوور و باکوور جیا بکاتەوە لەژێر ڕێکەوتنی ئاگربەستی ساڵی ١٩٥٣، لەلایەن کۆریای باکوور، چین، و بڕیاری نەتەوە یەکگرتووەکان

درێژی خاکەکە ٢٥٠ کیلۆمەتر (١٦٠ میل) دەبێت و بە نزیکەیی ٤ کیلۆمەتر پانە و سنوورەکە واڵایە (بەتاڵ) و یەکێکە لە بەھێزترین سنووری چاودێریکراوی سەربازی لە جیھان. 

## سەرچاوەکان


پۆل:سنوورە نێودەوڵەتییەکان
پۆل:مێژووی سەربازی کۆریا
کارگەی کەشتیوانی سێڤیلیا

وێنۆک|حەوت ناوەندی کارگەی کەشتیوانی سێڤیلیا بە وەستان ماونەتەوە.
**کارگەی کەشتیوانی سێڤیلیا** (بە ئیسپانی: Atarazanas de Sevilla) کارگەیەکی کەشتیوانی سەدەی ناوەڕاستە لە شاری سێڤیلیا (ئەندەلوس، ئیسپانیا). لە نێوان سەدەی ١٣ بۆ ١٥ کاریان دەکرد، و بە شێوازی گۆتیک دروستکراون.

ئەوان تایبەتمەند بوون لە دروستکردنی گەلەریدا، کە ڕۆڵێکی گرنگیان لە خەباتەکانی کۆنترۆڵکردنی گەرووی جبل طارقدا ھەبوو، ھەروەھا لە بەشداریکردنی کاستیلەکان لە جەنگی سەد ساڵەدا. کۆمپلێکسەکە پێکھاتبوو لە بینایەک کە حەڤدە ناوەندی ھەبوو لە تەنیشت ناوچەیەکی گەورەی شۆستەیی کە دەگەیشتە لێواری ڕووباری گوادالکیڤیر.

لە ١٣ی ئازاری ١٩٦٩، دەوڵەت مۆنۆمێنتۆ ھیستۆریکۆ ئارتیستیکۆ بە کارگەکانی کەشتیوانی ڕادەگەیەنێت، و لە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٨٥ پلەی پاراستنی ئەو موڵک و ماڵەی کە مایسترانزا دی ئارتیلێریا دی سێڤییا ڕادەگەیەنێت (کە حەوت ناوەوەی داگیرکردووە کە پارێزراون و ئەوانی تر پێکھاتەکان، وەک کۆشکێکی پێشەوە) بییەن دی ئینتەرێس کولتووری لە پۆلی مۆنۆمێنتدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:بینا و پێکھاتە لە شاری سێڤیلیا
سپایدەرمان ٢٠٩٩

وێنۆک**پیاوی جاڵجاڵۆکە** ٢٠٩٩ () سووپەرھیرۆیەکی خەیاڵییە کە لە کتێبی کۆمیک و ئەنیمەیشنی جۆراوجۆردا دەرکەوتووە. کەسایەتییەکە لەلایەن پیتەر دەیڤد و ڕیک لیۆناردی لە ساڵی ١٩٩٢ بۆ زنجیرە کتێبی کۆمیکی مارڤڵ لە ساڵی ٢٠٩٩ دروست کراوە. وێنەی سپایدەرمانە کە ھاوناوی خۆیەتی، لەلایەن ستان لی و ستیڤ دیتکۆوە دروست کراوە و ناسنامەی ڕاستەقینەی میگێل ئۆھارایە. لە ساڵی ٢٠٩٩ ھەوڵدەدات تواناکانی سپایدەرمان لە مرۆڤەکاندا دروست بکاتەوە، بەڵام ڕووداوێک دەبێتە ھۆی ئەوەی نیوەی دی ئێن ئەیەکەی لەگەڵ سپایدەرمان یەکبگرێتەوە و بگۆڕێت و سپایدەرمان بە پۆشاکێکی جیاوازەوە لەدایک دەبێتەوە.
لە کۆتایی فیلمی پیاوی جاڵجاڵۆکە: بۆناو جیھانی جاڵجاڵۆکە، بۆ چەند چرکەیەک سپایدەرمان ٢٠٩٩ دەبینین، کە لە نێوان ڕەھەندە جیاوازەکانی کاتدا دەجووڵێت و سەردانی سپایدەرمان دەکات (پیتەر پارکەر) لە یەکەم گەشتی خۆی لەکاتدا.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:ئەو کارەکتەرانەی لەلایەن پیتەر دەیڤدەوە درووستکراون
پۆل:گۆڕانکارییەکانی کۆمیکی مارڤڵ
پۆل:کەسایەتییە وریاییەکان لە کۆمیکەکان
جیرالدا

وێنۆک|جیرالدا
**جیرالدا** (بە ئیسپانی: La Giralda) تاوەری زەنگی کاتدراڵی سێڤیلیایە لە شاری سێڤیلیا لە ئیسپانیا. وەک منارە بۆ مزگەوتی گەورەی سێڤییا لە ئەندەلوس لە ئیسپانیای مۆرییەکان لە سەردەمی شانشینی ئەلموحەددا دروست کراوە لەگەڵ زەنگۆڵەیەکی شێوازی ڕێنێسانس کە لەلایەن کاسۆلیکەکانەوە زیادکرا دوای دەرکردنی موسڵمانان لەو ناوچەیە. کاتدراییلەکە، لەنێویاندا جیرالدا، لە ساڵی ١٩٨٧ وەک شوێنێکی میراتی جیھانی لەلایەن یونسکۆوە تۆمارکرا، لەگەڵ ئەلکازار و ئەرشیفی گشتی ھیندستان. بەرزییەکەی تاوەرەکە ١٠٤٫١ م (٣٤٢ پێ)ە و وەک یەکێک لە گرنگترین ھێماکانی شارەکە ماوەتەوە، وەک چۆن لە سەدەکانی ناوەڕاستەوە بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بینا و پێکھاتە لە شاری سێڤیلیا
باھیا

وێنۆک|شوێنی ویلایەتی باھیا لە بەرازیل
[وێنۆک|ڕاست|[پارکە نەتەوەییەکەی چاپادا دیامانتینا]]
وێنۆک|تەلارسازی پورتوگالی کۆڵۆنیالی لە شاری پێلۆرینیۆ لە سەلڤادۆر
**باھیا** یەکێکە لە ٢٦ ویلایەتی بەڕازیل، دەکەوێتە ھەرێمی باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکە. چوارەم گەورەترین ویلایەتی بەڕازیلە لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە (دوای ساوپاولۆ و میناس جیرایس و ڕیۆ دی جانیرۆ) و پێنجەم گەورەترین ویلایەتە لە ڕووی ڕووبەرەوە. پایتەختی باھیا شاری سەلڤادۆرە، لەسەر زەوییەکی تف کە کەنداوی ھەموو پیرۆزەکان لە زەریای ئەتڵەسی جیا دەکاتەوە. سەردەمانێک قەڵایەکی پاشایەتی بوو کە بەرژەوەندی کشتوکاڵی و کۆیلایەتی و ڕەنجداری زاڵ بوو، ئێستا دەوڵەتێکی پیشەسازی و کشتوکاڵی چینی کرێکارە. ئەم ویلایەتە ٧٪ی دانیشتووانی بەڕازیلە و ٤٫٢٪ی بەرھەمی ناوخۆیی وڵاتەکە بەرھەم دەھێنێت.

## ئاسایشی گشتی
باھیا یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەی تاوان لە وڵاتەکەدا، چوار لە دە شاری توندوتیژترین شاری بەڕازیل ھەیە. توندوتیژی بە دەمانچە لەم ویلایەتەدا لە ساڵی ٢٠٠٤ تا ٢٠١٤ زیاتر لە دوو ھێندە زیادی کردووە و لە کۆی ٢٦ ویلایەتی بەرازیل لە پلەی یەکەمدایە. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٤دا، ئەو ویلایەتە زۆرترین ژمارەی کوشتنی لە وڵاتدا ھەبووە.

## ئەمانەش ببینە
* زانکۆی فیدراڵی باھیا

## سەرچاوەکان

پۆل:باھیا
خوازیرۆ

وێنۆک|ئاسمانی خوازیرۆ لە ڕووباری ساوفرانسیسکۆوە دەبینرێت
**خوازیرۆ** شارەوانییەکە لە ویلایەتی باھیا لە ناوچەی باکووری ڕۆژھەڵاتی بەڕازیل. شارەکە لەگەڵ پترۆلینا دووانە بووە، لە ویلایەتی پێرنامبوکۆ. ئەم دوو شارە بە پردێکی مۆدێرن بەیەکەوە دەبەسترێنەوە کە ڕووباری ساوفرانسیسکۆ دەبڕێت. پێکەوە ناوچەی گەورەی پترۆلینا-خوازیرۆ پێکدەھێنن، کە کۆمەڵەیەکی شارستانییە و نزیکەی ٥٠٠ ھەزار کەسی تێدایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خوازێرۆ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٣
دەشتی سیبیریای ڕۆژاوا

وێنۆک|دەشتی سیبیریای ڕۆژاوا لەسەر نەخشەی مانگی دەستکردی باکووری ئاسیا

**دەشتی سیبیریای ڕۆژاوا** () دەشتێکی فراوانە کە بەشی ڕۆژاوای سیبیریا لە چیاکانی ئۆڕاڵ لە ڕۆژاوا تا ڕووباری یەنیسێی لە ڕۆژھەڵات و چیاکانی ئەڵتای لە باشووری ڕۆژھەڵات دەگرێتەوە. بەشێکی زۆری ئەم دەشتە گەورەترین تاڵاو و دەشتی لافاو لە جیھاندا لەخۆدەگرێت.  ئۆمسک، نۆڤۆسیبیرسک، تۆمسک و چێلیابینسک شارە گرنگەکانی دەشتی سیبیریای ڕۆژاوان. زستانەکانی دەشتی سیبیریای ڕۆژاوا سەخت و درێژن. کەشوھەوای زۆربەی ناوچە دەشتییەکان یان ژێر جەمسەری باکوورە یان کیشوەرە. دەشتەکە یەدەگی گەورەی نەوت و گازی سروشتی ھەبوو. زۆربەی بەرھەمی نەوت و غازی ڕووسیا لە ماوەی ساڵانی حەفتا و ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا لەم ناوچەیە دەرھێنراوە.

دەشتی سیبیریای رۆژاوا دەکەوێتە رۆژھەڵاتی چیای ئۆراڵ و زۆربەی ئەو دەشتە دەکەوێتە ناو خاکی رووسیا. ئەم دەشتە بە گەورەترین زەوییە نزمە بەردەوامەکان ناسراوە کە زیاتر لە ٥٠%ی کەمتر لە ١٠٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە و ڕووبەرەکەی ٢.٦ بۆ ٢.٧ ملیۆن کیلۆمەتر چوارگۆشەیە، کە دەکاتە یەک لەسەر سێی تەواوی سیبیریا. ئەم دەشتە لە باکوورەوە بۆ باشوور درێژ دەبێتەوە بۆ ماوەی ٢٤٠٠ کم لە زەریای جەمسەری باکوورەوە تا چیای ئەلتای و لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ڕۆژاوا بۆ ماوەی ١٩٠٠ کم لە چیای ئورالەوە تا ڕووباری یەنیسێی درێژ دەبێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:تەندرا
ڕۆژگیرانی ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢

وێنۆک|جۆری خۆرگیران: گیرانی نیوەچل

**ڕۆژگیرانی ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢** خۆرگیرانێکی نیمچەیی بوو کە لە ئەورووپا، و چیاکانی ئۆڕاڵ، ڕۆژاوای سیبریا، ئاسیای ناوەندی، ڕۆژاوای ئاسیا، باشووری ئاسیا و لە باکووری-ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا بەدیار کەوت. ڕێژەی %٨٢ی خۆر لە چین لەلایەن مانگ گیرا و لە ئەورووپا ڕێژەکەی %١٥ تا ٣٠ بوو. زۆرترین قۆناغی خۆرگیرانی نیمچەیی لە دەشتی سیبیریای ڕۆژاوا لە ڕووسیا لە نزیک نیژنیڤارتۆڤسک تۆمار کرا. دیار بوو لە نێوان ٨:٥٨ی کاتی جیھانی و گەورەترین ماوەی خۆرگیران لە ١١ی کاتی جیھانی بەدیار کەوت و لە ١٣:٠٢ی کاتی جیھانی کۆتایی پێھات.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:٢٠٢٢ لە زانست
ئێبی

**ئیبراھیم حامیدی** (؛ لەدایکبووی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٤٩) ناسراو بە **ئێبی** (بە فارسی: اِبی) گۆرانیبێژێکی پۆپی ئێرانییە. ئەو لە جۆرەکانی ڕۆک، فۆڵک، پۆپ، سەما، ھاوس و ترانسدا شارەزایی ھەیە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* ئێبی لە فەیسبووک
* 
* 
* ئێبی لە سپاتیفای

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
پۆل:خەڵکی تاران
پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تاران
پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ئێرانی
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی
پۆل:مۆسیقاژەنەکان لە تاران
پۆل:ژەنیارانی ئێرانی
پۆل:خەڵکی فارس
پۆل:ئێرانییانی نیشتەجێبوو لە لۆس ئانجلەس
پۆل:ھونەرمەندانی کاڵتێکس ڕیکۆردز
ویرد

وێنۆک|خودا لەسەر دڵی قوتابییەکە نووسراوە**وێرد** یان **زیکر** یان **یاد** (، بە واتای «بیرھێنان»، «یادھێنان») جۆرێکە لە بیرکردنەوەی ئیسلامی کە تێیدا چەند جارێک ڕستەکان یان نوێژەکان دەخوێندرێن بۆ ئەوەی خودایان بیربخاتەوە. ڕۆڵێکی گرنگی ھەیە لە سۆفییایەتی و ھەر ڕیزێکی سۆفی بەگشتی وێردێکی دیاریکراوی وەرگرتووە، بەگشتی لەگەڵ ھەڵوێستێکی دیاریکراو، ھەناسەدان و جووڵە. لە سۆفییایەتی، وێرد ئاماژە بە ھەردوو کرداری ئەم یادکردنەوە و ھەروەھا ئەو نوێژانەی کە لە کرداری یادکردنەوەدا بەکاردێن. زیکر دەتوانرێت بە تەنیا یان بە کۆمەڵ ئەنجام بدرێت. دەکرێت لەسەر تەزبیح یان لە ڕێگەی پەنجەکانی دەستەوە بژمێردرێت. کەسێک کە وێرد دەخوێنێتەوە پێی دەوترێت «زاکر - یادکار» (ذَاكِر)، کە بە واتای «ئەو کەسەیە کە لە یادە». لە ناوەڕۆکی نوێژەکاندا ناوی خودا یان نوێژی پاڕانەوە لە فەرموودە یان قورئانەوە وەرگیراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:سۆفیگەری
بریندار لە شەڕدا

**بریندار لە شەڕدا**، بەو کەسانە دەوترێت کە لە جەنگدا بریندار بوون بەڵام نەمردوون، و بەو مانایەش دێت کە ئەو کەسانە ناتوانن چیتر جەنگ بکەن یان بەردەوام بن لە جەنگ.

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان
مێژووی سرووشتی (پلینی)

وێنۆک

**مێژووی سرووشتی** () بەرھەمێکی پلینی گەورەیە، گەورەترین و تاکە بەرھەمە کە لە ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمەوە تا سەردەمی نوێ مابێتەوە، مێژووی سروشتی ئەو زانیاریانە کۆدەکاتەوە کە لە نووسەرانی دیکەی کۆن کۆکراونەتەوە. سەرەڕای ناونیشانی بەرھەمەکە، بواری بابەتەکەی تەنیا بەو شتە سنووردار نییە کە ئەمڕۆ مێژووی سرووشتی لێی تێدەگات، پلینی پانتایی خۆی بەم شێوەیە پێناسە دەکات "جیھانی سروشتی، یان ژیان". لە پانتاییدا ئینسایکڵۆپیدییە، بەڵام پێکھاتەکەی وەک ئینسایکلۆپیدیایەکی نوێ نییە. تاکە بەرھەمی پلینییە کە لە ژیاندا مابێتەوە، و دوا بەرھەمە کە بڵاوی کردۆتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پزیشکیی ڕۆمانی دێرین
پۆل:زانستنامە لاتینییەکان
پۆل:کتێبەکان دەربارەی مێژوویی سرووشتی
ئیتنۆگرافی

وێنۆک

**ئینتۆگرافی** یان **پێناسەکردنی ڕەگەزی مرۆڤ** () لێکۆڵینەوەی سیستماتیکی مرۆڤ و کولتوورەکانە. توێژەر بۆ لێکۆڵینەوە لە دیاردەی کولتووریی دایناوە، لە ڕوانگەی بابەتی توێژینەوەکەوە چاودێری کۆمەڵگا دەکات. ئێتنۆگرافی ئامرازێکە بۆ نوێنەرایەتیکردنی گرافیکی و نووسراوی کولتوری گروپێک. بەم شێوەیە دەتوانرێت بڵێین وشەکە دوو مانای ھەڵگرتووە، بەشێکیش بەندە بەوەوە کە ئایا وەک ناوێکی ھەژمارکراو یان نەژمارکراو بەکاردەھێنرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:مرۆڤناسی
پۆل:ڕەگەزناسی
ئیکرام مامەدبەگی

**ئیکرام مامەدبەگی** (بە فارسی: اکرام محمدبیگی)، (١٩٤٠ لە پاردە، ئیلام - ١٩٩٦ لە پاردە) مامۆستای ئاوازی کوردیی ھۆرە، خەڵکی ئیلام لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە.

## ژیان
ئیکرام مامەدبەگی لە ساڵی ١٩٤٠ (١٣١٩ی کۆچیی ھەتاوی) لە گوندی پاردەی حاجی بەختیار لە مەڵبەندی ئەرکەوازی سەربە پارێزگای ئیلام لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایک بووە. ئەو بە ھۆی دەنگی خۆش و بیری بەھێز و ئیجرای تەکنیکەکانی چڕینی ئاوازی ھۆرە ناسراوە و کارەکانی پڕ لە وردەکاری و خاڵەکانی تەکنیکییە.

ئیکرام مامەدبەگی لە ساڵی ١٩٩٦ (١٣٧٥ی کۆچیی ھەتاوی) لە گوندی پاردە کۆچی دوایی کرد و ھەر لەو گوندەدا لە تەنیشتی مەزارگەی حاجی بەختیار لە گۆرستانی پاردە بە خاک سپێردرا.

## سەرچاوەکان

## کتێبناسی
* ئەرسەڵانی، عەلیمحەممەد، *ھۆرە ئیلامییەکان* (بە فارسی)، ئیلام: زانا، ٢٠١٨.

پۆل:خەڵکی ئیلام
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری
مێژووی سروشتی

**مێژوویی سرووشتی** لێکۆڵینەوەییە لە سرووشت کە بەشدارە لە ئۆرگانیزم، گیانلەبەران، کوارگ، ڕووەکەکان، لە ژینگەی سروشتیی خۆیان، و فێربوونی زیاتر لە ڕێگەی بەکارھێنانی ڕێگاکانی چاودێریکردن لەجیاتی تاقیکاری. ئەو کەسەی لەو بەشە دەخوێنێت پێی دەوترێت سرووشتناس

مێژوویی سرووشتی میتۆدی زانستی لەخۆدەگرێت، و تێیدا لێکۆڵینەوەی ھەر بەشێک دەکرێت کە تیابەت بێت بە بابەتەکانی سرووشت یان ئۆرگانیزم

## سەرچاوەکان


پۆل:مێژووی ژیانناسی
پۆل:مێژووی زانست
پۆل:مێژووی سروشتی
سپایدەرمانی سەرسووڕھێن (کۆمیک)

وێنۆک
**پیاوی جاڵجاڵۆکەی سەرسووڕھێنەر** () زنجیرە کتێبێکی کۆمیکی ئەمریکییە، سووپەرھیرۆی سەرەکی کۆمیکەکانی ماڕڤڵ سپایدەرمان وەک پاڵەوانی سەرەکییە تێیدا. بەھۆی ئەوەی لە بەردەوامی سەرەکی پاشکۆکەکە بوو، لە ساڵی ١٩٦٣ وەک گۆڤارێکی دەوری دوو مانگانە دەستی بە بڵاوکردنەوە کرد، بە خێرایی زیادکرا بۆ مانگانە، و بە بەردەوامی بڵاودەکرایەوە، لەگەڵ پچڕانێکی کورت لە ساڵی ١٩٩٥، تا بەرگی دووەمی بە فەرمانی ژمارە دانانی نوێ لە ساڵی ١٩٩٩. لە ساڵی ٢٠٠٣ زنجیرەکە گەڕایەوە بۆ ڕیزبەندی ژمارەدان لە بەرگی یەکەم. ناونیشانەکە ناوبەناو دوو ھەفتە جارێک بڵاوکراوەتەوە، و مانگانە سێ جار لە ساڵی ٢٠٠٨ تا ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە. کەسایەتی سپایدەرمان بۆ یەکەمجار لە فیلمی Amazing Fantasy #15 دەردەکەوێت (ڕێکەوتی بەرگی ئابی ١٩٦٢). زنجیرەکە بەم بڵاوکراوە ھەڵوەشایەوە، بەڵام پێشوازی لە کەسایەتییەکە ئەوەندە ئەرێنی بوو کە گۆڤارێکی نوێ بەناوی پیاوی جاڵجاڵۆکەی سەرسووڕھێنەر لە ڕێکەوتی ئازاری ١٩٦٣ بڵاوکرایەوە. کەسایەتییەکە لەلایەن نووسەر و سەرنوسەر ستان لی لەگەڵ ھونەرمەند و ھاوگرافەر ستیڤ دیتکۆ دروست کراوە. ئەو دووانە لە ساڵی (١٩٦٣ تا ١٩٦٦) ٣٨ ژمارەیان بڵاوکردەوە، دیکتۆ دوای ژمارەی سی و ھەشتەم (#٣٨) ئەو پڕۆژەیەی بەجێھێشت کە پێکەوە ھەیانبوو، لەکاتێکدا ستان لی وەک نووسەری ژمارە تا ژمارەی ژمارە ١٠٠ بەردەوام بوو. دوای ئەمەش زۆرێک لە نووسەر و ھونەرمەندان بەدوای یەکدا کەوتوون بۆ ئەوەی کۆمیکی مانگانەی سەرگەرمییەکانی یەکێک لە ناسراوترین پاڵەوانەکانی گەردوونی مارڤێڵ لە قاڵب بدەن.

جاڵجاڵۆکەی سەرسووڕھێنەر گرنگترین و نوێنەرترین کۆمیکی مانگانەی ئەم داستانەیە، و تاکە کۆمی کە کە کەسایەتی پیاوی جاڵجاڵۆکەی ھەبووە تا "پیتەر پارکەر پیاوی جاڵجاڵۆکەی سەرسووڕھێنەر لە ساڵی ١٩٧٦. زۆربەی کەسایەتی و خراپەکارەکانی ئەم داستانە لێرەدا بە سپایدەرمان ناسێنراون، و لەوێدا ڕووداوە سەرەکییەکانی چیرۆکەکە ڕوودەدەن. بڵاوکراوەکە بەردەوامە لە کارکردنی بێ پچڕان تا #٤٤١ (تشرینی دووەمی ١٩٩٨) کاتێک مارڤێڵ کۆمیکس لەژێر #١ی بەرگی ٢ (کانوونی دووەمی ١٩٩٩) دووبارە نمایشی دەکاتەوە، بەڵام لە ٤٠ ساڵەی سپایدەرمان، ئەم قیستە نوێیە گەڕایەوە بۆ ژمارەدانانی کۆن، بەردەوامە لەژێر بڵاوکردنەوە ژمارە ٥٠٠ لە ژمارەی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣. ساڵانی یەکەمی کارەکە، لەژێر نووسینی ستان لی و ستیڤ دیتکۆدا ژیانی مەدەنی پیتەر پارکەر دەگێڕنەوە، ھەرزەکارێکی گەنج کە بەختی خراپ بوو بەڵام ھەمیشە لە دۆخێکی باشدا بوو و پیشەی سەرەتایی خۆی وەک سپایدەرمان بوو. پارکەر ژیانی خۆی وەک سپایدەرمان لەگەڵ کارەکەی وەک فۆتۆگرافەرێکی ئازاد بۆ ڕۆژنامەی دەیلی باگڵ (لەژێر سەرنووسەری خۆبەزلزان جەی جۆنا جەیمسۆن) دەجووڵێنێت بۆ ئەوەی بتوانێت خۆی و خاڵۆزا مەی بژیێنێت. لە ھەمان کاتدا پارکەر ناچار بوو مامەڵە لەگەڵ دوژمنایەتی خەڵک بەرامبەر بە سپایدەرمان و دژایەتی ھاوپۆلەکانی فلاش تۆمپسۆن و لیز ئالان لە قوتابخانەی ئامادەیی میدتاون بکات، لە ھەمان کاتدا ھەوڵی دەدا ڕۆمانسییەتێکی بەدبەخت لەگەڵ سکرتێری جەیمسۆن، بێتی برانت دەستپێبکات. لی و دیتکۆ بە گرنگیدان بە کێشەکانی ڕۆژانەی پارکەر، سووپەرھیرۆیەکی داھێنەریان دروست کرد، کە بە کەموکوڕییەکانی و نەبوونی متمانەی خۆی، بوو بە یەکەم سووپەرھیرۆی پێشەنگی ھەرزەکاران نەک ھاوکارێکی ئاسایی.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمیکەکانی سوپەرهێرۆ
پۆل:کۆمیکەکانی سوپەرھێرۆ
سپایدەرمانی ئیتاڵی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

وێنۆک

**پیاوی جاڵجاڵۆکەی ئیتاڵی** () فیلمێکی گاڵتەئامێزی ئوستراڵیە، لە فیلمە ئەکشن و سەرگەرمییە ئیتاڵییەکانی ساڵانی شەست و حەفتاکانە، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٧ لە یوتیووب بڵاوکرایەوە. فیلمەکە کە بە مەبەستی "فیلمێکی ئیتاڵی ونبوو"ە لەلایەن کۆمپانیای ئەلروگۆ ئینتەرتەینمەنتەوە، کە کۆمەڵەیەکی فیلمسازی ئوستراڵیە و لەلایەن داریۆوە پێکھێنراوە. ترەیلەرێک بڵاوکرایەوە، دواتر فیلمێکی تەواو درێژکرا کە لە دە ئەڵقەی بچووک پێکھاتبوو. 

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٧
پۆل:فیلمە ئوسترالییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە گاڵتەبازییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
نەخشەی کەشوھەوا

[وێنۆک|شیکارییەکی کەشوھەوای ڕووی زەوی بۆ [ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦]]

**نەخشەی کەشو ھەوا** () نەخشەیەکی جوگرافییە کە ئەنجامی چاودێریکردنەکان لە تۆڕێکی وێستگە کەشناسییەکان لە ھەندێک خاڵ لە کاتدا بە ژمارە و ھێما لەسەری نیشان دەدرێت. ئەم جۆرە ھێڵکاریانە بە بەردەوامی لەلایەن خزمەتگوزاری کەش وھەوا چەند جارێک لە ڕۆژێکدا کۆدەکرێنەوە، شیکارییەکانیان کارێکی سەرەکییە کە پێشبینی کەشوھەوای دواتر چالاک دەکات. نەخشەی کەشوھەوا دەتوانێت ناوچەیەک لە نیوەگۆیەکەوە یان تەواوی گۆی زەوی تا ناوچەیەکی بچووک بگرێتەوە، پێوەرەکانی نەخشە بەپێی ئەوە دەگۆڕێت (لە ١:٣٠ ملیۆنەوە بۆ ١:٢٫٥ ملیۆن).

## سەرچاوەکان

پۆل:جۆرەکانی نەخشەکان
پۆل:داھێنانە بریتانییەکان
کاریگەریی کۆریۆلیس

وێنۆک|لەچوارچێوەی ئاماژەی بارنەگۆڕین (بەشی سەرەوەی وێنەکە)، تۆپە ڕەشەکە بە ھێڵێکی ڕاست دەجووڵێت. بەڵام ئەو چاودێرە (خاڵە سوورە) کە لە چوارچێوەی ئاماژەی سووڕاوە/نابارنەگۆڕین وەستاوە (بەشی خوارەوەی وێنەکە) تەنەکە وەک ڕێڕەوێکی کێشراو دەبینێت بەھۆی کۆریۆلیس و ھێزە ناوەندییەکان کە لەم چوارچێوەیەدا ھەن

**کاریگەری کۆریۆلیس** () لە ساڵی ١٨٣٦ لەلایەن زانای فەرەنسی گاسپارد-گوستاڤ کۆریۆلیسەوە باسکراوە، ئەو کاریگەرییەیە کە لە سیستەمێکی ئاماژەی سووڕاوەدا بەدی دەکرێت، کاتێک تەنێک لە جووڵەدایە بە ڕێزگرتن لە سیستەمی ئاماژەپێکراو. ئەم کاریگەرییە پێکدێت لە بوونی خێراکردنی ڕێژەیی جەستە لە سیستمی سووڕاوەی ناوبراودا. ئەم خێراکردنە ھەمیشە ڕاستڕەوە بە ئاڕاستەی خولانەوەی سیستمەکە و بە پێکھاتە تیشکی و تەسکییەکانی خێرایی جەستە. کاریگەری کۆریۆلیس دەبێتە ھۆی ئەوەی تەنێک کە لەسەر تیژڕەوی دیسکێکی سووڕاوەوە دەجووڵێت، مەیلی خێرابوونی ھەبێت بە بەراورد بەو دیسکە بەپێی ئەوەی کە ئایا جووڵەکە بەرەو ئاڕاستەی خولاندنەوەیە یان دوورە. کاریگەری کۆریۆلیس تەنھا کاتێک بوونی ھەیە کە سیستەمێکی پۆتان سووڕاوە بەکاربھێنرێت. لە پۆتانی خولانەوەیدا ئەم کاریگەرییە وەک ھێزێکی ڕاستەقینە کاردەکات، ھەرچەندە کاریگەری کۆریۆلیس دۆخێکی پارنەگۆڕە و ھیچ پەیوەندییەکی بە سەرچاوەی تەنەکەوە نییە. ھەروەھا بۆنموونە بۆ ھێزی کارۆموگناتیسی یان ئەتۆمییە. لە ڕوانگەی شیکارییەوە، بە بەکارھێنانی یاسای دووەمی نیوتن لە سیستمێێکی سووڕاوەدا، کاریگەری کۆریۆلیس پێویستە، بەڵام ئەم ھێزە لە سیستمی پۆتانی بارنەگۆڕ بەبێ خێراکردن بوونی نییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھێز
پۆل:میکانیکی کلاسیکی
پۆل:دیاردە فیزیکییەکان
پۆل:داینامیکی بەرگەھەوا
پۆل:خولانەوە
ھۆڵی خۆراک

وێنۆک|ھۆڵی خواردنی چەتەی دەریایی لە قوتابخانەی ئامادەیی پۆرت شارلۆت
**ھۆڵی خۆراک** () کۆمەڵێک چێشتخانەیە (لە ناوەوە یان دەرەوە ھەیە) کە بژاردەی جیاوازی چێشتلێنانیان ھەیە، ھەروەھا شوێنێکی ھاوبەشیان ھەیە بۆ دانیشتن. لە ئەمریکا لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە بەیاریگای خۆراک بەناوبانگ بووە و لە مۆڵەکانی بازرگانی و فڕۆکەخانەکاندا یەکخراوە. دەتوانرێت لە شوێنە گەشتیارییەکانی تردا بدۆزرێنەوە.ھۆڵی خواردن پێکدێت لە ژمارەیەک فرۆشیار لە کەوانتەری خزمەتگوزاری کاردەکەن. ژەمەکان لە یەکێک لە فرۆشیارەکان داوا دەکرێن و دواتر دەگوازرێنەوە بۆ شوێنێکی نانخواردنی ھاوبەش. ھەروەھا دەتوانرێت خواردنەکە وەکو خواردنی بردنە دەرەوە داوا بکرێت بۆ خواردن لە شوێنێکی تری وەک ماڵێک، یان شوێنی کار. لە ساڵانی نەوەدەکاندا، ھۆڵەکانی خۆراک بوونە شتێکی سەرەکی لە مۆڵە بازرگانییەکان. ھۆڵەکانی خۆراک بوونە بەشێکی دانەبڕاو لە کولتوور، کە کۆلێژ و زانکۆکان دەستیان کرد بە جێگیرکردنی شوێنی وەک ھۆڵی خۆراک لە کافتریاکانیاندا، و تەنانەت ھێنانی پاشکۆکانی مارکەی ناو (کەی ئێف سی، تاکۆ بێڵ، سەبوەی، ھتد …) بۆ ھاوبەشی لەگەڵ قوتابخانەکان. ھەر زوو دوای ئەوە، فڕۆکەخانەکان، ھەروەھا زۆرێک لە بیناکانی ئۆفیسەکان، نەخشەی ھۆڵی خۆراکیان لە شوێنی گشتی خۆیاندا جێگیرکرد، چونکە ڕێگە بە پاشکۆکان و بازرگانەکان دەدات کە شەبەنگێکی بەرفراوان لە بەکارھێنەران بەدەستبھێنن بۆ قازانج.

## سەرچاوەکان

پۆل:جۆرەکانی ڕێستۆرانت
مۆڵ

وێنۆک

**مۆڵ** یان **سەنتەری بازاڕکردن** () باڵەخانەیەکی گەورەیە کە پڕە لە چەندین دوکان و فرۆشگای بچووکتر. جیاوازە لە بازاڕەکان یان بازاڕەکانی پێشوو، چونکە زۆربەی دوکانەکان مێز یان دووکانی بچووک نین لە یەک ناوچەی گەورەی کراوەدا. ھەر فرۆشگایەک شوێنی تایبەتی خۆی ھەیە کە سنوور لەنێوانیاندا ھەیە. زۆربەی دەروازەکانیان ڕوویان لە شوێنێکی ناوەندی ڕۆیشتن لەناو بیناکەدا کردووە. خەڵک بۆ بازاڕکردن سەردانی فرۆشگاکانی ناو مۆڵەکە دەکەن. زۆربەی مۆڵەکان شوێنی پارکی ئۆتۆمۆبیلیان ھەیە. ھەروەھا زۆربەی مۆڵەکان سەقفیشیان ھەیە بۆ ئەوەی خەڵک بتوانن لە ناوەوە بازاڕ بکەن. زۆربەی مۆڵەکان ھۆڵی خۆراکیان ھەیە، ھۆڵی خواردن ئەو ناوچانەن کە خەڵک خواردنیان لێ دەکڕن، ھەندێک مۆڵەکان سینەمایان ھەیە.

## ناو
"مۆڵ" باوترین ناوی ئەم بینایانەیە لە زمانی ئینگلیزیی ئەمریکیدا، ھەروەھا "سەنتەری بازاڕکردن" باوترین ناوە بۆیان بە زمانی ئینگلیزیی بەریتانی. ھەروەھا ئەمریکییەکان باس لە "ناوەندەکانی بازاڕکردن" دەکەن، بەڵام ڕێنووسی خۆیان بۆ وشەی "ناوەند" بەکاردەھێنن. ھەروەھا ھەندێک جار بە مۆڵەکان ناودەبرێن یان بە پلازا.

## سەرچاوەکان