open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جەیسن بەیتمن

**جەیسۆن کێنت بەیتمن** (لە ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٦٩ لەدایکبووە) ئەکتەر، و دەرھێنەر، و بەرھەمھێنەرێکی ئەمریکییە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
*جەیسۆن بەیتمن لەسەر ئێمی.کۆم 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی
پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەری کۆمیدی پیاوی ئەمریکی
لۆرا لێنی

**ڵۆرا ڵێگێت ڵێنی** (لەدایکبووی ٥ی شوباتی ١٩٦٤) خانمەکتەر و گۆرانیبێژێکی ئەمریکییە.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* ڵۆرا ڵێنی  لەسەر Internet Off-Broadway Database
* BlackFilm interview (ئابی ٢٠٠٥)
* Combustible Celluloid interview (١٧ی شوباتی ٢٠٠٣)
* Laura Linney Profile لە لایەن *[[The New York Times Magazine]]* (تەممووزی ٢٠١٠)
* ڵۆرا ڵێنی لەسەر ئێمی.کۆم

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج
پۆل:باشترین مۆسیقاژەن یان خانمەکتەری کۆمیدیاکار لە بردنەوەی گۆلدن گلۆب (تەلەڤیزیۆن)
پۆل:خانمەکتەرانی ڕۆلی سەرەکی براوەی خەڵاتی ئێمی لە پێشکەشکردنی ناوازە بۆ کۆمەڵە زنجیرەیەک یان فیلم
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی برۆون
فۆبۆس (مانگ)

وێنۆک|وێنەی مانگی فۆبۆس

**مانگی فۆبۆس** (بە ئینگلیزی: Phobos) یەکێکە لە مانگە نزیکەکانی ھەسارەی بارام لەو ٢ مانگەی کە لە دەوریەتی ئەوانیش **فۆبۆس** و دیمۆس (مانگ)، ئەو ٢ مانگە نزیکترین مانگن لە ھەسارەکانیان لە ھەموو کۆمەڵەی خۆر،

## زانیاریەکان لەسەر مانگی فۆبۆس
زانیاری دەربارەی مانگی فۆبۆس:
# دووری مانگی لە ناوەندی ھەسارەی بارام نێزیکەی ٩٣٧٨کم
# ناوەندی تیرەکەی ٢٢٬٢کم
# بارستاییەکەی ٩٧٢٣٥ تەن
# کاتی خوولانەوە بە دەوری ھەسارەی بارام ٧ کاتژێر و ٣٩ خوولەکە
# ئەو مانگە لەلایەن ئەساف ھۆڵەوە لە ٢٢ی ئابی ١٨٧٧ دیتراوە.
[وێنۆک| نەخشەی خوولانەوەی ھەردووک مانگەکەی ھەسارەی [بارام کە **فۆبۆس** و دیمۆس (مانگ)ە]]
لە سەردەمی میتۆلۆژیای یۆنانی فۆبۆس گووزارشتی لە ترس دەکرد کە ناوی منداڵێک لە منداڵەکانی ئارس بوو و ئارسیش کە خوای جەنگ بوو، ھەروەھا کەشتی ئاسمانی مێرنێر ٩ توانی لە ساڵی ١٩٧١ وێنەی مانگی فۆبۆس بگری، ھەروەھا کەشتی ئاسمانی ڤایکینگ ١ لە ساڵی ١٩٧٧ تانی وێنە و نەخشەی تەواوی مانگی فۆبۆس بکێشی و بنێرتەوە سەر ھەسارەی زەوی.

## سەرچاوەکان
* فۆبۆس لە ماڵپەری جووڵاندنی فەرارەی ھەوا سەر بە ئاژانسی ناسا
* وێنەی ھەڵبژێردرای رۆژ لەلایەن ماڵپەری فەرمی ناسا

پۆل:گەردوون
پۆل:کۆمەڵەی خۆر
پۆل:سیستمی خۆری
سۆفیا ھوبلیتز

**سۆفیا ھوبلیت** (لەدایکبووی ٢٠٠٠) ئەکتەرێکی ئەمریکییە. لە کاتی ئێستادا ڕۆڵی شاڕڵۆت لە زنجیرەی ئۆزارکدا دەگێڕێت.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠
سکەنک (بۆن فس)

وێنۆک|چەپ|250px
**سکەنک** () بریتییە لەگیانلەبەرێکی شیردەری توکن سەربەخێزانی مێفیتیدەینن، لەھەردوو کیشوەری ئەمەریکای باکوور و باشوور دەژین، سکەنک مێژوویەکی کۆنی ھەیە لەگەڵ جیھانی کۆن و مرۆڤایەتی ھەر لەزوێکەوە ناسراوە ئەمەش بەھۆی بۆنە قورس و ناخۆشەکەیەوەیە کە بە «بۆن فس» دەناسرێت. جۆرەھا ڕەنگی ھەیە وەک سکانکی ڕەش و سپی و بۆر و سوورە و ڕەنگی شیری و زەنجەبیلی کە ھەریەک لەو ڕەنگانە وەک جۆر و تایبەتمەندێتی سکەنکەکە دیاری دەکات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:شیردەرەکانی ئەمریکای باکوور
پۆل:شیردەرەکانی ئەمریکای باشوور
ئەساف ھۆڵ

وێنۆک|وێنەی زانا ئەساف لە ڕوانگەی ڕووباری ئەمریکی لە ساڵی ١٨٩٩

**ئەساف ھۆڵی سێیەم** (١٥ی تشرینی یەکەمی ١٨٢٩–٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٠٧) زانایەکی فەلەکی ئەمریکی بەناوبانگە بە ھۆکاری دیتنەوەی مانگەکانی ھەسارەی بارام کە فۆبۆس (مانگ) و دیمۆس (مانگ)ە لە ساڵی ١٨٧٧، لە ناوچەی گوشین (کونیتیکت) وە کوری ئەساف ھۆڵی دوەم بوو (لە دایک بووی ١٨٠٠ - کۆچی دوایی١٨٤٢) وە دایکی ناوی ھانا بالمرە (لە دایک بوون ١٨٠٤ - کۆچی دوایی ١٨٨٠) وە باپیری ئەساف ھۆڵی یەکەم (لە دایک بوون ١١ی یۆنیۆی ١٧٣٥ - کۆچی دوایی ٢٩ی مارسی ١٨٠٠).

## سەرچاوەکان
* زانیاری دەربارەی کەسایەتی لە ماڵپەری ئێن ئێن دی بی
*

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٩
پۆل:مردووانی ١٩٠٧
پۆل:گەردوونناسانی ئەمریکی
پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:دۆزەرەوەکانی مانگەکان
پۆل:ستافەکانی زانکۆی ھارڤارد
پۆل:چاودێرانی کۆلێژی ھارڤارد
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:دەرچووانی ناوەندی کۆلێژی نیویۆرک
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی لالاند
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ
پۆل:ئەستێرەناسانی ئەمریکی
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
دیمۆس (مانگ)

[وێنۆک| وێنەی مانگی دیمۆس لەلایەن [کەشتی پشکنینی مەریخ لە ٢١ی شوباتی ٢٠٠٩]]

**مانگی دیمۆس** یەکێکە لە مانگەکانی ھەسارەی بارام و بچووکترین مانگی کۆمەڵەی خۆرە

## زانیاری
[وێنۆک| نەخشەی خوولانەوەی مانگەکانی [فۆبۆس (مانگ) و **دیمۆس** بە دەوری ھەسارەی بارام]]
زانیاریەکانی مانگی دیمۆسی ھەسارەی بارام:
# دووری مانگی دیمۆس لە ھەسارەی بارام ٢٣٤٥٩کم
# ناوەندی تیرەکەی ١٢٬٢کم
# بارستاییەکەی ٥١٥٨٥ تەن
# کاتی خوولانەوەی بە دەوری ھەسارەی بارام ٣٠ کاتژێر و ١٣ خوولەکە
# لەلایەن زانای فەلەکی ئەساف ھۆڵەوە لە ١٠ی ئابی ١٨٧٧ دۆزراوەتەوە.

## سەرچاوەکان
* مانگی دیمۆس لە ماڵپەری ناسا
* مانگی دیمۆس

پۆل:گەردوون
پۆل:کۆمەڵەی خۆر
پۆل:سیستمی خۆری
جانیمید

**مانگی جانیمید** (بەئینگلیزی: Ganymede) گەورەترین مانگی کۆمەڵەی خۆرە ھەتا ئێستا دۆزرابێتەوە، ھەروەھا یەکێکە لە ٤ مانگە گەورەکانی دەوری ھەسارەی ھورمز، ئەو مانگە لەلایەن گالیلێو گالیلەییەوە لە ساڵی ١٦١٠ دۆزراوەتەوە. مانگی جانیمید بە ٧ رۆژ خوولەک لە دەوری ھەسارەی ھورمز دەکا، بە ریزبەندی حەوتەمین مانگی ھەسارەکەیەوە و ٣یەم مانگیش بوو کە گالیلۆ دۆزیەوە، مانگی جانیمید گەورەترە لە ھەسارەی زاوە، مانگەکە پێکهاتووە لە سلیکات کە لە کیمیادا ئەو پێکھاتە ھەر ئەندامی خێزانی سلیکۆن و ئۆکسجینە، وە پێکدێت لە بووزی ئاو، زانایان لەو باوەرەدان بە قووڵی ٢٠٠ کیلۆمەتر لە ژێر پێکھاتە بووزەکەی مانگی جانیمید ئەگەری ھەیە کە پێکھاتەی ئاسنیشی لێ ھەبی..
[وێنۆک| نەخشەکی خوولانەوەی مانگەکانی جانیمید و [یوورۆوپا (مانگ) و ئایۆ (مانگ)]]

## سەرچاوەکان
* جانیمید لە ماڵپەری ناسا
* جانیمید لە سەتەلایتی گالیلۆ
* گەڕان دەربارەی بووزەکەی سەر مانگی جانیمید

پۆل:گەردوون
مانگەکانی بارام

140px|وێنۆک|مانگی فۆبۆس وێنەکە گیرایە لە ٢٣ی مارسی ٢٠٠٨
140px|وێنۆک| مانگی دیمۆس وێنەکە گیرایە لە ٢١ شوباتی ٢٠٠٩

**مانگەکانی ھەسارەی بارام** پێکدێ لە مانگەکانی فۆبۆس و دیمۆس کە ھەردوو مانگەکە لەلایەن زانای فەلەکی ئەساف ھۆڵ لە ساڵی ١٨٧٧ دیترانەوە.

## مانگه‌کان

## سەرچاوەکان
* https://web.archive.org/web/20170615021522/https://www.nasa.gov/exploration/whyweexplore/Why_We_27.html
* https://web.archive.org/web/20171103164956/http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/MARS/CHAP05.HTM

پۆل:گەردوون
پۆل:کۆمەڵەی خۆر
پۆل:سیستمی خۆری
ڕیا (مانگ)

وێنۆک|مانگی ڕیا

**مانگی ڕیا** دووەم گەورەترین مانگی ھەسارەی کەیوانە، ھەروەھا نۆیەم گەورەترین مانگی کۆمەڵەی خۆرە، لە ساڵی ١٦٧٢ز لەلایەن جیۆفانی دۆمینیکۆ کاسینی دۆزراوەتەوە.

## ناوەکەی
ناوی مانگی ڕیا لە میتۆلۆژیای یۆنانی وەگیرایە بە مانای **داکی خوا** دێ. زانای فەلەکی جیۆفانی دۆمینیکۆ توانی ٤ مانگ ببینتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گەردوون
پۆل:مانگەکانی کەیوان
بێڵ دوبوک

**بێڵ دوبوک** نووسەرێکی سیناریۆ ئەمریکییە کە بە فیلمەکانی وەک ژمێریارەکە، و پیاوی خێزان، و دادوەرەکە، و زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ئۆزارک ناسراوە. لە ساڵی ٢٠١٧ فیلمێکی باڵی شەوی جیھانی سینەمایی دی سی نووسیوە و بە تەواوکەری ژمێریارەوە بەستراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
جوڵیا گاڕنەر

**جوڵیا گاڕنەر** (لەدایکبووی ١ی شوباتی ١٩٩٤) خانمەکتەرێکی ئەمریکییە. بە ڕۆڵی روس ڵانگمۆر لە زنجیرە درامای تاوانی ئۆزارکی نێتفلیکس بەناوبانگە، کە بە ھۆیەوە خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم بۆ باشترین کچە ئەکتەری یاریدەدەر لە زنجیرەیەکی درامیدا بردەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤
پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرانی پشتگریکەر لە بردنەوەی خەڵاتی ئێمی بۆ پێشکەرکردنی ناوازە
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە جووە ئەمریکییەکان
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:جولەکەکانی ئەشکەنازی ئەمریکی
جۆردانا سپیرۆ

**جۆردانا سپیرۆ** (لەدایکبووی ١٢ی نیسانی ١٩٧٧) خانمەکتەر، دەرھێنەر و نووسەرێکی ئەمریکییە. وەک ئەکتەر، ڕۆڵی لە چەندین فیلم و زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی وەک ئۆزاڕکی نێتفلیکس و بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی کۆمیدی کوڕەکانمی تی بی ئێس گێڕاوە.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەرە جووە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس
ئایۆ (مانگ)

[وێنۆک| نەخشەکی خوولانەوەی مانگەکانی [جانیمید و یوورۆوپا (مانگ) و ئایۆ (مانگ)]]
**مانگی ئایۆ** (بە ئینگلیزی: Io) یەکەک لە ٤ مانگە گەورەکانی ھەسارەی ھورمز، لە ساڵی ١٦١٠ لەلایەن گالیلێو گالیلەی دیتراوە کە ٤ مانگی پێکەوە دیتەوە ئەوانیش: جانیمید و **ئایۆ** و کالیستۆ (مانگ) و یوورۆوپا (مانگ)، لەسەر مانگی ئایۆ نێزیکەی ٤٠٠ بوورکانی چالاکی لەسەرە کە گەورەترین کۆمەڵەی چالاکی بوورکانە لە ھەموو کۆمەڵەی خۆر و ئەوە دیاردەکی جیۆلۆجی گەورەیە لە کۆمەڵەکەمان.  
[وێنۆک| یەکەک لەو وێنانەی کە [گەشتکەر ١ گرتیتی، لە وێنەکە جەمسەری باکووری مانگی ئایۆ دیاردەکەوی]]
## سەرچاوەکان

پۆل:کۆمەڵەی خۆر
پۆل:سیستمی خۆری
کالیستۆ (مانگ)

**مانگی کالیستۆ** (بە ئینگلیزی: Callisto) ئەو مانگە ٢م گەورەترین مانگی ھەسارەی ھورمزە لە پاشی مانگی جانیمید، وە ٣یەم گەورەترین مانگی کۆمەڵەی خۆرە پاشی مانگی جانیمید و تیتان (مانگ)، مانگی
[وێنۆک| وێنەی رووی مانگی کالیستۆ لەلایەن [گالیلۆ (کەشتیی ئاسمانی)]]
کالیستۆ لەلایەن گالیلێو گالیلەیەوە دیتراوە لە ساڵی ١٦١٠، تیرەی مانگی کالیستۆ نێزیکەی ٤٨٢١کم کە نێزیکەی ٩٩٪ی تیرەی ھەسارەی زاوە دەکا، مانگی کالیستۆ بە دووری ١٨٨٠٠٠٠کم خوول لە دەوری ھەسارەی ھورمز دەکات و بە نێزیکەی ١٦٫٧ رۆژ جارەک لە دەوری ھەسارەکە دەخوولێتەوە.

## سەرچاوەکان
* پەڕەی مانگی کالیستۆ لە ماڵپەری خوودکاری ناسا لۆ دیتنەوەی تەنەکانی کۆمەڵەی خۆر
* وێنەی کالیستۆ لەلایەن گۆڤاری ھەسارەکان
* نەخشەی مانگی کالیستۆ لەلایەن ماڵپەری تاقیگەی ناردنی فرۆکەی دەرپەڕێنەر

پۆل:گەردوون
پۆل:کۆمەڵەی خۆر
پۆل:سیستمی خۆری
ئیسای مۆڕاڵس

**ئیسای مانوێڵ مۆڕاڵسی کوڕ** (لەدایکبووی ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٢) ئەکتەرێکی ئەمریکییە. ئەو ڕۆڵی بۆب مۆڕاڵسی لە فیلمی ژیاننامەییی ڵا بامبای ١٩٨٧دا گێڕاوە. ھەروەھا لە زنجیرە درامای خێزانی ئەمریکیی پی بی ئێس و ھەڵسانەوەی بڵڤدی شۆتایم دەرکەوتووە. ئەو بە ڕۆڵەکانی وەک تۆنی ڕۆدڕیگەز لە ئێن وای پی دی بلودا، و جۆزێف ئاداما لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی خەیاڵی زانستی کاپریکادا، و کامینۆ دێڵ ڕیۆ لە زنجیرەی ڕاستەقینەی ئۆزاڕکی نێتفلیکسدا بەناوبانگە.

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

*وێبگەی فەرمی
* 
*ئیسای مۆڕاڵس لە فەیسبووک
*ئیسای مۆڕاڵس لە مای سپەیس

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ئامادەیی فیریلو ھ. لاگواردیا
پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
میدیا ڕایتس کەپیتەڵ

**ئێم ئاڕ سی** ستۆدیۆیەکی سینەمایی و تەلەڤیزیۆنی سەربەخۆی ئەمریکییە لە لایەن مۆڕدێکای (مۆدی) ویچیک و ئاسیف ساچو دروستکراوە. کارەکانی بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکانی ماڵێک لە کاغەز و ئۆزارک لەگەڵ فیلمەکانی چەقۆکان دەرکەن و تێد و بەیبی دڕایڤەر دەگرێتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٦ لە کالیفۆرنیا
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی دەکەونە بێڤێرلی ھیلس، لە کالیفۆرنیا
پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکانی دامەزراوی ٢٠٠٦
ئاگرێگەیت فیلمس

**ئاگرێگەیت فیلمس** کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنانی وێنەی جووڵاوی ئەمریکییە لە لایەن ئەکتەر جەیسۆن بەیتمن دروستکراوە. کۆمپانیاکە لە ئێستادا ڕێکەوتنێکی سەرەتایی لەگەڵ نێتفلیکس بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و نمایشی تەلەڤیزیۆنی ھەیە. پێشتر ڕێکەوتنێکی بەرھەمھێنانی سەرەتایی بۆ ماوەی دوو ساڵ لەگەڵ یوونیڤەرساڵ پیکچەرز ھەبوو. بەیتمن جیم گاراڤێنتێی بۆ بەڕێوبردنی کۆمپانیاکە بە کرێ گرتووە. لە ٢٠١٥دا، بەیتمن ئاڕۆن شمێتی وەک سەرۆکی پێشخستن ھێنا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
جەیسن بەتڵەر ھاڕنەر

**جەیسن تۆماس بەتڵەر ھاڕنەر** (لەدایکبووی لە ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٠) ئەکتەرێکی ئەمریکییە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* جەیسن بەتڵەر ھاڕنەر لەسەر the Internet Off-Broadway Database
* جەیسن بەتڵەر ھاڕنەر لەسەر Broadway.com

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
برامپتن (ئەنتاریۆ)

چەپ|وێنۆک|237x237پیکسڵ|شوێنی برامپتن لە ھەرێمی ئەنتاریۆ
**برامپتن** () شارێکی کەنەدیە لەھەرێمی ئەنتاریۆ لەنزیک شاری تۆرەنتۆی پایتەختی ھەرێمەکە.

## جوگرافیا
کۆی ڕووبەرەکەی ٢٦٦٬٧١کم ٢ یە و ژمارەی دانیشتوانی ٤٣٣٬٨٠٦کەسە بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٦ ھێمای نامەبەری بریتیە لە L6P-L7A ھەروەھا پۆتانەکەی بریتیە لە ٤٣°٤١′N 79°٤٦′W.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* برامپتن 

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥٣
پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
پۆل:کەنەدا
پۆل:شارەکانی ئۆنتاریۆ
ھامڵتن

**ھامڵتن** () یەکێکە لەشار و بەندەرەکانی کەنەدا لەھەرێمی ئەنتاریۆ ھەڵکەوتووە نزیک بە تاڤگەکانی نەیاگرا سنوری ھاوبەشی ھەیە لەگەڵ وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، شارەکە دروستکرا لە سەر دەریاچەی ئەنتاریۆ لەلایەن جۆرج ھامڵتن لە دوای جەنگی ١٨١٢، شارەکە بۆتە ناوەندێکی چڕی دانیشتوان بەھۆی ھەبوونی پیشەسازی و ھەلی کار. ھامڵتن بە نۆیەمین گەورە شاری کەنەدا دادەنرێت ھەروەھا بەسێیەمین گەورەترین شاری ئەنتاریۆ دادەنرێت لەڕووی ڕووبەرەوە.
چەپ|وێنۆک|200x200پیکسڵ|شوێنی ھامڵتن لە ھەرێمی ئەنتاریۆی کەنەدا

## شوێنە بەرچاوەکانی
لەدیارترین شوێنەکانی ھامڵتن ڕەزەترێیەکانی شاھانەن ھەروەھا مۆزەخانەی جەنگی ھامڵتن و پاشماوەکانی بروس و زانکۆی ماکماستەر، جگەلەوەی شارەکە شوێنی وێنەگرتنی چەندین فیلمی سینەمایی و تەلەڤژیۆنین، دەریاچەیەکی خنجیلانەی ھەیە بەناوی دەریاچەی ھامڵتن. بەھۆی داڕمانی خاکەکەی بەئاوەوە چەندین شوێن و بنمیچی ئەشکەوت ئاسای لێدروست بووە کە گەشتیاران سەردانی دەکەن.

دەریاچەی ھامڵتن کەوتۆتە ناو خاکێکی بەردەڵان بەھۆیەوە چەندین تاڤگەی جوان دروست بوون سەرچاوەی دەریاچەکەش لەچنگی خاکێکی زیخدار و بەردین ھەردەقوڵێت بەمە ئاوێکی سازگاری لێکۆبۆتەوە دەرچەی ئاوی دەریاچەکە ڕووباری بەدرنالسە کە یەکێکە لەئاوەزێیەکانی ڕووباری کۆلۆرادۆ، خەڵکانێکی زۆر لەوەرزی ھاوین بەمەبەستی سەیران و مەلەوانی سەردانی دەریاچەکە دەکەن.

ناونانی شارەکە و دەریاچەکە بۆ مۆرگان جۆرج ھامڵتن دەگەڕێتەوە لە ساڵی ١٨٨٠سەرجەم خاکی ئەم ناوچەیەی کڕیوەتەوە چونکە ھامڵتن پێشتر دادوەری گشتی ھەرێمی تێکساسی ئەمریکی بووە.

## دانیشتوان
ژماڕەی دانیشتوانی ٦٧٠٬٤٥٩٬٨کەسە بەپێی سەرژمێری ٢٠٠١، بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٦ یەکێک بووە لەو پێنج شارەی کەنەدا کە نیوەی دانیشتوانەکانی لەدایک بووی کەنەدا نین، بەڕێژەی ٪‏٢٣بەڕەگەز ئەو ئەوروپیانەن کە لە سکوتلەندا و ئیرلەنداوە ھاتوون ھەروەھا لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو پەنابەرێکی زۆری یوگسلاڤیا وپۆلەندا و ھیندستان و چین و فلیپین و عێراق نیشتەجێی ئەم شارە بوون. بەڕێژەی ٪‏٨٤٬٨ ئەوروپین و لە ٪‏٣٬٠ئاسیایین، ٪‏٢٬٨ھیندین، ٪‏٢٬٨ئەفەریکایین، ٪‏١٬٩چینین، ٪‏١٬٥خەڵی ڕەسەنن (ھیندیەسوورەکان)٪‏١١لە ئەمەریکای لاتین ھاتوون و ٪‏١٬١بەڕەگەز عەرەبن و بە ڕێژەی ٪‏١٬٨کوردن فلیپینیەکان ٪‏٠٬٨دانیشتوانی شارەکەن.

ئاینی مەسیحی باوەری زۆرینەی دانیشتوانەکەن بەڵام ئاینی تریش لەزیادبوونن بەھۆی کۆچی بەردەوامی ئاینزاکانی تر بۆ شارەکە. کریستیانی ڕۆمی کاسۆلیکی ٪‏٣٥ فەلەکانن ئەوانی تر لە کریستیانی ئەرسەدۆکس و کلێسای سەربەخۆی ترن. لەدوای ئاینی مەسیحی ئاینی ئیسلام دێت موسڵمانەکان ٪‏١٬٩٦ڕێژەی دانیشتوانی شارەکە پێکدێنن. جگە لەھەبوونی ئاینی تر وەک جولەکە و بوزی و ھیندۆسی و یەزیدین.
چەپ|وێنۆک|300x300پیکسڵ|وێستگەی شەمەندەفەری ھامڵتن لەسەر ھێلی ئاسنینی نیشتمانی کەنەدا

## ئابوری
گرنگترین چاڵاکی ئابوری شارەکە بریتیە لە پیشەسازی ھامڵتن لەگەڵ تۆرەنتۆ و ئۆشاوا و کەوتونەتە سەر دەریاچەی ئەنتاریۆ پێیان دەڵێن «ناڵی زێڕینی ئەسپ» بۆ یەکەم جار ئەم دەستەواژەیە لەلایەن سەرۆکی وێستینگھاوس کاک ھەربێرت بەکارھات.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٨١٠
پۆل:شارەکانی ئۆنتاریۆ
لەندەن (ئەنتاریۆ)

وێنۆک|250x250پیکسڵ|پردی بلاک فرایەرز لە لەندەن.
**لەندەن** شارێکی کەنەدیە کەوتۆتە باشووری خۆڕئاوای ھەرێمی ئەنتاریۆ، سەرەتا وەک گوندێک بووە لە ١٨٢٦ بەڵام ئێستا دانیشتوانەکەی ٣٥٢٠٠٠کەسە، بەم ھۆیەوە لەڕێزبەندی پانزەھەمین شاری کەنەدا دێت لەڕووی دانیشتوانەوە.

زانکۆی خۆڕئاوای ئەنتاریۆ کەوتۆتە ئەم شارەوە.
وێنۆک|250x250پیکسڵ|دیمەنێکی گشتگیری لەندەن (ئەنتاریۆ)کەتیایدا ڕووباری تایمز دەرکەوتووە.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
پۆل:شارەکانی ئۆنتاریۆ
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢٦
نازدار جەزیری

**نازدار حەسەن بۆتان** (لەدایکبووی ١٩٨٧ لە جەزیرەی بۆتان باکووری کوردستان - ) ھونەرمەند و دەنگبێژێکی کوردە. لە خێزانێکی ڕۆشەنبیر و ھونەری لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٩٣ بەھۆی بارودۆخی سیاسی کوردستان و ململانێکانی حکوومەتی تورکیا خێزانەکەیان کۆچ دەکەن بۆ ئەڵمانیا نازداریش لەگەڵ خانەوادەکەی منداڵی و گەنجێتی لە ئەڵمانیا بەسەردەبات، ھەر لە منداڵییەوە بە پاڵپشتی باوکی (وەلیێ بۆتی) دەکەوێتە ژێر کاریگەری فۆلکلۆری کوردی و خۆشی زیاتر برەو بەخۆی دەدات و دێتە ناو بواری دەنگبێژی، ئێستا لە کوردستان خەریکی چەندین پڕۆژەی ھونەرییە.

## بەرھەمەکان
* دەتو وەرە ٢٠١٩
* لۆی لۆی کوردستان ٢٠١٧
* من بێ تۆ ٢٠١٩
* ئەڤینا دڵا ٢٠١٢
* ئەشقا بەری ٢٠١٩
* کەیف شایی ٢٠١٤
* دڵێ من و دڵێ تە ٢٠١٩
* لۆلۆ ڕەشۆ ٢٠١٩
* تە تنێ ٢٠١٩
* سلاڤێ من نەکە ٢٠١٩
* سەبرا من ٢٠١٩
* مەڕەنجێ ٢٠٠٩
* ناڤرەنجی ٢٠٠٩
* ئاخ فەلەک ٢٠١٢
* ھەی دونیایێ ٢٠١٩
* بلا یار ٢٠١٩
* دەستان ٢٠٠٩
* سەمەدانی ٢٠١٤
* ھەڤار ئەڤ ساڵا ٢٠١٩
* چومە جەزیرێ ٢٠١٩
* حەپس و زیندان ٢٠١٩
* بوکێ ٢٠١٩
* کوردستان یان نەمان ٢٠١٢
* تۆ یاری من بووی ٢٠١٤
* من دەخوازن ٢٠١٢
* لیلیۆ ٢٠١٢
* ملانە ٢٠١٤
* ئەی فەلەک فەلەک ٢٠٠٩
* نەفەس خلاس ٢٠١٢
* بار گران ٢٠١٢
* دڵ نکارێ ٢٠١٩

## ئەمانەش ببینە
* لەیلا فەریقی
* ڕۆژین

## سەرچاوەکان
* چاوپێکەوتنێکی ھونەرمەند لەتەلەڤژیۆنی ئاڤا
* ویکیپیدیای عەرەبی

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:دەروازەی مۆسیقا
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
پۆل:ھونەرمەندانی کورد
فۆنتەکانی نۆتۆ

وێنۆک|فۆنتەکانی نۆتۆ
**نۆتۆ** بریتییە لە خێزانێک لە فۆنت کە پێکدێن لە زیاتر لە ١٠٠ دانە فۆنت، کە لە لایەن گوگڵەوە دیزاین کراون بۆ ئەوەی پشتیوانی ھەموو زمانێک بکەن کە پێناسەکرابێ لە ستانداردی یونیکۆددا. تا تشرینی یەکەمی ٢٠١٦، فۆنتەکانی نۆتۆ پشتیوانیی ٩٣ زمانی جیھان ئەکەن کە پێناسەکراون لە یوینۆکۆدی وەشانی ٦٫٠دا (٢٠١٠) کە پیتە جیاوازەکانی زمانی کوردیشیان تێدایە بۆ نموونە فۆنتی درۆید عەرەبی نەسخ، کوفی و درۆید سانس.

وشەکە، لە «no more tofu»ەوە ھاتووە و مەبەست لێی ئەوەیە ئەگەر فۆنتێکی نۆتۆ بەکار بھێنی، چیتر چوارگۆشەیەک نابینی لە «تۆفو» (خواردنێکە)ی چوارگۆشە بچێت. واتە فۆنتی نۆتۆ دەبێت پشتیوانی ھەموو یونیکۆدێک بکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:ناساندنەکانی ٢٠١٣
٢١٣

## ڕووداوەکان

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان

## سەرچاوەکان


پۆل:ساڵەکان
میرەکل فۆرترێس

**میرەکل فۆرترێس** () تیپێکی مۆسیقی ڕۆکی کەنەدییە بەشێوەیەکی سەربەخۆ کاردەکەن بارەگای سەرەکیان لەشاری مۆنتریالی ھەرێمی کوبێکە، گۆرانییەکانی گراھام ڤان پێلت لەگۆرانییە دەستپێکەکانی ستۆدیۆی ئەم تیپە مۆسیقیەیە کەسەرجەم ئەندامانی تیپەکە تێیدا بەژداربوون.

## مێژوو
خۆی ڤان پێلت سەرەتا ئەندام بوو لە تیپی (Think About Life)لەوێ پێنج گۆرانی بۆ خۆی تۆمارکرد، دواتر لە ٢٠٠٧ گۆرانییەکانی(EP و Watery Grave)تۆمارکرد. پاشان ھەموو گۆرانییەکانی تێکرا لەژێڕناوی (Miracle Fortress)لەسەر شانۆی (Secret City Records)پێشکەش کرد. ئەم نمایشەی دەنگدانەوەیەکی باشی پێوەبوو وایکرد بچێتە ڕێزبەندی پاڵێوراوان بۆ خەڵاتی 2007 Polaris Music Prize, لە ٢٠٠٧کە لەکۆتایی کێبرکێکان توانی خەڵاتەکە بەدەست بێنێت ، لەم نمایشەیان ھەریەک لە پاتریک واتسن (دەنگبێژ) و ڤان پێلت (درامژەن) و جۆردان رۆبسن (کرامەرژەن) و جیسی شتاین (گیتارژەن) و ئادەم وایتۆ (کیبۆردژەن) بەشداربوون، دوای ئەم سەرکەوتنە بریاریاندا گەشتێک بەھەموو کەنەدا بکەن و لەزۆرینەی شارەکان نمایشی خۆیان پێشکەش بکەن.

ڕەخنەگرانی بواری مۆسیقا کارەکانی ئەم تیپەیان بەھاوشێوەی تیپی بیچ بۆیز ھەژمارکرد.

سێیەمین ئەلبومی Miracle Fortress بەناوی(*Was I the Wave) بوو کە لە ئەپریلی ٢٠١١ بڵاویان کردەوە* کە لەتەواوی بەرھەمەکانی پێشووی خۆیان جیاوازتر بوو ئەمەش بەھۆی ئەوەی کەمترین ئامێرەکانی مۆسیقا یان بەکارھێنابوو لەگەڵ زۆرترین زرپ و ھۆڕ، ئەلبومەکە خەڵاتی ساڵی وەرگرت لەلایەن (GAMIQ).

لە ٢٠١٤ ڤان پێلت لەتیپەکە درێژەی بەکارەکانی دا

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
وێبگەی فەرمی

پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ٢٠٠٥
ڕووباری یووکان

وێنۆک|نەخشەیەک کە ڕووباری یووکان نیشاندەدات
**ڕووباری یووکان** () بریتییە لە ئاوەزێیەکی مەزن لە باکووری خۆراوای کیشوەری ئەمەریکای باکوور ھەڵکەوتووە، ڕووبارەکە لە ھەرێمی بریتش کۆلۆمبیا لە کەنەدا ھەڵدەقوڵێت پاشان بەھەرێمی یووکان ڕەتدەبێت و دەچێتە ولایەتی ئەلاسکا.

ناوی ھەرێمی یووکان لەناوی ئەم ڕووبارە خواسترایە کە بەواتای «زێی مەزن» دێت لەزمانی گویچ، درێژی ڕووبارەکە ١٩٨٠میلە کەدەکاتە ٣١٩٠کم، بە درێژترین ڕووباری ئەلاسکا و ھەرێمی یووکان دادەنرێت، ڕووبارەکە لە دەریای بێرینگ کۆتایی دێت و ئاوەکەی دەرژێتە دەلتای یووکان و کۆسکۆکویم کە دەڵتایەکی بەرفراوان پێکدێنن بە پانتایی ٣٢٬٠٠٠کم چوارگۆشە، ڕووبارەکە پێچ و کەلەبەری زۆرتێدایە لەگەڵ ھەزاران نیمچە تاڤگە ئاوێکی بەخوڕی ھەیە ھەمووشتێک لەگەڵ خۆی ڕاپێچ دەکات.

ڕووباری یووکان لە ١٨٩٦–١٩٠٣بە ڕێگای سەرەکی زێڕھەڵکەنان دادەنرا، بەھۆی گەڕان بەدوای زێڕدا لە ڕووبارەکە چەندین چاڵ و دەستکاری نەخوازراوی بەخۆوە بینیوە جگە لەبەکارھێنانی بۆ کاری سەربازی و مەشقبازی زۆرینەی ئاوی قورس و پیسی شارەکانی خراوەتە سەر بەم ھۆیەوە کاولکاریەکی باشی پێوە دیارە.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ڕووبارەکانی ئەمریکای باکوور
پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
پۆل:ڕووبارەکانی ئالاسکا
خەلیفە حەفتەر

**خەلیفە بلقاسم حەفتەر** (لەدایکبووی ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٤٣) ھەڵگری ڕەگەزنامەی ئەمریکی-لیبییە. حەفتەر کەسایەتییەکی سەربازی-سیاسیی لیبییە، لەئێستادا فەرماندەی سووپای نیشتمانی لیبیایە.

لەسەردەمی موعەمەر قەزافی خزمەتی سەربازی کردووە و بەشداریش بووە لەو کودەتایەی لە ١٩٦٩ ئەنجامدرا لەدژی شا ئیدریسی لیبیا کەبووە ھۆی ئەوەی قەزافی دەسەڵاتی بکەوێتە دەست. لە شەڕی تشرینی یەکەمی ١٩٧٣ وەک نوێنەری لیبیا شەڕی لەدژی ئیسرائیل کردووە. دواترییش لە ساڵی ١٩٨٧ دەبێتە زیندانی سیاسیی لەکاتی جەنگی چاد، دواتر لە ساڵی ١٩٩٠ بەمامەڵەیەکی حکوومەتی ئەمریکا ئازاددەکرێت و بۆماوەی ٢٠ ساڵ لەئەمریکا دەژی و لەوێ ڕەگەزنامەی ئەمریکی وەردەگرێت. دواتر لەسەرووبەندی شەڕی یەکەمی ناوخۆی لیبیا دەگەڕێتەوە بۆ ڕووخاندنی ڕۆژێمەکەی قەزافی. دواتریش لە ساڵی ٢٠١٤–٢٠١٥ تا ئێستا، لەدووەم شەڕی ناوخۆیی لیبیا بەرامبەر حکوومەتەکەی فایز سەراج دەجەنگێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە
پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست ھێناوە
پۆل:سیاسەتمەدارە لیبیایییەکان
پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
ئایپێتوس (مانگ)

**مانگی ئایپێتووس** (بە ئینگلیزی: Iapetus) ئەم مانگە سێیەم گەورەترین مانگی ھەسارەی کەیوانە، وە ١١مین مانگی کۆمەڵەی خۆرە، مانگەکە لەلایەن جیۆڤانی کاسینی دۆزراوەتەوە لە ١٦٧١.

## دۆزینەوە
زانای بەناوبانگ جیۆڤانی کاسینی بە رەچەڵەک فەرەنسی - ئیتاڵی توانی بە تەلیسکۆبە چاکەکانی ڕوانگەی ئاسمان بکات لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ١٦٧١ لە قەراخ ھەسارەی کەیوان مانگی **ئایپێتووس** ببینێت و بیدۆزێتەوە.

## سەرچاوەکان
* مانگەکانی کەیوان
* مانگی ئایپێتوس
جیۆڤانی دۆمینیکۆ کاسینی

وێنۆک|وێنەی زانای بەناوبانگ جیۆڤانی کاسینی

**جیۆڤانی کاسینی** (بە ئیتاڵی: Giovanni Domenico Cassini) زانایەکی بیرکاریزان و فەلەکناس و ئەندازیار و زەوی ناسی ئیتاڵی فەرەنسی بووە و لە ناوچەی پیریناڵۆد لە ٨ ی حوزەیرانی ١٦٢٥ لە دایک بووە و لە ١٤ی ئەیلوولی ١٧١٢ کۆچی دوایی کردووە.

## کارە فەلەکیەکانی
کاسینی زانایەکی فەلەکی بووە لە ڕوانگەی بازنۆ لە ساڵانی ١٦٤٨ ھەتا ١٦٦٩، و مامۆستای زانکۆی پۆڵۆنیا بووە، بۆتە بەرێوبەری ڕوانگەی پاریس.

کاسینی توانی ڕوانگەی ھەسارەی کەیوان بکات و ھەروەھا ٤ مانگ لە دەوری ببینێتەوە ئەوانیش:
# مانگی ئایپێتووس لە ساڵی ١٦٧١
# ریا (مانگ) لە ساڵی ١٦٧٢
# دیۆن (مانگ) لە ساڵی ١٦٨٤
# تێسیس (مانگ) لە ساڵی ١٦٨٤

## سەرچاوەکان
* دیواری زانیاری کاسینی
* زانیاری دەربارەی جیۆڤینی کاسینی
* جیۆڤینی کاسینی 

پۆل:گەردوون
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٢٥
پۆل:مردووانی ١٧١٢
پۆل:دۆزەرەوەکانی مانگەکان
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست
پۆل:گەردونناسەکانی ئیتالیا لە سەدەی ١٧یەم
پۆل:بیرکارەکانی سەدەی ١٧یەمی ئیتاڵی
پۆل:ئەستێرەناسانی ئیتالی
پۆل:گەردوونناسانی ئیتالی
پۆل:ماتماتیکزانانی ئیتالی
پۆل:ماتماتیکزانانی فەڕەنسی
پۆل:گەردوونناسانی فەڕەنسی
ڕوانگەی پاریس

وێنۆک| ڕوانگەی پاریس

**ڕوانگەی پاریس** (بە فەرەنسی: Observatoire de Paris) یاخوود **ڕوانگەی پاریس میدون** (بە فەرەنسی: Observatoire de Paris-Meudon) یەکێکە لە پێشکەوتوترین ڕوانگە و باشترین روانگەی وڵاتی فەرەنسا، یەکێکە لە گەورەترین ناوەندی زانستی فەلەکناسی لە جیھان، ناوەندی بارەگاکەی مێژووەکەی لە شاری پاریس لە لای چەپی رووباری سین تۆمارکراوە.

بیرۆکەی دامەزراندنی ئەو روانگەیە سەریھەڵدا لەلایەن جان باپتیست کۆڵبێرت، ئەوە بوو لە ساڵی ١٦٦٧ لە ژێر فەرمانرەوایی لویی چواردەیەم دامەزرێنرا.

## بەرێوەبەرانی روانگە
* جیۆڤانی دۆمینیکۆ کاسینی ١٦٧١–١٧١٢
* جاک کاسینی ١٧١٢–١٧٥٦
* سیزار فرانسۆ کاسینی ١٧٥٦–١٧٨٤
* کۆنت دۆمینوک دی کاسینی ١٧٨٤–١٧٩٣
* جیروم لالاند ١٧٩٣–١٨٠٠
* بییر میشان ١٨٠٠–١٨٠٤
* جان باتیست جوزێف دیلامبر ١٨٠٤–١٨٢٢
* ئەلێکسس بوڤار١٨٢٢–١٨٤٣
* فرانسۆ ئەراگۆ ١٨٤٣–١٨٥٣
* ئۆربان لوفیری ١٨٥٤–١٨٧٠
* شارل ئۆجین سیلونای ١٨٧٠–١٨٧٣
* ئۆربان لوفیری ١٨٧٣–١٨٧٧
* ئامێدیە موشیز ١٨٧٨–١٨٩٢
* فلێکس تیسران١٨٩٢–١٨٩٦
* مۆریس لووی ١٨٩٦–١٨٩٧
* بنیامین بایۆ ١٩٠٨–١٩٢٦
* ھێندری ئەلێکساندەر دیلاندر ١٩٢٦–١٩٢٨
* ئەلانست ئیسکلانگون ١٩٢٩–١٩٤٥
* ئەندریا دانگەن ١٩٤٥–١٩٦٣
* جان فرانسۆ دینیس ١٩٦٢–١٩٦٧
* جان دیلای ١٩٦٧–١٩٧١
* دیمۆب میشار ١٩٧١–١٩٧٦
* جاک پۆلۆن ١٩٧٦–١٩٨١
* بییر شارڤان ١٩٨١–١٩٩١
* میشێل کومب ١٩٩١–١٩٩٩
* بییر کوتیریە ١٩٩٩–٢٠٠٣
* دانیاڵ ئاگریە ٢٠٠٣–٢٠١١
* کلۆد کاتال ٢٠١١ - ھەتا ئێستا

## سەرچاوەکان
* ماڵپەری ڕوانگەی پاریس
* نەخشەی گەیشتن بە روانگەی پاریس لە شاری پاریس

پۆل:گەردوون
پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی پاریس
پۆل:ڕوانگە ئاسمانییەکان
ئێنسلادوس (مانگ)

وێنۆک|مانگی ئێنسلادوس

**مانگی ئێنسلادوس** شەشم گەورەترین مانگی ھەسارەی کەیوانە، لەلایەن ویلیام ھێرشلەوە دیتراوە لە ساڵی ١٨٧٩، گوومان دەکرێ کە ئاو لەسەر رووی مانگی ئێنسلادوس بوونی ھەبی، وە دەکرێ بوورکانی بووزی رووبدا لەسەر رووەکەی.

## سەرچاوەکان
* لاپەرەی ئینسلادوسد لە ماڵپەری فەرمی ناسا
* وێنەی سێ دووری مانگی ئێنسلادوس

پۆل:گەردوون
پۆل:مانگەکانی کەیوان
دیۆن (مانگ)

وێنۆک| وێنەی مانگی دیۆن

**مانگی دیۆن** یاخوود پێیدەگۆترێ **کەیوانی چارەم** یەکەکە لە مانگەکانی ھەسارەی کەیوان، ئەو مانگە دۆزرایەوە لە ساڵی ١٦٨٤ لەلایەن جیۆڤانی دۆمینیکۆ کاسینی، ناوەکەی لە میتۆلۆژیای یۆنانیەوە وەرگیراوە.

## سەرچاوەکان
* https://www.scientificamerican.com/article/overlooked-ocean-worlds-fill-the-outer-solar-system/
* https://web.archive.org/web/20121012084815/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sat_Dione&Display=Facts
میماس (مانگ)

وێنۆک|مانگی میماس

**مانگی میماس** یەکەکە لە مانگەکانی ھەسارەی کەیوان، حەو مانگە ئاشکرا کرا لە ساڵی ١٧٨٩ لەلایەن زانای فەلەکناس ویلیام ھێرشلەوە
وێنۆک| نەخشەی رووی مانگی میماس

## سەرچاوەکان
* لاپەرەی میماس لە ماڵپەری فەرمی ناسا
* نەخشەی گۆگڵی ھەسارەکان و تایبەت مانگی میماس
* وێنەی مانگی میماس 

پۆل:گەردوون
ویلیام لاسیل

وێنۆک|ویلیام لاسیل

**ویلیام لاسیل** (١٨ی حوزەیرانی ١٧٩٩ – ٥ی تشرینی یەکەمی ١٨٨٠) بازرگان و فەلەکناسەکی ئینگلیزیە.

لاسیلی تریتۆن (مانگ) و ھایبریون و ئێریەل (مانگ) و مانگی ئۆمپرێلی کە مانگەکانی ھەسارەی نیپتۆن و کەیوان و یۆرانۆس دیتیتەوە،

## سەرچاوەکان
* بایۆگرافی لەسەر ژیانی ویلیام لاسیل 
* وێنەکانی زانا و بازرگانی بەناوبانگ ویلیام لاسیل

پۆل:گەردوون
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٩
پۆل:مردووانی ١٨٨٠
پۆل:دۆزەرەوەکانی مانگەکان
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
پۆل:نێپتۆن
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:کەیوان
پۆل:یورانۆس
موفیدە عەبدولڕەحمان

**موفیدە عەبدولڕەحمان** (٢٠ی کانوونی یەکەمی ١٩١٤ – ٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٢) یەکێکە لە یەکەم پارێزەرە ئافرەتەکانی وڵاتی میسر. ھەروەھا یەکەم ئافرەتی پارێزەر بوو کە کەیسی وەرگرت لە دادگای تێھەڵچوونەوەی میسر، یەکەم ئافرەت لە بواری یاسا لە میسر، یەکەم ئافرەت کە بەرگری لە کەیسێک دادگای سەربازی میسر،

## خوێندن
کاتێک چووە زانکۆی قاھیرە، دوایی داوای لە زانکۆی پاشا فوادی یەکەم تاوەکوو دەست بە خوێندن بکات لە بەشی یاسا لە ساڵی ١٩٣٥، یەکەم ئافرەتی خێزاندار بوو کە لەوێ بخوێنێ، پاشان بووە یەکەم دایک کە لەو زانکۆیە دەربچێت.

## کارکردن
ڕاسپێردرا بۆ بەرگری کردن لە چالاکوانی ئافرەتان دریا شەفیق لە دادگا. ئەوەش بەھۆی ئەوەی کە لە شوباتی ١٩٥١، دریا شەفیق بە نھێنی ١٥٠٠ ئافرەتی لە ھەردوو چالاکترین گروپی ژنان کە ژنانی نیل و یەکێتی ئافرەتانی میسر بوو، کۆ بکاتەوە و ڕێکیان بخات و بچنە ناو پەرلەمان بۆ ماوەی ٤ کاتژمێر کاری پەرلەمان ڕابگرن بۆ داوا کردنی مافەکانی ژنان. کاتێک کەیسەکە دەستی پێکرد، زۆر لە پشتگیرانی گروپی ژنانی نیل لە دادگا ئامادەبوون، لەبەر ئەوە دادوەر بڕیاری دا کۆتایی بە گوێگرتن لە تاوانبار بھێنێت.

ھەروەھا لە ساڵانی ١٩٥٠ەکان، وەکو پارێزەری بەرگریکار بۆ زۆر لە دادگاییە سیاسیەکان پارێزەری کردوە بە تایبەتی ئەو گروپانەی دژی حکومەت چالاکیان ھەبوو.

## ژیانی تایبەتی
دایکی نۆ منداڵ بوو بە ناوەکانی عادل، اسماعیل، نەبیلە، عەزیمە، نەبیل، شەریف، فاروق، فواد و سامی عەبدول لەتیف. چواریان لە ماوەی خوێندنی زانکۆیدا لە دایک بوون.

## ڕێزگرتن
لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، گووگڵ یادی ١٠٦ ساڵەی لە دایک بوونی لە پەڕەی سەرەکی گەڕانی گووگڵ کردەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی قاھیرە
پۆل:مردووانی ٢٠٠٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤
خوێندن لە کەنەدا

بەشێوەیەکی گشتی پرۆسەی **خوێندن لە[[کەنەدا]]** فەراھەم کراوە لەلایەن کەرتی گشتیەوە کە حکومەتی فیدرالی و حکومەتی ھەرێمەکان و ناوچەییەکان سەرپەرشتی دەکەن پارەی بۆ تەرخان دەکەن، پڕۆسەی خوێندن لەژێر پسپۆری و بەرپرسیارێتی ئەنجومەنی شارەوانیەکانە کە ھەر شارەوانیەک سەرپەرشتی پەیرەوی خوێندنی خۆی دەکات. پرۆسەی**خوێندن لەکەنەدا** دابەش دەکرێت بۆ قۆناغی بنەرەتی و ناوەندی و ئامادەیی. لەنێو ئەنجومەنی پارێزگاکان بەچاودێری وەزارەتی پەروەردە لێژنەیەک پەیرەوی خوێندن دادەرێژێت بەپێی پێویستی و ژینگەی ھەرێم یان ناوچەکە. خوێندن بۆ ھەموو کەنەدیەک ناچاریە تادەگاتە شازدەساڵان جگە لە دانیشتوانی مانیتۆبا و ئەنتاریۆ و نیوبرانسویک نەبێت کەتاوەکو تەمەنی ھەژدەساڵی بەناچاری لەخوێندن بەردەوام بن، لەھەندێک لەھەرێمەکان ڕێگا دەدەن بە منداڵێکی خوارتەمەن چواردەساڵان دەست بەرداری خوێندن بێت بەومەرجەی پاساوێکی گونجاوی ھەبێت بۆ وازھێنان. ژمارەی ڕۆژەکانی پشوو لەساڵێکدا ١٨٠ڕۆژە، خوێندن لە سەرەتای مانگی ئەیلوول دەست پێدەکات تاوەکو کۆتایی مانگی یۆنیۆ.

خوێندنی بنەرەتی و ناوەندی و ئامادەیی بەرپرسیاریەتێکە لەسەر ئەنجومەنی ھەرێمەکان کەپێکرا ھاوبەشیەکیان لەنێواندا ھەیە بەڵام ھەندێک جیاوازی بەدی دەکرێت لەنێوان یاسای ھەرێمەکان لەبەرپرسیارێتیان بە بوارە جۆربەجۆرەکان بۆنمونە حکومەتی فیدرالی لەرێگای وەزارەتی بەرگری بەرپرسیارە بەرامبەر بەخوێندنە سەربازیەکان لەڕێگای کۆلێژە سەربازیەکان بەڵام وەزارەتی کاروباری ھیندیەسورەکان بەرپرسیارەبەرامبەر بە خوێندنی زگماکی دانیشتوانە ڕەسەنەکان لەھەرێمەکانی باکوری کەنەدا، کاری خوێندن لەحکومەت لقێکی گرنگە لەچوارچێوەی سامانە مرۆییەکان و ڕاھێنانیان.

لەنێوان ھەر دە کەنەدیەک یەکێکیان خوێندنی ناوەندی تەواونەکردوە، لەنێوان ھەر حەوت کەنەدیەک یەکێکیان بروانامەی زانکۆی بەدەست ھێناوە، گەنجە پێگەیشتوەکان زۆرینەیان ھەڵگری بروانامەی زانکۆ نین ئەمەش بەھۆی ئەوەی لەکەنەدا لەدایک نەبووینە و زۆرینەیان پەنابەرن لەم وڵاتە، بۆ ڕوودەکەنە ناوەندەکانی خوێندنی خێرا و فێرکاری زمانەوانی، ساڵ بەساڵ ڕێژەی دەرچوانی ناوەندی و ئامادەیی لەبەرزبوونەوە دایە، ئەمەش بەھۆی داواکاری بروانامە لەکاتی بەدەست ھێنانی ھەلی کار چونکە کەسێک بروانامەی ناوەندی بەرەو ژووری نەبێت لەھیچ شوێنێک کاری دەست ناکەوێت، بەھۆی فرە نەتەوەیی کەنەدا قوتابخانەی کوڕان و کچان بەجیا ھەیە بەڵام (٪‏٦٧)قوتابخانەکان تێکەڵاون.

حکومەتی کەنەدا نزیکەی ٪‏٥٬٤لەکۆی داھاتی گشتی بۆ خوێندن تەرخان دەکات، بەپێی ماددەی ٢٣ی دەستوری ١٩٨٢خوێندن بەھەردوو زمانی ئینگلیزی و فەرەنسیە بەپێی ڕێژەی ئاخاوەران لەھەرێمەکە.

کەنەدا ئێستا سیستەمێکی نوێی داناوە بۆ تازەھاتوان کە ڕێگایان دەدات ئەزمونی خوێندنی وڵاتی یەکەمیان بەکاربێنن دوای ئەوەی بەچەند پرۆسەیەک ڕەت دەبێت.

زۆرینەی قوتابخانەکان بەرنامەیەکیان ھەیە بۆ فێرخوازەکانیان لەبارەی گەلە ڕەسەنەکانی کەنەدا کەباسی بوێری و میھرەبانی ھیندیە سورەکان دەکرێت لەگەڵ سەردانیکردنی شوێنەوارە مێژووییەکان و ژینگە سەرسورھێنەرەکەی کەنەدا،

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:کەنەدا
پۆل:پەروەردە لە کەنەدا
پۆل:کۆمەڵگای کەنەدی
کوکا

**کوکا** کۆمپانیایەکی ئەڵمانیە تایبەت بە درووسکردنی ڕۆبۆتی پیشەسازی لە چەند بوارێکی جیاوازی پیشەسازی وەک بەرھەمھێنانی ئۆتۆمبێل، کانزا، خۆراک، تەندروستی. کوکا لەلایەن **گروپی میدیا**ی چینی خاوەندارێتی دەکرێت.

کوکا لە ئێستادا زیاتر لە ٢٥ لقی ھەیە لە ھەریەک لە ووڵاتانی ئەمریکا، ئوسترالیا، مەکسیک، کەنەدا، بەڕازیل، چین، ژاپۆن، تایوان، ڕوسیا و کۆریای باشوور.

سیستەمی کوکا **KUKA Systems GmbH ،** لقێکی کوکایە کە خزمەتگووزاری ئەندازیاری پێشکەش بە وولاتان دەکات لە بواری ئەندازیاری بەرھەمھێنان و چارەسەرکردن وەک ھەریەک لە کۆمپانیاکانی بەرھەم ھێنانی ئۆتۆمبێل، فڕۆکە، شەمەندەفەر، کانزا، ووزە، کشتووکاڵ.

ڕەنگی فەرمی کوکا پڕتەقڵیە و ھەندێک جار ڕەشیشی تێدا بەکاردێت.

## مێژوو
کوکا لە ساڵی ١٨٩٨ لە ئاوسبێرگ لە ئەڵمانیا دامەزرا لە لایەن جۆھان جۆزێف و جاکۆب ناپیچ.

سەرەتا تایبەت بوو بە بەرھەمھێنانی گڵۆپ و ئامێری ناوماڵ پاشان توانیان لایتی ئۆتۆمبێل درووست بکەن. لە ساڵی ١٩٠٥ توانیان پەرە بە کارەکانیان بدەن بە کاری لکاندن (لەحیمکاری) لە بەرھەم‌ێنانی ئۆتۆمبێلدا. لە ساڵی ١٩٢٢ توانیان دەست بکەن بە دروستکردنی پێکھاتەی ئاسنی ئاڵوز بۆ بەرھەمھێنانی ئۆتۆمبێل تا وای لێھات لە ساڵی ١٩٢٧ توانیان پەرەبسەنن بۆ بەرھەمھێنانی بارھەڵگری گەورە.
لە ساڵانی ١٩٣٦ تا ١٩٤٥ کوکا پەرەی بە کارەکانی خۆی دا لە بواری لکاندندا Welding و چەندین ئامێری تایبەت بە لکاندنیان بەرھەمھێنا تا وایلێھات لە ساڵی ١٩٥٦ توانیان یەکەم ئامێری لکاندنی خودکار دروست بکەن کە ئەمەش پێشوازیەکی زۆری لێکرا لە بەرھەم ھێنانی ئامێری جل شتن و بەفرگرە ئەمەش بووە رێخۆشکەرێک بۆ کوکا تا بتوانن بچنە بەواری کارکردن لەگەل گرووپی فۆلکسڤاگن. پەرەسەندنەکانی کوکا بەردەوام بوو تا گەیشتە ئەوەی لە ساڵی ١٩٧١ یەکەم رۆبۆتی کوکا تایبەت بە کاری لکاندن Robotic Welding System لە بەرھەمھێنانی مێرسێدس-بێنز پۆل-ئێس بەکارھێندرا. لە ساڵی ١٩٩٣ گەشەسەندنەکانی کوکا لە بواری لکاندن ئاستێکی جیھانی بەزاند تا گەیشتە ئەوئاستەی لە ھەریەک لە ووڵاتانی ئەمریکا و چین پێشوازیەکی گەرمی لێکرا. کوکا لە ئێستادا گەشە و فراوانبوونێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە بەجۆرێک لە ئێستادا ئامێری ڕۆبۆتی زۆر ئالۆوزیان ھەیە تایبەت بە بەواری بەرھەمھێنانی پیشەسازی.

لە حوزەیرانی ٢٠١٦ میدیا گرووپی چینی ئامادای خۆی پشاندا بۆکڕینی کوکا بەرامبەر بە ٤٬٥ میلیارد یۆرۆ، لەئیستادا میدیا گرووپ بەتاوای خاوەندارێتی کوکا دەکات و خاوەنی %٧٤٬٥٥ ی پشکەکانی کوکا یە.

## بواری کارکرن

پەڕگە:BMW Leipzig MEDIA 050719 Download Karosseriebau max.jpg|کوکا لە بواری بەرھەمھێنانی ئۆتۆمبێلدا
پەڕگە:Factory Automation Robotics Palettizing Bread.jpg|کارگەیەکی بەرھەمھێنانی خواردن قۆڵەکانی کوکا بەکار دەھێنێت
پەڕگە:KUKA robot for flat glas handling.jpg|قۆڵێکی کوکا شووشەیەکی یەک تۆنی ھەڵگرتووە
پەڕگە:Automation of foundry with robot.jpg|کوکا لە بەرھەمھێنانی کانزا و پلەی گەرمی بەرزدا


## سەرچاوەکان
*

پۆل:یەکگرتنەوە و دەستخستن لە ساڵی ٢٠١٦
ئێریک بروێر

**ئێریک بروێر** یاریزانی ھۆکی سەرسەھۆڵە بۆ کەنەدا یاری دەکات، لە ١٧ی نیسانی ١٩٧٩ لە کەنەدا لەدایک بووە.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
پۆل:کەنەدا
پۆل:زیندووان
ئاگری ئوسترالیا ٢٠١٩-٢٠٢٠

وێنۆک|مانگە دەستکردەکان ئاگرەکەی ئوسترالیا  پێشان دەدا کە چ کاریگەرییەکی دووکەڵی جێھێشتووە

**ئاگرە گەورکەی ئوسترالیا لە ساڵی ٢٠١٩–٢٠٢٠** ئەو ئاگرە گەورە کۆمەڵە ئاگرێ بوون کە پێکەوە گڕیان گرت و ئوسترالیایان کردە ناوچەیەکی ئاگرین و شارەکانیشیان ڕەشکرد لەگەڵ دووکەڵەکانیان بە تایبەت لە باکووری رۆژھەڵات، لەبەر ئەوەی ئوسترالیا دەکەوێتە نیوەگۆی باشوور بە پێچەوانەی نیوەگۆی باکوور کاتێک لە وڵاتەکانی نیوەگۆی باکوور زستانە لە وڵاتی ئوسترالیا ھاوینە، ئەو ئاگرە بە ماوەیەکی کورت نزیکەی (١٠٫٧ میلیۆن ھێکتار زەوی، کە دەکاتە ١٠٧ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە یاخوود ٤١ ھەزار میلی چوارگۆشەی سووتاند) ھەروەھا (٥٩٠٠) خانوو سووتا و لەناوچوون، ھەروەھا (٨) کەس مردن بە ھۆکاری ئەو ئاگرە بەپێی ئامارەکان ھەتا ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠.
وێنۆک|شاری سیدنی دووکەڵی ئاگرەکە شارەکەی تاریک کردووە

## ھۆکار
ھۆکارەکەی دەگەڕێتەوە بۆ برووسک بە تایبەت برووسکی ھیشک *کاتێک بە برووسک دەوترێت برووسکی ھیشک لە کاتێکدا برووسک ڕووبدا و بارانی لەگەڵ نەبی*، ھەروەھا ھۆکاری زیاتری وەکوو دەستکردی مرۆڤەکان لە بەرھەمھینانی کارەبا و کارگەکان و وشکە ساڵی و ھەروەھا گوێ پێنەدانی مرۆڤەکان دەربارەی پاراستنی ژینگە و پیسکردنی بەبێ گوێ پێدان و بە تایبەت فرێدانی جگەرە و برینەوەی دارەکان و کردنەوەی ئاگری بە ئەنقەست
وێنۆک|ئاگرکوژێنەوەکانی ئوسترالیا لە کاتی کۆنترۆلکردنی ئاگرەکە
بەشەک لە ھەواڵسازیەکانی ڕادەگەیەنن کە ئاگرەکەی ئوسترالیا ٢٠١٩–٢٠ کاریگەری لەسەر زەوی ھەبوە و گۆرانکاری بەسەر کەشوھەوا ھێناوە.
[وێنۆک| بڵاوبوونەوەی ئۆکسیدی کاربۆن لە ھەوادا لە باشووری رۆژھەڵات، زانیاریەکان لەلایەن [ناساوە بڵاوکراوەتەوە]]

## کاریگەری ئاگرەکە لەسەر گیانەوەرانی وشکانی
ئەو ئاگرە چەندین گیانەوەرەی کردە قووربانی و وایکردووە ئاژەلەکان لە ناوچەکانی خۆیان ڕابکەن و بچنە ناوچەیەکی دیکە کە ھی خۆیان نیە، ھەروەھا پرۆفیسۆر کریس دیکمان لە زانکۆی سیدنی رایگەیاند کە لە مانگی یەکەمی ئاگرەکەی ٢٠١٩–٢٠، بە نزیکەیی ٨٠٠ میلیۆن گیانەوەر بە ھۆکاری ئەو ئاگرە مردوون.

## سەرچاوەکان
* https://web.archive.org/web/20200107060747/https://www.abc.net.au/news/2019-11-14/former-fire-chief-calls-out-pm-over-refusal-of-meeting/11705330
* نەخشە و زانیاری دەربارەی ئاگری ئوسترالیا ٢٠١٩ ٢٠٢٠

پۆل:مێژووی ئاووھەوا
پۆل:گۆڕانی ئاووھەوا
تێتیس (مانگ)

وێنۆک|مانگی تێتیس

**مانگی تێتیس** (بە ئینگلیزی: Tethys) یاخوود **کەیوانی سێیەم** مانگەکی ناوەندە لە قەبارە لە دەوری ھەسارەی کەیوان دەخوولێتەوە بە تیرەی نێزیکەی ١٠٦٠کم، ئەو مانگە ئاشکرا کرا لەلایەن جی.دی.کاسینی لە ساڵی ١٦٨٤

## سەرچاوەکان
* تێسیس لە ماڵپەری فەرمی ناسا

پۆل:گەردوون
پێڕستی ویکیپیدیاکان

وێنۆک|وێنەیەک لە دەروازەی سەرەکی ویکیپیدیا کە تێیدا ھەموو ئەو زمانانە نیشان دەدات کە وتاریان پێ نووسراوەتەوە لە ویکیپیدیادا.
ئەوەی لێرە ئاماژەی پێکراوە سەرجەمی ھەموو ئەم زمانانەیە کە لە ویکیپیدیادا ھەن کە ٣٠٩زمانە لە خشتەی سەرەکی بیانبینە.

## کۆدی زمانەوانی ویکیپیدیاکان
بۆ ھەر وەشانێکی زمانەوانی لە ویکیپیدیادا کۆدێکی تایبەت دانراوە لەلایەن wikipedia.org ئەم کۆدانە بەپێی ڕێزبەندی پیتی ڕێزکراون ھەریەک لەم کۆدانە وەک نیشانەیەک بەکاردێت بەرامبەر زمانی بەکارھاتوو ئەمەش بەھۆی پێوەرەکانی ئایزۆ ٦٣٩–١ و ئایزۆ ٦٣٩–٣ تاوەکو بەردەوام نەگەڕێتەوە بۆ لیژنەی تایبەتی کۆمپیوتەری کەتایبەتە بە ناسینەوەی زمانەکان، ئەم ھێمایانە نیشانەی زمانەکانن، جگە لەمە چەندین کاری پۆلێنکردن و ناسینەوەی زمان دەکات بەشێوەی پۆل پۆل و تاک تاک بەجۆرێک لەگەڵ زمان و سیستەمە جیھانیەکانی تر بگونجێت و تێکەڵ نەبێت ھەروەھا پۆلێنکاریەکی ورد ئەنجامدەدات لەشوێن و وڵات و کۆمەڵەزمانە سەربەخۆکان بێ ئەوەی جارێکی تر بگەڕێنەوە بۆ کۆدەکانی ئایزۆ.

ئەم خشتەی خوارەوە کۆمەلێک خێزانی زمانەوانی تێکھەڵکێش نیشاندەدات لەگەڵ چۆنیەتی جیاکردنەوەیان:.

## خشتەکە
ئەم خشتەی خوارەوە ھەموو ئەم وەشانانە لەخۆدەگرێت کە جگە لەزمانی تایبەت شێوازێکی تایبەتی نوسینیشیان ھەیە کە بڕ و قەبارەیان بەپێی ڕژێمی لۆگاریتمی دەیی دەژمێردرێت وەک بۆنمونە ژمارە ٦ زیاتر لەیەک میلیۆن بابەت لەخۆ دەگرێت وە ژمارە ٥ پتر لە سەدھەزار بابەت و ژمارە ٤ پتر لە دەھەزار بابەت لەخۆ دەگرێت.

### کۆی گشتی (ھەموو ویکیپیدیاکان)

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

*  (مێتاویکی)
* 

پۆل:ئاماری ویکیپیدیا
پۆل:ویکیپیدیاکان بەپێی زمان
پۆل:پێڕستەکانی پێگەکان
ئۆبێرۆن (مانگ)

[وێنۆک|مانگی ئۆبێرۆن لەلایەن کەشتی ئاسمانی [ڤۆیجر ٢ لە ساڵی ١٩٨٦]]

**مانگی ئۆبێرۆن** ھەروەھا بەناوبانگە بە **ئۆرانۆسی چارەم** دوورترین مانگە لە ھەسارەی یۆرانۆس، ھەروەھا دووەم گەورەترین مانگی ھەسارەکەیە، ھەروەھا نۆیەم گەورەترین مانگی کۆمەڵەی خۆرە، ئەو مانگە لەلایەن ویلیام ھێرشل لە ساڵی ١٧٨٧ دۆزراوەتەوە.

## سەرچاوەکان
* ئۆبێرۆن لە ماڵپەری نۆ ھەسارە
* ئۆبێرۆن لە ماڵپەری ناسا
ماری گرەییەس

**ماری گرەییەس** (١٤ی تشرینی دووەمی ١٩٢٠ – ٣١ی ئازاری ٢٠١١)، یەکێک بوو لەسەربازانی کەنەدا کەبەشداری جەنگی جیھانی دووەمی کردوە، یەکێک بوو لە کچانی ھیندیەسورەکان کە لە ساسکاچوان لەدایک بوو وە بوو بەیەکەم ئافرەتی ھیندیەسورەکان لەجیھاندا کە پەیوەندی بەڕێزەکانی سووپاوە کرد، دواتر لە ١٩٤٢چووە ڕێز لەشکری ژنانی کەنەدی (CWAC)، لەوێ بووە سەر لۆتکەی ڕۆژنامە جیھانیەکان و وێنەکەی وەک بانگەشەی سەربازی دەنگی دایەوە، دواتر نێردرایە دەرەوەی وڵات بۆ کارکردن لە لەندەنی پایتەختی ئینگلتەرا، لەوێ چاوی بەچەندین کەسایەتی مەزن کەوت و پێیان ئاشنا بوو وەک جۆرجی شەشەم و کچەکەی ئەلیزابێس، لە لەندەن مایەوە تاوەکو ١٩٤٦دواتر گەراوە کەنەدا.

## ژیانی پێشینەی
ماری لە ١٤ی تشرینی دووەمی ١٩٢٠ لە کوێستانەکانی مەسکێگ لەیک لەھەرێمی ساسکاچوان لەدایک بوو. لە خێزانێک دە کەسی گەورە بوو: شەش خوشک و چوار برا. لەلایەن داپیریەوە فێری ژیانی کۆساری و دەشت و دەربوو.

کاتێک تەمەنی دەگاتە پانزەساڵان دەنێردرێتە قوتابخانەی سانت مایکل لە نزیک دەریاچەی داک لە ساسکاچوان. قوتابخانەکە تەنھا تا پۆلی ھەشت قوتابی ھەبوو، بەڵام ماری خوێندنی زیاتر وەردەگرێت لەلایەن بەشی کلێسای قوتابخانەکەی، وە لە پۆلەکانی خوێندنی ئێواران ئامادەدەبێت جگە لەھەولەکانی بۆ فێربوون خۆ پڕکردنی بە زانیاری.

## ھێزەکانی کەنەدا
### بوون بەسەرباز
ئەو ژینگەیەی کە ماری تێیدا گەورە ببو لە کوێستان و دەشت و دەرەکان گڕ و تینێکی زۆری پێ بەخشیبوو کاتێک لە ساڵانی چلەکان بێ کاری و قات و قوری ڕوو لە وڵات دەکات گەنجان بە ئاسانی کاریان دەست ناکەوێت، خۆشەویسترین برای (دەیڤد گرەییەس) بۆ بژێوی خێزانەکە پەیوەندی بە سووپاوە دەکات. دوتر ماریش ھەمان ڕێچکەی ئەو دەگرێتەبەر و دەچێتە ڕیز سەربازانی سووپاوە.

لە یۆنیۆی ١٩٤٢ ماری سەردانی ریجینا دەکات بەمەبەستی پشکنین و تاقیکاری سەربازی. ئەوکات ھەریەک لەھێزەکانی دەریایی شاھانەی کەنەدا داوای دامەزراندنی ئافرەتان دەکات لەگەل ھێزەکانی بەرگری ئاسمانی شاھانەی کەنەدا بۆ یارمەتی دانی ئینگلتەرا، ئەوکات تەنھا سپی پێستەکان دەیانتوانی بچنە ڕێز سووپای شاھانەوە بەڵام بەشێک لە لەشکری ژنان (CWAC) پشکی ھاووڵاتیانی فرە ڕەگەزی تێدابوو کە دەیتوانی لەوێ خزمەت بکات، بەڵام ھەمدیسان کێشەی بڕوانامەی بۆ دروست بوو چونکە بڕوانامەی ھەشت بەس نەبوو بۆیە ناچاربوو بچێتە بەر تاقیکاری CWAC لەزانکۆی سەربازی پاشایی و توانی بەسەرکەوتوویی ئەنجامەکان وەربگرێتەوە.

دوای دەرچوونی لە تاقیکردنەوەکان بوو بەیەکەم ئافرەتی ھیندیەسورەکان کە بچێتە ڕێز سووپاوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:مردووانی ٢٠١١
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠
کوردانی کەنەدا

**کوردە کەنەدییەکان** ئەو کەنەدییانەن کە بە بنچینە کوردن و لەکەنەدا لەدایکبوون یاخود دەژین.

کوردانی کەنەدا بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦ بری ١٦٬٣١٥ کەس دەبن لەم ڕێژەیە کوردانی باشووری کوردستان پشکی زۆرینە پێکدێنن، لەدوای ئەمانیش کوردانی خۆڕھەڵاتی کوردستان و کوردانی خۆڕئاوای کوردستان دێن دواتر کوردانی باکوورکوردستان.

بوونی کورد لەکەنەدا بۆ جەنگی ئێران -ئێراق و جەنگی کەنداو و جەنگی ناوەخۆی سووریا دەگەڕێتەوە، لە ھەشتاکانی سەدەی رابردوو کوردەکان ڕووبەروی ستەمێکی زۆری نەتەوەپەرستی بوونەوە لەلایەن حکومەتەکانی ئێران و عێراق بۆیە بەڕێژەیەکی زۆر پەنایان بۆ حکومەتی کەنەدا ھێنا بۆ پاراستنیان، جگە لەمە لەساڵانی شەستەکان و حەفتاکان ڕێژەیەک لەکوردانی باکوور و خۆڕئاوا ڕوویان لەکەنەدا کرد.

## سەرژمێریی ٢٠١١

## سەرژمێریی ٢٠١٦

## ئەمانەش ببینە
* دانیشتووانی کورد

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
پۆل:پەرتبوونی کورد
پۆل:کەنەدا
پۆل:دەروازەی کەنەدا
شارۆن (مانگ)

[وێنۆک|مانگی شارۆن لەلایەن کەشتی ئاسمانی [نیو ھۆرایزنز لە ١٣ یۆلیوی ٢٠١٥]]

**مانگی شارۆن** (بە ئینگلیزی: Charon) مانگی شارۆن گەورەترین مانگی ھەسارەی پلووتۆیە لە ناو ٥ مانگ کە ھەسارەکە ھەیەتی، ئەو مانگە لەلایەن ڕوانگەی رووباری لە وڵاتی ئەمریکا لە واشینگتن دی سی لە ساڵی ١٩٧٨ دیتراوە، نیوەتیرەی مانگی شارۆن نێزیکەیی ٦٠٣ کیلۆمەترە..

## دیتنەوە
ئەو مانگە لەلایەن زانای فەلەکی جیمس کریستی لە روانگەی رووباری وڵاتی ئەمریکا دیتراوە، بە بەکارھینانی تەلیسکۆبەک بە درێژی (١٫٥٥) مەتر، پاشی ئەوەی وێنەکی تەواوی ھەسارەکەی گرت لە ٢٢ یۆنیۆی ١٩٧٨ بە ھۆکاری وێنە فۆتۆگرافیەکە توانرا ببیندرێتەوە،
[وێنۆک| نەخشەی خولانەوەی مانگی شارۆن لە دەوری ھەسارەی [پلووتۆ]]

## سەرچاوەکان
* شارۆن لە ماڵپەری فەرمی ناسا

پۆل:گەردوون
پۆل:مانگە دەستکردەکانی هەسارەی بەکۆمەڵ
پۆل:کۆمەڵری خۆر
پۆل:مانگەکانی پلۆتۆ
پۆل:مانگە دەستکردەکانی ھەسارەی بەکۆمەڵ
ڕۆژی کەنەدا

**ڕۆژی کەنەدا** (، ) ڕۆژی نیشتمانی و پشووی فەرمییە لە ھەموو ھەرێمەکانی کەنەدا. لە ڕێکەوتی ١ی تەممووز یادی دەکرێتەوە، ئەمەش بەھۆی ئەوەی لەم ڕۆژە لە ساڵی ١٨٦٧ کەنەدا سەربەخۆ بوو و بووە وڵاتێکی فیدراڵیی یەکگرتوو.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
ئابووری کەنەدا

کەنەدا ڕێزبەندی یازدەھەمینی داگیر کردووە لە بەھێزیی ئابورییەکەی (بەپێی پێوەری دۆلاری ئەمریکی) لە جیھاندا. یەکێکە لە وڵاتە ھەرە دەولەمەندەکان؛ ئەندامە لە ڕێکخراوی ھاریکاری و گەشەپێدانی ئابوری (OECD)و کۆمەلەی ھەشت (G8). ھاوشانە لەگەڵ وڵاتانی پێشکەوتووی جیھان، خزمەتگوزاریی پیشەسازیی بەرزە بە جۆرێک سێ چارەگی کەنەدییەکان لە بواری پیشەسازی کار دەکەن. جگە لە بواری پیشەسازیی بەردەست، لە بواری سامانی سروشتی و پیشەسازیی کانزایی لە پێشینەی وڵاتانی جیھانە. کەنەدا خاوەنی بڕێکی زۆر لە نەوت و کانزا سروشتییە جۆربەجۆرەکانە. کەنەدا سامانێکی زۆری ھەیە لە ڕووی درەخت و گژوگیاوە، و ھەروەھا لەبواری دروستکردنی ترومبێل و فڕۆکە و شەمەندەفەر لە ئاستێکی باڵادایە. بەھۆی ڕوانینی بەسەر دوو زەریای گەورەی جیھانی، سامانێکی دەریاییی بێ ژماری ھەیە جگە لەوەی لە بواری بازرگانیی جیھانی سوودیان لێ دەبینێت.

## زانیارییە بنەرەتییەکان
رێژەی ٦٠٪‏ خاوەندارێتیی بازاڕ بۆ کەرتی گشتیی شاھانە دەگەڕێتەوە، وە لە ٪‏٤٠ بازاڕ بەدەستی سەرمایەداری دەرەکی و کەرتی تایبەتەوەیە. کەنەدا پەیڕەوی بازاڕی ئازاد دەکات، و سیستەمە ئابوریەکەی ھاوشان و ھاوشێوەی ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکایە. بەھۆی قەیرانی ئابوریی جیھانی، ڕێژەی بێکاری لە وڵات لە بەرزبوونەوەدایە بەجۆرێک تێکڕای بێکاریی گشتی ٪‏٧بوو لە ٢٠١٣؛ لە ھەرێمی ساسکاچوان ڕێژەی بێکاری گەیشتە ٪‏٥ لە ٢٠١٠، و ھەروەھا لە ھەرێمەکانی نیوفەنلاند و لابرادۆر گەیشتە ٪‏١٣. بەپێی خشتەی فۆربێسی جیھانی(٢٠٠٨) لە ٢٠٠٠ گەورەترین ھاوبەشگاکانی جیھان، ٦٩ ھاوبەشگا ھی کەنەدان، و ڕێزبەندی پێنجەم گەورەترین ئابوری جیھانی گرتووە؛ ئەمەش دوای فەڕەنسا دێت.

بازرگانیی جیھانی پشکی شێری بەردەکەوێت لە ئابووریی کەنەدا، جگە لە سامانە سروشتییەکانی. لە ٢٠٠٩، ھەناردەکردنی بەرھەمەکانی کشتوکاڵ، وزە و دارستانەکان گەیشتە ٪‏٥٨ کۆی گشتیی ھەناردەکاریی کەنەدا. لە لایەکی تر لە ٢٠٠٩، پیشەسازیی ترومبێل و ھۆیەکانی گواستنەوە ٪‏٣٨ کۆی گشتیی ھەناردەکاریی کەنەدا بووە. ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا ھاوبەشی سەرەکیی کەنەدایە.

## سەرچاوەکان

;

* Howlett, Michael and M. Ramesh. *Political Economy of Canada: An Introduction.* Toronto: McClelland and Stewart, 1992.
* Wallace, Iain, *A Geography of the Canadian Economy.* Don Mills: Oxford University Press, 2002.

* 

* Economic indicators - Statistics Canada
* List of Economic Surveys of Canada 1961-present - منظمة التعاون  الاقتصادي والتنمية
* Canada Economy 2011 – CIA World Factbook
* Comprehensive current and historical economic data

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئابووری کەنەدا
شاڕێگەی ترەنس-کەنەدا

وێنۆک|Trans-Canada Highway -Highway 11/17- Terry Fox Monument
**ڕێگای خێرای نیشتمانی کەنەدا** (بە ئینگلیزی: Trans-Canada Highway) ڕێگایەکی خێرایە لەژێر چاودێری حکومەتی فیدرالی و دەسەلاتە خۆجێییەکانی کەنەدایە، ھەموو خاکی کەنەدا دەبرێت لەخۆڕھەڵاتەوە لەسەر کەناراوەکانی زەریای ئەتلەسی بەرەو خۆڕئاوا تاوەکو کەناراوەکانی زەریای ھێمن کە پترلە دە ھەرێم پێکدەبەستێتەوە. درێژی ڕێگاکە نزیکەی ٧٬٨٢١کم بەمە بەدرێژترین ڕێگای خێرا دادەنرێت لەجیھاندا. لەکاتێک ئەم ڕێگایە لەھیچ شوێنێک بەسێ ھەرێمەکەی باکوور ناگات ھەروەھا لە سنووری نێودەولەتی کەنەدا -ئەمریکا نزیک نابێتەوە. بەڵام لەڕێگای خێرای تر ئەم ڕێگایە بەم ناوچانە دەبەسترێتەوە، ئەم ڕێگا نیشتمانیە بە گەڵای دار چنار ھێماکراوە.

## مێژوو
لە ساڵی ١٩٤٩ نەخشە و بەرنامەڕێژی بۆکر لە ١٩٥٠چووە بواری جێبەجێکردنەوە لە ساڵی ١٩٦٢ بەشێوەیەکی فەرمی کرایەوەبەڵام تاوەکو ١٩٧١کارکردن تێیدا ھەربەردەوام بوو، دوای تەواو بوونی بوو بەدرێژترین ڕێگای خێرا لەجیھاندا، لە ساڵی ٢٠٠٠حکومەتی فیدرالی بریاری دا ڕێگاکە ئازاد بێت بۆ شوفێران لە دیاریکردنی خێراییان بەڵام دواتر ڕێپێدانەکە ھەڵوەشایەوە بەھۆی زۆری ژمارەی ترۆمبێل و بەرزی ڕێژەی دانیشتوان.

## سەرچاوەکان
* 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
تریتۆن (مانگ)

[وێنۆک|مانگی تریتۆن لەلایەن کەشتیی ئاسمانیی [ڤۆیجر ٢ لە ساڵی ١٩٨٩]]
**تیترۆن** گەورەترین مانگی ھەسارەی نیپتۆنە، یەکەمین مانگی هەسارەی نیپتۆن بوو کە دۆزرایەوە, لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٨٤٦, لەسەر دەستی گەردوون ناسی ئینگلیزی ویلیام لاسیل دۆزرايە وە. ئەم مانگە تاکە مانگی گەورەیە کە بە پێچەوانەی خولانەوەی زەوی خول دەکا. بەهۆی ئەوەی جوڵەی خولگە کەی لە یەک چونی هەبو لەگەڵ نیپتۆن پێیان وابوو هەسارۆکە بووە ئەوەش لەلایەن کەشتیی ئاسمانیی ڤۆیجر ٢ ئاشکرا کرا.

## سەرچاوەکان
* زانیاری دەربارەی مانگی تریتۆن لە ماڵپەری ناسا 

پۆل:مانگەکانی نێپتوون
ومبریێل (مانگ)

وێنۆک|مانگی ومبریێل

**مانگی ومبریێل** یەکەک لە مانگەکانی ھەسارەی یۆرانۆس ئەو مانگە دیتراوە لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٨٥١ لەسەر دەستی ویلیام ھێرشل. دیتنەوەی ئەو مانگە ھاوکات بوو لەگەڵ دیتنەوەی مانگی ئێریەل.

## سەرچاوەکان
* مانگی ومبریێل لە ماڵپەری ناسا
* ومبریێل مانگ

پۆل:گەردوون
مۆنتریال

**مۆنتریال** (بە فەڕەنسی: Montréal، بەئینگلیزی: Montreal) شارێکی کەنەدیە، گەورەترین شاری ھەرێمی کوبێکە و گەورەترین شاری ھەموو کەنەداش بوو تاوەکو ١٩٧٠. ئێستا مۆنتریال کێبەرکێی تۆرەنتۆ دەکات کە گەورەترین شاری ھەموو کەنەدایە. یەکێکە لەشارە گەورەکانی جیھان کە دەستەخوشکی پاریسە. ژمارەی دانیشتوانی ١٬٠١٦٬٣٧٦ کەسە بەڵام بەتێکرای گشتی سەردانیکەرانی شارەکە دەگاتە ٣٬٣٢٦٬٥١٠ کەسە. سێ چارەگی دانیشتوانی مۆنتریال بەڕەگەز فەڕەنسین و بە فەڕەنسی دەدوێن. بەندەری مۆنتریال یەکێکە لەبەندەرە گەورەکانی جیھان وە دەروازەی سەرەکی گواستنەوەی کەنەدایە. ناوەندێکی سەرەکی پیشەسازی و ڕۆشەنبیری و زانستی کەنەدایە.

## پێگە
مۆنتریال شوێنێکی نایابی ھەیە کەوتۆتە ناوەڕاستی ڕووباری سانت لۆرانس بە قەدباڵی شاخی مۆنت ڕۆیال کە یەکەم گەورەشاری کەنەدایە بەقەدبالی شاخێکەوە دروستکرابێت. شاری مۆنتریال پێنج لەسەدی تەواوی دوورگەی مۆنتریالی داپۆشیوە شوێنەکانی تری دورگەکە شارەکانی ئۆتاوا و چەندین شارەدێی تری لەسەر دروستکراون، بەرزی کێوی مۆنت ڕۆیال ٢٣٣مەترە کە بەدار و درەختی سەرسەوز ڕووپۆش کراوە ئەمڕۆ کێوەکە کەوتۆتە ناوجەرگەی شارەکە. شارەکە لەسەر کەناراوەکانی سانت لۆرانس دروستکرا بەئاراستەی چیای مۆنت ڕۆیال. لەئاستی لەنگەرەکانی ڕووبارە مەزنەکەی کە بووە بەندەرێکی چاکی بازرگانی. ئێستا مۆنتریال خاوەنی چەندین باڵاخانە و تەلار و قوللەی بەرزە پێشکەوتنێکی زۆری پێوەدیارە بەڵام لەگەڵ ھەموو ئەم پێشکەوتنانە دەستبەرداری خانوو و کۆشکە مێژوویی و دێرینەکانیان نەبوون
ناوەندی شاری مۆنتریال بەدووەم قەلەباڵغترین شوێنی کەنەدا دادەنرێت ئەمەش دوای تۆرەنتۆ، نزیکەی ٪‏١١سەرجەمی ھەموو دانیشتوانی کەنەدا لەم شارە دەژین، شارەکە دابەشکراوە بۆ ٧٥ناوچەی کارگێری سەربەخۆ. نزیکەی ٪‏٦٥دانیشتوانی شارەکە لەدەرەوەی شاڕەکە دەژین. کەنەدیە بەڕەگەز فەرەنسیەکان ڕێژەی زۆرینەی دانیشتوان پێکدێنن، ھەربۆیە زۆرینەی تابلۆکان بەزمانی فەڕەنسین. نزیکەی٪‏٢٠دانیشتوانی مۆنتریال لەدەرەوەی کەنەدا لەدایک بوون. لەشارەکە سەدان و ھەزاران پەنابەر نیشتەجێبووینە ھەموو ئەوانەی لەکاتی جەنگی جیھانی یەکەم و دووەم لەترسی جەنگ ڕوویان لەشارەکە کرد لە ئەوروپاوە. سیستەمی خوێندن لەمۆنتریال لەسەر بناغەی ئایین و زمان داڕێژراوە. خوێندن بە ھەردوو زمانی فەڕەنسی و ئینگلیزیە. چەندین قوتابخانەی ڕۆمان و کاسۆلیک و پرۆتستانت دامەزراون، شارەکە چوار بەناوبانگترین زانکۆکانی جیھانی لێیە وەک زانکۆی مۆنتریال و زانکۆی مەکگێل.

## سەرچاوەکان
*