open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئیتاڵیا لە ئۆڵۆمپیاد

ئیتالیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٩٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد. لەو کاتەوە، بەشداری سەرجەم یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ھەروەھا ساڵی ١٩٢٤ بۆ یەکەمجار لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە بەشداری کردووە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی ئیتالیا لە ساڵی ١٩٠٨دامەزراوە، ساڵی ١٩١٣ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی بەفەرمی ناسێنراوە. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە خاوەنی زیاتر لە ٧٥٧ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن. ئەمەش وای کردووە ببنە یەکێک لەو وڵاتانەی خاوەنی زۆرترین مەدالیان.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئیتاڵیا لە ئۆڵۆمپیاد
ناخچیڤانسکی

**ناکچیڤانسکی** (، ئازەربایجانی: Naxçıvanskilər)، بە ڕێنووسی ناکسیڤانسکی و ناخیتچێڤانسکی بنەماڵەیەکی بەرزە بە ڕەچەڵەک ئازەربایجانییە و دواتر لقەکانی لە ڕووسیا و ئێران دامەزراون. ئەوان ژەنەڕاڵە بەناوبانگەکان و کارمەندانی سەربازییان دابین کردووە، یەکێکیان - حوسێن خان ناخچیڤانسکی تاکە موسڵمان بوو کە وەک ژەنەڕاڵ-یاریدەدەری ڕیتینەی جەنابی ئیمپراتۆری کاری کردووە.

## پاشخان
بنەماڵەی ناخچیڤانسکی لقێکی کادێتی بنەماڵەی کەنگەرلییە، خۆیان بەشێکن لە ھۆزی ئوستاجلو قزیلباش. ئیحسان خان کەنگەرلی یەکەم ئەندامی ئەو بنەماڵەیە بوو کە ناوی بنەماڵەیەکی ڕووسیی گرتەبەر، بەم شێوەیە لقێکی تایبەتی خۆی دامەزراند. ئەوان لەگەڵ بنەماڵەی بەھمەنی سەر بە بنەماڵەی قاجار و بنەماڵەی ماکینسکی سەر بە خانەنشینی ماکو ھاوسەرگیریان کردووە. ئەوان گەورەترین خاوەن زەوی بوون لە ناخیچێڤان یوزد.

## لە ئێستادا
دوای دەستبەسەرداگرتنی سۆڤیەت لە ئازەربایجان، ئەندامانی مەسیحی بنەماڵەی ناخچیڤانسکی زیاتر کۆچیان کرد بۆ ئەورووپا و ئەودیو، لەکاتێکدا ئەندامانی موسڵمان لە دواوە مانەوە و ناوی بنەماڵەیان گۆڕی بۆ ئەوەی لە گۆشەگیری ھەڵبێن، وەک گۆرانیبێژی بەناوبانگی ئۆپێرا خورشید قاجار کە تەنانەت دوای ئەوە ناوی بنەماڵەی ھاوسەرەکەی وەرگرت مردنی ئەو؛ یان کۆچیان کردووە بۆ ئێران بۆ خزمەتکردن لە سوپای قاجار. لقێکی مەسیحی کە لە نەوەی حوسێن خان ناخچیڤانسکییەوە ھاتووە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەژی.

## ئەندامە دیارەکان
* حوسێن خان ناخچیڤانسکی – ژەنەڕاڵی سوارە، ژەنەڕاڵ-یاریدەدەری پۆلیسی ئیمپراتۆری.
* ئیحسان خان کەنگەرلی – دوا فەرمانڕەوای خانەنشینی ناخیچێڤان. باپیرەی حوسێن خان ناخچیڤانسکی لەلایەن باوکەوە.
* جەمشید خان ناخچیڤانسکی – فەرماندەی سەربازی ئیمپراتۆری ڕووسیا و ئازەربایجان و سۆڤیەت. لە سوپای سۆڤیەتدا بۆ پلەی کۆمبریگ (ھاوتای عەمید جەنەڕاڵ) بەرزبووەوە.
* جەعفەرگولو خان ناخچیڤانسکی – سەرۆکی شارەوانی ناخچیڤان، دواتر دادوەری فەخری ئێریڤان، بەرپرسی کۆماری ئاراس.
* فەیزوڵڵا میرزا قاجار – شازادەی بنەماڵەی قاجاری شازادەی فارس و فەرماندەی سەربازی ئازەربایجان. بەشێک لە فەوجەکەی حوسێن خان ناخچیڤانسکی لە کاتی جەنگی ڕووسیا و ژاپۆن.
* خورشید قاجار – گۆرانیبێژی ئۆپێرا ئازەربایجانی.
* ئیسگاندار مەشتەوا – فەرماندەی سوپای سۆڤیەت وەرگری فەرمانی ئاڵای سوور

## سەرچاوەکان

پۆل:کەسانی خەڵکی نەخچیڤان
پۆل:خێزانە ئازەربایجانییەکان
لودڤیگ فۆیێرباخ

**لودڤیگ ئاندرسن فۆیێرباخ** لەدایکبووی ٢٨ی تەممووزی ١٨٠٤ –مردووی ١٣ی ئەیلوولی ١٨٧٢) لە باواریا ھاتووەتە دنیاوە، مرۆڤناس و فەیلەسوفێکی ئەڵمانی بووە، بەناوبانگترین کتێبی بە «جەوھەری مەسیحییەت» ناسراوە، کە ڕەخنەی لە مەسیحییەت گرتووە و ئەم کتێبە کاریگەرییەکی بەھێزی لەسەر بیرمەندانی دواتر ھەبوو، لەوانە چارڵز داروین، کارڵ مارکس، سیگمۆند فرۆید، فریدریش ئەنگڵز، ڕیچارد ڤاگنەر و فریدریش نیچە.

## سەرچاوەکان

پۆل:فەلسەفە
پۆل:فەیلەسووفان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٤
پۆل:مردووانی ١٨٧٢
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:ڕەخنەگرانی مەسیحییەت
پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییەکانی ئەڵمانیا
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھایدلبێرگ
پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق
پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور
پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە
پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان
پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
کۆسۆڤۆ لە ئۆڵۆمپیاد

کۆسۆڤۆ بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٦ وەک نەتەوەیەکی سەربەخۆ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد. لەو کاتەوە، بەشداری سەرجەم یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ھەروەھا ساڵی ٢٠١٨ بۆ یەکەمجار لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە بەشداری کردووە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی کۆسۆڤۆ ساڵی ١٩٩٢ دامەزراوە، لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی بەفەرمی ناسێنراوە. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە خاوەنی ٣ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆسۆڤۆ لە ئۆڵۆمپیاد
لاتڤیا لە ئۆڵۆمپیاد

لاتڤیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، ھەروەھا ھەمان ساڵ لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە بەشداری کردووە. دوای ئەوەی لاتڤیا لەلایەن یەکێتی سۆڤیەت داگیردەکرێت، وەرزشوانانی ئەم وڵاتە لە ساڵی ١٩٥٢ تا ١٩٨٨ وەک بەشێک لە شاندی وەرزشوانانی یەکێتی سۆڤیەت بەشداریان لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کرد. پاش ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتی سۆڤیەت جارێکی دیکە لە ساڵی ١٩٩٢ گەڕایەوە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی لاتڤیا لە ساڵی ١٩٢٢ دامەزراوە، لە ١٩٩١ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی بەفەرمی ناسێنراوە. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە خاوەنی زیاتر لە ٣١ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن.

## سەرچاوەکان

پۆل:لاتڤیا لە ئۆڵۆمپیاد
شارستانی چواربورج

**شارستانی چواربورج** یان **شارستانی مەرحەمەت ئاباد** (، )، یەکێک لە شارستانەکانی ئێرانە کە لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری چواربورجە. ئەم شارستانە تاوەکو ساڵی ١٩٩١ ناوچەیەکی سەر بە شارستانی مەراغە بوو ھەر لە ھەمان ساڵدا خرایە سەر شارستانی میاندواو، وە لە ساڵی ٢٠٢١ بووە بە شارستان. لە ١٩ی تەممووزی ساڵی ٢٠٢١ ناوچەی بارووق و مەرحەمەت ئاباد لەم شارستانی میاندواو جیاکرانەوە و بوونە شارستانی سەربەخۆ.

## جوگرافیا
شارستانی چواربورج لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ شارستانی مەلکان و لە باکووری ڕۆژئاواوە لەگەڵ شارستانی بۆناب و لە ڕۆژھەڵات و باشوور و ڕۆژئاواوە لەگەڵ شارستانی میاندواو ھاوسنوورە.
## دابەشی کارگێڕی
شارستانی چواربورج خاوەنی ٢ ناوچە و ٤ گوندستان و ١ شارۆچکەیە بەم شێوەیە:

## دانیشتوان
بەپێی سەرژمێری گشتی دانیشتووان و خانووبەرە لە ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتوانی شارستانی چواربورج یەکسانە بە ٢٦ ھەزار و ٢١٩ کەس.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانی میاندواو
پۆل:شارستانەکانی ئێران
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
دانا غەنی

**دانا غەنی** (لەدایکبووی ١٩٦٩ لە سلێمانی، عێراق) لە ساڵی ١٩٨٦ یەکەم بەرھەمی ھونەری خۆی بەناوی «نیاز» بۆ تەلەفزیۆنی کەرکووک تۆمار کردووە. پاشان بووەتە خاوەنی چەندین کاری ھونەری لە ھەموویان دیارتر "دیاری ئەمجارە" ھۆنراوەی شێرکۆ بێکەس و ئاوازی کاروان عوسمانە. دواتر گۆرانی جۆشی ئەوین کە زیاتر بە گۆرانی ووتم ئەمشەو ھاتووەتە سەر زاری گوێگرانی، لە دواییدا یەکەم ئەلبوومی خۆی لە ساڵی ١٩٨٨دا بڵاودەکاتەوە. ناوبراو بە گۆرانی ( گوڵە ھۆ حاجی مریەم) لای ھەوادارانی ناسراوە. دواین کاری ھونەری بڵاوکردنەوەی کلیپێک بوو بە ناوی (بێ سێبەرم). دانا ئێستا لە وڵاتی ئەڵمانیا نیشتەجێیە، لە ساڵی ٢٠١٠ەوە ھیچ بەرھەمێکی بڵاونەکردووەتەوە.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
عەرەب دیاردەیەکی دەنگییە

**عەرەب دیاردەیەکی دەنگییە** () کتێبێکە لە نووسینی عەبدوڵڵا قوسەیمی، بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٧٧ لە پاریس لەلایەن چاپخانەی مونتماریر چاپ کراوە، پاشان لە ساڵی ٢٠٠٦ دووبارە لەلایەن بڵاوکراوەی جەمەل چاپ کراوەتەوە. ئەم کتێبە دەنگدانەوەیەکی گەورەی بەدوای خۆیدا ھێنا زۆرێک بە کاردانەوەی عەبدوڵڵا قوسەیمی بەرامبەر بە مامەڵەی خراپی نەیارەکانی دایان دەنا.
## وەسفی کتێب
بە زاراوەیەکی ئاگادارکەرەوە و لە ڕێگەی شێوازێکی ڕەخنەیی تیژەوە، عەبدوڵڵا قەسیمی وتارێک ئاراستەی نەتەوەی عەرەب دەکات و تیایدا ئاگاداریان دەکاتەوە لە پەیڕەوی فیکری و ڕەفتاری ژیانیان، کە وا دەکات ھەمیشە شوێنکەوتە بن نەک پێشەنگ. ئەم نەتەوەیە لەسەر شانازییەکان و کەلەپووری خۆی نوستووە، و لەبیری کردووە کە پێویستی بە ڕابوونێکی فیکری ھەیە کە بگاتە عەقڵی تاکەکانی و ھیممەتیان بەرز بکاتەوە و بیانخاتە ڕیزی نەتەوە پێشکەوتووەکانەوە کە لە ئاییندە دەکۆڵنەوە، ئەمەش پەیوەندی بە مرۆڤایەتییەوە ھەیە بە گشتی و بە خودی خۆیانەوە بە تایبەتی، لە ڕێگەی ڕێنسانسێکی زانستی و ڕۆشنبیرییەوە کە ھەموو لایەنەکانی ژیان بگرێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کتێبەکانی ١٩٧٧
پۆل:عەرەبستانی سعوودی
پۆل:عەرەب
پۆل:فەلسەفە
خورشید قاجار

**خورشید قاجار** لەدایکبووی نەخچیڤانسکایا (بە ئازەری: Xurşid Qacar) گۆرانیبێژی ئۆپێرا ئازەربایجانی بوو.

## ژیاننامە
وێنۆک|ڕاست|خورشید قاجار وەک گوڵچۆھرا لە فیلمی ئارشین مەل ئالان لە ساڵی ١٩٢٩

لە ساڵی ١٨٩٤ لە شاری ناخچیڤان لەدایکبووە، لە دایک و باوکی ناویان ڕەحیم خان ناخچیڤانسکییە، برا گەورەی حوسێن خان ناخچیڤانسکییە و ئەندامی بنەماڵەی ناخچیڤانسکییە. یەکەم خوێندنی لە قوتابخانەی بەشەناوخۆیی سەینت نینا لە باکوو بەدەستھێناوە. بەھۆی ئەوەی لە ساڵی ١٩١٥ لە کۆنسێرڤاتۆری مۆسکۆ وەرگیرا، یەکێک بوو لە یەکەم ژنانی ئازەربایجانی کە لە دەرەوەی وڵات خوێندنی تەواو کرد. مامۆستای ئەو لە کۆنسێرڤاتۆری ئۆمبێرتۆ ماسێتی، پێداگۆگی دەنگی ئیتاڵی و سێرگی ئۆبوکۆڤ، گۆرانیبێژی ئۆپێرای ڕووسی شانۆی بۆلشۆی بوو. دوای تەواوکردنی خوێندن، ماوەیەک لە سەنت پیتەرزبورگ ژیاوە و دواتر لە ساڵانی ١٩١٩–١٩٣٤ لە شانۆی ئۆپێرا و بالێی ئەکادیمی دەوڵەتی ئازەربایجان کاری کردووە. ئەو دەرھێنەری خولێکی بچووکی ئۆپێرا بووە کە لەژێر شانۆی ئۆپێرا لە ساڵی ١٩٣٥ کاردەکات.

ئەو بە وێناکردنی گوڵزار ناسرابوو (لە ئۆپێرا شا ئیسماعیل لەلایەن موسلیم ماگۆمایێڤ)؛ خورشیدبانو، ئاسیا و گوڵناز (بە ڕێککەوت لە شا عەباس و خورشید بانو (١٩١٢)، ئارشین مەل ئالان (١٩١٣) و ئەگەر ئەو یەکە نەبێت، ئەوا ئەم یەکە (١٩١٠) - ھەموویان لە نووسینی عوزەیر حاجیبێیۆڤ) و میکائیلا (کارمەن لە نووسینی جۆرج بیزێت).

دواتر لە ساڵی ١٩٣٥ەوە لە ئازەرنەشر کاری بۆ بڵاوکراوە مۆسیقییەکان کردووە، لە ھەمان کاتدا ستۆدیۆیەکی لەناو شانۆی ئۆپێرا و بالێی دەوڵەتی ئازەربایجان دامەزراندووە و لەگەڵ خوێندکارەکانیدا فیلمی شەیتان لە نووسینی ئەنتۆن ڕوبینشتاین و بووکی تزار لە نووسینی نیکۆلای ڕیمسکی-کۆرساکۆڤ بۆ شانۆی ئازەربایجان ئامادە دەکات.

لە ساڵانی ٣٠دا، بە فەرمانی عوزیر حاجیبێیۆڤ، ئەو ئاوازدانەرانی ئەو کاتە تۆفیگ گولیێڤ و زاکیر باگیرۆڤ کە ھێشتا گەنج بوون، ڕێنمایی کرد کە نووەتەکانی مەقامەکانی موغەمی «ڕەست»، «زابول-سێگا» و «دوگا» تۆمار بکەن لەکاتێکدا میرزا مەنسوور مەنسوورۆڤ دەیانژەنێت لەسەر قەترە.

لە ھاوینی ساڵی ١٩٦٣ لە شاری باکوو کۆچی دوایی کرد.

## خێزان
تا ساڵی ١٩٢٠ لەگەڵ فەیزوڵڵا میرزا قەجار ھاوسەرگیری کردووە، ھاوسەری دووەمی کونت نیکۆلای نیکۆلایڤیچ خودیاکۆڤ بووە. لە ھاوسەرگیری یەکەمیدا کوڕێکی ھەبووە - شافی، ناوی بە ناوی شافی خان قاجارەوە ناونراوە، لە ھاوسەرگیری دووەمدا منداڵی بەخێوکەری ھەبووە نادر عەلیێڤ-خودیاکۆڤ، ئادێلیا عەلیێڤا-خودیاکۆڤا و مارینا خودیاکۆڤا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٤
پۆل:مردووانی ١٩٦٣
پۆل:کەسانی خەڵکی نەخچیڤان
پۆل:گۆرانیبێژانی ئۆپێرا سۆڤیەت
شانۆی بۆلشۆی

**شانۆی بۆلشۆی** () شانۆیەکی مێژوویییە لە شاری مۆسکۆ لە ڕووسیا، لە سەرەتادا لەلایەن تەلارساز جۆزێف بۆڤی دیزاین کراوە، کە نمایشی بالێ و ئۆپێرا ئەنجام دەدات. پێش شۆڕشی تشرینی یەکەم بەشێک بوو لە شانۆ ئیمپراتۆرییەکانی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا لەگەڵ شانۆی مالی (شانۆی بچووک) لە مۆسکۆ و چەند شانۆیەک لە سانت پترسبۆرگ (شانۆی ھێرمیتاژ، شانۆی بۆلشۆی (کامێنی)، دواتر شانۆی مارینسکی و ئەوانی دیکە).

بالێ و ئۆپێرا بۆلشۆی لە کۆنترین و ناسراوترین کۆمپانیاکانی بالێ و ئۆپێرا لە جیھاندا. بە دووری دەزانین گەورەترین کۆمپانیای بالێیە لە جیھاندا، زیاتر لە ٢٠٠ سەماکاری ھەیە. شانۆکە کۆمپانیای باوکی ئەکادیمیای بالێی بۆلشۆیە کە قوتابخانەیەکی پێشەنگی بالێیە. لقێکی لە قوتابخانەی شانۆی بۆلشۆی لە شاری جۆینڤیل لە بەڕازیل ھەیە.

بینای سەرەکی شانۆکە کە لە مێژووی خۆیدا چەندین جار دووبارە دروست کراوەتەوە و نۆژەن کراوەتەوە، ھێمایەکی مۆسکۆ و ڕووسیایە (ڕووبەری نیوکلاسیکی ئایکۆنییەکەی لەسەر دراوی ١٠٠ ڕوبڵی ڕووسی وێنا کراوە). لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١، بۆلشۆی دوای نۆژەنکردنەوەیەکی بەرفراوان بۆ ماوەی شەش ساڵ دووبارە کرایەوە. تێچووی فەرمی نۆژەنکردنەوەکە ٢١ ملیار ڕوبڵە (٦٨٨ ملیۆن دۆلار). بەڵام دەسەڵاتدارانی دیکەی ڕووسیا و کەسانی دیکەی پەیوەست بەوەوە ئیدیعایان کرد کە پارەی گشتی زۆر زیاتر خەرج کراوە. نۆژەنکردنەوەکە بریتی بوو لە گەڕاندنەوەی دەنگەکان بۆ کوالیتی سەرەتایی (کە لە سەردەمی سۆڤیەتدا لەدەستچووبوو)، ھەروەھا نۆژەنکردنەوەی دیکۆری ئیمپراتۆرییەتی ڕەسەنی بۆلشۆی.

## سەرچاوەکان

پۆل:شانۆی بۆلشۆی
ئۆبلاستی ئەرمەنستان

**ئۆبلاستی ئەرمەنستان** یان **پارێزگای ئەرمەنستان** (، ) ئۆبلاستێک بوو لە جێگری شاھانەی قەفقاز لە ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا کە لە ساڵی ١٨٢٨ تا ١٨٤٠ بوونی ھەبوو. ھاوتای زۆربەی ناوچەکانی ناوەڕاستی ئێستای ئەرمەنستان و پارێزگای ئیدر تورکیا و دەرچەی نەخچیڤانی ئازەربایجان بوو. ناوەندی ئیدارییەکەی یەریڤان بوو کە لە زمانی ڕووسیدا بە ئێریڤان ناودەبرا.

## کارگێڕی
لە ئۆبلاستی ئەرمەنستاندا تەنیا ژمارەیەکی کەم لە بەرپرسانی ڕووسی ھەبوون و ئەوان وابەستەی ئەو بەڕێوەبەر و وەرگێڕە موسڵمانانەی پێشوو بوون کە لەژێر دەستی ئێرانییەکاندا خزمەتیان کردووە. بۆرنۆتیان ئاماژە بەوە دەکات کە «بەدەستھێنانی زەوی و باج و سیستەمی دادوەری بە شێوەیەکی بنەڕەتی وەک خۆی ماوەتەوە و فارسی یان زاراوەی ناوخۆیی تورکی لە زۆرێک لە فەرمانگە ئیدارییەکان بەردەوام بووە».

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی ئەرمەنستان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٢٨
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٤٠
پۆل:مێژووی جوگرافی ئازەربایجان
پۆل:ئۆبڵاستەکانی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی
نافوورەی ترێڤی

**نافوورەی ترێڤی** (بە ئیتاڵی: Fontana di Trevi) نافوورەکەیە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی هەژدەهەم لە ناوچەی ترێڤی لە ڕۆما. نافوورەکە دیزاین کراوە لەلایەن تەلارسازێکی ئیتاڵی بە ناوی نیکۆلا سالڤی و دواتر کارەکانی تەواو کراوە لەلایەن جیۆزێپی پانینی و چەند کەسانێکی تر. بەرزییەکەی ٢٦.٣ مەتر و پانییەکەی ٤٩.١٥ مەتر، گەورەترین نافوورەی بارۆکییە لە شارەکە و یەکێکە لە بەناوبانگترین نافوورەکانی جیهان.

نافوورەکە  لە چەندین *فیلمدا* دەرکەوتووە، لەوانە ڕۆمان هاڵیدەی (١٩٥٣) ، *سێ فلسەکە لە نافوورەکەدا* (١٩٥٤) ، فیلمی کلاسیکی (La Dolce Vita) (١٩٦٠) ، سابرینا دەچێتە ڕۆما (١٩٩٨) ، و فیلمی (The Lizzie McGuire Movie) (٢٠٠٣).

## گەلەری

پەڕگە:Trevi Fountain, Rome, Italia.jpg|نافوورەی ترێڤی
پەڕگە:Fontana di Trevi di notte.JPG|پەیکەرەکان لە شەودا
پەڕگە:Trevi Fountain detail amk.jpg|سەرچاوە ترێڤی کڵاوێکی پاپای
پەڕگە:Fontana di Trevi - Rome, Italy - November 6, 2010 (6212401026).jpg|نافوورەی ترێڤی وەک لە لای ڕاستەوە دەبینرێت
پەڕگە:Panorama of Trevi fountain 2015.jpg|نافوورەکە لە شەودا
پەڕگە:Fontana di Trevi 0855 2013.jpg|نافوورەی ترێڤی


## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* پەرتووکی ڕۆمانی (بە ئینگلیزی: Roman Bookshelf) نافوورەی تێرڤی (بە ئینگلیزی) 
* ترێڤی Fountain Virtual 360° panorama و photo gallery.
* تۆمارکردنی پێشینەیەکی نزمتر لە سەرچاوەکە.
* نافوورەی ترێڤی

پۆل:ئەسپەکان لە ھونەر
قەزای بابەک

**قەزای بابەک** (بە ئازەربایجان: Babək rayonu)یەکێکە لە ٧قەزاکانی کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان. ئەم قەزایە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزاکانی جوولفە، شەھبوز، کەنگەرلی، شاری نەخچیڤان، ھەروەھا پارێزگای ڤایۆتس دزۆری ئەرمینیا و پارێزگاکانی ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات و ئازەربایجانی ڕۆژاوای ئێران. پایتەخت و گەورەترین شارەکەی بابەکە. تا ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ٧٦ ھەزار و ٢٠٠ کەس بووە

## دانیشتووان
بەپێی لیژنەی ئاماری دەوڵەت، تا ساڵی ٢٠١٨، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٧٥ ھەزار کەس تۆمارکردووە، کە بە ڕێژەی ٢٥٠٠ کەس زیادی کردووە (نزیکەی لەسەدا ٠٫٠٣) لەکاتێکدا لە ساڵی ٢٠٠٠دا ٧٢ ھەزار و ٥٠٠ کەس بووە. ٣٧٬٤٠٠ لە کۆی دانیشتووان پیاون، ٣٧٬٦٠٠ ژن. زیاتر لە ٢٦٬٢ لە سەدی دانیشتووان (نزیکەی ١٩٬٧٠٠ کەس) لە گەنجان و ھەرزەکارانی تەمەن ١٤–٢٩ ساڵ پێکھاتوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزای بابەک
بابەک

**بابەک** (بە ئازەربایجانی: Babək) شارێکە و شارەوانییەکە و پایتەختی قەزای بابەکە، لە کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان. لە ساڵی ٢٠١٥ بە فەرمانی سەرۆکی کۆماری ئازەربایجان، گوندی قوشادیزە تەسفییە کرا و زیاد کرا بۆ خاکی ئیداری شاری بابەک.

## مێژوو
پێش ساڵی ١٩٧٨ ئەو شارۆچکەیە بە تازەکەند (ئازەربایجانی: Təzəkənd) ناسرابوو. بەڵام دواتر ناوەکەی گۆڕدرا بۆ ڕێزلێنان لە ڕێبەری شۆڕشگێڕی سەدەی ناوەڕاستی فارس بابەک خوڕەمدین کە لە عەباسییەکان یاخی بوو. دوای گرتنی لە سەدەی نۆیەمدا بووە شەھید.

## دیمۆگرافی
ژمارەی دانیشتووانی بابەک لە ساڵی ٢٠١٠دا ٣٢٥٢ کەسە.

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزای بابەک
یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە

**یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە** ) پێشبڕکێیەکی نێودەوڵەتی وەرزشییە، کە چوار ساڵ جارێک بەڕێوەدەچێت، بۆ ئەو یارییانەی لەسەر سەھۆڵ و بەفر ئەنجامدەدرێت. یەکەم ئۆڵۆمپیادی زستانە، ساڵی ١٩٢٤ لە شاری شامۆنیکس لە فەرەنسا بەبەشداری ١٦ وڵات بەڕێوەچووە. یارییەکانی زستانە لە ساڵی ١٩٢٤ تا ١٩٣٦ ھەر چوار ساڵ جارێک بەڕێوە دەچوو، لە ساڵانی ١٩٤٠ و ١٩٤٤ بەھۆی جەنگی جیھانی دووەمەوە ھەڵوەشێنرانەوە و لە ساڵی ١٩٤٨ دەستی پێکردەوە، تا ساڵی ١٩٩٢ ئۆڵۆمپیادی زستانە و ئۆڵۆمپیادی ھاوینە لە ھەمان ساڵدا ئەنجام دەدرا، دواتر ساڵی ١٩٨٦ بڕیاردرا کە یارییەکان بخرێنە چوار ساڵی جیاواز. ئۆڵۆمپیادی زستانەی داھاتوو دوای ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ لە ساڵی ١٩٩٤ بەڕێوەچوو، بەجیاوازی دووساڵ لە نێوانیان.

## وڵاتانی خانەخوێ
یارییەکانی ئەم پاڵاوانییەتییە لەلایەن ١٢ وڵات لە سێ کیشوەری جیاواز میوانداری کراوە، چوار جار لە ئەمریکا (١٩٣٢، ١٩٦٠، ١٩٨٠ و ٢٠٠٢)، سێ جار لە فەرەنسا (١٩٢٤، ١٩٦٨ و ١٩٩٢)، یەکی دووجاریش لە نەمسا (١٩٦٤ و ١٩٧٦)، کەنەدا (١٩٨٨ و ٢٠١٠)، ژاپۆن (١٩٧٢ و ١٩٩٨) و ئیتاڵیا (١٩٥٦ و ٢٠٠٦)، نەرویژ (١٩٥٢ و ١٩٩٤)، سویس (١٩٢٨ و ١٩٤٨). ھەروەھا یەکجاریش، لە ئەڵمانیا (١٩٣٦)، یووگۆسلاڤیا (١٩٨٤)، ڕووسیا (٢٠١٤) و کۆریای باشوور (٢٠١٨). لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی، شاری پەکینی ھەڵبژارد بۆ میوانداریکردنی ئۆڵۆمپیادی ٢٠٢٢و شارەکانی میلان و کۆرتینای ئیتاڵیا بۆ میوانداریکردنی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٢٦.

تا ئێستا دوازدە وڵات لە ھەموو ئۆڵۆمپیادێکی زستانەدا بەشدارییان کردووە؛ نەمسا، کەنەدا، فینلاند، فەرەنسا، بەریتانیا، مەجارستان، ئیتاڵیا، نەرویژ، پۆڵەندا، سوێد، سویس و ئەمریکا. شەش لەو وڵاتانە لە ھەر ئۆڵۆمپیادێکی زستانەدا مەدالیای بەدەستھێناوە؛ نەمسا، کەنەدا، فینلاند، نەرویژ، سوێد و ئەمریکا. ئەمریکا تاکە وڵاتە کە لە ھەموو ئۆڵۆمپیادێکی زستانەدا مەدالیای زێڕ بەدەستھێناوە. وەرزشوانانی نەرویژ لە پێشەنگی ڕیزبەندی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەن و نۆجار پلەی یەکەمیان بەدەستھێناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە
قەزای جوولفە

**قەزای جوولفە** (بە ئازەربایجانی: Culfa rayonu) یەکێکە لە ٧ قەزای کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان.. ئەم قەزایە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزاکانی ئۆردوباد، بابەک، شەھبوز، ھەروەھا لەگەڵ پارێزگای سیونیکی ئەرمینیا و پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵاتی ئێران. پایتەخت و گەورەترین شاری جوولفە. تا ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ٤٧ ھەزار کەس بووە

## مێژوو
لە ساڵی ١٩٣٠ دامەزراوە و سەرەتا ناوی ئابراگونۆس بوو، لە ساڵی ١٩٥٠ەوە ناوی قەزای جوولفەیە. ناوەکان، جۆلفە/جولفە بۆ چەند ناوچەیەکی دراوسێی ئێرانیش بەکاردێت.

لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بە فەرمانی سەرۆکی کۆماری ئازەربایجان، گوندەکانی نەھاجیر و گۆینووک لە ناحیەی جوولفا لابران و خراونەتە سەر خاکی قەزای بابەک.

## جوگرافیا
ئەم قەزایە لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەرمینیا، لە باشوورەوە لەگەڵ ئێران ھاوسنوورە. ناحیەی جولفە لە ڕۆژھەڵاتی شاری نەخچیڤانەوەیە. چیای دامیرلیداغ (٣٣٦٨ م) بەرزترین خاڵی قەزاکەیە. ھاوینی قەزاکە گەرم و وشکە، بەڵام زستان ساردە. تێکڕای پلەی گەرمی لە مانگی یەکدا لە نێوان -١٠ بۆ -٣ پلەی سەدییە، لە مانگی تەممووزدا لە نێوان +١٩ بۆ +٢٨ پلەی سەدییە. بڕی بارانبارینی ساڵانە ٢٠٠–٦٠٠ ملم. ڕووبارەکانی ئەلینجە و گەردەڕە و ڕووباری ئاراس (بەدرێژایی سنووری ئێران) بەناو خاکی قەزاکەدا تێدەپەڕن. لە شاخەکاندا مەسیفی دارستان ھەیە کە دارەکانی وەک دار بلوط و ھێشوو و ھۆڕنبیم تێیدا گەشە دەکەن. گیانلەبەران بە ئاژەڵەکانی وەک گورگ، ڕێوی و کەروێشک نوێنەرایەتی دەکرێن.

## دانیشتووان
بە بەراورد لەگەڵ ساڵی ١٩٨٠، لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٥ ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە بە نزیکەی ١٣ ھەزار و ١٧٧ کەس زیادی کردووە یان ٥٢٫٤٪. بە تێکڕا چڕی لە ھەر ١ کیلۆمەتر دووجایەکدا ٣٩ کەسە. شارۆچکە گەورەکانی بریتین لە شاری جولفە و گوندەکانی یایجی، ئەبراگونۆس و بانەیار. بەپێی لیژنەی ئاماری دەوڵەت، تا ساڵی ٢٠١٨، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٤٦ ھەزار و ٤٠٠ کەس تۆمارکردووە، کە بە ڕێژەی ١٠ ھەزار کەس زیادی کردووە (نزیکەی لەسەدا ٢٧٫٤) لەکاتێکدا لە ساڵی ٢٠٠٠دا ٣٦ ھەزار و ٤٠٠ کەس بووە. ٢٣٬٣٠٠ لە کۆی دانیشتووان پیاون، ٢٣٬١٠٠ ژن. زیاتر لە سەدا ٢٥٬٤ی دانیشتووان (نزیکەی ١١٬٨٠٠ کەس) لە گەنجان و ھەرزەکارانی تەمەن ١٤–٢٩ ساڵ پێکدێن.

## میراتی فەرھەنگی
لە کەناری ڕووباری ئاراز پاشماوەی پێکھاتەکانی سەر بە شارۆچکەی جوغای سەدەی ناوەڕاستی ئەرمەنییەکان ھەیە کە بە جوولفەی کۆن ناسراوە. شوێنەوارە بنەڕەتییەکەی، گۆڕستانێکە کە نزیکەی ٤٠٠٠ نیشاندەری گۆڕی تێدایە، لە ساڵی ٢٠٠٦دا بە تەواوی وێران بووە. پێدەچێت وێرانەکانی کاروانسەرای سەدەی ١٣ - یەکێکە لە گەورەترینەکان لەسەر خاکی ئازەربایجان، و وێرانەکانی پردێک کە مێژووەکەی بۆ نووسراوە تا سەرەتای سەدەی ١٤، بە فەرمانی نەخچیڤان خان خاکیم زیائەددین دروست کراوە. گۆڕستانی بچووکی گوڵستان (سەدەی ١٣) لە نزیک گوندی گوڵوستان ھەیە و گۆڕستانی زیاتر لە نزیک گوندی دارکوند ھەیە (بە تایبەتی گۆڕستانی تاوەر (سەدەی پازدەھەم) بە باشی پارێزراوە). سەدەی ١٣) و ژمارەیەک شوێنەوار و وێرانە دێرینەکانی تر.

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزای جوولفە
مەگنۆلیا

وێنۆک|گوڵی مەگنۆلیا
**مەگنۆلیا** کە لە خێزانی مەگنۆلیاسەکانە، بە ھەردوو جۆری دەوەن و درەختەکانەوە، لە ناوچەکانی ئەمریکا و ئاسیادا دەڕوێت و ھەردوو جۆری ھەمیشەسەوز و گەڵاوەریوی ھەیە. گوڵەکانی ئەم درەختە سپی و زەرد و سوور و پەمەیی و مۆرن و لە سەرەتای وەرزی بەھاردا خونچە دەکەن.

مەگنۆلیا جۆرە ڕوەکێکی دێرینە و بەر ھەنگەکان دروستبوون. زانایان پێیان وایە ئەم گوڵە بەھۆی قالۆچەکانەوە پیتێنراوە، بۆ خۆپاراستنیشی لەو قالۆنچانە، بەشی مێینەی گوڵەکە زۆر ئەستوورە.

نموونەی بەبەردبووی *M.acuminata* دۆزراوەتەوە کە بۆ بیست ملیۆن ساڵ بەر لە ئێستا دەگەڕێتەوە. شێوە و ڕوخساری مەگنۆلیا بەوە دەناسرێتەوە کە ھەر لە کۆنەوە ھیچ گۆڕانکارییەک بەسەر شێوەکەیدا نەھاتووە و وەک خۆی ماوەتەوە. پەڕەی گوڵەکانیان زیاتر بەلای گۆپکەی ناوەڕاستی گوڵەکەوە چەماوەتەوە و شێوەیەکی داخراویان ھەیە. بەشی دەرەوەی گەڵاکە تایبەتمەند نەبووە و پێی دەگوترێت (tepal).

## خاکی گونجاو بۆ گەشەکردن

مەگنۆلیاکان پێویستیان بە خاکێکی شێدار و دێمی ھەیە کە بە ماددە ئەندامییەکان دەوڵەمەند بێت، زۆربەی مەگنۆلیاکان لە خاکێکی ھاوکێش (نە ترش نە تفت)یان لە خاکێکی کەمێک ترشدا لە *ph* ی ٥٫٥–٦٫٥ دا دەڕوێن.

## وەرزی ڕوان

گوڵی مەگنۆلیا لەنێوان مانگی شوبات بۆ مانگی حوزەیران دەردەکەوێت، بەگوێرەی جۆرەکانی. نموونەی ئەو گوڵە مەگنۆلیایانەی کە لە کۆتایییەکانی وەرزی بەھار و ماوەی وەرزی ھاویندا دەردەکەون بریتین لە ئۆیاما مەگنۆلیا و مەگنۆلیا گەڵاپانەکان.

## گەڵاکان

گەڵای مەگنۆلیاکان درەوشاوە و سەوز و شێوە چەرمین و شێوەیەکی گۆیی یاخود ڕمییان ھەیە. گەڵاکانی سەر درەختی مەگنۆلیا شێوەیەکی سادەیان ھەیە کە بە دوای یەکدا لەسەر قەدە دارینەکەی ڕیز بوون. گەڵای مەگنۆلیاکان نزیکەی ٥ بۆ ٨ سم یان ١٢ بۆ ١٨ سم درێژن و زیاتر لە ٥ بۆ ١٢ سم پانن. ھەموو مەگنۆلیاکان خاوەن گەڵایەکی پەراوێز و نەرمن.

## مەگنۆلیا لە کولتووردا

**مەگنۆلیاکان ھێما (symbol)ن بۆ**
* گوڵی مەگنۆلیای سپی: پاکی و بێگەردی
* گوڵی مەگنولیای پەمەیی: گەنجی، بێتاوانی و خۆشبەختی
* گوڵی مەگنۆلیای مۆر: بەختێکی باش و تەندروستی باش
* گوڵی مەگنۆلیای سەوز: بەختەوەری، گەنجی، تەندروستی و چارەنووسێکی باش.
* مەگنۆلیا گوڵێکی ڕەسەنی ھەردووک لە (میسیسپی، لۆویسیانە) و زۆر و زەوەندەییی لە میسیسیپی بووەتە ھۆی ئەوەی بە «ویلایەتی مەگنۆلیا» ناوزەد بکرێت و لە ئاڵای ویلایەتەکەشدا ڕەنگی داوەتەوە. گوڵی مەگنۆلیا بە ناسنامەی یەکێک لە شارەکانی ویلایەتەکەش دادەنرێت و شاری (ھاوستۆن) بە شاری مەگنۆلیا ناسراوە.
* مەگنۆلیای سیبۆڵدی بە گوڵی نیشتمانیی کۆریای باکوور دادەندرێت.
* مەگنۆلیای سیبۆڵدی بە گوڵی ڕەسەنی گانگنام دادەندرێت.

## جۆرەکان

چەندەھا جۆر لە گوڵی مەگنولیا لە سەرانسەری دونیادا بوونی ھەیە، لەوانە مەگنولیای (ئەستێرە (ستێللا)، چینی، باشووری، لیلیفلورا، سویتبای، یولان، فیگۆ، کۆبەس، تاد) بەڵام جوانترین و دڵگیرترینیان مەگنۆلیای (دێنوداتا)یە. مەگنۆلیاکان درەختی گەڵاوەریوی گەورە یاخود دەوەنی بچووکن و شێوەیەکی کوپی و ڕێکیان ھەیە. ڕەنگی گوڵەکانیان کرێمی و سپی شیرین.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان
مێرسێدس بێنز جی کلاس

وێنۆک|2018 Mercedes-AMG G 63 4MATIC Automatic 4.0 Front
**مێرسێدس بێنز جی کلاس** () ئۆتۆمبێلێکە لەلایەن کۆمپانیای مێرسێدس بێنز دروستدەکرێت، بۆ یەکەمین جار لە ساڵی ١٩٧٩ بەرھەم ھێنراوە بۆ ئەوەی ئۆتۆمبێلێک بێت کە گونجاو بێت بۆ ڕێگا ناھەموار و زەوییە سەختەکان. بەرھەمھێنانی نەوەی دووەمی لە ساڵی ١٩٩٠ دەستی پێکرد و چەندین گۆڕانکاری بەسەردا ھات کە تەکنەلۆجیای پێشکەوتوو و دیزاینی ھاوچەرخی بۆ دابینکرا، لە ساڵی ١٩٧٩ەوە ڕووی دەرەوەی ئۆتۆمبێلەکە گۆڕانکارییەکی ئەوتۆی بەسەردا نەھاتووە، بەو پێیەی دیزاینەکەی پاراستووە کە جەخت لەسەر تۆکمەی ئۆتۆمبێلەکە دەکاتەوە و… تیشک دەخاتە سەر تواناکانی بۆ ڕۆیشتن بە ڕێگا ناھەموارەکاندا. ناوەوەی ئۆتۆمبێلەکە بە پەنجەرەی نزم و کورسییە بەرزەکانی مەودایەکی بینینی ناوازە بە سەرنشینەکانی دەبەخشێت، ھەروەھا گەرم دەکرێن و سارد دەکرێنەوە و بە کارەبا کۆنتڕۆڵ دەکرێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێرسێدس بێنز
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکان
پۆل:ئەڵمانیا
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٨٠
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی نەمسا
تیرۆرکردن

[وێنۆک|تیرۆرکردنی [ئەبراھام لینکن]]
**تیرۆرکردن** () بریتییە لە کوشتنی کەسێکی دیار یان گرنگ، وەک سەرۆکی دەوڵەت، سەرۆکی حکوومەت، سیاسەتمەدار، ئەندامی بنەماڵەیەکی شاھانە، یان بەڕێوەبەری جێبەجێکار. تیرۆر دەکرێت بەھۆی پاڵنەرێکی سیاسی و سەربازییەوە بێت، یان بۆ قازانجی داراییی ئەنجام بدرێت، بۆ تۆڵەسەندنەوەی ناڕەزایەتییەک، لە خواستی بەدەستھێنانی ناوبانگ، یان بەھۆی فەرماندەیی گروپێکی سەربازی، ئەمنی، یاخیبوو یان پۆلیسی نھێنی بۆ ئەنجامدانی تیرۆرەکە. کردەوەی تیرۆرکردن لە دێرزەمانەوە ئەنجام دراوە. ئەو کەسەی کە تیرۆرێکی ئەنجامداوە پێی دەوترێت بکوژ یان کوژەر.

## سەرچاوەکان

پۆل:تاوانەکان
پۆل:تاوان بەپێی جۆر
پۆل:تیرۆرکردن
پۆل:جۆرەکانی کوشتن
پادما لاکشمی

**پادما پارڤاتی لاکشمی** (بە ئینگلیزی: Padma Lakshmi لەدایکبووی ١ی ئەیلوولی ١٩٧٠) نووسەر، چالاکوان، مۆدێلێکی ھیندی ئەمریکییە.

## ژیانی تایبەتی
لە نیسانی ٢٠٠٤، دوای ئەوەی بۆ ماوەی پێنج ساڵ پێکەوە ژیان، لاکشمی لەگەڵ ڕۆماننووس سەلمان ڕوشدی ھاوسەرگیریی دەکات. لە مانگی تەممووزی ٢٠٠٧دا ئەو دوو ھاوسەرە جیابوونەوە. لە ساڵی ٢٠٠٩ تا ساڵی ٢٠١١ لەگەڵ ملیاردێر تیۆدۆر جەی فۆڕستمان لە پەیوەندیدا بوو تاکوو تیۆدۆر جەی فۆڕستمان مرد لە ساڵی ٢٠١١. لە کاتی پچڕانی پەیوەندییەکەی لەگەڵ فۆڕستمان، کچێکی ھەبوو بە ناوی کریشنا (لەدایکبووی ٢٠١٠)، لەگەڵ بازرگان ئادەم دێل.

لاکشمی بە چوار زمان قسە دەکات: ئینگلیزی، ئیتاڵی، تامیلی و ھیندی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی
پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی
چارلس دی کێتێلار

**چارلس دی کێتێلار** (لەدایکبووی ١٠ی ئازاری ٢٠٠١)یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی بەلجیکییە کە وەک یاریزانێکی ناوەندی ھێرشبەر یاری دەکات بۆ یانەی خولی پلە یەکی ئیتاڵی ئەی سی میلان و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا.

## کاروانی یانە
### کلەب بروج
دی کێتێلار لە تەمەنی ٧ ساڵیدا چووە ناو یانەی کلەب بروج، ھەروەھا وەک ھێنەرەوەی تۆپ کاری دەکرد. ھەروەھا یاری تێنسی دەکرد لە لاوێتیدا، بەڵام تۆپی پێی ھەڵبژارد.

لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩ یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا لە جامی بەلجیگا و تەواوی یارییەکە بەشدار بوو لە وەرزی ٢٠١٩–٢٠ فرانکس بۆڕاینز.

لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، یەکەمین یاری خۆی لە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ئەنجامدا بەرامبەر یانەی فەڕەنسی پاریس سانت-جێرمان. لە سەرەتای یارییەکەوە بەشدار بوو لە خولەکی ٥٧ دا دانیشت کە ئەنجامەکە ١–٠ بوو بۆ پاریس سان-جێرمان، یارییەکە لە کۆتاییدا بە ٥–٠ دۆڕان کۆتایی ھات. لە ٥ی شوباتی ٢٠٢٠، گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٢–١ بەرامبەر زولتێ واریگام بۆ گەیشتن بە کۆتایی جامی بەلجیکا.

لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، دی کێتێلار گۆڵی بردنەوەی تۆمارکرد لە خولەکی ٩٣ بۆ بردنەوە لە زینیت سانت پیتەرزبێرگ ٢–١ لە قۆناغی کۆمەڵەکانی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠–٢١.

### AC میلان
لە ٢ی ئابی ٢٠٢٢، دی کێتێلار چووە یانەی خولی پلە یەکی ئیتاڵی ئەی سی میلان بە گرێبەستێک تا ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٧.

## کاروانی نێودەوڵەتی
دی کێتێلاێر بانگھێشت کرا بۆ یەکەم یاریکردنی لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ لە ھەڵبژاردەی بەلجیکا وەک یەدەگ لە دۆڕاندنیان بەرامبەر سویسرا. لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١، یەکەم گۆڵی نێودەوڵەتی تۆمارکرد لە یاری دیاریکردنی پلەی سێیەمی خولی نەتەوەکانی ئەورووپا بەرامبەر ئیتاڵیا و ٢–١ یارییەکەیان دۆڕاند.

## ژیانی کەسی
لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ەوە دی کێتێلار لەگەڵ دایکیدا ژیان بەسەر دەبات

## ئاماری کاروانی وەرزشی
### یانە



### نێودەوڵەتی

## ڕێزلێنان
**یانەی برۆگ**
* خولی پلە یەکی بەلجیکا: ٢٠١٩–٢٠، ٢٠٢٠–٢١، ٢٠٢١–٢٢
* جامی سوپەری بەلجیکا: ٢٠٢١

**تاکەکەسی**
* بەھرەی ساڵی بەلجیکا: ٢٠٢٠
* یاریزانی تۆپی پێی پیشەگەری لاونای بەلجیکا: ٢٠٢١–٢٢

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی بەلجیکی
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەلجیکی
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا
جوولفە، ئازەربایجان

**جوولفە** شارێکە و پایتەختی قەزای جوولفە کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجانە. جوولفە بە ڕووباری ئاراس لە شارۆچکەی جوولفە لە دیوی ئێرانی سنوور جیاکراوەتەوە. ئەم دوو شارۆچکەیە بە پردی ڕێگاوبان و پردێکی شەمەندەفەر بەیەکەوە دەبەسترێنەوە.

## مێژوو
شارەکە بە جوغە (بە ئەرمەنی: Ջուղա)بە زمانی ئەرمەنی ناسراوە. شارۆچکەی جوولفەی مۆدێرن چەند کیلۆمەترێک لە ڕۆژھەڵاتی وێرانەکانی شارۆچکەی مێژوویی جولفا/جوغا ھەڵکەوتووە، کە دەکەوێتە سەر زەوییەکی بەردین لە نێوان کەناری چەپی ئاراس و زنجیرە چیای بەرز

لە ساڵی ١٦٠٣ و لە کاتی جەنگی عوسمانی و سەفەوی (١٦٠٣-١٦١٨)، شا عەباسی یەکەمی فارس جەولفەی لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی وەرگرتەوە و لەلایەن دانیشتووانی ئەرمەنییەوە وەک ڕزگارکەرێک سەیر دەکرا. بەڵام عەباس تێگەیشتبوو کە ناتوانێت بەرگری لە خاکی بەدرێژایی ڕووباری ئاراس بکات لە دەستدرێژییەکانی عوسمانییەکان. چارەسەری ئەو چۆڵکردنی ناوچەکە بوو، سیاسەتێکی زەوی سووتاوی گرتە ئەستۆ بۆ ئەوەی سەروەت و سامان و دانیشتووانەکەی بکەوێتە دەستی عوسمانییەکان. لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٦٠٥دا شا فەرمانێکی دەرکرد و ڕای گەیاند کە دەبێت ھەموو دانیشتووانی جوولفە ماڵ و حاڵی خۆیان بەجێبھێڵن.

لە کاتی ململانێی نێوان ئازەربایجان و ئەرمینیا لەسەر پێگەی ناگۆرنۆ-قەرەباغ لە ساڵی ١٩٨٨ تا ١٩٩٤، ژمارەی دانیشتووانی ئەرمەن کە مابووەوە (کە لە سەردەمی سۆڤیەتدا بەھۆی کۆچکردنەوە ھێواش ھێواش کەم بووبووەوە)یان چۆڵکران یان بە زۆر دیپۆرتکرانەوە بۆ ئەرمینیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزای جوولفە
ئۆردوباد

**ئۆردوباد** دووەم گەورەترین شارۆچکە و شارەوانی کۆماری خۆسەری ئازەربایجانی نەخچیڤانە و یەکێکە لە سێ ھەرێمەکەی. پایتەختی قەزای ئۆردوبادە. ئۆردوباد شارێکی سەدەی ناوەڕاستی قەفقاز و بە توانای ئێستای شارۆچکەیەک لە سەدەی ١٨ دامەزراوە. شارۆچکەکە بەسەر پێنج قەزادا دابەشکراوە: ئەمباراس، کوردتاتال، مینگیس، سەرشەھار، ئوچ.

ئۆردوباد بە «مرواری»ی نەخچیڤان ناسراوە و بە ھەناردەکردنی میوە و بەھاراتەکان، ھەروەھا بە خواردنەکانی ناسراوە.

## شوێن
شاری ئۆردوباد کە بە «مرواری» پارێزگای نەخچەوان ناسراوە دەکەوێتە بەرزایی ٩٤٩ مەتر (٣١١٤ پێ). لە کەناری باکووری بەشی ناوەندی ڕووباری ئاراکس (ئاراس)ی ڕۆژھەڵاتی ترانسقاوقازیایە کە پێشتر سەر بە فارس بووە، ئێستا لە ئازەربایجانە. دووەم گەورەترین شارۆچکە. خودی پارێزگای ئۆردوباد ڕووبەرەکەی ٩٧٢ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و لە باشوورەوە لەلایەن ئێرانەوە سنووردار کراوە، ئەرمینیا سنووری باکوور و ڕۆژاوا پێکدەھێنێت، ناوچەی جوولفەی نەخچیڤانیش لە ڕۆژھەڵاتەوە سنووردارە. ئەو ڕووبارەی کە لە باکوورەوە لە چیای قوبانەوە بەرز دەبێتەوە بە بەرزی ٣٩٠٤ مەتر (١٢٨٠٨ پێ) دەڕژێتە ناو ئاراکسەکان. شارۆچکەکە بەسەر پێنج ناحیەی ئەمباراکاندا دابەشکراوە، کوردتاتال، مینگی، سەر شێھر و ئوچ… شارەکە ژمارەیەکی زۆر دار گوێز و شوتی تێدایە. نزیکترین وێستگەی شەمەندەفەر ئۆردوبادە و مەودای شاری نەخچیڤان ٨٨ کیلۆمەترە (٥٥ میل). تەبرێز ٩٤ کیلۆمەتر (٥٨ میل) لە باکوور-باکوری ڕۆژاوا دوورە.

## ئابوری
ئابووری ئۆردوباد وابەستەی بازرگانیکردنە بە تایبەتی میوە و گەنم و ئاوریشم؛ ترێ لە ٤٠ جۆرە. ھەناردەی ئاوریشم زیاتر بۆ ڤێنیز و مارسیلیا و ئەمستردام و چەندین شوێنی تری ئەورووپا بووە، لە ناوەڕاستی سەدەی شازدەھەمەوە. لە ساڵانی سەرەتای سەدەی بیستەمدا ئاوریشمی ئۆردوباد ١٣ مەدالیای زێڕی لە پێشانگە و پێشانگە نێودەوڵەتییەکان وەرگرتووە. ھەروەھا ئەراک کاڵایەکی ھەناردەی شارە. چالاکییە ئابوورییەکان لە ئۆردوباد و نزیک لە ناوچەکان بریتین لە کانگاکردنی مس، نیشتنی مۆلیبدینیۆمی پاراگاچایسکۆی لە باتۆلیتەکانی گراتۆیدنیمی مێگری-ئۆردوباد، بۆکسیت، تەنگستن و کانزای قەڵەوی.

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزای ئۆردوباد
پۆل:پارێزگای ئێریڤان
نەخچیڤان یوزد

**ناخیچێڤان یوزد** یەکێک بوو لە یوزد ("پارێزگا") لە پارێزگای ئێریڤان لە جێگری پاشایەتی قەفقاز لە ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا. لە باکوورەوە ھاوسنوور بوو لەگەڵ شارور-دارالایەز ئوێزدی پارێزگاکە، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ زانگەزور ئوێزدی پارێزگای ئەلیزاڤێتپۆل و لە باشوورەوە ھاوسنوور بوو لەگەڵ فارس. ئوێزد زۆربەی ئیکسکلاڤی ھاوچەرخی ناخیچێڤانی ئازەربایجان و باشووری ڕۆژاوای پارێزگای سیونیکی ئەرمینیای ئێستای لەخۆگرتبوو. ناوەندی ئیداری ئوێزد شاری ناخیچەوان (نەخچیڤان) بوو.

## جوگرافیا
ڕیلیفی ئوێزد بە شێوەیەکی سەرەکی شاخاوی بوو و زۆربەی زەوییە نزمەکان بە درێژایی ڕووباری ئاراس بوون. بەرزترین لووتکەکانی ئوزد (کەمبیل بە بەرزی ١١١٨٨ پێ (٣٤١٠ م)؛ دامەرا-داگ بە بەرزی ١١ ھەزار و ٠٩٠ پێ (٣٣٨٠ م)؛ و چیای کاپوتجۆگ بە بەرزی ١٢ ھەزار و ٨٥٥ پێ (٣٩١٨ م) بەدرێژایی زنجیرە چیای قەرەباخ ھەڵکەوتوون کە سنووری ڕۆژھەڵات پێکدەھێنن کیوکی-داگ لە ١٠٬٢٨٢ پێ (٣٬١٣٤ م) لە شارور-دارالایاز یوزد لە باکوور بەرزبووەوە خاکی ئوزدەکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی نەخچیڤان
پۆل:ئویزدەکانی پارێزگای ئێریڤان
پۆل:مێژووی جوگرافی ئازەربایجان
قەزای کەنگەرلی

**قەزای کەنگەرلی** (بە ئازەربایجانی: Kəngərli rayonu)یەکێکە لە ٧ قەزاکانی کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان. ئەم قەزایە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزاکانی بابەک، شارور، شاری نەخچیڤان، ھەروەھا لەگەڵ پارێزگای ڤایۆتس دزۆر لە ئەرمینیا و پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوای ئێران. پایتەختەکەی گیڤراگە، لەکاتێکدا گەورەترین شوێنی نیشتەجێبوون بریتییە لە خوک. تا ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ٣٢٧٠٠ کەس بووە

## دانیشتووان
بەپێی لیژنەی ئاماری دەوڵەت، تا ساڵی ٢٠١٨، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٣٢ ھەزار و ٢٠٠ کەس تۆمارکردووە، کە بە ڕێژەی ٦٩٠٠ کەس زیادی کردووە (نزیکەی لەسەدا ٢٧) لەکاتێکدا لە ساڵی ٢٠٠٤دا ٢٥ ھەزار و ٣٠٠ کەس بووە. ١٥٬٩٠٠ لە کۆی دانیشتووان پیاون، ١٦٬٣٠٠ ژنن. زیاتر لە سەدا ١٠٬٩ی دانیشتووان (نزیکەی ٨٢٠٠ کەس) لە گەنجان و ھەرزەکارانی تەمەن ١٤–٢٩ ساڵ پێکدێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزای کەنگەرلی
قەزای ئۆردوباد

**قەزای ئۆردوباد** (بە ئازەربایجانی: Ordubad rayonu)یەکێکە لە ٧ قەزای کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان. ئەم قەزایە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزای جوولفە، ھەروەھا لەگەڵ پارێزگای سیونیکی ئەرمینیا و پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵاتی ئێران. پایتەخت و گەورەترین شارەکەی ئۆردوبادە. تا ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ٥٠ ھەزار و ٢٠٠ کەس بووە

## مێژوو
ناوچەی ئۆردوباد بەشێک بوو لە خانەکانی ئێریوان و نەخچیوان کە وابەستەیی ئێرانی قاجار بوون، ئۆردوباد شارۆچکەی سەرەکی ناحیەی عەزا-جێران لە بەشی ڕۆژھەڵاتی خانەکانی نەخچیوان پێکدەھێنا. دوای شەڕی ڕووسیا و فارس و پەیمانی تورکمانچای ساڵی ١٨٢٨، ناوچەکە لەلایەن ئێرانەوە ڕادەستی ڕووسیای ئیمپراتۆری کرا و بوو بە بەشێک لە ئۆبلاستی تازە پێکھێنراوی ئەرمەن. دواتر بوو بە بەشێک لە پارێزگای جۆرجیا-ئیمرێتیا، و پاشان ناخیچێڤان یوزد لە پارێزگای ئێریڤان. ئۆردوباد لە ساڵی ١٩٢١ەوە بەشێک بوو لە کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی خۆسەری نەخچیڤان کە لە ساڵی ١٩٩٠ بوو بە کۆماری خۆسەری نەخچیڤان لە چوارچێوەی کۆماری ئازەربایجان.

ناحیەی ئۆردوباد لە ساڵی ١٩٣٠ دامەزراوە، لە ساڵی ١٩٦٣ قەزاکە ھەڵوەشاوەتەوە و دراوە بە دەڤەری جوولفە. لە ساڵی ١٩٦٥ەوە قەزایەکی سەربەخۆ بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزای ئۆردوباد
چیای کاپوتجۆگ

**کاپوتجوغ** (. **لقێکی شین**؛ ئازەربایجانی: Qapıcıq, lit. **دەرگای بچووک، دەرگای چوونەژوورەوە**) بەرزترین شاخی زنجیرە چیای زەنگەزوورە، سنووری نێوان کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان و [پارێزگای سیونیک]ی پێکدەھێنێت [ئەرمینیا. بەرزییەکەی ٣٩٠٥ مەترە (١٢٨١٢ پێ) ڕێگای لووتکەکە دەکەوێتە زنجیرە چیای قەفقاز، قەراغ و بەرد و نووکدار و چەقەڵە. بەگشتی ڕێگاکە لە مانگی تشرینی یەکەم تا حوزەیران ناتوانرێت تێپەڕێت (ئەگەر کەشوھەوا ڕێگەی پێبدات).

## سەرچاوەکان

پۆل:چیاکانی ئەرمەنستان
پۆل:کێوە نێودەولەتییەکانی ئاسیا
ھیتۆشی ئیگاراشی

**ھیتۆشی ئیگاراشی** (بە ژاپۆنی: 五十嵐一) توێژەرێکی ژاپۆنی بوو کە لە ئەدەب و مێژووی عەرەبی و فارسی دەکۆڵییەوە و وەرگێڕێکی ژاپۆنی بوو کە کتێبی *[[ئایەتە شەیتانییەکان]]*ی سەلمان ڕوشدیی وەرگێڕا. ئەو بەھۆی ھەستانەوەی فەتواکانی لەژێر دەستی ئایەتوڵڵا ڕووحوڵڵا خومەینیدا بوون لە ئێران کوژرا - کە لە کاتی کوژرانی ئیگاراشیدا، مردبوو - کە داوای مردنی نووسەری کتێبەکە و «ئەوانەی دەستیان لە بڵاوکردنەوەیدا ھەبووە»ی کردبوو.

## ژیانی سەرەتایی و پەروەردە
ھیتۆشی ئیگاراشی لە ١٩٤٧ لەدایکبووە. لە ١٩٧٦دا، پڕۆگرامی دکتۆرای لە ھونەری ئیسلامیی لە زانکۆی تۆکیۆ تەواو کردووە، و ئەندامێکی لێکۆڵەر بووە لە ئەکادیمیای شاھانەی ئێران تاکوو شۆڕشی ئیسلامیی ئێران لە ١٩٧٩.

## پیشە
ئیگاراشی یاریدەدەری پڕۆفیسۆری کولتووری ئیسلامیی بەراوردکاریانە بوو لە زانکۆی تسوکوبا. ئەو *[[یاسا لە پزیشکیدا]]*ی ئیبن سینا و *[[ئایەتە شەیتانییەکان]]*ی سەلمان ڕوشدیی وەرگێڕاوە و کتێبیشی لەسەر ئیسلام نووسیوە، کە پێکدێن لە *بووژانەوەی ئیسلامی* و *دەرمان و ژیریی ڕۆژھەڵات*.

## مەرگ

لە سەرەتای ١٩٨٩دا، سەرۆکی ئێران، ڕووحوڵڵا خومەینی، فەتوایەکی دەرکرد، کە تێیدا داوای مردنی «نووسەری کتێبی ئایاتە شەیتانییەکان، کە دژی ئیسلام، پێغەمبەر و قورئانە» کرد. لە ئازاری ١٩٩١دا، جێگری خومەینی، عەلی خامنەیی، فەتوایەکی تری دەرکرد لەگەڵ خەڵاتێکی چەند ملیۆنی بۆ مردنی «ھەموو ئەوانەی دەستیان لە بڵاوکردنەوەیدا ھەبووە و بە بەرھەمەکانی ناوی ئاگادارن». لە ١٩٩٠دا، ساڵێک دوای دەرکردنی ئەم فەتوایانە، ئیگاراشی و چاپکارەکەی، گیانی پاڵما، کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانییان بەست بۆ ڕاگەیاندنی وەرگێڕانی ژاپۆنییان بۆ کتێبەکە. موسڵمانان بەشدارییان لە کۆنگرەکەدا کرد بۆ خۆپیشاندان دژی بڵاوکردنەوەی، و لە نیوەیدا، موسڵمانێکی پاکستانی ڕایکردە سەر ستەیج و ھەوڵی کوشتنی پاڵمای دا. ھێرشکەرەکە دەستگیر کرا و وڵات بەدەر کرا. 

دوای ساڵ و نیوێک، ئیگاراشی چەند جارێک چەقۆی لێدرا لە ڕووخسار و قۆڵی لەلایەن ھێرشکەرێکی نەزانراوەوە و مرد. لاشەکەی لە لە ١٢ی تەممووزی ١٩٩١ دۆزرایەوە لە نووسینگەکەیدا لە زانکۆی تسوکوبا.

لە ٢٠٠٦دا، یاسای تێپەڕینی کاتی چەقۆکێشییەکە بەسەر چوو. کێنێت ئێم. پۆڵاک لە کتێبی *مەتەڵە ئێرانییەکە*دا وتی کە ھێرشەکە چالاکییەکی نھێنی بووە لەلایەن سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامیی ئێرانییەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەلمان ڕوشدی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
پۆل:مردووانی ١٩٩١
پۆل:خەڵکی ژاپۆن
پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆکیۆ
لێکدانەوەی خەونەکان

**لێکدانەوەی خەونەکان** (بە ئەڵمانی: Die Traumdeutung) کتێبێکی دەروونشیکاریی سیگمۆند فرۆیدە. کتێبەکە تیۆریی *نائاگایی* و پەیوەندیی لەگەڵ لێکدانەوەی خەونەکان دەخاتە ڕوو، ھەروەھا سەرەتا باس لەو تیۆرییە دەکات کە دواتر بە گرێی ئۆدیپ ناسرا، فرۆید لانیکەم ھەشت جار پێداچوونەوەی بە کتێبەکەدا کردووە، ھەروەھا لە چاپی سێیەمدا بەشێکی بەرفراوانی زیاد کردووە کە بە شێوەیەکی حەرفیی مامەڵە لەگەڵ ھێماسازیی خەون دەکات، کە کاریگەریی ویلھێلم ستێکل لەسەری دەردەکەوێت. فرۆید لەبارەی ئەم بەرھەمەوە دەڵێت: «مرۆڤ لە ژیانیدا یەک جار دیدگایەکی لەم شێوەیە دەکەوێتە دەستییەوە».

فرۆشی چاپی یەکەمی کتێبەکە زۆر کەم بوو - ساڵانی زۆری خایاند تا ٦٠٠ نوسخەی یەکەم فرۆشران. بەڵام کاتێک فرۆید ناوبانگی دەرکرد، ئەم بەرھەمەش ناوبانگێکی زۆری پەیدا کرد و لە ماوەی ژیانیدا حەوت چاپی بڵاوکردەوە.

یەکەم وەرگێڕان لە ئەڵمانییەوە بۆ زمانی ئینگلیزی لەلایەن ئەبراھام بریلەوە بوو، کە دەروونشیکارێکی فرۆیدییە، دوای چەند ساڵێک وەرگێڕانێکی باوەڕپێکراوی لەلایەن جەیمس ستراچی بڵاوکرایەوە. نوێترین وەرگێڕانی ئینگلیزی لەلایەن جۆیس کریکەوە بووە. کتێبەکە ئەوەندە درێژ و ئاڵۆز بوو کە فرۆید وەشانێکی کورتکراوەی بە ناونیشانی «لەبارەی خەونەکانەوە» نووسی.

## سەرچاوەکان

پۆل:کارەکانی زیگمۆند فرۆید
پۆل:کتێبەکانی ١٩٩١
قەرەتەپە

**قەرەتەپە** شارۆچکەیەکە لە پارێزگای دیالە، ناوەندی قەزای قەرەتەپەیە. دانیشتوانەکەی لە عەرەب و تورکمان و کورد پێکھاتووە. قەرەتەپە وشەیەکی تورکییە کە لە دوو بڕگە پێکھاتووە، قەرە و تەپە کە بە واتای (گردی ڕەش) دێت. (مستەفا جەواد) زانا و مێژوونووس و زمانناسی عەرەب خەڵکی شارەدێیەکەیە و یەکێکە لە کەسایەتییە دیارەکانی مێژووی عێراق و عەرەبی ھاوچەرخ.

## جوگرافیا
شارەدێیەکە دەکەوێتە قەزای کفری، لە دووری باکووری شاری موقدادییە و باکووری دەریاچەی حەمرین و نزیکەی ٤٠ کم لە ناوەندی پارێزگای دیالەوە دوورە.

## دانیشتوان
ژمارەی دانیشتوانی شارەدێیەکە گەیشتووەتە ٢١ ھەزار و ٥٤٩ کەس، بەپێی سەرژمێری وەزارەتی پلاندانان لە ساڵی ٢٠١١دا.

## مێژوو
کلۆدیۆس ریچ لە ساڵی ١٨٢٠ سەردانی قەرە تەپە دەکات و بە گوندێکی کوردی وەسف دەکات. لە ساڵی ١٨٠٥دا ٧٠٠ خانووی ھەبووە و بەھۆی ھەڵاتن لە ستەمکاری حکومەت بۆ ٧٥ خانوو کەم بووبووەوە.

جەیمس باکینگھام لە ساڵانی ١٨٢٠ سەردانی قەرە تەپەی کردووە و بە گوندێکی دانیشتووی تورکمان وەسف دەکات. قەبارەی شارەدێیەکەی بە نیوەی کفری خەمڵاندووە کە ژمارەی دانیشتووانەکەی ھەزار کەسە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کفری
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیالە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:جوگرافیای عێراق
پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق
جەبارە

**جەبارە** یەکێک لە شارەدێیەکانی قەزای کفری، لە پارێزگای دیالە، ناوەندی ناحیەی جەبارەیە. دانیشتوانەکەی لە عەرەب و تورکمان و کورد پێکھاتووە. لە ئێستادا شاھیدی بزووتنەوەیەکی بیناسازییە دوای دابەشکردنی نوێی زەوییە نیشتەجێبوونەکانی تێیدا، و خانووە قوڕەکانی دەگۆڕدرێن بۆ مۆدێرن، ژمارەیەک لە شەقامەکانی ناوەوەیان قیرتاو کراوە. ئەم شارە یەک قوتابخانەی ناوەندی تێدایە بەناوی ئامادەیی ئەلفەرحیدی، ھەروەھا باخچەیەکی منداڵان و یەک قوتابخانەی سەرەتایی تێدایە، زۆربەی خانووەکانی شارەکە لە قوڕ دروستکراون، شارەکە بازاڕێکی زۆر بچووکی تێدایە کە لە ١٠ مەتر زیاتر نابێت درێژی. نزیکە لە گردێکی شوێنەوار بە ناوی (ئێسکی کفری)، بە واتای کفری کۆن، ئەگەری زۆرە مێژووەکەی بگەڕێتەوە بۆ سەردەمی بابل، ھەروەھا دەکەوێتە نزیک گوندی ئەشتۆکان کە پێدەچێت پایتەختی کۆنەکان بێت ویلایەتی ئەشنۆنە لە عێراق.

## جوگرافیا
ئەم شارەدێیە دەکەوێتە نزیکەی ١٥ کم لە شارۆچکەی کفری، بەرەو باشووری رۆژھەڵاتی شرۆچکەی کفری.

## سەرچاوەکان

پۆل:کفری
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیالە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:جوگرافیای عێراق
پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
دوزگین باوە

**باوە دوزگن** (زازاکی: دوزگین باڤا)، کەسایەتییەکی ئایینییە لە نێو کوردانی عەلەوی بە تایبەتی لە پارێزگای دێرسم / تونجلی ھەروەھا ناوی شاخێکە لە ناوچەی قسلە/ نازمییە، لە نزیک گوندی قلێ. خەڵکی ئەوێ دەڵێن کە دوزگن کوڕی سەید کورێشە کە باپیرەگەورەی تایەفەی **کورێشانە** ناوی دروستی **شا حەیدەرە** بووە. لە لووتکەی ئەم شاخەدا ون بووە بۆیە بە کەڤری ممبارەک یان کێمرێ بیمبارەک ناسراوە واتە (بەردی پیرۆز).

باوە دوزگن وەلی و پیاوخاس بووە، کەرامەتی لێ بینراوەو لە ساڵیکی وشک و سارددا، خەلک بە گشتی بە دەستی قات و قڕی دەتڵانەوە، کەچی مێگەلی دوزگن لەوەڕیان ھەر ھەبوو. گۆچانی دوزگن بە ھەر شوێنێک کەوتبایە سەوز ھەڵدەگەڕا.

بەگوێرەی تۆژینەوەکان ناوی دوزگن دەبێ پەیوەست بێ بە ناوی توژک کە ئاماژەیە بۆ ناوی چیایێک و بۆ خوداوەندی کۆنی ڤاھاگن. کە دوو واتای ھەیە لە شێوەزاری کوردانی عەلەوی: **تیژ** و **دۆژەک** (دۆزەخ) چونکە چیایی بورکانین. لە میتۆلۆژیای کۆنی باکووری کوردستان وەلی دوزگن ھاوشێوەی میترایە کە خوداوەندی زەردەشتییەکان بووە. وەک نەریتی کۆنی زەردەشتییەکان بۆ ئەوانەی نزای وەچەی کوڕیان لە میترا دەکرد، خەڵک دەچنە زیارەتی باوە دوزگن بۆ ھەمان مەبەست.

## سەرچاوەکان

پۆل:چاندی کوردی
پۆل:میتۆلۆژیا
پۆل:پارێزگای دێرسم
ھەڵۆ شێرکۆ بێکەس

**ھەڵۆ شێرکۆ بێکەس** (١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٧٢ لە سلێمانی - ) ڕۆژنامەوان و شاعیری کوردی خەڵکی باشووری کوردستانە. ھەڵۆ کوڕی شاعیری ناوداری کوردستان شێرکۆ بێکەس و نەوەی فایەق بێکەسە.

## ژیان
ھەڵۆ شێرکۆ بێکەس ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٧٢ لە گەڕەکی ئیسکانی شاری سلێمانی لە باشووری کوردستان لە دایک ببوو. باوکی شاعیری ناوداری کورد شێرکۆ بێکەس بوو کە ئەویش کوڕی شاعیری نیشتمانپەروەری کورد فایەق بێکەس بووە. دەورەی خوێندنی سەرەتایی لە قوتابخانەی مەولانا خالید و دەورەی ناوەندیش لە ناوەندی ڕۆژھەڵات لە شاری سلێمانی تێپەڕاند. بەڵام لە تەمەنی تازەلاویدا بەھۆی دۆخی بنەماڵەکەی کۆچیان کرد بۆ دەرەوەی وڵات و بە ناچار ساڵێکیان لە ئێران بە سەر برد و بە دوای ئەوەیش لە ١٧ی ئایاری ١٩٨٨ ڕۆیشتن بۆ سوێد و لەوێدا نێشتەجێ بوون. ھەڵۆ شێرکۆ بێکەس لەو وڵاتە توانیو دیپلۆماکەی وەربگرێت و بەدوای ئەوە بڕواتە زانکۆ. بۆیە بەھۆی بارۆدۆخی ژیانی جگە لە زمانی کوردی، زمانەکانی سوێدی، ئینگلیزی، ڕووسی و فارسی بە باشی دەزانێت.

ھەڵۆ شێرکۆ بێکەس ھەر لە وڵاتی سوێددا وەکوو ئەندامی یەکێتی لاوانی کورد کە ڕێکخراوەیەکی سێڤیل بۆ کوردانی تاراوگە لە وڵاتی سوێددا بوو دەستی کرد بە کاری ڕۆژنامەوانی و میدیا. ئەو بەرپرسی *ڕادیۆی یەکێتی لاوانی کورد* و سەرنووسەری گۆڤاری *دیدار* ئۆرگانی یەکێتی لاوانی کورد بوو.

ھەڵۆ شێرکۆ بێکەس جگە لە ڕۆژنامەوانی لە بواری وێژەیش چالاکە و شێعریش دەنووسێت و کۆمەڵێک نووسینی درێژ و پەخشانە شیعر و کورتە شیعریش بڵاو کردووەتەوە.

## کارەکان
لە ساڵی ٢٠١٨ کتێبێک لەژێر ناوی سەد و یەک ڕۆژ تەنیایی بڵاوکردەوە، کە گێڕانەوەی دواساتەکانی ژیانی شێرکۆ بێکەسی باوکی لە ٢٥ی نیسان ھەتا ٤ی ئابی ٢٠١٣ لە وڵاتی سوێدە کە کتێبەکە بوو بە یەکێک لە پڕ فرۆشترین کتێبیەکانی ساڵ لە ھەرێمی باشووری کوردستاندا.

ھەرەوەھا لە ساڵی ٢٠٢١ کتێبێکی کۆمەڵە ھەڵبەستی ھایکۆ بە دوو زمانی ئینگلیزی و کوردی لە ژێر ناوی *[[خۆزیا باوکم ئەم شیعرانەی بدیایە]]* چاپ و بڵاو کردووە کە لە ڕێوڕەسمی یادی ٨ھەمین ساڵیادی کۆچی دوایی شێرکۆ بێکەس پەردەی لەسەری لادرا. لە ساڵی ٢٠٢١دا گۆڤاری *ھایکۆی جیھان* لە ژاپۆن کە ھەرساڵە ھەڵبژێرێک لە باشترین ھایکۆکانی شاعیرانی جیھان چاپ و بڵاو دەکات، لەگەڵ چەند شیعرێکی دیکەی شاعیرانی جیھان، سێ شیعری ھایکۆی ھەڵۆ شێرکۆ بێکەسیش وەکوو باشترین شیعرەکانی ھایکۆی ساڵی ٢٠٢١ ھەڵبژارد و لە ژمارەی ١٧ی گۆڤارەکە لە مانگی نیسانی ٢٠٢١دا بڵاویانکردەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢١ەم
چەقۆ لێدان لە سەلمان ڕوشدی

لە ١٢ی ئابی ٢٠٢٢ ڕۆماننووسی بەریتانی بە ڕەچەڵەک ھیندی سەلمان ڕوشدی چەند جارێک چەقۆی لێدرا کاتێک خەریک بوو وتارێکی گشتی پێشکەش بکات لە دامەزراوەی چاوتاوکوا لە شاری چاوتاوکوا لە نیویۆرک ئەمریکا.

## لێکۆڵینەوە
پۆلیسی ویلایەتی نیویۆرک سەرکردایەتی لێکۆڵینەوەکان دەکات لە ڕووداوی چەقۆکێشانی ڕوشدی بەیارمەتی ئاژانسی لێکۆڵینەوەی فیدڕاڵی FBI و پارێزەری ناوچەی چاوتاوکوا.

تۆمەتبارەکە بەناوی مەتەر و لە دادگای دەوڵەت بە ھەوڵی کوشتنی پلە دوو و دەستدرێژی پلە دوو و بەبێ کەفالەت زیندانیکراوە.

ناوبراو لە ڕێگەی پارێزەرێکەیەوە پارێزگاری لێ کرد گوتی ئەو تاوانبار نییە لەو تۆمەتانەی کە خراوەتە پاڵی.

## تاوانبار
پۆلیس ناسنامەی تۆمەتبارەکەی بە ناوی ھادی مەتەر ڕاگەیاندووە کە پیاوێکی تەمەن ٢٤ ساڵە و خەڵکی شاری فەیرڤیۆ لە ویلایەتی نیوجێرزی ئەمریکایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەلمان ڕوشدی
بەھروز کەنگەرلی

**بەھروز شیرالی بەی ئۆغلو کەنگەرلی** (بە ئازەری: Bəhruz Şirəlibəy oğlu Kəngərli؛ ٢٢ی کانوونی دووەمی ١٨٩٢، نەخچیڤان – ٧ی شوباتی ١٩٢٢، نەخچیڤان) نیگارکێش و گرافیک ھونەرمەندێکی ئازەربایجانی بووە. یەکێک بوو لە یەکەم نوێنەرانی پیشەیی ھونەرە بینراوەکانی ئازەربایجان و دامەزرێنەری نیگارکێشانی ئیزاڵی واقیعی ئازەربایجان بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٢
پۆل:مردووانی ١٩٢٢
بەھروز کەنگەرلی
پۆل:گەلی ئازەربایجانی سۆڤیەت
پۆل:وێنەکێشەکانی ھاوچەرخ
پۆل:نیگارکێشانی سۆڤیەت
پۆل:خەڵکی سۆڤیەت
پۆل:مردووانی ٢٠١٤
ئیکلیپس

**ئیکلیپس** () ژینگەیەکی کۆدنووسینە کە بۆ کۆدکردن و بەرنامەکردنی کۆمپیوتەری بەکاردێت. پێکھاتووە لە شوێنێکی پەرەپێدان و توانای زیادکردنی زیادکراوی ھەیە بۆ دەستکاریکردنی ژینگەی کۆدنووسینەکەت. ئیکلیپس دووەم بەربڵاوترین ژینگەی کۆدنووسینە بۆ پەرەپێدانی بەرنامە بە زمانی جاڤا، و ھەتاوەکوو ٢٠١٦ بەربڵاوترین بوو. ئیکلیپس زۆرتر بە جاڤا نووسراوە و بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ پەرەپێدانی بەرنامەی جاڤا بەکاردێت، بەڵام دەتوانرێت بۆ ھەر یەک لە زمانەکانی تر بە بەکارھێنانی زیادکراو بۆ ژینگەکەت بەکاربھێندرێت، کە پێکھاتووە لە زمانەکانی وەکوو سی شارپ، پایتۆن، پێرڵ، جاڤاسکریپت جولیا، ڕووبی و زۆری تر.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
*
قەزای سەدارەک

**قەزای سەدارەک** (بە ئازەربایجانی: Sədərək rayonu)یەکێکە لە ٧ قەزای کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان. ئەم قەزایە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزای شارور، ھەروەھا لەگەڵ پارێزگای ئیغدری تورکیا، پارێزگای ئاراراتی ئەرمینیا و پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوای ئێران. پایتەختەکەی حەیدەرئابادە و گەورەترین شارۆچکەی سەدارەکە. تا ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ١٦ ھەزار و ١٠٠ کەس بووە

سەداراک تاکە قەزای ئازەربایجانە کە ھاوسنوورە لەگەڵ تورکیا. پردی ئوموت بەسەر ئاراسدا کە بە «پردی ئومێد» ناودەبرێت، ئازەربایجان بە تورکیاوە دەبەستێتەوە، کە ڕێڕەوی پاسی نەخچیڤان-ئەستەنبوڵ لەوێدا تێدەپەڕێت. ھەروەھا قەزای سەداراک ئیکسکلەی کەرکی لەخۆدەگرێت کە لە جەنگی یەکەمی ناگۆرنۆ-قەرەباغەوە لەلایەن ئەرمینیاوە کۆنترۆڵکراوە.

## جوگرافیا
ناحیەی سەداراک لە باشووری ڕۆژاوا ھاوسنوورە لەگەڵ تورکیا (تەنھا ناوچەی سنووری لەگەڵ تورکیا و ئازەربایجان لێرەدایە - ١١ کم)، لەگەڵ ئەرمینیا لە باکووری ڕۆژاوا – ٢٤ کم و قەزای شارور لە باشووری ڕۆژھەڵات – ٢٧ کم.

کەشوھەوای سەدارەک کیشوەرییە و ھاوینێکی گەرم و زستانی ساردی ھەیە. کانی ئاوی کانزایی ھاوشێوەی ئیستیسو و ژێلێزنۆڤۆدسک لە ساڵی ١٩٨٠ لە سەداراک دۆزرایەوە.

خاکی قەزاکە لە دەشتەکان پێکدێت، کە بە مەسیفەکانی ئوجوبیز، ئەغداکان، وەلیداغ و تەکگەر دەورە دراوە. ڕووباری ئاراس بە درێژایی سنووری نێوان تورکیا و ناحیەی سەدارەک دەڕوات.

## دانیشتووان
بەپێی ئاماری لیژنەی ئاماری دەوڵەت، تا ساڵی ٢٠١٨، ژمارەی دانیشتووانی ناوچەکە ١٥٫٩ ھەزار کەس تۆمارکردووە، کە ٣٫٧ ھەزار کەس (لەسەدا ٣٠) زیادی کردووە لەکاتێکدا لە ساڵی ٢٠٠٠دا ١٢٬٢ ھەزار کەس بووە. ٨٫١ ھەزار لە کۆی دانیشتووان پیاون، ٧٫٨ ھەزار ژنن.

## پێشانگا

Image:Sadarak_Winter.jpg|سەدارەک
Image:Sadarak_Mosque.jpg|مزگەوت
Image:Sadarak_Mountain.jpg|چیا
Image:Sadarak_Landscape.jpg|چیا
Image:Sadarak_Heydarabad_Park.jpg|حەیدەراباد
Image:Sadarak_Heyderabad_Night.png|حەیدەراباد


## سەرچاوەکان

پۆل:قەزای سەدارەک
سەدارەک

**سەداراک** (بە ئازەربایجانی: Sədərək) شارۆچکەیەکە و پڕ دانیشتووانترین شارەوانییە لە قەزای سەدارەک لە کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان. دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی ناوەندی قەزاکە، لەسەر دەشتی سەدارەک. ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە نزیکەی… ٧٢٦٠ کەسە

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزای سەدارەک
پۆل:پارێزگای ئێریڤان
حەیدەرئاباد، ئازەربایجان

**حەیدەرئاباد** (بە ئازەربایجانی: Heydərabad) شارۆچکەیەکە و پایتەختی قەزای سەدارەکە لە کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان. ھاوسنوورە لەگەڵ ئەرمینیا و پێش جەنگی یەکەمی ناگۆرنۆ-قەرەباغ پەیوەندی ڕێگاوبان و شەمەندەفەری لەگەڵ گوندی یەراخی ئەرمینیا لە دیوەکەی تری سنوورەکەدا ھەبووە. ژمارەی دانیشتووانی تا ساڵی ٢٠١٣ ٢٠٠٠ کەسە. ڕۆژاواترین شارۆچکەی ئازەربایجانە.

## سەرچاوەکان

پۆل:قەزای سەدارەک
زاب

**زاب** یەکێک لە شارەدێیەکانی قەزای حەویجە، لە پارێزگای کەرکووک، ناوەندی ناحیەی زابە. لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤-٢٠١٧ لەژێر کۆنترۆڵی رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش) بووە و لە کاتی ھێرشی حەویجە لە مانگی ئەیلولی ٢٠١٧ لەلایەن ھێزەکانی حکومەتی عێراقەوە کۆنترۆڵکرایەوە.

## جوگرافیا
زاب تەنھا دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی شوێنی یەکگرتنی زێی بچووک لەگەڵ ڕووباری دیجلە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی عێراق.

## مێژوو
زاب دەکەوێتە تەنھا لە باکووری شوێنی پێشووی شێنا، کە نیشتەجێبوونێکی سەرەکی بوو لە سەردەمی خەلافەتی عەباسیدا کە شانازی بە قەشەیی نەستۆریەوە دەکرد. بەھۆی گەشەی دیمۆگرافی تاڕادەیەک خێرای دانیشتوانی کوردی عێراق، سەددام حوسێن لە ساڵی ١٩٦٨دا قەزای حەویجەی زۆرینەی عەرەبی، لەنێویاندا زاب، بۆ پارێزگای کەرکووک زیاد کرد بۆ ئەوەی بە ئاسانی لەلایەن حیزبی بەعسەکەیەوە کۆنترۆڵ بکرێت.

لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ و لە کاتی جەنگی عێراقدا، بۆمبێکی بەرخۆدان لە نزیک زاب لەسەر ڕێگای حەویجە تەقیەوە و سەربازێکی ئەمریکی کوژرا. بۆمبێکی دیکە لەسەر ھەمان ڕێگا ئۆتۆمبێلێکی زرێپۆشی لەکارخست و سەربازێکی لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٠٦دا کوژرا. 

زاب لە میانی ھێرشەکانیان بۆ باکووری عێراق لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤، ھەمان ڕۆژی کەوتنی مووسڵ لەلایەن دەوڵەتی ئیسلامییەوە داگیرکرا. دواتر بوو بە ناوەندێک بۆ لەشکرکێشییەکانیان بۆ ناو قەزای شەرگاتی پارێزگای سەلاحەددین. لە مانگی تەمموزی ٢٠١٦دا بە زۆر و بەپەلە دانیشتوانی مەدەنی شارۆچکەکەیان چۆڵکرد، بەجێیانھێشت لە بیابانەکاندا بگوازنەوە لە کاتێکدا چەکدارانی داعش تونێلیان دروستکرد کە پڕیان کردبوو لە نەوت. لای خۆیەوە دەوڵەتی ئیسلامی جار جار کارە خێرخوازیەکانی لە شارۆچکەکەدا بانگەشەی بۆ دەکرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای کەرکووک
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک
پۆل:شارەکانی عێراق
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق