open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئەفسانەی کۆرا (وەرزی چوارەم)

**پەڕتووکی چوارەم: ھاوسەنگی** وەرزی چوارەم و کۆتایی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ئەفسانەی کۆرایە لە نووسینی و دروستکردنی مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ وبرایان کۆنێتزکۆیە. پێکھاتووە لە ١٣ ئەڵقە، ئەڵقەکان لە ماڵپەڕی نیکلۆدیۆن و ماڵپەڕە ئۆنلاینەکانی تر لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ەوە دەستی بە پەخشکردن کرد.

پەڕتووکی چوارەم لە وەرزی چوارەم، دەربارەی سێ ساڵ دوای ڕووداوەکانی پەڕتووکی سێیەمە. باس لە کۆتا گەشتی ئەڤەتار کۆرا دەکات بۆ خۆ دۆزینەوە و دووبارە خۆ ڕێکخستنەوەی و گەڕاندنەوەی ھاوسەنگی بۆ جیھانەکە، دوای ئەوەی ڕووبەڕووی ململانێیەکی سەخت بووەوە بەرامبەر زاھیر و ژەھراویبوونی لە پەڕتووکی سێیەم، لەم نێوەندەشدا باس لە ھەوڵی ئەفسەری پۆلیسی *شاری کانزا*، کوڤیرا دەکات بۆ یەکخستنەوەی شانشینی زەوی لە ژێر سەرکردایەتییە تاکڕەوییەکەی خۆیدا.

## چیرۆکی پەڕتووکی چوارەم
دوای سێ ساڵ لە نەمانی کۆمەڵەی ئەنارکیستی بە سەرکردایەتیی زاھیر، شاری کۆمار قۆناغێکی نوێی لەگەڵ جیھانی ڕۆحەکاندا پێک ھێنا. بەڵام کۆرا ھێشتا لە ئازار و ژەھراویبوونی ڕووبەڕوو بوونەوەکەی زاھیردا ماوە، شانشینی زەویش کە بەھۆی مردنی شاژنی پێشوو کەوتووەتە نێو گێژاو و ململانێی سیاسی و پارچە پارچەبوونی ھەرێمەکانی شانشینەکە.

کوڤیرا، سەرکردەیەکی سەربازی پێشووی *شاری کانزا* بوو و ئێستا ڕاسپێردراوە بۆ یەکخستنەوەی شانشینی زەوی، بەڵام کوڤیرا دەیەوێت لەو ڕێگەیەوە دەسەڵات بەدەست بھێنێت و شانشینی زەوی بخاتە ژێر کۆنتڕۆڵی خۆیەوە.

بۆڵین و ئۆپاڵ لە بەرەکانی پێشەوەی ھەڵمەتی کوڤیرادان بۆ پێکەوە بەستنی شانشینەکە. کاتێک کۆرا بە کارە نایاساییەکانیی کوڤیرا دەزانێت، دەیەوێت خۆی چاک بکاتەوە و ھێزی ئەڤەتاری بۆ بگەڕێتەوە، لەلایەن ڕۆحێکی ڕێ نیشاندەرەوە بەرەو لای تۆف بیفۆنگ ڕێنمایی دەکرێت، تۆف کە ئێستا بەساڵاچووە و ژیانێکی گۆشەگیرانەی ھەیە دوور لە شارستانی و کچەکانی خۆی، دەبێتە یارمەتیدەری ئەڤەتار کۆرا.

ڤاریک کە ئێستا سەرمایەدارێکی پیشەسازی سەرکەوتووە، کەرەستە تەکنەلۆژیاییەکانی خۆی بۆ خزمەتی ڕژێمەکەی کوڤیرا تەرخان کردووە. لەم ڕێگەیەوە کوڤیرا ئامێرێکی ڕۆحیی ھاوشێوەی ڕۆبۆت پەرە پێدەدات، و ھەڵمەتی ھێرشکردنە سەر شاری کۆمار ڕادەگەیەنێت.

دوای شەڕ و ڕووبەڕوو بوونەوەکان بەرامبەر کوڤیرا، کۆرا و تیمی ئەڤەتار بە یارمەتیی ھێزە یەکگرتووەکان، دەتوانن کوڤیرا بوەستێنن و ئامێرە ڕۆحیەکەی تێک بشکێنن؛ ھەروەھا دەروازەیەکی نوێی جیھانی ڕۆحەکان لە شاری کۆمار دەکرێتەوە و ئەم وەرزەی زنجیرەکە دەبێتە کۆتایی زنجیرەی ئەفسانەی کۆرا.

## ھەڵسەنگاندن
ھاوشێوەی وەرزی سێیەمی زنجیرەکە، وەرزی کۆتایی ١٠٠٪ ڕیزبەندی وەرگرتووە لەسەر کۆکەرەوەی پێداچوونەوەکانیی ڕاتن تۆمەیتۆز بە تێکڕای ڕیزبەندی ٩/١٠.

## ئەمانەش ببینە
* ئەفسانەی کۆرا

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ یارییە ڤیدیۆیییەکان گونجاندووە
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:نیکلۆدیۆن
پۆل:دووبارە دەرکەوتنەوە لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ کۆمیکدا گونجاندووە
پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:زانستی ئەفسانەکان لە کلتورە گەلییەکاندا
پۆل:ئەنیمەیشنییە ڕۆژاواییەکان کە کاریگەری ئەنیمێیان لەسەرە
پۆل:کارەکتەری منداڵان لە کۆمیکەکاندا
پۆل:کارەکتەری منداڵ لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٢
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ھونەرە جەنگییەکان
پارتی دیموکراتی کلدان

**پارتی دیموکراتی کلدان** (بە ئینگلیزی: Chaldean Democratic Party) یان **یەکێتیی دیموکراتی کلدان** (بە ئینگلیزی: Chaldean Democratic Union) حیزبێکی مەسیحی دیموکرات لە عێراق و باشووری کوردستانە. ئەو حیزبە وەکوو پێکھاتەیەکی لیستی کوردستانی، بۆ بەرەوپێشبردنی نەتەوە و میراتی کلدان داڕێژراوە. ئەندامێکی پارتی دیموکراتی کلدان بە ناوی ئەبلەحەد ئەفرایم ساوا لە ھەردوو ھەڵبژاردنی مانگەکانی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ و کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥ی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ھەڵبژێردرا. ئەو حیزبە بە ھاوکاریی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بەدوای لەشکرکێشی بۆسەر عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣ دروست کراوە. پارتی دیموکراتی کلدان لە ھەڵبژاردنی پارێزگای بەسرە لە ساڵی ٢٠٠٩دا کورسی یەدەگی مەسیحییەکانی بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی
* ماڵپەڕی فەرمی

پۆل:حیزبە سیاسییەکانی ئاشووری
پۆل:حیزبە شۆپپارێزەکان لە عێراق
پۆل:حیزبە مەسیحییە دیموکراتەکان لە ئاسیا
پۆل:حیزبە سیاسییەکانی کەمینەکان لە عێراق
پۆل:پارتە سیاسییەکان لە ھەرێمی کوردستان
پۆل:ئاشوورییەکان لە عێراق
کوڤیرا

**کوڤیرا** کە بە **پێکھێنەریی مەزن** ناسراوە، کەسایەتییەکی خەیاڵی نێو جیھانی ئەڤەتارە، وەک کارەکتەری لاوەکی لە وەرزی سێیەم و کارەکتەری سەرەکی لە وەرزی چوارەمی زنجیرەی ئەفسانەی کۆرا دەرکەوتنی ھەبووە. لەلایەن مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ و برایان کۆنێتزکۆ دروست کراوە. لە وەرزی سێیەمی زنجیرەکەدا وەک ئەفسەرێکی دڵسۆزی *شاری کانزا* وێناکراوە، بەڵام لە وەرزی چوارەم، دەبێتە کەسایەتی خراپەکاری ناوەڕۆکی چیرۆکی زنجیرەکە، ھەروەھا لە کۆمیکەکانی تری جیھانی ئەڤەتاردا دەرکەوتنی ھەبووە.

## کورتەی دەرکەوتنەکان

کوڤیرا وەک سەرکردەیەکی دڵسۆز خۆی نیشان دەدات بۆ یەکخستنەوەی *با سینگ سێ* و ئاوەدان کردنەوە و پێکەوە لکاندنەوەی ھەرێمەکانی شانشینیی زەوی؛ بەڵام کاتێک دەسەڵات بەدەست دەھێنێت، خراپەکاری دەکات و وەک سەرکردەیەکی دیکتاتۆری سەربازی مامەڵە دەکات، پاشان ھێرش دەکاتە سەر شاری کۆمار و وەک ناوچەیەکی شانشینی زەوی دەیبینێت. بەڵام لەلایەن کۆراوە شکستی پێدەھێنرێت و زیندانی دەکرێت.

## درەختی خێزان

## سەرچاوەکان

پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:خانمە ھونەرمەندە خەیاڵییە جەنگییەکان
پۆل:کارەکتەری منداڵان لە کۆمیکەکاندا
پۆل:کارەکتەری منداڵ لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:دیکتاتۆرە خەیاڵییەکان
خالید میقداد

**خالید عەبدوڵڵا جبرەیل میقداد** (١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٢) دامەزرێنەر و بەڕێوەبەری تویوورەلجەننە، لەدایکبووی کوێتە. وەک ئەندازیاری دیکۆر دەرچووە، تیپی تیوولوورجەننەی لە ساڵی ١٩٩٤ لە عەممان دامەزراندووە، و چەندین گۆرانی بەرھەمھێناوە کە پەیوەندییان بە منداڵان و نیتشمانەوە ھەیە. لە ٢٥ی ١ی ٢٠٠٨ کەناڵێکی مانگی دەستکردی کردەوە و ناوی تویوورەلجەننە بەناوی تیپە ھونەرییەکەیەوە، جگە لەوەی بەڕێوەبەری گشتی کەناڵەکەیە، بەڕێوەبەری گشتی تیپەکەشە.
## سەرچاوەکان
پێڕستی مزگەوتەکانی کەنەدا

ئەمە لیستێکی  بۆ **[[مزگەوت|مزگەوتە]] دیارەکانی [[کەنەدا]]** ( عەرەبی : *مەسجد* )، لەوانەش شوێنە ئیسلامییەکانی بۆ پەرستن و دوعا کردن.

## مزگەوتی  دیارەکان
کۆنفیدراسیۆنی تۆپی پێی ئەفریقا

**کۆنفیدراسیۆنی تۆپی پێی ئەفریقا (CAF)**  تایبەتە بە بەڕێوەبردنی یارییەکانی، تۆپی پێ و تۆپی پێ کەنار دەریا و فوتساڵە لە ئەفریقا. لە ٨ی شوباتی ١٩٥٧ لە *ھۆتێلی گراند* لە خەرتووم، سوودان لەلایەن میسر، ئیتیۆپیا، ئەفریقای باشوور و سودان دامەزراوە
وەک ئەندامی فیفا ساڵانە یان دووساڵ جارێک پێشبڕکێکانی تایبەت بە ھەڵبژاردەکان و یانەکان ڕێکدەخات و سەرپەرشتی پارەی خەڵات و مافی پەخشکردنی ئەو چالاکییە وەرزشیانە دەکات. لە ساڵی ٢٠٢٦ ەوە لە جامی جیھانیی فیفا ٩ پلەی بۆ تەرخان دەکرێت و دەتوانێت دەرفەتی ١٠ خاڵی ھەبێت بە زیادکردنی پاڵەوانێتی پلەی ئۆفی نێوان کیشوەرەکان کە ٦ ھەڵبژاردە بەشداری تێدا دەکەن بۆ یەکلاییکردنەوەی کۆتا ٢ پلەی مۆندیال (٤٦+٢).
بارەگای سەرەکی یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا سەرەتا لەناو ئۆفیسەکانی یەکێتی تۆپی پێی سودان لە خەرتوم بوو تاوەکو ئاگرکەوتەوە و دواتر تا ساڵی ٢٠٠٢ گواسترایەوە بۆ شارۆچکەیەکی نزیک قاھیرە لە میسر. یوسف محەممەد یەکەم سکرتێری گشتی و عەبدولعەزیز عەبدوڵڵا سالم یەکەم سەرۆکی یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا بوون.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*  
* Overview of CAF and its competitions via Soccerlens.com
* The CAF Anthem since 2007

پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی
پۆل:وێبگەی فەرمی لە ویکیدراوە و ویکیپیدیا جیاوازە
جەمیلە (ڕۆمان)

چەپ|250x250پیکسڵ|ستامپێکی وڵاتی قیرغزستان لە ساڵی ٢٠٠٩، وێنەیەک کە وێنای جەمیلە دەکات.
**جەمیلە** (بە ڕووسی:  Джамиля؛ بە قیرغزی: Жамийла) یەکەم ڕۆمانی گەورەی چینیز ئایتماتۆڤە کە لە سەرەتادا بە زمانی ڕووسی لە ساڵی ١٩٥٨ بڵاوکراوەتەوە. ڕۆمانەکە لە ڕوانگەی هونەرمەندێکی خەیاڵی قیرغیزستانەوە بە ناوی سێیت دەگێڕدرێتەوە کە بە ئاوڕدانەوە لە سەردەمی منداڵی خۆی چیرۆکەکە دەگێڕێتەوە. چیرۆکەکە خۆشەویستی نێوان جەمیلە براژنە نوێیەکەی و گەنجێکی قاچ شەل بە ناوی دانیار دەگێڕێتەوە، لە کاتێکدا هاوسەرەکەی جەمیلە، دادق، لە بەرەکانی پێشەوەی جەنگە (وەک سەربازێکی سۆڤیەت لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا ).

بە پشتبەستن بە ئاماژەکانی ناو چیرۆکەکە، ڕووداوەکان لە باکووری ڕۆژئاوای قیرغیزستانن، کە پێدەچێت پارێزگای تەلاس بێت. چیرۆکەکە لە بەرامبەر کولتوری کشتوکاڵی بەکۆمەڵدا دەگەڕێتەوە کە لەو قۆناغەدا لە سەرەتای لوتکەدا بوو.

لویس ئاراگۆن ستایشی ئەم نۆڤلێتەی کردووە و بە "جوانترین چیڕۆکی خۆشەویستی" ناوی بردووە. 

## وەرگێڕان

* جەمیلە وەرگێڕدراوەتە سەر کوردیی ناوەندی لەلایەن بەرزان محەممەد.

## سەرچاوەکان
فرانسس دەیزی ئێمری ئاڵن

**فرانسس دەیزی ئێمری ئاڵن** (لەدایکبووی ١٨٧٦ تا ١٩٥٨) پزیشکێکی پێشەنگ بوو شاری فۆرت وۆرس لە ویلایەتی تێکساس. یەکەم ئافرەتی پزیشک بوو کە لە کۆلێژی پزیشکی دەربچێت لە ویلایەتی تێکساس، یەکێک بوو لە پزیشکە ئافرەتە سەرەتاییەکان کە ڕاھێنان لە شارستانی تارانت بکات.

## ژیان
لە ٥ی ئەیلوولیی  ١٨٧٦ لە شارستانی کاوفمن لە تێکساس لەدایکبووە. باوکی جەیمس و دایکی ئێلیزابێت برۆون ئێمری. باوکی بڕوانامەی ماستەری ھەبووە لە کۆلێژی بۆودوین. فڕانسس لە مناڵییەوە لە تەمەنی چوار ساڵی داوای ئەوەی کرد ببێتە پزیشک. خێزانەکەی دەچن بۆ فۆرت وۆرس کە ئەو تەمەنی چواردە ساڵ دەبێت، و دەچێتە قوتابخانەی حکوومی فۆرت وۆرس کە لەوێ باوکی مامۆستا دەبێت و لە قوتابخانەکە دەردەچێت.

## پزیشکی و پییشە
ڕووبەڕووی ڕەتکردنەوە بووەوە کاتێک داواکاری پێشکەش کرد بۆ کۆلێژی پزیشکی زانکۆی فۆرت وۆرس، بەڵام توانی بەشداربێت بە تیشک خستنە سەر ئەوەی کە هیچ یاسایەک نییە کە بە ڕوونی بەشداریکردنی ئافرەتان لە قوتابخانەکە قەدەغە بکات. لە ساڵی ١٨٩٤دا بە سەرکەوتوویی پەیوەندی بە پۆلی یەکەمی کۆلێژی پزیشکی فۆرت وۆرسەوە کرد، دوای ئەوەی لەسەرەتادا وەرنەگیرا کە لەوێ تاکە قوتابی کچ بوو بۆ تەواوی ساڵەکە. لە ساڵی ١٨٩٧دا بە شانازییەوە بە پلەی دووەم لە پۆلێکی حەڤدە قوتابیدا دەرچوو، یەکەم ئافرەت بوو کە لە کۆلێژی پزیشکی لە ویلایەتی تەکساس دەربچێت.

دوای دەرچوون، دکتۆر فرانسس بۆ ماوەی دوو ساڵ لە فۆرت وۆرس وەک پزیشک بەشێوەی تایبەت پزیشکی کرد. و دەبێت بە تاکە پزیشکی ئافرت لە شارستانی تێرانت. ھەروەھا وەک پزیشکی هەڵسەنگاندن بۆ کۆمپانیای پین موتوال لەبەشی بیمەی ژیان کاریکردووە. لە ساڵی ١٨٩٩ بۆ خوێندن ڕووی لە واشنتن دی سی کردەوە لەگەڵ دوو خوشک لە مەریلاند ژیا، کاری مەشق (ئینتێرنشیپەکەی) و نیشتەجێبوونی لە نەخۆشخانەی ژنان و منداڵان لە واشنتن تەواو دەکرد، لەوێدا خەریکی مافی دەنگدانی ژنان بوو،  ئارەزووی بۆ مافی دەنگدانی ژنان دا زیادیکرد، بەشداری لە وتارەکانی سوزان بی ئەنتۆنی و چالاکوانانی دیکە کرد.

لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٠٣، ھاوسەرگیری لەگەڵ جەیمس واڵتەر ئاڵن دەکات، کە ھاوڕێی قوتابخانەی بوو لە کۆلێژی پزیشکی فۆرت وۆرس. لە ١٩٠٤ تا ١٩١٠ ھەردوو ھاوسەرەکە لە شارۆچکەی کۆنتێنت، شارستانی ڕونێڵس، ویلایەتی تێکساس، خەریکی کاری پزیشکی دەبن کە لەوێ ئۆفیسێکی تایبەت بە خۆیان دەبێت لەگەڵ دەرمانخانەیەکی بچووک لەلای ماڵیان.

دکتۆر فرانسس لە ١٩٥٠ خانەنشین دەبێت، کە زیاتر لە نیو سەدە بوو کاری پزیشکی دەکرد، و ٧ی لە کانوونی یەکەمی ١٩٥٨ بەھۆی نەخۆشی دڵ کۆچی دوای دەکات.

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٦
پۆل:ژنە پزیشکە ئەمریکییەکان
پۆل:مردووانی ١٩٥٨
گۆرستانی ئایچی سەقز

**گۆڕستانی ئایچی سەقز** یەکێک لە گۆڕستانەکانی شاری سەقزە کە لە تەنیشتی گوندی ئایچی و لە نێوان ڕێگای سەقز بە بانەیە. زۆرترین ناوبانگی ئەم گۆڕستانە بەبۆنەی ڕێوڕەسمی ناشتنی ژینا ئەمینی و یادی چلەی ئەوە.

## بەخاکسپاردنی [[ژینا ئەمینی]]

بەرەبەیانیی ١٧ی ئەیلوول، تەرمی ژینا گواسترایەوە بۆ سەقز بە مەبەستی بە خاک سپاردن بردرا بۆ گۆرستانی ئایچی. کاربەدەستانی ئێران ویسیان زووتر بەخاکی بسپێرن بەبێ ئامادەبوونی خەڵک، بەڵام خێزانەکەی ڕێگریان لێکردن و نەیانھێشت تا خەڵکێکی زۆر کۆبوونەوە. ھەروەھا بۆ ئەوەی خەڵک زۆر کۆنەبنەوە، ڕێگاکانی دەرەوەی شاری سەقز داخران.

## سەرچاوەکان
ساتورن IB

وێنۆک| ساتی هەڵدانی ساتورن IB لە ئەرکی ئەپۆلۆ ٣دا

**ساتورن IB** وەشانێکی نوێکراوەی موشەکی هەڵدانی ساتورن ١ە، ئەم مۆدێلە تایبەتمەندی قۆناغی دووەمی پاڵنەری بەرزتری هەیە (S4B) کە وای لێدەکات توانای پاڵنانی ئۆتۆمبێلی فەرماندەیی و مۆدیۆلی خزمەتگوزاری هەبێت بۆ ناو خولگەی زەوی. ئەم تایبەتمەندییە وایکرد (ساتورن IB) بەشێکی سەرەکی بێت لە تاقیکردنەوەکانی بەرنامەی ئەپۆلۆ، لەکاتێکدا ساتورن ٥ی گەورە بۆ ناردنی کەشتی ئاسمانی ئەپۆلۆ بۆ سەر مانگ بەکارهات، ساتورن IB لە ئەرکەکانی سکایلاب و پڕۆژەی ئەزموونی ئەپۆلۆ-سۆیوزدا بەکارهێنرا.

بە هاوبەشکردنی قۆناغی سەرەوەی S-IVB لە نێوان هەردوو موشەکەکەدا، دوو موشەکەکە، (ساتورن IB) و ساتورن ٥، سەکۆیەکی هاوبەشی پەیوەندییان لەگەڵ کەشتی ئاسمانی ئەپۆلۆدا هەبوو. تاکە جیاوازی لەم قۆناغەدا لە نێوان ئەو دوو مووشەکەدا ئەوە بوو کە تەنیا بەشێک لە پاڵنەرەکەیان ئازاد دەکرد، لە حاڵەتی موشەک ٥دا، بۆ ئەوەی بگەنە خولگەی زەوی؛ بۆ ئەوەی موشەکەکە بتوانێت دووبارە بزوێنەرەکانی قۆناغەکە کارپێبکاتەوە بۆ ئەوەی ئۆتۆمبێلەکە بخاتە ناو خولگەی گواستنەوەی مانگەوە. موشەکی ساتورن IB تەواوی ئامێری پاڵنەری قۆناغی S-IVB بەکارهێنا بۆ ئەوەی بگاتە خولگەی زەوی.

موشەکی ساتورن IB دوو گەشتی بێ تیمی مۆدیۆلی فەرماندەیی و خزمەتگوزاری بۆ بەرزی ١٦٢ کم، فڕینێکی بێ تیمی ئۆربیتاڵی مۆدیۆلی مانگی ئەپۆلۆ، هەروەها یەکەم فڕینی ئۆربیتاڵی سەرنشینی مۆدیۆلی فەرماندەیی و خزمەتگوزاری، کە سەرەتا پلانی بۆ دانرابوو وەک ئەپۆلۆ ١ بەڵام دواتر لەسەر ئەرکی ئەپۆلۆ ٧ هەڵدرا، ئەم موشەکەش فڕینێکی خولگەیی بە ناوی AS 203 هەڵدا کە فڕینێکی بێ باری سوودبەخش بوو بۆ دڵنیابوون لەوەی کە بڕێکی سووتەمەنی هایدرۆجینی شل لە تانکی موشەکەکەدا ماوەتەوە. ئەم ئەرکە پشتگیری لە کارایی دیزاینی قۆناغی S-IVB ی دووبارە بەکارهێنەرەوە کرد، ئەو مۆدێلەی کە لەسەر موشەکی ساتورن V بەکارهاتووە، بە چاودێریکردنی هەڵسوکەوتی هایدرۆجینی شل لە بێ کێشدا.

لە ساڵی ١٩٧٣، ساڵێک دوای کۆتایی هاتنی بەرنامەی نیشتنەوە لە مانگی ئەپۆلۆ، موشەکێکی ساتورن ١ بی سێ ئەرکی تیمی مۆدیۆلی فەرماندەیی و خزمەتگوزاری ئەپۆلۆی ئاراستەی وێستگەی بۆشایی ئاسمانی سکایلاب کرد. لە ساڵی ١٩٧٥ موشەکی ساتورن ١ بی/ئەپۆلۆ بۆ دواجار بە هەڵگرتنی مۆدیۆلی ئەپۆلۆی پڕۆژەی ئەزموونی ئەپۆلۆ-سۆیوز (ASTP) هەڵدرا، موشەکێکی یەدەگی ساتورن IB لەگەڵ مۆدیۆلی فەرماندەیی و خزمەتگوزاری ئەپۆلۆ کۆکرایەوە کە ئامادەبوو لە ئەرکێکی ڕزگارکردندا هەڵبدرێت بۆ وێستگەی سکایلاب ئەگەر پێویست بوو، بەڵام هەرگیز بەکارنەهێنرا.

ناسا بڕیاریدا ئەو موشەکانەی ساتورن IB کە لە ئینفۆنتۆرەکەیدا مابوونەوە، هەڵبوەشێنێتەوە، ئەمەش دوای ئەرکی پڕۆژەی تاقیکردنەوەی ئەپۆلۆ-سۆیوز؛ چونکە چیتر پێویستی بەم مووشەکانە نەبوو دوای ئەوەی پشتی بە خێزانی موشەکی تایتانی ٣ بەست بۆ هەڵدانی باری سوودبەخشی قورس، کە تایبەتمەندییەکی کەمی تێچووی هەبوو و چەندین لایەنی بەکارهێنانی هەبوو، جگە لە پشتبەستنی دەزگاکە بە شاتڵی بۆشایی ئاسمان.
## تایبەتمەندی

## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* https://www.apollosaturn.com/ 
* https://www.spaceline.org/cape-canaveral-rocket-missile-program/saturn-ib-fact-sheet/ 
* "ئۆتۆمبێلی هەڵدانی زوحەل"

پۆل:گەردوون
پۆل:فڕینی بۆشایی
پۆل:ناسا
پۆل:ئەپۆلۆ
پۆل:گەشتی واڵایی لە ١٩٦٦
پۆل:بەرنامەی ئەپۆلۆ
تاھیرە مافی

**تاهێره مافی** (بە ئینگلیزی  Tahereh Mafe )(١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٨٨) لە دایک بووە.نووسەرێکی ئەمریکییە و دانیشتووی شاریسانتا مۆنیکای ویلایەتی کالیفۆرنیایە. بە نووسینی چیرۆکی خەیاڵی  ناسراوە.

## سەرەتای ژیان
تاهیرە مافی لە ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٨٨ لە شارۆچکەیەکی بچووکی ویلایەتی کۆنتێکتیکۆت لەدایک بووە. بچووکترین منداڵی خێزانەکەیەتی و خاوەنی چوار برای گەورەیە.دایک و باوکی مافی کۆچبەری ئێرانن. لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا لەگەڵ خێزانەکەیدا ڕوویان لەباکووری کالیفۆرنیا کرد و لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا ڕوویان لە ئۆرنج کاونتی کرد.تاهیرە مافی دەرچووی ئامادەیی زانکۆیە لە شاری ئیرڤین لەویلایەتی کالیفۆرنیا. دواتر لە زانکۆی سۆکا لە ئەمریکا لە شاری ئەلیسۆ ڤیێخۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا دەرچووە.دەتوانێت بە هەشت زمانی جیاواز قسەبکات. بۆ ماوەی وەرزێک لە کۆلێژ لە دەرەوەی وڵات لە شاری بەرشەلۆنەی ئیسپانیا خوێندوویەتی. لەم گەشتەدا دەرفەتی ئەوەی بۆ ڕەخسا کە بە تەواوی فێری زمانی  ئیسپانیبێت.

## پیشە
تاهیرە مافی ڕایگەیاندووە کە پێش نووسینی یەکەم ڕۆمانی خۆی بە ناوی  "Shatter me"پێنج دەستنووسی نووسیوە بۆ ئەوەی باشتر لەچۆنیەتی نووسینی کتێب تێبگات.فیلمی Shatter Me لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ بڵاوکرایەوە، لەو کاتەوە، Unravel Me (لە ٥یشوباتی ٢٠١٣ بڵاوکرایەوە) و Ignite Me (لە ٤ی شوباتی ٢٠١٤ بڵاوکرایەوە) بڵاوکرانەوە. مافی دوو ڕۆمانی هەیە کە لەگەڵ زنجیرەیShatter Me دەڕۆن، Destroy Me و Fracture Me  تاهیرە مافی Shatter Me لەلایەن کۆمپانیای 20th Century Fox بڵاوکڕدەوە.لە مانگی ئابی ٢٠١٦ مافی ڕۆمانێکی خەیاڵی پلە ناوەندی بڵاوکردەوە Furthermore کە باس لە کچێکی گەنج دەکات کە لەجیهانێکی ڕەنگ  جوان و سیحرێکی گەورەدا دەژی کە هیچی نییە.لە مانگی نیسانی ٢٠١٧ مافی ڕۆمانێکی دیکەی لە گەردوونی Shatter Me ڕاگەیاند کە بەدوای هەمان کاستی کارەکتەرەکاندا هات. قۆناغی یەکەم بە ناوی Restore Me کارەکتەرە سەرەکیەکان  بریتین لە  جولیەت فێرارس و وارنەر. فیلمی Restore Me لە ٦ی ئازاری ٢٠١٨ بڵاوکراوەتەوە.کتێبی داهاتووی مافی بە ناوی فراوانییەکی زۆرگەورەی دەریا لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ ئەدەبیاتی گەنجان بۆساڵی ٢٠١٨.

## ژیانی تایبەت
تاهیرە مافی ئێستا لە شاری ئیرڤین لە ویلایەتی کالیفۆرنیا نیشتەجێیە و لەوێ بەردەوامە لە نووسین.لە ساڵی ٢٠١٣ هاوسەرگیری لەگەڵنووسەر ڕانسۆم ڕیگز کرد. لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٧ مافی لە ڕێگەی تویتەرەوە ڕایگەیاند کە دووگیان بووە. لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٧کچێکی بە ناوی لەیلا لەدایک بووە.

## کتێبەکانی
١-زنجیرەی Shatter Me

٢-پارچەکانی من Shatter me (٢٠١١)

٣-Unravel Me (٢٠١٣)

٤-ئیگنایت می (٢٠١٤)

٥-من بگەڕێنەرەوە (٢٠١٨)

٦-دیفای من (٢٠١٩)

٧-خەیاڵم بکە (٢٠٢٠)

٨-لەناوم ببە (٢٠١٢)

٩-شکاندنی من (٢٠١٣)

١٠-سێبەرم (٢٠١٩)

١١-ئاشکرام بکە (٢٠١٩)

١٢-باوەڕم پێ بکە (٢٠٢١)
alt=تاهیرە مافی|وێنۆک|تاهیرە مافی لە ٢٠١٨

## سەرچاوەکان


پۆل:ژیاننامە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم
پۆل:نووسەرانی خەیاڵی زانستیی ئەمریکی
پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:نووسەرانی ژنی خەیاڵی زانستی و فەنتازی
کۆمەڵگەی ھەڵدانی بۆشایی ئاسمانی کیپ کاناڤێرال ٣٧

**کۆمەڵگەی هەڵدانی بۆشایی ئاسمان ٣٧**   ( **SLC-37** )، پێشتر **کۆمپلێکسی هەڵدانی بۆشایی ئاسمان ٣٧** ( **LC-37** )، کۆمەڵگەیەکی هەڵدانی بۆشایی ئاسمانە لەسەر وێستگەی هێزی بۆشایی ئاسمانی کیپ کاناڤێرال ، فلۆریدا. لە ساڵی ١٩٥٩ دەستی بە دروستکردنی دەستیپێکرد و شوێنەکە لەلایەن ناسا وەرگیرا بۆ پشتگیریکردنی پرۆگرامی ساتورنی یەکەم  کۆمەڵگایەکە لە دوو شوێنی هەڵدانی مووشەکی پێکهاتووە، ئەوانیش: (LC-37A) کە هەرگیز بەکارنەهێنراوە، بەڵام (LC-37B) گەشتە بێ تیمەکانی ساتورن ١ەوە دەستپێکرد (١٩٦٤ تا ١٩٦٥) و دەستکاری کرا و گەشتەکانی ساتورن IB ی دەستپێکرد (١٩٦٦ تا ١٩٦٨)، لەنێویاندا یەکەم تاقیکردنەوەی (بێ تیم)ی مۆدیۆلی مانگی ئەپۆلۆ لە بۆشایی ئاسمان ( ئەپۆلۆ ٥ ).  لە ساڵی ١٩٧٢ ناچالاک کرا. لە ساڵی ٢٠٠١ دەستکاری کرا وەک شوێنی هەڵدانی کۆمپانیای Delta IV کە سیستەمێکی هەڵدانی لەلایەن یونایتد لاونچ ئەلاینسەوە بەڕێوەدەبرا .

شێوازی سەرەتایی کۆمەڵگەی هەڵدانی یەک پێکهاتەی خزمەتگوزاری مۆبایلی تێدابوو کە دەتوانرا بەکاربهێنرێت بۆ خزمەتگوزاری یان جووتکردنی موشەکێک لەسەر هەریەک لە LC-37A یان 37B، بەڵام لەسەر هەردووکیان لە یەک کاتدا نەبوو. تاوەری خزمەتگوزاری مۆبایلی دێڵتا IV  یە بەرزە، و گونجاوە بۆ خزمەتکردنی هەموو پێکهاتەکانی Delta IV، لەوانەش Delta IV Heavy . 

## مێژووی دەستپێکردن

### زوحەل
هەموو ئەو گەشتانەی کە لەلایەن ناسا ئەنجام دەدرێن.
چەپ|وێنۆک| ئەپۆلۆ ٥ لە LC-37B لە ساڵی ١٩٦٨

### دێلتا
لە ساڵی ١٩٩٨ کۆمپانیای بۆینگ مافی بەکارهێنانی SLC-37ی بۆ هەڵدانی خێزانی موشەکی Delta IV مسۆگەر کرد. گۆڕانکاری لە ئاسانکارییەکان بۆ SLC-37B کرا و یەکەم هەڵدانی لە ساڵی ٢٠٠٢ ڕوویدا. ئامێری Delta IV Medium لە ساڵی ٢٠٠٢ تا ساڵی ٢٠٢٢ لە SLC-37ەوە هەڵدرا،  و Delta IV Heavy لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە لە SLC-37ەوە هەڵدراوە 

## وێنەکان

پەڕگە:LC-37.jpg|alt=Map of Launch Complex 37 of the 1960s, with original Mobile Service Structure|نەخشەی کۆمەڵگەی لانچ ٣٧ی لەگەڵ شەستەکان، ساڵان لەگەڵ مۆبایلی ڕەسەن
پەڕگە:Launch_Complex_37.jpg|alt=LC-37B in 2010, with current Mobile Service Tower|LC-37B لە ساڵی 2010، لەگەڵ تاوەری مۆبایل ئێستا


## هەروەها تەماشای

* لیستی گەشتە ئاسمانییەکان بەپێی ساڵ
* لیستی شوێنەکانی هەڵدانی کیپ کاناڤێرال و دوورگەی مێری
* پرۆژەی ئەپۆلۆ
* کۆمەڵگەی هەڵدانی کیپ کاناڤێرال 34

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی


* ماڵپەڕی بۆینگ دێڵتا IV

پۆل:گەردوون
پۆل:بەرنامەی ئەپۆلۆ
ئەی ١٠٤

وێنۆک|هەڵدانی هەڵگری ساتورن ئەی ١٠٤.

**ئەی ئێس- ١٠٤** چوارەمین تاقیکردنەوەی خولگەیی کەشتییەکی ئاسمانی ئەپۆلۆ بوو کە فڕینی بۆشایی ئاسمان بوو، هەروەها دووەم فڕینی مانگی دەستکردی دیاریکردنی مایکرۆمیتیۆرۆیدەکانی پێگاسۆس بوو. لەلایەن SA-8 کە نۆیەمین موشەکی هەڵگری ساتورن I بوو، هەڵدرا.

## ئامانجەکان
ئامانجی سەرەکی ئەرکەکە نیشاندانی شێوازی ڕێنمایی دووبارەبوونەوەی ئۆتۆمبێلی هەڵدانی ئۆتۆمبێلەکە و هەڵسەنگاندنی وردی سیستەم بوو، ڕێڕەوی هەڵدانی هاوشێوەی ڕێڕەوی ئەرکی (AS-103) بوو.

هەڵگرێکی هەڵدانی (ساتورن SA-8) و ڕووپۆشی بار هاوشێوەی ئەوانەی ئەرکی AS-103 بوون، بە تەنها ئەوە نەبێت کە یەک کۆبوونەوەی بزوێنەری کۆنترۆڵکردنی کاردانەوە لەسەر مۆدیۆلی خزمەتگوزاری بۆیلەرپلێت (BP-26) دانرابوو. کۆکردنەوەکە ئامرازێک بوو بۆ بەدەستهێنانی زانیاری زیاتر لەسەر پلەی گەرمی ژینگەی هەڵدانی، هەروەها ئەم کۆکردنەوە جیاواز بوو لەوەی کە لەسەر ئەرکی AS-101 بوو، چونکە دوو لە چوار بزوێنەرەکە لە پێکهاتەی نموونەیی بوون لەبری ئەوەی هەموو بزوێنەرەکان ھاوشێوە بکرێن.

## ناردن
ئەمە یەکەم نمایشی شەوانە بوو لە زنجیرەی ساتورن I. ڕاگرتنی ٣٥ خولەکی ناوەکی بەکارهات بۆ دڵنیابوون لەوەی کە کاتی هەڵدانی هاوکاتە لەگەڵ کردنەوەی پەنجەرەی هەڵدانی.

فڕۆکەی AS-104 لە کۆمەڵگای هەڵدانی کیپ کێنێدی 37B لە کاتژمێر ٢:٣٥:٠١ هەڵدرا&nbsp;am EST (07:35:01 GMT) لە ٢٥ی ئایاری ١٩٦٥.  هەڵدانی ئاسایی بوو و باری سوودبەخشەکە نزیکەی ١٠.٦ خولەک دوای بەرزبوونەوەی خرایە ناو خولگە. کۆی بارستەی دانراو لە خولگەدا، بە کەشتی ئاسمانی، پێگاسۆس بی، ئەداپتەر، یەکەی ئامێر و قۆناغی S-IV ، ٣٤،١١٣ پاوند (١٥،٤٧٣ پاوند) بووە&nbsp;کیلۆگرام). پەریجی و ئەپۆجی ٣١٤.٠ و ٤٦٤.١ میل (٥٠٥ و ٧٤٧) بووە&nbsp;کم)، بە ڕێککەوت؛ مەیلی خولگەیی 31.78' بوو. ساڵی ١٣٩٧&nbsp;هەروەها مانگی دەستکردی پێگاسۆسی ٢ کیلۆگرام (٣٠٨٠ پاوند) لەلایەن SA-8ەوە گواسترایەوە بۆ خولگە، لەناو مۆدیۆلی خزمەتگوزاری بۆیلەرپلێتەکەدا هەڵگیرا و بە قۆناغی (S-IV) بەسترابووەوە.

ڕێڕەوی ڕاستەقینەی ڕێڕەوەکە نزیک بوو لەوەی پێشبینی دەکرا و کەشتییە ئاسمانییەکە ٨٠٦ چرکە دوای بەرزبوونەوەی لەیەکتر جیاکرایەوە، چەندین تێکچوونی بچووک لە سیستەمی پاڵنەرەکانی قۆناغی SIدا ڕوویدا بەڵام هەموو ئامانجەکانی ئەرکەکە بەدی هات.  

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* NSSDC: SA-8
* شیکاری ئەدای تۆڕی فڕینی بۆشایی ئاسمانی سەرنشین بۆ ئەرکی SA-8

پۆل:ناسا
پۆل:ئەپۆلۆ
پۆل:بەرنامەی ئەپۆلۆ
ئەی ١٠٣

**ئەی ١٠٣** سێیەم تاقیکردنەوەی فڕینی خولگەیی بوو بۆ کەشتییەکی ئاسمانی ئەپۆلۆ کە بۆیلەرپلێت بوو ، هەروەها یەکەم فڕینی مانگی دەستکردی دیاریکردنی مایکرۆمێتێرۆیدەکانی پێگاسۆس بوو . هەروەها بە (*SA-9)* ناسراوە، سێیەم هەڵدانی ئۆپەراسیۆنی هەڵگری هەڵدانی دوو قۆناغی ساتورن ١ بوو.

## ئامانجەکان
لە کۆی ١٢ ئامانجی فڕین کە دیاریکرابوون، دوو ئامانجیان پەیوەندییان بە کارپێکردنی مانگی دەستکردی پێگاسۆسەوە هەبوو، هەشتیان پەیوەندییان بە ئەنجامدانی سیستەمی ئۆتۆمبێلی هەڵدانەوە هەبوو، یەکێکیان پەیوەندی بە فڕێدانی سیستەمی هەڵهاتنی هەڵدانی فڕۆکەوانەکانەوە هەبوو، یەکێکیان پەیوەندییان بە جیاکردنەوەی کەشتییە ئاسمانییە بۆیلەرپلێتەکانەوە هەبوو، ئامانجەکانی مانگی دەستکرد بریتی بوون لە: 

* یەکەم: نیشاندانی کارەکانی کارایی سیستەمی میکانیکی، پێکهاتەیی و ئەلیکترۆنی.
* * دووەم: هەڵسەنگاندنی نمونەگرتنی داتاکانی نەیزەک لە خولگەی نزیک زەوی. بەو پێیەی ڕێڕەوی هەڵدانی مانگە دەستکردەکە بۆ ئەوە دانرابوو کە مانگی دەستکردی پێگاسۆس بخاتە ناو خولگەی دروستەوە، جیاوازییەکی زۆری هەبوو لەگەڵ ڕێڕەوی بەکارهێنراو لە ئەرکەکانی AS-101 و AS-102.

## هەڵدان
ڕاست|وێنۆک|303x303پیکسڵ| هەڵدانی فڕۆکەی AS-103 (SA-9).
هەڵگری هەڵدانی فرۆکەکە پێکهاتبوو لە قۆناغی یەکەمی SI و قۆناغی دووەمی S-IV و یەکەیەکی ئامێر، کەشتییە ئاسمانییەکە پێکهاتبوو لە مۆدیۆلی فەرماندەیی و خزمەتگوزاری بۆیلەرپلێت، سیستەمی هەڵهاتنی هەڵدانی، و مۆدیۆلی خزمەتگوزاری/ئەداپتەری ئۆتۆمبێلی هەڵدانی (BP-16). مانگی دەستکردی پێگاسۆس 1 لەناو مۆدیۆلی خزمەتگوزاریدا داخراوە، کە بە قۆناغی S-IV بەسترابوو. پێکهاتەی خولگەیی پێکهاتبوو لەو مانگە دەستکردەی کە لەسەر ئەداپتەرەکە دانرابوو، کە بە یەکەی ئامێرەکە و قۆناغی (S-IV) ی خەرجکراوەوە بەسترابووەوە.

ئۆتۆمبێلەکە لە کاتژمێر ٩:٣٧:٠٣ لە کۆمەڵگەی هەڵدانی کیپ کێنێدی 37B ەوە هەڵدرایە بۆشایی ئاسمان &nbsp;am EST (14:37:03 GMT) لە ١٦ی شوباتی ١٩٦٥، ڕاگرتنی ماوەی ١ کاتژمێر و ٧ خولەک بەهۆی لەکارکەوتنی کارەبای کۆمپیوتەری سەلامەتی فڕینی (Eastern Test Range) بووە. هەروەها ڕاگرتنی ناوەکی کە ٣٠ خولەک بوو بۆ خاڵیکردنەوە و بارگاویکردنەوەی پاترییەک لە مانگی دەستکردی پێگاسۆسدا بەکارهێنرا وەک پشکنینێک کە بە باشی کاردەکات.

هەڵدانی کەشتییە ئاسمانییەکە ئاسایی بوو، و نزیکەی ١٠.٥ خولەک دوای هەڵدانی کەشتییە ئاسمانییەکە خرایە خولگە. سیستەمی هەڵهاتنی هەڵدان لە کاتی هەڵدانی فڕێدرا و مۆدیۆلی فەرماندەیی دوای جێگیرکردنی خوولگەیی داگیرسا، کێشی مانگی دەستکردی پێگاسۆس نزیکەی  بووە و  بووە . پانی باڵە جێگیرکراوەکان  بووە . کۆی بارستەی دانراو لە خولگەدا  . پەریجی  بووە ، لوتکەی  بووە ، و مەیلی خولگەیی 31.76° بوو.

## ئەنجامەکان
ڕێڕەو و خێرایی جێگیرکراوی بۆشایی زۆر نزیک بوو لەوەی کە پلانی بۆ دانرابوو، داپۆشەری ئەپۆلۆ نزیکەی ٨٠٤ چرکە دوای بەرزبوونەوەی لە مانگی دەستکردی پێگاسۆس جیا بووەوە و جێگیرکردنی دوو باڵی پانێڵی دیاریکردنی نەیزەکەکانی مانگی دەستکردی پێگاسۆس نزیکەی یەک خولەک دواتر دەستیپێکرد. تەمەنی بەسوود پێشبینیکراوی پێگاسۆسی ئەی لە خولگەدا ١١٨٨ ڕۆژ بوو، مانگی دەستکردەکە لە ٢٩ی ئابی ١٩٦٨ فەرمانی کوژاندنەوەی (لەکارخستنەوەی) درا، هەرچەندە لە هەردوو فڕۆکەی هەڵدانی ئۆتۆمبێل و مانگی دەستکردی پێگاسۆس ئەی دا تێکچوونی بچووکی کارکردن ڕوویدا، بەڵام ئەرکی AS-103 سەرکەوتوو بوو بەو پێیەی هەموو ئامانجەکان جێبەجێکران، کەشتییە ئاسمانییەکە تا ١٠ی تەمموزی ١٩٨٥ لە خولگەدا مایەوە و جارێکی دیکە چووەوە ناو بەرگەهەوا و لە زەریادا نیشتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

پۆل:بەرنامەی ئەپۆلۆ
پێگاسۆس ١

**پێگاسۆس** یان **I** کە پێش هەڵدانی بە **پێگاسۆس ئەی** ناسرابوو، مانگی دەستکردێکی ئەمریکی بوو کە لە ساڵی ١٩٦٥ بۆ لێکۆڵینەوە لە کاریگەرییەکانی مایکرۆمیتیۆرۆیدەکان لە خولگەی نزمیی زەویدا ڕەوانەی خوارەوە کرا، یەکەم مانگە دەستکرد بوو لە سێ مانگی دەستکردی پێگاسۆس کە هەڵدرایە بۆشایی ئاسمان، کەشتییە ئاسمانییەکانی پێگاسۆس لەلایەن کۆمپانیای فێرچایڵد هیلەرەوە دروستکراون و لەلایەن ناسا بەڕێوەدەبرێن .

## کەشتییە ئاسمانییەکان
پێگاسۆس ١ مانگی دەستکردێکی پێگاسۆس بوو، پێکهاتبوو لە  بە ئامێرەکانەوە، کە بە قۆناغی سەرەوەی S-IV ی موشەکی هەڵگرەوە بەسترابووەوە کە داینابوو بۆ خولگە.  بارستەی کۆی گشتی ,  و دوو کۆمەڵە پانێڵی دیاریکردنی مایکرۆمیتیۆرۆید، و ڕادیۆیەک بۆ بەدواداچوون و گەڕاندنەوەی زانیارییەکان ئامادە کرابوو.  پانێڵەکان  درێژە، و بە 116 دۆزەرەوەی تاکەکەسی تەیار کراوە. 

## ناردن
ڕاست|وێنۆک| هەڵدانی پێگاسۆس ١
فڕۆکەی پێگاسۆس ١ لەسەر موشەکێکی ساتورن I ، ژمارەی زنجیرەیی (SA-9)،  کە لە کۆمەڵگەی هەڵدانی 37B لە وێستگەی هێزی ئاسمانی کیپ کێنێدیەوە فڕیبوو، هەڵدرا. هەڵدانی لە کاتژمێر ١٤:٣٧:٠٣ UTC لە ١٦ی شوباتی ١٩٦٥ ڕوویدا.  دوای هەڵدانی، پێگاسۆس ١ ناوی COSPAR 1965-009Aی پێبەخشرا، لە کاتێکدا NORAD ژمارەی کەتەلۆگی مانگی دەستکردی ٠١٠٨٥ی پێبەخشرا 

پێگاسۆس ١ بارێکی ڕووپۆشی لاوەکی بوو لە ئەرکی بەرنامەی ئەپۆلۆ AS-103 ، کە هەروەها کەشتییەکی ئاسمانی ئەپۆلۆی بۆیلەرپلێت BP-16ی هەڵگرتبوو،  بۆیلەرپلێتی ئەپۆلۆ وەکو فەیرینگێکی باری سوودبەخش بۆ کەشتی ئاسمانی پێگاسۆس کاری دەکرد، کە لەناو ئەو شوێنەدا هەڵگیرا کە دەبوو مۆدیۆلی خزمەتگوزاری کەشتییەکی ئاسمانی کارا بوو، لەگەڵ گەیشتن بە خولگە، مۆدیولەکانی فەرماندەیی و خزمەتگوزاری بۆیلەرپلێت فڕێدرابوون. 

ڕێڕەو و خێرایی جێگیرکراوی بۆشایی زۆر نزیک بوو لەوەی کە پلانی بۆ دانرابوو، رووپۆشی ئەپۆلۆ نزیکەی ٨٠٤ چرکە دوای هەڵگرتن و جێگیرکردنی دوو باڵی پانێڵی دیاریکردنی نەیزەکەکانی مانگی دەستکردی پێگاسۆس لە مانگی دەستکردی پێگاسۆس جیابووەوە کە نزیکەی یەک خولەک دواتر دەستیپێکرد.

## ئۆپەراسیۆنەکان
پێگاسۆس ١ لە خولگەیەکی نزمدا کاری دەکرد، لە ١٨ی ئازاری ١٩٦٥دا خشتەبەند کرا کە لە خولگەیەکدایە کە دەوری  و لوتکەی  ، کە بە پلەی گەرمی ٣١.٧ پلە بەرەو هێڵی ئیستوایی مەیل بووە و ماوەی ٩٧.٠٠ خولەکە.  کاتێک لە خولگەدا بوون، پانێڵەکان بۆ دیاریکردنی کاریگەرییەکانی مایکرۆمیتیۆرۆیدەکان جێگیرکران. ئەنجامی تاقیکردنەوەکان لە ڕێگەی ڕادیۆوە گەڕێنرایەوە بۆ سەر زەوی.  کەشتییە ئاسمانییەکە تا ٢٩ی ئابی ١٩٦٨ کاردەکات، دواتر لە خولگەدا ماوەتەوە تاوەکو لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٧٨دا خراپ بووە و دووبارە چووە ناو بەرگەهەواوە  هەرچەندە لە هەردوو ئۆتۆمبێلی هەڵدانی ئۆتۆمبێل و مانگی دەستکرددا تێکچوونی بچووک ڕوویدا، بەڵام ئەرکەکە سەرکەوتوو بوو بەو پێیەی هەموو ئامانجەکان جێبەجێکران.

## سەرچاوەکان

پۆل:گەردوون
فلیکس سانچێز

**فلیکس سانچێز باس** (؛ لەدایکبووی ١٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٥) ڕاھێنەرێکی تۆپی پێی ئیسپانییە، ئێستا ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئێکوادۆرە.

زۆربەی ژیانی پیشەیی لە قەتەر بەسەربردووە، سەرەتا وەکو ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی لاوانی وڵاتەکە دەستبەکاربووە، تا لە ٢٠١٧ بووە بە ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی تۆپی پێی قەتەر، جامی ئاسیای ٢٠١٩ی بەدەستھێناوە، لە جامی ئاڵتوونی کۆنکاکافی ٢٠٢١ گەیشتووەتە قۆناغی نیوەی کۆتایی، پاش ماڵئاوایی قەتەر لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢، قەتەری بەجێھێشت. دواتر بوو بە ڕاھێنەری ئێکوادۆر.

## کاروانی ڕاھێنەرایەتی
### قەتەر
سانچێز ڕاھێنەری لاوانی بارسێلۆنا بوو، لە ٢٠٠٦ ڕوویکردە قەتەر و لە ئەکادیمیای ئەسپایەر دەستبەکاربوو. لە ٢٠١٣ وەکو ڕاھێنەر لاوانی خوار ١٩ ساڵانی قەتەر دیاریکرا، پاڵەوانیەتی خوار ١٩ ساڵانی ئاسیای ٢٠١٤ی بەدەستھێنا. پاشان ڕاھێنەرایەتی لاوانی خوار ٢٠ و ٢٣ ساڵانی قەتەری کرد.

لە ٣ی تەممووزی ٢٠١٧ سانجێز بوو بە ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی قەتەر، ١٦ی ئاب، یەکەم یاریی ئەنجامدا، کە یارییەکی دۆستانە بوو بەرامبەر بە ئەندۆرا، ١-٠ براوە بوو. قەتەر لە پاڵاوتنی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ سەرنەکەوت، لە جامی کەنداوی عەرەب ٢٤ لە قۆناغی کۆمەڵەکان ماڵئاوایی کرد.

سانچێز سەرکردایەتی قەتەری کرد بۆ بەدەستھێنانی یەکەم نازناوی کیشوەری، کە جامی ئاسیای ٢٠١٩ بوو، سەرجەم یارییەکانی کۆمەڵەی بە سەرکەوتن تەواو کرد، لە یاری کۆتاییدا، ٣-١ لە ژاپۆنی بردەوە و بوو بە پاڵەوان.

لەمانگی ئایاردا، گرێبەستێکی نوێی تا جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ واژوو کرد. دواتر قەتەر بانگھێشتی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩ کرا، لە قۆناغی کۆمەڵە ماڵئاوایی کرد. لە جامی کەنداوی عەرەب ٢٤ی قەتەر، گەیشتە نیوەی کۆتایی.

قەتەر بانگھێشتی جامی ئاڵتوونی کۆنکاکافی ٢٠٢١ کرا، گەیشتە قۆناغی نیوەی کۆتایی. لە کۆتایی ساڵدا و لە جامی عەرەبی فیفای ٢٠٢١ لە قەتەر، پلەی سێیەمی بەدەستھێنا. لە پاڵاوتنی جامی ئاسیای ٢٠٢٣، قەتەر جێگەی خۆی لە پاڵەوانیەتیەکە کردەوە.

قەتەر وەکو خانەخوێ لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ بەشداربوو، سەرجەم یارییەکانی لە قۆناغی کۆمەڵەکان دۆڕاند، پاڵەوانیەتیەکەی بە تۆمارکردنی تاکە گۆڵێک کۆتایی پێھێنا. لە کۆتایی ساڵدا گرێبەستەکەی بەسەردەچوو، نوێیان نەکردەوە. 

### ئێکوادۆر
لە ١١ی ئازاری ٢٠٢٣، سانچێز گرێبەستێکی ٤ ساڵی لەگەڵ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئێکوادۆر واژوو کرد، لەیەکەم دەرکەوتنیدا، لە یارییەکی دۆستانە بەرامبەر بە ئوسترالیا ١-٠ دۆڕا.

## ئاماری ڕاھێنەرایەتی

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیسپانی
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێ
پۆل:ڕاھێنەرانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی قەتەر
پۆل:ڕاھێنەرانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:وەرزشکارانی بارسێلۆنا
بەشیر موشیر

وێنۆک|'''بەشیر موشیر'''**بەشير موشير :** (١٨٩٠ - ٣٠ی تەممووزی ١٩٦٣) بەرگدروویەکی بەناوبانگ بووە، ناوی خاوەندی مقەستی زێڕین (المقص الذهبي)ی بوو. 

## سەرەتای ژیان و خوێندنی
بەشیر کوڕی موشیر کوڕی سڵێمانە، ١٨٩٠ لە سلێمانی لەدایک‌بووە. ئەوەندە زانراوە کە خولی شەش مانگیی لەگەڵ ڕەشید سدقی غەفوور و حەسەن حیلمی لە سەردەمی عوسمانی دیوە و بووە بە زەفتیە (پۆلیسی خولی پۆلیسی- دیو). پاشان گواستراوەتەوە بۆ بەغدا، لەسەر -گوایە- بەیاننامە بڵاوکردنەوە دژی حکوومەتی عوسمانی. پێش شەڕی یەکەمی جیھانی، سلێمانیی بەجێ‌ھێشتووە. ماوەیەک لەسەر ھێڵی شەمەندەفەری بەرلین - بەغدا کاری‌کردووە لەگەڵ ئەڵمانەکان.

## بەرگدروێتیی
کە شەڕ دەستی پێ‌کردووە، بووە بە سەرباز تا بڕانەوەی جەنگ. کۆتاییی ساڵانی بیست، سەرەتا دووکانێکی بەرگدروێتیی کردووەتەوە لەسەر شەقامی ڕەشید لە بەغدا. بەرگدروویەکی بەناوبانگ بووە، ناوی خاوەندی مقەستی زێڕین (المقص الذهبي)ی لە خۆی ناوە و لە ڕۆژنامە و گۆڤارەکانی بەغدادا لەسەریان نووسیوە. شاگردی ناسراوی دەستڕەنگینی وەک عاصم فلەييح و هادى خەمماسى بووە، بەرگی دەوڵەمەندان و کاربەدەستانی وەک مەلیک و وەصیی درووە. بۆ یەکەمین جار مارکەی دروونی بە ناوی خۆیەوە لە ھیندستان بەکردداوە و بە دیوی ناوەوەی چاکەت‌دا دایدرووە. دوایی دووکانەکەیی کردووە بە جێی وردەواڵە و گۆڤار و ڕۆژنامە و کتێب فرۆشتن. 

## کۆمەڵی (کاژیک)
ساڵی ١٩٢٨ خۆی پاڵاوتووە بۆ ئەندامێتیی پەرلەمانی عیراق و بەیاننامەی خۆپاڵاوتنی بڵاوکردووەتەوە. دووکانەکەی لە بەغدا بووەتە جێی کۆبوونەوە و گفتوگۆی ڕۆشنبیرانی کورد و خۆیشی، بە حوکمی دڵسافی و دڵسۆزی و پاکیی، لایەنگر و دۆستی زۆری لێ‌کۆبووەتەوە. کۆمەڵی (کاژیک) لە ١٤/٤/١٩٥٩دا لە دووکانەکەی ئەو دامەزرێنراوە و ڕاگەیێندراوە.

## نوسینەكانی
نووسینی لە (زاری کرمانجی، ھەتاو، ڕۆژی نوێ)دا بڵاوە. کەسانی وەک عەلائەدین سەجادی، محەمەد تۆفیق وردی، مەلا محەمەدی قزڵجی، جەمال نەبەز، ھەژاری مورکریانی بابەتیان بۆ نووسیوە و بە ناوی خۆیەوە بڵاوی‌کردووەتەوە.

## كۆچی دوایی
بە ھاتنە سەرکاری بەعسییەکان، گیراوە و بەو تەمەنی پیرییە ئازاردراوە. کە بەردراوە، ڕۆژی ٣/٧/١٩٦٣ کۆچی‌دواییی کردووە و لە گۆڕستانی (شێخ مەعرووف کەرخی) نێژراوە.

## منداڵەكانی
بەشیر موشیر، کچێک (فەوزییە) و سێ کوڕ (شامیل، ھیشام،؟)ی لەپاش بەجێ‌ماوە

## بەرھەمانەی  لە چاپ دراون

# سیپارەی حەقپەرستی، چاپخانەی سریان- بەغدا، ١٩٣١، (ئەسیریی شاعیر بۆی نووسیوە) 
# بەختنامە، چاپخانەی نەجاح - بەغدا، ١٩٣٩- وەرگێڕان لە عەرەبییەوە (مەلا موحسینی ھۆشیاری ھەورامانی بۆی ئامادەکردووە)، 
# دیوانی شاعری بەناوبانگ مصباح الديوان، بەغدا، ١٩٣٩ (شێخ سەلام پێشەکییەکەیی بە ناوی ئەوەوە نووسیوە) .

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٠
پۆل:مردووانی ١٩٦٣
ژمارەی ڕێنمایی مانگی دەستکرد

**ژمارەی کەتەلۆگی مانگی دەستکرد** ( **SATCAT**, هەروەها ناسراوە بە **NORAD (بەرگری ئاسمانی ئەمریکای باکوور) ژمارەی کەتەلۆگ**, **NORAD ID**, **ژمارەی شتەکانی USSPACECOM** یان بە سادەیی **ژمارەی کەتەلۆگ**, لە نێوان جۆرە هاوشێوەکانیدا) ژمارەیەکی یەک لە دوای یەک نۆ ژمارەییە کە لەلایەن فەرماندەیی بۆشایی ئاسمانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە دیاری کراوە ( USSPACECOM) بە ڕێزبەندی هەڵدانی یان دۆزینەوە بۆ هەموو تەنە دەستکردەکانی ناو خولگەی زەوی و ئەوانەی لە خولگەی زەوی بەجێماوە،  یەکەم شت کە کەتەلۆگ کراوە، ژمارەی کەتەلۆگ ١، هەڵگری هەڵدانی سپۆتنیک 1١ە، لەگەڵ مانگی دەستکردی سپۆتنیک 1 کە ژمارەی کەتەلۆگی ٢ی بۆ دانراوە  ئەو تەنانەی کە بۆ ماوەیەکی کورت شکست دەهێنن لە خولگە یان ئاسماندا، کەتەلۆگ ناکرێن.  کەمترین قەبارەی شتەکان لە کەتەلۆگەکەدا  لە تیرەدا.    ، لە کەتەلۆگەکەدا ٥٨،٠١٠ تەنی خستۆتە ڕوو، لەنێویاندا ١٦،٦٤٥ مانگی دەستکرد کە لە ساڵی ١٩٥٧ەوە ڕەوانەی خولگە کراون کە ٨،٩٣٦یان هێشتا چالاک بوون.  ٢٥ هەزار و ٧١٧ لەو شتانە بە باشی بەدواداچوونیان بۆ کراوە و دوو هەزار و ٥٥ شتیش لەدەستچوون.  جگە لەوەش USSPACECOM هەروەها بەدواداچوونی بۆ ١٦،٦٠٠ ئۆبجێکتی شیکار دەکرد.  شتە شیکارەکان بە شێوەیەکی گۆڕاو بەدواداچوونیان بۆ دەکرێت و لە شلەی بەردەوامدان، بۆیە داتاکانی کەتەلۆگ و کۆمەڵە توخمەکانیان بڵاو ناکرێتەوە.   ESA مەزەندەی کردووە کە نزیکەی ٣٦٥٠٠ پارچە پاشماوەی خولگەیی هەبووە کە ئەوەندە گەورەن کە USSPACECOM بتوانێت شوێنپێی بگرێت. 

ئەو شتانەی کە بە شێوەیەکی هەمیشەیی کەتەلۆگ کراون ژمارەیەک لە ١ تا ٦٩،٩٩٩  یان زیاتر لە ٩٩،٩٩٩ دیاری دەکرێن. پێشبینی دەکرێت کۆمپانیای (سپەیس-تراک) لە ساڵی ٢٠٢٠ دەست بە بڵاوکردنەوەی شتومەکی زیاتر لە ٩٩٩٩٩ بکات  بە دەستپێکردنی ئەو پاشماوەی کە لەلایەن سپەیس فێنسەوە دۆزراونەتەوە. 

فەرماندەیی بۆشایی ئاسمان کەتەلۆگەکە لە ڕێگەی space-track.org  ەوە هاوبەش دەکات،  کە لەلایەن فەوجی بەرگری بۆشایی ئاسمانی ١٨ (١٨ SDS)ەوە پارێزگاری لێدەکرێت.

## مێژوو
سەرەتا کەتەلۆگەکە لەلایەن کۆمپانیای نۆرادەوە پارێزگاری لێدەکرا، لە ساڵی ١٩٨٥ بەدواوە، کۆمپانیای USSPACECOM ئەرکی دۆزینەوە و بەدواداچوون و ناسینەوە و پاراستنی کەتەلۆگی هەموو ئەو تەنانەی کە مرۆڤ دروستی کردووە لە خولگەی زەویدا پێسپێردرا.  لە ساڵی ٢٠٠٢دا کۆمپانیای USSPACECOM هەڵوەشایەوە و لەگەڵ فەرماندەیی ستراتیژی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (USSTRATCOM) تێکەڵکرا. بەڵام کۆمپانیای USSPACECOM لە ساڵی ٢٠١٩ دامەزرا. 

پێش ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی کەتەلۆگەکە بە پێنج ژمارە سنووردار بوو بەهۆی سنووردارکردنی فۆرماتەکەی TLE . لە ساڵی ٢٠٢٠ کۆمپانیای (Space-Track) دەستیکرد بە دابینکردنی داتا بە فۆرمات CCSDS OMM (Orbit Mean-Elements Message)، کە زۆرترین ژمارەی کەتەلۆگی زیادکرد بۆ ٩٩٩,٩٩٩,٩٩٩. 

## هەروەها تەماشای

* دەستنیشانکەری نێودەوڵەتی, کە بە ناسنامەی COSPAR ناسراوە
* پاشماوەی بۆشایی ئاسمان
* کۆمەڵە توخمە دوو هێڵییەکان (TLE)
* تۆڕی چاودێری بۆشایی ئاسمانی ئەمریکا

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* کەتەلۆگەکە: Space-Track.org
* کەتەلۆگی مانگی دەستکردی CelesTrak (کۆپییەکی بەشەکی کەتەلۆگی Space-Track.org)

پۆل:گەردوون
پۆل:مانگە دەستکردەکان
پۆل:ناسێنەرەکان
ماریا شێتیدا

alt=مایا شێڕیدان|وێنۆک|مایا شێڕیدان ڕۆمان نووسی بەناوبانگی ئینگلیز
میا شێریدان (بە ئینگلیزی : Mia Sheridan ) نووسەری ئەمریکییە لە بەرهەمەکانی ژانری ڕۆمانی ڕۆمانسی بەناوبانگە.

## ژیانامە
میا شێریدان لە شاری سانفرانسیسکۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لە ئەمریکا لەدایکبووە. دەرچووی زانکۆی ویلایەتی کالیفۆرنیا لە ساکرامنتۆ بەبەکالۆریۆس لە دەروونناسی کلینیکی.دوای لەدەستدانی کچەکەی وەک جۆرێک لە چارەسەر دەستی بە نووسین کرد.یەکەم ڕۆمانی شێر لەزنجیرەی نیشانەی خۆشەویستیدا لە ساڵی ٢٠١٣ بڵاوکرایەوە، زنجیرەکە باس لە بورجەکان دەکات. ڕۆمانی "دەنگی خۆشەویستی" لەزنجیرەکە بووە بە پڕفرۆشتری ڕۆمان .میا شێریدان لەگەڵ خێزانەکەی لە شاری سینسیناتی لە ویلایەتی ئۆهایۆ دەژین.

## بەرهەمەکان
١-لیۆ(٢٠١٣)

٢-چانسی لیۆ(٢٠١٣)

٣-ستینگەر(٢٠١٣)

٤-دەنگی ئارچەڵ(٢٠١٤)

٥-دۆزینەوەی ئێدین(٢٠١٤)

## سەرچاوە
ئەی ١٠٥

هەڵگری **ئەی ١٠٥** پێنجەمین و کۆتا فڕینی خولگەیی کەشتییەکی ئاسمانی ئەپۆلۆی بۆیلەرپلێت بوو، هەروەها سێیەم و کۆتا هەڵدانی مانگی دەستکردی دیاریکردنی مایکرۆمێتێرۆیدەکانی پێگاسۆس بوو. لەلایەن **ئەی ١٠**, دەیەمین و کۆتا موشەکی ساتورن یەکەم ، لە ساڵی ١٩٦٥ هەڵدرا.

## تێڕوانینێکی گشتی
ئەی ١٠٥ کەشتییەکی ئاسمانی ئەپۆلۆ بوو کە بۆیلەرپلێت بوو؛ بۆ فڕینەکە بۆیلەرپلێت BP-9A بەکارهات، کەشتییە ئاسمانییەکە لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٧٥ گەڕایەوە.  هەڵگری هەڵدانی ساتورن (SA-10) هاوشێوەی هەڵگرەکانی ئەرکەکانی AS-103 و AS-104 بوو. وەک لە ئەرکی پێشوودا، مۆدیۆلی خزمەتگوزاری بۆیلەرپلێت بە دامەزراندنی تاقیکردنەوەی پاکێجی بزوێنەری کۆنترۆڵکردنی کاردانەوە ئامادە کرابوو.

ئامانجی سەرەکی فڕین بەردەوامبوون بوو لە نیشاندانی شێوازی ڕێنمایی دووبارەبوونەوەی هەڵگری هەڵدانی ئۆتۆمبێلەکە و هەڵسەنگاندنی وردی سیستەمەکە.

## هەڵدان
ئەی ١٠٥ لە کۆمەڵگایەکی هەڵدانی کیپ کێنێدی 37B لە کاتژمێر ٠٨:٠٠EST (13:00 GMT ) لە ٣٠ی تەمموزی ١٩٦٥، لەسەر دوا موشەکی زساتورن I، SA-10، هەڵدرا، ڕاگرتنی پلان بۆ داڕێژراو بۆ ماوەی سی خولەک دڵنیای کردەوە کە کاتی هەڵدانی هاوکاتە لەگەڵ کردنەوەی پەنجەرەی هەڵدانی پێگاسۆس . هەڵدانی ئاسایی بوو و باری سوودبەخشەکە نزیکەی ١٠.٧ خولەک دوای بەرزبوونەوەی خرایە ناو خولگە. کۆی بارستەی دانراو لە خولگەدا، بە کەشتی ئاسمانی، کەشتی ئاسمانی پێگاسۆس، ئەداپتەر، یەکەی ئامێر و قۆناغی S-IV ، ٣٤،٤٣٨ پاوند (١٥،٥٢١ )&nbsp;کیلۆگرام) بو.

کەشتییە ئاسمانییەکە دوای ٨١٢ چرکە لە بەرزبوونەوە جیاکرایەوە و سیستەمی جیاکردنەوە و دەرکردنی وەک پلانی بۆ دانرابوو کاردەکات. کەشتی ئاسمانی پێگاسۆس ٣ کە بە قۆناغی S-IV ی ساتورنی یەکەمەوە بەسترابووەوە و لەناو مۆدیۆلی خزمەتگوزاری بۆیلەرپلێتدا هەڵگیرابوو، ٤٠ چرکە دوای دەستپێکردنی فەرماندەیی بە ٨٧٢ چرکە جێگیرکرا. پێگاسۆس ٣ ١٤٢٣.٦ بوو&nbsp;کیلۆگرام (٣١٣٨.٦ پاوند) مانگی دەستکردی دۆزینەوەی مایکرۆمیتیۆرۆید، کە بە بولت بە S-IV بەسترابوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* NSSDC: SA-10 
* داتاکانی سەلامەتی مەودا بۆ زوحەل SA-10
* یاداشتێکی تەکنیکی پوختەی میکانیکی فڕینی SA-10، 13ی تەمموزی 1965
* شیکارییەکانی لەرزین و دەنگی، فڕینی زوحەل SA-10
* ڕێڕەوی دوای فڕینی زوحەل SA-10/Pegasus C

پۆل:بەرنامەی ئەپۆلۆ
ساتورن I SA-1

**ساتورن-ئەپۆلۆ 1** ( **SA-1** ) یەکەم فڕینی ئۆتۆمبێلی هەڵدانی بۆشایی ئاسمانی ساتورن I بوو، یەکەم فڕین بوو لە خێزانی ساتورن و یەکەم ئەرکی بەرنامەی ئەپۆلۆی ئەمریکی بوو. موشەکەکە لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦١ لە کیپ کاناڤێرال لە ویلایەتی فلۆریدا هەڵدرا. 

## ئامانجەکان
پاڵنەری ساتورن یەک زیادبوونی گەورەی قەبارە و هێز بوو بە بەراورد بە هەر شتێک کە پێشتر خرایە بازاڕەوە، سێ هێندە بەرزتر بوو، پێویستی بە شەش هێندەی سووتەمەنی زیاتر بوو و دە هێندە زیاتر پاڵنەرەکانی بەرهەم دەهێنا لە چاو موشەکەکەی جونۆ ئای کە یەکەم مانگی دەستکردی ئەمریکی بە *[[ئێکسپلۆرەر ١|ناوی ئێکسپلۆرەر ١]]* لە ساڵی ١٩٥٨دا ڕەوانەی خولگە کردبوو 

لەو کاتەدا ناسا بڕیاریدابوو کە تاقیکردنەوەی ئۆڵ-ئاپ بەکارنەهێنێت، کاتێک تەواوی سیستەمێک بە یەکجار تاقیدەکرێتەوە. ئاژانسەکە پلانی دانابوو هەر قۆناغێکی موشەک بە هەڵدانی جیاواز تاقیبکاتەوە، بۆیە بۆ (SA-1) تاکە قۆناغی ڕاستەوخۆ قۆناغی یەکەمی SI بوو.

ئەم یەکەم فڕینە بۆ تاقیکردنەوەی پێکهاتەی هەڵگری هەڵدانی لە کاتی فڕینی ژێر  خوولگەی بە بەکارهێنانی گۆچکەی لووت لە موشەکێکی موشتەرییەوە داڕێژرابوو.

## ئامادەکاری
چەپ|وێنۆک| SA-1 پێش هەڵدانی
بەو پێیەی ئەمە یەکەم فڕینی ساتورن بوو، هێشتا سیستەمەکان پەرەیان پێدەدرا. ئەوە یەکەمجار بوو کە قۆناغێک بە کەشتییەک بگەیەنرێتە کیپ کاناڤێرال و ئەوەش دەریخست کە دەتوانرێت ئەمە بۆ قۆناغە گەورەکانی موشەکی ساتورن لە داهاتوودا بکرێت. قۆناغی یەکەم و دوو قۆناغی سەرەوەی ساختە لە ١٥ی ئابی ١٩٦١ بە کەشتی سازش گەیشتنە دەستمان. لە گەشتەکەدا تووشی هەندێک کێشە بووبوو، بەهۆی خراپی هێڵکارییە دەریاییەکانەوە چوار جار کەوتبووە خوارەوە. لە گەشتی گەڕانەوەدا کەشتییەکە بەر پردێک کەوت و هەندێک زیانی کەمی لێکەوتەوە.

پاڵنەرەکە دوای پێنج ڕۆژ لە سەکۆی ٣٤ دانرا و کێشەیەکی کەمی هەبوو، تاقیکردنەوەکان بەردەوام بوون، هەرچەندە کەمێک دواکەوت لە وادەی خۆی. بەڵام لەم کاتەدا تاقیکردنەوەکان ئۆتۆماتیکی نەبوون و دەبوو بە لێدانی سویچەکان لە ناوەندی کۆنترۆڵکردن و چاودێریکردنی چۆنیەتی وەڵامدانەوەی موشەکەکە بوایە.

## فڕین
کاتژمێر ١٢:٣٠&nbsp;pm EST لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦١، ئامێری RP-1 دەستی بە دانان کرد بۆ ناو موشەکەکە. زیادەیەکی کەم (3%)  لە سووتەمەنی پێویست خرایە ناو موشەکەکە، چونکە دەکرا بە ئاسانی سووتەمەنی دەربهێنرێت. تەنها پێش هەڵدانی سووتەمەنی زیادە لە تانکیەکان دەرهێنرا.

ئۆکسجینی شل لە کاتژمێر ٣:٠٠ دەستی بە ڕژان کرد بۆ ناو تانکیەکانی&nbsp;بەیانی ڕۆژی دواتر. هەمان ڕێکاری RP-1ی پەیڕەو کرد کە تانکیەکان بۆ لەسەدا ١٠ پڕکرانەوە بۆ پشکنینی دزەکردن، پاشان بە خێرایی پڕکرایەوە بۆ لەسەدا ٩٧.

سەرەڕای یەک دوو دواکەوتن بەهۆی خراپی کەشوهەوا، موشەکەکە تەنها یەک کاتژمێر دواکەوت لە وادەی خۆیدا هەڵدرا. ئەندازیارەکان تەنها لەسەدا ٧٥ی چانسی بەرزبوونەوەی موشەکەکەیان دابوو و تەنها لەسەدا ٣٠ی چانسی تەواوکردنی فڕینێکی ناوەکییان بەخشیبوو. تەنانەت بە فڕینێکی ناوەکیش وا بیر دەکرایەوە کە ئەگەری هەندێک زیان هەیە.

دەنگی هەڵدانی موشەکەکە بۆ هەندێک لە شایەتحاڵەکان نائومێدی بوو، وەک هەڵدانی موشەکی ئەتڵەس وەسف کرا، کاتێک چاودێران بە دووری ١.٥ میل (٢.٤) &nbsp;کم) وەستابوون دوور لەبری سێ میل (٥&nbsp;کم) بۆ هەڵدانی ساتورن. دواتر دەرکەوت کە هۆکاری جیاوازی نێوان کیپ و ئارسناڵی ڕیدستۆن، بارودۆخی کەشوهەوا بووە کە دەنگەکەی دابەزاندووە. 

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

پۆل:گەردوون
پۆل:گەشتی واڵایی لە ١٩٦١
پۆل:بەرنامەی ئەپۆلۆ
ئەسامی ساتۆ

**ئەسامی ساتۆ** یان **ئاسامی** (بە ژاپۆنی: 佐藤麻美) کارەکتەری سەرەکی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ئەنیمەیشنیی کۆمپانیای نیکلۆدیۆنە بەناوی ئەفسانەی کۆرا (٢٠١٢‒٢٠١٤). کارەکتەرەکە لەلایەن مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ و برایان کۆنێتزکۆوە دروست کراوە.

پێچەوانەی زۆرێک لە کارەکتەرەکانی جیھانی ئەفسانەی کۆرا، ئەسامی توانای ملکەچپێکردنی نییە، یان و ناتوانێت ھیچ کام لە چوار توخمەکە دروست بکات و کۆنترۆڵیان بکات یان دەستکاریان بکات. ئەو تاکە منداڵی پیشەساز و سەرمایەدار، ھیرۆشی ساتۆیە، کە کۆمپانیایەکی پیشەسازی لە شاری کۆمار دامەزراندووە و گەورەترین داھێنانەکانی سەردەمیی مۆدێرنی لە شارەکە بنیادناوە. ئەسامی فڕۆکەوان و ئەندازیارێکی لێھاتوو، شەڕکەرێک بەھێزە.

## دروستکردن و پێکبەستن
[وێنۆک|دروستکردنەوەی قژی ئەسامی بە ئیلھام وەرگرتن بووە لە شێوازی قژی [ڕیتا ھەیوۆرت]]
ئەسامی سەرەتا وا داندرا کە سیخوڕێکی دوولایەنە بێت بۆ شۆڕشی یەکسانیخوازەکان و دژە پاڵەوانی زنجیرەکە، بەڵام دواتر لە وەرزی یەکەمدا لەناو تیمی ئەڤەتار داندرا. ھەروەھا ئەوەشی بۆ زیادکرا لەگەڵ ماکۆدا ببنە خۆشەویستی یەکتر. دیمارتینۆ و کۆنێتزکۆ وا دایان نا کە کارەکتەرێکی ناملکەچپێکەر پێویستە بۆ چیرۆکی زنجیرەکە، ھەروەھا کۆنێتزکۆ بیرۆکەکەی خستەڕوو بۆ تیمی نووسەران کە ئەسامی ھاوڕەگەزخواز بێت، ئەمەش لە تەواوی زنجیرەکە دەرنەکەوت و تەنیا لە دیمەنی کۆتایی زنجیرەکە داندرا.

## کەسایەتی
ئەسامی لە خێزانێکی دەوڵەمەندا گەورە بووە، وەک کچێکی گەنجی خەمخۆر و سەربەخۆ بۆ ئەوانی تر پێناسە دەکرێت، کە توانای مامەڵەکردنی لەگەڵ دۆخە نەخوازراوەکاندا ھەیە؛ لە منداڵییەوە ڕاھێنانی لە شەڕی بەرگریکردن کردووە. ھەندێک جار وەک مێشکی تیمی ئەڤەتار ناسراوە. ھەروەھا کارەکتەرێکی سەربەخۆ و بەھێزە و دەتوانێت بەتەنیا ڕووبەڕووی کێشەکان ببێتەوە. دوای ڕووداوەکانی وەرزی یەکەم، کارەکتەری ئەسامی ساتۆ زیاتر پەرەی پێدرا و بوو بە سەرۆک و بەڕێوەبەری سەرەکی بازرگانی کۆمپانیاکەی باوکی. کارەکتەری ئەسامی بەشێوەیەک تایبەتە کە شێوازەکەی بەراوردی کەسایەتیی خەیاڵی، بروس وەین دەکرێت لە جیھانی دی سی.

## سەرچاوەکان

پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:سووپەرھیرۆ منداڵەکان
پۆل:خانمە ھونەرمەندە خەیاڵییە جەنگییەکان
پۆل:ئەفسانەی کۆرا
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان ھەیە
بەڕازیل لە جامی جیھانیی فیفا

[وێنۆک| [پێلێ لە ئاھەنگی بردنەوەی جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠

لە مەکسیک]]

بەڕازیل سەرکەوتووترین ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نیشتمانییە لە مێژووی جامی جیھانیی فیفادا، پێنج نازناوی بەدەستھێناوە،دوو جار پلەی دووەم و سێیەم و چوارەمی بەدەستھێناوە.بەڕازیل یەکێکە لەو وڵاتانەی جگە لە ئەرژەنتین و ئیسپانیا و ئەڵمانیا لە دووری کیشوەرەکەیەوە جامی جیھانی فیفای بەدەستھێناوە و تاکە وڵاتێکە کە لە چوار کیشوەری جیاوازدا ئەو کارە بکات. (سوێد ١٩٥٨، شیلی ١٩٦٢، مەکسیک ١٩٧٠، ئەمریکا ١٩٩٤ و کۆریای باشوور/ژاپۆن ٢٠٠٢). بەڕازیل تاکە ھەڵبژاردەیە کە لە ھەموو لە خولەکاندا بەشداری کردووە.گەورەترین ڕکابەری بەڕازیل ئەرژەنتینە. لە مێژووی جامی جیھانیی فیفادا چوار جار ھەردوو وڵات یەکتریان بینیوە، دوو بردنەوەیان بۆ بەرازیل (ئەڵمانیای ڕۆژاوا ١٩٧٤ و ئیسپانیا ١٩٨٢) و یەکێکیان بۆ ئەرژەنتین(ئیتاڵیا ١٩٩٠) و یەکسانبوون (ئەرجەنتین ١٩٧٨). ئەو وڵاتەی زۆرترین یاری بەرامبەر بەڕازیل لە یاری کۆتاییدا کردووە سوێدە: ٧ جار، پێنج بردنەوە بۆ بەڕازیل و دوو یەکسانبوون. سێ ڕکابەری مێژووییکانی دیکە بریتین لە ئیتاڵیا، فەرەنسا و ھۆڵەندا. بەڕازیل لە ساڵی ١٩٥٨ یەکەمین نازناوی بردەوە، ئەمەش دوای ٢٨ ساڵ لە بەڕێوەچوونی یەکەم پاڵەوانێتی لە ساڵی ١٩٣٠. دووەم درێژترین ماوەی بەدەست ھێنانی نازناوەکە، پێش بردنەوەی چوارەم نازناوی جامی جیھانی لە ساڵی ١٩٩٤ دوای ٢٤ ساڵ لە بردنەوەی سێیەم نازناوی لە ساڵی ١٩٧٠ بوو. کافۆ تاکە یاریزانە کە تا ئێستا بەشداری سێ یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی لەسەریەک کردبێت: ١٩٩٤، ١٩٩٨ و ٢٠٠٢. بەڕازیل لە ساڵی ١٩٥٨ یەکەمین نازناوی بردەوە، ئەمەش دوای ٢٨ ساڵ لە بەڕێوەچوونی یەکەم پاڵەوانێتی لە ساڵی ١٩٣٠. دووەم درێژترین ماوەی بەدەست ھێنانی نازناوەکە، پێش بردنەوەی چوارەم نازناوی جامی جیھانی لە ساڵی ١٩٩٤ دوای ٢٤ ساڵ لە بردنەوەی سێیەم نازناوی لە ساڵی ١٩٧٠ بوو. کافۆ تاکە یاریزانە کە تا ئێستا بەشداری سێ یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی لەسەریەک کردبێت: ١٩٩٤، ١٩٩٨ و ٢٠٠٢.پێنج یاریزانی بەڕازیلی لە ماوەی ساڵانی پاڵەوانێتییەکە بوونەتە گۆڵکار و خەڵاتی پێڵاوی زێڕینیان بەدەستھێناوە: لیۆنیداس بە ٧ گۆڵ لە ساڵی ١٩٣٨، ئەردمێر بە ٩ گۆڵ لە ساڵی ١٩٥٠، گارینچا و ڤاڤا بە ٤ گۆڵ ھەریەکەیان لە ساڵی ١٩٦٢ و ڕۆناڵدۆ بە ٨ گۆڵ لە ساڵی ٢٠٠٢.

## سەرچاوەکان
 
## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی فەرمی مۆندیالی فیفا
* بەڕازیل لە FIFA.com

پۆل:وڵاتان لە جامی جیھانیی فیفادا
گرێی ئۆسلەر

**گرێکانی [[ویلیام ئۆسلەر|ئۆسلەر]]** بریتین لە برینی ئازاربەخش و سوورھەڵگەڕاو و بەرزبووەوە کە لەسەر دەست و پێیەکان دەبینرێن؛ کە پەیوەندیان بە کۆمەڵێک حاڵەتەوە ھەیە، لەوانە ئینفێکتڤ ئیندۆکاردایتس (واتا ھەوکردنی ناوپۆشی دڵ بەھۆی تەشەناوە)، ھەروەھا بەھۆی نیشتنی ئاوێتەی بەرگری (دژەتەن و دژەپەیداکەر) دروست دەبن. بوونی ئەوان پێناسەیەکی ھێمای ئۆسلەرە.

## ھۆکارەکان
گرێکانی ئۆسلەر لە ئەنجامی نیشتنی ئاوێتەکانی بەرگرییەوە پەیدا دەبن. ئەو وەڵامدانەوە ھەوکردنەی کە لە ئەنجامدا دروست دەبێت سەردەکێشێت بۆ ئاوسان و سووربوونەوە و ئازار کە تایبەتمەندی ئەم برینانەن.

گرێکان بە شێوەیەکی باو ئاماژەن بۆ ھەوکردنی بەکتریایی ناوپۆشی دڵ. ١٠–٢٥٪ی نەخۆشانی ھەوکردنی ناوپۆشی دڵ تووشی گرێی ئۆسلەر دەبن. ھێماکانی تری ھەوکردنی ناوپۆشی دڵ بریتین لە پەڵەی ڕۆز و برینەکانی جەینوەی. ئەوەی دواتریان، کە لەناو لەپی دەست و قاچیشدا ڕوودەدەن، دەتوانرێت لە گرێکانی ئۆسلەر جیابکرێتەوە، چونکە تێندەر نین (واتا ئازاربەخش لە کاتی دەست لێدان).

دەتوانرێت گرێکانی ئۆسلەر لەمانەش ببینرێن
* گورگە سوورە
* ھەوکردنی ناوپۆشی دڵی مارانتیک
* ھەوکردنی پەرشبووی گۆنۆکۆکسای
* لە خوار کاسێتەری خوێنبەری پیسبوو

## ئیتیمۆلۆژی
گرێکانی ئۆسلەر بە ناوی بەڕێز ویلیام ئۆسلەرەوە ناونراون کە ئەوانی پێناسەکردووە لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەمدا. ئەو بە «پەڵەی کاتی سووربوونەوەی گرێیێکی ئازاربەخش، بە شێوەیەکی سەرەکی لە پێستی دەست و قاچەکاندا» وەسفی کردوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلیام ئۆسلەر
پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی
ساتورن I SA-4

**ساتورن-ئەپۆلۆ ٤**  چوارەم هەڵدانی هەڵگری هەڵدانی ساتورن ١ بوو و دواهەمین قۆناغی تاقیکردنەوەی سەرەتایی قۆناغی یەکەم بوو. بەشێک بوو لە بەرنامەی ئەپۆلۆ .

## ئامانجەکان
ساتورن SA-4 دوا گەشت بوو کە تەنها قۆناغی یەکەمی SI ی موشەکی ساتورن ١ تاقیکردەوە، وەک سێ هەڵدانی یەکەم ئەمە فڕینێکی ژێر خولگەیی دەبێت و یەکپارچەیی پێکهاتەی موشەکەکە تاقی دەکاتەوە.

زیادکردنی سەرەکی ئەم گەشتە ئەوە بوو کە، بۆ ئەوەی توانای موشەکەکە تاقی بکرێتەوە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ لەکارکەوتنی بزوێنەر لە کاتی فڕینەکەدا، یەکێک لە بزوێنەرەکان بەرنامە بۆ دادەنرێت کە نزیکەی ١٠٠ چرکە دوای هەڵدانی بزوێنەرەکە بکوژێتەوە. ئەگەر هەموو شتێک بە باشی بەڕێوە بچێت موشەکەکە سووتەمەنی ئەم بزوێنەرە دەگۆڕێت بۆ بزوێنەرەکانی تر و موشەکەکە زیاتر دەسوتێت بۆ قەرەبووکردنەوەی لەدەستدانی خێراییەکەی. ئەمەش بە سەرکەوتوویی لە گەشتەکانی دواتری ئەپۆلۆ ٦ و ئەپۆلۆ ١٣ (هەردووکیان موشەکەکانی ساتورنی پێنجەم ) بەکارهێنرا.

هەروەها لەم گەشتەدا، قۆناغی دووەمی ساختە بە دیزاینی ئایرۆداینامیکیی قۆناغی دووەمی ڕاستەقینە پۆشرابوو. ئەمەش بریتی بوو لە بۆری هەواگۆڕکێ و فەیرینگ و پۆدی کامێرای ساختە. هەروەها موشەکەکە بە ئەنتێنەکانیەوە دەفڕی کە بۆ وەشانی بلۆکی دووەمی موشەکەکە دیزاین کراون.

## فڕین
دوای کورتترین کاتی کۆتایی هاتنی هەر موشەکێک لە ٥٤ ڕۆژدا، ساتورن ٤ درێژە بە درێژترین زنجیرەی ڕاگرتنی هەر ئەرکێک لە 120 خولەکدا ئەزموونی هەڵدانی ساتورن SA-4 دوا گەشتی تاکە قۆناغی دەبێت.

موشەکەکە لە ماوەی ١٠٠ چرکەی یەکەمی فڕینەکەدا بە تەواوی کاردەکات، کاتێک بزوێنەری ژمارە پێنج وەکو پلانەکە کوژایەوە. پاشان موشەکەکە بەردەوام بوو لە کارکردنی بە شێوەیەکی دروست، سیستەمی پاڵنەرەکە سووتەمەنیەکەی دەگۆڕی بۆ بزوێنەرەکانی تر. بزوێنەری ژمارە ٥ بەهۆی گەرمی بەهۆی نەبوونی مادەی ساردکەرەوەی پاڵنەرەوە هەڵوەشایەوە وەک هەندێک پێشبینیان کردبوو. ئەمە تاقیکردنەوەیەکی گرنگ بوو کە تایبەتمەندییەکی گرنگی دیزاینی بزوێنەری کۆکراوەی سەلماند.

بەرزترین بەرزی موشەکەکە گەیشتە ١٢٩&nbsp;کم و لوتکەی خێرایی ٥٩٠٦&nbsp;کم لە کاتژمێرێکدا. لەم قۆناغەدا هەروەها موشەکی ڕیترۆکی تەقاند کە لە ئەرکەکانی دواتردا بەکاردەهێنرا بۆ جیاکردنەوەی قۆناغەکانی موشەکەکان، لەسەر ساتورن SA-4 قۆناغەکان بۆ جیابوونەوە دیزاین نەکرابوون بەڵام ڕیترۆرۆکێتەکان تاقیکرانەوە بۆ ئەوەی دڵنیابن کە تەقە دەکەن.

## بەستەری دەرەکی

* ڤیدیۆی هەڵدانی Saturn I SA-4
* کەشتی ئاسمانی ئەپۆلۆ: کرۆنۆلۆژییەک 
* ئەرشیفی هەماهەنگی داتاکانی زانستی بۆشایی ئاسمانی ناسا 
* مونپۆرت: مێژوویەک لە دامەزراوە و ئۆپەراسیۆنەکانی هەڵدانی ئەپۆلۆ 
* http://science.ksc.nasa.gov/history/apollo/sa-4/sa-4.html  Archived  
* قۆناغەکان بۆ زوحەل

پۆل:گەردوون
پۆل:بەرنامەی ئەپۆلۆ