کار (تێرمۆداینامیک)

کار (تێرمۆداینامیک) (بە ئینگلیزی Work thermodynamic):بریتیە لە  جێبەجی کردن بە گواستنەوەی وزە لە سیستمێک بۆ دەوروبەرەکەی خۆی ، بە میکانزمێک کە سیستمەکە خۆویستانە و بێ کارتێکردنی دەرەکی ھێزەکان لە دەوروبەرەکەی بەکار دەھێنێت، ئەو ھێزانە و کاریگەری دەرەکیان ،دەتوانرێ ھەژمار بکرێن.

لە دەورو بەرەکەی دەتوانرێت بەھۆی ھەبوونی پێک بەست ئەو ھێزانە لەتوانایان قورسایی ھەلبگرن ھەر بەو میکانزمە دەکرێ لە دەوروبەرە و ، وزە بنێردرێ بۆ سیستمەکە بە بە کار ھێنانی یاساکانی فزیا و کیمیا، ئەم گواستنەوەی وزەیە بە ئیشێکی نەرێنی ھەژمار دەکرێ لە سیستمەکە لەسەر دەوروبەرەکەی. ھێزە ھەژمارکراوەکان و کاریگەریە دەرەکیەکان  لەوانەیە ئەلکترۆ موگناتیسی بن یان کێشکردن بن یان پەستان و قەبارە یان تەنۆلکەی میکانیکی بن ڤۆ ئیشی ثێرمۆ داینەمیک  ، ئەو برە دەرەکیانە بە تەواوی رێکن لەگەل گۆرانە ناوەکیەکانی سیستمەکە ،کە ھەمیشە دەکەوێتە سەر جووتەکان بۆ نموونە پەستان  و قەبارە چری ھەلکشانی موگناتیسی و موگناتیساندنن..

## ‏  pressure-volume work ئیشی پەستانی قەبارە یان ئیشی  PV:-
روودەدات کاتێک قەبارەی سیستەم دەگۆرێ ئیشێ. 

PV دەپێورێ بە یەکەی لیتر -ئەتمۆسفیر. 

کاتێک ,

1L , atm = 101.325 جول 

ھەر چۆنێک بێت L .atm یەکەیەکی ستاندارد نیە لە سیستەمی  (SI)

پاسکال (pa) پەستانی  پێ دەپێورێت و قەبارە بە m3 و pv بە جول کاتێک :-

1جول = 1pa . m3

ئیشی (PV) زۆرگرنگە لەثێرمۆ داینەمیکی کیمیای  بۆ پرۆسەیەک لە سیستەمێکی داخراو .

روودانی لەسەرخۆ و ھێواش بۆ کاریگەری پەستان لەسەر دیواری سیستەمەکە کە دەجولێ و گواستنەوەی ھێزەکە بۆ دەوروبەر ، پێناسە کراوە  quasi - static. ئیش بەم ھاوکێشەیە دەپێورێت:-

Sw = Pd V 

کاتێک 

ئەو ئیشەیە کە ئەنجام دراوە  لەلایەن سیستمێک ،گواستنەوەی  وزە بۆ دەوروبەرەکە یsw  

ئاماژەیە بۆ پەستانی ناوەوەی سیستەم ، کە دەبێتە ھۆی دەرچوونی ھێز لە دیوارە جولاوەکەوە (داینەمیکی) بۆ دەورووبەرەکەی ، p جێگرەوە، نیشانەی دەستی راست ، نیشانەیێکی ئەرێنیە. 

W = vi..vf ∫ 𝒑𝒅 𝒗 

کاتێک :- w ئیشی بەرێکراوە لە لایەن سیستمەکە بۆ ھەموو پرۆسە پێچەوانەکە .

یەکەم یاسای ثێرمۆ داینەمیک  دەکرێ دەرببرێ :-

dU = Sq - Pd V 

کاتێک Wئیشە کە جێ بەجێ کراوە  لە لایەن سیستمەکە و  Sw = -Pd V 

کاتێک 

نەگۆراوە

   Du =SQ - PdV



## Free energy and exergy بری ئیشی سوودمەنند :-

بری ئیشی سودمەنند کەدەردەچی لە سیستەمی ثێرمۆ داینەمیک  بەیاسای ثێرمۆ داینەمیک  ،لە ژێر زۆر حالەتی کرداری کە دەکرێ   پێشکەشبکرێ بە بەردەستبوونی ثێرمۆ داینەمیک  یان ئێکسێرگی  (exergy)، ئیش .  دوو کەیسی گرنگ  کە : 

لەسیستەمی ثێرمۆ داینەمیک  کە گەرمی  وقەبارە جێگیرن ،پێوانەی ئیشی سوودبەخش بە جێ دەھێنریت  لە ھاوکێشەی وزەی سەربەخۆ (free energy ) Helmholtz   ، وە لەو سیستمانەی کە پلەی گەرمی و پەستانی  جێگیرن ،پێوانەی کاری سوودبەخشی بە جێ ھێنراو .بە وزەی سەربەخۆ  Gibbs free energy 
work=\mathbf{F} \cdot \mathbf{d_s}

گەر بێت و ئێمە لوولەکێکمان ھەبێت کە لاناویدا پیستۆنێک ھاتوو چون بکات وەکوو ئەوەی لە وێنەکەدا دیارە، ئەوا دەتوانین d_s بە گۆران لە تەوەرەی y حساب بکەین، بەپێی یاسای پەستان

force=\mathbf{pressure} \cdot \mathbf{area} 

لێرەدا ڕووبەر بریتیە لە ڕووبەی رووی پیستۆنەکە، گەر ئەم یاسایە لە f ی یاسای کار دابنێینەوە ئەوا،

work=\mathbf{P} \cdot \mathbf{a} \cdot \delta_y

لەمەوە ئەتوانین تێبینی ئەوە بکەین کە

\mathbf{a} \cdot \delta_y = \delta_{volume}

کەواتا یاسای کار لە تێرمۆداینامیک دەکاتە:-

work=\mathbf{P} \cdot \delta_v

work=\mathbf{p_{ex}} \cdot \mathbf{(v_2 - v_1)}

یان بە سوود وەرگرتن لە یاسای گازی نموونەیی

\mathbf{P} \cdot \mathbf{v} = \mathbf{n} \cdot \mathbf{R} \cdot \mathbf{T}

\mathbf{P}=\frac{\mathbf{n} \cdot \mathbf{R} \cdot \mathbf{T}}{\mathbf{V}}

بە دانانەوە لە ھاوکێشەی سەرەوە:-

work=\frac{\mathbf{n} \cdot \mathbf{R} \cdot \mathbf{T}}{\mathbf{V}} \cdot \delta_v 

ئەگەر بێت و کردارەکەمان ئایزۆسێرمەڵ بێت ئەوا ھەریەکە \mathbf{n} \mathbf{R} \mathbf{T} ناگۆرێن

کەواتا دەمێنێتەوە

work=\mathbf{n.R.T} \cdot \int_{v1}^{v2}\frac{\delta_v}{v}

کە ئەمی دواییشیان دەکاتە:-

work=\mathbf{n.R.T} \cdot \ln \frac{v_2}{v_1}

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:تێرمۆدینامیک