open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گۆیانیا

وێنۆک|گۆیانیا
**گۆیانیا** پایتەخت و گەورەترین شاری ویلایەتی گۆیاسی بەڕازیلە. ژمارەی دانیشتووانەکەی ١٥٣٦٠٩٧ کەسە، دووەم گەورەترین شارە لە ھەرێمی ناوەڕاستی ڕۆژاوا و ١٠ھەمین گەورەترین شارە لە وڵاتەکەدا. ژمارەی دانیشتووانی ناوچە گەورەکەی بریتییە لە ٢٦٥٤٨٦٠ کەس، بەمەش ١٢ھەمین گەورەترین ناوچەی بەرازیل. بە ڕووبەری نزیکەی ٧٣٩ کیلۆمەتر چوارگۆشە (٢٨٥ میل چوارگۆشە)، جوگرافیایەکی بەردەوامی ھەیە کە گرد و زەوییە نزمەکانی کەمە، زەوییە تەختەکانی لە زۆربەی خاکەکەیدا ھەیە، بە تایبەت ڕووباری مێیا پۆنتێ، جگە لە چەمەکانی بۆتافۆگۆ و کاپیم پوبا.

گۆیانیا سەرچاوەی وەک شارێکی پلان بۆ داڕێژراو بووە، لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٣ لەلایەن حاکمی ئەوکات پێدرۆ لودۆڤیکۆ دامەزراوە بۆ ئەوەی وەک پایتەختی نوێی ویلایەتەکە و ناوەندی کارگێڕی خزمەت بکات. پێش ئەمەش پایتەختی ویلایەتەکە شارۆچکەی گۆیاس بووە.

دووەم شارە پڕ دانیشتووانەکەی ھەرێمی ناوەڕاستی ڕۆژاوایە، تەنھا برازیلیای پایتەختی وڵاتەکەی تێپەڕاندووە، کە نزیکەی ٢٠٠ کیلۆمەتر (١٢٠ میل) لە گۆیانیا دوورە. شارەکە ناوەندێکی گرنگی ئابووری ناوچەکەیە و بە ناوەندێکی ستراتیژی دادەنرێت بۆ بوارەکانی وەک پیشەسازی، پزیشکی، مۆدە و کشتوکاڵ. پێشتر گۆیانیا بە گەورەترین ڕووبەری سەوز بۆ ھەر دانیشتوویەک لە بەرازیل وەسف کراوە و دووەمترین ڕووبەری جیھانە، دوای ئێدمۆنتۆن، ئەلبێرتای کەنەدا. لەگەڵ گەشەی خێرای دانیشتووان و فراوانبوونی شارەکان، وێنەکانی مانگی دەستکرد نیشان دەدەن کە زۆربەی ناوچەی سەوز ئێستا لە پەراوێزی سنوورە فراوانەکانی شارەکانیدایە، و ڕەنگە پێویستی بە پێداچوونەوە بە ئیدیعای ڕووبەری سەوزی ھەر تاکێک ھەبێت.

## ئابوری
وێنۆک|ناوەندی شاری گۆیانیا لە شەودا
وێنۆک|ڕاست|ناوچەیەکی سەوز لە گۆیانیا.

لەکاتێکدا ئابووری گۆیانیا ئەمڕۆ لەسەر بنەمای پیشەسازی جۆراوجۆر دامەزراوە، ڕەگ و ڕیشەی ئابووری ناوخۆیی لە پیشەسازی کشتوکاڵیدا دەبینرێت کە لە شار و دەوروبەری شارەکەدا گەشە دەکات. دابینکردنی ئامێری کشتوکاڵی و کەرەستە و پێو و بەرھەمەکانی تر بەشێکی زۆر لە چالاکییە ئابوورییەکان پێکدەھێنن.

دووەم لە دوای کشتوکاڵ فرۆشتنی ئۆتۆمبێل و پیشەسازی خزمەتگوزارییە. چاککردنەوە و فرۆشتن و چاککردنەوەی ئۆتۆمبێل لە ھەموو ناوچەکانی شارەکەدا بەربڵاو و دیارە.

سێیەم گەورەترین بەشداربووی ئابووری کەرتی حکوومەتە. بەو پێیەی گۆیانیا پایتەختی ویلایەتی گۆیاس، شوێنی زۆرێک لە دەزگاکانی حکوومەتی فیدراڵی و ویلایەتە کە ژمارەیەکی زۆر ھەلی کار دابین دەکەن.

لە ساڵانی ڕابردوودا، پەیوەندییە مۆدێرنەکان، بە پیشەسازی پشتیوانی خۆی، دەستی کردووە بە فراوانبوون بۆ گۆیانیا. زۆرێک لە کۆمپانیا گەورەکانی بەرازیل ئۆفیسیان لەم شارەدا دامەزراندووە.

جگە لەوەش، بەھۆی ئەوەی گۆیانیا پایتەختی ویلایەتە، شوێنی ناوەند/کلینیکی پزیشکی تایبەتی بێشومار بە ھەموو جۆرەکانییەوەیە.

لە ساڵی ٢٠٠٥دا، بەرھەمی ناوخۆیی شارەکە ١٣٬٣٥٤٬٠٦٥٫٠٠ دۆلار بووە.

لە ھەمان ساڵدا، داھاتی سەرتاسەری شارەکە ١١٬١١٩ دۆلاری ڕیاڵ بووە.

## ئایین
وەک جۆراوجۆری کولتووری کە لە گۆیانیادا پشتڕاست دەکرێتەوە، دەرکەوتنی ئایینی لە شارەکەدا ئامادەن. بەپێی ئامارەکانی *ئیبجی* (پەیمانگای جوگرافیا و ئاماری بەڕازیلی)، دانیشتووانی گۆیانیا زیاتر لە کاسۆلیکەکان (٥٠٫٨٪)، ئینجیلیەکان (٣٢٫٤٪) و ڕۆحانیەکان (٤٫٢٪) پێکھاتوون. نزیکەی ١٠٪ی دانیشتووان ھیچ ئایینێکیان نییە. ھەروەھا شوێنی ژمارەیەک لە پەیڕەوکردنی ئایینەکانی دیکەیە (2.3%).

## سەرچاوەکان

پۆل:گۆیانیا
پۆل:١٩٣٣ دامەزراوە لە بەڕازیل
پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان
فاتیمە خاتوون

**فاتیمە خاتوون کچی نەجمەددین ئەبووشوکر ئەییوب کوڕی شادی کوڕی مەڕوان** لەلای خەڵک بە *سیتەلشام* ناسراوبوو، خوشکی دووەمی سەلاحەدین بووە، ڕەنگە لە ڕەبیعە خاتوون گەورەتر بێت. ئەو بە دامەزراندنی مەدرەسەی شامییە کوبرا ناسراوە.

## ژیاننامە
سیتەلشام لە دیمەشق لەدایکبووە ھاوسەری محەممەدی کوڕی شێرکۆ بووە. ھەندێک لە مێژوونووسان سەریان لێ شێواوە سەبارەت بە ناوی ئەو پێیان وایە زوموروودە. باوکی بە مەلیک ئەفزەل ناودەبرا کە ئەو لەگەڵ براکەی ئەسەدەددین شێرکۆ لەلای نورەدین زەنگی وەزیر بوونە.

ھاوسەرگیری لەگەڵ عومەر کوڕی لاجین کرد و یەکەم منداڵیان لەدایکبوو بە ناوی حوسامەدین کوڕی لاجین. دوای ماوەیەکی کەم ھاوسەری یەکەمی عومەر کوڕی لاجین کۆچی دوایی کرد. پاشان ھاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزای باوکی کرد، محەممەد کوڕی شێرکۆ کە فەرمانڕەوای حومس بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١٢٢٠
پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٣یەم
پارا

وێنۆک|شوێنی ویلایەتی پارا لە بەڕازیل
**پارا** ویلایەتی بەڕازیلە، دەکەوێتە باکووری بەرازیل و لەلایەن ڕووباری خوارەوەی ئەمازۆنەوە تێدەپەڕێت. ھاوسنوورە لەگەڵ ویلایەتی ئاماپا، مارانھاو، تۆکانتین، ماتۆ گرۆسۆ، ئەمازۆن و ڕۆرایما لە بەرازیل. لە باکووری ڕۆژاوا سنووری گویانا و سورینام ھەیە، لە باکووری ڕۆژھەڵاتی پارا زەریای ئەتڵەسی ھەیە. پایتەخت و گەورەترین شاری بێلێمە کە دەکەوێتە دەمی ئەمازۆن. ئەم ویلایەتە کە ٤٫١٪ی دانیشتووانی بەڕازیلە، تەنھا ٢٫٢٪ی بەرھەمی ناوخۆیی بەرازیل لە ئەستۆدایە.

## مێژوو
لە ساڵی ١٥٠٠دا، کەشتیوانی ئیسپانی ڤیسێنتی یانێز پینزۆن یەکەم ئەورووپی بوو کە بە دەمی ڕووباری ئەمازۆن کەشتی کرد. لە ٢٦ی ئابی ١٥٤٢دا، فرانسیسکۆ دی ئۆرێلانا ئیسپانی گەیشتە دەمی ڕووباری ئەمازۆن، کە ڕێڕەوی ئاو بوو بە ڕووبار لە کیتۆی ئیکوادۆرەوە. لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٦٣٧دا، پێدرۆ تێکسیرا پورتوگالی بێلێمی بەجێھێشت و چووە کیتۆ: لە کاتی گەشتەکەدا، ھێمایەکی لە یەکگرتنی ڕووباری ناپۆ و ئاگواریکۆ، لە سنووری ئێستای نێوان ئیکوادۆر و پیرۆ، بۆ پورتوگال و دواتر بۆ بەرازیل دانا، بەدەستھێنانی خاوەندارێتی زۆربەی ئەمازۆن، لەوانەش ھەموو خاکی ئێستای پارا.

## دیمۆگرافی
وێنۆک|ھیندییەکانی ئاسۆرینی تا ساڵی ١٩٧١ بە گۆشەگیری دەژیان.
بەپێی ئامارەکانی پەیمانگای جوگرافیا و ئاماری بەڕازیل لە ساڵی ٢٠٠٧دا، ٧٬١٣٦٬٠٠٠ کەس لە ویلایەتەکەدا نیشتەجێ بوون. چڕی دانیشتووان لە ھەر کیلۆمەتر چوارگۆشەیەکدا ٥٫٧ کەس بووە (١٥ میل چوارگۆشە). شارنشینی: ٧٥٫٢٪ (٢٠٠٦)؛ گەشەی دانیشتووان: ٢٫٥٪ (١٩٩١–٢٠٠٠)؛ خانوو: ١٬٧٥٤٬٠٠0 (2006).

دوایین سەرژمێری **PNAD** (توێژینەوەی نیشتمانی بۆ نموونەی نیشتەجێبوون) ئەم ژمارانەی خوارەوەی ئاشکرا کرد: ٤٬٩٨٨٬٠٠٠ کەسی قاوەیی (فرەڕەگەز) (٦٩٫٩٪)، ١٬٦٤١٬٠٠٠ کەسی سپی پێست (٢٣٫٠٪)، ٤٧٠٬٠٠٠ کەسی ڕەشپێست (٦٫٦٪)، ٣٥٬٠٠٠ کەسی ئاسیایی یان ئەمریکی (0.5%).

## سەرچاوەکان

پۆل:پارا
ئێکس ئێکس ئێکس تێنتاسیۆن

**ژاس دواینێ ڕیکاردۆ ئۆنفۆڕی** (٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٨ – ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨) کە بە **ئێکس ئێکس ئێکس تێنتاسیۆن** () یان بە سادەیی بە X ناسراوە، ڕاپەر و گۆرانیبێژ-گۆرانینووسێکی ئەمریکی  بوو. ھەرچەندە کەسایەتیەکی کەمێک نامۆ بوو بەھۆی کێشەکانییەوە بەڵام ھەوادارێکی زۆری لەخۆی کۆ کردەوە، لە ساڵی ٢٠١٨ لە لایەن چەند ھاوڕێیەکی خۆیەوەو کوژرا 

لە پلانتەیشن، فلۆریدا لەدایکبووە، XXXTentacion بە زۆری تەمەنی منداڵیەوە دەستی کردووە بە نووسینی میوسیک و دەستی بە پیشەی مۆسیقا کرد لە SoundCloud لە ساڵی ٢٠١٣، بە بەکارھێنانی شێواز و تەکنیکەکە نوێیەکانی کە لە مۆسیقای ڕاپدا و ستالی وەک ئیمۆ وەرگرت. لە ساڵی ٢٠١٤، گرووپی *ئەندەڕگراوند مێمبەرس ئۆنڵی* دامەزراند و لەگەڵ ئەندامانی تری گرووپی گرووپەکە بوو بە کەسایەتییەکی بەناوبانگ لە ڕاپەکانی شلوازی مۆسیقای تراپ و مۆسیقای لۆ-فی و 808s وەردەگرێت. XXXTentacion سەرنجی گەنجانێ بەلای خۆیدا ڕاکێشا بەھۆێ گۆرانی "Look at Me". یەکەم گۆڕانی ئەلبومەکەی بوو کەلەساڵی (٢٠١٧)بڵاوی کردەوە و دوو جار پلاتیمی بەدەستھێنا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە پلەی دووەم، لە دووەم ئەلبومەکەی (٢٠١٨) لە پلەی یەکەمی بەدەیت ھێنا، گۆرانی، "Sad!", دوای مردنی گەیشتە ژمارە پلەی یەکەم دەسەر ئاستی گۆرانی لۆفی-ڕاپ، و زیاتر لە ١٫٣ ملیار بینەری لە یوتیوب و ١٫٧ ملیار گوێگر لە Spotify کۆکردەوە لە تشرینی دووەمی ٢٠٢١ و لە ئابی ٢٠٢١ لەلایەن RIAA بە ئەڵماسی ڕاپ ناسێندرا.

لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٨ لە فلۆریدا لە دایک بووە. باوکی و باپیرەی ئۆنفرۆ ھەردووکیان. ئۆنفرۆ لە چاوپێکەوتنێکدا لە The Beat لە ساڵی ٢٠١٧ ڕایگەیاند کە ڕەچەڵەکی میسری یان سوری و ھیندی و لەوانەیە ئیتاڵی ھەبێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دوو جەمسەرییان ھەیە
پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ڕاپەڕە نێرە ئەفریقی-ئەمریکییەکان
پۆل:گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ئەفریقی-ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨
پۆل:مردووانی ٢٠١٨
پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز
ڕووباری جاڤایس

وێنۆک|ڕووباری جاواێس و دوورگەی بانەناڵ لە گوندی ھیندی تشویری، دەکەوێتە شارەوانی فۆرمۆسۆ دوو ئاراگوایای بەرازیل لە شاری تۆکانتین.
**ڕووباری جاڤایس** (بە زمانی پورتوگالی:Rio Javaés or Braço Menor do Rio Araguaia) ڕووبارێکە لە ویلایەتی تۆکانتین لە ناوەڕاستی بەڕازیل. لقێکی ڕووباری ئاراگوایایە.

ڕووباری جاڤایس پارکە ویلایەتییەکەی کانتاو لە باکوور لە پارکە نەتەوەییەکەی ئاراگوایا لە باشوور جیا دەکاتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕووبارەکانی تۆکانتین
پۆل:ڕووبار
ڤیسێنتی یانێز پینزۆن

[وێنۆک|ڤیسێنتی یانێز پینزۆن. [مۆزەخانەی دەریایی مەدرید.]]
**ڤیسێنتی یانێز پینزۆن** (نزیکەی ١٤٦٢ – دوای ساڵی ١٥١٤) کەشتیوان و گەڕانێکی ئیسپانی بوو، بچووکترین برایانی پینزۆن بوو. لەگەڵ برا گەورەکەی، مارتین ئەلۆنسۆ پینزۆن (نزیکەی ١٤٤١ – نزیکەی ١٤٩٣)، کە کاپتنی کەشتیی پینتا بوو، لەگەڵ کریستۆفەر کۆڵومبس لە یەکەم گەشتدا بۆ جیھانی نوێ، لە ساڵی ١٤٩٢ وەک کاپتنی کەشتیی نینا بە کەشتی ڕۆیشتن.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٤٦٠
پۆل:مردووانی سەدەی ١٦یەم
پۆل:دۆزەرەوە ئیسپانییەکان
پۆل:گەلی ئیسپانی سەدەی ١٦یەم
محەممەد کوڕی شێرکۆ

**نەسرەدین ئەبوو عەبدوڵڵا محمد کوڕی ئەسەدەددین شێرکۆ** ئەمیرێکی ئەییووبی کورد بوو لە حومس لە ساڵی ١١٧٩ تا ١١٨٦.

سوڵتانی زەنگی نورەدین زەنگی لە ساڵی ١١٦٤دا ناوچەی حومسی بە شێرکۆ بەخشیبوو، دوای پێنج ساڵ لە کاتی مردنی شێرکۆ، نورەدین شارەکەی گرتەوە بەڵام دوای سەرکەوتنی لە شەڕی قۆچەکانی حەمە لە ساڵی ١١٧٥، سەلاحەدین حومسی بەخشی بە کوڕەکەی محەممەد کوڕی شێرکۆ. ھەروەھا پالمیرە و ڕەحبەشی پێبەخشی، سەلاحەدین ھێندە بە بەرزی بیری لە محمدی کوڕی شێرکۆ کردەوە کە لە ساڵی ١١٨٥ (٥٨١کۆچی) پلانی دانا کە ناوچەی ستراتیجی سەرەکی موسڵ لە باشووری کوردستان پێ بدات. بەڵام ھەڵمەتی دەستبەسەرداگرتنی شارەکە لە زەنگییەکان سەرکەوتوو نەبوو، ناچار بوو ھێزەکانی بکشێنێتەوە، بۆیە محەممەدی کوڕی شێرکۆ ھیچی وەرنەگرت.

## خێزان
محەممەدی کوڕی شێرکۆ لە خانەوادەیەکی کورد لە دایکبووە، لەگەڵ خوشکێکی سەلاحەدین ھاوسەرگیری کرد کە ئامۆزای یەکەمی خۆی بوو، کە بە سیتەلشام (‘خانمی شام’، واتە ناوی دیاریکراوی نەبوو) ناسرابوو. ناوی تەواوی سیتەلشام زوموررود خاتوون کچی نەجمەددین ئەییوب بوو. کاتێک ھاوسەرگیری لەگەڵ محەممەد کوڕی شێرکۆ کرد بێوەژنەکەی یەکێک لە فەرماندە سەربازییەکانی سەلاحەدین بوو بە ناوی لاجین، کە لەلایەن ئەوەوە کوڕێکی بە ناوی حوسامەدین عومەر کوڕی لاجین. سیتەلشام بە بەخشندەیی کارە خێرخوازییەکانی بەناوبانگ بوو. دیار نییە کە ئایا دایکی میراتگرەکەی موجاھید بووە یان نەبووە، بەڵام بەگشتی وا گریمانە دەکرێت کە دایکی نەبووە.

## مردن
سەڵاحەدین لە ساڵی ١١٨٥ لە کاتی گەمارۆدانی مووسڵ نەخۆش کەوت و ناچار بوو پاشەکشە بکاتەوە بۆ ناو سووریا. لەگەڵ دەستپێکردنی ڕێکخستن بۆ جێنشینی خۆی، محەممەد کوڕی شێرکۆ دەرفەتێکی بینی بۆ فراوانکردنی ناوچەکانی. بەپەلە ڕۆیشت بۆ حومس و لەگەڵ ھەندێک کەسی دیار لە دیمەشق ڕێککەوتنی کرد بۆ ئەوەی لە ئەگەری مردنی سەلاحەدین شارەکەیان ڕادەستی ئەو بکەن.

بەڵام پێش ئەوەی ھیچ پلانێکی ئەو بخرێتە بواری جێبەجێکردنەوە، محەممەد کوڕی شێرکۆ لە ٤ی ئازاری ١١٨٦ لە کتوپڕ لە حومس کۆچی دوایی کرد. وادیارە ھۆکاری مردنی خواردنەوەی زۆر بووە. لە حومس کوڕە سێزدە ساڵانەکەی مەلیک موجاھید ئەسەدەددین شێرکۆ دووەم شوێنی گرتەوە. بۆ جاری دووەم سیتەلشام بێوەژن بوو، ھاوسەرەکەی سیتەلشام زیاتر لە ٣٠ دوای ئەو لە ساڵی ١٢٢٠ (٦١٦ کۆچی) لە دیمەشق کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ١١٨٦
پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:سوننەکان
ڕووباری ئاراگوایا

[وێنۆک|دارێک لە [پارکە نەتەوەییەکەی ئاراگوایا لە وەرزی لافاودا]]
**ڕووباری ئاراگوایا** (بە پورتوگالی: Rio Araguaia) یەکێکە لە ڕووبارە سەرەکییەکانی بەڕازیل ھەرچەندە قەبارەکەی نزیکەی یەکسانە لە یەکگرتنی لەگەڵ تۆکانتینەکان. درێژییەکەی نزیکەی ٢٦٢٧ کم.

## جوگرافیا
وێنۆک|ئەمە نەخشەی بەشە ئاوی تۆکانتینە. من، کارل موسەر، لەسەر بنەمای داتاکانی ڕووپێوی جیۆلۆجی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دروستم کردووە.
ڕووباری ئاراگوایا لە سنوورەکانی باشووری گۆیاس-ماتۆ گرۆسۆوە دێت. لەوێشەوە بەرەو باکووری ڕۆژھەڵات دەڕژێت بۆ یەکگرتنی لەگەڵ تۆکانتینەکان لە نزیک شارۆچکەی ساو جواو.

بەدرێژایی ڕێڕەوەکەی، ڕووبارەکە سنووری نێوان ویلایەتەکانی گۆیاس، ماتۆ گرۆسۆ، تۆکانتینەکان و پارا پێکدەھێنێت. بە نزیکەیی لە ناوەڕاستی ڕێڕەوەکەیدا ئاراگوایا دابەش دەبێت بۆ دوو چنگاڵ (کە ڕۆژاوا ناوی ئاراگوایای ھێشتووەتەوە و ڕۆژھەڵاتەکەی پێی دەوترێت ڕووباری جاڤاس). ئەمانە دواتر یەکدەگرنەوە و دوورگەی ئیلھا دوو بناناڵ پێکدەھێنن کە گەورەترین دوورگەی ڕووبارە لە جیھاندا. دەماری جاڤاسێکی فراوانی ناوخۆیی پێکدەھێنێت کە لەوێدا دەڕژێتەوە ناو ئاراگوایای سەرەکی، کە فراوانییەکی ١٠٠ ھەزار ھێکتارییە لە ئیگاپۆس یان دارستانێکی لافاواوی، کەناڵەکانی ڕووباری ئاوی ڕەش و دەریاچەی ئۆکسبۆی بە ناوی کانتاو، کە لەلایەن پارکە ویلایەتییەکەی کانتۆوە پارێزراون. یەکێکە لە دەوڵەمەندترین ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەمازۆن لە ڕووی بایۆلۆژییەوە، کە زیاتر لە ٧٠٠ جۆری باڵندەی تێدایە، نزیکەی ٣٠٠ جۆری ماسی، دانیشتووانی زۆری جۆرەکانی وەک کۆترە زەبەلاحەکە، کایمان ڕەش، پیراروکو، یەکێکە لە گەورەترین ماسییەکانی ئاوی شیرین لە جیھاندا، و دۆلفینی ڕووباری ئاراگوای (یان بۆتۆی ئاراگوای)، ھەموویان لە ناوچەیەکی فراواندا ڕوودەدەن.

بەشێکی زۆر لە ڕێڕەوی ئاراگوایا بە درێژایی ساڵ دەتوانرێت بە کەشتیدا تێپەڕێت، بەڵام ڕووباری خوار تاڵاوەکانی کانتاو بەھۆی ڕووباری خێراوە دەبڕدرێت.

حەوزی ناوەڕاست و خوارەوەی ڕووبارەکە لە ناوچەی ئیکۆی دارستانە شێدارەکانی شینگو-تۆکانتینس-ئاراگوایایە. بەشە ئاوییەکەی تێکەڵاوی ڕووبارەکانی ئاراگوایا و تۆکانتین (ناوی حەوزی ئاراگوایای تۆکانتین) نزیکەی ٩٫٥٪ی خاکی نیشتمانی بەرازیل دەگرێتەوە. ئەم ناوچەیە بەشێکی دانەبڕاوە لە بایۆمی ئەمازۆن؛ بەڵام ڕووباری ئاراگوایا لقێکی ئەمازۆن نییە.

«ئاراگوایا» بە زمانی زگماکی توپی بە واتای «ڕووباری ماکاوەکان» دێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕووبارەکانی گۆیاس
پۆل:ڕووبارەکانی پارا
پۆل:ڕووبارەکانی تۆکانتین
سوێد لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٤٨

سوێد یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٤٨، کە لە ٣٠ کانوونی دووەم تا ٨ی شوباتی ١٩٤٨ لە شاری سانت مۆریتز لە سویس بەڕێوەچوو. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەکۆکردنەوی زۆرترین مەدالیای زێر و کۆی گشتی مەدالیاکان ھاوشانی وەرزشوانانی نەرویژ پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

* 
* 
* Olympic Winter Games 1948, full results by sports-reference.com

پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٤٨
نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٥٢

نەرویژ میوانداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٥٢ کرد لە شاری ئۆسلۆ، لە ١٤ تا ٢٥ی شوباتی ١٩٥٢بەرێوەچوو. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەکۆکردنەوی زۆرترین مەدالیای زێر و کۆی گشتی مەدالیاکان پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

* 
* 
* Olympic Winter Games 1952, full results by sports-reference.com

پۆل:نەرویژ لە ئۆڵۆمپیاد بەپێی ساڵ
یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٥٦

یەکێتیی سۆڤیەت یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٥٦، کە لە شاری کۆرتینا دەمپێزۆی ئیتاڵیا بەڕێوەچوو. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەکۆکردنەوی زۆرترین مەدالیای زێر و کۆی گشتی مەدالیاکان پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

* Official Olympic Reports 
* International Olympic Committee results database

پۆل:یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانە بەپێی ساڵ
یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٦٤

یەکێتیی سۆڤیەت یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٦٤،بەرێووەچوو.  کە لە ٢٩ی کانووی دووەم تا ٩ی شوبات لە شاری ئیسبۆرکی نەمسا بەرێووەچوو. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەکۆکردنەوی زۆرترین مەدالیای زێر و کۆی گشتی مەدالیاکان بۆ جاری سێھەم لە سەر یەک پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

*Official Olympic Reports 
*International Olympic Committee results database
* Olympic Winter Games 1964, full results by sports-reference.com

پۆل:یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانە بەپێی ساڵ
گاومێشان

**گاومێشان** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری کەلان، ناوچەی زەڕنە، شارستانی ئەیوان، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.

## دانیشتووان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠)کەس و (٠)خێزان بووە.
* دانیشتووانی گوندەکە کوردن.
* بە کوردی شێوەزاری (کەلھوڕی) دەدوێن.

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە ئیسلام (شیعە)یە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانی ئەیوان
ئەیوان
ئەیوان
پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان
عەمارلوو

**عەمارلوو** (فارسی : عمارلو: Amarlu) ناحیەیەکە لە قەزاى ڕوودبار، پارێزگای گیلان، ئێران. لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانەکەی ٢٣٥٠ خێزان و ٧٩٧٠ کەسی بووە، ناوچەکە بریتییە لە یەک شارۆچکە بە ناوى: جیریندیێ لەگەڵ دوو گوندستان (دێھستان): گوندستانی جیریندیێ و گوندستانی کەلیشۆم. زۆربەی خەڵکی ناحیەی عەمارلوو تات و کوردن. تاتەکان بە زمانى تاتی و کوردەکان بە کرمانجى و لەکى قسە دەکەن.

## پێکھاتەى ھۆزەکان
**عەمارلوو** یان ئاماران ھۆزێکى کرمانجى پارێزگای گیلانن، ھەروەھا ھۆزى گەورەى ڕەشوەند کە بەشێکى گرنگى ھۆزەکانى گیلان و قەزوینن. **ڕەشوەند** بەشێکن لە ھۆزەکانى باشووری کوردستان و لەلایەن شا عەباسی یەکەمەوە گواستراونەتەوە بۆ گیلان. ئێستا زۆرینەى کوردى ڕەشوەند لە پارێزگای قەزوین دەژین. عەمارلووش پەنجا گوندیان لە نێوان مەنجیل و پیرکووى باشوری ڕۆژھەڵاتی گیلاندا ھەیە.

## سەرچاوەکان
مژدە باشەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

***موژدە باشەکان*** زنجیرەیەیکی کۆمیدیی فەنتازیایە لەلایەن نیڵ گەیمن دروستکراوە، کە لە کتێبەکەی ئەو و تێری پراتچێت موژدە باشەکان وەرگیراوە. 

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٩
پۆل:دۆزەخ لە کلتووری باودا
پۆل:بەرنامەە ڕەسەنەکانی ئەمازۆن پرایم ڤیدیۆ
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان تایبەت بە ستۆدیۆکانی ئەمازۆن
نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٦٨

نەرویژ یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٦٨،کە لە لە ٦ تا ١٨ی شوباتی ١٩٦٨ لە گرێنۆبڵی فەرەنسا بەرێووەچوو.وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەکۆکردنەوی زۆرترین مەدالیای زێر و کۆی گشتی مەدالیاکان  پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

* Official Olympic Reports

* International Olympic Committee results database

* Olympic Winter Games 1968, full results by sports-reference.com

پۆل:نەرویژ لە ئۆڵۆمپیاد بەپێی ساڵ
ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٨٤

ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٨٤،کە لە سارایێڤۆی یوگۆسلاڤیا لە ٨ تا ١٩ی شوباتی ١٩٨٤ بەڕێوەچوو.وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەکۆکردنەوی زۆرترین مەدالیای زێر و کۆی گشتی مەدالیاکان بۆ جاری یەکەم لە مێژوویاندا پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

* Official Olympic Reports

* International Olympic Committee results database

* Olympic Winter Games 1984, full results by sports-reference.com
ئۆزلەم کۆنکەر

ئۆزلەم کۆنکەر (لەدایکبووی ١ی تەممووزی ١٩٧٣) ئەکتەرێکی تورکییە.

کۆنکەر لە سەنتەری ڕاهێنان بۆ چاودێری پەروەردەی تایبەت لە هۆڵەندا پەروەردە کرا. لە ساڵی ١٩٩٦ دەستی بە پیشەی نواندن کرد بە ڕۆڵێکی پاڵپشتی لە زنجیرەی *بیزیم ئێڤ*. ئەو بۆ یەکەم جار لە ساڵی ٢٠٠١ لەلایەن خەڵکەوە ناسرا بە ڕۆڵی لە زنجیرەی TRT Vasiyet. ئەو زیاتر ناسراوە بە ڕۆڵەکانی لە درامای سەردەمی Payitaht: Abdülhamid و زنجیرەی Karagül.

## سەرچاوەکان



## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرە تورکەکانی تەلەڤیزیۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
پۆل:خانمە ئەکتەرە تورکەکانی سەدەی ٢١ەم
پارکە نەتەوەیییەکەی ئیماس

وێنۆک|پارکە نەتەوەیییەکەی ئیماس
**پارکە نەتەوەیییەکەی ئیماس** (بە زمانی پورتوگالی: Parque Nacional das Emas) پارکێکی نیشتمانییە و شوێنێکی میراتی جیھانیی یوونێسکۆ
یە لە ویلایەتی گۆیاس و ماتۆ گرۆسۆ دوو سول لە بەڕازیل.

## فلۆرا و گیانلەبەران
وێنۆک|ڕاست|پارکە نەتەوەیییەکەی ئیماس

پارکە نەتەوەیییەکەی ئیماس ئیکۆسیستەمێکی تایبەتی سێرادۆ نیشان دەدات؛ ساڤانایەکی بێ دار کە تەپۆڵکەی بەرزی مێروولە و بڕێکی سەرنجڕاکێشی گیانلەبەری کێوی تێدایە: مێروولەخۆری زەبەلاح، گورگی ڕیشدار، ئارمادیلۆی زەبەلاح، ئاسکی پامپا و ڕیای گەورەتری ھاوناو، لەنێو ئەوانی تردا.

ھەروەھا پارکە نەتەوەیییەکەی ئیماس ژمارەیەکی کەمی جاگوارەکانی تێدایە کە ڕەنگە لە نزیکەی ١٠–١٢ ئاژەڵ پێکھاتبن. تەنھا نزیکەی ٤٠٪ی یەدەگەکە کە بە گشتی ١٣٢٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە دەگرێتەوە، شوێنی نیشتەجێبوونی باشی جاگوارەکانە.

شیردەرەکانی تری گەورەتر بریتین لە پوما، ئۆسێلۆت، تاپیری بەڕازیلی، پێکاری کۆلارە، پێکاری لێوی سپی، ئاسکی مارش، برۆکێتی سوور، برۆکێتی خۆڵەمێشی، مەیموونی ڕەش ھاولەر و کاپیبارا.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارکە نەتەوەییەکانی بەڕازیل
پۆل:ناوچە پارێزراوەکانی گۆیاس
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە بەڕازیل
پارکە نەتەوەیییەکەی چاپادا دۆس ڤیادیرۆس

وێنۆک|پارکە نەتەوەیییەکەی چاپادا دۆس ڤیادیرۆس
**پارکە نەتەوەیییەکەی چاپادا دۆس ڤیادیرۆس** (بە پورتوگالی: Parque Nacional da Chapada dos Veadeiros) پارکێکی نیشتمانی بەرازیلیە کە دەکەوێتە ویلایەتی گۆیاس، لەسەر لووتکەی فەلاتێکی کۆن کە تەمەنی بە ١٫٨ ملیار ساڵ مەزەندە دەکرێت.
ئەم پارکە لە ١١ی ژانویەی ١٩٦١ لەلایەن سەرۆک جوسێلینۆ کوبیتشێکەوە دروست کراوە، و لە ساڵی ٢٠٠١ لەلایەن یونسکۆوە وەک شوێنێکی میراتی جیھانی خرایە لیستی میراتی جیھانییەوە. ڕووبەرەکەی ٢٤٠٥ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (٩٢٩ میل چوارگۆشە) لە شارەوانییەکانی ئاڵتۆ پارایسۆ دی گۆیاس، کاڤالکانتی و کۆلیناس دوو سول. پارکەکە لەلایەن پەیمانگای چیکۆ مێندێس بۆ پاراستنی جۆراوجۆری زیندوو پارێزگاری لێدەکرێت.

## سەرچاوەکان

چاپادا دۆس ڤیادیرۆس
چاپادا دۆس ڤیادیرۆس
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە بەڕازیل
ئاڵتۆ پارایسۆ دی گۆیاس

وێنۆک|شوێنەکە لە ویلایەتی گۆیاس
**ئاڵتۆ پارایسۆ دی گۆیاس** کە بەزۆری بە ئاڵتۆ پارایسۆ ناودەبرێت، شارەوانییەکە دەکەوێتە ناوچەی باکووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتی گۆیاس لە بەڕازیل. شارەکە دەکەوێتە ناوچەی چاپادا دۆس ڤیادیرۆس و لە ساڵی ٢٠٠١ەوە دەکەوێتە ناوچەی پاراستنی ژینگە (ئەی پی ئەی)ی پۆسۆ ئاڵتۆ. ئاڵتۆ پارایسۆ نزیکەی ٢٢٠ کم لە بەڕازیلیا/دی ئێف و ٤١٢ کم لە گۆیانیا/گو دوورە. ئاڵتۆ پارایسۆ دەکەوێتە ناوەڕاستی بەرزاییەکانی بەڕازیل، ناوچەیەک کە بە بایۆمی سێرادۆ تایبەتمەندە، کە بە ساڤانا بەڕازیلیش ناسراوە. ناوچەکە چەندین شوێنی سەرنجڕاکێشی سروشتی و کولتووری پێشکەش دەکات کە پەیوەندییان بە ئیکۆتۆریزمەوە ھەیە.

## سەرچاوەکان

ئاڵتۆ پارایسۆ دی گۆیاس
ئەلیزابێت (کەسایەتیی دینی)

**ئەلیزابێت** (*ئینگلیزی: Elizabeth، عەرەبی: أليصابات***؛** عیبری: אֱלִישֶׁבַע / אֱלְישָׁבַמ "خودای من سوێندی خواردووە" ، عیبریی یەکگرتوو: *ئیلیزڤاʿ* / ئیلیزۆڤا؛ یۆنانی: ːλισάβετ / ئیلیزاڤێسڤێس) دایکی یەحیایە و ژنی زەکەریا بوو بەپێی ئینجیلی لۆقا. لە تەمەنی منداڵێکی ئاساییدا بوو کاتێک بە یەحیای کوڕی سکپڕ بوو تا لەدایک بوو.

## گێڕدراوەی کتێبی پیرۆز
بەگوێرەی بەشی یەکەمی ئینجیلی لۆقا، ئەلیزابێت "لە کچەکانی هارون" بوو. خۆی و زەکەریا/زەکەریای مێردی بە "چاکەکاری بەردەم خودا، بە هەموو ڕاسپاردەکان و ڕاسپۆڕەکانی پەروەردگاردا دەڕۆیشتن بێ تاوان" (١:٥٧) وەسف کراون، بەڵام بەبێ منداڵبوون. کاتێک لە پەرستگای پەروەردگار بوو، زەکەریا لەلایەن فریشتە جوبرەئیلەوە سەردانی کرا.

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Nativity_john_baptist.jpg/250px-Nativity_john_baptist.jpg|چەپ|وێنۆک|258x258پیکسڵ|وێنەی سەدەی پانزدەهەمی لەدایکبوونی یۆحەنای پیرۆز، لەگەڵ ئەلیزابێت لەلای چەپەوە

## ئیسلام
ئەلیزابێت (عەرەبی: أليصابات) ، هاوسەری زەکەریا، دایکی یەحیا، ژنێکی ڕێزلێنراوە لە ئیسلامدا. هەرچەندە زەکەریا خۆی زۆرجار بە ناوی خۆی لە قورئاندا ئاماژەی پێدەکرێت، بەڵام ئەلیزابێت بەبێ ناو ئاماژەی پێ کراوە. لەلایەن موسڵمانەکانەوە ڕێزی لێ دەگیرێت وەک کەسێکی دانا و خواپەرست و باوەڕدار کە وەک مەریەمی خزمی لەلایەن خوداوە بەرزکرایەوە بۆ پێگەیەکی بەرز. لە ماڵی عیمراندا دەژیا و دەگوترێت لە نەوەی هاروونی پێغەمبەر بووە.

زەکەریا و هاوسەرەکەی هەردووکیان دڵسۆز و خۆڕاگر بوون لە ئەرکەکانیاندا. هەرچەندە هەردووکیان زۆر بەتەمەن بوون بێ ئەوەی هیچ کوڕێکیان هەبێت. بۆیە زەکەریا زۆر جار نزای بۆ خودا دەکرد بۆ کوڕێک. ئەمە نەک تەنها بەهۆی ئارەزووی هەبوونی کوڕ بوو، بەڵکو بەهۆی ئەوەی عیسای مەسیحی مەزن دەیویست کەسێک بەردەوام بێت لە خزمەتەکانی پەرستگای نوێژ و بەردەوام بێت لە ڕاگەیاندنی پەیامی پەروەردگار پێش مردنی.
خودا سکپڕبوونی ئەلیزابێتی چاککردەوە و زەکەریا کوڕێکی بە ناوی یەحیا (یۆحەنا) بەخشی، کە بوو بە پێغەمبەر. خودا خواستی ئەو دووانەی جێبەجێ کرد بە هۆی باوەڕ و متمانەیان و خۆشەویستییان بۆ خودا. لە قورئاندا، خودا باسی زەکەریا و ژنەکەی و یۆحەنا دەکات و هەرسێکیان بە خزمەتکاری خاکیی خودا وەسف دەکات:

## هەروەها بڕوانە

* ئینجیلی لۆقا

## سەرچاوەکان

پۆل:ئینجیلی لۆقا
پۆل:ئیسلام
پۆل:قورئان
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١ەمی پ.ز
پۆل:مردووانی سەدەی ١ەم
پۆل:ئیسلام و ژنان
ڕووان

**ڕووان** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری زەڕنە، ناوچەی زەڕنە، شارستانی ئەیوان، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.

ئەم گوندە پیشەی سەرەکییان ئاژەڵداری و کشتوکاڵە. دەتوانرێت گەنم و جۆ و نۆک و کاڵەک و بەرھەمە کشتوکاڵییەکانی دیکەی تێدا بچێنرێت بەپێی وەرزە جیاوازەکان. ڕووباری گەنجیر بەلای ئەم گوندەدا تێدەپەڕێت، لەئێستادا بەھۆی ئەوەی کارەبای گوندنشینەکان لەم گوندەدا جێگیر کراوە و تا ڕادەیەک ئاوی پاک لەلایەن ئیدارەی کۆچەرەکانەوە بۆی دەگوازرێتەوە، بۆتە ھۆی گەڕانەوەی بەشێک لە دانیشتوانی کۆن و سود وەرگرتن لە دەرفەتی ئاژەڵداری و کشتوکاڵ. 

ئەوەندە ماوەیەک نەبوو کە ژمارەی دانیشتووانەکەی زۆر بوو، بەڵام بەھۆی وشکەساڵی و دەستڕاگەیشتن بە سەرچاوەی خۆشگوزەرانی و نەبوونی قوتابخانە بۆ خوێندکارانی قۆناغی ناوەندی و ئامادەیی، بەشێکی زۆر لە دانیشتووانەکەی کۆچیان کرد بۆ شارۆچکەی ئەیوان.

## دانیشتووان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٦)کەس و (٧)خێزان بووە.
* دانیشتووانی گوندەکە کوردن.
* بە کوردی شێوەزاری (کەلھوڕی) دەدوێن.

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە ئیسلام (شیعە)یە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانی ئەیوان
ئەیوان
ئەیوان
پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان
ئامێری ھەناسەدانی دەستکرد

وێنۆک|ئامێری ھەناسەدان
بەشێکە لە تەکنۆلۆژیای پزیشکی کە ئامێری ھەناسەدان دەستەبەر دەکات لە ڕێگەی جێگیرکردنی ھەناسەدان لە سییەکان، بۆ ئەو نەخۆشانەی کە ناتوانن بە ئاسانی ھەناسە بدەن.

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان
مستەفا ئاڤکیران

**مستەفا ئاڤکران** (بە ئینگلیزی: Mustafa Avkıran) (لەدایکبووی ٣ی ئازاری ١٩٦٣، غازی عەنتەب)، ئەکتەری تورک.

لە ساڵی ١٩٨٣ لە زانکۆی میمار سینان لە کۆنسێرڤاتۆری دەوڵەتی دەرچووە. پەیوەندی بە شانۆی دەوڵەتی ئەستەنبوڵەوە کردووە. بڕوانامەی ماستەری لە کۆنسێرڤاتۆری دەوڵەتی زانکۆی میمار سینان تەواو کردووە. ھەروەھا بۆ ماوەیەک وەک دەرھێنەر لە شانۆی ویلایەتی ئەنتاڵیا کاری کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٠ لەگەڵ شانۆی ئۆیونێڤی، İSM 2. ئەو کات ی دانا. لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی وەک *[[درامای چیڕۆکی زستان|چیڕۆکی زستان]]* *و ئیزۆ گێلین* و *یاپراک دۆکومو* *و کوزەی* گونی و *فیلینتا* و *یەنی گێلین* و *[[چاڵ (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|عەزیزە و چاوکور بەشداری کردووە]]* *.*

## فیلمۆگرافی
* ڕۆژانی ئاگر (١٩٨٧) - سەلیم
* *ئایاشلی و کرێچییەکانی* (١٩٨٩)
* *تاکەکان* (١٩٩١)
* *زۆنتێلێکتوال عەبدوڵا* (١٩٩٤)
* *پیاوی شەقام* (١٩٩٥)
* *ئەستەنبوڵ لەژێر باڵەکانم* (١٩٩٦)
* *بەلەموان* (١٩٩٨)
* *خشتەی گورگەکان* (١٩٩٩)
* *چیرۆکی مار* (١٩٩٩–٢٠٠١) - حەمیت
* *قەڵەم* (٢٠٠٠)
* *بەفر لە پەنجەرەوە دێت* (٢٠٠١)
* *تاکە گەشتی ژیانی* (٢٠٠١)
* *[[چیرۆکی زستان]]* (٢٠٠٢)
* *ئەگەر چاوەڕێم بووی* (٢٠٠٤)
* *سەگ* (٢٠٠٥)
* *دڵۆپی گەڵا* (٢٠٠٨–٢٠١٠) - میثات کارا
* *وەرزی ڕاوکردن* (٢٠١٠) - موسلیم
* *کوزەی گونەی* (٢٠١١–٢٠١٣) - سامی تەکینۆئۆغڵو
* *ھەڵھاتوو* (٢٠١٣–٢٠١٤)
* *لۆڤ کاپس* (٢٠١٥)
* *دێلیبال* (٢٠١٥)
* *فیلینتا* (٢٠١٥–٢٠١٦)
* *بووکی نوێ* - (٢٠١٧–٢٠١٨)
* *عەزیزە* - (٢٠١٩)
* *[[چاڵ (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|چاڵ]]* - (٢٠٢٠–٢٠٢١) - چەنگیز ئەردەنێت
* *یەکێک لە ئێمە* - (٢٠٢١)

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
پۆل:زیندووان
ئەڵمانیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٨

ئەڵمانیا یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٨،کە لە ناگانۆ لە ژاپۆن لە ٧ تا ٢٢ی شوباتی ١٩٩٨ بەڕێوەچوو.وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەکۆکردنەوی زۆرترین مەدالیای زێر و کۆی گشتی مەدالیاکان بۆ جاری دووەم لە مێژوویاندا  پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

* Official Olympic Reports
* International Olympic Committee results database
* Olympic Winter Games 1998, full results by sports-reference.com

پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٨
پۆل:ئەڵمانیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانە بەپێی ساڵ
نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٠٢

نەرویژ یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٠٢، کە لە شاری سالت لەیک سیتی لە ئەمریکا لە ٨ تا ٢٤ی شوباتی ٢٠٠٢ بەڕێوەچوو. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەکۆکردنەوی زۆرترین مەدالیای زێر و کۆی گشتی مەدالیاکان پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

* Official Olympic Reports

* International Olympic Committee results database

* Olympic Winter Games 2002, full results by sports-reference.com

پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٠٢
پۆل:نەرویژ لە ئۆڵۆمپیاد بەپێی ساڵ
ڕووسیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٤

ڕووسیا یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٤، کە لە ١٢ تا ٢٧ی شوبات لە شاری لیلیھامێری نەرویژ بەڕێوەچوو. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەکۆکردنەوی زۆرترین مەدالیای زێر و کۆی گشتی مەدالیاکان بۆ جاری یەکەم لە مێژوویاندا دوای ڕووخانی یەکێتیی سۆڤیەت پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

* Official Olympic Reports 
* International Olympic Committee results database

پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٤
پۆل:ڕووسیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانە بەپێی ساڵ
ئەڵمانیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٠٦

ئەڵمانیا یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٠٦، کە لە تورینی ئیتاڵیا لە ١٠ تا ٢٦ی شوباتی ٢٠٠٦ بەڕێوەچوو. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەکۆکردنەوی زۆرترین مەدالیای زێر و کۆی گشتی مەدالیاکان پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

*  NOK-Präsidium nominiert weitere 135 Aktive für die Olympischen Winterspiele - 162 Sportlerinnen und Sportler nach Turin  from nok.de, retrieved 2٥ کانوونی دووەم ٢٠٠٦
*  27 Turin Tickets vergeben - Präsidium benennt Dr. Clemens Prokop als Vertreter für Findungskommission des DOSB-Präsidiums  from nok.de, retrieved 2٥ کانوونی دووەم ٢٠٠٦

پۆل:وەرزشی ئەڵمانیا لە ٢٠٠٦
پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٠٦
پۆل:ئەڵمانیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانە بەپێی ساڵ
کەنەدا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠١٠

کەنەدا یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠١٠، کە لە ڤانکۆڤەری ویلایەتی بریتش کۆلۆمبیا لە کەنەدا لە ١٢ی شوبات تا ٢٨ی شوبات بەڕێوەچوو. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەکۆکردنەوی زۆرترین مەدالیای زێر و کۆی گشتی مەدالیاکان بۆ یەکەمجار لە مێژوودا پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

* CTV Olympics – Media broadcaster
* 2010 Winter Olympics at Olympic.ca

پۆل:کەنەدا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠١٠
پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠١٠
پۆل:وەرزشی کەنەدا لە ٢٠١٠
ڕووسیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠١٤

ڕووسیا یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠١٤، کە لە ٧ تا ٢٣ی شوبات لە شاری سوچی ڕووسیا بەڕێوەچوو. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەکۆکردنەوی زۆرترین مەدالیای زێر و کۆی گشتی مەدالیاکان پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕووسیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانە بەپێی ساڵ
پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠١٤
پۆل:وەرزشی ڕووسیا لە ٢٠١٤
نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠١٨

نەرویژ یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠١٨، کە لە ناوچەی پیۆن چانگی کۆریای باشوور، لە ٩ تا ٢٥ی شوبات بەڕێوەچوو. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەکۆکردنەوی زۆرترین مەدالیای زێر و کۆی گشتی مەدالیاکان بۆ جاری ھەشتەم لە مێژوودا پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:نەرویژ لە ئۆڵۆمپیاد بەپێی ساڵ
پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠١٨
تاریک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

***تاریک*** زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی ھەستبزوێنی خەیاڵی زانستی ئەڵمانییە لەلایەن باران بۆ ئۆدەر و یانتی فرێزە دروستکراوە. زنجیرەکە سێ وەرز بەردەوام بوو لە ٢٠١٧ەوە بۆ ٢٠٢٠. زنجیرەکە دوای کەسایەتییەکانی شاری خەیاڵی ویندن لە ئەڵمانیا، کە بە دوای ڕاستی دیارنەمانی منداڵێکدا دەڕوات. زنجیرەکە دوای چوار بنەماڵەی پەرشوبڵاو دەکەوێت تا پیلانگێڕییەکی پیسی گەشت بەناو کاتدا ئاشکرابکەن کە چەند نەوەیەکە بەردەوامە.

تاریک بۆ یەکەم جار لە ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ لەسە نێتفلیکس پەخشکرا، کە یەکەم بەرنامەی زمانی ئەڵمانی ڕاستەقینەی ماڵپەڕەکە بوو. وەرزی دووەم لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ پەخشکرا، پاشان وەرزی سێیەم لە ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ پەخشکرا.

## درەختی خێزانی
درەختی خێزانی وەرزی ١

درەختی خێزانی وەرزی ٢ 

درەختی خێزانی وەرزی ٣

پەیوەندی کەسایەتییە سەرەکییەکان بەدرێژایی کات (لەگەڵ هەڵە بۆ باوکی هیگڵ)

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* ''Dark'' – The Official Guide
* 
* 
* 
* Series Recap 

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە وروژێنەرەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەڵمانییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان کە لە ساڵی ٢٠١٩ داندراون
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان کە لە ساڵی ٢٠٢٠ داندراون
پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە کونەڕەشەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان سەبارەت بە کوشتن
ئینگین شێنکان

**ئەنگین شەنکان** (بە ئینگلیزی: Engin Şenkan) ئەکتەرێکی شانۆ و سینەمایی تورکیایە.

## گرنگ
ھاوسەرگیری لەگەڵ سدیکا شەنکان کردووە و خاوەنی دوو کچە. لە پەیمانگای ھونەریی حکومی ئەنقەرە دەرچووە.

## شانۆ
### ھەندێک لە ڕۆڵەکان
* ١٩٦٧: ئامێدی یان چۆن ڕزگارت بێت: یوجین یۆنێسکۆ - شانۆی دەوڵەتی ئەنقەرە
* ١٩٦٩: زێڕەکانی میداس: گونگۆر دڵمێن - شانۆی دەوڵەتی ئەنقەرە
* ١٩٧٠: عەلی بابا و چل دزەکە: ڤەدەحە عەتییە - شانۆی دەوڵەتی ئەنقەرە
* ١٩٧٠: یاسا دەرچووەکان: فریدریش شیلەر - شانۆی دەوڵەتی ئەنقەرە
* ١٩٧٠: خاشوگلێر: موساھیپزادە سێلال - شانۆی دەوڵەتی ئەنقەرە
* ١٩٧١: ئیمپاسی کارمەند: دینچەر سومەر - شانۆی دەوڵەتی ئەنقەرە
* ١٩٧٣: ئاکین (شانۆگەری): فاروق نافیز کاملیبێل - شانۆی دەوڵەتی ئەنقەرە
* ١٩٧٣: لەم ئەکاونتەدا نییە: نیکۆلای ئۆسترۆڤسکیل - شانۆی دەوڵەتی ئەنقەرە
* ١٩٧٣: ناناڵس: نەکاتی کومالیل - شانۆی دەوڵەتی ئەنقەرە
* ١٩٧٤: تەمەنی بێتاوانی تاوانباران: سیگفرید لێنز - شانۆی دەوڵەتی ئەنقەرە
* ١٩٧٥: ڕۆژێکی پاییز لە پارکەکەدا: ڕەجەب بیلگینەر - شانۆی دەوڵەتی ئەنقەرە
* ١٩٧٥: پاس پاس: ئیۆن بایشۆ - شانۆی دەوڵەتی ئەنقەرە
* ١٩٧٦: دەرمانخانەی فازیلێت: ھەڵدون تانەر - شانۆی دەوڵەتی ئەنقەرە
* ١٩٧٦: ڕاھێنەر یگیت کۆرۆغڵو: ئەحمەد کوتسی تەچەر - شانۆی دەوڵەتی ئەنقەرە
* ١٩٧٧: ڕۆژی پشوو: ئۆتۆ فیشەر - شانۆی دەوڵەتی ئەنقەرە
* ١٩٧٧: ھەوادار (شانۆگەری): ئۆسکار وایڵدڵ - شانۆی دەوڵەتی ئەنقەرە
* ١٩٧٨: ئەیارە ھەمزە: عەلی بەی - شانۆی دەوڵەتی ئەنقەرە
* ١٩٧٨: بەڵێن دەدەم: ئەلێکسی ئاربوزۆڤ - شانۆی دەوڵەتی ئەنقەرە
* ١٩٨٠: ڕادیۆ بە ئەکومولەیتەر: تاریک بوغرا - شانۆی دەوڵەتی ئەستەنبوڵ
* ١٩٨٠: شەڕی ترۆجان ڕوونادات: ژان جیراودۆ - شانۆی دەوڵەتی ئەستەنبوڵ
* ١٩٨٣: زبڵدانی مکادۆ: مەلیح جەڤدەت عەندای - شانۆی دەوڵەتی ئەستەنبوڵ
* ١٩٨٤: دابەزین (یاری): ناھید سری ئۆریک \ کەمال بەکر - شانۆی دەوڵەتی ئەستەنبوڵ
* ١٩٨٥: ساڵانی سەرەتای «ڕۆکسۆلان». : ئۆرھان ئاسێنا - شانۆی دەوڵەتی ئەستەنبوڵ
* ١٩٨٦: بەڵێن دەدەم: ئەلێکسی ئاربوزۆڤ - شانۆی دەوڵەتی ئەستەنبوڵ
* ١٩٨٧: مایرێ مرۆڤ: فرانز زاڤەر ڕۆیتز - شانۆی دەوڵەتی ئەستەنبوڵ
* ١٩٨٨: فیدلەر لەسەر سەقف: جۆزێف شتاین - شانۆی دەوڵەتی ئەستەنبوڵ
* ١٩٨٨: ئۆپێرا سێ پێنی: بێرتۆڵت برێخت - شانۆی دەوڵەتی ئەستەنبوڵ
* ١٩٩٠: گەمژە: فیۆدۆر دۆستۆیێڤسکی \ سیمۆن گرای - شانۆی دەوڵەتی ئەستەنبوڵ
* ١٩٩١: زریان: ویلیام شکسپیر - شانۆی دەوڵەتی ئەستەنبوڵ
* ١٩٩٤: خودا: ودی ئالن - شانۆی دەوڵەتی ئەستەنبوڵ
* ٢٠٠١: ئایا ئیڤان ئیڤانۆڤیچ بوونی ھەبووە یان نەبوو؟: Nâzım Hikmet - شانۆکانی شارەوانی باکرکۆی

### شانۆگەرییە شانۆیییەکان دەرھێنراون
* ١٩٨٠: دەستی یۆریدیس: پێدرۆ بلۆچ - شانۆی دەوڵەتی ئەستەنبوڵ

## فیلمۆگرافی
* ١٩٨٤: *سینگڵ*
* ١٩٨٧: *ھەڵھاتن*
* ١٩٩١: *ئێمە*
* ١٩٩٣: *خانووی ھاوینە*
* ١٩٩٨: *ئێلتیلەر*
* ١٩٩٩: *ئای ئەگەر دەوڵەمەند بوومایە*
* ٢٠٠٠: *منداڵەکانمان*
* ٢٠٠١: *خۆشەویستی قەنەفە*
* ٢٠٠٢: *[[چیرۆکی زستان]]*
* ٢٠٠٢: *شوێنەوارەکان لەسەر* کەنار دەریا
* ٢٠٠٣: *ترامپ*
* ٢٠٠٤: *[[ئاواتە گەورەکان|چاوەڕوانییە گەورەکان]]*
* ٢٠٠٥: *شاجوان*
* ٢٠٠٦: *ڕێگای* سزا
* ٢٠٠٦: *لەبیرت بێت ئازیز*
* ٢٠٠٦: *دوا عوسمانی کە عەلیم سووتاند*
* ٢٠٠٨: *ئاگری باوک*
* ٢٠٠٩: *ھەناسە*
* ٢٠١٠: *گۆنول گوێ لە فێرمان ناگرێت*
* ٢٠١١: *ھەڵھاتن*
* ٢٠١١: *سەرەڕای ھەموو شتێک*
* ٢٠١٢: *خاتوو دیلا*
* ٢٠١٤: *کورت سەییت و شورا*
* ٢٠١٤: *ئیسکرۆ*
* ٢٠١٧: *براکەم ٢*
* ٢٠١٨: *دووانەی شایستە*
* ٢٠١٩: *پێشەنگایەتی*
* ٢٠٢١: *کچێک* لەناو شووشەدا
* ٢٠٢٢: *بەرگدروو*

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
تاژی

**تاژی** یان **تانجی** جۆرێکە لە سەگ، کە زیاتر لە سی جۆرن و لاق درێژ و نێوقەد باریکن، ئەو جۆرە سەگانە بەکاردێنن بۆ ڕاو و پێشبرکێ. تاژی بە پێچەوانەی سەگەکانی دی بە خێرایی و بینین ڕاو دەکات نەک بەبۆن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەگەکان
پۆل:ئاژەڵەکان
تاژی سالوکی

**تاژی سالوکی** یان **تاژی ئیرانی** یان **تاژی کوردی** جۆرێکی تاژییە، زوری بۆ ڕاو بەکاردەھێنرێت سەرەرای کە تاژی خۆڵەمێشی خێراترین تاژیە بەلام تاژی سالوکی خێراترە بۆ راکردنی مەودادرێژ. شوێنی رەسەنی سالوکی لە ڕۆژھەڵاتی ناوینە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەگەکان
پۆل:ئاژەڵەکان
پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
فینلاند لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤

**[[فینلاند]]** یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی **[[ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]]**، کە لە ٢٥ی کانوونی دووەم تا ٥ی شوباتی ١٩٢٤ لە شاری شامۆنیکسی فەڕەنسا بەڕێوەچوو. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە توانیان ١١ مەدالیا (٤ زێڕ، ٤ زیو، ٣ بڕۆنز) بەدەست بھێنن، ھاوشانی نەرویژ پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا بە کۆکردنەوەی ٤ مەالیای زێر.

## سەرچاوەکان

* 
* 
*Olympic Winter Games 1924, full results by sports-reference.com

پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤
پۆل:فینلاند لە ئۆڵۆمپیادی زستانە بەپێی ساڵ
پۆل:وەرزشی فینلاند لە ١٩٢٤
یانەی لایپزیگ

**ڕاسن بۆڵ سپۆڕت لایپزیگ** زیاتر ناسراوە بە **RB Leipzig** ھەندێجار ناودەبرێ بە **ڕیدبووڵ لایپزیگ،** یانەیەکی پیشەگەری تۆپی پێی ئەڵمانیە بارەگاکەی دەکەوێتە لایپزیگ لە ساکسۆنیا، یانەکە لەساڵی ٢٠٠٩ دامەزراوە و خاوەنداری دەکرێت لەلایەن کۆمپانیای ڕیدبووڵی نەمسایی تایبەت بە دروستکردنی خواردنەوە ووزە بەخشەکان Red Bull GmbH، لایپزیگ لە خولی نایابی ئەڵمانی یاریدەکات کە بە بۆندسلیگا ناسراوە.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/20191002_Fu%C3%9Fball%2C_M%C3%A4nner%2C_UEFA_Champions_League%2C_RB_Leipzig_-_Olympique_Lyonnais_by_Stepro_StP_0042-2.jpg/220px-20191002_Fu%C3%9Fball%2C_M%C3%A4nner%2C_UEFA_Champions_League%2C_RB_Leipzig_-_Olympique_Lyonnais_by_Stepro_StP_0042-2.jpg|چەپ|وێنۆک|لایپزیگ ساڵی ٢٠١٦ لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا

## دابینکەر و پاڵپشتیکەری جلوبەرگ

## گۆڵکارانی یانەکە
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Leipzig_stadium.jpg/220px-Leipzig_stadium.jpg|چەپ|وێنۆک|یاریگای [ڕیدبووڵ ئەرینا (لایپزیگ)|ریدبووڵ ئەرینا (لایپزیگ)]]☁
* لیستەکە ئەو یاریزانانەی تێدایە کە ٥٠ گۆڵ زیاتریان تۆمارکردووە
* ئەو یاریزانەی بە **تۆخ** دیاریکراوە بەردەوامە لە یاریکردن بۆ یانەکە

}
|ھێرشبەر
|٢٠١٦–٢٠٢٠، ٢٠٢٢–
|٩٥
|-
| align="left" |
| align="left" |
|ھێرشبەر
|٢٠١٠–٢٠١٥
|٨٨
|-
| align="left" |***'
| align="left" |
|[[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر]]
|٢٠١٣–
|٨١
|-
| align="left" |***'
| align="left" |
|ناوەڕاست
|٢٠١٤–
|٥٨
|-
| align="left" |
| align="left" |
|ھێرشبەر
|٢٠١٤–٢٠٢١
|٥٢
|}

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

*
*RB Leipzig profile at Weltfussball.de
*RB Fans.de

پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئەڵمانیا
پۆل:تیمی تۆپی پێی ڕیدبووڵ
پۆل:یانەکانی بۆندسلیگا
پۆل:لایپزیگ
دینخان ئەحمەد

**دینخان ئەحمەد** گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری زەڕنە، ناوچەی زەڕنە، شارستانی ئەیوان، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.

## دانیشتووان
* بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠)کەس و (٠)خێزان بووە.
* دانیشتووانی گوندەکە کوردن.
* بە کوردی شێوەزاری (کەلھوڕی) دەدوێن.

## ئایین
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە ئیسلام (شیعە)یە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارستانی ئەیوان
ئەیوان
ئەیوان
پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان
پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان
تاژی سلۆغی عەرەبی

**تاژی سلۆغی عەرەبی** یان **سلۆغی** جۆرێکی کۆنی تاژییە، جەستەی سلۆغی نیمچە گەورەیە و پیست لووس و مۆی کورتە. شوێنی رەسەنی سلۆغی لە باکووری ئەفریقایە لە لیبیا و توونس و جەزائیر و مەغریب دەبینرێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەگەکان
پۆل:ئاژەڵەکان
تاژی خۆڵەمێشی

**تاژی خۆڵەمێشی** یان **تاژی خۆڵەمێشی ئینگلیزی** جۆرێکی تاژییە زوری بۆ پێشبرکێ سەگەکان بەکاردەھێنرێت و بۆ ڕاوکردنیش زور چالاکە. ئەم جۆرە تاژییە خێراترین تاژیە لە جیھاندا. تاژی خۆڵەمێشی زور حەزی لە سروشت و ناو مروڤەکانە بۆیە ئاژەڵێکی باشە بۆ ماڵیکردن.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەگەکان
پۆل:ئاژەڵەکان
بێلێم

وێنۆک|بێلێم
**بێلێم** شارێکی بەڕازیل و پایتەخت و گەورەترین شاری ویلایەتی پارایە لە باکووری وڵاتەکە. دەروازەی ڕووباری ئەمازۆنە کە بەندەرێکی قەرەباڵغ و فڕۆکەخانە و وێستگەی پاس/ڕاھێنەری تێدایە. بێلێم نزیکەی ١٠٠ کم لە سەرەوەی ئۆقیانووسی ئاتلانتیکیەوە دوورە، لەسەر ڕووباری پارا کە بەشێکە لە سیستەمی گەورەی ڕووباری ئەمازۆن، کە لەلایەن ئیلھا دی ماراجۆ (دوورگەی ماراجۆ) لە بەشی گەورەتری دێڵتای ئەمازۆن جیاکراوەتەوە. بە ژمارەی دانیشتووانی مەزەندەکراو بە ١٬٤٩٩٬٦٤١ کەس - یان ٢٬٤٩١٬٠٥٢ کەس، بە لەبەرچاوگرتنی ناوچە گەورەکانی - ١١ھەمین شارە لە بەرازیل کە زۆرترین دانیشتوویان ھەیە، ھەروەھا ١٦ھەمین شارە لە ڕووی پەیوەندی ئابوورییەوە. دووەم گەورەترینە لە ھەرێمی باکوور، لە دوای ماناوسەوە لە ویلایەتی ئەمازۆن دووەمە

بێلێم لە ساڵی ١٦١٦ لەلایەن شانشینی پورتوگالەوە دامەزراوە، یەکەم کۆلۆنی ئەورووپی بوو لەسەر ئەمازۆن بەڵام تا ساڵی ١٧٧٥ نەبووە بەشێک لە بەرازیل، بەشی نوێتری شارەکە بینای مۆدێرن و ئاسمان ڕوتەکانی تێدایە. بەشی کۆلۆنیالیزم سۆز و خۆشەویستی گۆڕەپانە پڕ لە دارەکان و کڵێساکان و کاشی شین و نەریتی پاراستووە. شارەکە مێژوویەکی دەوڵەمەند و تەلارسازی لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمەوە ھەیە. لەم دواییانەدا شاھیدی بووژانەوەی ئاسمان ڕوت بوو.

## ئابوری
وێنۆک|ڕاست|نەخشەی دارەکانی بەرھەمەکانی بێلێم، ٢٠٢٠
زۆرێک لە بەرھەمە بەنرخەکان کە ئێستا لە ئەمازۆنەوە لە ڕێگەی بێلێمەوە ھەناردە دەکرێن بریتین لە ئەلەمنیۆم، کانزای ئاسن و کانزاکانی تر گوێز (بە شێوەیەکی سەرەکی گوێزی بەڕازیل)، ئەناناس، کاساوا، جووت، پۆشینی دار و دارە ڕەقەکان. کۆچی ژاپۆن لە دوای ساڵانی ١٩٣٠ ھۆکارێکی گرنگ بوو بۆ پەرەپێدانی جووت و بیبەری ڕەش، بە تایبەتی لە تۆمێ-ئاچو، تەنھا لە باشووری بێلێم و نزیک سانتارێم. دوورگەی ماراخۆ، گەورەترین دوورگەی ڕووبارە لە جیھاندا، کە تەنھا لە بەرامبەر ڕیۆ پارا لە بێلێمەوە ھەڵکەوتووە، ھەندێک لەوەڕاندنی ئاژەڵداری ھەیە. کارەبا لەلایەن بەنداوی گەورەی توکورویەوە دابین دەکرێت، کە نزیکەی ٣٠٠ کم لە باشووری ڕۆژاوای شارەکەوە لەسەر ڕووباری تۆکانتینسەوە دوورە.

## مسکیرۆ
دوورگەی ڕووباری مسکیرۆ کە ٦٧ کم (٤٢ میل) لە باکووری دڵی شارەکە دوورە، لە وەرزی وشکەساڵیدا گەشتیارانی کەنار دەریاکان بۆ لای خۆی ڕادەکێشێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:بێلێم
پۆل:شارە بەندەرییەکانی بەڕازیل
پێدرۆ تێکسیرا

وێنۆک|پێدرۆ تێکسیرا
**پێدرۆ تێکسیرا** (لەدایکبووی ١٥٧٠–١٥٨٥ - لەدایکبووی ٤ی تەممووزی ١٦٤١)، ناوبەناو بە فەتحکەری ئەمازۆن ناودەبرێت، گەڕان و ئەفسەرێکی سەربازی پورتوگالی بوو، کە بووە، لە ساڵی ١٦٣٧، یەکەم ئەورووپی کە گەشت بکات بۆ سەرەوە و خوارەوە بە تەواوی درێژی ڕووباری ئەمازۆن، ھەروەھا سەرۆکایەتی حکوومەتی کاپتنی پارا بووە لە دوو قۆناغی جیاوازدا، یەکێکیان لە ١٦٢٠–١٦٢١ و یەکێکی تریان لە ١٦٤٠–١٦٤١.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٦یەم
پۆل:مردووانی ١٦٤١
پۆل:دۆزەرەوەکانی سەدەی ١٧
دوورگەی ماراخۆ

وێنۆک|دیمەنێکی مانگی دەستکردی دوورگەی ماراخۆ
**دوورگەیەکی گەورەی** کەنار دەریایە لە ویلایەتی پارا، بەڕازیل. سەرەکی و گەورەترین دوورگەکانی دوورگەکانی ماراخۆ. دوورگەی ماراجۆ لە ویشکانی جیاکراوەتەوە بە کەنداوی ماراجۆ، ڕووباری پارا، ڕووبارە بچووکەکان (بەتایبەت ماکاکۆس و تاجاپورو)، ڕووباری کۆمپانیا، ڕووباری جاکارێ گراندە، کەنداوی ڤیێرا گراندە و زەریای ئەتڵەسی.

دوورگەکە نزیکەی ڕاستەوخۆ لەسەر ھێڵی ئیستوایی دادەنیشێت.
لەگەڵ دوورگە بچووکەکانی دراوسێ کە لە ماراجۆ بە ڕووبارەکان جیا دەکرێنەوە، دوورگەکانی ماراجۆ پێکدەھێنن، کە ڕووبەرەکەیان ٤٩٬٦٠٢ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (١٩٬١٥١ میل چوارگۆشە). دوورگەکان لە ناوچەی پاراستنی ژینگەی دوورگەکانی ماراخۆ کە ڕووبەرەکەی ٥٩٩٨٥ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (٢٣١٦٠ میل چوارگۆشە)، یەکەیەکی پاراستنی بەکارھێنانی بەردەوامە کە لە ساڵی ١٩٨٩ دامەزراوە بۆ پاراستنی ژینگەی ناوچەکە..

## سەرچاوەکان

پۆل:دوورگەکانی ئەمازۆن
پۆل:جوگرافیای پارا
سێرجیۆ گۆمێز

**سێرجیۆ** **گۆمێز مارتن** (لەدایکبووی ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٠) یاریزانێکی پیشەگەری ئیسپانیە کە یاری دەکات وەک یاریزانێکی ناوەندی هێرشبەری و بەرگریکاری باڵی چەپ لە خولی پرێمیەرلیگ بۆ یانەی مانچێستەر سیتی.

## کاروانی یانە

### بەرشەلۆنە
لە شاری بەدەلۆنە، بەرشەلۆنە لە کەتەلۆنیا لەدایکبووە، گۆمێز لە ساڵی ٢٠١٠ چووە سیستەمی لاوانی بەرشەلۆنە، دوای ئەوەی لە یانەکانی تراجانا، بەدەلۆنە و ئیسپانیۆل یاری کرد. دوای بەرەوپێشچوون لە نێو تیمی لاواندا، لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ یەکەمین یاری خۆی لەگەڵ تیمی دووەم ئەنجامدا، وەک یەدەگ لە جێگەی ئەبێل ڕویز لە یاریەکدا لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە بەرامبەر ریال زاراگۆزا لە خولی پلە دوو .

### بۆروسیا دۆرتمۆند
لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨، گۆمێز گرێبەستێکی لەگەڵ یانەی بۆروسیای دۆرتمۆند واژۆ کرد. لە سەرەتادا لەگەڵ تیمی خوار ١٩ ساڵان یاریکرد پێش ئەوەی بچێتە پێکهاتەی یەکەم، لەگەڵ ڕێکەوتی دەستپێکردن لە ١ی تەممووزی ٢٠١٩. لە ٨ی نیسانی ٢٠١٨ یەکەمین یاری خۆی بۆ پێکهاتەی یەکەم ئەنجامدا لە بردنەوەی ٣-٠ لە بۆندسلیگا بەرامبەر ڤی ئێف بی شتوتگارت .

#### هوێسکا (خواستن)
گۆمێز لە ١٢ی ئابی ٢٠١٩ چووە پاڵ یانەی خولی پلە دووی ئیسپانیا هوێسکا بە خواستن بۆ وەرزی ٢٠١٩-٢٠. لە ١ی ئەیلوولی ساڵی دواتردا، دوای یارمەتیدانی یانەکە بۆ سەرکەوتن بۆ لا لیگا، خواستنەکەی درێژکرایەوە بۆ وەرزێکی تر .

### ئاندەرلەخت
لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١، گۆمێز گرێبەستی لەگەڵ یانەی خولی یەکەمی بەلجیکی یانەی ئەندەرلەخت واژۆ کرد بە شێوەی هەمیشەیی تا ساڵی ٢٠٢٥. لە کۆتایی یەکەم وەرزیدا لە بەلجیکا، گۆمێز ٤٩ یاری بۆ ئاندەرلەخت ئەنجامدا لە هەموو پاڵەوانێتیەکان و بە باشترین یاریزانی یانەکە لە وەرزەکەدا دیاری کرا.

### مانچێستەر سیتی
گۆمێز لە ١٦ی ئابی ٢٠٢٢ گواسترایەوە بۆ مانچێستەر سیتی و گرێبەستێکی واژۆ کرد تا ٢٠٢٦. لە ٢٧ی ئابی، گۆمێز یەکەمین یاری خۆی بۆ سیتی ئەنجامدا وەک یەدەگ لە جێگەی ئێرلینگ ھالاند لە بردنەوەی ٤-٢ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر کریستاڵ پالاس. لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ یەکەمین یاریی خۆی لە خولی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بەرامبەر سیڤیلیا ئەنجامدا.

## ئاماری کاروانی وەرزشی

### یانە



## نازناوەکان
**لاوانی بەرشەلۆنە**

* خولی ئەوروپا: ٢٠١٧-١٨

**هوێسکا**

* خولی پلە دووی ئیسپانیا: ٢٠١٩

**ئیسپانیای خوار ١٧ ساڵان**

* پاڵەوانێتی ئەوروپا بۆ خوار ١٧ ساڵان: ٢٠١٧
* دووەم لە جامی جیھانی خوار ١٧ ساڵ: ٢٠١٧

**ئیسپانیای خوار ١٨ ساڵان**

* مەدالیای زێڕینی یاریەکانی ناوەڕاست: ٢٠١٨

**ئیسپانیای خوار ١٩ ساڵان**

* پاڵەوانێتی ئەوروپا بۆ خوار ١٩ ساڵان: ٢٠١٩

**تاکەکەسی**

* تۆپی زیو لە جامی جیھانی خوار ١٧ ساڵانی فیفا: ٢٠١٧
* یاریزانی وەرزی ئەندەرلەخت: ٢٠٢١-٢٢

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیسپانی
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠
پۆل:یاریزانانی بۆروسیا دۆرتموند
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا ئەتلێتیک
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
پۆل:مەدالیاوەرگرانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
پۆل:مێدالیاوەرگرانی زێڕی ئۆڵمپیکی ئیسپانی
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا
کۆڵ پاڵمەر

**کۆل جێرماین پاڵمەر** (لەدایکبووی ٦ی ئایاری ٢٠٠٢)یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی ئینگلیزییە کە وەک یاریزانی ناوەند یاری دەکات لە خولی پرێمیەرلیگ بۆ یانەی مانچێستەر سیتی. نوێنەرایەتی ئینگلتەرای کردووە لە ئاستەکانی لاوان.

## کاروانی یانە
لە شاری وایتێنشوا لە مانچێستەر لەدایکبووە، پاڵمەر ھاندەرێکی منداڵی یانەکە بوو کە چووە یانەی مانچستەر سیتی لە ئاستی خوار تەمەن ٨ ساڵان و لە نێو گرووپی تەمەنی ئەکادیمیادا پێشکەوت بەپێی ساڵەکان و بوو پێش ئەوەی ببێتە کاپتن بۆ خوار تەمەن ١٨ ساڵان لە وەرزی ٢٠١٩–٢٠.

لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠، پاڵمەر یەکەمین یاری خۆی بۆ سیتی ئەنجامدا لە بردنەوەی ٣–٠ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر بێرنلی لە قۆناغی چوارەمی جامی ئی ئێف ئێڵ. لە ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١، پاڵمەر یەکەم گۆڵی پیشەگەری تۆمارکرد لە بردنەوەی ٦–١ لە یاریگای خۆیان بەسەر یانەی ویکۆمب واندەرز لە جامی ئی ئێف ئێڵ. لە ١٦ی تشرینی یەکەمدا، پاڵمەر لە پریمەرلیگ یاریکردن بەرامبەر بێرنلی، و خۆی بینی یاری دەکات و لە ھەمان شەودا ھاتتریکی تۆمار کرد بۆ تیمی خوار ٢٣ ساڵانی سیتی. لە ١٩ی تشرینی یەکەمدا، پاڵمەر یەکەم گۆڵی خۆی لە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا تۆمارکرد لە بردنەوەی ٥–١ بەرامبەر یانەی کلەب بروج. لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، پاڵمەر لە یەکەمین یاری لە جامی ئێف ئەی (یەکێتی ئینگلتەرا) گۆڵی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٤–١لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامەبر یانەی خولی لیگ دوو یانەی سویندۆن تاون.

## کاروانی نێودەوڵەتی
پاڵمەر نوێنەرایەتی تیمی خوار ١٧ ساڵی ئینگلتەرای کرد لە پاڵەوانێتی ئەورووپای خوار ١٧ ساڵانی یۆفا لە ساڵی ٢٠١٩.

لە ٢٧ی ئابی ٢٠٢١، پاڵمەر یەکەم بانگھێشتی پێگەیشت بۆ ئینگلتەرای خوار ٢١ ساڵان. گۆڵێکی تۆمارکرد لە یەکەمین یاریی دا لە بردنەوەی ٢–٠ی خوار ٢١ ساڵان لە پاڵاوتنەکانی یۆرۆ بەرامبەر کۆسۆڤۆ.

## ئاماری کاروانی وەرزشی


## سەرچاوەکان

پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیز
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤
ڕایان ئایت-نوری

**ڕایان ئایت-نوری** (لەدایکبووی ٦ی حوزەیرانی ٢٠٠١) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی فەڕەنسییە کە یاری دەکات وەک بەرگریکاری باڵی چەپ بۆ یانەی وۆڵڤەرھاپتۆن واندەرس. ھەروەھا نوێنەرایەتی تیمی خوار ٢١ ساڵانی فەڕەنسا دەکات.

## کاروانی یانە
### ئەنجەرس
ئایت-نوری دەرچووی ئەکادیمیای لاوانی ئەنجەرسە، کە لە تەممووزی ٢٠١٦ لە پاریس ئێف سی چووە ئەو یانەیە، سەرەڕای ویستی یانەی ساوسامپتۆن لەسەر یاریزانەکە، لە بەرامبەر پارادانی تێچووی خوێندنەکەی ئایت-نووری کە ٥٠٠٠ یۆرۆ بوو. لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا لە شوباتی ٢٠١٨ گرێبەستی پیشەگەری خۆی واژوو کرد و یەکەمین یاری خۆی بۆ پێکھاتەی یەکەم ئەنجامدا وەک یەدەگ لە دۆڕاندنیان ٣–١ بەرامبەر پاریس سان جێرمان لە ٢٥ی ئابی ٢٠١٨.

دوای ئەوەی سێ یاری لە وەرزی ٢٠١٨–١٩ ئەنجامدا، بوو بە یەکەم ھەڵبژاردەی باڵی بەرگری چەپی تیپەکە لە وەرزی داھاتوودا تاوەکو لە یارییەکدا بەرامبەر نیس لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا تووشی پێکان ھات لە دەموو چاویدا. لە کۆتایی وەرزی فەڕەنسا، کە زوو کۆتایی پێھات بەھۆی پەتای ڤایرۆسی کۆرۆنا، گرێبەستێکی نوێی واژوو کرد بۆ مانەوە لە ئەنجەرس ھەتا ساڵی ٢٠٢٣.

### وۆڵڤەرھاپتۆن واندەرس
لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، ئایت-نوری بە گرێبەستێک بە خواستن بۆ ماوەی وەرزێک گواسترایەوە بۆ یانەی وۆڵڤەرھاپتۆن لە خولی پرێمیەرلیگ، لەگەڵ ئەوەی کە یانەکە بژاردەی کڕینی ھەمیشەیی ھەبوو.

لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، ئایت-نوری یەکەم گۆڵی بۆ یانەی وۆڵڤس تۆمارکرد، کە یەکەم گۆڵیشی بوو لە کاروانی پیشەگەریدا، لە یەکەمین یاریی دا لە خولدا تۆماری کرد لە بردنەوەی ٢–٠ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر کریستاڵ پاڵاس.

لە ٩ی تەممووزی ٢٠٢١دا، ڕاگەیەندرا کە ئایت-نوری بە گواستنەوەیەکی ھەمیشەیی پەیوەندی کرد بە یانەی وۆڵڤەرھاپتۆن واندەرس کرد بە بڕی ٩٫٨ ملیۆن پاوەند بە گرێبەستێک بۆ ماوەی پێنج ساڵ لەگەڵ بژاردەی درێژکردنەوەی بۆ ساڵێکی تر.

ئایت-نوری دووەم گۆڵی بۆ یانەی گورگەکان تۆمارکرد لە ٥٠ھەمین یاریی دا بۆ یانەکە، لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٢، لە یارییەکدا کە ١–١ بەرامبەر بوون لە یاریگای خۆیان لە پریمەرلیگ لەگەڵ یانەی نۆرویچ سیتی.

## کاروانی نێودەوڵەتی
لە فەڕەنسا لەدایکبووە، ئایت-نوری ڕەچەڵەکی جەزائیرییە. یاریزانێکی لاوانی نێودەوڵەتییە بۆ فەڕەنسا، بەڵام ھەروەھا دەتوانێت نوێنەرایەتی جەزائیر بکات لە نێودەوڵەتیدا.

## ئاماری کاروانی وەرزشی

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی