open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فەلەکەدین کاکەیی

thumb|فەلەکەدین کاکەیی
** فەلەکەدین سابیر حەمود کاکەیی** لەدایک بووی ساڵی ١٩٤٣ لە شاری کەرکوک ، کەسایەتی ناسراوی کاکەییەکان و کوردە و ئەندام پەرلەمانی یەکەم خوولی پەرلەمانی کوردستان بووە و ھەروەھا لە کابینەکانی سێیەم و پێنجەم لە ئەنجومەنی وەزیرانی حکوومەتی ھەرێم وەزیری ڕۆشنبیری ھەرێمی کوردستان بووە، جگە لەوەش پێشتر ئەندامی سەرکردایەتی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە.، وەھەروەھا ڕاوێژکاری سەرۆکی ھەرێم مەسعوود بارزانی بووە،  لەدوای رووخاندنی رژێمی سەدام دەستپێکی نووسینەکانی فەلەکەدین کاکەیی  وەک کەسێکی چەپی کورد دەستی بە نووسین و کاری سیاسی کردووە لەگەڵ چالاکڤانانی سیاسیی عەرەبی عێراقیدا بووەتە سەرنووسەری ڕۆژنامەی (التاخی) لە بەغدا، کە ئەوکات یەکێکبوو لە بەربڵاوترین ڕۆژنامە عێراقییەکان. لە ڕێکەوتی ٣١ی تەمموزی ٢٠١٣ دا بە نەخۆشیی کۆچی دوایی کرد.

## بەرھەمەکان
* ڕۆمانی یانسیب ساڵی ١٩٦٧، بەغدا به زمانی عەرەبی.
* کورتەیەک له شانۆی کوردی، موقەڕات جەبەلی له کوردستان له ساڵی ١٩٨٤ به عەرەبی.
* له بارەی خوێندن له کوردستان و له شاخ ١٩٨٥
* کاروانی کاری بەرەیی ١٩٨٥
* گەلێک بێ ڕۆژنامەی ڕۆژانه، ١٩٨٨
* قەزافی و کێشەی کورد، بەشی یەکەم، ١٩٨٩
* ڕۆمانی "کیف علمونا الحقد" نووسەری سۆڤیەتی چۆلۆخۆف له فارسی کردووه به کوردی و له ١٩٨٥ بڵاو بۆتەوه.
* کورتەیەکی بۆ لاوان نووسیوه، له شاخ، به زمانی کوردی و عەرەب
* ئەلزەمیر و ئەلحوڕیه بەشی یەکەم ٢٠٠٧
* ئەلزەمیر و ئەلحوڕیه بەشی دووەم ٢٠٠٨
* ڕۆناهی زەردەشت، به کوردی
* ڕۆناهی زەردەشت، به کوردی، هەولێر ٢٠٠٩
* موتن نور
* دفاتر کاف، هەولێر
* ایام ڕاژان، یان razhan به کوردی
* احتفالا الوجود
* البیت الزجاجی للشرق اوسەت
* لمن تتفتح الزهور
* عەلەوییەکان
* جۆرناڵیزم
* شۆڕشی ڕۆحی
* بێداری

## بەستەری دەرەکی
*کوردپێدیا 
*مەکۆی حیواری عەرەبی 

## سەرچاوە

گۆڤاری مەهاباد - ژمارەی ١٤٩ ساڵی ١٣٩٢، لاپەڕەی ٢٥



پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣
پۆل:مردووانی ٢٠١٣
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان
داس

thumb|وێنەیەکی داس
**داس** یان **داسوولکە** یەکێکە لە ئامێرە وەرزێڕییە کۆنەکان. شێوەکەی وەک چەقۆ وایە بەڵام دەمەکەی خوارە.

## ئەمەش ببینە
* مەڵەغان

پۆل:چەکە سپییەکان
پۆل:ئامرازەکانی بڕین
پۆل:ئامرازەکانی کشتوکاڵ
ووھان

٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|چەند دیمەنێکی شارەکە
**ووھان** (بە چینی: 武汉 ) شارێکە لە ڕۆژھەڵاتی وڵاتی چین و دەکەوێتە ناوەڕاستی ھەردوو ڕووباری یانگتسی (چانگ جیانگ) و ڕووباری ھان. ئەم شارە مەڵبەندێکی بازرگانی و ئابووری و پیشەسازی گەورەی وڵاتی چینە، لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦دا ژمارەی دانیشتووانەکەی ٩٬١٠٠٬٠٠٠ بووە. ھەروەھا پایتەختی کەرتی ھوبای وڵاتەکەیە.

## کۆرۆنا
ووھان بەیەکەم ناوچە دادەنرێت کە ڤایرۆسی کۆرۆنای تێدا بڵاوبووەوە.

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:پایتەختە پێشووەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕووباری یانگتسی
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی چین
پۆل:پایتەختە پارێزگاکانی چین
پۆل:دامەزراوەکانی ھەزارەی دووەمی پێش زایین
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٢یەمی پ.ز
پەپوو

٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|پەپوو

**پەپوو** یاخود **پەپوو سلێمانە** یانیش **پۆپیتە سولێمانە** باڵدارێکە کە لای ھەندێک کەس بەتایبەتی شیعەکان بە پیرۆز دادەنرێت و لە قورئانیشدا ناوی ھاتووە و یاوەری پێغەمبەر سلێمانی کردووە و ھەر لەبەر ئەمەشە بە پەپوو سلێمانەش بەناوبانگە، ڕەنگی سەری قاوەیی ناتۆخە و باڵ و کلکیشی ھێڵھێڵی ڕەشە.

پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئیسرائیل
پۆل:گیانلەبەران، وەسفکراوی ١٧٥٨
پۆل:مەلەکانی ئەفریقا
پۆل:مەلەکانی ئاسیا
پۆل:مەلەکانی بەنگلادێش
پۆل:مەلەکانی کامیروون
پۆل:مەلەکانی ئەورووپا
پۆل:مەلەکانی نیپال
پۆل:مەلەکانی ئووگاندا
پۆل:مەلەکانی سەحرای ڕۆژاوا
پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پاپا فرانسیس

**پاپا فرانسیس** (بە ناوی کاتی لەدایکبوونی **خۆرخێ ماریۆ بێرگۆگلیۆ**؛ ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٦ – ٢١ی نیسانی ٢٠٢٥) لە ٢٠١٣ تا ٢٠٢٥ ڕێبەری کڵێسای کاتۆلیک و سەرۆکی ڤاتیکان بوو. لە عیساییەکان، ئەمریکاکان و نیوەگۆی باشوور یەکەم پاپا بوو، ھەروەھا دوای پاپا گریگۆریی سێیەمی سوورییەکان لە سەدەی ھەشتەم یەکەم پاپا بووە کە لە دەرەوەی ئەورووپا لەدایک یان گەورە بووە.

خۆرخێ لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٦ لە بوێنس ئایریسی پایتەختی ئەرژەنتین لەدایک بوو. فرانسیس یەکەمین کەسایەتیی کریستیانی ئەمریکای لاتینی بوو کە وەک ڕێبەری کاتۆلیکەکانی جیھان ھەڵبژێردرا. ئەو لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٣ وەک پاپای ڤاتیکان ھەڵبژێردرا و جێگەی پاپا بێنێدیکتی شازدەیەمی گرتەوە کە ناوبراو لە ١٦ی شوباتی ٢٠١٣ دەستی لە کار کێشابووە، ئەمەش دوای ئەوەی سێ جار لەسەر یەک نشووستی ھێنا بۆ بوون بە پاپای ڤاتیکان. فرانسیس خاوەن پلەی ماستەر لە بواری فەلسەفە و خواناسی و ھەروەھا ماستەری زانستی کیمیا لە زانکۆی بوێنس ئایریسی ئەرژەنتیندا بوو.

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:پاپا فرانسیس
پۆل:ئارجەنتینییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:مردووانی ٢٠٢٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦
پۆل:مرۆڤدۆستانی مەسیحی
پۆل:پاپاکان
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)
مشکی جادوویی

thumb|مشکی جادوویی
**مشکی جادوویی** (بە ئینگلیزی:Magic Mouse)) ماوس یان مشکی کۆمپیوتەرە بەشێوەی بێتەل بەبلوتوس کاردەکات و لە بەرھەمەکانی کۆمپانیای ئەپڵ کەدەتوانرێت بە ئامێرەکانی مەکینتۆش وە ئایدیڤایسەکانیشی دەتوانرێ بلکێنرێت وەک ئایپاد و ئایفۆن و ئایپۆد وە ئەم مشکە دەتوانرێ بۆ ویندۆز یش بەکاربھێنرێت بەڵام ئەپڵ پاڵپشتی ئەو کارە ناکات، ئەم مشکە بۆ یەکەمینجار لەڕۆژی ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ بڵاوکرایەوە.

## مێژوو
دەکردنی مشکی جادوویی
* ٢٠٠٩- Apple Magic Mouse
* ٢٠٠٥ – Apple Mighty Mouse (2006 /Wireless)
* ٢٠٠٣ – Apple Wireless Mouse
* ٢٠٠٣ – Apple Pro Mouse (White)
* ٢٠٠٠ – Apple Pro Mouse (Black)
* ١٩٩٨ – Apple USB Mouse
* ١٩٩٣ – Apple Desktop Bus Mouse II
* ١٩٨٦ – Apple Desktop Bus Mouse
* ١٩٨٤ – Apple Macintosh Mouse M0100

## بەستەرە دەرەکییەکان
* مشکی جادوویی | ماڵپەڕێ ئەپڵ
* مشکی جادوویی | فرۆشگای ئەپڵ  لە ئەمریکا

پۆل:بەرھەمەکانی ئەپڵ
خربێسۆر، تاتۆس

وێنۆک|چەپ|پارێزگای ئەرزەڕۆم
**خربێسۆر** ناوی گوندێکی سەر بە ناوچەی تاتۆسی پارێزگای ئەرزەڕۆمە لە باکووری کوردستان.

## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی تاتۆس
چەورمە، تاتۆس

وێنۆک|چەپ|پارێزگای ئەرزەڕۆم
**چەورمە** ناوی گوندێکە لە شارۆچکە تاتۆسی سەر بە پارێزگای ئەرزەڕۆمە لە باکووری کوردستان.

پۆل:گوندەکانی تاتۆس
مۆم

thumb|مۆمێکی گڕکەوتوو
**مۆم** شێوەی پارچە دارێکە کە پەتێکی بچووکی بەسەرەیەوە هەیە، ئەم پەتەی بۆ گڕکردنی ئاگر بەکاردێت، ئاگر کەوتنەوەی مۆم بەشێوەی هێواشە بەڵام بۆ کاتێکی زۆر لە توانایدا هەیە بمێنێتەوە ئەمەش بەهۆی ماددەی مۆمەکەوەیە، مۆم لە هەندێ شوێن دادەنرێت بەتایبەتی شوێنی پەرستگاکان و کڵێساکان و چەندین شوێنی تر، هاوکاتیش لە زۆربەی وڵاتەکان بۆ مەڕاسیمی ئاهەنگی ڕۆژی لەدایکبوون مۆم بەکاردێت بەقەد ژمارەی تەمەنی کەسەکە.

پۆل:مۆم
دووگیانی

thumb|ژنێکی دووگیان
**دووگیانی** یان **سکپڕی**   لە ئەنجامی بەیەگکەیشتنی سپێرم و گەرایەک پەیدا دەبێت، بەڵام ئایا ئەمە چەند پاش جووتبوون روودەدات، دووگیانی لە ژناندا بەشێوەی ئاسایی ٩ مانگ دەخایەنێت کەدەکاتە ٣٦ حەوتە.

## دوگیانی لە مرۆڤدا
### ھێلکاری نۆ مانگی دووگیان لە نێو مرۆڤەکاندا

File:Month 1.svg|مانگی یەک
File:Month 2.svg|مانگی دوو 
File:Month 3.svg|مانگی سێ 
File:Month 4.svg|مانگی چوار
File:Month 5.svg|مانگی پێنج
File:Month 6.svg|مانگی شەش
File:Month 7.svg|مانگی حەوت
File:Month 8.svg|مانگی هەشت
File:Month 9.svg|مانگی نۆ


پۆل:خێزان
پۆل:زاوزێ لە گوانداران
پۆل:بەبەری
پۆل:پزیشکیی زان
پۆل:تەندروستیی ژنان
مەمان، تاتۆس

وێنۆک|چەپ|پارێزگای ئەرزەڕۆم
**مەمان** ناوی گوندێکە لە شارۆچکە تاتۆسی سەر بە پارێزگای ئەرزەڕۆمە لە باکووری کوردستان.

پۆل:گوندەکانی تاتۆس
پاپیروس

thumb|نووسراوێکی کۆن لە پەڕەی پاپیروس
alt=|وێنۆک|293x293پیکسڵ|ئەو دارەی میسریە کۆنەکان پەریان لێ دروست دەکرد
**پاپیروس** جۆرێکە لە پەڕ کە لەلایەن میسری کۆنەکانەوە بەکارھاتووە و ھەر لەلایەن ئەوانیشەوە دروستکراوە، پاپیروس لە جۆرە دارێک بەرھەم دەھێنرا کە وەک قامیش وایە.

## پێکھاتەی پاپیروس
* ٥٧٪ لە سیلیۆز
* ٢٧٪ پێکدێت لە **لیگنین** کە ماددەیەکی ئەندامیە ناو تەختەدا ھەیە
* ٩٪ پێکدێت لە کانزا
* ٧٪ ئاوە

پۆل:داھێنانە میسرییەکان
مەڵەغان

وێنۆک|مەڵەغان
**مەڵەغان**، **کەرەنتوو** یا **کەرەمتوو** ئامرازێکی وەرزێڕییە بۆ گواستنەوە یان دروونەوەی گژوگیا. جیاوازیی لەگەڵ داس لەوەدایە دروێنەوان پێویست ناکا دابێتەوە و دەتوانێ بە ڕاوەستانەوە کارەکەی بکا. ئەمرۆکە تراکتۆر و کۆمباین جیگای مەڵەغانیان گرتۆتەوە و مەڵەغان کەمتر بە کار دەھێنن.

## ئەمەش ببینە
* داس

## سەرچاوەکان

پۆل:چەکە سپییەکان
پۆل:ئامرازەکانی بڕین
پۆل:ئامرازەکانی کشتوکاڵ
لوکا مۆدریچ

**لوکا مۆدریچ** (لەدایکبووی ٩ی ئەیلوولی ١٩٨٥)، یاریزانانی هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرجەنتین و یانەی مانچێستەر سیتی ئینگلیزییە  و یاریکەری هێڵی بەرگرییە، لەتەمەنی لاویەتی لەیانەی زادار کرواتی پێگەیشتووە و دوایی لەساڵی ٢٠٠٢ پەیوەندی بەیانەی دینامۆ زەگرەبی کرواتی کردووە. ئەزموونی گشتی مۆدریچ لەگەڵ یانەی ئینگلیزی تۆتنهام هۆتسپێر دەست پێ دەکات کاتێک لەساڵی ٢٠٠٨ ڕووی لەو یانەیە کردووە و تا ساڵی ٢٠١٢ لەگەڵ تۆتنهام بەردەوام بووە لەدوای ساڵی ٢٠١٢ هاتۆتە یانەی مانچێستەر سیتی ئینگلیزی تاکوو ئێستاش لەگەڵ ئەو یانەیە بەردەوامە.

## دەستکەوتەکان

### دیانمۆ زەگرەب
*خولی پلەیەکی کرواتی (٣)جار: ٢٠٠٥–٠٦, ٢٠٠٦–٠٧, ٢٠٠٧–٠٨
*جامی کرواتیا  (٢)جار: ٢٠٠٧, ٢٠٠٨
*جامی سووپەری کرواتی (١)جار: ٢٠٠٦

### تۆتنهام
*پلەی دووەم لە جامی کارلینگ کاپ لەوەرزی ٢٠٠٨-٢٠٠٩

### ڕیال مەدرید
*دووجار جامی سووپەری ئیسپانی لەساڵی ٢٠١٢ و ٢٠١٧
*چوار جار خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٣-٢٠١٤، ٢٠١٥-٢٠١٦، ٢٠١٦-٢٠١٧، ٢٠١٧-٢٠١٨
*چوار جار جامی جیهانیی یانەکان ٢٠١٤، ٢٠١٦، ٢٠١٧، ٢٠١٨
*سێ جار جامی سووپەری ئەورووپا لەساڵانی ٢٠١٤، ٢٠١٦، ٢٠١٧ 
*جامی شای ئیسپانیای ٢٠١٣-٢٠١٤
*خولی ئیسپانی بۆ وەرزی ٢٠١٦-٢٠١٧

### هەڵبژاردەی کرواتیا
* پلەی دووەم لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨

### دەستکەوتە تاکە کەسییەکان
* باشترین یاریزانی جیهان (لەلایەن فیفا) - ساڵی ٢٠١٨
* بالۆندۆر - ٢٠١٨
* باشترین یاریزانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨

## سەرچاوە

*زانیاری ناممەی مۆدریچ لەماڵپەڕی فەرمی یانەی ڕیال مەدرید

پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی کروات
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥
پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨
پۆل:کڵابی سەدەی فیفا
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤
جامی شای ئیسپانیای ١٩٠٤

**جامی شای ئیسپانیای ١٩٠٤** دووەمین پاڵەوانیەتی جامی شای ئیسپانیایە، کە لەڕێکەوتی ١٩ی ئازاری ١٩٠٤ دەستی پێکرد و لەڕێکەوتی ٢٧ی ئازاری ١٩٠٤ یاری کۆتایی لە مەدرید ئەنجامدرا، لەنێوان ئەتلەتیکۆ بیلباو و ئیسپانیۆلی مەدرید ئەنجامدرا و لەبەرژەوەندی ئەتلەتیکۆ بیلباو کۆتای ھات و توانی بۆ جاری دووەم ئەم جامە بەدەستبھێنێت.

## قۆناغی کۆتایی
یانەی ئەتلەتیکۆ بیلباو بوو بەپاڵەوانی جامەکە، ئەوەش بەھۆی ڕوودانی ئاژاوەگێڕی لەیاریگادا و لەکۆتاییدا سەرۆکی یەکێتییەکە بڕیاریدا بەدانانی ئەتلەتیکۆ بیلباو بە پاڵەوان.

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

پۆل:وەرزەکانی جامی شای ئیسپانیا
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کوردستان

وێنۆک|'''هەڵبژاردەی تۆپی پێی کوردستان'''
**ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کوردستان** ھەڵبژاردەیەکی تۆپی پێیە کە نوێنەری ھەرێمی کوردستان دەکات، بەڵام ئەم ھەڵبژاردەیە تاکوو ئێستا لەلایەن فیفا و یەکیتیی تۆپی پێی ئاسیا نەناسێنراوە و بەشداری لەیارییە فەرمییەکان پێناکرێت بەمەش ھەلی یاریکردنی لە جامی جیھانیی فیفا و جامی نەتەوەکانی ئاسیا نابێت، بەڵام لە ئێن ئێف بۆرد پاڵپشیی کراوە، گرینگترین و تاکە دەستکەوتی ھەڵبژاردەکە بەدەستھێنانی پلەی یەکەمە لە پاڵەوانییەتیی جامی جیھانیی ڤیڤا ٢٠١٢

پۆل:باشووری کوردستان
پۆل:تۆپی پێ لە کوردستان
پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
گۆڕەپانی تەحریر

[thumb|[بەھاری عەرەبی لە گۆڕەپانی تەحریر]]
**گۆڕەپانی تەحریر** () گەورەترین گۆڕەپانە لە شاری قاھیرە لە میسر، لە بنەچەدا ناوەکەی مەیدانی ئیسماعیلیییە بووە بەڵام دواتر ناوەکەی گۆڕا بۆ گۆڕەپانی تەحریر؛ وەک ئاماژەیەک بۆ ڕزگاربوون لە داگیرکاری لە شۆڕشی میسری ساڵی ١٩١٩، پاشان ناوەکە بە فەرمی لە شۆڕشی ٢٣ی تەمموز لە ساڵی ١٩٥٢ دامەزرا. ئەم گۆڕەپانە ڕۆڵێکی گرنگی بینی لە لابردنی ڕژێمی حوسنی موبارەک لە ساتەوەختی بەھاری عەرەبی لە ساڵی ٢٠١١.
## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:شۆڕشی میسر (٢٠١١)
چۆبانۆغلی، وان

300px|وێنۆک|چەپ|وان
**چۆبانۆغلی** گوندێکی سەر بە ناوەندی پارێزگای وانە لە باکووری کوردستان.

پۆل:گوندەکانی وان (ناوەند)
پیەر کووری

thumb|پێری کووری
**پێری کووری** (١٥ی ئایاری ١٨٥٩–١٩ی نیسانی ١٩٠٦)، پێری زانایەکی فەڕەنسی فیزیایی بووە، لە ساڵی ١٩٠٣ خەڵاتی نۆبێل ی پێ بەخشرا لەگەڵ ھاوسەرەکەی ماری کووری و ھێنری بێکرێل لەسەر بابەتی تیشکدان کە بێکرێل دۆزیبوییەوە.

پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
پۆل:مردووانی ١٩٠٦
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی
پۆل:کیمیازانانی فەڕەنسی
پۆل:فیزیکزانانی فەڕەنسی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٩
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست
دەگرمن، وان

300px|وێنۆک|چەپ|وان
**دەگرمن** گوندێکی سەر بە ناوەندی پارێزگای وانە لە باکووری کوردستان.
## سەرچاوەکان

پۆل:گوندەکانی وان (ناوەند)
دەشتیلۆک

**دەشتیلۆک** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان لە قەزای خەلیفان لە ئیدارەی سەربەخۆی سۆران پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق..

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پۆل:گوندەکانی خەلیفان
پاکا کەڤن، وان

300px|وێنۆک|وان
**پاکا کەڤن** گوندێکی سەر بە ناوەندی پارێزگای وانە لە باکووری کوردستان.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:گوندەکانی وان (ناوەند)
سمۆرە، چۆمان

گوندی سمۆرە لە دۆڵی باڵەیان و یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی قەسرێ لە باڵەکایەتی لە ئیدارەی سەربەخۆی سۆران لە پارێزگای ھەولێر.

پۆل:گوندەکانی قەسرێ

## سەرچاوەکان
ئومێد قەسرێ

Omid Qasre
دەردەکۆپان

دەردەکۆپان (ناوی زانستی: Tetanus) یەکێکە لەنەخۆشییە بەکتریاییەکان, کە هۆکاری نەخۆشییەکە بەکتریای کلۆسترایدیۆم تێتانییە (*Clostridium tetani*)، ئەو ناوچەیەیەی کە نەخۆشییەکە کاری تێدەکاتە سەر مرۆڤ بریتییە لە دەمارەکان، وە نەخۆشییەکە بەهۆی برینی پیسبوو دەگوازرێتەوە.

## سەرچاوەکان
کتێبی زیندەزانی - پۆلی یازدەهەمی زانستی.

پۆل:نەخۆشییە بەکترییەکان
پۆل:دەردەکۆپان
سووزەنەک

وێنۆک
سوزەنەک (ئینگلیزی: gonorrhea) یەکێکە لەنەخۆشییە بەکتریاییەکان, کە هۆکاری نەخۆشییەکە بەکتریای (*Neisseria gonorrhoeae*)ە، ئەو ناوچەیەیەی کە نەخۆشییەکە کاری تێدەکاتە سەر مرۆڤ بریتییە لە بۆڕی میز و جۆگەی فالوب و جۆگەی بوربورخ، وە نەخۆشییەکە بەهۆی پەیوەندی سێکسییەوە دەگوازرێتەوە لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر.

## سەرچاوەکان
کتێبی زیندەزانی - پۆلی یازدەهەمی زانستی.
دووچۆمان، پیرانشار

**دووچۆمان** (Dûçoman، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی پیرانشار. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٧٨ کەس لە ٩ بنەماڵەدا بووە.

## ئەمانەش ببینە
* گوندستانی مەنگوڕی ڕۆژاوا
* ناوچەی ناوەندیی شارستانی پیرانشار
* شارستانی پیرانشار

پۆل:گوندەکانی شارستانی پیرانشار
داخورانی ددانەکان

داخورانی ددانەکان یەکێکە لەنەخۆشییە بەکتریاییەکان, کە هۆکاری نەخۆشییەکە بەکتریای (*Streptococcus mutans, sanguis and salivarius*)ە، ئەو ناوچەیەیەی کە نەخۆشییەکە کاری تێدەکاتە سەر مرۆڤ بریتییە لە ددانەکان، وە نەخۆشییەکە بەهۆی چوونەژوورەوەی بەکتریا بۆ ناو دەمی مرۆڤ پەیدادەبێت.

## سەرچاوەکان
کتێبی زیندەزانی - پۆلی یازدەهەمی زانستی.
ھەوکردنی قورگ

ھەوکردنی قورگ (ئینگلیزی: Strep throat) یەکێکە لەنەخۆشییە بەکتریاییەکان، کە ھۆکاری نەخۆشییەکە بەکتریای (*Streptococcus pyogenes*)، ئەو ناوچەیەیەی کە نەخۆشییەکە کاری تێدەکاتە سەر مرۆڤ بریتییە لە ڕێڕەوی ھەناسەی سەرەوە و خوێن و پێست، وە نەخۆشییەکە بەھۆی کۆکەو پژمین و بەرکەوتنی ڕاستەوخۆ دەگوازرێتەوە لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر.

## سەرچاوەکان
کتێبی زیندەزانی - پۆلی یازدەھەمی زانستی.

پۆل:گەرووی مرۆڤ
پێنیسیلین

وێنۆک|پێکھاتەی دەرمان
**پەنسیلین** (بە ئینگلیزی: Penicillin) یەکێکە لە دژە زیندەییەکان، کە دروستکردنی دیواری خانە دەوەستێنێت.

## سەرچاوەکان
پەرتووکی زیندەزانی (ح.ھـ. ک) - پۆلی یازدەھەمی زانستی.

پۆل:داھێنانە ئۆسترالییەکان
پۆل:داھێنانە سکۆتلاندییەکان
پۆل:دژە زیندەییەکان
پۆل:لقەکانی فایزەر
پۆل:میکرۆبناسی
ئەمپیسیلین

ئەمپیسیلین (ئینگلیزی: Ampicillin) یەکێکە لە دژە زیندەییەکان, کە دروستکردنی دیواری خانە دەوەستێنێت.

## سەرچاوەکان
پەرتووکی زیندەزانی (ح.هـ.ک) - پۆلی یازدەهەمی زانستی.

پۆل:دژە زیندەییەکان
پۆل:دەرمانە گرنگەکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی
پۆلێنزانی

**پۆڵێنزانی** (ئینگلیزی: Taxonomy) بریتییە لەو زانستەی کە شتەکان پۆلێن دەکات. بۆیە پۆلێنزانی دوو بەشی سەرەکیی هەیە: یەکەم، دروستکردنی پێکهاتەیەک بۆ پۆلەکان و دووەم، بڕیاردان لەسەر ئەوەی هەر شتێک یان دیاردەیەک دەچێتە کام پۆل. سەرەتا پۆلێنزانی تەنیا بە پۆلێنی زیندەوەران دانراوە واتە پۆلێنزانی (ژینناسی)، بەڵام دواتر زیاتر پەرەی سەندووە.

پۆل:پۆلێنزانی
پۆل:زانستەکان
پۆل:ھەبوونناسی
کەڕووناسی

thumb|کەڕوو
**کەڕووناسی** یان **مایکۆلۆجی** () ئەو زانستەیە کە لە کەڕووەکان دەکۆڵێتەوە.

## سەرچاوەکان
* پەرتووکی زیندەزانی (ح. ھ. ک) - پۆلی یازدەھەمی زانستی.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:کەڕووناسی
پۆل:لقەکانی ژینناسی
حەزازییەکان

حەزازییەکان (ئینگلیزی: Bryophyta) ڕووەکی نالوولەیین، زۆر بچووکن، درێژیان دەگاتە (١-٢ سم), زۆربەیان لە وشکایی دەژین، لەگەڵ ئەوەشدا پێویستیان بە ئاوە بۆ ئەوەی توخمانە زۆرببن،بەو هویەوە تۆخمەخانە نێرەکان لەناو ئاودا مەلە بکەن تا دەگەنە مێیە گەمیت کە هێکە.

حەزازیەکان دەکرێنە سێ بەش وەک (حەزازییە ڕاستەقینەکان و حەزازییە جگەرییەکان و حەزازییە قۆچییەکان).

١-حەزازیە راستەقینەکان؛لەشی حەزازیەکان دەکرێن بە دوو بەش یەکەم پشکێکی گەمیتی نیمچە بەلگ،دووەم پشکێکی سپوری وەک نیمچە قەد.
## سەرچاوەکان
پەرتووکی زیندەزانی (ح.هـ.ک) - پۆلی یازدەهەمی زانستی.

زیندەوەرزان؛محمد محمدصالح سعید

پۆل:ڕووەکەکان
سستبوونی دڵ

سستبوونی دڵ (ئینگلیزی: Heart failure) نەخۆشییەکی زۆر باوە، ھەموو جۆرە نەخۆشییەکی دڵ لەوانەیە ببێتە ھۆی سستبوونی دڵ، لە ھۆیە سەرەکییەکانی سستبوونی دڵ نەخۆشی بەرزبوونەوەی فشاری خوێنە (Hypertension)، و نەخۆشی تەسکبوونەوەی خوێنبەرە تاجیەکانی دڵ (Ischaemic heart disease). ھەندێک جار سستبوونی دڵ لە ئەنجامی نەخۆشی درێژخایەنی سنگەوە ڕوودەدات وەکو (ھەوکردنی درێژخایەنی بۆڕیەکانی ھەناسە Chronic obstructive airway disease). لەسەرەتای نەخۆشیەکەدا، نەخۆشەکە تەنھا بە کارکردن یان بە ڕۆیشتن تەنگەنەفەس دەبێت، دواتر کۆکەیەکی بەردەوامیان تووش دەبێت و قاچیان دەئاوسێت و فشاری ناو خوێنھێنەرەکانی ملیان بەرزدەبێتەوە (Congestive heart failure). شەوانە ناتوانن لەسەر جێگا تەخت پاڵ بکەون و لەکاتی خەودا بەھۆی تەنگەنەفەسیەوە خەبەریان دەبێتەوە. بۆ پاڵکەوتن زیاد لە سەرینێک یان پشتیەک دەخەنە ژێر سەر و پشتیان. زۆربەی ئەو کەسانە یان فشاری خوێنیان بەرزە یان نەخۆشی خوێنبەرە تاجیەکانیان ھەیە (Ischaemic heart disease).

## سەرچاوەکان
- بنەماکانی چارەسەرکردن بۆ کارمەندانی تەندروستی. وەزارەتی ڕۆشنبیری، ٢٠٠٠
جۆرج ھۆلیۆک

**جۆرج یاکووب (یەعقووب) هۆلیۆک** (ماوەی ژیان:١٣ی ئازاری ١٨١٧ تاکوو ٢٢ی کانوونی دووەمی ١٩٠٦) ، جۆرج نووسەرێکی ئینگلیز بوو لەدایک بووی شاری بێرمینگهام بوو لەووڵاتی ئینگلستان ،  وەهەروەها جۆرج سیکۆلاریزمێکی ئینگلیز بوو لەبەر ئەوەی یەکەم کەس بوو لەجیھان کە لەساڵی ١٨٥١ ووشەی **[[سێکۆلاریزم]]** ی بەکارهێنا وە هەروەها ھەر ئەو بوو لەساڵی ١٨٧٨ دا لە ووتارێکیدا لە گۆڤارێکدا ووشەی **[[شۆڤێنیزم]]** ی بەکارهێنا.

پۆل:مردووانی ١٩٠٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٧
پۆل:ڕەخنەگرانی مەسیحییەت
پۆل:بێدینەکان
پۆل:ئەو کەسانەی تۆمەتبارن بە بێڕێزیکردن بە ئایین
شۆڤینیزم

**شۆڤێنیزم** یان **شۆڤێنی** لەدەرەنجامی ڕەگەزپەرستی یەوە دروست دەبێت، کەسە شۆڤێنییەکان پێیان وایە کە نەتەوەی خۆیان خۆش دەوێت و تا ئەوڕادەیەی کە بەسەر نەتەوەکانی دیکەشی باڵاتر سەیر بکەن بەو مانایەی کە نەتەوەکانی دیکە لە چاو نەتەوەی ئەو زۆر بچووکترە، بۆیەکەمینجار جۆرج ھۆلیۆک وشەی شۆڤێنیزمی بەکارھێناوە؛ و دەتوانین بڵێین زۆر ناسیۆنالیزمی دەبێتە ھۆی شۆڤێنیزم.
## سەرچاوەکان

پۆل:ناسیۆنالیزم
پۆل:شۆڤینیزم
پۆل:دژە ڕۆشنبیری
ڕائول کاسترۆ

thumb|ڕائول کاسترۆ سەرۆکی کووبا
**ڕائول کاسترۆ** لەدایکبووی ٣ی حوزەیران ساڵی ١٩٣١ ، کەسایەتی سیاسی و شۆڕشگێڕی کووبا یە و برای فیدەل کاسترۆ یە وە لەئێستادا سەرۆکی ووڵاتی کووبا یە لەوەتەی ساڵی ٢٠٠٨ ەوە سەرۆکی کووبایە ئەمەش دوای ٤٩ ساڵ لە فەرمانڕەواییکردنی کووبا لەلایەن فیدەل کاسترۆی براییەوە ، کووبا لەماوەی فەرمانڕەوایی کردنی هەردوو برایەکە بەشێوەی ئایدیای کۆمۆنیزم و تاک پارتی فەرمانڕەوایی کراوە.

پۆل:زیندووان
پۆل:وەزیرانی حکوومەتی کووبا
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی کووبا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١
پۆل:چێ گیڤارا
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
ئەحمەد بوخاتر

**ئەحمەد بوخاتر** یان **بوخاتر** لەدایک بووی ١٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥ ، گۆرانیبێژێکی ئیماراتییە و گۆرانییەکانی ئیسلامییانەیە و لەگۆرانییەکانیدا مۆسیقا ناژەندرێت وەهەروەها جگە لە عەرەبی گۆرانی بەزمانی دیکەش چڕیوە ، ئەحمەد لەساڵی ١٩٩٩ لە زانکۆی عەیب بۆ تەکنەلۆژیا و زانست دەرچووە و لەدوای دەرچوونی کاری لەگەڵ چەندین کۆمپانیای ئیماراتی کردووە لەبواری جیا جیادا.

## بەستەری دەرەکی
*ماڵپەڕی فەرمی 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:موسڵمانەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:موسڵمانەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرە ئیماراتییەکان
شانشینی کوردستان

**شانشینی کوردستان** (لاتینی سۆرانی: Şanişînî Kurdistan) وڵاتێکی تەمەن کورتی کوردی بوو لە باشووری کوردستان کە لەلایەن شێخ مەحموودی حەفید (بەرزنجی ) لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٢١ دامەزرا و دوایی لە تەممووزی ساڵی ١٩٢٥ ھەڵوەشێنرایەوە، ھاوکاتیش ھیچ لایەنێک بە فەرمی پاڵپشتی ئەو وڵاتەی نەکردبوو، ئەوکات شێخ ئەحمد بارزانی پاڵپشتی کردوە هاوکاری کردوە لە رێگای پێدانی چەک لە رێگای مستەفا بارزانی ، پایتەختەکەی شاری سلێمانی بوو و کوردی سۆرانی زمانی فەرمی ئەو وڵاتە بووە، ھەروەھا ئایینیی ئیسلام بە ئایینی زۆرینەی وڵاتەکە داندراوە.

## ڕاپەڕینی شێخ مەحموود

لە کاتی ڕووخانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا، کورد ھەوڵێکی زۆریدا بۆ دامەزراندنی وڵاتێکی سەربەخۆ لە کوردستانی بەش کراودا.

شێخ مەحموود بەرزنجی، شێخی ڕێبازی قادری سۆفییەکان، کاریگەرترین کەسایەتی باشووری کوردستان، کرا بە بەڕێوەبەری سەنجەقی دھۆک، بەڵام دژی ئینگلیزەکان وەستایەوە و لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩١٩ کوردستانی سەربەخۆی ڕاگەیاند، بەڵام لە مانگی حوزەیراندا شکستی ھێنا.

لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٢١ لە شاری سلێمانی، بەیاننامەیەک بۆ دامەزراندنی حکوومەتی کوردی دەرچوو. شێخ مەحموود خۆی وەک پاشای شانشینی کوردستان ڕاگەیاند.

شێخ مەحموود لە مانگی تەمموزی ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن ئینگلیزەکانەوە شکستی پێ ھێندرا، و لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٢٦ کۆمەڵەی نەتەوەکان بەشێوەیەکی فەرمی باشووری کوردستانی وەک خاکی عێراق ناساند، لەگەڵ بڕگەیەکیش تایبەت بە مافی کورد.

## ئەلبوومی وێنە

Şêx Mehmûd Berzencî.jpg|شێخ مەحموودی حەفید
ئاڵای حوکمداریی شێخ مەحموودی حەفید 1.jpg|کۆمەڵێ لاوی کورد سڵاو لە ئاڵای شانشینی کوردستان دەکەن.
دیمەنێکی چەکدارانی جووڵانەوەکەی شێخ مەحموودی حەفید 1.jpg|دیمەنێکی چەکدارانی جووڵانەوەکەی شێخ مەحموودی حەفید
شێخ مەحموودی حەفید 2.jpg|شێخ مەحموودی حەفید و ئووزدەمیری ئەفسەری تورک لەبەردەمی ئەشکەوتی جاسەنەدا (ناوچەی سوورداش- سلێمانی)، ١٩٢٣.


## ئەمانەش ببینە
* پێرستی خانەدان و وڵاتە کوردییەکان
** میرنشینی بابان
** کۆماری ئارارات
** کۆماری مەھاباد
** ھەرێمی کوردستان
* پێرستی ڕاپەڕینی کوردان
* شۆڕشەکانی شێخ مەحموود
* ڕاپەڕینەکانی کورد لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٤
پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە عێراق
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:مێژووی کورد
پۆل:جیاییخوازی لە عێراق
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٢
پۆل:میرنشینە کوردییەکان
پۆل:شانشینی کوردستان
پۆل:سلێمانی
پۆل:مێژووی پارێزگای سلێمانی
ئازادیا وەلات

**ئازادیا وەلات** (بە کوردیی باکوور: Azadiya Welat) ڕۆژنامەیەکی کوردی زمان بوو کە لە تورکیا چاپ دەکرا. لە ٢٨ی ئابی ٢٠١٦دا، دوای ئەوەی پۆلیس ھەڵیکوتایە سەر بارەگای ڕۆژنامەکە لە ئامەد و ھەر ٢٧ کارمەندەکەی دەستبەسەر کرد، ڕۆژنامەکە داخرا.

## مێژوو و ناسنامە
ڕۆژنامەکە بۆ یەکەمجار وەک ھەفتەنامەیەک بە ناوی "وەلات" لە ٢٢ی شوباتی ١٩٩٢ لە ئەستەنبوڵ دەستی بە چاپکردن کرد. لە ساڵی ١٩٩٦ ناوەکەی گۆڕدرا بۆ ناوە ئێستاکەی، ئازادیا وەلات. لە ساڵی ٢٠٠٣ بارەگای سەرەکی ڕۆژنامەکە لە ئەستەنبوڵەوە گواسترایەوە بۆ ئامەد. لە ساڵی ٢٠٠٦ بووە ڕۆژنامەیەکی ڕۆژانە.

لە ساڵی ٢٠١٠دا سەرنووسەری ڕۆژنامەکە سزای ٣ ساڵ زیندانیکردنی بەسەردا سەپێنرا. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٤دا ڕۆژنامەنووسێک کە ڕۆژنامەی ئازادیا وەلاتی دابەش دەکرد، تیرۆر کرا.

لە ساڵی ٢٠٠٧دا ڕێگە بە زیندانیانی کورد لە ھەندێک لە زیندانەکانی تورکیا نەدەدرا ڕۆژنامەکە وەربگرن. ئەم قەدەغەکارییە بەپێی یاسای ژمارە ٥٢٧٥ پاساوی بۆ ھێنرابووەوە. لە ساڵی ٢٠١٥دا، دادگای مافی مرۆڤی ئەورووپا بڕیاریدا کە شێوازی جێبەجێکردنی یاساکە کە پێشبینی نەکراوە، پێشێلکردنی ماددەی ١٠ی پەیماننامەکەیە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*ماڵپەڕی فەرمی ئازادیا وەڵات

پۆل:چاندی کوردی
پۆل:میدیای بەکۆمەڵ بە زمانی کوردی
پۆل:ڕۆژنامەکان بە زمانی کوردی
پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکانی تورکیا
ڕۆژی باوک

thumb|کۆمەڵە باوکێک ئاھەنگ دەگێڕن بۆ ڕۆژی باوک
**ڕۆژی باوک** ڕۆژێکی جیھانییە بۆ باوکان، پەیوەندی بە ئایدۆلۆژیاکانەوە نییە و لەزۆربەی وڵاتانی جیھان یادی دەکرێتەوە، لە جیھان ئەم ڕۆژە دیاریکراو نییە و لەھەر وڵاتەی بەجۆرێکە، بەڵام زۆربەی وڵاتان لە سێیەم یەکشەممەی مانگی حوزەیران دەیکەنەوە.

## ئەمانەش ببینە
* ڕۆژی دایک

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:باوکایەتی
پردی دەلال

thumb|پردی دەلال لە زاخۆ
**پردی دەلال** پردێکی کۆن و مێژوویییە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی زاخۆ، درێژی پردەکە ١١٥ مەترە، پانییەکەشی ٥ مەترە ھەروەھا ١٦ مەتر بەرزە. ئەوانەی سەردانی پردەکە دەکەن زۆرینەیان گەشتیارن و بەمەبەستی وێنەگرتن لەپاڵی سەردانی دەکەن.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زاخۆ
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق
دەلال
پۆل:پردەکانی عێراق
قیبتی

thumb|کۆمەڵە پیاوێکی قیبتی
**قیبتی** لەپێشتردا بە هەموو میسرییەکان دەوترا بەڵام لەدوای هاتنی عەرەبەکان بۆ میسر ئەو ناوە بەکارهات بۆ میسرییە بەڕەسەن مەسیحییەکان کە بە قیبتی ناسرێنران  ، لەئێستاد ژمارەی قیبتییەکان لە میسر ١٥ ملیۆن کەس کەدەکاتە ١٠% بۆ ٢٠% خەڵکی میسڕ  هاوکاتیش بەشێکیان ژیان لە ئەمریکا و ئوسترالیا و سوودان و کەنەدا دەبەسەر.

## بەستەری دەرەکی
*ڤیبتیەکان

پۆل:کۆمەڵگای میسری
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی میسر
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی سوودان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:خەڵکی دێرین
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی لیبیا
پۆل:گرووپە ئەفسانییەکان
پۆل:خەڵکی باکووری ئەفریقا
کچ

[thumb|کچێکی گەنج لە [لاوس]]
**کچ**، **کیژ**، **کەنیشک**، **کەنیلێ** یان **کەینەکە** (لە زارەکانی دیکە: **دت**، **دوت**، **دۊەت**، **کوڵی**) مێینەی مرۆڤە لە تەمەنی منداڵی و ھەرزەکاریدا تا دەگاتە تەمەنی پێگەیشتووان. ھەروەھا دەکرێت مەبەست پێی ئافرەتی گەنجیش بێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:مناڵی
پۆل:مرۆڤ
پۆل:سەرناوەکانی ژنان
پۆل:جێندەر
پۆل:کچان
پارک جی سۆنگ

thumb|پاڕک جی سۆنگ لەساڵی ٢٠٠٨ بەدرێسی مانیونایتد
**پاڕک جی سۆنگ** لەدایکبووی ٢٥ی شووباتی ١٩٨١ ، یایکەری هەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆریای باشوور و یانەی کوینز پاڕک ڕێنجەرزی ئینگلیزییە لەهێڵی ناوەڕاست و پێشتریش لەهەریەکە لەیانەکانی کیۆتۆ سانگای ژاپۆنی و یانەی ئایندھۆڤن ی هۆڵاندی و مانچستەر یونایتد ی ئینگلیزی یاریکردبوو

پۆل:کڵابی سەدەی فیفا
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئاسیا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٠
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠١
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئاسیا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٤
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئاسیا بۆ تۆپی پێی ٢٠١١
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ھۆڵەندا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٠
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی کۆریای باشوور
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی کۆریای باشوور
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆل:یاریکەرانی کۆریای باشوور
پۆل:خەڵکی سووۆن
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
گوڵتان کشاناک

**گوڵتان کشاناک** لەدایکبووی ١٥ی حوزەیرانی ١٩٦١ لە خارپێت، کوردێکی زازاییە و هاوسەرۆکی پارتی ئاشتی و دیموکراسی یە.، لە ئیزمیر لە زانکۆی ئیجە لەبەشی ڕاگەیاندن  خوێندوویەتی و دواتر کاری ڕۆژنامەنووسی کردووە لە ڕۆژنامەی جۆراوجۆر کاری کردووە، لە ساڵی ٢٠٠٧ توانی وەک پاڵێوراوێکی سەربەخۆ و بە پشتگیری پارتی ئاشتی و دیموکراسی لە شاری دیاربەکرەوە سەرکەوێ بۆ پەرلەمانی تورکیا، یەکەم کاری کشاناک ئامادەکردنی پرۆژەیاسایەک بوو بۆ ڕێدان بە زمانی کوردی لە شوێنە گشتیەکاندا.
لە ۲٥-۱٠-۲٠۱٦ەوە تا ئێستا زیندانی کراوە لە لایەن دەوڵەتی تورکیاوە لەسەر تۆمەتی ئەندامبوون لە پەکەکە.

## سەرچاوە
*ڕووماڵ
*ویکیپیدیای کورمانجی

## پەراوێز

پۆل:زیندووان
پۆل:ڕۆژنامەوانانی تورک
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:سیاسەتوانانی سەدەی ٢١ی خەڵکی تورکیا
پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد
پۆل:نووسەرانی ژنی کورد
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:ژنانی سیاسیی کورد
شی ژنپنگ

**شی ژنپنگ** لەدایکبووی ١٥ی حوزەیرانی ١٩٥٣، جین پینگ کەسایەتی سیاسەتمەداری چینە و سەرۆکی کۆماری گەلی چینە و ھاوکاتیش لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ەوە سەرۆکی حیزبی کۆمۆنیستی چین و جینپینگ لە نەتەوەی ھانە و دەرچووی زانستە کۆمەڵایەتییەکانە، پسپۆڕیشە لە بیدۆزی ماڕکسیزم و توانای ھەیە بۆ وانەبێژی ئایدۆلۆژیا ھاوکاتیش خاوەنی دوکتۆرایە لە یاسا.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان
پۆل:بێدینەکان
پۆل:دەسەڵاتخوازی
پۆل:ڕەخنەگرانی دینەکان
کۆما جڤاکێن کوردستان

**کۆما جڤاکێن کوردستان** () ناسراو بە **کەجەکە** (KCK) کەپێشتریش ناوی **کۆما کۆمەڵێن کوردستان** (KKK)، ڕێکخراوێکی سیاسیی کوردییە کە پابەندە بە جێبەجێکردنی ئایدیۆلۆژیای عەبدوڵڵا ئۆجەلان بۆ «کۆنفیدراڵیزمی دیموکرات». ھەروەھا وەک ڕێکخراوێکی چەتر بۆ چەندین پارتی سیاسیی کۆنفیدراڵیستی کوردستان کار دەکات، لەوانە ڕێکخراوی سیاسیی چەکدار و پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە)، پارتی یەکێتیی دیموکرات (پەیەدە)، پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک) و پارتی چارەسەری دیموکراتیکی کوردستان (پچەدەکە). ئەو پاڵپشتییەی کە دەوترێت فینلاند و سوێد بۆ کەجەکەیان ھەبووە، یەکێکە لەو خاڵانەی کە بووە ھۆی ئەوەی تورکیا دژایەتی ھەوڵەکانی فینلاند و سوێد بکات بۆ چوونە ناو ناتۆ.

بیرۆکەی کەجەکە لە پێنجەمین کۆنگرەی کۆنگرە-گەل (کۆنگرەی گەلی کوردستان) کە لە ئایاری ٢٠٠٧ لە قەندیل بەڕێوەچوو پێشنیاز کرا، و شوێنی کەکەکی (KKK) گرتەوە کە لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە ھەبوو. کەکەکی، کە کورتکراوەی «کۆما کۆمەڵێن کوردستان»ە، لە سێیەمین کۆنگرەی کۆنگرە-گەل لە قەندیل بە بەشداری ٢٣٦ نوێنەر لە ئایاری ٢٠٠٥دا دامەزرا، ئەمەش بەگوێرەی تێڕوانینی ئۆجەلان بۆ «کۆنفیدراڵیزمی دیموکرات». لە سێیەمین کۆنگرەی کۆنگرە-گەلدا کە تێدا کەکەکی دامەزرا، نەخشەی ڕێکخراوەییەکە پێکھاتبوو لە ئەنجومەنی سەرۆکایەتی کۆنگرە-گەل لە پێنج کەس، یازدە لیژنەی ھەمیشەیی، دادگایەکی دادوەری لە حەوت کەس، و سەرۆکایەتی ئەنجومەنی جێبەجێکردنی کەکەکی لە حەوت کەس. لەم کۆنگرە سێیەمەدا، زوبێر ئایدار کرا بە سەرۆکی کۆنگرە-گەل و موراد قەرەیلان وەک سەرۆکی ئەنجومەنی جێبەجێکردنی کەکەکی دەستنیشان کرا.

لە ئایاری ٢٠٠٧، لە پێنجەمین کۆنگرە لە قەندیل کە ٢١٣ ئەندام تێدا بەشدار بوون و نوێنەرایەتی ھەر چوار پارچەی کوردستان و دەرەوەی وڵاتیان دەکرد، ناوی کەکەکی گۆڕدرا بۆ کەجەکە (KCK). وەک ڕێکخراوێکی چەتر بۆ داپۆشینی کوردانی تورکیا و ئێران و عێراق و سووریا لەبەرچاو گیرا، بە پێچەوانەی ڕێکخراوی کەکەکی کە تەنھا جەختی لەسەر تورکیا دەکردەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

*
پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
پۆل:ڕێکخراوە ئاپۆییستەکانی تورکیا
پۆل:ئاپۆییزم
پۆل:بزووتنەوە ڕزگاریخوازە ناسیۆنالیزمەکان
کەمال میراودەلی

**کەمال میراودەلی** لەدایکبووی ساڵی ١٩٥١ ە لە گوندی مەرگە سەر بە قەزای رانیە، کوڕی شاعیری نەتەوەیی کورد مەمەنداغای فانی یە.. ماستەری لە فەلسەفەو دکتۆرای فەلسەفەی لە ئەدەبیاتی رۆژھەلاتناسیی ئەوروپیی لە زانکۆی Essex  لە بەریتانیا ھێناوە. ھەروەھا ماستەری زانستیی لە سیاسەت وئابووریی دا لە (London School of Economics (LSE  لە لەندەن ھێناوە. د. کەمال کەسایەتییەکی سیاسی و  رووناکبیری و شاعیرو نووسەرو رەخنەگرێکی دیارو پڕ بەرھەمە..  لە سالی ١٩٧١ لە بەشی ئینگکیزی لە زانکۆی بەغدا دەرچووەو بۆتە مامۆستای زمانی ئینگلیزیی لە قوتابخانەکانی ئامادەیی لە قەڵادزەو دوایی لە سڵێمانی.. لەساڵی ١٩٧٩ بە سەرۆکی یەکێتیی نووسەرانی کورد لەلقی سلێمانی و ئەندامی دەستەی نێوەندی یەکێتی نووسەرانی کورد لە بەغدا ھەڵبژێردراوە.. یەکەم بەرھەمی شیعری لە رێگای کۆڕی زانیاری کورد لە بەغدا بە ناوی (بارانی پەڵەھەورێکی کۆچەریی) لە سالی ١٩٧٨ دا یلاوکراوەتەوە. لە سالی ١٩٧٩-١٩٨٠ لەگەڵ د. کامل بصیر ھاوکاری کردووە بۆ دامەزراندنی بەشی دیراساتی کوردیی لە  زانکۆی سلێمانی لە ھەموو  لقەکانی  زانست بە زمانی کوردیی و بۆ ئەم مەبەستەش لە سەر داوای زانکۆ کتێبی فەلسەفەی جوانیی و ھونەر (ئیستاتیکا) ی نووسی وەک کتییێکی مەنھەجی بۆ بەشی دیراساتی کوردی و لەلایەن زانکۆی سلێمانی یەوە چاپ کرا..

کەمال میراودەلی خۆی بۆ ھەڵبژاردەکانی سەرۆکایەتیی ھەرێم ٢٠٠٩ پاڵاوت، پلەی دووەمی لە ئاستی کوردستاندا وەرگرت لە ٢٥٫٣% دەنگەکانی بەدەست ھێنا. و پلەی یەکەمی لە پارێزگای سڵێمانی و گەرمیان ھێنا..

## سەرچاوە
* کوردپێدیا
* ھەڵبژاردەکانی سەرۆکایەتیی ھەرێم ٢٠٠٩

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١
ساڵح موسلیم

**ساڵح موسلیم مەحەممەد** (لەدایکبووی ساڵی ١٩٥١-مردن ١١ی ئازاری ٢٠٢٦)، ساڵح مەحەممەد ھاو سەرۆکی پەیەدە یە کەکاریگەریترین حیزبە لە ڕۆژئاوای کوردستان، ساڵح مەحەممەد لەزانکۆی تەکنیکی لە ئەستانبۆڵ خوێندویەتی خاوەنی پێنج منداڵیشە.

ساڵح موسلیم، کوڕە ھەژارێکی گوندی شێرانە سەر بە کۆبانێ، لە کۆبانێ خوێندنی سەرەتایی تەواو کردووەو دواتر لە بەر چەند ھۆکار، لە شاری دیمەشق و لە ئامادەیی الکواکبی لە حەلەب خوێندنی دواناوەندی ساڵی ١٩٦٩ لە بەشی زانستی بە کۆتاھێناوە. بۆ خوێندنی زانکۆ دەچێتە ئەستەنبۆل لە زانکۆی تەکنیکی/ کۆلیژی ئەندازیاری کیمیا دەخوێنێ و ساڵی ١٩٧٧ تەواوی دەکات و لەوێوە بەرەو لەندەن بەڕێ دەکەوێت بۆ فێربوونی زمانی ئینگلیزی.
پاش گەڕانەوەی دەچێتە وڵاتی سعوودیەو دەبێتە کارمەند لە دەزگای پترۆمین سەر بە وەزارەتی نەوتی سعودیە، ھەر لەوێ لە رێگەی چەند کوردێکەوە دەبێتە ئەندام لە پارتی کرێکارانی کوردستان. دوایی ساڵی ١٩٩٠ دەگەڕێتەوە کۆبانی و کاری ئاسایی خۆی دەکات وەک ئەندازیارێکی کیمیاوی بێ ئەوەی لە کاری حزبی و سیاسی داببڕێت. بوو بە ئەندام لە مەکتەب سیاسی پارتی جڤاکی نیشتمانی دیموکراتی (التجمع الوطنی الدیموقراطی) کە ساڵی ١٩٩٨ دامەزراوە. پاشان بۆ برەودان بە خەباتی ھاوچەرخی کوردایەتی لە ڕۆژاوا پارتی پەیەدە (پارتی یەکێتی دیموکراتی) ساڵی ٢٠٠٣ دامەزرا و سالح تێیدابوو بە ئەندامی لیژنەی جێبەجێکردن. لەوساوە زۆرجار لەلایەن دەزگاکانی موخابەراتی سوریاوە راونراوە وگیراوە. لە ئەیلوولی ساڵی ٢٠١٠ لە کۆنگرەی چوارەمی پەیەدە کرا بە سەرۆکی حیزب.
لە شەڕی ئازادکردنی ڕۆژاوا، شەرڤانی کوری ساڵح موسلیم ساڵی ٢٠١٣ گیانی لەدەستدا

## سەرچاوەکان

* ویکی ئینگلیزی

پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:خەڵکی کۆبانی
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١
پۆل:سیاسییەکانی پارتی یەکێتیی دیموکرات
پۆل:سیاسەتوانەکانی ڕۆژاوای کوردستان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستان
پۆل:سیاسەتوانە کوردەکانی سووریا
پۆل:مردووانی ٢٠٢٥
پۆل:مردن بەھۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
ڕەفیق سابیر

**ڕەفیق سابیر** (١٩٥٠-٢٠٢٦) لە قەڵادزێ، شاعیرێکی کوردی ھاوچەرخە کە شیعرەکانی بە زاراوەی سۆرانییە. ڕەفیق سابیر بە ھاوشێوەی عەبدوڵڵا گۆران لەڕووی نوێخوازییەوە لە شیعری کوردیدا پێناسە دەکرێت.

## بەرھەمەکان
**دیوانی شێعر**
# *پشکۆکان دەگەشێنەوە*، ۱۹۷۶
# *ڕێژنە*، ۱۹۷۹
# *سووتان لە بەر باراندا*، ۱۹۸۵
# *وەرزی سەھۆڵبەندان*، ۱۹۸۷
# *لاوکی ھەڵەبجە*، ۱۹۸۹
# *کاروانسەرا*، ۱۹۹۰
# *وەرزە بەردینە*، ۱۹۹۲
# *ئاوێنە و سێبەر*، ۱۹۹۶
# *ژوانی ڕووناکی*، ۱۹۹۷
# *ڕوونبوونەوە*، ۲۰۰۱
# *ڕاز و گومان*، ۲۰۰۶ (كۆی بەرهەمە شێعرییەکان لە دوو بەرگدا)

**بەرھەمی تر**
# *کولتوور و ناسیۆنالیزم*، ۲۰۰۸
# *ڕوانین لە بوولێڵدا*، ۲۰۱۵
# *ئیمپراتۆریای لم*، سوێد: پەخشخانەی ڕابوون، ١٩٩٨؛ سلێمانی: دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، ٢٠٠٣؛ سلێمانی: ناوەندی غەزەلنووس، ٢٠١٤.
# *"لە ستاییشی ژیاندا"*، ٢٠٢٣

## ھۆنراوەیەکی ڕەفیق سابیر

### لاوکی هەڵەبجە

:بەتە‌نیا جێی مە‌ھێڵن
:ئە‌مشە‌و زریان دە‌یچێنێت
:تە‌مومژ دایدە‌پۆشێت
:مانگە‌شە‌و دە‌یڕفێنێت
:...
:گە‌رووی بە گزنگ تە‌ڕ کە‌ن
:زامە‌کانی بە شیلان
:بە گۆرانی دایپۆشن
:یان بە سە‌وزیی دارستان

:سە‌ری بە شە‌پۆلان کە‌ن
:با ئە‌م شە‌وە ڕایژێنێت
:باڵای لە ھە‌ور بگرن
:بروسکە‌ و – با – دە‌چێنێت

:بەتە‌نیا جێی مە‌ھێڵن
:منداڵێکی لاسارە
:شار بە‌ردە‌باران دە‌کات
:مانگ دە‌کات بە کۆلارە

:سوارە‌، چ شۆڕە‌سوارێک
:ئە‌سپی ھە‌تاو زین دە‌کات
:بە گۆرانی‌ و تیشک‌ و ماچ
:سە‌رزە‌مین بە‌رین دە‌کات

:با کە‌ژاوە‌ی لە گوڵا بێت
:یان لە پە‌لکە‌زێڕینە
:زە‌ماوە‌ندی خوێن دە‌گرێت
:ئە‌م شە‌و پاشای ئە‌ڤینە

:ئاشقێکی لاسارە
:بروسکە‌ و – با – دە‌چێنێت
:بەتە‌نیا جێی مە‌ھێڵن
:مانگە‌شە‌و دە‌یفڕێنێت

## سەرچاوەکان
*بەرهەم و ژیان|ویکی ئینگلیزی

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
پۆل:کورد
پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا
پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم
واشینگتن پۆست

thumb|کیژۆڵەیەک ڕؤژنامەی واشینگتن پۆست دەخوێنێتەوە، ساڵی ١٩٦٩، لە سەردێری ڕۆژنامەکە نووسراوە کە دوو پیاو چوونەتە سەر مانگ.
**واشینگتن پۆست** () گەورەترین ڕۆژنامەی واشینگتن دی سییە، و یەکێکە لە ڕۆژناممە کۆنەکان کە تاکوو ئیستاش بەردەوامە لە چاپکردن، ئەم ڕۆژنامەیە لە ٦ی کانوونی یەکەمی ١٨٧٧ دامەزرا. لە ئێستادا مارتن بارن سەرنووسەری ڕۆژنامەکەیە، لەڕۆژی ٦ی ئابی ٢٠١٣ کۆمپانیای ئامازۆن ھەڵسا بەکڕینی ڕۆژنامەکە بەبڕی ٢٥٠ میلیۆن دۆلار لەو ڕۆژەوە ڕۆژنامەکە بووە موڵکی ئامازۆن.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*ماڵپەڕی فەرمی ڕۆژنامەکە

پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٧٧ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:بڵاڤۆکەکان، دامەزرانی ١٨٧٧
پۆل:واشینگتن پۆست
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی
ئاین ڕاند

**ئاین راند** (ماوەی ژیان:٢ی شوباتی ١٩٠٥ لە سەنت پیتەرزبورگ تاکوو ٦ی ئازاری ١٩٨٢ لە نیویۆرک.) کەسایەتی فەیلەسووفی (ڕووسی-ئەمریکییە) لەبواری ئەدەب و نووسین و سیناریۆنووسی فێلم ، لەبەرئەوەی لە بنەماڵەیەکی سەرمایەدار (بوورژوازی) بوون ئەو لەدوای شۆڕشی ئۆکتۆبەر و هاتنی سیستەمی کۆمۆنیزم بۆ ڕووس نەیتوانی ژیان لە ڕووسیا بباتە سەر ئەمەش بۆ پاراستنی خۆیی و بنەماڵەکەی بوو.

## ئەمانەش ببینە
* ئۆبژەکتیڤیزم

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئەمریکی
پۆل:شانۆنامەنووسانی ڕووس
پۆل:ڕۆماننووسانی ڕووس
پۆل:نووسەرانی ژنی خەیاڵی زانستی و فەنتازی
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:فەیلەسووفانی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی خەیاڵی زانستیی ئەمریکی
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی
پۆل:فەیلەسووفانی ڕووس
پۆل:سیناریۆنووسانی ڕووس
پۆل:نووسەرانی ژنی خەیاڵی زانستی و فانتازی
پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی
پۆل:مردووانی ١٩٨٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥
پۆل:فەیلەسووفانی سیاسیی ئەمریکی
پۆل:ئاین ڕاند
پۆل:فەیلەسووفانی جوو
پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان
پۆل:بێدینەکان
پۆل:ڕەخنەگرانی مەسیحییەت
پۆل:چالاکوانە جووەکان
پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە
پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)
پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:جوولەکەکانی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا
پۆل:ڕەخنەگرانی مارکسیزم
پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست ھێناوە
پۆل:ژنە ئەمریکییە سیناریۆنووسەکان
پۆل:بێخوایانی ئەمریکی
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە
پۆل:سیناریۆنووسە جولەکەکانی ئەمریکا
پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆزیترۆن

**پۆزیترۆن** (، کورتکراوەی وشەی *Positive Electron*) تەنۆلکەیەکی سەرەتاییە لە پێکھاتەی ماددەوە، لە ناوکی گەردیلە و نیوترۆن، و ھەروەھا ناودەبرێت بە تەنۆلکەی دژەئیلێکترۆن یان لە ناوبەری ئیلێکترۆن. لە ڕەوشت و تایبەتمەندییە فیزیاییەکان بێجگە لە بارگەی کارەبای بە تەواوی لە ئیلێکترۆن دەچێت. پۆزیترۆن بە پێچەوانەی ئیلێکترۆن بارگەی کارەبای موجەبی (+) ھەیە، لە کاتی بەرکەوتنی پۆزیترۆن بە ئیلێکترۆن دەبێتە ھۆی ڕوداوێک کە ناودەبرێت بە لەناوبردنی ئیلێکترۆن- پۆزیترۆن یان دەگۆرێت بۆ دوو تیشک لە تیشکی گاما، یان دەگۆڕێت بۆ وزە و دەردەکەون بە شێوەی دوو شەپۆلی کارۆموگناتیسی بە ھەمان لەرەلەر.

## سەرچاوەکان
# The fractional version’s denominator is the inverse of the decimal value (along with its relative standard uncertainty of 4.2×10−10).
# ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:چەمکە فیزیکییەکان
پۆل:دژەماددە
پۆل:لێپتۆنەکان
پۆل:پۆزیترۆن
کەناڵی جەماوەر

**کەنالی جەماوەر** کەناڵێکی سیاسی رۆشنبیری کۆمەڵایەتییە بایەخ دەدات بە ھەواڵ و بابەتە کۆمەڵایەتییەکان ، ئۆرگانێکی حیزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستانە بارەگاکەی لە شاری سلێمانییە لە باشووری کوردستان یە ، پە خشی کەناڵەکە لە سەر مانگی دەستکردی نایلسات بە فریکوێنسی 11316*27500 V

پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی
ستیڤ باڵمێر

**ستیڤن ئەنتۆنی باڵمێر** (ستیڤ باڵمێر) لەدایکبووی ٢٤ی ئازاری ١٩٥٦، کەسایەتی بازرگانی ئەمریکی و بەڕێوبەری جێبەجێکاری پێشووی کۆمپانیای مایکرۆسۆفت، ستیڤ لەماوەی  کانوونی دووەمی ٢٠٠٠ ئەم پۆستەی لە مایکرۆسۆفت وەرگرتووە تاکوو شووباتی ٢٠١٤ لەم پۆستەیەدا بەردەوام بوو، لەساڵی ٢٠١٤  دا سەرمایەی تاکەکەسی باڵمێر بە ٢٢، ١ میلیارد دۆلار خەمڵاندراوە.

## سەرچاوەکان

* ویکی ئینگلیزی
* پەڕەی فەرمی تاکەکەسی ستیڤ بەبەستەری ماڵپەڕی مایکرۆسۆفت

پۆل:جووە ئەمریکییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦
پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی
پۆل:بازرگانان لە نەرمەواڵەدا
پۆل:وەرزشوانانی ئەمریکی جولەکە
کارەبا

thumb|هەورە بروسکه یەکێکە لە گرنگترین دیاردەکانی سرووشتی کە بەڵگەیە بۆ کارەبا.

**کارەبا** دیاردەیەکە کە بریتیە لە کۆمەڵێ دیاردەی دروستبوونی جۆراوجۆر لە بوونی بارگەی کارەبایی ، وە لە دیاردەکانی کارەبا ھەورە تریشقە و کارەبای ستاتیکی بەڵام لە بەکارھێنانی گشتی ووشەی کارەبا ھێمایەکیە بۆ زۆرێک لە کاریگەرییەکانی فیزیای بەڵام لە بەکارھێنانی کرداری زاراوەیەکی شاراوەیە ، دەتوانین بەم زاراوانەی بیناسێنین .

* بارگەی کارەبایی : بریتییە لە تایبەتمەندی ھەندێ تەنکۆلەی نا گەردیلەیی کارلێکی کارۆ موگناتیسی ، ماددەی بارگەکراو بەکارەبا کاریگەر دەبێت بەبواری کارۆموگناتیسی

* سرێمی کارەبایی: بریتییە لە جووڵەی تەنۆڵکەی بارگەکراوەی کارەبایی وە بە ئەمپێر دەپێورێت

* بواری کارەبایی: بریتییە لە کاریگەری ئەنجامی بارگەی کارەبایی لەسەر بارگەکانی تر نزیک لە خۆی.

* ئەرکی کارەبایی: بریەتییە لە کاریگەری ئەنجامی بارگەی کارەبایی لەسەر بارگەکانی تر نزیک لەخۆی.

* کارۆموگناتیسی: بریتییە لە کارلێکی بنەڕەتی کە ڕوودەدات لە نێوان بواری موگناتیسی بوونی بارگەی کارەبایی و جووڵەکەی.
## مێژوو

## دەربارەی پێشکەوتنی کارەبا
دیاردەکانی کارەبا لەژێر لێکۆڵینەوە دابووە لە کۆنەوە ، بەڵام زانستی کارەبا ھیچ پێشکەوتنێکی ئەوتۆی بەخۆوە نەبینی لەسەدەکانی حەڤدەم و ھەشدەھەم بەڵام لەکۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەم ئەندازیارانی کارەبا پێشکەوتنێکی زۆریان بەدست ھێنا لەبواری پیشەسازی و بەکارھێنانی کارەبا لەناو ماڵان لە کاتیشەوە تەکنەلۆژیای کارەبا گۆڕانکارییەکی خێرای بەخۆوە بینی لەبواری پیشەسازی و پێشکەوتنی کۆمەڵ.

سووڕی کارەبایی : بریتییە لە بەیەک گەیاندنی پێکھاتەکانی کارەبا وە پێکھاتەکانی بریتیین لە بەرگری ، چڕ کەرەوەکان ، کلیک ، بگۆڕی کارەبایی وە ئەلیکتڕۆنیات.

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای عەرەبی

پۆل:کارەبا
بارگەی کارەبایی

وێنۆک|بارگەی کارەبایی وەدیھاتوو لە دوو جۆر گەردیلەی سەرەکی
**بارگەی کارەبایی** () یەکەیەکی بنچینەییە لە بواری کارەبادا و بڕەکەی یەکسانە بە (١٩-^١٠*١٫٦) کۆڵۆم. بڕی (١٨^١٠*٦٫٢٥)ئەلێکتڕۆن یەک کۆڵۆم پێک دێنن. بریتییە لە تایبەتمەندی کۆمەڵێکی دیاریکراو لە تەنکۆڵکەی ناگەردیلەیی کە دەبێتە ھۆی دروستبوونی ھێزی کارۆموگناتیسی وە ھێزی کارۆموگناتیسی یەکێکە لە چوار ھێزە بنەڕەتییەکەی سروشت وە بارگە لە گەردیلە دروست دەبێت کە بریتییە لە ئەلیکتڕۆن و پڕۆتۆن وە بوونی بارگەی کارەبایی ھێزی کارۆموگناتیسی دروست دەکات.

بارگەی کارەبایی تایبەتمەندێکی یاسای بمێنی ناو ماددەی ھەیە بەو ھۆیە کە بارگەی کارەبایی وەدیھی نایە یان لەبێین ناچێت؛ بارگەی کارەبایی لە گەردیلەی سەرەکی ماددە کە دابینکەری تایبەتمەندییەکانی کارۆموگناتیسی ماددەن سەرچاوە دەگرێت.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای عەرەبی
* ویکیپیدیای فارسی

پۆل:کارۆموگناتیسی
پۆل:کارەبا
پۆل:ڕێژە فیزیکییەکان
سولەیمان خان ئەردەڵان

**سلێمان خانی ئەردەڵان** یەکێک لە حاکمانی ئەردەڵان بووە کە لە سەدەی حەڤدەھەمدا ژیاوە. ئەو ناوەندی حکوومەتی ئەردەڵانەکانی گوێزاوە بۆ شاری سنە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سنە
تاقیکردنەوەی گایگەر–مارسدێن

[وێنۆک|چەپ|275px|ئەم وێنەیە ئەوە نیشان دەدات کە لە تاقیکردنەوەکەدا باس کراوە، وێنەکەی سەرەوە دەری دەخات [بارگەی موجەب ھەموو ناوکی داگیر کردووە و دەورە دراوە بە ئەلکترۆن وەک رەزەرفۆرد ئاماژەی پێدا، وێنەی خوارەوەش قسەکەی گایگەر دەخاتەروو کە ووتی ھەنێک لەو پارتیکڵناە پەرشدەبنەوە بە زیاتر لە ١٨٠ پلە لە کاغەزی ئاڵتوونەکەوە .]]
تاقیکردنەوەی ڕەزەرفۆرد (کە بە ناوی **تاقیکردنەوەی گایگەر و مارسدێن** یان **تاقیکردنەوەی ڕووپۆشی ئاڵتوون** ناسرا) بیرۆکەی ئەم تاقیکردنەوە لە لایەن ھەردوو زانای بەناوبانگی فیزیایی ئێرنست مارتسدێن و ھانز گایگەرەوە لە ساڵی ١٩٠٩ دانراوە کە بۆ ئەنجامدراوە بۆ تێگەیشتنی زیاتری گەردیلە، بە ھۆی ئەم بیردۆزەوە ڕەزەفۆرد تووانی مۆدێلێکی نوێێ فیزیای دابنێ ھەر بە ناوی خۆیەوە کە ناوی نابوو مۆدێلی رەزەرفۆرد لە ساڵی ١٩١١.

## تاقیکردنەوەکە
دووای ئەوەی ئەم سێ زانایە توانیان لایەنی تیۆری باس بکەن ھەڵسان بە ئەنجامدانی تاقیکردنەوەکە کە بریتی بوو کاغەزێک کە ئاڵتوون دروست کرابوو بۆمباران کرا بە ئەلفا پارتیکڵ، وە ھەروەھا لە پەردەیەکی دۆزەرەوە پێک ھاتبوو بۆ ئەوەی ژمارەی ئەو پارتیکڵانەی لادەدەن یان پەڕشبوونەتەوە چەنێکن بزانرێت، وە ھەروەھا بژمێرێکی تریش لە پشتی کاغەزە ئاڵتونەکەوە کە ئەلفا پارتیکڵەکان دەژمێرێت کە بە ئاراستەی کاغەزەکە ھاتوون و تێپەڕبوونە بە پێی پلەکانیان.

## ئەنجامی تاقیکردنەوەکە
گایگەر ووتی کە ھەنێکی ئەلفا پارتیکڵەکان لادەدەن (بە مانای پەرش دەبنەوە) بە پلەی زیاتر لە ١٨٠ پلە کاتێک بەر ناووکی ڕووە ئاڵتوونەکە دەکەون.
رەزەرفۆرد زانیاری زیاتری بۆ مۆدێلکەی زیاد کرد کە دەیگووت بارگە موجەبەکان ھەموویان لە ناوەڕاستی ناووکدان و ئەلکترۆنەکانیشیان لەگەڵدایە کە بە ھێزی راکێشانی کارابەییەوە ئەلکترۆنەکان دەوریانیان داوە، کە ئەمەش وا دەکات کە ھەموو ئەتۆمەکە بە شێوەیەک بێت کە پێی بوترێت بێ بارگە بەو مانایەی کە ئەلکترۆنی سالب و بارگەی موجەبی تێدایە.

## سەرچاوەکان
* https://web.archive.org/web/20170811084411/https://en.wikipedia.org/wiki/Geiger%E2%80%93Marsden_experiment
* https://web.archive.org/web/20170831053247/http://www.daviddarling.info/encyclopedia/R/Rutherfords_experiment_and_atomic_model.html

پۆل:تاقیکردنەوە فیزیکییەکان
پۆل:بنەماکانی کوانتەم فیزیکس
شەڕی کۆریا

thumb|چەند دیمەنێک لەشەڕەکە
**شەڕی کۆریا** (بە کۆری :한국전쟁 or 조선전쟁) ، (ماوەی شەڕ:٢٥ی حوزەیرانی ١٩٥٠ تاکوو ٢٧ی تەمموزی ١٩٥٣) ، شەڕەکە لەنێوان کۆریای باشوور و کۆریای باکوور بوو کە ئەوەی یەکەمییان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پاڵپشتی بوو واتە لایەنی سەرمایەداران پاڵپشتییان دەکرد وە ئەوەی دووەمیان یەکێتیی سۆڤیەت واتە دەوڵەتە سۆشیالیستەکان یان کۆمۆنیستەکان پاڵپشتییان دەکرد ، لە ئاکامی ئەم شەڕ لە ساڵی ١٩٥٣ دا ھەرد دوو لا ئاگربەستیان مۆر کرد و بەفەرمی نیوە دورگەی کۆریا بۆ دوو بەشی باکور و باشور دابەش کرا و ناوچەیەکی تامپۆن قەدەخەکراو ی بێچەک، لە نێوانیان دا دەستنیشان کرا.تائێستاش  بۆ کۆریای باشوور و کۆریای باکوور کاریگەری ئەم دابەشبوونە تاکوو ئێستاش بەردەوامە بەوەی باشوور بە دیموکراسییەتی سەرمایەداری ماوەتەوە وە بەشی باکوریش تەنانەت دوای ڕووخانی یەکێتیی سۆڤیەت بە فەرماڕەوایی کۆمۆنیستی ماوەتەوە لە ماوەی شەڕەکەشدا دوو ملیۆن و نیو لەهەردوو لا کوژران ئەمەو زۆرتر لە سێسەد هەزار کەسیش شوێنبزربوون.

## سەرچاوەکان

* بەشداری لە ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:ململانێکانی ١٩٥٠
پۆل:ململانێکانی ١٩٥١
پۆل:ململانێکانی ١٩٥٢
پۆل:ململانێکانی ١٩٥٣
پۆل:مێژووی کۆریا
پۆل:شەڕی کۆریا
پۆل:شەڕەکانی ئۆسترالیا
پۆل:شەڕەکانی فەڕەنسا
پۆل:شەڕەکانی یۆنان
پۆل:شەڕەکانی ژاپۆن
پۆل:شەڕەکانی نیوزیلاند
پۆل:شەڕەکانی ھۆڵەندا
پۆل:شەڕەکانی کۆماری گەلی چین
پۆل:شەڕەکانی یەکێتیی سۆڤیەت
پۆل:شەڕەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:شەڕەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:ئاگربەستەکان
ھانس گایگەر

ھانز گایگەر زانایەکی فیزیای ناوبانگی ئەڵمانە لە ساڵی ١٨٨٢ لە دایک بووە، داھێنەری بژمێری گایگەر ە، وە بە ھۆی تاقیکردنەوە گایگەر و مارسدێن ـەوە لەگەڵ ئێرنست رەزەرفۆرد گەردیلەی ناوکی دۆزیەوە. گایگەر یەکێک بووە لە پێنج مناڵی باوکی و لە ەموویان گەورەتر بووە. گایگەر لە ساڵی ١٩٠٢ دەسی کردووە بە خوێندن لە بوواری فیزیا و بیرکاری دا لە زانکۆی ئێرلانگن لە ئەڵمانیا.
برروانامەی دکتۆرای لە ساڵی ١٩٠٦ بە دەست ھێناوە، لە ساڵی ١٩٠٧ دەسی بە کارکردووە لە گەڵ زانای فیزیای ئێرنست رەزەرفۆرد کە توانیان ناووکی گەردیلە بدۆزنەوە بە ھۆی تاقیکردنەوەی گایگەر و مارسدێن.

پۆل:داھێنەرانی ئاڵمانی
پۆل:فیزیکزانانی ئاڵمانی
پۆل:مردووانی ١٩٤٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢
پۆل:زانا فیزیاییەکان
تۆم کرووز

**تۆماس کروز ماپۆتەر** ناسراو بە **تۆم کروز** (لەدایکبووی ٣ی تەممووزی ١٩٦٢) بەرھەمھێنەری فیلم و ئەکتەرە و سێ جار پاڵێوراوی خەڵاتی ئۆسکار بووە وە سێجاریش خەڵاتی گۆڵدن گلۆبی بەدەست ھێناوە. بەپێی ڕاپۆرتەکانی ٢٠٢٠، سەرمایەی تۆم ٥٧٠ میلیۆن دۆلارە، ھەروەھا ئەو یەکێکە لە دەوڵەمەندترین  ئەکتەرانی جیھان. کۆی فیلمەکانی تا ئێستا توانیویانە زیاتر لە ٤ میلیارد دۆلار لە باکووری ئەمریکا کۆبکەنەوە، ھەروەھا زیاتر لە ١٠٫١ میلیارد دۆلاریش لە جیھان، ئەمەش وایکردووە کە ناوبراو ببێتە یەکێک لە ئەستێرە ھەرە سەرکەوتووەکانی بۆکس ئۆفیس لە مێژوودا.

تۆم کروز لەتەمەنی ١٩ ساڵییەوە دەستی بەکاری نواندن کردووە واتە لە ساڵی ١٩٨١، فیلمی (*Taps*) یەکەم فیلم بووە کە تۆم کروز ڕۆڵی سەرەکی بینیوە. لە ساڵی ١٩٨٣، بەفیلمی (*Risky Business*) ھەروەھا بە فیلمی (*Top Gun*) لە ساڵی ١٩٨٦ ناوبانگی دەرکرد. دوای ئەو فیلمانەش تۆم لە چەند فیلمێک دەرکەوت کە توانی ستایشی ڕەخنەگران بەدەستبھێنێت ئەویش لە فیلمەکانی (*The Color of Money*) لە ١٩٨٦، (*Rain Man*)، لە ١٩٨٨ ھەروەھا بە فیلمی (Born on the Fourth of July) لە ١٩٨٩. بە ڕۆڵگێرانی کەسایەتی ڕۆن کۆڤیچ لە فیلمی (Born on the Fourth of July)، خەڵاتی باشترین ئەکتەری گۆڵدن گلۆب بباتەوە ھەروەھا بووە پاڵێوراوی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر. دواتر لە نەوەدەکان، تۆم بەشداریکرد لە چەند فیلمێکی بازرگانیی سەرکەوتوو کە توانیان داھاتێکی باش کۆبکەنەوە لەوانە *[[ھەندێک پیاوی باش]]،* فیلمی ھەستبزوێن *(The Firm)* لە ١٩٩٣، فیلمی ترسێنەر (*Interview with the Vampire*) لە ١٩٩٣، فیلمی (*Jerry Maguire*) لە ١٩٩٦ کە بەھۆی ئەم فیلمەوە خەڵاتی باشترین ئەکتەری لە خەڵاتەکانی گۆڵدن گلۆب پێبەخشرا وە بۆ دووەمجاریش بووە پاڵێوراوی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما
پۆل:زیندووان
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە کەنەدا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دیسلێکسیان هەیە
پۆل:فڕۆکەوانانی ئەمریکی
پۆل:ساینتۆلۆژیستە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕاسپبێری زێڕین
پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو
پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو ئەکتەرانەی کە تووشی ناڕێکی خوێندنەوە بوونە
پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری میوزیک یان کۆمیدیای گۆڵدن گڵۆب (فیلم)
پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی گۆڵدن گڵۆب (فیلم)
فلۆرەنتینۆ پێریز

**فلۆرەنتینۆ پێرێز ڕۆدریگز** لەدایکبووی ٨ی ئازاری ١٩٤٧ ، کەسایەتی و سەرمایەداری ئیسپانییە و پیشەی ئەندازیاریی شارستانییە و لەئێستادا سەرۆکی یانەی تۆپی پێی ئیسپانی ڕیال مەدریدە ، ئەو دوو جار پۆستی سەرۆکی یانەی ڕیال مەدریدی وەرگرتووە یەکەم جار لەساڵانی ٢٠٠٠ تاکوو ٢٠٠٦ بوو ئینجا دوایی ٢٠٠٩ تاکوو ئێستا بەردەوامە و لەم ماوەی سەرۆکایەتیی یانەکەشی بەوە ناسراوە زۆرترین پارە بۆ گواستنەوەی یاریکەران دەدات لەوانە کریستیانۆ ڕۆناڵدۆی گواستەوە بۆ یانەکەی بەبڕی ٩٤ ملیۆن یۆڕۆ ، پێریز ئەندامیشە لە پارتی سیاسی یەکێتیی ناوەندی دیموکراسی ئیسپانیا لەساڵی١٩٧٩وە .

## سەرچاوە
*ماڵپەڕی فەرمی پێریز
*ویکی ئینگلیزی

پۆل:زیندووان
پۆل:بیلیۆنێرە ئیسپانییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
سکایپ

thumb|لۆگۆی سکایپ
**سکایپ** نەرمەواڵە یەکی کۆمپیوتەر کە بەکارهێنەرانی دەبێت سەرهێڵ بن لە ئینتەرنێت بۆ ناردنی پەیام و پەیوەندی تەلەفۆنی و پەیوەندی دەنگی و ئاخاوتن و بینین بە دەنگ و ڕەنگ ، سکایپ یەکەم دەرچووی لەساڵی ٢٠٠٣ بوو لەلایەن نیکۆلاس زینسترۆم و یانوس فریس دروستکرا ، سکایپ لەساڵی ٢٠١٠ لەلایەن کۆمپانیای مایکرۆسۆفت بەبڕی ٨ ملیار دۆلار کڕا ،نەرمەواڵەی سکایب بۆ هەر سێ سیستەمی کارگێڕی ماک و لینوکس و مایکرۆسۆفت ویندۆز ەوە هەیە و جگە لە سیستەمەکانی مۆبایل و تاتە (تابلێت) هۆشمەندەکان.

## بەستەری دەرکی
*ماڵپەڕی فەرمی سکایپ
*پەڕگەی زمانی کوردی (سۆرانی) سکایپ 

پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٣
پۆل:سکایپ
پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس
پۆل:بەرنامەکانی یوونیڤەرساڵ ویندۆز پلاتفۆڕم