open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بلو ڕای

**بلو ڕای** () فۆرماتی خەزنکردنی داتای دیجیتاڵییە، دیپۆتێکە کە بۆ شوێنگرتنەوەی فۆرماتی دی ڤی دی دروستکراوە، توانای ھەڵگرتنی چەندین ڤیدیۆی کاتژمێری ھەیە، بە شێوەی گرافیکی بەرز وەک (HDTV 720p و 1080p). بەرنامەی سەرەکی بلو ڕای وەک ناوەندێکە بۆ ماددە ڤیدیۆیییەکان وەک فیلمی تایبەت، وە دابەشکردنی فیزیکی یارییە ڤیدیۆیییەکان بۆ پلەی ستەیشن ٣، پلەی ستەیشن ٤، ئێکس بۆکس ١. ناوی "Blu-ray" ئاماژەیە بە لێزەری شین (کە لەڕاستیدا لەیزەری وەنەوشەیییە)، بۆ خوێندنەوەی دیسک بەکاردێت، کە ڕێگە دەدات زانیاری لە چڕییەکی گەورەتردا خەزن بکرێت.

وێنۆک
وێنۆک

دیسکێکی پلاستیکی ١٢٠ میلیمەترە، تیرەکەی ١٬٢ میلیمەتر ئەستوورە، ھەمان قەبارەی دی ڤی دی و سی دی ھەیە. دیسکی ئاسایی بلو ڕای یان pre-BD-XL ٢٥ گێگابایت بۆ ھەر چینێک لەخۆ دەگرێت، وە دیسکی دوو چینی (٥٠ گێگابایت) ستانداردی پیشەسازییە بۆ دیسکەکانی ڤیدیۆی درێژ. دیسکەکانی سێ چین (١٠٠ گیگابایت) و دیسکی چوارچین (١٢٨ گیگابایت) بەڵام ئەمانە بۆ درایڤەکانی دووبارە -نووسەر BD-XL بەردەستن. ڤیدیۆی (HD) بەرز لەوانەیە لەسەر دیسکەکانی Blu-ray بە ڕێژەی ١٩٢٠×١٠٨٠ پیکسێڵ ھەڵگیرابێت، جگە لەم تایبەتمەندیانەی بەشی ئامێری بلو-ڕای لەگەڵ کۆمەڵێک فۆرماتی فرەمیدیا ھاوپەیوەندی ھەیە. سۆنی یەکەم نمونەی دیسکی بلو ڕای لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ ئاشکراکرد، دواتر بەبەردەوامی پەرەی سەند، تا ئەوکاتەی کە لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٦ بە فەرمی لە سەرتاسەری جیھان بڵاوبوویەوە، جەنگی فۆرماتی دیسکی تیشکی بەرز لەو کاتە دەستی پێ کرد، کە دیسکی بلوڕای ڕکابەری لەگەڵ فۆرماتی HD DVD کرد.

## مێژوو
چڕی زانیاری فۆرماتی DVD بە درێژایی شەپۆلەکانی "لیزەری دایۆدی" بەکارھێنراو سنوردار کرا. پاش گەشەی درێژخایەن دایۆدی لەیزەری شین کە لە ٤٠٥ نانۆمەتردا کار دەکات، لەسەر بنەمای بەرھەمھێنان بەردەست بوو، کە ڕێگەیدا بە گەشەپێدانی فۆرماتێکی کۆگای چڕتر کە بتوانێت میدیای پێناسەیەکی بەرزتر بگرێت.

## میدیای فیزیکی
لەکاتێکدا DVD لەیزەرێکی سوری "٦٥٠ ئێن ئێم" بەکاردێنێت، دیسکی بلو ڕای "٤٠٥ ئێن ئێم" لەیزەر دایۆد بەکاردەھێنێت، ھەرچەندە لەیزەرەکە پێی دەگوترێت «شین»، بەڵام لەڕاستیدا ڕەنگەکەی لەمەودای وەنەوشەییدایە. درێژی شەپۆلەکەی کورتتر دەکرێت ئەگەر تیشک بخاتە سەر ڕووبەرێکی بچووکتر، بەم شێوەیە دەتوانێت ئەو زانیارییە بخوێنێتەوە کە لە گەردیلەکاندا تۆمار کراوە.

## بلو ڕای 3D
کۆمەڵەی دیسکی (Blu-ray BDA) ھێزێکی ئەرکی دروست کرد، کە لە جێبەجێکارەکان لە پیشەسازیی فیلم و ئەلیکترۆنی بەکاربەر و کەرتەکانی IT دروست کراوە، بۆ یارمەتیدانی پێناسەکردنی ستانداردەکان بۆ دانانی فیلمی 3D و ناوەڕۆکی 3D تەلەفزیۆنی لەسەر دیسکێکی بلوڕای. لە ١٧ی کانونی یەکەمی ٢٠٠٩ BDA بە فەرمی 3D بۆ دیسکی بلوڕای ڕاگەیاند.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 

پۆل:داھێنانە ژاپۆنییەکان
پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئەو بەرھەمانەی لە ٢٠٠٦ ناسێنراون
پۆل:ئەلکترۆنی بەکاربەر
پۆل:میدیای بیرگەی کۆمپیوتەر بە بینایی
پۆل:داھێنانە ھۆڵەندییەکان
ئیسلام لە تورکیا

وێنۆک

**تورکیا** یەکێکە لەو وڵاتانەی کە ئاینی ئیسلام بە شێوەیەکی بەرفراوان پەیڕەو دەکریت لەلایەن خەڵکەوە وە زۆربەی دانیشتوانی تورکیا ئیسلامن، بەڵام دەوڵەتی تورکیا عیلمانییە و ئاینێکی فەڕمی نییە ھەروەک دەستوری تورکی باوەڕی بە سەربەستی ئایین و بیروباوەڕ ھەیە، بەپێی ئامارەکان ٩٩٪ تورکیا موسڵمانن، لە نێو ئەمانیشدا (٨٥–٩٠٪) لەسەر مەزھەبی سوننەن و (١٠–١٥٪) پەیڕەوی شیعە ئەکەن و ژمارەیان ئەگاتە ٧ بۆ ١٠ میلیۆن کەس، و ڕێژەی مەسیحییەت ٠٫١٪ کە زۆربەیان ئەرسەدۆکسین و ڕێژەی یەھودی ٠٫٠٤. ٪ جێبەجێبوونی عیلمانییەت لە تورکیا لە بیری کەمالییەوە ھاتووە کە ئەگەڕێتەوە بۆ کەمال ئەتاتورک، دامەزراوە ئیسلامییەکان و پیاوانی ئاینی ئەبرێن بەڕێوە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی کاروباری ئاینی کە ساڵی ١٩٢٤ دامەزرا، ڕێکخراوە ئایینییەکانی تر بە شێوەیەکی فەڕمی پاڵپشت ناکرێن بەڵام لە بەرامبەردا بەڕێوەبردنی خۆیی و ئازادی ئیشکردنیان ھەیە.

## سەرچاوەکان
* ئیسلام لە تورکیا (عەرەبی) 

پۆل:ئیسلام لە تورکیا
پەنگوین

وێنۆک
**پەنگوین** یان **بەتریق** () پەنگوینەکان کۆمەڵێک باڵندەی نەفڕی ئاویین. ئەوان بەشێوەیەکی تایبەت لە نیوەگۆی باشوور دەژین، تەنھا یەک جۆریان ھەیە، کە پەنگوینی گالاپاگۆس لە باکووری ھێڵی یەکسانبوون دۆزرانەوە. ژیان لە ئاودا بۆ ئەوان زۆر گونجاوە، پەنگوینەکان پەلە تاریک و سپییەکانیان پێچەوانە دەکەنەوە بۆ مەلەکردن، زۆربەی پەنگوینەکان خواردنیان لەسەر ماسی و ماسی کویدە و شێوەی تری ژیانی دەریایی دەست دەکەوێت، کە لە کاتی مەلەکردن لەژێر ئاودا دەیانگرنە بەر. بە نزیکەیی نیوەی ژیانیان لەسەر وشکانی و نیوەکەی تری لە دەریادا بەسەر دەبەن.

ھەرچەندە نزیکەی ھەموو جۆرە پەنگوینەکان ڕەسەنن، بۆ بەشی باشووری ھێمیسفیر دەگەڕێنەوە، بەڵام تەنھا لە کەشوھەوای سارددا نادۆزرێنەوە، لە ڕاستیدا تەنھا چەند جۆرە پەنگوینێک تا ئێستا لە باشوور دەژین، چەندین جۆر لە ناوچەی میزاجیدا دەدۆزرێنەوە، بەڵام یەک جۆر پەنگوین بەناوی گالاپاگۆس لە نزیک گۆی زەوی دەژی. گەورەترین جۆری زیندوو پەنگوینی ئیمپراتۆرە، بە تێکڕایی گەورەکان نزیکەی ١٬١ مەتر بەرزن، کێشی ٣٥ کگم، بچووکترین جۆری پەنگوین «پەنگوینی بچووکی شینە» کە بە پەنگوینی پەری ناسراوە، دەوری ٣٣ سم باڵایانە، کێشیان ١ کیلۆ دەبێت. لەناو پەنگوینەکاندا، پەنگوینە گەورەکان لە ناوچە ساردەکاندا نیشتەجێن، لەکاتێکدا پەنگوینە بچووکەکان لە کەشوھەوای خۆش و تەنانەت خولگەییدا دەدۆزرێنەوە.

## وشەڕەتناسی
وشەی پەنگوین بۆ یەکەم جار لە سەدەی ١٦ وەک ھاوتایەک بۆ ئەکی گەورە دەردەکەوێت، دۆزەرەوە ئەورووپییەکان بۆیان دەرکەوت کە بە پەنگوین ناسراون، لە بەشی باشووری نیوەگۆی زەویدا دەژین؛ ھێشتا مشتومڕ لەسەر ناوی پەنگوین دەکرێت، وشەزانی وشەی پەنگوینی بە پیتی لاتینییەوە گرێدا، واتە «چەوری»یان «نەوت». لە ساڵی ١٨٧١ وشەی لاتینی پێنگوینس لە پۆلێنکردنی زانستیدا بەکار ھاتووە، بۆ ناوکردنی (Pinguinus impennis، واتە پەنگوین بەبێ پەڕەکانی فڕین)، کە لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەیەمدا بەرەو لەناوچوو چوو. ھەروەک لە لێکۆڵینەوەی بۆماوەیی ساڵی ٢٠٠٤ پشتڕاستکراوەتەوە، پەنگوینەکان سەر بە خێزانی ئەکەکانە (ئەک: باڵندەیەکی شێوەی پەنگوینە). سەرەڕای ئەو لێکدانانە پەنگوین ئەک نین، و لە نزیکەوە پەیوەندیان بە ئەکی گەورەوە نییە.

## پۆڵێنزانی و پەرەسەندن
ژمارەی جۆری پەنگوینەکان گفتوگۆی لەسەر کراوە بەپێی ئەوەی کە دەسەڵات پەیڕەوی دەکات، جیاوازی زیندەیی پەنگوین لەنێوان ١٧ بۆ ٢٠ جۆری زیندوودا جیاوازی ھەیە، ھەموویان لەناو خێزانێکن بەناوی (سوھنیسێین). مێژووی پەرەسەندن لە پەنگوینەکان توێژینەوەی باشی بۆ کراوە، و پیشاندەری بایۆجیۆگرافیای پەرەسەندنە، ھەرچەندە ئێسکی پەنگوین لە ھەر ڕەگەزێک جیاوازی زۆری لە قەبارەدا ھەیە، و بەچەند نموونەی باش ناسراون، ھەروەھا ھەندێک بابەتی تایبەت بە پەنگوین پێش مێژوو لە ساڵی ٢٠٠٥ بڵاوکراونەتەوە.

## پەنگوینەکان و مرۆڤەکان
پەنگوینەکان ھیچ ترسێکی تایبەتیان لە مرۆڤ نییە و زۆر جار لە گرووپەکانی خەڵک نزیک دەبنەوە، ئەمە لەوانەیە لەبەر ئەوە بێت کە پەنگوینەکان ھیچ درندەیەکی زەوییان نییە، لە جەمسەری جەمسەرەکان یان دوورگەکانی دوور لە کەنار دەریا. سەگەکان ڕاوی پەنگوینەکان دەکەن، لەکاتێکدا لە جەمسەرەکان لە مرۆڤەکان بە سەگ ڕاوی پەنگوینەکانیان بۆ خواردن دەکرد، بەڵام سەگەکان لە ماوەیەکی زۆرەوە لەجەمسەری یونتاریکەوە قەدەغە کراون، جگە لە سەگەکان پەنگوینەکان لە دەریادا مەترسیان ھەیە، لە ڕاوکەران وەک کۆسە و نەھەنگی بکوژ و پڵنگی دەریا. لە حوزەیرانی ٢٠١١، پێنگوینێکی ئیمپراتۆر ھاتە کەنار دەریای پێکا پێکا لە نیووزلەندا، ٣٢٠٠ کم لە گەشتەکەی بۆ ئەنتارکتیکا بەردەوامبوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:پەنگوینەکان
پۆل:ئەو باڵندانەی نافڕن
جوگرافیای نەرویژ

وێنۆک
**نەرویژ** یەکێکە لە وڵاتە ئەوروپییە سکاندیناڤییەکان کە دەکەوێتە باکوری کیشوەرەکەوە. زیارتر بە نیمچە دەچێت بەھۆی ئەوەی لە سێ لاوە دەورە دراوە بە ئاو. لەگەڵ سوید ڕووبەرێکی بەرفراوانی ھەیە لە ڕۆژھەڵاتی وڵات وە سنورێکی مەودا کەمی ھەیە لەگەڵ ھەریەکە لە، فینلاند، و ڕووسیا، ھەروەھا سنووری دەریاییی لەگەڵ ھەریەک لە وڵاتانی دانمارک و بریتانیادا ھەیە. ڕووبەری ئەم وڵاتە ٣٨٥٬١٧٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە ئۆسلۆ پایتەختەکەیتی و لە ھەمان کات گەورەترین شاری وڵاتی نۆرویژە. بەرزترین کێوی یاخود شاخی نەرویژ ناوی گالدھۆپیگگێن (Galdhøpiggen)ـە. ٢٤٦٩ میتر بەرزە. نزیکەی نیوەی ڕووبەری وڵاتی نەرویژ شاخاوی و کێوسانە. گەورەترین دەریاچەی نەرویژ ناوی میۆسا (Mjøsa) یە. درێژترین ڕووباری نەرویژ گلۆمما (Glomma) یە. ٦١١ کیلۆمیتر درێژە. چەندین ئاودۆڵ (fjord) لە کەناری دەریا دا ھەن، کە درێژترینی ئەوان سۆنگەفیۆرد (Sognefjord) ـە. ئەم ئاودۆڵە ٢٠٤ کیلۆمیتر درێژە و لە قووڵترین شوێن دا ١٣٠٨ میتر کوورە. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی نەرویژ ٥٫٠٩١٫٩٢٤ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٠٧ لە سەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٩٫١ ساڵە. ھەروەھا ٨٠ لە سەدی دانیشتووانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.

## کەشوھەوا
نەرویژ چوار وەرزی ھەیە: بەھار، ھاوین، پاییز و زستان. کەشوھەوای نەرویژ لە ناوچەیەکەوە بۆ ناوچەیەکی تر جیاوازە. ھەروەھا لە نێو یەک ناوچەیشدا جیاوازیی زۆر ھەیە، و ڕەنگە ھەموو ساڵێک تا ڕادەیەکی بەرچاو بگۆڕێ. بەگشتی، ناوچەکانی کەنار دەریا زستانی ئارام و بەفری کەمیان ھەیە، بەڵام ناوچەکانی ناوەوەی وڵات زستانی سارد و بەفری زۆریان ھەیە. لە لایەکی ترەوە، ھاوینی ئەم ناوچانە زۆرجار گەم و وشکە. لە ھەرێمی ڕۆژاوای نەرویژ زۆرتر لە ھەرێمی ڕۆژھەڵات باران دەبارێ. لە ناوچەکانی کەناردەریا زۆربەی کات، بە تایبەت لە وەرزی پاییز، با دێ. ھەروەھا ڕێژەی ڕووناکیی ڕۆژ تا ڕادەیەکی زۆر لە نێوان ناوچەکانی باکور و باشووردا جیاوازە. لە وەرزی زستان، ھەرچەندە لە باکور نزیک دەبیتەوە، ڕۆژ کورتترە. لە ھاممێرفێست، کە باکوریترین شاری ئەورووپایە لەسەر خاکی ئەسڵیی نەرویژ، لە وەرزی زستان تاریکترین کاتی ساڵ نزیکەی دوو مانگ درێژەی ھەیە. لەم ماوەیەدا، ھیچ خۆرەتاوێک نییە. بەڵام لە ھاوین دا پێچەوانەی ئەمە ڕوو دەدا، و لە نیوەی شەودا خۆرەتاوە!
لە باشووری وڵات، ھەروەھا جیاوازیی زۆر ھەیە لە نێوان ڕۆژەکانی زستان و ھاویندا. بەڵام لە ناوچەکانی باشوور ھەرگیز شەوی سەرجەمی یان خۆرەتاوی نیوەشەو ڕوو نادا.

## سەرچاوەکان

* جوگرافیای نەرویژ (عەرەبی)
یاریی مناڵان ٣ (فیلمی ١٩٩١)

**یاریی مناڵان** ( سێیەمین فیلمی زنجیرەی یاری منداڵانە بەرھەم ھێنراوە لە ساڵی ١٩٩١ لە نووسینی دۆن مەسەنی و لە دەرھێنانی براد دوریف لە دەنگی چەکی.

## چیرۆک
دوای ھەشت ساڵ لە لەناوبردنی بووکە بکوژەکە، ئاندی (جەستن والین) ١٦ ساڵ بوو و لە قوتابخانەی سەربازی دا ناونووس کرابوو (چەکێ) گەڕایەوە و ھێشتا دوای تەرمەکەی (ئاندی) کەوتبوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 

پۆل:فیلمەکانی ١٩٩١
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون
پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شیکاگۆ داندراون
پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ترسناکەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە ویلایەتی جۆرجیا وێنەیان گیراوە
ڕووداوی سیاھکەل

وێنۆک|چریکەکانی ڕووداوی سیاھکەل. لە ڕاستەوە بۆ چەپ:
ڕیزی یەکەم: محەممەدعەلی موحەدس قەندچی، ھووشەنگ نەیێری، محەممەدمەھدی ئیسحاقی، جەلیل ئینفرادی، ئەحمەد فەرھوودی
ڕیزی دووھەم: عەلی ئەکبەر سەفایی فەراھانی، ئیسماعیل موعینی عێراقی، محەممەدھادی فەزلی، شائەڵڵا موشیدی، ھادی بەندەخودا لەنگروودی
ڕیزی سێھەم: محەممەد ڕەحیم سەمایی، غەفوور حەسەنپوور ئەسل، ناسر سەیف دەلیل فەراھانی، عەباس دانش بێھزادی، ئیسکەندەر ڕەحیمی
**ڕووداوی سیاھکەل**، **ئۆپراسیۆنی سیاھکەل** یان **بزووتنەوەی سیاھکەل** بە ڕووداوی ھێرشی پارتیزانەکانی ڕێکخراوەی چریکەکانی فیداییی گەلی ئێران بە بنکەی ژاندارمیریی شاری سیاھکەل لە پارێزگای گێڵان لە باکووری وڵاتی ئێران دەوترێت کە لە ڕێکەوتی ٨ی شوباتی ١٩٧١ (١٩ی ڕێبەندانی ١٣٤٩) ڕوویداوە. ئامانجی پارتیزانەکان کە *چریک*یان پێ دەگۆترا، ئازادکردنی یەکێک لە ئەندامانی دەستبەسەرکراوی ئەو ڕێکخراوە بوو. لە پێکدادانەکانی ئەو ڕووداوەدا ٣ کەس لە چریکەکان کوژراون، ھەروەھا ١٠ چریکیش دەستبەسەر کراون و پاشان بە دەستی حکۆمەتی پەھلەوی گولەباران کران. ھەندێک لە شیکەران و مێژوونووسان لە ڕووداوی سیاھکەل وەکوو یەکەمین خەباتی چەکدارانە بە ئامانجێکی سیاسی لە مێژووی ھاوچەرخی ئێراندا ناو دەبەن.

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی ھاوچەرخی ئێران
پۆل:ڕێکخراوەی چریکەکانی فیداییی گەلی ئێران
پۆل:ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بە بەشداریی ئێران
باج

**باج**، **پیتاک** یان **ماڵیات** () بریتییە لە بەشێک لە داھات یان ماڵای تاکەکان کە بە مەبەستی دانی بەشێک لە بودجە یان خەرجەمەنی گشتیو پاراستنی بەرژەوەندی کۆمەڵایەتی‌و ئابووری‌و سیاسی وڵات بەھۆی قانوون لە ڕێگای دەوڵەتەوە دادەنرێ.

## ئامانج لە دانانی باج
ھەر دەوڵەتێک بۆ بەرێوە بردنی کۆمەڵگا پێویستی بە کەرەستەی ماڵییە تاکوو بتوانێ ئەو ئەرکانەی کە لەلایەن خەڵکەوە وەئەستۆ گرتووە بە شێوەیەکی باش ئەنجام بدا.
بەرچاوترین ئەم ئەرکانە بریتین لە:
# پاراستنی سەربەخۆیی‌و یەکپارچەیی وڵات لە ڕێگای دابین کردنی کەڵ‌وپەڵاو ئامرازەکانی بەرگریکردن‌و بەرێوە بردنی ھێزە نیزامی‌و پۆلیسییەکان.
# درووستکردن‌و بەرەوپێش بردنی ڕێگاکانی پەیوەندی‌و کەڵ‌و پەلی ھەڵگرتن و گواستەوە.
# دابین کردنی تەندرووستی، ئاو، کارەبا، مخابرات‌و زۆربەی کەڵوپەلەکانی پێوەندی کۆمەڵەکی بۆ گشت کۆمەڵگا.
# دابین کردنی پەروەردە لە ھەموو ئاستەکاندا.
# پێکھێنانی دادگاو پەیرەو کردنی دادپەروەری بۆ چارەسەر کردن‌و نەھێشتنی سکاڵاو دابین بوون‌و بەردەوامی ئاسایشی کۆمەڵایەتی.
# دابین کردنی پێداویستییە گشتییەکانی تاکەکانی کۆمەڵگا لە ئاستێکی جێی پەسەند.
# دابین کردنی ژێرخانی ئابووری‌و پێشەسازی سەرەکی (مادر) و کلیدی بۆ پێکھێنانی بواری بەرھەمھێنان‌و ڕەخساندنی یەکەی کارو ھاوسەنگی ئابووری.
# ھاندانی ڕووحی لێکۆڵینەوە لە پرۆژەی دامەزراندنی سەنتەری گەڕان‌و لێکۆڵینەوەو پشتیوان‌و ھاندانی لێکۆڵەران.
# دابین کردنی سەربەخۆیی لە زانست‌و پسپۆرییەکان. پیشەسازی‌و کشت‌و کاڵا.
# دابین کردنی خزمەتکارییەکان و پشتیوانی ماڵی لە ڕاستای بەھرەمەند بوون لە بیمەی کۆمەڵایەتی، خانەنشینی، پیری‌و لەکار کەوتوویی‌و دابین کردنی خەدەمات‌و دەرمانی و تەندرووستی بە شێوەی بیمەی گشتی‌و ڕێگا خۆش کردن بۆ ھەبوونی خانووی جێی شایان‌و لەگەڵا بنەماڵەکان.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:داھێنانە میسرییەکان
چیازەردی شوانکارە

**چیازەردی شوانکارە** (Çiyazerdî Şwankare، ) دێیەکە لە گوندستانی ئاقاری باکوور، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی ئارووناوا، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی چیازەردی شوانکارە بە شێوەزاری کوردیی باشووری و بنزاری کەڵھوڕی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٨٢ کەس لە ١٨٨ بنەماڵەدا بووە.

## ئەمانەش ببینە
* گوندستانی ئاقاری باکوور
* ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا
* شارستانی ئارووناوا

پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا
بلاک (کایەی ڤیدیۆیی)

**بلاک** یان **ڕەش** () کایەیەکی ڤیدیۆییی تەقەکەری کەسی یەکەمە. لەلایەن «کریتریۆن گەیمز» پەرەی پێدراوە، و لەلایەن «ھونەری ئەلیکترۆنی» بۆ پلەیستەیشن ٢ و ئێکس بۆکس بڵاوکراوەتەوە. کریتریۆن گەیمز دەیویست کەشی فیلمە ئەکشنەکانی ھۆڵیوود دروست بکات، بە بەکارھێنانی ژینگەیەکی تەواو تێکچوو، بە یاوەری کاریگەرییە تایبەت و سەرسوڕماوەکانی وەک: باڵەخانەکان بۆ خۆڵکردن، ئەو ئۆبجێکتانەی دەتەقێنەوە.

## یاریکردن
یارییەکە لە بنەڕەتدا ڕاستەوخۆ یەک کەسێکی، یاریزانەکان لە ھەر کاتێکدا دەتوانن تەنھا دوو چەک ھەڵبگرن، بۆیە ستراتیژی پێویستە لەکاتی ھەڵبژاردنی چەکدا، وە چەک و تەقەمەنی جیاواز لە یارییەکە ھەیە. یاریزان دەتوانێت نارنجۆک ھەڵبدات، کە دەکرێت بەبێ گۆڕینی چەکیش ھەڵیبدات. ھەروەھا تەقانەوەی چەند مینێک کە پێشتر داینابوو. لە یارییەکە دەبێت ئەو ئەرکانە تەواوبکەیت کە پێتیان داوە، بەم شێوەیە چەنەھا شتی جۆراوجۆری ناو یارییەکەت بۆ دەکرێتەوە، بۆنمونە: تەواوکردنی سەرکەوتووی ئامانجەکان بەسەر ھەموو ئەرکەکاندا، لە ھەموو دژوارییەکان خەڵاتکردنی چەکی زیوی (گوللەی بێ کۆتایی)، کردنەوەی قوفڵی M16-A2، چەک بە نارنجۆکی بێ کۆتایی ٤٠ملم. کاتێک ئەم تایبەتمەندیانە بۆت دەکرێنەوە، ھەمیشەیین و ناتوانرێت لاببرێت، بەبێ دەستپێکردنی چیرۆکێکی نوێ.

## پەرەسەندن
یارییەکە بە بونیادێکی نەخشەیی زۆر گەورە گەشەی پێنەکرابوو، ئەمەش وەک شتێک لە پاشداچوون بەرەو کۆتایی پەرەسەندنەکە جێبەجێ کرا. جەختکردنەوە لە کەلەپووری فیلمی ئەکشنی یارییەکە، کاریگەریی دەنگی بۆ چەکەکانی ناو یارییەکە لەسەر بنەمای دەنگی جۆراوجۆری فیلمەکان بوو. بۆ نموونە چەکی (ھێکلەر و کۆچ MP5) لە فیلمی Die Hard، وە دەمانچەی (پستۆڵ) لە فیلمی لە ٢٤، (دەمانچەی یوزی) لە فیلمی True Lies. میوزیکی بلاک لەلایەن «کریس تیڵتۆن» بە بەکارھێنانی تیمێک بە ئاوازدانەری «ئۆسکار مایکل جیاچینۆ» تۆمارکرا.

## پێشوازی
ڤێرژنی پلەی ستەیشن ٢ی بلاک خەڵاتی فرۆشتنی زێڕی وەرگرت، لە کۆمەڵەی بڵاوکەرەوەکانی کات بەسەربردن و لێژی سۆفتوێر (ئێل ئێس ئەی ئەی) کە ئاماژە بە فرۆشتنی بەلایەنی کەمەوە ٢٠٠٬٠٠٠ دانە لە شانشینی یەکگرتوو دەکات. ڕەش پێداچوونەوەی «پەسەندی» لە ھەردوو پلاتفۆرمدا وەرگرت، بەپێی پێداچوونەوەی یاری ڤیدیۆیی مێتاڕەخنەگر. لە ساڵی ٢٠١٣ IGN لە لیستی "Top 100 Shooters" لە ٩٩ی یارییەکاندا ڕیزبەند کراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* ''بلاک'' لە EA Games

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٦
پۆل:گەمەکانی ئێکسبۆکس
پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢
پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠
پۆل:یارییە هونەرییە ئەلکترۆنییەکان
پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم
پۆل:یارییە ھونەرییە ئەلکترۆنییەکان
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
پۆل:کایەکانی ئێکس بۆکس
حیزبی کۆمۆنیستی ئێران

**حیزبی کۆمۆنیستی ئێران (حەکەئێ)** (بە فارسی: *حزب کمونیست ایران (حکا)*، بە ئینگلیزی: *Communist Party of Iran (CPI)*) حیزبێکی سیاسیی کۆمۆنیستە کە لە ساڵی ١٩٨٣ دامەزراوەتەوە. ئەم حیزبە و دەسپێشخەریی ڕێبەرانی کۆمۆنیستی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران کە بیری گشتی کردنی سیاسەتەکانی کۆمۆنیستیی کۆمەڵە لە سەرانسەری ئێرانیان لە سەردا بوو دامەزراو. لە پێکھینانی ئەم حیزبە جگە لە کۆمەڵە، تۆزێک لە لایەنەکان و ڕێکخراوەکانی کۆمۆنیستی دیکەی ئێرانیش وەکوو ڕێکخراوەی پەیکار لە پێناوی ئازادیی چینی کرێکار و یەکێتیی تێکۆشەرانی کۆمۆنیست و ھەندێک لە ھێزە چەپەکانی دیکەی ئێرانیش ڕۆڵیان ھەبوو کە لە ئاکامدا لەناوی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران تیکەڵ کراون. شیای ئاماژەیە ڕێکخراوەی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران بەدوای دامەزرانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران ھەتا ئێستاکە بەشێکی کەم لەژێر ناوی کۆمەڵە ڕێکخراوی کۆمۆنیستی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران چالاکیی خۆی بەردەوام کردووە.  کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران ساڵی ٢٠٠٠ لە حزبی کۆمۆنیستی ئێران ھاتە دەرێ و بە درووشمی فدڕالیسم و سیاسەتی سۆسیال دێموکڕاسی خەباتی خۆی درێژە پێدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لێژنەی ھاوکاریی ھێزە چەپ و کۆمۆنیستەکان
پۆل:حیزبی کۆمۆنیستی ئێران
پۆل:کۆمەڵە
پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٨٣
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٨٤
پۆل:حیزبەکانی ئێران
پۆل:حیزبە کۆمۆنیستەکان لە ئێران
شەش ویلایەتی ئەرمەنی

وێنۆک|شەش ولایەتی ئەرمەن لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا
**شەش ویلایەتی ئەرمەن** (، ، {{بە تورکی|Altı vilayet, Altı ili، بە تورکیی عوسمانی: ولایت ستە Vilâyat-ı Sitte) شەش ویلایەتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوون کە ئەرمەنییەکان لە ناویاندا نیشتەجێ بوون. ئەرمەنییەکان لە ئەم ناوچانە وەکوو ئەرمەنستانی ڕۆژاوا ناو دەبەن.

## شەش ویلایەتی ئەرمەن
شەش ویلایەتی ئەرمەن بریتین لە:
* ویلایەتی وان
* ویلایەتی ئەرزیڕۆم
* ویلایەتی مەعموورەتۆلعەزیز
* ویلایەتی بدلیس
* ویلایەتی دیاربەکر
* ویلایەتی سێواس

## سەرچاوەکان

پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
پۆل:کوردستان
پۆل:مەسیحیەت
پۆل:مێژووی ئەرمەنستان
پۆل:مێژووی تورک
پۆل:مێژووی کورد
ڕێکخراوەی پەیکار لە پێناوی ئازادیی چینی کرێکار

**ڕێکخراوەی پەیکار لە پێناوی ئازادیی چینی کرێکار** ناسراو بە **پەیکار** (بە فارسی: *سازمان پیکار در راە آزادی طبقۀ کارگر*، بە ئینگلیزی: *Organization of Struggle for the Emancipation of the Working Class*) یان خۆ **مۆجاھیدینی مارکسیست** ڕێکخراوەیەکی سیاسیی کۆمۆنیست لە وڵاتی ئێران بوو کە دژ بە حکوومەتی پاشایەتیی ئێران و کۆماری ئیسلامیی ئێران چالاکیی چەکدارانەی دەکرد. ڕێکخراوە لە ساڵی ١٩٧٦ وەکوو لق خواردنەوەیەک لە ڕێکخراوەی مۆجاھیدینی گەلی ئێران ھاتە ئاراوە و تا ساڵی ١٩٨١ چالاک بوو. ڕێبەری ڕێکخراوەی پەیکار لە سەرەتای دامەزرانی بە ئەستۆی تەقی شەھرام بووکە لە ھاوینی ١٩٧٠ دەستبەسەر و لە ھاوینی ١٩٨٠ گولەباران کرا. بەدوای کوژرانی شەھرام ڕێکخراوەی پەیکار لاواز بوو و نەیتوانی لە ژێری گۆشاری حکۆمەتی ئیسلامیی ئێران چالاک بمینێتەوە. پەیکار ھەڵوەشیندراو، بەڵام ھەندیک لە ئەندامانی ئەو ڕێکخراوە چالاکیان لە ژێر ناوی ڕێکخراوەی پەیکاری کۆمۆنیست بەردەوام کردن و لە ساڵی ١٩٨٣ تێکەڵی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران بوون.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێکخراوەی پەیکار لە پێناوی ئازادیی چینی کرێکار
پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٧٦
پۆل:حیزبەکانی ئێران
پۆل:حیزبە کۆمۆنیستەکان لە ئێران
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٩ لە ئێران
شێخموس ئۆزەر

**شێخموس ئۆزەر** (لە دایکووی ١٠ی ئایاری ١٩٨٠ - مردووی ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦) یاریزان و کاپتنی یانەی ئامەدسپۆر بوو. لە ساڵی ٢٠١٦، لە ڕووداوێکی تەم و مژاویدا لە ئوتومبێلەکەیدا کوژرا. ڕۆژێک بەر لە کوژرانی، لەیاری بەرامبەر یانەی فەنەربەخچەی تورکی توانی گۆڵێک تۆماربکات بۆ یانەی ئامەدسپۆر.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* پڕۆفایلی شێخموس ئۆزەر، ماڵپەڕی فێدراسیۆنی تۆپی پێی تورکیا.

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
پۆل:مردووانی ٢٠١٦
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی تورک
پەنجا و سێ کەس

**٦ کەس** و **٤٠ کەس** و **٣ کەس** و **٤ کەس**، ناسراو بە مەکۆی **٥٣ کەس**، کۆمەڵەیەک لە زیندانییە سیاسییەکان لە ئێراندا بوون ک لە سەردەمی ڕەزا شا لە ساڵی ١٣١٦ی ھەتاوی دەستبەسەر و لە زیندانی قەسر بەندی کران.

زۆربەی ئەم زیندانیانە، بەروڵاییان بە بیرۆکە و ئایدیاکانی نوێ و تازە وەرگێڕدراوی **سۆشیال دموکراسی** یا **کۆمۆنیزم-ئینترناسیونالیزم** بوو.

**شەش کەس**:

# تەقی ئەرانی
# عەبدوسسەمەد کامبەخش
# ئیحسان تەبەری
# محەممەدڕەزا قەدوە
# عەلی ئەکبەر شاندرمەنی
# ڕەزا ڕووستا

و **چل کەس**:

# محەممەد پەژووھ
# محەممەد بەھرامی
# محەممەد شۆڕشیان
# عەلی سادیقپووڕ
# مەحموود بوقراتی
# زیا ئەلەمووتی
# ڕەحیم ئەلەمووتی
# نووروددین ئەلەمووتی
# میرعیماد ئەلەمووتی
# محەمەدباقر فەرجامی
# عەباس ئازەری
# نوسرەتوڵڵا ئەغرازی
# ئەکبەر ئەفشان
# موجتەبا سەجادی
# حەسەن سەجادی
# مەھدی ڕەسایی
# مورتەزا ڕەزەوی
# سەیفوڵڵا سەیاح
# عەلینەقی حەکەمی
# ئەبولقاسم ئەشتەری
# فەزلوڵڵا گورگانی
# وەلی خاجەوی
# یووسف سەقەفی
# عیزەتوڵڵا عەتیقەچی
# شەعبان زەمانی
# حوسەین تەربیەت
# ڕەجبعەلی نەسیمی
# بەھمەن شومالی
# مەھدی لالە
# تەقی شاھین
# عەباس نەراقی
# مەھدی دانیشوەر
# حەسەن حەبیبی
# ئاناقلیج خزربابا
# ڕەزا ئیبراھیمزادە
# خەلیل ئینقلاب ئازەر
# فرەیدوون مەنوو
# تەقی مەکینەژاد
# سەیدجەلال حەسەن نایبی
# حەکیم ئیلاھی

و **سێ کەس**:

# نوسرەتوڵڵا جیھانشالوو
# خەلیل مەلیکی
# ئەنوەر خامەیی

و **چوار کەس**:

# ئێرج ئیسکەندەری
# ڕەزا رادمەنش (پوورزای محەممەد عەلی موجتەھیدی)
# مورتەزا یەزدی
# بوزورگ عەلەوی

## سەرچاوەکان

* دۆسیەی ٥٣ کەس، گەورەترین دەستبەسەرکردنی سیاسییەکان لە سەردەمی ڕەزا شا (بە فارسی). 
* بیرەوەرییەکانی ئەنوور خامەیی، پەنجا و سێ کەس، پ ٢٧٠.
* زیندانی قەسر یەکێکە لە بنەماکانی مێژووی ھاوچەرخی ئێران، بەشی ٥٣ کەس (بە فارسی).
* *[[پەنجا و سێ  کەس (کتێب)|پەنجا و سێ کەس]]* کتێبێک لە بوزورگ عەلەوی سەبارەت بە گرووپی ٥٣ کەس.
* پەنجا و سێ کەس
* ئابراھامیان، ئێرواند، ١٣٧٨. ئێران لە نێوان دوو شۆڕش: لە مەشرووتە ھەتا شۆڕشی ئیسلامی، وەرگێڕانی کازم فیرووزمەند، حەسەن شەمس ئاوەری، موحسن مودیر شانەچی، تاران: پەخشانگەی مەرکەز، پپ ١٤٥–١٤٤.

پۆل:٥٣ کەس
پۆل:کۆمۆنیستە ئێرانییەکان
پۆل:کۆمۆنیزم لە ئێران
خۆکوشتن لە تورکیا

**خۆکوشتن لە تورکیا** ئاماری خۆکوشتن لە تورکیا  لە نێوان ساڵەکانی ۲۰۰۲ بۆ ۲۰۱٨ دا ٥۰ هەزار و ۳۷٨ کەس لە تورکیا خۆیان کوشتووە باوترین هۆکاری خۆکوژی لە تورکیا نەخۆشیە.

## ئامار
لە نێوان ساڵەکانی ۲۰۰۲ بۆ ۲۰۱٨، پێنج هەزار و ۳۱٨ کەس لەوانەی کە خۆیان کوشتووە کێشەی خێزانی بوون، ٤٤٨۱ کەس بژێوی ژیانیان کەم بوو، ۱۰هەزار و ٨٨۷ کەس نەخۆشیان هەبوو، هەزار و ۱۰۰٤ یان شکستی بازرگانی بوون، ۲٤۱۲ کەس نەیتوانی هاوسەرگیری خۆشەویستی بکات و ویستراوبوو، هەروەها ۳٨۹٨ کەس بە هۆکاری دیکە گیانیان لە دەستدا تا ئێستا نادیارە بۆچی ۲۱ هەزار و ۲٥٦ کەس خۆیان کوشتووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خۆکوشتن
ھەویری ددان

250px|وێنۆک|ھەویری ددان

**ھەویری ددان** جۆرێک ھەویر یان ژیلە کە لە ماکی خاوێنکەرەوە پێکھاتووە و لەگەڵ فڵچەی ددان بۆ شتنی ددان بە کەڵک دێت و جوانی و پاقژی و تەندروستیی ددانەکان پارێز دەکات.

## ئەمانەش ببینە
* فڵچەی ددان

## سەرچاوەکان

پۆل:پاکژی دەم
پۆل:ددان
جوگرافیای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان

وێنۆک
**میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان** یاخود **ئیمارات** یەکێکە لە وڵاتە عەرەبییەکانی کیشوەری ئاسیا دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی نیمچە بیابانی عەرەبی و لەسەر کەنداوی عەرەب (یاخود کەنداوی فارس) دوبەی پایتەختەکەیەتی. لە ڕۆژاوا و باشوور سنوری ھاوبەشی ھەیە لەگەڵ سعودیە ھەروەھا لە ڕۆژھەڵات سنوری ھاوبەشی ھەیە لەگەڵ عومان وە بەشێک لە ڕووبەرەکەی دەکەوێتە سەر کەنداوی عومان. ڕووبەری ئەم وڵاتە ٨٣٦٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە لە پلەی ١١٦ دێت بۆ گەورەی ڕووبەرەکەی لەسەر ئاستی جیھان زۆربەی خاکی ئیمارات بیابانە بەڵام بەشی ڕۆژھەڵات لە زنجیرە چیا پێک ھاتووە کەشوھەوایەکی گەرمی ھەیە. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی ئیمارات ٩٬٤٤٥٬٦٢٤ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫١٣ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٠٫٧ ساڵە. ھەروەھا ٨٥ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## یەکەی کارگێڕی
وێنۆک
ئیمارات بەسەر حەوت میرنشینی جیاواز دابەش کراوە ھەریەکەیان خاوەن حاکم وئاڵای تایبەتی خۆیەتی:
* ئەبو زەبی ڕووبەر٧٦٣٤٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە
* دوبەی ڕووبەر٣٨٨٥ کیلۆمەتر چوارگۆشە
* ئەلشاریقە ڕووبەر٢٥٩٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە
* عەجمان ڕووبەر٢٥٩ کیلۆمەتر چوارگۆشە
* رەئس خەیمە ڕووبەر ١٦٨٤ کیلۆمەتر چوارگۆشە
* ئوم قەیوین ڕووبەر٧٧٧ کیلۆمەتر چوارگۆشە
* فەجیرە ڕووبەر ١١٦٥ کیلۆمەتر چوارگۆشە

## سەرچاوەکان
 
* ئیمارات.. لە خاکێکی بیابانییەوە بۆ پێشکەوتووترین دەوڵەت
* جوگرافیا و ئاو و ھەوای ئیمارات( بە عەرەبی )

پۆل:جوگرافیای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
فڕۆکەھەڵگر

320px|وێنۆک|چەپ|ھەڵسەنگاندنی فڕۆکەھەڵگرەکان

**فڕۆکەھەڵگر** () کەشتییەکی جەنگییە کە وەکوو بنکەی ھەواییی سەر دەریا خزمەت دەکات. بە تەختەبانی فڕین بەدرێژایی تەواو و کەرستەکان بۆ ڕاگوێزران، پڕچەک کردن، جێگیربوون و چاک کردنەوەی فڕۆکەکان ئامادە کراوە.

## سەرچاوەکان


پۆل:جۆرەكانی كەشتی
جوگرافیای ئازەربایجان

وێنۆک
**ئازەربایجان** یەکێکە لە وڵاتەکانی کیشوەری ئاسیا لە ناوچەی قەوقاز و لە قەراخی دەریای خەزەر ھەڵکەوتووە. باکوو پایتەختەکەیەتی ڕووبەری ئازەربایجان ٨٦٦٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە و کەوتووەتە سەر دەریای کاسپییەن لە بەشی خۆرھەڵاتی ناوچەی قەوقاز و ھەریەکە لە ئێران و کۆماری جۆرجیا و ئەرمینیا و ڕووسیا لەگەڵیدا ھاوسنوورن.

## مەودای سنور لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ
*  ١٠٧٧ کم
*  ٤٨٠ کم
*  ٧٥٦ کم
*  ٣٩٠ کم
*  ١٥ کم

## سەرچاوەکان
* جوگرافیای ئازەربایجان (عەرەبی ) 

پۆل:جوگرافیای ئازەربایجان
فەرھەنگ (ڕوونکردنەوە)

*فەرھەنگ، فەرھەنگی وشەی زمانێک
*چاند، فەرھەنگ و کولتووری کۆمەڵگەیەک
سانسۆر لە چین

**سانسۆر لە کۆماری گەلی چین** (PRC) لە لایەن پارتی ی حاکمی کۆماری کۆماری یو ئاڕ سی ، پارتی کۆمۆنیستی چین ( CPC ) جێبەجێ دەکرێت یان فەرماندەکرێت . حکومەت بە هۆکاری سیاسی سەرەکی ناوەڕۆکی سانسۆر دەکات، بەڵکو بۆ پاراستنی کۆنترۆڵی خۆی بەسەر ئەو گەلەوە حکومەتی چین دووپاتی دەکاتەوە کە مافی یاسایی هەیە کە ناوەڕۆکی ئینتەرنێت لە ناو خاکەکەیان کۆنترۆڵ بکات و یاساکانی سانسۆرکردنەکەیان سەرپێچی لە مافی هاووڵاتی ناکات لە وتاری ئازاددا  لەوەتەی شی جینپینگ بووە سکرتێری گشتی پارتی کۆمۆنیستی چین ( de facto paramount leader ) لە ساڵی ۲۰۱۲ دا سانسۆڕ " بەشێوەیەکی بەرچاو هەنگاوی بۆ نرا .

## بابەت و ئەجندا
سانسۆر لە کۆماری گەلی چین دا، بابەتی زۆر فراوان دادەگرێت. ئەجێنداکانی پشت ئەم سانسۆرە جۆراوجۆرن ، هەندێک لەلایەن خودی حکومەتی چینەوە پەسەند دەکرێت و هەندێکی تریشیان لەوانەیە لەلایەن چاودێرانەوە لە ناوەوە و دەرەوەی وڵات دابنرێ.
## سەرچاوەکان
مێژووی ئەرژەنتین

وێنۆک
**مێژووی ئەرژەنتین** باسکردنە لە مێژووی وڵاتی ئەرژەنتین و ئەو ڕوودا و و پێشھاتانەی لە سەدەکانی ڕابردوو لەم ناوچەیە ڕویداوە بەمەبەستی ئاشنا کردنی نەوەکانی ئێستا بە ڕابردووی ئەم وڵاتە. بۆیەکەم جار لە ساڵی ١٥٠٢ ئەوروپییەکان پێیان خستە ناوخاکی ئەرژەنتین کە بریتی بوون لە ئیسپانییەکان، داگیریان کردوو وەک بەشێک لە ئیمپراتۆرییەتەکەیان ھەژماڕیان کرد، تاوەکو ساڵی ١٨١٦ کە ئازادی خۆیان ڕاگەیاند، پاشان ڕووبەروی ململانێی ناوەخۆیی بوونەوە لەنێوان بەرەی پاڕێزگاران و لیبرالییەکان لەسەر ئاستی سەربازی و ڕامیاری. لەماوەی دەست بەسەرداگرتنی تاوەکو سەربەخۆیی پێکدادانێکی زۆر ڕووی دا لەنێوان سەربازانی ئیسپانیا و دانیشتوانە ڕەسەنەکەی، ئیسپانییەکان ناویان نابوو بانھۆزی بیابان بۆ لەناوبڕدنیان، بەڵام گەلە ڕەسەنەکە توانی پێگەی خۆی بپاڕێزێت کە بە نەتەوەی سێڵکنام دەناسرێت. لەماوەی ساڵانی ١٨٦٤–١٨٧٠ ئەرژەنتین بەشداری جەنگی ھاوپەیمانی سێ قۆڵی کرد لە دژی پاراگوای شان بەشانی بەڕازیل و ئوروگوای، ئەم جەنگە بەخوێناویترین جەنگی ئەمەریکای لاتین ھەژماڕدەکرێت، کە تێیدا ھاوپەیمانانی سێقۆڵی سەرکەوتن، باراگوای سێ چارەگی دانیشتوانەکەی لەدەست دا، بەجۆڕێک ڕێژەی ڕەگەزی نێڕ تا ئاستی سفر دابەزی لەگەڵ لەدەستدانی ١٥٤٠٠٠ کم چوارگۆشە، کە ھەریەکە لە بەڕازیل و ئەرژەنتین لەنێوان خۆیان دابەشیان کرد.
وێنۆک|بوێنس ئایریس ١٥٣٦

## فەڕمانڕەوایی پێڕۆنی
لەماوەی ساڵەکانی ١٩٤٦–١٩٥٥ خوان پێڕۆن ئەرگەنتیناس فەڕمانڕەوایی ئەرژەنتینی کرد، دواتر گەڕایەوە سەر فەڕمانڕەوایییەکەی لە ساڵی ١٩٧٣ بەڵام لە ساڵی١٩٧٤کۆچی دوایی کرد و خێزانەکەی ئیزابێڵ پێڕۆن دەسەڵاتی گرتەدەست، ئەمیش لە ساڵی ١٩٧٦بەھۆی نیمچەکودەتایەکی سەربازی لە دەسەڵات دابەزی.

## ڕۆژگارە سەختەکانی
لەماوەی ساڵانی ١٩٧٦–١٩٨٣ ئەرژەنتین لەلایەن ئەنجومەنێکی سەربازییەوە بەڕێوە چوو، کە بەماوەیەکی دیکتاتۆری دەناسرێت بەجۆرێک بەندیخانەکان پڕببون لەبەندی، لەگەڵ شوێن بزڕکردنی ٣٠٠٠٠ ھاوڵاتی ئەژەنتینی، دەست بەسەرداگرتنی ئافرەتان و منداڵان بەجۆرێک ٥٠٠ منداڵ لە بەندیخانەکان لەدایک بوون، ئەم ڕژێمە کۆتایی پێ ھات دوای جەنگی ڤۆکلاند لە١٩٨٢، لە ساڵی ١٩٨٣ ھەڵبژاردنیان ئەنجام دا و ڕژێمێکی دیموکراتیان لە وڵات دامەزڕاند.

## سەردەمی دیموکراتی
ماوەی دوای پەیرەوکردنی دیموکراتی بەوە دەناسرێتەوە کە وڵات توشی قەیران و گڕژییەکی زۆڕی کۆمەڵایەتی و ئابووری بویەوە، ئەمیش بەھۆی ھەموو ئەم قەرزە زۆڕانەوەبوو کە ڕائول فۆنسێن ی سەڕۆکی پێشوو لە ساڵی ١٩٨٠ بەرەو ژووڕ لە وڵاتان قەرزی کردبوو، جگە لەچەندین گەندەڵی سەرلێشێوایی کارگێڕی پڕۆسەی بەڕێوەبردنی وڵاتی پەک خست، لەماوەی نێوان ٢٠٠١–٢٠٠٢ ھاوڵاتیانی ئەرژەنتینی لەبڕسان و بێ کاری پارەیی کەوتنە شەقامەکان، میللەت توانای بەڕگەگرتنی نەما لەوکاتەی بانکەکانیش بەتاڵ بوون میللەت ھێڕشی کردە سەرکۆشکی پاشایی و سەڕۆک بە فڕۆکەیەکی تایبەتی خۆی ھەڵات و خەڵک دەستیان گرت بەسەر کۆشکەکەی. لە ساڵی ٢٠٠٣ دوای قەیرانەکانی ٢٠٠١–٢٠٠٢ سەڕۆک کۆشکەکەی جێھێشت دەسەڵاتەکەی کەوتە دەست خێزانی کریستینا فرناندێز دێ کێرشینا لەماوەی ساڵانی ٢٠٠٣–٢٠٠٧ توانی باڕی ئابوری وڵات ڕابگرێت و پەیوەندییەکانی ئەرژەنتین لەگەڵ جیھانی دەرەوە و بانکی نێودەوڵەتی درووست بکاتەوە، توانی وڵات ببوژێنێتەوە
تا کۆتایی تەمەنی فەرمانڕەوایی وڵاتی کرد دوای ئەوەی تا ساڵی ٢٠٠٧ توانی سەرجەم قەرزەکانی ئەرژەنتین بگەڕێنێتەوە.

## سەرچاوەکان
* تاریخ موجز للأرجنتین
مێژووی ئەرژەنتین بە فارسی
جوگرافیای ئەرژەنتین

وێنۆک

**ئەرژەنتین** دووەم گەورەترین وڵاتی کیشوەری ئەمەریکای باشوورە، ڕووبەرەکەی ٢٬٧٨٠٬٤٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە لەسەر ئاستی جیھان بە پلەی ھەشتەم دێت لە ڕووی ڕووبەرەوە. وڵاتێکی فیدراڵییە کە لە ٢٣ ھەرێم پێک ھاتوە، بوێنس ئایریس بەگەورەترین و پایتەختی ھەموو ھەرێمەکانی ئەرژەنتین دەناسرێت. ڕووبەرە کیشوەرییەکەی بریتییە لە زنجیرە چیاکانی ئەندێز لە ڕۆژاوای ئۆقیانووسی ئەتلەسی، ئەرژەنتین سنووری ھاوبەشی ھەیە لەگەڵ پاراگوای و بۆلیڤیا و ئوروگوای لە باکوور، چیلییش کەوتووەتە ڕۆژاوا و باشووری، دوورگەکانی ڤۆکلاند و مالڤێناس و جۆرجیای باشوور و ساندویچی باشوور وەک بەشێک لە دوورگەکانی ئەرژەنتین بانگ دەکرێت، بەڵام شانشینی یەکگرتوو داوای ھەموو ئەم دوورگانەی لە ئەرژەنتین کردەوە کە پێشتر بەشێک بوون لە ئیمپڕاتۆرییەتەکەی، بەڵام بەگوێرەی ڕێککەوتنامەی جەمسەری باشوور وەک دوورگەکانی جەمسەری باشوور ناسێندران. نزمترین خاڵی: لاگونا دێل کاربۆنە ١٠٥ م ژێڕئاستی دەریا (لەنێوان پیورتۆ سان جولیان و ناوچەی سەرکردە لویس پێدرا بۆینا ھەڵکەوتوە لەھەڕێمی سانتاکروز) بەڕزترین خاڵی: ئەکونکاگوا، ٦٩٦٢ م لەئاستی دەریا بەڕزە، شاخێکە بەناوچەی چیای ئەبرادێل ئەکەی دا ڕەت دەبێت، بەبەڕزترین ڕێڕەوی جیھان دادەنڕێت بۆ شوفێری. سامانە سروشتییەکانی:دەشتەکانی دەوڵەمەندن بە پەمپاس و کاربۆن و مس و ئاسن و مەنگەنیز و نەوت و یۆڕانیۆم. دیاریکردنی ئەرژەنتین سەختە، وڵاتێکی ئاڵۆزە، بەھۆی بەرفراوانی ڕووبەرەکەی ناوچەیەکی گەورەی دارستانی ھەیە، ناوچە کەناراوەیییەکانی بایەکی سارد و وشکی ھەیە ناوچەیەکی باراناوی کەمەرەیی ھەیە لە خاڵی باکوور بۆ باشوور ٣٤٠ میل دەبێت.

## کەش وھەوا و ژینگە
ئەرژەنتین بەشێوەیەکی گشتی کەش وھەوایەکی مامناوەندی ھەیە، بەڵام لەباشووری خۆڕھەڵاتی کەشێکی جەمسەری ساردی ھەیە لەبەری باشووری خۆڕئاواش کەشێکی نیمچە جەمسەری ھەیە، لە سان میگیل دی توکومان و مەندۆزا لەقەدباڵی زنجیرە چیاکانی ئەندێز بومەلەڕزە ڕووی داوە کە بە پەمپاس دەناسڕێت لە لوتکەکانی بایەکی توندو تیژی ھەیە بەجۆڕێک گەردەلول و ھەندێ جار باھۆز درووست دەکات.
لەکۆتا لوتکەی باکووری کەشێکی کەمەڕەیی ھەیە بەڵام لەبەشی باشووری کەشێکی جەمسەری ھەیە، ئەمە ئەوە دەگەیەنێت کە کەشوھەوایەکی جیاوازی ھەیە، لەبەشی باشووری کەشێکی ھەیە وەک کەشوھەوای سوێد لەباکووری گۆی زەوی، کەشوھەوایەکی نالەبار و باراناوی ھەیە بەجۆڕێک دارستانی بەرفڕاوان و چڕی درووست کردوە.
ئەرژەنتین ھەندێ کێشەی ژینگەیی ھەیە کە بڕیتین لە پیس بوونی ئاوی ڕووبارەکان و لەناوبردنی دارستانەکانی، ئەرژەنتین زۆڕترین ئاستی بەرھەم ھێنانی فاسۆلیای سۆیای ھەیە کە خاکەکەی زۆڕ گونجاوە بۆ ئەم ڕووەکە، ئەرژەنتین بەھۆی کێشە ڕامیارییەکانەوە نەیتوانیوە ڕێگا بگڕێت لە پیس بوونی ژینگەی وڵاتەکەی بەم ساڵانەی دوایی میری چەندین ڕێککاری گرتە بەر یۆ بۆ پاککردنەوە و پاڕاستنی ژینگەکەی بەڵام سەرکەوتوو نەبوو، ئەمیش بەھۆی ئەم قەرزانەوەی بەم ساڵانەی دوایی کەوتووەتە ملی.

## یەکینەکانی کارگێڕی
وێنۆک
وێنۆک|ناوچەی سەڵتە
ئەرژەنتین دابەش دەکرێت بۆ ٢٣ پارێزگا جیا لە بوێنس ئایریس ی پایتەخت کە سەربەخۆیی خۆی ھەیە بەم شێوازەی خواڕەوە:
* بوێنس ئایریس (سەربەخۆ)
* بوێنس ئایریس (پاڕێزگار)
* کەتەمارکە
* چاکۆ
* چوبوت
* کۆردۆبا
* کۆڕییەنتێس
* ئێنتریێ ڕیۆس
* فۆڕمۆسا
* گویو
* لا پامپا
* لا ڕیۆیا
* مەندۆزا
* میسیۆنێس
* نەوکیێن
* ڕیۆ نێگڕۆ
* سەڵتە
* سان گوان
* سان لیوس
* سانتاکروز
* سانتا فێ
* سانتیاگۆ دێڵ ئێستەرۆ
* تییەڕا دێل فیوگۆ، ئەنتێرتیدا ئێ ئیسلاس دێل
* توکومێن

## ئەمانەش ببینە
دەریای ئەرژەنتین

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:جوگرافیای ئارجەنتین
ئیبراھیم گۆرانی

**مەلا ئیبراھیم کوردیی گۆرانیی شارەزووری** (١٦٨٩ – ١٦١٦) نووسەر، سۆفی و زانای ئایینیی کوردی سەدەی حەڤدەیە کە لە مەدینە ژیاوە. گۆرانی دەیان کتێبی لێ بەجێ ماوە کە لە کتێبخانەکانی وڵاتانی جۆراوجۆردا پارێزراون. زیاتری بەرھەمەکانی لەسەر شەریعەت، تەسەوف و زمانن. چەند کەس لە نەوەی ئەو لە مەدینە بەناوبانگی گۆرانی یا کوردییەوە ژیاون و ناویان تۆمار کراوە.

## بڕێک لە کتێبەکان
* اشراق الشمس بتعريب الكلمات الخمس
* تكميل التعريف لكتاب في التصريف
* وحاشية شرح الأندلسية للقصيري
* شرح العوامل الجرجانية
* النبراس لكشف الالتباس الواقع في الاساس
* جواب العتيد لمسئلة أول واجب ومسئلة التقاليد
* ضياء المصباح في شرح بهجة الأرواح

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* لیستی کتێبەکانی مەلا ئیبراھیم شارەزووری

پۆل:زانایانی ئیسلام
پۆل:توێژەرانی ئایینی ئیسلام
پۆل:سۆفییە کوردەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦١٥
پۆل:مردووانی ١٦٩٠
پۆل:نەقشبەندی
پۆل:ئەسەرییەکان
پۆل:نوێکەرەوەکان
پۆل:شافعییەکان
پۆل:سۆفییە سوننەکان
ڕۆژی پێشمەرگەی کۆمەڵە

**ڕۆژی پێشمەرگەی کۆمەڵە** ٣١ی جۆزەردان (٢١ی حوزەیران)ە کە ھەر ساڵە لەلایەن لقەکانی حیزبی کۆمەڵە و ھۆگرانی و بنەماڵەی شەھیدانی ئەم حیزبە بەرزڕادەگرێتەوە.

## مێژوو
لە ٣١ی جۆزەردانی ١٣٥٧ (٢١ی حوزەیرانی ١٩٧٨) سەعید موعینی ناسراو بە خانە موعینی بە دەستی ھێزە ئەمنییەکانی بەعسی عێراق کوژرا. سەعید موعینی یەکەمین ئەندامی ڕێکخراوی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران بوو کە کوژرا و بەھۆی ئەمە ڕۆژی کوژرانی بە دەستی ھێزەکانی بەعس وەکوو *ڕۆژی پێشمەرگەی کۆمەڵە* ناوی لەسەر دانراوە.

## ئەمانەش ببینە
* کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران
* کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران
* کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان
* ڕۆژی کۆمەڵە

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆژە نەتەوەییەکانی کوردستان
خوێندنی ئاوێتە

وێنۆک|شێوازی خوێندنی ئاوێتە

**خوێندنی ئاوێتە** () بریتییە لەو جۆرە خوێندنەی کە بە شێوەی لکاندنی خوێندنی ناو پۆل لەگەڵ خوێندنی ئینتەرنێت (سەرھێڵ) دەخوێندرێت. واتە خوێندکار ھەندێک لە خوێندنەکەی لەناو پۆڵ (بەزۆری خوێندنی پراکتیکی دەگرێتەوە) دەخوێنێت و ھەندێکی تریشی (بەزۆری تیۆری دەگرێتەوە) لەسەر ئینتەرنێت دەخوێنێت.

## مێژوو
بۆ یەکەم جار کۆمپانیای ئیبیک لە ساڵی ١٩٩٩ ئەم جۆرە خوێندنەی لەگەڵ پێشکەوتنی ئینتەرنێتدا خستە بەردەست بەکارھێنەران.

## مێژووی سیستەمی ئاوێتە لە کوردستان
وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ھەرێمی کوردستان لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئابی ٢٠٢٠ بە کردنەوەی سیستەمی خوێندنی ئاوێتە لە زانکۆ و پەیمانگاکان بۆ ساڵی خوێندنی (٢٠٢٠–٢٠٢١) بڕیاریدا. ئەم بڕیارە بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆناوە بوو.

## سەرچاوەکان

* https://en.wikipedia.org/wiki/Blended_learning

پۆل:زاراوەکانی فێرکاری
پۆل:پێداگۆجی
جوگرافیای پۆڵەندا

وێنۆک
**پۆڵەندا** دەکەوێتە خۆرھەڵاتی ئەوروپاوە، دەریای بەلتیک دەکەوێتە سەرووی پۆڵەنداوە، بەڵام لە باکووری خۆرھەڵات ھەریەک لەھەرێمی لینینگرادی ڕووسی و لیتوانیا ھاوسنورن لەگەڵیدا، ھاوسنوریشە لەگەڵ بیلاڕووس و ئوکراینا لە خۆرھەڵات و سلۆڤاکیا و چیک دەکەونە باشوورییەوە، ئەڵمانیاش دەکەوێتە خۆراوای ئەم وڵاتەوە. ڕووبەری پۆڵەندا ٣١٢٬٦٧٩ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە. سروشتی واھەڵکەوتووە کە لە باکوور دەشت و ڕێکی زۆرە، بەڵام تا بەرەو باشوور بڕۆین بەرزایییەکانی زیاتر دەبن. بەرزترین لووتکە لە وڵاتی پۆڵەندا لوتکەچیای ڕیسی (Rysy)یە کە بەرزییەکەی دەگاتە ٢٤٩٩ مەتر، ڕووباری فیسوا درێژترین ڕووباری ئەم وڵاتەیە، ڕووباری ئەودرا سنورێکی سروشتی لەگەڵ ئەڵمانیادا دروستکردووە، دارستانەکان نزیکەی ٢٨٪ی ڕووبەری وڵاتیان داگیرکردووە، گرنگترین شارەکانی بریتین لەکراکۆف و بۆزنان و بەندەرە سەرەکییەکانیشی بریتین لە گدانیسک و شچاچیتن کە دەکەونە سەر دەریای بەلتیک.

## سەرچاوەکان
جوگرافیای پۆڵەندا

پۆل:جوگرافیای پۆڵەندا
سەعید موعینی

**سەعید موعینی** ناسراو بە **خانە موعینی** (١٩٥١ لە مەھاباد - ٢١ی حوزەیرانی ١٩٧٨ لە ماوەت) سیاسەتوانی شۆڕشگێڕی کورد و یەکێک لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران بوو. سەعید موعینی یەکەمین پێشمەرگەی ئەو ڕێکخراوەیە بوو کە بە دەستی ھێزە ئەمنییەکانی حکۆمەتی بەعسی عێراق کوژراو بەھۆی ئەمە ڕۆژی ٢١ی حوزەیران وەکوو ڕۆژی پێشمەرگەی کۆمەڵە ناوی لەسەر دانراوە.

## ژیان
سەعید موعینی لە ساڵی ١٩٥١ لە شاری مەھاباد لە دایک بوو. خوێندنی سەرەتایی و دیپلۆم لە مەھاباد تێپەڕاند و لە ساڵی ١٩٧٠ چوو بۆ تاران و لە زانکۆی تاران دەستی کرد بە خوێندن لە بواری ئامار. ھەر لەو کاتە دەستی بە چالاکیی سیاسی کرد و لە بەھاری ساڵی ١٩٧٤ دەستبەسەر کرا و ھەتا ئەیلوولی ١٩٧٧ لە زیندانی حکۆمەتی پاشایەتیی ئێران بوو.

سەعید لە سەردەمی خوێندنی زانکۆ وێڕای چەند کەس لە لاوانی چالاکی سیاسیی کورد ئەندامی مەکۆیەکی چەپگر بوو و پاشان بوو بە یەکێک لە ئەندامانی دامەزرێنەری ڕێکخراوەی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران. سەعید موعینی بۆ پەروەردەی سیاسی و سەربازی چوو بۆ باشووری کوردستان و لە لای یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەگەڵ پێشمەرگەکانی دیکە ھاوکاریی دەکرد. لە ئاکامدا لە گوندی ڕەمی لە قەزای ماوەت وێڕای چەند کەس لە پێشمەرگەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە دەستی ئەرتەشی بەعسی عێراق کوژرا.

## ڕۆژی پێشمەرگەی کۆمەڵە

سەعید موعینی (خانە) یەکەمین ئەندامی ڕێکخراوی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران بوو کە گیانی خۆی بەخت کرد. بەم ھۆیە ڕۆژی ٢١ی حوزەیران ساڵڕۆژی کوژرانی ئەو لەلایەن حیزبەکانی کە خۆیان درێژەدەری ڕێبازی ڕێکخراوی کۆمەڵە دەزانن وەکوو *ڕۆژی پێشمەرگەی کۆمەڵە* ناو دانراوە و ھەر ساڵە بەرز ڕادەگێڕێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی مەھاباد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١
پۆل:مردووانی ١٩٧٨
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:سیاسەتوانانی کورد
پۆل:کۆمۆنیستە ئێرانییەکان
پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان
پۆل:مارکسیستە ئێرانییەکان
پۆل:مارکسیستە کوردەکان
فۆرزا ھۆرایزن ٢

**فۆرزا ھۆرایزن ٢** () یارییەکی ڤیدیۆییی پێشبڕکێیە، کە بۆ ئامێرەکانی مایکرۆسۆفت، ئێکس بۆکس ١ و ئێکس بۆکس ٣٦٠ پەرەی سەندووە. پاشکۆی یاری فۆرزا ھۆرایزنە، حەوتەمیین خولی زنجیرەی فۆرزایییە. وەشانی ئێکس بۆکس ١ لەلایەن «پلەی گراوند گەیمز» پەرەیسەند، وە بۆ ئێکس بۆکس ٣٦٠ لەلایەن «سومۆ دیجیتاڵ» پەرەیسەند، ھەروەھا کۆمپانیای Turn 10 Studios ھاوکاری ھەردوولای دەکرد. کۆتا یاری فۆرزایە بۆ ئامێری ئێکس بۆکس ٣٦٠، یارییەکە پێداچوونەوەی ئەرێنی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت، دواتر بەشێکی تری فۆرزا فۆرزا ھۆرایزن ٣ لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦ بڵاوکرایەوە.

## یاریکردن
فۆرزا ھۆرایزن ٢ یارییەکی ڤیدیۆیی پێشبڕکێیە، کە ژینگەیەکی کراوەی جیھانی تێدا دەردەکەوێت. یاریزان بەشداری لە فیستیڤاڵی ھۆرایزن دەکات، کە پێشبرکێیەکی خەیاڵییە، لە باشوری فەڕەنسا و باکوری ئیتاڵیا. یارییەکە نزیکەی سێ جار ناوچەی وشککراوەی ھەیە، لە ناوچەی (Forza Horizon)ی پێش خۆی، لەگەڵ ئەو ڕووداوانەی کە لە شاری (فلۆونس، لیگوریا و کۆتێ دەزور) لە نێوان ھەرێمەکانی تردا دیاریکراوە. یاریزانان لە ناوچەکان و لە پێشبڕکێ و بۆنە تایبەتەکاندا دەگەڕێن، بۆ ئەوەی لە یارییەکەدا پێش بکەون. ڕووداوەکان دەکرێت لە شەو و ڕۆژێکدا بەڕێوەبن، وە سیستەمێکی کەش وھەوای دینامیکی بۆ یەکەمجار لە یارییەکی زنجیرەیی فۆرزا دا زیاد کرا. دەکرێت بە شێوازی سۆلۆ یان ھاو-ئۆپ یارییەکە تەواو بکرێت (کاتێک یاریزانێک دەچێتە سەر وەشانی سەرھێڵ لە نەخشەکە دەتوانرێت بە کەسێکی ھەڕەمەکی یان ھاوڕێیەکی بانگێشتکراو تەواو بکرێت). ئەم بەرەنگاریانە بە بەردەوامی نوێ دەکرێنەوە بۆ دابینکردنی بەرەنگاری نوێ لە ھەموو نەخشەکە. شوێنی بینینی ئۆتۆمبێل مۆدێکی ئۆنلاینە، کە یاریزانەکان دەتوانن لەسەر ھێڵ کۆبکەنەوە و بەراوردی ئۆتۆمبێلەکانیان بکەن، ھاوشێوەی دۆخی Forzavista لە Forza Motorsport 5. ھەروەھا یاریزان توانایان ھەیە لەگەڵ یەکتر پێشبڕکێ بکەن، لە ڤێرژنی ئۆنلاینی یارییەکەدا پێشبڕکێکانی وەک خول و خێراکردن و پەڕینەوەی وڵات لە بەرامبەر یاریزانانی تردا یارییان پێ دەکرێت، لەگەڵ جۆرەکانی تری یاری وەک توشبوو و کینگ.

## پەرەسەندن و بڵاوکردنەوە
فۆرزا ھۆرایزن دووەم یارییە لە زنجیرەکەدا بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن ستۆدیۆیەکی ترەوە پەرەی پێ بدریت، جگە لە گەشەپێدەری فۆرزا مۆتۆرسپۆرت، تۆرن ١٠ ستۆدیۆ. «پلەی گراوند گەیمز» پێشەنگی گەشەپێدەری فۆرزا ھۆرایزن، تیشکی خستە سەر وەشانی ئێکس بۆکس ١، بە بەکارھێنانی بزوێنەری گرافیک لەForza MotorSport 5 وەک خاڵی دەستپێکیان. لەکاتێکدا بزوێنەرەکە توانای نمایشکردنی ناوەڕۆکی 1080p و ٦٠ چوارچێوەی ھەیە لە چرکەیەکدا، یارییەکە بە 1080p و ٣٠ چوارچێوە لە چرکەیەکدا قوفڵ دراوە، کە بەھۆی سروشتی جیھانی کراوەی یارییەکە کە بە پێویست دەزاندرا. لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٤ Turn 10 studios ١٠٠ بۆ ٢٠٠ ئۆتۆمبێلی ناو یارییەکەی ئاشکرا کرد، کە لەناو یاریکەدا پێشبڕکێی پێدەکرێت. لەکاتی ھەڵبژاردنی «ناوخۆ» بۆ فۆرزا ھۆرایزن ٢، گەشەپێدەران لێکۆڵینەوەیان لەسەر ٣٠ شوێنی جیھان کرد، لەوانە کالیفۆرنیا و ئوسترالیا، سەرەنجام باشووری ئەوروپایان دەستنیشانکرد.

## بەشەکان
*فۆرزا ھۆرایزن
*فۆرزا ھۆرایزن ٣
*فۆرزا ھۆرایزن ٤
*فۆرزا ھۆرایزن ٥

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وێبگەی فەرمی

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٤
پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون
پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان
پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان
پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە جیھان کراوەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ئیتاڵیا داندراون
سانسۆری ئینتەرنێت لە چین

**سانسۆری ئینتەرنێت لە کۆماری گەلی چین** لەژێر چەندین یاسای ئیداری و بازنەیی دا کاری پێ دەکرێت. حکومەتی چین ئەم یاسایانەی بەکارھێناوە بۆ سەپاندنی زیاتر لە ٦٠ سنوور بۆسەر ئازادی ئینتەرنێت ، کە لەلایەن کۆمپانیا خزمەتگوزارییەکانی ئینتەرنێتەوە لەلایەن دەوڵەتەوە جێبەجێ دەکرێن. جبەخانەی کۆماری چین لە سانسۆڕی ئینتەرنێتی خەڵکی چین لە ھەموو وڵاتانی جیھان گەورەتر و لە شلۆقەترە، کە تێیدا نەک ھەر ماڵپەڕەکانی سەر ئاودێری ئینتەرنێت بلۆک دەکات، بەڵکو لە نزیکەوە چاودێری پەیوەندی ئینتەرنێتی خۆیان و سروشتی کارکردنیان لەسەری دەکات.

## سەرچاوەکان

پۆل:چاودێریی ئینتەرنێت لە چین
نما نەریمان

**نما نەریمان** (لەدایکبووی ١٤ی ئازاری ٢٠١١ لە سلێمانی) چالاکوانێکی مافی مناڵان و مافی مرۆڤە.

## ژیان
وێنۆک|وێنەی نما بە منداڵی
لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥، نما یەکەم ڤیدیۆی خۆی تۆمارکرد، کە باس لە کێشەکانی خزمەتگوزارییەکانی کارەبا دەکات. لە مانگی ئابی ئەو ساڵەدا لاپەڕەیەکی فەیسبووکی دامەزراند بۆ ئەوەی پەیام و ڤیدیۆ و وێنەکانی بڵاوبکاتەوە.

تۆڕی میدیایی ڕووداو لە ساڵی ٢٠١٧ خەڵاتی بەخشییە نما بۆ کاریگەرترین کارمەندانی سۆشیال میدیا.

دەستپێشخەرییەکانی بووە ھۆی بەشداریکردنی لە ھەڵمەتەکانی پشتگیریکردنی نەخۆشانی شێرپەنجە، منداڵانی سەر شەقام، منداڵانی ئاوارە ناوخۆیی و پاراستنی ژینگە.

## چالاکییە سەرەتایییەکان
لە ساڵانی سەرەتایی ژیانیدا، نما دەستی بە گەشتێک کرد بۆ ئەوەی چالاکانە لەگەڵ پرسە کۆمەڵایەتییەکان بەشداری بکات. دەستی بە دروستکردنی ناوەڕۆکی خۆ تۆمارکراو کرد بە گرنگیدانی سەرەکی لەسەر چارەسەرکردنی ئاستەنگ و نیگەرانییە ناوخۆیییەکان. ھەوڵەکانی گفتوگۆی ماناداریان لێکەوتەوە و بەشدارییان لە بەرزبوونەوەی ھۆشیاری لەبارەی پرسە گرنگەکانی کۆمەڵگا کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:چالاکوانانە کوردەکانی مافی مرۆڤ
پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:زیندووان
ڕێدمی

**ڕێدمی** () براندێکی لاوەکییە لە کۆمپانیای ئەلکترونی چینی شاومی، کە بۆ یەکەم جار لە مانگی تەممووزی ٢٠١٣ وەک ھێڵی مۆبایلی زیرەکی بودجە ڕاگەیەندرا. لە ساڵی ٢٠١٩ بووە براندێکی لاوەکی جیای شاومی، لەکاتێکدا مۆبایلی Mi بەرز بەرھەم دەھێنێت. مۆدێلەکانی موبایلی ڕێدمی دابەش کراون بەسەر: ڕێدمی (ئاستی چوونەژوورەوە)، ڕێدمی نۆت و پرۆ (ناوەڕاستی مەودا)، ڕێدمی ئەی (نزم - کۆتایی)، ڕێدمی ئێکس (ناوەڕاستی مەودا)، ڕێدیمی کەی (ناوەڕاستی مەودا/بەرزی کۆتایی). ھەروەھا زنجیرەی ناپەیوەستی Mi A Android One لە بەشی بازاری ھاوشێوەدا بە ئامێرەکانی Redmi دادەنرێ. زۆرترین جیاوازی لە زیرەکییەکانی تری شاومی ئەوەیە کە ئەوان پێکھاتەی کەمتر بە نرخی گران بەکارئەھێنن، وە بەم شێوەیە نرخی کەمتریان ھەیە لەکاتێکدا تایبەتمەندی بەرزتریان ھەیە.

## مێژوو
یەکەم موبایلی ڕێدمی کە لە ساڵی ٢٠١٣ بڵاوبووەوە، سەرەتا لە ماڵپەڕی «شاومی» دەستی پێکرد، کە لە ١٢ی تەممووزی ٢٠١٣ دەست بە فرۆشتنی کرا. ڕێدمی لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٤ ڕایگەیاند کە تەنیا مۆبایلەکانیان لە وڵاتی سەنگافورە فرۆشراوە، ئەوەش دوای ھەشت خولەک کە لە بەردەستدا بوو بۆ کڕینی، لە ماڵپەڕی «شاومی». ڕەخنەکان سەبارەت بە دەرچوونی مۆبایلە ڕێدمییەکان ئەو بیرۆکەیەی لەخۆوە داگیرساند، کە لەوانەیە کۆمپانیاکە زیادەڕەوی لە فرۆشتنەکانی بکات بە ئازادکردنیان بە چەند کۆیەکی بچووک کە دەبێتە ھۆی ئەوەی کە بە خێرایی بیانفرۆشن. ڕێدمی نۆت ٣ لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ دەستی پێکردووە، جیاواز لە پێشوو پاترییەکی توانای گۆڕینی نییە. لە شوباتی ٢٠١٨ شاومی پڕۆژەی ڕێدمی نۆت ٥ و ٥ پڕۆی ئاشکرا کرد، ئەوان یەکەم مۆبایلن لە شاومی کە ناسینەوەی دەموچاوی تێدا بێت. لە حوزەیرانی ٢٠١٨ شاومی ڕێدمی ئەی شەش و شەش پڕۆی بڵاوکردەوە، لە مانگی ئەیلولی ٢٠١٨، ڕێدمی نۆت شەش پڕۆی ئاشکرا کرد، یەکەم مۆبایلە لەزنجیرەی ڕێدمی بەچوار کامێراوە (دوو کامێرا لەپێشەوەو دوو کامێرای لەپشتەوە) وە بەبەکارھێنانی ٦٠٠٠ زنجیرە ئەلەمنیۆم کە پێی دروستکراون، لە مانگی کانونی دووەمی ٢٠١٩، ڕێدمی بە فەرمی ڕایگەیاند کە براندێکی لاوەکی جیاکراوە بێت، کە جیابێتەوە لە (شاومی). ڕێدمی لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ڕێدمی نۆت ٧ و ڕێدمی نۆت ٧ پڕۆی ئاشکرا کرد، کە یەکەم موبایلە لە زنجیرەی ڕێدمی بە کامێرایەکی دواوەی ٤٨ مێگاپێکسڵ.

## سەرچاوەکان

پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان
سووپەرمارکێت

alt=|وێنۆک|ناوەوەی سوپەرمارکێتێک
**سوپەرمارکێت** یان **بازاڕی ناوەندی** () بازاڕێکی گەورە و فراوانە. چەندین کارمەند تێیدا کار دەکەن و ھەموو جۆرە شتێکی لێ دەست دەکەوێت، لە خۆراک، خواردن و خواردنەوە، میوە، گۆشت، کەل وپەلی ناو ماڵ

## ئەمانەش ببینە
* بازاڕ
* بازاڕگەری

## سەرچاوەکان

پۆل:کاسبی
پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
مێژووی پۆڵەندا

وێنۆک
**مێژووی پۆڵەندا** باسکردنە لە مێژووی وڵاتی پۆڵەندا و ئەو ڕوودا و و پێشھاتانەی لە سەدەکانی ڕابردوو لەم ناوچەیە ڕویداوە بەمەبەستی ئاشنا کردنی نەوەکانی ئێستا بە ڕابردووی ئەم وڵاتە لە ساڵی ١٠٢٥ خرۆبەری (Chrobry) وەک یەکەم پاشای وڵات، دەسەڵاتی پۆڵەندای گرتەدەست، زۆرینەی بەشەکانی پۆڵەندا لە ساڵی ١١٦٣ خرایە سەر ئیمپراتۆرییەتی پیرۆزی ڕۆمان، ساڵی ١٢٤١ ئەم وڵاتە ڕووبەڕووی دوژمنکارییەکی سەخت بووەوە کە ئەویش ھێرشی مەغۆلەکان بوو بۆسەر پۆڵەندا بە سەرکردایەتی باتۆخان، مەغۆلەکان میرنشینەکانی باشووریان خاپوورکرد. ڕووبەڕووبوونەوەی سوپای ئەڵمانی - پۆڵەندی لەگەڵ مەغۆلەکان سوودی نەبوو لەشەڕی لیکنیتچادا، دوای ئەو کێشانەی کە پۆڵەندا تووشی بوو، لەسەدەی پانزەھەم ھەوڵی یەکخستنەوەی ئەم وڵاتە درا. ساڵی ١٤٤٧ پۆڵەندا لەگەڵ لیتوانیا یەکیگرت. پۆڵەندا سێجار دابەشکراوە، ئەویش لەساڵانی ١٧٧٢ و ١٧٩٣ و ١٧٩٥، دوای ئەوەی ناپلیۆن شکستی ھێنا دەوڵەتە سەرکەوتووەکانی جەنگ کە نەمسا، پرووسیا و ڕووسیا بوون لە ساڵی ١٨١٥ ڕێکەوتن لەسەر دابەشکردنی پۆڵەندا، بەم شێوەیە پۆڵەندییەکان بوونە قوربانی و بە بێ دەوڵەت مانەوە تا ساڵی ١٩١٦ شانشینی پۆڵەندا ڕاگەیەنرا.
لە ساڵی ١٩١٨دا لە نێوان ساڵانی جەنگی جیھانیی یەکەم کۆماری پۆڵەندا ڕاگەیەندرا. ساڵانی دواتر پۆڵەندا ئەو زەوییانەی گێڕایەوە سەر خاکی خۆی کە لە دەستی دابوون، ئەو ماوەیەی کە کەوتە نێوان دوو جەنگی جیھانی یەکەم و دووەم، واتە لە نێوان ساڵانی ١٩١٩–١٩٣٩ وڵاتی پۆڵەندا تووشی بارودۆخی ناجێگیری سیاسی و ئابووری بوویەوە، لاوازی و بێھێزی پۆڵەندا وایکرد کە نەتوانێت ڕووبەڕووی مەترسی بەردەوامی ھەر دوو دەوڵەتی ئەڵمانی و سۆڤیەتی ببێتەوە، ھەر لەبەر ئەمەش ئەو ڕێکەوتننامەیەی کە لە نێوان ھێتلەر و ستالیندا واژۆکرا لە ساڵی ١٩٣٩ بەوەی کە کاری دوژمنکاری نەکەنە سەر یەکتری پۆڵەندا باجەکەی دا، چونکە جارێکی تر ئەم وڵاتە دابەش کرایەوە. بەو شێوەیە ئەڵمانیا جەنگی جیھانی دووەمی بەرپاکرد لە ئەیلولی ١٩٣٩دا، بەھۆی ئەوەی بەشێکی پۆڵەندای داگیرکرد، ھەروەھا ئەمە وایکرد کە ھێزەکانی سۆڤیەت لای خۆرھەڵاتی پۆڵەندا داگیر بکەن و لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا پێگەی لەسەر نەخشەدا نەھێڵن، بەڵام ئەڵمانیا بە خێرایی لە ساڵی ١٩٤١ جەنگی بەرامبەر یەکێتی سۆڤیەت ڕاگەیاند و توانی دەست بەسەر خۆرھەڵاتی پۆڵەندا دابگرێت کە ھێزەکانی سۆڤیەت پێشتر داگیریان کردبوو، بەڵام ھێزەکانی سۆڤیەت جارێکی تر توانیان کە ھێزەکانی ئەڵمانیا تێک بشکێنن و لە ساڵی ١٩٤٥دا دەست بەسەر پۆڵەندا بگرنەوە. لە ساڵی ١٩٩١دا وڵاتی پۆڵەندا لەگەڵ ھەنگاریا و چیکسلۆڤاکیا چوونە ناو بەرەی خۆرئاواوە و ھەمان ساڵ پۆڵەندا بوو بە ئەندامی پەرلەمانی ئەورووپا، لە ساڵی ١٩٩٩ش بوو بە ئەندام لە پەیمانی ئەتڵەسی باکووری (ناتۆ)، ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٤دا بوو بە ئەندامی یەکێتی ئەوروپا.

## سەرچاوەکان

* مێژووی پۆڵەندا (فارسی ) 

پۆل:مێژوو
پۆل:مێژووی پۆڵەندا
جوگرافیای سینگاپوور

وێنۆک
**سینگاپوور** وڵاتێکە لە کیشوەری ئاسیا و بە یەکێک لە بچوکترین وڵاتەکان لەسەر ئاستی جیھان دادەنرێت دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا ڕووبەرەکەی تەنھا ٧٢١٫٥ کم چوارگۆشەیە مالیزیا دەکەوێتە بەشی باکوری و ئیندۆنیزیا دەکەوێتە بەشی باشووری ھەروەھا زێ سلینار لە باکوری دێتە خوار بۆ ڕۆژھەڵات کە خاکەکەی ئاو دێر دەکات.بە شێوەیەکی گشتی شێوەی دوورگەی هەیە .

## سەرچاوەکان
ئاشنا بوون بە سەنگافوورە
جوگرافیای مالیزیا

وێنۆک
**مالیزیا** وڵاتێکە لە کیشوەری ئاسیا دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی کیشوەری ئاسیا. پایتەختەکەی شاری کوالالومپورە. لە ١٣ ویلایەت و ٣ ھەرێمی فیدڕاڵی پێکھاتووە و یەکێکە لە ئەندامانی گەلانی کۆمۆنوێلت. وە ڕووبەرەکەی دەگاتە   ۳۳۰,۸۰۳ کم٢ لە پلەی ٦٧ەمین وڵات دێت لە ڕووی گەورەری ڕووبەری جوگرافی؛ و بەھۆی دەریای باشووری چین بووەتە دوو بەش مالیزیای نیمچەدوورگەیی و مالیزیای ڕۆژھەڵات. سنووری ئاوی و وشکانی لەگەڵ تایلاند، سینگاپور، ڤیێتنام، ئیندۆنیزیا و بڕوونای ھەیە و سنووری ئاوی لەگەڵ فلیپینیش ھەیە. لە ڕووی سامانی سروشتی خاوەن نەوت و چەند مادەیەکی دیکەیە ھەروەھا ڕووبەرێکی بەرفراوانی لە دارستان ھەیە

## سەرچاوەکان
* چەند زانیاریەک لە بارەی مالیزیا لە ماڵپەڕی جەزیرە

پۆل:جوگرافیای مالیزیا
پۆل:جوگرافیای ئاسیا
پۆل:مالیزیا
پۆل:جوگرافیا
جوگرافیای پاکستان

وێنۆک
**پاکستان** یان بە شێوەی فەرمی، کۆماری ئیسلامی پاکستان، وڵاتێکە لە باشووری ئاسیادا. ١،٠٤٦ کیلۆمەتر کەنارەی ھەیە لە سەر دەریای عەرەبی و کەنداوی عومان لە باشووری خۆیدا؛ لە باکوورهاوسنورە لەگەڵ  ئەفغانستان، لە ڕۆژاوا هاوسنورە لەگەڵ ئێران و لە ڕۆژھەڵات هاوسنورە لەگەڵ هیندستان و لە باکووری دوورەوە هاوسنورە لەگەڵ چین؛ بۆیە دەڵێن ئەم وڵاتە ئاسیای ناوەندی، ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باشووری ئاسیای گرێداوە پێکەوە. ڕوویەری ئەم وڵاتە ٨٨١٩١٣ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە ئیسلاماباد پایتەختەکەیەتی یەکێک لە بەرزترین شاخەکانی جیهانی تێدایە بەناوی (کەی ٢ یاخود k٢) کە بەرزییەکەی ٨,٦١١ مەترە .
وێنۆک|شاخی k٢
## مەودای سنور لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ
*  ٣,٣٢٠ km
*  ٢,٤٣٠ km
*  ٥٥٩ km
*  ٩٥٩ km

## سەرچاوەکان
 
* چەند زانیاریەک لە بارەی پاکستان لە ماڵپەڕی جەزیرە 
* 

پۆل:جوگرافیای پاکستان
پۆل:جوگرافیای ئاسیا
پۆل:پاکستان
پۆل:جوگرافیا