دەرمانە پێویستەکانی ڕێکخراوەی جیھانیی تەندروستی

**دەستکاریکردنی دەوا زەروورییەکانی ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی** پێڕستێکە لە لایەن ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی بۆ تۆمار کردنی ئەو دەوایانەی کە پێویستە هەموو کاتێک لە هەموو وڵاتێکدا ببێت، درووست کراوە.

## بێهۆشکەرەکان

### بێهۆشکەرە گشتییەکان و ئۆکسیجن

#### دەوا هەڵمژییەکان
* هالۆتان
* ئیزۆفلۆران
* نیترۆس ئۆکساید
* ئۆکسیجن

#### دەوا وەشانییەکان
* کێتامین
* پڕۆپۆفۆل

### بێهۆشکەرە خۆجێییەکان
* بووپیڤاکائین
* لیدۆکائین
* لیدۆکائین/ئێپینێفرین
* ئێپینێفرین

### دەوا پێش نەشەتەرگەرییەکان و بێهۆشکەرەکان بۆ نەشتەرگەرییە کورتەکان
* ئاترۆپین
* میدازۆلام
* مۆرفین

## دەوای ئێش و دەرمانی تەواوکەر

### ناهۆشبەرەکان و دەوا دەژە هەوە ناسترۆییدییەکان(NSAIDs)

* ئاسپیرین
* ئیبووپرۆفێن
* ئەسێتامینۆفێن

### دژە ئێشە هۆشبەرەکان
* کۆدێیین
* مۆرفین

### دەوا بۆ دیکەی سیمپتۆمە باوەکان لە دەرمانی تەسکینی
* ئامیتریپتیین
* سیکلیزین
* دێگزامێتازۆن
* دیازپام
* سۆدیۆم دۆکووزەیت
* فلووکسێتین
* هالۆپێریدۆل
* هیۆسین بووتیلبرۆمید
* هیۆسین هیدرۆبرۆمید
* لاکتوولۆز
* ۆپێرامید
* مێتۆجلۆپرامید
* میدازۆلام
* ئۆندانسێترۆن
* سێنا گلیکۆزید

## دژە هەستۆکییەکانو دەواکانی ئانافیلاکسی
* دێگزامێتازۆن
* ئێپینێفرین
* هیدرۆکۆرتیزۆن
* لۆراتادین
* پرێدنیزۆلۆن

## دژە ژەهرەکان و ماددەکانی تر کە لە ژەهراوی بووندا بەکاردێن

### ناتایبەتەکان
* Charcoal, activated

### تایبەتەکان
* ئەسێتیلسیستێئین
* ئاترۆپین
* کەلسیۆم گلووکۆنات
* Methylthioninium chloride (methylene blue)
* نالۆکسان
* پێنیسیلامین
* Prussian blue
* Sodium nitrite
* Sodium thiosulfate
* دێفێرۆکسامین
* دیمێرکاپرۆل
* فۆمێپیزۆل
* Sodium calcium edetate
* Succimer

## دەوای دژە فێ
* کاربامازێپین
* دیازێپام
* لۆرازێپام
* مەنیەزیۆم سوولفات (دەوا)
* فێنۆباربیتاڵ
* فێنیتۆیین
* سۆدیۆم ڤالپۆرات
* ئێتۆووکسیماید

## دەوا دژە چڵکەکان

### Antihelminthics

#### Intestinal antihelminthics

* ئالبێندازۆل
* لێڤامیزۆل
* مێبێندازۆل
* نیکلۆسامید
* پرازیکوانتێل
* Pyrantel

#### Antifilarials
* ئالبێندازۆل
* Diethylcarbamazine
* ئیڤێرمێکتین

#### دەوا دژە شیستۆزۆماکان و دژە نێماتۆدەکان
* پرازیکوانتێل
* تریکلابێندازۆل
* ئۆگزامنیکین

### Antibiotics

#### Beta Lactam medicines
* Amoxicillin
* Amoxicillin/clavulanic acid (amoxicillin + clavulanic acid)
* Ampicillin
* Benzathine benzylpenicillin
* Benzylpenicillin
* Cefalexin
* Cefazolin
* Cefixime
* Ceftriaxone
* Cloxacillin
* Phenoxymethylpenicillin (penicillin V)
* Procaine benzylpenicillin
* Cefotaxime
* Ceftazidime
* Imipenem/cilastatin

#### Other antibacterials
* Azithromycin
* Chloramphenicol
* Ciprofloxacin
* Clarithromycin
* Doxycycline
* Erythromycin
* Gentamicin
* Metronidazole
* Nitrofurantoin
* Spectinomycin
* Trimethoprim/sulfamethoxazole
* Trimethoprim
* Clindamycin
* Vancomycin

#### دەوای دژە گولی
* Clofazimine
* Dapsone
* Rifampicin

#### Antituberculosis medicines

* Ethambutol
* Ethambutol/isoniazid (ethambutol + isoniazid)
* Ethambutol/isoniazid/pyrazinamide/rifampicin (ethambutol + isoniazid + pyrazinamide + rifampicin)
* Ethambutol/isoniazid/rifampicin (ethambutol + isoniazid + rifampicin)
* Isoniazid
* Isoniazid/pyrazinamide/rifampicin (isoniazid + pyrazinamide + rifampicin)
* Isoniazid/rifampicin (isoniazid + rifampicin)
* Pyrazinamide
* Rifabutin
* Rifampicin
* Rifapentine
* Amikacin
* Bedaquiline
* Capreomycin
* Cycloserine
* Delamanid
* Ethionamide
* Kanamycin
* Levofloxacin
* Linezolid
* p-aminosalicylic acid
* Streptomycin

### Antifungal medicines
* Amphotericin B
* کلۆتریمازۆڵ
* Fluconazole
* Flucytosine
* Griseofulvin
* Nystatin
* Potassium iodide

### دەوا دژە ڤایرۆسەکان

#### دەوا دژە هێرپێسەکان
* Aciclovir

#### دژە رێترۆڤایرۆسەکان

##### <small>Nucleoside/nucleotide reverse transcriptase inhibitors</small>
* Abacavir (ABC)
* Lamivudine (3TC)
* Stavudine (d4T)
* Tenofovir disoproxil fumarate (TDF)
* Zidovudine (ZDV or AZT)

##### <small>Non-nucleoside reverse transcriptase inhibitors</small>
* Efavirenz (EGV or EFZ)
* Nevirapine (NVP)

##### <small>Protease inhibitors</small>

* Atazanavir
* Darunavir
* Lopinavir/ritonavir (LPV/r)
* Ritonavir
* Saquinavir (SQV)



###### Fixed-dose combinations

* Abacavir/lamivudine (abacavir + lamivudine)
* Efavirenz/emtricitabine/tenofovir
* Emtricitabine/tenofovir
* Lamivudine/nevirapine/stavudine
* Lamivudine/nevirapine/zidovudine
* Lamivudine/zidovudine

##### <small>Other antivirals</small>
* Oseltamivir
* Ribavirin
* Valganciclovir

#### Antihepatitis medicines

##### <small>Medicines for hepatitis B</small>
Nucleoside/Nucleotide reverse transcriptase inhibitors
* Entecavir
* Tenofovir disoproxil fumarate (TDF)

##### <small>Medicines for hepatitis C</small>
Nucleotide polymerase inhibitors
* Sofosbuvir

Protease inhibitors
* Simeprevir

NS5A inhibitors
* Daclatasvir

Non-nucleoside polymerase inhibitors
* Dasabuvir

Other antivirals
* Ribavirin
* Pegylated interferon-alpha-2a or pegylated interferon-alpha-2b

Fixed-dose combinations
* Ledipasvir/sofosbuvir
* Ombitasvir/paritaprevir/ritonavir

### Antiprotozoal medicines

#### Antiamoebic and antigiardiasis medicines
* Diloxanide
* Metronidazole

#### Antileishmaniasis medicines
* Amphotericin B
* Miltefosine
* Paromomycin
* Sodium stibogluconate or meglumine antimoniate

#### Antimalarial medicines

##### <small>For curative treatment</small>
* Amodiaquine
* Artemether
* Artemether/lumefantrine
* Artesunate
* Artesunate/amodiaquine
* Artesunate/mefloquine
* Chloroquine
* Doxycycline
* Mefloquine
* Primaquine
* Quinine
* Sulfadoxine/pyrimethamine

##### <small>بۆ بەرگری</small>
* کلۆرۆکین
* داکسیسایکلین
* مێفلۆکین
* پرۆگوانیل

#### Antipneumocystosis and antitoxoplasmosis medicines
* Pyrimethamine
* Sulfadiazine
* Sulfamethoxazole/trimethoprim
* Pentamidine

#### Antitrypanosomal medicines

##### <small>African trypanosomiasis</small>



###### 1st stage

* Pentamidine
* Suramin sodium



###### 2nd stage

* Eflornithine
* Melarsoprol
* Nifurtimox

##### <small>American trypanosomiasis</small>
* Benznidazole
* Nifurtimox

## دەوا دژە میگرێنەکان

### هێرشی خێرا
* ئاسپیرین
* ئیبۆپرۆفێن
* ئەسێتامینۆفێن

### بەرگری
* پڕۆپرانۆلۆل

## Antineoplastic and immunosuppressives

### Immunosuppressive medicines
* Azathioprine
* Ciclosporin

### Cytotoxic and adjuvant medicines
* All-trans retinoic acid (tretinoin)
* Allopurinol
* Asparaginase
* Bendamustine
* Bleomycin
* Calcium folinate
* Capecitabine
* Carboplatin
* Chlorambucil
* Cisplatin
* Cyclophosphamide
* Cytarabine
* Dacarbazine
* Dactinomycin
* Daunorubicin
* Docetaxel
* Doxorubicin
* Etoposide
* Fludarabine
* Fluorouracil
* Filgrastim
* Gemcitabine
* Hydroxycarbamide
* Ifosfamide
* Imatinib
* Irinotecan
* Mercaptopurine
* Mesna
* Methotrexate
* Oxaliplatin
* Paclitaxel
* Procarbazine
* Rituximab
* Thioguanine
* Trastuzumab
* Vinblastine
* Vincristine
* Vinorelbine

### هۆرمۆنەکان و دژەهۆرمۆنەکان
* Anastrozole
* Bicalutamide
* Dexamethasone
* Hydrocortisone
* Leuprorelin
* Methylprednisolone
* Prednisolone
* Tamoxifen

## دەوا دژە پارکینسۆنەکان
* Biperiden
* Carbidopa/levodopa (levodopa + carbidopa)

## دەوا کاریگەرەکان لە سەر خوێن

### Antianaemia medicines
* Ferrous salt
* Ferrous salt/folic acid
* Folic acid
* Hydroxocobalamin

### Medicines affecting coagulation
* Enoxaparin
* Heparin sodium
* Phytomenadione
* Protamine sulfate
* Tranexamic&nbsp;acid
* Warfarin
* Desmopressin

### Other medicines for haemoglobinopathies
* Deferoxamine
* Hydroxycarbamide

## بەرهەمەکانی خوێن و جێگرەوەی پلازما کە سەرچاوەی مرۆڤن

### خوێن و پێکھاتەکانی خوێن

* Fresh frozen plasma
* Platelet concentrates
* Packed red blood cells
* Whole blood

### Plasma-derived medicines

#### Human immunoglobulins
* Rho(D) immune globulin
* Anti-rabies immunoglobulin
* Anti-tetanus immunoglobulin
* Human normal immunoglobulin

#### Blood coagulation factors
* Coagulation factor VIII
* Coagulation factor IX

### Plasma substitutes
* Dextran 70

## Cardiovascular medicines

### Antianginal medicines
* Bisoprolol
* Glyceryl trinitrate
* Isosorbide dinitrate
* Verapamil

### Antiarrhythmic medicines
* Bisoprolol
* Digoxin
* Epinephrine (adrenaline)
* Lidocaine
* Verapamil
* Amiodarone

### Antihypertensive medicines
* Amlodipine
* Bisoprolol
* Enalapril
* Hydralazine
* Hydrochlorothiazide
* Methyldopa
* Sodium nitroprusside

### Medicines used in heart failure
* Bisoprolol
* Digoxin
* Enalapril
* Furosemide
* Hydrochlorothiazide
* Spironolactone
* Dopamine

### Antithrombotic medicines

#### Anti-platelet medicines
* Acetylsalicylic acid (aspirin)
* Clopidogrel

#### Thrombolytic medicines
* Streptokinase

### Lipid-lowering agents
* Simvastatin

## Dermatological (topical)

### Antifungal medicines
* Miconazole
* Selenium sulfide
* Sodium thiosulfate
* Terbinafine

### Anti-infective medicines
* Mupirocin
* Potassium permanganate
* Silver sulfadiazine

### Anti-inflammatory and antipruritic medicines
* Betamethasone
* Calamine
* Hydrocortisone

### Medicines affecting skin differentiation and proliferation
* Benzoyl peroxide
* Coal tar
* Fluorouracil
* Podophyllum resin
* Salicylic acid
* Urea

### Scabicides and pediculicides
* Benzyl benzoate
* Permethrin

## Diagnostic agents

### دەوا چاوییەکان
* Fluorescein
* Tropicamide

### Radiocontrast media
* Amidotrizoate
* Barium sulfate
* Iohexol
* Meglumine iotroxate

## Disinfectants and antiseptics

### Antiseptics
* Chlorhexidine
* Ethanol
* Povidone iodine

### Disinfectants
* Alcohol based hand rub
* Chlorine base compound
* Chloroxylenol
* Glutaral

## Diuretics
* Amiloride
* Furosemide
* Hydrochlorothiazide
* Mannitol
* Spironolactone

## Gastrointestinal medicines
* Pancreatic enzymes

### Antiulcer medicines
* ئۆمیپڕازۆڵ
* Ranitidine

### Antiemetic medicines
* Dexamethasone
* Metoclopramide
* Ondansetron

### Anti-inflammatory medicines
* Sulfasalazine
* Hydrocortisone

### Laxatives
* Senna

### Medicines used in diarrhea

#### Oral rehydration
* Oral rehydration salts

#### Medicines for diarrhea in children
* Zinc sulfate

## Hormones, other endocrine medicines, and contraceptives

### Adrenal hormones and synthetic substitutes
* Fludrocortisone
* Hydrocortisone

### ئاندرۆجینەکان
* Testosterone

### Contraceptives

#### Oral hormonal contraceptives
* Ethinylestradiol/levonorgestrel
* Ethinylestradiol/norethisterone
* Levonorgestrel

#### Injectable hormonal contraceptives
* Estradiol cypionate/medroxyprogesterone acetate
* Medroxyprogesterone acetate
* Norethisterone enantate

#### Intrauterine devices
* IUD with copper
* IUD with progestogen

#### Barrier methods
* Condoms
* Diaphragms

#### Implantable contraceptives
* Etonogestrel—releasing implant
* Levonorgestrel—releasing implant

#### Intravaginal contraceptives
* Progesterone vaginal ring

### ئینسۆلینەکان و دەواکانی تر بۆ دیابێت
* گلیکلازید
* گلووکاگۆن (دەوا)
* ئینسۆلینی تەزریقی (قابلی حەل)
* ئینسۆلینی میان موددەت
* مێتفۆرمین

### Ovulation inducers
* Clomifene

### پرۆجیستۆنەکان
* Medroxyprogesterone acetate

### هۆرمۆنە تیرۆییدیەکان و دەوا دژە تیرۆییدەکان
* Levothyroxine
* Potassium iodide
* Propylthiouracil
* Lugol's solution

## Immunologicals

### Diagnostic agents
* Tuberculin, purified protein derivative (PPD)

### Sera and immunoglobulins
* Antivenom immunoglobulin
* Diphtheria antitoxin

### Vaccines

* ڤاکسینی ب. س .ژ.
* ڤاکسینی وەبا
* ڤاکسینی دیفتێری
* ڤاکسینیڤاکسینی هێمۆفیلووس ئینفلوازای جۆری ب
* ڤاکسینی هێپاتیتی ئا
* ڤاکسینی هێپاتیتی ب
* ڤاکسینی ڤایرۆسی بالووکە
* ڤاکسینی ئینفلوێنزا
* ڤاکسینی ئێنسێفالیتی ژاپۆنی
* ڤاکسینی سوورک
* ڤاکسینی مێنەنژیتی مێنەنگۆکۆکی
* ڤاکسینی ئۆریۆن
* ڤاکسینی کۆکە ڕەشە
* ڤاکسینی نۆمۆکۆکی
* ڤاکسینی شەپڵەی مناڵان
* ڤاکسینی هاربوون
* ڤاکسینی رۆتاڤایرووس
* ڤاکسینی سووریجە
* ڤاکسینی کۆزاز
* ڤاکسینی ئێنسێفالیتی گەنەیی
* ڤاکسینی تیفۆئید
* ڤاکسینی ڤاریسێلا
* ڤاکسینی تای زەرد

## Muscle relaxants (peripherally-acting) and cholinesterase inhibitors
* Atracurium
* Neostigmine
* Suxamethonium
* Vecuronium
* Pyridostigmine

## Eye preparations

### Anti-infective agents
* Aciclovir
* Azithromycin
* Gentamicin
* Ofloxacin
* Tetracycline

### Anti-inflammatory agents
* Prednisolone

### Local anesthetics
* Tetracaine

### Miotics and antiglaucoma medicines
* Acetazolamide
* Latanoprost
* Pilocarpine
* Timolol

### Mydriatics
* Atropine
* Epinephrine (adrenaline)

### Anti-vascular endothelial growth factor (VEGF)
* Bevacizumab

## Oxytocics and antioxytocics

### Oxytocics and abortifacients
* Ergometrine
* Misoprostol
* Oxytocin
* Mifepristone used with misoprostol

### Antioxytocics (tocolytics)
* Nifedipine

## Peritoneal dialysis solution
* Intraperitoneal dialysis solution (of appropriate composition)

## Medicines for mental and behavioural disorders

### Medicines used in psychotic disorders
* Chlorpromazine
* Fluphenazine
* Haloperidol
* Risperidone
* Clozapine

### Medicines used in mood disorders

#### Medicines used in depressive disorders
* Amitriptyline
* Fluoxetine

#### Medicines used in bipolar disorders
* Carbamazepine
* Lithium
* Valproic acid (sodium valproate)

### Medicines for anxiety disorders
* Diazepam

### Medicines used for obsessive compulsive disorders
* Clomipramine

### Medicines for disorders due to psychoactive substance use
* Nicotine replacement therapy
* Methadone

## Medicines acting on the respiratory tract

### Antiasthmatic and medicines for chronic obstructive pulmonary disease
* Beclometasone
* Budesonide
* Epinephrine (adrenaline)
* Ipratropium bromide
* Salbutamol (albuterol)

## Solutions correcting water, electrolyte and acid-base disturbances

### خۆراکی
* Oral rehydration salts
* Potassium chloride

### Parenteral
* Glucose
* Glucose with sodium chloride
* Potassium chloride
* Sodium chloride
* Sodium hydrogen carbonate
* Sodium lactate, compound solution

### Miscellaneous
* Water for injection

## Vitamins and minerals
* Ascorbic acid
* کالسیۆم
* Cholecalciferol
* Ergocalciferol
* Iodine
* Nicotinamide
* Pyridoxine
* Retinol
* Riboflavin
* Sodium fluoride
* Thiamine
* Calcium gluconate

## دەواکانی گوێ، لووت و قوڕگ بۆ مناڵان
* ئەسێتیک ئەسید (دەوا)
* بوودێزۆنید
* سیپرۆفلۆکساسین
* زایلۆمێتازۆلین

## Specific medicines for neonatal care

### Medicines administered to the neonate
* Caffeine citrate
* Chlorhexidine
* Ibuprofen
* Prostaglandin E
**Prostaglandin E1
**Prostaglandin E2
* Surfactant

### دەواگەلێک کە دەدرێن بە دایک
* دێگزامێتازۆن

## دەوا بۆ نەخۆشینی جومگەکان

### دەوا بۆ دەرمانی نقرس
* ئالۆپوورینۆل

### Disease-modifying agents used in rheumatoid disorders
* کلۆرۆکین
* ئازاتیۆپرین
* هیدرۆکسیکلۆرۆکین
* مێتۆترێکسەیت
* پێنیسیلامین
* سوولفاسالازین

### Juvenile joint diseases
* ئاسپیرین

## Notes
: An α indicates the medicine is only on the complementary list. For these items specialized diagnostic or monitoring or specialist training are needed. An item may also be listed as complementary on the basis of higher costs or a less attractive cost-benefit ratio.

## References

پۆل:دەرمانە گرنگەکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی