open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کوردا

وێنۆک| نەخشەی میزۆپۆتامیا لە ساڵی ١٧٧٠ی پێش زایین
**کوردا** شارە-دەوڵەت و شانشینێکی کۆن بووە و دەکەوێتە باکووری میزۆپۆتامیا. کوردا لە سەردەمی سەرەتای شانشینەکانی میزۆپۆتامیا سەری ھەڵدا و لە دەقە ئیدارییەکانی ئەو سەردەمەدا وەک دەوڵەتێکی شار و خاکی جوگرافی لە سەروی میزۆپۆتامیا، کە ھاوتایە لەگەڵ باشووریی باکووری کوردستان و باکووریی باشووری کوردستان (باکووری عێراقی مۆدێرن). شارە-دەوڵەتی کوردا دووبارە لە لایەن پاشای ئەکەدی نارام سین، لە سەدەی بیست و سێی پێش زایین لە ھەڵمەتە سەربازییەکانی لە خاکی سوبارییەکاندا، ناوزەند کراوە. لە ئەرشیفە جۆراوجۆرەکانی  لە دەوروبەری سەدەی ١٨ی پێش زایین باس لە کوردا کراوە وەک شانشینێکی سەربەخۆ، ھەندێک جاریش وەک ھاوپەیمانی بابلییەکان داندراوە. ھەروەھا لە لەوحەکانی تەل فەخرییەی پاشاکانی ئاشووری، شالمانەسەری یەکەم (١٢٦٣-١٢٣٤ پ.ز) و توکولتی-نینورتای یەکەم (١٢٣٣-١١٩٨ پ.ز)، کوردا وەک یەکێک لە ناوچە داگیرکراوەکانی ئیمپراتۆریەتیی میتانییە.

## شوێن
لە لوتکەی خۆیدا، شانشینەکە لە بەشی سەرەوەی خابورەوە لە ناوچەکانی ئەمڕۆ، کە دەکاتە باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا (ڕۆژاوای کوردستان) تا بەرزاییەکانی شاخی شەنگال، باکووری ڕۆژئاوای عێراقی مۆدێرن (باشووری کوردستان) درێژ دەبێتەوە. شوێنی پایتەخت مشتومڕی لەسەرە؛ یان دەکەوێتە باشووری شاخی شەنگال، یان دەکەوێتە درێژایی ڕووباری خابور.

## ژمارەی دانیشتووان و مێژوو
شارەکە ناوەندی ھۆزی **نومھای** ئامۆرییەکان بووە، ناوچەیەکی بچووک لەخۆ دەگرێت. خوداوەندی سامییەکانی ڕۆژھەڵات، نێرگال خوداوەندی سەرەکی کوردا بووە.

کوردا لە سەدەی ١٨ی پێش زایین لەگەڵ شانشینی دراوسێی ئەنداریگ تووشی ناکۆکییەکی سەربازی بوو، کە بە ئاشتی کۆتایی ھات. بەڵام دواتر کوردا لەلایەن ئەنداریگ و بەڕێوەبەرەکەی کە پاشای ئیلام بوو، داگیر کرا. شانشینەکە ھەوڵیدا دڵسۆزی خۆی بگۆڕێت بۆ بابل بەڵام لەلایەن ئیلامییەکانەوە وەستنێرا، و لە ساڵی ١٧٦٤ پێش زایین ئیلامییەکان لە لایەن ھاوپەیمانییەکی بابلییەوە شکستیان پێ ھێندرا، دەرفەتی ئەوەی بە کوردا دا کە ھاوپەیمانی لەگەڵ شانشینی ئاپوم پێکبھێنێت بۆ ئەوەی ڕووبەڕووی ئەنداریگ ببێتەوە. کوردا شاری ئەشیحومی گرتە دەست، پاشان بوو بە ژێردەستەی بابلییەکان.

## فەرمانڕەواکان

## ئەمانەش ببینە
* بابل
* ئاشوور

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:کوردستان
پۆل:کورد
پۆل:مێژوو بەپێی شوێن
پۆل:مێژوو بەپێی شار
پۆل:مێژوو بەپێی سەردەم
پۆل:چاند
تاندیوێ نیوتن

**میلانیا تاندیوێ نیوتن [[نیشانی فەرمی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|ئۆ بی ئەی]]** (؛؛ لەدایکبووی ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٢)، خانمە ئەکتەرێکی بەریتانییە. خەڵاتی جۆراوجۆری وەرگرتووە، لەوانە خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم بۆ باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی، و خەڵاتی بافتا تیڤی، جگە لە پاڵێوراو بۆ دوو خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب. لە خەڵاتی ڕێزلێنانی ساڵی نوێی ٢٠١٩ وەک ئەفسەری نیشانی فەرمی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی (OBE) دەستنیشانکرا بەھۆی خزمەتەکانی بە فیلم و خێرخوازی.

## سەرەتای ژیانی
میلانیا تاندیوێ نیوتن لە ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٢ لە ناوچەی وێستمینستەری لەندەن لەدایکبووە، کچی دایکی زیمبابۆی نیشا جۆمبی و باوکی ئینگلیزی نیک نیوتنە. دایکی ئەندامی خێزانێکی سەرۆکایەتی شۆنا بووە، باوکی وەک تەکنیکاری تاقیگە و ھونەرمەند کاری کردووە. دایک و باوکی لە زامبیا دەژیا و ئەویش لە کاتێکدا لەدایکبووە کە ئەوان لە ئینگلتەرا بوون بۆ سەردانی خزمەکانی؛ پاشان گەڕانەوە بۆ زامبیا، دواتر برا بچووکەکەی لەوێ لەدایک بوو. ئەمەش وایکردووە کە شوێنی لەدایکبوونی لە ھەندێک سەرچاوەدا بە ھەڵە ناوی زامبیا بێت، بەڵام لە چاوپێکەوتنەکاندا پشتڕاستیکردووەتەوە کە لە وێستمینستەر لەدایک بووە. "تەندیوێ" ناوێکە بە ڕەچەڵەک نگونی و بە واتای "خۆشەویست" دێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی لەندەن
پۆل:باشترین خانمەکتەرە پشتگریکەرەکان لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی بەریتانی بافتا
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز
پۆل:ئەفسەرانی نیشانی ئیمپڕاتۆریەتی بەڕیتانی
پۆل:خانمەکتەرانی پشتگریکەر لە بردنەوەی خەڵاتی ئێمی بۆ پێشکەرکردنی ناوازە
پۆل:ئەکتەرە شاھانەیی و ئاغاکان
ئاورێلیۆ میلانی

**ئاورێلیۆ میلانی** ( ;لە دایکبووی ١٤ی ئایاری ١٩٣٤ –مردن ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤) یاریزانێکی تۆپی پێی ئیتاڵی بووە و وەک ھێرشبەر یاری کردووە. ئاورێلیۆ لە خولی ئیتاڵیا و سێریا بی یاری بۆ چەندین یانەی جیاوازی ئیتاڵیا کردووە و خەڵاتی گۆڵکاری ھەردوو خولی بەدەستھێناوە. بە گشتی ١٥٧ یاری لە خولی ئیتاڵیا و ٦٢ گۆڵی سێریێ ئا تۆمارکردووە، ھەروەھا ١٠٠ یاری لە سێریێ بی و ٥٤ گۆڵی تۆمارکردووە. بەشێک بوو لە سەرکەوتنەکەیان لە جامی ئەورووپا لە ساڵی ١٩٦٤، لەگەڵ ئینتەر، نازناوی خولی ئیتاڵیا لە ساڵانی ١٩٦٤–١٩٦٥ و جامی نێوان کیشوەرەکانی ١٩٦٤ ی بەدەستھێنا. ھەروەھا یەک یاری بۆ ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا ئەنجامداوە ئەمەش لە ١٠ی ئایاری ١٩٦٤ ڕوویدا، لە یارییەکی دۆستانە نێودەوڵەتیدا لە شاری لۆسانا لە دەرەوەی یاریگای خۆی بە ئەنجامی ٣–١ لە سویسرا دۆڕا.میلانی لە تەمەنی ٨٠ ساڵیدا لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ لە شاری میلانۆ کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان
پۆل:مردووانی ٢٠١٤
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
ساندرۆ ماتسۆلا

ساندرۆ ماتسۆلا( ; لەدایکبووی ٨ی تشرینی دووەمی ١٩٤٢) یاریزانێکی پێشووی تۆپی پێی پیشەگەری ئیتاڵییە، کە وەک ھێرشبەر یان ھێرشبەری ناوەڕاست یاری کردووە بۆ یانەی ئینتەر میلان و ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا. وەک یەکێک لە گەورەترین یاریزانانی تۆپی پێی ئیتاڵیا لە ھەموو سەردەمێکدا و ھەروەھا وەک یەکێک لە باشترین یاریزانەکانی نەوەی خۆی دادەنرێت پلەی دووەمی لە خەڵاتی تۆپی ئاڵتوونی ساڵی ١٩٧١ بەدەستھێنا. تەواوی ١٧ وەرزی ژیانی لەگەڵ ئینتەرمیلان بەسەر بردووە. لەگەڵ یانەکەدا، چوار نازناوی خولی ئیتاڵیا (١٩٦٣، ١٩٦٥، ١٩٦٦ و ١٩٧١)، دوو جامی ئەورووپا (١٩٦٤ و ١٩٦٥) و دوو جامی نێوان کیشوەرەکان (١٩٦٤ و ١٩٦٥) بەدەستھێنا، ھەروەھا خەڵاتی گۆڵکاری خولی ئیتاڵیا لە ماوەی ١٩٦٤– ١٩٦٥ بەدەستھێنا. لەگەڵ ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا ماتسۆلا لە ساڵی ١٩٦٨ جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بەدەستھێنا و ناوی ھاتە ھەڵبژاردەی پاڵەوانێتییەکە و گەیشتە یاری کۆتایی جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠ ; ھەروەھا بەشداری لە جامی جیھانی فیفا لە ساڵانی ١٩٦٦ و ١٩٧٤ لەگەڵ ئیتاڵیا کردووە.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ئینتەر ئەرشیف  
## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٦٨
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٤
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٦
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
ڕەی ڕۆمانۆ

**ڕیمۆند ئەلبێرت ڕۆمانۆ** (؛ لەدایکبووی ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٧) کۆمیدی و ئەکتەر و سیناریۆنووسی ئەمریکییە.

## سەرەتای ژیانی
ڕۆمانۆ لە شاری کوینز لە شاری نیویۆرک لەدایکبووە، کوڕی دووەمی لوسیانایە، کە مامۆستای پیانۆ بووە، و ئەلبێرت ڕۆمانۆ بریکاری خانووبەرە و ئەندازیار بووە. بە ڕەچەڵەک ئیتاڵییە. لە گەڕەکی فۆڕێست ھیڵز لە شاری کوینز گەورە بووە. برایەکی گەورەی ھەیە بە ناوی ڕیچارد کە پۆلیسە لە پۆلیسی نیویۆرک، و برایەکی بچووکی ھەیە بە ناوی ڕۆبەرت کە مامۆستای پۆلی دووەمە لە شاری نیویۆرک.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی پرایم تایم بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری سەرەکی لە زنجیرەیەکی کۆمیدیا
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەری کۆمیدی پیاوی ئەمریکی
ڕێد بەتنز

**ڕێد بەتنس**، یەکێکە لە ئەکتەرەکانی سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان (ھۆڵیوود)، کە بەشداری چەندین فیلمی کردووە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٩
پۆل:مردووانی ٢٠٠٦
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری یارمەتیدەر
پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی گۆڵدن گڵۆب (فیلم)
سناچەر (کایەی ڤیدیۆیی)

**سناچەر** () یارییەکی سەرکێشی گرافیکی سایبەرپانکە کە لەلایەن کۆمپانیای کۆنامی پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە. سەرەتا لە ساڵی ١٩٨٨ بۆ PC-8801 بڵاوکرایەوە و دواتر گواسترایەوە بۆ پلاتفۆرمە جیاوازەکانی تر، لەوانە سیدی سێگا و پلەیستەیشن. یارییەکە لە دەرھێنان و نووسینی ھیدێیۆ کۆجیما بوو کە دواتر بەھۆی دروستکردنی زنجیرەی نیتاڵ گیر ناوبانگی دەرکرد. یاری سناچەر لە چیرۆکێکی داھاتوویییدا ڕوودەدات، کە باسی جیلیان سید دەکات، کەسێکە بۆ بەدواداچوونێک کە ئەرکی ڕاوکردن و لەناوبردنی «ڕفێنەران»ی پێسپێردراوە، کە ڕۆبۆتێکی نھێنین کە خۆیان وەک مرۆڤ دەپۆشن و قوربانییەکانیان بۆ دەکوژن تا ناسنامەکانیان وەربگرن. یارییەکە توخمەکانی چیرۆکگێڕانی شێوازی ڕۆمانی بینراو لەگەڵ یاریکردنی سەرگەرمی خاڵ و کلیک تێکەڵ دەکات، لەکاتێکدا یاریزانەکان ژینگەکان دەگەڕێن، ئاماژەکان کۆدەکەنەوە و بەشداری گفتوگۆکان دەکەن بۆ ئاشکراکردنی نھێنییەکە.  سناچەر بە بابەتەکانی پێگەیشتوو ناسراوە، لەوانە توندوتیژی گرافیک و ناوەڕۆکی سێکسی، ھەروەھا ھێڵی چیرۆکی سەرنجڕاکێش و کارەکتەرە لەبیرنەکراوەکانی. جوانکاری و دەنگی کەشوھەوای سایبەرپانکی یارییەکە بەشداری کردووە لە شوێنکەوتنی چاند و ستایشی ڕەخنەگران. سەرەڕای تەمەنی، سناچەر وەک کلاسیکێکی خۆشەویست لە نێو ھەوادارانی یارییە سەرگەردانییەکان و خەیاڵی سایبەرپانکدا ماوەتەوە. 

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کایە ڤیدیۆیییە دیستۆپییەکان
پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن (کۆنسڵ)
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکانی دوای کۆتابیی جیھان
پلەیستەیشن ستۆر

**پلەیستەیشن ستۆر** یان **فرۆشگای پلەیستەیشن** () بازاڕێکی سەرھێڵە کە بەکارھێنەران دەتوانن ناوەڕۆکی دیجیتاڵی بۆ کارپێکەری کایەکانی پلەیستەیشن بکڕن و دای بەزێنن. ئەمەش یاری و زیادکراوەکان و ناوەڕۆکی دابەزێنراو و میدیای دیجیتاڵی دیکەی وەک فیلم و بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان دەگرێتەوە. فرۆشگاکە لە ڕێگەی تۆڕی پلەیستەیشنەوە دەتوانرێت دەستی پێبگات، بەکارھێنەران دەتوانن ڕاستەوخۆ لە کۆنسۆڵەکەیانەوە یان لە ڕێگەی ماڵپەڕی فرۆشگای پلەیستەیشنەوە ناوەڕۆکەکە بگەڕێن و بکڕن. فرۆشگای پلەیستەیشن کۆمەڵێک ناوەڕۆکی بەرفراوان پێشکەش دەکات، لەوانە بڵاوکراوە نوێیەکان، یارییە ئیندییەکان، ناونیشانە کلاسیکییەکان و ناوەڕۆکی تایبەت کە تەنھا لە پلاتفۆرمی پلەیستەیشن بەردەستە. ھەروەھا بەکارھێنەران دەتوانن سوود لە بانگەشە و داشکاندن و فرۆشتنی تایبەت وەربگرن کە بە بەردەوامی لە فرۆشگاکەدا پێشکەش دەکرێن. جگە لە کڕینی یاری و میدیا، فرۆشگای پلەیستەیشن چەندین ناوەڕۆکی بێبەرامبەریش پێشکەش دەکات، وەک دیمۆ و تاقیکردنەوەی یارییەکان و یارییە ئازادەکان.  ھەروەھا بەکارھێنەران دەتوانن لە چەندین ئامێری پلەیستەیشن دەستیان بە ناوەڕۆکی کڕدراویان بگات، ئەمەش وا دەکات چێژ لە کتێبخانەی دیجیتاڵی خۆیان وەربگرن لەسەر کۆنسۆڵە جیاوازەکان. فرۆشگای پلەیستەیشن سەکۆیەکی گونجاو و بەرفراوان بۆ بەکارھێنەرانی پلەیستەیشن دابین دەکات بۆ دۆزینەوە و کڕین و چێژوەرگرتن لە ناوەڕۆکی دیجیتاڵی جۆراوجۆر بۆ ئەزموونی یاریکردنیان.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:پلەیستەیشن (بڕاند)
پۆل:سەکۆکانی دابەشکردنی نەرمەواڵەکان
دیجیتاڵ میدیا

**دیجیتاڵ میدیا** () ئاماژەیە بۆ ناوەڕۆکی ئەلیکترۆنی کە لە ڕێگەی تەکنەلۆژیای دیجیتاڵییەوە دروست دەکرێت و دابەش دەکرێت و بەکاردەھێنرێت. ئەم پۆلە فراوانە کۆمەڵێک فۆرمات لەخۆدەگرێت، لەوانە دەق، وێنە، دەنگ، ڤیدیۆ و مالتیمیدیای کارلێککار. میدیای دیجیتاڵی بووەتە بەشێکی دانەبڕاو لە پەیوەندی مۆدێرن و کات بەسەربردن و بڵاوکردنەوەی زانیاری، گۆڕینی شێوازی کارلێکی مرۆڤەکان لەگەڵ ناوەڕۆک و یەکتردا. یەکێک لە تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی میدیای دیجیتاڵی کارلێککردنییەتی. بە پێچەوانەی فۆرمەکانی میدیای لاسایی وەک چاپکراو یان پەخش، میدیای دیجیتاڵی زۆرجار ڕێگە بە پەیوەندی دوولایەنە و بەشداریکردنی بەکارھێنەر دەدات. ئەمە دەتوانێت لە شێوەی کارلێکەکانی سۆشیال میدیا، مەکۆی سەرھێڵ، ماڵپەڕی کارلێککەر، یان ئەزموونی دیجیتاڵی گەورە وەک ڕاستی خەیاڵی و ڕاستی زیادکراودا بێت.

ھەروەھا بڵاوبوونەوەی میدیای دیجیتاڵی بووەتە ھۆی گۆڕانکاری لە چۆنییەتی بەرھەمھێنان و دابەشکردنی ناوەڕۆکدا. لەگەڵ سەرھەڵدانی پلاتفۆرمی بڵاوکردنەوەی دیجیتاڵی و خزمەتگوزارییەکانی ستریمینگ و سایتەکانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، دروستکەران و ڕێکخراوەکان ڕێگەی نوێیان ھەیە بۆ گەیشتن بە بینەران و بەدەستھێنانی پارە لە کارەکانیان. ئەمەش تا ڕادەیەک دروستکردنی ناوەڕۆکی دیموکراتیزە کردووە، ئەمەش ڕێگەی بە تاک و لایەنە بچووکەکان داوە کە کێبڕکێ لەگەڵ دەزگاکانی ڕاگەیاندنی لاسایی بکەن. جگە لەوەش دیجیتاڵکردنی میدیا بووەتە ھۆی یەکگرتنی فۆرمەکانی جیاواز لە ناوەڕۆک. بۆ نموونە زۆرجار پلاتفۆرمی میدیای دیجیتاڵی دەق، وێنە، ڤیدیۆ و دەنگ بە شێوەیەکی بێ کێشە یەکدەخەن، ئەمەش ئەزموونێکی دەوڵەمەند و فرەلایەنە بە بەکارھێنەران دەبەخشێت. ھەروەھا ئەم لێکنزیکبوونەوەیە تەکنیکە نوێیەکانی چیرۆکگێڕان و فۆڕمی ھونەری مالتیمیدیای لێکەوتووەتەوە. میدیای دیجیتاڵی کاریگەری قووڵی لەسەر پیشەسازییەکانی وەک ڕۆژنامەگەری، ڕیکلام، کات بەسەربردن، پەروەردە و زۆر شتی تر ھەبووە. ئاسانکاری بۆ بڵاوکردنەوەی خێرای ھەواڵ و زانیارییەکان کردووە، ستراتیژییەکانی ڕیکلامی لە ڕێگەی مارکێتینگی دیجیتاڵی ئامانجدارەوە گۆڕیوە، شۆڕشێکی گەورەی کردووە لە شێوازی بەکارھێنانی کات بەسەربردنی خەڵک لە ڕێگەی خزمەتگوزارییەکانی ستریمینگەوە، و دەرفەتی پەروەردەیی لە ڕێگەی پلاتفۆرمی فێربوونی ئۆنلاینەوە فراوانتر کردووە.

لەگەڵ بەردەوامبوونی پەرەسەندنی میدیای دیجیتاڵی، ھەم دەرفەت و ھەم دژایەتیی دەخاتە ڕوو. لە لایەکەوە دەستڕاگەیشتنێکی بێ وێنە بە زانیاری و دەربڕینی داھێنەرانە پێشکەش دەکات. لە لایەکی دیکەوە نیگەرانییەکان لەبارەی تایبەتمەندی، زانیاری ھەڵە، دابەشبوونی دیجیتاڵی و کاریگەرییەکانی پەیوەندی بەردەوام لەسەر تەندروستی دەروونی دەوروژێنێت. میدیای دیجیتاڵی لە بنەڕەتدا چۆنییەتی دروستکردن و ھاوبەشیکردن و بەشداریکردنی خەڵک لەگەڵ ناوەڕۆکدا داڕشتووەتەوە، ئەمەش کاریگەری لەسەر نزیکەی ھەموو لایەنەکانی ژیانی مۆدێرن ھەبووە. پەرەسەندنی بەردەوامی بەڵێن دەدات گۆڕانکاری زیاتر لە شێوازی پەیوەندیکردن و ئەزموونکردنی جیھانی دەوروبەرماندا بھێنێتە ئاراوە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:زانستی زانیاری
پۆل:زانستی کتێبخانە
ڤیمیۆ

**ڤیمیۆ** () سەکۆیەکی ڤیدیۆییی سەرھێڵی بەناوبانگە کە ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات ڤیدیۆی کوالێتی بەرز باربکەن و ھاوبەشی بکەن و سەیری بکەن. ڤیمیۆ لە ساڵی ٢٠٠٤ دامەزراوە و بە گرنگیدان بە ناوەڕۆکی ھونەری و داھێنەرانە ناسراوە، خۆی لە سەکۆکانی تری ھاوبەشکردنی ڤیدیۆ جیا دەکاتەوە بە جەختکردنەوە لەسەر کوالیتی بەسەر چەندایەتی و پەروەردەکردنی کۆمەڵگایەکی سینەماکاران و ھونەرمەندان و دروستکەران. یەکێک لە تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی ڤیمیۆ پشتگیرییەکەیەتی بۆ ڤیدیۆی ڕوونی بەرز و فۆڕ کەی، ئەمەش وای کردووە ببێتە پلاتفۆرمی پەسەندکراو بۆ سینەماکاران و ڤیدیۆگرافەران و پیشەگەرەکانی دیکە کە دەیانەوێت کارەکانیان بە باشترین کوالیتی پیشان بدەن. ئەم جەختکردنەوە لەسەر باشی بینراو و تەکنیکی وای کردووە ڤیمیۆ ببێتە سەکۆیەکی سەرەکی بۆ نمایشکردنی کورتەفیلم، فیلمی بەڵگەنامەیی، ڤیدیۆکلیپ و ناوەڕۆکی دیکەی سەرنجڕاکێشی بینراو. جگە لە توانای ھۆستکردن و ھاوبەشکردنی ڤیدیۆ، ڤیمیۆ ئامرازەکانی دەستکاریکردن و خۆکارکردن و دابەشکردنی ڤیدیۆ پێشکەش دەکات. ئەمەش تایبەتمەندییەکانی وەکو ڤیدیۆ پلەیەرەکانی خۆکارانە، ڕێکخستنەکانی پاراستنی نھێنی و توانای فرۆشتن یان بەکرێدانی ڤیدیۆ لەسەر داواکاری لەخۆدەگرێت. ئەم ئامرازانە ڤیمیۆ دەکەنە بژاردەیەکی سەرنجڕاکێش بۆ بازرگانەکان، دروستکەرانی سەربەخۆ و ڕێکخراوەکان کە دەیانەوێت ناوەڕۆکی ڤیدیۆکانیان پارەدار بکەن یان بە شێوەیەکی پیشەیی پیشانی بدەن.

ھەروەھا ڤیمیۆ ڕێبازێکی کۆمەڵایەتی-ئاڕاستەکراو بۆ دۆزینەوەی ناوەڕۆک و کارلێککردن دابین دەکات. بەکارھێنەران دەتوانن ڤیدیۆکان ڵایک و لێدوان و ھاوبەشی بکەن، ھەروەھا فۆڵۆوی دروستکەرە دڵخوازەکانیان بکەن و بەشداری گرووپەکان بکەن بە پشتبەستن بە ئارەزووە ھاوبەشەکان. ئەم لایەنە کۆمەڵایەتییەی ڤیمیۆ پەرە بە بەشداریکردن و ھاوکاری لە نێوان بنکەی بەکارھێنەرانی دەدات. جگە لەوەش، ڤیمیۆ پێشکەشکردنەکانی فراوانتر کردووە بۆ ئەوەی ڤیمیۆ ئۆ تی تی (Over-The-Top) لەخۆبگرێت، کە پلاتفۆرمێکە کە ڕێگە بە دروستکەران دەدات خزمەتگوزارییەکانی ستریمینگی بەشداریکردنی خۆیان دەستپێبکەن. ئەمەش ڕێگە بە دروستکەرانی ناوەڕۆک دەدات کە ڤیدیۆکانیان ڕاستەوخۆ بەسەر بینەرەکانیاندا دابەش بکەن و لە ڕێگەی بەشداریکردن یان کڕینی یەکجارەکییەوە کارەکانیان پارە بەدەستبھێنن. پابەندبوونی ڤیمیۆ بە کوالیتی و داھێنان و کۆمەڵگە وای کردووە کە ببێتە ھەڵبژاردەیەکی بەناوبانگ بۆ ھەردوو داھێنەران و بینەران کە بەھای ئەزموونێکی ڤیدیۆیی کۆڕاتکراو و سەرسووڕھێنەری بینراو دەدەن. لەکاتێکدا ڕەنگە ھەمان قەبارەی ھەندێک لە پلاتفۆرمە ڤیدیۆیییەکانی دیکە نەبێت، بەڵام گرنگیدانی ڤیمیۆ بە دەربڕینی ھونەری و ناوەڕۆکی پلە پیشەیی، شوێنێکی ناوازەی لە دیمەنی ڤیدیۆی ئۆنلایندا ھەڵکەندووە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:ساڵی ٢٠٠٦ یەکگرتن و دەستکەوتن
پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧
پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون
مارچێلۆ لیپی

**مارچێلۆ لیپی** (; لەدایکبووی ١٢ی نیسانی ١٩٤٨)یاریزانێکی پێشووی تۆپی پێی پیشەگەر و ڕاھێنەری ئیتاڵییە، کە سەرکردایەتی ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا کرد بۆ سەرکەوتن لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦. لە ھاوینی ٢٠٠٤ تا ٢٠٠٨ ڕاھێنەری ئیتاڵیا بوو، دوای ئەوەی لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠ دا ھەڵبژاردەکەی ئاستێکی خراپی پێشکەش کرد، سیزار پراندێلی شوێنی گرتەوە.بەدرێژایی ژیانی وەرزشی وەک ڕاھێنەر، یەک جامی جیھانیی فیفا، پێنج نازناوی خولی ئیتاڵیا، سێ نازناوی سوپەرلیگی چینی، یەک جامی ئیتاڵیا، یەک جامی فیدراسیۆنی چین، چوار جامی سوپەری ئیتاڵیا، یەک نازناوی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا، یەک نازناوی خولی پاڵەوانەکانی ئاسیا، یەک نازناوی جامی سووپەری ئەورووپا و یەک جامی ئینتەرکۆنتیننتال بەدەستھێناوە. لیپی یەکەم و تا ئێستا تاکە ڕاھێنەرە کە ھەردوو نازناوی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا و خولی پاڵەوانەکانی ئاسیای بەدەستھێناوە. ھەروەھا یەکەم ڕاھێنەرە کە بەناوبانگترین پێشبڕکێ نێودەوڵەتییەکانی بردبێتەوە ھەم بۆ یانەکانی کیشوەرە جیاوازەکان، چ بۆ ھەڵبژاردە نیشتمانییەکان. لیپی وەک یەکێک لە گەورەترین و سەرکەوتووترین ڕاھێنەرەکان لە مێژووی تۆپی پێدا دادەنرێت و لە ساڵی ٢٠٠٧ *ڕۆژنامەی تایمز* ناوی خستە لیستی ٥٠ ڕاھێنەری سەرەکی ھەموو سەردەمێکەوە. لەلایەن فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی مێژوو و ئاماری تۆپی پێ (IFFHS) لە ھەردوو ساڵی ١٩٩٦ و ١٩٩٨ وەک باشترین ڕاھێنەری تۆپی پێی جیھان دەستنیشانکرا، ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٦ وەک باشترین ڕاھێنەری نیشتمانی جیھان دەستنیشانکرا

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیتالی
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨
سیمۆنی ئینزاگی

**سیمۆنی ئینزاگی** ( ; لەدایکبووی ٥ی نیسانی ١٩٧٦) ڕاھێنەری پیشەگەری تۆپی پێی ئیتاڵییە و یاریزانی پێشووە. ڕاھێنەری یانەی ئینتەرمیلانی خولی ئیتاڵیایە. سیمۆن برا بچوکی فیلیپۆ ئینزاگییە و لە ماوەی ژیانی پیشەگەریدا وەک ھێرشبەر بۆ کۆمەڵێک یانە یاری کردووە، لەنێویاندا پیاچێنزا و لاتسیۆ. زیاتر لە دە ساڵ لە لاتسیۆ مایەوە، خەڵاتی گەورەی بەدەستھێنا لەوانە نازناوی سکودێتۆ لە وەرزی ١٩٩٩–٢٠٠٠، جامی سوپەری ئەورووپا، چوار نازناوی جامی ئیتاڵیا و دوو نازناوی جامی سووپەری ئیتاڵیا. تەنھا سێ یاری بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا کردووە.دوای وازھێنانی لە یاریکردن، ئینزاگی دەستی بە کاری ڕاھێنەرایەتی کرد، سەرەتا لە تیپە لاوانی لاتسیۆدا بوو، پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٦ ڕاھێنەرایەتی یانە پلە باڵاکان بکات و ڕێنمایییان بکات بۆ جامی ئیتاڵیا و دوو نازناوی جامی سوپەری ئیتاڵیا. لە ساڵی ٢٠٢١ وەک ڕاھێنەری ئینتەرمیلان دەستنیشانکرا و دوو جامی ئیتاڵیا و دوو جامی سوپەری ئیتاڵیا و لە ساڵی ٢٠٢٣ گەیشتە یاری کۆتایی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا. وەک ڕاھێنەر، ئینزاگی بە بەکارھێنانی پێکھاتەی ٣-٥-٢ ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیتالی
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
سایبەرپەنک

**سایبەرپەنک** () ژێر چەشنێکی زانستی خەیاڵییە کە بە شێوەیەکی گشتی بەدوای داھاتوویەکی «دیستۆپیای»یدا دەگەڕێت، زۆرجار بە تەکنەلۆژیای پێشکەوتوو، کۆنترۆڵی کۆمپانیاکان و خراپبوونی کۆمەڵایەتی تایبەتمەندە. زۆرجار ئەم ژانرە ژینگەیەکی شارستانی زەق لەخۆدەگرێت کە گرنگی بە سایبەرنێتیک، ڕاستی خەیاڵی، زیرەکی دەستکرد و چەمکە ئاییندەیییەکانی دیکە دەدات. چیرۆکە سایبەرپانکەکان زۆرجار سەنتەری کارەکتەرە پەراوێزخراوەکان یان دژە دامەزراوەکانن کە جیھانێک بەڕێوەدەبەن کە کۆمپانیا بەھێزەکان و حکوومەتە گەندەڵەکان زاڵن بەسەریدا.

یەکێک لە توخمە دیاریکەرەکانی سایبەرپانک، گەڕانە بەدوای کاریگەرییەکانی تەکنۆلۆژیا لەسەر کۆمەڵگا، زۆرجار تیشک دەخاتە سەر دەرئەنجامە ئەگەرییەکانی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیای کۆنترۆڵنەکراو. ئەمەش دەتوانێت بابەتگەلێکی وەک چاودێری، لەدەستدانی تایبەتمەندی و کاڵبوونەوەی سنوورەکانی نێوان مرۆڤایەتی و ئامێرەکان لەخۆبگرێت. سەرەڕای ئەوەش، زۆرجار سایبەرپانک ورد دەبێتەوە لە پرسەکانی پەیوەست بە نایەکسانی، ململانێی چینایەتی و ئیستغلالکردنی تەکنەلۆژیا بۆ قازانج و کۆنترۆڵکردن. جوانکاری بینراوی سایبەرپانک زۆرجار دیمەنی شارەکانی نیۆن ڕووناک، ئامێرە تەکنەلۆژیای بەرز و تێکەڵەیەک لە توخمە ئاییندەیییەکان و گریتییەکان لەخۆدەگرێت. ئەم چەشنە کاریگەرییەکی زۆری لە چاندی باودا ھەبووە، ئیلھامبەخش بووە بۆ فیلم و وێژە و دکایەی ڤیدیۆیییەکان و جۆرەکانی تری میدیا. نموونەی بەرچاوی سایبەرپانک بریتین لە بەرھەمەکانی نووسەرەێکی وەک ویلیام گیبسن؛ بۆیە سایبەرپانک وەک چەشنێکی سەرنجڕاکێش و پەیوەندیدار دەمێنێتەوە کە بەردەوامە لە سەرسامکردنی بینەران بە گەڕانە بیرکردنەوە ورووژێنەرەکانی لە یەکتربڕینی نێوان تەکنەلۆژیا و کۆمەڵگا و سروشتی مرۆڤ.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:خەیاڵی دیستۆپی
پۆل:پاش‌ نوێگەری
پۆل:چاندە خەیاڵییە زانستییەکان
پۆل:چەشنەکانی خەیاڵی زانستی
پۆل:بابەتە خەیاڵییە زانستییەکان
سایبەرپەنک ٢٠٧٧

**سایبەرپەنک ٢٠٧٧** () کایەیەکی ڤیدیۆیی ڕۆڵگێڕانی ئەکشنە کە لەلایەن کۆمپانیای سی دی پرۆجێکت پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە. یارییەکە لە شارێکی گەورەی دیستۆپیای «نایت ستی» جێگیرکراوە و لەسەر بنەمای زنجیرەی سایبەرپەنک دامەزراوە، کە لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا وەک یارییەکی ڕۆڵگێڕانی سەر مێز سەریھەڵداوە.

یارییەکە لە داھاتوویەکدا ڕوودەدات کە تەکنەلۆژیای پێشکەوتوو لەگەڵ خراپبوونی کۆمەڵایەتی و کۆنترۆڵی کۆمپانیاکان پێکەوە دەژی. یاریزانەکان ڕۆڵی ڤی دەگێڕن، کە بەکرێگیراوێکە و بە جیھانی مەترسیدار و ناڕوونی ئەخلاقی نایت ستیدا دەگەڕێت. یارییەکە چیرۆکێکی ناھێڵکاری لەگەڵ گێڕانەوەیەکی لقداردا ھەیە، ڕێگە بە یاریزانەکان دەدات ھەڵبژاردن بکەن کە کاریگەرییەکی بەرچاویان لەسەر دەرئەنجامی یارییەکە ھەبێت. یەکێک لە لایەنە ھەرە دیارەکانی "سایبەرپەنک ٢٠٧٧" ژینگەی جیھانی کراوەی زۆر ورد و گەورەیەتی.
 شاری شەو (نایت ستی) شارێکی گەورە و فراوان و ڕووناکی نیۆنە و پڕە لە کارەکتەر و کوتلە و ژێر چاندە جۆراوجۆرەکان. جوانکاری بینراوی یارییەکە تەکنەلۆژیای ئاییندەیی لەگەڵ کەشێکی شارستانی و زەق تێکەڵ دەکات، جەوھەری چەشنی سایبەرپانک دەگرێتەوە.

ھەروەھا "سایبەرپەنک ٢٠٧٧" توخمەکانی سایبەرنێتیک و ھاککردن و ڕاستی خەیاڵی لەخۆدەگرێت، کە ڕێگە بە یاریزانەکان دەدات کارەکتەری خۆیان بە پێشکەوتنی تەکنەلۆژیای بەرز خۆیان بگۆڕن و بەشداری شەڕی چڕ و یاری دزێو بکەن. گێڕانەوەی یارییەکە بەدواداچوون بۆ بابەتەکانی وەکو گۆڕینی مرۆڤایەتی، تەماحی کۆمپانیاکان و کاریگەرییەکانی تەکنەلۆژیا لەسەر کۆمەڵگا دەکات. سەرەڕای بڵاوبوونەوەی کە زۆر چاوەڕوان دەکرا، کایەی سایبەرپەنک ٢٠٧٧ بەھۆی کێشەی تەکنیکی و کێشەی کارایی لەسەر ھەندێک پلاتفۆرم لە کاتی نمایشکردنیدا ڕووبەڕووی مشتومڕێکی بەرچاو بووەوە.
 لەو کاتەوە سی دی پرۆجێکت کار دەکات بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشانە لە ڕێگەی پاچ و نوێکردنەوە؛ بۆیە "سایبەرپانک ٢٠٧٧" بەھۆی پانتایی گەورە و جیھانسازییە گەورەکەیەوە و چیرۆکگێڕانی ئاڵۆزەوە سەرنجی ڕاکێشاوە، ئەمەش وای کردووە ببێتە زیادکردنێکی بەرچاو بۆ چەشنی سایبەرپانک لە یارییە ڤیدیۆیییەکاندا.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٢٠
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە دیستۆپییەکان
پۆل:کایە ئەلیکترۆنییەکانی پەیوەست بە کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن ٥
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دزێوەکان
پۆل:مشتومڕی یارییە ڤیدیۆییەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە تاوان
پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیانەی سەبارەت بە مەرگن
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان گونجێنراون
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکانی مێژووی جێگرەوە
پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە بەرنامەی زیانبەخش
پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە جڵەوکردنی عەقڵ
پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە پیاوکوژی
پۆل:کایە بەرزکراوەکانی پلەیستەیشن ٤ پرۆ
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە خەیاڵییە زانستییەکان
پۆل:کایەکانی ستادیا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی کایەکان
پۆل:کایە بەرزکراوەکانی ئێکس بۆکس وەن ئێکس
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ڕۆڵگێڕانە ئەکشنەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن جۆیستیک
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە جیھان کراوەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە داھاتوو-کۆنەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سپایک چەنسۆفت
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە ئەڤەتاری تایبەتمەند
پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس
فیلیپۆ ئینزاگی

**فیلیپۆ** " **پیپۆ** " **ئینزاگی** ( ; لەدایکبووی ٩ی ئابی ١٩٧٣) ڕاھێنەری پیشەگەری تۆپی پێی ئیتاڵییە و یاریزانی پێشوویە و وەک ھێرشبەر یاری کردووە. لە ماوەی یاریکردنیدا لەلایەن ھاندەران و شرۆڤەکارانەوە نازناوی "سوپەرپیپۆ"ی لێنراوە. برای سیمۆن ئینزاگی. وەک یەکێک لە گەورەترین ھێرشبەرەکانی نەوەی خۆی دادەنرێت، ئینزاگی لە چەندین یانەی ئیتاڵی یاری کردووە، و دیارترین کاتەکانی ژیانی وەرزشی لەگەڵ یۆڤانتۆس و ئەی سی میلان بەسەر بردووە، دوو نازناوی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بەدەستھێناوە (٢٠٠٣، ٢٠٠٧)، و سێ نازناوی خولی ئیتاڵیا (١٩٩٨، ٢٠٠٤، ٢٠١١). حەوتەم گۆڵکاری ئیتاڵیایە و لە یارییە فەرمییەکاندا ٣١٣ گۆڵی تۆمارکردووە. لە ئێستادا بە تۆمارکردنی ٧٠ گۆڵ لە پلەی شەشەمی گۆڵکاری خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپادایە، لە دوای کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ و لیۆنێل مێسی و ڕۆبەرت لیڤاندۆڤسکی و ڕائول و کەریم بنزیمە. ھەروەھا گۆڵکاری مێژووی میلانە بە تۆمارکردنی ٤٣ گۆڵ. ھەروەھا خاوەنی ژمارەی پێوانەیی زۆرترین ھاتریکی خولی ئیتاڵیا بە تۆمارکردنی ١٠ ھاتریک. لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی ئینزاگی لە نێوان ساڵانی (١٩٩٧ بۆ ٢٠٠٧)٥٧ یاری بۆ ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا کرد و ٢٥ گۆڵی تۆمارکردووە. لە سێ جامی جیھانیی فیفا نوێنەرایەتی وڵاتەکەی کردووە و لە ساڵی ٢٠٠٦دا جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ بەدەستھێناوە، ھەروەھا بەشداری لە یۆرۆی ٢٠٠٠ کردووە، کە تێیدا پلەی دووەمیان بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیتالی
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٠
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨
پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان
پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا
ئاشڵی کۆڵ

**ئاشڵی کۆڵ** (لەدایکبووی ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠) ڕاھێنەری تۆپی پێی ئینگلیز و یاریزانی پێشووە. وەک یاریزانی بەرگریکاری چەپ یاری کردووە، دیارترینیان بۆ ئارسناڵ و چێڵسی بووە. کۆل لەلایەن زۆرێک لە ڕەخنەگران و یاریزانە پیشەگەرەکانی ھاوڕێیەوە بە یەکێک لە باشترین بەرگریکارەکانی نەوەی خۆی دادەنرێت، یەکێکە لە گەورەترین یاریزانە ئینگلیزییەکانی ھەموو سەردەمەکانھەروەھا یەکێکە لە گەورەترین بەرگریکاری چەپ لە مێژووی وەرزشەکەدا. کۆل لە شاری ستێپنی لە لەندەن لەدایکبووە، لە یانەی ئارسناڵ دەستی کردووە بە یاریکردن و لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٩٩ یەکەم یاری تەواوی لەگەڵ یانەکەدا ئەنجامداوە، دواتر ٢٢٨ یاری ئەنجامداوە و ٩ گۆڵی بۆ یانەکەی تۆمارکردووە. لەگەڵ ئارسناڵ دوو نازناوی پرێمییەرلیگی بەدەستھێنا، سێ جامی یەکێتی ئینگلتەرا، و ئەندامێکی دانەبڕاو بوو لە تیپی " ئارسناڵ " لە وەرزی ٢٠٠٣–٢٠٠٤، کە وەرزەکەیان بەبێ دۆڕان تەواو کرد. ھەروەھا کۆل لە یەکەم یاری کۆتایی چامپیۆنزلیگی ئارسناڵ لە ساڵی ٢٠٠٦ بەشداری کرد؛ یانەکە بە ئەنجامی ٢–١ بە یانەی بارسێلۆنا دۆڕا. لە مانگی ئابی ٢٠٠٦، ڕوویکردە چێڵسی، لەگەڵیدا نازناوی زیاتری بەدەستھێنا، لەوانە پریمەرلیگ لە وەرزی ٢٠٠٩–٢٠٠٢، چوار جامی یەکێتی ئینگلتەرا و یەک خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا. لە کۆتایی وەرزی ٢٠١٣–٢٠١٤ لەلایەن چێڵسییەوە ئازادکرا. یەکێکە لەو دوو یاریزانەی کە لەگەڵ دوو یانە نازناوی دووانەیان بەدەستھێناوە، لەگەڵ نیکۆلاس ئەنێلکا.کۆل لە ساڵانی ٢٠٠١ تا ٢٠١٤ یاریزانی ئینگلتەرا بووە و لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢ و ٢٠٠٦ و ٢٠١٠ یاری کردووە، ھەروەھا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٤ وجامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢ یاری کردووە. لە ساڵی ٢٠١٠ وەک باشترین یاریزانی ئینگلتەرا ھەڵبژێردرا. لە ساڵی ٢٠١٤ وازی لە تۆپی پێی نێودەوڵەتی ھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:وەرزشوانانی تاراوگەی ئینگلیزی لە ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٤
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێ
ئێدینسۆن کاڤانی

**ئیدینسۆن کاڤانی** ( ; لەدایکبووی ١٤ی شوباتی ١٩٨٧) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی ئوروگوایییە و وەک ھێرشبەر یاری دەکات. نازناوی *ئێل ماتادۆر* ("بکوژ")یان *کازادۆر* ("ڕاوچی")ی لێنراوە. کاڤانی بە یەکێک لە باشترین ھێرشبەرەکانی نەوەی خۆی دادەنرێت و یەکێکە لە گەورەترین یاریزانەکانی ئوروگوای تا ئێستا. کاڤانی سەرەتای یاریکردنی بۆ یانەی دانوبیۆ لە یانەی مۆنتیڤیدیۆ دەستیپێکرد و بۆ ماوەی دوو ساڵ لەوێ یاریی کرد، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٧دا ڕوو لە یانەی پالێرمۆی ئیتاڵی بکات. لە ساڵی ٢٠١٠ کاڤانی گرێبەستی لەگەڵ یانەی تۆپی پێی ناپۆلی بە خواستن لەگەڵدا واژوو کرد پێش ئەوەی بە کۆی گشتی ١٧ ملیۆن یۆرۆ بیکڕێت. لە ساڵی ٢٠١٢ دا نازناوی جامی ئیتاڵیای بەدەستھێنا و خۆی وەک باشترین ھێرشبەر لە خولی ئیتاڵیا جێگیر کرد. لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠١٣، کاڤانی پەیوەندی بە یانەی پاریس سان جێرمانەوە کرد لە فەرەنسا بە بڕی ٦٤ ملیۆن یۆرۆ کە لەو کاتەدا گرانترین گرێبەست بوو لە مێژووی تۆپی پێی فەرەنسادا. لەگەڵ پاریس سان جێرمان، کاڤانی شەش نازناوی خولی فەرەنسا و پێنج نازناوی جامی فەرەنسا و چوار جامی سوپەری فەرەنسای بەدەستھێنا. ھەروەھا پلەی دووەمی گۆڵکاری یانەکەیە لە ھەموو کاتێکدا. لە ساڵی ٢٠٢٠ کاڤانی گرێبەستی لەگەڵ مانچستەر یونایتد واژوو کرد، لە وەرزی یەکەمیدا ١٧ گۆڵی تۆمارکرد، لەنێویاندا گۆڵێک لە یاری کۆتایی یۆرۆپا لیگ، پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠٢٢ گرێبەست لەگەڵ ڤالێنسیا بکات. کاڤانی لە یەکەم یاری ئۆرۆگوای بەرامبەر کۆڵۆمبیا لە ساڵی ٢٠٠٨ گۆڵی تۆمارکرد، لەو کاتەوە تا ٢٠٢٢ (١٣٦)یاری و ٥٨ گۆڵی نێودەوڵەتی تۆمارکردووە، تەنھا لە دوای لویس سوارێزی ھاوبەشی ھێرشبەردێت. بەشداری لە دە پاڵەوانێتی گەورەی نێودەوڵەتیدا کردووە: چوار جامی جیھانی فیفا (٢٠١٠, ٢٠١٤, ٢٠١٨ و ٢٠٢٢)، پێنج کۆپا ئەمریکا (٢٠١١, ٢٠١٥, ٢٠١٦, ٢٠١٩ و ٢٠٢١)، و یەک جامی کیشوەرەکانی فیفا (٢٠١٣). کاڤانی لە مۆندیالی ٢٠١٠ گۆڵێکی تۆمارکرد و توانی یارمەتی ئوروگوای بدات بۆ پلەی چوارەمی پاڵەوانێتییەکە، لە ساڵی ٢٠١١ش بەشێک بوو لە پێکھاتەی ئوروگوای کە پازدەھەمین نازناوی کۆپا ئەمریکای بەدەستھێنا. بە تۆمارکردنی دە گۆڵ وەک گۆڵکاری پاڵاوتنەکانی مۆندیالی ٢٠١٨ی کۆنمێبۆڵ کۆتایی پێھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٥
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١١
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ڤالێنسیا
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد
پۆل:یاریزانانی یانەی پاریس سان جێرمان
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ناپۆلی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
ئاندری شێڤچێنکۆ

**ئاندری شێڤچێنکۆ**, (.; لەدایکبووی ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٧٦) بەڕێوەبەری تۆپی پێی ئوکراینایە، یاریزانی تۆپی پێی پیشەگەری پێشوو و سیاسەتمەدارێکی پێشووە. شێڤچێنکۆ وەک ھێرشبەر لە یانەی داینامۆ کیڤ و میلان و چێڵسی و ھەڵبژاردەی ئوکراینا یاری کردووە. لەم دواییانەدا ڕاھێنەری یانەی جێنەوای خولی ئیتاڵیا بووە. شێڤچێنکۆ بە یەکێک لە باشترین ھێرشبەر و یاریزانەکانی ئوکراینا دادەنرێت. بە تۆمارکردنی ٤٨ گۆڵ گۆڵکاری ھەڵبژاردەی ئوکراینایە.شێڤچێنکۆ لە یانەی دینامۆ کیێڤ دەستی بە یاریکردن کرد و پێنج نازناوی لەسەریەک بەدەستھێنا پێش ئەوەی گرێبەست لەگەڵ میلان بکات. لە میلان توانی وەک یەکێک لە ھێرشبەرە سەرەکییەکانی ئەورووپا خۆی جێگیر بکات و لە ساڵی ٢٠٠٣ نازناوی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای بەدەستھێنا. ھەروەھا نازناوی جۆراوجۆری خول و جامی لە ئوکراینا و ئیتاڵیا و ئینگلتەرا بەدەستھێناوە. ھەروەھا لە ساڵانی ٢٠٠٥ و ٢٠٠٨ لە پلەی دووەمی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بووە. لە ساڵی ٢٠٠٤ وەک یەکێک لە ١٠٠ گەورەترین یاریزانە زیندووەکانی تۆپی پێ وەک بەشێک لە ئاھەنگی ١٠٠ ساڵەی فیفا دەستنیشانکرا. لە ژیانی وەرزشی نێودەوڵەتیدا، وەک کاپتن سەرکردایەتی ئوکراینای کرد بۆ قۆناغی چارەکی کۆتایی لە یەکەم یاری جامی جیھانییفیفا لە ساڵی ٢٠٠٦، ھەروەھا بەشداری لە یۆرۆی ٢٠١٢ی ئەورووپا کرد لەسەر خاکی خۆی. شێڤچێنکۆ بە تۆمارکردنی ٦٧ گۆڵ لە ڕیزبەندی حەوتەمی گۆڵکاری سەرجەم پاڵەوانێتییەکانی یانەکانی یوێفادایە. بە تۆمارکردنی ١٧٥ گۆڵ بۆ میلان، دووەم گۆڵکارە لە مێژووی یانەکەدا، ھەروەھا گۆڵکاری ھەموو کاتەکانی *دێربی دێلا مادۆنینایە* (دێربی نێوان میلان و ڕکابەری ناوخۆیی ئینتەرمیلان) بە ١٤ گۆڵ. لە ساڵی ٢٠١٢دا وازی لە تۆپی پێ ھێنا ڕووی کردە سیاسەت، لە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئوکراینا لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ بۆ پەرلەمانی ئوکراینا کاندید بوو، بەڵام پارتەکەی نەیتوانی نوێنەرایەتی پەرلەمان بەدەستبھێنێت. لە ساڵی ٢٠١٦ گەڕایەوە بۆ تۆپی پێ، وەک یاریدەدەری ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی ئوکراینا لە مانگی شوبات تا تەممووز. لە مانگی تەممووزی ٢٠١٦ شێڤچێنکۆ وەک ڕاھێنەری ئوکراینا دەستنیشانکرا، و سەرکردایەتی وڵاتەکەی کرد بۆ قۆناغی چارەکی کۆتایی لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠. شێڤچێنکۆ لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بووە جێگری سەرۆکی لیژنەی ئۆڵۆمپی ئوکراینا. لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٣ لە پۆستەکەی کشایەوە بەھۆی ناکۆکی لەگەڵ ئەنجامی ھەڵبژاردنی سەرۆکی نوێی ئۆڵۆمپیاد ڤادیم گوتزایت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:فیفا ١٠٠
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگی ئوکراینی
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی
پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوکراینا
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێ
فێرناندۆی دووەم

[وێنۆک|[پەڕگە:Ferdinand of Aragon, Isabella of Castile.jpg|وێنۆک|فێرناندۆی ئارگۆن لەگەڵ هاوسەری یاکەمی ئیسابێلافێرناندۆی دووەمی ئارگۆن پاشای ئیسپانیا]]
**فێردیناند دووەم** (١٠ی ئازاری ١٤٥٢ –  ١٥١٦) پاشای ئارگۆن بوو لە ساڵی ١٤٧٩ تا مردنی لە ساڵی ١٥١٦ . وەک هاوسەری شاژنە ئیزابێلای یەکەمی کاستیل،  هەروەها لە ساڵی ١٤٧٥ تا ١٥٠٤ پاشای کاستیل بووە (وەک فێردیناند پێنجەم). لەگەڵ ئیزابێلا بە هاوبەشی حوکمڕانییان کرد بەسەر ئیسپانیای یەکگرتوو ؛ پێکەوە بە پاشاکانی کاسۆلیکی ناسراون. فێردیناند بە یەکەم پاشای ئیسپانیا دادەنرێت، و لە سەردەمی حوکمڕانیدا بەو شێوەیە وەسف کراوە، هەرچەندە لە ڕووی یاساییەوە کاستیل و ئەراگۆن وەک دوو شانشینی جیاواز مانەوە تاوەکو بە فەرمی بە فەرمانەکانی نویڤا پلانتا کە لە نێوان ساڵانی ١٧٠٧ و ١٧١٦ دەرچوون، یەکگرتوو بوون. تاجی ئەراگۆن کە فێردیناند لە ساڵی ١٤٧٩ بە میرات گرتبوو، شانشینی ئەراگۆن، ڤالێنسیا، مایۆرکا، سەردینیا و سیسیلیای لەخۆگرتبوو، هەروەها میرنشینی کەتەلۆنیا. هاوسەرگیرییەکەی لەگەڵ ئیزابێلا وەک "بەردی بناغەی بناغەی دەسەڵاتی پاشایەتی ئیسپانیا" دادەنرێت. ئەوان ڕۆڵێکی گەورەیان هەبوو لە کۆلۆنیکردنی ئەوروپی بۆ ئەمریکا، سپۆنسەری یەکەم گەشتی کریستوفر کۆلۆمبۆسیان کرد لە ساڵی ١٤٩٢. لەو ساڵەدا ئەو دوو هاوسەرە شکستیان بە گرانادا هێنا کە دوا دەوڵەتی موسڵمان بوو لە ئەوروپای ڕۆژئاوا، بەم شێوەیەش ڕیکۆنکیستایان تەواو کرد کە چەندین سەدە درێژەی خایاند.دوای مردنی ئیزابێلا لە ساڵی ١٥٠٤، جوانا کچی ئەو دوو هاوسەرە بوو بە شاژنی تاجی کاستیل. لەو ساڵەدا، دوای شەڕێک لەگەڵ فەرەنسا، فێردیناند شانشینی ناپۆلی داگیرکرد. لە ساڵی ١٥٠٧ بەناوی جوانا بوو بە حاکمی کاستیل کە گوایە لە ڕووی دەروونییەوە ناجێگیرە. لە ساڵی ١٥٠٦دا، وەک بەشێک لە پەیماننامەیەک لەگەڵ فەرەنسا، فێردیناند هاوسەرگیری لەگەڵ جێرمینی فۆیکس کرد، کە هیچ منداڵێکی لە ژیاندا نەبوو لەگەڵیدا. لە ساڵی ١٥١٢ زۆربەی شانشینی ناڤاری داگیرکرد، فەرمانڕەوایی هەموو ئەو خاکانەی کرد کە ئیسپانیای مۆدێرنیان لەخۆگرتبوو تا مردنی لە ساڵی ١٥١٦ چارڵزی پێنجەم).

## سەرەتای ژیان
وێنۆک|جوانا کاستیل دووەم هاوسەری فێرناندۆ
فێردیناند لە ١٠ی ئازاری ١٤٥٢ لە شارۆچکەی سۆس دێل ڕێی کاتۆلیکۆ لە شانشینی ئەراگۆن لەدایکبووە، وەک کوڕی یۆحەنا دووەمی ئەراگۆن (کە ئخێزانەکەی لقێکی کادێتی ماڵی تراستامارا بووە) لەلایەن هاوسەری دووەمیەوە، جوانا ئێنریکێز.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٤٥٢
پۆل:مردووانی ١٥١٦
پێڕستی فڕۆکەخانەکانی کوردستان

**پێڕستی فڕۆکەخانەکانی کوردستان**

## ڕۆژھەڵاتی کوردستان
* فڕۆکەخانەی کرماشان
* فڕۆکەخانەی ئیلام
* فڕۆکەخانەی خوڕەماوە
* فڕۆکەخانەی خۆی
* فڕۆکەخانەی سنە
* فڕۆکەخانەی سەقز
* فڕۆکەخانەی ماکۆ
* فڕۆکەخانەی ورمێ

## باشووری کوردستان
* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر
* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سلێمانی
* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دھۆک

## ڕۆژاوای کوردستان
* فڕۆکەخانەی قامیشلۆ
* فڕۆکەخانەی شارەوانیی دێرک

## باکووری کوردستان
* فڕۆکەخانەی ئامەد
* فڕۆکەخانەی ماردین
* فڕۆکەخانەی وان
* فڕۆکەخانەی خارپێت
* فڕۆکەخانەی ئەرزڕۆم
* فڕۆکەخانەی گازی ئانتەپ
* فڕۆکەخانەی قەیسەری
* فڕۆکەخانەی مەلەدی
* فڕۆکەخانەی ئادیەمان
* فڕۆکەخانەی ئاگری
* فڕۆکەخانەی ئێلح
* فڕۆکەخانەی بینگۆل
* فڕۆکەخانەی ئەرزنگان
* فڕۆکەخانەی حەکاری
* فڕۆکەخانەی ئیدر
* فڕۆکەخانەی مەرعەش
* فڕۆکەخانەی قەرس
* فڕۆکەخانەی مووش
* فڕۆکەخانەی ڕحا
* فڕۆکەخانەی سێرت
* فڕۆکەخانەی شرنەخ
* فڕۆکەخانەی سێواس

## سەرچاوەکان

پۆل:فڕۆکەخانەکانی کوردستان
ڕۆبێرت ئێدوارد لی

ڕۆبێرت ئێدوارد لی (بە ئینگلیزی: Robert Edward Lee) سەرکردەیەکی گەورەی سەربازی ئەمریکا (١٩ی کانوونی دووەمی ١٨٠٧ - ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٨٧٠ی زایینی). لە شەڕی ناوخۆی ئەمریکادا سەرکردایەتی سوپای کۆنفیدڕاڵی کردووە، و یەکێکە لە پاڵەوانە بەناوبانگەکانی نەتەوەی ئەمریکا.

ڕۆبێرت ئێدوارد لی لە شاری ستراتفۆرد هۆڵ لە نزیک شاری مۆنترۆس لە ویلایەتی ڤێرجینیا لە ئەمریکا لەدایکبووە. کاتێک شەڕ لە نێوان ئەمریکا و مەکسیک لە ساڵی ١٨٤٦ هەڵگیرسا، سوپا ڕەوانەی ویلایەتی تەکساس کرد بۆ ئەوەی وەک یاریدەدەری ئەندازیار لە ژێر دەستی ژەنەڕاڵ جۆن ئی.وول ڕۆبێرت لی بە پێچەوانەی زۆرێک لە خەڵکی باشوورەوە، باوەڕی بە کۆیلایەتی نەبوو، هەروەها لەگەڵ جیابوونەوەش نەبوو، هەستی دەکرد کۆیلایەتی کاریگەری نەرێنی لەسەر ئاغاکان و هەروەها کۆیلەکراوەکانیش هەیە. زۆر پێش جەنگ، ئەو ژمارە کەمەی کۆیلەی ئازاد کرد کە بە میرات بۆی مابووەوە. ئێدوارد لی زۆر سەرسام بوو بە جۆرج واشنتۆن و ڕقی لە بیرۆکەی نەتەوەیەکی دابەشکراو بوو. لی لە سوپای کۆنفیدڕاڵی لە شاری ڕیچمۆند لە ویلایەتی ڤێرجینیا وەک ڕاوێژکاری سەربازی سەرۆکی کۆنفیدڕاڵی باشوور جێفرسۆن دەیڤس کاری کردووە. لە مانگی ئایاری ساڵی ١٨٦١ پلەی بەرزکرایەوە بۆ پلەی لیوای یەکەم. لە زنجیرەیەک شەڕدا کە بە شەڕەکانی حەوت ڕۆژ ناسراوە، لی ماک فەرماندەی لیلانی ناچار کرد بکشێتەوە. لە ساڵی ١٨٦٢ لی سەرکەوتنێکی گەورەی بەسەر ژەنەڕاڵ جۆن پۆپدا بەدەستهێنا لە دووەم شەڕی بول ڕان لە ماناسوس. لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٨٦٢، ژەنەڕاڵ ئەمبڕۆس بێرنساید سەرکردایەتی هێرشێکی کرد دژی لی لە شاری فرێدریکسبێرگ لە ویلایەتی ڤێرجینیا. هێزەکانی لی بە تاڵیی هێزەکانی فیدراڵییان تێکشکاند. بەڵام لی نەیتوانی سوود لە سەرکەوتنەکەی وەربگرێت.

لە سەرەتای ساڵی ١٨٦٥ لیی وەک فەرماندەی گشتی هەموو سوپای هاوپەیمانان دەستنیشان کرد. ڕیچمۆند لە نیسانی ساڵی ١٨٦٥دا کەوتە خوارەوە و سوپای زەق و زەنگی لی بەرەو ڕۆژئاوا پاشەکشەی کرد. هێزەکانی باکوور هێزەکانی لییان بڕی و لە ماڵی دادگای ئەپۆماتۆکس لە ڤێرجینیا گەمارۆیان دا و لی لە ٩ی نیسانی ١٨٦٥ خۆی ڕادەستی گرانت کرد.
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
*  لاپەرەیڕۆبێرت ئێدوارد لی لە Encyclopædia Britannica Online
*  لاپەرەیڕۆبێرت ئێدوارد لی لە NNDB people 
*  لاپەرەیڕۆبێرت ئێدوارد لی لە Discogs

پۆل:ئەمریکا
پۆل:مێژووی سەربازیی شەڕی نێوخۆیی ئەمریکا
پۆل:مردووانی ١٨٧٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٧
پۆل:خەڵکی بێ ڕەگەزنامە
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:مێژووی باشووری ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:مەرگەکان بە سیەسۆ
پۆل:خاوەن کۆیلە ئەمریکییەکان
سیلڤیۆ پیۆلا

**سیلڤیۆ پیۆلا** ( ; ٢٩ی ئەیلوولی ١٩١٣ – ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٦) یاریزانێکی تۆپی پێی ئیتاڵی بووە و وەک ھێرشبەر یاری کردووە. بەھۆی چەند ڕیکۆردێک کە تۆماری کردووە، بە کەسایەتییەکی دیار لە مێژووی تۆپی پێی ئیتاڵیادا ناسراوە، ھەروەھا وەک یەکێک لە گەورەترین ھێرشبەرەکانی نەوەی خۆی دادەنرێت، ھەروەھا وەک یەکێک لە باشترین یاریزانە ئیتاڵییەکانی ھەموو سەردەمێک دادەنرێت. پیۆلا بەشێک بوو لەو پێکھاتەیەی کە جامی نێودەوڵەتی ئەورووپای ناوەڕاستی ساڵی ١٩٣٣–٣٥ی بەدەستھێنا & ئەو پێکھاتەیەی کە جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨ی لەگەڵ ئیتاڵیا بردەوە، دوو گۆڵی لە یاری کۆتاییدا تۆمارکرد، پاڵەوانێتییەکەی وەک دووەم باشترین یاریزان و دووەم زۆرترین گۆڵکاری کۆتایی پێھێنا.پیۆلا لەڕیکۆردەکانی گۆڵ تۆمارکردنی ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا لە پلەی سێیەمدایە. یەکەم یاری لەگەڵ ئیتاڵیا لە ٢٤ی ئازاری ١٩٣٥ بەرامبەر نەمسا بوو، ھەروەھا ڕیکۆردی زۆرترینجار کە بووەتە گۆڵکاری مێژووی خولی یەکەمی ئیتاڵیایە، بە ٢٩٠ گۆڵ (٢٧٤ لە خولی ئیتاڵیا و ١٦ لە خولی نازیۆنال)، ٥٦٦ یاری لە خولی ئیتاڵیا ئەنجامداوە. پیۆلا تاکە یاریزانە کە گۆڵکاری ھەموو کاتەکانی سێریا ئا بێت لە سێ تیپی جیاواز (پرۆ ڤێرسێلی، لاتسیۆ و نۆڤارا) ھەروەھا پیۆلا بەرزترین گۆڵکاری ئیتاڵییە بە گشتی بە ٣٦٤ گۆڵ (٣٩١ ئەگەر گۆڵەکانی لە Divisione Nazionale و بۆ تیپی ئیتاڵیا B ھەروەھا لەخۆ بگرێت). بەدرێژایی ژیانی وەرزشی بە یارییە دۆستانەکانیشەوە، پیۆلا ٦٨٢ گۆڵی تۆمارکردووە.دوای مردنی، دوو یاریگای ئیتاڵیا ناویان بە ناوی ئەوەوە کرا: یەکێکیان لە نۆڤارا لە ساڵی ١٩٩٧ و یەکێکی دیکەیان لە ڤێرسێلی لە ساڵی ١٩٩٨. لە ساڵی ٢٠١١ دوای مردنی ناوی ھاتە ناو ھۆڵی ناوبانگەکانی تۆپی پێی ئیتاڵیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیتالی
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس
پۆل:مردووانی ١٩٩٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣
پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا
دینار

وێنۆک|300x300پیکسڵ| سەوزی تۆخ لە ئێستادا ئەو وڵاتانەن کە دینار بەکاردەھێنن. سەوزی کاڵ پێشتر دیناریان بەکارھێناوە. دەوڵەتانی یوگۆسلاڤیای جاران لە چوارچێوەکەی لای چەپی خوارەوەدا دەردەکەون.
**دینار** () ناوی یەکەی سەرەکی دراوە لە چەند وڵاتێکی نزیک دەریای ناوەڕاست، وەک دراوێکی مێژوویی باویش دادەنرێت. وشەی ئینگلیزی «دینار» وەرگێڕانی دیناری (*dīnār*) عەرەبییە، کە لە *dīnarā* سریانییەوە وەرگیراوە.

## مێژوو
وێنۆک|154x154پیکسڵ| دیناری زیوین لە سەردەمی پاشای سڕبیا (١٢٤٣–١٢٥٥).
پێشینە مێژوویییەکانی دیناری مۆدێرن بریتین لە دیناری زێڕین و درھەمی زیوین کە دراوی سەرەکی ئیمپراتۆرییەتەکانی سەدەی ناوەڕاستی ئیسلامی بوون کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی کۆچی دا دەرچووە، (٦٩٦‒٦٩٧) لەلایەن خەلیفە عەبدولمەلیک کوڕی مەروان. وشەی "دینار" لە وشەی لاتینی "" وەرگیراوە، کە دراوێکی زیوینی ڕۆمای کۆن بووە، و بۆ یەکەمجار لە نزیک ساڵی ٢١١ پێش زایین بەرھەم ھاتووە.

ئیمپراتۆرییەتی کوشان لە سەدەی یەکەمی زایینیدا دراوێکی زێڕینی ناساند کە بە *dīnāra* ناسراوە لە ھیندستان؛ ئیمپراتۆریەتیی گوپتا و جێنشینەکانی تا سەدەی شەشەم دراوەکەیان بەکار ھێنایەوە.

## بەکارھێنانی یاسایی
### ئەو وڵاتانەی کە ئێستا بەکاری دەھێنن
ئەو وڵاتانەی لە ئێستادا دراوێک بەکاردەھێنن کە پێی دەوترێت "دینار" یان ھاوشێوەی دیناریان ھەیە:
[وێنۆک|240x240پیکسڵ| دیناری زێڕینی [دەوڵەتی ئەمەوی.]]

#### وەک ژێر یەکەیەک
*  لە ڕیاڵی ئێرانی

### بەکارھێنانی وڵاتە پێشووەکان
ئەو وڵات و ھەرێمانەی کە پێشتر لە سەدەی بیستەمدا دراوێکیان بە ناوی "دینار" بەکارھێناوە:

## ئەمانەش ببینە
* درھەم
* فلس

## سەرچاوەکان

پۆل:ئابووری ئیسلامی
پۆل:دینار
پۆل:دراو
پۆل:دراوەکان
لووکا تۆنی

**لووکا تۆنی** ( ; لەدایکبووی ٢٦ی ئایاری ١٩٧٧)یاریزانێکی پێشووی تۆپی پێی پیشەگەری ئیتاڵییە و وەک ھێرشبەر یاری کردووە. بەدرێژایی ژیانی وەرزشی زیاتر لە ٣٠٠ گۆڵی تۆمارکردووە، یەکێکە لە پێنج باشترین گۆڵکاری ئیتاڵی لە ھەموو پاڵەوانێتییەکان؛ بە تۆمارکردنی ٣٢٢ گۆڵ لە ژیانی وەرزشیدا تۆنی بە درێژایی ژیانی وەرزشی بۆ سێزدە تیپی جیاوازی ئیتاڵیا یاری کردووە، چەند وەرزێکی لە خولەکانی خوارەوەی تۆپی پێی ئیتاڵیا بەسەر برد، لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، لە ٤٧ بۆنەدا نوێنەرایەتی ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا کردووە و ١٦ گۆڵی تۆمارکردووە. یەکەم یاری نێودەوڵەتی لە ساڵی ٢٠٠٤ ئەنجامدا و بەشداری لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ و یۆرۆی ٢٠٠٨ و جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩ لەگەڵ ئیتاڵیا کرد؛ لە ھەمووی گرنگتر بەشداری لە سەرکەوتنی ئیتاڵیا لە مۆندیالی ٢٠٠٦دا کرد، چونکە دوو گۆڵی تۆمارکرد و ھەڵبژێردرا بۆ تیپی ئەستێرەکانی پاڵەوانێتییەکە. جگە لەو میدالیایە تیمانەی کە کۆی کردەوە، تۆنی چەندین ڕێزلێنانی تاکەکەسیشی بەدەستھێنا: لە یەکەم یاریدا لەگەڵ فیۆرێنتینا، خەڵاتی *کاپۆکانۆنیێر* (گۆڵکاری خولی ئیتاڵیا)ی بەدەستھێنا لە وەرزی ٢٠٠٥–٢٠٠٦، کە تێیدا ٣١ گۆڵی تۆمارکرد (زۆرترین گۆڵ گۆڵەکانی لە وەرزێکی خولی ئیتاڵیا لە وەرزی ١٩٥٨–١٩٥٩)، کە ھەروەھا پێڵاوی زێڕینی ئەورووپی بەدەستھێنا، بووە یەکەم یاریزانی ئیتاڵی کە تا ئێستا خەڵاتەکەی بەدەستھێنابێت؛ ھەروەھا گۆڵکاری ھاوبەشی خولەکە بوو لە وەرزی ٢٠١٤–٢٠١٥ی خولی ئیتاڵیا، کە تێیدا بووە بەتەمەنترین یاریزان کە لە تەمەنی ٣٨ ساڵیدا خەڵاتەکەی بەدەستھێنابێت، بە تۆمارکردنی ٢٢ گۆڵ. ھەروەھا تۆنی لە خولی ئەڵمانی ٢٠٠٧–٢٠٠٨ بە تۆمارکردنی ٢٤ گۆڵ و لە جامی ٢٠٠٧–٢٠٠٨ بە تۆمارکردنی ١٠ گۆڵ کۆتایی بە وەرزەکەی ھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦
پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧
پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا
جۆن ئی.وول

**جۆن ئی. ووڵ** (بە ئینگلیزی : John E. Wool ) ئەفسەرێکی ئەمریکییە، لە ٢٠ی شوباتی ١٧٨٤ لە شاری نیوبۆرگ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لەدایک بووە و لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لە شاری ترۆی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کۆچی دوایی کردووە.

یەکێک بوو لە چوار ئەفسەری گشتی سوپای ئەمریکا لە ساڵی ١٨٦١، و ئەو کەسە بوو کە زۆرترین خزمەتی هەبوو. کاتێک شەڕ دەستی پێکرد، وول کە تەمەنی ٧٧ ساڵ بوو و بۆ ماوەی ٢٠ ساڵ فەرماندەیی بەشی ڕۆژهەڵات بوو. ئەو بەتەمەنترین ژەنەڕاڵ بوو لە هەر دوو لای شەڕەکەدا.
## ژیانی سەرەتایی و پەروەردە
جۆن ئێلیس وول لە شاری نیوبۆرگ لە ویلایەتی نیویۆرک لەدایکبووە. کاتێک لە تەمەنێکی گەنجیدا هەتیو بوو، چووە لای باپیرەی جەیمس وول لە شاری ترۆی لە ویلایەتی نیویۆرک بژی، لە قوتابخانەیەکی ناوچەکە خوێندوویەتی و لە تەمەنی دوانزە ساڵیدا لە فرۆشگایەک لە شاری ترۆی دەستی بە کارکردن کردووە. دواتر لەگەڵ کۆمپانیایەکی دامەزراو یاسای خوێندەوە بۆ ئەوەی فێربێت و لە پارێزەرایەتی وەربگیرێت و کار لەو بوارە بکات.
## مانەوە لەگەڵ سوپای ئەمریکا
هەتیو بوو و خوێندنی فەرمی کەمی هەبوو، وۆڵ لە خزمەتی سەربازیدا مایەوە و لە ٢٩ی نیسانی ١٨١٦ پلەی عەقید و پشکنەری گشتی سوپا بوو. لە ساڵی ١٨٣٢ ڕەوانەی ئەوروپا کرا بۆ چاودێریکردنی ڕێکخراوە سەربازییە بیانییەکان و ئۆپەراسیۆنەکان. هەروەها بەشداری لە لابردنی چیرۆکی لە جۆرجیا و تێنسی لە ساڵانی ١٨٣٠دا کردووە. لە چوارچێوەی ئەم هەوڵەدا، فۆرت باتلەری لە شاری مێرفی ئێستا لە ویلایەتی کارۆلینای باکوور وەک بارەگای ڕۆژهەڵاتی لابردنی سەربازی چیرۆکی دامەزراند. لە ساڵی ١٨٤١ ووڵ پلەی بەرزکرایەوە بۆ عەمید لە سوپای ئەمریکا و ساڵانێک دواتر لە ساڵی ١٨٤٧ کرا بە فەرماندەی وەزارەتی ڕۆژهەڵات.
## خانەنشین بوون و مردن
ووڵ کە پێی وابوو هێشتا تەندروستە و بە ڕادەیەکی پێویست بۆ ئەرکەکان گونجاوە، بەهۆی دەرکردنی لە کارەکەی سەری سوڕما و تووڕە بوو و زنجیرەیەک نامەی بۆ وەزارەتی جەنگ نووسی وەک ناڕەزایەتی دەربڕین، بەڵام بێ سوود بوو. ئەو بەردەوام بوو لە ناردنی نامە بۆ چەند ساڵی دیکەی ژیانی بۆ سەرۆکی ئەوکات ئەندرو جۆنسن و ئولیسیس ئێس گرانت، دیسانەوە بێ کاریگەری.

ووڵ بۆ ماوەی پێنج ساڵی دیکەی ژیانی لە شاری ترۆی لە ویلایەتی نیویۆرک ژیاوە. لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ کۆچی دوایی کردووە، لەوێ لە گۆڕستانی ئۆکوود بە خاک سپێردرا. لە گۆڕستانەکەدا ئۆبێلیسکێک وەک مۆنۆمێنتی وۆڵ دانرا.
## بەروارەکانی پلە
* کاپتن، هێزی پیادەی ١٣ - ١٤ی نیسانی ١٨١٢
* هێزی پیادەی ٢٩ی مەیجر - ١٣ی نیسانی ١٨١٣
* برێڤێت لیوا کۆلۆنێل - ١١ی ئەیلوولی ١٨١٤
* مەیجر، هێزی پیادەی شەشەم - ١٧ی ئایاری ١٨١٥
* عەقید، پشکنەری گشتی - ٢٩ی نیسانی ١٨١٦ تا ٢١ی حوزەیرانی ١٨٤١
* لیوای عەقید، هێزی پیادەی شەشەم - ١٠ی شوباتی ١٨١٨ تا ١ی حوزەیرانی ١٨٢١
* برێڤێت فەریقی گشتی - ٢٩ی نیسانی ١٨٢٦
* فەریقی گشتی - ٢٥ی حوزەیرانی ١٨٤١
* برێڤێت مەیجر جەنەڕاڵ - ٢٣ی شوباتی ١٨٤٧
* جەنەڕاڵ مەیجر - ١٦ی ئایاری ١٨٦٢
* خانەنشین بوون - ١ی ئابی ١٨٦٣ 
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* "وول، جۆن ئێلیس" . ئینسایکلۆپیدیای نێودەوڵەتی نوێ. ١٩٠٥.

پۆل:ژیاننامە
پۆل:مردووانی ١٨٦٩
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٤
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی
ئارماندۆ پیکی

**ئارماندۆ پیکی** ( ; ٢٠ی حوزەیرانی ١٩٣٥ – ٢٧ی ئایاری ١٩٧١)یاریزان و ڕاھێنەری تۆپی پێی ئیتاڵی بووە. بە بەردەوامی وەک بەرگریکار یاری کردووە، کاپتنی یانەی ئینتەرنازیۆناڵ بوو کە بە "لا گراندە ئینتەر " ناسراوە. دوای دوو وەرز مانەوەی لە یانەی ئینتەرمیلان لە یانەی ڤاریس یاری کرد. لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی یەکەم یاریی خۆی لە تشرینی دووەمی ١٩٦٤ لەگەڵ ھەڵبژارجەی ئیتالیا بەرامبەر ھەڵبژاردەی فینلاند ئەنجامدا کە بە ئەنجامی ٦–١ سەرکەوتنیان بەدەستھێنا؛ بەڵام ڕاھێنەری ئیتاڵیا لەو کاتەدا، ئێدمۆندۆ فابری، لە ئاستی ڕازی نەبوو بۆیە بە پێویستی نەزانی بانگێشتی ھەڵبژاردەکەی بکاتەوە.لەژێر سەرپەرشتی فێرۆکیۆ ڤالکارێجی بەردەوام بانگھێشتی یارییەکانی پاڵاوتنەکانی یۆرۆی ١٩٦٨ دەکرا؛ بەڵام پێکانێکی شکانی حەوز لە یارییەکدا بەرامبەر بولگاریا لە نیسانی ١٩٦٨، وای لێکرد لە پاڵەوانێتییەکە دووربکەوێتەوە، کە ١٢ھەمین یاری بوو پاشان لە پێکھاتەیی ھەڵبژاردەکە دورکەوتەوە.دواتر لە ساڵی ١٩٦٩ لە تەمەنی ٣٤ ساڵیدا وازی لە یاریکردن ھێنا دوای ئەوەی ژیانی یاریکردنی تەواو بوو، پیکی لە ساڵی ١٩٦٩دا کاری ڕاھێنەرایەتی کرد؛ بووە ڕاھێنەری ڤاریس و لیڤۆرنۆ و پاشان یۆڤانتۆس، تا ١٦ی شوباتی ١٩٧١، کاتێک بەھۆی شێرپەنجەوە لە نەخۆشخانە خەوێندرا، ئەمەش پێشوەختە کۆتایی بە ژیانی ڕاھێنەرایەتی ھێنا. دوای سێ مانگ و لە تەمەنی ٣٥ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* پڕۆفایلی ئینتەر 
* پڕۆفایلی FIGC 

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیتالی
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان
پۆل:مردووانی ١٩٧١
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥
ئەنتۆنیۆ دی ناتالی

**ئەنتۆنیۆ دی ناتالی** (; لەدایکبووی ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧) ڕاھێنەری تۆپی پێی ئیتاڵییە و پێشتر یاریزانی پیشەگەرە و وەک ھێرشبەر یاری کردووە. لە ساڵی ١٩٩٤ەوە ئەندامی یانەی لاوانی ئیمپۆلی بووە، دی ناتالی لە ساڵی ١٩٩٦ دەستی بە یاری پیشەگەری خۆی لەگەڵ تیپی باڵای ئیمپۆلی کرد، و تا ساڵی ٢٠٠٤ لەگەڵ یانەکەدا مایەوە، جگە لە ماوەیەکی کورت بە خواستن لەگەڵ ئیپەرزۆلا و ڤارێس و ڤییارجیۆ. لە ماوەی یاریکردنی لەگەڵ ئیمپۆلی یارمەتی یانەکەی داوە بۆ بەدەستھێنانی سەرکەوتن بۆ خولی ئیتاڵیا لە وەرزی ٢٠٠١–٢٠٠٢ی خولی ئیتاڵیا و ١٦ گۆڵی تۆمارکرد. کاریگەری زیاتر لە وەرزی ٢٠٠٢–٢٠٠٣ی دەرکەوت، چونکە ١٣ گۆڵی لە خولەکەدا تۆمارکرد و یارمەتی ئیمپۆلی دا لە دابەزین دوور بکەوێتەوە. سەرەڕای ئەوەی لە وەرزی دواتردا نەیتوانی ئیمپۆلی لە دابەزین ڕزگار بکات، بەڵام ئاستەکانی و گۆڵکردنی بەردەوامی وای کرد لە ساڵی ٢٠٠٤دا بگوازرێتەوە بۆ یانەی ئودینێز. لە ماوەی یاریکردنی لەگەڵ ئودینێز، لێھاتوویی و سەرکردایەتی و توانای ھەم گۆڵکردن و دروستکردنی گۆڵ ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو لە یارمەتیدانی یانەکە بۆ بەدەستھێنانی پلەی سێیەم و چوارەم لە خولی ئیتاڵیا و سەرکەوتن بۆ خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا. لە ساڵی ٢٠٠٧ وەک کاپتنی یانەکە دەستنیشانکرا. لە ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠١١ خەڵاتی گۆڵکاری خولی ئیتاڵیای بەدەستھێنا، ھەروەھا بەھۆی ئاستەکانی لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی باشترین یاریزانی ئیتاڵیای پێبەخشرا. درەنگ گوڵکردن بوو، لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٩ بۆ ٢٠١١، لیۆنێل مێسی (٨٢) و کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ (٨٦) تاکە دوو یاریزان بوون کە زیاتر لە دی ناتالی گۆڵی گۆڵیان لە خولە ناوخۆیییەکان تۆمارکردووە کە ٦٧ گۆڵی تۆمارکرد. لە ساڵی ٢٠١٥ *فرانس فۆتبۆڵ* بە یەکێک لە دە باشترین یاریزانانی تۆپی پێی جیھان ھەڵسەنگاند کە تەمەنیان لە سەرووی ٣٦ ساڵەوەیەبە تۆمارکردنی ٣١١ گۆڵ، ھەشتەم یاریزانی ئیتاڵییە کە زۆرترین گۆڵی تۆمارکردووە لە ھەموو پاڵەوانێتییەکان، لە دوای سیلڤیۆ پیۆلا و ئەلیساندرۆ دێل پیێرۆ و جوزێپی میازا، لووکا تۆنی وڕۆبێرتۆ باجیۆ و فرانسیسکۆ تۆتی و فیلیپۆ ئینزاگی.لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی دی ناتالی لە نێوان ساڵانی (٢٠٠٢ بۆ ٢٠١٢)٤٢ جار یاری بۆ ھەڵبژاردەی ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا کردووە و ١١ گۆڵی تۆمارکردووە. لەگەڵ ئیتاڵیا بەشداری لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٨ کردووە؛ ھەروەھا لە پێکھاتەی ھەڵبژاردەکەی بووە بۆ جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠, کە تێیدا یەک گۆڵی تۆمارکرد؛ و لە یۆرۆی ٢٠١٢ گۆڵێکی تۆمارکرد کاتێک ئیتاڵیا گەیشتە یاری کۆتایی پاڵەوانێتییەکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧