open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئەرژەنتین لە جامی جیھانیی فیفا

[وێنۆک|242x242پیکسڵ| [ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ئەرژەنتین ئاھەنگی سەرکەوتنی خۆی لە یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی ١٩٨٦ لە مەکسیک دەگێڕێت]]
ئەرژەنتین یەکێکە لە سەرکەوتووترین ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ لە مێژووی پاڵەوانێتییەکەدا، سێ جامی جیھانیی بەدەستھێناوە: لە ساڵانی ١٩٧٨ و ١٩٨٦ و ٢٠٢٢. ھەروەھا ئەرژەنتین سێ جار پلەی دووەمی بەدەستھێناوە: لە ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٩٠ و ٢٠١٤.ھەڵبژاردەکە جگە لە ٤ جامی جیھانیی لە ھەموو خولەکانی دیکەبەشداری کردووە. ئەرژەنتین میوانداری جامی جیھانیی ساڵی ١٩٧٨ی کرد و گەیشتە یاریی کۆتاییی بەرامبەر ھەڵبژاردەی ھۆڵەندا، ئەمە دووەمجار بوو لەسەر یەک ھەڵبژاردەی ھۆڵەندا بگاتە یاریی کۆتاییی دوای ئەوەی پێشتر لە ساڵی ١٩٧٤ گەیشتبووە ئەو قۆناغە و یارییەکەی بەرامبەر ھەڵبژاردەی ئەڵمانیای ڕۆژاوا دۆڕاندبوو.ھەڵبژاردەی ھۆڵەندا سوپەرستارێکی تایبەتی خۆی لەدەستدابوو ئەویش یۆھان کرۆیف بوو پەیوەندی بە پێکھاتەکانی جامی جیھانیی ١٩٧٨ەوە نەکرد بەھۆی ھەوڵێکی ڕفاندن کە لە ساڵی ١٩٧٧ ڕوویدا. دوای ٣٠ ساڵ ئەم زانیارییەی ئاشکرا کرد. ئەرژەنتین توانی بە ئەنجامی ٣–١ یارییەکە بباتەوە و یەک نازناوی خۆی بەدەست بھێنێت. پاشان دوای ھەشت ساڵ لە سەرکەوتنەکەی لەسەر خاکی خۆی، ئەرژەنتین بۆ جاری دووەم نازناوی جامی جیھانیی بەدەستھێنا. دیێگۆ مارادۆنا بە باشترین یاریزانی پاڵەوانێتییەکە ھەڵبژێردرا، دوای ئەوەی پێنج گۆڵی تۆمارکرد. یارییەکە لەبەردەم ئامادەبوونی ١١٤ ھەزار و ٦٠٠ کەس ئەنجامدرا. ساڵی ٢٠٢٢ ئەرژەنتین بۆ جارێکی دیکە گەیشتە یاریی کۆتایی یارییەکە لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ لە یاریگای نیودەوڵەتی لوسێل لە شاری لوسێل بەڕێوەچوو کە ھاوتایە لەگەڵ ڕۆژی نیشتمانی دەوڵەتی قەتەر. کاتی ئاسایی و زۆرکراوی یارییەکە بە ئەنجانی ٣–٣ کۆتایی ھات بۆیە پەنابرایە بەر لێدانەیەکلایکەرەوەکان و ئەرژەنتین توانی بە ئەنجامی ٤–٢ یارییەکە بباتەوە و بۆجاری سێیەم لە مێژوویدا نازناوەکە بەرزبکاتەوە.لیۆنێل مێسی لە ١٩ یاریدا کاپتنی ھەڵبژاردەکە بووە. بە کۆی گشتی ٢٦ یاری لیۆنێل مێسی بە یەکەم یاریزانی ھەڵبژاردەکە و ھەروەھا پاڵەوانێتییەکە دادەنرێت کە زۆرترین یاری ئەنجامداوە. لەھەمانکاتدا گۆڵکاری ھەڵبژاردەکەیە لە پاڵەوانێتییەکەدا بە تۆمارکردنی ١٣ گۆڵ، دوای ئەو گابریێل باتیستوتا دێت بە تۆمارکردنی ١٠ گۆڵ.
## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی فەرمی، لە ماڵپەڕی Asociación del Fútbol Argentino
* خشتەی ھەموو کاتەکانی جامی جیھانی فیفا

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتان لە جامی جیھانیی فیفادا
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوردن

**هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوردن** () نوێنەرایەتی ئوردن دەکات لە تۆپی پێی نێودەوڵەتی و لەلایەن یەکێتی تۆپی پێی ئوردنەوە سەرپەرشتی دەکرێت.یەکەم یاری نێودەوڵەتی ھەڵبژاردەکە لە ساڵی ١٩٥٣ لە میسر بەرامبەر ھەڵبژاردەی سووریا ئەنجامدرا کە بە ٣–١ دۆڕا. بۆ یەکەمجار لە پالاوتنەکانی جامی جیھانیی ١٩٨٦ بەشداری کرد. بەلام ھیچ کاتێک ھەڵبژاردەکە نەیتوانیوە بگاتە پاڵەوانێتییەکە و سەرکەوتن بەدەست بھێنێت . ٤ جار لە جامی ئاسیا بەشداری کردووە و لە خولی ٢٠٠٤ و ٢٠١١ گەیشتووەتە قۆناغی چارەکی پێش کۆتاییی.تا ئێستا ئوردن سێ جار میوانداری پاڵەوانێتی تۆپی پێی ڕۆژاوای ئاسیای کردووە لە ساڵانی (٢٠٠٠ و ٢٠٠٧ و ٢٠١٠) و جامی عەرەبی جارێک لە ساڵی ١٩٨٨ و یارییەکانی پان عەرەبی جارێک لە ساڵی ١٩٩٩.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* ماڵپەڕی فەرمی فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئوردن
* جۆردن لە یانەی ئەی ئێف سی
* ئوردن لە فیفا
* ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نیشتمانی ئوردن لە ماڵپەڕی kooora.com
* ھەڵبژاردەی نیشتمانی تۆپی پێی ئوردن لە ماڵپەڕی soccerway.com
* ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نیشتمانی ئوردن لە futbol24.com

## سەرچاوەکان

پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی لوبنان

**ھەڵبژاردەی تۆپی پێی لوبنان**, کە لەلایەن یەکێتی تۆپی پێی لوبنان (LFA) سەرپەرشتی دەکرێت، لە ساڵی ١٩٣٦پەیوەندی بە فیفاوە کرد.لە سەرەتای دامەزراندنییەوە لە ساڵی ١٩٣٣ەوە نوێنەرایەتی لوبنان دەکات لە پێشبڕکێکانی تۆپی پێ سەر ئاستی ناوچەی و جیھانیی. لەکاتێکدا لوبنان ھێشتا نەیتوانیوە سەرکەوتن بۆ جامی جیھانی فیفا، سێ جار سەرکەوت بۆ جامی نەتەوەکانی ئاسیا: یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٠ بەشدارییان کرد، کاتێک میوانداری چالاکییەکەیان کرد.
لە ساڵی ١٩٣٥ لوبنان یەکەم یاری خۆی بەرامبەر یانەی سی ئەی تیمیسۆارا (TAC)ی ڕۆمانی ئەنجامدا، بەڵام لەلایەن فیفاوە پەسەند نەکرا. لوبنان یەکەم یاری خۆی کە لەلایەن فیفا دانپێدانرابوو لە ساڵی ١٩٤٠ بەرامبەر بە ھەڵبژاردەی ئینتیدابی تۆپی پێی فەلەستین ئەنجامدا. لە کاتی پاڵاوتنەکانی ساڵی ٢٠١٤ بۆ جامی جیھانیی، لوبنان بۆ یەکەمجار گەیشتە قۆناغی کۆتاییی پاڵاوتنەکان بەھۆی بردنەوەی لە کۆریای باشوور لە ساڵی ٢٠١١ لە یاریگای خۆیدا بە دوو گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێک، بەڵام نەیتوانی سەرکەوتن بۆ جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤. لە جامی ئاسیای ٢٠١٩، لوبنان بۆ یەکەمجار نزیک بوو لە سەرکەوتن بۆ قۆناغی کۆتایی؛ بەڵام لە ڕیزبەندی سێیەمدا لەسەر یاسای یاری دادپەروەرانە بە ڤێتنام بە یەکسانبوون دۆڕا و لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا لە ڕکابەرییەکان دوورخرانەوە. ھەروەھا لوبنان لە جامی عەرەبی و پاڵەوانێتی تۆپی پێی ڕۆژاوای ئاسیا و یارییە عەرەبییەکان بەشداری دەکات. جارێک لە جامی عەرەبی و دووجار لە یارییە عەرەبییەکان وەک میواندار، پلەی سێیەمیان بەدەستھێناوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*  
* Lebanon at FIFA
* Lebanon at AFC
* WAFF team profile 
* ELO team records

پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی
پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
بەنگینە

**بەنگينە :**( ١٩٠٨ - ١٩٧٢ ) شاعیری میللی

## سەرەتای ژیان و خوێندنی
وێنۆک|'''بەنگينە'''
ناوی فەیزوڵڵا کوڕی باقر کوڕی ئەحمەدە، ١٩٠٨ لە شاری سەقز چاوی بە دنیادا ھەڵھێناوە. لەبەر ھەژاری و نەداری، ڕووی کردووەتە ناوچەی سلێمانی و لێی نیشتەجێ‌بووە. لە منداڵییەوە وەک شاگرد و نانەوا دەستی داوەتە کاسبی، پاشان خۆی بووەتە خاوەنی نانەواخانە. بە چوار ساڵ لە قوتابخانەی ئەھلیی زانستی فێری خوێندنەوە و نووسین بووە. ئەو ماوەیە بەشداری ھەموو چالاکییەکی زانستی بووە لە نواندنی شانۆیی و بۆنەکانی نەورۆزدا .

## شانۆییی (مەم و زین)
لە شانۆییی "مەم و زین"دا دەوری بەنگینەی نواندووە، ھەر لەبەرئەوە حاجی تۆفیقی پیرەمێرد ناسناوی بەنگینەی بەسەردابڕیوە.

## شیعر و ئەدەب
بەھرەی شیعرنووسیی لا پەیدابووە و لە (ژیان، ژین، گەلاوێژ، ھەتاو)دا لێی بڵاوکردووەتەوە

## هەڵویستی سیاسی
ھاوکات ھەڵوێستی دژ بە کاربەدەستانی حکوومەت ھەبووە و چەند جارێک لەو پێناوەدا گیراوە و خراوەتە زیندان.

## كۆچی دوایی
ڕۆژی ١٥/٩/١٩٧٢ کۆچی‌دواییی کردووە و لە (گردی سەیوان) نێژراوە

## سەرچاوەکان
جەعفەر پیشەوەری

**سەید جەعفەر پیشەوەری** (بە فارسی و ئازەربایجانی: سید جعفر پیشه‌وری، بە ڕووسی: Сеид Джафар Пишевари؛ ٢٦ی ئابی ١٨٩٢ – ١١ی حوزەیرانی ١٩٤٧) سیاسەتوانێکی کۆمۆنیستی ئازەربایجانیی ئێرانی بوو، کە سەرۆک کۆماری حکوومەتی نیشتمانیی ئازەربایجان و ھەروەھا دامەزرێنەر و سەرۆکی پارتی دیموکراتی ئازەربایجان بوو.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:سیاسییەکانی حیزبی توودەی ئێران
پۆل:کۆمۆنیستە ئێرانییەکان
پۆل:گەلی ئازەربایجانی سۆڤیەت
پۆل:کۆمۆنیستە ئازەربایجانییەکان
پۆل:مردووانی ١٩٤٧
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٨٩٠
تای شێریدان

**تای کایلی شێریدان** ()، ئەکتەر لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦ لە ویلایەتی تێکساس لەدایکبووە.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم
پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی مارچێلۆ ماسترۆیانی
ھێرشی مووسڵ (٢٠١٦)

**ھێرشی مووسڵ** کە بە **ئۆپەراسیۆنی فەتح**یش ناودەبرێت، ئاماژەیە بۆ ھێرشێکی بەردەوام کە لە پارێزگای نەینەوای عێراق دەستیپێکردووە، دژی پێگەکانی داعش لە مووسڵ و دەوروبەری. ئەم ھێرشە ھەوڵێکی ھاوبەشی نێوان ھێزەکانی حکوومەت و میلیشیا ھاوپەیمانەکان و ھێزەکانی پێشمەرگە و ھێزە زەمینینییەکانی ئەمریکا و پشتیووانی ئاسمانی لەلایەن ئەمریکا و وڵاتانی دیکەی ھاوپەیمان. ھێرشەکە بەشێکە لە دەستێوەردانە سەربازییەکان دژی داعش، ئامانج لێی دوورخستنەوەی داعشە لە دووەم گەورەترین شاری عێراق و باقی پارێزگای نەینەوا. ئەم ئۆپەراسیۆنە دوای ھێرشی مووسڵی ساڵی ٢٠١٥ دێت، کە بە سەرکەوتوویی بەشێک لە ناوچەکانی باکووری خۆراوای مووسڵ کۆنترۆڵکردەوە. کەوتنی مووسڵ بە دەستی داعش لە نێوان ٤ بۆ ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤ بوو.

## پاشخان
وێنۆک|چەپ|نەخشەی ھێرش
لەوەتەی مووسڵ لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤ کەوتە دەستی داعش، ئەمریکا و حکوومەتی عێراق پلانیان دانا بۆ دووبارە کۆنترۆڵکردنەوەی شارەکە. سەرەتا پلانەکە ئەوە بوو کە لە مانگی تەممووز یان ئابی ٢٠١٥ ھێرش بکرێتە سەر مووسڵ، لە سەرەتای مانگی کانوونی دووەمەوە تا کۆتایی مانگی شوبات، پێشمەرگە بە پێنج ھەزار سەربازەوە ھێرشی کردە سەر باکووری ڕۆژاوای مووسڵ و ھێڵەکانی دابینکردنی داعشیان بۆ تەلەعفەر بڕی، بەو شێوەیە شەش میل لە شارەکەوە دوور بوون، لە پەراوێزی باکووری ڕۆژاوای مووسڵ. لە مانگی ئایاری ٢٠١٥، پلان بۆ ڕزگارکردنی ڕەمادی دواخرا و گۆڕا بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی مووسڵ تا ساڵی ٢٠١٦.

لە کۆتایی مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ سوپای عێراق بەتەواوی گەمارۆی ڕەمادی دا و ھێرشێکی دیکەی بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی شارەکە دەستپێکرد، لە شوباتی ٢٠١٦ بەتەواوەتی کۆنتڕۆڵی ڕەمادی و قەزاکانی دەوروبەری کردەوە، لە کۆتایی مانگی شوباتی ٢٠١٦، ٤ ھەزار سەربازی عێراقی دووبارە جێگیرکرانەوە بۆ قەزای مەخموور لە باکووری ڕۆژاوای پارێزگای ھەولێر، وەک ئامادەکارییەک بۆ ھێرشی داھاتوو بۆ سەر مووسڵ.

## ھێرشکردن
### ئازار
ھێرشەکە لە ٢٤ی ئازاری ٢٠١٦ لە نزیک ناوچەی مەخموور لە پارێزگای نەینەوا دەستیپێکرد. لە ھەفتەکانی پێشوودا ھەزاران سەربازی عێراقی لەوێ جێگیرکرابوون و ھاوشانی ھێزە کوردییەکان و ئەمریکییەکان بنکەیان دانابوو. بەپێی زانیارییەکان ھێزەکانی عێراق لەکاتی پێشڕەویکردنیان بەرەو ڕۆژاوا بەرەو شارۆچکەی نەوتی قەیارە، چەند گوندێکیان لەدەست داعش وەرگرتەوە، لەوانە ئەلنەسر، گەرمەندی، کەدیلە و خووربەردان، ھەرچەندە دواتر دەرکەوت کە داعش ھێشتا ئەلنەسری داگیرکردووە و ھێزەکانی حکومەت ھێشتا ھەوڵی ئەوەی دەدا دەستی بەسەردا بگرن.

## زیانەکان
ڕۆژی ١٢ی نیسان، فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی نەینەوا ڕای گەیاند کە نەخۆشخانەکانی پارێزگای نەینەوا زیاتر لە ٥٠٠ تەرمی چەکدارانی داعشیان وەرگرتووە، لەکاتی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی باشووری پارێزگاکە بەتایبەتی لە قەیارە.
## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی مووسڵ
لین بیفۆنگ

**لین بیفۆنگ** کارەکتەری خەیاڵی نێو زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ئەفسانەی کۆرایە و لەلایەن مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ و برایان کۆنێتزکۆوە دیزاین کراوە و دروست کراوە.

لین ئەفسەر و سەرۆکی ھێزی پۆلیسی کانزا ملکەچپێکەرەکانە لە شاری کۆمار، و کچی تۆف بیفۆنگ و خوشکی گەورەی سوین بیفۆنگە.

## پوختەی کارەکتەر
لین سەرەتا ھیچ سۆزێکی بەرامبەر ئەڤەتار کۆرا نیشان نەدا کاتێک بۆ یەکەمجار یەکتریان ناسی لە شاری کۆمار، و بە ھەڕەشە بۆ سەر شاری کۆمار و دژی سەروەری یاسا دەیبینی، ھاوڕێیەتی لین بەرامبەر بە کۆرا لە ئەڵقەکانی دواتری زنجیرەکەدا باشتر دەبێت. لە وەرزی یەکەمدا دەردەکەوێت کە لین و تێنزن پێشوتر خۆشەویستی یەکتر بوون، بەڵام جیابوونەتەوە. ھەروەھا لە وەرزی سێیەم و وەرزی چوارەمدا پەیوەندی لین لەگەڵ دایکی و خوشکەکەی باشتر دەبێتەوە. بەگشتی لین بیفۆنگ کەسایەتییەکی گرنگ و تایبەتە لە زنجیرەی ئەفسانەی کۆرادا.

## درەختی خێزان

## سەرچاوەکان

پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان ھەیە
پۆل:خانمە ھونەرمەندە خەیاڵییە جەنگییەکان
پۆل:لێکۆڵەرانی پۆلیسی خەیاڵی
پۆل:پاسەوانە تایبەتە خەیاڵییەکان
سوین بیفۆنگ

**سوین بیفۆنگ** کارەکتەری خەیاڵی نێو زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ئەفسانەی کۆرایە و لەلایەن مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ و برایان کۆنێتزکۆوە دیزاین کراوە و دروست کراوە.

## پوختەی کارەکتەر
دایکی *شاری کانزا (زاوفۆ)*، کچی بچووکی تۆف بیفۆنگ و نیوە خوشکی لین بیفۆنگ. سوین ھاوسەرگیری لەگەڵ تەلارسازێک کردووە بە ناوی بەتار و خاوەنی پێنج منداڵە بە ناوەکانی: باتار جۆنیۆر، ئۆپاڵ، ھوان، ویی و وینگ. سوین بیفۆنگ بە کاریگەرترین کارەکتەرەکانی نێو زنجیرەی ئەفسانەی کۆرا دادەنرێت.

سوین و زڕ خوشکەکەی بەناوی لین لە ماوەی ڕابردوودا بەھۆی کەسایەتی جیاوازیانەوە زۆر بەریەککەوتنیان ھەبووە، بۆیە ناکۆک بوون و تا پەڕتووکی سێیەمی زنجیرەکە بە ناکۆک مانەوە.

## درەختی خێزان

## سەرچاوەکان

پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان ھەیە
مامە ئایرۆ

**مامە ئایرۆ** (艾洛؛ Aìluò) کە بە **ژەنەڕاڵ ئایرۆ** و **ئەژدیھای ڕۆژاوا** ناسراوە، کارەکتەرێکی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ئەنیمەیشنی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوایە لەسەر پەخشی نیکلۆدیۆن.

## پوختەی دەرکەوتن
### ئەفسانەی ئانگ
ئایرۆ مامۆستایەکی ملکەچپێکردنی ئاگرە لە نەتەوەی ئاگر. بە پێچەوانەی زۆربەی ملکەچپێکەرانی ئاگر و خێزانی شاھانەی ئاگر، ئایرۆ دوژمنایەتی بەرامبەر نەتەوەکانی دیکە نییە. ئەندامێکی ڕێکخراوی *جووڵانەوەی سپی*یە، پەیوەندی کۆمەڵایەتی لە سەرانسەری ھەر چوار نەتەوەکەدا ھەیە. تایبەتمەندییەکی کارەکتەری ئایرۆ ئەوەیە، ئارەزوویەکی بێ وێنەی ھەیە لە خواردنەوەی چا و یاری *پای شۆ*، و مۆسیقا ژەنین. لە تەمەنی پیریدا زیاتر سەرنجی لەسەر پشوودان و کات بەسەربردنە، لە کۆتایی زنجیرەکەدا، دوای ئەوەی ھاوڕێکانی خۆی لە جووڵانەوەی سپیدا کۆکردەوە بۆ ئازادکردنی شاری *با سینگ سێ* لە دەسەڵاتی نەتەوەی ئاگر، ئایرۆ دووبارە چایخانەکەی لە شارەکەدا کردەوە.

### ئەفسانەی کۆرا
دوای زنجیرەی ئەفسانەی ئانگ و لە کۆمیکەکاندا، لە کۆتایییەکانیی ژیانیدا، ئایرۆ جەستەی فیزیکی خۆی بەجێھێشت و ڕۆحی خۆی ڕەوانەی جیھانی ڕۆحەکان کرد، و دواتر لە زنجیرەی ئەفسانەی کۆرا لە جیھانی ڕۆحەکان بووە یارمەتیدەری ئەڤەتار کۆرا. ھەروەھا وەک ڕێزێک بۆ مامی، پاشا زوکۆ ناوی نەوەکەی بە *ئایرۆی دووەم* ناو دەنێت.

## درەختی خێزان

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە تووشی نەخۆشی فشاری دەروونی دوای کارەسات بوون
پۆل:مۆسیقاژەنە خەیاڵییەکان
ئۆزای

**پاشا ئۆزای** (Ozai) فەرمانڕەوای نەتەوەی ئاگر بوو لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا و کوڕی بچوکی ئازولۆن و ئیلا بوو، برای بچووکی ژەنەڕاڵ ئایرۆیە، و باوکی زوکۆ و ئازولایە. ئۆزای دژبەری سەرەکی زنجیرەکەیە، وەک کەسێکی دڕندە و بێبەزەیی و سارد وێنا دەکرێت، کاتێک جەنگی ١٠٠ ساڵەی نەتەوەکانی جیھانی درێژکردەوە و چەندان ناوچەی وێران کرد و خەڵکی بێتاوانی دەستگیر کرد و کوشتن. تا لە وەرزی کۆتایی زنجیرەکە لەلایەن ئانگەوە شکستی پێدەھێنرێت.

## درەختی خێزان

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان ھەیە
سوکی

**** (蘇琪؛ Sū Qí) کارەکتەری خەیاڵی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوایە. سەرکردەی جەنگاوەرانی کیۆشییە کە تایبەتە بە جەنگاوەرانی مێینە لە دوورگەی کیۆشی، و لەلایەن ئەڤەتار کیۆشییەوە بە ھەمان ناوی خۆیەوە دایمەزراندووە.

## پوختەی دەرکەوتنەکان
 شەڕکەرێکی لێھاتوو و بوێرە، بۆ یەکەمجار کە تیمی ئەڤەتاری ناسی، کاتێک سەردانی گوندەکەیان کرد لە دوورگەی کیۆشی، و ھێزی دیکتاتۆریی نەتەوەی ئاگر ھێرشیان کردە سەر گوندەکە.  ھاوڕێیەتی لەگەڵ تیمی ئەڤەتار دروست کرد و وای کرد وەک کەسایەتییەکی لاوەکی لە تیمەکە دەربکەوێت. دواتر  و سۆکا لە پەڕتووکی دووەمدا یەکتریان بینییەوە و لەوێ پەیوەندی خۆشەویستی نێوانیان پەرەی سەند. دواتر ھەر لە کتێبی دووەمدا، ئەو و جەنگاوەرانی کیۆشی ڕووبەڕووی ئازولا و ھاوڕێکانی دەبنەوە و شکست دەھێنن و زیندانی دەکرێن. لە پەڕتووکی سێیەمدا لەلایەن سۆکا و زوکۆوە لە *بەردە کوڵاوەکە* ئازاد دەکرێت.

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:کارەکتەری منداڵ لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:سووپەرھیرۆ منداڵەکان
لویس براون

**لویس جۆی براون** لەدایکبووی ٢٥ی تەممووزی ١٩٧٨، ژنێکی ئینگلیزییە و یەکەم مرۆڤ بوو کە دوای دووگیانی لەدایک بوو بە تاقیکردنەوەی پیتاندنی ناو شووشە (IVF). لەدایکبوونی ئەو، دوای کردارێک دێ کە بەریتانیا پێشەنگی بوو، لەنێو «سەرنجڕاکێشترین پێشکەوتنە پزیشکیەکانی سەدەی بیستەم» دا ستایشی دەکرێت.

## لەدایکبوون و سەرەتای ژیان
لویس جۆی براون لە نەخۆشخانەی گشتی ئۆلدھام لە لانکاشایر لەدایکبووە بە ڕێگای نەشتەرگەری قەیسەر کە لەلایەن تۆمارکەر جۆن وێبستەرەوە ئەنجامدراوە. کێشی ٥ پاوند و ١٢ ئۆنسە (٢٫٦٠٨کگم) بووە لە کاتی لەدایکبووندا. دایک و باوکی، لیزلی و جۆن براون، ماوەی نۆ ساڵ بوو ھەوڵیان دەدا بە شێوەیەکی سروشتی دووگیان ببن، بەڵام لیزلی ڕووبەڕووی کێشەکانی گیرانی جۆگەکانی فالۆپ بووەوە.

لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧، لیزلی براون پڕۆسەیەکی ئەنجامدا، دواتر بە پیتاندنی ناو شووشە (IVF) ناسرا، کە لەلایەن پاتریک ستێپتۆ و ڕۆبەرت ئێدواردز و جین پوردی پەرەی پێدرا. پوردی یەکەم کەس بوو کە خانە کۆرپەلەییەکانی بڕاونی بینی کە دابەش دەبن. ئێدواردزیش وەک تاکە ھاوکارێک کە لە ژیاندا مابێت، خەڵاتی نۆبڵی پزیشکی ساڵی ٢٠١٠ی پێبەخشرا بۆ ئەم کارە. لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٢٢دا، تابلۆیەک لەسەر نەخۆشخانەی ڕۆیاڵ ئۆلدھام دانرا بۆ تۆمارکردنی گرنگی خوشکە موریێل ھاریس و جین پوردی لە کارەکە دا. ھەرچەندە میدیاکان ئاماژەیان بە براون دەکرد وەک «منداڵێکی شوشەی تاقیکردنەوە»، لە ڕاستیدا جووتبوونەکەی لە قاپێکی پێتریدا ڕوویدا. ھەروەھا خوشکە بچووکەکەی ناتالی براون لە ڕێگەی IVF دوای چوار ساڵ پیتێندرا، و بووە ٤٠ھەمین منداڵی جیھان کە دوای پیتاندن بە IVF لەدایک بووە. لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٩٩، ناتالی بووە یەکەم مرۆڤ کە دوای پیتاندنی بە IVF خۆی منداڵ بھێنێتە دونیاوە- بەبێ IVF.

## ژیانی پیشەیی و خێزانی
لە ساڵی ٢٠٠٤ براون ھاوسەرگیری کرد لەگەڵ وێزلی مولندەر، دەرگاوانی یانەی شەوانە. دکتۆر ئێدواردز بەشداری ئاھەنگی ھاوسەرگیرییەکەیانی کرد. کوڕی یەکەمیان کە بە شێوەیەکی سروشتی دروست بووە لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦ لەدایکبووە

باوکی براون لە ساڵی ٢٠٠٦ کۆچی دوایی کرد. دایکی لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢ لە نەخۆشخانەی شاھانەی بریستۆڵ لە تەمەنی ٦٤ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد بەھۆی کێشەکانی تەشەنای میزڵدان.

## مژاری ڕەوشتی و ئایینی
ھەرچەندە خێزانی براون دەیانزانی کە ئەو پڕۆسەیە تاقیکارییە، بەڵام پزیشکەکان پێیان نەگوتن کە تا ئێستا ھیچ کەیسێک بە منداڵبوون کۆتایی نەھاتووە. ئەمەش پرسیاری لەسەر ڕەزامەندی ئاگادارانە وروژاندووە.

لە ساڵی ١٩٧٨، کاتێک داوای کاردانەوەی خۆی بەرامبەر بە لەدایکبوونی براون لێکرا، کاردیناڵ ئەلبینۆ لوسیانی (دواتر بوو بە پاپا جۆن پاوڵی یەکەم)، قەشەی گەورەی ڤێنیز، نیگەرانی خۆی دەربڕی سەبارەت بەو ئەگەرەی کە پیتاندنی دەستکرد ببێتە ھۆی بەکارھێنانی ژنان وەک "کارگەی منداڵ"، بەڵام ھەروەھا ڕەتیکردەوە دایک و باوکی منداڵەکەش ئیدانە بکات، بە ڕەچاوکردنی ئەوەی کە ئەوان تەنھا دەیانەوێت منداڵێکیان ھەبێت.

## بڵاوکراوەکان
* 

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* پرۆفایلی بی بی سی لە لویس براون (تەممووزی ٢٠٠٣)
* کۆکردنەوەی لێسلی براون, ١٩٧٠ تا نزیکەی ٢٠١٥، لە ئەرشیفی بریستۆڵ

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
پۆل:پیتاندنی ناو شووشە
پۆل:دووگیانی
پۆل:پزیشکی
پۆل:تەکنەلۆژیا
دیاردەباوەڕی

**دیاردەباوەڕی** یا **فینۆمیناڵیزم**، لە میتافیزیکدا، ئەو ڕوانگە و بۆچوونە فەلسەفییەیە کە دەڵێ ھەبوونی شتە ماددییەکان نەشیاوی سەلماندنە و سروشتی ڕاستەقینەیان نەشیاوی ناسینە. دیاردەباوەڕی گومانی ھەیە لەوە کە شتە فیزیکییەکان بۆ خۆیان بە تەنیایی و بەبێ دەست تێدابوونی ڕوانینی ئێمە و، ھەستپێکرانیان لە لایەن ئێمەوە، خاوەن «بوون» و، ھۆکاری ئەزموونەکانی ئێمە بن. 

دیاردەباوەڕی بە تیۆرییەکی ئیمپیریستی دەژمێردرێ کە پێی وایە سەرجەم ماریفەتێ کە مرۆڤ لە جیھانی دەرەکی ھەیەتی، ھیچ نییە جگە لە داتای وەرگیراو لە ئەندامە ھەستییەکانی جەستەی. مرۆڤیش دڵی پێوەیە و پێی خۆشە وای دانێت کە لە پشتەوەی ئەم دراوە کتوپڕانەوە، شتگەلی دیکە ھەڵکەوتوون، بۆ وێنە، ئۆبژەگەلی ماددی. بەڵام، فەیلەسووفی فینۆمیناڵیست دەڵێ، بڕواکان و وتەکانمان لەمەڕ ئەم جۆرە شتانە، تەنیا ئەو کاتە مانادارن کە بتوانین بیانگەڕێنینەوە بۆ داتای ھەستەکی. دەڵێ ئەوەی کە بوترێ شتە فیزیکییەکان لە زاتی خۆیاندا (یا بە خۆیەتیی خۆیان، یا وەکوو خۆیان، یا لە گوێن خۆیان) ھەن، وتەیەکی بێ پاساوە. شتی فیزیکی بوونی سەربەخۆی نییە. دیاردەیەکی ھەڵکەوتوو لە بۆشایی و کاتە کە ھێزی ھەستپێکردنی ئێمە دەری خستووە، یا ئەوەش نەبێ، لە ورووژانی ھەستەکانی جەستە بەو لاوە زیاتر نییە، وەکوو نەرمی و ڕەقی و تاڵی و سووری. 

## مێژوو
دیاردەباوەڕی فۆرمێکی ڕادیکاڵی ئیمپیریزمە. وەکوو بیروباوەڕێکی ئۆنتۆلۆژیک کە قسەی ھەقیقەت و سروشتی ھەبوون دەکات، سەرچاوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ جۆرج بارکلی و ئایدیالیزمە سوبژەکتیڤەکەی، کە دواتر ھیوومیش زۆرتر چووە قووڵایییەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:فەلسەفەی شیکارانە
پۆل:ئیمپیریزم
پۆل:تیۆرە ئیپیستمۆلۆژییەکان
پۆل:دیاردەناسی
پۆل:تیۆریی زەین
کۆماری یەکگرتووی نەتەوەکان

**کۆماری یەکگرتووی نەتەوەکان**، وڵاتێکی خەیاڵییە لە زنجیرەی جیھانی ئەڤەتار. ھاوشێوەی شانشنینێک خاوەنی خۆبەڕێوەبەریی خۆیەتی، لە نێوان شانشینی نەتەوەی ئاگر و شانشینی زەوی، کە لەلایەن ئەڤەتار ئانگ و پاشای ئاگر، زوکۆ دامەزراوە، دوای ڕووداوەکانی زنجیرە ڕەسەنەکە وەک پەناگەیەک بۆ کۆچبەرانی ھەر چوار نەتەوەکە بونیادنرا. پایتەختەکەی *شاری کۆمار*ە کە دروستکردنی دیزاینەکەی لە ساڵانی ١٩٢٠ ئیلھام وەرگیراوە. دانیشتووانەکەی بە شێوەیەک داڕێژراون کە ڕەنگدانەوەی فرە کولتوری شارەکەیە.

## شوێنەکان
### شاری کۆمار
شاری کۆمار پایتەخت و جەنجاڵترین ناوچەی کۆماری یەکگرتووی نەتەوەکانە. لەلایەن ئەڤەتار ئانگ و پاشای ئاگر، زوکۆ لە دوای جەنگی سەد ساڵە دامەزراوە، ناوچەیەکە بۆ بەیەکەوە بەستنی ھەموو کلتوورەکان، ھاووڵاتیانی ھەر چوار نەتەوەکە لێرە پێکەوە دەژین. شارەکە بە تەکنەلۆژیای پێشکەوتووی وەک ساتۆمۆبایل و پەخشی ڕادیۆیی و گواستنەوە ئاسمانییەکان ناسراوە. شوێنە گرنگەکانی بریتین لە گۆڕەپانی ملکەچپێکەرە پیشەگەرەکان، ھۆڵی شار و پەیکەری یادەوەریی ئەڤەتار ئانگ لە دوورگەی، شارەکە بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن ھێزی ملکەچپێکەرانی کانزای پۆلیس دەپارێزرێت، لە ڕێگەی یاسا و دەستووری شارەکە. شاری کۆمار ڕووبەڕووی چەندین ڕووداو بووەوەتەوە، لەوانە ڕێکخراوە یاخیبووەکان، نائارامییە سیاسییەکان، پێکەوەژیانی نەتەوەکان و ڕۆحەکان.

### دوورگەی پەرستگای ھەوا
دوورگەی پەرستگای ھەوا شوێنێکی ئارام و جیاوازە و دەکەوێتە کەناراوەکانی شاری کۆمار، وەک ماڵ و شوێنی مەشق و ڕاھێنانە بۆ تێنزن کوڕی ئەڤەتار ئانگ و کاتارا لەگەڵ خێزانەکەی. دوورگەکە تەلارسازی کلتووریی ڕەوەندی ھەوای تێدایە، لەوانە بینای سەرەکی پەرستگاکە و شوێنی بیرکردنەوە (مێدیتەیشن). دەورە دراوە بە باخچەی گەشاوە و دیمەنی جوانی بەندەرەکە. دوورگەکە تایبەتە بە پاراستنی کلتوری ڕەوەندی ھەوا و فێرکردنی ڕێگا کۆنەکانی ملکەچپێکردنی ھەوا بۆ نەوەی نوێ.

### پیشەسازییەکانی داھاتوو
کۆمپانیای پیشەسازیی داھاتوو یان فیوچەر ئیندستریز، کۆمپانیایەکی پێشەنگی تەکنەلۆژیا و بەرھەمھێنانە لە شاری کۆمار، لەلایەن ھیرۆشی ساتۆوە دامەزراوە. کۆمپانیاکە بە داھێنان و بەرھەمھێنانی ئامرازی گواستنەوەی ئۆتۆمۆبیلی ساتۆمۆبایل بەناوبانگە، کە شۆڕشێکی گەورەی لە بواری گواستنەوەدا لە شارەکەدا بەرپا کرد. لە ژێر سەرکردایەتی کچەکەی، ئەسامی ساتۆ، کۆمپانیاکە ھێڵی بەرھەمەکانی فراوانتر کرد بۆ ئەوەی تەکنەلۆژیای پێشکەوتووی جۆراوجۆر لەخۆ بگرێت، لەوانە تانکی میکا و دەستکێشی کارەبایی. سەرەڕای بەشدارییەکانی لە پێشکەوتنی تەکنەلۆژیادا، کۆمپانیاکە ڕووبەڕووی ئاستەنگ بووەوە، وەک بەشداریکردنی ھیرۆشی لەگەڵ یەکسانیخوازەکان و چالاکییە تاوانکارییەکانی دواتر. ئەسامی ھەوڵیدا لەسەر گەڕاندنەوەی ناوبانگی کۆمپانیاکە و درێژەدان بە داھێنانەکانی کۆمپانیاکە.

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەفسانەی کۆرا
پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
بۆڵین

**بۆڵین** (愽林؛ Bó Lín) کارەکتەری خەیاڵی نێو زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی، ئەفسانەی کۆرایە و لەلایەن مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ و برایان کۆنێتزکۆوە دروست کراوە.

## کارەکتەر
بۆڵین زەوی ملکەچپێکەرە و لەگەڵ برا گەورەکەی ماکۆ لە شەقامەکانی شاری کۆمار وەک ھەتیو گەورە بوون. سەرەڕای سەختی منداڵی، بۆڵین، خاوەن ڕێزێکی گەورەیە بۆ بەرامبەرەکەی و گەشبینە، تا ڕادەیەک ڕوانگەیەکی منداڵانە و بێھەڵوێستیی ھەیە بۆ جیھان. لە ڕووی ھێزەوە، ملکەچپێکەرێکی بە توانایە. بەردەوام لەلایەن کەسانی دەوروبەرییەوە بە کەم سەیر دەکرێت. لە درێژەی ئەڵقەکانی وەرزی سێیەمی زنجیرەکە، بۆڵین بۆی دەردەکەوێت کە توانای گڕکان ملکەچپێکردنی ھەیە، کە توانایەکی دەگمەنیی ملکەچپێکەرانی زەوییە. بۆڵین دڵسۆز و ئازایە، بە درێژایی زنجیرەکە زیاتر پەرە بەخۆی دەدات و ھەوڵدەدات بە شێوازی تر جگە لە شەڕکردن یارمەتی کەسانی دیکە بدات، بە تایبەت تیمی ئەڤەتار.

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان ھەیە
پۆل:ئەکتەرە خەیاڵییەکان
پۆل:ئەفسەرانی پۆلیسی خەیاڵی
ماکۆ (کارەکتەر)

**ماکۆ** (؛ Mǎ Gāo) کارەکتەری سەرەکی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ئەنیمەیشنی ئەفسانەی کۆرایە، لەسەر پەخشی نیکلۆدیۆن کە لە ساڵی ٢٠١٢ تا ٢٠١٤ پەخشکرا، دروست کراوە لەلایەن مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ و برایان کۆنێتزکۆ. ماکۆ ئاگر ملکەچپێکەرە، ھەروەھا توانای ئەوەی ھەیە ڕەشەبا و ڕووناکی دروست بکات. ناوی کارەکتەرەکە وەک ڕێزێک بۆ *ماکۆ ئیواماتسۆی* کۆچکردوو ناونراوە کە دەنگی کارەکتەری ئایرۆ بوو لە دوو وەرزی سەرەتای زنجیرەی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا.

## پوختەی دەرکەوتنەکان
ماکۆ و برا بچووکەکەی بۆڵین لە شەقامەکانی شاری کۆمار وەک ھەتیو گەورە بوون. لە ڕووی جەستەیییەوە، ماکۆ خاوەنی باڵایەکی بەرز و ڕێکە و کەشخەیە. ماکۆ لە دوو وەرزی یەکەمی ئەفسانەی کۆرا، خۆشەویستی کۆرایە، بەڵام لە کۆتایی وەرزی دووەمدا بڕیار دەدەن کە تەنیا وەک ھاوڕێ بمێننەوە. ماکۆ وەک کەسایەتی سەرەکی لە زۆر دیمەنی زنجیرەکە دەرکەوتنی ھەبووە، لە وەرزەکانی دووەم و سێیەم پیشەی پۆلیسی لە شاری کۆمار تاقی دەکاتەوە و وەک پاسەوانی پاشای داھاتووی شانشینی زەوی دیاری دەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:ئەفسانەی کۆرا
پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان ھەیە
پۆل:لێکۆڵەرانی پۆلیسی خەیاڵی
پۆل:ئەفسەرانی پۆلیسی خەیاڵی
پۆل:پاسەوانە تایبەتە خەیاڵییەکان
پۆل:کارەکتەرە نێرەکانی ناو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان
ڤاریک (کارەکتەر)

**سێر ئیکنیک بلاکستۆن ڤاریک** یان **ڤاریک** (Varrick) بازرگان، کەشتیوان، پیشەساز و سەرمایەدارێکی گەورەی نا ملکەچپێکەری جیھانی ئەڤەتارە و لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ئەفسانەی کۆرا دەرکەوتنی ھەبووە. ڤاریک لە ھۆزی ئاوی باشوور لەدایکبووە و پیشەسازی سەردەمی نوێی جیھانەکەی لە کۆمپانیاکەی خۆی پەرەپێداوە و ھەمیشە بەدوای ڕێگایەکدا دەگەڕێت بۆ فراوانکردنی بازرگانییەکەی.

## پوختەی دەرکەوتنەکان
ڤاریک لە وەرزی دووەمی ئەفسانەی کۆرا وەک کارەکتەرێکی کۆمیدی ناسێندرا کە نوێنەرایەتی مافەکانی ھۆزی ئاوی باشووری دەکرد، ئەو پلانی شەڕی ناوخۆی نێوان ھۆزەکانی ئاوی باکوور و باشووری دانا، بەڵام ھەوڵەکانی بۆ ڕاکێشانی ھێزەکانی *کۆماری یەکگرتوو* بۆ ناو شەڕەکە و شکستی ھێنا، بووە ھۆی ئەوەی دەستگیر بکرێت. ڤاریک توانی لە زیندان ھەڵبێت لەکاتی ھێرشی ئۆنالاک و ڤاتوو بۆ سەر *شاری کۆمار* لە کۆتایی وەرزی دووەمدا. لە وەرزی چوارەمدا ڤاریک پەیوەندی بە ھێزەکانی کوڤیرا دەکات، بۆ یەکخستنەوەی شانشینی زەوی. ڤاریک کە ئامادە نەبوو وزەی ڕۆحی بۆ چەکێکی ڕۆبۆتی بۆ سوپا دیکتاتۆریەکەیی کوڤیرا دروست بکات، بۆیە لە سوپاکەی کوڤیرا بە ھاوبەشی بۆڵین ڕایکرد و یارمەتی تیمی ئەڤەتاری دا بۆ ئەوەی ڕێگری لە داگیرکردنی شاری کۆمار بکات. دوای ئەوەی کوڤیرا شکستی ھێنا، ڤاریک و ژوو لی لە کۆتایی زنجیرەکەدا ھاوسەرگیری دەکەن.

## ھەڵسەنگاندن
ڤاریک پێشوازییەکی باشی لێکرا لەلایەن ڕەخنەگرانەوە، بە کارەکتەرێکی کارێزمایی نێو زنجیرەکە داندرا، یاخود سەرنجڕاکێشترین کارەکتەری نێو جیھانی ئەڤەتار.

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:ئەفسانەی کۆرا
پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
تێنزن

**تێنزن** یان **تێنزین** () بچووکترین منداڵی ئەڤەتار ئانگ و کاتارایە لە جیھانی ئەڤەتار بە دیاریکراوی لە ئەفسانەی کۆرا دەرکەوتنی ھەیە. کارەکتەرەکە لەلایەن مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ و برایان کۆنێتزکۆوە دروست کراوە.

تاکە منداڵی ملکەچپێکەری ھەوای ڕەسەنە لە خێزانی ئانگ، تێنزن کەسێکی نەریتخوازە و زۆر کار دەکات بۆ پاراستن و گواستنەوەی کولتوری نەتەوەی ھەوا، وەک ئەوەی ئانگی باوکی دەیویست. ئەو سروشتی کەسێکی ئارام و ڕۆحیی ڕەوەندی ھەوا بەرجەستە دەکات لە زنجیرەکەدا. ھەروەھا لە سەرەتای زنجیرەکەدا، ئەو تاکە مامۆستای ھەوا ملکەچپێکەرە لە جیھاندا و بەم شێوەیە وەک مامۆستای ھەوا ملکەچپێکردنی ئەڤەتار کۆرا دەست دەکات بە ڕاھێنان پێکردنی. تێنزن و پێمای ھاوسەری خاوەنی چوار منداڵن بە ناوەکانی جینۆرا، ئیکی، میلۆ و ڕۆھان.

## کارەکتەر
سەبارەت بە کارەکتەری تێنزن، دیمارتینۆ دەڵێ:

ئەمەش کاریگەری و گەورەیی تێنزن لە زنجیرەکەدا نیشان دەدات.

## درەختی خێزان

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:کارەکتەرە نێرەکانی ناو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان
بەرزھ فشاری خوێنی ساختە

**بەرزە فشاری خوێنی** **ساختە، کە بە بەرزە فشاری خوێنی ساختە لە کەسانی بەساڵاچوودا** ناسراوە، کۆ نیشانەکانی **[[خوێنبەر]]ی** نە پەستێوراو، و **ھێمای** **[[ویلیام ئۆسلەر|ئۆسلەری]]** بەرزە فشاری خوێنی **ساختە** خوێندنەوەیەکی ھەڵەی بەرزبوونەوەی پەستانی خوێنە کە لە ڕێگەی ئامێری پەستانی خوێنەوە sphygmomanometry دەردەکەوێت بەھۆی کلسکردنی بۆڕییە خوێنەکان کە ناتوانرێت پاڵەپەستۆیان بخرێتە سەر. پەستانی خوێن ئاسایە کاتێک لە ناوەوەی خوێنبەرەکەوە دەپێورێت. بەھەرحاڵ ئەم حاڵەتە پەیوەندیدارە بە مەترسی ئاشکرا بۆ تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ.

لەبەر ئەوەی دیوارە ڕەقبووەکانی خوێنبەرە کارتێکراوەکان بە شێوەیەکی ئاسایی لەگەڵ پەستاندا ناپەستێورێن، خوێندنەوەی پەستانی خوێن لە ڕووی تیۆرییەوە بەرزترە لە پێوانەکردنی ڕاستەقینەی ناو خوێنبەرەکان.

بۆ ئەنجامدانی پشکنینەکە، یەکێک سەرەتا پێویستە کیفکی پەستانی خوێنەکە لە سەرووی گرژبوونە پەستانەوە بئاوسێنێت بۆ نەھێشتنی ترپەی کەوەرە(Radial Pulse). پاشان یەکێکی تر ھەوڵدەدات دەست لە خوێنبەری کەورەوە بدات، پشکنینی پۆزەتیڤ ئەوەیە ئەگەر وەک «بۆڕی»یەکی ڕەقی پاڵنراو بمێنێتەوە.

زۆرجار لە کەسانی بەساڵاچوودا ڕوودەدات بەبێ گوێدانە ئەوەی کە بەرزە فشاری خوێنیان ھەیە یان نا، و ھاوتا ئەنجامی بە ڕێژەی مامناوەند بۆ کەم لە نێوان پێوانەکردنەکان ھەیە. ھەروەھا بە «مانوڤەری ئۆسلەر» ناسراوە.

ناوی ھێماکە بەناوی ویلیام ئۆسلەرەوە ناونراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ویلیام ئۆسلەر
پۆل:ھێما و نیشانەکان
پۆل:پزیشکی
پۆل:نەخۆشیی دڵ
گۆڤاری گرین کار جۆرناڵ

***گرین کار جۆرناڵ*** بڵاوکراوەیەکی مانگانەیە کە لە ساڵی ١٩٩٢ دروستکراوە،  ئێستا وەک ساڵانە بڵاودەکرێتەوە، تیشک دەخاتە سەر ئۆتۆمبێلی سەوز و وزە و تەکنەلۆژیای دۆستی ژینگە, دامەزرێنەر و سەرنووسەری فیلمەکە ڕۆن کۆگانە.  هاودامەزرێنەر و بڵاوکەرەوەی جێبەجێکار تا ساڵی ١٩٩٧ دەیڤید ئەی بوو، هەروەها گۆڤارەکە میوانداری بۆنە و ئاهەنگەکان دەکات، سواربوون و لێخوڕینی ئۆتۆمبێلی سووتەمەنی پێشکەوتوو و پاک تاقی دەکاتەوە، و هەوڵی جۆراوجۆری گەیاندن ئەنجام دەدات بۆ پەروەردەکردنی بەکارهێنەران سەبارەت بە هەڵبژاردنی ئۆتۆمبێلی سەوز.  

لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٤  مەگەزینی بەهاری ٢٠٠٤ی گۆڤارەکە میدالیای زیوینی بۆ "باشترین ژمارەی تاکە گۆڤار" لە خەڵاتی نێودەوڵەتی میدیای ئۆتۆمبێل بەدەستهێنا، لەگەڵ هەشت خەڵاتی دیکە بۆ نووسینی گۆڤارەکە.  

## خەڵاتی سپۆنسەرکراو
خەڵاتی ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵ  و خەڵاتی بینینی ئۆتۆمبێلی سەوز خەڵاتی ساڵانەن کە لەلایەن گۆڤاری ئۆتۆمبێلی سەوزەوە دەبەخشرێن بەو ئۆتۆمبێلانەی لە پێوەری پێشبرکێکە دەردەچن.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* ماڵپەڕی فەرمی
* گروپی ئۆتۆمبێلی سەوز
گۆڕی مێرووە درەوشاوەکان

وێنۆک|گۆڕی مێرووە درەوشاوەکان
**گۆڕی مێرووە درەوشاوەکان** ئەم بابەتە باس لە فیلمی ساڵی ١٩٨٨ دەکات. کراوە بە کورتە چیرۆکی نیمچە ژیننامەیی بە ھەمان ناو .گۆڕی مێشوولە ئاگرینەکان یاخود درەوشاوەکان  () فیلمێکی درامای جەنگی ئەنیمەیشنیە لە نووسین و دەرھێنانی ئیزاو تاکاھاتا، وبەرھەمھێنانی ستۆدیۆ گیبلی. لەسەر بنەمای کورتە چیرۆکی نیمچە ژیاننامەیی ساڵی ١٩٦٧ بە ھەمان ناو لەلایەن ئاکیوکی نۆساکاوەوەرگیراوە.لەم فیلمەدا تسوتۆمۆ تاتسومی و، ئایانۆ شیرایشی ، یۆشیکۆ شینۆھارا و ئاکێمی یاماگوچی  ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. فیلمەکە لە شاریکۆبێی ژاپۆن لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٤٥دا ڕوودەدات، چیرۆکی دوو خوشک و برا ھەتیوەکانی جەنگ بە ناوەکانی سێیتا وسێتسوکۆ و خەباتی بێھیوایان بۆ مانەوە لە مانگەکانی کۆتایی جەنگی جیھانی دووەمدا دەگێڕێتەوە. فیلمی گۆڕی مێشوولە درەوشاوەکان کە لەسەرانسەری جیھاندا ستایشی زۆری کراوە وەک یەکێک لە گەورەترین فیلمە جەنگییەکانی ھەموو کاتێک ڕیزبەندی کراوە و وەککارێکی سەرەکی ئەنیمەیشنی ژاپۆنی ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٨
پۆل:ئەنیمی و مانگای مێژوویی
پۆل:سێنتای فیلمۆرکز
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ستۆدیۆکانی گێبڵی
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی تۆھۆ
پۆل:فیلمەکان دەربارەی مەرگی منداڵ
کەسی یەکەم (کایەی ڤیدیۆیی)

**کەسی یەکەم** لە کایەی ڤیدیۆیییەکاندا ئاماژەیە بۆ ئەو دیدگایەی کە یاریزان جیھانی یارییەکەی لێیەوە ئەزموون دەکات. لە یارییەکی کەسی یەکەمدا یاریزان لە چاوی ئەو کارەکتەرەی کە کۆنترۆڵی دەکات جیھانی یارییەکە دەبینێت، وەک ئەوەی لە چاوی خۆیەوە سەیری دەرەوە بکات. ئەم دیدگایە دەتوانێت ئەزموونێکی گەورەتر بۆ یاریزانەکە دروست بکات، چونکە ھەست دەکەن بەڕاستی کارەکتەرەکە نیشتەجێ دەکەن و بە چاوی خۆیان بە جیھانی یارییەکەدا دەگەڕێن.

زۆرجار یارییەکانی کەسی یەکەم جەختێکی بەھێز لەسەر بریکاری یاریزان و لێھاتوویی دەکەنەوە، چونکە یاریزان دەبێت پشت بە ڕەفڵەکس و بڕیاردانی خۆی ببەستێت بۆ ئەوەی لە یارییەکەدا پێشبکەوێت. ئەم ڕوانگەیە بە شێوەیەکی باو لە تەقەکەرەکانی کەسی یەکەمدا بەکاردەھێنرێت، کە یاریزانەکان دەبێت بە شێوەیەکی ڕاستی و خێرا بە ئامانج و تەقە لە دوژمنەکان بکەن؛ بەڵام دەتوانرێت ڕوانگەی کەسی یەکەم لە چەندین چەشنی تری یارییەکاندا بدۆزرێتەوە، لەوانە یارییە ڕۆڵگێڕانەکان، یارییە سەرگەردانەکان و تەنانەت ئەزموونەکانی ڕاستی و خەیاڵی.

هەروەھا دەتوانرێت ڕوانگەی کەسی یەکەم بەکاربھێنرێت بۆ گێڕانەوەی چیرۆکێکی کەسی، چونکە یاریزانەکان ھەست بە پەیوەندی زیاتر دەکەن بەو کارەکتەرەی کە کۆنتڕۆڵی دەکەن کاتێک جیھان لە ڕێگەی چاوەکانیانەوە دەبینن. ئەمەش دەتوانێت کاریگەرییەکی سۆزداری بەھێزتر و ھەستکردن بە نوقمبوون لە گێڕانەوەی یارییەکەدا دروست بکات.

بۆیە دیدگا یان ڕوانگەی کەسی یەکەم لە یارییە ڤیدیۆیییەکاندا ڕێگەیەکی ناوازە و سەرنجڕاکێش پێشکەش بە یاریزانان دەکات بۆ ئەزموونکردن و کارلێککردن لەگەڵ جیھانەکانی یارییەکان، و بەردەوامە لە ھەڵبژاردنێکی بەناوبانگ بۆ زۆرێک لە گەشەپێدەران و یاریزانان بە ھەمان شێوە.

## سەرچاوەکان
*
مۆسیقای جی تی ئەی ٥

مۆسیقای کایەی جی تی ئەی ٥ ڕۆڵێکی بەرچاو دەگێڕێت لە بەرزکردنەوەی ئەزموونی یاریکردنی گشتی. یارییەکە چەندین جۆری ڕادیۆیی تێدایە کە یاریزانەکان دەتوانن لە کاتی لێخوڕینی ئۆتۆمۆبیل لە جیھانی یارییەکاندا کۆنتڕۆڵی بکەن. ھەر وێستگەیەکی ڕادیۆیی چەشنێکی جیاوازی مۆسیقا پێشکەش دەکات، لەوانە ڕۆک، ھیپ ھۆپ، پۆپ و زۆر شتی تر.

مۆسیقای ناو جی تی ئەی ٥ سروشتی گەورەی یارییەکە زیاد دەکات، چونکە یاریزانەکان دەتوانن ئەزموونی ناو یارییەکەیان بەپێی خواستی خۆیان بگۆڕن بە ھەڵبژاردنی وێستگەی ڕادیۆیی دڵخوازی خۆیان و گوێگرتن لە چەشنی مۆسیقای دڵخوازی خۆیان. ھەروەھا یارییەکە نمرەی ڕەسەنی تێدایە کە تایبەت بۆ یارییەکە ئامادەکراوە، ئەمەش کەش و میزاجی ئەرکە جیاوازەکان و ساتەکانی یاریکردن زیاد دەکات.

جگە لە وێستگەکانی ڕادیۆیی ناو یارییەکە و نمرەی ئەسڵی، جی تی ئەی ٥ تایبەتمەندییەکی میوزیک پلەیەر لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە یاریزانەکان دەدات پلەی پێڕستە تایبەتەکان دروست بکەن بە بەکارھێنانی کتێبخانەی مۆسیقای خۆیان. ئەمەش زیاتر کەسایەتیکردن و نوقمبوونی یارییەکە بەرز دەکاتەوە، چونکە یاریزانەکان دەتوانن لەکاتی یاریکردندا گوێ لە مۆسیقای خۆیان بگرن؛ بۆیە مۆسیقای ناو جی تی ئەی ٥ قووڵی و دەوڵەمەندی بۆ جیھانی یارییەکان زیاد دەکات، ھەروەھا پێکھاتەیەکی سەرەکییە لە ئەزموونی یاریکردن بە گشتی. 

## سەرچاوەکان
*
باشووری کالیفۆڕنیا

**باشووری کالیفۆرنیا** () ناوچەیەکی ھەمەچەشن و زیندووە کە بە کەناراوەکانی جوان و کولتوورە ھەمەچەشنەکانی و پیشەسازیی کات بەسەربردن و گەشەسەندوو ناسراوە. ناوچەکە شوێنی شارە ئایکۆنییەکانی وەک لۆس ئانجلەس، سان دیێگۆ و سانتا باربارایە، ھەریەکەیان تێکەڵەیەکی ناوازەی خۆیان لە سەرنجڕاکێشان و ئەزموونەکان پێشکەش دەکەن. 

کەناراوەکانی ناوچەکە سەرسووڕھێنەر، بە کەناراوەکانی وێنەکێشان و شوێنە بەناوبانگەکانی جیھانی بۆ سەرفکردن، سەردانکەرانی سەرانسەری جیھان بۆ لای خۆی ڕادەکێشێت. لە ناوخۆی وڵاتدا، دیمەنە جۆراوجۆرەکانی باشووری کالیفۆرنیا بریتین لە زەوییە بیابانییەکان، دۆڵی گەشاوە و شاخەکانی بەرز، کە کۆمەڵێک چالاکیی دەرەوەی بەرفراوان و جوانی سروشتی پێشکەش دەکەن بۆ گەڕان. کولتوری باشووری کالیفۆرنیا دەوڵەمەند و جۆراوجۆرە، کاریگەرییەکانی دانیشتووانی ھەمەچەشن و پەیوەندی بەھێزی لەگەڵ پیشەسازی کات بەسەربردن ھەیە. ناوچەکە بە دیمەنی ھونەری و مۆسیقای زیندوو ناسراوە، ھەروەھا پێشکەشکردنی جۆراوجۆری چێشتلێنان کە ڕەنگدانەوەی میراتی فرە کولتوری ناوچەکەیە؛ بۆیە باشووری کالیفۆرنیا ئەزموونێکی دینامیکی و سەرنجڕاکێش پێشکەش دەکات بۆ دانیشتووان و سەردانکەران بە ھەمان شێوە، لەگەڵ تێکەڵکردنی جوانی سروشتی و ھەمەجۆریی کولتووری و سەرنجڕاکێشانی ئایکۆنی.

## سەرچاوەکان
*
لالەزار، کرمان

**لالەزار** () شارێکە لە ئێران و سەنتەری شارۆچکەی لالەزارە لە ناوچەی بەردسیر لە پارێزگای پارێزگای کرمان لە وڵاتی ئێران و ھەروەھا وەک ناوەندی کارگێڕی گوندنشینییەکانی لالەزار دادەندرێت.

لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦دا ژمارەی دانیشتووانی ٢٫٩٣٣ کەس بووە لە ٦٩٧ خێزاندا، ئەو کاتە گوندێک بووە لە شارۆچکەی گوندنشینی لالەزار.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی پارێزگای کرمان
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی
زاھیر (ئەفسانەی کۆرا)

**زاھیر** () کارەکتەری خەیاڵی جیھانی ئەڤەتارە، لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ئەفسانەی کۆرا لەسەر پەخشی کۆمپانیای نیکلۆدیۆن (کە درێژەی زنجیرەی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەواە). کارەکتەرەکە وەک دژبەری سەرەکی *[[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی سێیەم)|پەڕتووکی سێیەمی]]* زنجیرەکە ڕۆڵی ھەیە، و کردارەکانی کاریگەری درێژخایەنیان لەسەر ئەڤەتار کۆرا و چیرۆکی زنجیرەکە ھەیە. کارەکتەرەکە لەلایەن مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ و برایان کۆنێتزکۆوە دروست کراوە. ناوەڕۆکی کارەکتەرەکە وەک خراپەکارێکی ئاڵۆز و ترسناک، لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێشوازییەکی باشی لێکرا.

## تێڕوانینی گشتی کارەکتەرەکە
زاھیر دوای جینۆسایدی ڕەوەندی ھەوا لەدایک بووە و وەک کەسێکی ناملکەچپێکەر گەورە بووە، کەسێک کە خاوەنی توانای دەستکاریکردنی یەکێک لە توخمە سەرەکییەکەی نەبێت؛ بەڵام لە تەمەنی گەنجییەوە سەرسام بووە بە کولتوری ڕەوەندیی ھەوا، و بە تێڕوانینێکی زۆرەوە لێکۆڵینەوەی لەسەر ملکەچپێکردنی ھەوا و نەتەوەی ھەوا کردووە.

دوای ئەوەی لە ھەوڵی ڕفاندنی ئەڤەتار کۆرا، لە منداڵیدا شکستی ھێنا، زاھیر و ھەموو ئەندامانی دەستەکەی لە خانەیەکدا زیندانی کران. دوای ئەوەی ئەڤەتار کۆرا دەروازەی ڕۆحەکانی بە جیھانی مرۆڤەکاندا کردەوە لە *[[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی دووەم)|پەڕتووکی دووەم]]*، زاھیر یەکێک بوو لەو تاکانەی کە توانای ملکەچپێکردنی ھەوای بەدەستھێنا. لە زیندان ڕای کرد و سەرجەم ئەندامە دەستگیرکراوەکانی دیکەی کۆمەڵەکەی ڕزگار کرد و کۆکردەوە. زاھیر بەتەواوی بیرێکی ئەنارکیستیی ھەبوو و دەیویست سەرجەم حوکومەتەکان بڕوخێن و یەک کەس و یەک کۆمەڵ حوکمی جیھان بکات، بۆ ئەو مەبەستەش، بوونی ئەڤەتاری بە ھەڕەشە دەزانی بۆ سەر پلانەکانی.

زاھیر توانی شاژنی شانشینی زەوی تیرۆر بکات و ھەڕەشەی کوشتنی لە ھەموو ملکەچپێکەرانی تری ھەوا کرد، ئەمەش بۆ دەستگیرکردنی ئەڤەتار کۆرا. دوای ڕووبەڕوو بوونەوەیان، زاھیر شکستی ھێنا بەرامبەر ئەڤەتار کۆرا و ھاوپەیمانەکانی، و دەستگیر کرا، بەڵام جەستەی کۆرای بەتەواوی پەکخست و تواناکانی کەم کردەوە، ئەویش بەھۆی ژەھر خواردکردنی کۆرا.

## کەسایەتی و تایبەتمەندییەکان
بە پێچەوانەی کەسایەتییە خراپەکانیی پێشووی جیھانەکە، زاھیر وەک خراپەکارێکی زۆر ھاوسۆزتر وێنا دەکرێت، بەو پێیەی ئارەزووی ئەوەیە جیھان لەژێر یەک حوکمی مەدەنی بەڕێوەببرێت و چەوساندنەوە کۆتایی پێ بێت، و دەیەوێت ئازادی بۆ ھەمووان بێت نەک تەنیا بۆ دەسەڵاتدارەکان، جا مرۆڤ بن یان ڕۆح. ئەو پێی وایە شۆڕشێک بەڕێوەدەبات کە یەکسانی بۆ خەڵکانی جیھان دەھێنێت، زۆرتر ھاوشێوەی ئاموون دەبینرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەفسانەی کۆرا
پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای دەستکاریکردنی وزەیان ھەیە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان بە ھەستە سەرووسروشتییەکان
پۆل:کارەکتەرە نێرەکانی ناو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان
ڕۆژی جیھانی کۆنیشانی داون

[وێنۆک| ئاهەنگێکی ڕۆژی جیهانی [کۆنیشانی داون لە بەرازیل]]
**ڕۆژی جیهانی [[کۆنیشانی داون]]** ( **WDSD** ) هەموو ساڵێک لە ٢١ی ئازار بەڕێوەدەچێت،  کە لە ساڵی ٢٠٠٧ وە دەستیپێکرد. ڕۆژی ٢١ی ئازار (مانگی سێیەمی ساڵ) هەڵبژێردرا بۆ دەربڕینی ناوازەیی سێ هێندبوونی (ترایسۆمی) کرۆمۆسۆمی ٢١ کە دەبێتە هۆی کۆنیشانەی داون . کۆبوونەوەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان بڕیاری داوە لە ساڵی ٢٠١٢ەوە هەموو ساڵێک ڕەچاوی بکات 

هەموو ساڵێک لە ٢١ی ئازاردا **ڕۆژی جیهانی کۆنیشانی داون** بەڕێوەدەچێت بۆ بڵاوکردنەوە و دروستکردنی هۆشیاری ناو کۆمەڵگە سەبارەت بە کۆنیشانی داون. حاڵەتێکە کە منداڵ بە کرۆمۆسۆمێکی ٢١ی زیادەوە لەدایک دەبێت .

## چالاکی و یادکردنەوەکان
چالاکیەکی باو بریتیە لە لەپێکردنی جووتێک گۆرەوی ڕەنگاوڕەنگ یان جیاواز، بۆ نیشاندانی پشتگیری بۆ ئەو کەسانەی کە کۆنیشانی داونیان هەیە.   شێوەی گۆرەویەکان تا ڕادەیەک لە کرۆمۆسۆمەکان دەچێت. 

کورتە فیلمێکی ئەنیمەیشن,  فری بێرد *[[فیلمی فریبێرد (فیلمی ٢٠٢١)|Freebird]]*, بۆ ناساندنی ڕۆژی جیهانی کۆنیشانی داون لە ساڵی ٢٠٢١ دروستکرا  فیلمەکە لە نووسین و دەرهێنانی مایکل جۆزێف ماکدۆناڵدە و گۆرانیەکەی "ئازادی" لەلایەن جۆردن هارت دانراوە و لە ساڵی ٢٠٢١دا براوەی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی منداڵانی شیکاگۆ بووە 

## سەرچاوەکان


## بەستەری دەرەکی

* 
* Down Syndrome International website
* United Nations World Down Syndrome Day webpages

پۆل:ڕۆژەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ھۆشیارکردنەوەی تەندروستی
پۆل:کۆنیشانی داون
پۆل:پزیشکی
پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە
گوڵزار، کرمان

**گوڵزار** ()، پێشتر **دێ تازیان** (بە فارسی: دە تازیان)، شارێکە لە پارێزگای کرمان لە ئێران.

لە سەرژمێری گشتیی ساڵی ٢٠٠٦دا ژمارەی دانیشتووانەکەی ٦٬١٣١ کەس بووە لە لە کۆی ١٬٦١٤ خێزاندا. دوایین سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦ دەری خستووە کە ژمارەی دانیشتووانی ٥٬٤٤٥ کەسە لە ١٬٧١١ خێزان.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی پارێزگای کرمان
دان ھاوسەر

**دانیال ھاوسەر** () بەرھەمھێنەرێکی بەڕیتانی یارییە ڤیدیۆیییەکانە و ھاوبەشی دامەزرێنەری کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمزە، کە بە دروستکردنی زنجیرەی بەناوبانگی گەورەدزی ئۆتۆمۆبیل ناسراوە. ھاوسەر ڕۆڵی سەرەکی ھەبووە لە داڕشتنی یارییە جیھانی کراوەکان و گێڕانەوە کە بووەتە تایبەتمەندی نازناوەکانی ڕۆکستار گەیمز. ھەروەھا بەشداری کردووە لە نووسین و دیزاینکردنی زۆرێک لە یارییەکانی زنجیرەی گەورەدزی ئۆتۆمۆبیل، ھەروەھا ناونیشانە سەرکەوتووەکانی دیکەی وەک بوڵی و ڕێد دێد ڕیدێمپشنە. کارەکانی ھاوسەر کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر پیشەسازی یارییە ڤیدیۆیییەکان ھەبووە، ھەروەھا بە شێوەیەکی بەرفراوان ناسراوە بەھۆی بەشداریکردنی لە میدیاکەدا. 

دانیال ھاوسەر لە ساڵی ١٩٧٣ لە شاری لەندەنی پایتەختی ئینگلتەرا لەدایک بووە، لە زانکۆی ئۆکسفۆرد خوێندوویەتی و لەوێ ئەدەبی ئینگلیزی تەواو کردووە. دوای تەواوکردنی خوێندن دەستی بە کارکردن کرد لە پیشەسازی یارییە ڤیدیۆیییەکان، سەرەتا وەک نووسەر و دیزاینەری ئازاد کاری کرد.

لە ساڵی ١٩٩٨ ھاوسەر لەگەڵ براکەی سام ھاوسەر و تێری دۆنۆڤان ھاوبەشی دامەزراندنی کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمز بوون. کۆمپانیاکە بە خێرایی سەرنجی زۆری بەدەستھێنا بەھۆی یارییە داھێنەر و مشتومڕاوییەکانییەوە، بەتایبەتی زنجیرەی گەورەدزی ئۆتۆمۆبیل. ھاوسەر ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە داڕشتنی یاریکردن و ئاراستەی گێڕانەوەی ئەم ناونیشانانە، کە بوونەتە ھەندێک لە یارییە پڕفرۆش و کاریگەرەکانی پیشەسازی. کاری نووسین و دیزاینی ھاوسەر لەسەر زنجیرەی گەورەدزی ئۆتۆمۆبیل ستایشی کراوە بەھۆی کارەکتەرە ئاڵۆزەکانی و چیرۆکگێڕانی تەنزئامێز و ژینگەکانی جیھانی کراوەی گەورە. ھەروەھا بەشداری لە نازناوە سەرکەوتووەکانی تری یارییەکانی ڕۆکستاردا کردووە، وەکو ڕێد دێد و ماکس پەین ٣ کردووە. جگە لە کارەکانی لە کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمز، ھاوسەر بەشداری لە ھەوڵە خێرخوازییە جیاوازەکاندا کردووە، لەوانە پاڵپشتیکردنی ئەو ڕێکخراوانەی کە پەرە بە خوێندەواری و پەروەردە دەدەن.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:زیندووان
دارتاش (کورتەفیلم)

**دارتاش** () بەڵگەفیلمێکی کوردییە، لە دەرھێنان و بەرھەمھێنانی خەلیل سەحراگەرد کە ساڵی ٢٠٢٣ بڵاو بووەتەوە. دارتاش یەکەمین تەجرووبەی دەرھێنەریی خەلیل سەحراگەردە.

## ناوەرۆک
دارتاش باس لە ژیانی نەجارێکی مەریوانیی کەمەندام بەناوی حوسەین مەحموودی دەکات کە کە لە پەنا ھەموو ئەو کەلوپەلانەی بەرھەمیان دێنێت؛ لە دار، بۆ ئەو کەسانەی کە بەھۆی بەرکەوتن لەگەڵ مینە چێندراو و نەتەقیوەکانی زەمانی شەڕی ئێران و عێراق لە ناوچەکەدا کەمەندام بوون، لاقی دەستکرد دروست دەکات.

ئەم بەڵگەفیلمە بە شیکردنەوەی مینە چێندراوەکان دەست پێ دەکات کە چ ئاسەوارێکیان بەدواوە دێت و ھێستاش سەرەڕای لابردنی زۆربەیان و پاککردنەوەی ناوچەکان، بەشێکیان ھەر ماون و جێی مەترسین بۆ خەلکی سڤیل و ئاسایی.

## خەڵاتەکان
* خەڵاتی یەکەمی بیست و نۆھەمین خولی فێستیڤاڵی Tara Chamois
* خەڵاتی لێژنەی داوەرانی سی و حەوتەمین فێستیڤاڵی بەڵگەفیلمی پارنو
* خەڵاتی سێھەمین فیلمی باشی ژینگەیی لە نۆیەمین فێستیڤاڵی گرین مۆنتێنێگرۆ
* خەڵاتی باشترین کورتە بەڵگەفیلم لە بیست و چوارەمین فێستیڤاڵی فیلمی لوکانیا
* خەڵاتی باشترین بەڵگەفیلم لە فێستیڤاڵی بیگ سکای
* خەڵاتی باشترین کورتە بەڵگەفیلم لە چاردەھەمین خولی فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی ھامبورگ
* خەڵاتی فەخری بەشی بەڵگەفیلمی بیست و چوارەمین فێستیڤاڵی ئۆجای
* خەڵاتی ڕەخنەگرانی چاردەھەمین فێستیڤاڵی بەڵگەفیلمی چاگرین
* خەڵاتی باشترین کورتە بەڵگەفیلمی نێونەتەوەیی لە فێستیڤاڵی shorts mexico
* خەڵاتی لێژنەی داوەرانی ھەشتەمین خولی فێستیڤاڵی فیلمی کاسۆل

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە کوردییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
ڕۆژی جیھانیی وەرگێڕان

وێنۆک|186x186پیکسڵ| سانت جیرۆم لە کاتی کارەکەی دا. تابلۆیەکی دۆمێنیکۆ گیرلاندایۆ
**ڕۆژی جیھانی [[وەرگێڕان]]** ڕۆژێکی نێودەوڵەتییە کە وەرگێڕە پیشەگەرەکان دەناسێنێت. دەکەوێتە ڕۆژی ٣٠ی ئەیلوول کە ڕۆژی جەژنی قەشە جیرۆمە، وەرگێڕەکەی ئینجیل کە بە گەورەی وەرگێڕەکان دادەنرێت.

## بڕیارنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان
لە ٢٤ی ئایاری ٢٠١٧، کۆڕی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان بڕیارنامەی ٧١/٢٨٨ی تێپەڕاند کرد کە ڕای دەگەیەنێت ٣٠ ئەیلولی ھەموو ساڵێک ڕۆژی جیھانی وەرگێڕانە، وەک پێزانینی ڕۆڵی وەرگێڕانی پیشەگەرانە لە بەستنەوەی نەتەوەکاندا. ڕەشنووسی بڕیارنامەی A/71/L.68 لەلایەن یازدە وڵاتەوە واژوو کرا: ئازەربایجان، بەنگلادیش، بێلاڕوس، کۆستاریکا، کوبا، ئیکوادۆر، پاراگوای، قەتەر، تورکیا، تورکمانستان و ڤێتنام. جگە لە فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی وەرگێڕەکان، لەلایەن چەندین ڕێکخراوی دیکەوە بانگەشە بۆ پەسەندکردنی بڕیارنامەکە کرا، لەوانە کۆمەڵەی نێودەوڵەتی کۆنفڕاسی وەرگێرەکان، بەستەری ڕەخنەگری نێودەوڵەتی، کۆمەڵەی نێودەوڵەتی وەرگێڕ و ئینتەرپریتەرە پیشەگەرەکان، ڕێد تی، کۆمەڵەی جیھانی وەرگێڕانی زمانی ئیشارەت.

نەتەوە یەکگرتووەکان ساڵانە پێشبڕکێیەکی وەرگێڕانی سانت جیڕۆم سازدەکات بۆ وەرگێڕان بە زمانەکانی عەرەبی، چینی، ئینگلیزی، فەڕەنسی، ڕووسی، ئیسپانی و ئەڵمانی.

## فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی وەرگێڕەکان
ئەم ئاھەنگانەی لەلایەن فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی وەرگێڕەکان (FIT) پەرەی پێدراوە لەوەتەی دامەزراندی لە ساڵی ١٩٥٣. لە ساڵی ١٩٩١ کۆمپانیای FIT بیرۆکەی ڕۆژێکی نێودەوڵەتی وەرگێڕانی بە فەرمی ناسراوی وروژاند بۆ نیشاندانی ھاودەنگی لەگەڵ کۆمەڵگەی وەرگێڕانی جیھانی لە ھەوڵی بەرەوپێشبردنی وەرگێڕان وەک پیشەیەک کە لە سەردەمی جیھانگیریدا تادێت زیاتر دەبێتە شتێکی بنەڕەتی.

## کۆمەڵەی وەرگێڕانی ئەمریکی
لە ساڵی ٢٠١٨ەوە کۆمەڵەی وەرگێڕانی ئەمریکی یادی ڕۆژی جیھانی وەرگێڕانی کردووەتەوە بە بڵاوکردنەوەی زنجیرەیەک پۆستی سۆشیاڵ میدیا بەو نیازەی خەڵک تێبگەیەنن لە گرنگی ڕۆڵی وەرگێڕ و ئینتەرپریتەرەکان. کۆمەڵەکە ئاھەنگی ITD ٢٠١٨ی گێڕا بە بڵاوکردنەوەی کۆمەڵەیەک لە شەش ئینفوگرافیک کە زانیاری دەربارەی پیشەکان نیشان دەدەن. لە ساڵی ٢٠١٩ کۆمپانیای ATA ڤیدیۆیەکی بڵاوکردەوە کە تێیدا «ڕۆژێک لە ژیانی وەرگێڕ یان ئینتەرپریتەر» دا نیشان دەکات.

## دروشمەکان
ساڵانە IFT بابەتێک بۆ ITD ھەڵدەبژێرێت:
* ٢٠١٤−مافەکانی زمان: پێویستییە بۆ ھەموو مافەکانی مرۆڤ
* ٢٠١٥−گۆڕانی ڕوخساری وەرگێڕان و ئینتەرپریتەرەکان
* ٢٠١٦−وەرگێڕان و ئینتەرپریتەیشن: بەستنەوەی جیھانەکان
* ٢٠١٧−وەرگێڕان و ھەمەجۆریی
* ٢٠١٨−وەرگێڕان: پێشخستنی میراتی کولتووری لە سەردەمی جیاوازەکاندا
* ٢٠١٩−وەرگێڕان و زمانە ڕەسەنەکان لە ماوەی ساڵی نێودەوڵەتی زمانە ڕەسەنەکان
* ٢٠٢٠−دۆزینەوەی وشەکان بۆ جیھانێک لە قەیران.
* ٢٠٢١−یەکگرتوویی لە وەرگێڕان
* ٢٠٢٢−جیھانێکی بێ بەربەست: ڕۆڵی پیشەگەرانی زمان لە بنیاتنانی کولتوور و تێگەیشتن و ئاشتییەکی بەردەوام
* ٢٠٢٣- ڕۆڵی پیشەگەرانی زمان

## سەرچاوەکان

پۆل:وەرگێڕان
پۆل:وەرگێڕانەکان
پۆل:وەرگێڕانی ئامێر
پۆل:وەرگێڕان لە ویکیپیدیا
پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە
شەوی نیشتمانی

**شەوی نیشتمانی** شانۆیەکی کوردییە لە نووسین و دەرھێنانی شوان کەریم؛ ساڵی ٢٠١٣ بڵاو بووەتەوە. شێوازی بەکارھاتوو لەم کارەدا کەڵک وەرگرتن لە کامێرایە، کە لەپاڵ دیمەنەکانی سەر تەختی شانۆکە، چەند گرتەی سینەمایی یاریدەرن لە گەیاندنی پەیام بۆ بینەرەکان.

## ئەکتەرەکان
* ئاشنا ڕەئوف
* تەھا محەممەد
* پێشڕەو حوسێن
* سەردار مەحموود

## نمایشکردن
* ٢٧ تا ٣٠ مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ لە ھۆڵی ڕۆشنبیریی سلێمانی

## سەرچاوەکان

پۆل:شانۆ کوردییەکان
نیویۆرکەر

**ڕۆژنامەی نیویۆرکەر** () گۆڤارێکی ناسراوی ئەمریکییە و کۆمەڵێک بابەت و شتی بەرفراوان دەگرێتەوە، لەوانە سیاسەت، ڕۆشنبیری و ھونەر. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٥ بڵاوکرایەوە و لەو کاتەوە بە ڕاپۆرتکردنی قووڵ و ڕۆژنامەگەریی فۆڕمی درێژ و ناوەڕۆکی ئەدەبی ناسراوە. گۆڤارەکە بە شێوازی بینراوی جیاوازی ناسراوە، کە کارتۆن و وێنەکێشان و فۆتۆگرافی لەخۆدەگرێت. ھەروەھا ناوبانگی بەدەستھێناوە بەھۆی چیرۆکی خەیاڵی و شیعری کوالیتی بەرز و ھەروەھا وتار و ڕەخنە. 

ڕۆژنامەی نیویۆرکەر خاوەنی خوێنەرێکی زۆر و دڵسۆزە و نووسەران و بەشداربووانی بریتین لە ھەندێک لە ڕۆژنامەنووس و نووسەر و شرۆڤەکاری ڕۆشنبیری لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. گۆڤارەکە خەڵاتی زۆری بەدەستھێناوە بەھۆی ڕۆژنامەگەرییەوە و سەرچاوەی شرۆڤە و شیکاری کاریگەر بووە لەسەر ڕووداوەکانی ئێستا و ڕەوتە کولتوورییەکان؛ بۆیە ڕۆژنامەی نیویۆرکەر بە بڵاوکراوەیەکی بەناوبانگ و کاریگەر دادەنرێت و بەردەوامە لە بوون بە دەنگێکی پێشەنگ لە ڕۆژنامەگەری ئەمریکی و کولتووری ئەدەبیدا. 

## سەرچاوەکان
*
بۆمبای بیچ

**بۆمبای بیچ** () بۆمبای بیچ کۆمەڵگەیەکی بچووکە و نادامەزراوە و دەکەوێتە کەناری ڕۆژھەڵاتی دەریای سالتن لە کالیفۆڕنیا. سەردەمانێک لە ساڵانی ١٩٥٠ و ١٩٦٠دا شارۆچکەیەکی ھاوینەھەواری بەناوبانگ بوو، لەو کاتەوە کەناری بۆمبای بەھۆی کێشەی ژینگەیی و بچووکبوونەوەی دەریای سالتن کەمبوونەوەی ژمارەی دانیشتووان و گەشتیاری بەخۆیەوە بینیوە.

سەرەڕای دابەزینی، کەناری بۆمبای بە کەشوھەوای ناوازە و تا ڕادەیەک ئاسایی ناسراوە، ھونەرمەند و فۆتۆگرافەر و سینەماکارانی بۆ لای خۆی ڕادەکێشێت کە بەرەو بینا جێھێڵراوەکانی و ژێرخانە خراپبووەکانی و دیمەنە جیھانییەکانی دیکە ڕادەکێشرێن. ھەروەھا شارۆچکەکە بەھۆی بییەناڵی ساڵانەی بۆمبای بیچەوە سەرنجی ڕاکێشاوە، کە فێستیڤاڵێکی ھونەرییە و ئاھەنگ تێیدا دەگێڕدرێت بۆ داھێنان و کۆمەڵگا لە ناوەڕاستی ناخۆشیدا.

ئەمڕۆ کەناری بۆمبای شوێنی کۆمەڵگەیەکی بچووکە بەڵام خۆڕاگر لە دانیشتووان کە کاردەکەن بۆ بوژاندنەوەی شارۆچکەکە و پاراستنی مێژوو و کولتوورەکەی. لەکاتێکدا ڕەنگە شوێنێکی گەشتیاری تەقلیدی نەبێت، بەڵام کەناری بۆمبای وردەکارییەکی سەرنجڕاکێش پێشکەش دەکات بۆ ئاڵۆزییەکانی کارلێکی مرۆڤ لەگەڵ ژینگە و ڕۆحی بەردەوامی کۆمەڵگەیەک کە ڕووبەڕووی ئاستەنگ بووەتەوە. 

## سەرچاوەکان
*
دەریای ساڵتن

**دەریای ساڵتن** () دەریاچەیەکی قووڵ و خوێواوە و دەکەوێتە بیابانی کۆلۆرادۆ لە باشووری کالیفۆڕنیا. لە ساڵی ١٩٠٥ دروست بووە کاتێک ڕووباری کۆلۆرادۆ بەر لافاو کەوتووە و کەناڵێکی ئاودێری شکاندووە، بەمەش ئاو ڕێگەی داوە بۆ ماوەی دوو ساڵ بچێتە ناو سینکی سالتۆن. دەرئەنجامەکەی دروستبوونی دەریای سالتۆن بوو کە لە ساڵانی ١٩٥٠ و ١٩٦٠ بەھۆی دەرفەتی کات بەسەربردن بوو بە شوێنێکی گەشتیاری بەناوبانگ.

بەڵام بەدرێژایی ساڵان دەریای سالتۆن ڕووبەڕووی ئاستەنگی ژینگەیی بووەتەوە، پیسبوون بەھۆی ڕژانی کشتوکاڵی و کەمبوونەوەی ئاستی ئاو. ئەم پرسانە بوونەتە ھۆی کەمبوونەوەی ژمارەی ماسی و باڵندەکان، ھەروەھا بۆنی ناخۆش و نیگەرانی کوالیتی ھەوا بۆ کۆمەڵگاکانی نزیک.  ھەوڵەکان بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشە ژینگەییانە و گەڕاندنەوەی ھاوسەنگی ئیکۆلۆژی دەریای سالتۆن دراوە، بەڵام پێشکەوتنەکان خاو بووە و دەریاچەکە بەردەوامە لە ڕووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگەکان. سەرەڕای ئەم دژایەتییانە، دەریای سالتۆن وەک شوێنێکی گرنگی ژیانی باڵندە و گیانلەبەرە کێوییەکانی دیکە دەمێنێتەوە و ھەوڵەکان بەردەوامن بۆ دۆزینەوەی چارەسەری بەردەوام بۆ پاراستن و نۆژەنکردنەوەی.

## سەرچاوەکان
*