open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نیو ھۆرایزنز

وێنۆک|ئاڕاستەی ڕۆیشتنی نیو ھۆرایزنس لە ئاسماندا
**نیو ھۆرایزنز** () ئەو ئامێرەیە کە لە ساڵی ٢٠٠٦ لەلایان دەزگای بۆشای ئاسمانی ئەمریکا ناسا رەوانەی بۆشای ئاسمان کرا و بە ئامانجی لێکۆڵینەوە لە ھەسارەی پلووتۆ. ھەسارەی پلۆتۆ دوورترین ھەسارەیە لە زەوی و لە خۆر… زانایان دەڵێن بە نزیکەی ١٥ مەتر سەھۆڵ رووی پلۆتۆی داپۆشیوە. پلۆتۆ ئەوەندە دوورە لە خۆر لە ئێستادا باشووری پلۆتۆ تووشی زستانێکی تاریکستانی ١٠٠ ساڵە بووە، کە ١٠٠ ساڵ تەنانەت یەک تۆز ڕووناکی خۆر ناگاتە ئەو شوێنە. پلۆتۆ کەمترین زانیاری لەسەر ھەیە زانایان چاوەروانن بە گەیشتنی ئەو ئامێرە ھەندێک زانیاری تەواو و دروست لەسەر ئەو ھەسارەیە کۆ بکەنەوە. ٤ تا ٧ میلیارد کیلۆمەتر لە خۆرەوە دوورە و لە ساڵی١٩٣٠ دۆزراوەتەوە.
ئەو ئامێرە ٩ ساڵ و ٥ مانگە بەرێگەوەیە وا بریارە لە ١٤ی تەممووزی ٢٠١٥دا بگاتە سەر ھەسارەی پلۆتۆ لە کاتژمێر ٢ و ٥٠ خولەک و ٣ چرکەی ئێوارە بە کاتی ھەولێر. خێرایی ٤ کیلۆمەتر دەبرێت لە ١ چرکە دا لە ھەندێک حالتدا دەگاتە ٤٠ کیلۆمەتر لە چرکەیەکدا و کێشەکەشی ٤٧٨ کیلۆگرامە، بە ئامانجی لێکۆڵینەوە لە پلۆتۆ مانگەکەی کە شارۆنە ناردویانە. لە ئێستادا چەندین وێنەی ساف و روونی پلۆتۆی گرتووە لەگەل مانگەکەی پلۆتۆ کە شارۆنە. 

## ئامانجی ناردن
ئەو کەشتیە ئاسمانیە بە چەند ئامانجەک نێردرایە دەرێی زەوی:
# کێشانی نەخشەی پلووتۆ و مانگەکەی کە شارۆنە
# روونکردنەوەی جیۆلۆجی و مۆرفۆلۆجی پلۆتۆ و شارۆن
# زانینی بەرگە ھەوای سروشتی ھەسارەی پلۆتۆ
# زانینی بارودۆخی بەرگی مانگی شارۆن
# لێکۆلینەوە لەسەر ئەڵقەی مانگەکە و لێکۆلینەوەی زیاتر لەسەری
# لێکۆلینەوەی زیاتر لەسەر تەنە ئاسمانیەکانی سنووری پشتوێنی کویپێر 

## پێشانگا

پەڕگە:15-150-NasaTeam-NewHorizonsCallsHomeAfterPlutoFlyby-20150714.jpg| دیمەنی کارەکانی ئەرک لە تاقیگەی فیزیای کارپێکراو لە لۆرێل، میریلاند (١٤ی تەمموزی ٢٠١٥)
پەڕگە:Alan Stern and New Horizons Team Celebrate Pluto Flyby.jpg|دلخۆشبوونی ئەندامانی ناسا کاتێک نیو ھۆرایزنز سەرکەوتووبو
پەڕگە:Pluto by LORRI and Ralph, 13 July 2015.jpg|نیو ھۆرایزنز نوێترین وێنەی پلۆتۆ و شارۆنی گرتیە
پەڕگە:Charon in Color (HQ).jpg|مانگی شارۆن


## ئەمانەش ببینە
* زەوی
* پلووتۆ
* خۆر
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* ماڵپەری فەرمی نیوھۆرایزن

پۆل:کۆمەڵەی خۆر
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ناسا
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان
پۆل:گەردوون
پێڕستی گوندەکانی دەربەندیخان

**دەربەندیخان**ناوچەیەکی پارێزگای سلێمانییە کەوتۆتە باشوریەوە. لەڕووی ئیدارییەوە لە قەزای دەربەندیخان و ناحیەکانی دەربەندیخان(ناوەند) و باوەخۆشێن پێکهاتووە، لەگەڵ ٥٤ گوند.

## دەربەندیخان

### ناحیەی دەربەندیخان(ناوەند)
٤٤ گوند سەر بە ناحیەی دەربەندیخانە:

*گوندی ئەحمەدبڕنە
*گوندی بانی بۆڵان
*گوندی بانی خێڵان
*گوندی بەشی عەلی
*گوندی بێمارۆک
*گوندی پشتقەڵا
*گوندی پونگەڵە
*گوندی پیرکێ
*گوندی تۆپخانە
*گوندی تازەدێی حاجی حەسەن
*گوندی توڵەبی
*گوندی چنارە
*گوندی چەمەڕەش
*گوندی حەسەن کەرە
*گوندی دارەدوین
*گوندی دەڵفی خواروو
*گوندی دەڵفی سەروو
*گوندی دەنگەوەرە
*گوندی دۆڵی ناوحەد
*گوندی دێ سوتک
*گوندی زاڕێن
*گوندی زمناکۆ
*گوندی سەرتاشەی خواروو
*گوندی سەرتاشەی سەروو
*گوندی سێدارە
*گوندی شەمێران
*گوندی عازەبان
*گوندی قاشتی
*گوندی کارێزە
*گوندی کانی ژنان
*گوندی کانی سارد
*گوندی کانی کەوە
*گوندی کەرکۆڵە
*گوندی کۆکۆیی شەمێران
*گوندی گوڵانی خواروو
*گوندی گوڵانی سەروو
*گوندی لالی خان عبدولقادر
*گوندی لالی خان حەمەی فەرەج
*گوندی لاوەڕان
*گوندی ملەکەوە
*گوندی مۆرتکە
*گوندی وازۆڵ
*گوندی وەرمن
*گوندی وڵوەڕ

### ناحیەی باوەخۆشێن
١٠ گوند سەر بە ناحیەی باوەخۆشێنە:

*گوندی ئیمام قادر
*گوندی تاوتاق
*گوندی چەمەرگە
*گوندی دێوانە
*گوندی فەقێ جنە
*گوندی گوڵانی وەستاکان
*گوندی گوڵانی حاجی کاک ئەوڵا
*گوندی گوڵانی حەمەی محمود
*گوندی مچەکوێر
*گوندی نەژوێنێ

## سەرچاوەکان

* دەستەی ئاماری ھەرێم - وەزارەتی پلان دانان
* ماڵپەڕی کەس نەزان
* ماڵپەڕی زانکۆی سلێمانی
* پارێزگای سلێمانی
* زانکۆی سلێمانی
## پەراوێزەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ھای بوروی دۆنگبویۆ

**های بورو** (بە هانگۆل: 해부루؛ ھانجا: 解夫婁)، لە ٨٦ی پێش زایین لەدایکبووە و لە ٤٨ی پێش زایین مردووە، پاشای بوکبویۆ و دامەزرێنەری دۆنگبویۆ بوو، شانشینێکی کۆنی کۆریا بوو. های بورو تەختی پاشایەتی وەرگرتوو، و بوو بە پاشای "بوکبویۆ"، های بورو ڕێبەری شوێنکەوتووان و هەندێ خەڵکی بوکبویۆ کرد بۆ شاری (گاسیۆپۆن)، شارەکە نزیک دەریای ژاپۆن بوو. لەهەمان ساڵدا های بورو (بویۆ)یەکی نوێی دامەزراند بەناوی (دۆنگبویۆ).

## ئەمانەش ببینە
*پێڕستی پاشاکانی کۆریا
*مێژووی کۆریا
*ڕۆژھەڵاتی بویۆ

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Hae Buru of Dongbuyeo

پۆل:مێژووی کۆریا
پۆل:فەرمانڕەواکانی بویۆ
پۆل:مردووانی ٤٨ی پ.ز
پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەمی پێش زایین
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١ەمی پێش زایین لە ئاسیا
HLA-B27

**HLA-B27** پشکنینێکی پزیشکییە بۆ ئەو نەخۆشانە دەکرێت کە بەھەڵگڕتنی ڕەوشتێکی بۆماوەیی لەکڕۆمۆسۆمی شەشەم تووشی ھەندێ باری ناڕوونی تەندروستی بوونەتەوە، وەک ھەوکردنی جومگەکان و ھەوکردنی بڕبڕەکانی پشت و گڵاوپێستی، ڕێژەی ھەڵگرانی مرۆڤەکان بەپێی پێگەی جوگرافیان دەگۆڕدرێت، بۆنموونە لە ٨٪ قەوقەزییەکان ھەڵگری ئەم ڕەوشتە بۆماوەیییەن و لە ٤٪ دانیشتووانی باکووری ئەفەریکا ھەڵگرن و چینییەکان لە ٢٪-٥ و ژاپۆنییەکان لە١٪و کەمتر، لەکاتێک لە ٢٤٪ئەسکەندەناڤییەکان ھەڵگری ئەم بۆماوە خانەن.

پۆل:کێشەکانی سیستمی بەرگری
دەنگی بەردەکە

**دەنگی بەردەکە** () فیلمێکی ئەمریکییە کە دەرھێندراوە لەلایەن ئێریک دی ھۆوێڵ و نووسراوەتەوە لەلایەن ئاندرو شۆ. ئەم فیلمە لەسەر ئەو کتێبە دەرکراوە کە لەلایەن سیلڤیۆ ڕافۆ نووسراوەتەوە لەژێر ھەمان ناو. کاستی فیلمەکە پێکھاتووە لە ئیمیلیا کلارک، مارتن کسۆکاس، کاترینا مورینۆ، لیسا گستۆنی، ڕیمۆ گیرۆن و ئێدوارد جیۆرج درینگ. فیلمکردنەکە لە ئیتاڵیا دەستپی پێکرد لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤.
نووسەری ساوندتراکی فیلمەکە بە سەرەکی پێکھاتووە لە ئەیمی لی.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزان
پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٥٠
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ڕۆما وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لەسەرەتای ٢٠١٧ دەرھێنراون
سۆنگ جی-ھیۆ

**چیۆن سیۆنگ-ئیم** یان **سۆنگ جی-هیۆ** (بە هانگۆل: 천성임؛ بە هانجا: 千成林)، لەدایکبووی ١٥ی ئۆگستی ١٩٨١ لە پۆهانگ، گیۆنگسانگ. مۆدێل و خانمەئکتەرێکی کۆریای باشوورە، سەرەتای کاری هونەری لە فیلمی (Wishing Stairs ٢٠٠٣) لە زنجیرە فیلمی (Whispering Corridors film series). وە دواتر لە چەندان زنجیرە دراما بەشداری کرد وەک (Princess Hours - ٢٠٠٦)، (جومۆنگ - ٢٠٠٧)، (A Frozen Flower - ٢٠٠٨)، (New World-٢٠١٣)، (Emergency Couple - ٢٠١٤) و (My Wife's Having an Affair this Week - ٢٠١٦).

## سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Song Ji-hyo

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور
پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:پێشکەشکارانی تەلەڤیزیۆن لە کۆریای باشوور
پۆل:خانمەکتەرانی زنجیرەکانی سەر وێب
پۆل:ژنە پێشکەشکارەکانی تەلەڤیزیۆن لە کۆریای باشوور
پۆل:خەڵاتی نایاب بۆ براوەکان لە خەڵاتی ئێس بی ئێس ئینتەرتەینمێنت
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور
ڕێکخراوەی فەلەکناسیی کوردستان

**ڕێکخراوەی فەلەکناسیی کوردستان** ()
لە سالی ٢٠١٥ دامەزراوە لەڕێکەوتی ١٢/٧/٢٠١٥ بە ژمارە ٢٨٨٦ ی (فەرمانگەی ڕێکخراوە ناحکومییەکان) فەرمانی دامەزارندنی پێدراوە. پێشتر لە ژێر ناونیشانی (کۆمەلەی ئارەزوومەندانی فەلەکناسی کوردستان) لە سالَی ٢٠٠٦ەوە دامةزرابوو و چالاکیەکانی بەرێوە ئەبرد تا دروستبوونی ڕێکخراوە بە دەیان کۆبوونەوە و چالاکی و سیمیناری بەرێوەبردیە بەلام دوای ئەوە کە کۆمەلە چەندین کۆسپی لە پێش بوو ھەولدرا و بوە ڕێکخراوەیەکی سەربەخۆ تا ئێستاش وەکوو ڕێکخراوە چەندین چالاکی بەروەبردیە بە تایبەت لە شارەکانی (ھەولێر_سلێمانی) وە بەرێوەبردنی سیمینار لە زانکۆکان و قوتابخانە و بارەگای حیزبی و بارەگای حکومی وە چالاکی گشتی لە پارکەکان و ھۆڵەکان.

## دەستەى دامەزرێنەران
* ئەژى چەتۆ حسن
* هەرێم عومەر كاكل
* ئاسۆ ڕەزاق

## چالاکییەکان

* چالاکی سیمینار
* چالاکی گشتی
* چالاکی ئینتەرنێت
* چالاکی کۆر_کۆبوونەوە

## نوێنەرایەتی
* نوێنەری عێراق بۆ پرۆژەی ساڵی فەلەکی جیھانی
* نوێنەری عێراق و رۆژھەڵاتی ناوەراست بۆ پرۆژەی ١٠٠ کاتژمێر فەلەکناسی.
* نوێنەری عێراق بۆ پرۆژەی ھەفتەی بۆشاییگەری جیھانی
جەنگی پردی ستێرلینگ

جەنگی **پردی ستێرلینگ** لەنێوان شانشینی ئینگلترا و شانشینی سکۆتلەندا بەڕێوەچوو یەکەم جەنگی سەربەخۆیی سکۆتلەندا بوو. لە ١١ی ئەیلوولی ١٢٩٧ ھێزەکانی ئەندریۆ مۆڕای و ویلیام واڵاس شکستیان بەھێزەکانی ئێرلی سێری و ھیو کریسینگام ھێنا لەناوچەی ستێرلینگ نزیک ڕوباری فۆرس.
پێش ئەم جەنگە ئێرلی سێری و ھێزەکانی سەرکەوتبون بەسەر خانەدانەکانی سکۆتلەندا لەجەنگی **دەنبار** ئەمەش وای کرد زیاتر بچنە ناو سکۆتلەنداوە، بەڵام لە ئابی ١٢٩٧ **مۆڕای** و **واڵاس** نزیک ببوونەوە لەکۆنتڕۆڵ کردنی تەواوی باکوری سکۆتلەندا لەو کاتەشدا **ئێرلی سێری** ھێزەکانی بردە ناوچەی **بێروێک** لەنزیک دەنبار چونکە ئەو ناوچەیە تاکە دەروازەبوو بۆ چوونە بەشی باکوری سکۆتلەندا.

## ڕوودانی جەنگەکە
لە ناوچەی ستێرلینگ و لەنزیک پردی ستێرلینگ ھێزەکانی ئینگلترا بە فەرماندەیی ئێرلی سێری و ھیو کریسینگام ڕووبەڕووی ھێزەکانی سکۆتلەندا بوونەوە.
ھێزەکانی ئینگلترا لە ٩ھەزار سەرباز پێکھاتبوو کە ٢ھەزاریان سەربازی سواری بوون و ٧ھەزاریان پیادەبوون وە لەبەرامبەریشدا ھێزەکانی سکۆتلەندا لە ٥٦٠٠ بۆ ٦٣٠٠سەرباز پێکھاتبوو کە ٣٠٠یان سەربازی سواری بوون وە ٥ ھەزار بۆ ٦ ھەزار سەرباز پیادەبوون، شەڕێکی خوێناوی ڕویدا و ئینگلیزەکان سەرەتا ھێرشیان برد و ھێزەکانی سکۆتلەنداش وەڵامیان دانەوە و پێکدادانێکی قورس ڕویدا ژمارەیەکی زۆر کوژراو و برینداری لێکەوتەوە و لەئەنجامدا سکۆتلەندییەکان سەرکەوتن و ئینگلیزەکان شکان بەمەش واڵاس و ھێزەکەی توانیان چەند ناوچەیەکی تری سکۆتلەندا ئازادبکەن و دەسەڵاتی ئینگلیزی تێدا نەھێڵن.

## قوربانییان
# سکۆتلەندا
* ژمارەی کوژراوانی سکۆتلەندییەکان نەزانراوە و چونکە خۆیان سەرکەوتوون و ژمارەی کوژراو و برینداربووانی خۆیانیان ئاشکرانەکردووە
# ئینگلترا
* ١٠٠ سەربازی سواری کوژران
* ٥٠٠٠ سەربازی پیادە کوژران

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ئیرنیست بلوخ

**ئیرنیست بلوخ** موزیکدانەرێکی سویسریە لەساڵی ۱۸۸۰ لە جنێف لەدایکبووە.

## ژیانی
لە ۸ تەمووزی ۱۸۸۰ لەشاری جنێف لە سویسرا لەدایکبووە لەشاری جنێف لەلای هونەرمەند (جاک دالکردوز) و لەشاری برۆکسل یش لەلای هونەرمەند (یسای) و لە فرانکفۆرت یش لەلای هونەرمەند (کنور) کۆرسەکانی کۆمپۆزسیۆنی تەواوکردووە. **ئیرنیس** لە ١٩١٥ تا ١٩٣٠ لە کۆمەڵێک کۆنسەرڤاتواری ئەمریکا وانەی موزیکی وتوەتەوە و لەساڵی ۱۹۳۸ چۆتە فەرەنسا و دواتر لە سویسرا وانەبێژی کردووە. لەساڵی ١٩٥٢ لە زانکۆی موزیکی کالیفۆرنیا دامەزراوە.
موزیکەکانی **بلوخ** لەسەردەمی خۆیدا لەوڵاتانی ئیتاڵیا ـ سویسرا ـ بەریتانیا ـ ئەمریکا ناسراوە بەتایبەتیش ئەمریکا چونکە زۆربەی موزیکەکانی لەوێ نمایشکردووە.

## بەرهەمەکانی
بەناوبانگترین بەرهەمەکانی ئەمانەن :
* ئۆپرای ماکبیس (macbeth) ، چیرۆکی شکسپیر (۱۹۰۹)
* ئۆپرای کۆمیدی (۱۹۱۰)
* ئۆپرای دەنگ لەبیاباندا ، ئۆپرای سکیلۆمۆ (shcelomo) ، ئۆپرای سویسرای سەرخۆش (۱۹۱۲)
* سیمفۆنی ئیسرائیل (۱۹۱٦)
* سیمفۆنی بۆ ترۆمبۆن و ئۆرکێسترا (١٩٥٤)
* سیمفۆنی بۆ ترۆمبێت و ئۆرکێسترا (١٩٥٥)
* کوارتێتی ژێدارەکان (١٩٥٦)
* دوو هۆنراوەی ڕابردوو بۆ سۆڵۆی فلوت و ئۆرکێسترا (١٩٥٨)
* دوو سویت بۆ ڤایۆلینی سۆڵۆ (١٩٥٨)

## مردن
**ئیرنیست بلوخ** لە ١٥ تەمووزی ١٩٥٩ لەناوچەی **ئاگات بیچ** (Agate beah) کۆچی دوایی کردووە.

## سەرچاوە
کتێبی(ناودارانی موزیکی جیهانی) نووسینی زۆزک قەرەداغی ، ساڵی چاپ ۲۰۰۹

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٠
پۆل:مردووانی ١٩٥٩
پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم
پۆل:ئاوازدانەرانی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئاوازدانەرە کلاسیکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی ئەمریکی
پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی نێری ئەمریکی
پۆل:مۆسیقاژەنانی کلاسیک لە کالیفۆرنیا
پۆل:ئاوازدانەرانی پیانۆ
مان (کۆمپانیا)

**مان** یا **ئێم ئەی ئێن** (بە پیتی لاتین: MAN) کۆمپانیایەکی ئاڵمانییە بۆ درووست کردنی ئۆتۆمبێلی گەورە. نووسینگە سەرەکییەکەی لە شاری میونشندایە.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کۆمپانیاکان
پۆل:بەرھەمھێنەرانی بزوێنەری دیزڵ
پۆل:دروستکەرانی ئامێری خزمەتگوزاری فریاگوزاری
سپن (گۆڤار)

[وێنۆک|بەرگی ڕۆژنامەیەکی سپین کە باسی ھونەرمەندی ساڵ، [نیرڤانا (گرووپ)|نیرڤانا لەخۆ دەگرێت.]]
**سپین** ( • ستایل کراوە وەک: SPIN) ڕۆژنامەیەکی مۆسیقی ئەمریکییە و دۆزراوەتەوە لە ساڵی ١٩٨٥ لەلایەن بڵاوکەرەوە بۆب گوچۆنی. ڕۆژنامەکە لە ساڵی ٢٠١٢ لە چاپکردن وەستا و ئێستاش وەک ڕۆژنامەیەکی سەر ئینتەرنێت بەردەستە.
## سەرچاوەکان
*

پۆل:گۆڤارەکانی مۆسیقا
ئۆڵمیوزیک

**ئۆڵمیوزیک** یاخود **ئۆڵ میوزیک** (پێشووتر ناسراوە بە **ئۆڵ میوزیک گاید** یان AMG) ماڵپەڕێکی سەر ئینتەرنێتی تایبەت بە پێشنیازکردن، ڕەخنەگرنت و بەسەرداچوونەوەی مۆسیقایە. سەرەتا لە ساڵی ١٩٩١دا لەلایەن ئۆڵ میدیا گاید، کە دواتر ناوەکەیان گۆڕی بۆ ئۆڵ میدیا نێتوۆرک دامەزرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:گۆڤارەکانی مۆسیقا
پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٩١ لە کالیفۆرنیا
میوزیک تیڤی

**ئێم تیڤی** یان **میوزیک تیلیڤیشن** ( • بە کوردی: تەلەڤیزیۆنی مۆسیقا) کێبڵێک و کەناڵێکی سەتالایتی ئەمریکییە و خاوەنەکەشی ڤیاکۆم میدیایە، کەناڵەکە لە ئابی ساڵی ١٩٨١ دامەزراوە و کەناڵەکە مۆسیقای لێدەدا. لە پێشوودا ئەم کەناڵە زیاتر تیشکی دەخستە سەر پڕۆگرامەکان بۆ پێگەیشتووە گەنجەکان، بەڵام لە ئێستادا تیشکی خستۆتە سەر ھەرزەکاران. لە ئێستادا کەناڵەکە مۆسیقای کەمتر کردۆتەوە و لەپاڵ ئەمانەدا پڕۆگرامی تر پەخش دەکات وەک کۆمیدیا و پڕۆگرامی ژیانی ڕۆژانە و فیلم و چەند ڤیدیۆکلیپێکی دیاریکراویش. ئێم تیڤی ڕەخنەی زۆری لێگیرا بەھۆی ئەم گۆڕانە لەپڕەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان
پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
ڕۆلینگ ستۆن

160px|چەپ
**ڕۆڵین ستۆن** () گۆڤارێکی ھەفتانەی ئەمریکییە کە تیشک دەخاتە سەر چاند و کەلتورە بەناوبانگەکان. لەساڵی ١٩٦٧ لە سان فرانسیسکۆ لەلایەن جان وێنەر، کە تاکو ئێستاش ھەر بڵاوکەرەوەی ڕۆژنامەکەیە، لەگەڵ ڕەخنەگری مۆسیقاکە ڕالف جەی گڵیسن دۆزراوەتەوە. یەکەمجار ناسرابوو بە باسکردنی مۆسیقا و بابەتە سیاسییەکان. لە ساڵی ١٩٩٠ ڕۆژنامەکە زیاتر تیشکی خستە سەر ئەو بابەتانەی کە لەلای خوێنەرە گەنجەکان بەناوبانگ بوو، وەک بەرنامە تەلەفیزیۆنییەکان و مۆسیقا بەناوبانگ. لەم ساڵانەی ڕابردوودا، دیسانەوە دەستیان کردۆتەوە بە بڵاوکردنەوەی تێکەڵاوەکانیان وەک جاران.
## سەرچاوەکان
*

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گۆڤارەکانی مۆسیقا
ئیتۆریکۆکسیب

**ئیتۆریکۆکسیب پێکهاتەیەکی کیمیایی خۆکاری ئەنزیمی کۆکسە(COX-2) **لەلایەن هاوبەشگای میرک بۆ دەرمان بەرهەم دەهێنرێت،لەکاتی ئێستای دا لەلایەن زیاتر لە ۸۰وڵاتەوە دانیپدانراوە جگەلە وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکا نەبێت،دەزگای خۆڕاک و دەرمانی جیهانی (FDA) چەندین ڕێنمایی بڵاو کردۆتەوە لەبارەی ساخلەمی پێکهاتەکەو چۆنیەتی بەرهەم هێنان و ڕێپێدانی.

## بەکارهێنانی وەک دەرمان
پێکهاتەی  ئیتۆرکۆکسیب وەک دەرمان بەکاردێت بۆ ئازارە توندەکان،وەک هەوکردنی جومگەکان و هەوکردنی جومگەتووشبوەکانی بە گڵاوپێستی و هەوکردنی ئێسکەپەیکەر و هەوکردنی بڕبڕەکانی پشت و ئازارەکانی کەمەر و خواڕەوەی پشت .هەروەها بۆ پێگەیشتوان لەدوای نەشتەرگەری بۆ کەمکردنەوەی ئازار بەکاردێت،  توێژینەوەکان دەریانخستوە زۆڕ چاڵاکە بۆ لەناوبردنی ئازاری دوای نەشتەرگەریەکان, بەیەکێک لە دەرمانە هەرە بەهێز و هێورکەرەکان دادەنرێت.

## چۆنیەتی کارکردنی
ئاوێتەکانی (COX2)کە کری سەرەکیان بریتیە لە لابردن و لاوازکردنی هەوکردنەکان بەشێوەیەکی زۆڕ چاڵاک و کاریگەر کاردەکات ،ئەم چاڵاکیەی بۆتە هۆکارێکی لاوەکی بۆ کەمکردنەوە ڕێژەی پرۆستاگڵاندینات لە ترشەکانی ئەراکیدۆنیک لەگەڵ سەرجەم چاڵاکی و کارێگەریەکانی پرۆستاگڵاندینات کە هۆکارن بۆ درووست بوونی هەوکردن لەگەڵ ئەوش پێویستن بۆ لەش،هەروەها ڕۆڵی کۆکس یەک کەم دەکاتەوە کە دژەهەوکەری ناستیرۆدیدی ئاسایین    (NSAIDs) , کەمکردنەوەی ڕۆڵی ئەمانە دەبێتە هۆی کێشەنانەوە لە گەدە و کەناڵەکانی هەرسی خۆڕاک ،هەموو ئەمانە لە ئەنجامی توێژینەوەی وورد و پشکنینی پزیشکی دڵنیاکراونەتەوە بۆ هەموو کۆکسیبەکان بەگشتی  (Coxib).

## کاریگەریە لاوەکیەکانی
هەروەک هەموو دژەهەوکەرە نا ستیرۆیدیەکان ( COX-2) کاریگەری خڕاپی هەیە وەک سووربونەوەی پێست و هەوکردنی پێست و پەیدابوونی زیپکە بە ڕووی پێست دا و خوڕیشتێکی زۆڕ پەیدادەکات(AGEP)،

## مێژووی درووست بوونی

## ناوە بازڕگانیەکانی
ئەرۆکسیا(Arcoxia) لەهەریەکە لە وڵاتانی سوێد و فینلەند و ئەڵمانیا و بەڕازیل و سەنگافوڕە و تایڵەند و بولگاریا و ڕۆمانیا .هەروەها لەژێڕناوی ئەلگیکس و تۆوکسیب ( Algix) (Tauxib ) لە ئیتاڵیا بەکاردێن،وە بەناوەکانی ئەتۆریکس و ڤارگوس (Etorix)  (Vargus) لە بەنگڵادش بانگ دەکرێن ،بەڵام لە پاکستان بە بێریکا ((Berrica )) و لە پورتوگاڵیش بە ئێکسیڤ  (Exxiv) دەناسرێت،لە هندستانیش بە ئێتۆزۆکس (Etozox) .

## بەکارهێنانە پزیشکیەکانی
بەکاردێت بۆ چاڕەسەری هەوکردنی جومەگەیی رۆماتیۆدی(Rheumatoidarthritis)،  جومگە پەیکەریەکان (Osteoarthritis) ،بۆ هێورکردنەوەی ئازاڕەکانی هەوکردن و دوای نەشتەرگەری لە پێگەیشتوان.

## ناوە بازڕگانیەکانی
etoria - Ezact - Coxyveen - Algix - Tauxib - Etorix - ARCOXIA- Starcox

## شێوازەکانی دەرمان
بەشێوەی پەپکە(حەب)بەڕێژەکانی  : ٦۰ -۹۰ - ۱۲۰ ملگم

## سەرچاوە

## بەستەرە دەرەکیەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:دەرمانخانە
گیزە

**گیزە** سێیەم گەورەترین شارە لە میسر. دەکەوێتە ڕۆژئاوای ڕووباری نیل. شاری گیزە پایتەختی پارێزگای گیزەیە. شاری گیزە ٦٤٢ ساڵ پێش زایین دامەزراوە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ٢٠١٣ نزیکەی ٣.٦ ملیۆن کەس لە گیزە دەژین. لەڕووی گەشتیارییەوە بەهۆی بوونی هەڕەم و نیل گەشتیارێکی باش ڕوو لە گیزە دەکەن.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ناوچە شارییەکانی میسر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٧ەم
پۆل:شارەکانی میسر
تایپ ئۆ نێگەتڤ

**تایپ ئۆ نێگەتڤ** ( • بە کوردی: جۆری ئۆ نەرێنی) گرووپێکی گۆتیک مێتاڵی ئەمریکی بوون کە لە بڕۆکلینی نیویۆرک سیتی لە ساڵی ١٩٨٩ دامەزرابوو، لەلایەن ئەندامانی گرووپ: پیتەر ستیڵ (گۆرانیبێژی سەرەکی، بەیس)، کێنی ھیکی (گیتار، گۆرانیبێژی پشتەکی)، جاش سیڵڤەر (کیبۆردژەن، گۆرانیبێژی پشتەکی)، و ساڵ ئابستراکتۆ (تەپڵەکان) کە دواتر جان کێڵی جێی گرتەوە. ھۆنراوەکانیان تیشک دەخاتە سەر ڕۆمانس، خەمۆکی و مردن. گرووپەکە خەڵاتی پلاتینی بردەوە لە ساڵی ١٩٩٣ لەگەڵ بڵاوکردنەوەی *ماچە خوێناوییەکان* و دواتریش زێڕیان بردەوە لە ساڵی ١٩٩٦. گرووپەکە بەھۆی حەوت ئەلبومی ستودیۆوە ناسران.

لە ١٤ی نیسانی ٢٠١٠، گۆرانیبێژ و بەیسژەن و گۆرانینووسی سەرەکی گرووپەکە بە نەخۆشی دڵ ماڵاوایی لە ژیان کرد بەھۆی نەخۆشی دڵەوە. ھەردوو ئەندامی گرووپ کێنی ھیکی و جانی کێڵی لەساڵی ٢٠١٠دا لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ڕۆژنامەی *ڕۆک ھارد* فەڕەنسی ڕایانگەیاند کە گرووپەکە چیتر بەردەوام نابێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە گۆتیک مێتاڵە ئەمریکییەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە دووم مێتاڵە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو گرووپە مۆسیقیانەی لە ٢٠١٠ ھەڵوەشێنراونەتەوە
پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ١٩٨٩
پۆل:ھونەرمەندانی ڕۆدڕەنەر ڕیکۆردز
ئەپۆکالیپتیکا

**ئەپۆکالیپتیکا** () گرووپێکی مۆسیقی چێلۆ مێتاڵی فینلاندین کە لە ساڵی ١٩٩٣ دامەزراوە. ئەپۆکالیپتیکا سەرەتا وەک گرووپێک بۆ یادی مێتالیکا دامەزران، بەڵام دواتر بەپێی تێپەڕبوونی کات ڕێگەیەکی نیۆکلاسیکاڵ مێتاڵیان گرتە بەر و مۆسیقای مێتاڵیان بەرھەمھێنا بەبێ بەکارھێنانی ھیچ گیتارێکی کارەبایی. ھەتاکو ئێستا گرووپەکە چوار میلیۆن ئەلبومی فرۆشتووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە ئاڵتەرنەتڤ مێتاڵە فینلاندییەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کلاسیکییەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە گۆتیک مێتاڵە فینلاندییەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە ھێڤی مێتاڵە فینلاندییەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە فینلاندییەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە سیمفۆنیک مێتاڵە فینلاندییەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ١٩٩٣
ماندۆلین

وێنۆک|وێنەی ئامێری ماندۆلین
**ماندۆلین** ( • بە ئیتاڵی mandolino) ئامێرێکی مۆسیقییە لە خێزانی ئامێرە تەلدارەکانە و زۆربەیجار بە پڵەکێکی بچووک لێدەدرێت. ئەم ئامێرە چوار کۆرسی تەلداری دەبڵی ھەیە.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقا
پۆل:گیتار
پۆل:ئامێرە ژێدارەکان
گێبڵی (با)

چەپ|وێنۆک|350x350پیکسڵ|ڕێڕەوی گێبڵی
**گێبڵی **بڕیتیە لە ڕەشەبایێک کەبە توونسی پێی دەڵێن شەهیلی و لە جەزائیریش پێی دەڵێن سیڕۆکۆ و لە لیبیا و سەرجەم وڵاتانی جیهانش بە گێبڵی دەناسڕێت جگە لە دورگەکانی بالیار نەبێت کە پێی دەڵێن کالیما(calima).

گێبڵی بڕیتیە لە ڕەشەبایێکی بیابانی کە لە باشور و خۆڕهەڵاتی باشوری ئەفریکاوە سەرچاوە دەگڕێت بەرەو باکوری ئەفریکا و لەوێشەوە بەرەو کەناڕاوەکانی باشوری ئەورووپا دەڕوات،ڕەشەبایێکی وشک و گەڕم و خۆڵاوی و تڕسێنەرە ،ئەم بایە لە مەدەگەشقەر دەست پێ دەکات بۆ سەر بیابانی گەوڕەی باکوری ئەفریکا کە کەشێکی کەمەڕەیی جێگیری هەیە کاتێک دەگات بە دەڕیای سپی ناوەڕاست تووشی ناوچەیەکی پاڵەپەستۆی نزم دەبێتەوە بەمە دەڕوانێتە ناوچەکانی ئیسپانیا و دوورگەکانی کالیار و سەکیلیا و لەهەندێک ساڵیش خۆی دەنووسێنێت بە بەفری زنجیرە چیاکانی ئەلب .

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:با
پۆل:باکووری ئەفریقا
پۆل:بیابانی مەزن
مەکتووباتی کاک ئەحمەدی شێخ

مەکتووباتی کاک ئەحمەدی شێخ، پێکدێت لە مەکتووبات و نامەکانی کاک ئەحمەدی شێخ کوڕی شێخ مەعرووفی نۆدێ، کە یەکێ بووە لە زانایانی ئایینی ئیسلام لە کوردستان.

لە ساڵی ١٢٠٨ـی کۆچی لە سلێمانی لە دایک بووە و لە ساڵی ١٣٠٥ لە ھەمان شار کۆچی دوایی کردووە. لە خزمەتی باوکی خوێندنی زانستەکانی ئایینی تەواو کردووە و مۆڵەتی وانە وتنەوەی زانستی ئایینی و ئیرشادی تەریقەتیشی ھەر لەو وەرگرتووە. کاک ئەحمەد لە ماوەی ژیانیدا ھەموو رۆژێ کۆڕی ئامۆژگاری بووە و (مەکتووبات)ـی نووسیوە بۆ شار و دێھات و دەوار نشینان بۆ ئەوەی لە ڕەگ و لقەکانی ئایینی ئیسلام حاڵی و شارەزا بن. لەم رووەوە وا ناسراوە ٩٩ نامەی (مەکتووبی) نووسیوە و ناردوویەتی بەم لاو بەولاداو و فەرمانی داوە بە نێردراوەکانی ئەو مەکتووباتانە بنووسنەوە و رێنموونی خەڵکیان پێ بکەن، ئەم مەکتووباتە ئەوەی پێویستی موسڵمانان بێ تیایاندایە لە ئەسڵ و لقی و رەوشت و فەرمان بە چاکە و ڕێگری لە خراپە و ڕێگای چارەسەر کردنی کەم و کورتی و ناتەواوی نەفسی و کۆمەڵایەتی. کاک ئەحمەد بە پێی یاساکانی ئەم سەردەم مەکتووباتی بە فارسی نووسیوە. مەلا عەبدولکەریمی مودەڕڕیس دەسی کردووە بە کۆکردنەوەی مەکتووبات و وەک خۆی دەڵی دوای ھەوڵ و تەقەلایەکی زۆر لای حاجی شێخ ئیبراھیمی قادرکەرەم دوو بەرگ مەکتووباتی دەسگیر بووە و ھەر وە ھا چەند مەکتووبی کەشی لە لابووە کە بە تێکڕا بوونەتە ٥٥ مەکتووب و لە ساڵی ١٩٧٥ز نووسیویەتییەوە و ڕاستی کردوونەتەوە و پوختەی کردوون و وەریگێڕاوەتە سەر کوردی. لە چاپخانەی حوادث بەغدا لە ساڵی ١٩٨٤ لە چاپ دراوە.

## نامەکان
* نامەی یەکەم: فەرمان بە چاکە کردن و ڕێگری لە خراپە کردن.
* نامەی دووەم: نامەی گەورەی بیروباوەڕ (عقائد).
* نامەی سێھەم: باسی واجباتەکانە.
* نامەی چوارەم: نامەی بچووکی بیروباوەڕە.
* نامەی پێنجەم: نامەی دەسنوێژ و خۆشۆردن و مەرج و روکنی نوێژ.
* نامەی شەشەم: باسی وەسوەسەیە.
* نامەی حەوتەم: باسی خێر و چاکەی نوێژە.

## سەرچاوەکان
* مەکتووباتی کاک ئەحمەدی شێخ: وەرگێرانی مەلاعەبدولکەریمی مودەڕڕیس. - بەغداد: چاپخانەی حەوادث، ١٩٨٤.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:کتێبە کوردییەکان
پۆل:دەقە ئیبراھیمییەکان
پۆل:دەقە ئایینییەکان
ڕێکخراوەی زانستی فەرھەنگیی ھۆژان

**ڕێکخراوەی زانستی فەرھەنگیی ھۆژان** ڕێکخراوەیێکی ناحکوومییە کە لە ساڵی ٢٠١٥وە لە ئێراندا چالاکە. ئامانجی سەرەکیی ئەم ڕێکخراوەیە کارکردن لەسەر گەشەی زانستی و فەرھەنگیی کوردستانە. پەرەسەندنی ئاستی زانستی کۆمەڵگە و گەشەپێدانی زمانی زانستیی کوردی وەکوو دوو ئامانجی سەرەکیی ھۆژان ڕاگەیێنراوە. ھۆژان لە ساڵی ٢٠١٧دا گۆڤاری زانستیی ھۆژینی وەکوو یەکەم گۆڤاری زانستیی بە زمانی کوردی لە ئێران بڵاو کردەوە. ھۆژان ڕێکخراوەیەکی سەربەخۆیە و داھاتەکەی لەڕێی مافی ئەندامیەتی و فرۆشی گۆڤار دابین دەکرێت.

## گۆڤاری زانستیی ھۆژین
لە زستانی ١٣٩٣ی ھەتاویدا، ژمارەیەک گۆڤار وەک تایبەتنامەی ڕێکخراوە لە چاپ درا و بڵاو کرایەوە، بەڵام دواتر، گۆڤاری ھۆژین لە ساڵی ٢٠١٧دا وەکوو یەکەم گۆڤاری زانستیی گشتی بە زمانی کوردی بە فەرمی لە ئێراندا بڵاو بووەوە. گۆڤاری زانستیی ھۆژین لەسەر بنەمای ڕۆژنامەگەریی زانستییە بە شێوەیەک کە نوێترینەکانی زانست لە زمانی پسپۆڕانەوە دەگوازێتەوە بە زمانێکی سادە بۆ کۆمەڵگەی کوردستان. تا ئێستا دە ژمارە لەم وەرزنامە زانستییە دەرچووە. گۆڤاری زانستی-فەرھەنگیی ھۆژین بە ژمارەی زنجیرەی پێوانەی نێونەتەوەیی ISSN 2645-5080 دەستنیشان کراوە.

بەھۆی بارودۆخی کۆرۆناوە، ژمارە ٩ و ١٠ی گۆڤاری زانستیی ھۆژین، بۆ یەکەم جار، لە ماڵپەڕی ڕێکخراوەی ھۆژان بەبێ ھیچ تێچوویەک بۆ دەستراگێشتنی گشتی بڵاو کرایەوە.  

## پلاتفۆرمی سێبەر
ڕێکخراوەی ھۆژان لە ساڵی ٢٠١٩دا یەکەم پلاتفۆرمی یارمەتیی ئابووریی جەماوەریی کوردستانی ڕێک خست. لەم پلاتفۆرمەدا پڕۆژەی تایبەتی دیاری دەکرێت و یارمەتی بۆ ئەو پڕۆژانە کۆ دەکرێتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:چاپەمەنییە کوردییەکان
پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
گایباک

**گایباک** (بە هانگۆل: 계백؛ بە ھانجا: 階伯)، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٢٠ی ئابی ٦٦٠ مردووە. ژەنەڕالی شانشینی بایکجی بوو. دوای ئەوەی بایکجی لەناو چوو گایباک لە شەڕی هوانگسانبۆل دۆڕا و مرد.

## کۆتا شەڕەکە

لە ٦٦٠، بایکجی بە ٥٠،٠٠٠ سەربازی شیللا، و ١٤٤،٠٠٠ سەربازی پاڵپشتی **تانگ** داگیرکرا، بەرامبەر ٥،٠٠٠ سەربازی بایکجی لەژێر فەرمانی ژەنەڕاڵ گایباک. شەڕەکە لە هوانگسانبۆل بوو، بەرلەوەی کە شەڕەکە دەست پێ بکات وتراووە کە گایباک، هاوسەر و منداڵەکەی کوشتووە بۆ ئەوەی کاریگەری لەسەر کردەوەکانی نەبێت و نەشڵەژێت لە کاتی شەڕەکەدا.

## ئەمانەش ببینە
*بایکجی
*مێژووی کۆریا
*سێ شانشینەکەی کۆریا
*گایباک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

## سەڕچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Gyebaek

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:خەڵکی بایکجی
پۆل:مردووانی ٦٦٠
پۆل:ژەنەڕاڵەکانی کۆریا
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٦ەم
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٧ەم
گایباک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

**گایباک** (بە هانگۆل: 계백؛ بە ھانجا: 階伯؛ بە کوردی: چارەنووسی جەنگاوەر گایباک)، زنجیرە درامایەکی کۆریای باشوورە لە ساڵی ٢٠١١ دەرهاتووە، لە ئەکتەران لی سۆ-جین، چۆ جای-هیۆن، ئۆ یۆن-سوو، و سۆنگ جی-هیۆ. لە کەناڵی ئێم بی سی پەخشکراووە لە ٢٣ی تەممووزی تا ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ لە دووشەممان و سێشەممان کاتژمێر ٢١:٥٥ بۆ ٣٢ ئەڵقە.

## پوختە
دراماکە باس لە چارەنووسی جەنگاوەر گایباک ئەکات لە ناوەڕاستی سەدەی حەوتەم کاتێ سەرکردایەتی کۆتایی شانشینی بایکجی ئەکات لەدژی سوپای شیللا لە شەڕی شەڕی هوانگسانبۆل.

## سەرچاوە
*[ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ (Gyebaek (TV series](https://en.wikipedia.org/wiki/Gyebaek_(TV_series))

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠١١ دەستیان پێکردووە
پۆل:زنجیرە تەلەڤزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشور
پۆل:دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کەناڵی ئێم بی سی تیڤی
پۆل:زنجیرە درامییە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠١١ دەستیان پێکردووە
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشوور
کیم تای-یۆن

**کیم تای-یۆن** (بە هانگۆل: 김태연)، لەدایکبووی ٩ی مارچی ١٩٨٩ لە جۆنجو، چۆللاپوکدۆ. زیاتر بە تاییۆن بانگئەکرێ، گۆرانیبێژێکی کۆریای باشوورە.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Kim Tae-yeon

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
پۆل:زیندووان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور
پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمە گۆرانیبێژەکانی سەدەی ٢١ەم لە کۆریای باشوور
پۆل:وەرگرانی گراند پڕایزی سێئول خەڵاتی مۆسیقا
پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی
پۆل:گۆرانیبێژەکانی کەی-پۆپ
پۆل:براوەکانی خەڵاتی میلۆنی مۆسیقا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێم نێتی مۆسیقا لە ئاسیا
پۆل:خەڵکی جیۆنجو
پۆل:ھونەرمەندانی چێژبەخشی ئێس ئێم
پۆل:کچە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور
پۆل:خانمەکتەرانی شانۆگەری میوزیکی لە کۆریای باشوور
پۆل:گۆرانیبێژە پۆپەکانی کۆریای باشوور
پۆل:پێشکەشکارانی ڕادیۆ لە کۆریای باشوور
پۆل:گۆرانیبێژ-نوسەری گۆرانی لە کۆریای باشوور
پۆل:خانمەکتەرانی دەنگ لە کۆریای باشوور
پۆل:خانمە گۆرانیبێژە پۆپەکانی کۆریای باشوور
پۆل:ژنە پێشکەشکارەکانی ڕادیۆ
زمانی گۆگۆریۆ

**زمانی گۆگۆریۆ** (بە کۆری: 고구려)، لە شانشینی گۆگۆریۆ قسەی پێئەکرا لەنێوان ساڵانی (٣٧ی پێش زایین تا ٦٦٨ زایینی). یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Goguryeo language

پۆل:گۆگۆریۆ
پۆل:زمانە لەناوچووەکان ئاسیا
پۆل:مێژووی زمانی کۆری
پۆل:زمانەکانی کۆریا
پۆل:زمانەکانی بویۆ
پۆل:زمانەکانی کۆماری گەلی چین
پۆل:زمانەکانی ڕووسیا
زمانی شیللا

**زمانی شیللا** یان **شیللا** (بە کۆری: 신라)، لە شانشینی شیللا قسەی پێئەکرا لەنێوان ساڵانی (٥٧ی پێش زایین تا ٩٣٥ی زایینی). یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا.

## ئەمانەش ببینە
*مێژووی کۆری
*زمانەکانی بویۆ
*کۆری کۆن
**زمانی گۆگۆریۆ
**زمانی بایکجی

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Sillan language

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شیللا
پۆل:زمانە لەناوچووەکان ئاسیا
پۆل:مێژووی زمانی کۆری
پۆل:زمانەکانی کۆریا
پۆل:زمانەکانی بویۆ
گینتاما

**گینتاما** (بە ژاپۆنی: 銀魂) () ناوی زنجیرەیەک مانگا و ئەنمی<nowiki/> ژاپۆنییە. کە مانگاکە لەلایەن ھیداکی سوراشی نوسراوە و وێنەی کێشراوە لە ساڵی ٢٠٠٣ وە تا ئێستا بەردەوامە. مانگاکە لە گۆڤاری شۆنن جەمپ بڵاو دەکریتەوە. ناساندنی مانگاکە کۆمیدی شۆننە. چیرۆکەکە باسی ژیانی خەڵکی ئێدۆ دەکات کاتێ لە لایەن بونەوەرە ئاسمانییەکان وڵاتەکەیان داگیر کراوە وە ھەروەھا سەرکێشییەکان گینتۆکی دەکات لە سەردەمی سامۆرای... ھەروەھا مانگاکە بووە خاوەنی ئانمی<nowiki/>یەکە بەناوی گینتاما کە لە ٢٠٠٦ دەستی پێکرد وە تا ئێستا بەردەوامە. کە خاوەنی زیاتر لە ٢٦٥ زنجیرەیە.

## کەسایەتییەکان
* گینتۆکی ساکاتا (بەژاپۆنی: 坂田銀時) (بەرۆماجی: Sakata Gintoki) کەسایەتی سەرەکی زنجیرەکە.
* شیمورا شینپاچی
* کاگۆرا

## سەرچاوەکان

پۆل:مانگا
پۆل:شۆنن مانگا
پۆل:مانگای ڤیز میدیا
پۆل:ڕۆمانە سووکەکان
پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی زانستی
پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی
پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی
پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ
پۆل:فەنیمەیشن
پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٥
پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٣
پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت
پۆل:ئەو مانگایانەی گۆڕدراوە بۆ فیلم
پۆل:زنجیرە مانگاکان
پۆل:سێنتای فیلمۆرکز
پۆل:مانگای شوئیشا
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١١ دەستیان پێکردووە
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٥ دەستیان پێکردووە
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٧ دەستیان پێکردووە
عەبدولقاھر جورجانی

شەیخی زمانی عەرەبی، موتەکەللیمێکی مەزھەبی ئەشعەری و فەفیھێکی مەزھەبی شافعی، دامەزرێنەری زانستی بەلاغە: **عەبدولقاھر بن عەبدولڕەحمان بن محەممەد** ()، لە جورجان لەدایک بووە و ھەر لەوێش زانستی وەدەست ھێناوە و ھەر لەوێ بووە تا مردنی لە ساڵی ٤٧١ی کۆچی. لای (محەممەد بن ئەلحەسەن بن عەبدولوارس) خوێندوویەتی، زۆری مەدح کردووە چونکە ئەو لە جورجان نەھاتووەتە دەرەوە و نەگەشتووە بە مامۆستای تر، کە ئەمیش خوشکەزای ئەبوو عەلی فارسییە، ھەروەھا لای قازیی جورجانی (عەلی بن عەبدولعەزیز بن ئەلحەسەن بن عەلی بن ئیسماعیل جورجانی)یش وێژە و زانستەکانی فێربووە، ئەویش لە کۆڕ و مەجلیسەکانی شانازی پێوە دەکرد. جورجانی یەکێکە لە زانا ھەرە بەناوبانگەکانی ئیسلام و زمانی عەرەبی، جا بێجگە لە زمانی عەرەبیش زمانی تورکی و فارسی و ھیندی زانیوە. زانتسخوازان دەھاتن بۆ لای، قوتابی زۆری ھەبوون لەوانە (عەلی بن زەید بن ئەلفوسەیحی) و (ئەبوو نەسڕ ئەحمەد بن محەممەد) و بێجگە لەمانیش. لە خانەوادەیەکی ھەژار لە دایک بوو بۆیە نەیدەتوانی بۆ زانستخوازی لە جورجان بچێتە دەرەوە، بەڵام دوو زانا لە جوجان بوون قەرەبووی ئەوەیان کردەوە: محەممەد بن ئەلحەسەن بن عەبدولوارس و (عەلی بن عەبدولعەزیز بن ئەلحەسەن بن عەلی بن ئیسماعیل جورجانی). ئەو بە دامەزرێنەری یان یەکێک لە دامەزرێنەرانی زانستی بەلاغە دادەنرێت، ھەردوو کتێبەکەی (دلائل الإعجاز) و (أسرار البلاغة) دوو گرینگترین کتێبەکانین لەم بوارەدا. جورجانی پاشماوەی گرنگی دوای خۆی بەجێھێشت، لەوانە:
* سەت عەوامیلەکە (العوامل المئة) ناسراو بە عەوامیلی جورجانی.
* (أسرار البلاغة)
* (دلائل الإعجاز)
* (المفتاح فی الصرف)
* (المقتصد)
* (المغنی فی شرح الإیضاح)

## سەرچاوەکان
* شبکة الألوکة
* المکتبة الشاملة
* سنی أون لاین

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو
پۆل:زمانەوانان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٠٠٠
پۆل:مردووانی ١٠٧٨
پۆل:نووسەرانی ئایینی
پۆل:نووسەرانی دینی
ھەڵەی ئاشکرا (تەجوید)

**ھەڵەی ئاشکرا** ()، لە زانستی تەجوید بریتییە لەو ھەڵەیەی لە خوێندنەوەی قورئاندا دەبێتە ھۆی گۆڕانی ماناکەی و گۆڕینی حەرەکە و ئیعڕاب، وەک گۆڕینی پیتێک بە پیتێکی تر یان گۆڕینی حەرەکە، حوکمەکەشی حەڕامە بە یەکدەنگی زانایان. لەبەر ئەوەش پێی دەگوترێت "ئاشکرا" چونکە لای گشتیی خەڵکی ئاشکرایە کە ھەڵەیە نەک تەنھا لای کەسانێک کە تەجویدییان خوێندبێت.

## نموونە
چەند نموونەیەک:
* گۆڕینی حەرەکەی نوونی (الرحمن) لە کەسڕەوە بە زەممە ئاوا "الرحمنُ الرحیم" ئەمەش ھەڵەیە.
* گۆڕینەوەی "س" و "ص" وەک خوێندنەوەی (عصى) بە (عسى) ئەمەش ماناکە دەگۆڕێت.
*  گۆڕینەوەی "ت" و "ط" ئەم دوو پیتە دەرچەشیان یەکە، بەڵام "ط" سیفەتی قەڵەویی ھەیە و "ت" لاوازە، وەک (الطلاق) و (التلاق) کە ھەردووکیشیان لە قورئاندا ھاتووە، ئەوەی یەکەمیان واتا لێکجیابوونەوەی ھاوسەر، ئەوەی دووەمیشیان واتا پێکگەیشتن.

## سەرچاوەکان
* پەرتووک: التجوید المصور لاپەڕە ٤١-ئەیمەن ڕوشدی سوەید.

## بڕوانە ئەمانەش
* ھەڵەی شاراوە (تەجوید)
* تەجوید

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:تەجوید
ھەڵەی شاراوە (تەجوید)

**ھەڵەی شاراوە** لە زانستی تەجویددا بریتییە لەو ھەڵەیەی لە خوێندنەوەی قورئانی پیرۆزدا دەبێتە ھۆی تەواو نەبوونی سیفاتی گۆ و لەفز. بەڵام نابێتە ھۆی گۆڕانی مانا، ھەروەھا بریتییە لەو ھەڵەیەی کە موخالەفەی یاساکانی تەجوید دەکات بەڵام کاریگەری لە ماناکەی ناکات.. وەک پەیوەست نەبوون بە یاساکانی نوونی ساکن و تەنوین (ئیزھار و ئیقلاب و ..) وھتد. لەبەر ئەوەش پێی دەوترێت "شاراوە" چونکە لای گشتیی خەڵک شاراوەیە تەنھا لای ئەو کەسانە ئاشکرایە کە تەجویدیان خوێندووە.
## سەرچاوەکان

## بڕوانە ئەمانەش
* ھەڵەی ئاشکرا (تەجوید)
* تەجوید

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پارک مین-یۆنگ

**پارک مین-یۆنگ** یان **راچل پارک** (بە کۆری: 박민영؛ بە ئینگلیزی: Park Min-young)، لەدایکبووی ٤ی ئازاری ١٩٨٦ لە سێئول. خانمەئەکتەرێکی کۆریای باشوورە. بەناوبانگ بوو بەهۆی ڕۆڵ بینینی لە دراما کۆرییەکان وەک (Sungkyunkwan Scandal ساڵی ٢٠١٠)، (City Hunter ساڵی ٢٠١١)، (Glory Jane ساڵی ٢٠١١)، (Dr. Jin ساڵی ٢٠١٢)، (Healer ساڵانی ٢٠١٤ - ٢٠١٥) و (Remember - War of the Son ساڵانی ٢٠١٥ - ٢٠١٦).

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Park Min-young

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:خانمەئەکتەرانی تەلەڤزیۆنی کۆریای باشوور
پۆل:خانمەئەکتەرانی فیلمەکانی کۆریای باشوور
پۆل:کریستیانەکانی کۆریای باشوو
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦
پۆل:زیندووان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی دۆنگگوک
پۆل:خەڵکی سێئول
پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور
پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرانی سێئول
داڵەڕێ

**داڵەڕێ** گوندێکە دەکەوێتە سەر زێی گەورە، سەربە سنووری بەڕێوبەرایەتی قەزای بەردەڕەشە لە پارێزگای دھۆک. بەپێی سەرچاوەکان، ناوی "داڵەڕێ" لە "دارینی چڕ" ەوە ھاتووە؛ ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ ھەڵکەوتەی سروشتیی و جوگرافی گوندەکە بەھۆی ھەبوونی چەمێکی چر لەزێی گەورەوە کە بە لێواری گوندەکەدا درێژدەبێتەوە. دانیشتووانی دالەڕێ لە ھۆزی گۆرانن

مێژووی گوندی داڵەڕێ دەگەڕێتەوە بۆ نیوەی دووەمی سەدەی ١٨ە و سەرەتای سەدەی ١٩ە، یەکەم شەپۆلی دانیشتووانی گوندەکە بەھۆی بەپیتبوونی زەوی ناوچەکە و گونجانی کەشوھەوا بۆ ئاژەڵداری ڕوویان لە گوندەکە کردووە.

بەھۆی ھەبوونی ژیان بۆ ماوەیەکی زۆر لەو ناوچەیە، داڵەڕێ خاوەنی چەند شوێنەوارێکی مێژوویە، و چەندان حەشارگەی ژێر زەوی و ئامێری کۆنی کشتوکاڵی، کە بە "قوڕ" دروستکراون، دۆزراونەتەوە. بەگوێرەی وتەی دانیشتووانی گوندەکە، گرنگترین ئاسەوار مانەوەی گۆڕستانێکە بەناوی "قەبرستانی سەییدان".

داڵەڕێ چەند ناوچەیەکی گەشتیاری تایبەت بەخۆی ھەیە کە دیارترین ناوچەی گەشتیاری لە گوندی داڵەڕێ بریتییە لە «کەور قەلان» کە شوێنێکی شاخاوییە و دەکەوێتە باکووری گوندەکەوە. بەدرێژای مێژووی لادێکە مزگەوتی تێدابووە، بەڵام مێژووی ھەبوونی قوتابخانە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٧١.

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
قەیسەر (فیلم)

**قەیسەر** () فیلمێکی فارسییە و بەرھەمی ساڵی ١٩٦٩یە و لە نووسین و دەرھێنانی مەسعوود کیمیاییە و بێھرووز وسووقی ئەکتەری سەرەکی فیلمەکەیە، فیلمی قەیسەر بە یەکێک لە کاریگەرترین فیلمەکانی مێژووی سینەمای ئێران دادەنرێت و لە دەستپێکردنی شەپۆلی نوێی سینەمای ئێراندا پشکێکی گەورە بەر قەیسەر دەکەوێت، قەیسەر توانی ڕیکۆردی ئەو کاتەی سینەمای ئێران بشکێنێت و تا ماوەی دوو ساڵیش لە سینەماکاندا بینەری ھەبوو

## چیرۆک
فاتی لەلایەن یەکێک لە برایانی ئاب مەنگلەوە دەست درێژی دەکرێتە سەر و دواتر خۆی دەکوژێت بەڵام نامەیەک جێدێڵێت لە دوای خۆی و ڕووداوەکەی تێدا دەنوسێت و دایکی و خاڵی نامەکە دەخوێننەوە، فەرمان کە برا گەورەی فاتییە ئاگادار دەبێت لە ڕووداوەکە و دەیەوێت تۆڵە بکاتەوە بەڵام لەبەرئەوەی سوێندی خواردووە چەقۆ ھەڵنەگرێت بە دەستی بەتاڵ دەچێت بۆ تۆڵە کردنەوە و لە کاتی شەڕکردن لەگەڵ یەکێک لە سێ براکە دوو براکەی تر دەیکوژن، یەکێک لە برایانی ئاب مەنگل ھۆشیاری بە دوو براکەی تری دەدات کە قەیسەری برا بچووکی فەرمان مەترسیدارە و دەبێت وریا بن لێی، قەیسەر (بێھرووز وسووقی) کە برا بچووکە لە گەشت دێتەوە لە ڕووداوەکە ئاگادار دەبێت و دەیەوێت تۆڵەی خوشکەکەی و براکەی بکاتەوە و ھەنگاو بە ھەنگاو دەیەوێت برایانی ئاب مەنگل تیا بەرێت

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان
پۆل:فیلمە فارسییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی
پۆل:فیلمەکانی ١٩٦٩
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئێرانییەکان
پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی ئێران
دەزگای خێرخوازیی بارزانی

**دەزگای خێرخوازیی بارزانی** () دەزگایەکی ناحکومیی و ناسیاسی و قازانج نەویستە لە ساڵی ٢٠٠٥ لە ھەولێری پایتەختی ھەرێمی کوردستان دامەزراوەو بەڕێز مەسروور بارزانی سەرۆکی بۆردی دامەزرێنەرانی دەزگای خێرخوازیی بارزانییەو ڕاستەوخۆ سەرپەرشتیاری کارەکانی دەزگا دەکات.

ئەم دەزگایە بۆ ئیش و کارە خێرخوازییەکانی، مۆڵەتی کارکردنی لەلایەن حکوومەتی عێراق و حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی ڕێکخراوە ناحکومییەکان وەرگرتووە. بەھۆی چڕوپڕی کارو چالاکییەکان و بەھاناوەچونی زیاتری ئاوارەو پەنابەران لە سنوورەکان و ناوخۆی ھەرێمی کوردستاندا لەلایەن دەزگای خێرخوازیی بارزانییەوە، ڕێکخراوە جیھانییەکان پەیوەندییان لەگەڵدا بەستووە و ھاوکاری و ھەماھەنگی زیاتر لەنێوان ھەردوولادا دروست ببووە. بەھۆی بەرەوپێشچوونی پەیوەندییەکان و بەڕێکخراوەییبوونی ئیشوکارەکانی دەزگای خێرخوازیی بارزانییەوە، لە کۆبوونەوەی مانگی ٤ی ٢٠١٦ی کارگێڕی و ھەماھەنگی نەتەوەیەکگرتووەکان، بڕیار درا دەزگای خێرخوازیی بارزانی وەکو ڕێکخراوێکی ناحکوومی ببێت بە ئەندامی ڕاوێژکاری تایبەت لە ئەنجومەنی ئابووری کۆمەڵایەتی (ئیکۆسۆک- ECOSOC)ی سەر بە نەتەوەیەکگرتووەکان.

دەزگای خێرخوازیی بارزانی لە بەرنامەی کاریی خۆیدا کار بۆ گەیاندنی ھاوکاری بۆ خەڵکی لێقەوماو و کەمدەرامەت و ئاوارە و پەنابەر دەکات. گرنگی بە پەرەپێدانی بواری پەروەردە (بەتایبەتی پەروەردەی منداڵان) و باشترکردنی ڕەوشی تەندروستی و دابینکردنی پێداویستی خاوەن پێداویستییە تایبەتییەکان لە کوردستان دەدات.

دەزگای خێرخوازی بارزانی بەناوی مستەفا بارزانییەوە (١٩٠٣–١٩٧٩) ناونراوە. لەوەوە دەزگای خێرخوازیی بارزانی جەوھەری پرۆژە خێرخوازییەکانی خۆی بۆ(مرۆڤە) ناساندووە؛ بۆیە دەڵێت لە ھەر کۆمەڵگەو سنوورێکی جوگرافیدا مرۆڤەکان پێویستیان بە ھاوکاری مرۆیی ھەبێ لە سێکتەرەکانی (خۆراکی، پەروەردە، ڕۆشنبیری، تەندروستی، کۆمەڵایەتی و ھونەری) دەزگای خێرخوازیی بارزانی بە ئەرکی خۆی ز دەزانێت کە ھاوکاری پێشکەش بکات و کەمتەرخەمی ناکات.

لە ئەنجامی نەبوونی دەزگایەکی خێرخوازیی خۆماڵی لە کوردستان بۆ ئەوەی ھاوکاری خەڵکی ھەژارو کەمدەرامەتی کوردستان بکات، دامەزراندنی (دەزگای خێرخوازیی بارزانی) کەلێنێکی لەو بوارە گرنگەدا پڕ کردەوە. جگە لەوە، لەدوای تێکچوونی باری ئارامی ناوچەکانی ناوەڕاست و باشووری عێراق و وڵاتی سووریا، پەنابەرو ئاوارەکان پێویستی زۆریان بە ھاوکاری ھەبووە وەکو (خۆراک، جلوبەرگ، داوودەرمان، کەرەستەی تەندروستی و ھەتا دوایی). ئەم دەزگایە لە سەرەتای دامەزراندنییەوە ئەو بۆشاییانەی پڕکردووەتەوەو ڕۆژ لەدوای ڕۆژ بە بەرنامەی پێشکەوتووی و لەسێکتەری جۆراوجۆردا خزمەتی بەو کەسانە کردووە کە پێویستیان بە خزمەتکردن بووە.

دەزگای خێرخوازیی بارزانی بۆ ئەنجامدانی ئەم ئەرکانە زیاتر پشتی بە خەڵکی خێرخواز و مرۆڤدۆستی کوردستان بەستووە، دەتوانین بڵێین بەشێوەیەکی سەرەکی خەڵکی خێرخواز و دەوڵەمەندی کوردستان ھاوکاری ماڵی (فەند)ی پرۆژەکانی ئەم دەزگایە دەکەن. ھەروەھا بەھاوبەشی لەگەڵ ئاژانسەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان و ڕێکخراوە خێرخوازیی و مرۆیییە نێودەوڵەتییەکان و وڵاتانی ھاریکاربەخش ڕۆژانە یارمەتی مرۆیی پێشکەشی پەنابەرو ئاوارەکانی وڵاتانی سووریاو عێراق دەکات.

ئۆفێسی سەرەکی دەزگای خێرخوازیی بارزانی لە ھەولێرە و سەرپەرشتی (١٣) کەمپ لە سنووری پارێزگای ھەولێر بەھاوکاری دەستەی ھەماھەنگی قەیرانەکان لە ھەولێر دەکات. ئۆفیسی لە پارێزگاکانی ھەولێر، دھۆک، سلێمانی، گەرمیان، شنگال و نەینەواش ھەیە. ھەروەھا لە پارێزگای کەرکووک و سەرجەم کەمپەکاندا ئۆفیس، سەنتەر، یان نوێنەری ھەیە.

## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ھەفتانەی شۆنن جەمپ

**ھەفتانەی شۆنن جەمپ** () بریتییە لە زنجیرە شۆنن مانگایەکی ھەفتانەیی کە لە ژاپۆن لە لایەن شوئیشا بڵاودەکرێتەوە، ھەروەھا ئەو یەکێکە لە کۆمەڵە گۆڤارەکانی جەمپ. و پڕ فرۆشترین گۆڤاری مانگایە، و ھەروەھا یەکێکە لە درێژترین بڵاو کراوە، یەکەم چاپ دەرچوو لە ڕێکەوتی ٢ تەمووزی ١٩٦٨. زنجیرە مانگاکەی گۆڤارەکە کوڕە گەنجەکان دەکاتە ئامانج و ژمارەیەکی زۆر دیمەنی جوڵەی تێدایە لەگەڵ بڕێکی بەرچاوی کۆمیدیا. ئەو بەشانەی زنجیرەکە کە لەلایەن گۆڤاری ھەفتانەی شۆنن جەمپ بڵاو دەکرێتەوە کۆ دەکرێتەوە و بڵاو دەکرێتەوە لە پەرتووکی تانکۆبۆن لەژێر پەنجەی «جەمپ کۆمیکس» ھەموو ٢-٣ مانگدا.

لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی بیستەم بۆ ناوەڕاستی نەوەکانی ھەمان سەدە ڕۆڵی ئەو سەدەیە دەگێڕێ کە بڵاوکراوەی گۆڤارەکە لە پێشەنگا بووە بە بڕی (٦٫٥٣ ملیۆن)، و ئاماژەی بۆ کراوە بە «سەدەی زێڕینی جەمپ». و لەگەڵ ئەوەشدا، لەو کاتە بەدواوە گۆڤارەکە بە چەندین دابەزینێکی قورسدا ڕۆشتووە و گۆڕینەوەی گەیشتووە بە ٢٫٧ ملیۆن تیراژ لە ٢٠١٣دا.

ھەفتانەی شۆنن جەمپ دوو گۆڤاری خوشکی ھەیە ناویان جەمپ سکوێر، درووست کرا پاش کەوتنی مانگانەی شۆنن جەمپ، و سایکیۆ جەمپ. و گۆڤارەکە خاوەنی چەندین کۆپی نێونەتەوەییە، لە نێوانیاندا ئەمریکای باکووری ئێستا، و ویکلی شۆنن جەمپ.

## ئەو مانگایانەی ئێستا بڵاو دەکرێتەوە لە گۆڤارەکە
لە کاتی ئێستا نۆزدە مانگا بڵاو دەکرێتەوە لە گۆڤارەکە، زنجیرەی ڕاوچیxڕاوچی بە شێوەیەکی ناڕێک بڵاو دەکرێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شۆنن مانگا
پۆل:شوئیشا
پۆل:ئەو گۆڤارە مانگایانەی نیمچە مانگ جارێک بڵاو دەبنەوە لە ژاپۆن
پۆل:گۆڤارەکانی شوێشا
پۆل:ئەو گۆڤارە مانگایانەی ھەفتانە بڵاو دەبنەوە لە ژاپۆن
ڕیش

[وێنۆک|پیاوێکی [یەمەنی کە خاوەنی ڕیشە|alt=]]
**ڕیش** یان **ڕدێن** مووێکە کە لە ڕوومەت و چەناگەی پیاو دێت، ئەوەش نەریتێکە بەڵگەیە لەسەر گەورەبوون و ھەرزەکاریی پیاوان، وەک چەندیندیکە وەک: بنھەنگڵ، زڕینی دەنگ، بەھێزبوونی ماسوولکە بەلام ھەندێک جار دوائەکەون لە پێگەیشتنی کەسەکە.

## ھۆکاری دروستبوون
دروستبوونی دەگەڕێتەوە گەشە کردنی ڕیش بۆ ھۆرمۆن نێر ناسراو بە (Testosteronum) بەرپرسە لە دەستکەوتنی ئاکار پیاوانە وەک دەنگی قووڵ، و دەرکەوتنی ماسوولکە بۆ جیاکردنەوەی پیاو لە ئافرەت. گەشە کردنی ڕیشی پەیوەندیدار بە چاڵاک کردن (Testosteronum)، و درێژە دەکێشێت ئەوە لەپاش پێگەییشتن.

## ئایینەکان
### ئیسلام
[وێنۆک|ڕیشی پیاوێکی [موسڵمان|alt=]]
لە ئاینی ئیسلامدا مانەوەی ڕیش بەپێی ٤ ڕێچکەکە ئەرکە لەسەرت و پێویستە بیھێڵیەوە، بەشێک لە موسڵمانان پابەندن بە ھێشتنەوەی.
## قەدەغەکردنی ڕیش
هەندێک لە وڵاتانی عەرەبی گەورەکردنی ڕیش لە خزمەتگوزارییە ئەمنی و سەربازییەکان قەدەغە دەکەن، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ڕێگریکردن لە ئیسلامکردنی خزمەتگوزارییە ئەمنییەکان و سەربازییەکان، دیارترینی ئەو وڵاتانە میسرە، کە هەموو ئەفسەر و سەربازەکان لە سوپا و پۆلیس و هەموو ئەو ئەفسەرانەی لە خزمەتگوزارییە ئەمنییەکان کاردەکەن لە گەشەکردنی ڕیش قەدەغەکراون.

لە ئەمریکا ڕێگەپێدراوە، بەڵام سنووردارە، بەو پێیەی سەرباز یان ئەفسەر بۆی هەیە هەموو جلوبەرگ و کەلوپەلەکانی لەبەر بکات، بۆ ئەوەی ڕیش ڕێگری نەکات لە بەستنی کڵاو یان دەمامکی پارێزەر لە گازی ژەهراوی یان فرمێسکڕێژ.
## سەرچاوەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ڕیش
تانکۆبۆن

**تانکۆبۆن** (単行本 Tankōbon، پەرتووکی سەربەخۆ/ئازاد) بریتییە لە وشەیەکی ژاپۆنی بۆ پەرتووکێکی تەواو بەکاردێت نەک بەشێک لە زنجیرەیەک (ھاوشێوەی ئەفرۆدە)، بەڵام لە ژاپۆنی نوێدا، زۆر جار بەکاردێت بۆ نیشانە کردن بۆ پەرتووکە تاکەکانی یەک مانگا، و بە پێچەوانەی گۆڤاری (雑誌 * Zasshi*)، کە چەند زنجیرەیەک دەردەخات.و دەتوانرێت بۆ ڕۆمانیش بەکاربێت، کارێکی چیرۆکی، پەرتووکێکیی ئابووری، پەرتووکی ئامۆژگاری، پەرتووکێک کە کۆمەڵێکی یەکگرتووی وێنەی پێکەوە بەستراو، پەرتووکێکی نمایشکەر پاڵپشتی پەرتووکەکانی پێشوو دەکات، و تا ئەوەی لە شێوەی بەرگێکی بەھێزکراودایە. و زیاتر وشەیەکی گشتییە، کە پەرتووکە ھاوشێوەکان دەگرێتەوە بەڵام چاپەکانیش دەگرێتەوە، پەرتووکێک یان زیاتر (یان کۆمەڵێکی تەواو) لە بڵاوکراوەیەک، تا کۆتای."

تانکۆبۆن بونکۆبۆن ناگرێتەوە (کە بەکاردێت بۆ ڕۆمان)، شینسو (新書 Shinso) کە بە گشتی بەکاردێت بۆ کارە چیرۆکییەکان)، یان موک کە قەبارەی گەورەترە (ムック Mukku، لە یەکگرتنی «گۆڤار» و «پەرتووک») کاتێک ھەر یەکێکیان بەشێکیان ھەیە لە زنجیرەکە.

لەوانەیە تانکۆبۆن پەرتووکی قەبارە بچکۆلانە (واتە: مامیھون (豆本 Mamehon) بێت تا پەرتووکی بەنرخی قەبارە فولیو. و لەگەڵ ئەوەشدا تانکۆبۆن شێوە سەیرە کە دەچێتەوە سەر ناوەکەی. بە بەکارھێنانی وشە ئینگلیزیەکان، تانکۆبۆن لە قەبارەی یەکەم پێیدەوترێت کواترو یان ئۆکتافو.

## سەرچاوەکان

*ویکیپیدیای عەرەبی
https://en.wikipedia.org/wiki/Tank%C5%8Dbon
https://fr.wikipedia.org/wiki/Tank%C5%8Dbon

پۆل:کۆمەڵگای ژاپۆن
پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:گرێ و دەستەواژە ژاپۆنییەکان
پۆل:فۆرماتی کۆمیک
پۆل:کتێبەکان بەپێی جۆر
نۆ مین-وو

**نۆ مین-وو** (بە کۆری: 노민우؛ بە ئینگلیزی: No Min-woo)، لەدایکبووی ٢٩ی مەیی ١٩٨٦ لە ژاپۆن. مۆسیقاژەن و ئەکتەرێکی کۆریای باشووە.

## سەرچاوەکان
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ No Min-woo


## بەستەرە دەرەکییەکان

* Official Website
* 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦
پۆل:زیندووان
پۆل:باشترین ئەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتی درامای ئێس بی ئێس
پۆل:گۆرانیبێژەکانی کەی-پۆپ
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئینھا
پۆل:ھونەرمەندانی چێژبەخشی ئێم بی کەی
پۆل:کوڕە گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور
پۆل:کوڕە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور
پۆل:گۆرانیبێژە پۆپەکانی کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:کەسایەتییە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
پۆل:گۆرانیبێژە کوڕەکانی سەدەی ٢١ەم
شین مین-ئا

**شین مین-ئا** یان **یانگ مین-ئا** (بە کۆری: 신민아؛ بە ئینگلیزی: Shin Min-a)، لەدایکبووی ٥ی ئاپریلی ١٩٨٤ لە سۆنگنام، پارێزگای گیۆنگگی. مۆدیڵ و خانمەئەکتەرێکی کۆریای باشوورە. بەناوبانگ بوو بەهۆی ڕۆڵ بینینی لە دراما کۆرییەکان وەک (A Love to Kill ساڵی ٢٠٠٥)، (My Girlfriend Is a Nine-Tailed Fox ساڵی ٢٠١٠)، (Arang and the Magistrate ساڵی ٢٠١٣) و (Oh My Venus ساڵی ٢٠١٥).

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Shin Min-a

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:خانمەئەکتەرانی تەلەڤزیۆنی کۆریای باشوور
پۆل:خانمەئەکتەرانی فیلمەکانی کۆریای باشوور
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤
پۆل:زیندووان
پۆل:باشترین خانمەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتەکانی درامای ئێس بی ئێس
پۆل:دەرچووانی زانکۆی دۆنگگوک
پۆل:ھونەرمەندانی کۆمپانیای ئای ئێچ کیو
پۆل:خانمە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور
پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور
پۆل:نایاب لە ڕۆلگێران، و خانمەکتەرانی براوە خەڵاتی ئەستێرەیی ئاپان
شوێشا

[وێنۆک|بینای سەرەکی لە [چیۆدا (تۆکیۆ)|چیۆدا، تۆکیۆ، ژاپۆن]]
**کۆمپانیی شوێشای ژاپۆنی** بۆ بڵاو کردنەوە (بەئینگلیزی: Shueisha lnc)، (بەژاپۆنی: 株式会社集英社) لە جۆری شرکەتی سنوورداری تایبەتە بریتییە لە کۆمپانییەکی ژاپۆنی بۆ بەرھەم ھێنانی ھەواڵگیری و چاپکردن، دروست کراوە ساڵی ۱۹۲۲ز وە وەستاوە ساڵی ۱۹٤٥ز، وە لە ساڵی ۱۹٤۹ز دەست دەکاتەوە بە کار و چەند چاپێک ئەنجام دەدات وە چەند بەرنامەیەکی ئەلیکترۆنی بەرھەم دێنێت کە تا ئەمڕۆ بەردەوامە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوئیشا
پۆل:کۆمپانیا ئەنیمێیەکان
پۆل:بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان
پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان
نەرگس دات

**نەرگس دات** ناوی لەدایکبوونی **فاتیمە ڕەشید** کە لەفیلمەکان بە نەرگس ناسرا. (ماوەی ژیان: ١ی حوزەیرانی ١٩٢٩ تاوەکوو ٣ی ئایاری ١٩٨١). نەرگس خانمەئەکتەرێکی ناسراوی سینەمای بۆلیوود بوو و زۆرجار ناوی لەباشترینەکانی مێژووی بۆلیوودیش دەھێنرێت. لە ساڵی ١٩٣٥ بۆیەکەمینجار لەفیلمی (Talash-E-Haq) دەرکەوت کە ئەمەش لە تەمەنێکی  بوو دواتر لە ساڵی لە ساڵی ١٩٤٢ لەفیلمی تەمەنا (Tamanna) دەردەکەوێتەوە. لەماوەی ساڵانی ١٩٤٠ بۆ ١٩٦٠ نەرگس بەشداری لەچەندین فیلمی سەرکەوتوو لەڕووی داھات (بازرگانی) و ڕەخنەگرانە دەکات کە بەشی زۆری لەگەڵ ئەکتەری دیاری بۆلیوود ڕاج کاپوور بووە.

باشترین کاری نەگس لەفیلمی دایکی ھیند بوو لە ساڵی ١٩٥٧ کە یەکەم فیلمی ھیندستانبوو بۆ خەڵاتی ئۆسکاری بنێرن بۆ وەرگرتنی باشترین فیلمی بیانی و لەنێو ڕیزی پاڵێوراوانی کۆتایش خۆی بینییەوە لەدوای دایکی ھیند تەنیا دوو فیلمی دیکە لە ھیند گەیشتنە ئەم پلەیە، ھەر لەھەمان فیلم نەرگس خەڵاتی باشترین کچەئەکتەری بردەوە لە خەڵاتەکانی فیلم فەیر. لە ساڵی ١٩٥٨ لەگەڵ ئەکتەری بۆلیوود سونێل دات ھاوسەرگیرییان کرد کەبەیەکەوەش ڕۆڵی سەرەکییان بینیبوو لەفیلمی دایکی ھیند.

لە ساڵی ١٩٦٧ لەفیلمی شەو و ڕۆژ (Raat Aur Din) بەشداریکرد و خەڵاتی نیشتمانی بۆ باشترین کچەئەکتەری پێدرا. نەرگس لە ساڵی ١٩٨١ بەھۆی شێرپەنجەی پەنکریاس کۆچی دواییکرد، کەچەند ڕۆژێک لەپێش مردنی کوڕەکەی سانجای دات یەکەم کاری نواندنی دەستپێکرد لەبۆلیوود کەئەویش لەئێستادا یەکێکە لە ئەکتەرە دیارەکانی بۆلیوود.

## سەرچاوەکان

* ویکی ئینگلیزی

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی
پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩
پۆل:مردووانی ١٩٨١
پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مردنەکان بە شێرپەنجەی پەنکریاس
پۆل:پەنجابییەکان
پۆل:ئەکتەر-سیاسەتمەدارەکانی ھیندستان
شۆنن مانگا

**شۆنن مانگا** (بە ژاپۆنی: 少年漫画، ھەروەھا وەک بە **شۆنێن** یان **شوونن** دەخوێنرێتەوە) بریتین لە کۆمیکی ژاپۆنی وە بەگشتی بەکاردێت بۆ ئاماژە کردن بۆ ئەو مانگایانەی کە کوڕان دەکاتە ئامانج کە تەمەنیان لە نێوان ۱۰ ساڵ بۆ ۱۷ ساڵە، وە بەپێچەوانەی شۆجۆ مانگایە کە کچان دەکاتە ئامانج، و سینین مانگا کە پیاوە پێگەیشتووەکان دەکاتە ئامانج.

کارەکتەری کانجی (shōnen -少年) بە واتای «کوڕ» یان «گەنج»ە، و کەسایەتی (漫画- مانگا) واتە «کۆمیک»؛ بەم شێوەیە، دەستەواژە تەواوەکە بە واتای «کۆمیکی کەسێکی گەنج»، یان بە سادەیی «کۆمیکی کوڕ»ە، کە ھاوتای کۆمیکی کچان (shōjo manga)ە. شۆجۆ مانگا بەناوبانگترین و پڕفرۆشترین شێوەی مانگایە.

## سەرچاوەکان


پۆل:شۆنن مانگا
پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:گرێ و دەستەواژە ژاپۆنییەکان
تایبۆنگ

**تایبۆنگ** ( بە هانگۆل: 태봉؛ بە هانجا: 泰封)، لەلایەن (کونگ یێ - 弓裔) لە نیمچەدوورگەی کۆریا، کۆتا سێ شانشینەکەی کۆریا لە ٩٠١ز دامەزرا.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Taebong

پۆل:پاشایەتیە پێشووەکانی ئاسیا
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٩٠١
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی دەیەی ٩١٠
پۆل:ھەڵوەشانەکانی ٩١٨
پۆل:وڵاتانی پێشوو لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
پۆل:وڵاتانی پێشوو لە مێژووی کۆریا
پۆل:مێژووی کۆریا
پۆل:فەرمانڕەوا پێشووەکان لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
کونگ یێ

**کونگ یێ** (بە هانگۆل: 궁예؛ بە هانجا: 弓裔)، ساڵی ٨٦٩ی لەدایکبووە و لە ٢٤ی تەممووزی ٩١٨ مردووە. پاشای هوگۆگۆریۆبوو کە بۆ ماوەکی کورت (هوگۆگۆریۆ) مایەوە و پاشان لەناوچوو. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی کورت بوو، لەنێوان ساڵانی ٩٠١ بۆ ٩١٨ بوو.

## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Gung Ye

پۆل:مردووانی ٩١٨
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٠یەم لە ئاسیا
پۆل:بودیزمەکانی کۆریا
پۆل:فەرمانڕەواکانی کۆریا
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٨٦٠
پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٠یەم
ئێیچیرۆ ئۆدا

**ئێیچیرۆ ئۆدا** (尾田栄一郎 ئۆدا ئییچیرۆ) مانگاکایەکی ژاپۆنییە، لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٥ـە لە کوماموتو. وە ناسراوە بە دروستکەری پڕ فرۆشترین مانگا لەسەر گۆی زەوی "وەن پیس".

## بەناوبانگترین کارەکانی
لە بەناوبانگترین کارەکانی ئۆدا وەن پیسە کە بریتییە لە ئەو مانگایەی کە ڕیکۆردی وەک پڕ فرۆشترین لە مێژووی ژاپۆن و جیھاندا شکاند. چیرۆکی وەن پیس دەربارەی تیمێکی چەتە بە سەرۆکایەتی مۆنکی دی لوفی دەسوڕێتەوە و ھەر یەکێک لە ئەندامەکانی تیمەکە ئامانجێکی ھەیە کە دەیەوێت بەدی بھێنێت، و ئامانجی سەرەکی کاپتن ئەوەیە گەنجینە ئەفسانەییەکەی "وەن پیس (پارچە تاکەکە)" بدۆزێتەوە و ببێت بە فەرمانڕەوای چەتەکان. زنجیرە مانگاکە لە ساڵی ١٩٩٧ دەستی بە بڵاوبوونەوە کرد، و زنجیرە ئەنیمێکەی لە ژاپۆن لە ساڵی ١٩٩٩ دەستی بە پەخشکردن کرد و تا ئێستا بەردەوامە، و تا ئێستا  زنجیرەی لێ پەخش کراوە لە نێوانیدا زنجیرەی ئاسای و تایبەتی تێدایە و ھەروەھا دوازدە فیلم لێ بڵاو کراوەتەوە.

<nowiki/><nowiki/>

## ھەموو کارەکانی
* وەن پیس "لە ١٩٩٧ تا ئێستا"
* ١٩٩٢ "وانتید"
* ١٩٩٣ "God's Present for the Future"
* ١٩٩٣ "Ikki Yaku"
* رۆمانس داون "١٩٩٦ چاپی دووەم"
* (Dragon Ball x One Piece (Cross Epoch "کارێکی ھاوبەش لەگەڵ ئاکیرا تۆریاما" ٢٠٠٧
* وەن پیس ئێکس توریکو "٢٠١١"

## سەرچاوەکان
وەرگیراوە لە: کتێبخانەی نیشتیمانی فەڕەنسا ـــ

http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb14427704t

پۆل:وێنەکێشانی مانگا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
پۆل:نەخشکێشە ژاپۆنییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:وەن پیس
جەمپ سکوێر

**جەمپ سکوێر** و ھەروەھا پێی دەوترێت **جەمپ سکوار**   (بە ژاپۆنی: ジャンプスクエア) بریتییە لە گۆڤارێکی شۆننی مانگانە کە لەلایەن شوئیشا بڵاو دەکرێتەوە، یەکەم ژمارەی گۆڤارەکە دەرچووە لە ۲ تشرینی دووەمی ۲۰۰۷ وەک جێگرەوەیەک بۆ مانگانەی شۆنن جەمپ. مانگاکە کوڕە گەنجەکان دەکاتە ئامانج کاتێ ناوەڕۆکەکەی بریتییە لە فەنتازیا و کۆمەڵێک دیمەنی ئەکشن.

## سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی: Jump Squar

ویکیپیدیای عەرەبی: جمب سکویر

ویکیپیدیای فارسی: جامپ اسکوئر

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:گۆڤارەکان
پۆل:گۆڤارەکانی شوێشا