حیجاب

[وێنۆک|سەرۆکی پێشووی [نیووزیلاند، جاسیندا ئاردێرن بە حیجابەوە.]]
لە بەکارھێنانی سەردەمییانەدا، **حیجاب** بەگشتی ئاماژەیە بۆ جۆرەھا سەرپۆش کە بە شێوەیەکی ئاسایی لەلایەن زۆرێک لە ژنانی موسڵمانی ئایینی وەک دەربڕینی ئیمانداریی خۆیان لەسەری دەکەن. دەکرێ ئەم جۆرە ژنانە بە «**حیجابی**» بانگ بکرێن. حیجاب زۆرجار ئاماژە بە ڕووپۆشێک دەکات کە بە دەوری سەردا دەپێچرێتەوە، قژ و مل و گوێچکەکان دادەپۆشێت و دەموچاو بە دیاری دەھێڵێتەوە. بەکارھێنانی حیجاب لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردووەوە لە ئاستی جیھانیدا گەشەی کردووە و زۆرێک لە موسڵمانان وەک ھێمای حەیا و ئیمان سەیری دەکەن؛ ھەروەھا وەک جۆرێک لە ڕازاندنەوە لەسەر دەکرێت. لە نێوان زانایانی ئایینی ئیسلامیدا کۆدەنگی ھەیە کە سەر داپۆشین پێویستە یان باشترە بەکاربھێندرێت. بە کردەوە زۆربەی ژنانی موسڵمان لەسەرکردنی ھەڵدەبژێرن.

زاراوەی حیجاب () لە سەرەتادا بۆ ئاماژەدان بە جیاکردنەوە یان پەردەیەک بەکارھاتووە و ھەندێکجار بۆ یاساکانی حەیا لە ئیسلامدا بەکارھاتووە. لە ئایەتەکانی قورئاندا، ئەم زاراوەیە ئاماژەیە بۆ پەردەیەکە بۆ سەردانیکەرانی ماڵی محەممەد کە لە ژنەکانی لەسەریان دەکرد و جیایانی دەکردەوە لە خەڵکی. ئەمەش وای کردووە ھەندێک بانگەشەی ئەوە بکەن کە ھەڵبژاردەی قورئان مەبەستی ئەوەیە ئەمە تەنھا ژنەکانی محەممەد دەگرێتەوە و ھەموو ژنان ناگرێتەوە. قورئان ھەرگیز وشەی *حیجاب* بەکارناھێنێت بۆ ئاماژەدان بە جلوبەرگی ژنان، بەڵام بڕگەکانی باس لە پۆشاکی ژنان دەکەن بە بەکارھێنانی زاراوەی دیکەی وەک *جلباب* و *خیمار*.

## وشەناسی
وشەی عەرەبیی حیجاب () ئەو ناوە وشەیییەیە کە لە کرداری  سەرچاوەی گرتووە، و پۆلێکی گەورەی وشە پێکدەھێنێت کە زیاتر پەیوەندییان بە چەمکەکانی شاردنەوە، حەشاردان و قەدەغەوە ھەیە.

## لە سەرچاوە ئیسلامییەکاندا
### قورئان
نزیکەی حەوت ئایەت باس لە شێوازی جلوبەرگی ژن دەکەن لەکاتی ڕۆیشتن و لە شوێنی گشتیدا؛ زانایانی موسڵمان جیاوازییان ھەبووە سەبارەت بە چۆنییەتی تێگەیشتن لەم ئایەتانە، ھەندێک باسیان لەوە کردووە کە حیجاب پێویستە و ھەندێکی تریش دەڵێن پێویست نییە.

ئایەتەکانی قورئانی تایبەت بە کەرەستەی جلوبەرگ لە *خیمار* کەڵک وەردەگرن کە بە کوردی دەبێتە «پەردە»، ئەو داپۆشراوانەی کە ژنان لە عەرەبستان لە کاتی ھاتنی ئیسلامدا لەبەریان دەکەن زیاتر بۆ پاراستن لە خۆری گەرم و بیابان لەلایەن ھەندێکەوە، سەرپۆشە و *جلبابە* نەک *حیجاب*. 

ڕوونترین ئایەتەکان لەسەر ئەم بابەتە بریتین لە سورەتی نوور، بە ھەردوو ژن و پیاو دەڵێت کە جلوبەرگی شیاو لەبەر بکەن، لەگەڵ وردەکاری زیاتر لەسەر پێگەی ژنان.

### فەرموودە
سەرچاوەکانی فەرموودە وردەکارییەکانی حیجاب بۆ ژن و پیاو دیاری دەکەن، تەفسیری ئایەتەکانی قورئان کە دەگەڕێندرێنەوە بۆ ھاوەڵان، سەرچاوەیەکی سەرەکین کە زانایانی ئیسلام بۆ وەرگرتنی یاساکان بەکاریان ھێناوە.

## شێواز
زانایانی موسڵمان بەزۆری داوا لە ژنان دەکەن کە ھەموو شتێک داپۆشن جگە لە دەست و دەموچاویان لەبەردەم خەڵکدا، بەڵام پێویستیان بە *[[نیقاب]]* نییە (ڕووپۆشێکی دەموچاوە کە ھەندێک لە ژنانی موسڵمان لەبەری دەکەن). لە نزیکەی ھەموو کلتوورە ئیسلامییەکاندا، کچانی گەنج مەرج نییە حیجاب لەبەر بکەن. ھەندێک لە زانایان دەڵێن کە لە دەرەوەی جەستەی ژن، دەنگیش بەشێکە لە عەورەت و نابێت لەلایەن پیاوانی دەرەوەی بنەماڵەی نزیکییەوە بیبیسترێت. ئەوان ھەندێک فەرموودە دەھێننەوە کە دەنگی ژنان وەک سەرچاوەی ئاژاوە و فیتنە (سۆز و سەرنجڕاکێشی) دەھێننەوە.

### سوننە
چوار ڕێبازی سەرەکیی سوننە (حەنەفی، شافعی، مالیکی و حەنبەلی) پێیان وایە فەڕزە لەسەر ژنانی ئازاد قژیان داپۆشن، و ھەموو جەستەی جگە لە دەم و دەستەکانی، لەکاتێکدا لەناو خەڵکدا بێت لە ڕەگەزی بەرامبەر جگە لە ئەندامانی نزیک لە خێزانەکەی.

پیاوان دەبێت لە ناوچەی سکیانەوە تا ئەژنۆکانیان داپۆشن، ھەرچەندە مەزھەبەکان جیاوازن لەوەی کە ئایا ئەمە داپۆشینی ناوک و ئەژنۆکان دەگرێتەوە یان تەنھا ئەوەی لە نێوانیاندایە.

### شیعە
لای شیعەکان، بە گشتی، فەڕزە ژنان قژیان داپۆشن، و ھەموو جەستەیان جگە لە دەست و دەموچاو، لە کاتی ئامادەبوونی کەسانی ڕەگەزی بەرامبەر جگە لە ئەندامانی نزیکی خێزانەکەی. کۆکراوە گەورە و گرنگەکانی فەرموودەی شیعە لە زۆربەی بەشەکانیدا ھیچ وردەکارییەک لەبارەی سیاسەتەکانی حیجابەوە نادەن. ھەرچەندە وەرگێڕانێکی مووسا کازم ھەیە لە وەڵامی براکەیدا ئاماژە بە مەرجەکانی حیجابی مێینە دەکات لە کاتی نوێژدا، کە دەڵێت «جەستە و سەری پێ دادەپۆشرێت پاشان نوێژ دەکرێ. و ئەگەر پێیەکانی دەربچن ھیچ کێشە نییە».

## ڕۆژی جیھانی حیجاب

ڕۆژی جیھانی حیجاب (WHD) لە ساڵی ٢٠١٣ کە بۆنەیەکی ساڵانەیە لەلایەن نازمەخانەوە دامەزراوە، لە ١ی شوباتی ھەموو ساڵێک لە ١٤٠ وڵاتی جیھان بەڕێوەدەچێت. مەبەستی ڕاگەیەندراوی ھاندانی ژنانی ھەموو ئایین و پێشینەکانە بۆ لەسەرکردن و ئەزموونکردنی حیجاب بۆ ماوەی ڕۆژێک و پەروەردەکردن و بڵاوکردنەوەی ھۆشیاری لەسەر ھۆکاری لەسەرکردنی حیجاب.

## ئەمانەش ببینە
* توندوتیژی دژی ژنان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* بە وێنە: پەردەی موسڵمانان. بی بی سی. - وێنەکێشانی جۆرە جیاوازەکانی جلوبەرگی ژنانی ئیسلامی
* ئاڕاستەکردنەوەی پەردە - ماڵپەڕێک کە باس لە بەکارھێنانی جیھانیی حیجاب دەکات لەلایەن زانکۆی کارۆلینای باکوور لە چاپڵ ھیڵ

پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
پۆل:ئیسلام
پۆل:ئیسلامی سیاسی
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پۆل:بۆکسی ڕەوانەکەری پۆل پێویست بە چاکسازیی پارامەتر
پۆل:ئوسوڵیەتی ئیسلامی
پۆل:حەیا لە ئیسلامدا