open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تیمی مۆر

***تیمی مۆر*** () زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی درامای سەربازیی ئەمریکییە کە لەلایەن بێنجامین کاڤڵەوە دروست کراوە و لەلایەن ستۆدیۆکانی سی بی ئێسەوە بەرھەم ھێنراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٧
پۆل:زنجیرە ئەکشنییە ئەمریکییەکان
پۆل:بەرنامەکانی سی بی ئێس
پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی سی بی ئێس
پۆل:کار دەربارەی کارتێڵە ھۆشبەرە مەکسیکییەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پێڕستی ئەڵقەکانی تیمی مۆر

***تیمی مۆر*** () زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی درامای سەربازیی ئەمریکییە کە لەلایەن بێنجامین کاڤڵەوە دروست کراوە. پێڕستی هەموو ئەڵقەکانی ئەم زنجیرەیە لەخوارەوە خراوەتەڕوو.

## وەرزی یەکەم

## وەرزی دووەم

## وەرزی سێیەم

## وەرزی چوارەم

## وەرزی پێنجەم

## وەرزی شەشەم

## وەرزی حەوتەم

## سەرچاوەکان
* List of SEAL Team episodes on English Wikipedia
* SEAL Team (TV Series 2017–2024) - Episode List on IMDb
* SEAL Team Series Information on TheTVDB.com
پێڕستی ئەڵقەکانی پزیشکە باشەکە

180px|بێچوارچێوە|چەپ
**پزیشکە باشەکە**، بریتییە لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی لە جۆری درامای پزیشکییە، لە زنجیرەیەکی ساڵی ٢٠١٣ کۆریای باشوور کە ھەڵگری ھەمان ناوی پزیشکە باشەکەیە وەرگیراوە. لە خوارەوە پێڕستی ئەڵقەکان داندراوە.

## وەرزی یەکەم

## وەرزی دووەم

## وەرزی سێیەم

## وەرزی چوارەم

## وەرزی پێنجەم

## وەرزی شەشەم

## وەرزی حەوتەم

## سەرچاوەکان
* List of The Good Doctor episodes on English Wikipedia
* The Good Doctor (TV Series 2017–2024) - Episode List on IMDb
* The Good Doctor Series Information on TheTVDB.com
ئاژانسی ھەواڵی عێراقی

**ئاژانسی ھەواڵی عێراقی (ئای ئێن ئەی)** (بە عەرەبی: وكالة الأنباء العراقية (واع)) دامەزراوەیەکی پەخشی گشتیی عێراقییە و بنکەکەی لە بەغدایە، لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٥٩ لە سەردەمی دەسەڵاتداریی عەبدولکەریم قاسم دامەزراوە. دووەم کۆنترین ئاژانسی ھەواڵە لەنێو وڵاتانی عەرەبیدا دوای ئاژانسی ھەواڵی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە میسر، کە لە ساڵی ١٩٥٥ دامەزرا.

ئاژانسی ھەواڵی عێراقی لە قۆناغێکدا ٣٢٠ کارمەندی نووسین، تەکنیکی و کارگێڕی ھەبوو و ٤٨ نووسینگە و پەیامنێری لە وڵاتانی عەرەبی و بیانی ھەبوو. ئەم ژمارەیە بۆ ١٥ کەس کەمکرایەوە لەو کاتەوەی لە مانگی ئابی ١٩٩٠ سزاکان بەسەر عێراقدا سەپێنران. لە نیسانی ١٩٩٩ ئاژانسی ھەواڵی عێراقی ماڵپەڕێکی بە زمانەکانی عەرەبی و ئینگلیزی خستەگەڕ. و ئاژانسە ھەواڵییە پێشەنگەکانی جیھان وەک ئەی ئێف پی و دی پی ئەی و ئی ئێف ئی بەشدارییان لە ئاژانسی ھەواڵی عێراقی کردبوو.

## لە سەردەمی سەددام
لەکاتی شەڕی ئێران و عێراقدا پەیامنێران «جووڵەیان زۆر سنووردار کرابوو، و دەرفەتی کەمتریان پێدرابوو جگە لە وەرگرتنی بەیاننامە و ڕاگەیەندراوە فەرمییەکان، چاوپێکەوتن لەگەڵ دیپلۆماتکارە ڕۆژئاواییەکان، کە خۆیان زۆرجار لە سەرچاوە فەرمییەکان دابڕابوون، و چاودێریکردنی ڕاپۆرتە ڕادیۆییەکان و بڵاوکراوەکانی ئاژانسی ھەواڵی فەرمی عێراق».

حکوومەت خواستی ئەوەی ھەبوو کە یەک سەرچاوەی فەرمی ھەبێت بۆ بڵاوکردنەوەی ھەواڵە گرنگ و ھەستیارەکان بە شێوەیەک کە پشتگیری لە حکوومەت بکات. «ئاژانسی ھەواڵی عێراقی بۆ ماوەی ١٤ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا بڵاوکراوەی بە زمانەکانی عەرەبی و ئینگلیزی دەگواستەوە و بە کردەوە تاکە سەرچاوەی ھەواڵ بوو بۆ میدیاکان. ھەروەک ناوەڕۆکەکانی تری میدیا، ئەو ھەواڵانەی کە لەلایەن ئاژانسی ھەواڵی عێراقی کۆدەکرانەوە و بڵاودەکرانەوە وەک پڕوپاگەندەیەک بۆ پشتگیریکردن لە سەرکردایەتی سیاسی عێراق بەکاردەھێنران. ئاژانسی ھەواڵی عێراق ھەروەھا وەک سەرچاوەیەکی گرنگی ڕێنمایی سیاسەت کاری دەکرد. نەک ھەر ھەواڵی چالاکییەکانی ڕژێمی دەگواستەوە، بەڵکو جاروبار لێکدانەوە یان زانیاریی دابین دەکرد کە لێکدانەوەی ڕژێمی بۆ ڕووداوەکان لەخۆ گرتبوو». بە گشتی، ئاژانسی ھەواڵی عێراقی لە سەردەمی خۆیدا وەک ئامرازێکی پڕوپاگەندە بۆ حکوومەتەکەی سەددام حوسێن کاری دەکرد.

## دوای ڕووخانی سەددام
دوای ڕووخانی سەددام، چەندین ئاژانسی ھەواڵی دیکە لە عێراق دامەزران، لەوانە ئاژانسی ھەواڵی نیشتمانیی عێراقی. بەڵام لە ساڵی ٢٠١٧ەوە، ئاژانسی ھەواڵی عێراقی کە دوای ڕووخانی سەددام حوسێن لە ساڵی ٢٠٠٣ بۆ ماوەی چەند ساڵێک داخرابوو، زیندووکرایەوە و وەک ئاژانسی ھەواڵی فەرمی دەوڵەتی عێراق ناسێندرا.

## ئەندامێتی لە فانا
ئاژانسی ھەواڵی عێراق ڕۆڵێکی بەرچاوی لە دامەزراندنی یەکێتیی ئاژانسەکانی ھەواڵی عەرەبی (فانا) گێڕا و نوێنەری فەرمی عێراقە لەو یەکێتییەدا.

## کورتکراوەی ئای ئێن ئەی
لەکاتی دامەزراندنیدا کورتکراوەی ئینگلیزی ئاژانسی ھەواڵی عێراقی، بۆ ڕێکخراوێکی میدیایی دیکەش بە ناوی ئاژانسی ھەواڵی عەرەبی بەکاردەھات، کە موڵکی ڕۆیتەرز بوو. لەنێوان ساڵانی ١٩٥٩ و ١٩٦٣، گفتوگۆ لەنێوان ئاژانسی ھەواڵی عێراقی و ڕۆیتەرزدا ھەبوو، کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی گواستنەوەی ئەم ناوە بۆ ئاژانسی ھەواڵی عێراقی، و لەو کاتەوە ئاژانسی ھەواڵی عێراق وەک کورتکراوەی ئاژانسی ھەواڵی عێراقی بەکاردەھێنرێت.
## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
ئالان بۆتان

**شاهین موحسن** ناسراو بە **ئالان بۆتان** (لەدایکبووی ١٩٥٩ - مردووی ٢٠٠٠) هونەرمەند، ئاوازدانەر و گۆرانیبێژی کورد بوو. کۆمەڵێک لە ئاواز و هەڵبەستە بەناوبانگەکانی مۆسیقای کوردی لە بەرهەمەکانی ئالان بۆتان بوون، بەڵام کاتێک لەلایەن هونەرمەندانی دیکە وتراوە ئاماژەی پێ نەکراوە.

ئالان لە شۆڕشی گوڵان پێشمەرگە بوو. لە ساڵی ١٩٨٦، چووە سوێد و لەوێ داوای مافی پەنابەری کرد. دواتر هەر لەوێ هاوسەرگیریی کرد. لە ساڵی ٢٠٠٠، لە سوێد کۆچی دوایی کرد.

## ئالان و شڤان پەروەر
شڤان پەروەر و جوان حاجۆ چەند گۆرانییەکی ئالانی وتووە، شڤان پەروەر خۆی بە هاوڕێیەکی ئالان ناساندووە. دەربارەی ئالان وتوویەتی:

ئالان لە چاوپێکەوتنێکدا ئاماژەی بەوەداوە، گۆرانیبێژانی تورکیش هەڵبەست و ئاوازەکانی ئەویان بردووە بەبێ ئاماژەدان بە ناوی ئەو ئەوا نووسیویانە نادیار.

## بەرهەمەکان

### گۆرانی تاک

* من بێریا ته‌ کریه‌
* وا هاتن پێشمه‌رگێن مه
* سەرهەڵدان
* هه‌ڤالنۆ هۆ
* زیندان
* سلێمان

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
پۆل:مردووانی ٢٠٠٠
پۆل:ئاوازدانەرانی کورد
پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی باکووری
پۆل:خەڵکی بۆتان
شەڕی دووزخورماتوو

**شەڕی دوزخورماتوو** شەڕێک بوو لە کاتی ڕاپەڕینەکانی ١٩٩١ لە عێراق لە نێوان پێشمەرگە و ھێزەکانی عێراقی بەعسی. دوزخورماتوو، شارۆچکەیەکی زۆرینە تورکمان، یەکێک بوو لە باشووریترین شارۆچکەکان کە کەوتە ژێر کۆنترۆڵی پێشمەرگە و پاشان لەلایەن ھێزەکانی حکومەتی عێراقەوە گیرایەوە.

## پێشەکی
گرنگیی دوزخورماتوو لەوەدابوو کە دەکەوتە سەر ڕێگای بەغدا–کەرکووک، بەو مانایەی کە ھەر ھێزێکی بەھێزکەری حکومەت بۆ کوردستان دەبوو بەناو شارۆچکەکەدا تێپەڕێت. بۆیە بەرگریکردن لە دوزخورماتوو بۆ پاراستنی پێگەکانی پێشمەرگە لە کەرکووک لە پێشینەی کارەکان بوو.

## ڕاپەڕین

### ١٠–١٢ی ئازار
ڕاپەڕین لە نێوان ١٠ بۆ ١٢ی ئازار دەستی پێکرد. ھێزەکانی پێشمەرگە لە دەرەوەی شارۆچکەکە کۆببوونەوە و پلانێکیان لەگەڵ دانیشتووانی لایەنگردا ڕێکخستبوو کە لە کاتێکی دیاریکراودا دانیشتووان دەست بە خۆپیشاندانێکی بەرفراوان بکەن و لە ماوەی ٢ کاتژمێردا چەکدارە قورسەکانی پێشمەرگە بەشدارییان تێدا بکەن. قۆناغی سەرەتایی ڕاپەڕین ھەروەھا پاڵپشتییەکی ورەیی لە ھەڵگەڕانەوەی میلیشیا ناوخۆییەکان وەرگرت.

زۆربەی ھێزەکانی بەعس بەبێ بەرگری لە شارۆچکەکە ھەڵھاتن، بەڵام شارۆچکەکە لە بارەگای ناوخۆیی بەعسدا شەڕی نێوان پێشمەرگە و بەرپرسانی بەعس و پۆلیسی بەخۆیەوە بینی، کە بووە ھۆی کوژرانی چەندین ھێزی لایەنگری حکومەت.

## ھێرشی بەرپەرچی حکومەت

### ١٥ی ئازار
سێ ڕۆژ دوای ئەوەی شارۆچکەکە کەوتە دەستی پێشمەرگە، ھێزە دڵسۆزەکانی بەعس گەیشتنە قەراغی شارۆچکەکە. سوپا لە سێ ئاراستەوە بەرەو شارۆچکەکە پێشڕەوی کرد، بەڵام ١ کیلۆمەتر کورتتر لە شارەکە وەستا، و دەستی کرد بە بۆردوومانکردنی شارەکە بە بەکارھێنانی تۆپخانە، کە بووە ھۆی کوژرانی ژمارەیەکی زۆر لە خەڵک. ھێزەکانی پێشمەرگە بە ھاوەن و ئاڕ پی جی وەڵامیان دایەوە.

لە ڕۆژی چوارەم یان پێنجەمی ڕاپەڕیندا، ھەلیکۆپتەرەکانی ھێزی ئاسمانیی عێراق گەیشتنە ناوچەکە بۆ یارمەتیدانی سوپا لە بۆردوومانکردندا، و دەستیان کرد بە فڕێدانی ناپاڵم و فۆسفۆر بۆ سەر شارۆچکەکە. سەرەڕای ھەوڵەکانی پێشمەرگە بۆ لێدانی ھەلیکۆپتەرەکان، ئەوان توانیان تا ڕادەیەکی زۆر بەبێ ئاستەنگ کار بکەن.

### ١٧ی ئازار
بە تێگەیشتن لەوەی کە کۆنترۆڵکردنیان لەسەر شارۆچکەکە بەردەوام نییە، پێشمەرگە ھانی ھاووڵاتیانی مەدەنیی ناوخۆیی دا کە پێش ئەوەی شارۆچکەکە بکەوێت جێی بھێڵن. ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە تا ٩٠٪ی دانیشتووانەکەی کە ١٥٠٬٠٠٠–٢٠٠٬٠٠٠ کەس بوون، لە شەوی ١٧ی ئازاردا بەرەو چیاکانی ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەکە ھەڵبێن. بەڵام لەم ماوەیەدا سوپا چووە ناو شارەکەوە.

### کەوتنی شارۆچکەکە
دوای دوو ھەفتە لە بۆردوومان، و سەرەڕای بەرگرییەکی توندی پێشمەرگە، شارۆچکەکە کەوتە دەستی ھێزەکانی حکومەت. لە دوا ڕۆژی گەمارۆدانەکەدا، پاسەوانی کۆماری و یەکە تایبەتەکان دژی شارۆچکەکە بەکارھێنران. حکومەتی عێراق ھەروەھا ٥ یان ٦ مووشەکی لە خولەکێکدا لە ئاراستەی تکریتەوە ئاراستەی شارۆچکەکە دەکرد، کە بووە ھۆی ئەوەی تا ١/٤ی شارۆچکەکە لێی بدرێت. سەرچاوەکانی تر ئاماژەیان بەوە کردووە کە تا نیوەی شارۆچکەکە بەھۆی شەڕەوە وێران بووە.

## سەرچاوەکان


پۆل:ڕاپەرینەکانی ساڵی ١٩٩١ لە عێراق
پۆل:ھێرشە ئاسمانییەکان لە عێراق
باقە جەت

**باقە جەت** (، ) شارێکی عەرەبی لە ئیسرائیل بوو کە لە ناوچەی حەیفا ھەڵکەوتبوو. لە ساڵی ٢٠٠٣دا لە ڕێگەی یەکگرتنی باقە ئەلغەربییە و جەت دامەزرا، بەڵام یەکگرتنەکە لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠دا ھەڵوەشایەوە. شارەکە ڕووبەرەکەی ١٨٫١ کیلۆمەتری چوارگۆشە بوو. باقە جەت بەشێک بوو لەو ناوچەیەی کە بە سێگۆشە ناسراوە. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە لە ساڵی ٢٠٠٧دا، ٣٢،٤٠٠ کەس بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی پێشووی ئیسرائیل
پۆل:شارەکانی ناوچەی حەیفا
کارمێل (شار)

**شاری کارمێل** (، ) شارێکی تەمەنکورت لە ناوچەی حەیفا لە ئیسرائیل بوو. شارەکە بەھۆی ئەوەی لەسەر چیای کارمێل ھەڵکەوتبوو ئەو ناوەی لێنرابوو. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە لە ساڵی ٢٠٠٧دا، ٢٤،٩٠٠ کەس بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی پێشووی ئیسرائیل
پۆل:شارەکانی ناوچەی حەیفا
ڕەزمی مەخموور

**ڕەزمی مەخموور** یان **شەڕی مەخموور** پێکدادانێکی گرنگی ساڵی ٢٠١٤ بوو لە میانی ململانێی نێوان ھێزەکانی پێشمەرگە و دەوڵەتی ئیسلامی (داعش). لە کاتێکدا پێشمەرگەی کوردستان ھەوڵی دەدا ئەو خاکانە بپارێزێت کە بەھۆی پاشەکشەی سوپای عێراقەوە لاواز ببوون، داعش ھێرشێکی دەستپێکرد بە ئامانجی وەرگرتنەوەی زەوییە لەدەستچووەکان و پاراستنی خەلافەتەکەی.

## پێشینە
دوای کەوتنی مووسڵ لە حوزەیران و پاشەکشەی دواتری عێراق لە ناوچە جێناکۆکەکان، حکوومەتی ھەرێمی کوردستان کۆنترۆڵی خۆی سەپاند و شارە کێشەلەسەرەکانی کەرکووک و مەخمووری گرتە دەست. لە سەرەتادا، وا دەردەکەوت کە ئەگەری کەمە ھێزەکانی پێشمەرگە لەگەڵ داعشدا شەڕ بکەن. بەڵام، کاتێک داعش دەستی بە بڕێکی زۆر لە کۆگاکانی سوپای عێراق گەیشت، شەڕانگێزییان پەرەی سەند و بووە ھۆی ھەڕەشە و ھێرشکردنە سەر. یەکەم ھێرشی داعش بۆ سەر پێشمەرگە لە زوممار لە ١ی ئاب ڕوویدا، دواتر ھێرشێک بۆ سەر مەخموور لە ٦ی ئاب. 

## شەڕەکە
لە سەرەتادا، پێشمەرگە دەستکەوتی خاکی بەرچاوی بەدەستھێنا و ئەو ناوچانەی کە سوپای عێراق بەجێیھێشتبوون، لەوانەش شارۆچکەی مەخمووری، پاراست. بەڵام، دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) لە ٣ی ئابدا ھێرشێکی نوێی دەستپێکرد و بە سەرکەوتوویی ھێزەکانی پێشمەرگەی کە پێشتر زۆر بڵاوببوونەوە، بەرپەرچ دایەوە. 

سەرەڕای بەرپەرچدانەوەی سەرەتایی شەپۆلی یەکەمی ھێرشەکان، پێشمەرگە ڕووبەڕووی ھێرشێکی پەرەسەندوو بووەوە، بەتایبەتی بە ھاتنی ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژکراوی خۆکوژی (VBIED)، کە بە شێوەیەکی بەرچاو پێگەیانی لاواز کرد. ئەمەش بووە ھۆی پاشەکشەکردن کاتێک داعش بەرەو مەخموور و کەمپی پەنابەرانی مەخمووری نزیک پێشڕەوی کرد و ھەردووکیانی خستە ژێر ھەڕەشەیەکی گەورەوە.

بۆ وەڵامدانەوەی بارودۆخی خراپتر، پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) چەکدارەکانی خۆی ڕەوانەی ناوچەی چیای قەرەچووغی ستراتیژی کرد بۆ یارمەتیدانی ھێزەکانی کورد. پشتیوانی پەکەکە بۆ ھێواشکردنەوەی پێشڕەوی داعش زۆر گرنگ بوو و ھێزێکی بەھێزی بۆ پێشمەرگە دابین کرد. 

تا ٧ی ئاب، ھێزەکانی کورد، لەوانەش پارتی دیموکراتی کوردستان (پدک) و یەکەکانی پێشمەرگە، ھێرشێکی بەرپەرچدانەوەیان دەستپێکرد. سەرەڕای ئەوەی ژمارەیان کەمتر بوو و چەکیان کەمتر بوو، سەرکەوتوو بوون لە وەرگرتنەوەی مەخموور لە ژێر کۆنترۆڵی داعش. ھێرشە بەرپەرچدانەوەکە سەرکەوتنەکەی بە زۆری دەگەڕێتەوە بۆ ھەماھەنگی باشتر لە نێوان ھێزەکانی پێشمەرگە و پەکەکە، ھەروەھا ھێرشە ئاسمانییە ستراتیژییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کە یارمەتیدەر بوون بۆ لاوازکردنی پێگەکانی داعش لە ناوچەکەدا. 

شەڕەکە ھاوکاریی گەشەسەندووی نێوان لایەنە کوردییەکانی، بەتایبەتی پەکەکە و پێشمەرگەی، دەرخست کاتێک پێکەوە کاریان دەکرد بۆ بەرپەرچدانەوەی ھێزەکانی پێشڕەوی داعش.

## سەرچاوەکان


پۆل:٢٠١٤ لە باشووری کوردستان
پۆل:عێراق لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی پێشمەرگە
پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی دەوڵەتی ئیسلامیی عێراق و شام
پۆل:٢٠١٤
پۆل:شەڕەکان
خۆشابا

**خۆشابا** یان **خوشابە** گوندێکە دەکەوێتە قەزای تلکێف لە پارێزگای دھۆک لە ھەرێمی کوردستان. گوندەکە دەکەوێتە ٢٠ کم لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەلقۆش و ٩ کم لە باکووری ڕۆژھەڵاتی تەلسقۆف لە دەشتی نەینەوا و بە یەکێک لە ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق دادەنرێت لە نێوان حکوومەتی ناوەندی و حکوومەتی ھەرێمی کوردستان.  دانیشتووانی گوندی خۆشابا ئێزیدین. 

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ
ژەھراویبوونەکانی ٢٠٢٥ی ئەشکەوتی مەتینا

**ژەھراویبوونی ئەشکەوتی مەتینای ٢٠٢٥** لە ڕۆژانی ٦–٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ ڕوویدا، کاتێک دوازدە سەربازی تورکیا بەھۆی بەرکەوتن بە گازی میسان لە ئەشکەوتێکدا لە ناوچەی مەتینای ھەرێمی کوردستان گیانیان لەدەستدا، لەکاتێکدا بەدوای تەرمی سەربازێکی تورکیادا دەگەڕان کە لە ساڵی ٢٠٢٢ لەلایەن پەکەکەوە لە کاتی ئۆپەراسیۆنی چنگ-قوفڵدا لە ناوچەکە کوژرابوو.

## پێشینە
لەکاتی ئۆپەراسیۆنی چنگ-قوفڵ لە ساڵی ٢٠٢٢دا، سەربازێکی تورکیا لەلایەن پەکەکەوە لە ناوچەی مەتینا کوژرا. تەرمەکەی ھەرگیز نەدۆزرایەوە، و ھێزە چەکدارەکانی تورکیا لە تەممووزی ٢٠٢٥ دەستیان بە ئەرکێکی گەڕان کرد بۆ دۆزینەوەی.

## ڕووداوەکە
لە ٦ی تەممووزی ٢٠٢٥، یەکەیەکی سەربازیی تورکیا کە لە نۆزدە سەرباز پێکھاتبوو، چوونە ناو ئەشکەوتێکی شاخاوی لە بەرزیی نزیکەی  لە ناوچەی مەتینا. ئەشکەوتەکە پێشتر لەلایەن پەکەکەوە وەک نەخۆشخانەیەکی مەیدانی بەکارھێنرابوو. لەناو ئەشکەوتەکەدا، پێنج سەرباز بەھۆی بەرکەوتن بە گازی میسان گیانیان لەدەستدا. ڕۆژی دواتر، حەوت سەربازی دیکە بەھۆی کاریگەرییەکانی گازەکەوە گیانیان لەدەستدا، بەمەش کۆی گشتیی قوربانییەکان گەیشتە دوازدە کەس. حەوت کەسی دیکەش بەھۆی برینداریی سەختەوە لە نەخۆشخانە خەوێندران.

## کاردانەوەکان
سەرۆک ڕەجەب تەیب ئەردۆغان و وەزیری بەرگری یەشار گولەر لە ڕێگەی پۆستێکەوە لە ئینتەرنێت سەرەخۆشییان دەربڕی.

وەزارەتی دەرەوەی پاکستانیش بەیاننامەیەکی دەرکرد و ڕایگەیاند کە «پاکستان لەم ساتە خەمناکەدا پاڵپشتیی تەواوی خۆی بۆ تورکیای برای دەردەبڕێت».

پارتە ئۆپۆزسیۆنەکان و شارەزایانی سەربازی لە تورکیا ڕەخنەیان لە نەبوونی ئامێری دیاریکردنی گاز و نەبوونی ئامرازی سیخوڕیی بێفڕۆکەوان گرت، و داوای لێکۆڵینەوەیان لە پرۆتۆکۆلەکانی سەلامەتی کرد.

## سەرچاوەکان

پۆل:باشووری کوردستان
پۆل:ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناکۆکیی تورکیا و پەکەکە
پۆل:ھێزی سەربازیی تورکیا
شاغوور

**شاغوور** یان **شاگۆر** (، ) شارێکی عەرەبی لە ئیسرائیل بوو کە لە ناوچەی باکووری ھەڵکەوتبوو. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە لە ساڵی ٢٠٠٧دا، ٢٩،٩٠٠ کەس بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی پێشووی ئیسرائیل
پۆل:شارەکانی ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)
دەربەندۆک، شەقڵاوە

**دەربەندۆک** یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر لە قەزای ھەریر لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. لە گوندەکەدا کڵێسایەک ھەیە کە تایبەتە بە قەشە مار قەریاقۆس.

## مێژوو
دەربەندۆک لە ساڵی ١٩٢٨ لەلایەن ئاشوورییەکانەوە دامەزرا لە کەمپی پەنابەرانی بەعقووبە لە پاش کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکان لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا، کە زۆربەیان سەر بە ھۆزی نۆچیا بوون لە شەمسەددین لە چیاکانی ھەکاری.‏ تا ساڵی ١٩٣٨، گوندەکە ١٠٨ ئاشووری لە ١٥ خێزاندا تێیدا دەژیان.

لە ساڵی ١٩٦٣، لە نێوەندی یەکەمین شەڕی عێراق و کورد، دەربەندۆک ھێرشی کرایە سەر و دانیشتووانە ئاشوورییەکەی یان کوژران یان دەرکران لەلایەن کوردە لایەنگرەکانی حکوومەتەوە، کە دواتر گوندەکەیان ئاوەدان کردەوە؛ کڵێسای مار قوریاقۆسیش وێران کرابوو.‏

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پێشابوور

**پێشابوور** یان **فیشخابوور** شارۆچکەیەکە لە ناحیەی ڕزگاری سەر بە قەزای زاخۆ، لە پارێزگای دھۆک لە باکووری ڕۆژاوای ھەرێمی کوردستان. شارەکە بەناوبانگە بە خاڵێکی گرنگی دەروازەی نێونەتەوەیی بە ناوی دەروازەی سنووری پێشابوور، و سێ سنووری نێوان عێراق و سووریا و تورکیا تێیدا یەکدەگرنەوە. دانیشتوانی شارۆچکەکە ئێزیدی  و مەسیحین کە سەر بە کەنیسەی کلدانن.   جەمال بابان لە کتێبەکەیدا باسی لەوە کردووە کە مانای فیش پێشەوەیە و مانای خابوور ناوی ڕووباری خابوورە، کە دەڕژێتە ناو ڕووباری دیجلە لە نزیک شارۆچکەی فیشخابوور. 

## مێژوو
شارۆچکەکە بەستراوەتەوە بە شاری ساسانی «پیرۆز شاپوور»، و وا بڕوایە کە ناوی ھاوچەرخی کاریگەری ناوی شارە فارسییەکەی لەسەرە. یەکەم ئاماژە بەم نیشتەجێبوونە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی چوارەمی زایینی کاتێک وەک گوندێکی مەسیحی دانی پێدانرا. دانیشتووانەکەی لە ساڵانی ١٨٣٠کاندا چوونە پاڵ کڵێسای کلدانی کاسۆلیکی.

لە ماوەی کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکاندا، شارۆچکەکە ڕووبەڕووی ھێرشی ھێزە ناڕێکەکانی کورد بووەوە کە ھاوپەیمانی عوسمانییەکان بوون، کە بووە ھۆی کوژرانی سەدان کەس و ناچارکردنی ئەوانەی مابوونەوە ھەڵبێن بۆ مووسڵ و ئەلقوش. زۆربەی دانیشتووانەکەی لە سەردەمی ژێرفەرمانی بەریتانی لەسەر مێزۆپۆتامیا گەڕانەوە بۆ گوندەکەیان.

گوندەکە دواتر سێ جار ھێرشی کرایە سەر. «جاری یەکەم» لە کاتی «کۆمەڵکوژیی سێمێل لە ئابی ١٩٣٣» بوو، کاتێک سەدان دانیشتووی ئاشووریی گوندەکە لەلایەن سوپای عێراقەوە ھێرشیان کرایە سەر.

«جاری دووەم» کە گوندەکە کرایە ئامانج لەکاتی «شۆڕشی ئەیلوول لە ساڵی ١٩٦١» لەلایەن عەشیرەتی سندی کوردییەوە بوو، کە دانیشتووانەکەیان ناچار کرد پەنا ببەنە بەر خانیک، گوندی خوشکی فیشخابوور لەوبەری سنوور لە سووریا، تا ساڵی ١٩٧٥ کە گەڕانەوە. ساڵێک دوای گەڕانەوە بۆ فیشخابوور، «بۆ جاری سێیەم» ھێرشی کرایەوە سەر کاتێک «دانیشتووانەکەی بە زۆرەملێ لەلایەن حکوومەتی بەعسەوە دەرکران» و عەرەب لە گوندەکەدا نیشتەجێ کران وەک بەشێک لە ھەڵمەتەکانی تەعریبی خۆیان. مانەوەیان تا ڕاپەڕین ساڵی ١٩٩١ بەردەوام بوو، پاشان فیشخابوور لەلایەن کوردەوە داگیرکرا، کە تا ساڵی ٢٠٠٥ جێیان نەھێشت کاتێک لە کۆتاییدا لەلایەن دانیشتووانە ڕەسەنە ئاشوورییەکەیەوە لە ساڵی ٢٠٠٥دا سەرلەنوێ ئاوەدانکرایەوە. فیشخابوور ئەمڕۆ بەشێکە لە ھەرێمی کوردستان.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک
دیمۆگرافیای تورکیا

ئەم وتارە تایبەتە بە تایبەتمەندییە دیمۆگرافییەکانی دانیشتووانی تورکیا، لەوانە چڕی دانیشتووان، نەتەوە، ئاستی خوێندن، تەندروستی، دیمۆگرافی، باری ئابووری، پەیوەندی ئایینی و لایەنەکانی دیکەی دانیشتووان.

دوایین سەرژمێری فەرمی ساڵی ٢٠٢١ بووە و ژمارەی دانیشتووانی وڵاتەکە ٨٤٬٦٨٠٬٢٧٣ کەس بووە. ژمارەی دانیشتووانی وڵاتەکە لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢١ دا بە ٨٤٫٦ ملیۆن کەس خەمڵێندراوە (بە پشتبەستن بە سیستمی تۆمارکردنی ناونیشانی نیشتەجێبوونی تورکیا)، کە نزیکەی سێ لەسەر چواری دانیشتووانی وڵاتەکە لە شارەوانی و شارەکاندا دەژین. بەپێی خەمڵاندنەکانی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی ساڵانە بە ڕێژەی ١٫٥٪ گەشە دەکات. تێکڕای چڕی دانیشتووانی تورکیا لە ھەر کیلۆمەتر چوارگۆشەیەکدا ٩٢ کەسە. خەڵکی گرووپی تەمەنی ١٥–٦٤ ساڵان ٦٧٪ی کۆی دانیشتووان پێکدەھێنن، و گرووپی تەمەنی ٠–١٤ ساڵان ٢٦٪ پێکدەھێنن؛ لەکاتێکدا ھاووڵاتیانی بەساڵاچوو تەمەن ٦٥ ساڵ و سەرووتر ٧٪ پێکدەھێنن. لە ساڵی ١٩٢٧ ژمارەی دانیشتووانی کۆماری تورکیا بەپێی یەکەم سەرژمێری لە دوای دامەزراندنی دەوڵەتی تورکیاوە گەیشتە ١٣٫٦ ملیۆن کەس.

تەمەنی چاوەڕوانکراو لە کاتی لەدایکبووندا بۆ پیاوان ٧١٫١ ساڵە و بۆ ژنان ٧٥٫٣ ساڵە، بە تێکڕا ٧٣٫٢ ساڵە بۆ کۆی دانیشتووان. خوێندنی ناچاری و بێبەرامبەر لە تەمەنی ٦ بۆ ١٥ ساڵییە. ڕێژەی خوێندەواری بۆ پیاوان ٩٦٪ و بۆ ژنان ٨٠٫٤٪، بە تێکڕا ٨٨٫١٪ی کۆی گشتی. ئەو ئامارە کەمە بۆ ژنان بە شێوەیەکی سەرەکی دەگەڕێتەوە بۆ داب و نەریتی عەرەب و کوردانی دانیشتووی پارێزگاکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەو وڵاتە.

لە ماددەی ٦٦ی دەستووری تورکیادا پێناسەی «تورک» دەکات کە «ھەر کەسێک بە بەستنەوەی ھاووڵاتیبوون بە دەوڵەتی تورکساوە بەستراوەتەوە» و بەم پێیەش بەکارھێنانی یاسایی «تورکایەتی» وەک زاراوەیەک بۆ ھاووڵاتییەک لە تورکیادا جیاوازە لە پێناسەی نەتەوەیی؛ بەڵام زۆرینەی ڕەھای دانیشتووانەکەی لە نەتەوەی تورکن. بەپێی سی ئای ئەی ٧٠–٧٥٪ و بەپێی ڕاپرسییەکی میلێت لە ساڵی ٢٠٠٧ دا ٧٦٫٠٪ دەبن.

کوردەکان کە نەتەوەیەکی جیاوازە و بە شێوەیەکی سەرەکی لە پارێزگاکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکەدا چڕبوونەتەوە، گەورەترین نەتەوەی نا تورکن، کە بە نزیکەی ٢٠٪ی دانیشتووانەکەی مەزەندە دەکرێت. لەکاتێکدا دەستەواژەی «کەمینە» خۆی وەک بابەتێکی ھەستیار لە تورکیادا دەمێنێتەوە. داتای باوەڕپێکراو لەسەر تێکەڵەی نەتەوەیی دانیشتووان لەبەردەستدا نییە، چونکە ئامارەکانی سەرژمێری دانیشتووانی تورکیا ئاماری نەتەوەیی لەخۆناگرێت.

سێ گرووپی نەتەوەیی کەمینە کە بە فەرمی دانپێدانراون (لە پەیمانی لۆزان) بریتین لە: ئەرمەنییەکان، یۆنانییەکان و جوولەکەکان. لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٢٣ واژوو کرا، ڕێککەوتنێکی دوولایەنەی ئاڵوگۆڕی دانیشتووان لە نێوان یۆنان و تورکیا لە ساڵانی ١٩٢٠ کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە، کە نزیکەی یەک ملیۆن و نیو یۆنانی لە تورکیاوە کۆچیان کردووە و ھەندێک لە تورکەکان (نیوە ملیۆن) لە یۆنانەوە ھاتن. نەتەوەکانی دیکە بریتین لە ئەبخازییەکان، ئەلبانییەکان، عەرەبەکان ، ئاشوورییەکان، بۆسنەیییەکان، چەرکاسییەکان، جۆرجییەکان، ھامەچنییەکان، لازەکان، پۆماکییەکان (بولگارییەکان) و دۆمەکان.

کەمینەکانی بەڕەچەڵەک ئەورووپای ڕۆژاوا بریتین لە فەڕەسی لیڤانتین کە زۆربەیان خەڵکی ڤێنیز و جێنۆیین، کە لە سەدەی ناوەڕاستەوە لەم وڵاتەدا (بەتایبەت لە ئەستەنبوڵ و ئیزمیر) بوونیان ھەبووە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
دایناسۆری ئالۆسۆر

**دایناسۆری ئالۆسۆر** (بە ئینگلیزی: Allosaurus، ناوی زانستی: Allosaurus) ڕەگەزێکە لە دایناسۆرە گۆشتخۆرە گەورەکانی سەردەمی جوراسیی کۆتایی (نزیکەی ١٤٥ بۆ ١٥٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر). ناوەکەی لە زمانی یۆنانییەوە وەرگیراوە و بە واتای "مارمێلکەی جیاواز" دێت، چونکە بڕبڕەکانی پشتی جیاواز بوون لە ھەموو دایناسۆرەکانی تر کە لە کاتی دۆزینەوەیدا ناسرابوون.

ئالۆسۆر یەکێک بوو لە تیرۆپۆدەکان (theropods)، واتە دایناسۆرە گۆشتخۆرە دووپێیەکان، و لە سەردەمی خۆیدا ڕاوکەری لووتکە (apex predator) بوو، واتە لە زنجیرە خۆراکییەکەیدا لە لووتکەدا بووە و ھیچ ڕاوکەرێکی تر ڕاوی نەکردووە. بەھۆی دۆزینەوەی ژمارەیەکی زۆر لە پاشماوە بەردینەکانی (فۆسیل)، ئالۆسۆر یەکێکە لەو دایناسۆرانەی کە زۆرترین زانیاریمان لەسەری ھەیە.

## دۆزینەوە و ناو
وێنۆک|ئۆسنیێڵ چارڵز مارش
وێنۆک|ھێڵکارییەکی پێوانەیی کە قەبارەی مرۆڤێک بە گەورەترین نموونەکانی ئالۆسۆر بەراورد دەکات.
یەکەم پاشماوەی ئالۆسۆر لە ساڵی ١٨٧٧ لەلایەن زانای شوێنەوارە دێرینەکان، ئۆسنیێڵ چارڵز مارش (Othniel Charles Marsh) لە ئەمریکا دۆزرایەوە. مارش ناوی "ئالۆسۆر"ـی لێنا، کە لە دوو وشەی یۆنانی پێکدێت: allos ("جیاواز") و sauros ("مارمێلکە"). ھۆکاری ئەم ناوەش ئەوە بوو کە بڕبڕەکانی پشتی ئەم دایناسۆرە کێشیان سووکتر بوو و شێوەیان جیاواز بوو لە بڕبڕەی دایناسۆرەکانی تر کە تا ئەو کاتە دۆزرابوونەوە.

## تایبەتمەندییە جەستەییەکان
وێنۆک|ئێسکەپەیکەری Allosaurus fragilis لە ھۆڵی مۆزەخانەی مێژووی سروشتیی سان دیێگۆ.
وێنۆک|ئێسکەپەیکەری ئالۆسۆر لە ھۆڵی مۆزەخانەی مێژووی سروشتیی ئەمریکی (AMNH).
ئالۆسۆر دایناسۆرێکی گەورە و ترسناک بوو.

**قەبارە**: درێژیی نموونە پێگەیشتووەکانی بە گشتی دەگەیشتە ٨.٥ بۆ ٩.٧ مەتر، ھەرچەندە ھەندێک پاشماوەی دۆزراوەتەوە کە ئاماژە بەوە دەکەن لەوانەیە درێژییەکەی گەیشتبێتە ١٢ مەتر.

**کەللەسەر و ددانەکان**: کەللەسەرێکی گەورە و بەھێزی ھەبوو، بەڵام پڕ بوو لە بۆشایی بۆ کەمکردنەوەی کێشی. لەسەر چاوەکانی دوو شاخی بچووکی ھەبوو کە ڕەنگە بۆ جوانی و ناسینەوەی یەکتر بەکارھاتبێت. شەویلگەکانی پڕ بوون لە ددانی تیژی ددانەدار (ھاوشێوەی ھەڕە) کە درێژیی ھەریەکەیان لە نێوان ٥ بۆ ١٠ سانتیمەتردا بوو. ددانەکانی بە بەردەوامی دەگۆڕان، واتە ھەرکاتێک ددانێکی بشکایە، یەکێکی نوێ شوێنی دەگرتەوە.

**جەستە**: لەسەر دوو قاچی دواوەی بەھێز دەڕۆیشت. دەستەکانی پێشەوەی کورت بوون بەڵام سێ پەنجەی بەھێز و چنگاڵی تیژیان ھەبوو کە بۆ گرتنی نێچیر بەکاریدەھێنا. کلکێکی درێژ و ماسولکەیی ھەبوو کە بۆ پاراستنی ھاوسەنگیی لە کاتی ڕاکردندا بەکاریدەھێنا.

## ژینگەی کۆن و خۆراک
ئالۆسۆر لە سەردەمی جوراسیی کۆتایی لەو ناوچەیەدا ژیاوە کە ئێستا دەکاتە ئەمریکای باکوور. ژینگەکەی بریتی بوو لە دەشتێکی فراوانی نیمچە وشک کە ڕووبار و دارستانی تێدابوو. وەک ڕاوکەری لووتکەی سەردەمی خۆی، ئالۆسۆر ڕاوی دایناسۆرە گیاخۆرە گەورەکانی دەکرد، وەک:

**[[دایناسۆری ستیگۆسۆر|ستیگۆسۆر]]** (Stegosaurus): دایناسۆرە پشت دڕکاوییەکە.

**[[دایناسۆری دیپلۆدۆکەس|دیپلۆدۆکەس]]** (Diplodocus) و **[[دایناسۆری کاماراسۆر|کاماراسۆر]]** (Camarasaurus): دایناسۆرە ملدرێژەکان.

زانایان پێیان وایە کە ئالۆسۆر بە شێوەی بۆسەدانان ڕاوی کردووە، بە بەکارھێنانی شەویلگە بەھێزەکەی بۆ لێدان و بریندارکردنی نێچیرەکەی. ھەروەھا مشتومڕ ھەیە لەسەر ئەوەی کە ئایا بە تەنھا ڕاوی کردووە یان بە کۆمەڵ، چونکە پاشماوەی چەند ئالۆسۆرێک پێکەوە دۆزراونەتەوە.

## سەرچاوەکان
لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی، ئیسپانی و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.
دایناسۆری کاماراسۆر

**دایناسۆری کاماراسۆر** (بە ئینگلیزی: Camarasaurus، ناوی زانستی: Camarasaurus) ڕەگەزێکە لە دایناسۆرە سۆرۆپۆدەکان (sauropods)، واتە دایناسۆرە گیاخۆرە ملدرێژ و چوارپێیەکان، کە لە سەردەمی جوراسیی کۆتاییدا (نزیکەی ١٥٥ بۆ ١٤٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر) لە ئەمریکای باکوور ژیاوە.

ناوکی "کاماراسۆر" لە زمانی یۆنانییەوە ھاتووە و بە واتای "مارمێلکەی ژووردار" یان "مارمێلکەی بۆشایی دار" دێت. ھۆکاری ئەم ناوەش بوونی بۆشایی یان "ژووری" گەورەیە لەناو بڕبڕەکانی پشتیدا، کە یارمەتیی کەمکردنەوەی کێشی ئەم زیندەوەرە زەبەلاحەی داوە. کاماراسۆر باوترین و زۆرترین پاشماوەی سۆرۆپۆدە کە لە ئەمریکای باکووردا دۆزراوەتەوە.وێنۆک|وێنەی ئێدوارد درینکەر کۆپ لە نوسینگەی ماڵەکەیدا لە ساڵانی ١٨٧٠، لە تەنیشت بڕبڕەیەکی ملی کاماراسۆر سوپریمەس (*Camarasaurus supremus*).وێنۆک|ھێڵکارییەکی پێوانەیی کە قەبارەی مرۆڤێک بە گەورەترین نموونەکانی کاماراسۆر بەراورد دەکات.

## دۆزینەوە و ناو
وێنۆک|ئێسکەپەیکەری کاماراسۆر لە مۆزەخانەی ڕۆیاڵ تیرێل.
یەکەم پاشماوەی کاماراسۆر لە ساڵی ١٨٧٧ لەلایەن زانای شوێنەوارە دێرینەکان، ئێدوارد درینکەر کۆپ (Edward Drinker Cope) دۆزرایەوە. کاتێک کۆپ سەیری بڕبڕە ئێسکییەکانی پشتی کرد، تێبینیی کرد کە بۆشایی گەورەیان تێدایە، بۆیە ناوی "کاماراسۆر"ی لێنا، کە لە دوو وشەی یۆنانی پێکدێت: kamara ("ژوور" یان "بۆشایی") و sauros ("مارمێلکە").

کاماراسۆر بە "دایناسۆری ملدرێژی کلاسیک" دادەنرێت چونکە پاشماوەکانی زۆر بە باشی پارێزراون و چەندین ئێسکەپەیکەری تەواوی لێ دۆزراوەتەوە، ئەمەش وای کردووە زانایان تێگەیشتنێکی زۆر باشیان لەسەر شێوە و ژیانی ھەبێت.

## تایبەتمەندییە جەستەییەکان
ھەرچەندە کاماراسۆر زۆر گەورە بوو، بەڵام بە بەراورد لەگەڵ ھەندێک سۆرۆپۆدی تر وەک دیپلۆدۆکەس، جەستەیەکی کۆکراوەتر و کورتتری ھەبوو.

**قەبارە**: درێژییەکەی بە گشتی دەگەیشتە نزیکەی ١٥ بۆ ١٨ مەتر، و کێشی لە نێوان ١٨ بۆ ٢٠ تەن خەمڵێنراوە، کە نزیکەی کێشی سێ فیلی ئەفریقییە.
وێنۆک|پەیکەرێکی دروستکراوی کاماراسۆر
**کەللەسەر و ددانەکان**: یەکێک لە دیارترین جیاوازییەکانی لەگەڵ دیپلۆدۆکەس، کەللەسەرەکەیەتی. کاماراسۆر کەللەسەرێکی کورتی چوارگۆشەیی و بەھێزی ھەبوو. ددانەکانی گەورە و شێوە کەوچکی بوون (spoon-shaped) و بە درێژایی شەویلگەکانی بڵاوببوونەوە. ئەم ددانە بەھێزانە بۆ بڕین و لەتکردنی ڕووەکی ڕەق و grubber گونجاو بوون.

**مل و کلک**: ملی بە بەراورد لەگەڵ دیپلۆدۆکەس کورتتر و ئەستوورتر بوو. کلکیشی بە ھەمان شێوە کورتتر بوو و وەک قامچی بەکارنەدەھات. جەستەی بە گشتی پتەو و بەھێز بوو.

## ژینگەی کۆن و خۆراک
کاماراسۆر لە سەردەمی جوراسیی کۆتایی لەو ناوچەیەدا ژیاوە کە ئێستا دەکاتە ئەمریکای باکوور. وەک دایناسۆرێکی گیاخۆر (herbivore)، بەھۆی ددانە بەھێزەکانی و ملە بەرزەکەیەوە، دەیتوانی ئەو ڕووەکە ڕەقانە بخوات کە لە بەرزایی مامناوەنددا بوون، وەک گەڵا و لقی دارە ئەرخەوانەکان و سایکادەکان.

پێدەچێت کاماراسۆر خواردنەکەی زۆر نەجووبێت، بەڵکو تەنھا لقی ڕووەکەکانی بڕیبێت و بە تەواوی قوتبدابێت. زانایان پێیان وایە کە بەردی بچووکی (gastroliths) قوتداوە بۆ یارمەتیدانی پرۆسەی ھەرسکردنی خواردنە ڕەقەکان لەناو گەدەیدا.

## سەرچاوەکان

لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی، ئیسپانی و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.
قەزای ھیت

**قەزای ھیت** کە ناوەندەکەی لە شاری ھیتدایە و دەکەوێتە ٧٠ کم لە باکووری ڕەمادی و ١٨٠ کم لە بەغداوە دوورە. یەکێک بوو لە شارەکانی لاخمیدەکان. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ٧٥ ھەزار کەسە. ژمارەی دانیشتواونی تەواوی قەزاکە (واتە شاری ھیت و شار و ناحیە و گوندەکانی سەر بە خۆی) زیاتر لە ٩٥ ھەزار کەسە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
فوئاد عارف

**فوئاد عارف بەرزنجی** (١٩١٣–٢٠١٠) سیاسەتوان و ئەفسەرێکی سەربازیی کورد بووە کە لە سەردەمی پاشایەتی و کۆماریدا پۆستی جۆراوجۆری لە عێراقدا ھەبووە، لەوانە یاریدەدەری مەلیک غازی، سەرۆکی ئەرکانی سوپای کەربەلا، پارێزگاری کەربەلا، وەزیری ئیرشادی، وەزیری ئەوقاف و دواجاریش جێگری سەرۆکوەزیرانی عێراق.
## ژیان
سەید فوئاد کوڕی سەید عارف کوڕی سەید مەحموود سەید شێخ ئیسماعیل کوڕی شێخ مستەفا قەرەداغی کوڕی شێخ حەسەن کوڕی بابا ڕەسووڵ عەلی سەرۆکی بنەماڵەی بەرزنجییە، لە شاری عەمارە لە ساڵی ١٩١٣ لەدایکبووە و لە ساڵی ٢٠١٠ کۆچی دوایی کردووە.
خاڵی وەزیر و پەرلەمانتار و کارگێڕی سەردەمی پاشایەتی ماجد مستەفایە، دوای کۆچی دوایی باوکی لە ساڵی ١٩١٤ لەژێر چاودێری ئەودا گەورە بووە.
لە ساڵی ١٩١٩ و ھەروەھا لە ساڵی ١٩٢٤ لە کاتی شۆڕشەکانی شێخ مەحموودی حەفیددا، شاھیدی بۆردوومانی شاری سلێمانی بووە لەلایەن ھێزەکانی بەریتانیاوە.

## خزمەتە سەربازییەکان
فوئاد عارف لە ساڵی ١٩٢٨ وەک یەکێک لە کوڕە سەرۆک ھۆزە وەرگیراوەکان چووەتە کۆلێژی سەربازی عێراق، دیارترین ھاوپۆلەکانی عەبدولکەریم قاسم و ئەحمەد ساڵح ئەلعوبدی و ئەمیر غازی بوون، وەک ملازمی دووەم دەرچووە و وەک یاوەری شا غازی لە کۆلێژ کاری کردووە، پاشان دوای دەرچوونی لە ساڵی ١٩٣٦ وەک یاوەری ئەو دەستنیشانکراوە، لە پلە سەربازییەکاندا پلەی بەرزکراوەتەوە و ھەندێک پۆستی ھەستیاری پێسپێردراوە وەک فەرماندەی دیسپلینی سەربازی لە بەغدا.
ھەروەھا دوای بزووتنەوەی ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٦٣ پۆستی سەرۆک ئەرکانی سوپای وەرگرتووە.

## پۆستە سیاسییەکان
دوای شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ وەک پارێزگاری کەربەلا دەستنیشانکرا، پاشان لە ھەموارکردنی دووەمی وەزارەتی عەبدولکەریم قاسم لە ساڵی ١٩٥٩ پۆستی وەزیری دەوڵەت و وەزیری کشتوکاڵی بە وەکالەت و وەزیری ڕێنمایی وەرگرت. دوای ساڵی ١٩٦٣ لە یەکەم وەزارەتی ئەحمەد حەسەن بەکر پۆستی وەزارەتی ئەوقافی وەرگرت.
لە ساڵی ١٩٦٨ لە وەزارەتی عەبدولڕەحمان عارف بووە جێگری سەرۆک وەزیران، پاشان خانەنشین بوو.

## یاداشتەکان
بەشی یەکەمی یاداشتەکانی بە ناوی «حزمة من الضوء على تاريخ العراق المعاصر» نووسیوە و لە ساڵی ١٩٩٩ چاپ کراوە، پاشان بەشی دووەمی یاداشتەکانی لە ساڵی ٢٠١١ بە لێکۆڵینەوە و وردبینیی کەمال مەزھەر ئەحمەد دەرچووە.

## سەرچاوەکان
باڵیۆزخانەی عێراق لە فینلاند

**باڵیۆزخانەی عێراق لە فینلاند** بەرزترین نوێنەرایەتی دیپلۆماسی  دەوڵەتی عێراقە لە فینلاند.   باڵیۆزخانەکە دەکەوێتە شاری ھێلسنکی و ئامانجی بەرەوپێشبردنی بەرژەوەندییەکانی عێراقە لە فینلاند.

## سەرچاوەکان
گشتپرسیی سەرۆکایەتیی عێراق (١٩٩٥)

**گشتپرسیی سەرۆکایەتی کۆماری عێراقی ساڵی ١٩٩٥** لە ڕۆژی یەکشەممە ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥ بەڕێوەچوو. یەکەم ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی بوو لەژێر دەسەڵاتی سەددام حوسێن کە لە ساڵی ١٩٧٩وە لە ڕێگەی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش دەسەڵاتی گرتە دەست. ھەڵبژاردنەکان شێوەی گشتپرسی گرتەبەر بەبێ ھیچ کاندیدێکی دیکە و لەخۆگرتبوو کە دەنگدان بە دەنگدەران دەپرسن: «ئایا ئێوە ڕازین کە سەرۆک سەددام حوسێن سەرۆکی کۆمار بێت؟»  و پاشان بەکارھێنانی قەڵەم بۆ وەڵامدانەوەی «بەڵێ» یان «نەخێر» ڕۆژی دواتر، عیزەت ئیبراھیم دووری، جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی دەسەڵاتدار، ڕای گەیاند کە سەرۆک کۆمار بە ٩٩.٩٦٪ی دەنگە ڕەواکانی ٨.٤ ملیۆن دەنگی ڕەوا، سەرکەوتنی بەدەستھێناوە. ٣٠٥٢ کەس دەنگی نەخێریان داوە (٤٥ لەوانە لە بەغدا )، و ڕێژەی بەشداریکردن ٩٩.٤٧٪ بووە.  کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی بە شێوەیەکی بەرفراوان گومانی لەم ژمارانە کرد.

## ئەنجامەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:سەددام حوسێن
گشتپرسیی سەرۆکایەتیی عێراق (٢٠٠٢)

**ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی کۆماری عێراق** بۆ دووەم جار لە مێژووی ھاوچەرخی ئەم وڵاتەدا لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ بەڕێوەچوو. بەپێی ئامارە فەرمییەکان، ڕێژەی بەشداریکردن ١٠٠٪ بووە، لە کۆی گشتی نزیکەی ١١،٤٤٥،٦٣٨ دەنگدەر کە لە ڕۆژی ھەڵبژاردنەکاندا تۆمارکراون. عیزەت ئیبراھیم دووری، جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی عێراق ڕای گەیاند، سەددام حوسێن، سەرۆککۆماری عێراق، ١٠٠٪ی دەنگەکانی پێویستی بۆ نوێکردنەوەی خولی سەرۆکایەتییەکەی بۆ خولێکی نوێی حەوت ساڵەی دەستەبەر کردووە، کە بە شێوەیەکی یاسایی لە ساڵی ٢٠٠٩ کۆتایی ھات.
دوایین گشتپرسیی بۆ سەرۆکایەتی کۆمار لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٩٥ ئەنجامدرا و تێدا سەددام حوسێن سەرۆک کۆمار ٩٩.٦٦٪ی دەنگەکانی بەدەستھێنا.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەددام حوسێن
پێڕستی ئەڵقەکانی نووسینگەکە

180px|بێچوارچێوە|چەپ
**نووسینگەکە** زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی سیتکام و بەڵگەنامەی و گاڵتەجاری ئەمریکییە کە ژیانی کاری ڕۆژانەی کارمەندەکانی نووسینگەیەکی شاری سکرانتۆنی پێنسلڤانیا لقی کۆمپانیای کاغەزی داندەرمیفلین دەگێڕێتەوە.

## وەرزی یەکەم

## وەرزی دووەم

## وەرزی سێیەم

## وەرزی چوارەم

## وەرزی پێنجەم

## وەرزی شەشەم

## وەرزی حەوتەم

## وەرزی هەشتەم

## وەرزی نۆیەم

## سەرچاوەکان
* [List of The Office (American TV series) episodes on English Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_The_Office_(American_TV_series)_episodes)
* The Office (TV Series 2005–2013) - Episode List on IMDb
* The Office (US) Series Information on TheTVDB.com
پێڕستی ئەڵقەکانی فامیلی گای

100px|بێچوارچێوە|چەپ
**فامیلی گای** ئەنیمەیشنێکی کۆمێدی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٩٩ی زایینییەوە بڵاو کراوەتەوە. فامیلی گای باسی بنەماڵەیەکی خەیاڵییە بە ناوی بنەماڵەی «گریفین» کە لە شارێکی خەیاڵی بە ناو «کۆھاگ» دەژین. فامیلی گای ١٣ جار بووە بە نامزەدی گرتنی خەڵاتی ئێمی و چوار جاریش ئەم خڵاتەی بردووەتەوە. لە خوارەوە پێڕستی ھەموو ئەڵقەکان خراوەتەڕوو.

## پێڕست

## سەرچاوەکان
List of Family Guy episodes on English Wikipedia

Family Guy episode list on TheTVDB.com

Family Guy episodes on IMDb

Family Guy (a Titles & Air Dates Guide) on epguides.com
ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩ی پارێزگای ھەولێر

چەپ|وێنۆک|ئەو پارێزگایانەی لە کانوونی دووەم ھەڵدەبژێردرێن بریتین لە سەوز؛ کەرکوک شین و کوردستان سوورە
بڕیاربوو لە ساڵی ٢٠٠٩ **ھەڵبژاردنی** **پارێزگا** یان **پارێزگاکان** لە پارێزگای ھەولێر ئەنجام بدرێت بۆ جێگرتنەوەی ئەنجوومەنی پارێزگا کە لە ھەڵبژاردنی پارێزگاکانی عێراقی ساڵی ٢٠٠٥ ھەڵبژێردرابوو. ئەو پارێزگایانەی کە مابوونەوە لە دەرەوەی ئیدارەی کوردستان لە ٣١ی ١ی ٢٠٠٩ ھەڵبژاردنیان ئەنجامدا. ھەڵبژاردنەکە لەگەڵ ھەڵبژاردنەکەی  پەرلەمانی کوردستان بوو لە ٢٠٠٩.

## سەرچاوەکان

پۆل:٢٠٠٩ لە باشووری کوردستان
پۆل:عێراق لە ٢٠٠٩
پۆل:باشووری کوردستان
پۆل:ھەرێمی کوردستان
پێڕستی ئەڵقەکانی تۆم و جێری

180px|بێچوارچێوە|چەپ
**تۆم و جێری** کارتۆنێکی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٤٠دا بە دەستی ویلیام ھانا و جۆزێف باربێرا دروست کرا. کارتۆنەکە بریتییە لە شەڕ و بەربەرەکانێی دوو کاراکتەری سەرەکی، تۆم کە پشیلەیەکە و جێری کە مشکێکە. لە خوارەوەدا سەرجەم ئەڵقەکان خراوەتەڕوو.

## پێڕست

## سەرچاوەکان
Tom and Jerry filmography on English Wikipedia

List of Tom and Jerry episodes on Simple English Wikipedia

List of Tom and Jerry episodes on TheTVDB.com

Full list of Tom and Jerry episodes on Ranker
داگیرکردنی بولگاریا لەلایەن بیزەنتینەکانەوە

لە نێوان ساڵانی نزیکەی ٩٧٠ تا ١٠١٨، زنجیرەیەک ململانێ لە نێوان ئیمپراتۆریەتیی بولگاریا و ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی ڕوویدا، کە بووە ھۆی داگیرکردنی پلە بە پلەی بولگاریا لەلایەن بیزەنتییەکانەوە. بەمەش بیزەنتییەکان، بۆ یەکەمجار لە دوای لەشکرکێشیی سلاڤەکان لە سەدەی حەوتەمەوە، دەسەڵاتی خۆیان بەسەر تەواوی نیمچە دوورگەی بەڵکاندا سەپاندەوە. ئەم ململانێیە بە لکاندنی ڕۆژھەڵاتی بولگاریاوە لە دوای جەنگی ڕووس و بیزەنتی (٩٧٠–٩٧١) دەستی پێکرد. بەرخۆدانی بولگارییەکان لەلایەن براکانی کۆمیتۆپۆلییەوە ڕابەرایەتی دەکرا، کە لە ناوچە داگیرنەکراوەکانی ڕۆژاوای ئیمپراتۆریەتەکەوە، تا کەوتنی تەواوەتییان لەژێر دەسەڵاتی بیزەنتین لە ساڵی ١٠١٨، بەردەوام بوون لە خەبات.

لەگەڵ تێکچوونی پەیوەندییەکانی نێوان بیزەنتییەکان و بولگارییەکان لە کۆتایییەکانی دەیەی ٩٦٠ەکاندا، ئیمپراتۆرییەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات، سڤیاتۆسلاڤی شازادەی کیێڤیانی ھاندا تا ھێرش بکاتە سەر بولگاریا. داڕمانی چاوەڕواننەکراوی بولگاریا و تەماحی سڤیاتۆسلاڤ بۆ گرتنی قوستەنتینییە، ئیمپراتۆرییەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵاتی تووشی شۆک کرد، بەڵام بیزەنتییەکان توانییان سوپای کیێڤ ناچار بە پاشەکشە بکەن و ڕۆژھەڵاتی بولگاریا داگیر بکەن، کە پرێسلاڤی پایتەختیشی دەگرتەوە، لە ساڵی ٩٧١. ئیمپراتۆر بۆریسی دووەم دەستگیرکرا و برایە قوستەنتینییە، لەوێش ئیمپراتۆری بیزەنتی، یۆحەنای یەکەمی تزیمیسکیس، لکاندنی بولگاریای بە ئیمپراتۆرییەتەکەوە ڕاگەیاند. لەگەڵ ئەوەشدا، ئیمپراتۆرییەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات لەو کاتەدا تەنھا بەشی ڕۆژھەڵاتی بولگاریای کۆنترۆڵ کردبوو، و ناوچەکانی ڕۆژاوا ھێشتا لەژێر دەسەڵاتی بولگارییەکاندا مابوونەوە. چوار براکە، دەیڤد، موسا، ئارۆن و ساموێل (کە بە کۆمیتۆپۆلی ناسرابوون) لە ناوچە ئازادەکانەوە حوکمڕانییان دەکرد و لە ساڵی ٩٧٦، ھێرشێکی گەورەیان کردە سەر بیزەنتییەکان بۆ وەرگرتنەوەی ناوچە داگیرکراوەکان. زۆری نەپێچوو، بچووکترین برا، ساموێل، دوای مردنی سێ براکەی دیکەی، دەسەڵاتی تەواوەتی گرتە دەست.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەیەی ١٠١٠
پۆل:٩٦٨
پۆل:ململانێکانی سەدەی ١٠یەم
سلاڤە سەرەتاییەکان

[وێنۆک|350x350پیکسڵ|''شەڕی نێوان [سلاڤ|سلاڤەکان و سکیتییەکان* — نیگارکێشانی ڤیکتۆر ڤاسنیتسۆڤ (١٨٨١)]]
*'سلاڤە سەرەتایییەکان*' گەلێکی ھیندۆئەوروپی بوون کە بە یەکێک لە زاراوەکانی [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندۆئەوروپی]] قسەیان دەکرد. ئەوان لە سەردەمی کۆچ و سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاستدا (نزیکەی سەدەی پێنجەم تا دەیەمی زایینی) لە [[ئەورووپای ناوەندی|ئەورووپای ناوەڕاست]]، [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵات]] و [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|باشووری ڕۆژھەڵات]] ژیاون. لە ڕێگەی دامەزراندنی دەوڵەتە سلاڤییەکان لە قۆناغەکانی سەرەتا و ناوەڕاستی سەدەکانی ناوەڕاستدا، بناغەیان بۆ [[نەتەوە]] [[سلاڤ|سلاڤییەکانی]] دواتر دانا. زێدی ڕەسەنی سلاڤەکان، بەھۆی نەبوونی تۆماری مێژووییەوە، ھێشتا جێگەی مشتومڕە؛ بەڵام زانایان بەگشتی پێیان وایە کەوتووەتە [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]]ەوە، و ناوچەی پۆلیسیا بە پەسەندکراوترین شوێن دادەنرێت.

کۆدەنگییەکی گشتی ھەیە لەسەر ئەوەی کە نووسەرە ڕۆمییە دێرینەکان، باوباپیرانی سلاڤەکانیان بە ناوی ڤێنێدی ناساندووە. وا دادەنرێت کە وشەی پرۆتۆ-سلاڤیی *سلاڤ* ڕەگ و ڕیشەی ھاوبەشی لەگەڵ وشە سلاڤییەکانی وەک *قسەکردن* و *وشە''دا ھەیە، و ڕەنگە خودی سلاڤە سەرەتاییەکان ئەم ناوەیان بۆ ناساندنی ئەو کەسانە بەکارھێنابێت کە بە زمانێکی ھاوشێوەی زمانی ئەوان دواون. یەکەم بەکارھێنانی نووسراوی ناوی «سلاڤەکان» دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی شەشەم، کاتێک ھۆزە سلاڤییەکان بەشێکی زۆری ئەورووپای ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتیان کردبووە نیشتنگەی خۆیان. تا ئەو کاتە، ئەو گەلە کۆچەرە ئێرانی زمانانەی کە لە ستێپی پۆنتیک-کاسپی دەژیان (وەک سکیتییەکان، سارماتییەکان، ئالانەکان و ھتد)، لەناو دانیشتووانە سلاڤییە نوێیەکەی ناوچەکەدا توانەوە. لە ماوەی دوو سەدەی دواتردا، سلاڤەکان بەرەو ڕۆژاوا (تا ڕووباری ئێلبێ و بەرزاییەکانی ئەلپ)، و بەرەو باشوور (بۆ ناوچەکانی بەڵکان، کە لەو پرۆسەیەدا گەلانی ئیلیری و تراکییان لەناو خۆیاندا تواندەوە)، و ھەروەھا بەرەو ڕۆژھەڵاتیش (بە ئاراستەی ڕووباری ڤۆڵگا) فراوان بوون. لە نێوان سەدەی شەشەم و حەوتەمدا، بەشێکی گەورەی ئەورووپا لەلایەن سلاڤەکانەوە کۆنترۆڵ کرا یان تێیدا نیشتەجێ بوون. ئەمە پرۆسەیەکە کە بە بەراورد بە دروستبوونی نەتەوەیی گەلانی جێرمەنی لە ڕۆژاوا، کەمتر لێی تێگەیشتراوە و بەڵگەی کەمتری لەسەرە. لەگەڵ ئەوەشدا، کاریگەرییەکانی سلاڤیکردن زۆر قووڵتر بوون.

لەوەتەی سەدەی حەوتەمەوە، سلاڤەکان وردە وردە لەلایەن کڵێساوە کران بە مەسیحی (ھەردوو کڵێسای ڕۆژاوایی و ڕۆژھەڵاتی، پێش جیابوونەوە گەورەکەی ساڵی ١٠٥٤). تا سەدەی دوازدەھەم، ئەوان بوونە دانیشتووانی سەرەکیی چەندین دەوڵەتی مەسیحیی سەدەکانی ناوەڕاست: سلاڤەکانی ڕۆژھەڵات لە ڕووسیای کیێڤ، سلاڤەکانی باشوور لە ئیمپراتۆرییەتیی بولگاریا، میرنشینی سربیا، دوکایەتیی کرواتیا و باناتی بۆسنە، و سلاڤەکانی ڕۆژاوا لە میرنشینی نیترا، مۆراڤیای گەورە، دوکایەتیی بۆھێمیا و شانشینی پۆڵەندا. کۆنترین میرنشینی سلاڤیی ناسراو لە مێژوودا کارانتانیا بوو، کە لە سەدەی حەوتەمدا لەلایەن سلاڤەکانی ئەلپی ڕۆژھەڵاتەوە دامەزرا، کە بە باوباپیرانی سلۆڤینییەکانی ئەمڕۆ دادەنرێن. ناوچەی نیشتەجێبوونی سلاڤەکان لە بەرزایییەکانی ئەلپی ڕۆژھەڵات، سلۆڤینیای مۆدێرن، فریولیی ڕۆژھەڵات، و بەشێکی زۆری نەمسای ئێستای دەگرتەوە.

## سەرچاوەکان
شانشینی پۆڵەندا

**شانشینی پۆڵەندا** (; لاتینی: *Regnum Poloniae*) دەوڵەتێکی پاشایەتی بوو لە ئەورووپای ناوەڕاست کە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا، لە ساڵی ١٠٢٥ تا ١٣٨٥، بوونی ھەبوو.

ھۆزی پۆڵانی سلاڤی ڕۆژاوا، کە لە ناوچەی مێژوویی پۆڵەندای گەورەی ئەمڕۆدا دەژیان، لە سەرەتای سەدەی دەیەمدا دەوڵەتێکیان دامەزراند کە دواتر بووە بناغەی شانشینی پۆڵەندا. دوای بە مەسیحیکردنی پۆڵەندا لە ساڵی ٩٦٦ و دامەزراندنی دوکایەتیی پۆڵەندا لە سەردەمی میری میشکۆی یەکەمدا، کوڕە گەورەکەی، بۆلێسلاڤی یەکەمی ئازا، دوکایەتییەکەی باوکی بە میرات وەرگرت و دواتر وەک یەکەم پاشا تاجی لەسەر نرا.

## مێژوو
### دامەزراندن
چەپ|وێنۆک|تاجی بۆلێسلاڤی یەکەمی ئازا، لەگەڵ پۆشاکی شاھانە
لە ساڵی ١٠٢٥، بۆلێسلاڤی یەکەمی ئازا لە خانەدانی پیاست، وەک یەکەم پاشای پۆڵەندا لە کاتدراییلی گنیزنۆ تاجی لەسەر نرا. دوای وەرگرتنی ڕەزامەندیی تاج لەسەرنان لە پاپا یۆحەنای نۆزدەھەم، پلەی پۆڵەندای لە دوکایەتییەوە بۆ شانشینی بەرز کردەوە. دوای مردنی بۆلێسلاڤ، کوڕەکەی، میشکۆی دووەم لامبێرت، تاج و خاکێکی فراوانی لە باوکییەوە بە میرات بۆ مایەوە، کە پێک ھاتبوون لە: پۆڵەندای گەورە (لەگەڵ مازۆڤیا)، پۆڵەندای بچووک، سیلێسیا، پۆمێرانیا، لوساتیا، مۆراڤیا، ڕوتینیای سوور و ھەنگاریای سەروو؛ بەڵام لە ساڵی ١٠٣١دا ناچار کرا دەستبەرداری نازناوەکەی بێت و لە وڵات ھەڵبێت، ئەمەش دوای ئەوەی زنجیرەیەک ڕاپەڕینی جووتیاران سەری ھەڵدا کە بە «کاردانەوەی بتپەرستانە» ناسراوە، و لە ھەمان کاتدا یارۆسلاڤی یەکەمی دانا، شازادەی گەورەی کیێڤ، لە ڕۆژھەڵاتەوە ھێرشی کردە سەر وڵات، لەکاتێکدا میشکۆی دووەم لە لوساتیا سەرقاڵی شەڕ بوو لەگەڵ ئیمپراتۆری ڕۆمیی پیرۆز، کۆنرادی دووەم. یارۆسلاڤی یەکەم، ھاوپەیمانەکەی خۆی و زڕبرای میشکۆ، دوک بێزپریمی، وەک فەرمانڕەوای پۆڵەندا دانا. لە ئەنجامی ئەم ئاڵۆزییانەدا، شانشینییەکە زیانی خاکیی بەرکەوت و لە کردەوەدا پلەکەی بۆ دوکایەتی دابەزییەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی پۆڵەندی
تەقینەوەی بەسرە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢

**[[بەندەر|بەندەری]] [[بەسرە]] ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢** تەقینەوەیەک کە لەلایەن گرووپە چەکدارەکانەوە بە بەکارھێنانی بۆمبێک (ئامێری تەقینەوەی خۆماڵی) ئەنجامدرا. تەقینەوەکە موسڵمانە شیعەکانی کردە ئامانج کە بۆ ئەربەعین کۆکرابوونەوە و لایەنی کەم ٥٣ کەس کوژران و زیاتر لە ١٣٠ کەسیش برینداربوون. 

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
سێبیران، قوشتەپە

**سێبیران** گوندێکە دەکەوێتە ناحیەی قوشتەپە لە دەشتی ھەولێر لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان.

## سەرچاوەکان
تەقینەوەکانی عێراق ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣

**شەممە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣** لایەنی کەم ٢٣ سەرباز کوژران کە لەنێویاندا ئەفسەرە باڵاکان بوون لە ھەڵمەتێکی سوپای ئەمریکا بۆ سەر حەشارگەیەکی گومانلێکراوی قاعیدە لە پارێزگای ئەنبار لە ڕۆژاوای عێراق. ھۆکاری ڕووداوەکە زانیاری ھەڵە بوو کە بە فیرقەی حەوتی سوپای عێراق گەیشت، سەبارەت بە بوونی ژمارەیەک چەکداری قاعیدە لە حەشارگەیەک لە ناوچەی وادی حەوران. کاتێک ئەندامانی گرووپەکە گەیشتنە ئەو شوێنەی کە گوایە حەشارگە بوو، تەقێنرایەوە و ھەمووان لەناوەوە بوون، دواتر ھێرشێکی خۆکوژی بە پشتێنی تەقینەوە ئەنجامدرا.لە فەلووجە لە ھێرشێکدا بۆ سەر دەورییەی ئەفسەرانی سوپا چوار ئەفسەر کوژران، ھێرشێکی دیکەش ئەفسەرانی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی دیجلە لە کەرکووک کردە ئامانج و لە ئەنجامدا چوار ئەفسەر کوژران و برینداربوون. 

ھەینی ٢٠ی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠١٣، ژمارەی کوژراوان لە عێراق بۆ ١٤ کەس بەرزبووەوە، کە زۆرینەیان بەھۆی دوو تەقینەوەوە لە بازاڕێکی مەڕ لە قەزای توزخورماتوو لە باکووری عێراق، کە ١٧٠ کیلۆمەتر لە باکووری بەغدای پایتەختەوە دوورە، گیانیان لەدەستدا (لایەنی کەم ٩ کەس کوژراون و ٢٤ کەسی دیکەش برینداربوون).

لە ناوچەی سەرچنار لە پارێزگای سلێمانی چوار ئەندامی ھێزە ئەمنییەکان بریندار بوون بەھۆی تەقینەوەی بۆمبێک ئۆتۆمبێلەکەیان کردە ئامانج لەناو بازاڕێکدا.

پۆلیسی ھەولێر ڕای گەیاند، چەکدارانی شارۆچکەی حەویجە لە نزیک شاری کەرکووک لە باکووری عێراق بە دووری ٢١٠ کیلۆمەتر لە باکووری بەغدا، ھەڵیانکوتایە سەر دوو خانووی تەنیشت یەکتر و پێنج کەسیان لە ناوەوە کوشتووە، دواتر پێش ھەڵھاتن ئەو دوو بینایەیان تەقاندەوە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
حاخام باشی

[وێنۆک|[ڕابی|حاخامی گەورە یاکۆڤ ساول دووک، سەرۆکی حاخامی حەلەب، سووریا، ١٩٠٧ی زایینی]]
**حاخام باشی** (بە تورکی عوسمانی: حاخامباشی، تورکی: Hahambaşı) ناوێکی تورکییە کە بە سەرۆکی حاخامەکانی کۆمەڵگەی جوولەکەکانی ئەوێ دەدرێت. لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا، نازناوی حاخام پاشا بۆ سەرۆکی حاخامی ناوچەیەک بەکاردەھێنرا، وەک سووریا و عێراق، ھەرچەندە حاخام پاشای ئەستەنبوڵ بە سەرۆکی حاخامی ھەموو جولەکەکانی وڵاتەکە دادەنرا.

## سەرچاوەکان
کۆچی سلاڤییەکان بۆ بالکان

وێنۆک|زێدی سلاڤی و کۆچکردن لە سەدەی شەشەم و حەوتەمدا (بەپێی Dvornik 1956; Váňa 1983; Sedov 1994, 1995; Barford 2001).
سلاڤە سەرەتایییەکان لە سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاستدا، لە نێوان نیوەی یەکەمی سەدەی شەشەم و سەدەی حەوتەم، دەستیان بە کۆچێکی بەرفراوان کرد بۆ باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا. ئەم بڵاوبوونەوە خێرا دیمۆگرافییەی سلاڤەکان، بووە ھۆی ئاڵوگۆڕی دانیشتووان، تێکەڵبوون، و گۆڕانی زمانیی لێکەوتەوە، کە بریتی بوو لە گۆڕینی زمانەکان بۆ سلاڤی و گۆڕانکاری لە خودی زمانی سلاڤیدا.

کەمبوونەوەی بەرچاوی دانیشتووانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا بەھۆی تاعوونی یۆستینیانەوە، کارئاسانیی بۆ ئەم نیشتەجێبوونە کرد. ھۆکارێکی دیکە بریتی بوو لە سەردەمی سەھۆڵبەندانە بچووکەکەی کۆتایی سەردەمی کلاسیک (کە لە ٥٣٦ تا نزیکەی ٦٦٠ی زایینی بەردەوام بوو)، لەگەڵ زنجیرەیەک جەنگ لەنێوان ئیمپراتۆرییەتیی ساسانی و گەلە کۆچەرەکانی ستێپ دژی ئیمپراتۆرییەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات. دوای ھاتنی ئاڤارەکان بۆ پانونیا لە ناوەڕاستی سەدەی شەشەمدا، سلاڤەکان بەردەوام بوون لە ھێرشکردنە سەر خاکەکانی ڕۆم، کە زۆرجار ئەم ھێرشانە سەربەخۆ بوون لە جووڵەی ئاڤارەکان. دوای گەمارۆدانی شکستخواردووی قوستەنتینییە لە ھاوینی ساڵی ٦٢٦ و ڕاپەڕینێکی سەرکەوتوو دژی ئاڤارەکان، سلاڤەکان لە ناوچە فراوانەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپادا مانەوە. ئەوان لە پارێزگا بیزەنتییەکانی باشووری ڕووبارەکانی ساڤا و دانوب نیشتەجێ بوون، کە لە دەریای ئادریاتیکەوە درێژ دەبووەوە تا دەریای ئیجە و دەریای ڕەش.

ئیمپراتۆرییەتیی بیزەنتی بەھۆی چەند ھۆکارێکەوە لاواز ببوو و دەسەڵاتی تەنھا بەسەر ناوچە کەنارییەکانی بەڵکاندا شکایەوە. لەبەر ئەوەی نەیدەتوانی لە دوو بەرەی جیاوازدا شەڕ بکات و خاکە لەدەستچووەکانی وەربگرێتەوە، ناچار بوو لەگەڵ دامەزراندنی میرنشینە سلاڤییەکان (*سکلاڤینیاکان*) ئاشت بێتەوە و ھاوپەیمانییان لەگەڵ ببەستێت دژی خاگاناتەکانی ئاڤار و بولگار.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو شەڕانەی کە ئیمپراتۆریەتی بیزەنتین تێیدا بەشداربوون
پۆل:مێژووی بالکان
تۆمی پشیلە

**تۆماس جاسپەری پشیلە**، کە بە سادەیی بە **تۆم** ناسراوە، کارەکتەرێکی کارتۆنیی ئەمریکییە و یەکێکە لە دوو پاڵەوانە سەرەکییەکەی (ئەوی دیکەیان جێری ماوسە) زنجیرە کورتەفیلمە ئەنیمەیشنە شانۆیییەکانی *[[تۆم و جێری]]*ی میترۆ-گۆڵدوین-مایرە. لەلایەن ویڵیام ھانا و جۆزێف باربارا دروست کراوە، پشیلەیەکی ماڵیی مرۆڤ ئاسای شین-خۆڵەمێشی و سپییە (بەڵام زۆربەی کات بێدەنگە) و لە جۆری تاکسیدۆی بەریتانیی قژکورتە، کە بۆ یەکەمجار لە کورتەفیلمی ئەنیمەیشنی ئێم جی ئێم لە ساڵی ١٩٤٠، لە فیلمی *[[پووس پووتەکە بەدەست دەھێنێت]]* دەرکەوتووە. پشیلەکە لە سەرەتادا و لە یەکەم دەرکەوتنیدا لە کورتەفیلمەکەدا بە ناوی «جاسپەر» ناسرابوو؛ بەڵام، لە دەرکەوتنی دواترییەوە لە فیلمی *زە میدنایت سنێک*، بە «تۆم»یان «تۆماس» ناسرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:کەسایەتییە ئاژەڵییەکانی فیلم
پۆل:پشیلە مرۆڤ ئاساکان
پۆل:پشیلە خەیاڵییەکان
نیبلز (تۆم و جێری)

**نیبلز** (کە بە **تافی**ش ناسراوە) کارەکتەرێکی خەیاڵیی زنجیرە کارتۆنی *[[تۆم و جێری]]*یە. ئەو مشکێکی بچووکی ھەتیوی شین/خۆڵەمێشییە کە دای بی لەبەردایە، و یەکەم دەرکەوتنی لە کورتەفیلمی *زە میلکی وەیف* لە ساڵی ١٩٤٦ بوو. دواتر تافی لە کورتەفیلمی *ھەتیوی بچووک*دا دەرکەوت، کە خەڵاتەکانی ئۆسکاری ساڵی ١٩٤٩ی بەدەست ھێنا، ھەروەھا لە فیلمەکانی *دوو ھیندی بچووک* و *دوو مشکدار*دا (ھەردووکیان ھی ساڵی ١٩٥٢ بوون) بەشداریی کرد.
## سەرچاوەکان

پۆل:کارەکتەری منداڵ لە تەلەڤیزیۆن
پۆل:کەسایەتییە ئاژەڵییەکانی فیلم
جێریی ماوس

**جێراڵد جینکس ماوس**، کە بە سادەیی بە **جێری** ناسراوە، کارەکتەرێکی ئەمریکییە و یەکێکە لە دوو کارەکتەرە سەرەکییەکەی زنجیرە کورتەفیلمە ئەنیمەیشنە شانۆیییەکانی *[[تۆم و جێری]]* و میدیا ئەنیمەیشنەکانی دیکەی میترۆ-گۆڵدوین-مایەرە، کە زۆربەی کات وەک پاڵەوانێک لە بەرامبەر تۆمی پشیلەی ڕکابەریدا ڕۆڵ دەگێڕێت. جێری لەلایەن ویڵیام ھانا و جۆزێف باربارا دروست کراوە، مشکێکی ماڵی قاوەیی و مرۆڤ ئاسایە (بەڵام زۆربەی کات بێدەنگە)، کە بۆ یەکەمجار وەک مشکێک بە ناوی «جینکس» لە کورتەفیلمی ئەنیمەیشنی ئێم جی ئێم لە ساڵی ١٩٤٠، لە فیلمی *[[پووس پووتەکە بەدەست دەھێنێت]]* دەرکەوت. ھانا ناوی ڕەسەنی مشکەکەی بە «جینکس» داناوە، لەکاتێکدا باربارا ئیدیعای کردووە کە مشکەکە لە یەکەم دەرکەوتنیدا ناوی نەبووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھاوکارانی فیلم
پۆل:کەسایەتییە ئاژەڵییەکانی فیلم
تۆم و جێری: فیلمەکە

***تۆم و جێری: فیلمەکە*** فیلمێکی کۆمیدیی مۆسیقایی و ئەنیمەیشنی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٩٢ لەسەر بنەمای کارەکتەرەکانی *[[تۆم و جێری]]* بەرھەم ھێنراوە، کە لەلایەن ویڵیام ھانا و جۆزێف بارباراوە دروست کراون. فیلمەکە لەلایەن فیل ڕۆمانەوە بەرھەم ھێنراوە و دەرھێنراوە، و سیناریۆکەی لەلایەن دێنیس مارکسەوە نووسراوە، کە ھەروەھا سیناریۆی ھەندێک ئەڵقەی زنجیرە تەلەڤیزیۆنیی *تۆم و جێری کیدز*ی نووسیبوو کە لەو کاتەدا پەخش دەکرا. فیلمەکە چەند گۆرانییەکی ڕەسەنی لەخۆگرتووە کە لەلایەن ھێنری مانچینی و لێسلی بریکوسەوە نووسراون، و مۆسیقاکەشی ھەر لەلایەن مانچینییەوە ئاوازی بۆ دانراوە. فیلمەکە ڕۆڵگێڕانی دەنگیی ئەکتەران ڕیچارد کایند، دانا ھیڵ، ئەندی مەکافی، تۆنی جەی، ڕیپ تایلۆر، ھێنری گیبسۆن، مایکڵ بێڵ، ئێد جیلبێرت، دەیڤد لاندەر، ھاوارد مۆریس و شارلۆت ڕەی لەخۆدەگرێت.

ئەمە یەکەم فیلمی درێژی ئەنیمەیشنی شانۆییە کە کارەکتەرە سەرەکییەکانی تێدا دەربکەون، و یەکەم کاری شانۆیی میدیای تۆم و جێرییە لە ماوەی ٢٥ ساڵدا. ھەرچەندە لە کارتۆنە ڕەسەنەکاندا تا ڕادەیەکی زۆر بێدەنگ بوون، بەڵام لەم فیلمەدا بۆ یەکەمجار تۆم و جێری دیالۆگی قسەکردنی بەرفراوانیان ھەیە. جۆزێف باربارا، ھاودامەزرێنەری ھانا-باربارا و ھاودروستکەری کورتەفیلمە ڕەسەنەکانی *تۆم و جێری*، وەک ڕاوێژکاری داھێنەرانەی فیلمەکە کاری کردووە. فیلمەکە باس لە کچێکی ھەشت ساڵان بە ناوی ڕۆبین ستارلینگ دەکات، کە یارمەتیی تۆم و جێری وەردەگرێت بۆ ئەوەی لە دەست سەرپەرشتیارە یاسایییە خراپەکەی ڕزگاری بێت و لەگەڵ باوکە ونبووەکەیدا، کە وا گومان دەکرێت مردبێت، یەک بگرێتەوە.

دوای یەکەم نمایشی لە ئەڵمانیا لە ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٢، *تۆم و جێری: فیلمەکە* لە ٣٠ی تەممووزی ١٩٩٣ لە ئەمریکا بە شێوەی شانۆیی لەلایەن کۆمپانیای ئارتیسان ئینتەرتەینمنت و میراماکسەوە بڵاوکرایەوە، کە لەو کاتەدا لقێکی کۆمپانیای واڵت دیزنی بوو. فیلمەکە ٣٫٦ ملیۆن دۆلاری بەدەست ھێنا و پێداچوونەوەی نەرێنیی لێ کرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان لەسەر پەیوەندیی نێوان کچ و باوک
پۆل:فیلمەکانی تۆم و جێری
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی
پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ھاوڕێیەتی
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان لەسەر بنەمای زنجیرە ئەنیمەیشنییەکان
پۆل:فیلمە مۆسیقییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی
پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە کۆمیدییە مۆسیقییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمێیەکانی تایبەت بە مناڵان لە دەیەی ١٩٩٠
پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ١٩٩٠
پۆل:فیلمە کۆمدییەکانی ١٩٩٢
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین
پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٢
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان
پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان