ھێڵی ئاسنینی حیجاز

**ھێڵی ئاسنینی حیجاز** یاخود **ڕێرەوی ئاسنینی حیجاز** ھەروەھا **ڕێرەوی شەمەندەفەری حیجازی** (بە تورکی عوسمانی: حیجاز تەیمور یۆلی، بە تورکی ھاوچەرخ: Hicaz Demiryolu) بریتیە لە ھێڵێکی ئاسنینی دوور و درێژ (بە دووری ١٠٥٠ ملم)، ھەردوو شاری دیمەشق و مەدینەی بەیەک دەبەستەوە، لەسەردەمی حوکمرانی سولتانی عوسمانی عەبدولحەمیدی دووەم دامەزرا بۆ مەبەستی سەربازی و گواستنەوەی حاجیان و بەھێزکردنی ھەژموونی خۆی لە ناوچەکە. دەستپێکی کارکردنی بۆ ساڵی ١٩٠٠ دەگەڕێتەوە کە لە ساڵی ١٩٠٨ کرایەوە، و لە ئیشکردن بەردەوام بوو تاوەکو ساڵی ١٩١٦ و خاپوورکردنی ڕێرەوەکە لە دەرەنجامی جەنگی جیھانی یەکەم و سەرھەڵدانی شۆرشی مەزنی عەرەبی کە بووە ھۆی لەناوبردن و ھەڵوەشاندنەوەی دەولەتی عوسمانی.

دوای ئەوەی سولتانی عوسمانی عەبدولحەمیدی دووەم سەرکەوتوو بوو لە ڕاکێشان و دامەزراندنی ھێڵی تەلەگراف لە نێوان دیمەشق و مەدینە (١٩٠٠) ئەمە بووە ھاندانی سولتان کە بیر لە دامەزراندی ھێڵی شەمەندەفەریش بکاتەوە لە نێوان ئەم دوو شارە.

بوودجەی تەرخان کراوی پڕۆژەکە ٣٫٥ ملیۆن لیرەی عوسمانی بوو، بەڵام دواتر بڕی زیاتری تێچوو ئەم کورتھێنانەش بە بەخشین خێرخوازی لە ناوەخۆی دەولەتی عوسمانی پڕ کرایەوە.
سەرەتای کارکردنی پڕۆژەکە لە ١٩٠٠ لە ناوچەی موزەیریبی حۆران لە سووریا دەستی پێکرد، لەسەر ھەمان ڕێچکەی کۆنی حاجیان درێژ بوویەوە بەرەو شاری دەرعا و مەدینە، کە بەھۆیەوە ماوەی گەشتی حاجیانی ناوچەی ئەنادۆڵ و دیمەشقی لە چل ڕۆژەوە بۆ پێنج ڕۆژ کەمکردەوە.

ھێڵەکە لە دیمەشق دەستی پێدەکرد تاوەکو شاری بەسرا باشووری سووریا لە وێوە دابەش دەبوو بۆ دوو ھێڵ، یەکێکیان بە ئاراستەی ئوردەن بەرەو باشوور دەڕۆیشت ئەوکەی تر بەرەو خۆڕئاوا بۆ شارەکانی نابلس و حەیفا عەکا دەچوو، لە شاری عەکا لقێکی لێ دەبوویەوە بەرەو میسر.
ئەو ھێلەی بەرەو ئوردەن دەڕۆیشت ھەریەک لەشارەکانی مەفرەق و زەرقا و عەممان و مەعانی دەبڕی تا دەگەیشتە خاکی حیجاز و شاری مەدینە.

ڕێرەوەکە نۆ ساڵان لە خزمەت بەردەوام بوو لە نێوان دیمەشق و مەدینە کە بۆ کاری حەج و بازرگانی و سەربازی بەکاردەھات، دوای سەرھەڵدانی جەنگی جیھانی یەکەم و دەرکەوتنی گرنگی ھێلەکە بۆ کاروباری سەربازی ھەژموونی ھێز بەسەر بەریتانیەکان بۆیە ھێزە بەریتانیەکان بەھاوکاری شۆڕشگێرە عەرەبەکان دەستیان کرد بە تێکدان و وێرانکردنی ژێرخانی ھێلەکە بەتایبەت لەلایەن لۆرانسی عەرەبیەوە لە ١٩١٧، کە لەوساوە ھیچ کۆششێک نەکراوە بۆ چاکردنەوە و بە ئیش خستنەوەی ھێڵەکە. لەم ساڵانەی دوایی ھەندێک لە وێستگەکان نۆژەن کرانەوە بۆ کاری مۆزەخانە و گەشتیاری مێژوویی.

## بیرۆکە و ئامانجەکانی
ڕاست|وێنۆک|221x221پیکسڵ|سولتان عەبدولحەمیدی دووەم کە لە ١٩٠٠ بەردی بناغەی پڕۆژەکەی داڕشت .
ھێلی ئاسنینی حیجاز لە تۆماری عوسمانیەکان بە ناوی “ھێلی ئاسنینی حیجازی حەمیدی “ تۆمارکراوە، خۆی بیرۆکەی پڕۆژەکە بۆ ساڵی ١٨٦٤ دەگەڕێتەوە لەسەردەمی سولتان عەبدولعەزیزی یەکەم، لە ساڵی ١٨٨١ پڕۆژەکە نوێ کرایەوە بەڵام کۆسپ و تەگەرەی زۆری لەپێش بوو بۆیە جێبەجێ نەکرا. دواتر عزەت پاشا ڕاوێژکاری دووەمی سولتان عەبدولحەمیدی دووەم بیرۆکەکەی بۆ سولتان نوێ کردەوە، ئەوەبوو سولتان لە ١٩٠٠ فەرمانی بۆ جێبەجێکردنی پڕۆژەکە دەرکر. لەو ساتەدا سولتان کاری لەسەر پاراستنی یەکێتی ھەرێمەکانی دەولەتەکەی دەکرد کە ھەڕەشەی پارچەبوونیان لەسەر بوو.
سولتان ڕاوێژکارەکەی ئەحمەد عزەت پاشای ڕاسپارد بۆ سەرپەرشتی پڕۆژەکە بەجۆرێک ھەریەک لە ھێلە ئاسنینییەکانی ئەنادۆل و بەغدا و حیجاز بەیەک ببەستێتەوە لەگەڵ دامەزراندن و پەرەپێدانی ھێلی تەلەگراف تاوەکو بە ئاسانی و خێرایی پەیوەندی بە ویلایەتەکانی شام و بەغدا و حیجازەوە بکات.
بیرۆکەی ھێلەکە بۆ گەیشتن بوو بە شارەکانی مەککە و جەددە بەڵام جێبەجێ نەبوو.

### ئامانجەکان
ڕاست|وێنۆک|250x250پیکسڵ

### وێستگەکان

## پێشانگا

پەڕگە:1913 Ottoman Geography Textbook Showing the Sanjak of Jerusalem and Palestine.jpeg| نەخشەیەکی مێژوویی ناوچەکە لە ماوەی ساڵانی ١٩٠٠-١٩١٣.
پەڕگە:Ottoman train system on the eve of WWI.jpg|ڕێرەوی ئاسنینی عوسمانی بەر لە جەنگی جیھانی یەکەم
پەڕگە:T E Lawrence and the Arab Revolt 1916 - 1918 Q59646.jpg|وێستگەی قەدەم لە دیمەشق
پەڕگە:T E Lawrence and the Arab Revolt 1916 - 1918 Q59647.jpg|افتتاح محطة درعا سنة ١٩٠٨م
پەڕگە:T E Lawrence and the Arab Revolt 1916 - 1918 Q59629.jpg|محطة بالقرب من وادی الیرموک
پەڕگە:T E Lawrence and the Arab Revolt 1916 - 1918 Q59610.jpg|محطة حیفا
پەڕگە:T E Lawrence and the Arab Revolt 1916 - 1918 Q59651.jpg|محطة الجیزة بالقرب من مادبا
پەڕگە:T E Lawrence and the Arab Revolt 1916 - 1918 Q59667.jpg|محطة الأخضر بالقرب من تبوک
پەڕگە:T E Lawrence and the Arab Revolt 1916 - 1918 Q59685.jpg|قاطرة بجانب خزان میاھ تابع لمحطة مدائن صالح
پەڕگە:T E Lawrence and the Arab Revolt 1916 - 1918 Q59662.jpg|مسجد العاملین فی محطة تبوک
پەڕگە:T E Lawrence and the Arab Revolt 1916 - 1918 Q59681.jpg|محطة المُعظَّم
پەڕگە:Petra-Locomotive.jpg|قطار فی معان سنة ١٩٢٠م
پەڕگە:Tabuk Railway Station.JPG|محطة تبوک سنة ٢٠١٠م
پەڕگە:Madain Saleh (6725747685).jpg|قاطرة محفوظة فی محطة مدائن صالح
پەڕگە:JHR Bw Amman.jpg|محطة عمّان
پەڕگە:JHR Bahnhof Az Zarqa.jpg|محطة الزرقاء بالأردن
پەڕگە:Aqababahn Neubaustrecke.jpg|قسم تم تجدیدە من السکة غرب وادی رم
پەڕگە:PikiWiki Israel 6705 turkish railway station in haifa.jpg|نصب تذکاری یعود لافتتاح الخط فی حیفا
|محطة الحجاز وقاطرة حدیثة علی عملة سوریة من فئة ١٠٠ لیرة إصدار ١٩٩٨م
پەڕگە:JHR Dampfsonderzug Wadi Rum-Aqaba.jpg|قطار فی الأردن، صنع بالیابان سنة ١٩٥٩م


## ئەمانەش ببینە
* مۆزەخانەی ڕێرەوی حیجاز
* ڕێرەوی ئاسنینی بەغدا
* شەمەندەفەری خێرای حەرەمەین
* ھێلی ڕێرەوە ئاسنینییەکانی ئیسرائیل
* ھێلی ئاسنینی کوردستان

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* مؤسسة الخط الحدیدی الحجازی الأردنی.
* المؤسسة العامة للخط الحدیدی الحجازی ، وزارة النقل السوریة.
* سکة حدید الحجاز، السیاحة السعودیة.
* محطة قطار الحجاز بالمدینة المنورة، جولة افتراضیة.

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٠
پۆل:مەدینە