open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شۆخان عارف

**شۆخان عارف** (١٩٨٤ – ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠) فەرمانبەر و پارێزەرێکی کورد بوو. ڕۆژی دووشەممە، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠، تەرمەکەی لەنێو ئۆتۆمبێلەکەیدا لەسەر شەقامی بازنەیی مەلیک مەحموود لە شاری سلێمانی دۆزرایەوە. ڕووداوەکە وەک دۆسیەیەکی تەمومژاوی ماوەتەوە و تا ئێستاش بکەری سەرەکیی تاوانەکە دەستگیر نەکراوە.

## ژیاننامە
شۆخان عارف لە کاتی کوژرانیدا تەمەنی ٣٦ ساڵ بوو و وەک فەرمانبەر لە دادنووسی یەکی سلێمانی کاری دەکرد. ھەندێک سەرچاوە ئاماژەیان بەوە کردووە کە پارێزەریش بووە.

ناوبراو لە ساڵی ٢٠١٣ بە خواستی خۆی لە ھاوژینەکەی جیابووەتەوە و دوای جیابوونەوەکە لە ماڵی باوکی ژیاوە. بەپێی وتەی خانەوادەکەی، ھیچ کێشەیەکی لەگەڵ ھاوژینی پێشووی نەبووە. شۆخان دایکی دوو منداڵ بوو بە تەمەنەکانی ١١ و ١٢ ساڵ.

## کوشتنەکەی
بەرەبەیانی ڕۆژی دووشەممە، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠، تەرمی شۆخان عارف لەنێو ئۆتۆمبێلەکەیدا لەسەر شەقامی بازنەیی مەلیک مەحموود لە سلێمانی دۆزرایەوە. بەپێی لێدوانی وتەبێژی پۆلیسی سلێمانی، ئاسەواری سێ فیشەک بە جەستەیەوە دیار بووە.

## لێکۆڵینەوەکان
دەزگا ئەمنییەکانی سلێمانی دەستیان بە لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکە کرد. وتەبێژی پۆلیس ئەوەشی خستەڕوو کە «بەپێی زانیارییە سەرەتاییەکان، کوشتنی ئەم کچە پەیوەندیی بە خێزانەکەیەوە نییە و بە تەواوی وردەکاریی کوشتنەکەمان دەستکەوتووە». لە ھەمان ڕۆژی دۆزینەوەی تەرمی شۆخاندا، گەنجێک لە دەریاچەی دوکان کۆتایی بە ژیانی خۆی ھێنا، ئەمەش وای کرد گومان دروست ببێت کە ڕووداوەکان پەیوەندییان پێکەوە ھەبێت. پۆلیس ڕایگەیاند کە بەڵگە و گرتەی ڤیدیۆیی پەیوەست بە ھەردوو ڕووداوەکەیان کۆکردووەتەوە و ڕەوانەی دادگایان کردووە.

بەڵام دواتر سەرچاوەیەک لە پۆلیس ڕایگەیاند کە کوشتنی شۆخان عارف ھیچ پەیوەندییەکی بە ڕووداوی خۆکوشتنی گەنجەکەی دوکانەوە نەبووە.

لەسەرەتای لێکۆڵینەوەکاندا، چەند کەسێک وەک گومانلێکراو دەستگیر کران، بەڵام بەھۆی نەبوونی بەڵگەی پێویست ئازاد کران. یەکێک لە ھۆکارەکانی قورسبوونی دۆزینەوەی تاوانباران، نەبوونی کامێرای چاودێری بوو لە شوێنی ڕووداوەکە.

## کاردانەوەی خانەوادەکەی
ئێوارەی ھەمان ڕۆژی ڕووداوەکە، شیلان عارف، خوشکی شۆخان، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند کە خانەوادەکەیان ھیچ کێشەیەکیان لەگەڵ ھیچ کەس و لایەنێکدا نییە و سکاڵای یاساییان تۆمار کردووە تا پۆلیس و دادگا بکەران بدۆزنەوە. شیلان ھەروەھا جەختی کردەوە کە «لەسەر دۆسیەکەش لە ھیچ کەس و لایەنێک خۆش نابین ئەگەر لە پشت ڕووداوەکەوە بن». ھەروەھا ئاماژەی بەوەش کرد کە ھیچ ئاشنایەتییەکیان لەگەڵ ئەو گەنجەدا نییە کە لە دوکان خۆی کوشتووە و دۆسیەکەیان بۆ دەزگا ئەمنییەکان جێھێشتووە.

لە بەشێکی تری قسەکانیدا، شیلان عارف ئاماژەی بەوە دا کە «ئەو کاتەی یەکێک لە براکانی بەڕێوەبەری چاکسازیی گەورانی سلێمانی بووە، چەند جارێک ھەڕەشەی لێ کراوە و تەقەیان لێ کردووە»، بەڵام ئەوەی نەبەستەوە بەوەی کە ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە ڕووداوەکەوە ھەبێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:ژنە کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:پارێزەرانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤
پۆل:مردووانی ٢٠٢٠
فیل ڕۆمان

**فیلیپ ڕۆمان** ئەنیمەیشن سازێکی ئەمریکییە و دەرھێنەری فیلمە تایبەتە ئەنیمەیشنەکانی *فستق* و *گارفیڵد*ە. ئەو دامەزرێنەری ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشنی فیلم ڕۆمان و فیل ڕۆمان ئینتەرتەینمەنتە.

## ژیانی سەرەتایی
فیلیپ ڕۆمان لە ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠ لە شاری فرێزنۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لەدایک بووە. دایک و باوکی کرێکاری کێڵگەیی و کۆچبەری مەکسیکی بوون. تاکوو چوونە باخچەی ساوایان، تەنیا بە زمانی ئیسپانی قسەی دەکرد. دوای تەواوکردنی خوێندن لە ئامادەیی سان خواکین میمۆریال، ڕووی لە ھۆڵیوود لە ویلایەتی کالیفۆرنیا کرد و سکۆلەرشیپێکی لە قوتابخانەی سەنتەری ھونەری ھۆلیوود بەدەست ھێنا.

## پیشە
ڕۆمان لە ساڵی ١٩٥٥ وەک یاریدەدەری ئەنیمەیتەر بۆ فیلمی کلاسیکیی ئەنیمەیشنی دیزنی، *[[جوانکیلەی خەوتوو (فیلمی ١٩٥٩)|جوانیی خەوتوو]]*، دەستی بە کار کرد. لە سەرەتای ژیانی پیشەییدا، ڕۆمان وەک ئەنیمەیتەرێک بۆ ستۆدیۆ سەربەخۆکانی چاک جۆنز، سیب تاوەر ١٢ پرۆداکشنز و دواتر چاک جۆنز پرۆداکشنز کاری کردووە. ئەو ئەنیمەیتەرێکی سەرەکی بوو بۆ فیلمی *ھاو زە گرینچ ستۆڵ کریسمەس!*، و دواتر شرۆڤەیەکی دەنگیی لەگەڵ جوون فۆرەی لەسەر وەشانی دیڤیدیی فیلمەکە پێشکەش کرد. لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا، ڕۆمان دەرھێنەری چەندین فیلمی تایبەتی ئەنیمەیشنی فستق بوو کە لە ستۆدیۆی بیڵ مێلێندێز بەرھەم ھێنران.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠
دوورگەی کنعۆس

**دوورگەی کنعۆس** دوورگەیەکی عێراقییە و دەکەوێتە باشووری شاری مووسڵ پایتەختی پارێزگای نەینەوا لە باکووری عێراق. دوورگەکە دەکەوێتە سەر ڕووباری دیجلە و نزیکە لە قەزای شەرقات (١١٠ کم). شوێنێکی ستراتیژی گرنگی ھەیە چونکە دەکەوێتە چوارڕێیانێکەوە کە دەچێتە پارێزگاکانی کەرکووک و دیالە و سەلاحەددین و ئەنبار و نەینەوا. دوورگەکە خاڵی بەرکەوتنی جوگرافییە و دوورگەیەکی جوانە بە دارە چڕ و ئاوە چڕەکانییەوە.

ئەو دوورگەیە بووە قەڵای داعش دوای ئەوەی لە سەردەمی یاخیبوونی عێراقدا دەستی بەسەردا گرت . لە ١٠ی ئەیلولی ٢٠١٩ فڕۆکە جەنگییەکانی ئەمریکا ٤٠ تۆن بۆمبی ئاراستەکراوی لەیزەریان خستە سەر ئەو دوورگەیە. ھاوپەیمانی نێونەتەوەیی بە سەرۆکایەتی ئەمریکا ڕای گەیاند کە فڕۆکە جەنگییەکانی ئێف-١٥ و ئێف ٣٥ لە چوارچێوەی ئۆپەراسیۆنێکی ھاوبەش لەگەڵ ھێزەکانی عێراق بەشدارییان لە ئەرکەکەدا کردووە.   ئاماژەی بەوەدا کە ھێزەکانی ئەم بڕە بۆمبانەی لەسەر دوورگەکە بەکارھێناوە بۆ ڕێگریکردن لە خۆحەشاردان بە چەکدارانی داعش لەنێو ڕووەکی چڕ و پڕی ناو دوورگەکەدا. 

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای سەلاحەددین
مزگەوتی حاجی عەبدولقادر سەعید دەباغ

**مزگەوتی حاج عەبدولقادر سەعید دەباغ** یەکێکە لە مزگەوتەکانی شاری ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان. بە یەکێک لە مزگەوتە کۆنە تووراسییەکان دادەنرێت. لەلایەن حاجی عەبدولقادر سەعید الدباغ لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لە ساڵی ١٨٨٤ی زایینی دامەزراندووە و دروستکراوە. مزگەوتەکە دەکەوێتە ناوەندی شاری ھەولێر، بەرامبەر قەڵای ھەولێر. مزگەوتەکە لە خشت و گەچ و قوڕ دروستکراوە. قوتابخانەیەکی ئایینی لەخۆدەگرێت کە لە سەرەتای دامەزراندنییەوە دامەزراوە و تا ئێستاش زانستە ئایینییەکان دەخوێنێتەوە. مەلا محەممەد ئەمین بتووانی یەکەم ئیمام و مامۆستا بوو لەوێ.

لە ساڵی ١٩٨٣ی زایینی، مزگەوتەکە بەپێی پلانێکی شارستانی مۆدێرن دروستکرایەوە، و لەسەر حیسابی چاودێری مزگەوتەکە (محەممەد شھاب چەلەبی) دروستکرا. بینای مزگەوتەکە لە دوو نھۆم پێکھاتووە. نھۆمی خوارەوە ھۆڵێکی گەورەی تێدایە کە نوێژی تێدا دەکرێت، لە شوێنێکی کراوە لە ناوەڕاستدا. نھۆمی خوارەوە لە لای بازاڕەوە دەچێتە ژوورەوە، لەوێ بیناکە بە کۆمەڵێک دوکان دەورە دراوە. سەبارەت بە نھۆمی دووەم، دەرگایەکی ھەیە کە ڕووی لە شەقامی سەرەکی بەرامبەر بینای قەڵای ھەولێر ھەیە، ھەروەھا پلیکانەیەکی ھەیە کە بەرەو نھۆمی دووەم دەڕوات، کە ھۆڵی نوێژی مزگەوتەکەی لێیە. لە نێو ئەو ئیمام و بانگخوازانەی تێدا بووە ئەمانەن:

* حاجی مەلا محەممەد ئەمین بتووانی.
* مەلا عەبدوڵڵا بن حاجی مەلا محەممەد ئەمین.
* مەلا ئەحمەد کازنەیی.
* مەلا فایز بن مەلا عەبدوڵڵا.
* مەلا خالید بن مەلا فایز.
* مەلا ئەمین چەلەبی بن حاجی عەبدولقادر.
## سەرچاوەکان

* دليل الجوامع والمساجد التراثية والأثرية - ديوان الوقف السني في العراق - صفحة 206، 207.
محەممەد عەبدولکەریم کەسنەزانی

**محەممەد بن عەبدولکەریم کەسنەزانی حوسێنی** (١٩٣٨ – ٤ی تەممووزی ٢٠٢٠) یەکێک بوو لە شێخەکانی ڕێبازی کەسنەزانی. بارەگای سەرەکی ئەم ڕێبازە دەکەوێتە پارێزگای سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان. 

ناوی کەسنەزان کە بە بنەماڵەی شێخ دەدرێت، نازناوێکە کە بە باپیریان دراوە، عەبدولکەریمی یەکەم. ھۆکاری پێدانی ئەم نازناوە بەم شێخە بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە چوار ساڵ بوو لە خەڵک دابڕاوە، لە یەکێک لە چیاکانی قەرداغ دابڕاوە، کە ناوچەیەک دەکەوێتە جەرگەی شاری سلێمانی. ناوی قەرەداغ بە واتای «شاخی ڕەش» دێت. ھەر کاتێک لە کەسێک پرسیاری شێخی لێ دەکرا، دەیگوت «کەسنەزان»، واتە کەس نازانێت. دوای گەڕانەوەی لە شاخ، ئەم نازناوە لە نێو خەڵکدا وەک سیمبوولێک بۆ ڕێبازی شەریف قادریی کەسنەزانی بەناوبانگ بوو، کە سەرکردایەتییەکەی لەلایەن شێخ عەبدولکەریمی یەکەم و کوڕ و نەوەکانی دوای ئەوەوە وەرگیرا.  

سەبارەت بە ناوی ئەو خێڵەی کە شێخ محەممەد کەسنەزانی سەر بە خۆیەتی، خێڵی بەرزنجی و باڵاترین باوکی ئەم خێڵە شێخ عیسا بەرزنجییە کە یەکەم کەس بوو لە بەرزنجە لە باشووری کوردستان ژیاوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨
پۆل:مردووانی ٢٠٢٠
عەبوود کەرخی

**عەبوود کەرخی** (١٨٦١–١٩٤٦)، شاعیری فۆلکلۆری عێراقی کە بە شێوەزاری عێراقی شیعری نووسیوە. 

## ژیان
لە ساڵی ١٨٦١ لە ناوچەی کەرخی شاری بەغدا لەدایکبووە، باوکی دەوڵەمەند بووە و بازرگانی وشتر و پێستەی کردووە. باوکی لە تەمەنی شەش ساڵیدا خستوویەتییە بەر خوێندنی قوتابخانە ئایینییەکان و دوای شەش ساڵ وازی لە خوێندن ھێناوە و دەستی بە خوێندن لە مزگەوتەکانی بەغدادا کردووە. کاتێک گەیشتە تەمەنی پازدە ساڵی، چووە ناو ژیانی کردارییەوە و لەگەڵ باوکیدا گەشتی بازرگانی بۆ وڵاتانی دیکە دەکرد، ئەم گەشتانە ھەستی شاعیرییەیان ورووژاند و دەستی بە نووسینی شیعر بە شێوەزاری بەدەوی کرد. کاتێک گەیشتە تەمەنی سی و پێنج ساڵی، باوکی کۆچی دوایی کرد و گەڕایەوە بەغدا و لەوێ نیشتەجێ بوو، لە بواری گواستنەوەی گەشتیاران و بازرگانی خۆراکدا کاری دەکرد و بریکاری گشتی بوو.

شاعیری میللی ناسراو بە مەلا عەبوود کەرخی، یەکێک بوو لە بلیمەتەکانی سەردەمی خۆی لە شیعری گشتیدا. ئەو قوتابخانەیەک بوو لەم جۆرە شیعرەدا و شێوازی تایبەتی خۆی لە نووسیندا ھەبوو، وشەی ڕوون و واتاداری لە زمانی خەڵک ھەڵدەبژارد و باشترینەکانیانی ھەڵدەبژارد، ھەروەھا شارەزایی لە قسەکردن بە زمانەکانی کوردی و فارسی و تورکی و ئەڵمانی ھەبوو، کە لە ڕێگەی مامەڵەی بەردەوامی لەگەڵ کۆمپانیاکانی ئەم وڵاتانە لە کاتی کاری بازرگانیدا فێری ببوو. ھەڵوێستی نیشتمانیی بەرچاوی ھەبوو، کاتێک شۆڕشی عەرەبیی گەورە ھەڵگیرسا، بۆ ماوەی ساڵێک چووە پاڵ موجاھیدەکان بۆ شەڕکردن، بۆیە وازی لە نووسینی شیعر ھێنا و تا لە ساڵی ١٩٤٦ کۆچی دوایی کرد لە ماڵەوە مایەوە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
مۆزەخانەی قەڵا

**مۆزەخانەی قەڵا** مۆزەخانەیەکی شوێنەوارییە و دەکەوێتە ناو قەڵای ھەولێر لە شاری ھەولێر. چەندین کاری دەستی لەخۆدەگرێت، ژمارەیان نزیکەی ٤٠ شوێنەوارە، کە ھەندێکیان مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدان ساڵ لەمەوبەر.

## سەرچاوەکان
ئەحمەد زاویتی

**ئەحمەد زاویتی** (١٩٦٦) ڕۆژنامەنووسێکی کوردی باشووری کوردستانە..
## ژیان
ساڵی ١٩٦٦ لەدایکبووە، بە ئەحمەد زاویتەیی ناسراوە، بەھۆی گوندی زاویتە لە پارێزگای دھۆک کە بنەماڵەکەی خەڵکی ئەوێن. ساڵی ١٩٦٦ لە بەغدا لەدایکبووە و دوای سێ ساڵ لەگەڵ خانەوادەکەی چوونەتە پارێزگای دھۆک. خوێندنی پێش زانکۆی لە قوتابخانەکانی دھۆک تەواو کردووە، پاشان لە زانکۆی مووسڵ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە جیۆلۆجی لە ساڵی ١٩٩٠ بەدەستھێناوە، و لە ساڵی ١٩٩٦ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە شەریعە لە زانکۆی دھۆک وەرگرتووە، دواتر بڕوانامەی ماستەری لە ڕاگەیاندن لە زانکۆی کراوەی لاھای لە ھۆڵەندا لە ساڵی ٢٠١٢ بەدەستھێناوە. لە ساڵی ١٩٩١، لەگەڵ ملیۆنان کورد باشووری کوردستان ئاوارەی سنووری تورکیا بوون و لەناو ئەو کارەساتەدا ژیاوە تا گەیشتووەتە کەمپی جەلی لەسەر سنووری تورکیا، دواتر ئەو کارەساتەی کردووەتە کارێکی ڕۆماننووسی.
## ئەندامێتی

# ئەندامی کۆمەڵەی جیھانیی وێژەی ئیسلامیی
# ئەندامی سەندیکای ڕۆژنامەوانیی نێونەتەوەیی
# ئەندامی سەندیکای ڕۆژنامەنووسانی کوردستان
# ئەندامی سەندیکای جیۆلۆجیستەکانی کوردستان
# ئەندامی کۆمەڵەی ھونەرمەندانی کوردستان
# ئەندامی یەکێتیی نووسەرانی کورد

## خولەکان

# خولی ڕاپۆرتی تەلەڤیزیۆنی – نووسینگەی جەزیرە بەغدا ٢٠٠٣
# خولی پەیامنێری تەلەڤیزیۆنی – دەوحە – ناوەندی جەزیرە بۆ ڕاھێنان و پەرەپێدان ٢٠٠٤
# خولی بەڕێوەبردنی نووسینگەکان- دەوحە – ناوەندی جەزیرە بۆ ڕاھێنان و پەرەپێدان ٢٠١٠
# خولی ڕووماڵی ڕۆژنامەوانی لە ناوچە مەترسیدارەکان – دەوحە – ناوەندی جەزیرە بۆ ڕاھێنان و پەرەپێدان ٢٠١٢
# خولی فریاگوزارییە سەرەتاییەکان بۆ ڕۆژنامەنووسان – دەوحە - ناوەندی جەزیرە بۆ ڕاھێنان و پەرەپێدان ٢٠١٢
# خولی ئامادەکردنی ڕاھێنەران - دەوحە - ناوەندی جەزیرە بۆ ڕاھێنان و پەرەپێدان ٢٠١٤

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
بەنداوی مەکحۆل

**بەنداوی مەکحۆل** بەنداوێکە کە لە قۆناغی دروستکردندایە و دەکەوێتە خوار لقی زابی بچووک لە باکووری پارێزگای سەلاحەدین لە ناوەڕاستی عێراق، لەسەر چیای مەکحۆل لە نزیک شارەکانی بێجی و شەرگات. 
## کورتە
بەنداوی مەکحۆل بە یەکێک لە گرنگترین پرۆژە ستراتیژییەکانی سەر ڕووباری دیجلە دادەنرێت بۆ جێبەجێکردن، بڕی خڕکردنی ئاو «لەکاتی دروستکردندا» دەگاتە نزیکەی (٣.٣) ملیار مەتر سێجا و درێژییەکەی نزیکەی (٣.٦) کیلۆمەترە بڕیار بوو «گەورەترین بەنداوی عێراق» بێت، نزیکەی ٢٠٬٠٠٠ ھەلی کار دابین دەکات، دەریاچەی بەنداوەکە. بڕیارە پرۆژەکە لە ساڵی ٢٠٢٤ لەلایەن کۆمپانیای ئەلرافیدەینەوە تەواو بکرێت.
## گرنگی
بەنداوەکە دەریاچەیەکی گەورەی ئاو لە باکووری پارێزگای سەلاحەددین دروست دەکات و ئامانج لە دروستکردنی بەنداوەکە بریتییە لە:

• بەنداوەکە زەوی فراوان بۆ کشتوکاڵ و ئاودێری لە ھەردوو پارێزگای کەرکووک و سەلاحەددین دروست دەکات.

• بەرھەمھێنانی وزەی کارەبا لە ڕێگەی دامەزراندنی وێستگەی کارۆئاوی لەسەر بەنداوەکە.

• کەمکردنەوەی مەترسییەکانی لافاو بۆ ناوچەکانی باکووری نزمیی سرسار و کەمکردنەوەی بارگرانی و فشار لەسەر بەنداوی مووسڵ.

بەردی بناغەی بەنداوی مەکحۆل لە ساڵی (٢٠٠١) لەلایەن کۆمپانیا تایبەتمەندە عێراقییەکانەوە دانرا کە ھەمان ئەو کۆمپانیایانەن کە «بەنداوی عەزیم»یان لە پارێزگای دیالە دروست کردووە.

کارکردن تێیدا دوای داگیرکردنی عێراق لەلایەن ئەمریکاوە کەرەستەکانی تایبەت بە دروستکردنی بەنداوەکە تاڵان کران، کارکردن بۆ دروستکردنی بەنداوەکە سەرلەنوێ لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢١ دەستیپێکردەوە و بڕیارە لە ساڵی ٢٠٢٤ تەواو بکرێت.

## ڕەخنەکان
ھەندێک لە تەکنیککاران و ئەندازیارانی کشتوکاڵ ڕەخنە لە دروستکردنی بەنداوەکە دەگرن بەھۆی ئەم ھۆکارانەی خوارەوە:

* ١١٨ ھەزار عێراقی لە ماڵەکانیان ئاوارە دەکات.
* ٤٠ گوند نوقم دەکات کە ٥٠٠٠ یەکەی نیشتەجێبوونی تێدایە.
* ٦٧ کیلۆمەتر چوارگۆشە لە باخی کشتوکاڵی و ھەزاران کیلۆمەتر چوارگۆشە لە زەوی کشتوکاڵی نوقم دەکات.
* ٣٩٥ دامەزراوەی خزمەتگوزاری شارستانی و خوێندنگە و بنکەی تەندروستی و وێستگەی پاڵاوتنی ئاو و وێستگەی بەرھەمھێنانی کارەبا، و ھەروەھا یاریگای وەرزشی و ناوەندی ڕۆشنبیری نوقم دەکات.
* ٢٠٠ شوێنەواری شوێنەواری نوقم دەکات کە بەشێکی گرنگی مێژووی عێراقن، نزیکەی ٥٠ لەوانە لەلایەن ڕێکخراوی یونسکۆوە لە پێڕستی کەلەپووری جیھانیدا تۆمارکراون، لەوانە قەڵای شەرگات و شاری ئاشوور، و ٦٧ لەوانە لە بەڕێوەبەرایەتی شوێنەواری عێراقدا تۆمارکراون.

سەبارەت بە سروشتی بەنداوەکە، ھەندێک لە دامەزراوە ئەندازیارییەکانی عێراق ڕایان گەیاندووە کە ئەم بەنداوە ھیچ سوودێکی نییە و زەوییەکەی بۆ دروستکردنی بەنداو گونجاو نییە چونکە زەوییەکی گێچە و تووخمی گۆگرد و ماددەی تری قیرتاوی تێدایە.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
ھێرشی بەلەد ٢٠١٦

وێنۆک|مەرقەدی سەید محەممەد «سەبع دووجەیل»
**ھێرش بۆ سەر مەزارگەی سەبع دووجەیل** ھێرشێک بوو لە ڕۆژی ھەینی ٨ی تەممووزی ٢٠١٦ و بووە ھۆی گیانلەدەستدانی ٣٦  کەس، دوای دوو تەقینەوە لە دەوروبەری مەزارگەی سەید محەممەد لە باشووری پارێزگای سەلاحەدین لە باکووری بەغدا. گومان دەکرێت داعش بە ھاوەنی مووشەک مەزارگەکەی کردبێتە ئامانج، دواتر سێ خۆکوژ کە دووانیان لە بازاڕێکی نزیک مەزارگەکەدا تەقینەوە.

## سەرچاوەکان
زانکۆی لەندەن

**زانکۆی لەندەن** (**UoL**؛ بە کورتکراوەی **Lond** یان بە دەگمەن **Londin** لە نازناوەکانی دوای ناو بەکاردێت) زانکۆیەکی توێژینەوەی گشتیی فیدراڵییە لە لەندەن، ئینگلتەرا. زانکۆکە لە ساڵی ١٨٣٦ بەپێی جاڕنامەیەکی شاھانە (Royal Charter) دامەزرا، وەک دەستەیەکی تاقیکردنەوە بۆ بەخشینی بڕوانامە بەو خوێندکارانەی کە لە کۆلێژی زانکۆییی لەندەن، کینگز کۆلێجی لەندەن و «دامەزراوەکانی دیکەی ھاوشێوە، چ دامەزراوەیی بن یان نادامەزراوەیی، کە بۆ مەبەستی پەروەردە دامەزرابن، جا لە پایتەخت بێت یان ھەر شوێنێکی تری شانشینی یەکگرتووی ئێمە» خوێندوویانە. ئەم زانکۆیە یەکێکە لەو سێ دامەزراوەیەی کە بانگەشەی نازناوی سێیەم کۆنترین زانکۆی ئینگلتەرا دەکات. لە ساڵی ١٩٠٠دا، زانکۆکە گۆڕدرا بۆ پێکھاتەیەکی فیدراڵی کە لە کۆلێژە پێکھێنەرەکان پێک ھاتبوو.

زانکۆکە لە ١٧ دامەزراوەی ئەندام و سێ دەستەی ئەکادیمیی ناوەندی پێکدێت. زانکۆکە نزیکەی ٤٨٬٠٠٠ خوێندکاری خوێندنی لە دوورەوەی ھەیە و نزیکەی ٢٠٥٬٤٠٠ خوێندکاری ناوخۆییی نێو کامپەسی ھەیە، کە بەمەش دەبێتە گەورەترین زانکۆ لە شانشینی یەکگرتوو لە ڕووی ژمارەی خوێندکارانەوە. بۆ زۆربەی مەبەستە کردارییەکان، لە وەرگرتنی خوێندکارانەوە تا بوودجەدانان، دامەزراوە ئەندامەکان بە شێوەیەکی سەربەخۆ کار دەکەن و زۆربەیان بڕوانامەی تایبەت بە خۆیان دەبەخشن، لە ھەمان کاتدا وەک بەشێک لە زانکۆ فیدراڵییەکە دەمێننەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زانکۆکانی لەندەن
پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٣٦ لە ئینگڵتەڕا
پۆل:زانکۆی لەندەن
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی
پۆل:ئەو وتارانەی بەئاشکرا دەقی ئینگلیزییان تێدایە
خەڵاتەکانی جۆیستیکی زێڕین

**خەڵاتی جۆیستیکی زێڕین**، کە بە **خەڵاتی یارییەکانی خەڵک**یش ناسراوە، ئاھەنگێکی خەڵاتکردنی یارییە ڤیدیۆییەکانە. خەڵاتەکان دەدرێنە باشترین یارییە ڤیدیۆییەکانی ساڵ، کە لە سەرەتادا لەلایەن خەڵکی بەریتانیاوە دەنگیان پێ دەدرا، بەڵام ئێستا بووەتە بۆنەیەکی جیھانی و دەنگدان لە ڕێگەی *[[گەیمڕادەر پڵەس|گەیمزڕادار+]]*ەوە بە شێوەی ئۆنلاین ئەنجام دەدرێت. ، مەراسیمەکە ٤١ ساڵەی خۆی دەکردەوە. ئەمە درێژترین ئاھەنگی خەڵاتکردنی یارییە ڤیدیۆیییەکانە کە بەردەوامە و لە ساڵی ١٩٨٣ دەستی پێکردووە، ھەروەھا دووەم کۆنترین ئاھەنگی خەڵاتکردنە دوای خەڵاتی ئارکەید، کە لە ساڵی ١٩٨١ دەستی پێکرد.

خەڵاتەکان لە سەرەتادا تەرخان کرابوون بۆ یارییە کۆمپیوتەرییەکان، بەڵام دواتر فراوان کران بۆ ئەوەی یارییەکانی کۆنسۆڵیش بگرنەوە. ئەم ئاھەنگە پەیوەندیی ڕاستەوخۆی بەو جۆیستیکە زێڕینەوە نییە کە وەک خەڵات دەدرێت بە براوەکان لە بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنیی بەریتانیدا بە ناوی *گەیمزماستەر*، بەڵام ھەردوو ناونیشانەکە موڵکی کۆمپانیای فیوچەر پی-ئێڵ-سین.

لە ساڵی ٢٠٢١، خەڵاتی جۆیستیکی زێڕین ئاھەنگی ٥٠ ساڵەی یارییە ڤیدیۆییەکانی گێڕا و داوای لە خەڵک کرد دەنگ بە «باشترین یاریی ھەموو کات» بدەن، کە یاریی *دارک سۆڵز* براوەی بوو. ھەروەھا، کۆمپیوتەری کەسی (PC) خەڵاتی «باشترین ڕەقەکاڵای یاریکردنی ھەموو کات»ی بەدەستھێنا، کە لەلایەن گەیب نیوێڵ، سەرۆکی کۆمپانیای ڤاڵڤەوە، وەرگیرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن جۆیستیک
یارییە ئەلیکترۆنییەکان

***یارییە ئەلیکترۆنییەکان*** یەکەم گۆڤاری تایبەت بە یارییە ڤیدیۆییەکان بوو کە لە ئەمریکا بڵاوکرایەوە و لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ تا ١٩٩٧ بە چەند ناونیشانێکی جیاوازەوە بەردەوام بوو. گۆڤارەکە لەلایەن بیل کونکێڵ، جۆیس وۆرلی، و ئارنی کاتزەوە بە ھاوبەشی دامەزرێندرا.

مێژووی *یارییە ئەلیکترۆنییەکان* دەگەڕێتەوە بۆ گۆڤاری *ڤیدیۆ* کە تایبەت بوو بە ئەلیکترۆنیاتی بەکاربەر. سەرەتا، یارییە ڤیدیۆیییەکان بە شێوەیەکی پچڕپچڕ لە ستوونی ئاساییی گۆڤارەکەدا بە ناوی «ڕاپۆرتەکانی تاقیکردنەوەی ڤیدیۆیی» کە لەلایەن دینی کاپلانەوە دەنووسرا، ڕووماڵ دەکران. لە ھاوینی ١٩٧٩دا، گۆڤاری *ڤیدیۆ* بڕیاریدا ستوونێکی نوێ تەرخان بکات بۆ یارییە ڤیدیۆیییەکان. ئەم ستوونە ناوی «ئارکێد ئالی» بوو و لەلایەن بیل کونکڵ و ئارنی کاتز (کە سەرەتا بە ناوی خوازراوی فرانک تی. لانی دووەم دەیاننووسی) و جۆیس وۆرلییەوە دەنووسرا. ئەم سێ نووسەرە بوونە ھاوڕێی نزیک و لە ساڵی ١٩٨١دا گۆڤاری *یارییە ئەلیکترۆنییەکان*یان دامەزراند.

گۆڤارەکە لە زستانی ١٩٨١ەوە، لە سەردەمی زێڕینی یارییە ڤیدیۆیییەکانی ئارکەید و سەردەمی نەوەی دووەمی کۆنسۆڵەکاندا، دەستی بە دەرچوون کرد و تا ساڵی ١٩٨٥، واتە دوای داڕمانی بازاڕی یارییە ڤیدیۆیییەکان لە ساڵی ١٩٨٣، بەردەوام بوو. گۆڤارەکە لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا لە سەردەمی ١٦-بیتدا بۆ ماوەیەکی کورت دەرکرایەوە، بەڵام لە ساڵی ١٩٩٥دا وەستا و ناوەکەی گۆڕدرا بۆ *فیوژن*.

## سەرچاوەکان
ڕێد دێد ڕڤۆڵڤەر

***ڕێد دێد ڕیڤۆڵڤەر*** یارییەکی ئەکشن-سەرکێشیی ساڵی ٢٠٠٤ە کە لەلایەن ڕۆکستار سان دیێگۆوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن ڕۆکستار گەیمزەوە بڵاوکراوەتەوە. ئەمە یەکەم یارییە لە زنجیرەی *[[ڕێد دێد]]*، و بۆ پلەیستەیشن ٢ و ئێکس بۆکس لە مانگی ئایاری ٢٠٠٤ بڵاوکرایەوە. ڕووداوەکانی یارییەکە لە ساڵانی ١٨٨٠ و لە سەردەمی ڕۆژاوای ئەمریکای کۆندا جێگیر کراون. چیرۆکی تاک-یاریزان باس لە ھەوڵەکانی ڕاوچیی بەخشیش، ڕێد ھارلۆ، دەکات بۆ تۆڵەکردنەوەی کوژرانی دایک و باوکی. دۆخی فرە-یاریزانی ناوخۆیی ڕێگە بە چوار یاریزان دەدات ڕووبەڕووی یەکتر ببنەوە یان ڕووبەڕووی بووەتەکانی کۆنترۆڵکراو بە ژیریی دەستکرد ببنەوە لە یارییە ئازادەکاندا (free-for-all).

ستۆدیۆکانی ئەنجێڵ لە ساڵی ٢٠٠٠ بە بوودجەی کاپکۆم دەستی بە کارکردن کرد لەسەر *ڕێد دێد ڕیڤۆڵڤەر*. دوای ئەوەی یۆشیکی ئۆکامۆتۆ لە ساڵی ٢٠٠٣ کاپکۆمی بەجێھێشت، پڕۆژەی *ڕێد دێد ڕیڤۆڵڤەر* ھەڵوەشێنرایەوە، تا ئەوکاتەی ڕۆکستار گەیمز مافی یارییەکەی کڕییەوە و لە کۆتایییەکانی ھەمان ساڵدا دەستی بە پەرەپێدانی کردەوە. یارییەکە پێداچوونەوەی تێکەڵاوی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە بەدەستھێنا و فرۆشێکی مامناوەندی ھەبوو. جێگرەوەی یارییەکە، *[[ڕێد دێد ڕیدێمپشن]]*، لە مانگی ئایاری ٢٠١٠ بڵاوکرایەوە و یاریی سێیەم، *[[ڕێد دێد ڕیدێمپشن ٢]]*، لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە؛ ھەردوو یاریی دواتر ستایشی زۆری ڕەخنەگرانیان بەدەستھێنا.

## یاریکردن
*ڕێد دێد ڕیڤۆڵڤەر* یارییەکی تەقەکەری کەسی سێیەمی ئەکشن-سەرکێشییە و چیرۆکێکی ھێڵی ھەیە. یاریزانان دەتوانن بە بەکارھێنانی دەمانچە، تفەنگ، شۆتگەن، و چەکی فڕێدان وەک چەقۆی ڕاوکردن، کۆکتێلی مۆلۆتۆڤ و دینامیت، شەڕی دوژمنان بکەن. لە کۆتاییی ھەر ئاستێکدا دەتوانرێت چەکی نوێ بکڕدرێت. ئاستەکان بەزۆری بە شەڕی سەرکردە (boss fight) کۆتایییان دێت، و ھەر سەرکردەیەک بڕە پارەیەکی دیاریکراوی وەک بەخشیش لەسەرە کە دوای کوشتنی بەدەست دەھێنرێت. ھەر ئاستێک سیستەمێکی ھەڵسەنگاندنی تێدایە کە یاریزانەکان بە ناوەڕۆکی نوێ (unlockable content)، وەک چەک یان کارەکتەری نوێ بۆ دۆخی فرە-یاریزان، خەڵات دەکات. ئەمەش پشت بە ئاستی تەواوکردنی ئامانجە دیاریکراوەکان دەبەستێت، وەک کاتی بەکارھاتوو بۆ تەواوکردنی ئاستەکە یان وردیی نیشانەگرتن.

ھەرچەندە یارییەکە جیھانێکی کراوەی نییە، بەڵام یاریزانەکان دەتوانن لە نێوان ئاستەکاندا بە ئازادی لە شارۆچکەی بریمستۆن بگەڕێن و کارلێک لەگەڵ کەسایەتییە نایاریزانەکاندا بکەن. بە درێژاییی چیرۆکەکە، یاریزانان بە شێوەیەکی سەرەکی کۆنترۆڵی ڕاوچیی بەخشیش ڕێد ھارلۆ دەکەن، بەڵام لە ھەندێک ئاستدا دەرفەتی کۆنترۆڵکردنی کارەکتەری دیکەیان پێدەدرێت، وەک جاک سویفتی فێڵباز، ئانی ستۆکسی ڕەنچەر، ژەنەڕاڵی سوپای مەکسیک خاڤیێر دیێگۆ، ئامۆزا ئەمریکییە ڕەسەنەکەی ڕێد بە ناوی شادۆ وۆڵف، و سەربازێکی ئەفریقی-ئەمریکی کە تەنھا بە "سەربازی بوفالۆ" ناسراوە. ھەر کارەکتەرێکی یاریپێکراو چەکێکی تایبەت بە خۆی ھەیە، وەک دەمانچەکەی ڕێد، دەمانچە جووتەکانی جاک، و کەوان و تیری شادۆ وۆڵف.

## سەرچاوەکان

پۆل:کایەکانی ئێکس بۆکس
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون
پۆل:کایەکانی تەیک توو ئینتەرەکتیڤ
پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان
پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٤
ڕێزدێنت ئیڤڵ ٤ (کایەی ڤیدیۆیی ٢٠٢٣)

***ڕێزدێنت ئیڤڵ ٤*** یارییەکی ترس و مانەوەی ساڵی ٢٠٢٣ە کە لەلایەن کاپکۆمەوە پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە. ئەم یارییە ڕیمەیکی یاریی *[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٤]]*ی ساڵی ٢٠٠٥ە و لە ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٣ بۆ پلەیستەیشن ٤، پلەیستەیشن ٥، ویندۆز و ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس بڵاوکرایەوە. وەشانەکانی بۆ ئای-ئۆ-ئێس، ئایپاد-ئۆ-ئێس و ماک-ئۆ-ئێس لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ بڵاوکرانەوە.

یاریزانان کۆنترۆڵی بریکاری ئەمریکی، لیۆن ئێس. کێنێدی، دەکەن کە دەبێت ئاشلی گراھام، کچی سەرۆکی ئەمریکا، لە دەستی کەلتێکی نھێنی لە گوندێکی ئیسپانیادا ڕزگار بکات. ڕیمەیکەکە چیرۆکێکی نوێکراوە، دیمەنی نوێ، دیزاینی نوێی کارەکتەرەکان و یاریکردنێکی مۆدێرنی ھەیە، کە ھاوشێوەی یاریی *ڕێزدێنت ئیڤڵ ڤیلێج* (٢٠٢١) و ڕیمەیکەکانی تری زنجیرەی *[[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]*ە.

تیمی پەرەپێدەر گرنگیی زیاتریان بە کارەکتەری ئاشلی و پەیوەندییەکەی لەگەڵ لیۆندا دا، و بزوێنەری «ئار-ئی ئینجن»ی کاپکۆمیان بەکارھێنا. دوو ناوەڕۆکی دابەزێنراوی بۆ بڵاوکرایەوە: دۆخی یاریی «مێرسێناریز»، کە تێیدا یاریزانەکان شەڕی شەپۆلی دوژمنان دەکەن، لەگەڵ پاکێجی چیرۆکی *سێپەرەیت وەیز* کە تێیدا یاریزانان کۆنترۆڵی بریکار ئەیدا وۆنگ دەکەن.

*ڕێزدێنت ئیڤڵ ٤* ستایشی زۆری ڕەخنەگرانی بەدەستھێنا و پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی جۆیستیکی زێڕین بۆ "باشترین یاریی ساڵ" و خەڵاتی یارییەکان بۆ "یاریی ساڵ". تا مانگی نیسانی ٢٠٢٥، زیاتر لە ١٠ ملیۆن دانەی لێ فرۆشرابوو، بەمەش بووە خێراترین یاریی فرۆشراوی زنجیرەی *ڕێزدێنت ئیڤڵ*.

## یاریکردن
*ڕێزدێنت ئیڤڵ ٤* ڕیمەیکی یاریی *[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٤]]*ی ساڵی ٢٠٠٥ە. یاریکردنەکەی لە شێوازی تەقەکەری کەسی سێیەمی «سەر شان»ە، ھاوشێوەی یارییە ڕەسەنەکە، لە ھەمان کاتدا چەند لایەنێکی دیزاینی لە ڕیمەیکەکانی ''ڕێزدێنت ئیڤڵ ٢'' (٢٠١٩) و *ڕێزدێنت ئیڤڵ ٣* (٢٠٢٠) وەرگرتووە. *ڕێزدێنت ئیڤڵ ٤* دیمەنی نوێکراوەی تێدایە کە بۆ دروستکردنی کەشێکی ترسناکتر دیزاین کراوە، لەگەڵ دیزاین و چیرۆکی پاشخانی نوێ بۆ کارەکتەرەکان. شەش شێوازی کۆنترۆڵکردنی تێدایە، کە یەکێکیان لاساییی شێوازی یارییە ڕەسەنەکە دەکاتەوە. ھەندێک جار یاریزان پێویستە مەتەڵ چارەسەر بکات بۆ ئەوەی بگاتە ناوچەی نوێ. لە ھەندێک قۆناغدا، لیۆن دەبێت ئاشلی، کچی سەرۆک، بپارێزێت. سیستەمێکی ژیانی (health) سادەتری ھەیە بە بەراورد بە یارییە ڕەسەنەکە، و دەتوانرێت فەرمانی پێ بکرێت کە لە نزیکەوە بمێنێتەوە یان دوور بکەوێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس
پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی
پۆل:تەقەکەرانی کەسی سێیەم
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆیییە خەیاڵییە زانستییەکان
پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ
پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن ٥
پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن جۆیستیک
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٢٣
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی
خەڵاتی جۆیستیکی زێڕین بۆ باشترین کایەی ساڵ

**خەڵاتی جۆیستیکی زێڕین بۆ باشترین یاریی ساڵ** خەڵاتێکە کە ساڵانە لە ئاھەنگی خەڵاتی جۆیستیکی زێڕین پێشکەش دەکرێت، کە براوەکانی لەلایەن خەڵکی بەریتانیاوە بە دەنگدان ھەڵدەبژێردرێن. ئەم خەڵاتە وەک ڕێزلێنانێک بۆ باشترین یاریی ڤیدیۆیی کە لە ساڵێکی دیاریکراودا بڵاوکراوەتەوە دەبەخشرێت. یەکەم ئاھەنگی خەڵاتی جۆیستیکی زێڕین لە ساڵی ١٩٨٣ بەڕێوەچوو، کە تێیدا یاریی تەقەکەری *جێتپاک*، پەرەپێدراوی کۆمپانیای ئەڵتیمەیت پلەی زە گەیم، خەڵاتی باشترین یاریی ساڵی بەدەستھێنا.

خەڵاتەکە سەرەتا دەبەخشرا بە یارییە کۆمپیوتەرییە ٨-بیتییەکان، چونکە مایکرۆکۆمپیوتەرە ٨-بیتییەکان بەناوبانگترین پلاتفۆرمی یاریکردن بوون لە ماڵاندا لە بازاڕی بەریتانیا بۆ زۆربەی ساڵانی ھەشتاکان. دوای سەرھەڵدانی کۆمپیوتەرە ١٦-بیتییەکان و کۆنسۆڵە ٨-بیتییەکان لە کۆتایییەکانی ھەشتاکاندا، لە ساڵی ١٩٨٩ەوە، دەست کرا بە پێشکەشکردنی خەڵاتی جیاواز بۆ "باشترین یاریی ساڵ" بۆ کۆمپیوتەری ٨-بیت، کۆمپیوتەری ١٦-بیت، و کۆنسۆڵی یاری. لە ساڵی ١٩٩١ەوە، دەست کرا بە بەخشینی تەنھا یەک خەڵاتی "باشترین یاریی ساڵ" بۆ ھەموو پلاتفۆرمەکان.

## سەرچاوەکان

پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن جۆیستیک بۆ کایەی ساڵ
سەرکردە (کایە ڤیدیۆیییەکان)

وێنۆک|شەڕێکی سەرکردە لە ''گواکامێلی!'' کە تێیدا کارەکتەرە یاریپێکراوەکان دەبێت لە پێش سەرکردەکەوە بمێننەوە، کە بوونەوەرێکی زەبەلاحە و ھێرش دەکات، لەکاتێکدا خۆیان لە بەربەستەکان و دوژمنانی تر دەپارێزن.
لە یارییە ڤیدیۆیییەکاندا، **سەرکردە** (Boss) کارەکتەرێکی بەھێزی نایاریزانە کە وەک دوژمنێکی کۆنترۆڵکراو بە کۆمپیوتەر دروست کراوە تا ببێتە بەرەنگاری یاریزانەکان. شەڕکردن لەگەڵ کارەکتەری سەرکردە پێی دەوترێت **شەڕی سەرکردە** (Boss Battle). بەگشتی، سەرکردەکان زۆر بەھێزترن لەو دوژمنانەی کە یاریزانەکان تا ئەو کاتە لە یارییەکەدا ڕووبەڕوویان بوونەتەوە. شەڕی سەرکردە زۆربەی کات لە خاڵە گرنگەکانی بەشە جیاوازەکانی یارییەکەدا ڕوودەدات، وەک لە کۆتاییی ئاستێک یان قۆناغێکدا یان بۆ پاسەوانیکردنی ئامانجێکی دیاریکراو. **سەرکردەی بچووک** (Mini-boss) سەرکردەیەکی لاوازتر یان کەمتر گرنگە لە سەرکردەی سەرەکیی ھەمان ناوچە یان ئاست، بەڵام ھێشتا بەھێزترە لە دوژمنە ئاسایییەکان. **سەرکردەی تایبەت** (Superboss) (ھەندێک جار پێی دەوترێت سەرکردەی "نھێنی"، "شاراوە" یان "ھێرش") بەگشتی زۆر بەھێزترە لەو سەرکردانەی کە لە چوارچێوەی چیرۆکی سەرەکیی یارییەکەدا ڕووبەڕوویان دەبیتەوە و زۆربەی کات ڕووبەڕووبوونەوەیەکی ئیختیارییە. **سەرکردەی کۆتایی** (Final boss) زۆربەی کات دژبەری سەرەکیی چیرۆکی یارییەکەیە و شکستپێھێنانی بەزۆری کۆتایی بە یارییەکە دەھێنێت. **ڕیزبەندیی سەرکردەکان** (Boss rush) قۆناغێکە کە یاریزانەکان جارێکی تر بەدوای یەکدا ڕووبەڕووی چەندین سەرکردەی پێشوو دەبنەوە.

بۆ نموونە، لە یارییەکی ڤیدیۆییی «ڕابکە و تەقە بکە» (run 'n' gun)دا، لەوانەیە ھەموو دوژمنە ئاساییەکان دەمانچە بەکاربھێنن، لەکاتێکدا سەرکردەکە تانکێک بەکاردەھێنێت. زۆرجار دوژمنی سەرکردە لە قەبارەدا گەورەترە لە دوژمنەکانی تر و کارەکتەری یاریزانەکە. ھەندێک جار، سەرکردەکان زۆر قورسن بۆ شکستپێھێنان بەبێ ئامادەکاریی پێویست و/یان زانینی شێوازی شەڕکردنی دروست. بەزۆری سەرکردەکان پێویستییان بە ستراتیژی و زانیاریی تایبەت ھەیە بۆ شکستپێھێنانیان، وەک چۆنییەتیی ھێرشکردنە سەر خاڵە لاوازەکانیان یان خۆلادان لە ھێرشە تایبەتەکانیان.

سەرکردەکان لە زۆربەی ژانرەکانی یارییە ڤیدیۆیییەکاندا باون، بەڵام بە تایبەتی لەو ناونیشانانەدا باون کە چیرۆکیان ھەیە، و زۆرجار کارەکتەرێکی پێشتر ناسراون لە گێڕانەوەی یارییەکەدا (کە زۆربەی کات دژبەرن، بەڵام ئەم شەڕانە بۆ ناساندنی گۆڕانکاریی چیرۆکیش بەکاردەھێنرێن). یارییە ئەکشن-سەرکێشییەکان، یارییەکانی شەڕکردن (beat 'em ups)، یارییەکانی سەکۆ، یارییە ڤیدیۆیییەکانی ڕۆڵگێڕان (RPGs)، و یارییەکانی تەقەکردن بە تایبەتی بە شەڕی سەرکردە ناسراون. لەوانەیە لە یارییەکانی مەتەڵ، یارییە ڤیدیۆیییەکانی کارت، یارییەکانی پێشبڕکێ و یارییەکانی ھاوشێوەکردندا کەمتر باو بن. یەکەم یاریی ڤیدیۆیی کە شەڕی سەرکردەی تێدابوو، یاریی RPGی ساڵی ١٩٧٥ بوو بە ناوی *dnd*.

چەمکەکە فراوان کراوەتەوە بۆ ژانرەکانی تریش، وەک یارییەکانی ڕیتم، کە لەوانەیە «گۆرانیی سەرکردە»یان ھەبێت کە قورسترە، یان ڕکابەرێکی زۆر بەھێزی کۆنترۆڵکراو بە کۆمپیوتەر لە یارییە وەرزشییەکاندا. لە یارییەکانی گۆڕەپانی شەڕی ئۆنلاینی فرە-یاریزاندا (MOBA)، شکستپێھێنانی سەرکردەی نەخشە بەزۆری پێویستی بە کاری تیمیی دوو یاریزان یان زیاتر ھەیە، بەڵام سوودی جۆراوجۆر بۆ تیمەکە دەھێنێت، وەک بەھێزکردنی کاتی (buff)یان ھێزی زیاتر بۆ پاڵنانی ھێڵەکان. ھەندێک یاری، وەک *کەپھێد*، *فیوری* و *وۆرنینگ فۆرێڤەر*، بە تەواوی لەسەر بنەمای شەڕی بەردەوامی سەرکردەکان دروست کراون.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی
سەعد لمجەررەد

**سەعد لمجەررەد** (٧ی نیسانی ١٩٨٥) گۆرانیبێژ و سەماکار و ئەکتەر و گۆرانیبێژ و ئاوازدانەر و بەرھەمھێنەری مۆسیقای مەغریبییە. بە یەکێک لە دیارترین و بەناوبانگترین گۆرانیبێژانی عەرەب دادەنرێت. لە خێزانێکی ھونەریدا گەورە بووە، بەو پێیەی کوڕی ھونەرمەندی مەغریبی بەشیر عەبدو و ئەکتەری مەغریبی نەزھە کەراکی. دوای ئەوەی گۆرانییە عەرەبییەکانی بە شێوەزاری مەغریبی ژمارەیەکی پێوانەیی بینەری لە یووتیووب شکاند و ناوبانگی دەرکرد.

لە ساڵی ٢٠٠٧ دەستی بە کاری ھونەری کرد دوای بەدەستھێنانی پلەی دووەم لە وەرزی چوارەمی سوپەر ستار، و پاشان بۆ ماوەی دوو ساڵ لە شانۆی ھونەریدا ئامادەنەبوو، پاشان گەڕایەوە بە کۆمەڵێک گۆرانی کە سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێنا، یەکەمیان ڤیدیۆ کلیپی گۆرانی «واعیدینی» بوو لە ساڵی ٢٠٠٩، پاشان گۆرانی «سالینا» بوو لە ساڵی ٢٠١٢ لە یەکەم ئەلبوومی تاکە کەسیدا بەناوی (ولا علیک) کە لە ساڵی ٢٠١٣ بە تامێکی عەرەبی و تێکستی مەغریبی تێکەڵ بە ڕیتمە نێونەتەوەیییە جیاوازەکان لە نێوان مۆسیقای خەلیجی و پۆپی مەغریبی و مۆسیقای ئەلیکترۆنی بڵاوکرایەوە. دواتر ڤیدیۆ کلیپی گۆرانی «مال حبیبی مالو» لە ھەمان ئەلبوومەوە ھات کە زۆرترین ژمارەی بینەری لە یووتیووب بەدەستھێنا.

پێشکەوتنی ڕاستەقینەی دوای ئەوە ھات کە گۆرانی " ئینتی "ی بڵاوکردەوە، کە بۆ چەند مانگێک لە پلەی یەکەمدا بوو لە سەرانسەری وڵاتانی عەرەبی، بە زیاتر لە ١٢ ملیۆن بینەری لە ماوەیەک کە ھەشت ھەفتەی تێنەپەڕاندبوو. بەڵام ڕێگای ناوبانگێکی نێونەتەوەیی بۆی خۆشکرا لە ساڵی ٢٠١٥ بە کلیپی ڤیدیۆیی «لمعەلم»، کە دواتر بوو بە نازناوی و بەھۆیەوە زاڵ بوو بەسەر بازاڕەکاندا بە ڕێژەی بینەر کە لە ٣٠ ملیۆن بینەری زیاتر بوو لە ماوەی تەنھا ٣٠ ڕۆژدا ئەمەش وای کرد یەکەم ھونەرمەندی عەرەب بێت کە ئەم ژمارە خەیاڵییە لە ماوەی ڕیکۆرددا تۆمار بکات. جگە لەوەش بووە زۆرترین بینەری گۆرانی عەرەبی لە یووتیووب، تا مانگی نیسانی ٢٠٢١ نزیکەی ٩١٣ ملیۆن بینەری ھەبووە، گۆرانی «بووشرەتوو خەیر»ی ھونەرمەند حوسێن ئەلجاسمی تێپەڕاندووە. کە ئەمەش بوو کە ناوی چووە کتێبی گینسەوە بۆ ڕیکۆردەکانی جیھان. جگە لە بردنەوەی چەندین خەڵاتی ناوخۆیی و عەرەبی و نێودەوڵەتی.سەرکەوتنەکانی بەردەوام بوون لەگەڵ زۆرێک لە تاکە گۆرانییەکان کە ناوبانگێکی بەرفراوانیان بەدەستھێنا، وەک «ئەنا ماشی ساھل»، «غەڵتانە»، و «لێت گۆ» کە دووەمیان ھەموو ڕیکۆردەکانی بینەری شکاند بە نیو ملیۆن بینەری لە ماوەی یەک کاتژمێردا دوای بڵاوبوونەوەی و زیاتر لە ٢٤ ملیۆن بینەری تەنھا لە ھەفتەی یەکەمیدا.

لە چەند ساڵێکی کورتدا لە سەرکەوتوویی، لمجەررەد سەرکەوتوو بوو لە کاندیدکردن و بردنەوەی چەندین خەڵاتی ناوخۆیی و عەرەبی و نێونەتەوەیی، جگە لە چەندین نازناوی دیکە، دیارترینیان خەڵاتی مۆسیقای مەغریب، خەڵاتی میوانی ئازیز، خەڵاتی مۆسیقای عەرەبی و خەڵاتی مورێکس دی ئۆر. لە ٢١ی ئابی ٢٠١٥، بە بۆنەی ٥٢ ساڵەی لەدایکبوونی شا محەممەدی شەشەمی مەغریب، لە کۆشکی مارشان لە تەنجە، لەکاتی ئاھەنگەکانی ڕۆژی گەنجاندا **بە مەدالیای پاداشتی نیشتمانی**، **پلەی سوارە**، ڕازاوەتەوە لەکاتێکدا باوکی بە ھەمان بۆنە **بە مەدالیای پاداشتی نیشتمانی**، **پلەی ئەفسەر** ڕازاوەتەوە.

لە ساڵی ٢٠١٧ سەعد لمەجەررەد یەکەم مەغریبی و عەرەب بوو کە لە کەناڵی یوتیوبەکەیدا یەک ملیار بینەری ھەبوو، بەھۆی دیارترین بەرھەمەکانی («لمعەلم»، «غەڵتانە»، «دەنا ماشی ساھل»، «ئینتی»، «مال حەبیب مالۆ»، «لێت گۆ») بەڵام لایەنەکانی ژیانی کەسی سەعد لمجەررەد، لەوانەش تۆمەتەکانی ھەراسانکردنی سێکسی، دەستدرێژی، بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان و مەی، دەنگۆ و مشتومڕی زۆری بەدوای خۆیدا ھێناوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥
پۆل:زیندووان
ئەربیل فی ئەدواریھا ئەلتاریخییە

یەکێکە لە گرنگترین کتێبەکانی مێژوونووس زووبێر بیلال ئیسماعیل. کتێبەکە لە ساڵی ١٩٧١ لە شاری نەجەف چاپ کراوە و لەسەر تێچووی نووسەر چاپ کراوە. لەگەڵ بڵاوبوونەوەیدا، ئەو کتێبە جەنجاڵییەکی گەورەی لە بازنەی زانستی و فەرھەنگی کوردیدا دروست کرد، بەو پێیەی ڕۆژنامەی ئەلتاخی چەندین لاپەڕەی بۆ ئەو مشتومڕانە تەرخان کرد کە لە دەوری کتێبەکە لەنێو ڕۆشنبیرانی کورددا ڕوویاندا. ڕۆژنامەکە ئەم کتێبەی بە «ئینسایکلۆپیدیایەکی مێژوویی» وەسف کرد کە ھیچ ڕۆشنبیرێک ناتوانێت وازی لێبێنێت. 
## گرنگیی کتێب
گرنگیی کتێبەکە لەوەدایە کە وێنەیەکی گشتی و گشتگیر لەسەر مێژووی ناوچەی نێوان ھەردوو زێیەکە و بەتایبەتی شاری دێرینی ھەولێر لە ماوەی چوار ھەزار ساڵدا، واتە لە سەرەتای بوونی نووسینەوە تا ساڵی ١٩١٧، دەخاتە ڕوو. ئەم وێنەیە پێش دەرچوونی کتێبەکە بە تەواوی بزر بوو. ئاماژە و زانیاریی پەرش و بڵاو لەناو کتێب و دەستنووسە کۆنەکاندا ھەبوون دەربارەی ھەرێمی چیاکان کە ناوچەی ھەولێریشی دەگرتەوە، بەڵام مێژوونووسە گەورەکەمان یەکەم کەس بوو کە سەرنجی بۆ ئەم زانیارییە وردانە ڕاکێشا. دواتر کەسانی دیکە، لەنێو خوێندکارانی خوێندنی باڵا، بە پشتیوانیی ئەو سەرچاوە و ژێدەرانەی کە خوالێخۆشبوو ئاماژەی پێ کردبوون، ھاتنە پێشەوە.
[وێنۆک|[قەڵای ھەولێر]]

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان
ئیتان وینتەرز

کارەکتەرێکە لە زنجیرە یارییە ڤیدیۆیییەکانی ترس و مانەوەی *[[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]* (*بایۆھازارد* لە ژاپۆن)، کە لەلایەن کۆمپانیای ژاپۆنیی کاپکۆمەوە دروست کراوە. ئیتان وەک یەکێک لە کارەکتەرە یاریپێکراوەکان لە یاریی ساڵی ٢٠١٧ی *[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧: بایۆھازارد]]*دا ناسێندرا، کە تێیدا وەک ھاووڵاتییەکی ئاسایی دەردەکەوێت کە لەناو خانوویەکی وێرانکراودا لە لویزیانا بەدوای ھاوسەرە ونبووەکەیدا دەگەڕێت. ئەو لە بەشی دواتری یارییەکەدا لە ساڵی ٢٠٢١ بە ناوی *[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ڤیڵج]]* گەڕایەوە، کە تێیدا لە گوندێکی نھێنیی ئەورووپیدا بەدوای کچە ڕفێنراوەکەیدا دەگەڕێت.

لە بنەڕەتدا وەک پاڵەوانێکی نەبینراوی «ئاسایی» (everyman) دیزاین کرابوو بۆ ئەوەی نوێنەرایەتیی ڕوانگەی یاریزانەکە بکات، بەڵام چیرۆکی کارەکتەرەکە بۆ گەڕانەوەی لە *[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ڤیڵج]]*دا فراوانتر کرا. دەنگی کارەکتەرەکە لەلایەن ھیدێنۆبو کیوچییەوە بە زمانی ژاپۆنی و تۆد سۆلییەوە بە زمانی ئینگلیزی پێشکەش کراوە. ئیتان پێشوازییەکی تێکەڵی لەلایەن بڵاوکراوەکانی بواری یارییە ڤیدیۆیییەکانەوە لێکراوە. ھەندێک ڕۆژنامەنووس ستایشی ئەوەیان کردووە کە کارەکتەرێکی نزیک لە واقیعە، لەکاتێکدا ھەندێکی تر ڕەخنەیان لێگرتووە بەھۆی نەبوونی قووڵاییی سۆزداری و پەرەسەندنی کارەکتەرەکەی.

## سەرچاوەکان

پۆل:کەسایەتییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ
پۆل:خۆکوشتنی خەیاڵی
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکانی لۆس ئەنجلۆس
پۆل:خەڵکی خەیاڵی ئەمریکی لە یارییە ڤیدیۆییەکاندا
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی
خێزانی بەیکەر

**خێزانی بەیکەر** کۆمەڵێک کارەکتەری خەیاڵین کە لە زنجیرە یارییە ڤیدیۆیییەکانی *[[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]*ی کۆمپانیای کاپکۆمدا دەردەکەون. ئەوان بۆ یەکەمجار لە یاریی *[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧: بایۆھازارد]]*دا دەرکەوتن. ئەندامە سەرەکییەکانی خێزانەکە پێکدێن لە ژن و مێرد، جاک و مارگەرێت، و دوو منداڵە پێگەیشتووەکەیان، لوکاس و زۆی. خێزانی بەیکەر، کە ئیلھامیان لە کارەکتەرەکانی فیلمە ناسراوەکانی ژانری ترسناک وەرگرتووە وەک *زە شاینینگ*، *زە ئیڤڵ دێد*، و *زە تێکساس چەین سۆ ماسەکەر*، لە موڵکەکەیاندا لە ناوچەی خەیاڵیی دێلڤی لە ویلایەتی لویزیانای ئەمریکا نیشتەجێن.

لە چیرۆکی یارییەکەدا، ئەوان لەژێر کاریگەریی ئیڤلیندان، کە بوونەوەرێکی دروستکراوی بایۆلۆجییە و خۆی وەک ئەندامێک خزاندووەتە ناو خێزانەکەوە. ئیڤلین ھێزی سەروومرۆیییان پێ دەبەخشێت، بەڵام لە بەرامبەردا زۆربەیان دەگۆڕێت بۆ کەسانی شێت و بکوژ. ئەمە پێش ڕووداوەکانی *[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧: بایۆھازارد]]* ڕوودەدات، و تەنھا زۆی لەم کاریگەرییە خراپە بەدوورە و وەک کارەکتەرێکی یارمەتیدەر دەمێنێتەوە. لە پاکێجی زیادکراوی *کۆتاییی زۆی* (End of Zoe)ی ساڵی ٢٠١٧دا، جۆ بەیکەر، کە ئەندامێکی تری خێزانەکەیە و لەژێر کاریگەریی ئیڤلinda نییە، وەک پاڵەوانی سەرەکی دەردەکەوێت.

خێزانی بەیکەر بەگشتی پێشوازییەکی ئەرێنییان لەلایەن بڵاوکراوەکانی بواری یارییە ڤیدیۆیییەکانەوە لێ کراوە. زۆربەی ڕەخنەگران ستایشی ئەندامانی خێزانەکەیان کردووە وەک دژبەری کاریگەر لە *[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧: بایۆھازارد]]*دا، و ھەروەھا ستایشی چیرۆکە تراژیدییەکەی پشتی گۆڕانیان بۆ کارەکتەری خراپەکاریان کردووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کەسایەتییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ
پۆل:خەڵکی خەیاڵی ئەمریکی لە یارییە ڤیدیۆییەکاندا
یەکتربڕین (خەیاڵ)

[وێنۆک|ئیڤان تسارێڤیچ و [دەرکەوتنی کامیۆ|دەرکەوتنی کامێراکانی کارەکتەرەکانی *[[پیپەر و کارۆت]]* لە ئەڵقەی چوارەمی *پڕۆژەی مۆرێڤنا*]]
**یەکتربڕین** یان کراسئۆڤەر (Crossover)، بریتییە لە دانانی دوو یان زیاتر لە کارەکتەری خەیاڵیی جیاواز، شوێن، یان گەردوونی خەیاڵیی جیاواز لە چوارچێوەی یەک چیرۆکی ھاوبەشدا. یەکتربڕینەکان دەتوانن لە ڕێککەوتنی یاساییی نێوان خاوەن مافی کۆپیکردنەوەی جیاوازەوە سەرچاوە بگرن (کە بە «یەکتربڕینی نێوان-کۆمپانیاکان» ناسراوە)، یان لە ئەنجامی خاوەندارێتیی ھاوبەشی کۆمپانیاکان، یان لە ھەوڵی نافەرمیی ھەوادارانەوە دروست ببن.

ئەم چەمکە جیاوازە لە «سپوف» (spoof)، کە تێیدا کارەکتەر، شوێن، یان گەردوونێکی خەیاڵی، لاساییی کارەکتەر، شوێن، یان گەردوونێکی تر دەکاتەوە، کە زۆرجار بە شێوەیەکی کۆمیدییە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن
پۆل:زاراوەکانی فیلم و ڤیدیۆ
پۆل:زاراوەناسیی کۆمیکەکان
مۆزەخانەی کەلەپووری سوریانی لە ھەولێر

**مۆزەخانەی کەلەپووری سوریانی** دەکەوێتە شاری ھەولێر قەزای عەنکاوە، لە ھەرێمی کوردستان، دەیان پارچە و کۆکردنەوەی کەلەپووری تێدایە.

مۆزەخانەکە لە سێ ھۆڵی سەرەکی پێکھاتووە:

**ھۆڵی یەکەم**: تەرخانکرابوو بۆ جلوبەرگی نەریتی، کەلوپەلی ناوماڵ، پیشەسازییە بەناوبانگەکان، کەرەستەی کشتوکاڵی، قوماش، ئامێری دوورمان، فەخار، بەرد، کانزا، و شوێنەوارە دۆزراوەکانی عەنکاوە و ناوچەکانی نزیک.

**ھۆڵی دووەم**: تایبەتە بە چاند، وێنە و پوختەیەک لە ژیانی پێشەنگەکانی ڕێنێسانسی چاند و چاندی سوریانی تێدایە، کۆمەڵێک کتێبی کۆن کە لە عێراق چاپکراون، نموونەی چاپەمەنی سوریانی و کورتە ڕوونکردنەوەکانی ھەر ڕۆژنامەیەک، نموونەی دەستنووس و بەڵگەنامە کۆنەکانی سوریانی، جگە لە وێنە و ڕوونکردنەوەی پێشەنگەکانی شانۆی عێراقی، شوێنەوارناسەکانی سوریانی و پیشەسازییە فۆلکلۆرییە جیاوازەکان، مەزارگە، گوندەکان، قوتابخانەکان، داب و نەریتە کۆنەکان، ڕوونکردنەوەکانی مۆسیقاژەن و ھونەرمەندەکانی سوریانی، و پێشەنگەکانی سەرەتایی لە بوارە جیاوازەکاندا، و ھەندێکی تر لە ئاھەنگەکانی ھاوسەرگیری لە گوندە جیاوازەکانەوە.

**ھۆڵی سێیەم**: تایبەتە بە چالاکی و کۆنفڕانسی چاند.

و مۆزەخانەکە کۆمەڵێک وەرشەی ھونەری (چاکردنەوە، دوورین، چەرم، نەخش، دروستکردنی ئیکسسوارات، وەرشەی دروستکردنی فەخار) لەخۆدەگرێت، کە بەپێی وێنەی ڕاستەقینە و دەگمەنی مۆدە و نەخشاندنەکان دروست دەکرێن و تەواو دەکرێن بۆ پاراستنی ڕەسەنایەتی کەلەپووری سوریانی.

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:ئاشوورییەکان لە عێراق
پۆل:مۆزەخانەکانی ھەولێر
ئێمتی نێست

***ئێمتی نێست*** زنجیرەیەکی کۆمیدیای دۆخی تەلەڤیزیۆنیی ئەمریکییە کە بۆ ماوەی حەوت وەرز لە کەناڵی ئێن-بی-سی لە ٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ تا ١٧ی حوزەیرانی ١٩٩٥ پەخش کرا. زنجیرەکە، کە وەک زنجیرەیەکی وەرچەرخاو لە *[[کچە زێڕینەکان|زە گۆڵدن گێرڵز]]* لەلایەن دروستکەر و بەرھەمھێنەر سوزان ھاریسەوە دروست کراوە، ڕیچارد مولیگان ڕۆڵی سەرەکیی تێدا دەگێڕێت وەک دکتۆر ھاری وێستۆن، پزیشکێکی بێوەژن کە دوو کچە پێگەیشتووەکەی دەگەڕێنەوە ماڵەوە بۆ ئەوەی لەگەڵیدا بژین. زنجیرەکە لەلایەن کۆمپانیای ویت/تۆماس/ھاریس پرۆداکشنز بە ھاوبەشی لەگەڵ تەلەڤیزیۆنی تاچستۆن بەرھەم ھێنراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان
کۆمێدی سێنتراڵ

**کۆمێدی سێنتڕاڵ** کەناڵێکی کەیبڵی ئەمریکییە کە لەلایەن کۆمپانیای پارامۆنت گڵۆباڵەوە خاوەندارێتی دەکرێت لە ڕێگەی یەکەی گرووپی کات بەسەربردنی ئێم-تی-ڤییەوە، کە بەشێکە لە تۆڕەکانی. بنکەی سەرەکیی کەناڵەکە لە مانھاتنە. کەناڵەکە بەرنامەی کۆمیدی لە شێوەی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ڕەسەن، مۆڵەتپێدراو، و سیندیککراو، لەگەڵ بەرنامەی تایبەتی کۆمیدیای ستاند-ئەپ و فیلمی درێژ پەخش دەکات.

، کۆمێدی سێنتڕاڵ بۆ نزیکەی ٦٨ ملیۆن ماڵی بەشداربووی تەلەڤیزیۆنیی بەکرێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا بەردەست بوو—کە دابەزینێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە لە بەراورد بە لووتکەی ساڵی ٢٠١١ کە ٩٩ ملیۆن ماڵ بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:براوەکانی خەڵاتی وێبی
پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی
پۆل:کۆمپانیاکانی چێژبەخشی کە لە شاری نیویۆرکن
کێبڵی تەلەڤیزیۆن لە ویلایەتە یەکگرتووەکان

بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٤٨دا تەلەڤیزیۆنی کەیبڵ لە ئەمریکا بەردەست کرا. تا ساڵی ١٩٨٩، ٥٣ ملیۆن ماڵی ئەمریکی بەشدارییان لە تەلەڤیزیۆنی کەیبڵدا کردبوو. لە ساڵی ١٩٩٢دا، ڕێژەی ٦٠٪ی ھەموو ماڵەکانی ئەمریکا بەشدارییان کردبوو. تەلەڤیزیۆنی کەیبڵ لە ناوچە کەم داھاتەکان و ناوچە شارستانییەکان و گوندنشینەکاندا کەمتر باو بووە.

## سەرچاوەکان
پاراماونت سکایدانس

**پاراماونت سکایدانس** (کە بە ناوی **پاراماونت** کار دەکات) کۆمەڵەیەکی فرەنەتەوەییی ئەمریکییە لە بواری میدیای گشتی و کات بەسەربردندا، کە بارەگای سەرەکیی لە ستۆدیۆکانی پاراماونت پیکچەرزە لە لۆس ئانجلەس، کالیفۆرنیا، لەگەڵ ئۆفیسەکانی لە سانتا مۆنیکا، کالیفۆرنیا و شاری نیویۆرک. کۆمپانیاکە لە ٧ی ئابی ٢٠٢٥ لەلایەن دەیڤد ئێلیسۆنەوە دامەزرا، بە یەکگرتنی کۆمپانیای پاراماونت گڵۆباڵ و سکایدانس میدیا، دوای ئەوەی کۆمپانیای «ناشناڵ ئەمیوزمێنتس»یش خرایە ناو کۆمپانیا یەکگرتووەکەوە. کۆمپانیاکە لە بازاڕی نازداک بە ھێمای "PSKY" مامەڵەی پێوە دەکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا
پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧
پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پاراماونت گڵۆباڵ

**پاراماونت گڵۆباڵ** (کە بە ناوی **پاراماونت** کاری دەکرد) کۆمەڵەیەکی فرەنەتەوەییی ئەمریکی بوو لە بواری میدیای گشتی و کات بەسەربردندا، کە لەلایەن «ناشناڵ ئەمیوزمێنتس»ەوە کۆنترۆڵ کرابوو و بارەگای سەرەکیی لە «وەن ئاستۆر پلازا» بوو لە تایمز سکوێر، میدتاون مانھاتن. کۆمپانیاکە لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ وەک ڤایاکۆمسیبیئێس دامەزرا، لە ڕێگەی یەکگرتنی دووەم نەوەی کۆمپانیای سیبیئێس و ڤیاکۆم (کە لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥ لە ڤایاکۆمی ڕەسەن جیا کرابوونەوە). کۆمپانیاکە لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ ناوە نوێیەکەی خۆی وەرگرت.

موڵکە سەرەکییەکانی پاراماونت بریتی بوون لە کۆمپانیای پاراماونت پیکچەرز، گرووپی کات بەسەربردنی سیبیئێس (کە پێکھاتبوو لە تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی سی بی ئێس و سی دەبلیوو (کە بەشێکی خاوەندارێتی دەکرا)، گرووپی میدیای بی-ئی-تی (کە سەرپەرشتیی بی-ئی-تی و کەناڵە خوشکەکانی دەکرد)، و موڵکەکانی تری مارکەی سیبیئێس)، تۆڕەکانی میدیای پاراماونت (کە پێکھاتبوو لە تۆڕە تەلەڤیزیۆنییە کەیبڵییەکانی ئەمریکا وەک ئێم-تی-ڤی، نیکلۆدیۆن، کۆمێدی سێنتراڵ، سی-ئێم-تی، پاراماونت نێتوۆرک و شۆوتایم) و پاراماونت ستریمینگ (کە بریتی بوو لە پاراماونت+ و پلوتۆ تیڤی). ھەروەھا بەشێکی نێودەوڵەتیی ھەبوو کە بەڕێوەبردنی وەشانە نێودەوڵەتییەکانی تۆڕە تەلەڤیزیۆنییە بەکرێیەکانی دەکرد، لەگەڵ موڵکە تایبەتەکانی ناوچەکان وەک تێلێفێی ئەرجەنتین، چیلیڤیزیۆنی چیلی، چانێڵ ٥ی بەریتانیا و نێتوۆرک ١٠ی ئوسترالیا. لە ساڵی ٢٠١١ تا ٢٠٢٣، ئەم بەشە خاوەنی ٣٠٪ی پشکەکانی ستۆدیۆی ڕەینبۆی ئیتاڵیش بوو. ، کۆمپانیاکە زیاتر لە ١٧٠ تۆڕی بەڕێوە دەبرد و دەگەیشتە نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن بەشداربوو لە ١٨٠ وڵاتدا.

لە ساڵی ٢٠٢٤، ناشناڵ ئەمیوزمێنتس دەستی بە گفتوگۆ کرد بۆ یەکگرتن یان کڕینەوەی پاراماونت گڵۆباڵ، کە کۆمپانیاکانی وەک وارنەر برۆس. دیسکەڤەری، سۆنی پیکچەرز، ئەپۆلۆ گڵۆباڵ مانەجمێنت، ئێدگار برۆنفمان جوونییەر، ئالن میدیا گرووپ و سکایدانس میدیا ھەموویان بیریان لە کڕینەوەی کۆمپانیاکە دەکردەوە. تا ٣ی حوزەیران، وا بڵاوکرایەوە کە پاراماونت بە مەرجەکانی یەکگرتن لەگەڵ سکایدانس ڕازی بووە؛ بەڵام، تا ١١ی حوزەیران، گفتوگۆکانی یەکگرتن لەنێوان پاراماونت و سکایدانسدا شکستی ھێنا، و پڕۆژەکە ھەڵوەشێنرایەوە. دواتر کۆمپانیاکان دەستیان بە گفتوگۆی نوێ کردەوە، و لە ٢ی تەممووزی ٢٠٢٤، سکایدانس گەیشتە ڕێککەوتنێکی سەرەتایی بۆ دامەزراندنی «کۆمپانیای پاراماونت سکایدانس» لە ڕێگەی یەکگرتنێکی سێ لایەنەوە لەنێوان خۆی و ناشناڵ ئەمیوزمێنتس و پاراماونتدا. لە ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥، یەکگرتنەکە پەسەند کرا، دوای زیاتر لە ساڵێک لە ڕێککەوتنی یەکگرتن. یەکگرتنەکە لە ٧ی ئابی ٢٠٢٥دا تەواو بوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو کۆمپانیا ڕێکلامییانەی دەکەونە شاری نیویۆرک
ناوی بازرگانی

**ناوی بازرگانی** (بە ئینگلیزی: **trade name**, **trading name**, **business name** یان **operating name**) ناوێکی خوازراوە کە لەلایەن کۆمپانیا و ڕێکخراوەکانی ترەوە بەکاردەھێنرێت کاتێک لەژێر ناوی یاساییی تۆمارکراوی خۆیاندا کار ناکەن.
زاراوەی تایبەت بەم جۆرە ناوە جێگرەوەیە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا بریتییە لە **ناوی بازرگانیی خەیاڵی** (fictitious business name). زۆرجار پێویستە ناوی بازرگانی لای لایەنێکی حکومیی پەیوەندیدار تۆمار بکرێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:یاسای خاوەندارێتی فکری
پۆل:ناوەکان
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی
وەن ئاستۆر پلازا

**وەن ئاستۆر پلازا** ()، کە بە **١٥١٥ بڕۆدوەی** و پێشتریش بە **باڵەخانەی دبلیو. تی. گرانت** ناسراوە، باڵەخانەیەکی ئۆفیسی ٥٤ نھۆمییە و دەکەوێتە تایمز سکوێر لە ناوچەی شانۆی میدتاون مانھاتن لە نیوویۆرک، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. باڵەخانەکە لەلایەن دێر سکەتەوە لە کۆمپانیای ئیلای جەی. کان و جەیکۆبس دیزاین کراوە و لەلایەن سام مینسکۆف و کوڕەکانییەوە پەرەی پێدراوە. وەن ئاستۆر پلازا لە شوێنێکدایە کە لە ڕۆژھەڵاتەوە بە بڕۆدوەی، لە باکوورەوە بە شەقامی ٤٥، لە ڕۆژاواوە بە کۆڵانی شوبێرت، و لە باشوورەوە بە شەقامی ٤٤ دەورەدراوە. باڵەخانەکە بە ناوی ھۆتێل ئاستۆرەوە ناونراوە، کە لە ساڵی ١٩٠٤ تا ١٩٦٧ لەم شوێنەدا بووە. کۆمپانیای ئێس-ئێڵ گرین ڕیاڵتی و ئەلیانز خاوەندارێتیی وەن ئاستۆر پلازا دەکەن، کە تا ساڵی ٢٠٢٥ وەک بارەگای سەرەکیی پاراماونت گڵۆبڵ کاری دەکرد. باڵەخانەکە ھێشتا وەک ئۆفیسێکی سەرەکی بۆ پاراماونت سکایدانس بەکاردێت.

باڵەخانەکە لە بنکەیەکی نزم پێکدێت کە زۆربەی شوێنەکەی داگیر کردووە، لەگەڵ تاوەرێکی بەرز بە بەرزیی  کە ڕووبەری نھۆمەکانی بچووکترە. ڕووکەشەکەی بە شووشە و بەرد دیزاین کراوە و ھێمای گەورەی بازرگانیی لەسەرە. نھۆمە بەرزەکان پەنجەرەی شووشەیی تاریکیان ھەیە و لە ھەموو لایەنەکانی تاوەرەکەوە بەشی میکانیکیی بەردین ھەیە. نھۆمە نزمەکان ڕێڕەوێکی گشتی و فرۆشگایان تێدایە لە ئاستی زەویدا، لەگەڵ ھۆڵێکی چاوەڕوانی و ستۆدیۆی ١٥١٥ی پاراماونت گڵۆباڵ لە نھۆمی دووەمدا. باڵەخانەکە بە دوو شانۆوە دروست کرا: شانۆیەکی شانۆی بڕۆدوەی بە ناوی شانۆی مینسکۆف لە نھۆمی سێیەم، لەگەڵ سینەمایەک لە ژێرزەمینەکەدا (کە ئێستا شوێنێکی بۆنەیە بە ناوی پالادیۆم تایمز سکوێر).

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پاراماونت میدیا نێتوۆرکس

**پاراماونت میدیا نێتوۆرکس** () بەشێکە لە کۆمپانیای پاراماونت سکایدانس کە سەرپەرشتیی کارەکانی کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان و براندە ئۆنلاینەکانی دەکات. ئەم بەشە لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٨٤ بە ناوی **تۆڕەکانی ئێم-تی-ڤی** (MTV Networks) دامەزرا، کە بە ناوی کەناڵی ئێم-تی-ڤییەوە ناونرابوو. تا ساڵی ٢٠١١ بەم ناوە ناسرابوو؛ دواتر تا ساڵی ٢٠١٩ بە ناوی **تۆڕەکانی میدیای ڤایاکۆم** (Viacom Media Networks) ناسرا؛ و تا ساڵی ٢٠٢٢ش بە ناوی **تۆڕەکانی میدیای ناوخۆییی ڤایاکۆمسیبیئێس** (ViacomCBS Domestic Media Networks) ناسرابوو.

سامانە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئەم بەشە لە ڕێگەی سێ یەکەوە بەڕێوە دەبرێن: گرووپی کات بەسەربردنی ئێم-تی-ڤی، تۆڕەکانی شۆوتایم، و گرووپی نیکلۆدیۆن، لەگەڵ خاوەندارێتیی ئۆسمنێستیڤی. سامانە نێودەوڵەتییەکانی پاراماونت لەلایەن پاراماونت ئینتەرناشناڵ نێتوۆرکسەوە سەرپەرشتی دەکرێن.

## سەرچاوەکان

پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی
مۆزەخانەی ھەولێر بۆ بەرد و گەوھەرەکان

**مۆزەخانەی بەرد و گەوھەرەکان لە قەڵای ھەولێر** لە ٩ی ئازاری ٢٠١٦، لەلایەن جیۆلۆجی مامۆستا سەربەست مەجید، دەرچووی بەشی جیۆلۆجی لە کۆلێژی زانست لە مووسڵ لە ساڵی ١٩٨٥ دامەزراوە، لە ماوەی ٤٠ ساڵدا کۆمەڵە بەرد و گەوھەری خۆی لە چەند ناوچەیەکی جیھان کۆکردەوە، و بۆ یەکەمجار لە ماڵەکەی خۆیدا لە شارۆچکەی بچووکی شەقڵاوە  لە ساڵی ٢٠١٤ لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ھەولێر نمایشی کرد.دواتر بووەتە خاوەنی مۆزەخانەیەک کە بە تاکە مۆزەخانە لە جۆری خۆی دادەنرێت لە ھەرێمی کوردستان.لە ساڵی ٢٠١٦ مۆزەخانەکە گواسترایەوە بۆ قەڵای ھەولێر و ئێستا یەکێک لە باڵەخانە نەریتییەکان کە دوو نھۆمییە و نۆژەنکراوەتەوە داگیرکردووە.

بینا دوو نھۆمییەکە ژمارەیەکی زۆری بەرد و گەوھەری تێدایە. لە مۆزەخانەکەدا چەندین بەردی باو و دەگمەنی عێراق و وڵاتانی دیکە نمایشکراوە، جگە لە پارچەی نەیزەک و بەردبوو و جۆرەکانی دیکە. لە نھۆمی یەکەم دووکانێک ھایە کە بەردی ئەسڵی و کۆپی دەفرۆشێت. نرخی چوونە ژوورەوە ١٥٠٠ دیناری عێراقییە. وێنەگرتن لەناو فرۆشگاکە قەدەغەیە.باڵە بەردبووەکان بەردبووە جۆراوجۆرەکانی کوردستان و ناوچەکانی تری جیھان لەخۆدەگرێت، لەوانە ئەمریکای لاتین و ڕووسیا و ئاسیا، کە کۆنترینیان بریتییە لە تریبۆلایت کە نزیکەی شەش سەد ملیۆن ساڵ لەمەوبەرە. یاقووت و مەرجانی و مرواری و زووموروود و کومارین و کوارتز بە ھەموو ڕەنگەکانی سپی و پەمەیی و ڕەشەوە ھەیە.  و دار و ددانی بەردبووی ئاژەڵانی سەردەمی جیاواز لە سەردەمی کامبرینەوە تا سەردەمی سەھۆڵبەندان ھەیە.

ھۆکاری سەرەکی کردنەوەی مۆزەخانەکە سەرەتا بۆ ھاندانی گەشتیاریی بوو، پاشان بۆ سوودی لێکۆڵەران و پسپۆڕانی زەویناسی.
## پێشانگە

File:Erbil Stones and Gems Museum, Erbil Citadel, Hawler, Iraq. Interior 01.jpg|
File:Erbil Stones and Gems Museum, Erbil Citadel, Hawler, Iraq. Interior 1.jpg|یەکێک لە ھۆڵەکان
File:Malachite from Zaire. Erbil Stones and Gems Museum, Erbil Citadel, Hawler, Iraq.jpg|
File:A stone. Erbil Stones and Gems Museum, Erbil Citadel, Hawler, Iraq.jpg|
File:Starfish fossil. From? Period? Erbil Stones and Gems Museum. Erbil Citadel, Hawler, Iraq.jpg|
File:Erbil Stones and Gems Museum, Erbil Citadel, Hawler, Iraq. Upper floor, shop.jpg|دووکانی مۆزەخانەکە لە نھۆمی سەرەوە


## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:مۆزەخانەکانی ھەولێر
پاراماونت ئینتەرناشناڵ نێتوۆرکس

**پاراماونت ئینتەرناشناڵ نێتوۆرکس** ()یان **PIN** ھاوتای نێودەوڵەتیی بەشی تۆڕەکانی میدیای پاراماونتە لە کۆمپانیای پاراماونت سکایدانس، کە سەرپەرشتیی بەرھەمھێنان، پەخشکردن و ناساندنی براندەکانی دەکات لە دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. ئەم براندانە بریتین لە پاراماونت نێتوۆرک، کۆمێدی سێنتراڵ، ئێم-تی-ڤی، نیکلۆدیۆن و بی-ئی-تی، لەگەڵ کەناڵەکانی تر کە بە ھاوبەشی لەگەڵ ئەی-ئێم-سی نێتوۆرکس ئینتەرناشناڵ خاوەندارێتی دەکرێن. ھەروەھا PIN لە ساڵی ٢٠١١ تا ٢٠٢٣ خاوەنی ٣٠٪ی پشکەکانی ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی ڕەینبۆ بوو لە ئیتاڵیا، و لە ساڵی ٢٠٠٧ تا ٢٠٢٤ خاوەنی پشکێک بوو (سەرەتا زۆرینە و دواتر کەمینە) لە کۆمپانیای ڤایاکۆم١٨، کە پڕۆژەیەکی ھاوبەشی ھیندی بوو لەگەڵ ھاوبەشە ناوخۆیییەکەی، تی-ڤی١٨.

بارەگای سەرەکیی بەشەکە لە ئۆفیسەکانی پاراماونت گڵۆباڵە لە شاری نیویۆرک و لەندەن، لەگەڵ ئۆفیسی نێودەوڵەتیی تر لە ساو پاولۆ، بەرلین، ستۆکھۆڵم، ئەمستردام، وارسۆ، لاگۆس، مەدرید، میلان، مومبای، پاریس، سینگاپوور، بووداپێست، بێلگراد و سیدنی و چەندانی تر. یەکەم ئۆفیسە نێودەوڵەتییەکانی لە کۆتایییەکانی ١٩٨٠کاندا لە لەندەن و ئەمستردام کرانەوە، ھاوکات لەگەڵ دەستپێکردنی ئێم-تی-ڤی ئەورووپا (ئێستا ئێم-تی-ڤی گڵۆباڵ). ئەم بەشە لە ئەنجامی ناونانەوەی بەشە پێشووەکەی ڤایاکۆم، «تۆڕەکانی ئێم-تی-ڤی» (کە ئێم-تی-ڤی، بی-ئی-تی، ڤی-ئێچ١ و نیکلۆدیۆنی لەخۆ دەگرت) دروست کرا، بۆ ئەوەی کۆمێدی سێنتراڵیش بگرێتەوە. ئێم-تی-ڤی ئاسیا لە ساڵی ١٩٩٩دا پێشەنگ بوو بەرامبەر ڕکابەرەکەی، کەناڵی ڤی، لە چین، ھیندستان و کۆریای باشوور.

ئێستا لەلایەن پام کاوفمانەوە سەرپەرشتی دەکرێت وەک بەشێک لە ڕۆڵە فراوانەکەی وەک سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری بازاڕە نێودەوڵەتییەکان. پێشتر، ئەم بەشە لەژێر یەکێک لە ناوە کۆنەکانیدا، «تۆڕەکانی میدیای نێودەوڵەتیی ڤایاکۆم»، لە ساڵی ٢٠١١ تا ٢٠١٦ لەلایەن بۆب باکیشەوە بەڕێوە دەبرا، کە یەکێک بوو لە ڕۆڵە زۆرەکانی لە کۆمپانیاکەدا و لە ساڵی ١٩٩٧دا پەیوەندیی بە ڤایاکۆمی پێشووترەوە کردبوو. لە ساڵی ٢٠١٦، باکیش پلەی بەرزکرایەوە بۆ بەڕێوەبەری جێبەجێکاری دووەم نەوەی ڤیاکۆم و لە دوای یەکگرتنەوەی لەگەڵ کۆمپانیای سی-بی-ئێس بۆ پێکھێنانی ڤایاکۆمسیبیئێس (کە لە ٢٠٢٢ ناوەکەی گۆڕدرا بۆ پاراماونت گڵۆباڵ) لە ھەمان پۆستدا مایەوە. ئەو لە مانگی نیسانی ٢٠٢٤دا وەک بەڕێوەبەری جێبەجێکار دەستی لەکار کێشایەوە و کۆمپانیاکەی بەجێھێشت.

## سەرچاوەکان