open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سپیاتی

وێنۆک
**بەرھەمی شیری** یان **سپیاتی** ئەو خۆراکەیە کە لە شیری گوانداران بە تایبەت مانگا دروست دەکرێت. جگە لە مانگا، شیری بزن، مەڕ، گامێش، ماین، وشتر و شیردەرانی تریش بۆ بەرھەمھێنانی سپیاتی بەکار دێن. بەو شوێنەی کە لە شیر سپیاتی بەرھەم دەھێنێت دەوترێت کارگەی شیرەمەنی یا کارگەی سپیاتی یا سپیاتسازی.

سپیاتییەکان سەرچاوەی کەلسیۆم و وزەن.

## جۆرەکانی سپیاتی
* شیر
* کەشک
* پەنیر
* ماست
* کەرە
* شیرێژ

پۆل:بەرھەمەکانی شیر
پۆل:سپیاتی
ڕادیۆبیۆلۆجی

**ڕادیۆبیۆلۆجی** (بە ئینگلیسی : Radiobiology) بریتییە لە زانستی لێکۆڵینەوە لە بنەما، میکانیزم و شوێنەماکانی تیشک لە سەر گیانداران.
ڕادیۆبیۆلۆجی یان (ژینناسی تیشکی) لقێکە لە زانستی بیۆفیزیک (فیزیکی ژین) کە دەپەرژێتە سەر کاریگەری و شوێنەماکانی تیشکەکان (یۆنیزان و نایۆنیزان وەک: ڕادیۆئەکتیڤیتە ( تیشکی ئاڵفا ، تیشکی بێتا و تیشکی گاما )، شەپۆلەکانی ژووردەنگ ، شەپۆلی گەرما ).

## سەرچاوە
* ویکی فارسی

پۆل:فیزیکی پزیشکی
پۆل:ڕادیۆبیۆلۆجی
کێشی ئەتۆمی

**کێشی ئەتۆمی** (بە ئینگلیسی : Atomic mass) بریتییە لە کێشی ئەتۆمەکانی توخمێکی کیمیایی لەچاو  ١/١٢  کێشی ئیزۆتۆپی کاربۆنی دوازدە  (١٢ C) کە یەکە .

کیمیازانان لە سەدەکانی  ١٨ و ١٩  زایینیدا توانییان بە تاقی کردنەوە،، ڕێژەی کێشی زۆربەی توخمە ناسراوەکان ئەندازە بگرن. ئەم ئەزموونانە دەریان خست بۆ وێنە کێشی ئەتۆمێکی ئۆکسجین ١/٣٣ ھێندەی کێشی ئەتۆمێکی کاربۆن و کێشی ئەتۆمێکی کەلسیۆم ٢/٥ ھێندەی کێشی ئەتۆمێکی ئۆکسجینە. بەکار ھێنانی ئەم ڕێژانە لە حیساباتی تاقیگەیی تا ڕادەیەکی زۆر دژوار بوو. بەم بۆنەوە، زانیاران ناچار بوون کێشێکی تایبەت بدەن بە توخمێکی دەسنیشانکراو  و پاشان بە یارمەتی ڕێژە تاقی کراوەکان، کێشی توخمەکانی تر ئەندازە بگرن. لە ئەنجامدا زۆرترین ئیزۆتۆپی کاربۆنی ١٢ بۆ ئەم مەبەستە ھەڵبژێردرا.

ئەتۆمی کاربۆنی١٢ لە ناوکی خۆیدا ٦ پرۆتۆن و ٦ نۆترۆنی ھەیە. زانایان کێشی ئەم ئەتۆمەیان ١٢/٠٠٠ی ڕێک دانا، بەم پێیە ئەتۆمی ئۆکسجین کە ڕێژەی کێشەکەی ١/٣٣ ھێندەی کێشی ئەتۆمی کاربۆنە، کێشەکەی دەبێتە ١٦/٠٠٠. کێشی ئەتۆمی توخمەکانی تریش بەم شێوە ئەندازە دەگیرێت. 
## یەکەی کێشی ئەتۆمی
لە بەر ئەوەی کێشی ئەتۆمەکان ڕێژەییە، یەکەیەکی گونجاوی بۆ دەسنیشان ناکرێت، بەم بۆنەوە کیمیازانان  بۆ کێشی ئەتۆمی،**amu** یان ھەڵبژارد کە کورتکراوەی (atomic mass unit) واتە **یەکەی کێشی ئەتۆمی**. یەک ( amu) بەرابەرە لەگەڵ ١/١٢ کێشی ئەتۆمی کاربۆنی١٢ یە.

بەم گوێرە، کێشی پرۆتۆن  و نۆترۆن نزیک بە 1 amuە، لە حاڵێکدا کە کێشی ئێلێکترۆن نزیک بە١/٢٠٠٠ (یەک لە دووھەزار)amu  ە.
چونکوو کێشی پرۆتۆن و نۆترۆنەکان یەکسانە (1 amu)، دەتوانین لە ڕووی کۆی ھەژماریان لە ئەتۆمێکدا، کێشی ئەو ئەتۆمە بەدەست بھێنین. بۆ وێنە: کێشی یەکێک لە ئیزۆتۆپەکانی لیتیۆم کە ٣پرۆتۆن و ٤نۆترۆنی ھەیە، دەکاتە 7/000 amu.

بوونی ئیزۆتۆپی جۆراوجۆر بە ڕێژەی جیاواز لە توخمە کیمیاییەکاندا، بووە ھۆی داھێنانی دەستەواژەی کێشی ئەتۆمی نێوانە بۆ گوزارشت کردن لە کێشی ئەتۆمی نموونە سروشتییەکان.
## سەرچاوە
*  ویکی فارسی
* کتێبی کیمیا٢ی ناوەندی. ئێران(فارسی)

پۆل:ئەتۆمەکان
پۆل:کیمیا
پۆل:بارستە
پۆل:گەردیلەکان
ئێلیکترۆن

[چەپ|300px|وێنۆک|بیرۆکەی هەبوونی ئەلێکتڕۆن لە [هایدرۆجین]]
left|thumb|alt=A sphere with a minus sign at lower left symbolizes the electron, while pairs of spheres with plus and minus signs show the virtual particles|A schematic depiction of virtual electron–positron pairs appearing at random near an electron (at lower left)
**ئەلێکتڕۆن** (بە نیشانەی e ) یەکێک لە وردیلەکانی ناو ئەتۆمە بە باری کارەبایی (« - » : سالبی: مەنفی: نەرێنی )یەوە.
ئەم وردیلە ھیچ پرتکێکی لێ نابێتەوە. کەوابوو ئێلێکترۆن بۆ خۆی بنوردیلەیە.ڕێژەی کێشی یەک ئێلێکترۆن نزیک بە ۱/۱۸۳۶ کێشی پرۆتۆنە. *دژە وردیلەی* ئێلێکترۆن، پۆزیترۆنە. پۆزیترۆن بریتییە لە ئێلێکترۆنێک بە باری (+).  لە کاتی پێکدادانی ئێلێکترۆن و پۆزیترۆندا،  لەوانەیە ھەر دوو وردیلە تیابچن و جووتێک (یان زۆرتر) فۆتۆنی تیشکی گاما بەرھەم بھێنن.

ئەلێکتڕۆنەکان کە سەر بە یەکەمین بەرەی خێزانی لێپتۆنن، لە کارلێکی ڕاکێشەیی، ئێلێکترۆمەگنەتیکی و کارلێکە لاوازەکاندا بەشداری دەکەن. ئێلێکترۆنەکان، وەک ھەموو ماکێ تایبەتمەندی میکانیکی کوانتۆمی و ھەروەھا تایبەتمەندی شەپۆلیشیان ھەیە.بەم بۆنەوە ھەم دەتوانن لە وردیلەکانی تر بدەن و ھەم وەک تیشک پەڕش و بڵاو ببن. ئەم تایبەتمەندییە دووانە بە ھۆی بچووکی تەنی ئێلێکترۆنە.
ناوی ئێلێکترۆن، یەکەم جار لە ساڵی ۱۸۳۸ لەلایەن جۆزێف جۆن تۆمسۆنەوە بۆ ئەم وردیلە مەنفییە ھەڵبژێردرا.
ئێلێکترۆن لە زۆربەی دیاردەکانی فیزیکی وەک کارەبا، مەگنەتیک و ڕاگوێزانی گەرمادا، دەوری سەرەکی دەگێڕێ.  ئێلێکترۆنێکی گەڕۆک، بە دەور خۆیدا  مەیدانی مەگنەتیکی بەدی دێنێت  و لە لایەن مەیدانە مەگنەتیکییەکانی ترەوە لاڕێ دەبێ. کاتێ کە ئێلێکترۆنێک دەور ھەڵدەگرێ، دەتوانێ بە شێوەی فۆتۆن وزە وەربگرێ یان دەربدات. ئێلێکترۆنەکان وێڕای ناوکی ئەتۆم کە لە پرۆتۆنەکان و نیوترۆنەکان پێک ھاتووە، ئەتۆم پێک دێنن. ھەرچەن ئێلێکترۆنەکان تەنیا ٪۰٫۰۶  کێشی ئەتۆم پێک دێنن، بەڵام ھێزی ڕاکێشی نێوان ئێلێکترۆن و پرۆتۆەکان دەبێتە ھۆی ڕاگیربوونیان لە ناو ئەتۆمدا. 
ئاڵوگۆڕ و  بەشداری نێوان ئێلێکترۆنەکانی دوو ئەتۆم (یان زۆرتر)، ھۆی سەرەکی جۆش خواردنی پێوەندە کیمیاییەکانە.

زۆربەی ئێلێکترۆنەکانی جیھان لە بیگ بەنگدا لە دایک بوون. ھەرچەن شێوەگەلی تریش بۆ بەدی ھاتنیان لە ئارادایە، وەک: پژانی بێتای ئیزۆتۆپەکانی ڕادیۆئەکتیڤ لە پێکدادانە بەھێزەکاندا، وەک دادانی تیشکە گەردوونییەکان بۆ کەشی زەوی. 
ئێلێکترۆنەکان لەوانەیە لەگەڵ تیاچوونی پۆزیترۆنەکان، تیابچن، یان لە کاتی پێکھاتنی ناوکی ئەستێرەکان قووت بدرێن. 
ئێلێکترۆنەکان لە زۆر شوێندا بەکار دێن، وەک: جۆشکاری ، لوولەکانی تیشکی کاتۆدی، مایکرۆسکۆپی ئێلێکترۆنی، تیشک دەرمانی، لایزێر و تاودەرەکانی وردیلە.
## سەرچاوە
*  ویکی فارسی

پۆل:فیزیک
پۆل:لێپتۆنەکان
بنوردیلە

چەپ|300px|وێنۆک|مۆدێلی ستانداردی بنوردیلەکان
جیھان گەورەترین کۆمەڵەیە کە لە بنپارولەکان یان بنوردیلەکان (بە ئینگلیسی: Elementary particle) پێک ھاتووە. ئەم بنوردیلانە بە ھۆی ھێزەکانی ڕاکێشان، ئێلێکترۆمەگنەتیک و ناوکی پێکەوە بەسراونەتەوە. لێکدانەوەی پێکھاتە و گوورانی جیھان بە یارمەتی تایبەتمەندی و کارلێکەکانی بنوردیلەکان بووز دەخوا.

ماکی جیھان لە بنوردیلەکان پێکھاتووە. ھەموو شتەکان، لەشی مرۆڤ، ئەستێرەکان و… کۆمەڵەیەکی پێکەوەبەسراوی وردیلەکانن کە لە ژمارە و شێوەی جفت و جۆر بوونیاندا لێک جیاواز دەبن. فیزیکی بنوردیلەکان تێگەیشتنی قووڵتر و ڕوانینێکی بەرزتر لە پێکھاتە و گوورانی ئەتۆمەکان،
مولکوولەکان، بلۆرەکان، گاشەبەردەکان، ئەستێرەکان، گەلەستێرەکان و جیھان بەگشتی، پێشکەش دەکا. بۆیە لێکۆڵینەوە لە بنوردیلەکان لە فیزیکی ھاوچەرخدا و بەتایبەت فیزیکی ئەستێرە و گەردوون ناسی گرنگی زۆری پەیدا کردووە.

## تایبەتمەندی
بنوردیلەکان نابینرێن.

## تەنی بنوردیلەکان
تەنی بنوردیلەکان زۆر بچووکە، بەم بۆنەوە دەکرێ خێراییەکەیان زۆر بەرز بکرێتەوە. وەک فۆتۆنەکان کە تەنیان نییە و تا بەرزترین خێرایی (واتە خێرایی نوور) دەڕۆن. سووکترین وردیلەی تەندار، ئێلێکترۆنە بە کێشی نزیک بە me = 9x10-28 gr. کێشی پرۆتۆن mp=1836me و کێشی نۆترۆن mn=1838.6me ە.

## پوختەی بابەت
بنوردیلەکان یەکەی سەرەکی پێکھێنەری جیھانن. بە پێی کێشی تەنی نەجمیان بە سێ دەستە دابەش دەبن: باریۆنەکان (وردیلە قورسەکان)، نێپیۆنەکان (وردیلە سووکەکان) و مێزۆنەکان (وردیلە مامناوەندییەکان).
* زۆربەی بنوردیلەکان لە ئەنجامی بوونی وزە بە ماک دروست بوون. کەمترین وزە بۆ دروست بوونی گرووپێک لە وردیلەکان لە لاکێشەی وزەی ئەنشتاین بە دەست دێ.
* لە چڕی زۆردا، وردیلە بێ سەقامەکان «نۆترۆن، ھایپرۆن و مێزۆنەکان» سەقامگیر دەبن. ورەدیلە سەقامگیرەکانیش «ئێلێکترۆن و پرۆتۆنەکان» لەوانەیە بەھۆی پێکداداندا تیابچن.

ئەگەر بێتو بنوردیلە سەقامگیرەکان، مسۆگەر نەبن، ھیچ شتێک لە جیھاندا مسۆگەر نابێ.

## سەرچاوەکان
* [//fa.wikipedia.org/wiki/ذرات_بنیادی ویکی فارسی]

پۆل:گەردوون
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان
پۆل:فیزیک
پۆل:فیزیکی کوانتۆمی
پۆل:میکانیکی کوانتەم
پۆل:تەنۆکە ژێرگەردیلەیییەکان
قابیل و ھابیل

[وێنۆک|''قابیل، ھابیل دەکوژێت'' کێشراوی [پیتەر پۆڵ ڕووبێنس]]

**قابیل و ھابیل** () بەپێی بەسەرھاتەکانی دروستبوون و قورئان، دوو کوڕی ئادەم و حەوا بوون.

## لە قورئاندا
بەپێی باوەڕی ئیسلام و کتێبی قورئان، خودا لەسەر زەویدا دوو کوڕی بەخشی بە ئادەم و حەوا کە ناویان قابیل و ھابیل بوو. قابیل کەسێکی خراپ و دڵ و دەروونێکی پیسی پڕ لە ڕق و کینەی ھەبوو؛ بەڵام ھابیل کەسێکی چاک و ھێژا و لەخواترس بوو. ھەمیشە ملی بۆ ھەق دەدا و دڵ و دەروونێکی پاک و بێگەردی ھەبوو. ڕۆژێک لە ڕۆژان ھەردوو کوڕەکەی ئادەم بڕیاریاندا ھەرییەکەیان لەپێناوی خوادا شتێک بکاتە قوربانی. قابیل جووتیار بوو؛ زەوی دەکێڵا. ھەستا لەو کشتوکاڵەی دەیکرد خراپترین بەروبوومی ھێنا و کردی بە قوربانی؛ بەڵام ھابیل شوان بوو؛ مەڕی بەخێو دەکرد. چاکترین کاوڕی ھەڵبژارد و ھێنای پێشکەشی خودای کرد. خودا کشتوکاڵەکەی قابیلی وەرنەگرت، چونکە قابیل کارەکەی تەنھا مەبەستی پێی خودا نەبوو. ھەروەھا خواپەرستییەکەی کورتی ھێنا و بەچاکی گوێڕایەڵیی خودای نەکرد؛ بەڵام خودا کاوڕەکەی ھابیلی قبووڵ کرد، چونکە ھابیل کارەکەی تەنھا لەبەر ڕەزامەندیی خودا بوو. ھەروەھا لە خودا ترسا و چاکترین و خۆشەویسترین شتی خۆی پێشکەش کرد. قابیل زۆر تووڕە بوو. شەیتانیش فریوی دا و خستییە مێشکییەوە کە خودا ھابیلی لا بەڕێزترە، بۆیە قابیل بڕیاری دا براکەی خۆی بکوژێ. قابیل بە ھابیلی برای وت: "ئەبێ بتکوژم!"، ھابیلیش وتی: "خودا کاری چاکە تەنھا لە کەسە خواترسەکان وەرئەگرێ؛ ئەوانەی لەبەر ڕەزامەندیی خودا خێر و چاکە ئەکەن و بەئاگادارییەوە گوێڕایەڵیی خودا ئەکەن و کەمتەرخەمی و بێموبالاتی لە خواپەرستیدا ناکەن.". بەپێی ئەم بەسەرھاتە، ھابیل بەردەوام ئامۆژگاریی قابیلی کرد کە ئەگەر ئەو بیکوژێ، تاوانێکی گەورەی تووش دەبێ و خوداش لە ڕۆژی قیامەتدا سزای بۆ ئەوانە داناوە کە ستەم دەکەن و لەسنوور دەردەچن؛ بەڵام قابیل لە خودا نەترسا. گوێی بەو یادخستنەوە و ئامۆژگارییانەش نەدا و دەروونی خۆشی کوشتنی ھابیلی لا جوان کرد. بەو شێوەیە قابیل براکەی خۆی کوشت.

### قەلەڕەشەکە و قابیل و ھابیل
بەپێی ئەم بەسەرھاتە نێو قورئان، دوای ئەوەی قابیل براکەی خۆی کوشت، حەزی نەکرد تەرمی برا کوژراوەکەی ببینێ. بەڵام نەیزانی چی لێ بکات، بۆیە خودا قەلەڕەشێکی بۆ نارد تا فێری بکات چۆن لاشەی براکەی بشارێتەوە. قەلەڕەشەکە بەچکەیەکی مردووی خۆی بەدەمەوە بوو. ھات لە بەرچاوی قابیلدا چاڵێکی ھەڵکەند و بەچکەکەی خۆی تێ کرد. قابیل ھەستی بە لاوازیی خۆی کرد و پەشیمان بووەوە و وتی: «ئەی ھاوار بۆ بێدەسەڵاتیی خۆم! وەکوو ئەو قەلەڕەشەشم پێ نەکرا و نەمتوانی براکەم بشارمەوە.»

### یەکەمین تاوانی کوشتن
بەپێی گێڕاندنەوەی قورئان بێت، کوشتنی ھابیل لەلایەن قابیلی برایەوە، یەکەمین تاوانی کوشتنە کە لەسەر زەوی ئەنجام درا بێت. لەو کاتەشەوە خودا نەوەی ئادەمی ئاگادار کردووەتەوە کە کوشتنی کەسێک بەناھەق لە تاوانە گەورەکانە و ھەرکەسێکیش بێ تاوان بەناھەق بکوژێ ئەوە وەک وایە ھەموو خەڵکی جیھانی کوشتوە و سزاکەی دۆزەخە و ئەگەر گیانی کەسێکی ڕزگار کرد ئەوە وەک وایە ھەموو خەڵکی جیھانی ڕزگار کرد، ئەگەر چوویتە دۆزەخ ئەوە بۆ ھەتاھەتا تێیدا دەمێنێتەوە و خودا لە بەزەییی خۆی دووری دەخاتەوە و سزایەکی گەورەشی بۆ ئامادە کردووە.

## سەرچاوەکان
* دەنگی ئیسلام

قورئان، سوورەتی ئەلمائدە (المائدة)، ئایەتی ٢٧تا٣٢

پۆل:میتۆلۆژیای ئیبراھیمی
پۆل:ئادەم و حەوا
پۆل:کەسایەتییەکانی ناو کتێبی پەیدابوون
نووردەرمانی

**نووردەرمانی** (بە ئینگلیزی: *Light therapy*) حاڵەتی ڕووبەڕوو کردنی کەسێکە لەگەڵ نووری خۆر یان بەشێکی تایبەت لە نوور. ئەم دەرمانە زۆرتر بۆ دەرمانی نەخۆشییە پێستیەکان بەکاردەبرێت ھەرچەند بۆ دەرمانی ھەندێک حاڵەتی ناکۆکی خەو و شێواوی دەروونیش سوودی ھەیە.

## سەرچاوەکان
کێرنیکتێروس

[وێنۆک|وێنەی [ئێم ئاڕ ئای|ئێم. ئاڕ. ئای لە نیشتنی بیلیڕووبین لە مێشکدا]]

**کێرنیکتێروس** حالەتی ناکۆکی مێشکە بە ھۆی نیشتنی بیلیڕووبین لە ناو خانەکان و شانەکان. بیلیڕووبین بۆ کۆئەندامی دەمار وەکوو ژار وایە و کاتێک ڕادەی بیلیڕووبین لە خوێندا زۆر دەبێت ڕەنگە لە نێو مێشکدا بنیشێت و ببێتە ھۆی ناکۆکی کارکردی ئەو. 

## سەرچاوەکان


پۆل:ئاڵۆزیی دەماری
پۆل:نەخۆشییە دەگمەنەکان
کاتابۆلیزم

**کاتابۆلیزم** بە زنجیرە کارگەلێک دەوترێت کە لە نێو خانەکاندا ڕوو دەدەن و دەبنە ھۆی شکاندنی گەردەکان بۆ بە دەستھێنانی وزە. کاتابۆلیزم بەشیک لە زنجیرە کارەکانی مێتابۆلیزمە.

## سەرچاوەکان


پۆل:مێتابۆلیزم
ئانابۆلیزم

**ئانابۆلیزم** زنجیرە کارگەلێکە کە لە نێو خانەکاندا روو دەدەن و دەبنە ھۆی پێکەوە لکانی گەردەکان و پێکھاتنی ماددەیێکی نوێ. بۆ ئەنجامی ئانابۆلیزم بە پێچەوانەی کاتابۆلیزم، وزە خەرج دەکرێت.

## سەرچاوەکان


پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مێتابۆلیزم
بیلیڕووبین

[وێنۆک|[گەردی بیلیڕووبین]]

**بیلیڕووبین** مادەیێکی زەرد ڕەنگ و ئاکامی کاتابۆلیزمی ھێمە. ھێم لە نێو ھیمۆگلۆبیندا پەیدا دەبێت کە خودی ھیمۆگلۆبین بەشێکی سەرەکی لە پێکھتەی خڕۆکەی سوورە. بیلیڕووبین لە ڕێگای میزەوە لە لەش دەر دەکرێت. کاتێک کە پلەی بیلیڕووبین لە خوێندا زۆر دەبێت، دەتوانێت نیشانەی حاڵەتێکی نەخۆشی بێت. بۆ وێنە لە کاتی ڕوودانی نەخۆشی زەردووییدا پلەی بیلیڕووبین لە لەشدا زۆر دەبێت.

## سەرچاوەکان


پۆل:مێتابۆلیزم
ھیم

[وێنۆک|[گەردی ھیم]]

**ھیم** (بە ئینگلیزی: Heme) ماددەیێکی کیمیاییە کە لە پێکەوە لکانی یەک گەردیلە Fe+2 بە ساختارێکی چوارئەڵقەیی بە ناوی *پۆرفیرین* پێک دێت. ھیم سەرەکیترین بەشی گەردیلەی ھیمۆگلۆبینە لە پێکھاتەی خڕۆکەی سووردا. 

## سەرچاوەکان
ھیمۆگلۆبین

[وێنۆک|[گەردیلەی ھیمۆگلۆبین]]

**ھیمۆگلۆبین** پرۆتینێکە کە لە ناو خڕۆکە سوورەکانی خوێندا بوونی ھەیە. ئەرکی ئەم گەردیلە گواستنەوەی ئۆکسجین و دووئۆکسیدی کاربۆنە لە نێو خوێندا. 

## سەرچاوەکان


پۆل:ھاوسەنگیی کیمیایی
مەسابیحەلدیوان

**مەسابیحەلدیوان یان** ئه‌ده‌بی‌ شاعیر ناوی‌ ته‌واوی‌ عه‌بدوڵڵا کوڕی‌ ئه‌حمه‌د به‌گی‌ برایم به‌گی‌ رۆسته‌م به‌گی‌سه‌یفه‌دینه.‌ ساڵی‌ ۱۸۵۹ له‌ گوندی‌ ئه‌رمه‌نی‌ بڵاغی‌ شاری بۆکان له‌دایک بووه‌، له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌کی‌ خوێنده‌وار، هه‌ر له‌منداڵیه‌وه‌ خراوه‌ته‌ به‌ر خوێندن ومامۆستای‌ تایبه‌تی‌ بۆ ته‌رخان کراوه‌ بۆ خوێندن و فێری‌ خوێندنه‌وه‌ و نوسین و فارسی‌ و عه‌ره‌بی‌ بووه‌.

## ژیاننامە
ئه‌ده‌بی‌ شاعیر له‌ته‌مه‌نی‌ بیست ساڵیدا باوکی‌ ده‌ینێرێت بۆ شاری‌ تاران بۆ خوێندن، له‌ ته‌مه‌نی‌ ۳۵ ساڵیدا توشی‌ نه‌خۆشی‌ له‌رزۆکی‌ ده‌بێت و بۆ چاره‌سه‌ر ده‌چێته‌ وڵاتی‌ روسیا پاش چاکبونه‌وه‌یه‌کی‌ کاتی‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، ساڵی‌ ۱۹۱۰ دێنه‌ ناوچه‌ی‌ شاره‌زور و ماوه‌یه‌ک ده‌مێنێته‌وه‌ و پاشان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ موکریان و نه‌خۆشیه‌که‌ی‌ سه‌ری‌ لێ‌ هه‌ڵده‌داته‌وه‌ و ته‌واو ئیفلیج ده‌بێت.

ئه‌م شاعیره‌ شاره‌زایی‌ باشی‌ هه‌بووه‌ له‌ کاری‌ پزیشکی‌ و وێنه‌گری‌ و مۆسیقا ی‌ به‌باشی‌زانیوه‌، شیعره‌کانی‌ ئه‌ده‌ب ته‌نها غه‌رامی‌یه‌. هیچ خه‌یاڵ‌ و ئاره‌زویه‌کی‌ تری‌ نه‌بووه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ که‌ له‌گه‌ڵ‌ خۆشه‌ویسته‌که‌یدا هه‌موو کات پێکه‌وه‌بن و گفتوگۆبکه‌ن.
دیوانی‌ شیعره‌کانی‌ ئه‌م شاعیره‌ ساڵی‌ ۱۹۳۶ له‌ شاری‌ ره‌واندز له‌ چاپخانه‌ی‌ زاری‌ کرمانجی‌ بۆ جاری‌ یه‌که‌م له‌چاپ دراوه، دیوانه‌ شیعریه‌که‌ی‌ ساڵی‌ ۱۹۳۹ بۆ جاری‌ دووه‌م له‌ شاری‌ به‌غدا و بۆ جاری‌ سێ‌یه‌م ساڵی‌ ۱۹۶۶ له‌ هه‌ولێر له‌ چاپ دراوه‌، د. مارف خه‌زنه‌دار چه‌ند لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی‌ له‌سه‌ر شیعره‌کانی‌ ئه‌ده‌ب کردوه‌ و ساڵی‌ ۱۹۷۰ بڵاویکردۆته‌وه‌.

ئه‌ده‌بی‌ شاعیر له‌ ته‌مه‌نی‌ ۵۳ ساڵیدا و له‌ ساڵی‌ ۱۹۱۲ به‌ نه‌خۆشی‌ کۆچی‌ دوایی‌ کردوه‌ و له‌ گۆرستانی‌ گوندی باخچه‌ی فه‌یزوڵابه‌گی بۆکان به‌خاک سپێردراوه‌.

## پیەنووس
عەباس حەقیقی

**عەباس حەقیقی** ناسراو بە **حەقیقی** (١٩٠٢ لە قەرەباغ، بۆکان - ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦ لە بۆکان) شاعیر و وەرگێڕێکی کورد بوو. ئەو جگە لە ھونراوەکانی خۆی، بە ھۆی وەرگێڕانی *[[گوڵستانی سەعدی|گوڵستان]]* و بووستانی سەعدی، کیمیای سعادتی غەزالی و کۆمەڵێک لە غەزەلەکانی حافز بە کوردی ناسراوە.

## ژیان
حەقیقی لە ئێلی دێبۆکری و تایفەی شێخ ئاغا بووە و ساڵی ١٢٨٤ی ھەتاوی لە دایک بووە. بۆ یەکەم جار لە گوندی مەرخوزی سەقز دەستی بە خوێندن کردووە و لە ماڵیش لەلای باوکی (گوڵستان و بووستان)ی سەعدی و (کیمیای سعادت) و کتێبگەلی لەم جۆرەی خوێندووە. لە تەمەنێکی کەمدا باوکی لە دەست داوە و ئیتر خۆی و دایکی ماونەتەوە. حەزی لە شیعر و خوێندنەوەی کتێب بووە و لە چواردە ساڵییەوە شیعری وتووە. بۆ درێژەی خوێندن نێردراوەتە گوندەکانی ئیسکی بەغدا و باخچە و لەوێ ئاوات و خاڵەمین ھاوپۆلی بوون. 

ساڵی ١٩٣٤ وەک کارمەند لە شارەکانی بۆکان و مەھاباد نیشتەجێ بووە. لە کۆماری کوردستاندا حەقیقی بە نازناوی (ع. ھونەر) چووەتە جەرگەی خەباتی دژ بە پەھلەوی. بە شیعری «*خەوی غەفڵەت*» لە گۆڤاری نیشتمان ژمارەکانی ٧، ٨ و ٩دا تەکانێکی بە شیعری نیشتمانی ئەو سەردەمەدا داوە. حەقیقی *[[گوڵستانی سەعدی|گوڵستان]]* و بووستانی سەعدی، کیمیای سعادتی غەزالی و سەد غەزەلێکی حافزی بە کوردی وەرگەڕاندووەتەوە. ساڵی ١٩٦٣ لە بۆکان خانەنشین کراوە. 

لە تەمەنی ٩٤ ساڵیدا لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦ (٢٦ی بەفرانباری ١٣٧٥ی ھەتاوی)، ١٢ ڕۆژ دوای گەڕانەوەی لە سەفەرێکی دوو مانگانە بۆ ئاڵمان و ھۆلەند لە نەخۆشخانەی شاری بۆکان کۆچی دوایی کردووە و ڕۆژێک دواتر بە بەشداری شاعیران و نووسەران و ھونەرمەندان و خەڵکی شاری بۆکان و شارەکانی دەوروبەر لە گۆڕستانی ئەم شارە بە خاک سپێردراوە.

## بەرھەمەکان
* *دیوانی حەقیقی* (شیعر لە دوو بەرگدا)
* *کۆلکەزێڕینە* (شیعر)

### وەرگێران
* *شەونم* (وەرگێڕانی سەد غەزەلی حافزی شیراز)
* *بووستانی سەعدی*، سەعدی
* *گوڵستانی سەعدی*، سەعدی
* *کیمیای سەعادەت*، غەزالی

## یادەوەرییەکان
لە بۆکان قوتابخانەیەک و کتێبخانەیەکی گشتی بە ناو عەباس حەقیقی ناو نراوەتەوە. ماڵی عەباس حەقیقی لە ساڵی ٢٠١٨ لەلایەن لیژنەی شار و شارداریی بۆکان کڕدرا و لەتێدا «مۆزەخانەی کەسایەتییە ناودارەکانی بۆکان» ساز کرا. ھەروەھا کۆڵانی تەنیشتی مۆزەخانەکە ناوی «گوزەری حەقیقی»ی لەسەری دانراوە و لە نیسانی ٢٠٢٤ پەیکەرەیەکی عەباس حەقیقیش لەتێدا ھەڵکراوەتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* دیوانی حەقیقی لە ڤەژینبوکس

پۆل:خەڵکی بۆکان
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:وەرگێڕەکانی فارسی–کوردی
یاسای بمێنی

**یاسای ھەرمان** () لە فیزیکدا باس لەوە دەکا کە یەک چەنێتی فیزیکی لە سیستەمێکی دیاریکراودا، لە کاتی گۆڕانکاری ئەو سیستەمە، وەک خۆی دەمێنێ و ناگۆڕێت.

ھەموو یاسایەکی بمێنی بە دەربەستێکەوە بەسراوە. بۆ وێنە *یاسای بمێنی وزەی گشتی میکانیکی* تەنیا کاتێ ڕێکی دێ کە ھەموو ھێزەکانی سەر ئەو سیستەمە بمێن بن.

گرنگترین یاساکانی بمێنی بریتین لە:
* یاسای بمێنی جرم و وزە
* یاسای بمێنی باری ئێلێکتریکی

## سەرچاوەکان
* [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=11824558 ویکی فارسی]

پۆل:چەمکە فیزیکییەکان
پۆل:یاسا زانستییەکان
خەلیل سەدیقی

**خەلیل سەدیقی**، گۆرانیبێژی به ناوبانگی کورد، ساڵی ١٩٢٨ له شاری مەهاباد له دایک بووه. خه‌لیل سه‌دیقی له‌م ده‌نگانه‌یه که خاوه‌نی شوناس و پێناسه‌یه‌کی نه‌ته‌وه‌یی‌یه‌و خاوه‌نی شێوازی تایبه‌ت به خۆیه‌تی و "ست فاتمه" یه‌کێ له‌ هه‌ره‌ به‌رزترین به‌رهه‌مه‌کانی ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ گه‌وره‌ییه‌ی گه‌له‌که‌مانه‌.

## ژیان

شاره‌زایه‌کی باشی له‌هه‌مبه‌ر مۆسیقاو به‌ تایبه‌ت مۆسیقای فارسی و سه‌بکی سوننه‌تی هه‌بووه‌ و ئه‌و شاره‌زایه‌ش ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ بنه‌ماڵه‌که‌ی و باوکی که‌ هۆگری ئه‌و شێوه‌ به‌رهه‌مه‌ هوونه‌ریه‌‌بووه‌.

له‌ سه‌ره‌تادا له‌گه‌ڵ شێعره‌کانی وه‌فایی ئاشنا ده‌بێ و دوای تێکه‌ڵ بوونی زیاتر له‌گه‌ڵ شێعری شاعیرانی کورد ئاشنا ده‌بێ. له‌بواری هه‌ڵبژاردنی شێعری شاعیرانه‌وه‌ شاره‌زایه‌کی تایبه‌تیشی هه‌بووه‌ که‌ ئه‌و راستیه‌ ده‌ر ده‌خات که‌ چه‌ند هۆگری نه‌ته‌وه‌ په‌ره‌ستی و بایه‌خ‌دان به‌ نه‌ته‌وه‌که‌ی بووه‌.

خه‌لیلی سه‌دیقی بایخی مۆسیقای زانیوه و شێعر و ئاهه‌نگ و چه‌شنی دابه‌ش کردنه‌که‌ی به لاوه گرینگ بووه و ئاستی توانایی و شوێندانه‌ری ژه‌نیاره‌کانیشی زانیوه‌و له‌گه‌ڵ موجتەبا میرزادە خه‌ریکی کار کردن بووه‌ و ئه‌وه‌ش له‌و وته‌یه‌ی ئه‌و به‌دی ده‌کرێ که‌ کاتی خۆی له ڕادیۆی سنە ده‌ڵێ: "ئه‌گه‌ر ژه‌نیاره‌که‌م میرزاده نه‌بێ گۆرانی ناڵێم!" وێده‌چی ژه‌نیاری سه‌ره‌کی ئاوازی "ست فاتمه"ش هه‌ر میرزاده‌ بووه‌.

له‌ سه‌رده‌می کۆماری کوردستان، ته‌مه‌نی ١٦ ساڵ ده‌بێ و له‌گه‌ڵ ده‌سته‌یه‌ک له‌ لاوانی کورد ده‌نێردرێته‌ یه‌کێتی سۆڤیه‌ت و دوای نه‌مانی کۆمار له‌ رێگای سنووری جولفاوه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ مه‌هاباد و که‌چی دوای گه‌ڕانه‌وه‌شی بۆ مه‌هاباد له‌ لایه‌ن هێزه‌کانی ساواکه‌وه‌ ده‌خرێنه‌ ژێر چاوه‌دێری و هه‌رده‌م له‌ژێر چاوه‌دێری ساواک داده‌بێ.

"چه‌پکه‌ گولێک بۆ ست فاتمه‌" وێڕای په‌نجه‌ نه‌خشینه‌که‌ی موجته‌بای میرزاده‌ یه‌کێ له‌و شاکارانه‌یه‌ که‌ هه‌ر که‌سی گوێی هونه‌ری هه‌بێ به‌و شاره‌زایی‌ و شاکاری‌یه‌ ده‌زانێ.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

## سەرچاوەکان
* لاپەڕەی فەیسبووکی هونەرمەندانی مەهاباد  
* کتێبی "مێژووی مەهاباد"، سەید محەممەد سەمەدی، ١٣٧٣
* له ساوند کڵاودی نێعمەت مەلا دا
* لاپەڕەی فەیسبووکی سەید عەبدوڵڵا سەمەدی

پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨
پۆل:مردووانی ١٩٧٠
زیندەبەگۆڕ (کتێب)

**کتێبی زیندە بە گۆڕ**، نووسینی خاتوو مریەمی قازییە کە لە ڕێبەندانی ساڵی ٢٠٠٠دا چاپ و بڵاو بووەتەوە.

## پێشەکی
زیندە بە گۆڕ، زایەڵەی زەنگی مەترسیی دووبارە بوونەوەی ھەڵکشان و داکشانی ستوونیی گەمەی ژیان - مردن، مردن - ژیانەوەیەکی ھەمیشەیییە کە لە بەرەبەیانی مێژووەوە دووچاری گەلی کورد بووەو، نە لە کڕۆکپی مردندا ئۆقرە دەگرێ و، نە لە ھات و ھاواری ژیاندا سەقامگیر دەبێ.

زیندە بە گۆڕ، باڵیۆزی چیرۆکی ڕۆژھەلاتە بۆ باشوورو، نەخشەی جوگرافیای تەلبەندکراوی چیرۆکی کوردیی کەلێن بڕ دەکا… زیندە بە گۆڕ نوقڵانەی ئەزموونێکی ھونەریی و ھۆشمەندانەی سیاسی سەرکەوتووە.

چیرۆکی زیندە بە گۆڕی خاتوو مریەمی قازی لە وەڵامی ئەم پرسیارە ناماقوڵە دەگەڕێ (دەتەوێ چەند جاری دیکە بمری … ؟!) دەڵێم (ناماقوڵ). مەبەستم لە زاراوە ئەدەبییەکەیە، چونکە وەڵامی پرسیارەکە پێشوەختە زانراوەو، بەلای کەمیشەوە ئێمەی مرۆڤ دەزانین نەک ھەر ھەموو مرۆڤێک، بگرە ھەموو گیانلەبەرێکیش تەنھا یەک مردنی لە پێشەو، ھیچ کەسێک بۆی نییە ئەو ئەزموونە کارەساتئامێزە دووبارە یا چەند بارە بکاتەوە، مەگەر ئەو مردنە مەجازییەی کە لەم پەندە کوردییەدا ھاتووەو دەڵێ:

ئازا تەنھا یەک جار دەمرێ، بەڵام ترسنۆک ڕۆژێ ھەزار جار …

بەڵام خاتوو مریەمی قازی لەم چیرۆکی زیندە بە گۆڕەیدا باس لە کارەسات و تراژیدیای ڕاست و مەجازیی میللەتێک دەکا، کە لە ڕووداوی مەرگباری قوربانییەکانی ئەنفال و بەکۆ مردنیان لە سەحرای عەرعەرو، لە کیمیابارانی ھەزاران خەڵکی بێ گوناھی ھەڵەبجەی شەھیدو، لە لێقەوماوانی کۆڕەوە ٣ میلۆنییەکەی بەھاری ١٩٩١ەوە ڕووە ڕاستەقینەکەی وەردەگرێ.

## سەرچاوەکان
* کتێبی زیندە بە گۆڕ (دیاری خاتوو مریەمی قازی بە کاروان دوورئەندیش)
* پێشەکی کتێبی زیندە بە گۆڕ، نووسینی زاھیر ڕۆژبەیانی
* وتوێژی کاروان دوورئەندیش لەگەڵ مریەمی قازی (٢٠١٣ی تەممووزی ٣)

پۆل:کتێبە کوردییەکان
پۆل:کتێبەکانی ٢٠٠٠
ڤایروسی ڤاریسێللا زۆستێر

وێنۆک|وێنەی مایکڕۆسکۆپی ڤایرۆسی ڤاریسێللا زۆستێر

**ڤایرۆسی ڤاریسێللا زۆستێر** ئۆرگانیزمێکە کە دەبێتە ھۆی پەیدا بوونی نەخۆشی ھاوڵە مریشکانە لە مرۆڤدا. ھەروەھا ڤاریسێللا لە مرۆڤانی گەورەساڵدا دەبێتە ھۆی پەیدا بوونی نەخۆشی زۆنا.

## سەرچاوەکان
سەیفەدین خان موکری

**سەیفەدین خانێ موکری**، حاکمی ساوجبڵاغی موکری(سابڵاغ)(١٣٠٨-١٢٨٠) بۆماەویکی کۆرت و خاوندارەی شاری بۆکان بووە ھەروھا قەڵای سەردار بە حوکمی ئەو دروست کراوە.

## ژیاننامە
دوای مردنی باوکی (عەزیزخان موکری)، لە تەمەنێکی کەمدا لەلایەن ناسردەدین شاوە کرایە **سەردار موکری** واتە حاکمی ساوجبڵاغی موکری و ناوچەکە بووە، خاوەنی بیر و ھوشێکی زۆر بوو و زمانەکانی تورکی، فارسی، عەرەبی و تا ڕادەیەکیش ئینگلیزی و ئاڵمانی و فەرانسەیی دەزانی و زانستی مەنتقی لای مەلای پیرەباب خوێندبوو.

سەیفەدین خان ئۆگرییەکی زۆری بە ئاودانی وڵات بە تایبەت شاری بۆکان ھەبوو، گوندی سەردارابادی ئاوەدان کردەوە و قەڵای سەردار و مزگەوتی جامیع و ھەروھا حەوزەگەورەی لە بۆکان ساز کرد.

لە ئاکامدا بە دەستی خێزانەکەی خۆی بە ناوی حوسنی جیھان خانم کە کچی مظفرالسلطنە و خزمی خۆی بوو، دەرمان داوکرا و بە جوانەمەرگی سەڕدی ناوێەوە، گلکۆی سەیف لە گومبەزی سەردار شاری بۆکانە.

## پەراوێزەکان


پۆل:خەڵکی بۆکان
پرۆتۆن

300px|وێنۆک|بنچینەی کوارک لە پڕۆتۆن
**پڕۆتۆن** (بە ئینگلیسی: *Proton*) بنوردیلەیێکە بە باری (+: موجەب: موسبەت: ئەرێنی) کە لە پێکھاتەی ئەتۆمدا بەشدارە. بارستەکەی ١٨٣٧ھێندەی ئێلێکترۆنە و١ amu دەبێ.

بە گوێرەی یاسای بمێنی و بەھۆی ئەوە کە پرۆتۆن سووکترین باریۆنە، پایەدارە. بەڵام بە پێی بیرۆکەی یەکیەتی گەورە، تەمەنی ئەم وردیلەیە١٫٦‎×١٠٣٠ ساڵ دەبێ و دوای ئەم ماوە دەبێتە پۆزیترۆن و پیۆنی سیفر.

پرۆتۆن لە دوو کوارکی سەر و یەک کوارکی خوار پێک ھاتووە.

## سەرچاوەکان
* [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=11105535 ویکی فارسی]

پۆل:چەمکە فیزیکییەکان
مازدا

**مازدا** ناوی مارکەی کۆمپانیای ئۆتۆمۆبیل دروستکەری ژاپۆنیە.

## ناو
ناوی مازدا، لە خوای زەردەشتی، خوای ژیری ئاهورا مەزداوە وەرگیراوە. ماڵپەڕی کۆمپانیاکە هەروەها ئاماژە بۆ ئەوە ئەکات کەوا ناوەکە لە ناوی دامەزرێنەرەکەشی "ماتسودا" داڕێژراوە.

## پەراوێزەکان


## سەرچاوەکان
* ویکی ئینگلیزی

پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٢٠
پۆل:کۆمپانیاکانی ژاپۆن
پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان
پۆل:پێشکەشکردنە سەرەتایییە گشتییەکانی دەیەی ١٩٤٠
ھێرپیس زۆستێر

وێنۆک|پێستی کەسێکی تووشبەە بە ھێرپیس زۆستێر

**ھێرپیس زۆستێر** یان **زۆنا** یان **شینگڵز** نەخۆشیەکی ڤایرووسیە کە لە ئاکامیدا لەسەر پێست دمەڵی چڵکی ژاندار دەردەکەوێت. ھۆکاری ھێرپیس زۆستێر، ڤایرۆسی ڤاریسێللا زۆستێرە.

## سەرچاوەکان


پۆل:نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان
حکوومەتی کاربەڕێکەری ھەرێمی کوردستان

**حکوومەتی کاربەڕێکەری هەرێمی کوردستان** (پێشی دەگووترێت حکوومەتی کاربەڕێکەری هەرێم) ناوێکە لەلایەن میدیاکارانی کوردی بەتایبەت سەر بە ئۆپزسیۆنەوە داهێنراوە، کە ئاماژەیە بۆ ئەو حکوومەتەی هەرێمی کوردستان کە شەرعییەتی یاسایی لەدەست داوە و کار بەڕێ دەکات لەماوەی نێوان یەکەم ڕۆژی هەڵبژاردن هەتاوەکوو پێکهێنانی کابینەی نوێی حکوومەتی هەرێمی کوردستان. لە دوای هەلبژاردنی ٢٠١٣ی پەرلەمانی کوردستان لە مانگی ئەیلوولدا، حکوومەتی هەرێمی کوردستان ناو دەبرێت بە حکوومەتی کاربەڕێکەری هەرێم بەهۆی ئەوەی شەرعییەتی یاسایی نییە و بەناچاریی کار دەکات هەتا ئەو دەمەی حکوومەتێکی نوێ بەیاسایی پێک دەهێنرێت و شەرعییەتی پەرلەمان بەدەست دێنێت. 

## ئەمانەش ببینە
*حکوومەتی هەرێمی کوردستان
نووژین دێرک

**شاھا عەلی عەڤدۆ**(١٩٧٠ دێرک) ناسراو بە *نوژین دێرک*، خاتوونە فەرماندەی یەکینەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە) لە ڕۆژاوای کوردستانە.

## بە دیل گیران
نوژین دێرک لە ٢٦ی تشرینی یەکەمدا لە کاتی ڕادەست کردنەوەی تەرمی گروپی کەتیبەی سەلاحەدین، لەلایەن ھەمان گرووپەوە ڕفێنرا.
ڕۆژی ٢٦ی تشرینی یەکەم، لە شاری حەلەب، گروپی چەکداری کەتیبەی سەلاحەدین کە خۆیان سەر بە سوپای ئازاد دەزانن، ھێرش دەکەنە سەر گەڕەکی ئەشرەفییە- کە زۆربەی دانیشتووانی کوردە- و دەبنە ھۆی ناڕەزایەتی و خۆپیشاندانی خەڵک لەسەر شەقامەکان، گروپی ناوبراو، خەڵک دەداتە بەر گولەباران و لە ئەنجامدا (١٣) کەسی مەدەنی دەکوژرێن. لەسەر ئەم ڕووداوە، ھێزەکانی YPG وەڵامی ئەم ھێزە چەکدارە دەدەنەوە و (١٩) ئەندامی ئەو گرووپە دەکوژن و ژمارەیەکی تریش بریندار دەکەن.

گرووپە چەکدارەکان دوای تەواو بوونی شەڕ، لەرێگەی چەند ڕیش سپییەکی ناوچەکەوە، داوای وەرگرتنەوەی تەرمەکانیان دەکەن. نووژین دێرک لەگەڵ ژمارەیەک گەریلا، تەرمەکان دەگۆزنەوە شوێنی دیاریکراو، بەڵام گروپە چەکدارەکە بۆسەیان بۆ دەنەنەوە و دوای شەڕ و پێکدادانێک، شاھاعەلی عەڤدۆ بە برینداری ئەسیر دەبێ و لەلایەن ئەو گروپەوە دەستبەسەر دەکرێ.

## دەنگەشەی کوژران
ئاژانسی ھەواڵی فرانس پرێس (لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢) بەپشت بەستن بە بەیاننامەیەکی ڕێکخراوی مافەکانی مرۆڤی سووریا بڵاویکردەوە: «نوژین دێرک» یەکێک لە سەرکردەکانی یەکینەکانی پاراستنی گەل کە سەر بە پارتی یەکێتی دیموکراتیک لە شاری حەلەب لەلایەن چەکدارەکانی سوپای سووریای ئازادەوە کوژراوە.

لای خۆشییەوە ئاژانسی فورات نیوز بڵاویکردەوە: شاھا عەلی بەرپرسی یەکینەکانی پاراستنی گەل، لە شاری حەلەب، لە ڕۆژی ٢٦ی تشرینی یەکەم، لەکاتی ڕادەستکردنەوەی تەرمی ١٩ چەکداری سوپای سووریای ئازاد بەدیل گیرا، ئەمرۆش بەرپرسانی یەکینەکانی پاراستنی گەل کوژرانی ناوبراویان ڕاگەیاند.

بەڵام دوایی ئەم ھەواڵە بە درۆ دەخرێتەوە

## ئازادبوون
نوژین دێرک دوای شەش ڕۆژ لە گیرانی، ئازاد دەکرێ. ھەواڵەکان ڕایان گەیاند کە نوژین دێرک لە ماوەی گیرانیدا لەلایەن سوپای ئازادەوە برابووە تورکیا.

## ئەمانەش ببینە
* یەکینەکانی پاراستنی گەل
* پارتی دیموکراتی کوردستانی سووریا
* ڕۆژاوای کوردستان

## سەرچاوەکان
ھێنریی ھەشتەمی ئینگلتەرا

وێنۆک|هێنری هەشتەم

**ھێنری ھەشتەم** (١٤٩١-١٥٤٧) پاشای ئینگلستان و دواتر ئیرلەند بوو. ھێنری شەش جار ھاوسەرگیری کرد و دووان لە ژنەکانی لە دوای تەڵاق ئێعدام کرد. ھێنری ئایینی فەرمیی ئینگلستانی لە کاتۆلیکەوە بۆ پڕۆتێستانت گۆڕی و لەوە بەدوا کڵێسەی ئانگلیکان بوو بە ھێزی یەکەمی ئایینیی ئینگلستان. کە ئەم کارە بەھرەی زۆری بۆ وڵاتی ئینگلستان ھەبوو، چونکوو ئیتر دەسەڵاتی کڵێسای کاتۆلیک لە سەر وڵات لاچوو و ئەو پارە زۆرە کە ھەموو ساڵیک لە سەر بوودجەی وڵات ڕوانەی واتیکان دەکرا بۆ وڵات و کاروباری ناوخۆ گەڕاوە. ھێنری لە ژێر کاریگەری چاندی ڕێنێسانسدا بوو و ھەر ئەمە ببوو بە ھۆکاری پێشکەوتنی چاندی ئینگلستان لە سەردەمی ئەودا.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٤٩١
پۆل:مردووانی ١٥٤٧
پۆل:پاشا ئینگلیزەکان
پۆل:نووسەرانی ئینگلیزی سەدەی ١٦یەم
پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز
پۆل:دامەزرێنەرانی ئایینەکان
پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم
پۆل:ئەو کەسانەی کە برینێکی زەبراویی مێشکیان ھەیە
پۆل:دامەزرێنەرانی دینەکان
پاپا

[وێنۆک|[پاپا فرانسیس|پاپا فڕانسیس، پاپا لە ساڵی ٢٠١٤]]

**پاپا** ناوێکە کە بە بەرزترین قەشەی ئایینی کاتۆلیک دەوترێت. قەشە ڕابەری ئایینی ھەموو مەسیحییە کاتۆلیکەکانە. وشەی پاپا لە زمانی لاتینیدا بە واتای باوکە. گرنگی پاپا لە سوننەتێکی کاتۆلیکەوە دێت کە تێیدا مەسیح کلیلی دەرگای بەھەشت دەبەخشێتە پێترۆس، کە بەپێی ئەم بڕوایە پاپا جێنشینی پێتروسە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:سەرۆکی دەوڵەتەکان
ھەوکردنی ئاڵگ

**ھەوکردنی ئاڵگ** یان**ئەدینیت** () حاڵەتی ھەوکردنی ئاڵگێک یان لیمفەگرێیەکە.

## پەراوێزەکان


پۆل:نەخۆشییە چڵکییەکان
پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)

**پارتی یەکیەتی دیموکرات** ناسراو بە **پەیەدە** حیزبێکی چەکداری کوردییە، لەساڵی ٢٠٠٣ دامەزراوە و لەئێستادا شاھۆز حەسەن و ھێڤی کەمال ھاوسەرۆکی ئەو حیزبەن. ئامانجی پەیەدە دامەزراندنی سیستەمی کۆنفدرالیزمی دیموکراتی مەدیایە لە ڕۆژئاوای کوردستان و گەڕانەوەی دەسەڵات بۆ گەل بە شێوەیەک کە ھەموو پێکھاتەکانی ڕۆژئاوای کوردستان لە کورد و عەرەب و سریانی و تورکمان و ھتد. لەو خۆبەڕێوەبەریەدا جێبگرن، لەدوای ھاتنی بەھاری عەرەبی بۆ سوریە پەیەدە بە بەرێکخستن کردنی گەل زوو توانی بە بێ شەڕ ناوچەکانی ڕۆژاوا لە حکومەتی ئەسەد پاک بکاتەوە و بە دامەزراندنی مەجلسی گەل بە کردەوە دەسەڵاتی بۆ گەل گەڕاندەوە.

## باڵی سەربازی
یەکینەکانی پاراستنی گەل باڵی سەربازیی پارتی یەکیەتی دیموکرات بوو کە بە دوای دامەزراندنی ھێزەکانی سووریای دیموکرات دیتر دڵسۆزیی حیزبیی ھەڵوەشێندرا و وەکوو بەشێک لەو ھێزە پێناسە کرا.

## ھاوسەرۆکەکان
### کۆنگرەی ھەفتەم
تا بەر لە کونگرەی ھەفتەم لە ڕۆژی ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧ ئاسیا عەبدوڵا و ساڵح موسلیم مەحەممەد ھاوسەرۆکی ئەو حیزبە بوون. بەڵام لەو کونگرەیە شاھۆز حەسەن و ھێڤی کەمال بە جێگریی ئەوان ھەڵبژێردران.

### کۆنگرەی دەیەم
لە دەیەمین کۆنگرەی پارتی یەکیەتی دیموکرات لە ئەیلوولی ٢٠٢٤ پەروین یووسف و غەریب حەسۆ وەکوو ھاوسەرۆکانی حیزبەکە ھەڵبژێردران.

## بەستەری دەرەکی
* ماڵپەڕی فەرمی حیزب

## ژێدەر

پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی کوردستان
پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
پۆل:حیزبەکانی ڕۆژاوای کوردستان
پۆل:ڕێکخراوە ئاپۆییستەکانی سووریا
پۆل:یەکەکانی پاراستنی گەل
پۆل:ئاپۆییزم
پۆل:بزووتنەوە ڕزگاریخوازە ناسیۆنالیزمەکان
سووڕی ژاناوی

**سووڕی ژاناوی** یا دیسمێنۆریا (بە ئینگلیسی : Dysmenorrhea) بریتییە لە دەرد و ژانی ناتاوی  بەرسک لە ماوەی سووڕی مانگانەدا.
زۆربەی ژنان لە کاتی سوڕی مانگانەدا تووشی ژان و بڕی بەرسک و مناڵدان دەبن. بەڵام ئەگەر ئەم ژانە لە ڕادە بەدەربێ و ببێتە هۆی تێکدانی ژیانی ڕۆژانە، ئەوە بە سووڕی ژاناوی دەناسین.
سووڕی مانگانەی ژاناوی بە پێی تەمەن و هۆکارەکانی، بە دوو جۆری سەرەتایی و دوایی دابەش دەبێ:

پۆل:کێشەکانی سووڕی مانگانە
عومەرئاغا عەلییار

**عومەرئاغا‌‌ عەلییار**، نووسەری کورد له ساڵی ١٩٢٠دا له شاری بۆکان له دایک بووه.

## ژیان
بنەماڵەی عەلییار لە عەشیرەتی دێبوکرین. عومەرئاغا عەلییار خوێندنی سەرەتایی لە شاری بۆکان و هەمان خوێندنگەی شاپوور، تەواو کرد و لە ڕەزبەری ساڵی ١٣١٥ی هەتاوی بۆ خوێندنی ناوەندی ڕووی‌ کردە تەورێز. پلەی ناوەندیی عەسکەری لە خوێندنگەی ڕوشدییە گوزەراند و ساڵی ١٣٢٠ دیپلۆمی ڕییازی وەرگرت، بەڵام رووداوەکانی گەلاوێژی ١٣٢٠ی ئێران بوونە هۆی تێکچوونی بارودۆخی وڵات و ئیتر ئەو نەیتوانی لەوە پتر درێژە بە خوێندن بدا. ئەوە بوو کە گەڕایەوە لای باوکی و ئەرکی مونشیگەریی ئەوی وەئەستۆ گرت. بەو بۆنەوە زۆربەی نامە و پێوەندییەکانی کاروباری عەشایر و ڕووداوەکانی ئەو سەردەم، لە ژێر ئاگاداریی عومەرئاغادا بوو. ئێستا سەدان لاپەڕە دەستنووس و قەباڵە و بەڵگە‌نامەی مێژوویی، لە پەڕتووکخانەکەی ئەودا، ئاڕشیوێکی گەورە و هێژایان پێکهێناوە کە بۆ ساغکردنەوەی مێژووی کوردستان بە گشتی و موکریان بە تایبەتی، گەلێک گرینگ و پڕ بایەخن.

عومەرئاغا لە ساڵی ١٣١٥ەوە تا ١٣٨١، بە ماوەی ٦٦ ساڵ، لەگەڵ کتێب ژیا. کتێبخانە گەورە و بچووکەکانی وڵاتی پشکنین و سەرچاوەیەکی مەزنی کوردناسی و ئێران‌ناسی و مێژوویی لە ماڵی خۆیدا پێکهێنا کە هەڵبژاردەی گرینگترین و نایابترین سەرچاوەکانن لەم مەیدانەدا.

لە ساڵی ١٣٦٥ەوە تا دوایی تەمەنی، بە ماوەی ١٦ ساڵ، بەرهەمی موتاڵا و ئەزموونەکانی خستە چوارچێوەی پەڕتووکێکی مێژوویی بە زمانی فارسی، بە ناوی "مهاباد بر قلەی تاریخ"، کە دەستنووسێکی باییدار و خۆشخەتە و لە هاتنی میرسێوەدینی موکری(ساڵی ٨٧٧ی مانگی) ڕا هەتا ساڵی ١٣٧٠ی هەتاوی گرتووەتەخۆ و باسی ٥١٩ ساڵ مێژووی موکریان بە گشتی و مەهاباد بە تایبەتی دەکا.

دەستنووسەکە بە خەتی عومەرئاغا خۆیەتی و ٣١٥ لاپەڕەیە و بریتییە لە دوو بەش. بەشی هەوەڵ کە ٢٢٢ لاپەڕەیە، لە مێژووی موکریان دەدوێ و بەشی دووهەم کە ٩٣ لاپەڕەیە، کورتەیەکی مێژووی کوردستان و ڕووداوەکانی باشوور باس دەکا. پێشەکیی کتێبەکە زۆر گرینگە و هەروەها سەدان وێنە و قەباڵە و بەڵگەنامەش لە پاشکۆدا، نرخی کتێبەکەیان تا ڕادەی ئینسکلۆپێدیایەکی مێژووی موکریان بردووەتە سەر. یەک لەو بەڵگەنامانە، شەجەرەنامەیەکی ئێلی دێبوکرییە، کە لە قەوارەی ٣×٥/١ میتر دا، پشتاوپشت و بە بێ لە قەڵەم خستنی تاکە کەسێک، لە دوایین ڕۆژی ژیانی خۆیەوە تا سەردەمی نادرشای هەوشار، سەرجەم بەرەی بەیرەم‌ئاغای گرتووەتەوە و هەر تیرە و تایفەیەک بە ڕەنگێکی جیاواز دیاری کراوە.

هیوای گەلی ئێمە ئەوەیە کە ئەم پەڕتووکخانە بە نرخە و ئەم‌ دەستنووسە هێژایە، کە لە ڕاستیدا سامانێکی نەتەوەیییە، بە هەوڵ و دڵسۆزیی کاک عەبدوڵڵای کوڕی عومەرئاغا و بنەماڵەی بەڕێزی عەلییار، بپارێزرێن و هەر بە دابی گەورەماڵی کوردەواری، جێگەی ڕووناکی بەخشین و کەڵک‌وەرگرتنی هۆگران و سەوداسەرانی فەرهەنگ و مێژووی کوردستان بێ.

## بەرهەمەکان
* مهاباد بر قلەی تاریخ

## کۆچی دوایی
عومەرئاغا عەلیار، دوانیوەڕۆی ڕۆژی چوارشەممۆ، ٢ی ڕەشەمەی ١٣٨٥ی هەتاوی، ڕێکەوتی ٢١ی فێورییه‌ی ٢٠٠٧ لە تەمەنی ٨٦ ساڵیدا، لە شاری مەهاباد کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان
* سەید عەبدوڵڵا سەمەدی

پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:نووسەرانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠
پۆل:مردووانی ٢٠٠٧
دێبوکری

**دێبوکری**،  هۆزێکی ناوچەی موکریانه.

## مێژوو
ئەو عەشیرەتە لە دوایین ساڵەکانی سەڵتەنەتی نادرشای هەوشار و سەرەتای هاتنە سەر کاری کەریم‌خانی زەند، لە ئامەدی باکووری کوردستانەوە هاتوونە موکریان. هەوەڵ‌جار لە گوندی بەیرەمۆی نزیک شاوەلەی پیرانشار نیشتەجێ بوون و پاشان بە یەکجاری هاتوونە گوندی دێبوکر و هەر بەو بۆنەشەوە بە دێبوکری نێو براون. بەڵام بەر لە هاتنیان، لە ئامەد بە عەشیرەتی قارەمانی ناسراون و ئێستاش یەکێک لە تیرەکانی دێبوکری، لە ناوچەی موکریان، ئەو ناوەیان وەک شۆرەتی بنەماڵە، هەر لە سەر ماوە. 

لە سەردەمی هاتنیان بۆ ناوچەی موکریان، سەرۆکایەتیی عەشیرەکە بە دەست بەیرەم‌ئاغاوە بووە. گڵکۆی بەیرەم‌ئاغا لە گۆڕستانی پیروبایزی باشووری رۆژئاوای مەهاباد، بە وارشێک نیشانەکراوە و ئێستا ماوە. ئەو گۆڕستانە دەکەوێتە نێوان دوو گوندی دێبوکر و قازیاوا. 

بەیرە‌م‌ئاغا، کوڕی عەڕەب‌ئاغا، کوڕی ئەحمەد‌ئاغا بووە و لەو ساڵەدا بە ئامانجی وەدەست‌‌خستنی ژینگەیەکی باشتر، عەشیرەتی قارەمانی ڕێبەری کردووە و کۆچی پێداون تا لە موکریان گیرساندوونییەوە. ئێلی "ئەشکەوتی"ش لەو کۆچەدا بەشدارییان کردووە و لە ئامێدەوە لەگەڵ قارەمانییەکان هاتوونە موکریان. 

هاتنی عەشیرەتی دێبوکری بۆ موکریان، ئاڵوگۆڕێکی بەرچاوی لەم ناوچەیەدا بەدی‌ هێنا. ئەوان بە پێی پلان و بەرنامەیەکی ڕێکوپێک و لە ژێر دەسەڵاتی سەرۆکایەتییەکی لێهاتوو و بە هێزدا توانییان شوێنە گرینگەکانی مەهاباد و میاندواو و بۆکان بگرنە ژێر دەسەڵاتی خۆیان و بۆ ئاوەدانکردنەوەیان تێبکۆشن. گەورەترین بەرهەمی کشتوکاڵیان تێدا وەدەست هێنان و خوێندنگە و مزگەوتی ئاوەدانیان تێدا وەڕێخستن و مامۆستای زانا و لێهاتوویان بۆ دابین کردن. تەنانەت لە شاری سابڵاغیشدا تا سەردەمی ئێمە، شوێنەوارەکانی دێبوکرییان، بەتایبەت هەباس‌ئاغای دێبوکری، هەر ماون. 

هەروەها لە ڕووداو و کارەساتە مێژوویی‌یەکانی موکریاندا هەمیشە دەوری بەرچاویان هەبووە و لە شەڕی یەکەمی جیهانیدا بە ماوەی بیست‌و‌چوار سەعات لە "کلکەی قەمچی" نزیک میاندواو، توانییان لە بەرامبەر چاردەهەزار کەس قشوونی ڕووس بە سەرۆکایەتیی ژێنێڕاڵ ڕیبال چینکۆڤدا ڕاوەستن.
 
ئێڵی دێبۆکری له‌ (٥) به‌ره‌ و (٣٠) بنه‌ماڵه‌پێکهاتووه‌، به‌م چه‌شنه‌:

***بەرەی رەسووڵ ئاغا** (کوڕی گەورەی بەیرەم ئاغا):
****مارف‌ئاغا**: حه‌میدی، ڕه‌سووڵی، حیسامی، پیرۆتی، گولابی، موهته‌دی، ئێلخانی‌زاده‌، مه‌عڕووفی، عه‌لی‌یار
****حەمەد ئاغا**: محه‌ممه‌دی، که‌ریمی، فه‌تتاحی، عه‌زیزی، موزه‌ففه‌ری، سه‌ددیقی، دێهبۆکری، موجه‌ڕڕه‌د
****هەباس ئاغا**: عه‌بباسی، قادری، شه‌هابی، فه‌رید
***سڵەمان ئاغا** (کوڕی نێونجی بەیرم ئاغا):قه‌هره‌مانی، ئه‌بووبه‌کری، دانیشمه‌ند، محه‌ممه‌دی، ئه‌حمه‌دی، بایه‌زیدی، سوله‌یمانی-ئیسمائیلی-ره سولی-ته نهایی
*
***شێخ ئاغا** (کوڕی چکۆلەی بەیرەم ئاغا): شێخ‌ئاغایی، حه‌قیقی

## سەرچاوەکان
* سەید عەلی سەمەدی
* کتێبی مێژووی مەهاباد، سەید محەممەد سەمەدی

پۆل:ھۆزە کوردییەکان
پۆل:ھۆزەکانی ئازەربایجانی ڕۆژاوا
سروودی مەشخەڵان

**سروودی مەشخەڵان**، سروودی فەرمیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە و شەرعییەت بۆ سروودەکە وەک سروودی فەرمی حیزبەکە لە سێیەمین کۆنگرەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستاندا دووبارە نوێ کراوەتەوە. هۆنراوەی سروودەکە لەلایەن شێرکۆ بێکەسەوە هەڵچنراوە و ئەنوەر قەرەداغی ئاوازی بۆ داناوە. 

## دەقی سروودەکە

مەشخەڵانی شۆڕشی نوێی ئەمجارە
ئەمجارە، گڕی بڕوای ڕەنجدەران و هەژاران
کوردستانم، شاخ و دەشت و ڕێ و بانت
کوردستانم، پێشمەرگەیە داستانت
بەرگی شەهید، ئەستێرە سوور: ئاڵایە
دۆستمان هەموو ئازادی خوای دنیایە
بۆ داگیرکەر خاک دۆزەخە و ئەسووتێ
سەرکەوتنم خوێن ڕۆژانە ئەینووسێ
چەک، قەڵەم، دوانەی خەباتی هاوژینم
هاوژینم لە چاویاندا ڕێی ئازادیم ئەبینم
لە ئاشتیدا کۆتری سپی و شنەی باین
لە شەڕیشدا پڵنگین و ڕەشەباین
وەک ئاوێنەی بەرهەتاوە ئامانج ڕوون
مافی ڕەوام، چارەنووسی ڕزگاربوون
قەڵای ئێمە، شورای پشتمان، سەنگەرمان
هێزی گەلە و "ی.ن.ک" ـە ڕابەرمان



## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی
*سروودی ئەی ڕەقیب لە یوتیوب

پۆل:سروودە کوردییەکان
یەحیا تۆرێ

**گنێگری یەحیا تۆرێ** (لە ١٩٨٣/٥/١٣ لەدایکبووە) ئەم یاریزانە ناسراوە بە یەحیا تۆرێ ، یەحیا تۆرێ یاریزانێکی تۆپی پێ یە کە لە هێڵی ناوەڕاست یاری دەکات وە ئێستا ئەو یاریزانە لە خولی ئینگلیزی لە یانەی مانچستەر سیتی یاری دەکات .

یەحیا تۆرێ هەمیشە بەوە ناسراوە کە ڕوانینی گەورەی هەیەو لە ئێستادا یەکێکە لە باشترین یاریزانانی هێی ناوەڕاست ، زۆر یارمەتی هاوڕێیانی دەدات لە گۆڵ کردن . وە توانایەکی زۆر باشی هەیە لەگەڵ تەکنیکێکی باش . یاریزانێکی لێزانە ، ئەو هیوا دەخوازێت کە ببێت بە یاریزانێکی باش بەدرێژایی لاوێتی وە دەتوانێت لە هێڵی ناوەڕاستی دواوە یاری بکات ، یەحیا پێشتر لە یانەی بەرشلۆنە یاری دەکرد وە لە زۆر تاک لە یارییەکاندا یاری دەکرد .

پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە یۆنان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا
پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا
پۆل:یاریزانانی لا لیگا
پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
پۆل:کڵابی سەدەی فیفا
پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگی ئوکراینی
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێ
شاسوار جەلال سەعید

**شاسوار جەلال سەعید**، ناسراو بە **ئارام** و دواتر **شەھید ئارام** (تشرینی دووەمی ١٩٤٧–٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨) کەسایەتییەکی سیاسیی چەپی کوردی بوو لە ناو یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و ماوەیەکیش سکرتێری کاتیی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان بوو.

## ژیان
شاسوار جەلال، ساڵی ١٩٤٧ لەگەڕەکی حاجی حانی شاری سلێمانی لەدایکبووە، خوێندنی سەرەتایی لە شارۆچکەی ماوەت و چوارتا تەواوکردووە و قۆناغی ئامادەیی لە سلێمانی تەواوکردووە.

ساڵی ١٩٦٤ لە کۆلیژی ئەندازیاریی زانکۆی بەغدا وەرگیراوە، بەڵام لەبەر کەم بینایی ڕەتکراوەتەوە بۆ کۆلیژی بازرگانی و ساڵی ١٩٧١ خوێندنی تەواوکردووە. ئارام لەگەڵ لیدیا ھاوسەرگیری کرد.

## کاری سیاسی
لەسەرەتای لاویێتییەوە تیێکەلاوی کاری سیاسیی و ڕێکخراوی قوتابییان بوو. ئارام ڕۆژنامەنووسێکی چالاک بووە و لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو چەند بابەتێکی لە ڕۆژنامەی ھاوکاریی، لاپەڕەی «سیاسەتی دەرەوە»ی ڕۆژنامەی ھاوکاریی و دواتریش ڕۆژنامەی برایەتی بڵاوکردووەتەوە.

ساڵی ١٩٧٠ چووەتە ڕیزی کۆمەڵەی مارکسی-لینینی کوردستان، لە ساڵی ١٩٧٥ کە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان دامەزرا، ئەوا پەیوەندی بە یەکێتیی کردووە و خەڵکی بۆ خەباتەی چەکداریی کۆکردووەتەوە. لە تشرینی یەکەمی ١٩٧٦، ئارام ڕوویکردووەتە شاخ و خەباتی چەکداری لەدژی حیزبی بەعس.

ئارام ئەندامی یەکێتیی قوتابییان بووە، لە ساڵی ١٩٧٠ یەکێک بووە لەدەستەی دامەزرێنەری کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان، لە ساڵی ١٩٧٤ وەک نوێنەری سکرتارییەتی یەکێتیی قوتابیانی کوردستان بەشداری کۆنگرەی لاوانی جیھانی لەمۆسکۆ کردووە. لە ساڵی ١٩٧٦ دوای گرتنی خاڵە شەھاب و ھاوڕێکانی، ئارام وەکو سکرتێری کۆمەڵە ئەرکی ڕاپەڕاندنی ئیش و کارەکانی کۆمەڵەی لەئەستۆگرت، پاشان چووەتە شاخ و یەکەم دەستەی پارتیزانە چەکدارەکانی شۆڕشی نوێی دروست کرد. ساڵی ١٩٧٧ بووە بە ئەندامی مەکتەبی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان.

## مردن
لە ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨ لە گوندی تەنگیسەری سەر بە ناوچەی قەرەداغ کوژراوە، لایەنگران و دۆستانی ئارام بکوژانی ناوبراو بە جاش وێنا باس دەکەن.

## ئەمانەش ببینە
* ڕێی خەباتمان
* سروودی شەھید ئارام
* شاسواری کوردستان

## سەرچاوەکان

پۆل:ئەندامانی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان
پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:سیاسییەکانی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان
پۆل:مارکسیستە کوردەکان
عەلی

**عەلی** ئەکرێت ئاماژە بێت بۆ:
*عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب
*عەلی حەریری
*ئەیووب عەلی
*حوسێن کوڕی عەلی
*بەختیار عەلی
*سەید عەلی ئەسغەر کوردستانی
*عەلی ڕوخزادی
*سیند کوڕی عەلی
*عەلی ئەکبەر مورادی
*عەلی مەردان
*نێعمەت عەلی سایە
*محەممەد عەلی پاشا بەقلی
*حەسەن کوڕی عەلی
*عەلی کوڕی عیسا
*عەلی سیستانی
*عەلی باڵتا
*عەلی قەرەداغی
*عەلی حەسەن ئەلمەجید
*تاڤگەی گەلیی عەلی بەگ
*عەلی مەردە
*عەلی شەریعەتی
*عەلی جەودەت ئەییووبی
*محەممەد عەلی کلای
*عەلی ئەلبورزی
*عەلی خامنەیی
*عەلی عەسکەری
*عەبباس کوڕی عەلی
*عەلی تەرەماخی
*عەلی مەنسور
*کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی

پۆل:پۆلەکانی ڕوونکردنەوە
دۆم

**قەرەج**، **دۆم** یان **ڕۆمانی** کۆمەڵێکی گەڕۆکی کۆچەرین کە بە زۆر وڵات بڵاوبوونەوەتەوە و زۆرینەیان لە ئەمریکا دەژین، لەوێ پێیان دەڵێن ڕۆمانی (Romani یان Gipsies). جلوبەرگ، زمان و مۆسیقای تایبەتی خۆیان ھەیە.

## دۆمەکان لە عێراق
دۆمەکان () وەکو کەمینە لە عێراق دەژین ڕەگوڕیشەیان دەگەڕێتەوە بۆ ھیندستان. بەپێی سەرچاوەیەک ژمارەیان لە دەوری ٥٠ ھەزار کەس بووە لە ساڵی ٢٠٠٥ دا لە عیڕاقدا. زۆربەی کات لە گوند و کۆمەڵگای نیشتەجێبونی دورەپەرێز لە دەوروبەری شارەکاندا دەژین. لە ھەریەک لە پارێزگاکانی بەغداد، بەسڕە، نەینەوا، موسەنا، دیوانییە و ھەندێ شاری ھەرێمی کوردستاندا بوونیان ھەیە. یەکێ لە شارەکانی پارێزگای دیالەش بە ناوی **کەنعان**ەوە یەکێکە لە نشینگە گرنگەکانی ئەم کەمینەیە.

### دوای جەنگی ٢٠٠٣
یەکێ لە نیشتگەکانی تری ئەم کۆمەڵە بە ناوی شارۆچکەی **کاولییە**کە دەکەوێتە ١٠٠ میل لە باشووری شاری بەغداد. ئەوەندەی زانراوەئەو شارۆچکەیە وێرانکرا لەلایەن سوپای مەھدییەوە بە پاساوی ئەوەی کە دانیشتووانەکەی بنەمای ڕەوشتیی پەسەندیان نییە. ئەمانە بوونە ھۆی ئەوەی کە زۆرینەی دۆمەکانی عیراق کۆچ بکەن بۆ دەرەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەورووپا
دۆم
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:گروپە نەتەوەییەکانی باکووری ئەفریقا
پۆل:گروپە نەتەوەییەکانی باشووری ئاسیا
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕووسیا
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی سووریا
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی لوبنان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی کۆسۆڤۆ
پۆل:دانیشتووە ڕەسەنەکانی باشووری ئاسیا
تەقینەوەکانی ٢٠٠٤ی ھەولێر

**تەقینەوەکانی ٢٠٠٤ی ھەولێر** کە بە **ھێرشە تیرۆرستییەکانی ١ی شوبات** ناسراوە، دوو ھێرشی تیرۆرستی بوون کە لە ١ی شوباتی ٢٠٠٤دا لە مەڵبەندی ٣ی ڕێکخستنی ھەولێری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و لقی ٢ی پارتی دیموکراتی کوردستان ئەنجامدرا. ئەو ڕۆژە بەرامبەر بوو لەگەڵ یەکەمین ڕۆژی جێژنی قوربان و شوێنەکان لە یەک کاتدا کرانە ئامانج. دواتر ڕێکخراوەی ئەلقاعیدە بەرپرسیارییەتیی ھێرشەکەی  گرتە ئەستۆ. ١١٧ کەس لەم ڕووداوەدا گیانیان لەدەستدا و ١٣٣ کەسیش بریندار بوون. ئەم ڕووداوە لە ھەولێر، پایتەختی ھەرێمی کوردستان ڕوویدا.

## لیستی قوربانیان
ئەمانە ناوی ٩٨ کەسن کە لە هێرشەکان شەهید بوون، و ناویان لەسەر مۆنۆمێنتی شەهیدانی ١ی شوباتی ناو پارکی سامی عەبدولڕەحمان هاتووە:

 
* ئارام سەباح حەیدەر
* ئەحمەد حاجی نۆغەرانی
* ئەحمەد محەمەد سەلیم
* ئەکرەم مەنتک
* ئەنوەر محەمەدەمین عەبدوڵڵا
* ئەیوب محەمەد ساڵح سدیق
* غەریب محەمە دساڵح سدیق
* ئیدریس محەمەد مستەفا
* ئیسماعیل محەمەد سەعید
* باران جەودەت ئەحمەد
* بەکر ئەحمەد جۆڵا
* بەهرۆز حەمەد قەشقە
* بڕوا خەلیل هیدایەت
* تاریق ئیبراهیم حەمەد
* هیوا تاریق ئیبراهیم
* جەعفەر عەبدولواحید ئیسماعیل
* جەلیل خدر ڕەوەند
* جەمشید خورشید کاکەیی
* جوتیار شەمسەدین موحسین
* جوتیار عەبدوڵڵا سلێمان
* حاجی لوقمان عومەر
* حەسەن ئەحمەد بانیمارانی
* حەسەن ئەحمەد پیرە
* باسم حەسەن ئەحمەد
* زریان باسم حەسەن
* حەسەن حوسێن ئاوماڵی
* حوسێن ئەحمەد مامشێخ
* حوسێن مستەفا محەمەد
* خالید مەلا نوعمان
* خەبات شەریف تەها
* خەسرەو ئیسماعیل گەزنەیی
* خەسرەو عوسمان حەمەد
* خەسرەو هادی شێرە
* دارا محەمەد جاف
* دانا ئەبوبەکر حوسێن
* دێدەوان سەید محەمەد
* ڕەزا حەمەدەمین ڕەزا
* زاهیر شورو ئەسعەد
* زرار عوبێد مێروزی
* سامی عەبدولڕەحمان
* سەلاح سامی عەبدولڕەحمان
* سەعد عەبدوڵڵا عوسمان
* سەعید محەمەد سەعید
* سەفیر نادر ڕەشید
* سەڵاحەدین سەلیم سەیدۆک
* سەلام حوسێن وەیسی
* سمکۆ کەریم محیەدین
* شاخەوان عەباس عەوڵا
* شەمسەدین سلێمان حوسێن
* شەوکەت ئاکالن
* شەوکەت شێخ یەزدین محەمەد
* شوان حەمەساڵح
* شوان سەیدکاکە
* شێخە عەزیز عەبدوڵڵا
* عامر عەبدوڵڵا شەریف
* عەبدولسەتار کەریم ئیسماعیل
* عەبدوڵڵا سلێمان خدر
* عەبدولواحید مستەفا نەجاڕ
* عەدنان محەمەد حەلاق
* عەزیز ئەنوەر حوسێن
* عەلی ڕەشید بەکر
* عەلی محەمەد کاکەیی
* فاتح عەزیز ئەحمەد
* فەرهاد ئەحمەد ڕواندزی
* فەریق تۆفیق ئەحمەد
* فوئاد جەوهەر محەمەدەمین
* کامەران عەبدوڵڵا سابیر
* کامەران محەمەد عومەر
* کانەبی عوسمان ڕەسوڵ
* ماجید بیا تۆما
* مام قادر قەرەچوغ
* مام موسڵیح عەبدوڵڵا
* ماهیر قەرەنی ئاغا
* مەحموود عوسمان هالۆ
* مەعرووف عەبدولغەنی مستەفا
* مەغدید حەمەد ڕواندزی
* مەلا عەبدوڵڵا پەرپیتانی
* مەهدی خۆشناو
* زەردەشت مەهدی خۆشناو
* محەمەد عەبدولخالق عومەر
* ناسیح سەلیم حەمەد
* نەبەز عەزیز عەلی
* نەریمان عەبدولعەمید فەتاح
* نەوزاد ڕەجەب بۆتانی
* نووری سابیر عومەر
* هۆشەنگ زەیتۆ شێخ محەمەد
* هۆگر شێخ ڕەقیب
* هۆگر فاروق ڕەحمان
* هاشم عەزیز سووسەیی
* هاوار ڕەحمان قادر
* هەڵمەت حەمید برایم
* هەیسەم سولاقا حەنا
* هێدی جەبار مەعرووف
* هێمن حەمەساڵح
* هیوا خەلیل مەولوود
* وریا قادر سەعدی
* یاسین شیرۆ شێروانی
* یووسف مستەفا محەمەد

## ئەمانەش ببینە
* تەقینەوەی ٢٠٠٥ی ھەولێر
* تەقینەوەکانی ٢٠١٣ی ھەولێر
* ھێرشی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر (٢٠٢١)
* ھێرشی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر (٢٠٢٢)
* ھێرشی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر (٢٠٢٤)

## سەرچاوەکان

پۆل:مێژووی ھەولێر
پۆل:دژەکوردبوون
ھیستیۆسایتۆزیس

**هیستیۆسایتۆزیس** حاڵەتێکە کە لە پزیشکیدا بە زۆربوونی ژمارەی هیستیۆسایتەکان دەگوترێت. هیستیۆسایت بە ماکرۆفەیجەکانی نێو شانەکان دەگوترێت. هیستیۆسایتۆزیس بە دەستەیێک لە نەخۆشیەکان دەگوترێت کە لە هەموویاندا حاڵەتی زۆربوونی ژمارەی هیستیۆسایتەکان ڕوودەدات. 

## سەرچاوەکان
بەھای کاتیی پارە

250px|وێنۆک|بەهای ١٬٠٠٠ دۆلار لە ئێستەدا و لە ١٠٠ ساڵی داهاتوو.
**بەھای کاتیی پارە** () بریتییە لەوەی کە پارەیەک کە لە ئێستەدا ھەیە، ئەگەر ببرێتە داھاتوو یان ڕابردوو ھەمان بایەخی نییە. ئەم گوزارەیە بە زمانی بیرکاری ئاوەھا پیشان دەدرێ:

:  PV \ = \ \frac{FV}{(1+i)^n} 

# PV بایەخی پارەکەیە لە ئێستەدا
# FV بایەخی پارەکەیە لە دوای تێپەڕینی n ساڵ لە ئێستە
# i نرخی داشکانی پارەی پێ دەوترێ
# n ژمارەی ساڵە تێپەڕ بووەکانە

## سەرچاوەکان
Engineering Economy, 11th Ed., Sullivan, Bontadelli, and Wicks, Prentice-Hall, New York, 2000

پۆل:پارە
گەورەبوونی سپڵ

[وێنۆک|وێنەی [سی تی سکەن|سی.تی. سکەنی گەورەبوونی سپڵ]]

**گەورەبوونی سپڵ** یان **سپلێنۆمێگالی** حاڵەتی گەورە بوونی سپڵە. گەورەبوونی سپڵ چەندین ھۆکاری ھەیە وەک: چڵک کردن، شێرپەنجە و چەندین نەخۆشی تر.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی: کۆئەندامی ھەرس و سک
بای سک

**بای سک** یا **سکەبا** یاخود **زگەبا** (وشەی زاراکی: **تس، پڕتی، فس**، **تڕ**) بەو گازانە دەوترێ کە لە کۆئەندامی ھەرسدا دروست دەبن و لە کۆمەوە دەردەچن.

## پێکھاتەکانی بای سک
گرنگترین پێکھاتەکانی بای سک بریتییە لە:
* نایترۆجین لە نێوان٢٠٪ تا ٩٠٪
* ھایدرۆجین لە نێوان ٠٪ تا ٥٠٪
* دووئۆکسیدی کاربۆن لە نێوان ١٠٪ تا ٣٠٪
* مێتان لە نێوان ٠٪ تا ١٠٪
* ئۆکسجین لە نێوان ٠٪ تا ١٠٪

## ھۆی بەدی ھاتنی بای سک
گازەکانی کۆئەندامی ھەرس، بە سێ شێوە بەرھەم دێن:
* ھەوای قووت دراو
* بەرھەمی چالاکی بەکتریاکان
* بڵاو بوونەوەی گازەکانی ناو خوێن بۆ ناو کۆئەندامی ھەرس
ئەم گازانە بە توندی گڕ دەگرن.
زۆرترین بڕی ھایدرۆجین و ئۆکسجینی بای سک لە ھەوای قووت دراوەوە دێت. ئەم گازانە بە شێوەی ئاسایی بە قورقێنە لە گەدە دەردەچن.
بەشێکی زۆر لە گازەکانی دووئۆکسیدی کاربۆن، مێتان و ھایدرۆجین بەرھەمی چالاکی بەکتریاکانە. ئەگەر مێتان و ھایدرۆجین لە ڕێژەیەکی گونجاودا لەگەڵ ئۆکسجین تێکەڵ بێ، دەتەقێتەوە.

بڕێک لە خۆراکەکان دەبنە ھۆی دەرچوونی بایەکی زۆر لە کۆم، وەک: فاسۆلیا، کەلەرم، پیاز، گوڵ کەلەرم و گەنمە شامی
لە بڕێکیاندا کاربۆھیدراتی ھەرس نەکراوی ئامادەی ترشان، دەبێتە ژینگەیەکی خۆش بۆ گەشە کردنی بەکتریاکان و ھەڵپفانی سک. بەڵام لە زۆربەیاندا پێ نەکەوتنی خۆراک  و تێکچونی کاری ڕیخۆڵە گەورە، ڕێگە بە ھەڵکێشانی گازەکان نادا و  کرماسا لە کۆم دەردەچن.

ڕێژەی گازەکانی بەرھەم ھاتوو و ڕۆچوو لە ڕیخۆڵە گەورەدا، لە ڕۆژێکدا ٧ تا ١٠ لیترە. ڕێژەی گازی دەرچوو لە ڕێگەی کۆم، نزیک  ٠/٦ لیترە و ئەویتری  ڕیخۆڵەگەورە ھەڵی دەکێشێتەوەو لە سیییەکانەوە دەدرێتە دەر.

## بای سک لە باری کۆمەڵایەتییەوە
لە زۆربەی کەلتوورەکانی جیھاندا، بەرەڵا کردنی بای سک  بە ئاشکرا، کارێکی دزێو و ناشیرینە. دەرچوونی بای سک بە «لێقەومان» ناو دەبردرێ.
لە تەفسیرەکانی قورئاندا ھاتووە کە، لووتی پێغەمبەر، ھۆزەکەی خۆی لە سەر بێ ئەدەبی و بادانەوە، سەرکۆنە دەکرد.

## سەرچاوەکان
* [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=11768927 ویکی فارسی]

بای سک
پۆل:میتان
پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی: کۆئەندامی ھەرس و سک
پۆل:نیشانەکانی پزیشکی
ھەوکردنی چڵکی جومگە

**ھەوکردنی چڵکی جومگە** یان **سێپتیک ئارترایتیس** حاڵەتی ھێرشکردنی چڵک بۆ سەر جومگەکانە. ئەو کەسانەی کە جومگەی دەستکردیان ھەیە لە مەترسیی زۆرتردان بۆ تووشبوون بەم حاڵەتە، ئەم کەسانە بە ئۆرگانیزمگەلێکی جیاواز تووشی چڵک دەبن و دەرمانی ئەوانیش ئەستەمترە. ھەوکردنی چڵکی جومگە حاڵەتێکی زۆر مەترسیدارە و دەبێت بە زووترین کات چارەسەر بکرێت. ئەگەر دەرمان نەکرێت لە ماوەی چەند ڕۆژدا جومگە خراپ دەبێت و ئەگەری ئەوەیش ھەیە کە چڵک بڕواتە دیکە بەشەکەکانی لەش و مرۆڤ تووشی مەترسیی مەرگ بکات.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
خنکان

**خنکان** حاڵەتی کەم بوونی مەترسیداری ئۆکسجین لە لەشدا بەھۆی کێشەی ھەناسەدانەوە. خنکان دەبێتە ھۆی کەم گەیشتنی ئۆکسیجن بە شانەکانی لەش کە ئەمە بۆ خۆی دەتوانێت ببێتە ھۆی کێشەی تر لە کاری ئەندامانی لەشدا.

## سەرچاوەکان

پۆل:ھۆکارەکانی مەرگ
فرەمیزی

**فرەمیزی** () بریتییە لە فرە بوونی لە ڕادە بەدەری میز. فرەمیزی زۆرتر بە شوێن فرە خواردنەوە یان فرەنۆشی ڕوو دەدات. فرەمیزی لە نیشانە کلاسیکییەکانی نەخۆشی شەکرەیە.

## سەرچاوە
* [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=10426185 ویکی فارسی]

پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی: کۆئەندامی میز
پۆل:تەندروستی
ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی (ڕوونکردنەوە)

* ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی (٢٧ی پ.ز–٣٩٥)، پێشترین ئیمپراتۆریەتی بە ڕێبەرایەتیی ئەگوستوس
* ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژاوا (٢٨٦–٤٧٦)، نیوەی ڕۆژاوای ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی
* ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی (٣٣٠–١٤٥٣)، ھەروەھا ناسراو بە ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات
* ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز (٩٦٢–١٨٠٦)، دامەزران لە لایەن ئاڵمانییەکان

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
فانیسایتس

**فانیسایتس** هەوکردنی شانەی گرێدەری پەتی ناوکە کە دەتوانێت ببیتە هۆی لەبەرچوون.

## سەرچاوەکان
خانمی یەکەمی عێراق

**خانمی یەکەمی عێراق** () ناونیشانێکی نافەرمییە بۆ ھاوسەری سەرۆک کۆماری عێراق کە سەرۆکی کابینەی حکوومەتی عێراقە. لە ئێستادا شاناز ئیبراھیم ئەحمەد، ھاوسەری لەتیف ڕەشید ئەم پۆستەی پێیە.

## سەرچاوەکان


پۆل:ژنانی ناودار
میزەکزە

**میزە کزە** یا دیزیووری () بریتییە لە ھەستی کزە و چووزانەوە لە میزکردن.

## ھۆکارەکان
چەندین ھۆکار دەتوانێ ببێتە ھۆی میزەکزە، وەک: نەخۆشییەکانی کۆئەندامی میز، وەک چڵک و تەشەنای میزی و میزەڵدان، بەردی گورچیلە، بەردی میزەڵدان، پرۆستاتیتیس و....
تەشەنای میزی بە گشتی دەبێتە ھۆی میزەکزە و میزنی

## ھەروەھا بڕوانە
* میزەچۆڕکێ
* خوێنمیزی

## سەرچاوە
* [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=11849539 ویکی فارسی]

پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی: کۆئەندامی میز
خوێنمیزی

[وێنۆک|خوێن لە نێو [میز دا]]

**خوێنمیزی** یان **هیماچووریا** حاڵەتی هەبوونی خڕۆکەی سوور لە نێو میزدایە. هیاچووریا دەتوانێت هێچ هۆکارێکی تایبەتی نەبێت، دەیش توانێت بە هۆی بەردی گورچیلە، شێرپەنجە یان چەندین حاڵەت و نەخۆشی تر ڕوو بدات. هیماچووریا دەتوانت ئەوەندە کەم بێت کە بە چاو نەبینرێت، دەیش توانێت ئەوەندە زۆر بێت کە ڕەنگی میز بگۆڕێت. 

## سەرچاوەکان


پۆل:پزیشکی
پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی