سەرۆک خێزان (فیلم)

**باوکی ڕۆحی** یاخود **باوکی ئایینی**، **باوکی خودایی**، **باوکسالار** و **سەرۆک خێزان** ()، فیلمێکی ئەمریکیی تاوانکاری ساڵی ١٩٧٢ە لە دەرھێنانی فرانسس فۆرد کۆپۆلا و بەرھەمھێنانی ئالبێرت س. ڕوودی، لە پڕفرۆشترین ڕۆمانی ماریۆ پوزۆ کە بە ھەمان ناوەوەیە وەرگیراوە. ئەکتەرانی سەرەکی مارلۆن براندۆ و ئال پاچینۆن کە ڕۆڵی سەرۆکی خێزانێکی تاوانکاری خەیاڵی ناو نیویۆرک دەگێڕن. چیرۆکەکی ناو فیلمەکە، کە لە نێوان ساڵانی ١٩٤٥ بۆ ١٩٥٥ە، باس لە خێزانێک دەکات کە سەرۆکەکەیان ڤیتۆ کۆرلیۆنە (براندۆ)، تیشک دەخاتە سەر گۆڕانکاری مایکڵ کۆرلیۆن (پاچینۆ) لە کەسێکی دوودڵی دەرەکی لە خێزانەکەیەوە بۆ سەرۆکێکی مافیای دڵڕەق.

پاراماونت پیکچەرز مافی ڕۆمانەکەیان وەرگرت بە نرخی $٨٠٬٠٠٠، پێش ئەوەی بەناوبانگ ببێت. جێبەجێکارانی ستۆدیۆکە کێشەیان ھەبوو لە دۆزینەوەی دەرھێنەرێک؛ کاندیدکراوە سەرەتایییە کەمەکانیان لە پۆستی خۆیان ھاتنە خوارێ پێش ئەوەی کۆپۆلا پەیمان ببەستێت بۆ دەرھێنانی فیلمەکە. ئەوان و کۆپۆلا بیر و بۆچوونی جیاوازیان ھەبوو کە کێ ڕۆڵی کاراکتەرەکان بگێڕێت، بەتایبەتیش ڤیتۆ و مایکڵ. وێنەگرتنەکە بەگشتی لە ناو نیویۆرک و سیسیلیدا بوو، و لەپێش خشتەی کاتەکانەوە تەواوبوو. مۆسیقاکانی ناو فیلمەکە لەلایەن نینۆ ڕۆتاوە ئاوازی بۆ دانرابوو، لەگەڵ چەند پارچەیەکی زیادکراوی کارمین کۆپۆلا.

فیلمەکە پڕداھاتترین فیلمی ساڵی ١٩٧٢ بوو، و بۆ ماوەیەکیش بە پڕداھاتترین فیلمی مێژوو دانرا، بە داھاتی نزیکەی $٢٤٥–٢٨٦ میلیۆن لە بۆکس ئۆفیس. فیلمەکە سوپاسێکی جیھانیی لێکرا لەلایەن ڕەخنەگران و بینەرانەوە، لەگەڵ ستایشیش بۆ ئەکتەران، بەتایبەتیش بۆ براندۆ و پاچینۆ، بۆ دەرھێنان، سیناریۆ، وێنەگرتنی سینەمایی، دەستکاریکردن، مۆسیقا، و ڕۆڵبینینی مافیا. فیلمەکە پیشەی براندۆی نوێکردەوە، کە لە ساڵانی ١٩٦٠کان بێھێز ببوو پێش ئەوەی ڕۆڵ ببینێت لە فیلمە گەورەکانی وەک *کۆتا تانگۆ لە پاریس*، *سوپەرمان*، *ئەپۆلکەلایپس ناو*، و پیشەی سەرکەوتووی کۆپۆلا، و پاچینۆ، و تەواوی کەسانی دیکەی ناو فیلمەکەی پیشاندا. لە ٤٥ھەمین خەڵاتەکانی ئەکادیمییەکاندا، توانی ببێت بە براوەی ئۆسکار بۆ باشترین وێنە، باشترین ئەکتەر (براندۆ) و باشترین سیناریۆی وەرگیراو (بۆ پوزۆ و کۆپۆلا). حەوت پاڵێواراوەکانی دیکەی بۆ ئۆسکار پێکھاتبوون لە پاچینۆ، جەیمس کان، ڕۆبێرت دوڤۆڵ (باشترین ئەکتەری پاڵپشت)، و کۆپۆلاش بۆ باشترین دەرھێنەر.

لە دەرچوونی فیلمەکەوە، بەفراوانی بە یەکێک لە باشترین و کاریگەرترین فیلمەکانی مێژوو دادەنرێت، بەتایبەتی لە ژانری مافیادا. فیلمەکە ھەڵبژێردرا بۆ پاراستن لە تۆمارگەی جیھانیی فیلمی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کتێبخانەی کۆنگرەدا لە ساڵی ١٩٩٠، بە «کلتووری، مێژوویی، یان جوانی تایبەت» دانرا لە ڕیزبەندی دووەم باشتەێن فیلم لە سینەمای ئەمریکادا (لەپشت فیلمی *سیتیزن کەین*) لەلایەن ئینستیتیوتی فیلمی ئەمریکی. دواتر درێژەی پێدرا بە فیلمەکانی *سەرۆک خێزان بەشی ٢* (١٩٧٤) و *سەرۆک خێزان بەشی ٣* (١٩٩٠).

## چیرۆک
لە ١٩٤٥دا، لە ئاھەنگی زەماوەندی کۆنیی کچیدا لەگەڵ کارلۆ ڕیزی، دۆن ڤیتۆ کۆرلیۆن گوێ لە داواکارییەکان دەگرێت وەک سەرۆکی خێزانێکی تاوانکاریی نیویۆرک. بچووکترین کوڕی، بەناوی مایکڵ، کە سەربازی دەریاوانی بووە لە جەنگی جیھانیی دووەمدا، خۆشەویستە نوێیەکەی بەناوی کەی ئادامس بە خێزانەکەی دەناسێنێت. جۆنی فۆنتەین، کە گۆرانیبێژێکی بەناوبانگە و کوڕی ڕۆحیی ڤیتۆیە، داوای یارمەتی لە ڤیتۆ دەکات بۆ ڕۆڵێکی لە فیلمێکدا؛ ڕاوێژکارەکەی، بەناوی تۆم ھەیگن، دەنێرێتە کالیفۆرنیا  بۆئەوەی خاوەنی ستۆدیۆکە بەناوی جاک وۆڵتز ڕازیبکات کە ڕۆڵەکە بدات بە جۆنی. وۆڵتز ڕەتیدەکاتەوە تا شەوەکەی خەبەری دەبێتەوە بە سەرە بڕاوەکەی ئەسپە خەڵاتکراوەکەی لەجێگەکەیدا.

بەکورتی پێش کریسمس، باڕۆنێکی ماددە ھۆشبەرەکان بەناوی ڤیرگڵ سۆلۆتزۆ ناسراو بە «تورکەکە»، کە خێزانی تاتالیای لەپشتە، داوا لە ڤیتۆ دەکات بۆئەوەی یارمەتی بدات لە بازرگانیی ماددەی ھۆشبەر و بیپارێزێت بە ناسراوێکی سیاسی. لەکاتێکدا وریایە کە تووشدەبێت بە بازرگانییەکی نوێی مەترسیدار کە زیان بە پەیوەندیی لەگەڵ کەسایەتییە سیاسییەکان دەگەێنێت، ڤیتۆ ڕەتیدەکاتەوە. لەبەر گومانکردن، ڤیتۆ ناچارکەرەکەی، بەناوی لوکا براسی، دەنێرێت بۆئەوەی سیخوڕیان بەسەردا بکات. براسی دەخنکێندرێت لە یەکەم دیداری لەگەڵ برونۆ تاتالیا و سۆلۆتزۆ. دواتر سۆلۆتزۆ ڤیتۆ گوللەباران دەکات لەسەر شەقام، و دواتە ھەیگن دەڕفێنێت. کاتێک یەکەم منداڵی کۆرلیۆن بەناوی سۆنی لە فەرماندایە، سۆلۆتزۆ زۆر لە ھەیگن دەکات کە سۆنی ڕازیبکات بۆئەوەی بڕەکەی سۆلۆتزۆ قبووڵ بکات، و دواتر ئازادی دەکات. خێزانەکە ھەندێک ماسیان پێدەگات کە بە جلە گوللەنەبڕەکەی براسی پێچراوەتەوە، و دەڵێن کە لوکا «لەگەڵ ماسییەکاندا دەخەوێت.» ڤیتۆ ڕزگاری دەبێت، و لە نەخۆشخانەدا مایکڵ ھێرشێکی دیکە بۆسەر باوکی پووچدەکاتەوە. چەناگەی مایکڵ دەشکێندرێت لەلایەن کاپتنی پۆلیسی نیویۆرک بەناوی ماڕک مەککلەسکی، کە پاسەوانی نافەرمیی سۆلۆتزۆیە. سۆنی تۆڵەدەکاتەوە بە کوشتنی برونۆ تاتالیا. مایکڵ پلان دادەڕێژێت بۆ کوشتنی سۆلۆتزۆ و مەککلەسکی؛ کە واخۆی دەربخات کە دەیەوێت ناکۆکییەکە یەکلایی بکاتەوە، مایکڵ ئەوان دەبینێت لە ڕێستۆرانتێک لە برۆنکس، کە دوای ھێنانی چەکێک کە لە شوێنێکی نھێنیی دانرابوو، ھەردوو پیاوەکە دەکوژێت.

بۆئەوەی کێشەکان یەکلایی بکەنەوە، پێنج خێزانەکە ھەڵدەچن لە جەنگێکی کراوەدا، و ڤیتۆ لە سەلامەتیی کوڕەکانی دەترسێت. مایکڵ خۆی حەشاردەدات لە سیسیلی و فرێدۆش لە لۆس ئەنجلس لەلایەن مۆ گرینەوە داڵدەدراوە. سۆنی ھێرش دەکاتە سەر کارلۆ لەبەر ئازاردان و سووکایەتی کردن بە کۆنیی خوشکی، و بڕیاریش دەدات بیکوژێت گەر جارێکی دیکە وایکردەوە. کاتێک کارلۆڤل دووبارە وادەکاتەوە، سۆنی بەخێرایی دەڕوات بۆ ماڵەکەیان، بەڵام لە پرسگەیەکی ڕێگای گشتیدا بە چەکی قورس ھێرشی دەکرێتە سەر. کاتێک لە سیسیلییە، مایکڵ کچێک دەناسێت بەناوی ئاپۆلۆنیا ڤیتێلی و ھاوسەرگیریی لەگەڵ دەکات، بەڵام بۆمبێکی چێندراو لە ئۆتۆمبێلەکەیدا کۆتایی بە ژیانی دێنێت.

تێکشکاو بە مەرگی سۆنی کوڕی دەزانێت کە تاتالیاکان کۆنترۆڵکراون لەلایەن دۆن ئێمیلیۆ بارزینی، ڤیتۆ داوادەکات کە ناکۆکییەکە بوەستێندرێت. پێنج خێزانەکە دڵنیادەکاتەوە کە ڕەتکردنەوەکەی لە بازرگانیی ھیرۆینەکە دەکێشێتەوە و واز لە تۆڵەسەندنەوەی لە کوشتنی سۆنی دێنێت. کاتێک تەواو دڵنیایە لە سەلامەتی، مایکڵ دەگەڕێتەوە ماڵەوە بۆئەوەی بێتە کاروباری خێزانەکەیەوە و ھاوسەرگیریی بکات لەگەڵ کەی، و بەڵێنی پێدەدات کە کاروبارەکان یاسایی دەبن بۆ پێنج ساڵ. کەی دوو منداڵی دەبێت لە ساڵانی ١٩٥٠کاندا. کاتێک کۆتایی ژیانی باوکی نزیکە و فرێدۆش زۆر لاوازە، مایکڵ جڵەوی خێزانەکەی دەگرێت. ئەو جەختی دەکاتەوە کە ھەیگن بنێرێت بۆ لاس ڤێگەس و دەست ھەڵگرێت لە ڕۆڵەکەی بۆ ڤیتۆ چونکە تۆم «ڕاوێژکاری کاتی جەنگ» نییە؛ ڤیتۆ قبووڵی دەکات کە تۆم دەبێت «ھیچ بەشێکی نەبێت کە چی ڕوودەدات» لە شەڕەکانی دیکەی خێزانە دوژمنەکانی دیکە. کاتێک مایکڵ دەڕوات بۆ لاس ڤێگەس بۆئەوەی بەشەکەی گرین بکڕێت لە کازینۆکانی خێزانەکەیدا، دەتۆقێت کاتێک دەبینێت فرێدۆ دڵسۆزترە بۆ گرین تا بۆ خێزانەکەی.

لە ١٩٥٥دا، ڤیتۆ جەڵتەی دڵ لێیدەدات و دەمرێت. لە پرسەکەیدا، سالڤاتۆر تێسیۆ، کە کاپۆیەکی کۆرلیۆنە، داوا لە مایکڵ دەکات کە دۆن بارزینی ببینێت، لەسەر خیانەتێک کنە پێشتر ڤیتۆی لێ ئاگادار کرابووەوە. بینینەکە لە ھەمان ڕۆژی عمادکردنی منداڵەکەی کۆنیدایە. کاتێک مایکڵ لە میحرابەکەدا وەستاوە وەک باوکی ڕۆحیی منداڵەکە، یارمەتیدەرەکانی کۆرلیۆن دۆنەکانی دیکەی نیویۆرک و مۆ گرین دەکوژن. تێسیۆ لەسێدارەدرێت بەھۆی ناپاکیی و مایکڵ وا لە کارلۆ دەکات دان بە تاوانەکەیدا بنێت لە کوشتنی سۆنی بۆ بارزینی. کاپۆیەکی کۆرلیۆن، بەناوی پیتەر کلێمێنزا، بە وایەر کارلۆ دەخنکێنێت. کۆنی مایکڵ تاوانبار دەکات بە کوشتنەکە، و بە کەی دەڵێت کە ئەو ھەموو کوشتنەکانی ڕێکخستووە. کەی دەحەسێتەوە کە مایکڵ نکۆڵی دەکات، بەڵام کاتێک کە کاپۆکان دەگەن، مایکڵ بە دۆن کۆرلیۆن بانگدەکەن و کاتێک کەی سەیردەکات ڕێزی لێدەگرن و بە دۆنێکی نوێی دادەنێن لەکاتێکدا دەرگاکەی لێ دادەخەن.

## کاست

* مارلۆن براندۆ ڕۆڵی ڤیتۆ کۆرلیۆن: سەرۆکێکی تاوانکاری و دروستکەری خێزانی کۆرلیۆن
* ئال پاچینۆ ڕۆڵی مایکڵ: یەکێک لە کوڕەکانی ڤیتۆ
* جەیمس کان ڕۆڵی سۆنی: یەکێک لە کوڕەکانی ڤیتۆ
* ڕیچارد کاستێلانۆ ڕۆڵی کلێمێنزا: باوەڕپێکراوێکی خێزانی کۆرلیۆن
* ڕۆبێرت دوڤۆڵ ڕۆڵی تۆم ھەیگن: ڕاوێژکار و پارێزەری خێزانی کۆرلیۆن
* ستێرلینگ ھایدن ڕۆڵی کاپتن مەککەلسکی: کاپتنێکی پۆلیسی لەلادراو کە بەکرێگیراوی سۆلۆتزۆیە
* جۆن نارلی ڕۆڵی جاک وۆڵتز: بەرھەمھێنەرێکی فیلم کە تۆقێنراوە لەلایەن کۆرلیۆنەکانەوو
* ڕیچارد کۆنتێ ڕۆڵی بارزینی: سەرۆکێکی تاوانکاریی ناو خێزانێکی خزم
* ئال لێتیێری ڕۆڵی سۆلۆتزۆ: دوژمنێک کە زۆردەکات ڤیتۆ بێتە بازرگانیی ماددەی ھۆشبەرەوە، لەلایەن خێزانی تاتالیاوە پشتی گیراوە
* دایانی کیاتۆن ڕۆڵی کەی ئادەمس: ھاوسەرەکەی مایکڵ
* ئەیب ڤایگۆدا ڕۆڵی تێسیۆ: باوەڕپێکراوێکی خێزانی کۆرلیۆن
* تالیا شایر ڕۆڵی کۆنی: کچە تاقانەکەی ڤیتۆ
* گیانی ڕوسۆ ڕۆڵی کارلۆ: ھاوسەرە توندوتیژەکەی کۆنی
* جۆن کازالی ڕۆلی فرێدۆ: یەکێک لە کوڕەکانی ڤیتۆ
* ڕوودی بۆند ڕۆڵی کونیۆ: سەرۆکێکی تاوانکاریی خێزانێکی خزم
* ئال مارتینۆ ڕۆڵی جۆنی فۆنتەین: کوڕی ڕۆحیی ڤیتۆ، و گۆرانیبێژ
* مۆرگانا کینگ ڕۆڵی ماما کۆرلیۆن: ھاوسەرەکەی ڤیتۆ
* لێنی مۆنتانا ڕۆڵی لوکا براتسی: باوەڕپێکراو و زۆرلێکەری خێزانی کۆرلیۆن
* جۆنی مارتینۆ ڕۆڵی پاولی گاتۆ: باوەڕپێکراوێکی خێزانی کۆرلیۆن
* سالڤاتۆر کۆرسیتۆ ڕۆڵی بۆناسێرا: داوای چاکەیەک دەکات لە ڤیتۆ لە ڕۆژی ھاوسەرگیریی کچەکەیدا
* ڕیچارد بڕایت ڕۆڵی نێری: باوەڕپێکراوێکی خێزانی کۆرلیۆن

ئەو ئەکتەرانەی کە ڕۆڵی بچووکتریان ھەیە بریتین لە، ئەلێکس ڕۆکۆ لە ڕۆڵی مۆی گرین، سیمۆنێتا ستێفانێلی لە ڕۆڵی ئەپۆلۆنیا ڤیتێلی-کۆرلیۆن، تۆنی جۆرگیۆ لە ڕۆڵی برونۆ تاتالیا، ئەنجیلۆ ئینفانتی لە ڕۆڵی فابریزیۆ، و کۆرادۆ گایپا لە ڕۆڵی دۆن تۆماسینۆ.

## بەرھەمھێنان
### گەشەپێدان
فیلمەکە لە ڕۆمانی *باوکی ڕۆحی*ی ماریۆ پوزۆوە وەرگیراوە، کە بۆ ماوەی ٦٧ ھەفتە لە لیستی پڕفرۆشترینەکانی *نیویۆرک تایمز*دا مایەوە و نۆ میلیۆن دانەی لە ماوەی دوو ساڵدا لێ فرۆشرا. کە ١٩٦٩ بڵاوکرایەوە، بوو بە پڕفرۆشترین کاری بڵاوکراوە لە مێژوودا بۆ چەندان ساڵ. پاراماونت پیکچەرز خۆی لە ١٩٦٧دا بە ڕۆمانەکەی پوزۆی زانی کە دیدەوانێکی ئەدەبی کۆمپانیاکە گرێبەستی کرد لەگەڵ بەڕێوەبەری بەرھەمھێنانی ئەوکاتی پاراماونت، پیتەر بارت، دەربارەی دەستنووسێکی تەواونەکراوی شەست لاپەڕەیی پوزۆ. بارت باوەڕی وابوو کە کارەکە «زۆر لەناو چیرۆکی مافیاکاندا بوو» و ھەڵبژاردەیەکی $١٢٬٥٠٠ و $٨٠٬٠٠٠ پێشکەشی پوزۆ کرد گەر کارە تەواوکراوەکە بکرێت بە فیلم. لەکاتێکدا نوێنەرەکەی پوزۆ پێیدەووت کە ئۆفەرەکە ڕەتبکاتەوە، بەڵام پوزۆ بێچارە بوو لە بەردەمی پارەکەدا و گرێبەستەکەی قبوڵکرد.  ڕۆبێرت ئیڤانسی کۆمپانیای پاراماونت باس لەوەدەکات کە لەکاتێکدا یەکتریان بینیوە لە سەرەتاکانی ١٩٦٨دا، گرێبەستێکی $١٢٬٥٠٠ی پێشکەشی پوزۆ کردووە بۆ دەستنووسێکی ٦٠ لاپەڕەیی بەناوی *مافیا*وە دوای ئەوەی نووسەرەکە باسی لەوە کردووە کە زۆر پێویستیی بە $١٠٬٠٠٠ە تا پارەی قەرزەکانی قومار بداتەوە.

لە مانگی ئازاری ١٩٦٧دا، پاراماونت ڕایگەیاند کە کارە نوێیەکەی پوزۆیان کڕیوەتەوە بە ھیوای ئەوەی بیکەن بە فیلم. لە ١٩٦٩دا، پاراماونت دووپاتیکردەوە کە نیازیان وایە فیلمێک لە ڕۆمانەکەوە دروستبکەن بە نرخی $٨٠٬٠٠٠،
  بەو ئامانجەی فیلمەکە ڕۆژی کریسمسی ١٩٧١ بڵاوبکرێتەوە. لە ٢٣ی ئازاری ١٩٧٠دا، ئالبێرت س. ڕوودی بە فەرمی ھەڵبژرێدرا وەک بەرھەمھێنەری فیلمەکە، چونکە جێبەجێکاری ستۆدیۆکە سەرسامبوون بە چاوپێکەوتنەکەی و چونکە ناسراوبوو بەوەی کە فیلمەکانی پڕ بوودجەن.

### دەرھێنان

ئیڤانس دەیویست دەرھێنەرێکی ئەمریکی-ئیتاڵی فیلمەکە دەربھێنێت تا فیلمەکە «تا چەق نەژادیی بێت».
نوێترین فیلمی پاراماونت دەربارەی مافیا، *برایەتی*  بوو کە زۆر خراپ بوو لە بۆکس ئۆفیسدا؛ ئیڤانس باوەڕی وابوو کە ھۆکاری شکستخواردنەکەی خراپی و کەمیی ئەکتەرەکان و ستافی سەر بە نەژادی ئیتاڵی (دەرھێنەر مارتن ڕیت و ئەکتەری سەرەکی کیرک دۆگلاس ھەردووکیان جولەکە بوون). سێرگیۆ لیۆن یەکەم ھەڵبژاردەی پاراماونت بوو بۆ دەرھێنانی فیلمەکە.
لیۆن ھەڵبژاردەکەی ڕەتکردەوە، لەبەر کارکردن لەسەر فیلمە تاوانکارییەکەی خۆی بەناوی *سەردەمانێک لە ئەمریکا* . پیتەر بۆگدانۆڤیچ دواتر ھەڵبژێردرا بەڵام ئەویش داواکەی ڕەتکردەوە بەھۆی ئەوەی حەزی بە مافیا نییە. سەرەڕای ئەوانەش، پیتەر یاتس، ڕیچارد برووکس، ئارثەر پێن، کۆستا گاڤراس و ئۆتۆ پرێمینگەر داواکەیان پێشکەشکرا و ھەموویان ڕەتیان کردەوە. یاریدەدەری سەرەکیی ئیڤانس بەناوی پیتەر بارت، فرانسس فۆرد کۆپۆلای پێشنیارکرد وەک دەرھێنەرێکی ناو ڕەچەڵەکی ئیتاڵی کە کاردەکات بۆ بوودجە و داھاتێکی کەم دوای پێشوازیکردنێکی لاواز لە فیلمەکەی بەناوی *خەڵکانی باران* . کۆپۆلا ڕەتیکردەوە چونکە پێیوابوو ڕۆمانەکەی پوزۆ شڕ و ئابڕووبەرانەیە و بە «شتێی تەواو ھەرزان» وەسفی دەکرد. لەو کاتەدا ستودیۆکەی کۆپۆلا، ئەمریکان زۆترۆپ، قەرزداری زیاتر لە $٤٠٠٬٠٠٠ بوو لە وارنەر برۆس. بەھۆی کەمیی بودجەی فیلمی *تی–ئێچ–ئێکس ١١٣٨*  و لەکاتێکدا مامەڵەی لەگەڵ لاوازیی باری داراییدا بۆ نەدەکرا، لەگەڵ ئامۆژگاریی خێزان و ھاوڕێکانی، کۆپۆلا ڕەتکردنەوەکەی گەڕاندەوە و ئیشەکەی وەرگرت. کۆپۆلا لە ٢٨ی ئەیلوولی ١٩٧٠، بەفەرمی وەک دەرھێنەر ھەڵبژێردرا. پاراماونت پێشتر ئەو داوایەی پێشکەشی دوانزە دەرھێنەری دیکە کردبوو. کۆپۆلا قبوڵی کرد کە $١٢٥٬٠٠٠ و سەدا شەشی داھاتی فیلمەکە وەربگرێت.

#### کۆپۆلا و پاراماونت
پێش ئەوەی *باوکی ڕۆحی* لە بەرھەمھێناندا بێت، پاراماونت بە ماوەیەکی پڕ لە شکستدا دەڕۆیشت. سەرەڕای شکستخواردنی فیلمی *برایەتی* ، ستودیۆکە ھەموو بوودجەکەیان ھێشتەوە بۆ فیلمەکانی: *لیلیی ئازیز* , *عەرەبانەکەت بۆیە بکە* ، و *واتەرلوو* . بوودجەی تەرخانکراو بۆ فیلمەکە بریتیبوو لە $٢٫٥ میلیۆن بەڵام کە کتێبەکە زیاتر بەناوبانگ بوو کۆپۆلا مشتومڕی کرد و بوودجەیەکی گەورەتری وەرگرت. جێبەجێکارانی پاراماونت ویستیان کە لە شاری کانساسدا بێت و لە باکلۆتی ستودیۆکەدا وێنەبگیرێت تا نرخەکانی کەم بکرێتەوە. کۆپۆلا سوور بوو و دەیویست کە سێتی فیلمەکە لە شێوەی ھەمان کاتی ناو ڕۆمانەکە بێت، کە ١٩٤٠ەکان و ١٩٥٠کان بوو؛ ھۆکارەکانی کۆپۆلا بریتی بوون لە: ئەزموونی مایکڵ کۆرلیۆن لە سوپای ژێرئاوی، دەرکەوتنی لەناکاوی یەکگرتووی ئەمریکا، و ئەمریکا لە ساڵانی دوای جەنگی جیھانیی دووەم. ڕۆمانەکە زۆر بەخێرایی سەرکەوتوو بوو و ھەر ئەوەش بوو وای لە کۆپۆلا کرد کە لەناکاو ڕازی ببێت. بەڕێوەبەرانی ستودیۆکە دوابەدوای یەک ڕێگەیان بە کۆپۆلا دا کە لە نیویۆرک سیتی و سیسیلیا وێنەبگرێت.

جێبەجێکاری خۆرائاوا و کەنداو، چارڵز بلەدۆرن، لەگەڵ کۆپۆلادا بێورە ببوو دەربارەی ئەو ژمارە زۆرەی سکرین تێست کە کردبووی و ھیچ ئەکتەرێکی بۆ چەندان ڕۆڵی جۆراوجۆر ھەڵنەبژاردبوو. بەرھەمھێنانی فیلمەکە بەخێرایی دواکەوت لەبەر دوودڵیی و ناکۆکییەکانی کۆپۆلا لەگەڵ پاراماونتدا، کە نرخەکانی بەرزببوونەوە بۆ نزیکەی $٤٠٬٠٠٠ بۆ ھەر ڕۆژێک. بەھۆی بەرزبوونەوەی نرخەکانەوە، جێگری بەڕێوەبەری ئەوکاتی پاراماونت، جاک بالارد، زۆر بە وردبینییەوە ئاگاداری نرخی بەرھەمھێنانی فیلمەکە بوو. لەکاتی وێنەگرتندا، کۆپۆلا دەیزانی کە لەوانەیە لە ھەر کاتێکدا بێت دەربکرێت بەھۆی ئەوەی جێبەجێکارانی پاراماونت دڵخۆش نەبوون بە ئەو بڕیارە زۆرانەی کە دەیکرد. کۆپۆلا ئاگاداربوو کە ئیڤانس پرسیاری لە ئیلیا کازان کردووە تا دەستبگرێت بەسەر کاری دەرھێنانی فیلمەکەدا چونکە دەترسا کە کۆپۆلا زۆر بێ ئەزموونە تا بتوانێت ئەو قەبارە گەورەیەی بەرھەمھێنان کۆنتڕۆڵ بکات. کۆپۆلا ھەروەھا دەشیزانی کە دەستکاریکەری فیلمەکە، ئارام ئاواکیان، و یاریدەدەری دەرھێنەر، ستیڤ کێستنەر، ھانیان دەدا تا دەربکرێت. ئاواکیان گلەیی لە ئیڤانس دەکرد کە ناتوانێت بە باشی دیمەنەکان مۆنتاژ بکات چونکە کۆپۆلا دیمەنی زۆر ناگرێت. ئیڤانس ڕەزامەندبوو کە دیمەنەکان بنێردرێن بۆ وێست کۆست و دەسەڵاتیدا بە کۆپۆلا کە ھەردووکیان دەربکات. کۆپۆلا دواتر ڕوونکردنەوەی دا: «ھەروەک باوکی ڕۆحی، خەڵکم دەرکرد وەک لێدانێکی بەرامبەرانە. ئەوانەم دەرکرد کە دەیانویست من دەربکرێم.» براندۆش بڕیاری وابوو گەر کۆپۆلا دەربکرێت ئەویش دەست لە ڕۆڵەکە ھەڵدەگرێت.

پاراماونت دەیویست *باوکی ڕۆحی* بگاتە ھەموو دنیا و کۆپۆلایان بە «ڕاھێنەری توندوتیژی» دەتاساند تا فیلمەکە چێژبەخشتر بێت. کۆپۆلا چەند دیمەنێکی دیکەی توندوتیژی زیادکرد تا ستودیۆکە دڵخۆشبکات. ئەو دیمەنەی کە کۆنی قاپەکە دەشکێنێت کە دەزانێت کارلۆ خیانەتی لێکردووە بەھۆی ئەم ھۆکارەوە زیادکرا.

### نووسین
لە ١٤ی نیسانی ١٩٧٠، ڕاگەیەندرا کە پوزۆ لەلایەن پاراماونتەوە وەرگیراوە بە بڕی $١٠٠٬٠٠٠، لەگەڵ ڕێژەکانی زۆربوونی قازانجی فیلمەکەدا، بۆ ئەوەی کار لەسەر سیناریۆی فیلمەکە بکات. بە کارکردن لە کتێبەوە، کۆپۆلا دەیویست ھێمای ھونەریی بۆ کلتوور، کەسایەتی، ھێز، و خێزان ھەبێت لە پێشەنگی فیلمەکەدا، لەکاتێکدا پوزۆ دەیویست شێوەکانی نێو ڕۆمانەکە بیر خۆی بھێنێتەوە و دەفتەری سەرەتایی سیناریۆکە کە ١٥٠ لاپەڕە بوو لە ١٠ی ئابی ١٩٧٠ تەواوبوو.  دوای ئەوەی کۆپۆلا وەک دەرھێنەر وەرگیرا، ھەردوو پوزۆ و کۆپۆلا کاریان لەسەر سیناریۆکە دەکرد، بەڵام بە جیا. پوزۆ کاری لەسەر دەفتەرەکەی دەکرد لە لۆس ئانجلس، لەکاتێکدا کۆپۆلا ئەوەکەی خۆی لە سان فرانسیسکۆ دەنووسی. کۆپۆلا کتێبێکی دروستکرد کە لاپەڕەکانی کتێبەکەی پوزۆی لێدەکردەوە دەیلکاند بە کتێبەکەیەوە. ھەر لەوێدا، تێبینی نووسی دەربارەی ھەر پەنجا دیمەنەکەی کتێبەکە، کە پەیوەندی ھەبوو بە بابەتە زۆرینەکان کە لە دیمەنەکەدا ھەبوون، کە ئایا دابندرێت لە فیلمەکەدا، لەگەڵ بیرۆکە و چەمکەکان کە دەتوانرێت لە کاتی دروستکردنی فیلمەکەدا بەکاربھێندرێت تا فیلمەکە بکرێت بە کلتوورێکی تەواو ئیتاڵی. ھەردووکیان لە پەیوەندیدا مانەوە لە کاتی نووسینی سیانریۆکانیاندا و بڕیاریان دەدا کە چی دابندرێت و چی لاببرێت لە کۆتا دەفتەردا. دووەم دەفتەر ١ی ئازاری ١٩٧١ تەواوبوو، و لە ١٧٣ لاپەڕە پێکھاتبوو. کۆتا سیناریۆ لە ٢٩ی ئازاری ١٩٧١ تەواوبوو، و ١٦٣ لاپەڕە بوو، ٤٠ لاپەڕە کەمکرابۆوە کە پاراماونت داوای کردبوو. لەکاتی وێنەگرتندا، کۆپۆلا گەڕایەوە بۆ دەفتەری تێبینییەکانی کە دروستیکردبوو لە کۆتا دەفتەری سیناریۆکەدا. سیناریۆنووس ڕۆبێرت تاون کارێکی ئاماژە پێنەدراوی کرد لە سیناریۆکەدا، و بەتایبەتی لەسەر دیمەنەکەی پاچینۆ و براندۆ لە باخەکەدا. لەکاتی تەواوبوونی دەفتەری سێیەمدا، زۆربەی دیمەنەکانی ناو فیلمەکە ھێشتا نەنووسرابوون و لەکاتی بەرھەمھێناندا نووسران.

دەستەی مافی ناوخۆیی ئیتاڵی-ئەمریکییەکان، بە بەڕێوەبەرایەتی چەتە جۆزێف کۆڵۆمبۆ، دەیویست ھەموو بەکارھێنانی وشەکانی «مافیا» و «کۆسا نۆسترا» لاببرێن لە سیناریۆکەدا، تا ھەستبکرێت فیلمەکە سەرمەشقی دڵنیایە دەربارەی ئیتاڵی-ئەمریکییەکان. ھەروەھا دەستەکە داوایکرد کە ھەموو ئەو پارەیەی لە پریمیەری یەکەمی فیلمەکەدا دەستدەکەوێت ببەخشرێتە ئابوونەی دەستەکە تا نەخۆشخانەیەکی نوێ دروستبکرێت.
کۆپۆلا وتی کە لە سیناریۆکەی پوزۆدا دوو جار وشەی «مافیا» بەکاردەھێنرێت لەکاتێکدا «کۆسا نۆسترا» تەنانەت بەکاریش ناھێنرێت. ئەو دوو بەکارھێنانە لابران و بە وشەی دیکە جێیان گرتەوە، کە کۆپۆلا ھەستی دەکرد کە ھیچی لە چیرۆکەکە نەگۆڕیوە. دەستەکە دواتر یارمەتی خۆشیانیان پێشکەشکرد بۆ سیناریۆکە.

### ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکان

پوزۆ یەکەم کەس بوو کە ئەو ئارەزووەی دەربڕی لە ھەبوونی مارلۆن براندۆ بۆ ڕۆڵی دۆن ڤیتۆ کۆرلیۆن بە ناردنی نامەیەک بۆ براندۆ کە تێیدا دەریبڕیبوو کە براندۆ «تاکە ئەکتەرە کە دەتوانێت ڕۆڵی باوکی ڕۆحی بگێڕێت.» سەرەڕای خواستەکانی پوزۆ، جێبەجێکارانی پاراماونت دژی ئەوەبوون کە براندۆ ڕۆڵ بگێڕێت، بەزۆریی بەھۆی ڕۆڵگێڕانە لاوازەکانییەوە لە فیلمە نوێکانیدا و ھەروەھا ھێمنییە کەمەکەی. کۆپۆلا براندۆ و لۆرێنس ئۆلیڤیەری پەسەندکردبوو بۆ ڕۆڵەکە، بەڵام نوێنەرەکەی ئۆلیڤیەر ڕۆڵەکەی ڕەتکردەوە و وتی کە ئۆلیڤیەر نەخۆشە؛ ھەرچۆنێک بێت، ئۆلیڤیەر بووە ئەستێرەی فیلمی *سلووث*  دواتر لەو ساڵەدا. ستودیۆکە بەزۆری پاڵیان بە ئێرنست بۆرگناینەوە نا تا ڕۆڵەکە وەربگرێت. ئەوانی دیکەش کە دایاننابوون بریتی بوون لە جۆرج س. سکۆت، ڕیچارد کۆنتێ، ئەنتۆنی کوین و ئۆرسن وێڵس.

دوای چەندان مانگی مشتومڕ لەنێوان کۆپۆلا و پاراماونتدا لەسەر براندۆ، دوو کۆتا بڕیار بۆرگناین و براندۆ بوون، بۆ ھەر یەکێکیان پێویست بوو کە سکرین تێستێکیان بھێندرێت بۆ بەڕێوەبەری پاراماونت ستانلی جافێ. کۆپۆلا نەیدەویست کە براندۆ دڵتەنگ بکات و دەریبڕی کە پێویستە پێداویستییەکان تاقیبکاتەوە تا سکرین تێستەکە لە ماڵەکەی براندۆ لە کالیفۆرنیادا بکات. بۆ مکیاجەکە، براندۆ تۆپەڵەی لۆکەی خستە ناو ڕوومەتییەوە، بۆیەی پێڵاوی دا لە قژی تا ڕەشی بکات، و ئێخەکەی لوولکرد. کۆپۆلا تۆمارەکەی براندۆی خستە ناوەڕاستی ڤیدیۆی ڕۆڵگێرانەکانی دیکە کە جێبەجێکارانی پارامونت سەیریان دەکردن. جێبەجێکارەکان سەرسامبوون بە ڕەنجەکانی براندۆ و ڕێگەیان بە کۆپۆلا دا کە بەشداریی بە براندۆ بکات بۆ ڕۆڵەکە ئەگەر براندۆ مووچەیەکی کەنتر قبووڵ بکات و پەیمانێک ببەستن تا دڵنیاببنەوە کە براندۆ نەبێتە ھۆی ھەر دواکەوتنێک لە بەرھەمھێناندا. براندۆ $١٫٦ ملیۆنی وەگرت لە گرێبەستێکی پوختی بەشداریکردندا.

لە سەرەتای بەرھەمھێناندا، کۆپۆلا دەیویست کە ڕۆبێرت دوڤۆڵ ڕۆڵی تۆم ھەیگن بگێڕێت. دوای سکرین تێست کردنی چەندان ئەکتەری دیکە، کۆپۆلا بەڕاستی خواستەکەی ھاتەدی و دوڤاڵ ڕۆڵی تۆم ھەیگنی پێبەخشرا. ئال مارتینۆ، کە گۆرانیبێژیکی بەناوبانگی یانە شەوانەکانی ئەوکات بوو، ئاگادارکرابووەوە لەلایەن ھاوڕێیەکەوە لەبارەی کەسایەتیی جۆنی فۆنتەینەوە ۆە ڕۆمانەکەی خوێندبووەوە و ھەستیکردبوو کە مارتینۆ کەسایەتیی جۆنی فۆنتەینی دەنواند. مارتینۆ ئەوکاتە پەیوەندیی بە بەرھەمھێنەر ئالبێرت س. ڕوودییەوە کرد کە ڕۆڵەکەی پێدا. ھەرچۆنێک بوو، مارتینۆ ڕۆڵەکەی لێ سەندرایەوە کە کۆپۆلا بوو بە دەرھێنەر و ڕۆڵەکەی دا بە گۆرانیبێژ ڤیک دەیمۆن. بەپێی وتەکانی مارتینۆ بێت، کە ڕۆڵەکەی لێ سەندراوە، ڕۆیشتووە بۆلای ڕوسێڵ بەفالینۆ، باوکە ڕۆحییەکەی و سەرۆکێکی تاوانکاری، کە ئەوکات سەرپەرشتیاری بڵاوبوونەوەی چەندان وتاری ڕۆژنامەی جۆراوجۆر بوو کە بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە کۆپۆلا بێ ئاگایە لە پێدانی ڕۆڵەکە بە مارتینۆ لەلایەن ڕوودییەوە. دەیمۆن ھەر یەکسەر دەستی لە ڕۆڵەکە ھەڵگرت چونکە نەیدەویست تووشی کێشە ببێت، و ھەروەھا پارەکەشی زۆر کەم بوو. لە کۆتاییدا، ڕۆڵی جۆنی فۆنتەین درا بە مارتینۆ.

ڕۆبێرت دێ نیرۆ یەکەم جار ڕۆڵی پاولی گاتۆی پێدرا. دەرھێنانی فیلمی *ئەو چەتەیەی کە ناتوانێت بر ڕێکی بتەقێنێت*  دەستی پێکردبوو و ئال پاچینۆ وازی لە ڕۆڵەکەی لەو فیلمەدا ھێنا بۆ فیلمی *باوکی ڕۆحی*، کە وای لە دێ نیرۆ کرد ڕۆڵ بگێڕێت بۆ فیلمەکە و واز لە *باوکی ڕۆحی* بھێنێت. دوای ئەوەی دێ نیرۆ ڕۆیشت، ڕۆڵەکەی گاتۆ درا بە جۆنی مارتینۆ. کۆپۆلا دایانی کیاتۆنی ھەڵبژراد بۆ ڕۆڵی کەی ئادامس بەھۆی بەناوبانگبوونی بەھۆی ئەوەی کە نامۆیە. جۆن کازەیل ڕۆڵی فرێدۆ کۆرلیۆنی ۆێدرا دوای ئەوەی کۆپۆلا بینیبووی لە ڕۆڵگێراندا بۆ گرووپی شانۆیی «ئۆف برۆدوەی». جیانی ڕووسۆ ڕۆڵی کارلۆ ڕیزی پێدرا دوای ئەوەی پرسیاری لێکرا کە سکرین تێکستێک بکات کە نواندنی دیمەنی شەڕەکەی ڕیزی و کۆنی کرد.

لەکاتی نزیکبوونەوەی وێنەگرتندا لە ٢٩ی ئاداردا، ھێشتا ئەکتەرێک بۆ ڕۆڵی مایکڵ کۆرلیۆن ھەڵنەبژێردرابوو. جێبەجێکارانی پاراماونت ئەکتەرێکی بەناوبانگیان دەویست، کە دەبوایە یا وارێن بیتی یا ڕۆبێرت ڕێدفۆرد بێت. ڕۆبێرت ئیڤانسی بەرھەمھێنەر دەیویست کە ڕایان ئۆنیڵ ڕۆڵەکە وەرگریت بەھۆی سەرکەوتنە نوێیەکەیەوە لە فیلمی *چیرۆکی خۆشەویستی* دا. پاچینۆ پەسەندترینی کۆپۆلا بوو بۆ ڕۆڵەکە کە دەیتوانی وێنای بکات کە لە گوندە سیسیلییەکاندا دەگەڕێت، و ئەکتەرێکی نەزانراویشی دەویست کە لە ئیتاڵی-ئەمریکی بچێت. ھەرچۆنێک بێت، جێبەجێکارانی پاراماونت پێیان وابوو کە پاچینۆ باڵای زۆر کورتە تا ڕۆڵی مایکڵ بگێڕێت. ھەروەھا دەستن ھۆفمان، مارتن شین، و جەیمس کان نواندنیان کرد بۆ وەرگرتن. کان زۆر بە باشی لەلایەن جێبەجێکارانی پاراماونتەوە وەرگیرا و سەرەتا ڕۆڵی مایکڵی پێدرا، لەکاتێکدا ڕۆڵی سۆنی کۆرلیۆن درابوو بە کارمین کاریدی. کۆپۆلا ھەر ھەوڵیدەدا بۆ پاچینۆ تا ڕۆڵی مایکڵ بگێڕێت و ئیڤانس لەناکاو قایل بوو، ڕێگەی بە پاچینۆ دا کە ڕۆڵی مایکڵی ھەبێت و کانیش ڕۆڵی سۆنی بگێڕێت. ئیڤانس کانی پێ باشتر بوو لە کاریدی چونکە کان حەوت ئینچ کورتتر بوو لە کاریدی، کە زۆر نزیکتر بوو لە باڵای پاچینۆوە. سەرەڕای قایل بوونی بۆ ڕۆڵی مایکڵ، پاچینۆ گرێبەستی کردبوو تا ڕۆڵی سەرەکی بگێڕێت لە فیلمی *ئەو چەتەیەی کە ناتوانێت بە ڕێکی بتەقێنێت* ی MGMدا، بەڵام ھەردوو ستودیۆکە ڕازیبوون لە یەکلاکردنەوە و پاچینۆ لەلایەن پاراماونتەوە وەرگیرا چەند ھەفتەیەک پێش دەستپێکردنی وێنەگرتنەکە.

کۆپۆلا چەندان ڕۆڵی جیاوازی دا بە ئەندامانی خێزانەکەی. ڕۆڵی کۆنی کۆرلیۆنی دا بەخوشکەکەی، تالیا شایر. کچەکەی، سۆفیا ڕۆڵی مایکڵ فرانسس ڕیزی، کوڕە تازە لەدایکبووەکەی کۆنی و کارلۆی وەرگرت. باوکیشی کە دەکاتە کارمین کۆپۆلا، لە فیلمەکەدا دەرکەوت لە ڕۆڵێکی زیادەدا کە پیانۆی دەژەنی لە دیمەنێکدا. ھاوسەر، دایک، و دوو کوڕەکەی کۆپۆلا ھەر ھەموویان بە ڕۆڵی زیادە دەرکەوتن لە وێنەکەدا. چەند ڕۆڵێکی بچووکی تر، وەک لوکا براتسی، ھەڵبژێردران دوای ئەوەی وێنەگرتن دەستی پێکردبوو.

### وێنەگرتن
پێش دەستپێکردنی وێنەگرتنەکە، ئەکتەران دوو ھەفتە مەشقیان وەرگرت، کە پێکھاتبوو لە ژەمێکی ئێوارە کە ھەر ئەکتەر یان خانمەئەکتەرێک دەبوو وادابنێت کە کەسایەتییەکەیەتی لە ماوەکەی خۆیدا. وێنەگرتن وادانرابوو کە لە ٢٩ی ئازاری ١٩٧١ دەستپێبکات، بە ئەو دیمەنەی کە مایکڵ کۆرلیۆن و کەی ئادامس «بێست ئاند کۆ.»  بەجێدێڵن لە نیویۆرک دوای کڕینی دیاری کریسمس. کەشی ڕۆژی ٢٣ی ئازار بە کەمە بەفر پێشبینیکرابوو، کە وای لە ڕوودی کرد کە ڕێکەوتی وێنەگرتنەکە بگۆڕێت؛ بەفر بەرجەستە نەبوو و ئامێری بەفر بەکارھێنرابوو. وێنەگرتنی سەرەکی لە نیویۆرک درێژەی سەند تا ٢ی تەممووزی ١٩٧١. کۆپۆلا داوای سێ ھەفتە پشووی کرد پێش بردنی وێنەگرتنەکە بۆ سیسیلیا.. دوای نیشتەجێبوونی ستافەکە لە سیسیلیا، پاراماونت ڕایگەیاند کە ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە دەگۆڕدرێت بۆ بەھاری ١٩٧٢.

سینەماتۆگرافەر گۆردن ویڵیس یەکەم جار چانسی وێنەگرتنی *باوکی ڕۆحی* لەلایەن ئەوەوە بە کەم دانا چونکە بەرھەمھێنانەکەی بەلای ئەوەوە «ئاژاواوی» بوو. دوای ئەوەی ویڵیس دواتر پێشنیارەکەی قبووڵ کرد، ئەو و کۆپۆلا قایل بوون لەسەر ئەوەی ھیچ ئامێرێکی وێنەگرتنی مۆدێرن، ھەلیکۆپتەر، و لێنسی زووم بەکارنەھێنن. ویڵیس و کۆپۆلا بەکارھێنانی «فۆرماتی تابلۆ» ی وێنەگرتنیان ھەڵبژارد تا وای لێبکەن کە وەک تابلۆیەک دەبینرێت. ناوبراو سێبەر و ڕووناکی کەمی بەکارھێنا لە وێنەگرتندا تا گەشەسەندنی سایکۆلۆژی پیشانبدات. ویڵیس و کۆپۆلا بڕیاریان دا کە دیمەنی ڕووناک و تاریک پێکەوە لە فیلمەکەدا دابنێن. ویڵیس ڕووناکایی زۆر کەمی بەکارھێنا لە فیلمەکەدا تا «تۆنێکی زەرد» ی تێدا دروستبکات. دیمەنەکانی سیسیلیا لەبەرئەوە وێنەگیران تا گوندەکان پیشانبدرێن و «زەوییەکی ڕۆمانسییانەتر پیشانبدرێت،» و ھەستێکی «نەرمتر، و ڕۆمانسییانەتر» بدرێت بەم دیمەنانە زیاتر لە دیمەنەکانی نیویۆرک.

یەکێک لە کاریگەرترین دیمەنەکانی فیلمەکە سەرێکی بڕدراوی ئەسپێکی ڕاستی تێدابوو. کۆپۆلا چەند ڕەخنەیەکی وەرگرت بەھۆی دیمەنەکەوە، ھەروەھا سەرەکە لە کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنابی خواردنی سەگەوە دەستکەوتبوو لە ئەسپێکەوە کە دەبوایە بێگوێدانە بکوژرێت بۆ فیلمەکە. لە ٢٢ی حوزەیراندا، دیمەنی کوشتنەکەی سۆنی لە ڕاڕەوێکی فڕۆکەخانەی گۆڕەپانی میچێڵ لە مینیۆلا وێنەگیرا، کە سێ قۆختەی کۆکردنەوەی باج دروستکران، لەگەڵ بەربەستی پاسەوان، و تەختەی ئاگاداری بۆ سێتی دیمەنەکە. ئۆتۆمبێلەکەی سۆنی بریتیبوو لە لینکۆڵن کۆنتینێنتاڵی جۆری ١٩٤١ کە بە سمۆ کونکرابوو تا لە جێی گوللە بچێت. دیمەنەکە سێ ڕۆژی پێچوو بۆ وێنەگرتن و تێچووەکەی زیاتر لە $١٠٠٬٠٠٠ بوو.

داواکەی کۆپۆلا بۆ وێنەگرتن لە شوێنەکان پەیڕەوکرابوو؛ بەنزیکەی سەدا ٩٠ی لە شاری نیویۆرک و دەوروبەری وێنەگیرا، بە بەکارھێنانی زیاتر لە ١٢٠ جێگای جیاواز. چەندان دیمەنی جیاواز لە فیلموەیس لە ھارلێمی ڕۆژھەڵات وێنەگیرا. بەشەکانی دیکەش لە کالیفۆرنیا، یان لە سیسیلیا وێبەگیرا، جگە لەو دیمەنانەی کە لە لاس ڤێگەسدا بوون چونکە سەرمایەی کەم ھەبوو بۆ گەشترکردنە ئەوێ. ساڤۆکا و فۆرزا دارگۆ ئەو شارۆچکە سیسیلیانە بوون کە لە فیلمەکەدا بوون. دیمەنەکی سەرەتای زەناوەندەکە لە گەڕەکێکی دوورگەی ستەیتن وێنەگیراوە کە زیاتر لە ٧٥٠ نیشتەجێی گەڕەکەکەیان وەک ئەکتەری زیادە بەکارھێناوە. ئەو خانووەی کە وەک ماڵەکەی خێزانی کۆرلیۆن و شوێنی زەماوەندەکە بەکارھێنراوە لە ١١٠ لۆنگفێڵۆو ئاڤینیو لە گەڕەکی تۆدت ھیڵی دوورگەی ستەیتن بووە. دیوارەکەی دەوروبەری کۆبینای خێزانی کۆرلیۆن لە تەپەدۆر دروستکرابوو. ئەو دیمەنانەی لە دەوروبەری بازرگانیی زەیتی زەیتوونی خێزانی کۆرلیۆنەوە بوو لە شەقامی مۆت وێنەگیرابوون.

دوای ئەوەی وێنەگرتن لە ٨ی ئاب تەواوبوو، ڕەنجەکانی دوای بەرھەمھێنان خرابوونە سەر بڕینی فیلمەکە بۆ درێژییەکی قبووڵکراو. سەرەڕای ئەوەش، بەرھەمھێنەران و دەرھێنەرەکە ھەر دیمەنی جیاوازیان لادەبرد و دادەنا لە کۆتا بەرھەمدا، لەگەڵ بڕینی دیمەنێکی تەواودا. لە ئەیلوولدا، یەکەم تەواونەکراوی فیلمەکە سەیرکرا. زۆربەی ئەو دیمەنانەی باسی سۆنی بوون لابرابوون، کە چیرۆکەکەیان بەھێز نەدەکرد. لە تشرینی دووەمدا، کۆپۆلا و ڕوودی مۆنتاژی نیوەی فیلمەکەیان تەواوکرد. مشتومڕەکان لەسەر کەسەکان لەگەڵ کۆتا مۆنتاژ بۆ تەنانەت ٢٥ ساڵ داوی بڵاوبوونەوەی فیلمەکەش مایەوە. فیلمەکە لە کۆتایی کانوونی یەکەمی ١٩٧١ و کانوونی دووەمی ١٩٧٢ پیشانی ستاف و پەخشکەرانی پاراماونت درا.

### مۆسیقا

کۆپۆلا مۆسیقادانەری ئیتاڵی نینۆ ڕۆتای وەرگرت بۆ دروستکردنی سکۆری فیلمەکە، کە یەکێک لەوانیش مۆسیقای سەرەکی، *بە نەرمیی بدوێ، خۆشەویستم*  بوو. بۆ سکۆرەکە، ڕۆتا نزیکی کردبووەوە لە دۆخ و کەسایەتییەکانی ناو فیلمەکە. ڕۆتا مۆسیقایەکی نوێی تێکەڵکرد بۆ فیلمەکە و چەند پارچەیەکی لە مۆسیقا دانراوەکەی فیلمی *فۆرتونێڵا*  ھێنابوو کە بەھەمان شێوە خۆی داینابوو، تا ھەستێکی ئیتاڵی بدات و مۆسیقا تراژیدییەکانی فیلمەکە بووروژێنێت. ئیڤانسی جێبەجێکاری پاراماونت پێوابوو کە سکۆرەکە زۆر «کلتوورانە» بوو و نەیویست بەکای بھێنێت؛ تا ئەو کاتەی کۆپۆلا وای لە ئیڤانس کرد ڕازی ببێت. کۆپۆلا پێیوابوو لە پارچە مۆسیقایەکەی ڕۆتا ھەستێکی ئیتاڵییانەتر دەدات بە فیلمەکە. باوکی کۆپۆلا، کارمین، چەند مۆسیقایەکی زیادەی بۆ فیلمەکە دروستکرد، بەتایبەتی ئەو مۆسیقایەکی کە گرووپەکە دەیژەنن لە دیمەنی یەکەمی زەماوەندەکەدا.

کۆی نۆ دۆخ ھەن لە فیلمەکەدا کە دەتوانرێت مۆسیقای بەکارەسات ببیسترێت، وەکو *چێ لا لونا مێزۆ مارێ*  و ئاریاکەی چێروبینۆ بەناوی *نۆن سۆ پیو کۆسا سۆن*  لە فیلمی *ھاوسەرگیرییەکەی فیگارۆ* . ساوندتراکێک بۆ فیلمەکە لە ١٩٧٢دا بە شێوەی ڤاینیڵ بڵاوکرایەوە لەلایەن پاراماونت ڕیکۆردس، بە سیدیش لە ١٩٩١دا لەلایەن گێفێن ڕیکۆردس، و بەشێوەی دیجیتاڵی لەلایەن گێفێن لە ١٨ی ئابی ٢٠٠٥. ئەلبومەکە لە ٣١ خولەکی مۆسیقای ناو فیلمەکە پێکدێت، کە زۆربەی لەلایەن ڕۆتاوە دانراون، لەگەڵ دانەیەک لەلایەن باوکی کۆپۆلا و دانەیەک لەلایەن جۆنی فارۆو و مارتی سایمس. پێگەی ئۆڵمیوزیک بە پێنج لەسەر پێنج ھەڵسەنگاند، کە سەرنووسەر زاچ کەرد وتویەتی کە «ساوندتراکێکی تاریک، شەبەنگی و چەلەنگە.» سەرنووسەرێکی فیلمتراکس پێوابوو کە ڕۆتا سەرکەوتوو بووە لە بەستنەوەی مۆسیقاکە بە شێوەی چەقەکانی فیلمەکەوە.

## دەرچوون
### سینەمایی
پریمیەری جیھانیی *باوکی ڕۆحی* لە سینەمای لیوس ستەیت بوو لە نیویۆرک سیتی لە ڕۆژی سێشەممە، ڕێکەوتی ١٤ی ئازاری ١٩٧٢، دوای سێ ھەفتەیەک لە ڕێکەوتە پلان بۆ دانراوەکە کە ڕۆژی کریسمسی ١٩٧٢ بوو، کە داھاتی پریمیەرەکە بەخشران بە یانەی کوڕانی نیویۆرک. پێش پریمیەری فیلمەکە، فیلمەکە $١٥ ملیۆنی کۆکربووەوە بەھۆی بەکرێگرتنی پێشوەختەوە. ڕۆژی دواتر، فیلمەکە لە سێ سینەمای نیویۆرک پەخشکرا (لیوس ستەیتی یەک و دوو، ئۆرفیەم، کاین و تاوەر ئیست). دواتریش لە سینەمای ئیمپریاڵ بوو لە تۆرنتۆ لە ڕێکەوتی ١٧ی ئازار و دواتر لە لۆس ئەنجلس لە دوو سینەما لە ڕێکەوتی ٢٢ی ئازار. *باوکی ڕۆحی* لە ٢٤ی ئازاری ١٩٧٢ لە تەواوی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا بڵاوبووەوە و گەیشتە ٣١٦ سینەما دوای پێنج ڕۆژ.

### ھۆم میدیا
مافی تەلەفزیۆنیی فرۆشرا بۆ ڕیکۆردێک بە $١٠ ملیۆن بە ئێن بی سی بۆ یەک پەخشکردن بۆ دوو شەو. جۆری سینەمایی *باوکی ڕۆحی* بۆ یەکەم جار لە تۆڕی تەلەفزیۆنیی ئەمریکی لە ئێن بی سی پەخشکرا کە چەند دەستکارییەکی کەمی ھەبوو. یەکەم نیوەی فیلمەکە لە ڕۆژی شەممە، ڕێکەوتی ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٤ پەخشکرا، و نیوەکەی دیکەشی دوو ڕۆژ دواتر پەخشکرا. پەخشکردنەکانی تەلەڤیزیۆن بینەرێکی زۆری بۆ خۆی ڕاکێشا بە کۆی ھەڵسەنگاندنی نیێڵسنی ٣٨٫٢ و %٥٩ بینەران بە کردبی بە ھەشتەم پڕبینەرترین فیلم لەسەر تەلەڤیزیۆن، بە پەخشکردنی دووەم نیوەی ھەڵسەنگاندی سێیەم باشترین فیلمی سەر تەلەفزیۆنی پێدرا لەۆشت فیلمەکانی *فڕۆکەخانە*  و *چیرۆکی خۆشەویستی*  بە ھەڵسەنگاندنی ٣٩٫٤ و %٥٧ی بینەر. پەخشکردنەکە چاوەڕێکردنی بۆ بەشی نوێی دروستکرد. ساڵی دواتر، کۆپۆلا *ئەفسانەی باوکی ڕۆحی* دروستکرد بۆ تەلەفزیۆنی ئەمریکی لە بەرھەمێکدا کە ھەردوو بەشەکانی *باوکی ڕۆحی* و *باوکی ڕۆحی بەشی دوو* تێکەڵکرابوون لەگەڵ چەند دیمەنێکی بەکارنەھێنراو لە ھەردوو فیلمەکەیاندا کە بە شێوەیەکی ڕیزبەندکراو چیرۆکەکەی دەگێڕایەوە کە کەرەستەکانی توندوتیژی، سێکسی، و پیسکردنی شتە پیرۆزەکانی نەرم کردبووەوە بۆ یەکەم پەخشی بۆ ئێن بی سی لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧. لە ١٩٨١، پاراماونت سێتی بۆکسی *داستانی باوکی ڕۆحی* بڵاوکردەوە، کە بەھەمان شێوە چیرۆکی ھەردوو فیلمی یەکەمی دەووتەوە بە شێوەیەکی ڕیزبەندکراو، و بەھەمان شێوە دیمەنی زیادەی تێدابوو، بەڵام دیمەنە نەشیاوەکانی نەسڕدرابووەوە. *سێیینەی باوکی ڕۆحی* لە ١٩٩٢دا بڵاوکرایەوە، کە تێیدا ھەر سێ فیلمەکە بە شێوەیەکی ڕیزبەندکراو دەڕوات.

*خێزانی باوکی ڕۆحی: سەیرێکی ناوەوە* دۆکیۆمێنتارییەکی ٧٣ خولەکیی بوو کە لە ١٩٩١دا بڵاوکرایەوە. لەلایەن جێف وارنەرەوە دەرھێنرابوو، فیلمەکە چەند دیمەنێکی پشت کامێرا، چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەکتەرەکان، سکرین تێکستەکانی ھەر سێ فیلمەکانی تێدابوو. *کۆکراوەی دیڤیدیی باوکی ڕۆحی* لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١دا بڵاوکرایەوە، لە پاکێجێکدا کە ھەر سێ فیلمەکەی تێدابوو —ھەر یەکەیان تراکێکی ڕوونکردنەوەی لەلایەن کۆپۆلاوە تێدابوو— لەگەڵ دیسکێکی زیادە کە *باوکی ڕۆحی: سەیرێکی ناوەوە*ی تێدابوو. ھەروەھا دیڤیدییەکە داری خێزانیی بنەماڵەی کۆرلیۆن، کاتھێڵی «کۆرلیۆن»، و ڤیدیۆیەکی وتاری وەرگرتنەکانی خەڵاتەکانی ئۆسکاری تێدابوو.

#### باوکی ڕۆحی: نوێکردنەوەی کۆپۆلا
لە بڵاوبوونەوەی سینەمایی فیلمەکەدا، زیانە ڤیدیۆیییەکان کەمببونەوە بەھۆی زۆر چاپکردنی خلۆکەکەوە. سەرەڕای ئەوەش، زیانە دووانییەکان لە ئەرشیڤەکانی پاراماونتدا ونبوون. لە ٢٠٠٦دا کۆپۆلا پەیوەندیی بە ستیڤن سپیلبێرگەوە کرد—کە ستودیۆی دریموۆکس تازە لەلایەن پاراماونتەوە کڕدرابوو—دەربارەی وەگرتنەوەی *باوکی ڕۆحی*. ڕۆبێرت ئ. ھاریس وەرگیرا تا سەرپەرشتیی گەڕاندنەوەکەی *باوکی ڕۆحی* و دوو فیلمەکەی دیکەی بکات، شان بە شانی ویڵیسی سینەماتۆگرافەری فیلمەکە کە لە وەرگرتنەوەکەدا بەشداربوو. ئیشکردن لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٦دا دەستیپێکرد بە چاککردنەوەی زیانەکان تا بتوانن لە سکانەرێکی دیجیتاڵی بدەن بۆ دروستکردنی فایلی 4K. گەر زیانێک زەرەری بەرکەوتبێت یان ڕەنگی نەمابێت، ئیشەکە بە دیجیتاڵی دەکرا تا شێوە ڕاستییەکەی بگەڕێندرێتەوە. دوای ساڵ و نیوێک لە کارکردن لەسەر گەڕاندنەوەکە، پڕۆژەکە تەواوبوو. پاراماونت بەرھەمە تەواوبووەکەی ناونا *باوکی ڕۆحی: گەڕاندنەوەکەی کۆپۆلا* و لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٨دا بڵاوکرایەوە، بە ھەردوو شێوەی دیڤیدی و بلورەی. دەیڤ کێری *نیویۆرک تایمز* بڕوای وابوو کە گەڕاندنەوەکە «گەشاندنەوە ئاڵتوونییەکەی پەخشکردنە سینەمایییەکانی ئەوکاتی» گەڕاندووەتەوە. وەکو ھەموویان، گەڕاندنەوەکە بە باشی پێشوازی لێکرا لەلایەن ڕەخنەگران و کۆپۆلاوە. *باوکی ڕۆحی: گەڕاندنەوەکەی کۆپۆلا*پێکدێت لە چەند ھەڵبژاردەیەکی نوێی سەرخستنی فیلمەکە بە ڕێزۆلوشنی بەرز، لەگەڵ چەند دیمەنێکی نوێی زیادە.

## خەڵاتەکانی فیلمەکە و زانیارەکانی تر
فیلمەکە توانیویەتی سێ خەلاتی ئۆسکار بۆ باشترین بباتەوە، و پێنچ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبیش کە تاکە فیلمە توانیبێتی پێنچ خەلاتی گۆلدن گڵۆب لەیەک ساڵدا بباتەوە، ھەروەھا وێبسایتی بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان (IMDB) فیلمەکەی بە دووەمی باشترین فیلمی مێژوو داناوە و ڕەیتینگی ٩٫٢ی پێداوە، وێبسایتی Rotten Tomatoesیش ڕێژەی %٩٨ی پێداوە. فیلمەکە لەلایەن کۆمپانیای EA ەوە کرایە یاری و دوو بەشیشی لێدەرچوو و کڕیارێکی زۆری ھەبوو.

## تێبینییەکان


## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 
* 


پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلم
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٥٠
پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز
پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٢
پۆل:فیلم دەربارەی مافیای ئەمریکی
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانی تاوانکاری ئەمریکی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون
پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٧٠
پۆل:فیلمە ئینگلیزییەکانی دەیەی ١٩٧٠
پۆل:فیلمە تاوانکارییەکانی ساڵی ١٩٧٢
پۆل:فیلمە درامییە تاوانکارییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە تاوانکارییە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان)
پۆل:براوەکانی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین فیلمی درامی
پۆل:وێناکردنی چاندی مافیاکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی برا
پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ
پۆل:فیلمەکان دەربارەی تاوانە ڕێکخراوەکانی ئەمریکا
پۆل:فیلمەکان دەربارەی مافیا سقلییەکان
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانی تاوانە ڕێکخراوەکان
پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی فرانسیس فۆرد کۆپۆلا
پۆل:فیلمەکان بە براوەی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین نمایشی ئەکتەری درامیی
پۆل:فیلمەکان کە لە دەیەی ١٩٤٠ داندراون
پۆل:فیلمەکان کە لە لاس ڤێگاس ڤالی ڕوودەدەن
پۆل:فیلمەکان کە لە نیوجیرسی وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ باشترین دەرھێنەر بەدەستھێناوە
پۆل:ئەو فیلمانەی کە نووسەرەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری باشترین سیناریۆی گونجاوی بەدەستھێناوە
پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی ماریۆ پوزۆ
پۆل:فیلمەکانی سەرۆک خێزان
پۆل:فیلمەکان کە لە ئیتاڵیا داندراون
پۆل:فیلمەکان دەربارەی جەنگاوەرە دێریینەکان