open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دەریای لیگوری

**دەریای لیگۆریا**  بەشێکە لە دەریای ناوین ، کە لە نێوان ھێڵی ڕێڤێریای ئیتالیا و دوورگەکانی دوورگەی کورسیکا و دوورگەی ئیلبا ھەڵکەوتووە. دوورگەی جێنۆڤا باکووریترین بەشی ئەم دەریایە پێک دێنێ و ڕووباری ئارنۆ و ڕووبارەکانی تر کە لە زنجیرەچیای ئاپنینەوە دێنە خوارێ لە ڕۆژھەڵاتەوە تێکەڵی ئەم دەریایە دەبنەوە. ئەم دەریایە پێدەچێ لەبەر ھۆزی لیگۆر ئەم ناوەی لەسەر دانرابێ.

## ئەلبۆمی وێنەکان

File:Marina di massa, veduta 02.JPG|
File:Livorno-Fortezzanuova3.JPG|
File:Corse-04628-Macinaggio-baie.jpg|
File:Pietracorbara Marine.jpg|
File:Trota Caput.JPG|
File:Drop_the_Gulf.JPG|
File:Panorama di La Spezia 08.jpg|
File:Vernazza view 2.jpg|
File:Corniglia FB02.JPG|
File:Monterosso al Mare-panorama-convento dei cappuccini2-flickr.jpg|
File:Liguria 5Terre3 tango7174.jpg|
File:Italy.Cinque.Terre.Manarola.2.jpg|
File:Sori-panorama8.JPG|
File:Porto Genova 0038.JPG|
File:Fortezza del Priamar dalle alture Savonesi.JPG|
File:Ceriale DSCF4261.JPG|
File:Alassio from Capo Mele.jpg|
File:Laigueglia05.jpg|
File:Imperia Porto Maurizio BMK.jpg|
File:San Remo Harbour in May 2008.JPG|
File:La piana di latte.jpg|
File:MonacoLibreDeDroits.jpg|
File:Saint Tropez Eglise.jpg|
File:Antibesbordmer.JPG|


## سەرچاوەکان
* [//https://www.britannica.com/place/Ligurian-Sea// زانستنامەی بریتانیکا]
* [//http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/liguriansea.htm// ئەتڵەسی جیھانی]

پۆل:دەریای لیگوری
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی ئیتالیا
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی فەڕانسە
پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی مۆناکۆ
پۆل:دەریاکانی ئیتالیا
پۆل:دەریاکانی دەوررەبەری مەدیتەرانە
پۆل:دەریاکانی فەڕانسە
پۆل:سنوورەکانی مۆناکۆ
پۆل:دەریاکانی ئەورووپا
حەشدی شەعبی

**حەشدی شەعبی** (بە عەرەبی: الحشد الشعبی)، ڕێکخراوێکی چەکداری عێراقییە کە دەوڵەتی عێراقی سپۆنسەری دەکات. لە نزیکەی ٦٧ کوتلەی چەکداری جیاواز لەگەڵ نزیکەی ١٢٨ ھەزار چەکدار پێکھاتووە، کە زۆربەیان گرووپی موسڵمانی شیعەن، بەڵام گرووپەکانی موسڵمانی سوننە، مەسیحی و ئێزیدیش لەخۆدەگرن؛ بەڵام لێکۆڵینەوەیەک بە سەرۆکایەتی حەیدەر عەبادی سەرۆک وەزیرانی پێشووی عێراق دەرکەوت کە نزیکەی ٦٠ ھەزار کەسیان سەربازی ڕاستەقینەن، لەکاتێکدا ئەوانی دیکە ٧٠ ھەزاریان «سەربازی شاراوە» ن.

یەکینەکانی کۆکردنەوەی جەماوەری وەک گرووپێک لە ساڵی ٢٠١٤ پێکھێنراون و نزیکەی لە ھەموو شەڕێکی گەورەدا دژی داعش شەڕیان کردووە. دوای ئەوەی لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٨دا بە تەواوی لەلایەن حەیدەر عەبادی فەرماندەی گشتی ئەوکاتەی، سەرۆکوەزیرانی عێراقەوە لە ساڵی ٢٠١٤ تا ٢٠١٨ ڕێکخرایەوە، ناوی «*پاسەوانی نوێی کۆماری عێراق*»ی لێنراوە، کە ڕێسای بۆ گونجاندنی دۆخی کۆکردنەوەی جەماوەری دەدا. ھەندێک لە میلیشیا پێکھێنەرەکانی لەلایەن ھەندێک دەوڵەتەوە بە گرووپی تیرۆریستی دادەنرێت، لەکاتێکدا ھەندێکی تر بە توندوتیژیی تائیفی تۆمەتبار کراون. لەماوەی ناڕەزایەتییەکانی عێراق لە ساڵی ٢٠١٩–٢٠٢٠، ئەو ڕێکخراوە بە کوشتن و بریندارکردنی ژمارەیەکی زۆر لە خۆپیشاندەران و چالاکوانان تۆمەتبارکرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:حەشدی شەعبی
پۆل:ھێزە عێراقییەکان
پۆل:شەڕی ناوخۆیی عێراق ٢٠١٤ تا ئێستا
پۆل:توندوتیژی دژی کەسانی پەلکەزێڕینە
پۆل:تەوەری بەرگری
پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون
پۆل:گرووپە ئیسلامییە شیعەکان
قاسم سلێمانی

**قاسم سلێمانی** (؛ ١١ی ئازاری ١٩٥٧ لە پارێزگای کرمان لە ئێران – ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ لە بەغدا) فەرماندەیەکی سەربازیی ئێرانی بوو کە لە ھێزی قودسی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی خزمەتی کردبوو. سلێمانی لەلایەن دۆستەکانییەوە بە حاجی قاسم بانگ دەکرا، بەڵام بڕێک جار لەلایەن نەیارانی و بەتایبەت لە وڵاتانی ڕۆژاوا بە فەرماندە سێبەر ناو براوە. قاسم سلێمانی بەکەسایەتییەکی دیار دادەنرێت لەناو شەڕەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، لە ساڵانی ٢٠١٤–٢٠١٥ لە عێراق ڕۆڵی ھەبووە لە شەڕی دژ بە داعش و ڕێبەریکردنی ھێزە شیعەییەکان. لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە کەوتە بەر تەحریمەکانی ئەمریکا و ناوی چووە لیستی تیرۆرەوە.

## مردن
[وێنۆک|250px|قاسم سلێمانی (چەپ) لەگەڵ [ئەبوو مەھدی موھەندیس (ڕاست)  لە ڕێوڕەسمی یادکردنەوەی باوکی سلێمانی لە موسەڵڵا، تاران لە ٢٠١٧]]
سلێمانی لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ نزیک ١ی بەیانی بە کاتی خۆجێیی (٢٢:٠٠ی کگھ لە ٢ی کانوونی دووەم)، دوای لێدانی قافڵەکەی لەڕێگەی مووشەکەکانی فڕۆکە بێ فڕۆکەوانەکانی ئەمریکا لەنزیک فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدادا کوژرا. تازە فڕۆکەکەی بەجێ ھێشتبوو، کە لە لوبنان یان سووریاوە گەیشتبووە عێراق. لەڕێگەی ئەنگوستیلەیەک کە لە پەنجەی کردبوو، و پشتڕاستکردنەوەی دی ئێن ئەیی ھێشتا ھەڵپەسێردراو لاشەکەی ناسرایەوە. ھەروەھا چوار ئەندامی حەشدی شەعبی، لەنێوانیاندا ئەبوو مەھدی موھەندیس، فەرماندەی سەربازیی عێراقی-ئێرانی کە سەرکرادایەتیی حەشدی شەعبی کردبوو کوژرا.  

ھێرشە ئاسمانییەکە دوای ھێرشەکانی سەر باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە عێراق بە پشتگیریکەری چەکداری شیعە عێراقیی ئێرانی و ھێرشی ٢٠١٩ی بنکەی ئاسمانیی کەیوان ھات. 

وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا بەیانێکی بڵاوکردەوە کە وتی "لێدانەکەی ئەمریکا بە ڕابەرایەتیکردنی سەرۆک جێبەجێ کرابوو" و دووپاتیشی کردەوە کە سلێمانی پیلانی زۆری دانابوو تا ھێرش بکاتە سەر سیاسەتمەدارە ئەمریکییەکان و کارمەندانی سەربازی و لە وەڵامدانەوە بۆ ھێرشە ئاسمانییەکەی ئەمریکا لە عێراق و سووریا لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، ھێرشەکانیان بۆ سەر باڵیۆزخانەی ئەمریکی لە بەغدا پەسەند کرد. لێدانەکە مانای ئەوە بوو تا ھێرشەکانی داھاتوو تەگەرە تێ بخات.

بەپێی ئانیس کالامار، بڕیاردەری تایبەتی شانشینی یەکگرتوو لەسەر کوشتنی نایاسایی، "کوشتنە بە ئامانجکراوەکەی قاسم سلێمانی و ئەبوو مەھدی موھەندیس بە ئەگەری زۆر یاسای نێونەتەوەیی پێشێل دەکات لەنێویشیاندا یاسای مافی مرۆڤ". وەزیری دەرەوەی ڕووسی سێرگی لاڤرۆڤ، میدیا بێنجامین (دامەزرێنەری کۆدپینک کە گروپێکی داکۆکیی دژە جەنگە) و ھیلاری مان لیڤرێت (ڕاوێژکارێکی مەترسیی سیاسی و  بەڕێوەبەری پێشووی کاروباری ئێران لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەییی کۆشکی سپی) کوشتنەکەی سلێمانییان "بەئاشکرا نایاسایی" ناو لێ نا.

لەدوای ئەم  ئیسماعیل قائانی بە فەرماندەی ھێزی قودس دانرا.

## سەرچاوەکان

*
پۆل:خەڵکی پارێزگای کرمان
پۆل:خەڵکی فارس
پۆل:ڕەخنەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:ئەو کەسانەی لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە وەک تیرۆریست دەستنیشان کراون
پۆل:شیعە ئێرانییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
پۆل:مردنەکان بەھۆی ھێرشە ئاسمانییە ئەمریکییەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٢٠
پۆل:لوڕ
شمشێر، پاوە

**شمشێر** (Şimşêr، ) دێیەکە لە گوندستانی شمشێر، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی پاوە، پارێزگای کرماشان کە ٨ کیلۆمتر لە پاوە و ١٣٠ کیلۆمتر لە شاری کرماشان دوورە. خەڵکی شمشێر بە شێوەزاری سۆرانی و بنزاری جافی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٢٨٧٣ کەس لە ٧٠٥ بنەماڵەدا بووە.
250px|وێنۆک|دیمەنێک لە گوندی شمشێر

## ئەمانەش ببینە
* گوندستانی شمشێر
* ناوچەی ناوەندیی شارستانی پاوە
* شارستانی پاوە

پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
ئێف-٣٥

**لۆکھید مارتن ئێف-٣٥ برووسکی دووەم** () کوژرێنەری فڕۆکەی (Multirole combat) سەربازییە ئەو فڕۆکەیە لە نەوەی پێنجەمی فڕۆکەکانی ئەمریکایە، ئەم فڕۆکەیە لەلایەنی کۆمپانیای لۆکھید مارتنەوە دروستکراوە.
لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٦ یەکەم فڕۆکەی (F-35A) کاری پێکرا
لە ئێستادا لە خزمەتی سەربازیدا ھەیە و تا ئێسا نزیکی ٢٣١ دانەی لێدروستکراوە
نرخی ھەر یەکێک لەو فرۆکەیە دەگاتە ٩٤٫٦ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی

## بەشەکان
فڕۆکەی ئێف-٣٥ پێکدێت لە ٣ بەش:
* F-35A: ڕۆشتن و نیشتنەوەی وەکوو فڕۆکەیەکی ئاسایییە
* F-35B: ڕۆشتن و نیشتنەوەی وەکوو ستوونییە
* F-35C: ڕۆشتن و نیشتنەوە تایبەتە بە کەشتییە جەنگییەکان

## تایبەتمەندییەکان
* **دەستەی**:١
* **درێژی**: ٥١٫٤ پێ \ ١٥٫٧ م
* **خێرای**: ١٩٣٠ کیلۆمەتر لە یەک کاژێردا
* **بۆشایی نێوان باڵەکانی**: ٣٥ پێ \ ١٠٫٧ م
* **رووبەری باڵەکان**: ٤٠٦ پێ٢ \٤٢٫٧ م٢
* **کێشی باڵەکان**: ٥٢٦ کلیلۆگرام
* **کێشی فرۆکەکە**:٣١٫٨٠٠ کیلۆگرام \ بە لایەنی کەمی
* **جووڵەی فرۆکەکە**: 1× Pratt & Whitney F135

## سەرچاوەکان
* ئێف-٣٥ لەلایەن ئیسرائیلەوە پەرەی پێدەدرێ
* ئەمریکا_ فرۆکەی جەنگی ئێف-٣٥ بەکاردەھێنێ 
* فرۆکەی f-35b کێشەی ھەیە!

پۆل:فڕۆکەکان
لۆکھید مارتن

**کۆمپانیای لۆکھید مارتن** (بە ئینگلیزی: Lockheed Martin) کۆمپانیایەکی ئەمریکییە و گەورەترین کۆمپانیای پیشەسازیی دروستکردنی کەل و پەلی سەربازییە لە ھەموو جیھان، نزیکەی ١٤٠,٠٠٠ کارمەندی ھەیە، ئەم کۆمپانیایە یەکەم بەرھەمی (سیستەمی خۆ ون) کردنی دروستکرد و لەگەڵ یەکەم فڕۆکەی جەنگی بەکارھێنا ئەویش فڕۆکەی (لۆکھید ئێڵ- ١٠١١ ترای ستار) بوو.

## مێژووی کۆمپانیا
کۆمپانیای **لۆکھید مارتن** لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٩٥ دامەزرا، لە ڕێگەی یەکگرتنەوەی ھەردوو کۆمپانیای (یەکێتیی کۆمپانیای لۆکھید) بە ئینگلیزی: Lockheed Corporation) لەگەڵ کۆمپانیای (مارتن ماریتا) بە ئینگلیزی: (Martin Marietta).

## شوینگەی ئابووری و سەربازی کۆمپانیا
ھەرەوک دانپێندراوە کۆمپانیای لۆکھید مارتن گەورەترین کۆمپانیایە لە بواری بەرھەمھێنانی سەربازی، لە ساڵی ٢٠٠٩ فرۆشتنی ئەم کۆمپانیایە گەشتە لە ٪٧٤ لە کۆی گشتی فرۆشتنەکانی، وە لە ٪٧٫١ وەزارەتی بەرگری ئەمەریکا پنتاگۆن پێداویستی جەنگی لەم کۆمپانیایە دەکرێ، لە ھەمان کاتدا وەزارەتی بەرگری ئەمەریکا پنتاگۆن لە سالی ٢٠٠٩ بری ٣٨٫٤ میلیارد دۆلار پێداویستی کریوە.

## رێگەدانی کارکردنی کۆمپانیا
کۆمپانیای **لۆکھید مارتن** کار دەکات لە ٤ بەشی سەرەکی کارکردنیدا ئەوانیش
* کارکردن لە بواری ئاسمانی (Aeronautics) بە رێژی ٪٢٧
* کارکردن لە ئامێرە ئەلیکترۆنیەکان (Electronic Systems) بە رێژەی ٪٢٧
* تەکنەلۆژیای زانیاری و گەرانی کار (Information Systems & Global Solutions) بە رێژەی ٪٢٧
* پیشەسازی بۆشایی (Space Systems) بە رێژەی ٪١٩

## ھەندێک لە کارەکانی ئەو کۆمپانیایە
ئەو کۆمپانیایە چەندین فڕۆکە و مانگی دەسکرد و گوولە و پێداویستی سەربازی و مووشەک و ئامێری ئەلیکترۆنی دروستکردوە
ھەندێک لەوان:
* مووشەکی تایتان
* مووشەکی ترایدنت
* مانگی دەستکردی: DSCS-3
* مانگی دەستکردی: A2100
* مانگی دەستکردی: Martin Marietta 3000
* مانگی دەستکردی: Martin Marietta 4000
* مانگی دەستکردی: Martin Marietta 7000
* مانگی دەستکردی: Tiros-N meteorological satellite
* مانگی دەستکردی: 1 Vinasat
* فڕۆکەی: ئێف-٢٢ ڕاپتۆر
* فڕۆکەی: ئێف-٣٥
* فڕۆکەی: Lockheed P-3 Orion
* فڕۆکەی: General Dynamics F-16 Fighting Falcon
* فڕۆکەی: Lockheed C-130 Hercules
* فڕۆکەی: Lockheed C-5 Galaxy

## سەرچاوەکان
* مالپەری ئەلیکترۆنی. defensenews
* مالپەری سەرەکی

پۆل:کۆمپانیاکانی فڕۆکەوانی ئەمریکا
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە
پۆل:کۆمپانیاکانی بەرگری ئەمریکا
گوللە

وێنۆک|وێنەیەکی گوللە

**گوللە** بەکاردێت بۆ جۆرەکانی چەک بۆ تەقاندنی ئەو ئامانجە جیاوازەی کە دەستنیشانیکردوە بە کوشتن یان بریندار کردنی سەرباز لە کاتی جەنگدا، وە لەناوبردنی کەل و پەلی دوژمن ئەگەر ھاتوو پارێزراو بوو یان نا، ھەروەک چۆن بەکاردێت بۆ لەناوبردنی فڕۆکەکان و کەشتییەکان

بەکارھێنانی گوللە جیاوازە لەگەل ھەر چەکێک دەگۆڕدرێ، جیاوازییەکی تەواو ھەیە لە بەکارھێنانی گوللە لە (دەمانچە) و (برنۆ) و (ڕەشاش) دا
ھەروەک چۆن دەبابە تۆپ بەکاردەھێنێ، و راجیمە مووشەک بەکاردەھێنێ، و کەشتی ژێردەریاش تۆرپید بەکاردەھێنێ (بۆمبی کەشتی شکێن)

## سەرچاوەکان
* https://minerals.usgs.gov/mineral
* https://web.archive.org/web/20171018082938/https://www.leadinammunition.com/independent-studies-002/

پۆل:تەقەمەنییەکان
پۆل:چەکەکان
کاریۆکی

**کاریۆکی** جۆرە یارییەکە کە لە ژاپۆن دروستکرا. کە گۆرانیبێژی تازەکار گۆرانی دەڵێت لەگەڵ میوزیکێکی تۆمارکراو و بەبەکارھێنانی مایکێک. زۆرینەیجار گۆرانییە باوەکانی کۆمەڵگا بەکاردێت و لەسەر شاشەیەک دەقی گۆرانییەکە نیشاندەدرێت؛ و لەکاتی نووسرانی دەقی گۆرانییەکە ئەوا ڕەنگی نووسینەکە لەگەڵ کاتی میوزیکەکە دەگۆڕێت، ئەمەش بۆ ئەوەی گۆرانیبێژەکە بزانێت کە لەو ساتەدا کامە وشە دەرببڕێت و ھاوتای میوزیکەکە بێت. لە چین و کەمبۆدیا بەئامێری کاریۆکی دەڵێن کەی تیڤی (KTV). قازانجی جیھانی کاراوکی بە ١٠ ملیار دۆلار دەخەملێنرێت.

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:گۆرانیبێژی
پۆل:چاندی چینی
پۆل:داھێنانە ژاپۆنییەکان
پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
پۆل:گرێ و دەستەواژە ژاپۆنییەکان
پۆل:کەرەستەکان
سەرۆک وەزیرانی عێراق

**سەرۆک وەزیرانی عێراق** سەرۆکی حکوومەتی عێراق و ئەنجومەنی وەزیرانی عێراقە. ئەو ھەروەھا بەرپرسی جێبەجێکردنی سیاسەتی گشتیی دەوڵەت و فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکانی عێراقە. پاش ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار، ئەو پاڵێوراوی گەورەترین پێکھاتەی پەرلەمانی ڕادەسپێرێت بۆ پێکھێنانی کابینەکەی لەماوەی ١٥ ڕۆژدا.

## ڕاسپاردن
بەپێی ماددەی ٧٦ی دەستووری عێراق سەرۆک کۆمار پاڵێوراوی گەورەترین پێکھاتەی پەرلەمانی ڕادەسپێرێت بۆ پێکھێنانی کابینەی حکومەت.

## ئەمانەش ببینە
* حکومەتی عێراق.
* ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق.
* ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق.
* سەرۆک کۆماری عێراق.
* ھێزە چەکدارەکانی عێراق.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:حکومەتی عێراق
پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق
ئێدوارد سەخاو

وێنۆک|وێنەی ساخاو
ئێدوارد سەخاو () ڕۆژھەڵاتناسی سەدەی نۆزدە و بیستی خەڵکی وڵاتی ئەڵمانیایە. سەخاو مامۆستای زانکۆ بوو و شارەزایی لە بڕێک لە زمانەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقادا ھەبوو. ھەروەھا کاری لەسەر دەستنووسەکانی ئەدەبی کوردی و پاراستنیان کردووە.
## سەرچاوە
نوسخەیەکی سریانیی مەم و زین (بە عەرەبی)؛ ٢٦ی تشرینی یەکەمی 2017 

پۆل:ڕۆژھەڵاتناسانی ئەڵمانی
پۆل:کوردناسەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٥
پۆل:مردووانی ١٩٣٠
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییەکانی ئەڵمانیا
زانکۆی کۆپنھاگن

**زانکۆی کۆپنهاگن** (بە ئینگلیزی: Københavns Universitet) یەکێکە لە گەورەترین زانکۆی وڵاتی دانمارک وە یەکێک بوە لە باشترینەکانی وڵاتە ئەورووپیەکان و لە ساڵی ٢٠٠٧ رێژەی خوێندکاران (٣٧.٠٠٠) بوو، لە ساڵی ١٤٧٩ بوونیادنراوە، 

## کۆلێژەکان
دوای دەسکاری و گۆرینی زانکۆکە لە کۆتایی تەنها ٨ کۆلێژی هێشتەوە 
* کۆلێژی زانست
* کۆلێژی یاسا
* کۆلێژی زانستە کۆمەڵایەتییەکان
* کۆلێژی پزیشکی
* کۆلێژی مرۆڤایەتی
* کۆلێژی زانستی سروشتی
* کۆلێژی دەرمانسازی 
* کۆلێژی ژینگەناسی

## سەرچاوە
https://orcid.org/members/001G000001mcFkAIAU-university-of-copenhagen

پۆل:زانکۆکانی دانمارک
پۆل:زانکۆکانی ئەوروپا
پۆل:ئەو زانکۆیانەی لە ١٤٧٩ دا درووستکراون
گیران

[وێنۆک|فۆبۆس لە پێشی هەسارەی [مەریخ، ئەو وێنەیە گیرایە لەلایەن کەشتی ئاسمانی ئاپرتوونتی]]

**گیرانی گەردوونی** (بە ئینگلیزی: Eclipse) دیاردەیەکیی گەردوونییە. گیران جۆرێکە لە دابڕان (دابڕانی ڕووناکی، کێش، وزە) گیرانی گەردوونی ئەگەری ھەیە لە ھەموو ھەسارەکان رووبدا بە نمونە ڕۆژگیران لەسەر زەوی  و مانگ گیران لەسەر زەوی
وێنۆک|ڕۆژگیرانی تەواو- ١١ئووتی١٩٩٩، ئاخرین ڕۆژگیرانی ت‏‏‏ە‏‏‏واو له س‏‏‏ە‏‏‏د‏‏‏ە‏‏‏ی بیست‏‏‏ە‏‏‏م، کوردستانیش د‏‏‏ە‏‏‏گرێت‏‏‏ە‏‏‏وه
ھەر کاتێک مانگ بکەوێتە نێوانی خۆر و زەوی ئەو کاتە ڕۆژگیران روودەدات

وە ھەرکاتێکیش زەوی بکەوێتە نێوانی خۆر و مانگ ئەو کاتە مانگ گیران روودەدا.

## سەرچاوەکان
* http://www.weather.gov/fsd/
* http://www.bibalex.org/eclipse2006/HistoricalObservationsofSolarEclipses.htm

پۆل:ئەستێرەناسی
پۆل:گەردوون
پۆل:دیاردە سروشتییەکان
پۆل:چەمکەکان لە زانستی گەردوونناسیدا
پۆل:ڕووداوە ئەستێرەناسانەکان
پۆل:چەمکەکان لە ئەستێرەناسی
پۆل:دیاردەکانی زەوی
مانگگیران

وێنۆک|مانگ گیران
**مانگ گیران** (بە ئینگلیزی: Lunar eclipse) ئەو دیاردەیە روودەدات ئەگەر ھات و زەوی بێتە نێوانی خۆر و مانگ ئەو کاتەش تاریکی بەسەر مانگدا روودەدا کە بە عەرەبی پێیدەڵێن: (ظل) وە ئەو کاتەش پێیدەڵێن (مانگ گیرانی تەواو) یان (مانگ گیرانی بەشێکی)

## جۆرەکانی مانگ گیران

لێرەدا ٣ جۆری مانگ گیران ھەیە ئەوانیش:

* مانگ گیرانی تەواو: ئەوە ئەو کاتە روودەدا کە مانگ بە تەواوی بێتە نێوە تاریکای (ظل) زەوی، ئەو کاتەش مانگ بە تەواوت دەگیرێ
* مانگ گیرانی بەشی: لەو کاتە روودەدا ئەگەر بێت و مانگ بکەوێتە بەشێکی تاریکای زەوی، ئەو کاتەش مانگ بەشێکی دەگیرێ
* مانگ گیرانی شێوەی تاریکی:؛لەو کاتەی مانگ نزیک دەبێتەوە لە تاریکی زەوی ئەو کاتەش مانگ ناگیڕی تەنھا کەمێک تاریکی بەسەرا روودەدا

## چێ روودەدا لەسەر مانگ
سەر رووی مانگ پلەی گەرمی دەگاتە ١٣٠ پلە بەڵام کاتێکە زەوی رێگری دەکا لە تیشکی خۆر ئەو کاتە پلەی گەرمی لەسەر رووی مانگ دەبێتە -٩٩ ژێر سفر، بەو مانایەی بە تەنھا لە کاتی مانگ گیرانی تەواودا پلەی گەرمی لەسەر مانگ دەگۆردرێ و نزیکی ٢٢٩ پلە جیاوازی درووست دەبێ.

## کاتی مانگ گیران
زۆرترین و درێژخایەنترین مانگ گیران تەواو لە مێژووشدا ١ کاژێر ٤٠ خوولەک بەردەوام بوە.

بەڵام زۆرترین و درێژخایەنترین ڕۆژگیران زیاتر لە ٧ خوولەک و ٤٠ چرکە بەردەوام بوە.

## مانگ گیران لە ئاینی ئیسلامدا
مانگ گیران و ڕۆژگیران یەکێکن لە بابەتە گرنگەکانی ئیسلام وە لە بیر و باوەری ئیسلامی دەربارەی ئەو دیاردانە نوێژی مانگ گیران و ڕۆژگیران ھەیە، پێویستە و سوونەتە ھەر مووسڵمانێک کاتێک بەو دیاردانە رۆشت و بینی ئەو ٢ نوێژە ئەنجام بدا.

## وێنەکان


پەڕگە:Lunar2007 eclipse-LiamG.jpg|وێنۆک|مانگ گیران لە  مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٠٧
پەڕگە:Lunar eclipse with stars.JPG|وێنۆک|لە ئابی ساڵی ٢٠٠٧ وێنەی مانگ گیران و لەگەڵ بەشێک لە ئەستێرەکانی گەردوون
پەڕگە:August 2007 Lunar Eclipse.jpg|وێنۆک|مانگ گیران لە ٢٨ ئابی ساڵی ٢٠٠٧، کە چەندین وێنەی لێکدراوە لە ویلایەتی ئۆریگۆن لە لایەن وێنەگری بە توانا (شۆڵتن راندال) پەڕگە:Lunar-eclipse-2004.jpg|وێنۆک|ھەندێک وێنەی لێکدراوەی مانگ گیران لە ساڵی ٢٠٠٤ لە ویلایەتی باکووری  کالیفۆرنیا
پەڕگە:LunarEclipse.gif|وێنۆک|وێنەیەکی تەواوی مانگ گیران لە شاری کرمان لە وڵاتی ئێران
پەڕگە:Lunar Eclipse 02-20-08.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی لێکدراوی مانگ گیران لە ٢٠ شووباتی ساڵی ٢٠٠٨

 

## سەرجاوە
* مانگ گیران
* مانگ گیران لە سایتی ئاسمانی تەلیسکۆبەکان
* -What-is-a-Blood-Moon بابەتێکی تەواو لەسەر مانگ گیرانسایتی ئاسمانی زەوی بابەتێکی لەسەر مانگ و مانگ گیران خستۆتە روو

پۆل:گەردوون
پۆل:ڕووداوە ئەستێرەناسانەکان
مانگگیران (فیلم)

** فیلمی مانگ گیران** (بە چینی: 月蚀 ، بە ئینگلیزی: Lunar Eclipse) یەکێک لە فیلمەکانی چینە و فیلمێکی درامیە، کاری دەرھێنانی بۆ کراوە لە لایەن وانگ کوانانە بە ھاوکاری یو نانا کە لە ساڵی ١٩٩٩ بەرھەمھێنراوە لە وڵاتی چین

## سەرچاوە
* فیلمی مانگ گیران لە سایتی بەنێوبانگی IMDb
* فیلمی مانگ گیران لە  نێو سایتی چینی Cinemasie

پۆل:فیلمە چینییەکان
پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٩
تیچۆ براھی

**تیچۆ براهی** (بە ئینگلیزی: Tycho Brahe) گەردووناسێکی دانمارکییە (١٥٤٦) کە لە سکانیا لە دایک بووە، هەر لە منداڵیەوە زیرەکی تیچۆ دەوروبەری خۆی سەرسام کردووە و بەو هۆکارەش لە ساڵی ١٥٥٩ لە زانکۆی کۆپنھاگن وەرگیراوە لە بەشی یاسا، واتا لە تەمەن ی ١٣ ساڵی بووەتە خوێندکاری زانکۆ، بەڵام بەهۆی ڕوودانی هەندێک ڕووداوی ئاسایی دوای هەوڵدان توانی لە بواری ئەستێرەناسی بخوێنێت و لەو بوارەی کە شارەزای و حەزی لەسەرە بخوێنێت. یەکێکیش لەو رووداوانە کە وای کرد گیرانی گەردوونی بوو لە ساڵی (١٥٦٠). تیچۆ براهی لە (١٦٠١) لە تەمەنی ٥٤ ساڵی کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوە
http://data.bnf.fr/11893749/tycho_brahe/

پۆل:گەردوونناسانی دانمارکی
پۆل:گەردوون
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٤٦
پۆل:مردووانی ١٦٠١
پۆل:ئەستێرەناسە مەسیحیەکان
پۆل:شۆڕشی کۆپەرنیک
پۆل:مردن بەهۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
پۆل:دروستکەرانی کاغەز
ستیمپەنک

وێنۆک|وێنەی ژن و پیاوێک بە پۆشاکی ستیمپەنکەوە.
**ستیمپەنک** () پێکھاتووە لە ژێرچەشنێکی خەیاڵی زانستی یان زانستی فانتازییایی کە تەکنۆلۆژیا و دیزاینی جوان تێکەڵ دەکات، کە ھاندراوە بە ھۆی شۆڕشی پیشەسازی سەدەی ١٩ و ئامێرە دووکەڵییەکانەوە. ستیمپەنک زۆرجار بە سایبەرپەنکەوە دەبەسترێتەوە. ستیمپەنک خۆی لە چەشنەکانی مۆسیقا و فاشنیش دەبینێتەوە.

## سەرچاوەکان

*

پۆل:جۆرەکانی فەنتازیا
پۆل:فەنتازیای زانستی
پۆل:چاندە خەیاڵییە زانستییەکان
پۆل:چەشنەکانی خەیاڵی زانستی
پۆل:بابەتە خەیاڵییە زانستییەکان
کارایی درێژخایەنی ڕووی ڕێگە

**کارایی درێژخایەنی ڕێگەکان** ()، ناسراو بە LTPP (ئێڵ تی پی پی)، بەرنامەیەکی توێژینەوەیە کە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی شاڕێگە فیدراڵەکانەوە بەڕێوە دەچێت. وەک لە ناوەکەیەوە دیارە ئەم بەرنامەیە سەرنجی تایبەت دەداتە سەر چۆنیەتیی ڕەفتاری ڕووی ڕێگەکان لە درێژخایەندا. لە قاڵبی بەرنامەی LTPPدا دراوەی زیاتر لە ١٥٠٠ ڕێگە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و کەنەدادا کۆ دەکرێتەوە. بۆیە لە ئیستەدا LTPP خاوەنی گەورەترین بنکەدراوەی ڕەفتاری ڕێگەیە لە دنیادا.
## مێژوو
بەرنامەی توێژینەوەی **کارایی درێژخایەنی ڕێگەکان** کە بە LTPP ناسراوە لە سەرەتاکانی دەھەی ١٩٨٠دا بە ھاوکاریی لێژنەی لێکۆڵینەوەی ئازوگوێز و لێژنەی نەتەوەیی لێکۆڵینەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان پێک ھات. بەڕێوەبەرایەتیی شاڕێگە فیدراڵەکان و ئەشتۆ بوون بە سپۆنسەری ئەم بەرنامەیە. دواتر FHWA بەتەواوەتی بەرپرسیارێتیی بەرنامەکەی لە ئەستۆ گرت.

## بنکەدراوە
بنکەدراوەکەی ئەم بەرنامەیە لە ئیستەدا گەورەترین یا یەکێ لە گەورەترین بنکەدراوەکانی ڕەفتاری ڕێگەیە لە جیھاندا. دراوەکانی بە خۆڕایی و بە شێوەی باز لە بەردەستی لێکۆڵەراندایە و ھەموو کەس بۆی ھەیە کەڵکی لێ وەربگرێت.
## کێبەرکێی شیکاریی دراوە

بەرنامەی **کارایی درێژخایەنی ڕێگەکان** ھەموو ساڵێک بە ھاوکاریی کۆمەڵگەی ئەندازیارانی شارستانیی ئەمریکا کێبەرکێیەکی شیکاریی دراوە بەڕێوە دەبات. کێبەرکێی شیکاریی دراوەی ئێڵ تی پی پی لە ساڵی ١٩٩٨ەوە بەڕێوە دەستی بە کار کردووە. 

## سەرچاوە

پۆل:بەڕێوەبەرایەتیی شاڕێگە فیدراڵەکان
پۆل:ڕووی ڕێگە
سۆفیا براھی

**سۆفیا براهی** (بە ئینگلیزی: Sophia Brahe) یەکێک بوە لە ئەستێرەناسیەکانی سەردەمی خۆی لە دانمارک

## سەرچاوە
* http://www.kvinfo.dk/side/170/bio/212/
* http://data.bnf.fr/14511232/sophie_brahe/ 
* https://www.idref.fr/083593500
* https://web.archive.org/web/20160905073437/https://viaf.org/viaf/61779421/

پۆل:گەردوون
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٥٦
پۆل:مردووانی ١٦٤٣
پۆل:ژنە زانستخوازەکانی سەدەی ١٦یەم
.cc

.cc دۆمەینێکە تایبەت بە دورگەی **کۆکۆ** ی **ئوسترالیا**یە.

## سەرچاوە
https://en.wikipedia.org/wiki/.cc


پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
پۆل:پێرستی ئەندامی ئەنجومەنی پاوانی ئاست سەری تایبەتی وڵاتی ئەوروپا
ئۆکجا (فیلم)

**ئۆکجا** () فیلمێکی ٢٠١٧یە، کە لەلایەن جوون ھۆ بۆنگ کاری دەرھێنانی بۆ کراوە، و یەکێکە لە فیلمەکانی ھۆلیوود.

## چیرۆک
میجا کە بەھۆی تواناکەیەوە بووەتە مەترسی بۆ سەر ھەموو شتێک، کۆمپانیایەک ھەڵدەستێت بە بردنی خۆشەویسترین ھاوڕێی کە ئۆکجایە.

## سەرچاوەکان
* ئۆکجا لە IMDb
* ئۆکجا لە ڕۆتۆن تۆماتۆس

پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کۆری
پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی نێتفلێکس بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:ئەو فیلمانەی دانراون لە ٢٠١٧
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی سەرکێشیی ئاژەڵان
پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی بەرازەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە سیئۆڵ داندراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە سیئۆڵ وێنەیان گیراوە
پۆل:فیلمەکان لە ڤانکۆڤەر وێنەگیراون
پۆل:فیلمە فرە زمانە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە فرە زمانییەکانی کۆریای باشوور
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە دڕندەییی ئاژەڵان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پیاوە بەستەڵەکەکە

**فیلمی ئایسمان** () فیلمێکی ئەمریکییە، کاری دەرھێنان و نووسینی بۆ کراوە لەلایەن دەرھێنەر ئارێڵ ڤۆرمان، فیلمەکە لە ڕووی داھات شکستی ھێنا

## چیرۆک
(ریچاردکوکڵینسکی) بکوژێکی زۆر لێھاتووە و بە بکوژە خوێنساردەکە ناودەبرێت، ئەو لە بەرامبەر پارە ھەموو کەسێک دەکووژێت و بەزەیی پێیاندا نایاتەوە، بەڵام زۆر نەرم و نیانە بەرامبەر خێزان و ٢ کچەکەی و زۆری خۆشدەوێن ئەوان نازانن کە بکووژە…

## ڕۆڵەکان
* مایکڵ شانۆن: وەک ڕیچارد کوکلینسی
* وینۆنا ڕایدەر: وەک دیبۆرا کوکلینسی
* کریس ئیڤانس: وەک ڕۆبێرت «بەڕێز فرێزیی»
* ڕای لیۆتا: وەک ڕۆی دیمیۆ

## بڵاوکردنەوە
پیاوە بەستەڵەکەکە لە ٦٩مین فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ڤینیسیا لە مانگی ئابی ٢٠١٢ لە پێشبڕکێک نمایش کرا، ئە م فیلمە لە فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی تۆرێنتۆ لە مانگی ئەیلوولی ئەو ساڵەشدا بەھەمان شێوە نمایش کرا. لە ٣ی ئایاری ٢٠١٣ لە ئەمریکا دەرچوو، فیلمەکە ٤٬٥ میلیۆن دۆلاری لە ماوەی کاری شانۆییدا کۆکردەوە.

## سەرچاوەکان
* ئایسمن لە نێو سایتی بەنێوبانگی IMDb
* فیلمی ئایسن لە نێو سایتی بەنێوبانگی رۆتۆن تۆماتۆس

پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک دانراون (ویلایەت)
پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە درامییە تاوانکارییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەربەخۆیییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە درامییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانی تاوانە ڕێکخراوەکان
پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ئاڤی لێرنەر بەرھەمھێنراون
پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییەکانی ٢٠١٢
پۆل:فیلمە دراما تاوانە ئینگلیزی-زمانەکان
پۆل:فیلم دەربارەی مافیای ئەمریکی
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون
بێن-ھور (فیلم)

**فیلمی بێن ھور** (بە ئینگلیزی: Ben-Hur) فیلمێکی ئەمەریکایییە لە وڵاتی ئەمریکا بەرھەم ھاتوە، لە ساڵی ٢٠١٦، ئەو فیلمە کاری دەرھێنانی بۆ کراوە لەلایەن تیمەر بێکمامبێتۆڤ و کاری نووسینی بۆ کراوە لەلایەن (جۆن ڕیدڵی).

## ئەکتەرەکان
* مۆرگان فریمەن بە ڕۆڵی (ئاڵدریم)
* جاک ھیۆستن بە ڕۆڵی (جودای بێن ھور)
* رۆدریگۆ سانتۆرو بە ڕۆڵی (یاسوح)

## چیرۆک
(جودا بێن ھور) شازادەیەکە کە بە درۆ تۆمەتبار کراوە بە ناپاکی لەلایەن زڕ براکەیەوە، ئەفسەرێک لە سووپای ڕۆمانیدا دەگەرێتەوە بۆ نیشتیمانی خۆی بۆ بەدەستھێنانی تۆڵە لە دەوای بەسەربردنی چەند ساڵێک لە دەریادا، بەڵام ئاسوودەی دەدۆزێتەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 
* 
* 

پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٦
پۆل:فیلمە مێژوویییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە داستانییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ئایماکس
پۆل:دووبارە دروستکردنەوەی فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە درامییەکانی ساڵی ٢٠١٦
پۆل:فیلمە درامییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە
پۆل:فیلمە قەدەغەکراوەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ماتێرا وێنەیان گیراوە
پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ڕۆما وێنەیان گیراوە
پۆل:فیامەکانی مێترۆ-گۆلدوین مایەر
شڕێک

**شڕێک** (بە ئینگلیزی: Shrek) فیلمێکی ئەنیمەیشنیە، خەڵاتێکی ئۆسکاری وەرگرتوە و پاڵێوراوە بۆ وەرگرتنی خەڵاتێکیتری ئۆسکار
فیلمی ئەنیمەیشنی شڕێک لە لایەن کۆمپانیای دریم وۆرکس ئەنیمەیشن بڵاوکراوەتەوە و کاری دەرھێنانی بۆ کراوە لە لایەن ئەندرۆ ئادەمسن و ڤیکی جێنسن لە ساڵی ٢٠٠١، فیلم ئەنیمەیشنی شڕێک یەکەم فیلمی ئەنیمەیشنی بوو کە بتوانێ خەڵاتی ئۆسکار بەدەست بھێنێ.

## چیرۆک
دێوێک بە ناوی شرێک لە زۆنگاوێکی دوورەدەستی دەژیا، لەناکاو زۆنگاوەکەی پردەبێت بوونەوەری خەیاڵی بەھۆی دوورخستنەوەیان لەلایەن گەورە (فارواد) ەوە (شڕێک) دەگاتە رێککەوتنێک لەگەڵ گەورە (فارکواد) بۆ دوورخستنەوەی ئەوو بوونەوەرانە لە زۆنگاوەکەی بەرامبەر ڕزگارکردنی شازادە (فیۆنا).

## بەشەکانی تری شرێک
ئەنیمەیشنی شڕێک لەچەند بەشێک پێکهاتووە

*شڕێک
*شڕێک ٢
*شڕێک ٣
*شڕێک ٤

## سەرچاوە

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
*
*
*
* کۆمپانیای بەرھەمھێنەری فیلم ئەنیمێشنی شڕێک

پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان
پۆل:فیلمە فانتازیاکانی ٢٠٠١
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠١
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان دەربارەی دراگۆن
پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی
پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی نەفرەت
پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت
پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە هاوڕێییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی هاوڕێیەتی
پۆل:فیلمب ئەنیمەیشنی دەربارەی ئاژەڵان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی شێوەگۆڕین
پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:فیلمە گاڵتەبازییەکانی دەیەی ٢٠٠٠
پۆل:دووبارە بڵاوکەرەوە سێ ڕەھەندییەکان
پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی ئەمریکا
پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە هاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان لەسەر بنەمای کتێبی منداڵان
پۆل:برایانی گریم
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس ئەنیمەیشن
پۆل:فیلمەکانی درێم وۆڕکس پیکچەرز
پۆل:فیلمە گاڵتەبازییەکانی چیرۆکە ئەفسانەییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ کۆمیک وەرگێڕدراون
پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ئەندرۆ ئادەمسۆن
پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی ئارۆن وارنەر
پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی جۆن ئێچ ویلیامز
پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھاری گرێگسۆن-ویلیامزەوە تۆمارکراون
پۆل:فیلمەکان کە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا ڕوودەدەن
پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جۆ ستیلمان
پۆل:دێوەکان لە فیلمە ئەنیمەیشنییەکان
پۆل:فیلمەکانی شڕێک
پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ھاوڕێیەتی
پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە شاھانەکان
پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری
پۆل:فیلمی ئەنیمەیشن سەبارەت بە گیانلەبەران
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس
.mm

mm. دۆمینی تایبەت بە وڵاتی **میانمارە**    

## سەرچاوە

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
پۆل:موڵکە ئینتەرنێتییەکان کە لە ساڵی ١٩٩٧ دامەزراون
نەمر (فیلم)

**فیلمی نەمر** (بە ئینگلیزی: Immortals) فیلمێکی ئەمریکیە، و کاری دەرهێنانی بۆ کراوە لە لایەن تەرسیم سینگ ، لەلایەن کۆمپانیای ریلاتیڤیا میدیا کاری بڵاوکردنەوەی بۆ کراوە...

## چیرۆک
(سیسیوس) پیاوێکی هەڵبژێدراوە لەلایەن(زیوس)ەوە تا رابەرایەتی شارێک بکات دژی پادشایەکی دڵرەق کە هەوڵی بە دەستهێنانی چەکێکی کووشندە دەدات بۆ تێکدانی مرۆڤایەتی...

## سەرچاوە
* فیلمی نەمر لە نێو سایتی بەنێوبانگی IMDb
* فیلمە نەمر لە نێو سایتی بەنێوبانگی بۆکس ئۆفیس مۆجۆ
* لاپەرەی کەناڵی نیگا فیلمی کوردی

پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١١
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە کەنەدییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە داستانییە ئەمریکییەکان
پۆل:بکوژ لە چیرۆکە خەیاڵیەکاندا
پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە کەنەدییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان
پۆل:بکوژ لە چیرۆکە خەیاڵییەکاندا
پۆل:فیلمەکان کە لە مۆنتریال وێنەیان گیراوە
پۆل:ڕیزبەندی فیلمە میدیاییەکان
پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە سەرکێشییە فەنتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠
تەرسیم سینگ

**تەرسیم سینگ** () دەرهێنەر و بەرهەمهێنەر و نووسەری سینەمایی هندی و ئەمریکایە، لە رۆژی ٢٦ مانگی ئازاری ساڵی ١٩٦١ لە دایک بووە، وە چەندین ڤیدیۆ و ئەفلام و مۆسیقای بەرهەمهێناوە، وە کاری کردووە لەگەڵ گرووپی کوری فۆجی بۆ مۆسیقا وەک ئینریکێ ئیگلێسیاس و بیانس و ئێنیرکا ئەگلیسیاس، وە فیلمی "نەمر" لە ساڵی ٢٠١١ دەرهێنا.

## سەرچاوە
* تەرسیم
* تەرسیم لە نێو سایتی بەنێو بانگی سینەما IMDb

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:زیندووان
پۆل:پەنجابییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا
نایکی

**کۆمپانیای نایکی** (؛ گۆکردن: )
کۆمپانیایەکی ئەمریکی گەورەیە بۆ بەرھەمھێنانی جلوبەرگی وەرزشی، ئەو کۆمپانیایە لە ٢٥ کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦٤ بە ناوی **بلوو ڕیبۆن سپۆرتس** دواتر لە ساڵی ١٩٧١ ناوی گۆردرا بۆ **نایکی**.

## کۆمپانیاکانی نایکی
کۆمپانیای نایکی بە شێوەیەک گەورەیە کە چەندین کۆمپانیا سەر بەو کۆمپانیایەن ئەوانیش:
* کۆنڤێرس (بە ئینگلیزی: Converse)
* کۆڵی ھان (بە ئینگلیزی: Cole Haan)
* ئەمبرۆ (بە ئینگلیزی: Umbro)

## دروشمی کۆمپانیای نایکی
درووشمی ئەو کۆمپانیایە بووەتە درووشمێکی بازرگانی و درووشمێکی بازرگانیشە، و بۆ ڕێکلام لەو درووشمە لە ئێستادا چەندین ناوەندی بەنێوبانگ و چەندین یانەی وەرزشی درووشمی ئەو کۆمپانیایە دەپۆشن ئەوانیش:
* مەنچستەر سیتی
* یانەی بارسێلۆنا
* ئینتەر میلان
* ڕۆما
* پاریس سان جێرمان
* ئەتلەتیکۆ مەدرید
* چێڵسی
* مۆناکۆ

## پلەی کۆمپانیایەکە
کۆمپانیای **نایکی** یەکەمین کۆمپانیای جیھانییە لە ڕووی بەرھەمھێنانی جل و بەرگ و پێڵاو و جل و بەرگی وەرزشی و پێڵاوی وەرزشی
لە دوای کۆمپانیای نایکی کۆمپانیای ئەدیداس دێت کە لە پلەی دووەمە و ڕکابەرییەکی سەرسەختی کۆمپانیای نایکییە بۆ بەرھەمھێنانی جل و بەرگ و پێڵاوی وەرزشی.

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

* چیرۆکی نایکی
* مالپەری نایکی

پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە
پۆل:کۆمپانیاکان لە تێکڕای پیشەسازیی داو جۆنز
پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە
محەممەد بەحرولعلوم

ئایەتوڵڵا **محەممەد بەحرولعلوم** (، ماوەی ژیان: ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٧ - ٧ی نیسانی ٢٠١٥) سیاسەتڤانێکی عێراقی و پێشەوایەکی شیعەی دوانزە ئیمام بوو. لەپاش ڕووخاندنی سەددام حوسێن و دروستکردنی ئەنجومەنی حوکمی عێراق سەرۆکی کاتیی ئەنجومەنەکە بووە و لە مانگی ئازاری ٢٠٠٤دا بووەتەوە بە سەرۆکی ئەنجومەنەکە.

## ژیانی
محەممەد بحرولعلوم زانکۆی نەجەفی تەواوکردووە، لە ساڵی ١٩٧٩دا بڕوانامەی دکتۆرای لەزانکۆی قاھیرە وەرگرتووە. لەماوەی دەسەڵاتی سەددامدا بەرھەڵستکاری حکومەت بووە، لەساڵی ١٩٦٩دا بەبێ ئامادەبوونی، بڕیاری  لەسێدارەدانی بۆ دەرکرا.

لەساڵی ١٩٩٢دا چووە لەندەنی پایتەختی بەریتانیا، لە تشرینی دووەمی ھەمان ساڵدا گەڕایەوە، پاشان ھەتا ڕووخاندنی سەددام حوسێن لە لەندەن مایەوە.

## ئەنجومەنی حوکمی عێراق
دوای دامەزراندنی ئەنجومەنی حوکمی عێراق، محەممەد بەحرولعلوم وەکو سەرۆکی کاتی دیاریکرا و لە ١٣ی تەمووزی ٢٠٠٣ تا کۆتایی مانگەکە بەردەوام بوو. پاشان لەمانگی ئازاری ٢٠٠٤ بە سەرۆکی ئەنجومەنەکە دیاریکرایەوە.

## مردنی
لە ٧ی نیسانی ٢٠١٥ بەھۆی نەخۆشیەوە لەشاری نەجەف کۆچی دوایی کرد.

## سەرچاوەکان
* 
* 

|-

پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧
پۆل:مردووانی ٢٠١٥
پۆل:شیعە عێراقییەکان
پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان
.bb

دۆمەینی **bb.** تایبەتە بە حکومەتی **بەربادۆس** لە ساڵی ١٩٩٦ کەوتۆتە کار

## سەرچاوەکان

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.cd

دۆمەینی cd. تایبەتە بە دورگەی **کۆنگۆ** لە سالی ١٩٩٧ کەوتۆتە کار
## سەرچاوە
ویکی ئینگلیزی

https://en.wikipedia.org/wiki/.cd

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.cf

وێنۆک
دۆمەینی .cf تایبەتە بە ناوەندی حکومەتی ئەفریقا لە ساڵی ١٩٩٦ کەوتۆتە کار

## سەرچاوە
ویکی ئینگلیزی

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.cg

دۆمەینی.cg تایبەتە بە کۆماری **کۆنگۆ** کەوتۆتە کار لە سالی ١٩٩٧ 
## سەرچاوە
ویکیپیای ئینگلیزی

https://en.wikipedia.org/wiki/.cg

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.ag

دۆمەینی **ag.** تایبەتە بە وڵاتی **ئەنتیگوا** و **بەربودا**  کەوتۆتە کار لە ساڵی ١٩٩١.

## دۆمەینەکانی تری
**com.ag**, **.org.ag**, **.net.ag.**

## سەرچاوەکان
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.ba

دۆمەینی **ba.** تایبەتە بە وڵاتی **بۆسنیا** و **ھیرسگۆڤینیا**.

## جۆرەکانی تری
edu.ba.
net.ba.
gov.ba.
org.ba.

## سەرچاوەکان
* ویکیپدیای ئینگلیزی

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
پۆل:پێرستی ئەندامی ئەنجومەنی پاوانی ئاست سەری تایبەتی وڵاتی ئەوروپا
.ga

دۆمه‌ینی .ga بۆ وڵاتی گابۆنه‌ له‌ سالی ١٩٩٤ كه‌وتۆته‌ كار

## دۆمه‌ینه‌كانی تر
**amb-**name**.ga : باڵوێزخانە**

**ch-**name**.ga**  یان **chu-**name**.ga : [[نەخۆشخانە]]**

**ot-**name**.ga** : نووسينگەى گەشتوگوزار

**univ-**name**.ga : زانكۆكان**

**cci-**name**.ga : خانووى كۆمپانيا**

**mairie-**name**.ga**  : هۆڵى شار

**.md.ga** : نيشانەى بازرگانى

**.Presse.ga**  : ڕۆژنامەگەرى

**.gouv.ga** یان **.go.ga : حكومه‌ت**

**org.ga** یان **.or.ga** : ڕێكخراوى نێودەوڵەتى

**com.ga** یان **.co.ga :  ڕێكخراوى بازرگانى**

**.edu.ga**, **.ed.ga**, **ac.ga**, یان **univ.ga :  قوتابخانە، زانكۆ، ئەكاديمى**

**.net.ga**  :  ئینته‌رنێتی ڕێكخراوى پەيوەنديدار

**.Aéroport.ga**  :  فڕۆكه‌خانه‌

**int≤.ga : ڕێكخراوى نێودەوڵەتى**

## سه‌رچاوه‌

## سەرچاوەکان

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.ad

دۆمەینی **ad.** تایبەتە بە وڵاتی **[[ئەندۆرا]]**. ھەروەھا کورتکراوەی Advertisement-رێکلامکردنە کە کورتکراوەتەوە بۆ ad. 

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
پۆل:پێرستی ئەندامی ئەنجومەنی پاوانی ئاست سەری تایبەتی وڵاتی ئەوروپا
.ae

دۆمەینی **ae.** تایبەتە بە شانشینی عەرەبی یەکگرتوو
## سەرچاوەکان

{کۆلکە}}

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
تەلیسکۆپی زۆر گەورە

وێنۆک|وێنەی ٤ تەلیسکۆپی زۆر گەورە

** تەلیسکۆپی زۆر گەورە** (بە ئینگلیزی: Very Large Telescope) (کورتکراوە: VLT) کۆمەڵەیەکن لە ٤ تەلیسکۆپ. ئەوانیش:
* Antu
* Kueyen
* Melipal
* Yepun
ئەو تەلیسکۆپانە دامەزراون لەلایەن ڕوانگەی باشووری ئەووروپا  (ESO).
100px|بێچوارچێوە|ناوەڕاست|شوێنی تەلیسکۆپی زۆر گەورە لەسەر نەخشە
ئەو تەلیسکۆپانە بونیاد نراون لە ناوچەی پاراناڵ لە بەرزی ٢٦٣٥ مەتر لەسەر چیای ئاتاکما لە باشووری چیلی.

ھەر یەکێک لەو تەلیسکۆپانە ڕووبەری بازنەیی ٨٫٢ مەتریان گرتووە، و توانای سووڕانەوەیان ھەیە بە دەوری خۆیان.

## گالێری
 
پەڕگە:Orion above the VLT crop.png|وێنۆک|ئەستێرەی جەبار لەسەر تەلیسکۆپی زۆر گەورە
پەڕگە:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|وێنۆک|ناوەندی رووی تیشکی لە روانگەی پاراناڵ_ تشیلی
پەڕگە:Capturing the Ultra High Definition Universe.jpg|وێنۆک|چاوی تەلیسکۆپی زۆر گەورە
پەڕگە:KMOS on the Very Large Telescope at the time of first light.jpg|وێنۆک|ئامێرەکانی تەلیسکۆپ
پەڕگە:GRAVITY A powerful new probe of black holes.jpg|
پەڕگە: Morning observations time-lapse at Paranal.webm|وێنۆک|کارکردنی تەلیسکۆپی زۆر گەورە لە شەوێکدا
پەڕگە:An evening time-lapse at Paranal.webm|وێنۆک|کاردکردنی تەلیسکۆپێکی تەلیسکۆپی زۆر گەورە لە رۆێژێکدا
پەڕگە:Comparison of the ALMA and VLT views of an explosive event in Orion.webm|وێنۆک|وێنەیەکی ئەستێرەی جەبار لە چاوی تەلیسکۆپی زۆر گەورە
پەڕگە:VLT main mirror cleaning and recoating.webm|وێنۆک|کارکردن لە تەلیسکۆپەکان
[پەڕگە:Eso-paranal-51.jpg|وێنۆک|شوێنگەی تەلیسکۆپی زۆر گەورە
 

## سەرچاوەکان
* ماڵپەری فەرمی روانگەی پاراناڵ
* لاپەرەی فەرمی تەلیسکۆپی زۆر گەورە لە سایتی فەرمی ئاژانسی بۆشایی ئەورووپی
* وێنەکانی تەلیسکۆپی زۆر گەورە
کۆڵانەکانی پشتەوە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)

**کۆڵانەکانی پشتەوە** () زنجیرە درامایەکی تورکییە کە لە کەناڵ دی لە وڵاتی تورکیا پێشکەش دەکرێت. یەکەم پێشکەشکردنی لە تەممووزی ٢٠٠٦ بوو و تا ئێستاش بەردەوامە. زنجیرە دراماکە ئێستا وەرزی ١٩ هەمین لە پەخشدایە و بڕیارە بەردەوام بێت. ئەم درامایە بە یەکێک کە بە سەرکەوتوو ترین دراماکانی تەلەڤیزیۆن دادەنرێت و بینەرێکی زۆریشی ھەیە لە وڵاتی تورکیا. لە کوردستانیش کەناڵی ئێن ئاڕ تی ٢ پەخشی کردووە و ئێستا وەرزی ١٨ هەمینی لە پەخشدایە و بەردەوامە.

## چیرۆک
دراماکە بەگشتی باس لە دەزگای ئاسایشی شاری ئەستەمبوڵ و بەتایبەتی باس لە کۆمەڵێک ئەفسەر لەم دەزگایە دەکات کە گرووپێکیان پێکھێناوە و ڕۆژانە کاتێک ڕووداوەکانی تاوانکاری (کوشتن - فڕاندن - ماددەی ھۆشبەر - دەستدرێژی -.... ھتد) ڕوودەدات ئەم گرووپە بەرپرسیارییەتی دۆزینەوە و چارەسەرکردنی کێشەکە دەگرنە ئەستۆ، واتە باس لەو جۆرە تاوانانە دەکات و خاڵە بەھێز و لاوازەکانی تاوانبارەکان و دەزگای ئاسایش ڕووندەکاتەوە.

بەڵام لەپاڵ ئەمەشدا باس لە ژیانی خێزانی و ھاوڕێیەتی ھەر یەکێک لە ئەندامەکان دەکات لە دەرەوەی ژیانی ئاسایش.

و ھەروەھا ئەندامانی گرووپەکە وەکو سەرەتا نامێننەوە بەڵکو ھەندێک جار کەسێکیان دەمرێت یان بەجێیان دەھێڵێت و دەگوازرێتەوە بۆ شارێکی تر یان ھەندێک ئەندامی تازە لە شارەکانی دیکەوە دەگوازرێنەوە بۆ ناو گرووپەکە.

## کەسایەتییەکان
ئەگەر بمانەوێت باس لە هەموو کەسایەتییەکانی ناو دراماکە بکەین، ئەوا دەبێت بڵێین ئەم درامایە لەسەرەتاوە تاکو ئێستا زیاتر لـە (۵٠٠) ئەکتەر بەژداری تێداکردووە، بێگومان کۆکردنەوەی و باسکردنی ئەم ژمارەیەش کارێکی ئاسان نییە، چونکە هەندێک ئەکتەر تەنها (١) یان چەند زنجیرەیەکی کەم بەژدار بوون.

بۆیە لێرەدا تەنها باس لەو ئەکتەرانە دەکرێت کە کەمترین ماوەی بەژداریکردنیان نزیک لە وەرزێک بووە.

تێبینی: ژمارەی زنجیرەکان بەپێی زنجیرە تورکییەکە دانراوە نەک دۆبلاژی کوردی، (بۆ نموونە: کە نوسراوە ئەم ئەکتەرە لە ئەڵقەی (٢٢٠)ەوە بەژداری کردووە ئەوە لە زنجیرە تورکییەکەدایە، بە دۆبلاژی کوردی ڕەنگە نزیکەی ئەڵقەی (۷۰۰) یان زۆر زیاتریش بکات) چونکە ئەلقەکانی ئەوێ لە (۲) کاتژمێر زیاترە.

## ئەو کەسایەتییانەی ڕۆڵەکەیان بە مردن کۆتایی ھاتووە و ناگەڕێنەوە
لەبەر ئەوەی وێنەگرتنی ئەم درامایە بەدوای یەکدا نەبووە و ساڵانێکی زۆرە بەردەوامە، بێگومان ھەندێ ئەکتەریش بۆ ھەمیشە بەردەوام نەبوون، بەڵکو چەند وەرزێک ڕۆڵیان ھەبووە و پاشان وازیان ھێناوە جا بەھەر ھۆیەک بێت..

ھەندێ ئەکتەر چەند وەرزێک دوورکەوتوونەتەوە و پاشان گەڕاونەتەوە کە ئەمەش پێی دەوترێ پچڕانی کاتی، بەڵام بە پێچەوانەوە ھەندێک ئەکتەر کە ماوەیەکی زۆر بە ئەکتەری سەرەکی دانراون لەنێوان وەرزێک تاکو ١٥ وەرز بەژدابوون بەڵام دواتر بە مردن لە دراماکەدا دوورکەوتوونەتەوە و بۆ ھەمیشە کۆتایی بە ڕۆڵەکەیان ھێنراوە.

## ئەو کەسایەتییانەی ڕوخساری ئەکتەرەکەی گۆڕاوە
ھەندێک کەسایەتی ڕۆڵەکەی کۆتایی پێنەھێنراوە بەڵام بەرجەستەکردنی ڕۆڵەکەی بە ئەکتەرێکی دیکە سپێردراوە.

## وەرزەکان
ئەم درامایە لە وڵاتی تورکیا سەرەتا ساڵی ٢٠٠٦ بۆ یەکەمجار تەنھا وەک درامایەکی ئاسایی دروست کراوە و پێشبینی نەکراوە وەک ئێستای لێبێت، دوای یەکەم پەخشکردنی پێشوازییەکی زۆری بینەرانی لێکراوە و داوای دروستکردنی وەرزی دووەمی کراوە، پاشان ساڵی ٢٠٠٧ وەرزی دووەمی نمایشکراوە و بەو جۆرە وەرزەکان ھەموو ساڵێک درێژەی ھەیە و ئێستا ماوەی ١٩ ساڵە بەردەوامە.

## پەخشکردن

## سەرچاوەکان

* 

*
.bo

دۆمەینی **bo.** دۆمەینی تایبەت بە وڵاتی **بۆلیڤیا** لە ساڵی ١٩٩١ کەوتووەتە کار.

## سەرچاوەکان
https://en.wikipedia.org/wiki/.bo

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.bn

دۆمەینی **bn.** تایبەت بە وڵاتی ئیسلامی برونی لە ساڵی ١٩٩٤ کەوتووەتە کار.

## دۆمەینەکانی تر
com.bn.
edu.bn.
gov.bn.
net.bn.
org.bn.

## سەرچاوەکان
https://en.wikipedia.org/wiki/.bn

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
پۆل:ناساندنەکانی پەیوەست بە کۆمپیوتەر لە ساڵی ١٩٩٤
.bs

دۆمەینی **bs. ** تایبەت بە وڵاتی بەھامایە و لە ساڵی ١٩٩١ کەوتووەتە کار.

## سەرچاوەکان
ویکیپدیای ئینگلیزی

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
پێڕاگوێز

thumb|upright=1.3|باس کەرەسەیەکی گواستنەوەی ھەمووانییە
**پێڕاگوێز** یا **پێگوێزەرەوە** مەکینەیەکی گەڕۆکە بۆ گواستنەوەی مرۆڤ یا بار. نموونە ئاسایییەکانی بریتین لە واگۆن، دووچەرخە، ئۆتۆمۆبیل، بارکێش، باس، شەمەندەفەر، کەشتی، فڕۆکە و ھتد.

پێڕاگوێزەکان ھێزی پێویست بۆ بەرەوپێشەوەچوونیان لە یەکێ لەم سەرچاوانەوە بە دەست دێنن:
* ماسوولکەکانی مرۆڤ، وەک دووچەرخە و سکەیتبۆرد
* مۆتۆر، وەک ئۆتۆمۆبیل و کەشتی و فڕۆکە
* کارەبا، وەکوو زۆر قەتاری ناوشاری
* گیانەوەران، وەک گالیسکە و عەرەبانە
* با، وەک بەلەم

## باوترین پێڕاگوێزەکان
[وێنۆک|دووچەرخەی [فڵایینگ پیجن (کۆتری ھەڵفڕیو) باوترین پێگوێزەرەوەی دنیا.]]
زیاتر لە یەک میلیارد دووچەرخە لە سەرانسەری دنیادا بەکار ئەھێنرێن. 

لە ٢٠٠٢دا، وا خەمڵی بۆ کرا کە لانی کەم ٥٩٠ میلیۆن ئۆتۆمۆبیل و  ٢٠٥ میلیۆن مۆتۆرسایکڵ لە جیھاندا لە سووڕانەوەدا بن. 

زۆرتر لە گشت مۆدێلەکانی تری ھەموو چەشنە پێگوێزەرەوەیەک، لانی کەم ٥٠٠ میلیۆن دووچەرخەی  فڵایینگ پیجن (کۆتری ھەڵفڕیو) لە چیندا درووست کراوە. 

ھۆندای سووپەر کاب -یش کە لە ٢٠٠٨دا ٦٠ میلیۆن یەکەی تێپەڕاند، بە بەرھەمھێنراوترین پێگوێزەرەوەی مۆتۆری ئەژمێردرێ.

لە ناو ئۆتۆمۆبیلەکانیشدا تۆیۆتا کۆرۆلا زۆرترین ژمارەی لێ بەرھەم ھێنراوە، واتە لانی کەم ٣٥ میلیۆن تا ساڵی ٢٠١٠.

## سەرچاوەکان


پۆل:گواستنەوە
پۆل:پێڕاگوێزەکان
.bj

دۆمەینی **bj'. ** تایبەتە بە کۆماری بنین بە ئینگلیزی (Republic of Benin)  (US: /bɪˈniːn, -ˈnɪn)
وە دۆمەینی bj.  لە ساڵی ١٩٩٦ کەوتووەتە کار. زۆر جۆر دۆمەینی تریشی ھەیە بێجگە لە bj. بریتییە لە (bj,.gouv.bj,.mil.bj,.edu.bj,.gov.bj,.asso.bj, etc.).com.bj,)

## سەرچاوەکان
https://en.wikipedia.org/wiki/.bj

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.be

دۆمەینی **be.** لە ساڵی ١٩٨٨ کەوتووەتە کار و تایبەتە بە وڵاتی بەلجیکا.

## سەرچاوەکان
https://en.wikipedia.org/wiki/.be

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
پۆل:پێرستی ئەندامی ئەنجومەنی پاوانی ئاست سەری تایبەتی وڵاتی ئەوروپا
.bt

دۆمەینی **bt.** لە ساڵی ١٩٩٧ کەوتووەتە کار و تایبەتە بە شانشینی بووتانە.

## سەرچاوەکان
* https://en.wikipedia.org/wiki/Bhutan
* https://en.wikipedia.org/wiki/.bt

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
سندووقی مۆسیقا

وێنۆک|سندووقێکی مۆسیقا
وێنۆک|ئاوازی سندووقێکی مۆسیقا
**سندووقی مۆسیقا** () پێکھاتووە لە ئامێرێکی مۆسیقی ئۆتۆماتیکی یان نیمچە-ئۆتۆماتیکی کە لە سەدەی ھەژدەھەمدا بەرھەم ھاتووە. ئەم ئامێرە بە سووڕانی لوولەکێکی بزماردار یان تۆپەڵدار دەنگ دەردەکات. لەکاتی سووڕانی لوولەکەکە لە ڕێگەی گێڕێکی دەرەکییەوە، بزماری لوولەکەکان دەیدەن لە تەلەکانی ناویی و بەینی بزمار و خێرایی سووڕاندنی لوولەکەکە دەبێتە ھۆی دەرکردنی پارچە مۆسیقایەک، کە زۆرجار کورتە؛ بەڵام ماوەکەی بە پێی قەبارەی ئامێرەکە و گەورەیی لوولەکەکەیە. ھەندێک لە سندووقە مۆسیقا ئاڵۆزترەکان تەپڵ و زەنگی بچووک بچووک لە خۆ دەگرن لە پاڵ تەلەکانەوە.

## سەرچاوەکان
*

پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقا
.by

دۆمەینی **by.** تایبەت بە وڵاتی بیلاڕووسە و لە ساڵی ١٩٩٤ کەوتووەتە کار.

## سەرچاوەکان
* https://en.wikipedia.org/wiki/.by
* https://en.wikipedia.org/wiki/Belarus
* https://ar.wikipedia.org/wiki/روسیا_البیضاء
* https://ckb.wikipedia.org/wiki/بیلاڕووس

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
پۆل:پاوانی ئاست-باڵا
.bw

دۆمەینی **bw.** تایبەت بە وڵاتی  بۆتسوانایە و لە ساڵی ١٩٩٣ کەوتووەتە کار.

## سەرچاوەکان
* https://en.wikipedia.org/wiki/.bw
* https://ckb.wikipedia.org/wiki/بۆتسوانا

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.pa

دۆمەینی.pa تایبەت بە وڵاتی پەنەما لە سالی ١٩٩٤ کەوتۆتە کار

## دۆمەینەکانی تر

```
net.pa
com.pa
ac.pa
sld.pa
gob.pa
edu.pa
org.pa
abo.pa
ing.pa
med.pa
nom.pa
```


## سەرچاوەکان
https://en.wikipedia.org/wiki/.pa
https://ckb.wikipedia.org/wiki/پەنەما

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.al

دۆمەینی **al.** تایبەت بە وڵاتی ئەلبانیا لە ساڵی ١٩٩٢ کەوتۆتە کار.

## سەرچاوەکان

پۆل:پێرستی ئەندامی ئەنجومەنی پاوانی ئاست سەری تایبەتی وڵاتی ئەوروپا
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.ao

دۆمەینی **ao.** تایبەتە بە کۆماری **ئەنگۆلا** لە ساڵی ١٩٩٥ کەوتووەتە کار.

## سەرچاوەکان

## ژێر دۆمەین
it.ao.

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.ci

دۆمەینی.ci تایبەت بە وڵاتی کۆتدیڤوار لە سالی ١٩٩٥ دامەزراوە.
## سەرچاوەکان

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.gw

دۆمەینی.gw تایبەت بە وڵاتی گینێ_بیساو لە سالی ٢٠١٤ دامەزراوە

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.ma

دۆمەینی.ma تایبەت بە وڵاتی مەغریب و لە سالی ١٩٩٣ دامەزراوە

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.ps

**.ps** ناوی پاوانی ئاست-سەری تایبەت بە وڵاتی فەلەستینە و لە سالی ٢٠٠٠ دامەزراوە.
## ناوی پاوانی .فلسطين
**.فلسطين** ناوی پاوانێکی ئاست-سەری ناونەتەویکراوی کۆدی وڵاتە کە تایبەت بە وڵاتی فەلەستین و بە دەستنووسی عەرەبی دابین کراوە.

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
پۆل:پێرستی ئەندامی ئەنجومەنی پاوانی ئاست سەری تایبەتی وڵاتی ئەوروپا
.ws

دۆمەینی.ws تایبەت بە ساموا لە سالی ١٩٩٥ کوتۆتە کار

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.wf

دۆمەینی.wf تایبەت بە والیس و فاتونە و لە ساڵی ١٩٩٧ دامەزراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
پۆل:پێرستی ئەندامی ئەنجومەنی پاوانی ئاست سەری تایبەتی وڵاتی ئەوروپا
.mn

دۆمەینی.wf تایبەت بە مەنگۆلیا و لە سالی ١٩٩٥ دامەزراوە

## سەرچاوە
https://en.wikipedia.org/wiki/.mn

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.yt

دۆمەینی.yt تایبەت بە دورگەی مایوت و لە سالی ١٩٩٧ دامەزراوە

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
پۆل:پێرستی ئەندامی ئەنجومەنی پاوانی ئاست سەری تایبەتی وڵاتی ئەوروپا
.pt

دۆمەینی.ptتایبەتە بە **پورتوگال** کەوتۆتە کار لە سالی 1988 

## سەرچاوە
ویکیپیای ئینگلیزی

https://en.wikipedia.org/wiki/.pt

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
پۆل:پێرستی ئەندامی ئەنجومەنی پاوانی ئاست سەری تایبەتی وڵاتی ئەوروپا
ھۆملاند

**زەوی نیشتیمان** (بە ئینگلیزی: Homeland) بریتییە لە زنجیرەیەکی وروژێنەری دەرونی 
ئەمریکی لە پەرەپێدانی هاورد گۆردن و ئەلێکس گانزایە وە هەروەها وەرگیراوە لە زنجیرەیەکی ئیسرائیلی جەدعون ڕاف "گیراوەکانی شەڕ" (Prisoners of War).

## سەرچاوەکان

پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی ڕووداوەکانی دەکەوێتە ناو شاری نیویۆرک
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە خەڵاتی پیبۆدییان وەرگرتووە
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١١
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان
پۆل:تێرۆریست لە تەلەڤیزیۆندا
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە وروژێنەرەکان
پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییەکانی فۆکس لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە
.gn

دۆمەینی .gn تایبەت بە وڵاتی گوینیایە و لە ساڵی ١٩٩٤ کەوتۆتە کار.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
پۆل:ناساندنەکانی پەیوەست بە کۆمپیوتەر لە ساڵی ١٩٩٤
.gp

دۆمەینی .gp تایبەتە بە وڵاتی گوادەلوپی و لە ساڵی ١٩٩٦ کەوتۆتە کار.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.gq

دۆمەینی .gq تایبەتە بە (گوینیا) یان گوینیای نوێ و لە ساڵی ٢٠١٥ کەوتۆتە کار.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
پۆل:موڵکە ئینتەرنێتییەکان کە لە ساڵی ١٩٩٧ دامەزراون
.gs

دۆمەینی .gs تایبەت بە جۆرجیای باشوور و دوورگەکانی ساندویچ و لە سالی ١٩٩٧ کەوتۆتە کار، تا ئێستاش چالاکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.gm

دۆمەینی .gm تایبەت بە کۆماری گامبیا و لە سالی ١٩٩٧ دامەزراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پاوانی ئاست-باڵا
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
کێبەرکێی شیکاریی دراوەی ئێڵ تی پی پی

**کێبەرکێی شیکاریی دراوەی ئێڵ تی پی پی** () کێبەرکێیەکی نێونەتەوەییە کە بە ھاوکاریی بەڕێوەبەرایەتیی شاڕێگە فیدراڵەکان و کۆمەڵگەی ئەندازیارانی شارستانیی ئەمریکییەوە بەڕێوە دەچێت و ئامانجی سەرەکیی بە کارھێنانی تەکنیکەکانی شیکاریی دراوەیە بۆ دراوەکانی ئێڵ تی پی پی. بەشدارانی ئەم کێبەرکێیە پێویستە لە دراوەکانی بنکەدراوەکەی کارایی درێژخایەنی ڕێگەکان کەڵک وەربگرن.
## مێژوو
بەرنامەی کارایی درێژخایەنی ڕێگەکان لە ١٩٨٠کانەوە دەستی پێکرد. دواتر لە ساڵی ١٩٩٨دا بەڕێوەبەرایەتیی شاڕێگە فیدراڵەکان و کۆمەڵگەی ئەندازیارانی شارستانیی ئەمریکی پێکەوە کێبەرکێی شیکاریی ئێڵ تی پی پییان ڕاگەیاند. ئامانج لە ڕاگەیاندنی ئەم کێبەرکێیە ئەوە بوو کە لێکۆڵەرانی ھەموو وڵاتانی دنیا بە کەڵک وەرگرتن لە بنکەدراوەکەی ئێڵ تی پی پی زانیاریی زیاتر لەسەر ڕێگەکان بخەنە ڕوو. بۆیە پێویستە بەشداربووان دراوەکانی ئێڵ تی پی پی بە کار بھێنن لە توێژینەوەکەیاندا.

## بەستەری دەرەکی
*LTPP InfoPave 
## سەرچاوەکان

پۆل:بەڕێوەبەرایەتیی شاڕێگە فیدراڵەکان
پۆل:خەڵاتە ئەکادیمییەکان
پۆل:خەڵاتە ئەندازیارییەکان
کڵاو سپی (ئاسایشی کۆمپیوتەر)

**کڵاوسپییەکان** ئەو ھاککەرانە دەگرێتەوە کە بە مەبەستی خراپ کۆنترۆڵ و دەستکاری سیستەمەکان ناکەن، بەڵکو خاوەن سیستەمەکە ئاگادار دەکەنەوە لەو ھەڵانەی ھەیەتی. جگە لەوەش ھەوڵی پاراستنی سیستەمەکان دەدەن و زانیاری پاراستن بڵاو دەکەنەوە (بە ئینگلیزی: security information). لە ھەمان کاتدا ھاککەرە کڵاوسپییەکان توانای کاولکردنی سیستەمەکەشیان ھەیە، بەڵام ئەو کارە ناکەن، بۆیە پێیان دەڵێن هاککەری بەڕەوشت چونکە کاری نایاسایی ناکەن. کە بەداخەوە ئەوانە لە ناو کورد ڕێژەیان زۆر کەمە!

## ئەمانەش ببینە
* گرووپی ھاککەر

## ماڵپەر
https://web.archive.org/web/20171119013808/https://www.whitehatsec.com/

## سەرچاوەکان
http://kurdforums.co/showthread.php?tid=527
ڕوانگەی باشووری ئەورووپا

**روانگەکاری باشوری ئەورووپا** (بە ئینگلیزی :  European Southern Observatory ESO) ئەو ناوە ناوێکی زیندووی گەرانی بۆشایی ١٤ وڵاتی ئەورووپایە لە ساڵی ١٩٦٢ بە ئامانجی زانیاری و ئاشکراکردنی زانیاری دەربارەی گەردوون دایانمەزراند، ئەو روانگەیەش دەکەوێتە وڵاتی چیلی ، ئەو روانگەیە بەنێوبانگە بە ژمارەیەک تەلیسکۆبی گەورە وە پێکدێت لە ٤ تەلیسکۆبی گەورە بە پانتای ٨ مەتر جێگیرکراینە 

ئەو روانگەیە چەندین دەسکەوتی بۆ مرۆڤایەتی بەدەست خستوە ئەوانیش:
* ئاشکراکردنی (تەقینەوەی تیشکی گاما) 100px|بێچوارچێوە|ناوەڕاست|تەقینەوەی تیشکی گاما
* سەلماندی کونی ڕەش لە ناوەندی رێکاکێشانەکەمان هەیە ڕێگای شیری
100px|بێچوارچێوە|ڕاست|کونی رەش

* لە ساڵی ٢٠٠٤ تەلیسکۆپی زۆر گەورە بۆ یەکەمین جار وێنەی هەسارەیەکی گرت لە دەرەوەی کۆمەڵەی خۆر 
90px|بێچوارچێوە|ناوەڕاست|وێنەی کۆمەڵەیەک لە هەسارەی قەبارە جیاواز

## دامەزراندن
ناوجەی پاراناڵ لە وڵاتی چیلی یەکێکە لە باشترین شوێنەکان بۆ روانگەی گەردوونزانی، بە تایبەت لەسەر چیای ئاتاکما لە بەرزی ٢٦٣٥ مەتر
ئەوەش وایکردیە چەندین روانگەی لەسەر دابمەزرێنن ئەوانەی کە دامەزراون لەلایەن (روانگەی باشووری ئەورووپا)
* ڕوانگەی لاسیلا کە تەلیسکۆپی تەکنۆلۆژیای نوێی لەسەرە
* روانگەی تەلیسکۆپی زۆر گەورە
* روانگەی لانۆ دی شاجنانتور ئەو روانگەیە کاری لەسەر دەکرێ و کراوە لەلایەن چەندین وڵات ئەوانیش :
١: ژاپۆن

٢: ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا

٣: کەنەدا

٤: تایوان

٥: چیلی

ئەو روانگانە نزیکی ٦٥٠ گەرانی زانستی کراوە لە ساڵی ٢٠٠٩ تا ئێستا .

روانگەی باشووری ئەورووپا بەبەردەوامی زانیاری زانستی دەربارەی گەردوون ئاشکراکردوە و تا ئێستاش توانیویەتی ١ تا ٥ ملیۆن وێنەی گەردوونی وەک ئەرشیف گرتبێت، کە نزیکی ٦٥ تێرابایت بە مانای (٦٥,٠٠٠,٠٠٠,٠٠٠,٠٠٠ بایت)

ئەو روانگانە پەیوەندیان هەیە لەگەڵ تەلیسکۆبی ھەبڵ بە بەردەوامی و پەیوەندیان هەیە لەگەڵ دەزگای بۆشایی ئەمەریکایی ناسا .

## پرۆژەی داهاتوو
روانگەی باشووری ئەورووپا بە نیازی درووستکردنی (تەلیسکۆبی ئەورووپی زۆر نایاب) دروست بکا. کە تیرەی ٤٢ مەتر دەبێ، بە دروستکردنی ٥ لە ئاوێنەی زۆر نایاب کە بەردەوام بوونی تەلیسکۆبەکە بێ سنوور دەبێ، ئەویش تەلیسکۆبی (E-ELT) دەبێت
200px|بێچوارچێوە|ناوەڕاست|تەلیسکۆبی E-ELT
## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی
* ماڵپەری فەرمی روانگەی پاراناڵ
* لاپەرەی فەرمی تەلیسکۆبی گەورە لە سایتی فەرمی ئاژانسی بۆشایی ئەورووپی
* وێنەکانی تەلیسکۆبی گەورە

پۆل:گەردوون
پۆل:کۆمەڵەی خۆر
پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە ئەورووپا
پۆل:ڕوانگە ئاسمانییەکان