open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دڵە مۆرەکان (فلیمی ٢٠٢٢)

**دڵە مۆرەکان** فلیمێکی ڕۆمانسییە کە دروست کراوە لەلایەن نێتفلێکس لە دەرھێنەری ئێلیزابێس ئالێن ئۆسەمبۆل، لەسەر بنەمای ڕۆمانی بە ھەمان ناوی تێس وەیکفیڵد دامەزراوە، ئەمە باس لە میوزیک نوسێک و گۆرانیبێژێک خەباتکار دەکات کە ناوی کاسییە و و دەریاوانێک ناوی لەکی یە، کە یەم دوانە دەکەونە زۆرترین کێشەوە بۆیە ئاشقی یەکتری دەبن؛ و ئەم فلیمە بڵاودەکرێتەوە لە ٧ ی ٢٩ ی ٢٠٢٢

## کاست
* نیکۆلاس گالیتزن کارەکتەری لەکی
* سۆفیا کارسۆن کارەکتەری کەیسی

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 

پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی داھاتوو
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٢
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی نێتفلێکس بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
پۆل:فیلمە درامییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە ڕۆمانسییەکان
پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون
لەتیفە ئوشاکی

**لەتیفە ئوشاکی** (١٧ی حوزەیرانی ١٨٩٨ – ١٢ی تەممووزی ١٩٧٥) ھاوسەری مستەفا کەمال پاشا (دواتر ئەتاتورک) بوو لە نێوان ساڵانی ١٩٢٣ بۆ ١٩٢٥. لە لای باوکییەوە خزمایەتی بە ڕۆماننووسی تورک خالید زیا ئوشاکلیگیلەوە ھەبوو.

لەتیفە ھانیم و مستەفا کەمال پاشا لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٢٣دا ھاوسەرگیرییان کرد کاتێک کە تەنھا دوای مردنی زوبەیدە ھانیمی دایکی گەڕابووەوە بۆ سمیرنا. بۆ ماوەی دوو ساڵ و نیو، بەڵام پەیوەندی نێوان ئەو و ھاوسەرەکەی خۆش نەبوو، لەتیفە ھانیم ھێمای ڕوخساری نوێی ژنانی تورک بوو وەک خانمێکی یەکەم کە زۆر ئامادە بوو لە ژیانی گشتیدا کە، لە تورکیا، بە پێوەرەکانی سەردەمی ئەو تازەگەرییەک بوو. ئەو کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر ئەو چاکسازییانە ھەبوو کە لە ساڵانی ١٩٢٠ لە تورکیا بۆ ڕزگارکردنی ژنان دەستی پێکرد.

دوای دەمەقاڵەی بەردەوام، ئەو دووانە لە ٥ی ئابی ١٩٢٥ جیابوونەوە.1925.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٨
پۆل:مردووانی ١٩٧٥
پۆل:مستەفا کەمال ئاتاتورک
پۆل:تورکە عوسمانییەکان
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە تورکیا
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی مەمک
پۆل:خانمانی یەکەمی تورکیا
ناحیەی ناوەندی قەزای شنگال

**ناحیەی شنگال**(ناوەند)، (بە عەرەبی: ***ناحیة سنجار***، بە ئینگلیزی: ***Sinjar subdistrict***) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای شنگال لە پارێزگای نەینەوا لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی شنگالە.

## ناو
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارۆچکەی شنگالە.

## مێژوو

## جوگرافیا
سنوری ناحیەی شنگال:
* لە باکوورەوە ناحیەی سنونێ. 
* لە باشوورەوە ناحیەی قەیرەوان. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی تەلەعفەر. 
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی قەحتانیە.

## دانیشتوان
دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە زۆرینەی کوردە و کەمینەیەک عەرەب و ئاشوورییەکانی تێدایە.

## کشتووکاڵ

## شوێنەوار

## کارگێڕی
لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم ناحیە پێک ھاتووە لە (٣٠) گوند.

## ئەمانەش ببینە
* ناحیەی سنونێ
* ناحیەی قەیرەوان

## سەرچاوەکان

پۆل:ئێزیدی
پۆل:پارێزگای موسڵ
پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ
پۆل:جوگرافیای کوردستان
پۆل:کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
بەھاما لە ئۆڵۆمپیاد

باھاما بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٢ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا کرد، لەو کاتەوە جگە لە ئۆڵۆمپیادی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد، بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. بەھاما ھیچ کاتێک بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا نەکردووە. وەرزشوانانی باھاما بەگشتی شازدە مەدالیایان بەدەستھێناوە، کە ھەموویان لە بواری گۆڕەپان ومەدان و کەشتیوانیدا بوون. باھاما زیاتر مەدالیای ئۆڵۆمپیادی بەدەستھێناوە لە ھەموو ئەو وڵاتانەی ژمارەی دانیشتووانەکەی کەمترە لە یەک ملیۆن کەس. کۆمیتەی ئۆڵۆمپیادی باھاما لە ساڵی ١٩٥٢ دروست کراوە.

## پێرستی بەشدارییەکان
### ئۆڵۆمپیادی ھاوینە

## سەرچاوەکان
باربادۆس لە ئۆڵۆمپیاد

باربادۆس بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٨ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا کرد، لەو کاتەوە جگە لە ساڵی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد لە سەرجەم خولەکانی دیکەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەشداری کردووە. تا ئێستا بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا نەکردووە. تاکە مەدالیای ئۆڵۆمپیادی وڵاتەکە بریتییە لە برۆنزێک کە لەلایەن ئۆبادێل تۆمپسۆنی وەرزشوانی گۆڕەپان و مەیدان لە پێشبڕکێی ١٠٠ مەتری پیاوان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بردییەوە. باربادۆس وەک بەشێک لە فیدراسیۆنی وێست ئیندیز لە ساڵی ١٩٦٠ بەشداری ئۆڵۆمپیادی کرد.

## پێرستی بەشدارییەکان
### ئۆڵۆمپیادی ھاوینە

## سەرچاوەکان
سەربزێویی ھێزەکانی سووریای دیموکرات لە باکووری حەلەب

**سەربزێویی هەسەدە لە باکووری حەلەب** ئاماژەیە بۆ هەڵمەتێکی هێرشی چەکداری کە لەلایەن هێزەکانی سوریای دیموکراتەوە ئەنجامدرا، دوای فراوانبوونی داگیرکارییەکانی تورکیا بۆ سەر باکووری سووریا دوای ئۆپەراسیۆنی چڵی زەیتوونی سەرەتای ٢٠١٨ کە لەلایەن هێزە چەکدارەکانی تورکیا و سوپای ئازادی سووریا کە لەلایەن تورکیاوە پشتیوانی دەکرێت ئەنجامدرا.

## ئەمەش ببینە
* ھێزەکانی ڕزگاریی عەفرین

## سەرچاوەکان

پۆل:شەڕی ناوخۆیی سووریا
پۆل:عەفرین
بەلیز لە ئۆڵۆمپیاد

بەلیز بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٨ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کردووە، لەو کاتەوە جگە لە ساڵی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد، بەشداری لە سەرجەم خولەکانی دیکەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ھیچ کاتێک بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستاندا نەکردووە. لە ساڵی ١٩٦٨ تا ١٩٧٢ بەلیز بە ناوی ھندۆراسی بەریتانی ناسرابوو. تا ئێستا میدالیای ئۆڵۆمپیادی بەدەست نەھێناوە. کۆمیتەی ئۆڵۆمپیادی بەلیز لە ساڵی ١٩٦٧ دامەزراوە و ھەر لەو ساڵەدا لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە دانیپێدانراوە.

## پێرستی بەشدارییەکان
### ئۆڵۆمپیادی ھاوینە

## سەرچاوەکان
ئارووبا لە ئۆڵۆمپیاد

ئارووبا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٨٨ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا کرد، لەو کاتەوە بەشداری لە ھەموو یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا کردووە. ئاروبا تا ئێستا نەیتوانیوە ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیاد بەدەست بھێنێت. لە نێوان ساڵانی ١٩٥٢ تا ١٩٨٤ وەرزشوانانی ئارووبا وەک بەشێک لە ئەنتیلی ھۆڵەندا بەشدارییان ئۆڵۆمپیاد کردووە. ئ. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی ئارۆبا لە ساڵی ١٩٨٥ دەمەزرا و لە ساڵی ١٩٨٦ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی دانیپێدانرا. ئارووبا لە ھیچ یارییەکی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا بەشداری نەکردبوو.

## پێرستی بەشدارییەکان
### ئۆڵۆمپیادی ھاوینە

## سەرچاوەکان
ناحیەی سنونێ

**ناحیەی سنونێ**، (بە عەرەبی: ***ناحیة الشمال***، بە ئینگلیزی: ***Sinun subdistrict***) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای شنگال لە پارێزگای نەینەوا لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی سنونێیە.

## ناو
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی سنونێیە.

## مێژوو
ئەم ناحیەیە لە ساڵی ١٩٢٣دا دامەزراوە، لە بەرئەوەی دەکەوێتە باکووری چیای شنگال، ناونراوە ناحیەی ئەلشیمال، لە سەرەتادا ناوەندی ناحیەکە گوندی کەرسێ بوو، کە دەکەوێتە دامێنی چیای شەنگال. لە ساڵی ١٩٦١دا بڕیاری گواستنەوەی ناوەندی ناحیەکە لە کەرسێوە بۆ سنونێدرا. لە ێستادا کوردەکان ناوی ناحیەکە بە ناحیەی سنونێ دەبەن نەک شیمال.
## جوگرافیا
سنوری ناحیەی سنونێ:
* لە باکوورەوە ناحیەی ڕەبیعە و ناحیەی تەل حەمیس، لە ڕۆژاوای کوردستان 
* لە باشوورەوە ناحیەی ناوەندی قەزای شنگال و ناحیەی قەحتانیە
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی ئاڤگەنی. 
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی ھول لە ڕۆژاوای کوردستان.

## دانیشتوان
دانیشتوانی ئەم ناحیەیە سەرجەمیان کوردن.

## کشتووکاڵ

## شوێنەوار

## کارگێڕی
لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم ناحیە پێک ھاتووە لە (٤٠) گوند.

## ئەمانەش ببینە
* ناحیەی سنونێ
* ناحیەی قەیرەوان
* ناحیەی شنگال

## سەرچاوەکان

پۆل:ئێزیدی
پۆل:پارێزگای موسڵ
پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ
پۆل:جوگرافیای کوردستان
پۆل:کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
بەرموودا لە ئۆڵۆمپیاد

بەرمودا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٣٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کردووە، لەو کاتەوە جگە لە ساڵی ١٩٨٠ لە سەرجەم ئۆڵۆمپیادەکانی دیکەی ھاوینە بەشداری کردووە. ھەروەھا بەرموودا لە ساڵی ١٩٩٢ەوە بەشداری لە زۆربەی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا کردووە. ئەم وڵاتە ھاوشێوەی زۆربەی وڵاتەکانی دیکە بایکۆتی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ی مۆسکۆی کرد بەسەرکردایەتی ئەمریکا، ئەمەش وەک کاردانەوەیەک سەبارەت بە لەشکرکێشی یەکێتی سۆڤیەت بۆ سەر ئەفغانستان. بە بەدەستھێنانی مەدالیای زێڕی لەلایەن فلۆرا دافی لە پێشبڕکێی سێ یاری ژنان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠، بەرموودا بووە بچووکترین وڵاتی جیھان لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە کە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا مەدالیای زێڕی بەدەستھێنابێت. لە ساڵی ١٩٧٦ەوە، بچووکترین وڵات بوون، بەپێی ژمارەی دانیشتووان، کە بە گشتی مەدالیای ئۆڵۆمپیادی بەدەستھێنا بوو، بەڵام ئەو ژمارە پێوانەیییە کۆتایی ھات کاتێک ئەلیساندرا پێریلی لە ساڵی ٢٠٢١دا برۆنزی بۆ سان مارینۆ بەدەستھێنا لە پێشبڕکێی تەقەکردن لە نیشانە. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی بەرمودا لە ساڵی ١٩٣٥ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٣٦ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە دانیپێدانراوە.

## پێرستی بەشدارییەکان

### ئۆڵۆمپیادی ھاوینە

### ئۆڵۆمپیادی زستانە

## سەرچاوەکان

پۆل:بەرموودا لە ئۆڵۆمپیاد
پۆل:وەرزشی بەرموودا
ئەیالەتی دولکادر

**ئەیالەتی دولکادر** یان **ئیالەتی مەرعەش** (بە تورکیی عوسمانی: * ایالت ذو  القادریه / دولقادر، * بە ڕۆمانی:*Eyālet-i Ẕū l-Ḳādirīye / Ḍūlḳādir*)یەکێک بوو لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی. ڕووبەری ڕاپۆرتکراوی لە سەدەی نۆزدەھەمدا ٧٧٬٣٥٢ میل چوارگۆشە بووە (٢٠٠٬٣٤٠ کیلۆمەتر دووجا).

## دابەشکردنی کارگێڕی
ئەیالەتی دولکادر یان ئیالەتی مەرعەش لە نێوان ساڵانی ١٧٠٠ بۆ ١٧٤٠ لە چوار سەنجاک پێکھاتبوو بەم شێوەیە:
# سنجاقی مەرعەش
# سنجاقی مەلەتی
# سنجاقی عەینتاب
# سنجاقی قەرس-ی مەرەش

## سەرچاوەکان

دولکادر
دولکادر
پۆل:پارێزگای مەرعەش
پۆل:پارێزگای ئادیەمان
ڕۆدریک

**ڕۆدریک** () پاشای ڤیزیگۆتەکان لە ئیسپانیا لە نێوان ساڵانی ٧١٠ تاکو ٧١١. ئەو بە کۆتا پاشای گۆتەکان ناسراوبوو. دوا گۆت بوو کە لە تۆلێدۆ، ئیسپانیا فەرمانڕەوایی کرد.

ھەڵبژاردنی ڕۆدریک وەک پاشا مشتومڕی لەسەر بوو و ئەو تەنھا بەشێک لە ئیسپانیای حوکمڕانی دەکرد و نەیارێکی بە ناوی ئاچیلا فەرمانڕەوایی بەشەکەی تری دەکرد. ڕووبەڕووی یاخیبوونی باسکەکان و لەشکرکێشی ئومەوییەکان بووەوە. لە جەنگی وادی لەکە شکستی ھێنا و کوژرا. پێدەچێت ئیگیلۆنا بێوەژنەکەی ھاوسەرگیری لەگەڵ عەبدولعەزیز کوڕی موسا کردبێت کە یەکەم حاکمی موسڵمان بوو لە ئیسپانیا.

## سەرچاوەکان

پۆل:مردووانی ٧١١
گوموش ھانە

**گوموش ھانە** شار و قەزای پایتەختی پارێزگای گوموشخانە لە ھەرێمی دەریای ڕەشی تورکیا. شارەکە بەدرێژایی ڕووباری ھەرشیت دایە لە بەرزییەکەی ٥ ھەزار پێ (١٥٠٠ م)، نزیکەی ٤٠ میل (٦٤ کیلۆمەتر) لە باشووری ڕۆژاوای ترابزۆنەوە دوورە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ناوەندی شارستانی گوموشانە ٢٨ ھەزار و ٦٢٠ کەسە. ڕووبەری قەزاکە ١٧٨٩ کیلۆمەتر دووجایە (٦٩١ میل چوارگۆشە), و شارەکە لە بەرزی ١١٥٣ م (٣٧٨٣ پێ) دایە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای گوموشخانە
پۆل:شارەکانی تورکیا
بۆلیڤیا لە ئۆڵۆمپیاد

بۆلیڤیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٣٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، بەڵام نەیتوانی بەشداری سێ ئۆڵۆمپیادی دواتر بکات. ئەم وڵاتە لە ساڵی ١٩٦٤ەوە وەرزشوانانی جگە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکەی ئۆڵۆمپیادی کردووە، ھەروەھا بۆلیڤیا لە ساڵی ١٩٥٠ بۆیەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە بکات، لەسەرجەم بەشدارییەکانی ئێستا ھیچ وەرزشوانێکی بۆلیڤیا مەدالیای ئۆڵۆمپیادی بەدەست نەھێناوە، بەمەش بووەتە تاکە وڵاتی ئەمریکای باشوورە کە ھەرگیز مەدالیای ئۆڵۆمپیادی بەدەست نەھێناوە.

## پێرستی بەشدارییەکان

### ئۆڵۆمپیادی ھاوینە

### ئۆڵۆمپیادی زستانە

## سەرچاوەکان
بەڕازیل لە ئۆڵۆمپیاد

بەرازیل بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، دوای ئەوەی لە پێنج خولی ھاوینەی ڕابردوو بەشداری نەکرد. لەو کاتەوە ئەم وڵاتە جگە لە ساڵی ١٩٢٨ بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا کردووە. تا ساڵی ٢٠٢٠ وەرزشوانانی بەڕازیل لە ١٨ وەرزشی جیاوازی ھاوینەدا بە گشتی ١٥٠ مەدالیای بەدەستھێناوە. ھەروەھا بەرازیل لە ساڵی ١٩٩٢ەوە بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە، بەھۆی ئەوەی بەرازیل یەکێکە لە وڵاتە گەرمەکان، تا ئەمڕۆ ھیچ وەرزشوانێکی بەڕازیل مەدالیای ئۆڵۆمپیادی زستانەی بەدەست نەھێناوە، ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەرازیل میوانداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو. ئەمە یەکەمجارە وڵاتێکی لە ئەمریکای باشوور میوانداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بکات. ھەروەھا ڕیۆ دی جانیرۆ دووەم شارە لە ئەمریکای لاتینی کە میوانداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کردووە، دوای مەکسیکۆ سیتی لە ساڵی ١٩٦٨، ھەروەھا بەڕازیل وەک میوانداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ حەوت مەدالیای زێڕی و نۆزدە مەدالیای بەگشتی بەدەستھێناوە. سەرکەوتووترین ئاستی گشتی وڵاتەکە لە ئۆڵۆمپیاددا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ ڕوویدا. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی بەرازیل لە ساڵی ١٩١٤ دروست کراوە و لە ساڵی ١٩٣٥ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی دانیپێدانراوە.

## پێرستی بەشدارییەکان

### ئۆڵۆمپیادی ھاوینە

### ئۆڵۆمپیادی زستانە

## سەرچاوەکان

پۆل:بەڕازیل لە ئۆڵۆمپیاد
شۆخان نورەدین

**شۆخان نورەدین ساڵح** (لەدایکبووی ٢٠٠٠ لە ھەولێر، عێراق) خانمەیاریزانێکی پیشەگەری یانەی تۆپی پێی هیلالی سعوودی و ھەڵبژاردەی فوتساڵی ژنانی عێراقە. لەگەڵ ھەڵبژارەی تۆپی فوتساڵی ژنانی عێراق بووە براوەی پاڵەوانێتیی فوتساڵی ڕۆژاوای ئاسیای ٢٠٢٢ و بە تۆمارکردنی ٧ گۆڵ خەڵاتی گۆڵکاری وەرگرت.

## ژیان
شۆخان لە شاری ھەولێر لە دایک و باوکێکی کورد لە دایکبووە، لە منداڵییەوە ئارەزووی بۆ وەرزش و یاری تۆپی پێ ھەبووە، بەشداری چالاکییە وەرزشییەکانی قوتابخانەکانی کردووە

## ژیانی پیشەگەری
### یانەکان

### ھەڵبژاردەی عێراق

### جامی فوتساڵی ژنانی ڕۆژاوای ئاسیا
شۆخان یەکێک بوو لەو ٣٠ یاریزانانەی لەلایەن ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی فوتساڵی ژنانی عێراق شاھیناز یاری، بۆ ھەڵبژاردنی باشترین یاریزانەکان بۆ بەشداریکردن لە پاڵاوانییەتی جامی فوتساڵی ژنانی ڕۆژاوای ئاسیا کە لە شاری جەدەی سعودیە بەڕێوەچوو، بانگێشتکرا. بەھۆی ئاستبەرزی بوە یەکێک لەو ٢٢ یاریزانەی بەشێوەی کاتی لەلیستی پێکھاتەکە جێگیربوو. دوای چەند یەکەیەکی ڕاھێنان و مەشق ناوی لەلیستی ئەو ١٤ یاریزانەبوو وەک پێکھاتەی ھەڵبژاردەی عێراق بۆ پاڵەوانییەکە دەستنیشان کرا.ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی ژنانی عێراق وەک یاریزانی ھێرشبەر دیاریکرد. لەکاتی ڕاکێشانی تیروپشک ھەڵبژاردەی عێراق لەگروپی ئەی کەوتە بەرامبەر ھەڵبژاردەی بەحرێین و فەڵستین. لە یەکەم یاری خۆیدا بەرامبەر ھەڵبژاردەی فوتساڵی ژنانی بەحرەین شۆخان بەشێوەی سەرەکی یاریکرد بەڵام نەیتوانی ھیچ گۆڵێک تۆمار بکات، لەم یارییە عێراق بە ئەنجامی (١–٠) یارییەکەی دۆڕاند.لە یاری دووەمدا بەرامبەر فەڵستین شۆخانی توانی لە دەقەی "١٦"یەکەم گۆڵی خۆی لەگەڵ ھەڵبژاردەکە تۆمارکرد لەم یارییە عێراق بە ئەنجامی (٧–٠) یارییەکەی بردەوە. بەم ئەنجامە عێراق بە پلەی دووەم گەیشتە قۆناغی پێش کۆتایی پاڵاوانییەتییەکە، لەو قۆناغە کەوتە بەرامبەر ھەڵبژادەی کوێت، لەیاری پێشکوتاییان بەرامبەر ھەڵبژاردەی کوێت شۆخان توانی چوار گۆڵ لە دەقەکانی "٢١"٬"٢٢" ٬"٢٦"٬"٢٧" تۆمار بکات ھەوەھا چوار ئەسیستیش تۆمار بکات وەک باشترین یاریزانی یارییەکەش دەستنیشانکرا و عێراق بە ئەنجامی (١٢–٠) یارییەکەیان بردەوە ئەمەش گەورەترین بردنەوەی ھەڵبژاردەکەبوو لە مێژووی خۆیدا. شۆخان ژمارەی گۆڵەکانی گەیاندە پێنج گۆڵ بەو ئەنجامە گەیشتنە یاری کۆتایی.لەیاریی کۆتاییدا ڕووبەڕووی ھەڵبژاردەی سعودیای وڵاتی خانەخوێ بوووەوە. لە سەرەتایی تایمی یەکەم ھەڵبژادەری سعودیە توانی گۆڵی یەکەم بکات و پێش بکەوێت یاریزانانی عێراق چەند ھەوڵێکیاندا بەڵام بێ ئەنجام بوو تایمی یەکەم بەم ئەنجامە کۆتایی ھات لە تایژی دووەم لەدەقەی ٢٣ لێدانێکی ڕاستەوخۆ بۆ عێراق گیرا، شۆخان توانی لێدانەکە جێبەجێ بکان و گۆڵی یەکسان بوونەوە تۆمار بکات. لەدەقەی "٣٤"دێرین مەلائەبووبەکر گۆڵی دووەم و پێشکەوتنی عێراقی تۆمار کرد بەڵام دوای تێپەربوونی دەقەیەک سارا ئەحمەد گۆڵی یەکسانی بۆ سعودیە تۆمار کرد، بەڵام ھەرزوو لە دەقەی ٣٦ یاریزانی عێراق تەبارەک گۆڵی سێیەیمی عێراقی تۆمارکرد، لەدواین ساتەکانی یارییەکەش شۆخان تۆپێکی ئاراستەی ھەڵبژاردەی بەرامبەر کرد و توانی گۆڵی دووەم و چوارەمی عێراق لە یارییەکە تۆمار بکات. بەم ئەنجامە ھەڵبژاردەی عێراق توانی یەکەم نازناوی پاڵەوانییەتییەکە بەدەستبھێنێت شۆخانیش بەتۆمارکردنی ٧ گۆڵ بووە گۆڵکاری جامەکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠
پۆل:زیندووان
پارێزگای ڤیدین

**پارێزگای ڤیدین** () باکووری ڕۆژاواترین پارێزگای بولگاریایە. لە ڕۆژاواوە ھاوسنوورە لەگەڵ سربیا و لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ ڕۆمانیا. ناوەندی کارگێڕییەکەی شاری ڤیدین لەسەر ڕووباری دانوب. ناوچەکە بەسەر ١١ شارەوانیدا دابەشکراوە. تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ١٠٨ ھەزار و ٦٧ کەسە.

## کۆمەڵە نەتەوەیییەکان

کۆی ژمارەی دانیشتووان (سەرژمێری ٢٠١١):١٠١٠١٨
خۆیان ناساندووە: ٩٥١٢٦ کەس:
* بولگارییەکان: ٨٦٨٠٢ (٩١٬٢٥٪)
* ڕۆمانی: ٧٢٨٢ (٧٬٦٦٪)
* ئەوانی تر و پێناسە نەکراو: ١٠٤٢ (١٬١٠٪)

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای ڤیدین
پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا
ئەیالەت

وێنۆک|ئەتڵەسەی سیدید ١٨٠٣، نیشاندانی ئێلایەتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست
وێنۆک|ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە ١٥٩٣
**ئێلایەت** (بە تورکی: ایالت، بە ئینگلیزی: State) بەشێکی سەرەکیی ئیدارەی بەڕێوەبەرایەتیی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی بوون.

لە ١٤٥٣ەوە تا سەرەتای سەدەی نۆزدەھەم، حکوومەتی ناوەخۆی عوسمانی بە شێوەیەکی ئازاد پێکھاتبوو. ئیمپراتۆرییەتەکە لە سەرەتادا دابەش بوو بەسەر ویلایەتەکاندا کە پێی دەگوترا ئێلایەتەکان، کە لەلایەن بێلەربێی (ناوی ھاوشێوەی دووک لە زمانی تورکی) بەڕێوەدەبرێن. ڤیزیری گەوری (سەرۆک وەزیران- صدر اعظم) بەرپرسیار بوو لە بەڕێوەبردنی ھەموو کاروبارە باڵاکانی دەوڵەت، لە پایتەخت و ویلایەتەکان. و لە نێوان ساڵانی ١٨٦١ و ١٨٦٦، ئەم ئیلاێتانە ھەڵوەشێندرانەوە، و ناوچەکە بۆ مەبەستی بەڕێوەبردن دابەشکران و کران بە پارێزگا.

ئیالێتەکان دابەش دەکران بۆ ناوچە بە ناوی لیڤاس یان سانجاکس، ھەریەکێکیان لەژێر بەرپرسیارێتی پاشایەکدا بوو، بە ناونیشانی میرا-لیرا، یان سەنجەک-بێی. ئەم پارێزگایانەش بەگشتی لەلایەن ئەورووپییەکانەوە بە پاشالیکس ناودەبران. پاشا دەسەڵاتی حوکمڕانی تەواوەتی لە پارێزگاکەی پێ دەبەخشرا، کە سەرۆکی ھەردوو بەشی سەربازی و دارایی بوو، ھەروەھا بەڕێوەبەری پۆلیس و دادوەری تاوانکاری.

## سەرچاوەکان

پۆل:جۆرەکانی دابەشکارییەکانی وڵاتەکان
ڤیدین

**ڤیدین** () شارێکی بەندەرییە لە کەناری باشووری ڕووباری دانووب لە باکووری ڕۆژاوای بولگاریا. نزیکە لە سنوورەکانی ڕۆمانیا و سربیا ھەروەھا پایتەختی پارێزگای ڤیدینە.

## مرۆڤناسی
بەپێی دوایین داتای سەرژمێری ساڵی ٢٠١١، ئەو کەسانەی ناسنامەی نەتەوەیی خۆیان ڕاگەیاندووە بەم شێوەیە دابەشکراون:

* بولگار: ٤٠ ھەزار و ٥٥٠ کەس (٩١٫٨٪)
* دۆم: ٣٣٣٥ (٧٫٥٪)
* تورک: ٦٠ کەس (٠٫١٪)
* ئەوانی تر: ١٩٩ کەس (٠٫٤٪)
* پێناسە نەکراو: ٢٨٠ کەس (٠٫٦٪)
* ڕانەگەیەندراوە: ٣٦٤٧ کەس (٧٫٦٪)

## ئەمانەش ببینە
* ئەیالەتی ڤیدین

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەکانی بولگاریا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڤیدین
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دانووب
ئەیالەتی ڤیدین

**ئەیالەتی ڤیدین** (بە تورکیی عوسمانی: * ایالت ویدین*، بە ڕۆمانی: *Eyālet-i Vīdīn*)یەکێک بوو لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی. دەکەوێتە خاکی باکووری ڕۆژاوای بولگاریای ئێستا. لە ساڵی ١٨٤٦ پێکھاتووە و ناوەندی ئیدارییەکەی ڤیدین بووە. لە ساڵی ١٨٦٤دا خرایە ناو پارێزگای دانوبەوە و سانجاکەکانی کورتکرانەوە بۆ شارۆچکە جگە لە ڤیدین.

## دابەشکردنی کارگێڕی
سنجاقەکانی ئیالێت لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩دا:
# سنجاقی تیرنۆڤا
# سنجاقی ڤیدین
# سنجاقی لۆم

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای ڤیدین
ڤیدین
ڤیدین
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٤٦
پارێزگای ڕوسێ

**پارێزگای ڕوسێ** () پارێزگایەکە لە باکووری بولگاریا، ناوی لە شارە سەرەکییەکەیەوە ناونراوە، ڕوسێ کە لە ڕێگەی ڕووباری دانووبەوە دراوسێی ڕۆمانیایە. دابەشکراوە بەسەر ٨ شارەوانیدا کە کۆی ژمارەی دانیشتووانەکەی تا مانگی شوباتی ٢٠١١، ٢٣٥٬٢٥٢ کەسە.

## دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای ڕوسێ ٢٦٦٬٢١٣ کەس بووە (٢٦٦٬١٥٧ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٨٫٧٪ لە ڕەگەزی نێر و ٥١٫٣٪ لە مێ بوون. تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە ٢٤٩ ھەزار و ١٤٤ کەس بووە کە ٢٥٫٨٪یان دانیشتووانی سەرووی ٦٠ ساڵە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای ڕوسێ
ڕوسێ
پارێزگای یامبۆڵ

**پارێزگای یامبۆڵ** () پارێزگایەکە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی بولگاریا، لە باشوورەوە دراوسێی تورکیایە. ناوی لێنراوە لە شارە سەرەکییەکەی یامبۆل لەکاتێکدا شارۆچکەکانی دیکە بریتین لە سترالدزا، بۆلیارۆڤۆ و ئێلھۆڤۆ. پارێزگاکە خاکێکی ٣٣٥٥٫٥ کیلۆمەتر دووجا (١٢٩٥٫٦ میل چوارگۆشە) لەخۆدەگرێت.کە دابەشکراوە بەسەر ٥ شارەوانیدا کە کۆی ژمارەی دانیشتووانیان ھەیە، تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، کە ١٣٨٬٤٢٩ کەسە.

## دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای یامبۆل ١٥٦٬٠٨٠ کەس بووە (١٥٦٬٠٧٠ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٩٫٢٪یان لە ڕەگەزی نێر و ٥٠٫٨٪یان لە ڕەگەزی مێ بوون.تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە ١٣٨ ھەزار و ٤٢٩ کەس بووەکە ٢٧٪یان دانیشتووانی سەرووی ٦٠ ساڵە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای یامبۆل
یامبۆڵ
ھەڵھێنجان

لە لۆژیکدا، **ھەڵھێنجان** یەکێ لە شێوازەکانی بەکاربردنی ئەقڵ بۆ ئاکامگری و بەڵگەھێنانەوەیە کە تێیدا ئەگەر پێشەکییەکان دروست بن ئاکامی دەستکەوتوو بێشک دروستە. بەڵگەیەک کە بە ھەڵھێنجان دروست ببێ یا حوکمێک کە بە ھەڵھێنجان دەست بکەوێ، بڕاوە و جێگەی باوەڕ و متمانەیە، بە مەرجێک کە ھاتنی ئاکام لە شوێن پێشەکییەکاندا بەپێی یاسا و ڕێساکانی لۆژیک بووبێ. واتە ئەگەر پێشەکییەکان ڕاست بن مەحاڵە ئاکام ھەڵە بێ. بۆ وێنە، لە «گشت ئینسانێک فانییە» و «سوقراتیش ئینسانێکە» -ەوە گەیشتن بە «سوقراتیش فانییە» ھەڵھێنجانێکی جێی باوەڕە.

پتر، ھەڵھێنجان (یا فۆرمێکی تایبەتی کە قیاس -ی پێ دەوترێ) لە بەرامبەر ئیستیقراوە دادەنرێت. بە پێچەوانەی ئیستیقرا، لە ھەڵھێنجاندا ئاوەزان لە تێکڕایییەوە بەرەو تاکە.

## وشەکە
ھەڵھێنجان، کە *ھەڵێنجان* -یش دەنووسرێ و لە کەڵھوڕیدا *ئەڵونجانن* -ی پێ دەوترێ، بە مانای «ئاو لە بیر ھەڵکێشان» -ە. ھاوڕیشەی «*آهنجیدن*» و «*آهیختن*» -ی فارسییە. وشە عەرەبییەکەش، *استنباط*، ھەر ئەو مانای «ئاودەرکێشان» -ەی ھەیە. *deduction* -یش کە لە بنەڕەتدا لاتینییە واتە «دەرھێنان» و «دەرکێشان» و «لێگرتن».

## بەبڕستی و ساغی
بەڵگەھێنانەوەی ھەڵھێنجانی بەوە ھەڵدەسەنگێندرێ کە ئاخۆ بەڵگەکە بەبڕستە (valid) یان نا، ھەروەھا ساغە (sound) یان ناساغە. بەڵگە بەبڕستە (یان بەدەسەڵاتە، یان زۆردارە، یان ڕەوایە) ئەگەر پێشەکییەکان لە گەرەنتیکردنی ئاکامەکەدا سەرکەوتوو بن، یانی ئاکامەکە بەپێی پێشەکییەکان ڕەوا و بەجێ بێ و ئەقڵ بیبڕێ. ئەگەر پێشەکییەکان ڕاستیش بن، ئەو کات دەڵێن بەڵگەکە ساغیشە. ھەموو بەڵگەھێنانەوەیەکی ھەڵھێنجانی یان بەبڕستە یان بێبڕستە، و یان ساغە یان ناساغە، حاڵەتی ناوەڕاستی نییە، وەک ئەوەی بڵێی تا ڕادەیەک بەبڕستە.

بۆ نموونە، ئەم ھەڵھێنجانە دەیبڕێ (بەبڕستە)، بەڵام ساغ نییە:

ئێستا ھەتاوە، ھەر کات ھەتاو بێ کەس چەتر لەگەڵ خۆی ناھێنێ، کەوایە، ئێستا کەس چەتری پێ نییە.

ئەمە ساغ نییە، چونکە پێشەکیی دووەم، «*ھەر کات ھەتاو بێ کەس چەتر لەگەڵ خۆی ناھێنێ*»، ڕاست نییە، کەس ھەیە لە کاتی ھەتاویشدا چەتری پێیە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ئاوەزان
پۆل:لۆژیک
دوورگە پاکە بەریتانییەکان لە ئۆڵۆمپیاد

دوورگە پاکە بەریتانییەکان بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٩٨٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد. لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کردووە. دوورگە پاکە بەریتانییەکان دوو جار بەشدارییان لە ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە، یەکەمجار لە ساڵی ١٩٨٤ و دواتر لە ساڵی ٢٠١٤. ھیچ وەرزشوانێکی ئەم وڵاتە نەیتوانیوە ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیاد بەدەستبھێنن.

## پێرستی بەشدارییەکان
### ئۆڵۆمپیادی ھاوینە

### ئۆڵۆمپیادی زستانە

## سەرچاوەکان
ناحیەی ناوەندی قەزای تەلەعفەر

**ناحیەی تەلەعفەر**، (بە عەرەبی: ***ناحیة تلعفر***، بە ئینگلیزی: ***Tel Afar subdistrict***) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای تەلەعفەر لە پارێزگای نەینەوا لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی تەلەعفەرە.

## ناو
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەی وەرگیراوە کە ئەویش شارۆچکەی تەلەعفەرە.

## مێژوو
لە ساڵی ١٨٧٩دا شاری مووسڵ سەرلەنوێ کرایەوە ناوەندی ویلایەتی مووسڵ لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا، قەزای شنگال یەکێک بوو لە شەش قەزاکانی، ناحیەی تەلەعفەر و ناحیەی زوممار سەر بە قەزای شنگال بوون. ئەم دابەشی کارگێڕییە تاوەکو داگیرکردنی عێراق و ھەرێمی کوردستان لەلایەن ئینگلیزەوە لە ساڵی ١٩١٨ ھەر پەیڕەوی دەکرا. لەگەڵ دامەزراندنی حکومی پاشایەتی عەرەبی لە عێراق ناوچەی جزیری باشووری کوردستان دابەشکرایە سەر قەزای تەلەعفەر و قەزای شنگال و ناوچەی بادۆش درایە پاڵ مووسڵ.
## جوگرافیا
سنوری ناحیەی تەلەعفەر:
* لە باکوورەوە ناحیەی ئاڤگەنی 
* لە باشوورەوە ناحیەی تەل عەبتە
* لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی موحەلەبیە. 
* لە ڕۆژاواوە ناحیەی قەیرەوان و ناحیەی شنگال.

## دانیشتووان
پێکھاتەی دانیشتووانی قەزاکەش بەم جۆرەیە:
* لێکۆڵینەوە لە پێکھاتەی دانیشتووانی قەزاکە، بە ھۆی کەمبوونی سەرژمێری ڕاستەقینە و دوور لە دەستکاری و ڕاگواستن و بە عەرەباندنە بەردەوامەکانی ناوچە کوردنشینەکانەوە کارێکی ئاسان نییە، بەڵام دەتوانینبڵێین کە ڕێژەی ھەر سێ نەتەوەی کورد و تورکمان و عەرەب ھاوتان. زۆربەی تورکمانەکان لە شارۆچکەی تەلەعفەر کۆبوونەتەوە، و کوردەکان لە ناحیەی زوممار و ناحیەی ئاڤگەنی و ناحیەی ڕەبیعە و ناو شارۆچکەی تەلەعفەر، و عەرەبەکان بە تەوای ھەموو قەزاکەدا بڵاوبوونەتەوە.
* **ھۆزە تەلەعفەرییەکان**: کە لە گەلێ سەرچاوەدا باسی ڕەچەڵەکی ئەم تەلەعفەرییانە کراوە، (شاکر خەسباک) لە سەرچاوەکەیدا دەڵێت «ئەو ھۆزە کوردییانەی بە تەلەعفەرییەکان ناسراون گەورەترین ڕێژەی دانیشتوانی ناحیەی تەلەعفەر پێکدەھێنن» بەڵام لە ھەندێ سەرچاوەدا بۆ کەمکردنەوەی کورد ئەم ھۆزانە بە عەرەب و تورکمان دادەنێن. جا ئەگەر چاوێک بە ناوی ھۆز و تیرەکانی تەلەعفەرییەکاندا بگێڕین ئەوا گەلێ ناوی کوردی وەکو (ئال حەمۆ، ئال عەلۆ، ئال حەربۆ، ئال محۆ، ئال شێخۆ، ئال فەرھاد، ئال میرزا)مان بەر چاو دەکەوێت و ناوی سەرۆک ھۆز و تیرەکانیش مۆرکی کوردییان تێدا بەرجەستە دەکرێت، وەکو(حەمزەسلۆ، ئیبراھیم سمۆ، عەزیز ئاغا، ئیبراھیم محۆ، ساعد خدۆ، قەدرۆ، عەلی قاسۆ، مەجید بلۆ، سەعد عەزۆ، محەممەد شێخۆ، عبداکریم ئاغا، عەباس ئاغا)ن. سەرەڕای ئەمەش ھۆزە تەلەعفەرییەکان بەھۆی ژن و ژنخوازییەوە تێکەڵاوی ھۆزە گەرگەری ناوچەی زوممار و ئاڤگەنی بوون و ئاشنایی و خزمایەتی لە نێوانیاندا دروست بووە.

(یاسین العومەری) لە کتێبی(منیة الادباء فی تاریخ الموصل الحدباء) کە لە ساڵی (١٨٠٠)ی زاینی نووسراوە، وتوویەتی «خەڵکی تەلەعفەر دوو تیپن، سارلیان(کاکەیی) و ماولیانن و یەکێکیان ڕافزین» و ھەمان پەیوەندی کۆمەڵایەتیش لە نێوان ھۆزەکانی تەلەعفەرییەکان و کاکەییەکانی پارێزگای کەرکووکدا درووست بووە.

## کشتووکاڵ

## شوێنەوار

## کارگێڕی
لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم ناحیە پێک ھاتووە لە (٤٦) گوند.

## ئەمانەش ببینە
* ناحیەی تەلەعفەر
* ناحیەی ئاڤگەنی
* ناحیەی زوممار
* ناحیەی ڕەبیعە

## سەرچاوەکان

پۆل:ئێزیدی
پۆل:پارێزگای موسڵ
پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ
پۆل:جوگرافیای کوردستان
پۆل:کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
دوورگەکانی کەیمەن لە ئۆڵۆمپیاد

دوورگەکانی کەیمەن بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٦ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا کرد، و لەو کاتەوە جگە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد، بەشداری سەرجەم ئۆڵۆمپیادەکانی دیکەی ھاوینە کردووە، بەڵام تا ئێستا نەیتوانیوە ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیاد بەدەستبھێنێت. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی دوورگەکانی کەیمەن لە ساڵی ١٩٧٣ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٧٦ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە دانیپێدانراوە. ھەروەھا دوورگەکانی کەیمەن یەکەم جار لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠١٠ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا کرد.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:دوورگەکانی کەیمەن لە ئۆڵۆمپیاد
چیلی لە ئۆڵۆمپیاد

چیلی بۆ یەکەمجار ساڵی ١٨٩٦ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە جگە لەساڵەکانی ١٩٠٠، ١٩٠٨، ١٩٣٢ ،١٩٨٠ بەشداری لە سەرجەم خولەکانی دیکەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ھەروەھا لە ساڵی ١٩٤٨ بۆ یەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە و بەشێوەیەکی گشتی وەرزشوانانی چیلی سێزدە مەدالیای ئۆڵۆمپیادیان بەدەستھێناوە، لێژنەی ئۆڵۆمپیادی چیلی لە ساڵی ١٩٣٤ دامەزراوە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:چیلی لە ئۆڵۆمپیاد
شاکرۆ

**شاکرۆ** (١٩٣٦ لە ئاگری، باکووری کوردستان - ١٩٩٦) دەنگبێژێکی بەناوبانگی کورد بوو. زۆرجار بە شای دەنگبێژان ناوی دەهێنرێت.

## سەرچاوەکان


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦
پۆل:مردووانی ١٩٩٦

پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
کۆڵۆمبیا لە ئۆڵۆمپیاد

کۆڵۆمبیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٣٢ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەوکاتەوە جگە لە ساڵی ١٩٥٢ بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، لە ساڵی ٢٠١٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کرد، کۆڵۆمبیا بە شێوەیەکی گشتی ٣٤ مەدالیای ئۆڵۆمپیادی (پێنج زێڕ و سێزدە زیو و شازدە برۆنز) بەدەستھێناوە. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی کۆڵۆمبیا لە ساڵی ١٩٣٦ دەمەزراوە و لە ساڵی ١٩٤٨ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە دانیپێدانراوە.

## سەرچاوەکان

* 

پۆل:کۆڵۆمبیا لە ئۆڵۆمپیاد
کۆستاریکا لە ئۆڵۆمپیاد

کۆستاریکا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٣٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، بەڵام دواتر لە چوار خولی ئۆڵۆمپیاد بەشداری نەکرد. کۆستەریکا لە ساڵی ١٩٦٤ گەڕایەوە بۆ ئۆڵۆمپیاد، و لەو کاتەوە بەشداری لە ھەموو خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا کردووە. ھەروەھا کۆستاریکا لە ساڵی ١٩٨٠ بۆیەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کرد. وەرزشوانانی کۆستاریکا بە گشتی چوار مەدالیایان بەدەستھێناوەلیژنەی ئۆڵۆمپیادی کۆستاریکا لە ساڵی ١٩٣٦ دامەزراوە و لە ھەمان ساڵدا لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە دانیپێدانراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:کۆستاریکا لە ئۆڵۆمپیاد
پۆل:وەرزشی کۆستاریکا
بەردینە

**بەردینە** دوامین ڕۆمانی سەید قادر ھیدایەتییە؛ چاپی یەکەمەکەی بۆ ساڵی ٢٠٢٢ دەگەڕێتەوە و چاپەمەنیی خانی چاپ و بڵاوی کردووەتەوە و لە پاییزی ھەمان ساڵدا بۆ جاری دووھەم چاپ بووەتەوە و ساڵی ٢٠٢٤ بۆ سێیەمین جار چاپ کراوەتەوە.

## ناوەرۆک
بەردینە وەک ڕۆمانێکی مێژوویی، ئاوەڕوویەکی لە دۆخی کورد لە سەردەمی سەفەوییەکان داوەتەوە کە زوڵم و زۆرییەکانیان چ وەک فارسێک و چ وەک شیعەیەک دەخاتە ڕوو، کە ئێستاشی لەگەڵ بێت ئەم کەشە گۆڕانی بەسەردا نەھاتووە؛ جوامێریی خانی لەپ زێڕین، ئاوەدانکردنەوەی قەڵای دمدم، شەڕی دمدم و گرتنەوەی دووبارەی قەڵا دوای چەندین ساڵان مژاری بەشێکی زۆری ڕۆمانەکەیە کە لە زمان ھەردوو لایەنەکەوە دەگێڕدرێتەوە. بەردینە تاوەکوو ئێستا تێروتەسەلترین بەرھەمی ئەدەبی کوردییە کە لەسەر دمدم نووسرابێت.

لە کۆتایی کتێبەکەدا بۆ ئاسانکاری دوو فەرھەنگ یەکیان بۆ وشە دژوارەکان و ئەوەی تریان بۆ کەسایەتییە مێژووییەکان تەرخان کراوە.

## تایبەتمەندییەکان
بەرچاوترین تایبەتمەندیی بەردینە وەکی ھەر بەرھەمێکی تری نووسەر، زمانەکەیەتی؛ ئەو زمانەی بەردینەی پێ نووسراوە لە بەیت و حەیران نزیکە و تایبەتە، ئەو تایبەتییە لەگەڵ ناوەرۆکی ڕۆمانەکە کە جەختە لەسەر جیاوازی، شووناسی کوردبوون و ویستی سەربەخۆیی لە پەیوەندیدایە. لە سەرەتادا و لەوانەیە بۆ جاری یەکەم تێگەیشتن لە دەقی کتێبەکە ئەستەم بێت.

سەید قادر ھیدایەتی لێھاتوویانە لە قاڵبی ڕۆماندا ڕاستییە مێژووییەکانمان بۆ دەردەخات، لە زوڵم و زۆریی و فێڵ و فەتەڵەی دوژمنەوە تاوەکوو ناتەبایی ماڵی کورد و دارەدەستبوونیان و ئەو حەماسەیەی کە قەڵانشینەکان بە ژن و بە پیاوەوە خوڵقاندیان.

## کەسایەتییەکان

* گودروونی کوڕ (فەقێ بەیتان)
* شارێ (قەمەرتاج)
* گودروونی باوک (بەنگین)
* خەدەنگ (ئەسپی شارێ)
* کوێخا فەرەج (شارێی لێ مارە کرا)
* وسوو خان (باوکی شارێ)
* دایکی شارێ
* باجە (ڕەندە ژنی ڕەشماڵ)
* خەلیل پاشا (سەرلەشکری عوسمانی)
* پلکە شەمێ (ڕەمڵگر)
* پیرێژنی نۆ جار سێ ساڵ زاو
* مەلا محەممەد (شارێ و بەنگینی مارە کرد)
* سەیدا (وانەبێژی مەکتەب)
* کۆرۆش
* بایاقوب (مامۆستای مەکتەب)
* میرخان (ئەمیرخانی برادۆست)
* شا عەباسی یەکەم
* شا ئیسماعیلی سەفەوی
* سارم بەگ (سەرداری موکری)
* شازەمان
* حاتەم بەگ (وەزیری شا عەباس)
* ئەسکەندەر بەگ (میرزای شا عەباس)
* ئەحمەد خانی لێتانی
* کاک ئاڵی
* خانی موکری (خان ئەودەل)
* پەریزاد خاتوون (ژنی ئەمیرخان)
* حەسەن خانی ئستاجلۆ
* سەیدا (مەلای ئاوایی)
* مام پیرۆت
* حەمە سەدیق

## کورتە

## سەرچاوەکان

پۆل:سەید قادر ھیدایەتی
پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان
پۆل:کتێبە کوردییەکان
پۆل:ڕۆمانەکان
کەنەدا لە ئۆڵۆمپیاد

کەنەدا بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٩٠٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد. لەوکاتەوە جگە لە ساڵی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد، بەشداری سەرجەم ئۆڵۆمپیادەکانی ھاوینە کردووە. لە سەرجەم بەشدارییەکانی بەلایەنی کەم یەک مەدالیای بەدەست ھێناوە. بۆ یەکەمجاریش لە ساڵی ١٩٢٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە. کەنەدا میوانداری ئۆڵۆمپیادی زستانەی ساڵی ٢٠١٠ کرد، بۆ یەکەمجار ئەو وڵاتە زیاتر لە ھەموو نەتەوەکانی دیکە مەدالیای زێڕی بەدەستھێنا.

## پێرستی بەشدارییەکان

; ئۆڵۆمپیادی زستانە

## سەرچاوەکان

پۆل:کەنەدا لە ئۆڵۆمپیاد
تویچ (خزمەتگوزاری)

**تویچ** خزمەتگوزارییەکی ڕاستەوخۆی پەخشی ڤیدیۆیی ئەمریکییە کە تیشک دەخاتە سەر ڕاستەوخۆی یارییە ڤیدیۆییەکان، لەنێویاندا پەخشکردنی پێشبڕکێی وەرزشی ئەلیکترۆنی، جگە لە پێشکەشکردنی پەخشکردنی مۆسیقا، ناوەڕۆکی داهێنەرانە، و "لە ژیانی ڕاستەقینە". و خزمەتگوزارییەکە لە لایەن Twitch Interactive بەڕێوەدەبرێت، کە بەشێکە لە کۆمپانیای ئەمازۆن. 

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرانەی ئەکەونە قەراخ دەریای سان فرانسیسکۆ
پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرەکان کە لە ٢٠١١ دامەزراون
پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا
پۆل:یەکگرتنەوە و دەستکەوتن ساڵی ٢٠١٤
پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١١ لە کالیفۆڕنیا
پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید
پۆل:نەرمەکاڵای تی ڤی ئۆ ئێس
پارێزگای ڤراتسا

**پارێزگای ڤراتسا** () پارێزگایەکی بولگاریایە و دەکەوێتە بەشی باکووری ڕۆژاوای وڵاتەکە، لە نێوان ڕووباری دانووب لە باکوور و چیای ستارە پلانینا لە باشوور. ناوی لە شارۆچکە سەرەکییەکەیەوە ھاتووە - ڤراتسا. ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە لە ساڵی ٢٠١٦ ١٧٠ و ٣٦٧ کەسە،لەسەر ڕووبەری ٣٦١٩٫٧ کیلۆمەتر دووجا (١٣٩٧٫٦ میل چوارگۆشە).

## دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای ڤراتسا بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١ ٢٤٣٬٠٣٦ کەس بووە، کە ٤٩٫١٪یان لە ڕەگەزی نێر و ٥٠٫٩٪یان لە ڕەگەزی مێ بوون.تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەیان ١٩٦٨٢٩ کەس بووەکە ٢٧٫٢٪یان دانیشتووانی تەمەن سەرووی ٦٠ ساڵە.

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای ڤراتسا
ڤراتسا
کووبا لە ئۆڵۆمپیاد

کوبا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٠٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، لەوکاتەوە جگە لە ساڵانی ١٩٠٨، ١٩٢٠، ١٩٣٢ ،١٩٣٦ ،١٩٨٤ ،١٩٨٨ بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ھیچ کاتێک بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەیان نەکردووە. وەرزشوانانی کوبا بە یەکێک لە سەرکەوتووترین وەرزشوانەکانی ئۆڵۆمپیاد دادەنرێن بە بردنەوەی زێڕ و کۆی گشتی مەدالیاکان. بەپلەی دووەم دێت لە کیشوەری ئەمریکای باکوور لە ڕووی بەدەستھێنانی مەدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە (لەدوای ئەمریکاوەیە)، ھەروەھا لە ھەموو وڵاتانی دیکەی ئەمریکای لاتینی و کەندا زیاتر مەدالیای بەدەستھێناوە. تا ئێستا کوبا میوانداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی نەکردووە. ھەروەھا بەپلەی چوارەم دێت لە کۆکردنەوەی زۆرترین مەدالیای ئۆڵۆمپیاد (دوای ھەنگاریا و ڕۆمانیا و پۆڵەندا) لێژنەی ئۆڵۆمپیادی کوبا لە ساڵی ١٩٢٦ دامەزرواە و لە ساڵی ١٩٥٤ دانیپێدانراوە.

## پێرستی بەشدارییەکان
### ئۆڵۆمپیادی ھاوینە

## سەرچاوەکان

پۆل:کووبا لە ئۆڵۆمپیاد
شا عەباسی دووەم

**شا عەباسی دووەم **( (٣٠ی ئابی ١٦٣٢ – ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٦٦٦)، حەوتەمین پاشای سەفەوی (شا)ی ئێران بووە، لە ساڵی ١٦٤٢ تا ١٦٦٦ فەرمانڕەوایی کردووە، لەدایکبووی سۆڵتان محەممەد میرزا، کوڕە گەورەی سەفیی یەکەم و ھاوسەرە چەرکەسییەکەی عەنا خانم بووە. ھەروەھا عەباسی دووەم شاعیرێک بوو بە ناوی قەڵەم تانی، بە زمانی ئازەربایجانی نووسیبووی.

## مردن
عەباسی دووەم لە شەوی ٢٥–٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٦٦٦ لە خوسرەوئابادی نزیک دامغان کۆچی دوایی کرد و شانبەشانی باوکی لە قوم بەخاک سپێردرا.سولەیمانی یەکەمی کوڕی لە شوێنی گرتەوە.

## ھاوسەرگیری و پەیوەندی خێزانییەکان
عەباسی دووەم دوو جار ھاوسەرگیری کردووە
* نەکیحەت خانم، ژنێکی چەرکەسییە
* شازادە ئەنوکا، کچی ڤاختانگ پێنجەم، پاشای کارتلی،

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٦٣٢
پۆل:مردووانی ١٦٦٦
پۆل:شیعە ئێرانییەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی ئازەربایجانی
دلارام خانم

**دلارام خانم** (١٥٩٥ – ١٦٤٧) خەزوورێکی جۆرجیی سەفەوی بووە لە شازادەی جێنشینی سەفەوی محەممەد باقر میرزا،  و دایکی شا سەفی (ل. ١٦٢٩–١٦٤٢).

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٥٩٥
پۆل:مردووانی ١٦٤٧
پۆل:شیعە ئێرانییەکان
پۆل:خانمەئیمپراتۆرە ئێرانییەکان
پۆل:ژنە ئێرانییەکانی سەدەی ١٧یەم
کورت نیسپێل

**کورت نیسپێل** (٢٠ی ئەیلوولی ١٩٢١–٢٨ی نیسانی ١٩٤٥) فەرماندەی تانکی ئەڵمانی بوو لە جەنگی جیھانی دووەم. کورت زیاتر لە ١٦٨ تانکی تێکشکاندووە.

کنیسپێل لە ٢٨ی نیسانی ١٩٤٥ بە چەقۆی سەری بە سەختی بریندار بوو کاتێک تانکی تایگەری دووەم لە شەڕدا لەلایەن تانکەکانی سۆڤیەتەوە لێیدرا. دوای دوو کاتژمێر لە نەخۆشخانەیەکی مەیدانی ئەڵمانیا کۆچی دوایی کرد.

لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٣دا چیک ڕایان گەیاند کە پاشماوەی کنیسپێل لەگەڵ ١٥ سەربازی دیکەی ئەڵمانیا لە پشت دیوارێکی کڵێسا لە ڤربۆڤێک دۆزرایەوە، کە بە تاگی سەگەکانی ناسێندرایەوە.

لە ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ کۆمیسیۆنی گۆڕەکانی جەنگی ئەڵمانیا پاشماوەکانی لە گۆڕستانی سەربازیی ناوەندی برنۆ لە شاری برنۆ بە خاک سپێردرایەوە. لەگەڵ ٤١ سەربازی تری ئەڵمانیا بەخاک سپێردرا کە لە مۆراویا و سیلێسیا گیانیان لەدەستدابوو.

## خەڵاتەکان
* خاچی زێری ئەڵمانی لە ٢٠ ئایاری ١٩٤٤

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١
پۆل:مردووانی ١٩٤٥
شا سەفیی یەکەم

**شا سەفی** ((١٦١١ – ١٢ی ئایاری ١٦٤٢)، شەشەمین شا (پاشا)ی سەفەوی بوو، لە ساڵی ١٦٢٩ تا ١٦٤٢ فەرمانڕەوایی کرد.

## ھاوسەرگیری و پەیوەندی خێزانییەکان
* ژنەکان
# ئانا خانم (کۆچی دوایی ٩ی ئەیلوولی ١٦٤٧)، چەرکەسێک و کچی ئورگورلو بەگ، کۆیلەی پێشووی؛
# شازادە تیناتین (م. ١٦٣٤),
# کچێکی بیکا (م. ١٦٣٧)
* شا سەفی یەکەم پێنج کوڕی ھەبوو:
# سوڵتان محەممەد میرزا، بە شێوەی پاشایەتی وەک عەباسی دووەم سەرکەوت
# تەھمەسپ میرزا
# بەھرام میرزا
# سوڵتان حەیدەر میرزا
# ئیسماعیل حەیدەر میرزا
* شا سەفی یەکەم دوو کچی ھەبوو:
# مریەم بێگم
# پەری ڕوخسار خانم

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٦١١
پۆل:مردووانی ١٦٤٢
پۆل:شیعە ئێرانییەکان
عەبدولھادی عێراقی

**نەشوان عەبدولڕەزاق عەبدولباقی ئەلتەمیر** ()، ناسراوە بە عەبدولھادی عێراقی ئەندامێکی عێراقی قاعیدەیە کە ئێستا لە گوانتانامۆ زیندانە.

## ژیانی سەرەتایی
نەشوان لە ساڵی ١٩٦١ لە شاری مووسڵ لە خێزانێکی عەرەبی سوننە لەدایکبووە. زمانی عەرەبی وەک زمانی دایک قسەی پێ دەکات، دواتر فێری زمانی ئوردوو و پەشتۆ و کوردی و فارسی بووە.

## سەرچاوەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
پۆل:خەڵکی مووسڵ
پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق
پۆل:ئەو کەسانەی لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە وەک تیرۆریست دەستنیشان کراون
دۆمینیکا لە ئۆڵۆمپیاد

دۆمینیکا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کردووە. دۆمینیکا تا ئێستا ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیادی بەدەستنەھێناوە. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی دۆمینیکا لە ساڵی ١٩٩٣ دامەزراوە لە ساڵی ١٩٩٨ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی دانیپێدانراوە. دۆمینیکا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی کردبوو.

## سەرچاوەکان

پۆل:دۆمینیکا لە ئۆڵۆمپیاد
دۆمینیکای کۆماری لە ئۆڵۆمپیاد

کۆماری دۆمینیکان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، لەو کاتەوە کۆماری دۆمینیکان بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ھیچ کاتێک کۆماری دۆمینیکان بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی نەکردووە. وەرزشوانانی دۆمینیکان خاوەنی دوازدە مەدالیای گشتییە (٣ زێڕ ،٥ زیو ،٤ بڕۆنز). زۆرترین ڕێژەی بەشداری وەرزشوانانی دۆمینیکان لە ئۆڵۆمپیاد لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆبوو کاتێک ٦٣ وەرزشوان نوێنەرایەتی ئەم وڵاتەیان کرد، توانیان سێ مەدالیای زیو و دوو مەدالیای بڕۆنزی بەدەستھێنا.

## پێرستی سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:دۆمینیکای کۆماری لە ئۆڵۆمپیاد
مەنسوور ناسرەدین محەممەد

مەنسور ناسرەدین محمد (عەرەبی: المنصور ناصرالدين محمد بن العزيز) (١١٨٩-١٢١٦) سێیەم سوڵتانی دەوڵەتی ئەییووبی بوو لە میسر، لە نێوان ساڵانی ١١٩٨-١٢٠٠.

## ژیاننامە
نەوەى دامەزرێنەرى دەوڵەتی ئەییووبیسەڵاحەدین بوو، ئەلمەنسور لە کۆچی دوایی عەزیز عوسمانى باوکى لە ساڵى ١١٩٨، لە تەمەنى دوانزە ساڵى، جێگرەوەى عەزیز عوسمانى باوکى گرتەوە. دواتر ململانێیەک لە نێوان کوتلە سەربازییە جیاوازەکاندا ڕوویدا کە کێ دەبێت وەک فەرماندەی گشتی و سەرۆکی کاریگەر بێت. سەڵاحیە یان مەملوکەکانی سەلاحەدین، دەیانویست عادلی برای سەڵاحەدین ئەم ڕۆڵە بگرێتە ئەستۆ، بەو پێیەی کە بە توانا و بە ئەزموون تەماشا دەکرا.  فراکسیۆنەکەی تر، مەملوکەکانی ئەسەدەددین شێرکۆ مامی سەلاحەدین، لە بەرژەوەندی کوڕە گەورەکەی سەلاحەدین، الافزەل بوون.

لەو خەباتەدا کە دوای ئەوە الافزەل سوودی سەرەتایی هەبوو کە بنکەکەی لە میسر بوو، لە کاتێکدا عادل لە سووریا بوو. الافزەل بەپێی پێویست بە فەرماندەی گشتی و سەرۆک ڕاگەیەندرا. شەڕ لە نێوانیاندا ڕوویدا و الافزەل هێرشی کردە سەر دیمەشق، بەڵام زۆری نەخایاند ئەو سوودەی لەدەستدا و لە شوباتی ١٢٠٠ (ڕەبیع دووەم ٥٩٦)، عادل چووە ناو قاهیرە.  لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا ناوی ئەلمەنسوری لە خوتبەی نوێژی هەینیدا لابردبوو و ناوی خۆی لە شوێنی خۆی دانابوو، بەمەش ئەلمەنسوری لە پۆستەکەی دوورخستەوە.

دوای دانیشتنی ئەلمەنسور لە سوریا دوورخرایەوە بۆ حەلەب. لەوێ دەرباری مامی ئەمیر ظاهر غازی دەژیا، کە لە ساڵی ١٢١٦دا، ئەگەر کوڕەکانی خۆی پێش مردن، لە هێڵی جێنشینی بۆ میرنشینەکەدا داینا.  هیچ شتێکی زیاتر لەبارەی ئەلمەنسورەوە نازانرێت.

## سەرچاوە

پۆل:لەدایکبووانی ١١٨٩
پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٢یەم
پۆل:مردووانی سەدەی ١٣یەم
پۆل:سوڵتانە ئەیووبییەکان لە میسر
پۆل:فەرمانڕەوا مناڵەکان لە سەدەکانی ناوین
ئەیالەتی کوردستان

**ئەیالەتی کوردستان** (بە تورکیی عوسمانی: ایالت کردستان)یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی بوو. یەکەم جار بوو کە عوسمانییەکان زاراوەی «کوردستان»ی بەکارھێنا بۆ ئاماژەکردن بە ناوچەیەکی ئۆتۆنۆم لە جیاتی ناوچەیەکی جوگرافی. پارێزگایەکی کورتخایەن بوو بەو پێیەی تەنھا ٢١ ساڵ بەردەوام بوو، لە نێوان ساڵانی ١٨٤٦ بۆ ١٨٦٧. ئەمجارەیان لەبەر ئەوە بوو کە ھیچ فەرمانڕەوایەکی بەھێزی کوردی ئامادە نەبوو فەرمانڕەوایی بکات. بووە ھۆی سەرھەڵدانی شێخەکانی ئایینی سەر بە فەرمانی دەروێشی نەقشبەندی و قادریە، یان تەریقە. دوای ئەوەی بەدیرخان بەگ شکستی ھێنا و ڕەوانەی ئەستەنبوڵ کرا، دروست بوو.

ئییالێتەکە سەرەتا ناوچەی میرنشتی بۆتان گرتەوە، بەڵام وردە وردە فراوانتر بوو، و لە فراوانترین درێژبوونەوەیدا ناوچەکانی دیاربەکر ئیالێت و ناوچەکانی دەوروبەری وان و ھەکاری و موش و ھەروەھا قەزاکانی بۆتان و ماردین و… سیزرێ. لە نێوان ساڵانی ١٨٤٧ بۆ ١٨٦٧، لەلایەن حکوومەتی ناوەندی عوسمانییەوە بەڕێوەدەبرا و ساڵانە ٨٠ ھەزار پیاستری پێدەدرا، کە زیاترە لە ئیالەتی مووسڵ. لە ساڵی ١٨٦٧دا ھەڵوەشایەوە و ڤیلایەت دیاربەکر جێگەی گرتەوە. لە ماوەی بوونیدا دوازدە حاکمی جیاوازی بینی کە یان نازناوی موسیر یان وەزیز ھەبوو.

## سەرچاوەکان

کوردستان
پۆل:مێژووی پارێزگای دیاربەکر
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٤٦
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٧
پارێزگای سیلیسترا

**پارێزگای سیلیسترا** () پارێزگایەکی بولگاریایە، بەناوی شارە سەرەکییەکەیەوە ناونراوە - سیلیسترا. دابەشکراوە بەسەر حەوت شارەوانیدا کە کۆی ژمارەی دانیشتووانەکەی تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ ١٢٧٦٥٩ کەس بووە. پارێزگاکە بەشێکە لە باشووری دۆبرۆدیا کە تا ساڵی ١٩٤٠ بەشێک بووە لە ڕۆمانیا

## سەرچاوەکان

پۆل:پارێزگای سیلیسترا
پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا
سیلیسترا

**سیلیسترا** ()شارۆچکەیەکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی بولگاریا. شارۆچکەکە دەکەوێتە کەناری باشووری ڕووباری خوارەوەی دانووب ھەروەھا ئەو بەشەی سنووری ڕۆمانیایە کە بەدوای ڕووباری دانوبدا دەوستێت. سیلیسترە ناوەندی ئیداری پارێزگای سیلیسترە و یەکێکە لە شارۆچکە گرنگەکانی ناوچەی مێژوویی باشووری دۆبرودژە. سیلیسترا ٤٣١ کم لە سۆفیا پایتەختی بولگاریا دوورە و ١٤١ کم لە ڤارنا دوورە

## دانیشتووان
لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٢دا، سیلیسترا ٣٥ ٢٣٠ کەس لە سنووری شارەکەدا نیشتەجێ بوون لەکاتێکدا شارەوانی سیلیسترا لەگەڵ گوندەکانی تەنیشت کە بە شێوەیەکی یاسایی سەر بە یەک بوون ٥٠ ٧٨٠ کەسی تێدابوو. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە (نەک شارەوانی) لە ماوەی ١٩٨٦–١٩٩١دا گەیشتە لووتکە، کاتێک ٧٠ ھەزار کەسی تێپەڕاند.

## سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سیلیسترا
پۆل:سیلیسترا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دانووب
شارەوانیی سیلیسترا

**شارەوانی سیلیسترا** () شارەوانییەکە لە پارێزگای سیلیسترا لە باکووری ڕۆژھەڵاتی بولگاریا دەکەوێتە بەدرێژایی کەناری ڕاستی ڕووباری دانووب لە دەشتی دانوب، لە باکووری ڕۆژھەڵات و باکووری ئەودیوی ڕووبارەکە بە ڕۆمانیا سنووردار کراوە. ناوی لێنراوە لە ناوەندی کارگێڕییەکەیەوە - شاری سیلیسترا کە ھەروەھا پایتەختی پارێزگاکەیە.
شارەوانییەکە خاکێکی ٥١٥٫٨٩ کیلۆمەتر دووجا لەخۆدەگرێت و ژمارەی دانیشتووانەکەی ٥٤٬٨٨٥ کەسە، تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩

## سەرچاوەکان

پۆل:سیلیسترا
پۆل:شارەوانییەکانی بولگاریا
بووکی گۆڕستانی کۆن

**بووکی گۆڕستانی کۆن** چیرۆکێکی کوردییە لە نووسینی مەلا کەریم ساردە کۆسانی (کەریم ڕاوچی)، کە ساڵی ١٩٨٩ (١٣٦٨ی ھەتاوی) بڵاو بووەتەوە و لە یەکەم تەجرەبەکانی نووسینی چیرۆکی کوردیی بە زاراوەی سۆرانی و لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان دێتە ھەژمار و پێکھاتەیەکی داستانیی زۆر پتەوی نییە بەڵام گرینگایەتییەکەی لە فۆرمی زمانییەکەیدایە.

## ناوەرۆک
لە گوندی ئەستێرۆکی ناوچەی ئاکۆیان کچ و کوڕێک لە منداڵییەوە و ھەر لەسەر بێشکە ناوی یەکیان لەسەر دەبێت، ئەو جووتە لەگەڵ یەک گەورە دەبن و ئەوینی نێوانیان تا دێت پتەوتر دەبێت، لەگەڵ ئەوەی کە کاتی مارەکردنیان دێت، دەردەکەوێت کە بابی کەژاڵ، بە کەیخودایەتیی ئاغای دێیەکی تر ژن بە ژنەی پێ کردووە و داوییەتی بە پیاوێکی پیر (کە کۆنەمیراوی خۆیەتی) و خوشکی پیاوەی بۆ بابی ئەستاندووە؛ کەژاڵ دوای زانینی ئەو ڕاستییە بڕیار دەدات تۆڵە بکاتەوە، ھەر بۆیەش لە ڕۆژی بە بووکچوونیدا لە ماڵە زاوا ئاگر لەخۆی بەردەدات و تەرمە نیوەسووتاوەکەی دەبەنەوە گوندی خۆیان و لە گۆڕستانی کۆنی ئەوێ، لەپەنا شۆڕش دەینێژن، شۆڕش خۆشەویستی کەژاڵ لە ھەژمەتی ئەو کارەساتە لە ڕۆژی شایەکە دڵی لە لێدان دەکەوێت و بابیشی بۆ تۆڵەسەندنەوە حەمە سووری بابی کەژاڵی ھەنجن ھەنجن دەکات.

کۆی ناورۆکی چیرۆکەکە ڕەخنە لە کۆمەڵگای ئەوسای کوردستان و بێئاگایی خەڵکەکە و زوڵم و زۆریی ناڕەوای ئاغا و بەگی ئەو سەردەمەیە.

## کەسایەتییەکان
* کەژاڵ
* شۆڕش
* حەمە سوور
* کوێخا سولەیمان
* باجی فاتم
* قالە زلە
* سوڵتان ئاغا

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* بووکی گۆڕستانی کۆن لە ڤەژینبوکس

پۆل:کتێبە کوردییەکان
جێرمی سکاھیل

**جێرمی سکاھیل** () ڕۆژنامەنووسێکی لێکۆڵەری ئەمریکییە، نووسەرە، سەرنووسەری دامەزرێنەری بڵاوکراوەی ھەواڵی ئۆنلاین (The Intercept)ە، و نووسەری کتێبی (ئاوی ڕەش: سەرھەڵدانی بەھێزترین سوپای بەکرێگیراوی جیھان)ە کە خەڵاتی جۆرج ی بەدەستھێناوە خەڵاتی کتێبی پۆلک. کتێبی «جەنگە پیسەکان: جیھان مەیدانی شەڕە» لە ٢٣ی نیسانی ٢٠١٣ لەلایەن «نیشن بووکس»ەوە بڵاوکرایەوە، لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣، فیلمی دیکۆمێنتاری بە ھەمان ناو بەرھەم و گێڕانەوە و ھاوبەشی نووسینی سکاھیل بڵاوکرایەوە. بۆ یەکەمجار لە فێستیڤاڵی فیلمی سەندەنس لە ساڵی ٢٠١٣ نمایشکرا.

سکاھیل کار لە سەنتەری میدیای تایپ دەکات. سکاھیل فێری ڕۆژنامەگەری بووە و دەستی بە کاری خۆی کردووە لە بەرنامەی ھەواڵی ڕۆژانەی سەربەخۆی سەندیکای دیموکراسی ئێستا!. لە شاری برۆکلینی ویلایەتی نیویۆرک دەژی و پۆدکاستێک بەناوی Intercepted بڵاودەکاتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:بێژەرە ئەمریکییەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤
ئەیالەتی حەلەب

**ئەیالەتی حەلەب** (، بە تورکیی عوسمانی: *ایالت حلب*، بە ڕۆمانی:*Eyālet-i Ḥaleb*) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو کە ئێستا ەکەوێتە باکووری سووریا. ڕووبەری ڕاپۆرتکراوی لە سەدەی نۆزدەھەمدا ٨٤٥١ میل چوارگۆشە بووە (٢١٬٨٩٠ کم٢). پایتەختەکەی حەلەب سێیەم گەورەترین شاری ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی بووە لە ماوەی سەدەی ١٦ و ١٧دا.

## سەرچاوەکان

حەلەب
پۆل:حەلەب
پۆل:مێژووی پارێزگای ڕحا
پۆل:مێژووی حەلەب
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٥٣٤
حەلەب
ویلایەتی حەلەب

**ویلایەتی حەلەب** (، بە تورکیی عوسمانی: *ولايت حلب* بە ڕۆمانی: *Vilâyet-i Halep*) لە دابەشکردنی کارگێڕیدا، (ویلایەت) ئاستی یەکەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. سەنتەری شاری حەلەب. ویلایەتی حەلەب لە مانگی ئازاری ساڵی ١٨٦٦ دامەزراوە

## دانیشتووان
لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا دەوترێت ڕووبەرەکەی ٣٠٣٠٤ میل چوارگۆشە بووە (٧٨٤٩٠ کیلۆمەتر دووجا)، لەکاتێکدا ئەنجامە سەرەتایییەکانی یەکەم سەرژمێری عوسمانی لە ساڵی ١٨٨٥ (کە لە ساڵی ١٩٠٨ بڵاوکرایەوە) ژمارەی دانیشتووانەکەی بە ١٥٠٬٠٠٠٬٠٠٠ کەس داوە. وردی ژمارەکانی دانیشتووان لە «نزیکەیی»ەوە تا «تەنھا گریمانەیی» دەگۆڕێت بەپێی ئەو ناوچەیەی کە لێیەوە کۆکراونەتەوە.

## دابەشکردنی کارگێڕی
سنجاقەکانی ویلایەتی حەلەب نزیکەی ساڵی ١٨٧٦:
# سنجاقی حەلەب
# سنجاقی ئانتەپ (دیلۆک، کلیس، ڕومکالێ)
# سنجاقی سێبێلیسمان (چیای سیمۆن، مەعەڕەت نوعمان، مەنبج)
# سنجاقی مەرعەش (کەھرەمانمارش، پازارجیک، ئەلبیستان، سولەیمانلی، گۆکسون)
# سنجاقی ئورفا (ڕحا، بێرەجووک، نیزیپ، پرسووس، حەڕان، ڕەققە)
# سنجاقی زۆر (دێرەزوور، ڕەس ئەلعەین)

## نەخشە

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:حەلەب
پۆل:مێژووی پارێزگای ڕحا
پۆل:مێژووی حەلەب
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٦
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩١٨
حەلەب
ساغی (لۆژیک)

لە لۆژیکدا و بەتایبەت لە بەڵگەھێنانەوەی قیاسیدا، بەڵگەی **ساغ** بەڵگەیەکە کە ھەم لە ڕواڵەتدا بەبڕست بێ و ھەمیش پێشەکییەکانی دروست بن. بەڵگەی ساغ بێگومان ئاکامەکەشی دروستە، چونکە مەحاڵە لە ھەڵھێنجاندا لە پێشەکیی دروست ئاکامی زڕ بکەوێتەوە.

بەڵگەی بەبڕست بە بەڵگەیەک دەوترێ کە ئەگەر وامان دانا پێشەکییەکان دروستن، ئاکامەکە نەتوانێ زڕ بێ. یەکێ لە نموونە ناسراوەکانی بەڵگەیەک کە ھەم بەبڕست بێ و ھەمیش ساغ، ئەم قیاسەیە کە دەڵێ:

: *(پێشەکییەکان)*
: گشت ئینسانەکان فانین.
: سوقرات ئینسانە.
: *(ئاکام)*
: سوقرات فانییە.

لەبەر ئەوە کە ئەقڵ پەسەندی دەکات و بە پێویستیشی دەزانێ کە ئەم ئاکامە لەو دوو پێشەکییە بکەوێتەوە، قیاسەکە بەبڕستە، یا دەکرێ بڵێین ڕەوایە؛ ھەروەھا، لەبەر ئەوە کە پێشەکییەکانیشی قەزیەگەلێکی ڕاست و دروستن، قیاسەکە ساغیشە، یا دەکرێ بڵێین تەواو و بەبێ کەموکورتییە.

لەگەڵ ئەمەشدا، بەڵگە دەتوانێ بەبڕست بێ و ساغ نەبێ. بۆ وێنە:

ئەوەی باڵندەیە دەتوانێ بفڕێ، کەڵەشێریش باڵندەیە، کەوایە کەڵەشێر دەتوانێ بفڕێ.

ئەم بەڵگەیە بەبڕستە، چونکە ئەگەر وای دانێین کە پێشەکییەکانی دروستن، ئاکامەکەی ناتوانێ نادروست بێ. بەڵام، یەکەم پێشەکییەکەی نادروستە. باڵندەی وا ھەیە کە ناتوانێ بفڕێ. بۆیە بەڵگەکە ناساغە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گۆڤانەکان
پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
ویلایەتی دانووب

**ویلایەتی دانووب** (بە تورکیی عوسمانی: *ولايت طونه*، بە ڕۆمانی: *Vilâyet-i Tuna* زمانی بولگاری:Дунавска област) لە ساڵی ١٨٦٤ تا ١٨٧٨ بەشێکی ئیداری ئاستی یەکەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. بەپێی زانیارییەکان لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا ڕووبەرەکەی ٣٤١٢٠ میل چوارگۆشە بووە (٨٨٤٠٠ کم٢).

## دابەشکردنی کارگێڕی
سنجاقەکانی ویلایەتی دانووب:
# سنجاقی تولسیا
# سنجاقی ڤارنا
# سنجاقی ڕوسێ
# سنجاقی ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ
# سنجاقی ڤیدین
# سنجاقی سۆفیا
# سنجاقی نیش

## سەرچاوەکان

دانووب
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٤
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٧٨
پۆل:پارێزگای ڕوسێ
شارەوانیی ڕوسێ

**شارەوانیی ڕوسێ** () شارەوانییەکە لە پارێزگای ڕوسێ ناوەڕاست-باکوری بولگاریا دەکەوێتە بەدرێژایی کەناری ڕاستی ڕووباری دانووب لە دەشتی دانووب. شارەوانییەکە خاکێکی ٤٦٩٫١٧ کیلۆمەتر دووجا لەخۆدەگرێت و ژمارەی دانیشتووانەکەی ١٧٥٬٢١٠ کەسە، تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩.

## سەرچاوەکان

پۆل:شارەوانییەکانی بولگاریا
پۆل:ڕوسێ
بڕست (لۆژیک)

لە لۆژیک و بەتایبەت لە ھەڵھێنجاندا، دەڵێن فڵانە بەڵگە **بەبڕست** یان **ڕەوا** -یە ئەگەر ئەقڵ بیبڕی یان بە ڕەوای بزانێ کە لە پێشەکییەکانییەوە بگەی بە ئاکامەکەی. بە واتایەکی دی، بەڵگە بەبڕستە ئەگەر و تەنھا ئەگەر شێوەی وەھا بێ کە سەرەڕای دروستیی پێشەکییەکانی، بە ھیچ کلۆجێ ڕێی تێ نەچێ ئاکامەکەی زڕ بێ. بۆ ئەوە بەڵگەیەک بەبڕست بێ مەرج نییە پێشەکییەکانی بەواقیع دروست بن، تەنیا ئەوە مەرجە کە ئەگەر ، دروستیی ئاکامی بەڵگەکەش گەرەنتی بکەن.

بەڵگەھێنانەوە دەتوانێ بەبڕست بێ و ھێشتا ساغ نەبێ. ئەوەی لە بەبڕستیدا گرنگە ئەوەیە کە پەڕینەوە لە پێشەکییەکانەوە بۆ ئاکام لە شێوە و ڕواڵەتدا عەیبی تیا نەبێ. بۆ وێنە، ئەگەر بڵێین:

ھیوا نیشتەجێی کرماشانە (پێشەکیی ١) و، کرماشانیش پێتەختی ئێرانە (پێشەکیی ٢)، کەوایە، ھیوا نیشتەجێی پێتەختی ئێرانە (ئاکام)،

ئەوە بەڵگەھێنانەوەکە بەڕواڵەت بێعەیبە، واتە ئەم پەڕینەوەیە لە پێشەکییەکانەوە بۆ ئاکام بەجێگەیە، بۆیە دەکرێ بڵێین بەڵگەھێنانەوەکە بەبڕستە. بەڵام، دیارە کە ناتەواوە و ھێشتا ساغ نییە. بۆ ساغی دەبێ گشت پێشەکییەکان دروست بن. لەم نموونەیە، پێشەکییە دووەمەکە زڕە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گۆڤانەکان
پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
پارێزگای شومێن

**پارێزگای شومێن** () پارێزگایەکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی بولگاریا کە بە ناوی شارە سەرەکییەکەی شومێن ناونراوە. دابەشکراوە بەسەر ١٠ شارەوانیدا کە کۆی ژمارەی دانیشتووانەکەی تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، ١٩٤٬٠٩٠ کەسە.

## دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای شومن ٢٠٤٬٣٩٥ کەس بووە (٢٠٤٬٣٧٨ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٨٫٨٪یان لە ڕەگەزی نێر و ٥١٫٢٪یان لە ڕەگەزی مێ بوون. تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەیان ١٩٤٬٠٩٠ کەس بووە کە ٢٢٫٧٪یان دانیشتووی ئەو پارێزگایەن کە تەمەنیان لە سەرووی ٦٠ ساڵەوەیە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان


پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا