open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شەش مامۆستاکەی سەرەتای ئیمپراتۆریەتی چینگ

**شەش مامۆستاکەی سەرەتای ئیمپراتۆریەتی چینگ** (بە چینی:清六家; خوێندنەوە:چینگ لیو جیا) کۆمەلە ھونەرمەندێک بوون لە سەدەی ١٧ و سەرەتای سەدەی ١٨یەمی ئیمپراتۆریەتی چینگ

شەش مامۆستاکە تیایندا وێنەکێشی گوڵی تێدابوو وەک: یون شۆوپینگ، وە وێنەکێشی سروشت وەک وو لیی و چوار وانگەکە وەکوو وانگ شیمین، وانگ جیان، وانگ یوانچی، وانگ ھوی

## ئەمانەش ببینە

* چوار مامۆستاکەی ئیمپراتۆریەتی یوان
* چوار وانگەکە

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ھونەرمەندەکانی ئیمپراتۆریەتی چینگ
پۆل:وێنەکێشانی سروشت لە ئیمپراتۆریەتی چینگ
وو لیێن-تێھ

وێنۆک

**وو لیێن-تێھ** (بە چینی:伍連德; خوێندنەوە: وو لیاندێ، لەدایکبووی ١٠ی ئایاری ١٨٧٩ بۆ ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٠) ھەروەھا وەک گۆھ لیان تەک و نگ لین تەک ناسراوە) پزیشکێکی چینییە بەھۆی کارەکانی لە تەندروستی گشتی ناسراوە.

و یەکەم قوتابی چینی بوو کە لە زانکۆی کامبریج بخوێنێت، و یەکەم مالایی بوو کە بپاڵێورێت بۆ خەڵاتی نۆبێل لە فیزیۆلۆژی و پزیشکی لە ١٩٣٥

## سەرچاوەکان
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:پزیشکە چینییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مردووانی ١٩٦٠
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٩
پۆل:چینییە پزیشکەکانی تایبەت بە نەخۆشیە گوێزراوەکان
پۆل:دەرچووانی کۆلێژی ئێمانوێل، کامبریج
فان کوان

**فان ژۆنگژێنگ** (لەدایکبووی ٩٦٠ بۆ ١٠٣٠) بە ناوی نووسەرییەکەیەوە ناسراوە **فان کوان** (بە چینی:范寬;) وێنەکێشی سروشت بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێنەکانی فان کوان لە مۆزەخانەی ئۆنلاینی چین
* وێنەکانی تر  لەلایەن فان کوان لە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکان، بۆستۆن

پۆل:وێنەکێشە چینییەکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:وێنەکێشە چینییەکانی سەدەی ١١یەم
فیریال ئەشرەف

**فیریال ئەشرەف عبدلعزیز** (؛ لەدایکبووی ١٦ی شوباتی ١٩٩٩) وەرزشوانی کاراتێی میسریە، یەکەم خانمە وەرزشکاری میسرییە مەدالیای زێری لە کاراتێ لە کێشی ٦١ kgی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بباتەوە. لەھەماکاتیش یەکەم خانمە وەرزشکاری میسرە مەدالیای زێر لە ئۆڵمپیاد بەدەست بھێنێت .

## ژیان
ئەو لە ساڵی ١٩٩٩ لە میسر لەدایک بووە.کاتێک تەمەنی دەبێتە حەفت ساڵ خولیای کاراتێ بۆ دروست دەبێت بۆ ئەو مەبەستەش بەشداری ڕاھێنانەکانی کاراتێ دەکات لە قاھیرە. لە ژیانی خوێندە خولیای ئەوەبوو ببێتە دەرمانساز بڕوانامە لەو بوارە بەدەست دێنێت . لەسالی ٢٠١٩ بە نوێنەرایەتی میسر وەک یەکێک لە وەرزشوانەکانی کاراتێ بەشداری یارییەکانی ئەفریقای ٢٠١٩ دەکات کە لە شاری ڕەباتی وڵاتی مەغریب بەڕێوەچوو. مەدالیای زیوی لە کێشی ٦٨ کیلۆگرامی بەدەست ھێنا.فیریال ئەشرەف و جیانا فارووق تەنھا دوو وەزرشوانی کاراتێ میسرین کە لەسەر ئاستی خانمان مەدالیایان بەدەست ھێنا لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠. جیانا لە کێشی ٦١ کیلۆگرامی مەدالیای بڕۆنزی بردەوە لە ڕۆژی پێشتر. 

## ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
فیریال یەکێک بوو لە وەرزشوانە میسرییە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ لە کێشی ٦١ کیلۆگرامی بەشداری ڕکابەرییەکانی کاراتێی کرد.توانی سەرجەم ڕکابەرەکانی شکست پێ بھێنت و بگاتە یاریی کۆتایی، لەو قۆناغەدا لە ڕووبەڕوو بوونەوەیەکی قورسدا لەگەڵ وەرزشوانی ئازەربایجانی ئێرینا زارتیسکا گەیشتن بەیەک بە ئەنجامی ٢٫٠ ڕکابەرییەکەی بردەوە و بووە یەکەم خانمە وەرزشوانی میسری مەدالیای زێری لە ئۆڵمپیادی ھاویینە بباتەوە . دوای ١٧ ساڵ میسر مەدالیای زێری بەدەست هێنایەوە  .

## خەڵاتەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:کاراتێ لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆلۆمپیای ھاوینەی ٢٠٢٠
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩
کرواتیا لە یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠

**[[کرواتیا]]** یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی '''ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠''' لە تۆکیۆ. ٦٠ وەرزشوان (٤٠پیاو، ٢٠ ژن) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان دەکەن لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە لەوانە گۆرەپان و مەیدان، مەلەوانی، جودۆ، بۆکسینگ و چەندین یاری دیکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵمپیادە لە ٢٤ی جوولای ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی جوولای ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە ھەشتەم بەشداربووی کرواتیا بوو لە ئۆڵمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٩٢. وەرزشوانانی کروایتا لەم ئۆڵمپیادە ھەشت مەدالیا (٣ زێر، ٣ زیو، ٢ بڕۆنز) بەدەست ھێنا

## مەدالییەکان

## یارییەبەشداربووەکان
لیستی ئەو یارییە وەرزشیانەی کە یاریزانانی کرواتیا تێیدا بەشداریان کرد لە یارییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠ تۆکیۆ.

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
وانگ یوانچی

**وانگ یوانچی** (بە چینی:王原祁;، خوێندنەوە:وانگ یوانچی، لەدایکبووی ١٦٤٢ بۆ ١٧١٥) وێنەکێش بوو لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتی چینگ،

## پێشانگا

File:Wang Yuanqi, after Wang Meng's Mountain Dwelling on a Summer Day.jpg|Wang Yuanqi's *Mountain Dwelling on a Summer Day*


## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:مردووانی ١٧١٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٤٢
پۆل:وێنەکێشەکانی سوژۆو
پۆل:خەڵکی تایچانگ
پۆل:وێنەکێشانی سروشت لە ئیمپراتۆریەتی چینگ
ستیڤن بۆکسەر

**ستیڤن بۆکسەر** (؛ لەدایکبووی ١٩ی ئایاری ١٩٥٠) ئەکتەرێکی ئینگلیزی فیلم و تەلەڤیزیۆن و سەر شانۆیە. بە ڕۆڵی *جۆو* لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی *دکتۆر* ئۆپێرای سابوون کە لە کەناڵی بی بی سی یەک پەخش کرا ناسراوە. لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٨دا، پشوویەکی وەرگرت و ماوەیەک لە کارەکەی دوورکەوتەوە. تا دواتر بە ڕۆڵی *پتروچیۆ* لە شانۆی *The Taming of the Shrew*، کە لە بەرھەمھێنانی کۆمپانیای شاھانەی شکسپیر بوو دەرکەوتەوە، و بۆ تۆمارکردنی چەند ئەڵقەیەکی تر لە تشرینی دووەمی ٢٠١٠ گەڕایەوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
سیا گویی

**سیا گوی** (بە چینی سادەکراو:夏珪;، دێرین:夏圭; لەدایکبووی ١١٩٥ بۆ ١٢٢٤) وێنەکێشی سروشت بوو لە ئیمپراتۆریەتی سۆنگ

## پێشانگا

## کتێبناسی

* Cahill, James. (1985) *Chinese Painting* (1960, reissued 1985). Phoenix: Phoenix Art Museum. pp.&nbsp;79&#x2013;87.
* Lee, Sherman E. (1963) "Xia Gui." in *The Encyclopedia of World Art*, vol. 7. New York: McGraw-Hill. col. 650&#x2013;654.
* 
* Siren, Osvald. (1974) Chinese Painting: Leading Masters and Principles, vol. 2 (1956, reissued 1974). New York: Hacker Art Books. pp.&nbsp;119&#x2013;124.
* The discussion in Proceedings of the International Symposium on Chinese Painting Taipei 18–24 June 1970, Taipei, Taiwan,  443-463p, Edited by Nelson Wu and Richard Barnhart and Wai-Kam Ho and Others

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* بەلەم و باران

پۆل:لەدایکبووانی ١١٩٥
پۆل:مردووانی ١٢٢٤
پۆل:وێنەکێشەکانی ژێجیانگ
پۆل:ھونەرمەندانی ھۆنگژۆو

پۆل:وێنەکێشە چینییەکانی سەدەی ١٣یەم
کووبا لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠

**[[کووبا]]** یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی '''ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠''' لە تۆکیۆ.٧٠ وەرزشوان (٣٦ پیاو، ٣٤ ژن) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە لەوانە گۆرەپان و مەیدان، مەلەوانی، بەرزکردنەوەی قورسایی، جودۆ، تایکواندۆ، جمناستیک، بۆکسینگ، پایسکیلسوار لەگەڵ چەند یارییەکی دیکەدا. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵمپیادە لە ٢٤ی جوولای ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی جوولای ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە بیست و یەکەمین بەشداربووی کووبا بوو لە ئۆڵمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٠٠. بەڵام لە ئۆڵمپیادەکانی ھاوینەی
(١٩٠٨، ١٩٢٠، ١٩٣٢ ،١٩٣٦ ،١٩٨٤ ،١٩٨٨)بەشداری نەکرد. وەرزشوانانی کوبا توانیان لەم ئۆڵمپیاد ١٥ مەدالیا (٧ زێر ،٣ زیو، ٥ بڕۆنز) بەدەست بھێنن.

## مەدالیەکان

## یارییە بەشداربووەکان
لیستی ئەو یارییە وەرزشیانەی کە یاریزانانی کووبا بەشداریان تێداکرد لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ ی تۆکیۆ.

## سەرچاوەکان

پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
وێنەکێشی لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتی تانگ

**وێنەکێشی لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتی تانگ** لەسەردەمی زێڕینی ئیمپراتۆریەتەکە وێنەکێشی بەشێوەیەکی بەرچاو گەشەی کرد، پێشەنگی تەکنیک و ستایلی وێنەکێشی تانگ بە شێوەیەک بوو کە کاریگەری خستبووە سەر وڵاتەکانی تریش بە تایبەتی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، کۆریا، ژاپۆن، ڤێیتنام، ئاسیای ناوەندی.

بەپێی ئەو دۆکیومێنت و بەڵگانەی لەسەر وێنە و ھونەرەکانی تانگ دۆزراونەتەوە، بەڵام کار و ھونەرێکی کەم رزگاریان بوە تا ئەمرۆ و دۆزراونەتەوە، ئەوانەی دۆزراونەتەوە کوالێتێیەکی زۆر بەرزیان ھەبووە، و بەباشی بەرھەمھێنان و نەخۆشیان بۆ کراوە

وێنەکێشانی سروشت، لە تانگ بە شان شوی ناسراوە وێنەکێشی (چیای-ئاو)، کە بووە جۆرێکی سەرەکی لە وێنەکێشانی چینی، 

## سەرچاوەکان

* Sullivan, Michael, *The Arts of China*, 1973, Sphere Books,  (revised edn of *A Short History of Chinese Art*, 1967)
* Eichenbaum, Patricia. *Arts of the Tang Court*. New York: Oxford University Press, 1996.
* Loehr, Max. *The Great Painters of China*. New York: Harper & Row, 1980.

## بەستەرە دەرەکییەکان
وانگ جیان (ئیمپراتۆریەتی چینگ)

**وانگ جیان** (بەچینی سادەکراو:王鉴;، دێرین:王鑒، لەدایکبووی ١٥٩٨ بۆ ١٦٧٧) وێنەکێشی سروشت بوو لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتی مینگ و چینگ.

## سەرچاوەکان

* 

* Ci hai bian ji wei yuan hui (). Ci hai (). Shanghai: Shanghai ci shu chu ban she (), 1979.
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٥٩٨
پۆل:مردووانی ١٦٧٧
پۆل:وێنەکێشەکانی سروشت لە ئیمپراتۆریەتی مینگ
پۆل:وێنەکێشەکانی سوژۆو
پۆل:خەڵکی تایچانگ
پۆل:وێنەکێشانی سروشت لە ئیمپراتۆریەتی چینگ
وو لی

**وو لی** (سادەکراو:吴历، دێرین:吳歷;) وێنەکێشی سروشت و شاعیر و خۆشنووس بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی چینگ

## سەرچاوەکان

* 

* Chaves, Jonathan, Singing of the Source: Nature and God in the Poetry of the Chinese Painter Wu Li (University of Hawaii Press, 1993).
* Chen Yuan, "Wu-Yu-shan: In Commemoration of the 250th Anniversary of His Ordination to the Priesthood in the Society of Jesus," Monumenta Serica, Vol. 3 (1938).
* Chou Kang-hsieh, ed., Wu Yu-shan (Li) yen-chiu lun-chi (reprint of 11 articles on Wu Li plus three new articles) (1971).
* Lippe, A., "A Christian Chinese Painter: Wu Li (1632-1718)," Metropolitan Museum of Art Bulletin, Vol. 11 (1952).
* Tchang, M., and P. de Prunele, Le Pere Siomon a Cunha, S.J. (Ou Li Yu-chan), L'homme et l'oevre artistique (1914).
* Weststeijn, T., "‘Intoxicated, we listened to warblers and swallows chattering in the spring wind’. Art in the friendship between François de Rougemont and Wu Li," Netherlands yearbook for history of art, Vol. 70 (2021), pp. 294-309. https://doi.org/10.1163/22145966-07001013
* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:خەڵکی چانگشو
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٣٢
پۆل:مردووانی ١٧١٨
پۆل:وێنەکێشەکانی سوژۆو
پۆل:وێنەکێشانی سروشت لە ئیمپراتۆریەتی چینگ
بەلەمەکانی خۆر

thumb|260px|ڕا بە کەشتیی مەندجت گەشت دەکات
thumb|260px| ڕا بە نێو دنیای ژێرزەویدا لە سەر پشتی کەشتیەکەی خۆیدا،ئەم هێلکاریە لە گۆڕی ڕامسیسی یەکەم ( KV16 ) دا دۆزراوەتەوە.)
**بەلەمەکانی خۆر** ئەو کەشتیانە بوون کە لە میتۆلۆژیای میسری کۆندا لەلایەن خوداوەندی خۆرەوە بەکار دەھێنران لە ماوەی ڕۆژدا، جگە لەوەی کەشتییەک بە ناوی (مندجێت) ی (میسری دێرین: mꜥnḏt) یان بەلەمی ملیۆنەھا ساڵ (میسری دێرین: wjꜣ - n – n - گێوانەکەی لە شەودا بەکاری ھێنا، بە میسکێت (میسری کۆن: msktt) ناسرابوو.

وا تێگەیشتبوون شا و خواوەند بە ئاسماندا لەسەر بەلەمەکە گەشت دەکەن، ڕووناکی بۆ جیھان دابین دەکەن. کاتی ڕۆژ یان ھەتاو لە ڕۆژژمێری میسری کۆندا دوازدە کاتژمێر بووە ھەر کاتژمێرێک خواوەندێکی ھەبووە. خواوەندێک یاخود پاشایەک بەناوی (ڕا) بە سواری باڕەکەی بەناو جیھانی ژێرزەویدا ھات، ھەر کاتژمێرێک لە شەودا دەرگایەکی بە دووانزە یەھوودی پاراستن دادەنا. دواتر تێپەڕی بەناو ھەموو ئەمانەدا لەکاتی بەزاندنی دڕندەی جۆراوجۆری وێرانکەر، ڕا ھەر ڕۆژەو لەئاسۆی ڕۆژھەڵاتدا سەری ھەڵدا. پێی گوترا بە درێژایی کاتژمێرەکانی ڕۆژ بە ئاسمانی مەندجێت دا سەفەر بکات، پاشان بگۆڕ بۆ میسکێت بۆ ئەوەی بۆ کاتژمێرەکانی شەو بەرەو جیھانی ژێرزەوی دابەزن.

پێشکەوتنی ڕا لەسەر مندجێت ھەندێک جار وەک گەشەی ڕۆژانەی و دابەزینی و مردن و زیندووبوونەوە کە لە ھێمای دەقە فەنتەرییەکانی میسریدا دەردەکەوێت.

## نەریتە شانازی و ئایینییەکان
لە فۆلکلۆردا بەلەمێکی لەم جۆرە لەلایەن خودای خۆرەوە بەکار دەھێنرا. بەم شێوەیە، کاتێک فیرعەون نوێنەرایەتی خودای خۆر بوو لەسەر زەوی، پاشا بەلەمێکی ھاوشێوەی بۆ نارد تاوەکو بەکاری بھێنێت لە دوای مردنی دا بۆ گەشتکردن بەناو جیھانی ژێرزەویدا لە گەشتیان بۆ دوای مردن. یەکێک لە نموونە ناسراوەکان کەشتیی خۆفۆیە کە دروستکراوە و دواتر لە جیزە لەگەڵ خۆفۆ بۆ ژیانی پاش مردن نێژراوە، ئێستا کەشتییەکە لە مۆزەخانەی گەورەی میسر پارێزراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:میتۆلۆژیای میسری
لەشفرۆشی لە عێراق

**لەشفرۆشی لە عێراق** نایاسایییە. عێراق یاسای سزای لەشفرۆشی نایاسایی تۆمار کردووە، لەبەر ئەمەی کە گەواد، لەشفرۆش و موشتەری ھەموویان بەرپرسی سزا تاوانکارییانەن. سزادان دەتوانێت زۆر بێت، وەکوو گرتنی ھەمیشەیی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
*  ژنانی عێراقی: لەشفرۆشی دەکەین تاوەکوو بە منداڵەکانمان چێشت بدەین

*
عێراق
پۆل:کۆمەڵگای عێراقی
ھوانگ داوۆپۆ

**ھواند داوۆپۆ** (بە چینی سادەکراو:黄道婆;، دێرین: 黃道婆; لەدایکبووی ١٢٤٥ بۆ ١٣٣٠) ژنە بازرگانێک بوو توانی لە ھەژاریەوە بەکارکردن ببێت بە بەناوبانگترین ژنی سەردەمی خۆی.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٢٤٠
پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتیی یوان
پۆل:داھێنەرە چینییەکان
پۆل:ژنە داھێنەرەکان
سێکسناسی

**سێکسناسی** یان **سێکسۆلۆژی** () خوێندنەوەی زانستیی جنسیی مرۆڤی، وەکوو ھۆگرییە جنسییەکانی مرۆڤ، ڕەفتارەکان و تایبەتمەندییەکانە. دەستەواژەی *سێکسناسی* بە گشتی بە خوێندنەوەی نازانستیی جنسی، وەکوو ڕەخنەی کۆمەڵایەتی ئاماژە ناکات.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:سێکسناسی
چیان سوان

**چیان سوان** (سادەکراو:钱选;، دێرین:錢選; لەدایکبووی ١٢٣٥ بۆ ١٣٠٥) وێنەکێش بوو لەکۆتا سەردەمی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ و سەرەتای ئیمپراتۆریەتی یوان

## کارەکان

پەڕگە:Wang Xizhi by Qian Xuan.jpg|وانگ سیژی، لەلایەن چیان سوان
پەڕگە:Ch'ien Hsüan 002.jpg
پەڕگە:Qian Xuan - Early Autumn.jpg|*سەرەتای پایز*
پەڕگە:15 Qian Xuan Eight Flowers National Palace Museum Beijing.JPG|هەشت گوڵ، مۆزەخانەی کۆشک، پەکین


## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* وێنەکانی لە مۆزەخانەی چین
* وێنەکانی لە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی بۆستن
* سەرەتای پایز
* پێشانگا

پۆل:لەدایکبووانی ١٢٣٥
پۆل:مردووانی ١٣٠٥
پۆل:وێنەکێشەکانی ژێجیانگ
پۆل:خەڵکی ھوژۆو
پۆل:وێنەکێشە چینییەکانی سەدەی ١٤یەم
پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی یوان
پۆل:وێنەکێشە چینییەکانی سەدەی ١٣یەم
پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ
دای جین

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dai_Jin-Landscape_in_the_Style_of_Yan_Wengui.jpg|وێنۆک|538x538پیکسڵ|دای جین، وێنەی سوورشت، سەرەتای مینگ،
**دای جین** (سادەکراو:戴进;، دێرین:戴進;، لەدایکبووی ١٣٨٨ بۆ ١٤٦٢) وێنەکێشی سروشت بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی مینگ، و ناسراوبوو بەھۆی کردنەوەی قوتابخانەی ژێ لەسەردەمی مینگ.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dai_Jin-Employing_Virtue.jpg|ڕاست|وێنۆک|476x476پیکسڵ

## سەرچاوەکان
* 
* *Masterpieces of Chinese Art* (page 100), by Rhonda and Jeffrey Cooper, Todtri Productions, 1997. 

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٣٨٨
پۆل:مردووانی ١٤٦٢
پۆل:ھونەرمەندانی ھۆنگژۆو
پۆل:وێنەکێشەکانی سروشت لە ئیمپراتۆریەتی مینگ
پۆل:وێنەکێشەکانی ژێجیانگ
ئەلێکسیس تێکساس

**ئەلێکسیس تێکساس** (؛ لەدایکبووی ٢٥ی ئایاری ١٩٨٥) خانمەکتەرێکی پۆرنۆگرافی ئەمریکییە. ئەو پیشەی خۆی لە فیلمەکانی پۆرنۆگرافی لە ساڵی ٢٠٠٦ و لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا دەست پێکرد. لە ساڵی ٢٠٢٠، تێکساس بەپێی ژمارەی دواکەوتووەکانی ئینستاگرامی خۆی کە نزیک ٣٫٨ ملیۆن کەس بوو، وەکوو یەکێک لە «پەسەندکراوترین چالاکانی پۆرنۆگرافی» ناسرا.

## ژیاننامە
ئەلێکسیس تێکساس ڕەگەزێکی ئەڵمانی، نەرویژی و پۆرتیکۆیی ھەیە. ئەو ژیانی خۆی لە کاسترۆڤیل، تێکساس تێپەڕ کرد. تێکساس لە زانکۆی ویلایەتیی تێکساس لە بواری ئاگادارییەکانی چارەسەرگەری ھەناسەیی سەرقاڵی خوێندن بوو و توانی بەڵگەی کارزانی وەربگرێت. لە کاتی کارکردن لە یەک ڕێستۆرانت بوو کە بۆ یەکەمین کەڕەت و لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا پێشنیاری بەشداریکردن لە فیلمەکانی پۆرنۆگرافی پێدرا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 
* 
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خانمەکتەرە پۆرنۆگرافییە ئەمریکییەکان
پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەرویجی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئەی ڤی ئێن
فان ژۆنگیان

وێنۆک
**فان ژۆنگیان** (لەدایکبووی ٥ی ئەیلوولی ٩٨٩ بۆ ١٩ی حوزەیرانی ١٠٥٢) شاعیر، سیاسەتوان، فەیلەسووف، ستراتیژدانەری سەربازی، وە یەکێک بوو لە زانا بەناوبانگەکان لە چینی دێرین، فان یەکێک بوو لە گرنگترین کەسایەتییەکانی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ، سەردەمی سۆنگ کە چین لەرووی دانیشتوان و ئابوورییەوە سەرکەوتنێکی مەزنی تۆمارکرد، دوای خزمەتکردن لە حکومەتی ناوەندی بۆ چەن دەیەیەک فان بەرزکرایەوە بۆ سەرۆک وەزیران یان شالیار  بەھۆی لێھاتووییەکانی کە سۆنگ نایابترین گەشەی کرد لە بواری ئابووریزانی، کۆمەڵایەتی، چاند،  فەلسەفە و پەروەردەی فان تووانی مێژووی چین بگۆرێت، بەھۆی بەھێزییەکەی کاریگەری خستۆتە سەر ئەمرۆی مۆدێرنی چین.

وێنۆک
[وێنۆک|پەیکەری ژۆنگیان لە [ھێنان]]

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ٩٨٩
پۆل:مردووانی ١٠٥٢
پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ١١یەمی زایینی
پۆل:شاعیرانی جیانگسو
پۆل:شالیارەکانی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ
پۆل:فەیلەسووفەکانی ئیمپڕاتۆریەتی سۆنگ
پۆل:فەیلەسووفە چینییەکانی سەدەی ١١یەمی زایینی
پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ
پۆل:نووسەرانی سوژۆو
جەیسن دیمارت

**جەیسن دیمارت** (لەدایکبووی ١٩٧٣) ھونەمەرندێکە کە وێنەی سروشت دەگرێت و بە فۆتۆشۆپ کاری ھونەریان بۆ دەکات.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
پۆل:وێنەگرەکانی لویزانیا
پۆل:وێنەگرەکانی کۆلۆرادۆ
پۆل:وێنەگرەکانی سروشت
پۆل:مامۆستاکانی زانکۆی ئێسترن میشیگن
پۆل:ھونەرمەندە دیجتالییە ئەمریکییەکان
پۆل:وێنەگرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئۆرێگۆن
پۆل:زیندووان
پۆل:کوڕە ھونەرمەندە ئەمریکییەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی کۆلۆرادۆ
کاندیدا ئەلبیکانس

**کاندیدا ئەلبیکانس** () یەکێکە لەو کەڕووانەی کە بە شێوەیەکی ئاسایی لە (ڕێرەوی ھەرس، سەرپێست، دەم، زێ ....) دەژی و سوود بە لەش دەگەینێت. بەڵام کاتێک بەرگری لەش دادەبەزێت دەگۆڕێت بۆ جۆری مەترسیدار و دەبێتە ھۆی نەخۆشی وەک (ھەوکردنی پێست و کۆئەندامی ھەرس و چوونە ناو خوین …). ئەو نەخۆشانەی توشبوو بە ئایدزن و ئەوانەی کە بەرگریان دابەزیووە دوای نەشتەرگەری و بەھۆی دەرمان.

یەکێکە لە کەڕوو ناسراوەکانی بواری کەڕووناسی، بە شێوەیەکی ئاسایی لەناو ڕیخۆلەدا ھەیە و پارێزگاریمان لێ دەکات وەک کەڕووی سوود بەخش بەڵام کاتێک بەرگری لەش کەم دەبێتەوە ئەم کەڕووە خۆی دەگۆڕێت و دەبێت بە کەڕووی زیانبەخش و دەبێتە ھۆی نەخۆشی لە (پێست و بوونی لەناو خوێن و توشبوون بە کۆئەندامی ھەرس بە تایبەت ڕیخۆڵەکان).

شایەنی باسە ئەم کەڕووە سەر بە کەڕوو تورەگەیییەکان (ascomycota)ە لە خێزانی (saccharomycetacea)یە. پێکھاتەی (yeast) دروست دەکات.و بە ناتووخمە زۆربوون زۆردەبێت و تەنانەت سپۆڕیش بەرھەم دێت. ھەروەھا پێکھاتەی biofilm دروست دەکات کە زۆر مەترسیدارە بۆ ھێرش کردنە سەر خانەکانی لەش.

## نیشانەکان
* ئازاری ئەندامی زاوزێ
* سووربونەوە و خورانی پێست
* ھەوکردن و ھەڵئاوسانی زێ
* ھەوکردنی قورگ و سییەکان 
* ئازاری گەدە و سک

## چارەسەر
چارەسەر بە پێی شوێنی توشبونەکە دەگۆڕێت بەڵام گرنگترینیان بریتین لە

# amphotericin B, echinocandin, or fluconazole بۆ ھەوکردنەکانی دیکە
# nystatin بۆ ھەوکردنی قورگ و دەم
# clotrimazole بۆ ھەوکردنی کۆئەندامی زاوزێ
بەڵام لەگەڵ ئەوانەشدا دژە بەکتریا دەدرێت بە نەخۆشی بۆ ئەوەی ڕێگر بن لە توشبوون بە ھەوکردن بە بەکتریا.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
لەشفرۆشی لە سووریا

**لەشفرۆشی لە سووریا** نایاسایییە، بەڵام یاسا لەو بوارەدا بە تەواوی بەڕێوە ناچێت. پلانی ھاوبەشی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئایدز مەزەندە دەکات کە ٢٥،٠٠٠ لەشفرۆش لەو وڵاتەدا ھەن.

لە کاتی شەڕی ناوخۆییی سووریاوە ژمارەیەکی زۆر لە ژنان لە وڵاتەکەیان ھەڵاتوون و لەبەر درێژەدانی ژیانیان لە ئوردن، تورکیا و لوبنان بە لەشفرۆشی ڕوویان ھێناوە.

## سەرچاوەکان

*
سووریا
پۆل:چاندی سووری
گیانلەبەران

**گیانلەبەران** () ھەموو ژیانی ئەو گیانلەبەرانەیە کە لە ناوچەیەکی دیاریکراو یان کاتێکی دیاریکراودا ھەن. زاراوەی ھاوتا بۆ ڕوەک و کوارگ بریتین لە *فلۆرا* و *فونگا*. فلۆرا، گیاندار، کوارگ و جۆرەکانی تری ژیان بەکۆمەڵ، بە *بایۆتا* ناودەبرێن. زانایانی گیانلەبەرناس و زانایانی شوێنەوارناسی گیانلەبەران بەکاریدەھێنن بۆ ئاماژەکردن بە کۆمەڵێک ئاژەڵی ئاسایی کە لە کاتێک یان شوێنێکی دیاریکراودا دەدۆزرێتەوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:گیانلەبەران
پۆل:گیانەوەران
چەشنی یوری

وێنۆک|نموونەیەک لە کارە هونەرییە ئیلھامبەخشەکانی یوری. ئەو بەرهەمانەی کە پەیوەندییە نزیکەکانی نێوان هاوپۆلەکانی قوتابخانە نیشان دەدەن کە لە جۆری یوریدا باون.

**یوری** () زاراوەیەکی ژاپۆنییە کە بۆ پێناسەکردنی پەیوەندیی نێوان دوو ڕەگەزی مێ وەک پەیوەندیی سۆزداری و سێکس لە مانگا و ئەنیمێ بەکاردێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:دەستەواژەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا
پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ئەنیمێ و مانگا
پۆل:چەشنەکانی ئەنیمێ و مانگا
بالە لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ - خولی پیاوان

پالاوانێتی بالەی پیاوان لە یارییەکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ خولی پازدەیەمین ئەم ئۆڵمپیادە بوو کە لەلایەن شاندێکی بەڕێوەبەری تۆپی بالەی جیھانی بەھاوکاری لیژنەی ئۆڵۆمپی نێودەوڵەتی ڕێکخرابوو. یارییەکانی لە ٢٤ی تەممووز بۆ ٧ی ئابی ٢٠٢١ بەرێوەچوو. لە سەرەتادا وابڕیاربوو کە یارییەکانی لە نێوان ٢٤ی تەممووز بۆ ٧ی ئابی ٢٠٢٠ بەرێوەبچێت بەڵام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا، لیژنەی ئۆڵۆمپی نێودەوڵەتی و لێژنەی ئامادەکارانی ئۆڵمپیاد لە ٢٤ی مارسی ٢٠٢٠ ڕایانگەیاند کەیارییەکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ دەگوازرێتەوە بۆ ساڵی ٢٠٢١. ھەربەھۆی ئەوەشەوە سەرجەم یارییەکان بە بێ ئامادەبوونی ھاندەر بەرێوەچوون.

لە یاریی کۆتای ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی فەڕەنسا، ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی لێژنەی ئۆڵمپی ڕووسیا ڕووبەرووی یەک بوونەوە لە ئەنجامدا ھەڵبژاردەی فەڕەنسا توانی بە ئەنجامی ٣–٢ گێم یارییەکە بباتەوە و بۆیەکەم جار لە مێژووی خۆیدای لە ئۆڵمپیاد مەدالیای زێری بەدەست ھێنا. ھەروەھا ھەلبژاردەی تۆپی بالەی ئەرژەنتین پلەی سێیەم و مەدالیای بڕۆنزیان بەدەست ھێنا. دوای ئەوەی بە ئەنجامی ٣–٢ لە ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی بەڕازیلی بردەوە.

## خشتەی یارییەکان

## پاڵاوتنەکان




## کۆمەڵەکان
بە شێوەیەکی گشتی دوازدە ھەڵبژژاردەی تۆپی بالە ولاتان توانیان لە پالاواتنەکان سەرکەوتن بەدەست بھێنن و بەشداری خولی پازدەھەمینی بالەی ئۆڵمپیاد بکەن و بەسەر دوو گرووپ دابەشکران، ھەر گرووپێک لە شەش ھەڵبژاردە پێکھاتبوو لە یاریی کۆمەڵەکان ھەریەکەیان سێ یارییان ئەنجامدا دواتر چوارباشترینی گرووپەکان گەیشتنە قۆناغی لێدەرچوون یاخود قۆناغی ھەشت. براوە بۆ قۆناغی داھاتوو سەرکەوت، ئەو ھەڵبژاردەیەی شکستی ھێنا لە ڕکابەرییەکە چووە دەرەوە. ئەو ھەڵبژاردەیەی لە یاری پێش کۆتایی نیتوانی سەرکەوێت بۆ یاری کۆتای ڕکابەری دەکەن لە سەر مەدالیای بڕۆنز.

## شوێن
یارییەکانی تۆپی بالەی ھەڵبژاردەکان لە یاریگای ئاریاک ئەرینا لە تۆکیۆ بەڕێوەچوو کە شوێنی ١٥ ھەزار ھاندەر دەبێتەوە بەلام بەھۆی ڕێکارەکانی خۆپارێزی لە کۆرۆنا ڕێگا بە ئامادەبوونی ھاندەران نەدرا لە ڕێگای شاشەکان بینەری یارییەکان بوون.

## ناوبژیوانان
## ئەنجامی یاریی کۆمەڵەکان
### کۆمەڵەی A











----







----






----






----







### کۆمەڵەی B








----






----







----






----







## قۆناغی لێدەرچوون
### قۆناغی لێدەرچوون




### قۆناغی ھەشت









### پێش کۆتایی





### یاری مەدالیای بڕۆنز



### کۆتایی



## ڕیزبەندی کۆتایی




## پێکھاتەی ھەڵبژاردە براوەکان
## سەرچاوەکان
ڕێن ڕێنفا

[link=[:en:File:Ren Renfa, Two Horses, detail.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ]]
**ڕێن ڕێنفا** (سادەکراو:任仁发;، دێرین:任仁發، لەدایکبووی ١٢٥٤ بۆ ١٣٢٧) شارەزابوو لە کاری کشتوکاڵی، ھونەرمەند، فەرمانبەری حکوومەت لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتی یوان.

## پێشانگا
[link=[:en:File:Ren Renfa-Chu Yu Tu.jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|600x600پیکسڵ]]

## سەرچاوەکان
* 
* Ci hai bian ji wei yuan hui (辞海编辑委员会）. Ci hai （辞海）. Shanghai: Shanghai ci shu chu ban she （上海辞书出版社）, ١٩٧٩.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* وێبگە: پێشانگا 
* پەڕەیەکی چینی لەسەر ڕێن ڕێنفا

پۆل:لەدایکبووانی ١٢٥٤
پۆل:مردووانی ١٣٢٧
پۆل:وێنەکێشەکانی شەنگھای
پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی یوان
پۆل:سیاسەتوانەکانی ئیمپراتۆریەتی یوان
پۆل:سیاسەتوانانی شانگھای
پۆل:ئەندازیارانی شانگھای
ئێما کۆرین

**ئێما لویس کۆرین** (؛ لەدایکبووی ١٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥) خانمەکتەرێکی ئینگلیزە. بە نواندنی ڕۆڵی شازادە دایانا لە وەرزی چوارەمی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی تاج لە پەخشکردنی نێتفلیکس ناسرا. لەبەر نواندنە باشەکەی لە زنجیرەکەدا، توانیی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین خانمەکتەر وەربگرێت. و پاڵێورا بۆ خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم بۆ باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* 
* 

پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی
پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥
پۆل:ئەکتەرە ئینگلیزەکانی دەنگ
بازەکانی ئازادیی کوردستان

**بازەکانی ئازادیی کوردستان** یان **تاک** () گرووپێکی چەکداری ناسیۆنالیزمی کورد لە تورکیا و باکووری کوردستانە کە خوازیاری دامەزراندنی دەوڵەتێکی کوردیی سەربەخۆ لە باکووری کوردستانە. ئەم گرووپە ھەروەھا دژی سیاسەتەکانی حکوومەتی تورکیا لەگەڵ کوردانی تورکیایە.

## پێشینەی مێژوویی
دوای چەندین دەیەی ڕێکاری سەرکوتکەرانە لەلایەن حکوومەتی تورکیاوە بەرامبەر بە دانیشتووانە کوردەکەی تورکیا، پارتی کرێکارانی کوردستان لە ساڵی ١٩٧٨دا بە ئامانجی دەستەبەرکردنی مافی یەکسان و مافی بڕیاردانی چارەنووس بۆ کوردانی تورکیا دامەزرا، کە لە نێوان ١٨٪ بۆ ٢٥٪ی دانیشتووان پێکدەھێنن. بەڵام لە ساڵی ١٩٨٤ەوە، ململانێیەکی چەکداری لە نێوان پەکەکە و ھێزە ئەمنییەکانی تورکیا دەستی پێکرد، کە بووە ھۆی گیانلەدەستدانی نزیکەی ٧،٠٠٠ کارمەندی ئەمنی تورکیا و زیاتر لە ٣٠،٠٠٠ کورد. لە ماوەی ئەو ململانێیەدا، دادگای ئەورووپا بۆ مافەکانی مرۆڤ تورکیای بەھۆی ھەزاران پێشێلکاریی مافەکانی مرۆڤ سەرکۆنە کردووە.

بڕیارەکان پەیوەندییان بە لەسێدارەدانی مەدەنییە کوردەکان، ئەشکەنجەدان، کۆچپێکردنی زۆرەملێ، وێرانکردنی گوندەکان، دەستگیرکردنی سەرەڕۆیانە، و کوشتن و بێسەروشوێنکردنی ڕۆژنامەنووسانی کوردەوە ھەیە. وەک ئەنجامێکی ئاگربەستێکی کورتی پەکەکە لە ساڵی ٢٠٠٤دا، «بازەکانی ئازادیی کوردستان» (تاک) پێکھێنران، گرووپێک کە خۆی وەک باڵێکی جیابووەوە لە پەکەکە دەناسێنێت و بە ئاشکرا ناڕازییە بەرامبەر بە ئامادەیی پەکەکە بۆ ڕێککەوتن لەگەڵ دەوڵەتی تورکیا. تاک لە ڕێگەی کردەوەی چەکدارییەوە دژایەتی چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵ کوردانی تورکیا دەکات و بەدوای تۆڵەسەندنەوەدایە بۆ ئەو کوردانەی کە لەسەر دەستی حکوومەتی تورکیا کوژراون.

## فەلسەفەی دامەزراندن
تاک بەدوای دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردستانەوەیە. گروپەکە بە توندی دژایەتی سیاستەکانی حکوومەتی تورکیا بەرامبەر بە ھاووڵاتییە کوردەکانی دەکات.

تاک بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٤دا دەرکەوت. گومان و مشتومڕێکی زۆر لەسەر بنەچە، پێکھاتە و وابەستەیی ئەم گروپە ھەیە. ھەندێک لە شرۆڤەکارانی تورکیا بانگەشەی ئەوە دەکەن کە گروپەکە یان لقێکی بچووکی جیابووەوەیە، یان ناوێکی تری پارتی کرێکارانی کوردستانە، کە چالاکترین گروپی چەکداری کوردییە. ھەندێکی تر پێشنیازی ئەوە دەکەن کە ڕەنگە گرووپەکە بە تەواوی لە پەکەکە سەربەخۆ بێت، یان تەنھا پەیوەندییەکی لاوازی پێوەی ھەبێت. سەرکردەکانی پەکەکە ھەر جۆرە کۆنتڕۆڵێکی خۆیان بەسەر تاکدا ڕەت دەکەنەوە. ھەندێک ئاماژە ھەن کە تاک لەلایەن ئەندامانی پێشووی پەکەکە یان ئەو ئەندامانەی کە ناڕازی بوون دامەزراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان
پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون
پۆل:بزووتنەوەی سەربەخۆییی کوردستان
ڕۆژی شەھیدی ئاشووری

**ڕۆژی شەھیدی ئاشووری** بەرامبەر بە ٧ی ئاب (١٦ی گەلاوێژ)ی ھەر ساڵ، ڕۆژێکە بۆ ڕێزگرتن لە گیانباختکردوانی ئاشووری کە لە کۆمەڵکوژییەکانی فرەیەکی کە لە سەری ئەو خەڵکە کراوە کوژرانەتەوە.

ڕۆژی شەھیدی ئاشووری ساڵرۆژی کۆمەڵکوژیی سێمێل لە ساڵی ١٩٣٣ی زایینییە کە حکۆمەتی ناوەندیی عێراق لە کۆتایییەکانی دەسەڵاتداریی فەیسەڵی یەکەم بەدوای سەربەخۆبوون و دەرەوەچوونی ھێزە بریتانییەکان لە ناوچە ئاشووری نشینەکان جەماوەرێکی مەزن لە ئاشووریانی کوشت و بەدوای ئەوەیش ٦٥ گوند لە ٩٥ گوندی ئاشووری نشینی ناوچەکەی ڕووخاندەوە. بەدوای ئەم کۆمەڵکوژییە زۆربەی ئاشوورییەکانی عێراق بەڕەو پارێزگای حەسیچە لە وڵاتی سووریا کۆچیان کرد کە ئەوسا لەژێر دەسەڵاتی فەڕەنسا بوو.

## ساڵی ٢٠٢١
لە ڕۆژی ٤ی ئابی ساڵی ٢٠٢١دا چەند ڕۆژ بەر لە ساڵڕۆژی شەھیدی ئاشووری، فڕۆکەکانی ئەرتەشی تورکیا گوندی تەل شانان و پێنج گوندێکی دیکە لە ناوچەکانی تەل تەمر (گرێ خورما) و ئەبوو ڕاسین لە باکووری حەسیچەی بەردومان کرد.

خەڵکی ئاشووری بە کۆبوونەوە لەسەر گۆرستانی گوندی تەل شانان، ڕۆژی شەھیدی ئاشووریی بەرز ڕاگرتەوە.

## ئەمانەش ببینە
* کۆمەڵکوژیی سێمێل
* کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکان

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕۆژە نەتەوەییەکانی ئاشووریا
ئایڵتس

**سیستمی تاقیکردنەوەی زمانی ئینگلیزی نێونەتەوەیی** ناسراو بە **ئایڵتس** () تاقیکردنەوەیەکی ستانداردی زمانی ئینگلیزییە بۆ ئەو کەسانەی کە ئینگلیزی زمانی سەرەکیان نییە. تاقیکردنەوەکە بەهاوبەشی لەلایەن بریتش کۆنسل، ئای دی پی ئایڵتس ئوسترالیا وە کامبریدج بەڕێوەدەبردرێت. مێژووی تاقیکردنەوەکە بۆ ساڵی ١٩٨٩ دەگەڕێتەوە. ئایڵتس بەیەکێک لە تاقیکردنەوە سەرەکییەکان بۆ زمانی ئینگلیزی دادەنرێت لە ئاستی جیهاندا.

ئایڵتس لەلایەن زۆربەی ناوەندە ئەکادیمیاکانی ئوسترالیا، بەریتانیا، کەنەدا، ئەورووپا، ئێرلەندا و نیوزلاند دانی پێدادەنرێت، هەروەها لەلایەن ٣٠٠٠ ناوەندی فێرکردن لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەسەند دەکرێت لەپاڵ چەندەها ناوەندی دیکە لە ئاستی جیهاندا.

ئایتڵس تاکە تاقیکردنەوەیە کە لەلایەن ناوەندی ڤیزا و کۆچبەرانی شانشینی یەکگرتوو دانی پێدادەنرێت، لە ئوسترالیاش هەمان شت بەڵام لەپاڵیدا دان بە تۆفڵ و پاتریۆنیش دادەنرێت. لە نیوزیلاند و کەنەداش هەمان شت کە ناوەندەکانی کۆچکردن دان بە ئایڵتس دادەنێن وەک بڕواننامەی زمانی ئینگلیزی. هیچ نمرەیەک بۆ دەرچوون نییە لە ئایڵتس، ئەنجامەکان لەسەر ٩ یەکە دەردەچن. ١ یەکە واتە ئەوکەسە لە هیچ پۆلینێکدا نییە، ٩ یەکەش واتە کەسێکی کارامەیە، هەروەیا سفر یەکەش بۆ ئەوانەیە کە ناویان نووسیوە و نەچوونەتە تاقیکردنەوەکە. تاقیکردنەوەی ئایڵتس بەزۆری بۆ دوو ساڵ کاردەکات. لە ساڵی ٢٠١٧، ٣ ملیۆن تاقیکردنەوە لە کۆی زیاتر لە ١٤٠ وڵات ئەنجامدرا، هەروەها لە ساڵی ٢٠٢١٢ نزیکەی ٢ ملیۆن کەس بوون. بەهۆی ئەوەی لە ١٢ مانگدا زیاتر لە ملیۆنێک کەس خۆی ناونووس دەکات بۆ تاقیکردنەوەکە، ئەوا وایکردووە ئایلتس ببێتە بەربڵاوترین تاقیکردنەوەی زمانی ئینگلیزی لە سەرتاسەری جیهاندا بۆ خوێندن و کۆچکردن.

## مۆدێلی تاقیکردنەوە
دوو مۆدێل هەن بۆ تاقیکردنەوەی ئایڵتس:

# ئەکادیمی
# گشتی

تاقیکردنەوەیەکی دیکەی جیاوازیش هەیە بەناوی ئایڵتس لایف سکیڵ.

### بەشەکانی تاقیکردنەوەکە

* گوێگرتن ٣٠ خولەک دەخایەنێت (١٠ خولەکیش بۆ گواستنەوەی وەڵامەکانت)
* خوێندنەوە ٦٠ خولەک
* نووسین ٦٠ خولەک
* قسەکردن ١١-١٤ خولەک

کۆی گشتی تاقیکردنەوەکە دوو کاتژمێر و ٤٥ خولەک دەخایەنێت.

تاقیکردنەوەکانی گوێگرتن، خوێندنەوە و نووسین لەیەک دانیشتن بەسەر یەکەوە دەکرێن. تاقیکردنەوەی قسەکردن دەشێت لەهەمان ڕۆژدا یان ڕۆژێکی جیاوازتر یانیش حەفتەیەک زووتر یان درەنگتر بکرێت. تاقیکردنەوەی نووسین و خوێندنەوە جیاوازە لەنێوان ئەوانەی کە مۆدێلی ئەکادیمی یان گشتی هەڵدەبژێرن، ئەمەش لەوکاتەی ئەوانەی تاقیکردنەوەکانی گوێگرتن و قسەکردن هەمان شتە.

## دابەشبوونی نمرەکان
ئەم خشتەیەی خوارەوە شێوازی دابەشکردنی نمرەکان لە تاقیکردنەوەکانی گوێگرتن و خوێندنەوە ڕووندەکاتەوە. نمرەکان لەسەر ٤٠ نمرە و دابەشدەکرێن بەسەر ٩ یەکە.

## ئەنجامەکان
ئەو کەسانەی تاقیکردنەوەی ئایڵتس بە کۆمپیوتەر دەکەن ئەوا بە ٣-٥ ڕۆژ ئەنجامەکانیان دەست دەکەوێت. لەبەرامبەردا ئەو کەسانەی کە لەسەر کاغەز دەیکەن پێویستە ١٣ ڕۆژ چاوەڕێ بن. ئەنجامەکان بەگشتی لەسەر ٩ یەکە وەردەگیرێتەوە، هەروەها هەریەکە لە پۆلینەکانی گوێگرتن، خوێندنەوە، نووسین و قسەکردنیش بەجیا ئەنجامی ٩ یەکەکە وەردەگیرێتەوە. ئەنجامەکان بەزۆری بۆ دوو ساڵ جێی قبووڵە.

## ئامارەکان
**ئەو وڵاتانەی کە باشترین ئەنجامیان وەرگرتووە لە ئایڵتسی ئەکادیمی.**

**ئەو وڵاتانەی کە باشترین ئەنجامیان وەرگرتووە لە ئایڵتسی گشتی.**

## سەرچاوەکان

پۆل:فێرکاری بە زمانی ئینگلیزی
کانی یڵماز

**کانی یڵماز** (ناوی خۆی **فەیسەڵ دونلایجی**، ١٩٥٠ لە جەیلان پنار - ١١ی شوباتی ٢٠٠٦) یەکێک لە سەرکردەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان بوو. سەردەمانێک کانی لە کودەتای ١٢ی تەممووز لە تورکیا گیرابوو و بۆ ١٢ ساڵ لە زیندانی عەسکەریی ئامەد مابووەوە. دواتریش ئاوارەی وڵاتانی بەریتانیا و ئەڵمانیا بووە و لەگەڵ عوسمان ئۆجەلانی برای عەبدوڵڵا ئۆجەلاندا لە پەکەکە جیابوونەوە و پارتێکی تازەیان بەناوی پارتی وڵاتپارێزی دیموکراتیی کوردستان دروست کرد.

کانی ھاوسەری ژنەنووسەر شێری لەیزەر بوو. لە ڕووداوێکی تیرۆریستیدا لە ١١ی شوباتی ٢٠٠٦دا لە سلێمانی کوژرا و تەرمەکەی لە ڕەحا نێژرا. دوای ڕووداوەکە و لە ڕاگەیەندراوێکی پارتەکەیدا، بە فەرمی پارتی کرێکارانی کوردستان وەک ئەنجامدەری کارە تیرۆریستییەکە تۆمەتبار کرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠
پۆل:مردووانی ٢٠٠٦
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پۆل:ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان
پۆل:تیرۆرکراوانی کورد
پۆل:تیرۆرکراوانی کورد لە عێراق
پۆل:تیرۆرکراوانی کورد لە ھەرێمی کوردستان
کنیەز ئیبراھیم میرزایێف

**کنیەز ئیبراھیم میرزایێف** (؛ ١ی ئایاری ١٩٤٧ لە زەنگیباسەر، ئەرمەنستان - ٨ی ئابی ٢٠٢١ لە کازاخستان) مامۆستای زمان، چاند و مێژووی کوردی و سیاسەتوانی کوردی ئێزیدیی خەڵکی ئەرمەنستان و کازاخستان بوو.

## ژیان
کنیەز ئیبراھیم میرزایێف لە ڕۆژی ١ی ئایاری ١٩٤٧ لە گوندی زەنگیباسەری شارۆچکەی ماسیس لە وڵاتی ئەرمەنستان لە بنەماڵەیەکی کوردی پەیڕەوی ئایینی ئێزیدی لە دایک بوو. لە یەریڤان لە بواری زمان، مێژوو و چاندی ڕۆژھەڵات بڕوانامەی دکتۆرای وەرگرت. ئەو ھەتا ساڵی ١٩٩٠ بەڕێوەبەری دپارتەمانی زمانەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین لە زانکۆی حکوومیی یەریڤان بوو.

کنیەز بەدوای ئەوەی کە وەکوو مامۆستا لە زانکۆی سەنت پیتەرزبورگ ناسێندرا، وەکوو بەڕێوەبەری زانکۆی حکوومیی قەزاقستان خەریکی چالاکی بوو. ئەو لە کۆتاییەکانی تەمەنی وەکوو جێگری سەرۆکی پەرلەمانی خەڵکی کازاخستان کار دەکرد. میرزایێف بەماوەیەکی درێژ سەرۆکی فیدراسیۆنی ئەنجومەنە کوردییەکانی یەکێتیی کۆمارییە سۆسیالیستەکانی سۆڤیەت چالاک بوو.

کنیەز میرزایێف خاوەنی ٥ منداڵ بوو. کنیەز جگە لە زمانی زگماکیی کە کوردیی کرمانجی بوو، بە زمانەکانی تورکیی ئازەربایجانی، ئەرمەنی، فارسی، تورکیی ئەستەمبوڵی، ڕووسی، کازاخی و ئینگلیزی شارەزا بوو.

## کارەکان
کنیەز میرزایێف نزیکەی ٢٥ پەرتووک و سەدان وتار لە بواری زمان، چاند، مێژوو و وێژەی کوردی لە خۆی بەجێ ھیشتووەتەوە.

## مردن
کنیەز ئیبراھیم میرزایێف لە ڕؤژی ٨ی ئابی ٢٠٢١، لە تەمەنی ٧٤ ساڵیدا بەدوای ٢٠ ڕۆژ خەبات لەگەڵ نەخۆشیی کۆرۆنا لە نەخۆشخانەیەک لە نوورسوڵتانی قەزاقستان کۆچی دوایی کرد. جەستەی کنیەز میرزایێف بەدوای ڕێوڕسمی بەخاک سپاردن لە تابۆتێکی ھەڵپێچراو بە ئاڵای کوردستان لە گۆڕستانی گوندی ئاشیبولاخ لە کازاخستان بە خاک سپێردرا.

## سەرچاوەکان

پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
پۆل:مردووانی ٢٠٢١
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
پۆل:ئێزیدییەکانی ئەرمەنستان
پۆل:کوردەکانی ئەرمەنستان
پۆل:کوردەکانی کازاخستان
پۆل:مردنەکان بەھۆی پەتای کۆڤید–١٩
کالیگولا

**کالیگولا** (گایوس جولیوس سیزار ئۆگەستس جێرمانیکس، ٣١ی ئابی ١٢ز-٢٤ی کانوونی دووەمی ٤١ز) سێیەمین ئیمپراتۆری ڕۆمانی بوو لە ساڵی ٣٧ی زایینەوە تاوەکو تیرۆرکردنی دوای چوار ساڵ لەلایەن پاسەوانانی تایبەتی ئیمپراتۆرەوە. لە ماوەی دەسەڵاتیدا چەندین کەسی بێتاوان بەبێ دادگاییکردنێکی دادپەروەرانە کوژران بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا لە سەردەمی حکومڕانییدا خۆشەویست بوو لەلای خەڵکی ڕۆم.

## ژیان
جێرمانیکسی باوکی کالیگولا برازا و کوڕی ھەڵگیراوەی ئیمپراتۆر تایبیریەس بوو و ژەنەراڵێکی سەربازی بەئەزموون بوو کە وای کردبوو ببێت بە یەکێک لە خۆشەویسترین کەسایەتییەکانی ڕۆم لەو سەردەمەدا. کاتێک جێرمانیکس لە ئانتیەک تیرۆرکرا لە ساڵی ١٩، ئەگریپینای خێزانی لەگەڵ شەش منداڵەکەی گەڕایەوە ڕۆما. ئەگریپینا ناکۆکییەکی زۆری لەگەڵ ئیمپراتۆر تایبیریەس ھەبوو بەھۆی ئەوەی تایبیریەسی بە بکوژی ھاوسەرەکەی دادەنا، ئەم ناکۆکییە بوو بەھۆی لەناوچوونی خێزانەکەی و کالیگولا تاکە ڕزگاربووی نێرینە بوو لەخێزانەکەیان لەدوای ئەوەی ھەردوو برا گەورەکەی کوژران. لە دەیەی کۆتایی دەسەڵاتیدا تایبیریەس تەواوی ڕۆژانەی بەسەر دەبرد لە دوورگەی کاپری و ساڵی ٣١ کالیگولا سەردانی کرد. کاتێک تایبیریەس لە ساڵی ٣٧ز کۆچی دوایی کرد، کالیگولا بوو بە ئیمپراتۆر.دھەندێک سەرچاوەی ڕزگاربوو ھەیە لەسەر حوکمی کالیگولا. لە ماوەی دوو ساڵی یەکەمی فەرمانڕەواییەکەیدا بە دەسەڵاتدارێکی بەڕێز و مامناوەند ناوزەند دەکرێت. بەڵام لە ساڵانی دواتردا سەرچاوەکان سەرنج دەخەنە سەر دڵڕەقی و زیادەرەوی و بێسەروبەرێتی سێکسی و وەک ستەمکارێکی شێت ناوزەند دەکرێت. کالیگولا کاری کرد بۆ ئەوەی دەسەڵاتی زیاتر بە ئیمپراتۆر ببەخشێ. کالیگولا ھەوڵێکی زۆری دا بۆ درووستکردنی پڕۆژەی بیناسازی و کۆشکی گرانبەھا بۆ خۆی، ھەروەھا دەستی کرد بە دروستکردنی دوو پڕۆژەی ئاوەڕۆی نوێ لە ڕۆما. لەسەردەمی پاشایەتییدا ئیمپراتۆریەتی ڕۆم دەستی بەسەر شانشینی مۆریتانیادا گرت و کردی بە پارێزگایەکی خۆی. لە سەرەتای ساڵی ٤١ دا کالیگولا تیرۆر کرا لە ئەنجامی پیلانگێریەک کە ئەفسەرانی پاسەوانی ئیمپراتۆر و ئەندامانی ئەنجومەنی پیرانی ڕۆم و ئەندامانی دادگای ئیمپراتۆرییەتی تێیدا بەژدار بوون. دوای مردنی کالیگولا، پیلانگێڕان ھەوڵیاندا کۆتایی بە سیستەمی ئیمپراتۆرییەتی بھێنن و ڕۆم بکەن بە کۆمارێک بەڵام سەرکەوتوو نەبوون لەدوای ئەوەی پاسەوانانی تایبەتی ئیمپراتۆری کلۆدیای مامی کالیگولایان کرد بە ئیمپراتۆر.

## شێتی؟
کۆمەڵێک سەرچاوە ھەن باس لە دڵڕەقی و شێتی کالیگولا دەکەن. ئەو تاوانبار دەکرێت بە کوشتنی خەڵکی بۆ چێژ لێبینین و خەوتن ئەنجام دانی سێکس لەگەڵ ھەر سێ خوشکەکەی و زۆرلێکردنیان بۆئەوەی لەگەڵ پیاوانی دیکە سێکس بکەن. تاوان و خراپە کاری لەگەڵ خوشکەکانی و سوژدەی بۆ کردن لەگەڵ پیاوانی دیکە لەگەڵ ئەوەی کۆشکی شاھانەی کرد بە شوێنی لەشفرۆشی. کالیگولا لەناو خەڵکی بە جلی خوداوەندەکانەوە دەردەکەوت و داوای دەکرد وەک خودایەک بپەرسترێت. ئەو ھەروەھا یەکێک لە ئەسپەکانی کرد بە قەشە. زانینی ژیانی کالیگولا ئاسان نییە بەھۆی ئەوەی تەنھا دوو سەرچاوە لە سەردەمی ژیانیدا ماونەتەوە. ھەندێک سەرچاوە باس لە ژیانی کالیگولا دەکەن، لەوانە کتێبی ژیاننامەی ئەگریپینای گەنج کە خوشکی بوو، بەڵام ھەموو ئەم سەرچاوانە لەناوچوون، بەڵام ئەو سەرچاوانەی ماونەتەوە بەشێوەیەکی باش باسی کالیگولا ناکەن.

## سەرچاوەکان
* 

پۆل:لەدایکبووانی ١٢
پۆل:مردووانی ٤١
پۆل:ئیمپراتۆرە ڕۆمانییەکانی سەدەی یەکەم
پۆل:زنجیرە فەرمانڕەوایی جولیۆ-کلاودیان
پۆل:فیرعەونە ڕۆمانییەکان
ئەنتامیبا ھیستۆلیتیکا

**ئەنتامیبا ھیستۆلیتیکا** () مشەخۆرێکی یەک شانەیییە کە توشی ڕیخۆڵە ئەستوورە دەبێت و مرۆڤ تووشی نەخۆشی سکچوونی ئەمیبی دەکات، بە شێوەیەکی گشتی لەو ناوچانە دا دەردەکەوێ کە نزیکن لە ناوچەی خولگەیی و لەڕووی پاکو خاوێنی یەوە لە ئاستێکی باشدا نین٬و لە وڵاتە گەشەسەندووەکانیشدا دەردەکەوێ. ساڵانە بە نزیکەی ٩ ملیۆن خەڵک لە جیھاندا نیشانەکانی تووشبوون بە مشەخۆری Entamoeba Histotytica یان لێ بەدیار دەکەوێ.

## سووڕی ژیانی مشەخۆرەکە
(Cyst)ەکانی مشەخۆری Entamoeba histolytica کە لە خواردنی پیسبوو بە مشەخۆرەکە دا ھەبوو دوای ئەوەی ئەم خۆراکە خورا لەلایەن مرۆڤەوە (Cyst)ەکان دەگۆڕێن بۆ (Trophozoite) لە ڕیخۆڵە باریکەو ئیجا دەچنە شوێنی مەبەست کە ڕیخۆڵە ئەستوورەیە.

ئەو مرۆڤە ڕۆژانە ملیۆنان Cyst لە ڕێگای پیسایییەرە فڕێدەدات و سووڕەکە بەوشێوەیە بەردەوام دەبێ ئەگەر چارەسەر نەکرێ. ماوەی ھەڵھاتنی نەخۆشییەکە جیاوازە لە کەسێک بۆ کەسێکی تر. نیشانەکانی نەخۆشییەکە لە ھەفتەیەک تا چوار ھەفتە دا دەردەکەوێ لە سەرەتای تووشبوونەوە.

## نیشانەکانی نەخۆشییەکە
ھەوکردنی ڕیخۆڵە - سکچوون - ئازار و گرژبووی ماسولکەکانی سک – لە قورس بوونی نەخۆشییەکە پیسایی نەخۆش خوێنی لەگەڵدا دەبێت و گرژبووی ماسولکەکانی سک زیاتر دەبێت – نەمانی ئارەزووی خواردن – دروستبوونی غازات – شەکەتبوون.
* لە ھەندێ کەسدا نیشانەکانی نەخۆشییەکە بەشاراوەیی دەمێنێتەوە.

## پشکنینی تاقیگەیی بۆ نەخۆشییەکە
نەخۆشییەکە لە ڕێگەی پشکنینی پیسایی نەخۆشەکە دەست نیشاندەکرێ .(Cyst)ەکان یان (Trophozoite)ی مشەخۆرەکە لەژێر مایکڕۆسکۆپ بە دیار دەکەوێ.

## ڕێگەگرتن و چارەسەری نەخۆشی سکچوونی ئەمیبی
* دەرمانی Metranidazole باشترین چارەسەرە بۆ نەخۆشی سکچوونی ئەمیبی بەڵام Cyst ەکان لەناو نابات بۆیە نەخۆشەکە پێویستی بە دەرمانی زیاتر دەبێت.
* ڕێگەگرتن لە نەخۆشییەکە:-
# نەخواردنی خواردن و خواردنەوەی پیسبوو بە تایبەت ئەو سەوزانەی کە بە ئاوی زێراب ئاو دەدرێن.
# باش کوڵاندنی ئاو و جوان کوڵاندنی خواردن ڕێگر دەبێ لە تووشبوون بە نەخۆشییەکە.

## سەرچاوەکان
# کتێبی Medical Microbiology and Infection at a Glance. نووسەرەرەکان: STEPHEN GILLESPIE & KATHLEEN BAMFORD. لاپەڕە ٣٤.
# https://www.medicinenet.com/amebiasis_entamoeba_histolytica_infection/article.htm
# https://www.cdc.gov/dpdx/

## بەستەرە دەرەکییەکان
ڕیما عبدالی

**ڕیما عبدالی**(بە عەرەبی:ريما العبدلي؛ لەدایکبووی ٢٤ی شوباتی ١٩٨٨ ) وەرزشوانی گۆرەپان و مەیدانە لە یاری هەڵدانی قورسایی مەودا کورت ،هەروەها وەرزشوانی پارالمپیکی تونسیە ،خاوەنی مەدالیای بڕۆنزی پارالمپیکی ٢٠١٦ی ڕیۆی بەرازیلە لە هەڵدانی قورسایی F٤٠. ساڵی ٢٠١٩ توانی خۆی بگەیەنێتە یەکێک لەو وەرزشوانانەی نوێنەرایەتی تونس دەکەن لە پارالمپیکی هاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ ،ژاپۆن . سالی ٢٠١٥ لە پاڵاوانێتی جیهانی گۆرەپان و مەیدان کە لە دەوحەی وڵاتی قەتەر بەرێوەچوو توانی مەدالیای بڕۆنز لە هەڵدانی قورسایی F٤٠ لە سەر ئاستی خانمان بەدەست بهێنێت .دووساڵ دواتر لە پالاوانێتی جیهانی گۆرەپان و مەیدانی ٢٠١٧ کە لە لەندەن ، بەریتانیا بەرێوەچوو توانی ژمارەیەکی نوێی پێوانەی بۆخۆی تۆمار بکات کاتێک لە هەمان یاری بۆ مەودای ٧.٥٧ مەتر قورساییەکە فڕێدا و مەدالیای زێری بردەوە . بەڵام لە پاڵاوانێتی جیهانی گۆرەپان و مەیدانی ٢٠١٩ کە لە دوبەی ئیمارات بەرێوەچوو لەهەمان رکابەری پلەی چوارەمی بەدەست هێنا کاتێک قورساییەکەی بۆ مەودای ٧.٧٩ هەڵبدات . 

## سەرچاوەکان
 

پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
پۆل:کچە تونسییەکان لە یاری ھەڵدانی قورسایی
لیشمانیا

**لیشمانیا** () دەبێتە ھۆی نەخۆشی لیشمانیاز (Leishmaniasis)، ئەم مشەخۆرە بە شێوەیەکی ئاسایی لە ناو لەشی مێیەی مێشوولەی Sand Fly ی تووشبوو بە مشەخۆرەکە دەژی و دوو ھێندەدەبێ.

کاتێ مێشوولەکە خانەخوێیەکە دەگەزێ کە دەکرێ مرۆڤ بێت مشەخۆرەکە دەچێتە ناو لەشی، ئەم مێشوولەیە لە ناوچەی خولگەیی و نیمچە خولگەیی دەژی لە وڵاتانی ئاسیاو خۆرھەڵاتی ئەفریقاو باشووری ئەمریکا.

بەگوێرەی شوێنی تووشبوونی خانەخوێیەکە بەھۆی ئەم مشەخۆرە ئەم پاراسایتە دەکرێتە سێ جۆر:

**یەکەم: Cutaneous leishmaniasis**

ئەم جۆرە دەبێتە ھۆی دروستبوونی برین و کێم لەسەر پێست، باوترین جۆری Leishmania ە. دیارترین نیشانەکانی برینی بێ ئازارە لەسەر پێست کە لەوانەیە دوای چەند ھەفتەیەکی کەم لە تووشبوون دەربکەوێ.

**دووەم: Mucocutaneou Leihmaniasis**

ئەوانە تووشی جۆر یەکەم دەبن چاک نەبنەوە جۆری دووەم ڕوودەدات کە مشەخۆرەکە دەچێتە شوێنی تری لەش وەک دەم و گەروو و گوێ، دەبێتە ھۆی تێکدانی ڕووکەشە شانەی ئەم شوێنانەی کە باسکران. ئەم جۆرەیان کەمتر باوە. نیشانە سەرەکییەکانی دروستبوونی برین لە دەم و لوت و لێو جگە لەمانە لەوانەیە نیشانەی تری وەک دروستبوونی لینجە ماددە لە لووت (چڵم) و خوێن بەربوونی لوت و ھەناسە تەنگی دەربکەوێ.

**سێیەم: Visceral Lesishmaniasisis**

ھەندێ جار پێیدەوترێ Systemic leishmaniasis یان Kala azar. ئەم جۆرەیان تووشی ئەندامکانی ناوەوە دەبێت وەک سپڵ – جگەر – مووخی ئێسک و کۆئەندانی بەرگری، دەبێتە ھۆی تێکشکاندنیان.

جگە لە ڕێگەی گەستنی مێشوولەی Sand Fly، لە ڕێگای گواستنەوەی خوێنی کوسی تووشبوو بۆ کەسێکی ترو پێداچوونی دەرزی پیسبوو ش دەگوازرێتەوە. زۆربەی کات نیشانە کانی دوای دوو تا شەش مانگ لە تووشبوون دەردەکەوێ وەک (بێھێزی – دابەزینی کێش – (تا) کە بۆماوەی ھەفتەیەک ھەتا مانگێک دەمێنێتەوە - گەورەبوونی سپڵ و جگەر – کەمبوونەوەی دروستبوونی خڕۆکە سوورەکانی خوێن – خوێن بەربوون – ھوڵئاوسانی لیمفە گرێکان).

## دەستنیشانکردنی تاقیگەیی
بۆ دەستنیشانکردنی **leishmaniasis** بڕێکی کەم لە شانەکانی سەر برینی پێستەکە دەبڕدرێت و دەنێردرێت بۆ پشکنینی DNA یان پشکنینی بۆماوە بابەتی پاڕاسایتەکە.

بۆ **Visceral Lesishmaniasisis** پشکنینی فیزیایی بۆ نەخۆشەکە دەکرێ، بۆئەوەی بەدیار بکەوێ کە ئایا جگەر و سپڵی گەورە و ئەستوور بووە یا نا، ئینجا نموونەی شلەی موخ و خوێنی نەخۆشەکە وەردەگیرێ بۆ دەستنیشانکردنی مشەخۆری Leishmania.
* پێش وەرگرتنی پشکنینەکان پێویستە ھەموو زانیارییەک لە نەخۆشەکە وەربگیرێ کە ئایا سەفەری ھیچ وڵاتێکی کردووە کە ئەم مشەخۆرەی تێدا زۆرە. یان ھیچ مێشوولەیەک پێوەیداوە یان نا.

## سەرچاوەکان
https://www.healthline.com/health/leishmaniasis
سارا گیڵبەرت

وێنۆک|دەستکاریکردنی سارا گیڵبەرت
پرۆفیسۆر **سارا گیڵبەرت** (لەدایکبوون نیسانی ١٩٦٢) پێکوتەناسی (ڤاکسینۆلۆجیست) بەریتانیە و پرۆفیسۆرە لە زانکۆی ئۆکسفۆرد و هاو-دامەزرێنەری کۆمپانیای ڤاکسیتەک'ـە. گیڵبەرت پسپۆڕیەکەی لە بواری دروستکردنی پێکوتەدایە دژی ئەنفلوەنزا و میکرۆبە پەتاییەکانی تر. ئەو سەرپەرشتیاری دروستکردن و تاقیکردنەوەی ڤاکسینی گەردوونیی هەڵامەت بوو لە ساڵی ٢٠١١. لە ڕۆژی سەری ساڵی ٢٠٢٠دا هەواڵێکی خوێندبوەوە کەوا دانیشتوانی ناوچەی وهانی چین تووشی نەخۆشی هەوکردنی سیەکان بوون بە هۆیەکی نەزانراو. لە ماوەی دوو هەفتەدا توانیان ڤاکسینێک دیزاین بکەن دژی هۆکاری نەخۆشیەکە. لە ڕۆژی ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢دا، پێکوتە (ڤاکسینی) ناسراو بە ئەسترازێنیکا (یەکێک لە ڤاکسینەکانی کۆڤید-١٩) کە پرۆفیسۆر گیڵبەرت لەگەڵ گروپی ڤاکسینی ئۆکسفۆرددا دروستیان کرد بە فەرمی ڕەزامەندی پێ درا لە بەریتانیا.

گیڵبەرت لە شارۆچکەی کیتەرینگ لە ناوچەی نۆسهامتنشایەر لە دایک بوە. باوکی بەڕێوەبەرێکی نوسینگەیەک بوە و پێڵاودروستکەر بوە و دایکیشی مامۆستای قوتابخانەی سەرەتایی بووە. لە قوتابخانەی دواناوەندی کێتەرینگی کچان خوێندویەتی و هەر ئەوکاتە زانیویەتی حەزی لێیە لە پزیشکیدا کار بکات.

## پێڕست


پۆل:دەیمەکانی فەرماندەی نیشانەی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی
پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
وانگ گوسیانگ

وێنۆک
**وانگ گوسیانگ** (بە چینی دێرین:王谷祥، سادەکراو:王谷祥، لەدایکبووی ١٥٠١ بۆ ١٥٦٨) وێنەکێشی سروشت بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی مینگ.

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠١
پۆل:مردووانی ١٥٦٨
پۆل:وێنەکێشەکانی سروشت لە ئیمپراتۆریەتی مینگ
پۆل:سیاسەتوانەکانی ئیمپراتۆریەتی مینگ
پۆل:وێنەکێشەکانی چانگژۆو
پۆل:سیاسەتمەدارەکانی چانگژۆو
یانگ شێن

یانگ شێن (چینی سادەکراو:杨慎;، دێرین:楊慎;، لەدایکبووی ١٤٨٨ بۆ ١٥٥٩) شاعیر بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی مینگ، ناوی ھونەرییەکەی شێنگ"ئان (升庵), بۆنان شانرێن (博南山人)، بۆنان شوشی (博南戍史). یانگ شێن کوڕی یانگ تینگێ بوو، کە لە چێنگدو، پارێزگای سیچوان دەژیا،

## سەرچاوەکان

* 


## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٤٨٨
پۆل:مردووانی ١٥٥٩
پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی مینگ
پۆل:سیاسەتوانەکانی ئیمپراتۆریەتی مینگ
پۆل:شاعیرانی سیچوان
پۆل:سیاسەتوانەکانی چێنگدو
پۆل:نووسەرانی چێنگدو
بروسلا

**بروسلا** () بەکتریایەکی گڕام نێگەتیڤە، شێوەکەی coccobacillia و non_ spore forming، واتە توانای دروستکردنی سپۆری نییە. ئەم بەکتریایە توانای جووڵانی نییە واتە non_ motile، و پێویستی بە ئۆکسجینە بۆ مانەوە لە ژیان و ھەندێک دووانە ئوکسیدی کاربۆن، سێ جۆری سەرەکی لەم بەکتریایەمان ھەیە کە دەبنە ھۆکاری نەخۆشی بۆ مرۆڤ.
# B.melitensis
# B.abortus
# B.suise
# B.canis ئەم جۆرە کەمتر لەوانی تر تووشی نەخۆشیمان دەکات، جۆرەکان جیاکراونەتەوە بەھۆی بەرھەمھێنانی urease و H2S بەکتریای *بروسلا* تووشی نەخۆشی Brucellosis (حەمەی ماڵتا) دەکات. ئەم بەکتریایە تووشی ئاژەڵەکانیش دەبێت، بە جۆرە جیاوازکانییەوە. ھەندێک لە جۆرەکانی ئەم بەکتریایە دەتووانرێت ببینرێت لە مانگا، و بزن و مەڕ، وشتر، ئەم بەکتریایە دەتووانرێت بگوازرێتەوە لە ئاژەڵەکانەوە بۆ مرۆڤ بەھۆی ئەو کارلێکەی کە مرۆڤ ھەیەتی لەگەڵ ئەم گیاندارانە، ھەروەھا ئەم بەکتریایە لە دایکەوە دەتووانرێت بگۆازرێتەوە بۆ کۆڕپەلەکەی لە ڕێگەی شیرپێدانی، و لە ڕێگای سێکسیش دەتووانرێت بگۆازرێتەوە.

## نیشانەکان
نیشانەکانی ئەو نەخۆشییەی کە بەکتریای *بروسلا* تووشمان دەکات بڕیتین لە:
* تا واتە بەرزبوونی پلەی گەرمی
* سەر ئێشە
* پشت و سک ئێشان
* بێ تاقەتی و لاوازبوون
* ئارەقکردنی زۆر لە شەوان
* ئارەزووی خواردن لە دەست دەدات و کێشی کەم دەبێت

## دەست نیشانکردنی بەکتریاکە
دەست نیشان کردنی ئەم بەکتریایە:
# چاندنی بەکتریایەکە لە ڕێگەی خوێن یان بوون ماروو bone marrow and blood culture.
# Serological test brucella agglutination test ئەمەیان زۆر باوە.
# PCR
# Latex agglutination Test

## چارەسەرکرن
بەگشتی دژە بەکتریا بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی ئەم بەکتریایە زۆرترین دژە بەکتریاکانیش ئەمانەن:
# Doxycycline
# Streptomycin
# Ciprofloxocin
# Rifampin
# Tetracyclin
# ceftriaxone

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
تریشا زۆرن

**تریشا زۆرن** (؛ لەدایکبووی ١ی حوزەیرانی ١٩٦٤ کالیفۆرنیا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا) خانمە یاریزانی مەلەوانی پارالمپیکی ئەمریکییە، نابینابوو کاتێک لە دایکبوو.لە وەرزوشوانە مەلەوانەکانی پارالمپیکی ھاوینەی خاوەن پێداویسشتە تایبەتییەکان بوو (S12, SB12 and SM12 disability categories). تریشا بە یەکێک لە باشترین مەلەوانە بەشداربووەکانی پارالمپیک دادەنرێت لە مێژووی پاڵاوانێتییەکەدا کە توانیویەتی ٥٥ مەدالیا (٤١زێر، ٩ زیو، ٥ بڕۆنز) بەدەست بھێنێت . لە پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢ لە ئاھەنگی کردنەوەدا وەک یەکێک لە یاریزانە ناودارەکان ھاتە ناو یاریگاوە، و لە پارالمپیکی ھاوینەی ١٩٩٦ لە ئاھەنگی کردنەوەدا بەناوی سەرجەم بەشداربووەکان سوێندی پالاوانێتییەکەی خوێندەوە.

## ژیان
تریشا لە ١ی حوزەیرانی ١٩٦٠ لە ئۆرەنج یەکێک لە ناوچەکانی کالیفۆرنیا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە دایکبووە، لە زانکۆی نیبراسکا خوێندوویەتی.
بەشداری لە پارالمپیکی ھاوینەی ١٩٨٠، ١٩٨٤ ،١٩٨٨ ،١٩٩٢ ،١٩٩٦ ،٢٠٠٠، ٢٠٠٤ کرد. لە سەرجەم بەشدارییەکانی ٥٥ مەدالیا (٤١ زێڕ، ٩ زیو، ٥ بڕۆنز) لە پارالمپیکی ھاوینەی ١٩٩٢کە لە بەرشلۆنەی وڵاتی ئیسپانییە بەڕێوەچوو. توانی زۆرترین مەدالیا بباتەوە ژمارەیەکی پێوانەی لەسەر ئاستی پارالمپیک تۆمار بکات کاتێک ١٢ مەدالیا (١٠ زێر، ٢ زیو) بردەوە. ھەروەھا لە پارالمپیکی ھاوینەی ١٩٩٦ی ئەتڵانتا لە سەرجەم وەرزشوانە بەشداربووەکان زیاتر مەدالیایی بەدەست ھێنا کە دوو زێر، سێ زیو، سێ بڕۆنز بوو. ئەو لە یەکەم بەشداریکردنی لە پارالمپیکی ھاینە لە ١٩٨٠ توانی حەوت مەدالیا بباتەوە.دوا تەواوبوونی یارییەکانی پارالمپیکی ٢٠٠٤ کۆی مەدالیا مەدالیا بەدەستھاتووەکانی گەیاندە ٥٥ مەدالیا زیاتر لە ھەر وەرزشوانێکی بەشداربووی ئۆڵمپیاد و پارالمپیک لە مێژوودا. لەناو ئەو مەدالیایانە ٤١ زێربوو؛ و لە پارالمپیکی ٢٠٠٠ توانی ھەشت ژمارەی پێوانەی نوێ لە یارییەکانی مەلەوانی تۆماربکات.لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ تریشا یەکێک بوو لەوھەشت وەرزشوانەی کە لە ئاھەنگی ساڵی نوێدا لە مەیدانی تایمز لە شاری نیۆرک ڕێزیان لێنرا. لە کاتی ئاھەنگی کردنەوەی پارالمپیکی ٢٠١٢ وەک وەرزشوانێکی ناودار ھاتەناو یاریگاوە.

## مەدالیاکانی پارالمپیک

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
پۆل:زیندووان
پۆل:مەلەوانی لە پارالمپیکی ھاوینەی ١٩٨٠
پۆل:مەلەوانی لە پارالمپیکی ھاوینەی ١٩٨٤
پۆل:مەلەوانی لە پارالمپیکی ھاوینەی ١٩٨٨
پۆل:مەلەوانی لە پارالمپیکی ھاوینەی ١٩٩٢
پۆل:مەلەوانی لە پارالمپیکی ھاوینەی ١٩٩٦
پۆل:مەلەوانی لە پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٠
پۆل:مەلەوانی لە پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٤
پۆل:مێدالیاوەرگرانی پارالمپیکی ھاوینەی ١٩٨٠
پۆل:مێدالیاوەرگرانی پارالمپیکی ھاوینەی ١٩٨٤
پۆل:مێدالیاوەرگرانی پارالمپیکی ھاوینەی ١٩٨٨
پۆل:مێدالیاوەرگرانی پارالمپیکی ھاوینەی ١٩٩٢
پۆل:مێدالیاوەرگرانی پارالمپیکی ھاوینەی ١٩٩٦
پۆل:مێدالیاوەرگرانی پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٠
پۆل:مێدالیاوەرگرانی پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٤
پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم
لەشفرۆشی لە تورکیا

**لەشفرۆشی لە تورکیا** یاسایی و ڕێک خراوە. کۆمەڵگای سێکۆلاریزمی تورکیا ھێشتی ھەتا لەشفرۆشی لە یەکەمەکانی سەدەی بیستەم بە بارودۆخی یاسایی بگات. قەحبەخانەکان دەبێت لەبەر چالاکی لە حکوومەت ڕێداننامە وەربگرن. ئاژانسە چاودێرییەکان بە کرێکارانی سێکسی ناسنامە دەردەکەن کە بە ئەوان مافی ھەندێک لە ئاگادارییە پزیشکییەکان و ڕاژەوانی کۆمەڵایەتی بەخۆڕایی دەدات.

بەپێی لێکۆڵینەوەکانی پرۆفیسۆر دۆنا ھۆگێز گەورەترین گرووپی ژنانی دەرەوەی وڵات کە لە تورکیا سەرقاڵی لەشفرۆشین، لەشفرۆشانی ئوکراینین.

## سەرچاوەکان

*
تورکیا
زمانی کانادا

|date=٢٠١١|speakers=٤٣ ملیۆن|ethnicity=کانادیگا|region=کارناتاکا|states=ھیندستان|pronunciation=|notice=IPA}}

**کانادا** (; ಕನ್ನಡ، [ˈkɐnːɐɖa]، کەمتر ناسراوە بە **کانارایسی**) بریتییە لە زمانێکی سەر بەخێزانی زمانە دراڤیدییەکان قسەی پێدەکرێ لەلایەن خەڵکی ناوچەی کارناتاکا لە ھەرێمەکانی باشووری ڕۆژاوای ھیندستان و چەند شوێنێکی تریش کە ژمارەی ڕەسەنی قسە پێ کەرانی لە ساڵی ٢٠١١ دا بریتی بووە لە ٤٣ ملیۆن کەس، ھەروەھا ١٢٫٩ ملیۆن کەسیش وەک زمانی دووەم قسەیان پێکردووە.

زمانی کانادایی بێجگە لەوەی لە ھەرێمی **کارناتاکا** زمانی فەرمییە لەچەندین شوێنی تری وڵاتدا بریتییە لە زمانی دادگا و دامو دەزگا حکومییەکان و لە کۆنیشدا زمانی چەندین ئیمپراتۆرییەتی گەورەی ھیندستان بووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:زمانە ڕەسمییەکانی ھیندستان
پۆل:زمانەکانی تامیل نادوو
پۆل:زمانەکانی کێرەلا
پۆل:زمانەکانی کارناتاکا
پۆل:زمانەکانی ئاندرا پرادێش
پۆل:زمانە دراڤیدییەکان
پۆل:زمانە فەرمییەکانی ھیندستان
زمانی دۆگری

**دۆگری** (بە دۆگری: ، دیڤانگەری: डोगरी، نەستەعلیق: ، خوێندنەوە: ) زمانێکی باکووریی ھیندۆ-ئێرانییە کە لەلایەن خەڵکی «دۆگراس»ەوە کە نزیکەی پێنج ملیۆن کەسن لە وڵاتی ھیندستان، و لە ھەردوو ھەرێمی جاموو لەگەڵ کەشمیر قسەی پێ دەکرێ.

دۆگری یەکێکە لەو ٢٢ زمانەی کە لە وڵاتی ھیندستان لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە زمانی فەرمییە.

وێنۆک|لیلاڤاتی (نووسینێکی بیرکارییانە کە لەبنەڕەتەوە بە سانسکریت نووسراوە) بە زمان و شێوە نووسینی دۆگری.

## سەرچاوەکان

پۆل:زمانە ڕەسمییەکانی ھیندستان
پۆل:زمانە فەرمییەکانی ھیندستان