کتێبی سەوز (فیلم)

**کتێبی سەوز** (بە ئینگلیزی: Green Book) فیلمێکی ئەمریکی درامای ژیانامەیی کۆمیدیی ساڵی ٢٠١٨یە لە دەرھێنانی پیتەر فرێلی. چیڕۆکی فیلمەکە لە ساڵی ١٩٦٢ دەچێ بەڕێوە و باسی چیڕۆکی ھاوڕێیەکی ڕاستەقینە دەکات لەنێوان ھەریەک لە دۆن شیرلی (مەھێرشڵا ئاڵی) کەوا پیانۆژەنێکی جاز و کلاسیکە و فڕانک «تۆنی لیپ» ڤاڵیلۆنگا (ڤیگۆ مۆرتنسن)ی پاسەوانی تایبەتی شیرلی، کەوا بەرەو قوڵایی باشووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی گەشت دەکەن کە ئەوکات زۆرترین ڕەگەزپەرستی بەرامبەر ڕەشپێستەکان تیادا دەکرا. فیلمەکە لە نووسینی فارێلی، بڕایان ھەیس، و کوڕەکەی ڤاڵیلۆنگا، نیک ڤاڵیلۆنگایە و سەرچاوەی لەو نامانەوە گرتووە کەوا کاتی خۆی لەنێوان دایکی و باوکی لەبارەی ئەم گەشتە ئاڵوگۆر کراوە. ناوی فیلمەکە لە ناوی کتێبێک وەرگیراوە بەناوی «کتێبی سەوزی تایبەت بە ڕێبەریکردنی ڕەشپێستەکان» لەنووسینی ڤیکتۆر ھیوگۆ گرین، کەوا کتێبێکی ڕێنیشاندەری نێوەندەکانی سەدەی ڕابردوو بوو تایبەت بە باسکردنی ئەو شوێنانەی کە ڕەشپێستەکان بۆیان ھەبوو سەردانی بکەن.

*کتێبی سەوز* لە ١١ی ئەیلولی ٢٠١٨ لە فیستیڤاڵی فیلمیی تۆرنتۆ پەخشکرا کە توانی خەڵاتی باشترین فیلم بە خواستی بینەر بباتەوە. دواتر فیلمەکە بەشێوەیەکی بەرفراوان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ کەوتە سینەماکانەوە و یونڤێرساڵ پیکچەرز کاری بڵاوکردنەوەی بۆ کرد و داھاتی گەیشتە ٣٢٢ میلیۆن دۆلار. فیلمەکە پێشوازییەکی گەرمی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە لێکرا کەوا ستایشی ڕۆڵگێرانەکەی ئاڵی و مۆرتنسنیان کرد، بەڵام بەشێکی ڕەخنەکان لە شێوازی نیشاندانی ڕەگەزپەرستی فیلمەکە و ڕاستی و درووستی ڕووداوەکان گیرابوو.

کتێبی سەوز توانی دەیان خەڵاتی جۆراوجۆریش بەدەست بێنێت و لە ٩١ەمین مەڕاسیمی خەڵاتەکانی ئۆسکار توانی ھەریەک لە خەڵاتەکانی باشترین فیلم، باشترین سیناریۆ و باشترین ئاکتەری پشتگیریکار بۆ ئاڵی بباتەوە. ھەروەھا توانی ھەریەک لە خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین فیلمی میوزیکاڵ و کۆمیدی و پرۆدیوسەرس گیڵد بۆ باشترین فیلمی ساڵ بباتەوە.

## چیڕۆک
لە ساڵی ١٩٦٢، لە شاری نیویۆرک تۆنی لیپ بەدوای کار دەگەڕێت ئەمەش لەدوای داخرانی یانەی شەوانەی «کۆپاکابانا» بۆ نۆژەنکردنەوە کە تۆنی وەک پاسەوانێک کاری لێدەکرد. تۆنی لەلایەن دکتۆر دۆن شیرلی بانگێشتکرا، دۆن پیانۆژەنێکی ڕەشپێستە کە پێویستی بە شوفێرێکە بۆ ماوەی ھەشت-حەفتە لەناوەڕاستی ڕۆژاوای ئەمریکا بیگەیەنێتە باشووری ئەمریکا. لە چاوپێکەوتنەکەدا، دۆن بڕیاریدا کە تۆنی ھەڵبژێرێت چونکە ستایشکرابوو لەلایەن چەند کەسێکی ناسراو. تۆنی و دکتۆر پلانیان دانا کە شەوی کریسمس بگەڕێنەوە نیویۆرک. لە سەرەتای گەشتەکە، کۆمپانیا میوزیکییەکەی دۆن، (کتێبی سەوز) یان بە تۆنی دا کە کتێبێکی ڕێبەری گەشتیارییە بۆ گەشتیارە ئەفریقی-ئەمریکییەکان بۆ دۆزینەوەی مۆتێل، چێشتخانە و بەنزینخانەکان کە پێشوازی لە ڕەشپێستەکان دەکەن.

گەشتەکە لە ناوەڕاستی ڕۆژاوا دەستیپێکرد بەرەو باشوور. تۆنی و دۆن سەرەتا کێشە دەکەوێتە نێوانیان، ئەمەش کاتێکبوو کە تۆنی داوای لێکرابوو بەشێوەی فەرمی/پیشەگەرانە ھەڵسووکەوت بکات لەکاتی کارکردن، ھاوکاتیش دۆن بێزارببوو لە ھەڵسووکەوت و خووە نامۆکانی تۆنی. بەتێپەڕبوونی گەشت و نمایشەکان، تۆنی سەرسام دەبێت بە توانای پیانۆژەنییەکەی دۆن، ھەروەھا تۆنی ئەوکاتانەی کە دۆن لە شوێنی نمایش نەدەبوو، ئەوا لەدژی ڕێکخەرانی بۆنەکە دەوەستایە کە بێڕێزیان بەرامبەر دۆن دەکرد. شەوێکیان، گرووپێکی سپی پێست لە باڕێک ھەڕەشە لە ژیانی دۆن دەکەن بەڵام تۆنی فریای دەکەوێت و ڕزگاری دەکات. تۆنی داوا لە دۆن دەکات لەمەودوا چیتر بەبێ ئەو نەچێتە ھیچ شوێنێک، ئەمەش تاکوو گەشتەکە تەواودەبێت.

لەکاتی گەشتەکە تۆنی نامەی بۆ ژنەکەی دەنووسی بەڵام نامەکانی بەڕێکی نەدەنووسی، ئەمەش لەلایەن دۆن تێبینی کرا و ھەربۆیە دەستیکرد بەیارمەتیدانی تۆنی لە نووسینی نامەیەکی باشتر. تۆنی ھانی دۆنی دا کە دووبارە پەیوەندی لەگەڵ براکەی درووستبکاتەوە کە ماوەیەکبوو لەیەکتری دابڕابوون و سەرنجی دۆنیش زیاتر لەسەر کار و پیشەکەی بووە. لە باشوور، شەوێکیان دۆن لە مەلەوانگەیەک دەستگیرکرابوو لەگەڵ ھاوڕەگەزبازێکی سپی پێست، لەوکاتە تۆنی بەپارە ئەفسەرەکانی ڕازیکرد و بەرتیلی پێدان بۆ بەردانی دۆن. دواتر لەلایەن دوو پۆلیسەوە دەستگیردەکرێن، ئەمەش کاتێک لەشەودا بە سەنداون تاون تێدەپەڕین؛ لەوشەوەدا تۆنی بۆکسێکی تووند لە پۆلیسێک دەدات ئەمەش دوای ئەوەی پۆلیسەکە سووکایەتی پێکرد. لە زیندان، دۆن داوای تەلەفۆن دەکات تاکو قسە لەگەڵ پارێزەرەکەی بکات، ئەفسەرانی پۆلیسیش ڕێگای پێدەدەن، دۆن ئەمە دەقۆزێتەوە و پەیوەندی بە ڕۆبەر ئێف کێنەدی دەکات، کە ئەویش فشار دەخاتە سەر حکوومەت بۆ ئەوەی لە زیندان بەری بدەن.

لە دوایین شەوی نمایشکردنیدا لە بێرمینگھام-ئەلاباما، دۆن لەلایەن سەرپەرشتیکارانی ئەو یانایەی کە بەپارە گیرابوو بۆ ژەنینی پیانۆ ئەوا دیسانەوە بەبیانووی نەریتەکان ڕێگری لێدەکرێتەوە کە خواردن لە شوێنی سپی پێستەکان بخوات. تۆنی ھەڕەشەی لە سەرپەرشتیاری یانەکە کرد و ئەویش ویستی بەبەرتیل ڕازی بکات بەڵام سوودی نەبوو، دواتر دۆن نمایشەکەی ھەڵوەشاندەوە چونکە یانەکە ڕێگەیان پێنەدا لەگەڵ ئامادەبووەکانی نان بخوات. دوای ئەوە تۆنی و دۆن چوونە یانەیەکی ڕەش پێستەکان، لەوێ دۆن ھەمووانی سەرسامکرد بە ژەنینی پارچەیەک میوزیک لەڕێی پیانۆیەکەوە. دواتر تۆنی و دۆن کەوتنەوە ڕێ بۆئەوەی لە شەوی کریسمس بگەڕێنەوە ماڵەوە. لەکاتی گەڕانەوەیاندا، تۆنی بانگێشتی دۆنی کرد بۆئەوەی چاوی بە خێزانەکەی بکەوێت، بەڵام ئەو ڕەتی کردەوە و گەڕایەوە ماڵی خۆی. دوای ئەوەی خۆی لەماڵەکەی بەتەنیا بینییەوە، ئەوا دۆن بڕیاریدا بچێتە ماڵی تۆنی و لەوێ کریسمێکی گەرمووگڕ بەڕێ بکات.

لەکۆتایی فیلمەکە، تێکست و وێنە ڕاستەقینەکانی ھەریەک لە کەسایەتییەکان نیشان دەدات، ھەروەھا ئاماژە بەوەدەکات کە دۆن لە گەشتەکانیدا بەردەوام بوو، ئاوازی نوێی دادەنا و گۆرانی نوێی تۆماردەکرد، ھاوکات تۆنی گەڕایەوە بۆ کارکردن لە یانەی کۆپاکابانا. ھەروەھا تێکستەکان ئاماژە بەوەش دەکەن کە ھاوڕێیەتی تۆنی و دۆن بەردەوامبوو تاکوو مردنیان کە تەنیا مانگێکی نێوان بوو لە ساڵی ٢٠١٣.

## کاست
* ڤیگۆ مۆرتنسن وەک تۆنی لیپ
* مەھێرشڵا ئاڵی وەک دکتۆر دۆن شیرلی
* لیندا کاردلینی وەک دۆلۆرێس (ژنی تۆنی)
* سێبستیان مانیسکالۆ وەک جۆنی ڤینەری (برای دۆلۆرێس)
* دێمیتر مارینۆڤ وەک ئۆلیگ (میوزیکژەنێکی دکتۆر دۆن)
* مایک ھاتن وەک جۆرج (میوزیکژەنێکی دکتۆر دۆن)
* بریان ستپانیک وەک گراھام کیندێل (بەڕێوبەری یانەکە)
* جۆزێف کۆرتیسی وەک گیۆ لۆسکودۆ
* ئیقبال تیبا وەک ئەمیت (خزمەتکاری دکتۆر دۆن)
* پی جەی براین

## خەڵاتەکان
فیلمەکە بووە براوەی چەندین خەڵاتی جۆراوجۆر، بەشێک لە گرنگترین خەڵاتەکان؛

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 
* 
* 

پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٨
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلم
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە هاوڕێییە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە مانهاتان دانراون
پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک دانراون (ویلایەت)
پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی
پۆل:باشترین فیلمە مۆسیقییەکان یان کۆمیدییەکانی براوەی گۆڵدن گڵۆب
پۆل:فیلمەکانی درێم وۆڕکس پیکچەرز
پۆل:فیلمەکان دەربارەی پیانۆ و پیانۆژەنان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە مانھاتن داندراون
پۆل:فیلمەکانی پەیوەست بە ھاوڕەگەزبازان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ھەڵبژاردەی گەل لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی تۆرۆنتۆ
پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ھاوڕێیەتی
پۆل:فیلمەکان لە جۆرجیا (ویلایەتی ئەمریکا) ڕوودەدەن
پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت