open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تۆپی وڵاتان

چەپ|وێنۆک|160px|پۆلەندبۆڵ
**تۆپی وڵاتان** () ھەروەھا ناسراوە بە **پۆڵەندباڵ** () میمێکی ئینتەرنێتییە کە لە نیوەی دووەمی ٢٠٠٩ لە بەشی /int/ی وێبسایتی ئیمەیجبۆردی ئەڵمانیی Krautchan.net دەستی بە کار کرد. ئەم میمە ژمارەیەکی زۆر لە کۆمیکە سەرھێڵەکان لە خۆ دەگرێتەوە کە تێیدا وڵاتەکان وەک کەسایەتییەکی گلۆڤەر نیشان دەدرێن و بە ئینگلیزیی شکاو قسە دەکەن و گاڵتە بە کڵیشە نەتەوەیییەکان و پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان دەکەن.

## بۆ وڵاتانی تر
هەروەها پۆڵەندبۆڵ دەتوانێت کۆمیکەکانی وڵاتانی دیکەش لەخۆ بگرێت، بەڵام بە پێی کۆنوانیسوان ئەو کۆمیکانە هێشتا بە کۆمیکەکانی پۆڵەندبۆڵ ناودەبرێت، هەرچەندە هەندێک جار بە تۆپی وڵاتیش ناودەبرێت هەروەها دەوڵەت و پارێزگاکان و بەشەکانی تری لەم جۆرە دەتوانرێت بەکار بهێنرێت؛ هەروەها ڕێکخراوە فرە نەتەوەییەکانی وەک یەکێتی ئەوروپا و نەتەوە یەکگرتووەکان هاوبەشن، بەڵام نەبوونی هێزیان بە بەراورد بە دەوڵەتەکانی پێکهێنەریان، مانای ئەوەیە کە وەک لاواز یان بووکەڵە وێنا دەکرێت.

## پێشانگا

Murricaball.jpg
Iranball.png
Kurd.png
Australiaball cork hat.jpg
Finnball smart.jpg
Germanyball.PNG


## سەرچاوەکان

* [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=10849298 ویکیپیدیای فارسی]
* https://web.archive.org/web/20120101071958/http://wyborcza.pl/1,86116,7462232,Wyniosle_lol_zaborcow__czyli_Polandball.html
* https://www.vox.com/cards/ukraine-everything-you-need-to-know/is-there-a-series-of-pithy-political-cartoons-summing-up-the-crisis

## بەستەرە دەرەکییەکان

* پۆلەندبۆڵ لە Reddit
* پۆلەندبۆڵ لە Knowyourmeme.com
* پۆلەندبۆڵ لە militaryphotos.net

پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت
پۆل:وێب کۆمیکەکانی دەیەی ٢٠١٠
کۆچکردنی تورک

**کۆچکردنی تورک** ئەم بابەتە باسی بڵاوبوونەوەی تورک ئەکات لە ناوەڕاستی ئاسیاوە بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەوروپا لە نێوان سەدەی شەشەم بۆ یازدەهەمی پاش زاین (کە ئەکاتە سەرەتای چاخەکانی ناوەند). تورکەکان لە بنەچەدا ئەگەڕێنەوە بۆ هەندێ ناوچەی ناوەڕاستی ئاسیا و ڕۆژهەڵاتی دوور، لەوانە باکووری چین و ناوەندی مەنگۆلیا

## کورتەی مێژوویی
تورکە سەلجوقیەکان ئەو تیرە تورکانەبوون کە لە سەدەی یازدەهەمی زایینیدا ئەنادۆڵیان داگیرکرد و لەوێ جێگیربوون، پاشان بە تەواوی جێگیربوون و بوونە هۆی دروست بوونی دەوڵەتی تورکیای ئێستا. لە سەردەمی سوڵتان سەلیمی یەکەمدا بۆ یەکەمجار یەک ئەخرێن دوای ئەوەی سەلجوقیەکان بەرەو نەمان ئەچن. لەگەڵ کۆتایی هاتنی سەلجوقیەکان، ئەوترێت کەوا ناوچەی ئەنادۆڵ دابەش ئەبێت بەسەر چەن خۆبەڕێوەبردنێکدا و تا سەردەمی سوڵتان سەلیمی یەکەم و سەرەتاکانی سەدەی ۱٦هەم (١٥٠٠) سوڵتان سەلیم یەکیان ئەخاتەوە. کەواتە ئەمەی ئێستا زۆربەی تورکەکان بە وڵاتی خۆیانی ئەزانن لە دوای سەدەی یازدەوە لێی جێگیربوون و پێشتر وڵاتی ئەوان نەبوە.

لە هەمان کاتدا تیرەکانی تر یان دەوڵەتی سەربەخۆی تریان دروستکرد وەک دەوڵەتانی قرغیزستان، ئۆزبەکستان و کازاخستان و هەندێکی تریشیان تێکەڵ بە نەتەوەی تر بوون بۆ نمونە کۆماری چۆڤەشیا. 

وەک لە نەخشەکەی مەحمود کاشگەریدا هاتوە تورکەکان نابینرێن لە جێگای ئێستایاندا. هەروەها ئیسماعیل بێشکچی لە کتێبەکەیدا بە ناوی (ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ - بنەما کۆمەڵناسی و ئابوریە ڕەگەزیەکانی) باسی بڵاوبوونەوەی تورکان ئەکات لەو ناوچانەی کورد، ئەرمەن و عەرەبەکان پێشتر تیایدا ژیابوون، ئەیگێڕێتەوە بۆ سەدەکانی نێوان ٦م بۆ ۱٠هەمی کۆچی واتە (۱٠٠٠ بۆ ۱٥٠٠)ی زاینی.

### سەرەتای جێگیربوونیان
ئیسماعیل بێشکچی پێیوایە یەکەم سەرکەوتن و هەروەها هۆکاری جێگیر بوونی تورکەکان لە ئەنادۆڵ لە دوای شەڕی مانزگرت (میلازگر، لە ناوچەی موشی باکوری کوردستان)بوو، کە بە گێڕانەوەی ئەو کوردەکان تیایدا لەگەڵ سەلجوقیەکان بەرامبەر بەیزەنتینیەکان ئەجەنگێن.

## پەراوێزەکان


## سەرچاوەکان
* ویکی ئینگلیزی
* شەڕی مانزگرت، ویکی ئینگلیزی

پۆل:مێژووی ئاسیای ناوەندی
پۆل:مێژووی تورک
پیتەر فینچ

thumb|چەپ|پیتەر فینچ لە یەکێک لە فیلمەکانیدا
**فرێدریک جۆرج پیتەر ئینگڵ فینچ** () (٢٨ی ئەیلوولی ١٩١٦ - ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧) ئەکتەرێکی ئوسترالی لەدایکبووی بەریتانیایە. لە ساڵی ١٩٧٦ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت.

## ئەمانەش ببینە
*خەڵاتی ئۆسکار

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
پیتەر فینچ

پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٦
پۆل:مردووانی ١٩٧٧
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:کەسایەتییە سەربازییەکانی جەنگی جیھانیی دووەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئوسترالی
پۆل:ئەکتەرەکانی تیاتری پیاوی ئوسترالی
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سیدنی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری بافتا
پۆل:باشترین ئەکتەرانی بەریتانیا کە براوەی خەڵاتی بافتان
پۆل:براوەکانی ورچی زیوین بۆ باشترین ئەکتەر
پۆل:ناشتنەکان لە گۆڕستانی ھۆڵیوود فۆرێڤەر
پۆل:ئەکتەرە پیاوە تاراوگەنشینە ئینگلیزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل میوونی

thumb|چەپ|پۆل میوونی لە ساڵی ١٩٣٦
**پۆل میوونی** () (٢٢ی ئەیلوولی ١٨٩٥ – ٢٥ی ئابی ١٩٦٧) ئەکتەرێکی ئەمریکی لەدایکبووی نەمسایە کە لە شیکاگۆ گەورەبووە و پێگەیشتووە. لە شانۆی یدیشەوە دەستی کردووە بە کاری نواندن. لە ساڵانی ١٩٣٠کاندا یەکێک بووە لە پێشەنگترین ئەکتەری ستۆدیۆکانی وارنەر برەدرز و ڕێگەی پێدراوە کە چ بەشێک ھەڵببژێرێت.

## فیلمنامە

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٥
پۆل:مردووانی ١٩٦٧
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی
پۆل:چالاکوانە جووەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی جامی ڤۆڵپی بۆ باشترین ئەکتەر
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئۆکراینی-جوولەکە
پۆل:جولەکەکانی ئەشکەنازی ئەمریکی
پۆل:ناشتنەکان لە گۆڕستانی ھۆڵیوود فۆرێڤەر
مەسلەمەی مەجریتی

**مەسلەمەی مەجریتی** ناوی تەواوی **ئەبولقاسم مەسلەمە کوڕی ئەحمەد مەجریتی** (مردن: ١٠٠٨ز) گەردوونناس و کیمیاگەر و بیرکار و ئابووریناس و زانایەکی موسوڵمان بوو لە ئیسپانیا. یەکێک بووە لە بەناوبانگترین زاناکانی سەردەمی حوکمی ئیسلامی لە ئەندەلوس.

## پەراوێزەکان


پۆل:مردووانی ١٠٠٧
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١١یەم
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٩٥٠
پۆل:کیمیاگەرانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:ماتماتیکزانانی ئەندەلووسی لە سەدەکانی ناوەڕاست
پۆل:زانا ئەندەلووسییەکان
مەحموود کاشگەری

وێنۆک
**مەحموود کاشگەری** ناوی تەواوی (مەحموود ئیبن حوسەین ئیبن محەممەد ئەل-کاشگەری، (بە عەرەبی محمود بن الحسين بن محمد الكاشغري؛ بە تورکیKâşgarlı Mahmud). زانایەکی ئویغوری سەدەی یازدەی زاین بوو کە زمانزان و فەرھەنگناسی زمانی تورکی بوو.

## کارەکان
یەکێ لە کارە گرنگەکانی مەحموود کاشگەری دروستکردنی فەرھەنگی زمانی تورکی کۆن بە ناوی «دیوانی زمانەکانی تورک» بوو لە ساڵی ١٠٧٢–١٠٧٤دا. یەکێکی تر لە کارە گرەنگەکانی کێشانی نەخشەیەکە وەک لە وێنەکەدا ھاتوە کە دابەشبوونی زمانی تورکی نیشان دەدات و ناوی کوردستانیشی تێدا ھاتوە بە عەرەبی (ارض الاکراد) واتە خاکی کوردەکان.

## سەرچاوەکان

* ویکی ئینگلیزی

پۆل:لەدایکبووانی ١٠٠٥
پۆل:مردووانی ١١٠٢
پۆل:جوگرافیناسەکانی سەدەی ١١یەم
ژیار

**ژیار** ناوێکی کوردییە بەکاردێ بۆ کوڕان و کچان. وە بە مانای **[[شارستانێتی]]** دێت.

## سەرچاوەکان
* فەرھەنگی ئانلاینی ئابادیس

پۆل:ناوە کوردییەکان
دێربی، ئینگلتەرا

**دێربی** شارێکە لە هەرێمی ميدلاندزی ڕۆژهەڵات ی بەریتانیا دەکەوێتە کەنارەکانی ڕووباری دێروێنت. بە پێی ئامارێک لە لەساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتوانی نزیکەی ٢٤٨.٧٠٠ کەس دەبێت. دێربی بەجێگەی دەستپێکردنی شۆڕشی پیشەسازی دادەنرێت.
وە ناسراوە بە دروستکردنی گواستنەوەی پێشکەوتوو. کە دووهەمین گەورەترین بەرهەمێنەری بزوێنەری فڕۆکەی تێدایە لە جۆری ڕۆڵس ڕۆیس.

پۆل:شارەکانی ئینگلستان
لی مارڤین

thumb|چەپ|لی مارڤین لە ساڵی ١٩٧١
**لی مارڤین** () (١٩ی شوباتی ١٩٢٤ - ٢٩ی ئابی ١٩٨٧) ئەکتەرێکی ئەمریکی بوو. مارڤین لە ساڵی ١٩٦٥ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت.

## فیلمنامە

## ئەمانەش ببینە
*خەڵاتی ئۆسکار

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤
پۆل:مردووانی ١٩٨٧
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان
پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری بیانیی بافتا
پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری میوزیک یان کۆمیدیای گۆڵدن گڵۆب (فیلم)
پۆل:براوەکانی ورچی زیوین بۆ باشترین ئەکتەر
ڕۆناڵد کۆلمەن

thumb|چەپ|ڕۆناڵد کۆلمان
**ڕۆناڵد چارڵز کۆلمان** () (٩ی شوباتی ١٨٩١ - ١٩ی ئایاری ١٩٥٨) ئەکتەرێکی ئینگلیز بوو، کە لە ساڵەکانی ١٩٣٠کان و ١٩٤٠کاندا بەناوبانگ بوو. کۆلمان لە ساڵی ١٩٤٧ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:مەرگەکانی پەیوەندیدار بە نەخۆشی لە کالیفۆرنیا
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩١
پۆل:مردووانی ١٩٥٨
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما
پۆل:خەڵکی ریچمۆند، لەندەن
پۆل:ئەکتەرە پیاوە تاراوگەنشینە ئینگلیزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
ئێمیل جانینگز

thumb|چەپ|ئێمیل جانینگز
**ئێمیل جانینگز** () (٢٣ی تەمموزی ١٨٨٤ - ٢ی کانوونی دووەمی ١٩٥٠) ئەکتەرێکی نەمسایی/ئەڵمانی و ئەمریکی لەدایکبووی سویسرا بوو. یەکەم ئەکتەر بوو کە خەڵاتی ئۆسکاری لە ساڵی ١٩٢٨ پێ بەخشرا.

## فیلمنامە

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٤
پۆل:مردووانی ١٩٥٠
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:براوەکانی جامی ڤۆڵپی بۆ باشترین ئەکتەر
ڕۆبێرت دۆنات

**فریدریچ ڕۆبێرت دۆنات** () (١٨ی ئازاری ١٩٠٥ - ٩ی حوزەیرانی ١٩٥٨) ئەکتەر و شانۆکارێکی ئینگلیز بوو. لە سالێ ١٩٣٩ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر لە فیلمی (Goodbye, Mr. Chips) وەرگرت.

## فیلمنامە

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥
پۆل:مردووانی ١٩٥٨
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئینگلستان
پۆل:ئینگلیزە بەڕەگەز ئەڵمانیەکان
جەیمز ستیوارت

**جەیمز مایتلاند ستیوارت** () (٢٠ی ئایاری ١٩٠٨ - ٢ی تەمموزی ١٩٩٧) ئەکتەرێکی ئەمریکی بوو کە لە ساڵی ١٩٤٠ خەڵاتی ئۆسکاری وەرگرت.

## فیلمنامە

} **I** denotes film preservation in the United States National Film Registry.
|}

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨
پۆل:مردووانی ١٩٩٧
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:مەرگەکانی پەیوەندیدار بە نەخۆشی لە کالیفۆرنیا
پۆل:شاعیرانی ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ڕادیۆی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:وەرگری خەڵاتی ڕێزلێنانی ئەکادیمیا
پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
پۆل:بەخاک سپاردن لە پارکی یادگاری فۆڕێست لاون (گلێندەیل)
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن
پۆل:شاعیرە کوڕە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:خەڵاتی دەستکەوتی ژیانی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە
پۆل:براوەکانی ورچی زیوین بۆ باشترین ئەکتەر
پۆل:براوەکانی جامی ڤۆڵپی بۆ باشترین ئەکتەر
وارنەر باکستەر

thumb|چەپ|وارنەر باکستەر
**وارنەر لیرۆی باکستەر** () (٢٩ی ئازاری ١٨٨٩ - ٧ی ئایاری ١٩٥١) ئەکتەرێکی ئەمریکی بوو. کە ناسراوە بەهۆی فیلی (In Old Arizona) و دووەم کەس بوو کە خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر لە ساڵی ١٩٢٩ وەرگرت.

## فیلمنامە

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩
پۆل:مردووانی ١٩٥١
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:داھێنەرە ئەمریکییەکان لە سەدەی ٢٠می زایینی
پۆل:داھێنەرانی ئەمریکی
پۆل:بەخاک سپاردن لە پارکی یادگاری فۆڕێست لاون (گلێندەیل)
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
کۆمبارس

**کۆمبارس** (بە ئیتالی: Comparsa) بە ئەکتەرێکی زیادە ئەوترێت، کە ڕۆڵێکی نا سەرەکی ئەبینێت لە دروستکردنی دیمەنێکدا کە ناکرێ بە تەنها بە ڕۆڵی سەرەکی بێتە نیشاندان. 

## بەکارهێنانی
لە زۆرێک لە پەڕگەکانی ئەنتەرنێتدا بە کوردی ئەم وشەیە بەکاردێت. بۆ نمنونە لێرەدا بەکار هاتوە کە ئەڵێ "ئه‌کته‌ری وامان هه‌یه‌ پێشتر وه‌ک **کۆمبارس** ڕۆڵی هه‌بووه‌ به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی توانای هه‌بووه‌و لێهاتوو بووه‌، له‌م به‌رهه‌مه‌دا ڕۆڵی سه‌ره‌کی هه‌یه‌" 
## پەراوێزەکان


## سەرچاوە
* ویکی ئیتالی

پۆل:زاراوەکانی شانۆ
پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن
پۆل:نواندن
پۆل:پیشەکانی فیلمسازی
سندووقی نێونەتەوەییی پارە

وێنۆک|سندووقی نێونەتەوەیی پارە

**سندوقی دراوی نێودەوڵەتی** ڕێکخراوێکی نێونەتەوەیییە لە ساڵی ١٩٤٧زاینی دامەزرا و بارەگای سەرەکی لە واشنتونی پایتەختی ویلایەتە یەگرتوەکانی ئەمریکایە و ئێستا ١٨٩ وەڵات ئەندامن لەم ڕێکخراوەدا کە گرێدایە بە پارەی نەختینەی وەڵاتان و بھای دراوەکان دەستنیشان دکان لەسەر ئاستی جیھانی دا و چاودێرییان دەکات

## سەرچاوەکان

پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٤٥
پۆل:گرووپی گەشەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان
بانکی جیھانی

وێنۆک|بانکی جیھانی

**بانکی جیھانی** یەکێکە لە بەشەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ساڵی ١٩٤٤ی زایینی و لە دوای شەڕی جیھانیی دووەم پێک ھات. ئەرکی بانکی جیھانی پێدانی قەرزە بە وڵاتانی کەمترپێشکەوتوو بۆ بەڕێوەبردنی پڕۆژە ھەرە گەرەکانی خۆیان. 

## سەرچاوەکان


پۆل:بانکەکان
پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییە ئابوورییەکان
پۆل:بانکی جیھانی
پۆل:گرووپی گەشەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان
جۆرج ئارلیس

thumb|چەپ|جۆرج ئارلیس
**جۆرج ئارلیس** () (١٠ی نیسانی ١٨٦٨ - ٥ی شوباتی ١٩٤٦) ئەکتەر و نووسەر و شانۆنووس و فیلم دروستکەرێکی ئینگلیز بوو کە لە ئەمریکا سەرکەوتنی بەدەست هێنا. وە یەکەم بەریتانی بوو کە خەڵاتی ئۆسکار وەربگرێت. لە ساڵی ١٩٣٠ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت لە فیلمی (Disraeli). 

## فیلمنامە

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:شانۆنامەنووسانی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٨
پۆل:مردووانی ١٩٤٦
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
تیشکی گەردوونی

200px|وێنۆک|چەپ|تیشکی گەردوونی بە بەراورد بە وزەی تەنلۆکە
**تیشکی گەردوونی** () بریتییە لە تێکەڵێک لە ناوکی گەردیلە و تەنۆلکەی دیکە بە خێرایی نزیک بە خێرایی ڕووناکی بە گەردووندا گوزەر دەکەن، ھەندێکیان بە پلەیەکی وا لە زەوی نزیک دەبنەوە کە دەتوانرێت ئاشکرا بکرێن لە ڕێی ئەو ئامێرانەی لەسەر مانگە دەستکردەکان دانراون، ھەندێکی دیکەیان بەرگە ھەوای دەوری زەوی دەبڕن و لەگەڵ ناوکە ھایدرۆجین یان نایترۆجین بە یەکدا دەدەن و لە ئەنجامدا زنجیرەیەک تەنۆلکەی نانۆیی دروستدەبن و بەرەو زەوی دێن و دەگەنە سەر ڕووی دەریا و ھەندێجاریش دەگەنە قوڵایی ڕووی زەوی، ئا بەو زۆربوونەی تیشکی گەردوونی لەسەر زەوی دەوترێت (گورزەی موویی گەورە)، بۆیە تیشکی گەردوونی دادەنرێت بە تیشکێکی یەکەمی و دووەمی، تیشکە یەکەمییەکانی ئەوانەن دەگەنە بەرگە ھەوای زەوی و ئەوی دیکەیان ئەوانەن کە لە ئەنجامی کارلێکیان لەگەڵ گەردیلەکانی نایترۆجین زنجیرەیەک لە تیشکی گەردوونی دەگەنە سەر ڕووی زەوی کە بە تیشکی دووەمی گەردوونی دەناسرێن.

تیشکی گەردوونی یەکەمی تاکە نموونەیەکی پەیامی گەیشتووە بە زەوی لە دەرەوەی کۆمەڵەی خۆر، و بەشی زۆری ئەو تیشکە پێکدێت لە ناوکی گەردیلەی بارگە موجەب، چونکە بارگە سالبەکانیان ونکردووە لە ئەنجامی خێرایی زۆری ئەو ناوکانە، ناوکی گەردیلەکانیش ھەموو جۆرەکانی گەردیلە کیمیاییەکان دەگرنەوە ھەر لە ھایدرۆجینەوە تا یۆڕانیۆم، ئەلکترۆن و دژەکەی و دژە پرۆتۆن لە ١٪ ی ئەو تیشکە یەکەمیە تێپەڕناکات.

## ئەمانەش ببینە
* گەردوون
* وزە
* گەردیلە
* خێرایی ڕووناکی

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
* گۆڤاری: زانستی سەردەم، ژمارە ٥٢، بابەتی: تیشکی گەردوونی نھێنییەکی تری فیزیا، نووسینی:جەمال محەممەد ئەمین لاپەڕە/١٤٠

پۆل:تیشکدانەوە
پۆل:دیاردەی کۆمەڵەی خۆر
پۆل:گەردوون
پۆل:چەمکەکان لە زانستی گەردوونناسیدا
پۆل:دیاردەی ئەستێرەکان
پۆل:چەمکەکان لە ئەستێرەناسی
پۆل:دیاردە خۆرییەکان
پۆل:دیاردە ئەستێرەیییەکان
ئارسناڵ تیڤی

**ئارسناڵ تیڤی** یەکێکە لە کەناڵەکانی تەلەڤیزیۆن تایبەتە بە یانەی ئارسناڵی ئینگیزی. وە یەکێکە لەبەشەکانی سێتانتا سپۆڕت. 
ئارسناڵ تیڤی بەڕەسمی دامەزرا لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ لە کەناڵی ٤٢٣ ی  سکای دیجیتاڵ.

## سەرچاوە
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزۆنیەکان لە شانشینی یەکگرتوو
پۆل:کەناڵە وەرزشیەکان لە شانشینی یەکگرتوو
پۆل:میدیای وەرزشی لە شانشینی یەکگرتوو
ھەستۆکی

thumb|300px|ھەستیاری

**ئاڵۆش** ، **ھەستیاری**، **حەساسیەت** یان **ئەلێرجی** () بریتییە لە کاردانەوەی لەڕادە بەدەری سیستەمی بەرگری لەش لە ھەمبەر ھۆکارە جۆراوجۆرەکان. ئەوانەی تووشی ھەستیارین، خاوەنی کۆئەندامێکی زۆر ھەستەوەری بەرگرین کە لە دژی شتی ئاساییشدا ھەڵوێستی توند دەنوێنێ.

بۆ وێنە گەردەی گوڵ و گیا دەتوانێ کەسی ھەستیار تووشی ھەڵزرنگانێکی وا بکا کە گوایە لە بەر مەترسییەکی گەورەدایە. ھەستیاری نەخۆشییەکی باوە و لە ھەر دە کەس، کەسێک تووشیاریەتی.

## کاردانەوەی ئالێرجیکی
کاتێک کۆئەندامێکی ھەستیار دەکەوێتە بەر ماکێکی بزوێنەر، چەند شت ڕوودەدات:
# لەش دەکەوێتە خۆی و ئانتی بادیێ بە ناوی IgE دەردەکا
# ئانتی بادییەکان بە خانەکانی ماست سێلی (mast cell) خوێنەوە دەلکێن. ئەم خانانە لە کۆئەندامی ھەناسە و ھەرسدا، کە دەرگای ھاتنەژووری ماکە بزوێنەرەکانە، زۆرە.
# لە گەڵ تەقینەوەی ماست سێلەکان، ڕێژەیەکی زۆر ھیستامین و ئینتر لوکین بەر دەبێ کە ھۆکاری سەرەکی سەرھەڵدانی نیشانەکانی ئالێرجییە، وەک: کزانەوەی قوڕگ، ئاوەچۆڕەی لووت، فرمێسک، پژمە و کۆخە
ئەگەر ماکی بزوێنەر لە ھەوادا بێ، ئەوە کاردانەوەی ئالێرجیک لە چاو، لووت و سییەکاندا دەبینرێت. ئەگەر ئەم ماکە بخورێت، کاردانەوەی ئالێرجیک لە دەم، گەدە و دیکەی بەشەکانی کۆئەندامی ھەرسدا دەردەکەوێت.
بڕێجار نێوانچییە کیمیاییە بەربووەکانی لەش ھێندە زۆرە کە دەبێتە ھۆی دەرکەوتنی نیشانەی زۆر تووشی وەک: لیرگ، دابەزینی تەوژمی خوێن، شۆک و لەسەرخۆ چوون.

## نیشانەکانی ھەستیاری
نیشانەکانی ھەستیاری بە سێ بەشی سووک، مامناوەندی و تووش دابەش دەبێ:
* کاردانەوەی سووک، بریتییە لەو نیشانانە کە تەنیا شوێنێکی لەش تووش دەکەن، وەک کزانەوە، ئاوەچۆڕە
* نیشانەکانی کاردانەوەی مامناوەندی لە شوێنە جیاوازەکانی لەشدا دەردەکەوێت. کزانەوەی چاو لەوانەیە لەگەڵ کزانەوەی قوڕگ و ھەناسەسواری ھاوڕێ بێ.
* کاردانەوەی تووش کە بە ئانافیلاکسی (anaphylaxis) دەناسرێت، زۆر دەگمەنە و زۆریش مەترسیدارە کە دەکەوێتە بازنەی فریاکەوتنی پزیشکییەوە. ماکی بزوێنەر لە تەواو لەشدا بڵاو دەبێتەوە، ئەم دۆخە لەوانەیە بە کۆمەڵێک ھەڵمەتی کزانەوەی دەم و چاو دەست پێ بکات و لە چەن خولەکدا لە تەواو لەشدا بڵاو بێتەوە و نیشانەی قورستر ھەڵبێنێ وەک زکێشە، ڕەق بوونی ماسوولکەکان، ڕشانەوە و زکچوون و ھەروەھا بۆرییەکانی ھەناسە و ھەرس تا ئەو ڕادەیە ھەو بکەن کە ھەناسەدان و قووت دان تووشی گرفت بکەن. لە ئانافیلاکسیدا تەوژمی خوێن دابەزینێکی زۆر بەخۆوە دەبینێت.

## سەرچاوە
[//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=11443426 ویکیپیدیای فارسی]

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:کۆئەندامی بەرگری

پۆل:کێشەکانی سیستمی بەرگری
سێتانتا سپۆرت

**سێتانتا سپۆڕت** (بە ئینگلیزی: Setanta Sports) یەکێکە لە کەناڵە وەرزشیە جیهانیەکان. دامەزراوە لە شاری دوبلین ، ئێرلەندا ساڵی ١٩٩٠. ئەم کەناڵە پەخش دەکرێت لە ئێرلەندا و ئێرلەنداى باكوور و ئاسيا  و ئەفریقا ، و ئوستراليا.
## سەرچاوە
*ویکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگەکان، دامەزرانی ١٩٩٠
پۆل:تەلەڤیزۆنە وەرزشیەکان لە ئەمەریکا
شەڕی ناوخۆ

[وێنۆک|کوژراوەکانی [شەڕی ناوخۆی ئەمریکا]]

**شەڕی ناوخۆ** شەڕێکە لە نێوان گرووپە ڕێکخراوەکان لەناو ھەمان دەوڵەت (یان وڵات). ئامانجی یەکێک لە لایەنەکان لەوانەیە کۆنترۆڵکردنی وڵات یان ناوچەیەک بێت، یان بەدەستھێنانی سەربەخۆیی بۆ ناوچەیەک، یان گۆڕینی سیاسەتەکانی حکوومەت. ئەم دەستەواژەیە وەرگێڕانی وشەبەوشەی دەستەواژەی لاتینی "bellum civile"یە کە بەکارھێنراوە بۆ ئاماژەدان بە شەڕە ناوخۆیییە جیاوازەکانی کۆماری ڕۆما لە سەدەی یەکەمی پێش زایین. زۆربەی شەڕە ناوخۆیییە ھاوچەرخەکان دەستتێوەردانی ھێزە دەرەکییەکانی تێدایە. بەگوێرەی پاتریک ئێم ڕیگان لە کتێبەکەیدا "شەڕە ناوخۆیییەکان و ھێزە بیانییەکان" (٢٠٠٠)، نزیکەی دوو لەسەر سێی ١٣٨ ململانێی ناوخۆیی لە نێوان کۆتایی جەنگی جیھانیی دووەم و ساڵی ٢٠٠٠ دەستتێوەردانی نێودەوڵەتی بەخۆیەوە بینیوە.
## تێبینییەکان


## سەرچاوەکان


پۆل:شەڕە ناوخۆیییەکان
پۆل:شەڕەکان بەپێی چەشن
کارزان قادر

**کارزان قادر** () (لەدایکبووی: ٨ی ئەیلوولی ١٩٨٢) ئەکتەر، دەرھێنەر و سیناریۆنووسێکی کوردە. لە شاری ستۆکھۆڵم دەژی. لە جەنگی عێراق لە ساڵی ١٩٩٠ لەگەڵ خێزانەکەی کوردستانیان بەجێ ھێشت و لە کاتێکدا کارزان تەمەنی ٩ ساڵان بوو.

## فیلمنامە
### وەک ئەکتەر

### وەک دەرھێنەر

## ئەمانەش ببینە
* سینەمای کوردی
* یەڵماز گونەی

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* 

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:زیندووان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد
پۆل:کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢
پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان
پۆل:دەرھێنەرە کوردەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی سلێمانی
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:سویدییەکانی بە ڕەگەز کورد
ھێزی سەربازی

[وێنۆک|هێزی سەربازی کوردستان ([پێشمەرگە)]]
[وێنۆک|چەکدارەکانی سوپای [ئاڵمانیا]]

**ھێزی سەربازی** ھێزێکە کە لە زۆربەی وڵاتانی جیھان سوپای پێی دەگوترێت، ئەم ھێزە ڕێکخراوێکە بۆ پاراستنی وڵاتێک لە مەترسی ھێرشی وڵاتانی دیکە.

## سەرچاوەکان

پۆل:سەربازی
پۆل:بابەتە سەرەکییەکان
شەڕ

[وێنۆک|چەکدارەکانی [ئەمریکا لە جەنگی جیھانیی دووەم]]

**شەڕ** بە ھەر جۆرە بەگژیەکداچوونی دوو لایەن دەوترێ کە توندوتیژیی لەگەڵ بێ. لە لێدان و کوتانی دوو یا چەند کەس لەگەڵ یەکتر بە مست و شەق و چەکی ساردەوە بگرە، ھەتا تێکھەڵچوونی دوو دەوڵەت یا دوو لەشکر بە چەکی گەرم، لە زمانی کوردیدا «شەڕ»ی پێ دەوترێ. ئەم وتارە زیاتر لەبارەی ئەم مانا دوایییەوەیە؛ واتە پێکدادانی چەکدارانە و ڕێکخراوی نێوان دەوڵەتەکان. 

شەڕ ئاکامگەلێکی کۆمەڵایەتی و ئابووریی ھەیە و دەبێتە ھۆی لەناوچوونی ژیانی مرۆڤ و لەناوچوونی بنکە ئابوورییەکانی کۆمەڵگا.

## وشەڕەتناسی
وشەی «شەڕ» لە «شر»ی عەرەبییەوە دێ بە مانای خراپە.

## سەرچاوەکان


پۆل:شەڕ
پۆل:فەلسەفەی ئەخلاق
پۆل:ململانێیەکان
پۆل:توندوتیژی
پۆل:توندوتیژی دژی پیاوان
لەبەربردن

وێنۆک|یاسا کانی لەباربردنی زارۆک:
*  ڕەنگی سەوز: لەباربردنی یاسایی
* ڕەنگەکانی دیکە : نایاسایی

**لەبەربردن** یان **لەباربردن** () حاڵەتی لەناوچوونی زارۆکە لە ناو منداڵداندا پێش لە لەدایکبوون، ئەم حاڵەتە دەتوانیت بەھۆی ھۆکاری سروشتییەوە بیت یان بە دەستی مرۆڤ ئەنجام بگرێت.

## بەستەرە دەرکییەکان


پۆل:بەبەری
پۆل:پزیشکیی زان
پۆل:زاراوە پزیشکییەکان
پۆل:واوشە فەڕەنسییەکان
ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی

وێنۆک|ھێمای ڕێکخراوی دانوستانی جیھانی

**ڕێکخراوی دانوستانی جیھانی** ڕێکخراوێکی نێونەتەوەییە کە یاسا جیهانییەکانی بازرگانی ڕێکدەخات و کێشەی نێو ئەندامەکانی چارەسەر دەکات. ئەندامانی ڕێکخراوەی بازرگانیی جیهانی ئەو وڵاتانەن کە ڕێکەوتنامەکانی (نزیک بە ٣٠ ڕێکەوتنامە) ئەم ڕێکخراوەیان واژۆ کردووە. پێگەی سەرەکی ڕێکخراوەی بازرگانیی جیهانی لە جنێڤ ، سویسە. تا مانگی ئازار(مارس)ی 2013، ١٥٩ وڵات ئەندامی ئەم ڕێکخراوە بوون. لە ئێستادا تاجیکستان تازەترین ئەندامی ئەم ڕێکخراوەیە.
## ئامانجەکانی ڕێکخراوەی بازرگانیی جیهانی
ئەو ئامانجانەی ڕێکخراوەی بازرگانیی جیهانی ڕووی تێ کردوون، بریتین لە:
*بەرز کردنەوەی ئاستی ژیان
*دابین کردنی کاری تەواو لە وڵاتانی ئەندام
*پەرەپێدانی بەرهەم هێنان و بازرگانی و بەهرەدەری باشینە لە سەرچاوە جیهانییەکان
*گەیشتن بە گەشەی جێگیر بە کەڵک وەرگرتن لە سەرچاوەکان
*پاراستنی ژینگە
*بەرز کردنەوەی بەشداری وڵاتانی بەرەوپێشکەوت و کەم پێشکەوتوو لە گەشەی بازرگانیی نێونەتەوەیی.

## پەراوێزەکان


پۆل:دانوستانی نێونەتەوەیی
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٩٥
پۆل:ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی
پۆل:حکوومەتی جیھانی
کۆیلایەتی

وێنۆک|ئاستی بەندایەتی لە جیھانی ھاوچەرخدا

**بەندایەتی** یان **کۆیلایەتی** حاڵەتی بە کاڵا دانانی مرۆڤە کە خاون ماڵ دەتوانێت بیفرۆشیت یان بیکڕێت و ناچاری بکات بە ئەنجامی کارێک.
کۆیلایەتی چەندین جۆری هەیە، بەڵام ترسناکترین جۆری کۆیلایەتی ڕۆح و مێشکە  

## سەرچاوەکان


پۆل:کار
پۆل:ڕەگەزپەرستی
پۆل:تاوانەکانی دژی مرۆڤایەتی
پۆل:کۆیلایەتی
سۆیا

وێنۆک|سۆیا

**سۆیا** جۆرە گیایەکە کە ناوکەکانی دەخورێت. لە دانەوێڵەی سۆیا خۆراکگەلێکی جۆراوجۆر دروست دەکرێت. جووتیارانی ئەمریکا ساڵانە بە ملیۆنان تۆن سۆیا بەرھەمدێنن. لە ساڵی ٢٠١٥ دا و ڕێژەی ٨٠٪ ی بەرھەمەکەیشی لە بەرھەمھێنانی گۆشتدا بەکاردەھێنرێت، بەتایبەت لە چین (٧٠ ملیۆن تەن) و لە ئەوروپایش (٣١ ملیۆن تەن).

File:Lait-soya-soja-beans-legumineuse-Pixabay.jpg
File:Kalo_Bhatmas.jpg
File:Soybean Oil, Meal and Beans (10059732523).jpg
File:Soy_powder.jpg


## سەرچاوەکان

پۆل:ڕوەکە ڕیشاڵییەکان
پۆل:چێشتکەری ژاپۆنی
پۆل:دەستاوی کۆری
شەکر

وێنۆک|دانەی شەکەر

**شەکەر** جۆرە مادەیەکی خۆراکییەکە دانەگەلێکی وردی ھەیە و لە دوو ڕەنگی سپی و قاوەییدایە.

## تەندرووستی
زۆر بوونی شەکر لە خوێن دەبێتە ھۆی کەمبوونەوەی کالیسیۆم ئەمەش دەکرێت سەر بکێشێت بۆ پووکانەوەی ئێسک.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

*
لیر (نەخۆشی)

thumb|300px|لیر
**لیر** یان **لیرگ** () کاردانەوەیەکی ئالێرجیکی تووشە کە بە شێوەی زیپکەی پانی سوور لە سەر پێست دەردەکەوێت.

لیر ھەڵماسینی پێستی لەشە وەک ئەوەی بەر گیای گەزنە کەوتبێت.

لیر نەخۆشییەکی کورت خایەنە کە تێیدا ھەموو لەش سوور دەبێتەوە و دەخورێت. ئەم دیاردەیە لە دەنکە زیپکەی وردی پەمەیی و بڕێجار بلۆق دەچێ کە وێڕای خورینی زۆر سەرھەڵدەدات.
لیر بەزۆری بە ھۆی کاردانەوەی لەش لە ھەمبەر ماکی ھیستامین و ھاوشێوەکانی بەدی دێت

ئەو ماکانەی کە زۆرترین ئەگەری لیر دەرکردنیان لە سەرە:
چەرەس، چاکڵێت، ماسی، تەماتە، ھێلکە، تووە فەرەنگی، شیر و زیادەمەنی خۆراکی و میوەی تازە بە تایبەت مزرەمەنی و دەرمانی ئانتی بیوتیک وەک پێنیسیلین و ئەسپیرین، خەوھێنەرەکان، ڤیتامینەکان و..

بە زۆری لیر بێ زەرەرە و زیانی لێ ناکەوێتەوەو لە ٦ حەفتەدا کۆتایی دێت، لەوانەیە ئەم ماوەیە زیاتر بێتەوە و تا چەندین مانگ و ساڵیش درێژە بستێنێ.

## ناوەکانی تر
لە زمانی کوردیدا ئەم وشانە ھاتووە: لیر، لیرک و ھیر.

## چارە
باشترین چارەسەری لیر، ناسین و دەسنیشان کردنی ھۆکارەکانی سەرھەڵدانی لیر و خۆپاراستن لێیانە. لەوانەیە گۆڕانی شوێنی ژیان بۆ ماوەی دوو حەفتە، کاریگەرییەکی زۆر باشی ھەبێ.

ئەو کەسانەی لیر دەردەکەن، دەبێ لە خواردنی بڕێ خۆراکی وەک چەرەز، مۆز، تووە فەرەنگی، پیاز، تەماتە، باینجان، ھێلکە، مزرەمەنی، شیر، ماسی، پەنیر، بەھارات، ڕەنگی خۆراکی، خۆراکی تێکەڵ بە ماکی ڕاگر (سووسیس، کۆنسێرڤ، مایۆنێز و..) پارێز بکەن، دەرمانە ناپێویستەکان وەلاوە نێن و بە ئاوی فێنک خۆ بشۆن.

ھەتوانەکان وەک کرێم و لووسیۆن لە سەر لیر کاریگەرییەکی ئەوتۆیان نییە.

زۆربەی کات بۆ ھێور کردنەوە و لابردنی لیر، دەرمانی ئانتی ھیستامین بەکار دێنن،  ئەم دەرمانانە لەوانەیە خەوھێنەر بێ، کەوایە لە کاتی لێخوڕین و وردەکاریدا بەکاری مەھێنن. ئانتی ھیستامی چەن جۆری ھەیە کە لە نەخۆشێکەوە بۆ نەخۆشێکی تر دەگۆڕی و پزیشک جۆرەکەی دەسنیشان دەکات.

## سەرچاوە
[//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=10237565 ویکیپیدیای فارسی]

پۆل:نەخۆشییە پێستییەکان
چەرەس

وێنۆک|300px|چەرەسی تێکەڵ لە بادام زەوینی و کشمیش
**چەرەس** () بریتییە لە تێکەڵێک لە وشکەبەر کە بە پێی حەز و مۆدێلی جۆراوجۆر تێکەڵ دەکرێ.

ئەگەرچی ژمارەی وشکەبەری نێو چەرەس زۆرە، بەلام گرنگترینی بریتییە لە:
پستە، فندق، تووی گوڵەبەڕۆژە، تووی کوولەکە، بادام، بادام زەوینی، بادامی ھیندی، گوێز، کشمیش، مێوژ، نۆکەقەنی، سۆیا و...

## ناوکانی تر
[thumb|300px|[گوێز ]]
لە زمانی کوردی بۆ ئەم مەبەستە ئەم وشانە ھاتووە: چەرەز، شەوچەرە و ئاجیل
[thumb|300px|[فندق ]]

## سەرچاوە
[//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=9584603 ویکیپیدیای فارسی]
وشکەبەر

وێنۆک|300px|دەوریی میوەی وشک
**وشکەبەر** یان **وشکەبار** بە سەرجەم میوەی وشکەوە کراو، ناوکە و کاکڵەی دانەکان دەڵێن.

کاکڵە وەک: گوێز، پستە، فندق، بادام و ...

میوەی وشک وەک: ھەمرۆلەتە، قەیسی لەتە، کشمیش، مێوژ، توو، خورما، ھەنجیری وشک و ...

## سەرچاوە
[//fa.wikipedia.org/w/index.php?title=خشکبار&action=history ویکیپیدیای فارسی]
لایۆنێل باریمۆر

thumb|چەپ|لیۆنێل باریمۆر
**لیۆنێل باریمۆر** () (٢٨ی نیسانی ١٨٧٨ - ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٥٤) ئەکتەرێکی ئەمریکی شانۆ و ڕادیۆ و هەروەها دەرهێنەری فیلم بوو. لە ساڵی ١٩٣١ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت لە فیلمی (A Free Soul). 

## بەشێک لە فیلمنامەکەی

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئاوازدانەرانی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٨
پۆل:مردووانی ١٩٥٤
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ڕادیۆی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە پەنسیلڤانیا
پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی شاری فیلادلفیا
پۆل:کۆمارییەکانی نیویۆرک (ویلایەت)
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
بڕگە (فۆنۆلۆجی)

گرینگی به‌ لێکۆڵینه‌وه‌ی ده‌نگه‌کانی زمانێکی دیاریکراو ده‌دات

**سیلابل** یان **بەش** یەکەی ڕیکخستنی وتەیە و بریتییە لە ڕیزێک لە فۆنێمەکان.

پۆل:فۆنۆلۆجی
مەرگ

وێنۆک|کەللەسەر زۆر جار وەکوو ھێمایێک بۆ مردن بەکاردێت

**مەرگ** یان **مردن** کۆتایی ھاتنی ژیانە. لە ژینناسی، بە لەناوچوونی بێگەڕانەوەی نیشانەکانی ژین دەگوترێت.

## سەرچاوەکان

پۆل:دانیشتووناسی
پۆل:مەرگ
پۆل:ژیان
ژین

وێنۆک|ژیان

**ژین** یان **ژیان** هۆکاری زیندوومانەوە و گەشەکردن و بەردەوامبوونی زیندەوەرـانە ، ژیان ئەو ماوەیەیە کە زیندەوەر تێیدا دەژی .
بەشێوەیەکی گشتی هەسارەی زەوی شوێنکی زۆر گونجاوە بۆ ژیان چونکە هەموو پێویستیەکانی ژیانی تێدایە وەک/ ئاو ، ئکسجین ، خۆراک ، وزەی گەرمی ، زیندەوارانی تریش هۆکارێکن بۆ ژیانی زیندەوەرانی دیکە ئەم شتانە لە هەر هەسارەیکدا بن ئەکرێت ژیانی تێدا بێت . 

زیندەوەران لە تەنۆلکەی بایۆکیمیایی پێکهاتوون، کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە چەند توخمێکی کیمیایی ناوەکی دروست دەبن. هەموو زیندەوەران دوو جۆر تەنۆلکەی گەورە لەخۆدەگرن، پرۆتین و ترشی ناوکی، ئەم دووەمیان بەزۆری هەردوو جۆری DNA و RNA: ئەمانە هەڵگری ئەو زانیاریانەن کە هەر جۆرە پێویستیان پێیەتی، لەوانەش ڕێنماییەکانی دروستکردنی هەر جۆرە پرۆتینێک. لە بەرامبەردا پرۆتینەکان وەک ئەو ئامێرە کاردەکەن کە چەندین پرۆسەی کیمیایی ژیان ئەنجام دەدەن. خانە یەکەی پێکهاتەیی و کارایی ژیانە. زیندەوەرە بچووکەکان، لەوانەش پرۆکاریۆتەکان (بەکتریا و ئارکیا)، لە تاکە خانەی بچووک پێکدێن. زیندەوەرە گەورەکان، بە شێوەیەکی سەرەکی یۆکاریۆتەکان، دەتوانن لە تاکە خانە پێکبهێنن یان لەوانەیە فرە خانەیی بن و پێکهاتەیەکی ئاڵۆزتریان هەبێت. ژیان تەنها لەسەر زەوی ناسراوە بەڵام ژیانی دەرەوەی زەوی وا بیردەکرێتەوە کە ئەگەری هەبێت. ژیانی دەستکرد لەلایەن زانا و ئەندازیارانەوە ھاوشێوە دەکرێت و لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکرێت.

## سەرچاوەکان


کتێبی زیندەزانی پۆلی ١٠ و ١٢

پۆل:ژینناسی
پۆل:ژیان
پۆل:بابەتە سەرەکییەکان
ھەناسەدان

وێنۆک|کۆئەندامی ھەناسەی مرۆڤ

**ھەناسەدان** یەکێکە لە ئەرکە سەرەکییەکانی ژیانەوەرانێک وەکوو مرۆڤ کە بۆ ڕاگرتنی ژیان پێویستیەکی بنەڕەتییە. 

## جۆرەکانی ھەناسەدان
### ھەناسەدانی دەرەوە
ھەناسەدانی دەرەوە (External respiraction) بریتییە لە ئاڵوگۆڕی گازەکان لە نێوان زەپۆش و سییەکان.نە بخو ھەناسەيە

### ھەناسەدانی ناوەوە
ھەناسەدانی ناوەوە (Internal respiraction) بریتییە لە ئاڵوگۆڕی گازەکان لە نێوان خوێن و خانەکانی لەش.

پۆل:گازەکان
پۆل:لەشی مرۆڤ
فۆنیم

**فۆنیم** یان **واچ** لە زمانەوانیدا بە بچووکترین بەشی وتە (قسە) دەگوترێت کە دەبێتە ھۆی گۆڕینی واتای وشە.

واچەکان بچووکترین یەکەی دەنگیی سەربەخۆن کە جیاوازی واتایی پێک دەھێنن، بۆ نموونه لە کوردیدا «ر» و «ڕ» دوو واچن، لە بەر ئەوەی کە لە دوو وشەی وەک (کەر و کەڕ) دا دەبنە ھۆی جیاوازی واتایی، بەڵام لە بڕێ زماندا (وەک زمانی فارسی، ئینگلیسی و..) یەک واچن، چونکە واتا ناگۆڕن.

مۆرفیمەکان بە یارمەتی واچەکان درووست دەبن (یەک یان چەن مۆرفیمیش، وشەیەک پێک دێنن). بۆ وێنە: «تۆ» لە دوو واچی «ت» (/t/) و «ۆ» (/o/) پێک ھاتووە.

ئەو دەنگانەی کە لە سیستەمی دەنگی ھەر زمانێک دەبنە ھۆی جیاوازی واتایی لە وشەکاندا و دابەش ناکرێن، بە واچ دەناسرێن.

ئەرکی سەرەکی واچ بریتییە لە «جیاکردنەوەی یەکەکانی وتە لە یەکتر و بەدیھێنانی جیاوازی واتایی لە یەکەکانی وتەدا». لە تێکەڵ بوونی [یەکەکان و ڕیتەکانی دەنگی (قاڵب)] لەگەڵ [یەکەکان و ڕیتەکانی واتایی]، سیستەمی پێوەندی، واتە زمان بەدی دێت.

ھەر کۆمەڵگایەکی زمانی، شێوەی نووسینی ھەبێ یا نە، لە ژمارەیەکی سنووردار واچ کەڵک وەردەگرێ، کە پێویست نییە لە واچی زمانەکانی تر بچێ. بە وتەی زمانناسان، ھەموو زمانەکان واچین. بەگوێرەی دوامین لێکۆڵینەوە؛ «زمانی ھاوایی ١٣واچ، واتە کەمترین ژمارەی واچ و زمانێک لە دەستەزمانی قەوقازی ٧٥ واچ، واتە زۆرترین ژمارەی واچی لە زمانەکانی دنیادا ھەیە.»

نووسەی واچەکان لە نێوان / / دا دەنووسرێن و ئەم شێوە نووسینە لە شێوازی واچنووسی جانز دانیێڵ، وەرگیراوە.

گۆکردنی واچەکان لە یەک زماندا ھەمیشە وەک یەک نییە، ئەم جیاوازییەش نابێتە ھۆی خولقاندنی دوو واچی جیاواز، بۆ نموونه [د] و [ڎ] لە زمانی کوردیدا، لە باری فۆنۆلۆجییەوە یەکسانن، چونکە ھیچ دوو وشەیەک (بە واتای جیاوازەوە) لە زمانی کوردیدا پەیدا نابێ کە جیاوازی نێوانیان، تەنیا لە[د] و [ڎ] دا بێ. لە بڕێ شێوەزارەکانی زمانی کوردیدا [د] و لە بڕێکی تردا [ڎ] باوە. وەک: (بادام و باڎام، سەد و سەڎ، و…) یان [س] و [ص] وەک: (سەد و صەد، سەوزی و صەوزی، و…)

دەبێ بزانین کە واچ لەگەڵ پیتدا جیاوازە. پیت شێوەی نووسراوی واچە و واچ شێوەی زارەکی پیتە. ئەم دووانە ھەمیشە پێوەندییەکی یەکسانیان نییە. لەوانەیە لە بڕێ زماندا، بڕێ واچ شێوەی نووسینیان بۆ دانەنرابێت؛ بۆ نموونه لە ڕێنووسی عەڕەبی زمانی کوردیدا، ھیچ پیتێک بۆ واچی بزرۆکە (I) دەستنیشان نەکراوە، وەک لە وشەی (سڕ) واچی بزرۆکە «I» لە نێوان واچی «س» و «ڕ» دا پیتی نییە و نانووسرێت.

لقێک لە زمانەوانی دەپەرژێتە سەر واچەکان و بە فۆنۆلۆجی دەناسرێت.
زمانی کوردی ٣٧ واچی ھەیە، کە ٨یان دەنگدار و ٢٩یان بێدەنگن:
* ٢٩ واچی بێدەنگ (نەبزوێن): ئ ب پ ت ج چ ح خ د ر ڕ ز ژ س ش ع غ ف ڤ ق ک گ ل ڵ م ن و ﻫ ی
* ٨ واچی دەنگدار (بزوێن): ا، ی، ۆ، ێ، و، وو، ە، بزرۆکە I

## ئەمانەش ببینە
* پیت
* مۆرفیم
* وشە
* فۆنۆلۆجی
* زمانەوانی

## سەرچاوەکان
* آکادمی کرد
* [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=11776506 ویکی فارسی]

پۆل:دەنگناسی (زمانەوانی)
پۆل:فۆنۆلۆجی
پۆل:ڕێنووس
پۆل:خوێندنەوە
کانی (شاعیر)

**کانی** (١٨٩٧ – ١٩٥٧) نازناوی شیعریی شاعیری کلاسیکی کوردیی نیشتیمانپەروەر **عەبدولجەبار ئاغا** بوو. حاجی مەلا عەبدوڕەحمانی باوکی زانایێکی ئایینی گەورە و ناودار بووە و لە سەردەمی عوسمانییەکاندا کراوە بە (موستەنتیق) لە شاری ھەولێر. بنەماڵەکەی بنەچەیان دەچێتەوە سەر عەشیرەتی جافی ھەڵەبجە. بەم دوو دێڕە خۆی بە خەڵکی دەناسێنێت:

## ساڵی لەدایکبوون
ھەندێک سەرچاوەی وەکو گۆڤاری ھەتاو، پێشەکییەکی (لەیلە و مەجنوون)، مێژووی ئەدەبی کوردی و گۆڤاری ھەولێر ١٩٠٢ بە ساڵی لەدایکبوونی دادەنێن؛ بەڵام ئەگەر لە سەرێکی دیکەشەوە پشت بەو ڕایە ببەستین کە لە دیوانە دەستنووسەکەیدا وەک ڕاستییەکی بێگومان خراوەتە ڕوو و زۆر لە ڕۆشنبیر و شارەزایانی ئەو بنەماڵەیەش دەیگێڕنەوە و نووسەرێکیش بە ناوی (ب. کاوە) لە وتارێکی ڕۆژنامەی (التاخی)دا ئەو ڕاستییەی دووبارە کردووەتەوە کە دەڵێ:لەو دەمەی کانی لە دایک دەبێ، عەبدولڕەزاق ئاغای شاعیر و سەرۆکی شارەوانیی ئەوسای ھەولێر و دۆستی ھەرە نزیکی باوکی، ڕادەسپێرێ ناوی بنێن (عەبدولجەبار ئاغا) بۆ ئەوەی بە لێکدانەوەی حیسابی (ئەبجەد) ساڵی ١٣١٥ی کۆچی بگرێتەوە کە ساڵی لە دایک بوونییەتی. لە کاتی وەرگێڕانی ئەم ساڵە کۆچییەش بۆ ساڵی زایینی دەبینرێت بەرامبەر بە ١٨٩٧ دەوەستێ بە پێی ئەم زانیارییە نوێیەش، کە لە ١٢ی ئایاری ١٩٥٧ کۆچی دوایی دەکات، بە حیسابی ڕۆژژمێری زایینی، تەمەنی شەست ساڵ بووە، واتا لە (١٨٩٧ – ١٩٥٧) ژیاوە، ئەمەش زۆر لە ڕاستییەوە نزیکترە لە چاو ئەو ڕایەی کە دەڵێ: لە ١٩٠٢ لە دایک بووە و لە تەمەنی پەنجا و پێنج ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە.

## ژیان
عەبدولجەبار ئاغای کوڕی حاجی مەلا عەبدوڕەحمانی کوڕی حاجی تەھای کوڕی حاجی عەبدوڵڵای کوڕی عەبدولقادر ئاغای کوڕی محەمەد ئاغای کوڕی قەرەنی دۆغرەمەچییە. ھێشتا منداڵ بووە باوکی کۆچی دوایی کردووە. خوێندنی بەرایی لە حوجرەی مزگەوتی قەڵای ھەولێر بووە. منداڵێکی ھەراش بووە کە دەستی بە خوێندن کردووە. قۆناعەکانی خوێندنی تەواو نەکردووە، بەڵام مەیلی بۆ خوێندنەوەی کتێب زۆر بووە. یەکەم کاری مووچەخۆری میری لە ساڵی ١٩٢٨ لە کارگێڕی ھەڵمەتی «ھەڵمەتی لەناوبردنی گوللە» بووە. لە ساڵی ١٩٢٩ گوێزراوەتەوە بۆ کەندیناوە و گوێڕ و شەقڵاوە و قوشتەپە. لە ساڵی ١٩٣٤ بووە بە فەرمانبەر لە کارگێڕیی سەرژماردن (نوفووس) لە قەزای ڕەواندز. لە ساڵی ١٩٣٩ کراوە بە مووچەخۆری سەرژمێریی کۆیە ساڵی ١٩٤٣. پاشان لە ساڵی ١٩٤٤ بووە بە مووچەخۆری ئازووقە (تەموین) لە ھەولێر. لە دوای جەنگی جیھانیی دووەم بووە بە مووچەخۆری دەزگای زانیاری (مەعاریف) لە ھەولێر، لەم کارەیدا بەردەوام بووە تا کۆچی دواییی.

## مردن
کانی لە ڕۆژی ١٢ی ئایاری ١٩٥٧ لە ھەولێر کۆچی دوایی کردووە.

## چەند نموونەیەک لە ھۆنراوەکانی کانی
### سەر فرۆناکەم

### خزمینە وەرن

## ئەمانەش ببینە
* بورھان جاھید (برازای کانی)

## سەرچاوەکان
* دیوانی کانی، کۆکردنەوەی: موەفەق ئەکرەم کانی، چاپخانەی ئەلحەوادت، بەغدا/١٩٨٠.
* مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی شەشەم، مارف خەزنەدار، لاپەڕەکانی ٤٠٩ تا ٤١٦، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر:٢٠٠٦.

## بەستەرە دەرەکییەکان
* 

پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
پۆل:خەڵکی ھەولێر
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧
پۆل:مردووانی ١٩٥٧
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
کۆمەڵە فەرمان

**کۆمەڵە فەرمان** (بە ئینگلیزی: Instruction set) یا **نژیاروانیی کۆمەڵە فەرمان** (بە ئینگلیزی:  Instruction set architecture یا ISA) ئەو بەشە لە نژیاروانیی کۆمپیوتەرە کە پێوەندیی بە پرۆگرامینگەوە ھەیە، کە ئەمەش داگری جۆرەدراوە بنەچەیییەکان، فەرمانەکان، شێوازەکانی ناونیشاندان، نژیاروانیی بیرگە، مامەڵە لەگەڵ ئاوارتە و ناوبڕ، تێچوو/دەرچوو -ی دەرەکییە. 

نژیاروانیی کۆمەڵە فەرمان ئەبێ لە وردەنژیاروانی جیا بکرێتەوە. وردەنژیاروانی کۆمەڵێک تەکنیکی داڕشتنی پرۆسەسۆرە بۆ پیادەکردنی کۆمەڵە فەرمان. کۆمپیوتەرگەلێک بە وردەنژیاروانیی لێکجیاوازەوە ئەتوانن یەک کۆمەڵە فەرمان بەکار بێنن. بۆ نموونە، Intel Pentium و AMD Athlon دوو وەرگێڕاوەی زۆرلێکنزیکی کۆمەڵە فەرمانی x86 -یان پیادە کردووە، کەچی دیزاینی ناوەوەیان زۆر لێکجیاوازە.

## پۆلاندنی کۆمەڵەفەرمانەکان
* کۆمپیوتەر بە کۆمەڵەفەرمانی ئاڵۆزەوە (Complex instruction set computer) زۆر فەرمانی تایبەتی ھەیە کە لەوانەیە بەدەگمەن لە پرۆگرامگەلی پراکتیکدا بەکار بھێنرێن.
* کۆمپیوتەر بە کۆمەڵەفەرمانی داشێنکراوەوە (Reduced instruction set computer) تەنیا ئەو فەرمانانە پیادە ئەکا کە بەزۆری لە پرۆگرامەکاندا بەکار ئەھێنرێن و، بەم شێوەیە پرۆسەسۆرەکە سادە ئەکاتەوە. لە وەھا کۆمپیوتەرێکدا، کردارگەلی ئاڵۆزتر بە سابڕوتین پیاد ئەکرێن.

لە باری تیۆرییەوە، دوو جۆری گرنگی تر ھەن کە بریتین لە:
* کۆمپیوتەر بە کۆمەڵەفەرمانی مینیماڵەوە (Minimal instruction set computer) و
* کۆمپیوتەر بە یەک کۆمەڵەفەرمانەوە (One instruction set computer)
ناوبڕ

لە بەرنامەسازیی سیستەمدا، **ناوبڕ** (Interrupt) سیگناڵێکە بۆ پرۆسەسۆر سەرچاوەگرتوو لە ڕەقەواڵە یا نەرمەواڵە کە نیشاندەری ئەوەیە پێشھاتێک پێویستی بە سەرنج و پێداگەیشتنی دەسبەجێ ھەیە. ناوبڕ پرۆسەسۆر ئاگادار ئەکاتەوە کە ھەلێک بە یەکەمایەتیی بانەوە داوای وەستانی کۆدی خەریکی جێبەجێبوون ئەکا. پرۆسەسۆرەکە بە دواخستنی کارە ھەنووکەیییەکانی و پاشەکەوتکردنی باری و بانگھێشتکردنی بەرنامەیەک کە بە ناوبڕ-چارەکەر (Interrupt handler) ناسراوە، وەڵام ئەوداتەوە و، بەم شێوەیە لەگەڵ پێشھاتەکە مامەڵە ئەکا.
خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب

**خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب** () خەڵاتێکی جیھانیی ئەمریکییە کە دەبەخشرێت بۆ سەرکەوتوویی لە کاری فیلم و تەلەڤیزیۆندا. یەکەم جار ئەم خەڵاتە لە ساڵی ١٩٤٤ بەخشراوە.

## ئەمانەش ببینە
*خەڵاتی ئۆسکار
*سینەما

## سەرچاوەکان
* 


پۆل:خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب
پۆل:بەرنامەکانی تۆڕی ئێن بی سی
پۆل:خەڵاتەکانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:خەڵاتەکانی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی
پۆل:ئەو خەڵاتانەی لە ساڵی ١٩٤٤ دامەزران
پۆل:خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب
پۆل:هۆلیوود، مێژوو و کولتووری لۆس ئەنجلۆس
پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی دیک کلارک پرۆدەکشنز
پۆل:کولتوری هۆلیوود، لۆس ئانجلەس
پۆل:کولتوری ھۆلیوود، لۆس ئانجلەس
پۆل:بەرنامەکانی سی بی ئێس
وۆلیس بیەری

thumb|چەپ|والاس بیری
**والاس بیری** () (١ی نیسانی ١٨٨٥ - ١٥ی نیسانی ١٩٤٩) ئەکتەرێکی ئەمریکی فیلمی بوو. لە ساڵی ١٩٣٢ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٥
پۆل:مردووانی ١٩٤٩
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:بەخاک سپاردن لە پارکی یادگاری فۆڕێست لاون (گلێندەیل)
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی جامی ڤۆڵپی بۆ باشترین ئەکتەر
چارڵز لۆتن

thumb|چەپ|والاس بیری
**چارلز لۆتن** () (١ی حوزەیرانی ١٨٩٩ - ١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٢) ئەکتەر و دەرهێنەر ئینگلیزی فیلم بوو. لە ساڵی ١٩٣٣ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت.

## فیلمنامە

### ١٩٢٨-١٩٤٠


 Directed by James Cruze, H. Bruce Humberstone, Ernst Lubitsch, Norman Z. McLeod, Lothar Mendes, Stephen Roberts, William A. Seiter and Norman Taurog


### ١٩٤١-١٩٤٩

### ١٩٥١-١٩٦٢

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:کۆچەرانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩
پۆل:مردووانی ١٩٦٢
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەی ھونەری درامی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:دەرھێنەرانی شانۆی ئەمریکی
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی
پۆل:ئەکتەرە پیاوە تاراوگەنشینە ئینگلیزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی نیویۆرکی
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمە ئێڵ جی بی تییەکان
پۆل:خەڵکە ئێڵ جی بی تییەکانی کالیفۆڕنیا
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لەندەن
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس
کلارک گەیبڵ

thumb|چەپ|کلارک گەیبڵ
**کلارک گەیبڵ** () (١ی شوباتی ١٩٠١ - ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٦٠) ئەکتەرێکی فیلمی ئەمریکی بوو. لە ساڵی ١٩٣٤ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت.

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١
پۆل:مردووانی ١٩٦٠
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک پێنسیلڤانیای هۆڵەندین
پۆل:بەخاک سپاردن لە پارکی یادگاری فۆڕێست لاون (گلێندەیل)
پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک پێنسیلڤانیای ھۆڵەندین
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس
فرێدریک مارچ

thumb|چەپ|فرێدریک مارچ
**فرێدریک مارچ** () (٣١ی ئابی ١٨٩٧ - ١٤ی نیسانی ١٩٧٥) ئەکتەرێکی ئەمریکی فیلم و شانۆ بوو. لە ساڵی ١٩٣٢ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت لە فیلمی (Dr. Jekyll and Mr. Hyde) و هەروەها بۆ دووەم جار و لە ساڵی ١٩٤٧ هەمان خەڵاتی وەرگرت بۆ فیلمی (The Best Years of Our Lives). مارچ یەکەم ئەکتەرە کە هەردوو خەڵاتی ئۆسکار و خەڵاتی تۆنی دووجار ببات.

## سەرچاوەکان

ویکی ئینگلیزی

پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧
پۆل:مردووانی ١٩٧٥
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی
پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی
پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی ورچی زیوین بۆ باشترین ئەکتەر
پۆل:براوەکانی جامی ڤۆڵپی بۆ باشترین ئەکتەر
سپێنسەر ترەیسی

thumb|چەپ|سپێنسەر ترەیسی
**سپێنسەر ترەیسی** () (٥ی نیسانی ١٩٠٠ – ١٠ی حوزەیرانی ١٩٦٧) ئەکتەرێکی فیلمی ئەمریکی بوو. لە ساڵی ١٩٣٧ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت بۆ فیلمی (Captains Courageous). و ھەروەھا لە ساڵی ١٩٣٨ بۆ دووەم جار خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت بۆ فیلمی (Boys Town).

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠
پۆل:مردووانی ١٩٦٧
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ڕادیۆی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:بەخاک سپاردن لە پارکی یادگاری فۆڕێست لاون (گلێندەیل)
پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری بافتا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کان بۆ باشترین ئەکتەر
فێستیڤاڵی فیلمی کان

**فیستیڤاڵی فیلمی نێودەوڵەتی کان** () فیستیڤاڵێکی سینەمایییە کە لە شاری کان لە فەڕەنسا بەڕێوەدەچێت، کە تێیدا ھەموو جۆرە فیلمێک پێشکەش دەکرێت، لە ھەموو وڵاتانی جیھانەوە. ئەم فیستیڤاڵە لە ساڵی ١٩٤٦ دەستی پێکردووە و یەکێکە لە ھەرە فیستیڤاڵە پێشکەوتووەکانی فیلم و بەناوبانگەکان لە جیھاندا.

## مێژوو
فێستیڤاڵی فیلمی کان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٣٨ کاتێک جین زێ وەزیری پەروەردەی نەتەوەیی فەرەنسا لەسەر پێشنیازی فیلیپ ئێرلینگەری گەورە بەرپرس و مێژوونووس و ڕۆژنامەنووسی فیلم ڕۆبێرت فاڤرێ لێ برێت، بڕیاریدا فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلم ساز بکات، ئەوان پشتگیریان بۆ ئەمریکییەکان و بەریتانییەکان دۆزییەوە. دروستبوونی شیوازێکی زۆری بۆ خواستی فەرەنسییەکان بۆ کێبڕکێ لەگەڵ فێستیڤاڵی فیلمی ڤینیسیادا دەگەرێتەوە، کە لەو کاتەدا تەنیا فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلم بوو، کە لە ماوەی ئەو چەند ساڵەدا بێ لایەنی یوونی لەگەڵ لایەنگریی فاشیستیی خۆی پیشان دا. دەستتێوەردانی سیاسی لە چاپی ١٩٣٧دا ئاشکرا بوو کاتێک بینیتۆ مۆسۆلینی دەستی وەردا بۆ ئەوەی فیلمی ئاشتیخوازانەی فەرەنسی «لا گراندێ وەھم» نەباتەوە.

## ئەمانەش ببینە
* خەڵاتی ئۆسکار
* خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب
* ناولەپی زێڕین

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

پۆل:ڤستیڤاڵی فیلمی کان
پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٣٩ لە فەڕەنسا
پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٤٦ لە فەڕەنسا
پۆل:فێستیڤاڵی فیلمەکان کە لە ١٩٣٩ دامەزراوە
پۆل:خەڵاتەکان کە لە ١٩٤٦ دامەزراون
پۆل:فێستیڤاڵی فیلمەکان لە فەرەنسا
پۆل:ڕووداوەکانی ئایار
پۆل:فێستیڤاڵی فیلمی کان
پۆل لووکاس

thumb|چەپ|پۆل لووکاس
**پۆل لووکاس** () (٢٦ی ئایاری ١٨٩١ – ١٥ی ئابی ١٩٧١) ئەکتەرێکی فیلمی ئەمریکی لەدایکبووی هەنگاریا بوو. لە ساڵی ١٩٤٣ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر و خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت. 

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩١
پۆل:مردووانی ١٩٧١
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٤
پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ھەنگاری-جولەکە
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەکتەرانی پاڵم سپرینگس، کالیفۆڕنیا
جامی

200px|وێنۆک|چەپ|وێنەی کێشراوی جامی
**جامی** ناوی تەواوی **نورەددین عەبدولڕەحمان جامی** (١٨ی ئاب ١٤١٤ - ١٧ی تشرینی دووەمی ١٤٩٢) زانا و نووسەر و مێژوونووسێکی فارس بوو و بە گەورەترین شاعیری فارسی سەدەی ١٥ ناسراوە.

## سەرچاوەکان

پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی
پۆل:وێژەی فارسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٤١٤
پۆل:مردووانی ١٤٩٢
پۆل:نووسەرانی سەدەی ١٥یەم
ڤیکتۆر فرانسیس ھێس

200px|وێنۆک|چەپ|ڤیکتۆر فرانسیس ھێس
**ڤیکتۆر فرانسیس ھێس** (بە ئینگلیزی: Victor Francis Hess) (٢٤ی حوزەیرانی ١٨٨٣ - ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٤) فیزیکزانێکی نەمسایی-ئەمریکی بوو، کە لە ساڵی ١٩٣٦ خەڵاتی نۆبێلی لە فیزیک وەرگرت.

## ئەمانەش ببینە
*خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک
*خەڵاتی نۆبێل

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:فیزیکزانانی تاقیکاری
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی نەمسایی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:فیزیکزانانی نەمسا
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٣
پۆل:مردووانی ١٩٦٤
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:کاتۆلیکی ڕۆمانی نەمسا
جەیمز کرۆنین

200px|وێنۆک|چەپ|جەیمز کرۆنین
**جەیمز کرۆنین** (بە ئینگلیزی: James Cronin) (لەدایکبووی ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٣١) فیزیکزانێکی ئەمریکییە، کە لە ساڵی ١٩٨٠ خەڵاتی نۆبێلی لە فیزیک وەرگرت.

## ئەمانەش ببینە
*خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک
*خەڵاتی نۆبێل

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:فیزیکزانانی ئەمریکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:مردووانی ٢٠١٦
پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی ئەکادیمیایی ڕووسی بۆ زانست
پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی مەدالیای نیشتمانی بۆ زانست
ئەلفرید کاستلەر

200px|وێنۆک|چەپ|ئەلفرێد کاستلەر
**ئەلفرێد کاستلەر** (بە ئینگلیزی: Alfred Kastler) (٣ی ئایاری ١٩٠٢ - ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٨٤) فیزیکزانێکی فەڕەنسی بوو، کە لە ساڵی ١٩٦٦ خەڵاتی نۆبێلی لە فیزیک وەرگرت.

## ئەمانەش ببینە
*خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک
*خەڵاتی نۆبێل

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی باڵای نۆرماڵ
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی
پۆل:فیزیکزانانی فەڕەنسی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢
پۆل:مردووانی ١٩٨٤
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
کارلۆ ڕوبیا

**کارلۆ ڕوبیا** (بە ئینگلیزی: Carlo Rubbia) (لەدایکبووی ٣١ی ئازاری ١٩٣٤) فیزیکزانێکی ئیتالییە، کە لە ساڵی ١٩٨٤ خەڵاتی نۆبێلی لە فیزیک وەرگرت.

## ئەمانەش ببینە
* خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک
* خەڵاتی نۆبێل

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی

پۆل:فیزیکزانانی تاقیکاری
پۆل:زیندووان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئیتالی
پۆل:فیزیکزانانی ئیتالی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی ئەکادیمیایی ڕووسی بۆ زانست
پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
فەقرەقا

**فەقرەقا (فەخرەقا)** لە ١٥ کیلۆمیتری باکوری ڕۆژھەڵاتی مەھاباد و لە سەر رێی مەھاباد - میاندواو و لە باشووری شارەدێی ئیندرقاش لە ناوەراستی کێوێک ھەڵکەوتووە.

"ئیشتاین" سەبارەت بە حەوشەی پێگەکانی سەر بەرزاییەکە دواوە و "کلایس" چەند پلانێکی لێ کێشاوەتەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ دا کە دێمۆرگان پلانێکی گشتی بە ھەموو وردە کارێکانی ناو ئەو گڵکۆیە و کۆڵەکەکانی لەگەڵ کۆپیەک لە دەست نووسەکەی "راولینسۆن" کە لەوان دواوە دەر کرد. "سی اف لێمان ھاپت" لە ساڵی ١٨٩٨ دا ھاوکات لەگەڵ گەشتێکی لێکۆڵێنەرانەدا سەبارەت با ئەرمەنییەکان، گڵکۆکەی بەڕێکی پێوا. "ھێرتسفێڵد" بە پێی ئەو پلانانەی پێشوو ھێندێ پلانی­تری داڕشت کە بە گشتی زۆر جێگای متمانەن و لە ھەموو لێکۆڵینەوەکانی دوایی لە سەر ئەو گڵکۆشاخە کەڵکی لێ­وەرگیراوە.

## پێناسەی کۆشک و بنیاتمانی قەبرەکە
بنیاتمانی گڵکۆی فەقرەقا پێک­ھاتووە لە بەر ھەیوانێک لە پێشەوە و وەتاغی لە پشتەوە. کە قەبرەکان لەوێدان. ئەم گڵکۆیە تەنیا وێنەیەکە لە قەبرەشاخ کە تا ئێستا لە ئێران دۆزراوەتەوە و دیوی دەرەوە و ژورەوەی کۆڵەکەی ھەیە و ھیچی بە بەرەوە ھەڵنەچندراوە. کۆڵەکەکانی دیوی دەرەوەی گڵکۆکە لەسەر شاخێکی رێککراو داندراوە کە بەرزایی ئەم شاخە ٤.٧٠ میترە و رێک بەقەد باری پانی دەرەوەی گڵکۆکەیە. چوار دەوری ئەم ھەیوانە لاشیپانێکی ھەیە ٢٢ سانت پانە و ئەو سەراوسەریشی دەچێتەوە سەر سەکۆی دوو پێپلیکانی بەر ھەیوانەکە.   

## پیشەنگا



پەڕگە:%D9%81%DB%95%D9%82%D8%B1%DB%95%D9%82%D8%A7.jpg|گڵکۆبەردینەی فەقرەقا



## سەرچاوەکان
* سەید عەبدوڵڵا سەمەدی

پۆل:مەھاباد
پۆل:ئەشکەوتەکانی کوردستان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران
پۆل:مێژووی مەھاباد