Divata

Ang **Divata** (usahay gisulat nga Duwata, Dewata, Ruwata, Diya, Dewa, ug uban pang susamang ngalan) usa ka karaang termino para sa **Diwata**, nga usa ka pangkalahatan at *gender-neutral* nga pulong nga gigamit sa Pilipinas alang sa mga dios, diyosa, espiritu sa kinaiyahan, nympha, ug mga ada ug engkantada. Ang ubang espiritu nga wala gayud nahimong tawo lahi ang pagtawag sa pipila ka etnolinguistikong grupo ingon **diwata**, nga mahimong magsugod sa yano nga mga espiritu nga nagbantay sa mga butang, tanom, hayop, o lugar hangtod sa mga dios nga nagrepresentar sa abstraktong konsepto ug natural nga mga panghitabo, ingon man sa mga langitnon nga binuhat nga kabahin sa pantheon..     

## Etimolohiya
Ang termino nga *divata* (ug ang mga kadugtong niini sama sa *dewatu*, *duwata*, *diya*, *dwata* ) naggikan sa Sanskrit nga pulong nga *devatā* (देवता) o *deva* (देव), nga nagkahulogang "diyos" o "diyos nga binuhat".  Kini nga panulundon sa pinulongan gipasangil sa dili direkta nga pagbayloay sa kultura tali sa Pilipinas ug Habagatang Asya, nga gipataliwad-an pinaagi sa Hindu-Buddhist nga mga politiko sa maritime Southeast Asia sama sa Srivijaya Empire ug sa Majapahit Empire .  Sa Tagalog, ang kalambigit nga pulong *diwa* nagpasabut nga "espiritu" o "esensya", nga nagpasiugda sa espirituhanong konotasyon. 

## Mga Kinaiya
Ang mga *Divata* gituohan nga nagpuyo sa lain-laing mga dapit ug kahimtang sa kinaiyahan ug espirituhanong kalibutan. Ang ilang mga katungdanan ug mga kinaiya nagkalahi-lahi kaayo:
*Mga espiritu sa kinaiyahan: mga magbabantay sa mga kahoy, suba, kabukiran, o mga hayop.
*Mga engkantada at engkantado: Sa modernong Tagalog, ang *diwata* nagpasabot ug engkantada o engkantado o nymph. Nagpasabot kini ilabina sa mga espiritu sa kinaiyahan ug mga engkanto nga adunay talagsaong katahum, sama ni Maria Makiling.
*Mga diyos sa mga abstract nga konsepto: sama sa abunda, gubat, o kahimsog.
*Mga sakop sa pantheon — mga diyos nga gipasidunggan sa pipila ka mga etnikong grupo, kasagaran adunay mga komplikadong ritwal ug halad.

Samtang ang uban nga *divata* buotan ug ginatawag alang sa panalipod ug panalangin, ang uban kay may kalibog o dautan, ug kinahanglan pasagopon pinaagi sa mga ritwal nga halad.

## Diwata - mga Espiritu sa Kinaiyahan ug mga bathala o diyos

Sa pipila ka mga pangkat-etniko, ang mga espiritu o diyos nga **diwata**. Kini nga mga espiritu mahimong:

# Yano nga mga espiritu nga nagbantay sa usa ka butang, tanom, hayop, o lugar,
# Mga diyos nga nagrepresentar sa mga abstract nga konsepto o natural nga mga panghitabo,
# Mga diyos nga sakop sa usa ka grupo sa mga bathala o diyos (*pantheon*).

Ang mga diwata gitawag usab sa lain-laing mga ngalan sama sa **dewatu, divata, duwata, ruwata, dewa, dwata, ug diya** sa nagkalain-laing mga pinulongang Pilipino. Ang pulong nga *diwa* sa Tagalog (nagpasabot og "espiritu" o "diwa") naggikan sa Sanskrit nga *devata* (देवता) o *devá* (देव), nga nagpasabot og "diyos" o "taga-langit". Ang ngalan nga **diwata** bunga sa paghiusa sa Hindu-Budistang pagtuo pinaagi sa dili direktang koneksyon sa Pilipinas ngadto sa Habagatan nga Asya pinaagi sa **Srivijaya** ug **Majapahit**.

Bisan pa, nagkalahi-lahi kung unsang matang sa mga binuhat ang giisip nga **diwata** depende sa pangkat-etniko. Sa pipila ka mga pangkat-etniko sama sa **B'laan, Cuyonon Visayan, ug Tagalog**, ang **Diwata** nagtumong sa labawng diyos sa ilang *pantheon*, mao nga adunay nagkalain-laing mga tawag para sa mga espiritung dili tawo.

Ang mga Diwata Sa mitolohiya sa Pilipinas nagtumong sa mga diwata, mga espiritu sa kinaiyahan, mga binuhat sa langit, ug mga mitolohikal nga bathala. Sa lumad nga relihiyon, kini partikular nga nagtumong sa mga celestial nga binuhat ug mga espiritu sa kinaiyahan nga wala gayud mahimong tawo. Kini nga mga espiritu mahimong gikan sa mga tigbantay sa mga butang, tanom, o hayop hangtod sa mga diyos nga nagrepresentar sa mga natural nga kusog, abstract nga mga konsepto, o bisan pa mga diyos sa usa ka pantheon.

## Sa Mitolohiya sa Pilipinas

Sa Philippine mythology, ang mga Diwata nagtumong sa mga engkanto, espiritu sa kinaiyahan, langitnong binuhat, ug mga diyos sa mitolohiya. Sa relihiyong-bayan, kini nagtumong sa mga langitnong binuhat ug mga espiritu sa kinaiyahan nga wala pa nahimong tawo. Kini nga mga espiritu mahimong magbantay sa mga butang, tanom, hayop, o mga diyos nga nagrepresentar sa mga pwersa sa kinaiyahan, mga abstract nga konsepto, o mga diyos sa pantheon.
Ang **Pag-Diwata** usa ka ritwal sa pagdayeg, pagtahod, ug pagsimba sa mga diyos ug espiritu sa kinaiyahan.

Ang modernong pagsabot sa mga Pilipino bahin sa “diwata” naglakip sa mga kahulugan sama sa engkanto, musa, nymph, dryad, o bisan diyos (lalaki o babaye). Ang pulong gituohang gikan sa Sanskrit nga “devata” (diyos).
Sa mga sugilanon ug mitolohiya, ang mga Diwata kasagaran nga may kalabutan o gihiusa sa mga engkanto nga gitawag og lambana.
Sa modernong Tagalog, ang *diwata* nagpasabot ug engkanto o nymph. Kini nagtumong sa mga espiritu sa kinaiyahan nga talagsaon ug matahom, sama ni Maria Makiling.

Ang mga espiritu nga wala pa nahimong tawo gitawag sa ubang mga etniko nga *diwata*. Kini nga mga espiritu mahimong gikan sa mga espiritu nga nagbantay sa usa ka walay kinabuhi nga butang, tanom, hayop, o lugar, ngadto sa mga diyos nga nagpersonipikar sa mga abstract nga konsepto ug natural nga panghitabo, ngadto sa mga diyos nga kabahin sa usa ka pantheon.

Gitawag usab sila nga *dewatu*, *divata*, *duwata*, *ruwata*, *dewa*, *dwata*, *diya*, ug uban pa, sa lain-laing mga pinulongan sa Pilipinas (lakip na ang Tagalog *diwa*, nga nagpasabot “espiritu” o “esensya”); tanan gikan sa Sanskrit *[[devata]]* () o **' (), nga nagpasabot “diyos”. Ang mga ngalan resulta sa [[Religious syncretism|paghiusa]] sa mga tinuohan sa [[Hindu]]-[[Buddhist]] tungod sa dili direkta nga kulturang pag-ila tali sa Pilipinas ug [[South Asia]] pinaagi sa [[Srivijaya]] ug [[Majapahit]].

Apan, nagkalahi ang mga entidad nga gituohang ''diwata'' depende sa etnikong grupo. Sa pipila sama sa [[B'laan people|B'laan]], [[Cuyonon people|Cuyonon]], [[Visayans]], ug [[Tagalog people|Tagalog]], ang ''Diwata'' nagtumong sa [[Creator deity|labing gamhanang magbubuhat]] sa ilang pantheon, ug lain nga mga termino gigamit alang sa mga dili-tawo nga espiritu.
Sama sa mga espiritu sa kaliwatan, ang ''diwata'' gitahod sa paggamit sa mga mahuyang nga tawag sa [[Kinship terminology|pagka-pamilya]] kung tawgon diretso, sama sa ''apo'' (“tigulang”) o ''nuno'' (“apohan”).

== Mga rehiyonal nga baryasyon ==
Ang konsepto sa ''divata'' konektado sa mas halapad nga tradisyon sa Habagatang Sidlakang Asya bahin sa mga espiritu sa kinaiyahan ug mga diyos nga may mga ngalan nga naggikan sa Sanskrit:  
* Sa [[Indonesia]], ang mga ''Dewata'' mao ang mga diyos ug espiritu sa Balinese Hinduismo, nga gitawag sa mga ritwal ug konektado sa mga natural nga dapit.  
* Sa [[Java]] ang mga ''Dewi'' mao ang mga diyosa (pananglitan si Dewi Sri, ang diyosa sa humay) nga may kalabutan sa abunda ug agrikultura.  
* Sa [[Malaysia]] ug Brunei, ang pulong nga ''Dewa'' nagpasabot og mga diyos ug sobrenatural nga binuhat, kasagarang konektado sa pre-Islamikong animismo ug impluwensya sa Hindu-Budista.  

Kini nga mga kapareho nagpasabot sa pinagsamang Austronesian ug Indic nga mga ugat sa kosmolohiya sa Pilipinhon nga ''divata'', samtang gipasiugda usab ang ilang talagsaong pag-uswag sulod sa lokal nga mga mitolohiya.

== Sincretismo ==
Sa pag-abot sa mga ideya sa Hindu-Budismo sa prekolonyal nga Pilipinas, ang pulong ''divata'' nakasuyop sa mga impluwensya sa kosmolohiya sa Habagatan ug Habagatang Sidlakang Asya. Sa pagsulod sa Islam sa Mindanao ug Kristiyanismo panahon sa kolonyalismong Kastila, daghang ''diwata/divata'' ang gihubad pag-usab, gihimo’g demonyo, o gisagol sa mga santos Katoliko ug mga kustombre sa relihiyosong katawhan.
Sa panahon sa mga Kastila, ang mga ''diwata'' [[Religious syncretism|gisagol]] sa mga [[bawaanoon|duwende]] ug [[fairy|engkantada]] sa mitolohiya ug folklore sa Europa, ug gitagaan og mga ngalan sama sa ''[[duende]]'' (demonyito o ungo), ''encantador'' o ''[[Engkanto|encanto]]'' ("[[Spell (paranormal)|mananambal sa engkanto]]"), ''hechicero'' ("mangkukulam"), ''sirena'' ("[[mermaid]]"), o ''maligno'' ("daotang espiritu"). Sa mga [[Moro people|Islamisadong grupo etniko]] sa Pilipinas, kini nga mga espiritu sa kinaiyahan kasagarang gitawag nga ''[[jinn]]'' o ''[[shaitan|saitan]]'', tungod sa impluwensya sa [[Islamic mythology]].
🟣 Waray Translation

== Sa popular nga kultura ==

* ''Okay Ka, Fairy Ko!'', ( <abbr>transl.</abbr> okay ka, akong engkanto!)  usa ka serye sa komedya sa sitwasyon sa telebisyon nga pantasya (nga adunay mga adaptasyon sa pelikula) nga nagtuyok sa usa ka mortal nga lalaki nga naminyo sa ''diwata'' . 
* ''Ang Amaya'', usa ka makasaysayanong serye sa telebisyon bahin sa prekolonyal nga Pilipinas. Gihulagway niini ''ang diwata'' isip mga diyosa. 
* ''One Day Isang Araw ,'' fantasy anthology series episode nga giulohan og "Ang Huling Diwata" (The last fairy) about a fairy as god of a river and pond  
* Ang Encatadia, usa ka [[Pilipinas|Filipino]] fantasy franchise sa tv series nga naghulagway sa mga diwata isip usa ka lumba sa matriarchal nga matahum nga mga engkanto 
* Elemento, telebisyon docudrama horror anthology series nagpakita sa usa ka diwata sa suba nga gitunglo tungod sa paghigugma sa usa ka mortal nga tawo 
* ''Ang Diwata'' (1987), usa ka salida sa direksyon ni Tata Esteban ug gisulat ni Rei Nicandro nagpakita sa tinumotumo nga kinabuhi sa mga bathala. Ang aktres nga si Olga Miranda ang nagdula sa panguna nga papel, kauban ang uban pang cast nga sila Lala Montelibano, Dick Israel ug George Estregan. 
* ''Indio'', usa ka serye sa telebisyon nga adunay bida nga anak sa usa ka mortal nga lalaki ug usa ka ''diwata'' nga babaye. 
* ***Ang Super Ma'am**' (internasyonal nga titulo: *My Teacher, My Hero'' ) usa ka serye sa drama sa telebisyon sa telebisyon nga aksyon fantasy nga adunay usa ka diwata sa higayon nga ang usa ka diyosa gipaubos ingon usa ka engkanto ug ingon usa ka espiritu nga giya alang sa nanguna nga bayani.
* Juan Dela Cruz (2013) Ang serye sa drama sa telebisyon sa Pilipinas nagpakita sa anito isip daotang diyos ug diwata isip maayong mga engkanto   

## Mga pakisayran