Mga katungod sa kababayen-an sa Brazil

Ang mga papel sa kababayen-an sa Brasile napakyas kaayo kay sa mga patriyarkal nga tradisyon gikan sa kultura sa Iberian, nga naghimo sa mga babaye nga ubos sa mga lalaki sa pamilya ug komunidad. Ang Península sa Iberia—gilangkuban sa Espanya, Portugal ug Andorra adtong panahona usa ka sentro sa kultura ug militar nga away tali Kristiyanismo ug Islam, nga nagpalambo sa lig-on nga tradisyon sa militar ug dominasyon sa lalaki. [] Kini nga mga patriyarkal nga kinaiyahan dali nga giapas sa Latin America pinaagi sa sistema sa encomienda, nga nagpausab sa ekonomiyang nagmalampuson sa mga babaye ug lumad nga katawhan sa Brazil.  Isip pinakadako nga nasod sa Romano Katoliko sa kalibotan, ang relihiyon usab nagmalungtad sa panan-aw sa mga babaye sa Brazil, bisan tuod sa miaging siglo ang gobyerno sa Brazil nagkadaghan nga mibulag sa Simbahang Katoliko bahin sa mga isyu sa mga katungod sa pagpanganak.

Ang Brazil giisip nga adunay labing organisado ug epektibo nga kalihukan sa kababayen-an sa Latin America, nga adunay makita nga mga kadaugan nga nahimo sa miaging siglo aron mapalambo ug mapanalipdan ang legal ug politikal nga mga katungod sa kababayen-an.  Bisan pa sa mga kadaugan nga nahimo sa mga katungod sa kababayen-an sa miaging siglo, ang mga babaye sa Brazil nag-atubang gihapon sa dakong dili patas nga gender, nga labing klaro sa mga rural nga lugar sa Northeastern Brazil .

Ang mga kalihokan sa kababayen-an sa Brazil tradisyonal nga gipangulohan ug gitabang sa mga babaye gikan sa taas nga middle class, ug kadaghanan repormista kondili rebolusyonaryo, bisan adunay klaro nga mga eksepsiyon—labi na sa mga kalihokan sa reporma sa yuta sa agraryo. [] Bisan tuod gihatag na ang katungod sa pagboto sa mga babaye sa Brazil sa 1930s, wala hangtod sa 1970s ug human pa ang milungtad ang mas lapad ug mas kusgan nga kalihokan sa kababayen-an. Niadtong 1979, gipirmahan ug gi-ratipika sa Brazil ang CEDAW, usa ka kombensiyon sa Tinipong Kanasan nga nagtumong sa pagwagtang sa tanang porma sa diskriminasyon batok sa mga babaye. [] Ang mga babaye sa Brazil adunay parehas nga legal nga katungod ug katungdanan sama sa mga lalaki, sama sa gipahayag sa Artikulo 5 sa Konstitusyon sa Brazil sa 1988.

Sumala sa World Economic Forum, ang Brazil nahimong duol na sa pagwagtang sa kalainan sa gender sa edukasyon ug serbisyo sa panglawas, apan ang mga babaye giulihan pa sa sweldo ug impluwensya sa politika. Ayon sa Labor and Employment Ministry, ang mga babaye gibayad og 30 porsyento nga mas gamay kaysa mga lalaki. Niadtong 2005, ang UN Special Rapporteur Despouy nakakita og talagsaon nga kabos sa representasyon sa mga babaye sa hudikatura, diin sila nag-occupy og 5 porsyento lamang sa mga taas nga posisyon sa mga korte ug Public Prosecutor's Office. Dugang pa, daghang babaye ang napili nga mga mayor ug nahimong mga huwes sa federal. Ang unang babaye mi-chair sa Senado niadtong 1979, ug unang gihimo sila nga mga kandidato sa pagka-presidente niadtong 1989. Sukad 2009, 9% sa mga lingkuranan sa nasudnong parlamento gihuptan sa mga babaye. 

Gihatagan og katungod sa pagboto ang mga babaye sa Brazil niadtong 1932. Bisan tuod may feminista nga kalihokan nga nagpasid-on sa Brazil sukad sa tunga sa ika-19 ka siglo, ug nangayo ang mga babaye nga ilakip ang ilang katungod sa pagboto sa Konstitusyon sa Republikano sa 1891, ang tunay nga pagpuso niini misugod lamang ubos sa pagpangulo ni Bertha Lutz, usa ka feminista, biyologista ug abogado.  Human sa paglapas og usa ka artikulo sa pinakasikat nga mantalaan sa Brazil nga Revista da Semana nga nanawag sa mga babaye nga dayon dayon pagbulag sa ilang kaubgan sa mga lalaki pinaagi sa pag-organisa aron mangayo og katungod sa pagboto mitubo ang lain-laing organisasyon sa kababayen-an

Gitukod ni Lutz ang iyang kaugalingon nga organisasyon kauban ang Amerikanong suffragist nga si Carrie Chapman Catt niadtong 1922: ang Brazilian Federation for the Advancement of Women. Kini nahimong nangulo nga organisasyon sa pagboto sa Brazil ug mi-join sa International Women's Suffrage Alliance. [] Ang mga Brazilian suffragettes mao ang mga edukado ug propesyonal nga babaye nga gamay lamang ang porsyento sa total nga populasyon sa kababayen-an, nga kadaghanan wala pa edukado. Tungod niini, ang kampanya sa pagboto dili gyud usa ka mass movement ug kasarangan lang ang range niini. [] Ang konserbatibo nga kinaiya sa kalihukang pagboto wala kaayo nakapukaw og pagsukol gikan sa gobyerno, mao nga gi-deklarar ni Getúlio Vargas ang pagboto sa mga babaye niadtong 1932 ug gikumpirma sa Konstitusyon sa 1934.

Duha ka tuig human gideklara ang katungod sa mga babaye nga mobotar sa ika-5 nga Konstitusyon sa Brazil, duha ka babaye ang napili sa Kongreso, napulo ka babaye ang napili nga mga mayor ug asembliya, ug traynta ka babaye ang gihimong konsehal sa Brazil.

## Mga katungod sa konstitusyon
Gitudlo sa Provisional Government niadtong 1933 aron paghimo sa unang panid sa bag-ong Konstitusyon, si Bertha Lutz naglakip sa nagkalain-laing mga probisyon aron mapalambo ang patas nga mga katungod tali sa mga lalaki ug babaye. Dili lamang ang mga babaye gihatagan og patas nga katungod sa pagkupot sa katungdanan sa gobyerno ug pag-angkon og patas nga sweldo alang sa patas nga trabaho, apan gihatagan usab sila og prayoridad kaysa mga lalaki sa tanang trabaho sa gobyerno nga may kalabotan sa panimalay, pagka-inahan, mga anak, ug mga kondisyon sa pagtrabaho alang sa mga babaye.

### Konstitusyon sa mga Mamamayan sa 1988
Ang Konstitusyon sa mga Mamamayan nag-ingon nga parehas ang mga babaye ug lalaki sa tanang aspeto sa balaod, sumala sa Artikulo 5 sa Titulo II. Natukod ang National Council on Women's Rights niadtong 1975 ug misuporta sa pag-apil sa mga balaod bahin sa gender, lakip ang pagtino sa yuta gikan sa repormang agraryo sa ngalan sa lalaki, babaye, o pareho. 

Kini mao ang unang higayon sa kasaysayan sa Brazil nga legal nga mahimong mga benepisyaryo ang mga babaye sa mga programa sa repormang agraryo. Ang Konstitusyon sa 1988 usab nagdeklarar nga parehas ang mga katungod sa mga babaye ug lalaki sa kasyudalan ug sa mga soltero sa mga benepisyo sa seguridad sosyal. Bisan tuod giila na kini nga mga katungod, sukad 2000 wala pa'y mga institusyon nga natukod aron mapatuman ang pagkapantay-pantay sa gender sa reporma sa yuta. Dugang pa, nagmando ang Konstitusyon og pagtabang sa merkado sa trabaho alang sa mga babaye pinaagi sa piho nga insentibo, lakip ang minimum nga maternity leave nga 120 ka adlaw ug pag-uyon sa paternity leave.

## Mga katungod sa ekonomiya
Ang pag-uswag sa eksport sa agrikultura ug ang pag-feminization sa kadaghanan sa mga pwersa sa trabaho sa Latin America nagpakita og dakong pagbag-o sa milabay nga tulo ka dekada. Gipakita sa mga panukiduki nga ang mga umahan sa amihanan-sidlakan sa Brazil nagplano gyud sa paghimo og mga dibisyon sa trabaho base sa gender, diin ang mga babaye kanunay nakadawat og mas gamay nga sweldo ug mas daot nga kondisyon kaysa mga lalaki.

**Mga Balaod sa Pagbantay sa mga Babaye**

Ang balaod naghatag og 120 ka adlaw nga bayranan nga maternity leave alang sa mga babaye ug pito ka adlaw alang sa mga lalaki. 

**Mga Pagpungas sa Diskriminasyon**

Gidili ang mga employers sa pagpangayo og pregnancy test o sterilization certificate gikan sa mga aplikante, bisan daghan gihapon ang naglakay sa mga babaye sa edad sa pagpanga-anak. 

**Mga Penalti ug Sexual Harassment**

Paglapas masilotan og hangtod duha ka tuig nga pagkahilagna alang sa mga amo (multa hangtod 10 ka minimum wages), samtang ang sexual harassment usa ka krimen nga sakop sa trabahoan (hierarchical cases) ug edukasyon.

Bisan patun-aon na ang mga balaod, talagsa gihapon ang mga akusasyon ug wala madokumento ang kadugyot sa problema. 

Bisan tuod adunay dakong katungod sa pagpanag-iya ang mga babaye ubos sa Konstitusyon sa Brazil, ang mga praktis sa pagpanunod ug reporma sa yuta naglimit sa ilang abilidad sa pag-angkon ug pagpabilin sa kabtangan. Ang Civil Code wala gihatag og pagpanag-iya sa mga minyo nga babaye hangtod 1962, ug karon adunay upat ka mga rehimen sa kaminyoon nga gikritika tungod kay naghimo sa mga biyuda nga mga tigbantay lamang sa kabtangan sa mga bata. []] Bisan naa na ang mga reporma sa 1985 (pagbalik sa sibilyan nga pagmando) ug 2003 Civil Code, ang mga babaye sa rural areas gihikawan pa gihapon sa pagpanag-iya sa yuta tungod sa tradisyonal nga mga lagda ug kakulangan sa pag-ila isip mga agrikulturalista.  Ang mga kalihokan sa kababayen-an sa kabanikanhan sukad 1980s, lakip ang CONTAG ug Marcha da Margaridas (2000), miduso sa mas patas nga pagtiono sa yuta ug benepisyo sama sa maternity leave ug pensyon. 

Bisan tuod daghang bahin sa populasyon sa mga babaye ang nagpabilin nga dili makamaong mobasa ug mosulat sa pagsugod sa siglo, nagkadaghan ang mga babaye sa tunga-tungang klase nga nagsugod sa pagpadayon sa mas taas nga edukasyon ug pagtrabaho sa gawas sa balay. Daghang mga unang babaye nga trabahante ang nakakita og trabaho sa mga eskwelahan, gobyerno ug mga opisina sa komersyo. Ang pagkatukod sa Union of Professional Women niadtong 1920s, nga midawat sa mga babaye sa unibersidad ug propesyonal, adunay dakong papel sa kalihukan sa pagboto. 

Bisan pa sa nagkadaghang gidaghanon sa mga babaye sa mga trabahante, ang trabaho sa mga babaye nagpabilin nga gilainlain base sa panan-aw sa angay nga trabaho alang sa mga babaye. Hangtod sa 1950s, ang serbisyo sa panimalay mao ang pinakadako nga kategorya sa trabaho sa mga babaye, diin kadaghanan sa ubang mga babaye nalambigit sa burukrasya sa gobyerno, serbisyo sosyal, ingon man uban pang dili pormal nga trabaho. 

Ang mga babayeng mamumuo nagsugod sa pag-organisar alang sa mga isyu sa kababayen-an niadtong dekada 1970. Ang mga organisasyon sa kababayen-an sa mamumuo, sama sa Housewives' Association of São Paulo ug ang Mothers' Club of São Paulo, nahimong mas importante nga mga arena alang sa mga babaye aron ipahayag ang ilang mga reklamo bahin sa impormal nga trabaho sa pag-atiman ug ang gasto sa panginabuhi sa kasyudaran. Ang pag-apil ug pagpangulo sa mga babaye taliwala sa mga unyon dili kaayo malampuson, sama sa kaso sa ubang mga nasud sa Latin America.

### Mga katungod sa prostitusyon ug mga sex worker
Bisan tuod legal ang pagbayloay og kwarta alang sa seks sa Brazil, ilegal ang pagpadagan og balay-bay sa mga prostitutas o pag-empleyo og mga pampam, nga masilotan og hangtod lima ka tuig nga pagkahilagna. Ang prostitusyon dili giila nga propesyon, busa walay labor rights ang mga sex worker; gi-submit ni Fernando Gabeira sa Green Party usa ka balaodnon aron i-regulate kini niadtong 2007, pero napildi.  Ang Center for the Study of Prostitution (NEP), gitabang sa USAID ug National Network of Sex Professionals, nagpasiugda sa pag-ila niini isip trabaho uban sa labor ug social security benefits, lakip mga programa batok sa HIV/AIDS. Si Carmen Lucia Paz, dati nga sex worker ug NEP researcher, usa ka nangulo nga tigpasiugda sa mga katungod sa sex workers sa Brazil. 

## Edukasyon
Kon bahin sa edukasyon, ang literacy rate sa mga babaye parehas sa mga lalaki. Ang literacy rate (gihubit nga 15 anyos pataas nga adunay abilidad sa pagbasa ug pagsulat) gibanabana niadtong 2010 nga 90.7% babaye ug 90.1% lalaki. 

Ang mga babaye nagrepresentar na sa labaw sa mayoriya sa daghang mga kurso sa kolehiyo. Sa mga natad sa Panglawas ug Siyensya sa Tawo, sila naglangkob sa 66% ug 71% sa tanang mga estudyante, matag usa. Sa kinatibuk-an, 53% sa tanang mga Brazilian nga naa sa mga unibersidad mga babaye. 

Hangtod sa tunga-tunga hangtod sa ulahing bahin sa ika-napulo ug siyam nga siglo, ang edukasyon para sa mga batang babaye nagpunting sa mga kahanas sa panimalay.

Niadtong 1970, adunay gibana-bana nga 19,000 ka mga babayeng propesyonal sa Brazil, lakip ang mga inhenyero, arkitekto, dentista, ekonomista, propesor, abogado, ug mga doktor. Pagka-1980, adunay mga 95,800 ka mga babaye niining mga natad. 

* Nísia Floresta
* Bertha Lutz
* Pederasyon sa Brazil alang sa Pag-uswag sa Kababayen-an
* Carmen Lucía Paz
* Nasudnong Konseho sa Kababayen-an
* Kalihukang Pambabaye alang sa Amnestiya
* Sentro para sa Pag-uswag sa mga Babayeng Brazilian
* Unyon sa mga Propesyonal nga Babaye
* Sentro sa Kababayen-an sa Brazil
* Kaayohan sa Pamilya sa Brazil (BEM-FAM)
* Nasudnong Konpederasyon sa mga Mamumuong Pang-agrikultura (CONTAG)
* Sentro para sa Pagtuon sa Prostitusyon (NEP)
* Nasyonal nga Network sa mga Propesyonal sa Sekso sa Brazil

## Mga sumpay sa gawas