open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ChatGPT

Ang **ChatGPT** mao ang usa ka generatibong intelihensiyang artipisyal o *Gen AI* nga *[[chatbot]]* nga gimugna sa OpenAI ug gipagula niadtong Nobiyembre 30, 2022. Gigamit niini ang dagkuong modelong pangpulong (LLM) sama sa GPT-5.1 ug uban pang mga modelong multimodal aron makahimo'g mga tubag nga sama sa tawo sa porma sa sinulat, sinultian, ug hulagway. Aduna kini'y kapabilidad sama sa pagpangita og websayt, paggamit og mga aplikasyon, ug pagpadagan og mga programa. Gipasidunggan kini nga nakapadali sa pagsugod sa pag-uswag sa A.I. usa ka nagapadayon nga panahon sa kusog nga pagpamuhunan ug dakong pagtagad sa katawhan sa natad sa intelihensiya artipisyal (A.I.). Aduna'y mga tig-obserba nga mipadayag og kabalaka sa posibleng epekto sa ChatGPT ug uban pang susamang mga programa nga mahimong makapapuli sa kaalam sa tawo, makapadasig sa pagpangopya, o makapalapad sa sayop nga kasayuran.

Gipagula ang ChatGPT isip gawasnong kasuwayan sa panukiduki, apan tungod sa kalapad sa paggamit niini, ang OpenAI karon nagpadagan sa serbisyo pinaagi sa usa ka *[[:en:Freemium model|freemium model]]*. Ang mga gumagamit sa libreng lebel makagamit sa GPT-4o apan aduna'y limitadong paggamit. Ang mga suskrisyon sa ChatGPT nga "Plus," "Pro," "Team," ug "Enterprise" naghatag og mas taas nga mga limitasyon sa paggamit ug dugang nga mga kapilian o mga modelo nga magamit. Ang mga gumagamit sa *Pro Plan* aduna'y wala'y kutob nga paggamit, gawas lang sa mga limitasyon aron malikayan ang pag-abuso sa ChatGPT.

Pag-abot sa Enero 2023, nahimong labing paspas-mitubo nga *software* ang ChatGPT, ug nakakuha kini'g kapin sa 100 milyon ka mga gumagamit sulod lamang sa duha ka bulan. Ang pagpagula sa ChatGPT mao'y nakapadasig sa pagpagula usab sa mga kompetensyang produkto, lakip na ang Gemini, Claude, LLaMA, Ernie, ug Grok. Niadtong Pebrero 2023, ang Microsoft misugod usab sa ilahang Copilot, nga unang gibase sa GPT-4. Niadtong Mayo 2024, gipahibalo ang usa ka panag-uban taliwala sa Apple Inc. ug OpenAI, diin giapil ang ChatGPT sa Apple Intelligence nga bahin sa mga ''operating system'' sa Apple. Niadtong Mayo 2025, ang websayt sa ChatGPT usa sa lima ka labing bisitahang mga websayt sa tibuok kalibutan.

## Mga pakisayran
Nguyễn Văn Thiệu

**Nguyễn Văn Thiệu** (; 5 Abril 1923 – 29 Septiyembre 2001) maoy usa ka opisyal sa militar sa Habagatang Vietnam ug politiko nga maoy presidente sa Habagatang Vietnam gikan 1967 hangtod 1975. 

## Mga pakisayran
Habagatang Biyetnam

Ang **Habagatang Biyetnam**, opisyal nga **Republika sa Biyetnam** (), maoy usa ka nasod sa Habagatan-sidlakang Asya nga naglungtad gikan sa 1955 hangtod 1975. Gipulihan kini sa Republika sa Habagatang Biyetnam niadtong 1975. Niadtong 1976, ang Republika sa Habagatang Biyetnam ug Amihanang Biyetnam naghiusa aron mahimong Sosyalistang Republika sa Biyetnam.
Turnagra tanagra

Kaliwatan sa langgam ang ***Turnagra tanagra***. Una ning gihulagway ni Hermann Schlegel ni adtong 1866. Ang *Turnagra tanagra* sakop sa kahenera nga *[[Turnagra]]*, ug kabanay nga Ptilonorhynchidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa nangamatay.
Mailah Baldemor

**Mailah Baldemor** usa ka Pilipinang visual artist ug edukador. Nakadaog siya sa 1993 Shell National Student Art Competition (NSAC) . Gikan sa usa ka pamilya nga daghan og mga artist, si Baldemor nagtampo sa arte sa Pilipinas pinaagi sa iyang mga buhat ug pag-apil sa edukasyon sa arte.

## Sayong kinabuhi ug edukasyon
Gipaila-ila si Mailah Baldemor sa arte sa sayong edad, diin nakakat-on siya sa mga batakang konsepto sama sa kolor nga pagkaharmonya bisan wala pa siya kahibalo sa pagsulat. Miapil siya sa mga kompetisyon sa arte sa iyang pagkabata, nga nagpakita sa iyang pagka-mamugnaon ug nagtukod sa iyang kumpiyansa isip usa ka batan-ong artista. Niadtong 1992, nisulod siya sa University of Santo Tomas College of Architecture and Fine Arts (CAFA), nga unya nahimong College of Architecture ug College of Fine Arts and Design, diin iyang gipahapsay pa ang iyang mga talento sa paglalang. Sa sunod tuig, 1993, nakab-ot niya ang nasudnong pag-ila pinaagi sa pagdaog sa Shell National Student Art Competition uban sa iyang entry nga giulohan og *Lahar Country*. Ang maong pasidungog naghatag kaniya og iskolarship ug nakatabang sa pagsugod sa iyang propesyonal nga pagbiyahe sa arte.

## Karera ug mga kontribusyon sa arte
Si Mailah Baldemor nagsilbi isip Chair sa Painting Program sa University of Santo Tomas College of Fine Arts and Design (UST–CFAD). Sa iyang papel, nalambigit siya sa edukasyon ug pagpalambo sa mga nag-uswag nga Pilipinong mga artista. Ang iyang praktis sa arte naglangkob sa lain-laing mga medium ug naghisgot sa mga tema nga may kalabotan sa kontemporaryong katilingban.

Gihisgutan ni Baldemor ang epekto sa digital connectivity sa eksena sa arte sa Pilipinas, nga nagpasabot kung giunsa sa social media ug internet ang pagpasayon sa pagbinayloay sa mga ideya, pagdawat sa mga bag-ong uso, ug pag-apil sa mga isyu sama sa climate change ug pampublikong kahimsog.

Niadtong 2020, siya mitampo isip usa ka artista sa Philippine entry nga midaug sa International Christmas Seals contest nga gi-organisar sa Philippine Tuberculosis Society, nga nagpakita sa iyang pag-apil sa mga inisyatibo sa arte nga may sosyal nga kahulugan.

## Pag-ila ug epekto
Niadtong 2023, si Mailah Baldemor giila isip usa sa upat ka bantugan nga mga Filipina nga artista atol sa selebrasyon sa Pilipinas Shell Petroleum Corporation sa International Women's Month. Kini nga pag-ila nagpasidungog sa iyang mga kalampusan isip usa ka alumna sa Shell National Student Art Competition (NSAC) ug sa iyang padayon nga mga kontribusyon sa arte sa Pilipinas.

Ang iyang karera nagpakita sa papel sa Shell NSAC sa pagsuporta sa mga Pilipinong artista ug nagpadayag sa padayon nga impluwensya sa kompetisyon sa pag-amuma sa mga batan-ong talento sa sulod sa  ka tuig nga kasaysayan niini.

## Mga Tinubdan
Dunkleosteus

Ang ***Dunkleosteus*** usa ka napuo nga genus sa dagkong arthrodire ("jointed-neck") nga isda nga naglungtad sa panahon sa Late Devonian, mga 382–358 ka milyon ka tuig ang milabay. Usa kini ka pelagic nga isda nga nagpuyo sa hawan nga tubig, ug usa sa unang vertebrate apex nga mga manunukob sa bisan unsang ekosistema.

Ang labing dako ug labing nailhan nga espisye mao ang *D. terrelli*. Tungod kay wala mahibal-an ang porma sa lawas, ang lainlaing mga pamaagi sa pagbanabana nagbutang sa kinatibuk-ang gitas-on sa buhi nga labing kadaghan nga nahibal-an nga espesimen sa *D. terrelli* tali sa 4.1 hangtod 10 m (13 hangtod 33 p) ang gitas-on ug ang gibug-aton niini mga 1–4 t (1.1–4.4 mugbong tonelada).
Herminio Teves

**Si Herminio "Meniong" Guivelondo Teves (Abril 25, 1920 – Mayo 15, 2019)** usa ka negosyante ug mambabalaod nga taga-Negros Oriental.

## Unang bahin sa kinabuhi
Gipanganak si Herminio Guivelondo Teves nila Margarito Pinili Teves ug Francesca Guivelondo niadtong Abril 25, 1920 sa Valencia, Negros Oriental.

Gikaminyo si Teves kang Narcisa “Sisay” Enrera Bustalino ug nagkaanak sila og tulo: si Margarito nga natawo niadtong 1943, si Pamela niadtong 1945, ug gisundan ni Virginia niadtong 1946. Namatay si Narcisa niadtong 1949 tungod sa kanser. Human niini, gipangasawa ni Teves si Victoria “Toring” Enrera Villamor, ig-agaw ni Narcisa, ug nagkaanak sila og lima.

## Edukasyon
Nakatapos si Teves sa elementarya ug hayskul sa Negros Oriental High School, ug nakagradwar sa kurso nga *maritime transportation* nga may espesyalisasyon sa *nautical studies* sa Philippine Nautical School..

## Propesyon
Sa wala pa siya misulod sa serbisyo publiko, siya ang presidente sa Unitrade Inc. sa Dakbayan sa Dumaguete ug direktor sa Tolong Sugar Milling Co. Inc. sa Sta. Catalina, Negros Oriental. Gitukod ug gipadagan usab niya ang Tayasan Agricultural Farm sa Tayasan, Negros Oriental ug ang San Antonio Cattle sa San Antonio, Sibulan, Negros Oriental.

Pag-abot sa 49 anyos, nahimong kongresista si Teves sa unang distrito sa Negros Oriental niadtong 1969. Gitudlo siya ni Pangulong Corazon Aquino isip opisyal nga nagdumala sa opisina sa gobernador sa Negros Oriental niadtong 1987. Gisilbihan usab niya ang ikatulong distrito sa Negros Oriental isip representante sa Kongreso gikan 1998 hangtod 2007.

### Mga nasabalaod
Nakatabang si Teves sa pagpasar sa mga mosunod nga mga Balaod sa Republika Blg: 8800, 8980, , 9295 ug 9361.

## Kamatayon
Namatay si Herminio Teves sa edad nga 99 anyos niadtong Mayo 15, 2019. Iyang gibiyaan ang walo niya ka anak: sila si Margarito, Pamela, Virginia, Arnolfo Sr., Herminio Jr., Josel Roel, Lorna ug Janice.

## Mga reperensya
Anntonia Porsild

Si **Anntonia Porsild** (Tayland: แอนโทเนีย โพซิ้ว; natawo niadtong Nobiyembre 2, 1996) maoy usa ka Nagwagi sa pahampang sa katahum sa Tayland wbo midaog Miss Supranational 2019, Miss Universe Thailand 2023, ug Miss Supranational Thailand 2019.  Si Porsild ang unang Tayland nga babaye nga nakadaog sa titulo Miss Supranational.  Siya sa ulahi nagrepresentar sa Tayland sa Miss Universe 2023, ug mao ang una nga runner-up.

## Sugod nga kinabuhi ug edukasyon
Si Porsild natawo niadtong 2 Nobyembre 1996 sa India sa usa ka Inadlawan nga amahan, ug usa ka Tayland nga inahan gikan sa Nakhon Ratchasima nga probinsya.

Si Porsild nagtuon og sining sa komunikasyon sa Stamford International University niadtong 2022.

## Pagtigum sa Katawhan
Ang una nga pageant ni Porsild kay ang Miss Supranational Thailand 2019 nga kompetisyon, nga iyang gikuptan. Dayon, nagrepresentar siya sa Thailand ug nakuha ang titulo nga Miss Supranational 2019 niadtong Disyembre 6, 2019. Siya ang unang babaye nga Tayland nga napili isip Miss Supranational.

Si Porsild nagrepresentar sa probinsya sa Nakhon Ratchasima ug nakadaog sa Miss Universe Thailand niadtong 20 Agosto 2023. Kaniadto siya nagrepresentar sa Tayland sa Miss Universe 2023, ug nahimong unang runner-up. Kini ang pinakataas nga posisyon sa Thailand sukad sa Miss Universe 1988.

## Mga pakisayran

## Mga sumpay sa gawas
* 
* Miss Supranational's official website
Scelidosaurus

Ang ***Scelidosaurus*** (nga adunay gituyo nga kahulogan sa "limb lizard", gikan sa Greek *skelis*/σκελίς nga nagkahulogang 'gusok sa baka' ug *sauros*/σαυρος nga nagkahulogang 'tuko') maoy usa ka genus sa herbivorous nga armored ornithischian dinosawryo sa Inglatera.

Ang Scelidosaurus nabuhi sa Panahon sa Sayong Jurassic, sa panahon sa Sinemurian hangtod sa Pliensbachian nga mga yugto mga 191 milyon ka tuig ang milabay, sa panahon nga ang Uropa nagporma usa ka isla nga kapuluan. Ang mga fossil niini nakaplagan sa Charmouth Mudstone Formation duol sa Charmouth sa Dorset, England, ug kini nga mga fossil nailhan tungod sa ilang maayo kaayong pagpreserbar.
Mussaurus

Ang ***Mussaurus*** (nagkahulogang "tiki sa ilaga") usa ka genus sa herbivorous sauropodomorph dinosaur nga nagpuyo sa habagatang Argentina sa panahon sa Sinemurian nga yugto sa Unang Jurassic. Gidawat niini ang ngalan niini gikan sa gamay nga gidak-on sa mga kalabera sa mga batan-on ug masuso nga mga indibidwal, nga kaniadto mao ra ang nahibal-an nga mga specimen sa genus. Bisan pa, tungod kay ang *Mussaurus* nahibal-an na karon gikan sa mga espesimen sa mga hamtong, ang ngalan usa ka sayup nga ngalan.
Ivan Henares

**Si Ivan Anthony Henares** (natawo Hulyo 6, 1979) usa ka Pilipinong aktibista sa konserbasyon, magtutudlo sa turismo, ug eksperto sa kabilin. Nagserbisyo siya isip Secretary-General sa UNESCO National Commission of the Philippines ug Commissioner sa National Commission for Culture and the Arts (NCCA).

## Edukasyon
Nakab-ot ni Henares ang Bachelor of Arts sa Economics, Master of Business Administration, ug Diploma sa Urban ug Regional Planning gikan sa University of the Philippines, Diliman. Nakadawat siya sa iyang PhD sa Hospitality ug Tourism Management ug usa ka Graduate Certificate sa Environmental Policy gikan sa Purdue University niadtong 2021.
Niadtong 2023, nakatapos siya og Executive Graduate Certificate sa Arts Innovation gikan sa Global Leaders Institute nga nahimutang sa Washington, DC.

## Pagpanalipod sa kabilin
Si Ivan Henares nagsugod sa iyang inisyatibo sa pagpanalipod sa kabilin sa San Fernando, Pampanga diin iyang gisugdan ang “Preserving Heritage for Progress Program” niadtong 2001. Nahimo siyang miyembro sa Board of Trustees sa Heritage Conservation Society niadtong 2006, diin siya nagsilbi isip Vice President ug President, ug karon mao na ang Chairperson. Karon, si Henares lingkod sa Board of Commissioners sa NCCA isip ulo sa Subcommission on Cultural Heritage. Nakahuptan usab siya ug ubang importante nga posisyon sa mga organisasyon sa kultura; sama sa Chairperson sa Southeast Asian Cultural Heritage Alliance, ug Presidente sa International Cultural Tourism Committee (ICTC) sa International Council on Monuments and Sites (ICOMOS).

## Mga reperensiya

## Mga External na Link
*  Bibliographic Information
* UP alumni awardees 
* ICOMOS
* TOYM
Grimes (maghuhuni)

Si **Claire Elise Boucher** (natawo Marso 17, 1988), mas nailhan isip **Grimes**, usa ka maghuhuni, mag-aawit, ug taga-mugna'g musika gikan didto sa Kanada. Nailhan siya sa iyang talagsaong panagsagol sa mga estilo sa musika nga naglakip ang *[[electropop]]*, *[[synth-pop]]*, *[[dream pop]]*, *[[musikong sulay-sulay|experimental]]*, ug *[[art pop]]*, nga gisagulan og mga tema bahin sa *[[Sci-Fi|sci-fi]]*, peminismo, transhumanismo, ug teknolohiya. Nakapagula siya'g lima ka album nga istudyo.

## Diskograpiya
Mga ***studio album***
**[[:en:Geidi Primes|Geidi Primes]]* (2010)
**[[:en:Halfaxa|Halfaxa]]* (2010)
**[[:en:Visions (Grimes album)|Visions]]* (2012)
**[[:en:Art Angels|Art Angels]]* (2015)
**[[:en:Miss Anthropocene|Miss Anthropocene]]* (2020)
Glyptodon

Ang **Glyptodon** (lit. 'grooved o kinulit nga ngipon'; gikan sa Karaang Griyego nga γλυπτός (*gluptós*) 'gikulit' ug ὀδοντ-, ὀδούς (odont-, *odoús*) 'ngipon') maoy usa ka henero sa glyptodont, dako nga grupo sa armadillos, nga nabuhi gikan sa Pliocene, mga 3.2 milyon ka tuig ang milabay, hangtod sa sayong Holocene, mga 11,000 ka tuig ang milabay, sa South America. Usa kini sa, kung dili ang, labing nailhan nga genus sa glyptodont. Ang *Glyptodon* adunay usa ka taas ug istorya nga nangagi, nga mao ang una nga ginganlan nga extinct cingulate ug ang tipo nga genus sa subfamily nga Glyptodontinae. Ang mga fossil sa *Glyptodon* natala sa sayo pa sa 1814 gikan sa Pleistocene nga tigulang nga mga deposito gikan sa Uruguay, bisan kung daghan ang sayup nga gipunting sa yuta nga sloth *Megatherium* sa unang mga paleontologist.
Manuel L. Quezon High School

**Manuel L. Quezon High School**, nga pormal nga nailhan isip *Manuel Luis Quezon High School*, nahimutang sa Blumentritt Road, Santa Cruz, Manila, Philippines, usa sa pinakakaraan nga publikong high school sa syudad, aron pagsilbi sa mga kabos. Ang eskwelahan ginganlan gikan kang Manuel L. Quezon, presidente sa Commonwealth of the Philippines gikan 1935 hangtod 1944; ang unang Filipino nga mitumong sa kagamhanan sa Pilipinas.

## Kasaysayan
Niadtong 1921, gisugo sa kagamhanan sa syudad sa Manila ang pagtukod og mga sekondarya nga eskwelahan sa matag usa sa upat ka distrito niini: Manila **North** High School, Manila **South** High School, Manila **East** High School, ug Manila **West** High School.

Niadtong Hunyo 1930, ang Manila High School, nga gitukod niadtong 1906, gibahin ngadto sa duha — ang *Manila South High School* nga ginganlan *Manuel Araullo High School* ug ang *Manila North High School* nga ginganlan nga **Cayetano Arellano High School**.

Sa panahon pagkahuman sa Ikaduhang Gubat sa Kalibutan, ang *Cayetano Arellano High School* nahimong pinakadako nga publikong eskwelahan sa Manila. Aron maatiman ang nagtubo nga gidaghanon sa mga estudyante, ang mga annex sa maong eskwelahan gipaningkamotan nga mahimu og kaugalingong mga eskwelahan, sama sa **Jose Abad Santos High School** niadtong 1948, ug ang **Manuel L. Quezon High School** niadtong 1949.

### Pagpalapad

Manuel Luis Quezon High School (Manila) gitukod niadtong 1949

Manuel Luis Quezon High School (Caloocan City) gitukod niadtong 1957

Manuel L. Quezon University (MLQU) gitukod niadtong 1947 

Ginganlan gikan sa presidente sa Philippine Commonwealth nga si Manuel L. Quezon, duha ka high school ang gitukod sa Manila ug sa suburb niini nga Pasay niadtong 1949 nga ginganlan og *Manuel L. Quezon High School*. Ang ikaduhang sangang buhatan sa Pasay giusab ang pangalan niadtong Agosto 25, 1952 ug nahimong **Pasay City West High School**.

## Mga reperensya
Don Jose M. Ynares Sr. Memorial National High School

**Don Jose M. Ynares Sr. Memorial National High School** usa ka pampublikong sekondaryang tunghaan
nga nahimutang sa Barangay San Carlos, Binangonan, Rizal, Pilipinas. Kini unang natukod isip satelayt nga tunghaan o annex sa *Vicente Madrigal National High School*, ug sa ulahi nahimong independente nga tunghaan kaniadtong 1998. Ang kampus niini nahimutang sa Barangay San Carlos civic complex.

## Pangalan sa Tunghaan
Gingalan ang tunghaan isip pasidungog kang *Don Jose Ynares*, nga mao ang unang tigdumala sa lungsod sa **[[Binangonan]]** sa unang mga tuig sa pagpangulo sa mga Amerikano.

Nahimong independente nga munisipyo ang Binangonan pinaagi sa General Order No. 40 sa Taft Commission. Kaniadtong 1901, gitudlo si Don Jose Ynares Y Granados nga *Presidente* (katumbas sa mayor sa lungsod karon) sa American Civil Governor. Nakadaug siya sa unang eleksyon sa munisipyo nga gihimo sa mosunod nga tuig ug nagsilbi sulod sa upat ka tuig samtang ang iyang opisina nahimutang sa iyang balay nga gitawag og *Presidencia* (nga nagpasabot sa bersyon sa *casa real* sa panahon sa Amerikano, ug sa ulahi nahimong *munisipyo* o town hall). Uban sa tabang sa rehimen sa Amerikano, si Ynares nakahimo og daghang kaayohan alang sa lungsod, ug ang tunghaan nga ginganlan sa iyang ngalan opisyal nga nagpasidungog sa iyang papel isip unang Mayor sa Binangonan.

## References
Florentino Torres High School

**Ang Florentino Torres High School**, nga mas nailhan isip *Torres High School*, nahimutang sa Tondo, Manila, Pilipinas, ug usa sa pinakadaan nga pampublikong mga mataas nga tunghaan sa dakbayan.

## Kasaysayan
Kaniadtong 1921, gimanduan sa kagamhanan sa dakbayan sa Manila ang pagtukod sa mga sekondaryang tunghaan sa matag usa sa upat ka distrito niini: Manila **North** High School, Manila **South** High School, Manila **East** High School, ug Manila **West** High School.

* Kaniadtong 1925, usa ka Amerikanong magtutudlo nga ginganlan og James T. Burns nagtukod sa **Legarda High School** nga adunay tulo lamang ka mga magtutudlo. Gibuksan ni Burns ang iyang tunghaan alang sa mga estudyante nga wala nadawat sa tulo ka naglungtad nga pampublikong high school sa Manila.

* Kaniadtong 1926, ang Legarda High School namalhin sa Sequoia Building duol sa Pritil Bridge sa Tondo ug gisulundan sa bag-ong ngalan nga '''Manila West High School'''.

* Kaniadtong Hunyo 1930, ang mga tunghaan sa matag quadrante sa Manila ginganlan pag-usab subay sa mga hukom sa Pilipinas; *[[Cayetano Arellano High School|Cayetano Arellano]]* (North), *Manuel Araullo* (South), *Victorino Mapa* (East) — ug ''Florentino Torres'' (West), nga nahimong opisyal nga **Florentino Torres High School**.

## Mga reperensya
Deinosuchus

Ang ***Deinosuchus*** usa ka napuo nga genus sa eusuchian, bisan usa ka buaya nga alligator o usa ka buaya nga grupo sa punoan, nga nabuhi sa panahon sa Late Cretaceous mga 83 hangtod 72 milyon ka tuig ang milabay. Ang unang mga nahibilin nadiskobrehan sa North Carolina (Estados Unidos) sa 1850s, ug ang genus unang gihulagway sa 1909. Dugang nga mga tipik nadiskobrehan sa 1940s ug sa ulahi gilakip ngadto sa usa ka impluwensyal, bisan dili tukma, nga pagtukod pag-usab sa kalabera sa American Museum of Natural History. Ang kahibalo sa *Deinosuchus* nagpabilin nga dili kompleto, apan ang mas maayo nga cranial nga materyal nga nakit-an sa bag-ohay nga mga tuig nagpalapad sa siyentipikanhong pagsabot niining dako nga manunukob.
Bisan tuod ang *Deinosuchus* mas dako kay sa bisan unsang modernong buaya o alligator, nga ang kinadak-ang mga hamtong may sukod nga 10.6 metros (35 p) sa katibuk-ang gitas-on, ang katibuk-ang dagway niini susama ra sa gagmayng mga paryente niini. Kini adunay dagko, lig-on nga mga ngipon nga gihimo alang sa pagdugmok, ug ang likod niini gitabonan sa baga nga hemispherical osteoderms. Gipakita sa usa ka pagtuon nga si Deinosuchus lagmit nabuhi hangtod sa 50 ka tuig, nga nagtubo sa rate nga parehas sa modernong mga buaya, apan nagpadayon kini nga pagtubo sa mas taas nga panahon.
Juan B. Alegre

*Sa kini nga ngalan sa Kastila, ang unang apelyido o paternal nga apelyido mao ang Alegre ug ang ikaduha o maternal nga apelyido mao ang Levantino.*

**Juan Bautista Alegre y Levantino** (Pebrero 2, 1882 – Hunyo 14, 1931) usa ka Pilipinong , usa ka delegado sa unang *Misyon sa Kagawasan sa Pilipinas* kaniadtong 1919 sa Washington, D.C., Sekretaryo sa National Committee sa *Philippine Independence Commission* kaniadtong 1922, usa ka miyembro sa unang *Philippine Independence Congress* kaniadtong 1930, ug usa ka Senador sa Pilipinas.

## Biograpiya
Si Juan B. Alegre natawo niadtong Pebrero 2, 1882, sa Casiguran sa lalawigan sa Sorsogon sa Bicol Peninsula. Niadtong 1926, mibalhin siya sa iyang pagpuy-an sa karon nailhan nga Barangay San Juan sa Irosin.

Si Alegre usa ka tag-iya sa plantasyon sa abaka ug giingong usa sa mga labing adunahan nga lungsuranon sa Pilipinas sa iyang panahon. Siya ang nahimong presidente sa Kamara sa Komersyo sa mga Isla sa Pilipinas gikan sa 1920 hangtod 1921, ug usa sa mga nagpundo sa *Philippines Herald* nga mantalaan. Si Juan B. Alegre minyo kang Amanda Sargent ug nabilin ang upat sa iyang mga anak.

Pagkahuman sa iyang edukasyon sa Pilipinas, si Juan B. Alegre misulod sa Yale University gikan 1903 hangtod 1905 apan napugos nga mobiya sa iyang ikatulong tuig sa Yale Law School  tungod sa negosyo nga may kalabutan sa kamatayon sa iyang amahan nga si Narciso Alegre Pellicer.

Niadtong 1922, napili siya isip senador sa Senado sa Pilipinas alang sa Ika-unom nga Distritong Senatorial sa Nacionalista Party. Tulo ka tuig ang milabay, napili pag-usab si Alegre sa 7th Philippine Legislature. Apan human siya mapildi sa ikatulong termino sa piniliay sa Senado sa 1928 batok sa usa usab ka miyembro sa Nacionalista Party, miapil siya sa Democrata Party.

Sa ngalan sa *Demócratas*, napili pag-usab siya isip senador. Apan wala siya maka-take oath sa iyang katungdanan sa 9th Philippine Legislature kay namatay siya sa iyang balay sa Maynila human siya makapanumpa sa katungdanan sa edad nga 49, niadtong Hunyo 14, 1931 tungod sa komplikasyon sa ulser sa tiyan. Ang bakanteng posisyon gipulihan ni Jose O. Vera pinaagi sa usa ka espesyal nga eleksyon sa maong tuiga. Usa ka kadalanan nga atbang sa Sorsogon Provincial Capitol ug Park sa Dakbayan sa Sorsogon ginganlan sa iyang dungog.

## Mga Hulagway

Image:Alegre family emblem.jpg|Kasaysayanong timaan sa pamilya Alegre sa Villarroya de los Pinares
Image:Narciso Alegre y Pellicer.png|Si Narciso Alegre Pellicer, amahan ni Juan Bautista Alegre y Levantino
Image:Kapitolyo ng Sorsogon.jpg|Ang Kapitolyo ug Parke Probinsyal sa Sorsogon, nga gilimitahan sa Juan Alegre Street
Image:Manuel Quezon Aurora Aragon wedding photo.jpg|Ang kasal nga salo-salo ni Manuel Luis Quezon ug Aurora Aragon human ang ilang kasal gisugdan sa Hongkong kaniadtong Disyembre 14, 1918.


## Mga Reperensya
Acanthostega

Ang ***Acanthostega***, gikan sa Karaang Griyego nga ἄκανθα (*ákantha*), nagpasabut nga "dugokan", ug στέγη (*stégē*), nagpasabut nga "atop", usa ka napuo nga genus sa stem-tetrapod, taliwala sa mga una nga vertebrate nga hayop nga adunay mailhan nga mga bukton. Kini mitungha sa ulahing bahin sa Devonian nga panahon (Famennian age) mga 365 ka milyon ka tuig ang milabay, ug anatomically intermediate tali sa lobe-finned nga mga isda ug niadtong nakaabot sa yuta.
Narciso J. Alegre

**Narciso Joseph Alegre y Sargent** (Abril 4, 1911–Oktubre 17, 1980) usa ka Filipino nga tigpanalipod sa civil liberties, usa sa mga nagtukod sa *Young Philippines*, ug miyembro sa pag-organisa sa Civil Liberties Union of the Philippines.

## Talambuhay
Natawo si Narciso J. Alegre sa Abril 4, 1911, sa Casiguran, Sorsogon. Sa 1945, milalin siya sa Manila aron ipadayon ang iyang adbokasiya ug kalihokan sa negosyo.

Ang iyang amahan mao ang kanhi senador nga si Juan B. Alegre, was at one time the biggest abaca planter and coconut plantation owner of the Philippines with his holdings extending from Sorsogon to the inland of Masbate, off the coast of southern Luzon and cattle ranches covering the island of Ticao, Masbate province.
usa sa pinakadako nga plantador sa abaka ug tag-iya sa mga plantasyon sa lubi sa Pilipinas kaniadto.

Sa edad nga 7, gipa-eskwela siya sa Barcelona, Spain sa ''Real Colegio de las Escuelas Pías'' ''de Sarriá''. Nakuha niya ang iyang *Bachillerato* sa University of Barcelona ug nakat-on sa pagtugtog sa violoncello para sa Red Cross ug uban pang charitable nga organisasyon. Sa 1929, misulod siya sa Peekskill Military Academy sa New York aron magtuon sa military science.

Pagbalik niya sa Pilipinas, gihatagan siya sa responsibilidad sa pagdumala sa yutang kabilin sa pamilya sa Sorsogon ug Masbate. Pagkamatay sa iyang amahan sa 1931, gisuportahan siya ni Sergio Osmeña sa kampanya alang sa pagdawat sa Hare-Hawes-Cutting Independence Act. Nagsugod siya sa kalihokan sa politika ug negosyo niining panahona.

## Politika ug sibil nga kalihokan
Sa 1932, nakasulod siya sa politika pinaagi sa pag-organisa sa usa ka youth party nga gitawag nga Young Philippines, with his fellow Bicolano Wenceslao Vinzons uban sa iyang isigka-Bicolano nga si Wenceslao Vinzons isip presidente ug siya isip bise-presidente. Apil sa grupo sila Arturo Tolentino, Lorenzo Sumulong, Diosdado Macapagal, Domocao Alonto, Jose Laurel Jr., ug uban pa.

Sa 1938, iyang gitukod ang Civil Liberties Union of the Philippines (CLU) ug napili siya isip unang presidente niini. Sa 1941, mikandidato siya sa kongreso sa ika-2 distrito sa Sorsogon apan naputol tungod sa World War II. Ang CLU misulod sa underground sa panahon sa Japanese occupation of the Philippines, diin tulog ka miyembro ang nahimong martyr. Pagkahuman sa gubat, nagtrabaho siya sa U.S. Army isip chief appraiser alang sa mga war damage claims.

## Negosyo

Sa ulahing bahin sa iyang kinabuhi, midumala siya sa kalihokan gawas sa politika. Sa 1947, gidayeg siya ni Col. Andres Soriano nga moapil sa Philippine Broadcasting Service nga unya n fusion sa Manila Broadcasting Company. Usa siya ka miyembro sa *Bicol Association* ug *Escolta Walking Corp.* Sa 1953, gitukod niya ang *Sargent's Philippines* nga nag-negosyo sa farm products ug pesticides ug nakadawat siya ug diploma isip entomologist gikan sa Department of Agriculture. Nagpadayon siya sa negosyo hangtod sa iyang kamatayon sa 1980, nga nabilin ang iyang upat ka anak.

## Mga reperensya
ISBN

Ang **International Standard Book Number** (**ISBN**) usa ka numero nga komersyal nga *tig-ila sa libro* nga gituyo nga mahimong talagsaon.

## Mga Pananglitan
Usahay, ang mga magmamantala sayop nga mag-assign og ISBN sa daghang titulo. (Pananglitan, ang unang edisyon sa *The Ultimate Alphabet* ug *The Ultimate Alphabet Workbook* pareho og ISBN, 0-8050-0076-3.) Sa laing bahin, ang parehas nga libro mahimong ipatik nga adunay daghang ISBNs: Pananglitan niini mao ang German second-language edition sa *Emil and the Detectives* nga adunay mga ISBNs 87-23-90157-8 (Denmark), 0-8219-1069-8 (United States), 91-21-15628-X (Sweden), 0-85048-548-7 (United Kingdom) ug 3-12-675495-3 (Germany). Sa ubang kaso, ang mga libro nga ginabaligya lang isip usa ka set mag-share sa parehas nga ISBN. Pananglitan, ang libro nga set nga *The Vance Integral Edition* migamit lang og duha ka ISBNs alang sa 44 ka mga libro. Ang mga magmamantala mopalit o modawat og ISBN gikan sa usa ka affiliate sa **International ISBN Agency**.

Usa ka lain-laing ISBN ang i-assign sa matag lahi nga edisyon ug variation sa usa ka publikasyon, apan dili sa simpleng reprinting sa usa ka item. Pananglitan, ang usa ka e-book, paperback ug hardcover edition sa parehas nga libro kinahanglan adunay lain-laing ISBN, apan ang usa ka reprint nga wala mausab sa hardcover edition magpabilin sa parehas nga ISBN.

Ang ISBN napulo ka numero ang gitas-on kung gi-assign sa wala pa ang 2007, ug napulo ug tulo ka numero kung gi-assign sa o human sa 1 Enero 2007. Ang mga magmamantala kinahanglan nga i-convert ang kasamtangan nga mga ISBN gikan sa 10-digit format ngadto sa 13-digit format (sa ilang publication records) sa Enero 1, 2007. Alang sa mga *kasamtangang* publikasyon, ang bag-ong 13-digit ISBN kinahanglan idugang kung (ug kon kanus-a) i-reprint ang publikasyon. Sa panahon sa transisyon, girekomendar sa mga magmamantala nga i-print ang *pareho* nga 10-digit ug 13-digit ISBN sa verso sa title page sa publikasyon, apan kinahanglan nga i-print *lamang* ang 13-digit ISBN human sa Enero 1, 2007. Ang paagi sa pag-assign og ISBN nasayran nga nasod-specific ug magkalahi depende sa nasod, kasagaran depende sa kadako sa industriya sa pagmantala sa usa ka nasod.

Ang unang bersyon sa ISBN identification format gihimo kaniadtong 1967, base sa 9-digit nga **Standard Book Numbering** (**SBN**) nga gihimo kaniadtong 1966. Ang 10-digit ISBN format gimugna sa **International Organization for Standardization** (ISO) ug gipatik kaniadtong 1970 isip international standard ISO 2108 (bisan unsang 9-digit nga SBN mahimong ma-convert ngadto sa 10-digit ISBN pinaagi sa pagdugang og zero sa unahan niini).

Usahay, ang mga pribadong gipatik nga libro makita nga walay ISBN. Usahay, ang International ISBN Agency mao na mismo ang mo-assign og ISBN sa ing-ani nga mga libro sa ilang kaugalingong inisyatibo.

## Mga Reperensya
Diprotodon

Ang **Diprotodon**, gikan sa Karaang Griyego nga δίς (*dís*), nagkahulogang "*duha*", πρῶτος (*prôtos*), nagkahulogang "una", ug ὀδούς (*odoús*), nagkahulogang "ngipon", maoy usa ka napuo nga genus sa diprotodontid marsupial gikan sa Pleistocene sa Australia nga adunay usa ka espisye sa Australia. Ang labing una nga nakit-an nga petsa sa 1.77 milyon hangtod 780,000 ka tuig ang milabay apan kadaghanan sa mga espesimen gipetsahan pagkahuman sa 110,000 ka tuig ang milabay. Ang mga patayng lawas niini unang nadiskobrehan niadtong 1830 sa Wellington Caves, New South Wales, ug ang kadungan nga mga paleontologist nagtuo nga sila iya sa mga rinosero, elepante, hipopotamo o dugong. Ang Diprotodon pormal nga gihulagway sa English naturalist nga si Richard Owen niadtong 1838, ug mao ang una nga ginganlan og Australian fossil mammal, ug nanguna si Owen nga mahimong nag-una nga awtoridad sa iyang panahon sa ubang mga marsupial ug Australian megafauna, nga misteryoso sa siyensiya sa Uropa.
Pterophorus pentadactyla

An ***Pterophorus pentadactyla*** in nahilalakip ha genus nga Pterophorus, ngan familia nga Pterophoridae. Makit-an kini sa West Palearctic lakip ang North Africa ug Europe. Ang gilapdon sa pako mao ang 26–34 mm (1.0–1.3 in). Kini parehas nga puti, nga ang pares sa likod nga pako gibahin sa tulo ka balhibo nga balhibo ug ang pares sa atubangan sa laing duha. Ang mga anunugba molupad gikan sa Hunyo hangtod Agosto.
Pompilus frontalis

Ang *Pompilus frontalis* puyde mopasabot sa:
* *Pompilus frontalis* Panzer, 1799 → *[[Ceropales maculata]]*
* *Pompilus frontalis* (Fabricius, 1775) → *[[Turneromyia frontalis]]*
Karaganda Zoo

Ang **Karaganda Zoo** (nailhan usab nga **Karagandy Zoo**; Kazakh: Қарағанды хайуантар бағы; Rinuso: Карагандинский зоопарк) ang siyudad sa Karagandy sa Kasakhstan. Ang Karaganda Zoo naglangkob sa 107.5 ka ektarya (43.5 ektarya), ug usa sa pinakadako ug labing karaan nga zoological park sa Republika sa Kasakhstan.

Ang zoo labing nailhan nga pinuy-anan sa "nagsulti" nga elepante nga si Batyr hangtod sa iyang pagkamatay kaniadtong 1993.  

## References

## Mga tinubdan

* R. N. Nurgaliev, ed. (1991). *Казахская ССР: краткая энциклопедия* [*Kazakh SSR: brief encyclopedia*] (sa Ruso). Vol. 2: Природа. Естественные ресурсы. Население. Экономика. Народное благосостояние. Alma-Ata: Kazakh Soviet Encyclopedia. p. 208.
Tara Teng

Si **Tara Teng** (natawo kaniadtong Agosto 16, 1988; Intsik nga ngalan: **Oi Kwan**) usa ka aktibista sa tawhanong katungod sa Kanada, mananaog sa beauty pageant, ug propesyonal nga mamumulong sa publiko. Nagdako siya sa Sunshine Coast sa British Columbia ug adunay degree sa Bachelor of Education gikan sa Trinity Western University. Nagtambong siya sa Re:Generation, usa ka simbahan sa Kanadian National Baptist Convention nga gitanom sa iyang amahan. Si Teng gihinganlan og Miss BC World niadtong 2010, Miss Canada niadtong 2011, ug Miss World Canada niadtong 2012, bisan pa sa pag-atras sa katugbang nga swimsuit competitions. Nagrepresentar siya sa Kanada sa Miss World 2012 sa Ordos City, Tsina, ug sa ulahi gidugang sa gobyerno sa Tsina ang iyang ngalan sa blacklist sa mga keyword niini, nga gituohan ni Teng tungod kay naghisgot siya bahin sa mga isyu sa tawhanong katungod ug Jesus sa panahon sa kompetisyon.

Gitawag ni Teng ang atensyon sa mga insidente sa human trafficking nga may kalabotan sa produksiyon sa kakaw sa Baybayon sa Marfil, industriya sa panapton sa Asya, ug sex trafficking sa Sidlakang Uropa, Latin America, ug Asya. Mitabang siya sa pagkumbinser ni Louie Giglio sa paghimo sa human trafficking nga usa ka nag-unang tumong sa 2010 Passion Conference.

## Mga pakisayran
Rubber duck debugging

Sa software engineering, **ang rubber duck debugging** (o **rubberducking**) kay usa ka teknik sa pag-debug sa code pinaagi sa pagsulti o pagsulat sa problema gamit ang yano nga pinulungan aron mas masabtan kini. Kining ngalan naggikan sa usa ka istorya sa librong *The Pragmatic Programmer,* diin giingon nga ang usa ka programmer nagdala og gomang itik ug nag-debug sa iyang code pinaagi sa pagpatin-aw niini, linya matag linya, ngadto sa itik.  Aduna pay daghang susamang pamaagi nga nagtugot sa paggamit sa laing mga butang (kasagaran dili buhi) o mga binuhi sama sa iro o iring. Usahay, teddy bear ang gamiton sa maong katuyoan. 

## Pamaagi
Daghang programmer ang nakasinati nga makakita og solusyon sa problema samtang nagpatin-aw niini ngadto sa lain, bisan pa ngadto sa tawo nga wala’y nahibaw-an sa programming. Sa ilang pagpasabot kung unsay tuyo sa code ug sa paglantaw kung unsay tinuod nga gihimo niini, mugawas ang kalainan tali sa giplano ug sa resulta, ug kini makatabang sa pag-ila sa problema. Sa kinatibuk-an, ang pagtudlo sa usa ka hilisgutan nakapugos sa paglantaw niini gikan sa lain-laing mga perspektibo ug makahatag og mas lawom nga pagsabot . Pinaagi sa paggamit sa usa ka dili buhi nga butang, ang programmer makasulay sa pagtuman sa pagpatin-aw sa problema nga wala nakalibog o nakasamok sa laing taw, ug kasagaran makakuha og mas maayo nga resulta kaysa kung maghunahuna lang nga walay naminaw. Kini nga pamaagi gitudlo sa computer science ug software engineering nga mga kurso. 

## Sa kulturang popular
Kaniadtong 1 Abril 2018, gipaila sa Stack Exchange ang usa ka avatar nga gomang itik sa ilang website ug gi-ingon nga bag-ong "feature" nga gitawag nga *Quack Overflow* isip usa ka pangatawa sa Adlaw sa mga Bungtaw sa Abril (April Fool's Day). Ang itik na-display sa ubos sa tuo nga suok sa browser viewport, ug misulay sa pagtabang sa mga bisita pinaagi sa pagpaminaw sa ilang mga problema ug pagtubag sa mga solusyon. Apan, ang itik nakasulti lang ug *kwak* human kuno sa iyang paghunahuna ug pag-type. Gihisgotan niini ang *rubber ducking* isip usa ka epektibong paagi sa pagsulbad sa mga problema. 

## Tan-awa pud

* Rebyu sa code
* Pair programming
* Socratic method
* Desk checking
* Duck test
* Duck typing
* Software walkthrough
* Eureka effect § The Aha! effect and scientific discovery
* Think aloud protocol
* Pointing and calling
* Rogerian method
* Worry dolls
* Learning by teaching
* Body doubling

## Mga dugtong

* Pag-debug sa Rubber Duck

## Mga tinubdan
Southern Baptist Convention

Ang **Southern Baptist Convention** (**SBC**), alternatibo sa **Great Commission Baptists** (**GCB**), maoy usa ka Kristiyanong denominasyon nga nakabase sa Estados Unidos . Kini ang kinadak-ang organisasyon sa Baptist sa kalibotan, ang kinadak-ang Protestante, ug ang ikaduhang kinadak- ang Kristohanong lawas sa Estados Unidos .    

## Ngalan
Ang opisyal nga ngalan mao ang *Southern Baptist Convention*. Ang pulong *Southern* sa "Southern Baptist Convention" maoy usa ka English nga pulong nga naggikan sa 1845 nga organisasyon niini sa Augusta, Georgia, sa puti nga mga Baptist sa Habagatang Estados Unidos nga nagsuporta sa pagpadayon sa institusyon sa pagkaulipon ug pagbulag gikan sa amihanang Baptist (nailhan karon nga American Baptist Churches USA), nga wala nagsuporta sa pagpondo sa mga ebanghelista nga nakigbahin sa pagkaulipon sa Habagatang Estados Unidos.

## Mga pakisayran
Korotogo

**Korotogo** (Fiji Hindi: कोरोटोगो) maoy usa ka resort nga lungsod (gipanag-iya ni Sigatoka) sa Coral Coast sa Fiji.  Kini mao ang pinuy-anan sa daghan sa labing inila nga mga resort ug parke sa Fiji sama sa Outrigger.

Ang gilay-on gikan sa Korotogo ngadto sa nasudnong kaulohan sa Suva, gibanabana nga 92.9&nbsp;km (57.7&nbsp;mi).

## Mga pakisayran
Labra, Bonaire

Ang **Labra** (o *Dorp Labra*) usa ka abandonado nga komunidad sa amihanang Bonaire. Kini nahimutang sa kinatumyan nga amihanang tumoy sa isla, kasadpan sa Dorp Rincón, ug naglangkob sa Washington-Slagbaai National Park.

## Mga pakisayran
Ríp

Ang **Ríp** usa ka baryo ug umahan ug simbahan sa habagatan-sidlakan sa Hegranes sa Skagafjörður, Islandya. Ang *Ríp* usa ka karaan nga pulong nga mahimong hubaron nga "pangpang" o "tagaytay sa usa ka bungtod".

Ang unang paghisgot sa usa ka simbahan sa Ríp maoy niadtong 1318 ug dihay usa ka rectory didto gikan sa 1575 ngadto sa 1907. Ang ballad nga magbabalak nga si Hannes Bjarnason usa ka pari didto gikan sa 1829 hangtod 1838.  

Ang simbahan karon gialagaran sa usa ka pari nga nakabase sa Hólar. Nga simbahan gitukod niadtong 1924. 

## Mga pakisayran
Mount Hawthorn

Ang **Mount Hawthorn** maoy suburb sa Perth, Western Australia, nga nahimutang sulod sa Syudad sa Vincent .

Ang dapit sa Mount Hawthorn unang gipili alang sa urban development niadtong 1887. Sa ulahing bahin sa 1890 nga bahin niini gipalit sa usa ka sindikato ni Edward Wittenoom, usa ka politiko ug pastoralista; James Hicks ug C. L. W. Clifton. Sa dihang gibahinbahin niini nga grupo ang ilang yuta niadtong 1903, gitawag ni Hicks ang iyang bahin sa subdibisyon nga Hawthorn Estate, kay bag-o lang siya didto sa Melbourne ug nagpabilin sa Hawthorn.

## Kabilin sa Gubat sa Kalibotan I

* Usa ka ilado nga kanhi residente mao ang bayani sa gubat nga si Thomas Axford, usa ka nakadawat sa Victoria Cross (sa 1918) ug ang Military Medal . "Axford Park", atbang sa intersection sa Scarborough Beach Road ug Oxford Street, ginganlan sa iyang kadungganan.
* Ang Anzac Cottage, ang balay sa 38 Kalgoorlie Street, gitukod sa lokal nga mga negosyante sulod sa 24 ka oras niadtong Pebrero 12, 1916, aron puy-an ang mibalik nga mga beterano ingon man aron pasidunggan ang mga nawala sa aksyon.  

## Mga pakisayran
Thomson Bay Settlement

Ang **Thomson Bay**, nailhan sa kinatibuk-an nga **Thomson Bay Settlement** ug nailhan usab nga **The Settlement**, mao ang kinadak-ang pinuy-anan sa Rottnest Island, Western Australia, nga nahimutang sa amihanan-sidlakang baybayon sa isla. Kini mao ang pinuy-anan sa kadaghanan sa mga tindahan sa Rottnest, restawran ug hapit tanan nga populasyon sa isla. Kini usa ka minuto nga lakaw gikan sa bay nga adunay parehas nga ngalan.  Ang settlement adunay estasyon sa tren nga moadto sa ubang mga lugar sa isla. Adunay usab kini hunonganan sa bus.

Sumala sa sensus sa tuig 2021, ang settlement adunay populasyon nga 166. 

Ang pamuy-anan atbang sa Fremantle, ug ang siyudad sa Perth makita gikan sa baybayon.

## Mga pakisayran
Sunbeam (sagbayan)

Ang **sunbeam**, sa meteorological optics, usa ka silaw sa kahayag sa adlaw nga makita nga nagdan-ag gikan sa posisyon sa Adlaw. Nagdan-ag pinaagi sa mga pag-abli sa mga panganod o taliwala sa ubang mga butang sama sa mga bukid ug mga bilding, kini nga mga sagbayan sa nagkatag nga partikulo nga silaw sa adlaw sa tinuud managsama nga mga shaft nga gibulag sa mas itom nga mga volume. 

Ang ilang dayag nga panagtapok sa langit usa ka biswal nga ilusyon gikan sa linear nga panan-aw. Ang parehas nga ilusyon hinungdan sa dayag nga panagtapok sa managsama nga linya sa usa ka taas nga tul-id nga dalan o pasilyo sa usa ka layo nga nawala nga punto.

## Mga pakisayran
Kiddle (search engine)

Ang **Kiddle** usa ka web search engine ug online encyclopedia nga nagpasiugda sa kaluwasan alang sa mga bata. Ang Kiddle search gipadagan sa Google Programmable Search Engine ug naggamit sa SafeSearch nga adunay dugang nga mga filter. Ang Kiddle gipadagan sa Google Custom Search apan dili kauban sa Google LLC. Ang search engine anaa sa Iningles ug Kinatsila. 

Nasayup kini nga produkto sa Google sa daghang mga artikulo sa balita ug blog tungod sa ngalan niini.

## Mga pakisayran
Light beam

Ang usa ka **light beam** o **silaw sa kahayag** usa ka direksyon nga projection sa enerhiya sa kahayag nga nagdan-ag gikan sa usa ka tinubdan sa kahayag. Ang silaw sa adlaw mahimong usa ka kahayag nga silaw (usa ka sunbeam) kung masala pinaagi sa media sama sa mga panganod, mga dahon, o mga bintana. Para sa artipisyal nga paghimo og light beam, usa ka lampara ug usa ka parabolic reflector ang gigamit sa daghang mga gamit sa suga sama sa mga spotlight, headlight sa sakyanan, PAR Cans, ug LED housings.
Waray Wikipedya

Ang **Waray Wikipedya** kay ang Winaray (Waray) nga edisyon sa Wikipedya. Gi-host kini sa mga server nga gipadagan sa Wikimedia Foundation sukad niadtong Septiyembre 25, 2005. Sukad niadtong , kining Wikipedia adunay 1,266,727 ka artikulo ug mao ang 17th nga kinadak-ang Wikipedia. Ang Waray Wikipedya adunay gamay ra kaayo nga aktibo nga tiggamit ( 65 ) ug sa baylo utang ang dako nga gidak - on niini sa awtomatik nga paghimo ug mga artikulo nga gimugna sa mga bot, kadaghanan niini sa Lsjbot ni Sverker Johansson.   Ang Winaray (o Waray, Waray-Waray) ang ginasulti sa gibana-bana nga 3.6 ka milyon mga tawo sa Sidlakang Kabisay-an nga rehiyon sa Pilipinas.

## Mga pakisayran
Burmese

Ang **Burmese** (မြန်မာဘာသာစကား) usa ka Tibeto-Burman nga pinulongan nga gigamit sa Miyëma, diin kini ang opisyal nga pinulongan, lingua franca, ug ang lumad nga pinulongan sa Bamar, ang kinadak-ang etnikong grupo sa nasod.

## Mga pakisayran
Aricia cramera

An ***Aricia cramera*** in nahilalakip ha genus nga Aricia, ngan familia nga Lycaenidae. Kini usa ka alibangbang sa Southern Europe ug North Africa ug makita gikan sa Morocco ug Tunisia hangtod sa Spain ug Portugal, sa mga isla sa Mediteranyo lakip ang Menorca ug sa Canary Islands.

Ang gilapdon sa pako moabot hangtod sa 30 mm. Ang alibangbang molupad gikan sa Mayo hangtod Septiyembre depende sa lokasyon.

Ang mga ulod mokaon sa *[[Erodium]]*, *[[Helianthemum]]* ug *[[Geranium]]* species.
Adam Aleksic

**Si Adam Aleksic**, nga giilang **The Etymology Nerd** sa internet, Amirkano nga makinaadmanon sa natad sa mga pinulongan nga naghimo usab og mga video bahin sa gigikanan sa mga pulong. Nag-iskwila si Aleksic sa Unibersidad sa Harvard, sa dihang gitagad siya sa internet sa iyang mga video sa TikTok bahin sa mga pinulongan. Sa 2025, iyang gimantala ang *Algospeak: How Social Media Is Transforming the Future of Language*.

## Karera sa social media
Kaniadtong Nobyembre 2016, nagsugod siya og blog nga ginganlag Etymology Nerd, nga gihimoan niya og mga infographics bahin sa gigikanan sa mga pulong sa lainlaing mga butang ug dapit.

Kaniadtong 2023, sa iyang ulahi nga semester sa Harvard, sa sugyot sa iyang higala, nagsugod si Aleksic pagpost og mga video sa TikTok bahin sa mga pinulongan. Makadaghan na naviral ang iyang mga video, lakip kana nga naggama siya og pinulongan basi sa mga tingog sa mga mananap.

## Personal nga kinabuhi
Si Aleksic nagpuyo sa Manhattan, Lungsod sa New York.
Colet

Si **Ma. Nicolette Florenosos Vergara** (gipanganak kaniadtong Septyembre 14, 2001), nailhan sa pangalan nga **Colet**, kay usa ka mag-aawit, tigsulat ug kanta, mananayaw, ug rapper nga naa sa Star Music. Usa siya ka main vocalist, lead dancer, ug lead rapper sa grupo nga Bini.

## Sayo nga kinabuhi ug edukasyon
Gipanganak si Ma. Nicolette Florenosos Vergara kaniadtong Septyembre 14, 2001, sa Tagbilaran, Bohol, Pilipinas. Iyaha amahan kay si Arnulfo ug iyaha inahan kay si Maria Regina.

## References
Bob Hawke College

Ang **Bob Hawke College** usa ka publikong hayskul sa estado sa State of Western Australia, Ostralya ug nahimutang sa suburb sa Subiaco.  Gidugang sa tunghaan ang Subiaco Municipal Oval Reserve (sa kanhi Subiaco Oval Stadium, nga gi-demolish kaniadtong Disyembre 2019) sa campus niini. Ang motto sa eskwelahan kay EXTRAORDINARY TOGETHER. Si John Burke mao ang kasamtangang prinsipal sa eskwelahan.

## Mahitungod sa
Ang mga kawani ug mga estudyante mahimong mogamit sa pampublikong transportasyon kung magbiyahe sa Bob Hawke College. Ang mga estasyon sa tren nga nahimutang sa West Leederville pareho nga sayon nga malakaw, ug adunay gitudlo nga mga bus stop direkta sa gawas sa main entrance sa Roberts Road.

Gigamit sa eskuylahan ang Maths Pathway alang sa indibidwal nga pagkat-on sa mga estudyante sa matematika. Ang mga estudyante sa matematika nag-ugmad sa usa ka pagtubo nga panghunahuna.

Gipili sa mga estudyante nga magtuon sa Hapon o Italyano gikan sa years 7 hangtod 9. Ang mga agianan gihatag gikan sa year 7 hangtod sa year 12, nga adunay higayon nga magtuon sa mga pinulongan isip kurso sa ATAR.

Ang HASS gitudlo dinhi. Si Mr Andrew Lang usa ka ehemplo sa usa ka magtutudlo sa HASS.

## Ang mga gi basihan niini
Modelia, Bogotá

Ang **Modelia** usa ka kasilinganan, o *barrio*, sa Bogotá, Kolombya, nga nahimutang sa lokalidad sa Fontibón.

## Mga pakisayran
Democratic Resettlement Community

Ang **Democratic Resettlement Community** usa ka slum sa Swakopmund, Erongo, Namibia.

Kini gitukod kaniadtong 2001 ingon usa ka temporaryo nga resettlement nga komunidad alang sa mga tawo nga naghulat alang sa subsob nga puy-anan sa lungsod ug gitukod sa kadaghanan sa mga nabawi nga basura gikan sa landfill sa Siyudad’s.

## Mga pakisayran
Aranmore Catholic College

Ang **Aranmore Catholic College** usa ka eskuylahan sa pakig-edukar sa mga tuig 7-12, nga nahimutang sa Leederville sa Perth, Western Australia. Gitukod kini kaniadtong 1903 pinaagi sa mga igsoon sa kalooy, Inahan Berchmans ug Inahan Aquin.

## Demograpiko
Gitudloan ni Aranmore ang gibana-bana nga 700 nga mga estudyante. Ang mga pag-enrol gikan sa lugar nga metropolitan, rehiyonal nga WA, ug internasyonal. 

## Mga pakisayran
Knjeginja

Lungsod ang **Knjeginja** sa Bosniya ug Ersogobina, duol sa utlanan sa Serbya. Nahimutang ni sa munisipyo sa Rudo ug rehiyon sa Republika Srpska.

## Populasyon
Sa 2013, ang mga Serb naglangkob sa kadaghanan sa populasyon nga adunay 297. Usa ka Croat ug 1 ka Montenegrin ang naglangkob sa nahabilin, nga adunay total nga 299 ka mga tawo. Sa 1991, ang balangay adunay 98 ka molupyo.

## Mga pakisayran
Lycaena hippothoe

Kaliwatan sa alibangbang ang ***Lycaena hippothoe***. Una ning gihulagway ni Linnaeus adtong 1861. Ang *Lycaena hippothoe* sakop sa kahenera nga *[[Lycaena]]*, ug kabanay nga Lycaenidae. Walay nalista nga matang nga sama niini. Kini nga matang anaa sa Kasadpang Uropa ug sa Siberia hangtod sa rehiyon sa suba sa Amur.
Habagatan-sidlakang Uropa

Ang **Habagatan-sidlakang Uropa** maoy usa ka heyograpikal nga sub-rehiyon sa Uropa, nga gilangkoban sa panguna sa rehiyon sa Balkans, ingon man sa kasikbit nga mga rehiyon ug mga kapuluan. Daghan kaayong nagkasumpaki nga mga kahulugan sa rehiyon, tungod sa politikanhon, ekonomikanhon, kasaysayan, kultura, ug geograpikanhong mga konsiderasyon.
Northbridge, Ostralya

Ang **Northbridge** usa ka suburb nga nahimutang sa sulod nga lungsod sa Perth, Ostralya, nga sa kasaysayan nabahin gikan sa sentral nga distrito sa negosyo sa Perth pinaagi sa mga linya sa tren sa Fremantle ug Joondalup. Kini ubos sa hurisdiksyon sa City of Perth. Usa sa labing lagsik nga kadalanan niini mao ang William Street.