Kagawasan sa panorama

Ang **kagawasan sa panorama** (Ingles: *freedom of panorama*, gipamubo ingong ***FoP***) usa ka probisyon sa mga pamalaod sa awtor sa nagkalain-laing mga nasod nga nagtugot sa pagkuhag mga litrato ug video footage ug paghimo sa ubang mga hulagway (sama sa mga dibuho) sa mga bilding ug usahay mga eskultura ug ubang mga buhat sa arte nga permanenteng nahimutang sa usa ka publikong lugar, nga wala'y paglapas sa bisan unsang copyright nga mahimong anaa sa maong mga buhat, ug ang pagmantala sa maong mga hulagway.

Gilimita sa mga balaod o kaso sa kagawasan sa panorama ang katungod sa tag-iya sa copyright nga molihok batok sa mga tiglalang ug tig-apod-apod sa maong mga hulagway alang sa paglapas sa copyright. Kini usa ka eksepsiyon sa normal nga lagdang ang tag-iya sa copyright adunay eksklusibong katungod sa pagtugot sa paghimo ug pag-apod-apod sa mga .

Naggikan ang konsepto sa kagawasan sa panorama sa Alemanya niadtong ika-19 nga siglo. Gipaila sa Gingharian sa Bavaria ang susamang eksepsiyon niadtong 1840 alang sa mga hulagway sa "mga buhat sa arte ug arkitektura sa ilang panggawas nga panagway" sa mga publikong lugar. Gituyo kini aron makunhuran ang kagrabe sa bag-ong mga lagda sa copyright sa Kompederasyon sa Aleman nga nagdili sa mga reproduksiyon, pwera sa "mekanikal nga reproduksiyon". Dili madugay ang maong legal nga katungod gisundog sa ubang mga estadong kabahin sa kompederasyon. Niadtong 1876, gipatuman lukop nasod ang legal nga katungod, base sa eksepsiyon sa Bavaria.

## Mga balaod sa FoP sa tibuok kalibotan
Daghang nasod ang adunay susamang mga probisyon nga naglimite sa gidak-on sa balaod sa copyright aron klarong tugotan ang mga hulagway sa mga bilding ug mga buhat sa arteng gikuha gikan sa mga pampublikong lugar. Bisan pa, ang ubang mga nasod lahi kaayo sa ilang paghubad sa kagawasan sa panorama.

### Pilipinas
Walay espesipikong probisyon ang *Intellectual Property Code of the Philippines* (*Republic Act No. 8923*) alang sa kagawasan sa panorama. Usa ka limitado kaayo nga probisyon ang anaa sa Seksiyon 184(d) nga nag-ingon nga "ang reproduksiyon ug komunikasyon ngadto sa publiko sa mga literari, siyentipiko o artistikong buhat isip kabahin sa mga taho sa mga panghitabo karon pinaagi sa litrato, syuting o pagsibya sa gidak-on nga gikinahanglan alang sa katuyoan."

Kini nagakahulugang posibleng makalapas sa mga copyright nga anaa sa mga publikong bilding ug mga monumento ang komersiyal nga paggamit sa maong mga buhat. Pananglitan, pag-syut ug video sa usa ka publikong lugar nga adunay bilding nga gimugna sa usa ka arkitekto nga usa ka National Artist, ug gibaligya ang maong video sa Netflix.

### Ubang nasod

#### Alemanya
Ang kagawasan sa panorama gihubit sa artikulo 59 sa *Urheberrechtsgesetz* (balaod sa copyright sa Alemanya), ug kini naglangkob lamang sa mga buhat nga "permanente nga nahimutang sa mga pampublikong agianan, dalan, ug mga plasa" ingon man sa gawas sa mga buhat sa arkitektura. Ang kasamtangan nga clause nagsugod sa Enero 1, 1966 nga bersiyon sa balaod sa copyright sa kanhing nasod sa West Germany.

Niadtong 1962, gisalikway ang usa ka proposisyon nga magkinahanglan sa publikong mobayad alang sa komersiyal nga paggamit sa maong mga buhat, tungod kay ang permanenteng pagbutang sa maong mga obra diha sa mga publikong lugar nagpasabot sa mga obra nga "gipahinungod sa publiko". Nianang tuiga, gibalibaran man ang ubang proposisyon sa paglugway sa kagawasan sa sulod sa museyo, tungod kay ang mga buhat sa museyo "wala gipahinungod sa publiko sa samang gidak-on sa mga buhat nga gipakita sa publikong mga dapit."

#### Belhika

Gipatuman sa Belhika ang kagawasan sa panorama kaniadtong Hunyo 27, 2016, uban ang pagdugang sa usa ka bag-ong probisyon sa *Economic Code*. Sumala sa XI.190 2/1°, dili makapugong sa mga awtor sa arkitektura, biswal, ug graphic nga mga buhat sa arte nga permanente nga nahimutang sa publikong mga dapit ang reproduksiyon ug publikong komunikasyon sa maong mga buhat, "basta nga kini mahitungod sa reproduksiyon o komunikasyon sa buhat ingon nga kini [mao ang makita nianang dapita] ug ang giingon nga reproduksiyon o komunikasyon sa publiko dili makaapekto sa normal nga pagpahimulos sa buhat ug dili makadisbentaha sa interes sa awtor." Nagsugod ang probisyon niadtong Hulyo 15, 2016. Tungod kay nahimong epektibo ang probisyon, ang mga tawo makahimo sa pagkuha sa mga litrato sa bantog nga Atomium, usa ka landmark sa Bruselas, ug iapod-apod kini alang sa bisan unsa nga katuyoan, lakip na ang walay pugong nga pagpaambit sa maong mga hulagway uban sa ilang mga pamilya ug mga higala sa social media nga walay risgo sa mga kaso sa copyright gikan sa kasamtangan nga mga naghupot sa copyright sa miingon nga buhat sa arkitektura.

#### Canada
Giingon sa Seksyon 32.2(1) sa *Copyright Act* sa mosunod:

Gihatag usab ug espesipikong panalipod ang *Copyright Act* alang sa sulagmang paglakip sa laing matang sa buhat nga makita sa background sa usa ka litrato. Dili makalapas sa copyright ang mga litrato nga "sulagma ug dili tinuyo" naglakip sa laing matang sa buhat.

#### Estados Unidos
Ang mosunod na probisyon ang nasulod sa balaod sa copyright sa Tinípong Bánsà (Estados Unidos):

#### Hapon
Ang balaod sa copyright sa Hapon naghatag ug limitado nga kagawasan sa panorama para sa mga buhat sa arte sa gawas ug hingpit nga kagawasan sa panorama para sa mga bilding. Ang Artikulo 46 sa *Copyright Act (Act No. 48 of May 6, 1970)* nagtugot sa pagpagamit sa mga hulagway sa mga buhat sa arte nga "permanente nga gibutang sa usa ka lugar sa gawas" ug mga buhat sa arkitektura alang sa bisan unsang katuyoan, apan sa kaso sa mga buhat sa arte, dili magamit ang kini nga katungod kung "para sa pagbaligya sa maong mga kopya." Nag-oobligar ang Artikulo 48 sa mga tiggamit sa mga hulagway sa ingon nga mga buhat sa paghisgot sa gigikanan sa buhat kung gihatag ug subay sa naandang paagi.

#### Pransiya

Sukad sa Oktubre 7, 2016, ang Artikulo L122-5 sa *Code of Intellectual Property* sa Pransiya naghatag ug limitadong kagawasan sa panorama alang sa mga buhat sa arkitektura ug eskultura. Gitugotan sa balaod ang "mga reproduksiyon ug representasyon sa mga buhat sa arkitektura ug eskultura nga permanenteng nahimutang sa mga publikong lugar (*voie publique*), ug [ang hulagway] gimugna sa  [(dili sa mga organisasyon)], pwera sa bisan unsang paggamit sa usa ka komersiyal nga matang".

Paglapas sa copyright ang alang sa ganansiyang mga reproduksiyon sa mga bag-ong bilding sa mga maniniyot, prodyuser sa pelikula, grapikang dibuhista, o uban pang laing tawong tiggamit nga wala'y pagtugot gikan sa arkitekto o sa entidad nga gi-asayin sa arkitekto sa ilang patrimonial nga katungod. Niadtong 1990, nagmando sa duha ka siparadong desisyon sa korte nga paglapas sa copyright ang dili awtorisadong mga postcard nga naghulagway sa Grande Arche ug La Géode ingong pangunang tema sa miingong mga postcard. Bisan pa, ang hurisprudensiya sa Pransiya wala gayud gikonsiderar nga paglapas sa copyright ang aksesori o sekondaryang reproduksiyon sa mga naka-copyright nga mga landmark, bisan sa mga reproduksiyon alang sa ganansiya, kung ang elementong gikopya sa hulagway dili ang pangunang hilisgutan nga gihulagway.

Ang mga politiko sa Pransiya naandan nga misupak sa kagawasan sa panorama nga angay sa Wikipedia. Niadtong 2011, gitawag ni Patrick Bloche, kanhi membro sa Asambleang Nasyonal, nga "amendement Wikipédia" ang kagawasan sa panorama.

Sa 2015, sa panahon sa debate sa Parlamentong Uropeyo mahatungod sa direktiba sa copyright sa Unyong Uropeyo (EU), gisaway ni Jean-Marie Cavada, kanhi MEP (Membro sa Parlamentong Uropeyo) nga taga-Pransiya, ang usa ka pabor sa Internet sa proposisyon ni Felix Reda, kanhi MEP nga taga-Alemanya, alang sa gikinahanglan nga kagawasan sa panorama sa tibuok Unyong Uropeyo. Gisugyot hinuon niya ang usa ka alternatibong proposisyon aron higpitan ang mga lagda sa kagawasan sa panorama sa tanang mga nasod sa Unyong Uropeyo sa dili pang-komersiyal nga paggamit lamang. Giangkon ni Cavada nga ang komersiyal nga kagawasan sa panorama nagtugot sa Wikimedia Foundation ug Facebook, Inc. sa pagpahimulos sa arkitektura ug artistikong mga buhat alang sa komersiyal nga katuyoan nga wala'y bayad sa mga arkitekto ug mga artista; midugang sa iyang opisinang dili makaapekto sa kagawasan sa Internet ang dili-komersiyal nga kagawasan sa panorama, apan makagarantiyang "mihatag ug patas nga bayad ang mga plataporma sama sa Facebook, Instagram, ug Flickr sa mga artista." Gilunsad og online petition ang mga netizen nga misupak sa proposisyon ni Cavada, nga adunay hashtag nga "#SaveFOP". Kini nakakuha og kapin sa 460,000 ka pirma sulod sa duha ka semana human sa paglusad niini. Misalikway sa plenaryo sa Parlamentong Uropeyo ang duha ka proposisyon (ni Cavada ug Reda) niadtong Hulyo 9, 2015, sa ingon nagmintinar sa kahimtang sa kagawasan sa panorama sa tibuok Unyong Uropeyo.

#### Rusya
Bahin ginapatuman sa Rusya ang kagawasan sa panorama niadtong Oktubre 1, 2014, human sa hugot nga pag-pangampanya sa mga miyembro sa Wikimedia sa miingon nga nasod. Sukad niadto, gitugotan ang pagkuha ug paggamit sa mga litrato sa bisan unsang publikong lugar. Dili na pormal nga mga nakasala ang mga maniniyot, dili sama kaniadtong wala'y gitugotan sa pagbaligya sa mga postcard nga adunay modernong mga bilding nga pangunang mga hilisgutan nga wala'y pagtugot sa arkitekto o sa iyang mga manununod. Bisan pa, wala gilakip ang mga buhat sa arte sama sa mga monumento sa mga pagbag-o.

#### Saudinhong Arabiya
Wala'y probisyon mahitungod sa kagawasan sa panorama ang Artikulo 15 sa balaod sa copyright sa Saudinhong Arabiya. Gitugotan lamang sa mga eksepsiyon sa copyright ang personal nga paggamit sa buhat ug dili-komersiyal nga paggamit sa buhat sa edukasyon nga limitado sa "mga kinahanglanon sa mga kalihokan".

#### Singgapura

Ubos sa Seksiyon 265, naggarantiya og igong kagawasan sa panorama ang balaod sa copyright sa Singgapura. Gitugotan ang paghimo ug pagmantala sa mga hulagway sa mga bilding, mga modelo sa mga bilding, mga eskultura, ug mga buhat sa artistic craftsmanship, kon ang mga hulagway gihimo sa o pagkahuman sa Abril 10, 1987.

#### United Arab Emirates
Wala'y kagawasan sa panorama sa balaod sa copyright sa UAE (Hiniusang Emiratong Arabo). Gisalikway sa Wikimedia Commons ang daghan sa mga hulagway nga gisumite sa unang edisyon sa kampanya nga Wiki Loves Emirates niadtong 2018. Lakip sa mga buhat sa arkitektura nga giprotektahan sa copyright mao ang Burj Khalifa, Burj Al Arab ug Sheikh Zayed Grand Mosque.

Gitugotan lamang sa Artikulo 22(7) sa balaod sa copyright sa UAE ang pagpakita "sa mga brodkas" sa mga fine art, applied art, plastic art ug arte sa arkitektura nga permanenteng nakit-an sa mga pampublikong lugar.

## Mga pakisayran