open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Desmidiaceae

Kabanay sa mga tanom ang **Desmidiaceae**. Ang Desmidiaceae sakop sa kahanay nga Zygnematales, kahutong nga Conjugatophyceae, ka-ulo nga Charophyta, ug kaginharian nga tanom. 

## Matang nga nahiubos

* *[[Actinotaenium]]*
* *[[Allorgeia]]*
* *[[Amscottia]]*
* *[[Arthrorhabdium]]*
* *[[Asteroxanthium]]*
* *[[Bambusina]]*
* *[[Binatella]]*
* *[[Bourellyodesmus]]*
* *[[Bourrellyodesmus]]*
* *[[Brachytheca]]*
* *[[Cosmarium]]*
* *[[Cosmocladium]]*
* *[[Croasdalea]]*
* *[[Cruciangulum]]*
* *[[Desmidium]]*
* *[[Didiymidium]]*
* *[[Didymidium]]*
* *[[Docidiopsis]]*
* *[[Docidium]]*
* *[[Eaustrum]]*
* *[[Euastridium]]*
* *[[Euastrum]]*
* *[[Eucosmium]]*
* *[[Groenbladia]]*
* *[[Haplotaenium]]*
* *[[Heimansia]]*
* *[[Hyalotheca]]*
* *[[Ichthyocercus]]*
* *[[Ichthyodontum]]*
* *[[Leuronema]]*
* *[[Mateola]]*
* *[[Micrasterias]]*
* *[[Octacanthium]]*
* *[[Onychonema]]*
* *[[Oocardium]]*
* *[[Pachyphorium]]*
* *[[Phycastrum]]*
* *[[Phymatodocis]]*
* *[[Pleurosicyos]]*
* *[[Pleurotaenium]]*
* *[[Prescottiella]]*
* *[[Schistochilium]]*
* *[[Schizacanthum]]*
* *[[Sphaerozosma]]*
* *[[Spinocosmarium]]*
* *[[Spondylosium]]*
* *[[Staurastrum]]*
* *[[Stauroceras]]*
* *[[Staurodesmus]]*
* *[[Streptonema]]*
* *[[Teilingia]]*
* *[[Tetmemorus]]*
* *[[Trapezodesmus]]*
* *[[Triplastrum]]*
* *[[Triploceras]]*
* *[[Vincularia]]*
* *[[Xanthidium]]*

## Ang mga gi basihan niini
Wayback Machine

Ang **Wayback Machine** mao'y usa ka websityo nga aduna may mga *web page* gikan sa nangagi. Usa kini ka pagbalik sa oras sa dagitpukot.
Tulunghaan

Ang usa ka **eskwelahan**, **saringanan**, **tunghaan** kun  **tulunghaan** usa sa mga dapit kon asa ang mga magtutuon makakat-on. Ang mga tawo nga nagatudlo sa tulunghaan ginatawag sila og **magtutudlo**. 
Ang mga hisgotanan sama sa pagbasa, pagsulat, ug mathematika mahinungdanon sa bangkaagan. Sa kadaghanang mga nasod, ang usa ka tulunghaan mao'y gawasnon ra. Kadaghanan sa takna sa magtutuon gigugol sa usa ka klasehanan. 

Ang mga tulunghaan sa kadaghana'ng mga nasod aduna'y lain-laing mga ngalan alang sa patag sa bangkaagan: Ang elementarya alang sa mga bata nga ubos sa panuigo'ng 13. Ang mga sekondaryang eskwelahan alang sa mga tin-edyer nga nakatapos sa primaryang eskwelahan. Ang kolehiyo usa ka ngalan sa usa ka institusyon kon asa ang mga batan-on moadto sa pagtuon sulod sa kapin sa 12 ka tuig.
Marina Ovsyannikova

Si **Marina Ovsyannikova** (Rinuso: *Марина Овсянникова*; Natawo niadtong 1987) mao ang usa ka magpapagula sa telebisyon sa Rusya. Karong tuigâ 2022, nagatrabaho sa Rushong Telebisyon, ug nagabalita sa tibuok kalibutan alang sa pag-apelar batok sa pagsulong sa Rusya ngadto sa Ukranya.

## Karera
Natawo sa usa ka Ruso nga inahan ug usa ka Ukrainian nga amahan.Human makagradwar sa Kubani National University ug sa Russian Academy of Economics ug Public Administration nga gilakip sa Presidential Administration sa Russia, nagtrabaho siya sa All-Russia State Television ug Radio Broadcasting Company. Niadtong 2002, giinterbyu siya bahin sa soccer sa news site nga Yuga.ru. 

## Pribadong kinabuhi
Nagpuyo uban sa usa ka bana ug duha ka mga anak.

## Mga pakisayran
Leyenda urbanon

Ang **sugilanong mito** kun **leyenda urbanon** usa ka matang sa kasugiran. Usa kini ka sugilanong gibalikbalikan nga ginasulti pa sa uban, ug ang tananang katawhan nagtuo niini. Ang sugilanon mahimong mahitungod sa usa ka makalilisang o kataw-anan nga nahitabo sa usa ka tawo. Ang niining mga leyenda mahimong tinuod o dili, apan kini kasagarang naglangkit sa misteryosong mga butang, sama sa pagkawala sa tawo ug katingad-ang mga butang. Kini mahimong magpapakita sa mga **sukdananong mural**, **pagpihig**, kun **kabalaka sa katilingban**.

Ang niining mga biliran kasagarang ginasulti pinaagi sa gitabi-tabi, apan gipakaylap usab pinaagi sa mga mantalaan, dagitpukot, e-mail, ug social media.

## Mga matang
### Salaod

Daghang mga higsotahay sa internet mahitungod sa mga salaod. Ang uban niining salaod gibase sa tinuodan nga mga panghitabo. Ang uban ginahimo-himo lamang. Apan ang ubang mga sugilanon dili kasaligan.

### Panambal
Pipila ka mga sugilanon bahin sa panambal. Ang uban nag-ingon nga ang pagkaon og liso sa pakwan makapatubo kuno sa usa ka pakwan sa tiyan. Ang uban nag-ingon nga ang pag-adto sa gawas pagkahuman sa pagligo mahimong masakit ka. 

### Internet
Aduna'y pipila ka mga sugilanon sa internet, ug ginahimo-himo lamang kini. Aduna'y pipila ka mga katawhan nga mangilad sa paghatag kanila og salapi. Moingon sila nga kinahanglan kang mopalit sa ilahang produkto, sultihan ka nila nga *naguba kuno ang imohang kompyuter*. Ang ubang tawo miingon nga kon naa'y bag-ong túgon sa e-mail ipasa kuno kini sa uban o aron dili maalaot.

### Kahadlokan
Ang mga tigulang ganahan nga mag-istorya mahitungod sa mga butang nga ilahang gihunahuna nga nahitabo kanila apan kasagaran dili kini mahitabo. Usa ka sugilanon mahitungod sa usa ka dakong linalang nga ginatawag og Bigfoot. Ang mga katawhan misulti og mga sugilnon bahin niining linalang.

## Mga pakisayran

## Mga sumpay sa gawas
* 
* Davao’s Urban legends 
* 10 Most Popular Cebu Urban Legends 
* International Society for Contemporary Legend Research 
*
Lawak-higdaan

Ang **lawak-higdaan** kun **katulganan** usa ka dapit sa usa ka balay kon asa ang mga tawo matulog. Ang usa ka lawak kasagaran aduna'y usa ka higdaanan ug mga hunos nga kasudlan sa mga sinina. Daghang mga lawak usab aduna'y mga aparador. Ang ubang mga balay aduna'y labaw pa sa usa ka lawak, ug ang kinadak-an ginatawag og ***master bedroom***. Ang mga kini usab aduna may mga kaligoanan nga gilakip niini nga ginatawag og *ensuite*.
Machine Gun Kelly (maghuhuni)

Si **Colson Baker**  (natawo Richard **Colson Baker**; natawo niadtong Abril 22, 1990), mas  nailhan isip **Machine Gun Kelly** (minamubo nga **MGK**), mao ang maghuhuni, aktor ug magrararap. 

Siya kasamtangang milagdahan sa Bad Boy Records ug Interscope Records. Ginganlan usab siya nga **Hottest Breakthrough MC of 2011** gikan sa MTV niadtong Disyembre 14, 2011.
Ang iyang awit nga "*Invincible*" nga aduna'y kaubang magsusulat ug mag-aawit nga si Ester Dean mao ang punoan nga dugokang awit sa *WrestleMania XXVIII*.

Sukad 'niadtong Mayo 2020, nakigrelasyon siya sa aktres nga si Megan Fox.  Niadtong Enero 12, 2022, gipahibalo ni Fox nga buwag na ang magtiayon.

## Diskograpiya
### Mga album nga istudyo

## Mga tinubdan
Robert Bosch

Si Robert Bosch natawo sa Albeck, usa ka baryo sa amihanan sa Ulm sa Gingharian sa Württemberg. Siya ang ika-onse sa usa ka pamilya nga adunay dose ka mga anak. Ang iyang mga ginikanan mga lokal nga mag-uuma. Ang iyang amahan, usa ka Freemason sa halapad nga kultura, naghatag ug dakong importansya sa edukasyon sa iyang mga anak.

Gikan sa 1869 hangtod sa 1876, si Robert Bosch nagtuon sa Realschule (teknikal nga hayskul) sa Ulm, dayon nagserbisyo sa iyang pag-aprentis isip usa ka fitter.

Human makompleto ang iyang propesyonal nga pagbansay, si Robert Bosch nagtrabaho sulod sa pito ka tuig alang sa lain-laing mga kompanya sa Germany, sa Estados Unidos (alang kang Thomas Edison sa New York), ug sa United Kingdom (alang sa Siemens). Niadtong Nobyembre 15, 1886, giablihan niya ang iyang kaugalingong workshop para sa precision mechanics ug electrical engineering sa Stuttgart. Usa ka tuig ang milabay, nakahimo siya usa ka breakthrough nga wala’y patente nga kabag-ohan alang sa usa ka magneto ignition device gikan sa tiggama sa makina nga Deutz AG. Kini ang iyang unang kalampusan sa negosyo. Kini nga himan nagpaposible sa pagmugna sa elektrisidad nga gikinahanglan alang sa aligato nga nagdilaab sa hangin/fuel mixture sa usa sa mga combustion engine. Sa 1897, si Robert Bosch mao ang una nga gipahiangay kini nga aparato sa usa ka de-motor nga awto. Sa pagbuhat niini, iyang nasulbad ang usa sa pinakadako nga teknikal nga problema nga giatubang sa pagsugod sa industriya sa automotive. Ang unang mabaligya nga imbensyon mao ang usa ka spark plug sa 1902 nga nakapahimo sa pagpalambo sa internal combustion engine.

Gikan sa sinugdanan, si Robert Bosch nagpusta sa kahibalo ug padayon nga pagbansay. Nabalaka sa iyang konsensya sa negosyo ug sa iyang responsibilidad, usa siya sa unang mga industriyalista sa Germany nga nagpaila sa walo ka oras nga adlaw. Si Robert Bosch dili gusto nga makakwarta gamit ang armamento sa Unang Gubat sa Kalibutan. Hinunoa, midonar siya og pipila ka milyon nga German nga marka sa mga kawsa sa kaluoy. Usa ka ospital nga iyang gidonar sa siyudad sa Stuttgart opisyal nga giablihan niadtong 1940. Si Bosch usa ka lider sa negosyo kansang tawhanong mga mithi kanunay naggiya sa mga desisyon. Siya adunay taas nga opinyon sa pagbansay sa iyang mga kauban ug kanunay nga gikutlo ang British Minister nga si Disraeli "ang pagkahibalo sa pagkawalay alamag sa usa usa ka lakang padulong sa kahibalo". Giisip niya nga ang tawo ang naghimo sa negosyo ug dili ang sukwahi.

Niadtong 1937, gibag-o ni Robert Bosch ang iyang negosyo ngadto sa usa ka limitado nga liability nga kompanya. Ang iyang kompanya usa usab sa una nga nagsugod sa paghimo sa grinder Bosch.
Lady Grey (kapital sa munisipyo)

Ang **Lady Grey** usa ka gamay nga lungsod nga nahimutang sa usa ka walog sa tiilan sa Witteberg, nga usa ka bahin sa Drakensberg range, sa lalawigan sa Eastern Cape, 54&nbsp;km sa sidlakan sa Aliwal North ug 67&nbsp;km sa amihanan-kasadpan sa Barkly East.

## Pundasyon
Ang Lady Grey naggikan isip usa ka lungsod sa simbahan, tungod kay sa 1858 usa ka komisyon nga nominado sa NG kongregasyon Aliwal North konseho sa simbahan mipalit sa uma nga Waaihoek, diin ang lungsod nahimutang karon. Ang unang mga luna sa lungsod gibaligya niadtong Marso 3, 1858 ug ang lungsod ginganlan agig pasidungog sa asawa ni Gobernador Sir George Gray (1812 hangtod 1898). Sukad niadto hangtod sa 1893 ang lungsod ubos sa pagdumala sa usa ka pagdumala sa lungsod. Sa termino sa Proclamation No. 408 of 1893, pinetsahan ug 14 Oktubre 1893, ang lungsod gideklarar nga usa ka munisipyo, ang mga linya sa utlanan gitakda ug ang gidaghanon sa mga miyembro sa konseho gibutang sa unom. Busa kini magpabilin sa tibuok 107 ka tuig nga paglungtad sa konseho sa lungsod. Ang yuta sa lungsod gibalhin sa ngalan sa NG kongregasyon nga Lady Grey kaniadtong 1901, apan gibaligya sa munisipyo sa konseho sa simbahan kaniadtong 1923 sa kantidad nga £ 5.&nbsp;000.

## Klima ug atmospera
Ang matahum nga mga bukid nga naglibot sa Lady Grey ug ang daghang lainlain nga gitanom nga mga kahoy, kadaghanan niini nagpabilin nga berde sa tingtugnaw, nakadugang sa katahum sa lungsod. Pipila lang ka mga dalan ang gi-tarred ug daghan sa mga bilding gikan pa sa ika-19 nga siglo. Ang uban guba, apan sa kinatibuk-an ang mga pinuy-anan ug publikong mga bilding anaa sa mas maayo nga kahimtang kaysa sa daghang mga lungsod sa Eastern Cape diin ang pagkunhod sa populasyon (sa mga puti nga mga lumulupyo) sa kabanikanhan kanunay nga hinungdan sa pagpabaya ug pagkadaot. Niini nga suok sa lalawigan kini ilabinang tinuod sa Barkly East, Dordrecht ug Indwe.

Tungod sa altitude nga mas taas kay sa 1707&nbsp;m si Lady Grey adunay himsog nga klima. Bisan tuod kini mahimong bugnaw kaayo sa tiilan sa Drakensberg sa uga nga tingtugnaw, ang naglibot nga kabukiran manalipod sa Lady Grey sa dakong bahin batok sa bugnaw kaayong hangin, ilabina sa habagatan-sidlakan.

## Mga tinubdan

* Centenary Organizing Commission ug Lange, Rev. JH 1962 ug 1937. *Commemorative Book Centenary NG Congregation Lady Grey* ug *Commemorative Book of the Seventy-Five Years of Existence of the Congregation of Lady Grey 1861–1936* . Lady Grey: Ang Konseho sa Simbahan.
* Olivier, ds. PL (compiler), *Our Congregational Festival Album* . Cape Town ug Pretoria: Dutch Reformed Church Publishers, 1952.
* Raper, PE, ''Dictionary of South African Place Names'', Lowry Publishers, Johannesburg, 1987.
Instagram

Ang **Instagram** usa ka dagitilingbanon nga gitukod nila Kevin Systrom ug Mike Krieger. Niadtong 2012, gipalitan sa Facebook Inc. (labing nailhan karon nga *Meta Platforms*) mga US$1 ka bilyon ang nabayad niini. Ang mga gumagamit mahimong magpaambit og mga hulagway o bidyo sa usa'g-usa. Mahimong i-*edit* sa maong gumagamit ang mga hulagway nga aduna may mga *filter* ug idugang kini sa Instagram o himuon kining pribado. Ang mga gumagamit mahimong makaganhan sa mga hulagway ug makasunod sa ubang mga gumagamit aron idugang ang ilahang sulod ngadto sa usa ka *personal feed*. Makakuha ka usab og kasayuran bahin sa kon unsa ang bantogan. 

Ang Instagram unang gipalahi ang kuwadradong  (1:1) kadak-on, nga susama sa lantad sa iPhone.
Niadtong 2015, ang serbisyo nagdugang usa ka 1080-pixel nga lantad, ug kini usab nagdugang mga bahin nga makapaarang sa mga tiggamit sa pagpadala og mga túgon, pagpadikit sa daghang mga hulagway o bidyo sa usa ka *post*, pagpaambit sa mga hulagway ug bidyo sa usa ka sunud-sunod nga feed, ug mahimo kini nga susama sa Snapchat ginatawag og "**Stories**". 

Gidayeg ang Instagram tungod sa impluwensyahan niini sa mga batan-ong tiggamit ug gisaway tungod sa mga pagbag-o sa aplikasyun nga nakasangpotanan sa kahimsog sa pangisip sa mga batan-on, alang sa mga pagbag-o sa palisiya ug paagi sa komunikasyon ug iligal o dili igông sulud nga gipang-*post*, labi na sa mga binuang.
Mantalaan-balita

Ang **mantalaan-balita** , **pamantalaan** kun **peryodiko** mao ang usa ka matang sa pag-pinatikan nga aduna'y mga balita, kasayuran ug mga paanunsiyo, kasagarang ginapinatikan sa ubos nga gúgol. Mahimo kini nga kinatibuk-an o aduna'y espesyal nga mga kaganahan, ug kasagarang kini ginapatik adlaw-adlaw o matag pitlaw.

Ang unang napinatikang mantalaan-balita gipatik niadtong 1605, ug nagapadayon kini sa pag-abante sa pag-abot sa bag-ong mga teknolohiya sama sa radyo, telebisyon, ug ang internet. Tungod sa mga bag-ong kalamboan sa internet, aduna'y pagsulay sa industriya sa peryodiko. Ang sirkulasyon niini sa mga nasud mikunhod, mao nga ang uban mibalhin gikan sa pag-pinatikan ngadto sa *internet online*, nga misangpot sa pagkunhod sa kita alang sa mga peryodiko. Aduna'y mga panagna nga ang bili niini mahimong mokunhod o mawala, apan sa kasaysayan, ang mga bag-ong teknolohiya sama sa radyo ug telebisyon wala makaapas sa *printed media*.

Sukad nga ang mantalaan nahimong "*journal*" (talaan sa mga panghitabo), ang propesyon nga may kalabutan sa pagmumugna og pamantalaan ginatawag sila og "peryodismo".

Atol sa "Dalag nga Peryodismo" sa ika-19 nga gatosay, daghang mga pamantalaan sa Amerika ang gibase sa makatugaw nga mga tabi-tabi, nga ginatuyo aron makapasuko o makahagit sa mga tumatan-aw imbes nga maghata'g kasayuran. Ang higpit nga mga pamaagi sa pagtaho nga pinasikad sa imbestigasyon ug katukma mitumaw pag-usab sa ikaduhang kalibutan.

Ang pagsaway sa peryodismo lain-lain ug usahay grabe. Ang kredibilidad kay kwestyonable tungod sa wala mailhing gigikanan, mga sayop sa detalye, espeling, ug gramatika, tinuod o gilantaw nga dili patas, ug mga iskandalo nga may kalabotan sa panulat ug sugilanon.

Kaniadto, ang mantalaan-balita sagad gipanag-iya sa gamhanang mga tawo, ug kini ginagamit nga aduna'y pantingog sa lugaynon. Human sa tuigang 1920 halos tanang dagkong mga balayng nagapatik nahimong bahin sa relasyon nga gipadagan sa dagkong mga organisasyon sama sa Gannett, The McClatchy Company, Hearst Corporation, Cox Enterprises, Landmark Media Enterprises LLC, Morris Communications, The Tribune Company, Hollinger International, News Corporation, Swift Communications , ug uban pa.

## Sulod
Kinatibuk-an ang sulod niini. Kasagaran ang mga bag-ong balita ginapatik. Mahimong lugaynong mga panghitabo, langyaw'ng balita, pamatigayon, budaya, paugnatan, ug mga opinyon (bisan sa editoryal, kolum o lugaynong mga ilustrasyon).
Ang mga peryodiko kasagarang mogamit og mga hulagway aron ipakita ang mga istorya.

Ang uban nga mahimong ibutang sa usa ka peryodiko/mantalaan mao ang:
* Pagtagna sa panahon
* Tudling sa pagtambag
* Mga talaan sa mga sundayag sa sine ug teatro, shopping mall, kan-anan
* Pangunang agianan
* Mga balita bahin sa showbis
* Mga tanghaga, pulongbay, sudoku, ug napta
* Paugnatan
* Tiaw-tiaw ug kataw-anan
* Panid sa panagway
* Langyaw'ng balita/kalibutanong balita

## Tan-awa usab
*Talaan sa mga peryodiko sa Pilipinas
Luok

Ang **luok** kun **luuk** (Iningles: *gulf, bay, harbor, sound, inlet*) usa ka **bahiya** nga mahimong puy-anan sa mga barko, susama sa mga barko, ilabina kon aduna'y kusog nga mga bagyo. Giinatawag kini og "bukton" sa dagat. Ang **Gulpo** mao ang ngalan nga gihatag sa **dagkong mga luok**.
Tange

Ang **Tange** mahimong magtumong sa:

**Mga tawo:**

* Arthur Tange (1914–2001), senior nga nag-alagad sa publiko sa Ostralya
* Jun Watanabe Tange kun Watanabe Jun (natawo 1954), Hapones nga arkitekto, kanhi propesor sa Chubu University
* Kenzo Tange (1913–2005), Hapones nga arkitekto, mananaog sa 1987 Pritzker Prize alang sa arkitektura
* Klaus Tange (natawo 1962), Danish nga aktor sa teatro, sine, ug telebisyon
* Sakura Tange (natawo 1973), Bantogang haponesa, voice actress ug mag-aawit
* Tange Sazen, fictional swordsman gikan sa Japanese literature ug cinema

**Heyograpiya:**

* Tange Bolaghi o Tangeh Bolaghi, arkeolohiko nga mahinungdanong walog sa Iran nga adunay 130 ka karaang mga pinuy-anan
* Tange Promontory, natabonan sa yelo nga peninsula sa kasadpan sa Casey Bay sa baybayon sa Enderby Land

**Uban:**

* Tange International Co., tiggama sa bicycle frame tubing

## Tan-awa usab

* Kakuyaw (pagklaro)
* Tang (pagklaro)
* Tanga (pagklaro)
* Tangi (pagklaro)
* Tangle (pagklaro)
* Tango (pagklaro)
* Tonge (pagklaro)
Meta Platforms

Ang **Meta Platforms, Inc.**, nsilhan kaniadto isip **Facebook, Inc.**, usa ka bantogang kompanya gikan didto sa Tinipong Bansa nga nanag-iyahan sa Facebook. Gipanag-iyahan kini ni Mark Zuckerberg, ubang mga tagtukod ug ang kaubang pagpanag-iya-yahan nga ginahatag ngadto sa mga kawani niini apan namantala niadtong ika-1 sa Pebrero 2012, ug nahimutangan sa Menlo Park, California. Nagsugod ang **Meta, Inc**. sa pagbaligya og tinipigang NASDAQ niadtong Mayo 18, 2012.

## Mga pakisayran
Kampanya ni Leni Robredo alang sa Pamuno-Nasod, 2022

Ang kampanya ni Leni Robredo alang sa pagka-pamumo sa Pilipinas sa tuigang 2022 nga sinugdan sa ika-7 sa Oktubre 2021, sa dihang gipahibalo niya ang iyahang pagdagan sa pagka-pamuno alang sa 2022 nga piniliay.

Si Leni Robredo, Puli-Pamuno-Nasod sa Pilipinas sukad 'niadtong Hunyo 30, 2016, ug kanhi sakop sa ikatulong purok sa balaoranan sa Camarines Sur, gipadagan sa usa ka bantawan sa maayong pagdumala ug kasihagan. Giisip siya mahimong kandidato sa pagka-pamuno alang sa tuigang 2022 nga piniliay sukad sa pagdaog sa 2016 Piniliay sa Puli-Pamuno sa Pilipinas. Niadtong 2021, gipadayag niya sa publiko ang iyang ganahan nga modagan sa pagka-pamuno.

## Mga pakisayran
Mga Bashkir

Ang mga **Bashkir** usa sila ka Turkik nga etnikong pundok. Kadaghanan lumolupyo sa Bashkortostan, nga usa ka republika sa Rusya. Lumad usab sila sa Rusya.
Sydney Carter (pagklaro)

Si **[[Sydney Carter]]** (1915–2004) mao'y Ingles nga magbabalak, mag-aawit ug maghuhuni.

**Sydney**, **Sidney**, **Sydnee** kun **Syd** Carter mahimong magtumong usab sa:

* Sydney Carter (basketbol) (natawo 1990), kolehiyo ug magdudula og basketbol 
* Syd Carter (1916–1978), magdudula og putbol
* Sidney Carter (1878–1943), 
* Sydnee Carter, usa ka *finalist* sa *The X Factor* (Ostralya S06)
Cadillacs and Dinosaurs

Ang ***Cadillacs and Dinosaurs*** maoy Kanadyanong–Amerikanong karton nga seryeng pantelebisyon gibuhat sa Steven E. de Souza alang sa CBS/YTV.

## Nagdala
* Jack Tenrec – David Keeley
* Hannah Dundee – Susan Roman
* Mustapha Cairo – Bruce Tubbe
* Kirgo – David Fox
* Council of Governors: 
* Governor Wilhelmina Scharnhorst – Dawn Greenhalgh
* Governor Dahlgren – Kristina Nicoll
*Governor Toulouse – Philip Williams
* Nock – Don Dickinson
* Dr. Fessenden – John Stocker
* Hammer Terhune – Ted Dillon
* Wrench Terhune – Colin O'Meara
* Vice Terhune – Frank Pellegrino
* Mikla – Lenore Zann
* Griths: 
* Hobb – Don Francks
* Wild Boy –

## Mga pakisayran

## Mga sumpay sa gawas

*
Tatak sa Wikipedya

Ang tatak sa Wikipedya usa ka globo nga aduna'y mga bahin nga gikan sa mga lain-laing sistema sa pagsulat sa tibuok kalibotan. Sa Iningles nga edisyon sa maong proyekto, ang pulong nga "WIKIPEDIA" makita sa ubos sa globo, ug sa ubos ang ilang bansilag nga "*The Free Encyclopedia*"  nga nakasulat sa *Linux Libertine*.

## Kaagi / Kasaysayan

Ang unang tatak sa Wikipedia kay usa ka globo, nga may dako ug gamayng letra. Gidisenyo kini sa tiggamit sa Wikipedia nga si "The Cunctator". Midaog siya tungod sa paghimo niini alang sa usa ka indigay sa tatak niadtong Nobiyembre 2001.Niadtong tuig 2003 mapahigayon ang Wikipedia sa ilahang unang sangka sa pagdisenyo. Ang nakadaog mao si Paul Stansifer sa dihang 17 ka tuig siya. Gimugnaán niya ang tatak alang sa sityo nga mora'g kalibutanong tanghaga. Gimugna ni David Friedland ang ikaduhang bersyon niini ug giusab ang tanghaga aron labing dali nga makita kon unsa ang sulod sa matag piraso. Sa proseso, aduna'y pipila ka mga sayup nga nahimo nga nakapasayon sa pagbasa.

## Mga pakisayran
Awit

Ang **awit** (Kinatsila: *Canta*) kay usa ka bahin sa musika. Kantahon sa mga maghuhuni o mag-aawit ang mga awit pinaagi sa pag-awit sa lain-laing mga nota gikan sa tingog sa tawo. Ginagamit pud nila ang ritmo. Kining mga sumbanan sa mga nota ug ritmo makatabang sa pagsaysay og mga sugilanon.

Ang mga pulong alang sa awit ginatawag kini og liriko. Kon ang usa ka balak gisulat aron kantahon kini ug ipatugtog ang pyano sa susamang taknâ, ginatawag kini og arteng awit. Ang mga awit nga nagabalik-balik sa susama nga mga nota ginatawag og tsante. Ang mga awitg dili pormal nga ginahimo-himo lamang sa (mga) tawo, sagad ginatawag og musikong folk. Ang mga awit alang sa kalingawan ginatawag og bantogang awit. Mahimong ibaligya ang mga bantogang awit sa mga timáanong kaagi o sa mga *live show*. Kining mga awit sagad ginasulat sa mga propesyonal nga magsusulat-og-awit, kompositor, ug tagliriko. Ginapasundayag ang mga awit o girekord na daan pinaagi sa audio o bidyo. Ang mga awit mahimong makita usab sa opera, teyatro sa musika, mga sine ug mga pasundayag sa telebisyon.
Balay-kaalam

Ang usa ka **kolehiyo** kun **balay-kaalam** usa ka mátang sa tulunghaan o kinatumhaan, usa ka dapit kon asa ang mga tawo moadto aron makakat-on og mga kahanas alang sa kaugma-ong trabaho. Kadaghanan sa mga magtutuon sa kolehiyo moadto sa balay-kaalam pagkahuman sa ilahang kataas-ong tughaan, apan ang uban mipili nga moadto sa ulahi sa kinabuhi. Kadaghanan sa mga magtutuon anaa didto tungod kay kini makatabang kanila nga makakuha og daghang salapi ug mabuhi nga mas maayo'ng kinabuhi.
Talaan sa mga distrito sa Dakbayan sa Dabaw

Mao kini ang talaan sa 182 ka mga barangay sa dakbayan sa Dabaw, gihan-ay sa tulo ka mga distritong lehislatibo ug napulog-usa ka administratibong mga distrito.

## Mga distritong lehislatibo sa dakbayan

aGimugna ngadto sa managlahing barangay ubos sa Sangguniang Panlungsod Ordinance No. 16103, nga giaprobahan niadtong Hulyo 25, 2004; gikuha gikan sa Barangay Pampanga.

## Mga pakisayran


*NSCB ActiveStats: Davao City. Accessed on March 28, 2007.
*Davao City Directory compilations. Accessed on March 28, 2007.
*Census 2000 Final Count. Accessed on March 28, 2007.
*https://davaocityinfo.com/davao-city/district/3rd-district/tugbok/
Konstantin Olmezov

Si **Konstantin Olmezov** (Donetsk, Ukranya, Disyembre 1, 1995  - Moscow, Marso 20, 2022) mao ang usa ka matematiko ug magbabalak gikan didto sa Ukranya Naghikog siya niadtong 2022, human misulay sa pagbalik sa iyang nasod.

## Sugibuhi
Mituon si Konstantin og matematika sa Donetsk National Technical University. Usa usab siya ka magbabalak. Mibalhin siya sa Rusya niadtong tuig 2018 aron magtuon sa usa ka sanga sa matematika.

Si Konstantin usa ka eksperto sa *combinatorial arithmetic* ug ang istruktura sa *convex sequence*. Gatrabaho sa Moscow Institute of Physics and Technology.

## Mga pakisayran
Coachella

Ang ngalang **Coachella** niining mga mosunod:
* Coachella, California
* Coachella Canal, sa California
* Coachella Valley, sa California
* Pasundayag sa Walog Kotsela (*Coachella Valley Festival*)
Dutertismo

Ang **Dutertismo** maoy neonasyonalistang mobimyento sa Filipinas nga inspirado sa estilo sa pagdumala ni Rodrigo Duterte isip Pangulo sa Filipinas.

## Kasaysayan
Ang ***Diehard Duterte Supporters*** (**DDS**) mao ang usa ka lugaynong pundok nga nagasuporta kang ika-16 nga Pamuno-Nasod Rodrigo Duterte. Matod pa sa mga dumadapig nga lig-on lang nga pamuno ang makasulbad sa daghang suliran sa nasod. Ang pulong gipasikat sa lugay sa Pilipinas atol sa piniliay sa pagka-presidente 2016 ug sagad ginagamit sa paghulagway sa labing maunongong mga dumadapig ni Rodrigo Duterte. Ang termino nagatumbok sa mga katawhan nga nagadepensa kang Duterte sa mga social media. Ginagamit upod ang Sinugbuanong terminong **Dutertista** para kanila.

Ang maong ngalan gikuha gikan sa *[[Davao Death Squad]]* usa ka mabinantayong pundok nga milungtad sa dakbayang Dabaw sa panahon ni Duterte isip usa ka mayor.

## Mga pakisayran
Clickbait

Ang ***Clickbait*** mao'y papailad pinaagi sa pagtuplok sa usa ka hulagway o bidyo (sa YouTube), nga mahimong makita sa internet.
Pagsaysay

Ang **pagsugilon** kun **pagsaysay** usa ka terminong panudlo alang sa mga panghitabo nga naglangkob sa usa ka hisgotanan. Kini ang paagi nga ang mga panghitabo may dugtong ug pagmugna sa laraw sa usa ka **sugilanon** o **lumpunid**.
SM Lanang Premier

Ang **SM Lanang Premier** usa sa mga kinadak-ang palitanan sa Dakbayang Dabaw. Mao kini ang kinaunahang SM Supermall nga ginatawag og "Premier". Gipanag-iyahan kini ni Henry Sy, Sr. ug gidumalaan sa SM Prime Holdings. Ang pagtukod sa maong palitanan gisugdan niadtong 2011 ug giablihan sa publiko niadtong Septiyembre 28, 2012. Ang palitanan aduna'y 273 ka mga tindahan uban na ang daghang mga kan-anan.
X (kanhi Twitter)

Ang **X**, kasagarang giila sa kanhi ngalan niini isip **Twitter**, usa ka plataporma sa dagitilingbanon nga nagatugot ang mga gumagamit pinaagi sa pag-*post* ug pagtan-aw sa sulod sa sityo sa mubong mga *post* sa sulat, nga ginatawag kini og "tweets". Ang mga gumagamit makabasa ug makatubag sa mga tweet sa ubang gumagamit, ug makasugod og panag-istoryahanay pinaagi sa pagtubag sa tweet sa laing tiggamit. Gigamit ang Twitter alang sa tanan gikan sa pagsibya sa inadlaw nga kalihokan sa tiggamit hangtod sa pagpadayon sa mga balita sa tibuok kalibutan hangtod aron pagkonektar sa mga bantogang artista. Gibag-o ang ngalan sa plataporma pagkahuman mapalit kini ni Elon Musk niadtong 2023.
Bob McGrath

Si **Robert Emmet** "**Bob**" **McGrath** (natawo niadtong Hunyo 13, 1932) mao ang usa ka artista gikan didto sa Amerika.
Olga Skabeyeva

**Olga Skabeyeva** (Rinuso: * Ольга Владимировна Скабеева*, natawo  Disyembre 11, 1984) usa ka presenter sa telebisyon sa Rusya ug komentarista sa politika. Nadawat ni Skabeyeva ang angga nga «Железная кукла Путинского Телевидения» tungod sa iyang pagsaway sa oposisyon sa Rusya. Uban sa iyang bana nga si Yevgeny Popov, siya ang nag-host sa «60 Минут» nga talk show sa Rusya-1 TV channel.

## Ang mga gi basihan niini
Hijab

Ang modernong paggamit sa pulong nga **hijab** kasagarang nagatumbok sa mga pantabon sa ulo nga gisul-oban sa mga babayeng Muslim. Kining mga pantabon sagad galangkob sa usa ka panapton nga giputos sa ulo ug liog, nagatabon sa buhok apan nawong lamang ang makita. 

Ang pulong nga  gikuha gikan sa Arabikong pulong, nga nagapasabot "pagkabahin." Sa ulahi nahilambigit kini sa mga lagda sa Islam sa kaligdong ug sininaan alang sa mga babaye. Sa Qur'an, ang terminong *hijab* mao'y tábil nga aron mabulag sa mga nag-anhi gikan sa mga asawa ni Muhammad. Mitultol kini sa pipila sa pag-angkon nga ang sugo sa Qur'an sa pagtabon alang lamang sa mga asawa ni Muhammad ug dili sa tanang mga kababayen-an. Ang laing interpretasyon mahimong magpasabot sa pagkalainlain sa mga kababayen-an gikan sa mga lalaki diha sa publikong dapit, samtang ang metapisikhong dimensyon mahimong magpasabot sa "tabil nga mabulag sa lalaki, o sa kalibutan, gikan sa Bathala". Ang lugpong alang sa bandána sa Quran mao ang  ().

## Tan-awa usab
* Kababayen-an sa Islam
## Mga pakisayran
Pinulongang Mapuche

Ang **Pinulongang Mapuche** mao'y pinulongan sa mga Mapuche, mga Amerindiyong nagapuyo sa kasamtangan nga mga nasud sa Tśile ug Argentina.
Pula

Ang **pula** (Binol-anon: **puwa**) usa ka kolor nga hayag, tin-aw, ug aduna'y daghang kusog. Kasagaran kini gilangkit sa mga butang sama sa kalayo ug dugo, apan mahimo usab kini gamiton sa paghulagway sa usa ka butang nga luspad o napula (*flushed*). 

Mahimo kining gamiton sa paghulagway sa kolor sa mansanas ug sirisa. 
Bisan pa, kining kolor dili lamang limitado sa mga prutas; mahimo usab kini gamiton sa paghulagway sa dugo ug uban pang organikong mga butang. 

Makit-an pud ang pula sa mga *traffic light*, *stop sign* ug *emergency vehicle* tungod kay dali kining makita sa layo ug dali ra mailhan kay sa ubang mga kolor.

Sa politikanhong bahin, ang pula gilangkit sa komunismo/sosyalismo ug anarkismo.

## Mga sumpay sa gawas
* 
* 
*
Rafael Nadal

**Si Rafael Nadal Parera** ( Manacor, Balearic Islands, Hunyo 3, 1986 ), nga mas nailhan nga **Rafa Nadal**, maoy usa ka Espanyol nga propesyonal nga magdudula sa tennis nga nagranggo sa ikaupat sa ranggo sa ATP.

Giisip siya nga labing maayo nga magdudula sa tennis sa tanan nga kasaysayan sa mga korte nga kolonon ug usa sa labing kaayo sa tanan nga panahon. Hangtod karon, siya ang lalaki nga magdudula sa tennis nga adunay labing daghang titulo sa Grand Slam singles, nga adunay 21, nag-una kang Roger Federer sa Switzerland ug Novak Djokovic sa Serbia, parehong adunay 20.
Son Goku

Ang **Son Goku** usa ka karakter nga hinanduraw nga gimugnaân alang sa *[[Dragon Ball]]*. Gidula siya ni Akira Toriyama.
Mammuthus columbi

Kaliwatan sa elepante ang ***Mammuthus columbi***. Una ning gihulagway ni Falconer ni adtong 1857. Ang *Mammuthus columbi* sakop sa kahenera nga *[[Mammuthus]]*, ug kabanay nga elepante maoy usa ka napuo nga espisye sa elepante nga nagpuyo sa amihanang bahin sa Amihanang Estados Unidos ug hangtod sa habagatan sa Costa Rica sa panahon sa Pleistocene.
Telebisyon

Ang **telebisyon** (gikan sa kinatsila *Televisión*) alang sa pagpahayag ug pagdawat sa mga hulagway'ng nagalihok ug mga tingog sa layo. Kining lugpong nagatumbok sa tanang mga aspeto sa tulumanon/programa ug pagpadala sa telebisyon. Usa kini ka pamaagi sa telekomunikasyon nga ginagamit sa pagpasa sa tingog ug hulagway'ng nagalihok nga may usa ka paleta sa kolor, nga adunay lain-laing mga kolor, o aduna'y tulo ka dimensyon. 

Mahimo 'sab kini magtumbok sa usa ka butang sa telebisyon, usa ka tulumanon/programa sa telebisyon, o ang paagi sa pagpadala sa telebisyon. Ang telebisyon kay *mass transmission*, sa kalingawan, bangkaagan, balita o pag-tanyag.
Bisekswalidad

Ang **bisekswalidad** (ginatawag usab og *silahis* alang sa mga lalaki) mao ang usa ka orentasyong sekswal maibog og mga kalalakin-an ug kababayen-an. Ang katumbas nga pulong niini mao ang pansekswalidad, nga kinsang maibog sa tanang mga pagkailhanan sa kinatawhan.

Ang pulong nga *bisexual* gikan sa Latin nga *bis*, gapasabot nga "ikaduha," ug ang pulong sa Latin nga *sexualis*, gapasabot nga "sekwal." Una ning gihulagway niadtong 1892 ni Charles Gilbert Chaddock, usa ka Amerikanhong neurologo.

Daghang mga katwhan napaila isip "bisekswal," apan ang uban tingali mobati nga ang lugpong dili labing maayong naghulagway sa ilahang sekswalidad. Apan, ang termino nga "queer" nahimong labing ginagamit sa ika-21 nga gatosay, ilabi na sa mga kabatan-ong *[[Gen Z]]*.

## Tan-awa usab
* Pansekswal – ang katumbas niini

## Mga pakisayran
Lesbiyana

Usa ka lugpong ang **lesbiyana** nga ginagamit sa paghulagway sa mga babayeng homosekswal, nga labing maibog og ubang mga babaye dili sa kalalakihan. Usahay ang usa ka lesbiyana ginatawag usab og tomboy, lakin-un, o babaye nga bayot.

Ang konsepto sa "lesbiyana" o "lesbian" aron sa paglain-lain sa kababayen-an nga aduna'y managsama og oryentasyong sekswal nga milambo niadtong ika-20 nga gatosay. Ang kababayen-an dili kanunay susama og kagawasan o kagawasan sa paghimo'g mga homosekswal nga relasyon sama sa kalalakin-an, apan sila dili usab kanunay nag-atubang sa susama og grabeng silot sama sa mga homosekswal nga lalaki sa pipila ka katilingban. Ang mga relasyon sa lesbiyana kanunay nga giisipong dili makadaot, gawas kon ang usa ka partisipante mosulay sa pag-angkon sa mga pribilehiyo nga tradisyonal nga gitagamtam sa mga kalalakin-an. Tungod niini, wala’y daghang ebidensya sa kasaysayan aron tukma nga ihulagway kon giunsa pagpakita sa homosekswalidad sa kababayen-an ang kaugalingon. Tungod sa ilang pagkawala'y alamag bahin sa homosekswalidad o sekswalidad sa kababayen-an, kinaunahang mga seksologo nga misulay og pagkategorya ug ipasabot ang homosekswal nga pamatasan sa ulahing bahin sa ika-19 nga siglo gihubit ang mga lesbiyana ingong mga "babaye nga wala mosunod sa mga estereotipo sa pagkakabaye." Gihubit nila sila kaniadto og aduna'y sakit sa pangisip, nga giisipong sayop karon sa kadaghanan sa mga siyentipiko sa tibuok kalibotan sa ulahing bahin sa ika-20 nga gatosay.

Apan ang uban karon napaila isip "queer". Ang lugpong nga "lesbian" naggikan sa pulo sa Lesbos sa Gresya, kon asa gihimugso ang magbabalak nga mao si Sappho.

## Tan-awa usab
* Gay
* Queer

## Mga pakisayran
Cymer and Glyncorrwg

Komunidad ang **Cymer and Glyncorrwg** sa Neath Port Talbot, Wales, Hiniusang Gingharian, sa habagatang bahin sa nasod,  km sa kasadpan sa London ang ulohan sa nasod.

## Ang mga gi basihan niini


## Gikan sa gawas nga tinubdan
Agnostisismo

Ang **agnostisismo** mao'y panglantaw sa tinuohan nga mahimong mahibal-an kon aduna bay (mga) diyos o wala. Usa kini sa daghang mga paagi nga mailhan sa mga katawhan ang ilahang mga gitinuohan, ug usab kini usa ka pahayag bahin sa kon ang usa ka tawo naghunahuna og hinungdanong mahibal-an ang maong kasayuran.

Apan, adunay daghang lain-laing mga mátang sa mga agnostiko.

* Ang huyangang mga agnostiko nagtuo nga mahimong mahibal-an kon aduna bay Diyos, apan bukas ang ilang hunahuna bahin niini.

* Ang kusgang mga agnostiko nagtuo nga mahimong mahibal-an kon aduna bay Diyos, ug dili sila bukas sa ilang hunahuna bahin niini.

* Ang praktikal nga mga agnostiko nagtuo nga mahimong mahibal-an kon aduna bay Diyos, apan naggawi gihapon sila nga murag anaa ang diyos (pananglitan; pinaagi sa pag-ingon og grasya sa wala pa ang panihapon).

Ang terminong *agnostic* gimugna ni Thomas Henry Huxley niadtong tuigang 1869, kinsang mihulam niini gikan sa Gregong pulong nga nagkahulogang "wala'y kahibal-an."

Sa laing pagkasulti, ang mga agnostiko nagtuo nga wala'y igong ebidensiya nga makasuporta sa paglungtad sa usa ka diyos, mao nga dili sila mohimo og bisan unsang desisyon base sa maong pangagpas. Wala usab sila maghunahuna og hinungdanon nga mahibal-an kon aduna bay usa ka diyos o wala tungod kay wala sila maghunahuna nga magbag-o kini sa ilahang kinabuhi/kaugalingon.

## Tan-awa usab
* Agnostisismo kristohanon
* Ateyismong kristohanon
* Ateyismong agnostisismo
* Teismong agnostisismo
* Apateismo
* Ateyismo
Kamingawan

Ang **kamingáwan** (Iningles: *Wilderness* o *Wildland*) usa sa mga kalikupan kinaiyanhon, kon asa ang kalihokan sa tawo wala’y hinungdan nga sangpotanan, sama sa usa ka dapit sa kabanikanhan nga gipasagdan nga motubong ihalas. Kaniadto, ang mga tawo naghunahuna nga ang kamingawan anaa lamang sa yuta, apan karon ilang gihunahuna nga kini anaa usab sa kadagatan. Ang bag-ong mga mapa sa kamingawan nisugyot nga naglangkob kini sa mga ikaupatang bahin sa nawong sa Kalibotan, apan paspas nga gilaglag pinaagi sa kalihokan sa tawo. Bisan sa kadagatan, wala pay 13.2% ang nagpabiling gawasnon sa hingaping kalihokan sa tawo.

Ang mga kagamhanan makahatag og panalipod sa mga dapit sa kamingawan pinaagi sa pamalaod, dili lamang sa pagpahunong sa pagkaguba sa unsay anaa na, apan sa pagdasig sa kinaiyahan sa pagpalambo ug pagbag-o usab. Ang maong mga dapit mahimong ibutang sa mga nasodnong kalasangan, nasodnong parke ug bisan sa kasyudaran sa daplin sa mga suba o uban pang wala pa maugmad nga mga dapit. Ang pipila ka gagmayng mga dapit, sama sa kakahoyan ug kalasangan, mao ang gipuy-an sa mga mananap. Kinahanglan nila kining mga dapita aron mabuhi. Mahimong  makatabang pud sila sa pagpanalipod sa mga tanum, mananap ug tubig nga dili makadaot gikan sa mga katawhan.

## Kasaysayan

## Mga pakisayran

## Sumapay sa gawas

* The Wilderness Society
* Wilderness Information Network
* Wilderness Articles, Survival Techniques, Edible Plants 
* Aldo Leopold Wilderness Research Institute
* Wilderness Task Force/World Commission on Protect Areas
Rachid Matta

Si **Rachid Matta** mao ang usa ka enhinyero ug matematiko gikan didto sa Lebanon. Giangkon niya nga napamatud-an ang ikalimang postulate sa Euclid nga gihatag ang unang postulato, nga giisip nga imposible sa mga matematiko.

Nagtuon si Matta sa matematika sa Lebanon, nakakuha og degree sa 1960. Nagpadayon siya sa pagtuon sa Pransiya, nahimong migraduwar sa civil engineering ug matematika.

Talagsa ra kini nga dili mahitabo, apan kung ang demonstrasyon ni Matta mahimong tinuod, kini adunay dako nga epekto sa matematika, labi na ang gitawag nga dili Euclidean, sama sa elliptical ug hyperbolic hiyometriya ug ang bantog nga postulate mahimong usa ka teorem.

Si Matta usa ka Kristohanon nga magtotoo ug naghunahuna nga kini nga postulate adunay usa ka butang nga misteryoso nga konektado niini, nga takus nga mogugol ug napulo ka tuig nga pagtrabaho sa bug-os nga panahon niini nga problema.

Nakasulat siyag duha ka libro ug nagplano ug laing libro bahin sa Penisyo nga nakatampo sa siyensiya.

Niadtong 2006 gipatik usab ni Matta ang usa ka libro nga *Trois siècles de séduction dans la géométrie: destitution de la théorie de la relativité restreinte* diin iyang gisulayan ibutyag ang daghang mga argumento bahin sa kakulang sa espesyal nga relativity ni Albert Einstein. Niini nga libro gi-report usab niya ang iyang gituyo nga pagpakita sa ikalima nga postulate sa Euclid ug ang mga kahuyang sa tanan nga non-euclidian hiyometriya sukad sa ilang pagkatukod.

## Mga sumpay sa gawas
*
Nawong

Ang **dagway** kun **nawong** mao ang atubangan sa kauloan sa mga tawo ug mananap. Gilangkoban kini sa mga bahin sa bungo,  agtang, máta, ílong, bâbâ, ug ang aping.

Ang kaunoran sa imong nawong makatabang kanimo sa paghimo'g lain-laing mga ekspresyon ug pagpakigsulti sa ubang mga tawo. Ang mga bukog sa imong nawong nanalipod sa imong utok gikan sa pagkasamad.
Liberalismo

Ang **liberalismo** mao ang usa ka pilosopiyang lugaynon nagsalig nga ang tanang katawhan managsama ug ang kagamhanan kinahanglang manalipod sa ilahang mga katungod.

Ang pulong nga "liberal" gikan sa Latinong pulong nga "liber", nagapasabut nga "gawasnon". Ang tawag sa ilahang kaugalingon mao'y "liberal", kasagaran usab naggamit og hugpong nga "kagawasan sa pagsulti". Nagsalig sila nga ang matag usa kinahanglan aduna'y katungod sa pagsulti kon unsa ang ilang gamahan nga wala’y kahadlokang silotan.

Gisuportahan usab nila ang mga katungod sa mga kababayen-an ug mga katungod sa LGBT. Nagtuo sila nga ang mga kababayen-an kinahanglan nga makabotar sa ilang mga pamuno ug modagan alang sa ilang kaugalingon nga katungdanan kon ganahan nila. Gisuportahan usab nila ang patas ang sweldo alang sa mga kalalakin-an ug kababayen-an nga nagbuhat sa susamang trabaho.

Nagsalig pud sila nga ang tanang mga katawhan kinahanglan patas ang trataron ubos sa balaod ug supak sa diskriminasyon base sa kaliwatan, kinatawhan, tinuohan o orientasyong sekswal, ug kinahanglang aduna'y ganghaan sa edukasyon, pag-atiman sa panglawas, ug uban pang mga butang nga makapahimo kanila og makalampuson.

## Tan-awa usab
* Partidong Liberal (Pilipinas)
Max Verstappen

**Max Emilian Verstappen** (pagkatawo Septiyembre 30, 1997 sa Hasselt, Belgium) usa ka Dutch nga propesyonal nga drayber sa awto sa karera. Siya karon naglumba sa Formula 1 kauban ang Red Bull Racing. Siya bitoon debut sa Australian GP sa 2015 kauban Scuderia Toro Rosso. Sa 2021 siya kahimo F1 daigdig kampeyon. Anak siya sa kanhi racer nga si Jos Verstappen.

## Ang mga gi basihan niini

## Links

* http://www.verstappen.com
Ang pagpamusil sa elementarya sa Robb

Niadtong Mayo 24, 2022, usa ka pangmasang pagpamusil ang nahitabo sa Robb Elementary School sa Uvalde, Texas, Tinipong Bansa, sa dihang ang lalaking 18-anyos nga si Salvador Ramos mipusil ug mipatay sa 21 ka tawo ug nakaangol og 18 ka uban. Sa niining mga tawo nga gipusil-patay, 19 ang mga magtutuon ug duha ang mga magtutudlo. Sayo nianang adlawa, gikatahong gipusil ni Ramos ug kritikal ang pagkasamad sa iyang lola.

Ang pag-atake mao ang labing makamatay nga pagpamusil sa tulunghaan sa kasaysayan sa Texas, mao kini ang "labing makamatay nga  pagpamusil sa elementarya" niining nasod, sukad sa pagpamusil sa usa ka tulunghaan sa Newtown, Connecticut niadtong tuig 2012, mao kini ang labing makamatay nga pagpamusil sa maong tulunghaan niadtong tuig 2018, ug ang ika-9 nga labing makamatay nga pagpamusil sa kasaysayan sa Tinipong Bansa.

## Kaagi
Ang tulunghaan aduna may mga 600 ka segundo hangtod sa ikaupat nga grado sa mga magtutuon sa Uvalde. Ang kadaghanan sa mga magtutuon mao'y mga Latino ug Hispaniko.

Ang distrito sa tulunghaan aduna'y daghang mga lakang sa kahilwasan sa panahon sa pagpamusil, lakip ang upat ka mga opisyal nga nagatrabaho sulod sa distrito sa tulunghaan ug usa ka kawani sa kahilwasan.
## Pagpamusil
Ang namusil giingong misulod sa tulunghaan mga alas 11:30 [sa buntag]. Giingon sa mga pulis nga nagsugod ang pagpamusil paglabay sa duha ka minuto, ug sumala sa usa ka Facebook Post sa maong tulunghaan, apan gi-*lockdown* ang tulunghaan sa alas 11:43 [sa buntag] sa pagtubag sa mga buto-pusil sa kasilinganan.

Ang mga ahente sa U.S. Border Patrol misugod sa pagpusil kang Ramos human sa pagtubag sa pagpamusil. Mibalos si Ramos hangtod nga napusilan ug napatay gikan sa usa ka ahente sa maong patrol. 

Ang mga bata nga gipatay gikan sa grade 2, 3 ug 4 nga aduna'y panuígon gikan sa 7 hangtod 10.

Ang pagpamusil nahitabo wala pay duha ka pitlaw human sa pangmasang pagpamusil sa Buffalo, New York nga mipatay og napulo ka mga tawo.
### Mga biktima
Ang napulo'g siyam ka mga magtutuon ug duha ka magtutudlo nga napatay sa pagpamusil mao sila:

* Uziyah Garcia, 9
* Xavier Javier Lopez, 10
* Jose Flores, 10
* Miranda Mathis, 11
* Eva Mireles, 44
* Ellie Garcia, 10
* Tess Marie Mata, 10
* Eliahana "Elijah" Cruz Torres, 10
* Annabell Guadalupe Rodriguez, 10
* Irma Garcia, 48
* Nevaeh Bravo, 10
* Makenna Elrod, 10
* Maite Yuleana Rodriguez, 10
* Alithia Ramirez, 10
* Jayce Carmelo Luevanos, 10
* Jailah Nicole Silguero, 11
* Rogelio Torres, 10
* Alexandria "Lexi" Aniyah Rubio, 10
* Amerie Jo Garza, 10
* Jackie Cazares, 10
* Layla Salazar, 10

Ang bana ni Irma García nga mao si Joe García, usa sa mga magtutudlo nga napatay sa pagpamusil, namatay pagkahuman sa pag-atake sa kasingkasing, uban sa iyang pamilya nga nag-ingon nga namatay siya tungod sa "kasub-anan".

## Mga pakisayran
Pinulongang Tungang Bikol

Ang **Bikol Sentral** kun **Tungâng Bikol** , nga sagad ginatawag usab og **[[Naga, Camarines Sur|Bikol Naga]]** mao ang labing sinultihan nga pinulongan sa Rehiyon sa Bikol sa habagatang Luzon. Ginagamit kini sa amihanan ug kasadpang bahin sa lalawigan sa Camarines Sur, sa ikaduhang representante nga distrito sa Camarines Norte, silangang bahin sa Albay, amihanan-sidlakang bahin sa Sorsogon, sa lungsod sa San Pascual sa Masbate, ug habagatan-kasadpang bahin sa Catanduanes. Ang sukdanan niini gipasikad sa diyalekto nga ginasulti sa lungsod sa Canaman. 

Sa niining pinulongan, aduna'y mga bokabularyo nga dili makit-an sa ubang mga pinulongan sa Bikol sa ubang sakop sa bánay sa Tungâng Pilipino sama sa Tinagalog ug Sinugboanon.

## Tan-awa usab
* Mga pinulongang Bikol

## Mga pakisayran
Pagkalalaki nga makahilo

Ang ***toxic masculinity*** (literal: *pagkalalaki nga makahilo*) usa ka lugpong nga ginagamit sa paghulagway sa paagi nga ang mga lalaki gilauman nga molihok ug maggawi aron maisipong "lalaki kaayo." Mahimong maglakip kini sa mga butang sama sa pagka-kusgan, mabuot, ug dili emosyonal, ug uban pa.

Mahimong makadaot ang maong termino sa mga kalalakin-an tungod kay nagpugos kini kanila sa paglihok sa usa ka paagi aron maisipong lalaki kaayo. Kini nga pagpit-os mahimong mosangpot sa mga pamatasan sama sa kapintasan, pag-abuso sa substansiya (lakip ang alkoholismo), ug pagdaot sa kaugalingon.

Nalambigit kini sa kapintasan ug pag-asdang batok sa kababayen-an, mga sakop sa LGBTQ, ug bisan kinsa pa nga dili mohaum sa "tradisyonal" nga kahulugan sa pagkalalaki.
Mata

Ang mga **máta** mao'y organo sa panan-aw nga makabati og kahayag. Lain-laing matang sa masayon-pagbati nga organo ang makita sa lain-laing mga organismo. Ang pinakayanong mga mata wala'y mahimo gawas sa pagbati sa kahayag ug kangitngit sa palibot, samtang ang labing malisodon nga mga matang sa mga mata makamatikod sa mga urog ug kolor. Ang kasangkaran sa panan-aw sa pipila niining mga matang sa malisodon nga mga mata nagsapaw-sapaw pag-ayo, susama sa pagtugot sa mas maayo nga pagsaway sa ang-ang sa giladmon (panan-awong binokular o panan-awong murag-largabista) sa mga katawhan: ug ang pikas nga mata gipahimutang aron makunhuran ang pagsapaw sa mga hilisgutan sa panan-awon, susama sa mga koneho ug kamelyo.
Johnny Depp

Si **John Christopher "Johnny" Depp Jr.** (natawo ika-9 sa Hunyo 1963) mao ang usa ka aktor, maghuhuni ug magtatabang gikan didto sa Amerika.

## Mga sumpay sa gawas

* 
*
Stranger Things

Ang ***Stranger Things*** (literal: *Katingad-ang Butang*) mao ang usa ka pasundayag sa telebisyon nga gigamahan nila Matt Duffer ug Ross Duffer ug mahimong matan-aw kini sa Netflix. Ang mga manag-igson nag-alagad isip mga pamunong tigpagula ug mga ehekutibong tigpagula kauban sila Shawn Levy ug Dan Cohen. Ang kinaunahang *season* niini gipagula pinaagi sa Netflix niadtong Hulyo 15, 2016, uban ang ikaduha, ikatulo, ug ikaupat nga mga *season* niini nga mosunod niadtong Oktubre 2017, Hulyo 2019, ug Mayo ug Hulyo 2022, matag-usa. Bisan pa, ang sundayag gibag-ohan alang sa ikalima ug kataposang yugto niaging Pebrero 2022.

Gibutang sa napuloan-1980 sa lungsod nga handuraw mao sa Hawkins, Indiana, ang sinugdanan sa serye mipunting sa imbestigasyon sa pagkahanaw sa usa ka batan-ong lalaki (nga si Will Byers) taliwala sa panghitabong mga engkantohanon nga nahitabo sa palibot sa lungsod, lakip ang dagway sa usa ka batan-ong babaye nga may sikolokinetikong katakos (nga si Eleven.), ug ang ilang kalabotan sa usa ka alternatibong kamatuoran nga ginatawag kini og *Upside Down* (kalibotan nga baliktad).  Ang serye gibituonan sa daghang mga aktor, mao sila Winona Ryder, David Harbour, Finn Wolfhard, Millie Bobby Brown, Gaten Matarazzo, Caleb McLaughlin, Natalia Dyer, Charlie Heaton, Noah Schnapp, Sadie Sink, Joe Keery, Cara Buono, Matthew Modine, Dacre Montgomery, Sean Astin, Paul Reiser, Maya Hawke, Priah Ferguson, ug si Brett Gelman.

Ang manag-igsong Duffer mao'y nagmugna sa *Stranger Things* nga panag-sama kini og  imbestigasyong drama, horror, alamdag nga handurawat ug pamalatiang murag-bata. Gitakda sa manag-igsong Duffer ang sundayag ngadto's napuloan-1980, nga mihimong mga pakisayran sa bantogang kultura nianang dekada samtang dinasig usab sa binuhatan nila Steven Spielberg, John Carpenter, David Lynch, Stephen King ug ni H. P. Lovecraft.
Drag queen

Ang ***drag queen*** mao ang usa ka tawhanong lalaki nga nagasul-ob og mga sinina ug creative nga mek-ap aron mahimong morag usa ka babaye, kasagaran alang sa katuyoan sa paglingaw-lingaw. Apan ang ubang pang mga pagkailhanan sa kinatawhan (sama sa transhenero ug *[[non-binary]]*) mahimong usab nga isip usa ka *drag queen*. 

Ang mga tawo nakigbahin sa kalihokan sa pagbuhat og *drag* alang sa mga hinugdanan gikan sa pagpahayag sa kaugalingon hangtod sa pangunang pasundayag niini. Ang mga kini kanunay naglakip sa *[[lip-sync]]*, pagkanta sa tinuod, ug pagsayaw. Mahitabo kini sa mga dapit sama sa mga kabaret ug mga naytklab ug sa mga kalihokan sama sa mga *drag pageant*, karnabal, ug parada sa pagsaulog alang sa LGBT. Ang mga *drag queen* aduna'y lain-lain nga matang, gikan sa mga propesyonal nga gibituonan sa mga sine hangtod sa mga tawo nga usahay mag-*drag*.

## Mga sumpay sa gawas