Carbon Market

Ang **Carbon Market** mao ang pinakadakong merkado sa Dakbayan sa Sugbo, Pilipinas. Kini ang labing karaan nga merkado sa rehiyon sa Central Visayas. Ingon nga pinakadako nga merkado sa dakbayan, nagbaligya ang Carbon og nagkalain-laing mga produkto sama sa mga sinina, gamit sa kusina, ug mga heman, apil ang mga produkto sama sa prutas, utan, ug karne, uban pa nga mga baligya, nga gibaligya sa kapin 6,000 ka mga tindero sa merkado.

Sa tuig 2020s, nagsugod ang merkado og mga kalihokan sa pagbag-o aron mapa-modernize kini. Apil sa mga buhat ang pagtukod sa bag-ong edepisyo sa merkado, ug uban pang mga pasilidad gawas sa merkado. Gilauman nga mahuman ang pagpanindot sa tuig 2025.

Ang ngalan sa Carbon Market naggikan sa pulong carbón, nga Espanyol para sa uling, tungod kay ang lugar giingon nga duol sa usa ka coal depot nga gigamit sa mga tren sa dalang Cebu Railway nga nagdagan sa Sugbo gikan sa ika-19 nga siglo hangtod sa World War II.

Gamhanan ang kahibalo kung kanus-a nagsugod ang mga komersyal nga kalihokan sa Carbon. Apan, ang distrito nga naglibot sa Carbon, nga gitawag og Lutao ("float" sa Ingles), nga naglakip usab sa barangay Ermita, duol sa baybayon ug hapit sa pantalan sa Sugbo, nga gikan sa prekolonyal nga panahon, adunay na’y reputasyon ingon usa ka “dako nga sentro sa kalakalan sa rehiyon” sa rehiyon nga karon nailhan nga Visayas. Giingon nga ang kalakalan naa na sa panahon sa pagpanakop sa mga Kastila sa Sugbo, ug ang Carbon Market mas una pa kay sa pagpanakop sa mga Amerikano sa Pilipinas.

Sama sa kadaghanan sa Sugbo ug sa Pilipinas, ang Carbon naka-agum og dakong kadaut gikan sa World War II. Apan, samtang ang dakbayan ug ang nasud nagbangon ug mitubo, ingon man usab ang merkado. Niadtong Mayo 13, 1964, ang presidente sa Pilipinas niadtong panahona, si Diosdado Macapagal, pinaagi sa Presidential Proclamation 241, pormal nga gihatag ang yuta nga nahimutangan sa Carbon ngadto sa lokal nga gobyerno sa Dakbayan sa Sugbo, nga hangtod niadto, pormal nga gipanag-iya sa nasyonal nga gobyerno. 

Niadtong 1990s, adunay mga plano nga tangtangon ang Carbon Market nga nagdala sa pag-forma sa mga kooperatiba sa mga tindero. Niadtong 2000, pipila ka mga tindero ang nagtukod og kooperatiba aron ibaligya ang ilang mga produkto, ug sa ulahi, duha pa ka laing kooperatiba ang natukod sa lain-laing yunit sa merkado.  Niadtong 2002, tulo ka nag-unang kooperatiba ang naghiusa aron pagtukod sa Carbon Market Vendors Development Cooperative (Cemvedco).

Niadtong 2007, ang mga paglangan sa gobyerno sa pagpangayo og pag-uswag sa merkado nagmugna og politikal nga kontrobersiya, nga nagdala sa usa ka tindero sa pagdagan alang sa konseho sa dakbayan gikan sa barangay Ermita, ug nakadaog gamit ang usa ka isyu nga plataporma.

Pag-abot sa Setyembre 2009, ang gobyerno sa Dakbayan sa Sugbo nagbukas og yuta alang sa pribadong pag-develop sa usa ka bag-ong merkado, nga gitawag og Bagsakan Center. Ang tumong mao ang pagtaas sa kompetisyon ug pagpanaug sa presyo alang sa mga konsumidor sa duha ka merkado.

Sa ulahing bahin sa 2010s, adunay proposal gikan sa retail nga kompanya nga SM Prime aron i-redevelop ang Carbon Market.   

Niadtong 2020, ang Filipino nga konglomerado nga Megawide Construction Corporation nakigsabot sa lokal nga gobyerno sa Dakbayan sa Sugbo og 50 ka tuig nga kontrata nga magdala sa pag-redevelop sa merkado aron apilan og ubang mga lifestyle ug mixed-use nga developments sulod sa merkado ingon man ang usa ka transport hub nga naglakip og water taxi nga magdugtong sa Mactan–Cebu International Airport.

Ang merkado nahimutang sa tulo ka estruktura nga mao ang Unit 1, Unit 2, ug Unit 3, sa M.C. Briones St. sa Barangay Ermita: 

* Unit 1 – Basang merkado nga nagabaligya og karne ug seafood
* Unit 2 – Naguba sa sunog niadtong 1998,  gibuksan pag-usab niadtong 2022 isip interim nga merkado. 
* Yunit 3 – Lugar sa mga prutas. Ikaduhang andana nasunog sa 2018. 

### Ang uban

* Freedom Park – nga gitawag nga Plaza Washington sa panahon sa kolonyal nga paghari sa mga Amerikano, nga ulahi gipangalanan niadtong 1951 ni gobernador sa Cebu nga si Sergio Osmeña Jr. ngadto sa iyang kasamtangang ngalan. Ang ngalan nagpasabot nga kini usa ka lugar diin ang mga Cebuano makapraktis sa ilang mga kagawasan ug mao ang dapit sa mga rally politikal, relihiyosong pagtigom, ug mga debate, ug uban pang kalihokan. Ang yuta nga gisudlan niini orihinal nga gipangayo sa Order of Augustinian Recollects (nga nagdumala sa University of San Jose–Recoletos nga atbang sa Freedom Park) ngadto sa gobyerno sa Dakbayan sa Sugbo, uban ang kondisyon nga "nga mahimong usa ka parke diin ang mga tawo makagamit sa ilang konstitusyonal nga katungod sa gawas nga pagpanulti ug magpabilin ingon ani"    Niadtong 1960s, hinay-hinay kini nalakip sa merkado, nagsugod sa pipila ka mga pwesto, hangtod ang orihinal nga parke nawala. Sukad sa 1960s hangtod sa redevelopment sa 2020s, ang Freedom Park nailhan tungod sa mga tindahan sa bulak. Sa redevelopment, ang mga tindahan sa bulak ug uban pang mga pwesto sa Freedom Park gub-on ug gibalik sa orihinal nga gamit niini ingon usa ka pampublikong parke, uban ang usa ka 15-metro nga obelisk ingon bag-ong simbolo sa parke.

* Warwick Barracks – nahimutang taliwala sa Freedom Park ug sa Carbon Market building, orihinal kini nga gitawag nga "Post of Cebu", nga gitukod sa mga Amerikano niadtong 1899 sa ilang okupasyon sa Sugbo.  Niadtong 1904, ang ngalan giusab ngadto sa "Camp Warwick" aron pasidunggan si Kapitan Oliver Warwick nga napatay sa pakig-away batok sa mga Filipino sa Passi, Iloilo niadtong 1899. Usa ka tuig human, niadtong 1905, gipanag-iya kini og bag-ong ngalan nga Warwick Barracks. Pagkahuman sa pagbiya sa mga Amerikano, ang Warwick Barracks nabilin nga walay magamit ug hinay-hinay kini nalakip sa Carbon, ug gigamit usab isip parking area. Human sa redevelopment, ang Warwick Barracks i-repurpose ingon usa ka retail area, ug mao ang lokasyon sa bag-ong main building sa Carbon Market hangtod 2022.
* Senior Citizens' Park Chapel – usa ka kapilya sa Romano Katoliko nga gibutangan og estatwa sa Santo Niño de Cebú sa ibabaw.
* Pusô Village – ginganlan ug gidesinyo subay sa pusô, usa ka pagkaon nga hinimo sa bugas, kini nga lugar magpahimutang og mga tindahan sa pagkaon ug retail nga wala sa Carbon. Nahimutang kini sa daplin sa Carbon, tupad sa Compañía Marítima Building duol sa Cebu South Coastal Road.