Super Bagyong Odette

Ang **Bagyong Odette** (Internasyonal nga pangalan: Rai) usa ka talagsaon ka kusog, makamatay, ug hilabihan ka makadaot nga bagyo sa ulahing bahin sa panahon nga grabeng nakaapekto sa Pilipinas sa tunga-tunga sa Disyembre 2021, nga nahimong ikaduha nga pinakamahal nga bagyo sa kasaysayan sa Pilipinas sunod sa Bagyong Yolanda (Haiyan) niadtong 2013. Ang Rai nahimong unang Category 5-equivalent super typhoon nga mitumaw niadtong Disyembre sukad sa Nock-ten niadtong 2016, ug ang ikatulo sa upat ka Category 5 super typhoons nga natala sa South China Sea, uban sa Pamela niadtong 1954, Glenda (Rammasun) niadtong 2014 ug Enteng (Yagi) niadtong 2024.

Ang Rai, nga ginganlan sunod sa usa ka artifact nga gitawag og Rai stones, mao ang ika-22 ug katapusang ginganlan nga tropical storm, ang ikasiyam nga bagyo, ug ang ikalima nga super typhoon sa 2021 Pacific typhoon season. Ang sistema naggikan sa usa ka tropical disturbance duol sa equator niadtong Disyembre 10, nga naporma duol sa lugar sa laing low-pressure area nga nawala sa miaging adlaw. Ang mga kondisyon sa palibot sa sistema paborable alang sa dugang nga pag-uswag, ug kini hinay-hinay nga nahimong tropical depression niadtong Disyembre 12. Sa samang adlaw, ang United States Joint Typhoon Warning Center (JTWC) nag-isyu og Tropical Cyclone Formation Alert (TCFA) sa consolidating depression. Dugang nga pagkusog ang misunod, ug ang Rai gi-upgrade ngadto sa tropical storm sa sunod nga adlaw, sa wala pa moagi sa habagatan sa Ngulu Atoll. Human moagi duol sa Palau ug makaapekto sa isla nga nasud, ang Rai misulod sa Philippine Area of ​​Responsibility (PAR) sa gabii sa Disyembre 14, diin ang Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration (PAGASA) nagngalan niini nga "Odette".  Pagkasunod adlaw, gipataas sa JMA ug JTWC ang intensidad sa sistema ngadto sa usa ka low-end Category 1-equivalent typhoon, samtang nagpadayon ang pagpakita sa usa ka mata. Samtang nagkaduol sa Pilipinas, ang Rai kusog nga mikusog ngadto sa usa ka Category 5 super typhoon sa wala pa kini unang mitugpa sa Siargao. Hinay-hinay apan makanunayon kining mihuyang samtang mitabok sa Visayas, migawas sa Dagat Sulu. Human sa katapusang pag-landfall niini sa Palawan, ang Rai padayon nga mihuyang sa wala pa wala damha nga mikusog pag-usab ngadto sa usa ka Category 5-equivalent typhoon niadtong Disyembre 18, samtang nagkaduol sa Vietnam. Pagkasunod adlaw, ang Rai misulod sa laing hugna sa paghuyang, nga nawala niadtong Disyembre 21, habagatan-sidlakan sa Hong Kong.

Samtang gihapak sa Odette (Rai) ang Pilipinas, kusog nga ulan ug kusog nga hangin ang nakaapekto sa pipila ka mga lugar sa palibot sa agianan sa bagyo. Daghang mga lugar sa Kabisay-an ug Mindanao ang nawad-an og kuryente ug daghang mga probinsya ug mga lugar ang nawad-an og serbisyo sa komunikasyon. Ang mga natumba nga kahoy nakababag sa daghang mga dalan, ug ang pagbaha usa ka dakong problema sa mga apektadong rehiyon, labi na ang Bohol, diin ang bagyo gihulagway nga "usa sa pinakagrabe sa probinsya". Ang mga suba miawas usab sa tibuok Cagayan de Oro, samtang daghang mga bilding ang nadaot. Ang Surigao City gitaho nga hingpit nga nadaot, ug nangayog tabang. Ang Bohol nangayog tabang usab gikan sa gobyerno tungod sa mga kadaot nga gidala sa Rai sa lugar. Gibutang ang state of calamity sa probinsya ug Cebu. Mokabat sa 410 ka mga tawo ang namatay, kadaghanan niini gikan sa grabeng naapektuhan nga isla sa Bohol. Ang mga kadaot gibanabana nga ₱47.6 bilyon (US$951 milyon), lakip ang ₱29.8 bilyon (US$596 milyon) nga kadaot sa imprastraktura.

## Kasaysayan sa meteorolohiya
Sa alas 6:00 UTC niadtong Disyembre 9, ang Joint Typhoon Warning Center (JTWC) nagsugod sa pagmonitor sa usa ka low-latitude nga lugar sa convection sa Kadagatang Pasipiko sa 4.6°N 142.4°E, nga nahimutang mga 650 km (400 mi) sidlakan-habagatan-sidlakan sa Palau. Usa ka halapad nga sirkulasyon ang giila sa ahensya, nga adunay flaring convection sa ibabaw niini. Ang sirkulasyon adunay marginal nga palibot nga adunay ubos ngadto sa kasarangan nga wind shear, patas nga outflow, ug init nga temperatura sa ibabaw sa dagat. Bisan pa sa gihatag nga palibot niini, bisan pa, ang kagubot wala mokusog ug nawala sa alas 6:00 UTC sa sunod nga adlaw. Laing bag-ong lugar sa low pressure ang naporma niadtong Disyembre 10, duol sa lokasyon sa miaging kagubot. Ang pag-analisar sa sistema nagpadayag sa usa ka nadaot ug wala’y organisado nga low-level circulation center. Ang mga pag-ayo sa posisyon sa alas 2:30 UTC niadtong Disyembre 11 nagtino nga ang sentro niini mibalhin sa amihanan ibabaw sa usa ka nag-uswag nga surface trough, samtang ang convective bursts nahitabo sa palibot sa sistema. Usa ka abante nga scatterometer pass nga makita sa ubos sa kusog nga hangin sa amihanan-kasadpang quadrant niini. Ang Japan Meteorological Agency (JMA) (ang opisyal nga Regional Specialized Meteorological Center para sa kasadpang Kadagatang Pasipiko) nagdesignar sa sistema isip usa ka tropical depression mga alas 6:00 sa hapon sa UTC niadtong Disyembre 11. Ang PAGASA nagsugod usab sa pag-isyu og mga pasidaan para sa sistema, nga nagdefine niini isip usa ka tropical depression.