Piniliay sa Pagka-Presidente 2022 (Pilipinas)

Takdang ipahigayon ang **piniliay sa pamuno-nasod ug puli-pamuno nasod sa Pilipinas** sa Mayo 9, 2022, ug lakip kini sa sagad nga pinilay sa maong tuiga. Mao kini ang ika-17 nga tul-id nga piniliay sa pamuno ug ika-16 nga piniliay sa puli-pamuno sa Pilipinas sukad niadtong 1935, ug ang ika-pito nga piniliay sa inunom ka tuig nga termino sa pamuno ug puli pamuno sukad 1986.

Walay katungod ang kanhing presidente nga si Rodrigo Duterte, ang kamtangang pamuno nasod nga molusad pa usab sa maong katungdanan, sumala sa 1987 nga Batakang Balaod sa Pilipinas. Iya-iya ang pag-ilim sa katungdanan sa pamuno-nasod ug puli-pamuno mahimo nga managlahi'g lugwaynong hugpong ang duha ka mananaog. Ang kanhing bise-presidente nga si Leni Robredo angayan nga magpapili usab apan mipili na hinuon nga magpapili pagka-pamuno. Busa, kini nga piniliay nagtino sa ika-17 nga Pamuno-Nasod ug ika-15 nga Puli-Pamuno. Ang presidente ug bise presidente managlahi nga pilion, mao nga ang duha ka mananaog nga kandidato mahimong maggikan sa managlahing partido sa politika.

## Saubay sa Pag-ilim

Sumala sa 1987 nga Batakang Balaod sa Pilipinas, ginapahigayon ang piniliay matag unom ka tuig human sa 1992, sa ikadugang Lunes sa Mayo. Limitado ang termino sa kasamtangang pamuno. Mamahimong molusad ang puli-pamuno og duha ka managsunod nga termino. Ang ginagamit ang kinaunhang *past the post voting system* aron matumbok ang mananaog: ang pilionon nga adunay kinadaghang pag-ilim, maoy modaog sa pagkapamuno. Ginalain ang piniliay sa pagkapuli pamuno apan susama ra sila mga lagda ug mamahimo nga maglahi ang manok sa pupili sa duha ka katungdanan.

Kon ugaling magtabla ang duha kun daghan pa ka pili-onon, anaa sa Dalam nga mag-inilimay kon kinsa ang mahimong pamuno kun puli-pamuno. Lingkoran sa duha ka mananaog ilahang katungdanan og unom ka tuig nga termino nga magsugod sa udto, Hunyo 30, 2022, ug motapos kini human sa unom ka tuig sa maong adlawa.

## Kaagi

## Mga Pilionon
### Mga Opisyal nga Pilionon

Ginadahom nga mamantala sa Komisyon sa mga Piniliay ang dili pa hingpit nga talaanan sa mga pilionon sa katapusan sa Oktobre 2021. Pagsugod sa panahon sa piniliay sa sayong Enero 2022, mabug-os na sa komisyon ang talaanan sa mga pilionon nga manggawas sa buyang sa pili.

### Mga Mingsibya sa ilahang pag-pilionon
Daghang mga binanggiitag ngalan ang nanibya sa ilahang paglusad sa piniliay.

#### Isip Pamuno-Nasod


File:Senator Ping Lacson at the 110th Charter Anniversary of Baguio City, September 1, 2019.jpg|Si Panfilo "Ping" Lacson usa ka Magbatasan
File:IskoMorenoOfficialPortrait.jpg|Si Isko Moreno ang Pamuno-Dakbayan sa Manila
File:Sarangani Lone District Representative Manny Pacquiao (cropped).jpg|Si Manny Pacquiao usa ka Magbatasan
File:Bongbong Marcos.jpg|Si Bongbong Marcos usa ka kanhi Magbatasan
Leni Robredo Portrait.png|Leni Robredo, usa ka kanhi Bise-Presidente


* Panfilo Lacson (Reporma), kasamtangang magbatasan
** Sa Hulyo 2021, mikompirma si Tito Sotto ang Pamuno sa Batasan nga duyogan niya og lusad si Lacson sa iyahang pagkapamuno. Niadtong Septiyembre 8, gisibya sa duha ilahang pagkapilionon sa umaabot nga piniliay.

*Isko Moreno (Aksyon), kasamtangang pamuno dakbayan sa Manila
**Gi-asoy ni Moreno iyahang pagkapilionon niadtong Septiyembre 22, Si Dr. Willie Ong ang iyahang kaduyog.

* Manny Pacquiao (PDP–Laban), kasamtangang magbatasan.
**Niadtong Hunyo 2020, gisugid ni Bon Arum usa ka promutir sa baksing nga gisulti-an siyang Pacquiao nga molusad siya isip pamuno sa 2022 inay labanan iyahang katungdanan sa Batasan. Paglabay sa pipila ka adlaw milimod si Pacquiao sa iyahang paghisgot og lugay (politika) ngadto kang Arum. Sa usa ka tuig ang milabay misulti si Monico Puentebella usa ka opisyal sa pag-ugat ug kanhi pamuno sa Bacolod nga molusad siya isip pamuno nasod ug gitugtan kunohay siya sa boksidor nga maghisgot bahin sa lugay. Niadtong Septiyembre 2021, miingon si Pacquiao nga aduna man lamang siyay tulo ka pilianan: molusad isip pamuno nasod, molusad usab sa Batasan, kun moluwat na sa politika. Sa KaguIn September 2021, Pacquiao said that he only have three options in politics: run for president, run for reelection in the Senate, or retire from politics altogether. Niadtong Septiyembre 19, gidawat niya ang pagtuboy sa kang Koko Pimentel nga pundok sa PDP-Laban.
*Bongbong Marcos (KBL), kanhi magbatasan.
**Sa Enero 2020, nagpahibalo si nga molusad siya sa "usa ka nasodnong katungdanan" sa 2022, apan wala siya motug-an kon unsang katungdanana. Sa Kagurolsol 2020, Marcos's sister Imee said that her brother was still noncommittal to which position he'd run for. A year later, Marcos himself confirmed that "The presidency is not taken off the table." On September 21, the Partido Federal ng Pilipinas (PFP; ) nominated Marcos to run for president. If Marcos accepts, he will be inducted as a member of the party and be made its chairman. Sa usa ka bidyong lunda sa Kagurolsol 24, 2021, pormal nga gidawat ni Marcos ang pagtuboy sa apin atol sa Nasodnong Panagtigom sa KBL nga gipahigayon Binangonan, Rizal.

#### Isip Puli-Pamuno


Sen. Pres Vicente Sotto (cropped).jpg|Si Rodrigo Duterte ang Pamuno-|Si Tito Sotto ang Pamuno sa Taas nga Dalam 


* Rodrigo Duterte (PDP–Laban), kasamtangang pamumo-nasod sa Pilipinas
** Unang gi-asoy ni Duterte nga iyahang luyohan si Martin Romualdez sa paglusad  sa maong katungdanan. Sa pagkigtigom niya sa nasod, sa Tagurkad (Lunes), Kabay (Hunyo) 28, miangkon si Duterte nga "dili daotang laraw" ang paglusad isip puli-pamuno apan mag-agad kini kon adunay "luna" alang kaniya sa *polls*. Sa Hinapdapon (Hulyo) 17, 2021, gisibya niya nga dili mababagan sa mga posibling kiha ang iyahang mga laraw sa paglusad isip puli-pamuno. Sa Lubadlubad (Agosto) 24, 2021 gidawat niya ang pagluyo sa PDP-Laban sa paglusad isip puli-pamuno ug gisugid niya ang katarongan: "ang pagsakripisyo ug pagtumbaling sa pagpangamuyo sa katawhan." Pipila ka pitlaw ang milabay, pormal nga gituboy si Duterte isip puli-pamuno sa pundok sa PDP-Laban nga giulohan ni Alfonso Cusi ang kaliham sa Alintaga sa Enerhiya.
** 

* Willie Ong (Lakas–CMD), Magduduso sa publikong alimgas ug kanhi magtatambag sa Alintaga sa Alimgas.
** Si Ong ang mahimong kaduyog ni Moreno, opisyal nga gi-asoy ilahang pagkapilionon niadtong Kagurolsol (Septembre) 22, 2021.
** 

* Tito Sotto (NPC), kasamtangang pamuno sa Batasan sa Pilipinas.
** Sa Hinapdapon (Hulyo) 2021, gi-asoy ni Sotto nga siya ang mahimong kaduyog ni Lacson sa lumba sa pagkapamuno, gisundan kini sa opisyal nga pagsibya sa pangampanya niadtong Kagurolsol 8, 2021.

## Mga pakisayran