Imperyo sa Rusya

Ang **Imperyo sa Rusya** usa ka makasaysayanon nga emperyo nga gilapdon sa Eurasia ug North America gikan sa 1721, pagsunod sa katapusan sa Dakong Gubat sa Amihanan, hangtod nga ang Republika giproklamar sa Provisional Government nga nagkuha og gahum pagkahuman sa Pebrero Revolution sa 1917.   Ang ikatulo nga kinadak-ang emperyo sa kasaysayan, sa labing kadako nga gilapdon sa tulo nga mga kontinente, Europa, Asya, ug North America, ang Imperyo sa Rusya nalabwan sa gidak-on lamang sa British ug Imperyo sa Mongol sa. Ang pagsaka sa Imperyo sa Rusya dungan sa pag-us-os sa mga silingan nga gahum sa karibal: ang Imperyo sa Sweden, ang Poland – Lithuanian Commonwealth, Persia, ang Ottoman Empire, ug Manchu China. Naghimo kini usa ka hinungdanon nga papel kaniadtong 1812–1814 sa pagpildi sa mga ambisyon ni Napoleon nga kontrolon ang Europa ug palapdon sa kasadpan ug habagatan, nga nahimong usa sa labing gamhanan nga mga emperyo sa Europa sa tanang panahon.

Ang Balay Romanov nagmando sa Emperyo sa Rusya gikan 1721 hangtod 1762. Ang matrilineal nga sanga niini nga kagikan nga patrilineal nga Aleman, ang House of Holstein-Gottorp-Romanov, nagmando gikan sa 1762 hangtod sa katapusan sa emperyo. Sa pagsugod sa ika-19 nga siglo, ang Imperyo sa Rusya miabut gikan sa Arctic Ocean sa amihanan ngadto sa Black Sea sa habagatan, gikan sa Baltic Sea sa kasadpan ngadto sa Alaska ug Amihanang California sa Amerika sa silangan.  Uban sa 125.6&nbsp;milyon nga mga hilisgutan nga narehistro sa sensus sa 1897, kini ang adunay ikatulo nga labing kadaghan nga populasyon sa kalibutan sa oras, pagkahuman sa Qing China ug India. Sama sa tanan nga mga emperyo, nagpakita kini daghang pagkalainlain sa mga termino sa ekonomiya, etniko, sinultian, ug relihiyon. Daghang mga elemento nga dili pagsinabtanay naglansad daghang mga rebelyon ug pagpatay sa miaging mga siglo. Sa ika-19 nga siglo, bantayan sila sa imperyal nga tinago nga pulisya, ug libolibo ang gipatapon sa Siberia.

Ang emperyo adunay nag-una nga ekonomiya sa agrikultura, nga adunay mubu nga produktibo sa mga dagku nga mga yuta nga gitrabaho sa mga mag-uuma sa Rusya, nga naila nga "'mga serf", nga gihigot sa yuta sa usa ka pyudal nga kahikayan. Ang mga serf gibuhian kaniadtong 1861, apan ang tag-iya sa yuta nga aristokratiko nga klase nagpadayon sa pagkontrol. Ang ekonomiya hinayhinay nga gihimo sa industriya gamit ang tabang sa langyaw nga pagpamuhunan sa mga riles ug pabrika. Gikan sa ika-10 hangtod sa ika-17 nga siglo, ang yuta gimandoan sa usa ka halangdon nga klase, ang boyars, ug pagkahuman sa usa ka emperor.

Tsar Ivan III (1462-1505) nagpahiluna sa patukoranan alang sa emperyo nga sa ulahi mitungha. Gipatulo niya ang teritoryo sa iyang estado, gitapos ang pagdumala sa Golden Horde, giayo ang Moscow Kremlin, ug gipahimutang ang mga pundasyon sa estado sa Russia. Si Emperor Peter I (1682–1725) nakig-away daghang mga giyera ug gipalapdan ang usa na ka dako nga emperyo ngadto sa usa ka nag-una nga gahum sa Europa. Gibalhin niya ang kapital gikan sa Moscow ngadto sa bag-ong modelo nga lungsod sa Saint Petersburg, nga adunay daghang laraw sa Kasadpan. Gipangunahan niya ang usa ka rebolusyon sa kultura nga gipulihan ang pipila sa tradisyonalista ug medyebal nga pamatasan ug pamulitika nga mga pamatasan sa usa ka moderno, syentipiko, oriented sa Europa, ug rationalist nga sistema. Si Empress Catherine the Great (1762–1796) nangulo sa usa ka bulawanong kapanahonan; gipalapdan niya ang estado pinaagi sa pagsakop, kolonisasyon ug diplomasya, gipadayon ang palisiya ni Peter I sa modernisasyon subay sa mga linya sa Kasadpang Europa. Alexander II sa Russia

= Mga Pakisayran =