open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baghak (tikling)

Kaliwatan sa tikling ang **Baghak** (*Rallina eurizonoides*). Una ning gihulagway ni Frédéric de Lafresnaye ni adtong 1845. Ang Baghak sakop sa kahenera nga *[[Rallina]]*, ug kabanay nga tikling. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Oseyaniya

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *R. e. alvarezi*
* *R. e. amauroptera*
* *R. e. eurizonoides*
* *R. e. formosana*
* *R. e. minahasa*
* *R. e. sepiaria*
* *R. e. telmatophila*

## Ang mga gi basihan niini
Tabon (muragmanok)

Kahenera sa mga muragmanok ang **Tabon** (*Megapodius*). Ang Tabon sakop sa kabanay nga Megapodiidae. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Falco rupicolus

Kaliwatan sa muragbanog ang ***Falco rupicolus***. Una ning gihulagway ni Daudin ni adtong 1800. Ang *Falco rupicolus* sakop sa kahenera nga *[[Falco]]*, ug kabanay nga Falconidae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Tapayan (tikling)

Kaliwatan sa tikling ang **Tapayan** (*Gallicrex cinerea*). Una ning gihulagway ni Gmelin ni adtong 1789. Ang Tapayan sakop sa kahenera nga *[[Gallicrex]]*, ug kabanay nga tikling. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Salak (tikarolon)

Kaliwatan sa tikarolon ang **Salak** (*Eurystomus orientalis*). Una ning gihulagway ni Linnaeus ni adtong 1766. Ang Salak sakop sa kahenera nga *[[Eurystomus]]*, ug kabanay nga Coraciidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* habagatang Asya
* Oseyaniya

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *E. o. calonyx*
* *E. o. crassirostris*
* *E. o. gigas*
* *E. o. irisi*
* *E. o. laetior*
* *E. o. oberholseri*
* *E. o. orientalis*
* *E. o. pacificus*
* *E. o. solomonensis*
* *E. o. waigiouensis*

## Ang mga gi basihan niini
Harpagornis moorei

Ang **agila sa Haast** (*Harpagornis moorei*) usa ka nahanaw nga species sa agila nga kaniadto nagpuyo sa  South Island sa New Zealand, nga kasagarang gidawat nga mahimong pouakai sa leyenda sa Maori.
Ang kadako nga gidak-on niini gipatin-aw ingon usa ka ebolusyon nga tubag sa kadak-an sa biktima, ang moa nga walay paglupad, ang labing kadaghan mahimo nga motimbang og 230 kg (510 lb). Ang agila ni Haast nahanaw mga 1400, pagkahuman nga gipangita ang moa aron mapuo sa una nga Māori.
Uwak-bata (tikarolon)

Kaliwatan sa tikarolon ang **Uwak-bata** (*Halcyon smyrnensis*). Una ning gihulagway ni Linnaeus ni adtong 1758. Ang Uwak-bata sakop sa kahenera nga *[[Halcyon]]*, ug kabanay nga Alcedinidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan.

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *H. s. fokiensis*
* *H. s. fusca*
* *H. s. gularis*
* *H. s. perpulchra*
* *H. s. saturatior*
* *H. s. smyrnensis*

## Ang mga gi basihan niini
Bakaka (tikarolon)

Kaliwatan sa tikarolon ang **Bakaka** (*Pelargopsis capensis*). Una ning gihulagway ni Linnaeus ni adtong 1766. Ang Bakaka sakop sa kahenera nga *[[Pelargopsis]]*, ug kabanay nga Alcedinidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan.

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *P. c. burmanica*
* *P. c. capensis*
* *P. c. cyanopteryx*
* *P. c. floresiana*
* *P. c. gigantea*
* *P. c. gouldi*
* *P. c. innominata*
* *P. c. intermedia*
* *P. c. javana*
* *P. c. malaccensis*
* *P. c. osmastoni*
* *P. c. simalurensis*
* *P. c. sodalis*

## Ang mga gi basihan niini
Muragpati (langgam)

Kahanay sa mga langgam ang **Muragpati** (*Columbiformes*). Ang Muragpati sakop sa kahutong nga langgam, ka-ulo nga maybukobuko, ug kaginharian nga mananap. Ang kahanay nga Columbiformes pagsakop 314 kaliwatan, segun Catalogue of Life. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Salampati (muragpati)

Kabanay sa mga muragpati ang **Salampati** (*Columbidae*). Ang Salampati sakop sa kahanay nga muragpati, kahutong nga langgam, ka-ulo nga maybukobuko, ug kaginharian nga mananap. Ang kabanay nga Columbidae pagsakop 312 kaliwatan, segun Catalogue of Life. 

## Matang nga nahiubos

* *[[Alectroenas]]*
* *[[Caloenas (salampati)|Caloenas]]*
* *[[Chalcophaps]]*
* *[[Claravis]]*
* *[[Columba]]*
* *[[Columbina]]*
* *[[Cryptophaps]]*
* *[[Didunculus]]*
* *[[Drepanoptila]]*
* *[[Ducula]]*
* *[[Ectopistes]]*
* *[[Gallicolumba]]*
* *[[Geopelia]]*
* *[[Geophaps]]*
* *[[Geotrygon]]*
* *[[Goura]]*
* *[[Gymnophaps]]*
* *[[Hemiphaga]]*
* *[[Henicophaps]]*
* *[[Leptotila]]*
* *[[Leucosarcia]]*
* *[[Lopholaimus]]*
* *[[Macropygia]]*
* *[[Metriopelia]]*
* *[[Microgoura]]*
* *[[Ocyphaps]]*
* *[[Oena]]*
* *[[Otidiphaps]]*
* *[[Patagioenas]]*
* *[[Petrophassa]]*
* *[[Phapitreron]]*
* *[[Phaps]]*
* *[[Ptilinopus]]*
* *[[Reinwardtoena]]*
* *[[Starnoenas]]*
* *[[Streptopelia]]*
* *[[Treron]]*
* *[[Trugon]]*
* *[[Turacoena]]*
* *[[Turtur]]*
* *[[Uropelia]]*
* *[[Zenaida]]*

## Ang mga gi basihan niini
Manatad (salampati)

Kaliwatan sa salampati ang **Manatad** (*Chalcophaps indica*). Una ning gihulagway ni Linnaeus ni adtong 1758. Ang Manatad sakop sa kahenera nga *[[Chalcophaps]]*, ug kabanay nga salampati. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan.

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *C. i. indica*
* *C. i. augusta*
* *C. i. timorensis*
* *C. i. robinsoni*
* *C. i. sandwichensis*
* *C. i. longirostris*
* *C. i. minima*
* *C. i. maxima*
* *C. i. natalis*
* *C. i. rogersi*

## Ang mga gi basihan niini
Balud (salampati)

Kahenera sa mga salampati ang **Balud** (*Ducula*). Ang Balud sakop sa kabanay nga salampati. 

## Matang nga nahiubos

* *[[Ducula aenea]]*
* *[[Ducula aurorae]]*
* *[[Ducula badia]]*
* *[[Ducula bakeri]]*
* *[[Ducula basilica]]*
* *[[Ducula bicolor]]*
* *[[Ducula brenchleyi]]*
* *[[Ducula carola]]*
* *[[Ducula chalconota]]*
* *[[Ducula cineracea]]*
* *[[Ducula concinna]]*
* *[[Ducula constans]]*
* *[[Ducula finschii]]*
* *[[Ducula forsteni]]*
* *[[Ducula galeata]]*
* *[[Ducula goliath]]*
* *[[Ducula lacernulata]]*
* *[[Ducula latrans]]*
* *[[Ducula melanochroa]]*
* *[[Ducula mindorensis]]*
* *[[Ducula mullerii]]*
* *[[Ducula myristicivora]]*
* *[[Ducula oceanica]]*
* *[[Ducula pacifica]]*
* *[[Ducula perspicillata]]*
* *[[Ducula pickeringii]]*
* *[[Ducula pinon]]*
* *[[Ducula pistrinaria]]*
* *[[Ducula poliocephala]]*
* *[[Ducula radiata]]*
* *[[Ducula rosacea]]*
* *[[Ducula rubricera]]*
* *[[Ducula rufigaster]]*
* *[[Ducula whartoni]]*
* *[[Ducula zoeae]]*

## Ang mga gi basihan niini
Punay (salampati)

Kahenera sa mga salampati ang **Punay** (*Treron*). Ang Punay sakop sa kabanay nga salampati. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Turnix nanus

Kaliwatan sa buntog ang ***Turnix nanus***. Una ning gihulagway ni Carl Jakob Sundevall ni adtong 1850. Ang *Turnix nanus* sakop sa kahenera nga *[[Turnix]]*, ug kabanay nga buntog. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Coenocorypha barrierensis

Kaliwatan sa kanawayon ang ***Coenocorypha barrierensis***. Una ning gihulagway ni Oliver ni adtong 1955. Ang *Coenocorypha barrierensis* sakop sa kahenera nga *[[Coenocorypha]]*, ug kabanay nga Scolopacidae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Arenaria (kanawayon)

Kahenera sa mga kanawayon ang ***Arenaria***. Ang *Arenaria* sakop sa kabanay nga Scolopacidae. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Dasak (kanawayon)

Kaliwatan sa kanawayon ang **Dasak** (*Rostratula benghalensis*). Una ning gihulagway ni Linnaeus ni adtong 1758. Ang Dasak sakop sa kahenera nga *[[Rostratula]]*, ug kabanay nga Rostratulidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Recurvirostridae

Kabanay sa mga kanawayon ang **Recurvirostridae**. Ang Recurvirostridae sakop sa kahanay nga kanawayon, kahutong nga langgam, ka-ulo nga maybukobuko, ug kaginharian nga mananap. Ang kabanay nga Recurvirostridae pagsakop 10 kaliwatan, segun Catalogue of Life. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Larus michahellis

Kaliwatan sa kanaway ang ***Larus michahellis***. Una ning gihulagway ni Johann Friedrich Naumann ni adtong 1840. Ang *Larus michahellis* sakop sa kahenera nga *[[Larus]]*, ug kabanay nga kanaway. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan.

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *L. m. atlantis*
* *L. m. michahellis*

## Ang mga gi basihan niini
Larus smithsonianus

Kaliwatan sa kanaway ang ***Larus smithsonianus***. Una ning gihulagway ni Elliott Coues ni adtong 1862. Ang *Larus smithsonianus* sakop sa kahenera nga *[[Larus]]*, ug kabanay nga kanaway. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Larus vegae

Kaliwatan sa kanaway ang ***Larus vegae***. Una ning gihulagway ni Palmen ni adtong 1887. Ang *Larus vegae* sakop sa kahenera nga *[[Larus]]*, ug kabanay nga kanaway. 

File:Молодая Восточносибирская чайка - Larus vegae mongolicus.jpg|Larus vegae mongolicus
File:Восточносибирская чайка - Larus vegae mongolicus.jpg


## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *L. v. mongolicus*
* *L. v. vegae*

## Ang mga gi basihan niini
Procelsterna albivitta

Kaliwatan sa kanaway ang ***Procelsterna albivitta***. Una ning gihulagway ni Bonaparte ni adtong 1856. Ang *Procelsterna albivitta* sakop sa kahenera nga *[[Procelsterna]]*, ug kabanay nga kanaway. 

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *P. a. albivitta*
* *P. a. imitatrix*
* *P. a. skottsbergii*

## Ang mga gi basihan niini
Cursorius somalensis

Kaliwatan sa kanawayon ang ***Cursorius somalensis***. Una ning gihulagway ni Shelley ni adtong 1885. Ang *Cursorius somalensis* sakop sa kahenera nga *[[Cursorius]]*, ug kabanay nga Glareolidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan.

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *C. s. littoralis*
* *C. s. somalensis*

## Ang mga gi basihan niini
Charadrius nivosus

Kaliwatan sa kanawayon ang ***Charadrius nivosus***. Una ning gihulagway ni John Cassin ni adtong 1858. Ang *Charadrius nivosus* sakop sa kahenera nga *[[Charadrius]]*, ug kabanay nga Charadriidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Habagatang Amerika
* Amerika Sentral
* Amihanang Amerika
* Dagat Caribbean

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *C. n. nivosus*
* *C. n. occidentalis*

## Ang mga gi basihan niini
Burhinus indicus

Kaliwatan sa kanawayon ang ***Burhinus indicus***. Una ning gihulagway ni Tommaso Salvadori ni adtong 1865. Ang *Burhinus indicus* sakop sa kahenera nga *[[Burhinus]]*, ug kabanay nga Burhinidae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Cariamiformes

Kahanay sa mga langgam ang **Cariamiformes**. Ang Cariamiformes sakop sa kahutong nga langgam, ka-ulo nga maybukobuko, ug kaginharian nga mananap.
Ang **Cariamiformes** maoy usa ka han-ay sa mga langgam nga wala makalupad nga naglungtad na sa kapin sa 60 ka milyon ka tuig. Ang grupo naglakip sa pamilyang Cariamidae.

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:
Caprimulgiformes

Kahanay sa mga langgam ang **Caprimulgiformes**. Ang Caprimulgiformes sakop sa kahutong nga langgam, ka-ulo nga maybukobuko, ug kaginharian nga mananap. Ang kahanay nga Caprimulgiformes pagsakop 111 kaliwatan, segun Catalogue of Life. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Rhaphidura (sayaw)

Kahenera sa mga sayaw ang ***Rhaphidura***. Ang *Rhaphidura* sakop sa kabanay nga sayaw. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Bibi (itik)

Kaliwatan sa itik ang **Bibi** (*Cairina moschata*). Una ning gihulagway ni Linnaeus ni adtong 1758. Ang Bibi sakop sa kahenera nga *[[Cairina]]*, ug kabanay nga itik. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Nisaetus floris

Kaliwatan sa mandaragit ang ***Nisaetus floris***. Una ning gihulagway ni Hartert ni adtong 1898. Ang *Nisaetus floris* sakop sa kahenera nga *[[Nisaetus]]*, ug kabanay nga Accipitridae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kritikal nga nagtikapuo. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Accipiter chilensis

Kaliwatan sa mandaragit ang ***Accipiter chilensis***. Una ning gihulagway ni Philippi ug Christian Ludwig Landbeck ni adtong 1864. Ang *Accipiter chilensis* sakop sa kahenera nga *[[Accipiter]]*, ug kabanay nga Accipitridae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Habagatang Amerika

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Accipiter hiogaster

Kaliwatan sa mandaragit ang ***Accipiter hiogaster***. Una ning gihulagway ni S. Muller ni adtong 1841. Ang *Accipiter hiogaster* sakop sa kahenera nga *[[Accipiter]]*, ug kabanay nga Accipitridae. 

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *A. h. albiventris*
* *A. h. bougainvillei*
* *A. h. dampieri*
* *A. h. griseogularis*
* *A. h. hiogaster*
* *A. h. lavongai*
* *A. h. leucosomus*
* *A. h. lihirensis*
* *A. h. malaitae*
* *A. h. manusi*
* *A. h. matthiae*
* *A. h. misoriensis*
* *A. h. misulae*
* *A. h. mortyi*
* *A. h. obiensis*
* *A. h. pallidiceps*
* *A. h. pallidimas*
* *A. h. polionotus*
* *A. h. pulchellus*
* *A. h. rubianae*
* *A. h. rufoschistaceus*
* *A. h. sylvestris*

## Ang mga gi basihan niini
Buteo japonicus

Kaliwatan sa mandaragit ang ***Buteo japonicus***. Una ning gihulagway ni Coenraad Jacob Temminck ug Hermann Schlegel ni adtong 1844. Ang *Buteo japonicus* sakop sa kahenera nga *[[Buteo]]*, ug kabanay nga Accipitridae. 

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *B. j. japonicus*
* *B. j. oshiroi*
* *B. j. toyoshimai*

## Ang mga gi basihan niini
Phoenicopterus roseus

Kaliwatan sa langgam ang ***Phoenicopterus roseus***. Una ning gihulagway ni Peter Simon Pallas ni adtong 1811. Ang *Phoenicopterus roseus* sakop sa kahenera nga *[[Phoenicopterus]]*, ug kabanay nga Phoenicopteridae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Aprika
* habagatang Asya
* Uropa ug amihanang Asya

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Tachybaptus tricolor

Kaliwatan sa gamao ang ***Tachybaptus tricolor***. Una ning gihulagway ni George Robert Gray ni adtong 1861. Ang *Tachybaptus tricolor* sakop sa kahenera nga *[[Tachybaptus]]*, ug kabanay nga gamao. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Ostralya
* habagatang Asya

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *T. t. collaris*
* *T. t. tricolor*
* *T. t. vulcanorum*

## Ang mga gi basihan niini
Procellariiformes

Kahanay sa mga langgam ang **Procellariiformes**. Ang Procellariiformes sakop sa kahutong nga langgam, ka-ulo nga maybukobuko, ug kaginharian nga mananap. Ang kahanay nga Procellariiformes pagsakop 138 kaliwatan, segun Catalogue of Life. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Diomedea antipodensis

Kaliwatan sa langgam ang ***Diomedea antipodensis***. Una ning gihulagway ni C. J. R. Robertson ug Warham ni adtong 1992. Ang *Diomedea antipodensis* sakop sa kahenera nga *[[Diomedea]]*, ug kabanay nga Diomedeidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa madutlan. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Pterodroma brevipes

Kaliwatan sa langgam ang ***Pterodroma brevipes***. Una ning gihulagway ni Titian Peale ni adtong 1848. Ang *Pterodroma brevipes* sakop sa kahenera nga *[[Pterodroma]]*, ug kabanay nga Procellariidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa madutlan.

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *P. b. brevipes*
* *P. b. magnificens*

## Ang mga gi basihan niini
Puffinus bailloni

Kaliwatan sa langgam ang ***Puffinus bailloni***. Una ning gihulagway ni Bonaparte ni adtong 1857. Ang *Puffinus bailloni* sakop sa kahenera nga *[[Puffinus]]*, ug kabanay nga Procellariidae. 

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *P. b. bailloni*
* *P. b. colstoni*
* *P. b. dichrous*
* *P. b. gunax*
* *P. b. nicolae*

## Ang mga gi basihan niini
Puffinus boydi

Kaliwatan sa langgam ang ***Puffinus boydi***. Una ning gihulagway ni Mathews ni adtong 1912. Ang *Puffinus boydi* sakop sa kahenera nga *[[Puffinus]]*, ug kabanay nga Procellariidae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini





## Galeriya sa hulagway


Puffinus_boydi_MHNT_ZOO_2010_11_42_Ilhéus_do_Rombo_-_Cap-vert_-_Naurois.jpg
Katala (langgam nga adunay periko)

Kaliwatan sa langgam nga adunay periko ang **Katala** (*Cacatua haematuropygia*). Una ning gihulagway ni Statius Muller ni adtong 1776. Ang Katala sakop sa kahenera nga *[[Cacatua]]*, ug kabanay nga Psittacidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kritikal nga nagtikapuo. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Glaucidium (mangak)

Kahenera sa mga mangak ang ***Glaucidium***. Ang *Glaucidium* sakop sa kabanay nga Strigidae. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Kompisao (langgam)

Kahenera sa mga langgam ang **Kompisao** (*Fregata*). Ang Kompisao sakop sa kabanay nga Fregatidae. 

Kompisao mao ang ika kahenera nga sa kabanay nga Fregatidae. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Bagoko (langgam)

Kaliwatan sa langgam ang **Bagoko** (*Harpactes ardens*). Una ning gihulagway ni Coenraad Jacob Temminck ni adtong 1826. Ang Bagoko sakop sa kahenera nga *[[Harpactes]]*, ug kabanay nga Trogonidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* habagatang Asya

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *H. a. ardens*
* *H. a. herberti*
* *H. a. linae*
* *H. a. luzoniensis*
* *H. a. minor*

## Ang mga gi basihan niini
Bubulcus coromandus

Kaliwatan sa langgam nga adunay pagala ang ***Bubulcus coromandus***. Una ning gihulagway ni Pieter Boddaert ni adtong 1783. Ang *Bubulcus coromandus* sakop sa kahenera nga *[[Bubulcus]]*, ug kabanay nga Ardeidae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Threskiornis bernieri

Kaliwatan sa langgam nga adunay pagala ang ***Threskiornis bernieri***. Una ning gihulagway ni Bonaparte ni adtong 1855. Ang *Threskiornis bernieri* sakop sa kahenera nga *[[Threskiornis]]*, ug kabanay nga Threskiornithidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa nagtikapuo.

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *T. b. abbotti*
* *T. b. bernieri*

## Ang mga gi basihan niini
Yoho (langgam nga adunay pagala)

Kaliwatan sa langgam nga adunay pagala ang **Yoho** (*Butorides striata*). Una ning gihulagway ni Linnaeus ni adtong 1758. Ang Yoho sakop sa kahenera nga *[[Butorides]]*, ug kabanay nga Ardeidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Oseyaniya

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *B. s. actophila*
* *B. s. albolimbata*
* *B. s. amurensis*
* *B. s. atricapilla*
* *B. s. brevipes*
* *B. s. chloriceps*
* *B. s. crawfordi*
* *B. s. degens*
* *B. s. idenburgi*
* *B. s. javanica*
* *B. s. macrorhyncha*
* *B. s. moluccarum*
* *B. s. papuensis*
* *B. s. patruelis*
* *B. s. rhizophorae*
* *B. s. rutenbergi*
* *B. s. solomonensis*
* *B. s. spodiogaster*
* *B. s. stagnatilis*
* *B. s. striata*

## Ang mga gi basihan niini
Bakion (mananap)

Kahutong sa mga mananap ang **Bakion** (*Amphibia*). Ang Bakion sakop sa ka-ulo nga maybukobuko, ug kaginharian nga mananap. Ang kahutong nga Amphibia pagsakop 6439 kaliwatan, segun Catalogue of Life. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Rhacophorus (baki)

Kahenera sa mga baki ang ***Rhacophorus***. Ang *Rhacophorus* sakop sa kabanay nga Rhacophoridae. 

## Matang nga nahiubos

* *[[Rhacophorus achantharrhena]]*
* *[[Rhacophorus angulirostris]]*
* *[[Rhacophorus annamensis]]*
* *[[Rhacophorus appendiculatus]]*
* *[[Rhacophorus arboreus]]*
* *[[Rhacophorus arvalis]]*
* *[[Rhacophorus aurantiventris]]*
* *[[Rhacophorus baluensis]]*
* *[[Rhacophorus barisani]]*
* *[[Rhacophorus belalongensis]]*
* *[[Rhacophorus bifasciatus]]*
* *[[Rhacophorus bimaculatus]]*
* *[[Rhacophorus bipunctatus]]*
* *[[Rhacophorus calcadensis]]*
* *[[Rhacophorus calcaneus]]*
* *[[Rhacophorus catamitus]]*
* *[[Rhacophorus chenfui]]*
* *[[Rhacophorus chuyangsinensis]]*
* *[[Rhacophorus cyanopunctatus]]*
* *[[Rhacophorus dennysi]]*
* *[[Rhacophorus dorsoviridis]]*
* *[[Rhacophorus duboisi]]*
* *[[Rhacophorus dugritei]]*
* *[[Rhacophorus dulitensis]]*
* *[[Rhacophorus edentulus]]*
* *[[Rhacophorus everetti]]*
* *[[Rhacophorus exechopygus]]*
* *[[Rhacophorus fasciatus]]*
* *[[Rhacophorus feae]]*
* *[[Rhacophorus gadingensis]]*
* *[[Rhacophorus gauni]]*
* *[[Rhacophorus georgii]]*
* *[[Rhacophorus harrissoni]]*
* *[[Rhacophorus hoanglienensis]]*
* *[[Rhacophorus htunwini]]*
* *[[Rhacophorus hui]]*
* *[[Rhacophorus hungfuensis]]*
* *[[Rhacophorus jarujini]]*
* *[[Rhacophorus kajau]]*
* *[[Rhacophorus kio]]*
* *[[Rhacophorus laoshan]]*
* *[[Rhacophorus lateralis]]*
* *[[Rhacophorus malabaricus]]*
* *[[Rhacophorus margaritifer]]*
* *[[Rhacophorus marmoridorsum]]*
* *[[Rhacophorus maximus]]*
* *[[Rhacophorus minimus]]*
* *[[Rhacophorus modestus]]*
* *[[Rhacophorus moltrechti]]*
* *[[Rhacophorus monticola]]*
* *[[Rhacophorus nigropalmatus]]*
* *[[Rhacophorus nigropunctatus]]*
* *[[Rhacophorus omeimontis]]*
* *[[Rhacophorus orlovi]]*
* *[[Rhacophorus owstoni]]*
* *[[Rhacophorus pardalis]]*
* *[[Rhacophorus penanorum]]*
* *[[Rhacophorus pingbianensis]]*
* *[[Rhacophorus poecilonotus]]*
* *[[Rhacophorus prasinatus]]*
* *[[Rhacophorus prominanus]]*
* *[[Rhacophorus pseudomalabaricus]]*
* *[[Rhacophorus puerensis]]*
* *[[Rhacophorus reinwardtii]]*
* *[[Rhacophorus rhodopus]]*
* *[[Rhacophorus robinsonii]]*
* *[[Rhacophorus rufipes]]*
* *[[Rhacophorus schlegelii]]*
* *[[Rhacophorus suffry]]*
* *[[Rhacophorus taipeianus]]*
* *[[Rhacophorus taronensis]]*
* *[[Rhacophorus translineatus]]*
* *[[Rhacophorus tuberculatus]]*
* *[[Rhacophorus turpes]]*
* *[[Rhacophorus verrucopus]]*
* *[[Rhacophorus viridis]]*
* *[[Rhacophorus yaoshanensis]]*
* *[[Rhacophorus yinggelingensis]]*

## Ang mga gi basihan niini
Falconiformes

Ang han-ay nga **Falconiformes** girepresenta sa naglungtad nga pamilya nga Falconidae
sa naandan, ang uban pang mga langgam nga biktima nga pamilya nga Cathartidae, Sagittariidae, Pandionidae sa Accipitridae giklasipikar sa Falconiformes.
Phyllodytes (baki)

Kahenera sa mga baki ang ***Phyllodytes***. Ang *Phyllodytes* sakop sa kabanay nga Hylidae. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Barbapellis pterygalces

Kaliwatan sa isda ang ***Barbapellis pterygalces***. Una ning gihulagway ni Iglésias, Dettai ug Ozouf-costaz ni adtong 2012. Ang *Barbapellis pterygalces* sakop sa kahenera nga *[[Barbapellis]]*, ug kabanay nga Zoarcidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Kadagatang Antartiko

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Sanggowanding (isda)

Kaliwatan sa isda ang **Sanggowanding** (*Zanclus cornutus*). Una ning gihulagway ni Linnaeus ni adtong 1758. Ang Sanggowanding sakop sa kahenera nga *[[Zanclus]]*, ug kabanay nga Zanclidae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Evoxymetopon moricheni

Kaliwatan sa panangitan ang ***Evoxymetopon moricheni***. Una ning gihulagway ni Fricke, Golani ug Appelbaum-golani ni adtong 2014. Ang *Evoxymetopon moricheni* sakop sa kahenera nga *[[Evoxymetopon]]*, ug kabanay nga panangitan. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Dagat Pula

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Thalasseleotrididae

Kabanay sa mga isda ang **Thalasseleotrididae**. Ang Thalasseleotrididae sakop sa kahanay nga Perciformes, kahutong nga isdangtunay, ka-ulo nga maybukobuko, ug kaginharian nga mananap. Ang kabanay nga Thalasseleotrididae pagsakop 3 kaliwatan, segun Catalogue of Life. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Sillaginopodys chondropus

Kaliwatan sa asohos ang ***Sillaginopodys chondropus***. Una ning gihulagway ni Pieter Bleeker ni adtong 1849. Ang *Sillaginopodys chondropus* sakop sa kahenera nga *[[Sillaginopodys]]*, ug kabanay nga asohos. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Habagatang Aprika
* northward to Pakistan
* Indya
* Miyanmar
* Indonesia
*amihanang New Guinea (pulo)
* Thayland
* Pilipinas
* Taiwan. Not recorded from southern New Guinea or Australia

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Sillago suezensis

Kaliwatan sa asohos ang ***Sillago suezensis***. Una ning gihulagway ni Golani, Fricke ug Tikochinski ni adtong 2013. Ang *Sillago suezensis* sakop sa kahenera nga *[[Sillago]]*, ug kabanay nga asohos. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
*kasadpang Kadagatang Indyan
** Ehipto
** Israel
** Libano
** Turkeya

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Sillago japonica

Kaliwatan sa asohos ang ***Sillago japonica***. Una ning gihulagway ni Coenraad Jacob Temminck ug Hermann Schlegel ni adtong 1843. Ang *Sillago japonica* sakop sa kahenera nga *[[Sillago]]*, ug kabanay nga asohos. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Hapon
* Koreya
* Pangmasang Republika sa Tsina
* Taiwan. Possibly to the Philippines. Commonly misidentified as Sillago sihama

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Lalap

Kaliwatan sa isda ang **Lalap** (*Siganus punctatus*). Una ning gihulagway ni Schneider ug Forster ni adtong 1801. Ang Lalap sakop sa kahenera nga *[[Siganus]]*, ug kabanay nga Siganidae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Epinephelus melanostigma

Kaliwatan sa isda ang ***Epinephelus melanostigma***. Una ning gihulagway ni Schultz ni adtong 1953. Ang *Epinephelus melanostigma* sakop sa kahenera nga *[[Epinephelus]]*, ug kabanay nga Serranidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kapos sa datos. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Hypoplectrus maya

Kaliwatan sa isda ang ***Hypoplectrus maya***. Una ning gihulagway ni Lobel ni adtong 2011. Ang *Hypoplectrus maya* sakop sa kahenera nga *[[Hypoplectrus]]*, ug kabanay nga Serranidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Dagat Caribbean
* Belize

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Baldwinella

Kahenera sa mga isda ang ***Baldwinella***. Ang *Baldwinella* sakop sa kabanay nga Serranidae. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Auxis eudorax

Kaliwatan sa tikab ang ***Auxis eudorax***. Una ning gihulagway ni Collette ug Aadland ni adtong 1996. Ang *Auxis eudorax* sakop sa kahenera nga *[[Auxis]]*, ug kabanay nga tikab. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
*sidlakang Kadagatang Pasipiko

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Scomberomorus commerson

Kaliwatan sa tikab ang ***Scomberomorus commerson***. Una ning gihulagway ni Lacepède ni adtong 1800. Ang *Scomberomorus commerson* sakop sa kahenera nga *[[Scomberomorus]]*, ug kabanay nga tikab. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa duolang mibahad. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Schindleria elongata

Kaliwatan sa isda ang ***Schindleria elongata***. Una ning gihulagway ni Hans W. Fricke ug Abu El-regal ni adtong 2017. Ang *Schindleria elongata* sakop sa kahenera nga *[[Schindleria (isda)|Schindleria]]*, ug kabanay nga Schindleriidae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Sparisoma choati

Kaliwatan sa mólmol ang ***Sparisoma choati***. Una ning gihulagway ni Rocha, Brito ug Robertson ni adtong 2012. Ang *Sparisoma choati* sakop sa kahenera nga *[[Sparisoma]]*, ug kabanay nga mólmol. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
*sidlakang Kadagatang Atlantiko

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Pseudochromis ammeri

Kaliwatan sa isda ang ***Pseudochromis ammeri***. Una ning gihulagway ni Gill, Allen ug Mark V. Erdmann ni adtong 2012. Ang *Pseudochromis ammeri* sakop sa kahenera nga *[[Pseudochromis]]*, ug kabanay nga Pseudochromidae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Bulgan

Kabanay sa mga isda ang **Bulgan** (*Priacanthidae*). Ang Bulgan sakop sa kahanay nga Perciformes, kahutong nga isdangtunay, ka-ulo nga maybukobuko, ug kaginharian nga mananap. Ang kabanay nga Priacanthidae pagsakop 19 kaliwatan, segun Catalogue of Life. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Pristigenys meyeri

Kaliwatan sa bulgan ang ***Pristigenys meyeri***. Una ning gihulagway ni Albert Günther ni adtong 1872. Ang *Pristigenys meyeri* sakop sa kahenera nga *[[Pristigenys]]*, ug kabanay nga bulgan. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
*kasadpang Kadagatang Pasipiko
* West Philippine Sea
* Sulawesi
* New Guinea (pulo)
* Samoa

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Abudefduf notatus

Kaliwatan sa bika-bika ang ***Abudefduf notatus***. Una ning gihulagway ni Francis Day ni adtong 1870. Ang *Abudefduf notatus* sakop sa kahenera nga *[[Abudefduf]]*, ug kabanay nga bika-bika. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Pomacanthus imperator

Kaliwatan sa isda ang ***Pomacanthus imperator***. Una ning gihulagway ni Bloch ni adtong 1787. Ang *Pomacanthus imperator* sakop sa kahenera nga *[[Pomacanthus]]*, ug kabanay nga Pomacanthidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Centropyge cocosensis

Kaliwatan sa isda ang ***Centropyge cocosensis***. Una ning gihulagway ni Shen, Chang, Delrieu-trottin ug Borsa ni adtong 2016. Ang *Centropyge cocosensis* sakop sa kahenera nga *[[Centropyge]]*, ug kabanay nga Pomacanthidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
*sidlakang Kadagatang Indyan

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Cacatuidae

Ang usa ka **kakatua** usa sa 21 nga species sa periko nga iya sa pamilyang **Cacatuidae**, ang nag-inusarang pamilya sa super-pamilya nga **Cacatuoidea**. Kauban ang Psittacoidea (tinuud nga mga periko) ug ang Strigopoidea (daghang mga periko sa New Zealand), gihimo nila ang han-ay nga Psittaciformes. Ang pamilya adunay panguna nga pag-apud-apod sa Australasia, gikan sa Pilipinas ug sidlakang mga isla sa Wallacea sa Indonesya hangtod sa New Guinea, Solomon Islands ug Awstralya.
Strigopidae

Ang nga pamilya sa **periko sa Bag-ong Zelandia** (**Strigopidae**), naglangkob sa labing menos tulo ka kaliwatan nga mga periko. Ang henero nga *Nestor* naglangkob sa kea, kaka, Norfolk Island kaka ug Chatham Island kaka, samtang ang henero nga *Strigops* adunay sulud nga iconic kakapo. Ang tanan nga naglungtad nga mga species sa endemiko sa New Zealand.
Polycentrus jundia

Kaliwatan sa isda ang ***Polycentrus jundia***. Una ning gihulagway ni Antonio Xavier Pereira Coutinho ug Wolmar B. Wosiacki ni adtong 2014. Ang *Polycentrus jundia* sakop sa kahenera nga *[[Polycentrus]]*, ug kabanay nga Polycentridae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Habagatang Amerika

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Parapercis bimacula

Kaliwatan sa isda ang ***Parapercis bimacula***. Una ning gihulagway ni Allen ug Mark V. Erdmann ni adtong 2012. Ang *Parapercis bimacula* sakop sa kahenera nga *[[Parapercis]]*, ug kabanay nga Pinguipedidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Kadagatang Indyan ug Kadagatang Pasipiko

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Psittaculidae

Ang **Psittaculidae** usa ka pamilya nga adunay sulod nga daan nga kalibutan nga periko. Ang kini nga pamilya gidawat sa The Clements Checklist of Birds of the World sa 2014, ug ang IOC World Bird List. Ang pamilya adunay sulud nga 192 ka klase nga gibahin sa 48 nga kaliwatan.

## Mga henero
**[[Psittrichas]]* Lesson, 1831
**[[Mascarinus]]* Lesson, 1830 †
**[[Coracopsis]]* Wagler, 1832
**[[Micropsitta]]* Lesson, 1831
**[[Polytelis]]* Wagler, 1832
**[[Alisterus]]* Mathews, 1911
**[[Aprosmictus]]* Gould, 1842
**[[Prioniturus]]* Wagler, 1832
**[[Eclectus]]* Wagler, 1832
**[[Geoffroyus]]* Bonaparte, 1850
**[[Psittinus]]* Blyth, 1842
**[[Tanygnathus]]* Wagler, 1832
**[[Psittacula]]* Cuvier, 1800
**[[Psittacella]]* Schlegel, 1871
**[[Psephotus]]* Gould, 1845
**[[Northiella]]* Mathews, 1912
**[[Purpureicephalus]]* Bonaparte, 1854
**[[Platycercus]]* Vigors, 1825
**[[Barnardius]]* Bonaparte, 1854
**[[Lathamus]]* Lesson, 1830
**[[Prosopeia]]* Bonaparte, 1854
**[[Eunymphicus]]* Peters, JL, 1937
**[[Cyanoramphus]]* Bonaparte, 1854
**[[Pezoporus]]* Illiger, 1811
**[[Neopsephotus]]* Mathews, 1912
**[[Neophema]]* Salvadori, 1891
**[[Oreopsittacus]]* Salvadori, 1877
**[[Charmosyna]]* Wagler, 1832
**[[Vini]]* Lesson, 1833
**[[Phigys]]* Gray, GR, 1870
**[[Neopsittacus]]* Salvadori, 1875
**[[Lorius]]* Vigors, 1825
**[[Chalcopsitta]]* Bonaparte, 1850
**[[Pseudeos]]* Peters, JL, 1935
**[[Psitteuteles]]* Bonaparte, 1854
**[[Eos]]* Wagler, 1832
**[[Trichoglossus]]* Stephens, 1826
**[[Glossopsitta]]* Bonaparte, 1854
**[[Melopsittacus]]* Gould, 1840
**[[Psittaculirostris]]* Gray, JE & Gray, GR, 1859
**[[Cyclopsitta]]* Reichenbach, 1850
**[[Bolbopsittacus]]* Salvadori, 1891
**[[Loriculus]]* Blyth, 1849
**[[Agapornis]]* Selby, 1836
**[[Lophopsittacus]]* Newton, 1875 †
**[[Necropsittacus]]* Milne-Edwards, 1874 †
Nothonotus

Kahenera sa mga isda ang ***Nothonotus***. Ang *Nothonotus* sakop sa kabanay nga Percidae. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Geodia nilslindgreni

Espesye sa banaog ang ***Geodia nilslindgreni***. Una ning gihulagway ni Van Soest & Hooper ni adtong 2020. Ang *Geodia nilslindgreni* sakop sa kahenera nga *[[Geodia]]* sa kabanay nga Geodiidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa Indonesian Exclusive Economic Zone.

## Ang mga gi basihan niini
Etheostoma cyanoprosopum

Kaliwatan sa isda ang ***Etheostoma cyanoprosopum***. Una ning gihulagway ni Thomas J. Near ug Kozal ni adtong 2017. Ang *Etheostoma cyanoprosopum* sakop sa kahenera nga *[[Etheostoma]]*, ug kabanay nga Percidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Amihanang Amerika
* Tinípong Bángsà

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Coreoperca liui

Kaliwatan sa isda ang ***Coreoperca liui***. Una ning gihulagway ni Cao ug Liang ni adtong 2013. Ang *Coreoperca liui* sakop sa kahenera nga *[[Coreoperca]]*, ug kabanay nga Percichthyidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Asya
* Pangmasang Republika sa Tsina

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Parapriacanthus sharm

Kaliwatan sa isda ang ***Parapriacanthus sharm***. Una ning gihulagway ni Randall ug Bogorodsky ni adtong 2016. Ang *Parapriacanthus sharm* sakop sa kahenera nga *[[Parapriacanthus]]*, ug kabanay nga Pempheridae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Ehipto
** Dagat Pula
** Gulf of Aqaba 

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Pentapodus setosus

Kaliwatan sa bakay ang ***Pentapodus setosus***. Una ning gihulagway ni Achille Valenciennes ni adtong 1830. Ang *Pentapodus setosus* sakop sa kahenera nga *[[Pentapodus]]*, ug kabanay nga bakay. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Pilipinas
* West Philippine Sea
* Singgapura
* Indonesia

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Nemipterus virgatus

Kaliwatan sa bakay ang ***Nemipterus virgatus***. Una ning gihulagway ni Houttuyn ni adtong 1782. Ang *Nemipterus virgatus* sakop sa kahenera nga *[[Nemipterus]]*, ug kabanay nga bakay. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa madutlan.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
*kasadpang Kadagatang Pasipiko

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Parupeneus chrysopleuron

Kaliwatan sa hinok ang ***Parupeneus chrysopleuron***. Una ning gihulagway ni Coenraad Jacob Temminck ug Hermann Schlegel ni adtong 1843. Ang *Parupeneus chrysopleuron* sakop sa kahenera nga *[[Parupeneus]]*, ug kabanay nga hinok. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Ptereleotris caeruleomarginata

Kaliwatan sa isda ang ***Ptereleotris caeruleomarginata***. Una ning gihulagway ni Allen, Erdmann ug Cahyani ni adtong 2012. Ang *Ptereleotris caeruleomarginata* sakop sa kahenera nga *[[Ptereleotris]]*, ug kabanay nga Microdesmidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Andaman Islands (kapuloan sa Indiya)

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Etelis carbunculus

Kaliwatan sa isda ang ***Etelis carbunculus***. Una ning gihulagway ni Cuvier ni adtong 1828. Ang *Etelis carbunculus* sakop sa kahenera nga *[[Etelis]]*, ug kabanay nga Lutjanidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kapos sa datos. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Lutjanus semicinctus

Kaliwatan sa isda ang ***Lutjanus semicinctus***. Una ning gihulagway ni Jean René Constant Quoy ug Joseph Paul Gaimard ni adtong 1824. Ang *Lutjanus semicinctus* sakop sa kahenera nga *[[Lutjanus]]*, ug kabanay nga Lutjanidae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Monotaxis (isda)

Kahenera sa mga isda ang ***Monotaxis***. Ang *Monotaxis* sakop sa kabanay nga Lethrinidae. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Monotaxis heterodon

Kaliwatan sa isda ang ***Monotaxis heterodon***. Una ning gihulagway ni Pieter Bleeker ni adtong 1854. Ang *Monotaxis heterodon* sakop sa kahenera nga *[[Monotaxis (isda)|Monotaxis]]*, ug kabanay nga Lethrinidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Kadagatang Indyan ug Kadagatang Pasipiko
* south to the Great Barrier Reef
* Nova Kaledoniya
* Sri Lanka
* Indonesia
* Malaysiya
* New Guinea (pulo)

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Kiampe

Kaliwatan sa isda ang **Kiampe** (*Gazza minuta*). Una ning gihulagway ni Bloch ni adtong 1795. Ang Kiampe sakop sa kahenera nga *[[Gazza]]*, ug kabanay nga Leiognathidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Leiognathus longispinis

Kaliwatan sa isda ang ***Leiognathus longispinis***. Una ning gihulagway ni Achille Valenciennes ni adtong 1835. Ang *Leiognathus longispinis* sakop sa kahenera nga *[[Leiognathus]]*, ug kabanay nga Leiognathidae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini





## Galeriya sa hulagway


L._longispinis.jpg
Potpot

Kaliwatan sa isda ang **Potpot** (*Secutor insidiator*). Una ning gihulagway ni Bloch ni adtong 1787. Ang Potpot sakop sa kahenera nga *[[Secutor]]*, ug kabanay nga Leiognathidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Dagat Pula
* Persian Gulf 
* East Africa to Australia
* Nova Kaledoniya
* Tahiti (pulo sa French Polynesia)

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Lates calcarifer

Kaliwatan sa isda ang ***Lates calcarifer***. Una ning gihulagway ni Bloch ni adtong 1790. Ang *Lates calcarifer* sakop sa kahenera nga *[[Lates]]*, ug kabanay nga Latidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Kadagatang Indyan ug Kadagatang Pasipiko
* Republika sa Tsina
*habagatang Hapon
* southward to southern Papua New Guinea
*amihanang Ostralya

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Bodianus bennetti

Kaliwatan sa isda ang ***Bodianus bennetti***. Una ning gihulagway ni Martin F. Gomon ug Walsh ni adtong 2016. Ang *Bodianus bennetti* sakop sa kahenera nga *[[Bodianus]]*, ug kabanay nga Labridae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
*kasadpang Kadagatang Pasipiko

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Iniistius evides

Kaliwatan sa isda ang ***Iniistius evides***. Una ning gihulagway ni Jordan ug Richardson ni adtong 1909. Ang *Iniistius evides* sakop sa kahenera nga *[[Iniistius]]*, ug kabanay nga Labridae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Kyphosus vaigiensis

Kaliwatan sa isda ang ***Kyphosus vaigiensis***. Una ning gihulagway ni Jean René Constant Quoy ug Joseph Paul Gaimard ni adtong 1825. Ang *Kyphosus vaigiensis* sakop sa kahenera nga *[[Kyphosus]]*, ug kabanay nga Kyphosidae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Hapalogenys bengalensis

Kaliwatan sa isda ang ***Hapalogenys bengalensis***. Una ning gihulagway ni Mohapatra, Ray ug Kumar ni adtong 2013. Ang *Hapalogenys bengalensis* sakop sa kahenera nga *[[Hapalogenys]]*, ug kabanay nga Hapalogenyidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Indya
* Luuk sa Bengal

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Carcharodontosaurus

Ang ***Carcharodontosaurus*** usa ka henero nga carnivorous carcharodontosaurid mga dinosawryo nga naglungtad sa yugto sa Cenomanian sa tungatunga sa Kretaseo sa panahon sa Amihanang Aprika. Karon nahibal-an nga adunay kauban nga duha nga species: *C. saharicus* ug *C. iguidensis*.
Acanthogobius insularis

Kaliwatan sa ananambo ang ***Acanthogobius insularis***. Una ning gihulagway ni Koichi Shibukawa ug Isao Taki ni adtong 1996. Ang *Acanthogobius insularis* sakop sa kahenera nga *[[Acanthogobius]]*, ug kabanay nga ananambo. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Hapon

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Acrocanthosaurus

Ang ***Acrocanthosaurus*** usa ka henero nga theropod mga dinosawryo nga adunay karon nga Habagatang Amerika sa panahon sa Aptian ug unang bahin sa Albian nga Kretaseo sa panahon. Sama sa kadaghanan sa mga dinosawryo, ang *Acrocanthosaurus* adunay usa ra ka klase nga *A. atokensis*.
Giganotosaurus

Ang ***Giganotosaurus*** usa ka henero sa theropod mga dinosawryo nga nagpuyo sa karon nga Argentina, kaniadtong sayo nga edad nga Cenomanian sa Late Cretaceous nga panahon, mga 98 hangtod 97 milyon ka tuig ang nakalabay. Ang specimen sa holotype nadiskobrehan sa Candeleros Formation of Patagonia kaniadtong 1993, ug hapit 70% nga nahuman. Ang hayop ginganlan *Giganotosaurus carolinii* kaniadtong 1995.
Carnotaurus

Ang ***Carnotaurus*** usa ka henero nga dagko nga theropod dinosawryo nga nagpuyo sa Habagatang Amerika sa panahon sa Late Cretaceous nga panahon, tali sa mga 72 ug 69.9 milyon nga mga tuig ang nakalabay. Ang usa ra nga lahi mao ang *Carnotaurus sastrei*. Nailhan gikan sa usa ka maayong pagkabantay nga kalabera, kini usa sa labing nahibal-an nga mga theropod gikan sa Habagatang Hemisperyo.
Ceratosaurus

Ang ***Ceratosaurus*** (gikan sa Griyego: nga κέρας κέρατος, *keras*, *keratos* nga nagpasabut nga "sungay" ug σαῦρος *sauros* nga gipasabut nga "tuko") usa ka karniborous theropod dinosawryo sa Hurasiko sa panahon. Kini nga henero una nga gihulagway sa 1884 ni Othniel Charles Marsh pinauyon sa hapit kompleto nga kalabera nga nadiskobrehan sa Garden Park, Colorado, sa mga bato nga iya sa Morrison Formation. Ang klase nga species sa *Ceratosaurus nasicornis*.
Sicydium (ananambo)

Kahenera sa mga ananambo ang ***Sicydium***. Ang *Sicydium* sakop sa kabanay nga ananambo. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Bannister Green

Lungsod ang **Bannister Green** sa Felsted, Uttlesford, Essex, Inglatera, Hiniusang Gingharian, sa habagatan-sidlakang bahin sa nasod,  km sa amihanan-sidlakan sa London ang ulohan sa nasod. Adunay  ka molupyo (2018).

## Ang mga gi basihan niini


## Gikan sa gawas nga tinubdan

## Galeriya sa hulagway


'The_Three_Horseshoes'_public_house,_Bannister_Green,_Essex_-_geograph.org.uk_-_159642.jpg
Remains_of_Bannister_Green_Halt_-_geograph.org.uk_-_2742166.jpg
Gerres oblongus

Kaliwatan sa kasbo ang ***Gerres oblongus***. Una ning gihulagway ni Cuvier ni adtong 1830. Ang *Gerres oblongus* sakop sa kahenera nga *[[Gerres]]*, ug kabanay nga kasbo. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Epigonus tuberculatus

Kaliwatan sa isda ang ***Epigonus tuberculatus***. Una ning gihulagway ni Okamoto ug Hiroyuki Motomura ni adtong 2013. Ang *Epigonus tuberculatus* sakop sa kahenera nga *[[Epigonus]]*, ug kabanay nga Epigonidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
*sidlakang Kadagatang Indyan

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Typhleotris mararybe

Kaliwatan sa isda ang ***Typhleotris mararybe***. Una ning gihulagway ni John S. Sparks ug Prosanta Chakrabarty ni adtong 2012. Ang *Typhleotris mararybe* sakop sa kahenera nga *[[Typhleotris]]*, ug kabanay nga Eleotridae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Remora brachyptera

Kaliwatan sa isda ang ***Remora brachyptera***. Una ning gihulagway ni Lowe ni adtong 1839. Ang *Remora brachyptera* sakop sa kahenera nga *[[Remora]]*, ug kabanay nga Echeneidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Australoheros perdi

Kaliwatan sa isda ang ***Australoheros perdi***. Una ning gihulagway ni Ottoni, Lezama, Triques, Fragoso-moura, Lucas ug Barbosa ni adtong 2011. Ang *Australoheros perdi* sakop sa kahenera nga *[[Australoheros]]*, ug kabanay nga Cichlidae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Coptodon

Kahenera sa mga isda ang ***Coptodon***. Ang *Coptodon* sakop sa kabanay nga Cichlidae. 

## Matang nga nahiubos

* *[[Coptodon bakossiorum]]*
* *[[Coptodon bemini]]*
* *[[Coptodon bythobates]]*
* *[[Coptodon cameronensis]]*
* *[[Coptodon camerunensis]]*
* *[[Coptodon coffea]]*
* *[[Coptodon congica]]*
* *[[Coptodon dageti]]*
* *[[Coptodon deckerti]]*
* *[[Coptodon discolor]]*
* *[[Coptodon ejagham]]*
* *[[Coptodon flava]]*
* *[[Coptodon fusiforme]]*
* *[[Coptodon guineensis]]*
* *[[Coptodon gutturosa]]*
* *[[Coptodon imbriferna]]*
* *[[Coptodon ismailiaensis]]*
* *[[Coptodon konkourensis]]*
* *[[Coptodon kottae]]*
* *[[Coptodon louka]]*
* *[[Coptodon margaritacea]]*
* *[[Coptodon nigrans]]*
* *[[Coptodon nyongana]]*
* *[[Coptodon rendalli]]*
* *[[Coptodon rheophila]]*
* *[[Coptodon snyderae]]*
* *[[Coptodon spongotroktis]]*
* *[[Coptodon tholloni]]*
* *[[Coptodon thysi]]*
* *[[Coptodon walteri]]*
* *[[Coptodon zillii]]*

## Ang mga gi basihan niini
Cepolidae (isda)

Kabanay sa mga isda ang **Cepolidae**. Ang Cepolidae sakop sa kahanay nga Perciformes, kahutong nga isdangtunay, ka-ulo nga maybukobuko, ug kaginharian nga mananap. Ang kabanay nga Cepolidae pagsakop 28 kaliwatan, segun Catalogue of Life. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Micropterus (isda)

Kahenera sa mga isda ang ***Micropterus***. Ang *Micropterus* sakop sa kabanay nga Centrarchidae. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Parastromateus niger

Kaliwatan sa malapati ang ***Parastromateus niger***. Una ning gihulagway ni Bloch ni adtong 1795. Ang *Parastromateus niger* sakop sa kahenera nga *[[Parastromateus]]*, ug kabanay nga malapati. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Kadagatang Indyan ug Kadagatang Pasipiko

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Lison (malapati)

Kaliwatan sa malapati ang **Lison** (*Carangoides orthogrammus*). Una ning gihulagway ni Jordan ug Gilbert ni adtong 1882. Ang Lison sakop sa kahenera nga *[[Carangoides]]*, ug kabanay nga malapati. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Protogrammus alboranensis

Kaliwatan sa isda ang ***Protogrammus alboranensis***. Una ning gihulagway ni Fricke, Ordines, Farias ug García-ruiz ni adtong 2016. Ang *Protogrammus alboranensis* sakop sa kahenera nga *[[Protogrammus]]*, ug kabanay nga Callionymidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Espanya

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini