open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Groblersdal

Ang **Groblersdal** usa ka lungsod nga panguma nga naa sa 32&nbsp;km sa amihanan sa 178 milyon nga m³ Loskop Dam sa Sekhukhune Distrito sa lalawigan sa Limpopo.

Ang lungsod mao ang ikaduhang pinakadako nga paghusay sa irigasyon sa Habagatang Aprika. Ang mga punoan nga tanum sa kini nga hinimo sa tawo nga kapatagan mao ang gapas, tabako, prutas nga citrus, mga ubas sa lamesa, mais, trigo, utanon, binhi sa sunflower, mani, lucerne ug mga prunus persica, bisan kung wala sa kahinungdanon sama sa pipila nga nanguna nga mga pananum sama panigarilyo, adunay gihimo nga paagi alang sa uban sama sa ubas.

## Mga Pakisayran
Siconfi

Ang **Public Public Sector Accounting ug Tax Information System - Siconfi** usa ka sistema nga gilaraw aron makadawat kasayuran sa accounting, pinansyal ug buhis gikan sa usa ka lukopngatanan nga naglangkob sa 5,568 ka mga lungsod, 26 nga estado, Federal District ug ang Union of Brazil.

## Ang mga gi basihan niini
Amerika Sentral

Hikting yuta ang **Amerika Sentral** nagudtong sa Habagatang Amerika ug Amihanang Amerika, taliwala sa Kadagatang Pasipiko ug Kadagatang Atlantiko.

Ang mga nasud sa Amerika Sentral:
* Elsalbador
* Kostarika
* Panama
* Belize
* Nikaragva
* Watemala
* Ondoras
Inia araguaiaensis

Kaliwatan sa balyenaglumod ang ***Inia araguaiaensis***. Una ning gihulagway ni Hrbek, Farias, Dutra, Da Silva in Hrbek, da Silva, Dutra, Gravena, Martin ug Izeni P. Farias ni adtong 2014. Ang *Inia araguaiaensis* sakop sa kahenera nga *[[Inia]]*, ug kabanay nga Iniidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Habagatang Amerika

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Stenella (lumba-lumba)

Kahenera sa mga lumba-lumba ang ***Stenella***. Ang *Stenella* sakop sa kabanay nga lumba-lumba. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Tragulus nigricans

Kaliwatan sa mamipero ang ***Tragulus nigricans***. Una ning gihulagway ni Thomas ni adtong 1892. Ang *Tragulus nigricans* sakop sa kahenera nga *[[Tragulus]]*, ug kabanay nga Tragulidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa nagtikapuo.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* habagatang Asya

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Therapsida

Ang **Therapsida** usa ka punoan nga grupo sa mga synapsid nga adunay mga hayop nga sus-an ug ilang mga katigulangan.
Daghan sa mga kinaiya karon nga nakita nga talagsaon sa mga mamipero adunay sinugdanan sa sulud sa mga sayo nga terapiya, lakip na ang mga limbs nga mas naka-orient sa ilawom sa lawas, sukwahi sa nagkalapad nga postura sa daghang mga reptilya ug tabilistubig.
Alces americanus

Kaliwatan sa mamipero ang ***Alces americanus***. Una ning gihulagway ni Clinton ni adtong 1822. Ang *Alces americanus* sakop sa kahenera nga *[[Alces]]*, ug kabanay nga Cervidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan.

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *A. a. americanus*
* *A. a. cameloides*

## Ang mga gi basihan niini
Giraffa giraffa

Kaliwatan sa mamipero ang ***Giraffa giraffa***. Una ning gihulagway ni Von Schreber ni adtong 1784. Ang *Giraffa giraffa* sakop sa kahenera nga *[[Giraffa]]*, ug kabanay nga Giraffidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Aprika

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *G. g. giraffa*
* *G. g. angolensis*

## Ang mga gi basihan niini
Plesiadapiformes

Ang **Plesiadapiformes** usa ka han-ay sa Primates. Samtang wala sa mga grupo nga sagad nga direkta nga gitudlo sa kini nga grupo ang makaluwas, ang grupo sa tinuud dili literal nga mapuo (sa kahulugan nga wala’y buhi nga mga kaliwatan) tungod kay ang nahabilin nga mga primata nagpakita nga nakuha nga Plesiadapiformes, ingon igsoon. Ang pulong nga Plesiadapiformes mahimo pa magamit alang sa tanan nga mga primata nga dili mga puro nga korona, apan kini nga paggamit klaro nga paraphyletic.
Capricornis milneedwardsii

Kaliwatan sa mamipero ang ***Capricornis milneedwardsii***. Una ning gihulagway ni David ni adtong 1869. Ang *Capricornis milneedwardsii* sakop sa kahenera nga *[[Capricornis]]*, ug kabanay nga Bovidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa duolang mibahad.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* habagatang Asya

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *C. m. milneedwardsii*
* *C. m. maritimus*

## Ang mga gi basihan niini
Saiga borealis

Kaliwatan sa mamipero ang ***Saiga borealis***. Una ning gihulagway ni Tschersky ni adtong 1876. Ang *Saiga borealis* sakop sa kahenera nga *[[Saiga]]*, ug kabanay nga Bovidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Uropa ug amihanang Asya

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *S. b. borealis*
* *S. b. mongolica*

## Ang mga gi basihan niini





## Galeriya sa hulagway
Damaliscus superstes

Kaliwatan sa mamipero ang ***Damaliscus superstes***. Una ning gihulagway ni Woody Cotterill ni adtong 2003. Ang *Damaliscus superstes* sakop sa kahenera nga *[[Damaliscus]]*, ug kabanay nga Bovidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Aprika

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini





## Galeriya sa hulagway


Damaliscus_lunatus.png
Damaliscus_topi.jpg
Tsessebes_(Damaliscus_lunatus)_at_waterhole_..._(33082738326).jpg
Cetartiodactyla

Ang **Cetartiodactyla** usa ka han-ay sa mga mamipero nga nagdala sa mga karaan nga mando sa balyenaglumod ug sa tradisyonal nga Artiodactyla. Ang Cetacea mga lumba-lumba, balyena ug uban pa. Ang mga artiodactyl nakilal-an nga adunay mga hayop nga butangan og ulo ingon sa mga kamelyo, baka, kanding, karnero, usa, hirapa, baboy, hippo ug uban pa.
Afrotheria

Ang **Afrotheria** (mula sa Latin *Afro-* "ng Aprika" ​​+ *theria* "mabangis na hayop") ay isang klado ng mga mamipero, ang mga nabubuhay na kasapi na kabilang sa mga pangkat na kasalukuyang naninirahan sa Aprika o nagmula sa Aprika: ginintuang mga mole, Macroscelidea (din kilala bilang sengis), tenrec, aardvark, hyrax, elepante, duyong, at maraming mga klado. Karamihan sa mga pangkat ng mga hayop ay nagbabahagi ng kaunti o walang mababaw na pagkakahawig, at ang kanilang mga pagkakatulad ay nalaman lamang sa mga nagdaang panahon dahil sa mga pag-aaral ng genetika at molekular.
Pinnipedia

Ang mga **Pinnipedia**, nga sagad nga nailhan nga mga poka, usa ka kaylap nga napanagtag ug lainlaing klase sa mga karniboro, tiil, fin, ug malas nga mga dagat sa mamipero. Kini ang naglangkob sa naglungtad nga mga pamilya nga Odobenidae (nga ang buhi nga miyembro lamang mao ang walrus), Otariidae ug Phocidae (ang wala’y mga selyo nga wala’y dalunggan, o tinuud nga mga poka). Adunay 33 nga naglungtad nga species sa poka, ug labaw pa sa 50 nga wala’y klase nga species ang gihulagway gikan sa mga posil.
Plesiosauria

Ang **Plesiosauria** (Griyego: πλησίος, plesios, nangangahulugang "malapit sa" at sauros, nangangahulugang "butiki") o mga plesiosawryo ay isang order o clade ng mga patay na dagat sa reptil, na kabilang sa Sauropterygia.

Ang Plesiosawryo ay unang lumitaw sa pinakabagong Panahon ng Triyasiko, posibleng sa yugto ng Rhaetian, mga 203 milyong taon na ang nakalilipas. Naging pangkaraniwan ito sa panahon ng Hurasiko, na umunlad hanggang sa kanilang pagkawala dahil sa kaganapan ng pagkalipol ng Kretasiko – Paleogene sa pagtatapos ng Kretasiko, mga 66 milyong taon na ang nakalilipas. Nagkaroon sila ng buong mundo na pamamahagi ng karagatan.
Kwakniton (mamipero)

Kahanay sa mga mamipero ang **Kwakniton** (*Chiroptera*). Ang Kwakniton sakop sa kahutong nga mamipero, ka-ulo nga maybukobuko, ug kaginharian nga mananap. Ang kahanay nga Chiroptera pagsakop 1308 kaliwatan, segun Catalogue of Life. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Nyctalus furvus

Kaliwatan sa kwakniton ang ***Nyctalus furvus***. Una ning gihulagway ni Yoshinori Imaizumi ug Mizuko Yoshiyuki ni adtong 1968. Ang *Nyctalus furvus* sakop sa kahenera nga *[[Nyctalus]]*, ug kabanay nga Vespertilionidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa madutlan.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* habagatang Asya

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Nyctophilus major

Kaliwatan sa kwakniton ang ***Nyctophilus major***. Una ning gihulagway ni Gray ni adtong 1844. Ang *Nyctophilus major* sakop sa kahenera nga *[[Nyctophilus]]*, ug kabanay nga Vespertilionidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Ostralya

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *N. m. tor*
* *N. m. major*

## Ang mga gi basihan niini
Falsistrellus

Kahenera sa mga kwakniton ang ***Falsistrellus***. Ang *Falsistrellus* sakop sa kabanay nga Vespertilionidae. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini





## Galeriya sa hulagway


Naturalis_Biodiversity_Center_-_RMNH.MAM.30967.a_lat_-_Falsistrellus_mordax_-_skull.jpeg
Hypsugo lanzai

Kaliwatan sa kwakniton ang ***Hypsugo lanzai***. Una ning gihulagway ni Benda, Al-jumaily, Reiter ug Nasher ni adtong 2011. Ang *Hypsugo lanzai* sakop sa kahenera nga *[[Hypsugo]]*, ug kabanay nga Vespertilionidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Uropa ug amihanang Asya

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini





## Galeriya sa hulagway


Distribution_of_Hypsugo_lanzai.png
Eumops ferox

Kaliwatan sa kwakniton ang ***Eumops ferox***. Una ning gihulagway ni Juan Cristóbal Gundlach ni adtong 1861. Ang *Eumops ferox* sakop sa kahenera nga *[[Eumops]]*, ug kabanay nga Molossidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Amerika Sentral
* Dagat Caribbean

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Miniopterus maghrebensis

Kaliwatan sa kwakniton ang ***Miniopterus maghrebensis***. Una ning gihulagway ni Puechmaille, Allegrini, Benda, Bilgin, Ibañez ug Javier Juste ni adtong 2014. Ang *Miniopterus maghrebensis* sakop sa kahenera nga *[[Miniopterus]]*, ug kabanay nga Miniopteridae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Aprika

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Rhinolophus bocharicus

Kaliwatan sa kalabiao ang ***Rhinolophus bocharicus***. Una ning gihulagway ni Nikolai Feofanovich Kastschenko ug Akimov ni adtong 1917. Ang *Rhinolophus bocharicus* sakop sa kahenera nga *[[Rhinolophus]]*, ug kabanay nga kalabiao. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Uropa ug amihanang Asya

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Epomophorus anselli

Kaliwatan sa kábug ang ***Epomophorus anselli***. Una ning gihulagway ni Johannes Baptista Bergmans ug Van Strien ni adtong 2004. Ang *Epomophorus anselli* sakop sa kahenera nga *[[Epomophorus]]*, ug kabanay nga kábug. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kapos sa datos.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Aprika

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Nyctimene keasti

Kaliwatan sa kábug ang ***Nyctimene keasti***. Una ning gihulagway ni Kitchener in Kitchener, Packer ug Ibnu Maryanto ni adtong 1993. Ang *Nyctimene keasti* sakop sa kahenera nga *[[Nyctimene]]*, ug kabanay nga kábug. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa madutlan.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* habagatang Asya

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *N. k. keasti*
* *N. k. babari*
* *N. k. tozeri*

## Ang mga gi basihan niini
Pteropus (kábug)

Kahenera sa mga kábug ang ***Pteropus***. Ang *Pteropus* sakop sa kabanay nga kábug. 

## Matang nga nahiubos

* *[[Pteropus admiralitatum]]*
* *[[Pteropus aldabrensis]]*
* *[[Pteropus alecto]]*
* *[[Pteropus allenorum]]*
* *[[Pteropus anetianus]]*
* *[[Pteropus aruensis]]*
* *[[Pteropus brunneus]]*
* *[[Pteropus caniceps]]*
* *[[Pteropus capistratus]]*
* *[[Pteropus chrysoproctus]]*
* *[[Pteropus cognatus]]*
* *[[Pteropus conspicillatus]]*
* *[[Pteropus coxi]]*
* *[[Pteropus dasymallus]]*
* *[[Pteropus faunulus]]*
* *[[Pteropus fundatus]]*
* *[[Pteropus giganteus]]*
* *[[Pteropus gilliardorum]]*
* *[[Pteropus griseus]]*
* *[[Pteropus howensis]]*
* *[[Pteropus hypomelanus]]*
* *[[Pteropus insularis]]*
* *[[Pteropus intermedius]]*
* *[[Pteropus keyensis]]*
* *[[Pteropus livingstonii]]*
* *[[Pteropus lombocensis]]*
* *[[Pteropus loochoensis]]*
* *[[Pteropus lylei]]*
* *[[Pteropus macrotis]]*
* *[[Pteropus mahaganus]]*
* *[[Pteropus mariannus]]*
* *[[Pteropus melanopogon]]*
* *[[Pteropus melanotus]]*
* *[[Pteropus molossinus]]*
* *[[Pteropus neohibernicus]]*
* *[[Pteropus niger]]*
* *[[Pteropus nitendiensis]]*
* *[[Pteropus ocularis]]*
* *[[Pteropus ornatus]]*
* *[[Pteropus pelewensis]]*
* *[[Pteropus personatus]]*
* *[[Pteropus pilosus]]*
* *[[Pteropus pohlei]]*
* *[[Pteropus poliocephalus]]*
* *[[Pteropus pselaphon]]*
* *[[Pteropus pumilus]]*
* *[[Pteropus rayneri]]*
* *[[Pteropus rennelli]]*
* *[[Pteropus rodricensis]]*
* *[[Pteropus rufus]]*
* *[[Pteropus samoensis]]*
* *[[Pteropus scapulatus]]*
* *[[Pteropus seychellensis]]*
* *[[Pteropus speciosus]]*
* *[[Pteropus subniger]]*
* *[[Pteropus temminckii]]*
* *[[Pteropus tokudae]]*
* *[[Pteropus tonganus]]*
* *[[Pteropus tuberculatus]]*
* *[[Pteropus ualanus]]*
* *[[Pteropus vampyrus]]*
* *[[Pteropus vetulus]]*
* *[[Pteropus voeltzkowi]]*
* *[[Pteropus woodfordi]]*
* *[[Pteropus yapensis]]*

## Ang mga gi basihan niini
Thoopterus suhaniahae

Kaliwatan sa kábug ang ***Thoopterus suhaniahae***. Una ning gihulagway ni Maryanto, Yani, Prijono ug Wiantoro ni adtong 2012. Ang *Thoopterus suhaniahae* sakop sa kahenera nga *[[Thoopterus]]*, ug kabanay nga kábug. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* habagatang Asya

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini





## Galeriya sa hulagway


Distribution_of_Thoopterus_suhaniahae.tif
Emballonuroidea

Kapunoang-banay sa mga kwakniton ang **Emballonuroidea**. Ang Emballonuroidea sakop sa kahanay nga kwakniton, kahutong nga mamipero, ka-ulo nga maybukobuko, ug kaginharian nga mananap. Ang kapunoang-banay nga Emballonuroidea pagsakop 69 kaliwatan, segun Catalogue of Life. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini





## Galeriya sa hulagway


Pair_of_Maurtitian_Tomb_Bats.jpg
Nycteris parisii

Kaliwatan sa kwakniton ang ***Nycteris parisii***. Una ning gihulagway ni De Beaux ni adtong 1924. Ang *Nycteris parisii* sakop sa kahenera nga *[[Nycteris]]*, ug kabanay nga Nycteridae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kapos sa datos.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Aprika

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *N. p. parisii*
* *N. p. benuensis*

## Ang mga gi basihan niini
Paremballonura

Kahenera sa mga kwakniton ang ***Paremballonura***. Ang *Paremballonura* sakop sa kabanay nga Emballonuridae. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini





## Galeriya sa hulagway


Paremballonura_atrata.jpg
Paremballonura tiavato

Kaliwatan sa kwakniton ang ***Paremballonura tiavato***. Una ning gihulagway ni Goodman, Cardiff, Ranivo, Russell ug Matthew J. Yoder ni adtong 2006. Ang *Paremballonura tiavato* sakop sa kahenera nga *[[Paremballonura]]*, ug kabanay nga Emballonuridae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Aprika

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Geomys jugossicularis

Kaliwatan sa mangungutkut ang ***Geomys jugossicularis***. Una ning gihulagway ni Hooper ni adtong 1940. Ang *Geomys jugossicularis* sakop sa kahenera nga *[[Geomys]]*, ug kabanay nga Geomyidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Amihanang Amerika

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Cratogeomys goldmani

Kaliwatan sa mangungutkut ang ***Cratogeomys goldmani***. Una ning gihulagway ni Clinton Hart Merriam ni adtong 1895. Ang *Cratogeomys goldmani* sakop sa kahenera nga *[[Cratogeomys]]*, ug kabanay nga Geomyidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Amerika Sentral

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *C. g. goldmani*
* *C. g. subnubilus*

## Ang mga gi basihan niini
Cricetidae

Kabanay sa mga mangungutkut ang **Cricetidae**. Ang Cricetidae sakop sa kapunoang-banay nga Muroidea, kahanay nga mangungutkut, kahutong nga mamipero, ka-ulo nga maybukobuko, ug kaginharian nga mananap. Ang kabanay nga Cricetidae pagsakop 706 kaliwatan, segun Catalogue of Life. 

## Matang nga nahiubos

* *[[Abrawayaomys]]*
* *[[Abrothrix]]*
* *[[Aegialomys]]*
* *[[Aepeomys]]*
* *[[Akodon]]*
* *[[Allocricetulus]]*
* *[[Alticola]]*
* *[[Amphinectomys]]*
* *[[Andalgalomys]]*
* *[[Andinomys]]*
* *[[Anotomys]]*
* *[[Arborimus]]*
* *[[Arvicola]]*
* *[[Auliscomys]]*
* *[[Baiomys]]*
* *[[Bibimys]]*
* *[[Blanfordimys]]*
* *[[Blarinomys]]*
* *[[Brucepattersonius]]*
* *[[Calassomys]]*
* *[[Calomys]]*
* *[[Cansumys]]*
* *[[Caryomys]]*
* *[[Cerradomys]]*
* *[[Chelemys]]*
* *[[Chibchanomys]]*
* *[[Chilomys]]*
* *[[Chinchillula]]*
* *[[Chionomys]]*
* *[[Cricetulus]]*
* *[[Cricetus]]*
* *[[Delomys]]*
* *[[Deltamys]]*
* *[[Dicrostonyx]]*
* *[[Dinaromys]]*
* *[[Eligmodontia]]*
* *[[Ellobius]]*
* *[[Eolagurus]]*
* *[[Eothenomys]]*
* *[[Eremoryzomys]]*
* *[[Euneomys]]*
* *[[Euryoryzomys]]*
* *[[Galenomys]]*
* *[[Geoxus]]*
* *[[Graomys]]*
* *[[Habromys]]*
* *[[Handleyomys]]*
* *[[Hodomys]]*
* *[[Holochilus]]*
* *[[Hylaeamys]]*
* *[[Hyperacrius]]*
* *[[Ichthyomys]]*
* *[[Irenomys]]*
* *[[Isthmomys]]*
* *[[Juliomys]]*
* *[[Juscelinomys]]*
* *[[Kunsia]]*
* *[[Lagurus]]*
* *[[Lasiopodomys]]*
* *[[Lemmiscus]]*
* *[[Lemmus]]*
* *[[Lenoxus]]*
* *[[Lophiomys]]*
* *[[Loxodontomys]]*
* *[[Lundomys]]*
* *[[Megadontomys]]*
* *[[Megalomys]]*
* *[[Megaoryzomys]]*
* *[[Melanomys]]*
* *[[Mesocricetus]]*
* *[[Microakodontomys]]*
* *[[Microryzomys]]*
* *[[Microtus]]*
* *[[Mindomys]]*
* *[[Myodes]]*
* *[[Myopus]]*
* *[[Neacomys]]*
* *[[Necromys]]*
* *[[Nectomys]]*
* *[[Nelsonia]]*
* *[[Neodon]]*
* *[[Neofiber]]*
* *[[Neomicroxus]]*
* *[[Neotoma]]*
* *[[Neotomodon]]*
* *[[Neotomys]]*
* *[[Nephelomys]]*
* *[[Nesoryzomys]]*
* *[[Neusticomys]]*
* *[[Noronhomys]]*
* *[[Notiomys]]*
* *[[Nyctomys]]*
* *[[Ochrotomys]]*
* *[[Oecomys]]*
* *[[Oligoryzomys]]*
* *[[Ondatra]]*
* *[[Onychomys]]*
* *[[Oreoryzomys]]*
* *[[Oryzomys]]*
* *[[Osgoodomys]]*
* *[[Otonyctomys]]*
* *[[Ototylomys]]*
* *[[Oxymycterus]]*
* *[[Paralomys]]*
* *[[Pearsonomys]]*
* *[[Peromyscus]]*
* *[[Phaenomys]]*
* *[[Phenacomys]]*
* *[[Phodopus]]*
* *[[Phyllotis]]*
* *[[Podomys]]*
* *[[Podoxymys]]*
* *[[Proedromys]]*
* *[[Prometheomys]]*
* *[[Pseudoryzomys]]*
* *[[Punomys]]*
* *[[Reithrodon]]*
* *[[Reithrodontomys]]*
* *[[Rhagomys]]*
* *[[Rheomys]]*
* *[[Rhipidomys]]*
* *[[Salinomys]]*
* *[[Scapteromys]]*
* *[[Scolomys]]*
* *[[Scotinomys]]*
* *[[Sigmodon]]*
* *[[Sigmodontomys]]*
* *[[Sooretamys]]*
* *[[Synaptomys]]*
* *[[Tapecomys]]*
* *[[Thalpomys]]*
* *[[Thaptomys]]*
* *[[Thomasomys]]*
* *[[Transandinomys]]*
* *[[Tscherskia]]*
* *[[Tylomys]]*
* *[[Volemys]]*
* *[[Wiedomys]]*
* *[[Wilfredomys]]*
* *[[Xenomys]]*
* *[[Zygodontomys]]*

## Ang mga gi basihan niini
Strepsirrhini

Ang **Strepsirrhini** usa ka suborder sa mga primata nga adunay mga lemur nga gilangkuban sa mga lemur sa Madagascar, galago ug mga potto gikan sa Aprika, ug ang mga loris gikan sa Indya ug habagatang sidlakang Asya. Sama nga sila gipunting ingon mga primata.
Haplorhini

**Haplorhini** usa ka suborder sa mga primata nga adunay sulud nga tarsier ug mga unggoy (Simiiformes), ingon igsoon sa Strepsirrhini ("basa nga ilong "). Ang ngalan usahay isulat sa Haplorrhini.
Ardipithecus

Ang ***Ardipithecus*** usa ka henero nga usa ka napuo nga hominine nga nabuhi sa panahon sa ulahi Miocene ug sayo Pliocene panahon sa Afar Depression, Ethiopia. Orihinal nga gihulagway ingon usa sa labing kauna nga katigulangan sa mga tawo pagkahuman sa ilang paglainlain gikan sa mga chimpanzee, ang kalabotan sa kini nga henero sa mga katigulangan sa tawo ug kung kini usa ka hominin us aka us aka debate.
Coccymys kirrhos

Kaliwatan sa ilaga ang ***Coccymys kirrhos***. Una ning gihulagway ni Guy G. Musser ug Darrin P. Lunde ni adtong 2009. Ang *Coccymys kirrhos* sakop sa kahenera nga *[[Coccymys]]*, ug kabanay nga ilaga. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Ostralya

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Australopithecus garhi

Ang ***Australopithecus garhi*** usa ka species sa australopithecine gikan sa Formation sa Bouri sa Afar Region sa Ethiopia 2.6-2.5 milyon nga tuig ang miagi (mya) sa sayo Pleistocene. Ang nahauna nga nahabilin gihulagway kaniadtong 1999 pinahiuyon sa daghang mga elemento sa kalabera nga wala’y tabon sa tulo ka tuig nga miagi.
Australopithecus bahrelghazali

Ang ***Australopithecus bahrelghazali*** usa ka nahanaw nga species sa australopithecine nga nadiskobrehan kaniadtong 1995 sa Koro Toro, Bahr el Gazel, Chad, nga adunay mga 3.5 milyon ka tuig na ang nakalabay sa Pliocene. Kini ang una ug usa ra nga australopithecine nga nahibal-an gikan sa sentral nga Aprika, ug gipakita nga kini nga grupo kaylap nga napanagtag sa tibuuk nga Aprika sukwahi sa gikutuban sa Sidlakan ug habagatang Aprika sama sa gihunahuna kaniadto.
Paranthropus aethiopicus

Ang ***Paranthropus aethiopicus*** usa ka klase nga kusug nga australopithecine gikan sa 2.7-2.3 milyon nga tuig ang milabay. Bisan pa, gipangatarungan nga ang Paranthropus usa ka dili balido nga pagpundok ug managsama sa Australopithecus, busa ang species usab kanunay nga giklasipikar ingon *Australopithecus aethiopicus*.
Paranthropus

Ang ***Paranthropus*** usa ka henero nga wala’y punoan nga hominin nga adunay sulud duha nga mga lahi nga gidawat: *[[Paranthropus robustus]]* ug *[[Paranthropus boisei]]*. Bisan pa, ang pagkakasaligan sa Paranthropus gilantugian, ug usahay kini giisip nga managsama sa *[[Australopithecus]]*.
Micaelamys

Kahenera sa mga ilaga ang ***Micaelamys***. Ang *Micaelamys* sakop sa kabanay nga ilaga. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Kenyanthropus platyops

Ang ***Kenyanthropus platyops*** usa ka 3.5 hangtod 3.2-milyon nga tawo hominin posil nga nadiskobrehan sa Lake Turkana, Kenya kaniadtong 1999 ni Justus Erus, nga bahin sa koponan ni Maeve Leakey.
Orrorin tugenensis

Ang ***Orrorin tugenensis*** us aka us aka una nga lahi sa Homininae, nga gibanabana nga 6.1 hangtod 5.7 milyon nga tuig (Ma) ug nadiskobrehan kaniadtong 2000. Dili kini kumpirmado kung giunsa ang *Orrorin* may kalabutan sa mga moderno nga tawo.
Aepyornithidae

Ang mga **langgam sa elepante** mga miyembro sa napuo na nga ratite nga pamilya nga **Aepyornithidae**, nga gilangkuban sa daghan hangtod daghang mga langgam nga wala’y paglupad nga kaniadto nagpuyo sa isla sa Madagascar. Napuo na sila, tingali mga 1000-1200 CE, tingali bunga sa kalihokan sa tawo.
Batomys russatus

Kaliwatan sa ilaga ang ***Batomys russatus***. Una ning gihulagway ni Musser, Heaney ug Tabaranza Jr. ni adtong 1998. Ang *Batomys russatus* sakop sa kahenera nga *[[Batomys]]*, ug kabanay nga ilaga. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa nagtikapuo.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* habagatang Asya

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Mastodon

Ang **mastodon** (Griyego: μαστός "dughan" ug ὀδούς, "ngipon") mao ang bisan unsang elepante nga iya sa napuo nga henero nga ***Mammut*** (pamilya Mammutidae) nga nagpuyo sa habagatan nga ug sentral Amerika sa panahon sa ulahing bahin sa Mioseno o ulahi na Plioseno hangtod sa ilang pagkapuo sa katapusan sa ang Pleistoseno 10,000 hangtod 11,000 ka tuig ang milabay.
Dipodillus zakariai

Kaliwatan sa ilaga ang ***Dipodillus zakariai***. Una ning gihulagway ni Cockrum, Vaughn ug Vaughn ni adtong 1976. Ang *Dipodillus zakariai* sakop sa kahenera nga *[[Dipodillus]]*, ug kabanay nga ilaga. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Aprika

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini





## Galeriya sa hulagway


Kerkennah_Islands_NASA.jpg
Nesomyidae

Kabanay sa mga mangungutkut ang **Nesomyidae**. Ang Nesomyidae sakop sa kapunoang-banay nga Muroidea, kahanay nga mangungutkut, kahutong nga mamipero, ka-ulo nga maybukobuko, ug kaginharian nga mananap. Ang kabanay nga Nesomyidae pagsakop 63 kaliwatan, segun Catalogue of Life. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Eliurus danieli

Kaliwatan sa mangungutkut ang ***Eliurus danieli***. Una ning gihulagway ni Carleton ug Goodman ni adtong 2007. Ang *Eliurus danieli* sakop sa kahenera nga *[[Eliurus]]*, ug kabanay nga Nesomyidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kapos sa datos.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Aprika

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Voalavo

Kahenera sa mga mangungutkut ang ***Voalavo***. Ang *Voalavo* sakop sa kabanay nga Nesomyidae. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Spalax carmeli

Kaliwatan sa mangungutkut ang ***Spalax carmeli***. Una ning gihulagway ni Nevo, Ivanitskaya ug Beiles ni adtong 2001. Ang *Spalax carmeli* sakop sa kahenera nga *[[Spalax]]*, ug kabanay nga Spalacidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Uropa ug amihanang Asya

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Capromys gundlachianus

Kaliwatan sa mangungutkut ang ***Capromys gundlachianus***. Una ning gihulagway ni Luis S. Varona ni adtong 1983. Ang *Capromys gundlachianus* sakop sa kahenera nga *[[Capromys]]*, ug kabanay nga Capromyidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Dagat Caribbean

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini





## Galeriya sa hulagway


NIE_1905_Cavy_-_Cavies_etc.jpg
Chaetodipus rudinoris

Kaliwatan sa mangungutkut ang ***Chaetodipus rudinoris***. Una ning gihulagway ni Elliot ni adtong 1903. Ang *Chaetodipus rudinoris* sakop sa kahenera nga *[[Chaetodipus]]*, ug kabanay nga Heteromyidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Amerika Sentral
* Amihanang Amerika

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *C. r. rudinoris*
* *C. r. extimus*
* *C. r. fornicatus*
* *C. r. hueyi*
* *C. r. knekus*
* *C. r. mesidios*

## Ang mga gi basihan niini
Petinomys mindanensis

Kaliwatan sa kawog ang ***Petinomys mindanensis***. Una ning gihulagway ni Dioscoro S. Rabor ni adtong 1939. Ang *Petinomys mindanensis* sakop sa kahenera nga kawog, ug kabanay nga Sciuridae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* habagatang Asya

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Aretha Franklin

Grammy-winning Queen of Soul and the first woman to be inducted into the Rock and Roll Hall of Fame, Aretha Louise Franklin was born in Memphis, Tennessee, to Barbara Vernice (Siggers) and C. L. Franklin, a Baptist minister, who preached at the New Bethel Baptist Church in Detroit for over thirty years. Known as the man with the "Million-Dollar Voice", her father was one of the most respected and prominent ministers in the country, and Aretha grew up singing in church, and surrounded by local and national celebrities. She learned how to play piano by ear and soon understood the correct tones and pitches.

## Galeriya sa hulagway


Aretha_Franklin_1968.jpg
Aretha_Franklin_(cropped).png
Aretha_Franklin_on_January_20,_2009_(cropped).jpg
Tapirus kabomani

Kaliwatan sa mamipero ang ***Tapirus kabomani***. Una ning gihulagway ni Cozzuol, Clozato, Holanda, Rodrigues, Nienow, de Thoisy, Redondo ug Santos ni adtong 2013. Ang *Tapirus kabomani* sakop sa kahenera nga *[[Tapirus]]*, ug kabanay nga Tapiridae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Habagatang Amerika

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Pilosa (mamipero)

Kahanay sa mga mamipero ang **Pilosa**. Ang Pilosa sakop sa kahutong nga mamipero, ka-ulo nga maybukobuko, ug kaginharian nga mananap. Ang kahanay nga Pilosa pagsakop 10 kaliwatan, segun Catalogue of Life. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Equus africanus

Kaliwatan sa kabayo ang ***Equus africanus***. Una ning gihulagway ni Theodor von Heuglin ug Leopold Fitzinger ni adtong 1866. Ang *Equus africanus* sakop sa kahenera nga kabayo, ug kabanay nga mananap nga kabayo. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kritikal nga nagtikapuo.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Aprika

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *E. a. africanus*
* *E. a. somaliensis*

## Ang mga gi basihan niini
Cervus canadensis

Ang **elk** (*Cervus canadensis*) o **wapiti** usa sa labing kadaghan nga species sa sulud sa pamilya nga usa (Cervidae), ug usa sa labing kadaghan nga mga mamipero nga terestre sa Habagatang Amerika ug Asya.
Antechinus mysticus

Kaliwatan sa puntil nga mananap ang ***Antechinus mysticus***. Una ning gihulagway ni Baker, Mutton ug Van Dyck ni adtong 2012. Ang *Antechinus mysticus* sakop sa kahenera nga *[[Antechinus]]*, ug kabanay nga Dasyuridae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Ostralya

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Amblysomus (mamipero)

Kahenera sa mga mamipero ang ***Amblysomus***. Ang *Amblysomus* sakop sa kabanay nga Chrysochloridae. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Iguanodon

***Iguanodon*** (nagpasabut nga "igwana-ngipon"), nga ginganlan kaniadtong 1825, usa ka henero nga ornithopod dinosawryo nga naglungtad hapit tunga sa tungatunga sa una sa matulin nga bipedal sa tungatunga sa Hurasiko ug ang mga itik nga dinosawryo nga itago sa ulahing bahin sa Kretaseo.
Massospondylus

Ang ***Massospondylus*** usa ka henero nga sauropodomorph dinosawryo gikan sa Sayo Hurasiko panahon. Gihulagway kini ni Sir Richard Owen kaniadtong 1854 gikan sa mga nahabilin nga nadiskobrehan sa Habagatang Aprika, ug busa usa sa mga una nga dinosaur nga ginganlan. Ang mga posil nakit-an na sa ubang mga lugar sa Habagatang Aprika, Lesotho, ug Zimbabwe.
Zaglossus robustus

Ang ***Zaglossus robustus*** usa ka nahanaw nga espisye sa dugay na og sungo nga echidna nga nailhan gikan sa tungatunga nga Mioseno (mga 13 o 14 milyon ka tuig ang miagi) sa Gulgong, New South Wales, Awstralya.
Xenosaurus agrenon

Kaliwatan sa muraghalas ang ***Xenosaurus agrenon***. Una ning gihulagway ni King ug Thompson ni adtong 1968. Ang *Xenosaurus agrenon* sakop sa kahenera nga *[[Xenosaurus]]*, ug kabanay nga Xenosauridae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Estado de Oaxaca

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Xenodermatidae

Kabanay sa mga muraghalas ang **Xenodermatidae**. Ang Xenodermatidae sakop sa kahanay nga Squamata, kahutong nga muraghalas, ka-ulo nga maybukobuko, ug kaginharian nga mananap. Ang kabanay nga Xenodermatidae pagsakop 18 kaliwatan, segun Catalogue of Life. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Muraghalas (mananap)

Kahutong sa mga mananap ang **Muraghalas** (*Reptilia*). Ang Muraghalas sakop sa ka-ulo nga maybukobuko, ug kaginharian nga mananap. Ang kahutong nga Reptilia pagsakop 10233 kaliwatan, segun Catalogue of Life. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Parafimbrios lao

Kaliwatan sa muraghalas ang ***Parafimbrios lao***. Una ning gihulagway ni Teynié, David, Lottier, Le, Vidal ug Nguyen ni adtong 2015. Ang *Parafimbrios lao* sakop sa kahenera nga *[[Parafimbrios]]*, ug kabanay nga Xenodermatidae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Xantusia arizonae

Kaliwatan sa muraghalas ang ***Xantusia arizonae***. Una ning gihulagway ni Laurence Monroe Klauber ni adtong 1931. Ang *Xantusia arizonae* sakop sa kahenera nga *[[Xantusia]]*, ug kabanay nga Xantusiidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Echis borkini

Kaliwatan sa bitin ang ***Echis borkini***. Una ning gihulagway ni Cherlin ni adtong 1990. Ang *Echis borkini* sakop sa kahenera nga *[[Echis]]*, ug kabanay nga Viperidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* amihanang Yemen
* habagatang Yemen

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Mysticeti

Ang mga **balyena nga pandagat** (sistematikong ngalan nga **Mysticeti**), naila usab nga balyenaglumod, naghimo usa ka order nga Cetacea (mga balyena, lumba-lumba ug porpoise). Kini usa ka kaylap nga napanagtag ug lainlain nga mamipero sa mga karniboro sa pandagat.
Odontoceti

Ang mga **ngiponan nga balyena** (ginganlan sa siyensiya nga **Odontoceti**) usa ka suborder sa mga balyenaglumod nga sakop ang mga lumba-lumba, porpoise, ug tanan nga uban pang mga balyena nga adunay mga ngipon, sama sa mga mananap. Kapitoan ug tulo nga lahi sa mga ngiponan nga balyena ang nailhan.
Azemiops kharini

Kaliwatan sa bitin ang ***Azemiops kharini***. Una ning gihulagway ni Orlov, Ryabov ug Nguyen ni adtong 2013. Ang *Azemiops kharini* sakop sa kahenera nga *[[Azemiops]]*, ug kabanay nga Viperidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Yunnan Sheng
* Shaanxi
* Guangxi Zhuangzu Zizhiqu
* Guizhou Sheng
* Zhejiang Sheng
* Fujian Sheng
* Jiangxi Sheng
* Viyetnam

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Tapulan

Ang **tapulan** usa ka grupo sa mga arboreal mamipero, nga naglangkob sa suborder nga **Folivora**. Nailhan tungod sa ilang kahinay sa paglihok, gigugol nila ang kadaghanan sa ilang kinabuhi nga nagbitay sa upside down sa mga kahoy sa tropikal lasang sa Habagatan Amerika ug Sentral Amerika. Giisip sila nga labi ka duul sa mga anteater, kauban ang paghimo sa orden sa Pilosa. Adunay unom nga naglungtad nga species sa tapulan sa duha nga kanay-henero *[[Bradypus]]* ug *[[Choloepus]]*.
Bothrops marmoratus

Kaliwatan sa bitin ang ***Bothrops marmoratus***. Una ning gihulagway ni Da Silva ug Rodrigues ni adtong 2008. Ang *Bothrops marmoratus* sakop sa kahenera nga *[[Bothrops]]*, ug kabanay nga Viperidae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini





## Galeriya sa hulagway


Bothrops_marmoratus_Instituto_Butantã.jpg
Bothrops taeniata

Kaliwatan sa bitin ang ***Bothrops taeniata***. Una ning gihulagway ni Johann Georg Wagler ni adtong 1824. Ang *Bothrops taeniata* sakop sa kahenera nga *[[Bothrops]]*, ug kabanay nga Viperidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Amazonas
* Brasil
* Ecuador
* Mato Grosso (estado)
* Roraima (estado sa Brasil)
* Peru
* Maranhão (estado)
* Colombia
* BZN-RO
* Bolibiya
* Guyana
* BZC-GO
* Acre (estado sa Brasil)
* Guyane

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *B. t. lichenosa*
* *B. t. taeniata*

## Ang mga gi basihan niini
Crotalus campbelli

Kaliwatan sa bitin ang ***Crotalus campbelli***. Una ning gihulagway ni Bryson Jr, Linkem, Dorcas, Lathrop, Jones, Alvarado-díaz,, Grünwald ug Murphy ni adtong 2014. Ang *Crotalus campbelli* sakop sa kahenera nga *[[Crotalus]]*, ug kabanay nga Viperidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Estado de Jalisco
* Estado de Colima

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Montivipera

Kahenera sa mga bitin ang ***Montivipera***. Ang *Montivipera* sakop sa kabanay nga Viperidae. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Montivipera bulgardaghica

Kaliwatan sa bitin ang ***Montivipera bulgardaghica***. Una ning gihulagway ni Birger Nilson ug Andren ni adtong 1985. Ang *Montivipera bulgardaghica* sakop sa kahenera nga *[[Montivipera]]*, ug kabanay nga Viperidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Turkeya

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Varanus lirungensis

Kaliwatan sa hálo ang ***Varanus lirungensis***. Una ning gihulagway ni Koch, Arida, Schmitz, Böhme ug Ziegler ni adtong 2009. Ang *Varanus lirungensis* sakop sa kahenera nga *[[Varanus]]*, ug kabanay nga hálo. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Rhinophis erangaviraji

Kaliwatan sa muraghalas ang ***Rhinophis erangaviraji***. Una ning gihulagway ni Wickramasinghe, Vidanapathirana, Wickramasinghe ug Ranwella ni adtong 2009. Ang *Rhinophis erangaviraji* sakop sa kahenera nga *[[Rhinophis]]*, ug kabanay nga Uropeltidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Sri Lanka

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Afrotyphlops brevis

Kaliwatan sa bitin ang ***Afrotyphlops brevis***. Una ning gihulagway ni Giuseppe Scortecci ni adtong 1929. Ang *Afrotyphlops brevis* sakop sa kahenera nga *[[Afrotyphlops]]*, ug kabanay nga Typhlopidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Etyopiya
* Sudan
* Kenya
* Uganda
* Somaliya

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Anilios

Kahenera sa mga bitin ang ***Anilios***. Ang *Anilios* sakop sa kabanay nga Typhlopidae. 

## Matang nga nahiubos

* *[[Anilios affinis]]*
* *[[Anilios ammodytes]]*
* *[[Anilios aspinus]]*
* *[[Anilios australis]]*
* *[[Anilios batillus]]*
* *[[Anilios bicolor]]*
* *[[Anilios bituberculatus]]*
* *[[Anilios broomi]]*
* *[[Anilios centralis]]*
* *[[Anilios chamodracaena]]*
* *[[Anilios diversus]]*
* *[[Anilios endoterus]]*
* *[[Anilios erycinus]]*
* *[[Anilios fossor]]*
* *[[Anilios ganei]]*
* *[[Anilios grypus]]*
* *[[Anilios guentheri]]*
* *[[Anilios hamatus]]*
* *[[Anilios howi]]*
* *[[Anilios insperatus]]*
* *[[Anilios kimberleyensis]]*
* *[[Anilios leptosomus]]*
* *[[Anilios leucoproctus]]*
* *[[Anilios ligatus]]*
* *[[Anilios longissimus]]*
* *[[Anilios margaretae]]*
* *[[Anilios micrommus]]*
* *[[Anilios minimus]]*
* *[[Anilios nema]]*
* *[[Anilios nigrescens]]*
* *[[Anilios nigricaudus]]*
* *[[Anilios nigroterminatus]]*
* *[[Anilios pilbarensis]]*
* *[[Anilios pinguis]]*
* *[[Anilios polygrammicus]]*
* *[[Anilios proximus]]*
* *[[Anilios robertsi]]*
* *[[Anilios silvia]]*
* *[[Anilios splendidus]]*
* *[[Anilios torresianus]]*
* *[[Anilios tovelli]]*
* *[[Anilios troglodytes]]*
* *[[Anilios unguirostris]]*
* *[[Anilios waitii]]*
* *[[Anilios wiedii]]*
* *[[Anilios yampiensis]]*
* *[[Anilios yirrikalae]]*

## Ang mga gi basihan niini
Anilios torresianus

Kaliwatan sa bitin ang ***Anilios torresianus***. Una ning gihulagway ni George Albert Boulenger ni adtong 1889. Ang *Anilios torresianus* sakop sa kahenera nga *[[Anilios]]*, ug kabanay nga Typhlopidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* State of Queensland

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *A. t. brongersmai*
* *A. t. elberti*
* *A. t. florensis*
* *A. t. polygrammicus*
* *A. t. undecimlineata*

## Ang mga gi basihan niini
Stenocercus albolineatus

Kaliwatan sa muraghalas ang ***Stenocercus albolineatus***. Una ning gihulagway ni Teixeira, Prates, Nisa, Silva-martins, Strüssmann ug Rodrigues ni adtong 2015. Ang *Stenocercus albolineatus* sakop sa kahenera nga *[[Stenocercus]]*, ug kabanay nga Tropiduridae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Tropidophis curtus

Kaliwatan sa muraghalas ang ***Tropidophis curtus***. Una ning gihulagway ni Samuel Garman ni adtong 1887. Ang *Tropidophis curtus* sakop sa kahenera nga *[[Tropidophis]]*, ug kabanay nga Tropidophiidae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini





## Galeriya sa hulagway


Tropidophis curtus barbouri autohaemorrhaging.jpg
Tropidophis_curtus_barbouri_autohaemorrhaging.jpg
Trogonophidae

Kabanay sa mga muraghalas ang **Trogonophidae**. Ang Trogonophidae sakop sa kahanay nga Squamata, kahutong nga muraghalas, ka-ulo nga maybukobuko, ug kaginharian nga mananap. Ang kabanay nga Trogonophidae pagsakop 6 kaliwatan, segun Catalogue of Life. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Dracaena (muraghalas)

Kahenera sa mga muraghalas ang ***Dracaena***. Ang *Dracaena* sakop sa kabanay nga Teiidae. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Ameiva jacuba

Kaliwatan sa muraghalas ang ***Ameiva jacuba***. Una ning gihulagway ni Giugliano, Nogueira, Valdujo, Collevatti ug Colli ni adtong 2013. Ang *Ameiva jacuba* sakop sa kahenera nga *[[Ameiva]]*, ug kabanay nga Teiidae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Aspidoscelis costata

Kaliwatan sa muraghalas ang ***Aspidoscelis costata***. Una ning gihulagway ni Edward Drinker Cope ni adtong 1878. Ang *Aspidoscelis costata* sakop sa kahenera nga *[[Aspidoscelis]]*, ug kabanay nga Teiidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Estado de Sonora
* Estado de Sinaloa
* Estado de Jalisco
* Estado de Nayarit
* Estado de Tlaxcala

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *A. c. barrancorum*
* *A. c. costatus*
* *A. c. griseocephalus*
* *A. c. huico*
* *A. c. mazatlanensis*
* *A. c. nigrigularis*
* *A. c. occidentalis*
* *A. c. zweifeli*

## Ang mga gi basihan niini
Aspidoscelis sackii

Kaliwatan sa muraghalas ang ***Aspidoscelis sackii***. Una ning gihulagway ni Wiegmann ni adtong 1834. Ang *Aspidoscelis sackii* sakop sa kahenera nga *[[Aspidoscelis]]*, ug kabanay nga Teiidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Estado de Chiapas
* Estado de Guerrero
* Estado de Oaxaca
* Estado de Puebla
* Estado de Morelos
* Estado de Tamaulipas
* Estado de Michoacán de Ocampo

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *A. s. australis*
* *A. s. bocourti*
* *A. s. gigas*
* *A. s. sackii*

## Ang mga gi basihan niini
Holcosus undulatus

Kaliwatan sa muraghalas ang ***Holcosus undulatus***. Una ning gihulagway ni Wiegmann ni adtong 1834. Ang *Holcosus undulatus* sakop sa kahenera nga *[[Holcosus]]*, ug kabanay nga Teiidae. 

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *H. u. amphigrammus*
* *H. u. dextrus*
* *H. u. gaigeae*
* *H. u. hartwegi*
* *H. u. miadis*
* *H. u. parvus*
* *H. u. pulcher*
* *H. u. sinistra*
* *H. u. stuarti*
* *H. u. thomasi*
* *H. u. undulatus*

## Ang mga gi basihan niini
Aristelliger reyesi

Kaliwatan sa muraghalas ang ***Aristelliger reyesi***. Una ning gihulagway ni Diaz ug S.Blair Hedges ni adtong 2009. Ang *Aristelliger reyesi* sakop sa kahenera nga *[[Aristelliger]]*, ug kabanay nga Sphaerodactylidae. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Cuba

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Pristurus schneideri

Kaliwatan sa muraghalas ang ***Pristurus schneideri***. Una ning gihulagway ni Rösler, Köhler ug Wolfgang Böhme ni adtong 2008. Ang *Pristurus schneideri* sakop sa kahenera nga *[[Pristurus]]*, ug kabanay nga Sphaerodactylidae. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Lepidoblepharis emberawoundule

Kaliwatan sa muraghalas ang ***Lepidoblepharis emberawoundule***. Una ning gihulagway ni Batista, Ponce, Vesely, Mebert, Hertz, Köhler, Carrizo ug Lotzkat ni adtong 2015. Ang *Lepidoblepharis emberawoundule* sakop sa kahenera nga *[[Lepidoblepharis]]*, ug kabanay nga Sphaerodactylidae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Caledoniscincus constellatus

Kaliwatan sa tabíli ang ***Caledoniscincus constellatus***. Una ning gihulagway ni Sadlier, Whitaker, Wood ug Bauer ni adtong 2012. Ang *Caledoniscincus constellatus* sakop sa kahenera nga *[[Caledoniscincus]]*, ug kabanay nga tabíli. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Nova Kaledoniya

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Capitellum

Kahenera sa mga tabíli ang ***Capitellum***. Ang *Capitellum* sakop sa kabanay nga tabíli. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Oligosoma northlandi

Kaliwatan sa tabíli ang ***Oligosoma northlandi***. Una ning gihulagway ni Trevor H. Worthy ni adtong 1991. Ang *Oligosoma northlandi* sakop sa kahenera nga *[[Oligosoma]]*, ug kabanay nga tabíli. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini





## Galeriya sa hulagway


Oligosoma_northlandi_(AM_LH1553).jpg
Ablepharus budaki

Kaliwatan sa tabíli ang ***Ablepharus budaki***. Una ning gihulagway ni Göcmen, Kumlutas ug Tosunoglu ni adtong 1996. Ang *Ablepharus budaki* sakop sa kahenera nga *[[Ablepharus]]*, ug kabanay nga tabíli. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Turkeya
* Gresya
* Siria
* Libano

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *A. b. anatolicus*
* *A. b. budaki*

## Ang mga gi basihan niini
Scincus albifasciatus

Kaliwatan sa tabíli ang ***Scincus albifasciatus***. Una ning gihulagway ni George Albert Boulenger ni adtong 1890. Ang *Scincus albifasciatus* sakop sa kahenera nga *[[Scincus]]*, ug kabanay nga tabíli. 

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *S. a. albifasciatus*
* *S. a. laterimaculatus*

## Ang mga gi basihan niini





## Galeriya sa hulagway


Scincus_albifasciatus_laterimaculatus.jpg
Lepidothyris hinkeli

Kaliwatan sa tabíli ang ***Lepidothyris hinkeli***. Una ning gihulagway ni Wagner, Böhme, Pauwels ug Schmitz ni adtong 2009. Ang *Lepidothyris hinkeli* sakop sa kahenera nga *[[Lepidothyris]]*, ug kabanay nga tabíli. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Kenya
* Uganda
* Rwanda

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *L. h. hinkeli*
* *L. h. joei*

## Ang mga gi basihan niini
Alain Delon

Si Alain Delon usa ka Pranses nga artista nga natawo kaniadtong Nobyembre 8, 1935 sa Sceaux.

Usa siya sa bantog nga artista sa iyang panahon. Usa ka tinuud nga simbolo sa sekso sa mga 60, siya dali nga nahimo nga usa ka bituon sa kalibutan, naila sa iyang bantog nga mga pasundayag dinhi sa nasud. 135 milyon nga mga tawo ang ningtan-aw sa iyang mga pelikula. ka mga pelikula.

## Galeriya sa hulagway


Payl:Alain Delon 1959 Rome.jpg


## Family

Ang apohan sa tuhod ni Delon sa amahan, si Fabien Delon (Saint-Vincent-Lespinasse, 28 Disyembre 1829 - Figeac (Lot), 12 Disyembre 1909), usa ka inhenyero sibil, inila sa Legion of Honor niadtong 1892.  Ang iyang apohan sa amahan, si Marie-Antoinette Evangelista (natawo niadtong 1867 sa Prunelli-di-Fiumorbo ),  mayo Corsican . Niadtong 3 Disyembre 1888 naminyo siya sa apohan sa amahan ni Delon, si Jean-Marcel Delon ( Figeac, 4 Nobyembre 1856 – L'Haÿ-les-Roses 1926), nga usa ka kolektor ug buhis sa Gap, kinsa gitudlo sa Corsica niadtong 1886. Ang manag asawa adunay duha ka mga anak, usa ka anak nga lalaki nga si François Fabien Delon ug usa ka anak nga babaye nga si Jeanne Lucidora Adele Delon.

Naminyo dayun siya kang Maria Minard (1881–1913), usa ka modelo ni Jeanne Lanvin .
Cryptoblepharus ater

Kaliwatan sa tabíli ang ***Cryptoblepharus ater***. Una ning gihulagway ni Oskar Boettger ni adtong 1913. Ang *Cryptoblepharus ater* sakop sa kahenera nga *[[Cryptoblepharus]]*, ug kabanay nga tabíli. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kapos sa datos. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Alimango (mananap)

Ang mga **alimango** mga krustaseo sa infraorder **Brachyura**, nga kasagarang adunay usa ka mubu nga "ikog" (tiyan) (Griyego: βραχύς: *brachys* = mubu, οὐρά / *οura* = ikog), sagad natago sa ilawom sa thorax. Nagpuyo sila sa tanan nga kadagatan sa tibuuk kalibutan, sa lab-as nga tubig, ug sa yuta, sa kinatibuk-an natabunan sa usa ka mabaga nga exoskeleton, ug adunay us aka pares nga pinser.
Varzea bistriata

Kaliwatan sa tabíli ang ***Varzea bistriata***. Una ning gihulagway ni Johann Baptist von Spix ni adtong 1825. Ang *Varzea bistriata* sakop sa kahenera nga *[[Varzea]]*, ug kabanay nga tabíli. 

Kini nga matang hayop na sabwag sa:
* Amazonas
* Brasil
* Rio de Janeiro
* Colombia
* Jamaica
* Bolibiya
* Trinidad ug Tobago
* BZN-AP
* Guyane

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
Pythonidae

Kabanay sa mga muraghalas ang **Pythonidae**. Ang Pythonidae sakop sa kahanay nga Squamata, kahutong nga muraghalas, ka-ulo nga maybukobuko, ug kaginharian nga mananap. Ang kabanay nga Pythonidae pagsakop 40 kaliwatan, segun Catalogue of Life. 

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

## Ang mga gi basihan niini
Bothrochilus biakensis

Kaliwatan sa bitin ang ***Bothrochilus biakensis***. Una ning gihulagway ni Schleip ni adtong 2008. Ang *Bothrochilus biakensis* sakop sa kahenera nga *[[Bothrochilus]]*, ug kabanay nga Pythonidae. Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini